中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母


1

Milidaṭīkā

弥兰陀问经复注


Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者


Nirantaraṃ lokahitassa kārakaṃNirantaraṃ lokahitassa desakaṃ,Nirantaraṃ lokahitassa cintakaṃNamāmi vīraṃ naradammasārathiṃ;

恒为世间利而行,恒为世间利而说,恒为世间利而思,我礼敬勇者、调御丈夫。


Pañhadhammaviduṃ nāthaṃ guyhadhammappakāsakaṃ,Namassivāna sambuddhaṃ dhammaṃ sādhuguṇampi ca;

我礼敬通达问法的依怙、阐明甚深之法的正自觉者,以及具善妙功德之法。


Nāgasenamahātheraṃ piṭakattayakovidaṃ,Vadivā tampi sirasā pañhadhammappakāsakaṃ;

我亦顶礼那通达三藏、阐明问法的龙军大长老。


Milidapañhavivaraṇaṃ madhurathappakāsiniṃ,Racayissaṃ samāsena taṃ suṇātha samāhitā;

我今将简要地撰写阐明甜美之义的《弥兰陀问经》释义,请你们专注聆听。


1. Tatha pakiṇṇakathavivaraṇaṃ jātakuddharaṇanti dve yevamātikā.

1. 此中,〈杂说释义〉与〈本生引述〉,如是为二纲要。


Tatha-

此中:


Sambadho ca padañceva padatho padaviggahoCodanā parihāro’ti chabbidhā athavaṇṇanā’ti;

关联、词、词义、词析、质问与回答,此六种即是释义。


Vuttattā sambadho tāva veditabbo. So ca yathāvuttājjhāhāravasena duvidho.

因其已被述及,故首先当知“关联”。它又依前述的文句省略而分为两种。


Pakiṇṇakathavivaraṇaṃ

杂说释义


Tesu –’milido nāma so rājā …pe… sāgaranti etha ajjhāhārasambadho veditabbo yo’pi milido rājā bhagavato parinibbānato pañcavassasate atikkante rājakule uppanno so rājā milido nāma.

其中,于“名为弥兰陀(Milinda)的国王……乃至……大海”一句,当知有文句省略的关联。即是:那位弥兰陀王,是在世尊般涅槃五百年后出生于王族的那位名为弥兰陀的国王。


Sāgalāyaṃ puruttame sāgalanāmake uttamanagare rajjaṃ kārento nāgasenatheraṃ upagañchi kiṃ viyā?Ti.

在最殊胜的城市沙竭罗(Sāgala)为王时,他去见龙军长老,犹如什么呢?


Gaṅgāva yatha sāgaranti āha. Yathā gaṅgā vā yamunādīsu aññatarā vā sāgaraṃ upagañchi tathā upagañchi’ti atho. Va-saddo vetha samuccayatho. Gaṅgā vā’ti vattabbe ākārassa rassattaṃ kavā gaṅgāva iti vuttaṃ. Uppalaṃva yathodake’ti etha vuttasamuccayatho vāsaddo viya.

他说:“犹如恒河之于大海。”其义为:犹如恒河(Gaṅgā)或亚穆纳(Yamunā)等诸河之一流向大海,他也如此前往。此处的“va”字是用于连接。当说“Gaṅgā vā”时,将长音“ā”缩短而说成“gaṅgāva”。这就像在“Uppalaṃva yathodake”(犹如水生青莲)一句中,“vā”字有前述的连接之义。


Āsajja rājā …pe… vidāḷane’ti etha yathāvuttasambadho veditabbo. So ca suviñeñayyo’va. Padanti upasagga nipātanāmaākhyātapadavasena catubbidhaṃ. Tesu nāmapadaṃ sāmaññaguṇa-kittima-opapātika-nāma vasena catubbidhaṃ. Tatha paṭhamakappikamahājanena sammantivā ṭhapitattā mahāsammato’ti rañño nāmaṃ sāmañañanāmaṃ nāma. Dhammakathiko paṃsukuliko vinayadharo tepiṭako saddho pasanno’ti evarūpaṃ guṇato āgataṃ nāmaṃ guṇanāmaṃ nāma. Yampana jātassa kumārassa nāmagahaṇadivase dakkhiṇeyyānaṃ sakkāraṃ kavā samīpe ṭhitā ñātakā kappevā’ayaṃ amuko nāmā’ti nāmaṃ karonti idaṃ kittima nāmaṃ nāma. Yā pana purimapaññatti pacchimapaññattiyaṃ patati, purimavohāro pacchimavohāre seyyathidaṃ purimakappe’pi cado cadoyeva nāma etarahi’pi cado cadoyeva nāma, atīte sūriyo samuddo pathavī pabbatoyeva nāma. Etarahi’pi pabbato pabbatoyeva nāmāti idaṃ opapātikanāmaṃ nāma, idaṃ nāmacatukkaṃ abhidhammapariyāyena vuttaṃ. Saddasathe pana nāmanāma-sabbanāma-samāsanāma-taddhitanāma-kitanāmavasena pañcavidhaṃ vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ idha yathārahaṃ veditabbaṃ. Padatho pana āsajjā’ti pavā. Ṭhānāṭhānagate’ti kāraṇākāraṇagate.

“国王……乃至……剖裂”一句,于此当知有前述的关联,且其义甚明了。词有四种:前缀、小品词、名词和动词。其中,名词有四种:普通名、功德名、约定俗成名和自然生成名。例如,因在初劫时由大众共同推举而立,故国王之名“大共选王(Mahāsammata)”即是普通名。说法者、持粪扫衣者、持律者、三藏者、有信者、心喜者,此类由功德而来的名称,即是功德名。又如,王子出生,于命名之日,为供养福田,亲族集于近旁而商定:“此子名为某某。”此即是约定俗成名。又如,前时的概念落于后时的概念,前时的称谓用于后时的称谓,例如:前劫之月亦名为月,今时之月亦名为月;过去之日、海、地、山亦名为日、海、地、山,今时之山亦名为山。此即是自然生成名。这四种名称是依阿毗达摩的论述而说。但在声明学中,则说有五种:体名、代名、复合名、派生名和动名词。于此,所有这些都应酌情了知。至于词义:“āsajjā”是“走近”。“Ṭhānāṭhānagate”是“关于有因与无因”。


Puthū’ti nānappakāre.

“Puthū”是“种种”。


Suttajālasamathitā’ti suttantapiṭakasaṅkhātasuttasamūhena samathitā pathitā, suttaṃ āharivā suttathavisodhanavasena suttajālasodhakā

“Suttajālasamathitā”(遍布经网)是指:由名为经藏的经典总集所齐备、弘扬;又指通过引用经典、辨明经义而成为“经网的澄清者”。


Nayehi cāti abhidhammavinayādīhi nayehi yuttīhi vā.

“Nayehi ca”(以及诸方法)是指:以阿毗达摩、毗奈耶等方法,或以道理。


Paṇidhāyā cāti abhidhammavinayādīhi nayehi yuttīhi vā.

“Paṇidhāyā ca”(以及设置之后)是指:以阿毗达摩、毗奈耶等方法,或以道理。


Paṇidhāyāti attano ñāṇaṃ ṭhapento.

“Paṇidhāya”是指向并建立自己的智慧。


Bhāsayivāna mānasanti attano cittaṃ atisayena punappunaṃ pavattāpanavasena hāsevā

“Bhāsayivāna mānasaṃ”(令心欣喜)是指:通过使自己的心一再地、超常地运作而令其欣喜。


Kaṅkhāṭhānavidāḷane’ti kaṅkhāya vicikicchāya vassā kāraṇabhūtānaṃ avijjādikilesānaṃ dhammānaṃ vidāḷanakāraṇe.

“Kaṅkhāṭhānavidāḷane”(于剖裂疑惑之处)是指:于剖裂那作为疑惑(kaṅkhā)、疑(vicikicchā)之因的无明等诸烦恼法。


Ayaṃ padatho nāma.

此即所谓词义。


Viggaho pana evaṃ veditabbo?

而词析当如是知:


Yonakasaṅkhātānaṃ milānaṃ ido

于被称为约那(Yona)人者中……


Milido.

弥兰陀。


Sotaṃ patitānaṃ janānaṃ saṃsīdanaṃ rāti ādadātī’ti

因其“取走堕于流中之人的沉没”,故名……


Sāgaro, taṃ sāgaraṃ.

Sāgara(大海);taṃ sāgaraṃ(向那大海)。


Abhidhammavinayesu anupavisanathena ogāḷhā

因能深入,故于阿毗达摩与毗奈耶中为“ogāḷhā”(深彻)。


Abhidhammavinayogāḷhā.

Abhidhammavinayogāḷhā(深彻阿毗达摩与毗奈耶者)。


Suttajālassa samathitā

于经网(suttajāla)为“samathitā”(齐备者)。


Suttajālasamathitā.

由经网而平息。


Kaṅkhā ca kaṅkhāṭhānañca kaṅkhāṭhānāni kaṅkhāṭhānānaṃ vidāḷanaṃ

疑惑,及疑惑处,诸疑惑处,及对诸疑惑处之破除。


Kaṅkhāṭhānavidāḷanaṃ.

破除疑惑之因。


Ayaṃ viggaho.

此即词析。


Imā pañca gāthā kena katā?Ti codanā bhadantabuddhaghosācariyena katā’ti parihāro. Na kevalaṃ pañaca gāthā’va, therarājavacane’pi aññaṃ pubbāparavacanampi tena vuttaṃ.

“此五偈由谁所作?”此为质问。“由尊者觉音(Bhadantabuddhaghosa)阿阇梨所作。”此为回答。不仅此五偈,于《长老王语》(Therarājavacana)中,其他前后文句亦由彼所说。


Tesu sambadhanaye–

于彼等中,其关联法则为:


‘Ekakhyāto padaccayo siyā vākyaṃ sakārako’ti ca

“具一述谓动词之词组,即为具作用者之句子。”


‘Yena yassa hi sambadho dūraṭṭhampi ca tassa taṃ,Athato asamānānaṃ āsannattaṃ akāraṇaṃnti ca;

“一法与另一法,若实有关联,虽远亦相属;若义不相应,虽近亦无因。”


‘Nānattā sati yā nānā-kriyā hoti yathārahaṃ,Ekakriyāya channantu nathi kārakatā sadā’;

“有种种性时,则有种种相应之作用;然为一作用所覆者,恒无作用者性。”


‘Vohāravisayo saddo’nekathaparamathato,Buddhivikappato catho tassatho’ti pavuccati;

“言词为世俗言说之境,由多义及胜义而成;其义由心智分别而立,故说为彼之义。”


Tīṇī’pi lakkhaṇāni sallakkhevā yathā atho ca sabhāvo ca labbhati, tathā saddappayogo kātabbo. Saddappayogena hi atthasabhāvā anuvattitabbā, na atthasabhāvehi saddappayogo api ca ācariyā nānāraṭṭhesu ṭhitā attano attano raṭṭhavohārānurūpena saddappayogassa athaṃ vadanti. Idha amhākaṃ biṅgaraṭṭhe siliṭṭhavohārānurūpena saddappayogassa atho vattabbo. Yathā vacanaṃ siliṭṭhaṃ hoti kulaputtānañca hadayaṃ pavisati tathā vattabbo kathaṃ? Yadi paṭhamā kattā hoti, dutiyā kammaṃ savisesanaṃ paṭhamantakattaṃ vavā kriyāpadaṃ vattabbaṃ. Kriyāpadaṃ vavā savisesanaṃ dutiyantakammaṃ vattabbaṃ. Yadi savisesanaṃ paṭhamantapadaṃ kammaṃ hoti taṃ tassa visesanañca vavā tatiyantakattā vattabbo. Taṃ vavā kriyāpadaṃ vattabbanti.

亦应观察此三相,如是获得义理与自性,如是运用言词。实应由言词之运用随顺义理之自性,而非由义理之自性随顺言词之运用。再者,诸师长住于不同国度,皆依各自国度之言说习惯而说言词运用之义。于此,在我等宾伽国(Biṅgaraṭṭha),应依优雅之言说习惯而说言词运用之义。应如何言说,方能令言辞优雅且能深入良家子之心?若第一格为作者,第二格为所作业,则应先说带形容词之第一格作者,后说动词;或先说动词,后说带形容词之第二格所作业。若带形容词之第一格词为所作业,则应先说彼及其形容词,后说第三格之作者,再说动词。


Padatho pana –

然于词义——


‘Athappakāraṇā liṅgā ojaññā (?) Desakālato;

Saddathā vibhajīyanti;

Na saddāyeva kevalā’ti ca;

“由义之类别、性、威力及处时,词义得以分别,非唯由词本身。”


‘Parabhāvapathāpekkhaṃ sa-amādi tu kārakaṃ,Paccayassa sadhātussa athabhutantu sādhananti ca;

“作用者,乃依于他性、路径、关待及自身等;而后缀与词根之真实义,即是成办之具。”


‘Dhātu saddo kriyāvācī paccayo sādhanavācako,Athassa vācakaṃ liṅgaṃ vibhatti athajotakā;

“词根言说作用,后缀言说成具;词干为义之言说者,格是义之显了者。”


Ti ca lakkhaṇāni sallakkhevā ekekapadassa athaviggaho vattabbo.

应善观察此等相,并言说每一词之义理与词析。


Pada viggaho pana-

然于词之分析——


‘Dhāvatho hi siyā hetu - paccayatho siyā phalaṃ,Dvinnaṃ jānanathañca iti saddo payujjate;

“词根义或为因,后缀义或为果;为知此二者,故用‘iti’一词。”


Sabbavākye kriyāsaddo itisaddo ca hoti hi;

Kriyābyuppatti nimittaṃ itisaddena dīpitanti,Ādīni lakkhaṇāni sallakkhevā vattabbo;

“于一切句中,实有动词及‘iti’词;动词派生之因,由‘iti’词所阐明。”应善观察此等相而解说。


Ayaṃ amhehi vutto saddappayogaathappayogo yojanānaṃ nayo sabbatha upakāro kulaputtehi uggahetabbo sallakkhetabboyeva.

此为我等所说之词语运用与意义运用之释义法,于一切处皆有助益,诸良家子应学习、应审察。


Ito paraṃ yaṃ athato ca rūpato ca apākaṭaṃ, taṃyeva vaṇṇayissāma.

自此以后,凡于义理及形态上未明了者,我等即当解说。


Suvibhatta-vīthi-caccara-catukka-siṅghāṭakanni suvibhattā rathikāsaṅkhātā vīthi caccarasaṅkhātā catukkā maggasadhisaṅkhātā siṅghāṭakā ethāti suvivibhattavīthicaccaracatukkasiṅghāṭaṃ. Vuttañhetaṃ abhidhānappadīpikāyaṃ;

“善划分之街道、广场、四岔路与三岔路”。其意为:于此,有善划分之街道(vīthi),名为巷道(rathikā);广场(caccara),名为四岔路(catukka);三岔路(siṅghāṭaka),名为道路交汇处(maggasandhi)。此诚如《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中所说:


‘‘Racchā ca visikhā vuttā raṭikā vīthi cāpyathaVyuho racchā anibbiddhā nibbiddhā tu pathaddhi ca,Catukkaṃ caccare magga-sadhi-siṅghāṭakambhave’’ti;

“‘Racchā’、‘visikhā’、‘rathikā’及‘vīthi’亦称为街道;未铺设之街道(racchā)为‘vyuha’,已铺设者则为‘pathaddhi’;四岔路(catukka)在广场(caccara)中,道路交汇处(maggasandhi)则为三岔路(siṅghāṭaka)。”


Kāsika-koṭumbarakādi - nānāvidhavathāpaṇasampannanti etha mahagghavathaṃ kāsikaṃ kāsikaraṭṭhe vā uppannaṃ kāsikaṃ. Koṭumbaradese jātaṃ vathaṃ koṭumbaraṃ. Ādisaddena khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti. Dhavalavathāni ca khomassa anulomabhutaṃ dukulaṃ koseyyassa anulomabhutāni pattunnapaṭṭa-somāra-cīnaja vathāni ca saṅgaṇhāti. Vuttañhetaṃ khuddakasikkhāgathe?

迦尸衣、拘头婆罗衣等——具足种种衣物之商店。于此,贵价之衣为迦尸衣,或于迦尸国(Kāsikaraṭṭha)所生者为迦尸衣。生于拘头婆罗国(Koṭumbaradesa)之衣为拘头婆罗衣。由“等”字摄入亚麻布、棉布、丝绸、毛毯、麻布、粗麻布。白衣中,与亚麻布类似者为“dukūla”;与丝绸类似者,则摄入“pattunna”、“paṭṭa”、“somāra”及产自中国(cīnaja)之衣。此诚如《小戒》(Khuddasikkhā)中所说:


Dukūlañceva pattunna - pattaṃ somāracīnajaṃ iddhijaṃ devadinnañca tassa tassānulomakanti.

“杜俱罗(dukūla)及帕屯那(pattunna)、丝绢(paṭṭa)、索玛拉(somāra)、中国(cīnaja)所产,神通所成及天神所予,皆与彼彼相顺。”


Tassa ṭīkāyañca’vākamayattā dukulā sāṇassa anulomakehi katasuttamayattā pattuṇṇapaṭṭa-somāracīnavathāni koseyyassa anulomāni iddhijadevadinnavathāni channaṃ vathānaṃ anulomāni tesaṃ aññataramayattā’ti vuttaṃ.

于其复注中说:“杜俱罗(dukūla)布由树皮所成,故与麻布相顺;帕屯那(pattuṇṇa)布、绢布(paṭṭa)、索玛拉(somāra)布、中国布由丝线所成,故与丝绸相顺;神通所成布及天神所予布,与六种布相顺,因其可由彼等中任何一种制成。”


Tatha milidapañho lakkhaṇapañho vimaticchedanapañho’ti duvidho’ti etha dhammānaṃ lakkhaṇapucchanavasena pavatto pañho lakkhaṇapañehā.Dhammānaṃ lakkhaṇapañho’ti kathaci likhitaṃ. Ṭhānuppantikapaṭihāno’ti tasmiṃ tasmiṃ gambhīrathavicāraṇakāle kattabbakiccasaṅkhāte ṭhāne uppatti uppajjanaṃ ṭhānuppatti sā assa athiti ṭhānuppattikaṃ. Ārammaṇe paṭibhātīti paṭibhānaṃ, ñāṇaṃ. Ṭhānuppattikaṃ paṭibhānaṃ yassa so ṭhānuppattikapaṭibhāno.

如是,《弥兰陀问》(Milindapañha)有相问与断疑问二种。于此,依询问诸法之相而发起之问,为“相问”。或作“诸法之相问”。“具应机辩才者”(ṭhānuppattikapaṭibhāno)者:于彼彼甚深思察之时,于名为“应作之事”之处生起,是为“应机”(ṭhānuppatti);彼有此,故为“具应机智者”(ṭhānuppattika)。于所缘境中显现,是为“辩才”(paṭibhāna),即智慧。有应机之辩才者,彼即“具应机辩才者”。


Paṭibalo atītānāgatapaccuppannānanti etha athānaṃ jānitunti pāṭhaseso kātabbo soyeva vā pāṭho. Tatha ahaṃ atītabhave dinnadāno rakkhitasīlo bhāvitabhāvano katakalyāṇo idāni ñāṇasampanno dhanavā yasavā’ti atītathaṃ jānituṃ paṭibalo idāni mayā dānādi puññaṃ kattabbaṃ sampatti bhavato. Sampatti bhave uppajjivā sukhī huvā parinibbāyissāmī’ti. Evaṃ paccuppannaanāgatathe jānituṃ paṭibalo nāma.

“于过去、未来、现在有能力者”,于此应补充“了知其义”之文,或彼即是全文。如:“我于过去世曾行布施、守护戒律、修习禅定、作诸善业,故今智慧具足、富有、有名望”,如是即名为能知过去事。“如今我应作布施等福业,以获成就。于成就之有中生已,为快乐者,我将般涅槃。”如是即名为能知现在与未来事。


Samantayogavidhānakiriyānaṃ karaṇakāle’ti yuñjitabbo yogo. Samantato sabbato sabbakāle yogo sabbakālesu sabbakattabbakammānaṃ vidahanaṃ vidhānaṃ nāma. Idañcidañca karissāmi, imasmiṃ kate idaṃ bhavissatī’ti pubbabhāge upāyena kattabbavidhānaṃ kiriyā nāma karaṇakāleyeva labbhati. Pubbabhāge ca karaṇakāle ca nisammakārīti adhippāyo.

关于“在周遍应用、筹划与实行之时”:“应用”(yoga)是应致力于之事。周遍地、全面地、于一切时应用,即是“应用”。于一切时筹划一切应作之业,即是“筹划”(vidhāna)。“我将做这、做那,此事完成后,将有彼事发生”,像这样在事前善巧地筹划应作之事;而“实行”(kiriyā)这个名称,唯有在实行之时才能获得。其意为:无论在事前筹划还是在当下实行,皆应审慎而行。


Seyyathīdanti yāni sathāni tena uggahitāni tāni seyyathidaṃ vibhajissāmīti atho anekathato mahanidānasuttavaṇṇanāyañca evamevatho vutto’ seyyathidaṃ katamānī’ti keci vadanti. Taṃ’katame pañcupādānakkhadhā? Seyyathidaṃ? Rūpūpādānakkhadho’tiādinā nayena sameti. Tesu ca ekūnavīsatisathesu.

关于“即”(seyyathīdaṃ),其义为:“我将如此分析他所学习的那些论典”。在《大因缘经》的义注中,其义也是如此以多种方式被阐述。有人说:“即,是哪些?”这与“什么是五取蕴?即:色取蕴……”等句式相符。在那些十九部论典中……


Sutīti etha suyyate dhammo etāyāti suti, vedo.

关于“所闻”(suti):通过它听闻法,故称“所闻”,即是吠陀。


Sammutīti saddagantho. Sesā saṅkhyādayopi ca kattuyonakattā bāhira sathesu yadi dissanti te sugahetabbā yevāti.

“俗语”(sammuti)是指声论(saddagantho)。其余如数论(sāṅkhya)等,若其作者与来源见于外道论典中,也应当善巧地掌握。


Bhattavissaggakaraṇathāyāti bhattakiccakaraṇathāya.

“为了分发食物”(bhattavissaggakaraṇathāya)即是“为了履行食物的职责”(bhattakiccakaraṇathāya)。


Sakiṃ evaṃ cakkhuṃ udapādīti atītabhave tīsu vedesu paricayasatiñāṇabalena sakimeva ekuggahaṇavārameva cakkhu veduggahañāṇacakkhu udapādi. Bahutaraṃ avacāpevā ekavārameva vadāpevā dhāretuṃ asakkontassa ñāṇacakkhu udapādīti adhippāyo.

“仅一次,眼即如此生起”,是说:在过去生中,凭借对三吠陀的熟悉、忆念与智慧之力,仅一次,就在一次领会之际,领会吠陀的智慧之眼即已生起。其意为:智慧之眼已生起,不像那些被多次教说、乃至仅被教说一次也无法记住的人。


Ācariyassa anuyogaṃ davā’ti’ācariya, tumhehi yaṃ yaṃ icchatha, taṃ taṃ maṃ pucchatha, ahaṃ vissajessāmi. Byākātuṃ asakkontassa me ācikkhathā’ti ācariyassa attano anuyogaṃ anuyuñjanaṃ codanaṃ davā. Ekacco hi anuyogaṃ dātuṃ sakkoti byākātuṃ pana na sakkoti. Nāgasenadārako pana tadubhayampi kātuṃ sakkotiyeva.

“向老师请求质询”(ācariyassa anuyogaṃ davā)是指:“老师,您想问什么就问我什么,我将回答。若我无法解说,请您告诉我。”即是向老师提出自己的质询、诘问、敦请。有些人能够提出质询,却不能解说,但龙军(Nāgasena)童子两者皆能做到。


Dhammacakkhuṃ udapādīti’yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammantidhammacakkhu sotāpattimaggañāṇaṃ nibbānārammaṇaṃ huvā evaṃ uppajjanākārena udapādiyaṃ kiñci saṅkhataṃ dhammajātaṃ samudayadhammaṃ uppajjanasabhāvaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammaṃ, sabbaṃ taṃ dhammajātaṃ nirujjhanasabhāvaṃ aniccaṃ khayavayadhammanti udapādi. Kasmā nibbānārammaṇaṃyeva maggañāṇameva udapādī?Ti. Tappaṭicchādakamohadhakāraṃ viddhaṃsevā uppannattā.

“法眼生起”是指“凡是集起之法,皆是灭尽之法”的法眼。此法眼即须陀洹道智,它以涅槃为所缘,以如此生起的方式而生起。“任何有为的法类,凡是集起之法,具生起之自性,彼一切皆是灭尽之法;彼一切法类,具坏灭之自性,是无常的、坏灭之法”,(此智)如此生起。为何唯有以涅槃为所缘的道智生起?因为它是在摧毁了那遮蔽(涅槃)的无明黑暗之后才生起的。


(Dosinā) dositāti vattabbe takārassa takāraṃ kavā dosinā’ti vuttaṃ.

(关于 Dosinā):此处本应作“dositā”,但将 t 音变为 n 音,故说成“dosinā”。


Rathaṃ āruyhā’ti etha sāmikaṃ ramayatīti ratho’ti viggaho kātabbo.

关于“登上车”(rathaṃ āruyha):于此应作如下词源分析:“因为它能使其主人愉悦(ramayati),所以称为车(ratho)。”


Rājaratho nāma sabbaratanavicitto icchitabbo.

名为“王车”者,是装饰有各种珍宝而令人向往的。


(Vayahaṃ) vahantī etenāti vayahaṃ uparimaṇḍapasadisapadaracchannasabbamālāguṇṭhimaṃ vā chādevāti aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena katasakaṭaṃ vayhaṃ nāma.

(Vayahaṃ):“因其运载”,故名“vayahaṃ”;依义注所说,即上部如同亭阁,覆以布幔,并完全缠绕花环的车。


Sadamānikā’ti ubhosu passesu suvaṇṇarajatādimayā gopānasiyo davā garuḷapakkhakanayena sadamānikā’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena kato yānaviseso vayhādidvayaṃ cekathāya idhānītaṃ

“Sadamānikā”:依义注所说,这是一种特殊的车辆,其两侧有金、银等所造、形如金翅鸟翅膀的构件。为作解释,此处引述了“vayha”等两种车。


Tithakaro’ti’uggaho savaṇaṃ pucchā kathanaṃ dhāraṇaṃ iti pañcadhammavaseneva tithavāso pavuccatī’ti evaṃ vutte tithavāse patiṭṭhāya pare ca patiṭṭhāpevā piṭakattayatithachekakaraṇena dhammatithaṅkaro.

“立基者”(Tithakaro):“学习、听闻、提问、讲述、忆持,凭借这五法,被称为‘住基’(tithavāso)。”如此安住于所说的‘住基’,并使他人也安住,又因善巧于三藏之基,故为“法基确立者”(dhammatithaṅkaro)。


Nipuṇo’ti badhādīsu upajānanasamatho.

“善巧”(nipuṇo):指善于识知束缚等(烦恼)。


Visārado’ti parisāsu bhayarahito.

“无畏”(visārado):指在众会中没有恐惧。


Sāmayiko’ti desajabhāsāsaṅkhātasamayakusalo sakasamayasamayantaracchekañāṇavanto.

“通晓宗义者”(sāmayiko):指精通各地语言等习俗,并具有善巧辨别自宗与他宗的智慧。


Paṭibhāṇo’ti kalyāṇavākya saṅkhyātapaṭibhāṇavanto.

“辩才”(paṭibhāṇo):指具有被称为“善语”的辩才。


Medhāvīti dhammojapaññāya medhāvī. Dhammojapaññā nāya ñānagato paṇḍito’kiṃ sutaṃ kiṃ vā suṇāmi, kiṃ kusalaṃ gavesinti’ yāya vicāreti sā dhammojapaññā nāma.

“智者”(medhāvī):因具有法味智慧而为智者。所谓法味智慧,即智者藉以省察“我已听闻什么?应听闻什么?应寻求什么善法?”的智慧。


Āyasmāpi kho nāgaseno paṭisammodi…pe… ārādhesiti yeneva sammodaniyavacanena thero rañeñā milidassa cittaṃ ārādhesi tosesi teneva sammodanīyavacanena raññā saddhiṃ paṭisammodīti yojanā.

具寿龙军也与他互相问候……乃至……“令他满意”。长老以何种可喜之言令弥兰陀(Milinda)王心生欢喜与满足,即以此可喜之言与国王互相问候——此为(句子的)连结。


Ñāyāmīti ñāto pākaṭo homi.

“我被称为”(ñāyāmi):意为我被知道、被显现。


Api ca kho mahārāja …pe… nāgaseno’ti yaṃ idaṃnāgaseno’ti nāmaṃ esā saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmamattaṃ hotīti yojanā.

再者,大王……乃至……所谓“龙军”,此“龙军”之名,乃是计说、名称、施设、惯用语,仅为一名而已——此为(句子的)连结。


(Saṅkhā) etha ca saṅkhāyatīti saṅkhā. Saṅkathiyatīti atho kinti saṅkathiyati? Parassāti attā’ti bhavo’ti poso’ti puggalo’ti naro’ti māṇavo’ti tisso’ti datto’ti mañcapīṭhaṃ bhisibimbo hananti vihāro pariveṇaṃ dvāraṃ vātapānanti. Evaṃ anekehi ākārehi saṅkathīyatiti saṅkhā.

(计说,saṅkhā):于此,因其被计数,故为“计说”。亦即被言说。如何被言说?即被言说为“他人的”“自我”“有”“士夫”“个人”“人”“青年”“帝沙(Tissa)”“达多(Datta)”,或“床、座、坐垫、枕头、精舍、僧院、门、窗”。如是,因其以多种方式被言说,故为“计说”。


Samaññā sammā ñāyatīti kinti ñāyatī?Ti. Ahanti mamanti…pe… dvāraṃ vātapānanti sammā ñāyatīti samaññā.

“名称”(samaññā):因其被正确地了知。如何被了知?即“我”、“我的”……乃至“门”、“窗”被正确地了知,故为“名称”。


(Paññatti) paññāpīyatīti paññatti.

(施设,paññatti):因其被施设,故为“施设”。


(Vohāro). Kinti paññāpīyatīti…pe… voharīyatīti vohāro. Kinni voharīyatiti. Ahanti mamanti…pe… dvāraṃ vātapātanti voharīyatīti vohāro. Imehi catuhi saṅkhāādīhi padehī nāmapaññattiyeva adhippetā nāmamattanti dassanato.

(惯用语,vohāro):如何被施设……乃至……因其被言说,故为“惯用语”。如何被言说?即“我”、“我的”……乃至“门”、“窗”被言说,故为“惯用语”。应见:以此“计说”等四词,所指的仅是名言施设,唯名而已。


Sace vaṃ mahārāja paṇḍitavādā sallapissasīti vaṃ sace mayā saddhiṃ paṇḍitānaṃ sallāpena.

“大王,你若要作智者之论”,意即:你若要与我作智者之论。


Āveṭhanampi kayirati nibbeṭhanampi kayiratī’ti pañhapūcchanavasena veṭhanaṃ paṇḍitehi kayirati pañhavissajjanavasena veṭhanaṃ paṇḍitehi kayirati pañhavissajjanavasena nibbeṭhanampi kayirati.

“缠绕亦被作,解开亦被作”:智者通过提问而作“缠绕”;通过解答而作“缠绕”;亦通过解答而作“解开”。


Niggaho’pi kayiratī’ti nāgasenathero musābhaṇatītiādinā niggahanayena aññapaṇḍitānaṃ niggahaṇavacanaṃ aññapaṇḍitehi kayirati. Api ca kathāvathuppakaraṇe āgato sabbaniggaho niggahoyeva.

“折伏亦被作”:以“龙军(Nāgasena)长老说妄语”等折伏之理,其他智者亦对其他智者说折伏之语。再者,如《论事》(Kathāvatthu)中所出现的,一切折伏即是折伏。


Paṭikkamampī’ti vaṃ mahārāja’rājā milido jambudīpe aggarājā kasmā musā bhaṇasī’tiādinā paṭikkamampi kayirati.

“退避亦被作”:以“大王,弥兰陀王(Milinda)是瞻部洲(Jambudīpa)的第一王,为何说妄语?”等言辞,亦令(对方)退避。


Viseso ‘pīti’sampannaṃ munino cittaṃ, ‘kammanā byattattena ca vijjācaraṇasampannaṃ dhammagatānaṃ pasaṃsatī’tiādinā guṇapasaṃsanasaṅkhāta viseso. Idha pana kallo’si bhante’tiādi paṭiggahaṇaviseso’ti’sampannaṃ munino cittaṃ…pe… dhammagatānaṃ anumodasī’tiādinā guṇapasaṃsanasaṅkhāto paṭiggahaṇaviseso. Idha pana sādhu kho vaṃ mahārāja rathaṃ jānāsī’tiādi. Ekaṃ vathuṃ paṭijānantīti kalyāṇamaṇiādikaṃ aññataraṃ ekaṃ vathuṃ kalyāṇaṃ vā athi nathiti paṭijānanti paṭhamadivase tayo pañhā raññā pucchitā nāmapaññattipañho sattavassikapañho vīmaṃsanapañho.

“殊胜亦被作”:如“圣者之心已成就”,又如“(智者)以行为与明达,赞叹已达于法、明行具足者”等,此为名为“功德赞叹”之殊胜。于此,“尊者,你真善巧”等语,则是“领受”之殊胜。又如“圣者之心已成就……乃至……随喜已达于法者”等,此为名为“功德赞叹”之“领受”殊胜。于此,则是“善哉,大王,你确实知车”等语。“他们承认一事”:即他们承认某一事,如吉祥宝珠等,为善,或承认其“有”或“无”。第一天,国王问了三个问题:名言施设问、七岁问、思择问。


Bhante nāgasena pucchissāmīti …pe… kimpana mahārāja tayā pucchitanti tatiyo vīmaṃsanapañho ṭhānuppattikapaṭihānajānanathāya vīmaṃsanavasena pucchitattā vimaṃsanapañho nāma. Tatha’pucchito me bhante’ti idaṃ raññā attanā heṭṭhā pucchite dve pañhe sadhāya vuttaṃ.

“尊者龙军(Nāgasena),我将提问”……乃至……“大王,您想问什么呢?”——第三个是思择问,因为它是为了通过思择来了解(对方)临机应变的智慧而被提问,故名思择问。“尊者,我已如是问”——这是国王就自己先前问过的两个问题而说。


Vissajjitaṃ me’ti idampi therena attanā heṭṭhā vissajjite dve pañhe sadhāya vuttaṃ.

“我已解答”——这也是长老就自己先前解答过的两个问题而说。


Nāgaseno nāgaseno’ti sajjhāyaṃ karonto pakkāmīti raññā nāgasenathere bahumānagāravo kato’ti dīpetuṃ buddhaghosācariyena vuttaṃ agāravo hi puggalo garuṭṭhāniyaṃ puggalaṃ disvāpi suvāpi jānivāpi apassanto asuṇanto ajānanto viya hotīti. Tatrāyaṃ vacanatho? Āguṃ pāpaṃ na karotīti nāgo. Senti sayanti etena vādapaccathikā janāti seno nāgo ca so seno cāti nāgaseno sāmaññādīsu catusu nāmesu idaṃ kittimanāmaṃ.

“‘龙军,龙军’,他如此念诵着离开”——这是觉音(Buddhaghosa)阿阇梨为了表明国王对龙军长老怀有极大的尊敬和敬意而说的。因为不敬之人,即使见到、听到或知道应受尊敬之人,也好像没见到、没听到、不知道一样。此中语意为何?“不做过恶(āgu),故为‘那伽’(nāga)。辩论的敌对者们因他而平息、止息,故为‘军’(sena)。他既是‘那伽’又是‘军’,故名‘龙军’(Nāgasena)。”在普通名等四种名称中,这是一个派生名。


Suṭṭhu thero ababhanumodīti’sādhu suṭṭhu’ti vacanena. Antarāmagge pucchito anathakālapañho.

长老以“善哉,善哉”之语而善随喜。此乃于途中所问之无益、非时之问。


Katametha nāgaseno’ti katamo dhammo etasmiṃ vacane nāgaseno nāma hotīti pucchi.

“此中谁是龙军?”——(国王)问道:“在此话语中,哪个法被称为‘龙军’?”


Jīvo’ti jīvabhuto vāyo.

“命”:即已成为生命之风。


Assāsapassāsā nāmete kāyasaṅkhāro’ti thero abhidhammakathaṃ akāsīti iminā anantakāyassa ete anto-pavisana-bahi-nikkhamatavātā assāsapassasā nāma karajakāyena abhisaṅkharīyanti, tasmā kāyasaṅkhārā ca honti, teneva jīvena nāgaseno nāgaseno’ti iminā nāmamattaṃ gaṇhāti na puggalo jīvo gahetabbo’ti thero abhidhammakathaṃ akāsi.

“这些入息和出息名为身行。”——长老作了阿毗达摩(abhidhamma)的开示。意思是:于此无尽之身中,这些进入与外出的风名为入息和出息,它们由身体所造作,因此是身行。同样地,通过“命”,通过这“龙军(Nāgasena)、龙军”之名,所领会到的只是一个名称,不应理解为有一个个人(puggala)或命者。长老作了阿毗达摩的开示。


Upāsakattaṃ pavedesī’ti attasanniyyātanena sissabhāvūpagamanena paṇipātena samādānenāti catusu saraṇagamanūpāyesu samādānena ratanattayassa ca therassa ca upāsakabhāvaṃ, buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi, tañca saraṇaṃ gacchāmi, upāsakaṃ maṃ dhārehi ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatanti.

