နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

သူရဿတီနီတိ

勇士正念格言

ပဌမော ဘာဂေါ

第一部分

ပဏာမဂါထာ

礼敬偈

၁.

1.

မုခမှာ [Pg.1] ဘဂဝန္တဿ,သုဂန္ဓကမလာ သုဘာ;

သဉ္ဇာတံ ဥတ္တမံ ဝါဏိံ,ဝန္ဒာမိ ဝိတ္တမာနသာ.

从世尊口中，生出最上语，犹如香莲华，清净而善美。我以欢喜心，敬礼此妙语。

၂.

2.

သမဇ္ဈိဋ္ဌော ရစိဿာမိ,ဒက္ခေန ရာဇမန္တိနာ;

နာမေန သန္တေန,နီတိံ လောကဟိတာဝဟံ;

သာလင်္ကာရံ သောပဒေသံ,နာမေနာဟံ သွရဿတိံ.

我应贤能大臣善多(Santa)之请，将撰写一部利益世间的论典；此论具足文采与教诲，我以辩才天女(Sarasvatī)为名而作。

၃.

3.

ပေက္ခန္တွိမံ နီတိံ သန္တာ,မဉ္ဇူသရုက္ခသန္နိဘံ;

နာနောပဒေသသံပုဏ္ဏံ,သဒတ္ထကုသလာ သဒါ.

愿善于真实义的贤者们，恒常审视此论，此论充满种种教诲，犹如曼殊沙(Mañjūsa)树。

သူရဿတီနီတိ

辩才天女教诫

၁.

1.

ကတညုတာ [Pg.3] စ သစ္စဉ္စ,လောကသာရာ ဟိ တေ ဒုဝေ;

လောကာပိ တေဟိ တိဋ္ဌန္တိ,ရဋ္ဌံ အကံသု ဣဿရံ.

知恩与真实，此二世间要；世间依此立，邦国得自在。

၂.

2.

ကာကာစ [Pg.8] ဒုဇ္ဇနာ လောကေ,မလီဘူတာဝ သဗ္ဗဒါ;

ဣဋ္ဌံ ဂုဏံ နာသယန္တိ,တေ ဝေ လောကဿ ဝေရိနော.

世间乌鸦与恶人，恒常染污不清净；彼等毁坏悦人德，实为世间之怨敌。

မိဂါနံ [Pg.10] သိင်္ဂါလော အန္တော,ပက္ခီနံ ပန ဝါယသော.

野兽之中豺为末，鸟类之中鸦亦然。

အကာရဏဝေရီ [Pg.12] ဟောန္တိ,မစ္ဆာနံ ဓီဝရာ ယထာ;

ဂုဏီနံ သဇ္ဇနာနဉ္စ,ဒုဇ္ဇနာ နိစ္စဝေရိနော.

犹如渔夫于鱼群，无故而成为仇敌；恶人对于有德之善人，亦如是恒为怨敌。

၃.

3.

သိရိံ [Pg.14] ဘောန္တော သုပေါသေထ,သိရိ မူလာ ဟိ သမ္ပဒါ;

သိရိယ ဣဓ ဇောတန္တိ,သိရီ သာ သဗ္ဗသိဒ္ဓိကာ.

诸君善护持吉祥，吉祥实为福之根；人依吉祥此世耀，彼吉祥能成万事。

၄.

4.

မုသာ [Pg.20] တမောကရာ လောကေ,သစ္စံ မီဒိတိကာရကံ;

မုသာတမေန ဒုက္ခန္တိ,သစ္စာဘာယ သုခန္တိဝေ.

世间妄语生黑暗，真实能带来喜悦；因妄语之暗而苦，因真实之光而乐。

သုဝိဇာနံ [Pg.23] သိင်္ဂါလာနံ,သကုဏာနဉ္စ ဝဿိတံ;

မနုဿဝဿိတံ ရာဇ,ဒုဗ္ဗိဇာနတရံ တတော.

豺狼之嚎，鸟雀之鸣，尚易了知；君王，人之言语，比彼更难辨识。

၅.

5.

ကပ္ပဂ္ဂိသဒိသာ [Pg.25] ဣဿာ,ဈာပေတိ သဗ္ဗသမ္ပဒံ;

မုဒိတာ ကပ္ပမေဃောဝ,ရောပေတိ သဗ္ဗသမ္ပဒံ.

嫉妒犹如劫末火，焚尽一切之福德；随喜犹如劫末云，长养一切之福德。

၆.

6.

ယထာ [Pg.30] အသန္ထိရာ ထမ္ဘာ,ထုသရာသိမှိ ဥဿိတာ;

တထေဝ ကပိစိတ္တာနံ,ကမ္မန္တာ စဉ္စလင်္ဂတာ.

犹如不稳之柱，立于糠堆之上；如是猿心之人，其所作业动摇。

ဟလိဒ္ဒိရာဂံ [Pg.34] ကပိစိတ္တံ;

ပုရိသံ ရာဂဝိရာဂိနံ,ဧဒိသံ တာတ မာသေဝိ;

နိမ္မနုဿမ္ပိ စေ သိယာ.

人心如猿猴，其爱如黄染，易染亦易褪。我儿，莫亲近此爱憎无常之人，纵使彼非凡人。

၇. [က]

7. 迦

ပုပ္ဖစုမ္ဗိ [Pg.35] စိတ္တပတ္တီ,သကဝဏ္ဏေန မဇ္ဇိတော;

ဝိက္ကမီ ပုပ္ဖတော ပုပ္ဖံ,နဿာဂါရံ န သင်္ဂမော.