“他表明自己成为优婆塞(upāsaka)”——在以自身奉献、成为弟子、顶礼、以及受持这四种归依方式中,他是通过“受持”而成为三宝与长老的优婆塞。“我归依佛,我归依法,我归依僧,我也归依您。从今日起,乃至终生,请忆持我为已归依的优婆塞。”


Anantakāyapañho catutho.

第四,无尽身之问。


Kimhi hoti kathāsallāpo’ti kimhi kāraṇe nimittabhute kathāsallāpo hoti. Kimpayojano kathāsallāpo’ti adhippāyo idaṃ rañañā kimathāya vuttaṃ? Anuyogadānathāya ceva pucchanassa okāsadāpanathāya cāti ñātabbaṃ.

“谈论因何而起?”是指:谈论是在什么原因、什么根据上发生的?“谈论有何目的?”其意是:国王说这话是为了什么?应当知道,这是为了给予质询的机会,以及提供提问的场合。


Athena mayaṃ mahārāja athikā athena hotu kathāsallapo’ti iminā thero rañño anuyogañceva okāsañca deti tatha athenā’ti.

“大王,我等需要义利,愿谈论为义利而有!”——长老以此给予国王质询和提问的场合。如是,(此即)“为义”。


’Atho payojano saddā’bhidheyya vuddhiyaṃ dhane,Vathamhi kāraṇe nāse hite pacchimapabbate’ti;

“义”(attha)一词用于:目的、词义、增长、财富、事物、原因、坏灭、利益、西山。


Evaṃ vuttesu athesu idha payojanañca hitañca labbhati. Tesu lokiyalokuttaraphalaṃ payojanaṃ nāma, sāsanavuddhi vā. Yathicchitaphalanipphādāno hinoti pavattatīti hitaṃ. Dānasīlādilokiyalokuttarakāraṇaṃ.

在如是所说的诸“义”中,此处取“目的”与“利益”二义。其中,世间与出世间的果报,或教法的增长,名为“目的”。因为它能促成、推动所期望的果报,所以是“利益”(hita)。(此利益)即布施、持戒等世间与出世间之因。


Kintī’ti kimhi asaṅkhatadhātusaṅkhāte nibbāne phalasaṅkhāte nibbāne idaṃ paccuppannadukkhaṃ nirujjheyya.

“于何?”是问:于何处——即于名为无为界、名为果之涅槃中——此现在之苦当止息?


Anupādāparinibbānanti arahattaphalasaṅkhātaṃ anupādāparinibbānaṃ. Nibbānañhi duvidhaṃ apaccayaparinibbānaṃ anupādāparinibbānanti. Tesu avijjādipaccayarahitattā asaṅkhatadhātu apaccaya-parinibbānaṃ nāma. Kilesasaṅkhata-parinibbānasaṅkhātaṃ upādāna rahitattā arahattaphalaṃ anupādāparinibbānaṃ nāma.

“无取般涅槃”是指被称为阿罗汉果的无取般涅槃。涅槃有两种:无缘般涅槃和无取般涅槃。其中,因无无明等缘,无为界名为“无缘般涅槃”。阿罗汉果,亦名烦恼般涅槃,因其远离执取,故名“无取般涅槃”。


Rājābhinītā’ti rājūhi pīḷitā rājabhītā vā.

“为王所迫”是指被国王们压迫,或畏惧国王。


Iṇaṭṭā’ti iṇena pīḷitā.

“负债者”是指为债务所迫者。


Kallo’sīti byākaraṇa ñāṇena cheko’si, aṅguttaraṭīkāyaṃ’ byākaraṇe samatho’. Paṭibalo’tipi vattuṃ vaṭṭati yevāti.

“你很善巧”:是说你于解释之智上善巧。如《增支部复注》(Aṅguttaraṭīkā)中所说:“于解释中善巧”。因此,亦可说“你有能力”。


Pabbajjāpañho pañcamo.

第五,出家之问。


Sopādāno’ti sakileso.

“有取”即是有烦恼。


Paṭisadahanapañho chaṭṭho.

第六,再连结之问。


Yoniso manasikārenāti aniccaṃ dukkhanti upāyena pathena sāraṇalakkhaṇena ārammaṇapaṭipādakamanasikārena.

“以如理作意”是指:通过“无常、苦”等善巧方法与途径,以引导为特征,令心到达所缘的作意。


Manasikārapañho sattamo.

作意之问第七。


Ussahanalakkhaṇe’ti sampayuttānaṃ ārammaṇe saṃyojanavasena ussahanalakkhaṇe gaṇhanalakkhaṇe vā.

“以策励为相”是指,就相应法而言,以在所缘上结合的方式,具有策励之相,或具有抓取之相。


Manasikāralakkhaṇapañho aṭṭhamo.

作意相之问第八。


Yo sīlakkhadho varapātimokkhiyo’ti yo pātimokkhasīlasaṃvarasaṅkhāto buddhuppādeyeva uppanno sīlaguṇo sayaṃ patiṭṭhāti iduyādīnaṃ ekadasannaṃ kusaladhammānaṃ nissayākārena nissayapaccayo ceva balavakāraṇaṭṭhena upanissayo ca pathavī iva sattānaṃ patiṭṭhā.

“最胜的波罗提木叉戒蕴”是指:那称为“波罗提木叉律仪戒”的戒德,只在佛陀出世时才生起,它自身安立,作为信等十一种善法的所依,既是依止缘,又因其是强有力的原因而是亲依止缘,如同大地是众生的立足处。


Sīlapatiṭṭhānalakkhaṇapañho navamo.

戒所依相之问第九。


Aññesaṃ cittaṃ vimuttaṃ passivā’ti aññesaṃ ariyānaṃ sotāpattiphalādike phale visesena adhimuttaṃ pakkhadantaṃ ñāṇacakkhunā passivā.

“看见他人心已解脱”是指:以智慧眼(ñāṇacakkhu)看见其他圣者在须陀洹果等果位上,已特别信解、倾向。


Saddhālakkhaṇapañho dasamo.

信相之问第十。


Sabbe kusalā dhammā’ti sabbe lokiyakusaladhammā uppannā na parihāyanti.

“一切善法”是指一切世间善法,生起后不会退失。


Vīriyalakkhaṇapañho ekādasamo.

精进相之问第十一。


Apilāpanalakkhaṇo’ti ārammaṇe anupavisanaṭṭhena ogāhanalakkhaṇo sappaṭibhāgadhammo’ti paṭibhāgena paccathikena saha vattantīti sappaṭibhāgā sukko ca kaṇhapaṭibhāgena sappaṭibhāgo.

“不漂浮相”是指以进入所缘为义,具有沉入之相。“有对应部分之法”是指:因为与敌对的对应部分一起存在,所以是“有对应部分”。白法因有黑法作为其对应部分,故为“有对应部分”。


Kaṇhasukkasappaṭibhāge’ti īdisapāṭho yadi athi sudaroyeva.

“于黑白及有对应部分”,如果存在这样的读法,那确实是非常清楚的。


Apilāpetīti anupavisanaṭṭhena ogāhati.

“不漂浮”是指以进入为义而沉入。


Hitāhitānaṃ dhammānaṃ gatiyo’ti kusalākusalānaṃ dhammānaṃ iṭṭhāniṭṭha-vipākadānabhāva-saṃkhāta-nipphattiyo.

“有益与无益之法的趣向”是指:善与不善法,其被称为“给予可爱与不可爱果报”的状态的成就。


Sabbathakanti sabbakicce niyuttaṃ sabbalīnudhaccesu icchitabbaṃ vā.

“全面的”是指:应用于一切事务,或是在一切昏沉与掉举中都应被期望的。


Satilakkhaṇapañho dvādasamo.

念相之问第十二。


Tappamukhā’vāti rājappadhānā iva.

“以其为首”犹如以国王为首。


Samādhipañho terasamo.

定之问第十三。


Yo uppajjati so eva so’ti yo pathaviphassādiparamathadhammo uppajjati, so uppannapubbadhammo eva.

“凡生起者,即是彼”是指:凡地触等胜义法(paramathadhammo)生起,彼即是先前已生之法。


Paññālakkhaṇapañho cuddasamo.

慧相之问第十四。


Nānā-ekakiccakaraṇapañho paṇṇarasamo.

种种法同一作用之因问第十五。


Paṇṇarasapañhavanto paṭhamavaggo samatto.

具十五问的第一品完结。


Vaṃ pana bhante evaṃ vutte kiṃ vadeyyāsī’ti yadā vaṃ daharo taruṇo mado uttānaseyyako ahosi soyeva vaṃ etarahi mahanto’ti imasmiṃ vacane mayā ca kenavidha pucchanavasena vutte vaṃ kiṃ vadeyyāsīti yojanā.

“尊者,当被如此说时,您会怎么说?”——即是,当此言“当您还是一个柔弱、年幼、懵懂、只能仰卧的婴儿时,正是那个您现在长大了”,由我或某人以提问的方式说出时,“您会怎么说?”——应如是理解其结构。


Dutiyavagge pana dhammasantatipañho paṭhamo.

于第二品中,法相续之问第一。


Na paṭisadahanajānanapañho dutiyo.

不辨知重续之问第二。


Sakiccayanti attano visayobhāsanakiccaṃ.

“其自身的作用”是指其照亮自己所缘范围的作用。


Ālimpanaṃ vijjhāpetunti aggiṃ nibbāpetuṃ

“使之熄灭”是指使火熄灭。


Paññānirujjhanapañho tatiyo.

慧之止息问第三。


Nibbisaṃ bhatako yathā’ti yathā bhatako bhatakakammaṃ kavā lakkhaṃ nibbisaṃ nibbisanto labhanto dukkhaṃ jīvituṃ nābhinadati maraṇañca nābhinadati maraṇakālaṃ āgameti, evamevāhaṃ kālaṃ maraṇakālaṃ paṭikaṅkhāmi āgamemīti adhippāyo.

“如佣人得薪”是指:如同一个佣人,做了佣工后得到工资,他既不因艰苦维生而欢喜,也不欢喜死亡,只是等待着那一刻的到来;我也是这样,期待着那一刻,即死亡时刻的到来。这就是其含义。


Parīnibbānapañho catutho.

般涅槃之问第四。


Yadi kusalā na dukkhā’ti sukhā vedanā kusalā yadi siyā sā kusalā vedanā na dukkhabhūtā.Yadi siyā sā kusalā na hoti. Kusalaṃ dukkhanti na upapajjatī’ti kusalaṃ dukkhabhutanti vacanaṃ na upapajjatīti vattuṃ na yujjati. Kusalaṃ dukkhaṃ na. Aññamaññapaccanīkattā’ti rañño adhippāyo. Sabhāvo pana evaṃ na hoti. Kusalā hi sukhā vedanā saṅkhāradukkhena vipariṇāmadukkhena’pi dukkhā. Nekkhammanissitadomanassasaṅkhātadukkhā’pi anavajjaṭṭhena kusalā siyāti thero pana mayi rājānaṃ ayoguḷahimapiṇḍapañhaṃ pucchante taṃ rājā micchā byākarissati. Tasmiṃ dosaṃ āropessāmi. Rājā taṃ micchā byākarissati. Tasmiṃ dosaṃ āropessāmi. Rājā taṃ harituṃ asakkonto maṃ athajappanaṃ yācissati. Atha rājātaṃ sabhāvathaṃ saññāpessāmīti manvā taṃ kimmaññasi mahārājā’tiādimāha. Kinnu kho mahārāja ubho’pi te daheyyunti imasmiṃ pucchāvacane therena vutte rājā sītuṇhasamaññātā tejodhātu’ti sutattā sītahimapiṇḍassa kharakhādanabhāvañca sadhāya dhātunaṃ ussadabhāvajānanañāṇato virujjhivā’āma bhante ubho’pi te daheyyunti viruddhapaṭivacanaṃ adāsi.

“若善非苦”:若乐受是善,则彼善受非苦。若是苦,则彼非善。“善是苦”不成立,是故“善是苦”之言不成立,不应说。善非苦,因其互相违逆——此是王之意趣。然自性非如是。实则,善之乐受,亦因行苦与坏苦而为苦。依于出离、名为忧苦者,亦因无过失义而为善。然长老心想:“我问王热铁丸与冰块之问时,王将错误回答。我将归其过。王将错误回答。我将归其过。王不能解之,将求我解释其义。尔时我将为王阐明其自性。”如是思惟已,说“大王,汝意云何?”等。长老说“大王,二者皆能烧灼于汝耶?”此问句时,王因曾闻“火界名为冷与热”,并忆念冰块之坚硬可食性,因无知于诸界强盛之智,而给予了矛盾的回答:“是的,尊者,二者皆能烧灼。”


Na hi bhante’ti rañño avajānanapaṭikkhapanaṃ.

“不,尊者”,是王之无知与否定。


Ajānāhi niggahanti theravacanaṃ. Yasmā te purimāya’āmā’ti paṭiññāya pacchimā’na hi bhante’ti paṭiññā pacchimāya ca purimā na sadhiyatī. Tasmā vaṃ niggahaṃ patto. Vaṃ niggahaṃ dosaṃ aparādhaṃ sampiṭicchāhī’ti atho. Idāni ubhinnaṃ tattābhāvadassanavasena ubhinnaṃ sītalābhāvadassanavasena ca taṃ niggahaṃ pākaṭaṃ karonto yadi tattaṃ dahatī’tiādimāha.

“当知此斥责”,是长老之言。因为你后面“不,尊者”之承诺,与前面“是的”之承诺不相合。是故,汝已遭斥责。“汝当承认此斥责、过失、罪过”,此是其义。今为通过揭示二者之非热性与二者之非冷性,而令彼斥责显明,说“若热者烧灼”等。


Tatha– ‘yadi tattaṃ dahatī’ti sace ubhinnaṃ tattatā dahati. Yadi tattaṃ dahatī’ti ca ṭhapanavacanaṃ.

此中:“若热者烧灼”,意即若二者之热性烧灼。而“若热者烧灼”是一句假设之言。


Na ca te ubho’ti dosāropanavacanaṃ.

“然彼二者皆不”,是归咎之言。


Tena na uppajjatī’ti tena tasmiṃ ubhinnaṃ uṇhabhāvakāraṇā ubho’pete dahanti’ti vacanaṃ tattabhāvassa dahane na upapajjati, na yujjati.

“是故不成立”:是故,因二者皆热,“彼二者皆烧灼”之言,于热性之烧灼,不成立,不相应。


Yadi sītalaṃ dahatīti sace ubhinnaṃ sītalabhāvo dahati tena na upapajjatī’ti tasmā kāraṇā ubhinnaṃ sītalābhāvakāraṇā ubho’pi te dahanti’ti vacanaṃ sītalabhāvassa dahanena na upapajjatī’ti vattuṃ na yujjati puna taṃ dosaṃ pākaṭataraṃ karonto thero kissa pana te mahārāja ubho’pi dahantitiādimāha.

“若冷者烧灼”,即若二者之冷性烧灼。“是故不成立”:是故,因二者皆冷,“彼二者皆烧灼”之言,与冷性之烧灼不成立,不应说。为令彼过失更显明,长老复说“然则,大王,为何彼二者皆烧灼?”等。


(Kissa)tatha-kissāti kena kāraṇena ubhopi te dahantīti.

此中:“为何”,即“以何因缘彼二者皆烧灼?”


Tena na upapajjatīti kena tasmā kāraṇā ekassa uṇhassa ekassa sītalassa bhāvakāraṇā ubhopi te dahantī’ti tayā vuttavacanaṃ na upapajjati na vaṭṭati. Ubhopi te dahantīti vuttaṃ, ayuttampi tayā vuttameva. Kusalaṃ dukkhanti vattuṃ vuttameva kusalaṃ dukkhanti na upapajjatīti idaṃ vaṃ kasmā vadasi? Vattuṃ yuttavacanaṃ na yujjatīti vadasi vattuṃ ayuttavacanaṃ yujjatīti vadasīti therassa vacanena attano vāde dosaṃ passanto taṃ pariharituṃ asakkonto nīvamano theraṃ athajappanaṃ yācanto’nāhaṃ paṭibalo’tiādimāha.

“是故不成立”:是故,因一者热、一者冷,汝所说“彼二者皆烧灼”之言不成立,不应理。“彼二者皆烧灼”是汝所说,不当者亦是汝所说。为说“善是苦”而说“善是苦不成立”,汝为何作此说?汝说应说之言不相应,说不应说之言相应。闻长老言,王见己论中过,不能回避,心生惭愧,求长老解释其义,说“我无能力”等。


Tayā vādināti yuttamathagambhīravicittapaṭibhānavādinā

“由汝论者”,即由汝此位言说义理相应、甚深、文采庄严、辩才无碍之论者。


Sādhū athaṃ jappehī tī sādhu yācāmi. Sukhā vedanā kusalāti vā akusalā abyākatāti vā imassa mayā pucchitavacanassa athaṃ jappehi desehi athenāhaṃ athiko, kiṃ vivādenāti adhippāyo.

“善哉,请阐明其义”,即“善哉,我请求”。请阐明、开示我所问“乐受是善、或不善、或无记?”此言之义。“我乃求义者,辩论何用?”——此是其意趣。


Gehanissitānīti gehasadisakāmaguṇanissitāni tamārabbha pavattānīti atho.

“依于家”,义即:依于如家之欲乐,缘彼而转起。


Nekkhammanissītānī’ti.

“依于出离”。


Etha

此中


‘Pabbajjā paṭhamaṃ dhānaṃ nibbānañca vipassanāSabbepi kusalā dhammā nekkhammanti pavuccatī’ti,Vuttanekkhammesu nibbānavipassanākusaladhammasaṅkhāte;

“出家、初禅、涅槃与观(vipassanā),一切善法皆被称为出离。”于所说出离中,即名为涅槃、观、善法者。


Nekkhamme nissitāni.

依于出离。


Sukhavedanāpañho pañcamo.

第五,乐受之问。


So ca aññapañhehi gambhīrataro, kulaputtehi mayā vuttaathamattena santosaṃ kavā attano paññānubhāvena ca punappunaṃ cintevā pubbāparaṃ sallakkhevā yo mayā vuttaathato yuttaro so atho gahetabbo yevāti.

此问亦比其他问题更为深奥,良家子(kulaputta)不应仅对我所说之义感到满足,而应以自己的智慧之力反复思考,前后审察,并采纳比我所说之义更为相应之义。


Nāmarūpanti nāmakaraṇaṭṭhena namanaṭṭhena cattāro arūpino khadhā nāmaṃ. Idha vipākanāmaṃ adhippetaṃ sītādīhi ruppanaṭṭhena rūpaṃ nippariyāyato channavutirūpakoṭṭhāsasaṅkhātaṃ nipphannarūpaṃ pariyāyato dasavidhā anipphannarūpañca cakkhusotaghānajivhākāyabhāvavathudasakasaṅkhātā satta dasakā, citta utu-āhārajaaṭṭhakā tayo, cittaja utujasaddavasena dve saddā’ti channavutirūpakoṭṭhāsā. Idha pana kammajarūpaṃ adhippetaṃ.

名色,即以命名义与倾向义,四无色蕴为名。此处意指果报名。以冷热等变坏义为色。究竟而言,是名为九十六色法部分之已生色;非究竟而言,是十种未生色。七个十法聚,即眼、耳、鼻、舌、身、性、心所依处十法聚;三个八法聚,即心生、时节生、食生八法聚;以及依心生与时节生之二种声:此为九十六色法部分。此处则意指业生色。


Tena kammena aññaṃ nāmarūpaṃ paṭisadahatīti tena kusalākusalakammena aññaṃ nāmarūpaṃ aññaṃ anāgatanāmarūpaṃ sugatiduggatipariyāpannaṃ iminā paccuppannanāmarūpena saddhiṃ paṭisadahati.

“因彼业而连接另一名色”,即因彼善不善业,将另一属于善趣恶趣之未来名色,与此现在名色连接。


Purimaṃ bhante ambabījaṃ bhūtaṃ mūlakāraṇabhūtaṃ apaccakkhāya avijahivā nibbattena pacchimena ambena puriso daṇaḍappatto bhaveyyāti yojanā.

尊者,先前的芒果种子是根本因,在未曾被舍弃、未曾被放弃的情况下,后来结出了芒果,(偷窃者)因此受到了惩罚。这是(问题的)阐述。


Nāmarūpapaṭisadahanapañehā chaṭṭho.

第六,名色再结生之问。


Sattopamāpatimaṇaḍito.

以七喻庄严。


Adhikāranti mahantaṃ pūjāsakkāraṃ. Ayaṃ sattamopañho puna pucchate. Upamaṃ sotukāmatāvasena puna pucchito’ti ñātabbaṃ.

“增上”(adhikāra)是指极大的供养和尊重。这第七个问题是再次被提出的。应当知道这是由于想要听取譬喻的缘故而重复提问。


Punapaṭisadahanapañho sattamo.

第七,重结生之问。


Nāmarūpapañho aṭṭhamo.

第八,名色之问。


Addhāpañho navamo.

第九,时间之问。


Navapañhavanto dutiyo vaggo.

九问品第二。


Tatiyavagge addhāmulapucchanapañho paṭhamo.

第三品中,第一,时间根本之问。


Pathaviyā cakkaṃalikhivā’ti bhamacakkaṃ punappunaṃ parivattanavasena ā bhuso likhivā.

“在地上画轮”是指,像旋转的车轮一样,反复不停地画,画得非常多。


Pubbākoṭi napaññāyana pañho dutiyo.

第二,前际不可知之问。


Khadhā ca dukkhassa bījātīti paṭisadhibhutā badhā kevalassa sakalassa pavattidukkharāsissa mulakāraṇabhāvena bījāni evaṃ khaṇakoṭisaṅkhātapaṭisadhibadhato pavatti dukkhavaḍḍhanaṃ sakkā kātunti adhippāyo.

“诸蕴是苦的种子”是指:构成再生的诸蕴,因其是全部流转苦蕴的根本原因,故为种子。其义为:如此,从被计为无数刹那的再生之蕴,便可能使流转之苦增长。


Koṭivaḍḍhanapañho tatiyo.

第三,边际增长之问。


Cakkhusmiñca kho mahārāja sati rūpesu ca cakkhuviññāṇaṃ hotīti etha abhidhammāvatāraṭīkāpariyāyena ekato sahajātesu bahūsu cakkhuppasādesu yaṃ cakkhu visaditaṃ taṃ cakkhuviññāṇassa nissayapaccayo. Cakkhusmiñcāti ekavacanadassanato. Rūpesu cā’ti bahuvacanassa dassanato pana bahūnipi rūpāni cakkhuviññāṇassa purejātapaccayo paccayabhāva. Visesa-sabhāvatoti daṭṭhabbo.

“大王,当眼根存在,色尘也存在时,眼识就生起。”这里依据《阿毗达摩入门疏》(Abhidhammāvatāra-ṭīkā)的说法,在众多同时生起的眼净色中,那最清澈的眼根就是眼识的所依缘。“眼根存在”(cakkhusmiṃ)用了单数来显示,而“色尘也存在”(rūpesu ca)用了复数来显示,由此可见,众多的色尘是眼识的前生缘。这应当被看作是它们的特殊自性。


Athi-keci-sañjānanapañho catutho.

第四,关于“是否存在某些认知”之问。


Bhavantāyeva kho mahārāja saṅkhārā jāyantiti etha antappaccayo atīte hoti. Atīte bhūtā’ti atho.

“大王,正在生成的诸行确实会生起。”此处,现在分词词尾‘-anta’用于表示过去时。其义为“曾在过去”。


Ayañca gāthā’ti sadisagāthā. Ahuvā sambhotīti ca gāthā khaṇikagāthā’ti daṭṭhabbaṃ. Evañhi pubbāparaṃ sameti.

此偈是相似偈(sadisagāthā)。而“曾有,后生起”之偈,当知为刹那偈(khaṇikagāthā)。如是,则前后相合。


(Uttarāraṇi) araṇisahitekantakiccakaro daṇḍo uttarāraṇi nāma.

与(下)火钻(araṇi)配合,在末端起作用的木棍,名为上火钻(uttarāraṇi)。


Bhavantajāyanapañho sattopamāsahito pañcamo.

第五,生成与出生之问,附七喻。


Vedagupañho chaṭṭho.

第六,知者之问。


Cakkhuviññāṇādipañho sattamo.

第七,眼识等之问。


Phusanalakkhaṇo’ti cittārammaṇaphusanalakkhaṇo. Yathā cakkhu’ti etha cakkhuppasādo’pi cakkhuviññāṇampi labbhati.

(触)是接触的特征,即心与所缘接触的特征。例如说“眼”时,既可指眼净色,也可指眼识。


Saṅghaṭṭanaraso’ti imesaṃ vathārammaṇānaṃ saṅghaṭṭanaraso sampatti etassā ta atho labbhati. Yadā cakkhuviññāṇampi labbhati. Tadā cittārammaṇasaṅghaṭṭanaraso kiccaṃ etasseti atho labbhati. Saṅghaṭṭanaraso’ti ca pañcadvārikaphasse labbhati. Na manodvārikaphasse’ti ayamidiso atho atthasāliniyaṃ vutto yevā’ti.

其作用是撞击,这是指它具有撞击所依与所缘的功用。当获得眼识时,便可理解其任务是心与所缘的撞击。而“撞击的作用”仅见于五门触,不见于意门触。此义在《法集论注》(Atthasālinī)中已经说过。


Phusanalakkhaṇapañho aṭṭhamo.

第八,关于触的特征之问。


Vedanālakkhaṇapañho navamo.

第九,关于受的特征之问。


Saññālakkhaṇapañho dasamo.

第十,关于想的特征之问。


Cetanālakkhaṇapañho ekādasamo.

第十一,关于思的特征之问。


Viññāṇalakkhaṇapañho dvādasamo.

第十二,关于识的特征之问。


Vaḍḍhakī suparikammakataṃ dāruṃ sadhismiṃ appetīti vaḍḍhakī jano suṭṭhuparikammakataṃ dāruṃ sadhismiṃ appeti pāpeti paveseti.

“木匠将精心加工的木材安装到接合处”,意思是木匠将精心加工的木材安放、送至、置入接合处。


Vitakkalakkhaṇapañho terasamo.

第十三,关于寻的特征之问。


Vicāralakkhaṇapañho cuddasamo.

伺之特征问,第十四。


Cuddasapañhavanto tatiyavaggo samatto. Vinibbhujivā vinibabhujivā’ti aññamaññāto visuṃ visuṃ kavā vibhajivā vibhajivā.

具十四问之第三品结束。“彻底分开,彻底剖析”,即令其彼此一一分离、剖析。


Vaggato atirekapaṭhamapañho vibhajjapañho paṭhamo.

品外第一增问,即第一分别问。


Nanu loṇameva āharitabbanti sakaṭehi suddhaloṇameva balivaddehi āharitabbaṃ.

“难道不应只运盐吗?”即是说,应当以货车与牛只运载纯盐。


Na sakkā mahārāja loṇameva āharitunti pāṭhena bhavitabbanti nakāro pothake dissati.

应作“大王,不能只运盐”之读,因经本中可见“na”字。


Loṇapañho dutiyo, rañño dhammalakkhaṇesu daḷhapatiṭṭhāpanathaṃ therena paṭhamaṃ vutto.

盐之问,第二。此乃长老为令王坚住于法相而先说。


Ettāvatā tecattāḷīsa pañhā samattā.

至此,四十三问完毕。


Catuthavagge nānākammehi mahārāja nibbattāni na ekena kammenā’ti āpāyikasattānaṃ pañcāyatanāni nānāakusalakammehi nibbattāni sugatipariyāpannasattānaṃ pañcāyatanāni nānākusalakammehi ekena kammena ekena paṭisadhijanakakammeneva nibbattāni. Abhidhammāvatāraṭīkāyaṃ paṭisadhikkhaṇe mahaggatacetanā kaṭattārūpānaṃ kammapaccayena paccayo’ti vacanena paṭisadhikkhaṇe vijjamānānaṃ sabbesaṃyeva kaṭattārūpānaṃ kammapaccayo hotīti viññāyati. Nānācetanāhi tadā idriyuppattiyaṃ sati atiparittena ca mahaggatena ca kammena nibbattaṃ kaṭattārūpaṃ āpajjeyya, na cekā paṭisadhi anekammanibbattā hotī’ti.’Saddhiṃ ekena kammena anekidirayuppatti hotī’ti vuttaṃ. Vicārevā yaṃ yuttataraṃ taṃ gahetabbaṃ. Tatrāyaṃ vicāraṇākāro?

第四品中:“大王,彼等由种种业所生,非由一业所生。”恶趣众生之五内处由种种不善业所生;善趣众生之五内处由种种善业所生,然由一业,即仅由一结生业所生。于《阿毗达摩入门》(Abhidhammāvatāra)复注中,依“于结生刹那,广大思(mahaggatacetanā)为业生色之业缘”之语,可知其为于结生刹那存在之一切业生色之业缘。若尔时有种种思,于诸根生起时,则将生起由极微小与广大之业所生之业生色,且一结生非由多业所生。经云:“与一业俱,有多根生起。”当审察何者更合理而取之。于此,审察之法云何?


Mahaggatasattānaṃ idriyāni ekena paṭisadhijanakakammena nibbattāni. Nāgasenathero pana arahā khīṇāsavo buddhamataññu tassa adhippāyānurūpena kāmāvacarakasattānaṃ nānākammehi nibbattīti gahetabbaṃ.

上界有情之诸根由一结生业所生。然龙军(Nāgasena)长老是阿罗汉、漏尽者、了知佛陀意趣者,故当依其意趣理解为:欲界有情之诸根由种种业所生。


Nānākammanibbattāyatanapañho paṭhamo.

种种业生处问,第一。


Mahākulīnatāti uccakulīnatā. Soyeva vā pāṭho. Ābādha-vaṇṇa-sukkha-bhoga-kulīnaṃ paññakā ete cuddasa pañhā’pi subhasutte pakāsitā’ti ayaṃ gāthā sukhavācuggatakaraṇathaṃ porāṇehi vuttā.

“大族姓”即高贵种姓。或彼即是读法。“关于疾病、肤色、快乐、财富、出身,此等十四问亦于《须婆经》(Subhasutta)中阐明。”——此偈乃古人为便于记诵而说。


Manussanānābhāvapañho dutiyo.

人种种差别问,第二。


Kiṃ paṭigacceva vāyamitenā’ti pubbe vāyāmena saha pavattakammena vāyāmakaraṇena kiṃ payojanaṃ athi?

“何须预先努力?”意谓:对于往昔与努力俱行之业,(如今)复作努力,有何用处?


Akiccakaro’ti etha yathicchitaphalasaṅkhātaṃ kiccaṃ na karotīti akiccakaro. Ayañca ayuttasamāso. Saddhaṃ matakabhojanaṃ na bhuñjatīti asaddhabhojitiādiko viyā’ti.

“无所作者”(akiccakaro):此处,因其不作名为“所欲之果”的事,故为“无所作者”。此为不当之复合词,犹如从“不食祭亡者之食”(saddhaṃ matakabhojanaṃ na bhuñjati)而得“不食祭食者”(asaddhabhoji)等。


Bubhukkhito’ti budhābhibhūto.

“饥饿”(bubhukkhito),即为饥所征服。


Paṭigaccakiccakaraṇapañho tatiyo.

预先作为问,第三。


Paccamānā’ti nirayaggīnā ḍayhamānā.

“被烧煮”(paccamānā),即为地狱火所焚烧。


So na tāva kālaṃ karotīti tāva tattakaṃ so nerayikasatto kālaṃ maraṇaṃ na karoti. Kammādhikatenā’ti pubbe adhikatena kammena mūlakāraṇabhutena.

“彼尚未死”,意谓彼地狱众生于尔时尚未死亡。“由业增上”,意谓由往昔已成根本原因之强力业。


Navilīyanapañho catutho.

不消亡问,第四。


Ākāsa-udaka-pathavidhāraṇapañho pañcamo.

空水地支撑问,第五。


Ajjhosāyā’ti taṇhāya gilivā pariniṭṭhapevā.

“执取”(ajjhosāya),即为渴爱所吞噬、所断尽。


Nirodhanibbānapañho chaṭṭho.

灭与涅槃问,第六。


Abhiññeyye dhamme’ti abhivisiṭṭhena catusaccañāṇena jānitabbe dhamme, catusaccadhamme.

“于应遍知之法”(abhiññeyye dhamme),意谓于以超胜之四圣谛智所应了知之法,即四圣谛法。


Nibbānalabhanapañhā sattamo.

得涅槃问,第七。


Nibbānajānanapañho aṭṭhamo.

知涅槃问,第八。


Aṭṭhapañhavanto catutho vaggo.

具八问第四品。


Pañcamavagge nathibuddhapañho paṭhamo.

第五品:无佛问,第一。


Buddhānuttarapañho dutiyo.

佛无上问,第二。


Sakkā jānituṃ buddho anuttaro’ti idaṃ raññā’bhagavā buddho anuttaro’ti theraṃ pubbe pucchitaṃ. Puna kasmā vuttaṃ? Pubbapañho therassa vijānanaṃ sadhāya pucchitaṃ pucchāpañho sabbapañho therassa vijānanaṃ sadhāya pucchitaṃ. Pucchāpañho sabbapaṇḍitānaṃ jānanaṃ sadhāya pucchito’ti viññātabbaṃ.

“能否得知佛陀是无上的?”——国王先前已就“世尊佛陀是无上的”此事问过长老。为何又再次提问?当知:先前之问,是为探究长老的知解而问;此次之问,是为一切智者的知解而问。


Sakkā buddhānuttarapañho tatiyo.

能否知佛无上问,第三。


Buddhanettīyā’ti nibbānaṃ neti etāya sadevake loke’ti netti, suttantābhidhammapāli.

“佛陀之导引”者,谓以此引导含天之世间趣向涅槃,故为“导引”,即经藏与阿毗达摩藏。


(Buddhapaññatti) paññāyapīyati etāya bhagavato āṇā’ti paññatti. Buddhassa paññatti buddhapaññatti, vinayapāli.

“(佛所施设)”者,谓以此令世尊之教令得以了知,故为“施设”。佛陀之施设,即“佛所施设”,亦即律藏。


Yāvajīvaṃ sāvakehi vattitabbanti idaṃ therena’āma mahārāja dhammo mayā diṭṭho’ti avissajjevā kasmā vuttaṃ? Rājā therassa dhammadassanabhāvaṃ paccakkhato ñavā vicitrapaṭibhānaṃ sotukāmo pucchati, na jānanathāya thero tassa ajjhāsayaṃ ñavā evamāha. Adiṭṭhadhammo hi buddhanettiyā buddhapaññattiyā yāvajīvaṃ vattituṃ sakkoti.

长老为何不回答“是的,大王,我已见法”,而说“弟子应终身奉行”呢?国王是因亲自了知长老已见法,想听他巧妙的辩才才提问,并非为了求知。长老了知其意向后,如此说道:“因为即使是未见法者,也能依靠佛陀的导引与佛所施设而终身奉行。”


Dhammadiṭṭhapañho catutho.

第四,见法问。


Navasaṅkamatipañho pañcamo.

第五,不转生问。


Vedagu upalabbhatīti ayampañho pubbe ca pucchito. Kasmā puna pucchito? Pubbapañho jīvavedaguṃ sadhāya pucchito. Ayaṃ’ye brāhmaṇā vedagu’tiādinā vuttaṃ puggalavedaguṃ sadhāya pucchito. Save thero’na upalabbhatī’ti byākarissati, tassa vāde dosaṃ āropetukāmatāya pucchati. Thero pana vijjamānena avijjamānapaññattiṃ sadhāya’paramathena kho mahārāja vedagu na upalabbhatī’ti āha. Paramathena na upalabbhati, vohārato upalabbhatī’ti therassa adhippāyo.

“智者可得否?”此问先前已问,为何复问?先前之问,是关于作为生命实体的智者;此问,则是关于以“婆罗门,通达吠陀者”等语所说的作为个体的智者。国王提问,是意欲长老回答“不可得”,从而于其论说中指摘过失。然长老为阐明“以存在者施设不存在者”之理,故说:“大王,于胜义中,智者实不可得。”长老之意为:于胜义中不可得,于世俗言说中则可得。


Puggalavedagupañho chaṭṭho.

第六,个体智者问。


Na kho-pe tena ropitāniti tāni ambāni avahāriyāni tāni ambāni purisena avaharitāni tena sāmikapurisena ropitāni ropitaambabhutāni na hontiti atho

“非由彼人所植”等句,其义为:那些芒果被(另一)人拿走,它们并非由那位主人所种植,故不成为“已植之芒果”。


Imamhākāya pañhosattamo.

第七,关于此身问。


Kuhintipañho aṭṭhamo.

第八,欺瞒问。


Upapajjati-jānāti pañho navamo.

第九,转生与知问。


Athibuddhapañho dasamo.

第十,佛陀存在问。


Dasapañhasahito pañcamo vaggo.

第五品,共十问。


Samantato paggharatīti ayaṃ kho guthamuttādīhi asucivathūhi samantato paggharāpeti.

“从周遭流出”者,谓此身确实以粪、尿等不净物,令其从周遭流出。


Chaṭṭhavagge kāyaappiyapañho paṭhamo.

第六品,第一,身不悦意问。


Sampattakālapañho dutiyo.