吻花之彩蝶，陶醉己色中；从此花到彼，不毁花房，亦无执着。

[ခ]

佉

ကိပ္ပိလိကာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာပိ,သမဂ္ဂါစ ပရက္ကမာ;

မာ ဟောထ ပုပ္ဖစုမ္ဗီဝ,ဟောထ ဝေါ ပစိကာ ယထာ.

蚂蚁虽色陋，团结而精进；莫学吻花者，当如彼蚂蚁。

၁.

1.

ယေ [Pg.40] မရန္တိ ကီဠန္တာ တေ,သွာနာ အညောညမောဒိတာ;

ဒိသွာန ဆဋ္ဋိတံ ဘတ္တံ,သီဃဝေရီ ဝိဟိံသရေ.

彼等群犬曾嬉戏，彼此欢悦乐融融；一见弃食于道旁，速成仇敌互伤害。

၂.

2.

တထေကေပိ [Pg.41] ဇနာ ဒါနိ,သမဂ္ဂါ ညောညမောဒိတာ;

ဓနဟေတု ဝိဟိံသန္တိ,ဓီရတ္ထု သီဃဝေရိကာ.

如今亦有如是人，聚合之时互欢喜；为财之故相残害，速成怨敌者可鄙！

၉.

9.

ဝသန္တေ [Pg.45] ဟေမန္တေ ဂိမှေ;

နေဝ တာလာ ဝိသေသိနော;

ထိရစိတ္တာ ဇနာ သန္တာ;

သုခဒုက္ခေသု နိစ္စလာ.

无论春夏与冬时，多罗树(tāla)皆无别异；贤善之人不动心，于诸苦乐亦如是。

၁၀.

10.

ယထာ [Pg.50] ပဝဋ္ဋမာနမှိ,သုဋ္ဌု တိဋ္ဌတိ ဂေဏ္ဌုကေ;

အပ္ပဝဋ္ဋေ ဘူမျံ သေတိ,တထေဝ ဂေဏ္ဌုကော ဇနော.

犹如圆环滚动时，昂然挺立不倾倒；一旦静止不动弹，便即偃卧于地上。世间之人亦如是。

၁၁.

11.

အဂ္ဃာပေတုံ [Pg.55] နသက္ကောန္တိ,ကာလဉှိ ကာလိကာ ဇနာ;

ဝဇိရာဒိဉ္စ သက္ကောန္တိ,တေန ကာလော အနဂ္ဃိကော.

世人无法为时间估价，然彼等能为金刚等估价，是故时间为无价之宝。

၁၂. [က]

12. 迦

အသနော [Pg.59] ဟိ ဒီဃဒ္ဓါနော,သာရသာရော သုဂန္ဓိကော;

နိဂ္ဂန္ဓော တွေဝ နိဿာရော,ဒီဃဒ္ဓါနောပိ သိမ္ဗလီ.

阿萨那(Asana)树虽长寿，具坚实心材且芳香；木棉(Simbalī)树虽亦长寿，却无香气无实质。

[ခ]

佉

တထေဝေကေ [Pg.60] ဇနာ လောကေ,ဒီဃဒ္ဓါနာ သုသာရကာ;

နိဿာရာ ကေစိ ဖေဂ္ဂူဝ,ဒီဃဒ္ဓါနာပိ ဂေါယထာ.

世间之人亦如是，有者长寿具实质；有者空疏如边材，纵然长寿如牛王。

၁၃.

13.

ဥပကာရော [Pg.64] စာပကာရော,ယသ္မိံ ဂစ္ဆတိ နဋ္ဌတံ;

ပါသာဏဟဒယဿဿ,ဇီဝတီတျာ ဘိဓာမုဓာ.

于彼恩惠与伤害，皆归于无（不被忆念）；对此石心肠之人，称其“活着”亦枉然。

ပသာဒေါ နိပ္ဖလော ယဿ,ကောပေါစာပိ နိရတ္ထကော;

န တံ သင်္ဂန္တု မိစ္ဆေယျ,ထီပုမာဝ နပုံသကံ.

其净信无益，其瞋怒亦徒劳；莫与此人交往，犹如女子与男子皆避阉人。

၁၄.

14.

ဥပစာရော [Pg.69] ဟိ ကာတဗ္ဗော,န ယာဝ သောဟဒံ ဘဝေ;

ဥပစာရော သုမိတ္တမှိ,မာယာ စ ဟောတိ ကောဋိလံ.

应保持礼节，友谊未深之时切莫逾越；对善友之礼节，若变为虚伪与狡诈，则成欺骗。

၁၅.

15.

ကမေန [Pg.75] အဂ္ဂတော ဥစ္ဆု,ရသော သာဒုတရော ယထာ;

တထေဝ သုမိတ္တော လောကေ,ဒုမ္မိတ္တော ပန နေဒိသော.

犹如甘蔗从梢至根，其味愈增甜美；世间善友亦复如是，恶友则非如此。

၁၆.

16.

သောကာရာတိ [Pg.80] ပရိတ္တာဏံ,ဝိဿာသပီတိဘာဇနံ;

ရတနာဘိရတနံ ဣစ္ဆေ,သုမိတ္တံ အက္ခရတ္တယံ.

忧苦中作救护，信赖喜悦之器；我求此胜宝，善友此二字。

၁၇.

17.