第二,到达之时问。


Dvattiṃsa…pe…parirañjito’ti etha dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasarūpaṃ bahusu suttesu āgataṃ. Taṃ pākaṭaṃ asītyanubañjanasurūpaṃ na pākaṭaṃ jinālaṅkāraṭīkāyaṃyeva āgataṃ. Tasmā taṃ dassayissāma. Katamāni asītyānubyañjananāni? Citaṅgulitā, anupubbaṅgulitā, vaṭṭaṅgulitā, tambanakhatā, tuṅganakhatā, siniddhanakhatā, niguḷhagopphakatā, samapādatā, gajasamānakkamanatā, sīhasamānakkamanatā, haṃsasamānakkamanatā, usabhasamānakkamanatā, dakkhiṇāvaṭṭagattatā, samantatocārujāṇumaṇaḍalatā, paripuṇṇa purisabyañjanatā, acchiddanābhitā, gambhīranābhitā, dakkhiṇāvaṭṭanābhitā, suvaṇṇakadalurutā, erāvaṇakarasadisabhujatā, anupubbagattatā, maṭṭhakagattatā, sucigattatā, suvibhattagattatā, anussannānussannasabbagattatā, alīnagattatā, tilakādivirahitagattatā, anupubbaruciragattatā, visuddhagattatā, koṭisahassahathibaladhara gattatā, tuṅganāsatā, susaṇṭhānanāsatā, rattadvijamaṃsatā, susukkadantatā, suvisuddhidriyatā, vaṭṭadāṭhatā, rattoṭṭhasamabimbitā, āyatavadanatā, gambhīrapāṇilekhatā, āyatalekhatā, ujulekhatā, surucirasaṇṭhānalekhatā, parimaṇḍalakāyavantatā, paripuṇṇakapolatā, āyatavisālanettatā, pañcapasādavantanettatā, ākucitaggapakhumatā, mudutanuka-rattajīvhatā, āyatajīvhatā, āyatarucirakaṇṇatā, niggaṇṭhisiratā, nigguyhasiratā, chattasantibhacārusīsatā, āyata-puthula-lalāṭa-sobhatā, susaṇṭhānabhamukatā, kaṇhabhamukatā, sukhumālagattatā, ativiya ujjalitagattatā, ativiyasommagattatā, ativimalagattatā, komalagattatā, siniddhagattatā, sugadhatanutā, samalomatā, atisukhumaassāsapassāsadhāraṇatā, susaṇṭhānamukhatā, sugadhamukhatā, sugadhamuddhatā, sunīlakesatā, dakkhiṇāvaṭṭakesatā, susaṇṭhānakesatā, siniddhakesatā, saṇhakesatā, alulitakesatā, ketumālāratanacittatā. Dvattīṃsapurisalakkhaṇapañho tatiyo.

三十二相……乃至庄严具足。此三十二大士(mahāpurisa)相,于诸多经中皆有记载。此是显明的,但八十随形好之相则不显明,仅见于《胜者庄严》(Jinālaṅkāra)的注释中。是故今当示之。何等为八十随形好?指端纤长,指节次第,指节圆润,甲色红润,甲形高耸,甲面润泽,踝不显露,双足平正,行如象王,行如狮子,行如鹅王,行如牛王,身躯右旋,膝骨圆妙,具丈夫相,脐无缺陷,脐轮深陷,脐纹右旋,双腿如金芭蕉,臂如埃拉瓦那(Erāvaṇa)象鼻,身形次第,身形平滑,身形清净,身肢分明,全身肢体不凸不凹,身肢挺拔,身无黑痣等瑕疵,身形次第美好,身极清净,身具千俱胝象力,鼻梁高挺,鼻形美好,齿龈红润,齿极洁白,诸根清净,牙齿圆整,唇如红频婆果,面容宽广,手掌纹路深刻,纹路长,纹路正直,纹路美好,身形圆满,双颊丰满,眼长而广,眼具五净色,睫毛弯曲,舌软而薄红润,舌长,耳长且美,筋脉隐伏,筋脉深藏,头如伞盖般端正庄严,额头长广庄严,眉形美好,眉色绀青,身肢极细嫩,身肢极明亮,身肢极柔和,身肢极清净,身肢柔嫩,身肢润滑,身出妙香,身毛均匀,入出息极微细,面容端正,口出妙香,头出妙香,头发绀青,发旋右旋,发形端正,发极润泽,发极细软,发不散乱,顶髻如宝鬘庄严。第三,三十二大士相问。


Brahmacariyapañho pañcamo.

第五,梵行问。


Assupañehā chaṭṭho.

第六,泪问。


Rasapaṭisaṃvedipañho aṭṭhamo.

第八,味受问。


Paññāpañho aṭṭhamo.

第八,慧问。


Saṃsārapañho navamo.

第九,轮回问。


Satipañho dasamo.

第十,念问。


Evañhi bhante nāgasena sabbā sati abhijānantī uppajjati nathi kaṭumikā satīti evaṃ mayā cintanākāre sabbā sati abhijānantī sayaṃ pākaṭā parūpadesarahitā uppajjati, kaṭumikā parinibbajjana-parūpadesa-saṅkhātā kaṭumasahitā sati nathiti atho.

“尊者龙军(Nāgasena),诚然,一切念皆明了而生,无有粗糙之念。”其义为:依我所思,一切念皆明了、自显、离他教而生;所谓“粗糙之念”,即名为“教人舍离之他教”、伴随粗糙感之念,是无有的。


Sati abhijānanapañho ekādasamo.

第十一,念与了知问。


Ekādasapañhasahito chaṭṭhavaggo.

第六品,共十一问。


Abhijānato’ti satisahitaṃabhivisesaṃjānato. Kaṭumikāyā’ti paripīḷana-parasāsana-saṅkhātakaṭumikāya. Olārikaviññāṇato’ti mahante ārammaṇe pavattaviññāṇato. Ahitaviññāṇato’ti dukkhasaṅkhātaahite pavattaviññāṇato. Sabhāganimittato’ti sabhāgārammaṇato. Visabhāganimittato’ti nāmavaṇṇādi - aññamaññavisadisārammaṇato. Kathābhiññāṇato’ti parakathāsaṅkhātaabhiññāṇato. Lakkhaṇato’ti goṇa-sakaṭa-danta-piḷakādilakkhaṇato. Saraṇato’ti parehi sarāpanato muddāto’ti akkharasikkhanato. Bhāvanāto’ti abhiññāsasaṅkhātabhāvanāto. Pothakanibadhanato’ti pothake likhitaovādaakkharadhāraṇato. Anubhūtato’ti channaṃ ārammaṇānaṃ anubhutapubbato. Nibadhantī’ti pīḷenti. Lipiyā sikkhitattā’ti akkharassa sikkhitattā.

了知者,即具足念的殊胜了知。粗恶者,即指压迫和他人教导所称的粗恶。粗显识,即于粗大所缘生起之识。有害识,即于称为苦之有害处所生起之识。同类相,即相似所缘。异类相,即名称、颜色等彼此相异之所缘。言说识知,即他人言说所称之识知。相状,即牛、车、牙齿、疮等之相状。忆念,即由他人令其忆念。印相,即学习文字。修习,即称为练习之修习。书册系缚,即执持书本上所写之教诫文字。曾经验,即过去曾经验六种所缘。系缚,即压迫。因习字故,即因学习文字之故。


Sattamevagge satiākārapañho paṭhamo.

第七品,念之相问第一。


Vassasatapañho dutiyo.

百岁之问第二。


Anāgatapañho tatiyo.

未来之问第三。


Dūrabrahmalokapañho catutho.

遥远梵天界之问第四。


Brahmalokakasmīrapañho pañcamo.

梵天界克什米尔之问第五。


Sattabojjhaṅgapañho chaṭṭho.

七觉支之问第六。


Puññabahutarapañho sattamo.

多福之问第七。


Jānājānapañho aṭṭhamo.

知与未知之问第八。


Uttarakurupañho navamo.

北俱卢洲之问第九。


Dīghaaṭṭhikapañho dasamo.

长骨之问第十。


Assāsapassāsapañho ekādasamo.

入出息之问第十一。


Samuddapañho dvādasamo.

海之问第十二。


Ekarasapañho terasamo.

一味之问第十三。


Nathi dutiyaṃ paññāya chedananti yaṃ chedanaṃ paññāya saddhiṃ dvayaṃ taṃ chedanaṃ nathiti atho. Chedanapañho cuddasamo. Bhutajivapañho pannarasamo. Dukkarapañho soḷasamo therena paṭhamaṃ vutto. Soḷasapañhasahito sattamo vaggo.

“没有第二种以智慧的切断”,其义是:与智慧成双的切断是不存在的。切断之问第十四。有情命根之问第十五。难行之问第十六,这是长老最初说的。第七品,含十六个问题。


Sampati kā velā’ti idāni kā velā sampattā’ti yojanā. Gamissantiti tayā saddhiṃ gamissanti. Bhaṇḍato bhaṇḍāgārato. Rājadeyyānīti rājasantakāni.

“现在是什么时候?”应解作“现在到了什么时候?”。“他们将要去”是指“他们将与你一同去”。“从物品”是指“从仓库”。“王所应施”是指“属于国王的”。


Tassa pañhaveyyākaraṇena tuṭṭhe rājā’ti tassa nāgasenatherassa asītipañhaveyyākaraṇena tuṭṭho rājā. Abbhantarakathāyañhi aṭṭhāsīti pañhā paṭhamadivase visajjitā. Tayo divase pāsāde bhattakiccato paṭṭhāya yāva paṭhamayāmāvasānā aṭṭhāsīti pañhā visajjitā ahesuṃ.

“国王因他的解答而欢喜”是指国王因龙军(Nāgasena)长老解答了八十个问题而感到高兴。在阿邦答勒(abbhantara)谈话中,第一天解答了八十八个问题。在第三天,从宫殿的用餐开始到初夜时分结束,共解答了八十八个问题。


Bāhirakathāpañhā tayo. Tena saddhiṃ ekanavuti pañhā honti.

外部谈话的问题有三个。与此合计,共有九十一个问题。


Ekanavutīpañha paṭimaṇḍitā.

由九十一个问题所庄严。


Milidapañhavaṇṇanā samattā.

《弥兰陀王问经》释义终。


Meṇḍakapañhe pana bhassappavādīti vohārakusalatāya yuttavacanasaṅkhātabhassavadanasīlo. Vetaṇaḍīti theravādena saddhiṃ viruddhavacanavadanasīlo.

在弥兰陀王问中,“饶舌者”指因擅长言辞而习惯说适当言语的人。“诘难者”即习惯于说与上座部相违背之言语的人。


Vasanto tassa chāyāyāti dhammacariya-gurusaddhāpaññādiguṇamaṇḍito, assaddhopi so tassa’ medhāvī amatābhimukho’ti evaṃ vuttehi sobhaggaguṇehi samannāgato tassa therassa karuṇāpaññāvasena pavattakāraṇākāraṇahitupamāyuttiupadesavacanasaṅkhātachāyāya vasanto. Tāni hi therassa karuṇāñāṇaṃ nāmakāyato pavattanti pakatisarīrato pavattachāyā viya hotī tī.

“他住于其荫下”的意思是:即使是无信者,若具足“有智慧、趣向不死”等所述的幸福祉德,他也能安住于那位长老的教导之荫下。那位长老具足法行、对导师的信心、智慧等功德庄严,其“荫”即是以慈悲与智慧开示的,包含原因、非原因、利益、譬喻、理据、忠告等内容的言教。因为这些言教是从长老的名身(即其慈悲与智慧)中生起,就像影子从自然的身体中生起一样。


Addakkhi meṇḍake pañhe’ti ñāṇacakkhunā meṇḍake gambhīre pañhe addakkhi. Athavā senakādibhāsitabbaṃ anekapariyāyabhāvena ceva abhutabhāvena ca meṇaḍakapañhasadise. Athavā dvīvacanavantattā tassa pañhassa dvimeṇḍakayuddhasadise’tipi vuttaṃ vaṭṭati.

“他看见了弥兰陀王问”是指以智慧眼看见了弥兰陀王深奥的问题。或者,由于它具有多种解释方式和不同寻常的性质,就像塞纳卡(Senaka)等人应该提出的那样,它类似于弥兰陀王问。或者,因为这个问题是双数形式的,所以也可以说它像两只公羊的战斗。


Pariyāya bhāsitaṃ athi’ti’ānada, mayādve’pi vedanā vuttā pariyāyenā’tiādikaṃ pariyāyavacanaṃ athi. Kathaṃ imissā pariyāyanippariyāyadesanābhāvo jānitabbo? Upekkhāvedanā hi santamiṃ paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’ti ayaṃ hetha pariyāyo.

有方便说,例如“阿难,我以方便说过二受”等,即是方便说之语。如何了知这方便说与非方便说之教法呢?譬如世尊说“舍受即是寂静殊胜之乐”,这就是此处的方便说。


Sabhāvabhāsitaṃ athiti’tisso iha bhikkhave vedanā sukhā dukkhā upekkhā vedanā’tiādikaṃ nippariyāyavacanaṃ athi. Kathaṃ nippariyāyabhāvo jānitabbo? Vedanāsabhāvo hi tividho’ti ayametha nippariyāyo athi.

有自性语,即“诸比丘,于此有三种受:乐受、苦受、舍受”等,即是无方便说之语。如何了知其无方便说之性?因为受的自性实有三种,这就是此处的无方便说。


Sadhāyabhāsitanti’tīhi bhikkhave ṭhānehi jambudīpikā manussā deve tāvatiṃse uttarakuruke ca manusse adhigaṇhanti. Katamehi tīhi? Sūrā satimanto idha brahmacariyavāso’tiādikaṃ sadhāya bhāsitaṃ athi.’Idha brahmacariyavāso’ti idaṃ pabbajjābrahmacariyavāsanaṃ vuttaṃ na maggabrahmacariyavāsaṃ. Neyyathanītathavacanaṃ idha anāgataṃ. Tampi āharivā dassetabbaṃ.’Yaṃ kiñci vedayitaṃ sabbaṃ taṃ dukkhanti’ādikaṃ nyethavacanaṃ.’Sukhāpi kho vedanā aniccā saṅkhatā’tiādikaṃ yathārutavasena jānitabbaṃ nītathavacanaṃ athīti.

有参照语,即“诸比丘,瞻部洲人以三种原因胜过三十三天诸天与北俱卢洲人。是哪三种原因呢?勇猛、具念,以及于此有梵行住”等,即是参照而说之语。“于此有梵行住”是指在此的出家梵行,而非道梵行。应引申义与了义语在此未提及,它们也应被引出并示明。“凡所有受,皆是苦”等是应引申义语。“乐受也是无常、有为的”等应依字面义理解,是了义语。


‘Neyyathavacanañceva atho sadhāyabhāsitaṃPariyāyabhāsitañceva atho sabhāvabhāsitaṃ’,Iti pañcappabhedaṃ’va sāsane jinabhāsitaṃSallakkhevāna taṃ sabbaṃ athaṃ vadetha paṇḍito’ti;

“应引申义语,以及参照语,方便说之语,以及自性语”,胜者教法中的言说有此五种分别。智者应完全了知这一切,而后解说其义。


Na rahassakaṃ kātabbanti athapaṭicchannavacanaṃ na kātabbaṃ.

“不应行秘密”是指不应说隐秘之语。


Garukaṃ pariṇamatīti garubhāvena paripākaṃ gacchati dadhabhāvena pākaṭo hotiti adhippāyo.

“沉重地成熟”,其意趣是:由于沉重而达到完全成熟,由于坚固而变得明显。


Ittaratāyāti appapaññatāya.

“因浅薄”是指因智慧少。


Tithavāsenāti

所谓“宗派住”:


‘Uggaho savanaṃ pucchā kathanaṃ dhāraṇaṃ iti,Pañcadhammavaseneva tithavāso pavuccatī’ti;

“领受、听闻、探询、讲述、忆持,依此五法,即称为宗派住。”


Evaṃvuttatithavāsena.

依如是所说之宗派住。


Snehasaṃsevā’ti piyapuggalasaṃsevanavasena. Mantisahāyo’ti mantī vicāraṇapañño sahāyo etassāti mantisahāyo.

所谓“亲爱交往”,即以与可爱之人交往的方式。所谓“明智之友”,即其友有思辨之慧,故称明智之友。


Mā hāyi atho te abhikkamatīti attānuvādādibhaye uppanne vaṃ ettakena kāraṇena mā bhāyi. Katapuñño katabhīruttāṇo ñāṇasampannosammāpayoge ṭhito na cirasseva lokiyalokuttararatho te abhikkamati abhikkamissati pavattissati.

“不要退失,它会向你前进的”:当自我责备等恐惧生起时,不要因此等原因而害怕。已作福德、已作怖畏之庇护、具足智慧、安住于正精进者,不久,世间与出世间之车乘就会向你前进、将会前进、将会运转。


Allāpo’ti paṭhamāmantānā’ti keci vadanti. Raṭṭhakavacanaṃ āmantanā.

所谓“交谈”,有些人说是“初次称呼”。地方语即是称呼。


Sakkaccakārinā’ti hitakaraṇa-hitadesana-hitacintanānaṃ akhaṇḍakārinā.

所谓“恭敬行者”,即于利益之行、利益之说、利益之思,无有间断而行。


Khalite dhammena paggahetabbo’ti sammāpaṭipattito vā yuttavacanato vā khalite antevāsikamhi dhammena sabhāvena taṃ taṃ kāraṇaṃ vavā sīlādiguṇesu paggahetabbo.

“于过失时,应如法扶助”:即当弟子于正行或正语有所偏失时,应如法、如其自性,说明彼彼因缘,于戒等功德方面扶助之。


Meṇḍakapañhā gambhīragaṇṭhiguyhapañhā.

羊角问是深奥、纠结、隐秘之问。


Abhivaḍḍhiyā vāyamatī’ti pariyattipaṭipattisāsanānaṃ abhivaḍḍhanathāya catupaccayadānādinā upāyena vāyāmaṃ karoti.

所谓“为增长而努力”,即是为教理与实践之教法的增长,以布施四资具等方法而努力。


‘Bhavati saṅghena samasukho dukkhi dhammādhipatiko’pi ca;

Saṃvibhāgī yathāthāmaṃ jinacakkābhivaḍḍhakoSammādiṭṭhipurekkhāro anaññasathuko tathā;

Surakkho kāyakammādi samaggābhirato’pi caAkuho na varo cakke buddhādisaraṇaṃ gatoDasa upāsakaguṇā nāgasenena bhāsitā’ti;

“与僧同甘共苦,且以法为首;随力行分享,增长胜利轮。正见为前导,不宗奉他师;善护身业等,亦乐于和合。不欺无骄慢,归依佛陀等;此优婆塞十德,为龙军所说。”


Imā tisso gāthā.

此是三首偈颂。


‘Pañcamaṃ lahu sabbatha sattamaṃ dvicatuthisu,Chaṭṭhaṃ tu garupādānaṃ sesā aniyamā matā’ti;

“第五音节处处轻,二四句中七亦然,第六音节句句重,其余咸认无定规。”


Iminā vuttalakkhaṇena vuttā.

依此所说之相而说。


Lokasādhāraṇo’ti sattalokena sadiso,Appattamānasānanti apapattaarahattaphalānaṃ;

所谓“与世间共通”,即与有情世间相似。所谓“未达意者”,即未证阿罗汉果者。


Ñāṇaratanārammaṇenā’ti arahattamagagapadaṭṭhānasababaññuta ñāṇo bhagavā sabbaññu sabbadassāvī dasabalasamannāgato catuhi vesarajjehi samananāgato pabhinnapaṭisambhido chaḷabhiñño ca asādhāraṇañāṇo aṭṭhārasabuddhadhammasamannāgato, tassa arahattamagagañāṇaṃ dasabalādisabbaguṇadāyakaṃ sabbaññutañāṇaṃ sabbañeyyadhammajānanasamathanti bhagavato ñāṇaratanārammaṇena sakasakacittuppādena.

所谓“以智宝为所缘”:世尊(Bhagavā)具足以阿罗汉道为足处的一切知智,是一切知者、一切见者,具足十力,具足四无畏,具足无碍解,具足六神通及不共智,具足十八佛不共法。彼之阿罗汉道智乃十力等一切功德之施与者,其一切知智善于了知一切所应知法。〔众人〕以世尊之智宝为所缘而生起各自之心。


Ubbattīyante’ti pakatipakatito viparīyanto vinassante vā.

所谓“被颠覆”,即从自然状态转变,或趋于毁灭。


Nippabhā jātā kutithiyā vaṃ gaṇīvarapavaramāsajjāti kutithiyā micchādiṭṭhikā vaṃ bhadantaṃ gaṇivarapavaraṃ gaṇivarehi paraṃ seṭṭhaṃ āsajja pavā nippabhā nijjotā bhaveyyunti yojanā.

“诸外道遭遇最胜导师已,遂变得无光”:即是说,诸外道、邪见者,遭遇彼尊者(bhadanta),最胜之导师,超胜诸导师之最上者,即变得无光、无辉,此是其句义结合。


Meṇḍakapañhesu pūjāvañdhāvañdhāpañho aṭṭhupamāsahito paṭhamo.

于诸羊角问中,第一问是关于供养有果与无果,此问附有八个譬喻。


Vāhasataṃ kho mahārāja vīhīnaṃ aḍḍhucūḷañca vāhā vīhī sattammaṇāni dve ca tumbā ekaccharakkhaṇe pavattavittassa ettakāvihīti lakkhaṃ ṭhapīyamānā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyunti etha sādikadiyaḍḍhavāhasataṃ thokena uddhaṃ upaḍḍhāvāhasatassa patanālike tumbo’ti aṅguttaraṭīkāyaṃ vuttaṃ. Aḍḍhacūḷanti vāhassa tassa aḍḍhādhikā vāhavīhī’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.

“大王,若以一百‘婆诃’(vāha)稻谷,又五十‘婆诃’稻谷,又七‘阿摩那’(ammaṇa)及二‘敦巴’(tumba)稻谷,为于一刹那生起之心识作标记,此等稻谷亦将用尽、耗竭。于此,《增支部义注》中说:‘一百五十余婆诃……’。所谓‘aḍḍhacūḷa’,亦可说是超过半婆诃之稻谷量。


‘Kuḍubo pasato eko patho te caturo siyuṃĀḷhako caturo pathā doṇaṃ vā caturāḷhakaṃ,Māṇikā caturo doṇā khārīti catumāṇikā;

“四‘钵沙多’(pasata)为一‘库杜巴’(kuḍuba),四库杜巴为一‘钵他’(patha),四钵他为一‘阿罗迦’(āḷhaka),四阿罗迦为一‘斗’(doṇa),四斗为一‘摩尼迦’(māṇikā),四摩尼迦为一‘佉梨’(khārī);


Khāriyo vīsa vāho’tha siyā tumbo dasammaṇaṃĀḷahako nithiyaṃ tumbo patho tu nāḷi nāriyaṃ,Vāho tu sakaṭo ceko dasa doṇā tu ammaṇa’nti;

二十“佉梨”(khārī)为一“婆诃”(vāha),一“敦巴”(tumba)为十“阿摩那”(ammaṇa);(……)一“钵他”(patha)于“那利”量制中为一“那利”(nāḷi);一“婆诃”即一车;十“斗”(doṇa)为一“阿摩那”(ammaṇa)。’


Abhidhānappadipikāyaṃ vutto sakaṭapapamāṇo vāho’ti vinayaṭīkāyampana’ dve sakaṭā vāhā eko vāho’ti vuttaṃ. Vihīnaṃ vāhasatañca aḍḍhacūlañca vāhasatassa aḍaḍhañaca cūḷaṃ aḍaḍhato thokena ūnaṃ vā hoti. Yathāvuttavāhato adhikāni vīhisattammaṇāni vīhīnaṃ satta ammaṇāni dve ca tumbā hontī’ti yojanā. Vīhīnaṃ sādhikadiyaḍḍhavāhasatanti adhippāyo.

于《声明灯论》(Abhidhānappadīpikā)中说:“一婆诃为一车之量。”然于《律疏》中则说:“二车为一婆诃。”(原文此处文意不清)……如前所说之婆诃,尚有七阿摩那及二敦巴之稻谷为超出之量,此是其句义结合。其意为:一百五十余婆诃之稻谷。


Ekaccharakkhaṇe pavattacittassā’ti imassa lakkhanti iminā sambadho. Lakkhanati ci gahaṇasallakkhaṇathaṃ sampadānathe cetaṃ upayogavacanaṃ’ divāvihāraṃ pāvisī’ti divāvihārathāya pāvisitiādisu viya. Lakkhasaddo ca lakkhaṇavācako. Vuttañhetaṃ abhidhānasathe.

“于一刹那生起之心”,其“标记”与此相关。所谓“标记”(lakkhaṇa),此词为“为把握、识知”之义,是与格用法,犹如“进入日住处”即“为日住而进入”等。“lakkha”一词亦指“标记”,此已于词典中说。


‘Kalaṅko lañchanaṃ lakkhaṃ aṅko’bhiññāṇalakkhaṇaṃ,Ciṇhañcāpi tu sobhā tu paramā susamā’tha cā’ti;

“污点、印记、标记、记号、识别、相、徽记,以及光彩、至美、庄严。”


Parikkhayaṃ pariyādānanti khīṇabhāvaṃ gaccheyyuṃ. Iminā dasādhikadiḍḍhavāhasatavīhito adhikāniekaccharakkhaṇe pavattacittānī’ti dasseti.

所谓“灭尽、耗尽”,即达到穷尽的状态。此句表明,于一刹那生起之心,比一百六十婆诃稻谷还多。


Evaṃ ekaccharakkhaṇe pavattacittassa ettakavīhito anekabhāvaṃ dassevā idāni ekaccharakkhaṇe pavattacittassa puggalavisesavasena visesabhāvaṃ dassetuṃ tatrīme’tiādimāha.

如是,在显示了一刹那生起之心多于尔许稻谷,显示其众多性之后,如今为显示一刹那生起之心,依个人(puggala)之差别而有差别,故说“于其中,此等……”等语。


Tatha

如是


Tatrāti sattavidhesu sattesu.

所谓“于其中”,即于七种有情中。


Ime sattavidhā cittā pavattantīti imāni sattavidhāni cittāni pavattanti.

所谓“此等七种心生起”,即此等七种心生起。


Abhāvitakāyā’ti pañcupādānakkhadhakāyesu aniccādivasena abhāvitakāyā.

“未修身”者,谓于五取蕴身,未以无常等方式修习。


Abhāvitasīlā’ti abhāvitalokuttarasīlā.

“未修戒”者,谓未修习出世间戒。


Tīsu ṭhānesu’ti sakkāyadiṭṭhi-vicikicchā-sīlabbataparāmāsa samugghāṭitaṭṭhānavasena tīsu ṭhānesu. Uparibhumīsu’ti sakadāgāmiādīnaṃ pañcakkhadhasaṅkhāta uparibhumisu?

“于三处”者,谓以断除萨迦耶见、疑、戒禁取为三处。“于上地”者,谓斯陀含等被称为五蕴之上地耶?


Pañcasu ṭhānesu’ti heṭṭhā vuttesu tīsu ṭhānesu rāgadosatanuṭṭhānadvayaṃ pakkhipivā pañca ṭhānāni veditabbāni.

“于五处”者,谓于前述三处,再加贪、嗔减弱二处,当知为五处。


Dasasu ṭhānesu’ti heṭṭhā pañcaṭṭhānāni ceva gahitaggahaṇanayena sakkāyadiṭṭhi-vicikicchā-sīlabbataparāmāsa-lobha-vyāpāda-saṅkhāta-pa- ñcorambhāgayasaññejanasamugghāṭitaddhānavasena pañcौddhamhāgiya saṃyojana samugghāṭitaṭṭhānavaseneva. Aparāti pañcā’ti dasa ṭhānāni vipassanāya ārammaṇabhutā pañcupādānakkhadhā yevāti gahetabbaṃ.

“于十处”者,谓以断除被称为萨迦耶见、疑、戒禁取、贪、嗔之五下分结,以及断除五上分结为十处。又,此十处当知即是作为观(vipassanā)所缘之五取蕴。


Nārācassā’ti usuaggapavesita-ayomaya nārāvassa

“铁箭”(nārācassa)者,谓装有箭镞之铁箭。


Daḷhaṃ cāpasamārūḷhassā’ti daḷhacāpadhanumhi āropitassa.

“于强弓上善安”者,谓安于坚固之弓。


Tathā’ti bhagavato lahukaparivattane. Uttarikāraṇa’nti yamakapāṭihāriyato uttariyaṃ vuttaṃ

“如是”者,谓世尊之轻转。“更上之行”(uttarikāraṇa)者,谓所述更胜于双神变。


Tampi mahārāja pāṭihiranti tamabhagavato aggikkhadha-udakadhārā-pavattana-saṅkhāta-yamakapāṭihīraṃ attano paresaṃ rāgādipaccanīkaharaṇato pāṭihiraṃ.

“大王,彼亦是神变”者,谓世尊彼所谓出火蕴、水流之双神变,因能去除自、他之贪等敌对法,故为神变。


Āvajjanavikaḷamattakenā’ti bhagavatā anuppāditavasena manodvārāvajjanassa hīnavasena

“仅以转向之不全”者,谓因世尊不令其生,故意识门转向心微弱。


Sabbaññupañho dutiyo.

一切知者问第二。


Chakoṭṭhāse kate kappe’ti catusaṭṭhiantarakappapamāṇe vivaṭṭaṭṭhāyikappe chakoṭṭhāse kate.

“于劫分为六分”者,谓于量达六十四中劫之演住劫分为六分时。


Atikkante paṭhamakoṭṭhāse kiñci sādhikadasantarakappapamāṇe vicaṭṭaṭṭhāyikappassa paṭhamakoṭaṭhāse atikkante devadatto saṅghaṃ bhidi devadattapabbajjāpañho tatiyo

于第一分过去,即演住劫中略多于十中劫之第一分过去时,提婆达多(Devadatto)破僧。提婆达多出家问第三。


Yamaniyame’ti

于禁制与奉行。


‘Yaṃ dehasādhanāpekkhaṃ niccaṃ kammamayaṃ yamo,Āgantaṃ sādhanaṃ kammaṃ aniccaṃ niyamo bhave;

“凡期盼身体成就、恒常、由业所成者,是为禁制;来至而成就之业,无常者,应为奉行。”


Ahiṃsāsaccamādheyyaṃ brahmacāra pariggaho,Niccaṃ sarīrasoceyyaṃ yamo nāmāti vuccare;

“不害、真实、不盗、梵行、不执,及恒常身净,此等说为禁制。”


Santosa-mona-sajjhāyā kicchākahāro ca bhāvanā,Sayampāka-vane vāsā-niyamā-niccasādhyatā’;

“知足、静默、诵习,苦食与修行,自炊、住林,此为奉行,应恒常修习。”


Evaṃ vutte yamakamme ca niyamakamme ca.

如是说已,于禁制业与奉行业。


Yaṃ tathāgato…pe… evamadhippāyo athi yaṃ yena guṇena hetu bhutena…pe…evaṃ adhippayo hoti taṃ buddhānaṃ guṇaṃ abhutaṃ athiti yojanā.

“如来所……等”,此为意趣;“由何功德,由何因……等”,此为意趣;其文义结合为:“彼即诸佛未曾有之真实功德”。


Parakkamo dakkhāpito’ti pāramīpūraṇe parakkamo vāyāmo dakkhāpito pekkhāpito.

“已示精进”者,谓于圆满波罗蜜时,精进、努力已被开示、显示。


Hiyyo obhāsitā’ti jinānaṃ pāramī ca nayā bhiyyo atisayena obhāsitā.

“更增辉耀”者,谓诸胜利者之波罗蜜与方法,更极辉耀。


Bhidi tithiyānaṃ vādagaṇṭhinti vaṃ tithiyānaṃ micchāvādagaṇṭhiṃ pabhidi.

“破外道之见结”者,谓彼破外道之邪见结。


Bhinnā parappavādakumbhā’ti parappavādā tayā bhinnā.

“他论之瓶已破”者,谓他论已被汝所破。


Gambhīro uttānikato’ti ativiya gambhīro pañho tayā uttātīkato.

“深奥者已阐明”者,谓极深奥之问已被汝阐明。


Sammāladdhaṃ jinaputtānaṃ nibbāhananti paramicchāvādaharaṇe upāyasaṅkhātaṃ nibbāhanamukhaṃ jinaputtānaṃ jinaputtehi suṭṭhu laddhaṃ.

“佛子善得引导”者,谓为去除极端邪见,被称为方便之引导门,已为佛子所善得。


Evametanti sabbaṃ heṭṭhāvuttavacanaṃ tayā vuttaṃ yathā hoti taṃ,Sabbaṃ vacanaṃ evaṃ sabhāvato hotīti ajjhāhārayojanā;

“此即如是”者,谓“汝前所说一切言教,皆是如此”。其文义应补充作:“彼一切言教,自性如是。”


Gaṇīvarapavarā’ti ālapanametaṃ gaṇīnaṃ gaṇaparisānaṃ varaparama,Atiseṭṭha yathā tayā vuttaṃ mayaṃ tathā sampaṭicachāmā’ti;

“众中上首”者,此为称呼语,谓“诸众、诸会中,最胜、至上、最卓越者”。“如汝所说,我等如是领受。”


Pathavikampanahetupañho catutho.

地震因缘问第四。


Nathaññaṃ cethāti etesu saccesu vijjamānaṃ saccato aññaṃ kāraṇaṃ paṭivedhassa ca nathi.

“于此无有他”者,谓于此诸谛中,除现有之谛,于证悟实无他因。


Sīharathenā’ti seṭṭharathena mañcarathena. Sīhasaddo vā usabhasaddo vā aññasaddena payutto seṭṭhavācako hotīti.

“以狮子车”者,谓以最胜车、庄严车。当“狮子”一词或“牛王”一词与其他词语连用时,即有“最胜”之义。


Sivirājadibbacakkhupañho pañcamo.

尸毗王天眼之问第五。


Kalalaṃ osaratīti idaṃ mātuyā piṭṭhikaṇṭakanābhīnaṃ majjhaṭṭhānabhute gabbhapatiṭṭhānārahaṭṭhāne sannicitaṃ paṭikalalasadisaṃ madarattalohitaṃ sadhāya vuttaṃ, na kalalarūpaṃ.

“羯罗蓝(kalala)形成”是说:这是就母亲脊骨与肚脐之间适合胎儿安住之处所积聚的、状如初凝羯罗蓝的深红色血液而说,而非指羯罗蓝的色法本身。


Mukhapānenapi dvayasantipāto bhavatīti mukhapānenapi saha mātā ca utunī gabbho paccupaṭṭhito’ti dvayasannipāto bhavati.

“即使通过口饮也会有二者之结合”是说:即使通过口饮,只要母亲正值经期且将入胎者已现前,此二者之结合也会发生。


Purimena tatha kāraṇaṃ vakkhāmīti purimena sāmavathunā tesaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃ sannipātānaṃ antogadhabhāve kāraṇaṃ yūttivacanaṃ kathessāmi.

“我将同样依前例说明其原因”是说:我将以前述的类似事件,来说明那两种或三种结合被包含在内的原因及合理解释。


Te sabbe’ti ye keci sattā mātugabbhaṃ okkantā te sabbe sattā ye vanarukkhādayo’ti yojanā.

“他们全部”是说:应连接为“凡是进入母胎的众生,以及森林中的树木等”。


Yo koci gadhabbo’ti yo kovi attano kammena tatha tatha upagannabbasatto.

“任何将入胎者(gandhabba)”是说:任何因自身之业而将投生于彼彼之处的众生。


Gababhāvakkantipañho chaṭṭho.

入胎之问第六。


Saddhammo’ti paṭisambhidāppattakhīṇāsavasantakādhigamasaddhammo suddhanaya-paṭivattanavasena paṭivedhasaddhammo vā.

“正法(Saddhamma)”是说:已证得无碍解的漏尽者所证悟的正法,或依循清净理则而通达的证悟正法。


Taṃ khayaṃ paridīpayanto’ti tena vacanena pubbapañcavassasatappa-māṇaṭṭhānāraha-saddhammakkhayaṃ paridīpayanto.

“显示那衰灭”是说:以那句话显示堪能住世第一个五百年的正法之衰灭。


Sesakaṃ paricchidīti sesakaṃ pacchimapañcavassasataṃ saddhammatiṭṭhanakkhaṇaṃ paricchidi. Taṃ dīpanākāraṃ paricchadanākārañca dassento vassasataṃ sahassantiādimāha.

“限定了剩余部分”是说:他限定了剩余的、最后的五百年为正法住世的时间。为了显示此种说明与限定的方式,他说了“百年、千年”等。


Naṭṭhāyiko’ti naṭṭhadhano.

“失财者”是说:失去财富的人。


Vassasatappamāṇapañho sattamo.

百年量之问第七。


Tatra ye te satte kammaṃ vibādhati te ime sattā kāraṇaṃ paṭibāhanti, tesaṃ taṃ vacana micchā’ti pothakesu likhitaṃ taṃ dujjānaṃ. Tasmā ye satte kammaṃ vibādhati, te sattā kammavipākajā, dukkha vedanā vedayantīti ye pana sattā kāraṇaṃ paṭibāhanti tesaṃ taṃ vacanaṃ micchā’ti pāṭhena bhavitabbaṃ. Evañhi sati pubbāparaṃ sameti.

在诸书中记载:“那些被业所困扰的众生,这些人抗拒原因,他们的言说是错误的。”此说难以理解。因此,读法应当是:“那些被业所困扰的众生,是业报所生的,正感受着苦受;而那些抗拒原因的众生,他们的言说才是错误的。”这样,前后文就一致了。


Tatra ye te navavidhā’ti tatra dasavidhesu kuppavātesu ye te navavidhā kuppavātā.

“其中那九种”是说:在那十种恶风中,那九种恶风。


Na te atīte uppajjantiti te vātā atīte bhave kammabalena na uppajjanti. Sesa padadvaye’pi eseva nayo.

“它们不在过去生起”是说:那些风在过去世中不因业力而生起。其余两个词组也是同样的方法。


Tehi tehi kopehī’ti tehi tehi sītādikopappakārehi.

“以那些种种扰动”是说:以那些寒冷等种种类型的扰动。


Sakaṃ sakaṃ vedananti attano attano phalabhūtaṃ vedanaṃ.

“各自的感受”是说:各自作为果报的感受。


Visamaparihārajā’ti catunnaṃ iriyāpathānaṃ visadisaharaṇato jātā vedanā.

“源于不当处置(visamaparihārajā)”是说:源于对四种威仪姿势的不当应用而生的感受。


Opakkamikenā’ti daṇḍappahāradivasena parūpakkamena.

“由突发事件所致(opakkamika)”是说:由他人以棍棒等攻击所致。


Kammavipākajā’ti kammavipākabhutapañcakkhadhato jātā.

“业报所生(kammavipākajā)”是说:从业报所成的五蕴而生。


Bahutaraṃ avasesanti kammavipākajavedanāto avasesaṃ vedayitaṃ bahutaraṃ.

“其余为数更多”是说:除了业报所生的感受之外,其余的感受为数更多。


Na sambhavatīti na sampajjati.

“不发生”是说:不成就。


Bījaduṭṭhatā’ti khettato aññakāraṇaduṭṭhatā.

“种子的损坏(bījaduṭṭhatā)”是说:由田地以外的其他原因所造成的损坏。


Kammavipakato vā’ti etha

或由业果所致,此处(应说):


‘Vemātubhātikaṃ pubbe dhanahetu haniṃ ahaṃTena kammavipākena devadatto silaṃ khipi;

Aṅguṭṭhaṃ piṃsayī pāde mama pāsāṇasakkharā’ti;

“我昔为财故,杀害异母弟;由彼业果故,提婆达多掷石;石片伤我足,压碎我足趾。”


Ayaṃ gāthā vattabbā tatha dhanahetu’ti dāsidāsasaṅkhāta-jaṅgamadhana-hetu. Dhanañhi thāvarajaṅgama-saṃhārima-aṅgasama-anugāmidhanavasena pañcavidhaṃ.

此偈应当在此处诵念。其中“为财故”,是指为了男女奴隶等所谓的可动财产。财富有五种:不动产、动产、可携带财、傍身财和随业财。


Kiriyato vā’ti devadattassa upakkamakiriyato vā.

“或由行为”,即或由提婆达多的攻击行为所致。


Bhojanaṃ visamaṃ pariṇamatīti kucchigatabhojanaṃ visamaṃ paripakkabhāvaṃ gacchati.

食物消化不良,是指进入腹中的食物不能正常地消化成熟。


Tāya ca pana vedanāyā’ti idaṃ kattathe karaṇavacanaṃ.

“由彼感受”,此处是作格义的具格(工具格)表述。


Nikāyavarañchake’ti etha lañchanti sañcānanti etena etha vā puññapāpāni paṇḍitajanāti lañchako’ti nikāyavaro ca so lañchako cāti viggaho.

于“众中最胜标记(nikāyavarañchake)”一词中,所谓“标记(lañchako)”,是因为智者由此标记或辨识善恶。其复合词的解析(viggaho)为:“彼是众中最胜者(nikāyavaro),且是标记(lañchako)。”


Sabbākusalajjhāpanapañho aṭṭhamo.

烧尽一切不善之问,第八。


Imasmiṃ pañhe therassa ekaṃsikaṃ byākaraṇaṃ na hoti. Tasmā vicārevā yaṃ yuttaraṃ taṃ gahetabbaṃ. Tatrāyaṃ vicāraṇākāro. Maggavajjhā hi kilesā anupādinnakabhutā ye neva atītā anāgatā na paccuppannā. Upādinnakanirodhakathā ca anāgatabhavaṃ sadhāya kathitā bhagavato uppannā vedanā imasmiṃ paccuppannabhaveyeva hoti. Aparāparavedaniyakammañca buddhapaccekabuddhehi’pi na sakkā nivāretuṃ. Tasmā therassa kammavipākato vā esā vedanā nibbattā’ti vādo yuttataro’ti gahetabbaṃ. Yadi evaṃ kasmā thero anekavihitaṃ kathesī?Ti. Rājā milido ñāṇabhedaṃ gavesanto vicitrapaṭibhānaṃ sotukāmo hoti. Tassa ajjhāsayavasena anekavihitaṃ kathesī’ti parihāro vattabbo aññesu īdisesu ṭhānesu yuttiyeva gavesitabbā, na ekacintinā bhavitabbanti.

在此问题上,长老并没有给出决定的回答。因此,应当通过审察来采纳更合理的说法。此处的审察方式如下:由道断除的烦恼是无所执取的,它们既非过去、未来,也非现在。而关于已执取者之灭尽的论述,是针对未来生存而说的。世尊生起的感受,也只存在于此现在生中。而且,应在未来成熟的业,即使是佛陀和独觉佛(paccekabuddha)也无法阻止。因此,应当采纳长老“此感受或由业果而生”的说法,此说更为合理。若如此,为何长老说了各种不同的解释呢?回答是:弥兰陀王(Milinda)寻求智慧的差别,想听各种巧妙的机辩。长老是顺着他的意向而说了各种解释。在其他类似的情况下,也应当寻求合理的解释,不应固执一见。


Katassa paticayo’ti catusu saccesu katasoḷasakiccassa paticayo puna vaḍḍhanaṃ nathi.

“已作之事的累积”,是指对于四圣谛已完成的十六行相,不会再有累积或增长。


Nibbāhitabbo’ti nibbeṭhetabbo kathetabbo. Paṭisallānanti kāyikacetasikapaṭisallānakiriyā. Athato pana paṭisallānaṭṭhāne lahitabbā samādhisatisampajaññādayo kusalā dhammā paṭisallānaṃ nāma.

“应予阐明”,即应予解释、说明。“独住”是身心退隐的行为。再者,在独住之处所应获得的定、念、正知等善法,也称为“独住”。


Rakkhatīti samparāyikaapāyādidukkhato rakkhati.

“守护”,即守护免于来世的恶趣等痛苦。


Paṭisallānapañho navamo.

独住之问,第九。


Taṃ iddhibalanti tena iddhibalena labhitabbakappakappāvassaṭṭhānaṃ.

“彼神通力”,是指凭借该神通力所能获得的、住留一劫或一劫中剩余时间的状态。


Antamaso accharāsaṅghātamattampīti sabbantimena paricchedena accharāsaṅghātamattampi kālaṃ pañcakkhadhasaṅkhātabhavassa pavattanaṃ na vaṇṇemi, appavattananibbānameva vaṇṇemīti adhippāyo.

“乃至一弹指顷”,其义为:以最究竟的限定而言,我连那被称为五蕴之存在的流转,哪怕只是一弹指顷的时间,也不称赞;我只称赞不流转的涅槃。


Iddhibalakittanapañho dasamo.

称赞神通力之问,第十。


Dasapañhapaṭimaṇḍitaaṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

以十问庄严的第八品释义,完毕。


Abhiññāyāhaṃ bhikkhave dhammaṃ desemīti pañcakkhadhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatidriyāni, nava hetu, cattāro āhārā, sattavassā, satta vedanā, satta saññā, satta cetanā, satta cittānītiādinā abhivisesena sabbaññutañāṇena jānivā dhammaṃ desemi.

“诸比丘,我以亲证后说法”,是指我以超凡的一切知智,了知五蕴、十二处、十八界、四谛、二十二根、九因、四食、七识住、七受、七想、七思、七心等法后,才为你们说法。


Aññaṃ uttariṃ…pe…satanti khuddānukhuddakato aññaṃ uttariṃ catupārājika - terasa saṅghādisesa - tiṃsanissaggiya - dvānavuti - pācittiya - catupāṭidesanīya - sattādhikaraṇa -sikkhāpada - saṅkhātadiyaḍḍha - sikkhāpadasataṃ.

“此外更上……乃至……百”,是指在细小又细小的学处之外,更有四波罗夷、十三僧残、三十尼萨耆波逸提、九十二波逸提、四应悔过、七灭诤法等,总计一百五十条学处。


Tehipi na ekajjhakatā’ti attano cittaniṭṭhā ekantabhāvena na katā.

“他们也未曾统一”,是指他们未能完全地建立自己内心的决意。


Dhammasaṇṭhitapariyāyenāti yañca taṃ āpattiṃ āpanno tañca yathādhammo kāretabbo’ti vuttadhammasaṇṭhitipariyāyena.

“以法建立之方式”,是指以所说的“彼人所犯之罪,应使之如法处置”这一以法建立的方式。


Khuddānukhuddakasamūhananapañho paṭhamo.

废除细小又细小(学处)之问,第一。


Aniccampana rūpanti vibhajjabyākaraṇiyo pañho’ti aniccaṃ nāmarūpaṃ, kiṃ. Rūpamevā?Ti puṭṭho aniccaṃ nāmarūpampi aniccā vedanā pī’tiādinā nayena vibhajivā byākātabbo vibhajjabyākaraṇīyo nāmā’ti atho. Kinnu kho cakkhunā sabbaṃ vijānātīti puggalo sabbaṃ cakkhunā kiṃ vijānātīti imasmiṃ pañhe kenāpi puṭṭho’katamena cakkhunā samantacakkhunā udāhu maṃsacakkhunā’ti vutte’āmā’ti vattabbo’ti ayaṃ pañho paṭipucchābyākaraṇīyo pañho nāmāti yojanā.

“色是无常的吗?”此为应分别解答之问。即是说,当被问到“名色是无常的,是什么?只是色吗?”时,应以“名色是无常的,受也是无常的”等方式分别解答,此即所谓应分别解答之问。又如,当有人问“一个人(puggala)能以眼知一切吗?”这个问题时,若被反问:“以何种眼?是以一切眼(samantacakkhu),还是以肉眼(maṃsacakkhu)?”而答:“是的”,此即所谓应反问解答之问。


Māluṅkyaputtapañho dutiyo.

摩罗迦子之问,第二。


Samuhato bhayahetu arahato’ti bhayahetu arahato arahantena samūhato.

“于阿罗汉,怖畏因已根除”,意为:阿罗汉的怖畏之因已被阿罗汉根除。


Unnatāvanatā’ti sukhe unnatiṭhānavasena unnatā dukkhe maṅkuvasena onatā

“高与低”,是说快乐时高涨,痛苦时低落。


Kuṭipurise’ti pākaṭapurise.

“于狡诈之人”,意为于(其恶行)显露之人。


Āhaccapadanti bhagavato sabbaññutañāṇena visesevā vuttavacanaṃ.

“撞击之句”,是世尊以其一切知智特别说出的言语。


Sabbatasapañho tatiyo.

遍光之问,第三。


Tena tesaṃ pavattenā’ti tesaṃ parittānaṃ tejavantānaṃ tena pavattena.

“因彼等之流转”,意为:因那些微小而有威力者的流转。


Visaṃ cikkhassanto’ti visaṃ vināsayamāno.

“疗毒者”,意为毁灭毒素者。


Uddhamadho ācayamāno’ti sarīrassa uddhaṃ sukhaṃ vaḍḍhayamāno.

“上下积聚者”,意为在身体上方增长快乐者。


Corānaṃ ukkhittalaguḷantī pothakesu likhitaṃ vericorānaṃ ukkhattalaguḷampīti pāṭhena bhavitabbaṃ. Vericorehi ukkhittamuggaraṃ na sambhavatīti atho.

“盗贼所投之棍”,书中记载应作“敌贼所投之棍”的读法。其意为:“敌贼所投之槌”是不可能之事。


Āhārathaṃ vā eratī’ti āhārakiccaṃ sampādeti.

“为食物而行动”,意为完成觅食之事。


Sūcikāyā’ti uddha-vamanābādhena.

“由针刺(病)”,意为由呕吐之疾。


Dūrupacārenā’ti duṭṭhapayuttena kāraṇena.

“由恶行”,意为由恶意相应之因。


Sattānaṃ rakkhanaṃ mahārājā parittanti mahārāja, parittaṃ nāma sattānaṃ rakkhantānaṃ sattānaṃ anurakkhanaṃ hotīti yojanā.

“大王,对众生的保护即是遍护。”大王,所谓遍护,即是对受护众生的守护与随护。此为(句义之)联系。


Attanā katena ārakkhaṃ janātī’ti kammācaraṇādito pāpapuggalo attanā katena dosena parittassa rakkhanabhāvaṃ jahati vināseti.

“由己所作而毁坏守护”,意为:恶人因自身所作的行为、行仪等过失,舍弃、毁坏了守护的作用。


Pararittānurakkhanapañho catutho.

守护与随护之问第四。


Buddhabalato ca mārabalaṃ balavataraṃ na hotī’ti yojanā.

并且,魔力不会比佛力更强,此为联系。


Pañcasālagāpañho pañcamo.

五娑罗村之问第五。


Tatra athantaraṃ athi’ti tatha tesu dvīsu vacanesu. Athabhedo athaviseso athi.’

“其中有义之差异”,意为在那两个句子中有意义的差别或特殊的意义。


Antaraṃ majjhavathañca khaṇokāso’pi hetusu vyavadhāne vinā cetha bhede chidde manasyapī’ti abhidhānasathe vuttaṃ.

如《词典》(Abhidhāna)中所说:“antara一词用于中间、道路、时机、因缘、障碍、无、差异、缝隙,以及内心。”


Saññāvimokkhoti saññāya bhāvena āpattibhāvato vimokkho saññavimokkho. Sacittakāpattīti atho.

“想解脱”,意为:因有“想”,便可从过患状态中解脱,此即想解脱。其义为“有心之过患”。


No saññāvimokkhoti saññāyābhāvena āpattibhāvato no vimokkho, nasaññāvimokkho, acittakāpattīti atho.

“非想解脱”,意为:因无“想”,故无法从过患状态中解脱,此即非想解脱。其义为“无心之过患”。


Pāpājānapañho chaṭṭho.

恶与无知之问第六。


Etasmiñca mahārāja pañhe’ti etasmiṃ tayā pucchitapañhe.

“大王,于此问中”,意为:于你所问之此问中。


Eko atho sāvaseso’ti’tathāgatassa kho ānadaevaṃ hotī’tiādivacanassa eko atho narāmisapariharaṇasaṅkhātaathena avasesena sāvaseso.

“一义有余”,意为:对于“阿难,如来有此……”等句,其一义,因以“远离人世间之饵”此义为其余,故称“有余”。


Gaṇapariharaṇapañho sattamo.

避众之问第七。


Katena ādānena vāti katena dosena vā.

“或因所作之执取”,意为:或因所作之过失。


Abhejjaparisapañho aṭṭhamo.

不破众之问第八。


Aṭṭhapañhavanto dutiyavaggo.

具八问之第二品。


Seṭṭho yamo’ti

“制戒为最胜”,


‘Yaṃ dehasādhanāpekkhaṃ niccakammamayaṃ yamoĀgantukasādhanaṃ kammamaniccaṃniyamobhave’;

“制戒是依赖于身体修行的常恒之业;规范是依赖于外在助缘的无常之业”;


Ahiṃsā saccamādheyyaṃ brahmacāri apariggahoNiccaṃ sarīre sādhyattā yamo nāmāti vuccare’ti;

“不害、真实、可信、梵行、不执取,因其常于身中修习,故被称为制戒”;


Evaṃ vutto seṭṭho yamo.

如是所说为最胜之制戒。


Aggo niyamo’ti

“规范为第一”,


Santosa mona-sajjhāyā kicchāparo ca bhāvanā,Sayampākavanavāsā niyamāni ca sādhayato’ti;

“知足、默然、讽诵、苦行与修习,自炊与林居,行此者修习规范”;


Evaṃ vutto aggo niyamo.

如是所说为第一之规范。


Tatha ahiṃsā’ti iminā karuṇā vuttā. Saccanti vacīsaccañāṇasaccaparamathasaccāni. Ādheyyanti ādheyyavacanatā brahmacārīti methunavirati. Apariggahoti mama idanti pariggahitataṇhārahitabhāvo vutto santosamonasajjhāyā’ti dvādasavidhasantosā pāpappavāhā na buddhavacana sajjhāyā. Kicchāparoti iminā dhūtaṅgapariharaṇaṃ bhāvanā’ti parikamma bhāvanādayo tisso bhāvanā. Sayampākavane vāsā’ti etha imasmiṃ sayampākevane buddhasāsane sayampākavirati gahetabbā. Ādiākārenacāti.

在此,“不害”,以此说为慈悲。“真实”,是指语真实、智真实与胜义真实。“可信”,是指言语可信。“梵行”,是指断绝淫欲。“不执取”,是指没有“这是我的”这种执取贪爱。“知足、默然、讽诵”,是指十二种知足,以及能断绝恶流的讽诵佛语。“苦行”,以此是指奉行头陀支。“修习”,是指预备修习等三种修习。“自炊与林居”,在此佛教中,应理解为受持不自炊之戒。以及诸如此类。


Cāro’ti sekhiya vaggānurūpenagāmavihāresu cāro.

“行”,是指符合众学法品而在村落和寺院中的行止。


Vihāro’ti samaṇasārupperiyāpathavihāro ceva dibbabrahmaariyavasena tividhadhammavihāro ca.

“住”,是指与沙门身份相称的威仪住,以及天住、梵住、圣住这三种法住。


Sayaṃmo’ti idriyasaṃyamo.

“自制”,即是根律仪。


Saṃvaro’ti pātimokkhasaṃvaro.

“防护”,即是波罗提木叉律仪。


Khantī’ti adhivāsanakhanti ñāṇakhanti.

“忍耐”,是指忍受之忍和智慧之忍。


Sikkhāpadānaṃ uddeso’ti sikkhāpadānaṃ pāḷi.

“学处之诵”,即是学处之巴利(原文)。


Uggahaparipucchā’ti sikkhāpadānaṃ aṭṭhakathā uggahaṇaṃ

“受持与请问”,意为受持学处之义注。


Kāsāvadhāraṇaṃ bhaṇḍubhāvo’ti iminā dviliṅgasarūpaṃ dasseti

“持袈裟”和“光头”,这显示了两种沙门相。


Bhaṇḍubhāvo dvaṅgulakesovā navamuṇḍo vā’ti adhippāyo bhavati hi.

“光头”意指两指长的头发,或刚剃的光头。


‘‘Yamo ca niyamo ceva cāro cavihāro tathā,Saṃyamo saṃvaro ceva khantī ca soraccampi ca;

“制戒与规范,行与住,自制与防护,忍耐与柔顺;


Ekantacariyā ceva ekattābhiratā’pi ca,Paṭisallānasevanaṃ hiriotappameva ca;

独行与乐于独处,修习静处,惭与愧;


Appamādo ca vīriyaṃ uddesaparipucchā tathā,Sīlādyabhirati ceva nirālayasabhāvato;

不放逸与精进,诵与问,乐于戒等,以及无依止性;


Sikkhāpadābhipūraṇamiti vīsappabhedena,Samaṇakaraṇā dhammā nāgasenena desitā;

圆满诸学处:此二十种法,是龙军(Nāgasena)所教示的沙门成就法;


Kāsāvadhāraṇañceva bhaṇḍubhāvo tathā iti,Duve samaṇaliṅgā’ca nāgasenenadesitā’ti;

以及持袈裟与光头,此二种沙门相,亦是龙军所教示。”


Sāmaññaṃ upagato’ti vīsatidhammadviliṅgehi sadisabhāvaṅgato.

“已入沙门性”是指具备二十种法与两种相,达到相似的状态。


So sāmaññanti so samaṇabhāvo. Aggaparisanti bhikkhuparisasaṅkhātaṃ aggaparisaṃ.

“沙门性”即是沙门的状态。“最上众”是指被称为比丘众的最上众。


So me āgamo’ti vīsatidhammadviliṅgānaṃ mayhaṃ sattāne so āgamo nathi.

“那是我的传承”是指:在我身中,并没有那二十种法与两种相的传承。


Puthujjanapañho paṭhamo.

凡夫问第一。


Ye te bhabbā’ti ye te sattā bhavyā yuttā

“那些有能力者”是指那些有能力、有资格的众生。


Mukhalohitapaggharaṇapañho dutiyo.

口吐鲜血问第二。


Tappaṭibhāganti tena vathaguyhena sadisaṃ.

“其对应部分”是指与那膀胱的隐秘处相似。


Anusāsaniyaṃ anuvāsetīti uparibhāge passāvamagge vathikammaṃvuttaṃ āyubbede

“Anusāsaniyaṃ anuvāsetīti”,意指在《阿育吠陀》(Āyubbeda)中所说的、于上部小便道进行的膀胱疗法(vathikamma)。


‘Vamanaṃ recanaṃ nasyaṃ nirūha anuvāsanaṃÑeyyaṃ pañcavidhaṃ kammaṃ vidhānaṃ tassa vuccate’ti;

“催吐、泻药、滴鼻、清洁灌肠、油性灌肠,应知此为五种疗法,其施用方法如是说。”


Nirūhaanuvāsanavasena hi duvidhaṃ vathikammaṃ.

灌肠疗法确实有清洁灌肠和油性灌肠两种。


Tatha nirūhavathikammaṃ adhobhāge vaccamagge kātabbaṃ. Anuvāsanavathikammaṃ uparibhāge passāvamagge kātabbaṃ. Vathikammaṃ uttaravathikammampi idaṃ nāmadvayaṃ tesaṃyeva nāmanti. Tassa ṭīkā?

同样,清洁灌肠疗法应在下部的大便道进行;油性灌肠疗法应在上部的小便道进行。灌肠疗法和上灌肠疗法,这两个名称就是指它们。其注释是什么?


‘‘Sambādhasseva sāmantā tatha kammaṃ duvaṅgulaṃ,Vāritaṃ vathikammampi sambādheyeva satthunā’’;

“在狭窄之处附近,即使是两指宽的疗法,灌肠疗法也被导师因其狭窄而禁止。”


Vathikammanti telabhesajjānaṃ vijjhanavasenakattabbaṃ vathikammanti vinayaṭīkā.

灌肠疗法是指通过注射的方式施用油药的疗法,这是《律疏》的说法。


Guyhappakāsanapañho tatiyo.

揭示隐秘之问第三。


Asārambhenāti niddosena.

“Asārambhena”意为“无过失”。


Catusaccāhisamayo’ti catunnaṃ ariyasaccānaṃ ñāṇena abhisamayo.

“Catusaccāhisamayo”意为以智慧现观四圣谛。


Purisattananti purisattaṃ, soyeva vā pāṭho.

“Purisattanaṃ”即是“purisattaṃ”,或者说它本身就是正确的读法。


Aññaṃ kayiramānaṃ aññena sambhavatīti aññaṃ lokuttaraphalaṃ ārabbha vipassanā kammaṃ tena kayiramānaṃ aññena lokiyaphalena sambhavati, lokiyaphalaṃ detīti adhippāyo. Sabhāvampī’ti sabhāvena vacanena.

“做一件事,却由另一件事而生起”,意思是:以另一出世间果为所缘而修习的观(vipassanā)业,在修习时,却由另一世间果而生起,意即它产生世间果。“Sabhāvampi”意为“依其本质而言”。


Yo akkosanto’ti yo paraṃ akkosanto.

“Yo akkosanto”意为“辱骂他人者”。


Kiriyāyeva katā’ti dosavantassa puggalassa kiriyāyayeva karaṇenayeva moghapurisavacanakatā’ti.

“Kiriyāyeva katā”意为:有过失的人(puggala)仅因其所做的行为,就被称为“愚人”。


Savaṇena…pe… jigucchatīti bhagavato bhagavantassa savaṇena sāsanasavaṇena.

“Savaṇena…pe… jigucchati”意为因听闻世尊,即听闻其教法而厌恶。


Ottappatī’ti jigucchati.

“Ottappati”意为“厌恶”。


Bhiyyodassanenāti bhagavato dassanena ottappati jigucchati.

“Bhiyyodassanena”意为因一再见到世尊而感到惭愧、厌恶。


Moghapurisavacanapañho catutho.

第四,愚人语之问。


‘‘Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃJānaṃ ajānantamimaṃ palāsaṃ,Āraddhavīriyo dhuvamappamattoSukhaseyyaṃ pucchasi kissahetu’’ti;

婆罗门,此树无心不能听,你明知它无知觉,而你已发勤精进、恒常不放逸,为何问它是否安眠?


Idaṃ catukkanipātñāgataṃ palāsajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

此是针对《本生经》〈四集〉中的《婆罗娑本生》(Palāsajātaka)而说。


Iti phadana rukkhe’pi tāvade’ti milide āgataṃ. Jātake pana

“Iti phadana rukkhe’pi tāvade”此语出现于《弥兰陀王问经》。然而在《本生经》中,


‘‘Iti phadanarukkhepi devatā ajjhabhāsata,Mayhampi vacanaṃ athi bhāradvāja suṇohi me’’ti;

如是,在颇陀那树中,天神说道:“巴罗多迦,我亦有言,请听我说。”


Āgataṃ idañca terasanipāte āgataṃ phadanajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

此语出现于〈十三集〉,是针对《颇陀那本生》(Phadanajātaka)而说。


Rukkhācetanapañho pañcamo.

第五,树木无情之问。


Navannaṃ mahārāja anupubbavihārasamāpattīnanti aṭṭharūpāvacarasamāpattiekanirodhasamāpattivasena navannaṃ anupubbavihārasamāpattīnaṃ. Nibbānasuttakathāyampana phalasamāpattisamattāya parinibbānasamattāya tesaṃ dvinnaṃ dāyakānaṃ anussaraṇe samattāyāti tīhi kāraṇehidve piṇḍapātā samaphalā vuttā.

大王,九次第住等至是指八等至与一种灭尽定,由此而有九次第住等至。但在《涅槃经》的论述中,由于与果等至等同、与般涅槃等同,以及在忆念两位施主上等同,以这三个原由,说两种供食有同等的果报。


Dvipiṇḍapātasamaphalapañho chaṭṭho.

第六,两种供食果报等同之问。


Pūjetha naṃ pūjanīyassa dhātuṃ evaṃ kira bho saggamito gamissathāti idaṃanekavaṇṇavimāne vuttaṃ.

“你们应供奉值得供奉者的舍利,先生们,这样你们将从此去到天界。”此说出自《种种色天宫》(Anekavaṇṇavimāna)。


Buddhapūjāpañho sattamo.

第七,佛陀供养之问。


Animittakatasadisā’ti asallakkhanakatasadisā.

Animittakatasadisā”ti,意为如同未被察觉所作。


Apāsanapapaṭikapañho aṭṭhamo.

第八,蜕皮之问。


Khīṇāsavapañho navamo.

第九,漏尽者之问。


Ubbilāvitapañho dasamo.

第十,欣悦之问。


Māmako’ti mama santako mama sāvako.

Māmako”ti,即我的所有物,我的弟子。


Kāraṇā’ti pīḷanā.

Kāraṇā”ti,即逼迫。


Sannativikopananti nāmarūpasantativināsanaṃ dhammo hi mahārājaahiṃsālakkhaṇo’ti sakalo hi sabhāvavacanadhammo ahiṃsāvacanalakkhaṇo. Uddhataṃ mahārāja cittaṃ niggahetabbanti yogāvacarehi uddhataṃ cittaṃ passaddhisamādhiupekkhāsambojjhaṅgehi niggahetabbaṃ paggahetabbantī paggahadaṇḍasadisehi dhammavicayavīriyapītisambojjhaṅgehi paggahetabbaṃ. Sati pana sabbatha līnuddhaccesuicchitabbā? ‘‘Satiṃ khavāhaṃ bhikkhavesabbathikaṃ vadāmī’’ti vacanato.

“中断相续”,即名色相续的坏灭。大王,法确实以不害为特征,因为一切自性语之法都以不害语为特征。大王,掉举之心应当抑制。禅修者应当以轻安、定、舍觉支来抑制掉举之心;应当以如策励之鞭的择法、精进、喜觉支来策励它。那么,在一切昏沉与掉举中,正念都是需要的吗?根据“比丘们,我说正念在一切情况下都是有益的”之语,(是的)。


Sayaṅkatenasoghātīyatīti so coro attanā katena duccaritakammenakattubhutena parighātīyati.

“他因自作而受害”,即是说,那盗贼被自己所造、已成为作者的恶业所摧毁。


Api ca dhammānusathi anusāsīyatīti ekaṃsena bhagavato anusiṭṭhi paṇḍitajane aparādhikamanusse anusāsayati dhammena anuvadāpeti.’ Niggahe niggahārahantivacanato vadato bhagavato doso nathiti adhippāyo’niggahe niggahārahanti’ idañca dhammena nigahanaṃ sadhāya vuttaṃ, na pīḷanakammaṃ sadhāya vuttanti idaṃ therena vattabbaṃ kasmā navuttanti ce rañño ruciyā ananukūlattā. Thero hi yathā rājā kaṅkhaṃ vinayivā dhammasabhāvaṃ jānāti tathā pañhaṃ byākarotīti. Bhagavatā saṅkhepavithāradesitanayena tathā tathā hi pañhaṃ pakāseti. Esa yathā yathāssa saddhammatejavihatavilayanakhaṇena milidarājahadaye vimati payātīti.

此外,法的教诫也是一种教导。世尊的教导完全是教诫智者与有过失之人,让他们依法而行。根据“应呵责者,当呵责之”之语,说此话的世尊是没有过失的。而“应呵责者,当呵责之”是针对如法的呵责而说,不是针对逼迫的行为而说。如果问:“此话长老本应说,为何没说呢?”是因为不合国王的意愿。因为长老是以能消除国王疑惑、令其了知法之自性的方式来解答问题的。他确实是按照世尊时而简略、时而详细的教导方式来阐明问题的。如此,当正法的威力破除疑惑时,弥兰陀王(Milindarāja)心中的疑惑便会消失。


Niggahapañho ekādasamo.

第十一,呵责之问。


Paṇāmesīti pabbājesi.

Paṇāmesīti,即令其出家。


Appativattito’ti appahīṇo.

Appativattito”ti,即未断除。


Nicchuhatīti nīharati.

Nicchuhatīti,即移走。


Thalaṃ ussādetī’ti thalaṭṭhāne rāsiṃ karoti.

Thalaṃ ussādetī”ti,即在地面上堆成一堆。


Parilīyatī’ti paṭilīyituṃ arahati

Parilīyatī”ti,即应退避。


Paṇāmīyatī’ti paṇametuṃ vā pabbājetuṃ vā arahati.

Paṇāmīyatī”ti,即应令其礼敬或令其出家。


Paṇāmanapañho dvādasamo.

第十二,遣送之问。


Dvādasapañhavantatatiyavaggavaṇṇanā samattā.

具十二问之第三品释义完毕。


Kammādhiggahitassāti abhibhavanīyamānassa.

Kammādhiggahitassā”ti,即被征服者。


Moggallāna nibbānapañho paṭhamo.

目犍连涅槃之问第一。


Atharaso’ti phalaṃ kathitaṃ.

“义味”,即所说的果。


Dhammaraso’ti hetu.

“法味”,即是因。


Vimuttiraso’ti nibbānaṃ.

“解脱味”,即是涅槃。


Aññaṃ ārādhetīti samattakārī paripuṇṇakārī aññaṃ arahattaphalaṃ ārādheti, attano santāne nipphādeti.

“成就另一者”,即作为圆满完成者、彻底完成者,他成就了另一者,即阿罗汉果,在自己的(心)相续中产生它。


Savarapuraṃ anugata’nti manussajānapadapuraṃ anuppattaṃ.

“抵达萨瓦拉城(Savarapura)”,即抵达人类国度的城市。


Pātimokkhapihitapañho dutiyo.

波罗提木叉覆藏之问第二。


Ucchijjatī’ti yaṃ yena kāraṇena bhikkhubhāvo ucchijjati.

“被断除”,即比丘身份因某个原因而被断除。


Ubhato pakkhe’ti mātupitupakkhasaṅkhāte ubhatopakkhe.

“从两边”,即从被称为母亲一方与父亲一方的两边。


Manussantarenā’ti manussasānattena. Channañhi nānattaṃ ativiya nānattaṃ hoti. Vuttañhetaṃ vedasathe-

“以人的差异”,即以人的不同。因为六(根)的差异是极大的差异。这在《吠陀论》(Vedasattha)中说道:


‘‘Vājī vā maraṇalohānaṃ kaṭṭhapāsāṇavāsasaṃ,Nārīpurisagoyānaṃ antaraṃ bahutantaranti’’;

“马、死、铁,木、石、衣,女、男、牛、车,其间的差异甚大。”


Musāvādatarapañho tatiyo.

妄语之问第三。


Nimesantarampati cakkhunimmisanakkhaṇampi.

“一眨眼之间”,即眼睛一眨的瞬间。


Vāṇijo hathināgo ca sākaṭiko niyāmakoHisakko uttarasetu bhikkhu ceva bodhisatto,Uttarasetu paṭipannako puggalo;

Ete anāgataṃ aṭṭha janā vilokiyā;

Vikkayānāgatamaggo tithaṃ tīramāyuthiraṃAnāgataṃ kulampi ca aṭṭhaṭṭhānā vilokiyā’ti;

“商人、象王、车夫、舵手、帝释天(Sakko)、优多罗塞图(Uttarasetu)、比丘以及菩萨,这八种人应观察未来;贩卖、未来、道路、渡口、彼岸、寿命、稳固、未来的家族,这八处也应观察。”


Kulavilokanapañho catutho.

家族观察之问第四。


Yathādhammo kāretabbotiāpattidhammo vinaye tiṭṭhati. Yathā tiṭṭhati, tathā so bhikkhu saṅghena kāretabbo, tathā bodhetabbo.

“依法应如何处置”是说,犯戒之法已在律中确立。律中如何规定,僧团就应如何处置该比丘,并如此教诫他。


Attanipātanapañho pañcamo.

自投之问第五。


Nete mahārāja guṇā puggalassāti puggalassa ete guṇā ekādasādisaṅkhā na honti. Mettā bhāvanāya eva ete guṇā. Mettāvihāri puggalassa saṃvijjantīti adhippāyo.

“大王,这些功德并非属于个人”是说,这些功德并非属于某个个人,也不是说某个人拥有这十一类等功德。这些功德正是由修习慈心而有。其意为:它们存在于安住于慈心的个人身上。


Yassāti yassa guṇassa hetu.

“由于何”是说,由于何种功德为因。


Antaradhānamūlanniti pakatisarīrassa antaradhāna-dibbabhesajjarukkhamūlaṃ.

“消失之根”是说,能使凡常身体消失的神药树根。


Antaradhānassā’ti antaradhānakaraṇassa.

“消失”是说,导致消失的行为。


Yanti yena guṇena.

“行”是说,凭借何种功德而行。


Mettaṃ samāpanto’ti appaṇāppattaṃ mettaṃ samāpanno.

“进入慈心”是说,已证得达到安止的慈心。


Mettābhāvanā hitānampi ahitānampīti hitarahitānampi sattesu pharaṇakamettābhāvanā sabbakusalaguṇāvahā sabbaniravajjaguṇānisaṃsā’va hoti.

“对有益者与无益者修习慈心”是说,对有益者与无益者等众生遍满慈心的修习,能带来一切善的功德,并具有一切无过失功德的果报。


Sabbesanti sabbesu viññāṇabaddhesu sattesu mahānisaṃsā mettābhāvanā samapharaṇavasena paṇḍitehi saṃvihajitabbā.

“对一切”是说,智者们应当以平等遍满的方式,与一切为识所缚的众生分享具有大果报的慈心修习。


Suvaṇṇasāmamettāvihārapañho chaṭṭho.

金娑摩慈住之问第六。


Naṭṭhāyiko’ti naṭṭhadhano.

“损失者”是说,失去财富者。


Yadā devadatto sigālo ahosi khattiyadhammo, so yāvatā jambudīpe padesarājāno te sabbe anuyutte akāsi. Tadā bodhisatto vidhuro nāma paṇḍito ahosīti idaṃ dukanipāte sabbadāṭhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

当提婆达多是一只豺狼,行刹帝利之法时,他使瞻部洲所有地方的君王都臣服于他。那时,菩萨是一位名叫维杜罗(Vidhura)的智者。这是针对《本生》二集中的《一切牙本生》而说的。


Yathā paṇihitanti yathā icchitaṃ, yathā ṭhapitaṃ vā.

“如所设置”是说,如所愿,或如所安置。


Bodhisattādhikasamapañho sattamo.

菩萨超胜等同之问第七。


Sapakkho’ti saparivāro.

“有己方”是说,有眷属。


Mittasama. No’ti attanā sahajāta-sahajanādhikehi mittehi samannāgato.

“无等同之友”是说,不具足与自己一同出生、一同成长或更超胜的朋友。


Āyūhako’ti dhanapuññānaṃ āyūhako.

“积集者”是说,积集财富与福德者。


Saṅgāhako’ti catuhi dānādisaṅgahavathūhi catuhi janasaṅgāhakehi saṅgāhako.

“摄受者”是说,以布施等四摄事,即四种摄众之法,而行摄受。


Sakhilo’ti madhukavacano hadayaṅgamakaṇṇasukhamaṭṭhavacano.

“言语柔和”是说,言语如蜜,深入人心,悦耳动听,言辞文雅。


Hitesī upanissitānanti sattāna nissāya vasantānaṃ puggalānaṃ dhanayasapaññāsaṅkhātahitagavesanasīlo.

“为所依者求利益”是说,有为依附自己而住的个人寻求财富、名声和智慧等利益的品性。


Dhanavā’ti thāvarajaṅgamasaṃhārimaaṅgasamaanugāmidhanasaṅtehi pañcadhanehi dhanavā.

“富足者”是说,拥有五种财富而富足,即:不动产、动产、可转移的财物、如肢体般的技艺,以及跟随于身的福德。


Amarādevinimantanapañho aṭṭhamo.

阿摩罗天女邀请之问第八。


Opatantīti upagacchanti.

“降临”是说,走近。


Arahantasabhāyanapañho navamo.

阿罗汉集会之问第九。


Okassā’ti ākaḍḍhivā pāgupameyyakassa. (?)

“牵引”是说,用力拉扯,如拉扯甘蔗一般。


Sakyopamāharaṇapañho dasamo.