ဒမ္ပတီနံ [Pg.85] သုမိတ္တာနံ,မုခံ အညောညဒပ္ပဏံ,သုခေ သုခံ ဒုက္ခေ ဒုက္ခံ,ပဋိစ္ဆာယေဝ ဒပ္ပဏေ.

夫妻与善友，彼此面容如明镜；乐时同乐，苦时同苦，犹如镜中之影。

ကထံ [Pg.88] နု တာသံ ဟဒယံ,သုခရာဝတ ဣတ္ထိယော;

ယာသာမိကေ ဒုက္ခိတမှိ,သုခမိစ္ဆန္တိ အတ္တနော.

彼等妇人之心何其坚硬，夫君受苦之时，犹自寻求己乐。

၁၈.

18.

နိဝါတဉ္စ [Pg.90] ပုရေ ကတွာ,မာနံ ကတွာန ပစ္ဆတော;

သကတ္ထံ ဓာရယေ ဓီရော,အတ္ထဘဉ္ဇော ဟိ မုဠှတာ.

先置谦下，后置我慢；智者护持自利，毁利实为愚痴。

၁၉.

19.

ပုရေစာရံ [Pg.94] သတိံ ကတွာ,သဒ္ဓံ ကရေယျ ပစ္ဆတော;

တုရံ န သဒ္ဒဟေ ဓီရော,သီဃသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒကော.

先立正念，后生净信；智者不轻信，速信者实愚。

၂၀.

20.

ဝနေ ၀.၀၀၉၉ ဗဟူနိ ကဋ္ဌာနိ;

ဒုလ္လဘံ ရတ္တစန္ဒနံ;

တထာ ဇနာ ဗဟူ လောကေ;

ပုမာ ဇညော သုဒုလ္လဘော.

林中树木虽多，赤旃檀木难得；世间众人虽多，贤善之人亦稀有。

၂၁.

21.

တိဏကဋ္ဌပလာသေဟိ[Pg.103];

သုက္ခေဟိ ဒယှတေ ဝနံ;

ဧတာဒီဟိ အသာရေဟိ;

လောကော ဇနေဟိ ဒယှတေ.

森林因干枯之草木枝叶而焚烧；世间亦因无实义之人而焚毁。

၂၂.

22.

အန္တောဝဿေ [Pg.107] တိမာသမှိ,ပုညကမ္မေန မောဒိတာ;

သုခံ ဝသိံသု ပေါရာဏာ,ဗုဒ္ဓသာသနမာမကာ.

于三月雨安居中，因福业而欢喜；古时佛陀教法之爱护者，皆安乐而住。

၂၃.

23.

မိဂမဒေန [Pg.111] ဧကေန,တံ ဝနံ သုရဘိဂန္ဓိကံ;

တထာ ဇနေန တံ ရဋ္ဌံ,ဂုဏိနာ ဟိ သိရီမတာ.

犹如一份麝香，能令彼林芬芳；同样，一位具德且有福之人，能令彼国繁荣。

သရီရံ [Pg.115] ခဏဝိဒ္ဓံသီ,ကပ္ပန္တဋ္ဌာယိနော ဂုဏာ.

身体刹那即坏，功德住立至劫末。

၂၄.

24.

ခရာနံ [Pg.116] သီဟဗျဂ္ဃာနံ,သင်္ဂမော နော ဟိသဗ္ဗဒါ;

တထေဝ ဗျဂ္ဃစိတ္တာနံ,သဇာတိကာ ခယောနတာ.

凶猛之狮虎，其会合非恒常；同样，心如猛虎者，于同类中亦自相残害。

၂၅.

25.

သက [Pg.121] သာဓုပိ နော သာဓူ,ယော စေည ဒုဋ္ဌကာရကော;

ဗဟူနံ သာဓူ ပါယေန,သ ဝေ သာဓူတိ ဝုစ္စတေ.

于己为善，若于他人为恶，则非真善。通常于众人为善者，彼实可称为善。

၂၆.

26.

ဗဟူဒကေ [Pg.126] သမုဒ္ဒေပိ,ဇလံ နတ္ထေဝ ပါတဝေ;

ခုဒ္ဒကေ ခတကူပမှိ,သာဒုံ အတ္ထိ ဗဟုံ ဒကံ.

即使在水量众多之海洋，亦无水可饮；而在小小挖掘之井中，却有众多甘甜之水。

၂၇.

27.

မာ [Pg.130] သီဃံ ဝိဝရေယျာထ,နိန္ဒိတုဉ္စ ပသံသိတုံ;

မုခဉှိ ဝေါ ကထာဒွါရံ,နိရုန္ဓေယျာထ သဗ္ဗဒါ.

莫急于开口，或毁或赞；汝口实为言语之门，应恒常关闭。

၂၈.

28.

မာ [Pg.134] သီဃံ ဝိဝရေယျာထ,စက္ခုံ ဝေါ ဒဿိတုံ ပိယံ;

သဏိကဉှိ ပိယလာဘံ,ဓနလာဘံ တုရံ ကရေ.

莫急于睁眼，以见可爱之物；可爱之物的获得应缓慢，财富的获得则应迅速。

၂၉.

29.

အနာရမ္ဘော [Pg.138] ဟိ ကမ္မာနံ,ပဌမံ ဗုဒ္ဓိလက္ခဏံ;

နိဋ္ဌင်္ဂတံ အာရဒ္ဓဿ,ဒုတိယံ ဗုဒ္ဓိလက္ခဏံ.