释迦譬喻之问第十。


Dasapañhapaṭimaṇḍitacatuthavaggavaṇṇanā samattā.

以十问庄严的第四品释义完毕。


Dve athavase’ti dve ānisaṃse.

“两种目的”是说,两种利益。


Byattasaṅketā’ti pākaṭasaṅketā sulabhadassanaṃ dassanakāmānanti sīlavantānaṃ dassanakāmānaṃ upāsakopāsikānaṃ sulabhadassanaṃ sukhena labhitabbaṃ sīlavantadassanaṃ bhavissati.

“有明确的约定”是说,有公开的约定。“想见者易见”是说,那些想见具戒者的优婆塞、优婆夷们,将能轻易获得与具戒者的会面。


Aniketapañho paṭhamo.

无依处问第一。


Vantassa…pe… āturassā’ti vantassa vejjena vamāpetabbassa.

“已呕吐者”……“病人”,是说已呕吐者,应由医生催吐者。


Virittassa adhoviracitassa.

“已泻者”是说,已向下泻者。


Anuvāsitassa passāvamaggakattabbassaanuvāsakammassa, āturassa gilānapuggalassa.

“已灌肠者”是说,应经由小便道施行灌肠者;“病人”是说,生病的个人。


Udarasaṃyatapañho dutiyo.

腹部调伏问第二。


Bāhirānaṃ āgamānanti’ti piṭakattayato bāhirānaṃ.

“外典”是说,三藏之外的。


Anuttarabhīsakkapañho tatiyo.

无上医师问第三。


Maggiyanti gavesitabbaṃ.

“被寻求”即应被寻觅。


Tassapakatanti tenaaparacakkavattinā pakataṃ.

“彼所作”是说,由另一位转轮王所作。


Yoniyā janayivā’ti attano passācamaggadvārena janevā.

“由产门生出”是说,由自己的小便道生出。


Anuppannamagguppādanapañho catutho.

令未生之道生起问第四。


Vājapeyyanti sappiādivathusaṅkhātaṃ vājaṃ pivanti ethāti vājapeyyo, taṃ rāgavasena visaññinā’ti rāgabalena pakatisñārahitena lomasakassapabodhisattena.

“力饮祭(Vājapeyya)”是说,在此祭祀中饮用由酥油等物构成的力饮。“因贪欲而失去意识者”是说,因贪欲之力而失去自然意识的毛迦叶(Lomasakassapa)菩萨。


Ratto rāgavasenā’ti puttādisu ratto puttādīnaṃ maṅgalathāya rāgabalena pāṇaṃ hanti. Bhavatī ha-

“因贪欲而贪著者”是说,对子女等贪著,为了子女等的福祉,以贪欲之力杀生。即是说—


‘‘Ratto duṭṭho ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso,Rājā ca ghātakā aṭṭha nāgasenena desitā;

’’

“贪者、瞋者与痴者,慢者、贪婪者与懈怠者,国王与杀戮者,此八种由龙军(Nāgasena)所教示。”


Onameyyā’ti pāṇaṃ ghāteyya.

“他应屈从”即他应杀害生命。


Sasamuddapariyāyanti sasamuddaparikkhepaṃ.

“以海洋为边界”即以海洋为围绕。


Lomasakassapapañho pañcamo.

第五问:毛迦叶问。


Jotipālachaddantapañho chaṭṭho.

第六问:光护与六牙象问。


Kassapabuddhakuṭikāovassanapañho sattamo.

第七问:迦叶佛的孤邸漏雨问。


Brāhmaṇarājapañho aṭṭhamo.

第八问:婆罗门王问。


Gāthābhigītapañho navamo.

第九问:以偈颂唱诵问。


Nodhammadesanacittanamanapañho dasamo.

第十问:心不倾向法义讲说问。


Dasapañhapaṭimaṇḍitapañcamavaggavaṇṇanā.

以十问庄严的第五品释义。


Onojevā’ti udakaṃ pātevā

“使流下”即是使水落下。


Namñācariyoathipañho paṭhamo.

第一问:著名导师有无之问。


Samupādikā’ti sāmaṃ uddhaṃpathaviṃ pavattī’ti samupādikā. Udakassa upari samagamanaṃ nibbattīti atho.

“Samupādikā”是“自行于地之上生起”的意思。其义为:在水面上聚集而生起。


Dvibuddhoppajjanapañho dutiyo.

第二问:二佛出现问。


Mārabalanisūdane buddhe’ti mārabalanimmaddanasamathe buddhe.

“于摧毁魔军之佛”是指于有能力粉碎魔军的佛陀。


Eko manopasādo budhasaraṇagamanacittuppādo.

一念心的净信,即是生起皈依佛陀之心。


Añjalipaṇāmo añjalipaṇamanamattena vadanākāro

“合掌敬礼”是仅以合掌致敬的姿态所表示的敬意。


Ussahate tārayitunti apāyadukkhavadhadukkhato tārayituṃ sakkoti.

“努力者能救度”,是说能够从恶趣之苦与杀戮之苦中救度。


Gotamīdinnavathapañho tatiyo.

第三问:乔达弥所施衣物问。


Ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti maggaphalanibbānasaṅkhātaṃ ñāyaṃ kusaladhammaṃ ārādhako samijjhanako hoti.

“是正道、善法的成就者”,是说道、果、涅槃所称的正道、善法的成就者,是成功者。


Pabbajjānirathapañho catutho.

第四问:出家无益问。


Dukkarakiriyānirathakapañho pañcamo.

第五问:苦行无益问。


Idametha kāraṇanti manussānaṃ idaṃ niṭṭhāvacanaṃ etha ariyamaggaapāpuraṇapabbajane kāraṇaṃ hotīti yojanā.

“此是其因”,其构句是:此是人们的最终结论,在此揭示圣道的出家是其因。


Sayanti sāsanassa attanā jinasāsanavibbhantaṃ puggalaṃ kiṃ sodhessati?

他们说:一个自身已偏离胜者教法的人,如何能净化他人?


Nibbisesā’tisīlādiguṇavisesarahitā.

“无差别者”,是说没有戒等特殊的功德。


Akatapuññā’ti pubbajinasāsanesu pabbajjāpuññassa akaraṇena akatapuññā.

“未作福德者”,是说因为在过去诸胜者的教法中没有作出家的功德,所以是未作福德者。


Avemūḷhā jinasāsane’ti sīlādiguṇavemūḷhabhāvaṃ pāpuṇituṃ asamathā.

“于胜者教法中不迷惑者”,是说他们无法达到对戒等功德迷惑的状态。


Hīnāyavattanadosapañho chaṭṭho.

第六问:转向卑劣之过患问。


Arahantakāyikadukkhavedanāpañho sattamo.

第七问:阿罗汉身苦受问。


Pārājikaajjhānapañho aṭṭhamo.

第八问:犯波罗夷问。


Saṅghasamayaṃanupaviṭṭhatāyā’ti saṅghasamayaṃ paviṭṭhabhāvena.

“已入僧伽集会”,是说因为已进入僧伽集会的状态。


Pabbajitagihīdussīlapañho navamo.

第九问:出家者与在家者恶戒问。


Udakajīvapañho dasamo.

水生生物之问第十。


Dasapañhavantachaṭṭhavaggavaṇṇanā samattā.

具十问之第六品释义终。


Mahārajakkhā’ti paññāmaye akkhimhi mahantā rāgādirajā etesanti mahārajakkhā atha vā akkhaṃ yesaṃ atthiti akkhā. Mahantaṃ rāgādirajaṃ etesanti mahārājā. Mahārajā ca te akkhā cā ta mahārajakkhā. Mahārajā e mahārajakkhā’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva. Imasmiṃ pacchimavikappe akkhasaddo niratho.

“大尘眼”,是说在智慧之眼中,他们有贪等大尘,故为“大尘眼”。或者,因他们有眼,故为“具眼者”;他们有贪等大尘,故为“大尘者”;他们既是“大尘者”又是“具眼者”,故为“大尘眼”。也可以说“大尘者”即是“大尘眼”,在这最后的解释中,“眼”一词是无义的。


Nippapañcapañho paṭhamo.

无戏论之问第一。


Visamakoṭṭhassā’ti visamaantassa.

“有不平之角者”,是说有不平之端者。


Dubbalagahaṇassā’ti appadubbalantaradehissa.

“弱执取者”,是说其内在身体不虚弱者。


Gihīarahantapañho dutiyo.

在家阿罗汉之问第二。


Maggo pi tassamahiyā anaññāto’ti mahiyā maggo tassa addhikassa arahato anaññāto.

“大地上的道路对他也是未知的”,是说大地上的道路对那位行者、阿罗汉是未知的。


Arahantasatisammosapañho tatiyo.

阿罗汉失念之问第三。


Tīṇinathipañho catutho.

三无有之问第四。


Nathidhammanti avijahanasabhāvaṃ.

“无法”,是说其自性为不舍离。


Athidhammanti vijahanasabhāvaṃ.

“有法”,是说其自性为舍离。


Akammajapañho pañcamo.

非业生之问第五。


Bījajātānī’ti bījavāsiyo.

“从种子所生”,是说依种子而有。


Kammajapañho chaṭṭho.

业生之问第六。


Yakkhakuṇapapañho sattamo.

夜叉尸体之问第七。


Anāgatesupaññattisikkhāpañho navamo.

未来安立学处之问第九。


Sūriyatapanapañho dasamo.

日炙之问第十。


Dasapañhavantasattamavaggavaṇṇanā samattā.

具十问之第七品释义完毕。


Punadeva latāya badhivā adāsī’ti idaṃjātake na pākaṭaṃ. Rañño paramparāgatavacanaṃ gahevā vuttaṃ siyā. Api ca bodhisatto attano santikaṃ āgate badhanā amuñcivā ajjhupekkhito punadeva latāya badhivā adāsi viya saññāya vuttaṃ siyā.

“又用藤条绑起来给了他”,这句话在本生故事中并不明显。这可能是采纳了国王世代相传的说法。此外,菩萨解开了来到他面前被捆绑的人,然后漠然视之,这或许是基于一种“如同又用藤条绑起来给了他”的看法而说的。


Rūḷarūḷassa pharusātipharusassa bhīmabhīmassa jūjakassa brāhmaṇassa savaṇe vattamāno.

当那凶狠粗暴、令人胆寒的婆罗门居嘉咖(Jūjaka)正在言说时。


Dārakedārakadvaye bodhisattassa adassanaṃ gamite sati so bodhisatto satadhā vā sahassadhā vā sokavasena.

当两个孩童被带离菩萨的视线时,他由于悲伤,心仿佛碎成百片乃至千片。


Hadayaṃ na eli na phalesi idaṃ sattamaṃ dukkarato dukkarataraṃ ahosīti yojanā.

“心不动摇,不破裂”,这是第七件比难更难之事。此为文义解说。


Vessantaraputtadāradānapañho paṭhamo.

韦桑达拉布施妻儿之问第一。


Dukkarakāripañho dutiyo.

难行者之问第二。


Lokiyaṃ bhante nāgasena lokuttarena viññāpitanti lokikaṃ athajātaṃ viya…pe…tayā lokuttarena athajātena viññāpitaṃ.

尊者龙军(Nāgasena),世间法由出世间法所阐明,世间法如同新产生的一般。……乃至……你以出世间法阐明了那新产生的(世间法)。


Pāpabalapañho tatiyo.

恶力之问第三。


Petapāpuṇanakapuññapañho catutho.

功德到达饿鬼之问第四。


Dibbo atho’ti dibbasadiso ca ekantadibbo ca atho.

“天之义”是指:相似于天之义,以及纯粹天之义。


Middhasamāpanno’ti bhavaṅgavasena niddaṃ āpanno.

“入于昏沉者”是指:通过有分心而进入睡眠。


Kapimiddhapareto’ti kapiniddāya samannāgato.

“为猴眠所制者”是指:具有猴子般的睡眠。


Yo kāyassa onāho’ti nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca badhanākāro.

“身之缠缚”是指名身与色身的束缚状态。


Patiyonāho’ti kammaṃ kātuṃ asamathatāvasena samantato badhanākāro.

“反向缠缚”是指由于没有能力造作业行,从而形成全面的束缚状态。


Yo mahārāja kapiniddāpareto vokiṇṇatā jāgaratī’ti yā kapiniddāya piḷitassa puggalassa niddā vokiṇṇakaṃ jāgaraṃ gatiyā niddāmissakajāgarapavattanaṃ.

大王,“为猴眠所制者,醒时散乱”,是指为猴眠所恼之人的睡眠,是一种散乱的觉醒,因其状态而呈现出睡眠与觉醒混杂的延续。


Supinapañho pañcamo.

梦之问第五。


Akāraṇamaraṇapañho chaṭṭho.

无因死之问第六。


Parinibbutapāṭihāriyapañho sattamo.

般涅槃者神变之问第七。


Ūnasattavassapañho aṭṭhamo.

不足七岁之问第八。


Sukhadukkhamissanibbānapaho navamo.

苦乐混杂涅槃之问第九。


Sabhāvato nathi’ti kiñci opammanidassanamattaṃ sabhāvato sarūpato nathi. Guṇato pana anupalitto dviguṇato kiñci opammanidassanamattaṃ sakkā tuyhaṃ upadassayituṃ pakāsetuṃ.

“自性本无”,是说没有任何譬喻或范例能说明其自性或自相。但从功德上说,它是无染的;从其功德,我能够为你展示、解说一些譬喻和范例。


Padumaṃ udakaṃ neva agadaṃ sāgaro tathā

莲花、水、良药、大海亦如是,


Bhojanaṃ ākāsa-maṇiratanavadanaṃ

食物、虚空、摩尼宝珠,


Sappimaṇḍo giri vathū dasūpamā

上等酥油、山、地基:此为十喻。


Ekadviticattāri pañcakadasakā tīṇi.

一、二、三、四、五、十、三。


Puna tīṇi puna tīṇi pañca guṇā paṇḍitehi vijāniyā

复有三,复有三,又五功德,智者当知。


Tatha padumassa udake anupalittabhāvo eko guṇo nibbānaṃ anuppaviṭṭho.

正如莲花在水中不被沾染,这是进入涅槃的一种特质。


Udakassa sītalatā pipāsāvinayatā’ti dve guṇā.

水的清凉与止渴是其两种特质。


Agadassa paṭisaraṇatā rogaantakaraṇatā amatatā’ti tayo guṇā.

阿伽陀药(agada)有三种特质:作为庇护、终结疾病与不死。


Samuddassa kuṇapasuññatā savantīhi apūraṇatā mahantabhūtāvāsatā aparimitavicittapupphasaṃkusumitatā’ticattāro guṇā bhojanassa āyudhāraṇatā balavaḍḍhanatā vaṇṇajananatā darathavūpasamanatā jigacchādubbalyapaṭivinodanatā’ti pañcaguṇā. Ākāsassa ajāyanatā ajīraṇatā amīyanatā acavanatā anuppajjanatā duppasahatā acoraharaṇatā anissitatā vihagagamanatā nirāvaraṇatā anantatā’ti dasa guṇā.

大海有四种特质:不留存尸体、不为众流所满、是巨大生物的住所、遍开无量奇花。食物有五种特质:维持生命、增长力量、产生色泽、平息疲劳、消除饥饿与虚弱。虚空有十种特质:不生、不老、不死、不逝、不生起、难以降服、不为盗贼所取、无所依止、为鸟类通行之处、无有障碍、无有边际。


Maṇiratanassa kāmadadatā hāsakāraṇatā ujjotathakaraṇatā’ti tayo guṇā.

摩尼宝珠有三种特质:满足欲望、带来喜悦、产生光明。


Lohitacadanassa dullabhatā asamagadhatā sujanappasathatāti tayo guṇā.

赤栴檀有三种特质:稀有难得、无与伦比的芳香、为善人所称赞。


Sappimaṇḍassa vaṇṇasampannatā gadhasampannatā rasasampannatā’ti tayo guṇā.

醍醐有三种特质:色具足、香具足、味具足。


Girisikharassa accuggatatā acalatā durabhirohatā bījārūhaṇatā anunayapaṭighavippamuttatā’tī pañcaguṇā nabbānaṃ anuppaviṭṭhā’ti.

山顶的五种特质进入了涅槃:即崇高、不动、难登、种子不生、以及远离随贪与嗔恚。


Nibbānānuppaviṭṭhaguṇapañho dasamo.

入涅槃功德问第十。


Ethevākirā’ti etha eva tayā sikkhite nibbāne ākirāhī’ti abhikarohi vā ayameva vā pāṭho.

“Ethevākirā”意为:“你应当就在此你所学的涅槃中实行(ākirāhi)”,或作“实行(abhikarohi)”。或者,这本身就是读法。


Anītito’ti anītibhāvato nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesesu’pi eseva nayo.

“Anītito”意为:应当从无恼害的状态来理解涅槃。其余亦复如是。


Kuhīyatī’ta vimbhayacitto hoti.

“Kuhīyati”意为心意困惑。


Nibbānasacchikaraṇapañho dvādasamo.

证悟涅槃问第十二。


Dvādasapañhavantaaṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

具十二问的第八品释义完毕。


Meṇḍakapañhe aṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

《门达迦问》第八品释义完毕。


Anumānapañho.

推论问。


Kammamūlaṃ gahevānā’ti pubbabuddhānaṃsantike katakusalamūlaṃ gahevā.

“执取业根”(Kammamūlaṃ gahetvāna)意为:执取在过去诸佛面前所造的善根。


Tato muccatha vimuttiyā’ti tato tena ārammaṇakiṇanena dasa saññābhāvanānuyogena vimuttiyā samucchedavimuttiyā vaṭṭadukkhato muccatha.

“由此以解脱而得解脱”(Tato muccatha vimuttiyā)意为:由此,即通过对所缘的熟练,通过致力于修习十想,以断灭解脱,从轮回苦中解脱。


Anivāyantī’ti appaṭivātā huvā vāyanti.

“不停吹拂”(Anivāyantī)意为:无有障碍地吹拂。


Saraṇasīlanti saraṇagamanaṃ gahevā gahetabbaṃ pañcasīlaṃ.

“皈依戒”(Saraṇasīlaṃ)意为:在受持三皈依后所应受持的五戒。


Pañcuddesapariyāpannanti nidānuddesa-parājikuddesa-saṅghādisesuddesa-aniyatuddesa saṅkhātaṃ pañcuddesapariyāpannaṃ.

“五篇所摄”(Pañcuddesapariyāpannaṃ)意为:包含在被称为序诵、波罗夷诵、僧残诵与不定法诵的五篇之中。


Pātimokkhasaṃvarasīlanti sattavīsādhikadvisatapātimokkhasaṃvarasīlaṃ.

“波罗提木叉律仪戒”(Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ)即二百二十七条波罗提木叉律仪戒。


Upādāyupādāya vimuttānanti taṇhādiṭṭhisaṅkhātopaye upādāyupādāya vimuttānaṃ sotāpannasakadāgāmianāgāmīnaṃ

“次第解脱”(Upādāyupādāya vimuttānaṃ)意为:从被称为贪与见的执取中次第解脱的须陀洹、斯陀含、阿那含。


Gehajano’ti dāsakammakarādiko gehe ṭhitajano.

“居家之人”(Gehajano)意为:住在屋里的奴隶、工人等。


Tathā buddhaṃ sokanudaṃ…pe… umma disvā sadevake’ti etha tathā eva ummiṃ disvā mahantaṃ dhammौmmiṃ ñāṇacakkhunā disvā buddhaṃ sokanudaṃ anumānena anumānañāṇena kātabbaṃ ñātabbaṃ. Sadevakeloke yathā dhammo ummivipphāro tathā sadevake lokebuddho aggo bhavissatī’ti anumānena ñātabbanti yojanā.

于“如是……见浪……在有天神的世界中”(Tathā... ummiṃ disvā sadevake)句中,(义为:)正如见到(物质的)浪,(行者)以智慧之眼见到巨大的法浪,由此应当以推论,以推论智,了知那驱除忧愁的佛陀。其联系如下:应当以推论了知:“正如法的浪潮在包含天神的世界中扩展,如是,佛陀在包含天神的世界中将成为最上者。”


Migarājassā’ti catuppādānaṃ mahantabhāvena migarājassa hathino.

“兽王”(Migarājassa)意为:因其在四足动物中最为巨大,故指兽王大象。


Padanti dhammapadaṃ.

“句”(Padaṃ)意为法句(dhammapadaṃ)。


Dhammarājena gajjitanti buddhasīhanādavacanaṃ dhammarājena kathitaṃ.

“法王所吼”(Dhammarājena gajjitaṃ)意为:法王所说的佛陀狮子吼之语。


Anumānena ñātabbaṃ buddho ca mahanto buddhasīhanādo ca mahanto’ti viññātabbaṃ.

应当以推论了知,应当识知:佛陀是伟大的,佛陀的狮子吼也是伟大的。


Laggaṃ disvā bhusaṃ paṅkaṃ kalaladdaṃ gataṃ mahinti laggaṃ laggāpanasamathaṃ mahantaṃ paṅkañca disvā kalaladāyakaṃ udakañca gataṃ mahiṃ mahiyā gataṃ paviṭṭhaṃ disvā paṇḍitā mahāvārikkhadho gato pavatto’ti anumānena jānanti.

于“见黏滞,甚深泥,入地之泥沼”句,(义为:)见到能使之黏滞的“黏滞物”,以及巨大的泥,以及见到带来泥沼的水已进入大地、渗入地里,智者们由此推论而知:“一股巨大的水流已经流过并正在流动。”


Jananti sādhujanasamuhaṃ.

“大众”(Janaṃ)意为:善人的大众。


Rajapaṅkasamohitanti rāgādirajasaṅkhātapaṅkehi ajjhothaṭaṃ pariyonaddhaṃ.

“被尘垢污泥所迷惑”(Rajapaṅkasamohitaṃ)意为:被名为贪等尘垢的污泥所淹没、缠缚。


Vahitaṃ dhammanaddhiyā’ti pariyattipaṭipattidhammanaddhiyā vahitaṃ.

“被法缰所牵引”(Vahitaṃ dhammanaddhiyā)意为:被教理与实践的法缰所牵引。


Vissaṭṭhaṃ dhammasāgare’ti nibbānasaṅkhāte mahāsamudde dhammanaddhiyā vissaṭṭhaṃ vissajjitaṃ pavesitaṃ.

“投入法海”(Vissaṭṭhaṃ dhammasāgare)意为:由法缰投入、放入、送入名为涅槃的大海中。


Dhammāmatagataṃ dhammāmate pavattaṃ sadevakaṃ sabrahmakaṃ iṃ mahiṃ mahiyā ṭhitaṃ imaṃ sādhujanasamūhaṃ.

已达不死法、行于不死法,连同天界与梵天界,住立于此大地上的此善人大众。


Disvā ñāṇacakkhunā passivā.

“见”(Disvā)意为:以智慧之眼看见。


Dhammakkhadho mahā’gato’ti sammāsambuddhacaraṇasaṅkhāto caturāsītiyā dhammakkhadhasahassānaṃ desitattā mahādhammakkhadhoāgato pavatto’ti anumānañāṇena ñātabbanti yojanā.

“大法蕴已至”(Dhammakkhandho mahā āgato)意为:名为正等觉者之行,因已开示八万四千法蕴,故大法蕴已来、已转起,当以推论智了知。此为文义之贯通。


Anumānapañho ekādasamo. (Dhutaṅgakathā)

推论问第十一。(头陀支论)


Katamena te pariyāyena anuyogaṃ te dammi’ti anuyogaṃ vaṃ pucchi ahaṃ byākarissāmi. Anuyogavacanaṃ te tava katamena kāraṇena dammi.

“我以何种方式给予你教示?”(Katamena te pariyāyena anuyogaṃ te dammi)意即:你询问教示,我将为你解说。我以何种理由给予你教示之言呢?


Vamevetaṃ brūhīti rājavacanaṃ bhante nāgasena vameva pariyāyaṃ brūhi.

“请你反过来说此”(Vāmam evetaṃ brūhi)意为:此为王之言,即对龙军(Nāgasena)尊者说:“请用相反的方式说说。”


Tenahī’ti tasmā tava sotukāmatāya satena vā…pe…koṭisatasahassena vā pariyāyaṃ te kathayissāmīti yojanā.

“那么”(Tenahi)意为:因此,由于你有听闻的意愿,我将以一百种……乃至百千俱胝种方式为你解说。此为文义之贯通。


Yā kāci kathā’ti sambadhoIdhā’ti imasmiṃ dhutaṅgavaraguṇe,Abhivuṭṭhanti vassodakenaabhivuṭṭhaṃSampādake satīti paṭipādake puggale sati.

“任何言说”(Yā kāci kathā)意为:相关联。“于此”(Idha)意为:于此头陀的殊胜功德中。“遍洒”(Abhivuṭṭhaṃ)意为:如被雨水遍洒。“有成就者时”(Sampādake sati)意为:有修行之人时。


Mayhaṃ puṭṭho’ti imasmiṃ dhūtaṅgavaraguṇe paribyattatāya chekatāya pākaṭāya buddhiyā yuttakāraṇaparidīpanaṃ samosarissatīti.

“我若被问及”(Mayhaṃ puṭṭho)意为:关于此头陀的殊胜功德,因具备通达、善巧、显了的智慧,阐明适当理由之言说将会自然生起。


Vijaṭitakilesajālavathū’ti taṃ kilena samuhapañcakkhadhavathu.

“已解开烦恼之网者”(Vijaṭitakilesajālavatthū)意为:已解开那以五蕴为基础的烦恼之集。


Bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchannagatinivāraṇo’ti arahattamaggaphalena bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchinnagatinivāraṇo.

“已破碎、摧毁、扭转、断绝趣向之障者”(Bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchinnagatinivāraṇo)意为:以阿罗汉道果,破碎、摧毁、扭转、断绝了趣向之障。


Abhinītavāso’ti abhipuññakāmehi abhipathitavāso abhinītैriyāpathavāso vā.

“住处已善导者”,即为希求无上福德者所向往之住处,或为威仪已善导之住处。


Vimuttijjhāyitatto’ti arahattaphalajjhānasampayuttacitto acaladaḷhabhīruttāṇaṭṭhānaṃ ārammaṇakaraṇavasena upagato.

“心意专注解脱禅者”,即心与阿罗汉果定相应,以取不动、坚固、无畏、庇护之处为所缘而达此境。


Dhūtaṅgapañhakathāsaṅkhātayogikathā samattā.

名为《头陀支问论》的修行者论,终。


Caturāsītipañhapaṭimaṇḍitameṇḍakapañhavaṇṇanā samattā.

以八十四问庄严的《门达迦问》释义,究竟。


Milidapañhameṇḍakapañhesu sabbe pañhā sampiṇḍitā pañcasattādhikasatapañhā honti. Aṅgagahaṇakathāya pana nādhikasatamātikāsu sattasaṭṭhimātikā niddesavasenaavissajjitā. Sesā’ rañño cattāri aṅgāni gahetabbānī’tiādikā ekūnacattāḷīsa mātikā niddesavasena avissajjitā yatha pothakesu dissanti tato gahetabbā yevā’ti.

在《弥兰陀问》与《门达迦问》中,所有问题合计为一百七十五问。在摄分论中,于百余个纲目中,有六十七个纲目未以解释的方式解答。其余如“国王应取四支”等三十九个纲目,亦未以解释的方式解答,当如其在诸书中所示而取之。


Catasso dhammadesanāyo; dhammādhiṭṭhānā dhammadesanā, dhammādhiṭṭhānā puggaladesanā, puggalādhiṭṭhānā dhammadesanā, puggalādhiṭṭhānā puggaladesanā’ti. Tāsu purimā tisso dhammadesanā idha gathe labbhanti, catutho na labbhati.

有四种说法:依法说示法、依法说示人、依人说示法、依人说示人。其中,前三种说法见于此偈,第四种则不见。


Aparā’pi cuddasavidhā desanā? Athasadassana-guṇaparidīpana-niggaha-sampahaṃsanacariyāvodānanidassana -pucchāvisajjana-anusāsana-puggalavisodhanaajjhāsayaparipūraṇapaveṇi sadassana-parappavādamaddanopanissayapaccayanidassanatuṭṭhā-kārasadassanadhammasabhā-vaguṇādi-nidassanākāradesanā’ti.

另有十四种开示:示义开示、显德开示、折伏开示、令悦开示、示导行清净开示、问答开示、教诫开示、净治个人开示、圆满意乐开示、示导传统开示、破斥他论开示、示亲依止缘开示、示满足相开示、示法自性功德等相开示。


Tatha

如是。


Paccayākāradesanā’ti paccayākārasuttanta-satipaṭṭhāna-sammappa-dhāna-iddhipāda-idriyabala-bojjhaṅgādisuttantasambadhā.

“缘起法开示”,即与缘起经、念处、正勤、神足、根、力、觉支等经相关联之开示。


(Athasadassanā) paccayākārapaccayathaparamathaṃ desentī pavattā dhammadesanā athasadassanā nāma.

(示义开示)开示缘起之相、缘起之义与胜义谛而转起的法说,名为示义开示。


(Guṇaparidīpanī). Susīma-gosāla-gosiṅgasampasādana-pāsādika-dasabala-gotamaka- mahāsīhanādādisuttantasambadha attaguṇaparaguṇa-sāsanaguṇaparidīpanī guṇaparidīpanī nāma.

(显德开示)与《苏西玛经》(Susīma Sutta)、《果萨拉经》(Gosāla Sutta)、《牛角林经》(Gosiṅga Sutta)、《净信经》(Sampasādanīya Sutta)、《善悦经》(Pāsādika Sutta)、《十力经》(Dasabala Sutta)、《乔达摩咖经》(Gotamaka Sutta)、《大狮子吼经》(Mahāsīhanāda Sutta)等经相关,阐明自身功德、他人功德、教法功德者,名为显德开示。


(Niggahadesanā) sakalavinayapiṭakaṃ ādiṃ kavā yā kāci kilesapāpapuggalaniggahadesanā esā niggahadesanā nāma.

(折伏开示)始于全部律藏,任何为折伏具烦恼之恶人的开示,此名为折伏开示。


(Sampahaṃsanā) bhayabhīrukānaṃ puggalānaṃ bhayapaṭisedhanathāya upathambhajanana-maggānisaṃsa-sīlathomanādikā desanā sampahaṃ-sanā nāma.

(令悦开示)为恐惧怖畏之人消除怖畏,以支持、道之功德、戒德赞扬等为内容的开示,名为令悦开示。


(Cariyāvodānanidassanā) sakalajātakaṃ acchiyasuttaṃ ādiṃ kavā dvedhāvitakkabodhirājakumārasuttādisambadhādesanā cariyāvodānanidassanā nāma.

(示导行清净开示)以全部本生、奇妙经(Acchariyasutta)为始,以及与二寻经(Dvedhāvitakka Sutta)、菩提王子经(Bodhirājakumāra Sutta)等相关的开示,名为示导行清净开示。


(Pucchāvissajjanā) aṭṭhahi parisāhi pucchitānaṃ pañhānaṃ vissajjanāpaṭisaṃyuttā sakalasagāthavaggamādiṃ kavā vammikasutta-parāyaṇasuttādikā desanā pucchāvissajjanā nāma.

(问答开示)与解答八众所问之问题相应,以全部有偈品(Sagāthāvagga)为始,如蚁垤经(Vammika Sutta)、彼岸道品(Pārāyana Sutta)等开示,名为问答开示。


(Anusāsanā). Ariyavaṃsa-puññābhisada-dhutaṅgānusāsana-vattānusāsana-sambadhā desanā anusāsanā nāma.

(教诫开示)与圣种(Ariyavaṃsa)、福德增长(Puññābhisanda)、头陀支教诫、行为准则教诫相关的开示,名为教诫开示。


(Puggalavisodhanā) bhayasadassanadesanāpaṭisaṃyuttā devadūtaaggikkhadhopamādisuttasambadhāpuggalānaṃ sīlavattādivisodhanathāya vuttā puggalavisodhanā nāma.

(净治个人开示)与示现怖畏的开示相应,与天神使者经(Devadūta Sutta)、火聚《本行》(Aggikkhandhopama Sutta)等经相关,为净化个人(puggala)的戒、行等而说,名为净治个人开示。


(Ajjhāsayaparipūraṇā). Tavaṭakanāḷaka-paṭipadā-dhammadāyādasuttādikā puggalānaṃ samathavipassanāparipūraṇathāya kathitā ajjhāsayaparipūraṇā nāma.

(圆满意乐开示)如《陶器匠人那罗迦经》(Tavaṭakanāḷaka Sutta)、《道次第经》(Paṭipadā Sutta)、《法嗣经》(Dhammadāyāda Sutta)等,为使个人的止(samatha)观(vipassanā)圆满而说,名为圆满意乐开示。


(Pavenisadassanakathā). Buddhavaṃsa-mahāpadānasuttākārā attano ca paresañca abhinīhāramārabbha parinibbānapariyosānā pavenisadassanakathā nāma.

(示导传统开示)以《佛史》(Buddhavaṃsa)和《大本经》(Mahāpadāna Sutta)的形式,从自己和他人的发愿开始,到般涅槃结束,名为示导传统开示。


(Parappavādamaddanā). Cariyāpiṭakamādiṃ kavā mahāsīhanāda-cūllasīhanāda-dhānābhiññāsaṃvaṇṇanā-paṭibaddhā desanā parappavādamaddanā nāma.

(破斥他论开示)以《所行藏》(Cariyāpiṭaka)为始,与《大狮子吼经》(Mahāsīhanāda Sutta)、《小狮子吼经》(Cūḷasīhanāda Sutta)、以及禅那与神通的阐释相关的开示,名为破斥他论开示。


(Upanissayapaccayanidassanā). Yathūpanissayā dissamānā dissamānakāyena desanā itivuttakamādiṃ katvā dhaniyasutta-aruṇavatiyasutta-nadanapariyāyasuttādippabhedāupanissāya– paccayanidassanā nāma.

(示亲依止缘开示)如依亲依止缘而显现,以可见之身所作的开示,以《如是语》(Itivuttaka)为始,如《达尼亚经》(Dhaniya Sutta)、《阿卢那婆提经》(Aruṇavatī Sutta)、《河流《本行》》(Nadanapariyāya Sutta)等种种差别,名为示亲依止缘开示。


(Tuṭṭhākārasadassanā). Sakalodāna-sampasādaniya-saṅgītisuttādikā desanā tuṭṭhākārasadassanā nāma.

(示满足相开示)全部《自说》(Udāna)、《净信经》(Sampasādanīya Sutta)、《结集经》(Saṅgīti Sutta)等开示,名为示满足相开示。


(Dhammasabhāvaguṇanidassanā) khadhadhāvāyatanidriyasaccapaṭicca samuppādamaggaphalādayo dhammā vibhattā taṃ tatha sabhāgavisabhāgaparidīpikā abhidhammadesanā ca lakkhaṇaparidīpikā ye caññe dhammā salakkhaṇadhāraṇakā attano sabhāvavasena vuttā esā dhammasabhāvaguṇanidassanā nāma.

(示法自性功德等相开示)蕴、界、处、根、谛、缘起、道、果等诸法已被分别,阿毗达摩(Abhidhamma)开示阐明同分与不同分,亦阐明其相;其他持有自相的诸法,也依其自性而被解说,此名为示法自性功德等相开示。


Imehi cuddasavidhehi lokagganāyakā dhammaṃ desenti tesañca sāvakā’ti.

诸位世间导师以这十四种方式教导佛法,他们的弟子们也如此。


Tesu pacchāvisajjanā desanā idha pākaṭā. Sesā yathārahaṃ idha gahetabbā yevāti.

其中,问答开示在此处是显明的。其余的则应在此根据情况去理解。


(Sāpatattikathā). Duvidhākathā imasmiṃ milidapañhappakaraṇehonti sāpattikathā ca anāpatattikathā ca. Tatha yaṃ therena bhagavato vacanaṃ rañño saññāpanathaṃ ābhataṃ taṃsāpattikathā nāma.

(有罪论)在此《弥兰陀问》论典中,有两种论:有罪论与无罪论。其中,长老为令国王信服而引述的世尊(Bhagavā)之言,名为有罪论。


(Anāpattikathā). Yā therena sakapaṭibhānena vuttā sā anāpattikathā nāma.

(无罪论)由长老依自己的智慧所说者,名为无罪论。


Vuttañhetaṃ padasodhammasikkhāpadassa aṭṭhakathāyaṃ-’

此乃《法处学处》(Padasodhamma-sikkhāpada)的义注中所说:


Meṇḍakamilidapañhesu therassa sakapaṭibhānena anāpatti. Yampanarañño sañañāpanathaṃ āharavā vuttaṃ tatha āpattī’ti (dve kathā) puna dve kathā idha honti sammutikathā ca paramathakathā ca.

在《门达迦问》与《弥兰陀问》中,长老依自己的智慧所说为无罪。然为令国王信服而引述者,则为有罪。(此为二论。)复次,此处又有二论,即世俗论(sammutikathā)与胜义论(paramatthakathā)。


(Sammutikathā). Tatha sammutikathā nāma’bhante nāgasena vedagu upalabbhatī’tiādikā.

(世俗论)所谓世俗论,如“尊者龙军,有通晓吠陀者(vedagu)存在”等语。


Paramathakathā nāma’yo uppajjati so eva so’tiādikātenāha?

所谓胜义论,如“生起者即是彼”等语。因此,(经中)说:


Duve saccāni akkhāsi sambuddho vadataṃ varo,Sammutiṃ paramathañca tatiyaṃ nūpalabbhatī’ti.

佛陀宣说二种谛,说法最胜无等伦,世俗谛与胜义谛,第三谛者实未闻。


Yampubbe vuttaṃ anumānakathā upamākathā’ti, tāsu upamākathāya visuṃ koṭṭhāsabhāvo nathi. Milidapañhameṇḍakapañhānaṃ antarantarā ṭhitā hoti. Anumānakathā pana visuṃ koṭṭhāsabhāvena hotīti.