不轻易开始作业，是智慧的第一特征；已开始的作业能达至圆满，是智慧的第二特征。

အသမေက္ခိတကမ္မန္တံ[Pg.140],တုရိတာဘိနိပါတိနံ;

သာနိ ကမ္မာနိ တပ္ပေန္တိ,ဥဏှံ ဝဇ္ဈောဟဋံ မုခေ.

行事不经审察，急于投入之人，其所作业将折磨他，如热物置于口中。

၃၀.

30.

အဖလာနိ [Pg.143] ဒုရန္တာနိ,ဇနတာ နိန္ဒိတာနိ စ;

အသကျာနိ စ ကမ္မာနိ,နာရဘေထ ဝိစက္ခဏော.

无果、结局不善、受众人谴责、以及力所不及之作业，智者不应开始。

၃၁.

31.

အတိဝိရောဓဘီတာနံ[Pg.147],သင်္ကိတာနံ ပဒေ ပဒေ;

ပရပ္ပဝါဒတာသာနံ,ဒူရတော ယန္တိ သမ္ပဒါ.

于极度畏惧对立、步步生疑、及害怕他人言论者，成就将远离他们。

သဒ္ဒမတ္တံ [Pg.150] န ဘေတဗ္ဗံ,လောကော သဒ္ဒဿ ဂေါစရော;

ယော စ သဒ္ဒပရိတ္တာသော,ဝနေ ဘန္တမိဂေါ ဟိ သော.

不应仅因声音而恐惧，世间本是声音的范围；若有人因声音而惊恐，他实如林中迷途之鹿。

၃၂.

32.

ဒွိန္နံ [Pg.151] တဏ္ဍုလထူသာနံ,ဝိသေသော သုဋ္ဌု ခါယတိ;

ရန္ဓိတောပိ သိနိဒ္ဓေါ နော,ထုသော ဝိရသဖာရုသော;

တဏ္ဍုလံ သိနိဒ္ဓံ ရသံ,ဧဝံ လောကေပိ ဉာယတေ.

米粒与谷壳二者，其差异甚为明显；谷壳虽经烹煮，仍不润滑，且无味粗糙；米粒则润滑味美。世间之事亦可由此了知。

၃၃.

33.

ဧရဏ္ဍံ [Pg.155] နိဿိတာ ဝလ္လိ,ရုဟတေ ကိံ ယထာဗလံ;

မဟာသာလံ သုနိဿာယ,ရုဟတေ ဗြဟတံ ဂတာ.

依附蓖麻之藤蔓，能依其力生长几何？若善依附于娑罗大树，则能长至高大。

၃၄.

34.

မေတ္တာ [Pg.160] ဟိ သီမသမ္ဘေဒါ,ပက္ခပါတ ဝိဃာတိကာ;

ပက္ခပါတေန ဒုက္ခန္တိ,နိပ္ပက္ခော ဝသတေ သုခံ.

慈心能破除界限，能摧毁偏袒。因偏袒而受苦，无偏袒者则安乐而住。

၃၅.

35.

နရာ [Pg.164] ပညာ စ လင်္ကာရာ,ယထာဌာနေ နိယုဇ္ဇရေ;

နော ဟိ စူဠာမဏိ ပါဒေ,ပါဒုကာ စ သိရောပရိ.

智者与饰物，皆应置于适当之处；顶髻宝珠实不应置于足上，鞋履亦不应置于头顶。

ဥက္ကုဋ္ဌေ [Pg.167] သူရ မိစ္ဆန္တိ;

မန္တီသု အကုတူဟလံ;

ဝိယဉ္စ အန္နပါနမှိ;

အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတံ.

于喧闹中需要勇者；于谋议中需要不躁动者；于饮食中需要亲爱者；于事务生起时需要智者。

၃၆.

36.

ပမာဒေါ [Pg.169] ဟိ တမော လောကေ,ကာလော စောရော ဘယာနကော;

ကာယဂေဟံ ဗဟုဆိဒ္ဒံ,ကာလစောရဿ စောရိတံ.

放逸实为世间之黑暗，时间是可怕的盗贼；身宅多有孔隙，被时间之贼所盗。

၃၇.

37.

စဉ္စလော [Pg.173] ကာလဒါသော ဟိ,ဓီတိမာ ကာလဣဿရော;

ကာလိဿရော ရဋ္ဌိဿရံ,အတိဝတ္တတိ သဗ္ဗသော.

轻浮者实为时间之奴隶，坚毅者乃为时间之主宰；时间之主宰，能完全超越国土之主宰。

၃၈.

38.

ဝိလုပ္ပန္တိ [Pg.17]၈ ဓနံ ဧကေ,ကာလမေကေ အနေက္ခကာ;

တေသု ကာလဝိလောပါဝ,ဘယာနကာ တိကက္ခဠာ.

有些人掠夺财富，有些人虚度光阴；于此二者中，虚度光阴者，实为可怖且极残酷。

၃၉.

39.

ရညာ [Pg.182] ရဋ္ဌဟိတံ ကတ္တာ,ရညော ဟိတံ ဇနေဟိ ဝေ;

ဒေဿော အတ္တဟိတံ ဒဿီ,ဂါရယှော ကိန္နု ကာရကော.

国王为国谋利，人民为王谋利；然只见己利者，实为可憎，其所行何事不应受谴责？

အတ္တဒတ္ထံ [Pg.189] ပရတ္ထေန;

ဗဟုနာပိ န ဟာပယေ.

为他人之大利益，亦不应舍弃自身之义利。

၄၀.

40.

ယဿ ဥပကာရော ဒိန္နော,ဥပကာရံ ဒဒေ ပုန;

တတော ပကာရံ နိစ္ဆေယျ,ကတညူ ဒုလ္လဘော ဣဓ.

受人恩惠者，应回报以恩惠。由此可辨其品行。世间知恩者，甚为稀有。

သစ္စံ [Pg.190] ကိရေဝ မာဟံသု,နရာ ဧကစ္စိယာ ဣဓ;

ကဋ္ဌံ နိပ္လဝိတံ သေယျော,နတွေဝေ ကစ္စိယော နရော.

诚然，此世间有些人说：漂浮之木，亦胜于某些人。

၄၁.

41.

ကာရုကော [Pg.191] သကပညာယ,မဟဂ္ဃံ ဒါရုကံ ကရေ;

တထာ ဇနောပိ အတ္တာနံ,မဟဂ္ဃော လောကမာနိတော.

工匠以其智慧，能令木材价值昂贵；人亦如是，能令自身尊贵而为世所敬。

၄၂.

42.

အပ္ပဂ္ဃော [Pg.196] ဟိ အယော ဟေမံ,မဟဂ္ဃံ ဆိန္ဒတေ ယထာ;

နိဂ္ဂုဏော သဂုဏံ လောကေ,အလက္ခီစ သိရိံ တထာ.

犹如价廉之铁，能斩断昂贵之金；世间无德者害有德者，无福者害有福者，亦复如是。

သူရဿတီနီတိ

妙音天女箴言

ဒုတိယော ဘာဂေါ

第二部分

၁.

1.

ဓနဿ [Pg.1] ဒုဗ္ဗိဓံ ကိစ္စံ,ပါပေတိ ဥဏ္ဏတံ ဓနိံ;

အဓနိံ ဩဏတံ လောကေ,သဉ္စိနေ တေန တံ ဓနံ.

财富有两种作用：能令富者高举，能令贫者卑下。是故，人当积聚财富。

၂.

2.

ဝဋ္ဋတေ [Pg.6] သတတံ သီဃံ,ကာလစက္ကံ အဝါရိတံ;

တေန ဃဋီ ဒိနံ မာသော,ဝဿော ဘဝတျ စီရတော.

时间之轮，无有障碍，恒常飞速转动；是故，时、日、月、年，皆迅速而成。

၃.

3.

သတ္တုနာ [Pg.11] န ဟိ သန္ဓေယျ,ဧကဒါ သော ဘယံ ကရော;

သုတတ္တမပိ ပါနီယံ,သမယတေ နု ပါဝကံ.

不应与敌和解，彼终有一日会带来怖畏；犹如沸腾之水，岂能熄灭火焰？

၄.

4.

ဝိဇဟံ [Pg.16] ပကတိံ ယော ဟိ,ဝိကတိံ ပုန ဂစ္ဆတိ;

သဘာဝေန အာကာရေန,ဝိပ္ပလ္လာသံ သ ဂစ္ဆတိ;

သံသုမာရ ဂတာ ဂေါဓာ,ယထာ ထီ ပုမဝေသိကာ.

若有人舍弃本性，复归于变异，彼于自性与外相，皆陷于颠倒；犹如鳄鱼变为蜥蜴，又如女人穿上男装。

၅.

5.

ပက္ခံ [Pg.20] လဒ္ဓါန ဥဍ္ဍေန္တိ,ဥပစိကာ ဟိ ဝမ္မိကာ;

နိက္ခန္တာ မရဏံ ယန္တိ,ဥပ္ပတာ နိပ္ပတံ ဂတာ.

白蚁生翅则飞离蚁穴，出穴则趋向死亡，高飞之后复又坠落。

၆.

6.

သဗ္ဗံပိယဿ [Pg.23] ဒဇ္ဇေယျ,နိဿေသံ ပိယမာနသံ;

သဒ္ဓါစိတ္တံ တု နော ဝိညူ,သဒ္ဓါယိကော ပက္ခလိတော.

人或以爱心，将一切尽施于所爱；然智者不许此轻信之心，因轻信者易于失足。

၇.

7.

သက္ကောတိ [Pg.27] လင်္ဃိတုံ ဗျာမံ,မဟုဿာဟေန ယော ဟိ သော;

တဒဍ္ဎံ အနုဿာဟေန,နောဿာဟော တေသု ထောမိတော;

မဟုဿာဟော ဒုက္ခော လောကေ,အနုဿာဟော သဒါ သုခေါ.

若有人以大精进，能跨越一寻；若无精进，则能跨越半寻。于彼等中，无精进者反受赞叹。世间大精进是苦，无精进常是乐。

၈.

8.

ဒုက္ခမံ [Pg.32] အက္ခမန္တော ယော,ပိဋ္ဌိကာရီစ ဒုက္ကရံ,ကဒါ လဘေယျ သော လောကေ,သုခမံ သုကရံ မုဓာ;

ပစ္စက္ခဉှိ သော ကရေယျ,ဒုက္ခမဉ္စာပိ ဒုက္ကရံ.

若人不能忍受痛苦，且逃避困难之事，他于世间，何时能徒获安乐与轻易？他实则亲身招致痛苦与困难。

၉.

9.

အနဂ္ဃော [Pg.36] မနုဿော လောကေ,တောသနာပေါသနာဒိနာ;

တေန သော မဟဂ္ဃံ ကမ္မံ,ကရေ လောကဟိတာယုတံ.

世间之人身价无量。是故，彼人应以喜足、滋养等方式，为世间利益行有价值之业。

၁၀.

10.