前文所说的比量论(anumānakathā)与譬喻论(upamākathā)中,譬喻论没有单独的章节形式。它存在于《弥兰陀问》(Milindapañha)和《门达卡问》(Meṇḍakapañha)等内容之中。而比量论则有单独的章节形式。


Vicaretha anuṃ parame parameSujanassa sukhaṃ nayane nayane,Kaṭu hoti padhānarato naratoIdha yo pana sāramate ramate.

智者应游于极善之境,慧眼当观于善士之乐。精进之人或觉路途艰辛,得真义者自于此间欢欣。


Pakiṇṇakavacanavaṇṇanā samattā.

杂说释义完毕。


Jātakuddharaṇaṃ.

本生概要。


Jātakuddharaṇaṃ pana evaṃ veditabbaṃ. Meṇḍakapañhatatiyavagge pañca pañca pañhā.

本生概要应当这样理解:在《门达卡问》(Meṇḍakapañha)的第三品中,有五组五个问题。


‘‘Acetanaṃ brāhmaṇa asuṇantaṃ…pe… pucchasi taṃ kissa hetu‘‘ti idaṃcatukkanipāte āgataṃpalāsajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. Katamaṃ taṃ jātakanti?’

“婆罗门,你问那无意识、不能听闻之物……是何缘故?”——此语出自《本生·四集》,是就《帕拉沙本生》(Palāsajātaka)而说的。那是哪个本生呢?


Acetanaṃ brāhmaṇā’ti idaṃ sathā parinibbānamañce nipanno ānadatheraṃ ārabbha kathesi.

“婆罗门,那无意识的……”——此话是导师躺在般涅槃床上时,就阿难长老而说的。


‘‘So pāyasmā rukkhadevatā panā ahamevā’’ti.

“当时的国王是具寿阿难,而我就是那树神。”


Palāsajātakaṃ samattaṃ.

《帕拉沙本生》结束。


‘‘Iti phadanarukkhā’pi tā devatā…pe… bhāradvāja suṇohi me’’ti āgataṃ. Idañca terasanipātephadanajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. Katamaṃ taṃ jātakanti?

“如是,即使是帕达那树……那些天神……巴罗多迦,请听我说。”——此语出自《本生·十三集》,是就《帕达那本生》(Phadanajātaka)而说的。那是哪个本生呢?


‘‘Kuṭhārihatho puriso’ti idaṃ sathā rohiṇīnadītīre viharanto ñātakānaṃ kalahaṃ ārabbha kathesi vanasaṇḍe devatā aha’’nti.

“手持斧头之人……”——此话是导师住在罗希尼(Rohiṇī)河边时,就其亲族间的争吵而说的。在故事中,菩萨说:“我是林中的天神。”


Phadanajātakaṃ dutiyaṃ terasanipātaṃ.

《帕达那本生》,为《本生·十三集》中第二则。


Meṇḍakapañhacatuthavagge devadattabodhisattādhikasampañhe bāvīsatijātakāni āgatānī’ti.

在《门达卡问》(Meṇḍakapañha)第四品中,关于提婆达多与菩萨优劣的问题里,引述了二十二个本生故事。


‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha? Devadattoekantakaṇho ekantakaṇhehi dhammehi samannagato, bodhisatto ekantasukkehi dhammehi samannagato’ti. Puna ca devadatto bhave bhave yasena ca pakkhena ca bodhisattena samasamo hoti kadāci adhikataro vā yadā devadatto nagare bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño purohitaputto ahosi, tadā bodhisatto chavakacaṇḍālo vijjādharo, vijjaṃ parijapivā akāle ambaphalāni nibbattesi. Etha tāva bodhisatto devadattena jātiyā nihīno yasasā ca nihīno …pe… puna ca paraṃ yadā devadatto tāpo nāma rājā ahosi tadābodhisatto tassa putto dhammapālo nāma ahosi tadā so rājā sakaputtassa hathapāde sīsañca chidāpesi. Tatha tāva devadattoyeva uttaro adhikataro. Ajjetarahi ubho’pi sakyakule jāyisu. Bodhisatto buddho ahosi sabbaññu lokanāyako. Devadatto atidevassa sāsane pabbajivā iddhiṃ nibbattevā buddhālayaṃ akāsi. Kinnu kho bhante nāgasena yaṃ mayā bhaṇitaṃ taṃ sabbaṃ tathaṃ udāhu vitathanti? ‘‘Ayampana milidaraññā yāni bāvīsatijātakāni nissāya pucchito hoti tāni mayā uddharivā idha kathetabbāni.

“尊者龙军,您是这么说的吗?‘提婆达多是全然黑的,具足全然黑的法;菩萨是全然白的,具足全然白的法。’然而,提婆达多在生生世世的名声与眷属方面,有时与菩萨相等,有时甚至超过他。例如,当提婆达多在波罗奈(Bārāṇasī)城是梵授王的国师之子时,菩萨却是食尸的旃陀罗,一位持明者,他念诵明咒,使芒果在非时节结果。在那时,菩萨的出身和名声都低于提婆达多……再者,当提婆达多是一位名叫达波(Tāpa)的国王时,菩萨是他的儿子,名叫法护。那时,那位国王命人砍断了自己儿子的手、脚和头。在那时,提婆达多确实更高、更优越。如今,他们二人都出生在释迦族。菩萨成了佛,是全知者、世间导师。提婆达多在至上天(佛陀)的教法中出家,生起神通后,却企图与佛陀抗衡。尊者龙军,我所说的这一切,是真实的还是虚假的呢?”“弥兰陀王依据二十二个本生故事提出的这个问题,我应当在此引述宣说。”


Tatha ca,’yadā ca devadatto nagare bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño purohitaputto ahosi tadā bodhisatto chavakacaṇḍālo ahosi vijjādharo vijjaṃ parijapivā akāle ambaphalāni nibbattesi. Etha tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno yasasā ca nihīno. ‘‘Idampana vacanaṃ jetavanārāme viharantena sathārā terasanipāte devadattamārabbha kathitaṃ ambajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Devadatto hi ‘‘ahaṃ buddho bhavissāmi…pe… caṇḍālaputto ahamevā’’ti.

同样,“当提婆达多在波罗奈城是梵授王的国师之子时,菩萨是食尸的旃陀罗,一位持明者,他念诵明咒,使芒果在非时节结果。就此而言,菩萨的出身和名声都低于提婆达多。”——此语是导师住在祇陀林时,在《本生·十三集》中就提婆达多而说的《芒果本生》(Ambajātaka)里所引述的。因为故事结尾的身份认定是:提婆达多是国师之子……而“我就是那旃陀罗之子”。


Evametaṃ milidaraññā imaṃ ambajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti idaṃ rañño ābhataṃ paṭhamaṃ jātakaṃ.

如是,这是弥兰陀王就此《芒果本生》而说的。这是为国王引述的第一个本生故事。


‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto rājā ahosi mahīpati sabbakāmasamaṅgī tadā bodhisatto tassūpabhogo ahosi hathināgo sabbalakkhaṇasampanno tassa cārugativilāsaṃ asahamāno rājā vadhaṃ icchanto hathācariyaṃ evamavova? ‘‘Asikkhito te ācariya hathināgo tassa ākāsagamanaṃ nāma kāraṇaṃ hotī’’ti tathapa tāca bodhisatto devadattato jātiyā nīhīno, lāmako tiracchānagato’’ti. Idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā ekakanipāte devadattamārabbhakathitaṃ dummedhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti dhammasabhāyaṃ bhikkhu’āvuso devadatto …pe… hathi pana ahamevā’’ti evametaṃ milidarañño imaṃ dummedhajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti. Dutiyaṃ jātakaṃ.

“再者,当提婆达多是一位大地之主、具足一切欲乐的国王时,菩萨是供他骑乘的象王,具足一切祥相。国王无法忍受其优雅的步态与风姿,想要杀死它,便对驯象师说:‘老师,你的象未受训练,它为何举步如飞?’即便如此,菩萨的出身也低于提婆达多,是卑劣的畜生。”——此语是世尊住在竹林时,在《本生·一集》中就提婆达多而说的《愚人本生》(Dummedhajātaka)里所引述的。在法堂上,世尊对比丘们说:“贤友们,提婆达多……而我就是那头大象。”如是,这是弥兰陀王就此《愚人本生》而说的。第二则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi. Pavane naṭṭhāyiko tadā bodhisatto mahāpathavi nāma makkaṭo ahosi. Ethapi tāva dissati viseso manussassa ca tiracchānagatassa ca. Ethapi tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno’ti imaṃ pana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā tiṃsanipāte devadattassa silāpavijjhanamārabbha kathitaṃ mahākapijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti? ‘‘Tena hi dhanuggahe payojevā…pe… kapirājā ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃmahākapijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Tatiyaṃ jātakaṃ.

再者,有一次提婆达多为人,是林中的舞者,那时菩萨是一只名叫大地(Mahāpathavi)的猕猴。于此,可见人与畜生之别,且菩萨之出身亦低于提婆达多。”——此言是弥兰王(Milinda-raññā)所说,他援引了世尊住在竹林时,就提婆达多掷石一事,在三十集中所讲述的《大猕猴本生》(Mahākapijātaka)。“那么,应派弓箭手……我就是猴王。”——就这样,弥兰王援引此《大猕猴本生》而说了这句话。第三则本生故事。


‘‘Pūna ca paraṃ yadā devadatto manusso hoti soṇuttaro nāma nesādo balavā balavataro nāgabalo tadābodhisatto chaddanto nāma nāgarājā ahosi. Tadā luddako taṃ hathināgaṃ ghātesi. Tathapi tāva devadatto adhikataro‘‘ti idaṃ vacanaṃ milidaraññā jetavane mahāvihāre vihārantena sathārā tiṃsanipāte ekaṃ daharabhikkhuniṃ ārabbha kathitaṃ chaddantajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti tatha bhagavatā vithārato desitaṃ chaddantajātakaṃ taṃ mayā idha saṅkhepato uddharivā kathetabbameva. ‘‘Sā kira sāvathiyaṃ…pe… sā pana bhikkhuṇī pacchā vipassivā arahattaṃ pattā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃ chaddantajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Catuthājātakaṃ.

再者,有一次提婆达多为人,名叫索努塔拉(Soṇuttara),是个有象力的强壮猎人。那时菩萨是名叫六牙(Chaddanta)的象王。那猎人杀害了这头大象。“即使如此,提婆达多更为恶劣。”——此言是弥兰王所说,他援引了世尊住在祇陀林大精舍时,为一个年轻比丘尼,在三十集中所讲述的《六牙象本生》(Chaddantajātaka)。世尊曾详细开示《六牙象本生》,我在此当简略引述:“据说她在舍卫城(Sāvatthī)……那位比丘尼后来修习内观而证得阿罗汉果。”就这样,弥兰王援引此《六牙象本生》而说了这句话。第四则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi vanacarako aniketavāsī tadā bodhisatto sakuṇo ahosi tittiro mantajjhāyī. Tadā so vanacarako taṃ sakuṇaṃ ghātesi. Tathapi tāva devadatto jātiyā adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā gijjhakūṭe viharantena sathārā navakanipāte devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathitaṃ daddarajātakaṃ (tittirajātakaṃ) sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tasmiṃ samaye dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ…pe… tittirapaṇḍito pana ahamevā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃ daddarajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti. Pañcamajātakaṃ.

再者,有一次提婆达多为人,是无家的林居者,那时菩萨是一只精通咒语的鹧鸪(tittira)。那时,那林居者杀害了那只鸟。“即便如此,提婆达多在出身方面更优越。”——此言是弥兰王所说,他援引了世尊住在鹫峰山时,就提婆达多企图行刺一事,在九集中所讲述的《达达罗本生》(Daddarajātaka),亦即《鹧鸪本生》(Tittirajātaka)。“当时,在法堂中,他们发起了谈论……而那智慧的鹧鸪就是我。”就这样,弥兰王援引此《达达罗本生》而说了这句话。第五则本生故事。


‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto kalābu nāma bārāṇasirājā ahosi tadā bodhisatto tāpaso ahosi khantivādī. Tadā so rājā tassatāpasassa kuddho hathapāde vaṃsakalīre viya chedāpesi. Tathapi tāva devadattoyeva adhikataro jātiyā ca yasena cā’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jecavane viharantena sathārā catukkanipāte ekaṃ kodhanabhikkhuṃ ārabbha kathitaṃ khantivādijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Sathā pana taṃ bhikkhuṃ kasmāvaṃ…pe… khantivāditāpasopana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ khantivādijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Paṭṭhajātakaṃ.

再者,有一次提婆达多是名叫迦拉布(Kalābu)的波罗奈(Bārāṇasī)王,那时菩萨是名叫忍辱(Khantivādī)的苦行者。当时,那国王对苦行者发怒,命人砍断他的手脚,如同砍竹笋一般。“即便如此,提婆达多在出身和名声上仍然更优越。”——此言是弥兰王所说,他援引了世尊住在祇陀林时,为一个易怒的比丘,在四集中所讲述的《忍辱本生》(Khantivādijātaka)。“世尊对那位比丘……忍辱苦行者就是我。”就这样,弥兰王援引此《忍辱本生》而说了这句话。第六则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto ahosi vanacaro tadābodhisatto nadiyo nāma vānarido ahosi. Tadāpi so vanacaro taṃ vānaridaṃ ghātesi saddhiṃ mātarā katiṭṭhabhātikenapi. Tathapi tāva devadattoyevaadhikataro jātiyā‘‘ti idaṃ pana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantenasathārā dukanipāte devadattaṃ ārabbha kathitaṃ cullanadiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Ekadivasañhi bhikkhū dhammasahāyaṃ …pe… supaṇṇarājā pana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ paṇḍarajātakaṃ sadhāya paratoghosavasena bodhisatto paṇḍarako nāma nāgarāja ahosī’’ti kathitaṃ hoti tathāhi imasmiṃ jātake bodhisatto supaṇṇarājā yevā’ti. Aṭṭhamaṃ jātakaṃ.

再者,有一次提婆达多为林居者,那时菩萨是名叫难提优(Nandiya)的猴王。那时,那林居者连同其母亲和弟弟一起杀害了那猴王。“即便如此,提婆达多在出身方面更优越。”——此言是弥兰王所说,他援引了世尊住在竹林时,就提婆达多之事,在二集中所讲述的《小难提优本生》(Cullanandiyajātaka)。“有一天,比丘们在法堂……金翅鸟王(supaṇṇarājā)就是我。”——就这样,弥兰王援引此《潘达拉本生》(Paṇḍarajātaka),并以他人的口吻说:“菩萨曾是名叫潘达拉(Paṇḍara)的龙王。”然而,在此本生中,菩萨其实是金翅鸟王。第八则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosipavane jaṭilako tadā bodhisatto tacchako nāma mahāsūkaro ahosi. Tathapi tāva devadattoyeva jātiyā adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā pakiṇṇakanipāte dve mahallake there ārabbha kathitaṃ tacchakasūkarajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Mahākosalo pana bimbisārassa dhitaraṃ dento…pe…rukkhadevatā pana ahamevā’’ti.

再者,当提婆达多是在林中的一位结发苦行者时,菩萨是一头名叫达车迦(Tacchaka)的大野猪。“即便如此,提婆达多在出身方面仍然更优越。”——此言是弥兰王所说,他援引了世尊住在祇陀林时,就两位大长老之事,在《杂集》(Pakiṇṇakanipāta)中所讲述的《达车迦野猪本生》(Tacchakasūkarajātaka)。“大憍萨罗王将女儿嫁给频婆娑罗……而我就是那树神。”


Evametaṃ milidaraññā imaṃ tacchakasūkarajātakaṃ sadhāya paratoghosavasena bodhisatto mahātacchakasūkaro nāma ahositi kathitaṃ tathā hi imasmiṃ jātake bodhisatto rukkhadevatāyeva ahosīti. Navamaṃ jātakaṃ.

就这样,弥兰王援引此《达车迦野猪本生》,依据他人之说,言及菩萨曾为一头名叫大达车迦的野猪。然而,在此本生故事中,菩萨实为一位树神。第九则本生故事。


Puna ca paraṃ yadādevadatto cetiyesu suraparicaro nāma rājā ahosi upari purisamatte gaganevehāsaṅgamo, tadā bodhisatto kapilo nāma brāhmaṇo ahosi. Tathapi tāva devadattassa pathavippavesamārabbha kathitaṃ cetiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tasmiñhi divase bhikkhū dhammasahāyaṃ. Pe-kapila-brāhmaṇo pana ahamevā’’ti evañcetaṃ milidaraññā idaṃcetiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Dasamaṃ jātakaṃ.

再者,当提婆达多为支提国(Cetiyesu)一位名叫苏罗波利迦罗(Suraparicara)的国王,能离地一人高在空中行走时,菩萨是一位名叫迦毗罗(Kapila)的婆罗门。此言乃援引就提婆达多堕入大地一事所宣说的《支提本生》(Cetiyajātaka)而说:“在那一天,比丘们在法堂中……而我就是迦毗罗婆罗门。”就这样,弥兰王援引此《支提本生》而说了这番话。第十则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi sāmo nāma, tadā bodhisatto rūrunāma migarājā ahosi. Tathapi tāva devadattoyeva jātiyā adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā terasakanipāte devadattamārabbhakathitaṃ rūrūmagarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. So kira bhikkhūhi’bahupakāro āvuso-perūrumigo pana ahamevā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃrūrumigajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti ekādasamaṃ jātakaṃ.

再者,当提婆达多是名叫娑摩(Sāma)的人时,菩萨是名叫嚕嚕(Rūru)的鹿王。即便如此,提婆达多在出身方面仍然更优越。”弥兰陀王(Milinda)的这句话,是参照世尊住在祇陀林时,在《十三集》(Terasakanipāta)中针对提婆达多所说的《嚕嚕鹿王本生》(Rūrumigarājajātaka)而说的。据说,(此本生源于)比丘们谈论:“贤友,(菩萨)多行饶益……”,而世尊则说:“……而嚕嚕鹿王就是我。”就这样,弥兰陀王参照这个《嚕嚕鹿王本生》而说了这番话。第十一则本生故事。


‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi luddako pavanacaro, tadā bodhisatto hathināgo ahosi so luddako tassa hathināgassa sattakkhattuṃ dante chidivā hari tathapi tāva devadattoyeva yoniyā adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte devadattamārabbha kathitaṃ sīlavanāgarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Dhammasabhāyañhi bhikkhū’āvuso devadatto…pe… sīlavanāgarājā pana ahamevāti.

再者,当提婆达多是一个在林中游荡的猎人时,菩萨是一头大象。那个猎人七次砍下并拿走了那头大象的象牙。即便如此,提婆达多在出身方面仍然更优越。”弥兰陀王(Milinda)的这句话,是参照世尊住在祇陀林时,在《一集》(Ekakanipāta)中针对提婆达多所说的《护戒象王本生》(Sīlavanāgarājajātaka)而说的。比丘们在法堂中谈论:“贤友,提婆达多……”,而世尊则说:“……而护戒象王就是我。”


Evametaṃ milidaraññā imaṃ sīlavanāgarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti dvādasamaṃ jātakaṃ.

就这样,弥兰陀王参照这个《护戒象王本生》而说了这番话。第十二则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto sigālo ahosi khattiyadhammo, so yāvatā jambudīpe padesarājāno te sabbe anuyutte akāsi, tadā bodhisatto vidhuro nāma paṇḍito ahosi tathapi tāva devadattoyeva yasena adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā dukanipāte devadattamārabbha kathitaṃ sabbadāṭhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Devadatto ajātasattuṃ pasādevā…pe… purohito pana ahamevā’’ti.

再者,当提婆达多是一只名叫刹帝利达摩(Khattiyadhamma)的豺狼,使瞻部洲所有地方国王都臣服于他时,菩萨是一位名叫维杜罗(Vidhura)的智者。即便如此,提婆达多在名声方面仍然更优越。”弥兰陀王(Milinda)的这句话,是参照世尊住在竹林时,在《二集》(Dukanipāta)中针对提婆达多所说的《一切齿本生》(Sabbadāṭhajātaka)而说的。“提婆达多使阿闍世信服……而我就是那位国师啊。”


Evametaṃ milidaraññā imaṃ sabbadāṭhika jātakaṃ sadhāya vuttaṃ paratoghosavasena ‘‘so yāvatā jambudīpe padesarājāno, te sabbe anuyutte akāsī’’ti vuttaṃ tadā hi sona sabbe rājāno anuyutte akāsī’ti. Terasamaṃ jātakaṃ.

就这样,弥兰陀王为了说明这个《一切齿本生》,依据他人的说法,讲说:“他在整个瞻部洲境内,使所有地方国王都臣服于他。”然而事实上,那时他并没能使所有国王都臣服于他。第十三则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto sathināgo huvā laṭukikāya sakuṇikāya puttakeghātesi, tadā bodhisatto’pi hathināgo ahosi yuthapati tatha tāva ubho’pi samasamā ahesunti’ idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā pañcakanipāte devadattamārarabbha kathitaṃ laṭukikajātakaṃ sadhāyavuttaṃ hotī’ti cuddasamaṃ jātakaṃ.

再者,当提婆达多是一头凶恶的大象,杀死了鹌鹑的幼雏时,菩萨也是象群的首领。那时他们两者势均力敌。”弥兰陀王(Milinda)说的这句话,是参照《鹌鹑本生》(Laṭukikajātaka)而说的,该本生是世尊住在竹林时,在《五集》(Pañcakanipāta)中针对提婆达多所说的。第十四则本生故事。


Puna ca paraṃ ‘‘yadā devadatto yakkho ahosi adhammo nāma, tadā bodhisattopi yakkho ahosi dhammo nāma. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti‘‘idaṃ pana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekādasakanipāte devadattassa pathavippavesamārabbha kathitaṃ dhammadevaputta jātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tadā bhikkhu dhammisabhāyaṃ dhammadevaputto pana ahameva sammāsambuddho’’ti. Evametaṃ milidarañño imaṃ dhammadevaputtajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti paṇṇarasamaṃ jātakaṃ.

再者:“当提婆达多成为名为‘非法’的夜叉时,菩萨也成为名为‘法’的夜叉。即使如此,当时他们双方也是平等的。”这句话是弥兰陀王(Milinda)为了阐明《法天子本生》(Dhammadevaputta-jātaka)而说的,该本生是导师住在祇陀林时,就提婆达多堕入大地之事,在《十一集》中讲述的。“那时,比丘们,法堂中的法天子就是我,即正自觉者。”因此,这是弥兰陀王依据这部《法天子本生》而说的。这是第十五则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto nāviko ahosi, pañcannaṃ kulasatānaṃ issaro, tadā bodhisattopi nāviko ahosi pañcannaṃ kulasatānaṃ issaro tathapi tāva ubhopi samasamā’ca ahesunti‘‘idampana milidaraññā jetavane viharantena sathārā dvādasakanipāte devadattassa pañcakulasatāni gahevā niraye paviṭṭhabhāvamārabbha kathitaṃ samuddavāṇijajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘So hi aggasāvakesu parisaṃ gahevā sopaṇḍitavaḍaḍhakī nāma ahamevā’’ti. Evametaṃ milidararañañā imaṃ samuddavāṇijajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Soḷasamaṃ jātakaṃ.

再者:“当提婆达多是船主,五百家族的主人时,菩萨也是船主,五百家族的主人。即使如此,当时他们双方也是平等的。”这句话是弥兰陀王(Milinda)为了阐明《海商本生》(Samuddavāṇija-jātaka)而说的,该本生是导师住在祇陀林时,就提婆达多带领五百家族堕入地狱一事,在《十二集》中所说的。“名叫智匠(paṇḍita-vaḍḍhakī)的,就是我。”因此,这是弥兰陀王依据这部《海商本生》而说的。这是第十六则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto sathavāho ahosi pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ issaro, tadā bodhisattopi sathavāho ahosi pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ issaro. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesu’’nti idampanavacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte anāthapiṇḍikassasahāyake tithayasāvake ārabbha kathitaṃ apaṇṇaka jātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Sattarasamaṃ jātakaṃ.

再者:“当提婆达多成为拥有五百辆货车的商队首领时,菩萨也成为拥有五百辆货车的商队首领。即使如此,当时他们双方也是平等的。”这句话是弥兰陀王(Milinda)为了阐明《无欺本生》(Apaṇṇaka-jātaka)而说的,该本生是导师住在祇陀林时,就给孤独的朋友——外道弟子之事,在《一集》中讲述的。这是第十七则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto sākho nāma migarājā ahosi, tadā bodhisattopi nigrodho nāma migarājā ahosi. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti ‘‘idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte kumārakassapamātaraṃ bhikkhuṇiṃ ārabbha kathitaṃ nigrodhamigajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti sā kira rājagahanagare mahāvibhavassa seṭṭhino dhītā ahosi nigrodhamigarājā pana ahamevā’’ti eva metaṃ milidaraññā imaṃ nigrodhamigarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Aṭṭhārasamaṃ jātakaṃ.

再者:“当提婆达多是名叫萨诃(Sākha)的鹿王时,菩萨也是名叫尼拘律(Nigrodha)的鹿王。即使如此,当时他们双方也是平等的。”这句话是弥兰陀王(Milinda)为了阐明《尼拘律鹿本生》(Nigrodhamiga-jātaka)而说的,该本生是导师住在祇陀林时,就拘摩罗迦叶(Kumārakassapa)的母亲比丘尼之事,在《一集》中讲述的。“据说她是王舍城一位大富长者的女儿,而尼拘律鹿王就是我。”因此,这是弥兰陀王依据这部《尼拘律鹿王本生》而说的。这是第十八则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto sākho nāma senāpati ahosi, tadā bodhisatto nigrodho nāma rājā ahosi. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā dasakanipāte devadattāmārabbha kathitaṃ nigrodhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Ekadivasañhi bhikkhū nigrodhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Ekunavisatimaṃ jātakaṃ.

再者:“当提婆达多是名为萨诃(Sākha)的将军时,菩萨是名为尼拘律(Nigrodha)的国王。即使如此,当时他们双方也是平等的。”此言是弥兰王为阐明《尼拘律本生》(Nigrodha-jātaka)而说,该本生是导师住于竹林时,在《十集》中就提婆达多之事而讲述的。“某日,比丘们……”,此为第十九则本生故事。


Puna ca paraṃ sadā devadatto khaṇḍahālo nāma brāhmaṇo ahosi, tadā bodhisatto cado nāma rājakumāro ahosi. Tathāpi tāva anena khaṇḍahālo adhikataro’ti ‘‘idampana vacanaṃ milidaraññā gijjhakūṭe viharantena sathārā dasajātakedevadattamārabbha kathitaṃ cadakumārajātakaṃ sadhāya vuttaṃ taṃ saṅkhepano dassayissāma. ‘‘Tassa vathu saṅghabhedakkhadhake āgatameva cadakumāro pana ahamovā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ vadakumārajātakaṃ sadhāya vuttanti vīsatimajātakaṃ.

再者:“当提婆达多是名为堪达哈拉(Khaṇḍahāla)的婆罗门时,菩萨是名为旃陀(Canda)的王子。即使如此,堪达哈拉也比他更优越。”此言是弥兰王为阐明《旃陀王子本生》(Candakumāra-jātaka)而说,该本生是导师住于鹫峰山时,在《十本生》中就提婆达多之事而讲述的。“其事已见于(律藏)僧团分裂犍度中,而我即是旃陀王子。”如是,此乃弥兰王依据此《旃陀王子本生》所说。此为第二十则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto brahmadatto nāma rāja ahosi, tadā bodhisatto tassa putto mahāpadumo nāma kumāro ahosi, tadā sorājā sakaputtaṃ corappapāte khipāpesi. Yato kutoci pitā puttānaṃ adhikataro ahosi visiṭṭho, tathapi tāva devadattoyeva adhikataro’ti idampana evanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā dvādasakanipāte ciñcaṃ māṇavikamārabbha kathitaṃ mahāpadumajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. ‘‘Paṭhamabodhiyañhi dasabalassa ahaṃ tadā rājaputto, evaṃ dhāretha jātakanti, evametaṃ milidaraññā imaṃ mahāpadumajātakaṃ sadhāya puttanti ekavīsatimajātakaṃ.

再者,当提婆达多为梵授王时,菩萨是他的儿子,名为大红莲童子。那时,那位国王让自己的儿子被扔下盗贼崖。虽然在任何情况下,父亲都比儿子更优越、更卓越,但提婆达多却更为恶劣。此言是弥兰王为阐明《大红莲本生》,该本生是世尊住于祇陀林时,在《十二集》中就金迦女(Ciñcā-māṇavikā)之事而讲述的。“于初证菩提时,具足十力的我,即是当时的王子,你们应当这样忆持本生。”弥兰王正是依据这部《大红莲本生》而作此说。此为第二十一则本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto mahāpatāpo nāma rājā ahosi, tadā bodhisatto tassa putto dhammapālo nāma kumāro ahosi, tadā so rājā sakaputtassa hathapāde sīsañca chedāpesi. Tathapi tāva devadatto yeca uttaro adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā pañcakanipāte devadattassavadhaparisakkanamārabbha kathitaṃ culladhammapālajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Athekadivasaṃ bhikkhu dhammasabhāyaṃ kathaṃ dhammapālakumāro pana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ culladhammapālajātakaṃ sadhāya vuttanti bāvīsatima jātakaṃ samattaṃ.

再者,当提婆达多为大威王时,菩萨是他的儿子,名为法护童子。那时,那位国王让人砍断了自己儿子的手、脚和头。即便如此,提婆达多却更为恶劣。此言是弥兰王为阐明《小法护本生》而说,该本生是世尊住于竹林时,在《五集》中就提婆达多谋害世尊之事而讲述的。“法护童子就是我。”弥兰王正是依据这部《小法护本生》而作此说。第二十二则本生故事结束。


Ambajātaka-dummedhajātakāni mahākapi-

《芒果本生》、《愚钝本生》、《大猴本生》、


Chaddanta-daddarañcāpi khantivādikajātakaṃ

《六牙象本生》、《达达罗本生》与《忍辱仙人本生》、


Cullanadiya-paṇḍaraka-tacchasukarajātakaṃ

《小难提本生》、《盘陀罗迦本生》、《木匠野猪本生》、


Cetiyajātakañcāpi rūrumigidajātakaṃ

《支提耶本生》与《鲁鲁鹿本生》、


Sīlavaṃ sabbadāṭhañca laṭukikañca apaṇṇakaṃ

《持戒本生》、《萨婆达陀本生》、《鹌鹑本生》与《无谬本生》、


Nigrodhamiga-nigrodha-cadakumārajātakaṃ

《尼拘律鹿本生》、《尼拘律本生》、《旃陀王子本生》、


Mahāpadumakumāra-dhammapālakajātakaṃ

《大红莲童子本生》与《法护本生》。


Iti etāni bāvīsa jātakāni yathākkamaṃ

如是,此等二十二则本生故事依次排列,


Milido nāmupadāya nāgasenassa abravīti.

弥兰王列举这些本生后,对龙军说:


Evañca so rājā imāni jātakāni sadhāya kathevā punapi evamāha? ‘‘Bhante nāgasena, ajjekarahi ubhopi sakyakulesu jāyiṃsu. Bodhisattopi buddho ahosi. Sabbaññu lokanāyako, devadatto tassa devātidevassa sāsane pabbajivā buddhālayaṃ akāsi. Kinnukho bhante nāgasena, yaṃ mayā bhaṇitaṃ taṃ sabbampi tathaṃ udāhu vitathanti.’’

国王这样讲述了这些本生故事后,又再次说道:“尊者龙军,如今他们二位都出生于释迦族。菩萨也已成佛,是一切知者、世间导师。提婆达多在那位天中之天的教法中出家,却对佛陀怀有敌意。尊者龙军,我所说的这一切,是真实的还是虚假的呢?”


Jātakuddharaṇaṃ samattaṃ.

本生引述完毕。


Gāthāsarūpaṃ

偈颂纲要


Gāthāsarūpampana evaṃ veditabbaṃ?

偈颂纲要当如是理解:


Milido nāma so rājā sāgalāyampuruttame

那位名为弥兰的国王,住于最上之城娑伽罗,


Upagañchi nāgasenaṃ gaṅgā’va yathasāgaraṃ.

他走近龙军,犹如恒河奔向海洋。


Āsajja rājā citrakathī ukkādhāraṃ tamonudaṃ apucchi nipuṇe pañhe ṭhānāṭhānagate puthū,

国王走近这位言辞善巧、驱暗持炬者,询问众多关于处与非处的精妙问题。


Pucchā visajjanā ceva gambhirathūpanissitā

问答皆依于甚深之义,


Hadayaṅgamā kaṇṇasukhā abbhutā lomahaṃsanā

动人心弦,悦耳怡人,奇妙绝伦,令人毛发耸立。


Abhidhammavinayogāḷhā suttajālasamathitā

深探阿毗达摩与毗奈耶,并以经网庄严。


Nāgasenakathā citrā opammehi nayehi ca

龙军的言辞善巧,善用譬喻与理路。


Tatha ñāṇampaṇidhāya hāsayivāna mānasaṃ

是故,当立志于智慧,令心欣悦,


Suṇotha nipuṇe pañhe kaṅkhāṭṭhānavidāḷane’ti

且听此等能破除疑根的精妙问答。


Tenāhu?-

是故说:


Bahussuto citrakathī nipuṇo ca visārado,Sāmayiko ca kusalo paṭibhāne ca kovido;

多闻广博善敷演,聪敏练达辩无碍,明察时机善权变,捷思善巧应答来。


Tepi tepiṭakā bhikkhū pañcanekāyikāpi ca,Catunekāyikā ceva nāgasenaṃ purakkharuṃ;

三藏通达诸比丘,五部四部皆精修,咸以龙军为上首。


Gambhīrapañño medhāvī maggāmaggassa kovido,Uttamathamanuppatto nāgaseno visārado;

慧深睿智,善辨道与非道,已证最上义,龙军实练达。


Tehi bhikkhūhi parivuto nipuṇehi saccavādibhī,Caranto gāmanigamaṃ sāgalaṃ upasaṅkamī;

为诸比丘所围绕,彼等善巧真实语,游行村镇与城邑,渐向娑伽罗城去。


Saṅkheyyapariveṇasmiṃ nāgaseno tadā vasī,Katheti so manussehi pabbate kesarī yathā’ti;

龙军彼时住于僧伽耶园,如山中雄狮,向众人说法。


Caraṇena ceva sampannaṃ sudantaṃ uttame dame,Disvā rājā nāgasenaṃ idaṃ vacanamabravi;

国王见到龙军戒行具足,于最上调御中善受调御,便说了这番话:


Kathikā mayā bahū diṭṭhā sākacchā osaṭā bahū,Na tādisaṃ bhayaṃ āsi ajjatāso yathā mama;

我曾见过许多论师,也曾多次参与讨论,但从未有过如我今日这般的恐惧。


Nissaṃsayaṃ parājayo mama ajja bhavissati,Jayo’va nāgasenassa yathā cittaṃ na saṇṭhitanti;

毫无疑问,今日我必将失败,胜利必属龙军,因为我的心无法安定。


Bāhiragāthā

外偈


Yathā hi aṅgasambhārā hoti saddo ratho iti,Evaṃ khadhesu santesu hoti sattoti sammuti;

犹如依各部件的组合而有“车”之名,同样地,当诸蕴存在时,便有“众生”的世俗称谓。


Sīle patiṭṭhāya naro sapañeñā cittaṃ paññañca bhāvayaṃ,Ātāpī nipako bhikkhu so imaṃ vijaṭaye jaṭanti;

有智慧的人安住于戒,修习心与慧,热忱、审慎的比丘,他能解开此结。


Ayampatiṭṭhā dharaṇīva pāṇinaṃ idañca mūlaṃ kusalābhivuddhiyā,Mukhañcidaṃ sabbajinānusāsane yo sūlakkhadho varapātimokkhiyo’ti;

此戒是众生之立足处,犹如大地;此亦是善法增长之根源;此是诸佛教导之开端,即殊胜的波罗提木叉戒蕴。


Saddhāya taratī oghaṃ appamādena aṇṇavaṃ,Vīriyena dukkhaṃ acceti paññāya parisujjhati;

以信渡暴流,以不放逸渡海洋,以精进越众苦,以智慧得清净。


Nābhinadāmi maraṇaṃ nābhinadāmi jīvitaṃ,Kālañca paṭikaṅkhāmi nibbisaṃ bhatako yathā;

我不乐于死,亦不乐于生,我等待时机,犹如佣人等待薪资。


Nābhinadāmi maraṇaṃ nābhinadāmi jīvitaṃ,Kālañca paṭikaṅkhāmi sampajāno patissato;

我不乐于死,亦不乐于生,我正知正念地等待时机。


Paṭigacceva taṃ kayirā yaṃ jaññā hitamattano,Na sākāṭikacintāya mantā dhīro parakkame;

人应预先做自己知道有益的事,智者应在思虑后努力,而不应像车夫那样思虑。


Yathā sākaṭiko nāma samaṃ hivā mahāpathaṃ,Visamaṃ maggamāruyha akkhabhinno’va dhāyati;

犹如车夫舍弃平坦大道,驶入崎岖之路,车轴断裂而忧愁。


Evaṃ dhammā apakkamma adhammamanuvattiya,Mado maccumukhampatto akkhacchinno’va socati;

同样地,愚人背离正法,追随非法,当他到达死亡之口时,便会像车轴断裂者般悲伤。


Allavammapaṭicchanno navadvāro mahāvaṇo,Samantato paggharati asuci pūtigadhiyo’ti;

(此身)为湿皮所覆,是具九窍的大创伤,从各处流出不净与腐臭。


Milidapañhe ṭhitā bāvīsati gāthā samattā.