ဝါတေန [Pg.41] နပ္ပဘိဇ္ဇန္တိ,နိန္နာ ဝေဠူ ကသာ နဠာ;

ယထာဝါတံ နဂစ္ဆန္တိ,တထာ စရေ ဇနေ ကဒါ.

低矮的竹、草与芦苇，不为风所折断；彼等随风摇曳而不去。人于何时能如是行？

၁၁.

11.

ပုရတော [Pg.44] စ ပစ္ဆတော စေ,နိဿယော နတ္ထိ ပဿတော;

အဓိကံ ဝီရိယံ ဟောတိ,အတ္တနာထော တဒါ ဘဝေ.

若观前后皆无依靠，尔时精进则会增长，便能成为自身之依怙。

၁၂.

12.

ခဏံ [Pg.48] အာခုဗိလံ သီဟော,ပါသာဏသကလာကုလံ;

ပပ္ပောတိ နခဘင်္ဂံဝါ,ဖလံဝါ မူသိကော ဘဝေ.

雄狮挖掘鼠穴，然穴中碎石遍布；其结果或为爪折，或仅得一鼠而已。

၁၃.

13.

မဂ္ဂမုဠှာ [Pg.52] ဇနာ အန္ဓာ,အမဂ္ဂါ မဂ္ဂသညိနော;

တထေဝ ဒုပ္ပညာ မုဠှာ,တထတ္ထံ နာဝ ဗုဇ္ဈရေ.

盲目之人迷失于道，于非道上起道想；劣慧愚痴者亦复如是，不能觉了真实义。

၁၄.

14.

ပိယရူပံ [Pg.56] ဝီရရူပံ,ဒုဝိဓာ ရူပသမ္ပဒါ,နာရိံ ဣစ္ဆေ ပိယရူပိံ,ပုရိသံ ဝီရရူပကံ.

可爱之形与英武之形，此乃两种形相圆满。人愿女子具可爱之形，男子具英武之形。

၁၅.

15.

ပဇ္ဇလန္တိ [Pg.60] ဟိ ခဇ္ဇောတာ,ပက္ခစာလနကမ္မုနာ;

ကုသိတာ သုပိတာ နေတေ,တထာ ဇနာပိ ကမ္မိကာ.

萤火虫因振翅之业而发光，彼等既非懈怠亦非沉睡。人亦应如是勤于作业。

၁၆.

16.

ကုမ္မသင်္ကောစမောပမျ[Pg.65],နိဂ္ဂဟမပိ သံခမေ;

ပတ္တကာလေ တု နီတိညော,ကဏှသပ္ပောဝ ဥဋ္ဌဟေ.

犹如龟之敛藏，亦当忍受压制；然时机成熟时，知策者当如黑蛇般崛起。

၁၇.

17.

ဘက္ခသေသံ [Pg.69] နခါဒန္တိ,သီဟာ ဥန္နတစေတသာ;

ပရံပိ နပဏာမေန္တိ,ဝုဒ္ဓိကာမာ တထာ စရေ.

雄狮心意高洁，不食残余；亦不轻慢他者。欲求增长者，当如是行。

၁၈.

18.

န [Pg.72]ဝ ဝဿော သမုပ္ပန္နော,ခီဏော ပုရာဏဟာယနော;

နဝဝဿေ နဝါ မေတ္တာ,ဘာဝိတဗ္ဗာ ဟိတေသိနာ.

新年已至，旧年已尽；在新的一年里，求福者当培育新的慈心。

၁၉.

19.

သန္တာပယန္တိ [Pg.76] ကမယာပျဘုဇံ န ရောဂါ,ဒုမ္မန္တိနံ ကမုပယန္တိ န နီတိဒေါသာ;

ကံ သြီ န မာနယတိ ကံ န စ ဟန္တိ မစ္စု,ကံ ထီကတာ န ဝိသယာ ပရိပီဠယန္တိ.

何种疾病不折磨受用不当者？何种策略之过不降临于恶谋者？财富不轻慢于谁？死亡不杀害于谁？女色等欲境不逼恼于谁？

(ဝသန္တတိလကာဂါထာ.)

（春华饰偈）

၂၀.

20.

(က) ဗျာမမတ္တေန [Pg.81] ဒဏ္ဍေန,ယောလုမ္ဗျ ဥဒကံ မိနေ;

အဂမ္ဘီရံ ဂမ္ဘီရံဝါ,အဂါဓေ မညိ ဂမ္ဘီရံ.

（甲）以一寻之杖，悬测水深。于水浅处，彼反认为深。

(ခ)

(乙)

တထာ မန္ဒော သညာဏေန,အဂါဓေ မညိ ပဏ္ဍိတံ;

သမာသမံ န ဇာနာတိ,ဗဟွပ္ပံ တိက္ခမန္ဒတံ.

同样地，愚者以其识，于浅薄处妄认深广；不知平等与不平等，亦不知多寡、锐利与迟钝。

၂၁.

21.

ဒုဋ္ဌကမ္မေ [Pg.86] သင်္ဂမန္တိ,ဆေကကမ္မေ စ နော ဣဓ;

မစ္စုံ ဝဟန္တိ သီသေန,တေ မုဠှာ မုဠှသင်္ဂမာ.

于此，彼等与恶行相交，不与善行相交；头顶死亡而行，彼等愚者与愚者为伍。

၂၂.

22.

ဒုဝိဓော [Pg.91] သင်္ဂမော လောကေ,ဥဇုကော ကုဋိလော ဘဝေ;

ဥဇုကောဝ ပသံသေယျော,နောဟျညော သာဇသင်္ဂမော.

世间有两种交往：正直与弯曲。唯有正直者值得称赞，而非虚伪的交往。

တေ [Pg.93] ဣမိနာ ဥပါယေန သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ မဟာ ဘိတ္တိပိဋ္ဌိကာယ ဝသန္တိ. (မဟောသဓဇာတက အဋ္ဌကထာ)

彼等以此方法，和合欢喜，住于大墙之后。（《大善慧本生经义注》）

၂၃.

23.

ယူထိကာ [Pg.95] ပုပ္ဖတေ နောဟိ,သိဉ္စိတာပိ ပုနပ္ပုနံ;

ပုပ္ဖတေ သမ္ပတ္တေ ကာလေ,ဧဝံ ဓာရေထ ဝီရိယံ.

茉莉花即使反复浇灌，也不会开花；它只在时机成熟时才开花。同样地，应保持精进。

၂၄.

24.

ဓနုစ္စယော [Pg.101] ဓနက္ခေပေါ,ဒုဝိဓာ ဟိ ဓနာကတိ;

ဓနုစ္စယေ နယော အတ္ထိ,ဓနက္ခေပမှိ နော ဣဓ.

财富有积聚与散失，此诚为财富之二种形态；积聚财富有其法则，于此散失则不然。

၂၅.

25.

အမာတာ [Pg.105] ပိတရသံ ဝဍ္ဎံ,ဇူတကာရဉ္စ စဉ္စလံ;

နာလပေယျ ဝိသေသညူ,ယဒိစ္ဆေ သိဒ္ဓိ မတ္တနော.

不受父母教养者，以及轻浮的赌徒；若欲自身成就，智者不应与他们交谈。

ဟလိဒ္ဒိရာဂံ [Pg.109] ကပိစိတ္တံ,ပုရိသံ ရာဂဝိရာဂိနံ;

ဧဒိသံ တာတ မာသေဝိ,နိမ္မနုဿံပိ စေ သိယာ.

心如姜黄易染，意如猿猴不定，爱欲无常之人；孩子啊，切莫与之为伍，纵然彼非人类。

၂၆.

26.

ဂုဏာ ဂုဏညူသု ဂုဏာ ဘဝန္တိ,တေ နိဂ္ဂုဏံ ပတွာ ဘဝန္တိ ဒေါသာ;

အာသာဒျတောယာ ပဘဝန္တိ နဇ္ဇော,သမုဒြမာသဇ္ဇ ဘဝန္တျပေယျာ.

德行在识德者处方显为德，若遇无德者则变为过失；江河发源时水味甘美，入海后则变得不可饮用。

(ဥပဇာတိဂါထာ)

（优波阇提偈）

၂၇.

27.

သိလာရူပံ [Pg.113] နိမ္မိနန္တိ,ကောဋ္ဋေတွာန ပုနပ္ပုနံ;

ကောဋ္ဋကောဝ တထာ ဗာလာ,သာဓုံ ဩဝဇ္ဇ နိမ္မိတာ.

他们反复敲打以塑造石像；同样地，愚者亦如顽石，通过善言劝诫方能被塑造。

စာဏကျနီတိလာ ဂါထာ

查那迦教诫偈

လာလနေ [Pg.116] ဗဟဝေါ ဒေါသာ,တာဠနေ ဗဟဝေါ ဂုဏာ;

တသ္မာ ပုတ္တဉ္စ သိဿဉ္စ,တာဠယေ န စ လာလယေ.

娇惯多过失，鞭策多功德；因此，对儿子和弟子，应鞭策而非娇惯。

၂၈.

28.

အတီတဿ [Pg.117] ဟိ မိတ္တဿ,ယော စေ ဒေါသံ ပကာသယေ;

သော ဟဝေ ပစ္စုပ္ပန္နဿ,ဒေါသံ ဘာသေတိ ဉာယတိ.

若人揭露旧友之过失，则可知他亦会宣说现友之过失。

၂၉.

29.

လတာဝိယ [Pg.121] သေဝကာ တေ,ယေ နိဿယံ ပလမ္ဗရေ;

နိဿယဿ ဝိနာသေန,ဘူမျံ သေန္တိ အနာထကာ.

那些仆人犹如藤蔓，依附于支撑物；一旦支撑物毁坏，他们便无依无靠地倒卧于地。

၃၀.

30.

ဒေါသသိင်္ဂေဟိ [Pg.125] ဝိဇ္ဈန္တော,မာနခူရေဟိ အက္ကမံ;

ဘယံ ကရောတိ လောကမှိ,ဂေါဝ ဗာလော ဝိဟိံသကော.

愚痴暴恶者，以瞋恚为角而刺，以我慢为蹄而踏，于世间制造恐惧，犹如恶牛。

၃၁.

31.

အာဒေါ [Pg.128] ဥပရိ လောကောယံ,ဥဇုလေခါယ တိဋ္ဌတိ;

မုသာဝါတေဟိ တံလောကံ,နိပါတေသိ အနဇ္ဇဝံ.

此世间最初正直而立；虚妄之风使其倾颓，变得不正。

၃၂.

32.

သုဃဋံ [Pg.132] ကုမ္ဘကာရေန,နာရဟော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ;

တထူပမာယ ဝေက္ခေယျ,သကမ္မပရကမ္မနိ.

陶师善制之器，不宜于自用；当以此为譬喻，省察自他之业。

၃၃.

33.

အနန္တရံသီ [Pg.136] သူရောပိ,နသက္ကောတိ ဃနံ တမံ;

ဝိဇ္ဈိတုံ ရံသိယာ လောကေ,တထာ မဒနမောဟိတာ;

နသက္ကောန္တိ မဒံ ဘေတွာ,ပညာဘာယ ပဘာသိတုံ.

即使是拥有无尽光芒的太阳，也无法以其光芒穿透世间的浓厚黑暗；同样地，被迷醉所迷惑者，无法破除迷醉，以智慧之光照耀。

၃၄.

34.

ခေဒဝေရံ [Pg.139] ဒလိဒ္ဒမှိ,ဘောဂိမှိ ရောဂုပဒ္ဒဝံ;

ဒေဿဝေရဉ္စ အာဏိမှိ,ပဿေ လောကဿ ဝေရိတံ.

贫穷中有疲惫与怨恨，富裕中有疾病与灾祸；权力中有憎恶与怨恨。当见世间的敌意。

၃၅.

35.

သံလဒ္ဓေန [Pg.144] သုဘောဂေန,ဇီဝံ သုဒ္ဓံ ကရေ နိဇံ;

သေဋ္ဌော သော တေန ဇီဝေန,ဇေဂုစ္ဆော မလဇီဝိကော.

以善得之财富，应使自身生命清净；以此生命，他最为殊胜。而以不净方式谋生者，则令人厌恶。

၃၆.

36.

ဝဇိရ [Pg.148] ပုပ္ဖရာဂါနံ,ဝိသေသံ ယော နဗုဇ္ဈတိ;

ကထဉှိ သော ဝိက္ကီဏေယျ,ကီဏေယျ ဝါ ယထာတထံ.

若人不知金刚石与黄玉之别，彼如何能如实地买或卖呢？

၃၇.

37.

ကိပ္ပီလိ [Pg.152] ကောပိ စိန္တေတွာ,ပဗ္ဗတံ ဘေတ္တု မုဿဟံ;

အဗလာ တနုမဇ္ဈတ္တာ,စိန္တာ ဟသျာဝ သာ မုဓာ.

即使是蚂蚁，若想“我将劈开山”，其身弱小，此念头实属可笑且徒劳。

၃၈.

38.

ဇာတမတ္တံ [Pg.155] န ယော သတ္တုံ,ရောဂဉ္စူပသမံ နယေ;

မဟာဗလောပိ တေနေဝ,ဝုဒ္ဓိံပတွာ သ ဟညတေ.

若人不对初生之敌与疾病加以平息，即使他力量强大，也会因此在它们增长后被摧毁。

၃၉.

39.

သဇီဝမံသဘက္ခေဟိ[Pg.159],သဒါဌီဟိ မုခေဟိ ဘော;

ဗိဠာရဗျဂ္ဃသီဟာနံ[Pg.160],နိဟီနာနိ အနေကဓာ;

တိက္ခာနိ ခရဝါဒါနိ,မနုဿာနံ မုခါနိ ဝေ.

诸君！猫、虎、狮之口，有利牙，食活肉；然人之口舌，言语尖酸刻薄，于诸多方面，实更为低劣。

၄၀.

40.

ဝိလုပ္ပန္တာ [Pg.163] ဝိဓာဝန္တိ,သဇီဝဝုတ္တိကမ္မုနာ;

ဇနာ တေန ဝိဟညန္တိ,စရန္တိ ဓမ္မဝေမုခါ.

众人为谋生计而掠夺奔波，因此而受苦恼；彼等背离正法而行。

၄၁.

41.

သုလဘံ [Pg.167] လောကိယံ လောကေ,သာသနီယံဝ ဒုလ္လဘံ;

ဒုလ္လဘံ တံ ဝမညန္တော,ဧသော ဗာလတမော ဘဝေ.

世间之物易得，而教法难得；轻蔑那难得之教法者，此人实为最愚痴。

၄၂.

42.

ယော [Pg.172] ပတိတ္ထ အဂျာဝါဋံ,မောဟာ တံ ဥပကာရိတုံ;

အညောရောဟိ တဒါ ဝါဋံ,ဒုတီယော မုဠှမုဠှကော.

若有人堕入火坑，另一人出于愚痴，欲帮助他而亦下至坑中；此第二人，实为愚中之愚。

၄၃.

43.

ဗျဂ္ဃော [Pg.176] အာဝုဓဝိဒ္ဓေါ ဟိ,အကာ ဒုဋ္ဌာနိ နိန္နဒံ;

တထေဝ သာဓုသတ္ထေန,ဝိဒ္ဓေါ ဗာလော ပကုပ္ပိတော.

猛虎被武器所伤，发出恶吼；同样地，愚者被善言所刺，便会大怒。

၄၄.

44.

ပိဝန္တိ [Pg.180] လောဟိတံ ဍံသာ,အန္တော တုဏ္ဍေန မက္ခိကာ;

ဗဟိဒ္ဓါ ပရိဝါရေန္တိ,ဇနော တေန ဍံသာယယေ.

蚊虻饮血，苍蝇于内用喙；于外而围绕，人们因此被叮咬。

၄၅.

45.

အဓနဿ [Pg.184] ခဏော အပ္ပော,သဒ္ဓမ္မော အပ္ပကာလိနော;

အပ္ပကော တေန ယုဉ္ဇေယျုံ,ခဏံ ဗဟုံ လဘေတဝေ.

无财者时机稀少，正法亦是短暂。是故应点滴行持，以获得广大时机。