《弥兰陀问经》中的二十二首偈颂至此结束。


Bhassappavedī vetaṇḍī atibuddhivicakkhaṇo,Milido ñāṇabhedāya nāgasenamupāgamī;

善于言谈与辩论,智慧卓越又明察,弥兰陀为抉择智慧,前去见龙军。


Vasanto tassa chāyāya paripucchanto punappunaṃ,Pabhinnabuddhi huvāna so’pi āsi tipeṭako;

住于他的庇荫下,再三地提问,他智慧开显,亦通达了三藏。


Navaṅgaṃ anumajjanto rattibhāge rahogato,Addakkhi meṇḍake pañhe dunniveṭhe saniggahe;

夜间独处时,他思惟九分教,见到那些难以理清、附带诘难的“两难”问题。


Pariyāyabhāsitaṃ athi athi sadhāya bhāsitaṃ,Sabhāvabhāsitaṃ athi dhammarājassa sāsane;

在法王的教导中,有间接说,有意趣说,也有依自性说。


Tesaṃ athamaviññāya meṇḍake jinabhāsite,Anāgatamhi addhāneviggaho tatha hessati;

若不理解佛陀所说的那些“两难”问题的含义,在未来,将会因此而有争论。


Hada kathimpasādetvā chejjāpessāmi meṇḍake,Tassa niddiṭṭhamaggena niddisissantyanāgate;

那么,我当澄清论题,断除这些“两难”问题,未来之人将依循他所指出的道路来解说。


Visamaṃ sabhayaṃ ativāto paṭicchannaṃ devanissitaṃ,Patho ca saṅkamo tithaṃ aṭṭhete parivajjiyā;

崎岖、危险、风大、隐蔽、天神所依之处,以及小径、桥梁、渡口——这八者应当避开。


Ratto duṭṭho ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso,Ekacintī ca bālo ca ete athavināsakā;

贪欲者、瞋恚者、愚痴者、傲慢者、贪婪者、懈怠者、固执己见者以及愚者——这些人会毁坏利益。


Ratto duṭṭho ca mūḷho ca bhīru āmisacakkhuko,Ithi soṇḍo paṇḍako ca navamo bhavati dārako;

贪欲者、瞋恚者、愚痴者、怯懦者、贪求利养者、沉溺女色者、黄门,以及第九种是孩童。


Navete puggalā loke ittarā calitā calā,Etehi mantitaṃ guyhaṃ khippaṃ bhavati pākaṭaṃ;

世间这九种人是轻浮、动摇、不稳定的,他们所商议的秘密很快就会泄露。


Vasena yasapucchāhi tithavāsena yoniso,Sākacchā snehasaṃsevā patirūpavasena ca

通过权力、通过询问名声、通过住处、通过如理作意、通过讨论、通过友爱交往、以及通过适宜性。


Etāni aṭṭha ṭhānāni buddhivisadakārakā,Yesaṃ etāni samhonti tesaṃ buddhi pabhijjati;

这八种情况能使智慧明晰,若有人具备这些,他们的智慧就会开显。


Pūjīyantā asamasamā sadevamānusehi te,Na sādiyanti sakkāraṃ buddhānaṃ esa dhammatā’ti

他们受天人所崇拜,无与伦比,但他们不乐于恭敬,此是诸佛的法性。


Ayaṃ gāthā sāriputtatherena vuttā.

此偈为舍利弗长老所说。


Imehi aṭṭhihi tamaggapuggalaṃDevātidevaṃ naradammasārathiṃ,Samantacakkhuṃ satapuññalakkhaṇaṃPāṇehi buddhaṃ saraṇaṃ gato’smi;

我以此骨骸与生命,皈依彼无上之人、天中之天、可调御者的导师、普眼者、百福相庄严的佛陀。


Jāliṃkaṇhājinaṃ dhītaṃ maddideviṃ patibbataṃ,Cajamāno nacintesiṃ bodhiyāyeva kāraṇā;

(Jātakagāthā)

我舍弃了阇利(Jāli)与女儿羇拏延(Kaṇhājinā),舍弃了贞洁的玛蒂王妃,不曾思虑,只为菩提之故。(本生偈)


Na antalikkhe na samuddamajjheNa pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa,Na vijjati so jagatippadesoYathaṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu;

无论在虚空,无论在海中央,无论进入山洞深处,世间没有一个地方,能让人立足而不为死亡所征服。


Kāyena saṃvaro sādhu sādhuvācāya saṃvaro,Manasā saṃvaro sādhu sādhu sabbathasaṃvaro;

身防护为善,语防护为善,意防护为善,一切防护皆为善。


Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃJānaṃ ajānantamimaṃ palāsaṃ,Āraddhavīriyo dhuvamappamattoSukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetu’ti;

(Jātakagāthā)

婆罗门,你精勤、坚定、不放逸,明知这片树叶无心、不闻、无知,为何还要问它安眠之事?(本生偈)


Iti phadana rukkho’pi tāvade ajjhabhāsatha,Mayhampi vacanaṃ athi bhājadvāja suṇohi me’ti;

(Jātakagāthā)

于是,那棵帕达那树(phandana)立刻开口说:“我也有话要说,婆罗堕闍(Bhāradvāja),请听我说。”(本生偈)


Cudassa bhattaṃ bhuñjivā kammārassā’ti me sutaṃ,Ābādhaṃ samphusī dhīro pabāḷhaṃ māraṇantikatti

我听说,在吃了铁匠纯陀的食物后,那位贤者遭受了剧烈的、致命的疾病。


Sathavāto bhayaṃ jātaṃ niketā jāyatī rajo,Aniketamasathavaṃ etaṃ ve munidassananti;

(Jinabhāsitā minidena vuttā)

从交往中生起怖畏,从住处生起尘垢,无住处、无交往,这才是牟尼的见解。(胜者所说,弥兰陀所引述)


Sasamuddapariyāyaṃ mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ,Na icche saha nidāya evaṃ sayha vijānahīti;

(Jātakagāthā lomakassapena vuttā)

这片大地被大海环绕,以大海为耳环,我不想与它一同安眠,朋友,你当知晓此理。(本生偈,由毛迦叶(Lomakassapa)所说)


Vadhissametanti parāmasantoKāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ,Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññāArahaddhajo sabbhi avajjharūpo’ti;

(Jātakagāthā chaddantanāgarājena vuttā)

当他心怀“我将杀此”之念时,他看见了袈裟——圣者的旗帜。被痛苦触及的他,生起了一种认知:‘阿罗汉的旗帜,为善人所不可侵犯。’(本生偈,由六牙龙王(Chaddantanāgarāja)所说)


Gāthābhigītamme abhojaneyyaṃSampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo,Gāthābhigītaṃ panudanti buddhāDhamme sati brāhmaṇa vuttiresā;

(Suttānipātagāthā jinabhāsitā)

婆罗门,以偈颂歌咏所得之物,我不应食用;对于洞见者而言,这不是法。诸佛舍弃以偈颂歌咏所得之物;婆罗门,当法存在时,这便是他们的维生之道。(经集偈,胜者所说)


Na me ācariyo atha sadiso me na vijjati,Sadevakasmiṃ lokasmiṃ nathi me paṭipuggalo’ti;

(Khadhakagāthā jinabhāsitā)

我没有老师,也没有与我相等者;在天人世间中,没有与我匹敌者。(犍度偈,胜者所说)


Vipulo rājagahikānaṃ giriseṭṭho pavuccati,Seto himavataṃ seṭṭho ādicco aghagāminaṃ;

毗富罗山(Vipula)被称为王舍城(Rājagaha)群山中的最胜者;白山(Seto)是雪山中的最胜者;太阳是空中运行者中的最胜者;


Samuddo’dadhinaṃ seṭṭho nakkhattānañca cadimā,Sadevakassa lokassa buddho aggo pavuccatīti;

大海是诸水中的最胜者,月亮是星辰中的最胜者;在天人世间中,佛陀被称为最上者。


(Dve gāthā māṇavakadevaputtena vuttā nāgasenatherena vuttā)

(此二偈由摩纳瓦天子(Māṇavakadevaputta)所说,龙军长老所引述。)


Eko manopasādo saraṇagamanaṃ añjalippaṇāmo vā,Ussahate tārayituṃ mārabalanisūdane buddhe’ti;

(Ayaṃ gāthā sāriputtatherenābhatā)

一心净信,或皈依、或合掌礼敬,即能于摧伏魔军的佛陀处得度。(此偈由舍利弗长老所引述。)


Ārahatha nikkhamatha yujjatha buddhasāsane,Dhunātha maccuno senaṃ naḷāgāraṃ’va kuñjaro’ti;

(Jinabhāsitā milidena vuttā)

你们当奋起!当出离!当致力于佛陀的教法!你们当摧破死神的军队,犹如大象摧破芦苇屋。(胜者所说,弥兰陀所引述)


Yo sīla vā dussīlesu dadāti dānaṃDhammena laddhaṃ supasanna citto,Abhisaddahaṃ kammaphalaṃ ulāraṃTaṃ ve dānaṃ dāyakato visujjhatī’ti;

(Ayaṃ nāgasenena ābhatā)

无论对持戒者或破戒者布施,若以如法所得之物,怀着清净心,并笃信殊胜的业果,则此布施因布施者而清净。(此乃龙军所引述)


Na me dessā ubho puttā maddī devī na appiyā,Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ tasmā piye adāsahanti;

我并非憎恶两个孩子,玛蒂王妃也非我所不爱。然一切知智于我最珍爱,是故我施舍了我的挚爱。


Sahassagghañhi maṃ tāto brāhmaṇassa pitā adā,Atho kaṇhājinaṃ kaññaṃ hathinañca satena cā’ti;

父亲将价值千金的我赠予婆罗门,还有羇拏延(Kaṇhājinā)女孩,以及一百头大象。


Jigacchāya pipāsāya ahinā daṭṭho visena ca,Aggi udaka sattīhi akāle tatha miyyati;

或因饥渴,或被蛇咬中毒,或因火、水、刀兵,人会于彼处非时而死。


Anumānapañhe vuccamānā imā gāthā sallakkhetabbā?

在关于推论的问题中,所说的这些偈颂应当被善加注意吗?


Bahu jane tārayivā nibbuto upadhikkhaye,Anumānenañātabbaṃ’athi so dīpaduttamo’ti;

他已度脱众多众生,于诸取灭尽时般涅槃;应以推论而知:“彼最胜之洲屿存在。”


Kammamūlaṃ gahetvāna āpaṇaṃ upagacchatha,Ārammaṇaṃ kiṇivāna tato muccatha muttiyāti;

你们当以业为资本,进入市场;购买了所缘后,便能从解脱中解脱。


Na pupphagadho paṭivātameti na cadanaṃ tagaramallikā vā,Satañca gadho paṭivātameti sabbā disāsappuriso pavāti;

花香不能逆风飘送,檀香、多伽罗香、茉莉香也是如此。但贤者之香能逆风传送,善人的香气遍及一切方向。


Cadanaṃ tagaraṃ vāpi uppalaṃ atha vassikī,Etesaṃ gadhajātānaṃ sīlagadho anuttaro;

檀香、多伽罗香,或青莲、素馨,于此等诸香中,戒德之香无上。


Appamatto aya gadho yavāyaṃ nagaracadanī,Yo ca sīlavataṃ gadho vāta devesu uttamo’ti;

这多伽罗和檀木之香,是微不足道的;而持戒者的香气,才是无上的,甚至飘散于诸天之中。


Kammamūlaṃ janā davā gaṇhanti amataṃ phalaṃ,Tena te sukhitā honti ye kītā amataṃ phalanti;

人们付出了业的资本,获得了不死之果;那些买得不死之果的人,因此而获得快乐。


Ye keci loke agadā visānaṃ paṭibāhakā,Dhammāgadasamaṃ nathi etaṃ pivatha bhikkhavo’ti;

世间凡有任何能驱除诸毒的解毒药,无一能与法药相比。比丘们,饮此法药吧!


Ye keci osadhā loke vijjanti vividhā bahū,Dhammosadha samaṃ nathi etaṃ pivatha bhikkhavo’ti;

世间存在着各种各样的药物,无一能与法药相比。比丘们,饮此法药吧!


Dhammosadhaṃ pivivāna ajarāmaraṇā siyuṃ,Bhāvayivā ca passivā nibbutā upadhikkhaye’ti;

饮用此法药后,他们将无老无死,修习并观照后,诸有尽而得涅槃。


Byādhitaṃ janataṃ disvā amatāpaṇaṃ pasārayī,Kammena taṃ kiṇivāna amatamādetha bhikkhavo’ti;

见到病苦的众生,他开设了不死市场。比丘们,以业购买它,并获得不死吧!


Evarūpāni sīlānisanti buddhassa āpaṇe,Kammena taṃ kiṇivāna ratanaṃ vo piladhathā’ti;

如是戒德存在于佛陀的市场中。比丘们,以业购买它,并佩戴此珍宝吧!


Samādhiratanamālassa kuvitakkā na jāyare,Na ca vikkhippate cittaṃ etaṃ tumhe piladhathā’ti;

拥有禅定宝鬘者,恶寻思不生,心亦不散乱。汝等佩戴此物吧!


Paññāratanamālassa na ciraṃ vattate bhavo,Khippaṃ phasseti amataṃ na ca so rocate bhave’ti;

拥有智慧宝鬘者,其有不长久。他速触不死,亦不乐于有。


Maṇimālādharaṃ gehajano sāmiṃ udikkhati,Vimuttiratanamālantu udikkhanti sadevakā’ti;

家人仰望佩戴珠宝的主人,诸天则瞻仰佩戴解脱宝鬘者。


Yena ñāṇena bujjhanti ariyā katakiccataṃ,Taṃ ñāṇaratanaṃ laddhuṃ vāyametha jinorasā’ti;

圣者以彼智慧觉悟所作已办。胜者之子们,当努力获得彼智慧宝!


Paṭisambhidā kiṇivānañāṇena phassayeyya yo,Asambhīto anubbiggo atirocati sadevake’ti;

若有人以智慧购买并触证无碍解,他将无畏无恼,光耀胜过诸天人。


Bojjhaṅgaratanamālassa udikkhanti sadevakā,Kammena taṃ kiṇivāna ratanaṃ vo piladhathā’ti;

诸天人瞻仰拥有七觉支宝鬘者。汝等以业购买它,并佩戴此珍宝吧!


Āyu ārogatā vaṇṇaṃ saggaṃ uccākulīnatā,Asaṅkhatañca amataṃ athi sabbāpaṇe jine;

寿命、健康、容色、天界、高贵出身,以及无为与不死,皆存在于胜者的市场中。


Appena bahukenāpi kammamūlena gayhati,Kiṇivā saddhāmūlena samiddhā hotha bhikkhavo;

以业为价,或多或少,皆可购得。比丘们,以信为价购买,愿你们成就圆满!


Bhavatīha-

在此处,有:


Vītarāgā vītadosā vītamohā anāsavā,Vītataṇhā anādānā dhammanagare vasanti te;

离贪、离嗔、离痴、无漏、离渴爱、无执取者,他们安住于法城中。


Āraññakā dhūtadharā dhāyino lūkhacīvarā,Vivekābhiratā dhīrā dhammanagare vasanti te’ti;

林野栖身者、持头陀行者、禅修者、穿粗衣者、乐于独处者、智者,他们安住于法城中。


Nesajjikā sathatikā atho’pi ṭhānavaṅkamā,Paṃsukūladharā sabbe dhammanagare vasanti te;

常坐不卧者、恒常精进者、以及经行者,所有粪扫衣者,他们安住于法城中。


Ticīvaradharā sabbe cammakhaṇḍacatuthakā,Ratā ekāsane viññu dhammanagare vasanti te;

所有披三衣者、以皮片为第四物者、乐于一坐食的智者,他们安住于法城中。


Appicchā nipakā dhīrā appāhārā alolupā,Lābhālābhena santuṭṭhā dhammanagare vasanti te;

寡欲者、审慎者、智者、少食者、无贪求者、于得失知足者,他们安住于法城中。


Dhāyī dhānaratā dhīrā santacittā samāhitā,Ākiñcaññaṃ pathayānā dhammanagare vasantī te;

禅修者、乐于禅那者、智者、心寂静者、心已定者、希求无所有处者,他们安住于法城中。


Paṭipannā phalaṭṭhā ca sekkhā phalasamaṅgino,Āsiṃsakā uttamathaṃ dhammanagare vasanti te;

行道者、住果者、有学、具足果者、希求最上义者,他们安住于法城中。


Sotāpannā ca vimalā sakadāgāmino ca ye,Anāgāmī ca arahanto dhammanagare vasanti te;

无垢的预流者,以及一来者、不还者与阿罗汉,他们安住于法城中。


Satipaṭṭhānakusalā bojjhaṅgabhāvanāratā,Vipassakā dhammadharā dhammanagare vasanti te;

善巧念住者、乐于修习觉支者、观者、持法者,他们安住于法城中。


Iddhipādesu kusalā samādhibhāvanāratā,Sammappadhānamanuyuttā dhammanagare vasanti te;

善巧神足者、乐于修习禅定者、勤修正勤者,他们安住于法城中。


Abhiññāpāramippattā pettike gocare ratā,Antaḷikkhamhi caraṇā dhammanagare vasanti te;

已达神通彼岸、乐于先圣境域、能行于虚空者,他们安住于法城。


Okkhittacakkhu mitabhāṇī guttadvārā susaṃvutā,Sudantā uttame dame dhammanagare vasanti te;

眼目低垂、言语适度、善护诸根、善自律、于最上调御中善调伏者,他们安住于法城。


Tevijjā jaḷabhiññā ca iddhiyā pāramiṃ gatā,Pañañāya pāramippattā dhammanagare vasanti te;

三明者、具足六神通者、已达神通波罗蜜者、已达智慧波罗蜜者,他们安住于法城。


Yathāpi nagaraṃ disvā suvibhattaṃ manoramaṃ,Anumānena jānanti vaḍḍhakissa mahattanaṃ;

犹如见到一座划分良好、令人愉悦的城市,人们便能推断出建造者的伟大。


Tatheva lokanāthassa disvā dhammapuraṃ varaṃ,Anumānena jānanti athi so bhagavā iti;

同样,见到世导师殊胜的法城,人们便能推断出“他确实是世尊”。


Anumānenajānanti ūmiṃ disvāna sāgare,Yathā’yaṃ dissate ūmī mahanto so bhavissati;

见到海中的波浪,人们便能推断:“此波浪将是巨大的。”


Tathā buddhaṃ sokanudaṃ sabbathamaparājitaṃ,Taṇhakkhayamanuppattambhavasaṃsāramocanaṃ;

同样,见到佛陀,他已驱除忧愁,在一切处无与伦比,已证得爱尽,从轮回中解脱。


Anumānena ñātabbaṃ ūmiṃ disvā sadevake,Yathā dhammumivippharo aggo buddho bhavissati;

于天人界中,见到波浪,应以推知:“如是法浪广传,佛陀将为至上。”


Anumānena jānanti disvā accuggataṃ giriṃ,Yathā accuggato esa himavā so bhavissati;

见到高耸的山峰,人们便能推断:“这座高耸的山将是雪山(Himavā)。”


Tathā disvādhammagiriṃ sītībhutaṃ nirūpadhiṃ,Accuggataṃ bhagavato acalaṃ suppatiṭṭhitaṃ;

同样,见到世尊那已清凉、无所依、极高、不动、善安住的法山,


Anumānena ñātabbaṃ disvāna dhammapabbataṃ,Tathā hi so mahāvīro aggo buddho bhavissati;

见到法山,便可推知:“如此,那位大雄(mahāvīro)将是至上的佛陀。”


Yathāpi gajarājassa padaṃ disvāna mānusā,Anumānenajānanti mahā esa gajo iti;

犹如人们见到象王(gajarāja)的足迹,便能推断:“这是一头巨大的象。”


Tatheva buddhanāgassa padaṃ disvā vibhāvino,Anumānena jānanti uḷāro so bhavissati;

同样,见到佛陀龙象(buddhanāga)的足迹,那些能辨别者便能推断:“他将是伟大的。”


Anumānenajānanti bhīte disvāna kummige,Migarājassa saddenabhītā’me kummigā iti;

见到惊恐的野兽,人们便能推断:“这些野兽是被兽王(migarāja)的声音吓坏了。”


Tatheva tithiye disvā vithaddhe bhītamānase,Anumānena ñātabbaṃ dhammarājena gajjitaṃ;

同样,见到那些困惑且心怀恐惧的外道(tithiya),应可推知是法王(dhammarāja)发出了吼声。


Nibbutaṃ pathaviṃ disvā haritapattaṃ mahodakaṃ,Anamānena jānanti mahāmeghena nibbutaṃ;

见到大地已清凉,绿叶繁茂,水量充沛,人们便能推断它已被大云雨所清凉。


Tathevimaṃ janaṃ disvā āmoditapamoditaṃ,Anumānena ñātabbaṃ dhammarājena tappitaṃ;

同样,见到这些人欢欣鼓舞,应可推知他们已被法王所满足。


Laggaṃ disvā bhisaṃ paṅkaṃ kalaladdagataṃ mahiṃ,Anumānena jānanti vārikkhadho mahā gato;

见到莲藕陷于淤泥中,大地亦被泥泞覆盖,人们便能推断大洪水已经过。


Tathevimaṃ janaṃ disvā rajopakkhasamāhitaṃ,Vahitaṃ dhammanadiyā vissaṭṭhaṃ dhammasāgare;

同样,见到这些人被尘垢所覆,由法河(dhammanadī)带走,释放到法海(dhammasāgara)中,


Dhammāmatagataṃ disvā sadevakamimaṃ mahiṃ,Anumānena ñātabbaṃ dhammakkhadho mahā gato;

见到这有天人的大地已趋向法甘露(dhammāmata),应可推知大法的洪流已过。


Anumānena jānanti ghāyivā gadhamuttamaṃ,Yathā’yaṃ vāyatī gadho hessanti pupphitā dumā;

闻到最上的妙香,人们便能推断:“当此香气飘散时,树木将会开花。”


Tathevāyaṃ sīlagadho pavāyati sadevake,Anumānena ñātabbaṃ athi buddho anuttaro’ti;

同样,此戒香(sīlagandha)飘散于天人世界,应可推知:“有无上佛陀。”


Anumānapañhaṃ.

推论之问。


Passatāraññake bhikkhū ajjhogāḷhe dhute guṇe,Puna passati gihi rājā anāgāmiphale ṭhite;

他见到林住比丘深入头陀功德,又见到在家国王安住于不还果(anāgāmiphala)。


Ubho’pi te vilokevā uppajji saṃsayo mahā,Bujjheyya ce gihidhamme dhutaṅgaṃ nipphalaṃ siyā;

观察此二者后,他生起了大疑惑:“若在居家生活中即能觉悟,头陀行(dhutaṅga)岂非徒劳?”


Paravādivādamathanaṃ nipuṇaṃ piṭakattaye,Hada pucche kathiseṭṭhaṃ so me kaṅkhaṃ vinossatī’ti

“有一位善于摧破他论、精通三藏(piṭakattaya)者。我应去请问那位最上的说法者,他将为我消除疑惑。”


Meṇḍakapañhe ṭhitā dvāsīti gāthā samattā.

门达葛问中的八十二首偈颂至此结束。


Milidappakaraṇe sabbā gāthā sampiṇḍitā caturādhikasatagāthā honti.

《弥兰王问经》中所有偈颂总计为一百零四首。


Milidappakaraṇe sabbagāthāsarūpagahaṇaṃ samattaṃ.

《弥兰王问经》所有偈颂之纲要摄集至此结束。


Saṃkhyāsarūpaṃ

数的形态


Saṅkhyāsarūpaṃ pana evaṃ veditabbaṃ. Eka-dvi-ti-catu-pañca-cha-satta-aṭṭha-nava-dasa-ekādasa-dvādasa- terasa-cuddasa-soḷasa-sattarasa-aṭṭhārasa-ekūnavīsati-pañcavīsati-aṭṭhavīsati-tiṃsā -chasaṭṭhi-diyaḍḍhasatanti pañcavīsatividhā saṅkhyā. Tatha buddho eko, pathavi ekā, samuddo eko, sineru eko, devaloko eko, brahmaloko eko’ti cha ekakā milidappakaraṇe āgatā.

关于数的形态,应当这样理解:一、二、三、四、五、六、七、八、九、十、十一、十二、十三、十四、十六、十七、十八、十九、二十五、二十八、三十、六十六、一百五十——这些是二十五种数。同样,佛陀是一个,大地是一个,海洋是一个,须弥山是一个,天界是一个,梵天界是一个,这六个“一”出现在《弥兰王问经》(Milindapañha)中。


Dve athavase sampassamānā bhagavatā vihāradānaṃ anuññātaṃ? Vihāradānaṃ nāma sabbabuddhehi vaṇṇitaṃ anumataṃ thomitaṃ pasathaṃ vihāradānaṃ davā devamanussā jātijarābyādhimaraṇehi muccissanti. Vihāre sati bhikkhū bhikkhuniyo vā katokāsā dassanakāmānaṃ sulabhadassanaṃ bhavissantī’ti.

世尊看到哪两种利益而允许布施僧房呢?所谓布施僧房,是被一切佛陀所称赞、认可、赞叹、嘉许的。通过布施僧房,天人将会从生、老、病、死中解脱。当僧房存在时,比丘和比丘尼们将会有安身之处,并且容易让想见到他们的人见到。


Dve athavase paṭicca sabbabuddhā attanā nimmitaṃ catupaccayaṃ na paribhuñjanti? Aggadakkhiṇeyyo sathā’ti bahū devamanussā catupaccayaṃ datvā dukkhā muccissanti. Buddhā paṭihāriyaṃ kavā jīvitavuttiṃ pariyesantī’ti parūpavādalopanathañcāti.

缘于哪两个原因,一切佛陀不享用自己所变现的四资具呢?(一)“导师是最上应供者”,(因此)许多天人布施四资具后将从苦中解脱。(二)以及为了消除他人的诽谤:“诸佛通过施行神迹来谋求生计”。


Dve akammajā ahetujā anutujā? Ākāso nibbānañcā’ti

哪两种事物非由业生、非由因生、非由时节生?虚空与涅槃。


Dve athavase sampassamānena vessantarena raññā dve puttā dinnā? Dānapathova me na parihāyissati, ime kumārā mūlajalāhārabhuñjanadukkhato mucacissantī’ti.

韦桑达拉王看到哪两种利益而布施了两个孩子?“(一)我的布施之道将不会衰退;(二)这些孩子将从以树根和水为食的痛苦中解脱。”


Udakassa dve guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Sītalabhāvo, pītassa ghammavinayanabhāvo cā’ti.

水的两种特质已趣入涅槃吗?即清凉之性,以及饮用后能消除热恼之性。


Asatiyā ajānanena cā’ti dvīhi kāraṇehi āpattiṃ āpajjantī’ti cha dukā āgatā.

“由于无正念和无知这两种原因而犯戒”——如是,已述六组二法。


Sītena uṇhena atibhojanenā’ti tīhi ākārehi pittaṃ kuppati.

由于寒冷、炎热、过量饮食这三种情况,胆汁会失调。


Sītena uṇhena annāpānena cā’ti tahī ākārehi semhaṃ kuppati.

由于寒冷、炎热、饮食这三种情况,痰会失调。


Buddhavaṃsatāya dhammagarukatāya bhikkhubhumimahantatāyā’ti tīhi kāraṇehi pātimokkhaṃ paṭicchannaṃ kārāpeti.

由于佛种的延续、对法的尊重、比丘众的广大这三个原因,(佛陀)允许在遮蔽处诵念波罗提木叉。


Agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Gilānakānaṃ parisaraṇaṃ rogavināsanaṃ amatakaraṇanti.

良药的三种特质已趣入涅槃吗?即:作为病人的依靠、能消除疾病、能达成不死。


Maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Sabbakāmadadaṃ nahāsakaraṃ ujjotathakaranti.

摩尼宝(maṇiratana)的三种特质已趣入涅槃吗?即:能满足一切欲望、能驱除黑暗、能带来光明。


Ratanacadanassa tayo guṇā? Vaṇṇasampanno gadhasampanno rasasampanno’ti satta tikā vuttā.

宝贵旃檀(ratanacandana)有哪三种特质?颜色具足、香气具足、味道具足。如是,已述七组三法。


Sappimaṇḍassa tayo guṇā? Vaṇṇasamapanno, gadhasampanno, rasasampanno’ti sattatikā vuttā diṭṭhadhammaphāsuvihāratāya anavajjaguṇabahulatāyaasesaariyavīthibhāvato sabbabuddhapasathatāyāti ime cattāro athavase sampassamānā buddhā paṭisallānaṃ sevanti.

酥油的精华有三种特质:颜色具足、香气具足、味道具足。又,诸佛看到四种利益而乐于独住:为了现法乐住,为了具足众多无过的品质,为了作为一切圣道的根本,以及为了被一切佛陀所称赞。


Ninnatāya dvāratāya ciṇṇatāya samudācaritattāti catuhi ākārehi manoviññāṇaṃ dvipañcaviññāṇe anupavattati.

意识以倾向性、门性、串习性、惯行性这四种方式,随五双识之后转起。


Kammavasena yonivasena kulavasena āyācanavasenā’ti catunnaṃ sannipātānaṃ vasena gabbhassāvakkanti hoti.

由于业力、生处、家族及祈求这四者的聚合,而有入胎。


Adiṭṭhantarāyo, uddissakatassa antarāyo, upakkhaṭantarāyo paribhogantarāyo’ti cattāro antarāyā tesu adiṭṭhantarāyo bhagavato athi, sesā tayo nathi, uddissakatassa byāmappabhāya sabbaññutañāṇassa jīvitassa cā’ti catunnaṃ antarāyābhāvā.

有四种障碍:未见障、指定障、已备障、受用障。其中,世尊有未见障,其余三种则无,这是因为对(佛陀的)指定身份、一寻光、一切知智及寿命这四者没有障碍的缘故。


Abbhā, mahikā, megho, rāhu cā’ti cattāro sūriyarogā samuddasasa cattāro guṇā? Kuṇapehi asaṃvāsiyabhāvo, nadīhi apūraṇatā, mahābhutāvāsatā, vicittapupphasamākiṇṇatā’ti.Satta catukkā vuttā.

云、霜、雨云、罗睺(Rāhu),此四为太阳的病患;大海有四种特质:不与尸体同住、众流难满、是诸大有情的住所、遍布种种花朵。如是,已述七组四法。


5. Bhumimahantatā, parisuddhavimalatā, pāpehiasaṃvāsiyatā, duppaṭivijjhatā, bahuvidhasaṃvararakkhiyatā’ti sāsanassa ime atulyā pañca guṇā vattanti pakāsanti.

5. 教法有此五种无与伦比的特质,它们存在并彰显:如大地般广大、完全清净无垢、不与恶法共住、难以洞察、由多种防护与守护所维系。


Bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Accuggatatā, acalatā duradhirohaṇatā bījārūhaṇatā kopānunayavivajjanatā’ti.

山岳的五种特质已趣入涅槃吗?即:极为高耸、不动摇、难以攀登、种子不生、远离愤怒与随贪。


Āhaccapadena rasena ācariyavaṃsatāya adhippāyākāratāya ñāṇuttaratāyā’ti imehi pañcaguṇehi atho paṭiggahetabbo cā’ti cattāro pañcakā vuttā.

以章句之义味、师资传承、意趣之相、智慧之优越这五种功德,以及应受持,如是已说四组五法。


6. Senāpati, purohito, akkhadasso, bhaṇḍāgāriko, chattagāho, khaggagāho amacco’ti cha amaccā gaṇīyanti. Vepullo rājagahiyānaṃ buddho aggo pavuccatī’ti cha aggā. Māṇavagāmikadevaputtena vuttagāthā nāgasenena āharivā vuttā.

6. 将军、祭司、司法官、库官、持伞者、持剑者,这六者被算作大臣。毗富罗山(Vepulla)于王舍城人中为第一,佛陀被称为最上,如是为六种第一。龙军引述了摩纳婆伽弥迦天子(Māṇavagāmikadevaputta)所说的偈颂。


Vātiko, pittiko, semhiko, devatūpasaṃhārato, samudāciṇṇato, pubbanimittato’ti cha janā supinaṃpassantī’ti tayo chakkā vuttā.

风病者、胆病者、痰病者、天神引致者、习性使然者、先兆所致者,这六种人会做梦。如是已说三组六法。


7. Puthujjanacittaṃ, sotāpannacittaṃ, sakadāgāmicittaṃ, anāgāmicittaṃ, arahantacittaṃ, paccekabuddhacittaṃ, sammāsambuddhacittanti satta cittavimuttiyo.

7. 凡夫心、须陀洹心、斯陀含心、阿那含心、阿罗汉心、独觉佛心、正等觉佛心,此为七种心解脱。


Nārado, dhammantarī, aṃgīraso, kapilo, kaṇḍaraggisāmo, atulo, pubbakaccāyano’ti satta ācariyā ovādakārakā.

那罗达、达摩安达利(Dhammantarī)、鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)、迦毗罗(Kapila)、犍达罗吉萨摩(Kaṇḍaraggisāma)、阿图罗(Atula)、前迦旃延(Pubbakaccāyana),这七位是作劝诫的老师。


‘‘Jighacchāya, pipāsāya, ahinā daṭṭho, visena ca,Aggī-udaka-sattīhi akāle tattha miyyatī’’ti;

“因饥饿、因干渴、被蛇咬、以及中毒,因火、水、武器,彼于非时而死。”


Ime satta janā akālamaraṇikā nāmā’ti tayo sattakā vuttā.

这七种人被称为非时死者,如是已说三组七法。


8. Visamaṃ sabhayaṃ …pe… aṭṭhete parivajjiyā’ti imāni aṭṭhaṭṭhānāni paṇḍitehi parivajjanīyānīti parivajjanīyaṭṭhānaṭṭhakaṃ nāma.

8. “不平坦的、有危险的……乃至……这八者应被避开。”这八处是智者所应避开的,此名为“应避八处”。


Rattoduṭṭho …pe… ete athavināsakā’ti idaṃ athavināsakaṭṭhakaṃ nāma.

“有贪欲者、有瞋恚者……乃至……这些是利益的毁灭者。”此名为“毁灭利益八法”。


Vasena yasapucchāhi …pe… tesaṃ buddhi pabhijjatī’ti idaṃ buddhivisadakaraṇaṭṭhakaṃ nāma.

“因权力、名声、诘问……乃至……他们的智慧被败坏。”此名为“令智慧败坏八法”。


Kālaṃ desaṃ dīpaṃ kulaṃ janettimāyuṃ māsaṃ nekkhammaṃ viloketī’ti idaṃ bodhisattena vilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

“观察时、处、洲、家系、母亲、寿元、月份、出离。”此名为“菩萨所观八法”。


‘‘Vikkayānāgatamaggo tithaṃ tīraṃ āyuthiraṃ;

Anāgataṃ kusalaṃvā’ti aṭṭhaṭṭhānā vilokiyā’’ti;

“贩卖、未至之道、渡口、岸边、寿、稳定、未来、善,此八处应被观察。”


Idaṃ anāgatavilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

此名为“观察未来八法”。


‘‘Vāṇijo hathināgo ca sākaṭiko niyāmakoBhisakko uttarasetu bhikkhu ceva jinaṅkuro,Ete aṭṭha anāgate aṭṭha janā vilokiyā’’ti;

“商人、驯象师、车夫、舵手、医生、造渡桥者、比丘、以及佛子,这八种人于未来应被观察。”


Idaṃ vilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

此名为“所观八法”。


Ratto duṭṭho’ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso rājā ca ghātakā aṭṭha nāgasenena desitā’tiidaṃ ghātakaṭṭhakaṃ nāma.

“贪染者、瞋恚者、愚痴者、我慢者、贪婪者、懒惰者、国王、以及杀戮者,此八者为龙军(Nāgasena)所示。”此名为“杀戮者八法”。


Vāta pittena semhena …pe… akāle tatha viyyatī’ti idaṃ akālamaraṇakāraṇaṭṭhakaṃ nāma.

“因风、胆汁、痰……乃至……彼于非时而死。”此名为“非时死因八法”。


Na vā atho anusāsitabbo, na rāgupasaṃhitaṃ cittaṃ na dosūpasaṃhitaṃ cittaṃ na mohūpasaṃhitaṃ cittaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ, dāsakammakaraporisesu nīcavuttinā bhavitabbaṃ, kāyikavācasikaṃ suṭṭhu rakkhitabbaṃ, chaḷidriyāni suṭṭhū rakkhitabbāni, mettābhāvanāya mānasaṃ upaṭṭhāpetabbanti idaṃ raññā milidena samādinnaṃ vattaṭṭhakaṃ nāma.

不应再被教诫;不应生起与贪俱行之心;不应生起与瞋俱行之心;不应生起与痴俱行之心;对奴仆、雇工、下人应保持谦下;应善守护身业与语业;应善守护六根;应于慈心修习中安立意念。此名为“弥兰陀王(Milinda)所受持之义务八法”。


Pupphāpaṇaṃ gadhāpanaṃ phalāpaṇaṃ agadāpaṇaṃ osadhāpaṇaṃ amatāpaṇaṃ ratanāpaṇaṃ sabbāpaṇanti idaṃ āpaṇaṭṭhakaṃ nāmā’ti. Dasa aṭṭhakā vuttā.

花店、香店、水果店、药店、草药店、甘露店、珠宝店、杂货店,此名为“商店八法”。如是已说十组八法。


9.’Ratto duṭṭho ca mūḷho ca …pe… khippaṃ bhavati pākaṭanti’ idaṃ ittaranavakaṃ nāma.

9. “贪染者、瞋恚者、愚痴者……乃至……迅速变得彰显。”此名为“小九法”。


Navānupubbavihārasaṅkhātadhammānumajjajanavakanti dve navakā vuttā.

名为“九次第住”者与“法浸润九法”,如是已说两组九法。


10.

10.


’Saṅghasamusukho dukkhi dhammādhipatikopi ca

“与僧团同乐同忧,并以法为依;


Saṃvibhāgī yathāthāmaṃ jinacakkābhivaḍḍhako

随力分享,增长胜者之法轮;


Sammadiṭṭhipurakkhāro anaññasathuko tathā

以正见为前导,且不以他人为师;


Surakkho kāyakammādi samaggābhiratopi ca

善护身业等,亦乐于和合;


Akubho na care cakke buddhādisaraṇaṅgato

不怀欺诈,归依于佛等;


Dasa upāsakaguṇā nāgasenena desitā’ti

此为龙军(Nāgasena)所示之优婆塞十德。”


Idaṃ upāsakaguṇadasakaṃ nāma.

此名为“优婆塞功德十法”。


Gaṅgā yamunā aciravatī sarabhu mahī sidhu sarassatī vetravatī vitathā cadabhāgā’tī idaṃnadidasakaṃ nāma.

恒河(Gaṅgā)、亚穆纳河(Yamunā)、阿致罗筏底河(Aciravatī)、萨拉布河(Sarabhū)、摩醯河(Mahī)、信度河(Sindhu)、萨拉洒蒂河(Sarassatī)、韦特罗婆提河(Vetravatī)、毗达陀河(Vitathā)、月分河(Candabhāgā),此名为“十河”。


Sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo thinamiddhaṃ jarā byādhi maraṇanti idaṃ kāyānuvattakadasakaṃ nāma.

冷、热、饥、渴、大便、小便、昏沉与睡眠、衰老、疾病、死亡,此名为“随身十法”。


Buddhe sagāravo, dhamme sagāravo, saṅghe sagāravo, sabrahmacārisu sagāravo, uddesaparipucchāsu vāyamati, savaṇabahulo hoti, bhinnasīlo’pi ākappaṃ upaṭṭhāpeti, garahabhayā kāyikavācasikañcassa surakkhitaṃ hoti, padhānābhimukhaṃ cittaṃ hoti, karontopi pāpaṃ paṭicchannaṃ ācaratī’ti idaṃ gihidussīlādhikaguṇadasakaṃ nāma.

恭敬佛,恭敬法,恭敬僧,恭敬同梵行者,致力于教诫与提问,多闻,即使破戒,亦能保持威仪,因畏惧责备而善护身语,心向于精勤,即使造恶,亦隐秘行之。此名为“在家破戒者之增上功德十法”。


Avajjhakavacadhāraṇako, isisāmaññabhaṇḍaliṅgadhāraṇako, saṅghasamayamanupaviṭṭhatāya buddhadhammasaṅgharatanagatatāya padhānālayaniketavāsatāya jinasāsane dhanapariyesanato varadhammadesanato dhammadīpagatiparāyaṇatāya’ aggo buddho’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti idaṃ dakkhiṇāvasena dasakaṃ nāma.

身披不可杀害之甲胄;持有仙人与沙门的用具和相状;进入僧团的集会;归依佛法僧宝;居住于精勤的住所;在胜者教法中寻求财富;宣说胜法;以法灯为究竟归趣;具足“佛陀是至上者”的专正直见;通过受持布萨来清净供养。此名为“与供养有关的十法”。


Alagganatā, nirālayatā, vāgo, pahāṇaṃ, apunarāvattitā, sukhumatā, mahantatā, duranubodhatā, dullabhatā asadisatā, buddhadhammassā’ti idaṃ bodhisattaguṇadasakaṃ nāma.

佛法之无执著、无依止、舍离、断除、不再轮回、微细性、广大性、难通达性、难得性、无与伦比性——此名为“菩萨功德十法”。


Majjajadānaṃ, samajjadānaṃ, ithidāṃ, asabhadānaṃ, cittakammadānaṃ, visadānaṃ, sathadānaṃ, saṅkhalikadānaṃ, kukkuṭasūkaradānaṃ, tulākūṭa mānanakūṭadānananti idaṃ loke adānasammatadānaṃ nāma.

酒施、节庆娱乐施、妇女施、牛施、画像施、毒药施、武器施、镣铐施、鸡猪施、假秤假量施,此名为“世间不认可之布施十法”。


Mātā badhanaṃ, pitā badhanaṃ, bhariyā badhanaṃ, puttā badhanaṃ, ñātī badhanaṃ, mittābadhanaṃ, dhanaṃ badhanaṃ, lābhasakkārobadhanaṃ, issariyaṃ badhanaṃ, pañcakāmaguṇā badhananti idaṃ badhanadasakaṃ nāma.

母亲是束缚,父亲是束缚,妻子是束缚,儿子是束缚,亲戚是束缚,朋友是束缚,财富是束缚,利养与恭敬是束缚,主权是束缚,五种欲乐是束缚。此名为“束缚十法”。


Vidhavā ithi, dubbalo puggalo, amittañātipuggalo, mahagghaso, anācāriyakulavāsī, pāpamitto, dhanahīno, ācariyahīno, kammahīno, payogahīno puggalo’ti idaṃ oñātabbapuggaladasakaṃ nāma.

寡妇,弱者,亲属怀有敌意者,大食者,住在无师家者,恶友,无财富者,无老师者,无业者,无努力者——此名为“应轻视的十种人”。


Dame same khantisaṃvare yame niyame akkodhe vihiṃsāya sacce soceyye’ti dasaṭṭhānesu satataṃ cittaṃ pavattatī’ti idaṃ vessantaraguṇadasakaṃ nāmā’ti.

于调伏、寂静、忍耐、防护、克制、自律、无嗔、不害、真实、清净——于此十处,心恒常转起。此名为“韦桑达拉(Vessantara)功德十法”。


Ekādasa dasakā vuttā.

已说十一种十法。


11. Ākāsassa ekādasa guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Na jāyati, najiyyati, na miyyati, na cavati, na uppajjati, duppasayho, acoraharaṇo, anissito, vihaṅgagamano, nirāvaraṇo, ananto’ti idaṃ ākāsaguṇakādasakaṃ nāma.

11. 虚空的十一种功德已入涅槃吗?不生、不老、不死、不逝、不生起、难以降伏、不为盗贼所夺、无所依、鸟所行处、无障碍、无边际——此名为“虚空功德十一法”。


Sīlapākāraṃ …pe… satipaṭṭhānavīthikanti idaṃ dhammanagaraparivārekādasakaṃ nāmā’ti dve ekādasakā vuttā.

戒为城墙……(乃至)……念住为街道,此名为法城的十一种随员。已说两种十一法。


12. Ratto rāgavasena apacitiṃ na karoti, duṭṭho dosavasena, mūḷho mohavasena, unnaḷomānavasena, nigguṇo avisesatāya, atithaddho atisedhatāya, hīno hīnabhāvatāya,vacanakaro anissaratāya, pāpo kadariyatāya, dukkhāpito dukkhāpitatāya, luddho lobhavasena, āyūhito athasādhanavasena apacitiṃ na karotīti idaṃ apacitiakārakapuggaladvādasakaṃ nāma ekameva āgataṃ.

12. 有贪者因贪而不行恭敬,有嗔者因嗔,有痴者因痴,傲慢者因傲慢,无德者因其无差别,极固执者因其过度拒绝,卑劣者因其卑劣性,听话者因其不自主,恶人因其悭吝,受苦者因其受苦,贪婪者因其贪婪,谋求者因其追求目的而不行恭敬。此名为不行恭敬的十二种人,仅此一种传来。


13. Paṃsukūlikaṅgaṃ tecīvarikaṅgaṃ piṇḍapātikaṅgaṃ sapadānacārikaṅgaṃ ekāsanikaṅgaṃ pattapiṇḍikaṅgaṃ khalupacachābhattikaṅgaṃ āraññikaṅgaṃ rukkhamūlikaṅgaṃ abbhokāsikaṅgaṃ sosānikaṅgaṃ yathāsathatikaṅgaṃ nesajajikaṅganti idaṃ dhutaṅgaterasakaṃ nāma ekameva.

13. 粪扫衣支、三衣支、常乞食支、次第乞食支、一坐食支、一钵食支、时后不食支、阿兰若住支、树下住支、露地住支、冢间住支、随处住支、常坐不卧支。此名为十三头陀支,仅此一种。


14. Cuddasabuddhañāṇavasena cuddasakaṃ veditabbaṃ.

14. 应依十四种佛智了知十四法。


16. Alaṅkārapaḷibodho, maṇḍanapaḷibodho, telamakkhanapaḷibodho, vaṇṇapaḷibodho, mālāpaḷibodho, gadhapaḷibodho, vāsapaḷibodho, harīṭakipaḷibodho, āmalakapaḷibodho, raṅgapaḷibodho, badhanapaḷibodho, kocchapaḷibodho, kappakapaḷibodho, vijaṭanapaḷibodho, ūkāpaḷibodho, kesesu lūyantesu socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṃ kadanti sammohaṃ āpajjantīti idaṃ kesapaḷibodhasoḷakaṃ.

16. 装饰的障碍、打扮的障碍、涂油的障碍、润色的障碍、花环的障碍、香膏的障碍、熏香的障碍、诃梨勒果的障碍、庵摩罗果的障碍、染料的障碍、捆绑的障碍、梳理的障碍、理发的障碍、解结的障碍、虱子的障碍;以及当头发被剪掉时,她们悲伤、疲惫、哀叹、捶胸哭泣、陷入昏乱——此为头发的十六种障碍。


Tiracchanagato peto micchādiṭṭhito kuhako mātughātako pitughātako arahantaghātako lohituppādako saṅghabhedako tithiyapakkantako theyyasaṃvāsako bhikkhunīdūsako terasannaṃ garukāpattīnaṃ aññataraṃ āpajjivā avuṭṭhito paṇḍako, ubhatobyañjanako, ūnasattavassako’ti idaṃ adhammābhisamayapuggalasoḷasakantī dve soḷasakā vuttā.

畜生、饿鬼、邪见者、谄曲者、杀母者、杀父者、杀阿罗汉者、恶意出佛身血者、破僧者、加入外道者、贼住者、污比丘尼者、已犯十三种重罪中任何一种且未出罪者、黄门、双性人、未满七岁者——此为十六种不能证法之人。如是,已说两种十六法。


17. Abhijānato sati uppajjati kaṭumikāya, oḷārikaviññāṇato hitaviññāṇato ahitaviññāṇato sabhāganimittato vīsabhāganimittato kathābhiñañāṇato lakkhaṇato saraṇato muddato gaṇanāto dhāraṇato bhāvanato potthakanibadhanato upanikkhepato anubhutato sati uppajjatīti idaṃ satiuppajjanākārasattarasakaṃ ekameva.

17. 对于遍知者,正念通过精勤、粗大识、有益识、无益识、相似相、不相似相、谈论智、特征、忆念、印记、计数、忆持、修习、书写、寄托、体验而生起。此为正念生起的十七种方式,仅此一种。


18. Aṭṭhārasabuddhadhammavasena aṭṭhārasakaṃ veditabbaṃ.

18. 应依十八种佛法了知十八法。


19. Suti sumuti saṃkhyayogā ñāyavesesikā gaṇitā gadhabbā tikicchā catubbedā purāṇā itihāsajotisā māyā hetu mantanā yuddhā chadasā buddhavacanena ekūnavīsatīti idaṃ rañño sikkhitasathekūnavisatikaṃ.

19. 天启、圣传、数论、瑜伽、正理论、胜论、算术、音乐、医术、四吠陀、往世书、史诗、星相学、幻术、因明、谋略、兵法、声律学,连同佛语为十九种。此为国王所应学的十九种技艺。


22. Aggo yamo seṭṭho niyamo hāro vihāro saṃyamo saṃvaro khanti soraccaṃ ekantacariyā ekattābhirati paṭisallānaṃ hiri ottappaṃ vīriyaṃ appamādo sikkhāpadānaṃ uddeso paripucchā sīlādiabhirati nirālayatā sikkhāpadapāripūritāti bāvīsatisamaṇakaraṇā dhammā kāsāvadhāraṇaṃ bhaṇḍubhāvo cā’ti dve liṅgāni pakkhipivā vadanakāraṇaguṇabāvīsatikaṃ.

22. 至上、调御、殊胜、律仪、舍离、安住、调伏、防护、忍耐、柔和、独行、独处喜乐、隐退、惭、愧、精进、不放逸、诵举学处、提问、以戒等为乐、无依止、学处圆满——此二十二种为成就沙门之法。加上受持袈裟与剃发此二相,总成二十二种成就沙门之德。


25. Ārakkhā sevanā ceva pamattappamattā tathā seyyāvakāso gelaññaṃ bhojanaṃ labbhakañceva viseso ca vijāniyā pattabhattaṃ saṃvibhaje assāso ca paṭicāro gāmaviharaṃ cārā be sallāpo pana kātabbo chiddaṃ disvā khameyya ca sakkaccākhaṇḍakārī dve arahassāsesakāri dve janeyya janakaṃ cittaṃ vaḍḍhicitataṃ janeyya ca sikkhābale ṭhapeyya naṃ mettaṃ cittañca bhāvaye. Na jahe apadāya ca karaṇīye ca ussukaṃ paggahe khalikaṃ dhamme. Iti paṃcavīsa guṇāmilidena pakāsitā’ti idaṃ antevāsikamhi ācariyena kataguṇapaṃcavīsatikaṃ

25. 守护与亲近,观察其放逸与不放逸,提供卧具与病时食物,了知其所得与特殊所得,分享钵食,安慰与照料,指导村落游行,适时交谈,见到过失予以宽恕,恭敬地修补破损,教导无隐秘事,令生起与增长善心,安立于学力,修习慈心,于危难中不舍弃,于应做事热心,于法中扶助其过失。如此,由弥兰陀(Milinda)阐明了二十五种功德。此为老师对弟子所应做的二十五种功德。


Kodho upanāho makkho palāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thamho sāramho māno atimāno mado pamādo thinamiddhaṃ nadi ālasyaṃ pāpamittatā rūpā saddā gadhā rasā phoṭṭhabbā budhā pipāsā aratīti idaṃ cittadubbalīkaraṇadhammapañcavīsatikanti dve pañcavīsatikā vuttā.

瞋恚、怀恨、轻蔑、争胜、嫉妒、悭吝、虚诳、奸诈、顽固、傲慢、骄慢、过慢、骄逸、放逸、昏沉睡眠、掉举、懒惰、恶友、色、声、香、味、触、饥渴、不乐——此二十五法能令心软弱。如是,已说两种二十五法。


28. Paṭisallānaṃ paṭisalliyamānaṃ puggalaṃ rakkhati. Āyuṃ vaḍḍheti, balaṃ vaḍḍheti, vajjaṃ pidahati, ayasaṃ apaneti, yasaṃ upadahati, aratiṃ apaneti, ratiṃ upadahati, bhayaṃ apaneti, vesārajjaṃ karoti, kosajjaṃ apaneti, vīriyaṃ abhijaneti, rāgaṃ apaneti, dosaṃ apaneti, mohaṃ apaneti, mānaṃ nihanti, vitakkaṃ bhañjati, cittamekaggaṃ karoti, mānasaṃ sinehayati, hāsaṃabhijaneti, garukaṃkaroti, mānaṃ uppādayati, namassiyaṃ karoti, pītiṃ pāpeti, pāmojjaṃ karoti, saṅkhārānaṃ sabhāvaṃ dassayati, bhavapaṭisadhiṃ ugghāṭeti, sabbasāmaññaṃ detīti idaṃpaṭisallāne guṇaṭṭhavīsatikaṃ.

28. 独处守护着独处之人。它增长寿命,增长力量,遮蔽过失,去除恶名,带来名声,去除不乐,带来喜悦,去除恐惧,带来无畏,去除懈怠,生起精进,去除贪欲,去除嗔恚,去除愚痴,摧毁骄慢,破除思虑,使心专注,滋润内心,生起欢悦,令人尊重,产生恭敬,令人敬仰,带来喜,带来乐,显示诸行的自性,揭示再生之途,赋予完整的沙门性——此为独处的二十八种功德。


Mahosadho mahārāja sūro, hirimā, ottāpī, sapakkho, mittasampanno, khamo, sīlavā, saccavādī, soceyyasampanno, akodhano, anatimānī, anusūyako, vīriyavā, āyūhako, saṅgāhako, saṃvibhāgī, sakhilo, nivātavutti, asaṭho, amāyāvī, buddhisampanno, kittimā, vijjāsampanno, hitesī upanissitānaṃ, abhirūpo dassanīyo, pathito sabbajanassa, dhanavā yasavā’ti idaṃ mahosadhaguṇaṭṭhavīsatikaṃ iti dve aṭṭhavīsatikā vuttā.

大药(Mahosadha)大王是勇士,有惭,有愧,有助伴,具足朋友,能忍,持戒,说真话,具足清净,不嗔怒,不骄慢,不嫉妒,有精进,勤奋,善于团结,乐于分享,和善,行为谦逊,不虚伪,不狡诈,具足智慧,有名望,具足学识,乐于帮助依止他的人,容貌端正,仪表堂堂,为众人所知,富有且有名声——此为大药的二十八种功德。如是说了两种二十八法。


30. Imehi terasahi dhutaguṇehi pubbe āsevitehi nisevitehi ciṇṇehi pariciṇṇehi caritehi paripūritehi nimittabhūtehi ariyasāvako idha bhave tiṃsaguṇavarehi samupeto hoti katamehi tiṃsaguṇavarehi? Siniddhamudumaddavamettacitto hoti, ghātitahatavihatakileso hoti, hatanihatamānadappo hoti, acaladaḷhaniviṭṭhanibbematikasaddho hoti, paripuṇṇa-pīṇita. Pahaṭṭhalobhaniya-santa-sukha-samāpattilābhī hoti, sīla-vara-pavara-asama-sucigadhaparibhāvito hoti, devamanussānaṃ piyo hoti manāpo, khīṇāsava-ariyapuggala-pathito hoti, devamanussānaṃ vaditapūjito thutathavitathomitapasatho, idha vā huraṃ vā lokena anupalitto, appathokavajje’pi bhayadassāvī, vipula-vara-sampattikāmānaṃ maggaphalavarathasādhano, ayācitavipulapaṇītapaccayabhāgī, aniketasano, dhānajjhāyitapavaravihārī, vijaṭitakilesajālavathuko, bhinna-bhagga-saṅkuṭita-samhina-gatinivāraṇo, akuppadhammo, ahīnītavāso, anavajjabhogī, gativimutto, uttiṇṇasabbavicikiccho, vimuttijjhāyitatto, diṭṭhadhammo, acaladaḷhabhīruttāṇamupagato, samucchinnānusayo, sabbāsavakkhayampatto, santasukhasamāpattivihārabahulo, sabbasamaṇaṇaguṇasamupeto, imehi tiṃsaguṇavarehi samupeto hoti. Iti dhutaṅgaguṇānisaṃsaguṇavaratiṃsakaṃ.

30. 若圣弟子先前已修习、已惯习、已行持、已圆满此十三种头陀功德,以此为因,就会具足三十种殊胜功德。是哪三十种殊胜功德呢?心性柔和、温顺、柔软、具慈爱;已摧毁、灭除、破除烦恼;已摧毁、灭除慢与憍;具不动、坚固、安住、无疑之信;是获得圆满、丰盈、喜悦、可爱、寂静、安乐之等至者;为殊胜、最胜、无等、清净之戒香所熏习;为天人所喜爱、所悦意;为漏尽圣者所称道;为天人所礼敬、供养、赞颂、称扬、赞美、称赞;于此世或他世,不为世间所染污;即使于微小之过失亦见其怖畏;为欲求广大殊胜成就者,能成就道与果之殊胜车乘;不求而得丰厚上妙之资具;无定所;常住于殊胜禅定思惟;已解开烦恼之网;已破除趣之障碍;具不动法;住于不退转;享无过失之受用;从诸趣中解脱;已超越一切疑;其心禅思解脱;已见法;已达为怖畏者之不动坚固庇护所;已彻底断除随眠;已证一切漏尽;多住于寂静安乐之等至;具足一切沙门功德。圣弟子具足此三十种殊胜功德。此即头陀支功德利益之三十种殊胜功德。


Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṃ, sokopi paridevopi dukkho,upāyāsopi appiyehi sampayogopi piyehi vippayogopi, mātumaraṇampi pitumaraṇampi bhātumaraṇampi bhaginimaraṇampi ñātimaraṇampi ñātibyasanampi bhogavyasanampi sīlabyasanampi diṭṭhibyasanampi rājabyasanampi corabyasanampi veribhayampi dubbhikkhabhayampi aggibhayampi dukkhaṃ, udakabhayampi dukkhaṃ, ūmibhayampi āvaṭṭabhayampi kumbhīlabhayampi suṃsumārabhayampi attānuvādabhayampi parānuvādabhayampi asilokabhayampi daṇḍabhayampi duggatibhayampi parisasārajjabhayampi ājīvikabhayampi maraṇabhayampi mahābhayampi vettehi tāḷanampi kasāhi tāḷanampi aḍḍhadaṇḍakehi tāḷanampi hathacchedampi pādacchedampi nāsacchedampi kaṇṇacchedampi kaṇṇanāsacchedampi biḷaṅgathālikampi saṅkhamuṇḍikampi rāhumukhampi jotimalikampi hathapajjotikampi erakavattikampi cīrakavāsikampi eneyyakampi balisamaṃsikampi kahāpaṇikampi khārāpatacchikampi paḷighaparivattikampi palālapīṭhikampi tattenapi telena osiñcanampi sunakhehi khādāpanampi jīvasūlāropaṇampi asināsīsacchedanampīti idaṃ dukkhasaṭṭhikaṃ.

生是苦,老是苦,病是苦,死是苦,愁、悲、绝望亦是苦,怨憎会是苦,爱别离是苦,母死是苦,父死是苦,兄弟死是苦,姐妹死是苦,亲族死是苦,亲族之灾难是苦,财物之灾难是苦,戒之灾难是苦,见之灾难是苦,王难是苦,贼难是苦,敌人之怖畏是苦,饥荒之怖畏是苦,火之怖畏是苦,水之怖畏是苦,波浪之怖畏是苦,漩涡之怖畏是苦,巨鳄之怖畏是苦,鲨鱼之怖畏是苦,自责之怖畏是苦,他责之怖畏是苦,恶名之怖畏是苦,刑罚之怖畏是苦,恶趣之怖畏是苦,于会众中胆怯之怖畏是苦,生计之怖畏是苦,死亡之怖畏是苦,大怖畏是苦,以杖击打是苦,以鞭击打是苦,以短棍击打是苦,断手是苦,断足是苦,断鼻是苦,断耳是苦,断耳鼻是苦,酸粥锅刑是苦,螺髻刑是苦,罗睺口刑是苦,火鬘刑是苦,手炬刑是苦,草带剥皮刑是苦,树皮衣刑是苦,羚羊刑是苦,钩肉刑是苦,钱币刑是苦,碱液刮身刑是苦,门闩转刑是苦,稻草座刑是苦,以热油浇灌是苦,被狗啃食是苦,活活穿刺是苦,以剑斩首是苦。此即六十种苦。


Saṅkhamuṇḍakanti saṅkhamuṇḍakammakaraṇaṃ taṃ karontā uttaroṭṭhassa ubhayato kaṇṇacūḷikagalavāṭakaparicchedena cammaṃ chidivā sabbakese ekato gaṇṭhiṃ kavā daṇḍakena veḍhavā uppāṭenti saha kesehi cammaṃ uṭṭhahati tato sīsakaṭāhaṃthūlasakkharāhi ghaṃsivā dhovantā saṅkhavaṇṇaṃ karonti.

螺髻刑:即是施行螺髻之刑。行刑者割开上唇两侧、耳垂与喉咙周围的皮肤,将所有头发扎成一束,用棍子缠绕后拔起,皮肤便连同头发一起被扯下。然后以粗砂石磨擦头盖骨,清洗后使其呈现海螺般的颜色。


Tatha biḷaṅgathālikanti kañjiyokkhalikakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā sisakaṭāhaṃ uppāṭevā tattaṃ ayoguḷaṃ saṇḍāsena gahevā tatha pakkhipanti. Tena mathaluṅgaṃ pakkaṭhivā upari uttarati.

酸粥锅刑:此为酸粥锅之刑。行刑者掀开头盖骨,用铁钳夹取烧红的铁球投入其中,脑髓因此沸腾涌出。


Rāhumukhanti rāhumukhakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā saṅkunā vivarivā antomukhe dīpaṃ jālenti. Kaṇṇacūḷikāhi vā paṭṭhāya mukhaṃ nikhādanena khaṇanti lohitaṃpaggharivā mukhaṃ pūreti.

罗睺口刑:此为罗睺口之刑。行刑者用铁钩张开口腔,在口中点燃灯;或从耳垂开始,用利器挖掘面部,鲜血流淌并充满口腔。


Jotimālikanti sakalasarīraṃ telapilotikāya veṭhevā ālimpenti.

火鬘刑:用浸油布条缠绕全身后点燃。


Hathapajjotikanti hathe telapilotikāya veṭhevā pajjālenti.

手炬刑:用浸油布条缠裹双手后点燃。


Erakavattikanti erakavattakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā heṭṭhāgivato paṭṭhāya cammavaṭṭe kantantā gopphake pātentī atha naṃ yottehi badhivā kaḍḍhanti. So attano’vacammavaṭṭe akkamivā patati cīrakavāsikanti cirakavāsikakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā tatheva cammavaṭṭe kantivā kaṭiyaṃ ṭhapenti. Kaṭito paṭṭhāya kantivāgopphakesu ṭhapenti. Uparimehi heṭṭhimasarīraṃ cīrakanivāsananivathaṃ viya hoti.

草带剥皮刑:此为草带剥皮之刑。行刑者从颈部下方开始,将皮肤切割成环状,一直到脚踝,然后用绳索捆绑并拉扯。那人踩着自己被割下的皮条而倒下。树皮衣刑:此为树皮衣之刑。行刑者也用同样的方法切割皮环,置于腰部;再从腰部开始切割,置于脚踝处。上半身剥下的皮条垂下,使下半身如同穿上了破烂的衣服。


Eṇeyyakanti eṇeyyakakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā uhosu kapparesu ca jaṇṇukesu ca ayasalākayo davā ayasūlāni koṭṭenti. So catuhi ayayulehi bhumiyaṃ patiṭṭhahati. Atha naṃ parivārevā aggiṃ karonti. Taṃ sadhisadhito sūlāni apanovā catuhi aṭṭhikoṭīhiyeva ṭhapenti.

羚羊刑(Eṇeyyaka):此为羚羊之刑。行刑者在其双肘和双膝处打入铁钎,将他钉在地上。那人就靠这四个铁桩固定着。然后,他们围着他点火。当他被烧烤时,他们拔出铁桩,使他仅靠四处骨端支撑着。


Baḷisamaṃsikantiubhatomukhehi baḷisehi paharivā cammamaṃsanahārūni uppāṭenti.

钩肉刑(Baḷisamaṃsika):用双头钩打击,撕裂皮、肉、筋。


Kahāpaṇakanti sakala sarīraṃ tiṇhāhi vāsīhi koṭito paṭṭhāya kahāpaṇa mattaṃ kahāpaṇa mattaṃ pātentā koṭṭenti.

钱币刑(Kahāpaṇaka):用锋利的斧头从身体末端开始,将全身的肉切成钱币大小的肉片。


Khārāpatacchikanti sarīraṃ tatha tatha āvudhehi paharivā kocchehi khāraṃ saṃsenti cammamaṃsanahārūni paggharivā aṭṭhakasaṅkhalikā’va tiṭṭhati.

碱刮刑(Khārāpatacchika):用各种武器击打身体,然后在伤口上用粗糙的刷子涂抹碱性物质,导致皮、肉、筋流失,只剩下一具骨架。


Paḷighaparivattakatī ekena passena nipajjāpevā kaṇṇaṇacchidde ayasūlaṃ koṭṭevā pathaviyā ekabaddhaṃ karonti atha naṃ pāde gahevā āvijjhanti.

门闩转刑(Paḷighaparivattaka):让犯人侧卧,在耳孔处打入一根铁桩,将他牢牢地固定在地上。然后抓住他的脚,将他旋转。


Palālapīṭhikanti cheko kāraṇiko chavicammaṃ acchidivā nisadapotakehi aṭṭhini bhidivākesakalāpe gahevā ukkhipanti. Maṃsarāsiyeva hoti. Atha naṃ keseheva pariyonadhivā gaṇhanti palālavaṭṭiṃ viya kavā paḷiveṭhentī’ti vinayaṭīkā.

稻草垫刑(Palālapīṭhika):熟练的行刑者在不割破皮肤的情况下打碎犯人的骨头,然后抓住他的发束将他举起,使他变成一堆肉。然后他们用他的头发将他包裹起来,像卷稻草卷一样卷起。这是《律疏》(Vinayaṭīkā)所说。


Imañca saṭṭhividhaṃ dukkhaṃ sallakkhevā bhavesu nibbidivā virajjivā bhavataṇhaṃ pahāvā dukkhalakkhaṇaṃ dukkhānupassanā ñāṇena passitabbanti.

应当省察这六十种苦,从而对诸有生起厌离、离贪,断除有爱,并以苦随观智观见苦相。


Diyaḍḍhasikkhāpadasatanti pañcasattati sekhiye apanevā sesānaṃ vasena diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ veditabbanti.

除去七十五条众学法,其余应知为一百五十条学处。


Saṅkhyāparicchedassa sarūpagahaṇaṃ samattaṃ.

数量章纲要完毕。


Caturādhikasatesu gahetabbathesu pana catuttiṃsa ekathānī, catuttiṃsa dveyathāni soḷasa tyathāni, paṃca caturathāni, terasa pañcathāni, dve sattathānī’ti.

在一百零四件应取之物中,有三十四件为单层,三十四件为双层,十六件为三层,五件为四层,十三件为五层,两件为七层。


Milidapañhaṭīkā samattā.

《弥兰陀问经疏》终。


Kusalena ṭhitā kusalāKusalo adhigacchati santipadaṃ,Kathitaṃ muninā sucitaṃParamatha sabhāvagatīsu gataṃ;

善者安住于善,善者证得寂静句;此乃牟尼所善说,已达胜义自性之境。


Nānāadhippāyavasā pavattePāṭhānamathe kusalo vidivā,Ārocamāno varayuttamathaṃGaṇheyya sīho viya nāgarājaṃ;

于随种种意趣而转之文义,智者善了知后,当宣说最胜相应之义,并如狮子捕捉象王般摄取之。


Hivā asāraṃ suhitañca gaṇheĀrogyakāmo ahitaṃ’va rogaṃ,Viññu paveseyya ca yuttamathaṃHaṃsādhipo vā udakaṃ’va khīrā’ti;

应舍无髓之物而取其精华,如求健康者舍弃疾病;智者应契入相应之义,如鹅王分离水与乳。


Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapatimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādi-guṇasamudayasamuditenasakasamayasamayantaragahaṇajjhogāhasamathena- paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭha-kathe sathusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena ānanubhāvakaraṇa- sampattijanitasukhaviniggatamadhuroḷāravacanalāvañañayuttena yutta-mathavādinā vādīvarena mahākavinā suvipulavimalabuddhinā mahātipiṭaka- cūḷābhayathero’ti garūhi gahitanāmadheyyenatherena kato milidaṭīkāgatho samatto.

由具足最上清净的信、慧、精进,戒行、正行、正直、温和等功德,善于深入理解自宗与他宗,具足智慧与辩才,于三藏教典的各种分类及导师包含注释的教法拥有无碍的智慧光明,其言语甜美、崇高而优雅,乃由成就威神力所生之乐而发出,言谈契合义理,为最胜论师、大诗人、具足广博清净智慧,由诸师取名为大三藏小无畏(Mahātipiṭaka-cūḷābhaya)长老所造的《弥兰陀问经》义注,至此圆满。


Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ lokanitharaṇesitaṃDassento kulaputtānaṃ nayapaññā visuddhiyā,Yāva buddho’ti nāmampi suddhacittassa tādinoLokamhi lokajeṭṭhassa pavattati mahesino;

愿此为度脱世间而寻求之法住立于世,为良家子开示理与慧的清净;直至具清净心、如是者、世间最上、大仙的佛陀之名,仍流传于世间。


Bhuttā sudhādvādasa hanti pāpakeKhudhaṃ pipāsaṃ atidaraṃtrimaṃ (?)KodhupanāhañcavivādapesuniṃSituṇhatadiñca rasaggamāvahā;

食此甘露,能摧毁诸恶:饥渴、极度的恐惧、忿怒、怨恨、争论、离间语、寒热、疲劳,并带来最上的滋味。


Dentassa pākādisakapphalāvahāDhammo suvutto pana kopadhāpake,Taduttariṃ hanti asesapāpakeDentassa sotādisakapphalāvaho;

(物质的)布施能为布施者带来如成熟果实般的结果,而善说之法能平息忿怒者的忿怒;更胜于此,它能彻底摧毁一切恶业,为布施(法)者带来如听闻(法)般的结果。


Iti pañca tiyaḍḍhasate sakide (?)Madhurābhiramekarasenana yuto,Milidā suṭikā suguṇā sukatāNibhayena dvīpasena (?) Yatā samato;

如是,这五百五十首偈颂,具足甜美愉悦的单一法味。这善妙的《弥兰陀问经》义注,品质优良,制作善巧,由无畏的岛民以平等心努力编集而成。


Laṅkavhaye dipavare susaṇaṇṭhitāMahāvihāre ca jinorasālaye,Paramparā theragaṇā susaṇṭhitāPakāsakā ye varasathusāsane;

在名为楞伽(Laṅkā)的殊胜岛屿上,在大寺,即佛子们的住处,长老僧团的传承得以确立,他们是殊胜导师教法的阐明者。


Tesaṃ alaṅkārabhavena sāsaneTipeṭake suddhavisuddhabuddhinā,Sahāsayantena nare sarājikePahāsayantena gaṇe gaṇuttame;

他以纯净无垢的三藏智慧,成为那些长老们在教法中的庄严,令国王与人民欢喜,令最上的僧团欢喜。


Ṭīkā’ti nāmena milidadīpikāVarathato gathappakarena sambhavaṃ (?)Sugathakārenajinaṅkurena meKatañca yaṃ yaṃ varapuñña sampadaṃ (?)

名为《弥兰陀明灯》的义注,以偈颂形式从殊胜义理中产生,此乃由我——一位善偈颂的作者、佛子——所造,以及我所集聚的种种殊胜功德。


Kusalena tenevahipathayantāVarabodhiñāṇaṃ tividhesu ye yaṃ,Nibhayena tesaṃ turasijjhataṃ taṃ (?)Paramañca sabbaññutaṃ pāpuṇeyyaṃ;

以此善业,愿那些希求三乘殊胜菩提智者,能无畏而迅速地成就。而我则愿证得无上一切知智。


Ito cuto’haṃsuhitena kammunāBhavāmi deve tusitavhaye pure,Ciraṃ caranto kusalaṃ punappunaṃTatheva metteyyavare nirantaraṃ;

愿我从此地命终后,因善业而得生于兜率天城,长久地一再修习善法,并恒常亲近殊胜的弥勒(Metteyya)。


Tato naranto’va jinaṅkuro varoYathā vīrabuddho’ti bhavekanāyako,Tato taranto varapuññakārakoBhavāmi narānarapūjito sadā;

然后,愿我作为一位殊胜的佛子,犹如勇猛的佛陀、世间唯一的导师而行;又愿我度脱众生,行持殊胜的福业,恒常受人天所礼敬。


Susuro pavaro sumano varadoPiṭakena vase sajane kathite,Pavaratha pakāsakañāṇavaroVaradhammasukhesanako sīlavā (?)

(愿我成为)善闻、殊胜、善意、施予恩惠者,于善人中宣说三藏而能自主,具足阐明殊胜义理的卓越智慧,为具戒者,寻求殊胜法乐。


Sace tidive tusite manorameBhavāmi jāto manorathappati,Varappadese patirūpake sadāDhīrā pajāyanti supuñña kammino;

若我生于令人心悦的三十三天或兜率天,愿我成为意愿的主宰。智者与善业者,总是诞生于殊胜而适宜之地。


Ahampi tatheva padesamuttameBhavāmi nārīhi narehi pūjito,Dhanena ñāṇena yasena dīpitoVisodhayanto puna sathusāsananaṃ;

愿我也同样生于最胜之处,受男女众所礼敬,以财富、智慧与名声而光耀,并再次净化导师的教法。


Anena puññena bhavāvasānakeSabbaññutaṃyāva ca pāpūṇevaraṃ,Nirantaraṃ lokahitassa kārakoBhave bhaveyyaṃ sucito ca pāramī;

以此福德,愿我生生世世恒为世间利益之行者,积集波罗蜜,直至最终证得无上一切知智。


Puññenanena vipulena bhavābhavesuPuññābhivūḍḍha parisuddhaguṇādhivāso,Huvā narādhikataro (vata) sabbaseṭṭho;

Buddho bhaveyyamahamuttamanāthanātho;

以此广大福德,愿我生生世世福德增长,成为纯净诸德的住处;愿我成为超胜世人、一切中最上者;愿我成为佛陀,无上怙主中的怙主。


Puññena ciṇṇena piye mayā’daraṃ (?)Sattā averā sukhitā bhavantu te,Devā naridā sakalaṃ imaṃ mahiṃRakkhantu dhammena samena dhammino’ti;

愿以我虔敬积集之福德,令一切众生无怨、安乐。愿诸天与人王,以正法、平等地守护此整个大地及诸具法者。


မြန်မာ
ပဠိအဋ္ဌကထာဋီကာအည
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSubcommentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
巴利義註複註藏外典籍
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

한국인
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

සිංහල
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Español
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi