1

? နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

? ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင် မှန်ကန်စွာ သိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

---

မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တပါဌော

မောဂ္ဂလ္လာနသုတ်ပါဌ်

---

(၁) ပဌမော ကဏ္ဍော (သညာဒိ)

(၁) ပထမကဏ္ဍ (သညာစသည်)

---

၁. အအာဒယော [Pg.1] တိတာလီသ ဝဏ္ဏာ.

၁. အ အစရှိသော အက္ခရာတို့သည် လေးဆယ့်သုံးလုံး ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂. ဒသာ-ဒေါ သရာ.

၂. အစ၌ရှိသော အက္ခရာဆယ်လုံးတို့သည် သရမည်ကုန်၏။

---

၃. ဒွေဒွေ သဝဏ္ဏာ.

၃. နှစ်လုံးစီ နှစ်လုံးစီတို့သည် သဝဏ် (အသံတူအက္ခရာ) မည်ကုန်၏။

---

၄. ပုဗ္ဗော ရဿော.

၄. ရှေ့အက္ခရာသည် ရဿမည်၏။

---

၅. ပရော ဒီဃော.

၅. နောက်အက္ခရာသည် ဒီဃမည်၏။

---

၆. ကာဒယော ဗျဉ္ဇနာ.

၆. က အစရှိသော အက္ခရာတို့သည် ဗျည်းမည်ကုန်၏။

---

၇. ပဉ္စ ပဉ္စကာ ဝဂ္ဂါ.

၇. ငါးလုံးစီရှိသော အစုငါးစုတို့သည် ဝဂ်မည်ကုန်၏။

---

၈. ဗိန္ဒု နိဂ္ဂဟီတံ.

၈. အပြောက် (ဗိန္ဒု) သည် နိဂ္ဂဟိတ်မည်၏။

---

၉. ဣယုဝဏ္ဏာ ဈလာ နာမဿန္တေ.

၉. နာမ်၏အဆုံး၌ရှိသော ဣဝဏ် ဥဝဏ်တို့သည် ဈ၊ လ မည်ကုန်၏။

---

၁၀. ပိတ္ထိယံ.

၁၀. ဣတ္ထိလိင်၌လည်း (ဈ၊ လ မည်ကုန်၏)။

---

၁၁. ဃာ.

၁၁. အာ-အက္ခရာသည် (ဣတ္ထိလိင်၌) ဃာမည်၏။

---

၁၂. ဂေါ သျာလပနေ.

၁၂. ဂေါသဒ္ဒါသည် သိဝိဘတ်နှင့် အာလပနဝိဘတ်တို့၌ (ဃာမည်၏)။

---

(သညာ)

(သညာ)

---

၁၃. ဝိဓိဗ္ဗိသေသနန္တဿ.

၁၃. စည်းကမ်း (ဝိဓိ) သည် ဝိသေသနပြုအပ်သော သဒ္ဒါ၏အဆုံးရှိသော အနက်အား ဖြစ်၏။

---

၁၄. သတ္တမိယံ ပုဗ္ဗဿ.

၁၄. သတ္တမီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော ကိစ္စသည် ရှေ့အက္ခရာအား ဖြစ်၏။

---

၁၅. ပဉ္စမိယံ ပရဿ.

၁၅. ပဉ္စမီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော ကိစ္စသည် နောက်အက္ခရာအား ဖြစ်၏။

---

၁၆. အာဒိဿ[Pg.2].

၁၆. (နောက်အက္ခရာ၏) အစအက္ခရာအား ဖြစ်၏။

---

၁၇. ဆဋ္ဌိယန္တဿ.

၁၇. ဆဋ္ဌီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော ကိစ္စသည် (ညွှန်ပြအပ်သော သဒ္ဒါ၏) အဆုံးအက္ခရာအား ဖြစ်၏။

---

၁၈. ဝါနုဗန္ဓော.

၁၈. ဝ-အနုဗန္ဓရှိသော ကိစ္စသည် ဝိကပ် (ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်) ဖြစ်၏။

---

၁၉. ဋာနုဗန္ဓာ-နေကဝဏ္ဏာ သဗ္ဗဿ.

၁၉. ဋ-အနုဗန္ဓရှိသော အက္ခရာနှင့် အက္ခရာများစွာရှိသော အာဒေသတို့သည် အလုံးစုံသော သဒ္ဒါ၏ကိုယ်စား ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၀. ဉကာနုဗန္ဓာဒျန္တာ.

၂၀. ဉ-အနုဗန္ဓ၊ က-အနုဗန္ဓ ရှိကုန်သော အက္ခရာတို့သည် အစနှင့် အဆုံး၌ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁. မာနုဗန္ဓော သရာနမန္တာ ပရော.

၂၁. မ-အနုဗန္ဓရှိသော အက္ခရာသည် သရတို့၏ အဆုံးသရ၏ နောက်၌ ဖြစ်၏။

---

၂၂. ဝိပ္ပဋိသေဓေ.

၂၂. စည်းကမ်းနှစ်ခု ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောအခါ (နောက်စည်းကမ်းသည် အားရှိ၏)။

---

၂၃. သင်္ကေတော-နဝယဝေါ-နုဗန္ဓော.

၂၃. အနုဗန္ဓသည် အမှတ်သင်္ကေတမျှသာ ဖြစ်၍ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။

---

၂၄. ဝဏ္ဏပရေန သဝဏ္ဏော-ပိ.

၂၄. ဝဏ္ဏသဒ္ဒါ နောက်၌ရှိသော အက္ခရာသည် သဝဏ်ကိုလည်း ယူအပ်၏။

---

၂၅. န္တု ဝန္တုမန္တွာဝန္တုတဝန္တုသမ္ဗန္ဓီ.

၂၅. န္တု-သဒ္ဒါသည် ဝန္တု၊ မန္တု၊ အာဝန္တု၊ တဝန္တု သဒ္ဒါတို့နှင့် စပ်ဆိုင်၏။

---

ပရိဘာသာ

(ပရိဘာသာ)

---

၂၆. သရော လောပေါ သရေ.

၂၆. သရသည် နောက်သရရှိသော် ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

---

၂၇. ပရော ကွစိ.

၂၇. နောက်သရသည် အချို့သောနေရာ၌ (ချေခြင်းသို့ ရောက်၏)။

---

၂၈. န ဒွေ ဝါ.

၂၈. (သရကို ချေသောအခါ) နှစ်လုံးဆင့်ခြင်းသည် မဖြစ်၊ သို့မဟုတ် ဝိကပ် ဖြစ်၏။

---

၂၉. ယုဝဏ္ဏာနမေဩ လုတ္တာ.

၂၉. ဣဝဏ် ဥဝဏ်တို့သည် (ရှေ့သရကို) ချေအပ်သည်ရှိသော် ဧ၊ ဩ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၀. ယဝါ သရေ.

၃၀. သရရှိသော် (ဣဝဏ် ဥဝဏ်တို့သည်) ယ၊ ဝ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၁. ဧဩနံ.

၃၁. ဧ၊ ဩ တို့သည်လည်း (သရရှိသော် ယ၊ ဝ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

၃၂. ဂေါဿာဝင.

၃၂. ဂေါသဒ္ဒါ၏ (ဩသည် သရရှိသော်) အဝ ဖြစ်၏။

---

၃၃. ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ.

၃၃. ဗျည်းရှိသော် ဒီဃနှင့် ရဿတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၄. သရမှာ ဒွေ.

၃၄. သရ၏နောက်၌ (ဗျည်းသည်) နှစ်လုံးဆင့် ဖြစ်၏။

---

၃၅. စတုတ္ထဒုတိယေသွေသံ တတိယပဌမာ.

၃၅. စတုတ္ထနှင့် ဒုတိယဗျည်းတို့ နှစ်လုံးဆင့်ရာ၌ ထိုဗျည်းတို့၏ ရှေ့မှ တတိယနှင့် ပထမဗျည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၆. ဝီ-တိဿေ-ဝေ [Pg.3] ဝေါ.

၃၆. ဝီ၊ တိ၊ သေ၊ ဝေ-သရတို့၏ နောက်၌ ဝ-အက္ခရာ ဖြစ်၏။

---

၃၇. ဧဩနမ ဝဏ္ဏေ.

၃၇. ဧ၊ ဩ တို့ကို အဝဏ္ဏသရ ဖြစ်စေ၏။

---

၃၈. နိဂ္ဂဟီတံ.

၃၈. နိဂ္ဂဟိတ် ဖြစ်၏။

---

၃၉. လောပေါ.

၃၉. ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

၄၀. ပရသရဿ.

၄၀. နောက်သရ၏ ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

၄၁. ဝဂ္ဂေ ဝဂ္ဂန္တော.

၄၁. ဝဂ်၌ ဝဂ်အဆုံးအက္ခရာ ဖြစ်၏။

---

၄၂. ယေဝဟိသု ဉော.

၄၂. ယေ၊ ဝှေ၊ ဟိ တို့၌ ည-အက္ခရာ ဖြစ်၏။

---

၄၃. ယေ သံဿ.

၄၃. ယေ-၌ သ-အက္ခရာ ဖြစ်၏။

---

၄၄. မယဒါ သရေ.

၄၄. သရ၏ ရှေ့၌ မ၊ ယ၊ ဒ အက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၅. ဝနတရဂါ စာ-ဂမာ.

၄၅. ဝ၊ န၊ တ၊ ရ၊ ဂ နှင့် စ-အက္ခရာတို့သည် အာဂုံ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၆. ဆာ ဠော.

၄၆. ဆ-အက္ခရာ နောက်၌ ဠ-အက္ခရာ ဖြစ်၏။

---

၄၇. တဒမိနာဒီနိ.

၄၇. တဒမိနာဒိ အစရှိသည်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၈. တဝဂ္ဂဝရဏာနံ ယေ စဝဂ္ဂဗယဉာ.

၄၈. တဝဂ်၊ ဝ၊ ရ တို့၏ 'ယ' အက္ခရာ နောက်၌ စဝဂ်၊ ဗ၊ ယ၊ ည တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၉. ဝဂ္ဂလသေဟိ တေ.

၄၉. ဝဂ်၊ လ၊ သ တို့၏ နောက်၌ ထို (စဝဂ် စသည်) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅၀. ဟဿ ဝိပလ္လာသော.

၅၀. ဟ-အက္ခရာ၏ ရှေ့နောက် ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်၏။

---

၅၁. ဝေ ဝါ.

၅၁. ဝေ-အက္ခရာ နောက်၌ ဝါ ဖြစ်၏။

---

၅၂. တထနရာနံ ဋဌဏလာ.

၅၂. တ၊ ထ၊ န၊ ရ တို့၏ ဋ၊ ဌ၊ ဏ၊ လ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅၃. သံယောဂါဒိလောပေါ.

၅၃. နှလုံးဆင့် (သံယောဂ) ၏ အစအက္ခရာကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

၅၄. ဝိစ္ဆာဘိက္ခညေသု ဒွေ.

၅၄. ထပ်တလဲလဲ အနက် (ဝိစ္ဆာ)၊ အဖန်ဖန် အနက် (အဘိက္ခည) တို့၌ နှစ်ခု ဖြစ်၏။

---

၅၅. သျာဒိလောပေါ ပုဗ္ဗဿေ-ကဿ.

၅၅. သျာဒိဝိဘတ်ကို ချေခြင်း၊ ရှေ့သရကို ဧ-ပြုခြင်း ဖြစ်၏။

---

၅၆. သဗ္ဗာဒီနံ ဝီတိဟာရေ.

၅၆. အပြန်အလှန် အနက် (ဝီတိဟာရ) ၌ သဗ္ဗ-အစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅၇. ယာဝဗောဓံ [Pg.4] သမ္ဘမေ.

၅၇. ထိတ်လန့်ခြင်း (သမ္ဘမ) အနက်၌ 'ယာဝဗောဓံ' ပုဒ် ဖြစ်၏။

---

၅၈. ဗဟုလံ.

၅၈. အမျိုးမျိုး (ဗဟုလံ) ဖြစ်၏။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ သညာဒိကဏ္ဍော ပဌမော.

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်းကျမ်း၌ သညာဒိကဏ္ဍ ဟုခေါ်သော ပထမအခဏ်းသည် ပြီး၏။

---

(၂) ဒုတိယော ကဏ္ဍော (သျာဒိ)

(၂) ဒုတိယအခဏ်း (သျာဒိကဏ္ဍ)

---

၁. ဒွေ ဒွေကာ-နေကေသု နာမသ္မာ သိ ယော, အံ ယော, နာ ဟိ, သ နံ, သ္မာ ဟိ, သ နံ, သ္မိံ သု.

၁. နှစ်ခု နှစ်ခုတို့၌ တစ်ခု သို့မဟုတ် များစွာသော အနက်၌ နာမ်၏ နောက်မှ သိ၊ ယို၊ အံ၊ ယို၊ နာ၊ ဟိ၊ သ၊ နံ၊ သ္မာ၊ ဟိ၊ သ၊ နံ၊ သ္မိံ၊ သု ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂. ကမ္မေ ဒုတိယာ.

၂. ကံအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၃. ကာလဒ္ဓါနမစ္စန္တသံယောဂေ.

၃. ကာလနှင့် ခရီးလမ်း၌ အလွန် စပ်စပ်မိမိ ရှိသည်ရှိသော် ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၄. ဂတိဗောဓာဟာရသဒ္ဒတ္ထာကမ္မကဘဇ္ဇာဒီနံ ပယောဇ္ဇေ.

၄. သွားခြင်း၊ သိခြင်း၊ စားခြင်း၊ အသံအနက်ရှိသော ဓာတ်၊ အကမ္မကဓာတ်၊ ဘဇ္ဇဓာတ် အစရှိသည်တို့၏ စေခိုင်းအပ်သော ကတ္တား၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၅. ဟရာဒီနံ ဝါ.

၅. ဟရဓာတ် အစရှိသည်တို့၏ စေခိုင်းအပ်သော ကတ္တား၌ ဝါ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၆. န ခါဒါဒီနံ.

၆. ခါဒဓာတ် အစရှိသည်တို့၏ စေခိုင်းအပ်သော ကတ္တား၌ ဒုတိယဝိဘတ် မဖြစ်။

---

၁. ဝဟိဿာ-နိယန္တုကေ (ဂဏ).

၁. မောင်းနှင်သူ မဟုတ်သော ဝဟဓာတ်၏ စေခိုင်းအပ်သော ကတ္တား၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၂. ဘက္ခိဿာဟိံသာယံ (ဂဏ).

၂. ညှဉ်းဆဲခြင်း မဟုတ်သော ဘက္ခဓာတ်၏ စေခိုင်းအပ်သော ကတ္တား၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၇. ဓျာဒီဟိ ယုတ္တာ.

၇. အဓိ အစရှိသည်တို့နှင့် ယှဉ်သော် ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၈. လက္ခဏိတ္တမ္ဘူတဝိစ္ဆာသွဘိနာ.

၈. မှတ်ကြောင်း၊ ထိုသို့သော သဘောရှိသည်၊ အဖန်ဖန် အနက်တို့၌ အဘိ-ပုဒ်နှင့် ယှဉ်လျှင် ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၉. ပတိပရီဟိ ဘာဂေ စ.

၉. ပတိ၊ ပရိ ပုဒ်တို့နှင့် ယှဉ်လျှင် ဖို့စုအနက်၌ လည်းကောင်း ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၀. အနုနာ.

၁၀. အနု-ပုဒ်နှင့် ယှဉ်သော်လည်း ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၁. သဟတ္ထေ.

၁၁. တူတကွရှိခြင်း (သဟ) အနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၂. ဟီနေ.

၁၂. ယုတ်ညံ့ခြင်း (ဟီန) အနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၃. ဥပေန.

၁၃. ဥပ-ပုဒ်နှင့် ယှဉ်သော်လည်း ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၄. သတ္တမျာဓိကျေ.

၁၄. အလွန်အကဲ (အဓိက) အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် သက်၏။

---

၁၅. သာမိတ္တေ-ဓိနာ[Pg.5].

၁၅. အဓိပုဒ်နှင့် ယှဉ်သော် သာမိ (အရှင်) အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် သက်၏။

---

၁၆. ကတ္တုကရဏေသု တတိယာ.

၁၆. ကတ္တားနှင့် ကရဏတို့၌ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

၁၇. သဟတ္ထေန.

၁၇. သဟသဒ္ဒါ၏ အနက်နှင့် တူသော အနက်ရှိသော ပုဒ်နှင့် ယှဉ်သော် တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

၁၈. လက္ခဏေ.

၁၈. အမှတ်အသား (လက္ခဏ) အနက်၌ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

၁၉. ဟေတုမှိ.

၁၉. အကြောင်း (ဟေတု) အနက်၌ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

၂၀. ပဉ္စမီဏေ ဝါ.

၂၀. ဟေတု (အကြောင်း) အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ်လည်း အချို့ သက်၏။

---

၂၁. ဂုဏေ.

၂၁. ဂုဏ်ပုဒ်နှင့် ယှဉ်သော် ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်၏။

---

၂၂. ဆဋ္ဌီ ဟေတွတ္ထေဟိ.

၂၂. ဟေတုသဒ္ဒါနှင့်လည်းကောင်း၊ ဟေတုအနက်ရှိသော သဒ္ဒါတို့နှင့်လည်းကောင်း ယှဉ်သော် ဆဋ္ဌီဝိဘတ် သက်၏။

---

၂၃. သဗ္ဗာဒိတော သဗ္ဗာ.

၂၃. ဟေတုသဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်သော် သဗ္ဗသဒ္ဒါအစရှိသည်တို့၏ နောက်၌ ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့ သက်ကုန်၏။

---

၂၄. စတုတ္ထီ သမ္ပဒါနေ.

၂၄. သမ္ပဒါန်အနက်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် သက်၏။

---

၂၅. တာဒတ္ထျေ.

၂၅. ထိုအကျိုးငှာ ဖြစ်သော (တာဒတ္ထျ) အနက်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် သက်၏။

---

၂၆. ပဉ္စမျဝဓိသ္မာ.

၂၆. အပိုင်းအခြား (အဝဓိ) အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်၏။

---

၂၇. အပပရီဟိ ဝဇ္ဇနေ.

၂၇. ကြဉ်ခြင်း (ဝဇ္ဇန) အနက်၌ 'အပ'၊ 'ပရိ' သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်သော် ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်၏။

---

၂၈. ပဋိနိဓိပဋိဒါနေသု ပတိနာ.

၂၈. ကိုယ်စားပြုခြင်း (ပဋိနိဓိ) နှင့် ပြန်ပေးခြင်း (ပဋိဒါန) တို့၌ 'ပတိ' သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်သော် ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်၏။

---

၂၉. ရိတေ ဒုတိယာ စ.

၂၉. 'ရိတေ' သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်သော် ဒုတိယာဝိဘတ်လည်း သက်၏။

---

၃၀. ဝိနာ-ညတြ တတိယာ စ.

၃၀. 'ဝိနာ'၊ 'အညတြ' သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်သော် တတိယာဝိဘတ်လည်း သက်၏။

---

၃၁. ပုထနာနာဟိ.

၃၁. 'ပုထု'၊ 'နာနာ' သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်သော် တတိယာဝိဘတ်လည်း သက်၏။

---

၃၂. သတ္တမျာဓာရေ.

၃၂. အာဓာရ (တည်ရာ) အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် သက်၏။

---

၃၃. နိမိတ္တေ.

၃၃. အကြောင်းရင်း (နိမိတ္တ) အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် သက်၏။

---

၃၄. ယဗ္ဘောဝေါ ဘာဝလက္ခဏံ.

၃၄. အကြင် ကရိယာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းသည် အခြားကရိယာကို မှတ်ကြောင်း (ဘာဝလက္ခဏ) ဖြစ်၏။

---

၃၅. ဆဋ္ဌီ စာ-နာဒရေ.

၃၅. မရိုသေခြင်း (အနာဒရ) အနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း သက်၏။

---

၃၆. ယတော [Pg.6] နိဒ္ဓါရဏံ.

၃၆. အကြင်ပုဒ်မှ ထုတ်နုတ်ခြင်း (နိဒ္ဓါရဏ) ပြု၏၊ (ထိုပုဒ်မှ ဆဋ္ဌီ၊ သတ္တမီဝိဘတ် သက်၏။)

---

၃၇. ပဌမာ-တ္ထမတ္တေ.

၃၇. အနက်မျှ (လိင်္ဂတ္ထမတ္တ) ၌ ပထမာဝိဘတ် သက်၏။

---

၃၈. အာမန္တဏေ.

၃၈. အာမန္တန (ခေါ်ခြင်း) အနက်၌ ပထမာဝိဘတ် သက်၏။

---

၃၉. ဆဋ္ဌီ သမ္ဗန္ဓေ.

၃၉. သမ္ဗန္ဓ (ပတ်သက်စပ်သွယ်ခြင်း) အနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် သက်၏။

---

၄၀. တုလျတ္ထေန ဝါ တတိယာ.

၄၀. တူသောအနက် (တုလျတ္ထ) ရှိသော ပုဒ်နှင့် ယှဉ်သော် တတိယာဝိဘတ်လည်း အချို့ သက်၏။

---

၄၁. အတော ယောနံ ဋာဋေ.

၄၁. အကာရန္တ၏နောက်၌ ယောဝိဘတ်တို့သည် ဠာ၊ ဠေ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၂. နိနံ ဝါ.

၄၂. နိ နှင့် နံ တို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၃. သ္မာသ္မိန္နံ.

၄၃. သ္မာ နှင့် သ္မိံ ဝိဘတ်တို့သည်...

---

၄၄. သဿာ-ယ စတုတ္ထိယာ.

၄၄. စတုတ္ထီဝိဘတ်၏ 'သ' ဝိဘတ်သည် 'သာယ' ဖြစ်၏။

---

၄၅. ဃပတေ-ကသ္မိံ နာဒီနံ ယယာ.

၄၅. ဃ၊ ပ၊ တ အက္ခရာတို့၏နောက် ဧကဝုစ်၌ နာအစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ယာ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၆. ဿာ ဝါ တေ-တိ-မာမူဟိ.

၄၆. တေ၊ တိ၊ မာ၊ မူ သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ သ္မာဝိဘတ်သည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

၄၇. နမှိ နုက ဒွါဒီနံ သတ္တရသန္နံ.

၄၇. နံဝိဘတ်၌ ဒွိအစရှိသော တစ်ဆယ့်ခုနစ်လုံးသော သင်္ချာတို့၏ နုလာဘ် ဖြစ်၏။

---

၄၈. ဗဟုကတိန္နံ.

၄၈. ဗဟု နှင့် ကတိ သဒ္ဒါတို့၏လည်း (နုလာဘ် ဖြစ်၏)။

---

၄၉. ဏ္ဏံဏ္ဏန္နံ တိတော ဈာ.

၄၉. တိသဒ္ဒါမှ ဣတ္ထိလိင်၌ ဏ္ဏံ နှင့် ဏ္ဏန္နံ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅၀. ဥဘိန္နံ.

၅၀. ဥဘောသဒ္ဒါ၏ ဥဘိန္နံ ဖြစ်၏။

---

၅၁. သုဥ သဿ.

၅၁. သုဝိဘတ်၌ သဝိဘတ်သည် 'ဥ' ဖြစ်၏။

---

၅၂. ဿံဿာဿာယေသွိတရေကညေတိမာနမိ.

၅၂. ဣတရ၊ ဧက၊ အည၊ ဣမ သဒ္ဒါတို့၏ ဣတ္ထိလိင်၌ သံ၊ သာ၊ သာယေ သို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅၃. တာယ ဝါ.

၅၃. တာယလည်း အချို့ ဖြစ်၏။

---

၅၄. တေတိမာတော သဿ ဿာယ.

၅၄. တေ၊ တိ၊ ဣမ သဗ္ဗနာမ်တို့နောက်မှ သဝိဘတ်၏ 'ဿာယ' အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

၅၅. ရတ္တျာဒီဟိ ဋော သ္မိနော.

၅၅. ရတ္တိအစရှိသော ပုဒ်တို့နောက်မှ သ္မိံဝိဘတ်၏ 'ဋော' အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

၅၆. သုဟိသု-ဘဿော.

၅၆. သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့နောက်၌ ဘ ဖြစ်၏။

---

၅၇. လ္တုပိတာဒီန [Pg.7] မာ သိမှိ.

၅၇. လတု၊ ပိတု အစရှိသည်တို့၏ သိဝိဘတ်၌ 'အာ' ဖြစ်၏။

---

၅၈. ဂေ အ စ.

၅၈. ဂေ ဝိဘတ်၌လည်းကောင်း 'အ' ဖြစ်၏။

---

၅၉. အယူနံ ဝါ ဒီဃော.

၅၉. အ၊ ယု တို့၏ သရသည် အချို့၌ ဒီဃ ဖြစ်၏။

---

၆၀. ဃ ဗြဟ္မာဒိတေ.

၆၀. ဃ အမည်ရှိသော သရနှင့် ဗြဟ္မအစရှိသော ပုဒ်တို့နောက်မှ...

---

၆၁. နာ-မ္မာဒီဟိ.

၆၁. နမ္မ အစရှိသည်တို့နောက်မှ...

---

၆၂. ရဿော ဝါ.

၆၂. အချို့သောအရပ်၌ ရဿ ဖြစ်၏။

---

၆၃. ဃော ဿံဿာဿာယံတိံသု.

၆၃. ဃ အမည်ရှိသော သရ၏ ဿံ၊ ဿာ၊ ဿာယံ၊ တိံ ဝိဘတ်တို့နောက်၌...

---

၆၄. ဧကဝစနယောသွဃောနံ.

၆၄. ဧကဝုစ်၊ ယော ဝိဘတ်တို့၌ ဃ အမည်မရှိသော သရတို့၏...

---

၆၅. ဂေ ဝါ.

၆၅. ဂေ ဝိဘတ်၌ အချို့ ရဿ ဖြစ်၏။

---

၆၆. သိသ္မိံနာ-နပုံသကဿ.

၆၆. နပုံသကလိင် မဟုတ်သော ပုဒ်၏ သိ၊ သ္မိံ၊ နာ ဝိဘတ်တို့၌...

---

၆၇. ဂေါဿာဂသိဟိနံသု ဂါဝဂဝါ.

၆၇. ဂေါသဒ္ဒါ၏ သ၊ အာ၊ ဂ၊ သိ၊ ဟိ၊ နံ၊ သု ဝိဘတ်တို့၌ 'ဂါဝ'၊ 'ဂဝ' အာဒေသ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၆၈. သုမှိ ဝါ.

၆၈. သု ဝိဘတ်၌ အချို့ ဖြစ်၏။

---

၆၉. ဂဝံ သေန.

၆၉. သ ဝိဘတ်နှင့်တကွ 'ဂဝံ' ဖြစ်၏။

---

၇၀. ဂုန္နံ စ နံနာ.

၇၀. နံ ဝိဘတ်နှင့်တကွ 'ဂုန္နံ' လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၇၁. နာဿာ.

၇၁. နာ ဝိဘတ်၌ 'အာ' ဖြစ်၏။

---

၇၂. ဂါဝုမှိ.

၇၂. 'ဂါဝု' အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

၇၃. ယံ ပီတော.

၇၃. ပီတု သဒ္ဒါမှ ယံ ဝိဘတ်၌...

---

၇၄. နံဈီတော.

၇၄. ဈီတု သဒ္ဒါမှ နံ ဝိဘတ်၌...

---

၇၅. ယောနံ နောနေ ပုမေ.

၇၅. ပုလ္လိင်၌ ယောဝိဘတ်တို့၏ 'နော'၊ 'နေ' အာဒေသ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇၆. နော.

၇၆. 'နော' ဖြစ်၏။

---

၇၇. သ္မိံနော နိ.

၇၇. သ္မိံဝိဘတ်၏ 'နိ' ဖြစ်၏။

---

၇၈. အမ္ဗွာဒီဟိ[Pg.8].

၇၈. အမ္ဗု အစရှိသည်တို့မှ...

---

၇၉. ကမ္မာဒိတော.

၇၉. ကမ္မ အစရှိသည်တို့မှ...

---

၈၀. နာဿေ-နော.

၈၀. နာ၊ သ ဝိဘတ်တို့၏ 'ဧ'၊ 'နော' ဖြစ်ကုန်၏။

---

၈၁. ဈလာ သဿ နော.

၈၁. ဈ၊ လ အမည်ရှိသော သရတို့နောက်မှ သဝိဘတ်၏ 'နော' ဖြစ်၏။

---

၃. ဣတော ကွစိ သဿ ဋာနုဗန္ဓော (ဂဏ).

၃. ဣကာရနောက်မှ သဝိဘတ်၏ အချို့၌ ဋ အနုဗန္ဓုရှိသော အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

၈၂. နာ သ္မာဿ.

၈၂. နာ၊ သ္မာ၊ သ ဝိဘတ်တို့၏...

---

၈၃. လာ ယောနံ ဝေါ ပုမေ.

၈၃. လ အမည်ရှိသော သရနောက်မှ ပုလ္လိင်၌ ယောဝိဘတ်တို့၏ 'ဝေါ' ဖြစ်၏။

---

၈၄. ဇန္တွာဒိတော နော စ.

၈၄. ဇန္တု အစရှိသည်တို့နောက်မှ 'နော' လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၈၅. ကူတော.

၈၅. ကူ သဒ္ဒါမှ...

---

၈၆. လောပေါ-မုသ္မာ.

၈၆. မု သဒ္ဒါမှ (ဝိဘတ်၏) ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

၈၇. န နော သဿ.

၈၇. သဝိဘတ်၏ န၊ နော မဖြစ်။

---

၈၈. ယောလောပနိသု ဒီဃော.

၈၈. ယောဝိဘတ် ချေခြင်း၊ နိဝိဘတ်တို့၌ ဒီဃ ဖြစ်၏။

---

၈၉. သုနံဟိသု.

၈၉. သု၊ နံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌...

---

၉၀. ပဉ္စာဒီနံ စုဒ္ဒသန္နမ.

၉၀. ပဉ္စ အစရှိသော တစ်ဆယ့်လေးခုသော သင်္ချာတို့၏ နောက်၌ 'အ' ဖြစ်၏။

---

၉၁. ယွာဒေါ န္တုဿ.

၉၁. ယောဝိဘတ် အစရှိသည်တို့၌ န္တ ပစ္စယန္တ၏...

---

၉၂. န္တဿ စ ဋ ဝံသေ.

၉၂. န္တ ပစ္စယန္တ၏ လည်းကောင်း၊ ဝံသ သဒ္ဒါ၌...

---

၉၃. ယောသု ဈိဿ ပုမေ.

၉၃. ပုလ္လိင်၌ ယောဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဈသညာရှိသော ဣ, ဥ တို့သည် အသီးသီး အ, အော သို့ ရောက်ကုန်၏။

---

၉၄. ဝေဝေါသု လုဿ.

၉၄. ဝေ, ဝေါ ဟူသော ယောဝိဘတ်တို့၌ လသညာရှိသော ဣ, ဥ တို့သည် အသီးသီး အ, အော သို့ ရောက်ကုန်၏။

---

၉၅. ယောမှိ ဝါ ကွစိ.

၉၅. ယောဝိဘတ်၌ အချို့သောအရပ်၌ ဝိကပ္ပဖြင့် (အ, အော သို့) ရောက်ကုန်၏။

---

၉၆. ပုမာ-လပနေ ဝေဝေါ.

၉၆. ပုလ္လိင် အာလပနဝိဘတ်၌ ဈသညာရှိသော ဣ, ဥ တို့သည် ဝေ, ဝေါ သို့ ရောက်ကုန်၏။

---

၉၇. သ္မာဟိသ္မိန္နံ မှာဘိမှိ.

၉၇. သ္မာ, ဟိ, သ္မိန် ဝိဘတ်တို့သည် မှာ, ဘိ, မှိ သို့ ရောက်ကုန်၏။

---

၉၈. သုဟိသွဿေ[Pg.9].

၉၈. သု, ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ (ရှေ့အက္ခရာသည်) အ, ဧ သို့ ရောက်၏။

---

၉၉. သဗ္ဗာဒီနံ နံမှိ စ.

၉၉. နံဝိဘတ်၌လည်း သဗ္ဗစသော သဗ္ဗနာမ်တို့သည် (ဧ သို့) ရောက်ကုန်၏။

---

၄. ပုဗ္ဗပရာဝရဒက္ခိဏုတ္တရာဓရာနိ ဝဝတ္ထာယမသညာယံ (ဂဏ).

၄. အမည်သညာမဟုတ်ဘဲ အပိုင်းအခြားကို ပြရာ၌ ပုဗ္ဗ, ပရ, အဝရ, ဒက္ခိဏ, ဥတ္တရ, အဓရ သဒ္ဒါတို့သည် သဗ္ဗနာမ်ကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၀. သံသာနံ.

၁၀၀. နံဝိဘတ်သည် သံ, သာနံ သို့ ရောက်၏။

---

၁၀၁. ဃပါ သဿ ဿာ ဝါ.

၁၀၁. ဃသညာ, ပါသညာရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ (နောက်၌ရှိသော) သဝိဘတ်သည် ဿာ သို့ ဝိကပ္ပဖြင့် ရောက်၏။

---

၁၀၂. သ္မိနော ဿံ.

၁၀၂. ဃသညာ, ပါသညာရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ (နောက်၌ရှိသော) သ္မိန်ဝိဘတ်သည် ဿံ သို့ ရောက်၏။

---

၁၀၃. ယံ.

၁၀၃. (ဃသညာ, ပါသညာရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော သ္မိန်ဝိဘတ်သည်) ယံ သို့ ရောက်၏။

---

၁၀၄. တိံသဘာပရိသာယ.

၁၀၄. တိံသ, ဘာ, ပရိသာ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော သ္မိန်ဝိဘတ်သည် ယ သို့ ရောက်၏။

---

၁၀၅. ပဒါဒီဟိ သိ.

၁၀၅. ပဒစသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော သိဝိဘတ်သည် (ချေခြင်းသို့ ရောက်၏)။

---

၁၀၆. နာဿ သာ.

၁၀၆. နသညာရှိသော သဒ္ဒါ၏ သဝိဘတ်သည် သာ သို့ ရောက်၏။

---

၁၀၇. ကောဓာဒီဟိ.

၁၀၇. ကောဓစသော သဒ္ဒါတို့မှ (နောက်၌ရှိသော သဝိဘတ်သည် သာ သို့ ဝိကပ္ပဖြင့် ရောက်၏)။

---

၁၀၈. အတေန.

၁၀၈. တအက္ခရာ မရှိသော (ကောဓစသော) သဒ္ဒါမှ...

---

၁၀၉. သိဿော.

၁၀၉. သိဝိဘတ်သည် သော သို့ ရောက်၏။

---

၁၁၀. ကွစေ ဝါ.

၁၁၀. အချို့သောအရပ်၌လည်း ဝိကပ္ပဖြင့် (ဧ သို့ ရောက်ခြင်းသည်) ဖြစ်၏။

---

၁၁၁. အံ နပုံသကေ.

၁၁၁. နပုံသကလိင်၌ (သိဝိဘတ်သည်) အံ သို့ ရောက်၏။

---

၁၁၂. ယောနံ နိ.

၁၁၂. ယောဝိဘတ်တို့သည် နိ သို့ ရောက်ကုန်၏။

---

၁၁၃. ဈလာ ဝါ.

၁၁၃. ဈသညာ, လသညာရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော ယောဝိဘတ်တို့သည် နိ သို့ ဝိကပ္ပဖြင့် ရောက်ကုန်၏။

---

၁၁၄. လောပေါ.

၁၁၄. (ဝိဘတ်ကို) ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၁၅. ဇန္တုဟေတွီဃပေဟိ ဝါ.

၁၁၅. ဇန္တု, ဟေတု, ဣ, ဥ, ဃ, ပ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော ယောဝိဘတ်ကို ဝိကပ္ပဖြင့် ချေ၏။

---

၁၁၆. ယေ ပဿိဝဏ္ဏဿ.

၁၁၆. ယေဝိဘတ်၌ ဣဝဏ်၏ ပ ပြုခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၁၇. ဂသီနံ[Pg.10].

၁၁၇. ဂသညာရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ သီဝိဘတ်တို့သည် (အ သို့ ရောက်ကုန်၏)။

---

၁၁၈. အသင်္ချေဟိ သဗ္ဗာသံ.

၁၁၈. သင်္ချာမဟုတ်သော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော သဗ္ဗဝိဘတ်တို့သည် (ချေခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏)။

---

၁၁၉. ဧကတ္ထတာယံ.

၁၁၉. တစ်ခုတည်းသော အနက်ရှိသည်၏ အဖြစ်၌ (သဗ္ဗဝိဘတ်တို့ကို ချေ၏)။

---

၁၂၀. ပုဗ္ဗသ္မာ မာဒိတော.

၁၂၀. ရှေ့သဒ္ဒါမှ အစအက္ခရာသည် မ သို့ ရောက်၏။

---

၁၂၁. နာ-တော-မပဉ္စမိယာ.

၁၂၁. ပဉ္စမီဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော ဝိဘတ်တို့၏ နာ သို့ ရောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၂၂. ဝါ တတိယာသတ္တမီနံ.

၁၂၂. တတိယာဝိဘတ်, သတ္တမီဝိဘတ်တို့၏ (နာ သို့ ရောက်ခြင်းသည်) ဝိကပ္ပဖြင့် ဖြစ်၏။

---

၁၂၃. ရာဇဿိ နာမှိ.

၁၂၃. နာဝိဘတ်၌ ရာဇသဒ္ဒါ၏ (အဆုံးအက္ခရာသည်) ဣ သို့ ရောက်၏။

---

၁၂၄ သုနံဟိသူ.

၁၂၄ သု, နံ, ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ (ရာဇသဒ္ဒါ၏ အဆုံးအက္ခရာသည် အော သို့ ရောက်၏)။

---

၁၂၅. ဣမဿာနိတ္ထိယံ ဋေ.

၁၂၅. ဣတ္ထိလိင်မဟုတ်သည်၌ ဣမသဒ္ဒါ၏ (အစအက္ခရာကို) ဋေ သို့ ရောက်စေ၏။

---

၁၂၆. နာမှ-နိမိ.

၁၂၆. နာ, မှာ, နိ, မိ ဝိဘတ်တို့၌ (ဣမသဒ္ဒါ၏ အစအက္ခရာကို ဋေ သို့ ရောက်စေ၏)။

---

၁၂၇. သိမှ-နပုံသကဿာယံ.

၁၂၇. နပုံသကလိင်၌ သိဝိဘတ်၌ (ဣမသဒ္ဒါသည်) အယံ သို့ ရောက်၏။

---

၁၂၈. တျတေတာနံ တဿ သော.

၁၂၈. တျ, ဧတ သဒ္ဒါတို့၏ တသဒ္ဒါသည် သော သို့ ရောက်၏။

---

၁၂၉. မဿာ-မုဿ.

၁၂၉. မသဒ္ဒါ၏ (အစအက္ခရာသည်) မုဿ သို့ ရောက်၏။

---

၁၃၀. ကေ ဝါ.

၁၃၀. ကေဝိဘတ်၌ ဝိကပ္ပဖြင့် ဖြစ်၏။

---

၁၃၁. တတဿ နော သဗ္ဗာသု.

၁၃၁. သဗ္ဗဝိဘတ်တို့၌ တသဒ္ဒါသည် နော သို့ ရောက်၏။

---

၁၃၂. ဋ သသ္မာသ္မိံဿာယဿံဿာသံမှာမှိသွိမဿ စ.

၁၃၂. သ၊ သ္မာ၊ သ္မိံ၊ ဿာ၊ ယ၊ ဿံ၊ ဿာ၊ သံ၊ မှာ၊ မှိ၊ သ္ဝိ ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ဣမသဗ္ဗနာမ်ကို 'ဋ' အက္ခရာ ပြုအပ်၏။

---

၁၃၃. ဋေ သိဿိသိသ္မာ.

၁၃၃. သိ၊ သိ၊ သိ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ဣမသဗ္ဗနာမ်ကို 'ဋေ' ပြုအပ်၏။

---

၁၃၄. ဒုတိယဿ ယောဿ.

၁၃၄. ဒုတိယအကြိမ် ပြုအပ်သော ဋေ-ကို ယောဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ 'ယ' ပြုအပ်၏။

---

၁၃၅. ဧကစ္စာဒီဟ-တော.

၁၃၅. ဧကစ္စ အစရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့၏ နောက်၌ 'တော' ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၃၆. န နိဿ ဋာ.

၁၃၆. နိ နောက်၌ 'ဋာ' ပြုခြင်း မဖြစ်။

---

၁၃၇. သဗ္ဗာဒီဟိ.

၁၃၇. သဗ္ဗ အစရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့မှ...

---

၁၃၈. ယောနမေဋ[Pg.11].

၁၃၈. ယောဝိဘတ်တို့အား 'ဧ' နှင့် 'အ' ပြုအပ်ကုန်၏။

---

၁၃၉. နာညံ-စ နာမပ္ပဓာနာ.

၁၃၉. နာမ်လျှင် အဓိကရှိသော ပုဒ်တို့မှတစ်ပါး တစ်ပါးသော ပုဒ်တို့အား မပြုအပ်။

---

၁၄၀. တတိယတ္ထယောဂေ.

၁၄၀. တတိယဝိဘတ်၏ အနက်နှင့် ယှဉ်ခြင်း၌...

---

၁၄၁. စတ္ထသမာသေ.

၁၄၁. စ-အနက်ရှိသော သမာသ်၌...

---

၁၄၂. ဝေဋ.

၁၄၂. 'ဧ' နှင့် 'အ' ပြုခြင်းသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

၁၄၃. ပုဗ္ဗာဒီဟိ ဆဟိ.

၁၄၃. ပုဗ္ဗ အစရှိသော ခြောက်ခုသော ပုဒ်တို့မှ...

---

၁၄၄. မနာဒီဟိ သ္မိံသံနာသ္မာနံ သိသောဩသာသာ.

၁၄၄. မန အစရှိသော ပုဒ်တို့မှ နောက်ရှိသော သ္မိံ၊ သံ၊ နာ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့အား အစဉ်အတိုင်း သိ၊ သော၊ ဥ၊ သာ၊ သာ ပြုအပ်ကုန်၏။

---

၅. သုမေဓာဒီန မဝုဒ္ဓိစ (ဂဏ).

၅. သုမေဓ အစရှိသော ပုဒ်တို့အား ဝုဒ္ဓိမဖြစ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၆. သရဝယာယဝါသစေတာ ဇလာသယက္ခယလောဟပဋမနေသု (ဂဏ).

၆. သရ၊ ဝယ၊ အာယု၊ ဝါသ၊ စေတ၊ ဇလာသယ၊ ခယ၊ လောဟ၊ ပဋ၊ မန ပုဒ်တို့၌...

---

၁၄၅. သတောသဗဘေ.

၁၄၅. ဘ-ဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် သတ-သဒ္ဒါ၏...

---

၁၄၆. ဘဝတော ဝါ ဘောန္တော ဂယောနာသေ.

၁၄၆. ဘဝန္တသဒ္ဒါ၏ ဂ၊ ယော၊ နာ၊ သ ဝိဘတ်တို့၌ 'ဘောန္တ' သို့ ဝါ ပြုအပ်၏။

---

၁၄၇. သိဿဂ္ဂိတော နိ.

၁၄၇. ဣ၊ ဥ အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ နောက်ရှိသော သိဝိဘတ်ကို 'နိ' ပြုအပ်၏။

---

၁၄၈. န္တဿံ.

၁၄၈. န္တ-အဆုံးရှိသော ပုဒ်၏ အံဝိဘတ် နောက်၌ရှိသောအခါ...

---

၁၄၉. ဘူတော.

၁၄၉. ဘူ-သဒ္ဒါမှ နောက်၌ 'တော' ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၅၀. မဟန္တာရဟန္တာနံ ဋာ ဝါ.

၁၅၀. မဟန္တ၊ အရဟန္တ ပုဒ်တို့၏ သိဝိဘတ်ကို 'ဋာ' သို့ ဝါ ပြုအပ်၏။

---

၁၅၁. န္တုဿ.

၁၅၁. န္တု-အဆုံးရှိသော ပုဒ်၏...

---

၁၅၂. အံငံ နပုံသကေ.

၁၅၂. နပုံသကလိင်၌ အံဝိဘတ်ကို အံ ပြုအပ်၏။

---

၁၅၃. ဟိမဝတော ဝါ ဩ.

၁၅၃. ဟိမဝန္တသဒ္ဒါအား 'အို' ပြုခြင်းသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

၁၅၄. ရာဇာဒိယုဝါဒိတွာ.

၁၅၄. ရာဇအစရှိသည်တို့မှလည်းကောင်း၊ ယုဝအစရှိသည်တို့မှလည်းကောင်း...

---

၇. ဓမ္မော ဝါ-ညတ္ထေ (ဂဏ).

၇. တစ်ပါးသော အနက်၌ ဓမ္မသဒ္ဒါသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

၈. ဣမော [Pg.12] ဘာဝေ (ဂဏ).

၈. ဘာဝအနက်၌ ဣမပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၅၅. ဝါ-မှာနင.

၁၅၅. မှာ၊ န၊ ဏ ပစ္စည်းတို့သည် ဝါ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၅၆. ယောနမာနော.

၁၅၆. ယော၊ နာ ဝိဘတ်တို့အား 'အာန' ပြုအပ်၏။

---

၁၅၇. အာယောနော စ သခါ.

၁၅၇. သခိသဒ္ဒါ၏ နောက်ရှိသော ယောဝိဘတ်အား 'အာ' ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅၈. ဋေ သ္မိနော.

၁၅၈. သ္မိံဝိဘတ်ကို 'ဋေ' ပြုအပ်၏။

---

၁၅၉. နောနာသေသွိ.

၁၅၉. နာ၊ သ၊ သ္ဝိ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် 'နော' ဖြစ်၏။

---

၁၆၀ သ္မာနံသု ဝါ.

၁၆၀ သ္မာ၊ နံ၊ သု ဝိဘတ်တို့၌ ဝါ ဖြစ်၏။

---

၁၆၁. ယောသွံဟိသု စာရင.

၁၆၁. ယော၊ သု၊ အံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ 'အာရ' ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၂. လ္တုပိတာဒီနမသေ.

၁၆၂. လတု၊ ပိတု အစရှိသော ပုဒ်တို့၏...

---

၁၆၃. နံမှိ ဝါ.

၁၆၃. နံဝိဘတ်၌ ဝါ ဖြစ်၏။

---

၁၆၄. အာ.

၁၆၄. 'အာ' ပြုခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၆၅. သလောပေါ.

၁၆၅. သ-ဝိဘတ် ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၆. သုဟိသွာရင္.

၁၆၆. သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ 'အာရံ' ပြုခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၆၇. နဇ္ဇာယောသွာမ.

၁၆၇. နဒီအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ ယော၊ သု ဝိဘတ်တို့၌ 'အာမ' ပြုခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၆၈. ဋိ ကတိမှာ.

၁၆၈. ကတိသဒ္ဒါမှ နောက်၌ (ယောဝိဘတ်အား) ဋိအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၆၉. ဋ ပဉ္စာဒီဟိ စုဒ္ဒသဟိ.

၁၆၉. ပဉ္စအစရှိသော တစ်ဆယ့်လေးခုသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ (ယောဝိဘတ်အား) ဋအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၇၀. ဥဘဂေါဟိ ဋော.

၁၇၀. ဥဘသဒ္ဒါ၊ ဒွိသဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ (ယောဝိဘတ်အား) ဋောအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၇၁. အာရငသ္မာ.

၁၇၁. အသ္မသဒ္ဒါမှ နောက်၌ (ဝိဘတ်အား) အာရံအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၇၂. ဋောဋေ ဝါ.

၁၇၂. (တသဒ္ဒါမှ နောက်၌ သ္မာဝိဘတ်၊ သ္မိံဝိဘတ်တို့အား) ဋော၊ ဋေ အပြုတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၇၃. ဋာ နာသ္မာနံ.

၁၇၃. (တသဒ္ဒါမှ နောက်၌) နာဝိဘတ်၊ သ္မာဝိဘတ်တို့အား ဋာအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၇၄. ဋိ သ္မိနော.

၁၇၄. (တသဒ္ဒါမှ နောက်၌) သ္မိံဝိဘတ်အား ဋိအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၇၅. ဒိဝါဒိတော[Pg.13].

၁၇၅. ဒိဝအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ (သ္မာဝိဘတ်အား ဋောအပြု) ဖြစ်၏။

---

၁၇၆. ရဿာရင.

၁၇၆. အာရံအပြုအား ရဿ ဖြစ်၏။

---

၁၇၇. ပိတာဒီနမနတွာဒီနံ.

၁၇၇. ပိတုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ (အဆုံးဗျည်းအား) အနအပြုစသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၇၈. ယုဝါဒီနံ သုဟိသွာနင.

၁၇၈. ယုဝအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ (အဆုံးဗျည်းအား) သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ အာနံအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၇၉. နောနာနေသွာ.

၁၇၉. (အန၊ အာနံ အပြုတို့မှ နောက်၌) သု၊ ဟိ၊ သု ဝိဘတ်တို့၌ နော၊ နာ၊ နေ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၈၀. သ္မာသ္မိံနံ နာနေ.

၁၈၀. သ္မာဝိဘတ်၊ သ္မိံဝိဘတ်တို့အား နာ၊ နေ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၈၁. ယောနံ နောနေ ဝါ.

၁၈၁. ယောဝိဘတ်တို့အား နော၊ နေ အပြုတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၈၂. ဣတော-ညတ္ထေ ပုမေ.

၁၈၂. ဤ (ပုရိသသဒ္ဒါ) မှ တစ်ပါးသော အနက်ရှိသော ပုလ္လိင်၌။

---

၁၈၃. နေ သ္မိနော ကွစိ.

၁၈၃. သ္မိံဝိဘတ်အား နေအပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

၁၈၄. ပုမာ.

၁၈၄. ပုမသဒ္ဒါမှ နောက်၌ (ပထမာဝိဘတ်အား) အာအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၈၅. နာမှိ.

၁၈၅. နာဝိဘတ်၌။

---

၁၈၆. သုမှာ စ.

၁၈၆. သုဝိဘတ်၌လည်းကောင်း။

---

၁၈၇. ဂဿံ.

၁၈၇. ဃသညကဝိဘတ်အား သံအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၈၈. သာဿံ သေ စာနင.

၁၈၈. (ဃသညကဝိဘတ်၌) သာ၊ အဿံ၊ သေ တို့လည်းကောင်း၊ အာနံ အပြုလည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၈၉. ဝတ္တဟာ သနန္နံ နောနာနံ.

၁၈၉. ဝတ္တု၊ ဟတ္ထု သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ သဝိဘတ်၊ နံဝိဘတ်တို့အား နော၊ နာနံ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၉၀. ဗြဟ္မဿု ဝါ.

၁၉၀. ဗြဟ္မသဒ္ဒါမှ နောက်၌ သုဝိဘတ်၌ (ဥအပြုသည်) အချို့ ဖြစ်၏။

---

၁၉၁. နာမှိ.

၁၉၁. နာဝိဘတ်၌။

---

၁၉၂. ပုမကမ္မထာမဒ္ဓါနံ ဝါ သသ္မာသု စ.

၁၉၂. ပုမ၊ ကမ္မ၊ ထာမ၊ အဒ္ဓါ သဒ္ဒါတို့၏ (အဆုံးဗျည်းအား) သ၊ သ္မာ၊ သု ဝိဘတ်တို့၌ အချို့ (ချေခြင်း) ဖြစ်၏။

---

၁၉၃. ယုဝါ သဿိနော.

၁၉၃. ယုဝသဒ္ဒါ၏ သ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့၌။

---

၁၉၄. နော-တ္တာတုမာ.

၁၉၄. အတ္တ၊ တုမ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ (နာဝိဘတ်အား) နောအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၉၅. သုဟိသု နက.

၁၉၅. သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ န၊ က အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၉၆. သ္မာဿ [Pg.14] နာ ဗြဟ္မာ စ.

၁၉၆. သ္မာဝိဘတ်အား နာအပြု ဖြစ်၏၊ ဗြဟ္မသဒ္ဒါမှလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၉၇. ဣမေတာနမေနာ-နွာဒေသေ ဒုတိယာယံ.

၁၉၇. အနွာဒေသ၌ ဒုတိယာဝိဘတ်၌ ဣမ၊ ဧတ သဒ္ဒါတို့အား ဧနအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၉၈. ကိဿ ကော သဗ္ဗာသု.

၁၉၈. ကိံသဒ္ဒါအား ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၌ ကောအပြု ဖြစ်၏။

---

၁၉၉. ကိ သသ္မိံသု ဝါ-နိတ္ထိယံ.

၁၉၉. ဣတ္ထိလိင်မဟုတ်သည်၌ သ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့၌ ကိံသဒ္ဒါအား ကိအပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

၂၀၀. ကိမံသိသု သဟ နပုံသကေ.

၂၀၀. နပုံသကလိင်နှင့်တကွ အံ၊ သိ ဝိဘတ်တို့၌ ကိံသဒ္ဒါအား ကိံအပြု ဖြစ်၏။

---

၂၀၁. ဣမဿိဒံ ဝါ.

၂၀၁. ဣမသဒ္ဒါအား ဣဒံအပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

၂၀၂. အမုဿာဒုံ.

၂၀၂. အမုသဒ္ဒါအား (နပုံသကလိင်၌ သိဝိဘတ်၌) အဒုံအပြု ဖြစ်၏။

---

၂၀၃. သုမှာ-မုဿာ-သ္မာ.

၂၀၃. သုဝိဘတ်၌ အမုသဒ္ဒါအား အသ္မာအပြု ဖြစ်၏။

---

၂၀၄. နံမှိ တိစတုန္နမိတ္ထိယံ တိဿစတဿာ.

၂၀၄. နံဝိဘတ်၌ တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့အား ဣတ္ထိလိင်၌ တိဿ၊ စတဿ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၀၅. တိဿော စတဿော ယောမှိ သဝိဘတ္တီနံ.

၂၀၅. ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော (တိ၊ စတု သဒ္ဒါ) တို့အား တိဿော၊ စတဿော အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၀၆. တီဏိစတ္တာရိ နပုံသကေ.

၂၀၆. နပုံသကလိင်၌ တီဏိ၊ စတ္တာရိ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၀၇. ပုမေ တယောစတ္တာရော.

၂၀၇. ပုလ္လိင်၌ တယော၊ စတ္တာရော အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၀၈. စတုရော ဝါ စတုဿ.

၂၀၈. စတုသဒ္ဒါ၏ သဝိဘတ်၌ စတုရောအပြုသည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

---

၂၀၉. မယမသ္မာ-မှာဿ.

၂၀၉. ယောဝိဘတ်၌ အမှသဒ္ဒါ၏ မယံ အပြုလည်းကောင်း၊ သ္မာဝိဘတ်၌ အသ္မာ၊ မှာ အပြုတို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁၀. နံသေသွ-သ္မာကံမမံ.

၂၁၀. နံဝိဘတ်၊ သုဝိဘတ်တို့၌ အမှသဒ္ဒါ၏ အသ္မာကံ၊ မမံ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁၁. သိမှ-ဟံ.

၂၁၁. သိဝိဘတ်၌ အမှသဒ္ဒါ၏ အဟံ အပြု ဖြစ်၏။

---

၂၁၂. တုမှဿ တုဝံ တွမမှိ စ.

၂၁၂. အံဝိဘတ်၌ တုမှသဒ္ဒါ၏ တုဝံ၊ တွံ အပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁၃. တယာတယီနံ တွ ဝါ တဿ.

၂၁၃. တုမှသဒ္ဒါ၏ တယာ၊ တယီနံ၊ တွ အပြုတို့သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁၄. သ္မာမှိ တွမှာ.

၂၁၄. သ္မာဝိဘတ်၌ တုမှသဒ္ဒါ၏ တွမှာ အပြု ဖြစ်၏။

---

၂၁၅. န္တန္တူနံ န္တော ယောမှိ ပဌမေ.

၂၁၅. ပထမာ ယောဝိဘတ်၌ န္တ၊ န္တု အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ န္တော အပြု ဖြစ်၏။

---

၂၁၆. တံ နံမှိ.

၂၁၆. နံဝိဘတ်၌ တံ အပြု ဖြစ်၏။

---

၂၁၇. တောတာတိတာ [Pg.15] သသ္မာသ္မိံနာသု.

၂၁၇. သ၊ သ္မာ၊ သ္မိံ၊ နာ ဝိဘတ်တို့၌ တော၊ တာ၊ တိ၊ တာ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁၈. ဋဋာအံ ဂေ.

၂၁၈. ဂိဝိဘတ်၌ ဋ၊ ဋာ၊ အံ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁၉. ယောမှိ ဒွိန္နံ ဒုဝေ ဒွေ.

၂၁၉. ယောဝိဘတ်၌ ဒွိသဒ္ဒါ၏ ဒုဝေ၊ ဒွေ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂၀. ဒုဝိန္နံ နံမှိ ဝါ.

၂၂၀. နံဝိဘတ်၌ ဒွိသဒ္ဒါ၏ ဒုဝိန္နံ အပြုသည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

---

၂၂၁. ရာဇဿ ရညံ.

၂၂၁. နံဝိဘတ်၌ ရာဇသဒ္ဒါ၏ ရညံ အပြု ဖြစ်၏။

---

၂၂၂. နာသ္မာသု ရညာ.

၂၂၂. နာဝိဘတ်၊ သ္မာဝိဘတ်တို့၌ ရာဇသဒ္ဒါ၏ ရညာ အပြု ဖြစ်၏။

---

၂၂၃. ရညောရညဿရာဇိနော သေ.

၂၂၃. သဝိဘတ်၌ ရာဇသဒ္ဒါ၏ ရညော၊ ရညဿ၊ ရာဇိနော အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂၄. သ္မိံမှိ ရညေရာဇိနိ.

၂၂၄. သ္မိံဝိဘတ်၌ ရာဇသဒ္ဒါ၏ ရညေ၊ ရာဇိနိ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂၅. သမာသေ ဝါ.

၂၂၅. သမာသ်၌ ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

---

၂၂၆. သ္မိံမှိ တုမှမှာနံ တယိမယိ.

၂၂၆. သ္မိံဝိဘတ်၌ တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ တယိ၊ မယိ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂၇. အံမှိ တံ မံ တဝံ မမံ.

၂၂၇. အံဝိဘတ်၌ တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ တံ၊ မံ၊ တဝံ၊ မမံ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂၈. နာသ္မာသု တယာမယာ.

၂၂၈. နာဝိဘတ်၊ သ္မာဝိဘတ်တို့၌ တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ တယာ၊ မယာ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂၉. တဝ မမ တုယှံ မယှံ သေ.

၂၂၉. သဝိဘတ်၌ တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ တဝ၊ မမ၊ တုယှံ၊ မယှံ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၃၀. ဝံဝါကံ နံမှိ.

၂၃၀. နံဝိဘတ်၌ တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝံ၊ အာကံ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၃၁. ဒုတိယေ ယောမှိ ဝါ.

၂၃၁. ဒုတိယ ယောဝိဘတ်၌ ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

---

၂၃၂. အပါဒါဒေါ ပဒတေကဝါကျေ.

၂၃၂. ဂါထာ၏ အစပါဒ မဟုတ်သော၊ တစ်ခုသော ဝါကျ၌ရှိသော ပုဒ်၏ နောက်၌။

---

၂၃၃. ယောနံဟိသ္မ-ပဉ္စမျာ ဝေါနော.

၂၃၃. ယော၊ နံ၊ ဟိ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့နှင့်တကွ ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့၌ တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝေါ၊ နော အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၃၄. တေမေ နာသေ.

၂၃၄. နာဝိဘတ်၊ သဝိဘတ်တို့၌ တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ တေ၊ မေ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၃၅. အနွာဒေသေ.

၂၃၅. အနွာဒေသ (ထပ်ဆင့်ညွှန်ပြခြင်း) ရှိသော်။

---

၂၃၆. သပုဗ္ဗာ ပဌမန္တာ ဝါ.

၂၃၆. ရှေ့၌ ရှိသော ပုဒ်နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော ပထမာဝိဘတ် အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၃၇. န စ ဝါဟာဟေဝယောဂေ.

၂၃၇. န၊ စ၊ ဝါ၊ ဟ၊ အဟ၊ ဧဝ သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်သော် မဖြစ်ကုန်။

---

၂၃၈. ဒဿနတ္တေ-နာလောစနေ[Pg.16].

၂၃၈. မျက်မှောက်ပြုခြင်း မဟုတ်သော၊ ကြည့်ရှုခြင်း (အာလောစန) အနက်၌။

---

၂၃၉. အာမန္တဏံ ပုဗ္ဗမသန္တံဝ.

၂၃၉. ရှေ့၌ ရှိသော အာမန္တနပုဒ်သည် မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

၂၄၀. န သာမညဝစနမေကတ္ထေ.

၂၄၀. ဧကတ္ထ (အနက်တစ်ခုတည်းရှိခြင်း) ၌ သာမညဝစနပုဒ်သည် မဖြစ်။

---

၂၄၁. ဗဟူသု ဝါ.

၂၄၁. ဗဟုဝုစ်တို့၌ ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ သျာဒိကဏ္ဍော ဒုတိယော.

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း၌ သျာဒိကဏ္ဍ မည်သော ဒုတိယအခန်း ပြီး၏။

---

(၃) တတိယော ကဏ္ဍော (သမာသော)

(၃) တတိယအခန်း (သမာသ်အခန်း)

---

၁. သျာဒိ သျာဒိနေကတ္ထံ.

၁. သျာဒိပုဒ်သည် သျာဒိပုဒ်နှင့် တစ်ခုတည်းသော အနက်ရှိသည် (ဧကတ္ထ) ဖြစ်၏။

---

၂. အသင်္ချံ ဝိဘတ္တိသမ္ပတ္တိသမီပသာကလျာ-ဘာဝယထာ ပစ္ဆာယုဂပဒတ္ထေ.

၂. အသင်္ချပုဒ်သည် ဝိဘတ်၊ သမ္ပတ္တိ၊ သမီပ၊ သာကလျ၊ အဘာဝ၊ ယထာ၊ ပစ္ဆာ၊ ယုဂပဒ အနက်တို့၌ ဖြစ်၏။

---

၃. ယထာ န တုလျေ.

၃. ယထာသဒ္ဒါသည် တုလျ (တူမျှခြင်း) အနက်၌ မဖြစ်။

---

၄. ယာဝါ-ဝဓာရဏေ.

၄. ယာဝသဒ္ဒါသည် အဝဓာရဏ (ပိုင်းခြားခြင်း) အနက်၌ ဖြစ်၏။

---

၅. ပယျပါဗဟိတိရောပုရေပစ္ဆာ ဝါ ပဉ္စမျာ.

၅. ပရိ၊ အပ၊ အာ၊ ဗဟိ၊ တိရော၊ ပုရေ၊ ပစ္ဆာ သဒ္ဒါတို့သည် ပဉ္စမီဝိဘတ်နှင့် ဝါ သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၆. သမီပါယာမေသွနု.

၆. အနုသဒ္ဒါသည် အနီးနှင့် အလျားအနက်တို့၌ သမာသ်ဖြစ်၏။

---

၇. တိဋ္ဌဂွာဒီနိ.

၇. တိဋ္ဌဂု အစရှိသော သမာသ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၈. ဩရေ ပရိ ဝတိ ပါရေ မဇ္ဈေ ဟေဋ္ဌုဒ္ဓါ ဓောန္တော ဝါ ဆဋ္ဌိယာ.

၈. ဩရေ၊ ပရိ၊ ဝတိ၊ ပါရေ၊ မဇ္ဈေ၊ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥဒ္ဓံ၊ အန္တော သဒ္ဒါတို့သည် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်နှင့် ဝါ သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉. တံ နပုံသကံ.

၉. ထို (အဗျယီဘာဝသမာသ်) သည် နပုံသကလိင် ဖြစ်၏။

---

၁၀. အမာဒိ.

၁၀. ထိုသမာသ်၏ အဆုံး၌ အံ အစရှိသော အက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၁. ဝိသေသနမေကတ္ထေန.

၁၁. ဝိသေသနပုဒ်သည် တစ်ခုတည်းသော အနက်ရှိသော ပုဒ်နှင့် သမာသ်ဖြစ်၏။

---

၁၂. နဥ.

၁၂. န သဒ္ဒါသည် သမာသ်ဖြစ်၏။

---

၁၃. ကုပါဒယော [Pg.17] နိစ္စမသျာဒိဝိဓိမှိ.

၁၃. ကု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် အသျာဒိဝိဘတ်စသည် ကင်းသော အနက်၌ အမြဲ သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉. ပါဒယော ဂတာဒျတ္ထေ ပဌမာယ. (ဂဏ)

၉. ပ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် သွားခြင်းစသော အနက်၌ ပထမာဝိဘတ်နှင့် သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀. အစ္စာဒယော ကန္တာဒျတ္ထေ ဒုတိယာယ. (ဂဏ)

၁၀. အတိ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် လွန်မြောက်ခြင်းစသော အနက်၌ ဒုတိယာဝိဘတ်နှင့် သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၁. အဝါဒယော ကုဋ္ဌာဒျတ္ထေ တတိယာယ. (ဂဏ)

၁၁. အဝ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် အရုပ်ဆိုးခြင်းစသော အနက်၌ တတိယာဝိဘတ်နှင့် သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၂. ပရိယာဒယော ဂိလာနာဒျတ္ထေ စတုတ္ထိယာ. (ဂဏ)

၁၂. ပရိ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် နာကျင်ခြင်းစသော အနက်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ်နှင့် သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၃. နျာဒယော ကန္တာဒျတ္ထေ ပဉ္စမိယာ. (ဂဏ)

၁၃. နိ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် ကင်းဆိတ်ခြင်းစသော အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ်နှင့် သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၄. စီ ကြိယတ္ထေဟိ.

၁၄. စီ သဒ္ဒါသည် ကြိယာအနက်ရှိသော သဒ္ဒါတို့နှင့် သမာသ်ဖြစ်၏။

---

၁၅. ဘူသနာ-ဒရာ-နာဒရေသွလံသာသာ.

၁၅. တန်ဆာဆင်ခြင်း၊ ရိုသေခြင်း၊ မရိုသေခြင်း အနက်တို့၌ အလံသဒ္ဒါ၊ သာသဒ္ဒါတို့သည် သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၆. အညေ စ.

၁၆. အခြားသော သဒ္ဒါတို့သည်လည်း သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၇. ဝါ-နေကညတ္ထေ.

၁၇. များစွာသော ပုဒ်တို့သည် အခြားသော အနက်၌ ဝါ သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၈. တတ္ထ ဂဟေတွာ တေန ပဟရိတွာ ယုဒ္ဓေ သရူပံ.

၁၈. ထိုသမာသ်၌ 'ဤအရာကို ကိုင်၍ ဤအရာဖြင့် ရိုက်နှက်လျက် တိုက်ခိုက်ခြင်း' ဟူသော အနက်၌ တူသော ရူပရှိသော ပုဒ်တို့သည် သမာသ်ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၉. စတ္ထေ.

၁၉. စ-သဒ္ဒါ၏ အနက်၌ သမာသ်ဖြစ်၏။

---

၂၀. သမာဟာရေ နပုံသကံ.

၂၀. သမာဟာရ (စုပေါင်းခြင်း) အနက်ရှိသော သမာသ်သည် နပုံသကလိင် ဖြစ်၏။

---

၂၁. သင်္ချာဒိ.

၂၁. သင်္ချာစသော သဒ္ဒါတို့သည် နပုံသကလိင် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂. ကွစေ-ကတ္တဉ္စ ဆဋ္ဌိယာ.

၂၂. ဆဋ္ဌီသမာသ်၌ အချို့သောအရပ်၌ ဧကဝုစ်အဖြစ်လည်း ဖြစ်၏။

---

၂၃. သျာဒီသု ရဿော.

၂၃. သျာဒိဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ရဿပြုခြင်း ဖြစ်၏။

---

၂၄. ဃပဿန္တဿာ-ပ္ပဓာနဿ.

၂၄. အပဓာနဖြစ်သော ဃ၊ ပ အဆုံးရှိသော ပုဒ်၏ အဆုံးကို ရဿပြု၏။

---

၂၅. ဂေါဿု.

၂၅. ဂေါ သဒ္ဒါ၏ အဆုံးကို သျာဒိဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ရဿပြု၏။

---

၂၆. ဣတ္ထိယမတွာ.

၂၆. ဣတ္ထိလိင်၌ အာ အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်း ဖြစ်၏။

---

၂၇. နဒါဒိတော ငီ.

၂၇. နဒီ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ဏီ (ဤ) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄. ဂေါတော ဝါ. (ဂဏ)

၁၄. ဂေါ သဒ္ဒါမှ နောက်၌ ဝါ ဏီ (ဤ) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၈. ယက္ခာဒိတွိနီ [Pg.18] စ.

၂၈. ယက္ခ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ဣနီ ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၂၉. အာရာမိကာဒီဟိ.

၂၉. အာရာမိက အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌လည်း ဣနီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅. သညာယံ မာနုသော. (ဂဏ)

၁၅. သညာ (အမည်) အနက်၌ မာနုသ သဒ္ဒါမှ နောက်၌ ဏီ (ဤ) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၀. ယုဝဏ္ဏေဟိ နီ.

၃၀. ယု၊ ဝဏ္ဏ အက္ခရာအဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ဏီ (ဤ) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၁. က္တိမှာ-ညတ္ထေ.

၃၁. တိ ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော သဒ္ဒါမှ နောက်၌ အခြားသော အနက်၌ ဏီ (ဤ) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၂. ဃရဏျာဒယော.

၃၂. ဃရဏီ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

၁၆. အာစရိယာ ဝါ ယလောပေါ စ. (ဂဏ)

၁၆. ဆရာတို့၏ အလိုအားဖြင့် ဝါ ဏီပစ္စည်း ဖြစ်၍ ယ-အက္ခရာကို ချေခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၃၃. မာတုလာဒိတွာနီ ဘရိယာယံ.

၃၃. မယား (ဇနီး) အနက်၌ မာတုလ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ အာနီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇. အဘရိယာယံ ခတ္တိယာ ဝါ. (ဂဏ)

၁၇. မယားမဟုတ်သော အနက်၌ ခတ္တိယ သဒ္ဒါမှ နောက်၌ ဝါ အာနီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈. ပုန္နာမသ္မာ ယောဂါ အပါလကန္တာ. (ဂဏ)

၁၈. ပါလက အဆုံးမရှိသော ယောဂဖြစ်သော ပုလ္လိင်နာမ်မှ နောက်၌ ဣတ္ထိလိင်ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၄. ဥပမာသံဟိတသဟိတသံယတသဟသဖဝါမလက္ခဏာဒိတူရုတူ.

၃၄. ဥပမာ၊ သံဟိတ၊ သဟိတ၊ သံယတ၊ သဟ၊ သဖ၊ ဝါမ၊ လက္ခဏာဒိတို့၏ နောက်၌ ရှိသော ဥရုသဒ္ဒါ၏ ဥကို ဦ ပြု၏။

---

၃၅. ယုဝါ တိ.

၃၅. ‘ယုဝါ’ ဟူသည်ကား။

---

၃၆. န္တန္တူနံ ငီမှိတော ဝါ.

၃၆. နန္တ၊ ဥန္တတို့၏ ဦပစ္စည်းနောင်၌ အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

---

၃၇. ဘဝတော ဘောတော.

၃၇. ဘဝန္တသဒ္ဒါ၏ ‘ဘောတော’ ဖြစ်၏။

---

၃၈. ဂေါဿာ-ဝင.

၃၈. ဂေါသဒ္ဒါ၏ ‘ဝ’ နှင့် ‘အင်’ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၉. ပုထုဿ ပထဝပုထဝါ.

၃၉. ပုထုသဒ္ဒါ၏ ပထဝ၊ ပုထဝါတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၀. သမာသန္တွ.

၄၀. သမာသန္တဖြစ်ခြင်းကား။

---

၄၁. ပါပါဒီဟိ ဘူမိယာ.

၄၁. ပါပအစရှိသော ပုဒ်တို့နောင် ဘူမိသဒ္ဒါ၏ (ပြောင်းလဲခြင်း) ဖြစ်၏။

---

၄၂. သင်္ချာဟိ.

၄၂. သင်္ချာတို့နောင်၌။

---

၄၃. နဒီဂေါဒါဝရီနံ.

၄၃. နဒီ၊ ဂေါဒါဝရီ သဒ္ဒါတို့၏။

---

၄၄. အသင်္ချေဟိ စာင်္ဂုလျာနညာသင်္ချတ္ထေသု.

၄၄. အသင်္ချေယျ၊ အင်္ဂုလိသဒ္ဒါတို့၏ အခြားသော အသင်္ချေယျအနက်တို့၌လည်းကောင်း။

---

၄၅. ဒီဃာဟောဝဿေကဒေသေဟိ [Pg.19] စ ရတ္တျာ.

၄၅. ဒီဃ၊ အဟ၊ ဝဿ၊ ဧကဒေသသဒ္ဒါတို့နောင် ရတ္တိသဒ္ဒါ၏ (ပြောင်းလဲခြင်း) လည်းကောင်း။

---

၄၆. ဂေါတွစတ္ထေ စာလောပေ.

၄၆. ဂေါသဒ္ဒါ၏ အနက်၌ အချို့ ချေခြင်း မရှိသည်၌လည်းကောင်း။

---

၄၇. ရတ္တိန္ဒိဝဒါရဂဝစတုရဿာ.

၄၇. ရတ္တိန္ဒိဝ၊ ဒါရဂဝ၊ စတုရဿ သဒ္ဒါတို့သည် (ပြီးကုန်၏)။

---

၄၈. အာယာမေ-နုဂဝံ.

၄၈. အလျားအနက်၌ အနုဂဝံသဒ္ဒါ ဖြစ်၏။

---

၄၉. အက္ခိသ္မာ-ညတ္ထေ.

၄၉. အက္ခိသဒ္ဒါနောင် အခြားသောအနက်၌ (အပစ္စည်း) ဖြစ်၏။

---

၅၀. ဒါရုမဟျင်္ဂုလျာ.

၅၀. ဒါရု၊ မဟီ၊ အင်္ဂုလိသဒ္ဒါတို့၏။

---

၅၁. စိ ဝီတိဟာရေ.

၅၁. ဝီတိဟာရအနက်၌ ‘စိ’ (ပစ္စည်း) ဖြစ်၏။

---

၅၂. လ္တွိတ္ထိယူဟိ ကော.

၅၂. ဣကာရ၊ ဣတ္ထိသဒ္ဒါ၊ ဦကာရတို့နောင် ကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၅၃. ဝါ-ညတော.

၅၃. အခြားသော ပုဒ်မှ အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

---

၅၄. ဥတ္တရပဒေ.

၅၄. နောင်ပုဒ်၌။

---

၅၅. ဣမဿိဒံ.

၅၅. ဣမသဒ္ဒါ၏ ဣဒံ ဖြစ်၏။

---

၅၆. ပုံ ပုမဿ ဝါ.

၅၆. ပုဒ်၏ ပုမသဒ္ဒါ ဖြစ်ခြင်းသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

---

၅၇. ဋ န္တန္တူနံ.

၅၇. နန္တ၊ ဥန္တတို့၏ ဋပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၅၈. အ.

၅၈. အ ဖြစ်၏။

---

၅၉. မနာဒျာပါဒီန မော မယေစ.

၅၉. မနောအစရှိသော ပုဒ်၊ အာပအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ မယပစ္စည်းနောင်၌ ဩကာရ ဖြစ်ခြင်းလည်းကောင်း။

---

၆၀. ပရဿ သင်္ချာသု.

၆၀. သင်္ချာတို့၌ နောက်ပုဒ်၏ (အက္ခရာပြောင်းလဲခြင်း) ဖြစ်၏။

---

၆၁. ဇနေ ပုထဿု.

၆၁. ဇနသဒ္ဒါနောင်၌ ပုထုသဒ္ဒါ၏ (ပုထ ဖြစ်ခြင်း)။

---

၆၂. သော ဆဿာ-ဟာယတနေ ဝါ.

၆၂. အာယတနသဒ္ဒါနောင် ဆသဒ္ဒါ၏ သော ဖြစ်ခြင်းသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

---

၆၃. လ္တုပိတာဒီန မာရင်္ဂရင်္ဂ.

၆၃. လုသဒ္ဒါ၊ ပိတုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အာရင်္ဂ၊ အရင်္ဂ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၆၄. ဝိဇ္ဇာယောနိသမ္ဗန္ဓာနမာ တတြ စတ္ထေ.

၆၄. ဝိဇ္ဇာ၊ ယောနိ ဆက်စပ်ပတ်သက်သော သဒ္ဒါတို့၏ ထိုအနက်၌လည်းကောင်း၊ စအနက်၌လည်းကောင်း အာကာရဖြစ်၏။

---

၆၅. ပုတ္တေ.

၆၅. ပုတ္တသဒ္ဒါနောင်၌။

---

၆၆. စိသ္မိံ.

၆၆. စိပစ္စည်းနောင်၌။

---

၆၇. ဣတ္ထိယံ [Pg.20] ဘာသိတပုမိတ္ထီ ပုမေဝေ-ကတ္ထေ.

၆၇. ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော၊ ပုလ္လိင်၌လည်း အနက်တူစွာ အပြောရှိသော ပုဒ်သည် ပုလ္လိင်ကဲ့သို့သာ ဖြစ်၏။

---

၆၈. ကွစိ ပစ္စယေ.

၆၈. အချို့သော ပစ္စည်းနောင်၌။

---

၆၉. သဗ္ဗာဒယော ဝုတ္တိမတ္ထေ.

၆၉. သဗ္ဗအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ဝုတ္တိအနက်၌ (ပုလ္လိင်ကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

၇၀. ဇာယာယ ဇယံ ပတိမှိ.

၇၀. ပတိသဒ္ဒါနောင်၌ ဇာယာသဒ္ဒါ၏ ဇယဖြစ်၏။

---

၇၁. သညာယ မုဒေါဒကဿ.

၇၁. သညာအနက်၌ မုဒုသဒ္ဒါ၊ ဥဒကသဒ္ဒါတို့၏ (ပြောင်းလဲခြင်း) ဖြစ်၏။

---

၇၂. ကုမ္ဘာဒီသု ဝါ.

၇၂. ကုမ္ဘအစရှိသော သဒ္ဒါတို့နောင်၌ အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

---

၇၃. သောတာဒီသူ လောပေါ.

၇၃. သောတအစရှိသော သဒ္ဒါတို့နောင်၌ ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

၇၄. ဋ နဥဿ.

၇၄. နုသဒ္ဒါ၏ ဋပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၇၅. အန သရေ.

၇၅. သရနောက်ရှိသော် အန-အပြု ဖြစ်၏။

---

၇၆. နခါဒယော.

၇၆. နခအစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇၇. နဂေါ ဝါ-ပ္ပာဏိနိ.

၇၇. ပါဏိနိကျမ်း၌ နဂ-သဒ္ဒါသည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။

---

၇၈. သဟဿ သောညတ္ထေ.

၇၈. သုညအနက်၌ သဟဿသဒ္ဒါ၏ သော-အပြု ဖြစ်၏။

---

၇၉. သညာယံ.

၇၉. သညာ (အမည်) အနက်၌ ဖြစ်၏။

---

၈၀. အပ္ပစ္စက္ခေ.

၈၀. အပစ္စက္ခ (မျက်မှောက်မဟုတ်သော) အနက်၌ ဖြစ်၏။

---

၈၁. အကာလေ သကတ္ထေ.

၈၁. အခါမဟုတ်သည်၌ မိမိအနက်၌ ဖြစ်၏။

---

၈၂. ဂန္ထန္တာ-ဓိကျေ.

၈၂. ကျမ်းအဆုံး၌လည်းကောင်း၊ အလွန်အကဲဖြစ်ခြင်း၌လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၈၃. သမာနဿ ပက္ခာဒီသု ဝါ.

၈၃. ပက္ခအစရှိသည်တို့နောက်ရှိသော် သမာနသဒ္ဒါ၏ သ-အပြု ဝိကပ်ဖြစ်၏။

---

၈၄. ဥဒရေ ဣယေ.

၈၄. ဥဒရသဒ္ဒါ၌ အိယ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၈၅. ရီရိက္ခကေသု.

၈၅. ရီ၊ ရိက္ခက သဒ္ဒါတို့၌ ဖြစ်၏။

---

၈၆. သဗ္ဗာဒီနမာ.

၈၆. သဗ္ဗအစရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့၏ အာ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၈၇. န္တကိမိမာနံ ဋာကီဋီ.

၈၇. န္တ၊ ကိံ၊ ဣမ သဒ္ဒါတို့၏ ဌာ၊ ကီ၊ ဋီ-အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၈၈. တုမှာ-မှာနံ တာမေကသ္မိံ.

၈၈. ဧကဝုစ်၌ တုမှ၊ အမှ သဒ္ဒါတို့၏ တ၊ မ-အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၈၉. တံ [Pg.21] မမ-ညတြ.

၈၉. အခြားသောဝိဘတ်၌ တံ၊ မမ-အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉၀. ဝေ-တဿေဋ.

၉၀. ဝေ-သဒ္ဒါနောက်ရှိသော် တဿသဒ္ဒါ၏ ဧတ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၉၁. ဝိဓာဒီသု ဒွိဿ ဒု.

၉၁. ဝိဓာအစရှိသည်တို့နောက်ရှိသော် ဒွိသဒ္ဒါ၏ ဒု-အပြု ဖြစ်၏။

---

၉၂. ဒိ ဂုဏာဒီသု.

၉၂. ဂုဏအစရှိသည်တို့နောက်ရှိသော် ဒွိသဒ္ဒါ၏ ဒိ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၉၃. တီသွ.

၉၃. တိသဒ္ဒါ၌လည်း ဖြစ်၏။

---

၉၄. အာ သင်္ချာယာသတာဒေါနညတ္ထေ.

၉၄. တစ်ရာမှတစ်ပါးသော သံချာ၏ အခြားအနက်၌မဟုတ်သော် အာ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၉၅. တိဿေ.

၉၅. တိသဒ္ဒါ၏ တိဿ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၉၆. စတ္တာလီသာဒေါ ဝါ.

၉၆. စတ္တာလီသအစရှိသည်တို့နောက်ရှိသော် (အာ-အပြု) ဝိကပ်ဖြစ်၏။

---

၉၇. ဒွိဿာ စ.

၉၇. ဒွိသဒ္ဒါ၏လည်း အာ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၉၈. ဗာစတ္တာလီသာ ဒေါ.

၉၈. စတ္တာလီသအစရှိသည်တို့နောက်ရှိသော် ဒွိသဒ္ဒါ၏ ဗာ၊ ဒေါ-အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉၉. ဝီသတိဒသေသု ပဉ္စဿ ပဏ္ဏပန္နာ.

၉၉. ဝီသတိ၊ ဒသတို့နောက်ရှိသော် ပဉ္စသဒ္ဒါ၏ ပဏ္ဏ၊ ပန္န-အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၀. စတုဿ စုစော ဒသေ.

၁၀၀. ဒသသဒ္ဒါနောက်ရှိသော် စတုသဒ္ဒါ၏ စု၊ စော-အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၁. ဆဿ သော.

၁၀၁. ဆသဒ္ဒါ၏ သော-အပြု ဖြစ်၏။

---

၁၀၂. ဧကဋ္ဌာနမာ.

၁၀၂. ဧကသဒ္ဒါရှိရာဌာန၌ အာ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၁၀၃. ရ သင်္ချာတော ဝါ.

၁၀၃. သံချာသဒ္ဒါမှနောက်၌ ရ-အပြု ဝိကပ်ဖြစ်၏။

---

၁၀၄. ဆတီဟိ ဠော စ.

၁၀၄. ဆ၊ တိ သဒ္ဒါတို့၏ ဠ-အပြုလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၅. စတုတ္ထတတိယာနမဍ္ဎုဍ္ဎဘိယာ.

၁၀၅. စတုတ္ထ၊ တတိယ သဒ္ဒါတို့၏ အဍ္ဎုဍ္ဎ၊ အဘိ-အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၆. ဒုတိယဿ သဟ ဒိယဍ္ဎဒိဝဍ္ဎာ.

၁၀၆. ဒုတိယသဒ္ဒါ၏ သဟသဒ္ဒါနှင့်တကွ ဒိယဍ္ဎ၊ ဒိဝဍ္ဎ-အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၇. သရေ ကဒ ကုဿုတ္တရတ္ထေ.

၁၀၇. သရနောက်ရှိသော် ဥတ္တရအနက်၌ ကု-သဒ္ဒါ၏ ကဒ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၁၀၈. ကာ-ပ္ပတ္ထေ.

၁၀၈. အပတ္ထ (အလိုမရှိအပ်သော) အနက်၌ ကု-သဒ္ဒါ၏ ကာ-အပြု ဖြစ်၏။

---

၁၀၉. ပုရိသေ ဝါ.

၁၀၉. ပုရိသသဒ္ဒါနောက်ရှိသော် (ကု-သဒ္ဒါ၏ ကာ-အပြု) ဝိကပ်ဖြစ်၏။

---

၁၁၀. ပုဗ္ဗာ-ပရဇ္ဇသာယမဇ္ဈေဟာ-ဟဿ ဏှော.

၁၁၀. ပုဗ္ဗ၊ အပရ၊ အဇ္ဇ၊ သာယ၊ မဇ္ဈ၊ ဣဟ-သဒ္ဒါတို့နောက်ရှိသော် အဟ-သဒ္ဒါ၏ ဏှ-အပြု ဖြစ်၏။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ သမာသကဏ္ဍော တတိယော.

ဤသို့လျှင် မောဂ္ဂလ္လာန်သဒ္ဒါကျမ်း၌ တတိယမြောက်ဖြစ်သော သမာသကဏ္ဍသည် ပြီး၏။

---

(၄) စတုတ္ထော ကဏ္ဍော (ဏာဒိ)

(၄) စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သော ဏာဒိကဏ္ဍ။

---

၁. ဏော [Pg.22] ဝါ ပစ္စေ.

၁. ပစ္စသဒ္ဒါနောက်၌ ဏ-ပစ္စည်း ဝိကပ်ဖြစ်၏။

---

၂. ဝစ္ဆာဒိတော ဏာနဏာယနာ.

၂. ဝစ္ဆအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဏ၊ အဏ၊ အာယန-ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၉. ကတာ ဏိယောဝ. (ဂဏ)

၁၉. ကတသဒ္ဒါမှ စသည်တို့နောက်၌ အပေါင်း (ဂိုဏ်း) အနက်၌ ဏိယပစ္စည်းသာ ဖြစ်၏။

---

၂၀. ကဏှော ဗြာဟ္မဏေ. (ဂဏ)

၂၀. ကဏှသဒ္ဒါမှ ပုဏ္ဏားအပေါင်း (ဂိုဏ်း) အနက်၌ (ဏိယပစ္စည်း) ဖြစ်၏။

---

၃. ကတ္တိကာဝိဓဝါဒီဟိ ဏေယျဏေရာ.

၃. ကတ္တိကာသဒ္ဒါ၊ ဝိဓဝါသဒ္ဒါမှ စသည်တို့နောက်၌ ဏေယျ၊ ဏေရပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄. ဏျ ဒိစ္စာဒီဟိ.

၄. ဒိစ္စသဒ္ဒါမှ စသည်တို့နောက်၌ ဏျပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၅. အာ ဏိ.

၅. အာသဒ္ဒါမှ ဏိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၆. ရာဇတော ညော ဇာတိယံ.

၆. ရာဇသဒ္ဒါမှ ဇာတ် (အမျိုး) အနက်၌ ညပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၇. ခတ္တာ ယိယာ.

၇. ခတ္တသဒ္ဒါမှ ယိယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၈. မနုတော ဿသဏ.

၈. မနုသဒ္ဒါမှ ဿသဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉. ဇနပဒနာမသ္မာ ခတ္တိယာ ရညေ စ ဏော.

၉. ဇနပုဒ်အမည်ရှိသော သဒ္ဒါမှ မင်းအမျိုး (ခတ္တိယ) အနက်၌လည်းကောင်း၊ မင်း (ရာဇာ) အနက်၌လည်းကောင်း ဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀. ဏျ ကုရုသိဝီဟိ.

၁၀. ကုရုသဒ္ဒါ၊ သိဝိသဒ္ဒါတို့နောက်၌ ဏျပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁. ဏ ရာဂါ တေန ရတ္တံ.

၁၁. ရာဂသဒ္ဒါမှ 'ထိုဆေးဖြင့် ဆိုးအပ်သော' အနက်၌ ဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂. နက္ခတ္တေ-နိန္ဒုယုတ္တေန ကာလေ.

၁၂. လနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်သဒ္ဒါမှ 'ထိုနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သော ကာလ' အနက်၌ (ဏပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

၁၃. သာ-ဿ ဒေဝတာ ပုဏ္ဏမာသီ.

၁၃. 'ထိုသူအား ကိုးကွယ်ရာနတ် ဖြစ်၏' ဟူသော အနက်၌လည်းကောင်း၊ 'လပြည့်' အနက်၌လည်းကောင်း။

---

၁၄. တမဓီတေ တံ ဇာနာတိ ကဏိကာ စ.

၁၄. 'ထိုကျမ်းကို သင်အံ့တတ်၏၊ သိတတ်၏' ဟူသော အနက်၌လည်းကောင်း၊ 'ကဏိကာ' အနက်၌လည်းကောင်း။

---

၁၅. တဿ ဝိသယေ ဒေသေ.

၁၅. 'ထိုသူ၏ ကျက်စားရာအရပ်' ဟူသော အနက်၌လည်းကောင်း၊ 'တိုင်းပြည်' အနက်၌လည်းကောင်း။

---

၁၆. နိဝါသေ တန္နာမေ.

၁၆. 'နေထိုင်ရာအရပ်' ဟူသော အနက်၌လည်းကောင်း၊ 'ထိုအရပ်၏ အမည်ရှိသော' အနက်၌လည်းကောင်း။

---

၁၇. အဒူရဘဝေ.

၁၇. 'မနီးမဝေး (အနီး) ၌ ဖြစ်သော' အနက်၌။

---

၁၈. တေန နိဗ္ဗတ္တေ.

၁၈. 'ထိုအရပ်ဖြင့် ဖြစ်ထွန်းအပ်သော' အနက်၌။

---

၁၉. တမီဓတ္ထိ[Pg.23].

၁၉. 'ထိုအရပ်၌ ဤအရာသည် ရှိ၏' ဟူသော အနက်၌။

---

၂၀. တတြ ဘဝေ.

၂၀. 'ထိုအရပ်၌ ဖြစ်သော' အနက်၌။

---

၂၁. အဇ္ဇာဒီဟိ တနော.

၂၁. အဇ္ဇသဒ္ဒါမှ စသည်တို့နောက်၌ တနပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၂. ပုရာတော ဏော စ.

၂၂. ပုရာသဒ္ဒါမှ ဏပစ္စည်းလည်းကောင်း (တနပစ္စည်းလည်းကောင်း) ဖြစ်၏။

---

၂၃. အမာတွစ္စော.

၂၃. အမာသဒ္ဒါမှ တစ္စပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၄. မဇ္ဈာဒိတွိမော.

၂၄. မဇ္ဈသဒ္ဒါမှ စသည်တို့နောက်၌ တ္ဝိမပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၅. ကဏ ဏေယျ ဏေယျက ယိယာ.

၂၅. ကဏပစ္စည်း၊ ဏေယျပစ္စည်း၊ ဏေယျကပစ္စည်း၊ ယိယပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၆. ဏိကော.

၂၆. ဏိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၇. တမဿ သိပ္ပံ သီလံ ပဏျံ ပဟရဏံ ပယောဇနံ.

၂၇. 'ထိုအတတ်သည် ဤသူ၏ အတတ်ဖြစ်၏' (သိပ္ပ)၊ 'သီလ/အလေ့' (သီလ)၊ 'ရောင်းကုန်' (ပဏျ)၊ 'လက်နက်' (ပဟရဏ)၊ 'အကျိုး' (ပယောဇန) ဟူသော အနက်တို့၌။

---

၂၈. တံ ဟန္တ ရဟတိ ဂစ္ဆတုဉ္ဆတိ စရတိ.

၂၈. 'ထိုအရာကို သတ်တတ်၏' (ဟန္တာ)၊ 'ထိုအရာနှင့် ထိုက်တန်၏' (ရဟတိ)၊ 'ထိုအရပ်သို့ သွားတတ်၏' (ဂစ္ဆတိ)၊ 'ထိုအရာကို ရှာဖွေတတ်၏' (ဥဉ္ဆတိ)၊ 'ထိုအရပ်၌ ကျင့်တတ်၏' (စရတိ) ဟူသော အနက်တို့၌။

---

၂၉. တေန ကတံ ကီတံ ဗဒ္ဓမဘိသင်္ခတံ သံသဋ္ဌံ ဟတံ ဟန္တိ ဇိတံ ဇယတိ ဒိဗ္ဗတိ ခဏတိ တရတိ စရတိ ဝဟတိ ဇီဝတိ.

၂၉. 'ထိုအရာဖြင့် ပြုအပ်၏' (ကတ)၊ 'ဝယ်အပ်၏' (ကီတ)၊ 'ချည်နှောင်အပ်၏' (ဗဒ္ဓ)၊ 'စီရင်အပ်၏' (အဘိသင်္ခတ)၊ 'ရောနှောအပ်၏' (သံသဋ္ဌ)၊ 'သတ်အပ်၏' (ဟတ)၊ 'သတ်တတ်၏' (ဟန္တိ)၊ 'အောင်အပ်၏' (ဇိတ)၊ 'အောင်တတ်၏' (ဇယတိ)၊ 'ကစားတတ်၏' (ဒိဗ္ဗတိ)၊ 'တူးတတ်၏' (ခဏတိ)၊ 'ကူးတတ်၏' (တရတိ)၊ 'ကျင့်တတ်၏' (စရတိ)၊ 'ရွက်ဆောင်တတ်၏' (ဝဟတိ)၊ 'အသက်မွေးတတ်၏' (ဇီဝတိ) ဟူသော အနက်တို့၌။

---

၃၀. တဿ သံဝတ္တတိ.

၃၀. 'ထိုသူအား ဖြစ်ပေါ်စေတတ်၏' (သံဝတ္တတိ) ဟူသော အနက်၌။

---

၃၁. တတော သမ္ဘူတမာဂတံ.

၃၁. 'ထိုမှ ဖြစ်ထွန်းအပ်၏' (သမ္ဘူတ)၊ 'ထိုမှ လာအပ်၏' (အာဂတ) ဟူသော အနက်တို့၌။

---

၃၂. တတ္ထ ဝသတိ ဝိဒိတော ဘတ္တော နိယုတ္တော.

၃၂. 'ထိုအရပ်၌ နေတတ်၏' (ဝသတိ)၊ 'ထိုအရပ်၌ သိအပ်၏' (ဝိဒိတ)၊ 'ထိုအရပ်၌ သက်ဝင်ယုံကြည်အပ်၏' (ဘတ္တ)၊ 'ထိုအရပ်၌ ခန့်အပ်၏' (နိယုတ္တ) ဟူသော အနက်တို့၌။

---

၃၃. တဿိဒံ.

၃၃. 'ထိုသူ၏ ဤဥစ္စာဖြစ်၏' ဟူသော အနက်၌။

---

၃၄. ဏော.

၃၄. ဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၅. ဂဝါဒီဟိ ယော.

၃၅. ဂေါသဒ္ဒါမှ စသည်တို့နောက်၌ ယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၆. ပိတိတော ဘာတရိ ရေယျဏ.

၃၆. ပိတုသဒ္ဒါမှ ညီနောင် (ဘာတာ) အနက်၌ ရေယျဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၇. မာတိတော စ ဘဂိနိယံ ဆော.

၃၇. မာတုသဒ္ဒါမှ နှမ (ဘဂိနီ) အနက်၌ ဆပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၈. မာတာပိတူသွာ-မဟော.

၃၈. မာတုသဒ္ဒါ၊ ပိတုသဒ္ဒါတို့နောက်၌ အာမဟပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၉. ဟိတေ [Pg.24] ရေယျဏ.

၃၉. 'အစီးအပွားဖြစ်ခြင်း' (ဟိတ) အနက်၌ ရေယျဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၄၀. နိန္ဒာ-ညာတ-ပ္ပပဋိဘာဂရဿ ဒယာသညာသု ကော.

၄၀. ကဲ့ရဲ့ခြင်း (နိန္ဒာ)၊ မသိအပ်သေးသော အနက် (အညာတ)၊ အနည်းငယ် (အပ္ပ)၊ ပုံတူ (ပဋိဘာဂ)၊ အတို (ရဿ)၊ သနားခြင်း (ဒယာ)၊ အမှတ်သညာ (သညာ) ဟူသော အနက်တို့၌ ကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၁. ဝတ္ထိတော ဣဝတ္ထေ ဧယျော. (ဂဏ)

၂၁. ဝတ္ထိသဒ္ဒါမှ ဝတ္ထိ၏ အနက်၌ ဧယျပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်း)

---

၂၂. သိလာယ ဏေယျော စ. (ဂဏ)

၂၂. သီလာသဒ္ဒါမှ ဏေယျပစ္စည်းလည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်း)

---

၂၃. သာခါဒီဟိ ဣယော. (ဂဏ)

၂၃. သာခါအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဣယပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်း)

---

၂၄. မုခါဒီဟိ ယော. (ဂဏ)

၂၄. မုခအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ယပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်း)

---

၂၅. အာကသ္မိကေ ဘိဓေယေ ဤယော. (ဂဏ)

၂၅. အမှတ်တမဲ့ဖြစ်သောအနက်ကို ဟောအပ်သည်ရှိသော် ဤယပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်း)

---

၂၆. သက္ကရာဒီဟိ ဏော. (ဂဏ)

၂၆. သက္ကရာအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဏပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်း)

---

၂၇. အင်္ဂုလျာဒီဟိ ဏိကော. (ဂဏ)

၂၇. အင်္ဂုလိအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဏိကပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်း)

---

၄၁. တမဿ ပရိမာဏံ ဏိကော စ.

၄၁. ထိုအရာ၏ အတိုင်းအရှည် ပမာဏအနက်၌ ဏိကပစ္စည်းလည်း သက်၏။

---

၄၂. ယတေ-တေဟိ တ္တကော.

၄၂. ယ၊ တ၊ ဧတ သဒ္ဒါတို့မှ တ္တကပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၃. သဗ္ဗာ စာ-ဝန္ထု.

၄၃. သဗ္ဗသဒ္ဒါမှ အာပြုခြင်းနှင့်တကွ ဝန္တုပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၄. ကိမှာ ရတိ ရီဝ ရီဝတက ရိတ္တကာ.

၄၄. ကိံသဒ္ဒါမှ ရတိ၊ ရီဝ၊ ရီဝတက၊ ရိတ္တက ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၄၅. သဉ္ဇာတံ တာရကာဒိတွိတော.

၄၅. ဖြစ်ပွားပြီးသောအနက်၌ တာရကာအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဣတပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၆. မာနေ မတ္တော.

၄၆. အတိုင်းအရှည် ပမာဏအနက်၌ မတ္တပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၇. တဂ္ဃော စုဒ္ဓံ.

၄၇. အထက်ဟူသောအနက်၌၎င်း တဂ္ဃပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၈. ဏော စ ပုရိသာ.

၄၈. ပုရိသသဒ္ဒါမှ ဏပစ္စည်းလည်း သက်၏။

---

၄၉. အယုဘဒွိတီဟံသေ.

၄၉. အာယု၊ ဘ၊ ဒွီဟ၊ တီဟ၊ အံသ သဒ္ဒါတို့မှ (မတ္တပစ္စည်း သက်၏။)

---

၅၀. သင်္ချာယ သစ္စုတီသာ-သ, ဒသန္တာ-ဓိကာ-သ္မိံ သတသဟဿေ ဍော.

၅၀. သင်္ချာနှင့်တကွဖြစ်သော၊ သုံးဆယ် (တိံသ) အစရှိသည် အဆုံးရှိသော၊ ဆယ်ခုလွန်သော သတသဟဿသဒ္ဒါမှ ဍပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၁. တဿ ပူရဏေ-ကာဒသာဒိတော ဝါ.

၅၁. ထိုသင်္ချာ၏ ပြည့်ကြောင်းအနက်၌ ဧကာဒသအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဝါ-အချို့ ပစ္စည်းသက်၏။

---

၅၂. မ [Pg.25] ပဉ္စာဒိကတီဟိ.

၅၂. ပဉ္စအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ၎င်း၊ တိသဒ္ဒါမှ၎င်း မပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၃. သတာဒီနမိ စ.

၅၃. သတအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ၎င်း ဣပစ္စည်းလည်း သက်၏။

---

၅၄. ဆာ ဋ္ဌဋ္ဌမာ.

၅၄. ဆသဒ္ဒါမှ ဋ္ဌပစ္စည်း၎င်း၊ ဋ္ဌမပစ္စည်း၎င်း သက်ကုန်၏။

---

၅၅. ဧကာ ကာကျ-သဟာယေ.

၅၅. ဧကသဒ္ဒါမှ အဖော်မရှိခြင်း 'တစ်ယောက်တည်း' ဟူသောအနက်၌ ကပစ္စည်း၎င်း၊ အာကျပစ္စည်း၎င်း သက်ကုန်၏။

---

၅၆. ဝစ္ဆာဒီဟိ တနုတ္တေ တရော.

၅၆. ဝစ္ဆအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နုပျိုငယ်ရွယ်သော 'တနုတ္တ' အနက်၌ တရပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၇. ကိမှာ နိဒ္ဓါရဏေ ရတရ ရတမာ.

၅၇. ကိံသဒ္ဒါမှ ထုတ်နုတ်ခြင်း 'နိဒ္ဓါရဏ' အနက်၌ ရတရပစ္စည်း၎င်း၊ ရတမပစ္စည်း၎င်း သက်ကုန်၏။

---

၅၈. တေန ဒတ္တေ လိယာ.

၅၈. ထိုသူသည် ပေးအပ်သော 'ဒတ္တ' အနက်၌ လိယပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၉. တဿ ဘာဝကမ္မေသု တ္တ တာ တ္တန ဏျ ဏေယျဏိယ ဏိယာ.

၅၉. ထိုသူ၏ အဖြစ် 'ဘာဝ' အနက်နှင့် ပြုအပ်သော အမှု 'ကမ္မ' အနက်တို့၌ တ္တ၊ တာ၊ တ္တန၊ ဏျ၊ ဏေယျ၊ ဏိယ၊ ဏိယာ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၆၀. ဗျ ဝဒ္ဓဒါသာ ဝါ.

၆၀. ဗျသဒ္ဒါ၊ ဝဒ္ဓသဒ္ဒါ၊ ဒါသသဒ္ဒါတို့မှ ဝါ-အချို့ ပစ္စည်းသက်၏။

---

၆၁. နဏ ယုဝါ ဗော စ ဝဿ.

၆၁. ဝဿသဒ္ဒါမှ နဏပစ္စည်း၊ ယုဝပစ္စည်း၊ ဗောပစ္စည်းလည်း သက်ကုန်၏။

---

၆၂. အဏွာဒိတွိမော.

၆၂. အဏုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဣမပစ္စည်း သက်၏။

---

၆၃. ဘာဝါ တေန နိဗ္ဗတ္တေ.

၆၃. ဘာဝအနက်၌၎င်း၊ ထိုသူဖြစ်စေအပ်သော 'နိဗ္ဗတ္တ' အနက်၌၎င်း သက်၏။

---

၆၄. တရ တမိ-ဿိကိယိဋ္ဌာတိသယေ.

၆၄. လွန်ကဲသော 'အတိသယ' အနက်၌ တရ၊ တမ၊ ဣဿိက၊ ဣယ၊ ဣဋ္ဌ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၆၅. တန္နိဿိတေ လ္လော.

၆၅. ထို၌မှီသော 'တန္နိဿိတ' အနက်၌ လ္လပစ္စည်း သက်၏။

---

၆၆. တဿ ဝိကာရာဝယဝေသု ဏ ဏိက ဏေယျ မယာ.

၆၆. ထိုအရာ၏ ဖောက်ပြန်ခြင်း 'ဝိကာရ' အနက်နှင့် အစိတ်အပိုင်း 'အဝယဝ' အနက်တို့၌ ဏ၊ ဏိက၊ ဏေယျ၊ မယ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၆၇. ဇတုတော ဿဏ ဝါ.

၆၇. ဇတုသဒ္ဒါမှ သ္သဏပစ္စည်း ဝါ-အချို့ သက်၏။

---

၆၈. သမူဟေ ကဏ ဏ ဏိကာ.

၆၈. အပေါင်း 'သမူဟ' အနက်၌ ကဏ၊ ဏ၊ ဏိက ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၆၉. ဇနာဒီဟိ တာ.

၆၉. ဇနအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ တာပစ္စည်း သက်၏။

---

၇၀. ဣယော ဟိတေ.

၇၀. စီးပွားရှိသော 'ဟိတ' အနက်၌ ဣယပစ္စည်း သက်၏။

---

၇၁. စက္ခွာဒိတော ဿော.

၇၁. စက္ခုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ သ္သပစ္စည်း သက်၏။

---

၇၂. ဏျော တတ္ထ သာဓု.

၇၂. ထိုအရာ၌ ကောင်းသော 'သာဓု' အနက်၌ ဏျပစ္စည်း သက်၏။

---

၇၃. ကမ္မာ [Pg.26] နိယညာ.

၇၃. ကမ္မသဒ္ဒါမှ ဏိယပစ္စည်း၊ ညပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၇၄. ကထာဒိတွိကော.

၇၄. ကထာစသော ပုဒ်တို့မှ ဣကပစ္စည်း သက်၏။

---

၇၅. ပထာဒီဟိ ဏေယျော.

၇၅. ပထစသော ပုဒ်တို့မှ ဏေယျပစ္စည်း သက်၏။

---

၇၆. ဒက္ခိဏာယာ-ရဟေ.

၇၆. ဒက္ခိဏာပုဒ်မှ အလှူခံထိုက်သောအနက်၌ (ဏေယျပစ္စည်း သက်၏)။

---

၇၇. ရာယော တုမန္တာ.

၇၇. တုံပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ရာယပစ္စည်း သက်၏။

---

၇၈. တမေတ္ထ-ဿ-တ္ထီတိ မန္တု.

၇၈. ထိုသူအား ဤအရပ်၌ ဤအရာသည် ရှိ၏ဟူသောအနက်၌ မန္တုပစ္စည်း သက်၏။

---

၇၉. ဝန္တွဝဏ္ဏာ.

၇၉. အဝဏ္ဏ (အ၊ အာ) အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ဝန္တုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၈၀. ဒဏ္ဍာဒိတွိက ဤ ဝါ.

၈၀. ဒဏ္ဍစသော ပုဒ်တို့မှ ဣကပစ္စည်း၊ ဤပစ္စည်းတို့သည်လည်း အလှည့်ကျ သက်ကုန်၏။

---

၂၈. ဥတ္တမီဏေ ဝ ဓနာ ဣကော. (ဂဏ)

၂၈. မြီရှင်အနက်၌ ဓနပုဒ်မှ ဣကပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၂၉. အသန္နိဟိတေ အတ္ထာ. (ဂဏ)

၂၉. အနီး၌ မရှိအပ်သောအနက်၌ အတ္ထပုဒ်မှ (ဣကပစ္စည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၃၀. တဒန္တာ စ. (ဂဏ)

၃၀. ထို (အတ္ထ) အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှလည်း (ဣကပစ္စည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၃၁. ဝဏ္ဏန္တာ ဤယေဝ. (ဂဏ)

၃၁. ဝဏ္ဏအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ ဤပစ္စည်းသာ သက်၏။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၃၂. ဟတ္ထ ဒန္တေဟိ ဇာတိယံ. (ဂဏ)

၃၂. ဟတ္ထ၊ ဒန္တပုဒ်တို့မှ ဇာတိအနက်၌ (ဤပစ္စည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၃၃. ဝဏ္ဏတော ဗြဟ္မစာရိမှိ. (ဂဏ)

၃၃. ဝဏ္ဏပုဒ်မှ ဗြဟ္မစာရီအနက်၌ (ဤပစ္စည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၃၄. ပေါက္ခရာဒိတော ဒေသေ. (ဂဏ)

၃၄. ပေါက္ခရစသော ပုဒ်တို့မှ ဒေသအနက်၌ (ဤပစ္စည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၃၅. နာဝါယိ-ကော. (ဂဏ)

၃၅. နာဝါပုဒ်မှ ဣကပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၃၆. သုခဒုက္ခာ ဤ. (ဂဏ)

၃၆. သုခ၊ ဒုက္ခပုဒ်တို့မှ ဤပစ္စည်း သက်၏။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၃၇. ဗလာ ဗာဟူရုပုဗ္ဗာ စ. (ဂဏ)

၃၇. ဗလပုဒ်မှလည်းကောင်း၊ ဗာဟု၊ ဥရု ရှေးဦးစွာရှိသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း (ဤပစ္စည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၈၁. တပါဒီဟိ ဿီ.

၈၁. တပစသော ပုဒ်တို့မှ ဿီပစ္စည်း သက်၏။

---

၈၂. မုခါဒိတော ရော.

၈၂. မုခစသော ပုဒ်တို့မှ ရပစ္စည်း သက်၏။

---

၃၈. ဒန္တဿု စ ဥန္နတဒန္တေ. (ဂဏ)

၃၈. မြင့်သောသွားရှိသောအနက်၌ ဒန္တပုဒ်၏ အဆုံးအက္ခရာသည် ဥ ဖြစ်၏၊ (ရပစ္စည်းလည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၈၃. တုန္ဒျာဒီဟိ ဘော.

၈၃. တုန္ဒိစသော ပုဒ်တို့မှ ဘပစ္စည်း သက်၏။

---

၈၄. သဒ္ဓါဒိတွ[Pg.27].

၈၄. သဒ္ဓါစသော ပုဒ်တို့မှ ဝပစ္စည်း သက်၏။

---

၈၅. ဏော တပါ.

၈၅. တပပုဒ်မှ ဏပစ္စည်း သက်၏။

---

၈၆. အာလွဘိဇ္ဈာဒီဟိ.

၈၆. အဘိဇ္ဈာစသော ပုဒ်တို့မှ အာလုပစ္စည်း သက်၏။

---

၈၇. ပိစ္ဆာဒိတွိလော.

၈၇. ပိစ္ဆာစသော ပုဒ်တို့မှ ဣလပစ္စည်း သက်၏။

---

၈၈. သီလာဒိတော ဝေါ.

၈၈. သီလစသော ပုဒ်တို့မှ ဝပစ္စည်း သက်၏။

---

၃၉. အဏ္ဏာ နိစ္စံ. (ဂဏ)

၃၉. အဏ္ဏပုဒ်မှ အမြဲ (ဝပစ္စည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၄၀. ဂါဏ္ဍိရာဇီဟိ သညာယံ. (ဂဏ)

၄၀. ဂဏ္ဍိ၊ ရာဇိပုဒ်တို့မှ သညာအနက်၌ (ဝပစ္စည်း သက်၏)။ (ဂိုဏ်းသုတ်)

---

၈၉. မာယာမေဓာဟိ ဝီ.

၈၉. မာယာ၊ မေဓာပုဒ်တို့မှ ဝီပစ္စည်း သက်၏။

---

၉၀. သိဿရေ အာမျုဝါမီ.

၉၀. သိရီ၊ သရ ပုဒ်တို့မှ အာမိ၊ ဥ၊ ဝါမိ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၉၁. လက္ချာ ဏော အ စ.

၉၁. လက္ခီပုဒ်မှ ဏပစ္စည်းနှင့် အပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၉၂. အင်္ဂါ နော ကလျာဏေ.

၉၂. အင်္ဂပုဒ်မှ ကလျာဏအနက်၌ ဏပစ္စည်း သက်၏။

---

၉၃. သော လောမာ.

၉၃. လောမပုဒ်မှ သပစ္စည်း သက်၏။

---

၉၄. ဣမိယာ.

၉၄. ဣမပုဒ်မှ ဣယပစ္စည်း သက်၏။

---

၉၅. တော ပဉ္စမျာ.

၉၅. ပဉ္စမီဝိဘတ်အနက်၌ တောပစ္စည်း သက်၏။

---

၉၆. ဣတော တေတ္တော ကုတော.

၉၆. ဣတော၊ တေတ္တော၊ ကုတော ဟူသော ရုပ်များ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉၇. အဘျာဒီဟိ.

၉၇. အဘိစသော ပုဒ်တို့မှ (တောပစ္စည်း သက်၏)။

---

၉၈. အာဒျာဒီဟိ.

၉၈. အာဒိစသော ပုဒ်တို့မှ (တောပစ္စည်း သက်၏)။

---

၉၉. သဗ္ဗာဒိတော သတ္တမျာ တြတ္ထာ.

၉၉. သဗ္ဗစသော ပုဒ်တို့မှ သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ တြ၊ တ္ထ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၁၀၀. ကတ္ထေ-တ္ထကုတြာ-တြကွေ-ဟိဓ.

၁၀၀. ကတ္ထ၊ ဧတ္ထ၊ ကုတြ၊ အတြ၊ ကွ၊ ဣဟ၊ ဣဓ ဟူသော ရုပ်များ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၁. ဓိ သဗ္ဗာ ဝါ.

၁၀၁. ခပ်သိမ်းသော သဗ္ဗနာမ်နောင်မှ ‘ဓိ’ ပစ္စည်းသည် အချို့ ဝါ ဖြစ်၏။

---

၁၀၂. ယာ ဟိံ.

၁၀၂. ယသဗ္ဗနာမ်နောင်မှ ‘ဟိံ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၃. တာ [Pg.28] ဟံ စ.

၁၀၃. တသဗ္ဗနာမ်နောင်မှ ‘ဟံ’ ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၄. ကုဟိံ ကဟံ.

၁၀၄. ကိံသဗ္ဗနာမ်နောင်မှ ‘ဟိံ’၊ ‘ဟံ’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၅. သဗ္ဗေ-ကည ယ တေဟိ ကာလေ ဒါ.

၁၀၅. သဗ္ဗ၊ ကိံ၊ ဧက၊ ယ၊ တ သဗ္ဗနာမ်တို့နောင်မှ ကာလအနက်၌ ‘ဒါ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၆. ကဒါ ကုဒါ သဒါ-ဓုနေ-ဒါနိ.

၁၀၆. ကဒါ၊ ကုဒါ၊ သဒါ၊ အဓုနာ၊ ဣဒါနိ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

၁၀၇. အဇ္ဇသဇ္ဇွပရဇ္ဇွေ-တရဟိကရဟာ.

၁၀၇. အဇ္ဇ၊ သဇ္ဇု၊ အပရဇ္ဇု၊ ဧတရဟိ၊ ကရဟိ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

၁၀၈. သဗ္ဗာဒီဟိ ပကာရေ ထာ.

၁၀၈. သဗ္ဗအစရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့နောင်မှ အပြားအနက်၌ ‘ထာ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၉. ကထမိတ္ထံ.

၁၀၉. ကထံ၊ ဣတ္ထံ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

၁၁၀. ဓာ သင်္ချာဟိ.

၁၁၀. သင်္ချာပုဒ်တို့နောင်မှ ‘ဓာ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၁. ဝေကာ ဇ္ဈံ.

၁၁၁. ဧကသဒ္ဒါနောင်မှ ‘ဇ္ဈံ’ ပစ္စည်းသည် အချို့ ဝါ ဖြစ်၏။

---

၁၁၂. ဒွိတီဟေဓာ.

၁၁၂. ဒွိ၊ တိ သဒ္ဒါတို့နောင်မှ ‘ဓာ’ ပစ္စည်း၊ ‘ဧဓာ’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၁၃. တဗ္ဗတိ ဇာတိယော.

၁၁၃. တသဗ္ဗနာမ်နောင်မှ ‘ဝတိ’ ပစ္စည်းသည် ဇာတိအနက်၌ ဖြစ်၏။

---

၁၁၄. ဝါရသင်္ချာယ က္ခတ္တုံ.

၁၁၄. အကြိမ်သင်္ချာနောင်မှ ‘က္ခတ္တုံ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၅. ကတိမှာ.

၁၁၅. ကတိသဒ္ဒါနောင်မှ ‘က္ခတ္တုံ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၆. ဗဟုမှာ ဓာ စ ပစ္စာသတ္တိယံ.

၁၁၆. ဗဟုသဒ္ဒါနောင်မှ ‘ဓာ’ ပစ္စည်းလည်းကောင်း၊ ဖန်တလဲလဲအနက်၌ ‘က္ခတ္တုံ’ ပစ္စည်းလည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၁၇. သကိံ ဝါ.

၁၁၇. ဧကသဒ္ဒါကို ‘သကိံ’ အပြုသည် အချို့ ဝါ ဖြစ်၏။

---

၁၁၈. သော ဝီစ္ဆာ ပကာရေသု.

၁၁၈. ‘သ’ ပစ္စည်းသည် အဖန်တလဲလဲဖြစ်ခြင်း (ဝီစ္ဆာ) နှင့် အပြား (ပကာရ) အနက်တို့၌ ဖြစ်၏။

---

၁၁၉. အဘူတတဗ္ဘာဝေ ကရာသဘူယောဂေ ဝိကာရာ စီ.

၁၁၉. မဖြစ်ဖူးသည် ဖြစ်ခြင်း (အဘူတတဗ္ဘဝ) အနက်၌ ကရ၊ အသ၊ ဘူ ဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်သော် ဝိကာရနောင်မှ ‘စီ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၀. ဒိဿန္တညေပိ ပစ္စယာ.

၁၂၀. အခြားသော ပစ္စည်းတို့ကိုလည်း ထိုက်သည်အားလျော်စွာ မြင်အပ်ကုန်၏။

---

၁၂၁. အညသ္မိံ.

၁၂၁. အခြားသော ပစ္စည်းသည် နောက်၌ ရှိသော်။

---

၁၂၂. သကတ္ထေ.

၁၂၂. မိမိအနက်၌။

---

၁၂၃. လောပေါ.

၁၂၃. ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၂၄. သရာနမာဒိဿာ-ယုဝဏ္ဏဿာ [Pg.29] ဧ ဩ ဏာနုဗန္ဓေ.

၁၂၄. ဏသတ်ရှိသော ပစ္စည်းသည် နောက်၌ ရှိသော် အစသရတို့အားလည်းကောင်း၊ ဣဝဏ္ဏ ဥဝဏ္ဏတို့ကို ဧ၊ အို အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၂၅. သံယောဂေ ကွစိ.

၁၂၅. သံယုတ်ရှိသော် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၂၆. မဇ္ဈေ.

၁၂၆. အလယ်၌။

---

၁၂၇. ကောသဇ္ဇာဇ္ဇဝ ပါရိသဇ္ဇ သောဟဇ္ဇ မဒ္ဒဝါရိဿာသဘာဇည ထေယျ ဗာဟုသစ္စာ.

၁၂၇. ကောသဇ္ဇ၊ အာဇ္ဇဝ၊ ပါရိသဇ္ဇ၊ သောဟဇ္ဇ၊ မဒ္ဒဝ၊ အာရိဿ၊ အာသဘာဇည၊ ထေယျ၊ ဗာဟုသစ္စ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

၁၂၈. မနာဒီနံ သက.

၁၂၈. မနအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏...

---

၁၂၉. ဥဝဏ္ဏဿာ-ဝင သရေ.

၁၂၉. သရနောက်၌ ရှိသော် ဥဝဏ္ဏကို ‘အဝ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

၁၃၀. ယမှိ ဂေါဿ စ.

၁၃၀. ယပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ဂေါသဒ္ဒါအားလည်းကောင်း ‘ဂဝ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၁၃၁. လောပေါ-ဝဏ္ဏိဝဏ္ဏာနံ.

၁၃၁. အဝဏ္ဏ၊ ဣဝဏ္ဏတို့၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၃၂. ရာနုဗန္ဓေ-န္တသရာဒိဿ.

၁၃၂. ရသတ်ရှိသော ပစ္စည်းသည် နောက်၌ ရှိသော် အဆုံးသရအစရှိသည်ကို ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၃၃. ကိသမဟတမိမေ ကသမဟာ.

၁၃၃. ကိသ၊ မဟတ၊ ဣမ သဒ္ဒါတို့ကို ကိသ၊ မဟာ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၃၄. အာယုဿာ-ယသ မန္တုမှိ.

၁၃၄. မန္တုပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် အာယုသဒ္ဒါကို ‘အယသ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

၁၃၅. ဇော ဝုဒ္ဓဿိယိဋ္ဌေသု.

၁၃၅. ဣယ၊ ဣဋ္ဌ ပစ္စည်းတို့နောက်၌ ရှိသော် ဝုဒ္ဓသဒ္ဒါကို ‘ဇ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

၁၃၆. ဗာဠှန္တိကပသတ္ထာနံ သာဓ နေဒ သာ.

၁၃၆. ဗာဠှ၊ အန္တိက၊ ပသတ္ထ သဒ္ဒါတို့ကို သာဓ၊ နေဒ၊ သ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၃၇. ကဏကနာ-ပ္ပယုဝါနံ.

၁၃၇. အပ္ပ၊ ယုဝ သဒ္ဒါတို့ကို ကဏိ၊ ကန အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၃၈. လောပေါ ဝီမန္တုဝန္တူနံ.

၁၃၈. ဝီ၊ မန္တု၊ ဝန္တု ပစ္စည်းတို့၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၃၉. ဍေ သတိဿ တိဿ.

၁၃၉. ဍပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် သတသဒ္ဒါအား ‘တိ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

၁၄၀. ဧတဿေဋ တ္တကေ.

၁၄၀. တကပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ဧတသဒ္ဒါအား ‘ဧတ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

၁၄၁. ဏိကဿိ ယော ဝါ.

၁၄၁. 'ဏိက' နောက်ရှိ 'သိ' ဝိဘတ်ကို 'ယော' ပြု၏ (ဝါ)။

---

၁၄၂. အဓာတုဿ ကေ-သျာဒိတော ဃေ-ဿိ.

၁၄၂. ဓာတ်မဟုတ်သော 'က' အက္ခရာ၊ 'သိ' စသော ဝိဘတ်တို့၏ နောက်၌ ဖြစ်သော 'သိ' ဝိဘတ်ကို 'ဃေ' ပြု၏။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ကာဒိကဏ္ဍော စတုတ္ထော.

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း၌ စတုတ္ထမြောက် ကာဒိကဏ္ဍ ပြီး၏။

---

(၅) ပဉ္စမော ကဏ္ဍော (ခါဒိ)

(၅) ပဉ္စမမြောက် ခါဒိကဏ္ဍ။

---

၁. တိဇမာနေဟိ [Pg.30] ခသာ ခမာဝီမံသာသု.

၁. သည်းခံခြင်း၊ စုံစမ်းခြင်း အနက်တို့၌ 'တိဇ'၊ 'မာန' ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ခ'၊ 'သ' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂. ကိတာ တိကိစ္ဆာသံသယေသု ဆော.

၂. ကုသခြင်း၊ ယုံမှားခြင်း အနက်တို့၌ 'ကိ' ဓာတ်၏ နောက်၌ 'ဆ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃. နိန္ဒာယံ ဂုပဗဓာ ဗဿ ဘောစ.

၃. ကဲ့ရဲ့ခြင်းအနက်၌ 'ဂုပ'၊ 'ဗဓ' ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ဆ' ပစ္စည်းဖြစ်၍ ဓာတ်အဆုံးကို 'ဗ' နှင့် 'ဘ' ပြု၏။

---

၄. တုံသ္မာ လောပေါ စိစ္ဆာယံ တေ.

၄. အလိုရှိခြင်းအနက်၌ 'တုံ' ပစ္စည်း၏ နောက်မှ 'တေ' ပစ္စည်းဖြစ်၍ 'တုံ' ကို ချေ၏။

---

၅. ဤယော ကမ္မာ.

၅. ကံအနက်၌ 'ဤယ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၆. ဥပမာ-နာစာရေ.

၆. နှိုင်းယှဉ်ခြင်း (ဥပမာ) နှင့် အလေ့အကျင့် (အာစာရ) အနက်တို့၌။

---

၇. အာဓာရာ.

၇. အာဓာရ (တည်ရာ) အနက်၌။

---

၈. ကတ္တုတာ-ယော.

၈. ကတ္တုအဖြစ်၌ 'ယ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉. စျတ္ထေ.

၉. 'စျီ' ဖြစ်ခြင်း အနက်၌။

---

၁၀. သဒ္ဒါဒီနိ ကရောတိ.

၁၀. အသံစသည်တို့ကို ပြုတတ်၏ ဟူသော အနက်၌။

---

၁၁. နမောတွဿော.

၁၁. 'နမော' အစရှိသည်တို့၏ နောက်၌။

---

၁၂. ဓာတွတ္ထေ နာမသ္မိ.

၁၂. နာမ်၌ ဓာတ်၏အနက် ဖြစ်လတ်သော်။

---

၁၃. သစ္စာဒီဟာပိ.

၁၃. 'သစ္စ' အစရှိသည်တို့မှလည်း။

---

၁၄. ကြိယတ္ထာ.

၁၄. ကြိယာအနက်ရှိသော (ဓာတ်တို့မှ)။

---

၁၅. စုရာဒိတော ဏိ.

၁၅. စူရာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ဏိ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆. ပယောဇကဗျာပါရေ ကာပိ စ.

၁၆. စေခိုင်းခြင်း (ပယောဇကဗျာပါရ) အနက်၌လည်း။

---

၁၇. ကျော ဘာဝကမ္မေသွပရောက္ခေသု မာနန္တတျာဒီသု.

၁၇. 'မာန'၊ 'တန္တ' အစရှိသော ဓာတ်တို့မှတစ်ပါးသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ မျက်မှောက်မဟုတ်သော (အပရောက္ခ) ဘာဝ၊ ကမ္မတို့၌ 'ကျ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈. ကတ္တရိ လော.

၁၈. ကတ္တားအနက်၌ 'လ' ဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၉. မံ စ ရုဓာဒီနံ.

၁၉. ရုဓာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ နိဂ္ဂဟိတ် (မံ) ကိုလည်း သွတ်၏။

---

၂၀. ဏိဏာပျာပီဟိ ဝါ.

၂၀. 'ဏိ'၊ 'ဏာပေ'၊ 'အာပေ' တို့၏ နောက်၌လည်း (ဝါ)။

---

၂၁. ဒိဝါဒီဟိ [Pg.31] ယက.

၂၁. ဒိဝါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ယက' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၂. တုဒါဒီဟိ ကော.

၂၂. တုဒါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'က' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၃. ဇျာဒီဟိက္နာ.

၂၃. ဇျာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ဏှာ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၄. ကျာဒီဟိ က္ဏာ.

၂၄. ကျာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ဏာ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၅. သွာဒီဟိ က္ဏော.

၂၅. သွာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ဏု' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၆. တနာဒိတွော.

၂၆. တနာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ဩ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၇. ဘာဝကမ္မေသု တဗ္ဗာနီယာ.

၂၇. ဘာဝ၊ ကမ္မအနက်တို့၌ 'တဗ္ဗ'၊ 'အနီယ' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၈. ဃျဏ.

၂၈. 'ဃျ'၊ 'ဏ' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၉. အာဿေ စ.

၂၉. 'အာသ' ဓာတ်၏ နောက်၌လည်း။

---

၃၀. ဝဒါဒီဟိ ယော.

၃၀. ဝဒါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ယ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၄၁. ဘုဇာန္နေ. (ဂဏ)

၄၁. စားဖွယ်အနက်၌ 'ဘုဇ' ဓာတ် ဖြစ်၏။

---

၃၁. ကိစ္စ ဃစ္စ ဘစ္စ ဘဗ္ဗ လေယျာ.

၃၁. 'ကိစ္စ'၊ 'ဃစ္စ'၊ 'ဘစ္စ'၊ 'ဘဗ္ဗ'၊ 'လေယျ' ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

၄၂. သညာယံ ဘရာ. (ဂဏ)

၄၂. အမည်အနက်၌ 'ဘရ' ဓာတ် ဖြစ်၏။

---

၃၂. ဂုဟာဒီဟိ ယက.

၃၂. ဂုဟာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ယက' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၃. ကတ္တရိ လ္တုဏကာ.

၃၃. ကတ္တားအနက်၌ 'တု' (လ္တု)၊ 'ဏက' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၄. အာဝီ.

၃၄. 'အာဝီ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃၅. အာသိံသာယ-မကော.

၃၅. တောင့်တခြင်းအနက်၌ မကပစ္စည်း သက်၏။

---

၃၆. ကရာ ဏနော.

၃၆. ကရဓာတ်မှ ဏနပစ္စည်း သက်၏။

---

၃၇. ဟာတော ဝီဟိကာလေသု.

၃၇. ဟာဓာတ်မှ သာလိစပါး၊ သီးချိန်အခါဟူသော အနက်တို့၌ တပစ္စည်း သက်၏။

---

၃၈. ဝိဒါ ကူ.

၃၈. ဝိဒဓာတ်မှ ကူပစ္စည်း သက်၏။

---

၃၉. ဝိတော ဉာတော.

၃၉. ဝိဓာတ်၊ ဉာဓာတ်တို့မှ တောပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၀. ကမ္မာ[Pg.32].

၄၀. ကံပုဒ်ရှေ့ရှိသော ဓာတ်တို့မှလည်းကောင်း တောပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၁. ကွ စဏ.

၄၁. ကွပစ္စည်း၊ စဏပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၄၂. ဂမာ ရူ.

၄၂. ဂမုဓာတ်မှ ရူပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၃. သမာနညဘဝန္တယာဒိတူပမာနာ ဒိသာ ကမ္မေရီရိက္ခာကာ.

၄၃. သမာန၊ အည၊ ဘဝန္တ၊ အယစသော ပုဒ်တို့၏လည်းကောင်း၊ ဥပမာနပုဒ်၏လည်းကောင်း အနက်၌ရှိသော ဒိသဓာတ်မှ က၊ အမ္မ၊ ဧရ၊ ဤရိက္ခ၊ အာက ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၄၄. ဘာဝကာရကေ သွဃဏဃကာ.

၄၄. ဘာဝအနက်၊ ကမ္မကာရက၊ ကတ္တုကာရကတို့၌ အ၊ ဃ၊ ဏ၊ ဃက ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၄၅. ဒါဓာတွိ.

၄၅. ဒါဓာတ်မှ ဣပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၆. ဝမာဒီဟျထု.

၄၆. ဝမုစသော ဓာတ်တို့မှ အထုပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၇. ကွိ.

၄၇. ကွိပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၈. အနော.

၄၈. အနပစ္စည်း သက်၏။

---

၄၉. ဣတ္ထိယမဏ တ္တိ က ယကယာ စ.

၄၉. ဣတ္ထိလိင်၌ အ၊ ဏ၊ တ္တိ၊ က၊ ယ၊ ကယ ပစ္စည်းတို့လည်း သက်ကုန်၏။

---

၅၀. ဇာဟာဟိ နိ.

၅၀. ဇနဓာတ်၊ ဟာဓာတ်တို့မှ နိပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၁. ကရာ ရိရိယော.

၅၁. ကရဓာတ်မှ ရိရိယပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၂. ဣ ကိ တီ သရူပေ.

၅၂. ဣ၊ ကိ၊ တိ ပစ္စည်းတို့သည် သရုပ်တူသော အနက်၌ သက်ကုန်၏။

---

၅၃. သီလာ-ဘိက္ခညာ-ဝဿကေသု ဏီ.

၅၃. သီလ၊ ဘိက္ခဏျ၊ အာဝဿက အနက်တို့၌ ဏီပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၄. ထာဝရိ-တ္တရ, ဘင်္ဂုရ, ဘိဒုရ, ဘာသုရ, ဘဿရာ.

၅၄. ထာဝရိတ္တရ၊ ဘင်္ဂုရ၊ ဘိဒုရ၊ ဘာသုရ၊ ဘဿရဟူသော နိပါတ်ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

၅၅. ကတ္တရိ ဘူတေ က္တွန္တုတ္တာဝီ.

၅၅. အတိတ်အနက် ကတ္တုကာရက၌ တဝန္တု၊ တာဝီ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၅၆. က္တော ဘာဝကမ္မေသု.

၅၆. ဘာဝအနက်၊ ကမ္မကာရကတို့၌ တပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၇. ကတ္တရိ စာရမ္ဘေ.

၅၇. အစပြုခြင်းအနက် ကတ္တုကာရက၌လည်း တပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၈. ဌာ-သ, ဝသ, သိလိသ, သီ, ရုဟ, ဇရ, ဇနီဟိ.

၅၈. ဌာ၊ သသ၊ ဝသ၊ သိလိသ၊ သီ၊ ရုဟ၊ ဇရ၊ ဇန ဓာတ်တို့မှ တပစ္စည်း သက်၏။

---

၅၉. ဂမနတ္ထာ ကမ္မကာဓာရေ စ.

၅၉. သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့မှ ကမ္မကာရက၌လည်းကောင်း၊ အာဓာရ၌လည်းကောင်း တပစ္စည်း သက်၏။

---

၆၀. အာဟာရတ္ထာ[Pg.33].

၆၀. စားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့မှလည်း တပစ္စည်း သက်၏။

---

၆၁. တုံ တာယေ တဝေ ဘာဝေ ဘဝိဿတိ ကြိယာယံ တဒတ္ထာယံ.

၆၁. နောင်ဖြစ်လတ္တံ့သော ကြိယာအနက်၊ ထိုကြိယာ၏ အကျိုးအနက်၊ ဘာဝအနက်တို့၌ တုံ၊ တာယေ၊ တဝေ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၆၂. ပဋိသေဓေ-လံခလူနံ, တုနက္တွာန, က္တွာ ဝါ.

၆၂. တားမြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော အလံ၊ ခလု ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ တုန္၊ အက္တွာန၊ က္တွာ ပစ္စည်းတို့သည် အသီးသီး သက်ကုန်၏။

---

၆၃. ပုဗ္ဗေ-ကကတ္တုကာနံ.

၆၃. ကတ္တားတစ်ခုတည်းရှိသော ကြိယာတို့တွင် ရှေ့ကြိယာ၌ တုန္၊ အက္တွာန၊ က္တွာ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၆၄. န္တော ကတ္တရိ ဝတ္တမာနေ.

၆၄. ပစ္စုပ္ပန်အနက် ကတ္တုကာရက၌ အန္တပစ္စည်း သက်၏။

---

၆၅. မာနော.

၆၅. မာနပစ္စည်းသည်လည်း သက်၏။

---

၆၆. ဘာဝကမ္မေသု.

၆၆. ဘာဝအနက်၊ ကမ္မကာရကတို့၌လည်း မာနပစ္စည်း သက်၏။

---

၆၇. တေ ဿပုဗ္ဗာ-နာဂတေ.

၆၇. အနာဂတ်အနက်၌ သဿပုဗ္ဗဖြစ်သော အန္တ၊ မာနပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

၆၈. ဏွာဒယော.

၆၈. ဏွုစသော ပစ္စည်းတို့သည် သက်ကုန်၏။

---

၆၉. ခဆသာနမေကဿရောဒိ ဒွေ.

၆၉. ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုသောသရရှိသော ဓာတ်၏လည်းကောင်း အစဖြစ်သော အက္ခရာသည် ဒွေးဘော်ဖြစ်၏။

---

၇၀. ပရောက္ခာယဉ္စ.

၇၀. ပရောက္ခာဝိဘတ်ကြောင့်လည်းကောင်း အစဖြစ်သော အက္ခရာသည် ဒွေးဘော်ဖြစ်၏။

---

၇၁. အာဒိသ္မာ သရာ.

၇၁. အစသရ၏ နောင်၌ရှိသော ဗျည်းသည် ဒွေးဘော်ဖြစ်၏။

---

၇၂. န ပုန.

၇၂. တစ်ဖန် ဒွေးဘော်မဖြစ်။

---

၇၃. ယထိဋ္ဌံ သျာဒိနော.

၇၃. သိစသော ဝိဘတ်ပစ္စည်းတို့၏ ဒွေးဘော်ဖြစ်ခြင်းသည် အလိုရှိတိုင်း ဖြစ်၏။

---

၇၄. ရဿော ပုဗ္ဗဿ.

၇၄. ရှေ့အက္ခရာ၏ သရကို ရဿပြုအပ်၏။

---

၇၅. လောပေါ-နာဒိဗျဉ္ဇနဿ.

၇၅. အစမဟုတ်သော ဗျည်း၏ ကျေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၇၆. ခဆသေသွဿိ.

၇၆. ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့၌ ရှိသော် ထို (ဓာတ်အဆုံးအက္ခရာ) ၏ ‘ဣ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၇၇. ဂုပိဿုဿ.

၇၇. ဂုပ္ဓာတ်၏ (အဆုံးအက္ခရာ) ၏ ‘ဥ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၇၈. စတုတ္ထ ဒုတိယာနံ တတိယပဌမာ.

၇၈. စတုတ္ထဗျည်းနှင့် ဒုတိယဗျည်းတို့၏ အရာ၌ တတိယဗျည်းနှင့် ပထမဗျည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇၉. ကဝဂ္ဂဟာနံ စဝဂ္ဂဇာ.

၇၉. ကဝဂ်အက္ခရာနှင့် ဟအက္ခရာတို့၏ အရာ၌ စဝဂ်အက္ခရာနှင့် ဇအက္ခရာတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၈၀. မာနဿ [Pg.34] ဝီ ပရဿ စ မံ.

၈၀. မာနဓာတ်၏ ‘ဝီ’ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ နောက်ပစ္စည်း၏ ‘မံ’ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၈၁. ကိတဿာ-သံသယေ တိ ဝါ.

၈၁. မယုံမှားအပ်သော (အသံသယ) အနက်၌ ကိတဓာတ်၏ ‘တိ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

၈၂. ယုဝဏ္ဏာနမေ ဩ ပစ္စယေ.

၈၂. ပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ယ-ဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ) နှင့် ဝ-ဝဏ္ဏ (ဥ၊ ဦ) တို့၏ ‘ဧ’ နှင့် ‘သြ’ ဖြစ်ခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၈၃. လဟုဿုပါန္တဿ.

၈၃. လဟုဖြစ်သော ဥပဓာ (အဆုံး၏ ရှေးအက္ခရာ) ၏ ဝုဒ္ဓိဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၈၄. အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ.

၈၄. ဏ-အနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ထို (အက္ရာ) ၏ ‘အာ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၈၅. န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသု.

၈၅. က-အနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်းတို့၌လည်းကောင်း၊ အာဂမတို့၌လည်းကောင်း ထိုဝုဒ္ဓိဖြစ်ခြင်းတို့သည် မဖြစ်ကုန်။

---

၈၆. ဝါ ကွစိ.

၈၆. အချို့သော နေရာ၌ ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

၈၇. အညတြာ ပိ.

၈၇. အခြားသော နေရာ၌လည်း ဖြစ်၏။

---

၈၈. ပျေ သိဿာ.

၈၈. ပိ-၏ ဧ-အက္ခရာ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ သိဿဓာတ် ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၈၉. ဧဩနမယဝါ သရေ.

၈၉. သရနောက်၌ ရှိသော် ဧ နှင့် သြ တို့၏ အယ နှင့် အဝ ဖြစ်ခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉၀. အာယာဝါ ဏာနုဗန္ဓေ.

၉၀. ဏ-အနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် (ဧ၊ သြ၊ အာ-တို့၏) အာယ၊ အာဝ၊ အာ ဖြစ်ခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉၁. အာဿာ ဏာပိမှိ ယုက.

၉၁. ဏာပိပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် အာ-သရရှိသော ဓာတ်၏ ယုကာဂမသည် ဖြစ်၏။

---

၉၂. ပဒါဒီနံ ကွစိ.

၉၂. ပုဒ်၏ အစအက္ခရာတို့၏ ပြောင်းလဲခြင်းသည် အချို့သော နေရာ၌ ဖြစ်၏။

---

၉၃. မံ ဝါ ရုဓာဒီနံ.

၉၃. ရုဓာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ (နိဂ္ဂဟိတ်သည်) ‘မံ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

၉၄. ကွိမှိ လောပေါ-န္တ ဗျဉ္ဇနဿ.

၉၄. ကွိပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် အဆုံးဗျည်း၏ ကျေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၉၅. ပရရူပမယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ.

၉၅. ယ-ကာရမဟုတ်သော ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် ပရရူပဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၉၆. မနာနံ နိဂ္ဂဟီတံ.

၉၆. မ-အက္ခရာတို့၏ နိဂ္ဂဟိတ်ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၉၇. န ဗြူဿော.

၉၇. ဗြူဓာတ်၏ ‘သြ’ ဖြစ်ခြင်းသည် မဖြစ်။

---

၉၈. ကဂါ စဇာနံ ဃာနုဗန္ဓေ.

၉၈. ဃ-အနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် စ-ဇ တို့၏ က-ဂ ဖြစ်ခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉၉. ဟနဿ ဃာတော ဏာနုဗန္ဓေ.

၉၉. ဏ-အနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ဟနဓာတ်၏ ‘ဃာတ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၀၀. ကွိမှိ ဃော ပရိပစ္စာသမောဟိ.

၁၀၀. ပရိ၊ ပစ္စ၊ သံ-တို့နောက်၌ ရှိသော ကွိပစ္စည်း၌ ‘ဃ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၀၁. ပရဿ [Pg.35] ဃံသေ.

၁၀၁. ဃံသဓာတ်၏ နောက်၌ ရှိသော ပစ္စည်း၏ ‘ဃ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၀၂. ဇိဟရာနံ ဂီ.

၁၀၂. ဇိဓာတ်နှင့် ဟရဓာတ်တို့၏ ‘ဂီ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၀၃. ဓာဿ ဟော.

၁၀၃. ဓာဓာတ်၏ (အက္ခရာသည်) ‘ဟ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၀၄. ဏိမှိ ဒီဃော ဒုသဿ.

၁၀၄. ဏိပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ဒုသဓာတ်၏ (သရသည်) ဒီဃဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၀၅. ဂုဟိဿ သရေ.

၁၀၅. သရနောက်၌ ရှိသော် ဂုဟဓာတ်၏ (ပြောင်းလဲခြင်းသည် ဖြစ်၏)။

---

၁၀၆. မုဟဗဟာနဉ္စ တေ ကာနုဗန္ဓေ တွေ.

၁၀၆. က-အနုဗန္ဓရှိသော တေပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် မုဟဓာတ်နှင့် ဗဟဓာတ်တို့၏ (အဆုံးဗျည်းသည်) ‘ဓ’ ဖြစ်၏။

---

၁၀၇. ဝဟဿုဿ.

၁၀၇. ဝဟဓာတ်၏ ဝ-အက္ခရာ၏ ‘ဥ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၀၈. ဓာဿ ဟိ.

၁၀၈. ဓာတ်၏ ‘ဟိ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၀၉. ဂမာဒိရာနံ လောပေါ-န္တဿ.

၁၀၉. ဂမဓာတ်အစရှိသည်တို့၏ အဆုံးအက္ခရာ၏ ကျေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၁၀. ဝစာဒီနံ ဝဿုဋ ဝါ.

၁၁၀. တပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ဝစာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ ဝ-အက္ခရာသည် ‘ဥ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

၁၁၁. အဿု.

၁၁၁. ထို (ဓာတ်) ၏ ‘ဥ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၁၂. ဝဒ္ဓဿ ဝါ.

၁၁၂. ဝဒ္ဓဓာတ်၏ (ပြောင်းလဲခြင်းသည်) ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

၁၁၃. ယဇဿ ယဿ ဋိယီ.

၁၁၃. တပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ယဇဓာတ်၏ ယ-အက္ခရာသည် ‘ဣ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၁၄. ဌာဿိ.

၁၁၄. ဌာဓာတ်၏ (အဆုံးအက္ခရာ) ၏ ‘ဣ’ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

၁၁၅. ဂါပါနမီ.

၁၁၅. "ဂါ" နှင့် "ပါ" ဓာတ်တို့၏ အဆုံးသရကို "ဤ" ပြု၏။

---

၁၁၆. ဇနိဿာ.

၁၁၆. "ဇန" ဓာတ်၏ အဆုံးသရကို "အာ" ပြု၏။

---

၁၁၇. သာသဿ သိသ ဝါ.

၁၁၇. "သာသ" ဓာတ်၏ အဆုံးသရကို အချို့သောအခါ "သိသ" ပြု၏။

---

၁၁၈. ကရဿာ တဝေ.

၁၁၈. "တဝေ" ပစ္စည်းနောင်သော် "ကရ" ဓာတ်၏ အဆုံးသရကို "အာ" ပြု၏။

---

၁၁၉. တုံတုနတဗ္ဗေသု ဝါ.

၁၁၉. "တုံ"၊ "တုန"၊ "တဗ္ဗ" ပစ္စည်းတို့နောင်သော် "ကရ" ဓာတ်၏ အဆုံးသရကို အချို့သောအခါ "အာ" ပြု၏။

---

၁၂၀. ဉာဿ နေ ဇာ.

၁၂၀. "နေ" ပစ္စည်းနောင်သော် "ဉာ" ဓာတ်ကို "ဇာ" ပြု၏။

---

၁၂၁. သကာပါနံ ကုဏကူ ဏေ.

၁၂၁. "ဏေ" ပစ္စည်းနောင်သော် "သက" ဓာတ်နှင့် "အပ" ဓာတ်တို့ကို "ကုဏ" နှင့် "ကူ" ပြု၏။

---

၁၂၂. နိတော [Pg.36] စိဿ ဆော.

၁၂၂. "နိ" ဥပသာရနောက်ရှိသော "စိ" ဓာတ်၏ အဆုံးသရကို "ဆ" ပြု၏။

---

၁၂၃. ဇရသဒါနမီမ ဝါ.

၁၂၃. "ဇရ" ဓာတ်နှင့် "သဒ" ဓာတ်တို့၏ အဆုံးသရကို အချို့သောအခါ "ဤ" နှင့် "အမ်" ပြု၏။

---

၁၂၄. ဒိသဿ ပဿ ဒဿ ဒသ ဒ ဒက္ခာ.

၁၂၄. "ဒိသ" ဓာတ်ကို "ပဿ"၊ "ဒဿ"၊ "ဒသ"၊ "ဒ"၊ "ဒက္ခ" ပြု၏။

---

၁၂၅. သမာနာ ရော ရီရိက္ခကေသု.

၁၂၅. "ရော" နှင့် "ရီရိက္ခက" ပစ္စည်းတို့နောင်သော် "သမာန" ကို ပြုပြင်ခြင်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၆. ဒဟဿ ဒဿ ဍော.

၁၂၆. "ဒဟ" ဓာတ်၏ "ဒ" အက္ခရာကို "ဍ

---

၁၂၇. အနဃဏသွာပရီဟိ ဠော.

၁၂၇. အနဃ၊ ဃန၊ သု၊ အပ၊ အရိ တို့၏နောက်၌ လကာရသည် ဠကာရ ဖြစ်၏။

---

၁၂၈. အတျာဒိန္တေသွတ္ထိဿ ဘူ.

၁၂၈. အတိ အစရှိသည်တို့ အဆုံး၌ ရှိကုန်သော သဒ္ဒါတို့၌ အတ္ထိဓာတ်၏ ဘူ ဖြစ်၏။

---

၁၂၉. အအာဿအာဒီသု.

၁၂၉. အ၊ အာ တို့၏ အာဒိစသော ပစ္စည်းတို့၌ ဖြစ်၏။

---

၁၃၀. န္တမာနာန္တိယိယုံ သွာဒိလောပေါ.

၁၃၀. န္တ၊ မာန၊ အန္တိ၊ ယိ၊ ယုံ တို့နောက်၌ သုအစရှိသည်တို့၏ ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၁. ပါဒိတော ဌာဿ ဝါ ဌဟော ကွစိ.

၁၃၁. ပါ အစရှိသော ဥပသာဂ်နောက်၌ ဌာဓာတ်၏ ဌ သည် အချို့အရပ်၌ ဌဟ ဖြစ်၏။

---

၁၃၂. ဒါဿိ ယင.

၁၃၂. ယင်ပစ္စည်းနောက်၌ ဒါဓာတ်၏ ဣ ဖြစ်၏။

---

၁၃၃. ကရောတိဿ ခေါ.

၁၃၃. ကရဓာတ်အား ခပစ္စည်းနောက်၌ ခေါ ဖြစ်၏။

---

၁၃၄. ပုရာ သ္မာ.

၁၃၄. ပုရာပုဒ်၏နောက်၌ သ္မာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၃၅. နိတော ကမဿ.

၁၃၅. နိ ဥပသာဂ်နောက်၌ ကမဓာတ်၏ ဖြစ်၏။

---

၁၃၆. ယုဝဏ္ဏာနမိယငုဝင သရေ.

၁၃၆. ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏတို့သည် သရနောက်၌ အသီးသီး ဣယင်၊ ဥဝင် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၃၇. အညာဒိဿာဿီ ကျေ.

၁၃၇. ကျေ ပစ္စည်းနောက်၌ အညအစရှိသည်တို့၏ အဿီ ဖြစ်၏။

---

၁၃၈. တနဿာ ဝါ.

၁၃၈. တနဓာတ်၏ အာသည် အချို့၌ ဖြစ်၏။

---

၁၃၉. ဒီဃော သရဿ.

၁၃၉. သရ၏ ဒီဃ (အသံရှည်) ဖြစ်၏။

---

၁၄၀. သာ-နန္တရဿ တဿ ဌော.

၁၄၀. သဝိဘတ်၏နောက်၌ရှိသော တသဗ္ဗနာမ်၏ ဌ ဖြစ်၏။

---

၁၄၁. ကသဿိမ စ ဝါ.

၁၄၁. ကသဓာတ်အား ဣမ လည်းကောင်း၊ အချို့လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၂. ဓသ္တောတြသ္တာ.

၁၄၂. ဓသဓာတ်၏နောက်၌ တြသ္တ ဖြစ်၏။

---

၁၄၃. ပုစ္ဆာဒိတော.

၁၄၃. ပုစ္ဆာ အစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌...

---

၁၄၄. သာသ[Pg.37], ဝသ, သံသ, သသာ ထော.

၁၄၄. သာသ၊ ဝသ၊ သံသ၊ သသ ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ထ ဖြစ်၏။

---

၁၄၅. ဓော ဓဟဘေဟိ.

၁၄၅. ဒဟ၊ ဟ၊ ဘ တို့၏နောက်၌ ဓ ဖြစ်၏။

---

၁၄၆. ဒဟာ ဎော.

၁၄၆. ဒဟဓာတ်၏နောက်၌ ဎ ဖြစ်၏။

---

၁၄၇. ဗဟဿုမ စ.

၁၄၇. ဗဟဓာတ်အား ဥမ လည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၈. ရုဟာဒီဟိ ဟော ဠ စ.

၁၄၈. ရုဟအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ ဟကာရသည် ဠကာရလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၉. မုဟာ ဝါ.

၁၄၉. မုဟဓာတ်၏နောက်၌ အချို့ ဖြစ်၏။

---

၁၅၀. ဘိဒါဒိတော နော က္တက္တဝန္တူနံ.

၁၅၀. ဘိဒအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ န ဖြစ်၏။

---

၁၅၁. ဒါတွိန္နော.

၁၅၁. ဒါဓာတ်ထက် တပစ္စည်း၏ ဣန္န ဖြစ်၏။

---

၁၅၂. ကိရာဒီဟိ ဏော.

၁၅၂. ကိရအစရှိသော ဓာတ်တို့ထက် တပစ္စည်း၏ ဏ ဖြစ်၏။

---

၁၅၃. တရာဒီဟိ ရိဏ္ဏော.

၁၅၃. တရအစရှိသော ဓာတ်တို့ထက် တပစ္စည်း၏ ရိဏ္ဏ ဖြစ်၏။

---

၁၅၄. ဂေါ ဘန္ဇာဒီဟိ.

၁၅၄. ဘဉ္ဇအစရှိသော ဓာတ်တို့ထက် ဂ ဖြစ်၏။

---

၁၅၅. သုသာ ခေါ.

၁၅၅. သုဓာတု၏ သကို ခပြု၏။

---

၁၅၆. ပစာ ကော.

၁၅၆. ပစဓာတု၏ စကို ကပြု၏။

---

၁၅၇. မုစာ ဝါ.

၁၅၇. မုစဓာတု၏ စကို ဝပြု၏။

---

၁၅၈. လောပေါ ဝဍ္ဎာ က္တိဿ.

၁၅၈. ဝဍ္ဎဓာတုနောင် က္တိပစ္စည်း၏ အက္ခရာကို ချေ၏။

---

၁၅၉. ကွိဿ.

၁၅၉. ကွိပစ္စည်း၏ အက္ခရာကို ချေ၏။

---

၁၆၀. ဏိဏာပီနံ တေသု.

၁၆၀. ထိုပစ္စည်းတို့၌ ဏိပစ္စည်း၊ ဏာပီပစ္စည်းတို့ကို ချေ၏။

---

၁၆၁. ကွစိ ဝိကရဏာနံ.

၁၆၁. ဝိကရုဏ်းပစ္စည်းတို့ကို အချို့နေရာ၌ ချေ၏။

---

၁၆၂. မာနဿ မဿ.

၁၆၂. မာနပစ္စည်း၏ မကို မပြု၏။

---

၁၆၃. ဉိ လဿေ.

၁၆၃. လသပ္ပဒေသ၌ ဉိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၄. ပျော ဝါ တွာဿ သမာသေ.

၁၆၄. သမတ်၌ တွာပစ္စည်း၏ အစား ပျပြု၏။

---

၁၆၅. တုံယာနာ.

၁၆၅. တုံပစ္စည်း၊ ယာပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၆၆. ဟနာ [Pg.38] ရစ္စော.

၁၆၆. ဟနဓာတုကို ရစ္စပြု၏။

---

၁၆၇. သာသာဓိကရာ စ စ ရိစ္စာ.

၁၆၇. သာသဓာတု၊ အဓိကရဓာတုတို့မှ ရိစ္စပြု၏။

---

၁၆၈. ဣတော စ္စော.

၁၆၈. ဣမှ စ္စပြု၏။

---

၁၆၉. ဒိသာ ဝါနဝါသ စ.

၁၆၉. ဒိသဓာတုကို ဝါန၊ ဝါသ ပြု၏။

---

၁၇၀. ဉိ ဗျဉ္ဇနဿ.

၁၇၀. ဗျည်း၏ ရှေ့၌ ဉိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၁. ရာ နဿ ဏော.

၁၇၁. ရနောက်ရှိ နကို ဏပြု၏။

---

၁၇၂. န န္တမာနတျာဒီနံ.

၁၇၂. အန္တ၊ မာန စသည်တို့၏ နကို ဏမပြု။

---

၁၇၃. ဂမယမိသာသဒိသာနံ ဝါ စ္ဆင.

၁၇၃. ဂမ်၊ ယမ်၊ ဣသ်၊ အာဒိသဓာတုတို့၏ အဆုံးကို စ္ဆပြု၏။

---

၁၇၄. ဇရမရာနမီယင.

၁၇၄. ဇရ၊ မရဓာတုတို့၏ အဆုံးကို ဤယပြု၏။

---

၁၇၅. ဌာပါနံ တိဋ္ဌ ပိဝါ.

၁၇၅. ဌာဓာတု၊ ပါဓာတုတို့ကို တိဋ္ဌ၊ ပိဝ ပြု၏။

---

၁၇၆. ဂမဝဒဒါနံ ဃမ္မ ဝဇ္ဇ ဒဇ္ဇာ.

၁၇၆. ဂမ်၊ ဝဒ်၊ ဒါဓာတုတို့ကို ဃမ္မ၊ ဝဇ္ဇ၊ ဒဇ္ဇာ ပြု၏။

---

၁၇၇. ကရဿ သောဿ ကုဗ္ဗ ကုရု ကယိရာ.

၁၇၇. ကရဓာတုကို သဿ၊ ကုဗ္ဗ၊ ကုရု၊ ကယိရ ပြု၏။

---

၁၇၈. ဂဟဿ ဃေပ္ပော.

၁၇၈. ဂဟဓာတုကို ဃေပ္ပပြု၏။

---

၁၇၉. ဏော နိဂ္ဂဟီတဿ.

၁၇၉. နိဂ္ဂဟိတ်ကို ဏပြု၏။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ခါဒိကဏ္ဍော ပဉ္စမော.

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း၌ ငါးခုမြောက် က္ခာဒိကဏ်း ပြီး၏။

---

(၆) ဆဋ္ဌော ကဏ္ဍော (တျာဒိ)

(၆) ခြောက်ခုမြောက်ကဏ်း (တျာဒိကဏ်း)

---

၁. ဝတ္တမာနေ တိ အန္တိ, သိ ထ, မိ မ, တေ အန္တေ, သေ ဝှေ, ဧ မှေ.

၁. ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ တိ အန္တိ၊ သိ ထ၊ မိ မ၊ တေ အန္တေ၊ သေ ဝှေ၊ ေ၊ မှေ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂. ဘဝိဿတိ ဿတိ ဿန္တိ, ဿသိ ဿထ, ဿာမိ ဿာမ, ဿတေ ဿန္တေ, ဿသေ ဿဝှေ, ဿံ ဿာမှေ.

၂. အနာဂတ်ကာလ၌ ဿတိ ဿန္တိ၊ ဿသိ ဿထ၊ ဿာမိ ဿာမ၊ ဿတေ ဿန္တေ၊ ဿသေ ဿဝှေ၊ ဿံ ဿာမှေ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃. နာမေ [Pg.39] ဂရဟာဝိမှယေသု.

၃. နာမ်ပုဒ်ရှိသော် ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ အံ့ဩခြင်းတို့၌ (ဘဝိဿန္တီဝိဘတ် ဖြစ်၏)။

---

၄. ဘူတေ ဤ ဥံ, ဩ တ္ထ, ဣံ မှာ, အာ ဦ, သေ ဝှံ, အ မှေ.

၄. အတိတ်ကာလ၌ ဤ ဥံ၊ ဩ တ္ထ၊ ဣံ မှာ၊ အာ ဦ၊ သေ ဝှံ၊ အ မှေ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅. အနဇ္ဇတနေ အာ ဦ, ဩ တ္ထ, အ မှာ, တ္ထ တ္ထုံ, သေ ဝှံ, ဣံ မုသေ.

၅. ယနေ့မဟုတ်သော အတိတ်ကာလ၌ အာ ဦ၊ ဩ တ္ထ၊ အ မှာ၊ တ္ထ တ္ထုံ၊ သေ ဝှံ၊ ဣံ မုသေ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၆. ပရောက္ခေ အ ဥ, ဧ တ္ထ, အ မှ, တ္ထ ရေ, တ္ထော ဝှော, ဣ မှေ.

၆. မျက်ကွယ်အတိတ်ကာလ၌ အ ဥ၊ ေ တ္ထ၊ အ မှ၊ တ္ထ ရေ၊ တ္ထော ဝှေါ၊ ဣ မှေ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇. ဧယျာဒေါ ဝါ တိပတ္တိယံ ဿာ ဿံသု, ဿေ ဿထ, ဿံ ဿာမှာ, ဿထ ဿိံသု, ဿသေ ဿဝှေ, ဿိံ ဿာမှသေ.

၇. ဧယျာဒိဝိဘတ် ဖြစ်ထိုက်ရာ၌ ဖြစ်စေ၊ ကာလလွန်ဆန်ခြင်း၌ ဖြစ်စေ ဿာ ဿံသု၊ ဿေ ဿထ၊ ဿံ ဿာမှာ၊ ဿထ ဿိံသု၊ ဿသေ ဿဝှေ၊ ဿိံ ဿာမှသေ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၈. ဟေတုဖလေသွေယျ ဧယျုံ, ဧယျာသိ ဧယျာထ, ဧယျာမိ ဧယျာမ, ဧထ ဧရံ, ဧထော ဧယျာဝှော, ဧယျံ ဧယျာမှေ.

၈. အကြောင်းအကျိုးတို့၌ ေယျ ေယျုံ၊ ေယျာသိ ေယျာထ၊ ေယျာမိ ေယျာမ၊ ေထ ေရံ၊ ေထာ ေယျာဝှေါ၊ ေယျံ ေယျာမှေ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉. ပဉ္စပတ္ထနာဝိဓီသု.

၉. တောင်းပန်ခြင်း၊ စေခိုင်းခြင်း စသော ဝိဓာတ်တို့၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၀. တု အန္တု, ဟိ ထ, မိမ, တံ အန္တံ, ဿု ဝှော, ဧ အာမဓသ.

၁၀. တု အန္တု၊ ဟိ ထ၊ မိ မ၊ တံ အန္တံ၊ ဿု ဝှေါ၊ ေ အာမဓသ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၁. သတျရဟေသွေယျာဒီ.

၁၁. အမှန်ဖြစ်ခြင်း၊ ထိုက်တန်ခြင်းတို့၌ သတ္တမီ (ေယျာဒိ) ဝိဘတ် ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၂. သမ္ဘာဝနေ ဝါ.

၁၂. ဆင်ခြင်ခြင်း၌ ဝါ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၁၃. မာယောဂေ ဤအာအာဒီ.

၁၃. မာ-နိပါတ်နှင့် ယှဉ်ရာ၌ ဤ၊ အာ စသော ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၄. ပုဗ္ဗာပရစ္ဆက္ကာန မေကာနေကေသု တုမှာမှသေသေသု ဒွေဒွေ မဇ္ဈိမုတ္တမပဌမာ.

၁၄. ရှေးနောက် ဖြစ်ကုန်သော ခြောက်ခုစီသော ဝိဘတ်တို့၏ ဧကဝုစ်၊ ဗဟုဝုစ်တို့၌ တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါ၊ ကြွင်းသော သဒ္ဒါတို့ ရှိလတ်သော် နှစ်ခုနှစ်ခုစီတို့သည် အစဉ်အတိုင်း မဇ္ဈိမပုရိသ၊ ဥတ္တမပုရိသ၊ ပထမပုရိသတို့ မည်ကုန်၏။

---

၁၅. အာဤဿာဒီသွဥ ဝါ.

၁၅. အ၊ ဤ၊ ဿ-စသော ဝိဘတ်တို့နောက်၌ (ဘြူဓာတ်၏ 'ဦ' ကို) 'ဝေါ' အပြုသို့ ဝါ ပြု၏။

---

၁၆. အအာဒီသွာဟော ဗြူဿ.

၁၆. အ-စသော ဝိဘတ်တို့နောက်၌ ဘြူဓာတ်ကို 'အာဟ' အပြုသို့ ပြု၏။

---

၁၇. ဘူဿ ဝုက.

၁၇. ဘူဓာတ်၏ (ဦကို) 'ဝုက်' အပြုသို့ ပြု၏။

---

၁၈. ပုဗ္ဗဿ အ.

၁၈. ရှေးဓာတ်၏ (သရကို) 'အ' ပြု၏။

---

၁၉. ဥဿံ သွာဟာ ဝါ.

၁၉. သု၊ ဟာ ဝိဘတ်တို့နောက်၌ (ဟူဓာတ်၏) ဥကို 'အံ' ပြု၏ ဝါ။

---

၂၀. တျန္တီနံ ဋဋူ.

၂၀. တိ၊ အန္တိ ဝိဘတ်တို့ကို 'ဋ၊ ဋု' ပြု၏။

---

၂၁. ဤအာဒေါ [Pg.40] ဝစဿောမ.

၂၁. ဤ-စသော ဝိဘတ်တို့နောက်၌ ဝစဓာတ်ကို 'ဥမ' ပြု၏။

---

၂၂. ဒါဿ ဒံ ဝါ မိမေသွဒွိတ္တေ.

၂၂. မိ၊ မေ ဝိဘတ်တို့နောက်၌ ဒွိဘော်မရှိသော် ဒါဓာတ်၏ အာကို 'အံ' ပြု၏ ဝါ။

---

၂၃. ကရဿ သောဿ ကုံ.

၂၃. သ-ဝိဘတ်နောက်၌ ရှိသော် ကရဓာတ်ကို (သို့မဟုတ် ကရဓာတ်၏ 'ရ' ကို) 'ကုံ' ပြု၏။

---

၂၄. ကာ ဤအာဒီသု.

၂၄. ဤ-စသော ဝိဘတ်တို့နောက်၌ (ကရဓာတ်ကို) 'ကာ' ပြု၏။

---

၂၅. ဟာဿ စာဟင ဿေန.

၂၅. ဿ-ဝိဘတ်နှင့်တကွ ဟာဓာတ်ကို 'စဟင်' ပြု၏။

---

၂၆. လဘဝသစ္ဆိဒဘိဒရုဒါနံ စ္ဆင.

၂၆. လဘ၊ ဝသ၊ ဆိဒ၊ ဘိဒ၊ ရုဒ ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ဆင်' (cchaṅa) ပစ္စယော ဖြစ်၏။

---

၂၇. ဘုဇ မူစ ဝစ ဝိသာနံ က္ခင.

၂၇. ဘုဇ၊ မုစ၊ ဝစ၊ ဝိသ ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ခင်' (kkhaṅa) ပစ္စယော ဖြစ်၏။

---

၂၈. အာဤအာဒီသု ဟရဿာ.

၂၈. အာ၊ ဤ-စသော ဝိဘတ်တို့နောက်၌ ဟရဓာတ်ကို 'ဟဿ' ပြု၏။

---

၂၉. ဂမိဿ.

၂၉. ဂမိဓာတ်ကိုလည်း (ဟရဓာတ်ကဲ့သို့ ဟဿ) ပြု၏။

---

၃၀. ဍံသဿ စ ဆင.

၃၀. ဒံသဓာတ်၏ နောက်၌လည်း 'ဆင်' (chaṅa) ပစ္စယော ဖြစ်၏။

---

၃၁. ဟူဿ ဟေ ဟေဟိ ဟောဟီ ဿတျာဒေါ.

၃၁. ဿတိ-စသော ဝိဘတ်တို့နောက်၌ ဟူဓာတ်ကို 'ဟေ၊ ဟေဟိ၊ ဟောဟိ' ပြု၏။

---

၃၂. ဏာနာသု ရဿော.

၃၂. ဏ၊ နာ ပစ္စယောတို့နောက်၌ (ဓာတ်၏သရကို) ရဿပြု၏။

---

၃၃. အာဤဦမှာဿာဿမှာနံ ဝါ.

၃၃. အာ၊ ဤ၊ ဦ၊ မှာ၊ ဿ၊ အဿ၊ မှံ ဝိဘတ်တို့ကို ဝါ ပြု၏။

---

၃၄. ကုသရုဟေဟီ-ဿ ဆိ.

၃၄. ကုသ၊ ရုဟ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဿ-ဝိဘတ်ကို 'ဆိ' ပြု၏။

---

၃၅. အဤဿအာဒီနံ ဗျဉ္ဇနဿိဥ.

၃၅. ဗျည်းနောက်၌ အ၊ ဤ၊ ဿ-စသော ဝိဘတ်တို့၏ သရကို 'ဥ' ပြု၏။

---

၃၆. ဗြူတော တိဿီဥ.

၃၆. ဘြူဓာတ်နောက်၌ တိ၊ သီ ဝိဘတ်တို့၏ သရကို 'ဥ' ပြု၏။

---

၃၇. ကျဿ.

၃၇. ကိယပစ္စယော၏ သရကိုလည်း 'ဥ' ပြု၏။

---

၃၈. ဧယျာထဿေအအာဤထာနံ ဩအအံတ္ထတ္ထောဝှောက.

၃၈. ဧယျာထ၊ ဿ၊ အေ၊ အာ၊ ဤ၊ ထ ဝိဘတ်တို့ကို 'အော၊ အ၊ အံ၊ တ္ထ၊ တ္ထော၊ ဝှေါ' ပြု၏။

---

၃၉. ဥံဿိံ သွံသု.

၃၉. ဥံ၊ သိံ၊ သွံ၊ သု ပြု၏။

---

၄၀. ဧဩတ္တာ သုံ.

၄၀. ဧ၊ ဩ သရတို့နောက်၌ (သ-ဝိဘတ်ကို) 'သုံ' ပြု၏။

---

၄၁. ဟူတော ရေသုံ.

၄၁. ဟူဓာတ်နောက်၌ (အုံ-ဝိဘတ်ကို) 'ရေသုံ' ပြု၏။

---

၄၂. ဩဿ အဣတ္ထတ္ထော.

၄၂. ဩ-သရကို 'အ၊ ဣ၊ တ္ထ၊ တ္ထော' ပြု၏။

---

၄၃. သိ[Pg.41].

၄၃. သိ-ဝိဘတ်ကိုလည်း (အ၊ ဣ၊ တ္ထ၊ တ္ထော ပြု၏)။

---

၄၄. ဒီဃာ ဤဿ.

၄၄. ဒီဃပြုအပ်သော သရနောက်၌ ဤ-ဝိဘတ်ကို ရဿပြု၏။

---

၄၅. မှာတ္ထာန မှ.

၄၅. မှာ၊ တ္ထာ ဝိဘတ်တို့ကို 'မှ၊ တ္ထ' ပြု၏။

---

၄၆. ဣံဿ စ သိဥ.

၄၆. ဣံ-ဝိဘတ်ကိုလည်း 'သိ၊ ဥ' ပြု၏။

---

၄၇. ဧယျုံဿုံ.

၄၇. ဧယျုံ-ဝိဘတ်ကို 'သုံ' ပြု၏။

---

၄၈. ဟိဿ-တော လောပေါ.

၄၈. တ-အက္ခရာနောက်၌ ဟိ-ဝိဘတ်ကို ချေ၏။

---

၄၉. ကျဿ ဿေ.

၄၉. ကိယပစ္စယောကို 'ဿေ' ပြု၏။

---

၅၀. အတ္ထိတေယျာဒိစ္ဆန္နံ သ သု သ သထ သံ သာမ.

၅၀. အတ္ထိဓာတ်နောက်၌ ဧယျာဒိ ခြောက်ခုတို့ကို 'သ၊ သု၊ သ၊ သထ၊ သံ၊ သာမ' ပြု၏။

---

၅၁. အာဒိဒွိန္နမိယာဣယုံ.

၅၁. အစဖြစ်သော ဝိဘတ်နှစ်ခုတို့ကို 'ဣယာ၊ ဣယုံ' ပြု၏။

---

၅၂. တဿ ထော.

၅၂. တ-ဝိဘတ်ကို 'ထော' ပြု၏။

---

၅၃. သိဟိသွဋ.

၅၃. သိ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့နောက်၌ ဓာတ်၏အဆုံးကို 'ဋ' ပြု၏။

---

၅၄. မိမာနံ ဝါ မိမှာ စ.

၅၄. ‘မိ’၊ ‘မာန်’ တို့၏ ‘မိ’ အပြုသည်လည်းကောင်း၊ ‘မိမှ’ အပြုသည်လည်းကောင်း ဝါ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅၅. ဧသုင.

၅၅. ဧသုဝိဘတ်၌ ‘င’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၅၆. ဤအာဒေါ ဒီဃော.

၅၆. ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဒီဃ (အသံရှည်) ပြုရမည်။

---

၅၇. ဟိမိမေသွဿ.

၅၇. ဟိ၊ မိ၊ မေ ဝိဘတ်တို့၌ ‘အ’ ပြုရမည်။

---

၅၈. သကာ ဏာဿ ခ ဤအာဒေါ.

၅၈. သကဓာတ်၏ (ကအက္ခရာကို) ဏဝိဘတ်၌ ‘ခ’ ပြုရမည်၊ ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌လည်း ဖြစ်၏။

---

၅၉. ဿေ ဝါ.

၅၉. ‘ဿေ’ ဝိဘတ်၌ ဝါ (ဝိကပ်) ပြုရမည်။

---

၆၀. တေသု သုတော က္ဏောက္ဏာနံ ရောဋ.

၆၀. ထိုဝိဘတ်တို့၌ သုဓာတ်၏ ‘ကဏ’၊ ‘ကဏာ’ တို့ကို ‘ရောဋ’ ပြုရမည်။

---

၆၁. ဉာဿ သနာဿ နာယော တိမှိ.

၆၁. တိဝိဘတ်၌ ဉာဓာတ်၊ သနာဓာတ်တို့၏ ‘နာယ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၆၂. ဉာမှိ ဇံ.

၆၂. ဉာဝိဘတ်၌ ‘ဇံ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၆၃. ဧယျာဿိယာဉာ ဝါ.

၆၃. ဧယျာ၊ သိယာ၊ ဉာ တို့၌ ဝါ (ဝိကပ်) ဖြစ်၏။

---

၆၄. ဤဿတျာဒီသု က္နာလောပေါ.

၆၄. ဤဿတိအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ‘က္နာ’ ၏ ချေခြင်း (လောပ) ဖြစ်၏။

---

၆၅. ဿဿ [Pg.42] ဟိ ကမ္မေ.

၆၅. ကမ္မကာရက၌ ‘ဿ’ ကို ‘ဟိ’ ပြုရမည်။

---

၆၆. ဧတိသ္မာ.

၆၆. ဧတိဓာတ်မှ ဖြစ်၏။

---

၆၇. ဟနာ ဆ ခါ.

၆၇. ဟန်ဓာတ်မှ ‘ဆ’ နှင့် ‘ခ’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၆၈. ဟတော ဟ.

၆၈. ဟတမှ ‘ဟ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၆၉. ဒက္ခခဟေဟိ ဟောဟီဟိ လောပေါ.

၆၉. ဒက္ခ၊ ခဟ ဓာတ်တို့နောက်မှ ‘ဟော’ ‘ဟီ’ တို့၏ ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

၇၀. ကယိရေယျဿေယျုမာဒီနံ.

၇၀. ကယိရေယျ၊ သေယျု အစရှိသည်တို့၏ (အပြု ဖြစ်၏)။

---

၇၁. ဋာ.

၇၁. ‘ဋာ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၇၂. ဧထဿာ.

၇၂. ဧထဝိဘတ်၏ ‘အာ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၇၃. လဘာ ဣံဤနံ ထံထာ ဝါ.

၇၃. လဘဓာတ်မှ ဣံ၊ ဤ ဝိဘတ်တို့ကို ‘ထံ’၊ ‘ထာ’ အပြုတို့သည် ဝါ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇၄. ဂုရုပုဗ္ဗာ ရဿာ ရေ-န္တေ-န္တိနံ.

၇၄. ဂရုသရ ရှေ့ရှိသော ရေ၊ န္တေ၊ န္တိ ဝိဘတ်တို့၏ ရဿပြုခြင်း ဖြစ်၏။

---

၇၅. ဧယျေယျာသေယျန္နံ ဋေ.

၇၅. ဧယျ၊ ဧယျာ၊ သေယျန် တို့၏ ‘ဋေ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၇၆. ဩဝိကရဏဿု ပရစ္ဆက္ကေ.

၇၆. ပရပုဒ်ခြောက်ခုတို့၌ ‘ဩ’ ဝိကရုဏ်း ဖြစ်၏။

---

၇၇. ပုဗ္ဗစ္ဆက္ကေ ဝါ ကွစိ.

၇၇. ပုဗ္ဗပုဒ်ခြောက်ခုတို့၌ အချို့သောနေရာ၌ ဝါ (ဝိကပ်) ဖြစ်၏။

---

၇၈. ဧယျာမဿေ မုစ.

၇၈. မုစဓာတ်၏ ‘ဧယျာမ’ ဝိဘတ်၌ (အပြု ဖြစ်၏)။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ တျာဒိကဏ္ဍော ဆဋ္ဌော.

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်းကျမ်း၌ တျာဒိကဏ်းဟူသော ဆဋ္ဌမအခန်း ပြီး၏။

---

(၇) သတ္တမော ကဏ္ဍော (ဏွာဒိ)

(၇) သတ္တမအခန်း (ဏွာဒိကဏ်း)

---

၁. စရ [Pg.43] ဒရ ကရ ရဟ ဇန သန တလ သာဒ သာဓ ကသာသ စဋာ ယ ဝါဟိ ဏု.

၁. စရ၊ ဒရ၊ ကရ၊ ရဟ၊ ဇန၊ သန၊ တလ၊ သာဒ၊ သာဓ၊ ကသာသ၊ စဋ၊ ယ၊ ဝါဟိ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဏုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂. ဘရ မရ စရ တရ အရ ဂရ ဟန တန မန ဘမ ကိတ ဓန ဗံဟ ကမ္ဗမ္ဗ စက္ခ ဘိက္ခ သံကိန္ဒန္ဒ ယဇ ပဋာဏာသ ဝသ ပသ ပံသ ဗန္ဓာ ဥ.

၂. ဘရ၊ မရ၊ စရ၊ တရ၊ အရ၊ ဂရ၊ ဟန၊ တန၊ မန၊ ဘမ၊ ကိတ၊ ဓန၊ ဗံဟ၊ ကမ္ဗမ္ဗ၊ စက္ခ၊ ဘိက္ခ၊ သံကိန္ဒန္ဒ၊ ယဇ၊ ပဋာဏာသ၊ ဝသ၊ ပသ၊ ပံသ၊ ဗန္ဓ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဥပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၃. ဗန္ဓာ ဦ ဝဓော စ.

၃. ဗန္ဓဓာတ်နောက်၌ ဦပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဝဓအပြုလည်း ဖြစ်၏။

---

၄. ဇမ္ဗာဒယော.

၄. ဇမ္ဗအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅. တပုသ ဝိဓ ကုရ ပုထ မုဒါ ကု.

၅. တပုသ၊ ဝိဓ၊ ကုရ၊ ပုထ၊ မုဒ ဓာတ်တို့နောက်၌ ကုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၆. သိန္ဓာဒယော.

၆. သိန္ဓအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇. ဣ.

၇. ဣပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၈. ဒဓျာဒယော.

၈. ဒဓိအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉. ယုဝဏ္ဏုပန္တာ ကိ.

၉. ယုဝဏ်ဥပဓာရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ကိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀. ဝပ ဝရ ဝသ ရသ နဘ ဟရ ဟန ပဏာ ဤဏ.

၁၀. ဝပ၊ ဝရ၊ ဝသ၊ ရသ၊ นဘ၊ ဟရ၊ ဟန၊ ပဏ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဤဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁. ဘူ ဂမာ ဤဏ.

၁၁. ဘူ၊ ဂမ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဤဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂. တန္ဒ လက္ခာ ဤ.

၁၂. တန္ဒ၊ လက္ခ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဤပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃. ဂမာ ရော.

၁၃. ဂမဓာတ်နောက်၌ ရောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

(ဣတိ သရပစ္စယာ)

(ဤသို့ သရပစ္စည်းများပြီး၏။)

---

၁၄. ဣ ဘီ ကာ ကရာရ ဝက သက ဝါဟိ ကော.

၁၄. ဣ၊ ဘီ၊ ကာ၊ ကရာရ၊ ဝက၊ သက၊ ဝါဟိ တို့နောင် ကပစ္စည်းသက်၏။

---

၁၅. ဦကာဒကော.

၁၅. ဦဓာတ်နောင် ကာဒပစ္စည်းသက်၏။

---

၁၆. ဘီတွာ [Pg.44] နကော.

၁၆. ဘီဓာတ်နောင် တွာနကပစ္စည်းသက်၏။

---

၁၇. သိင်္ဃာ အာဏိ ကာဋကာ.

၁၇. သိင်္ဃဓာတ်နောင် အာဏိ၊ ကာဋက ပစ္စည်းတို့သက်ကုန်၏။

---

၁၈. ကရာဒိတွကော.

၁၈. ကရအစရှိသော ဓာတ်တို့နောင် ဣတွကပစ္စည်းသက်၏။

---

၁၉. ဗလ ပတေ ဟျာကော.

၁၉. ဗလ၊ ပတ ဓာတ်တို့နောင် ဟျာကပစ္စည်းသက်၏။

---

၂၀. သာမာကာဒယော.

၂၀. သာမာကအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁. ဝိစ္ဆာ လ ဂမ မုသာ ကိကော.

၂၁. ဝိစ္ဆ၊ လ၊ ဂမ၊ မုသ ဓာတ်တို့နောင် ကိကပစ္စည်းသက်၏။

---

၂၂. ကိံ ကဏိကာဒယော.

၂၂. ကိင်္ကဏိကအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၃. ဣ သာ ကီကော.

၂၃. ဣ၊ သာ ဓာတ်တို့နောင် ကီကပစ္စည်းသက်၏။

---

၂၄. ကမ ပဒါ ဏုကော.

၂၄. ကမ၊ ပဒ ဓာတ်တို့နောင် ဏုကပစ္စည်းသက်၏။

---

၂၅. မဏ္ဍ သလာ ဏူကော.

၂၅. မဏ္ဍ၊ သလ ဓာတ်တို့နောင် ဏူကပစ္စည်းသက်၏။

---

၂၆. လူကာဒယော.

၂၆. လူကာအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၇. ကသာ သကော.

၂၇. ကသဓာတ်နောင် အာသကပစ္စည်းသက်၏။

---

၂၈. ကရာ တိကော.

၂၈. ကရဓာတ်နောင် အာတိကပစ္စည်းသက်၏။

---

၂၉. ဣသာ ဌကန.

၂၉. ဣသဓာတ်နောင် ဌကန်ပစ္စည်းသက်၏။

---

၃၀. သမာ ခေါ.

၃၀. သမဓာတ်နောင် အာခပစ္စည်းသက်၏။

---

၃၁. မုခါဒယော.

၃၁. မုခအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၂. အဇ ဝဇ မုဒ ဂဒ ဂမာ ဂက.

၃၂. အဇ၊ ဝဇ၊ မုဒ၊ ဂဒ၊ ဂမ ဓာတ်တို့နောင် ဂကပစ္စည်းသက်၏။

---

၃၃. သိင်္ဂါဒယော.

၃၃. သိင်္ဂအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၄. အဂါ ဂိ.

၃၄. အဂဓာတ်နောင် အာဂိပစ္စည်းသက်၏။

---

၃၅. ယာဝလာ ဂု.

၃၅. ယာ၊ ဝလ ဓာတ်တို့နောင် ဂုပစ္စည်းသက်၏။

---

၃၆. ဖေဂွာဒယော.

၃၆. ဖေဂ္ဂုအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၇. ဇနာ ဃော.

၃၇. ဇနဓာတ်နောင် အာဃပစ္စည်းသက်၏။

---

၃၈. မေဃာဒယော[Pg.45].

၃၈. မေဃအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

(ဣတိ ကဝဂ္ဂပစ္စယာ)

(ဤသို့ ကဝဂ်ပစ္စည်းများပြီး၏။)

---

၃၉. စုသရ ဝရာ စော.

၃၉. စု၊ သရ၊ ဝရ ဓာတ်တို့နောင် စပစ္စည်းသက်၏။

---

၄၀. မရာ စုဤစီစ.

၄၀. မရဓာတ်နောင် စု၊ ဤစ၊ ဤစ ပစ္စည်းတို့သက်ကုန်၏။

---

၄၁. ကုသ ပသာ ဆိက.

၄၁. ကုသ၊ ပသ ဓာတ်တို့နောင် ဆိကပစ္စည်းသက်၏။

---

၄၂. ကသဥသာ ဆုက.

၄၂. ကသ၊ ဥသ ဓာတ်တို့နောင် ဆုကပစ္စည်းသက်၏။

---

၄၃. အသ မသ ဝသ ကုစ ကစာ ဆော.

၄၃. အသ၊ မသ၊ ဝသ၊ ကုစ၊ ကစ ဓာတ်တို့နောင် ဆပစ္စည်းသက်၏။

---

၄၄. ဂုစ္ဆာဒယော.

၄၄. ဂုစ္ဆအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၅. အရာ ဇု ဥဋ စ.

၄၅. အရဓာတ်နောင် ဇုပစ္စည်းသက်၏၊ ဥဋဓာတ်နောင် စပစ္စည်းသက်၏။

---

၄၆. ရဇ္ဇာဒယော.

၄၆. ရဇ္ဇအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၇. ဂိဓာ ဈက.

၄၇. ဂိဓဓာတ်နောင် ဈကပစ္စည်းသက်၏။

---

၄၈. ဝဉ္စျာဒယော.

၄၈. ဝဉ္စျအစရှိသော ပုဒ်တို့ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄၉. ကမ ယဇာ ဉော.

၄၉. ကမ၊ ယဇ ဓာတ်တို့နောင် ဉပစ္စည်းသက်၏။

---

၅၀. ပုညံ.

၅၀. ပုညပုဒ်ဖြစ်၏။

---

၅၁. အရဟာညော ဟာဿ ဟိရ စ.

၅၁. အရဟဓာတ်နောင် ဉပစ္စည်းသက်၏၊ ဟအက္ခရာကိုလည်း ဟိရပြု၏။

---

(ဣတိ စဝဂ္ဂပစ္စယာ)

(ဤသို့ စဝဂ်ပစ္စည်းများ ပြီး၏။)

---

၅၂. ကိရ တရာ ကီဋော.

၅၂. ကိရနှင့် တရဓာတ်တို့နောင် ကီဋပစ္စည်းသက်၏။

---

၅၃. သကာဒီဟျဋော.

၅၃. သကစသော ဓာတ်တို့နောင် အဋပစ္စည်းသက်၏။

---

၅၄. မကုဋာဝါဋ ကဝါဋ ကုက္ကုဋာ.

၅၄. မကုဋ၊ အာဝါဋ၊ ကဝါဋ၊ ကုက္ကုဋ-ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

၅၅. ကမုသ ကုသ ကသာ ဌော.

၅၅. ကမုသ၊ ကုသနှင့် ကသဓာတ်တို့နောင် ဌပစ္စည်းသက်၏။

---

၅၆. ကုဋ္ဌာဒယော.

၅၆. ကုဋ္ဌစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

၅၇. ဝရ ကရာ အဏ္ဍော.

၅၇. ဝရနှင့် ကရဓာတ်တို့နောင် အဏ္ဍပစ္စည်းသက်၏။

---

၅၈. မနန္တာ ဍော.

၅၈. မန်အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့နောင် ဍပစ္စည်းသက်၏။

---

၅၉. ကုဏ္ဍာဒယော.

၅၉. ကုဏ္ဍစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

၆၀. တိဇ [Pg.46] ကသ တသ ဒက္ခာ ကိဏော ဇဿ ခေါ စ.

၆၀. တိဇ၊ ကသ၊ တသနှင့် ဒက္ခဓာတ်တို့နောင် ကိဏပစ္စည်းသက်၏၊ ဇကိုလည်း ခပြု၏။

---

၆၁. ဝီအာဒိတော ဏိ.

၆၁. ဝီစသော ဓာတ်တို့နောင် ဏိပစ္စည်းသက်၏။

---

၆၂. ဂဟာဒီဟျ ဏိ.

၆၂. ဂဟစသော ဓာတ်တို့နောင် ဏိပစ္စည်းသက်၏။

---

၆၃. ရီဝီဘာဟိ ဏု.

၆၃. ရီ၊ ဝီနှင့် ဘာဓာတ်တို့နောင် ဏုပစ္စည်းသက်၏။

---

၆၄. ခါဏွာဒယော.

၆၄. ခါဏုစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

၆၅. ကွာဒိတောဏော.

၆၅. ကွစသော ဓာတ်တို့နောင် ဏပစ္စည်းသက်၏။

---

၆၆. သုဝီဟိ ဏက.

၆၆. သုနှင့် ဝီဓာတ်တို့နောင် ဏကပစ္စည်းသက်၏။

---

၆၇. တိဏာဒယော.

၆၇. တိဏစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

၆၈. ရဝဏ ဝရဏ ပူရဏာဒယော.

၆၈. ရဝဏ၊ ဝရဏ၊ ပူရဏစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

(ဣတိ ဋဝဂ္ဂပစ္စယာ)

(ဤသို့ ဋဝဂ်ပစ္စည်းများ ပြီး၏။)

---

၆၉. ပါဝသာ အတိ.

၆၉. ပါနှင့် ဝသဓာတ်တို့နောင် အတိပစ္စည်းသက်၏။

---

၇၀. ဓာဟိသိ တန ဇန ဇရ ဂမ သစာ တု.

၇၀. ဓာ၊ ဟိသိ၊ တန၊ ဇန၊ ဇရ၊ ဂမုနှင့် သစဓာတ်တို့နောင် တုပစ္စည်းသက်၏။

---

၇၁. အရိဿုဋ စ.

၇၁. ရိသ်နှင့် ဥတ်အာဂမတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇၂. ပိတွာဒယော.

၇၂. ပိတုစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

၇၃. ဇန ကရာ ရတု.

၇၃. ဇနနှင့် ကရဓာတ်တို့နောင် ရတုပစ္စည်းသက်၏။

---

၇၄. သကာ ဥန္တော.

၇၄. သကဓာတ်နောင် ဥန္တပစ္စည်းသက်၏။

---

၇၅. ကပါ ဩတော.

၇၅. ကပဓာတ်နောင် ဩတပစ္စည်းသက်၏။

---

၇၆. ဝသာဒီဟျန္တော.

၇၆. ဝသစသော ဓာတ်တို့နောင် အန္တပစ္စည်းသက်၏။

---

၇၇. ဟိသီနံ မုက စ.

၇၇. ဟိသိဓာတ်တို့အား မုခ်အာဂမလည်း ဖြစ်၏။

---

၇၈. ဟရ ရုဟ ကုလာ ဣတော.

၇၈. ဟရ၊ ရုဟနှင့် ကုလဓာတ်တို့နောင် ဣတပစ္စည်းသက်၏။

---

၇၉. ဘရာဒီဟျတော.

၇၉. ဘရစသော ဓာတ်တို့နောင် အတပစ္စည်းသက်၏။

---

၈၀. ကိရာဒီဟျာ-တက.

၈၀. ကိရစသော ဓာတ်တို့နောင် အာတကပစ္စည်းသက်၏။

---

၈၁. အမာဒီဟျ-တ္တော.

၈၁. အမစသော ဓာတ်တို့နောင် အတ္တပစ္စည်းသက်၏။

---

၈၂. ဝါဒီဟိ [Pg.47] တော.

၈၂. ဝါစသော ဓာတ်တို့နောင် တပစ္စည်းသက်၏။

---

၈၃. ဃရာဒီဟိ တက.

၈၃. ဃရစသော ဓာတ်တို့နောင် တကပစ္စည်းသက်၏။

---

၈၄. နေတ္တာဒယော.

၈၄. နေတ္တစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

၈၅. သမာဒီဟျထော.

၈၅. သမစသော ဓာတ်တို့နောင် အထပစ္စည်းသက်၏။

---

၈၆. ဥပဝသာ ဝဿောဋ စ.

၈၆. ဥပဝသဓာတ်နောင် ဩဋပစ္စည်းသက်၍ ဝဿလည်း ဖြစ်၏။

---

၈၇. ရမာ ထက.

၈၇. ရမုဓာတ်နောင် ထကပစ္စည်းသက်၏။

---

၈၈. တိတ္ထာဒယော.

၈၈. တိတ္ထစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီး၏။

---

၈၉. ဝသ မသ ကုသာ ထု.

၈၉. ဝသ၊ မသနှင့် ကုသဓာတ်တို့နောင် ထုပစ္စည်းသက်၏။

---

၉၀. သက ဝသာ ထိ.

၉၀. သက္၊ ဝသ် ဓာတ်တို့နောက်၌ ထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉၁. ဝီတော ထိက.

၉၁. ဝီဓာတ်နောက်၌ ထိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉၂. သာရိသ္မာ ရထိ.

၉၂. သာရိသ်ဓာတ်နောက်၌ ရထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉၃. တာ တာ ဣထိ.

၉၃. တာ၊ တသ် ဓာတ်တို့နောက်၌ ဣထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉၄. ဣသာ ထီ.

၉၄. ဣသ်ဓာတ်နောက်၌ ထီပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉၅. ရုဒ ခုဒ မုဒ မဒ ဆိဒ သူဒ သပ ကမာ ဒက.

၉၅. ရုဒ်၊ ခုဒ်၊ မုဒ်၊ မဒ်၊ ဆိဒ်၊ သူဒ်၊ သပ်၊ ကမ် ဓာတ်တို့နောက်၌ ဒကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉၆. ကုန္ဒာဒယော.

၉၆. ကုန္ဒအစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉၇. ဒဒါ ဒု.

၉၇. ဒါဓာတ်နောက်၌ ဒုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉၈. ခနာန ဒမ ရမာ ဓော.

၉၈. ခန်၊ ဒမ်၊ ရမ် ဓာတ်တို့နောက်၌ ဓေါပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၉၉. မုဒ္ဓါဒယော.

၉၉. မုဒ္ဓအစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၀. သီတော ဓုက.

၁၀၀. သီဓာတ်နောက်၌ ဓုကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၁. ဝရာရ ကရ တရ ဒရ ယမအဇ္ဇ မိထသကာ ကုနော.

၁၀၁. ဝရ်၊ အရ်၊ ကရ်၊ တရ်၊ ဒရ်၊ ယမ်၊ အဇ်၊ မိထ်၊ သက္ ဓာတ်တို့နောက်၌ ကုနပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၂. အဇာ ဣနော.

၁၀၂. အဇ်ဓာတ်နောက်၌ ဣနပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၃. ဝိပိနာဒယော.

၁၀၃. ဝိပိနအစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၄. ကိရာ [Pg.48] ကနော.

၁၀၄. ကိရ်ဓာတ်နောက်၌ ကနပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၅. ဒီ ဇိ ဣ မီဟိ နက.

၁၀၅. ဒီ၊ ဇိ၊ ဣ၊ မီ ဓာတ်တို့နောက်၌ နကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၆. သိ ဓာ ဝီ ဝါဟိ နော.

၁၀၆. သိ၊ ဓာ၊ ဝီ၊ ဝါ ဓာတ်တို့နောက်၌ နောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၇. ဦနာဒယော.

၁၀၇. ဦနအစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၈. ဝီပတာ တနော.

၁၀၈. ဝီ၊ ပတ် ဓာတ်တို့နောက်၌ တနပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၀၉. ရမာ တနက.

၁၀၉. ရမ်ဓာတ်နောက်၌ တနကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၀. သူ ဘာဟိ နုက.

၁၁၀. သူ၊ ဘာ ဓာတ်တို့နောက်၌ နုကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၁. ဓာဿေ စ.

၁၁၁. ဓာဓာတ်၊ အသ်ဓာတ်တို့နောက်၌လည်း နုကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၂. ဝတ္တာ ဋာဝ ဓမာသေဟျနိ.

၁၁၂. ဝတ်၊ ဋာ၊ ဝ၊ ဓ၊ မာ၊ သေဟ် ဓာတ်တို့နောက်၌ အနိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၃. ယုတော နိ.

၁၁၃. ယုဓာတ်နောက်၌ နိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

(ဣတိ တဝဂ္ဂပစ္စယာ)

(ဤသို့ တဝဂ်ပစ္စည်းများ ပြီး၏။)

---

၁၁၄. စမာပ ပါ ဝပါ ပေါ.

၁၁၄. စမ်၊ အာပ်၊ ပါ၊ ဝပ် ဓာတ်တို့နောက်၌ ပေါပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၅. ယု ထု ကုနံ ဒီဃော စ.

၁၁၅. ယု၊ ထု၊ ကု ဓာတ်တို့နောက်၌ (ပေါပစ္စည်း ဖြစ်၍) အသံကိုလည်း ဒီဃပြု၏။

---

၁၁၆. ခိပ သုပ နီ သူ ပူဟိ ပက.

၁၁၆. ခိပ်၊ သုပ်၊ နီ၊ သူ၊ ပူ ဓာတ်တို့နောက်၌ ပကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၇. သိပ္ပာဒယော.

၁၁၇. သိပ္ပအစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၁၈. သာသာ အပေါ.

၁၁၈. သာသ်ဓာတ်နောက်၌ အပေါပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၁၉. ဝိဋပါဒယော.

၁၁၉. ဝိဋပအစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၂၀. ဂုပါ ဖော.

၁၂၀. ဂုပ်ဓာတ်နောက်၌ ဖေါပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၁. ဂရ သရာဒီဟိ ဗော.

၁၂၁. ဂရ်၊ သရ် အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဗောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၂. နိမ္ဗာဒယော.

၁၂၂. နိမ္ဗအစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၂၃. ဒရာ ဗိ.

၁၂၃. ဒရ်ဓာတ်နောက်၌ ဗိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၄. ကရ သရ သလ ကလ ဝလ္လ ဝသာ အဘော.

၁၂၄. ကရ်၊ သရ်၊ သလ်၊ ကလ်၊ ဝလ်၊ ဝသ် ဓာတ်တို့နောက်၌ အဗောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၅. ဂဒါ ရဘော.

၁၂၅. ဂဒ်ဓာတ်နောက်၌ ရဗောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၆. ဥသရာ [Pg.49] သာ ကတော.

၁၂၆. ဥသ်၊ အရ်၊ အသ် ဓာတ်တို့နောက်၌ ကတပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၇. ဣတော ဘက.

၁၂၇. ဣဓာတ်နောက်၌ ဘကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၈. ဂရာဝါ ဘော.

၁၂၈. ဂရ်၊ ဝါ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဘောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၂၉. သောဗ္ဘာဒယော.

၁၂၉. သောဗ္ဘ စသည်တို့။

---

၁၃၀. ဥသ ကုသ ပဒ သုခါ ကုမော.

၁၃၀. ဥသ၊ ကုသ၊ ပဒ၊ သုခ ဓာတ်တို့နောက်၌ ကုမပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၁. ဝဋုမာဒယော.

၁၃၁. ဝဋုမ စသည်တို့။

---

၁၃၂. ဂုဓာ ဥမော.

၁၃၂. ဂုဓဓာတ်နောက်၌ ဥမပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၃. ပဌ စရာ အမိမာ.

၁၃၃. ပဌ၊ စရ ဓာတ်တို့နောက်၌ အမိမပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၄. ဟိ ဓူဟိ မက.

၁၃၄. ဟိ၊ ဓူ ဓာတ်တို့နောက်၌ မကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၅. တီတော ရီသနော စ.

၁၃၅. တီဓာတ်နောက်၌ ရီသနပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၆. ခီ သု ဝီ ယာ ဂါ ဟိ သာ လူ ခု ဟု မရ ဓရ ကရ ဃရ ဇမာ မ သာမာ မော.

၁၃၆. ခီ၊ သု၊ ဝီ၊ ယာ၊ ဂါ၊ ဟိ၊ သာ၊ လူ၊ ခု၊ ဟု၊ မရ၊ ဓရ၊ ကရ၊ ဃရ၊ ဇမာ၊ မ၊ သာ ဓာတ်တို့နောက်၌ မပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၇. အသ္မာဒယော.

၁၃၇. အသ္မ စသည်တို့။

---

၁၃၈. နီတော မိ.

၁၃၈. နီဓာတ်နောက်၌ မိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၉. ဦမိ ဘူမိ နိမိ ရသ္မိ.

၁၃၉. ဦမိ၊ ဘူမိ၊ နိမိ၊ ရသ္မိ ဟူသော ပုဒ်တို့။

---

(ဣတိ ပဝဂ္ဂပစ္စယာ)

(ဤသို့ ပဝဂ်အုပ်စုဝင် ပစ္စည်းတို့ ပြီး၏။)

---

၁၄၀. မာ ဆာဟိ ယော.

၁၄၀. မာ၊ ဆာ ဓာတ်တို့နောက်၌ ယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၁. ဇနိဿ ဇာ စ.

၁၄၁. ဇနိဓာတ်၏ ဇာ-ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၂. ဟဒယာဒယော.

၁၄၂. ဟဒယ စသည်တို့။

---

၁၄၃. ခီ သိ သိနီ သီ သု ဝီ ကု သူ ဟိ ရက.

၁၄၃. ခီ၊ သိ၊ သိနီ၊ သီ၊ သု၊ ဝီ၊ ကု၊ သူ၊ ဟိ ဓာတ်တို့နောက်၌ ရကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၄. ဟိစိ ဒု မိနံ ဒီဃော စ.

၁၄၄. ဟိ၊ စိ၊ ဒု ဓာတ်တို့နောက်၌ မိန်ပစ္စည်း ဖြစ်၍ အသံရှည် (ဒီဃ) လည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၅. ဓာတာ နမီ စ.

၁၄၅. ဓာဓာတ်နောက်၌ နမိပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၆. ဘဒြာဒယော[Pg.50].

၁၄၆. ဘဒြ စသည်တို့။

---

၁၄၇. မန္ဒင်္က သသာ သ မ ဓ စတာ ဥရော.

၁၄၇. မန္ဒ၊ အင်္က၊ သသ၊ သ၊ မ၊ ဓ၊ စတ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဥရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၄၈. ဝိဓုရာဒယော.

၁၄၈. ဝိဓုရ စသည်တို့။

---

၁၄၉. တိမရုဟရုဓဗဓမဒမန္ဒဝဇာ ဇရုစကသာ ကိရော.

၁၄၉. တိမ၊ ရုဟ၊ အရ၊ ရုဓ၊ ဗဓ၊ မဒ၊ အမ၊ အန္ဒ၊ ဝဇ၊ အဇ၊ ရုစ၊ ကသ ဓာတ်တို့နောက်၌ ကိရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅၀. ထိရာဒယော.

၁၅၀. ထိရ စသည်တို့။

---

၁၅၁. ဒဒဂရေဟိ ဒုရ ဘရာ.

၁၅၁. ဒဒ၊ ဂရ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဒုရ၊ ဘရ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၅၂. စရ ဒရ ဇရ ဂရ မရေဟိတေ.

၁၅၂. စရ၊ ဒရ၊ ဇရ၊ ဂရ၊ မရ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဣတပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅၃. ပီတော ကွရော.

၁၅၃. ပီဓာတ်နောက်၌ ကွရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅၄. စီဝရာဒယော.

၁၅၄. စီဝရ စသည်တို့။

---

၁၅၅. ကုတော ကြရော.

၁၅၅. ကုဓာတ်နောက်၌ ကြရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅၆. ဝသာသာ ဆရော.

၁၅၆. ဝသ၊ အာသ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဆရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅၇. မသာ ဆေရော စ.

၁၅၇. မသဓာတ်နောက်၌ ဆေရပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅၈. ဓူဝါတော သရော.

၁၅၈. ဓူ၊ ဝါ ဓာတ်တို့နောက်၌ သရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၅၉. ဘမာဒီဟျရော.

၁၅၉. ဘမစသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၀. ဝဒိဿ ဗဒ စ.

၁၆၀. ဝဒဓာတ်ကို ဗဒ-ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၁. ဝဒဇနာနံ ဌင စ.

၁၆၁. ဝဒ၊ ဇန ဓာတ်တို့နောက်၌ ဌင်ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၂. ပစိဿိဌင စ.

၁၆၂. ပစဓာတ်နောက်၌ ဣဌင်ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၃. ဝကာ အရဏ.

၁၆၃. ဝဓာတ်နောက်၌ အရဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၄. သိဂျင်္ဂါဂ မဇ္ဇကလာ လာ အာရော.

၁၆၄. သိဂိ၊ အင်္ဂိ၊ အဂိ၊ မဇ္ဇ၊ ကလ၊ လာလ ဓာတ်တို့နောက်၌ အာရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၅. ကမိဿ ဿု စ.

၁၆၅. ကမိဓာတ်နောက်၌ သ္သုပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၆. ဘိင်္ဂါ (င်္ကာ) ရာဒယော.

၁၆၆. ဘိင်္ဂါရ (ဘိင်္ကာရ) စသည်တို့။

---

၁၆၇. ကရာ မာရော.

၁၆၇. ကရဓာတ်နောက်၌ မာရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၈. ပုသ [Pg.51] သရေဟိ ခရော.

၁၆၈. ဖုသ်ဓာတ်၊ သရသဗ္ဒတို့နောင်၌ ခရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၉. သရ ဝသ ကလာ ကီရော ဝဿုဋ စ.

၁၆၉. သရဓာတ်၊ ဝသ်ဓာတ်၊ ကလ်ဓာတ်တို့နောင်၌ ကီရပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဝသ်ဓာတ်နောင်၌ ဥတ်အပြုလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၀. ဂဗ္ဘီရာဒယော.

၁၇၀. ဂမ္ဘီရအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၁၇၁. ခဇ္ဇ ဝလ္လ မသာ ဦရော.

၁၇၁. ခဇ္ဇ်ဓာတ်၊ ဝလ္လ်ဓာတ်၊ မသ်ဓာတ်တို့နောင်၌ ဦရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၂. ကပ္ပူရာဒယော.

၁၇၂. ကပ္ပူရအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၁၇၃. ကဌ စကာ ဩရော.

၁၇၃. ကဌ်ဓာတ်၊ စက်ဓာတ်တို့နောင်၌ ဩရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၄. မောရာဒယော.

၁၇၄. မောရအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၁၇၅. ကုတော ဧရက.

၁၇၅. ကုဓာတ်နောင်၌ ဧရကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၆. ဘူသူဟိ ရိက.

၁၇၆. ဘူဓာတ်၊ သူဓာတ်တို့နောင်၌ ရိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၇. မီကသီနီဟိ ရု.

၁၇၇. မီဓာတ်၊ ကသီဓာတ်၊ နီဓာတ်တို့နောင်၌ ရုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၈. သိနာ ဧရု.

၁၇၈. သိနာဓာတ်နောင်၌ ဧရုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၉. ဘီရုဟိ ရုက.

၁၇၉. ဘီဓာတ်၊ ရုဓာတ်တို့နောင်၌ ရုကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈၀. တမာ ဗူလော.

၁၈၀. တမ်ဓာတ်နောင်၌ ဗူလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈၁. သိတော လကဝါလာ.

၁၈၁. သိဓာတ်နောင်၌ လကပစ္စည်း၊ ဝါလပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၈၂. မင်္ဂ ကမ သမ္ဗ သဗ သက ဝသ ဝိသ ကေဝ ကလ ပလ္လ ကဌ ပဋ ကုဏ္ဍ မဏ္ဍာ အလော.

၁၈၂. မင်္ဂဓာတ်၊ ကမ်ဓာတ်၊ သမ္ဗ်ဓာတ်၊ သဗ်ဓာတ်၊ သက်ဓာတ်၊ ဝသ်ဓာတ်၊ ဝိသ်ဓာတ်၊ ကေဝ်ဓာတ်၊ ကလ်ဓာတ်၊ ပလ္လ်ဓာတ်၊ ကဌ်ဓာတ်၊ ပဋ်ဓာတ်၊ ကုဏ္ဍ်ဓာတ်၊ မဏ္ဍ်ဓာတ်တို့နောင်၌ အလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈၃. မုသာ ကလော.

၁၈၃. မုသ်ဓာတ်နောင်၌ ကလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈၄. ထလာဒယော.

၁၈၄. ထလအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၁၈၅. ကုလာ ကာလော စ.

၁၈၅. ကုလ်ဓာတ်နောင်၌ ကာလပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈၆. မုဠာလာဒယော.

၁၈၆. မုဠာလအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၁၈၇. စဏ္ဍ ပတာ ဏာလော.

၁၈၇. စဏ္ဍ်ဓာတ်၊ ပတ်ဓာတ်တို့နောင်၌ ဏာလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈၈. မာဒိတော လော.

၁၈၈. မဒ်ဓာတ်အစရှိသည်တို့နောင်၌ လပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၈၉. အန သန ကလ ကုက သဌ မဟာ ဣလော.

၁၈၉. အန်ဓာတ်၊ သန်ဓာတ်၊ ကလ်ဓာတ်၊ ကုက်ဓာတ်၊ သဌ်ဓာတ်၊ မဟ်ဓာတ်တို့နောင်၌ အိလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၉၀. ကုဋာ [Pg.52] ကိလော.

၁၉၀. ကုဋ်ဓာတ်နောင်၌ ကိလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၉၁. သိထိလာဒယော.

၁၉၁. သိထိလအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၁၉၂. စဋ ကဏ္ဍ ဝဋ္ဋ ပုထာ ကုလော.

၁၉၂. စဋ်ဓာတ်၊ ကဏ္ဍ်ဓာတ်၊ ဝဋ္ဋ်ဓာတ်၊ ပုထ်ဓာတ်တို့နောင်၌ ကုလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၉၃. တုမုလာဒယော.

၁၉၃. တုမုလအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၁၉၄. ကလ္လ ကပ တက္က ပဋာ ဩလော.

၁၉၄. ကလ္လ်ဓာတ်၊ ကပ်ဓာတ်၊ တက်ဓာတ်၊ ပဋ်ဓာတ်တို့နောင်၌ ဩလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၉၅. အင်္ဂါ ဥလော လိ.

၁၉၅. အင်္ဂ်ဓာတ်နောင်၌ ဥလပစ္စည်း၊ လိပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၉၆. အဉ္ဇာ လိ.

၁၉၆. အဉ္ဇ်ဓာတ်နောင်၌ လိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၉၇. ဆဒါ လိ.

၁၉၇. ဆဒ်ဓာတ်နောင်၌ လိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၁၉၈. အလျာဒယော.

၁၉၈. အလိအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၁၉၉. ပိလာဒီ ဟျ ဝေါ.

၁၉၉. ပိလအစရှိသော ဓာတ်တို့နောင်၌ အဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၀၀. သာဠဝါဒယော.

၂၀၀. သာဠဝအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကြကုန်၏)။

---

၂၀၁. သရာ အာဝေါ.

၂၀၁. သရဓာတ်နောင်၌ အာဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၀၂. အလ မလ ဗိလာ ဏုဝေါ.

၂၀၂. အလ်ဓာတ်၊ မလ်ဓာတ်၊ ဗိလ်ဓာတ်တို့နောင်၌ ဏုဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၀၃. ဂါတွီဝေါ.

၂၀၃. ဂါဓာတ်နောင်၌ တွီဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၀၄. သုတော ကွ ကွာ.

၂၀၄. သုဓာတ်နောင်၌ ကွပစ္စည်း၊ ကွာပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၀၅. ဝိဒွါ.

၂၀၅. ဝိဒွါပုဒ်သည် (ပြီး၏)။

---

၂၀၆. ထုတော ရေ ဝေါ.

၂၀၆. ထုဓာတ်နောင်၌ ရေဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၀၇. သမာ ရိဝေါ.

၂၀၇. သမ်ဓာတ်နောင်၌ ရိဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၀၈. ဆဒါ ရဝိ.

၂၀၈. ဆဒ်ဓာတ်မှ ရဝိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၀၉. ပူရ တိမာ ကိသော ရဿော စ.

၂၀၉. ပူရ်ဓာတ်မှ တိမပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ (ဓာတ်၏သရကို) ရသလည်း ပြု၏။

---

၂၁၀. ကရာ ဤသော.

၂၁၀. ကရ်ဓာတ်မှ ဤသပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၁၁. သိရီသာဒယော.

၂၁၁. သီရီသစသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကုန်၏)။

---

၂၁၂. ကရာ [Pg.53] ရိဗ္ဗိ သော.

၂၁၂. ကရ်ဓာတ်မှ ရိဗ္ဗိပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ သော (သပစ္စည်း) လည်း ဖြစ်၏။

---

၂၁၃. သသာသ ဝသ ဝိသ ဟန ဝန မနာန ကမာ သော.

၂၁၃. သသ်၊ အသ်၊ ဝသ်၊ ဝိသ်၊ ဟန်၊ ဝန်၊ မန် ဓာတ်တို့မှ အစဉ်အတိုင်း သပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၁၄. အာမိ ထု ကုသီတော သက.

၂၁၄. အာမ်၊ ဣ၊ ထု၊ ကု၊ သီ ဓာတ်တို့မှ သကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၁၅. ဖဿာဒယော.

၂၁၅. ဖဿစသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကုန်၏)။

---

၂၁၆. သုတော ဏိသက.

၂၁၆. သုဓာတ်မှ ဏိသကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၁၇. ဝေ တာ တ ယု ပနာ လ ကလ စမာ အသော.

၂၁၇. ဝေ၊ တာ၊ တ၊ ယု၊ ပနာ၊ လ၊ ကလ၊ စမ ဓာတ်တို့မှ အသပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၁၈. ဝယ ဒိဝ ကရ ကရေ ဟျ သဏသကပါသ ကသာ.

၂၁၈. ဝယ၊ ဒိဝ၊ ကရ၊ ကရေ၊ ဟျ ဓာတ်တို့မှ သဏ၊ သက၊ ပါသ၊ ကသ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၁၉. သသ မသ ဒံသာ သာ သု.

၂၁၉. သသ်၊ မသ်၊ ဒံသ် ဓာတ်တို့မှ သုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၂၀. ဝိဒါ ဒသုက.

၂၂၀. ဝိဒ်ဓာတ်မှ ဒသုကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၂၁. သသာ ရီဟော.

၂၂၁. သသ်ဓာတ်မှ ရီဟပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၂၂. ဇီဝါမာ ဟော ဝမာ စ.

၂၂၂. ဇီဝ၊ မာ ဓာတ်တို့မှ ဟပစ္စည်းနှင့် ဝမပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂၃. တဏှာဒယော.

၂၂၃. တဏှာစသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကုန်၏)။

---

၂၂၄. ပဏုဿဟာ ဟီဟီ ဏောလင စ.

၂၂၄. ပဏုဿဟဓာတ်မှ ဟီဟီပစ္စည်းနှင့် ဏောလင်ပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၂၅. ခီ မိ ပီ စု မာ ဝါ ကာဟိ ဠော ဥဿ ဝါ ဒီဃော စ.

၂၂၅. ခီ၊ မိ၊ ပီ၊ စု၊ မာ၊ ဝါ (စသော ဓာတ်) တို့မှ ဠပစ္စည်း၊ ဥဿပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ (ဓာတ်၏သရကိုလည်း) ဝါ (အချို့) ဒီဃပြု၏။

---

၂၂၆. ဂုတော ဠက စ.

၂၂၆. ဂုဓာတ်မှ ဠကပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

၂၂၇. ပင်္ဂုဠာဒယော.

၂၂၇. ပင်္ဂုဠစသော ပုဒ်တို့သည် (ပြီးကုန်၏)။

---

၂၂၈. ပါတော ဠိ.

၂၂၈. ပါဓာတ်မှ ဠိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

၂၂၉. ဝီတော ဠု.

၂၂၉. ဝီဓာတ်မှ ဠုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ဏွာဒိကဏ္ဍော သတ္တမော.

ဤသို့လျှင် မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း၌ သတ္တမမြောက်ဖြစ်သော ဏွာဒိကဏ်းသည် ပြီး၏။

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ထိုမြတ်စွာဘုရား၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော ဘုရား၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

---

မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ

မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း

---

၁. ပဌမော သညာဒိကဏ္ဍော

၁. ပထမဖြစ်သော သညာဒိကဏ်း

---

သိဒ္ဓမိဒ္ဓဂုဏံ သာဓု, နမဿိတွာ တထာဂတံ;

သဓမ္မသံဃံ ဘာသိဿံ, မာဂဓံ သဒ္ဒလက္ခဏံ.

ပြီးမြောက်အောင်မြင်အပ်သော ဂုဏ်ရှိတော်မူသော၊ ကောင်းမြတ်တော်မူသော သထာဂတမြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ သူတော်ကောင်းတရားနှင့် သံဃာတော်ကိုလည်းကောင်း ရှိခိုး၍၊ မဂဓဘာသာဖြစ်သော သဒ္ဒါကျမ်းကို ငါဟောကြားပေအံ့။

---

၁. အအာဒယော [Pg.54] တိတာလီသ ဝဏ္ဏာ.

၁. အအစရှိသော အက္ခရာတို့သည် လေးဆယ့်သုံးလုံးသော အက္ခရာ (ဝဏ္ဏ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အကာရာဒယော နိဂ္ဂဟီတန္တာ တေစတ္တာလီသ-က္ခရာ ဝဏ္ဏာ နာမ ဟောန္တိ. အ အာ ဣ ဤ ဥ ဦ ဧ ဧ ဩ ဩ, က ခ ဂ ဃ င စ ဆ ဇ ဈ ည, ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ, တ ထ ဒ ဓ န, ပ ဖ ဗ ဘ မ, ယ ရ လ ဝ သ ဟ ဠ အံ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘ဧ ဩ န မဝဏ္ဏေ’’ ၁. ၃၇. တိတာလီသာဘိ ဝစနံ ကတ္ထစိ ဝဏ္ဏလောပံ ဉာပေတိ. တေန ‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော’တိအာဒိ သိဒ္ဓံ.

အကာရ အစရှိ၍ နိဂ္ဂဟိတ် အဆုံးရှိသော လေးဆယ့်သုံးလုံးသော အက္ခရာတို့သည် ဝဏ္ဏ (အက္ခရာ) မည်ကုန်၏။ အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဧ၊ ဩ၊ ဩ၊ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အံ။ ထိုဝဏ္ဏသညာဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘ဧ ဩ န မဝဏ္ဏေ’ (၁.၃၇) စသော သုတ်တည်း။ လေးဆယ့်သုံးလုံးဟု ပြောဆိုခြင်းသည် အချို့အရပ်၌ အက္ခရာကျေခြင်းကို သိစေ၏။ ထိုကြောင့် ‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော’ အစရှိသော ပုဒ်သည် ပြီး၏။

---

၂. ဒသာဒေါ သရာ.

၂. အစ၌ရှိသော ဆယ်လုံးသော အက္ခရာတို့သည် သရမည်ကုန်၏။

---

တတ္ထာဒိမှိ ဒသ ဝဏ္ဏာ သရာ နာမ ဟောန္တိ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘သရော လောပေါ သရေ’’ ၁, ၂၆ ဣစ္စာဒိ.

ထို (အက္ခရာတို့) တွင် အစ၌ရှိသော ဆယ်လုံးသော ဝဏ္ဏ (အက္ခရာ) တို့သည် သရမည်ကုန်၏။ ထိုသရသညာဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘သရော လောပေါ သရေ’ (၁.၂၆) စသည်တို့တည်း။

---

၃. ဒွေဒွေ သဝဏ္ဏာ. တေသု ဒွေဒွေ သရာ သဝဏ္ဏာ နာမ ဟောန္တိ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘ဝဏ္ဏပရေန သဝဏ္ဏောပိ’’ ၁, ၂၄.

၃. နှစ်လုံးစီ နှစ်လုံးစီသော သရတို့သည် သဝဏ်မည်ကုန်၏။ ထိုသရတို့တွင် နှစ်လုံးစီ နှစ်လုံးစီသော သရတို့သည် သဝဏ်မည်ကုန်၏။ ထိုသဝဏ်သညာဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘ဝဏ္ဏပရေန သဝဏ္ဏောပိ’ (၁.၂၄) သုတ်တည်း။

---

၄. ပုဗ္ဗော ရဿော.

၄. (သဝဏ်ဖြစ်သော သရနှစ်လုံးတို့တွင်) ရှေ့သရသည် ရသမည်၏။

---

တေသု [Pg.55] ဒွီသု ယော ယော ပုဗ္ဗော, သော သော ရဿသညော ဟောတိ. တေသု ဧ.ဩ.သံယောဂတော ပုဗ္ဗာဝ ဒိဿန္တိ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘ရဿော ဝါ’’ ၂,၆၂ ဣစ္စာဒိ.

ထို (သဝဏ်ဖြစ်သော သရ) နှစ်လုံးတို့တွင် အကြင်အကြင် ရှေ့သရသည် ရှိ၏၊ ထိုထိုသရသည် ရသသညာ ရှိ၏ (ရသမည်၏)။ ထိုသရတို့တွင် ‘ဧ’ နှင့် ‘ဩ’ သရတို့သည် သံယုတ်၏ ရှေ့၌သာလျှင် (ရသအဖြစ်) ထင်ရှားကုန်၏။ ထိုရသသညာဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘ရဿော ဝါ’ (၂.၆၂) စသည်တို့တည်း။

---

၅. ပရော ဒီဃော.

၅. (သဝဏ်ဖြစ်သော သရနှစ်လုံးတို့တွင်) နောက်သရသည် ဒီဃမည်၏။

---

တေ သွေဝ ဒွီသုယော ယော ပရော, သော သော ဒီဃသညော ဟောတိ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘ယော လော ပနိသု ဒီဃော’’ ၂,၈၈ ဣစ္စာဒိ.

ထိုနှစ်လုံးသော သရတို့တွင်ပင် အကြင်အကြင် နောက်သရသည် ရှိ၏၊ ထိုထိုသရသည် ဒီဃသညာ ရှိ၏ (ဒီဃမည်၏)။ ထိုဒီဃသညာဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘ယော လော ပနိသု ဒီဃော’ (၂.၈၈) စသည်တို့တည်း။

---

၆. ကာဒယော ဗျဉ္ဇနာ.

၆. ကစသော အက္ခရာတို့သည် ဗျည်းမည်ကုန်၏။

---

ကကာရာဒယော ဝဏ္ဏာ နိဂ္ဂဟီတပရိယန္တာ ဗျဉ္ဇနသညာဟောန္တိ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ’’ ၁,၃၃ ဣစ္စာဒိ.

ကကာရ အစရှိ၍ နိဂ္ဂဟိတ် အဆုံးရှိသော အက္ခရာ (ဝဏ္ဏ) တို့သည် ဗျည်းသညာ ရှိကုန်၏ (ဗျည်းမည်ကုန်၏)။ ထိုဗျည်းသညာဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ’ (၁.၃၃) စသည်တို့တည်း။

---

၇. ပဉ္စ ပဉ္စကာ ဝဂ္ဂါ.

၇. ငါးလုံးစီ ငါးလုံးစီသော အက္ခရာအစုတို့သည် ဝဂ်မည်ကုန်၏။

---

ကာဒယော ပဉ္စ ပဉ္စကာ ဝဂ္ဂ, နာမ ဟောန္တိ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘ဝဂ္ဂေ ဝဂ္ဂန္တော’’ ၁,၄၁ ဣစ္စာဒိ.

ကစသော ငါးလုံးစီ ငါးလုံးစီသော အက္ခရာအစုတို့သည် ဝဂ်မည်ကုန်၏။ ထိုဝဂ်သညာဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘ဝဂ္ဂေ ဝဂ္ဂန္တော’ (၁.၄၁) စသည်တို့တည်း။

---

၈. ဗိန္ဒု နိဂ္ဂဟီတံ.

၈. ဗိန္ဒုသည် နိဂ္ဂဟိတ်မည်၏။

---

ယွာယံ ဝဏ္ဏော ဗိန္ဒုမတ္တော, သော နိဂ္ဂဟီတသညော ဟောတိ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘နိဂ္ဂဟီတံ’’ ၁,၃၈ ဣစာဒိ. ဂရုသညာကရဏံ အနွတ္ထသညတ္ထံ.

အပြောက်မျှသာဖြစ်သော အကြင်အက္ခရာသည် ရှိ၏၊ ထိုအက္ခရာသည် နိဂ္ဂဟိတ်အမည်ရှိ၏။ ထိုသို့အမည်ပေးခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? “နိဂ္ဂဟီတံ” (၁၊ ၃၈) အစရှိသည်တို့တည်း။ ဂရုသညာ (အသံလေးခြင်း) ပြုခြင်းသည် အနက်နှင့်လျော်သော အမည်အကျိုးရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

---

၉. ဣယုဝဏ္ဏာ [Pg.56] ဈလာ နာမဿန္တေ.

၉. နာမ်၏အဆုံး၌ရှိသော ဣဝဏ် ဥဝဏ်တို့သည် ဈ၊ လ အမည်ရှိကုန်၏။

---

နာမံ ပါဋိပဒိကံ, တဿအန္တေ ဝတ္တမာနာ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ဈလသညာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘ဈလာ ဝါ’’ ၂,၁၁၁ ဣစ္စာဒိ.

နာမ်ဟူသည် ပါဋိပဒိက (ပုဒ်၏အခြေခံ) ဖြစ်၏၊ ထိုနာမ်၏ အဆုံး၌ ဖြစ်ကုန်သော ဣဝဏ် ဥဝဏ်တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဈသညာ၊ လသညာ ရှိကုန်၏။ ထိုသို့အမည်ပေးခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? “ဈလာ ဝါ” (၂၊ ၁၁၁) အစရှိသည်တို့တည်း။

---

၁၀. ပိတ္ထိယံ.

၁၀. ဣတ္ထိလိင်၌ ‘ပ’ သညာ ရှိ၏။

---

ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနဿ နာမဿ-န္တေ ဝတ္တမာနာ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ပသညာ ဟောန္တိ. တေန ကွတ္ထော? ယေ ပဿိဝဏ္ဏဿ’’ ၂,၁၁၆ ဣစ္စာဒိ.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော နာမ်၏အဆုံး၌ ဖြစ်ကုန်သော ဣဝဏ် ဥဝဏ်တို့သည် ပသညာ ရှိကုန်၏။ ထိုသို့အမည်ပေးခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? “ယေ ပဿိဝဏ္ဏဿ” (၂၊ ၁၁၆) အစရှိသည်တို့တည်း။

---

၁၁. ဃာ.

၁၁. ‘ဃ’ သညာ ရှိ၏။

---

ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနဿ နာမဿ-န္တေ ဝတ္ထမာနော အာကာရော ဃသညော ဟောတိ. တေန ကွတ္ထော? ‘‘ဃဗြဟ္မာဒိတေ’’ ၂,၆၀ ဣစ္စာဒိ.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော နာမ်၏အဆုံး၌ ဖြစ်သော အာကာရသည် ဃသညာ ရှိ၏။ ထိုသို့အမည်ပေးခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? “ဃဗြဟ္မာဒိတေ” (၂၊ ၆၀) အစရှိသည်တို့တည်း။

---

၁၂. ဂေါ သျာလပနေ.

၁၂. အာလပန၌ ‘သိ’ ဝိဘတ်သည် ‘ဂ’ သညာ ရှိ၏။

---

အာလပနေ သိ ဂသညော ဟောတိ.

အာလပန၌ ‘သိ’ ဝိဘတ်သည် ဂသညာ ဖြစ်၏။

---

တေန ကွတ္ထော? ‘‘ဂေဝါ’’ ၂,၆၅ ဣစ္စာဒိ.

ထိုသို့အမည်ပေးခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? “ဂေဝါ” (၂၊ ၆၅) အစရှိသည်တို့တည်း။

---

(သညာ)

(သညာ)

---

၁၃. ဝိဓိဗ္ဗိသေသနန္တဿ.

၁၃. ဝိဓိ (ပြုခြင်း) သည် ဝိသေသန၏ အဆုံးရှိသော ပုဒ်အား ဖြစ်၏။

---

ယံ ဝိသေသနံ, တဒန္တဿ ဝိဓိ ဉာတဗ္ဗော ‘‘အတော ယောနံ ဋာဋေ’’ ၂,၄၁ နရာနရေ.

အကြင် ဝိသေသနသည် ရှိ၏၊ ထိုဝိသေသန အဆုံးရှိသော ပုဒ်အား ဝိဓိကို သိအပ်၏၊ “အတော့ ယောနံ ဋာဋေ” (၂၊ ၄၁) ဥပမာ- နရာနရေ။

---

၁၄. သတ္တမိယံ ပုဗ္ဗဿ.

၁၄. သတ္တမီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော် ရှေ့ပုဒ်အား ကိစ္စပြုအပ်၏။

---

သတ္တမီနိဒ္ဒေသေ [Pg.57] ပုဗ္ဗဿေဝ ကာရိယံ ဉာတဗ္ဗံ ‘‘သရော လောပေါ သရေ’’ ၁,၂၆ ဝေဠဂ္ဂံ. ‘တမဟ’န္တီဓ ကသ္မာ န ဟောတိ?, သရေတောပသိလေသိကာဓာရော တတ္ထေတာဝ ဝုစ္စတေ ‘ပုဗ္ဗဿေဝ ဟောတိ န ပရဿာ’တိ.

သတ္တမီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြရာ၌ ရှေ့အက္ခရာအားသာလျှင် ကိစ္စပြုအပ်၏ဟု သိအပ်၏၊ “သရော လောပေါ သရေ” (၁၊ ၂၆) ဥပမာ- ဝေဠဂ္ဂံ။ ဤ “တမဟံ” ဟူသော နေရာ၌ အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်သနည်း? သရေ (သရ၌) ဟူသော သတ္တမီသည် ဥပသိလေသိက အာဓာရ (ကပ်ငြိရာ) ဖြစ်သောကြောင့် ထိုသုတ်၌ “ရှေ့အက္ခရာအားသာ ဖြစ်၏၊ နောက်အက္ခရာအား မဖြစ်” ဟုသာ ဆိုအပ်၏။

---

၁၅. ပဉ္စမိယံ ပရဿ.

၁၅. ပဉ္စမီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော် နောက်ပုဒ်အား ကိစ္စပြုအပ်၏။

---

ပဉ္စမီနိဒ္ဒေသေ ပရဿ ကာရိယံ ဉာတဗ္ဗံ ‘‘အတောယောနံ ဋာဋေ’’ ၂,၄၁ နရာနရေ. ဣဓ န ဟောတံ ‘ဇန္တုဟော အနတ္တာ’. ဣဓ ကသ္မာ န ဟောတိ? ဩသချော, အနန္တရေ ကတတ္ထတာယ န ဗျဝဟိတဿ ကာရိယံ.

ပဉ္စမီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြရာ၌ နောက်အက္ခရာအား ကိစ္စပြုအပ်၏ဟု သိအပ်၏၊ “အတော့ ယောနံ ဋာဋေ” (၂၊ ၄၁) ဥပမာ- နရာနရေ။ ဤ “ဇန္တုဟော အနတ္တာ” ဟူသော နေရာ၌ ဤသို့မဖြစ်။ ဤနေရာ၌ အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်သနည်း? အနီး၌ရှိသောကြောင့်တည်း၊ အကြားမရှိ (အနီးဆုံး) ၌ ကိစ္စပြီးမြောက်သောကြောင့် အကြားရှိသော (ခြားနားသော) အရာအား ကိစ္စမပြုအပ်။

---

၁၆. အာဒိဿ.

၁၆. အစအက္ခရာအား (ပြုအပ်၏)။

---

ပရဿ ဿိဿမာနံ ကာရိယမာဒိဝဏ္ဏဿ ဉာတဗ္ဗံ ‘‘ရ သင်္ချာတော ဝါ’’ ၃,၁၀၃ တေရသ.

နောက်အက္ခရာအား ပြုလတ္တံ့သော ကိစ္စသည် အစအက္ခရာအား ဖြစ်၏ဟု သိအပ်၏၊ “ရ သင်္ချာတော ဝါ” (၃၊ ၁၀၃) ဥပမာ- တေရသ။

---

၁၇. ဆဋ္ဌိယန္တဿ.

၁၇. ဆဋ္ဌီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော ကိစ္စသည် အဆုံးအက္ခရာအား ဖြစ်ထိုက်၏။

---

ဆဋ္ဌီနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ ယံ ကာရိယံ, တဒန္တဿ ဝဏ္ဏဿ ဝိညေယျံ ‘‘ရာဇဿိ နာမှိ’’ ၂,၂၃ ရာဇိနာ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော အကြင်ကိစ္စသည် ရှိ၏၊ ထိုကိစ္စကို ထိုပုဒ်၏ အဆုံးဖြစ်သော အက္ခရာအား ပြုအပ်၏ဟု သိအပ်၏၊ “ရာဇဿိ နာမှိ” (၂၊ ၂၃) ဥပမာ- ရာဇိနာ။

---

၁၈. ငါနုဗန္ဓော.

၁၈. ‘င’ အနုဗန္ဓရှိသော အက္ခရာသည် အဆုံး၌ ဖြစ်၏။

---

ငကာရော အနုဗန္ဓော ယဿ, သော အန္တဿ ဟောတိ ‘‘ဂေါဿာ ဝင’’ ၁,၃၂ ဂဝါဿံ.

‘င’ အက္ခရာသည် အကြင်အက္ခရာ၏ အနုဗန္ဓဖြစ်၏၊ ထိုအက္ခရာသည် အဆုံးအက္ခရာ၏ နေရာ၌ ဖြစ်၏၊ “ဂေါဿာ ဝင” (၁၊ ၃၂) ဥပမာ- ဂဝါဿံ။

---

၁၉. ဋာနုဗန္ဓာနေကဝဏ္ဏာ သဗ္ဗဿ.

၁၉. ‘ဋ’ အနုဗန္ဓရှိသော အပြုနှင့် အက္ခရာများစွာရှိသော အပြုသည် အလုံးစုံသော ပုဒ်၏ နေရာ၌ ဖြစ်၏။

---

ဋကာရော-နုဗန္ဓော [Pg.58] ယဿ, သော-နေကက္ခရော စာဒေသော သဗ္ဗဿ ဟောတိ ‘‘ဣမဿာနိတ္ထိယံ ဋေ’’ ၂,၁၂၈ ဧသု, ‘‘နာမှ-နိမိ’’ ၂,၁၂၆ အနေန.

‘ဋ’ အက္ခရာသည် အကြင်အပြု၏ အနုဗန္ဓဖြစ်၏၊ ထိုအနုဗန္ဓရှိသော အပြုသည်လည်းကောင်း၊ အက္ခရာများစွာရှိသော အပြုသည်လည်းကောင်း အလုံးစုံသောပုဒ်၏ နေရာ၌ ဖြစ်၏၊ “ဣမဿာနိတ္ထိယံ ဋေ” (၂၊ ၁၂၈) ဥပမာ- ဧသု၊ “နာမှာ-နိမိ” (၂၊ ၁၂၆) ဥပမာ- အနေန။

---

၂၀. ဉကာနုဗန္ဓာဒျန္တာ.

၂၀. ‘ဉ’ အနုဗန္ဓနှင့် ‘က’ အနုဗန္ဓရှိသော အပြုတို့သည် အစနှင့် အဆုံး၌ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဆဋ္ဌီနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ ဉာနုဗန္ဓကာနုဗန္ဓာ အာဒျန္တာ ဟောန္တိ ‘‘ဗြူတော တိဿီဉ’’ ၆,၃၆ ဗြဝီတိ, ‘‘ဘူဿ ဝုက’’ ၆,၁၇ ဗဘူဝ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော ပုဒ်၏ ‘ဉ’ အနုဗန္ဓရှိသော အပြုသည် အစ၌လည်းကောင်း၊ ‘က’ အနုဗန္ဓရှိသော အပြုသည် အဆုံး၌လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏၊ “ဗြူတော တိဿီည” (၆၊ ၃၆) ဥပမာ- ဗြဝီတိ၊ “ဘူဿ ဝုက” (၆၊ ၁၇) ဥပမာ- ဗဘူဝ။

---

၂၁. မာနုဗန္ဓော သရာနမန္တာ ပရော.

၂၁. ‘မ’ အနုဗန္ဓရှိသော အပြုသည် သရတို့တွင် အဆုံးသရ၏ နောက်၌ ဖြစ်၏။

---

မကာရော-နုဗန္ဓော ယဿ, သော သရာ နမန္တာ သရာ ပရော ဟောတိ ‘‘မဉ္စ ရုဓာဒီနံ’’ ၅-၁၉ ရုန္ဓတိ.

‘မ’ အက္ခရာသည် အကြင်အပြု၏ အနုဗန္ဓဖြစ်၏၊ ထိုအပြုသည် သရတို့တွင် အဆုံးသရ၏ နောက်၌ ဖြစ်၏၊ “မဉ္စ ရုဓာဒီနံ” (၅၊ ၁၉) ဥပမာ- ရုန္ဓတိ။

---

၂၂. ဝိပ္ပဋိသေဓေ.

၂၂. ဝိပ္ပဋိသေဓ (အချင်းချင်း ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲခြင်း) ရှိသော် (နောက်သုတ်ကို ပြုအပ်၏)။

---

ဒွိန္နံ သာဝကာသာနမေကတ္ထပ္ပသင်္ဂေ ပရော ဟောတိ. ယထာ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါပုရိသာနံ သဟပ္ပတ္တိယံ ပရော, သော စ (ဂစ္ဆတိ) တွံ စ (ဂစ္ဆသိ, တုမှေ) ဂစ္ဆထ. သော စ (ဂစ္ဆတိ,) တွံ စ (ဂစ္ဆသိ,) အဟံ စ (ဂစ္ဆာမိ, မယံ) ဂစ္ဆာမ.

အခွင့်ရှိကုန်သော ဝိဓိနှစ်ခုတို့သည် တစ်ခုတည်းသော နေရာ၌ ဆိုက်ရောက်ခြင်းရှိသော် နောက်ဝိဓိသည် ဖြစ်၏။ ဥပမာအားဖြင့် ယောက်ျားနှစ်ယောက် သို့မဟုတ် သုံးယောက်တို့သည် အတူတကွ ရောက်ရှိရာ၌ နောက်ပုဒ်သည် ဖြစ်သကဲ့သို့တည်း၊ “သော စ (ဂစ္ဆတိ) တွဉ္စ (ဂစ္ဆသိ၊ တုမှေ) ဂစ္ဆထ”။ “သော စ (ဂစ္ဆတိ၊) တွဉ္စ (ဂစ္ဆသိ၊) အဟဉ္စ (ဂစ္ဆာမိ၊ မယံ) ဂစ္ဆာမ”။

---

၂၃. သင်္ကေတော-နဝယဝေါ-နုဗန္ဓော.

၂၃. အအစိတ်အပိုင်းမဟုတ်ဘဲ အမှတ်အသားမျှသာဖြစ်သော အက္خရာသည် အနုဗန္ဓဖြစ်၏။

---

ယော နဝယဝဘူတောသင်္ကေတော, သော-နုဗန္ဓောတိ ဉာတဗ္ဗော, ‘‘လုပိတာဒီနမာသိမှိ’’ ၂-၅၇ ကတ္တာ.

အအစိတ်အပိုင်း မဟုတ်သော အကြင်အမှတ်အသားသည် ရှိ၏၊ ထိုအမှတ်အသားကို အနုဗန္ဓဟု သိအပ်၏၊ “လုပိတာဒီနမာသိမှိ” (၂၊ ၅၇) ဥပမာ- ကတ္တာ။

---

သင်္ကေတဂ္ဂဟဏံ ကိံ? ပကတိယာဒိသမုဒါယဿာနုဗန္ဓတာ မာ ဟောတူတိ, အနဝယဝေါဟိ သမုဒါယော… သမုဒါယရူပတ္တာယေဝ.

သင်္ကေတဟူသော စကားကို အဘယ်ကြောင့် ယူသနည်း? ပကတိအစရှိသော အပေါင်း၏ အနုဗန္ဓအဖြစ်ကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။ အအစိတ်အပိုင်းမဟုတ်သော အပေါင်းသည် အပေါင်း၏သဘောမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

---

အနဝယဝဂ္ဂဟဏံ ကိံ? ‘‘အတေန’’ ၂-၁၀၈ ဇနေန. ဣမိနာဝ လောပဿာဝဂတတ္တာ နာနုဗန္ဓလောပါယ ဝစနမာရဒ္ဓံ.

အအစိတ်အပိုင်းမဟုတ်သော ဟု အဘယ်ကြောင့် ယူသနည်း? “အတေန” (၂၊ ၁၀၈) ဥပမာ- ဇနေန။ ဤမျှဖြင့်ပင် ကျေခြင်းကို သိရသောကြောင့် အနုဗန္ဓကျေခြင်းအလို့ငှာ စကားကို မစပြုအပ်။

---

၂၄. ဝဏ္ဏပရေန သဝဏ္ဏောပိ.

၂၄. ‘ဝဏ္ဏ’ စကားလုံး နောက်၌ရှိသော သရဖြင့် သဝဏ် (အသံတူသရ) ကိုလည်း ယူအပ်၏။

---

ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ [Pg.59] ပရော ယသ္မာ တေန သဝဏ္ဏောပိ ဂယှတိ သံစ ရူပံ ‘‘ယုဝဏ္ဏာနမေဩ လုတ္တာ’’ ၁-၂၉ ဝါကေရိတံ, သမောနာ.

‘ဝဏ္ဏ’ ဟူသော စကားလုံးသည် အကြင်သရ၏ နောက်၌ ရှိ၏၊ ထိုသရဖြင့် သဝဏ် (အသံတူသရ) နှင့် မိမိ၏ ရူပကိုလည်း ယူအပ်၏၊ “ယုဝဏ္ဏာနမေဩ လုတ္တာ” (၁၊ ၂၉) ဥပမာ- ဝါကေရိတံ၊ သမောနာ။

---

၂၅. န္တု ဝန္တုမန္တွာဝန္တုတဝန္တုသမ္ဗန္ဓီ.

၂၅. ‘န္တု’ သည် ဝန္တု၊ မန္တု၊ အာဝန္တု၊ တဝန္တု တို့နှင့် ပတ်သက်သော အရာ၌ ဖြစ်၏။

---

ဝန္တွာဒိသမ္ဗန္ဓီယေဝန္တု ဂယှတိ, ‘‘န္တန္တူနံ န္တော ယောမှိ ပဌမေ’’ ၂-၂၁၅ ဂုဏဝန္တော.

ဝန္တု အစရှိသည်တို့နှင့် ပတ်သက်သော ‘န္တု’ သာလျှင် ယူအပ်၏၊ “န္တန္တူနံ န္တော ယောမှိ ပဌမေ” (၂၊ ၂၁၅) ဥပမာ- ဂုဏဝန္တော။

---

ဝန္တွာဒိသမ္ဗန္ဓီတိ ကိံ? ဇန္တူ တန္တူ.

“ဝန္တုစသည်နှင့် စပ်ယှဉ်သော” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဇန္တူ၊ တန္တူ (စသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

---

(ပရိဘာသာယော.)

(ပရိဘာသာသုတ်များ။)

---

၂၆. သရော လောပေါ သရေ.

၂၆. သရနောက်ရှိသော် ရှေ့သရသည် ကျေ၏။

---

သရေ သရော လောပနီယော ဟောတိ. တတြိ-မေ, သဒ္ဓိ-န္ဒြိယံ, နောဟေ-တံ, ဘိက္ခုနော-ဝါဒေါ, သမေတာ-ယသ္မာ, အဘိဘာ-ယတနံ, ပုတ္တာမ-တ္ထိ, အသန္တေ-တ္ထ.

သရနောက်ရှိသော် ရှေ့သရသည် ကျေအပ်၏။ သာဓကများ - တတြိမေ (တတြ + ဣမေ)၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ (သဒ္ဓါ + ဣန္ဒြိယံ)၊ နောဟေတံ (နော + ဧတံ)၊ ဘိက္ခုနောဝါဒေါ (ဘိက္ခု + သြဝါဒေါ)၊ သမေတာယသ္မာ (သမေတု + အာယသ္မာ)၊ အဘိဘာယတနံ (အဘိဘု + အာယတနံ)၊ ပုတ္တာမတ္ထိ (ပုတ္တော + မေ + အတ္ထိ)၊ အသန္တေတ္ထ (အသန္တိ + ဧတ္ထ)။

---

၂၇. ပရော ကွစိ.

၂၇. သရ၏နောက်၌ အချို့သော နောက်သရသည် ကျေ၏။

---

သရမှာ ပရော သရော ကွစိ လောပနီယော ဟောတိ. သော-ပိ, သာဝ, ယတော-ဒကံ, တတော-ဝ. ကွစီတိကိံ? သဒ္ဓိ-န္ဒြိယံ, အယမဓိကာရော အာပရိစ္ဆေဒါဝသာနာ, တေန နာတိပ္ပသင်္ဂေါ.

ရှေ့သရ၏နောက်၌ရှိသော နောက်သရသည် အချို့နေရာ၌ ကျေအပ်၏။ သာဓကများ - သောပိ (သော + အပိ)၊ သာဝ (သာ + ဧဝ)၊ ယတောဒကံ (ယတော + ဥဒကံ)၊ တတောဝ (တတော + ဧဝ)။ “ကွစိ - အချို့” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ (စသော ပုဒ်တို့၌ မကျေစေရန် ဖြစ်သည်)။ ဤ (ကွစိ) အာဏာသည် အပိုင်းအခြား ကုန်ဆုံးသည်အထိ တည်၏။ ထိုသို့ တည်သောကြောင့် အလွန်အကျွံ ဖြစ်ခြင်းမှ ကင်းဝေးစေသည်။

---

၂၈. န ဒွေဝါ.

၂၈. ရှေ့နောက်သရ နှစ်ခုလုံးတို့သည်လည်း အချို့နေရာ၌ မကျေကြကုန်။

---

ပုဗ္ဗပရသရာ ဒွေပိ ဝါ ကွစိ န လုပျန္တေ, လတာ ဣဝ, လတေ-ဝ, လတာ-ဝ.

ရှေ့သရ နောက်သရ နှစ်ခုလုံးတို့သည်လည်း အချို့နေရာ၌ မကျေကြကုန်။ သာဓကများ - လတာ ဣဝ၊ လတေဝ၊ လတာဝ။

---

၂၉. ယုဝဏ္ဏာနမေဩ လုတ္တာ.

၂၉. ရှေ့သရကျေပြီးနောက် ကျန်ရစ်သော နောက် ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏတို့သည် ဧ၊ အို ဖြစ်ကုန်၏။

---

လုတ္တာ [Pg.60] သရာ ပရေသံ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာနံ ဧဩ ဟောန္တိ ဝါ ယထာက္ကမံ.

ရှေ့သရကျေပြီးနောက် ကျန်ရစ်သော နောက် ဣဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ) နှင့် ဥဝဏ္ဏ (ဥ၊ ဦ) တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဧ နှင့် အို ဖြစ်ကုန်၏။

---

တဿေ-ဒံ, ဝါတေ-ရိတံ, နော-ပေတိ, ဝါမော-ရူ, အတေ-ဝညေဟိ, ဝေါ-ဒကံ. ကထံ ‘‘ပစ္စောရသ္မိ’’န္တိ? ယောဂဝိဘာဂါ. ဝါတွေဝ? တဿိဒံ.

သာဓကများ - တဿေဒံ (တဿ + ဣဒံ)၊ ဝါတေရိတံ (ဝါတ + ဤရိတံ)၊ နောပေတိ (န + ဥပေတိ)၊ ဝါမောရူ (ဝါမ + ဦရူ)၊ အတေဝညေဟိ (အတိ + ဣဝ + အညေဟိ)၊ ဝေါဒကံ (ဝ + ဥဒကံ)။ “ပစ္စောရသ္မိံ” ဟု အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း။ သုတ်ကို ခွဲခြားခြင်း (ယောဂဝိဘာဂ) အားဖြင့် ပြီး၏။ “ဝါ - အချို့” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တဿိဒံ (ဧ-အို မဖြစ်သော သာဓက)။

---

လုတ္တေတိ ကိံ? လတာ ဣဝ.

“လုတ္တာ - သရကျေပြီးနောက်” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ လတာ ဣဝ (၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်)။

---

၃၀. ယဝါ သရေ.

၃၀. သရနောက်ရှိသော် ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏတို့သည် ယ၊ ဝ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သရေ ပရေ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာနံ ယကာရဝကာရာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာက္ကမံ. ဗျာကတော, ဣစ္စဿ, အဇ္ဈိဏမုတ္တော, သွာဂတံ, သွာပနလာနိလံ, ဝါတွေဝ? ဣတိ-ဿ. ကွစိတွေဝ? ယာနီ-ဓ, သူ-ပဋ္ဌိတံ.

သရနောက်ရှိသော် ဣဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ)၊ ဥဝဏ္ဏ (ဥ၊ ဦ) တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ယကာရ၊ ဝကာရတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သာဓကများ - ဗျာကတော (ဝိ + အာကတော)၊ ဣစ္စဿ (ဣတိ + အဿ)၊ အဇ္ဈိဏမုတ္တော (အဓိ + ဣဏမုတ္တော)၊ သွာဂတံ (သု + အာဂတံ)၊ သွာပနလာနိလံ (သု + အာပနလ + အနိလံ)။ “ဝါ - အချို့” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣတိဿ။ “ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ယာနီဓ၊ သူပဋ္ဌိတံ။

---

၃၁. ဧဩနံ.

၃၁. ဧ၊ အို တို့သည် ယ၊ ဝ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဧဩနံယဝါယောန္တိ ဝါ သရေ ယထာက္ကမံ. တျဇ္ဇ တေ-ဇ္ဇ, သွာဟံ သော-ဟံ. ကွစိတွေဝ? ပုတ္တာမ-တ္ထိ, အသန္တေ-တ္ထ.

သရနောက်ရှိသော် ဧ၊ အို တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ယကာရ၊ ဝကာရတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သာဓကများ - တျဇ္ဇ (တေ + အဇ္ဇ)၊ သွာဟံ (သော + အဟံ)။ “ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပုတ္တာမတ္ထိ၊ အသန္တေတ္ထ။

---

၃၂. ဂေါဿာ-ဝင.

၃၂. သရနောက်ရှိသော် ဂေါသဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ အဝဏ်အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

သရေ ဂေါဿ အဝင ဟောတိ. ဂဝါ-ဿံ. ‘ယထရီဝ, တထရိဝေ’တိ နိပါတာဝ, ‘ဘုသာမိဝေ’တိ ဣဝသဒ္ဒေါ ဧဝတ္ထော.

သရနောက်ရှိသော် ဂေါသဒ္ဒါသည် အဝဏ် (အဝ) ဖြစ်၏။ သာဓက - ဂဝါဿံ (ဂေါ + အဿံ)။ “ယထရီဝ၊ တထရိဝ” ဟူသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတ်သက်သက်တို့သာတည်း၊ “ဘုသာမိဝ” ဟူသော ပုဒ်၌ ဣဝသဒ္ဒါသည် ဧဝသဒ္ဒါ၏ အနက်ရှိ၏။

---

၃၃. ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ.

၃၃. ဗျည်းနောက်ရှိသော် ရဿ၊ ဒီဃတို့သည် ဒီဃ၊ ရဿ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ရဿဒီဃာနံ [Pg.61] ကွစိ ဒီဃရဿာ ဟောန္တိ ဗျဉ္ဇနေ. တတြာ-ယံ, မုနီစရေ, သမ္မဒေဝ, မာလဘာရီ.

ဗျည်းနောက်ရှိသော် ရဿ၊ ဒီဃသရတို့သည် အချို့နေရာ၌ ဒီဃ၊ ရဿ ဖြစ်ကုန်၏။ သာဓကများ - တတြာယံ၊ မုနီစရေ၊ သမ္မဒေဝ၊ မာလဘာရီ။

---

၃၄. သရမှာ ဒွေ.

၃၄. သရ၏နောက်၌ ဗျည်းသည် နှစ်ခု (ဒွေးဘော်) ဖြစ်၏။

---

သရမှာ ပရဿ ဗျဉ္ဇနဿ ကွစိ ဒွေ ရူပါနိ ဟောန္တိ. ပဂ္ဂဟော. သရမှာတိ ကိံ? တံ ခဏံ.

သရ၏နောက်၌ရှိသော ဗျည်းသည် အချို့နေရာ၌ ဒွေးဘော် (နှစ်ခု) ဖြစ်၏။ သာဓက - ပဂ္ဂဟော။ “သရမှ - သရ၏နောက်၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တံ ခဏံ။

---

၃၅. စတုတ္ထဒုတိယေသွေသံ တတိယပဌမာ.

၃၅. ၄-ခုမြောက်၊ ၂-ခုမြောက် ဗျည်းတို့နောက်ရှိသော် ၎င်းတို့၏ ရှေ့၌ ဝဂ်တူ ၃-ခုမြောက်၊ ၁-ခုမြောက် ဗျည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

စတုတ္ထဒုတိယေသု ပရေသွေသံ စတုတ္ထဒုတိယာနံ တဗ္ဗဂ္ဂေ တတိယ ပဌမာ ဟောန္တိ. ပစ္စာသတ္ထျာ, နိဂ္ဃောသော, အက္ခန္တိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သေတစ္ဆတ္တံ, ဒဍ္ဎော, နိဋ္ဌာနံ, မဟဒ္ဓနော, ယသတ္ထေရော, အပ္ဖုဋံ, အဗ္ဘုဂ္ဂတော. ဧသွီတိ ကိံ? ထေရော. ဧသန္တိ ကိံ? ပတ္ထော.

၄-ခုမြောက်၊ ၂-ခုမြောက် ဗျည်းတို့နောက်ရှိသော် ထို ၄-ခုမြောက်၊ ၂-ခုမြောက် ဗျည်းတို့၏ ရှေ့၌ ၎င်းတို့နှင့် ဝဂ်တူသော ၃-ခုမြောက်၊ ၁-ခုမြောက် ဗျည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ သာဓကများ - ပစ္စာသတ္ထျာ၊ နိဂ္ဃေါသော၊ အက္ခန္တိ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ သေတစ္ဆတ္တံ၊ ဒဍ္ဎော၊ niṭṭhānaṃ၊ မဟဒ္ဓနော၊ ယသတ္ထေရော၊ အပ္ဖုဋံ၊ အဗ္ဘုဂ္ဂတော။ “ဧသု - ထိုဗျည်းတို့၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ထေရော။ “ဧသံ - ထိုဗျည်းတို့၏” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပတ္ထော။

---

၃၆. ဝိတိဿေဝေ ဝါ.

၃၆. ဧဝသဒ္ဒါနောက်ရှိသော် ဣတိသဒ္ဒါ၏ ဝကာရသည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

ဧဝသဒ္ဒေ ပရေ ဣတိဿ ဝေါ ဟောတိ ဝါ. ဣတွေဝ, ဣစ္စေဝ. ဧဝေတိ ကိံ? ဣစ္စာဟ.

ဧဝသဒ္ဒါနောက်ရှိသော် ဣတိသဒ္ဒါ၏ ဝကာရသည် အချို့ ဖြစ်၏။ သာဓကများ - ဣတွေဝ၊ ဣစ္စေဝ။ “ဧဝေ - ဧဝသဒ္ဒါ၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣစ္စာဟ။

---

၃၇. ဧဩနမ ဝဏ္ဏေ.

၃၇. ဧ၊ အို တို့သည် ဝဏ္ဏနောက်ရှိသော် အချို့နေရာ၌ အကာရ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဧဩနံ ဝဏ္ဏေ ကွစိ အ ဟောတိ ဝါ. ဒိသွာ ယာစက မာဂတေ, အကရမှသ တေ, ဧသ အတ္ထော, ဧသ ဓမ္မော, အဂ္ဂမက္ခာယတိ, သွာတနံ[Pg.62], ဟိယျတ္တနံ, ကရဿု. ဝါတွေဝ? ယာစကေ အာဂတေ ဧသော ဓမ္မော. ဝဏ္ဏေတိ ကိံ? သော.

ဧ၊ အို တို့သည် ဝဏ္ဏနောက်ရှိသော် အချို့နေရာ၌ အကာရ ဖြစ်ကုန်၏။ သာဓကများ - ဒိသွာ ယာစက မာဂတေ (ယာစကေ + မာဂတေ)၊ အကရမှသ တေ (အကရမှသေ + တေ)၊ ဧသ အတ္ထော (ဧသော + အတ္ထော)၊ ဧသ ဓမ္မော (ဧသော + ဓမ္မော)၊ အဂ္ဂမက္ခာယတိ၊ သွာတနံ၊ ဟိယျတ္တနံ (ဟိယျော + တနံ)၊ ကရဿု (ကရောဿု)။ “ဝါ - အချို့” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ယာစကေ အာဂတေ၊ ဧသော ဓမ္မော။ “ဝဏ္ဏေ - ဝဏ္ဏ၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သော။

---

၃၈. နိဂ္ဂဟီတံ.

၃၈. နိဂ္ဂဟိတ်အာဂုံသည် အချို့နေရာ၌ ဖြစ်၏။

---

နိဂ္ဂဟီတမာဂမော ဟောတိ ဝါ ကွစိ. စက္ခုံ ဥဒပါဒိ စက္ခုဥဒပါဒိ, ပုရိမံ ဇာတိံ ပုရိမဇာတိံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ ဗဟုံ. အဝံသိရောတိအာဒီသု နိစ္စံ… ဝဝတ္ထိတဝိဘာသတ္တာ ဝါဓိကာရဿ, သာမတ္တိယေနာဂမောဝ, သ စ ရဿ သရဿေဝ ဟောတိ… တဿ ရဿာနုဂတတ္တာ.

နိဂ္ဂဟိတ်အာဂုံသည် အချို့နေရာ၌ ဖြစ်၏။ သာဓကများ - စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ပုရိမံ ဇာတိံ၊ ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ ဗဟုံ။ အဝံသိရော စသော ပုဒ်တို့၌ အမြဲ (နိစ္စ) ဖြစ်၏။ “ဝါ” သဒ္ဒါ၏ အာဏာကို စနစ်တကျ ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားခြင်းကြောင့် စွမ်းအားအားဖြင့် အာဂုံသက်သက်သာ ဖြစ်၏။ ထိုအာဂုံသည်လည်း ရဿသရ၏နောက်၌သာ ဖြစ်၏၊ ရဿသရနောက်သို့ လိုက်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့်တည်း။

---

၃၉. လောပေါ.

၃၉. နိဂ္ဂဟိတ် ကျေခြင်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

နိဂ္ဂဟီတဿ လောပေါ ဟောတိ ဝါ ကွစိ. ကျာဟံ ကိမဟံသာရတ္တော သံရတ္တော. သလ္လေ ခေါ-ဂန္တုကာမော ဂန္တုမနောတိ, အာဒီသု နိစ္စံ.

နိဂ္ဂဟိတ်၏ ကျေခြင်းသည် အချို့နေရာ၌ ဖြစ်၏။ သာဓကများ - ကျာဟံ၊ သာရတ္တော။ သလ္လေခေါ၊ ဂန္တုကာမော၊ ဂန္တုမနော စသော ပုဒ်တို့၌ အမြဲ (နိစ္စ) ဖြစ်၏။

---

၄၀. ပရသရဿ.

၄၀. နိဂ္ဂဟိတ်၏နောက်၌ရှိသော သရသည် အချို့နေရာ၌ ကျေ၏။

---

နိဂ္ဂဟီတမှာ ပရဿ သရဿ လောပေါ ဟောတိ ဝါ ကွစိ. တွံ-သိ တွမသိ.

နိဂ္ဂဟိတ်၏နောက်၌ရှိသော သရသည် အချို့နေရာ၌ ကျေအပ်၏။ သာဓက - တွံသိ။

---

၄၁. ဝဂ္ဂေ ဝဂ္ဂန္တော.

၄၁. ဝဂ်ဗျည်းနောက်ရှိသော် นိဂ္ဂဟိတ်သည် ထိုဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း (ဝဂ္ဂန္တ) သို့ အချို့ ရောက်၏။

---

နိဂ္ဂဟီတဿ ခေါ ဝဂ္ဂေ ဝဂ္ဂန္တော ဝါ ဟောတိ ပစ္စာသတ္တျာ. တင်္ကရောတိ တံ ကရောတိ, တဉ္စရတိ တံ စရတိ, တဏ္ဌာနံ တံ ဌာနံ, တန္ဓနံ တံ ဓနံ, တမ္ပာတိ တံ ပါတိ. နိစ္စံ ပဒမဇ္ဈေ ဂန္တွာ, ကွစညာတြပိ သန္တိဋ္ဌတိ.

ဝဂ်ဗျည်းနောက်ရှိသော် နိဂ္ဂဟိတ်သည် နီးစပ်မှုအားဖြင့် ထိုဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း (ဝဂ္ဂန္တ) သို့ အချို့ ရောက်၏။ သာဓကများ - တင်္ဂရောတိ၊ တဉ္စရတိ၊ တဏ္ဌာနံ၊ တန္ဓနံ၊ တမ္ပါတိ။ ပုဒ်၏အလယ်၌ “ဂန္တွာ” စသည်ဖြင့် အမြဲ (နိစ္စ) ဖြစ်ပြီး၊ အခြားနေရာ၌လည်း အချို့ တည်ရှိတတ်၏။

---

၄၂. ယေဝဟိသု ဉော.

၄၂. ယ၊ ဧဝ၊ ဟိ သဒ္ဒါတို့နောက်ရှိသော် နိဂ္ဂဟိတ်သည် အချို့ ညကာရ ဖြစ်၏။

---

ယ [Pg.63] ဧဝ ဟိ သဒ္ဒေသု နိဂ္ဂဟီတဿ ဝါ ဉော ဟောတိ. ယညဒေဝ, တညေဝ, တဉှိ, ဝါတွေဝ? ယံ ယဒေဝ.

ယ၊ ဧဝ၊ ဟိ သဒ္ဒါတို့နောက်ရှိသော် နိဂ္ဂဟိတ်သည် အချို့ ညကာရ ဖြစ်၏။ သာဓကများ - ယညဒေဝ၊ တညေဝ၊ တညှိ။ “ဝါ - အချို့” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ယံ ယဒေဝ။

---

၄၃. ယေ သံဿ.

၄၃. ယကာရနောက်ရှိသော် သံသဒ္ဒါ၏ နိဂ္ဂဟိတ်သည် အချို့ ညကာရ ဖြစ်၏။

---

သံသဒ္ဒဿ ယံ နိဂ္ဂဟီတံ တဿ ဝါ ဉော ဟောတိ ယကာရေ. သညမော သံယမော.

ယကာရနောက်ရှိသော် သံသဒ္ဒါ၏ နိဂ္ဂဟိတ်သည် အချို့ ညကာရ ဖြစ်၏။ သာဓကများ - သညမော၊ သံယမော။

---

၄၄. မယဒါ သရေ.

၄၄. မ၊ ယ၊ ဒ အက္ခရာတို့သည် သရနောက်ရှိသော် (ဖြစ်ကုန်၏)။

---

နိဂ္ဂဟီတဿ မယဒါ ဟောန္တိ ဝါ သရေ ကွစိ. တမဟံ, တယိဒံ, တဒလံ. ဝါ တွေဝ? တံ အဟံ.

နိဂ္ဂဟိတ်၏ မ၊ ယ၊ ဒ အက္ခရာတို့သည် သရနောက်ရှိသော် အချို့သောနေရာ၌ (ဝါ- အဆန်းအားဖြင့်) ဖြစ်ကုန်၏။ တမဟံ၊ တယိဒံ၊ တဒလံ။ 'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တံ အဟံ။

---

၄၅. ဝနတရဂါ စာဂမာ.

၄၅. ဝ၊ န၊ တ၊ ရ၊ ဂ အက္ခရာတို့သည်လည်းကောင်း၊ အာဂမအက္ခရာတို့သည်လည်းကောင်း (သရနောက်၌ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ဧတေ မယဒါ စ အာဂမာ ဟောန္တိ သရေ ဝါ ကွစိ. တိဝင်္ဂိကံ, ဣတော နာယတိ, စိနိတွာ, တသ္မာတိဟ, နိရောဇံ, ပုထဂေဝ, ဣဓမာဟု, ယထယိဒံ, အတ္တဒတ္ထံ. ဝါ တွေဝ? အတ္တတ္ထံ. ‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝါ’တိ-ပဌမန္တော ပဂသဒ္ဒေါဝ.

ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဝ၊ န၊ တ၊ ရ၊ ဂ အက္ခရာတို့သည်လည်းကောင်း၊ မ၊ ယ၊ ဒ အက္ခရာတို့သည်လည်းကောင်း သရနောက်ရှိသော် အချို့သောနေရာ၌ အာဂမအက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ တိဝင်္ဂိကံ၊ ဣတော နာယတိ၊ စိနိတွာ၊ တသ္မာတိဟ၊ นိရောဇံ၊ ပုထဂေဝ၊ ဣဓမာဟု၊ ယထယိဒံ၊ အတ္တဒတ္ထံ။ 'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အတ္တတ္ထံ။ 'အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝါ' ဟူသော နေရာ၌ ရှေးဦးစွာသော ပဂသဒ္ဒါသာတည်း။

---

၄၆. ဆာ ဠော.

၄၆. ဆသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ဠကာရအာဂမ ဖြစ်၏။

---

ဆသဒ္ဒါ ပရဿ သရဿ ဠကာရော အာဂမော ဟောတိ ဝါ. ဆဠင်္ဂံ, ဆဠာယတနံ. ဝါတွေဝ? ဆအဘိညာ.

ဆသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ရှိသော သရ၏ ဠကာရသည် အချို့သော (ဝါ) နေရာ၌ အာဂမ ဖြစ်၏။ ဆဠင်္ဂံ၊ ဆဠာယတနံ။ 'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဆအဘိညာ။

---

၄၇. တဒမိနာဒီနိ.

၄၇. တဒမိနာ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် (ပြီးကုန်၏)။

---

တဒမိနာဒီနိ [Pg.64] သာဓူနိ ဘဝန္တိ. တံ ဣမိနာ တဒမိနာ, သကိံ အာဂါမီ သကဒါဂါမီ, ဧကံ ဣဓ အဟံ ဧကမိဒါဟံ, သံဝိဓာယ အဝဟာရော သံဝိဒါဝဟာရော, ဝါရိနော ဝါဟကော ဝလာဟကော, ဇီဝနဿ မူတော ဇီမူတော, ဆဝဿ သယနံ သုသာနံ, ဥဒ္ဓံ ခမဿ ဥဒုက္ခလံ, ပိသိတာသော ပိသာစော, မဟိယံ ရဝတီတိ မယူရော, ဧဝမညေပိ ပယောဂတော-နုဂန္တဗ္ဗာ, ပရေသံ ပိသောဒရာဒိမိဝေဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တဒမိနာ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် ပြီးပြည့်စုံကုန်၏။ တံ ဣမိနာ ဟူသော သဒ္ဒါ၌ တဒမိနာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သကိံ အာဂါမီ ဟူသော သဒ္ဒါ၌ သကဒါဂါမီ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဧကံ ဣဓ အဟံ ဟူသော သဒ္ဒါ၌ ဧကမိဒါဟံ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သံဝိဓာယ အဝဟာရော ဟူသော သဒ္ဒါ၌ သံဝိဒါဝဟာရော ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝါရိနော ဝါဟကော ဟူသော သဒ္ဒါ၌ ဝလာဟကော ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဇီဝနဿ မူတော ဟူသော သဒ္ဒါ၌ ဇီမူတော ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆဝဿ သယနံ ဟူသော သဒ္ဒါ၌ သုသာနံ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဥဒ္ဓံ ခမဿ ဟူသော သဒ္ဒါ၌ ဥဒုက္ခလံ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပိသိတာသော ဟူသော သဒ္ဒါ၌ ပိသာစော ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မဟိယံ ရဝတီတိ ဟူသော သဒ္ဒါ၌ မယူရော ဟူ၍လည်းကောင်း ပြီးကုန်၏။ ဤအတူ အခြားသော သဒ္ဒါတို့ကိုလည်း အသုံးပြုပုံ (ပယောဂ) အားလျော်စွာ သိအပ်ကုန်၏။ ဤသည်ကို သူတပါးတို့၏ ပိသောဒရာဒိ သဒ္ဒါကဲ့သို့ မှတ်အပ်၏။

---

၄၈. တဝဂ္ဂဝရဏာနံ ယေ စဝဂ္ဂဗယဉာ.

၄၈. တဝဂ်အက္ခရာတို့နှင့် ဝ၊ ရ၊ ဏ အက္ခရာတို့သည် ယကာရနောက်ရှိသော် စဝဂ်အက္ခရာနှင့် ဗ၊ ယ၊ ဉ အက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

တဝဂ္ဂဝရဏာနံ ကွစိ စဝဂ္ဂဗယဉာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ ယကာရေ. အပုစ္စဏ္ဍတာယ, တစ္ဆံ, ယဇ္ဇေဝံ, အဇ္ဈတ္တံ, ထညံ, ဒိဗ္ဗံ, ပယျောသနာ, ပေါက္ခရညော. ကွစိတွေဝ? ရတ္တျာ

တဝဂ်အက္ခရာတို့နှင့် ဝ၊ ရ၊ ဏ အက္ခရာတို့သည် ယကာရနောက်ရှိသော် အချို့သောနေရာ၌ စဝဂ်အက္ခရာနှင့် ဗ၊ ယ၊ ဉ အက္ခရာတို့ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ အပုစ္စဏ္ဍတာယ၊ တစ္ဆံ၊ ယဇ္ဇေဝံ၊ အဇ္ဈတ္တံ၊ ထညံ၊ ဒိဗ္ဗံ၊ ပယျောသနာ၊ ပေါက္ခရညော။ 'အချို့သောနေရာ၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ရတ္တျာ။

---

၄၉. ဝဂ္ဂလသေဟိ တေ.

၄၉. ဝဂ်အက္ခရာ၊ လ၊ သ တို့၏နောက်ရှိ ယကာရသည် ထိုဝဂ်အက္ခရာ၊ လ၊ သ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဝဂ္ဂလသေဟိ ပရဿ ယကာရဿ ကွစိ တေ ဝဂ္ဂလသာ ဟောန္တိ.

ဝဂ်အက္ခရာ၊ လ၊ သ တို့၏ နောက်၌ရှိသော ယကာရသည် အချို့သောနေရာ၌ ထိုဝဂ်အက္ခရာ၊ လ၊ သ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သက္ကတေ, ပစ္စတေ, အဋ္ဋတေ, ကုပ္ပတေ, ဖလ္လတေ, အဿတေ. ကွစိတွေဝ? ကျာဟံ.

သက္ကတေ၊ ပစ္စတေ၊ အဋ္ဋတေ၊ ကုပ္ပတေ၊ ဖလ္လတေ၊ အဿတေ။ 'အချို့သောနေရာ၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကျာဟံ။

---

၅၀. ဟဿ ဝိပလ္လာသော.

၅၀. ဟကာရ၏ (နေရာ) ဖလှယ်ခြင်းသည် (ဖြစ်၏)။

---

ဟဿ ဝိပလ္လာသော ဟောတိ ယကာရေ. ဂုယှံ.

ယကာရနောက်ရှိသော် ဟကာရ၏ (နေရာ) ဖလှယ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဂုယှံ။

---

၅၁. ဝေ ဝါ.

၅၁. ဝကာရနောက်ရှိသော်လည်း ဟကာရ၏ (နေရာ) ဖလှယ်ခြင်းသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

---

ဟဿ ဝိပလ္လာသော ဟောတိ ဝါ ဝကာရေ. ဗဝှာဗာဓော ဗဝှာဗာဓော.

ဝကာရနောက်ရှိသော်လည်း ဟကာရ၏ (နေရာ) ဖလှယ်ခြင်းသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ ဗဝှါဗာဓော၊ ဗဝှါဗာဓော။

---

၅၂. တထာနရာနံ ဋဌဏလာ

၅၂. တ၊ ထ၊ န၊ ရ အက္ခရာတို့သည် ဋ၊ ဌ၊ ဏ၊ လ အက္ခရာတို့ (ဖြစ်ကုန်၏)။

---

တထနရာနံ [Pg.65] ဋဌဏလာ ဟောန္တိ ဝါ. ဒုက္ကဋံ, အဋ္ဌကထာ, ဂဟဏံ, ပလိဃော, ပလာယတိ. ဝါတွေဝ? ဒုက္ကတံ. ကွစိတွေဝ? သုဂတော.

တ၊ ထ၊ န၊ ရ အက္ခရာတို့သည် ဋ၊ ဌ၊ ဏ၊ လ အက္ခရာတို့ အချို့ (ဝါ) ဖြစ်ကုန်၏။ ဒုက္ကဋံ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဂဟဏံ၊ ပလိဃော၊ ပလာယတိ။ 'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒုက္ကတံ။ 'အချို့သောနေရာ၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သုဂတော။

---

၅၃. သံယောဂါဒိ လောပေါ.

၅၃. နှလုံးဆင့် (သံယောဂ) ၏ အစဖြစ်သော အစိတ်အပိုင်းကို အချို့ (ဝါ) ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

သံယောဂဿ ယော အာဒီဘူတော-ဝယဝေါ တဿ ဝါ ကွစိ လောပေါ ဟောတိ. ပုပ္ဖံ-သာ ဇာယတေ-ဂိနိ.

နှလုံးဆင့် (သံယောဂ) ၏ အစဖြစ်သော အစိတ်အပိုင်းကို ချေခြင်းသည် အချို့သောနေရာ၌ ဖြစ်၏။ ပုပ္ဖံ - သာ ဇာယတေ - ဂိနိ။

---

၅၄. ဝိစ္ဆာဘိက္ခညေသု ဒွေ.

၅၄. ဝိစ္ဆာနှင့် အာဘိက္ခညတို့၌ နှစ်ခု (ဒွေသဒ္ဒါ) ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဝိစ္ဆာယမာဘိက္ခညေ စ ယံ ဝတ္တတေ, တဿ ဒွေ ရူပါနိ ဟောန္တိ. ကြိယာယ ဂုဏေန ဒဗ္ဗေန ဝါ ဘိန္နေ အတ္ထေ ဗျာပိတုမိစ္ဆာ ဝိစ္ဆာ. ရုက္ခံ ရုက္ခံ သိဉ္စတိ, ဂါမော ဂါမော ရမဏီယော, ဂါမေ ဂါမေ ပါနီယံ, ဂေဟေ ဂေဟေ ဣဿရော, ရသံ ရသံ ဘက္ခယတိ, ကိရိယံ ကိရိယမာရဘတေ.

ဝိစ္ဆာနှင့် အာဘိက္ခညတို့၌ ဖြစ်သော သဒ္ဒါ၏ နှစ်ခုသော ရုပ်တရားတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ကြိယာအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒြပ်အားဖြင့်လည်းကောင်း ကွဲပြားသော အနက်ကို ပျံ့နှံ့စေလိုခြင်းသည် ဝိစ္ဆာ မည်၏။ ရုက္ခံ ရုက္ခံ သိဉ္စတိ၊ ဂါမော ဂါမော ရမဏီယော၊ ဂါမေ ဂါမေ ပါနီယံ၊ ဂေဟေ ဂေဟေ ဣဿရော၊ ရသံ ရသံ ဘက္ခယတိ၊ ကိရိယံ ကိရိယမာရဘတေ။

---

အတ္ထိယေဝါ-နုပုဗ္ဗိယေပိ ဝိစ္ဆာ မူလေ မူလေ ထူလာ, အဂ္ဂေ အဂ္ဂေ သုခုမာ, ယဒိ ဟိ ဧတ္ထ မူလဂ္ဂဘေဒေါ န သိယာ, အာနုပုဗ္ဗိယမ္ပိ န ဘဝေယျ. မာသကံ မာသကံ ဣမမှာ ကဟာပဏာ ဘဝန္ထာနံ ဒွိန္နံ ဒေဟီတိ မာသကံ မာသကမိစ္စေတသ္မာ ဝိစ္ဆာဂမျတေ, သဒ္ဒန္တရတော ပန ဣမမှာ ကဟာပဏာတိ အဝဓာရဏံ. ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ပုပ္ဖန္တိ, ပဌမံ ပဌမံ ပစ္စန္တီတျတြာပိ ဝိစ္ဆာဝ. ဣမေ ဥဘော အဍ္ဎာ ကတရာ ကတရာ ဧသံ ဒွိန္နမဍ္ဎတာ, သဗ္ဗေ ဣမေ အဍ္ဎာ ကတမာ ကတမာ ဣမေသံ အဍ္ဎုတာ ဣဟာပိ [Pg.66] ဝိစ္ဆာဝ. အာဘိက္ခညံ ပေါနောပုညံ ပစတိ ပစတိ, ပပစတိ ပပစတိ, လုနာဟိ လုနာဟိတွေဝါယံ လုနာတိ, ဘုတွာ ဘုတွာ ဂစ္ဆတိ, ပဋပဋာ ကရောတိ, ပဋပဋာယတိ.

အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ခြင်း (အာနုပုဗ္ဗီ) ၌လည်း ဝိစ္ဆာသည် ရှိသည်သာတည်း။ 'မူလေ မူလေ ထူလာ၊ အဂ္ဂေ အဂ္ဂေ သုခုမာ'။ အကယ်၍ ဤ၌ အခြေနှင့် အဖျား ကွဲပြားခြင်း မရှိအံ့၊ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ခြင်းလည်း မရှိရာ။ 'မာသကံ မာသကံ ဣမမှာ ကဟာပဏာ ဘဝန္ထာနံ ဒွိန္နံ ဒေဟိ' ဟူသော သဒ္ဒါ၌ 'မာသကံ မာသကံ' ဟူသော ဤသဒ္ဒါကြောင့် ဝိစ္ဆာကို သိအပ်၏။ အခြားသဒ္ဒါဖြစ်သော 'ဣမမှာ ကဟာပဏာ' ဟူသော သဒ္ဒါကြောင့်ကား ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်းကို သိအပ်၏။ 'ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ပုပ္ဖန္တိ၊ ပဌမံ ပဌမံ ပစ္စန္တိ' ဟူသော ဤ၌လည်း ဝိစ္ဆာသာလျှင် ဖြစ်၏။ 'ဣမေ ဥဘော အဒ္ဎါ ကတရာ ကတရာ ဧသံ ဒွိန္နမဒ္ဎတာ၊ သဗ္ဗေ ဣမေ အဒ္ဎါ ကတမာ ကတမာ ဣမေ သံ အဒ္ဎုတာ' ဟူသော ဤ၌လည်း ဝိစ္ဆာသာလျှင် ဖြစ်၏။ အာဘိက္ခည ဆိုသည်ကား အဖန်တလဲလဲ ဖြစ်ခြင်းတည်း။ ပစတိ ပစတိ၊ ပပစတိ ပပစတိ၊ လုနာဟိ လုနာဟိ ဟူ၍ ဤသူသည် ရိတ်ဖြတ်၏၊ ဘုတ္တြာ ဘုတ္တြာ ဂစ္ဆတိ၊ ပဋပဋာ ကရောတိ၊ ပဋပဋာယတိ။

---

၅၅. သျာဒိလောပေါ ပုဗ္ဗဿေကဿ.

၅၅. နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ခြင်း (ဒွိတ္တ) ၌ ရှေ့ဦးစွာသော တစ်ခု၏ သိအစရှိသော ဝိဘတ် (သျာဒိ) ကို ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

ဝိစ္ဆာယမေကဿ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ သျာဒိလောပေါ ဟောတိ. ဧကေကဿ. ကထံ မတ္ထကမတ္ထကေနာတိ? ‘သျာဒိလောပေါ ပုဗ္ဗဿာ’တိ ယောဂဝိဘာဂါ, နာစာတိပ္ပသင်္ဂေါ ယောဂဝိဘာဂါ ဣဋ္ဌပ္ပသိဒ္ဓီတိ.

ဝိစ္ဆာအနက်၌ တစ်ခုသော သဒ္ဒါ၏ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ခြင်း (ဒွိတ္တ) ရှိသော် ရှေ့ဦးစွာသော သဒ္ဒါ၏ သိအစရှိသော ဝိဘတ်ကို ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဧကေကဿ။ 'မတ္ထကမတ္ထကေန' ဟူသော ရုပ်သည် အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း? 'သျာဒိလောပေါ ပုဗ္ဗဿ' ဟူ၍ သုတ်ကို ပိုင်းခြားခြင်း (ယောဂဝိဘာဂ) ကြောင့် ပြီး၏။ သုတ်ကို ပိုင်းခြားခြင်းကြောင့် အလွန်အကျွံ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်း မရှိ၊ အလိုရှိအပ်သော အနက်သည်လည်း ပြီးမြောက်၏။

---

၅၆. သဗ္ဗာဒီနံ ဝီတိဟာရေ.

၅၆. လဲလှယ်ခြင်း (ဝီတိဟာရ) အနက်၌ သဗ္ဗအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ (နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ရှေ့သဒ္ဒါ၏ ဝိဘတ်ချေခြင်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏)။

---

သဗ္ဗာဒီနံ ဝီတိဟာရေ ဒွေ ဘဝန္တိ ပုဗ္ဗဿ သျာဒိလောပေါ စ. အညမညဿ ဘောဇကာ, ဣတရီတရဿ ဘောဇကာ.

လဲလှယ်ခြင်း (ဝီတိဟာရ) အနက်၌ သဗ္ဗအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ရှေ့သဒ္ဒါ၏ သိအစရှိသော ဝိဘတ်ကို ချေခြင်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ အညမညဿ ဘောဇကာ၊ ဣတရီတရဿ ဘောဇကာ။

---

၅၇. ယာဝဗောဓံ သမ္ဘမေ.

၅၇. တုန်လှုပ်ထိတ်လန့်ခြင်း (သမ္ဘမ) ရှိသော် သိစေလိုသမျှ သဒ္ဒါတို့၏ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

တုရိတေနာပါယဟေတုပဒဿနံ သမ္ဘမော, တသ္မိံသတိ ဝတ္ထု ယာဝန္တေဟိ သဒ္ဒေဟိ သော-တ္ထော ဝိညာယတေ, တာဝန္တော သဒ္ဒါ ပယုဇ္ဇန္တေ. သပ္ပော သပ္ပော သပ္ပော, ဗုဇ္ဈဿု ဗုဇ္ဈဿု ဗုဇ္ဈဿု, ဘိန္နော ဘိက္ခုသံဃော ဘိန္နော ဘိက္ခုသံဃော.

လျင်မြန်စွာ ဘေးအန္တရာယ်၏ အကြောင်းကို ပြခြင်းသည် သမ္ဘမ (တုန်လှုပ်ထိတ်လန့်ခြင်း) မည်၏။ ထိုသမ္ဘမ ရှိသော် ထိုအနက်ကို သိစေအပ်သော သဒ္ဒါရှိသမျှတို့ဖြင့် သဒ္ဒါတို့ကို သုံးစွဲကုန်၏။ သပ္ပေါ သပ္ပေါ သပ္ပေါ၊ ဗုဇ္ဈဿု ဗုဇ္ဈဿု ဗုဇ္ဈဿု၊ ဘိန္နော ဘိက္ခုသံဃော ဘိန္နော ဘိက္ခုသံဃော။

---

၅၈. ဗဟုလံ.

၅၈. ဗဟုလံ (အမျိုးမျိုးသော နည်းဖြင့် ပြုအပ်၏)။

---

အယမဓိကာရော အာသတ္ထပရိသမတ္တိယာ. တေန နာတိပ္ပသင်္ဂေါ ဣဋ္ဌပ္ပသိဒ္ဓိ စ.

ဤသည်ကား ကျမ်းပြီးဆုံးသည်အထိ လိုက်မည့် အာဏာပိုင် (အဓိကာရ) သုတ် ဖြစ်၏။ ထိုအဓိကာရကြောင့် အလွန်အကျွံ ဖြစ်ခြင်းလည်း မရှိ၊ အလိုရှိအပ်သော အနက်သည်လည်း ပြီးမြောက်၏။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ဝုတ္တိယံ

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း ဝုတ္တိ၌

---

ပဌမော ကဏ္ဍော.

ပထမကဏ္ဍ။

---

၂. ဒုတိယော ကဏ္ဍော (သျာဒိ)

၂. ဒုတိယကဏ္ဍ (သျာဒိကဏ္ဍ)။

---

၁. ဒွေ [Pg.67] ဒွေ-ကာနေကေသု နာမသ္မာ သိ ယော, အံ ယော, နာ ဟိ, သ နံ, သ္မာ ဟိ, သ နံ, သ္မိံ သု.

၁. နာမ်သဒ္ဒါမှ ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ်အနက်တို့၌ 'သိ၊ ယော၊ အံ၊ ယော၊ နာ၊ ဟိ၊ သ၊ နံ၊ သ္မာ၊ ဟိ၊ သ၊ နံ၊ သ္မိံ၊ သု' ဟူသော ဝိဘတ်တို့သည် နှစ်ခုနှစ်ခုစီ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဧတေသံ ဒွေ ဒွေ ဟောန္တိ ဧကာနေကတ္ထေသု ဝတ္တမာနတော နာမသ္မာ. မုနိ မုနယော, မုနိံ မုနယော, မုနိနာ မုနီဟိ, မုနိဿ မုနီနံ, မုနိသ္မာ မုနီဟိ, မုနိဿ မုနီနံ, မုနိသ္မိံ မုနီသု, ဧဝံ ကုမာရီ ကုမာရိယော, ကညာ ကညာယောတိ. ဧတာနိ သတ္တ ဒုကာနိ သတ္တ ဝိဘတ္တိယော ဝိဘာဂေါ ဝိဘတီတိ ကတွာ, ဧတ္ထ သိအမိတီ-ကာရာ-ကာရာ ‘‘ကိမံ သိသု’’ ၂,၂၀၀ တိ သံကေတတ္ထာ.

ဧကဝုစ်၊ ဗဟုဝုစ် အနက်တို့၌ ဖြစ်သော နာမ်သဒ္ဒါမှ ထိုဝိဘတ်တို့သည် နှစ်ခုနှစ်ခုစီ ဖြစ်ကုန်၏။ မုနိ မုနယော၊ မုနိံ မုနယော၊ မုနိနာ မုနီဟိ၊ မုနိဿ မုနီနံ၊ မုနိသ္မာ မုနီဟိ၊ မုနိဿ မုနီနံ၊ မုနိသ္မိံ မုနီသု၊ ဤအတူ ကုမာရီ ကုမာရိယော၊ ကညာ ကညာယော။ ဤခုနစ်စုံသော ဝိဘတ်တို့ကို ခုနစ်ပါးသော ဝိဘတ်တို့ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ ဤ၌ 'သိ' 'အံ' ဟူသော သဒ္ဒါတို့၌ ဣကာရ၊ အာကာရတို့သည် "ကိမံ သိသု" (၂၊ ၂၀၀) သုတ်၌ အမှတ်အသား ပြုခြင်းအကျိုး ရှိကုန်၏။

---

၂. ကမ္မေ ဒုတိယာ.

၂. ကံအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ကရီယတိ ကတ္တု ကိရိယာယာ-ဘိသမ္ဗန္ဓီယတီတိ ကမ္မံ, တသ္မိံ ဒုတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတံ. ကဋံ ကရောတိ, ဩဒနံ ပစတိ, အာဒိစ္စံ ပဿတိ.

ကတ္တား၏ ကြိယာဖြင့် ပြုအပ်၊ ဆက်စပ်အပ်သောကြောင့် ကံ မည်၏။ ထိုကံအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ကဋံ ကရောတိ၊ ဩဒနံ ပစတိ၊ အာဒိစ္စံ ပဿတိ။

---

‘ဩဒနော ပစ္စတီ’တိ ဩဒနသဒ္ဒတော ကမ္မတာ နပ္ပတီယတေ, ကိဉ္စရဟိ? အာချာတတော. ‘ကဋံ ကရောတိ ဝိပုလံ ဒဿနီယ’န္တိ အတ္ထေဝ ဂုဏယုတ္တဿ ကမ္မတာ, ဣစ္ဆိတေပိ ကမ္မတ္တာဝ ဒုတိယာ သိဒ္ဓါ ဂါဝုံ ပယော ဒေါဟတိ, ဂေါမန္တံ ဂါဝံ ယာစတိ, ဂါဝမဝရုန္ဓတိ ဝဇံ, မာဏဝကံ မဂ္ဂံ ပုစ္ဆတိ, ဂေါမန္တံ ဂါဝံ ဘိက္ခတေ, ရုက္ခမဝစိနာတိ ဖလာနိ, သိဿံ ဓမ္မံ ဗြူတေ, သိဿံ ဓမ္မမနုသာသတီတိ. ဧဝံ အနိစ္ဆိတေပိ အဟိံ လင်္ဃယတိ, ဝိသံ ဘက္ခေတိ. ယံနေဝိစ္ဆိတံ နာပိ [Pg.68] အနိစ္ဆိတံ, တတ္ထာပိ ဒုတိယာ သိဒ္ဓါ. ဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ရုက္ခမူလမုပသပ္ပတိ.

'ဩဒနော ပစ္စတိ' ဟူသော သဒ္ဒါ၌ ဩဒနသဒ္ဒါမှ ကံအဖြစ်ကို မသိရ၊ သို့ဖြစ်လျှင် အဘယ်မှ သိရသနည်း? အာချာတ်ဝိဘတ်မှ သိရ၏။ 'ကဋံ ကရောတိ ဝိပုလံ ဒဿနီယံ' ဟူသော ဤ၌ ဂုဏ်နှင့်ယှဉ်သော သဒ္ဒါ၏ ကံအဖြစ်သည် ရှိသည်သာတည်း။ အလိုရှိအပ်သော ကံအဖြစ်ကြောင့်သာ ဒုတိယဝိဘတ်သည် ပြီး၏။ ဂါဝုံ ပယော ဒေါဟတိ၊ ဂေါမန္တံ ဂါဝံ ယာစတိ၊ ဂါဝမဝရုန္ဓတိ ဝဇံ၊ မာဏဝကံ မဂ္ဂံ ပုစ္ဆတိ၊ ဂေါမန္တံ ဂါဝံ ဘိက္ခတေ၊ ရုက္ခမဝစိနာတိ ဖလာနိ၊ သိဿံ ဓမ္မံ ဗြူတေ၊ သိဿံ ဓမ္မမနုသာသတိ။ ဤအတူ အလိုမရှိအပ်သော အနက်၌လည်း အဟိံ လင်္ဃယတိ၊ ဝိသံ ဘက္ခေတိ။ အလိုရှိအပ်သည်လည်းမဟုတ်၊ အလိုမရှိအပ်သည်လည်းမဟုတ်သော အနက်၌လည်း ဒုတိယဝိဘတ်သည် ပြီး၏။ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ရုက္ခမူလမုပသပ္ပတိ။

---

ပထဝိံ အဓိသေဿတိ, ဂါမမဓိတိဋ္ဌတိ, ရုက္ခမဇ္ဈာသတေတိအဓိသီဌာသာနံပယောဂေ-ဓိကရဏေ ကမ္မဝစနိစ္ဆာ, ဝတ္တိစ္ဆာတော ဟိ ကာရကာနိ ဟောန္တိ. တံ ယထာ-ဝလာဟကာ ဝိဇ္ဇောတတေ, ဝလာဟကဿ ဝိဇ္ဇောတတေ, ဝလာဟကော ဝိဇ္ဇောတတေ, ဝလာဟကေ ဝိဇ္ဇောတတေ, ဝလာဟကေန ဝိဇ္ဇောတတေတိ. ဧဝမဘိနိဝိသဿ ဝါ ဓမ္မမဘိနိဝိသတေ ဓမ္မေ ဝါ.

‘Pathaviṃ adhisessati’ (မြေကြီး၌ အိပ်လတ္တံ့)၊ ‘gāmamadhitiṭṭhati’ (ရွာ၌ တည်အံ့)၊ ‘rukkhamajjhāsate’ (သစ်ပင်၌ နေအံ့) ဟူသော ‘adhi’ ရှေ့မဲ့သော ‘sī’၊ ‘ṭhā’၊ ‘ās’ ဓာတ်တို့၏ အသုံး၌ တည်ရာ (အဓိကရဏ) အနက်၌ ကံဝိဘတ်ဖြင့် ပြောဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ပြောဆိုလိုသော အလိုဆန္ဒ (ဝိဝက္ခာ) ကြောင့်သာ ကာရကတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုစကားသည် ဤသို့တည်း— ‘valāhakā vijjotate’ (မိုးတိမ်မှ လျှပ်ပြက်၏)၊ ‘valāhakassa vijjotate’ (မိုးတိမ်အား လျှပ်ပြက်၏)၊ ‘valāhako vijjotate’ (မိုးတိမ်သည် လျှပ်ပြက်၏)၊ ‘valāhake vijjotate’ (မိုးတိမ်၌ လျှပ်ပြက်၏)၊ ‘valāhakena vijjotate’ (မိုးတိမ်ဖြင့် လျှပ်ပြက်၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ထို့အတူ ‘abhinivisa’ ဓာတ်၏ အသုံး၌လည်း ‘dhammamabhinivisate’ (တရားသို့ သက်ဝင်၏) ဟူ၍ သော်လည်းကောင်း၊ ‘dhamme vā’ (တရား၌ သက်ဝင်၏) ဟူ၍ သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

တထာ ဥပနွဇ္ဈာဝသဿာဘောဇန နိဝုတ္တိဝစနဿ ဂါမမုပဝသတိ, ဂ, မမနုဝသတိ, ပဗ္ဗတမဓိဝသတိ, ဃရမာဝသတိ. အဘောဇနနိဝုတ္တိ ဝစနဿာတိ ကိံ? ဂါမေ ဥပဝသတိ, ဘောဇနနိဝုတ္တိံ ကရောတီတိ အတ္ထော. တပ္ပာနာစာရေပိ ကမ္မတ္တာဝ ဒုတိယာ သိယာ နဒိမ္ပိဝတိ, ဂါမံ စရတိ, ဧဝံ ‘သစေ မံ အာလပိဿတီ’တိအာဒီသုပိ. ဝိဟိတာဝ ပတိဓယောဂေ ဒုတိယာ – ‘ပဋိဘန္တု တံ စုန္ဒ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’တိ. တံ ပတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာသန္တူတိ အတ္ထော, ယဒါတု ဓာတုနာယုတ္တော ပတိ, တဒါ တေနာ-ယောဂါ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီဝ ‘တဿ နပ္ပဋိဘာတီ’တိ. အက္ခေ ဒိဗ္ဗတိ, အက္ခေဟိ ဒိဗ္ဗတိ, အက္ခေသု ဒိဗ္ဗတီတိ ကမ္မကရဏာဓိကရဏဝစနိစ္ဆာ.

ထို့အတူ ‘upa’၊ ‘anu’၊ ‘adhi’၊ ‘ā’ ရှေ့မဲ့သော ‘vasa’ (နေခြင်း) ဓာတ်၏ အစာမစားဘဲ နေခြင်းကို မဟောသောအခါ၌ (ရွာ၊ တောင်၊ အိမ် စသည်တို့၌) ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘gāmamupavasati’ (ရွာ၌ နေ၏)၊ ‘gāmamanuvasati’ (ရွာ၌ လိုက်၍နေ၏)၊ ‘pabbatamadhi vasati’ (တောင်၌ လွှမ်းမိုး၍နေ၏)၊ ‘gharamāvasati’ (အိမ်၌ ပတ်ပတ်လည် နေ၏)။ ‘အစာမစားဘဲ နေခြင်းကို မဟောသောအခါ၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘Gāme upavasati’ (ရွာ၌ ဥပုသ်စောင့်၍ အစာမစားဘဲနေ၏) ဟူသောအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ်မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။ (အစာမစားဘဲ နေခြင်းကို ပြု၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။) ထိုမြစ်ရေသောက်ခြင်း၊ ရွာ၌လှည့်လည်ကျင့်သုံးခြင်းတို့၌လည်း ကံအဖြစ်ကြောင့်သာ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်ရာ၏။ ‘nadimpivati’ (မြစ်ရေကို သောက်၏)၊ ‘gāmaṃ carati’ (ရွာ၌ လှည့်လည်ကျင့်သုံး၏)၊ ဤသို့လျှင် ‘sace maṃ ālapissati’ (အကယ်၍ ငါ့ကို စကားပြောအံ့) စသည်တို့၌လည်း ဖြစ်၏။ ‘pati’ နှင့် စပ်သောအခါ၌ ဒုတိယဝိဘတ်ကို သတ်မှတ်ထားအပ်သည်သာ ဖြစ်၏— ‘paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā’ (အို စုန္ဒ၊ သင့်အား ဗောဇ္ဈင်တရားတို့သည် ထင်ရှားပါစေကုန်သတည်း) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သင်နှင့် စပ်၍ ဗောဇ္ဈင်တို့ကို ဟောပါစေကုန်သတည်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ သို့သော်လည်း ‘pati’ သည် ဓာတ်နှင့် ယှဉ်သောအခါ ထို ‘pati’ နှင့် ယှဉ်မှုမရှိသဖြင့် သမ္ဗန္ဓ (ပတ်သက်မှု) အနက်၌ ‘tassa nappaṭibhātī’ (သူ့အား စိတ်ကူးမရ/မထင်ရှား) ဟူ၍ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သာ ဖြစ်၏။ ‘akkhe dibbati’ (အန်စာတို့ကို ကစား၏)၊ ‘akkhehi dibbati’ (အန်စာတို့ဖြင့် ကစား၏)၊ ‘akkhesu dibbati’ (အန်စာတို့၌ ကစား၏) ဟု ကံ၊ ကရုဏ်း၊ အဓိကရဏတို့ကို ပြောဆိုလိုခြင်း ဖြစ်၏။

---

၃. ကာလဒ္ဓါနမစ္စန္တသံယောဂေ.

၃. အလွန်အမင်း စပ်ယှဉ်ခြင်း (အစ္စန္တသံယောဂ) အနက်၌ ကာလကို ဟောသော ပုဒ်၊ ခရီးလမ်းကို ဟောသော ပုဒ်တို့နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ကိရိယာ, ဂုဏ, ဒဗ္ဗေဟိ သာကလ္လေန ကာလဒ္ဓါနံ သမ္ဗန္ဓော အစ္စန္တသံယောဂေါ. တသ္မိံ ဝိညာယမာနေ ကာလသဒ္ဒေဟိ အဒ္ဓအဒ္ဒေဟိ စ ဒုတိယာ ဟောတိ. မာသမဓီတေ, မာသံ ကလျာဏိ, မာသံ [Pg.69] ဂုဠဓာနာ, ကောသမဓီတေ, ကောသံ ကုဋိလာ နဒီ, ကောသံ ပဗ္ဗတော. အစန္တသံယောဂေတိ ကိံ? မာသဿ ဒွီဟမဓီတေ, ကောသဿေကဒေသေ ပဗ္ဗတော.

ကြိယာ၊ ဂုဏ်၊ ဒြပ်တို့နှင့် ကာလ၊ ခရီးလမ်းတို့ အလုံးစုံ စပ်ယှဉ်ခြင်းသည် အစ္စန္တသံယောဂ (အလွန်အမင်း စပ်ယှဉ်ခြင်း) မည်၏။ ထိုအနက်ကို သိအပ်သောအခါ ကာလဝါစကပုဒ်၊ ခရီးလမ်းဝါစကပုဒ်တို့မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘māsamadhīte’ (တစ်လပတ်လုံး စာသင်အံ၏)၊ ‘māsaṃ kalyāṇī’ (တစ်လပတ်လုံး တင့်တယ်ကောင်းမြတ်၏)၊ ‘māsaṃ guḷadhānā’ (တစ်လပတ်လုံး တင်လဲမုန့် ရှိ၏)၊ ‘kosamadhīte’ (တစ်ဂါဝုတ်ပတ်လုံး စာသင်အံ၏)၊ ‘kosaṃ kuṭilā nadī’ (တစ်ဂါဝုတ်ပတ်လုံး ကောက်သောမြစ်)၊ ‘kosaṃ pabbato’ (တစ်ဂါဝုတ်ပတ်လုံး တောင်ရှိ၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ‘အလွန်အမင်း စပ်ယှဉ်ခြင်း၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘Māsassa dvīhamadhīte’ (တစ်လတွင် နှစ်ရက်သာ စာသင်အံ၏)၊ ‘kosassekadese pabbato’ (တစ်ဂါဝုတ်ခရီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၌ တောင်ရှိ၏) စသော အနက်တို့၌ ဒုတိယဝိဘတ်မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

---

ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ, ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ, ဣမံ ရတ္တိံ စတ္တာရော မဟာရာဇာတိ ဧဝမာဒီသု ကာလဝါစီ ဟိ အစ္စန္တသံယောဂတ္တာဝ ဒုတိယာ သိဒ္ဓါ. ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေနပိ ဝါ ဗဟုလံဝိဓာနာ.

‘Pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā’ (နံနက်အချိန်၌ ဝတ်ရုံတော်မူ၍)၊ ‘ekaṃ samayaṃ bhagavā’ (အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည်...)၊ ‘imaṃ rattiṃ cattāro mahārājā’ (ဤညဉ့်၌ နတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့သည်...) စသည်တို့၌ ကာလဝါစကပုဒ်တို့သည် အလွန်အမင်း စပ်ယှဉ်ခြင်း (အစ္စန္တသံယောဂ) အနက်ကြောင့်သာ ဒုတိယဝိဘတ် ပြီးမြောက်အပ်၏။ သို့မဟုတ်လျှင်လည်း ဝိဘတ်လွဲမှားခြင်း (ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗဟုလဝိဓာနနည်းဖြင့်လည်းကောင်း (ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်သည်ဟု) ပြီးမြောက်နိုင်သည်။

---

ဖလပ္ပတ္တိယံ ကိရိယာပရိသမတ္တျပဝဂ္ဂေါ, တသ္မိံ ဝိညာယမာနေ ကာလဒ္ဓါနံ ကိရိယာယာစ္စန္တသံယောဂေ တတိယာဘိမတာ, သာပိ ကရဏတ္တာဝ သိဒ္ဓါ ‘မာသေနာနုဝါကော-ဓီတော, ကောသေနာနုဝါကော-ဓီတော’တိ. အနပဝဂ္ဂေတု အသာဓကတမတ္တာကရဏတ္တာဘာဝေ ဒုတိယာဝ ‘မာသမဓီတော-နုဝါကော, န စာနေ န ဂဟိတော’တိ.

အကျိုးတရား ရရှိသဖြင့် ကြိယာပြီးမြောက်ခြင်းသည် အပဝဂ္ဂ (ပြီးဆုံးခြင်း) မည်၏။ ထိုအနက်ကို သိအပ်သောအခါ ကာလ၊ ခရီးလမ်းတို့သည် ကြိယာနှင့် အလွန်အမင်း စပ်ယှဉ်ခြင်း၌ တတိယဝိဘတ် ဖြစ်သည်ဟု အလိုရှိအပ်၏။ ထိုတတိယဝိဘတ်သည်လည်း ကရုဏ်း (အကြောင်း) အနက်ဖြင့်သာ ပြီးမြောက်၏။ ပမာကား— ‘māsenānuvāko-dhīto’ (တစ်လဖြင့် အနုဝါကကို သင်အံတတ်မြောက်အပ်ပြီ)၊ ‘kosenānuvāko-dhīto’ (တစ်ဂါဝုတ်ခရီးဖြင့် အနုဝါကကို သင်အံတတ်မြောက်အပ်ပြီ) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ မပြီးမြောက်သောအခါ (အနပဝဂ္ဂ) ၌မူကား အလွန်မင်း ပြီးစေတတ်သော အစွမ်းရှိသည့် ကရုဏ်းအနက် မရှိသောကြောင့် ဒုတိယဝိဘတ်သာ ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘māsamadhīto-nuvāko, na cānena gahito’ (တစ်လပတ်လုံး အနုဝါကကို သင်အံအပ်သော်လည်း ၎င်းသည် တတ်မြောက်မှုမရရှိပေ) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

ကာရကမဇ္ဈေ ယေ ကာလဒ္ဓါနဝါစိနော, တတော သတ္တမီပဉ္စမိယော အဘိမတာ ‘အဇ္ဇ ဘုတွာ ဒေဝဒတ္တော ဒွိဟေ ဘုဉ္ဇိဿတိ, ဒွီဟာ ဘုဉ္ဇိဿတိ, အတြဋ္ဌော-ယမိဿာသော ကောသေ လက္ခံ ဝိဇ္ဈတိ, ကောသာ လက္ခံ ဝိဇ္ဈတီ’တိ, တာပီဟ သကသကကာရကဝစနိစ္ဆာယေဝ သိဒ္ဓါ.

ကာရကတို့၏ အလယ်၌ရှိသော ကာလ၊ ခရီးလမ်းဝါစကပုဒ်တို့နောက်မှ သတ္တမီဝိဘတ်၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့ကို အလိုရှိအပ်ကုန်၏။ ပမာကား— ‘ajja bhutvā devadatto dvihe bhuñjissati’ (ဒေဝဒတ်သည် ယနေ့ စားပြီးလျှင် နှစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ စားလတ္တံ့)၊ ‘dvīhā bhuñjissati’ (နှစ်ရက်မြောက်မှ လွန်၍ စားလတ္တံ့)၊ ‘atraṭṭho-yamissāso kose lakkhaṃ vijjhati’ (ဤအရပ်၌ တည်သော ဤလေးသမားသည် တစ်ဂါဝုတ်အကွာ၌ ပစ်မှတ်ကို ပစ်၏)၊ ‘kosā lakkhaṃ vijjhati’ (တစ်ဂါဝုတ်အကွာမှ ပစ်မှတ်ကို ပစ်၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ထိုဝိဘတ်တို့သည်လည်း ဤသဒ္ဒါကျမ်း၌ မိမိတို့ သက်ဆိုင်ရာ ကာရကအနက်ကို ပြောဆိုလိုခြင်းဖြင့်သာလျှင် ပြီးမြောက်ကုန်၏။

---

၄. ဂတိ ဗောဓာဟာရ သဒ္ဒတ္ထာကမ္မက ဘဇ္ဇာဒီနံ ပယောဇ္ဇေ.

၄. သွားခြင်းအနက် (ဂတိ)၊ သိခြင်းအနက် (ဗောဓ)၊ စားခြင်းအနက် (အာဟာရ)၊ အသံဟောသော ဓာတ် (သဒ္ဒတ္ထ)၊ အကမ္မကဓာတ်၊ 'ဘဇ' စသော ဓာတ်တို့၏ ပယောဇ္ဇကတ္တား (စေခိုင်းခံရသူ) နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ဂမနတ္ထာနံ ဗောဓတ္ထာနံ အာဟာရတ္ထာနံ သဒ္ဒတ္ထာနမကမ္မကာနံ ဘဇ္ဇာဒီနဉ္စ ပယောဇ္ဇေ ကတ္တရိ ဒုတိယာ ဟောတိ. သာမတ္ထိယာ စ ပယောဇကဗျာပါရေန ကမ္မတာဝဿ ဟောတီတိ ပတီယတေ. ဂမယတိ မာဏဝကံ ဂါမံ, ယာပယတိ မာဏဝကံ ဂါမံ, ဗောဓယတိ မာဏဝကံ ဓမ္မံ, ဝေဒယတိ မာဏဝကံ ဓမ္မံ, ဘောဇယတိ မာဏ-ဝကံ [Pg.70] မောဒကံ, အာသယတိ မာဏဝကံ မောဒကံ, အဇ္ဈာပယတိ မာဏဝကံ ဝေဒံ, ပါဌယတိ မာဏဝကံ ဝေဒံ, အာသယတိ ဒေဝဒတ္တံ, သာယယတိ ဒေဝဒတ္တံ, အညံ ဘဇ္ဇာပေတိ, အညံ ကောဋ္ဋာပေတိ, အညံ သန္ထရာပေတိ. ဧတေသမေဝါတိ ကိံ? ပါစေတိ ဩဒနံ ဒေဝဒတ္တေန ယညဒတ္တော. ပယောဇ္ဇေတိ ကိံ? ဂစ္ဆတိ ဒေဝဒတ္တော. ယဒါ စရဟိ ဂမယတိ ဒေဝဒတ္တံ ယညဒတ္တော, တမပရော ပယောဇေတိ, တဒါ ဂမယတိ ဒေဝဒတ္တံ ယညဒတ္တေနေတိ ဘဝိတဗ္ဗံ … ဂမယတိဿာ-ဂမနတ္ထတ္တာ.

သွားခြင်းအနက်၊ သိခြင်းအနက်၊ စားခြင်းအနက်၊ အသံဟောသောအနက်၊ အကမ္မကဓာတ်နှင့် ဘဇဓာတ်စသည်တို့၏ စေခိုင်းခံရသောကတ္တား (ပယောဇ္ဇကတ္တား) ၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ စွမ်းနိုင်မှုအားဖြင့်လည်း စေခိုင်းသူ၏ အားထုတ်မှုကြောင့် ထိုပယောဇ္ဇကတ္တားသည် ကံအဖြစ်သို့ ရောက်ရ၏ဟု သိအပ်၏။ ပမာကား— ‘gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ’ (လုလင်ကို ရွာသို့ သွားစေ၏)၊ ‘yāpayati māṇavakaṃ gāmaṃ’ (လုလင်ကို ရွာသို့ သွားစေ၏)၊ ‘bodhayati māṇavakaṃ dhammaṃ’ (လုလင်ကို တရားကို သိစေ၏)၊ ‘vedayati māṇavakaṃ dhammaṃ’ (လုလင်ကို တရားကို သိစေ၏)၊ ‘bhojayati māṇavakaṃ modakaṃ’ (လုလင်ကို မုန့်ကို စားစေ၏)၊ ‘āsayati māṇavakaṃ modakaṃ’ (လုလင်ကို မုန့်ကို စားစေ၏)၊ ‘ajjhāpayati māṇavakaṃ vedaṃ’ (လုလင်ကို ဗေဒင်ကို သင်စေ၏)၊ ‘pāṭhayati māṇavakaṃ vedaṃ’ (လုလင်ကို ဗေဒင်ကို ရွတ်ဖတ်စေ၏)၊ ‘āsayati devadattaṃ’ (ဒေဝဒတ်ကို ထိုင်နေစေ၏)၊ ‘sāyayati devadattaṃ’ (ဒေဝဒတ်ကို အိပ်စက်စေ၏)၊ ‘aññaṃ bhajjāpeti’ (အခြားသူကို လှော်စေ၏)၊ ‘aññaṃ koṭṭāpeti’ (အခြားသူကို ထောင်းစေ၏)၊ ‘aññaṃ santharāpeti’ (အခြားသူကို ခင်းစေ၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ‘ဤဓာတ်တို့၏သာ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘Pāceti odanaṃ devadattena yaññadatto’ (ယညဒတ်သည် ဒေဝဒတ်ကို ထမင်းချက်စေ၏ - ဤ၌ ပစဓာတ်သည် ဂတိစသော အနက်မရှိသဖြင့် တတိယဝိဘတ်ဖြစ်၏) ဟူသောအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ်မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။ ‘ပယောဇ္ဇကတ္တား၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘Gacchati devadatto’ (ဒေဝဒတ်သည် သွား၏ - ဤ၌ စေခိုင်းခြင်းမရှိသဖြင့် ကတ္တား၌ ပထမဝိဘတ်သာ ဖြစ်၏)။ အကယ်၍ ယညဒတ်က ဒေဝဒတ်ကို သွားစေသော လုပ်ရပ်ကို အခြားတစ်ယောက်က တစ်ဆင့်စေခိုင်းလျှင် ‘gamayati devadattaṃ yaññadatteneti’ (ဒေဝဒတ်ကို ယညဒတ်ဖြင့် သွားစေ၏) ဟု ဖြစ်ရပေမည်။ ‘gamayati’ သည် သွားခြင်းအနက်ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၅. ဟရာဒီနံ ဝါ.

၅. ‘har’ (ဆောင်ခြင်း) စသော ဓာတ်တို့၏ ပယောဇ္ဇကတ္တားနောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ်သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

ဟရာဒီနံ ပယောဇ္ဇေ ကတ္တရိ ဒုတိယာ ဟောတိ ဝါ. ဟာရေတိ ဘာရံ ဒေဝဒတ္တံ ဒေဝဒတ္တေနေတိ ဝါ, အဇ္ဈောဟာရေတိ သတ္တုံ ဒေဝဒတ္တံ ဒေဝဒတ္တေနေတိ ဝါ, ကာရေတိ ကဋံ ဒေဝဒတ္တံ ဒေဝဒတ္တေနေတိ ဝါ ဒဿယတေ ဇနံ ရာဇံ ဇနေနေတိ ဝါ, အဘိဝါဒယတေ ဂုရုံ ဒေဝဒတ္တံ ဒေဝဒတ္တေနေတိ ဝါ.

‘hara’ စသော ဓာတ်တို့၏ စေခိုင်းခံရသောကတ္တား (ပယောဇ္ဇကတ္တား) ၌ ဒုတိယဝိဘတ်သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘hāreti bhāraṃ devadattaṃ’ သို့မဟုတ် ‘devadattena vā’ (ဒေဝဒတ်ကို သော်လည်းကောင်း၊ ဒေဝဒတ်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း ဝန်ကို ဆောင်စေ၏)၊ ‘ajjhohāreti sattuṃ devadattaṃ’ သို့မဟုတ် ‘devadattena vā’ (ဒေဝဒတ်ကို သော်လည်းကောင်း၊ ဒေဝဒတ်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း မုန့်ညက်ကို စားစေ၏)၊ ‘kāreti kaṭaṃ devadattaṃ’ သို့မဟုတ် ‘devadattena vā’ (ဒေဝဒတ်ကို သော်လည်းကောင်း၊ ဒေဝဒတ်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း ဖျာကို ပြုလုပ်စေ၏)၊ ‘dassayate janaṃ rājaṃ’ သို့မဟုတ် ‘janena vā’ (ပြည်သူကို သော်လည်းကောင်း၊ ပြည်သူဖြင့် သော်လည်းကောင်း မင်းကြီးကို ဖူးမြင်စေ၏)၊ ‘abhivādayate guruṃ devadattaṃ’ သို့မဟုတ် ‘devadattena vā’ (ဒေဝဒတ်ကို သော်လည်းကောင်း၊ ဒေဝဒတ်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း ဆရာအား ရှိခိုးစေ၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၆. န ခါဒါဒီနံ.

၆. ‘khāda’ (စားခြင်း) စသော ဓာတ်တို့၏ ပယောဇ္ဇကတ္တားနောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် မဖြစ်။

---

ခါဒါဒီနံ ပယောဇ္ဇေ ကတ္တရိ ဒုတိယာ န ဟောတိ. ခါဒယတိ ဒေဝဒတ္တေန, အာဒယတိ ဒေဝဒတ္တေန, အဝှ, ပယတိ ဒေဝဒတ္တေန, သဒ္ဒါယယတိ ဒေဝဒတ္တေန, ကန္ဒယတိ ဒေဝဒတ္တေန, နာယယတိ ဒေဝဒတ္တေန.

‘khāda’ (စားခြင်း) စသော ဓာတ်တို့၏ စေခိုင်းခံရသောကတ္တား (ပယောဇ္ဇကတ္တား) ၌ ဒုတိယဝိဘတ် မဖြစ်ပေ။ (တတိယဝိဘတ်သာ ဖြစ်၏။) ပမာကား— ‘khādayati devadattena’ (ဒေဝဒတ်ဖြင့် စားစေ၏)၊ ‘ādayati devadattena’ (ဒေဝဒတ်ဖြင့် စားစေ၏)၊ ‘avhapayati devadattena’ (ဒေဝဒတ်ဖြင့် ခေါ်စေ၏)၊ ‘saddāyayati devadattena’ (ဒေဝဒတ်ဖြင့် အသံပြုစေ၏)၊ ‘kandayati devadattena’ (ဒေဝဒတ်ဖြင့် ငိုကြွေးစေ၏)၊ ‘nāyayati devadattena’ (ဒေဝဒတ်ဖြင့် ဆောင်စေ၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

(၁) ဝဟိဿာနိယန္တုကေ. ဝါဟယတိ ဘာရံ ဒေဝဒတ္တေန အနိယန္တုကေတိ ကိံ? ဝါဟ-ယတိ ဘာရံ ဗလီဗဒ္ဒေ.

(၁) ရထားထိန်း (မောင်းနှင်သူ) မဟုတ်သော ‘vaha’ (ဆောင်ခြင်း) ဓာတ်၏ ပယောဇ္ဇကတ္တား၌ ဒုတိယဝိဘတ် မဖြစ်ပေ။ ပမာကား— ‘vāhayati bhāraṃ devadattena’ (ဒေဝဒတ်ဖြင့် ဝန်ကို ဆောင်စေ၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ‘ရထားထိန်းမဟုတ်သောအခါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘Vāhayati bhāraṃ balībadde’ (နွားလားဥဿဘတို့ကို ဝန်ဆောင်စေ၏ - နွားသည် မောင်းနှင်ခံရသူ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းနောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏)။

---

(၂) ဘက္ခိဿာဟိံ [Pg.71] သာယံ. ဘက္ခယတိ မောဒကေ ဒေဝဒတ္တေန. အဟိံသာယန္တိ ကိံ? ဘက္ခယတိ ဗလီဗဒ္ဒေ သဿံ.

(၂) မညှဉ်းဆဲခြင်း (အဟိံသာ) အနက်၌ ‘bhakkha’ (စားခြင်း) ဓာတ်၏ ပယောဇ္ဇကတ္တား၌ ဒုတိယဝိဘတ် မဖြစ်ပေ။ ပမာကား— ‘bhakkhayati modake devadattena’ (ဒေဝဒတ်ဖြင့် မုန့်တို့ကို စားစေ၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ‘မညှဉ်းဆဲခြင်း၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘Bhakkhayati balībadde sassaṃ’ (နွားလားဥဿဘတို့ကို စပါးပင်ကို စားစေ၏ - ညှဉ်းဆဲဖျက်ဆီးခြင်း သဘောရှိသဖြင့် ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏)။

---

၇. ဈာဒီဟိ ယုတ္တာ.

၇. ‘dhī’ (စက်ဆုပ်ခြင်း) စသည်တို့နှင့် ယှဉ်အပ်သော ပုဒ်တို့နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ဓီအာဒီဟိ ယုတ္တတော ဒုတိယာ ဟောတိ. ဓိရတ္ထု မံ ပူတိကာယံ, အန္တရာ စ ရာဇဂဟံ အန္တရာ စ နာလန္ဒံ, သမာဓာနမန္တရေန, မုစလိန္ဒမဘိတော သရမိစ္စာဒိ, ဆဋ္ဌိယာပဝါဒေါ-ယံ.

‘dhī’ (စက်ဆုပ်ခြင်း) စသည်တို့နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်တို့နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘dhiratthu maṃ pūtikāyaṃ’ (စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းသော ငါ၏ ကိုယ်ပုပ်ကို စက်ဆုပ်ပါ၏)၊ ‘antarā ca rājagahaṃ antarā ca nālandaṃ’ (ရာဇဂြိုဟ်ပြည်နှင့် နာလန္ဒာပြည်တို့၏ အကြား၌)၊ ‘samādhānamantarena’ (သမာဓိမှတစ်ပါး/မရှိဘဲ)၊ ‘mucalindamabhito saraṃ’ (မုစလိန္ဒအိုင်၏ ထက်ဝန်းကျင်၌ ရေကန်) စသည်တို့ ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား ဆဋ္ဌီဝိဘတ်ကို မြစ်ပယ်သောနည်း (အပဝါဒ) ဖြစ်၏။

---

၈. လက္ခဏိတ္ထမ္ဘူတဝိစ္ဆာသွဘိနာ.

၈. လက္ခဏ (အမှတ်အသား)၊ ဣတ္ထမ္ဘူတ (ဤသို့သော သဘောရှိသူ)၊ ဝိစ္ဆာ (အဖန်တလဲလဲ ဖြစ်ခြင်း) အနက်တို့၌ ‘abhi’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

လက္ခဏာဒီသွတ္ထေသွဘိနာ ယုတ္တမှာ ဒုတိယာ မဟာတိ. ရုက္ခမဘိ ဝိဇ္ဇောတတေ ဝိဇ္ဇု, သာဓု ဒေဝဒတ္တော မာတရမဘိ, ရုက္ခံ ရုက္ခမဘိတိဋ္ဌတိ.

လက္ခဏအစရှိသော အနက်တို့၌ ‘abhi’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘rukkhamabhi vijjotate vijju’ (သစ်ပင်ကို အမှတ်ပြု၍ လျှပ်ပြက်၏ - လက္ခဏ)၊ ‘sādhu devadatto mātaramabhi’ (ဒေဝဒတ်သည် မိခင်အပေါ်၌ ကောင်းမြတ်စွာ ပြုကျင့်တတ်၏ - ဣတ္ထမ္ဘူတ)၊ ‘rukkṃ rukkhamabhitiṭṭhati’ (သစ်ပင်တိုင်း သစ်ပင်တိုင်း၌ တည်၏ - ဝိစ္ဆာ) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၉. ပတိပရီဟိ ဘာဂေ စ.

၉. လက္ခဏစသော အနက်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဘာဂ (အစုအပုံ) အနက်၌လည်းကောင်း ‘pati’၊ ‘pari’ တို့နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ပတိပရီဟိ ယုတ္တမှာ လက္ခဏာဒီသု ဘာဂေ စတ္ထေ ဒုတိယာ ဟောတိ. ရုက္ခံ ပတိ ဝိဇ္ဇောတတေ ဝိဇ္ဇု, သာဓု ဒေဝဒတ္တော မာတရံ ပတိ, ရုက္ခံ ရုက္ခံ ပတိ တိဋ္ဌတိ, ယဒေတ္ထ မံ ပတိ သိယာ. ရုက္ခံ ပရိ ဝိဇ္ဇောတတေ ဝိဇ္ဇု, သာဓု ဒေဝဒတ္တော မာတရံ ပရိ, ရုက္ခံ ရုက္ခံ ပရိ တိဋ္ဌတိ, ယဒေတ္ထ မံ ပရိ သိယာ.

‘pati’၊ ‘pari’ တို့နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ လက္ခဏစသော အနက်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဘာဂ (အဖို့အစု) အနက်၌လည်းကောင်း ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘rukkhaṃ pati vijjotate vijju’ (သစ်ပင်ကို အမှတ်ပြု၍ လျှပ်ပြက်၏)၊ ‘sādhu devadatto mātaraṃ pati’ (ဒေဝဒတ်သည် မိခင်အပေါ်၌ ကောင်းမြတ်၏)၊ ‘rukkhaṃ rukkhaṃ pati tiṭṭhati’ (သစ်ပင်တိုင်း၌ တည်၏)၊ ‘yadettha maṃ pati siyā’ (ဤ၌ ငါ၏ အဖို့အစု ဖြစ်ရာ၏) ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ‘rukkhaṃ pari vijjotate vijju’၊ ‘sādhu devadatto mātaraṃ pari’၊ ‘rukkhaṃ rukkhaṃ pari tiṭṭhati’၊ ‘yadettha maṃ pari siyā’ ဟူ၍ လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၁၀. အနုနာ.

၁၀. ‘anu’ ပုဒ်နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

လက္ခဏာဒီသွတ္ထေသွနုနာ ယုတ္တမှာ ဒုတိယာ ဟောတိ. ရုက္ခမနု ဝိဇ္ဇောတတေ ဝိဇ္ဇု, သစ္စကိရိယမနု ဝုဋ္ဌိ ပါဝဿိ, ဟေတု စ လက္ခဏံ ဘဝတိ, သာဓု ဒေဝဒတ္တော မာတရမနု, ရုက္ခံ ရုက္ခမနု တိဋ္ဌတိ, ယဒေတ္ထ မံ အနု သိယာ.

လက္ခဏအစရှိသော အနက်တို့၌ ‘anu’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘rukkhamanu vijjotate vijju’ (သစ်ပင်ကို အမှတ်ပြု၍ လျှပ်ပြက်၏)၊ ‘saccakiriyamanu vuṭṭhi pāvassi’ (သစ္စာပြုခြင်းကြောင့် မိုးရွာ၏ - ဤ၌ အကြောင်းရင်းသည်လည်း လက္ခဏဖြစ်၏)၊ ‘sādhu devadatto mātaramanu’ (ဒေဝဒတ်သည် မိခင်အပေါ်၌ ကောင်းမြတ်၏)၊ ‘rukkhaṃ rukkhamanu tiṭṭhati’ (သစ်ပင်တိုင်း၌ တည်၏)၊ ‘yadettha maṃ anu siyā’ (ဤ၌ ငါ၏ အဖို့အစု ဖြစ်ရာ၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၁. သဟတ္ထေ.

၁၁. အတူတကွ ဖြစ်ခြင်း (သဟတ္ထ) အနက်၌ ‘anu’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

သဟတ္ထေ-နုနာ [Pg.72] ယုတ္တမှာ ဒုတိယာ ဟောတိ. ပဗ္ဗတမနု သေနာ တိဋ္ဌတိ.

အတူတကွရှိခြင်း (သဟတ္ထ) အနက်၌ ‘anu’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘pabbatamanu senā tiṭṭhati’ (တောင်နှင့်အတူ စစ်တပ်သည် တည်၏ = တောင်ခြေတစ်လျှောက် စစ်တပ်တည်ရှိ၏) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

၁၂. ဟီနေ.

၁၂. ယုတ်ညံ့ခြင်း (ဟီန) အနက်၌ ‘anu’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ဟီနတ္ထေ-နုနာ ယုတ္တမှာ ဒုတိယာ ဟောတိ. အနု သာရိပုတ္တံ ပညဝန္တော.

ယုတ်ညံ့ခြင်း (ဟီန) အနက်၌ ‘anu’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘anu sāriputtaṃ paññavanto’ (ပညာရှိတို့သည် ရှင်သာရိပုတ္တရာထက် ပညာ၌ ယုတ်ညံ့ကုန်၏/နိမ့်ကျကုန်၏) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

၁၃. ဥပေန.

၁၃. ‘upa’ ပုဒ်နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ဟီနတ္ထေ ဥပေန ယုတ္တမှာ ဒုတိယာ ဟောတိ. ဥပ သာရိပုတ္တံ ပညဝန္ထော.

ယုတ်ညံ့ခြင်း (ဟီန) အနက်၌ ‘upa’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘upa sāriputtaṃ paññavanto’ (ပညာရှိတို့သည် ရှင်သာရိပုတ္တရာထက် ပညာ၌ ယုတ်ညံ့ကုန်၏) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

၁၄. သတ္တမျာဓိကျေ.

၁၄. လွန်ကဲခြင်း (အာဓိကျ) အနက်၌ ‘upa’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

အာဓိကျတ္ထေ ဥပေန ယုတ္တမှာ သတ္တမီ ဟောတိ. ဥပ ခါရိယံ ဒေါဏော.

လွန်ကဲခြင်း (အာဓိကျ) အနက်၌ ‘upa’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပမာကား— ‘upa khāriyaṃ doṇo’ (ဒေါဏခြင်တွယ်မှုသည် ခါရီထက် သာလွန်၏/လွန်ကဲ၏) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

၁၅. သာမိတ္တေ-ဓိနာ.

၁၅. အစိုးရခြင်း (သာမိတ္တ) အနက်၌ ‘adhi’ နှင့် ယှဉ်သော ပုဒ်နောက်မှ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

သာမိဘာဝတ္ထေ-ဓိနာ ယုတ္တမှာ သတ္တမီ ဟောတိ. အဓိ ဗြဟ္မဒတ္တေ ပဉ္စာလာ, အဓိ ပဉ္စာလေသု ဗြဟ္မဒတ္တော.

အစိုးရခြင်း ‘သာမိဘာဝ’ အနက်ရှိသော ‘အဓိ’ သဗ္ဒာနှင့် ယှဉ်သော နာမ်မှ သတ္တမီဝိဘတ် သက်၏။ (ဥပမာ) ‘အဓိ ဗြဟ္မဒတ္တေ ပဉ္စာလာ’ (ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် ပဉ္စာလတိုင်းသားတို့၏ အရှင်ဖြစ်၏)၊ ‘အဓိ ပဉ္စာလေသု ဗြဟ္မဒတ္တော’ (ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် ပဉ္စာလတိုင်းသားတို့အပေါ်၌ အစိုးရ၏)။

---

၁၆. ကတ္တုကရေဏေသု တတိယာ.

၁၆. ကတ္တားနှင့် ကရိုဏ်းအနက်တို့၌ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

ကတ္တရိ ကရဏေ စ ကာရကေ တတိယာ ဟောတိ. ပုရိသေန ကတံ, အသိနာ ဆိန္ဒတိ. ပကတိယာ-ဘိရူပေါ, ဂေါတ္ထေန ဂေါတမော, သုမေဓော နာမ နာမေန, ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကောတိ ဘူဓာတုဿ သမ္ဘဝါ ကရဏေ ဧဝ တတိယာ. ဧဝံ သမေန ဓာဝတိ ဝိသမေန [Pg.73] ဓာဝတိ, ဒွိဒေါဏေန ဓညံ ကိဏာတိ, ပဉ္စကေန ပသဝေါ ကိဏာတီတိ.

ကတ္တုကာရကနှင့် ကရဏကာရကတို့၌ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။ (ဥပမာ) ‘ပုရိသေန ကတံ’ (ယောက်ျားသည် ပြုအပ်သော)၊ ‘အသိနာ ဆိန္ဒတိ’ (ဓားဖြင့် ဖြတ်၏)။ ‘ပကတိယာ ဘိရူပေါ’ (ပင်ကိုသဘောအားဖြင့် အဆင်းလှသော)၊ ‘ဂေါတ္ထေန ဂေါတမော’ (ဂေါတမနွယ်အားဖြင့် ဂေါတမဖြစ်သော)၊ ‘သုမေဓေါ နာမ နာမေန’ (အမည်အားဖြင့် သုမေဓအမည်ရှိသော)၊ ‘ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော’ (ဖွားမြင်ခြင်းအားဖြင့် ခုနစ်နှစ်ရှိသော) ဟူသော နေရာတို့၌ ဘူဓာတ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ကရိုဏ်းအနက်၌သာ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။ ထို့အတူ ‘သမေန ဓာဝတိ’ (ညီညွတ်သော မြေဖြင့် ပြေး၏)၊ ‘ဝိသမေန ဓာဝတိ’ (မညီညွတ်သော မြေဖြင့် ပြေး၏)၊ ‘ဒွိဒေါဏေန ဓညံ ကိဏာတိ’ (နှစ်ဒေါဏတန်ဖိုးဖြင့် ဆွမ်းစပါးကို ဝယ်၏)၊ ‘ပဉ္စကေန ပသဝေါ ကိဏာတိ’ (ငါးသပြာတန်ဖိုးဖြင့် တိရစ္ဆာန်တို့ကို ဝယ်၏) ဟူ၍လည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇. သဟတ္ထေန.

၁၇. ‘သဟ’ သဗ္ဒာနှင့် ယှဉ်လျှင် တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

သဟတ္ထေန ယောဂေ တတိယာ သိယာ. ပုတ္တေန သဟ ဂတော, ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ အာဂတော, တတိယာပိ ဆဋ္ဌီဝ အပ္ပဓာနေ ဧဝ ဘဝတိ.

‘သဟ’ အနက်ရှိသော သဗ္ဒာတို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌ တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘ပုတ္တေန သဟ ဂတော’ (သားနှင့်အတူ သွားအပ်သော)၊ ‘ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ အာဂတော’ (သားနှင့်အတူ လာအပ်သော)၊ တတိယာဝိဘတ်သည်လည်း ဆဋ္ဌီဝိဘတ်ကဲ့သို့ အဓိကမဟုတ်သော (အပ္ပဓာန) ပုဒ်၌သာ ဖြစ်၏။

---

၁၈. လက္ခဏေ.

၁၈. အမှတ်အသား ‘လက္ခဏ’ အနက်၌ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

လက္ခဏေ ဝတ္တမာနတော တတိယာ သိယာ. တိဒဏ္ဍကေန ပရိဗ္ဗာဇကမဒ္ဒက္ခီ, အက္ခိနာ ကာဏော, တေန ဟိ အင်္ဂေန အင်္ဂိနော ဝိကာရော လက္ခီယတေ.

အမှတ်အသားဖြစ်သော ‘လက္ခဏ’ အနက်၌ ရှိသော နာမ်မှ တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘တိဒဏ္ဍကေန ပရိဗ္ဗာဇကမဒ္ဒက္ခိ’ (သုံးခွတောင်ဝှေးဖြင့် ပရိဗိုဇ်ကို မြင်ပြီ)၊ ‘အက္ခိနာ ကာဏော’ (မျက်စိဖြင့် ကန်းသော)၊ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းကား ထိုအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအားဖြင့် အင်္ဂါရှိသူ၏ ဖောက်ပြန်ပုံကို မှတ်သားအပ်သောကြောင့်တည်း။

---

၁၉. ဟေတုမှိ.

၁၉. အကြောင်း ‘ဟေတု’ အနက်၌ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

တက္ကိရိယာ ယောဂ္ဂေ တတိယာ သိယာ. အန္နေန ဝသတိ, ဝိဇ္ဇာယ ယသော.

ထိုအမှုနှင့် ယှဉ်သောအခါ တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘အန္နေန ဝသတိ’ (ဆွမ်းအစာကြောင့် နေ၏)၊ ‘ဝိဇ္ဇာယ ယသော’ (ပညာကြောင့် ကျော်စော၏)။

---

၂၀. ပဉ္စမီဏေ ဝါ.

၂၀. ကြွေးမြီဟူသော အကြောင်း ‘ဟေတု’ အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်နိုင်၏။

---

ဣဏေ ဟေတုမှိ ပဉ္စမီ ဟောတိ ဝါ. သတသ္မာ ဗဒ္ဓေါ, သတေန ဝါ.

ကြွေးမြီဖြစ်သော အကြောင်းအနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘သတသ္မာ ဗဒ္ဓေါ’ (အသပြာတစ်ရာ အကြွေးကြောင့် အနှောင်အဖွဲ့ခံရသော) သို့မဟုတ် ‘သတေန ဝါ’ ဟုလည်း ဖြစ်၏။

---

၂၁. ဂုဏေ.

၂၁. ဂုဏ်အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်၏။

---

ပရင်္ဂဘူတေ ဟေတုမှိ ပဉ္စမီ ဟောတိ ဝါ. ဇဠတ္တာ ဗဒ္ဓေါ ဇဠတ္တေန ဝါ, ပညာယ မုတ္တော, ဟုတွာ အဘာဝတောအနိစ္စာ, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော.

အခြားသူ၏ အင်္ဂါဖြစ်သော (ဂုဏ်) အကြောင်းအနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘ဇဠတ္တာ ဗဒ္ဓေါ’ သို့မဟုတ် ‘ဇဠတ္တေန ဝါ’ (မိုက်မဲသောဂုဏ်ကြောင့် အနှောင်အဖွဲ့ခံရသော)၊ ‘ပညာယ မုတ္တော’ (ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သော)၊ ‘ဟုတွာ အဘာဝတော အနိစ္စာ’ (ဖြစ်ပြီးလျှင် မရှိတော့ခြင်းကြောင့် အနိစ္စဖြစ်ကုန်သော)၊ ‘သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော’ (သင်္ခါရချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဉ်ချုပ်၏) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၂၂. ဆဋ္ဌီ [Pg.74] ဟေတွတ္ထေဟိ.

၂၂. ‘ဟေတု’ အနက်ကို ဟောသော သဗ္ဒာတို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် သက်၏။

---

ဟေတွတ္ထဝါစီဟိ ယောဂေ ဟေတုမှိ ဆဋ္ဌီ သိယာ. ဥဒရဿ ဟေတု, ဥဒရဿ ကာရဏာ.

အကြောင်းအနက်ကို ဟောတတ်သော သဗ္ဒာတို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘ဥဒရဿ ဟေတု’၊ ‘ဥဒရဿ ကာရဏာ’ (ဝမ်းဗိုက်၏ အကြောင်းကြောင့်)။

---

၂၃. သဗ္ဗာဒိတော သဗ္ဗာ.

၂၃. သဗ္ဗစသော သဗ္ဒာတို့နောက်မှ ဝိဘတ်အားလုံး သက်ကုန်၏။

---

ဟေတွတ္ထေဟိ ယောဂေ သဗ္ဗာဒီဟိ သဗ္ဗာ ဝိဘတ္တိယော ဟောန္တိ. ကော ဟေတု, ကံ ဟေတုံ, ကေန ဟေတုနာ, ကဿ ဟေတုဿ, ကသ္မာ ဟေတုသ္မာ, ကဿ ဟေတုဿ, ကသ္မိံ ဟေတုသ္မိံ, ကိံ ကာရဏံ, ကေန ကာရဏေန, ကိံ နိမိတ္တံ, ကေန နိမိတ္တေန, ကိံ ပယောဇနံ, ကေန ပယောဇနေန ဣစ္စေဝမာဒိ. ဟေတွတ္ထေဟီတွေဝ? ကေန ကတံ.

အကြောင်းအနက်ရှိသော သဗ္ဒာတို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌ သဗ္ဗစသော သဗ္ဒာတို့မှ ဝိဘတ်အားလုံး သက်ကုန်၏။ (ဥပမာ) ‘ကော ဟေတု၊ ကံ ဟေတုံ၊ ကေန ဟေတုနာ၊ ကဿ ဟေတုဿ၊ ကသ္မာ ဟေတုသ္မာ၊ ကဿ ဟေတုဿ၊ ကသ္မိံ ဟေတုသ္မိံ’ (အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း)၊ ‘ကိံ ကာရဏံ၊ ကေန ကာရဏေန၊ ကိံ နိမိတ္တံ၊ ကေန နိမိတ္တေန၊ ကိံ ပယောဇနံ၊ ကေန ပယောဇနေန’ စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ‘အကြောင်းအနက်ရှိသော သဗ္ဒာတို့နှင့်’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ကေန ကတံ’ (အဘယ်သူသည် ပြုသနည်း) စသောအရာ၌ (ကတ္တားအနက်ဖြစ်၍) ဝိဘတ်အားလုံးမသက်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၂၄. စတုတ္ထီ သမ္ပဒါနေ.

၂၄. သမ္ပဒါန်အနက်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် သက်၏။

---

ယဿ သမ္မာ ပဒီယတေ တသ္မိံ စတုတ္ထီ သိယာ. သံဃဿ ဒဒါတိ. အာဓာရဝိဝက္ခာယံ သတ္တမီပိ သိယာ သံဃေ ဒေဟိ.

အကြင်သူအား ကောင်းစွာ ပေးအပ်လှူအပ်၏၊ ထိုသူ၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘သံဃဿ ဒဒါတိ’ (သံဃာအား လှူ၏)။ တည်ရာဌာန ‘အာဓာရ’ အဖြစ် ဖော်ပြလိုသောအခါ သတ္တမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ (ဥပမာ) ‘သံဃေ ဒေဟိ’ (သံဃာ၌ လှူလော့)။

---

၂၅. တာဒတ္ထျေ.

၂၅. ထိုအကျိုးအတွက် ဖြစ်ခြင်း ‘တာဒတ္ထျ’ အနက်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် သက်၏။

---

တဿေ-ဒံ တဒတ္ထံ, တဒတ္ထဘာဝေ ဇောတနီယေ နာမသ္မာ စတုတ္ထီ သိယာ. သီတဿ ပဋိဃာတာယ, အတ္ထာယ ဟိတာယ (သုခါယ) ဒေဝမနုဿာနံ, နာလံ ဒါရဘရဏာယ, ယူပါယ ဒါရု, ပါကာယ ဝဇတီတွေဝမာဒိ.

‘ထိုသူ၊ ထိုအရာ၏ အကျိုးအတွက် ဤအရာသည် ဖြစ်၏’ ဟု ဆိုလိုသော ‘တာဒတ္ထျ’ အနက်ကို ထင်ရှားစေလိုသောအခါ နာမ်မှ စတုတ္ထီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘သီတဿ ပဋိဃာတာယ’ (ချမ်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းအကျိုးငှာ)၊ ‘အတ္ထာယ ဟိတာယ ဒေဝမနုဿာနံ’ (နတ်လူတို့၏ အကျိုးစီးပွားငှာ)၊ ‘နာလံ ဒါရဘရဏာယ’ (မယားကို ကျွေးမွေးခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်)၊ ‘ယူပါယ ဒါရု’ (တိုင်အလို့ငှာ သစ်သား)၊ ‘ပါကာယ ဝဇတိ’ (ချက်ပြုတ်ခြင်းငှာ သွား၏) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

---

ကဿ သာဒုံ န ရုစ္စဘိ, မာ-ယသ္မန္တာနမ္ပိ သံဃဘေဒေါ ရုစ္စိတ္ထ, ခမတိ သံဃဿ, ဘတ္တမဿ နစ္ဆာဒေသီတိ ဆဋ္ဌီ သမ္ဗန္ဓဝစနိစ္ဆာယံ, န စေဝံ ဝိရောဓော သိယာ သဒိသရူပတ္တာ, ဧဝံဝိဓေသု စ သမ္ဗန္ဓဿ သဒ္ဒိကာနုမတတ္တာ[Pg.75], ကဿ ဝါ တွံ ဓမ္မံ ရောစေသီတိ အတ္ထမတ္တေ ပဌမာ.

‘ကဿ သာဒုံ န ရုစ္စဘိ’ (အဘယ်သူအား ချိုသောအရသာသည် မနှစ်သက်သနည်း)၊ ‘မာ ယသ္မန္တာနမ္ပိ သံဃဘေဒေါ ရုစ္စိတ္ထ’ (အရှင်ဘုရားတို့အားလည်း သံဃာသင်းခွဲခြင်းသည် မနှစ်သက်ပါစေလင့်)၊ ‘ခမတိ သံဃဿ’ (သံဃာအား သည်းခံတော်မူ၏)၊ ‘ဘတ္တမဿ နစ္ဆာဒေသိ’ (ထိုသူအား ဆွမ်းသည် မနှစ်သက်စေတတ်) စသည်တို့၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သည် ပတ်သက်မှု ‘သမ္ဗန္ဓ’ ကို ဖော်ပြလိုသောကြောင့် သက်၏။ စတုတ္ထီနှင့် ဆဋ္ဌီသည် ပုံသဏ္ဌာန်တူသဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက်မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဤသို့သော နေရာမျိုး၌ ဆဋ္ဌီသမ္ဗန္ဓဖြစ်ခြင်းကို သဒ္ဒါကျမ်းပြုဆရာတို့ ခွင့်ပြုအပ်၏။ ‘ကဿ ဝါ တွံ ဓမ္မံ ရောစေသိ’ (အဘယ်သူ၏ တရားကို သင်နှစ်သက်သနည်း) ဟူရာ၌မူ အနက်သက်သက်မျှ၌ ပထမာဝိဘတ် သက်၏။

---

ဧဝမညာပိ ဝိဓညယျာ, ပရတောပိ ယထာဂမံ.

ဤနည်းတူစွာ အခြားသော ဝိဘတ်သက်ပုံများကိုလည်း ပါဠိတော် နယနည်းအတိုင်း ရှေ့၌လည်း သိအပ်ကုန်၏။

---

ရညော သတံ ဓာရေတိ, ရညော ဆတ္တံ ဓာရေတီတိ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီ, ဧဝံ ရညော သိလာဃတေ, ရညော ဟနုတေ, ရညော ဥပတိဋ္ဌတေ, ရညော သပတေ, ဒေဝါပိ တဿ ပိဟယန္တိ တာဒိနော, တဿ ကုဇ္ဈ မဟာဝီရ, ယဒိဟံ တဿ ပကုပ္ပေယျံ, ဒုဟယတိ ဒိသာနံ မေဃော, ယော မိတ္တာနံ န ဒူဘတိ, ယော အပ္ပဒုဋ္ဌဿ နရဿ ဒုဿတိ, ကျာဟံ အယျာနံ အပရဇ္ဈာမိ, ဣဿယန္တိ သမဏာနံ တိတ္ထိယာ, ဓမ္မေန နယမာနာနံ ကာ ဥသူယာ ရညော ဘာဂျမာရဇ္ဈတိ, ရညော ဘာဂျမိက္ခတေ, တေန ယာစိတော အယာစိတော ဝါ တဿ ဂါဝေါ ပဋိသုဏာတိ, ဂါဝေါ အာသုဏာတိ, ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ, ဟောတု ပတိဂိဏာတိ, ဟောတွနုဂိဏာတိ, အာရောစယာမိ ဝေါ ပတိဝေဒယာမိ ဝေါ, ဓမ္မံ တေ ဒေသေဿာမိ, ယထာ ဝေါ ဘဂဝါ ဗျာကရေယျ, အလံ တေ ဣဓ ဝါသေန, ကိံ တေ ဇဋာဟိ ဒုမ္မေဓ, အရဟတိ မလ္လော မလ္လဿာတိ.

‘ရညော သတံ ဓာရေတိ’ (မင်းအား အသပြာတစ်ရာ ကြွေးတင်၏)၊ ‘ရညော ဆတ္တံ ဓာရေတိ’ (မင်း၏ ထီးကို ဆောင်း၏) ဟူရာ၌ သမ္ဗန္ဓအနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် သက်၏။ ထို့အတူ ‘ရညော သိလာဃတေ’ (မင်းအား ချီးမွမ်း၏)၊ ‘ရညော ဟနုတေ’ (မင်းအား ကွယ်ဝှက်၏)၊ ‘ရညော ဥပတိဋ္ဌတေ’ (မင်းအား လုပ်ကျွေး၏)၊ ‘ရညော သပတေ’ (မင်းအား ကျိန်ဆို၏)၊ ‘ဒေဝါပိ တဿ ပိဟယန္တိ တာဒိနော’ (ထိုကဲ့သို့သောသူအား နတ်တို့သည်လည်း အားကျကုန်၏)၊ ‘တဿ ကုဇ္ဈ မဟာဝီရ’ (အို ရဲရင့်သောမြတ်စွာဘုရား၊ ထိုသူအား အမျက်ထွက်တော်မူပါ)၊ ‘ယဒိဟံ တဿ ပကုပ္ပေယျံ’ (အကယ်၍ ငါသည် ထိုသူအား အမျက်ထွက်အံ့)၊ ‘ဒုဟယတိ ဒိသာနံ မေဃော’ (မိုးသည် အရပ်တို့ကို ဖျက်ဆီး၏)၊ ‘ယော မိတ္တာနံ န ဒူဘတိ’ (အကြင်သူသည် အဆွေခင်ပွန်းတို့ကို မပြစ်မှား)၊ ‘ယော အပ္ပဒုဋ္ဌဿ နရဿ ဒုဿတိ’ (အကြင်သူသည် မပြစ်မှားထိုက်သောသူအား ပြစ်မှား၏)၊ ‘ကျာဟံ အယျာနံ အပရာဇ္ဈာမိ’ (ငါသည် အရှင်တို့အား အဘယ်ပြစ်ကို ပြုမိသနည်း)၊ ‘ဣဿယန္တိ သမဏာနံ တိတ္ထိယာ’ (တိတ္ထိတို့သည် သမဏတို့အား ငြူစူကုန်၏)၊ ‘ဓမ္မေန နယမာနာနံ ကာ ဥသူယာ’ (တရားသဖြင့် ဆောင်ယူသောသူတို့အား ငြူစူခြင်းသည် အဘယ်မှာရှိအံ့နည်း)၊ ‘ရညော ဘာဂျမာရဇ္ဈတိ’ (မင်း၏ ကံကို ရှာဖွေ၏)၊ ‘ရညော ဘာဂျမိက္ခတေ’ (မင်း၏ ကံကို ကြည့်ရှု၏)၊ ‘တေန ယာစိတော အယာစိတော ဝါ တဿ ဂါဝေါ ပဋိသုဏာတိ၊ ဂါဝေါ အာသုဏာတိ’ (ထိုသူ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်စေ မတောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်စေ ထိုသူအား နွားတို့ကို ဝန်ခံ၏၊ နွားတို့ကို နာခံ၏)၊ ‘ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ’ (မြတ်စွာဘုရားအား ဝန်ခံကြားလျှောက်ကြကုန်ပြီ)၊ ‘ဟောတု ပတိဂိဏာတိ’ (ပူဇော်အံ့သောသူအား ဝန်ခံ၏)၊ ‘ဟောတွနုဂိဏာတိ’ (ထိုသူအား အနုမောဒနာပြု၏)၊ ‘အာရောစယာမိ ဝေါ ပတိဝေဒယာမိ ဝေါ’ (သင်တို့အား ကြားပြောအံ့၊ သင်တို့အား သိစေအံ့)၊ ‘ဓမ္မံ တေ ဒေသေဿာမိ’ (သင့်အား တရားဟောအံ့)၊ ‘ယထာ ဝေါ ဘဂဝါ ဗျာကရေယျ’ (သင်တို့အား မြတ်စွာဘုရားသည် ဖြေကြားတော်မူသကဲ့သို့)၊ ‘အလံ တေ ဣဓ ဝါသေန’ (သင့်အား ဤ၌ နေခြင်းဖြင့် တန်ပြီ)၊ ‘ကိံ တေ ဇဋာဟိ ဒုမ္မေဓ’ (အို ပညာမဲ့သောသူ၊ သင့်အား ဆံထုံးတို့ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း)၊ ‘အရဟတိ မလ္လော မလ္လဿ’ (နပန်းသမားသည် နပန်းသမားနှင့် ထိုက်တန်၏) ဟူသည်တို့၌လည်း ထိုနည်းအတိုင်း ဖြစ်၏။

---

ဇီဝိတံ တိဏာယပိ န မညမာနောတိ တာဒတ္ထျ စတုတ္ထီ, တိဏေန ယော အတ္ထော တဒတ္ထာယပီတိ အတ္ထော, ‘‘ယော စ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ, တိဏာ ဘိယျော န မညတိ’’ တိဏမိဝ ဇီဝိတံ မညမာနောတိ သဝိသယာဝ ဝိဘတ္တိယော. သဂ္ဂါယ ဂစ္ဆတီတိ တာဒတ္ထျေ စတုတ္ထီ, ယော ဟိ သဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ တဒတ္ထံ တဿ ဂမနန္တိ, ကမ္မဝစနိစ္ဆာယန္တု ဒုတိယာဝ သဂ္ဂံ ဂစ္ဆတီတိ.

‘ဇီဝိတံ တိဏာယပိ န မညမာနော’ (အသက်ကို မြက်ပင်မျှလည်း မမှတ်သောသူ) ဟူရာ၌ တာဒတ္ထျစတုတ္ထီဝိဘတ် သက်၏။ မြက်ပင်ဖြင့် အကြင်အကျိုးသည် ရှိ၏၊ ထိုအကျိုးအတွက်လည်း ဟူသော အနက် ဖြစ်၏။ ‘‘ယော စ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ၊ တိဏာ ဘိယျော န မညတိ’’ (အကြင်သူသည် အအေးနှင့် အပူကို မြက်ပင်ထက် ပို၍ မမှတ်ထင်) ဟူရာ၌ ‘တိဏာ’ ဟူသည် မြက်ပင်ကဲ့သို့ အသက်ကို မှတ်ထင်ခြင်းဖြစ်၍ သက်ဆိုင်ရာ ဝိဘတ်တို့သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ‘သဂ္ဂါယ ဂစ္ဆတိ’ (နတ်ပြည်အကျိုးငှာ သွား၏) ဟူရာ၌ တာဒတ္ထျစတုတ္ထီဝိဘတ် သက်၏။ အကြင်သူသည် နတ်ပြည်သို့ သွား၏၊ ထိုသွားခြင်းသည် နတ်ပြည်အကျိုးငှာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ကံအနက်ကို ဖော်ပြလိုသောအခါ၌မူ ဒုတိယဝိဘတ်ဖြင့် ‘သဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ’ (နတ်ပြည်သို့ သွား၏) ဟုသာ ဖြစ်၏။

---

အာယု [Pg.76] ဘောတော ဟောတု, စိရံ ဇီဝိတံ, ဘဒ္ဒံ ကလျာဏံ အတ္ထံ ပယောဇနံ, ကုသလံ အနာမယံ, ဟိတံ ပထျံ သုခံ သာတံ ဘောတော ဟောတု, သာဓု သမ္မုတိ မေတဿ, ပုတ္တဿာဝိကရေယျ ဂုယှမတ္ထံ, တဿ မေ သက္ကော ပါတုရဟောသိ, တဿ ပဟိဏေယျ, ဘိက္ခူနံ ဒုတံ ပါဟေသိ, ကပ္ပတိ သမဏာနံ အာယောဂေါ, ဧကဿ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ပဟောတိ, ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ, အဉ္ဇလိံ တေ ပဂ္ဂဏှာမိ, တဿ ဖာသု, လောကဿတ္ထော, နမော တေ ပုရိသာဇည, သောတ္ထိ တဿ, အလံ မလ္လော မလ္လဿ, သမတ္ထော မလ္လော မလ္လဿ, တဿ ဟိတံ, တဿ သုခံ, သွာဂတံ တေ မဟာရာဇာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဆဋ္ဌီ သမ္ဗန္ဓေ, ဧဝံဝိဓမညမ္ပေဝ ဝိညေယျံ ယထာဂမံ.

‘အာယု ဘောတော ဟောတု’ (အရှင်အား အသက်ရှည်ခြင်း ဖြစ်ပါစေ)၊ ‘စိရံ ဇီဝိတံ’ (ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှည်ခြင်း)၊ ‘ဘဒ္ဒံ ကလျာဏံ အတ္ထံ ပယောဇနံ၊ ကုသလံ အနာမယံ၊ ဟိတံ ပထျံ သုခံ သာတံ ဘောတော ဟောတု’ (အရှင်အား ကောင်းခြင်း၊ ကောင်းမြတ်ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်း၊ အသုံးဝင်ခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်း၊ အနာကင်းခြင်း၊ အကျိုးစီးပွားဖြစ်ခြင်း၊ သင့်လျော်ခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်း၊ သာယာခြင်း ဖြစ်ပါစေ)၊ ‘သာဓု သမ္မုတိ မေတဿ’ (ငါ၏ ဤသဘောတူညီချက်သည် ကောင်း၏)၊ ‘ပုတ္တဿာဝိကရေယျ ဂုယှမတ္ထံ’ (သားအား လျှို့ဝှက်အပ်သော အနက်ကို ထင်ရှားစွာ ပြုရာ၏)၊ ‘တဿ မေ သက္ကော ပါတုရဟောသိ’ (ထိုငါအား သိကြားမင်းသည် ထင်ရှားဖြစ်လာ၏)၊ ‘တဿ ပဟိဏေယျ’ (ထိုသူအား စေလွှတ်ရာ၏)၊ ‘ဘိက္ခူနံ ဒုတံ ပါဟေသိ’ (ရဟန်းတို့အား တမန်ကို စေလွှတ်ပြီ)၊ ‘ကပ္ပတိ သမဏာနံ အာယောဂေါ’ (ရဟန်းတို့အား အားထုတ်ခြင်းသည် အပ်စပ်၏)၊ ‘ဧကဿ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ပဟောတိ’ (တစ်ယောက်၊ နှစ်ယောက် သို့မဟုတ် သုံးယောက်အား လုံလောက်၏)၊ ‘ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ’ (သင့်အား ဥပမာ ပြုအံ့)၊ ‘အဉ္ဇလိံ တေ ပဂ္ဂဏှာမိ’ (သင့်အား လက်အုပ်ချီအံ့)၊ ‘တဿ ဖာသု’ (ထိုသူအား ချမ်းသာခြင်း)၊ ‘လောကဿတ္ထော’ (လောက၏ အကျိုးစီးပွား)၊ ‘နမော တေ ပုရိသာဇည’ (ယောက်ျားမြတ် ဖြစ်တော်မူသော အရှင်အား ရှိခိုးပါ၏)၊ ‘သောတ္ထိ တဿ’ (ထိုသူအား ဘေးကင်းခြင်း ဖြစ်ပါစေ)၊ ‘အလံ မလ္လော မလ္လဿ’ (နပန်းသမားသည် နပန်းသမားအား တားမြစ်ခြင်းငှာ တန်၏)၊ ‘သမတ္ထော မလ္လော မလ္လဿ’ (နပန်းသမားသည် နပန်းသမားအား ယှဉ်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏)၊ ‘တဿ ဟိတံ’ (ထိုသူ၏ အကျိုးစီးပွား)၊ ‘တဿ သုခံ’ (ထိုသူ၏ ချမ်းသာခြင်း)၊ ‘သွာဂတံ တေ မဟာရာဇ’ (မြတ်သောမင်းကြီး၊ သင်မင်းကြီးအား ကောင်းသော လာခြင်း ဖြစ်ပါစေ) စသည်တို့၌ ခပ်သိမ်းသော နေရာတို့တွင် သမ္ဗန္ဓအနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် သက်၏။ ဤသို့ သဘောရှိသော အခြားသော အရာတို့ကိုလည်း ပါဠိတော် နယနည်းအတိုင်း သိအပ်ကုန်၏။

---

၂၆. ပဉ္စမျဝဓိသ္မာ.

၂၆. အပိုင်းအခြား ‘အဝဓိ’ အနက်မှ ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်၏။

---

ပဒတ္ထာဝဓိသ္မာ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ. ဂါမသ္မာ အာဂစ္ဆတု, ဧဝံ စောရသ္မာ ဘာယတိ, စောရသ္မာ ဥတ္တသတိ, ဩရသ္မာ တာယတိ, စောရသ္မာ ရက္ခတီတိ, သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ, ပမာဒေ ဘယဒဿိဝါ, တသန္တိ ဒဏ္ဍဿာတိ ဆဋ္ဌီ သတ္တမိယောပိ ဟောန္တေဝ သမ္ဗန္ဓာဓာရဝစနိစ္ဆာယံ.

ပုဒ်၏ အနက်ဖြစ်သော အပိုင်းအခြား ‘အဝဓိ’ မှ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ‘ဂါမသ္မာ အာဂစ္ဆတု’ (ရွာမှ လာပါစေ)၊ ထို့အတူ ‘စောရသ္မာ ဘာယတိ’ (ခိုးသူမှ ကြောက်၏)၊ ‘စောရသ္မာ ဥတ္တသတိ’ (ခိုးသူမှ ထိတ်လန့်၏)၊ ‘ဩရသ္မာ တာယတိ’ (ဤဘက်ကမ်းမှ ကာကွယ်၏)၊ ‘စောရသ္မာ ရက္ခတိ’ (ခိုးသူမှ စောင့်ရှောက်၏) ဟု ဖြစ်၏။ ‘သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ’ (အကယ်၍ ဆင်းရဲမှ ကြောက်ကုန်အံ့)၊ ‘ပမာဒေ ဘယဒဿိဝါ’ (မေ့လျော့ခြင်း၌ ဘေးကို ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍)၊ ‘တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ’ (မင်းဒဏ်မှ ထိတ်လန့်ကုန်၏) စသည်တို့၌မူ ပတ်သက်မှု (သမ္ဗန္ဓ) နှင့် တည်ရာ (အာဓာရ) အနက်တို့ကို ဖော်ပြလိုသောကြောင့် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်နှင့် သတ္တမီဝိဘတ်တို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

အဇ္ဈေနာ ပရာဇေတိ, ပဋိပက္ခေ ပရာဇေတီတိ သဝိသယာဝ ဝိဘတ္တိယော. သစေ ကေဝဋ္ဋဿ ပရဇ္ဇိဿာမီတိ ဆဋ္ဌီပိ ဟောတိ သမ္ဗန္ဓဝစနိစ္ဆာယံ. ယဝေဟိ ဂါဝေါ ဝါရေတိ, ပါပါ စိတ္တံ နိဝါရယေ, ကာကေ ရက္ခတိ တဏ္ဍုလာတိ သဝိသယေဝ ပဉ္စမီ. စိတ္တံ ရက္ခေထ မေဓာဝီတိ ဒုတိယာဝ ဒိဿတိ ကမ္မတ္ထေ. ဥပဇ္ဈာယာ အန္တရဓာယတိ[Pg.77], ဥပဇ္ဈာယာ အဓိတေ, ကာမတော ဇာယတေ သောကောတိ သဝိသယေ ပဉ္စမီ.

‘အဇ္ဈေနာ ပရာဇေတိ’ (စာသင်ခြင်းမှ ငြီးငွေ့၏)၊ ‘ပဋိပက္ခေ ပရာဇေတိ’ (ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူ၌ ရှုံး၏) ဟူသည်တို့၌ မိမိတို့ သက်ဆိုင်ရာ ဝိဘတ်များသာ ဖြစ်ကုန်၏။ ‘သစေ ကေဝဋ္ဋဿ ပရဇ္ဇိဿာမိ’ (အကယ်၍ ကေဝဋ္ဋအား ရှုံးအံ့) ဟူရာ၌မူ သမ္ဗန္ဓအနက်ကို ဖော်ပြလိုသဖြင့် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။ ‘ယဝေဟိ ဂါဝေါ ဝါရေတိ’ (မုယောစပါးတို့မှ နွားတို့ကို တားမြစ်၏)၊ ‘ပါပါ စိတ္တံ နိဝါရယေ’ (မကောင်းမှုမှ စိတ်ကို တားမြစ်ရာ၏)၊ ‘ကာကေ ရက္ခတိ တ難ုလာ’ (ဆန်စပါးမှ ကျီးတို့ကို စောင့်ရှောက်၏ [တားဆီး၏]) ဟူသည်တို့၌ မိမိတို့ သက်ဆိုင်ရာ ပဉ္စမီဝိဘတ်သာ ဖြစ်၏။ ‘စိတ္တံ ရက္ခေထ မေဓာဝီ’ (ပညာရှိသည် စိတ်ကို စောင့်ရှောက်ရာ၏) ဟူရာ၌ ကံအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ်ကိုသာ တွေ့ရ၏။ ‘ဥပဇ္ဈာယာ အန္တရဓာယတိ’ (ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှ ကွယ်ပျောက်၏)၊ ‘ဥပဇ္ဈာယာ အဓိတေ’ (ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာထံမှ သင်အံ့၏)၊ ‘ကာမတော ဇာယတေ သောကော’ (ချစ်ခင်ခြင်းမှ စိုးရိမ်ခြင်း ဖြစ်၏) ဟူသည်တို့၌ သက်ဆိုင်ရာ ပဉ္စမီဝိဘတ်သာ ဖြစ်ကုန်၏။

---

တတ္ထေဝ-န္တရဓာယိ သု, နဋဿ သုဏောတိ, ပဒုမံ တတ္ထ ဇာယေထာတိ သတ္တမီဆဋ္ဌိယောပိ ဟောန္တေဝ သဝိသယေ. ဟိမဝန္တာ ပဘဝတိ ဂင်္ဂါ, ပါဏာတိပါတာ ဝိရမဿု ခိပ္ပံ, အညော ဒေဝဒတ္တာ, ဘိန္နော ဒေဝဒတ္တာတိ သဝိသယေဝ ပဉ္စမီ. ဧဝံ အာရာ သော အာသဝက္ခယာ, ဣတရော ဒေဝဒတ္တာ, ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ, ပုဗ္ဗော ဂါမာ, ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ, တတော ပရံ, တတော အပရေန သမယေန, တတုတ္တရိန္တိ. သမ္ဗန္ဓဝစနိစ္ဆာယံ ဆဋ္ဌီပိ ပုရတော ဂါမဿ, ဒက္ခိဏတော ဂါမဿ, ဥပရိ ပဗ္ဗတဿ, ဟေဋ္ဌာ ပါသာဒဿာတိ. ပါသာဒမာရုယှ ပေက္ခတိ ပါသာဒါ ပေက္ခတိ, အာသနေ ဥပဝိသိတွာ ပေက္ခတိ အာသနာ ပေက္ခတီတိ အဝဓိဝစနိစ္ဆာယံ ပဉ္စမီ.

ထို (ဥပမာများ) ၌ပင် 'ထိုအရပ်၌ပင် ကွယ်ပျောက်လေပြီ' (တတ္ထေဝန္တရဓာယိ သု)၊ 'ကချေသည်၏ စကားကို ကြား၏' (နဋဿ သုဏောတိ)၊ 'ထိုအရပ်၌ ကြာသည် ပေါက်ရာ၏' (ပဒုမံ တတ္ထ ဇာယေထ) ဟူသော သာဓကတို့၌ မိမိတို့၏ အနက်အလိုက် သတ္တမီဝိဘတ်နှင့် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်တို့သည်လည်း ဖြစ်ကြကုန်သည်သာတည်း။ 'ဟိမဝန္တာတောင်မှ ဂင်္ဂါမြစ်သည် စီးဆင်း၏' (ဟိမဝန္တာ ပဘဝတိ ဂင်္ဂါ)၊ 'သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ လျင်စွာ ရှောင်ကြဉ်လော့' (ပါဏာတိပါတာ ဝိရမဿု ခိပ္ပံ)၊ 'ဒေဝဒတ်နှင့် တပါးခြားနားသူ' (အညော ဒေဝဒတ္တာ)၊ 'ဒေဝဒတ်နှင့် ကွဲပြားသူ' (ဘိန္နော ဒေဝဒတ္တာ) ဟူ၍ မိမိတို့၏ အနက်အလိုက် ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် 'ထိုသူသည် အာသဝေါကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်) မှ ဝေးကွာ၏' (အာရာ သော အာသဝက္ခယာ)၊ 'ဒေဝဒတ်မှ တပါးသောသူ' (ဣတရော ဒေဝဒတ္တာ)၊ 'ခြေဖဝါးမှ အထက်၊ ဆံပင်အဖျားမှ အောက်' (ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ)၊ 'ရွာ၏ အရှေ့ (သို့မဟုတ် ရွာမှ အရှေ့)' (ပုဗ္ဗော ဂါမာ)၊ 'ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ'၊ 'ထိုမှ နောက်' (တတော ပရံ)၊ 'ထိုမှ နောက်ထပ်သော အခါ၌' (တတော အပရေန သမယေန)၊ 'ထိုထက် အလွန်' (တတုတ္တရိံ) ဟု ရှိ၏။ စပ်သွယ်မှုကို ပြောလိုသောအခါ (သမ္ဗန္ဓဝစနိစ္ဆာယံ) 'ရွာ၏ ရှေ့၌' (ပုရတော ဂါမဿ)၊ 'ရွာ၏ တောင်ဘက်၌' (ဒက္ခိဏတော ဂါမဿ)၊ 'တောင်၏ အထက်၌' (ဥပရိ ပဗ္ဗတဿ)၊ 'ပြာသာဒ်၏ အောက်၌' (ဟေဋ္ဌာ ပါသာဒဿ) ဟူ၍ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။ 'ပြာသာဒ်သို့ တက်၍ ကြည့်၏' ဟူသော အနက်၌ 'ပြာသာဒ်မှ ကြည့်၏' (ပါသာဒါ ပေက္ခတိ)၊ 'နေရာ၌ ထိုင်၍ ကြည့်၏' ဟူသော အနက်၌ 'နေရာမှ ကြည့်၏' (အာသနာ ပေက္ခတိ) ဟူ၍ အပိုင်းအခြားကို ပြောလိုသောအလို (အဝဓိဝစနိစ္ဆာယံ) အားဖြင့် ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ပုစ္ဆာနာချာနေသု ကုတော ဘဝံ? ပါတဋလိပုတ္တသ္မာတိ. တထာ ဒေသကာလမာနေပိ ပါဋလိပုတ္တသ္မာ ရာဇဂဟံ သတ္တ ယောဇနာနိ, သတ္တသု ယောဇနေသူတိ ဝါ. ဧဝံ ဣတော တိဏ္ဏံ မာသာန-မစ္စယေနာတိ, ကိစ္ဆာလဒ္ဓန္တိ ဂုဏေ ပဉ္စမီ. ကိစ္ဆေန မေ အဓိဂတန္တိ ဟေတုမှိ ကရဏေ ဝါ တတိယာ. ဧဝံ ထောကာ မုတ္တော, ထောကေန မုတ္တောတိ. ထောကံ စလတီတိ ကိရိယာဝိသေသနေ ကမ္မနိ ဒုတိယာ.

မေးခွန်းနှင့် အဖြေတို့၌ 'အရှင်သည် အဘယ်မှ လာသနည်း' (ကုတော ဘဝံ?)၊ 'ပါဋလိပုတ်ပြည်မှတည်း' (ပါဋလိပုတ္တသ္မာ) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ထို့အတူ အရပ်၊ အချိန်၊ အတိုင်းအတာတို့၌လည်း 'ပါဋလိပုတ်ပြည်မှ ရာဇဂြိုဟ်သည် ခုနစ်ယူဇနာ ကွာဝေး၏' (ပါဋလိပုတ္တသ္မာ ရာဇဂဟံ သတ္တ ယောဇနာနိ) သို့မဟုတ် 'ခုနစ်ယူဇနာ၌' (သတ္တသု ယောဇနေသု) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် 'ယခုမှ သုံးလလွန်သဖြင့်' (ဣတော တိဏ္ဏံ မာသာနမစ္စယေန) ဟု ရှိ၏။ 'ပင်ပင်ပန်းပန်း ရအပ်သော' (ကိစ္ဆာလဒ္ဓံ) ဟူသော ဂုဏ်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ 'ငါသည် ခဲယဉ်းစွာ ရအပ်၏' (ကိစ္ဆေန မေ အဓိဂတံ) ဟူသော အကြောင်း (ဟေတု) သို့မဟုတ် ကရဏ၌ တတိယီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် 'နည်းနည်းဖြင့် လွတ်၏' (ထောကာ မုတ္တော)၊ 'နည်းနည်းဖြင့် လွတ်၏' (ထောကေန မုတ္တော) ဟု ရှိ၏။ 'အနည်းငယ် လှုပ်ရှား၏' (ထောကံ စလတိ) ဟူသော ကြိယာဝိသေသန၌ ကံအနက်ဖြင့် ဒုတိယီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ဒူရန္တိ ကတ္ထယောဂေပိ သဝိသယေဝ ပဉ္စမီဆဋ္ဌိယော သိယုံ, ဒူရံ ဂါမသ္မာ, အန္တိကံ ဂါမသ္မာ, ဒူရံ ဂါမဿ, အန္တိကံ ဂါမဿာတိ, ဒူရန္တိ ကတ္ထေဟိ တု သဗ္ဗာဝ သဝိသယေ သိယုံ ဗာဓကာဘာဝါ ဒူရော ဂါမော, အန္တိကော ဂါမောတွေဝမာဒိ.

'ဝေးသော' စသော ပုဒ်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်း မိမိတို့ အနက်အလိုက် ပဉ္စမီဝိဘတ်၊ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ရာကုန်၏။ 'ရွာမှ ဝေးသောအရပ်' (ဒူရံ ဂါမသ္မာ)၊ 'ရွာမှ နီးသောအရပ်' (အန္တိကံ ဂါမသ္မာ)၊ 'ရွာ၏ အဝေး' (ဒူရံ ဂါမဿ)၊ 'ရွာ၏ အနီး' (အန္တိကံ ဂါမဿ) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ 'ဝေးသော' စသော ပုဒ်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌မူကား တားမြစ်ချက်မရှိသောကြောင့် မိမိတို့ အရာအားလုံး၌ ဖြစ်ရာကုန်၏။ 'ဝေးသောရွာ' (ဒူရော ဂါမော)၊ 'နီးသောရွာ' (အန္တိကော ဂါမော) စသည်တို့ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

ကေစိ [Pg.78] ပနာဟု ‘အသတ္တဝစနဟေတေဟိ ပါဋိပဒိကတ္ထေ ဒုတိယာတတိယာပဉ္စမီသတ္တမိယော, သတ္တဝစနေဟိ တု သဗ္ဗာဝ သဝိသယေ’တိ, တေ ပနညေဟေဝ ပဋိက္ခိတ္တာ. ဒူရံ မဂ္ဂေါ, အန္တိကံ မဂ္ဂေါတိ ကိရိယာဝိသေသနံ… ဘူဓာတုဿ ဂမ္မမာနတ္တာ. ဝိသုဒ္ဓေါ လောဘနီယေဟိ ဓမ္မေဟိ, ပရိမုတ္တော သော ဒုက္ခသ္မာ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ, ဂမ္ဘီရတော စ ပုထုလတော စ ယောဇနံ, အာယာမေန ယောဇနံ, တတော ပဘုတိ, ယတော သရာမိ အတ္တာနန္တိ သဝိသယေဝ ဝိဘတ္တိယော.

အချို့သော ဆရာတို့မူကား 'သတ္တ (ခုနစ်) ဟူသော စကားနှင့် အကြောင်းတို့ကို ချန်လှပ်၍ ပုဒ်ရင်းအနက်၌ ဒုတိယီ၊ တတိယီ၊ ပဉ္စမီ၊ သတ္တမီဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သတ္တဟူသော စကားတို့ဖြင့်မူကား မိမိတို့အရာအားလုံး၌ ဖြစ်ကုန်၏' ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုစကားကိုမူကား အခြားသောဆရာတို့က ငြင်းပယ်ကြကုန်၏။ 'ခရီးသည် ဝေး၏' (ဒူရံ မဂ္ဂေါ)၊ 'ခရီးသည် နီး၏' (အန္တိကံ မဂ္ဂေါ) ဟူသည်မှာ 'ဘူ' ဓာတ်ကို သိသာစေသောကြောင့် ကြိယာဝိသေသန ဖြစ်၏။ 'လောဘဖြစ်ဖွယ်တရားတို့မှ စင်ကြယ်၏' (ဝိသုဒ္ဓေါ လောဘနီယေဟိ ဓမ္မေဟိ)၊ 'ထိုသူသည် ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်၏' (ပရိမုတ္တော သော ဒုက္ခသ္မာ)၊ 'ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်' (ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ)၊ 'အနက်အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ အပြန့်အားဖြင့် လည်းကောင်း တစ်ယူဇနာ ရှိ၏' (gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ)၊ 'အလျားအားဖြင့် တစ်ယူဇနာ ရှိ၏' (အာယာမေန ယောဇနံ)၊ 'ထိုမှစ၍' (တတော ပဘုတိ)၊ 'ငါသည် မိမိကိုယ်ကို အောက်မေ့မိသည့် အခါမှစ၍' (ယတော သရာမိ အတ္တာနံ) ဟူ၍ မိမိတို့၏ အနက်အလိုက် ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၇. အပပရီဟိ ဝဇ္ဇနေ.

၂၇. ရှောင်ကြဉ်ခြင်းအနက်၌ 'အပ'၊ 'ပရိ' သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်လျှင် (ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏)။

---

ဝဇ္ဇနေ ဝတ္တမာနေဟိ အပပရီဟိ ယောဂေ ပဉ္စမီ ဟောတိ. အပ သာလာယ အာယန္တိ ဝါဏိဇာ, ပရိ သာလာယ အာယန္တိ ဝါဏိဇာ, သာလံ ဝဇ္ဇေတွာတိ အတ္ထော. ဝဇ္ဇနေတိ ကိံ? ရုက္ခံ ပရိဝိဇ္ဇောတတေ ဝိဇ္ဇု. အာပါဋလိပုတ္တသ္မာ ဝဿိ ဒေဝေါတိ မရိယာဒါ-ဘိဝိဓီသွဝဓိ ဝိသယေဝ ပဉ္စမီ, ဝိနာ ပါဋလိပုတ္တေန သဟ ဝေတိ ဝိသေသော, ဧဝံ ယာဝ ပါဋလိပုတ္တသ္မာ ဝဿိ ဒေဝေါတိ.

ရှောင်ကြဉ်ခြင်းအနက်၌ ရှိကုန်သော 'အပ'၊ 'ပရိ' သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်လျှင် ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ 'ကုန်သည်တို့သည် ဇရပ်ကို ချန်လှပ်၍ လာကြကုန်၏' (အပ သာလာယ အာယန္တိ ဝါဏိဇာ)၊ 'ကုန်သည်တို့သည် ဇရပ်ကို ချန်လှပ်၍ လာကြကုန်၏' (ပရိ သာလာယ အာယန္တိ ဝါဏိဇာ)၊ ဇရပ်ကို ရှောင်ကြဉ်၍ဟု အနက်ရ၏။ 'ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'လျှပ်စစ်ပြက်ခြင်းသည် သစ်ပင်ကို ပတ်၍ ထွန်းလင်း၏' (ရုက္ခံ ပရိဝိဇ္ဇောတတေ ဝိဇ္ဇု) ဟူသော သာဓကကြောင့် ဖြစ်၏။ 'ပါဋလိပုတ်ပြည်တိုင်အောင် မိုးရွာ၏' (အာပါဋလိပုတ္တသ္မာ ဝဿိ ဒေဝေါ) ဟူ၍ အပိုင်းအခြား (မရိယာဒါ) နှင့် အကုန်အကျုံး (အဘိဝိဓိ) တို့၌ အပိုင်းအခြားအနက်သက်သက်ဖြင့် ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ပါဋလိပုတ်ပြည်ကို ချန်လှပ်၍ ဖြစ်စေ၊ ပါဋလိပုတ်ပြည်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်စေ ဟူသော ထူးခြားချက် ရှိ၏။ ဤသို့လျှင် 'ပါဋလိပုတ်ပြည်တိုင်အောင် မိုးရွာ၏' (ယာဝ ပါဋလိပုတ္တသ္မာ ဝဿိ ဒေဝေါ) ဟုလည်း ရှိ၏။

---

၂၈. ပဋိနိဓိပဋိဒါနေသု ပတိနာ.

၂၈. ကိုယ်စားပြုခြင်းနှင့် တုံ့ပြန်ပေးဆပ်ခြင်းအနက်၌ 'ပတိ' သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်သော် (ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏)။

---

ပဋိနိဓိမှိ ပဋိဒါနေ စ ဝတ္တမာနေန ပတိနာ ယောဂေ နာမသ္မာ ပဉ္စမီ ဝိဘတ္တိ ဟောတိ. ဗုဒ္ဓသ္မာ ပတိ သာရိပုတ္တော, ဃတမဿ တေသသ္မာ ပတိ ဒဒါတိ, ပဋိနိဓိပဋိဒါနေသူတိ ကိံ? ရုက္ခံ ပတိ ဝိဇ္ဇောတတေ.

ကိုယ်စားပြုခြင်း (ပဋိနိဓိ) နှင့် တုံ့ပြန်ပေးဆပ်ခြင်း (ပဋိဒါန) အနက်၌ ရှိသော 'ပတိ' သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်လျှင် နာမ်ပုဒ်မှ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ 'မြတ်စွာဘုရား၏ ကိုယ်စား ရှင်သာရိပုတ္တရာ ဖြစ်၏' (ဗုဒ္ဓသ္မာ ပတိ သာရိပုတ္တော)၊ 'ဤသူအား နှမ်းဆီ၏ ကိုယ်စား ထောပတ်ကို ပေး၏' (ဃတမဿ တေသသ္မာ ပတိ ဒဒါတိ)။ 'ကိုယ်စားပြုခြင်း၊ တုံ့ပြန်ပေးဆပ်ခြင်းတို့၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'သစ်ပင်သို့ ဦးတည်၍ ထွန်းလင်း၏' (ရုက္ခံ ပတိ ဝိဇ္ဇောတတေ) ဟူသော သာဓကကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၂၉. ရိတေ ဒုတိယာ စ.

၂၉. 'ရိတေ' သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်လျှင် (ပဉ္စမီဝိဘတ်သာမက) ဒုတိယီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။

---

ရိတေသဒ္ဒေန [Pg.79] ယောဂေ နာမသ္မာ ဒုတိယာ ဟောတိ ပဉ္စမီ စ. ရိတေ သဒ္ဓမ္မံ, ရိတေ သဒ္ဓမ္မာ.

'ရိတေ' သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်လျှင် နာမ်ပုဒ်မှ ဒုတိယီဝိဘတ် ဖြစ်၏၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။ 'သူတော်ကောင်းတရားမှ တစ်ပါး' (ရိတေ သဒ္ဓမ္မံ)၊ 'သူတော်ကောင်းတရားမှ တစ်ပါး' (ရိတေ သဒ္ဓမ္မာ)။

---

၃၀. ဝိနာ-ညတြ တတိယာ စ.

၃၀. 'ဝိနာ'၊ 'အညတြ' သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်လျှင် တတိယီဝိဘတ်လည်း (ဒုတိယီ၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့လည်း) ဖြစ်၏။

---

ဝိနာ-ညတြသဒ္ဒေဟိ ယောဂေ နာမသ္မာ တတိယာ စ ဟောတိ ဒုတိယာ ပဉ္စမိယော စ. ဝိနာ ဝါတေန, ဝိနာ ဝါတံ, ဝိနာ ဝါတသ္မာ, အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေန, အညတြ ဓမ္မံ, အညတြ ဓမ္မာ.

'ဝိနာ'၊ 'အညတြ' သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်လျှင် နာမ်ပုဒ်မှ တတိယီဝိဘတ် ဖြစ်၏၊ ဒုတိယီဝိဘတ်နှင့် ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ 'လေမရှိဘဲ' (ဝိနာ ဝါတေန)၊ 'လေမရှိဘဲ' (ဝိနာ ဝါတံ)၊ 'လေမရှိဘဲ' (ဝိနာ ဝါတသ္မာ)၊ 'ဆွမ်းခံထွက်သော ရဟန်းတစ်ပါးကို ချန်လှပ်၍' (အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေန)၊ 'တရားမှတစ်ပါး' (အညတြ ဓမ္မံ)၊ 'တရားမှတစ်ပါး' (အညတြ ဓမ္မာ)။

---

၃၁. ပုထနာနာဟိ.

၃၁. 'ပုထု'၊ 'နာနာ' သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်သော် (တတိယီ၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ဧတေဟိ ယောဂေ တတိယာ ဟောတိ ပဉ္စမီ စ. ပုထဂေဝ ဇနေန, ပုထဂေဝ ဇနသ္မာ, ဇနေန နာနာ, ဇနသ္မာ နာနာ.

ဤသဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်လျှင် တတိယီဝိဘတ် ဖြစ်၏၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။ 'လူသားနှင့် တခြားစီသာလျှင်' (ပုထဂေဝ ဇနေန)၊ 'လူသားမှ တခြားစီသာလျှင်' (ပုထဂေဝ ဇနသ္မာ)၊ 'လူသားနှင့် တခြားစီ' (ဇနေန နာနာ)၊ 'လူသားမှ တခြားစီ' (ဇနသ္မာ နာနာ)။

---

၃၂. သတ္တမျာဓာရေ.

၃၂. အာဓာရ (တည်ရာ) အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

ကိရိယာဓာရ ဘူတ ကတ္တု ကမ္မာနံ ဓာရဏေန ယော ကိရိယာယာဓာရော တသ္မိံ ကာရကေ နာမသ္မာ သတ္တမီ ဟောတိ. ကဋေ နိသီဒတိ (ဒေဝဒတ္တော), ထာလိယံ ဩဒနံ ပစတိ, အာကာသေ သကုနာ, ဘိလေသု တေလံ, ဂင်္ဂါယံ ဝဇော.

ကြိယာ၏ တည်ရာ ဖြစ်ကုန်သော ကတ္တား၊ ကံတို့ကို ဆောင်ယူထားခြင်းဖြင့် ကြိယာ၏ တည်ရာ ဖြစ်သော ထိုကာရက၌ နာမ်ပုဒ်မှ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ '(ဒေဝဒတ်သည်) ဖျာ၌ ထိုင်၏' (ကဋေ နိသီဒတိ)၊ 'အိုး၌ ထမင်းကို ချက်၏' (ထာလိယံ ဩဒနံ ပစတိ)၊ 'ကောင်းကင်၌ ငှက်တို့ ရှိကုန်၏' (အာကာသေ သကုဏာ)၊ 'နှမ်းတို့၌ ဆီရှိ၏' (ဘိလေသု တေလံ)၊ 'ဂင်္ဂါမြစ်၌ နွားခြံ ရှိ၏' (ဂင်္ဂါယံ ဝဇော)။

---

၃၃. နိမိတ္တေ.

၃၃. အကြောင်း (နိမိတ္တ) အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

နိမိတ္တတ္ထေ သတ္တမီ ဟောတိ. အဇိနမှိ ဟညတေ ဒီပိ, မုသာဝါဒေ ပါစိတ္ထိယံ.

အကြောင်း (နိမိတ္တ) အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ 'သားရေအတွက်ကြောင့် သစ်ကျားကို သတ်အပ်၏' (အဇိနမှိ ဟညတေ ဒီပိ)၊ 'မုသာဝါဒကို ပြောခြင်းကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏' (မုသာဝါဒေ ပါစိတ္ထိယံ)။

---

၃၄. ယဗ္ဘာဝေါဘာဝလက္ခဏံ.

၃၄. အကြင် (ကတ္တား၊ ကံတို့၏) အမူအရာသည် အခြားအမူအရာ၏ မှတ်ကြောင်း ဖြစ်သော် (ထိုမှတ်ကြောင်း ဖြစ်သော အမူအရာရှိသော ပုဒ်မှ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏)။

---

ယဿ [Pg.80] ဘာဝေါ ဘာဝန္တရဿ လက္ခဏံ ဘဝတိ, တတော သတ္တမီ ဟောတိ. ဂါဝီသု ဒုယှမာနာသု ဂတော, ဒုဒ္ဓါသု အာဂတော. ဘာဝေါတိ ကိံ? ယော ဇဋာဟိ သော ဘုဉ္ဇတိ. ဘာဝလက္ခဏန္တိ ကိံ? ယော ဘုဉ္ဇတိ သော ဒေဝဒတ္တော, ‘‘အကာလေ ဝဿတိ တဿ, တာလေ တဿ န ဝဿတီ’’တိ ဝိသယသတ္တမီ.

အကြင်သူ၏ အမူအရာသည် အခြားသော အမူအရာ၏ မှတ်ကြောင်း ဖြစ်၏၊ ထို (မှတ်ကြောင်းပြပုဒ်) မှ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ 'နွားမတို့ကို ညှစ်နေစဉ်အတွင်း သွားလေ၏' (gāvīsu duyhamānāsu gato)၊ 'ညှစ်ပြီးသောအခါ ပြန်လာ၏' (ဒုဒ္ဓါသု အာဂတော)။ 'အမူအရာ (ဘာဝ)' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'အကြင်သူသည် ဆံထုံးတို့ဖြင့် ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် စား၏' (ယော ဇဋာဟိ သော ဘုဉ္ဇတိ) ဟူသော သာဓကကြောင့် ဖြစ်၏။ 'အမူအရာ၏ မှတ်ကြောင်း (ဘာဝလက္ခဏ)' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'အကြင်သူသည် စား၏၊ ထိုသူသည် ဒေဝဒတ်တည်း' (ယော ဘုဉ္ဇတိ သော ဒေဝဒတ္တော) ဟူသော သာဓကကြောင့် ဖြစ်၏။ 'အခါမဟုတ်ဘဲ မိုးရွာသော် ထိုသူအား ထန်းတော၌ မရွာ' (အကာလေ ဝဿတိ တဿ၊ တာလေ တဿ န ဝဿတိ) ဟူသည်ကား ဝိသယသတ္တမီ ဖြစ်၏။

---

၃၅. ဆဋ္ဌီ စာနာဒရေ.

၃၅. မရိုသေခြင်း (အနာဒရ) ကို ပြလိုသော် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း (သတ္တမီဝိဘတ်လည်း) ဖြစ်၏။

---

ယဿ ဘာဝေါ ဘာဝန္တရဿ လက္ခဏံ ဘဝတိ, တတော ဆဋ္ဌီ ဘဝတိ သတ္တမီ စ အနာဒရေ ဂမျမာနေ. ‘‘အာကောဋယန္တော သော နေတိ, သိဝိရာဇဿ ပေက္ခတော’’, ‘‘မစ္စု ဂစ္ဆတိ အာဒါယ, ပေက္ခမာနေ မဟာဇနေ’’.

အကြင်သူ၏ အမူအရာသည် အခြားသော အမူအရာ၏ မှတ်ကြောင်း ဖြစ်၏၊ မရိုသေခြင်း (အနာဒရ) အနက်ကို သိစေလိုသော် ထို (မှတ်ကြောင်းပြပုဒ်) မှ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏၊ သတ္တမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။ 'သိဝိမင်းကြီး ကြည့်ရှုနေစဉ်အတွင်း (ငိုယိုကာ) ခေါက်၍ ခေါ်ဆောင်သွား၏' (အာကောဋယန္တော သော နေတိ၊ သိဝိရာဇဿ ပေက္ခတော)၊ 'လူအပေါင်းတို့ ကြည့်ရှုနေစဉ်အတွင်း သေမင်းသည် (အသက်ကို) ယူဆောင်၍ သွား၏' (မစ္စု ဂစ္ဆတိ အာဒါယ၊ ပေkkhamaane mahaajane)။

---

ဂုန္နံ သာမီတိ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီ, ဂေါသု သာမီတိ ဝိသယသတ္တမီ, ဧဝံ ဂုန္နမိဿရော, ဂေါသွိဿရော, ဂုန္နံ အဓိပတိ, ဂေါသု အဓိပတိ, ဂုန္နံ ဒါယာဒေါ, ဂေါသု ဒါဟာဒေါ, ဒုန္နံ သက္ခိ, ဂေါသု သက္ခိ, ဂုန္နံ ပတိဘူ, ဂေါသု ပတိဘူ, ဂုန္နံ ပသူတော, ဂေါသု ပသူတော, ကုသလာ နစ္စဂီတဿ, ကုသလာ နစ္စဂီတေ, အာယုတ္တော ကဋကရဏဿ, အာယုတ္တော ကဋကရဏေတိ.

'နွားတို့၏ အရှင်' (ဂုန္နံ သာမီ) ဟူသော ပတ်သက်စပ်သွယ်မှု၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ 'နွားတို့၌ အရှင်' (ဂေါသု သာမီ) ဟူသော ဝိသယ၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် 'နွားတို့၏ အစိုးရသူ' (ဂုန္နံ ဣဿရော)၊ 'နွားတို့၌ အစိုးရသူ' (ဂေါသွိဿရော)၊ 'နွားတို့၏ အကြီးအကဲ' (ဂုန္နံ အဓိပတိ)၊ 'နွားတို့၌ အကြီးအကဲ' (ဂေါသု အဓိပတိ)၊ 'နွားတို့၏ အမွေခံ' (ဂုန္နံ ဒါယာဒေါ)၊ 'နွားတို့၌ အမွေခံ' (ဂေါသု ဒါယာဒေါ)၊ 'နွားတို့၏ သက်သေ' (ဂုန္နံ သက္ခိ)၊ 'နွားတို့၌ သက်သေ' (ဂေါသု သက္ခိ)၊ 'နွားတို့၏ အာမခံသူ' (ဂုန္နံ ပဋိဘူ)၊ 'နွားတို့၌ အာမခံသူ' (ဂေါသု ပဋိဘူ)၊ 'နွားတို့မှ မွေးဖွားသူ (သို့မဟုတ် နွားကြောင့် ဖြစ်သူ)' (ဂုန္နံ ပသူတော)၊ 'နွားတို့၌ ဖြစ်သူ' (ဂေါသု ပသူတော)၊ 'ကခုန်သီဆိုခြင်း၌ လိမ္မာသူ' (ကုသလာ နစ္စဂီတဿ)၊ 'ကခုန်သီဆိုခြင်း၌ လိမ္မာသူ' (ကုသလာ နစ္စဂီတေ)၊ 'ဖျာရက်ခြင်း၌ လုံ့လရှိသူ' (အာယုတ္တော ကဋကရဏဿ)၊ 'ဖျာရက်ခြင်း၌ လုံ့လရှိသူ' (အာယုတ္တော ကဋကရဏေ) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

တထာဓာရဝစနိစ္ဆာယံ သတ္တမီ, ဘိက္ခူသု အဘိဝါဒေန္တိ, မုဒ္ဓနိ ဓုမ္ဗိတွာ, ဗာဟာသု ဂဟေတွာ, ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍာယ စရန္တိ, ပထေသု ဂစ္ဆန္တိ, ကဒလီသု ဂဇေ ရက္ခန္တီတိ. ဉာဏသ္မိံ ပသန္နောတိ ဝိသယသတ္တမီ, ဉာဏေန ပသန္နောတိ ကရဏေ တတိယာ, ဧဝံ ဉာဏသ္မိံ ဥဿုက္ကော ဉာဏေန ဥဿုက္ကောတိ.

ထို့အတူ တည်ရာ (အာဓာရ) ကို ပြောလိုသော အလိုအားဖြင့် သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ 'ရဟန်းတို့၌ (ရဟန်းတို့အား) ရှိခိုးကြကုန်၏' (ဘိက္ခူသု အဘိဝါဒေန္တိ)၊ 'ဦးခေါင်း၌ နမ်း၍' (မုဒ္ဓနိ စုမ္ဗိတွာ)၊ 'လက်မောင်းတို့၌ ကိုင်၍' (ဗာဟာသု ဂဟေတွာ)၊ 'လက်တို့၌ (သပိတ်ကို ကိုင်၍) ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ကြကုန်၏' (ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍာယ စရန္တိ)၊ 'လမ်းတို့၌ သွားကြကုန်၏' (ပထေသု ဂစ္ဆန္တိ)၊ 'ငှက်ပျောတောတို့၌ ဆင်တို့ကို စောင့်ကြကုန်၏' (ကဒလီသု ဂဇေ ရက္ခန္တိ) ဟု ရှိ၏။ 'ဉာဏ်၌ ကြည်ညို၏' (ဉာဏသ္မိံ ပသန္နော) ဟူသည်ကား ဝိသယသတ္တမီ ဖြစ်၏။ 'ဉာဏ်ဖြင့် ကြည်ညို၏' (ဉာဏေန ပသန္နော) ဟူသည်ကား ကရဏ၌ တတိယီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် 'ဉာဏ်၌ အားထုတ်သူ' (ဉာဏသ္မိံ ဥဿုက္ကော)၊ 'ဉာဏ်ဖြင့် အားထုတ်သူ' (ဉာဏေန ဥဿုက္ကော) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၃၆. ယတော နိဒ္ဓါရဏံ.

၃၆. အကြင် (အပေါင်းအစု) မှ ခွဲထုတ်ခြင်း (နိဒ္ဓာရဏ) ပြုအပ်သော် (ထိုအပေါင်းအစုပြသော ပုဒ်မှ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၊ သတ္တမီဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ဇာတိဂုဏကိရိယာဟိ [Pg.81] သမုဒါယတေကဒေသဿ ပုထက္ကရဏံ နိဒ္ဓါရဏံ. ယတော တံ ကရီယတိ, တတော ဆဋ္ဌီသတ္တမိယော ဟောန္တိ. သာလယော သူကဓညာနံ ပထျတမာ, သာလယော သူကဓညေသု ပထျတမာ, ကဏှာ ဂါဝီနံ သမ္ပန္နခီရတမာ, ကဏှာ ဂါဝီသု သမ္ပန္နခီရတမာ, ဂစ္ဆတံ ဓာဝန္တော သီဃတမော, ဂစ္ဆန္တေသု ဓာဝန္တော သီဃတမော. သီလမေဝ သုတာ သေယျောတိ အဝဓိမှိယေဝ ပဉ္စမီ.

ဇာတ် (အမျိုးအစား)၊ ဂုဏ်၊ ကြိယာတို့ဖြင့် အစုအပေါင်းမှ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို သီးခြားခွဲထုတ်ခြင်းသည် 'နိဒ္ဓာရဏ' မည်၏။ အကြင် (အစုအပေါင်း) မှ ထိုသို့ ခွဲထုတ်ခြင်းကို ပြု၏၊ ထို (အစုအပေါင်းပြပုဒ်) မှ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၊ သတ္တမီဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ 'ကောက်ကြီးစပါးတို့သည် သုကဓာည (မုယောစပါးစသည်) တို့တွင် အကောင်းဆုံး ဖြစ်ကုန်၏' (သာလယော သူကဓညါနံ ပထျတမာ)၊ 'ကောက်ကြီးစပါးတို့သည် သုကဓာညတို့၌ အကောင်းဆုံး ဖြစ်ကုန်၏' (သာလယော သူကဓညေသု ပထျတမာ)။ 'နွားနက်မသည် နွားမတို့တွင် နို့ရည်အပြည့်စုံဆုံး ဖြစ်၏' (ကဏှာ ဂါဝီနံ သမ္ပန္နခီရတမာ)၊ 'နွားနက်မသည် နွားမတို့၌ နို့ရည်အပြည့်စုံဆုံး ဖြစ်၏' (ကဏှာ ဂါဝီသု သမ္ပန္နခီရတမာ)။ 'သွားနေသူတို့တွင် ပြေးနေသူသည် အမြန်ဆုံး ဖြစ်၏' (ဂစ္ဆတံ ဓာဝန္တော သီဃတမော)၊ 'သွားနေသူတို့၌ ပြေးနေသူသည် အမြန်ဆုံး ဖြစ်၏' (ဂစ္ဆန္တေသု ဓာဝန္တော သီဃတမော)။ 'သီလသည်သာလျှင် အကြားအမြင် (သုတ) ထက် မြတ်၏' (သီလမေဝ သုတာ သေယျော) ဟူသည်ကား အပိုင်းအခြား (အဝဓိ) သက်သက်၌သာ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

၃၇. ပဌမာတ္ထမတ္တေ.

၃၇. ပထမဝိဘတ်၏ အနက်သက်သက် (ပုဒ်ရင်းအနက်သက်သက်) ၌ ပထမဝိဘတ် ဖြစ်၏။

---

နာမဿာဘိဓေယျမတ္တေ ပဌမာဝိဘတ္တိ ဟောတိ. ရုက္ခော. ဣတ္ထိ ပုမာ နပုံသကန္တိ လိင်္ဂမ္ပိ သဒ္ဒတ္ထောဝ, တထာ ဒေါဏော ခါရီ အာဠှကန္တိ ပရိမာဏမ္ပိ သဒ္ဒတ္ထောဝ, ဧကော ဒွေ ဗဟဝေါတိ သင်္ချာပိ သဒ္ဒတ္ထောဝ.

နာမ်၏ ဟောအပ်သော အနက်သက်သက် (ပုဒ်ရင်းအနက်သက်သက်) ၌ ပထမဝိဘတ် ဖြစ်၏။ သာဓကကား- 'သစ်ပင်' (ရုက္ခော)။ 'မိန်းမ' (ဣတ္ထိ)၊ 'ယောက်ျား' (ပုမာ)၊ 'နပုန်း' (နပုံသကံ) ဟူသော လိင်သည်လည်း သဒ္ဒါ၏ အနက်သက်သက်ပင် ဖြစ်၏။ ထို့အတူ 'ဒေါဏ' (ဒေါဏော)၊ 'ခါရီ' (ခါရီ)၊ 'အာဠှက' (အာဠှကံ) ဟူသော အတိုင်းအတာ (ပရိမာဏ) သည်လည်း သဒ္ဒါ၏ အနက်သက်သက်ပင် ဖြစ်၏။ 'တစ်ယောက်' (ဧကော)၊ 'နှစ်ယောက်' (ဒွေ)၊ 'များစွာသောသူတို့' (ဗဟဝေါ) ဟူသော အရေအတွက် (သင်္ချာ) သည်လည်း သဒ္ဒါ၏ အနက်သက်သက်ပင် ဖြစ်၏။

---

၃၈. အာမန္တဏေ.

၃၈. နှိုးဆော်ခေါ်ဆိုခြင်း (အာမန္တန) အနက်၌ (ပထမဝိဘတ် ဖြစ်၏)။

---

သတော သဒ္ဒေနာဘိမုခီကရဏမာမန္တဏံ. တသ္မိံ ဝိသယေ ပဌမာ ဝိဘတ္တိ ဟောတိ. ဘောပုရိသ, ဘောက္ကတ္ထိ, ဘော နပုံသက.

ထင်ရှားရှိသော သူအား အသံဖြင့် မိမိသို့ မျက်နှာမူစေခြင်းသည် အာမန္တန (ဟစ်ခေါ်ခြင်း) မည်၏။ ထိုအရာ၌ ပထမာဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ဘောပုရိသ (အို-ယောက်ျား)၊ ဘောက္ကတ္ထိ (အို-စားလိုသူ)၊ ဘောနပုံသက (အို-နပုန်း)။

---

၃၉. ဆဋ္ဌီ သမ္ဗန္ဓေ.

၃၉. ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သည် သမ္ဗန္ဓ (ပတ်သက်စပ်သွယ်ခြင်း) အနက်၌ ဖြစ်၏။

---

ကိရိယာကာရကသဉ္ဇာတော အဿေဒမ္ဘာဝဟေတုကော သမ္ဗန္ဓော နာမ. တသ္မိံ ဆဋ္ဌီ ဝိဘတ္တိ ဟောတိ. ရညော ပုရိသော, သရတိ ရဇ္ဇဿာတိ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီ, ရဇ္ဇသမ္ဗန္ဓိနိံ သတိံ ကရောတီတိ အတ္ထော, ကမ္မဝစနိစ္ဆာရန္တု ဒုတိယာဝ သရတိ ရဇ္ဇံ. တထာ ရဇကဿ ဝတ္ထံ [Pg.82] ဒဒါတိ, ပဟရတော ပိဋ္ဌိံ ဒဒါတိ, ဗာလော ပူရတိ ပါပဿ, အမစ္စေ တာတ ဇာနာဟိ, ဓီရေ အတ္ထဿ ကောဝိဒေ, ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ, သကိံ ပက္ခဿ, ပူရံ ဟိရညသုဝဏ္ဏဿ ကုမ္ဘန္တွေဝမာဒိ.

ကိရိယာနှင့် ကာရကတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော၊ "ဤသူ၏ ဥစ္စာဖြစ်၏" ဟူသော အပြားအဖြစ်လျှင် အကြောင်းရှိသော ဆက်စပ်ခြင်းကို သမ္ဗန္ဓ မည်၏။ ထိုသမ္ဗန္ဓအနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် ဖြစ်၏။ ရညော ပုရိသော (မင်း၏ယောက်ျား)၊ သရတိ ရဇ္ဇဿ ဟူသောအရာ၌ သမ္ဗန္ဓအနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် ဖြစ်၏၊ တိုင်းပြည်နှင့် စပ်ဆိုင်သော အောက်မေ့ခြင်းကို ပြု၏ဟု အနက်ရ၏။ ကံအနက်ကို ပြောဆိုလိုသော်ကား ဒုတိယဝိဘတ်ဖြင့်သာ "သရတိ ရဇ္ဇံ" (တိုင်းပြည်ကို အောက်မေ့၏) ဟု ဖြစ်၏။ ထို့အတူ ရဇကဿ ဝတ္ထံ ဒဒါတိ (ခေါင်းလျှော်သမားအား အဝတ်ကို ပေး၏)၊ ပဟရတော ပိဋ္ဌိံ ဒဒါတိ (ရိုက်နှက်သောသူအား ကျောကို ပေး၏)၊ ဗာလော ပူရတိ ပါပဿ (လူမိုက်သည် မကောင်းမှုဖြင့် ပြည့်၏)၊ အမစ္စေ တာတ ဇာနာဟိ (အမတ်တို့၊ အချင်းတို့ သိကြလော့)၊ ဓီရေ အတ္ထဿ ကောဝိဒေ (အကျိုးအနက်၌ လိမ္မာကုန်သော ပညာရှိတို့ကို)၊ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ (တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ်)၊ သကိံ ပက္ခဿ (တစ်လ္ဘက်လျှင် တစ်ကြိမ်)၊ ပူရံ ဟิရညသုဝဏ္ဏဿ ကုမ္ဘံ (ရွှေငွေဖြင့် ပြည့်သော အိုး) စသည်တို့တည်း။

---

ကိတကပ္ပယောဂေ ကက္တုကမ္မေသု ဗဟုလံ သမ္ဗန္ဓဝစနိစ္ဆာယံ ဆဋ္ဌီ, သာဓု သမ္မတော ဗဟုဇနဿ, သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မဓာတု, ဓမ္မဿ ဂုတ္တော မေဓာဝီ, အမတံ တေသံ ပရိဘုတ္တံ, တဿ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော, အဝိသံဝါဒကော လောကဿ, အလဇ္ဇီနံ နိဿာယ, စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါတွေဝမာဒိ.

ကိတ်ပစ္စည်းနှင့် ယှဉ်ရာ၌ ကတ္တားနှင့် ကံတို့၌ သမ္ဗန္ဓ (ပတ်သက်စပ်သွယ်မှု) ကို ပြောဆိုလိုသော် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ သာဓု သမ္မတော ဗဟုဇနဿ (လူအများ သမုတ်အပ်သော ကောင်းမှု)၊ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မဓာတု (မြတ်စွာဘုရားတို့သည် ကောင်းစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်အပ်သော တရားဓာတ်)၊ ဓမ္မဿ ဂုတ္တော မေဓာဝီ (တရားစောင့်သော ပညာရှိ)၊ အမတံ တေသံ ပရိဘုတ္တံ (ထိုသူတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ခံစားအပ်ပြီ)၊ တဿ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော (ထိုသူအား ပြောဆိုသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏)၊ အဝိသံဝါဒကော လောကဿ (လောကအား မလိမ်လည်သူ)၊ အလဇ္ဇီနံ နိဿာယ (အရှက်မရှိသူတို့ကို အမှီပြု၍)၊ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါ (မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ကို အမှီပြု၍ ဖြစ်သော ကြည်လင်ခြင်း) စသည်တို့တည်း။

---

ကတ္တုကမ္မဝစနိစ္ဆာယန္တု တတိယာ ဒုတိယာယော စ, သဉ္စတ္တော ပိတရာ အဟံ, သရသိ တွံ ဧဝရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ, ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယတွေဝမာဒိ.

ကတ္တားနှင့် ကံအနက်ကို ပြောဆိုလိုသော်ကား တတိယဝိဘတ်နှင့် ဒုတိယဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သဉ္စတ္တော ပိတရာ အဟံ (ငါသည် ဖခင်က စွန့်ပစ်အပ်၏)၊ သရသိ တွံ ဧဝရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ (သင်သည် ဤသို့သော စကားကို ပြောဆိုခဲ့သည်ကို အောက်မေ့သလော)၊ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ (မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ခြင်းငှာ) စသည်တို့တည်း။

---

၄၀. တုလျတ္ထေန ဝါ တတိယာ.

၄၀. တူသောအနက်နှင့် ယှဉ်ရာ၌ တတိယဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။

---

တုလျတ္ထေန ယောဂေ ဆဋ္ဌီ ဟောတိ တတိယာ ဝါ, တုလျော ပိတု, တုလျော ပိတရာ, သဒိသော ပိတု, သဒိသော ပိတရာ, ဣဟ ကထံ တတိယာ န ဟောတိ? အဇ္ဇုနဿ တုလာ နတ္ထိ, ကေသဝဿုပမာ န စေတိ, နေတေ တုလျတ္ထာ, ကိဉ္ဇရဟိ တုလျာနမောပမ္မတ္ထာ.

တူသောအနက်ရှိသော ပုဒ်နှင့် ယှဉ်ရာ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် သို့မဟုတ် တတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။ တုလျော ပိတု၊ တုလျော ပိတရာ (ဖခင်နှင့် တူ၏)၊ သဒိသော ပိတု၊ သဒိသော ပိတရာ (ဖခင်နှင့် တူ၏)။ ဤ (အောက်ပါဥပမာ) ၌ အဘယ်ကြောင့် တတိယဝိဘတ် မဖြစ်သနည်း။ "အဇ္ဇုနဿ တုလာ နတ္ထိ၊ ကေသက်ဝဿုပမာ န စ" ဟူသော ပုဒ်တို့သည် တူသောအနက် ရှိသည်မဟုတ်ကုန်၊ စင်စစ်သော်ကား တူသောအရာတို့၏ နှိုင်းယှဉ်ခြင်း (ဥပမာ) အနက်သာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

---

၄၁. အတော ယောနံ ဋာဋေ.

၄၁. အကာရန္တ နာမ်မှ နောက်၌ ရှိကုန်သော ယိုဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ အစဉ်အတိုင်း "ဋာ" နှင့် "ဋေ" တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အကာရန္ထတော နာမသ္မာ ယောနံ ဋာဋေ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, ဋကာရာ သဗ္ဗဒေသတ္ထာ, ဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေ, အတောတိ ကိံ? ကညာယော, ဣတ္ထိယော, ဝဓုယော, ဣဓ ကသ္မာ န ဘဝတိ အဂ္ဂယော. အဝိဓာနသာမတ္ထိယာ.

အကာရန္တဖြစ်သော နာမ်မှ နောက်၌ ရှိကုန်သော ယိုဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ အစဉ်အတိုင်း "ဋာ" နှင့် "ဋေ" တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဋကာရသည် အလုံးစုံကို အစားထိုးခြင်း အကျိုးရှိ၏။ ဗုဒ္ဓါ၊ ဗုဒ္ဓေ။ "အတော" (အကာရန္တမှ) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကညာယော၊ ဣတ္ထိယော၊ ဝဓုယော ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။ ဤနေရာ၌ "အဂ္ဂယော" ဟူသော ပုဒ်၌ အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်သနည်း။ ပြဋ္ဌာန်းချက်မရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၄၂. နိနံ ဝါ.

၄၂. "နိ" နှင့် "ဏံ" တို့သည်လည်း အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

---

အကာရန္တတော [Pg.83] နာမသ္မာ နိနံ ဋာဋေ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ရူပါ, ရူပေ, ရူပါနိ, အတောတွေဝ အဋ္ဌီနိ.

အကာရန္တဖြစ်သော နာမ်မှ နောက်၌ ရှိကုန်သော ယိုဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ "နိ" နှင့် "ဏံ" တို့သည် အစဉ်အတိုင်း အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။ ရူပါ၊ ရူပေ၊ ရူပါနိ။ "အတော" ဟု ဆိုသဖြင့်သာ "အဋ္ဌီနိ" (၌ မဖြစ်)။

---

၄၃. သ္မာသ္မိံနံ.

၄၃. သ္မာနှင့် သ္မိံဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ (ဋာနှင့် ဋေတို့ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

အကာရန္တတော နာမသ္မာ သ္မာသ္မိန္နံ ဋာဋေ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓသ္မာ, ဗုဒ္ဓေ ဗုဒ္ဓသ္မိံ, အတောတွေဝ အဂ္ဂိသ္မာ အဂ္ဂိသ္မိံ.

အကာရန္တဖြစ်သော နာမ်မှ နောက်၌ ရှိကုန်သော သ္မာနှင့် သ္မိံဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ အစဉ်အတိုင်း "ဋာ" နှင့် "ဋေ" တို့သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။ ဗုဒ္ဓါ၊ ဗုဒ္ဓသ္မာ။ ဗုဒ္ဓေ၊ ဗုဒ္ဓသ္မိံ။ "အတော" ဟု ဆိုသဖြင့်သာ "အဂ္ဂိသ္မာ၊ အဂ္ဂိသ္မိံ" (၌ မဖြစ်)။

---

၄၄. သဿာယ စတုတ္ထိယာ.

၄၄. စတုတ္ထီဝိဘတ်၏ "သ" အက္ခရာ၏ အရပ်၌ "အာယ" ဖြစ်၏။

---

အကာရန္တတော ပရဿ သဿ စတုတ္ထိယာ အာယော ဟောတိ ဝါ. ဗုဒ္ဓါယ ဗုဒ္ဓဿ, ဘိယျော တာဒတ္ထျေယေဝါယမာယော ဒိဿတေ, ကွစိဒေဝညတ္ထ, အတောတွေဝ ဣသိဿ, စတုတ္ထိယာတိ ကိံ? ဗုဒ္ဓဿ မုခံ, အတ္တတ္ထန္တိ အတ္ထသဒ္ဒေန သမာသော.

အကာရန္တမှ နောက်ဖြစ်သော စတုတ္ထီဝိဘတ်၏ "သ" အက္ခရာ၏ အရပ်၌ "အာယ" သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ဗုဒ္ဓါယ၊ ဗုဒ္ဓဿ။ အများအားဖြင့် ထိုအာယပစ္စည်းသည် တာဒတ္ထျ (ထိုအကျိုးငှာ) အနက်၌သာ ထင်ရှား၏၊ အချို့သော အခြားအရာ၌လည်း ဖြစ်၏။ "အတော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣသိဿ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။ "စတုတ္ထီဝိဘတ်၏" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဗုဒ္ဓဿ မုခံ။ "အတ္တတ္ထံ" ဟူသော ပုဒ်၌ "အတ္ထ" သဒ္ဒါနှင့် သမတ်ဖြစ်၏။

---

သဗ္ဗာဒိတောပိ သ္မာသ္မိံသာနံ ဋာဋေအာယာ ဟောန္တေဝ… နိရုတ္တိကာရာနုမတတ္တာ ဗုဒ္ဓဝစနေ သန္ဒဿနဝတော စ, တတြောဒမုဒါဟရဏံ ‘အသ္မာ လောကာ ပရမှာ စ, ဥဘယာ ဓံသတေ နရော’, ‘တျာဟံ မန္တေ ပရတ္ထဒ္ဓေါ’, ‘ယာယေဝ ခေါ ပနတ္ထာယ အာဂစ္ဆေယျာထော တမေဝတ္ထံ သာဓုကံ မနသိကရေယျာထော’တိ.

သဗ္ဗာဒိဂိုဏ်းဝင် နာမ်စားတို့မှလည်း သ္မာ၊ သ္မိံ၊ သ ဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ ဋာ၊ ဋေ၊ အာယ တို့သည် ဧကန်ဖြစ်ကုန်၏... နိရုတ္တိဆရာတို့၏ သဘောတူညီမှု ရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓဝစန၌ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုအရာ၌ ဤဥပမာကား "အသ္မာ လောကာ ပရမှုာ စ၊ ဥဘယာ ဓံသတေ နရော"၊ "တျာဟံ မန္တေ ပရတ္ထဒ္ဓေါ"၊ "ယာယေဝ ခေါ ပနတ္ထာယ အာဂစ္ဆေယျာထော တမေဝတ္ထံ သာဓုကံ မနသိကရေယျာထော" ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၄၅. ဃပတေကသ္မိံ နာဒီနံ ယယာ.

၄၅. ဃ၊ ပ အမည်ရှိသော နာမ်နှင့် နဒီစသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ ရှိသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ "ယာ" ဖြစ်၏။

---

ဃပတော နာဒီနမေကသ္မိံ ယယာ ဟောနိ ယထာက္ကမံ. ကညာယ, ရတ္တိယာ, ဣတ္ထိယာ, ဓေနုယာ, ဝဓုယာ, ဧကသ္မိန္တိ ကိံ? ကညာဟိ, ရတ္တီဟိ.

ဃ၊ ပ အမည်ရှိသော နာမ်နှင့် နဒီစသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ ရှိသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ အစဉ်အတိုင်း "ယာ" တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ကညာယ၊ ရတ္တိယာ၊ ဣတ္ထိယာ၊ ဓေနုယာ၊ ဝဓုယာ။ "ဧကသ္မိံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကညာဟိ၊ ရတ္တီဟိ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၄၆. ဿာ ဝါ တေတိမာမူဟိ.

၄၆. တ၊ ဧတ၊ ဣမ၊ အမု သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ရှိသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "ဿာ" သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

ဃပသညေဟိ [Pg.84] တေတိမာမူဟိ နာဒီနမေကသ္မိံဿာ ဝါ ဟောတိ, တဿာ ကတံ, တဿာ ဒီယတေ, တဿာ နိဿဋံ, တဿာ ပရိဂ္ဂဟော, တဿာ ပတိဋ္ဌိတံ, တာယ ဝါ, ဧဝံ ဧတိဿာ ဧတာယ, ဣမိဿာ ဣမာယ, အမုဿာ အမုယာ, ဧတေဟီတိ ကိံ? သဗ္ဗာယ, နာဒီနံ တွေဝ? သာ, ဃပတောတွေဝ? တာဟိ အမူဟိ.

ဃအမည်ရှိကုန်သော တ၊ ဧတ၊ ဣမ၊ အမု သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ရှိသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ "ဿာ" သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ တဿာ ကတံ၊ တဿာ ဒီယတေ၊ တဿာ နိဿဋံ၊ တဿာ ပရိဂ္ဂဟော၊ တဿာ ပတိဋ္ဌိတံ။ သို့မဟုတ် "တာယ"။ ဤအတူ ဧတိဿာ၊ ဧတာယ။ ဣမိဿာ၊ ဣမာယ။ အမုဿာ၊ အမုယာ။ "ဧတေဟိ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သဗ္ဗာယ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။ "နာဒီနံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သာ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။ "ဃပတော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တာဟိ၊ အမူဟိ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၄၇. နံမှိ နုက ဒွါဒီနံ သတ္တရသန္နံ.

၄၇. ဏံဝိဘတ်၌ ဒွိစသော တစ်ဆယ့်ခုနစ်လုံးသော သင်္ချာတို့၏ "နုက" အာဂမ် ဖြစ်၏။

---

ဒွါဒီနံ သတ္တရသန္နံ သင်္ချာနံ နုက ဟောတိ နံမှိ ဝိဘတ္တမှိ, ဒွိန္နံ စတုန္နံ, ပဉ္စန္နံ, ဧဝံ ယာဝ အဋ္ဌာရသန္နံ, ဥကာရော ဥစ္စာရဏတ္ထော, ကကာရော အန္တာဝယဝတ္ထော, တေန နံမှိ န ဒီဃော.

ဒွိစသော တစ်ဆယ့်ခုနစ်လုံးသော သင်္ချာတို့၏ နောက်၌ ရှိသော ဏံဝိဘတ်၌ "နုက" အာဂမ် ဖြစ်၏။ ဒွိန္နံ၊ စတုန္နံ၊ ပဉ္စန္နံ၊ ဤနည်းဖြင့် အဋ္ဌာရသန္နံ တိုင်အောင်တည်း။ ဥကာရသည် အသံထွက်လွယ်ခြင်း အကျိုးရှိ၏၊ ကကာရသည် အဆုံး၌ တည်ခြင်း အကျိုးရှိ၏၊ ထိုကြောင့် ဏံဝိဘတ်၌ အသံမရှည် (ဒီဃမဖြစ်)။

---

၄၈. ဗသုကတိန္နံ.

၄၈. ဏံဝိဘတ်၌ ဗဟုသဒ္ဒါနှင့် ကတိသဒ္ဒါတို့၏ "နုက" အာဂမ် ဖြစ်၏။

---

နံမှိ ဗဟုနော ကတိဿ စ နုက ဟောတိ, ဗဟုန္နံ, ကတိန္နံ.

ဏံဝိဘတ်၌ ဗဟုသဒ္ဒါနှင့် ကတိသဒ္ဒါတို့၏ "နုက" အာဂမ် ဖြစ်၏။ ဗဟုန္နံ၊ ကတိန္နံ။

---

၄၉. ဏ္ဏံဏ္ဏန္နံ တိတော ဈာ.

၄၉. ဈအမည်ရှိသော တိသဒ္ဒါမှ နောက်၌ ရှိသော ဏံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "ဏ္ဏံ" နှင့် "ဏ္ဏန္နံ" တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဈသညာ တိတော နံဝစနဿ ဏ္ဏံဏ္ဏန္နံ ဟောတိ, တိဏ္ဏံ, တိဏ္ဏန္နံ, ဈာတိ ကိံ တိဿန္နံ.

ဈအမည်ရှိသော တိသဒ္ဒါမှ နောက်၌ ရှိသော ဏံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "ဏ္ဏံ" နှင့် "ဏ္ဏန္နံ" တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ တိဏ္ဏံ၊ တိဏ္ဏန္နံ။ "ဈ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တိဿန္နံ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၅၀. ဥဘိန္နံ.

၅၀. ဥဘာသဒ္ဒါမှ နောက်၌ ရှိသော ဏံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "အိန္နံ" ဖြစ်၏။

---

ဥဘာ နံဝစနဿ ဣန္နံ ဟောတိ, ဥဘိန္နံ.

ဥဘာသဒ္ဒါမှ နောက်၌ ရှိသော ဏံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "အိန္နံ" ဖြစ်၏။ ဥဘိန္နံ။

---

၅၁. သုဉ သဿ.

၅၁. နာမ်မှ နောက်၌ ရှိသော သဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "ဿ" ဖြစ်၏။

---

နာမသ္မာ သဿ သုဉ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓဿ, ဒွိသကာရပါဌေန သိဒ္ဓေ လာဃဝတ္ထမိဒံ.

နာမ်မှ နောက်၌ ရှိသော သဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "ဿ" ဖြစ်၏။ ဗုဒ္ဓဿ။ သက္ကာရနှစ်လုံး ဖတ်ရွတ်ခြင်းဖြင့် ပြီးစီးသော်လည်း ဤသို့ ပြုခြင်းသည် လာဃဝ (လွယ်ကူကျဉ်းမြောင်းစေခြင်း) အကျိုးငှာ ဖြစ်၏။

---

၅၂. ဿံဿာဿာယေသွိတရေ ကညေဘိမာနမိ.

၅၂. ကညာသဒ္ဒါမှ တစ်ပါးသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ရှိသော ဿံ၊ ဿာ၊ ဿာယေ ဝိဘတ်တို့၌ "ဣ" အက္ခရာ ဖြစ်၏။

---

ဿမာဒီသွိတရာဒီနမိ [Pg.85] ဟောတိ, ဣတရိဿံ, ဣတရိဿာ, ဧကိဿံ, ဧကိဿာ, အညိဿံ, အညိဿာ, ဧတိဿံ, ဧတိဿာ, ဧတိဿာယ, ဣမိဿံ, ဣမိဿာ, ဣမိဿာယ, ဧသွိတိ ကိံ? ဣတရာယ, ဧသန္တိ ကိံ? သဗ္ဗဿံ, သဗ္ဗဿာ.

ဿံစသော ဝိဘတ်တို့၌ ဣတရစသော သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ "ဣ" အက္ခရာ ဖြစ်၏။ ဣတရိဿံ၊ ဣတရိဿာ။ ဧကိဿံ၊ ဧကိဿာ။ အညိဿံ၊ အညိဿာ။ ဧတိဿံ၊ ဧတိဿာ၊ ဧတိဿာယ။ ဣမိဿံ၊ ဣမိဿာ၊ ဣမိဿာယ။ "ဧသု" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣတရာယ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။ "ဧသံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သဗ္ဗဿံ၊ သဗ္ဗဿာ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၅၃. တာယ ဝါ.

၅၃. တာသဒ္ဒါမှ နောက်၌ ရှိသော ဿံစသော ဝိဘတ်တို့၌ "ဣ" အက္ခရာသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

ဿမာဒီသု တဿာ ဝါ ဣ ဟောတိ, တိဿံ တဿံ, တိဿာ တဿာ, တိဿာယ တဿာယ, ဿံဿာဿာယေသွိတွေဝ? တာယ.

ဿံစသော ဝိဘတ်တို့၌ တာသဒ္ဒါမှ နောက်၌ "ဣ" အက္ခရာသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ တိဿံ၊ တဿံ။ တိဿာ၊ တဿာ။ တိဿာယ၊ တဿာယ။ "ဿံ၊ ဿာ၊ ဿာယေ" တို့၌သာ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တာယ ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၅၄. တေတိမာတော သဿ ဿာယ.

၅၄. တ၊ ဧတ၊ ဣမ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ရှိသော သဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "ဿာယ" သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

တာဧတာဣမာတော သဿ ဿာယော ဟောတိ ဝါ. တဿာယ တာယ, ဧတိဿာယ ဧတာယ, ဣမိဿာယ ဣမာယ.

တာ၊ ဧတာ၊ ဣမာ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ရှိသော သဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "ဿာယ" သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ တဿာယ၊ တာယ။ ဧတိဿာယ၊ ဧတာယ။ ဣမိဿာယ၊ ဣမာယ။

---

၅၅. ရတျာဒီဟိ ဋော သ္မိနော.

၅၅. ရတ္တိစသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "တော" သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

ရတျာဒီဟိ သ္မိနော ဋော ဟောတိ ဝါ, ရတ္တော ရတ္တိယံ, အာဒေါ အာဒိသ္မိံ.

ရတ္တိစသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ "တော" သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ရတ္တော၊ ရတ္တိယံ။ အာဒေါ၊ အာဒိသ္မိံ။

---

၅၆. သုဟိသုဘဿော.

၅၆. သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ ဥဘသဒ္ဒါ၏ အရပ်၌ "ဩ" ဖြစ်၏။

---

ဥဘဿ သုဟိသွော ဟောတိ. ဥဘောသု, ဥဘောဟိ.

သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ ဥဘသဒ္ဒါ၏ အရပ်၌ "ဩ" ဖြစ်၏။ ဥဘောသု၊ ဥဘောဟိ။

---

၅၇. လ္တုပိတာဒိနမာ သိမှိ.

၅၇. သိဝိဘတ်နှောင်းသော် လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော နာမ်နှင့် ပိတုအစရှိသော နာမ်တို့၏ အဆုံးသရကို အာပြု၏။

---

လ္တုပ္ပစ္စယန္တာနံ ပိတာဒီနံ စ အာ ဟောတိ သိမှိ. ကတ္တာ, ပိတာ. ပိတု, မာတု, ဘာဝု, မီတု, ဒုဟိတု, ဇာမာတု, နတ္တု, ဟောတု, ပေါတု.

သိဝိဘတ်နှောင်းသော် လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော နာမ်တို့နှင့် ပိတုအစရှိသော နာမ်တို့အား အာပြု၏။ ပုံစံကား Kattā၊ pitā တို့တည်း။ pitu၊ mātu၊ bhāvu၊ mītu၊ duhitu၊ jāmātu၊ nattu၊ hotu၊ potu တို့လည်း ထို့အတူတည်း။

---

၅၈. ဂေ အ စ.

၅၈. ဂေဝိဘတ်နှောင်းသော် အပြုလည်းကောင်း၊ အာပြုလည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

လ္တုပိတာဒီနံ [Pg.86] အ ဟောတိ ဂေ အာ စ, ဘော ကတ္တ, ဘော ကတ္တာ, ဘော ပိတ, ဘော ပိတာ.

ဂေဝိဘတ်နှောင်းသော် လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော နာမ်နှင့် ပိတုအစရှိသော နာမ်တို့အား အပြုလည်းကောင်း၊ အာပြုလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ပုံစံကား bho katta၊ bho kattā၊ bho pita၊ bho pitā ဟူ၍တည်း။

---

၅၉. အယုနံ ဝါ ဒီဃော.

၅၉. ဂေဝိဘတ်နှောင်းသော် အ၊ အိ၊ အု သရတို့အား အလိုအလျောက် ဒီဃပြု၏။

---

အ ဣ ဥ ဣစ္စေသံ ဝါ ဒီဃော ဟောတိ ဂေ ပရေ တိလိင်္ဂေ. ဘော ပုရိသာ, ဘော ပုရိသ, ဘော အဂ္ဂီ, ဘော အဂ္ဂိ, ဘော ဘိက္ခူ, ဘော ဘိက္ခူ.

သုံးပါးသော လိင်တို့၌ ဂေဝိဘတ်နှောင်းသော် အ၊ အိ၊ အု ဤသရတို့အား အလိုအလျောက် ဒီဃပြု၏။ ပုံစံကား bho purisā၊ bho purisa၊ bho aggī၊ bho aggi၊ bho bhikkhū၊ bho bhikkhū ဟူ၍တည်း။

---

၆၀. ဃဗြဟ္မာဒိတေ.

၆၀. ဃသညာရှိသော နာမ်နှင့် ဗြဟ္မအစရှိသော နာမ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ဂဝိဘတ်အား အလိုအလျောက် ဧပြု၏။

---

ဃတော ဗြဟ္မာဒိတော စ ဂဿေ ဝါ ဟောတိ. ဘောတိ ကညေ, ဘောတိ ကညာ, ဘော ဗြဟ္မေ, ဘော ဗြဟ္မ, ဘော ခတ္တေ, ဘော ခတ္တ, ဘော ဣသေ, ဘော ဣသိ, ဘော သခေ, ဘော သခ. သခိ သခီတိ ဣတ္ထိယံ သိဒ္ဓမေဝ. အာကတိဂဏော-ယံ, ဧဝမညတြာပိ.

ဃသညာရှိသော နာမ်နှင့် ဗြဟ္မအစရှိသော နာမ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ဂဝိဘတ်အား အလိုအလျောက် ဧပြု၏။ ပုံစံကား Bhoti kaññe၊ bhoti kaññā၊ bho brahme၊ bho brahma၊ bho khatte၊ bho khatta၊ bho ise၊ bho isi၊ bho sakhe၊ bho sakha ဟူ၍တည်း။ သခိ၊ သခီ ဟူသော နာမ်သည် ဣတ္ထိလိင်၌ ပြီးပြီးသားသာတည်း။ ဤသည်ကား အာကတိဂိုဏ်းဖြစ်၏၊ ဤအတူ အခြားသော နာမ်တို့၌လည်း သိအပ်၏။

---

၆၁. နမ္မာဒီဟိ.

၆၁. အမ္မာအစရှိသော နာမ်တို့နောက်၌ရှိသော ဂဝိဘတ်အား ဧမပြုရ။

---

အမ္မာဒီဟိ ဂဿေ န ဟောတိ. ဘောတိ အမ္မာ, ဘောတိ အန္နာ, ဘောတိ အမ္ဗာ.

အမ္မာအစရှိသော နာမ်တို့နောက်၌ရှိသော ဂဝိဘတ်အား ဧမပြုရ။ ပုံစံကား bhoti ammā၊ bhoti annā၊ bhoti ambā ဟူ၍တည်း။

---

၆၂. ရဿော ဝါ.

၆၂. အလိုအလျောက် ရဿပြု၏။

---

အမ္မာဒီနံ ဂေ ရဿော ဟောတိ ဝါ. ဘောတိ အမ္မ, ဘောတိ အမ္မာ.

ဂေဝိဘတ်နှောင်းသော် အမ္မာအစရှိသော နာမ်တို့အား အလိုအလျောက် ရဿပြု၏။ ပုံစံကား bhoti amma၊ bhoti ammā ဟူ၍တည်း။

---

၆၃. ဃော ဿံ, ဿာ, ဿာယံ တိံသု.

၆၃. ဿံ၊ ဿာ၊ ဿာယံ ဟူသော သုံးပါးသော ဝိဘတ်တို့၌ ဃသညာရှိသော နာမ်အား ရဿပြု၏။

---

ဿမာဒီသု ဃော ရဿော ဟောတိ. တဿံ, တဿာ, တဿာယ, တံ, သဘတိံ, ဧသွိတိ ကိံ? တာယ, သဘာယ.

ဿံအစရှိသော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် ဃသညာရှိသော နာမ်အား ရဿပြု၏။ ပုံစံကား tassaṃ၊ tassā၊ tassāya၊ taṃ၊ sabhatiṃ ဟူ၍တည်း။ ဤဝိဘတ်တို့၌ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ tāya၊ sabhāya တို့၌ ရဿမပြုရန် ဖြစ်၏။

---

၆၄. ဧကဝစန ယောသွ-ဃောနံ.

၆၄. ဧကဝုစ်ဝိဘတ်နှင့် ယိုဝိဘတ်တို့၌ ဃသညာနှင့် ဩကာရအဆုံးရှိသော နာမ်တို့ကို ဖယ်၍ ကြွင်းသော နာမ်တို့အား ရဿပြု၏။

---

ဧကဝစနေ [Pg.87] ယောသု စ ဃဩကာရန္တဝဇ္ဇိတာ နံ နာမာနံ ရဿော ဟောတိ တိလိင်္ဂေ. ဣတ္ထိံ, ဣတ္ထိယာ, ဣတ္ထိယော, ဝဓုံ ဝဓုယာ, ဝဓုယော, ဒဏ္ဍိံ, ဒဏ္ဍိနာ, ဒဏ္ဍိနော, သယမ္ဘုံ, သယမ္ဘုနာ, သယမ္ဘုဝေါ, အဃော နန္တိ ကိံ? ကညာယ, ကညာယော, ဩဂ္ဂဟဏမုတ္တရတ္ထံ.

သုံးပါးသော လိင်တို့၌ ဧကဝုစ်ဝိဘတ်တို့နှင့် ယိုဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် ဃသညာနှင့် ဩကာရအဆုံးရှိသော နာမ်တို့ကို ဖယ်၍ ကြွင်းသော နာမ်တို့အား ရဿပြု၏။ ပုံစံကား itthiṃ၊ itthiyā၊ itthiyo၊ vadhuṃ vadhuyā၊ vadhuyo၊ daṇḍiṃ၊ daṇḍinā၊ daṇḍino၊ sayambhuṃ၊ sayambhunā၊ sayambhuvo ဟူ၍တည်း။ ဃသညာနှင့် ဩကာရအဆုံးမရှိသော နာမ်တို့အားဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ kaññāya၊ kaññāyo တို့၌ ရဿမပြုရန် ဖြစ်၏။ ဩကာရကို သိမ်းဆည်းခြင်းသည် နောင်လာလတ္တံ့သော သုတ်အကျိုးငှာတည်း။

---

၆၅. ဂေ ဝါ.

၆၅. ဂေဝိဘတ်နှောင်းသော် ဃသညာနှင့် ဩကာရအဆုံးမရှိသော နာမ်တို့အား အလိုအလျောက် ရဿပြု၏။

---

အဃောနံ ဂေ ဝါ ရဿော ဟောတိ တိလိင်္ဂေ, ဣတ္ထိ, ဣတ္ထီ, ဝဓု, ဝဓူ, ဒဏ္ဍိ, ဒဏ္ဍီ, သယမ္ဘု, သယမ္ဘူ. အဃောနံတွေဝ? ဘောတိ ကညာ, ဘော ဂေါ.

သုံးပါးသော လိင်တို့၌ ဃသညာနှင့် ဩကာရအဆုံးမရှိသော နာမ်တို့အား ဂေဝိဘတ်နှောင်းသော် အလိုအလျောက် ရဿပြု၏။ ပုံစံကား itthi၊ itthī၊ vadhu၊ vadhū၊ daṇḍi၊ daṇḍī၊ sayambhu၊ sayambhū ဟူ၍တည်း။ ဃသညာနှင့် ဩကာရအဆုံးမရှိသော နာမ်တို့အားသာဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ bhoti kaññā၊ bho go တို့၌ ရဿမပြုရန် ဖြစ်၏။

---

၆၆. သိသ္မိံ နာနပုံသကဿ.

၆၆. သိဝိဘတ်နှောင်းသော် နပုံသကလိင် မဟုတ်သော နာမ်အား ရဿမပြုရ။

---

နပုံသကဝဇ္ဇိတဿ နာမဿ သိသ္မိံ ရဿော န ဟောတိ. ဣတ္ထီ, ဒဏ္ဍီ, ဝဓူ, သယမ္ဘူ. သိသ္မိန္တိ ကိံ? ဣတ္ထိံ, အနပုံသကဿာတိ ကိံ? ဒဏ္ဍိ ကုလံ.

နပုံသကလိင်ကို ဖယ်၍ ကြွင်းသော နာမ်အား သိဝိဘတ်နှောင်းသော် ရဿမပြုရ။ ပုံစံကား itthī၊ daṇḍī၊ vadhū၊ sayambhū ဟူ၍တည်း။ သိဝိဘတ်၌ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ itthiṃ ၌ ရဿပြုရန် ဖြစ်၏။ နပုံသကလိင်မဟုတ်သော နာမ်အားဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ daṇḍi kulaṃ ၌ ရဿပြုရန် ဖြစ်၏။

---

၆၇. ဂေါဿာဂသိဟိနံသု ဂါဝဂဝါ.

၆၇. ဂ၊ သိ၊ ဟိ၊ နံ ဝိဘတ်တို့မှတစ်ပါးသော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် ဂေါသဒ္ဒါအား ဂါဝ၊ ဂဝ ပြု၏။

---

ဂသိဟိနံဝဇ္ဇိတာသု ဝိဘတ္တီသု ဂေါသဒ္ဒဿ ဂါဝဂဝါ ဟောန္တိ. (ဂါဝံ, ဂဝံ), ဂါဝေါ, ဂဝေါ, ဂါဝေန, ဂဝေန, ဂါဝဿ, ဂဝဿ, ဂါဝသ္မာ, ဂဝသ္မာ, ဂါဝေ, ဂဝေ. အဂသိဟိနံသူတိ ကိံ? ဘော ဂေါ, ဂေါ တိဋ္ဌတိ, ဂေါဟိ, ဂေါနံ.

ဂ၊ သိ၊ ဟိ၊ နံ ဝိဘတ်တို့ကို ဖယ်၍ ကြွင်းသော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် ဂေါသဒ္ဒါအား ဂါဝ၊ ဂဝ ပြု၏။ ပုံစံကား gāvaṃ၊ gavaṃ၊ gāvo၊ gavo၊ gāvena၊ gavena၊ gāvassa၊ gavassa၊ gāvasmā၊ gavasmā၊ gāve၊ gave ဟူ၍တည်း။ ဂ၊ သိ၊ ဟိ၊ နံ ဝိဘတ်တို့မှတစ်ပါးသော ဝိဘတ်တို့၌ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ bho go၊ go tiṭṭhati၊ gohi၊ gonaṃ တို့၌ ဂါဝ၊ ဂဝ မပြုရန် ဖြစ်၏။

---

၆၈. သုမှိ ဝါ.

၆၈. သုဝိဘတ်နှောင်းသော် ဂေါသဒ္ဒါအား အလိုအလျောက် ဂါဝ၊ ဂဝ ပြု၏။

---

ဂေါဿ သုမှိ ဂါဝဂဝါ ဟောန္တိ ဝါ. ဂါဝေသု, ဂဝေသု, ဂေါသု.

သုဝိဘတ်နှောင်းသော် ဂေါသဒ္ဒါအား အလိုအလျောက် ဂါဝ၊ ဂဝ ပြု၏။ ပုံစံကား gāvesu၊ gavesu၊ gosu ဟူ၍တည်း။

---

၆၉. ဂဝံ သေန.

၆၉. သဝိဘတ်နှင့်တကွ ဂေါသဒ္ဒါအား ဂဝံပြု၏။

---

ဂေါဿ [Pg.88] သေ ဝါ ဂဝံ ဟောတိ သဟ သေန. ဂဝံ, ဂါဝဿ, ဂဝဿ.

သဝိဘတ်နှောင်းသော် သဝိဘတ်နှင့်တကွ ဂေါသဒ္ဒါအား အလိုအလျောက် ဂဝံပြု၏။ ပုံစံကား gavaṃ၊ gāvassa၊ gavassa ဟူ၍တည်း။

---

၇၀. ဂုန္နံ စ နံနာ.

၇၀. နံဝိဘတ်နှင့်တကွ ဂေါသဒ္ဒါအား ဂုန္နံလည်းကောင်း၊ ဂဝံလည်းကောင်း ပြု၏။

---

နံဝစနေန သဟ ဂေါဿ ဂုန္နံ ဟောတိ ဂဝံစ ဝါ. ဂုန္နံ, ဂဝံ, ဂေါနံ.

နံဝိဘတ်နှင့်တကွ ဂေါသဒ္ဒါအား အလိုအလျောက် ဂုန္နံလည်းကောင်း၊ ဂဝံလည်းကောင်း ပြု၏။ ပုံစံကား gunnaṃ၊ gavaṃ၊ gonaṃ ဟူ၍တည်း။

---

၇၁. နာဿာ.

၇၁. ဂေါသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ရှိသော နာဝိဘတ်အား အလိုအလျောက် အာပြု၏။

---

ဂေါတော နာဿ အာ ဟောတိ ဝါ. ဂါဝါ, ဂဝါ, ဂါဝေန, ဂဝေန.

ဂေါသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ရှိသော နာဝိဘတ်အား အလိုအလျောက် အာပြု၏။ ပုံစံကား gāvā၊ gavā၊ gāvena၊ gavena ဟူ၍တည်း။

---

၇၂. ဂါဝုမှိ.

၇၂. အံဝိဘတ်နှောင်းသော် ဂေါသဒ္ဒါအား ဂါဝပြု၏။

---

အံဝစနေ ဂေါဿ ဂါဝှ ဝါ ဟောတိ. ဝါဝှံ, ဂါဝံ, ဂဝံ. ဂေါဿ ဂေါဏာဒေသော န ကတော… သဒ္ဒန္တရတ္တာ.

အံဝိဘတ်နှောင်းသော် ဂေါသဒ္ဒါအား အလိုအလျောက် ဂါဝပြု၏။ ပုံစံကား vāvhaṃ၊ gāvaṃ၊ gavaṃ ဟူ၍တည်း။ ဂေါသဒ္ဒါအား ဂေါဏအာဒေသကို မပြုရခြင်းကား သဒ္ဒါကွဲပြားခြားနားသောကြောင့်တည်း။

---

၇၃. ယံ ပီတော.

၇၃. ပီသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ရှိသော အံဝိဘတ်အား အလိုအလျောက် ယံပြု၏။

---

ပသညီတော အံဝစနဿ ယံ ဝါ ဟောတိ. ဣတ္ထိယံ, ဣတ္ထိံ. ပီတောတိ ကိံ? ဒဏ္ဍိံ, ရတ္တိံ.

ပီသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ရှိသော အံဝိဘတ်အား အလိုအလျောက် ယံပြု၏။ ပုံစံကား itthiyaṃ၊ itthiṃ ဟူ၍တည်း။ ပီသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ daṇḍiṃ၊ rattiṃ တို့၌ ယံမပြုရန် ဖြစ်၏။

---

၇၄. နံ ဈီတော.

၇၄. ဈသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ရှိသော အံဝိဘတ်အား အလိုအလျောက် နံပြု၏။

---

ဈသညီတော အံဝစနဿ နံ ဝါ ဟောတိ. ဒဏ္ဍိနံ, ဒဏ္ဍိံ. ကထံ ‘ဗုဒ္ဓံ အာဒိစ္စဗန္ဓုန’န္တိ? ယောဂဝိဘာဝါ. ဈာတိ ကိံ? ဣတ္ထိံ. ဤတိ ကိံ? အဂ္ဂိံ.

ဈသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ရှိသော အံဝိဘတ်အား အလိုအလျောက် နံပြု၏။ ပုံစံကား daṇḍinaṃ၊ daṇḍiṃ ဟူ၍တည်း။ buddhaṃ ādiccabandhunaṃ ဟု အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း။ ယောဂဝိဘာဂပြုခြင်းကြောင့်တည်း။ ဈသညာရှိသောဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ itthiṃ ၌ နံမပြုရန် ဖြစ်၏။ အီသရနောက်၌ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ aggiṃ ၌ နံမပြုရန် ဖြစ်၏။

---

၇၅. ယောနံ နောနေ ပုမေ.

၇၅. ပုလ္လိင်၌ ဈသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ရှိသော ယိုဝိဘတ်တို့အား အစဉ်အတိုင်း အလိုအလျောက် နို၊ နေ ပြု၏။

---

ဈီတော [Pg.89] ယောနံ နောနေ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ ပုလ္လိင်္ဂေ. ဒဏ္ဍီနော, ဒဏ္ဍိနေ, ဒဏ္ဍီ, ဈီတော တွေဝ? ဣတ္ထိယော, ပုမေတိ ကိံ? ဒဏ္ဍီနိ ကုလာနိ.

ပုလ္လိင်၌ ဈသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ရှိသော ယိုဝိဘတ်တို့အား အစဉ်အတိုင်း အလိုအလျောက် နို၊ နေ ပြု၏။ ပုံစံကား daṇḍīno၊ daṇḍine၊ daṇḍī ဟူ၍တည်း။ ဈသညာရှိသော နာမ်နောက်၌သာဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ itthiyo ၌ နို၊ နေ မပြုရန် ဖြစ်၏။ ပုလ္လိင်၌ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ daṇḍīni kulāni ၌ နို၊ နေ မပြုရန် ဖြစ်၏။

---

၇၆. နော.

၇၆. ပုလ္လိင်၌ ဈသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ရှိသော ယိုဝိဘတ်တို့အား အလိုအလျောက် နိုပြု၏။

---

ဈီတော ယောနံ နော ဝါ ဟောတိ ပုလ္လိင်္ဂေ. ဒဏ္ဍိနော တိဋ္ဌန္တိ, ဒဏ္ဍိနော ပဿ, ဒဏ္ဍီ ဝါ.

ပုလ္လိင်၌ ဈသညာရှိသော နာမ်နောက်၌ရှိသော ယိုဝိဘတ်တို့အား အလိုအလျောက် နိုပြု၏။ ပုံစံကား daṇḍino tiṭṭhanti၊ daṇḍino passa၊ daṇḍī vā ဟူ၍တည်း။

---

၇၇. သ္မိနော နိ.

၇၇. သ္မိံဝိဘတ်၏ ‘နိ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

ဈီတော သ္မိံဝစနဿ နိ ဟောတိ ဝါ, ဒဏ္ဍိနိ, ဒဏ္ဍိသ္မိံ, ဈီတော တွေဝ? အဂ္ဂိသ္မိံ.

ဈီ (ဤကာရန်) ၏ နောင်မှ သ္မိံဝိဘတ်၏ ‘နိ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) daṇḍini, daṇḍismiṃ။ ‘ဈီတော’ ဟုသာလော။ (သာဓက) aggismiṃ။

---

၇၈. အမ္ဗွာဒီဟိ.

၇၈. အမ္ဗုအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောင်မှလည်း။

---

အမ္ဗုအာဒီဟိ သ္မိနောနိ ဟောတိ ဝါ, ဖလံ ပတတိ အမ္ဗုနိ, ပုပ္ဖံ ယထာ ပံသုနိ အာတပေ ကတံ, ဝါတွေဝ? အမ္ဗုမှိ, ပံသုမှိ.

အမ္ဗုအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောင်မှ သ္မိံဝိဘတ်၏ ‘နိ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) phalaṃ patati ambuni, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ။ ‘ဝါ’ ဟုသာလော။ (သာဓက) ambumhi, paṃsumhi။

---

၇၉. ကမ္မာဒိတော.

၇၉. ကမ္မအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောင်မှ။

---

ကမ္မာဒိတော သ္မိနော နိ ဟောတိ ဝါ. ကမ္မနိ ကမ္မေ. ကမ္မ, စမ္မ, ဝေသ္မ, ဘသ္မ (အသ္မ), ဗြဟ္မ, အတ္တ, အာတုမ, ဃမ္မ, မုဒ္ဓ. ကမ္မာဒိတောတိ ကိံ? ဗုဒ္ဓေ.

ကမ္မအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောင်မှ သ္မိံဝိဘတ်၏ ‘နိ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) kammani, kamme။ ကမ္မ၊ စမ္မ၊ ဝေသ္မ၊ ဘသ္မ (အသ္မ)၊ ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ အာတုမ၊ ဃမ္မ၊ မုဒ္ဓ။ ‘ကမ္မာဒိတော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Buddhe။

---

၈၀. နာဿေနော.

၈၀. နာဝိဘတ်၏ ‘ဧနော’ အပြု ဖြစ်၏။

---

ကမ္မာဒိတော နာဝစနဿ ဧနော ဝါ ဟောတိ. ကမ္မေန, ကမ္မနာ, စမ္မေန, စမ္မနာ, ကမ္မာဒိတောတွေဝ? ဗုဒ္ဓေန.

ကမ္မအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောင်မှ နာဝိဘတ်၏ ‘ဧနော’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) kammena, kammanā, cammena, cammanā။ ‘ကမ္မာဒိတော’ ဟုသာလော။ (သာဓက) Buddhena။

---

၈၁. ဈလာ သဿ နော.

၈၁. ဈ၊ လ-အက္ခရာတို့၏ နောင်မှ သဝိဘတ်၏ ‘နော’ အပြု ဖြစ်၏။

---

ဈလတော [Pg.90] သဿ နော ဝါ ဟောတိ. အဂ္ဂိနော အဂ္ဂိဿ, ဒဏ္ဍိနော ဒဏ္ဍိဿ, ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုဿ, သယမ္ဘုနော သယမ္ဘုဿ,

ဈ၊ လ-အက္ခရာတို့၏ နောင်မှ သဝိဘတ်၏ ‘နော’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) aggino aggissa, daṇḍino daṇḍissa, bhikkhuno bhikkhussa, sayambhuno sayambhussa။

---

ကထံ ‘ယော စ သိဿော မဟာမုနေ’ တိ? (၃) ‘‘ဣတော ကွစိ သဿ ဋာနုဗန္ဓော’’တိ ဗြဟ္မာဒီသု ပါဌာ သဿ ဧ ဋာနုဗန္ဓော.

‘yo ca sisso mahāmune’ ဟူသော ပါဌ်သည် အဘယ်သို့နည်း။ ‘Ito kvaci sassa ṭānubandho’ ဟူသော ဗြဟ္မအစရှိသော သုတ်တို့၌ ပါဌ်ရှိသဖြင့် သဝိဘတ်အား ဋအနုဗန္ဓ်ရှိသော ‘ဧ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

၈၂. နာ သ္မာဿ.

၈၂. သ္မာဝိဘတ်၏ ‘နာ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

ဈလတော သ္မာဿ နာ ဟောတိ ဝါ. အဂ္ဂိနာ အဂ္ဂိသ္မာ, ဒဏ္ဍိနာ ဒဏ္ဍိသ္မာ, ဘိက္ခုနာ ဘိက္ခုသ္မာ, သယမ္ဘုနာ သယမ္ဘုသ္မာ.

ဈ၊ လ-အက္ခရာတို့၏ နောင်မှ သ္မာဝိဘတ်၏ ‘နာ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) agginā aggismā, daṇḍinā daṇḍismā, bhikkhunā bhikkhusmā, sayambhunā sayambhusmā။

---

၈၃. လာ ယော နံ ဝေါ ပုမေ.

၈၃. ပုလ္လိင်၌ လ-အက္ခရာ၏ နောင်မှ ယောဝိဘတ်၏ ‘ဝေါ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

လတော ယောနံ ဝေါ ဟောတိ ဝါ ပုလ္လိင်္ဂေ. ဘိက္ခဝေါ ဘိက္ခူ, သယမ္ဘုဝေါ သယမ္ဘူပုမေတိ ကိံ? အာယူနိ.

ပုလ္လိင်၌ လ-အက္ခရာ၏ နောင်မှ ယောဝိဘတ်၏ ‘ဝေါ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) bhikkhavo bhikkhū, sayambhuvo sayambhū။ ‘ပုမေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ āyūni။

---

၈၄. ဇန္တွာဒိတော နော စ.

၈၄. ဇန္တုအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောင်မှ (ယောဝိဘတ်၏) ‘နော’ အပြုနှင့် ‘ဝေါ’ အပြုလည်း ဖြစ်၏။

---

ဇန္တွာဒိတော ယောနံ နော ဟောတိ ဝေါ စ ဝါ ပုလ္လိင်္ဂေ. ဇန္တုနော, ဇန္တဝေါ ဇန္တုယော, ဂေါတြဘုနော, ဂေါတြဘုဝေါ ဂေါတြဘူ. သဟဘုနော, သဟဘုဝေါ သဟဘူ.

ပုလ္လိင်၌ ဇန္တုအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောင်မှ ယောဝိဘတ်၏ ‘နော’ အပြုသည်လည်းကောင်း၊ ‘ဝေါ’ အပြုသည်လည်းကောင်း ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) jantuno, jantavo, jantuyo; gotrabhuno, gotrabhuvo, gotrabhū; sahabhuno, sahabhuvo, sahabhū။

---

၈၅. ကူတော.

၈၅. ကူပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်၏ နောင်မှ။

---

ကူပစ္စယန္တတော ယောနံ နော ဝါ ဟောတိ ပုလ္လိင်္ဂေ, ဝိဒုနော ဝိဒူ, ဝိညုနော ဝိညူ, သဗ္ဗညုနော သဗ္ဗညူ.

ပုလ္လိင်၌ ကူပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်၏ နောင်မှ ယောဝိဘတ်၏ ‘နော’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) viduno vidū, viññuno viññū, sabbaññuno sabbaññū။

---

၈၆. ဓလာပေါ-မုသ္မာ.

၈၆. အမုသဒ္ဒါ၏ နောင်မှ ယောဝိဘတ်ကို ချေခြင်း (လောပ) ဖြစ်၏။

---

အမုသဒ္ဒတော ယောနံ လောပေါဝ ဟောတိ ပုလ္လိင်္ဂေ, အမူ, ပုမေတွေဝ? အမုယော အမူနိ. ဝေါပဝါဒေါယံ.

ပုလ္လိင်၌ အမုသဒ္ဒါ၏ နောင်မှ ယောဝိဘတ်၏ ချေခြင်း (လောပ) သာလျှင် ဖြစ်၏။ (သာဓက) amū။ ‘ပုမေ’ ဟုသာလော။ (သာဓက) amuyo, amūni။ ဤသုတ်သည် ‘ဝေါ’ အပြုကို မြစ်ပယ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

---

၈၇. န နော သဿ.

၈၇. သဝိဘတ်၏ ‘နော’ အပြုသည် မဖြစ်။

---

အမုသ္မာ [Pg.91] သဿ နော န ဟောတိ, အမုဿ, နောတိ ကိံ? အမုယာ.

အမုသဒ္ဒါ၏ နောင်မှ သဝိဘတ်၏ ‘နော’ အပြုသည် မဖြစ်။ (သာဓက) amussa။ ‘နော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ amuyā။

---

၈၈. ယောလောပနိသု ဒီဃော.

၈၈. ယောဝိဘတ်ကို ချေရာ၌လည်းကောင်း၊ နိ၊ သု-ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း (ရှေ့သရကို) ဒီဃပြုခြင်း ဖြစ်၏။

---

ယောနံ လောပေ နိသု စ ဒီဃော ဟောတိ, အဋ္ဌီ အဋ္ဌီနိ, ယောလောပနိသူတိ ကိံ? ရတ္တိယော.

ယောဝိဘတ်ကို ချေရာ၌လည်းကောင်း၊ နိ၊ သု-ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း ဒီဃဖြစ်၏။ (သာဓက) aṭṭhī, aṭṭhīni။ ‘ယောလောပနိသု’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ rattiyo။

---

၈၉. သုနံဟိသု.

၈၉. သု၊ ဏံ၊ ဟိ-ဝိဘတ်တို့၌။

---

ဧသု နာမဿ ဒီဃော ဟောတိ. အဂ္ဂီသု, အဂ္ဂီနံ, အဂ္ဂီဟိ.

ထို (သု၊ ဏံ၊ ဟိ) ဝိဘတ်တို့၌ နာမ်၏အဆုံးသရကို ဒီဃပြုခြင်း ဖြစ်၏။ (သာဓက) aggīsu, aggīnaṃ, aggīhi။

---

၉၀. ပဉ္စာဒီနံ စုဒ္ဒသန္နမ.

၉၀. ပဉ္စအစရှိသော တစ်ဆယ့်လေးခုသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရကို ‘အ’ ပြုခြင်း ဖြစ်၏။

---

ပဉ္စာဒီနံ စုဒ္ဒသန္နံ သုနံဟိသွ ဟောတိ. ပဉ္စသု, ပဉ္စန္နံ, ပဉ္စဟိ, ဆသု, ဆန္နံ, ဆဟိ, ဧဝံ ယာဝ အဋ္ဌရသာ.

ပဉ္စအစရှိသော တစ်ဆယ့်လေးခုသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရကို သု၊ ဏံ၊ ဟိ-ဝိဘတ်တို့၌ ‘အ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (သာဓက) pañcasu, pañcannaṃ, pañcahi, chasu, channaṃ, chahi။ ဤသို့ တစ်ဆယ့်ရှစ်တိုင်အောင် ဖြစ်၏။

---

၉၁. ယွာဒေါ န္တုဿ.

၉၁. ယောဝိဘတ်၊ အာဝိဘတ် အစရှိသည်တို့၌ ‘န္တ’ ပစ္စည်း၏ အဆုံးသရကို ‘အ’ ပြုခြင်း ဖြစ်၏။

---

ယွာဒီသု န္တုဿ အ ဟောတိ. ဂုဏဝန္တာ, ဂုဏဝန္တံ, ဂုဏဝန္တေ, ဂုဏဝန္တေန ဣစ္စာဒိ, ယွာ-ဒေါတိ ကိံ? ဂုဏဝါ တိဋ္ဌတိ.

ယောဝိဘတ်၊ အာဝိဘတ် အစရှိသည်တို့၌ ‘န္တ’ ပစ္စည်း၏ ‘အ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (သာဓက) guṇavantā, guṇavantaṃ, guṇavante, guṇavantena အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။ ‘ယွာဒေါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ guṇavā tiṭṭhati။

---

၉၂. န္တဿ စ ဋ ဝံသေ.

၉၂. အံဝိဘတ်၊ သဝိဘတ်တို့၌ ‘န္တ’ ပစ္စည်းအားလည်းကောင်း၊ ‘န္တ’ အားလည်းကောင်း ‘ဋ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

အံသေသု န္တပ္ပစ္စယဿ ဋ ဟောတိ ဝါ န္တုဿ စ. ယံ ယံ ဟိ ရာဇ ဘဇတိ သန္တံဝါယဒိ ဝါ အသံ, ကိစ္စာ-နကုဗ္ဗဿ ကရေယျ ကိစ္စံ, ဟိမဝံဝ ပဗ္ဗတံ, သုဇာတိမန္တောပိ အဇာတိမဿ. ယောဂဝိဘာဂေနာညတြာပိ. စက္ခုမာ အန္ဓိတာ ဟောန္တိ, ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယာ ပန ဘိက္ခူ ဝဏ္ဏဝါ ဟောန္တိ.

အံဝိဘတ်၊ သဝိဘတ်တို့၌ ‘န္တ’ ပစ္စည်းအားလည်းကောင်း၊ ‘န္တ’ အားလည်းကောင်း ‘ဋ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) yaṃ yaṃ hi rāja bhajati santaṃ vā yadi vā asaṃ, kiccānakubbassa kareyya kiccaṃ, himavaṃ va pabbataṃ, sujātimanto pi ajātimassa။ ယောဂဝိဘာဂ (သုတ်ကို ခွဲခြားခြင်း) အားဖြင့် အခြားသော နေရာတို့၌လည်း ဖြစ်၏။ (သာဓက) cakkhumā andhitā honti, vaggumudātīriyā pana bhikkhū vaṇṇavā honti။

---

၉၃. ယောသု ဈိဿ ပုမေ.

၉၃. ပုလ္လိင်၌ ယောဝိဘတ်တို့၌ ဈသညာရှိသော ‘ဣ’ သရအား ‘ယ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

ဈသညဿ [Pg.92] ဣဿ ယောသု ဝါ ဋ ဟောတိ ပုလ္လိင်္ဂေ. အဂ္ဂယော အဂ္ဂီ, ဈဂ္ဂဟဏံ ကိံ? ဣကာရန္တသမုဒါယဿ ဋ မာ သိယာဘိ, ရတ္တိယော, ဣဂ္ဂဟဏံ ကိံ? ဒဏ္ဍိနော, ပုမေတိ ကိံ? အဋ္ဌီနိ.

ပုလ္လိင်၌ ယောဝိဘတ်တို့၌ ဈသညာရှိသော ‘ဣ’ သရအား ‘ယ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) aggayo, aggī။ ‘ဈ’ ကို အဘယ်ကြောင့် ယူသနည်း။ ဣကာရန်ရှိသော အခြားအစု (ဣတ္ထိလ္လိင်) အား ‘ယ’ အပြု မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။ (သာဓက) rattiyo။ ‘ဣ’ ကို အဘယ်ကြောင့် ယူသနည်း။ (သာဓက) daṇḍino။ ‘ပုမေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ (သာဓက) aṭṭhīni။

---

၉၄. ဝေဝေါသု လုဿ.

၉၄. ဝေ၊ ဝေါ-ဝိဘတ်တို့၌ လသညာရှိသော ‘ဥ’ သရအား ‘အဝ’ အပြု ဖြစ်၏။

---

လသညဿ ဥဿ ဝေဝေါသု ဋ ဟောတိ. ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခဝေါ, ဝေဝေါသူတိ ကိံ? ဇန္တုယော, ဥဂ္ဂဟဏံ ကိံ? သယမ္ဘုဝေါ.

လသညာရှိသော ‘ဥ’ သရအား ဝေ၊ ဝေါ-ဝိဘတ်တို့၌ ‘အဝ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (သာဓက) bhikkhave, bhikkhavo။ ‘ဝေဝေါသု’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ jantuyo။ ‘ဥ’ ကို အဘယ်ကြောင့် ယူသနည်း။ sayambhuvo။

---

၉၅. ယောမှိ ဝါ ကွစိ.

၉၅. ယောဝိဘတ်၌ အချို့သော နေရာတို့၌ ‘ဝါ’ (အချို့) ဖြစ်၏။

---

ယောမှိ ကွစိ လသညဿ ဥဿ ဝါ ဋ ဟောတိ. ဟေတယော, နန္ဒန္တိ တံ ကုရယော ဒဿနေန, အဇ္ဇေဝ တံ ကုရယော ပါပယတု. ဝါတိ ကိံ? ဟေတုယော.

ယောဝိဘတ်၌ အချို့သော နေရာတို့၌ လသညာရှိသော ‘ဥ’ သရအား ‘အယ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (သာဓက) hetayo, nandanti taṃ kurayo dassanena, ajjeva taṃ kurayo pāpayatu။ ‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ hetuyo။

---

၉၆. ပုမာလပနေ ဝေဝေါ.

၉၆. ပုလ္လိင် အာလပန၌ ‘ဝေ’ နှင့် ‘ဝေါ’ အပြုတို့ ဖြစ်၏။

---

လသညတော ဥတော ယောဿာလပနေ ဝေဝေါ ဟောန္တိ ဝါ ပုလ္လိင်္ဂေ. ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခဝေါ ဘိက္ခူ, ပုမေတိ ကိံ အာယူနိ, အာလပနေတိ ကိံ? ဇန္တုယော တိဋ္ဌန္တိ, လုတောတွေဝ? ဓေနုယော, သယမ္ဘုဝေါ.

‘လ’ သညာရှိသော၊ ‘ဥ’ အဆုံးရှိသော ပုလ္လိင်နာမ်မှ ‘ယော’ ဝိဘတ်၊ ‘အာလပန’ ဝိဘတ်တို့သည် ‘ဝေ၊ ဝေါ’ ဖြစ်ကုန်၏ (သို့မဟုတ် ‘ဝေ၊ ဝေါ’ အာဒေသ ဖြစ်ကုန်၏)။ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခဝေါ၊ ဘိက္ခု။ ‘ပုမေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အာယူနိ (နပုသ်၌ မဖြစ်စေရန်)။ ‘အာလပနေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဇန္တုယော တิဋ္ဌန္တိ (သာမန် ပထမာယောဝိဘတ်၌ မဖြစ်စေရန်)။ ‘လုတော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဓေနုယော၊ သယမ္ဘုဝေါ (ဣတ္ထိလိင် ဓေနုသဒ္ဒါနှင့် ‘လ’ သညာမရှိသော သယမ္ဘူသဒ္ဒါ၌ မဖြစ်စေရန်)။

---

၉၇. သ္မာဟိသ္မိံ နံ မှာဘိမှိ.

၉၇. သ္မာ၊ ဟိ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့သည် မ်ဟာ၊ ဘိ၊ မ်ဟိ ဖြစ်ကုန်၏။

---

နာမသ္မာ ပရေသံ သ္မာဟိသ္မိန္နံ မှာ ဘိမှိ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ဗုဒ္ဓမှာ ဗုဒ္ဓသ္မာ, ဗုဒ္ဓေဘိ ဗုဒ္ဓေဟိ, ဗုဒ္ဓမှိ ဗုဒ္ဓသ္မိံ, ဗဟုလာဓိကာရာအပဝါဒဝိသယေပိ, ဒသသဟဿိမှိ ဓာတုယာ.

နာမ်မှ နောင်၌ရှိကုန်သော သ္မာ၊ ဟိ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ မ်ဟာ၊ ဘိ၊ မ်ဟိ တို့သည် အစဉ်အတိုင်း အပြောင်းအလဲ (အာဒေသ) ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) ဗုဒ္ဓမှာ၊ ဗုဒ္ဓသ္မာ။ ဗုဒ္ဓေဘိ၊ ဗုဒ္ဓေဟိ။ ဗုဒ္ဓမှိ၊ ဗုဒ္ဓသ္မိံ။ ဗဟုလာဓိကာရကြောင့် အပဝါဒအရပ်၌လည်း ဖြစ်၏ (ဥပမာ) ဒသသဟဿီမှိ ဓာတုယာ။

---

၉၈. သုဟိသွဿေ.

၉၈. သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ အကာရန္တ၏ အဆုံး ‘အ’ ကို ‘ဧ’ ပြု၏။

---

အကာရန္တဿ [Pg.93] သုဟိသွေ ဟောတိ. ဗုဒ္ဓေသု ဗုဒ္ဓေဟိ.

အကာရန္တနာမ်၏ အဆုံး ‘အ’ အက္ခရာသည် သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ ‘ဧ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ဗုဒ္ဓေသု၊ ဗုဒ္ဓေဟိ။

---

၉၉. သဗ္ဗာဒီနံ နံမှီစ.

၉၉. သဗ္ဗာဒိသဒ္ဒါတို့၏ ‘အ’ ကို နံဝိဘတ်၌လည်းကောင်း၊ သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း ‘ဧ’ ပြု၏။

---

အကာရန္တာနံ သဗ္ဗာဒီနံ ဧ ဟောတိ နံမှိ သုဟိသု စ. သဗ္ဗေသံ, သဗ္ဗေသု, သဗ္ဗေဟိ, သဗ္ဗာဒီနန္တိ ကိံ? ဗုဒ္ဓါနံ, အဿေတွေဝ? အမူသံ. သဗ္ဗ ကတရ ကတမ ဥဘယ ဣတရ အည အညတရ အညတမ (၄) ‘‘ပုဗ္ဗပရာ-ဝရဒက္ခိဏုတ္တရာ-ဓရာနိ ဝဝတ္ထာယမသညာယံ’’ (ပါ,၁,၁,၃၄) ယ တျ တ ဧတ ဣမ အမု ကိံ ဧက တုမှ အမှ.

အကာရန္တဖြစ်ကုန်သော သဗ္ဗာဒိသဒ္ဒါတို့၏ ‘အ’ ကို နံဝိဘတ်၌လည်းကောင်း၊ သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း ‘ဧ’ ပြု၏။ (ဥပမာ) သဗ္ဗေသံ၊ သဗ္ဗေသု၊ သဗ္ဗေဟိ။ ‘သဗ္ဗာဒီနံ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဗုဒ္ဓါနံ (သဗ္ဗာဒိမဟုတ်သော သဒ္ဒါ၌ မဖြစ်စေရန်)။ ‘အဿ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အမူသံ (အကာရန္တမဟုတ်သော သဒ္ဒါ၌ မဖြစ်စေရန်)။ သဗ္ဗ၊ ကတရ၊ ကတမ၊ ဥဘယ၊ ဣတရ၊ အည၊ အညတရ၊ အညတမ (၄-ခု)၊ ‘ပုဗ္ဗပရာဝရဒက္ခိဏုတ္တရာဓရာနိ ဝဝတ္ထာယမသညာယံ’ ဟူသော သုတ်အရ ပုဗ္ဗ၊ ပရ၊ အဝရ၊ ဒက္ခိဏ၊ ဥတ္တရ၊ အဓရ၊ ယ၊ တျ၊ တ၊ ဧတ၊ ဣမ၊ အမု၊ ကိံ၊ ဧက၊ တုမှ၊ အမှ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၀၀. သံသာနံ.

၁၀၀. နံဝိဘတ်ကို ‘သံ၊ သာနံ’ ပြု၏။

---

သဗ္ဗာဒိတော နံဝစနဿ သံသာနံ ဟောန္တိ. သဗ္ဗေသံ, သဗ္ဗေသာနံ.

သဗ္ဗာဒိသဒ္ဒါမှ နံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘သံ၊ သာနံ’ အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) သဗ္ဗေသံ၊ သဗ္ဗေသာနံ။

---

၁၀၁. ဃပါ သဿ ဿာ ဝါ.

၁၀၁. ဃ၊ ပါ သညာရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောင် သဝိဘတ်၏ ‘ဿာ’ ပြု၏။

---

သဗ္ဗာဒီနံ ဃပတော သဿ ဿာ ဝါ ဟောတိ, သဗ္ဗဿာ သဗ္ဗာယ, ပဂ္ဂဟဏမုတ္တရတ္ထံ.

သဗ္ဗာဒိသဒ္ဒါဖြစ်ကုန်သော ဃ၊ ပါ သညာရှိသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော သဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘ဿာ’ သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) သဗ္ဗဿာ၊ သဗ္ဗာယ။ ‘ဃပါ’ ဟု နှုတ်ယူခြင်းသည် နောင်သုတ်၌ အကျိုးရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

---

၁၀၂. သ္မိနော ဿံ.

၁၀၂. သ္မိံဝိဘတ်၏ ‘ဿံ’ ပြု၏။

---

သဗ္ဗာဒီနံ ဃပတော သ္မိနော ဿံ ဝါ ဟောတိ, သဗ္ဗဿံ သဗ္ဗာယ, အမုဿံ အမုယာ.

သဗ္ဗာ加ဒိသဒ္ဒါဖြစ်ကုန်သော ဃ၊ ပါ သညာရှိသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘ဿံ’ သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) သဗ္ဗဿံ၊ သဗ္ဗာယ။ အမုဿံ၊ အမုယာ။

---

၁၀၃. ယံ.

၁၀၃. ‘ယံ’ ပြု၏။

---

ဃပတော သ္မိနော ယံ ဝါ ဟောတိ, ကညာယံ ကညာယ, ရတ္တိယံ ရတ္တိယာ, ဝဓုယံ ဝဓုယာ, သဗ္ဗာယံ သဗ္ဗာယ, အမုယံ အမုယာ.

ဃ၊ ပါ သညာရှိသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘ယံ’ သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ကညာယံ၊ ကညာယ။ ရတ္တိယံ၊ ရတ္တိယာ။ ဝဓုယံ၊ ဝဓုယာ။ သဗ္ဗာယံ၊ သဗ္ဗာယ။ အမုယံ၊ အမုယာ။

---

၁၀၄. တိံ သဘာပရိသာယ.

၁၀၄. သဘာ၊ ပရိသာ သဒ္ဒါတို့မှ သ္မိံဝိဘတ်၏ ‘တိံ’ ပြု၏။

---

သဘာပရိသာဟိ [Pg.94] သ္မိနော တိံ ဝါ ဟောတိ, သဘတိံ သဘာယ, ပရိသတိံ ပရိသာယ.

သဘာ၊ ပရိသာ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘တိံ’ သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) သဘတိံ၊ သဘာယ။ ပရိသတိံ၊ ပရိသာယ။

---

၁၀၅. ပဒါဒီဟိ သိ.

၁၀၅. ပဒ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ သ္မိံဝိဘတ်၏ ‘သိ’ ပြု၏။

---

ဧဟိ သ္မိနော သိ ဟောတိ ဝါ, ပဒသိ ပဒသ္မိံ, ဗိလသိ ဗိလသ္မိံ.

ဤ ပဒ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘သိ’ သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ပဒသိ၊ ပဒသ္မိံ။ ဗိလသိ၊ ဗိလသ္မိံ။

---

၁၀၆. နာဿ သာ.

၁၀၆. နာဝိဘတ်၏ ‘သာ’ ပြု၏။

---

ပဒါဒီဟိ နာဿ သာ ဟောတိ ဝါ, ပဒသာ ပဒေန, ဗိလသာ ဗိလေန.

ပဒ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော နာဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘သာ’ သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ပဒသာ၊ ပဒေန။ ဗိလသာ၊ ဗိလေန။

---

၁၀၇. ကောဓာဒီဟိ.

၁၀၇. ကောဓ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှလည်း နာဝိဘတ်၏ ‘သာ’ ပြု၏။

---

ဧဟိ နာဿ သာ ဟောတိ ဝါ, ကောဓသာ ကောဓေန, အတ္ထသာ အတ္ထေန.

ဤ ကောဓ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ရှိသော နာဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘သာ’ သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ကောဓသာ၊ ကောဓေန။ အတ္ထသာ၊ အတ္ထေန။

---

၁၀၈. အတေန.

၁၀၈. အကာရန္တမှ နာဝိဘတ်ကို ‘ဧန’ ပြု၏။

---

အကာရန္တတော ပရဿ နာဝစနဿ ဧနာဒေသော ဟောတိ, ဗုဒ္ဓေန, အတောတိ ကိံ? အဂ္ဂိနာ.

အကာရန္တနာမ်မှ နောက်၌ရှိသော နာဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘ဧန’ အာဒေသဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ဗုဒ္ဓေန။ ‘အတော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အဂ္ဂိနာ (အကာရန္တမဟုတ်သော သဒ္ဒါ၌ မဖြစ်စေရန်)။

---

၁၀၉. သိဿော.

၁၀၉. အကာရန္တမှ သိဝိဘတ်ကို ‘ဩ’ ပြု၏။

---

အကာရန္တတော နာမသ္မာ သိဿ ဩ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓေါ, အတောတွေဝ? အဂ္ဂိ.

အကာရန္တဖြစ်သော နာမ်မှ သိဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘ဩ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ဗုဒ္ဓေါ။ ‘အတော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အဂ္ဂိ (အကာရန္တမဟုတ်သော သဒ္ဒါ၌ မဖြစ်စေရန်)။

---

၁၁၀. ကွစေ ဝါ.

၁၁၀. အချို့သောအရပ်၌ သိဝိဘတ်ကို ‘ဧ’ ပြု၏။

---

အကာရန္တတော နာမသ္မာ သိဿ ဧ ဟောတိ ဝါ ကွစိ, ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထာ ဖုဿိတဂ္ဂေ. အပဝါဒဝိသယေပိ ဗဟုလံဝီဓာနာ-သုခေ ဒုက္ခေ[Pg.95]. ဝါတိ ကိံ? ဝနပ္ပဂုမ္ဗော ကွစီတိ ကိံ? ပက္ခေ သဗ္ဗတ္ထ မာ ဟောတု.

အကာရန္တဖြစ်သော နာမ်မှ သိဝိဘတ်၏ အရပ်၌ ‘ဧ’ သည် အချို့သောအရပ်၌ ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထာ ဖုဿိတဂ္ဂေ။ အပဝါဒအရပ်၌လည်း ဗဟုလဝိဓာန်ကြောင့် ‘သုခေ ဒုက္ခေ’ စသည် ဖြစ်၏။ ‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဝနပ္ပဂုမ္ဗော။ ‘ကွစိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အခြား တစ်ဖက်သော အရပ်အားလုံး၌ မဖြစ်စေရန်တည်း။

---

၁၁၁. အံ နပုံသကေ.

၁၁၁. နပုံသကလိင်၌ သိဝိဘတ်ကို ‘အံ’ ပြု၏။

---

အကာရန္တတော နာမသ္မာ သိဿ အံ ဟောတိ နပုံသကလိင်္ဂေ. ရူပံ.

အကာရန္တဖြစ်သော နာမ်မှ သိဝိဘတ်၏ အရပ်၌ နပုံသကလိင်၌ ‘အံ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Rūpaṃ (ရူပံ)။

---

၁၁၂. ယောနံ နိ.

၁၁၂. နပုံသကလိင်၌ ယောဝိဘတ်တို့ကို ‘နိ’ ပြု၏။

---

အကာရန္တတော နာမသ္မာ ယောနံ နိ ဟောတိ နပုံသကေ. သဗ္ဗာနိ ရူပါနိ, နိစ္စဝိဓာနေ ဖလံ ဧကစ္စာဒိသဗ္ဗာဒီနံ ပဌမာယံ.

အကာရန္တဖြစ်သော နာမ်မှ နောက်၌ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ နပုံသကလိင်၌ ‘နိ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) သဗ္ဗာနိ၊ ရူပါနိ။ အမြဲပြုခြင်း (နိစ္စဝိဓာန်) ၌ အကျိုးကား ဧကစ္စ အစရှိသော သဗ္ဗာဒိသဒ္ဒါတို့၏ ပထမာဝိဘတ်၌ ဖြစ်ခြင်းတည်း။

---

၁၁၃. ဈလာ ဝါ.

၁၁၃. ဈ၊ လ သညာရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ယောဝိဘတ်တို့ကို ‘နိ’ ဝိကပ်ပြု၏။

---

ဈလတော ယောနံ နိ ဟောတိ ဝါ နပုံသကေ, အဋ္ဌီနိ အဋ္ဌီ, အာယူနိ အာယူ.

ဈ၊ လ သညာရှိသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ အရပ်၌ နပုံသကလိင်၌ ‘နိ’ သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) အဋ္ဌီနိ၊ အဋ္ဌီ။ အာယူနိ၊ အာယူ။

---

၁၁၄. လောပေါ.

၁၁၄. ချေခြင်း (လောပ) ဖြစ်၏။

---

ဈလတော ယောနံ လောပေါ ဟောတိ, အဋ္ဌီ, အာယူ, အဂ္ဂီ, ဘိက္ခူ, ဈလာတွေဝ? အဂ္ဂယော. ပဂေဝ ကသ္မာ န ဟောတိ? အန္တရင်္ဂတ္တာ အကာရဿ.

ဈ၊ လ သညာရှိသော နာမ်တို့မှ နောက်၌ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ ချေခြင်း (လောပ) သည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) အဋ္ဌီ၊ အာယူ၊ အဂ္ဂီ၊ ဘိက္ခူ။ ‘ဈလ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အဂ္ဂယော (ဈ၊ လ သညာမရမီ၌ မဖြစ်စေရန်)။ ရှေးဦးစွာ အဘယ်ကြောင့် မချေနိုင်သနည်း။ ‘အ’ ကာရ ပြုခြင်းသည် အတွင်းအင်္ဂါ (အန္တရင်္ဂ) ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

---

၁၁၅. ဇန္တုဟေတွီဃပေဟိ ဝါ.

၁၁၅. ဇန္တု၊ ဟေတု သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း၊ ဤကာရန္တတို့မှလည်းကောင်း၊ ဃ၊ ပါ သညာရှိသော သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း ယောဝိဘတ်တို့၏ ချေခြင်းသည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။

---

ဇန္တုဟေတူဟိ ဤကာရန္တေဟိ ဃပ သညေဟိ စ ပရေသံ ယောနံ ဝါ လောပေါ ဟောတိ, ဇန္တူ ဇန္တုယော, ဟေတူ ဟေတုယော, ဒဏ္ဍီ ဒဏ္ဍိယော, ကညာ ကညာယော, ရတ္တီ ရတ္တိယော, ဣတ္ထီ ဣတ္ထိယော, ဓေနူ ဓေနုယော, ဝဓူ ဝဓုယော.

ဇန္တု၊ ဟေတု သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း၊ ဤကာရန္တတို့မှလည်းကောင်း၊ ဃ၊ ပါ သညာရှိသော သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း နောက်၌ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ ချေခြင်း (လောပ) သည် ဝိကပ်ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ဇန္တူ၊ ဇန္တုယော။ ဟေတူ၊ ဟေတုယော။ ဒဏ္ဍီ၊ ဒဏ္ဍိယော။ ကညာ၊ ကညာယော။ ရတ္တီ၊ ရတ္တိယော။ ဣတ္ထီ၊ ဣတ္ထိယော။ ဓေနူ၊ ဓေနုယော။ ဝဓူ၊ ဝဓုယော။

---

၁၁၆. ယေ ပဿိဝဏ္ဏဿ.

၁၁၆. ယကာရ နောက်ရှိသော် ပသီသညာရှိသော ဣဝဏ် (ဣ၊ ဤ) ၏...

---

ပသညဿ [Pg.96] ဣဝဏ္ဏဿ လောပေါ ဟောတိ ဝါ ယကာရေ, ရတျော ရတျာ, ရတျံ, ပေါက္ခရညော, ပေါက္ခရညာ, ပေါက္ခရညံ, ဝါ တွေဝ? ရတ္တိယော, ပဿာတိ ကိံ? ဒဏ္ဍိယော, ဣဝဏ္ဏဿာတိ ကိံ? ဓေနုယော ဝဓုယော. ကထံ ‘အနုညာတော အဟံ မတျာ’တိ? ‘ယေ ပဿာ’တိ ယောဂဝိဘာဂါ.

သံယုဂ် (နှလုံးဆင့်) ရှိသော ဣဝဏ် (ဣ၊ ဤ) ၏ ချေခြင်းသည် ယကာရ (ယ) နောင်၌ ရှိသောအခါ အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) ratyo, ratyā, ratyaṃ, pokkharañño, pokkharaññā, pokkharaññaṃ။ 'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Rattiyo။ 'ပသညဿ (သံယုဂ်ရှိသော)' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Daṇḍiyo။ 'ဣဝဏ္ဏဿ (ဣဝဏ်၏)' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Dhenuyo, vadhuyo။ 'anuññāto ahaṃ matyā' ဟူသော သုံးနှုန်းပုံသည် အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း? 'Ye passā' ဟူသော သုတ်ခွဲ (ယောဂဝိဘာဂ) ဖြင့် ပြီး၏။

---

၁၁၇. ဂသီနံ.

၁၁၇. ဂသီနံ။

---

နာမသ္မာ ဂသီနံ လောပေါ ဟောတိ ဝိဇ္ဈန္တရာဘာဝေ, ဘော ပုရိသ, အယံ, ဒဏ္ဍီ.

နာမ်မှ နောက်၌ရှိသော ဂ-နှင့် သီ-ဝိဘတ်တို့၏ ချေခြင်းသည် အကြား၌ ကွဲပြားခြားနားမှု မရှိသောအခါ ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) bho purisa, ayaṃ, daṇḍī။

---

၁၁၈. အသင်္ချေဟိ သဗ္ဗာသံ.

၁၁၈. အသင်္ချေဟိ သဗ္ဗာသံ။

---

အဝိဇ္ဇမာနသင်္ချေဟိ ပရာသံ သဗ္ဗာသံ ဝိဘတ္တီနံ လောပေါ ဟောတိ, စ ဝါ ဧဝ ဧဝံ, ဧတသ္မာယေဝ လိင်္ဂါ အသင်္ချေဟိ သျာဒျုပ္ပတ္တိ အနုမီယတေ.

မထင်ရှားသော သင်္ချာရှိသော (သင်္ချာမဲ့သော) ပုဒ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) ca, vā, eva, evaṃ။ ဤသို့ လိင် (ပုဒ်) မျှဖြင့်သာလျှင် သင်္ချာမရှိသော ပုဒ်တို့မှ သီစသော ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို မှန်းဆအပ်၏။

---

၁၁၉. ဧကတ္ထတာယံ.

၁၁၉. ဧကတ္ထတာယံ။

---

ဧကတ္ထီဘာဝေ သဗ္ဗာသံ ဝိဘတ္တီနံ လောပေါ ဟောတိ ဗဟုလံ, ပုတ္တီယတိ, ရာဇပုရိသော, ဝါသိဋ္ဌော, ကွစိ န ဟောတိ ဗဟုလံ ဝိဓာနာ-ပရန္တပေါ, ဘဂန္ဒရော, ပရဿပဒံ, အတ္တနောပဒံ, ဂဝမ္ပတိ, ဒေဝါနံပိယတိဿော, အန္တေဝါသီ, ဇနေသုတော မမတ္တံ မာမကော.

တစ်ဦးတည်းသော အနက်ရှိသည်၏ အဖြစ် (ဧကတ္ထီဘော) ၌ ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၏ ချေခြင်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) puttīyati, rājapuriso, vāsiṭṭho။ 'ဗဟုလံ' ဟု စီရင်ထားသောကြောင့် အချို့သော နေရာ၌ မဖြစ်ပေ။ (ပုံစံ) parantapo, bhagandaro, parassapadaṃ, attanopadaṃ, gavampati, devānaṃpiyatisso, antevāsī, janesuto, mamattaṃ, māmako။

---

၁၂၀. ပုဗ္ဗသ္မာမာဒိတော.

၁၂၀. ပုဗ္ဗသ္မာမာဒိတော။

---

အမာဒေကတ္ထာ ပုဗ္ဗံ ယဒေကတ္ထံ တတော ပရာသံ သဗ္ဗာသံ ဝိဘတ္တီနံ လောပေါ ဟောတိ. အဓိတ္ထိ. ဣဓ န ဟောတိ ဗဟုလံ

အံ-ဝိဘတ်နှင့်တကွ တစ်ခုတည်းသောအနက်ရှိသော အရာထက် ရှေးဦးဖြစ်သော တစ်ခုတည်းသောအနက်ရှိသော ပုဒ်မှ နောက်၌ရှိသော ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) Adhitthi။ ဤသုတ်၌ 'ဗဟုလံ' ဟူသော စကားကြောင့် မဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏။

---

ဝိဓာနာ [Pg.97] ယထာပတ္ထီယာ, ယထာပရိသာယ, ပုဗ္ဗသ္မာတိ ကိံ? ဂါမဂတော.

ထိုစီရင်ချက်ကြောင့် yathāpatthīyā, yathāparisāya ဟူသော ပုံစံတို့၌ ဝိဘတ်ချေခြင်း မဖြစ်ပေ။ 'ပုဗ္ဗသ္မာ (ရှေးပုဒ်မှ)' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Gāmagato။

---

၁၂၁. နာတောမ ပဉ္စမိယာ.

၁၂၁. နာတောမ ပဉ္စမိယာ။

---

အမာဒေကတ္ထာ ပုဗ္ဗံ ယဒေကတ္ထမကာရန္တံ, တတော ပရာသံ သဗ္ဗာသံ ဝိဘတ္တီနံ လောပေါ န ဟောတိ, အန္တု, ဘဝတျပဉ္စမျာ, ဥပကုမ္ဘံ, အပဉ္စမိယာတိ ကိံ? ဥပကုမ္ဘာ အာနယ.

အံ-ဝိဘတ်နှင့်တကွ တစ်ခုတည်းသောအနက်ရှိသော အရာထက် ရှေးဦးဖြစ်သော တစ်ခုတည်းသောအနက်ရှိသော အကာရန္တပုဒ်မှ နောက်၌ရှိသော ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၏ ချေခြင်းသည် မဖြစ်ပေ။ ထိုဝိဘတ်သည် ပဉ္စမီဝိဘတ်ကို ဖယ်၍ အံ-ဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) upakumbhaṃ။ 'အပဉ္စမိယာ (ပဉ္စမီဝိဘတ်ကို ဖယ်၍)' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Upakumbhā ānaya။

---

၁၂၂. ဝါ တတိယာသတ္တမိနံ.

၁၂၂. ဝါ တတိယာသတ္တမိနံ။

---

အမာဒေကတ္ထာ ပုဗ္ဗံ ယဒေကတ္ထမကာရန္တံ, တတော ပရာသံ တတိယာသတ္ထမီနံ ဝါ အံ ဟောတိ, ဥပကုမ္ဘေန ကတံ, ဥပကုမ္ဘံ ကတံ, ဥပကုမ္တေ နိဓေဟိ, ဥပကုမ္ဘံ နိဓေဟိ.

အံ-ဝိဘတ်နှင့်တကွ တစ်ခုတည်းသောအနက်ရှိသော အရာထက် ရှေးဦးဖြစ်သော တစ်ခုတည်းသောအနက်ရှိသော အကာရန္တပုဒ်မှ နောက်၌ရှိသော တတိယာနှင့် သတ္တမီဝိဘတ်တို့အား အချို့ (ဝါ) အံ-ဝိဘတ် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) upakumbhena kataṃ, upakumbhaṃ kataṃ, upakumbhe nidhehi, upakumbhaṃ nidhehi။

---

၁၂၃. ရာဇသီ နာမှိ.

၁၂၃. ရာဇသီ နာမှိ။

---

နာမှိ ရာဇဿိ ဝါ ဟောတိ, သဗ္ဗဒတ္တေန ရာဇိနာ, ဝါတွေဝ? ရညာ.

နာ-ဝိဘတ်နောင်၌ ရာဇ-သဒ္ဒါ၏ ရာဇိ-အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) sabbadattena rājinā။ 'ဝါ' ဟု သာလျှင် အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Raññā။

---

၁၂၄. သုနံဟိသူ.

၁၂၄. သုနံဟိသူ။

---

ရာဇဿ ဦ ဟောတိ ဝါ သုနံဟိသု, ရာဇူသု ရာဇေသု, ရာဇူနံ ရညံ, ရာဇူဟိ ရာဇေဟိ.

သု၊ နံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့နောင်၌ ရာဇ-သဒ္ဒါ၏ ဥ-အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) rājūsu rājesu, rājūnaṃ raññaṃ, rājūhi rājehi။

---

၁၂၅. ဣမဿာဒိတ္ထိယံဋေ.

၁၂၅. ဣမဿာဒိတ္ထိယံဋေ။

---

ဣမသဒ္ဒဿာနိတ္ထိယံ ဋေ ဟောတိ ဝါ သုနံဟိသု, ဧသု ဣမေသု, ဧသံ ဣမေသံ, ဧသိ ဣမေဟိ, အနိတ္ထိယန္တိ ကိံ? ဣမာသု, ဣမာသံ, ဣမာဟိ.

ဣတ္ထိလိင်မဟုတ်သော ဣမ-သဒ္ဒါ၏ (အစအက္ခရာအား) ဧ- (သို့မဟုတ် ဋေ-) အာဒေသသည် သု၊ နံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့နောင်၌ အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) esu imesu, esaṃ imesaṃ, esi imehi။ 'အနိတ္ထိယံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Imāsu, imāsaṃ, imāhi။

---

၁၂၆. နာမှ နိမိ.

၁၂၆. နာမှ နိမိ။

---

ဣမသဒ္ဒဿာနိတ္ထိယံ [Pg.98] နာမှိ အနဣမိဣစ္စာဒေသာ ဟောန္တိ, အနေန ဣမီနာ, အနိတ္ထိယံတွေဝ? ဣမာယ.

ဣတ္ထိလိင်မဟုတ်သော ဣမ-သဒ္ဒါ၏ နာ-ဝိဘတ်နောင်၌ အန၊ ဣမိ ဟူသော အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ပုံစံ) anena, imīnā။ 'အနိတ္ထိယံ' ဟု သာလျှင် အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Imāya။

---

၁၂၇. သိမှ နပုံသကဿာယံ.

၁၂၇. သိမှ နပုံသကဿာယံ။

---

ဣမသဒ္ဒဿာနပုံသကဿ အယံ ဟောတိ သိမှိ, အယံ ပုရိသော, အယံ ဣတ္ထီ, အနပုံသကဿာတိ ကိံ? ဣမံ.

နပုံသကလိင်မဟုတ်သော ဣမ-သဒ္ဒါ၏ သီ-ဝိဘတ်နောင်၌ အယံ-အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) ayaṃ puriso, ayaṃ itthī။ 'အနပုံသကဿ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Imaṃ။

---

၁၂၈. တျတေတာနံ တဿ သော.

၁၂၈. တျတေတာနံ တဿ သော။

---

တျတေတာနမနပုံသကာနံ တဿ သော ဟောတိ သိမှိ, သျော ပုရိသော, သျာ ဣတ္ထီ, ဧဝံ သော, သာ, ဧသော, ဧသာ, အနပုံသကဿေတွေဝ? တျံ, တံ, ဧတံ.

နပုံသကလိင်မဟုတ်ကုန်သော တျ၊ တ၊ ဧတ သဒ္ဒါတို့၏ တ-ကာရအား သီ-ဝိဘတ်နောင်၌ သော-အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) syo puriso, syā itthī။ ဤနည်းတူစွာ so, sā, eso, esā။ 'အနပုံသကဿ' ဟု သာလျှင် အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Tyaṃ, taṃ, etaṃ။

---

၁၂၉. မဿာမုဿ.

၁၂၉. မဿာမုဿ။

---

အနပုံသကဿာမုဿ မကာရဿ သော ဟောတိ သိမှိ, အသု ပုရိသော, အသု ဣတ္ထီ.

နပုံသကလိင်မဟုတ်သော အမု-သဒ္ဒါ၏ မ-ကာရအား သီ-ဝိဘတ်နောင်၌ သော-အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) asu puriso, asu itthī။

---

၁၃၀. ကေ ဝါ.

၁၃၀. ကေ ဝါ။

---

အမုဿ မဿ ကေ ဝါ သော ဟောတိ, အသုကော အမုကော, အသုကာ အမုကာ, အသုကံ အမုကံ, အသုကာနိ အမုကာနိ.

အမု-သဒ္ဒါ၏ မ-ကာရအား က-အက္ခရာနောင်၌ သော-အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) asuko amuko, asukā amukā, asukaṃ amukaṃ, asukāni amukāni။

---

၁၃၁. တတဿ နော တဗ္ဗာသု.

၁၃၁. တတဿ နော တဗ္ဗာသု။

---

တသဒ္ဒဿ တဿ နော ဝါ ဟောတိ သဗ္ဗာသု ဝိဘတ္တီသု, နေ တေ နာယော တာယော, နံ တံ, နာနိ တာနိ ဣစ္စာဒိ.

တ-သဒ္ဒါ၏ တ-ကာရအား ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၌ နော (န-) အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) ne te, nāyo tāyo, naṃ taṃ, nāni tāni စသည်တို့တည်း။

---

၁၃၂. ဋ သသ္မာသ္မိံဿာယဿံဿာသံမှာမှိသွိ မဿ စ.

၁၃၂. ဋ သသ္မာသ္မိံဿာယဿံဿာသံမှာမှိသ္ဝိ မဿ စ။

---

သာဒီသွိမဿ [Pg.99] တတဿ စ ဋော ဝါ ဟောတိ, အဿ ဣမဿ, အသ္မာ ဣမသ္မာ, အသ္မိံ ဣမသ္မိံ, အဿာယ ဣမိဿာယ, အဿံ ဣမိဿံ, အဿာ ဣမိဿာ, အာသံ ဣမာသံ, အမှာ ဣမမှာ, အမှိ ဣမမှိ, အဿ တဿ, အသ္မာ တသ္မာ, အသ္မိံ တသ္မိံ, အဿာယ တဿာယ, အဿံ တဿံ, အဿာ တဿာ, အာသံ တာသံ, အမှာ တမှာ, အမှိ တမှိ, ဿာယာဒိဂ္ဂဟဏမာဒေသန္တရေ မာ ဟောတူတိ.

သ-စသော ဝိဘတ်တို့၌ ဣမ-သဒ္ဒါနှင့် တ-သဒ္ဒါတို့၏ အစအက္ခရာအား အ- (သို့မဟုတ် ဋ-) အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) assa (imassa), asmā (imasmā), asmiṃ (imasmiṃ), assāya (imissāya), assaṃ (imissaṃ), assā (imissā), āsaṃ (imāsaṃ), amhā (imamhā), amhi (imamhi)။ (တ-သဒ္ဒါပုံစံ) assa (tassa), asmā (tasmā), asmiṃ (tasmiṃ), assāya (tassāya), assaṃ (tassaṃ), assā (tassā), āsaṃ (tāsaṃ), amhā (tamhā), amhi (tamhi)။ 'ဿာယ' စသည်တို့ကို သိမ်းယူခြင်းသည် အခြားသော အာဒေသများ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၁၃၃. ဋေ သိဿိသိသ္မာ.

၁၃၃. ဋေ သိဿိသိသ္မာ။

---

ဣသိသ္မာ သိဿ ဋေ ဝါ ဟောတိ, ‘ယော နွဇ္ဇ ဝိနယေ ကင်္ခံ, အတ္ထဓမ္မဝိဒူ ဣသေ’, ဝါတွေဝ? ဣသိ.

ဣသိ-သဒ္ဒါမှ နောက်၌ရှိသော သီ-ဝိဘတ်၏ ဋေ-အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ 'yo nvajja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise' ဟူသည် ပုံစံတည်း။ 'ဝါ' ဟု သာလျှင် အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Isi။

---

၁၃၄. ဒုတိယဿ ယောဿ.

၁၃၄. ဒုတိယဿ ယောဿ။

---

ဣသိသ္မာ ပရဿ ဒုတိယာယောဿ ဋေ ဝါ ဟောတိ, ‘သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ ဝန္ဒေ, သမ္ပန္နစရဏေ ဣသေ’, ဝါတွေဝ? ဣသယော ပဿ, ဒုတိယဿာတိ ကိံ? ဣသယော တိဋ္ဌန္တိ.

ဣသိ-သဒ္ဒါမှ နောက်၌ရှိသော ဒုတိယဝိဘတ်၏ ယော-ဝိဘတ်အား ဋေ-အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။ 'samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise' ဟူသည် ပုံစံတည်း။ 'ဝါ' ဟု သာလျှင် အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Isayo passa။ 'ဒုတိယဿ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Isayo tiṭṭhanti။

---

၁၃၅. ဧကစ္စာဒီဟ တော.

၁၃၅. ဧကစ္စာဒီဟ တော။

---

အကာရန္တေဟိ ဧကစ္စာဒီဟိ ယောနံ ဋေ ဟောတိ, ဧကစ္စေ တိဋ္ဌန္တိ, ဧကစေ ပဿ, အတောတိ ကိံ? ဧကစ္စာယော, ဧဝံ ဧသ သ ပဌမ.

အကာရန္တဖြစ်ကုန်သော ဧကစ္စ-စသော ပုဒ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော ယော-ဝိဘတ်တို့အား ဋေ-အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) ekacce tiṭṭhanti, ekacce passa။ 'အတော' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Ekaccāyo။ ဤနည်းတူစွာ esa, sa, paṭhama စသည်တို့၌လည်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၆. န နိဿ ဋာ.

၁၃၆. နိ၊ သ၊ တာ ဝိဘတ်တို့သည် (သဗ္ဗာဒိကိစ္စ) မဖြစ်ကုန်။

---

ဧကစ္စာဒီဟိ ပရဿ နိဿ ဋာ န ဟောတိ, ဧကစ္စာနိ.

ဧကစ္စ-စသော ပုဒ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော နိ၊ သ၊ တာ ဝိဘတ်တို့အား (သဗ္ဗာဒိကိစ္စ) မဖြစ်၊ (သာဓက) ဧကစ္စာနိ။

---

၁၃၇. သဗ္ဗာဒီဟီ[Pg.100].

၁၃၇. သဗ္ဗ-စသော ပုဒ်တို့မှလည်း။

---

သဗ္ဗာဒီဟိ ပရဿ နိဿ ဋာ န ဟောတိ, သဗ္ဗာနိ.

သဗ္ဗ-စသော ပုဒ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော နိ၊ သ၊ တာ ဝိဘတ်တို့အား (သဗ္ဗာဒိကိစ္စ) မဖြစ်၊ (သာဓက) သဗ္ဗာနိ။

---

၁၃၈. ယောနမေဋ.

၁၃၈. ယောဝိဘတ်တို့အား ဧ-အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

အကာရန္တေဟိ သဗ္ဗာဒီဟိ ယောနမေဋ ဟောတိ, သဗ္ဗေ တိဋ္ဌန္တိ, သဗ္ဗေ ပဿ, အတောတွေဝ? သဗ္ဗာယော.

အကာရန်ရှိသော သဗ္ဗ-စသော ပုဒ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော ယောဝိဘတ်တို့အား ဧ-အာဒေသ ဖြစ်၏၊ (သာဓက) သဗ္ဗေ တိဋ္ဌန္တိ၊ သဗ္ဗေ ပဿ။ "အကာရန်ရှိသော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သဗ္ဗာယော။

---

၁၃၉. နာညံ စနာမပ္ပဓာနာ.

၁၃၉. နာမ်အဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း၊ အပဓာနဖြစ်သော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း အခြားသော သဗ္ဗာဒိကိစ္စသည် မဖြစ်။

---

နာမဘူတေဟီ အပ္ပဓာနေဟိ စ သဗ္ဗာဒီဟိ ယံ ဝုတ္တံ, ယဉ္စာညံ သဗ္ဗာဒိကာရိယံ, တံ န ဟောတိ, တေ သဗ္ဗာ, တေ ပိယသဗ္ဗာ, တေ အတိသဗ္ဗာ.

နာမ်အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်သောလည်းကောင်း၊ အပဓာနဖြစ်ကုန်သောလည်းကောင်း သဗ္ဗ-စသော ပုဒ်တို့မှ ဆိုအပ်ပြီးသော ကိစ္စသည်လည်းကောင်း၊ အခြားသော သဗ္ဗာဒိကိစ္စသည်လည်းကောင်း မဖြစ်၊ (သာဓက) တေ သဗ္ဗာ၊ တေ ပိယသဗ္ဗာ၊ တေ အတိသဗ္ဗာ။

---

၁၄၀. တတိယတ္ထယောဂေ.

၁၄၀. တေတ္တိယတ္ထယှဉ်ခြင်း၌။

---

တတိယတ္ထေန ယောဂေ သဗ္ဗာဒီဟိ ယံ ဝုတ္တံ, ယဉ္စာညံ သဗ္ဗာဒိ ကာရိယံ, တံ န ဟောတိ, မာသေန ပုဗ္ဗာနံ မာသပုဗ္ဗာနံ.

တတိယဝိဘတ်၏ အနက်နှင့် ယှဉ်ခြင်းရှိသော် သဗ္ဗ-စသော ပုဒ်တို့မှ ဆိုအပ်ပြီးသော ကိစ္စသည်လည်းကောင်း၊ အခြားသော သဗ္ဗာဒိကိစ္စသည်လည်းကောင်း မဖြစ်၊ (သာဓက) မာသေန ပုဗ္ဗာနံ = မာသပုဗ္ဗာနံ။

---

၁၄၁. စတ္ထသမာသေ.

၁၄၁. စ-အနက်ရှိသော သမတ်၌။

---

စတ္ထသမာသဝိသယေ သဗ္ဗာဒီဟိ ယံ ဝုတ္တံ, ယဉ္စာညံ သဗ္ဗာဒိကာရိယံ, တံ န ဟောတိ, ဣက္ခိဏုတ္တရပုဗ္ဗာနံ, သမာသေတိ ကိံ? အမုသဉ္စ တေသဉ္စ ဒေဟိ.

စ-အနက်ရှိသော သမတ်၏ အရာ၌ သဗ္ဗ-စသော ပုဒ်တို့မှ ဆိုအပ်ပြီးသော ကိစ္စသည်လည်းကောင်း၊ အခြားသော သဗ္ဗာဒိကိစ္စသည်လည်းကောင်း မဖြစ်၊ (သာဓက) ဒက္ခိဏုတ္တရပုဗ္ဗာနံ။ "သမတ်၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အမုသဉ္စ တေသဉ္စ ဒေဟိ။

---

၁၄၂. ဝေဋ.

၁၄၂. ဧ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏။

---

ဧတ္ထသမာသဝိသဓယ သဗ္ဗာဒီဟိ ယဓဿဋ ဝုတ္တော, တဿ ဝါ ဟောတိ, ပုဂ္ဂုတ္တရေ, ပုဗ္ဗုတ္တရာ.

ဤသမတ်အရာ၌ သဗ္ဗ-စသော ပုဒ်တို့မှ ဆိုအပ်ပြီးသော ဧ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ပုဗ္ဗုတ္တရေ၊ ပုဗ္ဗုတ္တရာ။

---

၁၄၃. ပုဗ္ဗာဒီဟိ ဆဟီ.

၁၄၃. ပုဗ္ဗ-စသော ခြောက်ခုသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း။

---

ဧတေဟိ [Pg.101] ပုဗ္ဗာဒီဟိ ဆဟိ သဝိသယေ ဧဋ ဝါ ဟောတိ, ပုဗ္ဗေ ပုဗ္ဗာ, ပရေ ပရာ, အပရေ အပရာ, ဒက္ခိဏေ ဒက္ခိဏာ, ဥတ္တရေ ဥတ္တရာ, အဓရေ အဓရာ, ဆဟိတိကိံ? ယေ.

ဤပုဗ္ဗ-စသော ခြောက်ခုသော ပုဒ်တို့မှ မိမိတို့၏ အရာ၌ ဧ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ပုဗ္ဗေ - ပုဗ္ဗာ၊ ပရေ - ပရာ၊ အပရေ - အပရာ၊ ဒက္ခိဏေ - ဒက္ခိဏာ၊ ဥတ္တရေ - ဥတ္တရာ၊ အဓရေ - အဓရာ။ "ခြောက်ခုသော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ယေ။

---

၁၄၄. မနာဒီဟိ သ္မိံသံနာသ္မာနံ သိသောဩသာသာ.

၁၄၄. မန-စသော ပုဒ်တို့မှ သ္မိံ၊ သ၊ နာ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့အား သိ၊ သော၊ သာ၊ သာ တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

မနာဒီဟိ သ္မိမာဒီနံ သိသောဩသာသာ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, မနသိ မနသ္မိံ, မနသော မနဿ, မနော မနံ, မနသာ မနေန, မနသာ မနသ္မာ, ကထံ ‘ပုတ္တော ဇာတော အစေတသော, ဟိတွာ ယာတိ သုမေဓသော, သုဒ္ဓုတ္တရဝါသသာ, ဟေမကပ္ပနဝါသသေ’တိ? သကတ္ထေဏတ္ထာ. မနတမ တပ တေဇ သိရ ဥရ ဝစ ဩဇ ရဇယသ ပယ (၆) ‘‘သရဝယာ-ယဝါသစေတာ ဇလာသယာက္ခယလောဟပဋမနေသု’’.

မန-စသော ပုဒ်တို့မှ သ္မိံ-စသော ဝိဘတ်တို့အား သိ၊ သော၊ သာ၊ သာ အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဝိကပ် ဖြစ်ကုန်၏၊ (သာဓက) မနသိ - မနသ္မိံ၊ မနသော - မနဿ၊ မနော - မနံ၊ မနသာ - မနေန၊ မနသာ - မနသ္မာ။ "putto jāto acetaso, hitvā yāti sumedhaso, suddhuttaravāsasā, hemakappanavāsase" ဟူသော သာဓကတို့သည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း? သကတ္ထ၌ ဏ-ပစ္စည်း သက်ခြင်းကြောင့်တည်း။ မန၊ တမ၊ တပ၊ တေဇ၊ သိရ၊ ဥရ၊ ဝစ၊ ဩဇ၊ ရဇ၊ ယသ၊ ပယ-ဟူသော (ဂိုဏ်းဝင်ပုဒ်များ)။ (၆) ‘‘သရဝယာ-ယဝါသစေတာ ဇလာသယာက္ခယလောဟပဋမနေသု’’။

---

၁၄၅. သတော သဗ ဘေ.

၁၄၅. သန္တသဒ္ဒါ၏ သဗ-အာဒေသသည် ဘ-ကာရရှိသော် ဖြစ်၏။

---

သန္ထသဒ္ဒဿ သဗ ဘဝတိ ဘကာရေ, သဗ္ဘိ.

သန္တသဒ္ဒါ၏ သဗ-အာဒေသသည် ဘ-ကာရရှိသော် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) သဗ္ဘိ။

---

၁၄၆. ဘဝတော ဝါ ဘောန္တော ဂယောနာသေ.

၁၄၆. ဘဝန္တသဒ္ဒါအား ဂ၊ ယော၊ နာ၊ သ ဝိဘတ်တို့၌ ဘောန္တ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏။

---

ဘဝန္တသဒ္ဒဿ ဘောန္တာဒေသော ဝါ ဟောတိ ဂယောနာသေ, ဘောန္တ ဘဝံ, ဘောန္တော ဘဝန္တော, ဘောတာ ဘဝတာ, ဘောတော ဘဝတော, ဘော ဣတိ အာမန္တဏေ နိပါတော ‘ကုတော နု အာဂစ္ဆထ ဘော တယော ဇနာ’, ဧဝံ ဘဝန္တတိ, ဘဒ္ဒေတိ သဒ္ဒန္ထရေန သိဒ္ဓံ, သဒ္ဓန္ထဣတိ ဒဿ ဒွိဘာဝေန.

ဘဝန္တသဒ္ဒါ၏ ဘောန္တ-အာဒေသသည် ဂ၊ ယော၊ နာ၊ သ ဝိဘတ်တို့၌ ဝိကပ် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ဘောန္တ - ဘဝံ၊ ဘောန္တော - ဘဝန္တော၊ ဘောတာ - ဘဝတာ၊ ဘောတော - ဘဝတော။ "ဘော" ဟူသည် အာမန္တန (ခေါ်တောက်ခြင်း) အနက်၌ နိပါတ်ဖြစ်၏၊ "ကုတော နု အာဂစ္ဆထ ဘော တယော ဇနာ"၊ ဤသို့ ဘဝန္တ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘဒ္ဒေ ဟူ၍လည်းကောင်း အခြားသဒ္ဒါဖြင့် ပြီး၏၊ အခြားသဒ္ဒါဖြင့် ပြီးခြင်းသည် ဒ-ကာရကို နှစ်ခွပြုခြင်းဖြင့် ဖြစ်၏။

---

၁၄၇. သိဿာဂ္ဂိတော နိ.

၁၄၇. အဂ္ဂိသဒ္ဒါမှ သ္မိံဝိဘတ်၏ နိ-အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

အဂ္ဂိသ္မာ သိဿ နိ ယောတိ ဝါ, အဂ္ဂိနိ အဂ္ဂိ.

အဂ္ဂိသဒ္ဒါမှ သ္မိံဝိဘတ်၏ နိ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) အဂ္ဂိနိ၊ အဂ္ဂိ။

---

၁၄၈. န္တဿံ.

၁၄၈. န္တ-ပစ္စည်း၏ အံ-အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

သိမှိ [Pg.102] န္တပ္ပစ္စယဿ အံ ဟောတိ ဝါ, ဂစ္ဆံ ဂစ္ဆန္တော.

သိဝိဘတ်၌ န္တ-ပစ္စည်း၏ အံ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ဂစ္ဆံ၊ ဂစ္ဆန္တော။

---

၁၄၉. ဘူတော.

၁၄၉. ဘူ-ဓာတ်မှ (န္တ-ပစ္စည်းအား)။

---

ဘူဓာတုတော န္တဿ အံ ဟောတိ သိမှိ နိစ္စံ ပုနဗ္ဗိဓာနာ, ဘဝံ.

ဘူ-ဓာတ်မှ ဖြစ်သော န္တ-ပစ္စည်း၏ အံ-အာဒေသသည် သိဝိဘတ်၌ အမြဲ ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ဘဝံ။ (တစ်ဖန် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းကြောင့်တည်း)။

---

၁၅၀. မဟန္တာရဟန္တာနံ ဋာ ဝါ.

၁၅၀. မဟန္တ၊ အရဟန္တ သဒ္ဒါတို့၏ (န္တ-ပစ္စည်းအား) အာ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏။

---

သိမှိ မဟန္တာရဟန္တာနံ န္တဿ ဋာ ဝါ ဟောတိ, မဟာ မဟံ, အရဟာ အရဟံ.

သိဝိဘတ်၌ မဟန္တ၊ အရဟန္တ သဒ္ဒါတို့၏ န္တ-ပစ္စည်းအား အာ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) မဟာ၊ မဟံ၊ အရဟာ၊ အရဟံ။

---

၁၅၁. န္တုဿ.

၁၅၁. န္တု-ပစ္စည်း၏ (အာ-အာဒေသ ဖြစ်၏)။

---

သိမှိ န္တုဿ ဋာ ဟောတိ, ဂုဏဝါ.

သိဝိဘတ်၌ န္တု-ပစ္စည်း၏ အာ-အာဒေသ ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ဂုဏဝါ။

---

၁၅၂. အံငံ နပုံသကေ.

၁၅၂. နပုံလိင်၌ အံ-အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

န္တုဿ အံငံ ဟောန္တိ သိမှိ နပုံသကေ, ဂုဏဝံ ကုလံ, ဂုဏဝန္တံ ကုလံ, နပုံသကေတိံ ကိံ? သီလဝါ ဘိက္ခု.

နပုံလိင်၌ သိဝိဘတ်ရှိသော် န္တု-ပစ္စည်းအား အံ-အာဒေသ ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ဂုဏဝံ ကုလံ၊ ဂုဏဝန္တံ ကုလံ။ "နပုံလိင်၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သီလဝါ ဘိက္ခု။

---

၁၅၃. ဟိမဝတော ဝါ ဩ.

၁၅၃. ဟိမဝန္တသဒ္ဒါ၏ (န္တု-ပစ္စည်းအား) ဩ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏။

---

ဟိမဝတော သိမှီ န္တုဿ ဩ ဝါ ဟောတိ, ဟိမဝန္တော ဟိမဝါ.

ဟိမဝန္တသဒ္ဒါမှ သိဝိဘတ်၌ န္တု-ပစ္စည်းအား ဩ-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ဟိမဝန်တော၊ ဟိမဝါ။

---

၁၅၄. ရာဇာဒိယုဝါဒိတွာ.

၁၅၄. ရာဇ-စသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း၊ ယုဝ-စသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း (သိဝိဘတ်၏) အာ-အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

ရာဇာဒီဟိယုဝါဒီဟိ စ သိဿ အာ ဟောတိ, ရာဇာ, ယုဝါ. ရာဇ ဗြဟ္မ သခ အတ္တ အာတုမ (၇) ‘‘ဓမ္မော ဝါညတ္ထေ’’ ဒဠှဓမ္မာ, အသ္မ, (၈) ‘‘ဣမော ဘာဝေ’’ အဏိမာ, (မဟိမာ, ဂရိမာ) လဃိမာ, ယုဝ သာ သုဝါ မဃဝ ပုမ ဝတ္တဟ.

ရာဇ-စသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း၊ ယုဝ-စသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း သိဝိဘတ်၏ အာ-အာဒေသ ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ရာဇာ၊ ယုဝါ။ ရာဇ၊ ဗြဟ္မ၊ သခ၊ အတ္တ၊ အာတုမ (၇) ‘‘ဓမ္မော ဝါညတ္ထေ’’ ဒဠှဓမ္မာ၊ အသ္မ၊ (၈) ‘‘ဣမော ဘာဝေ’’ အဏိမာ (မဟိမာ၊ ဂရိမာ) လဃိမာ၊ ယုဝ၊ သာ၊ သုဝါ၊ မဃဝ၊ ပုမ၊ ဝတ္တဟ။

---

၁၅၅. ဝါမှာနင.

၁၅၅. အံဝိဘတ်၌ အာနင်္-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏။

---

ရာဇာဒီနံ [Pg.103] ယုဝါဒီနံ စ အာနင ဟောတိ ဝါ အံမှိ, ရာဇာနံ ရာဇံ, ယုဝါနံ ယုဝံ.

ရာဇ-စသော ပုဒ်တို့၏လည်းကောင်း၊ ယုဝ-စသော ပုဒ်တို့၏လည်းကောင်း အံဝိဘတ်၌ အာနင်္-အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏၊ (သာဓက) ရာဇာနံ - ရာဇံ၊ ယုဝါနံ - ယုဝံ။

---

၁၅၆. ယောနမာနော.

၁၅၆. ယိုဝိဘတ်တို့သည် အာနော ဖြစ်ကုန်၏။ (ယောနမာနောသုတ်)

---

ရာဇာဒီဟိ ယုဝါဒီဟိ စ ယောနံ အာနော ဝါ ဟောတိ, ရာဇာနော ယုဝါနော, ဝါ တွေဝ? ရာဇာ ရာဇေ, ယုဝါ ယုဝေ.

ရာဇာအစရှိသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း၊ ယုဝါအစရှိသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း ယိုဝိဘတ်တို့သည် ‘အာနော’ ဝါ ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) ရာဇာနော၊ ယုဝါနော။ ‘ဝါ’ ဟူသော သုတ်ကြောင့်သာလျှင် (အခြားပုံစံဖြစ်သော်) ရာဇာ၊ ရာဇေ၊ ယုဝါ၊ ယုဝေ (လည်း ဖြစ်နိုင်၏)။

---

၁၅၇. အာယောနော စ သခါ.

၁၅၇. သခါသဒ္ဒါမှ (ယိုဝိဘတ်တို့သည်) အာယော၊ နော ဖြစ်ကုန်၏။ (အာယောနော စ သခါသုတ်)

---

သခတော ယောန မာယော နော ဟောန္တိ ဝါ အာနော စ, သခါယော, သခိနော, သခါနော, ဝါ တွေဝ? သခါ, သခေ.

သခါသဒ္ဒါမှ ယိုဝိဘတ်တို့သည် ‘အာယော’ ‘နော’ ‘အာနော’ တို့ ဝါ ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) သခါယော၊ သခိနော၊ သခါနော။ ‘ဝါ’ ဟူသော သုတ်ကြောင့်သာလျှင် (အခြားပုံစံဖြစ်သော်) သခါ၊ သခေ (လည်း ဖြစ်နိုင်၏)။

---

၁၅၈. ဋေ သ္မိနော.

၁၅၈. သမိန်ဝိဘတ်သည် တေ ဖြစ်၏။ (တေ သ္မိနောသုတ်)

---

သခတော သ္မိနော ဋေ ဟောတိ, သခေ, နိစ္စတ္ထော-ယမာရမ္ဘော.

သခါသဒ္ဒါမှ သမိန်ဝိဘတ်သည် ‘တေ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) သခေ။ ဤအစပြုခြင်းသည် အမြဲဖြစ်ခြင်း အကျိုးရှိ၏။

---

၁၅၉. နောနာသေသွိ.

၁၅၉. နော၊ နာ၊ သ ဝိဘတ်တို့၌ (သခါသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည်) ဣ ဖြစ်၏။ (နောနာသေသုဣသုတ်)

---

သခဿ ဣ ဟောတိ နောနာသေသု, သခိနော, သခိနာ, သခိဿ.

နော၊ နာ၊ သ ဝိဘတ်တို့၌ သခါသဒ္ဒါ၏ (အဆုံးအက္ခရာကို) ‘ဣ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) သခိနော၊ သခိနာ၊ သခိဿ။

---

၁၆၀. သ္မာနံသု ဝါ.

၁၆၀. သ္မာ၊ နံ၊ သု ဝိဘတ်တို့၌ (ဣအပြုသည်) ဝါ ဖြစ်၏။ (သ္မာနံသု ဝါသုတ်)

---

သခဿ ဣ ဝါ ဟောတိ သ္မာနံသု, သခိသ္မာ သခသ္မာ, သခီနံ သခါနံ.

သ္မာ၊ နံ၊ သု ဝိဘတ်တို့၌ သခါသဒ္ဒါ၏ (အဆုံးအက္ခရာကို) ‘ဣ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) သခိသ္မာ၊ သခသ္မာ၊ သခီနံ၊ သခါနံ။

---

၁၆၁. ယောသွံဟိသု စာရင.

၁၆၁. ယို၊ သု၊ အံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း၊ သ္မာ၊ နံ ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း (သခါသဒ္ဒါသည်) အာရ ဖြစ်၏။ (ယောသွံဟိသု စာရဏသုတ်)

---

သခဿ အာရင ဝါ ဟောတိ ယောသွံဟိသု သ္မာနံသု စ, သခါရော သခါယော, သခါရေသု သခေသု, သခါရံ သခံ, သခါရေဟိ သခေဟိ, သခါရာ သခါ, သခသ္မာ, သခါရာနံ သခါနံ.

ယို၊ သု၊ အံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း၊ သ္မာ၊ နံ ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း သခါသဒ္ဒါ၏ (အဆုံးအက္ခရာကို) ‘အာရ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) သခါရော၊ သခါယော၊ သခါရေသု၊ သခေသု၊ သခါရံ၊ သခံ၊ သခါရေဟိ၊ သခေဟိ၊ သခါရာ၊ သခါ၊ သခသ္မာ၊ သခါရာနံ၊ သခါနံ။

---

၁၆၂. လ္ထုပိတာဒီနမသေ.

၁၆၂. လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့နှင့် ပိတာအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ (အာရအပြုသည်) သဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော ဝိဘတ်တို့၌ ဖြစ်၏။ (လတုပိတာဒီနမသေသုတ်)

---

လ္တုပ္ပစ္စယန္တာနံ [Pg.104] ပိတာဒီနံ စ အာရင ဟောတီ သတော-ညတြ, ကတ္တာရော, ပိတရော, ကတ္တာရံ, ပိတရံ, ကတ္တာရာ, ပိတရာ, ကတ္တရိ, ပိတရိ, အသေတိ ကိံ? ကတ္တုနော, ပိတုနော.

လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့နှင့် ပိတာအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ ‘အာရ’ အပြုသည် ‘သ’ ဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော ဝိဘတ်တို့၌ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ကတ္တာရော၊ ပိတရော၊ ကတ္တာရံ၊ ပိတရံ၊ ကတ္တာရာ၊ ပိတရာ၊ ကတ္တရိ၊ ပိတရိ။ ‘အသေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကတ္တုနော၊ ပိတုနော (ဟူသော ပုံစံတို့၌ အာရအပြု မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏)။

---

၁၆၃. နမှိ ဝါ.

၁၆၃. နံဝိဘတ်၌ (အာနအပြုသည်) ဝါ ဖြစ်၏။ (နမှိ ဝါသုတ်)

---

နမှိ လ္တုပိတာဒီနုမာနင ဝါ ဟောတိ, ကတ္တာရာနံ ကတ္တူနံ, ဒိတရာနံ ပိတုန္နံ.

နံဝိဘတ်၌ လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့နှင့် ပိတာအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ (အဆုံးအက္ခရာကို) ‘အာန’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ကတ္တာရာနံ၊ ကတ္တုနံ၊ ဒိတရာနံ၊ ပိတုန္နံ။

---

၁၆၄. အာ.

၁၆၄. နံဝိဘတ်၌ ‘အာ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (အာသုတ်)

---

နမှိ လ္တုပိတာဒီနမာ ဝါ ဟောတီ, ကတ္တာနံ ကတ္တူနံ, ပီတာနံ ပိတုန္နံ.

နံဝိဘတ်၌ လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့နှင့် ပိတာအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ (အဆုံးအက္ခရာကို) ‘အာ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ကတ္တာနံ၊ ကတ္တုနံ၊ ပီတာနံ၊ ပိတုန္နံ။

---

၁၆၅. သလောပေါ.

၁၆၅. သဝိဘတ်ကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။ (သလောပေါသုတ်)

---

လ္တုပိတာဒိဟိ သဿ လောပေါ ဝါ ဟောတိ, ကတ္ထု ကတ္ထုနော, သကမန္တာတု သကမန္ဓာတုနော, ပီတု ပိတုနော.

လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့နှင့် ပိတာအစရှိသည်တို့မှ ‘သ’ ဝိဘတ်၏ ချေခြင်းသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ကတ္တု၊ ကတ္တုနော၊ သကမန္ဓာတု၊ သကမန္ဓာတုနော၊ ပိတု၊ ပိတုနော။

---

၁၆၆. သုဟိသွာရင္.

၁၆၆. သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ ‘အာရ’ အပြု ဖြစ်၏။ (သုဟိသွာရံသုတ်)

---

သုဟိသု လ္တုပိတာဒီနမာရင ဝါ ဟောတိ, ကတ္တာရေသု ကတ္တူသု, ပိတရေသု ပိတူသု, ကတ္တာရေဟိ ကတ္တူဟိ, ပိတရေဟိ ပီတူဟီ.

သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ လတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့နှင့် ပိတာအစရှိသည်တို့၏ (အဆုံးအက္ခရာကို) ‘အာရ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ကတ္တာရေသု၊ ကတ္တူသု၊ ပိတရေသု၊ ပိတူသု၊ ကတ္တာရေဟိ၊ ကတ္တူဟိ၊ ပိတရေဟိ၊ ပိတူဟိ။

---

၁၆၇. နဇ္ဇာယောသ္မာမ.

၁၆၇. နဒီသဒ္ဒါမှ ယိုဝိဘတ်သည် အာမ ဖြစ်၏။ (နဇ္ဇာယောသ္မာမသုတ်)

---

ယောသု နဒိသဒ္ဒဿ အာမ ဝါ ဟောတိ, နဇ္ဇာယော နဒိယော.

ယိုဝိဘတ်တို့၌ နဒီသဒ္ဒါ၏ (ယိုဝိဘတ်သည်) ‘အာမ’ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) နဇ္ဇာယော၊ နဒိယော။

---

၁၆၈. ဋိ ကတိမှာ.

၁၆၈. ကတိသဒ္ဒါမှ (ယိုဝိဘတ်တို့သည်) တိ ဖြစ်ကုန်၏။ (တိ ကတိမှာသုတ်)

---

ကတိမှာ ဓယာနံ ဋိ ဟောတိ, ကတိ တိဋ္ဌန္တိ, ကတိ ပဿ.

ကတိသဒ္ဒါမှ ယိုဝိဘတ်တို့သည် ‘တိ’ (ဣ) ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) ကတိ တိဋ္ဌန္တိ၊ ကတိ ပဿ။

---

၁၆၉. ဋ ပဉ္စာဒီဟိ စုဒ္ဒသဟိ.

၁၆၉. ပဉ္စအစရှိသော တစ်ဆယ့်လေးခုသော (သင်္ချာ) တို့မှ (ယိုဝိဘတ်တို့သည်) တ ဖြစ်ကုန်၏။ (တ ပဉ္စာဒီဟိ စုဒ္ဒသဟိသုတ်)

---

ပဉ္စာဒီဟိ [Pg.105] စုဒ္ဒသဟိ သံချာဟိ ယောနံ ဋော ဟောတိ ပဉ္စ, ပဉ္စ, ဧဝံ ယာဝ အဋ္ဌာရသာ. ပဉ္စာဒီဟီတိ ကိံ? ဒွေ, တယော, စတ္တာရော, စုဒ္ဓသဟီတိ ကိံ? ဒွေ ဝိသတိယော.

ပဉ္စအစရှိသော တစ်ဆယ့်လေးခုသော သင်္ချာတို့မှ ယိုဝိဘတ်တို့သည် ‘တ’ (ချေခြင်း) ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) ပဉ္စ၊ ပဉ္စ။ ဤနည်းအတိုင်း တစ်ဆယ့်ရှစ် (အဋ္ဌာရသ) အထိ ဖြစ်၏။ ‘ပဉ္စအစရှိသော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒွေ၊ တယော၊ စတ္တာရော (ဟူသော ပုံစံတို့၌ ယိုဝိဘတ် မချေရန် ဖြစ်၏)။ ‘တစ်ဆယ့်လေးခုသော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒွေးဝီသတိယော (ဟူသော ပုံစံတို့၌ ယိုဝိဘတ် မချေရန် ဖြစ်၏)။

---

၁၇၀. ဥဘဂေါဟိ ဋော.

၁၇၀. ဥဘ၊ ဂေါ သဒ္ဒါတို့မှ (ယိုဝိဘတ်တို့သည်) တော ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥဘဂေါဟိ တောသုတ်)

---

ဥဘဂေါဟိ ယောနံ ဋော ဟောတိ, ဥဘော, ဥဘော, ဂါဝေါ, ဂါဝေါ, ကထံ ‘ဣမေကရတ္ထိံ ဥဘယော ဝသာမာ’တိ? ဋောမှိ ယကာရာဂမော.

ဥဘ၊ ဂေါ သဒ္ဒါတို့မှ ယိုဝိဘတ်တို့သည် ‘တော’ (ဩ) ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) ဥဘော၊ ဥဘော၊ ဂါဝေါ၊ ဂါဝေါ။ ‘ဣမေကရတ္ထိံ ဥဘယော ဝသာမ’ ဟူသော ပုံစံသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း? တော အပြု၌ ယကာရလာဘ် (ယအက္ခရာလာခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၁၇၁. အာရင သ္မာ.

၁၇၁. အာရ အပြုမှ (ယိုဝိဘတ်တို့သည်) တော ဖြစ်ကုန်၏။ (အာရဏ သ္မာသုတ်)

---

အာရဝါဒေသတော ယောနံ ဋော ဟောတိ, သခါရော, ကတ္တာရော, ပိတရော.

အာရ အပြုမှ ယိုဝိဘတ်တို့သည် ‘တော’ (ဩ) ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) သခါရော၊ ကတ္တာရော၊ ပိတရော။

---

၁၇၂. ဋောဋေ ဝါ.

၁၇၂. တော၊ တေ တို့သည် ဝါ ဖြစ်ကုန်၏။ (တောတေ ဝါသုတ်)

---

အာရဝါဒေသမှာ ယောနံ ဋောဋေ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, သခါရော, သခါရေ သခါယော, ဋောဂ္ဂဟဏံ လာဃဝတ္ထံ.

အာရ အပြုမှ ယိုဝိဘတ်တို့သည် ‘တော’ ‘တေ’ တို့ အစဉ်အတိုင်း ဝါ ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) သခါရော၊ သခါရေ၊ သခါယော။ ‘တော’ ဟု ဂြဟဏ် ပြုခြင်းသည် လဟု (ရွတ်ဖတ်ရ လွယ်ကူခြင်း) အကျိုးရှိ၏။

---

၁၇၃. ဋာ နာသ္မာနံ.

၁၇၃. နာ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့သည် တာ ဖြစ်ကုန်၏။ (တာ နာသ္မာနံသုတ်)

---

အာရဝါဒေသမှာ နာသ္မာနံ ဋာ ဟောတိ, ကတ္တာရာ, ကတ္တရာ. ကူစိ ဝါ ဟောတိ ဗယုလာဓိကာရာ, ဧတာဒိသာ သခါရမှာ.

အာရ အပြုမှ နာ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့သည် ‘တာ’ (အာ) ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) ကတ္တာရာ၊ ကတ္တရာ။ ဗဟုလ အာဏာကြောင့် အချို့သော နေရာတို့၌ ဝါ ဖြစ်၏။ သခါသဒ္ဒါမှ ဤသို့သော ပုံစံမျိုး ဖြစ်၏။

---

၁၇၄. ဋိ သ္မိနော.

၁၇၄. သမိန်ဝိဘတ်သည် တိ ဖြစ်၏။ (တိ သ္မိနောသုတ်)

---

အာရဝါဒေသမှာ သ္မိနော ဋိ ဟောတိ, ကတ္တရိ, ဝိတရိ.

အာရ အပြုမှ သမိန်ဝိဘတ်သည် ‘တိ’ (ဣ) ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ကတ္တရိ၊ ဝိတရိ။

---

၁၇၅. ဒိဝါဒိတော.

၁၇၅. ဒိဝုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ (သမိန်ဝိဘတ်သည် တိ ဖြစ်၏)။ (ဒိဝါဒိတောသုတ်)

---

ဒိဝါဒီဟိ [Pg.106] နာမေဟိ သ္မိနော ဋိ ဟောတိ, ဒိဝိ, ဘုဝိ. နိစ္စံ ဝကာရာဂမော.

ဒိဝုအစရှိသော နာမ်တို့မှ သမိန်ဝိဘတ်သည် ‘တိ’ (ဣ) ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ဒိဝိ၊ ဘုဝိ။ ဝကာရလာဘ်သည် အမြဲဖြစ်၏။

---

၁၇၆. ရဿာရင.

၁၇၆. ရဿာရၚ်သုတ်။

---

သ္မိမှိ အာရော ရဿော ဟောတိ, ကတ္တရိ, နတ္တရိ.

သ္မိံဝိဘတ်၌ (ကတ္တု၊ နတ္တု သဒ္ဒါတို့၏) ‘အာရ’ အပြုသည် ရဿဖြစ်၏၊ ကတ္တရိ၊ နတ္တရိ။

---

၁၇၇. ပိတာဒီနမနတွာဒီနံ.

၁၇၇. ပိတာဒီနမနတွာဒီနံသုတ်။

---

နတွာဒိဝဇ္ဇိတာနံ ပိတာဒီနမာရော ရဿော ဟောတိ သဗ္ဗာသု ဝိဘတ္တီသု, ပိတရော, ပိတရံ, အနုတွာဒီနန္တိ ကိံ? နတ္တာရော.

နတ္တုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ကို ကြဉ်းအပ်ကုန်သော ပိတုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ ‘အာရ’ အပြုသည် အလုံးစုံသော ဝိဘတ်တို့၌ ရဿဖြစ်၏၊ ပိတရော၊ ပိတရံ။ ‘အနတွာဒီနံ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? နတ္တာရော။

---

၁၇၈. ယုဝါဒီနံ သုဟိသွာနင.

၁၇၈. ယုဝါဒီနံ သုဟိသွာနၚ်သုတ်။

---

သုဟိသု ယုဝါဒီနံ အာနင ဟောတိ, ယုဝါနေသု, ယုဝါနေဟိ.

သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ ယုဝအစရှိသော သဒ္ဒါတို့အား ‘အာနၚ်’ အပြုဖြစ်၏၊ ယုဝါနေသု၊ ယုဝါနေဟိ။

---

၁၇၉. နောနာနေသွာ.

၁၇၉. နောနာနေသွာသုတ်။

---

ဧသု ယုဝါဒီနမာ ဟောတိ, ယုဝါနော, ယုဝါနာ, ယုဝါနေ.

ဤ (နော၊ နာ၊ နေ) ဝိဘတ်တို့၌ ယုဝအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ (အဆုံးအက္ခရာသည်) ‘အာ’ ဖြစ်၏၊ ယုဝါနော၊ ယုဝါနာ၊ ယုဝါနေ။

---

၁၈၀. သ္မာသ္မိန္နံ နာနေ.

၁၈၀. သ္မာသ္မိန္နံ နာနေသုတ်။

---

ယုဝါဒီဟိ သ္မာသ္မိန္နံ နာနေ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, ယုဝါနာ, ယုဝါနေ.

ယုဝအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ထက် (ပရဖြစ်ကုန်သော) သ္မာ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့အား အစဉ်အတိုင်း ‘နာ’ ‘နေ’ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ယုဝါနာ၊ ယုဝါနေ။

---

၁၈၁. ယောနံ နောနေ ဝါ.

၁၈၁. ယောနံ နောနေ ဝါသုတ်။

---

ယုဝါဒီဟိ ယောနံ နောနေ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, ယုဝါနော, ယုဝါနေ, ဝါတိ ကိံ? ယုဝေ ပဿ, နောဂ္ဂဟဏံ လာဃဝတ္ထံ.

ယုဝအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ထက် (ပရဖြစ်ကုန်သော) ယောဝိဘတ်တို့အား ‘နော’ ‘နေ’ တို့သည် အစဉ်အတိုင်း အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏၊ ယုဝါနော၊ ယုဝါနေ။ ‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ယုဝေ ပဿ။ ‘န’အက္ခရာကို ယူခြင်းသည် လာဃဝတ္ထ (ပေါ့ပါးလွယ်ကူစေရန်) အကျိုးငှာတည်း။

---

၁၈၂. ဣတော ညတ္ထေ ပုမေ.

၁၈၂. ဣတောညတ္ထေ ပုမေသုတ်။

---

အညပဒတ္ထေ [Pg.107] ဝတ္တမာနာ ဣကာရန္တတော နာမသ္မာ ယောနံ နောနေ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ ပုလ္လိင်္ဂေ, တောမရင်္ကုသပါဏိနော, တောမရင်္ကုသပါဏိနေ, ဝါတွေဝ? တောမရင်္ကုသပါဏယော, အညတ္ထေတိ ကိံ? ပါဏယော.

အခြားပုဒ်၏ အနက်၌ ဖြစ်သော၊ ဣကာရန္တရှိသော နာမ်သဒ္ဒါထက် (ပရဖြစ်ကုန်သော) ယောဝိဘတ်တို့အား ပုလ္လိင်၌ ‘နော’ ‘နေ’ တို့သည် အစဉ်အတိုင်း အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏၊ တောမရၚ္ကုသပါဏိနော၊ တောမရၚ္ကုသပါဏိနေ။ ‘ဝါ’ ဟု ဆက်၍ လိုက်သဖြင့်သာလျှင် တောမရၚ္ကုသပါဏယော။ ‘အညတ္ထေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပါဏယော။

---

၁၈၃. နေ သ္မိနော ကွစိ.

၁၈၃. နေ သ္မိနော ကွာစိသုတ်။

---

အညပဒတ္ထေ ဝတ္ထမာနာ ဣကာရန္တတော နာမသ္မာ သ္မိနော နေ ဟောတိ ဝါ ကွစိ ပုလ္လိင်္ဂေ, ကတညုမှိ စ ပေါသမှိ, သီလဝန္တေ အရိယ ဝုတ္တိနေ, ဝါတွေဝ? အရိယဝုတ္တိမှိ, ပုမေတွေဝ? အရိယဝုတ္တိယာ.

အခြားပုဒ်၏ အနက်၌ ဖြစ်သော၊ ဣကာရန္တရှိသော နာမ်သဒ္ဒါထက် (ပရဖြစ်သော) သ္မိံဝိဘတ်အား ပုလ္လိင်၌ ‘နေ’ အပြုသည် အချို့သော အရပ်၌ အလိုအလျောက် ဖြစ်၏၊ ကတညုမှိ စ ပေါသမှိ၊ သီလဝန္တေ အရိယဝုတ္တိနေ။ ‘ဝါ’ ဟု ဆက်၍ လိုက်သဖြင့်သာလျှင် အရိယဝုတ္တိမှိ။ ‘ပုမေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အရိယဝုတ္တိယာ။

---

၁၈၄. ပုမာ.

၁၈၄. ပုမာသုတ်။

---

ပုမသဒ္ဒတော သ္မိနော ယံ ဝုတ္တံ, တံ ဝါ ဟောတိ, ပုမာနေ ပုမေ.

ပုမသဒ္ဒါထက် (ပရဖြစ်သော) သ္မိံဝိဘတ်အား (ရှေ့သုတ်တို့၌) ဆိုအပ်ပြီးသော အပြုသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏၊ ပုမာနေ၊ ပုမေ။

---

၁၈၅. နာမှိ.

၁၈၅. နာမှိသုတ်။

---

ပုမဿ နာမှိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ ဝါ ဟောတိ, ပုမာနာ ပုမေန.

ပုမသဒ္ဒါအား နာဝိဘတ်၌ (ရှေ့၌) ဆိုအပ်ပြီးသော အပြုသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏၊ ပုမာနာ၊ ပုမေန။

---

၁၈၆. သုမှာ စ.

၁၈၆. သုမှာ စသုတ်။

---

ပုမဿ သုမှိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ အာ စ ဝါ ဟောတိ, ပုမာနေသု, ပုမာသု ပုမေသုံ.

ပုမသဒ္ဒါအား သုဝိဘတ်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြုသည်လည်းကောင်း၊ ‘အာ’ အပြုသည်လည်းကောင်း အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏၊ ပုမာနေသု၊ ပုမာသု၊ ပုမေသုံ။

---

၁၈၇. ဂဿံ.

၁၈၇. ဂဿံသုတ်။

---

ပုမသဒ္ဒတော ဂဿ အံ ဝါ ဟောတိ, ဘော ပုမံ ဘော ပုမ, ဘော ဣတ္တိပုမံ ဘော ဣတ္ထိပုမ.

ပုမသဒ္ဒါထက် (ပရဖြစ်သော) ဂဝိဘတ်အား ‘အံ’ အပြုသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏၊ ဘော ပုမံ၊ ဘော ပုမ၊ ဘော ဣတ္ထိပုမံ၊ ဘော ဣတ္ထိပုမ။

---

၁၈၈. သာဿံသေ စာနင.

၁၈၈. သာဿံသေ စာနၚ်သုတ်။

---

သာသဒ္ဒဿ [Pg.108] အာနင ဟောတိ အံသေ ဂေ စ, သာနံ, သာနဿ, စဘာ သာန.

သာသဒ္ဒါ၏ ‘အာနၚ်’ အပြုသည် ‘အံသ’ဝိဘတ်၌လည်းကောင်း၊ ‘ဂ’ဝိဘတ်၌လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ သာနံ၊ သာနဿ။ ‘စ’သဒ္ဒါကြောင့် သာန။

---

၁၈၉. ဝတ္တဟာ သနံနံ နောနာနံ.

၁၈၉. ဝတ္တဟာ သနံနံ နောနာနံသုတ်။

---

ဝတ္တဟာ သနံနံ နောနာနံ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, ဝတ္တဟာနော, ဝတ္တဟာနာနံ.

ဝတ္တဟသဒ္ဒါထက် (ပရဖြစ်ကုန်သော) သ၊ နံ ဝိဘတ်တို့အား ‘နော’ ‘နာနံ’ အပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ဝတ္တဟာနော၊ ဝတ္တဟာနာနံ။

---

၁၉၀. ဗြဟ္မဿု ဝါ.

၁၉၀. ဗြဟ္မဿု ဝါသုတ်။

---

ဗြဟ္မဿ ဥ ဝါ ဟောတိ သနံသု, ဗြဟ္မုနော ဗြဟ္မဿ, ဗြဟ္မူနံ ဗြဟ္မာနံ.

ဗြဟ္မာသဒ္ဒါ၏ (အဆုံးအက္ခရာအား) ‘ဥ’ အပြုသည် သ၊ နံ၊ သု ဝိဘတ်တို့၌ အလိုအလျောက် ဖြစ်၏၊ ဗြဟ္မုနော၊ ဗြဟ္မဿ၊ ဗြဟ္မူနံ၊ ဗြဟ္မာနံ။

---

၁၉၁. နာမှိ.

၁၉၁. နာမှိသုတ်။

---

ဗြဟ္မဿ ဥ ဟောတိ နာမှိ, ဗြဟ္မုနာ.

ဗြဟ္မာသဒ္ဒါ၏ (အဆုံးအက္ခရာအား) ‘ဥ’ အပြုသည် နာဝိဘတ်၌ ဖြစ်၏၊ ဗြဟ္မုနာ။

---

၁၉၂. ပုမကမ္မထာမဒ္ဓါနံ ဝါ သသ္မာသု စ.

၁၉၂. ပုမကမ္မထာမဒ္ဓာနံ ဝါ သသ္မာသု စသုတ်။

---

ပုမာဒိနမု ဟောတိ ဝါ သသ္မာသု နာမှိ စ, ပုမုနော ပုမဿ, ပုမုနာ ပုမာနာ, ပုမုနာ ပုမာနာ, ကမ္မုနော ကမ္မဿ, ကမ္မုနာ ကမ္မသ္မာ, ကမ္မုနာ ကမ္မနာ, ထာမုနော ထာမဿ, ထာမုနာ ထာမသ္မာ, ထာမုနာ ထာမေန, အဒ္ဓုနော အဒ္ဓဿ, အဒ္ဓုနာ အဒ္ဓသ္မာ, အဒ္ဓုနာ အဒ္ဓနာ.

ပုမအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ (အဆုံးအက္ခရာအား) ‘ဥ’ အပြုသည် သ၊ သ္မာ၊ သု ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း၊ နာဝိဘတ်၌လည်းကောင်း အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ပုမုနော၊ ပုမဿ။ ပုမုနာ၊ ပုမာနာ။ ပုမုနာ၊ ပုမာနာ။ ကမ္မုနော၊ ကမ္မဿ။ ကမ္မုနာ၊ ကမ္မသ္မာ။ ကမ္မုနာ၊ ကမ္မနာ။ ထာမုနော၊ ထာမဿ။ ထာမုနာ၊ ထာမသ္မာ။ ထာမုနာ၊ ထာမေန။ အဒ္ဓုနော၊ အဒ္ဓဿ။ အဒ္ဓုနာ၊ အဒ္ဓသ္မာ။ အဒ္ဓုနာ၊ အဒ္ဓနာ။

---

၁၉၃. ယုဝါ သဿိနော.

၁၉၃. ယုဝါ သဿိနောသုတ်။

---

ယုဝါ သဿ ဝါ ဣနော ဟောတိ, ယုဝိနော ယုဝဿ.

ယုဝသဒ္ဒါ၏ သဝိဘတ်၌ ‘ဣနော’ အပြုသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏၊ ယုဝိနော၊ ယုဝဿ။

---

၁၉၄. နော-တ္တာတုမာ.

၁၉၄. နော-တ္တာတုမာသုတ်။

---

အတ္တာတုမေဟိ [Pg.109] သဿ နော ဟောတိ ဝါ, အတ္တနော အတ္တဿ, အာတုမနော အာတုမဿ.

အတ္တ၊ အာတုမ သဒ္ဒါတို့ထက် (ပရဖြစ်သော) သဝိဘတ်အား ‘နော’ အပြုသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏၊ အတ္တနော၊ အတ္တဿ၊ အာတုမနော၊ အာတုမဿ။

---

၁၉၅. သုဟီသု နက.

၁၉၅. သုဟီသု နကသုတ်။

---

အတ္တအာတုမာနံ သုဟိသု ဝါ နက ဟောတိ, အတ္တနေသု အတ္တေသု အာတုမနေသု အာတုမေသု, အတ္တနေဟိ အတ္တေဟိ အာတုမနေဟိ အာတုမေဟိ, ကထံ ‘ဝေရိနေသု’တိ? ‘နက’ ဣတိ ယောဂဝိဘာဂါ.

အတ္တ၊ အာတုမ သဒ္ဒါတို့၏ သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌ ‘နက’ အပြုသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏၊ အတ္တနေသု၊ အတ္တေသု၊ အာတုမနေသု၊ အာတုမေသု၊ အတ္တနေhi၊ အတ္တေဟိ၊ အာတုမနေဟိ၊ အာတုမေဟိ။ ‘ဝေရိနေသု’ ဟူသော ပုဒ်သည် အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း? ‘နက’ ဟူသော ပုဒ်ကို ယောဂဝိဘာဂ ပြုခြင်းကြောင့် ပြီး၏။

---

၁၉၆. သ္မာဿ နာ ဗြဟ္မာ စ.

၁၉၆. သ္မာဝိဘတ်၏ ‘နာ’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏၊ ဗြဟ္မသဒ္ဒါ၌လည်း ဖြစ်၏။

---

ဗြဟ္မာ အတ္တအာတုမေဟိ စ သွာဿ နာ ဟောတိ, ဗြဟ္မုနာ, အတ္တနာ, အာတုမနာ.

ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ အာတုမ သဒ္ဒါတို့နောက်မှလည်း သ္မာဝိဘတ်၏ ‘နာ’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) ဗြဟ္မုနာ၊ အတ္တနာ၊ အာတုမနာ။

---

၁၉၇. ဣမေတာနမေနာနွာဒေသေ ဒုတိယာယံ.

၁၉၇. အနွါဒေသ (နောက်ထပ်ညွှန်းဆိုခြင်း) အရာ၌ ဒုတိယါဝိဘတ်တွင် ဣမ၊ ဧတ သဒ္ဒါတို့၏ ‘ဧန’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။

---

ဣမဧတသဒ္ဒါနံ ကထိတာနုကထနဝိသယေ ဒုတိယာယမေနာဒေသော ဟောတိ, ဣမံ ဘိက္ခုံ ဝိနယမဇ္ဈာပယ, အထော ဧနံ ဓမ္မမဇ္ဈာပယ, ဣမေ ဘိက္ခူ ဝိနယမဇ္ဈာပယ, အထော ဧနေ ဓမ္မမဇ္ဈာပယ, ဧဝမေတဿ စ ယောဇနိယံ.

ပြောဆိုပြီးသည်ကို ထပ်မံပြောဆိုခြင်းအရာ၌ ဒုတိယါဝိဘတ်တွင် ဣမ၊ ဧတ သဒ္ဒါတို့၏ ‘ဧန’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) ဣမံ ဘိက္ခုံ ဝိနယမဇ္ဈာပယ၊ အထော ဧနံ ဓမ္မမဇ္ဈာပယ။ ဣမေ ဘိက္ခူ ဝိနယမဇ္ဈာပယ၊ အထော ဧနေ ဓမ္မမဇ္ဈာပယ။ ဤအတူပင် ဧတသဒ္ဒါ၌လည်း ယှဉ်စပ်အပ်၏။

---

၁၉၈. ကိဿ ကော သဗ္ဗာသု.

၁၉၈. ဝိဘတ်အားလုံးတို့၌ ‘ကိ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ကော’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။

---

သဗ္ဗာသု ဝိဘတ္တိသု ကိဿ ကော ဟောတိ, ကော, ဧက, ကာ, ကာယော, ကံ, ကာနိ, ကေနေစ္စာမိ.

ဝိဘတ်အားလုံးတို့၌ ‘ကိ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ကော’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) ကော၊ ဧက၊ ကာ၊ ကာယော၊ ကံ၊ ကာနိ၊ ကေန စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

---

၁၉၉. ကိ သသ္မိံသု ဝါနိတ္ထိယံ.

၁၉၉. ဣတ္ထိလိင်မဟုတ်သော လိင်၌ သ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့တွင် ‘ကိ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ကိ’ (သို့မဟုတ် က) အာဒေသသည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

---

အနိတ္ထိယံ [Pg.110] ကိဿ ကိ ဝါ ဟောတိ သသ္မိံသု, ကိဿ ကဿ, ကိသ္မိံ ကသ္မိံ, အနိတ္ထိယန္တိ ကိံ? ကဿာ, ကဿံ.

ဣတ္ထိလိင်မဟုတ်သော လိင်၌ သ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့တွင် ‘ကိ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ကိ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) ကိဿ၊ ကဿ၊ ကိသ္မိံ၊ ကသ္မိံ။ ‘ဣတ္ထိလိင်မဟုတ်သည်၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကဿာ၊ ကဿံ။

---

၂၀၀. ကိမံသိသု သဟ နပုံသကေ.

၂၀၀. နပုံသကလိင်၌ အံ၊ သိ ဝိဘတ်တို့နှင့်တကွ ‘ကိ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ကိံ’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။

---

အံသိသု သဟ တေဟိ ကိံသဒ္ဒဿ ကိံ ဟောတိ နပုံသကေ. ကိံ, ကိံ, နပုံသကေတိ ကိံ? ကော, ကံ.

အံ၊ သိ ဝိဘတ်တို့နှင့်တကွ ထိုဝိဘတ်တို့နှင့်အတူ နပုံသကလိင်၌ ‘ကိံ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ကိံ’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) ကိံ၊ ကိံ။ ‘နပုံသကလိင်၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကော၊ ကံ။

---

၂၀၁. ဣမဿိဒံ ဝါ.

၂၀၁. နပုံသကလိင်၌ အံ၊ သိ ဝိဘတ်တို့နှင့်တကွ ‘ဣမ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ဣဒံ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

အံသိသု သဟ တေတိ ဣမဿ ဣဒံ ဟောတိ ဝါ နပုံသကေ, ဣဒံ ဣမံ, ဣဒံ ဣမံ.

အံ၊ သိ ဝိဘတ်တို့နှင့်တကွ ထိုဝိဘတ်တို့နှင့်အတူ နပုံသကလိင်၌ ‘ဣမ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ဣဒံ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) ဣဒံ၊ ဣမံ၊ ဣဒံ၊ ဣမံ။

---

၂၀၂. အမုဿာဒုံ.

၂၀၂. နပုံသကလိင်၌ အံ၊ သိ ဝိဘတ်တို့နှင့်တကွ ‘အမု’ သဒ္ဒါ၏ ‘အဒုံ’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။

---

အံသိသု သဟ တေဟိ အမုဿ အဒုံ ဟောတိ ဝါ နပုံသကေ, အဒုံ အမုံ, အဒုံ အမုံ.

အံ၊ သိ ဝိဘတ်တို့နှင့်တကွ ထိုဝိဘတ်တို့နှင့်အတူ နပုံသကလိင်၌ ‘အမု’ သဒ္ဒါ၏ ‘အဒုံ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) အဒုံ၊ အမုံ၊ အဒုံ၊ အမုံ။

---

၂၀၃. သုမှာမုဿာသ္မာ.

၂၀၃. သုဝိဘတ်၌ ‘အမှ’ သဒ္ဒါ၏ ‘အသ္မာ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

အမှဿ အသ္မာ ဟောတိ ဝါ သုမှိ, ဘတ္တိရသ္မာသု ယာ တဝ, ဝါ တွေဝ? အမှေသု.

သုဝိဘတ်၌ ‘အမှ’ သဒ္ဒါ၏ ‘အသ္မာ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။ ‘ဘတ္တိရသ္မာသု ယာ တဝ’ (သင့်အား ဖြစ်သော ထိုဝိဘတ်ကြောင့်)။ ‘ဝါ’ ဟူသော အနုဝတ္တိကြောင့် အဘယ်နည်း။ အမှေသု။

---

၂၀၄. နံမှိ တိစတုန္နမိတ္ထိယံ တိဿစတဿာ.

၂၀၄. ဏံဝိဘတ်၌ ဣတ္ထိလိင်တွင် တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့၏ ‘တိဿ’၊ ‘စတဿ’ အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

နံမှိ တိစတုန္နံ တိဿစတဿာ ဟောန္တိ ဣတ္ထိယံ ယထာက္ကမံ, တိဿန္နံ စတဿန္နံ, ဣတ္ထိယန္တိ ကိံ? တိဏ္ဏံ စတုန္နံ.

ဏံဝိဘတ်၌ ဣတ္ထိလိင်တွင် တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့၏ ‘တိဿ’၊ ‘စတဿ’ အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ပုံစံ-) တိဿန္နံ၊ စတဿန္နံ။ ‘ဣတ္ထိလိင်၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တိဏ္ဏံ၊ စတုန္နံ။

---

၂၀၅. တိဿောစတဿော ယောမှိ သဝိဘတ္တီနံ.

၂၀၅. ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့၏ ‘တိဿော’၊ ‘စတဿော’ အာဒေသတို့သည် ဣတ္ထိလိင်၌ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဝိဘတ္တိသဟိတာနံ တိစတုန္နံ ယောမှိ တိဿော စတဿော ဟောန္တိ ဣတ္ထိယံ ယထာက္ကမံ, တိဿော စတဿော.

ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့၏ ‘တိဿော’၊ ‘စတဿော’ အာဒေသတို့သည် ဣတ္ထိလိင်၌ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ပုံစံ-) တိဿော၊ စတဿော။

---

၂၀၆. တီဏိစတ္တာရိ နပုံသကေ.

၂၀၆. နပုံသကလိင်၌ ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့၏ ‘တီးဏိ’၊ ‘စတ္တာရိ’ အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

ယောမှိ [Pg.111] သဝိဘတ္တီနံ တိစတုန္နံ ယထာက္ကမံ တီဏိစတ္တာရိ ဟောန္တိ နပုံသကေ, တီဏိ. စတ္တာရိ.

ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့၏ ‘တီးဏိ’၊ ‘စတ္တာရိ’ အာဒေသတို့သည် နပုံသကလိင်၌ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ပုံစံ-) တီးဏိ၊ စတ္တာရိ။

---

၂၀၇. ပုမေ တယော စတ္တာရော.

၂၀၇. ပုလ္လိင်၌ ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့၏ ‘တယော’၊ ‘စတ္တာရော’ အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

ယောမှိ သဝိဘတ္တီနံ တိစတုန္နံ တယောစတ္တာရော ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ ပုလ္လိင်္ဂေ, တယော, စတ္တာရော.

ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တိ၊ စတု သဒ္ဒါတို့၏ ‘တယော’၊ ‘စတ္တာရော’ အာဒေသတို့သည် ပုလ္လိင်၌ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ပုံစံ-) တယော၊ စတ္တာရော။

---

၂၀၈. စတုရော ဝါ စတုဿ.

၂၀၈. ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော စတုသဒ္ဒါ၏ ‘စတုရော’ အာဒေသသည် ပုလ္လိင်၌ ဝါ ဖြစ်၏။

---

စတုသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ ယောမှိ စတုရော ဝါ ဟောတိ ပုလ္လိင်္ဂေ, စတုရော ဇနာ သံဝိဓာယ, ကထံ ‘စတုရော နိမိတ္တေ နာဒ္ဒဿာသိ’န္တိ? လိင်္ဂဝိပလ္လာသာ.

ယောဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော စတုသဒ္ဒါ၏ ‘စတုရော’ အာဒေသသည် ပုလ္လိင်၌ ဝါ ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) စတုရော ဇနာ သံဝိဓာယ။ ‘စတုရော နိမိတ္တေ နာဒ္ဒဿာသိ’ ဟူ၍ အဘယ်ကြောင့် ဖြစ်သနည်း။ လိင်္ဂဝိပလ္လာသ (လိင်ဖောက်ပြန်ခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်သည်။

---

၂၀၉. မယမသ္မာမှဿ.

၂၀၉. ယောဝိဘတ်တို့၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှသဒ္ဒါ၏ ‘မယံ’၊ ‘အသ္မာ’ အာဒေသတို့သည် ဝါ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

ယောသွမှဿ သဝိဘတ္တိဿ မယမသ္မာ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, မယံ, အသ္မာ, အမှေ.

ယောဝိဘတ်တို့၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှသဒ္ဒါ၏ ‘မယံ’၊ ‘အသ္မာ’ အာဒေသတို့သည် ဝါ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ပုံစံ-) မယံ၊ အသ္မာ၊ အမှေ။

---

၂၁၀. နံသေသွသ္မာကံမမံ.

၂၁၀. ဏံ၊ သ ဝိဘတ်တို့၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှသဒ္ဒါ၏ ‘အသ္မာကံ’၊ ‘မမံ’ အာဒေသတို့သည် ဝါ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

နံသေသွမုဿ သဝိဘတ္တိဿ အသ္မာကံ မမံ ဟောန္တိ ဝါ ယထာက္ကမံ, အသ္မာကံ, အမှာကံ, မမံ မမ.

ဏံ၊ သ ဝိဘတ်တို့၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှသဒ္ဒါ၏ ‘အသ္မာကံ’၊ ‘မမံ’ အာဒေသတို့သည် ဝါ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ပုံစံ-) အသ္မာကံ၊ အမှာကံ၊ မမံ၊ မမ။

---

၂၁၁. သိမှ-ဟံ.

၂၁၁. သိဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှသဒ္ဒါ၏ ‘အဟံ’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။

---

သိမှိ အမှဿ သဝိဘတ္တိဿ အဟံ ဟောတိ, အဟံ.

သိဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှသဒ္ဒါ၏ ‘အဟံ’ အာဒေသသည် ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) အဟံ။

---

၂၁၂. တုမှဿ တုဝံတွမမှိ စ.

၂၁၂. အံဝိဘတ်နှင့် သိဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တုမှသဒ္ဒါ၏ ‘တုဝံ’၊ ‘တွံ’ အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

အံမှိ သိမှိ စ တုမှဿ သဝိဘတ္တိဿ တုဝံတွံ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, တုဝံ, တွံ.

အံဝိဘတ်၌လည်းကောင်း၊ သိဝိဘတ်၌လည်းကောင်း ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တုမှသဒ္ဒါ၏ ‘တုဝံ’၊ ‘တွံ’ အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ပုံစံ-) တုဝံ၊ တွံ။

---

၂၁၃. တယာတယီနံ တွ ဝါ တဿ.

၂၁၃. တုမှသဒ္ဒါ၏ ‘တယာ’၊ ‘တယိ’ တို့၌ တကာရ၏ ‘တွ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

တုမှဿ [Pg.112] တယာတယီနံ တကာရဿ တွ ဟောတိ ဝါ, တွယာ တယာ, တွယိ တယိ.

တုမှသဒ္ဒါ၏ ‘တယာ’၊ ‘တယိ’ တို့၌ တကာရ၏ ‘တွ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) တွယာ၊ တယာ၊ တွယိ၊ တယိ။

---

၂၁၄. သ္မာမှိ တွမှာ.

၂၁၄. သ္မာဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တုမှသဒ္ဒါ၏ ‘တွမှာ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

သွာမှိ တုမှဿ သဝိဘတ္တိဿ တွမှာ ဟောတိ ဝါ, ပတ္တာ နိဿံ သယံ တွမှာ, ဝါ တွေဝ? တွယာ.

သ္မာဝိဘတ်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော တုမှသဒ္ဒါ၏ ‘တွမှာ’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) ပတ္တာ နိဿံ သယံ တွမှာ။ ‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တွယာ။

---

၂၁၅. န္တန္တူနံန္တောယောမှီ ပဌမေ.

၂၁၅. ပထမယောဝိဘတ်၌ ‘န္တ’၊ ‘တု’ အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တော’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

ပဌမေ ယောမှိ န္တန္တူနံ သဝိဘတ္တီနံ န္တောဣစ္စာဒေသော ဝါ ဟောတိ, ဂစ္ဆန္တော, ဂစ္ဆန္တာ, ဂုဏဝန္တော ဂုဏဝန္တာ.

ပထမယောဝိဘတ်၌ ‘န္တ’၊ ‘တု’ အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တော’ အာဒေသသည် ဝါ ဖြစ်၏။ (ပုံစံ-) ဂစ္ဆန္တော၊ ဂစ္ဆန္တာ၊ ဂုဏဝန္တော၊ ဂုဏဝန္တာ။

---

၂၁၆. တံ နံမှိ.

၂၁၆. နံဝိဘတ်နှောင်းသော် 'တံ' အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

နံမှိ န္တန္တူနံ သဝိဘတ္ထီနံ တံ ဝါ ဟောတိ, ဂစ္ဆတံ ဂစ္ဆန္တာနံ, ဂုဏဝတံ ဂုဏဝန္တာနံ.

နံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ န္တုအဆုံးရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုအား 'တံ' အာဒေသသည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်၏၊ ဂစ္ဆတံ၊ ဂစ္ဆန္တာနံ၊ ဂုဏဝတံ၊ ဂုဏဝန္တာနံ။

---

၂၁၇. တောတာတိတာ သသ္မာသ္မိံနာသု.

၂၁၇. သ၊ သ္မာ၊ သ္မိံ၊ နာ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် 'တော၊ တာ၊ တိ၊ တာ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သာဒီသု န္တန္တူနံ သဝိဘတ္တီနံ တောတာတိတာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာက္ကမံ, ဂစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တဿ, ဂုဏဝတော ဂုဏဝန္တဿ, ဂစ္ဆတာ ဂစ္ဆန္တမှာ, ဂုဏဝတာ ဂုဏဝန္ထမှာ, ဂစ္ဆတိ ဂစ္ဆန္တေ, ဂုဏဝတိ ဂုဏဝန္တေ, ဂစ္ဆတာ ဂစ္ဆန္တေန, ဂုဏဝတာ ဂုဏဝန္တေန.

သ-အစရှိသော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ န္တုအဆုံးရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'တော၊ တာ၊ တိ၊ တာ' အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဂစ္ဆတော၊ ဂစ္ဆန္တဿ၊ ဂုဏဝတော၊ ဂုဏဝန္တဿ၊ ဂစ္ဆတာ၊ ဂစ္ဆန္တမှာ၊ ဂုဏဝတာ၊ ဂုဏဝန္တမှာ၊ ဂစ္ဆတိ၊ ဂစ္ဆန္တေ၊ ဂုဏဝတိ၊ ဂုဏဝန္တေ၊ ဂစ္ဆတာ၊ ဂစ္ဆန္တေန၊ ဂုဏဝတာ၊ ဂုဏဝန္တေန။

---

၂၁၈. ဋဋာအံ ဂေ.

၂၁၈. ဂေ (အာလပုဒ် သိဝိဘတ်) နှောင်းသော် 'ဋ၊ ဋာ၊ အံ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဂေ ပရေ န္တန္တူနံ သဝိဘတ္တီနံ ဋဋာအံ ဣစ္စာဒေသာ ဟောန္တိ, ဘော ဂစ္ဆ, ဘော ဂစ္ဆာ, ဘော ဂစ္ဆံ, တော ဂုဏဝ, ဘော ဂုဏဝါ, ဘော ဂုဏဝံ.

ဂေဝိဘတ်သည် နောက်၌ရှိသော် န္တုအဆုံးရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'ဋ၊ ဋာ၊ အံ' ဟူသော ဤအာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဘော ဂစ္ဆ၊ ဘော ဂစ္ဆာ၊ ဘော ဂစ္ဆံ၊ ဘော ဂုဏဝ၊ ဘော ဂုဏဝါ၊ ဘော ဂုဏဝံ။

---

၂၁၉. ယောမှိ ဒွိန္နံ ဒုဝေဒွေ.

၂၁၉. ယောဝိဘတ်နှောင်းသော် ဒွိသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုအား 'ဒုဝေ၊ ဒွေ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ယောမှီ [Pg.113] ဒွီဿ သဝိဘတ္တိဿ ဒုဝေဒွေ ဟောန္တိ ပစ္စေကံ, ဒုဝေ, ဒွေ.

ယောဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဒုဝေ၊ ဒွေ' အာဒေသတို့သည် တစ်ခုစီ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဒုဝေ၊ ဒွေ။

---

၂၂၀. ဒုဝိန္နံ နံမှိ ဝါ. နံမှိ ဒွိဿ သဝိဘတ္တိဿ ဒုဝိန္နံ ဟောတိ ဝါ, ဒုဝိန္နံ, ဒွိန္နံ.

၂၂၀. နံဝိဘတ်နှောင်းသော် 'ဒုဝိန္နံ' အာဒေသသည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်၏။ နံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဒုဝိန္နံ' အာဒေသသည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်၏၊ ဒုဝိန္နံ၊ ဒွိန္နံ။

---

၂၂၁. ရာဇဿ ရညံ. နံမှိ ရာဇဿ သဝိဘတ္တိဿ ရညံ ဟောတိ ဝါ, ရညံ ရာဇာနံ.

၂၂၁. နံဝိဘတ်နှောင်းသော် ရာဇသဒ္ဒါ၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုအား 'ရညံ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ နံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ရာဇသဒ္ဒါ၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုအား 'ရညံ' အာဒေသသည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်၏၊ ရညံ၊ ရာဇာနံ။

---

၂၂၂. နာသ္မာသု ရညာ. နာသ္မာသု ရာဇဿ သဝိဘတ္တိဿ ရညာ ဟောတိ, ရညာ ကတံ, ရညာ နိဿဋံ.

၂၂၂. နာ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် 'ရညာ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ နာ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ ရာဇသဒ္ဒါ၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုအား 'ရညာ' အာဒေသ ဖြစ်၏၊ ရညာ ကတံ၊ ရညာ နိဿဋံ။

---

၂၂၃. ရညော ရညဿ ရာဇိနော သေ. သေ ရာဇဿ သဝိဘတ္တိဿ ရညော ရညဿ ရာဇိနော ဟောန္တိ, ရညော, ရညဿ, ရာဇိနော.

၂၂၃. သဝိဘတ်နှောင်းသော် 'ရညော၊ ရညဿ၊ ရာဇိနော' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ရာဇသဒ္ဒါ၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုအား 'ရညော၊ ရညဿ၊ ရာဇိနော' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ရညော၊ ရညဿ၊ ရာဇိနော။

---

၂၂၄. သ္မိမှိ ရညေရာဇိနိ. သ္မိမှိ ရာဇဿ သဝိဘတ္တိဿ ရညေ ရာဇိနိ ဟောန္တိ, ရညေ, ရာဇိနိ.

၂၂၄. သ္မိံဝိဘတ်နှောင်းသော် 'ရညေ၊ ရာဇိနိ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သ္မိံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ရာဇသဒ္ဒါ၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုအား 'ရညေ၊ ရာဇိနိ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ရညေ၊ ရာဇိနိ။

---

၂၂၅. သမာသေ ဝါ. သမာသဝိသယေ ဧတေ အာဒေသာ ရာဇဿ ဝါ ဟောန္တိ, ကာသိရညာ ကာသိရာဇေန, ကာသိရညာ ကာသိရာဇသ္မာ, ကာသိရညော ကာသိရာဇဿ, ကာသိရညေ ကာသိရာဇေ.

၂၂၅. သမာသ်၌ ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ သမာသ်အရာ၌ ဤအာဒေသတို့သည် ရာဇသဒ္ဒါအား ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏၊ ကာသိရညာ၊ ကာသိရာဇေန၊ ကာသိရညာ၊ ကာသိရာဇသ္မာ၊ ကာသိရညော၊ ကာသိရာဇဿ၊ ကာသိရညေ၊ ကာသိရာဇေ။

---

၂၂၆. သ္မိမှိ တုမှာမှာနံ တယိမယိ. သ္မိမှိ တုမှအမုသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တယိမယိ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, တယိ, မယိ.

၂၂၆. သ္မိံဝိဘတ်နှောင်းသော် တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'တယိ၊ မယိ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သ္မိံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'တယိ၊ မယိ' အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏၊ တယိ၊ မယိ။

---

၂၂၇. အံမှိ တံ မံ တဝံ မမံ.

၂၂၇. အံဝိဘတ်နှောင်းသော် 'တံ၊ မံ၊ တဝံ၊ မမံ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အံမှိ [Pg.114] တုမှအမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တံ မံ တဝံ မမံ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, တံ, မံ, တဝံ, မမံ,

အံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'တံ၊ မံ၊ တဝံ၊ မမံ' အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏၊ တံ၊ မံ၊ တဝံ၊ မမံ။

---

၂၂၈. နာသ္မာသု တယာမယာ.

၂၂၈. နာ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် 'တယာ၊ မယာ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

နာသ္မာသု တုမှအမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တယာမယာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, တယာ ကတံ, မယာ ကတံ, တယာ နိဿဋံ, မယာ နိဿဋံ.

နာ၊ သ္မာ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'တယာ၊ မယာ' အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏၊ တယာ ကတံ၊ မယာ ကတံ၊ တယာ နိဿဋံ၊ မယာ နိဿဋံ။

---

၂၂၉. တဝ မမ တုယှံ မယှံ သေ.

၂၂၉. သဝိဘတ်နှောင်းသော် 'တဝ၊ မမ၊ တုယှံ၊ မယှံ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သေ တုမှအမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တဝ မမ တုယှံ မယှံ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, တဝ, တုယှံ, မမ, မယှံ.

သဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'တဝ၊ တုယှံ၊ မမ၊ မယှံ' အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏၊ တဝ၊ တုယှံ၊ မမ၊ မယှံ။

---

၂၃၀. ငံငါကံ နံမှိ.

၂၃၀. နံဝိဘတ်နှောင်းသော် 'နှံ၊ နှာကံ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

နံမှိ တုမှအမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ ငံငါကံ ဟောန္တိ ပစ္စေကံ, တုမှံ, တုမှာကံ, အမှံ, အမှာကံ, ယထာသင်္ချမတြ န ဝိဝစ္ဆတေ.

နံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'နှံ၊ နှာကံ' အာဒေသတို့သည် တစ်ခုစီ ဖြစ်ကုန်၏၊ တုမှံ၊ တုမှာကံ၊ အမှံ၊ အမှာကံ၊ ဤသုတ်၌ အစဉ်အတိုင်း အလိုရှိအပ်သည်မဟုတ်။

---

၂၃၁. ဒုတိယေ ယောမှိ ဝါ.

၂၃၁. ဒုတိယမြောက် ယောဝိဘတ်နှောင်းသော် 'နှံ၊ နှာကံ' အာဒေသတို့သည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

---

တုမှအမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ ပစ္စေကံ ငံငါကံ ဝါ ဟောန္တိ ယောမှိ ဒုတိယေ, တုမှံ, တုမှာကံ, တုမှေ, အမှံ, အမှာကံ, အမှေ.

ဒုတိယမြောက် ယောဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား တစ်ခုစီ 'နှံ၊ နှာကံ' အာဒေသတို့သည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏၊ တုမှံ၊ တုမှာကံ၊ တုမှေ၊ အမှံ၊ အမှာကံ၊ အမှေ။

---

၂၃၂. အပါဒါဒေါ ပဒတေကဝါကျေ.

၂၃၂. ဂါထာ၏အစ၌ မဟုတ်သည်လည်းဖြစ်၍၊ ပုဒ်၏နောက်၌လည်းဖြစ်၍၊ တစ်ခုတည်းသော ဝါကျ၌လည်း ဖြစ်သော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဣဒမဓိကတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဇ္ဇတေ-နေနတ္ထောတိ ပဒံ-သျာဒျန္တံ တျာဒျန္တံ စ, ပဒသမူဟော ဝါကျံ.

ဤသုတ်ကို အခွင့်ပြုအပ်သောသုတ် (အဓိကာရသုတ်) ဟု သိအပ်၏။ နက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဤပုဒ်ဖြင့် သိအပ်၏ဟူသော အနက်ကြောင့် 'ပုဒ်' မည်၏၊ ထိုပုဒ်သည် သိဝိဘတ်အဆုံးရှိသည်လည်းကောင်း၊ တိဝိဘတ်အဆုံးရှိသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ ပုဒ်တို့၏ အစုသည် 'ဝါကျ' မည်၏။

---

၂၃၃. ယောနံဟိသွပဉ္စမျာ ဝေါနော.

၂၃၃. ပဉ္စမီဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော ယော၊ နံ၊ ဟိ၊ သု ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် 'ဝေါ၊ နော' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အပဉ္စမိယာ [Pg.115] ယောနံဟိသွပါဒါဒေါ ဝတ္တမာနာနံ ပဒသ္မာ ပရေသံ ဧကဝါကျေ ဌိတာနံ တုမှာမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ ဝေါနော ဟောန္တိ ဝါ ယထာက္ကမံ, တိဋ္ဌထ ဝေါ, တိဋ္ဌထ တုမှေ, တိဋ္ဌာမ နော, တိဋ္ဌာမ မယံ, ပဿတိ ဝေါ, ပဿတိ တုမှေ, ပဿတိ နော, ပဿတိ အမှေ, ဒီယတေ ဝေါ, ဒီယတေ တုမှံ, ဒီယတေ နော, ဒီယတေ အမှံ, ဓနံ ဝေါ, ဓနံ တုမှံ, ဓနံ နော ဓနံ အမှံ, ကတံ ဝေါ, ကတံ တုမှေဟိ, ကတံ နော, ကတံ အမှေဟိ, အပဉ္စမျာတိ ကိံ? နိဿဋံ တုမှေဟိ, နိဿဋံ အမှေဟိ, အပါဒါဒေါတွေဝ? ‘ဗလဉ္စ ဘိက္ခူနမနုပ္ပဒိန္နံ, တုမှေဟိ ပုညံ ပသုတံ အနပ္ပကံ’, ပဒတောတွေဝ? တုမှေ တိဋ္ဌထ, ဧကဝါကျေတွေဝ? ဒေဝဒတ္တော တိဋ္ဌတိ ဂါမေ, တုမှေ တိဋ္ဌထ နဂရေ, သဝိဘတ္တီနံတွေဝ? အရဟတိ ဓမ္မော တုမှာဒိသာနံ, အရဟတိ ဓမ္မော အမှာဒိသာနံ.

ပဉ္စမီဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော ယော၊ နံ၊ ဟိ၊ သု ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ ဂါထာ၏အစ၌ မဟုတ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်သော၊ ပုဒ်၏နောက်၌ရှိကုန်သော၊ တစ်ခုတည်းသော ဝါကျ၌ တည်ကုန်သော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'ဝေါ၊ နော' အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏၊ တိဋ္ဌထ ဝေါ၊ တိဋ္ဌထ တုမှေ၊ တိဋ္ဌာမ နော၊ တိဋ္ဌာမ မယံ၊ ပဿတိ ဝေါ၊ ပဿတိ တုမှေ၊ ပဿတိ နော၊ ပဿတိ အမှေ၊ ဒီယတေ ဝေါ၊ ဒီယတေ တုမှံ၊ ဒီယတေ นော၊ ဒီယတေ အမှံ၊ ဓနံ ဝေါ၊ ဓနံ တုမှံ၊ ဓနံ နော၊ ဓနံ အမှံ၊ ကတံ ဝေါ၊ ကတံ တုမှေဟိ၊ ကတံ နော၊ ကတံ အမှေဟိ။ အပဉ္စမျာ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? နိဿဋံ တုမှေဟိ၊ နိဿဋံ အမှေဟိ။ အပါဒါဒေါ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'ဗလဉ္စ ဘိက္ခူနမနုပ္ပဒိန္နံ၊ တုမှေဟိ ပုညံ ပသုတံ အနပ္ပကံ'။ ပဒတော ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တုမှေ တိဋ္ဌထ။ ဧကဝါကျေ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒေဝဒတ္တော တိဋ္ဌတိ ဂါမေ၊ တုမှေ တိဋ္ဌထ နဂရေ။ သဝိဘတ္တီနံ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အရဟတိ ဓမ္မော တုမှာဒိသာနံ၊ အရဟတိ ဓမ္မော အမှာဒိသာနံ။

---

၂၃၄. တေမေ နာသေ.

၂၃၄. နာ၊ သ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် 'တေ၊ မေ' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

နာမှိ သေ စ အပါဒါဒေါ ဝတ္တမာနာနံ ပဒသ္မာ ပရေသံ ဧကဝါကျေ ဌိတာနံ တုမှာမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တေမေ ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, ကတံ တေ, ကတံ တယာ, ကတံ မေ, ကတံ မယာ, ဒီယတေ တေ, ဒီယတေ တဝ ဒီယတေ မေ, ဒီယတေ မမ, ဓနံ တေ, ဓနံ တဝ, ဓနံ မေ, ဓနံ မမ.

နာဝိဘတ်၊ သဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဂါထာ၏အစ၌ မဟုတ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်သော၊ ပုဒ်၏နောက်၌ရှိကုန်သော၊ တစ်ခုတည်းသော ဝါကျ၌ တည်ကုန်သော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွသော အစုတို့အား 'တေ၊ မေ' အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏၊ ကတံ တေ၊ ကတံ တယာ၊ ကတံ မေ၊ ကတံ မယာ၊ ဒီယတေ တေ၊ ဒီယတေ တဝ၊ ဒီယတေ မေ၊ ဒီယတေ မမ၊ ဓနံ တေ၊ ဓနံ တဝ၊ ဓနံ မေ၊ ဓနံ မမ။

---

၂၃၅. အနွာဒေသေ.

၂၃၅. အနွာဒေသ (တစ်ဖန်ပြန်၍ ဟောဆိုအပ်သောအရာ) ၌ (တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသတို့သည် အမြဲ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ကထိတာနုကထနဝိသယေ တုမှအမှ-သဒ္ဒါနမာဒေသာ နိစ္စံ ဘဝန္တိ ပုနဗ္ဗိဓာနာ, ဂါမော တုမှံ ပရိဂ္ဂဟော, အထော ဇနပဒေါ ဝေါ ပရိဂ္ဂဟော.

ပြောဆိုအပ်ပြီးသော စကားကို ထပ်မံ၍ ပြောဆိုခြင်းအရာ၌ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသတို့သည် တစ်ဖန် ပြန်လည်၍ ဝိဓိပြုခြင်းကြောင့် အမြဲ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဂါမော တုမှံ ပရိဂ္ဂဟော၊ အထော ဇနပဒေါ ဝေါ ပရိဂ္ဂဟော။

---

၂၃၆. သပုဗ္ဗာ ပဌမန္တာ ဝါ.

၂၃၆. ရှေ့၌ရှိသောပုဒ်နှင့်တကွဖြစ်၍ ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်၏နောက်၌ရှိကုန်သော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသတို့သည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဝိဇ္ဇမာနပုဗ္ဗသ္မာ [Pg.116] ပဌမန္တာ ပရေသံ တုမှအမှသဒ္ဒါနမာဒေသာ ဝါ ဟောန္တိ အနွာဒေသေပိ, ဂါမေ ပဋော တုမှာကံ, အထော နဂရေ ကမ္ဗလော ဝေါ, အထော နဂရေ ကမ္ဗလော တုမှာကံ, သပုဗ္ဗာတိ ကိံ? ပဋော တုမှာကံ, အထော ကမ္ဗလော ဝေါ, ပဌမန္တာတိ ကိ? ပဋော နာဂရေ တုမှာကံ, အထော ကမ္ဗလော ဂါမေ ဝေါ.

ထင်ရှားရှိသော ရှေ့ပုဒ်နှင့်တကွဖြစ်၍ ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်၏နောက်၌ရှိကုန်သော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသတို့သည် အနွာဒေသဖြစ်သော်လည်း ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဂါမေ ပဋော တုမှာကံ၊ အထော နဂရေ ကမ္ဗလော ဝေါ၊ အထော နဂရေ ကမ္ဗလော တုမှာကံ။ သပုဗ္ဗာ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပဋော တုမှာကံ၊ အထော ကမ္ဗလော ဝေါ။ ပဌမန္တာ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပဋော နာဂရေ တုမှာကံ၊ အထော ကမ္ဗလော ဂါမေ ဝေါ။

---

၂၃၇. န စ ဝါ ဟာ ဟေဝယောဂေ.

၂၃၇. စ၊ ဝါ၊ ဟာ၊ ဟ၊ ဧဝ သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်စပ်သောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသတို့သည် မဖြစ်ကုန်။

---

စာဒီဟိ ယောဂေ တုမှအမှသဒ္ဒါနမာဒေသာ န ဟောန္တိ, ဂါမော တဝ စ ပရိဂ္ဂဟော, မမ စ ပရိဂ္ဂဟော, ဂါမော တဝ ဝါ ပရိဂ္ဂဟော, မမ ဝါ ပရိဂ္ဂဟော, ဂါမော တဝ ဟ ပရိဂ္ဂဟော, မမ ဟ ပရိဂ္ဂဟော, ဂါမော တဝါဟ ပရိဂ္ဂဟော, မမာဟ ပရိဂ္ဂဟော, ဂါမော တဝေဝ ပရိဂ္ဂဟော, မမေဝ ပရိဂ္ဂဟော, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဥဒါဟရိတဗ္ဗံ, ယောဂေတိ ကိံ? ဂါမော စ တေ ပရိဂ္ဂဟော, နဂရဉ္စ မေ ပရိဂ္ဂဟော.

စ-အစရှိသော သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်စပ်သောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသတို့သည် မဖြစ်ကုန်၊ ဂါမော တဝ စ ပရိဂ္ဂဟော၊ မမ စ ပရိဂ္ဂဟော၊ ဂါမော တဝ ဝါ ပရိဂ္ဂဟော၊ မမ ဝါ ပရိဂ္ဂဟော၊ ဂါမော တဝ ဟ ပရိဂ္ဂဟော၊ မမ ဟ ပရိဂ္ဂဟော၊ ဂါမော တဝါဟ ပရိဂ္ဂဟော၊ မမာဟ ပရိဂ္ဂဟော၊ ဂါမော တဝေဝ ပရိဂ္ဂဟော၊ မမေဝ ပရိဂ္ဂဟော၊ ဤသို့ ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ ဥဒါဟရုဏ် ပြအပ်၏။ ယောဂေ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂါမော စ တေ ပရိဂ္ဂဟော၊ နဂရဉ္စ မေ ပရိဂ္ဂဟော။

---

၂၃၈. ဒဿနတ္ထေ နာလောစနေ.

၂၃၈. မျက်မှောက်ပြုခြင်းကို ကြဉ်၍ မြင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်စပ်သောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသတို့သည် မဖြစ်ကုန်။

---

ဒဿနတ္ထေသု အာလောစနဝဇ္ဇိတေသု ပယုဇ္ဇမာနေသု တုမှအမှသဒ္ဒါနမာဒေသာ န ဟောန္တိ, ဂါမော တုမှေ ဥဒ္ဒိဿာဂတော, ဂါမော အမှေ ဥဒ္ဒိဿာဂတော, အနာလောစနေတိ ကိံ? ဂါမော ဝေါ အာလောစေတိ, ဂါမော နော အာလောစေတိ.

မျက်မှောက်ပြုခြင်းကို ကြဉ်ကုန်သော မြင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့ကို သုံးစွဲအပ်သောအခါ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသတို့သည် မဖြစ်ကုန်၊ ဂါမော တုမှေ ဥဒ္ဒိဿာဂတော၊ ဂါမော အမှေ ဥဒ္ဒိဿာဂတော။ အနာလောစနေ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂါမော ဝေါ အာလောစေတိ၊ ဂါမော နော အာလောစေတိ။

---

၂၉၃. အာမန္တဏံ ပုဗ္ဗမသန္တံဝ. အာမန္တဏံ ပုဗ္ဗမဝိဇ္ဇမာနံ ဝိယ ဟောတိ တုမှာမှသဒ္ဒါနမာဒေသဝိသယေ, ဒေဝဒတ္တ တဝ ပရိဂ္ဂဟော, အာမန္တဏန္တိ ကိံ? ကမ္ဗလော တေ ပရိဂ္ဂဟော, ပုဗ္ဗမိတိ ကိံ? ‘မယေတံ သဗ္ဗမက္ခာတံ, တုမှာကံ ဒွိဇပုင်္ဂဝါ[Pg.117], ပရဿ ဟိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တေ ‘အပါဒါဒေါ’တိ ပဋိသေဓော န သိယာ. ဣဝါတိ ကိံ? သဝနံ ယထာ သိယာ.

၂၉၃. ရှေ့၌ရှိသော အာလပုဒ်သည် မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ အာဒေသပြုရာအရာ၌ ရှေ့၌ရှိသော အာလပုဒ်သည် မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏၊ ဒေဝဒတ္တ တဝ ပရိဂ္ဂဟော။ အာမန္တဏံ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကမ္ဗလော တေ ပရိဂ္ဂဟော။ ပုဗ္ဗံ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'မယေတံ သဗ္ဗမက္ခာတံ၊ တုမှာကံ ဒွိဇပုင်္ဂဝါ'၊ အကယ်၍ နောက်၌ရှိသော ထိုအာလပုဒ်အား မရှိသကဲ့သို့ မပြုပါက 'အပါဒါဒေါ' ဟူသော တားမြစ်ချက်သည် မဖြစ်ရာ။ ဣဝ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကြားနာခြင်းသည် ဖြစ်ရာသကဲ့သို့ ဖြစ်စေရန်တည်း။

---

၂၄၀. န သာမညဝစနမေကတ္ထေ.

၂၄၀. ဧကတ္ထ (အနက်တစ်ခုတည်းရှိသည်) ဖြစ်သော် သာမညဝစနသည် (မရှိသကဲ့သို့) မဖြစ်။

---

သမာနာဓိကရဏေ ပရတော သာမညဝစနမာမန္တဏမသန္တံ ဝိယ န ဟောတိ, မာဏဝက ဇဋိလက တေ ပရိဂ္ဂဟော. ပရဿာဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ ပုဗ္ဗရူပမုပါဒါယာဒေသော ဟောတိ, သာမညဝစနန္တိ ကိံ? ဒေဝဒတ္တ မာဏဝက တဝ ပရိဂ္ဂဟော, ဧကတ္ထေတိ ကိံ? ဒေဝဒတ္တ ယညဒတ္တ တုမှံ ပရိဂ္ဂဟော.

သမာနာဓိကရဏဖြစ်သော အခြားပုဒ်၏နောက်၌ သာမညဝစနဖြစ်သော အာမန္တနသည် မရှိသကဲ့သို့ မဖြစ်၊ “māṇavaka jaṭilaka te pariggaho” (လုလင် ဇဋိလ၊ သင်၏ သိမ်းဆည်းခြင်း)။ နောက်ပုဒ်သည် မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်သော်လည်း ရှေးရုပ်ကို အမှီပြု၍ အာဒေသဖြစ်၏။ “သာမညဝစန” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “Devadatta māṇavaka tava pariggaho” ဟူသော သာဓက၌ မရှိသကဲ့သို့ မဖြစ်စေရန်တည်း။ “ဧကတ္ထ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “Devadatta yaññadatta tumhaṃ pariggaho” (ဒေဝဒတ်၊ ယညဒတ်၊ သင်တို့၏ သိမ်းဆည်းခြင်း) ဟူသော သာဓက၌ မရှိသကဲ့သို့ မဖြစ်စေရန်တည်း။

---

၂၄၁. ဗဟူသု ဝါ.

၂၄၁. သို့မဟုတ် များစွာသော အနက်တို့၌။

---

ဗဟူသု ဝတ္တမာနမာမန္တဏံ သာမညဝစနမေကတ္ထေ အဝိဇ္ဇမာနံ ဝိယ ဝါ န ဟောတိ, ဗြာဟ္မဏာ ဂုဏဝန္တော တုမှာကံ ပရိဂ္ဂဟော, ဗြာဟ္မဏာ ဂုဏဝန္တော ဝေါ ပရိဂ္ဂဟော.

များစွာသော အနက်တို့၌ ဖြစ်သော သာမညဝစနဖြစ်သည့် အာမန္တနသည် အနက်တစ်ခုတည်းရှိသောအခါ မရှိသကဲ့သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် မဖြစ်၊ “brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho” (ဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော ပုဏ္ဏားတို့၊ သင်တို့၏ သိမ်းဆည်းခြင်း)၊ “brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho”။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ဝုတ္တိယံ

ဤသည်ကား မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း ဝုတ္တိ၌ (လာရှိသော စကားတည်း)။

---

သျာဒိကဏ္ဍော ဒုတိယော.

ဒုတိယမြောက် သျာဒိကဏ်းပြီး၏။

---

(၃) တတိယော ကဏ္ဍော (သမာသော)

(၃) တတိယကဏ်း (သမာသ်)။

---

၁. သျာဒိ သျာဒိနေကတ္ထံ.

၁. သျာဒိပုဒ်သည် သျာဒိပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်းရှိသည် (သမာသ်) ဖြစ်၏။

---

သျာဒျန္တံ သျာဒျန္တေန သဟေကတ္ထံ ဟောတီတိ ဣဒမဓိကတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သော စ ဘိန္နတ္ထာနမေကတ္ထီဘာဝေါ သမာသောတိ ဝုစ္စတေ.

သျာဒိဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်သည် သျာဒိဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်းရှိသည် ဖြစ်၏ဟူသော ဤအနက်ကို လိုက်ရာ (အဓိကာရ) ဟု သိအပ်၏။ ထိုသို့ ကွဲပြားသော အနက်ရှိသောပုဒ်တို့ တစ်ခုတည်းသော အနက်ရှိသော အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းကို “သမာသ်” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

---

၂. အသင်္ချံဝိဘတ္တိ သမ္ပတ္တိ သမီပ သာကလျာဘာဝ ယထာ ပစ္ဆာယုဂပဒတ္ထေ.

၂. ဝိဘတ်၊ သမ္ပတ္တိ၊ သမီပ၊ သာကလျ၊ အဘာဝ၊ ယထာ၊ ပစ္ဆာ၊ ယုဂပဒ အနက်တို့၌ ဖြစ်သော အသချင်္ယ (အဝျယီဘာဝ) သမာသ်ပုဒ်သည် (သျာဒိပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်း ဖြစ်၏)။

---

အသင်္ချံ[Pg.118], သျာဒျန္တံ ဝိဘတျာဒီနမတ္ထေ ဝတ္တမာနံ သျာဒျန္တေန သဟေကတ္ထံ ဘဝတိ, တတ္ထ ဝိဘတျတ္ထေ တာဝ ဣတ္ထီသု ကထာ ပဝတ္တာ အဓိတ္ထိ. သမ္ပတ္တိ ဒွိဓာ အတ္တသမ္ပတ္တိ သမိဒ္ဓိ စ, သမ္ပန္နံ ဗြဟ္မံ သဗြဟ္မံ လိစ္ဆဝီနံ, သမိဒ္ဓိ ဘိက္ခာနံ သုဘိက္ခံ. သမီပေ ကုမ္ဘဿ သမီပမုပကုမ္ဘံ. သာကလျေသတိဏမဇ္ဈောဟရတိ, သာဂျဓီတေ. အဘာဝေါ သမ္ဗန္ဓိဘေဒါ ဗဟုဝိဓော, တတြ ဣဒ္ဓါဘာဝေ-ဝိဂတာ ဣဒ္ဓိ သဒ္ဒိကာနံ ဒုဿဒ္ဒိကံ, အတ္ထာဘာဝေ-အဘာဝေါ မက္ခိကာနံ နိမ္မက္ခိကံ, အဟိက္ကမာဘာဝေ-အတိဂတာနိ တိဏာနိ နိတ္တိဏံ, သမ္ပတျာဘာဝေ-အတိဂတံ လဟုပါဝုရဏံ အတိလဟုပါဝုရဏံ, လဟုပါဝုရဏဿ နာယမုပဘောဂကာလောတိ အတ္ထော. ယထာ ဧတ္ထာ-နေကဝိဓော, တတြ ယောဂ္ဂတာယံ-အနုရူပံ သုရူပေါဝဟတိ, ဝိစ္ဆာယံ-အနွဒ္ဓမာသံ, အတ္ထာနတိဝတ္တိယံ-ယထာသတ္တိ, သဒိသတ္တေ, သဒိသော ကိခိယာ သကိခိ, အာနုပုဗ္ဗိယေ-အနုဇေဋ္ဌံ, ပစ္ဆာဒတ္ထေအနုရထံ, ယုဂပဒတ္ထေ-သစက္ကံ နိဓေဟိ.

အသချင်္ယ (ဝိဘတ်မပြောင်းလဲသော အဝျယ) ဖြစ်၍ ဝိဘတ်စသည်တို့၏ အနက်၌ ဖြစ်သော သျာဒိဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် သျာဒိပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်း ဖြစ်၏။ ထိုသမာသ်တို့တွင် ဝိဘတ်အနက်၌ကား- မိန်းမတို့၌ ဖြစ်သော စကားသည် “အဓိတ္ထိ” (adhitthi)။ သမ္ပတ္တိသည် အတ္တသမ္ပတ္တိနှင့် သမိဒ္ဓိ ဟု နှစ်ပါးရှိ၏။ ဗြဟ္မာ့ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည် “သဗြဟ္မ” (sabrahma) (လိစ္ဆဝီမင်းတို့၏ အတ္တသမ္ပတ္တိ)၊ ဆွမ်းအာဟာရ ပြည့်စုံကြွယ်ဝခြင်းသည် “သုဘိက္ခ” (subhikkha) (သမိဒ္ဓိအနက်)။ သမီပ (အနီး) အနက်၌ အိုး၏အနီးသည် “ဥပကုမ္ဘ” (upakumbha)။ သာကလျ (အကြွင်းမဲ့) အနက်၌ မြက်ပင်မှစ၍ မျိုချ၏ “သတိဏမဇ္ဈောဟရတိ” (satiṇamajjhoharati)၊ ကျမ်းစာအားလုံးကို သင်ယူပြီး၏ “သာဂျဓီတေ” (sāgyadhīte)။ အဘာဝ (မရှိခြင်း) အနက်သည် ဆက်စပ်မှုအပြားအားဖြင့် များစွာရှိ၏။ ထိုအဘာဝ၌- တန်ခိုးမရှိခြင်း (ဣဒ္ဓါဘာဝ) ၌ “ဒုဿဒ္ဒိက” (dussaddika)၊ ပစ္စည်းမရှိခြင်း (အတ္ထာဘာဝ) ယင်ကောင်မရှိခြင်း၌ “နိမ္မက္ခိက” (nimmakkhika)၊ လွန်မြောက်၍ မရှိခြင်း (အတိက္ကမာဘာဝ) မြက်ပင်တို့ကို ကျော်လွန်၍ မြက်မရှိခြင်း၌ “နိတ္တိဏ” (nittiṇa)၊ သမ္ပတ္တိမရှိခြင်း (သမ္ပတ္တျာဘာဝ) ပေါ့ပါးသောခြုံထည်ကို လွန်မြောက်ခြင်း၌ “အတိလဟုပါဝုရဏ” (atilahupāvuraṇa)၊ ပေါ့ပါးသော ခြုံထည်ကို သုံးဆောင်ရမည့် အချိန်မဟုတ်တော့ဟု အနက်ရ၏။ ယထာအနက်သည်လည်း ဤသမာသ်၌ အပြားများစွာရှိ၏။ ယောဂ္ဂတာ (လျောက်ပတ်ခြင်း) ၌- မိမိနှင့်လျောက်ပတ်သော အဆင်းရှိသောနွားသည် လှည်းကိုရုန်း၏ “အနုရူပံ သုရူပေါဝဟတိ” (anurūpaṃ surūpovahati)၊ ဝိစ္ဆာ (ထပ်တလဲလဲဖြစ်ခြင်း) ၌- လခွဲတိုင်း လခွဲတိုင်း “အနွဍ္ဎမာသံ” (anvaddhamāsaṃ)၊ အတ္ထာနတိဝတ္တိ (အနက်ကို မကျော်လွန်ခြင်း) ၌- မိမိစွမ်းအားရှိသမျှ “ယထာသတ္တိ” (yathāsatti)၊ သဒိသတ္တ (တူညီခြင်း) ၌- ကိကိငှက်နှင့် တူသောငှက် “သကိခိ” (sakikhi)၊ အာနုပုဗ္ဗိယ (အစဉ်အတိုင်းဖြစ်ခြင်း) ၌- အငယ်ဆုံးသောသူမှစ၍ အစဉ်အတိုင်း “အနုဇေဋ္ဌံ” (anujeṭṭhaṃ)၊ ပစ္ဆာဒတ္ထ (နောက်၌ဖြစ်ခြင်း) ၌- ရထား၏နောက်၌ “အနုရထံ” (anurathaṃ)၊ ယုဂပဒတ္ထ (တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်ခြင်း) ၌- စက်နှင့်တကွ ထားလော့ “သစက္ကံ နိဓေဟိ” (sacakkaṃ nidhehi)။

---

၃. ယထာ န တုလျေ.

၃. ယထာသဒ္ဒါသည် တူညီခြင်း (တုလျ) အနက်၌ (သမာသ်မဖြစ်)။

---

ယထာသဒ္ဒေါ တုလျတ္ထေ ဝတ္တမာနော သျာဒျန္တေန သဟေကတ္ထော န ဘဝတိ, ယထာ ဒေဝဒတ္တော တထာ ယညဒတ္တော.

တူညီခြင်း (တုလျ) အနက်၌ ဖြစ်သော ယထာသဒ္ဒါသည် သျာဒိပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်းရှိသည် (သမာသ်) မဖြစ်၊ “yathā devadatto tathā yaññadatto” (ဒေဝဒတ်သည် အဘယ်သို့နည်း၊ ယညဒတ်သည်လည်း ထိုသို့တည်း) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

၄. ယာဝါဝဓာရဏေ.

၄. ယာဝသဒ္ဒါသည် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်း (အဝဓာရဏ) အနက်၌ (သမာသ်ဖြစ်၏)။

---

ယာဝသဒ္ဒေါ-ဝဓာရဏေ ဝတ္တမာနော သျာဒျန္တေန သဟေကတ္ထော ဘဝတိ, အဝဓာရဏ မေတ္တကတာ ပရိစ္ဆေဒေါ, ယာဝါမတ္တံ ဗြာဟ္မဏေ အာမန္တယ, ယာဝဇီဝံ, အဝဓာရဏေတိ ကိံ? ယာဝ ဒိန္နံ တာဝ ဘုတ္တံ, နာဝဓာရယာမိ ကိတ္တကံ မယာ ဘုတ္တန္တိ.

အဝဓာရဏ (သတ်မှတ်ခြင်း) အနက်၌ ဖြစ်သော ယာဝသဒ္ဒါသည် သျာဒိပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်း ဖြစ်၏။ အဝဓာရဏဟူသည် ဤမျှလောက်သော အတိုင်းအတာဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်းတည်း။ “yāvāmattaṃ brāhmaṇe āmantaya” (ရှိသမျှသော ပုဏ္ဏားတို့ကို ပင့်ဖိတ်လော့)၊ “yāvajīvaṃ” (အသက်ထက်ဆုံး)။ “အဝဓာရဏ၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “yāva dinnaṃ tāva bhuttaṃ” (ပေးသမျှလောက်ကို စားအပ်ပြီ၊ ငါအဘယ်မျှလောက် စားပြီးသည်ကို မသတ်မှတ်ပါ) ဟူသော နေရာ၌ သမာသ်မဖြစ်စေရန်တည်း။

---

၅. ပယျပါ [Pg.119] ဗဟိ တိရော ပုရေ ပစ္ဆာ ဝါ ပဉ္စမျာ.

၅. ပရိ၊ အပ၊ အာ၊ ဗဟိ၊ တိရော၊ ပုရေ၊ ပစ္ဆာ သဒ္ဒါတို့သည် ပဉ္စမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်နှင့်တကွ ဝိကပ်အားဖြင့် (သမာသ်) ဖြစ်ကုန်၏။

---

ပရိအာဒယော ပဉ္စမျန္တေန သဟေကတ္ထာ ဟောန္တိ ဝါ, ပရိပဗ္ဗတံ ဝဿိ ဒေဝေါ ပရိပဗ္ဗတာ, အပပဗ္ဗတံ ဝဿိ ဒေဝေါ အပပဗ္ဗတာ, အာပါဋလိပုတ္တံ ဝဿိ ဒေဝေါ အာပါဋလိပုတ္တာ, ဗဟိဂါမံ ဗဟိ ဂါမာ, တိရောပဗ္ဗတံ တိရောပဗ္ဗတာ, ပုရေဘတ္တံ ပုရေဘတ္တာ, ပစ္ဆာဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တာ, ဝေတာဓိကာရော.

ပရိအစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် ပဉ္စမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်းရှိသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ “paripabbataṃ vassi devo” သို့မဟုတ် “paripabbatā” (တောင်ပတ်လည်၌ မိုးရွာ၏)၊ “apapabbataṃ vassi devo” သို့မဟုတ် “apapabbatā” (တောင်မှကင်းရာ၌ မိုးရွာ၏)၊ “āpāṭaliputtaṃ vassi devo” သို့မဟုတ် “āpāṭaliputtā” (ပါဋလိပုတ်ပြည်တိုင်အောင် မိုးရွာ၏)၊ “bahigāmaṃ” သို့မဟုတ် “bahi gāmā” (ရွာ၏အပြင်ဘက်၌)၊ “tiropabbataṃ” သို့မဟုတ် “tiropabbatā” (တောင်၏အခြားတစ်ဖက်၌)၊ “purebhattaṃ” သို့မဟုတ် “purebhattā” (ဆွမ်းမစားမီ)၊ “pacchābhattaṃ” သို့မဟုတ် “pacchābhattā” (ဆွမ်းစားပြီးနောက်)။ ဤသည်ကား ‘ဝါ’ (ဝိကပ်) အခွင့်အာဏာတည်း။

---

၆. သမီပါယာမေသွနု.

၆. အနုသဒ္ဒါသည် အနီး (သမီပ) နှင့် အလျား (အာယာမ) အနက်တို့၌ (ပဉ္စမီပုဒ်နှင့်တကွ သမာသ်ဖြစ်၏)။

---

အနုသဒ္ဒေါ သာမီပျေ အာယာမေ စ ဝတ္တမာနော သျာဒျန္တေန သဟေကတ္ထော ဟောတိ ဝါ, အနုဝနမသနိ ဂတာ, အနုဂင်္ဂံ ဗာရာဏသီ, သမီပါယာမေသွီတိ ကိံ? ရက္ခမနုဝိဇ္ဇောတတေ ဝိဇ္ဇု.

အနုသဒ္ဒါသည် အနီး (သာမီပျ) နှင့် အလျား (အာယာမ) အနက်တို့၌ ဖြစ်သော် သျာဒိပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်း ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။ “anuvanamasani gatā” (တော၏အနီး၌ မိုးကြိုးကျ၏)၊ “anugaṅgaṃ bārāṇasī” (ဂင်္ဂါမြစ်၏အလျားအတိုင်း ဗာရာဏသီပြည် တည်၏)။ “အနီးနှင့် အလျားအနက်တို့၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “rakkhamanuvijjotate vijju” (သစ်ပင်ကို အမှီပြု၍ လျှပ်စစ်ပြက်၏) ဟူသော နေရာ၌ သမာသ်မဖြစ်စေရန်တည်း။

---

၇. တိဋ္ဌဂွာဒီနိ.

၇. တိဋ္ဌဂုအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် (အဝျယီဘာဝသမာသ်၌ နိပါတအားဖြင့် ပြီးကုန်၏)။

---

တိဋ္ဌဂုပ္ပဘုတီနိ ဧကတ္ထီဘာဝဝိသယေ နိပါတီယန္တေ, တိဋ္ဌန္တီ ဂါဝေါ ယသ္မိံ ကာလေ တိဋ္ဌဂု ကာလော, ဝဟဂ္ဂု ကာလော. အာယတီဂဝံ, ခလေယဝံ, လူနယဝံ လူယမာနယဝမိစ္စာဒိ, စျန္တော ပေတ္ထ ကေသာ ကေသိ, ဒဏ္ဍာ ဒဏ္ဍိ, တထာ ဝေလာပ္ပဘာဝနတ္ထောပိ, ပါတော နဟာနံ ပါတရဟာနံ, သာယံ နယာနံ သာယနဟာနံ, ပါတကာလံ သာယကာလံ, ပါတမေဃံ သာယမေဃံ, ပါတမဂ္ဂံ သာယမဂ္ဂံ.

တိဋ္ဌဂုအစရှိသော ပုဒ်တို့ကို အနက်တစ်ခုတည်းရှိသော သမာသ်နယ်ပယ်၌ အထူးပြီးစေအပ်ကုန်၏ (နိပါတ)။ နွားတို့ မတ်တတ်ရပ်နေသော အချိန်သည် “tiṭṭhagu kālo” (နွားရပ်ချိန်)၊ “vahaggu kālo” (နွားရုန်းချိန်)၊ “āyatīgavaṃ” (နွားပြန်ချိန်)၊ “khaleyavaṃ” (ကောက်နယ်တလင်း၌ မုယောစပါးရှိချိန်)၊ “lūnayavaṃ” (မုယောရိတ်သိမ်းချိန်)၊ “lūyamānayavaṃ” စသည်တို့တည်း။ ဤ၌ စိပစ္စယုပ္ပတ္တိရှိသော ပုဒ်တို့လည်း ပါဝင်၏၊ “kesā kesi” (ဆံပင်ချင်းဆွဲ၍ သတ်ပုတ်ခြင်း)၊ “daṇḍā daṇḍi” (တုတ်ချင်းရိုက်၍ တိုက်ခိုက်ခြင်း)၊ ထို့ပြင် အချိန်ကာလကို ဖော်ပြသော အနက်တို့၌လည်း ဖြစ်၏၊ နံနက်၌ ရေချိုးခြင်းသည် “pātarahānaṃ”၊ ညဦး၌ ရေချိုးခြင်းသည် “sāyanahānaṃ”၊ “pātakālaṃ” (နံနက်ကာလ)၊ “sāyakālaṃ” (ညဦးကာလ)၊ “pātameghaṃ” (နံနက်မိုးတိမ်)၊ “sāyameghaṃ” (ညဦးမိုးတိမ်)၊ “pātamaggaṃ” (နံနက်ခရီး)၊ “sāyamaggaṃ” (ညဦးခရီး)။

---

၈. ဩရေ ပရိ ပဋိ ပါရေ မဇ္ဈေ ဟေဋ္ဌုဒ္ဓါဓော-န္တောဝါဆဋ္ဌိယာ. ဩရာဒယော သဒ္ဒါ ဆဋ္ဌိယန္တေန သဟေကတ္ထာ ဝါ ဟောန္တိ, ဧကာရန္တတ္တံ နိပါတနတော, ဩရေဂင်္ဂံ, ပရိသိခရံ, ပဋိသောတံ, ပါရေယမုနံ, မဇ္ဈေဂင်္ဂံ, ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ, ဥဒ္ဓဂင်္ဂံ, အဓောဂင်္ဂံ, အန္ထောပါသာဒံ, ပုန ဝါဝိဓာနာ ‘ဂင်္ဂါဩရ’ မိစ္စာဒီပိ ဟောန္တိ.

၈. ဩရ၊ ပရိ၊ ပဋိ၊ ပါရ၊ မဇ္ဈေ၊ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥဒ္ဓံ၊ အဓော၊ အန္တော သဒ္ဒါတို့သည် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်နှင့်တကွ ဝိကပ်အားဖြင့် (သမာသ်) ဖြစ်ကုန်၏။ ဩရအစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်း ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နိပါတပြုခြင်းကြောင့် ဧကာရန္တ ဖြစ်ရ၏။ “oregaṅgaṃ” (ဂင်္ဂါမြစ်၏ဤဘက်ကမ်း)၊ “parisikharaṃ” (တောင်ထိပ်ပတ်လည်)၊ “paṭisotaṃ” (ရေဆန်)၊ “pāreyamunaṃ” (ယမုနာမြစ်၏ဟိုဘက်ကမ်း)၊ “majjhegaṅgaṃ” (ဂင်္ဂါမြစ်လယ်)၊ “heṭṭhāpāsādaṃ” (ပြာသာဒ်အောက်)၊ “uddhagaṅgaṃ” (ဂင်္ဂါမြစ်အထက်)၊ “adhogaṅgaṃ” (ဂင်္ဂါမြစ်အောက်)၊ “anthopāsādaṃ” (ပြာသာဒ်အတွင်း)။ တစ်ဖန် ‘ဝါ’ ဟူသော ဝိကပ်ပြုခြင်းကြောင့် “gaṅgāora” စသော ပုဒ်တို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

၉. တံ နပုံသကံ.

၉. ထို (အဝျယီဘာဝ) သမာသ်သည် နပုလ္လိင် ဖြစ်၏။

---

ယဒေတမတိက္ကန္တမေကတ္ထံ[Pg.120], တံ နပုံသကလိင်္ဂံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တထာ စေဝေါဒါဟဋံ, ဝါ ကွစိ ဗဟုလာဓိကာရာ, ယထာပရိသံ ယထာပရိသာယ, သကာယ သကာယ ပရိသာယာတိ အတ္ထော.

လွန်ခဲ့ပြီးသော အနက်တစ်ခုတည်းရှိသော ထိုသမာသ်ကို နပုလ္လိင်ဟု သိအပ်၏၊ ထိုသို့လည်း သာဓကပြခဲ့ပြီ။ ဗဟုလာဓိကာရ (အဖန်တလဲလဲကျယ်ဝန်းစွာ ယူခြင်း) ကြောင့် အချို့နေရာ၌ ဝိကပ်ဖြစ်၏။ “yathāparisaṃ” သို့မဟုတ် “yathāparisāya” (မိမိ မိမိ၏ ပရိသတ်အားလျော်စွာ ဟု အနက်ရ၏)။

---

၁၀. အမာဒိ.

၁၀. အံ (ဒုတိယဝိဘတ်) အစရှိသော သျာဒိပုဒ်သည် (သျာဒိပုဒ်နှင့်တကွ သမာသ်ဖြစ်၏)။

---

အမာဒိ သျာဒျန္တံ သျာဒျန္တေန သဟ ဗဟုလမေကတ္ထံ ဟောတိ ဂါမံ ဂတော ဂါမဂတော, မုဟုတ္တံ သုခံ မုဟုတ္တသုခံ, ဝုတ္တိယေဝေါပပဒသမာသေ ကုမ္ဘကာရော, သပါကော, တန္တဝါယော, ဝရာဟရော. န္တမာနက္တဝန္တူတိ ဝါကျမေဝ, ဓမ္မံ သုဏန္တော, ဓမ္မံ သုဏမာနော, ဩဒနံ ဘုတ္တဝါ.

အံ (ဒုတိယဝိဘတ်) အစရှိသော သျာဒိဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် သျာဒိပုဒ်နှင့်တကွ အနက်တစ်ခုတည်း ဗဟုလ (များစွာသောနည်း) အားဖြင့် ဖြစ်၏။ “gāmaṃ gato” သည် “gāmagato” (ရွာသို့သွားသောသူ)၊ “muhuttaṃ sukhaṃ” သည် “muhuttasukhaṃ” (ခဏတာချမ်းသာခြင်း)။ ဥပပဒသမာသ်၌ကား သမာသ်ဝုတ္တိသာ ဖြစ်၏၊ “kumbhakāro” (အိုးထိန်းသည်)၊ “sapāko” (ခွေးသားချက်စားသူ)၊ “tantavāyo” (ရက်ကန်းသမား)၊ “varāharo” (မြတ်သော အစာကို ဆောင်သူ)။ အန္တ၊ မာန၊ က္တဝန္တု ပစ္စည်းတို့၌ ဝါကျမျှသာဖြစ်၍ သမာသ်မဖြစ်၊ “dhammaṃ suṇanto” (တရားနာနေသောသူ)၊ “dhammaṃ suṇamāno” (တရားနာနေသောသူ)၊ “odanaṃ bhuttavā” (ထမင်းစားပြီးသောသူ)။

---

ရညာ ဟတော ရာဇဟတော, အသိနာ ဆိန္နော အသိစ္ဆိန္နော, ပိတုသဒိသော, ပိတုသမော, သုခသဟဂတံ, ဒဓိနာ ဥပသိတ္တံ ဘောဇနံ ဒဓိဘောဇနံ, ဂုဠေန မိဿော ဩဒနော ဂုဠောဒနော, ဝုတ္တိပဒေနေဝေါပသိတ္တာဒိကိရိယာယာချာပနတော နတ္ထာယုတ္တတ္ထတာ. ကွစိ ဝုတ္တိယေဝ ဥရဂေါ, ပါဒပေါ. ကွစိ ဝါကျမေဝ ဖရသုနာ ဆိန္နဝါ, ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ.

တတိယဝိဘတ်အနက်၌ “raññā hato” သည် “rājahato” (မင်းသတ်အပ်သောသူ)၊ “asinā chinno” သည် “asicchinno” (ဓားဖြင့် ဖြတ်အပ်သောသူ)၊ “pitusadiso” (အဘနှင့်တူသောသူ)၊ “pitusamo” (အဘနှင့်တူသောသူ)၊ “sukhasahagataṃ” (ချမ်းသာနှင့်ယှဉ်သော)။ ဒိန်ချဉ်ဖြင့် ဆွတ်ဖျန်းအပ်သော ဘောဇဉ်သည် “dadhibhojanaṃ” (ဒိန်ချဉ်ဆွမ်း)၊ တင်လဲဖြင့် ရောအပ်သော ထမင်းသည် “guḷodano” (တင်လဲထမင်း)၊ သမာသ်ပုဒ်ဖြင့်ပင် ဆွတ်ဖျန်းခြင်းစသော ကိရိယာကို ဖော်ပြသောကြောင့် ကွယ်ပျောက်သော အနက်တို့နှင့် ယှဉ်ခြင်းမရှိ။ အချို့နေရာ၌ သမာသ်ဝုတ္တိသာ ဖြစ်၏၊ “urago” (ရင်ဘတ်ဖြင့် သွားတတ်သော မြွေ)၊ “pādapo” (ခြေထောက်ဖြင့် ရေသောက်တတ်သော သစ်ပင်)။ အချို့နေရာ၌ ဝါကျသာဖြစ်၏၊ “pharasunā chinnavā” (ပုဆိန်ဖြင့် ဖြတ်ဖူးသောသူ)၊ “dassanena pahātabbā” (မဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်ကုန်သော တရားတို့)။

---

ဗုဒ္ဓဿ ဒေယျံ ဗုဒ္ဓဒေယျံ, ယူပါယ ဒါရု ယူပါဒါရု, ရဇနာယ ဒေါဏိ ရဇနဒေါဏိ. ဣဓ န ဟောတိ သံဃဿ ဒါတဗ္ဗံ. ကထံ ‘ဧတဒတ္ထော ဧတဒတ္ထာ ဧတဒတ္ထ’န္တိ? အညပဒတ္ထေ ဘဝိဿတိ.

စတုတ္ထီဝိဘတ်အနက်၌ “buddhassa deyyaṃ” သည် “buddhadeyyaṃ” (မြတ်စွာဘုရားအား လှူအပ်သောဝတ္ထု)၊ “yūpāya dāru” သည် “yūpādāru” (တိုင်ပြုလုပ်ရန် သစ်သား)၊ “rajanāya doṇi” သည် “rajanadoṇi” (ဆိုးဆေးထည့်ရန် စည်)။ ဤ “saṅghassa dātabbaṃ” (သံဃာအား ပေးအပ်သောဝတ္ထု) ဟူသော နေရာ၌ သမာသ်မဖြစ်။ “etadattho”၊ “etadatthā”၊ “etadatthaṃ” ဟု အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း။ တပါးသောပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) ၌ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ်ဖြင့် ဖြစ်လတ္တံ့။

---

သဝရေဟိ ဘယံ သဝရဘယံ, ဂါမနိဂ္ဂတော, မေထုနာပေတော, ကွစိ ဝုတ္တိယေဝ ကမ္မဇံ, စိတ္တဇံ, ဣဓ န ဟောတိ ရုက္ခာ ပတိတော.

ပဉ္စမီဝိဘတ်အနက်၌ “savarehi bhayaṃ” သည် “savarabhayaṃ” (တောသားတို့မှ ဘေးဖြစ်ခြင်း)၊ “gāmaniggato” (ရွာမှ ထွက်သွားသောသူ)၊ “methunāpeto” (မေထုန်မှ ကင်းသောသူ)။ အချို့နေရာ၌ သမာသ်ဝုတ္တိသာ ဖြစ်၏၊ “kammajaṃ” (ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်)၊ “cittajaṃ” (စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်)။ ဤ “rukkhā patito” (သစ်ပင်မှ ကျသောသူ) ဟူသော နေရာ၌ သမာသ်မဖြစ်။

---

ရညော [Pg.121] ပုရိသော ရာဇပုရိသော. ဗဟုလာဓိကာရာ န္တမာနနိဒ္ဓါရိယပူရဏဘာဝတိတ္တတ္ထေဟိ န ဟောတိ-မမာနုကုဗ္ဗံ, မမာနုကုရုမာနော, ဂုန္နံ ကဏှာ သမ္ပန္နခီရတမာ, သိဿာနံ ပဉ္စမော, ပဋဿ သုက္ကတာ, ကွစိ ဟောတေဝ-ဝတ္တမာနသာမီပျံ, ကထံ ‘ဗြာဟ္မဏဿ သုက္ကာ ဒန္တာ’တိ? သာပေက္ခတာယ န ဟောတိ. ဣဓ ပန ဟောတေဝ ‘စန္ဒနဂန္ဓော, နဒိဃောသော, ကညာရူပံ, ကာယသမ္ဖဿော, ဖလရသော’တိ, ဖလာနံ တိတ္တော, ဖလာနမာသိတော, ဖသာနံ သုဟိတော.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အနက်၌ “rañño puriso” သည် “rājapuriso” (မင်း၏လုလင်)။ ဗဟုလာဓိကာရကြောင့် အန္တ၊ မာန၊ နိဒ္ဓါရဏ၊ ပူရဏ၊ ဘာဝ၊ တိတ္တ (တင်းတိမ်ခြင်း) အနက်တို့နှင့် သမာသ်မဖြစ်၊ ဥပမာ- “mamānukubbaṃ” (ငါ့အား အတုပြုလုပ်သောသူ)၊ “mamānukurumāno” (ငါ့အား အတုပြုလုပ်သောသူ)၊ “gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā” (နွားတို့တွင် အနက်မသည် နို့ရည်အများဆုံး ထွက်၏)၊ “sissānaṃ pañcamo” (တပည့်တို့တွင် ငါးယောက်မြောက်သောသူ)၊ “paṭassa sukkatā” (အဝတ်၏ ဖြူသောအဖြစ်)။ အချို့နေရာ၌ကား သမာသ်ဖြစ်သည်သာ၊ “vattamānasāmīpyaṃ” (ပစ္စုပ္ပန်၏ အနီး)။ “brāhmaṇassa sukkā dantā” (ပုဏ္ဏား၏ ဖြူသော သွားတို့) ဟူသော နေရာ၌ အဘယ်ကြောင့် သမာသ်မဖြစ်သနည်း။ စောင့်ဆိုင်းခြင်း (သာပေက္ခတာ) ရှိသောကြောင့် မဖြစ်။ ဤနေရာတို့၌ကား သမာသ်ဖြစ်သည်သာ၊ “candanagandho” (စန္ဒကူးနံ့)၊ “nadighoso” (မြစ်သံ)၊ “kaññārūpaṃ” (သတို့သမီး၏ အဆင်း)၊ “kāyasamphasso” (ကိုယ်တွေ့အတွေ့)၊ “phalaraso” (သစ်သီးရည်)။ “phalānaṃ titto” (သစ်သီးတို့ဖြင့် တင်းတိမ်သောသူ)၊ “phalānamāsito” (သစ်သီးတို့ကို မှီဝဲသောသူ)၊ “phalānaṃ suhito” (သစ်သီးတို့ဖြင့် ဝလင်သောသူ)။

---

ဗြာဟ္မဏဿ ဥစ္စံ ဂေဟန္တိ သာပေက္ခတာယ န ဟောတိ, ‘ရညော ပါဋလိပုတ္တကဿ ဓန’န္တိ ဓနသမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီတိ ပါဋလိပုတ္တကေန သမ္ဗန္ဓာဘာဝါ န ဟေဿတိ, ‘ရညော ဂေါ စ အဿော စ ပုရိသော စာ’တိ ဘိန္နတ္ထတာယ ဝါကျမေဝ, ‘ရညော ဂဝါဿပုရိသာ ရာဇဂဝါဿပုရိသာ’တိ ဝုတ္တိ ဟောတေဝေကတ္တိဘာဝေ.

“ပုဏ္ဏား၏ မြင့်သောအိမ်” (ဗြာဟ္မဏဿ ဥစ္စံ ဂေဟံ) ဟူရာ၌ (အိမ်သည် မြင့်ခြင်းသို့) ငဲ့ကွက်ရသောကြောင့် သမတ်မဖြစ်။ “ပါဋလိပုတ်ပြည်သားဖြစ်သော မင်း၏ဥစ္စာ” (ရညော ပါဋလိပုတ္တကဿ ဓနံ) ဟူရာ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သည် ဥစ္စာ (ဓန) နှင့်သာ ပတ်သက်၍ ပါဋလိပုတ်ပြည်သားနှင့် ပတ်သက်မှု မရှိသောကြောင့် သမတ် မဖြစ်နိုင်။ “မင်း၏ နွားလည်းကောင်း၊ မြင်းလည်းကောင်း၊ ယောက်ျားလည်းကောင်း” (ရညော ဂေါ စ အဿော စ ပုရိသော စ) ဟူရာ၌ အနက် ကွဲပြားခြားနားသောကြောင့် ဝါကျသာလျှင် ဖြစ်၏။ “မင်း၏ နွား၊ မြင်း၊ ယောက်ျားတို့” ဟူသော အနက် တစ်ခုတည်းဖြစ်ခြင်း (ဧကတ္တိဘောင်) သို့ ရောက်သောအခါ “ရာဇဂဝါဿပုရိသာ” ဟု သမတ် ဖြစ်သည်သာတည်း။

---

ဒါနေ သောဏ္ဍော ဒါနသောဏ္ဍော, ဓမ္မရတော, ဒါနာဘိရတော. ကွစိ ဝုတ္တိယေဝ ကုစ္ဆိသယော, ထလဋ္ဌော, ပင်္ကဇံ, သရောရုဟံ. ဣဓ န ဟောတိ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, အာသနေ နိသိန္နော, အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း၌ လွန်စွာ ဝါသနာပါသူသည် “ဒါနသောဏ္ဍ” မည်၏။ တရား၌ မွေ့လျော်သူသည် “ဓမ္မရတ” မည်၏။ လှူဒါန်းခြင်း၌ လွန်စွာ မွေ့လျော်သူသည် “ဒါနာဘိရတ” မည်၏။ အချို့သောနေရာ၌ (ဝါကျမရှိဘဲ) သမတ်သက်သက်သာ ဖြစ်၏၊ (၎င်းတို့မှာ-) ဝမ်း၌ အိပ်တတ်သူ “ကုစ္ဆိသယော”၊ ကုန်း၌ တည်သူ “ထလဋ္ဌော”၊ ညွန်၌ ဖြစ်သောကြာ “ပက္ကဇံ”၊ အိုင်၌ ဖြစ်သောကြာ “သရောရုဟံ” တို့ ဖြစ်သည်။ ဤ (သမတ်) ၌ “ဘောဇနေ မတ္တညုတာ” (စားဖွယ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း)၊ “ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ” (ဣန္ဒြေတို့၌ စောင့်စည်းအပ်သော တံခါးရှိခြင်း)၊ “အာသနေ နိသိန္နော” (နေရာ၌ ထိုင်နေသူ)၊ “အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ” (နေရာ၌ ထိုင်အပ်သော အရာ) တို့တွင် သမတ်မဖြစ်ပေ။

---

၁၁. ဝိသေသနမေကတ္ထေန.

၁၁. ဝိသေသနပုဒ်သည် (ဝိသေသျပုဒ်နှင့်) တစ်ခုတည်းသော အနက်၌ (သမတ် ဖြစ်၏)။

---

ဝိသေသနံ သျာန္တံ ဝိသေဿေန သျာဒျန္တေန သမာနာဓိကရဏေန သဟေကတ္ထံ ဟောတိ, နီလဉ္စ တံ ဥပ္ပလဉ္စေတိ နီလုပ္ပလံ, ဆိန္နဉ္စ တံ ပရုဠှဉ္စေတိ ဆိန္နပရဠှံ, သတ္ထီဝ သတ္ထီ, သတ္ထီ စ သာ သာမာ စေတိ သတ္ထိသာမာ, သီဟောဝ သီဟော, မုနိ စ သော သီဟော စေတိ မုနိသီဟော, သီလမေဝ ဓနံ သီလဓနံ.

သိဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ဝိသေသနပုဒ်သည် တူညီသောအနက် (အာဓာရ) ရှိသော သိဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ဝိသေသျပုဒ်နှင့်အတူ တစ်ခုတည်းသော အနက် (သမတ်) ဖြစ်၏။ “ထိုအရာသည် ညိုလည်းညို၏ ကြာလည်းဖြစ်၏” ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုသဖြင့် “နီလုပ္ပလံ” (ညိုသောကြာ)၊ “ထိုအရာသည် ပြတ်လည်းပြတ်၏ ပေါက်လည်းပေါက်၏” ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုသဖြင့် “ဆိန္နပရုဠှံ” (ပြတ်ပြီးမှ ပြန်ပေါက်သော သစ်ပင်စသည်)၊ “ဆန်ခါနှင့်တူသော ဆန်ခါ ဖြစ်၍ ၎င်းသည် ညိုမည်းသောအဆင်းရှိ၏” ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုသဖြင့် “သတ္ထိသာမာ” (ညိုမည်းသော ပေါင်ရှိသော မိန်းမ)၊ “ခြင်္သေ့နှင့်တူသော ခြင်္သေ့ဖြစ်၍ ထိုသူသည် မုနိလည်းဖြစ်၏ ခြင်္သေ့လည်းဖြစ်၏” ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုသဖြင့် “မုနိသီဟော” (မုနိခြင်္သေ့)၊ “သီလသည်သာလျှင် ဥစ္စာဖြစ်၏” ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုသဖြင့် “သီလဓနံ” (သီလတည်းဟူသော ဥစ္စာ) ဟု ဖြစ်၏။

---

ကွစိ [Pg.122] ဝါကျမေဝ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော, စိတ္တော ဂဟပတိ. ကွစိ ဝုတ္တိယေဝ ကဏှသပ္ပော, လောဟိတသာလိ, ဝိသေသနန္တိ ကိံ? တစ္ဆကော သပ္ပော, ဧကတ္ထေနေတိ ကိံ? ကာဠမှာ အညော. ကထံ ‘ပတ္တဇီဝိကော, အာပန္နဇီဝိကော, မာသဇာတော’တိ? အညပဒတ္ထေ ဘဝိဿတိ.

အချို့သောနေရာ၌ (သမတ်မဖြစ်ဘဲ) ဝါကျသက်သက်သာ ဖြစ်၏၊ (၎င်းတို့မှာ-) “ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော” (မန္တာဏီပုတ္တဖြစ်သော ပုဏ္ဏမထေရ်)၊ “စိတ္တော ဂဟပတိ” (စိတ္တသူဌေး) တို့ ဖြစ်သည်။ အချို့သောနေရာ၌ (ဝါကျမရှိဘဲ) သမတ်သက်သက်သာ ဖြစ်၏၊ (၎င်းတို့မှာ-) “ကဏှသပ္ပေါ” (မြွေဟောက်)၊ “လောဟိတသာလိ” (စပါးနီ) တို့ ဖြစ်သည်။ “ဝိသေသန” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (ဝိသေသန မဟုတ်လျှင် သမတ်မဖြစ်ကြောင်း ပြရန် ဖြစ်၏၊ ပုံစံ-) “တစ္ဆကော သပ္ပေါ” (လက်သမားနှင့် မြွေ - သမတ်မဖြစ်)။ “ဧကတ္ထေန” (တစ်ခုတည်းသောအနက်ရှိသော) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? “ကာဠမှာ အညော” (မည်းသောအရာမှ တစ်ပါးသောသူ - သမတ်မဖြစ်)။ “ပတ္တဇီဝိကော” (အသက်မွေးမှုကို ရပြီးသောသူ)၊ “အာပန္နဇီဝိကော” (ဘေးဥပဒ်သို့ ရောက်သော အသက်မွေးမှုရှိသူ)၊ “မာသဇာတော” (တစ်လရှိသော ကလေး) ဟူသော ပုဒ်တို့ကား အဘယ်သို့ သမတ်ဖြစ်သနည်း? အညပဒတ္ထ (ဗဟုဗ္ဗီဟိသမတ်) အနက်၌ သမတ် ဖြစ်လိမ့်မည်။

---

၁၂. နဉ.

၁၂. နဉ်သဒ္ဒါသည်လည်းကောင်း (သမတ် ဖြစ်၏)။

---

နဉိစ္စေတံ သျာဒျန္တံ သျာဒျန္တေန သဟေကတ္ထံ ဟောတိ, န ဗြာဟ္မဏော အဗြာဟ္မဏော, ဗဟုလာဓိကာရတော အသမတ္ထတ္ထေဟိ, ကေဟိစိ ဟောတိ ‘အပုနဂေယျာ ဂါထာ, အနောကာသံ ကာရေတွာ, အမူလာ မူလံ ဂန္တွာ. ဤသံကဠာရော, ဤသံပိင်္ဂလောတိ ‘သျာဒိ သျာဒိနေ’တိ သမာသော, ဝါကျမေဝ ဝါတိပ္ပသင်္ဂါဘာဝါ.

“နဉ်” ဟူသော ဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်သည် ဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်နှင့်အတူ တစ်ခုတည်းသော အနက် (သမတ်) ဖြစ်၏။ ပုဏ္ဏားမဟုတ်သောသူသည် “အဗြာဟ္မဏော” မည်၏။ “ဗဟုလ” အခွင့်အာဏာရှိသောကြောင့် စွမ်းရည်မရှိသော (အနက်မဆက်စပ်သော) အချို့သော ပုဒ်တို့၌လည်း သမတ်ဖြစ်၏၊ (ပုံစံ-) “အပုနဂေယျာ ဂါထာ”၊ “အနောကာသံ ကာရေတွာ”၊ “အမူလာ မူလံ ဂန္တွာ” တို့ ဖြစ်သည်။ “ဤသံကဠာရော” (အနည်းငယ်မျှ ညိုမည်းသောသူ)၊ “ဤသံပိင်္ဂလော” (အနည်းငယ်မျှ ဝါရွှေသောသူ) ဟူရာ၌ “သျာဒိ သျာဒိနာ” သုတ်ဖြင့် သမတ် ဖြစ်၏။ အလွန်လွန်ကဲ၍ ဖြစ်ခြင်းကို တားမြစ်သောကြောင့် ဝါကျလည်း ဖြစ်နိုင်၏။

---

၁၃. ကုပါဒယော နိစ္စမသျာဒိဝိဓိမှိ.

၁၃. ကုသဒ္ဒါနှင့် ပအစရှိသောပုဒ်တို့သည် သိဝိဘတ်စသည်ကို ပြုလုပ်ခြင်းမှတစ်ပါးသော အရာ၌ အမြဲတစေ (သမတ်) ဖြစ်ကုန်၏။

---

ကုသဒ္ဒေါ ပါဒယော စ သျာဒျန္တေန သဟေကတ္ထာ ဟောန္တိ နိစ္စံ သျာဒိဝိဓိဝိသယတော-ဉတ္ထ, ကုစ္ဆိတော ဗြာဟ္မဏော ကုဗြာဟ္မဏော, ဤသကံ ဥဏှံ ကဒုဏှံ, ပနာယကော, အဘိသေကော, ပကရိတွာ, ပကတံ, ဒုပ္ပုရိသော, ဒုက္ကဋံ, သုပုရိသော, သုကတံ, အဘိတ္ထုတံ, အတိတ္ထုတံ, အာကဠာရော, အာဗဒ္ဓေါ.

ကုသဒ္ဒါသည်လည်းကောင်း၊ ပအစရှိသောပုဒ်တို့သည်လည်းကောင်း ဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်နှင့်အတူ သိဝိဘတ်စသည်ကို ပြုလုပ်ခြင်းမှတစ်ပါးသော အရာ၌ အမြဲတစေ တစ်ခုတည်းသောအနက် (သမတ်) ဖြစ်ကုန်၏။ စက်ဆုပ်အပ်သော ပုဏ္ဏားသည် “ကုဗြာဟ္မဏော”၊ အနည်းငယ် ပူသောရေသည် “ကဒုဏှံ”၊ ညွှန်ကြားပြသသူသည် “ပနာယကော”၊ ဘိသိက်သွန်းခြင်းသည် “အဘိသေကော”၊ အလွန်ပြု၍သည် “ပကရိတွာ”၊ အလွန်ပြုအပ်သောအရာသည် “ပကတံ”၊ ယုတ်မာသော ယောက်ျားသည် “ဒုပ္ပုရိသော”၊ မကောင်းသဖြင့် ပြုအပ်သော အမှုသည် “ဒုက္ကဋံ”၊ ကောင်းသော ယောက်ျားသည် “သုပုရိသော”၊ ကောင်းစွာ ပြုအပ်သော အမှုသည် “သုကတံ”၊ အလွန် ချီးမွမ်းအပ်သောသူသည် “အဘိတ္ထုတံ”၊ လွန်စွာ ချီးမွမ်းအပ်သောသူသည် “အတိတ္ထုတံ”၊ အနည်းငယ် ညိုမည်းသောသူသည် “အာကဠာရော”၊ နှောင်ဖွဲ့အပ်သောသူသည် “အာဗဒ္ဓေါ” ဟု ဖြစ်၏။

---

(၉) ‘‘ပါဒယော ဂတာဒျတ္ထေ ပဌမာယ’’. ပဂတော အာစရိယော ပါစရိယော, ပန္တေဝါသီ.

(၉) “ပအစရှိသောပုဒ်တို့သည် ဖဲသွားခြင်း စသော အနက်၌ ပထမာဝိဘတ်နှင့် သမတ် ဖြစ်ကုန်၏။” လွန်စွာ သွားသော (မြတ်သော) ဆရာသည် “ပါစရိယော” (ပါမောက္ခဆရာ)၊ လွန်စွာ သွားသော တပည့်သည် “ပန္တေဝါသီ” (အနီး၌ နေသောတပည့်) ဟု ဖြစ်၏။

---

(၁၀) ‘‘အစ္စာဒယော ကန္တာဒျတ္ထေ ဒုတိယာယ’’. အတိက္ကန္တော မဉ္စမတိမဉ္စော, အတိမာလော.

(၁၀) “အတိအစရှိသောပုဒ်တို့သည် လွန်မြောက်ခြင်း စသော အနက်၌ ဒုတိယာဝိဘတ်နှင့် သမတ် ဖြစ်ကုန်၏။” ညောင်စောင်းကို လွန်သောသူသည် “အတိမဉ္စော”၊ ပန်းကုံးကို လွန်သောသူသည် “အတိမာလော” ဟု ဖြစ်၏။

---

(၁၁) ‘‘အဝါဒယော [Pg.123] ကုဋ္ဌာဒျတ္ထေ တတိယာယ’’. အဝကုဋ္ဌံ ကောကိလာယ ဝနံ အဝကောကိလံ, အဝမယူရံ.

(၁၁) “အဝအစရှိသောပုဒ်တို့သည် တွန်မြည်ခြင်း စသော အနက်၌ တတိယာဝိဘတ်နှင့် သမတ် ဖြစ်ကုန်၏။” ဥဩငှက် တွန်မြည်အပ်သော တောသည် “အဝကောကိလံ”၊ ဒေါင်း တွန်မြည်အပ်သော တောသည် “အဝမယူရံ” ဟု ဖြစ်၏။

---

(၁၂) ‘‘ပရိယာဒယော ဂိလာနာဒျတ္ထေ စတုတ္ထိယာ’’. ပရိဂိလာနော အဇ္ဈေနာယ ပရိယဇ္ဈေနော.

(၁၂) “ပရိအစရှိသောပုဒ်တို့သည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း စသော အနက်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ်နှင့် သမတ် ဖြစ်ကုန်၏။” စာပေသင်ကြားခြင်းငှာ လွန်စွာ ပင်ပန်းသောသူသည် “ပရိယဇ္ဈေနော” ဟု ဖြစ်၏။

---

(၁၃) ‘‘နျာဒယော ကန္တာဒျတ္ထေ ပဉ္စမိယာ’’.

(၁၃) “နိအစရှိသောပုဒ်တို့သည် ထွက်ခွာခြင်း စသော အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ်နှင့် သမတ် ဖြစ်ကုန်၏။”

---

နိက္ခန္တော ကောသမ္ဗိယာ နိက္ကောသမ္ပိ, အသျာဒိဝိဓိမှီတိ ကိံ? ရုက္ခံ ပတိ ဝိဇ္ဇောတတေ.

ကောသမ္ဗီပြည်မှ ထွက်ခွာသွားသောသူသည် “နိက္ကောသမ္ပိ” ဟု ဖြစ်၏။ “သိဝိဘတ်စသည်ကို ပြုလုပ်ခြင်းမှတစ်ပါးသော အရာ၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (ထိုသို့မဟုတ်လျှင် သမတ်မဖြစ်ကြောင်း ပြရန် ဖြစ်၏၊ ပုံစံ-) “ရုက္ခံ ပတိ ဝိဇ္ဇောတတေ” (သစ်ပင်သို့ ဦးတည်၍ တောက်ပ၏၊ ဤ၌ သမတ်မဖြစ်)။

---

၁၄. စီ ကြိယတ္ထေဟိ.

၁၄. စီပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် ကြိယာအနက်ရှိသော ဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်တို့နှင့်အတူ တစ်ခုတည်းသောအနက် (သမတ်) ဖြစ်ကုန်၏။

---

စီပ္ပစ္စယန္တော ကိရိယတ္ထေဟိ သျာဒျန္တေဟိ သဟေကတ္ထော ဟောတိ, မလိနီကရိယ.

စီပစ္စည်းအဆုံးရှိသောပုဒ်သည် ကြိယာအနက်ရှိသော ဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်တို့နှင့်အတူ တစ်ခုတည်းသောအနက် ဖြစ်၏၊ (ပုံစံ-) ညစ်နွမ်းအောင် ပြု၍ “မလိနီကရိယ” ဟု ဖြစ်၏။

---

၁၅. ဘူသနာဒရာနာဒရေသွလံသာသာ.

၁၅. တန်ဆာဆင်ခြင်း၊ ရိုသေခြင်း၊ မရိုသေခြင်း အနက်တို့၌ အလံသဒ္ဒါ၊ သာသဒ္ဒါတို့သည် (သမတ် ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ဘူသနာဒိသွတ္ထေ သွလမာဒယော သဒ္ဒါ ကိရိယတ္ထေဟိ သျာဒျန္တေဟိ သဟေကတ္ထာ ဟောန္တိ, အလံကရိယ, သက္ကစ္စ, အသက္ကစ္စ. ဘူသနာဒီသူတိ ကိံ? အလံဘုတွာ ဂတော, သက္ကတွာ ဂတော, အသက္ကတွာ ဂတော, ပရိယတ္တံ သောဘနမသောဘနန္တိ အတ္ထော.

တန်ဆာဆင်ခြင်းစသော အနက်တို့၌ သာသဒ္ဒါ၊ အလံသဒ္ဒါ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် ကြိယာအနက်ရှိသော ဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်တို့နှင့်အတူ တစ်ခုတည်းသောအနက် ဖြစ်ကုန်၏၊ (ပုံစံ-) တန်ဆာဆင်၍ “အလင်္ကရိယ”၊ ရိုသေစွာပြု၍ “သက္ကစ္စ”၊ မရိုသေစွာပြု၍ “အသက္ကစ္စ” ဟု ဖြစ်၏။ “တန်ဆာဆင်ခြင်း စသည်တို့၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (ထိုသို့မဟုတ်လျှင် သမတ်မဖြစ်ကြောင်း ပြရန် ဖြစ်၏၊ ပုံစံ-) ဝလင်စွာစား၍ သွား၏ “အလံဘုတွာ ဂတော”၊ ပူဇော်၍ သွား၏ “သက္ကတွာ ဂတော”၊ မပူဇော်ဘဲ သွား၏ “အသက္ကတွာ ဂတော” ဟူရာ၌ (သမတ်မဖြစ်)၊ (ဤ၌ အလံသည်) ပြီးပြည့်စုံခြင်း၊ ကောင်းခြင်း၊ မကောင်းခြင်း အနက်တို့ ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၁၆. အညေ စ.

၁၆. တစ်ပါးသော ပုဒ်တို့သည်လည်း (သမတ် ဖြစ်ကုန်၏)။

---

အညေ စ သဒ္ဒါ ကိရိယတ္ထေဟိ သျာဒျန္တေဟိ သဟ ဗဟုလမေကတ္ထာ ဘဝန္တိ, ပုရောဘူယ, တိရောဘူယ, တိရောကရိယ, ဥရသိကရိယ, မနသိကရိယ, မဇ္ဈေကရိယ, တုဏှီဘူယ.

တစ်ပါးသော သဒ္ဒါတို့သည်လည်း ကြိယာအနက်ရှိသော ဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်တို့နှင့်အတူ အလွန်များပြားစွာ တစ်ခုတည်းသောအနက် (သမတ်) ဖြစ်ကုန်၏၊ (ပုံစံ-) ရှေ့၌ဖြစ်၍ “ပုရောဘူယ”၊ ဖုံးကွယ်၍ (မျက်ကွယ်ပြု၍) ဖြစ်၍ “တိရောဘူယ”၊ ဖုံးကွယ်၍ “တိရောကရိယ”၊ ရင်ခွင်၌ထား၍ “ဥရသိကရိယ”၊ နှလုံးသွင်း၍ (နှလုံးသားထဲ၌ ထား၍) “မနသိကရိယ”၊ အလယ်၌ထား၍ “မဇ္ဈေကရိယ”၊ ဆိတ်ဆိတ်နေ၍ “တုဏှီဘူယ” ဟု ဖြစ်၏။

---

၁၇. ဝါနေကညတ္ထေ.

၁၇. များစွာသောပုဒ်တို့သည် တစ်ပါးသောပုဒ်၏ အနက်၌ တစ်ခုတည်းသောအနက် (သမတ်) ဖြစ်၏။

---

အနေကံ [Pg.124] သျာဒျန္တမညဿ ပဒဿတ္ထေ ဧကတ္ထံ ဝါ ဟောတိ, ဗဟူနိ ဓနာနိ ယဿ သော ဗဟုဓနော, လမ္ဗာ ကဏ္ဏာ ယဿ သော လမ္ဗကဏ္ဏော, ဝဇိရံ ပါဏိမှိ ယဿ သောယံ ဝဇိရပါဏိ, မတ္တာ ဗဟဝေါ မာတင်္ဂါ ဧတ္ထ မတ္တဗဟုမာတင်္ဂံ ဝနံ, အာရုဠှော ဝါနရော ယံ ရုက္ခံ သော အာရုဠှဝါနရော, ဇိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ယေန သော ဇိတိန္ဒြိယော, ဒိန္နံ ဘောဇနံ ယဿ သော ဒိန္နဘောဇနော, အပဂတံ ကာဠကံ ယသ္မာ ပဋာ သော-ယမပဂတကာဠကော, ဥပဂတာ ဒသ ယေသံ တေ ဥပဒသာ, အာသန္နဒသာ, အဒူရဒသာ, အဓိကဒသာ, တယော ဒသ ပရိမာဏမေသံ တိဒသာ, ကထံ ဒသသဒ္ဒေါ သင်္ချာနေ ဝတ္တတေ? ပရိမာဏသဒ္ဒသန္နိဓာနာ, ယထာ ပဉ္စ ပရိမာဏမေသံ ပဉ္စကာ သကုနာတိ, ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ပရိမာဏမေသံ ဒွတ္တယော ဝါသဒ္ဒတ္ထေ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဒွတ္တယော.

များစွာသော ဝိဘတ်အဆုံးရှိသောပုဒ်တို့သည် တစ်ပါးသောပုဒ်၏ အနက်၌ တစ်ခုတည်းသောအနက် (သမတ်) ဖြစ်၏၊ (ပုံစံ-) များစွာသော ဥစ္စာရှိသောသူသည် “ဗဟုဓနော”၊ တွဲကျသော နားရွက်ရှိသောသူသည် “လမ္ဗကဏ္ဏော”၊ လက်၌ ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသောသူသည် “ဝဇိရပါဏိ”၊ ဆူဖြိုးသော ဆင်များစွာရှိသော တောသည် “မတ္တဗဟုမာတင်္ဂံ (ဝနံ)”၊ မျောက်တက်နေသော သစ်ပင်သည် “အာရုဠှဝါနရော (ရုက္ခော)”၊ အောင်အပ်သော ဣန္ဒြေရှိသောသူသည် “ဇိတိန္ဒြိယော”၊ ပေးအပ်သော ဘောဇဉ်ရှိသောသူသည် “ဒိန္နဘောဇနော”၊ အမည်းစက် ကင်းစင်သော အဝတ်သည် “အပဂတကာဠကော (ပဋော)”၊ တစ်ဆယ်သို့ ကပ်ကုန်သော (ကိုးဦးခန့်ရှိသော) သူတို့သည် “ဥပဒသာ”၊ တစ်ဆယ်သို့ နီးကပ်ကုန်သော သူတို့သည် “အာသန္နဒသာ”၊ တစ်ဆယ်နှင့် မဝေးသော သူတို့သည် “အဒူရဒသာ”၊ တစ်ဆယ်ထက် လွန်သောသူတို့သည် “အဓိကဒသာ”၊ သုံးခုသော တစ်ဆယ် (သုံးဆယ်) ပမာဏရှိသော နတ်တို့သည် “တိဒသာ”။ အဘယ်ကြောင့် “ဒသ” သဒ္ဒါသည် အရေအတွက်၌ ဝတ္တတေ (ဟောခြင်း) ဖြစ်သနည်း? ပမာဏသဒ္ဒါနှင့် နီးစပ်သောကြောင့်တည်း။ ဥပမာ- ငါးခု ပမာဏရှိသော ငှက်တို့သည် “ပဉ္စကာ သကုဏာ” ဟု ဖြစ်သကဲ့သို့တည်း။ နှစ်ခု သို့မဟုတ် သုံးခု ပမာဏရှိသောသူတို့သည် “ဒွတ္တယော”၊ သို့မဟုတ် “ဝါ” သဒ္ဒါ၏အနက် (ဝိကပ်) ၌ “နှစ်ခု သို့မဟုတ် သုံးခု” သည် “ဒွတ္တယော” ဟု ဖြစ်၏။

---

ဒက္ခိဏဿာ စ ပုဗ္ဗဿာ စ ဒိသာယ ယဒန္တရာဠံ ဒက္ခိဏပုဗ္ဗာ ဒိသာ, ဒက္ခိဏာ စ သာ ပုဗ္ဗာ စာတိ ဝါ, သဟ ပုတ္တေနာဂတော သပုတ္တော, သလောမကော ဝိဇ္ဇမာနလောမကောတိ အတ္ထော, ဧဝံ သပက္ခကော, အတ္ထီ ခီရာ ဗြာဟ္မဏီတိ အတ္ထိသဒ္ဒေါ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထေ နိပါတော, ကွစိ ဂတတ္ထတာယ ပဒန္တရာနမပ္ပယောဂေါ, ကဏ္ဌဋ္ဌာ ကာဠာ အဿ ကဏ္ဌေကာဠော, ဩဋ္ဌဿ မုခမိဝ မုခမဿ ဩဋ္ဌမုခေါ, ကေသသံဃာတော စူဠာ အဿ ကေသစူဠော, သုဝဏ္ဏဝိကာရော အလင်္ကာရော အဿ သုဝဏ္ဏာလင်္ကာရော, ပပတိတံ ပဏ္ဏမဿ ပပတိတပဏ္ဏော, ပပဏ္ဏော, အဝိဇ္ဇမာနာ ပုတ္တာ အဿ အဝိဇ္ဇမာနပုတ္တော, န သန္တိ ပုတ္တာ အဿ အပုတ္တေ, ကွစိ န ဟောတိ ပဉ္စ ဘုတ္တဝန္တော အဿ ဘာတုနော ပုတ္တော အဿ အတ္ထီတိ ဗဟုလာဓိကာရတော.

တောင်အရပ်နှင့် အရှေ့အရပ်တို့၏ အလယ်ကြားအရပ်သည် “ဒက္ခိဏပုဗ္ဗာ” (တောင်အရှေ့အရပ်) မည်၏၊ သို့မဟုတ် “တောင်ဘက်လည်းဖြစ်၍ အရှေ့ဘက်လည်းဖြစ်သော အရပ်” ဟုလည်း ဝိဂြိုဟ်ပြုနိုင်သည်။ သားနှင့်တကွ လာသောသူသည် “သပုတ္တော”၊ အမွေးရှိသောသူသည် “သလောမကော” (ထင်ရှားရှိသော အမွေးရှိသူ ဟု အနက်ရ၏)။ ထို့အတူ “သပက္ခကော” (အတောင်ပံရှိသောသူ)၊ နို့ရည်ရှိသော ပုဏ္ဏေးမသည် “အတ္ထိခီရာ ဗြာဟ္မဏီ”၊ ဤ၌ “အတ္ထိ” သဒ္ဒါသည် ထင်ရှားရှိခြင်းအနက်ရှိသော နိပါတ် ဖြစ်၏။ အချို့သောနေရာ၌ အနက်ပြီးမြောက်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် တစ်ပါးသောပုဒ်တို့ကို အသုံးမပြုခြင်း (လုပ္ပဒဗဟုဗ္ဗီဟိ) ရှိ၏၊ (ပုံစံ-) လည်ပင်း၌ တည်သော အမည်းစက်ရှိသောသူသည် “ကဏ္ဌေကာဠော”၊ ကုလားအုတ်၏ နှုတ်ခမ်းနှင့်တူသော မျက်နှာရှိသောသူသည် “ဩဋ္ဌမုခေါ”၊ ဆံပင်အစုတည်းဟူသော သျှောင်ရှိသောသူသည် “ကေသစူဠော”၊ ရွှေဖြင့်ပြီးသော တန်ဆာရှိသောသူသည် “သုဝဏ္ဏာလင်္ကာရော”၊ ကြွေကျသော သစ်ရွက်ရှိသော သစ်ပင်သည် “ပပတိတပဏ္ဏော” သို့မဟုတ် “ပပဏ္ဏော”၊ မရှိသော သားရှိသောသူသည် “အဝိဇ္ဇမာနပုတ္တော”၊ သားမရှိသောသူသည် “အပုတ္တော” ဟု ဖြစ်၏။ အချို့သောနေရာ၌ (ဗဟုလအာဏာကြောင့်) “ပဉ္စ ဘုတ္တဝန္တော” (ငါးယောက် စားပြီးသောသူ)၊ “အဿ ဘာတုနော ပုတ္တော အဿ အတ္ထိ” (သူ့ညီ၏သားသည် သူ့အား ရှိ၏) တို့၌ သမတ် မဖြစ်ပေ။

---

၁၈. တတ္ထ ဂဟေတွာ တေန ပဟရိတွာ ယုဒ္ဓေ သရူပံ.

၁၈. ထိုအရာ၌ ကိုင်ဆွဲ၍လည်းကောင်း၊ ထိုလက်နက်ဖြင့် ရိုက်ပုတ်၍လည်းကောင်း တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲ၌ တူညီသော ရူပရှိသော (ပုဒ်တို့သည် သမတ် ဖြစ်ကုန်၏)။

---

သတ္တမျန္တံ [Pg.125] တတိယန္တဉ္စ သရူပမနေကံ တတ္ထ ဂဟေတွာ တေန ပဟရိတွာ ယုဒ္ဓေ-ညပဒတ္ထေ ဧကတ္ထံ ဝါ ဟောတိ, ကေသေသု စ ကေသေသု စ ဂဟေတွာ ယုဒ္ဓံ ပဝတ္တံ ကေသာကေသိ, ဒဏ္ဍေဟိ စ ဒဏ္ဍေဟိ စ ပဟရိတွာ ယုဒ္ဓံ ပဝတ္တံ ဒဏ္ဍာဒဏ္ဍိ, မုဋ္ဌာမုဋ္ဌိ, ‘‘စိ ဝီတိယာရေ’’ (၃-၅၁) တိ စိ သမာသန္တော, ‘‘စိသ္မိံ’’ (၃.၆၆) တိ အကာရော. တတ္ထ တေနေတိ ကိံ? ကာယဉ္စ ကာယဉ္စ ဂဟေတွာ ယုဒ္ဓံ ပဝတ္တံ. ဂဟေတွာ ပဟရိတွာတိ ကိံ? ရထေ စ ရထေ စ ဌတွာ ယုဒ္ဓံ ပဝတ္တိ. ယုဒ္ဓေတိ ကိံ? ဟတ္ထေ စ ဟတ္ထေ စ ဂဟေတွာ သချံ ပဝတ္တံ. သရူပန္တိ ကိံ? ဒဏ္ဍေဟိ စ မုသလေဟိ စ ပဟရိတွာ ယုဒ္ဓ ပဝတ္တံ.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်နှင့် တတိယာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် တူညီသောရူပရှိကုန်လျက်၊ “ထိုကိုယ်အင်္ဂါ၌ ကိုင်ဆွဲ၍” သို့မဟုတ် “ထိုလက်နက်ဖြင့် ရိုက်ပုတ်၍” တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲဟူသော အခြားပုဒ်၏ အနက် (အညပဒတ္ထ) ၌ တစ်ခုတည်းသောအနက် (သမတ်) ဖြစ်၏၊ (ပုံစံ-) ဆံပင်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဆံပင်တို့၌လည်းကောင်း ကိုင်ဆွဲ၍ ဖြစ်သော တိုက်ပွဲသည် “ကေသာကေသိ” (ဆံပင်ချင်း ဆွဲ၍ တိုက်ပွဲ)၊ တုတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တုတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ရိုက်ပုတ်၍ ဖြစ်သော တိုက်ပွဲသည် “ဒဏ္ဍာဒဏ္ဍိ” (တုတ်ချင်း ရိုက်ပွဲ)၊ လက်သီးချင်း သတ်ပွဲသည် “မုဋ္ဌာမုဋ္ဌိ” ဟု ဖြစ်၏။ “စိ ဝီတိယာရေ” သုတ်ဖြင့် “စိ” ပစ္စည်း သမသန္တပြု၍၊ “စသ္မိံ” သုတ်ဖြင့် အကာရပြု၏။ “ထိုအရာ၌၊ ထိုလက်နက်ဖြင့်” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (ထိုသို့မဟုတ်လျှင် သမတ်မဖြစ်ကြောင်း ပြရန် ဖြစ်၏၊ ပုံစံ-) ကိုယ်ချင်းလည်းကောင်း၊ ကိုယ်ချင်းလည်းကောင်း ဆုပ်ကိုင်၍ ဖြစ်သော တိုက်ပွဲ (သမတ်မဖြစ်)။ “ကိုင်ဆွဲ၍၊ ရိုက်ပုတ်၍” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (ပုံစံ-) ရထား၌လည်းကောင်း၊ ရထား၌လည်းကောင်း တည်၍ ဖြစ်သော တိုက်ပွဲ (သမတ်မဖြစ်)။ “စစ်ပွဲ၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (ပုံစံ-) လက်ချင်းလည်းကောင်း၊ လက်ချင်းလည်းကောင်း ကိုင်၍ ဖြစ်သော အဆွေခင်ပွန်းအဖြစ် (သမတ်မဖြစ်)။ “တူညီသောရူပရှိသော” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (ပုံစံ-) တုတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကျည်ပွေ့တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ရိုက်ပုတ်၍ ဖြစ်သော တိုက်ပွဲ (သမတ်မဖြစ်)။

---

၁၉. စတ္ထေ.

၁၉. “စ” သဒ္ဒါ၏ အနက်၌လည်းကောင်း (သမတ် ဖြစ်၏)။

---

အနေကံ သျာဒျန္တံ စတ္ထေ ဧကတ္ထံ ဝါ ဘဝတိ. သမုစ္စယောနွာစယော ဣတရီတရယောဂေါ သမာဟာရော စ စ သဒ္ဒတ္ထာ, တတ္ထ သမုစ္စယာနွာစယေသု နေကတ္ထီဘာဝေါ သမ္ဘဝတိ, တေသု ဟိ သမုစ္စယော အညမညနိရပေက္ခာ နမတ္တပ္ပဓာနာနံ ကတ္ထစိ ကိရိယာဝိသေသေ စီယမာနတာ, ယထာ ‘ဓဝေ စ ခဒိရေ စ ပလာသေ စ ဆိန္ဒာ’တိ. အနွာစယော စ ယတ္ထေကော ပဓာနဘာဝေန ဝိဓီယတေ အပရော စ ဂုဏဘာဝေန, ယထာ ‘ဘိက္ခဉ္စရ ဂါဝေါ စာနယေ’တိ. ဣတရဒွယေ တု သမ္ဘဝတိ, တေသု ဟိ အညမညသာပေက္ခာနမဝယဝဘဒါနုဂတော ဣတရီတရယောဂေါ, ယထာ ‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ’တိ, အဿာဝယဝပ္ပဓာနတ္တာ ဗဟုဝစနမေဝ. အညမညသာပေက္ခာနမေဝ တိရောဟိတာဝယဝဘေဒေါ သမုဒါယပ္ပဓာနော သမာဟာရော, ယထာ ‘ဆတ္တုပါဟန’န္တိ, အဿ ပန သမုဒါယပ္ပဓာနတ္တာ ဧကဝစနမေဝ.

‘စ’ သဒ္ဒါ၏ အနက်ရှိရာ၌ များစွာသော သိဗျတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် တစ်ခုတည်းသော အနက်ရှိသည် (ဧကတ္ထီဘာဝ) ဖြစ်ကုန်၏။ သမုစ္စယ၊ အနွာစယ၊ ဣတရီတရယောဂ၊ သမာဟာရ တို့သည် ‘စ’ သဒ္ဒါ၏ အနက်တို့တည်း။ ထိုအနက်တို့တွင် သမုစ္စယနှင့် အနွာစယတို့၌ တစ်ခုတည်းသောအနက်ရှိသည်ဖြစ်ခြင်း (ဧကတ္ထီဘာဝ = သမာသ်ဖြစ်ခြင်း) မရှိနိုင်။ အကြောင်းမူကား ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် သမုစ္စယဟူသည် အချင်းချင်း မငဲ့ကွက်ဘဲ နာမ်အနက်သာလျှင် အဓိကရှိကြကုန်သော ပုဒ်တို့အား တစ်စုံတစ်ခုသော ကိရိယာထူး၌ စုပေါင်းပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်၏။ ပုံစံ - ‘သစ်ခေါက်ပင်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ရှားပင်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ပေါက်ပင်တို့ကိုလည်းကောင်း ခုတ်လော့’ ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အနွာစယဟူသည် တစ်ခုကို အဓိကအားဖြင့် ပြဋ္ဌာန်း၍ အခြားတစ်ခုကို အရန် (ဂုဏ်) အားဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းရာဖြစ်၏။ ပုံစံ - ‘ဆွမ်းခံလှည့်လော့၊ နွားတို့ကိုလည်း မောင်းခဲ့လော့’ ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော နှစ်ပါး (ဣတရီတရယောဂနှင့် သမာဟာရ) တို့၌မူကား (ဧကတ္ထီဘာဝ) ဖြစ်နိုင်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် အချင်းချင်း ငဲ့ကွက်ခြင်းရှိကုန်လျက် အစိတ်အစိတ် ကွဲပြားခြင်းသို့ လိုက်သော ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် ဣတရီတရယောဂ မည်၏။ ပုံစံ - ‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ’ (သာရိပုတ္တရာနှင့် မောဂ္ဂလာန်တို့) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဤဣတရီတရယောဂ၌ အစိတ်အစိတ်ဖြစ်သော ပုဒ်တို့သည် အဓိကဖြစ်သောကြောင့် ဗဟုဝစန (အများကိန်း) သာ ဖြစ်၏။ အချင်းချင်း ငဲ့ကွက်ခြင်းရှိကုန်သည်သာဖြစ်၍ အစိတ်အစိတ် ကွဲပြားခြင်းကို ဖုံးကွယ်လျက် အစုအပေါင်း အဓိကရှိသော ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် သမာဟာရ မည်၏။ ပုံစံ - ‘ဆတ္တုပါဟနံ’ (ထီးနှင့်ဖိနပ်) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဤသမာဟာရ၌မူကား အစုအပေါင်းသည် အဓိကဖြစ်သောကြောင့် ဧကဝစန (တစ်နည်းကိန်း) သာ ဖြစ်၏။

---

တေ [Pg.126] စ သမာဟာရီတရီတရယောဂါ ဗဟုလံ ဝိဓာနာ နိယတဝိသယာယေဝ ဟောန္တိ, တတြာယံ ဝိသယဝိဘာဂေါ နိရုတ္ထိပိဋကာဂတော-ပါဏိတူရိယယောဂ္ဂသေနင်္ဂါနံ, နိစ္စဝေရီနံ, သင်္ချာပရိမာဏ-သညာနံ, ခုဒ္ဒဇန္တုကာနံ, ပစနစဏ္ဍာလာနံ, စရဏသာဓာရဏာနံ, ဧကဇ္ဈာယနပါဝစနာနံ, လိင်္ဂဝိသေသာနံ, ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓါနံ ဒိသာနံ, နဒီနဉ္စ နိစ္စံ သမာဟာရေကတ္တံ ဘဝတိ, တိဏရုက္ခပသုသကုနဓနဓညဗျဉ္ဇနဇနပ္ပဒါနံ ဝါ, အညေသမိတရီတရယောဂေါဝ.

ထိုသမာဟာရနှင့် ဣတရီတရယောဂတို့သည် များစွာသော ဝိဓိ (စီရင်ထုံး) ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍ သတ်မှတ်အပ်သော အရာရှိကုန်သည်သာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုအရာ၌ နိရုတ္တိပိဋကတ်ကျမ်းမှ လာသော အရာဝေဖန်ခြင်းကား ဤသို့တည်း - လက်ခြေအင်္ဂါ (ပါဏင်္ဂ)၊ တူရိယာအင်္ဂါ (တုရိယင်္ဂ)၊ ကုန်းရထားအင်္ဂါ (ယောဂ္ဂင်္ဂ)၊ စစ်အင်္ဂါ (သေနင်္ဂ)၊ အမြဲရန်ဘက်ဖြစ်သော သတ္တဝါ (နိစ္စဝေရီ)၊ သင်္ချာပမာဏသညာ၊ သတ္တဝါငယ် (ခုဒ္ဒဇန္တုက)၊ ချက်ပြုတ်သောသူနှင့် စဏ္ဍာလ (ပစနစဏ္ဍာလ)၊ အကျင့်တူသူ (စရဏသာဓာရဏ)၊ တစ်ခုတည်းသော စာပေကျမ်းဂန်ရှိသူ (ဧကဇ္ဈာယနပါဝစန)၊ လိင်မတူကွဲပြားသူ (လိင်္ဂဝိသေသ)၊ အမျိုးမျိုး ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောအရာ (ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓ)၊ အရပ်မျက်နှာ (ဒိသာ)၊ မြစ် (နဒီ) တို့အား အမြဲတစေ သမာဟာရ ဧကဝစန ဖြစ်၏။ မြက်၊ သစ်ပင်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ငှက်၊ ရွှေငွေဥစ္စာ၊ ကောက်ပဲသီးနှံ၊ ဟင်းလျာ (ဗျဉ္ဇန)၊ တိုင်းပြည် (ဇနပဒ) တို့အား ဝိကပ္ပအားဖြင့် (သမာဟာရ သို့မဟုတ် ဣတရီတရယောဂ) ဖြစ်၏။ အခြားသော အရာတို့အား ဣတရီတရယောဂသာ ဖြစ်၏။

---

ပါဏျင်္ဂါနံ-စက္ခုသောတံ, မုခနာသိကံ, ဟနုဂီဝံ, ဆဝိမံသလောဟိတံ, နာမရူပံ, ဇရာမရဏံ. တုရိယင်္ဂါနံ-အလသတာလမ္ဗရံ, မုရဇဂေါမုခံ, သင်္ခဒေဏ္ဍိမံ, မဒ္ဒဝိကပါဏဝိကံ, ဂီတဝါဒိတံ, သမ္မတာလံ. ယောဂ္ဂင်္ဂါနံ ဖာလပါစနံ, ယုဂနင်္ဂလံ. သေနင်္ဂါနံ-အသိသတ္တိတောမရပိဏ္ဍံ, အသိစမ္မံ, ဓနုကလာပံ, ပဟရဏာဝရဏံ. နိစ္စဝေရီနံ-အဟိနကုလံ, ဗီဠာလမူသိကံ, ကာကောလူကံ, နာဂသုပဏ္ဏံ. သင်္ချာပရိမာဏ သညာနံ-ဧကကဒုကံ, ဒုကတိကံ, တိကစတုက္ကံ, စတုက္ကပဉ္စကံ, ဒသေကာဒသကံ. ခုဒ္ဒဇန္တုကာနံ ကီဋပဋင်္ဂံ, ကုန္ထကိပိလ္လိကံ, ဍံသမကသံ, မက္ခိကကိပိလ္လိကံ. ပစနစဏ္ဍာလာနံ-ဩရဗ္ဘိကသူကရိကံ, သာကုန္တိ ကမာဂဝိကံ, သပါကစဏ္ဍာလံ, ဝေနရထကာရံ, ပုက္ကုသ ဆဝဍာဟကံ. စရဏသာဓာရဏာနံ-အတိသဘာရဒွါဇံ, ကဌကလာပံ, သီလပညာဏံ, သမထဝိပဿနံ, ဝိဇ္ဇာစရဏံ. ဧကဇ္ဈာယနပါဝစနာနံ ဒီဃမဇ္ဈိမံ, ဧကုတ္တရသံယုတ္တကံ, ခန္ဓကဝိဘင်္ဂံ. လိင်္ဂဝိသေသာနံ-ဣတ္ထိပုခံ, ဒါသိဒါသံ, စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ, တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ, ‘လာဘီ ဟောတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာ- သနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’န္တိပိ ဒိဿတိ. ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓါနံ ကုသလာကုသလံ[Pg.127], သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ, ဟီနပ္ပဏီတံ, ကဏှသုက္ကံ, ဆေကပါပကံ. ဒိသာနံ ပုဗ္ဗာပရံ, ဒက္ခိဏုတ္တရံ, ပုဗ္ဗဒက္ခိဏံ, ပုဗ္ဗုတ္တရံ, အဓရုတ္တရံ, အပရဒက္ခိဏံ, အပရုတ္တရံ. နဒီနံ-ဂင်္ဂါယမုနံ, မဟိသရဘု.

လက်ခြေအင်္ဂါ (ပါဏင်္ဂ) တို့တွင် - စက္ခုသောတံ (မျက်စိနှင့်နား)၊ မုခနာသိကံ (မျက်နှာနှင့်နှာခေါင်း)၊ ဟနုဂီဝံ (မေးစေ့နှင့်လည်ပင်း)၊ ဆဝိမံသလောဟိတံ (အရေ၊ အသားနှင့်သွေး)၊ နာမရူပံ (နာမ်နှင့်ရုပ်)၊ ဇရာမရဏံ (အိုခြင်းနှင့်သေခြင်း) တို့ ဖြစ်၏။ တူရိယာအင်္ဂါ (တုရိယင်္ဂ) တို့တွင် - အလသတာလမ္ဗရံ (စောင်းတိုနှင့် ပတ်သာ)၊ မုရဇဂေါမုခံ (ပတ်မနှင့် ဦးချိုတံပိုး)၊ သင်္ခဒေဏ္ဍိမံ (ခရုသင်းနှင့် မောင်း)၊ မဒ္ဒဝိကပါဏဝိကံ (စည်ကြီးနှင့် စည်ငယ်)၊ ဂီတဝါဒိတံ (သီချင်းဆိုခြင်းနှင့် တီးမှုတ်ခြင်း)၊ သမ္မတာလံ (ကွင်းနှင့် လင်းကွင်း) တို့ ဖြစ်၏။ ကုန်းရထားအင်္ဂါ (ယောဂ္ဂင်္ဂ) တို့တွင် - ဖာလပါစနံ (ထွန်သွားနှင့် ကြာဆူး)၊ ယုဂနင်္ဂလံ (ထမ်းပိုးနှင့် ထွန်တုံး) တို့ ဖြစ်၏။ စစ်အင်္ဂါ (သေနင်္ဂ) တို့တွင် - အသိသတ္တိတောမရပိဏ္ဍံ (ဓား၊ လှံ၊ ကန်တော့မြှားအစု)၊ အသိစမ္မံ (ဓားနှင့် ဒိုင်းလွှား)၊ ဓနုကလာပံ (လေးနှင့် မြားတောင့်)၊ ပဟရဏာဝရဏံ (လက်နက်နှင့် အကာအကွယ်) တို့ ဖြစ်၏။ အမြဲရန်ဘက်ဖြစ်သော သတ္တဝါ (နိစ္စဝေရီ) တို့တွင် - အဟိနကုလံ (မြွေနှင့် မြွေပါ)၊ ဗီဠာလမူသိကံ (ကြောင်နှင့် ကြွက်)၊ ကာကောလူကံ (ကျီးနှင့် ဇီးကွက်)၊ နာဂသုပဏ္ဏံ (နဂါးနှင့် ဂဠုန်) တို့ ဖြစ်၏။ သင်္ချာပမာဏသညာတို့တွင် - ဧကကဒုကံ (တစ်ခုနှင့်နှစ်ခုအစု)၊ ဒုကတိကံ (နှစ်ခုနှင့်သုံးခုအစု)၊ တိကစတုက္ကံ (သုံးခုနှင့်လေးခုအစု)၊ စတုက္ကပဉ္စကံ (လေးခုနှင့်ငါးခုအစု)၊ ဒသေကာဒသကံ (တစ်ဆယ်နှင့်တစ်ဆယ့်တစ်ခုအစု) တို့ ဖြစ်၏။ သတ္တဝါငယ် (ခုဒ္ဒဇန္တုက) တို့တွင် - ကီဋပဋင်္ဂံ (ပိုးကောင်နှင့် နှံကောင်)၊ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ (ခြင်ရွှေနှင့် ပုရွက်ဆိတ်)၊ ဍံသမကသံ (မှက်နှင့် ခြင်)၊ မက္ခိကကိပိလ္လိကံ (ယင်ကောင်နှင့် ပုရွက်ဆိတ်) တို့ ဖြစ်၏။ ချက်ပြုတ်သောသူနှင့် စဏ္ဍာလ (ပစနစဏ္ဍာလ) တို့တွင် - သိုးသတ်သမားနှင့် ဝက်သတ်သမား (သြရဗ္ဘိကသူကရိကံ)၊ ငှက်သတ်သမားနှင့် မုဆိုး (သာကုန္တိကမာဂဝိကံ)၊ ခွေးစားစဏ္ဍာလ (သပါကစဏ္ဍာလံ)၊ ဝါးသမားနှင့် ရထားသမား (ဝေဏရထကာရံ)၊ အမှိုက်သွန်သမားနှင့် အလောင်းရှို့သမား (ပုက္ကုသဆဝဍာဟကံ) တို့ ဖြစ်၏။ အကျင့်တူသူ (စရဏသာဓာရဏ) တို့တွင် - အတိသဘာရဒွါဇံ (အတိနှင့် ဘာရဒွါဇ နွယ်ဝင်တို့)၊ ကဌကလာပံ (ကဌနှင့် ကလာပကျမ်းတတ်တို့)၊ သီလပညာဏံ (သီလနှင့် ပညာ)၊ သမထဝိပဿနံ (သမထနှင့် ဝိပဿနာ)၊ ဝိဇ္ဇာစရဏံ (ဝိဇ္ဇာနှင့် စရဏ) တို့ ဖြစ်၏။ တစ်ခုတည်းသော စာပေကျမ်းဂန်ရှိသူ (ဧကဇ္ဈာယနပါဝစန) တို့တွင် - ဒီဃမဇ္ဈိမံ (ဒီဃနိကာယ်နှင့် မဇ္ဈိမနိကာယ်)၊ ဧကုတ္တရသံယုတ္တကံ (အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်နှင့် သံယုတ္တနိကာယ်)၊ ခန္ဓကဝိဘင်္ဂံ (ခန္ဓကနှင့် ဝိဘင်း) တို့ ဖြစ်၏။ လိင်မတူကွဲပြားသူ (လိင်္ဂဝိသေသ) တို့တွင် - ဣတ္ထိပုခံ (မိန်းမနှင့်ယောင်္ကျား)၊ ဒါသိဒါသံ (ကျွန်မနှင့်ကျွန်)၊ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ (သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ပစ္စည်းအစု)၊ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ (မြက်၊ ထင်း၊ သစ်ကိုင်း၊ သစ်ရွက်) တို့ ဖြစ်၏။ ‘လာဘီ ဟောတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ’ ဟူ၍လည်း တွေ့ရ၏။ အမျိုးမျိုး ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောအရာ (ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓ) တို့တွင် - ကုသလာကုသလံ (ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်)၊ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ (အပြစ်ရှိသောအရာနှင့် အပြစ်မရှိသောအရာ)၊ ဟီနပ္ပဏီတံ (ညံ့ဖျင်းသောအရာနှင့် မွန်မြတ်သောအရာ)၊ ကဏှသုက္ကံ (အမည်းနှင့် အဖြူ)၊ ဆေကပါပကံ (လိမ္မာသူနှင့် လူမိုက်) တို့ ဖြစ်၏။ အရပ်မျက်နှာ (ဒိသာ) တို့တွင် - ပုဗ္ဗာပရံ (အရှေ့နှင့်အနောက်)၊ ဒက္ခိဏုတ္တရံ (တောင်နှင့်မြောက်)၊ ပုဗ္ဗဒက္ခိဏံ (အရှေ့တောင်)၊ ပုဗ္ဗုတ္တရံ (အရှေ့မြောက်)၊ အဓရုတ္တရံ (အောက်နှင့်အထက်)၊ အပရဒက္ခိဏံ (အနောက်တောင်)၊ အပရုတ္တရံ (အနောက်မြောက်) တို့ ဖြစ်၏။ မြစ် (နဒီ) တို့တွင် - ဂင်္ဂါယမုနံ (ဂင်္ဂါနှင့် ယမုနာမြစ်)၊ မဟိသရဘူ (မဟီနှင့် သရဘူမြစ်) တို့ ဖြစ်၏။

---

တိဏဝိသေသာနံ-ကာသကုသံ ကာသကုသာ, ဥသီရဗီရဏံ ဥသီရဗီရဏာ, မုဉ္ဇပဗ္ဗဇံ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇံ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇာ. ရုက္ခဝိသေသာနံ ခဒိရပလာသံ ခဒိရပလာသာ, ဝေါဿကဏ္ဏံ ဓဝါဿကဏ္ဏာ, ပိလက္ခနိဂြောဓံ ပိလက္ခနိဂြောဓာ, အဿတ္ထကပိတ္ထနံ အဿတ္ထကပိတ္ထနာ, သာကသာလံ သာကသာလာ. ပသုဝိသေသာနံ-ဂဇဂဝဇံ ဂဇဂဝဇာ, ဂေါမဟိသံ ဂေါမဟိသာ, ဧဏေယျဂေါမဟိသံ ဧဏေယျဂေါမဟိသာ, ဧဏေယျဝရာဟံ ဧဏေယျဝရာဟာ, အဇေဠကံ အဇေဠကာ, ကုက္ကုရသူကရံ ကုက္ကုရသူကရာ, ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝံ ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝါ. သကုနဝိသေသာနံ-ဟံသဗလာဝံ ဟံသဗလာဝါ, ကာရဏ္ဍဝစက္ကဝါကံ ကာရဏ္ဍဝစက္ကဝါကာ, ဗကဗလာကံ ဗကဗလာကာ. ဓနာနံ-ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာ, မဏိသင်္ခမုတ္တာဝေဠုရိယံ မဏိသင်္ခမုတ္တာဝေဠုရိယာ, ဇာတရူပရဇတံ ဇာတရူပရဇတာ. ဓညာနံ-သာလိယဝကံ သာလိယဝကာ, တိလမုဂ္ဂမာသံ တိလမုဂ္ဂမာသာ, နိပ္ဖာဝကုလတ္ထံ နိပ္ဖာဝကုလတ္ထာ. ဗျဉ္ဇနာနံ-သာကသုဝံ သာကသုဝါ, ဂဗျမာဟိသံ ဂဗျမာဟိသာ, ဧဏေယျဝါရာဟံ ဧဏေယျဝါရာဟာ, မိဂမာယူရံ မိဂမာယူရာ. ဇနပဒါနံ-ကာသိကောသလံ ကာသိကောသလာ, ဝဇ္ဇိမလ္လံ ဝဇ္ဇိမလ္လာ, စေတိဝံသံ စေတိဝံသာ, မစ္ဆသူရသေနံ မစ္ဆသူရသေနာ, ကုရုပဉ္စာလံ ကုရုပဉ္စာလာ. ဣတရီတရယောဂေါ ယထာ-စန္ဒိမသူရိယာ, သမဏဗြာဟ္မဏာ မာတာပိတရော ဣစ္စာဒိ.

မြက်အထူးတို့တွင် - ကာသကုသံ သို့မဟုတ် ကာသကုသာ (သက်ကယ်မြက်နှင့် သမန်းမြက်)၊ ဥသီရဗီရဏံ သို့မဟုတ် ဥသီရဗီရဏာ (ပန်းရင်းမြက်နှင့် ဖျံမြက်)၊ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇံ သို့မဟုတ် မုဉ္ဇပဗ္ဗဇာ (ဖြူဆံမြက်နှင့် သက်ကယ်ညွန့်) တို့ ဖြစ်၏။ သစ်ပင်အထူးတို့တွင် - ခဒိရပလာသံ သို့မဟုတ် ခဒိရပလာသာ (ရှားပင်နှင့် ပေါက်ပင်)၊ ဓဝါဿကဏ္ဏံ သို့မဟုတ် ဓဝါဿကဏ္ဏာ (သစ်မင်းပင်နှင့် ကတောက်ပင်)၊ ပိလက္ခနိဂြောဓံ သို့မဟုတ် ပိလက္ခနိဂြောဓာ (ညောင်ကြပ်ပင်နှင့် ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်)၊ အဿတ္ထကပိတ္ထနံ သို့မဟုတ် အဿတ္ထကပိတ္ထနာ (ညောင်ဗောဓိပင်နှင့် သီးပင်)၊ သာကသာလံ သို့မဟုတ် သာကသာလာ (ကျွန်းပင်နှင့် အင်ကြင်းပင်) တို့ ဖြစ်၏။ တိရစ္ဆာန်အထူးတို့တွင် - ဂဇဂဝဇံ သို့မဟုတ် ဂဇဂဝဇာ (ဆင်နှင့် ပြောင်)၊ ဂေါမဟိသံ သို့မဟုတ် ဂေါမဟိသာ (နွားနှင့် ကျွဲ)၊ ဧဏေယျဂေါမဟိသံ သို့မဟုတ် ဧဏေယျဂေါမဟိသာ (ရွှေသမင်၊ နွားနှင့် ကျွဲ)၊ ဧဏေယျဝရာဟံ သို့မဟုတ် ဧဏေယျဝရာဟာ (ရွှေသမင်နှင့် တောဝက်)၊ အဇေဠကံ သို့မဟုတ် အဇေဠကာ (ဆိတ်နှင့် သိုး)၊ ကုက္ကုရသူကရံ သို့မဟုတ် ကုက္ကုရသူကရာ (ခွေးနှင့် ဝက်)၊ ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝံ သို့မဟုတ် ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝါ (ဆင်၊ နွား၊ မြင်းနှင့် မြင်းမ) တို့ ဖြစ်၏။ ငှက်အထူးတို့တွင် - ဟံသဗလာဝံ သို့မဟုတ် ဟံသဗလာဝါ (ဟင်္သာနှင့် ဗျိုင်းမ)၊ ကာရဏ္ဍဝစက္ကဝါကံ သို့မဟုတ် ကာရဏ္ဍဝစက္ကဝါကာ (ဘဲရွှေဝါနှင့် စက္ကဝက်ငှက်)၊ ဗကဗလာကံ သို့မဟုတ် ဗကဗလာကာ (ဗျိုင်းနှင့် ဗျိုင်းမ) တို့ ဖြစ်၏။ ရွှေငွေဥစ္စာ (ဓန) တို့တွင် - ဟိရညသုဝဏ္ဏံ သို့မဟုတ် ဟိရညသုဝဏ္ဏာ (ရွှေမပြားနှင့် ရွှေသန့်)၊ မဏိသင်္ခမုတ္တာဝေဠုရိယံ သို့မဟုတ် မဏိsegment_not_found (ပတ္တမြား၊ ခရုသင်း၊ ပုလဲနှင့် ကြောင်မျက်ရွဲ)၊ ဇာတရူပရဇတံ သို့မဟုတ် ဇာတရူပရဇတာ (ရွှေနှင့် ငွေ) တို့ ဖြစ်၏။ ကောက်ပဲသီးနှံ (ဓည) တို့တွင် - သာလိယဝကံ သို့မဟုတ် သာလိယဝကာ (သလေးစပါးနှင့် မုယောစပါး)၊ တိလမုဂ္ဂမာသံ သို့မဟုတ် တိလမုဂ္ဂမာသာ (နှမ်း၊ ပဲနောက်နှင့် ပဲတီစိမ်း)၊ နိပ္ဖါဝကုလတ္ထံ သို့မဟုတ် နိပ္ဖါဝကုလတ္ထာ (ပဲကြီးနှင့် ပဲနောက်) တို့ ဖြစ်၏။ ဟင်းလျာ (ဗျဉ္ဇန) တို့တွင် - သာကသုဝံ သို့မဟုတ် သာကသုဝါ (ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် ဆားဟင်းလျာ)၊ ဂဗျမာဟိသံ သို့မဟုတ် ဂဗျမာဟိသာ (နွားနို့နှင့် ကျွဲနို့)၊ ဧဏေယျဝါရာဟံ သို့မဟုတ် ဧဏေယျဝါရာဟာ (ရွှေသမင်သားနှင့် ဝက်သား)၊ မိဂမာယူရံ သို့မဟုတ် မိဂမာယူရာ (သမင်သားနှင့် ဥဒေါင်းသား) တို့ ဖြစ်၏။ တိုင်းပြည် (ဇနပဒ) တို့တွင် - ကာသိကောသလံ သို့မဟုတ် ကာသိကောသလာ (ကာသိတိုင်းနှင့် ကောသလတိုင်း)၊ ဝဇ္ဇိမလ္လံ သို့မဟုတ် ဝဇ္ဇိမလ္လာ (ဝဇ္ဇီတိုင်းနှင့် မလ္လတိုင်း)၊ စေတိဝံသံ သို့မဟုတ် စေတိဝံသာ (စေတိတိုင်းနှင့် ဝံသတိုင်း)၊ မစ္ဆသူရသေနံ သို့မဟုတ် မစ္ဆသူရသေနာ (မစ္ဆတိုင်းနှင့် သူရသေနတိုင်း)၊ ကုရုပဉ္စာလံ သို့မဟုတ် ကုရုပဉ္စာလာ (ကုရုတိုင်းနှင့် ပဉ္စာလတိုင်း) တို့ ဖြစ်၏။ ဣတရီတရယောဂ၏ ပုံစံကား - စန္ဒိမသူရိယာ (လနှင့် နေတို့)၊ သမဏဗြာဟ္မဏာ (သမဏနှင့် ဗြာဟ္မဏတို့)၊ မာတာပိတရော (မိဘနှစ်ပါးတို့) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

---

ဧတသ္မိံ [Pg.128] ဧကတ္ထီဘာဝကဏ္ဍေ ယံ ဝုတ္တံ ပုဗ္ဗံ, တဒေဝ ပုဗ္ဗံ နိပတတိ ကမာတိက္ကမေ ပယောဇနာဘာဝါ. ကွစိ ဝိပလ္လာသောပိ ဟောတိ ဗဟုလာဓိကာရတော, ဒန္တာနံ ရာဇာ ရာဇဒန္တော, ကတ္ထစိ ကမံ ပစ္စာနာဒရာ ပုဗ္ဗကာလဿာပိ ပရနိပါတော, လိတ္တဝါသိတော, နဂ္ဂမုသိတော, သိတ္တသမ္မဋ္ဌော, ဘဋ္ဌလုဉ္စိတော. စတ္ထေ ယဒေကတ္ထံ တတ္ထ ကေစိ ပုဗ္ဗပဒံ ဗဟုဓာ နိယမေန္တိ, တဒိဟ ဗျဘိစာရဒဿာန န ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဤဧကတ္ထီဘာဝကဏ္ဍ၌ ရှေးဦးစွာ ဆိုအပ်ပြီးသော ပုဒ်သည်သာလျှင် ရှေ့၌ ကျ၏။ အစဉ်ကို လွန်ကျူးရာ၌ အကျိုးထူးမရှိသောကြောင့်တည်း။ ‘ဗဟုလံ’ အာဏာကြောင့် အချို့အရပ်၌ ပြောင်းပြန်ဖြစ်ခြင်း (ဝိပလ္လာသ) လည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံ - သွားတို့၏မင်းသည် ရာဇဒန္တော (မင်းသွား = အရှေ့သွားထူး) မည်၏။ အချို့အရပ်၌ အစဉ်ကို မရိုသေခြင်းကြောင့် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သော ကာလရှိသော ပုဒ်၏ နောက်၌ ကျခြင်းလည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံ - လိတ္တဝါသိတော (လိမ်းကျံအပ်၊ နံ့သာစိမ်အပ်သော)၊ နဂ္ဂမုသိတော (လုယက်ဖျက်ဆီးအပ်သဖြင့် အဝတ်မရှိသော)၊ သိတ္တသမ္မဋ္ဌော (ရေဖျန်းအပ်၊ တံမြက်လှည်းအပ်သော)၊ ဘဋ္ဌလုဉ္စိတော (ကြော်လှော်အပ်၊ နှုတ်အပ်သော) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ‘စ’ သဒ္ဒါ၏ အနက်ရှိရာ၌ ဧကတ္ထဖြစ်သော သမာသ်၌ အချို့သော ဆရာတို့သည် ရှေ့ပုဒ်ကို များစွာသော နည်းဖြင့် သတ်မှတ်ကြကုန်၏။ ထိုသတ်မှတ်ချက်သည် ဤနေရာ၌ ဖောက်ပြန်မှု (ဗျဘိစာရ) ကို မြင်ရသောကြောင့် မဆိုအပ်ဟု မှတ်အပ်၏။

---

၂၀. သမာဟာရေ နပုံသကံ.

၂၀. သမာဟာရသမာသ်သည် နပုံသကလိင် ဖြစ်၏။

---

စတ္ထေ သမာဟာရေ ယဒေကတ္ထံ, တံ နပုံသကလိင်္ဂံ ဘဝတိ, တထာစေဝေါဒါဟဋံ, ကတ္ထစိ န ဟောတိ ‘သဘာပရိသာယာ’တိ ဉာပကာ, အာဓိပစ္စပရိဝါရော, ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ, ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိယံ.

‘စ’ သဒ္ဒါ၏ အနက်ဖြစ်သော သမာဟာရ၌ ဧကတ္ထဖြစ်သော ပုဒ်သည် နပုံသကလိင် ဖြစ်၏။ ရှေး၌ ဥပမာပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဖြစ်၏။ ‘သဘာပရိသာယ’ ဟူသော သာဓက (ဉာပက) ကြောင့် အချို့သော အရပ်၌ နပုံသကလိင် မဖြစ်ပေ။ ပုံစံ - အာဓိပစ္စပရိဝါရော (အစိုးရခြင်းနှင့် အခြံအရံ)၊ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ (ဆန္ဒနှင့် ပါရိသုဒ္ဓိ)၊ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိယံ (ပဋိသန္ဓေနှင့် ပဝတ္တိ၌) ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

၂၁. သင်္ချာဒိ.

၂၁. သင်္ချာရှေ့ရှိသော သမာသ် (ဒိဂုသမာသ်) စသည်သည်လည်း (သမာဟာရ၌ နပုံသကလိင် ဖြစ်၏)။

---

ဧကတ္ထေ သမာဟာရေ သင်္ချာဒိ နပုံသကလိင်္ဂံ ဘဝတိ, ပဉ္စဂဝံ, စတုပ္ပထံ, သမာဟာရဿေကတ္တာ ဧကဝစနမေဝ ဟောတိ, သမာဟာရေတွေဝ ပဉ္စကာပါလော ပူဝေါ, တိပုတ္တော.

ဧကတ္ထဖြစ်သော သမာဟာရ၌ သင်္ချာရှေ့ရှိသော သမာသ် (ဒိဂုသမာသ်) စသည်သည် နပုံသကလိင် ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ပဉ္စဂဝံ (နွားငါးကောင်အစု)၊ စတုပ္ပထံ (လမ်းလေးခွဆုံ)။ သမာဟာရသည် တစ်ခုတည်းသော အနက်ရှိသောကြောင့် ဧကဝစန (တစ်နည်းကိန်း) သာ ဖြစ်၏။ သမာဟာရ၌သာလျှင်ဖြစ်၍ အသမာဟာရ၌မူကား ပဉ္စကာပါလော ပူဝေါ (အိုးခြမ်းကွဲငါးခု၌ ချက်အပ်သော မုန့်)၊ တိပုတ္တော (သားသုံးယောက်ရှိသောသူ) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၂၂. ကွစေကတ္တဉ္စ ဆဋ္ဌိယာ.

၂၂. အချို့အရပ်၌ ဆဋ္ဌီပုဒ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်း ဧကဝစန (တစ်နည်းကိန်း) သာ ဖြစ်၏။

---

ဆဋ္ဌိယေကတ္ထေ ကွစိ နပုံသကတ္တံ ဟောတေကတ္ထဉ္စ, သလဘာနံ ဆာယာ သလဘစ္ဆာယံ, ဧဝံ သကုန္တာနံ ဆာယာ သကုန္တစ္ဆာယံ, ပါသာဒစ္ဆာယံ ပါသာဒစ္ဆာယာ, ဃရစ္ဆာယံ ဃရစ္ဆာယာ, အမနုဿသဘာယ နပုံသကေကတ္တံ ဘဝတိ ဗြဟ္မသဘံ, ဒေဝသဘံ, ဣန္ဒသဘံ, ယက္ခသဘံ, သရဘသဘံ, မနုဿသဘာယံ ပန ခတ္တိယသဘာ, ရာဇသဘာ ဣစ္စေဝမာဒိ, ကွစီတိ ကိံ ရာဇပုရိသော.

ဆဋ္ဌီတပုဒ်နှင့် ဧကဝုစ်၌ အချို့သော (ဆဋ္ဌီတပုဒ်သည်) နပုန်းလိင်အဖြစ်နှင့် ဧကဝုစ်အဖြစ်သည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'salabhānaṃ chāyā = salabhacchāyaṃ' (ဖလံကောင်တို့၏ အရိပ်)၊ ဤနည်းတူ 'sakuntānaṃ chāyā = sakuntacchāyaṃ' (ငှက်တို့၏ အရိပ်)၊ 'pāsādacchāyaṃ' သို့မဟုတ် 'pāsādacchāyā' (ပြာသာဒ်၏ အရိပ်)၊ 'gharacchāyaṃ' သို့မဟုတ် 'gharacchāyā' (အိမ်၏ အရိပ်) ဖြစ်၏။ လူမဟုတ်သော သဘင် (အစည်းအဝေး) သဒ္ဒါ၌ နပုန်းလိင် ဧကဝုစ်ဖြစ်၏ - 'brahmasabhaṃ' (ဗြဟ္မာသဘင်)၊ 'devasabhaṃ' (နတ်သဘင်)၊ 'indasabhaṃ' (သိကြားသဘင်)၊ 'yakkhasabhaṃ' (ဘီလူးသဘင်)၊ 'sarabhasabhaṃ' (သရဘသဘင်)။ လူသဘင်၌မူကား 'khattiyasabhā' (မင်းမျိုးသဘင်)၊ 'rājasabhā' (မင်းသဘင်) စသည်ဖြင့် ဖြစ်၏။ 'kvaci' (အချို့) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'rājapuriso' (မင်း၏လုလင်) ဟု ဖြစ်ရန် ဖြစ်၏ (ဤ၌ နပုန်းလိင် ဧကဝုစ်မဖြစ်)။

---

၂၃. သျာဒီသု ရဿော.

၂၃. သိအစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် နောက်၌ ရှိကုန်သော် (သရကို) ရဿပြုရမည်။

---

နပုံသကေ [Pg.129] ဝတ္တမာနဿ ရဿော ဟောတိ သျာဒီသု. သလဘစ္ဆာယံ, သျာဒီသူတိ ကိံ? သလဘစ္ဆာယေ.

နပုန်းလိင်၌ ဖြစ်ဆဲရှိသော (သရ၏) ရဿသည် သိအစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'salabhacchāyaṃ'။ 'syādīsu' (သိအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'salabhacchāye' (ဤ၌ ရဿမဖြစ်တည်း။)

---

၂၄. ဃပဿန္တဿာပ္ပဓာနဿ.

၂၄. ဃ-သဒ္ဒါ၊ ပ-သဒ္ဒါ အဆုံးရှိသော၊ အဓိကမဟုတ်သော (ပုဒ်)၏ အဆုံးသရကို (ရဿပြုရမည်)။

---

အန္တဘူတဿ အပ္ပဓာနဿ ဃပဿ သျာဒီသု ရဿော ဟောတိ. ဗဟုမာလော ပေါသော, နိက္ကောသမ္ဗိ, အတိဝါမောရု, အန္တဿာတိ ကိံ? ရာဇာ ကညာပိယော, အပ္ပဓာနဿာတိ ကိံ? ရာဇကုမာရီ ဗြဟ္မဗန္ဓူ.

အဆုံး၌ဖြစ်သော၊ အဓိကမဟုတ်သော ဃ-သဒ္ဒါ၊ ပ-သဒ္ဒါ၏ သိအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ရဿဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'bahumālo poso'၊ 'nikkosambi'၊ 'ativāmoru'။ 'antassāti' (အဆုံးသရ၏) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'rājā kaññāpiyo'။ 'appadhānassa' (အဓိကမဟုတ်သော) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'rājakumārī'၊ 'brahmabandhū'။

---

၂၅. ဂေါဿု.

၂၅. ဂေါသဒ္ဒါ၏ (အဆုံး၌) ဥ ဖြစ်၏။

---

အန္တဘူတဿ အပ္ပဓာနဿ ဂေါဿ သျာဒီသု ဥ ဟောတိ. စိတ္တဂု, အပ္ပဓာနဿာတွေဝ? သုဂေါ, အန္တဿာတွေဝ? ဂေါကုလံ.

အဆုံး၌ဖြစ်သော၊ အဓိကမဟုတ်သော ဂေါသဒ္ဒါ၏ သိအစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဥ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'cittagu'။ 'appadhānassa' (အဓိကမဟုတ်သော) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'sugo'။ 'antassa' (အဆုံး၌ဖြစ်သော) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'gokulaṃ'။

---

၂၆. ဣတ္ထိယမတွာ.

၂၆. ဣတ္ထိလိင်၌ အကာရန္တမှ အာ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနတော အကာရန္တတော နာမသ္မာ အာပစ္စယော ဟောတိ. ဓမ္မဒိန္နာ.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်ဆဲရှိသော အကာရန္တ နာမ်သဒ္ဒါမှ အာ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'dhammadinnā'။

---

၃၇. နဒါဒိတော ဝီ.

၃၇. နဒီအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဝီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

နဒါဒီဟိ ဣတ္ထိယံ ဝီပ္ပစ္စယော ဟောတိ. နဒီ, မဟီ, ကုမာရီ, တရုဏီ, ဝါရုဏီ, ဂေါတမီ. (၁၄) ‘‘ဂေါတောဝါ’’ ဂါဝီ ဂေါ, အာကတိဂဏော-ယံ, ကောရော ‘‘န္တန္တူနံ ဝီမှိ တော ဝါ’’ (၃-၃၆) တိ ဝိသေသနတ္ထော.

နဒီအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဣတ္ထိလိင်၌ ဝီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'nadī'၊ 'mahī'၊ 'kumārī'၊ 'taruṇī'၊ 'vāruṇī'၊ 'gotamī'။ (၁၄) 'gotovā' သုတ်ဖြင့် 'gāvī'၊ 'go' ဟု ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား အာကတိဂိုဏ်း ဖြစ်၏။ 'က' အက္ခရာသည် 'ntantūnaṃ vīmhi to vā' (၃-၃၆) သုတ်၌ ထူးခြားသော အနက်ကို ပြရန်ဖြစ်၏။

---

၂၈. ယက္ခာဒိတိနီ စ.

၂၈. ယက္ခအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှလည်း အိနီ ပစ္စည်းနှင့် ဝီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ယက္ခာဒိတော [Pg.130] ဣတ္ထိယံ ဣနီ ဟောတိ ဝီစ. ယက္ခိနီ ယက္ခီ, နာဂိနီ နာဂီ, သီဟိနီ သီဟီ.

ယက္ခအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဣတ္ထိလိင်၌ အိနီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဝီ ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'yakkhinī' သို့မဟုတ် 'yakkhī'၊ 'nāginī' သို့မဟုတ် 'nāgī'၊ 'sīhinī' သို့မဟုတ် 'sīhī'။

---

၂၆. အာရာမိကာဒီဟိ.

၂၆. အာရာမိကအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ (အိနီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

အာရာမိကာဒိတော ဣနီ ဟောတိတ္ထိယံ. အာရာမိကိနီ, အနန္တရာယိကိနီ, ရာဇိနီ (၁၅) ‘‘သညာယံ မာနုသော’’ မာနုသိနီ, အညတြ မာနုသီ.

အာရာမိကအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဣတ္ထိလိင်၌ အိနီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'ārāmikinī'၊ 'anantarāyikinī'၊ 'rājinī'။ (၁၅) အမည် (သညာ) အနက်၌ 'mānuso' သဒ္ဒါမှ 'mānusinī' ဖြစ်၏၊ အခြားအနက်၌မူ 'mānusī' ဟု ဖြစ်၏။

---

၃၀. ယုဝဏ္ဏေဟိ နီ.

၃၀. ယဝဏ္ဏ (ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏ) တို့မှ နီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဣတ္ထိယမိဝဏ္ဏုဝဏ္ဏန္တေဟိ နီ ဟောတိ ဗဟုလံ. သဒါပယတပါဏိနီ, ဒဏ္ဍိနီ, ဘိက္ခုနီ, ခတ္တဗန္ဓုနီ, ပရစိတ္တဝိဒုနီ, မာတုအာဒိတော ကသ္မာ န ဟောတိ? ဣတ္ထိပ္ပစ္စယံ ဝိနာပိ ဣတ္ထတ္တာဘိဓာနတော.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏ အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နီ ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'sadāpayatapāṇinī'၊ 'daṇḍinī'၊ 'bhikkhunī'၊ 'khattabandhunī'၊ 'paracittavidunī'။ 'mātu' အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်သနည်း? ဣတ္ထိပစ္စည်း မပါဘဲလျက်လည်း ဣတ္ထိလိင်အနက်ကို ဟောနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၃၁. က္တိမှာညတ္ထေ.

၃၁. တ္တိပစ္စည်း (တိပစ္စည်း) အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါမှ အခြားသော အနက်၌ (နီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

က္တိမှာညတ္ထေယေဝ ဣတ္ထိယံ နီ ဟောတိ ဗဟုလံ. သာဟံ အဟိံ သာရတိနီ, တဿာ မုဋ္ဌဿတိနိယာ, သာ ဂါဝီ ဝစ္ဆဂိဒ္ဓိနီ, အညတ္ထေတိ ကိံ? ဓမ္မရတိ.

တ္တိပစ္စည်း (တိပစ္စည်း) အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါမှ အခြားသော အနက်၌သာလျှင် ဣတ္ထိလိင်၌ နီ ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'sāhaṃ ahiṃ sāratinī'၊ 'tassā muṭṭhassatiniyā'၊ 'sā gāvī vacchagiddhinī'။ 'aññatthe' (အခြားသော အနက်၌) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'dhammarati'။

---

၃၂. ဃရဏျာဒယော.

၃၂. ဃရဏီအစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် (နီပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးစီးကုန်၏)။

---

ဃရဏိပ္ပဘုတယော နီပ္ပစ္စန္တာသာဓဝေါ ဘဝန္တိ. ဃရဏီ, ပေါက္ခရဏီ, ဤဿ-တ္တံ နိပါတနာ, (၁၆) ‘‘အာစရိယာ ဝါ ယ-လောပေါ စ’’ အာစရိနီ, အာစရိယာ.

ဃရဏီ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် နီ ပစ္စည်း အဆုံးရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ ပြီးစီးကုန်၏။ (ဥပမာ) 'gharaṇī'၊ 'pokkharaṇī'၊ ဣသရ၏ ဤသရဖြစ်ခြင်းသည် နိပါတနကြောင့် ဖြစ်၏။ (၁၆) 'ācariyā vā ya-lopo ca' သုတ်ဖြင့် 'ācarinī' သို့မဟုတ် 'ācariyā' ဟု ဖြစ်၏။

---

၃၃. မာတုလာဒိတွာနီ ဘရိယာယံ.

၃၃. မာတုလအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ မယားအနက်၌ အာနီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မာတုလာဒိတော [Pg.131] ဘရိယာယမာနီ ဟောတိ. မာတုလာနီ, ဝါရုဏာနီ, ဂဟပတာနီ, အာစရိယာနီ, (၁၇) ‘‘အဘရိယာယံ ခတ္တိယာ ဝါ’’ ခတ္တိယာနီ ခတ္တိယာ, နဒါဒိပါဌာ ဘရိယာယန္တု ခတ္တိယီ.

မာတုလအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ မယားအနက်၌ အာနီ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'mātulānī'၊ 'vāruṇānī'၊ 'gahapatānī'၊ 'ācariyānī'။ (၁၇) မယားမဟုတ်သော အနက်၌ 'khattiyā vā' သုတ်အရ 'khattiyānī' သို့မဟုတ် 'khattiyā' ဟု ဖြစ်၏။ နဒါဒိဂိုဏ်း၌ ဖတ်ရွတ်အပ်သောကြောင့် မယားအနက်၌မူ 'khattiyī' ဟု ဖြစ်၏။

---

၃၄. ဥပမာသံဟိတ သဟိတ သညတ သဟ သဖဝါမ လက္ခဏာဒိတူရုတူ.

၃၄. ဥပမာ၊ သံဟိတ၊ သဟိတ၊ သညတ၊ သဟ၊ သဖ၊ ဝါမ၊ လက္ခဏ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ရှေ့က ရှိကုန်သော 'ဥရု' သဒ္ဒါမှ ဣတ္ထိလိင်၌ ဦး ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဦရုသဒ္ဒါ ဥပမာနာဒိပုဗ္ဗာ ဣတ္တိယမူ ဟောတိ. ကရဘောရူ, သံဟိတောရူ, သဟိတောရူ, သညတောရူ, သဟောရူ, သဖောရူ, ဝါမောရူ, လက္ခဏောရူ, ဦတိယောဂဝိဘာဂါ ဦ ဗြဟ္မဗန္ဓူ.

ဥပမာ အစရှိသည်တို့သည် ရှေ့၌ရှိသော 'ဥရု' သဒ္ဒါမှ ဣတ္ထိလိင်၌ ဦး ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'karabhorū'၊ 'saṃhitorū'၊ 'sahitorū'၊ 'saññatorū'၊ 'sahorū'၊ 'saphorū'၊ 'vāmorū'၊ 'lakkhaṇorū'။ 'ဦး' ဟု ယောဂဝိဘာဂ ပြုခြင်းကြောင့် 'brahmabandhū' (၌ ဦးပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

၃၅. ယုဝါ တိ.

၃၅. ယုဝသဒ္ဒါမှ တိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ယုဝသဒ္ဒတော တိ ဟောတိတ္ထိယံ. ယုဝတိ.

ယုဝသဒ္ဒါမှ ဣတ္ထိလိင်၌ တိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'yuvati'။

---

၃၆. န္တန္တူနံ ဝီမှိတော ဝါ.

၃၆. ဝီပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော် န္တ၊ န္တု အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ (န္တ၊ န္တု တို့အား) တ သည် အချို့သော နေရာ၌ ဖြစ်၏။

---

ဝီမှိ န္တန္တူနံ တော ဝါ ဟောတိ. ဂစ္ဆတီ ဂစ္ဆန္တီ, သီလဝတီ သီလဝန္တီ.

ဝီပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော် န္တ၊ န္တု အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ (န္တ၊ န္တု တို့အား) တ သည် အချို့သော နေရာ၌ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'gacchatī' သို့မဟုတ် 'gacchantī'၊ 'sīlavatī' သို့မဟုတ် 'sīlavantī'။

---

၃၇. ဘဝတော ဘောတော.

၃၇. ဝီပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော် ဘဝန္တသဒ္ဒါအား ဘောတ အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

ဝီမှိ ဘဝတော ဘောတာဒေသော ဟောတိ ဝါ. ဘောတီ ဘဝန္တီ.

ဝီပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော် ဘဝန္တသဒ္ဒါအား ဘောတ အာဒေသသည် အချို့သော နေရာ၌ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'bhotī' သို့မဟုတ် 'bhavantī'။

---

၃၈. ဂေါဿာဝင.

၃၈. ဂေါသဒ္ဒါအား အာဝဏ ဖြစ်၏။

---

ဂေါသဒ္ဒဿ ဝီမှာဝင ဟောတိ. ဂါဝီ.

ဝီပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော် ဂေါသဒ္ဒါအား အာဝဏ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'gāvī'။

---

၃၉. ပုထုဿ ပထဝပုထဝါ.

၃၉. ပုထုသဒ္ဒါအား ပထဝ၊ ပုထဝ အာဒေသ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဝီမှိ [Pg.132] ပုထုဿ ပထဝပုထဝါ ဟောန္တိ. ပထဝီ, ပုထဝီ, ဌေ ပထဝီ.

ဝီပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော် ပုထုသဒ္ဒါအား ပထဝ၊ ပုထဝ အာဒေသ ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) 'pathavī'၊ 'puthavī'၊ ကျမ်းဂန်အချို့၌ 'pathavī' (ပထဝီ) ဟုလည်း ရှိ၏။

---

၄၀. သမာသန္တွ.

၄၀. သမာသန္တ (သမာသ်၏ အဆုံး၌ ဖြစ်သော အာဒေသစသည်) တို့သည် (ဖြစ်ကုန်၏)။

---

သမာသန္တွ ဣတိ စာဓိကရီယတိ.

'Samāsantva' ဟူသော ဤပုဒ်သည် (နောက်သုတ်တို့၌) လိုက်ရာ (အဓိကာရ) ဖြစ်၏။

---

၄၁. ပါပါဒီဟိ ဘူမိယာ.

၄၁. ပါပအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ထက် နောက်၌ရှိသော ဘူမိသဒ္ဒါအား (သမာသန္တအဖြစ်ဖြင့် 'အ' ဖြစ်၏)။

---

ပါပါဒီဟီ ပရာ ယာ ဘူမိ တဿာ သမာသန္တော အ ဟောတိ. ပါပဘူမံ, ဇာတိဘူမံ.

ပါပအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ထက် နောက်၌ရှိသော 'ဘူမိ' သဒ္ဒါအား သမာသ်၏ အဆုံးဖြစ်သော 'အ' သည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) 'pāpabhūmaṃ'၊ 'jātibhūmaṃ'။

---

၄၂. သင်္ချာဟိ.

၄၂. သင်္ချာသဒ္ဒါတို့မှ (နောက်၌ရှိသော ဘူမိသဒ္ဒါအား သမာသန္တ 'အ' ဖြစ်၏)။

---

သင်္ချာဟိ ပရာ ယာ ဘူမိ တဿာ သမာသန္တော အ ဟောတိ. ဒွိဘူမံ, တိဘူမံ.

သင်္ချာတို့၏ နောက်၌ဖြစ်သော ဘူမိသဒ္ဒါ၏ အဆုံး၌ သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဒွိဘူမံ၊ တိဘူမံ။

---

၄၃. နဒီဂေါဒါဝရီနံ.

၄၃. နဒီသဒ္ဒါ၊ ဂေါဒါဝရီသဒ္ဒါတို့၏ (အဆုံး၌လည်း သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

သင်္ချာဟိ ပရာသံ နဒီဂေါဒါဝရီနံ သမာသန္တော အ ဟောတိ, ပဉ္စနဒံ, သတ္တဂေါဒါဝရံ, သင်္ချာဟိတွေဝ? မဟာနဒီ, နဒီဂေါဒါဝရီနန္တိ ကိံ? ဒသိတ္ထိ.

သင်္ချာတို့၏ နောက်၌ဖြစ်ကုန်သော နဒီသဒ္ဒါ၊ ဂေါဒါဝရီသဒ္ဒါတို့၏ အဆုံး၌ သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ပဉ္စနဒံ၊ သတ္တဂေါဒါဝရံ။ 'သင်္ချာတို့၏နောက်၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ မဟာနဒီ (၌ မဖြစ်စေရန်)။ 'နဒီ၊ ဂေါဒါဝရီ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဒသိတ္ထိ (၌ မဖြစ်စေရန်)။

---

၄၄. အသင်္ချေဟိ စာင်္ဂုလျာနညာသင်္ချတ္ထေသု.

၄၄. အသင်္ချာ (သင်္ချာမဟုတ်သောသဒ္ဒါ) နှင့် သင်္ချာတို့၏နောက်၌ဖြစ်သော အင်္ဂုလိသဒ္ဒါ၏အဆုံး၌ အခြားပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) နှင့် အသင်္ချာအနက်တို့၌ မဟုတ်လျှင် (သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

အသင်္ချေဟိ သင်္ချာဟိ စ ပရာယ အင်္ဂုလျာ သမာသန္တော အ ဟောတိ နော စေ အညပဒတ္ထေ အသင်္ချတ္ထေ စ သမာသော ဝတ္တတေ. နိဂ္ဂတမင်္ဂုလီဟိ နိရင်္ဂုလံ, အစ္စင်္ဂုလံ, ဒွေ အင်္ဂုလိယော သမာဟဋာ ဒွင်္ဂုလံ, အနညာသင်္ချတ္ထေသူတိ ကိံ? ပဉ္စင်္ဂုလိ ဟတ္ထော, ဥပင်္ဂုလိ, ကထံ [Pg.133] ‘ဒွေ အင်္ဂုလီမာနမဿာတိ ဒွင်္ဂုလ’န္တိ? နာတြ သမာသောညပဒတ္ထေ ဝိဟိတော မတ္တာဒီနံ လောပေ ကတေ တတ္ထ ဝတ္တတေ. အင်္ဂုလသဒ္ဒေါ ဝါ ပမာဏဝါစိ သဒ္ဒန္တရံ, ယထာ ‘သေနင်္ဂုလပ္ပမာဏေန အင်္ဂုလာနံ သတံ ပုဏ္ဏံ စတုဒ္ဒသ ဝါ အင်္ဂုလာနီ’တိ.

အသင်္ချာသဒ္ဒါနှင့် သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ရှိသော အင်္ဂုလိသဒ္ဒါ၏ အဆုံး၌ သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ အခြားပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) ၌လည်းကောင်း၊ အသင်္ချာအနက်၌လည်းကောင်း သမာသ်မဖြစ်ပါမူ။ ပုံစံ - နိဂ္ဂတမင်္ဂုလီဟိ နိရင်္ဂုလံ၊ အစ္စင်္ဂုလံ၊ ဒွေ အင်္ဂုလိယော သမာဟဋာ ဒွင်္ဂုလံ။ 'အခြားပုဒ်၏အနက်နှင့် အသင်္ချာအနက်တို့၌ မဟုတ်လျှင်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပဉ္စင်္ဂုလိ ဟတ္ထော၊ ဥပင်္ဂုလိ။ သို့ဖြစ်လျှင် 'ဒွေ အင်္ဂုလီ မာနမဿာတိ ဒွင်္ဂုလံ' ဟူ၍ အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း။ ဤ၌ အခြားပုဒ်၏အနက်၌ သမာသ်ကို မစီရင်အပ်၊ 'မတ္တ' စသည်တို့ကို ချေဖျက်အပ်သဖြင့် ထိုအနက်၌ ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ်လျှင် အင်္ဂုလိသဒ္ဒါသည် 'သေနင်္ဂုလပ္ပမာဏေန အင်္ဂုလာနံ သတံ ပုဏ္ဏံ စတုဒ္ဒသ ဝါ အင်္ဂုလာနိ' ဟူသကဲ့သို့ အတိုင်းအတာကို ဟောသော အခြားသဒ္ဒါတစ်မျိုး ဖြစ်၏။

---

၄၅. ဒီဃာဟောဝဿေကဒေသေဟိ စ ရတ္တျာ.

၄၅. ဒီဃသဒ္ဒါ၊ အဟသဒ္ဒါ၊ ဝဿသဒ္ဒါ၊ ဧကဒေသသဒ္ဒါတို့နှင့် အသင်္ချာ၊ သင်္ချာတို့၏နောက်၌ရှိသော ရတ္တိသဒ္ဒါ၏အဆုံး၌ (သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ဒီဃာဒီဟိ အသင်္ချေဟိ သင်္ချာဟိ စ ပရမသ္မာ ရတ္တိယာ သမာသန္တော အ ဟောတိ. ဒီဃရတ္တံ, အဟောရတ္တံ (တ္တော), ဝဿာရတ္တံ (တ္တော), ပုဗ္ဗရတ္တံ, အပရရတ္တံ, အဍ္ဎုရတ္တံ, အတိက္ကန္တော ရတ္တိံ အတိရတ္တော, ဒွေရတ္တီ သမာဟဋာ ဒိရတ္တံ (တ္တော), ဝါ ကွစိ ဗဟုလာဓိကာရာ ဧကရတ္တံ (တ္တော), ဧကရတ္တိ, အနညာသင်္ချတ္ထေသုတွေဝ? ဒီဃရတ္တိဟေမန္တော, ဥပရတ္တိ, ကွစိ ဟောတေဝ ဗဟုလံ ဝိဓာနာယထာရတ္တံ.

ဒီဃအစရှိသော အသင်္ချာသဒ္ဒါနှင့် သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ရှိသော ရတ္တိသဒ္ဒါ၏အဆုံး၌ သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဒီဃရတ္တံ၊ အဟောရတ္တံ (အဟောရတ္တော)၊ ဝဿာရတ္တံ (ဝဿာရတ္တော)၊ ပုဗ္ဗရတ္တံ၊ အပရရတ္တံ၊ အဍ္ဎုရတ္တံ၊ အတိက္ကန္တော ရတ္တိံ အတိရတ္တော၊ ဒွေရတ္တီ သမာဟဋာ ဒိရတ္တံ (ဒိရတ္တော)။ 'ဗဟုလ' အာဏာကြောင့် အချို့နေရာ၌ ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်ရှိသဖြင့် ဧကရတ္တံ (ဧကရတ္တော)၊ ဧကရတ္တိ။ 'အခြားပုဒ်၏အနက်နှင့် အသင်္ချာအနက်တို့၌ မဟုတ်လျှင်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဒီဃရတ္တိဟေမန္တော၊ ဥပရတ္တိ။ 'ဗဟုလ' ဝိဓာနကြောင့် အချို့နေရာ၌ မုချဖြစ်၏၊ ပုံစံ - ယထာရတ္တံ။

---

၄၆. ဂေါတွစတ္ထေ စာလောပေ.

၄၆. မချေဖျက်အပ်သော အရာ၌ဖြစ်သော ဂေါသဒ္ဒါ၏အဆုံး၌ သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ စ၏အနက် (စတ္ထ) သမာသ်၌ မဟုတ်လျှင်လည်းကောင်း၊ အခြားပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) နှင့် အသင်္ချာအနက်တို့၌ မဟုတ်လျှင်လည်းကောင်း (သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ဂေါသဒ္ဒါ အလောပဝိသယာ သမာသန္တော အ ဟောတိ န စေ စတ္ထေ သမာသော အညပဒတ္ထေ အသင်္ချတ္ထေ စ, ရာဇဂဝေါ, ပရမဂဝေါ, ပဉ္စဂဝဓနော, ဒသဂဝံ, အလောပေတိ ကိံ? ပဉ္စဟိ ဂေါဟိ ကီတော ပဉ္စဂု, အစတ္ထေတိ ကိ? အဇဿဂါဝေါ, အနညာသင်္ချတ္ထေသုတွေဝ? စိတ္တဂု, ဥပဂု.

မချေအပ်သော အရာ၌ဖြစ်သော ဂေါသဒ္ဒါ၏အဆုံး၌ သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ စ၏အနက် (စတ္ထ) သမာသ်၌လည်းကောင်း၊ အခြားပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) နှင့် အသင်္ချာအနက်တို့၌လည်းကောင်း သမာသ်မဖြစ်ပါမူ။ ပုံစံ - ရာဇဂဝေါ၊ ပရမဂဝေါ၊ ပဉ္စဂဝဓနော၊ ဒသဂဝံ။ 'မချေအပ်သောရာ၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပဉ္စဟိ ဂေါဟိ ကီတော ပဉ္စဂု။ 'စ၏အနက်မဟုတ်လျှင်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အဇဿဂါဝေါ။ 'အခြားပုဒ်၏အနက်နှင့် အသင်္ချာအနက်တို့၌ မဟုတ်လျှင်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ စိတ္တဂု၊ ဥပဂု။

---

၄၇. ရတ္တိန္ဒိဝဒါရဂဝစတုရဿာ.

၄၇. ရတ္တိန္ဒိဝ၊ ဒါရဂဝ၊ စတုရဿ ဤသဒ္ဒါတို့သည် 'အ' အဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးကုန်၏။

---

ဧတေ သဒ္ဒါ အအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ရတ္တော စ ဒိဝါ စ ရတ္တိန္ဒိဝံ, ရတ္တိ စ ဒိဝါ စ ရတ္တိန္ဒိဝံ, ဒါရာ စ ဂါဝေါ စ ဒါရဂဝံ, စတဿော အဿိယော အဿ စတုရဿော.

ဤသဒ္ဒါတို့သည် 'အ' အဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတနအဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ ပုံစံ - ရတ္တော စ ဒိဝါ စ ရတ္တိန္ဒိဝံ၊ ရတ္တိ စ ဒိဝါ စ ရတ္တိန္ဒိဝံ၊ ဒါရာ စ ဂါဝေါ စ ဒါရဂဝံ၊ စတဿော အဿိယော အဿ စတုရဿော။

---

၄၈. အာယာမေနုဂဝံ.

၄၈. အလျား (အတိုင်းအရှည်) အနက်၌ 'အနုဂဝံ' ဟု နိပါတန ပြီး၏။

---

အနုဂဝန္တိ [Pg.134] နိပစ္စတေ အာယာမေ ဂမျမာနေ. အနုဂဝံ သကဋံ, အာယာမေတိ ကိံ? ဂုန္နံ ပဉ္ဆာ အနုဂု.

အလျားအနက်ကို သိစေအပ်သော် 'အနုဂဝံ' ဟူ၍ နိပါတနအဖြစ် ပြီး၏။ ပုံစံ - အနုဂဝံ သကဋံ။ 'အလျားအနက်၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဂုန္နံ ပစ္ဆာ အနုဂု။

---

၄၉. အက္ခိသ္မာညတ္ထေ. အက္ခိသ္မာ သမာသန္တော အ ဟောတိ အညတ္ထေ စေ သမာဓသာ. ဝိသာလက္ခော, ဝိသာလက္ခီ.

၄၉. အက္ခိသဒ္ဒါ၏အဆုံး၌ အခြားပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) ၌ သမာသ်ဖြစ်ပါက သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဝိသာလက္ခော၊ ဝိသာလက္ခီ။

---

၅၀. ဒါရုမျင်္ဂုလျာ.

၅၀. သစ်သား (ဒါရု) အနက်၌ဖြစ်သော အင်္ဂုလိသဒ္ဒါအဆုံးရှိသော အခြားပုဒ်၏အနက်၌ (သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

အင်္ဂုလန္တာ အညပဒတ္ထေ ဒါရုမှိ သမာသန္တော အ ဟောတိ. ဒွင်္ဂုလံဒါရု, ပဉ္စင်္ဂုလံ, အင်္ဂုလိသဒိသာဝယဝံ ဓညာဒီနံ ဝိက္ခေပကံ ဒါရုံ ဝုစ္စတေ, ပမာဏေ တု ပုဗ္ဗေ ဝိယ သိဒ္ဓံ သခရာဇသဒ္ဒါ အကာရန္တာဝ, သိဿောပိ န ဒိဿတိ, ဂါဏ္ဍီ ဝဓနွာတိ ပကတန္တရေန သိဒ္ဓံ.

အင်္ဂုလိသဒ္ဒါအဆုံးရှိသော အခြားပုဒ်၏အနက်ဟော သမာသ်၌ သစ်သား (ဒါရု) ဖြစ်ပါမူ သမာသန္တ 'အ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဒွင်္ဂုလံ ဒါရု၊ ပဉ္စင်္ဂုလံ။ (ဤ၌) အင်္ဂုလိနှင့်တူသော အစိတ်အပိုင်းရှိ၍ စပါးစသည်တို့ကို ကောက်ယူကျဲဖြန့်တတ်သော သစ်သား (ခက်ရင်းကဲ့သို့သော ကိရိယာ) ကို ဆိုလိုသည်။ အတိုင်းအတာ၌မူကား ရှေးနည်းတူ ပြီးပြီးသားဖြစ်၏။ သခရာဇသဒ္ဒါသည် 'အ' ကာရန္တသက်သက်သာ ဖြစ်၏၊ 'သိဿ' ဟူ၍လည်း မတွေ့ရ၊ ဂါဏ္ဍီ ဝဓနွ-ဟူသော သဒ္ဒါအပြားဖြင့် ပြီး၏။

---

၅၁. စိ ဝီတိဟာရေ.

၅၁. လွန်ကျူးခြင်း၊ လဲလှယ်ခြင်း (ဝီတိဟာရ) အနက်ကို သိစေအပ်သော် အခြားပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) ၌ဖြစ်သော သဒ္ဒါမှ 'စိ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဩဃာဗျတိဟာရေ ဂမျမာနေ အညပဒတ္ထေ ဝတ္တမာနတော စိ ဟောတိ. ကေသာကေသိ ဒဏ္ဍာဒဏ္ဍိ, စကာရော ‘‘စိသ္မိ’’န္တိ (၃.၆၆) ဝိသေသနတ္ထော, သုဂန္ဓိ, ဒုဂ္ဂန္တီတိ ပယောဂေါ န ဒိဿတေ.

အချင်းချင်း လွန်ကျူးခြင်း (ဝီတိဟာရ) အနက်ကို သိစေအပ်သော် အခြားပုဒ်၏အနက်၌ ဖြစ်သော သဒ္ဒါမှ 'စိ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ကေသာကေသိ၊ ဒဏ္ဍာဒဏ္ဍိ။ 'စ' စာလုံးသည် 'စိသ္မိံ' ဟူသော သုတ်၌ ဝိသေသနအနက်ကို ပြရန်ဖြစ်၏။ သုဂန္ဓိ၊ ဒုဂ္ဂန္တိ ဟူသော ပုံစံကိုမူ မတွေ့ရပေ။

---

၅၂. လ္တွိတ္ထိယူဟိ ကော.

၅၂. တုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နှင့် ဣတ္ထိလိင် 'ဤ' ကာရန္တ၊ 'ဦး' ကာရန္တသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ အခြားပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) ၌ 'က' ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် (ဗဟုလံ) ဖြစ်၏။

---

လ္တုပ္ပစ္စယန္တေဟိ, ဣတ္ထိယမီကာရူကာရန္တေဟိ စ ဗဟုလံ ကပ္ပစ္စယော ဟောတိ အညပဒတ္ထေ. ဗဟုကတ္တုကော, ဗဟုကုမာရိကော, ဗဟုဗြဟ္မဗန္ဓုကော, ဗဟုလံတွေဝ? သုဗ္ဘူ.

တုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နှင့် ဣတ္ထိလိင် ဤကာရန္တ၊ ဦးကာရန္တတို့၏နောက်၌ အခြားပုဒ်၏အနက် (အညပဒတ္ထ) ၌ 'က' ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဗဟုကတ္တုကော၊ ဗဟုကုမာရိကော၊ ဗဟုဗြဟ္မဗန္ဓုကော။ 'အများအားဖြင့်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သုဗ္ဘူ။

---

၅၃. ဝါညတော.

၅၃. အခြားသောသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ အခြားပုဒ်၏အနက်၌ 'က' ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် (သို့မဟုတ်) အချို့ ဝိဘာသာအားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

အညေဟိ [Pg.135] အညပဒတ္ထေ ကော ဝါ ဗဟုလံ ဟောတိ. ဗဟုမာလကော, ဗဟုမာလော.

အခြားသောသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ အခြားပုဒ်၏အနက်၌ 'က' ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် (သို့မဟုတ်) အချို့ ဝိဘာသာအားဖြင့် ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဗဟုမာလကော၊ ဗဟုမာလော။

---

၅၄. ဥတ္တရပဒေ. ဧတမဓိကတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၅၄. ဥတ္တရပုဒ်၌။ ဤသုတ်ကို အခွင့်ရသော (လိုက်ပါသော) သုတ်အဖြစ် သိအပ်၏။

---

၅၅. ဣမဿိဒံ.

၅၅. ဤဣမသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'ဣဒံ' ဖြစ်၏ (ဥတ္တရပုဒ်နောက်၌ ရှိသော်)။

---

ဥတ္တရပဒေ ပရတော ဣမဿ ဣဒံ ဟောတိ. ဣဒမဋ္ဌိတာ, ဣဒပ္ပစ္စယတာ, နိဂ္ဂဟီတလောပေါ ပဿ စ ဒွိဘာဝေါ.

ဥတ္တရပုဒ်သည် နောက်၌ရှိသော် ဣမသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'ဣဒံ' ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဣဒမဋ္ဌိတာ၊ ဣဒပ္ပစ္စယတာ။ (ဤ၌) နိဂ္ဂဟိတ်ကို ချေခြင်းနှင့် 'ပ' ကာရကို ကပ်၍ ဒွေးဘော်ပြုခြင်းတို့ ဖြစ်၏။

---

၅၆. ပုံ ပုမဿ ဝါ. ပုမဿ ပုံ ဟောတုတ္တရပဒေ ဝိဘာသာ. ပုလ္လိင်္ဂံ, ပုမလိင်္ဂံ.

၅၆. ပုမသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'ပုံ' သည် ဥတ္တရပုဒ်နောက်၌ ရှိသော် ဝိဘာသာ (ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်) ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ပုလ္လိင်္ဂံ၊ ပုမလိင်္ဂံ။

---

၅၇. ဋန္တန္တူနံ.

၅၇. ထို (တ၊ အန္တ၊ တု) အစရှိကုန်သော သဒ္ဒါတို့၏အရာ၌ ဥတ္တရပုဒ်နောက်၌ ရှိသော် အချို့အရာ၌ 'ဋ' ဖြစ်၏။

---

ဧသံ ဋ ဟောတုတ္တရပဒေ ကွစိ ဝါ. ဘဝမ္ပတိဋ္ဌာမယံ, ဘဂဝံမူလကာ နော ဓမ္မာ, ဗဟုလာဓိကာရာ တရာဒီသု စ ပဂေဝ မဟတ္တရီ, ရတ္တညုမဟတ္တံ.

ဤသဒ္ဒါတို့၏အရာ၌ ဥတ္တရပုဒ်နောက်၌ ရှိသော် အချို့အရာ၌ 'ဋ' ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဘဝမ္ပတိဋ္ဌာမယံ၊ ဘဂဝမ္မူလကာ နော ဓမ္မာ။ 'ဗဟုလ' အာဏာကြောင့် တရပစ္စည်းစသည်တို့၌လည်းကောင်း၊ အထူးသဖြင့် မဟတ္တရီ၊ ရတ္တညုမဟတ္တံ စသည်တို့၌လည်း ဖြစ်၏။

---

၅၈. အ. ဧသံ အ ဟောတုတ္တရပဒေ. ဂုဏဝန္တပတိဋ္ဌော-သ္မိ.

၅၈. ဤသဒ္ဒါတို့၏အရာ၌ ဥတ္တရပုဒ်နောက်၌ ရှိသော် 'အ' ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဂုဏဝန္တပတိဋ္ဌောသ္မိ။

---

၅၉. မနာဒျာပါဒီနမော မယေ စ. မနာဒီနမာပါဒီနံ စ ဩ ဟောတုတ္တရပဒေ မယေ စ. မနောသေဋ္ဌာ, မနောမယာ, ရဇောဇလ္လံ, ရဇောမယံ, အာပေါဂတံ, အာပေါမယံ, အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ.

၅၉. မနအစရှိသော သဒ္ဒါတို့နှင့် အာပအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏အရာ၌ ဥတ္တရပုဒ်နောက်၌ ရှိသော်လည်းကောင်း၊ မယပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော်လည်းကောင်း 'အော' ဖြစ်၏။ ပုံစံ - မနောသေဋ္ဌာ၊ မနောမယာ၊ ရဇောဇလ္လံ၊ ရဇောမယံ၊ အာပေါဂတံ၊ အာပေါမယံ၊ အနုယန္တိ ဒိသောဒိသံ။

---

၆၀. ပရဿ သင်္ချာသု.

၆၀. သင်္ချာသဒ္ဒါတို့သည် ဥတ္တရပုဒ်၌ ရှိသော် ပရသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'အော' ဖြစ်၏။

---

သင်္ချာသုတ္တရပဒေသု [Pg.136] ပရဿ ဩ ဟောတိ. ပရောသတံ, ပရောသဟဿံ, သင်္ချာသူတိ ကိံ? ပရဒတ္တူပဇီဝိနော.

သင်္ချာသဒ္ဒါတို့သည် ဥတ္တရပုဒ်၌ ဖြစ်ကုန်သော် ပရသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'အော' ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ပရောသတံ၊ ပရောသဟဿံ။ 'သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပရဒတ္တူပဇီဝိနော။

---

၆၁. ဇနေ ပုထဿု.

၆၁. ဇနသဒ္ဒါသည် ဥတ္တရပုဒ်၌ ရှိသော် ပုထုသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'ဥ' ဖြစ်၏။

---

ဇနေ ဥတ္တရပဒေ ပုထဿ ဥ ဟောတိ. အရိယေဟိ ပုထဂေဝါယံ ဇနောတိ ပုထုဇ္ဇနော.

ဇနသဒ္ဒါသည် ဥတ္တရပုဒ်၌ ရှိသော် ပုထုသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'ဥ' ဖြစ်၏။ 'အရိယာတို့မှ သီးခြားဖြစ်သော လူဖြစ်သောကြောင့် ပုထုဇ္ဇန' ဟု ဆိုအပ်၏။

---

၆၂. သော ဆဿာဟာယတနေ ဝါ.

၆၂. အဟသဒ္ဒါ၊ အာယတနသဒ္ဒါတို့သည် ဥတ္တရပုဒ်၌ ရှိသော် ဆသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'သော' သည် ဝိဘာသာ (ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်) အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

အဟေ အာယတနေ စုတ္တရပဒေ ဆဿ သော ဝါ ဟောတိ. သာဟံ ဆာဟံ, သဠာယတနံ, ဆဠာယတနံ.

အဟသဒ္ဒါ၊ အာယတနသဒ္ဒါတို့သည် ဥတ္တရပုဒ်၌ ရှိသော် ဆသဒ္ဒါ၏အရာ၌ 'သော' သည် ဝိဘာသာအားဖြင့် ဖြစ်၏။ ပုံစံ - သာဟံ၊ ဆာဟံ၊ သဠာယတနံ၊ ဆဠာယတနံ။

---

၆၃. လ္တုပိတာဒီနမာရငရင.

၆၃. တုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နှင့် ပိတုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏အရာ၌ ဥတ္တရပုဒ်နောက်၌ ရှိသော် အစီအစဉ်အတိုင်း 'အာရ'၊ 'အရ' တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

လ္တုပ္ပစ္စယန္တာနံ ပိတာဒီနဉ္စ ယထာက္ကမမာရငရင ဝါ ဟောန္တုတ္တရပဒေ, သတ္ထာရဒဿနံ, ကတ္တာရနိဒ္ဒေသော, မာတရပိတရော, ဝါတွေဝ? သတ္ထုဒဿနံ, မာတာပိတရော.

တုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နှင့် ပိတုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏အရာ၌ ဥတ္တရပုဒ်နောက်၌ ရှိသော် အစီအစဉ်အတိုင်း 'အာရ'၊ 'အရ' တို့သည် ဝိဘာသာအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ပုံစံ - သတ္ထာရဒဿနံ၊ ကတ္တာရနိဒ္ဒေသော၊ မာတရပိတရော။ 'ဝိဘာသာအားဖြင့်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သတ္ထုဒဿနံ၊ မာတာပိတရော။

---

၆၄. ဝိဇ္ဇာယောနိသမ္ဗန္ဓာနမာ တတြ စတ္ထေ.

၆၄. အတတ်ပညာနှင့်လည်းကောင်း၊ အမျိုးအနွယ် (မွေးဖွားခြင်း) နှင့်လည်းကောင်း စပ်လျဉ်းသော သဒ္ဒါတို့၏အရာ၌ ထိုသဒ္ဒါတို့၌သာလျှင် စ၏အနက် (စတ္ထ) ၌ 'အာ' ဖြစ်၏။

---

လ္တုပိတာဒီနံ ဝိဇ္ဇာသမ္ဗန္ဓီနံ ယောနိသမ္ဗန္ဓီနံ စ တေသွေဝ လ္တုပိတာဒီသု ဝိဇ္ဇာယောနိသမ္ဗန္ဓိသုတ္တရပဒေသု စတ္ထဝိသယေ အာ ဟောတိ. ဟောတာပေါတရော မာတာပိတရော, လ္တုပိတာဒီနံ တွေဝ? ပုတ္တဘာတရော, တတြေတိ ကိံ? ပိတုပိတာမဟာ, စတ္ထေတိ ကိံ? မာတုဘာတာ, ဝိဇ္ဇာယောနိသမ္ဗန္ဓာနန္တိ ကိံ? ဒါတုဘတ္တာရော.

အတတ်ပညာနှင့်လည်းကောင်း၊ အမျိုးအနွယ်နှင့်လည်းကောင်း စပ်လျဉ်းသော တုပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်သော ပိတုအစရှိကုန်သော သဒ္ဒါတို့၏အရာ၌ ထိုတုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပိတုအစရှိသော ပညာနှင့် အမျိုးအနွယ်စပ်လျဉ်းသော ဥတ္တရပုဒ်တို့နောက်၌ စ၏အနက်အရာ၌ 'အာ' ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဟောတာပေါတရော၊ မာတာပိတရော။ 'တုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပိတုအစရှိသည်တို့၏သာ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပုတ္တဘာတရော။ 'ထိုဥတ္တရပုဒ်တို့၌သာ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပိတုပိတာမဟာ။ 'စ၏အနက်၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ မာတုဘာတာ။ 'ပညာနှင့် အမျိုးအနွယ်စပ်လျဉ်းသော သဒ္ဒါတို့၏' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဒါတုဘတ္တာရော။

---

၆၅. ပုတ္တေ.

၆၅. ပုတ္တ-သဒ္ဒါ နောက်ရှိသော်။

---

ပုတ္တေ [Pg.137] ဥတ္တရပဒေ စတ္ထဝိသယေ လ္တုပိတာဒီနံ ဝိဇ္ဇာယောနိ သမ္ဗန္ဓာနမာ ဟောတိ. ပိတာပုတ္တာ, မာတာပုတ္တာ.

ပုတ္တသဒ္ဒါ နောက်ပုဒ်ဖြစ်လတ်သော် စ-သဒ္ဒါ၏ အနက်အရာ၌ ပညာဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဇာစ်မြစ် (အမိအဖ) ဖြင့်သော်လည်းကောင်း စပ်ယှဉ်မှုရှိသော မာတုပိတုစသည်တို့၏ အဆုံးသရကို 'အာ' ပြု၏။ ပိတာပုတ္တာ၊ မာတာပုတ္တာ။

---

၆၆. စိသ္မိံ.

၆၆. စိ-ပစ္စည်း နောင်ရှိသော်။

---

စိပ္ပစ္စယန္တေ ဥတ္တရပဒေ အာ ဟောတိ. ကေသာကေသိ, မုဋ္ဌာမုဋ္ဌိ.

စိ-ပစ္စည်း အဆုံးရှိသော နောက်ပုဒ်ဖြစ်လတ်သော် 'အာ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ ကေသာကေသိ၊ မုဋ္ဌာမုဋ္ဌိ။

---

၆၇. ဣတ္ထိယမ္ဘာသိတပုမိတ္ထီ ပုမေဝေကတ္ထေ.

၆၇. ဣတ္ထိယမ္ဘာသိတပုမိတ္ထီ ပုမေဝေကတ္ထေ။

---

ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနေ ဧကတ္ထေ သမာနာဓိကရဏေ ဥတ္တရပဒေ ပရေ ဘာသိတပုမာ ဣတ္ထီ ပုမေဝ ဟောတိ. ကုမာရဘရိယော, ဒီဃဇင်္ဃော, ယုဝဇာယော, ဣတ္ထိယန္တိ ကိံ? ကလျာဏီ ပဓာနမေသံ ကလျာဏိပ္ပဓာနာ, ဘာသိတပုမေတိ ကိံ? ကညာဘရိယော, ဣတ္ထီတိ ကိံ? ဂါမဏိကုလံ ဒိဋ္ဌိ အဿ ဂါမဏိဒိဋ္ဌိ, ဧကတ္ထေတိ ကိံ? ကလျာဏိယာ မာတာ ကလျာဏိမာတာ.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်လတ်သော၊ တစ်ခုတည်းသော အနက်ရှိသော သမာနာဓိကရဏနောက်ပုဒ်သည် နောက်၌ရှိလတ်သော် ဟောအပ်ဖူးသော ပုလ္လိင်ရှိသော ဣတ္ထိလိင်ပုဒ်သည် ပုလ္လိင်ကဲ့သို့သာ ဖြစ်၏။ ကုမာရဘရိယော၊ ဒီဃဇင်္ဃော၊ ယုဝဇာယော။ 'ဣတ္ထိယံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကလျာဏီ ပဓာနမေသာ ကလျာဏိပ္ပဓာနာ။ 'ဘာသိတပုမာ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကညာဘရိယော။ 'ဣတ္ထီ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဂါမဏိကုလံ ဒိဋ္ဌိ အဿ ဂါမဏိဒိဋ္ဌိ။ 'ဧကတ္ထေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကလျာဏိယာ မာတာ ကလျာဏိမာတာ။

---

၆၈. ကွစိ ပစ္စယေ.

၆၈. ပစ္စည်းနောင်ရှိသော် အချို့၌ (ပုလ္လိင်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏)။

---

ဘာသိတပုမိတ္ထီ ပစ္စယေ ကွစိ ပုမေဝ မောတိ. ဗျတ္တတရာ, ဗျတ္တတမာ.

ဟောအပ်ဖူးသော ပုလ္လိင်ရှိသော ဣတ္ထိလိင်ပုဒ်သည် ပစ္စည်းနောင်ရှိသော် အချို့၌ ပုလ္လိင်ကဲ့သို့သာ ဖြစ်၏။ ဗျတ္တတရာ၊ ဗျတ္တတမာ။

---

၆၉. သဗ္ဗာဒယော ဝုတ္တိမတ္တေ.

၆၉. သဗ္ဗစသော သဒ္ဒါတို့သည် ဝတ္တိမတ်၌ (ပုလ္လိင်ကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ဣတ္ထိဝါစကာ သဗ္ဗာဒယော ဝုတ္တိမတ္တေ ပုမေဝ ဟောန္တိ. တဿာ မုခံ တမ္မုခံ, တဿံ တတြ, တာယ တတော, တဿံ ဝေလာယံ တဒါ.

ဣတ္ထိလိင်ကို ဟောတတ်သော သဗ္ဗစသော သဒ္ဒါတို့သည် ဝတ္တိမတ်၌ ပုလ္လိင်ကဲ့သို့သာ ဖြစ်ကုန်၏။ တဿာ မုခံ တမ္မုခံ၊ တဿံ တတြ၊ တာယ တတော၊ တဿံ ဝေလာယံ တဒါ။

---

၇၀. ဇာယာယ ဇယံ ပတိမှိ.

၇၀. ပတိ-သဒ္ဒါ နောက်ရှိသော် ဇာယာ-သဒ္ဒါကို ဇယ-ပြု၏။

---

ပတိမှိ ပရေ ဇာယာယ ဇယံ ဟောတိ, ဇယမ္ပတီ, ‘ဇာနိပတီ’တိ ပကတန္တရေန သိဒ္ဓံ, တထာ ‘ဒမ္ပတီ, ဇမ္ပတီ’တိ.

ပတိ-သဒ္ဒါ နောက်ရှိသော် ဇာယာ-သဒ္ဒါအား ဇယ-အာဒေသ ဖြစ်၏။ ဇယမ္ပတီ။ 'ဇာနိပတီ' ဟူသော ပုဒ်သည် အခြားသော သဘာဝအားဖြင့် ပြီး၏။ ထို့အတူ 'ဒမ္ပတီ၊ ဇမ္ပတီ' ဟူ၍လည်း ဖြစ်၏။

---

၇၁. သညာယမုဒေါဒကဿ.

၇၁. အမည်ဟောရာ၌ ဥဒက-သဒ္ဒါကို ဥဒ-ပြု၏။

---

သညာယမုဒကဿုတ္တရပဒေ [Pg.138] ဥဒါဒေသော ဟောတိ. ဥဒဓိ, ဥဒပါနံ.

အမည်ဟောရာ၌ နောက်ပုဒ်ရှိသော် ဥဒက-သဒ္ဒါအား ဥဒ-အာဒေသ ဖြစ်၏။ ဥဒဓိ၊ ဥဒပါနံ။

---

၇၂. ကုမ္ဘာဒီသု ဝါ.

၇၂. ကုမ္ဘစသော ပုဒ်တို့ နောင်ရှိသော် အချို့၌ (ဥဒ-ပြု၏)။

---

ကုမ္ဘာဒီသုတ္တရပဒေသု ဥဒကဿ ဥဒါဒေသော ဝါ ဟောတိ. ဥဒကုမ္ဘော ဥဒကကုမ္ဘော, ဥဒပတ္တော ဥဒကပတ္တော, ဥဒဗိန္ဓု ဥဒကဗိန္ဓု, အာကတိဂဏော-ယံ.

ကုမ္ဘစသော နောက်ပုဒ်တို့ရှိသော် ဥဒက-သဒ္ဒါအား ဥဒ-အာဒေသသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ဥဒကုမ္ဘော (ဥဒကကုမ္ဘော)၊ ဥဒပတ္တော (ဥဒကပတ္တော)၊ ဥဒဗိန္ဒု (ဥဒကဗိန္ဒု)။ ဤသည်ကား အာကတိဂိုဏ်း ဖြစ်၏။

---

၇၃. သောတာဒီသူလောပေါ.

၇၃. သောတစသော ပုဒ်တို့ နောင်ရှိသော် (ဥဒက၏ 'ဥ' ကို) ချေ၏။

---

သောတာဒီသုတ္တရပဒေသု ဥဒကဿ ဥဿ လောပေါ ဟောတိ. ဒကသောတံ, ဒကရက္ခသော.

သောတစသော နောက်ပုဒ်တို့ရှိသော် ဥဒက-သဒ္ဒါ၏ ဥ-အက္ခရာကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။ ဒကသောတံ၊ ဒကရက္ခသော။

---

၇၄. ဋ နဉ ဿ.

၇၄. နဉ့်သဒ္ဒါအား 'အ' ဖြစ်၏။

---

ဥတ္တရပဒေ နဉ သဒ္ဒဿ ဋ ဟောတိ. အဗြာဟ္မဏော, ဉကာရော ကိံ? ကေဝလဿ မာ ဟောတု ပါမနပုတ္တော.

နောက်ပုဒ်ရှိသော် နဉ့်သဒ္ဒါအား 'အ' ပြုခြင်း ဖြစ်၏။ အဗြာဟ္မဏော။ ဉ-သတ်သည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ သာမန် 'န' သဒ္ဒါမျှသာ ဖြစ်သော 'ပါမနပုတ္တော' ၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၇၅. အန သရေ.

၇၅. သရနောက်ရှိသော် အန-ပြု၏။

---

သရာဒေါ ဥတ္တရပဒေ နဉ သဒ္ဒဿ အန ဟောတိ. အနက္ခာတံ.

သရအစရှိသော နောက်ပုဒ်ရှိသော် နဉ့်သဒ္ဒါအား 'အန' အာဒေသ ဖြစ်၏။ အနက္ခာတံ။

---

၇၆. နခါဒယော.

၇၆. နခစသော ပုဒ်တို့သည် (နိပါတ်အဖြစ် ပြီးကုန်၏)။

---

နခါဒယော သဒ္ဒါ အနန ဋာဒေသာ နိပစ္စန္တေ. နာဿ ခမတ္ထီတိ နခေါ, အခမညံ, သညာသဒ္ဒေသု စ နိပ္ဖတ္တိမတ္တံ ယထာကထဉ္စိ ကတ္တဗ္ဗံနာဿ ကုလမထီတိ နကုလော, အကုလမညံ, နခ နကုလ နပုံသကနက္ခတ္တ နာက ဧဝမာဒိ.

နခစသော သဒ္ဒါတို့သည် 'အန' နှင့် 'အ' အာဒေသ မပြုဘဲ (ထူးခြားသော နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့်) ပြီးကုန်၏။ 'နဿ ခမတ္ထီတိ နခေါ' (သည်းခံခြင်း မရှိသဖြင့် လက်သည်းခြေသည်းကို နခ ဟု ခေါ်၏)၊ သည်းမခံအပ်သောအရာ။ အမည်သဒ္ဒါတို့၌လည်း ပြီးရုံမျှကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပြုအပ်၏။ 'နဿ ကုလမတ္ထီတိ နကုလော' (အမျိုးမရှိသဖြင့် မြွေပါးကို နကုလ ဟု ခေါ်၏)၊ အမျိုးမရှိသောအရာ။ နခ၊ နကုလ၊ နပုံသက၊ နက္ခတ္တ၊ နာက စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇၇. နဂေါ ဝါပ္ပာဏိနိ.

၇၇. သက်မဲ့ဟောရာ၌ နဂ-သဒ္ဒါသည် အလိုအလျောက် (နိပါတ်အဖြစ် ပြီး၏)။

---

နဂဣစ္စပ္ပာဏိနိ [Pg.139] ဝါ နိပစ္စတေ. နဂေါ ရုက္ခော, နဂေါ ပဗ္ဗတော, အဂေါ ရုက္ခော, အဂေါ ပဗ္ဗတော, အပ္ပာဏိနီတိ ကိံ? အဂေါ ဝသလော သီတေန.

သက်မဲ့ဟောရာ၌ 'နဂ' ဟူသော သဒ္ဒါသည် အလိုအလျောက် (နိပါတ်အဖြစ်) ပြီး၏။ နဂေါ ရုက္ခော၊ နဂေါ ပဗ္ဗတော၊ အဂေါ ရုက္ခော၊ အဂေါ ပဗ္ဗတော။ 'အပါဏိနိ' (သက်မဲ့) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'အဂေါ ဝသလော သီတေန' (ချမ်းသဖြင့် မလှုပ်ရှားနိုင်သော သူဆင်းရဲ) ၌ သက်ရှိဖြစ်သောကြောင့် မရ။

---

၇၈. သဟဿ သော-ညတ္ထေ.

၇၈. အခြားသော အနက်ရှိသော် သဟ-သဒ္ဒါအား သ-အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

အညပဒတ္ထဝုတ္ထိမှိ သမာသေ ဥတ္တရပဒေ ပရေ သဟဿ သော ဝါ ဟောတိ. သပုတ္တော, သဟပုတ္တော, အညတ္ထေတိ ကိံ? သဟ ကတွာ, သဟ ယုဇ္ဈိတွာ.

အခြားသော ပုဒ်၏ အနက်ကို ဟောသော သမာ်းဝတ္တိ၌ နောက်ပုဒ်ရှိသော် သဟ-သဒ္ဒါအား 'သ' အာဒေသသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ သပုတ္တော၊ သဟပုတ္တော။ 'အညတ္ထေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သဟ ကတွာ၊ သဟ ယုဇ္ဈိတွာ။

---

၇၉. သညာယံ.

၇၉. အမည်ဟောရာ၌လည်းကောင်း။

---

သဟဿုတ္တရပဒေ သော ဟောတိ သညာယံ. သာဿတ္ထံ, သပလာသံ.

အမည်ဟောရာ၌ နောက်ပုဒ်ရှိသော် သဟ-သဒ္ဒါအား 'သ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ သာဿတ္ထံ၊ သပလာသံ။

---

၈၀. အပ္ပစ္စက္ခေ.

၈၀. မျက်ကွယ်ကို သိစေလိုသော်လည်းကောင်း။

---

အပ္ပစ္စက္ခေ ဂမျမာနေ သဟဿ သော ဟောတုတ္တရပဒေ, သာဂ္ဂိ ကပေါတော, သပိသာစာ ဝါတမဏ္ဍလိကာ.

မျက်ကွယ်ကို သိစေလိုသော် နောက်ပုဒ်ရှိသော် သဟ-သဒ္ဒါအား 'သ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ သာဂ္ဂိ ကပေါတော၊ သပိသာစာ ဝါတမဏ္ဍလိကာ။

---

၈၁. အကာလေ သကတ္ထေ.

၈၁. ကာလမှတစ်ပါးသော ပုဒ်တို့ နောင်ရှိသော် မိမိအနက်၌ (သ-ပြု၏)။

---

သကတ္ထပ္ပဓာနဿ သဟသဒ္ဒဿ အကာလေ ဥတ္တရပဒေ သော ဟောတိ. သမ္ပန္နံ ဗြဟ္မံ သဗြဟ္မံ, သစက္ကံ နိဓေဟိ, သဓုရံ ပါဇေဟိ, အကာလေတိ ကိံ? သဟ ပုဗ္ဗဏှံ, သဟာပရဏှံ.

မိမိအနက်သာ အဓိကရှိသော သဟ-သဒ္ဒါအား ကာလမှတစ်ပါးသော နောက်ပုဒ်ရှိသော် 'သ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ သမ္ပန္နံ ဗြဟ္မံ သဗြဟ္မံ၊ သစက္ကံ နိဓေဟိ၊ သဓုရံ ပါဇေဟိ။ 'အကာလေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သဟ ပုဗ္ဗဏှံ၊ သဟာပရဏှံ။

---

၈၂. ဂန္ထန္တာဓိကျေ.

၈၂. ကျမ်း၏အဆုံးနှင့် အလွန်အကဲ ဖြစ်ခြင်းတို့၌လည်းကောင်း။

---

ဂန္ထန္တေ [Pg.140] အာဓိကျေ စ ဝတ္တမာနဿ သဟဿ သော ဟောတုတ္တရပဒေ. သကလံ ဇောတိမဓီတေ သမုဟုတ္တံ, ကာလတ္ထော အာရမ္ဘော, အာဓိကျေ-သဒေါဏာ ခါရီ, သမာသကော ကဟာပဏော, နိစ္စတ္ထောယမာရမ္ဘော.

ကျမ်း၏အဆုံးနှင့် အလွန်အကဲ ဖြစ်ခြင်းတို့၌ ဖြစ်သော သဟ-သဒ္ဒါအား နောက်ပုဒ်ရှိသော် 'သ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ သကလံ ဇောတိမဓီတေ သမုဟုတ္တံ (ဤ၌ သမုဟုတ္တံ သည် ကျမ်းအဆုံးကို ပြသဖြင့် ကာလ၌ သ-ပြုခွင့် ရ၏)၊ ဤသည်ကား ကာလအနက်၌ အစပျိုးခြင်းတည်း။ အလွန်အကဲ၌မူ - သဒေါဏာ ခါရီ၊ သမာသကော ကဟာပဏော။ ဤအစပျိုးခြင်းသည် အမြဲရှိသောအနက် ရှိ၏။

---

၈၃. သမာနဿ ပက္ခာဒီသု ဝါ.

၈၃. ပက္ခစသော ပုဒ်တို့ နောင်ရှိသော် သမာန-သဒ္ဒါအား အလိုအလျောက် (သ-ပြု၏)။

---

ပက္ခာဒီသုတ္တရပဒေသု သမာနဿ သော ဟောတိ ဝါ. သပက္ခော သမာနပက္ခော, သဇောတိ သမာနဇောတိ, ပက္ခာဒီသူတိ ကိံ? သမာနသီလော, ပက္ခ, ဇောတိ, ဇနပဒ, ရတ္တိ, ပတ္တိနီ, ပတ္တီ, နာဘိ, ဗန္ဓု ဗြဟ္မစာရီ, နာမ, ဂေါတ္တ, ရူပ, ဌာန, ဝဏ္ဏ, ဝယော, ဝစန, ဓမ္မ, ဇာတိယ, ဃစ္စ.

ပက္ခစသော နောက်ပုဒ်တို့ရှိသော် သမာန-သဒ္ဒါအား 'သ' အာဒေသသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ သပက္ခော (သမာနပက္ခော)၊ သဇောတိ (သမာနဇောတိ)။ 'ပက္ခာဒီသု' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သမာနသီလော။ (ပက္ခစသော အစု၌) ပက္ခ၊ ဇောတိ၊ ဇနပဒ၊ ရတ္တိ၊ ပတ္တိနီ၊ ပတ္တီ၊ နာဘိ၊ ဗန္ဓု၊ ဗြဟ္မစာရီ၊ နာမ၊ ဂေါတ္တ၊ ရူပ၊ ဌာန၊ ဝဏ္ဏ၊ ဝယော၊ ဝစန၊ ဓမ္မ၊ ဇာတိယ၊ ဃစ္စ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၈၄. ဥဒရေ ဣယေ.

၈၄. ဣယ-ပစ္စည်း နောက်ရှိသော ဥဒရ-သဒ္ဒါ နောင်ရှိသော်လည်းကောင်း။

---

ဥဒရေ ဣယေ ပရေ ပရတော သမာနဿ သော ဝါ ဟောတိ. သောဒရိယော, သမာနောဒရိယော, ဣယေတိ ကိံ? သမာနောဒရတာ.

ဣယ-ပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော ဥဒရ-သဒ္ဒါသည် နောင်၌ ရှိလတ်သော် ရှေ့၌ရှိသော သမာန-သဒ္ဒါအား 'သ' အာဒေသသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ သောဒရိယော (သမာနောဒရိယော)။ 'ဣယေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သမာနောဒရတာ။

---

၈၅. ရီရိက္ခကေသု.

၈၅. ရီ၊ ရိက္ခ၊ က ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ ရှိကုန်သော်။

---

ဧတေသု သမာနဿ သော ဟောတိ. သရီ, သရိက္ခော, သရိသော.

ထို (ပစ္စည်း) တို့နောက်၌ ရှိကုန်သော် သမာနသဒ္ဒါအား 'သ' ပြု၏။ သရီ၊ သရိက္ခော၊ သရိသော။

---

၈၆. သဗ္ဗာဒီနမာ.

၈၆. ရီ၊ ရိက္ခ၊ က ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် သဗ္ဗအစရှိသော သဒ္ဒါတို့အား 'အာ' ပြု၏။

---

ရီရိက္ခကေသု သဗ္ဗာဒီနမာ ဟောတိ. ယာဒီ, ယာဒိက္ခော, ယာဒိသော.

ရီ၊ ရိက္ခ၊ က ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် သဗ္ဗအစရှိသော သဒ္ဒါတို့အား 'အာ' ဖြစ်၏။ ယာဒီ၊ ယာဒိက္ခော၊ ယာဒိသော။

---

၈၇. န္တကိမိမာနံ ဋာကီဋီ.

၈၇. န္တ၊ ကိံ၊ ဣမ သဒ္ဒါတို့အား (အစဉ်အတိုင်း) 'ဌာ'၊ 'ကီ'၊ 'ဤ' ပြု၏။

---

ရီရိက္ခကေသု [Pg.141] န္တသဒ္ဒ ကိံသဒ္ဒ ဣမသဒ္ဒါနံ ဋာကီဋီ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ဘဝါဒီ, ဘဝါဒိက္ခော, ဘဝါဒိသော, ကီဒီ, ကီဒိက္ခော, ကီဒိသော, ဤဒီ, ဤဒိက္ခော, ဤဒိသော.

ရီ၊ ရိက္ခ၊ က ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် န္တသဒ္ဒါ၊ ကိံသဒ္ဒါ၊ ဣမသဒ္ဒါတို့အား အစဉ်အတိုင်း 'ဌာ'၊ 'ကီ'၊ 'ဤ' ဖြစ်ကုန်၏။ ဘဝါဒီ၊ ဘဝါဒိက္ခော၊ ဘဝါဒိသော၊ ကီဒီ၊ ကီဒိက္ခော၊ ကီဒိသော၊ ဤဒီ၊ ဤဒိက္ခော၊ ဤဒိသော။

---

၈၈. တုမှာမှာနံ တာမေကသ္မိံ.

၈၈. တစ်ခုသော အဖြစ်၌ (ရီ၊ ရိက္ခ၊ က ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော်) တုမှ၊ အမှ သဒ္ဒါတို့အား အစဉ်အတိုင်း 'တာ'၊ 'မာ' ဖြစ်ကုန်၏။

---

ရီရိက္ခကေသု တုမှာမှာနံ တာမာ ဟောန္တေကသ္မိံ ယထာက္ကမံ. တာဒီ, တာဒိက္ခော, တာဒိသော, မာဒီ, မာဒိက္ခော, မာဒိသော. ဧကသ္မိန္တိ ကိံ? တုမှာဒီ, အမှာဒီ, တုမှာဒိက္ခော, အမှာဒိက္ခော, တုမှာဒိသော, အမှာဒိသော.

ရီ၊ ရိက္ခ၊ က ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် တုမှ၊ အမှ သဒ္ဒါတို့အား တစ်ခုသော အဖြစ်၌ အစဉ်အတိုင်း 'တာ'၊ 'မာ' ဖြစ်ကုန်၏။ တာဒီ၊ တာဒိက္ခော၊ တာဒိသော၊ မာဒီ၊ မာဒိက္ခော၊ မာဒိသော။ 'ဧကသ္မိံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တုမှာဒီ၊ အမှာဒီ၊ တုမှာဒိက္ခော၊ အမှာဒိက္ခော၊ တုမှာဒိသော၊ အမှာဒိသော။

---

၈၉. တံ မမညတြ.

၈၉. အခြားသော ဥတ္တရပုဒ် နောက်၌ ရှိသော် တစ်ခုသော အဖြစ်၌ တုမှ၊ အမှ သဒ္ဒါတို့အား အစဉ်အတိုင်း 'တံ'၊ 'မံ' ဖြစ်ကုန်၏။

---

ရီရိက္ခကန္တတော အညသ္မိံ ဥတ္တရပဒေ တုမှာမှာနမေကသ္မိံ တံမံ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, တန္ဒီပါ, မန္ဒီပါ, တံသရဏာ, မံသရဏာ, တယျောဂေါ, မယျောဂေါတိ ဗိန္ဒုလောပေါ.

ရီ၊ ရိက္ခ၊ က အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှတစ်ပါး အခြားသော ဥတ္တရပုဒ် နောက်၌ ရှိသော် တစ်ခုသော အဖြစ်၌ တုမှ၊ အမှ သဒ္ဒါတို့အား အစဉ်အတိုင်း 'တံ'၊ 'မံ' ဖြစ်ကုန်၏။ တန္ဒီပါ၊ မန္ဒီပါ၊ တံသရဏာ၊ မံသရဏာ၊ တယျောဂေါ၊ မယျောဂေါ ဟု နိဂ္ဂဟိတကျေ၏။

---

၉၀. ဝေတဿေဋ.

၉၀. ရီ၊ ရိက္ခ၊ က ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဧတသဒ္ဒါအား 'ဧ' ပြုခြင်းသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

ရီရိက္ခကေသွေတဿေဋ ဝါ ဟောတိ, ဧဒီ, ဧတာဒီ, ဧဒိက္ခော, ဧတာဒိက္ခော, ဧဒိသော, ဧတာဒိသော.

ရီ၊ ရိက္ခ၊ က ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဧတသဒ္ဒါအား 'ဧ' သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ဧဒီ၊ ဧတာဒီ၊ ဧဒိက္ခော၊ ဧတာဒိက္ခော၊ ဧဒိသော၊ ဧတာဒိသော။

---

၉၁. ဝိဓာဒီသု ဒွိဿ ဒု.

၉၁. ဝိဓာ အစရှိသော ပုဒ်တို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဒု' ဖြစ်၏။

---

ဒွိဿ ဒု ဟောတိ ဝိဓာဒီသု, ဒုဝိဓော, ဒုပဋ္ဋံ ဧဝမာဒိ.

ဝိဓာ အစရှိသော ပုဒ်တို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဒု' ဖြစ်၏။ ဒုဝိဓေါ၊ ဒုပဋ္ဌံ ဤသို့အစရှိသည်တို့တည်း။

---

၉၂. ဒိ ဂုဏာဒီသု.

၉၂. ဂုဏ အစရှိသော ပုဒ်တို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဒိ' ဖြစ်၏။

---

ဂုဏာဒီသု ဒွိဿ ဒိ ဟောတိ, ဒွိဂုဏံ, ဒိရတ္တိ, ဒိဂု ဧဝမာဒိ.

ဂုဏ အစရှိသော ပုဒ်တို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဒိ' ဖြစ်၏။ ဒွိဂုဏံ၊ ဒိရတ္တိ၊ ဒိဂု ဤသို့အစရှိသည်တို့တည်း။

---

၉၃. တီသွ.

၉၃. တိ သဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဒွိသဒ္ဒါအား 'အ' ဖြစ်၏။

---

တီသု [Pg.142] ဒွိဿ အဟောတိ. ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ, ဒွိတ္တိပတ္တပုရာ.

တိ သဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ဒွိသဒ္ဒါအား 'အ' ဖြစ်၏။ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ၊ ဒွိတ္တိပတ္တပုရာ။

---

၉၄. အာ သင်္ချာယာသတာဒေါ-နညတ္ထေ.

၉၄. တစ်ပါးသော အနက်၌ မဟုတ်ဘဲ၊ ရာဂဏန်း အစရှိသည်တို့မှတစ်ပါး သင်္ချာပုဒ် နောက်၌ ရှိသော် ဒွိသဒ္ဒါအား 'အာ' ဖြစ်၏။

---

သင်္ချာယမုတ္တရပဒေ ဒွိဿ အာ ဟောတိ အသတာဒေါ အနညဓတ္ထ. ဒွါဒသ, ဒွါဝီသတိ ဒွတ္တိံသ, သင်္ချာယန္တိ ကိံ? ဒိရတ္တံ, အသတာဒေါတိ ကိံ? ဒိသတံ, ဒိသဟဿံ. အနညတ္ထေတိ ကိံ? ဒွိဒသာ.

တစ်ပါးသော အနက်၌ မဟုတ်ဘဲ၊ ရာဂဏန်း အစရှိသည်တို့မှတစ်ပါး သင်္ချာဥတ္တရပုဒ် နောက်၌ ရှိသော် ဒွိသဒ္ဒါအား 'အာ' ဖြစ်၏။ ဒွါဒသ၊ ဒွါဝီသတိ၊ ဒွတ္တိံသ။ 'သင်္ချာယံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒိရတ္တံ။ 'အသတာဒေါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒိသတံ၊ ဒိသဟဿံ။ 'အနညတ္ထေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒွိဒသာ။

---

၉၅. တိဿေ.

၉၅. တိသဒ္ဒါအား 'ဧ' ပြု၏။

---

သင်္ချာယမုတ္တရပဒေ တိဿ ဧ ဟောတိ အသတာဒေါ အနညတ္ထေ, တေရသ, တေဝီသ, တေတ္တိံသ, သင်္ချာယံတွေဝ? တိရတ္တံ, အသတာဒေါတွေဝ? တိသတံ, အနညတ္ထေတွေဝ? တိစတုကာ.

တစ်ပါးသော အနက်၌ မဟုတ်ဘဲ၊ ရာဂဏန်း အစရှိသည်တို့မှတစ်ပါး သင်္ချာဥတ္တရပုဒ် နောက်၌ ရှိသော် တိသဒ္ဒါအား 'ဧ' ဖြစ်၏။ တေရသ၊ တေဝီသ၊ တေတ္တိံသ။ 'သင်္ချာယံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တိရတ္တံ။ 'အသတာဒေါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တိသတံ။ 'အနညတ္ထေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တိစတုကာ။

---

၉၆. စတ္တာလီသာဒေါ ဝါ.

၉၆. စတ္တာလီသ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်၌ တိသဒ္ဒါအား 'ဧ' ပြုခြင်းသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

တိဿေ ဝါ ဟောတိ စတ္တာလီသာဒေါ, တေစတ္တာလာသံ တိစတ္တာလီသံ, တေပညာသံ တိပညာသံ, တေသဋ္ဌိ တိသဋ္ဌိ, တေသတ္တတိ တိသတ္တတိ, တေအသီတိ တိယာသီတိ, တေနဝုတိ တိနဝုတိ, အသတာဒေါတွေဝ? တိသတံ.

စတ္တာလီသ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်၌ တိသဒ္ဒါအား 'ဧ' သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ တေစတ္တာလာသံ၊ တိစတ္တာလီသံ၊ တေပညာသံ၊ တိပညာသံ၊ တေသဋ္ဌိ၊ တိသဋ္ဌိ၊ တေသတ္တတိ၊ တိသတ္တတိ၊ တေအသီတိ၊ တိယာသီတိ၊ တေနဝုတိ၊ တိနဝုတိ။ 'အသတာဒေါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တိသတံ။

---

၉၇. ဒွိဿာ စ.

၉၇. ဒွိသဒ္ဒါအားလည်း 'အာ' ဖြစ်၏။

---

အသတာဒေါ-နညတ္ထေ စတ္တာလီသာဒေါ ဒွိဿေ ဝါ ဟောတိ အာ စ. ဒွေစတ္တာလီသံ, ဒွါစတ္တာလီသံ ဒွိစတ္တာလီသံ, ဒွေပညာသံ, ဒွါပညာသံ ဒွိပညာသံ ဣစ္စာဒိ.

တစ်ပါးသော အနက်၌ မဟုတ်ဘဲ၊ ရာဂဏန်း အစရှိသည်တို့မှတစ်ပါး စတ္တာလီသ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်၌ ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဒွေ' နှင့် 'ဒွါ' လည်း အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။ ဒွေစတ္တာလီသံ၊ ဒွါစတ္တာလီသံ၊ ဒွိစတ္တာလီသံ၊ ဒွေပညာသံ၊ ဒွါပညာသံ၊ ဒွိပညာသံ ဤသို့အစရှိသည်တို့တည်း။

---

၉၈. ဗာစတ္တာလီသာဒေါ.

၉၈. စတ္တာလီသ အစရှိသည်တို့မှတစ်ပါးသော ပုဒ်တို့နောက်၌ ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဗာ' အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

ဒွိဿ [Pg.143] ဗာ ဝါ ဟောတိ အစတ္တာလီသာဒေါ-နညတ္ထေ. ဗာရသ ဒွါဒသ, ဗာဝီသတိ ဒွါဝီသတိ, ဗတ္တိံသ ဒွတ္တိံသ, အစတ္တာလီသာဒေါတိ ကိံ? ဒွိစတ္တာလီသံ.

တစ်ပါးသော အနက်၌ မဟုတ်ဘဲ၊ စတ္တာလီသ အစရှိသည်တို့မှတစ်ပါးသော ပုဒ်တို့နောက်၌ ဒွိသဒ္ဒါအား 'ဗာ' သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ဗာရသ၊ ဒွါဒသ၊ ဗာဝီသတိ၊ ဒွါဝီသတိ၊ ဗတ္တိံသ၊ ဒွတ္တိံသ။ 'အစတ္တာလီသာဒေါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒွိစတ္တာလီသံ။

---

၉၉. ဝီသတိဒသေသု ပဉ္စဿ ပဏ္ဏပန္နာ.

၉၉. ဝီသတိ၊ ဒသ သဒ္ဒါတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ပဉ္စသဒ္ဒါအား 'ပဏ္ဏ'၊ 'ပန္န' ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဝီသတိဒသေသု ပရေသု ပဉ္စဿ ပဏ္ဏပန္နာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာက္ကမံ. ပဏ္ဏဝီသတိ ပဉ္စဝီသတိ, ပန္နရသွ ပဉ္စဒသ.

ဝီသတိ၊ ဒသ သဒ္ဒါတို့ နောက်၌ ရှိကုန်သော် ပဉ္စသဒ္ဒါအား 'ပဏ္ဏ'၊ 'ပန္န' တို့သည် အစဉ်အတိုင်း အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။ ပဏ္ဏဝီသတိ၊ ပဉ္စဝီသတိ၊ ပန္နရသ၊ ပဉ္စဒသ။

---

၁၀၀. စတုဿ စုစော ဒသေ.

၁၀၀. ဒသသဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် စတုသဒ္ဒါအား 'စု'၊ 'စော' ဖြစ်ကုန်၏။

---

စတုဿ စုစော ဟောန္တိ ဝါ ဒသသဒ္ဒေ ပရေ. စုဒ္ဒသ, စောဒ္ဒသ, စတုဒ္ဒသ.

ဒသသဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် စတုသဒ္ဒါအား 'စု'၊ 'စော' တို့သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။ စုဒ္ဒသ၊ စောဒ္ဒသ၊ စတုဒ္ဒသ။

---

၁၀၁. ဆဿ သော.

၁၀၁. ဒသသဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် ဆသဒ္ဒါအား 'သော' ဖြစ်၏။

---

ဆဿ သောဣစ္စယမာဒေသော ဟောတိ ဒသသဒ္ဒေ ပရေ. သောဠသ.

ဒသသဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် ဆသဒ္ဒါအား 'သော' ဟူသော ဤအပြုသည် ဖြစ်၏။ သောဠသ။

---

၁၀၂. ဧကဋ္ဌာနမာ.

၁၀၂. ဒသသဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် ဧက၊ အဋ္ဌ သဒ္ဒါတို့အား 'အာ' ဖြစ်၏။

---

ဧကအဋ္ဌာနံ အာ ဟောတိ ဒသေ ပရေ. ဧကာဒသ, အဋ္ဌာရသ.

ဒသသဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် ဧက၊ အဋ္ဌ သဒ္ဒါတို့အား 'အာ' ဖြစ်၏။ ဧကာဒသ၊ အဋ္ဌာရသ။

---

၁၀၃. ရ သင်္ချာတော ဝါ.

၁၀၃. သင်္ချာသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော ဒသသဒ္ဒါအား 'ရ' သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

သင်္ချာတော ပရဿ ဒသဿ ရ ဟောတိ ဝိဘာသာ. ဧကာရသ ဧကာဒသ, ဗာရသ ဒွါဒသ, ပန္နရသ ပဉ္စဒသ, သတ္တရသ သတ္တဒသ, အဋ္ဌာရသ အဋ္ဌာဒသ, ပန္နဗာဒေသေသု နိစ္စံ, ဣဓ န ဟောတိ စတုဒ္ဒသ.

သင်္ချာသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော ဒသသဒ္ဒါအား 'ရ' သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ဧကာရသ၊ ဧကာဒသ၊ ဗာရသ၊ ဒွါဒသ၊ ပန္နရသ၊ ပဉ္စဒသ၊ သတ္တရသ၊ သတ္တဒသ၊ အဋ္ဌာရသ၊ အဋ္ဌာဒသ။ ပန္န၊ ဗာ အပြုတို့၌ အမြဲဖြစ်၍ ဤ (စတုဒ္ဒသ) ပုဒ်၌ မဖြစ်ပေ။

---

၁၀၄. ဆတီဟိ ဠော စ.

၁၀၄. ဆ၊ တိ သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ရှိသော ဒသသဒ္ဒါအား 'ဠ' နှင့် 'ရ' လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဆတီဟိ [Pg.144] ပရဿ ဒသဿ ဠော ဟောတိ ရော စ, သောဠသ သောရသ, တေဠသ တေရသ.

ဆ၊ တိ သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ရှိသော ဒသသဒ္ဒါအား 'ဠ' လည်းကောင်း၊ 'ရ' လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ သောဠသ၊ သောရသ၊ တေဠသ၊ တေရသ။

---

၁၀၅. စတုတ္ထ တတိယာန မဍ္ဎုဍ္ဎတိယာ.

၁၀၅. catuttha နှင့် tatiya သဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ အသီးသီး aḍḍhuḍḍha နှင့် aḍḍhatiya တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အဍ္ဎာ ပရေသံ စတုတ္ထတတိယာနံ ဥဍ္ဎတိယာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. အဍ္ဎေန စတုတ္ထော အဍ္ဎုဍ္ဎော, အဍ္ဎေန တတိယော အဍ္ဎတိယော, ကထံ အဍ္ဎတေယျောတိ? သကတ္ထေ ဏျေ ဥတ္တရပဒဝုဍ္ဎိ.

aḍḍha သဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော catuttha, tatiya သဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ အသီးသီး uḍḍha, utiya တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ aḍḍhena (ထက်ဝက်ဖြင့်) catuttho (၄-ခုမြောက်) သည် aḍḍhuḍḍho (၃ ခွဲ) မည်၏။ aḍḍhena (ထက်ဝက်ဖြင့်) tatiyo (၃-ခုမြောက်) သည် aḍḍhatiyo (၂ ခွဲ) မည်၏။ aḍḍhateyyo ဟု အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်းဟူမူ - ကိုယ်ပိုင်အနက် (sakattha) ၌ ဏျ ပစ္စည်း သက်၍ နောက်ပုဒ်ကို ဝုဒ္ဓိပြုခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၁၀၆. ဒုတိယဿ သဟ ဒိယဍ္ဎဒိဝဍ္ဎာ.

၁၀၆. dutiya သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ (aḍḍha သဒ္ဒါနှင့်) တကွ diyaḍḍha, divaḍḍha တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အဍ္ဎာ ပရဿ ဒုတိယဿ သဟ အဍ္ဎသဒ္ဒေန ဒိယဍ္ဎဒိဝဍ္ဎာ ဟောန္တိ. အဍ္ဎေန ဒုတိယော ဒိယဍ္ဎော, ဒိဝဍ္ဎော ဝါ.

aḍḍha သဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော dutiya သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ aḍḍha သဒ္ဒါနှင့်တကွ diyaḍḍha, divaḍḍha တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ aḍḍhena (ထက်ဝက်ဖြင့်) dutiyo (၂-ခုမြောက်) သည် diyaḍḍho (သို့မဟုတ်) divaḍḍho (၁ ခွဲ) မည်၏။

---

၁၀၇. သရေ ကဒ ကုဿုတ္တရတ္ထေ.

၁၀၇. သရနောင်သော် နောက်ပုဒ်အနက်ရှိသော ku သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ kada ဖြစ်၏။

---

ကုဿုတ္တရပဒတ္ထေ ဝတ္တမာနဿ သရာဒေါ ဥတ္တရပဒေ ကဒါဒေသော ဟောတိ. ကဒန္နံ, ကဒသနံ, သရေတိ ကိံ? ကုပုတ္တော, ဥတ္တရတ္ထေတိ ကိံ? ကုဩဍ္ဎော ရာဇာ.

နောက်ပုဒ်အနက်၌ ဖြစ်သော ku သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ သရအစရှိသော နောက်ပုဒ်နောင်သော် kada အပြု ဖြစ်၏။ Kadannaṃ၊ kadasanaṃ။ sare ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Kuputto။ uttaratthe ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Kuoḍḍho rājā။

---

၁၀၈. ကာပ္ပတ္ထေ.

၁၀၈. နည်းငယ်သောအနက်၌ (ku သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌) kā ဖြစ်၏။

---

အပ္ပတ္ထေ ဝတ္တမာနဿ ကုဿ ကာ ဟောတိ ဥတ္တရပဒတ္ထေ, အပ္ပကံ လဝဏံ ကာလဝဏံ.

နည်းငယ်သောအနက်၌ ဖြစ်သော ku သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ နောက်ပုဒ်အနက်ရှိသော် kā ဖြစ်၏။ နည်းငယ်သော ဆားသည် kālavaṇaṃ မည်၏။

---

၁၀၉. ပုရိသေ ဝါ.

၁၀၉. purisa သဒ္ဒါနောင်သော် (ku ၏ နေရာ၌ kā) အဆန်း ဖြစ်၏။

---

ကုဿ ပုရိသေ ကာ ဟောတိ ဝါ. ကာပုရိသော ကုပုရိသော, အယမပ္ပတ္တဝိဘာသာ, အပ္ပတ္ထေ တု ပုဗ္ဗေန နိစ္စံ ဟောတိ ဤသံ ပုရိသော ကာပုရိသော.

purisa သဒ္ဒါနောင်သော် ku သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ kā အပြုသည် အဆန်း ဖြစ်၏။ Kāpuriso, kupuriso။ ဤသည်ကား နည်းငယ်သော အနက်၌ ဝိကပ် (ဝိဘာသာ) ဖြစ်၏။ နည်းငယ်သောအနက်၌မူ ရှေးသုတ်ဖြင့် အမြဲ ဖြစ်၏။ နည်းငယ်သော ယောက်ျားသည် kāpuriso မည်၏။

---

၁၁၀. ပုဗ္ဗာပရဇ္ဇသာယမဇ္ဈေဟာဟဿ ဏှော.

၁၁၀. pubba၊ apara၊ ajja၊ sāya၊ majjha သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ရှိသော aha သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ ṇha ဖြစ်၏။

---

ပုဗ္ဗာဒီဟုတ္တရပဒဿ [Pg.145] အဟဿ ဏှာဒေသော ဟောတိ, ပုဗ္ဗဏှော, အပရဏှော, အဇ္ဇဏှော, သာယဏှော, မဇ္ဈဏှော (ပဏှော).

pubba အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ရှိသော aha သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ ṇha အပြု ဖြစ်၏။ pubbaṇho၊ aparaṇho၊ ajjaṇho၊ sāyaṇho၊ majjhaṇho။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ဝုတ္တိယံ

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း ဝုတ္တိ၌-

---

သမာသကဏ္ဍော တတိယော.

တတိယမြောက် သမာသကဏ္ဍ ပြီး၏။

---

၄. စတုတ္ထော ကဏ္ဍော (ဏာဒိ)

၄. စတုတ္ထကဏ္ဍ (ဏာဒိကဏ္ဍ)။

---

၁. ဏော ဝါ ပစ္စေ.

၁. apacca (သားမြေးအနွယ်) အနက်၌ ဏ ပစ္စည်းသည် အဆန်း ဖြစ်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ နာမသ္မာ ဝါ ဏပ္ပစ္စယော ဟောတိ အပစ္စေ-ဘိဓေယျေ, ဏကာရော ဝုဒ္ဓျတ္ထော, ဧဝမညတ္တာပိ, ဝသိဋ္ဌဿာပစ္စံ ဝါသိဋ္ဌော, ဝါသိဋ္ဌီ ဝါ, ဩပဂဝေါ, ဩပဂဝီ ဝါ, ဝေတိ ဝါကျသမာသဝိကပ္ပနတ္ထံ, တဿာဓိကာရော သကတ္ထာဝဓိ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော နာမ်သဒ္ဒါမှ သားမြေး (apacca) အနက်ကို ပြောဆိုအပ်သော် ဏ ပစ္စည်းသည် အဆန်း ဖြစ်၏။ ဏကာရသည် ဝုဒ္ဓိအနက်ရှိ၏။ ဤသို့ အခြားသော နေရာ၌လည်း ဖြစ်၏။ ဝသိဋ္ဌ၏ သားမြေးသည် vāsiṭṭho သို့မဟုတ် vāsiṭṭhī မည်၏။ ဥပဂု၏ သားမြေးသည် opagavo သို့မဟုတ် opagavī မည်၏။ vā သဒ္ဒါသည် ဝါကျနှင့် သမာသကို ဝိကပ်ပြုရန် ဖြစ်၏။ ထို vā သဒ္ဒါ၏ အာဏာသည် သကတ္ထ (မိမိအနက်) အထိ တည်၏။

---

၂. ဝစ္ဆာဒိတော ဏာနဏာယနာ.

၂. vaccha အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဏာန၊ ဏာယန ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဝစ္ဆာဒီဟိ အပစ္စပ္ပစ္စယန္တေဟိ ဂေါတ္တာဒီဟိ စ သဒ္ဒေဟိ ဏာနဏာယနပ္ပစ္စယာ ဝါ ဟောန္တိ အပစ္စေ, ဝစ္ဆာနော ဝစ္ဆာယနော, ကစ္စာနော ကစ္စာယနော, ယာဂမေ ကာတိယာနော, မောဂ္ဂလ္လာနော မောဂ္ဂလ္လာယနော, သာကဋာနော သာကဋာယနော, ကဏှာနော ကဏှာယနော ဣစ္စာဒိ.

သားမြေးအနက်ရှိသော ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်သော vaccha အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း၊ ဂေါတ္တအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း သားမြေးအနက်၌ ဏာန၊ ဏာယန ပစ္စည်းတို့သည် အဆန်း ဖြစ်ကုန်၏။ vacchāno, vacchāyano၊ kaccāno, kaccāyano၊ ယကာရလာသော် kātiyāno၊ moggallāno, moggallāyano၊ sākaṭāno, sākaṭāyano၊ kaṇhāno, kaṇhāyano စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃. ကတ္တိကာဝိဓဝါဒီဟိ ဏေယျဏေရာ.

၃. kattikā အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း၊ vidhavā အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း အသီးသီး ဏေယျ၊ ဏေရ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ကတ္တိကာဒီဟိ ဝိဓဝါဒီဟိ စ ဏေယျဏေရာ ဝါ ယထာက္ကမံ ဟောန္တိ အပစ္စေ, ကတ္တိကေယျော, ဝေနတေယျော, ဘာဂိနေယျော ဣစ္စာဒိ[Pg.146], ဝေဓဝေရော, ဗန္ဓကေရော, နာလိကေရော, သာမဏေရော ဣစ္စာဒိ.

kattikā အစရှိသည်တို့မှလည်းကောင်း၊ vidhavā အစရှိသည်တို့မှလည်းကောင်း သားမြေးအနက်၌ အသီးသီး ဏေယျ၊ ဏေရ ပစ္စည်းတို့သည် အဆန်း ဖြစ်ကုန်၏။ kattikeyyo၊ venateyyo၊ bhāgineyyo စသည်တို့နှင့် vedhavero၊ bandhakero၊ nālikero၊ sāmaṇero စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၄. ဏျဒိစ္စာဒီဟိ.

၄. diti အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ဏျ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဒိတိပ္ပဘုတိဟိ ဏျော ဝါ ဟောတိ အပစ္စေ, ဒေစ္စော, အာဒိစ္စော, ကောဏ္ဍညော, ဂဂ္ဂျော, ဘာတဗ္ဗော ဣစ္စာဒိ.

diti အစရှိသည်တို့မှ သားမြေးအနက်၌ ဏျ ပစ္စည်းသည် အဆန်း ဖြစ်၏။ decco၊ ādicco၊ koṇḍañño၊ gaggyo၊ bhātabbo စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၅. အာ ဏိ.

၅. အကာရန္တသဒ္ဒါမှ ဏိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အကာရန္တတော ဏိ ဝါ ဟောတိ အပစ္စေ, ဒက္ခိ, ဒတ္ထိ, ဒေါဏိ. ဝါသဝိ, ဝါရုဏိ ဣစ္စာဒိ.

အကာရန္တသဒ္ဒါမှ သားမြေးအနက်၌ ဏိ ပစ္စည်းသည် အဆန်း ဖြစ်၏။ dakkhi၊ datthi၊ doṇi။ vāsavi၊ vāruṇi စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၆. ရာဇတော ညော ဇာတိယံ.

၆. rāja သဒ္ဒါမှ ဇာတ် (အမျိုး) အနက်၌ ညော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ရာဇသဒ္ဒတော ညော ဝါ ဟောတိ အပစ္စေ ဇာတိယံ ဂမျမာနာယံ, ရာဇညော, ဇာတိယန္တိ ကိံ? ရာဇာပစ္စံ.

ဇာတ်အမျိုးကို သိစေအပ်သော် rāja သဒ္ဒါမှ သားမြေးအနက်၌ ညော ပစ္စည်းသည် အဆန်း ဖြစ်၏။ rājañño (မင်းမျိုး)။ jātiyaṃ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Rājāpaccaṃ (မင်း၏သားမြေး)။

---

၇. ခတ္တာ ယိယာ.

၇. khatta သဒ္ဒါမှ ယ၊ ဣယ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ခတ္တသဒ္ဒါ ယဣယာ ဟောန္တိ အပစ္စေ ဇာတိယံ, ခတျော, ခတ္တိယော, ဇာတိယံတွေဝ? ခတ္တိ.

khatta သဒ္ဒါမှ ဇာတ်အမျိုးကို သိစေအပ်သော် သားမြေးအနက်၌ ယ၊ ဣယ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ khatyo၊ khattiyo (မင်းမျိုး)။ ဇာတ်အမျိုး၌သာလျှင်လော? Khatti (မင်းသမီး)။

---

၈. မနုတော ဿသဏ.

၈. manu သဒ္ဒါမှ ဿ၊ သဏ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

မနုသဒ္ဒတော ဇာတိယံ ဿသဏ ဟောန္တိ အပစ္စေ, မနုဿော, မာနုသော, ဣတ္ထိယံ မနုဿာ, မာနုသီ, ဇာတိယံတွေဝ? မာနဝေါ.

manu သဒ္ဒါမှ ဇာတ်အမျိုးကို သိစေအပ်သော် သားမြေးအနက်၌ ဿ၊ သဏ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ manusso၊ mānuso။ ဣတ္ထိလိင်၌ manussā၊ mānusī။ ဇာတ်အမျိုး၌သာလျှင်လော? Mānavo (လုလင်)။

---

၉. ဇနပဒနာမသ္မာ ခတ္တိယာ ရညေ စ ဏော.

၉. ဇနပုဒ်အမည်ရှိသော သဒ္ဒါမှ ခတ္တိယအနွယ်အနက်နှင့် မင်းအနက်၌ ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဇနပဒဿ ယံ နာမံ, တန္နာမသ္မာ ခတ္တိယာ အပစ္စေ ရညေ စ ဏော ဟောတိ, ပဉ္စာလော, ကောသလော, မာဂဓော, ဩက္ကာကော, ဇနပဒနာမသ္မာတိ [Pg.147] ကိံ? ဒါသရထိ, ခတ္တိယာတိ ကိံ? ပဉ္စာလဿ ဗြာဟ္မဏဿ အပစ္စံ ပဉ္စာလိ.

ဇနပုဒ်၏ အမည်ဖြစ်သော သဒ္ဒါမှ ခတ္တိယ၏ သားမြေးအနက်၌လည်းကောင်း၊ မင်းအနက်၌လည်းကောင်း ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ pañcālo၊ kosalo၊ māgadho၊ okkāko။ janapadanāmasmā ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Dāsarathi။ khattiyā ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပဉ္စာလတိုင်းသား ပုဏ္ဏား၏ သားမြေးဖြစ်သောကြောင့် pañcāli ဟု ဖြစ်၏။

---

၁၀. ဏျ ကုရုသိဝီဟိ.

၁၀. kuru, sivi သဒ္ဒါတို့မှ ဏျ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကုရုသိဝီဟိ အပစ္စေ ရညေ စ ဏျော ဟောတိ. ကောရဗျော, သေဗျော.

kuru, sivi သဒ္ဒါတို့မှ သားမြေးအနက်၌လည်းကောင်း၊ မင်းအနက်၌လည်းကောင်း ဏျ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ korabyo၊ sebyo။

---

၁၁. ဏ ရာဂါ တေန ရတ္တံ.

၁၁. ဆိုးဆေးပြသော တတိယန္တသဒ္ဒါမှ 'ထိုဆိုးဆေးဖြင့် ဆိုးအပ်သော' ဟူသော အနက်၌ ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ရာဂဝါစိတတိယန္တတော ရတ္တမိစ္ဆေတသ္မိံ အတ္ထေ ဏော ဟောတိ, ကသာဝေန ရတ္တံ ကာသာဝံ, ကောသုမ္ဘံ, ယာလိဒ္ဒံ, ရာဂါတိ ကိံ? ဒေဝဒတ္တေန ရတ္တံ ဝတ္ထံ, ဣဓ ကသ္မာ န ဟောတိ? ‘နီလံ ပီတ’န္တိ, ဂုဏဝစနတ္တာ ဝိနာပိ ဏေန ဏတ္ထဿာဘိဓာနတော.

ဆိုးဆေးကို ပြဆိုသော တတိယန္တသဒ္ဒါမှ 'ဆိုးအပ်သော အဝတ်' ဟူသော ဤအနက်၌ ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ kasāvena rattaṃ (ဖန်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သော အဝတ်သည်) kāsāvaṃ မည်၏။ kosumbhaṃ၊ yāliddaṃ။ rāgā ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Devadattena rattaṃ vatthaṃ (ဒေဝဒတ် ဆိုးအပ်သော အဝတ်)။ ဤနေရာ၌ 'nīla (အပြာ)၊ pīta (အဝါ)' စသည်တို့၌ အဘယ်ကြောင့် ဏ ပစ္စည်း မဖြစ်သနည်း? ဂုဏ်ပြသဒ္ဒါ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဏ ပစ္စည်းမပါဘဲလည်း ဏပစ္စည်း၏ အနက်ကို ဖော်ပြနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၁၂. နက္ခတ္တေနိန္ဒုယုတ္တေန ကာလေ.

၁၂. စန်းနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်ကို ပြသော တတိယန္တသဒ္ဒါမှ 'ထိုနက္ခတ်ဖြင့် မှတ်အပ်သော' ကာလအနက်၌ ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တတိယန္တတော နက္ခတ္တာ တေန လက္ခိတေ ကာလေ ဏော ဟောတိ, တဉ္စေ နက္ခတ္တမိန္ဒုယုတ္တံ ဟောတိ, ဖုဿီ ရတ္တိ, ဖုဿံ အဟံ, နက္ခတ္တေနေတိ ကိံ? ဂုရုနာ လက္ခိတာ ရတ္တိ. ဣန္ဒုယုတ္တေနေတိ ကိံ? ကတ္ထိကာယ လက္ခိတော မုဟုတ္တော, ကာလေတိ ကိံ? ဖုဿေန လက္ခိတာ အတ္ထသိဒ္ဓိ, အဇ္ဇကတ္တိကာတိ ကတ္တိကာယုတ္တေ စန္ဒေ ကတ္တိကာသဒ္ဒေါ ဝတ္တတေ.

တတိယန္တသဒ္ဒါ ဖြစ်သော နက္ခတ်သဒ္ဒါမှ ထိုနက္ခတ်ဖြင့် မှတ်အပ်သော ကာလအနက်၌ ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုနက္ခတ်သည် စန်း (လ) နှင့် ယှဉ်သည် ဖြစ်အံ့။ phussī ratti၊ phussaṃ ahaṃ။ nakkhattena ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကြာသပတေးဂြိုဟ်ဖြင့် မှတ်အပ်သော ည (gurunā lakkhitā ratti)။ induyuttena ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကတ္တိကာနက္ခတ်ဖြင့် မှတ်အပ်သော မုဟုတ် (katthikāya lakkhito muhutto)။ kāle ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဖုသျှနက္ခတ်ဖြင့် မှတ်အပ်သော အကျိုးပြီးစီးခြင်း (phussena lakkhitā atthasiddhi)။ ajjakattikā ဟူရာ၌ ကတ္တိကာနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သော စန်း (လ) ၌ ကတ္တိကာသဒ္ဒါသည် ဖြစ်၏။

---

၁၃. သာ-ဿ ဒေဝတာ ပုဏ္ဏမာသီ.

၁၃. ၎င်းသည် ဤသူ၏ ကိုးကွယ်ရာနတ် ဖြစ်၏၊ သို့မဟုတ် ၎င်းသည် ဤလ၏ လပြည့်နေ့ ဖြစ်၏ (ဟူသော အနက်တို့၌ ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

သေတိ ပဌမန္တာ အဿာတိ ဆဋ္ဌျတ္ထေ ဏော ဘဝတိ, ယံ ပဌမန္တံ, သာ စေ ဒေဝတာ ပုဏ္ဏမာသီဝါ, သုဂတော ဒေဝတာ အဿာဘိ [Pg.148] သောဂတော, မာဟိန္ဒော, ယာမော, ဝါရုဏော, ဖုဿီ ပုဏ္ဏမာသီ အဿ သမ္ဗန္ဓိနီတိ ဖုဿော, မာသော, မာယော, ဖဂ္ဂုနော, စိတ္တော, ဝေသာခေါ. ဇေဋ္ဌမူလော, အာသဠှော, သာဝဏော, ပေါဋ္ဌပါဒေါ, အဿယုဇော, ကတ္တိကော, မာဂသိရော, ပုဏ္ဏမာသီတိ ကိံ? ဖုဿီ ပဉ္စမီ အဿ, ပုဏ္ဏမာသီ စ ဘတကမာသသမ္ဗန္ဓိနီ န ဟောတိ… ပုဏ္ဏော မာ အဿန္တိ နိဗ္ဗစနာ, အတော ဧဝ နိပါတနာ ဏော သာဂမော စ, မာသသုတိယာဝ န ပဉ္စဒသ ရတ္တာဒေါ ဝိဓိ.

‘သေတိ’ သုတ်ဖြင့် ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ‘၎င်း၏...’ ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဏ-ပစ္စည်း သက်၏။ အကြင် ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် နတ်သော်လည်းကောင်း၊ လပြည့်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်အံ့။ သုဂတော နတ်မင်းသည် ၎င်း၏ ကိုးကွယ်ရာနတ် ဖြစ်၏ဟူသောအနက်၌ 'သောဂတော'၊ မာဟိန္ဒော၊ ယာမော၊ ဝါရုဏော။ ဖုဿီလပြည့်သည် ၎င်းနှင့် စပ်ယှဉ်၏ဟူသောအနက်၌ 'ဖုဿော' (ပြာသိုလ)၊ 'မာယော'၊ 'ဖဂ္ဂုဏော'၊ 'စိတ္တော'၊ 'ဝေသာခေါ'။ 'ဇေဋ္ဌမူလော'၊ 'အာသဠှော'၊ 'သာဝဏော'၊ 'ပေါဋ္ဌပါဒေါ'၊ 'အဿယုဇော'၊ 'ကတ္တိကော'၊ 'မာဂသိရော'။ 'လပြည့်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဖုဿီငါးရက်မြောက်နေ့သည် ၎င်းနှင့် စပ်ယှဉ်၏ဟူသော အရပ်၌ မဖြစ်စေရန်အတွက် ဖြစ်၏။ လပြည့်သည်လည်း လစာစားသော လနှင့် စပ်ယှဉ်သည် မဟုတ်... ပြည့်သော လသည် ၎င်းအား ရှိ၏ဟူသော ဝိဂြိုဟ်ကြောင့် 'ပုဏ္ဏမာ' ဟု ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ပင် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ဏ-ပစ္စည်းနှင့် သ-အာဂမ် သက်၏။ လဟူသော အသံအားဖြင့်သာ ဤစည်းကမ်းဖြစ်၏၊ တစ်ဆယ့်ငါးရက်မြောက်သော ညစသည်တို့၌ မဖြစ်။

---

၁၄. တမဓီတေ တံ ဇာနာတိ ကဏိကာ စ.

၁၄. ၎င်းကျမ်းကို သင်အံတတ်၏၊ ၎င်းကျမ်းကို သိတတ်၏ဟူသောအနက်၌ ကဏပစ္စည်းနှင့် ဏိကပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

ဒုတိယန္တတော တမဓီတေ တံ ဇာနာတီတိ ဧတေသွတ္ထေသု ဏော ဟောတိ ဏော ဏိကော စ, ဗျာကရဏမဓီတေ ဇာနာတိ ဝါ ဝေယျာကရဏော, ဆန္ဒသော, ကမကော, ပဒကော, ဝေနယိကော, သုတ္တန္တိကော, ဒွိတဂ္ဂဟဏံ ပုထဂေဝ ဝိဓာနတ္ထံ ဇာနနဿ စ အဇ္ဈေနဝိသယဘာဝဒဿနတ္ထံ ပသိဒ္ဓူပသင်္ဂဟတ္ထံ စ.

ဒုတိယာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ '၎င်းကျမ်းကို သင်အံတတ်၏၊ ၎င်းကျမ်းကို သိတတ်၏' ဟူသော ဤအနက်တို့၌ ဏ-ပစ္စည်းနှင့် ဏိက-ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။ ဗျာကရုဏ်းကျမ်းကို သင်အံတတ်၏ သို့မဟုတ် သိတတ်၏ ဟူသောအနက်၌ 'ဝေယျာကရဏော'၊ ဆန်းကျမ်းကို... 'ဆန္ဒသော'၊ ကမ္မဝါစာကို... 'ကမကော'၊ ပဒဗျူဟာကို... 'ပဒကော'၊ ဝိနည်းကို... 'ဝေနယိကော'၊ သုတ္တန်ကို... 'သုတ္တန္တိကော'။ 'တံ' ဟု နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ယူခြင်းသည် သီးခြားစီ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ သိခြင်းသည် သင်အံခြင်း၏ အာရုံဖြစ်သည်ကို ပြသရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားကျော်စောသော အသုံးအနှုန်းများကို သိမ်းကျုံးယူရန်အတွက်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။

---

၁၅. တဿ ဝိသယေ ဒေသေ.

၁၅. ၎င်း၏ ကျက်စားရာဒေသဖြစ်သော အရပ်ဟူသောအနက်၌ [ဏ-ပစ္စည်း သက်၏]။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ ဝိသယေ ဒေသရူပေ ဏော ဟောတိ, ဝသာတီနံ ဝိသယော ဒေသော ဝါသာတော, ဒေသေတိ ကိံ? စက္ခုဿ ဝိသယော ရူပံ, ဒေဝဒတ္တဿ ဝိသယော-နုဝါကော.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ဒေသသဘောရှိသော ကျက်စားရာအနက်၌ ဏ-ပစ္စည်း သက်၏။ ဝသတတိုင်းသားတို့၏ ကျက်စားရာ ဒေသဖြစ်သော အရပ်ဟူသောအနက်၌ 'ဝါသာတော'။ 'ဒေသ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ မျက်စိ၏ ကျက်စားရာ အာရုံသည် ရူပါရုံဖြစ်၏ (ဤ၌ မသက်စေရန်)၊ ဒေဝဒတ်၏ ကျက်စားရာသည် အနုဝါကဖြစ်၏ (ဤ၌ မသက်စေရန်)။

---

၁၆. နိဝါသေ တန္နာမေ.

၁၆. နေထိုင်ရာ ဒေသ၏ အမည်ဖြစ်သောအနက်၌ [ဏ-ပစ္စည်း သက်၏]။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ နိဝါသေ ဒေသေ တန္နာမေ ဏော ဟောတိ, သိဝီနံ နိဝါသော ဒေသော သေဗျော, ဝါသာတော.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ထိုအရပ်၏ အမည်ဖြစ်သော နေထိုင်ရာဒေသအနက်၌ ဏ-ပစ္စည်း သက်၏။ သိဝိမင်းတို့၏ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သော အရပ်ဟူသောအနက်၌ 'သေဗျော'၊ 'ဝါသာတော'။

---

၁၇. အဒူရဘဝေ.

၁၇. မဝေးသောအရပ်၌ ဖြစ်သောအနက်၌ [ဏ-ပစ္စည်း သက်၏]။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ [Pg.149] အဒူရဘဝေ ဒေသေ တန္နာမေ ဏော ဟောတိ, ဝိဒိသာယ အဒူရဘဝံ ဝေဒိသံ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ထိုအရပ်၏ အမည်ဖြစ်သော မဝေးသောအရပ်၌ ဖြစ်သောအနက်၌ ဏ-ပစ္စည်း သက်၏။ ဝိဒိသာပြည်နှင့် မဝေးသောအရပ်၌ ဖြစ်သောအနက်၌ 'ဝေဒိသံ'။

---

၁၈. တေန နိဗ္ဗတ္တေ.

၁၈. ထိုအရာဖြင့် ဖြစ်ထွန်းအပ်သော ဒေသအမည်ဖြစ်သောအနက်၌ [ဏ-ပစ္စည်း သက်၏]။

---

တတိယန္တာ နိဗ္ဗတ္တေ ဒေသေ တန္နာမေ ဏော ဟောတိ, ကုသမ္ဗေန နိဗ္ဗတ္တာ ကောသမ္ဘီ နဂရီ, ကာကန္ဒီ, မာကန္ဒီ, သဟဿေန နိဗ္ဗတ္တာ သာဟဿီ ပရီခါ, ဟောတုမှိ ကတ္တရိ ကရဏေ စ ယထာယောဂံ တတိယာ.

တတိယာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ထိုအရပ်၏ အမည်ဖြစ်သော ဖြစ်ထွန်းအပ်ရာ ဒေသအနက်၌ ဏ-ပစ္စည်း သက်၏။ ကုသမ္ဗမင်းကြီး တည်ထောင်အပ်သော မြို့ဟူသောအနက်၌ 'ကောသမ္ဗီ' မြို့၊ 'ကာကန္ဒီ'၊ 'မာကန္ဒီ'။ အသပြာတစ်ထောင်ဖြင့် တူးလုပ်အပ်သော ကျုံးဟူသောအနက်၌ 'သာဟဿီ' ကျုံး။ ဖြစ်ထွန်းစေတတ်သော ကတ္တားနှင့် ကရဏတို့၌ သင့်လျော်သလို တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

---

၁၉. တမီဓတ္ထိ.

၁၉. ထိုအရာသည် ဤအရပ်၌ ရှိ၏ဟူသောအနက်၌ [ဏ-ပစ္စည်း သက်၏]။

---

တန္တိ ပဌမန္တာ ဣဓာတိ သတ္တမျတ္ထေ ဒေသေ တန္နာမေ ဏော ဟောတိ, ယန္တံ ပဌမန္တမတ္ထိ စေ, ဥဒုမ္ဗရာ အသ္မိံ ဒေသေ သန္တီတိ ဩဒုမ္ဗရော, ဗာဒရော, ဗဗ္ဗဇော.

‘တံ’ ဟု ဆိုအပ်သော ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ‘ဣဓ’ ဟု ဆိုအပ်သော သတ္တမီအနက်ရှိသော ဒေသအမည်၌ ဏ-ပစ္စည်း သက်၏၊ ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် ရှိနေအံ့။ သဖန်းသီးတို့သည် ဤအရပ်၌ ရှိကုန်၏ ဟူသောအနက်၌ 'ဩဒုမ္ဗရော'၊ 'ဗာဒရော'၊ 'ဗဗ္ဗဇော'။

---

၂၀. တတြ ဘဝေ.

၂၀. ထိုအရပ်၌ ဖြစ်သောအနက်၌ [ဏ-ပစ္စည်း သက်၏]။

---

သတ္တမျန္တာ ဘဝတ္ထေ ဏော ဟောတိ, ဥဒကေ ဘဝေါ ဩဒကော, ဩရသော, ဇာနပဒေါ, မာဂဓော, ကာပိလဝတ္ထဝေါ, ကောသမ္ဗော.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ဏ-ပစ္စည်း သက်၏။ ရေ၌ ဖြစ်သောအနက်၌ 'ဩဒကော'၊ ရင်၌ ဖြစ်သောသားဟူသောအနက်၌ 'ဩရသော'၊ ဇနပုဒ်၌ ဖြစ်သော 'ဇာနပဒေါ'၊ မဂဓတိုင်း၌ ဖြစ်သော 'မာဂဓေါ'၊ ကပိလဝတ်ပြည်၌ ဖြစ်သော 'ကာပိလဝတ္ထဝေါ'၊ ကောသမ္ဗီပြည်၌ ဖြစ်သော 'ကောသမ္ဗော'။

---

၂၁. အဇ္ဇာဒီဟိ တနော.

၂၁. အဇ္ဇအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ [ဖြစ်ခြင်းအနက်၌] တန-ပစ္စည်း သက်၏။

---

ဘဝတ္ထေ အဇ္ဇာဒီဟိ တနော ဟောတိ, အဇ္ဇ ဘဝေါ အဇ္ဇတနော, သွာတနော, ဟိယျတ္တနော.

ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ အဇ္ဇအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ တန-ပစ္စည်း သက်၏။ ယနေ့၌ ဖြစ်သော 'အဇ္ဇတနော'၊ နက်ဖြန်၌ ဖြစ်သော 'သွာတနော'၊ မနေ့က ဖြစ်သော 'ဟိယျတ္တနော'။

---

၂၂. ပုရာတော ဏော စ.

၂၂. ပုရာပုဒ်မှ [ဖြစ်ခြင်းအနက်၌] ဏ-ပစ္စည်းလည်းကောင်း၊ တန-ပစ္စည်းလည်းကောင်း သက်ကုန်၏။

---

ပုရာဣစ္စသ္မာ ဘဝတ္ထေ ဏော ဟောတိ တနော စ, ပုရာဏော, ပုရာတနော.

‘ပုရာ’ ဟူသော ပုဒ်မှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ဏ-ပစ္စည်းလည်းကောင်း၊ တန-ပစ္စည်းလည်းကောင်း သက်ကုန်၏။ ရှေး၌ ဖြစ်သော 'ပုရာဏော'၊ 'ပုရာတနော'။

---

၂၃. အမာတွစ္စော.

၂၃. အမာပုဒ်မှ [ဖြစ်ခြင်းအနက်၌] တစ္စ-ပစ္စည်း သက်၏။

---

အမာသဒ္ဒတော [Pg.150] အစ္စော ဟောတိ ဘဝတ္ထေ, အမစ္စော.

အမာသဒ္ဒါမှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ တစ္စ-ပစ္စည်း (အစ္စ) သက်၏။ အတူတကွ နေလေ့ရှိသောသူဟူသောအနက်၌ 'အမစ္စော'။

---

၂၄. မဇ္ဈာဒိတွိမော.

၂၄. မဇ္ဈအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ [သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ဖြစ်ခြင်းအနက်၌] ဣမ-ပစ္စည်း သက်၏။

---

မဇ္ဈာဒီဟိ သတ္တမျန္တေဟိ ဘဝတ္တေ ဣမော ဟောတိ, မဇ္ဈိမော, အန္တိမော. မဇ္ဈ, အန္တ, ဟေဋ္ဌာ, ဥပရိ, ဩရ, ပါရ, ပစ္ဆာ, အဗ္ဘန္တရ, ပစ္စန္တ (ပုရတ္ထာ, ဗာဟိရ).

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော မဇ္ဈအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ဣမ-ပစ္စည်း သက်၏။ အလယ်၌ ဖြစ်သော 'မဇ္ဈိမော'၊ အဆုံး၌ ဖြစ်သော 'အန္တိမော'။ မဇ္ဈ၊ အန္တ၊ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥပရိ၊ ဩရ၊ ပါရ၊ ပစ္ဆာ၊ အဗ္ဘန္တရ၊ ပစ္စန္တ၊ (ပုရတ္ထာ၊ ဗာဟိရ) တို့တည်း။

---

၂၅. ကဏဏေယျဏေယျကယိယာ.

၂၅. သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ကဏ၊ ဏေယျ၊ ဏေယျက၊ ယ၊ ဣယ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

သတ္တမျန္တာ ဧတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဘဝတ္ထေ, ကဏ-ကုသိနာ ရာယံ ဘဝေါ ကောသိနာရကော, မာဂဓကော, အာရညကော ဝိဟာရော. ဏေယျ-ဂင်္ဂေယျော, ပဗ္ဗတေယျော, ဝါနေယျော. ဏေယျက-ကောလေယျကော, ဗာရာဏသေယျကော, စမ္ပေယျကော, မိထိလေယျကောတိ ဧယျကော. ယ-ဂမ္မော, ဒိဗ္ဗော. ဣယဂါမိယော, ဥဒရိ-ယော, ဒိဝိယော, ပဉ္စာလိယော, ဗောဓိပက္ခိယော, လောကိယော.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ဤပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။ ကဏ-ပစ္စည်း - ကုသိနာရုံပြည်၌ ဖြစ်သော 'ကောသိနာရကော'၊ 'မာဂဓကော'၊ တော၌ဖြစ်သောကျောင်း 'အာရညကော' ဝိဟာရော။ ဏေယျ-ပစ္စည်း - ဂင်္ဂါမြစ်၌ ဖြစ်သော 'ဂင်္ဂေယျော'၊ တောင်၌ဖြစ်သော 'ပဗ္ဗတေယျော'၊ တော၌ဖြစ်သော 'ဝါဏေယျော'။ ဏေယျက-ပစ္စည်း - ကောလိယမင်းတို့၏ အရပ်၌ ဖြစ်သော 'ကောလေယျကော'၊ ဗာရာဏသီ၌ ဖြစ်သော 'ဗာရာဏသေယျကော'၊ စမ္ပါပြည်၌ ဖြစ်သော 'စမ္ပေယျကော'၊ မိထိလာပြည်၌ ဖြစ်သော 'မိထိလေယျကော' ဟူ၍ ဧယျက-ပစ္စည်းလည်း ရှိ၏။ ယ-ပစ္စည်း - ရွာ၌ ဖြစ်သော 'ဂမ္မော'၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်သော 'ဒိဗ္ဗော'။ ဣယ-ပစ္စည်း - ရွာ၌ ဖြစ်သော 'ဂါမိယော'၊ ဝမ်း၌ ဖြစ်သော 'ဥဒရိယော'၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်သော 'ဒိဝိယော'၊ ပဉ္စာလတိုင်း၌ ဖြစ်သော 'ပဉ္စာလိယော'၊ ဗောဓိ၏ အဖို့၌ ဖြစ်သော 'ဗောဓိပက္ခိယော'၊ လောက၌ ဖြစ်သော 'လောကိယော'။

---

၂၆. ဏိကော.

၂၆. သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။

---

သတ္တမျန္တာ ဘဝတ္ထေ ဏိကော ဟောတိ, သာရဒိကော ဒိဝသော, သာရဒိကာ ရတ္တိ.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။ ဆောင်းဦးကာလ၌ ဖြစ်သောနေ့ 'သာရဒိကော' ဒိဝသော၊ ဆောင်းဦးကာလ၌ ဖြစ်သောည 'သာရဒိကာ' ရတ္တိ။

---

၂၇. တမဿ သိပ္ပံ သီလံ ပဏျံ ပဟရဏံ ပယောဇနံ.

၂၇. ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော အတတ်ပညာစသည်ကို ပြသောပုဒ်မှ '၎င်း၏...' ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။

---

ပဌမန္တာ သိပ္ပာဒိဝါစကာ အဿေတိဆဋ္ဌိယတ္ထေဏိကော ဟောတိ, ဝီဏာဝါဒနံ သိပ္ပမဿ ဝေဏိကော, မောဒင်္ဂိကော, ဝံသိကော, ပံသုကူ- လဓာရဏံ [Pg.151] သီလမဿ ပံသုကူလိကော, တေစီဝရိကေဝ, ဂန္ဓောပဏျမဿ ဂန္ဓိကော, တေလိကော, ဂေါဠိကော, စာပေါ ပဟရဏမဿ စာပိကော, တောမရိကော, မုဂ္ဂရိကော, ဥပဓိပ္ပယောဇနမဿ ဩပဓိကံ, သာတိကံ, သာဟဿိကံ.

ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော အတတ်ပညာအစရှိသည်တို့ကို ဟောတတ်သော ပုဒ်တို့မှ '၎င်း၏...' ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။ စောင်းတီးခြင်းသည် ၎င်း၏ အတတ်ပညာဖြစ်၏ ဟူသောအနက်၌ 'ဝေဏိကော'၊ 'မောဒင်္ဂิကော'၊ 'ဝံသိကော'။ ပံသုကူသင်္ကန်း ဆောင်ခြင်းသည် ၎င်း၏ အလေ့အကျင့်ဖြစ်၏ ဟူသောအနက်၌ 'ပံသုကူလိကော'၊ 'တေစီဝရိကော' ကဲ့သို့ပင်တည်း။ နံ့သာသည် ၎င်း၏ ကုန်စည်ဖြစ်၏ ဟူသောအနက်၌ 'ဂန္ဓိကော'၊ 'တေလိကော'၊ 'ဂေါဠိကော'။ လေးသည် ၎င်း၏ လက်နက်ဖြစ်၏ ဟူသောအနက်၌ 'စာပိကော'၊ 'တောမရိကော'၊ 'မုဂ္ဂရိကော'။ ဥပဓိသည် ၎င်း၏ အကျိုးကျေးဇူးဖြစ်၏ ဟူသောအနက်၌ 'ဩပဓိကံ'၊ 'သာတိကံ'၊ 'သာဟဿိကံ'။

---

၂၈. တံ ဟန္တရဟတိ ဂစ္ဆတုဉ္ဆတိ စရတိ.

၂၈. ဒုတိယာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ 'သတ်တတ်၏' အစရှိသော ဤအနက်တို့၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။

---

ဒုတိယန္တာ ဟန္တီတိ ဧဝမာဒီသွတ္ထေသု ဏီကော ဟောတိ. ပက္ခီဟိပက္ခိနော ဟန္တီတိ ပက္ခိကော, သာကုနိကော, မာယူရိကော. မစ္ဆေဟိ-မစ္ဆိကော, မေနိကော. မိဂေဟိ-မာဂဝိကော ဟာရိဏိကော, ‘သူကရိကော’တိ ဣကော. သတမရဟတီတိ သာတိကံ, သန္ဒိဋ္ဌိကော, ဧဟိပဿဝိဓိံ အရဟတီတိ ဧဟိပဿိကော, သာဟဿိကော, ‘သဟဿိယော’တိ ဣယော. ပရဒါရံ ဂစ္ဆတီတိ ပါရဒါရိကော, မဂ္ဂိကော, ပညာသယောဇနိကော. ဗဒရေ ဥဉ္ဆတီတိ ဗာဒရိကော, သာမာကိကော. ဓမ္မံ စရတီတိ ဓမ္မိကော, အဓမ္မိကော.

ဒုတိယာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ 'သတ်တတ်၏' အစရှိသော ဤအနက်တို့၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။ ငှက်တို့ကို သတ်တတ်သောကြောင့် 'ပက္ခိကော'၊ 'သာကုနိကော'၊ 'မာယူရိကော'။ ငါးတို့ကို သတ်တတ်သောကြောင့် 'မစ္ဆိကော'၊ 'မေနိကော'။ သမင်တို့ကို သတ်တတ်သောကြောင့် 'မာဂဝိကော'၊ 'ဟာရိဏိကော'၊ 'သူကရိကော' ဟူရာ၌ ဣက-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အသပြာတစ်ရာနှင့် ထိုက်တန်သောကြောင့် 'သာတိကံ'၊ 'သန္ဒိဋ္ဌိကော'၊ 'လာလှည့် ရှုလှည့်ဟူသော နည်းစနစ်နှင့် ထိုက်တန်သောကြောင့် 'ဧဟိပဿိကော'၊ 'သာဟဿိကံ'၊ 'သဟဿိယော' ဟူရာ၌ ဣယ-ပစ္စည်း သက်၏။ သူတစ်ပါးမယားထံ သွားတတ်သောကြောင့် 'ပါရဒါရိကော'၊ ခရီးသို့ သွားတတ်သောကြောင့် 'မဂ္ဂိကော'၊ ယူဇနာငါးဆယ် ခရီးသို့ သွားတတ်သောကြောင့် 'ပညာသယောဇနိကော'။ ဆီးသီးတို့ကို ကောက်ယူရှာဖွေတတ်သောကြောင့် 'ဗာဒရိကော'၊ ဟပ်စပါးတို့ကို... 'သာမာကိကော'။ တရားကို ကျင့်တတ်သောကြောင့် 'ဓမ္မိကော'၊ တရားမဟုတ်သည်ကို ကျင့်တတ်သောကြောင့် 'အဓမ္မိကော'။

---

၂၉. တေန ကတံ ကီတံ ဗဒ္ဓမဘိသင်္ခတံ သံသဋ္ဌံ ဟတံ ဟန္တိ ဇိတံ ဇယတိ ဒိဗ္ဗတိ ခဏတိ တရတိ စရတိ ဝဟတိ ဇီဝတိ.

၂၉. တတိယာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ 'ပြုအပ်၏' အစရှိသော အနက်တို့၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။

---

တတိယန္တာ ကတာဒိသွတ္ထေသု ဏိကော ဟောတိ. ကာယေန ကတံ ကာယိကံ, ဝါစသိကံ, မာနသိကံ, ဝါတေန ကတော အာဗာဓော ဝါတိကော. သတေန ကီတံ သာတိကံ, သာဟဿိကံ, မူလတောဝ, ဒေဝဒတေန ကီတန္တိ န ဟောတိ တဒတ္ထာပ္ပတီတိယာ. ဝရတ္တာယ ဗဒ္ဓေါ ဝါရတ္တိကော, အာယသိကော, ပါသိကော. ဃတေန အဘိသင်္ခတံ သံသဋ္ဌံ ဝါ ဃာတိကံ, ဂေါဠိကံ, ဒါဓိကံ, မာရိစိကံ. ဇာလေန ဟတော ဟန္တီတိ ဝါ ဇာလိကော, ဗာလီသိကော. အက္ခေဟိ ဇိတမက္ခိကံ, သာလာကိကံ. အက္ခေဟိ ဇယတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဝါ အက္ခိကော. ခဏိတ္တိယာ [Pg.152] ခဏတီတိ ခါဏိတ္တိကော, ကုဒ္ဒါလိကော, ဒေဝဒတ္တေန ဇိတံ, အင်္ဂုလျာ ခဏတီတိ န ဟောတိ တဒတ္ထာနဝဂမာ. ဥဠုမ္ပေန တရတီတိ ဩဠုမ္ပိကော, ‘ဥဠုမ္ပိကော’တိ ဣကော ဂေါပုစ္ဆိကော, နာဝိကော. သကဋေန စရတီတိ သာကဋိကော, ‘ရထိကော, ပရပ္ပိကော’တိ ဣကော. ခန္ဓေန ဝဟတီတိ ခန္ဓိကော, အံသိကော, ‘သီသိကော’တိ ဣကော. ဝေတနေန ဇီဝတီတိ ဝေတနိကော, ‘ဘတိကော, ကယိကော, ဝိက္ကယိကော, ကယဝိက္ကယိကော’တိ ဣကော.

တတိယာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ 'ပြုအပ်၏' အစရှိသော အနက်တို့၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။ ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သောကြောင့် 'ကာယိကံ'၊ 'ဝါစသိကံ'၊ 'မာနသိကံ'၊ လေကြောင့် ဖြစ်အပ်သော အနာ 'ဝါတိကော'။ အသပြာတစ်ရာဖြင့် ဝယ်အပ်သောကြောင့် 'သာတိကံ'၊ 'သာဟဿိကံ'၊ အရင်းအတိုင်းပင်တည်း၊ ဒေဝဒတ် ဝယ်အပ်၏ဟူသောအနက်၌ ဏိက-ပစ္စည်းမသက်၊ ထိုအနက်ကို မသိသာသောကြောင့်တည်း။ သားရေလွန်ဖြင့် ဖွဲ့အပ်သောကြောင့် 'ဝါရတ္တိကော'၊ သံကြိုးဖြင့် ဖွဲ့အပ်သော 'အာယသိကော'၊ ကျော့ကွင်းဖြင့် 'ပါသိကော'။ ထောပတ်ဖြင့် ပြင်ဆင်အပ်သော သို့မဟုတ် ရောနှောအပ်သောကြောင့် 'ဃာတိကံ'၊ 'ဂေါဠိကံ'၊ 'ဒါဓိကံ'၊ 'မာရိစိကံ'။ ပိုက်ကွန်ဖြင့် သတ်အပ်သော သို့မဟုတ် သတ်တတ်သောကြောင့် 'ဇာလိကော'၊ မျှားဖြင့် 'ဗာလီသိကော'။ အံစာတို့ဖြင့် အောင်အပ်သော 'အက္ခိကံ'၊ 'သာလာကိကံ'။ အံစာတို့ဖြင့် နိုင်တတ်သော သို့မဟုတ် ကစားတတ်သောကြောင့် 'အက္ခိကော'။ တူးရွင်းဖြင့် တူးတတ်သောကြောင့် 'ခါဏိတ္တိကော'၊ ပေါက်တူးဖြင့် 'ကုဒ္ဒါလိကော'၊ ဒေဝဒတ် အောင်အပ်၏၊ လက်ညှိုးဖြင့် တူးတတ်၏ ဟူသောအနက်၌ ထိုအနက်ကို မသိနိုင်သောကြောင့် ဏိက-ပစ္စည်းမသက်။ ဖောင်ဖြင့် ကူးတတ်သောကြောင့် 'ဩဠုမ္ပိကော'၊ 'ဥဠုမ္ပိကော' ဟူရာ၌ ဣက-ပစ္စည်း သက်၏၊ 'ဂေါပုစ္ဆicော'၊ 'နာဝိကော'။ လှည်းဖြင့် သွားတတ်သောကြောင့် 'သာကဋိကော'၊ 'ရထိကော'၊ 'ပရပ္ပိကော' ဟူရာ၌ ဣက-ပစ္စည်း သက်၏။ ပခုံးဖြင့် ရွက်ဆောင်တတ်သောကြောင့် 'ခန္ဓိကော'၊ 'အံသိကော'၊ 'သီသိကော' ဟူရာ၌ ဣက-ပစ္စည်း သက်၏။ အခဖြင့် အသက်မွေးတတ်သောကြောင့် 'ဝေတနိကော'၊ 'ဘတိကော'၊ 'ကယိကော'၊ 'ဝိက္ကယိကော'၊ 'ကယဝိက္ကယိကော' ဟူရာ၌ ဣက-ပစ္စည်း သက်၏။

---

၃၀. တဿ သံဝတ္တတိ.

၃၀. စတုတ္ထီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ '၎င်းအကျိုးငှာ ဖြစ်၏' ဟူသောအနက်၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။

---

စတုတ္ထိယန္တာ သံဝတ္တတီတိ အသ္မိံ အတ္ထေ ဏိကော ဟောတိ, ပုနဗ္ဘဝါယ သံဝတ္တတီတိ ပေါနောဘဝိကော, ဣတ္ထိယံ ပေါနော ဘဝိကာ, လောကာယ သံဝတ္တတီတိ လောကိကော သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ, သဂ္ဂါယ သံဝတ္တတီတိ သောဝဂ္ဂိကော, သဿောဝက တဒမိနာဒိပါဌာ, ဓနာယ သံဝတ္တတီတိ ဓညံ, ယော.

စတုတ္ထီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ '၎င်းအကျိုးငှာ ဖြစ်၏' ဟူသော ဤအနက်၌ ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏။ ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'ပေါနောဗ္ဘဝိကော'၊ ဣတ္ထိလိင်၌ 'ပေါနောဗ္ဘဝိကာ'၊ လောကအကျိုးငှာ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'လောကိကော'။ ကောင်းစွာ မြတ်သောကြောင့် 'သဂ္ဂေါ'၊ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ခြင်းငှာ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'သောဝဂ္ဂိကော'။ 'သဿောဝက တဒမိနာ' အစရှိသော ပါဌ်ကြောင့်တည်း။ စပါးအကျိုးငှာ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'ဓညံ'၊ ယ-ပစ္စည်း သက်၏။

---

၃၁. တတော သမ္ဘူတမာဂတံ.

၃၁. ထိုအရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာအပ်သော သို့မဟုတ် လာအပ်သော အနက်၌ [ဏိက-ပစ္စည်း သက်၏]။

---

ပဉ္စမျန္တာ သမ္ဘူတမာဂတန္တိ ဧတေသွတ္ထေသု ဏိကော ဟောတိ, မာတိကော သမ္ဘူတမာဂတံ ဝါ မတ္တိကံ, ပေတ္တိကံ, ဏျရိယဏ -ယာပိ ဒိဿန္တိ, သုရဘိတော သမ္ဘူတံ သောရဘျံ, ထနတော သမ္ဘူတံ ထညံ, ပိတိတော သမ္ဘူတော ပေတ္တိယော, မာတိယော, မတ္တိယော, မစ္စော ဝါ.

ပဉ္စမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ "ဖြစ်ပေါ်လာသော (sambhūta)" သို့မဟုတ် "ရောက်လာသော (āgata)" ဟူသော ဤအနက်တို့၌ ဏိက (ṇika) ပစ္စည်း သက်၏။ မိခင်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော သို့မဟုတ် ရောက်လာသောအရာသည် - မာတိက (mātika) သို့မဟုတ် မတ္တိက (mattika)။ ဖခင်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော သို့မဟုတ် ရောက်လာသောအရာသည် - ပေတ္တိက (pettika)။ ဏျ (ṇya)၊ အရိယဏ (ariyaṇa)၊ ယ (ya) ပစ္စည်းတို့သည်လည်း ရှိသည်ကို တွေ့ရကုန်၏။ မွှေးကြိုင်သောအရာ (သုရဘိ) မှ ဖြစ်ပေါ်လာသောအရာသည် - သောရဘျ (sorabhya)။ နို့ (ထန) မှ ဖြစ်ပေါ်လာသောအရာသည် - ထည (thañña - နို့ရည်)။ ဖခင် (ပိတု) မှ ဖြစ်ပေါ်လာသောသူသည် - ပေတ္တိယ (pettiyo)၊ မာတိယ (mātiyo)၊ မတ္တိယ (mattiyo) သို့မဟုတ် မစ္စ (macco)။

---

၃၂. တတ္ထ ဝသတိ ဝိဒိတော ဘတ္တော နိယုတ္တော.

၃၂. "ထိုအရပ်၌ နေတတ်၏၊ ထင်ရှား၏၊ ဆည်းကပ်အပ်၏၊ ခန့်အပ်အပ်၏" ဟူသော အနက်တို့၌ (ပစ္စည်းသက်၏)။

---

သတ္တမျန္တာ တတ္ထ ဝသတီတွေဝမာဒီသွတ္ထေသု ဏိကော ဟောတိ. ရုက္ခမူလေ ဝသတီတိ ရုက္ခမူလိကော, အာရညိကော, သောသာနိကော. လောကေ ဝိဒိတော လောကိကော. စတုမဟာရာဇေသု ဘတ္တာ စာတုမ္မဟာရာဇိကာ[Pg.153]. ဒွါရေ နိယုတ္တော ဒေါဝါရိကော ဒဿောက တဒမိနာဒိပါဌာ, ဘဏ္ဍာဂါရိကော, ဣကော-နဝကမ္မိကော, ကိယောဇာတိကိယော, အန္ဓကိယော.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ "ထိုအရပ်၌ နေတတ်၏" စသည်တို့ဟူသော အနက်တို့၌ ဏိက (ṇika) ပစ္စည်း သက်၏။ သစ်ပင်ရင်း၌ နေတတ်၏ဟူ၍ ရုက္ခမူလိက (rukkhamūliko)၊ တော၌ နေတတ်သူဟူ၍ အာရညိက (āraññiko)၊ သုသာန်၌ နေတတ်သူဟူ၍ သောသာနိက (sosāniko)။ လောက၌ ထင်ရှားသူဟူ၍ လောကိက (lokiko)။ စတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းတို့၌ ဆည်းကပ်တတ်သူ (သက်ဝင်ယုံကြည်သူ) တို့ဟူ၍ စာတုမ္မဟာရာဇိက (cātummahārājikā)။ တံခါး၌ ခန့်အပ်အပ်သူဟူ၍ ဒေါဝါရိက (dovāriko)၊ (တဒမိနာဒိ ပါဌ်ကြောင့် အပြောင်းအလဲရှိသည်)၊ ဘဏ္ဍာတိုက်၌ ခန့်အပ်အပ်သူဟူ၍ ဘဏ္ဍာဂါရိက (bhaṇḍāgāriko)။ ဣက (ika) ပစ္စည်းဖြင့် - နဝကမ္မိက (navakammiko)။ ကိယ (kiya) ပစ္စည်းဖြင့် - ဇာတိကိယ (jātikiyo)၊ အန္ဓကိယ (andhakiyo)။

---

၃၃. တဿိဒံ.

၃၃. "ဤသည်မှာ ထိုသူ၏ ဥစ္စာဖြစ်၏" ဟူသော အနက်၌ (ပစ္စည်းသက်၏)။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ ဣဒမိစ္စသ္မိံ အတ္ထေ ဏိကော ဟောတိ, သံဃဿ ဣဒံ သံဃိကံ, ပုဂ္ဂလိကံ, သကျပုတ္တိကော, နာတိပုတ္တိကော, ဇေနဒတ္တိကော, ကိယေ-သကိယော, ပရကိယော, နိယေ-အတ္တနိယံ, ကေ- သကော ရာဇကံ ဘဏ္ဍံ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ "ဤသည်မှာ ထိုသူ၏ ဥစ္စာဖြစ်၏" ဟူသော ဤအနက်၌ ဏိက (ṇika) ပစ္စည်း သက်၏။ သံဃာ၏ ဥစ္စာဟူ၍ သံဃိက (saṅghikaṃ)၊ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥစ္စာဟူ၍ ပုဂ္ဂလိက (puggalikaṃ)၊ သာကီဝင်မင်းသား၏ သားဟူ၍ သကျပုတ္တိက (sakyaputtiko)၊ ဆွေမျိုးသားဟူ၍ နာတိပုတ္တိက (nātiputtiko)၊ ဇေနဒတ္တ၏ သားဟူ၍ ဇေနဒတ္တိက (jenadattiko)။ ကိယ (kiya) ပစ္စည်းဖြင့် - သကိယ (sakiyo)၊ ပရကိယ (parakiyo)။ နိယ (niya) ပစ္စည်းဖြင့် - အတ္တနိယ (attaniyaṃ)။ က (ka) ပစ္စည်းဖြင့် - သက (sako)၊ ရာဇက ဘဏ္ဍာ (rājakaṃ bhaṇḍaṃ - မင်း၏ ဘဏ္ဍာ)။

---

၃၄. ဏော.

၃၄. "ဏ" (ṇo) ပစ္စည်း သက်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ ဣဒမိစ္စသ္မိံ အတ္ထေ ဏော ဟောတိ, ကစ္စာယနဿ ဣဒံ ကစ္စာယနံ ဗျာကရဏံ, သောဂတံ သာသနံ, မာဟိသံ မံသာဒိ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ "ဤသည်မှာ ထိုသူ၏ ဥစ္စာ/အရာဖြစ်၏" ဟူသော ဤအနက်၌ ဏ (ṇo) ပစ္စည်း သက်၏။ ကစ္စည်း၏ ကျမ်းသည် - ကစ္စည်းသဒ္ဒါကျမ်း (kaccāyanaṃ byākaraṇaṃ)၊ ဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်သည် - သောဂတသာသနာ (sogataṃ sāsanaṃ)၊ ကျွဲ၏ အသားစသည်သည် - မာဟိသ အသားစသည် (māhisaṃ maṃsādi)။

---

၃၅. ဂဝါဒီဟိ ယော.

၃၅. ဂေါအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ "ယ" ပစ္စည်း သက်၏။

---

ဂဝါဒီဟိ ဆဋ္ဌိယန္တေဟိ ဣဒမိစ္စသ္မိံ အတ္ထေ ယော ဟောတိ, ဂုန္နံ ဣဒံ ဂဗျံ မံသာဒိ, ကဗျံ, ဒဗ္ဗံ.

ဂေါအစရှိသော ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ "ဤသည်မှာ ထိုသူ၏ ဥစ္စာဖြစ်၏" ဟူသော ဤအနက်၌ ယ (yo) ပစ္စည်း သက်၏။ နွားတို့၏ အသားစသည်သည် - ဂဗျ အသားစသည် (gabyaṃ maṃsādi)၊ ကဝိ (ပညာရှိ) ၏ အရာသည် - ကဗျ (kabyaṃ - ကဗျာ)၊ သစ်သားစသည်နှင့်ဆိုင်သောအရာသည် - ဒဗ္ဗ (dabbaṃ - ဒြပ်ဝတ္ထု)။

---

၃၆. ပိတိတော ဘာတရိ ရေယျဏ.

၃၆. ဖခင်ဟူသော သဒ္ဒါမှ ၎င်း၏ ညီနောင် (ဦးရီး၊ ဘကြီး) အနက်၌ "ရေယျဏ" ပစ္စည်း သက်၏။

---

ပိတုသဒ္ဒါ တဿ ဘာတရိ ရေယျဏ ဟောတိ, ပိတု ဘာတာ ပေတ္တေယျော.

ပိတုသဒ္ဒါမှ ထိုဖခင်၏ ညီနောင်ဟူသော အနက်၌ ရေယျဏ (reyyaṇa) ပစ္စည်း သက်၏။ ဖခင်၏ ညီနောင် (ဘကြီး၊ ဦးရီး) သည် - ပေတ္တေယျ (petteyyo)။

---

၃၇. မာတိတော စ ဘဂိနိယံ ဆော.

၃၇. မိခင်နှင့် ဖခင်ဟူသော သဒ္ဒါတို့မှ ၎င်းတို့၏ ညီမ၊ အစ်မ (အဒေါ်) အနက်၌ "ဆ" (cho) ပစ္စည်း သက်၏။

---

မာတိတော ပိတိတော စ တေသံ ဘဂိနိယံ ဆော ဟောတိ, မာတု ဘဂိနီ မာတုစ္ဆာ, ပိတု ဘဂိနီ ပိတုစ္ဆာ, ကထံ ‘မာတုလော’တိ ‘‘မာတုလာဒိတွာနီ’’တိ နိပါတနာ.

မိခင်နှင့် ဖခင်သဒ္ဒါတို့မှ ထိုမိခင်ဖခင်တို့၏ ညီမ သို့မဟုတ် အစ်မဟူသော အနက်၌ ဆ (cho) ပစ္စည်း သက်၏။ မိခင်၏ ညီမ သို့မဟုတ် အစ်မသည် - မာတုစ္ဆာ (mātucchā - မိထွေး၊ ကြီးဒေါ်)၊ ဖခင်၏ ညီမ သို့မဟုတ် အစ်မသည် - ပိတုစ္ဆာ (pitucchā - အရီး)။ "မာတုလ" (mātulo - ဦးလေး) ဟူသော ပုဒ်သည် မည်သို့ ပြီးသနည်းဟူမူ - "မတုလာဒိတွာနီ" ဟူသော သုတ်ဖြင့် နိပါတန (အတည်ပြုပြီးသားပုဒ်) အဖြစ် ပြီး၏။

---

၃၈. မာတာပိတူသွာမဟော.

၃၈. မိခင်နှင့် ဖခင်သဒ္ဒါတို့မှ ၎င်းတို့၏ မိဘတို့ဟူသော အနက်၌ "အာမဟ" ပစ္စည်း သက်၏။

---

မာတာပိတူဟိ [Pg.154] တေသံ မာတာပိတူသု အာမဟော ဟောတိ, မာတု မာတာ မာတာမဟီ, မာတု ပိတာ မာတာမဟော, ပိတု မာတာ ပိတာမဟီ, ပိတု ပိတာ ပိတာမဟော, န ယထာသင်္ချံ, ပစ္စေကာဘိ သမ္ဗန္ဓာ.

မိခင်နှင့် ဖခင်သဒ္ဒါတို့မှ ထိုမိခင်ဖခင်တို့၏ မိခင်ဖခင်တို့ဟူသော အနက်၌ အာမဟ (āmaho) ပစ္စည်း သက်၏။ မိခင်၏ မိခင်သည် - မာတာမဟီ (mātāmahī - အဘွား)၊ မိခင်၏ ဖခင်သည် - မာတာမဟ (mātāmaho - အဘိုး)၊ ဖခင်၏ မိခင်သည် - ပိတာမဟီ (pitāmahī - အဘွား)၊ ဖခင်၏ ဖခင်သည် - ပိတာမဟ (pitāmaho - အဘိုး) ဟူ၍ ဖြစ်၏။ (ဤ၌) အစဉ်အတိုင်း သက်သည်မဟုတ်ဘဲ တစ်ခုချင်း စပ်ယှဉ်မှုရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၃၉. ဟိတေ ရေယျဏ.

၃၉. အကျိုးရှိသော (ဟိတ) အနက်၌ "ရေယျဏ" ပစ္စည်း သက်၏။

---

မာတာပိတူဟိ ဟိတေ ရေယျဏ ဟောတိ, မတ္တေယျော, ပေတ္တေယျော.

မိခင် ဖခင်သဒ္ဒါတို့မှ အကျိုးပြုသူ (လုပ်ကျွေးတတ်သူ) ဟူသော အနက်၌ ရေယျဏ (reyyaṇa) ပစ္စည်း သက်၏။ မိခင်အား လုပ်ကျွေးတတ်သူသည် - မတ်တေယျ (matteyyo)၊ ဖခင်အား လုပ်ကျွေးတတ်သူသည် - ပေတ္တေယျ (petteyyo)။

---

၄၀. နိန္ဒာညာတပ္ပပဋိဘာဂရဿဒယာသညာသု ကော.

၄၀. ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ မသိအပ်ခြင်း၊ นည်းပါးခြင်း၊ တူခြင်း၊ ငယ်ခြင်း၊ သနားခြင်း၊ အမှတ်သညာပြုခြင်း ဟူသော အနက်တို့၌ "က" (ko) ပစ္စည်း သက်၏။

---

နိန္ဒာဒီသွတ္ထေယု နာမသ္မာ ကော ဟောတိ, နိန္ဒာယံ-မုဏ္ဍကော, သမဏကော. အညာတေ-ကဿာယံ အဿောတိ အဿကော, ပယောဂသာမတ္ထိယာ သမ္ဗန္ဓိဝိသေသာနဝဂမောဝဂမျတေ. အပ္ပတ္ထေတေလကံ, ဃတကံ. ပဋိဘာဂတ္ထေ-ဟတ္ထီ ဝိယ ဟတ္ထိကော, အဿကော, ဗလီဗဒ္ဒကော. ရဿေ-မာနုသကော, ရုက္ခကော, ပိလက္ခကော. ဒယာယံ-ပုတ္တကော, ဝစ္ဆကော. သညာယံ-မောရော ဝိယ မောရကော.

ကဲ့ရဲ့ခြင်း စသော အနက်တို့၌ နာမ်သဒ္ဒါမှ က (ko) ပစ္စည်း သက်၏။ ကဲ့ရဲ့ခြင်းအနက်၌ - မုဏ္ဍက (muṇḍako - ကတုံးတုံးထားသောသူ)၊ သမဏက (samaṇako - ကဲ့ရဲ့အပ်သောရဟန်း)။ မသိအပ်သောအနက်၌ - "ဤမြင်းသည် ဘယ်သူ့မြင်းလဲ" ဟူသော အနက်ဖြင့် အဿက (assako)၊ ဝါကျအသုံးအနှုန်း၏ စွမ်းရည်ကြောင့် ဆက်စပ်မှုအထူးကို မသိရသော်လည်း သိရှိနိုင်သည်။ နည်းပါးခြင်းအနက်၌ - တေလက (telakaṃ - ဆီအနည်းငယ်)၊ ဃတက (ghatakaṃ - ထောပတ်အနည်းငယ်)။ တူခြင်းအနက်၌ - ဆင်ကဲ့သို့သော ဆင်ရုပ်ဟူ၍ ဟတ္ထိက (hatthiko)၊ မြင်းရုပ်ဟူ၍ အဿက (assako)၊ နွားရုပ်ဟူ၍ ဗလီဗဒ္ဒက (balībaddako)။ ငယ်ခြင်းအနက်၌ - မာနုသက (mānusako - လူပုလေး)၊ ရုက္ခက (rukkhako - သစ်ပင်ငယ်)၊ ပိလက္ခက (pilakkhako - ညောင်ပင်ငယ်)။ သနားခြင်းအနက်၌ - ပုတ္တက (puttako - သားငယ်လေး)၊ ဝစ္ဆက (vacchako - နွားကလေး)။ အမှတ်သညာပြုခြင်းအနက်၌ - ဥဒေါင်းကဲ့သို့သော ဥဒေါင်းရုပ်ဟူ၍ မောရက (morako)။

---

၄၁. တမဿပရိမာဏံ ဏိကော စ.

၄၁. "ထိုအရာသည် ထိုသူ၏ အတိုင်းအဆ (ပမာဏ) ဖြစ်၏" ဟူသော အနက်၌ ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ "ဏိက" (ṇika) နှင့် "က" (ka) ပစ္စည်း သက်ကုန်၏။

---

ပဌမန္တာ အဿေတိ အသ္မိံ အတ္ထေ ဏိကော ဟောတိ ကော စ တဉ္စေ ပဌမန္တံ ပရိမာဏံ ဘဝတိ, ပရိမီယတေ နေနေတိ ပရိမာဏံ, ဒေါဏော ပရိမာဏမဿ ဒေါဏိကော ဝီဟိ, ခါရသတိကော, ခါရသဟဿိကော အာသီတိကော ဝယော, ဥပဍ္ဎကာယိကံ ဗိမ္ဗောဟနံ, ပဉ္စကံ, ဆက္ကံ.

ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ "၎င်း၏ အတိုင်းအဆဖြစ်၏" ဟူသော ဤအနက်၌ ဏိက (ṇika) ပစ္စည်းနှင့် က (ka) ပစ္စည်း သက်ကုန်၏၊ အကယ်၍ ထိုပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် အတိုင်းအဆ (ပမာဏ) ဖြစ်ပါကတည်း။ (ဤအရာဖြင့် တိုင်းတာအပ်သောကြောင့် ပမာဏဟု ခေါ်၏)။ ဒေါဏ (ခြင်တွယ်ခွက်) သည် ၎င်း၏ အတိုင်းအဆဖြစ်သော စပါးဟူ၍ ဒေါဏိက စပါး (doṇiko vīhi)၊ ခါရီတစ်ရာ အတိုင်းအဆရှိသောအရာဟူ၍ ခါရသတိက (khārasatiko)၊ ခါရီတစ်ထောင် အတိုင်းအဆရှိသောအရာဟူ၍ ခါရသဟဿိက (khārasahassiko)၊ ရှစ်ဆယ်ပမာဏရှိသော အသက်အရွယ်ဟူ၍ အာသီတိက အရွယ် (āsītiko vayo)၊ ကိုယ်တစ်ဝက် ပမာဏရှိသော ခေါင်းအုံးဟူ၍ ဥပဍ္ဎကာယိက ခေါင်းအုံး (upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ)၊ ငါးခုပမာဏရှိသောအရာဟူ၍ ပဉ္စက (pañcakaṃ)၊ ခြောက်ခုပမာဏရှိသောအရာဟူ၍ ဆက္က (chakkaṃ)။

---

၄၂. ယတေတေဟိ တ္တကော.

၄၂. ယ၊ တ၊ ဧတ သဒ္ဒါတို့မှ "တ္တက" (ttako) ပစ္စည်း သက်၏။

---

ယာဒီဟိ [Pg.155] ပဌမန္တေဟီ အဿေတိ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ တ္တကော ဟောတိ, တဉ္စေ ပဌမန္တံ ပရိမာဏံ ဘဝတိ, ယံ ပရိမာဏမဿ ယတ္တကံ, တတ္တကံ, ဧတ္တကံ, အာဝတကေ ယာဝတကော, တာဝတကော (ဧတာဝတကော).

ယအစရှိသော ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ "၎င်း၏ (အတိုင်းအဆ) ဖြစ်၏" ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ တ္တက (ttako) ပစ္စည်း သက်၏၊ အကယ်၍ ထိုပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် အတိုင်းအဆ ဖြစ်ပါကတည်း။ အကြင်မျှ အတိုင်းအဆရှိသောအရာသည် - ယတ္တက (yattakaṃ)၊ ထိုမျှ အတိုင်းအဆရှိသောအရာသည် - တတ္တက (tattakaṃ)၊ ဤမျှ အတိုင်းအဆရှိသောအရာသည် - ဧတ္တက (ettakaṃ)။ အာဝတု ပစ္စည်း၌မူ - ယာဝတက (yāvatako)၊ တာဝတက (tāvatako) သို့မဟုတ် ဧတာဝတက (etāvatako)။

---

၄၃. သဗ္ဗာ စာဝန္တု.

၄၃. သဗ္ဗသဒ္ဒါမှလည်းကောင်း၊ (ယစသော သဒ္ဒါတို့မှလည်းကောင်း) "အာဝန္တု" (āvantu) ပစ္စည်း သက်၏။

---

သဗ္ဗတော ပဌမန္တေဟိ ယာဒီဟိ စ အဿေတိ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ အာဝန္တု ဟောတိ, တဉ္စေ ပဌမန္တံ ပရိမာဏံ ဘဝတိ. သဗ္ဗံ ပရိမာဏမဿ သဗ္ဗာဝန္တံ, ယာဝန္တံ, တာဝန္တံ, ဧတာဝန္တံ.

သဗ္ဗသဒ္ဒါ ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်နှင့် ယအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ "၎င်း၏ အတိုင်းအဆဖြစ်၏" ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ အာဝန္တု (āvantu) ပစ္စည်း သက်၏၊ အကယ်၍ ထိုပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် အတိုင်းအဆ ဖြစ်ပါကတည်း။ အားလုံး အတိုင်းအဆရှိသောအရာသည် - သဗ္ဗာဝန္တ (sabbāvantaṃ)၊ အကြင်မျှ အတိုင်းအဆရှိသောအရာသည် - ယာဝန္တ (yāvantaṃ)၊ ထိုမျှ အတိုင်းအဆရှိသောအရာသည် - တာဝန္တ (tāvantaṃ)၊ ဤမျှ အတိုင်းအဆရှိသောအရာသည် - ဧတာဝန္တ (etāvantaṃ)။

---

၄၄. ကိမှာ ရတိရီဝရီဝတကရိတ္တကာ.

၄၄. ကိံသဒ္ဒါမှ "ရတိ၊ ရီဝ၊ ရီဝတက၊ ရိတ္တက" ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

---

ကိမှာ ပဌမန္တာ အဿေတိ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ ရတိရီဝရီဝတကရိတ္တကာ ဟောန္တိ, တဉ္စေ ပဌမန္တံ ပရိမာဏံ ဘဝတိ, ကိံ သင်္ချာနံ ပရိမာဏမေသံ ကတိ ဧတေ, ကီဝ, ကီဝတကံ, ကိတ္တကံ. ရီဝန္တော သဘာဝတော အသင်္ချော.

ကိံသဒ္ဒါ ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ "၎င်း၏ အတိုင်းအဆဖြစ်၏" ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ ရတိ၊ ရီဝ၊ ရီဝတက၊ ရိတ္တက ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏၊ အကယ်၍ ထိုပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် အတိုင်းအဆဖြစ်ပါကတည်း။ ၎င်းတို့၏ ရေတွက်ခြင်း အတိုင်းအဆသည် အဘယ်နည်းဟူ၍ ကတိ (kati - ဘယ်နှစ်ခုလဲ)၊ ကီဝ (kīva - ဘယ်လောက်လဲ)၊ ကီဝတက (kīvatakaṃ - ဘယ်လောက် အတိုင်းအဆလဲ)၊ ကိတ္တက (kittakaṃ - ဘယ်လောက်လဲ)။ ရီဝ (rīva) အဆုံးရှိသော ပုဒ်သည် သဘာဝအားဖြင့် အရေအတွက်မရှိသော (ရေတွက်၍မရသော) အနက်ကို ဟော၏။

---

၄၅. သဉ္ဇာတံ တာရကာဒိတွိတော.

၄၅. တာရကာအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ "ဖြစ်ပေါ်လာသော (sañjāta)" ဟူသော အနက်၌ "ဣတ" (ito) ပစ္စည်း သက်၏။

---

တာရကာဒီဟိ ပဌမန္တေဟိ အဿေတိ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ ဣတော ဟောတိ, တေ စေ သဉ္ဇာတာ ဟောန္တိ, တာရကာ သဉ္ဇာတာ အဿ တာရကိတံ ဂဂနံ, ပုပ္ဖိတော ရုက္ခော, ပလ္လဝိတာ လတာ.

တာရကာအစရှိသော ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ "၎င်း၏ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာရှိ၏" ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဣတ (ito) ပစ္စည်း သက်၏၊ အကယ်၍ ထိုအရာတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်ပါကတည်း။ ကြယ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ကောင်းကင်ဟူ၍ တာရကိတ ကောင်းကင် (tārakitaṃ gaganaṃ)၊ ပန်းပွင့်သော သစ်ပင်ဟူ၍ ပုပ္ဖိတ သစ်ပင် (pupphito rukkho)၊ ညွန့်သစ်ထွက်သော နွယ်ပင်ဟူ၍ ပလ္လဝိတ နွယ်ပင် (pallavitā latā)။

---

၄၆. မာနေ မတ္တော.

၄၆. တိုင်းတာခြင်း (မာန) အနက်၌ "မတ္တ" (matto) ပစ္စည်း သက်၏။

---

ပဌမန္တာ မာနဝုတ္တိတော အဿေတိ အသ္မိံအတ္ထေ မတ္တော ဟောတိ, ပလံ ဥမ္မာနမဿ ပလမတ္တံ, ဟတ္ထော ပမာဏမဿ ဟတ္ထမတ္တံ [Pg.156] သတံ မာနမဿ သတမတ္တံ, ဒေါဏော ပရိမာဏမဿ ဒေါဏမတ္တံ, အဘေဒေါပစာရာ ဒေါဏောတိပိ ဟောတိ.

ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော တိုင်းတာခြင်းအနက်ကိုဟောသော ပုဒ်မှ "၎င်း၏ အတိုင်းအဆဖြစ်၏" ဟူသော ဤအနက်၌ မတ္တ (matto) ပစ္စည်း သက်၏။ ပလ (အလေးချိန်) သည် ၎င်း၏ အလေးချိန်ဖြစ်သောအရာဟူ၍ ပလမတ္တ (palamattaṃ - တစ်ပလမျှ)၊ အတောင် (ဟတ္ထ) သည် ၎င်း၏ အတိုင်းအဆဖြစ်သောအရာဟူ၍ ဟတ္ထမတ္တ (hatthamattaṃ - တစ်တောင်မျှ)၊ တစ်ရာသည် ၎င်း၏ တိုင်းတာခြင်းဖြစ်သောအရာဟူ၍ သတမတ္တ (satamattaṃ - တစ်ရာမျှ)၊ ဒေါဏ (ခွက်) သည် ၎င်း၏ အတိုင်းအဆဖြစ်သောအရာဟူ၍ ဒေါဏမတ္တ (doṇamattaṃ - တစ်ဒေါဏမျှ)၊ ခွဲခြားမှုမရှိသော ဥပစာ (အဘေဒေါပစာရ) အားဖြင့် "ဒေါဏ" ဟုလည်း သုံးနိုင်၏။

---

၄၇. တဂ္ဃော စုဒ္ဓံ.

၄၇. အထက်သို့ တိုင်းတာခြင်း အနက်၌ "တဂ္ဃ" (taggho) ပစ္စည်း သက်၏။

---

ဥဒ္ဓမာနဝုတ္တိဟော အဿေတိ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ တဂ္ဃော ဟောတိ မတ္တော စ, ဇဏ္ဏုတဂ္ဃံ, ဇဏ္ဏုမတ္တံ.

အထက်သို့ တိုင်းတာခြင်းအနက်ကို ဟောသော ပုဒ်မှ "၎င်း၏ အတိုင်းအဆဖြစ်၏" ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ တဂ္ဃ (taggho) ပစ္စည်းနှင့် မတ္တ (matto) ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။ ဒူးဆစ်တိုင်အောင် အတိုင်းအဆရှိသောအရာဟူ၍ ဇဏ္ဏုတဂ္ဃ (jaṇṇutagghaṃ)၊ ဇဏ္ဏုမတ္တ (jaṇṇumattaṃ)။

---

၄၈. ဏော စ ပုရိသာ.

၄၈. ပုရိသသဒ္ဒါမှ "ဏ" (ṇo) ပစ္စည်းနှင့် မတ္တ စသော ပစ္စည်းတို့လည်း သက်ကုန်၏။

---

ပုရိသာ ပဌမန္တာ ဥဒ္ဓမာနဝုတ္တိတော ဏော ဟောတိ မတ္တာဒယော စ, ပေါရိသံ, ပုရိသမတ္တံ, ပုရိသတဂ္ဃံ.

ပုရိသ (ယောက်ျား) ဟူသော ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော အထက်သို့ တိုင်းတာခြင်းအနက်ကို ဟောသော ပုဒ်မှ ဏ (ṇo) ပစ္စည်း သက်၏၊ မတ္တ စသည်တို့လည်း သက်ကုန်၏။ ယောက်ျားတစ်ရပ် အတိုင်းအဆရှိသောအရာဟူ၍ ပေါရိသ (porisaṃ)၊ ပုရိသမတ္တ (purisamattaṃ)၊ ပုရိသတဂ္ဃ (purisatagghaṃ)။

---

၄၉. အယူဘဒွိတီဟံသေ.

၄၉. ဥဘ၊ ဒွိ၊ တိ သဒ္ဒါတို့မှ အစိတ်အပိုင်း (အံသ) အနက်၌ "အယ" (ayo) ပစ္စည်း သက်၏။

---

ဥဘဒွိတီဟိ အဝယဝဝုတ္တီတိ ပဌမန္တေဟိ အဿေတိ ဆဋ္ဌိယတ္ထေ အယော ဟောတိ. ဥဘော အံသာ အဿ ဥဘယံ, ဒွယံ, တယံ.

ဥဘ၊ ဒွိ၊ တိ ဟူသော အစိတ်အပိုင်းကို ဟောသော ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ "၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်၏" ဟူသော ဆဋ္ဌီအနက်၌ အယ (ayo) ပစ္စည်း သက်၏။ အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုလုံးရှိသောအရာဟူ၍ ဥဘယ (ubhayaṃ - နှစ်ခုလုံး)၊ အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုရှိသောအရာဟူ၍ ဒွယ (dvayaṃ - နှစ်ခုအစု)၊ အစိတ်အပိုင်း သုံးခုရှိသောအရာဟူ၍ တယ (tayaṃ - သုံးခုအစု)။

---

၅၀. သင်္ချာယ သစ္စုတီသာသဒသန္တာယာဓိကာသ္မိံ သဝသဟဿေ ဍော.

၅၀. "တိ" (ဝီသတိ) အဆုံးရှိသော၊ "တိ" (နဝုတိ) အဆုံးရှိသော၊ "ဤသ" (စတ္တာလီသ) အဆုံးရှိသော၊ "အာသ" (ပညာသ) အဆုံးရှိသော၊ "ဒသ" (ဒသန္တ) အဆုံးရှိသော ဂဏန်းပုဒ်တို့မှ "၎င်းထက် ပိုလွန်သော" အနက်၌ ရာ၊ ထောင်၊ သောင်း စသည်တို့၌ "ဍ" (ḍo) ပစ္စည်း သက်၏။

---

သတျန္တာယ ဥတျန္တာယ ဤသန္တာယ အာသန္တာယ ဒသန္တာယ စ သင်္ချာယ ပဌမန္တာယ အသ္မိန္တိ သတ္တမျတ္ထေ ဍော ဟောတိ, သာ စေ သင်္ချာ အဓိကာ ဟောတိ, ယဒသ္မိန္တိ တဉ္စေ သတံ သဟဿံ သတသဟဿံ ဝါ ဟောတိ, ဝီသတိ အဓိကာ အသ္မိံ သတေတိ ဝီသံ သတံ, ဧကဝီသံ သတံ, သဟဿံ, သတသဟဿံ ဝါ, တိံသံ သတံ, ဧကတိံသံ သတံ. ဥတျန္တာယ-နဝုတံ သတံ သဟဿံ သတသဟဿံ ဝါ. ဤသန္တာယ စတ္တာလီသံ သတံ, သဟဿံ, သတသဟဿံ ဝါ. အာသန္တာယ [Pg.157] ပညာသံ သတံ, သဟဿံ, သတသဟဿံ ဝါ. ဒသန္တာယဧကာဒသံ သတံ, သဟဿံ, သတသဟဿံ ဝါ. သစ္စုတီသာသဒသန္တာယာတိ ကိံ? ဆာဓိကာ အသ္မိံသတေ. အဓိကေတိ ကိံ? ပဉ္စဒသဟီနာ အသ္မိံသတေ, အသ္မိန္တိ ကိံ? ဝီသတျဓိကာ ဧတသ္မာ သတာ, သတသဟဿေတိ ကိံ? ဧကာဒသ အဓိကာ အဿံ ဝီသတိယံ.

တိ (သတျန္တ)၊ တိ (ဥတျန္တ)၊ ဤသ (ဤသန္တ)၊ အာသ (อာသန္တ)၊ ဒသ (ဒသန္တ) အဆုံးရှိသော ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ဂဏန်းပုဒ်တို့မှ "ထိုအရာ၌" ဟူသော သတ္တမီအနက်၌ ဍ (ḍo) ပစ္စည်း သက်၏၊ အကယ်၍ ထိုဂဏန်းသည် ပိုလွန်သည် ဖြစ်ပါက၊ ထိုပိုလွန်ရာအရာသည် ရာ၊ ထောင် သို့မဟုတ် သိန်း ဖြစ်ပါကတည်း။ ရာ၌ နှစ်ဆယ် ပိုလွန်သည်ဟူ၍ ဝီသံ သတ (vīsaṃ sataṃ - တစ်ရာ့နှစ်ဆယ်)၊ ဧကဝီသံ သတ (ekavīsaṃ sataṃ - တစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်တစ်)၊ ထောင်၌ သော်လည်းကောင်း၊ သိန်း၌ သော်လည်းကောင်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်၏။ တိံသံ သတ (tiṃsaṃ sataṃ - တစ်ရာ့သုံးဆယ်)၊ ဧကတိံသံ သတ (ekatiṃsaṃ sataṃ - တစ်ရာ့သုံးဆယ့်တစ်)။ ဥတျန္တ (နဝုတိ) အဆုံးရှိသဖြင့် - နဝုတံ သတ (navutaṃ sataṃ - တစ်ရာ့ကိုးဆယ်) သို့မဟုတ် ထောင်၊ သိန်း၌ ထိုနည်းတူ။ ဤသန္တ (စတ္တာလီသ) အဆုံးရှိသဖြင့် - စတ္တာလီသံ သတ (cattālīsaṃ sataṃ - တစ်ရာ့လေးဆယ်) သို့မဟုတ် ထောင်၊ သိန်း၌ ထိုနည်းတူ။ အာသန္တ (ပညာသ) အဆုံးရှိသဖြင့် - ပညာသံ သတ (paññāsaṃ sataṃ - တစ်ရာ့ငါးဆယ်) သို့မဟုတ် ထောင်၊ သိန်း၌ ထိုနည်းတူ။ ဒသန္တ (ဧကာဒသ) အဆုံးရှိသဖြင့် - ဧကာဒသံ သတ (ekādasaṃ sataṃ - တစ်ရာ့တစ်ဆယ်) သို့မဟုတ် ထောင်၊ သိန်း၌ ထိုနည်းတူ။ "သတျုတီသါသဒသန္တာယ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ရာ၌ ခြောက်ခု ပိုလွန်သောအနက်၌ မသက်စေရန် (chādhikā asmiṃ sate)။ "အဓိက" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ရာ၌ တစ်ဆယ့်ငါးခု ယုတ်လျော့သောအနက်၌ မသက်စေရန် (pañcadasahīnā asmiṃ sate)။ "အသ္မိံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဤရာမှ နှစ်ဆယ် ပိုလွန်သောအနက်၌ မသက်စေရန် (vīsatyadhikā etasmā satā)။ "သတ၊ သဟဿ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ နှစ်ဆယ်၌ တစ်ဆယ့်တစ် ပိုလွန်သောအနက်၌ မသက်စေရန် (ekādasa adhikā assaṃ vīsatiyaṃ)။

---

၅၁. တဿ ပူရဏေကာဒသာဒိတော ဝါ.

၅၁. "၎င်း၏ ပြည့်ကြောင်း (ပူရဏ)" ဟူသော အနက်၌ ဧကာဒသအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ (ပစ္စည်းသည်) အချို့ ဝိကပ်အားဖြင့် သက်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္ထာယေကာဒသာဒိကာယ သင်္ချာယ ဍော ဟောတိ (တဿ) ပူရဏတ္ထေ ဝိဘာသာ, သာ သင်္ချာ ပူရီယတေ ယေန တံ ပူရဏံ, ဧကာဒသန္နံ ပူရဏော ဧကာဒသော. ဧကာဒသမော, ဝီသော, ဝီသတိမော, တိံသော, တိံသတိမော, စတ္တာလီသော, ပညာသော.

(ပြည့်ကြောင်းအနက်၌) ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ဧကာဒသအစရှိသော သင်္ချာပုဒ်နောက်မှ ဍပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာ (အလိုအလျောက်) ဖြစ်၏။ ထိုသင်္ချာသည် အကြင်အရာဖြင့် ပြည့်စုံအပ်၏၊ ထိုအရာသည် ပူရဏ (ပြည့်ကြောင်း) မည်၏။ ဆယ့်တစ်တို့၏ ပြည့်ကြောင်းဖြစ်သော တရားသည် ‘ဧကာဒသော’ (သို့မဟုတ်) ‘ဧကာဒသမော’ (ဆယ့်တစ်မြောက်)။ ‘ဝီသော’၊ ‘ဝီသတိမော’ (အနှစ်နှစ်ဆယ်မြောက်)။ ‘တိံသော’၊ ‘တိံသတိမော’ (အသုံးဆယ်မြောက်)။ ‘စတ္တာလီသော’ (အလေးဆယ်မြောက်)။ ‘ပညာသော’ (အငါးဆယ်မြောက်)။

---

၅၂. မ ပဉ္စာဒိကတိဟိ.

၅၂. ငါးအစရှိသော သင်္ချာနှင့် ကတိသဒ္ဒါတို့နောက်မှ မပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာယ ပဉ္စာဒိကာယ သင်္ချာယ ကတိသ္မာ စ မော ဟောတိ (တဿ) ပူရဏတ္ထေ, ပဉ္စမော, သတ္တမော, အဋ္ဌမော, ကတိမော, ကတိမီ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ငါးအစရှိသော သင်္ချာပုဒ်နှင့် ကတိသဒ္ဒါနောက်မှ ပူရဏအနက်၌ မပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပဉ္စမော (ငါးခုမြောက်)၊ သတ္တမော (ခုနစ်ခုမြောက်)၊ အဋ္ဌမော (ရှစ်ခုမြောက်)၊ ကတိမော၊ ကတိမီ (ဘယ်နှစ်ခုမြောက်)။

---

၅၃. သတာဒီနမိစ. သတာဒိကာယ သင်္ချာယ ဆဋ္ဌိယန္တာယ (တဿ) ပူရဏတ္ထေ မောဟောတိ သတာဒီနမိစာန္တာဒေသော, သတိမော, သဟဿိမော.

၅၃. ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သတအစရှိသော သင်္ချာပုဒ်နောက်မှ ပူရဏအနက်၌ မပစ္စည်းဖြစ်၍ သတအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးအက္ခရာကို ‘အိ’ အာဒေသပြု၏။ သတိမော (တစ်ရာမြောက်)၊ သဟဿိမော (တစ်ထောင်မြောက်)။

---

၅၄. ဆာ ဋ္ဌဋ္ဌမာ.

၅၄. ဆသဒ္ဒါနောက်မှ ဋ္ဌနှင့် ဋ္ဌမပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဆသဒ္ဒါ ဋ္ဌဋ္ဌမာ ဟောန္တိ တဿ ပူရဏတ္ထေ, ဆဋ္ဌော, ဆဋ္ဌမော, ဣတ္ထိယံ ဆဋ္ဌီ, ဆဋ္ဌမီ, ကထံ ‘ဒုတိယံ စတုတ္ထ’န္တိ? ‘‘ဒုတိယဿ, စတုတ္ထ တတိယာန’’န္တိ နိပါတနာ.

ဆသဒ္ဒါနောက်မှ ပူရဏအနက်၌ ဋ္ဌနှင့် ဋ္ဌမပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဆဋ္ဌော၊ ဆဋ္ဌမော (ခြောက်ခုမြောက်)။ ဣတ္ထိလိင်၌ ‘ဆဋ္ဌီ’၊ ‘ဆဋ္ဌမီ’။ ‘ဒုတိယံ’၊ ‘စတုတ္ထံ’ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် မည်သို့ ပြီးသနည်း။ “ဒုတိယဿ၊ စတုတ္ထ တတိယာနံ” ဟူသော သုတ်ဖြင့် နိပါတန (အထူးပြီးစေအပ်သောနည်း) အားဖြင့် ပြီး၏။

---

၅၅. ဧကာ ကာကျသဟာယေ.

၅၅. အဖော်မရှိခြင်း (တစ်ဦးတည်းဖြစ်ခြင်း) အနက်၌ ဧကသဒ္ဒါနောက်မှ ကပစ္စည်းနှင့် အာကိပစ္စည်းတို့ ဝိဘာသာ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဧကသ္မာ [Pg.158] အသဟာယတ္ထေ ကအာကီ ဟောန္တိ ဝါ, ဧကကော, ဧကာကီ, ဧကော.

ဧကသဒ္ဒါနောက်မှ အဖော်မရှိခြင်း (တစ်ဦးတည်းဖြစ်ခြင်း) အနက်၌ ကပစ္စည်းနှင့် အာကီပစ္စည်းတို့ ဝိဘာသာ ဖြစ်ကုန်၏။ ဧကကော၊ ဧကာကီ၊ ဧကော (တစ်ဦးတည်းသောသူ)။

---

၅၆. ဝစ္ဆာဒီဟိ တနုတ္တေ တရော.

၅၆. ဝစ္ဆအစရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝ၏ ယုတ်လျော့ခြင်း (သို့မဟုတ်) သေးငယ်ခြင်းအနက်ကို သိစေအပ်သည်ရှိသော် တရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝစ္ဆာဒီနံ သဘာဝဿ တနုတ္တေ ဂမျမာနေ တရော ဟောတိ, သုသုတ္တဿ တနုတ္တေ ဝစ္ဆတရော, ဣတ္ထိယံ ဝစ္ဆတရီ, ယောဗ္ဗနဿ တနုတ္တေ ဩက္ခတရော, အဿဘာဝဿ တနုတ္တေ အဿတရော, သာမတ္ထိယဿ တနုတ္တေ ဥသဘတရော.

ဝစ္ဆအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝ၏ ယုတ်လျော့ခြင်းအနက်ကို သိစေအပ်သည်ရှိသော် တရပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ငယ်ရွယ်နုပျိုခြင်း (နို့စို့အရွယ်လွန်ခြင်း) အနက်၌ ‘ဝစ္ဆတရော’ (နွားငယ်)။ ဣတ္ထိလိင်၌ ‘ဝစ္ဆတရီ’။ နွားတို့၏ ပျိုရွယ်ခြင်း ယုတ်လျော့သောအရွယ်၌ ‘ဥက္ခတရော’။ မြင်း၏ သဘာဝထက် ယုတ်လျော့သောသဘာဝ၌ ‘အဿတရော’ (လားမြည်း)။ စွမ်းရည်သတ္တိ ယုတ်လျော့ခြင်းအနက်၌ ‘ဥသဘတရော’။

---

၅၇. ကိမှာ နိဒ္ဓါရဏေ ရတရ ရတမာ. ကိံသဒ္ဒါ နိဒ္ဓါရဏေ ရတရ ရတမာ ဟောန္တိ, ကတရော ဘဝတံ ဒေဝဒတ္တော, ကတရော ဘဝတံ ကဌော, ကတမော ဘဝတံ ဒေဝဒတ္တော, ကတမော ဘဝတံ ကဌော, ဘာရဒွါဇာနံ ကတမောသိ ဗြဟ္မေ.

၅၇. ကိံသဒ္ဒါနောက်မှ အများထဲမှ ရွေးထုတ်ခြင်း (နိဒ္ဓါရဏ) အနက်၌ ရတရနှင့် ရတမပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အရှင်တို့အနက် ဘယ်သူသည် ဒေဝဒတ်ဖြစ်သနည်း ဟူသောအနက်၌ ‘ကတရော ဘဝတံ ဒေဝဒတ္တော’၊ ‘ကတရော ဘဝတံ ကဌော’၊ ‘ကတမော ဘဝတံ ဒေဝဒတ္တော’၊ ‘ကတမော ဘဝတံ ကဌော’၊ “အို ဗြာဟ္မဏ... ဘာရဒွါဇဂိုဏ်းဝင်တို့တွင် အသင်သည် ဘယ်သူဖြစ်သနည်း” ဟူသောအနက်၌ ‘ဘာရဒွါဇာနံ ကတမောသိ ဗြဟ္မေ’။

---

၅၈. တေန ဒတ္တေ လိယာ.

၅၈. ‘ထိုသူသည် ပေးအပ်သော’ ဟူသော အနက်ကို ဟောအပ်သည်ရှိသော် တတိယောဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါနောက်မှ လပစ္စည်းနှင့် ဣယပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

တတိယန္တာ ဒတ္တေ-ဘိဓေယျေ လဣယာ ဟောန္တိ, ဒေဝေန ဒတ္တော ဒေဝလော, ဒေဝိယော, ဗြဟ္မလော, ဗြဟ္မိယော, သိဝါ သီဝလော, သီဝိယော, သိဿ ဒီဃော.

တတိယောဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါနောက်မှ ‘ပေးအပ်သော’ ဟူသော အနက်၌ လပစ္စည်းနှင့် ဣယပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ နတ်မင်းသည် ပေးအပ်သောသူဟူသောအနက်၌ ‘ဒေဝလော’၊ ‘ဒေဝိယော’။ ဗြဟ္မာသည် ပေးအပ်သောသူဟူသောအနက်၌ ‘ဗြဟ္မလော’၊ ‘ဗြဟ္မိယော’။ သိဝသဒ္ဒါမှ ‘သီဝလော’၊ ‘သီဝိယော’ ဟုဖြစ်ရာ ‘သိဝ’၏ အစအက္ခရာ သရကို ဒီဃပြု၏။

---

၅၉. တဿ ဘာဝကမ္မေသု တ္တတာတ္တနဏျဏေယျဏိယဏိယာ.

၅၉. ‘ထိုသူ၏အဖြစ် သို့မဟုတ် ထိုသူ၏အမှု’ ဟူသော အနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါနောက်မှ တ္တ၊ တာ၊ တ္တန၊ ဏျ၊ ဏေယျ၊ ဏ၊ ဣယ၊ ဏိယပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ ဘာဝေ ကမ္မေ စ တ္တာဒယော ဟောန္တိ ဗဟုလံ, န စ သဗ္ဗေ သဗ္ဗတော ဟောန္တိ အညတြ တ္တတာဟိ, ဘဝန္တိ ဧတသ္မာ ဗုဒ္ဓိသဒ္ဒါဘိ ဘာဝေါ သဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ, နီလဿ ပဋဿ ဘာဝေါ နီလတ္တံ [Pg.159] နီလတာဘိ ဂုဏော ဘာဝေါ, နီလဿ ဂုဏဿ ဘာဝေါ နီလတ္တံ နီလတာဘိ နီလဂုဏဇာတိ, ဂေါတ္တံ ဂေါတာတိ ဂေါဇာတိ, ပါစကတ္တံ, ဒဏ္ဍိတ္တံ, ဝိသာဏိတ္တံ, ရာဇပုရိသတ္တန္တိ ကြိယာဒိသမ္ဗန္ဓိတ္တံ, ဒေဝဒတ္တတ္တံ, စန္ဒတ္တံ, သူရိယတ္တန္တိ တဒဝတ္ထာဝိသေသသာမညံ, အာကာသတ္တံ, အဘာဝတ္တန္တိ ဥပစရိတဘေဒသာမညံ. တ္တန-ပုထုဇ္ဇနတ္တနံ, ဝေဒနတ္တနံ, ဇာယတ္တနံ, ဇာရတ္တနံ. ဏျ-အာလသျံ, ဗြဟ္မညံ, စာပလျံ, နေပုညံ, ပေသုညံ, ရဇ္ဇံ, အာဓိပစ္စံ, ဒါယဇ္ဇံ, ဝေသမ္မံ ‘ဝေသမ’န္တိ, ကေစိ, သချံ, ဝါဏိဇ္ဇံ. ဏေယျ-သောစေယျံ, အာဓိပတေယျံ. ဏဂါရဝံ, ပါဋဝံ, အဇ္ဇဝံ, မဒ္ဒဝံ. ဣယ-အဓိပတိယံ, ပဏ္ဍိတိယံ, ဗဟုဿုတိယံ, နဂ္ဂိယံ, သူရိယံ. ဏိယ-အာလသိယံ, ကာဠုသိယံ, မန္ဒိယံဒက္ခိယံ, ပေါရောဟိတိယံ, ဝေယျတ္တိယံ. ကထံ ‘ရာမဏီယက’န္တိ? သကတ္ထေ ကန္တာ ဏေန သိဒ္ဓံ. ကမ္မံ ကိရိယာ, တတ္ထ အလသဿ ကမ္မံ အလသတ္တံ’ အလသတာ, အလသတ္တနံ, အာလသျံ, အာလသိယံ ဝါ, ‘‘သကတ္ထေ’ (၄.၁၂၂) တိ သကတ္ထေပိ, ယထာဘုစ္စံ, ကာရုညံ, ပတ္တကလ္လံ, အာကာသာနဉ္စံ, ကာယပါဂုညတာ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ ဘာဝ (အဖြစ်) အနက်နှင့် ကမ္မ (အမှု) အနက်တို့၌ တ္တအစရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ဗဟုလံ (အများအားဖြင့်) ဖြစ်ကုန်၏။ တ္တနှင့် တာပစ္စည်းတို့မှတစ်ပါး အလုံးစုံသော ပစ္စည်းတို့သည် အလုံးစုံသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ မဖြစ်ကုန်။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် စိတ်ဖြင့် သိအပ်သော သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းအကြောင်း (ပဝတ္တိနိမိတ္တ) သည် ဘာဝမည်၏။ ညိုသော အဝတ်၏အဖြစ်သည် ‘နီလတ္တံ’၊ ‘နီလတာ’ (ဤ၌ ဂုဏ်သည် ဘာဝမည်၏)။ ညိုသောဂုဏ်၏အဖြစ်သည် ‘နီလတ္တံ’၊ ‘နီလတာ’ (ဤ၌ ဂုဏ်၏အမျိုးအစားသည် ဘာဝမည်၏)။ นွား၏အဖြစ်သည် ‘ဂေါတ္တံ’၊ ‘ဂေါတာ’ (နွားအမျိုးအစား)။ ချက်တတ်သူ၏အဖြစ်သည် ‘ပါစကတ္တံ’။ တုတ်ရှိသူ၏အဖြစ်သည် ‘ဒဏ္ဍိတ္တံ’။ ဦးချိုရှိသူ၏အဖြစ်သည် ‘ဝိသာဏိတ္တံ’။ မင်းချင်း၏အဖြစ်သည် ‘ရာဇပုရိသတ္တံ’ (ဤသည်တို့ကား လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် စပ်ဆိုင်သောအဖြစ်များတည်း)။ ဒေဝဒတ်၏အဖြစ်သည် ‘ဒေဝဒတ္တံ’။ လ၏အဖြစ်သည် ‘စန္ဒတ္တံ’။ နေ၏အဖြစ်သည် ‘သူရိယတ္တံ’ (ဤသည်တို့ကား အခြေအနေထူး၏ ယေဘုယျသဘာဝတည်း)။ ကောင်းကင်၏အဖြစ်သည် ‘အာကာသတ္တံ’။ မရှိခြင်း၏အဖြစ်သည် ‘အဘာဝတ္တံ’ (ဤသည်တို့ကား တင်စားထားသော ယေဘုယျသဘာဝတည်း)။ တ္တနပစ္စည်းဖြင့် - ပုထုဇ္ဇနတ္တနံ၊ ဝေဒနတ္တနံ၊ ဇာယတ္တနံ၊ ဇာရတ္တနံ။ ဏျပစ္စည်းဖြင့် - အာလသျံ၊ ဗြဟ္မညံ၊ စာပလျံ၊ နေပုညံ၊ ပေသုညံ၊ ရဇ္ဇံ၊ အာဓိပစ္စံ၊ ဒါယဇ္ဇံ၊ ဝေသာမံ (အချို့က ‘ဝေသမံ’ ဟုလည်း ဆိုကြ၏)၊ သချံ၊ ဝါဏိဇ္ဇံ။ ဏေယျပစ္စည်းဖြင့် - သောစေယျံ၊ အာဓိပတေယျံ။ ဏပစ္စည်းဖြင့် - ဂါရဝံ၊ ပါဋဝံ၊ အဇ္ဇဝံ၊ မဒ္ဒဝံ။ ဣယပစ္စည်းဖြင့် - အဓိပတိယံ၊ ပဏ္ဍိတိယံ၊ ဗဟုဿုတိယံ၊ နဂ္ဂိယံ၊ သူရိယံ။ ဏိယပစ္စည်းဖြင့် - အာလသိယံ၊ ကာဠုသိယံ၊ မန္ဒိယံ၊ ဒက္ခိယံ၊ ပေါရောဟိတိယံ၊ ဝေယျတ္တိယံ။ ‘ရာမဏီယကံ’ ဟူသော ပုဒ်သည် မည်သို့ ပြီးသနည်း။ သကတ္ထ (မိမိကိုယ်တိုင်၏အနက်) ၌ ကပစ္စည်းနောက်မှ ဏပစ္စည်းဖြင့် ပြီး၏။ ကမ္မသည် အမှုတည်း။ ထိုအမှု၌ ပျင်းရိသောသူ၏ အမှုသည် ‘အလသတ္တံ’၊ ‘အလသတာ’၊ ‘အလသတ္တနံ’၊ ‘အာလသျံ’ သို့မဟုတ် ‘အာလသိယံ’။ ‘သကတ္ထေ’ သုတ်ဖြင့် သကတ္ထအနက်၌လည်း ဖြစ်၏။ ယထာဘုစ္စံ၊ ကာရုညံ၊ ပတ္တကလ္လံ၊ အာကာသာနဉ္စံ၊ ကာယပါဂုညတာ (အစရှိသည်တို့တည်း)။

---

၆၀. ဗျ ဝဒ္ဓဒါသာ ဝါ.

၆၀. ဝဒ္ဓသဒ္ဒါနှင့် ဒါသသဒ္ဒါတို့နောက်မှ ဘာဝအနက်နှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ ဗျပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာ (အလိုအလျောက်) ဖြစ်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ ဝဒ္ဓါ ဒါသာ စ ဗျော ဝါ ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု, ဝဒ္ဓဗျံ ဝဒ္ဓတာ, ဒါသဗျံ ဒါသတာ, ကထံ ‘ဝဒ္ဓဝ’န္တိ? ဏေ ဝါဂမော.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ဝဒ္ဓသဒ္ဒါနှင့် ဒါသသဒ္ဒါတို့နောက်မှ ဘာဝအနက်နှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ ဗျပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာ ဖြစ်၏။ ဝဒ္ဓဗျံ၊ ဝဒ္ဓတာ (ကြီးရင့်သူ၏အဖြစ်)။ ဒါသဗျံ၊ ဒါသတာ (ကျွန်၏အဖြစ်)။ ‘ဝဒ္ဓဝံ’ ဟူသော ပုဒ်သည် မည်သို့ ပြီးသနည်း။ ဏပစ္စည်း၌ ဝအက္ခရာ လာ (ဝါဂမ) သဖြင့် ပြီး၏။

---

၆၁. နဏ ယုဝါ ဗော စ ဝဿ.

၆၁. ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ယုဝသဒ္ဒါနောက်မှ ဘာဝအနက်နှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ နဏပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာဖြစ်၍ ထိုယုဝသဒ္ဒါ၏ ဝအက္ခရာကို ဗအက္ခရာ ပြု၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ ယုဝသဒ္ဒါ ဘာဝကမ္မေသု နဏ ဝါ ဟောတိ တဿ ဗော စ, ယောဗ္ဗနံ, ဝါတွေဝ? ယုဝတ္တံ, ယုဝတာ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ယုဝသဒ္ဒါနောက်မှ ဘာဝအနက်နှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ နဏပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာဖြစ်၍ ထိုယုဝသဒ္ဒါ၏ ဝအက္ခရာကို ဗအက္ခရာ ပြု၏။ ယောဗ္ဗနံ (ပျိုရွယ်သူ၏အဖြစ်)။ ဝိဘာသာ (ဝါ) ဟု ဆိုသောကြောင့် ကား အဘယ်နည်း။ ယုဝတ္တံ၊ ယုဝတာ။

---

၆၂. အဏွာဒိတွိမော.

၆၂. အဏုအစရှိသော ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ ဘာဝအနက်၌ ဣမပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာ ဖြစ်၏။

---

အဏုအာဒီဟိ [Pg.160] ဆဋ္ဌိယန္တေဟိ ဘာဝေ ဝါ ဣမော ဟောတိ, အဏိမာ, လဃိမာ, မဟိမာ, (ဂရိမာ), ကသိမာ, ဝါတွေဝ? အဏုတ္တံ အဏုတာ.

အဏုအစရှိသော ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ ဘာဝအနက်၌ ဣမပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာ ဖြစ်၏။ အဏိမာ (သေးငယ်သောအဖြစ်)၊ လဃိမာ (ပေါ့ပါးသောအဖြစ်)၊ မဟိမာ (ကြီးမြတ်သောအဖြစ်)၊ ဂရိမာ (လေးလံသောအဖြစ်)၊ ကသိမာ (ပိန်လှီသောအဖြစ်)။ ဝိဘာသာ (ဝါ) ဟု ဆိုသောကြောင့် ကား အဘယ်နည်း။ အဏုတ္တံ၊ အဏုတာ။

---

၆၃. ဘာဝါ တေန နိဗ္ဗတ္တေ.

၆၃. ဘာဝကို ဟောတတ်သော သဒ္ဒါနောက်မှ ‘ထိုအရာဖြင့် ပြီးအပ်သော သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်အပ်သော’ ဟူသော အနက်၌ ဣမပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဘာဝဝါစကာ သဒ္ဒါ တေန နိဗ္ဗတ္တေ-ဘိဓေယျေ ဣမော ဟောတိ, ပါကေန နိဗ္ဗတ္တ ပါဏိမံ, သေကိမံ.

ဘာဝဝါစကသဒ္ဒါတို့နောက်မှ ‘ထိုအရာဖြင့် ပြီးအပ်သော သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်အပ်သော’ ဟူသော အနက်၌ ဣမပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ချက်ခြင်း (ပါက) ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်အပ်သော အရာသည် ‘ပါဏိမံ’။ သွန်းလောင်းခြင်း (သေက) ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်အပ်သော အရာသည် ‘သေကိမံ’။

---

၆၄. တရတမိဿိကိယိဋ္ဌာတိသယေ.

၆၄. လွန်ကဲခြင်း (အတိသယ) အနက်၌ တရ၊ တမ၊ ဣဿိက၊ ဣယ၊ ဣဋ္ဌပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အတိသယေ ဝတ္တမာနတော ဟောန္တေတေ ပစ္စယာ, အတိသယေန ပါပေါ ပါပတရော, ပါပတမော, ပါပိဿိကော, ပါပိယော, ပါပိဋ္ဌော, ဣတ္ထိယံ ပါပတရာ. အတိသယန္တာပိ အတိသယပ္ပစ္စယော, အတိသယေန ပါပိဋ္ဌော ပါပိဋ္ဌတရော.

လွန်ကဲခြင်းအနက်၌ ဖြစ်သော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အလွန်ယုတ်မာသောသူဟူသောအနက်၌ ‘ပါပတရော’၊ ‘ပါပတမော’၊ ‘ပါပိဿิကော’၊ ‘ပါပိယော’၊ ‘ပါပိဋ္ဌော’။ ဣတ္ထိလိင်၌ ‘ပါပတရာ’။ လွန်ကဲခြင်းအနက်ရှိသော ပုဒ်နောက်မှလည်း လွန်ကဲခြင်းအနက်၌ ပစ္စည်း ဖြစ်ပြန်၏၊ အလွန်အမင်း ယုတ်မာသောသူဟူသောအနက်၌ ‘ပါပိဋ္ဌတရော’။

---

၆၅. တန္နိဿိတေ လ္လော.

၆၅. ဒုတိယောဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါနောက်မှ မှီရာအနက် (နိဿိတအနက်) ၌ လ္လပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဒုတိယန္တာ လ္လပ္ပစ္စယော ဟောတိ နိဿိတတ္ထေ, ဝေဒံ နိဿိတံ ဝေဒလ္လံ, ဒုဋ္ဌု နိဿိတံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ. ဣလ္လေ-သင်္ခါရိလ္လံ.

ဒုတိယောဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါနောက်မှ မှီရာအနက်၌ လ္လပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဝေဒကို မှီသောအရာသည် ‘ဝေဒလ္လံ’။ မကောင်းသဖြင့် မှီသောအရာသည် ‘ဒုဋ္ဌုလ္လံ’။ ဣလ္လပစ္စည်းဖြင့် - ‘သင်္ခါရိလ္လံ’။

---

၆၆. တဿ ဝိကာရာဝယဝေသု ဏ ဏိက ဏေယျမယာ.

၆၆. ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော နာမ်သဒ္ဒါနောက်မှ ဝိကာရ (ပြောင်းလဲခြင်း) အနက်နှင့် အဝယဝ (အစိတ်အပိုင်း) အနက်တို့၌ ဏ၊ ဏိက၊ ဏေယျ၊ မယပစ္စည်းတို့သည် ဗဟုလံ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ပကတိယာ ဥတ္တရမဝတ္ထန္တရံ ဝိကာရော, ဆဋ္ဌိယန္တာ နာမသ္မာ ဝိကာရေ-ဝယဝေ စ ဏာဒယော ဟောန္တိ ဗဟုလံ, ဏ-အာယသံ ဗန္ဓနံ, ဩဒုမ္ဗရံ, ပဏ္ဏံ, ဩဒုမ္ဗရံ ဘသ္မံ, ကာပေါတံ မံသံ, ကာပေါတံ သတ္ထိ. ဏိက-ကပ္ပာသိကံ ဝတ္ထံ. ဏေယျ-ဧဏေယျံ မံသံ, ဧဏေယျံ သတ္ထိ[Pg.161]. ကောသေယျံ ဝတ္ထံ. မယ-တိဏမယံ, ဒါရုမယံ, နဠမယံ, မတ္တိကာမယံ. ‘‘အညသ္မိ’’န္တိ (၄.၁၂၁) ဂုန္နံ ကရီသေပိ မယော, ဂေါမယံ.

မူလသဘာဝ၏ အခြားတစ်ပါးသော အသွင်အပြင်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းသည် ဝိကာရ မည်၏။ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော နာမ်သဒ္ဒါနောက်မှ ဝိကာရအနက်နှင့် အဝယဝအနက်တို့၌ ဏအစရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ဗဟုလံ ဖြစ်ကုန်၏။ ဏပစ္စည်းဖြင့် - သံဖြင့်ပြီးသော အနှောင်အဖွဲ့သည် ‘အာယသံ ဗန္ဓနံ’၊ ရေသဖန်းသီး၏ အရွက်သည် ‘ဩဒုမ္ဗရံ ပဏ္ဏံ’၊ ရေသဖန်းသား ပြာသည် ‘ဩဒုမ္ဗရံ ဘသ္မံ’၊ ခိုသားသည် ‘ကာပေါတံ မံသံ’၊ ခို၏ ပေါင်သည် ‘ကာပေါတံ သတ္ထိ’။ ဏိကပစ္စည်းဖြင့် - ဝါဂွမ်းဖြင့်ပြီးသော အဝတ်သည် ‘ကပ္ပါသိကံ ဝတ္ထံ’။ ဏေယျပစ္စည်းဖြင့် - သမင်သားသည် ‘ဧဏေယျံ မံသံ’၊ သမင်၏ ပေါင်သည် ‘ဧဏေယျံ သတ္ထိ’၊ ပိုးအိမ်ဖြင့်ပြီးသော အဝတ်သည် ‘ကောသေယျံ ဝတ္ထံ’။ မယပစ္စည်းဖြင့် - မြက်ဖြင့်ပြီးသော ‘တိဏမယံ’၊ သစ်သားဖြင့်ပြီးသော ‘ဒါရုမယံ’၊ ကျူဖြင့်ပြီးသော ‘နဠမယံ’၊ မြေညက်ဖြင့်ပြီးသော ‘မတ္တိကာမယံ’။ “အညသ္မိံ” ဟူသော သုတ်ဖြင့် နွား၏ ကျင်ကြီး၌လည်း မယပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ‘ဂေါမယံ’ (နွားချေး)။

---

၆၇. ဇတုတော သဏ ဝါ.

၆၇. ဇတု (ချိပ်) သဒ္ဒါနောက်မှ ဝိကာရနှင့် အဝယဝအနက်တို့၌ သဏပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာ ဖြစ်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ နာမသ္မာ ဇတုတော ဝိကာရာဝယဝေသု သဏ ဝါ ဟောတိ. ဇတုနော ဝိကာရော ဇာတုသံ ဇတုမယံ. ‘‘လောပေါ’’တိ (၄.၁၂၃) ဗဟုလံ ပစ္စယလောပေါပိ ဖလပုပ္ဖမူလေသု ဝိကာရာဝယဝေသု, ပိယာလဿ ဖလာနိ ပိယာလာနိ, မလ္လိကာယ ပုပ္ဖာနိ မလ္လိကာ, ဥသိရဿ မူလံ ဥသီရံ, တံ သဒ္ဒေန ဝါ တဒဘိဓာနံ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ဇတုသဒ္ဒါနောက်မှ ဝိကာရနှင့် အဝယဝအနက်တို့၌ သဏပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာ ဖြစ်၏။ ချိပ်၏ ဝိကာရသည် ‘ဇာတုသံ’ (သို့မဟုတ်) ‘ဇတုမယံ’။ “လောပေါ” ဟူသော သုတ်ဖြင့် အသီး၊ အပွင့်၊ အမြစ်ဟူသော ဝိကာရ၊ အဝယဝအနက်တို့၌ ပစ္စည်းကို ဗဟုလံ ချေ (လောပ) ရ၏။ ပိယာလပင်၏ အသီးတို့သည် ‘ပိယာလာနိ’၊ စံပယ်ပန်းတို့သည် ‘မလ္လိကာ’၊ ဖက်သက်မြစ်သည် ‘ဥသီရံ’။ ထိုသဒ္ဒါဖြင့်ပင် ထိုပစ္စည်းကို ဟောခြင်းဖြစ်၏။

---

၆၈. သမူဟေ ကဏ ဏ ဏိကာ.

၆၈. ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ အပေါင်း (သမူဟ) အနက်၌ ကဏ၊ ဏ၊ ဏိကပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ သမူဟေ ကဏ ဏ ဏိကာ ဟောန္တိ ဂေါတ္တပ္ပစ္စယန္တာ. ကဏ-ရာဇညကံ, မာနုဿကံ, ဥက္ခာဒီဟိ-ဩက္ခကံ, ဩဋ္ဌကံ, ဩရဗ္ဘကံ, ရာဇကံ, ရာဇပုတ္တကံ, ဟတ္ထိကံ, ဓေနုကံ. ဏ-ကာကံ, ဘိက္ခံ. အစိတ္တာ ဏိက-အာပူပိကံ, သံကုလိကံ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ဂေါတြပစ္စည်းအဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ အပေါင်းအနက်၌ ကဏ၊ ဏ၊ ဏိကပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ကဏပစ္စည်းဖြင့် - မင်းတို့၏အပေါင်းသည် ‘ရာဇညကံ’၊ လူတို့၏အပေါင်းသည် ‘မာနုဿကံ’။ ဥက္ခအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ - ‘ဥက္ခကံ’ (နွားတို့၏အပေါင်း)၊ ‘ဩဋ္ဌကံ’ (ကုလားအုတ်တို့၏အပေါင်း)၊ ‘ဩရဗ္ဘကံ’ (သိုးတို့၏အပေါင်း)၊ ‘ရာဇကံ’ (မင်းတို့၏အပေါင်း)၊ ‘ရာဇပုတ္တကံ’ (မင်းသားတို့၏အပေါင်း)၊ ‘ဟတ္ถี่ကံ’ (ဆင်တို့၏အပေါင်း)၊ ‘ဓေနုကံ’ (နွားမတို့၏အပေါင်း)။ ဏပစ္စည်းဖြင့် - ကျီးတို့၏အပေါင်းသည် ‘ကာကံ’၊ ဖုန်းပေးတောင်းခံသူတို့၏အပေါင်းသည် ‘ဘိက္ခံ’။ သက်မဲ့ (အစိတ္တက) သဒ္ဒါတို့နောက်မှ ဏိကပစ္စည်းဖြင့် - မုန့်စုသည် ‘အာပူပိကံ’၊ ‘သံကုလိကံ’။

---

၆၉. ဇနာဒီဟိ တာ.

၆၉. ဇနအစရှိသော ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ အပေါင်းအနက်၌ တာပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဇနာဒီဟိ ဆဋ္ဌိယန္တေဟိ သမူဟေ တာ ဟောတိ. ဇနတာ, ဂဇတာ, ဗန္ဓုတာ, ဂါမတာ, သဟာယတာ, နာဂရတာ. တာန္တာ သဘာဝတော ဣတ္ထိလိင်္ဂါ, ‘မဒနီယ’န္တိ ကရဏေ-ဓိကရဏေ ဝါ အနီယေန သိဒ္ဓံ. ‘ဓူမာယိတတ္တ’န္တိ က္တာန္တာ နာမဓာတုတော က္တေန သိဒ္ဓံ.

ဇနအစရှိသော ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်မှ အပေါင်းအနက်၌ တာပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဇနတာ (လူအပေါင်း)၊ ဂဇတာ (ဆင်အပေါင်း)၊ ဗန္ဓုတာ (ဆွေမျိုးအပေါင်း)၊ ဂါမတာ (ရွာအပေါင်း)၊ သဟာယတာ (အဆွေခင်ပွန်းအပေါင်း)၊ နာဂရတာ (မြို့သူမြို့သားအပေါင်း)။ တာပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် ပင်ကိုယ်သဘာဝအားဖြင့် ဣတ္ထိလိင် ဖြစ်ကုန်၏။ ‘မဒနီယံ’ ဟူသော ပုဒ်သည် ကရဏအနက် သို့မဟုတ် အဓိကရဏအနက်၌ အနီယပစ္စည်းဖြင့် ပြီး၏။ ‘ဓူမာယိတတ္တံ’ ဟူသော ပုဒ်သည် နာမဓာတ်မှ တပစ္စည်း (က္တပစ္စည်း) ဆုံးသော ပုဒ်၌ တ္တပစ္စည်းဖြင့် ပြီး၏။

---

၇၀. ဣယော ဟိတေ.

၇၀. စတုတ္ထီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါနောက်မှ အကျိုးစီးပွားဖြစ်ခြင်း (ဟိတ) အနက်၌ ဣယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တာ ဟိတေ ဣယော ဟောတိ. ဥပါဒါနိယံ, အညတြာပိ သမာနောဒရေ သယိတော သောဒရိယော.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ‘အကျိုးရှိသည်/ထိုက်သည်’ (ဟိတ) ဟူသော အနက်၌ ‘အိယ’ (iyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- ဥပါဒါနိယံ (ဥပါဒါန်၏ အကျိုးရှိသောတရား)။ အခြားအရာ၌လည်း (ဤပစ္စည်း ဖြစ်၏၊) တစ်ခုတည်းသော ဝမ်းတိုက်၌ အတူအိပ်ဖော်ဖြစ်သောသူသည် သောဒရိယ (ညီအစ်ကိုရင်း) မည်၏။

---

၇၁. စက္ခွာဒိတော ဿော.

၇၁. စက္ခုအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ဿ’ (sso) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဆဋ္ဌိယန္တေဟိ [Pg.162] စက္ခုအာဒီဟိ ဟိတေ ဿော ဟောတိ, စက္ခုဿံ, အာယုဿံ.

ဆဋ္ဌီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော စက္ခုအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘အကျိုးရှိသည်’ (ဟိတ) ဟူသော အနက်၌ ‘ဿ’ (sso) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- စက္ခုဿံ (မျက်စိအား အကျိုးရှိသောတရား)၊ အာယုဿံ (အသက်အား အကျိုးရှိသောတရား)။

---

၇၂. ဏျော တတ္ထ သာဓု.

၇၂. ‘ထိုအရပ်၌ ကောင်း၏/တော်၏’ (တတ္ထ သာဓု) ဟူသော အနက်၌ ‘ဏျ’ (ṇyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သတ္တမျန္တာ တတ္ထ သာဓူတိ အသ္မိံ အတ္ထေ ဏျော ဟောတိ. သဗ္ဘော, ပါရိသဇ္ဇော. သာဓူတိ ကုသလော ယောဂ္ဂေါ ဟိတော ဝါ. အညတြာပိ ရထံ ဝဟတီတိ ရစ္ဆာ.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ‘ထိုအရပ်၌ ကောင်း၏/တော်၏’ (တတ္ထ သာဓု) ဟူသော ဤအနက်၌ ‘ဏျ’ (ṇyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- သဗ္ဘော (သဘင်၌ တော်သောသူ)၊ ပါရိသဇ္ဇော (ပရိသတ်၌ တော်သောသူ)။ ‘သာဓု’ ဟူသည်မှာ လိမ္မာကျွမ်းကျင်ခြင်း (ကုသလ)၊ သင့်လျော်ခြင်း (ယုဂ္ဂ) သို့မဟုတ် အကျိုးရှိခြင်း (ဟိတ) ဟူလို။ အခြားအရာ၌လည်း (ဤပစ္စည်း ဖြစ်၏၊) ရထားကို ဆွဲဆောင်တတ်သောကြောင့် ရစ္ဆာ (ရထားလမ်း သို့မဟုတ် ရထားဆွဲသော နွား/မြင်း) ဟု ဆိုအပ်၏။

---

၇၃. ကမ္မာ နိယ ညာ.

၇၃. ကမ္မသဒ္ဒါမှ ‘နိယ’ (niya) နှင့် ‘ည’ (ññā) ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သတ္တမျန္တာ ကမ္မသဒ္ဒါ တတ္ထ သာဓူဘိ အသ္မိံ အတ္ထေ နိယ ညာ ဟောန္တိ. ကမ္မေ သာဓု ကမ္မနိယံ, ကမ္မညံ.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ကမ္မသဒ္ဒါမှ ‘ထိုအမှု၌ တော်၏’ (တတ္ထ သာဓု) ဟူသော ဤအနက်၌ ‘နိယ’ နှင့် ‘ည’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အမှု၌ တော်သည်ဖြစ်၍ ကမ္မနိယံ သို့မဟုတ် ကမ္မညံ (အမှု၌ သင့်လျော်သော၊ အလုပ်လုပ်ရန် သင့်တော်သော)။

---

၇၄. ကထာဒိတွိကော.

၇၄. ကထာအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ဣက’ (iko) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကထာဒီဟိ သတ္တမျန္တေဟိ တတ္ထ သာဓူတိ အသ္မိံ အတ္ထေ ဣကော ဟောတိ. ကထိကော, ဓမ္မကထိကော, သင်္ဂါမိကော ပဝါသိကော, ဥပဝါသိကော.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ကထာအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ထိုအရာ၌ ကောင်းစွာတတ်မြောက်သူ/တော်သူ’ (တတ္ထ သာဓု) ဟူသော ဤအနက်၌ ‘ဣက’ (iko) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- ကထိကော (စကားပြောကောင်းသူ)၊ ဓမ္မကထိကော (တရားဟောကောင်းသူ)၊ သင်္ဂါမိကော (စစ်ထိုးကောင်းသူ)၊ ပဝါသိကော (အဝေး၌ နေလေ့ရှိသူ)၊ ဥပဝါသိကော (ဥပုသ်စောင့်လေ့ရှိသူ)။

---

၇၅. ပထာဒီဟိ ဏေယျော.

၇၅. ပထအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ဏေယျ’ (ṇeyyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပထာဒီဟိ သတ္တမျန္တေဟိ တတ္ထ သာဓူတိ အသ္မိံ အတ္ထေ ဏေ-ယျော ဟောတိ, ပါထေယျံ သာပတေယျံ (အာတိထေယျံ).

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပထအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ထိုအရာ၌ ကောင်း၏/သင့်၏’ (တတ္ထ သာဓု) ဟူသော ဤအနက်၌ ‘ဏေယျ’ (ṇeyyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- ပါထေယျံ (ခရီးလမ်း၌ အသုံးဝင်သော ရိက္ခာ)၊ သာပတေယျံ (မိမိပိုင်ဆိုင်ရာ၌ အသုံးဝင်သော ဥစ္စာ)၊ အာတိထေယျံ (ဧည့်သည်တို့အား ပြုအပ်သော ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း)။

---

၇၆. ဒက္ခိဏာယာရဟေ.

၇၆. ဒက္ခိဏသဒ္ဒါမှ ‘ထိုက်တန်သည်’ (အရဟ) ဟူသော အနက်၌ ‘ဏေယျ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဒက္ခိဏာသဒ္ဒတော အရဟတ္ထေ ဏေယျော ဟောတိ, ဒက္ခိဏံ အရဟတီတိ ဒက္ခိဏေယျော.

ဒက္ခိဏသဒ္ဒါမှ ‘ထိုက်တန်သည်’ (အရဟ) ဟူသော အနက်၌ ‘ဏေယျ’ (ṇeyyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အလှူဝတ္ထုကို ခံယူထိုက်သောကြောင့် ဒက္ခိဏေယျော (အလှူခံထိုက်သောသူ) မည်၏။

---

၇၇. ရာယော တုမန္တာ.

၇၇. တုမန္တ (တုံပစ္စည်းအဆုံးရှိသော) ပုဒ်မှ ‘ထိုက်တန်သည်’ (အရဟ) ဟူသော အနက်၌ ‘ရာယ’ (rāyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တုမန္တတော [Pg.163] အရဟတ္ထေ ရာယော ဟောတိ. ဃာတေတာယံ ဝါ ဃာတေတုံ, ဇာပေတာယံ ဝါ ဇာပေတုံ, ပဗ္ဗာဇေတာယံ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတုံ.

တုံပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ‘ထိုက်တန်သည်’ (အရဟ) ဟူသော အနက်၌ ‘ရာယ’ (rāyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- သတ်ခြင်းငှာ ထိုက်သောကြောင့် သတ်အပ်သည် သို့မဟုတ် သတ်ရန် (ဃာတေတာယံ သို့မဟုတ် ဃာတေတုံ)၊ အရှုံးပေးစေခြင်းငှာ ထိုက်သောကြောင့် (ဇာပေတာယံ သို့မဟုတ် ဇာပေတုံ)၊ နှင်ထုတ်ခြင်းငှာ ထိုက်သောကြောင့် (ပဗ္ဗာဇေတာယံ သို့မဟုတ် ပဗ္ဗာဇေတုံ)။

---

၇၈. တမေတ္ထဿတ္ထီတိ မန္တု.

၇၈. ‘ထိုတရားသည် ဤအရပ်၌ ရှိ၏ သို့မဟုတ် ဤသူအား ရှိ၏’ (တံ ဧတ္ထ အဿ အတ္ထိ) ဟူသော အနက်၌ ‘မန္တု’ (mantu) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပဌမန္တာ ဧတ္ထ အဿ အတ္ထီတိ ဧတေသွတ္ထေသု မန္တု ဟောတိ. ဂါဝေါ ဧတ္ထ ဒေသေ, အဿ ဝါ ပုရိသဿ သန္တီတိ ဂေါမာ. အတ္ထီတိ ဝတ္တမာနကာလောပါဒါနတော ဘူတာဟိ ဘဝိဿန္တီဟိ ဝါ ဂေါဟိ န ဂေါမာ. ကထံ ‘ဂေါမာ အာသိ, ဂေါမာ ဘဝိဿတီ’တိ? တဒါပိ ဝတ္တမာနာဟိယေဝ ဂေါဟိ ဂေါမာ, အာသိ ဘဝိဿတီတိ ပဒန္တရာ ကာလန္တရံ, ဣတိကရဏတော ဝိသယနိယမော –

ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ‘ဤအရပ်၌ ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ဤသူအား ရှိ၏’ ဟူသော ဤအနက်တို့၌ ‘မန္တု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ နွားတို့သည် ဤအရပ်၌ ရှိကုန်၏ သို့မဟုတ် ဤယောက်ျားအား ရှိကုန်၏ဟု ဂေါမာ (နွားရှင်)။ ‘အတ္ထိ’ (ရှိ၏) ဟု ပစ္စုပ္ပန်ကာလကို ယူခြင်းကြောင့် အတိတ်၌ ဖြစ်ကုန်သော သို့မဟုတ် အနာဂတ်၌ ဖြစ်လတ္တံ့သော နွားတို့ဖြင့် ဂေါမာ မဖြစ်နိုင်။ ‘ဂေါမာ အာသိ’ (နွားရှင် ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏)၊ ‘ဂေါမာ ဘဝိဿတိ’ (နွားရှင် ဖြစ်လတ္တံ့) ဟူ၍ အဘယ်သို့ သုံးသနည်း? ထိုအခါ၌လည်း ပစ္စုပ္ပန်၌ ရှိသော နွားတို့ကြောင့်သာ ဂေါမာ ဖြစ်၏၊ ‘အာသိ’ ‘ဘဝိဿတိ’ ဟူသော အခြားပုဒ်တို့ကြောင့် အခြားသော ကာလသို့ ညွှန်းခြင်း ဖြစ်၏၊ ‘ဤတိ’ သဒ္ဒါကြောင့် အနက်နယ်ပယ်၏ အတိုင်းအတာကို သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်၏—

---

ပဟူတေ စ ပသံသာယံ, နိန္ဒာယဉ္စာတိသာယနေ;

နိစ္စယောဂေ စ သံသဂ္ဂေ, ဟောန္တိမေ မန္တုအာဒယော.

များပြားခြင်း (ဗဟုတ)၊ ချီးမွမ်းခြင်း (ပသံသာ)၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း (နိန္ဒာ)၊ လွန်ကဲခြင်း (အတိသာယန)၊ အမြဲစပ်ယှဉ်ခြင်း (နိစ္စယောဂ) နှင့် ရောနှောခြင်း (သံသဂ္ဂ) ဟူသော အနက်တို့၌ ဤ မန္တု အစရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဂေါ အဿောတိ ဇာတိသဒ္ဒါနံ ဒဗ္ဗာဘိဓာနသာမတ္ထိယာ မန္တွာဒယော န ဟောန္တိ, တထာ ဂုဏသဒ္ဒါနံ ‘သေတော ပဋော’တိ, ယေသန္တု ဂုဏသဒ္ဒါနံ ဒဗ္ဗာဘိဓာနသာမတ္ထိယံ နတ္ထိ, တေဟိ ဟောန္တေဝ ‘ဗုဒ္ဓိမာ, ရူပဝါ, ရသဝါ, ဂန္ဓဝါ, ဖဿဝါ, သဒ္ဒဝါ, ရသီ, ရသိကော, ရူပီ, ရူပိကော, ဂန္ဓီ, ဂန္ဓိကော’တိ.

‘နွား၊ မြင်း’ ဟူသော ဇာတိသဒ္ဒါတို့သည် ဒြပ်ကို ကိုယ်တိုင်ဟောနိုင်စွမ်း ရှိသောကြောင့် မန္တုအစရှိသော ပစ္စည်းတို့ မဖြစ်ကုန်။ ထို့အတူ ‘ဖြူသော ပုဆိုး’ (သေတော ပဋော) ဟူသော အရောင်ပြဂုဏ်သဒ္ဒါတို့၌လည်း မဖြစ်ကုန်။ သို့သော် ဒြပ်ကို ကိုယ်တိုင်ဟောနိုင်စွမ်းမရှိသော ဂုဏ်သဒ္ဒါတို့မှမူ ‘ဗုဒ္ဓိမာ (ဉာဏ်ရှိသူ)၊ ရူပဝါ (အဆင်းရှိသူ)၊ ရသဝါ၊ ဂန္ဓဝါ၊ ဖဿဝါ၊ သဒ္ဒဝါ၊ ရသီ၊ ရသိကော၊ ရူပီ၊ ရူပိကော၊ ဂန္ဓီ၊ ဂန္ဓိကော’ ဟု (မန္တု အစရှိသော ပစ္စည်းတို့) မလွဲမသွေ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၇၉. ဝန္တွာဝဏ္ဏာ.

၇၉. အဝဏ္ဏ (အ၊ အာ) အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ‘ဝန္တု’ (vantu) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပဌမန္တတော အဝဏ္ဏန္တာ မန္တွာတ္ထေ ဝန္တု ဟောတိ. သီလဝါ, ပညဝါ, အဝဏ္ဏာတိ ကိံ? သတိမာ ဗန္ဓုမာ.

ပထမာဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ‘အ၊ အာ’ (အဝဏ္ဏ) အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ ‘မန္တု’ ပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဝန္တု’ (vantu) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- သီလဝါ (သီလရှိသူ)၊ ပညာဝါ (ပညာရှိသူ)။ ‘အဝဏ္ဏ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သတိမာ (သတိရှိသူ)၊ ဗန္ဓုမာ (ဆွေမျိုးရှိသူ) တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၈၀. ဒဏ္ဍာဒိတွိကဤ ဝါ.

၈၀. ဒဏ္ဍအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဤက’ (ika) နှင့် ‘ဤ’ (ī) ပစ္စည်းတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဒဏ္ဍာဒီဟိ [Pg.164] ဣက ဤ ဟောန္တိ ဝါ မန္တွာတ္ထေ. ဗဟုလံ ဝိဓာနာ ကုတောစိ ဒွေ ဟောန္တိ, ကုတောစေကမေကံဝ ဒဏ္ဍိကော ဒဏ္ဍီ ဒဏ္ဍဝါ, ဂန္ဓိကော ဂန္ဓီ ဂန္ဓဝါ, ရူပိကော ရူပီ ရူပဝါ. (၂၈) ‘‘ဥတ္တမီဏေဝ ဓနာ ဣကော’’, ဓနိကော, ဓနီ ဓနဝါ အညော. (၂၉) ‘‘အသန္နိဟိတေ အတ္ထာ’’, အတ္ထိကော အတ္ထီ, အညတြ အတ္ထဝါ. (၃၀) ‘‘တဒန္တာ စ’’, ပုညတ္ထိကော, ပုညတ္ထီ, (၃၁) ‘‘ဝဏ္ဏန္တာ ဤယေဝ’’ ဗြဟ္မဝဏ္ဏီ, ဒေဝဝဏ္ဏီ, (၃၂) ‘‘ဟတ္ထဒန္တေဟိ ဇာတိယံ’’, ဟတ္ထီ, ဒန္တီ, အညတြ ဟတ္ထဝါ ဒန္တဝါ. (၃၃) ‘‘ဝဏ္ဏတော ဗြဟ္မစာရိမှိ’’, ဝဏ္ဏီ ဗြဟ္မစာရီ, ဝဏ္ဏဝါ အညော. (၃၄) ‘‘ပေါက္ခရာဒိတော ဒေသေ’’, ပေါက္ခရဏီ, ဥပ္ပလိနီ, ကုမုဒိနီ, ဘိသိနီ, မုဠာလိနီ, သာလုကိနီ, ကွစာဒေသေပိ ပဒုမိပိ ပဒုမိနီ ပဏ္ဏံ. အညတြ ပေါက္ခရဝါ ဟတ္ထီ, (၃၅) ‘‘နာဝါယိကော’’, နာဝိကော. (၃၆) ‘‘သုခဒုက္ခာ ဤ’’, သုခီ, ဒုက္ခီ. (၃၇) ‘‘သိခါဒီဟိ ဝါ’’, သိခီ, သိခါဝါ, မာလီ, မာလာဝါ, သီလီ, သီလဝါ, ဗလီ, ဗလဝါ. (၃၈) ‘‘ဗလာ ဗာဟူရုပုဗ္ဗာ စ’’, ဗာဟုဗလီ, ဦရုဗလီ.

ဒဏ္ဍအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဤက’၊ ‘ဤ’ ပစ္စည်းတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ‘ဗဟုလံ’ (အမျိုးမျိုးသော နည်းဥပဒေ) ကို ပြုခြင်းကြောင့် အချို့သော ပုဒ်မှ ပစ္စည်းနှစ်ခု ဖြစ်၏၊ အချို့မှ တစ်ခုစီသာ ဖြစ်၏။ ဥပမာ- ဒဏ္ဍိကော၊ ဒဏ္ဍီ၊ ဒဏ္ဍဝါ (တုတ်ရှိသူ)၊ ဂန္ဓိကော၊ ဂန္ဓီ၊ ဂန္ဓဝါ (ရနံ့ရှိသူ)၊ ရူပိကော၊ ရူပီ၊ ရူပဝါ (အဆင်းရှိသူ)။ (၂၈) ငွေချေးသူ (ဥတ္တမဏ္ဏ) ဟူသော အနက်၌ ဓနသဒ္ဒါမှ ‘ဤက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၍ ‘ဓနိကော’ (မြွေးရှင်) ဟု ဖြစ်၏၊ အခြားအရပ်၌မူ ဓနီ၊ ဓနဝါ (သူဌေး) ဖြစ်၏။ (၂၉) ‘မနီးမဝေး၌ ရှိသော အကျိုးစီးပွား’ ဟူသော အနက်၌ အတ္ထသဒ္ဒါမှ ‘ဤက’ နှင့် ‘ဤ’ ဖြစ်၍ အတ္ထိကော၊ အတ္ထီ (အကျိုးကို အလိုရှိသူ) ဟု ဖြစ်၏၊ အခြားအရပ်၌ အတ္ထဝါ ဖြစ်၏။ (၃၀) ‘ထိုအကျိုးကို အဆုံးရှိသော ပုဒ်’ တို့မှလည်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ပုညတ္ထိကော၊ ပုညတ္ထီ (បុណ្យကို အလိုရှိသူ)။ (၃၁) အဝဏ္ဏ (အ၊ အာ) အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ဤ’ ပစ္စည်းသာ ဖြစ်၏၊ ဗြဟ္မဝဏ္ဏီ၊ ဒေဝဝဏ္ဏီ။ (၃၂) ဇာတိကို ပြရာ၌ ဟတ္ထသဒ္ဒါနှင့် ဒန္တသဒ္ဒါတို့မှ ‘ဤ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဟတ္ထီ (ဆင်)၊ ဒန္တီ (စွယ်စုံဆင်)၊ အခြားအရပ်၌ ဟတ္ထဝါ (လက်ရှိသူ)၊ ဒန္တဝါ (သွားရှိသူ) ဖြစ်၏။ (၃၃) ဗြဟ္မစာရီပုဂ္ဂိုလ်ကို ပြရာ၌ ဝဏ္ဏသဒ္ဒါမှ ‘ဤ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဝဏ္ဏီ (မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သူ)၊ အခြားအရပ်၌ ဝဏ္ဏဝါ (အဆင်းရှိသူ) ဖြစ်၏။ (၃၄) အရပ်ဒေသကို ပြရာ၌ ပေါက္ခရအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ (ဤ ပစ္စည်း ဖြစ်၏)၊ ပေါက္ခရဏီ (ကြာကန်)၊ ဥပ္ပလိနီ၊ ကုမုဒိနီ၊ ဘိသိနီ၊ မုဠာလိနီ၊ သာလုကိနီ၊ အချို့အရပ်၌ ပဒုမိပိ သို့မဟုတ် ပဒုမိနီ ဟုလည်း ဖြစ်၏၊ အရွက်ကို ပြရာ၌လည်း ထို့အတူ ဖြစ်၏။ အခြားအရပ်၌မူ ပေါက္ခရဝါ (ပြောက်ပြောက်ကျားကျားရှိသော) ဆင်ဟု ဖြစ်၏။ (၃၅) ‘လှေလှော်သူ’ ဟူသော အနက်၌ နာဝါသဒ္ဒါမှ ‘ဤက’ ဖြစ်၍ နာဝိကော (ရေလုပ်သား)။ (၃၆) သုခနှင့် ဒုက္ခသဒ္ဒါတို့မှ ‘ဤ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ သုခီ (ချမ်းသာရှိသူ)၊ ဒုက္ခီ (ဆင်းရဲရှိသူ)။ (၃) သိခါအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ အချို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ သိခီ၊ သိခါဝါ (အမောက်ရှိသူ)၊ မာလီ၊ မာလာဝါ (ပန်းကုံးရှိသူ)၊ သီလီ၊ သီလဝါ (သီလရှိသူ)၊ ဗလီ၊ ဗလဝါ (ခွန်အားရှိသူ)။ (၃၈) ‘ဗာဟု’ သို့မဟုတ် ‘ဥရု’ ရှေ့ရှိသော ဗလသဒ္ဒါမှလည်း ‘ဤ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဗာဟုဗလီ (လက်ရုံးအားရှိသူ)၊ ဥရုဗလီ (ပေါင်အားရှိသူ)။

---

၈၁. တပါဒီဟိ ဿီ. တပါဒိတော မန္တွတ္ထေ ဝါ ဿီ ဟောတိ. တပဿီ, ယသဿီ, တေဇဿီ, မနဿီ, ပယဿီ. ဝါတွေဝ? ယသဝါ.

၈၁. တပအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဿီ’ (ssī) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ တပအစရှိသော ပုဒ်မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ အချို့ ‘ဿီ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- တပဿီ (အကျင့်ရှိသူ)၊ ယသဿီ (အခြံအရံရှိသူ)၊ တေဇဿီ (တန်ခိုးရှိသူ)၊ မနဿီ (စိတ်ဆန္ဒရှိသူ)၊ ပယဿီ (နို့ရည်ရှိသူ)။ ‘ဝါ’ (အချို့) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ယသဝါ ဟုလည်း ဖြစ်နိုင်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၈၂. မုခါဒိတော ရော. မုခါဒီဟိ မန္တွတ္ထေရော ဟောတိ. မုခရော, သုသိရော, ဦသရော, မဓုရော, ခရော, ကုဉ္ဇရော, နဂရံ, (၃၉) ‘‘ဒန္တဿု စ ဥန္နဘဒန္တေ’’, ဒန္တုရော.

၈၂. မုခအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ရ’ (ro) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ မုခအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ရ’ (ro) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- မုခရော (နှုတ်ခမ်းသန်သူ/စကားများသူ)၊ သုသိရော (အပေါက်ရှိသော/ခေါင်းပွ)၊ ဦသရော (ဆားငန်မြေ)၊ မဓုရော (ချိုမြိန်သောအရသာရှိသော)၊ ခရော (ကြမ်းတမ်းသော)၊ ကုဉ္ဇရော (ဆင်ပြောင်)၊ နဂရံ (မြို့)။ (၃၉) ‘သွားပေါ်သောသူ’ ဟူသော အနက်၌ ဒန္တသဒ္ဒါမှ ‘ဥရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၍ ‘ဒန္တုရော’ (သွားဖုရှိသူ)။

---

၈၃. တုန္ဒျာဒီဟိ ဘော.

၈၃. တုန္ဒိအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ဘ’ (bho) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တုန္ဒိအာဒီဟိ [Pg.165] မန္တွတ္ထေ ဘော ဝါ ဟောတိ. တုန္ဒိဘော, ဝဋိဘော, ဝလိဘော. ဝါတွေဝ? တုန္ဒိမာ.

တုန္ဒိအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဘ’ (bho) ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။ ဥပမာ- တုန္ဒိဘော (ချက်ကြီးသောသူ)၊ ဝဋိဘော၊ ဝလိဘော (အရေတွန့်လိပ်သောသူ)။ ‘ဝါ’ (အချို့) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တုန္ဒိမာ ဟုလည်း ဖြစ်နိုင်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၈၄. သဒ္ဓါဒိတွာ.

၈၄. သဒ္ဓါအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘အ’ (a) ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

သဒ္ဓါဒီဟိ မန္တွတ္ထေအ ဟောတိ ဝါ. သဒ္ဓေါ, ပညော, ဣတ္ထိယံ သဒ္ဓါ. ဝါတွေဝ? ပညဝါ.

သဒ္ဓါအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘အ’ (a) ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။ ဥပမာ- သဒ္ဓေါ (သဒ္ဓါတရားရှိသူ)၊ ပညော (ပညာရှိသူ)၊ ဣတ္ထိလိင်၌ ‘သဒ္ဓါ’ ဟု ဖြစ်၏။ ‘ဝါ’ (အချို့) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပညာဝါ ဟုလည်း ဖြစ်နိုင်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၈၅. ဏော တပါ.

၈၅. တပသဒ္ဒါမှ ‘ဏ’ (ṇo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တပါ ဏော ဟောတိ မန္တွတ္ထေ. တာပသော, ဣတ္ထိယံ တာပသီ.

တပသဒ္ဒါမှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဏ’ (ṇo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- တာပသော (အကျင့်ရှိသော ရသေ့)၊ ဣတ္ထိလိင်၌ တာပသီ။

---

၈၆. အာလွဘိဇ္ဈာဒီဟိ.

၈၆. အဘိဇ္ဈာအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘အာလူ’ (ālu) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အဘိဇ္ဈာဒီဟိ အာလု ဟောတိ မန္တွတ္ထေ, အဘိဇ္ဈာလု, သီတာလု, ဓဇာလု, ဒယာလု. ဝါတွေဝ? ဒယာဝါ.

အဘိဇ္ဈာအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘အာလူ’ (ālu) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- အဘိဇ္ဈာလူ (လောဘကြီးသူ)၊ သီတာလူ (အအေးကြောက်တတ်သူ)၊ ဓဇာလူ (အလံများစွာ ရှိသောအရပ်)၊ ဒယာလူ (သနားတတ်သူ)။ ‘ဝါ’ (အချို့) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒယာဝါ ဟုလည်း ဖြစ်နိုင်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၈၇. ပိစ္ဆာဒိတွိလော.

၈၇. ပိစ္ဆအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ဣလ’ (ilo) ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

ပိစ္ဆာဒီဟိ ဣလော ဟောတိ ဝါ မန္တွတ္ထေ. ပိစ္ဆိလော ပိစ္ဆဝါ, ဖေနိလော ဖေနဝါ, ဇဋိလော ဇဋာဝါ. ကထံ ‘ဝါစာလော’တိ? နိန္ဒာယမိလဿာဒိလောပေ ‘‘ပရော ကွစီ’’တိ (၁-၂၇).

ပိစ္ဆအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဣလ’ (ilo) ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။ ဥပမာ- ပိစ္ဆိလော သို့မဟုတ် ပိစ္ဆဝါ (အဆီအကျိရှိသူ)၊ ဖေဏိလော သို့မဟုတ် ဖေဏဝါ (အမြှုပ်ရှိသော)၊ ဇဋိလော သို့မဟုတ် ဇဋာဝါ (ဆံထုံးရှိသောရသေ့)။ ‘ဝါစာလော’ (စကားများသူ) ဟူသည် အဘယ်သို့နည်း? ကဲ့ရဲ့ခြင်းအနက်၌ ‘ဣလ’ ပစ္စည်း၏ အစအက္ခရာကို ချေပြီးနောက် “ပရော ကွစိ” သုတ်ဖြင့် (ဗျည်းကို ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏)။

---

၈၈. သီလာဒိတော ဝေါ.

၈၈. သီလအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ‘ဝ’ (vo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သီလာဒီဟိ ဝေါ ဟောတိ ဝါ မန္တွတ္ထေ. သီလဝေါ သီလဝါ, ကေသဝေါ ကေသဝါ, (၄၀) ‘‘အဏ္ဏာ နိစ္စံ’’ အဏ္ဏဝေါ. (၄၁) ဂါဏ္ဍီ ရာဇီဟိ သညာယံ’’ ဂါဏ္ဍီဝံ ဓနု, ရာဇီဝံ ပင်္ကဇံ.

သီလအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဝ’ (vo) ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။ ဥပမာ- သီလဝေါ သို့မဟုတ် သီလဝါ (သီလရှိသူ)၊ ကေသဝေါ သို့မဟုတ် ကေသဝါ (ဆံပင်ကောင်းသူ)။ (၄၀) အဏ္ဏသဒ္ဒါမှ အမြဲ ‘ဝ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၍ ‘အဏ္ဏဝေါ’ (သမုဒ္ဒရာ) ဟု ဖြစ်၏။ (၄၁) အမည်နာမ (သညာ) ကို ပြရာ၌ ကဏ္ဍီသဒ္ဒါနှင့် ရာဇီသဒ္ဒါတို့မှ ဖြစ်ကုန်၏၊ ကဏ္ဍီဝံ (လေးတော်)၊ ရာဇီဝံ (ကြာပန်း)။

---

၈၉. မာယာ မေဓာဟိ ဝီ.

၈၉. မာယာနှင့် မေဓာ သဒ္ဒါတို့မှ ‘ဝီ’ (vī) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဧတေဟိ [Pg.166] ဒွီဟိ ဝီ ဟောတိ မန္တွတ္ထေ. မာယာဝီ, မေဓာဝီ.

ဤသဒ္ဒါနှစ်ခုတို့မှ မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘ဝီ’ (vī) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- မာယာဝီ (လှည့်ပတ်တတ်သူ)၊ မေဓာဝီ (ပညာရှိသူ)။

---

၉၀. သိဿရေ အာမျုဝါမီ. သသဒ္ဒါ အာမျုဝါမီ ဟောန္တိ ဣဿရေ-ဘိဓာယျေ မန္တွတ္ထေ. သမဿတ္ထီတိ သာမီ, သုဝါမီ.

၉၀. သသဒ္ဒါမှ စိုးပိုင်သူ (အရှင်) ကို ဟောသော မန္တုပစ္စည်း၏ အနက်၌ ‘အာမိ’၊ ‘ဥဝါမိ’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ မိမိပိုင်ဆိုင်ရာကို အုပ်စိုးသောကြောင့် သာမီ သို့မဟုတ် သုဝါမီ (အရှင်သခင်) မည်၏။

---

၉၁. လက္ချာ ဏော အ စ. လက္ခီသဒ္ဒါ ဏော ဟောတိ မန္တွတ္ထေ အ စာန္တဿ. ဏကာရောဝယဝေါ, လက္ခဏော.

၉၁. လက္ခီသဒ္ဒါမှ မန္တုတ္ထ၌ (ပိုင်ဆိုင်ခြင်းအနက်၌) ဏောပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုသဒ္ဒါ၏ အဆုံး၌ အကာရလည်း ဖြစ်၏။ ဏကာရသည် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်၏၊ လက္ခဏော (အမှတ်အသားရှိသူ)။

---

၉၂. အင်္ဂါ နော ကလျာဏေ.

၉၂. အင်္ဂသဒ္ဒါမှ ကောင်းသော အင်္ဂါရှိသည်ဟူသော အနက်၌ နောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကလျာဏေ ဂမျမာနေ အင်္ဂသ္မာ နော ဟောတိ မန္တွတ္ထေ. အင်္ဂနာ.

ကောင်းသော အင်္ဂါရှိခြင်းအနက်ကို သိစေအပ်သည်ရှိသော် အင်္ဂသဒ္ဒါမှ မန္တုတ္ထ၌ နောပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အင်္ဂနာ (တင့်တယ်သော အင်္ဂါရှိသော မိန်းမ)။

---

၉၃. သော လောမာ.

၉၃. လောမသဒ္ဒါမှ သောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

လောမာ သော ဟောတိ မန္တွတ္ထေ. လောမသော, ဣတ္ထိယံ, လောမသာ.

လောမသဒ္ဒါမှ မန္တုတ္ထ၌ သောပစ္စည်း ဖြစ်၏။ လောမသော (အမွှေးရှိသူ)၊ ဣတ္ထိလိင်၌ လောမသာ (အမွှေးရှိသော မိန်းမ) ဟု ဖြစ်၏။

---

၉၄. ဣမိယာ.

၉၄. ဣမပစ္စည်း၊ ဣယပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

မန္တွတ္ထေ ဣမ ဣယာ ဟောန္တိ ဗဟုလံ. ပုတ္တိမော, ကိတ္တိမော, ပုတ္တိယော, ကပ္ပိယော, ဇဋိယော, ဟာနဘာဂိယော, သေနိယော.

မန္တုတ္ထ၌ ဣမပစ္စည်း၊ ဣယပစ္စည်းတို့သည် အများအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ပုတ္တိမော၊ ကိတ္တိမော၊ ပုတ္တိယော၊ ကပ္ပိယော၊ ဇဋိယော၊ ဟာနဘာဂိယော၊ သေနိယော။

---

၉၅. တော ပဉ္စမျာ. ပဉ္စမျန္တာ ဗဟုလံ တော ဟောတိ ဝါ. ဂါမတော အာဂစ္ဆတိ ဂါမသ္မာ အာဂစ္ဆတိ, စောရတော ဘာယတိ စောရေဟိ ဘာယတိ, သတ္ထတော ပရိဟီနော သတ္ထာ ပရိဟီနော.

၉၅. ပဉ္စမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါမှ တောပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ဂါမတော အာဂစ္ဆတိ - ဂါမသ္မာ အာဂစ္ဆတိ၊ စောရတော ဘာယတိ - စောရေဟိ ဘာယတိ၊ သတ္ထတော ပရိဟီနော - သတ္ထာ ပရိဟီနော။

---

၉၆. ဣတော-တေတ္တော ကုတော.

၉၆. ဣတော၊ တေတ္တော၊ ကုတော ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

တောမှိ [Pg.167] ဣမဿ ဋိ နိပစ္စတေ, ဧတဿ ဋ ဧတ, ကိံသဒ္ဒဿ ကုတ္တဉ္စ. ဣတော ဣမသ္မာ, အတော ဧတ္တော ဧတသ္မာ, ကုတော ကသ္မာ.

တောပစ္စည်းနောင်ပါး၌ ဣမသဒ္ဒါ၏ 'ဣ'ကို 'ဣတ'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဧတသဒ္ဒါ၏ 'ဧတ'ကို 'ဧတ္တ'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိံသဒ္ဒါ၏ 'ကိံ'ကို 'ကု'ဟူ၍လည်းကောင်း ကောင်းစွာ ပြုအပ်၏။ ဣတော - ဣမသ္မာ၊ အတော - ဧတ္တော - ဧတသ္မာ၊ ကုတော - ကသ္မာ။

---

၉၇. အဘျာဒီဟိ. အဘိအာဒီဟိ တော ဟောတိ. အဘိတော, ပရိတော, ပစ္ဆတော ဟေဋ္ဌတော.

၉၇. အဘိ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ တောပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အဘိတော၊ ပရိတော၊ ပစ္ဆတော၊ ဟေဋ္ဌတော။

---

၉၈. အာဒျာဒီဟိ. အာဒိပ္ပဘုတီဟိ တော ဝါ ဟောတိ, အာဒေါ အာဒိတော, မဇ္ဈတော အန္တတော, ပိဋ္ဌိတော, ပဿတော, မုခတော, ယတောဒကံ တဒါဒိတ္တံ, ယံ ဥဒကံ တဒေဝါဒိတ္တန္တိ အတ္ထော.

၉၈. အာဒိ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ တောပစ္စည်းသည် အနည်းငယ် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ အာဒေါ - အာဒိတော၊ မဇ္ဈတော၊ အန္တတော၊ ပိဋ္ဌိတော၊ ပဿတော၊ မုခတော၊ ယတောဒကံ တဒါဒိတ္တံ ဟူရာ၌ 'ယံ ဥဒကံ တဒေဝါဒိတ္တံ' (အကြင်ရေသည် ထိုရေသည်ပင် တောက်လောင်အပ်၏) ဟု အနက်ရ၏။

---

၉၉. သဗ္ဗာဒိတော သတ္တမျာ တြတ္တာ. သဗ္ဗာဒီဟိ သတ္တမျန္တေဟိ တြတ္ထာ ဝါ ဟောန္တိ. သဗ္ဗတြ သဗ္ဗ. သဗ္ဗသ္မိံ, ယတြ ယတ္ထ ယသ္မိံ. ဗဟုလာဓိကာရာ န တုမှာမှေဟိ.

၉၉. သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဗ္ဗအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ တွ၊ တ္ထ ပစ္စည်းတို့သည် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ သဗ္ဗတြ၊ သဗ္ဗတ္ထ - သဗ္ဗသ္မိံ၊ ယတြ၊ ယတ္ထ - ယသ္မိံ။ ဗဟုလအဓိကာရကြောင့် တုမှ၊ အမှ သဒ္ဒါတို့မှ မဖြစ်ကုန်။

---

၁၀၀. ကတ္ထေတ္ထ ကုတြာတြ ကွေဟိဓ.

၁၀၀. ကတ္ထ၊ ဧတ္ထ၊ ကုတြ၊ အတြ၊ ကွ၊ ဣဟ၊ ဣဓ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

ဧတေသဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ. ကသ္မိံ ကတ္ထ, ကုတြ, ကွ, ဧတသ္မိံ, ဧတ္ထ, အတြ, အသ္မိံ ဣဟ, ဣဓ.

ဤသဒ္ဒါတို့ကို ကောင်းစွာ ပြုအပ်ကုန်၏။ ကသ္မိံ - ကတ္ထ၊ ကုတြ၊ ကွ၊ ဧတသ္မိံ - ဧတ္ထ၊ အတြ၊ အသ္မိံ - ဣဟ၊ ဣဓ။

---

၁၀၁. ဓိ သဗ္ဗာ ဝါ. သတ္တမျန္တတော သဗ္ဗသ္မာ ဓိ ဝါ ဟောတိ. သဗ္ဗဓိ, သဗ္ဗတ္ထ.

၁၀၁. သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဗ္ဗသဒ္ဒါမှ ဓိပစ္စည်းသည် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ သဗ္ဗဓိ၊ သဗ္ဗတ္ထ။

---

၁၀၂. ယာ ဟိံ. သတ္တမျန္တတော ယတော ဟိံ ဝါ ဟောတိ. ယဟိံ ယတြ.

၁၀၂. သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ယသဒ္ဒါမှ - ဟိံပစ္စည်းသည် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ယဟိံ၊ ယတြ။

---

၁၀၃. တာ ဟံ စ.

၁၀၃. တသဒ္ဒါမှ ဟံပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

သတ္တမျန္တတော [Pg.168] တတော ဝါ ဟံ ဟောတိ ဟိံ စ. တဟံ, တဟိံ, တတြ.

သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော တသဒ္ဒါမှ ဟံပစ္စည်းသည် သော်လည်းကောင်း၊ ဟိံပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ တဟံ၊ တဟိံ၊ တတြ။

---

၁၀၄. ကုဟိံ ကဟံ.

၁၀၄. ကုဟိံ၊ ကဟံ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

ကိံသဒ္ဒါ သတ္တမျန္တာ ဟိံ ဟံ နိပစ္စန္တေ ကိဿ ကုကာ စ. ကုဟိံ, ကဟံ. ကထံ ‘ကုဟိဉ္စန’န္တိ? ‘စနံ’ ဣတိ နိပါတန္တရံ ‘ကုဟိဉ္စီ’တိ ဧတ္ထ စိသဒ္ဒေါ ဝိယ.

ကိံသဒ္ဒါ သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးမှ ဟိံ၊ ဟံ ပစ္စည်းတို့ကို၎င်း၊ ကိံသဒ္ဒါ၏ ကိံကို ကု၊ က အဖြစ်သို့၎င်း ကောင်းစွာ ပြုအပ်ကုန်၏။ ကုဟိံ၊ ကဟံ။ 'ကုဟိဉ္စနံ' ဟု အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း? 'စနံ' ဟူသည် အခြားသော နိပါတ်ဖြစ်၏၊ 'ကုဟိဉ္စိ' ဟူသော နေရာ၌ 'စိ'သဒ္ဒါ ကဲ့သို့တည်း။

---

၁၀၅. သဗ္ဗေကညယတေဟိ ကာလေ ဒါ. ဧတေဟိ သတ္တမျန္တေဟိ ကာလေ ဒါ ဟောတိ. သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗဒါ, ဧကဒါ, အညဒါ, ယဒါ, တဒါ. ကာလေတိ ကိံ? သဗ္ဗတ္ထ ဒေသေ.

၁၀၅. သတ္တမီဝိဘတ်အဆုံးရှိသော သဗ္ဗ၊ ဧက၊ အည၊ ယ၊ တ သဒ္ဒါတို့မှ ကာလအနက်၌ ဒါပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ - သဗ္ဗဒါ၊ ဧကဒါ၊ အညဒါ၊ ယဒါ၊ တဒါ။ 'ကာလေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သဗ္ဗတ္ထ ဒေသ၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၁၀၆. ကဒါ ကုဒါ သဒါ ဓုနေဒါနိ.

၁၀၆. ကဒါ၊ ကုဒါ၊ သဒါ၊ အဓုနာ၊ ဣဒါနိ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

ဧတေ သဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ. ကသ္မိံ ကာလေ ကဒါ, ကုဒါ, သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ သဒါ, ဣမသ္မိံ ကာလေ အဓုနာ, ဣဒါနိ.

ဤသဒ္ဒါတို့ကို ကောင်းစွာ ပြုအပ်ကုန်၏။ ကသ္မိံ ကာလေ - ကဒါ၊ ကုဒါ၊ သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ - သဒါ၊ ဣမသ္မိံ ကာလေ - အဓုနာ၊ ဣဒါနိ။

---

၁၀၇. အဇ္ဇ သဇ္ဇွပရဇ္ဇွေတရဟိ ကရဟာ.

၁၀၇. အဇ္ဇ၊ သဇ္ဇု၊ အပရဇ္ဇု၊ ဧတရဟိ၊ ကရဟာ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

ဧတေသဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ. ပကတိပ္ပစ္စယော အာဒေသော ကာလဝိသေသောတိ သဗ္ဗမေတံ နိပါတနာ လဗ္ဘတိ, ဣမဿ ဋော ဇ္ဇော ဇာဟနိ နိပစ္စတေ, အသ္မိံ အဟနိ အဇ္ဇ. သမာနဿ သဘာဝေါ ဇ္ဇု စာဟနိ, သမာနေ အဟနိ သဇ္ဇု. အပရသ္မာ ဇ္ဇု, အပရသ္မိံ အဟနိ အပရဇ္ဇု. ဣမဿေတော ကာလေ ရဟိ စ, ဣမသ္မိံ ကာလေ ဧတရဟိ. ကိံသဒ္ဒဿ ကော ရဟ စာနဇ္ဇတနေ, ကသ္မိံ ကာလေ ကရဟ.

ဤသဒ္ဒါတို့ကို ကောင်းစွာ ပြုအပ်ကုန်၏။ ပကတိ၊ ပစ္စည်း၊ အာဒေသ၊ ထူးခြားသော ကာလဟူသော ဤအားလုံးကို နိပါတနဖြင့် ရအပ်၏။ ဣမသဒ္ဒါ၏ အစိတ်အပိုင်းကို ဇ္ဇပြု၍ အဟနိသဒ္ဒါ၌ ကောင်းစွာ ပြုအပ်၏ - အသ္မိံ အဟနိ - အဇ္ဇ။ သမာနသဒ္ဒါကို သပြု၍ ဇ္ဇုပစ္စည်း ဖြစ်ကာ အဟနိသဒ္ဒါ၌ - သမာနေ အဟနိ - သဇ္ဇု။ အပရသဒ္ဒါမှ ဇ္ဇုပစ္စည်း ဖြစ်၍ - အပရသ္မိံ အဟနိ - အပရဇ္ဇု။ ဣမသဒ္ဒါကို ဧတပြု၍ ကာလ၌ ရဟိပစ္စည်း ဖြစ်၏ - ဣမသ္မိံ ကာလေ - ဧတရဟိ။ ကိံသဒ္ဒါ၏ ကိံကို ကပြု၍ အနဇ္ဇတန၌ ရဟပစ္စည်း ဖြစ်၏ - ကသ္မိံ ကာလေ - ကရဟ။

---

၁၀၈. သဗ္ဗာဒီဟိ ပယာရေ ထာ.

၁၀၈. သဗ္ဗ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ ပြားသောအပြား (အခြင်းအရာ) အနက်၌ သာပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သာမညဿ [Pg.169] ဘေဒကော ဝိသေသော ပကာရော, တတ္ထ ဝတ္တမာနေဟိ သဗ္ဗာဒီဟိ ထာ ဟောတိ. သဗ္ဗေန ပကာရေန သဗ္ဗထာ, ယထာ, တထာ.

ယေဘုယျသဘောကို ခွဲခြားတတ်သော အထူးသဘောသည် ပြားသောအပြား (အခြင်းအရာ) မည်၏၊ ထိုအနက်၌ ဖြစ်ကုန်သော သဗ္ဗအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ သာပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သဗ္ဗေန ပကာရေန - သဗ္ဗထာ၊ ယထာ၊ တထာ။

---

၁၀၉. ကထမိတ္ထံ.

၁၀၉. ကထံ၊ ဣတ္ထံ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

ဧတေ သဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ ပကာရေ. ကိမိမေဟိ ထံ ပစ္စယော, ကဣတ စ တေသံ ယထာက္ကမံ, ကထံ, ဣတ္ထံ.

ဤသဒ္ဒါတို့ကို အခြင်းအရာအနက်၌ ကောင်းစွာ ပြုအပ်ကုန်၏။ ကိံ၊ ဣမ သဒ္ဒါတို့မှ သံပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုသဒ္ဒါတို့၏ ကိံကို က၊ ဣမကို ဣ အစဉ်အတိုင်း ပြု၍ ကထံ၊ ဣတ္ထံ။

---

၁၁၀. ဓာ သင်္ချာဟိ.

၁၁၀. သင်္ချာဝါစကသဒ္ဒါတို့မှ အခြင်းအရာအနက်၌ ဓာပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သင်္ချာဝါစီဟိ ပကာရေ ဓာ ပရာ ဟောတိ. ဒွီဟိ ပကာရေဟိ, ဒွေ ဝါ ပကာရေ ကရောတိ ဒွိဓာ ကရောတိ, ဗဟုဓာ ကရောတိ, ဧကံ ရာသိံ ပဉ္စပ္ပကာရံ ကရောတိ ပဉ္စဓာ ကရောတိ, ပဉ္စပ္ပကာရမေကပ္ပကာရံ ကရောတိ ဧကဓာ ကရောတိ.

သင်္ချာဝါစကသဒ္ဒါတို့၏ နောက်မှ အခြင်းအရာအနက်၌ ဓာပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဒွီဟိ ပကာရေဟိ သို့မဟုတ် နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ကို ပြု၏ - ဒွိဓာ ကရောတိ၊ ဗဟုဓာ ကရောတိ၊ တစ်ခုသော အစုကို ငါးပါးသောအပြား ပြု၏ - ပဉ္စဓာ ကရောတိ၊ ငါးပါးသောအပြားကို တစ်ခုသောအပြား ပြု၏ - ဧကဓာ ကရောတိ။

---

၁၁၁. ဝေကာ ဇ္ဈံ.

၁၁၁. ဧကသဒ္ဒါမှ အခြင်းအရာအနက်၌ ဇ္ဈံပစ္စည်းသည် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

ဧကသ္မာ ပကရေ ဇ္ဈံ ဝါ ဟောတိ. ဧကဇ္ဈံ ကရောတိ, ဧကဓာ, ကရောတိ.

ဧကသဒ္ဒါမှ အခြင်းအရာအနက်၌ ဇ္ဈံပစ္စည်းသည် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ဧကဇ္ဈံ ကရောတိ၊ ဧကဓာ ကရောတိ။

---

၁၁၂. ဒွိတီဟေဓာ.

၁၁၂. ဒွိ၊ တိ သဒ္ဒါတို့မှ အခြင်းအရာအနက်၌ ဧဓာပစ္စည်းသည် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

ဒွိတီဟိ ပကာရေ ဧဓာ ဝါ ဟောတိ. ဒွေဓာ, တေဓာ, ဒွိဓာ, တိဓာ.

ဒွိ၊ တိ သဒ္ဒါတို့မှ အခြင်းအရာအနက်၌ ဧဓာပစ္စည်းသည် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ဒွေဓာ၊ တေဓာ၊ ဒွိဓာ၊ တိဓာ။

---

၁၁၃. တဗ္ဗတိ ဇာတိယော.

၁၁၃. ထိုအခြင်းအရာရှိသော သဒ္ဒါ၏ ယေဘုယျသဘောကို ဟောသော သဒ္ဒါမှ ဇာတိယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပကာရဝတိ တံသာမညဝါစကာ သဒ္ဒါ ဇာတိယော ဟောတိ, ပဋုဇာတိယော, မုဒုဇာတိယော.

အခြင်းအရာရှိသော ထိုသဒ္ဒါ၏ ယေဘုယျသဘောကို ဟောသော သဒ္ဒါမှ ဇာတိယပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပဋုဇာတိယော၊ မုဒုဇာတိယော။

---

၁၁၄. ဝါရသင်္ချာယ က္ခတ္တုံ.

၁၁၄. အကြိမ်အရေအတွက်နှင့် စပ်လျဉ်းသော သင်္ချာသဒ္ဒါမှ က္ခတ္တုံပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝါရသမ္ဗန္ဓိနိယာ [Pg.170] သင်္ချာယ က္ခတ္တုံ ဟောတိ. ဒွေ ဝါရေ ဘုဉ္ဇတိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဒိဝသဿ ဘုဉ္ဇတိ. ဝါရဂ္ဂဟဏံ ကိံ? ပဉ္စ ဘုဉ္ဇတိ. သင်္ချာယာတိ ကိံ? ပဟူတေ ဝါရေ ဘုဉ္ဇတိ.

အကြိမ်အရေအတွက်နှင့် စပ်လျဉ်းသော သင်္ချာသဒ္ဒါမှ က္ခတ္တုံပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဒွေ ဝါရေ ဘုဉ္ဇတိ - ဒွိက္ခတ္တုံ ဒိဝသဿ ဘုဉ္ဇတိ။ 'ဝါရ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပဉ္စ ဘုဉ္ဇတိ။ 'သင်္ချာယ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပဟူတေ ဝါရေ ဘုဉ္ဇတိ။

---

၁၁၅. ကတိမှာ.

၁၁၅. ကတိသဒ္ဒါမှ (က္ခတ္တုံပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ဝါရသမ္ဗန္ဓိနိယာ ကတိသင်္ချာယ က္ခတ္တုံ ဟောတိ, ကတိ ဝါရေ, ဘုဉ္ဇထိ, ကတိက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇတိ.

အကြိမ်နှင့် စပ်ယှဉ်သော ကတိသင်္ချာနောင်တွင် က္ခတ္တုံပစ္စည်း ဖြစ်၏။ 'kati vāre, bhuñjati' ဟူသော အနက်၌ 'katikkhattuṃ bhuñjati' (ဘယ်နှစ်ကြိမ် စားသနည်း) ဟု ဖြစ်၏။

---

၁၁၆. ဗဟုမှာ ဓာ စ ပစ္စာသတ္တိယံ.

၁၁၆. အနီးအပါးဖြစ်ခြင်း (အကြိမ်စိပ်ခြင်း) အနက်၌ ဗဟုသဒ္ဒါနောင်တွင် ဓာပစ္စည်းလည်းကောင်း (က္ခတ္တုံပစ္စည်းလည်းကောင်း) ဖြစ်၏။

---

ဝါရသမ္ဗန္ဓိနိယာ ဗဟုသင်္ချာယ ဓာ ဟောတိ က္ခတ္ထုံ စ, ဝါရာနဉ္စေ ပစ္စာသတ္တိ ဟောတိ, ဗဟုဓာ ဒိဝသဿ ဘုဉ္ဇတိ ဗဟုက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇတိ. ပစ္စာသတ္တိယန္တိ ကိံ? ဗဟုဝါရေ မာသဿ ဘုဉ္ဇတိ.

အကြိမ်နှင့် စပ်ယှဉ်သော ဗဟုသင်္ချာနောင်တွင် ဓာပစ္စည်းနှင့် က္ခတ္တုံပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အကယ်၍ အကြိမ်တို့၏ အနီးအပါးဖြစ်ခြင်း (အကြိမ်စိပ်ခြင်း) ရှိပါမူ (ဓာပစ္စည်း၊ က္ခတ္တုံပစ္စည်း ဖြစ်၏)။ 'bahudhā divasassa bhuñjati'၊ 'bahukkhattuṃ bhuñjati' (တစ်နေ့လျှင် အဖန်ဖန် စား၏)။ 'အနီးအပါးဖြစ်ခြင်း၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'bahuvāre māsassa bhuñjati' (တစ်လလျှင် အကြိမ်များစွာ စား၏)။

---

၁၁၇. သကိံ ဝါ.

၁၁၇. ဧကသဒ္ဒါ၏ အနက်၌ (ဧကသဒ္ဒါကို) သကိံ ဟု အချို့ ပြု၏။

---

ဧကံ ဝါရမိစ္စသ္မိံ အတ္ထေ သကိန္တိ ဝါ နိပစ္စတေ. ဧကဝါရံ ဘုဉ္ဇတိ သကိံ ဘုဉ္ဇတိ, ဝါတိ ကိံ? ဧကက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇတိ.

'ekaṃ vāraṃ' (တစ်ကြိမ်) ဟူသော ဤအနက်၌ 'sakiṃ' ဟု အချို့ သတ်မှတ်အပ်၏။ 'ekavāraṃ bhuñjati' သည် 'sakiṃ bhuñjati' (တစ်ကြိမ် စား၏) ဟု ဖြစ်၏။ 'ဝါ (အချို့)' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'ekakkhattuṃ bhuñjati' (တစ်ကြိမ် စား၏) ဟုလည်း ရှိနိုင်သောကြောင့်တည်း။

---

၁၁၈. သော ဝီစ္ဆပ္ပကာရေသု.

၁၁၈. အဖန်တလဲလဲဖြစ်ခြင်း (ဝီစ္ဆာ) နှင့် အပြား (ပကာရ) အနက်တို့၌ သောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝီစ္ဆာယံ ပကာရေ စ သော ဟောတိ ဗဟုလံ. ဝီစ္ဆာယံ-ခဏ္ဍသော, ဗိလသော. ပကာရေ-ပုထုသော, သဗ္ဗသော.

အဖန်တလဲလဲဖြစ်ခြင်း (ဝီစ္ဆာ) ၌လည်းကောင်း၊ အပြား (ပကာရ) ၌လည်းကောင်း သောပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ ဝီစ္ဆာအနက်၌ - 'khaṇḍaso' (တစ်ပိုင်းစီ တစ်ပိုင်းစီ)၊ 'bilaso' (တစ်တွင်းစီ တစ်တွင်းစီ)။ ပကာရအနက်၌ - 'puthuso' (အထူးထူး အပြားပြားအားဖြင့်)၊ 'sabbaso' (ခပ်သိမ်းသော အပြားအားဖြင့်)။

---

၁၁၉. အဘူတတဗ္ဘာဝေ ကရာသဘူယောဂေ ဝိကာရာ စီ.

၁၁၉. အဖြစ်ဖူးရာမှ ထိုသို့ ဖြစ်လာခြင်း (အဘူတတဗ္ဘာဝ) အနက်၌ ကရ၊ အသ၊ ဘူဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်လျှင် အပြောင်းအလဲ (ဝိကာရ) ပြသော သဒ္ဒါနောင်၌ စီပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အဝတ္ထာဝတော-ဝတ္ထန္တရေနာဘူတဿ တာယာဝတ္ထာယ ဘာဝေကရာသဘူဟိ သမ္ဗန္ဓေ သတိ ဝိကာရဝါစကာ စီ ဟောတိ, အဓဝလံ ဓဝလံ [Pg.171] ကရောတိ ဓဝလီ ကရောတိ, အဓဝလော ဓဝလော သိယာ ဓဝလီ သိယာ, အဓဝလော ဓဝလော ဘဝတိ ဓဝလီ ဘဝတိ. အဘူတ တဗ္ဘာဝေတိ ကိံ? ဃဋံ ကရောတိ, ဒဓိ အတ္ထိ, ဃဋော ဘဝတိ. ကရာသဘူယောဂေတိ ကိံ? အဓဝလောဓဝလော ဇာယတေ. ဝိကာရာတိ ကိံ? ပကတိယာ မာဟောတု, သုဝဏ္ဏံ ကုဏ္ဍလံ ကရောတိ.

တစ်ပါးသော အခြေအနေဖြင့် မဖြစ်ဖူးသော ဝတ္ထု၏ ထိုအခြေအနေသို့ ရောက်ခြင်း၌ ကရ၊ အသ၊ ဘူဓာတ်တို့နှင့် စပ်ယှဉ်မှု ရှိသော် ဝိကာရကို ဟောတတ်သော သဒ္ဒါနောင်၌ စီပစ္စည်း ဖြစ်၏။ 'adhavalaṃ dhavalaṃ karoti' ကို 'dhavalī karoti' (မဖြူသောအရာကို ဖြူအောင်ပြု၏)၊ 'adhavalo dhavalo siyā' ကို 'dhavalī siyā' (မဖြူသောအရာသည် ဖြူရာ၏)၊ 'adhavalo dhavalo bhavati' ကို 'dhavalī bhavati' (မဖြူသောအရာသည် ဖြူ၏) ဟု ဖြစ်၏။ 'အဘူတတဗ္ဘာဝ (မဖြစ်ဖူးရာမှ ဖြစ်ခြင်း) ၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'ghaṭaṃ karoti' (အိုးကို ပြု၏)၊ 'dadhi atthi' (ဒိန်ချဉ် ရှိ၏)၊ 'ghaṭo bhavati' (အိုး ဖြစ်၏)။ 'ကရ၊ အသ၊ ဘူဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်လျှင်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'adhavalo dhavalo jāyate' (မဖြူသောသူသည် ဖြူစင်စွာ မွေးဖွားလာ၏)။ 'အပြောင်းအလဲ (ဝိကာရ) ပြသော သဒ္ဒါနောင်၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပကတိအတိုင်း မဖြစ်စေရန်တည်း၊ 'suvaṇṇaṃ kuṇḍalaṃ karoti' (ရွှေကို နားတောင်း ပြု၏)။

---

၁၂၀. ဒိဿန္တညေပိ ပစ္စယာ.

၁၂၀. အခြားသော ပစ္စည်းတို့သည်လည်း ထင်ရှားကုန်၏။

---

ဝုတ္တတော-ညေပိ ပစ္စယာ ဒိဿန္တိ ဝုတ္တာဝုတ္တတ္ထေသု. ဝိဝိဓာ မာတရော ဝိမာတရော, တာသံ ပုတ္တာ ဝေမာတိကာ-ရိကဏ. ပထံ ဂစ္ဆတီတိ ပထာဝိနော-အာဝီ. ဣဿာ အဿ အတ္ထီတိ ဣဿုကီ-ဥကီ. ဓုရံ ဝဟတီတိ ဓောရယှော- ယှဏ.

ပြဆိုခဲ့ပြီးသော အနက်၊ မပြဆိုအပ်သေးသော အနက်တို့၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်မှတစ်ပါး အခြားသော ပစ္စည်းတို့သည်လည်း ထင်ရှားကုန်၏။ 'vividhā mātaro' သည် 'vimātaro'၊ 'tāsaṃ puttā' သည် 'vemātikā' (မိခင်ကွဲသော ညီအစ်ကိုများ - ရိကဏပစ္စည်း)။ 'pathaṃ gacchati' ဟူသော အနက်၌ 'pathāvino' (ခရီးသွားသောသူ - အာဝီပစ္စည်း)။ 'issā assa atthi' ဟူသော အနက်၌ 'issukī' (မနာလိုဝန်တိုတတ်သူ - ဥကီပစ္စည်း)။ 'dhuraṃ vahati' ဟူသော အနက်၌ 'dhorayho' (ဝန်ကိုဆောင်သောနွား - ယှဏပစ္စည်း)။

---

၁၂၁. အညသ္မိံ.

၁၂၁. အခြားသော အနက်၌လည်း (ပြဆိုအပ်ပြီးသော ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ဝုတ္တတော-ညသ္မိမ္ပိ အတ္ထေ ဝုတ္တပ္ပစ္စယာ ဒိဿန္တိ. မဂဓာနံ ဣဿရော မာဂဓော-ဓဏာ. ကာသီတိ သဟဿံ, တမဂ္ဃတီတိ ကာသိယော ဣယော.

ပြဆိုခဲ့ပြီးသော အနက်မှ တစ်ပါးသော အနက်၌လည်း ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရ၏။ 'magadhānaṃ issaro' (မဂဓတိုင်းသားတို့၏ အရှင်) ဟူသော အနက်၌ 'māgadho' (မဂဓမင်း - ဓဏပစ္စည်း)။ 'kāsī' ဆိုသည်မှာ တစ်ထောင်၊ 'taṃ agghati' (ထိုအဖိုးထိုက်တန်၏) ဟူသော အနက်၌ 'kāsiyo' (တစ်ထောင်တန်သော အဝတ် - ဣယပစ္စည်း)။

---

၁၂၂. သကတ္ထေ.

၁၂၂. မိမိအနက် (သကတ္ထ) ၌လည်း (ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏)။

---

သကတ္ထေပိ ပစ္စယာ ဒိဿန္တိ. ဟီနကော, ပေါတကော, ကိစ္စယံ.

မိမိအနက် (ပကတိအနက်) ၌လည်း ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရ၏။ 'hīnako'၊ 'potako'၊ 'kiccayaṃ'။

---

၁၂၃. လောပေါ.

၁၂၃. ပစ္စည်းတို့ကို ချေခြင်း (လောပ) သည်လည်း ဖြစ်၏။

---

ပစ္စယာနံ လောပေါပိ ဒိဿတိ. ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ, စက္ခုံ သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တရိယေန ဝါတိ ဘာဝပ္ပစ္စယလောပေါ.

ပစ္စည်းတို့ကို ချေခြင်းသည်လည်း ထင်ရှား၏။ 'Buddhe ratanaṃ paṇītaṃ'၊ 'cakkhuṃ suññaṃ attena vā attariyena vā' ဟူသော နေရာတို့၌ ဘာဝပစ္စည်းကို ချေအပ်၏။

---

၁၂၄. သရာနမာဒိဿာယုဝဏ္ဏဿာဧဩ ဏာနုဗန္ဓေ.

၁၂၄. ဏသတ်ပစ္စည်း (ဏအနုဗန္ဓ) ရှိသော် သရတို့၏ အစဖြစ်သော အ၊ ဣ၊ ဥ တို့ကို အစဉ်အတိုင်း အာ၊ အေ၊ အို ပြု၏။

---

သရာနမာဒိဘူတာ [Pg.172] ယေ အကာရိဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ, တေသံ အာဧဩ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံဏာနုဗန္ဓေ. ရာဃဝေါ, ဝေနတေယျော, မေနိကော, ဩဠုမ္ပိကော, ဒေါဘဂ္ဂံ. ဏာနုဗန္ဓေတိ ကိံ? ပုရာတနော.

ဏသတ်ပစ္စည်း ရှိသော် သရတို့၏ အစဖြစ်ကုန်သော အ၊ ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏတို့၏ အရာ၌ အစဉ်အတိုင်း အာ၊ အေ၊ အို တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ 'rāghavo'၊ 'venateyyo'၊ 'meniko'၊ 'oḷumpiko'၊ 'dobhaggaṃ'။ 'ဏသတ်ပစ္စည်းရှိသော်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'purātano'။

---

၁၂၅. သံယောဂေ ကွစိ.

၁၂၅. ဗျည်းဆင့် (သံယောဂ) ရှိလျှင် အချို့သော အရာ၌လည်း (ဝုဒ္ဓိပြု၏)။

---

သရာနမာဒိဘူတာ ယေ အယုဝဏ္ဏာ, တေသံ အာဧဩ ဟောန္တိ ကွစိဒေဝ သံယောဂဝိသယေ ဏာနုဗန္ဓေ. ဒေစ္စော, ကောဏ္ဍညော. ကွစီတိ ကိံ? ကတ္တိကေယျော.

ဏသတ်ပစ္စည်း ရှိသော် သံယောဂအရာ၌ အချို့သော နေရာ၌သာ သရတို့၏ အစဖြစ်ကုန်သော အ၊ ဣ၊ ဥ ဝဏ္ဏတို့အား အစဉ်အတိုင်း အာ၊ အေ၊ အို ပြု၏။ 'decco'၊ 'koṇḍañño'။ 'အချို့သောနေရာ၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'kattikeyyo'။

---

၁၂၆. မဇ္ဈေ.

၁၂၆. အလယ်၌ရှိသော သရကိုလည်း (ဝုဒ္ဓိပြု၏)။

---

မဇ္ဈေ ဝတ္တမာနာနမ္ပိ အယုဝဏ္ဏာနံ အာ ဧ ဩ ဟောန္တိ ကွစိ. အဍ္ဎတေယျော, ဝါသေဋ္ဌော.

ပုဒ်၏ အလယ်၌ တည်ရှိကုန်သော အ၊ ဣ၊ ဥ ဝဏ္ဏတို့အားလည်း အချို့သော နေရာ၌ အာ၊ အေ၊ အို တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ 'aḍḍhateyyo'၊ 'vāseṭṭho'။

---

၁၂၇. ကောသဇ္ဇာဇ္ဇဝ ပါရိသဇ္ဇ သောဟဇ္ဇ မဒ္ဒဝါရိဿာသဘာဇညထေယျ ဗာဟုသစ္စာ.

၁၂၇. ကောသဇ္ဇ၊ အဇ္ဇဝ၊ ပါရိသဇ္ဇ၊ သောဟဇ္ဇ၊ မဒ္ဒဝ၊ အာရိဿ၊ အာသဘ၊ အာဇည၊ ထေယျ၊ ဗာဟုသစ္စ ဟူသော ဤသဒ္ဒါတို့ကို အထူးသတ်မှတ်အပ် (နိပါတနပြုအပ်) ၏။

---

ဧတေသဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေဏာနုဗန္ဓေ. ကုသီ တဿ ဘာဝေါကောသဇ္ဇံ, ဥဇုနော ဘာဝေါ အဇ္ဇဝံ, ပရိသာသု သာဓု ပါရိသဇ္ဇော, သုဟဒယောဝ သုဟဇ္ဇော, တဿ ပန ဘာဝေါ သောဟဇ္ဇံ, မုဒုနော ဘာဝေါ မဒ္ဒဝံ, ဣသိနော ဣဒံ ဘာဝေါ ဝါ အာရိဿံ, ဥသဘဿ ဣဒံ ဘာဝေါ [Pg.173] ဝါ အာသဘံ, အာဇာနီယဿ ဘာဝေါ သော ဧဝ ဝါ အာဇညံ, ထေနဿ ဘာဝေါ ကမ္မံ ဝါ ထေယျံ, ဗဟုဿတဿ ဘာဝေါ ဗာဟုသစ္စံ, ဧတေသု ယမလက္ခဏိကံ, တံ နိပါတနာ.

ဏသတ်ပစ္စည်း ရှိသော် ဤသဒ္ဒါတို့ကို နိပါတနပြုအပ်၏။ 'kusī tassa bhāvo' သည် 'kosajjaṃ' (ပျင်းရိခြင်း)။ 'ujuno bhāvo' သည် 'ajjavaṃ' (ဖြောင့်မတ်ခြင်း)။ 'parisāsu sādhu' သည် 'pārisajjo' (ပရိသတ်၌ တင့်တယ်သောသူ)။ 'suhadayo' ကို 'suhajjo' ဟု ပြု၏၊ ထိုသူ၏ အဖြစ်သည် 'sohajjaṃ' (မိတ်ဆွေကောင်းအဖြစ်)။ 'muduno bhāvo' သည် 'maddavaṃ' (နူးညံ့ခြင်း)။ 'isino idaṃ bhāvo vā' သည် 'ārissaṃ' (ရသေ့၏ အလေ့အကျင့် သို့မဟုတ် အဖြစ်)။ 'usabhassa idaṃ bhāvo vā' သည် 'āsabhaṃ' (ဥသဘနွားကဲ့သို့ မြတ်သော အဖြစ်)။ 'ājānīyassa bhāvo' သို့မဟုတ် ထိုအဖြစ်သည်ပင် 'ājaññaṃ' (အာဇာနည်အဖြစ်)။ 'thenassa bhāvo kammaṃ vā' သည် 'theyyaṃ' (ခိုးသူ၏ အဖြစ် သို့မဟုတ် အမှု)။ 'bahussatassa bhāvo' သည် 'bāhusaccaṃ' (အကြားအမြင်များခြင်း)။ ဤသဒ္ဒါတို့၌ ယကာအက္ခရာကို ဆင့်ခြင်း စသော လက္ခဏာတို့သည် နိပါတနပြုခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၁၂၈. မနာဒီနံ သက.

၁၂၈. မနသ်အစရှိသော ပုဒ်တို့အား ဏသတ်ပစ္စည်းရှိသော် သက-အက္ခရာသည် ဖြစ်၏။

---

မနာဒီနံ သက ဟောတိ ဏာနုဗန္ဓေ. မနသိ ဘဝံ မာနသံ, ဒုမ္မနသော ဘာဝေါ ဒေါမနဿံ, သောမနဿံ.

ဏသတ်ပစ္စည်းရှိသော် မနသ်အစရှိသော ပုဒ်တို့အား သက-အက္ခရာသည် ဖြစ်၏။ 'manasi bhavaṃ' သည် 'mānasaṃ' (စိတ်၌ဖြစ်သော စိတ်)။ 'dummanaso bhāvo' သည် 'domanassaṃ' (မကောင်းသော စိတ်ရှိသူ၏ အဖြစ်)၊ 'somanassaṃ' (ကောင်းသော စိတ်ရှိသူ၏ အဖြစ်)။

---

၁၂၉. ဥဝဏ္ဏဿာဝင သရေ.

၁၂၉. သရနောင်၌ ဥဝဏ္ဏကို အဝေါင် (အဝ) ပြု၏။

---

သရာဒေါ ဏာနုဗန္ဓေ ဥဝဏ္ဏဿာဝင ဟောတိ. ရာဃဝေါ, ဇမ္ဗဝံ.

သရအစရှိသော ဏသတ်ပစ္စည်းရှိသော် ဥဝဏ္ဏကို အဝေါင်ပြု၏။ 'rāghavo'၊ 'jambavaṃ'။

---

၁၃၀. ယမှိ ဂေါဿ စ.

၁၃၀. ယကာရပစ္စည်း ရှိသော် ဂေါသဒ္ဒါအားလည်းကောင်း (အဝေါင်ပြု၏)။

---

ယကာရာဒေါ ပစ္စယေ ဂေါဿုဝဏ္ဏဿ စ အဝင ဟောတိ. ဂဗျံ, ဘာတဗျော.

ယကာရအစရှိသော ပစ္စည်းရှိသော် ဂေါသဒ္ဒါနှင့် ဥဝဏ္ဏအားလည်းကောင်း အဝေါင်ပြု၏။ 'gabyaṃ'၊ 'bhātabyo'။

---

၁၃၁. လောပေါ-ဝဏ္ဏိဝဏ္ဏာနံ.

၁၃၁. အဝဏ္ဏ၊ ဣဝဏ္ဏတို့ကို ချေ၏။

---

ယကာရာဒေါ ပစ္စယေ အဝဏ္ဏိဝဏ္ဏာနံ လောပေါ ဟောတိ. ဒါယဇ္ဇံ, ကာရုညံ, အာဓိပစ္စံ, ဒေပ္ပံ. ဗဟုလံဝိဓာနာ ကွစိ န ဟောတိ ကိစ္စယံ.

ယကာရအစရှိသော ပစ္စည်းရှိသော် အဝဏ္ဏနှင့် ဣဝဏ္ဏတို့ကို ချေ၏။ 'dāyajjaṃ'၊ 'kāruññaṃ'၊ 'ādhipaccaṃ'၊ 'deppaṃ'။ အများအားဖြင့် ပြုလုပ်သော စည်းကမ်းချက်ကြောင့် အချို့နေရာ၌ မချေအပ်၊ 'kiccayaṃ'။

---

၁၃၂. ရာနုဗန္ဓေ-န္တ သရာဒိဿ.

၁၃၂. ရသတ်ပစ္စည်း (ရအနုဗန္ဓ) ရှိသော် အဆုံးသရ အစရှိသော အစိတ်အပိုင်းကို ချေ၏။

---

အန္တော သရော အာဒိမှိ ယဿာဝယဝဿ, တဿ လောပေါ ဟောတိ ရာနုဗန္ဓေ. ကိတ္တကံ, ပေတ္တေယျံ.

ရသတ်ပစ္စည်း ရှိသော် အဆုံးသရကို အစပြုသော အစိတ်အပိုင်း၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ 'kittakaṃ'၊ 'petteyyaṃ'။

---

၁၃၃. ကိသမဟတမိမေ ကသ မဟာ.

၁၃၃. ကိသသဒ္ဒါ၊ မဟတ္တသဒ္ဒါတို့နောင်၌ ဣမပစ္စည်း ဖြစ်သော် ၎င်းတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ကသ၊ မဟာ ဟု ပြု၏။

---

ကိသဿ မဟတော ဣမေ ကသမဟာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, ကသိမာ, မဟိမာ.

ကိသသဒ္ဒါ၊ မဟတ္တသဒ္ဒါတို့နောင်၌ ဣမပစ္စည်း ဖြစ်သော် ကိသသဒ္ဒါကို 'ကသ'၊ မဟတ္တသဒ္ဒါကို 'မဟာ' ဟု အစဉ်အတိုင်း ပြု၏။ 'kasimā'၊ 'mahimā'။

---

၁၃၄. အာယုဿာယသ မန္တုမှိ.

၁၃၄. မန္တုပစ္စည်းနောင်၌ အာယုသဒ္ဒါကို အာယသ ပြု၏။

---

အာယုဿ [Pg.174] အာယသာဒေသော ဟောတိ မန္တုမှိ. အာယသ္မာ.

မန္တုပစ္စည်းနောင်၌ အာယုသဒ္ဒါအား အာယသအာဒေသ ဖြစ်၏။ 'āyasmā'။

---

၁၃၅. ဇော ဝုဒ္ဓဿိယိဋ္ဌေသု.

၁၃၅. iy, iṭṭha ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ရှိကုန်သော် vuddha-သဗ္ဒါ၏ နေရာ၌ jo-အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

ဝုဒ္ဓဿ ဇော ဟောတိ ဣယဣဋ္ဌေသု, ဇေယျော, ဇေဋ္ဌော.

iy, iṭṭha ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ရှိကုန်သော် vuddha-သဗ္ဒါ၏ (နေရာ၌) jo-အပြုသည် ဖြစ်၏၊ jeyyo၊ jeṭṭho ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၃၆. ဗာဠှန္တိကပသတ္ထာနံ သာဓ နေဒ သာ.

၁၃၆. iy, iṭṭha ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ရှိကုန်သော် bāḷhha, antika, pasattha သဗ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ sādha, neda, sā အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဣယဣဋ္ဌေသု ဗာဠှန္တိကပသတ္ထာနံ သာဓ နေဒ သာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. သာဓိယော, သာဓိဋ္ဌော, နေဒိယော, နေဒိဋ္ဌော, သေယျော, သေဋ္ဌော.

iy, iṭṭha ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ရှိကုန်သော် bāḷha, antika, pasattha သဗ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ sādha, neda, sā အပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ sādhiyo, sādhiṭṭho, nediyo, nediṭṭho, seyyo, seṭṭho ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၃၇. ကဏကနာပ္ပယုဝါနံ.

၁၃၇. iy, iṭṭha ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ရှိကုန်သော် appa, yuva သဗ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ kaṇa, kanā အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဣယဣဋ္ဌေသု အပ္ပယုဝါနံ ကဏ ကနာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ကဏိယော ကဏိဋ္ဌော, ကနိယော ကနိဋ္ဌော.

iy, iṭṭha ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ရှိကုန်သော် appa, yuva သဗ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ kaṇa, kanā အပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ kaṇiyo kaṇiṭṭho, kaniyo kaniṭṭho ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၃၈. လောပေါ ဝီ မန္တု ဝန္တူနံ.

၁၃၈. iy, iṭṭha ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ရှိကုန်သော် vī, mantu, vantu တို့၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

ဝီ မန္တု ဝန္တူနံ လောပေါ ဟောတိ ဣယဣဋ္ဌေသု. အတိသယေန မေဓာဝီ မေဓိယော, မေဓိဋ္ဌော, အတိသယေန သတိမာ သတိယော, သတိဋ္ဌော, အတိသယေန ဂုဏဝါ ဂုဏိယော, ဂုဏိဋ္ဌော.

iy, iṭṭha ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ရှိကုန်သော် vī, mantu, vantu တို့၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ အလွန်အမင်း ပညာရှိသောသူဟူသော အနက်၌ medhāvī သဗ္ဒါမှ medhiyo, medhiṭṭho ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အလွန်အမင်း သတိရှိသောသူဟူသော အနက်၌ satimā သဗ္ဒါမှ satiyo, satiṭṭho ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အလွန်အမင်း ဂုဏ်ရှိသောသူဟူသော အနက်၌ guṇavā သဗ္ဒါမှ guṇiyo, guṇiṭṭho ဟူ၍လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၉. ဍေ သတိဿ တိဿ.

၁၃၉. ḍe ပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိသော် sati-သဗ္ဒါ အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့၏ ti-အက္ခရာ၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

---

ဍေပရေ သတျန္တဿ တိကာရဿ လောပေါ ဟောတိ, ဝီသံ သတံ, တိံသံ သတံ.

ḍe ပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိသော် sati-သဗ္ဒါ အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့၏ အဆုံး ti-အက္ခရာ၏ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ vīsaṃ sataṃ၊ tiṃsaṃ sataṃ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၄၀. ဧတဿေဋ တ္တကေ.

၁၄၀. ttaka ပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိသော် eta-သဗ္ဒါ၏ နေရာ၌ eṭa-အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

တ္တကေ ပရေ ဧတဿ ဧဋ ဟောတိ. ဧတ္တကံ.

ttaka ပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိသော် eta-သဗ္ဒါ၏ နေရာ၌ eṭa-အပြုသည် ဖြစ်၏။ ettakaṃ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၄၁. ဏိကဿိယော ဝါ.

၁၄၁. ဝါ (သို့မဟုတ်) အချို့သောအခါ၌ ṇika-ပစ္စည်း၏ နေရာ၌ iyo-အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

ဏိကဿ [Pg.175] ဝါ ဣယော ဟောတိ, သကျပုတ္တိယော, သကျပုတ္တိကော.

ṇika-ပစ္စည်း၏ (နေရာ၌) iyo-အပြုသည် ဝါ (သို့မဟုတ်) အချို့သောအခါ၌ ဖြစ်၏။ sakyaputtiyo၊ sakyaputtiko ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၄၂. အဓာတုဿ ကာ-သျာဒိတော ဃေ-ဿိ.

၁၄၂. ဓာတ်မဟုတ်သော ပုဒ်၏ က-ကာရ၏ ရှေ့၌ရှိသော၊ သျာဒိမှ မဟုတ်သော (အ-ကာရအား) ဃေ-ပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိသော် ဣ-ကာရသည် ဖြစ်၏။

---

ဃေ ပရေ အဓာတုဿ ယော ကကာရော, တတော ပုဗ္ဗဿ အကာရဿ ဗဟုလံ ဣ ဟောတိ သစေ ဃော န သျာဒိတော ပရော ဟောတိ. ဗာလိကာ, ကာရိကာ, အဓာတုဿာတိ ကိံ? သကာ, ကေတိ ကိံ? နန္ဒနာ, အသျာဒိတောတိ ကိံ? ဗဟုပရိဗ္ဗာဇကာ မထုရာ, ဗဟုစမ္မိကာတိ ကကာရေန သျာဒိနော ဗျဝဟိတတ္တာ သိဒ္ဓံ, ဃေတိ ကိံ? ဗာလကော, အဿာတိ ကိံ? ဗဟုကတ္တုကာ သာလာ.

ghe-ပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိသော် ဓာတ်မဟုတ်သော ပုဒ်၏ အကြင် က-ကာရသည် ရှိ၏၊ ထို က-ကာရ၏ ရှေ့၌ရှိသော အ-ကာရအား အများအားဖြင့် ဣ-ကာရသည် ဖြစ်၏၊ အကယ်၍ ဃ-ပစ္စည်းသည် သျာဒိပစ္စည်း၏ နောက်၌ မဖြစ်ပါမူ။ bālikā၊ kārikā။ adhātussa ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? sakā။ ka ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? nandanā။ asyādito ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? bahuparibbājakā mathurā။ bahucammikā ဟူသော နေရာ၌ က-ကာရဖြင့် သျာဒိပစ္စည်းသည် ခြားအပ်သောကြောင့် ပြီး၏။ ghe ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? bālako။ assa ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? bahukattukā sālā။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ဝုတ္တိယံ

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း ဝုတ္တိ၌ (လာရှိသတည်း)။

---

ဏာဒိကဏ္ဍော စတုတ္ထော.

စတုတ္ထမြောက် ဏာဒိကဏ်း ပြီး၏။

---

၅. ပဉ္စမော ကဏ္ဍော (ခါဒိ)

၅. ပဉ္စမမြောက်ကဏ်း (ခါဒိကဏ်း)။

---

၁. တိဇ မာနေဟိ ခ သာ ခမာ ဝီမံသာသု.

၁. သည်းခံခြင်း၊ စုံစမ်းခြင်းတို့၌ tija, māna ဓာတ်တို့မှ အစဉ်အတိုင်း kha, sa ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ခန္တိယံ တိဇာ ဝီမံသာယံ မာနာ စ ခသပ္ပစ္စယာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, တိတိက္ခာ, ဝီမံသာ, တိတိက္ခတိ, ဝီမံသတိ. ခမာဝီမံသာ, သူတိ ကိံ? တေဇနံ, တေဇော, တေဇယတိ, မာနနံ, မာနောမာနေတိ.

သည်းခံခြင်း (khanti) အနက်၌ tija ဓာတ်မှလည်းကောင်း၊ စုံစမ်းခြင်း (vīmaṃsā) အနက်၌ māna ဓာတ်မှလည်းကောင်း အသီးသီး အစဉ်အတိုင်း kha, sa ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ titikkhā, vīmaṃsā, titikkhati, vīmaṃsati ဟူ၍ ဖြစ်၏။ khamā vīmaṃsā sū ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? tejanaṃ, tejo, tejayati, mānanaṃ, māno, māneti ဟူသော သာဓကတို့ကြောင့်တည်း။

---

၂. ကိတာ တိကိစ္ဆာသံသယေသု ဆော.

၂. ဆေးကုခြင်း၊ ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်းတို့၌ kita ဓာတ်မှ cha ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

---

တိကိစ္ဆာယံ သံသယေ စ ဝတ္တမာနာ ကိတာ ဆော ဟောတိ. တိကိစ္ဆာ, ဝိစိကိစ္ဆာ, တိကိစ္ဆတိ, ဝိစိကိစ္ဆတိ. အညတြ နိကေတော, သံကေတော, ကေတနံ, ကေတော, ကေတယတိ.

ဆေးကုခြင်းနှင့် ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်းတို့၌ ဖြစ်သော kita ဓာတ်မှ cha ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ tikicchā, vicikicchā, tikicchati, vicikicchati ဟူ၍ ဖြစ်၏။ အခြားသော အနက်တို့၌မူ niketo, saṃketo, ketanaṃ, keto, ketayati ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၃. နိန္ဒာယံ ဂုပ ဗဓာ ဗဿ ဘော စ.

၃. ကဲ့ရဲ့ခြင်းအနက်၌ gupa, badha ဓာတ်တို့နောင်၌ cha ပစ္စည်း ဖြစ်၍ ba-အက္ခရာကို bha-အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။

---

နိန္ဒာယံ [Pg.176] ဝတ္တမာနေဟိ ဂုပ ဗဓေဟိ ဆော ဟောတိ ဗဿ ဘော စ. ဇိဂုစ္ဆာ, ဗီဘစ္ဆာ, ဇိဂုစ္ဆတိ, ဗီဘစ္ဆတိ, အညတြ ဂေါပနံ, ဂေါပေါ, ဂေါပေတိ, ဗဓကော.

ကဲ့ရဲ့ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်ကုန်သော gupa, badha ဓာတ်တို့မှ cha ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ba-အက္ခရာ၏ နေရာ၌ bha-အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။ jigucchā, bībhacchā, jigucchati, bībhacchati ဟူ၍ ဖြစ်၏။ အခြားသော အနက်တို့၌မူ gopanaṃ, gopo, gopeti, badhako ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၄. တုံသ္မာ လောပေါ စိစ္ဆာယံ တေ.

၄. tum-ပစ္စည်း၏ နောက်မှ အလိုရှိခြင်းအနက်၌ ထို (kha, sa, cha) ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ tum-ပစ္စည်း၏ ချေခြင်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

---

တုမန္တတော ဣစ္ဆာယမတ္ထေ တေ ခသဆာ ဟောန္တိ ဗဟုလံ, လောပေါ စ တုံပစ္စယဿ ဟောတိ သုတတ္တာ, ဗုဘုက္ခာ, ဇိဂီသာံ, ဇိဃစ္ဆာ, ဗုဘုက္ခတိ, ဇိဂီသတိ ဇိဃစ္ဆတိ. ဣဓ ကသ္မာ န ဟောတိ ‘ဘောတ္တုမိစ္ဆတီ’တိ? ပဒန္တရေနာဘိဓာနာ. တုံသ္မာတိ ကိံ? ဘောဇနမိစ္ဆတိ. ဣစ္ဆာယန္တိ ကိံ? ဘုဉ္ဇိတုံ ဂစ္ဆတိ. ကထံ ‘ကူလံ ဝိပတိ သတီ’တိ? ယထာ ကူလံ ပတိတု မိစ္ဆတီတိ ဝါကျံ ဟောတိ, ဧဝံ ဝုတ္တိပိ ဟောဿတိ. ဝါကျမေဝ စရဟိ ကထံ ဟောတိ? လောကဿ တထာ ဝစနိစ္ဆာယ.

tum-အဆုံးရှိသော ပုဒ်မှ အလိုရှိခြင်းအနက်၌ ထို kha, sa, cha ပစ္စည်းတို့သည် အများအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ သုတ်၌ ပါရှိသောကြောင့် tum-ပစ္စည်း၏ ချေခြင်းသည်လည်း ဖြစ်၏။ bubhukkhā, jigīsā, jighacchā, bubhukkhati, jigīsati, jighacchati ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ဤအရပ်၌ 'bhottumicchati' ဟု အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်သနည်း? အခြားသော ပုဒ်ဖြင့် ဖော်ပြခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ tuṃsmā ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? bhojanamicchati။ icchāyaṃ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? bhuñjituṃ gacchati။ 'kūlaṃ vipati satī' ဟု အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း? ကမ်းနဖူးသည် ပြိုကျလိုသကဲ့သို့ဟူသော ဝါကျသည် ဖြစ်သကဲ့သို့ ဤဝုတ္တိ၌လည်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ဝါကျသည်သာ အဘယ်ကြောင့် ဖြစ်သနည်း? လောကသားတို့၏ ထိုကဲ့သို့ ပြောဆိုလိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၅. ဤယော ကမ္မာ.

၅. အလိုရှိအပ်သော ကံပုဒ်မှ အလိုရှိခြင်းအနက်၌ īyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဣစ္ဆာကမ္မတော ဣစ္ဆာယမတ္ထေ ဤယပ္ပစ္စယော ဟောတိ. ပုတ္တမိစ္ဆတိ ပုတ္ထီယတိ. ကမ္မာတိ ကိံ? အသိနေစ္ဆတိ. ဣဓ ကသ္မာ န ဟောတိ ‘ရညောပုတ္တမိစ္ဆတီ’တိ? သာပေက္ခတ္တာ, န ဟိ အညမပေက္ခမာနော အညေန သဟေကတ္ထိဘာဝမနုဘဝိတုံ သက္ကောတိ. ဣဓာပိ စရဟိ န သိယာ ‘အတ္တနော ပုတ္တ မိစ္ဆတီ’တိ? နေဝေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗံ, န ဟိ ဘဝတိ ‘အတ္တနော ပုတ္တီယတီ’တိ, ကထံ စရဟိ ပုတ္တဿ အတ္တနိယတာ-ဝဂမျတေ[Pg.177]? အညဿာသုတတ္တာ ဣစ္ဆာယ စ တဗ္ဗိသယတ္တာ.

အလိုရှိအပ်သော ကံပုဒ်မှ အလိုရှိခြင်းအနက်၌ īya-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ puttamicchati -> putthīyati။ kammā ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? asinecchati။ ဤအရပ်၌ 'rañño puttaṃ icchati' ဟု အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်သနည်း? စောင့်မျှော်ခြင်း (အခြားပုဒ်ကို ငဲ့ကွက်ခြင်း) ရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အခြားပုဒ်ကို ငဲ့ကွက်သော ပုဒ်သည် အခြားပုဒ်နှင့်အတူ တစ်ခုတည်းသော အနက်ရှိသည်၏ အဖြစ်သို့ မရောက်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် 'attano puttaṃ icchati' ဟူသော နေရာ၌လည်း မဖြစ်ရာသည် မဟုတ်လော? ဤ၌လည်း အကယ်စင်စစ် မဖြစ်သင့်ပေ၊ 'attano puttīyati' ဟု မဖြစ်နိုင်သောကြောင့်တည်း။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သား၏ မိမိနှင့် သက်ဆိုင်သည်ဖြစ်ခြင်းကို အဘယ်သို့ သိနိုင်အံ့နည်း? အခြားသော သားကို မကြားရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလိုရှိခြင်းသည် ထိုသားကိုသာ အာရုံပြုခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သိနိုင်၏။

---

၆. ဥပမာနာစာရေ.

၆. နှိုင်းယှဉ်အပ်သော ကံပုဒ်မှ ကျင့်ခြင်းအနက်၌ īyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကမ္မတော ဥပမာနာ အာစာရတ္ထေ ဤယော ဟောတိ. ပုတ္တမိ-ဝါ-စရတိ ပုတ္တီယတိ မာဏဝကံ, ဥပမာနာတိ ကိံ? ပုတ္တမာစရတိ.

နှိုင်းယှဉ်အပ်သော ကံပုဒ်မှ ကျင့်ခြင်းအနက်၌ īyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ puttami-vā-carati -> puttīyati māṇavakaṃ။ upamānā ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? puttamācarati။

---

၇. အာဓာရာ.

၇. အာဓာရ (တည်ရာ) ဖြစ်သော နှိုင်းယှဉ်အပ်သော ပုဒ်မှ ကျင့်ခြင်းအနက်၌ īyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အာဓာရတူ-ပမာနာ အာစာရတ္ထေ ဤယော ယောတိ. ကုဋိယမိဝါ-စရတိ ကုဋီယတီ ပါသာဒေ, ပါသာဒီယတိ ကုဋိယံ ဘိက္ခု.

အာဓာရဖြစ်သော နှိုင်းယှဉ်အပ်သော ပုဒ်မှ ကျင့်ခြင်းအနက်၌ īyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ kuṭiyamivā-carati -> kuṭīyatī pāsāde၊ pāsādīyati kuṭiyaṃ bhikkhu။

---

၈. ကတ္တုတာယော.

၈. နှိုင်းယှဉ်အပ်သော ကတ္တားပုဒ်မှ ကျင့်ခြင်းအနက်၌ āyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကတ္တုတူ-ပမာနာ အာစာရတ္ထေ အာယော ဟောတိ. ပဗ္ဗတော ဣဝါစရတိ ပဗ္ဗတာယတိ.

နှိုင်းယှဉ်အပ်သော ကတ္တားပုဒ်မှ ကျင့်ခြင်းအနက်၌ āyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ pabbato ivācarati -> pabbatāyati။

---

၉. ယ္စတ္ထေ.

၉. မဖြစ်ဖူးသည် ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ကတ္တားပုဒ်မှ (āyo ပစ္စည်း) ဖြစ်၏။

---

ကတ္တုတော အဘူတတဗ္ဘာဝေ အာယော ဟောတိ ဗဟုလံ. ဘုသာယတိ, ပဋပဋာယတိ, လောဟိတာယတိ, ကတ္တုတောတွေဝ? (အဘုသံ) ဘုသံ ကရောတီဟိ, ဣဟ ကသ္မာ န ဟောတိ ‘ဘုသီ ဘဝတီ’တိ? ဝုတ္တတ္ထတာယ.

ကတ္တားပုဒ်မှ မဖြစ်ဖူးသည် ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ အများအားဖြင့် āyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ bhusāyati, paṭapaṭāyati, lohitāyati။ 'kattuto' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (abhusaṃ) bhusaṃ karoti ဟူသော သာဓကတို့ကြောင့်တည်း။ ဤအရပ်၌ 'bhusī bhavati' ဟု အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်သနည်း? အနက်ကို ဆိုပြီးဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

---

၁၀. သဒ္ဒါဒီနိ ကရောတိ.

၁၀. သဒ္ဒအစရှိသော ဒုတိယန္တပုဒ်တို့မှ ပြုလုပ်ခြင်းအနက်၌ āyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သဒ္ဒါဒီဟိ ဒုတိယန္တေဟိ ကရောတီတိ အသ္မိံ အတ္ထေ အာယော ဟောတိ. သဒ္ဒါယတိ, ဝေရာယတိ, ကလဟာယတိ, ဓူပါယတိ.

သဒ္ဒအစရှိသော ဒုတိယန္တပုဒ်တို့မှ ပြုလုပ်၏ဟူသော ဤအနက်၌ āyo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ saddāyati, verāyati, kalahāyati, dhūpāyati ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၁. နုမောတွ-ဿော.

၁၁. num-အာဂမ်သည်လည်းကောင်း၊ အ-ကာရသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

နမောဣစ္စသ္မာ [Pg.178] ကရောတီတိ အသ္မိံ အတ္ထေ အဿော ဟောတိ. နမဿတိ တထာဂ္တံ.

"နမော" ဟူသော သဒ္ဒါမှ "ပြု၏" ဟူသော အနက်၌ "အဿ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) "နမဿတိ တထာဂတံ" (မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုး၏)။

---

၁၂. ဓာတွတ္ထေ နာမသ္မိ.

၁၂. နာမ်ပုဒ်၌ ဓာတ်၏ အနက် ရှိလတ်သော်။

---

နာမသ္မာ ဓာတွတ္ထေ ဗဟုလမိဟောတိ. ဟတ္ထိနာ အတိက္ကမတိ အတိဟတ္ထယတိ, ဝီဏာယ ဥပဂါယတိ ဥပဝီဏယတိ, ဒဠှံ ကရောတိ ဝိနယံ ဒဠှယတိ, ဝိသုဒ္ဓါ ဟောတိ ရတ္တိ ဝိသုဒ္ဓယတိ, ကုသလံ ပုစ္ဆတိ ကုသလယတိ.

ဤကျမ်း၌ ဓာတ်၏အနက်၌ နာမ်သဒ္ဒါမှ ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) ဆင်ဖြင့် လွန်သွား၏ - "အတိဟတ္ထယတိ"၊ စောင်းဖြင့် သီဆို၏ - "ဥပဝီဏယတိ"၊ မြဲမြံအောင် ပြု၏ (ဝိနည်းကို မြဲမြံစေ၏) - "ဝိနယံ ဒဠှယတိ"၊ ညဉ့်သည် စင်ကြယ်၏ - "ဝိသုဒ္ဓယတိ"၊ သာယာသောစကားကို မေး၏ - "ကုသလယတိ"။

---

၁၃. သစ္စာဒီဟာပိ.

၁၃. သစ္စာစသော ပုဒ်တို့မှလည်း "အာပိ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သစ္စာဒီဟိ ဓာတွတ္ထေ အာပိ ဟောတိ. သစ္စာပေတိ, အတ္ထာပေတိ, ဝေဒါပေတိ, သုက္ခာပေတိ, သုခါပေတိ, ဒုက္ခာပေတိ.

သစ္စာစသော နာမ်ပုဒ်တို့မှ ဓာတ်၏အနက်၌ "အာပိ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Saccāpeti (မှန်ကန်စေ၏)၊ atthāpeti (အနက်ကို ပြုစေ၏)၊ vedāpeti (သိစေ၏)၊ sukkhāpeti (ခြောက်သွေ့စေ၏)၊ sukhāpeti (ချမ်းသာစေ၏)၊ dukkhāpeti (ဆင်းရဲစေ၏)။

---

၁၄. ကြိယတ္ထာ.

၁၄. ကိရိယာ အနက်ရှိသော ဓာတ်တို့သည်။

---

အယမဓိကာရော အာသတ္ထပရိသမတ္တိယာ. ကြိယာ အတ္ထော ယဿ သော ကြိယတ္ထော ဓာတု.

ဤသည်ကား ကျမ်းပြီးဆုံးသည်အထိ တည်သော အာဏာ (အဓိကာရ) ဖြစ်၏။ ကိရိယာသည် အနက်ရှိသော ဓာတ်သည် "ကိရိယတ္ထ" (ကိရိယာအနက်ရှိသောဓာတ်) မည်၏။

---

၁၅. စုရာဒိတော ဏိ.

၁၅. စုရာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့မှ "ဏိ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

စုရာဒီဟိ ကြိယတ္ထေဟိ သကတ္ထေ ဏိ ပရော ဟောတိ ဗဟုလံ. ဏကာရော ဝုဒ္ဓျတ္ထော, ဧဝမညတြာပိ, စောရယတိ, လာဠယတိ, ကထံ ‘ရဇ္ဇံ ကာရေတီ’တိ? ယောဂဝိဘာဂတော.

ကိရိယာအနက်ရှိသော စုရာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့မှ မိမိအနက် (သကတ္ထ) ၌ "ဏိ" ပစ္စည်းသည် နောက်၌ အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ "ဏ" အက္ခရာသည် ဝုဒ္ဓိပြုခြင်းအကျိုး ရှိ၏။ ဤသို့ အခြားနေရာ၌လည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) corayati (ခိုး၏)၊ lāḷayati (ချော့မြူ၏)။ "ရဇ္ဇံ ကာရေတိ" (မင်းအဖြစ်ကို ပြု၏) ဟု အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း? သုတ်ကို ခွဲခြားခြင်း (ယောဂဝိဘာဂ) အားဖြင့် ပြီး၏။

---

၁၆. ပယောဇကဗျာပါရေ ဏာပိ စ.

၁၆. စေခိုင်းသူ (ပယောဇက) ၏ လုပ်ဆောင်မှု (ဗျာပါရ) ၌ "ဏာပိ" ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

ကတ္တာရံ ယော ပယောဇယတိ, တဿ ဗျာပါရေ ကြိယတ္ထာ ဏိဏာပီ ဟောန္တိ ဗဟုလံ, ကာရေတိ, ကာရာပေတိ. နနု စ ကတ္တာပိ ကရဏာဒီနံ [Pg.179] ပယောဇကောတိ တံဗျာပါရေပိ ဏိဏာပီ ပါပုဏန္တိ? ပယောဇကဂ္ဂဟဏသာမတ္ထိယာ န ဘဝိဿန္တိ စုရာဒီဟိ ဝိသုံ ဝစနသာမတ္ထိယာ စ. အတော ဘိယျော ဏာပိယေဝ, ဏိယေဝုဝဏ္ဏတော, ဒွယမေဝညေဟိ.

ကတ္တားကို စေခိုင်းတတ်သောသူ (ပယောဇက) ၏ လုပ်ဆောင်မှု (ဗျာပါရ) ၌ ကိရိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့မှ "ဏိ" နှင့် "ဏာပိ" ပစ္စည်းတို့သည် အများအားဖြင့် ဖြစ်ကြကုန်၏။ (ဥပမာ) kāreti (ပြုစေ၏)၊ kārāpeti (ပြုစေ၏)။ ကတ္တားသည်လည်း ကရိုဏ်း စသည်တို့ကို စေခိုင်းတတ်သူ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏လုပ်ဆောင်မှု၌လည်း "ဏိ" "ဏာပိ" ပစ္စည်းတို့ ကျရောက်ထိုက်သည် မဟုတ်ပါလော? "ပယောဇက" ဟု အထူးယူခြင်း စွမ်းအားကြောင့်၎င်း၊ စုရာဒိဂိုဏ်းမှ သီးခြားစီ ဟောကြားခြင်း စွမ်းအားကြောင့်၎င်း မဖြစ်နိုင်ကုန်။ ထို့ကြောင့် ဤထက်လွန်၍ "ဏာပိ" ပစ္စည်းသာ ဖြစ်၏၊ "ဝဏ္ဏ" ဓာတ်မှ "ဏိ" ပစ္စည်းသာ ဖြစ်၏၊ အခြားသော ဓာတ်တို့မှ ပစ္စည်းနှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်၏။

---

၁၇. ကျော ဘာဝကမ္မေသွ-ပရောက္ခေသု မာန န္တ တျာဒီသု. ဘာဝကမ္မဝိဟိတေသု ပရောက္ခာဝဇ္ဇိတေသု မာနန္တတျာဒီသု ပရေသု ကျော ဟောတိ ကြိယတ္ထာ. န္တဂ္ဂဟဏမုတ္တရတ္ထံ, ကကာရော အဝုဒ္ဓျတ္ထော ဧဝမုတ္တရတြာပိ. ဌီယမာနံ, ဌီယတေ, သူယမာနံ, သူယတေ, အပရောက္ခေသု မာနန္တတျာဒီသူတိ ကိံ? ဗဘူဝ ဒေဝဒတ္တေန, ဗိဘိဒ ကုသုလော. ဘိဇ္ဇတေ ကုသုလော သယမေဝါတိ ‘ဘိဇ္ဇတေ’တိ သဝနာ ကမ္မတာ-ဝဂမျတေ, ‘သယမေဝါ’တိ သဝနတော ကတ္တုတာ, ကတ္တုတာဝစနိစ္ဆာယန္တု ‘ဘိန္ဒတိ ကုသုလော အတ္တာန’န္တိ ဘဝတိ, ဧဝမညမ္ပိ ယထာဂမမနုဂန္တဗ္ဗံ. ‘အပရောက္ခေသု မာနန္တတျာဒီသူ’တိ အယမဓိကာရော အာ ‘တနာဒိတွော’တိ ၅.၂၆. အပိစ ဧတေ ကျာဒယော တျာဒီသု ပရဘူတေသု ကတ္တုကမ္မဘာဝ ဝိဟိတေသု ကျလာဒီနံ ဝိဓာနတော တေသွေဝ ဝိညာယန္တီတိ အကမ္မကေဟိ ဓာတူဟိ ကတ္တုဘာဝေသု, သကမ္မကေဟိ ကတ္တုကမ္မေသု, ကမ္မာဝစနိစ္ဆာယံ ဘာဝေ စ ဘဝန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယဿ ပန ဓာတုဿ ကိရိယာ ကမ္မမပေက္ခတေ, သော သကမ္မကော, ယဿ တု ကိရိယာ ကတ္တုမတ္တမပေက္ခတေ, သွာကမ္မကောတိ ဉာတဗ္ဗံ.

၁၇. ဘာဝ၊ ကမ္မတို့၌ သတ်မှတ်အပ်သော၊ ပရောက္ခာမှ တစ်ပါးသော၊ မာန၊ အန္တ၊ တိ စသော ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိလတ်သော် "ကျော" (kyo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဘာဝအနက် ကမ္မအနက်တို့၌ သတ်မှတ်အပ်ကုန်သော၊ ပရောက္ခာဝိဘတ်မှ တစ်ပါးကုန်သော၊ မာန၊ အန္တ၊ တိ စသော ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ ရှိလတ်သော် ကိရိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်မှ "ကျော" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ "အန္တ" (nta) ဟု ယူခြင်းသည် နောင်သုတ်အကျိုးငှာ ဖြစ်၏။ "က" အက္ခရာသည် ဝုဒ္ဓိမပြုရန် အကျိုးရှိ၏၊ ဤသို့ နောင်၌လည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) တည်အပ်သော (ṭhīyamānaṃ)၊ တည်အပ်၏ (ṭhīyate)၊ ကြားအပ်သော (sūyamānaṃ)၊ ကြားအပ်၏ (sūyate)။ "ပရောက္ခာမှ တစ်ပါးသော မာန၊ အန္တ၊ တိ စသည်တို့၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒေဝဒတ်သည် ဖြစ်ဖူးပြီ (Babhūva devadattena)၊ စပါးကျီသည် ကွဲဖူးပြီ (bibhida kusulo) ဟူသော နေရာတို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။ "စပါးကျီသည် အလိုအလျောက် ကွဲ၏ (Bhijjate kusulo sayamevā)" ဟူသော နေရာ၌ "bhijjate" ဟု ကြားရခြင်းကြောင့် ကမ္မအဖြစ်ကို သိရ၏။ "အလိုအလျောက် (sayameva)" ဟု ကြားရခြင်းကြောင့် ကတ္တားအဖြစ်ကို သိရ၏။ ကတ္တားအဖြစ်ကို ပြောလိုသောအခါ၌မူ "စပါးကျီသည် မိမိကိုယ်တိုင် ခွဲ၏ (bhindati kusulo attānaṃ)" ဟု ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူ အခြားသော သဒ္ဒါကိုလည်း ကျမ်းဂန်လာအတိုင်း လိုက်နာအပ်၏။ "‘Aparokkhesu mānantatyādīsū’" ဟူသော ဤအဓိကာရသုတ်သည် "tanāditvo" (၅.၂၆) သုတ်တိုင်အောင် တည်၏။ တစ်ဖန် ဤ "ကျော" စသော ပစ္စည်းတို့သည် တိ စသော ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိလတ်သော်၊ ကတ္တား၊ ကမ္မ၊ ဘာဝ တို့၌ ကတ္တားပစ္စည်း စသည်တို့ကို သတ်မှတ်ခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့၌သာ သိအပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ကမ္မကင်းသော (အကမ္မက) ဓာတ်တို့မှ ကတ္တားနှင့် ဘာဝအနက်တို့၌၎င်း၊ ကမ္မရှိသော (သကမ္မက) ဓာတ်တို့မှ ကတ္တားနှင့် ကမ္မအနက်တို့၌၎င်း၊ ကမ္မကို မဟောလိုသောအခါ၌ ဘာဝအနက်၌၎င်း ဖြစ်ကုန်၏ဟု သိအပ်ကုန်၏။ အကြင်ဓာတ်၏ ကိရိယာသည် ကံ (ကမ္မ) ကို ငဲ့၏၊ ထိုဓာတ်သည် "သကမ္မက" ဓာတ် မည်၏။ အကြင်ဓာတ်၏ ကိရိယာသည် ကတ္တားမျှကိုသာ ငဲ့၏၊ ထိုဓာတ်သည် "အကမ္မက" ဓာတ် မည်၏ဟု သိအပ်၏။

---

၁၈. ကတ္တရိ လော.

၁၈. ကတ္တားအနက်၌ "လ" (lo) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထတော အပရောက္ခေသု ကတ္တုဝိဟိတမာန န္တတျာဒီသု လော ဟောတိ. လကာရော, ‘‘ဉိလဿေ’’တိ ၅-၁၆၃ ဝိသေသနတ္ထော. ပစမာနော, ပစန္တော, ပစတိ.

ကိရိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်မှ ပရောက္ခာမှတစ်ပါးသော၊ ကတ္တားအနက်၌ သတ်မှတ်အပ်သော မာန၊ အန္တ၊ တိ စသော ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ ရှိလတ်သော် "လ

---

၁၉. မံ စ ရုဓာဒီနံ.

၁၉. ရုဓာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏နောက်၌ မံ ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

---

ရုဓာဒိတော [Pg.180] ကတ္တုဝိဟိတမာနန္တ တျာဒီသု လော ဟောတိ မံ စ အန္တသရာ ပရော. မကာရော-နုဗန္ဓော, အကာရော ဥစ္စာရဏတ္ထော. ရုန္ဓမာနော, ရုန္ဓန္တော, ရုန္ဓတိ.

ရုဓာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်၏ နောက်၌ ကတ္တားဟော၌ ပညတ်အပ်ကုန်သော မာန၊ အန္တ၊ တိ စသည်တို့ ရှိလတ်သော် လပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ မံ ပစ္စည်းသည်လည်း အဆုံးသရ၏နောက်၌ ဖြစ်၏။ မကာရသည် အနုဗန္ဓ (အမှတ်အသား) ဖြစ်၏၊ အကာရသည် အသံထွက်ရွတ်ဆိုရန် အကျိုးရှိ၏။ (သာဓက) ရုန္ဓမာနော၊ ရုန္ဓန္တော၊ ရုန္ဓတိ။

---

၂၀. ဏိဏာပျာပီဟိ ဝါ.

၂၀. ဏိ၊ ဏာပေ၊ အာပေ ပစ္စည်းတို့၏နောက်၌ အချို့ လပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဏိဏာပျာပီဟိ ကတ္တုဝိဟိတမာနန္တ တျာဒီသု လော ဟောတိ ဝိဘာသာ, ဩရယန္တော, စောရေန္တော, ကာရယန္တော, ကာရေန္တော, ကာရာပယန္တော, ကာရာပေန္တော, သစ္စာပယန္တော, သစ္စာပေန္တော, စောရယတိ, စောရေတိ, ကာရယတိ, ကာရေတိ, ကာရာပယတိ, ကာရာပေတိ, သစ္စာပယတိ, သစ္စာပေတိ. ဝဝတ္ထိတဝိဘာသတ္ထော-ယံ ဝါသဒ္ဒေါ, တေန မာနေ နိစ္စံ, စောရယမာနော, ကာရယမာနော, ကာရာပယမာနော, သစ္စာပယမာနော.

ဏိ၊ ဏာပ၊ အာပ ပစ္စည်းတို့၏နောက်၌ ကတ္တားဟော၌ ပညတ်အပ်ကုန်သော မာန၊ အန္တ၊ တိ စသည်တို့ ရှိလတ်သော် လပစ္စည်းသည် ဝိဘာသာ (အချို့) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) သြရယန္တော၊ စောရေန္တော၊ ကာရယန္တော၊ ကာရေန္တော၊ ကာရာပယန္တော၊ ကာရာပေန္တော၊ သစ္စာပယန္တော၊ သစ္စာပေန္တော၊ စောရယတိ၊ စောရေတိ၊ ကာရယတိ၊ ကာရေတိ၊ ကာရာပယတိ၊ ကာရာပေတိ၊ သစ္စာပယတိ၊ သစ္စာပေတိ။ ဤ ဝါ သဒ္ဒါသည် ဝဝတ္ထိတဝိဘာသာ အနက်ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် မာန ပစ္စည်းနောက်၌ အမြဲ (နိစ္စ) ဖြစ်၏။ (ပုံစံ) စောရယမာနော၊ ကာရယမာနော၊ ကာရာပယမာနော၊ သစ္စာပယမာနော။

---

၂၁. ဒိဝါဒီဟိ ယက.

၂၁. ဒိဝါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ယက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဒိဝါဒီဟိ လဝိသယေ ယက ဟောတိ. ဒိဗ္ဗန္တော, ဒိဗ္ဗတိ.

ဒိဝါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏နောက်၌ လ ဝိဘတ်အရာ၌ ယက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (သာဓက) ဒိဗ္ဗန္တော၊ ဒိဗ္ဗတိ။

---

၂၂. တုဒါဒီဟိ ကော.

၂၂. တုဒါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏နောက်၌ က ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တုဒါဒီဟိ လဝိသယေ ကော ဟောတိ. တုဒမာနော, တုဒန္တော, တုဒတိ.

တုဒါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏နောက်၌ လ ဝိဘတ်အရာ၌ က ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (သာဓက) တုဒမာနော၊ တုဒန္တော၊ တုဒတိ။

---

၂၃. ဇျာဒီဟိ က္နာ.

၂၃. ဇျာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏နောက်၌ က္နာ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဇိအာဒီဟိ လဝိသယေ က္နာ ဟောတိ. ဇိနန္တော, ဇိနာတိ. ကထံ ‘ဇယန္တော’ ဇယတီ, တိ? ဘူဝါဒိပါဌာ.

ဇိ အစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ လ ဝိဘတ်အရာ၌ က္နာ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (သာဓက) ဇိနန္တော၊ ဇိနာတိ။ ‘ဇယန္တော’ ‘ဇယတိ’ ဟူ၍ အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်းဟူမူ - ဘူဝါဒိဂိုဏ်း၌ ရွတ်ဖတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၂၄. ကျာဒီဟိ က္ဏာ.

၂၄. ကျာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏နောက်၌ က္ဏာ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကီအာဒီဟိ [Pg.181] လဝိသယေ က္ဏာ ဟောတိ. ကိဏန္တော, ကိဏာတိ.

ကီ အစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ လ ဝိဘတ်အရာ၌ က္ဏာ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (သာဓက) ကိဏန္တော၊ ကိဏာတိ။

---

၂၅. သွာဒီဟိ က္ဏော.

၂၅. သုအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ကဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သုအာဒီဟိ လဝိသယေ က္ဏော ဟောတိ. သုဏမာနော, သုဏန္တော, သုဏောတိ. ကထံ သုဏာတီတိ? ကျာဒိပါဌာ.

သုအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ လ-ဝိဘတ်၏ အရာ၌ ကဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သုဏမာနော၊ သုဏန္တော၊ သုဏောတိ။ 'သုဏာတိ' ဟု အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း? ကျာဒိဂိုဏ်း၌ ဖတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၂၆. တနာဒိတွော.

၂၆. တနအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဩပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တနာဒိတော လဝိသယေ ဩ ဟောတိ. တနောတိ.

တနအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ လ-ဝိဘတ်၏ အရာ၌ ဩပစ္စည်း ဖြစ်၏။ တနောတိ။

---

၂၇. ဘာဝကမ္မေသု တဗ္ဗာ-နီယာ.

၂၇. ဘာဝအနက် ကမ္မအနက်တို့၌ တဗ္ဗ၊ အနီယပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

တဗ္ဗအနီယာ ကြိယတ္ထာ ပရေ ဘာဝကမ္မေသု ဗဟုလံ ဘဝန္တိ. ကတ္တဗ္ဗံ, ကရဏီယံ, ကတ္တဗ္ဗော ကဋော, ကရဏီယော. ဗဟုလာဓိကာရာ ကရဏာဒီသုပိ ဘဝန္တိ, သိနာနီယံ စုဏ္ဏံ, ဒါနီယော ဗြာဟ္မဏော, သမ္မာဝတ္တနီယော ဂုရု, ပဝစနီယော ဥပဇ္ဈာယော, ဥပဋ္ဌာနီယော သိဿော.

တဗ္ဗ၊ အနီယပစ္စည်းတို့သည် ကြိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဘာဝအနက် ကမ္မအနက်တို့၌ အများအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ကရဏီယံ၊ ကတ္တဗ္ဗော ကဋော၊ ကရဏီယော။ 'ဗဟုလ' အာဏာပတ်ကြောင့် ကရဏစသော အနက်တို့၌လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ သိနာနီယံ စုဏ္ဏံ၊ ဒါနီယော ဗြာဟ္မဏော၊ သမ္မာဝတ္တနီယော ဂုရု၊ ပဝစနီယော ဥပဇ္ဈာယော၊ ဥပဋ္ဌာနီယော သိဿော။

---

၂၈. ဃျဏ.

၂၈. ဃျဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဘာဝကမ္မေသု ကြိယတ္ထာ ပရော ဃျဏ ဟောတိ ဗဟုလံ. ဝါကျံ, ကာရိယံ, စေယျံ, ဇေယျံ.

ဘာဝအနက် ကမ္မအနက်တို့၌ ကြိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်၏ နောက်၌ ဃျဏပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ ဝါကျံ၊ ကာရိယံ၊ စေယျံ၊ ဇေယျံ။

---

၂၉. အာဿေ စ.

၂၉. အာအက္ခရာကို ဧအက္ခရာ ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

အာတောဃျဏ ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု, အာဿ ဧ စ. ဒေယျံ.

ဘာဝအနက် ကမ္မအနက်တို့၌ အာအဆုံးရှိသော ဓာတ်နောက်၌ ဃျဏပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုအာအက္ခရာ၏ ဧအက္ခရာ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်း ဖြစ်၏။ ဒေယျံ။

---

၃၀. ဝဒါဒီဟိ ယော.

၃၀. ဝဒအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝဒါဒီဟိ [Pg.182] ကြိယတ္ထေဟိ ယော ဟောတိ ဗဟုလံ ဘာဝကမ္မေသု. ဝဇ္ဇံ, မဇ္ဇံ, ဂမ္မံ. (၄၂) ‘‘ဘုဇာန္နေ’’, ဘောဇ္ဇော ဩဒနော, ဘောဇ္ဇာ ယာဂု, ဘောဂ္ဂမညံ.

ဝဒအစရှိသော ကြိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဘာဝအနက် ကမ္မအနက်တို့၌ ယပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ ဝဇ္ဇံ၊ မဇ္ဇံ၊ ဂမ္မံ။ (၄၂) 'ဘုဇဓာတ်သည် အစားအစာအနက်၌' (ဟူသော သုတ်ဖြင့်)၊ ဘောဇ္ဇော ဩဒနော၊ ဘောဇ္ဇာ ယာဂု၊ ဘောဂ္ဂမညံ။

---

၃၁. ကိစ္စ ဃစ္စ ဘစ္စ ဘဗ္ဗ လေယျာ.

၃၁. ကိစ္စ၊ ဃစ္စ၊ ဘစ္စ၊ ဘဗ္ဗ၊ လေယျ ဟူသော သဒ္ဒါတို့သည် (နိပါတနအဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏)။

---

ဧတေ သဒ္ဒါ ယပ္ပစ္စယန္တာ နိပစ္စန္တေ.

ဤသဒ္ဒါတို့သည် ယပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတနအဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။

---

၃၂. ဂုဟာဒီဟိ ယက.

၃၂. ဂုဟ-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ယက-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂုတာဒီဟိ ကြိယတ္တေဟိ ဘာဝကမ္မေသု ယက ဟောတိ. ဂုယှံ, ဒုယှံ, သိဿော. သိဒ္ဓါ ဧဝေတေ တဗ္ဗာဒယော ပေသာတိသဂ္ဂပတ္တကာလေသုပိ ဂမျမာနေသု သာမညေနဝိဓာနတော, တွယာ ခလု ကဋော ကတ္တဗ္ဗော, ကရဏီယော, ကာရိယော, ကိစ္စော, ဧဝံ တွယာ ကဋော ကတ္တဗ္ဗော, ဘောတာ ကဋော ကတ္တဗ္ဗော, ဘောတော ဟိ ပတ္တော ကာလော ကဋကရဏေ. ဧဝံ ဥဒ္ဓမောဟုတ္တိကေပိ ဝတ္တမာနတော ပေသာဒီသု သိဒ္ဓါ ဧဝ. တထာ အရဟေ ကတ္တရိ သတ္တိဝိသိဋ္ဌေ စ ပတီယမာနေ အာဝဿကာဓမီဏတာဝိသိဋ္ဌေ စ ဘာဝါဒေါ သိဒ္ဓါ, ဥဒ္ဓံမုဟုတ္တတော-ဘောတာ ကဋော ကတ္တဗ္ဗော, ဘောတာ ရဇ္ဇံ ကတ္တဗ္ဗံ. ဘဝံ အရဟော, ဘောတာ သာရော ဝဟိတဗ္ဗော, ဘဝံ သက္ကော, ဘောတာ အဝဿံ ကဋော ကတ္တဗ္ဗော, ဘောတာ နိက္ခော ဒါတဗ္ဗော.

ဂုပ-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဘာဝ၊ ကမ္မတို့၌ ယက-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Guyhaṃ, duyhaṃ, sisso (ဤသာဓကတို့တည်း)။ စေခိုင်းခြင်း၊ ခွင့်ပြုခြင်း၊ အချိန်ကျရောက်ခြင်း အနက်တို့ ထင်ရှားရှိသော်လည်း ဤတဗ္ဗစသော ပစ္စည်းတို့သည် သာမညအားဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းထားသဖြင့် ပြီးပြီးသားသာ ဖြစ်ကုန်၏။ 'tvayā khalu kaṭo kattabbo, karaṇīyo, kāriyo, kicco' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဤသို့ 'tvayā kaṭo kattabbo, bhotā kaṭo kattabbo, bhoto hi patto kālo kaṭakaraṇe' ဟူ၍လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ နောင်အခါ၌လည်း ဖြစ်ဆဲ (ဝတ္တမာန်) အနက်ကြောင့် စေခိုင်းခြင်း စသည်တို့၌ ပြီးပြီးသားသာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့အတူ ထိုက်တန်သော ကတ္တား၌လည်းကောင်း၊ စွမ်းဆောင်နိုင်မှု အထူး ထင်ရှားရှိသော်လည်းကောင်း၊ မချွတ်မလွဲ ပြုအပ်သောအဖြစ်၊ အကြွေးဆပ်ရမည့်အဖြစ် အထူးတို့၌ ဘာဝ စသည်တို့၌ (တဗ္ဗစသော ပစ္စည်းတို့သည်) ပြီးပြီးသား ဖြစ်ကုန်၏။ နောင်အခါ၌ကား 'bhotā kaṭo kattabbo, bhotā rajjaṃ kattabbaṃ'၊ 'Bhavaṃ araho, bhotā sāro vahitabbo'၊ 'bhavaṃ sakko, bhotā avassaṃ kaṭo kattabbo'၊ 'bhotā nikkho dātabbo' စသည်တို့တည်း။

---

၃၃. ကတ္တရိ လ္တုဏကာ.

၃၃. ကတ္တား၌ လ္တု၊ ဏက-ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ကတ္တရိ ကာရကေ ကြိယတ္ထာ လ္တုဏကာ ဟောန္တိ ဗဟုလံ. ပဌိတာ, ပါဌကော. ဗဟုလမိတွေဝ? ပါဒေဟိ ဟရီယတီတိ ပါဒဟာ-ရကော[Pg.183], ဂလေ စုပ္ပတေတိ ဂလေစောပကော. သိဒ္ဓေါဝ လ္တု, အရဟေ သီလသာဓုဓမ္မေသု စ သာမညဝိဟိတတ္တာ, ဘဝံ ခလု ကညာယ ပရိဂ္ဂဟိတာ, ဘဝမေတံ အရဟတိ. သီလာဒီသု-ခလွပိ ဥပါဒါတာ ကုမာရကေ, ဂန္တာ ခေလံ, မုဏ္ဍယိတာရော သာဝိဋ္ဌာယနာ ဝဓုံ ကတပရိဂ္ဂဟံ.

ကတ္တားကာရက၌ ဓာတ်တို့နောက်၌ လ္တု၊ ဏက-ပစ္စည်းတို့သည် အများအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ Paṭhitā, pāṭhako (ဤသာဓကတို့တည်း)။ ဗဟုလ-ပုဒ်သည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? Pādehi harīyatīti pādahārako, gale cuppateti galecopako စသည်တို့၌ ကတ္တားမှတစ်ပါးသော ကာရကတို့၌လည်း ဖြစ်စေရန်တည်း။ သီလ၊ သာဓုဓမ္မ စသည်တို့၌ သာမညအားဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းထားသဖြင့် 'လ္တု' ပစ္စည်းသည် ထိုက်တန်သော အနက်၌ ပြီးပြီးသားသာ ဖြစ်၏။ (သာဓက -) 'bhavaṃ khalu kaññāya pariggahitā, bhavametaṃ arahati'။ သီလ စသည်တို့၌လည်းကောင်း - 'upādātā kumārake', 'gantā khelaṃ', 'muṇḍayitāro sāviṭṭhāyanā vadhuṃ katapariggahaṃ' စသည်တို့တည်း။

---

၃၄. အာဝီ.

၃၄. အာဝီ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထာ အာဝီ ဟောတိ ဗဟုလံ ကတ္တရိ. ဘယဒဿာဝီ. အပ္ပဝိသယတညာပနတ္ထံ ဘိန္နယောဂကရဏံ, သာမညဝိဟိတတ္တာ သီလာ ဒီသု စ ဟောတေဝ.

ကတ္တား၌ ဓာတ်တို့နောက်၌ အာဝီ-ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ Bhayadassāvī (ဘေးကို ရှုလေ့ရှိသူ)။ ဤသုတ်၌ သီးခြားသုတ်ခွဲ၍ ပြုခြင်းသည် အာဏာစက် အနည်းငယ်ကို သိစေခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ သာမညအားဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းထားသဖြင့် သီလစသောအနက်တို့၌လည်း ဖြစ်သည်သာတည်း။

---

၃၅. အာသိံသာယမကော.

၃၅. ဆုတောင်းခြင်းအနက်၌ အက-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အာသိံသာယံ ဂမျမာနာယံ ကြိယတ္ထာ အကော ဟောတိ ကတ္တရိ. ဇီဝတူတိ ဇီဝကော, နန္ဒတူတိ နန္ဒကော, ဘဝတူတိ ဘဝကော.

ဆုတောင်းခြင်းအနက် ထင်ရှားရှိသော် ကတ္တား၌ ဓာတ်တို့နောက်၌ အက-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Jīvatūti jīvako, nandatūti nandako, bhavatūti bhavako စသည်တို့တည်း။

---

၃၆. ကရာ ဏနော.

၃၆. ကရ်-ဓာတ်နောက်၌ ဏန-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကရတော ကတ္တရိ ဏနော ဟောတိ. ကရောတီတိ ကာရဏံ, ကတ္တရီတိ ကိံ? ကရဏံ.

ကရ်-ဓာတ်နောက်၌ ကတ္တား၌ ဏန-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Karotīti kāraṇaṃ။ ကတ္တား၌ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Karaṇaṃ (ပြုကြောင်းဖြစ်သော ကရုဏ်း၌ မဖြစ်စေရန်တည်း)။

---

၃၇. ဟာတော ဝီဟိကာလေသု.

၃၇. ဟာ-ဓာတ်နောက်၌ သလေးစပါးနှင့် ကာလအနက်တို့၌ (ဏန-ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ဟာတော ဝီဟိသ္မိံ ကာလေ စ ဏနော ဟောတိ ကတ္တရိ. ဟာယနာ နာမ ဝိဟယော, ဟာယနော သံဝစ္ဆရော, ဝီဟိကာလေသူတိ ကိံ? ဟာတာ.

ဟာ-ဓာတ်နောက်၌ သလေးစပါး၌လည်းကောင်း၊ ကာလ၌လည်းကောင်း ကတ္တား၌ ဏန-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Hāyanā nāma vihayo, hāyano saṃvaccharo။ 'သလေးစပါးနှင့် ကာလတို့၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Hātā (ဆုတ်ယုတ်သောသူ)။

---

၃၈. ဝိဒါ ကူ.

၃၈. ဝိဒ်-ဓာတ်နောက်၌ ကူ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝိဒသ္မာ ကူ ဟောတိ ကတ္တရိ. ဝိဒူ, လောကဝိဒူ.

ဝိဒ်-ဓာတ်နောက်၌ ကတ္တား၌ ကူ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Vidū, lokavidū။

---

၃၉. ဝိတော ဉာတော.

၃၉. ဝိ-ပုဒ် ရှေ့ရှိသော ဉာ-ဓာတ်နောက်၌ (ကူ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ဝိပုဗ္ဗာ [Pg.184] ဉာဣစ္စသ္မာ ကူ ဟောတိ ကတ္တရိ. ဝိညူ. ဝိတောတိ ကိံ? ပညာ.

ဝိ-သဗ္ဗဒါ ရှေ့ရှိသော ဉာ-ဓာတ်နောက်၌ ကတ္တား၌ ကူ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Viññū။ 'ဝိ-ပုဒ် ရှေ့ရှိသော' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Paññā (ပညာ - ဤ၌ မဖြစ်စေရန်တည်း)။

---

၄၀. ကမ္မာ.

၄၀. ကမ္မပုဒ်နောက်၌ ရှိသော (ဉာ-ဓာတ်နောက်၌ ကူ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ကမ္မတော ပရာ ဉာဣစ္စသ္မာ ကူ ဟောတိ ကတ္တရိ. သဗ္ဗညူ, ကာလညူ.

ကမ္မပုဒ်၏နောက်၌ ရှိသော ဉာ-ဓာတ်နောက်၌ ကတ္တား၌ ကူ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Sabbaññū, kālaññū။

---

၄၁. ကွစဏ.

၄၁. ကမ္မပုဒ်နောက်၌ အချို့သော ဓာတ်တို့နောက်၌ အဏ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကမ္မတော ပရာ ကြိယတ္ထာ ကွစိ အဏ ဟောတိ ကတ္တရိ. ကုမ္ဘကာရော, သရလာဝေါ, မန္တဇ္ဈာယော, ဗဟုလာဓိကာရာ ဣဓ န ဟောတိ အာဒိစ္စံ ပဿတိ, ဟိမဝန္တံ သုဏောတိ, ဂါမံ ဂစ္ဆတိ. ကွစီတိ ကိံ? ကမ္မကရော.

ကမ္မပုဒ်၏နောက်၌ ရှိသော အချို့သော ဓာတ်တို့နောက်၌ ကတ္တား၌ အဏ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Kumbhakāro, saralāvo, mantajjhāyo။ ဗဟုလ-အာဏာစက်ကြောင့် ဤသာဓကတို့၌ မဖြစ်ပေ - 'ādiccaṃ passati', 'himavantaṃ suṇoti', 'gāmaṃ gacchati'။ 'အချို့' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Kammakaro။

---

၄၂. ဂမာ ရူ.

၄၂. ဂမ်-ဓာတ်နောက်၌ ရူ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကမ္မတော ပရာ ဂမာ ရူ ဟောတိ ကတ္တရိ. ဝေဒဂူ ပါရဂူ.

ကမ္မပုဒ်၏နောက်၌ ရှိသော ဂမ်-ဓာတ်နောက်၌ ကတ္တား၌ ရူ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Vedagū, pāragū။

---

၄၃. သမာနည ဘဝန္တ ယာဒိတူ-ပမာနာ ဒိသာ ကမ္မေ ရီရိက္ခကာ.

၄၃. သမာန၊ အည၊ ဘဝန္တ၊ ယာဒိ စသော ဥပမာနပုဒ်တို့နောက်ရှိ ဒိသ်-ဓာတ်နောက်၌ ကမ္မကာရက၌ ရီ၊ ရိက္ခ၊ က-ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သမာနာဒီဟိ ယာဒီဟိ စောပမာနေဟိ ပရာ ဒိသာ ကမ္မကာရကေ ရီရိက္ခကာ ဟောန္တိ. သမာနော ဝိယ ဒိဿတီတိ သဒီ သဒိက္ခော သဒိသော. အညာဒီ အညာဒိက္ခော အညာဒိသော. ဘဝါဒီ ဘဝါဒိက္ခော ဘဝါဒိသော. ယာဒီ ယာဒိက္ခော ယာဒိသော. တျာဒီ တျာဒိက္ခော တျာဒိသော. သမာနာဒီဟီတိ ကိံ? ရုက္ခော ဝိယ ဒိဿတိ. ဥပမာနာတိ ကိံ? သော ဒိဿတိ. ကမ္မေတိ ကိံ? သော [Pg.185] ဝိယ ပဿတိ. ရကာရာ အန္တသရာဒိလောပတ္ထာ, ကကာရော ဧကာရာဘာဝတ္ထော.

သမာန-စသော၊ ယာဒိ-စသော ဥပမာနပုဒ်တို့၏နောက်၌ ရှိသော ဒိသ်-ဓာတ်နောက်၌ ကမ္မကာရက၌ ရီ၊ ရိက္ခ၊ က-ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ Samāno viya dissatīti sadī, sadikkho, sadiso။ Aññādī, aññādikkho, aññādiso။ Bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso။ Yādī, yādikkho, yādiso။ Tyādī, tyādikkho, tyādiso။ 'သမာနစသော ပုဒ်တို့နောက်၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Rukkho viya dissati။ 'ဥပမာနပုဒ်တို့နောက်၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? So dissati။ 'ကမ္မကာရက၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? So viya passati။ ရ-အက္ခရာသည် အဆုံးသရနှင့် အစအက္ခရာတို့ကို ချေခြင်းအကျိုးရှိ၏၊ က-အက္ခရာသည် ဧ-ကာရ မဖြစ်စေခြင်းအကျိုးရှိ၏။

---

၄၄. ဘာဝကာရကေသွ-ဃဏ ဃကာ.

၄၄. ဘာဝနှင့် ကာရကတို့၌ အ၊ ဃဏ၊ ဃ၊ က-ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဘာဝေ ကာရကေ စ ကြိယတ္ထာ အ ဃဏ ဃ ကာ ဟောန္တိ ဗဟုလံ. အ-ပဂ္ဂဟော, နိဂ္ဂဟော, ကရော, ဂရော, စယော, ဇယော, ရဝေါ, ဘဝေါ, ပစော, ဝစော, အန္နဒေါ, ပုရိန္ဒဒေါ, ဤသက္ကရော, ဒုက္ကရော, သုကရော. ဃဏ-ဘာဝေ ပါကော, စာဂေါ, ဘာဝေါ, ကာရကေပိ သညာယံ တာဝ ပဇ္ဇတေနေနာတိ ပါဒေါ, ရုဇတီတိ ရောဂေါ, ဝိသတီတိ ဝေသော, သရတိ ကာလန္တရန္တိ သာရော ထိရံသော, ဒရီယန္တေ ဧတေဟီတိ ဒါရာ, ဇီရယတိ ဧတေနာတိ ဇာရော, အသညာယမ္ပိ ဒါယော ဒတ္တော, လာဘော လဒ္ဓေါ, ဃ-ဝကော, နိပကော, က-ပိယော, ခိပေါ, ဘုဇော, အာယုဓံ.

ဘာဝ၌လည်းကောင်း၊ ကာရက၌လည်းကောင်း ဓာတ်တို့နောက်၌ အ၊ ဃဏ၊ ဃ၊ က-ပစ္စည်းတို့သည် အများအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ အ-ပစ္စည်း - paggaho, niggaho, karo, garo, cayo, jayo, ravo, bhavo, paco, vaco, annado, purindado, īsakkaro, dukkaro, sukaro။ ဃဏ-ပစ္စည်း ဘာဝ၌ - pāko, cāgo, bhāvo။ ကာရက၌ သညာအနက်၌ ဦးစွာ - pajjatenenāti pādo, rujatīti rogo, visatīti veso, sarati kālantaranti sāro thiraṃso, darīyante etehīti dārā, jīrayati etenāti jāro။ သညာမဟုတ်သော အနက်၌လည်း - dāyo datto, lābho laddho။ ဃ-ပစ္စည်း - vako, nipako။ က-ပစ္စည်း - piyo, khipo, bhujo, āyudhaṃ။

---

၄၅. ဒါဓာတွိ.

၄၅. ဒါ-ဓာတ်နှင့် ဓာ-ဓာတ်တို့နောက်၌ ဣ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဒါဓာဟိ ဗဟုလမိ ဟောတိ ဘာဝကာရကေသု. အာဒိ, နိဓိ, ဝါလမိ.

ဒါ-ဓာတ်၊ ဓာ-ဓာတ်တို့နောက်၌ ဘာဝနှင့် ကာရကတို့၌ ဣ-ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ Ādi, nidhi, vālami။

---

၄၆. ဝမာဒီယျထု.

၄၆. ဝမ်-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အထု-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝမာဒီဟိ ဘာဝကာရကေသွထု ဟောတိ. ဝမထု, ဝေပထု, (အဝထု, သယထု).

ဝမ်-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဘာဝနှင့် ကာရကတို့၌ အထု-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Vamathu, vepathu, (avathu, sayathu)။

---

၄၇. ကွိ.

၄၇. ကွိ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထာ [Pg.186] ကွိ ဟောတိ ဗဟုလံ ဘာဝကာရကေသု. ကကာရော ကာနုဗန္ဓကာရိယတ္ထော, အဘိဘူ, သယမ္ဘူ, ဘတ္တဂ္ဂံ, (ဒါနဂ္ဂံ) သလာကဂ္ဂံ, သဘာ, ပဘာ.

ဓာတ်တို့နောက်၌ ဘာဝနှင့် ကာရကတို့၌ ကွိ-ပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် ဖြစ်၏။ က-အက္ခရာသည် က-အနုဗန္ဓဖြင့် ပြုအပ်သော အကျိုးရှိ၏။ Abhibhū, sayambhū, bhattaggaṃ, (dānaggaṃ) salākaggaṃ, sabhā, pabhā။

---

၄၈. အနော.

၄၈. အန-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္တာ ဘာဝကာရကေသွနော ဟောတိ. ဂမနံ, ဒါနံ, သမ္ပဒါနံ, အပါဒါနံ, အဓိကရဏံ, စလနော, ဇလနော, ကောဓနော, ကောပနော, မဏ္ဍနော, ဘူသနော.

ဓာတ်တို့နောက်၌ ဘာဝနှင့် ကာရကတို့၌ အန-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Gamanaṃ, dānaṃ, sampadānaṃ, apādānaṃ, adhikaraṇaṃ, calano, jalano, kodhano, kopano, maṇḍano, bhūsano။

---

၄၉. ဣတ္ထိယမဏ တ္တိ က ယက ယာ စ.

၄၉. ဣတ္ထိလိင်၌ အ၊ ဏ၊ တ္တိ၊ က၊ ယက၊ ယာ ပစ္စည်းတို့နှင့် အန-ပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ဘာဝေ ကာရကေ စ ကြိယတ္ထာ အအာဒယော ဟောန္တိ အနော စ ဗဟုလံ. အ တိတိက္ခာ, ဝီမံသာ, ဇိဂုစ္ဆာ, ပိပါသာ, ပုတ္တိယာ ဤဟာ ဘိက္ခာ, အာပဒါ, မေဓာ, ဂေါဓာ, ဏကာရာ, ဟာရာ, တာရာ, ဓာရာ, အာရာ, က္တိ-ဣဋ္ဌိ, သိဋ္ဌိ, ဘိတ္တိ, ဘတ္တိ, တန္တိ ဘူတိ, က-ဂုဟာ, ရုဇာ, မုဒါ, ယက-ဝိဇ္ဇာ, ဣဇ္ဇာ, ယ-သေယျာ, သမဇ္ဇာ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ပရိစရိယာ, ဇာဂရိယာ, အနကာရဏာ, ဟာရဏာ, ဝေဒနာ, ဝန္ဒနာ, ဥပါသနာ.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဘာဝနှင့် ကာရကတို့၌ ဓာတ်တို့နောက်၌ အ-စသော ပစ္စည်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ အန-ပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း အများအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ အ-ပစ္စည်း - titikkhā, vīmaṃsā, jigucchā, pipāsā, puttiyā īhā bhikkhā, āpadā, medhā, godhā။ ဏ-ပစ္စည်း - kārā, hārā, tārā, dhārā, ārā။ တ္တိ-ပစ္စည်း - iṭṭhi, siṭṭhi, bhitti, bhatti, tanti bhūti။ က-ပစ္စည်း - guhā, rujā, mudā။ ယက-ပစ္စည်း - vijjā, ijjā။ ယာ-ပစ္စည်း - seyyā, samajjā, pabbajjā, paricariyā, jāgariyā။ အန-ပစ္စည်း - kāraṇā, hāraṇā, vedanā, vandanā, upāsanā။

---

၅၀. ဇာဟာဟိ နိ.

၅၀. ဇာ-ဓာတ်၊ ဟာ-ဓာတ်တို့နောက်၌ နိ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဇာဟာဣစ္စေတေဟိ နိ ဟောတိတ္ထိယံ. ဇာနိ, ဟာနိ.

ဇာ၊ ဟာ ဟူသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဣတ္ထိလိင်၌ နိ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Jāni, hāni။

---

၅၁. ကရာ ရိရိယော.

၅၁. ကရ်-ဓာတ်နောက်၌ ရိရိယ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကရတော ရိရိယော ဟောတိတ္ထိယံ. ကရဏံ ကိရိယာ. ကထံ ‘ကြိယာ’တိ? ‘‘ကြိယာယံ’’တိ နိပါတနာ.

ကရ်-ဓာတ်နောက်၌ ဣတ္ထိလိင်၌ ရိရိယ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Karaṇaṃ kiriyā။ 'kriyā' ဟု အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း? 'Kriyāyaṃ' ဟူ၍ နိပါတနပြုခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၅၂. ဣကိတီ သရူပေ.

၅၂. သရူပ (ကိုယ်တိုင်) အနက်၌ ဣကိတိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထဿ [Pg.187] သရူပေ-ဘိဓေယျေ ကြိယတ္ထာ ပရေ ဣကိတီ ဟောန္တိ, ဝစိ, ယုဓိ, ပစတိ, ‘အကာရော ကကာရော’တိ အာဒီသု ကာရသဒ္ဒေန သမာသော, ယထာ ဧဝကာရောတိ.

ကြိယာအနက်ရှိသော သဒ္ဒါ၏ ကိုယ်တိုင်ဟောအပ်သော အနက်၌ ကြိယာဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဣကိတိပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဝစိ၊ ဝိယုဓိ၊ ပစတိ ဟူ၍ ဖြစ်၏။ 'အကာရော ကကာရော' စသည်တို့၌ ကာရသဒ္ဒါဖြင့် သမတ်စပ်ခြင်းသည် ဧဝကာရောဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

၅၃. သီလာဘိက္ခညာ-ဝဿကေသု ဏီ.

၅၃. သီလ၊ အဘိက္ခည၊ အဝဿက အနက်တို့၌ ဏီပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထာ ဏီ ဟောတိ သီလာဒီသု ပတီယမာနေသု, ဥဏှဘောဇီ, ခီရပါယီ, အဝဿကာရီ, သတန္ဒာယီ.

သီလစသည်တို့ကို သိအပ်သည်ရှိသော် ကြိယာဓာတ်၏ နောက်၌ ဏီပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဥဏှဘောဇီ၊ ခီရပါယီ၊ အဝဿကာရီ၊ သတန္ဒာယီ။

---

၅၄. ထာဝရိတ္တရ ဘင်္ဂုရ ဘိဒုရ ဘာသုရ ဘဿရာ.

၅၄. ဌာဝရ၊ ဣတ္တရ၊ ဘင်္ဂုရ၊ ဘိဒုရ၊ ဘာသုရ၊ ဘဿရ သဒ္ဒါတို့သည် (နိပါတနအဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏)။

---

ဧတေ သဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ သီလေ ဂမျမာနေ.

သီလအနက်ကို သိအပ်သည်ရှိသော် ဤသဒ္ဒါတို့ကို နိပါတနအဖြစ်ဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၅၅. ကတ္တရိ ဘူတေ က္တဝန္တု က္တာဝီ.

၅၅. အတိတ်အနက်ရှိသော ကတ္တားဟော၌ တဝန္တု၊ တာဝီ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဘူတေ-တ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ က္တဝန္တုတ္တာဝီ ဟောန္တိ ကတ္တရိ. ဝိဇိတဝါ, ဝိဇိတာဝီ, ဘူတေတိ အဓိကာရော ယာဝ ‘‘အာဟာရတ္ထာ’’တိ (၅-၆၀).

အတိတ်အနက်၌ ဖြစ်သော ကြိယာဓာတ်၏ နောက်၌ ကတ္တားဟော၌ တဝန္တု၊ တာဝီ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဝိဇိတဝါ၊ ဝိဇိတာဝီ။ 'ဘူတေ' ဟူသော အာဏာသည် 'အာဟာရတ္ထာ' သုတ်တိုင်အောင် တည်၏။

---

၅၆. က္တောဘာဝကမ္မေသု.

၅၆. ဘာဝ၊ ကမ္မအနက်တို့၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဘာဝေ ကမ္မေ စ ဘူတေ က္တော ဟောတိ. အာသိတံ ဘဝတာ. ကတော ကဋော ဘဝတာ.

အတိတ်အနက်၌ ဘာဝအနက်၌လည်းကောင်း၊ ကမ္မအနက်၌လည်းကောင်း တပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အာသိတံ ဘဝတာ။ ကတော ကဋော ဘဝတာ။

---

၅၇. ကတ္တရိ စာရမ္ဘေ.

၅၇. ကြိယာ၏ အစပြုခြင်း အနက်ရှိသော ကတ္တားဟော၌လည်းကောင်း တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယာရမ္ဘေ ကတ္တရိ က္တော ဟောတိ ယထာပတ္တဉ္စ. ပကတော ဘဝံ ကဋံ, ပကတော ကဋော ဘဝတာ, ပသုတ္တော ဘဝံ, ပသုတ္တံ ဘဝတာ.

ကြိယာကို အစပြုခြင်း၌ ကတ္တားဟော၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုက်သည်အားလျော်စွာလည်း ဖြစ်၏။ ပကတော ဘဝံ ကဋံ၊ ပကတော ကဋော ဘဝတာ၊ ပသုတ္တော ဘဝံ၊ ပသုတ္တံ ဘဝတာ။

---

၅၈. ဌာ-သ ဝသ သိလိသ သီ ရုဟ ဇရ ဇနီဟိ.

၅၈. ဌာ၊ သ၊ ဝသ၊ သိလိသ၊ သီ၊ ရုဟ၊ ဇရ၊ ဇနီ ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ (တပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ဌာဒီဟိ [Pg.188] ကတ္တရိ က္တော ဟောတိ ယထာပတ္တဉ္စ. ဥပဋ္ဌိတော ဂုရုံ ဘဝံ, ဥပဋ္ဌိတော ဂုရု ဘောတာ, ဥပါသိတော ဂုရုံ ဘဝံ, ဥပါသိတော ဂုရု ဘောတာ, အနုဝုသိတော ဂုရုံ ဘဝံ, အနုဝုသိတော ဂုရု ဘောတာ, အာသိလိဋ္ဌော ဂုရုံ ဘဝံ, အာသိလိဋ္ဌော ဂုရု ဘောတာ, အဓိဿိတော ခဋောပိကံ ဘဝံ, အဓိဿိတာ ခဋောပိကာ ဘောတာ, အာရဠှော ရုက္ခံ ဘဝံ, အာရုဠှော ရုက္ခော ဘောတာ, အနုဇိဏ္ဏော ဝသလိံ ဒေဝဒတ္တော, အနုဇိဏ္ဏာ ဝသလီ ဒေဝဒတ္တေန, အနုဇာတော မာဏဝကော မာဏဝိကံ, အနုဇာတာ မာဏဝိကာ မာဏဝကေန.

ဌာဓာတ်စသည်တို့၏ နောက်၌ ကတ္တားဟော၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုက်သည်အားလျော်စွာလည်း ဖြစ်၏။ ဥပဋ္ဌိတော ဂုရုံ ဘဝံ၊ ဥပဋ္ဌိတော ဂုရု ဘောတာ၊ ဥပါသိတော ဂုရုံ ဘဝံ၊ ဥပါသိတော ဂုရု ဘောတာ၊ အနုဝုသိတော ဂုရုံ ဘဝံ၊ အနုဝုသိတော ဂုရု ဘောတာ၊ အာသိလိဋ္ဌော ဂုရုံ ဘဝံ၊ အာသိလိဋ္ဌော ဂုရု ဘောတာ၊ အဓိဿိတော ခဋောပိကံ ဘဝံ၊ အဓိဿိတာ ခဋောပိကာ ဘောတာ၊ အာရူဠှော ရုက္ခံ ဘဝံ၊ အာရူဠှော ရုက္ခော ဘောတာ၊ အနုဇိဏ္ဏော ဝသလိံ ဒေဝဒတ္တော၊ အနုဇိဏ္ဏာ ဝသလီ ဒေဝဒတ္တေန၊ အနုဇာတော မာဏဝကော မာဏဝိကံ၊ အနုဇာတာ မာဏဝိကာ မာဏဝကေန။

---

၅၉. ဂမနတ္ထာကမ္မကာဓာရေ စ.

၅၉. သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်၊ အကမ္မကဓာတ်တို့၏ နောက်၌ အာဓာရအနက်၌လည်းကောင်း (တပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ဂမနတ္ထတော အကမ္မကတော စ ကြိယတ္ထာ အာဓာရေ က္တော ဟောတိ ကတ္တရိ စ ယထာပတ္တဉ္စ, ဣဒမေသံ ယာတံ, ဣဟ တေ ယာတာ, ဣဟ တေဟိ ယာတံ, အယံ တေဟိ ယာတော ပထော, ဣဒမေသမာသိတံ, ဣဟ တေ အာသိတာ, ဣဟတေဟိ အာသိတံ, ‘ဒေဝေါ စေ ဝုဋ္ဌော သမ္ပန္နာ သာလယော’တိ ကာရဏသာမဂ္ဂီသမ္ပတ္တိ ဧတ္ထာဘိမတာ.

သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်၊ အကမ္မကဓာတ်တို့၏ နောက်၌ အာဓာရအနက်၌လည်းကောင်း၊ ကတ္တားအနက်၌လည်းကောင်း၊ ထိုက်သည်အားလျော်စွာလည်း တပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဣဒမေသံ ယာတံ၊ ဣဟ တေ ယာတာ၊ ဣဟ တေဟိ ယာတံ၊ အယံ တေဟိ ယာတော ပထော၊ ဣဒမေသမာသိတံ၊ ဣဟ တေ အာသိတာ၊ ဣဟတေဟိ အာသိတံ။ 'ဒေဝေါ စေ ဝုဋ္ဌော သမ္ပန္နာ သာလယော' ဟူရာ၌ အကြောင်းတရားတို့ ညီညွတ်ခြင်း၏ ပြည့်စုံခြင်းကို ဤနေရာ၌ အလိုရှိအပ်၏။

---

၆၀. အာဟာရတ္ထာ.

၆၀. စားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ (တပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

အဇ္ဈောဟာရတ္ထာ အာဓာရေ က္တော ဟောတိ ယထာပတ္တဉ္စ, ဣဒမေသံ ဘုတ္တံ, ဣဒမေသံ ပီတံ, ဣဟ တေဟိ ဘုတ္တံ, ဣဟ တေဟိ ပီတံ, ဩဒနော တေဟိ ဘုတ္တော ပီတမုဒကံ, အကတ္တတ္ထော ယောဂဝိဘာဂေါ, ကထံ ‘ပီတာ ဂါဝေါ’တိ? ပီတမေသံ ဝိဇ္ဇတီတိ ပီတာ, ဗာဟုလကာ ဝါ, ‘ပဿိန္နော’တိ ယာ ဧတ္ထ ဘူတကာလတာ, တတြ တ္တော, ဧဝံ ရညံ မတော ရညံ ဣဋ္ဌော, ရညံ ဗုဒ္ဓေါ, ရညံ ပူဇိတော, ဧဝံ [Pg.189] သီလိတော, ရက္ခိတော, ခန္တော, အာကုဋ္ဌော, ရုဋ္ဌော, ရုသိတော, အဘိဗျာဟဋော, ဒယိယော, ဟဋ္ဌော, ကန္တာ, သံယတော, အမတော, ‘ကဋ္ဌ’န္တိ ဘူတတာယမေဝ ဟေတုနော, ဖလံ တွတြ ဘာဝိ.

မျိုချခြင်း (စားခြင်း) အနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ အာဓာရအနက်၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုက်သည်အားလျော်စွာလည်း ဖြစ်၏။ ဣဒမေသံ ဘုတ္တံ၊ ဣဒမေသံ ပီတံ၊ ဣဟ တေဟိ ဘုတ္တံ၊ ဣဟ တေဟိ ပီတံ၊ ဩဒနော တေဟိ ဘုတ္တော ပီတမုဒကံ။ ကတ္တားအနက် မဟုတ်သောကြောင့် သုတ်ကို ပိုင်းခြား၍ ကြံစည်အပ်၏။ 'ပီတာ ဂါဝေါ' ဟု အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း။ ပီတမေသံ ဝိဇ္ဇတီတိ ပီတာ (သောက်အပ်ပြီးသော ရေရှိသော နွားမတို့သည် ပီတာမည်ကုန်၏) သို့မဟုတ် ဗာဟုလကနည်းဖြင့် ပြီး၏။ 'ပဿိန္နော' ဟူရာ၌ အကြင် အတိတ်ကာလရှိ၏၊ ထိုအတိတ်ကာလ၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူ ရညံ မတော၊ ရညံ ဣဋ္ဌော၊ ရညံ ဗုဒ္ဓေါ၊ ရညံ ပူဇိတော၊ ဤနည်းတူ သီလိတော၊ ရက္ခိတော၊ ခန္တော၊ အာကုဋ္ဌော၊ ရုဋ္ဌော၊ ရုသိတော၊ အဘိဗျာဟဋော၊ ဒယိယော၊ ဟဋ္ဌော၊ ကန္တာ၊ သံယတော၊ အမတော ဟူ၍ ဖြစ်၏။ 'ကဋ္ဌံ' ဟူသော သဒ္ဒါ၌ အတိတ်အနက်၌သာလျှင် အကြောင်းဖြစ်၏၊ အကျိုးကား ဤနေရာ၌ နောင်အခါ ဖြစ်လတ္တံ့သောအရာ ဖြစ်၏။

---

၆၁. တုံ တာယေ တဝေ ဘာဝေ ဘဝိဿတိ ကြိယာယံ တဒတ္ထာယ.

၆၁. နောင်အခါဖြစ်လတ္တံ့သော (အနာဂတ်) အနက်၌ ရှိသော ကြိယာ၏ နောက်၌ ထိုအနက်ကို ပြီးစေခြင်းငှာ ကြိယာရှိလတ်သော် ဘာဝအနက်၌ တုံ၊ တာယေ၊ တဝေ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဘဝိဿတိ အတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ ဘာဝေ တုံ တာယေ တဝေ ဟောန္တိ ကြိယာယံ တဒတ္ထာယံ ပတီယမာနာယံ. ကာတုံ ဂစ္ဆတိ, ကတ္တာယေ ဂစ္ဆတိ, ကာတဝေ ဂစ္ဆတိ, ဣစ္ဆတိ ဘောတ္တုံ ကာမေတိ ဘောတ္တုန္တိ ဣမီနာဝ သိဒ္ဓံ, ပုနဗ္ဗိဓာနေ တွိဟာပိ သိယာ ‘ဣစ္ဆန္တော ကရောတီ’တိ, ဧဝံ သက္ကောတိ ဘောတ္တုံ, ဇာနာတိ ဘောတ္တုံ, ဂိလာယတိ ဘောတ္တုံ, ဃဋတေ ဘောတ္တုံ, အာရဘတေ ဘောတ္တုံ, လဘတေ ဘောတ္တုံ, ပက္ကမတိ ဘောတ္တုံ, ဥဿဟတိ ဘောတ္တုံ, အရဟတိ ဘောတ္တုံ, အတ္ထိ ဘောတ္တုံ, ဝိဇ္ဇတိ ဘောတ္တုံ, ဝဋ္ဋ တိဘောတ္တုံ, ကပ္ပတိ ဘောတ္တုန္တိ. တထာ ပါရယတိ ဘောတ္တုံ, ပဟု ဘောတ္တုံ, သမတ္ထော ဘောတ္တုံ, ပရိယတ္တော ဘောတ္တုံ, အလံ ဘောတ္တုန္တိ ဘဝတိဿ သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဘဝါ. တထာ ကာလော ဘောတ္တုံ. သမယော ဘောတုံ, ဝေလာ ဘောတုန္တိ, ယထာ ဘောတ္တုံမနော, သောတ္တုံ သောတော, ဒဋ္ဌုံ စက္ခု, ယုဇ္ဈိတုံ ဓနု, ဝတ္တုံ ဇဠော, ဂန္တုမနော, ကတ္တုမလသောတိ, ဥစ္စာရဏန္တု ဝတ္တာယတ္တံ. ဘာဝေတိ ကိံ? ကရိဿာမီတိ ဂစ္ဆတိ, ကြိယာယန္တိ ကိံ? ဘိက္ခိဿံ ဣစ္စဿ ဇဋာ, တဒတ္ထာယန္တိ ကိံ? ဂစ္ဆိဿတော တေ ဘဝိဿတိ ဘတ္တံ ဘောဇနာယ.

အနာဂတ်အနက်၌ ဖြစ်သော ကြိယာဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ထိုအနက်ကို ရည်ရွယ်သော ကြိယာကို သိအပ်သည်ရှိသော် ဘာဝအနက်၌ တုံ၊ တာယေ၊ တဝေ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ကာတုံ ဂစ္ဆတိ၊ ကတ္တာယေ ဂစ္ဆတိ၊ ကာတဝေ ဂစ္ဆတိ။ ဣစ္ဆတိ ဘောတ္တုံ၊ ကာမေတိ ဘောတ္တုံ ဟူသော ဤသုတ်ဖြင့်သာလျှင် ပြီး၏။ တစ်ဖန် ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၌မူကား 'ဣစ္ဆန္တော ကရောတိ' ဟူရာ၌လည်း ဖြစ်ရာ၏။ ဤနည်းတူ သက္ကောတိ ဘောတ္တုံ၊ ဇာနာတိ ဘောတ္တုံ၊ ဂိလာယတိ ဘောတ္တုံ၊ ဃဋတေ ဘောတ္တုံ၊ အာရဘတေ ဘောတ္တုံ၊ Lဘတေ ဘောတ္တုံ၊ ပက္ကမတိ ဘောတ္တုံ၊ ဥဿဟတိ ဘောတ္တုံ၊ အရဟတိ ဘောတ္တုံ၊ အတ္ထိ ဘောတ္တုံ၊ ဝိဇ္ဇတိ ဘောတ္တုံ၊ ဝဋ္ဋတိ ဘောတ္တုံ၊ ကပ္ပတိ ဘောတ္တုံ ဟု ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ပါရယတိ ဘောတ္တုံ၊ ပဟု ဘောတ္တုံ၊ သမတ္ထော ဘောတ္တုံ၊ ပရိယတ္တော ဘောတ္တုံ၊ အလံ ဘောတ္တုံ ဟူ၍လည်း ဖြစ်၏၊ ဖြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်သည် ခပ်သိမ်းသောနေရာ၌ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ပြင် ကာလော ဘောတ္တုံ၊ သမယော ဘောတ္တုံ၊ ဝေလာ ဘောတ္တုံ ဟုလည်းကောင်း၊ ဘောတ္တုံမနော၊ သောတ္တုံ သောတံ၊ ဒဋ္ဌုံ စက္ခု၊ ယုဇ္ဈိတုံ ဓနု၊ ဝတ္တုံ ဇဠော၊ ဂန္တုမနော၊ ကတ္တုမလသော ဟုလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ရွတ်ဆိုခြင်းကား ပြောဆိုသူ၏ အလိုအတိုင်း ဖြစ်၏။ ဘာဝေ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကရိဿာမီတိ ဂစ္ဆတိ။ ကြိယာယံ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဘိက္ခိဿံ ဣစ္စဿ ဇဋာ။ တဒတ္ထာယ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဂစ္ဆိဿတော တေ ဘဝိဿတိ ဘတ္တံ ဘောဇနာယ။

---

၆၂. ပဋိသေဓေ-လံခလူနံ တုန တွာန တွာ ဝါ.

၆၂. တားမြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော အလံ၊ ခလု သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်လတ်သော် ဘာဝအနက်၌ တုန၊ တွာန၊ တွာ ပစ္စည်းတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အလံ [Pg.190] ခလုသဒ္ဒါနံ ပဋိသေဓတ္ထာနံ ပယောဂေ တုနာဒယော ဝါ ဟောန္တိ ဘာဝေ. အလံ သောတုန, ခလု သောတုန, အလံ သုတွာန, ဓလု သုတွာန, အလံ သုတွာ, ခလု သုတွာ, အလံ သုတေန, ခလု သောတေန, အလံ ခလူနန္တိ ကိံ? မာ ဟောတု, ပဋိသေဓေတိ ကိံ? အလင်္ကာရော.

တားမြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော အလံ၊ ခလု သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်ခြင်းရှိလတ်သော် ဘာဝအနက်၌ တုနစသော ပစ္စည်းတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အလံ သောတုန၊ ခလု သောတုန၊ အလံ သုတွာန၊ ခလု သုတွာန၊ အလံ သုတွာ၊ ခလု သုတွာ၊ အလံ သုတေန၊ ခလု သောတေန။ အလံ ခလူနံ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ မာ ဟောတု။ ပဋိသေဓေ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အလင်္ကာရော။

---

၆၃. ပုဗ္ဗေကကတ္ထုကာနံ.

၆၃. တစ်ဦးတည်းသော ကတ္တားရှိကုန်သော ကြိယာတို့တွင် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သော ကြိယာ၏ နောက်၌ (တုနစသော ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ဧကော ကတ္တာ ယေသံ ဗျာပါရာနံ, တေသု ယော ပုဗ္ဗော, တဒတ္ထတော ကြိယတ္ထာ တုနာဒယော ဟောန္တိ ဘာဝေ, သောတုန ယာတိ, သုတွာန, သုတွာ ဝါ, ဧကကတ္တုကာနန္တိကိံ? ဘုတ္တသ္မိံ ဒေဝဒတ္တေ ယညဒတ္တော ဝဇတိ, ပုဗ္ဗာတိ ကိံ? ဘုဉ္ဇဘိ စ ပစတိ စ. ‘အပ္ပတွာ နဒိံ ပဗ္ဗတော အတိက္ကမ္မ ပဗ္ဗတံ နဒီ’တိ ဘူဓာတုဿ သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဘဝါ ဧကကတ္တုကတာ ပုဗ္ဗကာလတာ စ ဂမျတေ. ‘ဘုတွာ ဘုတွာ ဂစ္ဆတီတိ’ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓံ အာဘိက္ခညန္တု ဒွိဗ္ဗစနာဝဂမျတေ. ကထံ ‘ဇီဝဂ္ဂါဟံ အဂါဟယိ, ကာယပ္ပစာလကံ ဂစ္ဆန္တီ’တိ အာဒိ? ဃဏန္တေန ကြိယာဝိသေသနေန သိဒ္ဓံ ယထာ ‘ဩဒနပါကံ သယတီ’တိ.

အကြင် လုပ်ဆောင်မှုတို့အား ကတ္တားသည် တစ်ဦးတည်း ဖြစ်၏၊ ထိုလုပ်ဆောင်မှုတို့တွင် အကြင် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သော ကြိယာသည် ရှိ၏၊ ထိုရှေးဦးစွာဖြစ်သော ကြိယာဓာတ်၏ နောက်၌ ဘာဝအနက်၌ တုနစသော ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သောတုန ယာတိ၊ သုတွာန၊ သုတွာ ဝါ။ ဧကကတ္တုကာနံ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဘုတ္တသ္မိံ ဒေဝဒတ္တေ ယညဒတ္တော ဝဇတိ။ ပုဗ္ဗာ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဘုဉ္ဇတိ စ ပစတိ စ။ 'အပ္ပတွာ နဒိံ ပဗ္ဗတော၊ အတိက္ကမ္မ ပဗ္ဗတံ နဒီ' ဟူရာ၌ ဖြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော ဘူဓာတ်သည် ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် တစ်ဦးတည်းသော ကတ္တားရှိသည်အဖြစ်နှင့် ရှေးဦးကာလဖြစ်သည်အဖြစ်ကို သိအပ်၏။ 'ဘုတွာ ဘုတွာ ဂစ္ဆတိ' ဟူသော ဤသုတ်ဖြင့်သာလျှင် ပြီး၏၊ အဖန်တလဲလဲဖြစ်ခြင်းကိုမူကား နှစ်ကြိမ်ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် သိအပ်၏။ 'ဇီဝဂ္ဂါဟံ အဂါဟယိ၊ ကာယပ္ပစာလကံ ဂစ္ဆန္တိ' စသည်တို့သည် အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း။ 'ဩဒနပါကံ သယတိ' ဟူသကဲ့သို့ ဏမူပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ကြိယာဝိသေသနဖြင့် ပြီး၏။

---

၆၄. န္တော ကတ္ထရိ ဝတ္တမာနေ.

၆၄. ပစ္စုပ္ပန်အနက်၌ ဖြစ်သော ဓာတ်၏ နောက်၌ ကတ္တားဟော၌ အန္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝတ္တမာနတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္တာ န္တော ဟော တိ ကတ္တရိ, တိဋ္ဌန္တော.

ပစ္စုပ္ပန်အနက်၌ ဖြစ်သော ကြိယာဓာတ်၏ နောက်၌ ကတ္တားဟော၌ အန္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။ တိဋ္ဌန္တော။

---

၆၅. မာနော.

၆၅. (ပစ္စုပ္ပန်အနက်၌ ကတ္တားဟော၌) မာနပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝတ္တမာနတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ မာနော ဟောတိ, ကတ္တရိ. တိဋ္ဌမာနော.

ပစ္စုပ္ပန်အနက်၌ ဖြစ်သော ကြိယာဓာတ်၏ နောက်၌ ကတ္တားဟော၌ မာနပစ္စည်း ဖြစ်၏။ တိဋ္ဌမာနော။

---

၆၆. ဘာဝကမ္မေသု.

၆၆. ဘာဝ၊ ကမ္မအနက်တို့၌လည်းကောင်း (မာနပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

---

ဝတ္တမာနတ္ထေ [Pg.191] ဝတ္တမာနတော ကြိံယတ္ထာ ဘာဝေ ကမ္မေစ မာနော ဟောတိ. ဌီယမာနံ, ပစ္စမာနော ဩဒနော.

ပစ္စုပ္ပန်အနက်၌ ဖြစ်သော ကြိယာဓာတ်၏ နောက်၌ ဘာဝအနက်၌လည်းကောင်း၊ ကမ္မအနက်၌လည်းကောင်း မာနပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဌီယမာနံ၊ ပစ္စမာနော ဩဒနော။

---

၆၇. တေ ဿပုဗ္ဗာနာဂတေ.

၆၇. အနာဂတ်အနက်၌ သသ (ဿ) ရှေ့ရှိသော ထိုအန္တ၊ မာနပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အနာဂတတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ တေန္တမာနာ ဿပုဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ဌဿန္တော, ဌဿမာနော, ဌီယိဿမာနံ, ပစ္စိဿမာနော ဩဒနော.

အနာဂတ်အနက်၌ ဖြစ်သော ကြိယာဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဿ-ရှေ့ရှိသော ထိုအန္တ၊ မာနပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဌဿန္တော၊ ဌဿမာနော၊ ဌီယိဿမာနံ၊ ပစ္စိဿမာနော ဩဒနော။

---

၆၈. ဏွာဒယော.

၆၈. (ဓာတ်တို့၏ နောက်၌) ဏွု စသော ပစ္စည်းတို့သည် အများအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ကြိယတ္ထာ ပရေ ဗဟုလံ ဏွာဒယော ဟောန္တိ. စာရု, ဒါရု.

ကြိယာဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဏွု စသော ပစ္စည်းတို့သည် အများအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ စာရု၊ ဒါရု။

---

၆၉. ခဆသာန မေကဿရောဒိ ဒွေ.

၆၉. ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်း အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ တစ်ခုတည်းသော သရရှိသော ရှေးဦးအက္ခရာအုပ်စုကို နှစ်ကြိမ် (ဒွေးဖော်) ပြုအပ်၏။

---

ခဆသပ္ပစ္စယန္တာနံ ကြိယတ္ထာနံ ပဌမေကဿရံ သဒ္ဒရူပံ ဒွေ ဘဝတိ. တိတိက္ခာ, ဇိဂုစ္ဆာ, ဝီမံသာ.

ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်း အဆုံးရှိကုန်သော ကြိယာဓာတ်တို့၏ ပထမတစ်ခုတည်းသော သရရှိသော သဒ္ဒါပုံသဏ္ဌာန်သည် နှစ်ကြိမ် ဖြစ်၏။ တိတိက္ခာ၊ ဇိဂုစ္ဆာ၊ ဝီမံသာ။

---

၇၀. ပရောက္ခာယဉ္စ.

၇၀. ပရောက္ခာဝိဘတ်၌လည်းကောင်း (ဒွေးဖော်ပြုခြင်း ဖြစ်၏)။

---

ပရောက္ခာယံ ပဌမေကဿရံ သဒ္ဒရူပံ ဒွေ ဘဝတိ. ဇဂါမ, စကာရော အနုတ္တသမုစ္စယတ္ထော, တေနညတြာပိ ယထာဂမံ, ဇဟာတိ, ဇဟိတဗ္ဗံ, ဇဟိတုံ, ဒဒ္ဒလ္လတိ, စင်္ကမတိ. ‘လောလုပေါ, မောမူဟောတိ ဩတ္တံ တဒမိနာဒိပါဌာ.

ပရောက္ခာဝိဘတ်၌ ရှေးဦးစွာသော ဧကဿရရှိသော သဒ္ဒါရုပ်သည် နှစ်ခုဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Jagāma။ စကာရသည် မဟောအပ်သော သမုစ္စယအနက်ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် အခြားသော နေရာတို့၌လည်း အာဂမသဘောအတိုင်း (ဒွေးဘော်ဖြစ်၏)။ Jahāti, jahitabbaṃ, jahituṃ, daddallati, caṅkamati။ ‘Lolupo, momūho’ ဟူသည်ကား ‘တဒမိနာဒိ’ ပါဌ်ဖြင့် သြတ္တသို့ ရောက်ခြင်းဖြစ်၏။

---

၇၁. အာဒိသ္မာ သရာ.

၇၁. အစရှိသော သရမှ (ဒွေးဘော်ဖြစ်၏)။

---

အာဒိဘူတာ သရာ ပရမေကဿရံ ဒွေ ဟောတိ, အသိသိသတိ, အာဒိသ္မာတိ ကိံ? ဇဇဂါရ, သရာတိ ကိံ? ပပါစ.

အစဖြစ်သော သရမှ နောက်၌ရှိသော ဧကဿရသဒ္ဒါသည် နှစ်ခုဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Asisisati။ ‘ādismā’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Jajagāra ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။ ‘sarā’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Papāca ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၇၂. န ပုန.

၇၂. တစ်ဖန် (ဒွေးဘော်မဖြစ်)။

---

ယံ [Pg.192] ဒွိဘူတံ, န တံ ပုန ဒွိတ္တမာပဇ္ဇတေ, တိတိက္ခိသတိ, ဇိဂုစ္ဆိသတိ.

အကြင်သဒ္ဒါသည် ဒွေးဘော်ဖြစ်ပြီး၏၊ ထိုသဒ္ဒါသည် တစ်ဖန် ဒွေးဘော်သို့ မရောက်။ (ဥပမာ) Titikkhisati, jigucchisati။

---

၇၃. ယထိဋ္ဌံ သျာဒိနော.

၇၃. သိ-အစရှိသော ပစ္စည်းရှိသော သဒ္ဒါသည် အလိုရှိသလို (ဒွေးဘော်ဖြစ်၏)။

---

သျာဒျန္တဿ ယထိဋ္ဌမေကဿရမာဒိဘူတမညံ ဝါ ယထာဂမံ ဒွိတ္တပဇ္ဇတေ, ပုပုတ္တီယိသတိ, ပုတိတ္တီယိသတိ, ပုတ္တီယိယိသတိ.

သိ-အစရှိသော ပစ္စည်း အဆုံးရှိသော သဒ္ဒါ၏ အလိုရှိအပ်သော အစဦးဖြစ်သော ဧကဿရသည် သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသော ဧကဿရသည် သော်လည်းကောင်း အာဂမသဘောအတိုင်း ဒွေးဘော်သို့ ရောက်၏။ (ဥပမာ) Puputtīyisati, putittīyisati, puttīyiyisati။

---

၇၄. ရဿော ပုဗ္ဗဿ.

၇၄. ရှေ့အက္ခရာ၏ (သရသည်) ရဿဖြစ်၏။

---

ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ သရော ရဿော ဟောတိ. ဒဒါတိ.

ဒွေးဘော်ဖြစ်လတ်သော် ရှေ့ဖြစ်သော အက္ခရာ၏ သရသည် ရဿဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Dadāti။

---

၇၅. လောပေါ-နာဒိဗျဉ္ဇနဿ.

၇၅. အစမဟုတ်သော ဗျည်းကို ချေခြင်း (ဖြစ်၏)။

---

ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿာဒိတော-ညဿ ဗျဉ္ဇနဿ လောပေါ ဟောတိ. အသိသိသတိ.

ဒွေးဘော်ဖြစ်လတ်သော် ရှေ့အက္ခရာ၏ အစမှတပါးသော အခြားဗျည်းကို ချေခြင်းဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Asisisati။

---

၇၆. ခဆသေသွဿိ.

၇၆. ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့ ရောက်လတ်သော် (ရှေ့အက္ခရာ၏) ‘အ’ သရသည် ‘ဣ’ ဖြစ်၏။

---

ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ အဿ ဣ ဟောတိ ခဆသေသု. ပိပါသတိ, ဇိဃံသတိ, ခဆသေသူတိ ကိံ? ဇဟာတိ, အဿာတိ ကိံ? ဗုဘုက္ခတိ.

ဒွေးဘော်ဖြစ်လတ်သော် ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့၌ ရှေ့အက္ခရာ၏ ‘အ’သရသည် ‘ဣ’သရ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Pipāsati, jighaṃsati။ ‘khachasesu’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Jahāti ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။ ‘assa’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Bubhukkhati ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၇၇. ဂုပိဿုဿ.

၇၇. ဂုပ္ဓာတ်၏ (ဥ သရသည် ဣ သရ ဖြစ်၏)။

---

ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ ဂုပိဿ ဥဿ ဣ ဟောတိ ခဆသေသု, ဇိဂုစ္ဆတိ.

ဒွေးဘော်ဖြစ်လတ်သော် ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့၌ ရှေ့အက္ခရာဖြစ်သော ဂုပ္ဓာတ်၏ ‘ဥ’သရသည် ‘ဣ’သရ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Jigucchati။

---

၇၈. စတုတ္ထဒုတိယာနံ တတိယပဌမာ.

၇၈. စတုတ္ထနှင့် ဒုတိယအက္ခရာတို့၏ နေရာ၌ တတိယနှင့် ပထမအက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဒွိတ္တေ ပုဗေသံ စတုတ္ထဒုတိယာနံ တတိယပဌမာ ဟောန္တိ. ဗုဘုက္ခတိ, စိစ္ဆေဒ.

ဒွေးဘော်ဖြစ်လတ်သော် ရှေ့အက္ခရာဖြစ်သော စတုတ္ထနှင့် ဒုတိယအက္ခရာတို့၏ နေရာ၌ တတိယနှင့် ပထမအက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) Bubhukkhati, ciccheda။

---

၇၉. ကဝဂ္ဂဟာနံ စဝဂ္ဂဇာ.

၇၉. ကဝဂ်နှင့် ဟကာရတို့၏ နေရာ၌ စဝဂ်ဖြစ်ကုန်သော အက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဒွိတ္တေ [Pg.193] ပုဗ္ဗေသံ ကဝဂ္ဂဟာနံ စဝဂ္ဂဇာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. စုကောပ, ဇဟာတိ.

ဒွေးဘော်ဖြစ်လတ်သော် ရှေ့အက္ခရာဖြစ်သော ကဝဂ်နှင့် ဟကာရတို့၏ နေရာ၌ စဝဂ်ဖြစ်ကုန်သော အက္ခရာတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) Cukopa, jahāti။

---

၈၀. မာနဿ ဝီ ပရဿ စ မံ.

၈၀. မာနဓာတ်၏ ရှေ့အက္ခရာ၌ ‘ဝီ’ ဖြစ်၏၊ နောက်အက္ခရာ၌ ‘မံ’ ဖြစ်၏။

---

ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ မာနဿ ဝီ ဟောတိ ပရဿ စ မံ, ဝီမံသတိ.

ဒွေးဘော်ဖြစ်လတ်သော် မာနဓာတ်၏ ရှေ့အက္ခရာ၌ ‘ဝီ’ ဖြစ်၏၊ နောက်အက္ခရာ၌လည်း ‘မံ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Vīmaṃsati။

---

၈၁. ကိတဿာသံသယေ တိ ဝါ.

၈၁. သံသယမရှိသော အနက်၌ ကိတ္ဓာတ်၏ (ရှေ့အက္ခရာ၌) ‘တိ’ သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

သံသယသော-ညသ္မိံ ဝတ္တမာနဿ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ ကိတဿ ဝါ တိ ဟောတိ. တိကိစ္ဆတိ, စိကိစ္ဆတိ, အသံသယေတိ ကိံ? ဝိစိကိစ္ဆတိ.

သံသယမှတစ်ပါးသော အနက်၌ ဖြစ်သော၊ ဒွေးဘော်ရှိသော ကိတ္ဓာတ်၏ ရှေ့အက္ခရာ၌ ‘တိ’ သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Tikicchati, cikicchati။ ‘asaṃsaye’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Vicikicchati ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၈၂. ယုဝဏ္ဏာနမေဩ ပစ္စယေ.

၈၂. ပစ္စည်းရောက်လတ်သော် ယုဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ) တို့၏ နေရာ၌ ‘ဧ’ နှင့် ‘ဩ’ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏန္တာနံ ကြိယတ္ထာနံ ဧဩဟောန္တိ ယထာက္ကမံ ပစ္စယေ. စေတဗ္ဗံ, နေတဗ္ဗံ, သောတဗ္ဗံ, ဘဝိတဗ္ဗံ.

ပစ္စည်းရောက်လတ်သော် ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏ အဆုံးရှိသော ကရိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ ‘ဧ’ နှင့် ‘ဩ’ တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) Cetabbaṃ, netabbaṃ, sotabbaṃ, bhavitabbaṃ။

---

၈၃. လဟုဿုပန္တဿ.

၈၃. ပေါ့ပါးသော ဥပဓာ (အဆုံးဗျည်း၏ ရှေ့အက္ခရာ) ၏ (ယုဝဏ္ဏ၌ ဧ၊ ဩ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

လဟုဘူတဿ ဥပန္တဿ ယုဝဏ္ဏဿ ဧဩ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ဧသိတဗ္ဗံ, ကောသိတဗ္ဗံ, လဟုဿာတိ ကိံ? ဓူပိတာ, ဥပန္တဿာတိ ကိံ? ရုန္ဓတိ.

ပေါ့ပါးသော အဆုံးဗျည်း၏ ရှေ့၌ရှိသော ယုဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဥ) ၏ နေရာ၌ ‘ဧ’ နှင့် ‘ဩ’ တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) Esitabbaṃ, kositabbaṃ။ ‘lahussa’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Dhūpitā ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။ ‘upantassa’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Rundhati ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၈၄. အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ.

၈၄. ဏသတ်သော ပစ္စည်းရောက်လတ်သော် (ရှေ့အက္ခရာဖြစ်သော) ‘အ’ သရ၏ ‘အာ’ ဖြစ်၏။

---

ဏကာရာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ ဥပန္တဿ အကာရဿ အာ ဟောတိ. ကာရကော.

ဏကာရသတ်သော ပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိလတ်သော် ရှေ့ဖြစ်သော ‘အ’သရ၏ ‘အာ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Kārako။

---

၈၅. န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသု.

၈၅. ကသတ်သော ပစ္စည်း၌လည်းကောင်း၊ နု အာဂမ၌လည်းကောင်း ထို (ဧ၊ ဩ၊ အာ) တို့သည် မဖြစ်ကုန်။

---

တေ [Pg.194] ဧဩအာ ကာနုဗန္ဓေ နာဂမေ စ န ဟောန္တိ. စိတော, သုတော, ဒိဋ္ဌော, ပုဋ္ဌော, နာဂမေ ‘ဝနာ’ဒိနာ (၁.၄၅) စိနိတဗ္ဗံ, စိနိတုံ, သုဏိတဗ္ဗံ, သုဏိတုံ ပါပုဏိတဗ္ဗံ, ပါပုဏိတုံ, ဓုနိတဗ္ဗံ, ဓုနိတုံ, ဓုနနံ, ဓုနယိတဗ္ဗံ, ဓုနာပေတဗ္ဗံ, ဓုနယိတုံ ဓုနာပေတုံ, ဓုနယနံ, ဓုနာပနံ, ဓုနယတိ, ဓုနာပေတိ, ပီနေတဗ္ဗံ, ပီနယိတုံ, ပီနနံ, ပီနိတုံ, ပီနယတိ, သုနောတိ, သိနောတိ, ဒုနောတိ, ဟိနောတိ, ပဟိဏိထဗ္ဗံ, ပဟိဏိတုံ, ပဟိဏနံ.

ထို ဧ၊ ဩ၊ အာ တို့သည် ကသတ်သော ပစ္စည်း၌လည်းကောင်း၊ နု အာဂမ၌လည်းကောင်း မဖြစ်ကုန်။ (ဥပမာ) Cito, suto, diṭṭho, puṭṭho။ နုအာဂမ၌ ‘ဝနာ’ စသည်ဖြင့် (၁.၄၅) cinitabbaṃ, cinituṃ, suṇitabbaṃ, suṇituṃ pāpuṇitabbaṃ, pāpuṇituṃ, dhunitabbaṃ, dhunituṃ, dhunanaṃ, dhunayitabbaṃ, dhunāpetabbaṃ, dhunayituṃ dhunāpetuṃ, dhunayanaṃ, dhunāpanaṃ, dhunayati, dhunāpeti, pīnetabbaṃ, pīnayituṃ, pīnanaṃ, pīnituṃ, pīnayati, sunoti, sinoti, dunoti, hinoti, pahiṇithabbaṃ, pahiṇituṃ, pahiṇanaṃ။

---

၈၆. ဝါ ကွစိ.

၈၆. အချို့သော နေရာ၌ ဝိကပ်အားဖြင့် (မဖြစ်ကုန်)။

---

တေ ကွစိ ဝါ န ဟောန္တိ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသု. မုဒိတော, ရုဒိတံ, ရောဒိတံ.

ထို (ဧ၊ ဩ၊ အာ) တို့သည် အချို့သော နေရာ၌ ကသတ်သော ပစ္စည်းနှင့် နုအာဂမတို့၌ ဝိကပ်အားဖြင့် မဖြစ်ကုန်။ (ဥပမာ) Mudito, ruditaṃ, roditaṃ။

---

၈၇. အညတြာပိ.

၈၇. အခြားသော နေရာ၌လည်း (မဖြစ်ကုန်)။

---

ကာနုဗန္ဓနာဂမတော-ညသ္မိမ္ပိ တေ ကွစိ, နု ဟောန္တိ. ခိပကော, ပနူဒနံ, ဝဓကော.

ကသတ်သော ပစ္စည်းနှင့် နုအာဂမမှ တစ်ပါးသော အခြားအရာ၌လည်း ထို (ဧ၊ ဩ၊ အာ) တို့သည် အချို့သော နေရာ၌ မဖြစ်ကုန်။ (ဥပမာ) Khipako, panūdanaṃ, vadhako။

---

၈၈. ပျေ သိဿာ.

၈၈. ပျ ပစ္စည်း ရောက်လတ်သော် ‘သိ’ဓာတ်၏ ‘အာ’ ဖြစ်၏။

---

သိဿ အာ ဟောတိ ပျာဒေသေ, နိဿာယ.

ပျ အာဒေသ ရောက်လတ်သော် ‘သိ’ဓာတ်၏ သရသည် ‘အာ’ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ) Nissāya။

---

၈၉. ဧဩနမယဝါ သရေ.

၈၉. သရ နောက်၌ရှိလတ်သော် ‘ဧ’ နှင့် ‘ဩ’ တို့၏ နေရာ၌ ‘အယ’ နှင့် ‘အဝ’ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သရေ ပရေ ဧဩနံ အယအဝါ ဟောန္တိ. ဇယော, ဘဝေါ, သရတိ ကိံ? ဇေတိ, အနုဘောတိ.

သရသည် နောက်၌ရှိလတ်သော် ‘ဧ’ နှင့် ‘ဩ’ တို့၏ နေရာ၌ ‘အယ’ နှင့် ‘အဝ’ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ) Jayo, bhavo။ ‘sare’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Jeti, anubhoti ဟု ရှိသောကြောင့်တည်း။

---

၉၀. အာယာဝါ ဏာနုဗန္ဓေ.

၉၀. ဏသတ်သော ပစ္စည်းရောက်လတ်သော် (ဧ၊ ဩ တို့၏ နေရာ၌) ‘အာယ’ နှင့် ‘အာဝ’ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဧဩနံ [Pg.195] အာယာဝါ ဟောန္တိ သရာဒေါ ဏာနုဗန္ဓေ. နာယယတိ, ဘာဝယတိ, ‘သယာပေတွာ’တိအာဒီသု ရဿတ္တံ.

ဏအနုဗန္ဓရှိသော၊ သရလျှင် အစရှိသော ပစ္စည်းတို့၌ (ဓာတ်တို့၏) ဧ၊ ဩ တို့အား အာယ၊ အာဝ အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ 'နာယယတိ'၊ 'ဘာဝယတိ'၊ 'သယာပေတွာ' စသည်တို့၌ ရဿဖြစ်ခြင်း ဖြစ်၏။

---

၉၁. အာဿာဏာပိမှိ ယုက.

၉၁. ဏာပိပစ္စည်းမှတစ်ပါးသော (ဏအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း)၌ အာကာရန်ဓာတ်အား ယုကလာဘ် ဖြစ်၏။

---

အာကာရန္တဿ ကြိယတ္ထဿ ယုက ဟောတိ ဏာပိတော-ညသ္မိံ ဏာနုဗန္ဓေ. ဒါယကော, ဏာနုဗန္ဓေတွေဝ? ဒါနံ, အဏာပိမှီတိ ကိံ? ဒါပယတိ.

ဏာပိပစ္စည်းမှတစ်ပါးသော ဏအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ အာကာရန်ရှိသော ဓာတ်အား ယုကလာဘ် ဖြစ်၏။ 'ဒါယကော'၊ ဏအနုဗန္ဓ၌သာလော? 'ဒါနံ'၊ ဏာပိပစ္စည်းမှတစ်ပါးသော ပစ္စည်း၌ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'ဒါပယတိ'။

---

၉၂. ပဒါဒီနံ ကွစိ.

၉၂. ပဒဓာတ်အစရှိသည်တို့အား အချို့သောနေရာ၌ (ယုကလာဘ် ဖြစ်၏)။

---

ပဒါဒီနံ ယုက ဟောတိ ကွစိ. နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, နိပဇ္ဇိတုံ နိပဇ္ဇနံ, ပမဇ္ဇိတဗ္ဗံ, ပမဇ္ဇိတုံ, ပမဇ္ဇနံ, ကွစီတိ ကိံ? ပါဒေါ.

ပဒဓာတ်အစရှိသည်တို့အား အချို့သောနေရာ၌ ယုကလာဘ် ဖြစ်၏။ 'နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ'၊ 'နိပဇ္ဇိတုံ'၊ 'နိပဇ္ဇနံ'၊ 'ပမဇ္ဇိတဗ္ဗံ'၊ 'ပမဇ္ဇိတုံ'၊ 'ပမဇ္ဇနံ'၊ 'အချို့သောနေရာ၌' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'ပါဒေါ'။

---

၉၃. မံ ဝါ ရုဓာဒီနံ.

၉၃. ရုဓဓာတ်အစရှိသည်တို့အား အချို့သောနေရာ၌ 'မံ' အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏။

---

ရုဓာဒီနံ ကွစိ မံ ဝါ ဟောတိ. ရုန္ဓိတုံ, ရုဇ္ဈိတုံ, ကွစိတွေဝ? နိရောဓော.

ရုဓဓာတ်အစရှိသည်တို့အား အချို့သောနေရာ၌ 'မံ' အာဒေသသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏။ 'ရုန္ဓိတုံ'၊ 'ရုဇ္ဈိတုံ'၊ 'အချို့သောနေရာ၌သာ' လော? 'နိရောဓော'။

---

၉၄. ကွိမှိ လောပေါ-န္တဗျဉ္ဇနဿ.

၉၄. ကွိပစ္စည်း၌ အဆုံးဗျည်းကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

အန္တဗျဉ္ဇနဿ လောပေါ ဟောတိ ကွိမှိ. ဘတ္တံ ဂသန္တိ ဂဏှန္တိ ဝါ ဧတ္ထာတိ ဘတ္တဂ္ဂံ.

ကွိပစ္စည်း၌ (ဓာတ်၏) အဆုံးဗျည်းကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။ 'ဘတ္တံ ဂသန္တိ ဂဏှန္တိ ဝါ ဧတ္ထာတိ ဘတ္တဂ္ဂံ' (ဆွမ်းကို စားရာ သို့မဟုတ် ယူရာ ဤနေရာသည် ဆွမ်းတင်းကုပ် မည်၏)။

---

၉၅. ပရရူပမယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ.

၉၅. ယကာရမှတစ်ပါးသော ဗျည်းနောက်၌ (ဓာတ်၏အဆုံးဗျည်းသည်) ပရရူပ ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထာနမန္တဗျဉ္ဇနဿ ပရရူပံ ဟောတိ ယကာရတော-ညသ္မိံ ဗျဉ္ဇနေ. ဘေတ္တဗ္ဗံ, ဗျဉ္ဇနေတိ ကိံ? ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ, အယကာရေတိ ကိံ? ဘိဇ္ဇတိ.

ယကာရမှတစ်ပါးသော ဗျည်းနောက်၌ ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းသည် ပရရူပ (နောက်ဗျည်းနှင့် တူသောပုံစံ) ဖြစ်၏။ 'ဘေတ္တဗ္ဗံ'၊ 'ဗျည်းနောက်၌' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ'၊ 'ယကာရမှတစ်ပါးသော' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'ဘိဇ္ဇတိ'။

---

၉၆. မနာနံ နိဂ္ဂဟီတံ.

၉၆. မကာရ၊ နကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့အား (ယကာရမှတစ်ပါးသော ဗျည်း၌ နိဂ္ဂဟိတ် ဖြစ်၏)။

---

မကာရနကာရန္တာနံ [Pg.196] ကြိယတ္ထာနံ နိဂ္ဂဟီတံ ဟောတိ အယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ. ဂန္တဗ္ဗံ, ဇင်္ဃာ, ဗျဉ္ဇနေတွေဝ? ဂမနံ, အယကာရေတွေဝ? ဂမျတေ.

မကာရ၊ နကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့အား ယကာရမှတစ်ပါးသော ဗျည်း၌ နိဂ္ဂဟိတ် ဖြစ်၏။ 'ဂန္တဗ္ဗံ'၊ 'ဇင်္ဃာ'၊ 'ဗျည်း၌သာ' လော? 'ဂမနံ'၊ 'ယကာရမှတစ်ပါးသော' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'ဂမျတေ'။

---

၉၇. န ဗြူဿော.

၉၇. ဗျည်းနောက်၌ ဗြူဓာတ်၏ (ဥ) အား ဩ ဖြစ်ခြင်း မဖြစ်။

---

ဗြူဿ ဩ န ဟောတိ ဗျဉ္ဇနေ. ဗြူမိ, ဗျဉ္ဇနေတွေဝ? အဗြဝိ.

ဗျည်းနောက်၌ ဗြူဓာတ်၏ (ဥ) အား ဩ ဖြစ်ခြင်း မဖြစ်။ 'ဗြူမိ'၊ 'ဗျည်းနောက်၌သာ' လော? 'အဗြဝိ'။

---

၉၈. ကဂါ စဇာနံ ဃာနုဗန္ဓေ.

၉၈. ဃအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ စကာရ၊ ဇကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့အား ကကာရ၊ ဂကာရတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဃာနုဗန္ဓေ စကာရဇကာရန္တာနံ ကြိယတ္ထာနံ ကဂါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ဝါကျံ, ဘာဂျံ.

ဃအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ စကာရ၊ ဇကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့အား ကကာရ၊ ဂကာရတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ 'ဝါကျံ'၊ 'ဘာဂျံ'။

---

၉၉. ဟနဿ ဃာတော ဏာနုဗန္ဓေ.

၉၉. ဏအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ ဟနဓာတ်အား 'ဃာတ' အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

ဟနဿ ဃာတော ဟောတိ ဏာနုဗန္ဓေ. အာဃာတော.

ဏအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ ဟနဓာတ်အား 'ဃာတ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ 'အာဃာတော'။

---

၁၀၀. ကွိမှိ ဃော ပရိပစ္စ-သမောဟိ.

၁၀၀. ပရိ၊ ပဋိ၊ စ၊ သံ တို့၏ နောက်၌ရှိသော ဟနဓာတ်အား ကွိပစ္စည်း၌ 'ဃ' အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

ပယျာဒီဟိ ပရဿ ဟနဿ ဃော ဟောတိ ကွိမှိ. ပလိဃော, ပဋိဃော, အဃံ ရဿတ္တံ နိပါတနာ, သံဃော, ဩဃော.

ပရိ အစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ဟနဓာတ်အား ကွိပစ္စည်း၌ 'ဃ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ 'ပလိဃော'၊ 'ပဋိဃော'၊ 'အဃံ' (နိပါတနအားဖြင့် ရဿဖြစ်ခြင်း)၊ 'သံဃော'၊ 'ဩဃော'။

---

၁၀၁. ပရဿ ဃံ သေ.

၁၀၁. သပစ္စည်းရှိလျှင်၊ ဒွိတ္တဖြစ်ပြီးသော နောက်၌ရှိသော ဟနဓာတ်အား 'ဃံ' အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

ဒွိတ္တေ ပရဿ ဟနဿ ဃံ ဟောတိ သေ. ဇိဃံသာ.

သပစ္စည်းရှိလျှင်၊ ဒွိတ္တဖြစ်ပြီးသော နောက်ဟနဓာတ်အား 'ဃံ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ 'ဇိဃံသာ'။

---

၁၀၂. ဇိဟရာနံ ဂီ.

၁၀၂. သပစ္စည်းရှိလျှင်၊ ဒွိတ္တဖြစ်ပြီးသော ဇိဓာတ်၊ ဟရဓာတ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ဓာတ်တို့အား 'ဂီ' အာဒေသ ဖြစ်၏။

---

ဒွိတ္တေ ပရေသံ ဇိတရာနံ ဂီ ဟောတိ သေ. ဝိဇိဂီသာ, ဇိဂီသာ.

သပစ္စည်းရှိလျှင်၊ ဒွိတ္တဖြစ်ပြီးသော ဇိဓာတ်၊ ဟရဓာတ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ဓာတ်တို့အား 'ဂီ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ 'ဝိဇိဂီသာ'၊ 'ဇိဂီသာ'။

---

၁၀၃. ဓာဿ ဟော.

၁၀၃. ဒွိတ္တဖြစ်ပြီးသော နောက်၌ရှိသော ဓာဓာတ်အား 'ဟ' ဖြစ်၏။

---

ဒွိတ္တေ [Pg.197] ပရဿ ဓာဿ ဟ ဟောတိ. ဒဟတိ.

ဒွိတ္တဖြစ်ပြီးသော နောက်၌ရှိသော ဓာဓာတ်အား 'ဟ' ဖြစ်၏။ 'ဒဟတိ'။

---

၁၀၄. ဏိမှိ ဒီဃော ဒုသဿ.

၁၀၄. ဏိပစ္စည်း၌ ဒုသဓာတ်အား ဒီဃ ဖြစ်၏။

---

ဒုသဿ ဒီဃော ဟောတိ ဏိမှိ. ဒုသိတော. ဏိမှီတိ ကိံ? ဒုဋ္ဌော.

ဏိပစ္စည်း၌ ဒုသဓာတ်အား ဒီဃ ဖြစ်၏။ 'ဒူသိတော'၊ 'ဏိပစ္စည်း၌' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'ဒုဋ္ဌော'။

---

၁၀၅. ဂုဟိဿ သရေ.

၁၀၅. သရနောက်၌ ဂုဟဓာတ်အား ဒီဃ ဖြစ်၏။

---

ဂုဟိဿ ဒီဃော ဟောတိ သရေ. နိဂူဟနံ သရေတိ ကိံ? ဂုယှံ.

သရနောက်၌ ဂုဟဓာတ်အား ဒီဃ ဖြစ်၏။ 'နိဂူဟနံ'၊ 'သရနောက်၌' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'ဂုယှံ'။

---

၁၀၆. မုဟဗဟာနဉ္စ တေ ကာနုဗန္ဓေ-တွေ.

၁၀၆. တကာရအစရှိသော၊ တွါ၊ တွါနပစ္စည်းတို့မှ တစ်ပါးသော၊ ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်းတို့၌ မုဟဓာတ်၊ ဗဟဓာတ်နှင့် ဂုဟဓာတ်တို့အား ဒီဃ ဖြစ်၏။

---

မုဟဗဟာနံ ဂုဟိဿ စ ဒီဃော ဟောတိ တကာရာဒေါ ကာနုဗန္ဓေ တွာနတွာဝဇ္ဇိတေ, မူဠှော, ဗာဠှော, ဂူဠှော, တေတိ ကိံ? မုယှတိ, ကာနုဗန္ဓေတိ-ကိံ? မုယှိတဗ္ဗံ, အတွေတိ ကိံ? မုယှိတွာန, မုယှိတွာ, ‘တေ ကာနုဗန္ဓေ-တွေ’တိ အယမဓိကာရော ယာဝ ‘‘သာသဿ သိသွေ’’တိ -၁၁၇.

မုဟဓာတ်၊ ဗဟဓာတ်နှင့် ဂုဟဓာတ်တို့အား တကာရအစရှိသော၊ တွါန၊ တွါပစ္စည်းတို့မှတစ်ပါးသော၊ ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ ဒီဃ ဖြစ်၏။ 'မူဠှော'၊ 'ဗာဠှော'၊ 'ဂူဠှော'၊ 'တကာရအစရှိသော ပစ္စည်း၌' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'မုယှတိ'၊ 'ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'မုယှိတဗ္ဗံ'၊ 'တွါန၊ တွါပစ္စည်းတို့မှတစ်ပါးသော' ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? 'မုယှိတွာန'၊ 'မုယှိတွာ'၊ 'တေ ကာနုဗန္ဓေတွေ' ဟူသော ဤအဓိကာရသည် 'သာသဿ သိသွေ' ဟူသော သုတ်တိုင်အောင် ပတ်သက်၏။

---

၁၀၇. ဝဟဿုဿ.

၁၀၇. ဝဟဓာတ်၏ ဝကာရအား ဥ ဖြစ်၏။

---

ဝဟဿ ဥဿ ဒီဃော ဟောတိ တေ ကာနုဗန္ဓေ တွာနတွာဝဇ္ဇိတေ. ဝုဋ္ဌော.

ဝဟဓာတ်၏ ဝကာရအား တကာရအစရှိသော၊ တွါန၊ တွါပစ္စည်းတို့မှ တစ်ပါးသော၊ ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ ဥ ဖြစ်၏။ 'ဝုဋ္ဌော'။

---

၁၀၈. ဓာဿ ဟိ.

၁၀၈. ဓာဓာတ်အား ဟိ ဖြစ်၏။

---

ဓာ=ဓာရဏေတီမဿ ဟိ ဟောတိ တေ ကာနုဗန္ဓေ တွာနတွာဝဇ္ဇိတေ. နိဟိတော, နိဟိတဝါ.

ဆောင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဓာဓာတ်အား တကာရအစရှိသော၊ တွါန၊ တွါပစ္စည်းတို့မှ တစ်ပါးသော၊ ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ 'ဟိ' အာဒေသ ဖြစ်၏။ 'နိဟိတော'၊ 'နိဟိတဝါ'။

---

၁၀၉. ဂမာဒိရာနံ လောပေါ-န္တဿ.

၁၀၉. ဂမ်ဓာတ်အစရှိသည်တို့နှင့် ရကာရအဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

ဂမာဒီနံ [Pg.198] ရကာရန္တာနံ စ အန္တဿ လောပေါ ဟောတိ တေ ကာနုဗန္ဓေ တွာနတွာဝဇ္ဇိတေ. ဂတော, ခတော, ဟတော, မတော, တတော, သညတော, ရတော, ကတော, တေတွေဝ? ဂမျတေ, ကာနုဗန္ဓေတွေဝ? ဂန္တဗ္ဗံ, အတွေတွေဝ? ဂန္တွာန, ဂန္တွာ.

ဂမ်ဓာတ်အစရှိသည်တို့နှင့် ရကာရအဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းကို ချေခြင်းသည် တကာရအစရှိသော၊ တွါန၊ တွါပစ္စည်းတို့မှ တစ်ပါးသော၊ ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၌ ဖြစ်၏။ 'ဂတော'၊ 'ခတော'၊ 'ဟတော'၊ 'မတော'၊ 'တတော'၊ 'သညတော'၊ 'ရတော'၊ 'ကတော'၊ 'တကာရအစရှိသော ပစ္စည်း၌သာ' လော? 'ဂမျတေ'၊ 'ကအနုဗန္ဓ၌သာ' လော? 'ဂန္တဗ္ဗံ'၊ 'တွါန၊ တွါပစ္စည်းတို့မှတစ်ပါးသောပစ္စည်း၌သာ' လော? 'ဂန္တွာန'၊ 'ဂန္တွာ'။

---

၁၁၀. ဝစာဒီနံ ဝဿုဋ ဝါ.

၁၁၀. တပစ္စည်း၌ ဝစဓာတ်အစရှိသည်တို့၏ ဝကာရအား ဥ ဖြစ်ခြင်းသည် ဝိကပ် ဖြစ်၏။

---

ဝစာဒီနံ ဝဿ ဝါ ဥဋ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ-တွေ. ဥတ္တံ, ဝုတ္တံ, ဥဋ္ဌံ, ဝုဋ္ဌံ, ‘အတွေတွေဝ? ဝတွာန, ဝတွာ.

ဝစအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ 'ဝ' အက္ခရာသည် ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၊ 'တဝေ' ပစ္စည်းတို့၌ (သော်လည်းကောင်း) 'ဥ' လည်းကောင်း၊ 'ဥဋ' လည်းကောင်း အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ဥတ္တံ၊ ဝုတ္တံ၊ ဥဋ္ဌံ၊ ဝုဋ္ဌံ။ 'တဝေ' ပစ္စည်းမဟုတ်သည်၌သာလော? ဝတွာန၊ ဝတွာ။

---

၁၁၁. အဿု.

၁၁၁. အ အက္ခရာသည် 'ဥ' ဖြစ်၏။

---

ဝစာဒီနမဿ ဥ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ-သွေ. ဝုတ္တံ, ဝုဋ္ဌံ.

ဝစအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ 'အ' အက္ခရာသည် ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၊ သုပစ္စည်းတို့၌ 'ဥ' ဖြစ်၏။ ဝုတ္တံ၊ ဝုဋ္ဌံ။

---

၁၁၂. ဝဒ္ဓဿ ဝါ.

၁၁၂. ဝဒ္ဓဓာတ်၏ (အသည် ဥ) အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

ဝဒ္ဓဿ အဿ ဝါ ဥ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ တွေ. ဝုဒ္ဓေါ. ဝဒ္ဓေါ. အတွေတွေဝ? ဝဒ္ဓိတွာန, ဝဒ္ဓိတွာ, ကထံ ‘ဝုတ္တီ’တိ? ‘‘ဝုတ္တီမတ္တေ’’တိ ၃-၆၉. နိပါတနာ, ‘ဝတ္တီ’တိ ဟောတေဝ ယထာလက္ခဏံ.

ဝဒ္ဓဓာတ်၏ ‘အ’ အက္ခရာသည် ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၊ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းတို့၌ အလိုအလျောက် ‘ဥ’ ဖြစ်၏။ ဝုဒ္ဓေါ၊ ဝဒ္ဓေါ။ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းမဟုတ်သည်၌သာလော? ဝဒ္ဓိတွာန၊ ဝဒ္ဓိတွာ။ ‘ဝုတ္တိ’ ဟု အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း? (၃-၆၉ သုတ်၌) ‘ဝုတ္တိမတ္တေ’ ဟု နิပါတန (အတုပြုလုပ်ခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်၏၊ သဘောအတိုင်းမူ ‘ဝတ္တိ’ ဟုသာ ဖြစ်၏။

---

၁၁၃. ယဇဿ ယဿ ဋိယီ.

၁၁၃. ယဇဓာတ်၏ ‘ယ’ အက္ခရာသည် ‘ဌိယ’ ဖြစ်၏။

---

ယဇဿ [Pg.199] ယဿ ဋိယီ ဟောန္တိ ကာနုဗန္ဓေ-တွေ. ဣဋ္ဌံ, ယိဋ္ဌံ, အတွေတွေဝ? ယဇိတွာန, ယဇိတွာ.

ယဇဓာတ်၏ ‘ယ’ အက္ခရာသည် ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၊ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းတို့၌ ‘ဌိယ’ ဖြစ်၏။ ဣဋ္ဌံ၊ ယိဋ္ဌံ။ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းမဟုတ်သည်၌သာလော? ယဇိတွာန၊ ယဇိတွာ။

---

၁၁၄. ဌာဿိ.

၁၁၄. ဌာဓာတ်၏ (အာသည်) ‘ဣ’ ဖြစ်၏။

---

ဌာဿိ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ-တွေ. ဌိတော, အတွေတွေဝ? ဌတွာန, ဌတွာ.

ဌာဓာတ်၏ (အာအက္ခရာသည်) ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၊ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းတို့၌ ‘ဣ’ ဖြစ်၏။ ဌိတော။ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းမဟုတ်သည်၌သာလော? ဌတွာန၊ ဌတွာ။

---

၁၁၅. ဂါပါနမီ.

၁၁၅. ဂါဓာတ်၊ ပါဓာတ်တို့၏ (အာသည်) ‘ဤ’ ဖြစ်၏။

---

ဂါပါနမီ ဟောတိ ကာနဗန္ဓေ-တွေ. ဂီတံ, ပီတံ, အတွေတွေဝ? ဂါယိတွာ နိစ္စံ ယာဂမော, ပါဿ တု ပီတွာတိ ဗဟုလာဓိကာရာ.

ဂါဓာတ်၊ ပါဓာတ်တို့၏ (အာအက္ခရာသည်) ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၊ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းတို့၌ ‘ဤ’ ဖြစ်၏။ ဂီတံ၊ ပီတံ။ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းမဟုတ်သည်၌သာလော? ဂါယိတွာ (၌) ‘ယ’ လာခြင်းသည် အမြဲဖြစ်၏၊ ‘ပါ’ ဓာတ်၌မူ ‘ပီတွာ’ ဟု ဖြစ်ခြင်းသည် ဗဟုလအာဏာကြောင့်တည်း။

---

၁၁၆. ဇနိဿာ.

၁၁၆. ဇနဓာတ်၏ (အသည်) ‘အာ’ ဖြစ်၏။

---

ဇနိဿ အာ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ-တွေ. ဇာတော. အတွေတွေဝ? ဇနိတွာ.

ဇနဓာတ်၏ (အအက္ခရာသည်) ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၊ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းတို့၌ ‘အာ’ ဖြစ်၏။ ဇာတော။ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းမဟုတ်သည်၌သာလော? ဇနိတွာ။

---

၁၁၇. သာသဿ သိသ ဝါ.

၁၁၇. သာသဓာတ်၏ (သာသသည်) ‘သိသ’ အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

သာသဿ သိသ ဝါ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ-တွေ. သိဋ္ဌံ, သတ္ထံ, သိဿော, သာသိယော အတွေတွေဝ? အနုသာသိတွာန.

သာသဓာတ်၏ (သာသသည်) ကအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်း၊ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းတို့၌ အလိုအလျောက် ‘သိသ’ ဖြစ်၏။ သိဋ္ဌံ၊ သတ္ထံ၊ သိဿော၊ သာသိယော။ ‘တဝေ’ ပစ္စည်းမဟုတ်သည်၌သာလော? အနုသာသိတွာန။

---

၁၁၈. ကရဿာ တဝေ.

၁၁၈. ကရဓာတ်၏ (အသည်) ‘တဝေ’ ပစ္စည်း၌ ‘အာ’ ဖြစ်၏။

---

ကရဿ အာ ဟောတိ တဝေ. ကာတဝေ.

ကရဓာတ်၏ (အအက္ခရာသည်) ‘တဝေ’ ပစ္စည်း၌ ‘အာ’ ဖြစ်၏။ ကာတဝေ။

---

၁၁၉. တုံတုနတဗ္ဗေသု ဝါ.

၁၁၉. တုံ၊ တုန၊ တဗ္ဗ ပစ္စည်းတို့၌ အလိုအလျောက် (အာ) ဖြစ်၏။

---

တုမာဒီသု ဝါ ကရဿာ ဟောတိ. ကာတုံ ကတ္တုံ, ကာတုန ကတ္တုန, ကာတဗ္ဗံ ကတ္တဗ္ဗံ.

တုံအစရှိသော ပစ္စည်းတို့၌ ကရဓာတ်၏ (အသည်) အလိုအလျောက် ‘အာ’ ဖြစ်၏။ ကာတုံ၊ ကတ္တုံ၊ ကာတုန၊ ကတ္တုန၊ ကာတဗ္ဗံ၊ ကတ္တဗ္ဗံ။

---

၁၂၀. ဉာဿ နေ ဇာ.

၁၂၀. ဉာဓာတ်၏ ‘နေ’ ပစ္စည်း၌ ‘ဇာ’ ဖြစ်၏။

---

ဉာဓာတုဿ [Pg.200] ဇာ ဟောတိ နကာရေ. ဇာနိတုံ, ဇာနန္တော, နေတိ ကိံ? ဉာတော.

ဉာဓာတ်၏ (ဉာသည်) ‘န’ ကာရ (သို့မဟုတ် နေပစ္စည်း) ၌ ‘ဇာ’ ဖြစ်၏။ ဇာနိတုံ၊ ဇာနန္တော။ ‘နေ’ ၌သာလော? ဉာတော။

---

၁၂၁. သကာပါနံ ကုကကူ ဏေ.

၁၂၁. သကဓာတ်၊ အာပဓာတ်တို့၏ ‘ဏ’ ပစ္စည်း၌ ‘ကုက’၊ ‘ကူ’ အာဂမ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သကအာပါနံ ကုကကုဣစ္စေတေ အာဂမာ ဟောန္တိ ဏကာရေ. သက္ကုဏန္တော, ပါပုဏန္တော, သက္ကုဏောတိ, ပါပုဏောတိ, ဏေတိ ကိံ? သက္ကောတိ, ပါပေတိ.

သကဓာတ်၊ အာပဓာတ်တို့၏ ‘ဏ’ ကာရ၌ ‘ကုက’၊ ‘ကူ’ ဟူသော ဤအာဂမ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ သက္ကုဏန္တော၊ ပါပုဏန္တော၊ သက္ကုဏောတိ၊ ပါပုဏောတိ။ ‘ဏ’ ၌သာလော? သက္ကောတိ၊ ပါပေတိ။

---

၁၂၂. နိတော စိဿ ဆော.

၁၂၂. နိ (ဥပသာ်) မှ နောင်သော ‘စိ’ ၏ ‘ဆ’ ဖြစ်၏။

---

နိသ္မာ ပရဿ စိဿ ဆော ဟောတိ. နိစ္ဆယော.

နိ (ဥပသာ်) မှ နောင်သော ‘စိ’ ဓာတ်၏ ‘ဆ’ ဖြစ်၏။ နိစ္ဆယော။

---

၁၂၃. ဇရသဒါနမီမ ဝါ.

၁၂၃. ဇရဓာတ်၊ သဒဓာတ်တို့၏ အဆုံးသရမှနောင်၌ ‘ဤမ’ သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

---

ဇရသဒါနမန္တသရာ ပရော ဤမ ဟောတိ ဝိဘာသာ. ဇီရဏံ, ဇီရတိ, ဇီရာပေတိ, နိသီဒိတဗ္ဗံ, နိသီဒနံ, နိသီဒိတုံ, နိသီဒတိ, ဝါတိ ကိံ? ဇရာ, နိသဇ္ဇာ, ‘ဤမ ဝါ’တိ ယောဂဝိဘာဂါ အညေသမ္ပိ, အဟီရထ, သံယောဂါဒိ လောပေါတ္ထဿ.

ဇရဓာတ်၊ သဒဓာတ်တို့၏ အဆုံးသရမှနောင်၌ ‘ဤမ’ သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ ဇီရဏံ၊ ဇီရတိ၊ ဇီရာပေတိ၊ နိသီဒိတဗ္ဗံ၊ နိသီဒနံ၊ နိသီဒိတုံ၊ နိသီဒတိ။ ‘ဝါ’ (အလိုအလျောက်) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဇရာ၊ နိသဇ္ဇာ။ ‘ဤမ ဝါ’ ဟု သုတ်ကိုခွဲခြားခြင်း (ယောဂဝိဘာဂ) ပြုသဖြင့် အခြားသော ဓာတ်တို့၌လည်း ဖြစ်၏၊ အဟီရထ၊ ဤသည်ကား သံယောဂအစရှိသော အက္ခရာကို ချေဖျက်ခြင်းအကျိုးရှိ၏။

---

၁၂၄. ဒိသဿ ပဿ ဒဿ ဒသ ဒ ဒက္ခာ.

၁၂၄. ဒိသဓာတ်၏ ‘ပဿ’၊ ‘ဒဿ’၊ ‘ဒသ’၊ ‘ဒ’၊ ‘ဒက္ခ’ တို့သည် (အလိုအလျောက်) ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဒိသဿ ပဿာဒယော ဟောန္တိ ဝိဘာသာ. ဝိပဿနာ, ဝိပဿိတုံ, ဝိပဿတိ, သုဒဿီ, ပိယဒဿီ, ဓမ္မဒဿီ, သုဒဿံ, ဒဿနံ, ဒဿေတိ, ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒဋ္ဌာ, ဒဋ္ဌုံ, ဒုဒ္ဒသော, အဒ္ဒသ, အဒ္ဒါ, အဒ္ဒံ, အဒ္ဒက္ခိ, ဒက္ခိဿတိ, ဝါတွေဝ? ဒိဿန္တိ ဗာလာ.

ဒိသဓာတ်၏ ‘ပဿ’ အစရှိသည်တို့သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။ ဝိပဿနာ၊ ဝိပဿိတုံ၊ ဝိပဿတိ၊ သုဒဿီ၊ ပိယဒဿီ၊ ဓမ္မဒဿီ၊ သုဒဿံ၊ Dassanaṃ၊ Dasseti၊ Daṭṭhabbaṃ။ Daṭṭhā၊ Daṭṭhuṃ၊ Duddaso၊ Addasa၊ Addā၊ Addaṃ၊ Addakkhi၊ Dakkhissati။ ‘ဝါ’ ၌သာလော? Dissanti bālā။

---

၁၂၅. သမာနာ ရော ရီရိက္ခကေသု.

၁၂၅. သမာနပုဒ်မှနောင်၌ ‘ဒိသ’ ၏ ‘ရ’ သည် ရီ၊ ရိက္ခက တို့၌ (အလိုအလျောက်) ဖြစ်၏။

---

သမာနသဒ္ဒတော [Pg.201] ပရဿ ဒိသဿ ရ ဟောတိ ဝါ ရီဝိက္ခကေသု. သရီ, သဒီ, သရိက္ခော, သဒိက္ခော, သရိသော, သဒိသော.

သမာနသဒ္ဒါမှနောင်သော ‘ဒိသ’ ၏ ‘ရ’ အက္ခရာသည် ‘ရီ’၊ ‘ဝိက္ခက’ တို့၌ အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။ သရီ၊ သဒီ၊ သရိက္ခော၊ သဒိက္ခော၊ သရိသော၊ သဒိသော။

---

၁၂၆. ဒဟဿ ဒဿ ဍော.

၁၂၆. ဒဟဓာတ်၏ ‘ဒ’ အက္ခရာသည် ‘ဍ’ ဖြစ်၏။

---

ဒဟဿ ဒဿ ဍော ဟောတိ ဝါ. ဍာဟော, ဒါဟော, ဍဟတိ, ဒဟတိ.

ဒဟဓာတ်၏ ‘ဒ’ အက္ခရာသည် အလိုအလျောက် ‘ဍ’ ဖြစ်၏။ ဍာဟော၊ ဒါဟော၊ ဍဟတိ၊ ဒဟတိ။

---

၁၂၇. အနဃဏ သွာပရီဟိ ဠော.

၁၂၇. အ၊ ဃဏ မဟုတ်သော၊ အာ၊ ပရိ တို့မှနောင်၌ ‘ဠ’ ဖြစ်၏။

---

အာပရီဟိ ပရဿ ဒဟဿ ဒဿ ဠော ဟောတိ အနဃဏသု. အာဠဟနံ, ပရိဠာဟော.

အာ၊ ပရိ တို့မှနောင်သော ဒဟဓာတ်၏ ‘ဒ’ အက္ခရာသည် ‘အဃဏ’ မဟုတ်သော ပစ္စည်းတို့၌ ‘ဠ’ ဖြစ်၏။ အာဠဟနံ၊ ပရိဠာဟော။

---

၁၂၈. အတျာဒိန္တေသွတ္ထိဿ ဘူ.

၁၂၈. တိအစရှိသော အန္တပစ္စည်းတို့မှကင်းသော ပစ္စည်းတို့၌ ‘အတ္ထိ’ ၏ ‘ဘူ’ ဖြစ်၏။

---

တျာဒိန္တဝဇ္ဇိတေသု ပစ္စယေသု ‘အသ=ဘုဝိ’ဣစ္စဿ ဘူ ဟောတိ. ဘဝိတဗ္ဗံ. အာဒေသဝိဓာနမသဿာပ္ပယောဂတ္ထမေတသ္မိံ ဝိသယေ, ဧတေန ကတ္ထစိ ကဿစိ ဓာတုဿ အပ္ပယောဂါပိ ဉာပိတော ဟောတိ. အတျာဒိန္တေသူတိ ကိံ? အတ္ထိ, သန္တော, အတ္ထိဿာတိ ကိံ? အဿတိဿ မာ ဟောတု.

တိအစရှိသော အန္တပစ္စည်းတို့မှကင်းသော ပစ္စည်းတို့၌ ‘အသ = ဖြစ်ခြင်း၌’ ဟူသော ဓာတ်၏ ‘ဘူ’ ဖြစ်၏။ ဘဝိတဗ္ဗံ။ ဤအရာ၌ ‘အသ’ ဓာတ်၏ မသုံးစွဲခြင်းအကျိုးအတွက် အစားထိုးခြင်း (အာဒေသ) ကို ပြု၏၊ ဤသို့ဖြင့် အချို့သောအရပ်၌ အချို့သောဓာတ်၏ မသုံးစွဲခြင်းကိုလည်း သိအပ်၏။ ‘တိအစရှိသော အန္တပစ္စည်းတို့မှကင်းသော ပစ္စည်းတို့၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အတ္ထိ၊ သန္တော။ ‘အတ္ထိ၏’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အသတိစသည်၌ မဖြစ်စေရန်တည်း။

---

၁၂၉. အအာဿာအာဒီသု.

၁၂၉. အ၊ အာ၊ ဿာ အစရှိသည်တို့၌ (အတ္ထိ၏ ဘူ ဖြစ်၏)။

---

အအာဒေါ, အာအာဒေါ, ဿာဒေါ စ အတ္ထိဿ ဘူ ဟောတိ. ဗဘူဝ, အဘဝါ, အဘဝိဿာ, ဘဝိဿတိ.

‘အ’ အစရှိသော၊ ‘အာ’ အစရှိသော၊ ‘ဿာ’ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌လည်း အတ္ထိဓာတ်၏ ‘ဘူ’ ဖြစ်၏။ ဗဘူဝ၊ အဘဝါ၊ အဘဝိဿာ၊ ဘဝိဿတိ။

---

၁၃၀. န္တမာနန္တိယိယုံသွာဒိလောပေါ. န္တာဒိသူတ္ထိဿာဒိလောပေါ ဟောတိ. သန္တော, သမာနော, သန္တိ, သန္တု, သိယာ, သိယုံ, ဧတေသွီတိ ကိံ? အတ္ထိ.

၁၃၀. န္တ၊ မာန၊ အန္တိ၊ ယိ၊ ယုုံ အစရှိသော ဝိဘတ်ပစ္စည်းတို့၌ (အတ္ထိ၏) အစအက္ခရာကို ချေ၏။ သန္တော၊ သမာနော၊ သန္တိ၊ သန္တု၊ သိယာ၊ သိယုံ။ ‘ဤပစ္စည်းတို့၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အတ္ထိ။

---

၁၃၁. ပါဒိတော ဌာဿ ဝါ ဌဟော ကွစိ.

၁၃၁. ပ-အစရှိသော ဥပသာရတို့၏နောက်၌ ဌာဓာတ်၏ 'ဌာ'ကို အချို့သောနေရာ၌ 'ဌဟ' ပြု၏။

---

ပါဒီဟိ [Pg.202] ကိရိယာဝိသေသဇောတကေဟိ သဒ္ဒေဟိ ပရဿ ဌာဿ ကွစိ ဌဟော ဝါ ဟောတိ. သဏ္ဌဟန္တော သန္တိဋ္ဌန္တော. သဏ္ဌဟတိ, သန္တိဋ္ဌတိ. ပ ပရာ အပ သံ အနု အဝ ဩ နိ ဒု ဝိ အဓိ အပိ အတိသု ဥ အဘိ ပတိ ပရိ ဥပ အာ ပါဒီ. ကွစီတိ ကိံ? သဏ္ဌိတိ.

ကိရိယာ၏ ထူးခြားပုံကို ပြတတ်ကုန်သော ပ-အစရှိသော ဥပသာရပုဒ်တို့၏ နောက်၌ ဖြစ်သော ဌာဓာတ်၏ 'ဌာ' သည် အချို့သောနေရာ၌ 'ဌဟ' ဖြစ်၏။ သဏ္ဌဟန္တော၊ သန္တိဋ္ဌန္တော။ သဏ္ဌဟတိ၊ သန္တိဋ္ဌတိ။ ပ၊ ပရာ၊ အပ၊ သံ၊ အနု၊ အဝ၊ သြ၊ နိ၊ ဒု၊ ဝိ၊ အဓိ၊ အပိ၊ အတိ၊ သု၊ ဥ၊ အဘိ၊ ပတိ၊ ပရိ၊ ဥပ၊ အာ ဟူသည်ကား ပ-အစရှိသော ဥပသာရတို့တည်း။ 'ကွစိ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သဏ္ဌိတိ။

---

၁၃၂. ဒါဿိယင.

၁၃၂. ဒါဓာတ်၏ 'ဒါ'ကို အချို့သောနေရာ၌ 'ဣယင်' ပြု၏။

---

ပါဒိတော ပရဿ ဒါဿ ဣယင ဟောတိ ကွစိ. အနာဒိယိတွာ, သမာဒိယတိ, ကွစိတွေဝ? အာဒါယ.

ပ-အစရှိသော ဥပသာရတို့၏နောက်၌ ဖြစ်သော ဒါဓာတ်၏ 'ဒါ' သည် အချို့သောနေရာ၌ 'ဣယင်' ဖြစ်၏။ အနာဒိယိတွာ၊ သမာဒိယတိ။ 'ကွစိ' ဟုသာ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အာဒါယ။

---

၁၃၃. ကရောတိဿ ခေါ.

၁၃၃. ကရောတိ (ကရ) ဓာတ်၏ 'ကရ'ကို အချို့သောနေရာ၌ 'ခ' ပြု၏။

---

ပါဒိတော ပရဿ ကရဿ ကွစိ ခ ဟောတိ. သင်္ခါရော, သင်္ခရီယတိ, ကရဿာတိ အဝတွာ ကရောတိဿာတိ ဝစနံ တိမှိ စ ဝိကရဏုပ္ပတ္တိဉာပေတုံ.

ပ-အစရှိသော ဥပသာရတို့၏နောက်၌ ဖြစ်သော ကရဓာတ်၏ 'ကရ' သည် အချို့သောနေရာ၌ 'ခ' ဖြစ်၏။ သင်္ခါရော၊ သင်္ခရီယတိ။ 'ကရဿ' ဟု မဆိုဘဲ 'ကရောတိဿ' ဟု ဆိုခြင်းကား တိဝိဘတ်၌လည်းကောင်း၊ ဝိကရိုဏ်းပစ္စည်း သက်ခြင်းကို သိစေခြင်းငှာလည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

၁၃၄. ပုရာသ္မာ.

၁၃၄. ပုရာနိပါတ်၏ နောက်၌ ဖြစ်သော ကရဓာတ်၏ 'ကရ'ကို 'ခ' ပြု၏။

---

ပုရာ ဣစ္စသ္မာ နိပါတာ ပရဿ ကရဿ ခ ဟောတိ. ပုရက္ခတွာ, ပုရေက္ခာရော-ဧတ္တံ တဒမိနာဒိပါဌာ.

ပုရာ ဟူသော နိပါတ်၏နောက်၌ ဖြစ်သော ကရဓာတ်၏ 'ကရ' သည် 'ခ' ဖြစ်၏။ ပုရက္ခတွာ၊ ပုရေက္ခာရော - ဤ (ပုရေက္ခာရော၌) ဧ-အက္ခရာ ဖြစ်ခြင်းကား 'တဒမိနာဒိ'သုတ် သရဖတ်နည်းကြောင့် ဖြစ်၏။

---

၁၃၅. နိတော ကမဿ.

၁၃၅. နိဥပသာရ၏ နောက်၌ ဖြစ်သော ကမဓာတ်၏ 'ကမ'ကို အချို့သောနေရာ၌ 'ခ' ပြု၏။

---

နိသ္မာ ပရဿ ကမဿ ကွစိ ခ ဟောတိ, နိက္ခမတိ, ကွစိတွေဝ? နိက္ကမော.

နိဥပသာရ၏နောက်၌ ဖြစ်သော ကမဓာတ်၏ 'ကမ' သည် အချို့သောနေရာ၌ 'ခ' ဖြစ်၏။ နိက္ခမတိ။ 'ကွစိ' ဟုသာ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? နိက္ကမော။

---

၁၃၆. ယုဝဏ္ဏာနမိယငုဝင သရေ.

၁၃၆. သရကြောင့် ဣဝဏ်၊ ဥဝဏ်တို့၏ နေရာ၌ အချို့သောနေရာ၌ 'ဣယင်'၊ 'ဥဝင်' ပြုကုန်၏။

---

ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏတ္တာနံ ကြိယတ္ထာနမိယငုဝင ဟောတိ သရေ ကွစိ. ဝေဒိယတိ, ဗြုဝန္တိ, သရေတိ ကိံ? နိဝေဒေတိ, ဗြူတိ, ကွစိတွေဝ? ဇယတိ, ဘဝတိ.

သရကြောင့် ဣဝဏ်၊ ဥဝဏ်အဆုံးရှိကုန်သော ကိရိယာဝါစက (ဓာတ်) တို့၏ နေရာ၌ အချို့သောနေရာ၌ 'ဣယင်'၊ 'ဥဝင်' ဖြစ်ကုန်၏။ ဝေဒိယတိ၊ ဗြုဝန္တိ။ 'သရေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? นိဝေဒေတိ၊ ဗြူတိ။ 'ကွစိ' ဟုသာ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဇယတိ၊ ဘဝတိ။

---

၁၃၇. အညာဒိဿာဿီ ကျေ.

၁၃၇. ကျပစ္စည်းကြောင့် ဉာဓာတ်မှတစ်ပါးသော အာကာရန္တဓာတ်၏ 'အာ'ကို 'ဤ' ပြု၏။

---

ဉာဒိတော-ညဿ [Pg.203] အာကာရန္တဿ ကြိယတ္ထဿ ဤ ဟောတိ ကျေ. ဒီယတိ, အညာဒိဿာတိ ကိံ? ဉာယတိ, တာယတိံ.

ကျပစ္စည်းကြောင့် ဉာဓာတ်မှတစ်ပါးသော အာကာရန္တကိရိယာဝါစက (ဓာတ်) ၏ 'အာ' သည် 'ဤ' ဖြစ်၏။ ဒီယတိ။ 'အညာဒိဿ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ညာယတိ၊ တာယတိံ။

---

၁၃၈. တနဿာ ဝါ.

၁၃၈. ကျပစ္စည်းကြောင့် တနဓာတ်၏ 'အ'ကို အချို့သောနေရာ၌ 'အာ' ပြု၏။

---

တနဿ အာ ဟောတိ ဝါ ကျေ. တာယတေ, တညတေ.

ကျပစ္စည်းကြောင့် တနဓာတ်၏ 'အ' သည် အချို့သောနေရာ၌ 'အာ' ဖြစ်၏။ တာယတေ၊ တညတေ။

---

၁၃၉. ဒီဃော သရဿ.

၁၃၉. ကျပစ္စည်းကြောင့် သရအဆုံးရှိသော ဓာတ်၏ သရကို ဒီဃပြု၏။

---

သရန္တဿ ကြိယတ္ထဿ ဒီဃော ဟောတိ ကျေ, စီယတေ, သူယတေ.

ကျပစ္စည်းကြောင့် သရအဆုံးရှိသော ကိရိယာဝါစက (ဓာတ်) ၏ သရသည် ဒီဃ ဖြစ်၏။ စီယတေ၊ သူယတေ။

---

၁၄၀. သာနန္တရဿ တဿ ဌော.

၁၄၀. သ-အက္ခရာအဆုံးရှိသော ဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို 'ဌ' ပြု၏။

---

သကာရန္တတော ကြိယတ္ထာ ပရဿာ-နန္တရဿ တကာရဿ ဌ ဟောတိ. တုဋ္ဌော, တုဋ္ဌဝါ, တုဋ္ဌဗ္ဗံ, တုဋ္ဌိ, အနန္တရဿာတိ ကိံ? တုဿိတွာ.

သ-အက္ခရာအဆုံးရှိသော ကိရိယာဝါစက (ဓာတ်) ၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် 'ဌ' ဖြစ်၏။ တုဋ္ဌော၊ တုဋ္ဌဝါ၊ တုဋ္ဌဗ္ဗံ၊ တုဋ္ဌိ။ 'အနန္တရဿ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တုဿိတွာ။

---

၁၄၁. ကသဿိမ စ ဝါ.

၁၄၁. ကသဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို 'ဌ' ပြု၏၊ ကသဓာတ်၏ 'အ'ကိုလည်း အချို့သောနေရာ၌ 'ဣမ' ပြု၏။

---

ကသသ္မာ ပရဿာနန္တရဿ တဿ ဌ ဟောတိ ကသဿ ဝါ ဣမ စ. ကိဋ္ဌံ, ကဋ္ဌံ, အနန္တရဿာတွေဝ? ကသိတဗ္ဗံ.

ကသဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် 'ဌ' ဖြစ်၏၊ ကသဓာတ်၏ 'အ'ကိုလည်း အချို့သောနေရာ၌ 'ဣမ' ဖြစ်၏။ ကိဋ္ဌံ၊ ကဋ္ဌံ။ 'အနန္တရဿ' ဟုသာ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကသိတဗ္ဗံ။

---

၁၄၂. ဓသ္တောတြသ္တာ.

၁၄၂. ဓသ္တ၊ ဥတြသ္တ ဟူသော ပုဒ်တို့ကို အပြီးအစီး ပြီးစေအပ်ကုန်၏ (နိပါတနနည်းဖြင့် ပြီးစေ၏)။

---

ဧတေ သဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ.

ဤပုဒ်တို့ကို နိပါတနနည်းဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၁၄၃. ပုစ္ဆာဒိတော.

၁၄၃. ပုစ္ဆအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို 'ဌ' ပြု၏။

---

ပုစ္ဆာဒီဟိ [Pg.204] ကြိယတ္ထေဟိ ပရဿာနန္တရဿ တကာရဿ ဌ ဟောတိ. ပုဋ္ဌော, ဘဋ္ဌော, ယိဋ္ဌော, အနန္တရဿာတွေဝ? ပုစ္ဆိတွာ.

ပုစ္ဆအစရှိသော ကိရိယာဝါစက (ဓာတ်) တို့၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် 'ဌ' ဖြစ်၏။ ပုဋ္ဌော၊ ဘဋ္ဌော၊ ယိဋ္ဌော။ 'အနန္တရဿ' ဟုသာ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုစ္ဆိတွာ။

---

၁၄၄. သာသ ဝသ သံသ သသာ ထော.

၁၄၄. သာသ၊ ဝသ၊ သံသ၊ သသ ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို 'ထ' ပြု၏။

---

ဧတေဟိ ပရဿာနန္တရဿ တဿ ထ ဟောတိ, သတ္ထံ, ဝတ္ထံ, ပသတ္ထံ, သတ္ထံ. ကထမနုသိဋ္ဌော (ဝုဋ္ဌော) တိ? ‘တထနရာနံ ဋဋ္ဌဏလာ’ ၁-၅၂ တိ ဋ္ဌော, အနန္တရဿာတွေဝ? သာသိတုံ.

ဤဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် 'ထ' ဖြစ်၏။ သတ္ထံ၊ ဝတ္ထံ၊ ပသတ္ထံ၊ သတ္ထံ။ 'အနုသိဋ္ဌော (ဝုဋ္ဌော)' ဟု အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း? 'တထနရာနံ ဋဋ္ဌဏလာ' သုတ်ဖြင့် 'ဋ္ဌ' ဖြစ်၏။ 'အနန္တရဿ' ဟုသာ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သာသိတုံ။

---

၁၄၅. ဓော ဓဟဘေဟိ.

၁၄၅. ဓကာရ၊ ဟကာရ၊ ဘကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို 'ဓ' ပြု၏။

---

ဓကာရဟကာရဘကာရန္တေဟိ ကြိယတ္ထေဟိ ပရဿာနန္တရဿ တဿ ဓ ဟောတိ. ဝုဒ္ဓေါ, ဒုဒ္ဓံ, လဒ္ဓံ.

ဓကာရ၊ ဟကာရ၊ ဘကာရ အဆုံးရှိသော ကိရိယာဝါစက (ဓာတ်) တို့၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် 'ဓ' ဖြစ်၏။ ဝုဒ္ဓေါ၊ ဒုဒ္ဓံ၊ လဒ္ဓံ။

---

၁၄၆. ဒဟာ ဎော.

၁၄၆. ဒဟဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို 'ឍ' ပြု၏။

---

ဒဟာ ပရဿာနန္တရဿ တဿ ဎ ဟောတိ. ဒဍ္ဎော.

ဒဟဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် 'ឍ' ဖြစ်၏။ ဒဍ္ဎော။

---

၁၄၇. ဗဟဿုမ စ.

၁၄၇. ဗဟဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို 'ឍ' ပြု၏၊ 'ឍ'ပြုခြင်းနှင့်တကွ ဗဟဓာတ်၏ 'အ'ကိုလည်း 'ဥ' ပြု၏။

---

ဗဟာ ပရဿာနန္တရဿ တဿ ဎော ဟောတိ, ဗဟဿုမ စ ဎသန္နိယောဂေန. ဗုဍ္ဎော.

ဗဟဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် 'ឍ' ဖြစ်၏၊ 'ឍ'ပြုခြင်းနှင့်စပ်၍ ဗဟဓာတ်၏ 'အ'ကိုလည်း 'ဥ' ဖြစ်၏။ ဗုဒ္ဎော။

---

၁၄၈. ရုဟာဒီဟိ ဟော ဠ စ.

၁၄၈. ရုဟအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို 'ဟ' ပြု၏၊ ဓာတ်၏အဆုံးအက္ခရာကိုလည်း 'ဠ' ပြု၏။

---

ရဟာဒီဟိ ပရဿာနန္တရဿ တဿ ဟ ဟောတိ ဠော စာန္တဿ. အာရုဠှော, ဂူဠှော, ဝူဠှော, ဗာဠှော, (ဩဂါဠှော), အနန္တရဿာတွေဝ? အာရောဟိတုံ.

ရဟာဒိဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် 'ဟ' ဖြစ်၏၊ အဆုံးအက္ခရာကိုလည်း 'ဠ' ဖြစ်၏။ အာရုဠှော၊ ဂူဠှော၊ ဝူဠှော၊ ဗာဠှော၊ (ဩဂါဠှော)။ 'အနန္တရဿ' ဟုသာ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အာရောဟိတုံ။

---

၁၄၉. မုဟာ ဝါ.

၁၄၉. မုဟဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရကို အချို့သောနေရာ၌ 'ဟ' ပြု၏၊ ဓာတ်၏အဆုံးအက္ခရာကိုလည်း 'ဠ' ပြု၏။

---

မုဟာ [Pg.205] ပရဿာနန္တရဿ တဿ ဟ ဟောတိ ဝါ ဠော စာန္တဿ ဟသန္နိယောဂေန. မူဠှော, မုဒ္ဓေါ.

မုဟဓာတ်၏နောက်၌ ခြားနားခြင်းမရှိသော တကာရသည် အချို့သောနေရာ၌ 'ဟ' ဖြစ်၏၊ 'ဟ'ပြုခြင်းနှင့်စပ်၍ အဆုံးအက္ခရာကိုလည်း 'ဠ' ဖြစ်၏။ မူဠှော၊ မုဒ္ဓေါ။

---

၁၅၀. ဘိဒါဒိတော နော က္တက္တဝန္တူနံ.

၁၅၀. ဘိဒအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော က္တ၊ က္တဝန္တု ပစ္စည်းတို့၏ တကာရကို 'န' ပြု၏။

---

ဘိဒါဒိတော ပရေသံ က္တက္တဝန္တူနံ တဿ နော ဟောတိ. ဘိန္နော ဘိန္နဝါ, ဆိန္နော ဆိန္နဝါ, ဆန္နော ဆန္နဝါ, ဆိန္နော ခိန္နဝါ, ဥပ္ပန္နော ဥပ္ပန္နဝါ, သိန္နော, သိန္နဝါ, သန္နော သန္နဝါ, ပီနော ပီနဝါ, သူနော သူနဝါ, ဒီနော ဒီနဝါ, ဍီနော ဍီနဝါ, လီနော လီနဝါ, လူနော လူနဝါ, က္တက္တဝန္တူနန္တိ ကိံ? ဘိတ္တိ, ဆိတ္တိ, ဘေတ္တုံ, ဆေတ္တုံ.

ဘိဒအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော က္တ၊ က္တဝန္တု ပစ္စည်းတို့၏ တကာရသည် 'န' ဖြစ်၏။ ဘိန္နော၊ ဘိန္နဝါ၊ ဆိန္နော၊ ဆိန္နဝါ၊ ဆန္နော၊ ဆန္နဝါ၊ ဆိန္နော၊ ခိန္နဝါ၊ ဥပ္ပန္နော၊ ဥပ္ပန္နဝါ၊ သိန္နော၊ သိန္နဝါ၊ သန္နော၊ သန္နဝါ၊ ပီနော၊ ပီနဝါ၊ သူနော၊ သူနဝါ၊ ဒီနော၊ ဒီနဝါ၊ ဍီနော၊ ဍီနဝါ၊ လီနော၊ လီနဝါ၊ လူနော၊ လူနဝါ။ 'က္တက္တဝန္တူနံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဘိတ္တိ၊ ဆိတ္တိ၊ ဘေတ္တုံ၊ ဆေတ္တုံ။

---

၁၅၁. ဒါတွိန္နော.

၁၅၁. ဒါဓာတ်မှ နောင်လာသော တ, တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ တကို ဣန္န ပြု၏။

---

ဒါတော ပရေသံ က္တက္တဝန္တူနံ တဿ ဣန္နော ဟောတိ. ဒိန္နော, ဒိန္နဝါ.

ဒါဓာတ်မှ နောင်လာကုန်သော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ တအက္ခရာကို ဣန္နပြု၏။ ဒိန္နော၊ ဒိန္နဝါ။

---

၁၅၂. ကိရာဒီဟိ ဏော.

၁၅၂. ကိရစသော ဓာတ်တို့မှ နောင်လာသော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ တကို ဏ ပြု၏။

---

ကိရာဒီဟိ ပရေသံ က္တက္တဝန္တူနံ တဿာနန္တရဿ ဏ ဟောတိ, ကိဏ္ဏော ကိဏ္ဏဝါ, ပုဏ္ဏော ပုဏ္ဏဝါ, ခီဏော ခီဏဝါ.

ကိရစသော ဓာတ်တို့မှ နောင်လာကုန်သော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ ထိုဓာတ်၏နောက်၌ အခြားမရှိသော တအက္ခရာကို ဏပြု၏။ ကိဏ္ဏော၊ ကိဏ္ဏဝါ၊ ပုဏ္ဏော၊ ပုဏ္ဏဝါ၊ ခီဏော၊ ခီဏဝါ။

---

၁၅၃. တရာဒီဟိ ရိဏ္ဏော.

၁၅၃. တရစသော ဓာတ်တို့မှ နောင်လာသော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ တကို ရိဏ္ဏ ပြု၏။

---

တရာဒီဟိ ပရေသံ က္တက္တဝန္တူနံ တဿ ရိဏ္ဏော ဟောတိ. တိဏ္ဏော တိဏ္ဏဝါ, ဇိဏ္ဏော ဇိဏ္ဏဝါ, စိဏ္ဏော စိဏ္ဏဝါ.

တရစသော ဓာတ်တို့မှ နောင်လာကုန်သော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ ထိုတအက္ခရာကို ရိဏ္ဏပြု၏။ တိဏ္ဏော၊ တိဏ္ဏဝါ၊ ဇိဏ္ဏော၊ ဇိဏ္ဏဝါ၊ စိဏ္ဏော၊ စိဏ္ဏဝါ။

---

၁၅၄. ဂေါ သန္ဇာဒီဟိ.

၁၅၄. ဘဉ္ဇစသော ဓာတ်တို့မှ နောင်လာသော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ တကို ဂ ပြု၏။

---

ဘန္ဇာဒီဟိ ပရေသံ က္တက္တဝန္တူနံ တဿာနန္တရဿ ဂ ဟောတိ. ဘဂ္ဂေါ ဘဂ္ဂဝါ, လဂ္ဂေါ လဂ္ဂဝါ, နိမုဂ္ဂေါ နိမုဂ္ဂဝါ, သံဝိဂ္ဂေါ သံဝိဂ္ဂဝါ.

ဘဉ္ဇစသော ဓာတ်တို့မှ နောင်လာကုန်သော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ ထိုဓာတ်၏နောက်၌ အခြားမရှိသော တအက္ခရာကို ဂပြု၏။ ဘဂ္ဂေါ၊ ဘဂ္ဂဝါ၊ လဂ္ဂေါ၊ လဂ္ဂဝါ၊ နိမုဂ္ဂေါ၊ နိမုဂ္ဂဝါ၊ သံဝိဂ္ဂေါ၊ သံဝိဂ္ဂဝါ။

---

၁၅၅. သုသာ ခေါ.

၁၅၅. သုသဓာတ်မှ နောင်လာသော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ တကို ခ ပြု၏။

---

သုသာ [Pg.206] ပရေသံ က္တက္တဝန္တူနံ တဿ ခေါ ဟောတိ. သုက္ခော သုက္ခဝါ.

သုသဓာတ်မှ နောင်လာကုန်သော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ ထိုတအက္ခရာကို ခပြု၏။ သုက္ခော၊ သုက္ခဝါ။

---

၁၅၆. ပစာ ကော.

၁၅၆. ပစဓာတ်မှ နောင်လာသော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ တကို က ပြု၏။

---

ပစာ ပရေသံ က္တက္တဝန္တူနံ တဿ ကော ဟောတိ. ပက္ကော ပက္ကဝါ.

ပစဓာတ်မှ နောင်လာကုန်သော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ ထိုတအက္ခရာကို ကပြု၏။ ပက္ကော၊ ပက္ကဝါ။

---

၁၅၇. မုစာ ဝါ.

၁၅၇. မုစဓာတ်မှ နောင်လာသော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ တကို ကပြုခြင်းသည် ဝါ (အချို့လည်း) ဖြစ်၏။

---

မုစာ ပရေသံ က္တက္တဝန္တူနံ တဿ ကော ဝါ ဟောတိ. မုက္ကော မုတ္တော, မုက္ကဝါ မုတ္တဝါ. ‘သက္ကော’တိ ဏွာဒီသု သိဒ္ဓံ, က္တက္တဝန္တူသု သတ္တော, သတ္တာဝါတွေဝ ဟောတိ.

မုစဓာတ်မှ နောင်လာကုန်သော တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၏ ထိုတအက္ခရာကို ကပြုခြင်းသည် ဝါ (အချို့လည်း) ဖြစ်၏။ မုက္ကော၊ မုတ္တော၊ မုက္ကဝါ၊ မုတ္တဝါ။ ‘သက္ကော’ ဟူသည်ကို ဏွစသောပစ္စည်းတို့၌ ပြီးစေအပ်ပြီ၊ တ၊ တဝန္တုပစ္စည်းတို့၌မူ ‘သတ္တော၊ သတ္တာဝါ’ ဟူ၍သာ ဖြစ်၏။

---

၁၅၈. လောပေါ ဝဍ္ဎာ က္တိဿ.

၁၅၈. ဝဍ္ဎဓာတ်မှ နောင်လာသော တိပစ္စည်း၏ ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

ဝဍ္ဎာ ပရဿ က္တိဿ တဿ လောပေါ ဟောတိ. ဝဍ္ဎိ.

ဝဍ္ဎဓာတ်မှ နောင်လာသော တိပစ္စည်း၏ ထိုတိပစ္စည်းကို ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဝဍ္ဎိ။

---

၁၅၉. ကွိဿ.

၁၅၉. ကွိပစ္စည်းကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထာ ပရဿ ကွိဿ လောပေါ ဟောတိ, အဘိဘူ.

ကြိယာနက်ရှိသော ဓာတ်တို့မှ နောင်လာသော ကွိပစ္စည်းကို ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ အဘိဘူ။

---

၁၆၀. ဏိဏာပီနံ တေသု.

၁၆၀. ထို ဏိ၊ ဏာပေ ပစ္စည်းတို့၌ ဏိ၊ ဏာပေ ပစ္စည်းတို့ကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

ဏိဏာပီနံ လောပေါ ဟောတိ တေသု ဏိဏာပီသု. ကာရေန္တံ ပယောဇယတိ ကာရေတိ ကာရာပယတိ.

ထို ဏိ၊ ဏာပေပစ္စည်းတို့၌ ဏိ၊ ဏာပေပစ္စည်းတို့ကို ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ကာရေန္တံ ပယောဇယတိ- ကာရေတိ၊ ကာရာပယေတိ။

---

၁၆၁. ကွစိ ဝိကရဏာနံ.

၁၆၁. ဝိကရုဏ်ပစ္စည်းတို့ကို အချို့နေရာ၌ ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

ဝိကရဏာနံ ကွစိ လောပေါ ဟောတိ. ဥဒပါဒိ, ဟန္တိ.

ဝိကရုဏ်ပစ္စည်းတို့ကို အချို့နေရာ၌ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဥဒပါဒိ၊ ဟန္တိ။

---

၁၆၂. မာနဿ မဿ.

၁၆၂. မာနပစ္စည်း၏ မအက္ခရာကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထာ [Pg.207] ပရဿ မာနဿ မကာရဿ လောပေါ ဟောတိ ကွစိ. ကရာဏော, ကွစီတိ ကိံ? ကုရုမာနော.

ကြိယာနက်ရှိသော ဓာတ်မှ နောင်လာသော မာနပစ္စည်း၏ မအက္ခရာကို အချို့နေရာ၌ ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ကရာဏော။ ‘ကွစိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကုရုမာနော။

---

၁၆၃. ဦလဿေ.

၁၆၃. ဣ၊ လာတို့၏ ဧအပြုသည် ဖြစ်၏။

---

ဉိလာနမေ ဟောတိ ကွစိ. ဂဟေတွာ, အဒေန္တိ, ကွစိတွေဝ? ဝပိတွာ.

ဣ၊ လာပစ္စည်းတို့၏ ဧအက္ခရာအပြုသည် အချို့နေရာ၌ ဖြစ်၏။ ဂဟေတွာ၊ အဒေန္တိ။ ‘ကွစိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဝပိတွာ။

---

၁၆၄. ပျော ဝါ တွာဿ သမာသေ.

၁၆၄. သမာသ်၌ တွာပစ္စည်း၏ ပျအပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

တွာဿ ဝါ ပျော ဟောတိ သမာသေ. ပကာရော ‘‘ပျေ သိဿာ’’ တိ ၅-၈၈ ဝိသေသနတ္ထော. အဘိဘူယ, အဘိဘဝိတွာ, သမာသေတိ ကိံ? ပတွာ, ကွစာသမာသေပိ ဗဟုလာဓိကာရာ ‘လတံ ဒန္တေဟိ ဆိန္ဒိယ’.

သမာသ်၌ တွာပစ္စည်း၏ ပျအပြုသည် ဝါ (အချို့လည်း) ဖြစ်၏။ ပအက္ခရာသည် ‘ပျေ သိဿာ’ (၅-၈၈) သုတ်၌ ထူးခြားသော နက်ကို ပြခြင်းအကျိုးရှိ၏။ အဘိဘူယျ၊ အဘိဘဝိတွာ။ ‘သမာသေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပတွာ။ ဗဟုလာဓိကာရကြောင့် သမာသ်မဟုတ်သော နေရာ၌လည်း ‘လတံ ဒန္တေဟိ ဆိန္ဒိယ’ စသည်၌ ဖြစ်၏။

---

၁၆၅. တုံယာနာ.

၁၆၅. သမာသ်၌ တွာပစ္စည်း၏ တုံ၊ ယာန အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

က္တွာဿ ဝါ တုံယာနာ ဟောန္တိ သမာသေ ကွစ္စိ. အဘိဟဋ္ဌုံ အဘိဟရိတွာ, အနုမောဒိယာန အနုမောဒိတွာ, အသမာသေပိ ဗဟုလာဓိ ကာရာ, ဒဋ္ဌုံ ဒိသွာ, ဧသမပ္ပဝိသယတာဉာပနတ္ထော ယောဂဝိဘာဂေါ.

သမာသ်၌ တွာပစ္စည်း၏ တုံ၊ ယာန အပြုတို့သည် အချို့နေရာ၌ ဝါ (အချို့လည်း) ဖြစ်ကုန်၏။ အဘိဟဋ္ဌုံ၊ အဘိဟရိတွာ၊ အနုမောဒိယာန၊ အနုမောဒိတွာ။ ဗဟုလာဓိကာရကြောင့် သမာသ်မဟုတ်သော နေရာ၌လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဒဋ္ဌုံ၊ ဒိသွာ။ ဤသို့ သီးခြားသုတ်ခွဲခြင်း (ယောဂဝိဘာဂ) သည် ဤအရာ၌ မဖြစ်ထိုက်သော အနက်ကို သိစေခြင်း အကျိုးရှိ၏။

---

၁၆၆. ဟနာ ရစ္စော.

၁၆၆. ဟန်ဓာတ်မှ နောင်လာသော တွာပစ္စည်း၏ ရစ္စအပြုသည် ဖြစ်၏။

---

ဟနသ္မာ ပရဿ က္တွာဿ ရစ္စော ဝါ ဟောတိ သမာသေ. အာဟစ္စ, အာဟနိတွာ.

ဟန်ဓာတ်မှ နောင်လာသော တွာပစ္စည်း၏ ရစ္စအပြုသည် သမာသ်၌ ဝါ (အချို့လည်း) ဖြစ်၏။ အာဟစ္စ၊ အာဟနိတွာ။

---

၁၆၇. သာသာဓိကရာ စစရိစ္စာ.

၁၆၇. သာသ၊ အဓိ-စသော ရှေ့၌ရှိကုန်သော ကရဓာတ်မှ နောင်လာသော တွာပစ္စည်း၏ စစ၊ ရိစ္စ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

သာသာဓီဟိ ပရာ ကရာ ပရဿ က္တွဿ စစရိစ္စာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. သက္ကစ္စ သက္ကရိတွာ, အသက္ကစ္စ အသက္ကရိတွာ, အဓိကိစ္စ အဓိကရိတွာ.

သာသ၊ အဓိ-စသော ရှေ့၌ရှိကုန်သော ကရဓာတ်မှ နောင်လာသော တွာပစ္စည်း၏ စစ၊ ရိစ္စ အပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ သက္ကစ္စ၊ သက္ကရိတွာ၊ အသက္ကစ္စ၊ အသက္ကရိတွာ၊ အဓိကိစ္စ၊ အဓိကရိတွာ။

---

၁၆၈. ဣတော စ္စော.

၁၆၈. ဣအက္ခရာမှ နောင်လာသော တွာပစ္စည်း၏ စ္စအပြုသည် ဖြစ်၏။

---

ဣဣစ္စသ္မာ [Pg.208] ပရဿ က္တွာဿ စ္စော ဝါ ဟောတိ. အဓိစ္စ အဓီယိတွာ, သမေစ္စ သမေတွာ.

ဣအက္ခရာမှ နောင်လာသော တွာပစ္စည်း၏ စ္စအပြုသည် ဝါ (အချို့လည်း) ဖြစ်၏။ အဓိစ္စ၊ အဓီယိတွာ၊ သမေစ္စ၊ သမေတွာ။

---

၁၆၉. ဒိသာ ဝါနဝါ သ စ.

၁၆၉. ဒိသ်ဓာတ်မှ နောင်လာသော တွာပစ္စည်း၏ ဝါန၊ ဝါ အပြုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ထိုနှင့်အတူ ဒိသ်ဓာတ်၏ သအပြုသည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဒိသတော က္တွာဿ ဝါနဝါ ဟောန္တိ ဝါ ဒိသဿ စ သ ကာရော တံသန္နိယောဂေန. သဿ သဝိဓာနံ ပရရူပဗာဓနတ္ထံ. ဒိသွာန, ဒိသွာ ပဿိတွာ, ကထံ ‘နာဒဋ္ဌာ ပရတော ဒေါသ’န္တိ? ဉာပကာ တွာဿ ဝလောပေါ, ဧဝံ ‘လဒ္ဓါ ဓန’န္တိ အာဒီသု.

ဒိသ်ဓာတ်မှ နောင်လာသော တွာပစ္စည်း၏ ဝါန၊ ဝါ အပြုတို့သည် ဝါ (အချို့လည်း) ဖြစ်ကုန်၏။ ဒိသ်ဓာတ်၏ သအက္ခရာအပြုသည်လည်း ထိုအပြုနှင့်အတူ ဖြစ်၏။ သအက္ခရာကို ပြုခြင်းသည် ပရရုပ်ပြုခြင်းကို တားမြစ်ခြင်း အကျိုးရှိ၏။ ဒိသွာန၊ ဒိသွာ၊ ပဿိတွာ။ ‘နာဒဋ္ဌာ ပရတော ဒေါသံ’ စသည်၌ အဘယ်သို့ ပြီးသနည်း။ သာဓကပြုသောကြောင့် တွာပစ္စည်း၏ ဝအက္ခရာကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူ ‘လဒ္ဓာ ဓနံ’ စသည်တို့၌လည်း ဖြစ်၏။

---

၁၇၀. ဉိ ဗျဉ္ဇနဿ.

၁၇၀. ဗျည်းအစရှိသော ပစ္စည်း၏ ရှေ့၌ ဣလာဘ်သည် ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထာ ပရဿ ဗျဉ္ဇနာဒိပ္ပစ္စယဿ ဉိ ဝါ ဟောတိ. ဘုဉ္ဇိတုံ ဘောတ္တုံ, ဗျဉ္ဇနဿာတိ ကိံ? ပါစကော.

ကြိယာနက်ရှိသော ဓာတ်မှ နောင်လာသော ဗျည်းအစရှိသော ပစ္စည်း၏ ရှေ့၌ ဣလာဘ် (ဣအက္ခရာ) သည် ဝါ (အချို့လည်း) ဖြစ်၏။ ဘုဉ္ဇိတုံ၊ ဘောတ္တုံ။ ‘ဗျဉ္ဇနဿ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပါစကော။

---

၁၇၁. ရာ နဿ ဏော.

၁၇၁. ရ-အက္ခရာမှ နောက်၌ရှိသော န-အက္ခရာ၏ ဏ-အက္ခရာ ဖြစ်၏။

---

ရန္တတော ကြိယတ္ထာ ပရဿ ပစ္စယနကာရဿ ဏော ဟောတိ. အရဏံ, သရဏံ.

ရ-အက္ခရာ အဆုံးရှိသော ဓာတ်မှ နောက်၌ရှိသော ပစ္စည်း၏ န-အက္ခရာ၏ ဏ-အက္ခရာ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - အရဏံ၊ သရဏံ။

---

၁၇၂. န န္တမာနတျာဒီနံ.

၁၇၂. အန္တ၊ မာန စသည်တို့၏ န-အက္ခရာသည် ဏ-အက္ခရာ မဖြစ်။

---

ရန္တတော ပရေသံ န္တမာနတျာဒီနံ နဿ ဏော န ဟောတိ, ကရောန္တော, ကုရုမာနော, ကရောန္တိ.

ရ-အက္ခရာ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ရှိသော အန္တ၊ မာန စသော ပစ္စည်းတို့၏ န-အက္ခရာ၏ ဏ-အက္ခရာသည် မဖြစ်။ ဥပမာ - ကရောန္တော၊ ကုရုမာနော၊ ကရောန္တိ။

---

၁၇၃. ဂမယမိသာသဒိသာနံ ဝါ စ္ဆင.

၁၇၃. ဂမ်၊ ယမ်၊ ဣသ် စသော ဓာတ်တို့အား "စ္ဆ" အပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

---

ဧတေသံ ဝါ စ္ဆင ဟောတိ န္တမာနတျာဒီသု. ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆမာနော ဂစ္ဆတိ, ယစ္ဆန္နော ယစ္ဆမာနော ယစ္ဆတိ, ဣစ္ဆန္တော ဣစ္ဆမာနော ဣစ္ဆတိ [Pg.209] အစ္ဆန္တော အစ္ဆမာနော အစ္ဆတိ, ဒိစ္ဆန္တော ဒိစ္ဆမာနော ဒိစ္ဆတိ, ဝါတိ ကိံ? ဂမိဿတိ, ဝဝတ္ထိတဝိဘာသာ-ယံ, တေနာညေသု စ ကွစိ-ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆာ ဣစ္ဆိတုံ, အစ္ဆိတဗ္ဗံ အစ္ဆတုံ, အညေသဉ္စ ယောဂဝိဘာဂါ-ပဝေစ္ဆတိ.

ဤဓာတ်တို့၏ အန္တ၊ မာန စသည်တို့၌ "စ္ဆ" အပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။ ဂစ္ဆန္တော၊ ဂစ္ဆမာနော၊ ဂစ္ဆတိ၊ ယစ္ဆန္တော၊ ယစ္ဆမာနော၊ ယစ္ဆတိ၊ ဣစ္ဆန္တော၊ ဣစ္ဆမာနော၊ ဣစ္ဆတိ၊ အစ္ဆန္တော၊ အစ္ဆမာနော၊ အစ္ဆတိ၊ ဒိစ္ဆန္တော၊ ဒိစ္ဆမာနော၊ ဒိစ္ဆတိ။ "ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂမိဿတိ။ ဤဝိဘာသာသည် ဝဝတ္ထိတဝိဘာသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အခြားသော ပစ္စည်းတို့၌လည်း အချို့နေရာ၌ ဖြစ်ထိုက်၏။ ဥပမာ - ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ဣစ္ဆာ၊ ဣစ္ဆိတုံ၊ အစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အစ္ဆတုံ။ အခြားသော ဓာတ်တို့၏လည်း ယောဂဝိဘာဂအားဖြင့် "ပဝေစ္ဆတိ" ဟု ဖြစ်၏။

---

၁၇၄. ဇရမရာနမီယင.

၁၇၄. ဇရ၊ မရ ဓာတ်တို့၏ "ဤယ" အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

ဧတေသမီယင ဝါ ဟောတိ န္တမာနတျာဒီသု. ဇီယန္တော ဇီရန္တော, ဇီယမာနော ဇီရမာနော, ဇီယတိ ဇီရတိ, မီယန္တော မရန္တော, မီယမာနော မရမာနော, မီယတိ မရတိ.

ဤဓာတ်တို့၏ အန္တ၊ မာန စသည်တို့၌ "ဤယ" အပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။ ဇီယန္တော၊ ဇီရန္တော၊ ဇီယမာနော၊ ဇီရမာနော၊ ဇီယတိ၊ ဇီရတိ၊ မီယန္တော၊ မရန္တော၊ မီယမာနော၊ မရမာနော၊ မီယတိ၊ မရတိ။

---

၁၇၅. ဌာပါနံ တိဋ္ဌ ပိဝါ.

၁၇၅. ဌာ၊ ပါ ဓာတ်တို့၏ တိဋ္ဌ၊ ပိဝ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဌာပါနံ တိဋ္ဌပိဝါ ဟောန္တိ န္တမာနတျာဒီသု. တိဋ္ဌန္တော, တိဋ္ဌမာနော, တိဋ္ဌတိ, ပိဝန္တော, ပိဝမာနော, ပိဝတိ, ဝါတွေဝိ? ဌာတိ, ပါတိ.

ဌာ၊ ပါ ဓာတ်တို့၏ အန္တ၊ မာန စသည်တို့၌ တိဋ္ဌ၊ ပိဝ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ တိဋ္ဌန္တော၊ တိဋ္ဌမာနော၊ တိဋ္ဌတိ၊ ပိဝန္တော၊ ပိဝမာနော၊ ပိဝတိ။ "ဝါ" ဟု လိုက်သဖြင့် (မပြုသည်လည်း ရှိသေးသလော) ဌာတိ၊ ပါတိ။

---

၁၇၆. ဂမဝဒဒါနံ ဃမ္မဝဇ္ဇဒဇ္ဇာ.

၁၇၆. ဂမ်၊ ဝဒ်၊ ဒါ ဓာတ်တို့၏ ဃမ္မ၊ ဝဇ္ဇ၊ ဒဇ္ဇ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဂမာဒီနံ ဃမ္မာဒယော ဝါ ဟောန္တိ န္တမာနတျာဒီသု. ဃမ္မန္တော, ဂစ္ဆန္တော, ဝဇ္ဇန္တော ဝဒန္တော, ဒဇ္ဇန္တော ဒဒန္တော.

ဂမ် စသော ဓာတ်တို့၏ အန္တ၊ မာန စသည်တို့၌ ဃမ္မ စသော အပြုတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဃမ္မန္တော၊ ဂစ္ဆန္တော၊ ဝဇ္ဇန္တော၊ ဝဒန္တော၊ ဒဇ္ဇန္တော၊ ဒဒန္တော။

---

၁၇၇. ကရဿ သောဿ ကုဗ္ဗကုရုကယိရာ.

၁၇၇. ကရဓာတ်၏ (သဥက္ကာရနှင့်တကွ) ကုဗ္ဗ၊ ကုရု၊ ကယိရ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ကရဿ သဩကာရဿ ကုဗ္ဗာဒယော ဝါ ဟောန္တိ န္တမာနတျာဒီသု. ကုဗ္ဗန္တော ကယိရန္တော ကရောန္တော, ကုဗ္ဗမာနော ကုရုမာနော ကယိရမာနော, ကရာဏော, ကုဗ္ဗတိ ကယိရတိ ကရောတိ, ကုဗ္ဗတေ ကုရုတေ, ကယိရတေ, ဝဝတ္ထိတဝိဘာသတ္တာ ဝါဓိကာရဿ ဘိယျော မာနပရစ္ဆက္ကေသု ကုရု, ကွစိဒေဝ ပုဗ္ဗဆက္ကေ ‘အဂ္ဃံ ကုရုတု, နော ဘဝံ, သောဿာတိ ဝုတ္တတ္တာ ကတ္တရိယေဝိမေ.

သဥက္ကာရ (သ-အက္ခရာ၊ ဥ-အက္ခရာနှင့်တကွ) ဖြစ်သော ကရဓာတ်၏ အန္တ၊ မာန စသည်တို့၌ ကုဗ္ဗ စသော အပြုတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ကုဗ္ဗန္တော၊ ကယိရန္တော၊ ကရောန္တော၊ ကုဗ္ဗမာနော၊ ကုရုမာနော၊ ကယိရမာနော၊ ကရာဏော၊ ကုဗ္ဗတိ၊ ကယိရတိ၊ ကရောတိ၊ ကုဗ္ဗတေ၊ ကုရုတေ၊ ကယိရတေ။ "ဝါ" အာဏာကို ဝဝတ္ထိတဝိဘာသာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မာနပစ္စည်းနှင့် ပရဿပုဒ် ခြောက်လုံးတို့၌ "ကုရု" အပြုသည် များစွာ ဖြစ်၏။ ရှေ့ခြောက်လုံးတို့၌မူ အချို့နေရာ၌သာ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - "အဂ္ဃံ ကုရုတု၊ နော ဘဝံ"၊ "သောဿာတိ" ဟု ဆိုအပ်သောကြောင့် ဤအပြုတို့သည် ကတ္တုကာရက၌သာ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၇၈. ဂဟဿ ဃေပ္ပော.

၁၇၈. ဂဟဓာတ်၏ "ဃေပ္ပ" အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

ဂဟဿ [Pg.210] ဝါ ဃေပ္ပော ဟောတိ န္တမာနတျာဒီသု. ဃေပ္ပန္တော, ဃေပ္ပမာနော, ဃေပ္ပတိ, ဝါတွေဝ? ဂဏှတိ.

ဂဟဓာတ်၏ အန္တ၊ မာန စသည်တို့၌ "ဃေပ္ပ" အပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။ ဃေပ္ပန္တော၊ ဃေပ္ပမာနော၊ ဃေပ္ပတိ။ "ဝါ" ဟု လိုက်သဖြင့် (မပြုသည်လည်း ရှိသေးသလော) ဂဏှာတိ။

---

၁၇၉. ဏော နိဂ္ဂဟီတဿ.

၁၇၉. နိဂ္ဂဟိတ်၏ "ဏ" အပြုသည် ဖြစ်၏။

---

ဂဟဿ နိဂ္ဂဟီတဿ ဏော ဟောတိ. ဂဏှိတဗ္ဗံ, ဂဏှိတုံ, ဂဏှန္တော.

ဂဟဓာတ်၏ နိဂ္ဂဟိတ်၏ ဏ-ကာရသည် ဖြစ်၏။ ဂဏှိတဗ္ဗံ၊ ဂဏှိတုံ၊ ဂဏှန္တော။

---

ဣတိမောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ဝုတ္တိယံ

မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်း ဝုတ္တိ၌ ဤသို့ (ပြီး၏)။

---

ခါဒိကဏ္ဍော ပဉ္စမော.

ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော ခါဒိကဏ္ဍ ပြီး၏။

---

၆. ဆဋ္ဌော ကဏ္ဍော (တျာဒိ)

၆. ခြောက်ခုမြောက်ဖြစ်သော (တျာဒိ) ကဏ္ဍ။

---

၁. ဝတ္တမာနေ တိ အန္တိ သိ ထ မိ မ တေ အန္တေ သေ ဝှေ ဧ မှေ.

၁. ပစ္စုပ္ပန် (ဝတ္တမာန) ကာလ၌ တိ၊ အန္တိ၊ သိ၊ ထ၊ မိ၊ မ၊ တေ၊ အန္တေ၊ သေ၊ ဝှေ၊ ဧ၊ မှေ ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဝတ္တမာနေ အာရဒ္ဓါပရိသမတ္တေ အတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ တျာဒယော ဟောန္တိ. ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တိ, ဂစ္ဆသိ ဂစ္ဆထ, ဂစ္ဆာမိ ဂစ္ဆာမ, ဂစ္ဆတေ ဂစ္ဆန္တေ, ဂစ္ဆသေ ဂစ္ဆဝှေ, ဂစ္ဆေ ဂစ္ဆာမှေ. ကထံ ‘ပုရေ အဓမ္မော ဒိပ္ပတိ, ပုရာ မရာမီ’တိ? ဝတ္တမာနဿေဝဝတ္တုမိဋ္ဌတ္တာ တံသမီပဿ တဂ္ဂဟဏေန ဂဟဏာ, ပုရေပုရာသဒ္ဒေဟိ ဝါ အနာဂတတ္တာဝဂမေ တဒါ တဿ ဝတ္တမာနတ္တာ, ကာလဗျတ္တယော ဝါ ဧသော, ဘဝန္တေဝ ဟိ ကာလန္တရေပိ တျာဒယော ဗာဟုလကာ ‘သန္တေသု ပရိဂူဟာမိ, မာ စ ကိဉ္စ ဣတော အဒံ’ ‘ကာယဿ ဘေဒါ အဘိသမ္ပရာယံ, သဟဗျတံ ဂစ္ဆတိ ဝါသဝဿ, ‘အနေကဇာတိသံသာရံ သန္ဓာဝိဿံ’ အတိဝေလံ န မဿိဿ’န္တိ.

ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော စတင်အပ်သော်လည်း မပြီးဆုံးသေးသော အနက်၌ ဝတ္တမာနကာလမှ ကြိယာဝိဘတ် တျာဒိ (တိ စသော) ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဂစ္ဆတိ၊ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂစ္ဆသိ၊ ဂစ္ဆထ၊ ဂစ္ဆာမိ၊ ဂစ္ဆာမ၊ ဂစ္ဆတေ၊ ဂစ္ဆန္တေ၊ ဂစ္ဆသေ၊ ဂစ္ဆဝှေ၊ ဂစ္ဆေ၊ ဂစ္ဆာမှေ။ "ပုရေ အဓမ္မော ဒိပ္ပတိ၊ ပုရာ မရာမိ" ဟူသော နေရာ၌ အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း? ပစ္စုပ္ပန်ကာလကိုသာ ပြောဆိုလိုသောကြောင့် ထိုပစ္စုပ္ပန်နှင့် နီးစပ်သော အနာဂတ်ကာလကိုလည်း ၎င်း၏အနက်အဖြစ် ယူအပ်၏။ သို့မဟုတ် ပုရေ၊ ပုရာ သဒ္ဒါတို့ဖြင့် အနာဂတ်အနက်ကို သိရသော်လည်း ထိုအခါ၌ ပစ္စုပ္ပန်သဘော ရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ် ကာလဖောက်ပြန်ခြင်း (ကာလဗျတ္တယ) ဖြစ်၏။ ဗာဟုလကနည်းအားဖြင့် အခြားကာလတို့၌လည်း တျာဒိဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်သည်သာတည်း။ ဥပမာ - "သန္တေသု ပရိဂူဟာမိ၊ မာ စ ကိဉ္စ ဣတော အဒံ"၊ "ကာယဿ ဘေဒါ အဘိသမ္ပရာယံ၊ သဟဗျတံ ဂစ္ဆတိ ဝါသဝဿ"၊ "အနေကဇာတိသံသာရံ သန္ဓာဝိဿံ"၊ "အတိဝေလံ န မဿိဿံ" စသည်တို့ကဲ့သို့တည်း။

---

၂. ဘဝိဿတိ [Pg.211] ဿတိ ဿန္တိ ဿသိ ဿထ ဿာမိ ဿာမ ဿတေ ဿန္တေ ဿသေ ဿဝှေ ဿံ ဿာမှေ.

၂. အနာဂတ် (ဘဝိဿန္တိ) ကာလ၌ ဿတိ၊ ဿန္တိ၊ ဿသိ၊ ဿထ၊ ဿာမိ၊ ဿာမ၊ ဿတေ၊ ဿန္တေ၊ ဿသေ၊ ဿဝှေ၊ ဿံ၊ ဿာမှေ ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဘဝိဿတိ အနာရဒ္ဓေ အတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ ဿတျာဒယော ဟောန္တိ. ဂမိဿတိ ဂမိဿန္တိ, ဂမိဿသိ ဂမိဿထ, ဂမိဿာမိ ဂမိဿာမ, ဂမိဿတေ ဂမိဿန္တေ, ဂမိဿသေ ဂမိဿဝှေ, ဂမိဿံ ဂမိဿာမှေ.

အနာဂတ်ဖြစ်သော မစတင်ရသေးသော အနက်၌ ဝတ္တမာနကာလမှ ကြိယာဝိဘတ် ဿတျာဒိ (ဿတိ စသော) ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဂမိဿတိ၊ ဂမိဿန္တိ၊ ဂမိဿသိ၊ ဂမိဿထ၊ ဂမိဿာမိ၊ ဂမိဿာမ၊ ဂမိဿတေ၊ ဂမိဿန္တေ၊ ဂမိဿသေ၊ ဂမိဿဝှေ၊ ဂမိဿံ၊ ဂမိဿာမှေ။

---

၃. နာမေ ဂရဟာဝိမှယေသု.

၃. နာမသဒ္ဒါရှိလတ်သော် ကဲ့ရဲ့ခြင်း (ဂရဟာ) နှင့် အံ့ဩခြင်း (ဝိမှယ) တို့၌ (ဿတျာဒိ ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏)။

---

နာမသဒ္ဒေ နိပါတေ သတိ ဂရဟာယံ ဝိမှယေ စ ဂမျမာနေ ဿတျာဒယော ဟောန္တိ. ဣမေ ဟိ နာမ ကလျာဏဓမ္မာ ပဋိဇာနိဿန္တိ, န ဟိ နာမ ဘိက္ခဝေ တဿ မောဃပုရိသဿ ပါဏေသု အနုဒ္ဒယာ ဘဝိဿတိ, ကထံ ဟိ နာမ သော ဘိက္ခဝေ မောဃပုရိသော သဗ္ဗမတ္တိကာမယံ ကုဋိကံ ကရိဿတိ? တတ္ထ နာမ တွံ မောဃပုရိသ မယာ ဝိရာဂါယ ဓမ္မေ ဒေသိတေ သရာဂါယ စေတေဿသိ? အတ္ထိ နာမ တာတ သုဒိန္န အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ, အတ္ထိယေဝိဟာပိ နိန္ဒာဝဂမော. ဝိမုယေ-အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော သန္တေန ဝတ ဘော ပဗ္ဗဇိတာ ဝိဟာရေန ဝိဟရန္တိ, ယတြ ဟိ နာမ သညီ သမာနော ဇာဂရော ပဉ္စမတ္တာနိ သကဋသတာနိ နိဿာယ နိဿာယ အဘိက္ကန္တာနိ နေဝ ဒက္ခတိ န ပန သဒ္ဒံ သောဿတိ, အစ္ဆရိယံ အန္ဓော နာမ ပဗ္ဗတမာရောဟိဿတိ, ဗဓိရော နာမ သဒ္ဒံ သောဿတိ.

နာမဟူသော နိပါတ်သဒ္ဒါရှိသော် ကဲ့ရဲ့ခြင်းနှင့် အံ့ဩခြင်းအနက်ကို သိစေအပ်သည်ရှိသော် ဿတျာဒိဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ "ဣမေ ဟိ နာမ ကလျာဏဓမ္မာ ပဋိဇာနိဿန္တိ"၊ "န ဟိ နာမ ဘိက္ခဝေ တဿ မောဃပုရိသဿ ပါဏေသု အနုဒ္ဒယာ ဘဝိဿတိ"၊ "ကထံ ဟိ နာမ သော ဘိက္ခဝေ မောဃပုရိသော သဗ္ဗမတ္တိကာမယံ ကုဋိကံ ကရိဿတိ?"၊ "တတ္ထ နာမ တွံ မောဃပုရိသ မယာ ဝိရာဂါယ ဓမ္မေ ဒေသိတေ သရာဂါယ စေတေဿသိ?"၊ "အတ္ထိ နာမ တာတ သုဒိန္န အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ" ဤ၌လည်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းကို သိအပ်သည်သာတည်း။ အံ့ဩခြင်း (ဝိမှယ) ၌ - "အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော သန္တေန ဝတ ဘော ပဗ္ဗဇိတာ ဝိဟာရေန ဝိဟရန္တိ၊ ယတြ ဟိ နာမ သညီ သမာနော ဇာဂရော ပဉ္စမတ္တာနိ သကဋသတာနိ နိဿာယ နိဿာယ အဘိက္ကန္တာနိ နေဝ ဒက္ခတိ န ပန သဒ္ဒံ သောဿတိ"၊ "အစ္ဆရိယံ အန္ဓော နာမ ပဗ္ဗတမာရောဟိဿတိ"၊ "ဗဓိရော နာမ သဒ္ဒံ သောဿတိ"။

---

၄. ဘူတေ ဤဥံ ဩတ္ထ ဣံ မှာ အာ ဦ သေ ဝှံ အ မှေ.

၄. အတိတ် (ဘူတ) ကာလ၌ ဤ၊ အုံ၊ အော၊ တ္ထ၊ အိံ၊ မှာ၊ အာ၊ ဦ၊ သေ၊ ဝှံ၊ အ၊ မှေ (အဇ္ဇတနီ) ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဘူတေ ပရိသမတ္တေ အတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ ဤ အာဒယော ဟောန္တိ. အဂမီ အဂမုံ, အဂမော အဂမိတ္ထ, အဂမိံ အဂမိမှာ[Pg.212], အဂမာ အဂမူ, အဂမိသေ အဂမိဝှံ, အဂမ အဂမိမှေ. ဘူတသာမညဝစနိစ္ဆာယမနဇ္ဇတနေပိ ‘သုဝေါ အဟောသိ အာနန္ဒော’.

ပြီးဆုံးပြီးသော အတိတ်အနက်၌ ဝတ္တမာနကာလမှ ကြိယာဝိဘတ် ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အဂမီ၊ အဂမုံ၊ အဂမော၊ အဂမိတ္ထ၊ အဂမိံ၊ အဂမိမှာ၊ အဂမာ၊ အဂမူ၊ အဂမိသေ၊ အဂမိဝှံ၊ အဂမ၊ အဂမိမှေ။ အတိတ်အနက် အထွေထွေကို ပြောဆိုလိုသောကြောင့် ယနေ့နှင့် မဆိုင်သော အတိတ် (အနဇ္ဇတန) ၌လည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ - "သုဝေါ အဟောသိ အာနန္ဒော"။

---

၅. အနဇ္ဇတနေ အာ ဦ ဩ တ္ထ အ မှာ တ္ထ တ္ထုံ သေ ဝှံ ဣံ မှသေ.

၅. ယနေ့နှင့် မဆိုင်သော အတိတ် (အနဇ္ဇတန - ဟီယျတ္တနီ) ကာလ၌ အာ၊ ဦ၊ အော၊ တ္ထ၊ အ၊ မှာ၊ တ္ထ၊ တ္ထုံ၊ သေ၊ ဝှံ၊ အိံ၊ မှသေ ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

အဝိဇ္ဇမာနဇ္ဇတနေ ဘူတေ-တ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ အာအာဒယော ဟောန္တိ.

လက်ရှိဖြစ်ဆဲနေ့ မဟုတ်သော အတိတ်အနက်၌ ဝတ္တမာနကာလမှ ကြိယာဝိဘတ် အာ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

အာဉာယျာ စ ဥဋ္ဌာနာ, အာဉာယျာ စ သံဝေသနာ;

ဧသဇ္ဇတနော ကာလော, အဟရုဘတဍ္ဎရတ္တံ ဝါ.

နိုးထရာမှ စ၍လည်းကောင်း၊ အိပ်ပျော်ရာသို့တိုင်အောင်လည်းကောင်း၊ ဤသည်ကား ယနေ့ကာလ (အဇ္ဇတန) တည်း။ သို့မဟုတ် တစ်နေ့တစ်ညဉ့်၏ တစ်ဝက် (တစ်နေ့တစ်ညဉ့်ခွဲ) ကာလသည်လည်းကောင်း အဇ္ဇတနကာလ မည်၏။

---

အဂမာ အဂမူ, အဂမော, အဂမတ္ထ, အဂမ အဂမမှာ, အဂမတ္ထ အဂမတ္ထုံ, အဂမသေ အဂမဝှံ, အဂမိံ အဂမမှသေ. အညပဒတ္ထော ကိံ? အဇ္ဇ ဟိယျော ဝါ အဂမာသိ.

အဂမာ၊ အဂမူ၊ အဂမော၊ အဂမတ္ထ၊ အဂမ၊ အဂမမှာ၊ အဂမတ္ထ၊ အဂမတ္ထုံ၊ အဂမသေ၊ အဂမဝှံ၊ အဂမိံ၊ အဂမမှသေ။ အခြား (အနဇ္ဇတန မဟုတ်သော) အနက်ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? "အဇ္ဇ ဟိယျော ဝါ အဂမာသိ" (ယနေ့သော်လည်းကောင်း၊ မနေ့ကသော်လည်းကောင်း သွားခဲ့ပြီ)။

---

၆. ပရောက္ခေ အ ဥ ဧ တ္ထ အ မှ တ္ထ ရေ တ္ထော ဝှော ဣ မှေ.

၆. မျက်မှောက်မဟုတ်သော အတိတ် (ပရောက္ခာ) ကာလ၌ အ၊ ဥ၊ ဧ၊ တ္ထ၊ အ၊ မှ၊ တ္ထ၊ ရေ၊ တ္ထော၊ ဝှော၊ အိ၊ မှေ ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

အပစ္စက္ခေ ဘူတာနဇ္ဇတနေ-တ္ထေ ဝုတ္တမာနတော ကြိယာတ္ထာ အ အာဒယော ဟောန္တိ. ဇဂါမ ဇဂမု, ဇဂမေ ဇဂပိတ္ထ, ဇဂမ ဇဂမိမှ, ဇဂမိတ္ထ ဇဂမိရေ, ဇဂမိတ္ထော ဇဂမိဝှော, ဇဂမိ ဇဂမိမှေ. မူဠှဝိက္ခိတ္တဗျာသတ္တစိတ္တေန အတ္တနာပိ ကြိယာကတာဘိနိဗ္ဗတ္တိတကာလေ-နုပလဒ္ဓါ သမာနာ ဖလေနာ-နုမီယမာနာ ပရောက္ခာဝ ဝတ္ထုတော, တေနုတ္တမဝိသယေပိ ပယောဂသမဝေါ.

မျက်မှောက်မဟုတ်သော ယနေ့မဟုတ်သော အတိတ်အနက်၌ ဝတ္တမာနကာလမှ ကြိယာဝိဘတ် အ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဇဂါမ၊ ဇဂမု၊ ဇဂမေ၊ ဇဂပိတ္ထ၊ ဇဂမ၊ ဇဂမိမှ၊ ဇဂမိတ္ထ၊ ဇဂမိရေ၊ ဇဂမိတ္ထော၊ ဇဂမိဝှော၊ ဇဂမိ၊ ဇဂမိမှေ။ တွေဝေခြင်း၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်းတို့ကြောင့် မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ပြီးစီးသော အခါ၌ မသိမမြင်ရဘဲ အကျိုးရလဒ်အားဖြင့်သာ ခန့်မှန်းအပ်သော အရာသည် ပကတိအားဖြင့် ပရောက္ခာ (မျက်ကွယ်) ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဥတ္တမပုရိသ၌လည်း ဤဝိဘတ်တို့ကို သုံးစွဲခြင်းသည် သင့်လျော်၏။

---

၇. ဧယျာဒေါ ဝါတိပတ္တိယံ ဿာ ဿံ သု ဿေ ဿထ ဿံ ဿာမှာ ဿထ ဿိံသု သဿေ ဿဝှေ ဿိံ ဿာမှသေ.

၇. ဧယျာဒိ (သတ္တမီ) နှင့် ကာလာတိပတ္တိ ကာလတို့၌ ဿာ၊ ဿံ၊ သု၊ ဿေ၊ ဿထ၊ ဿံ၊ ဿာမှာ၊ ဿထ၊ ဿိံသု၊ သဿေ၊ ဿဝှေ၊ ဿိံ၊ ဿာမှသေ ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဧယျာဒေါ [Pg.213] ဝိသယေ ကြိယာတိပတ္တိယံ ဿာဒယော ဟောန္တိ ဝိဘာသာ. ဝိဓုရပ္ပစ္စယောပနိပါတတော ကာရဏဝေကလ္လတော ဝါ ကြိယာယာတိပတနမနိပ္ဖတ္တိ ကြိယာတိပတ္တိ, ဧတေ စ ဿာဒယော သာမတ္ထိယာတီတာနာဂတေသွေဝ ဟောန္တိ န ဝတ္တမာနေ တတြ… ကြိယာတိပတျသမ္ဘဝါ, သစေ ပဌမဝယေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘိဿာ အရဟာ အဘဝိဿာ, ဒက္ခိဏေန စေ အဂမိဿာ န သကဋံ ပရိယာ ဘဝိဿာ, ဒက္ခိဏေန စေ အဂမိဿံသု, အဂမိဿေ အဂမိဿထ, အဂမိဿံ အဂမိဿာမှာ, အဂမိဿထ အဂမိဿိံသု, အဂမိဿသေ အဂမိဿဝှေ, အဂမိဿိံ အဂမိဿာမှသေ, န သကဋံ ပရိယာဘဝိဿာ, ဝါတိကိံ? ဒက္ခိဏေ န စေ ဂမိဿတိ န သကဋံ ပရိယာ ဘဝိဿတိ.

eyya အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၏ အရာဖြစ်သော ကိရိယာတိပတ္တိ၌ ssā အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဝိဘာသာ (ဝိကပ်အားဖြင့်) ဖြစ်ကုန်၏။ ကိရိယာ၏ အထမမြောက်ခြင်း (ကိရိယာတိပတ္တိ) ဟူသည် အဆီးအတားဖြစ်သော အကြောင်းနှင့် တွေ့ဆုံခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အကြောင်းတရား ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း ကိရိယာ၏ လွန်သွားခြင်း အထမမြောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထို ssā အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည်လည်း စွမ်းနိုင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အတိတ်၊ အနာဂတ်ကာလတို့၌သာ ဖြစ်ကုန်၏၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ မဖြစ်ကုန်၊ ထိုပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ ကိရိယာတိပတ္တိ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့်တည်း။ 'သစေ ပဌမဝယေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘိဿာ အရဟာ အဘဝိဿာ' (အကယ်၍ ပထမအရွယ်၌ ရဟန်းအဖြစ်ကို ရခဲ့အံ့၊ ရဟန္တာ ဖြစ်ခဲ့လေရာ၏)၊ 'ဒက္ခိဏေန စေ အဂမိဿာ န သကဋံ ပရိယာ ဘဝိဿာ' (အကယ်၍ တောင်ဘက်ခရီးဖြင့် သွားခဲ့အံ့၊ လှည်းသည် မမှောက်ဘဲ ရှိခဲ့လေရာ၏)၊ ဒက္ခိဏေန စေ အဂမိဿံသု၊ အဂမိဿေ အဂမိဿထ၊ အဂမိဿံ အဂမိဿာမှာ၊ အဂမိဿထ အဂမိဿိံသု၊ အဂမိဿသေ အဂမိဿဝှေ၊ အဂမိဿိံ အဂမိဿာမှသေ၊ န သကဋံ ပရိယာဘဝိဿာ။ ဝါဟူသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? 'ဒက္ခိဏေန စေ ဂမိဿတိ န သကဋံ ပရိယာ ဘဝိဿတိ' (တောင်ဘက်ခရီးဖြင့် သွားအံ့၊ လှည်းသည် မမှောက်လတ္တံ့။)

---

၈. ဟေတုဖလေသွေယျ ဧယျုံ ဧယျာသိ ဧယျာထ ဧယျာမိ ဧယျာမ ဧထ ဧရံ ဧထော ဧယျဝှော ဧယျံ ဧယျာမှေ.

၈. အကြောင်းနှင့် အကျိုးတို့၌ eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyavho, eyyaṃ, eyyāmhe ဟူသော ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဟေတုဘူတာယံ ဧလဘူတာယဉ္စ ကြိယာယံ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ ဧယျာဒယော ဝါ ဟောန္တိ, သစေ သင်္ခါရာ နိစ္စာ ဘဝေယျုံ န နိရုဇ္ဈေယျုံ, ဒက္ခိဏေန စေ ဂစ္ဆေယျ န သကဋံ ပရိယာဘဝေယျ, ဒက္ခိဏေန စေ ဂစ္ဆေယျုံ, ဂစ္ဆေယျာသိ ဂစ္ဆေယျာထ, ဂစ္ဆေယျာမိ ဂစ္ဆေယျာမ, ဂစ္ဆေထ ဂစ္ဆေရံ, ဂစ္ဆေထော ဂစ္ဆေယျဝှော, ဂစ္ဆေယျံ ဂစ္ဆေယျာမှေ, န သကဋံ ပရိယျာဘဝေယျ, ဘဝနံ ဂမနံ စ ဟေတု, အနိရုဇ္ဈနံ အပရိယာဘဝနံ စ ဖလံ, ဣဟ ကသ္မာ န ဟောတိ ‘ဟန္တီဟိ ပလာယတိ, ဝဿတီတိ ဓာဝတိ, ဟနိဿတီတိ ပလာယိဿတီ’တိ? ဣတိ သဒ္ဒေနေဝ ဟေတုဟေတုမန္တတာယ ဇောတိတတ္တာ, ဝါတိ ကိံ? ဒက္ခိဏေန စေ ဂမိဿတိ န သကဋံ ပရိယာဘဝိဿတိ.

အကြောင်းဖြစ်သော ကိရိယာနှင့် အကျိုးဖြစ်သော ကိရိယာ၌ ပစ္စုပ္ပန်ကာလမှစ၍ ကိရိယာ၏ အနက်ရှိသော eyya အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဝါ (အလိုအလျောက်) ဖြစ်ကုန်၏။ 'သစေ သင်္ခါရာ နိစ္စာ ဘဝေယျုံ န နိရုဇ္ဈေယျုံ' (အကယ်၍ သင်္ခါရတရားတို့သည် မြဲကုန်ရာအံ့၊ ချုပ်ငြိမ်းကြကုန်ရာမဟုတ်)၊ 'ဒက္ခိဏေန စေ ဂစ္ဆေယျ န သကဋံ ပရိယာဘဝေယျ' (အကယ်၍ တောင်ဘက်ခရီးဖြင့် သွားရာအံ့၊ လှည်းသည် မမှောက်ရာ)၊ ဒက္ခိဏေန စေ ဂစ္ဆေယျုံ၊ ဂစ္ဆေယျာသိ ဂစ္ဆေယျာထ၊ ဂစ္ဆေယျာမိ ဂစ္ဆေယျာမ၊ ဂစ္ဆေထ ဂစ္ဆေရံ၊ ဂစ္ဆေထော ဂစ္ဆေယျဝှေ၊ ဂစ္ဆေယျံ ဂစ္ဆေယျာမှေ၊ น သကဋံ ပရိယာဘဝေယျ။ ဖြစ်ခြင်းနှင့် သွားခြင်းသည် အကြောင်းတည်း၊ မချုပ်ငြိမ်းခြင်းနှင့် မမှောက်ခြင်းသည် အကျိုးတည်း။ ဤနေရာ၌ 'ဟန္တီဟိ ပလာယတိ' (သတ်အံ့ဟု ပြေး၏)၊ 'ဝဿတီတိ ဓာဝတိ' (မိုးရွာအံ့ဟု ပြေး၏)၊ 'ဟနိဿတီတိ ပလာယိဿတိ' (သတ်လတ္တံ့ဟု ပြေးလတ္တံ့) ဟူသော ဥပမာတို့၌ အဘယ်ကြောင့် ဤဝိဘတ်တို့ မဖြစ်သနည်း? 'ဣတိ'သဒ္ဒါဖြင့်သာလျှင် အကြောင်းနှင့် အကျိုးရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပြအပ်ပြီးသောကြောင့်တည်း။ ဝါဟူသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? 'ဒက္ခိဏေန စေ ဂမိဿတိ န သကဋံ ပရိယာဘဝိဿတိ' (တောင်ဘက်ခရီးဖြင့် သွားအံ့၊ လှည်းသည် မမှောက်လတ္တံ့။)

---

၉. ပဉှပတ္ထနာဝိဓီသု.

၉. အမေး၊ ဆုတောင်းခြင်း၊ စေခိုင်းခြင်း အနက်တို့၌ (eyya အစရှိသော ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ပဉှော=သမ္ပုစ္ဆနံ [Pg.214] သမ္ပဓာရဏံ နိရူပဏံ ကာရိယာနိစ္ဆယနံ ပတ္ထနာ=ယာစနံ ဣဋ္ဌာသိံ ဘနဉ္စ, ဝိဓိ=ဝိဓာနံ နိယောဇနံ ကြိယာသု ဗျာပါရဏာ, သာ စ ဒုဝိဓာဝ သာဒရာနာဒရဝသေန… ဝိသယဘေဒေန ဘိန္နာယပိ တဒုဘယာနတိဝတ္တနတော, ဧတေသု ပဉှာဒီသု ကြိယတ္ထတော ဧယျောဒယော ဟောန္တိ, ပဉှေ - ကိမာယသ္မာ ဝိနယံ ပရိယာပုဏေယျ? ဥဒါဟု ဓမ္မံ, ဂစ္ဆေယျံ ဝါဟံ ဥပေါသထံ န ဝါ ဂစ္ဆေယျံ, ပတ္ထနာယံ-လဘေယျာ-ဟံ ဘန္တေ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒံ, ပဿေယျံ တံ ဝဿသတံ အရောဂံ, ဝိဓိမှိ-ဘဝံ ပတ္တံ ပစေယျ, ဘဝံ ပုညံ ကရေယျ, ဣဟ ဘဝံ ဘုဉ္ဇေယျ, ဣဟ ဘဝံ နိသီဒေယျ, မာဏဝကံ ဘဝံ အဇ္ဈာပေယျ, အနုညာပတ္တကာလေသုပိ သိဒ္ဓါဝ… တတ္ထာပိ ဝိဓိပ္ပတီတိတော, အနုညာယံ-ဧဝံ ကရေယျာသိ, ပတ္တကာလေ-ကဋံ ကရေယျာသိ, ပတ္တော တေ ကာလော ကဋကရဏေ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျ, ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော ဧတဿ သုဂတ ကာလော ယံ ဘဂဝါ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေယျ, ပေသနေပိစ္ဆန္တိ ‘ဂါမံ တွံ ဘဏေ ဂစ္ဆေယျာသိ’.

အမေး (ပဉှ) ဟူသည် ကောင်းစွာ မေးမြန်းခြင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်ခြင်း၊ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း၊ ပြုဖွယ်ကိစ္စကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းတည်း။ ဆုတောင်းခြင်း (ပတ္ထနာ) ဟူသည် တောင်းပန်ခြင်းနှင့် အလိုရှိအပ်သော အကျိုးကို တောင့်တခြင်းတည်း။ စေခိုင်းခြင်း (ဝိဓိ) ဟူသည် စီရင်ခြင်း၊ တိုက်တွန်းခြင်း၊ ကိရိယာတို့၌ လုံ့လပြုစေခြင်းတည်း။ ထိုစေခိုင်းခြင်းသည်လည်း ရိုသေခြင်း၊ မရိုသေခြင်း အစွမ်းဖြင့် နှစ်ပါးသာလျှင် ဖြစ်၏၊ အရာဌာန၏ ကွဲပြားခြင်းကြောင့် ကွဲပြားသော်လည်း ထိုနှစ်ပါးသော အနက်မှ မကျော်လွန်သောကြောင့်တည်း။ ထိုအမေးအစရှိသော အနက်တို့၌ ကိရိယာ၏ အနက်ကြောင့် eyya အစရှိသော ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အမေး၌ - 'ကိမာယသ္မာ ဝိနယံ ပရိယာပုဏေယျ? ဥဒါဟု ဓမ္မံ' (အသက်ရှည်သော ရှင်သည် ဝိနည်းကို သင်ယူရာသလော? သို့မဟုတ် တရားကို သင်ယူရာသလော?)၊ 'gacceyyaṃ vāhaṃ uposathaṃ na vā gaccheyyaṃ' (ငါသည် ဥပုသ်သို့ သွားရာသလော သို့မဟုတ် မသွားရာသလော?)။ ဆုတောင်းခြင်း၌ - 'လဘေယျာဟံ ဘန္တေ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒံ' (အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ ထံတော်ပါး၌ ရှင်အဖြစ်ကို ရလိုပါ၏၊ ရဟန်းအဖြစ်ကို ရလိုပါ၏)၊ 'ပဿေယျံ တံ ဝဿသတံ အရောဂံ' (သင့်ကို အနာရောဂါကင်းလျက် အနှစ်တစ်ရာပတ်လုံး မြင်လိုပါ၏)။ စေခိုင်းခြင်း၌ - 'ဘဝံ ပတ္တံ ပစိယျ' (အရှင်သည် ဆွမ်းကို ချက်ရာ၏)၊ 'ဘဝံ ပုညံ ကရေယျ' (အရှင်သည် ကောင်းမှုကို ပြုရာ၏)၊ 'ဣဟ ဘဝံ ဘုဉ္ဇေယျ' (ဤနေရာ၌ အရှင်သည် စားရာ၏)၊ 'ဣဟ ဘဝံ နိသီဒေယျ' (ဤနေရာ၌ အရှင်သည် ထိုင်ရာ၏)၊ 'မာဏဝကံ ဘဝံ အဇ္ဈာပေယျ' (လုလင်ကို အရှင်သည် သင်ကြားပေးရာ၏)။ ခွင့်ပြုခြင်း၊ အခွင့်သင့်ခြင်း ကာလတို့၌လည်း ပြီးသည်သာတည်း၊ ထိုအရပ်၌လည်း စေခိုင်းခြင်း အနက်ကို သိရသောကြောင့်တည်း။ ခွင့်ပြုခြင်း၌ - 'ဧဝံ ကရေယျာသိ' (ဤသို့ ပြုရာ၏)။ အခွင့်သင့်သော ကာလ၌ - 'ကဋံ ကရေယျာသိ' (ဖျာကို ပြုရာ၏၊ ဖျာပြုရန် သင့်တော်သော အချိန်ရောက်ပြီ)၊ 'ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျ' (အကယ်၍ သံဃာအား အခွင့်သင့်အံ့၊ သံဃာသည် ဥပုသ်ပြုရာ၏)၊ 'ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော ဧတဿ သုဂတ ကာလော ယံ ဘဂဝါ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေယျ' (မြတ်စွာဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် တပည့်သားတို့အား သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူရန် ဤအချိန်သည် အခါတော် ဖြစ်ပါ၏)။ စေလွှတ်ခြင်း၌လည်း 'gāmaṃ tvaṃ bhaṇe gaccheyyāsi' (အချင်း၊ သင်သည် ရွာသို့ သွားရာ၏) ဟု အလိုရှိကုန်၏။

---

၁၀. တု အန္တု ဟိ ထ မိ မ တံ အန္တံ ဿု ဝှော ဧ အာမသေ.

၁၀. tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase ဟူသော (ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏)။

---

ပဉှာဒီသွေတေ ဟောန္တိ ကြိယတ္ထတော. ဂစ္ဆတု ဂစ္ဆန္တု, ဂစ္ဆာဟိ ဂစ္ဆထ, ဂစ္ဆာမိ ဂစ္ဆာမ, ဂစ္ဆတံ ဂစ္ဆန္တံ, ဂစ္ဆဿု ဂစ္ဆဝှော, ဂစ္ဆေ, ဂစ္ဆာမသေ, ပဉှေ-ကိန္နု ခလု ဘော ဗျာကရဏမဓီယဿု, ပတ္ထနာယံ-ဒဒါဟိ မေ, ဇီဝတု ဘဝံ, ဝိဓိမှိ-ကဋံ ကရောတု ဘဝံ, ပုညံ ကရောတု [Pg.215] ဘဝံ, ဣဟ ဘဝံ ဘုဉ္ဇတု, ဣဟ ဘဝံ နိသီဒတု, ဥဒ္ဒိသတု ဘန္တေ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခံ, ပေသနေ-ဂစ္ဆ ဘဏေ ဂါမံ, အနုမတိယံ - ဧဝံ ကရောဟိ, ပတ္တကာလေ-ကာလော-ယံ တေ မဟာဝီရ ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ.

အမေး အစရှိသော အနက်တို့၌ ဤဝိဘတ်တို့သည် ကိရိယာ၏ အနက်ကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ဂစ္ဆတု၊ ဂစ္ဆန္တု၊ ဂစ္ဆာဟိ၊ ဂစ္ဆထ၊ ဂစ္ဆာမိ၊ ဂစ္ဆာမ၊ ဂစ္ဆတံ၊ ဂစ္ဆန္တံ၊ ဂစ္ဆဿု၊ ဂစ္ဆဝှေ၊ ဂစ္ဆေ၊ ဂစ္ဆာမသေ။ အမေး၌ - 'ကိန္နု ခလု ဘော ဗျာကရဏမဓီယဿု' (အချင်း၊ သင်သည် သဒ္ဒါကျမ်းကို သင်အံ့လော)။ ဆုတောင်းခြင်း၌ - 'ဒဒါဟိ မေ' (ငါ့အား ပေးပါလော့)၊ 'ဇီဝတု ဘဝံ' (အရှင်သည် အသက်ရှည်ပါစေသတည်း)။ စေခိုင်းခြင်း၌ - 'ကဋံ ကရောတု ဘဝံ' (အရှင်သည် ဖျာကို ပြုပါစေ)၊ 'ပုညံ ကရောတု ဘဝံ' (အရှင်သည် ကောင်းမှုကို ပြုပါစေ)၊ 'ဣဟ ဘဝံ ဘုဉ္ဇတု' (ဤနေရာ၌ အရှင်သည် စားပါစေ)၊ 'ဣဟ ဘဝံ နိသီဒတု' (ဤနေရာ၌ အရှင်သည် ထိုင်ပါစေ)၊ 'ဥဒ္ဒိသတု ဘန္တေ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခံ' (အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား ပါတိမောက်ကို ပြသတော်မူပါလော့)။ စေလွှတ်ခြင်း၌ - 'ဂစ္ဆ ဘဏေ ဂါမံ' (အချင်း၊ ရွာသို့ သွားလော့)။ ခွင့်ပြုခြင်း၌ - 'ဧဝံ ကရောဟိ' (ဤသို့ ပြုလော့)။ အခွင့်သင့်သော ကာလ၌ - 'ကာလောယံ တေ မဟာဝီရ ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ' (ကြီးမြတ်သော ရဲစွမ်းသတ္တိရှိတော်မူသော အရှင်ဘုရား၊ အမိဝမ်းတိုက်၌ ပဋိသန္ဓေနေတော်မူရန် ဤအချိန်သည် အခါတော် ဖြစ်ပါ၏)။

---

၁၁. သတျရဟေသွေယျာဒီ.

၁၁. စွမ်းနိုင်ခြင်း၊ ထိုက်တန်ခြင်း အနက်တို့၌ eyya အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

သတ္တိယံ အရ ဟတ္ထေ စ ကြိယတ္ထာ ဧယျာဒယော ဟောန္တိ. ဘဝံ ခလု ရဇ္ဇံ ကရေယျ, ဘဝံ သတ္တော အရဟော.

စွမ်းနိုင်ခြင်း အနက်နှင့် ထိုက်တန်ခြင်း အနက်တို့၌ ကိရိယာ၏ အနက်ရှိသော eyya အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ 'ဘဝံ ခလု ရဇ္ဇံ ကရေယျ' (အရှင်သည် မင်းအဖြစ်ကို ပြုနိုင်ရာ၏ / ပြုထိုက်၏)၊ အရှင်သည် စွမ်းနိုင်သူ၊ ထိုက်တန်သူ ဖြစ်၏။

---

၁၂. သမ္ဘာဝနေ ဝါ.

၁၂. မြတ်နိုးချီးမွမ်းခြင်း (သမ္ဘာဝန) အနက်၌ (ထိုဝိဘတ်တို့သည်) ဝါ (အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏)။

---

သမ္ဘာဝနေ ဂမျမာနေ ဓာတုနာ ဝုစ္စမာနေ စ ဧယျာဒယော ဟောန္တိ ဝိဘာသာ. အပိ ပဗ္ဗတံ သိရသာ ဘိန္ဒေယျ, ကြိယာတိပတ္တိယန္တု ဿာဒီ-အသနိယာပိ ဟတော နာပတိဿာ, သမ္ဘာဝေမိ သဒ္ဒဟာမိ အဝကပ္ပေမိ ဘုဉ္ဇေယျ ဘဝံ ဘုဉ္ဇိဿတိ ဘဝံ အဘုဉ္ဇိ ဘဝံ, ကြိယာတိပတ္တိယန္တု ဿာဒီ-သမ္ဘာဝေမိ နာဘုဉ္ဇိဿာ ဘဝံ.

မြတ်နိုးချီးမွမ်းခြင်း အနက်ကို သိအပ်သည်ရှိသော် ဓာတ်ဖြင့် ဟောအပ်သည်ရှိသော်လည်း eyya အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဝိဘာသာ (ဝိကပ်အားဖြင့်) ဖြစ်ကုန်၏။ 'အပိ ပဗ္ဗတံ သိရသာ ဘိန္ဒေယျ' (ဦးခေါင်းဖြင့် တောင်ကိုပင် သော်လည်း ဖြိုခွဲနိုင်ရာ၏)။ ကိရိယာတိပတ္တိ၌မူကား ssā အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏ - 'အသနိယာပိ ဟတော နာပတိဿာ' (မိုးကြိုးဖြင့် မှန်သော်လည်း မလဲကျရာ)။ 'သမ္ဘာဝေမိ သဒ္ဒဟာမိ အဝကပ္ပေမိ ဘုဉ္ဇေယျ ဘဝံ၊ ဘုဉ္ဇိဿတိ ဘဝံ၊ အဘုဉ္ဇိ ဘဝံ' (အရှင်သည် စားရာ၏ / စားလတ္တံ့ / စားပြီဟု ငါသည် ချီးမွမ်း၏၊ ယုံကြည်၏၊ သက်ဝင်၏)။ ကိရိယာတိပတ္တိ၌မူကား ssā အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏ - 'သမ္ဘာဝေမိ နာဘုဉ္ဇိဿာ ဘဝံ' (အရှင်သည် မစားခဲ့ရာဟု ငါသည် ချီးမွမ်း၏)။

---

၁၃. မာယောဂေ ဤအာအာဒီ.

၁၃. mā သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်သည်ရှိသော် ī အစရှိသော ဝိဘတ်တို့နှင့် ā အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဝါ (အလိုအလျောက်) ဖြစ်ကုန်၏။

---

မာ ယောဂေ သတိ ဤအာဒယော အာအာဒယော စ ဝါ ဟောန္တိ. မာ သု ပုနပိ ဧဝရူပမကာသိ, မာ ဘဝံ အဂမာ ဝနံ, ဝါတွေဝ? မာ တေ ကာမဂုဏေ ဘမဿု စိတ္တံ, မာ တွံ ကရိဿသိ, မာ တွံ ကရေယျာသိ, အသကကာလတ္ထောယမာရမ္ဘော, ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီတိ ပဒန္တရသမ္ဗန္ဓေနာနာဂတကာလတာ ပတီယတေ, ဧဝံ ကတော ကဋော သွေ ဘဝိဿတိ, ဘာဝိ ကိစ္စမာသီတိ.

mā သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်ခြင်း ရှိလတ်သော် ī အစရှိသော ဝိဘတ်တို့နှင့် ā အစရှိသော ဝိဘတ်တို့သည် ဝါ (အလိုအလျောက်) ဖြစ်ကုန်၏။ 'မာ သု ပုနပိ ဧဝရူပမကာသိ' (ဤကဲ့သို့သော အမှုမျိုးကို နောက်တစ်ဖန် မပြုပါလင့်)၊ 'မာ ဘဝံ အဂမာ ဝနံ' (အရှင်သည် တောသို့ မသွားပါလင့်)။ ဝါဟူသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? 'မာ တေ ကာမဂုဏေ ဘမဿု စိတ္တံ' (သင့်စိတ်သည် ကာမဂုဏ်တို့၌ မလည်ပတ်ပါစေလင့်)၊ 'မာ တွံ ကရိဿသိ' (သင်သည် မပြုလတ္တံ့)၊ 'မာ တွံ ကရေယျာသိ' (သင်သည် မပြုရာ)။ ဤကာလပရိတ်သတ်ကို အစပြုခြင်းသည် မိမိ၏ ကာလအနက်မဟုတ်ဘဲ ဖြစ်၏။ 'ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ' (ဘုရားဖြစ်လတ္တံ့) ဟု အခြားပုဒ်၏ ဆက်စပ်ခြင်းဖြင့် အနာဂတ်ကာလ၏ အဖြစ်ကို သိအပ်၏။ ဤသို့ 'ကတော ကဋော သွေ ဘဝိဿတိ' (ပြုအပ်သော ဖျာသည် နက်ဖြန် ဖြစ်လတ္တံ့)၊ 'ဘာဝိ ကိစ္စမာသိ' (ဖြစ်လတ္တံ့သော ကိစ္စသည် ဖြစ်ခဲ့ပြီ) ဟု ဖြစ်၏။

---

လုနာဟိ [Pg.216] လုနာဟိတွေဝါယံ လုနာတိ, လုနဿု လုနဿုတွေဝါယံ လုနာ-တီတိ တွာဒီနမေဝေတံ မဇ္ဈိမပုရိသေကဝစနာနမာဘိက္ခညေ ဒွိဗ္ဗဝစနံ, ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘ဧဝ မေသ တုရိတော အညေပိ နိယောဇေန္တောဝိယ ကိရိယံ ကရောတီ’တိ, ဧဝံ လုနာထ လုနာထတွေဝါယံ လုနာတိ, လုနဝှော လုနဝှောတွေဝါယံ လုနာတိ, တထာ ကာလန္တရေသုပိ လုနာဟိ လုနာဟိတွေဝါယံ အလုနိ, အလုနာ, လုလာဝ, လုနိဿတီတိ, ဧဝံ ဿုမှိ စ ယောဇနီယံ, တထာ သမုစ္စယေပိ မဌမဋ, ဝိဟာရမဋေတွေဝါယမဋတိ, မဌမဋဿု, ဝိဟာရမဋဿုတွေဝါယမဋတိ, ဗျာပါရဘေဒေ တုသာမညဝစနဿေဝ ဗျာပကတ္တာ အနုပ္ပယောဂေါ ဘဝတိ, ဩဒနံ ဘုဉ္ဇ, ယာဂုံ ပိဝ, ဓာနာ ခါဒေတွေဝါယ-မဇ္ဈောဟရတိ.

'လုနာဟိ လုနာဟိ' ဟူ၍သာလျှင် ဤသူသည် ရိတ်ဖြတ်၏၊ 'လုဏဿု လုဏဿု' ဟူ၍သာလျှင် ဤသူသည် ရိတ်ဖြတ်၏ဟူ၍ မဇ္ဈိမပုရိသ ဧကဝုစ်ဖြစ်သော hi အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၏သာလျှင် အဖန်ဖန်ဖြစ်ခြင်း (အာဘိက္ခည) အနက်၌ နှစ်ကြိမ်ရွတ်ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ ဤဆိုအပ်သည်ကား 'ဤသို့ လျှင်မြန်စွာ ပြုလုပ်သော ဤသူသည် သူတစ်ပါးတို့ကိုလည်း စေခိုင်းသကဲ့သို့ ကိရိယာကို ပြု၏' ဟူလို။ ဤနည်းတူ 'လုနာထ လုနာထ' ဟူ၍သာလျှင် ဤသူသည် ရိတ်ဖြတ်၏၊ 'လုနဝှေ လုနဝှေ' ဟူ၍သာလျှင် ဤသူသည် ရိတ်ဖြတ်၏။ ထို့အတူ အခြားသော ကာလတို့၌လည်း 'လုနာဟိ လုနာဟိ' ဟူ၍သာလျှင် ဤသူသည် ရိတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီ၊ ရိတ်ဖြတ်လတ္တံ့ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ssu ဝိဘတ်၌လည်းကောင်း ယှဉ်အပ်၏။ ထို့အတူ ပေါင်းစည်းခြင်း (သမုစ္စယ) အနက်၌လည်း 'မဌ မဌ၊ ဝိဟာရမဌ' (လည်ပတ်လော့ လည်ပတ်လော့၊ ကျောင်း၌ လည်ပတ်လော့) ဟူ၍သာလျှင် လည်ပတ်၏၊ 'မဌမဌဿု၊ ဝိဟာရမဌဿု' ဟူ၍သာလျှင် လည်ပတ်၏။ လုံ့လပြုခြင်း ကွဲပြားသောအခါ၌ ယေဘုယျအားဖြင့် ဟောသော သဒ္ဒါ၏သာလျှင် လွှမ်းမိုးသောကြောင့် (အနုပ္ပယောဂ) ဖြစ်၏။ 'ဆွမ်းကို စားလော့၊ ယာဂုကို သောက်လော့၊ မုန့်ကို ခဲလော့' ဟူ၍သာလျှင် ဤသူသည် မျိုချ၏။

---

၁၄. ပုဗ္ဗပရစ္ဆက္ကာနမေကာနေကေသု တုမှာမှသေသေသု ဒွေ ဒွေ မဇ္ဈိမုတ္တမပဌမာ.

၁၄. ရှေ့ခြောက်လုံး (ပရဿပုဒ်)၊ နောက်ခြောက်လုံး (အတ္တနောပုဒ်) တို့၏ တစ်ခု (ဧကဝုစ်)၊ များစွာသော (ဗဟုဝုစ်) အနက်တို့၌လည်းကောင်း၊ tumha, amha နှင့် အကြွင်းရှိသော ပုဒ်တို့ ယှဉ်အပ်သည်ရှိသော် နှစ်ခုစီ နှစ်ခုစီသော မဇ္ဈိမပုရိသ၊ ဥတ္တမပုရိသ၊ ပထမပုရိသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဧကာနေကေသု တုမှာမှသဒ္ဒဝစနီယေသု တဒညသဒ္ဒဝစနီယေသု စ ကာရကေသု ပုဗ္ဗစ္ဆက္ကာနံ ပရစ္ဆက္ကာနံ မဇ္ဈိမုတ္တမပဌမာ ဒွေ ဒွေ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ ကြိယတ္ထာ, ဥတ္တမသဒ္ဒေါ-ယံ သဘာဝတော တတိယဒုကေ ရုဠှော, တွံ ဂစ္ဆသိ, တုမှေ ဂစ္ဆထ, တွံ ဂစ္ဆသေ, တုမှေ ဂစ္ဆဝှေ, အဟံ ဂစ္ဆာမိ, မယံ ဂစ္ဆာမ, အဟံ ဂစ္ဆေ, မယံ ဂစ္ဆာမှေ, သော ဂစ္ဆတိ, တေ ဂစ္ဆန္တိ, သော ဂစ္ဆတေ, တေ ဂစ္ဆန္တေ, သာမတ္ထိယာ လဒ္ဓတ္တာ အပ္ပယုဇ္ဇမာနေသုပိ တုမှာမှသေသေသု ဘဝန္တိ. ဂစ္ဆသိ, ဂစ္ဆထ, ဂစ္ဆသေ, ဂစ္ဆဝှေ, ဂစ္ဆာမိ, ဂစ္ဆာမ, ဂစ္ဆေ, ဂစ္ဆာမှေ, ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တိ, ဂစ္ဆတေ, ဂစ္ဆန္တေ.

ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ်ရှိကုန်သော တုမှသဒ္ဒါ၊ အမှသဒ္ဒါတို့ဖြင့် ပြောဆိုအပ်ကုန်သော ကာရကတို့၌လည်းကောင်း၊ ထိုမှတပါးသော သဒ္ဒါတို့ဖြင့် ပြောဆိုအပ်ကုန်သော ကာရကတို့၌လည်းကောင်း ရှေးခြောက်ခုတို့၏လည်းကောင်း၊ နောက်ခြောက်ခုတို့၏လည်းကောင်း မဇ္ဈိမပုရုသ၊ ဥတ္တမပုရုသ၊ ပထမပုရုသတို့သည် နှစ်ခုနှစ်ခုစီ အစဉ်အတိုင်း ကရိယာ၏ အနက်ရှိကုန်သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤ ဥတ္တမသဒ္ဒါသည် သဘောအားဖြင့် တတိယအစုံ၌ ရုဠှီအားဖြင့် တည်၏။ သာဓကများမှာ tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe, ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma, ahaṃ gacche, mayaṃ gacchāmhe, so gacchati, te gacchanti, so gacchate, te gacchante တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အနက်သတ္တိအားဖြင့် ရအပ်သောကြောင့် တုမှ၊ အမှ နှင့် ကြွင်းသော ကတ္တားတို့ကို မသုံးစွဲအပ်သော်လည်း ကရိယာပုဒ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ Gacchasi, gacchatha, gacchase, gacchavhe, gacchāmi, gacchāma, gacche, gacchāmhe, gacchati, gacchanti, gacchate, gacchante ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၅. အာဤဿာဒီသွဉ ဝါ.

၁၅. အာ၊ ဤ၊ ဿ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ အဉ ကရိယာပစ္စည်းသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

အာအာဒေါ [Pg.217] ဤအာဒေါ ဿာ အာဒေါ စ ကြိယတ္ထဿ ဝါ အဉ ဟောတိ. ဉကာရော-နုဗန္ဓော, အဂမာ, ဂမာ, အဂမီ, ဂမီ, အဂမိဿာ, ဂမိဿာ.

အာအစရှိသော ဝိဘတ်၊ ဤအစရှိသော ဝိဘတ်၊ ဿာ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ကရိယာ၏ နောင်၌ အဉ ပစ္စည်းသည် ဝါ ဖြစ်၏။ ဉ အက္ခရာသည် အနုဗန္ဓ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ agamā, gamā, agamī, gamī, agamissā, gamissā တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၆. အအာဒီသွာဟော ဗြူဿ.

၁၆. အ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဗြူဓာတ်အား အာဟ ဖြစ်၏။

---

ဗြူဿ အာဟော ဟောတိ အအာဒီသု. အာဟ, အာဟု.

အ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဗြူဓာတ်အား အာဟ အပြု ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ āha, āhu တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၁၇. ဘူဿ ဝုက.

၁၇. ဘူဓာတ်အား ဝုက ဖြစ်၏။

---

အအာဒီသု ဘူဿ ဝုက ဟောတိ. ကကာရော-နုဗန္ဓော, ဥကာရော ဥစ္စာရဏတ္ထော, ဗဘူဝ.

အ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဘူဓာတ်အား ဝုက ဖြစ်၏။ ကအက္ခရာသည် အနုဗန္ဓ ဖြစ်၏။ ဥအက္ခရာသည် အသံထွက်ရုံမျှ အကျိုးရှိ၏။ babhūva ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၈. ပုဗ္ဗဿ အ.

၁၈. ရှေးဓာတ်အား အ ဖြစ်၏။

---

အအာဒီသု ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ ဘူဿ အ ဟောတိ, ဗဘူဝ.

အ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဒွိတ္ထရှိသော် ရှေးဖြစ်သော ဘူဓာတ်၏ ဥအား အ ဖြစ်၏။ babhūva ဟူ၍ ဖြစ်၏။

---

၁၉. ဥဿံသွာဟာ ဝါ.

၁၉. ဥသ်၊ အံသု ဝိဘတ်တို့၌ အာဟ၏ နောင်၌ ဝါ ဖြစ်၏။

---

အာဟာဒေသာ ပရဿ ဥဿ အံသုဝါ ဟောတိ. အဟံသု, အာဟု.

အာဟအပြု၏ နောင်၌ရှိသော ဥသ်ဝိဘတ်အား အံသု အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ ahaṃsu, āhu တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၀. တျန္တီနံ ဋဋူ.

၂၀. တိ၊ အန္တိ ဝိဘတ်တို့အား ဌ၊ ဌု ဖြစ်ကုန်၏။

---

အာဟာ ပရေသံ တိအန္တီနံ ဋဋူ ဟောန္တိ. ဋကာရာ သဗ္ဗာဒေသတ္ထာ, အာဟ, အာဟု, အတောယေဝ စ ဉာပကာ တိအန္တီသု စ ဗြူဿာ-ဟော.

အာဟဓာတ်၏ နောင်၌ရှိကုန်သော တိ၊ အန္တိ ဝိဘတ်တို့အား ဌ၊ ဌု အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဌအက္ခရာတို့သည် သဗ္ဗာဒေသ အကျိုးရှိကုန်၏။ သာဓကများမှာ āha, āhu တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤအကြောင်းကြောင့်ပင်လျှင် တိ၊ အန္တိ ဝိဘတ်တို့၌လည်း ဗြူဓာတ်အား အာဟ အပြုဖြစ်ကြောင်း သိစေအပ်၏။

---

၂၁. ဤအာဒေါ ဝစဿောမ.

၂၁. ဤ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဝစဓာတ်အား ဩမ ဖြစ်၏။

---

ဤအာဒီသု ဝစဿ ဩမ ဟောတိ. မကာရော-နုဗန္ဓော, အဝေါစ, ဤအာဒေါတိ ကိံ? အဝစာ.

ဤ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဝစဓာတ်အား ဩမ အပြု ဖြစ်၏။ မအက္ခရာသည် အနုဗန္ဓ ဖြစ်၏။ သာဓကမှာ avoca ဖြစ်၏။ 'ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ avacā (၌ မဖြစ်စေရန်) ဖြစ်၏။

---

၂၂. ဒါဿ ဒံ ဝါ မိမေသွဒွိတ္တေ.

၂၂. ဒွိတ္ထမဖြစ်သော် မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့၌ ဒါဓာတ်အား ဒံ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။

---

အဒွိတေ [Pg.218] ဝတ္တမာနဿ ဒါဿ ဒံ ဝါ ဟောတိ မိမေသု. ဒမ္မိ ဒေမိ, ဒမ္မ ဒေမ, အဒွိတ္တေတိ ကိံ? ဒဒါဓိ ဒဒါမ.

ဒွိတ္ထမရှိဘဲ တည်ဆဲဖြစ်သော ဒါဓာတ်အား မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့၌ ဒံ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ dammi (သို့မဟုတ်) demi, damma (သို့မဟုတ်) dema တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ 'ဒွိတ္ထမဖြစ်သော်' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ dadādhi, dadāma တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

---

၂၃. ကရဿ သောဿ ကုံ.

၂၃. သ ပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်သော ကရဓာတ်အား ကုံ ဖြစ်၏။

---

ကရဿ သဩကာရဿ ကုံ ဝါ ဟောတိ မိမေသု. ကုမ္မိ ကုမ္မ, ကရောမိ ကရောမ.

သပစ္စည်း၊ ဩကာရတို့နှင့်တကွဖြစ်သော ကရဓာတ်အား မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့၌ ကုံ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ kummi, kumma, karomi, karoma တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၄. ကာ ဤအာဒီသု.

၂၄. ဤ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ကာ ဖြစ်၏။

---

ကရဿ သဩကာရဿ ကာ ဟောတိ ဝါ ဤအာဒီသု. အကာသိ အကရိ, အကံသု အကရိံသု, အကာ အကရာ.

သပစ္စည်း၊ ဩကာရတို့နှင့်တကွဖြစ်သော ကရဓာတ်အား ဤ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ကာ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ akāsi, akari, akaṃsu, akariṃsu, akā, akarā တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၅. ဟာဿ, စာဟင ဿေန.

၂၅. ဟာဓာတ်အားလည်းကောင်း၊ ကရဓာတ်အားလည်းကောင်း ဿ ပစ္စည်းနှင့်တကွ အာဟဉ ဖြစ်၏။

---

ကရဿ သောဿ ဟာဿ စ အာဟင ဝါ ဟောတိ ဿေန သဟ. ကာဟတိ ကရိဿတိ, အကာဟာ အကရိဿာ, ဟာဟတိ ဟာယိဿတိ, အဟာဟာ အဟာယိဿာ.

သပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်သော ကရဓာတ်အားလည်းကောင်း၊ ဟာဓာတ်အားလည်းကောင်း ဿပစ္စည်းနှင့်တကွ အာဟဉ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ kāhati, karissati, akāhā, akarissā, hāhati, hāyissati, ahāhā, ahāyissā တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၆. လဘဝသစ္ဆိဒဘိဒရုဒါနံ စ္ဆင.

၂၆. လဘ်၊ ဝသ်၊ ဆိဒ်၊ ဘိဒ်၊ ရုဒ် ဓာတ်တို့အား ဆဉ ဖြစ်၏။

---

လဘာဒီနံ စ္ဆင ဝါ ဟောတိ ဿေနသဟ. အလစ္ဆာ အလဘိဿာ, လစ္ဆတိ လဘိဿာတိ, အဝစ္ဆာ အဝသိဿာ, ဝစ္ဆတိ ဝသိဿတိ, အစ္ဆေစ္ဆာ အစ္ဆိန္ဒိဿာ, ဆေစ္ဆတိ ဆိန္ဒိဿတိ, အဘေစ္ဆာ အဘိန္ဒိဿာ, ဘေစ္ဆတိ ဘိန္ဒိဿတိ, အရုစ္ဆာ အရောဒိဿာ, ရုစ္ဆတိ ရောဒိဿတီ[Pg.219], အညသ္မိမ္ပိ ဆိဒဿ ဝါ စ္ဆင ယောဂဝိဘာဂါ, အစ္ဆေစ္ဆုံ အစ္ဆန္တိံသု, အညေသဉ္စ ဂစ္ဆံ ဂစ္ဆိဿံ.

လဘဓာတ်အစရှိသည်တို့အား ဿပစ္စည်းနှင့်တကွ ဆဉ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ alacchā, alabhissā, lacchati, labhissati, avacchā, avasissā, vacchati, vasissati, acchecchā, acchindissā, checchati, chindissati, abhecchā, abhindissā, bhecchati, bhindissati, arucchā, arodissā, rucchati, rodissati ဟူ၍ ဖြစ်၏။ သုတ္တဝိဘာဂအားဖြင့် အခြားအရာ၌လည်း ဆိဒဓာတ်အား ဆဉ ဖြစ်၏၊ သာဓကမှာ acchecchuṃ, acchantiṃsu ဖြစ်၏။ အခြားဓာတ်တို့အားလည်း (ဆဉဖြစ်သည်) သာဓကမှာ gacchaṃ, gacchissaṃ ဖြစ်၏။

---

၂၇. ဘုဇ မုစ ဝစ ဝိသာနံ က္ခင.

၂၇. ဘုဇ်၊ မုစ်၊ ဝစ်၊ ဝိသ် ဓာတ်တို့အား က္ခဉ ဖြစ်၏။

---

ဘုဇာဒီနံ က္ခင ဝါ ဟောတိ ဿေန သဟ. အဘောက္ခာ အဘုဉ္ဇိဿာ, ဘောက္ခတိ ဘုဉ္ဇိဿတိ, အမောက္ခာ အမုဉ္စိဿာ, မောက္ခတိမုဉ္စိဿတိ, အဝက္ခာ အဝစိဿာ, ဝက္ခတိ ဝစ္စိဿတိ, ပါဝေက္ခာ ပါဝိသိဿာ, ပဝေက္ခတိ ပဝိသိဿတိ, ဝိသဿာ-ညသ္မိမ္ပိ ဝါ က္ခင ယောဂဝိဘာဂါ ပါဝေက္ခိ, ပါဝိသိ.

ဘုဇဓာတ်အစရှိသည်တို့အား ဿပစ္စည်းနှင့်တကွ က္ခဉ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ abhokkhā, abhuñjissā, bhokkhati, bhuñjissati, amokkhā, amuñcissā, mokkhati, muñcissati, avakkhā, avacissā, vakkhati, vaccissati, pāvekkhā, pāvisissā, pavekkhati, pavisissati တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သုတ္တဝိဘာဂအားဖြင့် ဝိသဓာတ်အား အခြားအရာ၌လည်း က္ခဉ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏၊ သာဓကများမှာ pāvekkhi, pāvisi တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၈. အာဤအာဒီသု ဟရဿာ.

၂၈. အာ၊ ဤ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဟရဓာတ်အား အာ ဖြစ်၏။

---

အာအာဒေါ ဤအာဒေါ အ ဟရဿ အာ ဟောတိ ဝါ. အဟာ အဟရာ, အဟာသိ အဟရိ.

အာအစရှိသော ဝိဘတ်၊ ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဟရဓာတ်၏ အား အာ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ ahā, aharā, ahāsi, ahari တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၂၉. ဂမိဿ.

၂၉. ဂမိဓာတ်အားလည်း အာ ဖြစ်၏။

---

အာအာဒေါ ဤအာဒေါ အ ဂမိဿ အာ ဟောတိ ဝါ. အဂါ အဂမာ, အဂါ အဂမီ.

အာအစရှိသော ဝိဘတ်၊ ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဂမိဓာတ်၏ အား အာ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ agā, agamā, agā, agamī တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၀. ဍံသဿ စ ဆင.

၃၀. ဒံသဓာတ်အားလည်းကောင်း၊ ဂမိဓာတ်အားလည်းကောင်း ဆဉ ဖြစ်၏။

---

ဍံသဿ ဂမိဿ စ ဆင ဝါ ဟောတိ အာဤအာဒီသု. အဍဉ္ဆာ အဍံသာ, အဍဉ္ဆိ အဍံသီ, အဂဉ္ဆာ အဂစ္ဆာ, အဂဉ္ဆိ အဂစ္ဆီ.

ဒံသဓာတ်အားလည်းကောင်း၊ ဂမိဓာတ်အားလည်းကောင်း အာ၊ ဤ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဆဉ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ aḍañchā, aḍaṃsā, aḍañchi, aḍaṃsī, agañchā, acchā, agañchi, acchī တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၁. ဟူဿ ဟေဟေဟိဟောဟိ ဿတျာဒေါ.

၃၁. ဿတိ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဟူဓာတ်အား ဟေ၊ ဟေဟိ၊ ဟောဟိ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဟူဿ ဟေအာဒယော ဟောန္တိ ဿတျာဒေါ. ဟေဿတိ, ဟေဟိဿတိ, ဟောဟိဿတိ.

ဿတိ အစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ ဟူဓာတ်အား ဟေ အစရှိသော အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သာဓကများမှာ hessati, hehissati, hohissati တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၂. ဏာနာသု ရဿော.

၃၂. ဏာ၊ နာ ပစ္စည်းတို့၌ ရဿ ဖြစ်၏။

---

က္ဏာက္နာသု [Pg.220] ကြိယတ္ထဿ ရဿော ဟောတိ. ကိဏာတိ, ဓုနာတိ.

ဏာ၊ နာ ပစ္စည်းတို့၌ ကရိယာ၏ အဆုံးအက္ခရာအား ရဿ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ kiṇāti, dhunāti တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၃. အာ ဤ ဉု မှာ ဿာ ဿမှာနံ ဝါ.

၃၃. အာ၊ ဤ၊ ဉု၊ မှာ၊ ဿာ၊ ဿမှာ ဝိဘတ်တို့အား ဝါ ရဿ ဖြစ်၏။

---

ဧသံ ဝါ ရဿော ဟောတိ. ဂမ ဂမာ, ဂမိ ဂမီ, ဂမု ဂမူ, ဂမိမှ ဂမိမှာ, ဂမိဿ ဂမိဿာ, ဂမိဿမှ ဂမိဿမှာ.

ဤဝိဘတ်တို့၏ အဆုံးအက္ခရာတို့အား ရဿသည် ဝါ ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ gama, gamā, gami, gamī, gamu, gamū, gamimha, gamimhā, gamissa, gamissā, gamissamha, gamissamhā တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

၃၄. ကုသရုဟေဟီဿ ဆိ.

၃၄. ကုသ၊ ရုဟဓာတ်တို့၏ နောင်၌ရှိသော ဤဝိဘတ်အား ဆိ အပြု ဖြစ်၏။

---

ကုသာ ရုဟာ စ ပရဿ ဤဿ ဆိ ဝါ ဟောတိ. အက္ကောစ္ဆိ အက္ကောသိ, အဘိရုစ္ဆိ အဘိရုဟိ.

Kus ဓာတ်၊ Ruh ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ဤဝိဘတ်အား 'ဆိ' အပြုသည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Akkocchi၊ akkosi၊ abhirucchi၊ abhiruhi။

---

၃၅. အ ဤ ဿာအာဒီနံ ဗျဉ္ဇနဿိဉ.

၃၅. အ၊ ဤ၊ ဿာ စသည်တို့၏ ဗျည်းအား 'ဣည' (iña) အပြု ဖြစ်၏။

---

ကြိယတ္ထာ ပရေသံ အအာဒီနံ ဤအာဒီနံ ဿအာဒီနဉ္စ-ဗျဉ္ဇနဿ ဣဉ ဟောတိ ဝိဘာသာ. ဗဘုဝိတ္ထ, အဘဝိတ္ထာ, အနုဘဝိဿာ, အနုဘဝိဿတိ အနုဘောဿတိ ဟရိသတိ ဟဿတိ, ဧတေသန္တိ ကိံ? ဘဝတိ, ဗျဉ္ဇနဿာတိ ကိံ? ဗဘူဝ.

ကရိယာတ္ထ (ဓာတ်) တို့၏ နောက်၌ရှိကုန်သော 'အ' စသည်တို့အားလည်းကောင်း၊ 'ဤ' စသည်တို့အားလည်းကောင်း၊ 'ဿာ' စသည်တို့အားလည်းကောင်း (နောက်၌ရှိသော) ဗျည်းအား 'ဣည' (iña) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Babhuvittha၊ abhavitthā၊ anubhavissā၊ anubhavissati၊ anubhossati၊ harisati၊ hassati။ "etesanti kiṃ" ဟူသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? Bhavati။ "byañjanassāti kiṃ" ဟူသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? Babhūva။

---

၃၆. ဗြူတော တိဿီဉ.

၃၆. Brū ဓာတ်၏ နောက်၌ရှိသော တိ (ti) ဝိဘတ်အား 'ဤည' (īña) အပြု ဖြစ်၏။

---

ဗြူတော ပရဿ တိဿ ဤဉ ဝါ ဟောတိ. ဗြဝီတိ, ဗြူတိ.

Brū ဓာတ်၏ နောက်၌ရှိသော တိ (ti) ဝိဘတ်အား 'ဤည' (īña) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Bravīti၊ brūti။

---

၃၇. ကျဿ.

၃၇. ကျ (kya) ပစ္စည်း၏ (နောက်၌ရှိသော ဝိဘတ်အားလည်း ဤည ဖြစ်၏)။

---

ကြိယတ္ထာ ပရဿ ကျဿ ဤဉ ဝါ ဟောတိ. ပစီယတိ, ပစ္စတိ.

ကရိယာတ္ထ (ဓာတ်) ၏ နောက်၌ရှိသော ကျ (kya) ပစ္စည်း၏ (နောက်၌ရှိသော ဝိဘတ်အား) 'ဤည' (īña) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Pacīyati၊ paccati။

---

၃၈. ဧယျာထ ဿေ အ အာ ဤထာနံ ဩ, အ, အံ, တ္ထ, တ္ထော, ဝှောက.

၃၈. 'ဧယျာထ'၊ 'ဿေ'၊ 'အ'၊ 'အာ'၊ 'ဤ'၊ 'ထ' တို့၏ နေရာ၌ 'အို'၊ 'အ'၊ 'အံ'၊ 'တ္ထ'၊ 'တ္ထော'၊ 'ဝှော' တို့သည် အသီးသီး ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဧယျာထာဒီနံ ဩအာဒယော ဝါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. တုမှေ ဘဝေယျာထော ဘဝေယျာထ, တွံ အဘဝိဿ အဘဝိဿေ, အဟံ အဘဝံ [Pg.221] အဘဝ, သော အဘဝိတ္ထ အဘဝါ, သော အဘဝိတ္ထော, အဘဝီ, တုမှေ ဘဝထဝှော ဘဝထ, အာသဟစရိတောဝ အကာရော ဂယှတေ, ထော ပန-န္တေ နိဒ္ဒေသာ တွာဒိသမ္ဗန္ဓီယေဝ, တဿေဝ ဝါ နိဿိတတ္တာ, နိဿယကရဏမ္ပိ ဟိ သုတ္တကာရာစိဏ္ဏံ.

'ဧယျာထ' စသည်တို့၏ နေရာ၌ 'အို' စသည်တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဝါ (အချို့) ဖြစ်ကုန်၏။ Tumhe bhaveyyātho၊ bhaveyyātha၊ tvaṃ abhavissa၊ abhavisse၊ ahaṃ abhavaṃ၊ abhava၊ so abhavittha၊ abhavā၊ so abhavittho၊ abhavī၊ tumhe bhavathavho၊ bhavatha။ (အာ နှင့် တွဲဖက်၍ ဖြစ်သော အကာရကိုသာ ယူအပ်၏၊ 'ထော' ဟူသည်ကား 'တေ' အနက်ညွှန်ပြချက်၌ တုံသဒ္ဒါစသည်နှင့် စပ်ဆိုင်သည်သာတည်း၊ ထို 'တေ' ကိုပင် မှီသောကြောင့် ဖြစ်၏၊ မှီရာကို ပြုခြင်းသည်လည်း သုတ်ဆရာတို့၏ အလေ့အထ ဖြစ်၏။)

---

၃၉. ဥံဿိံ သွံသု.

၃၉. 'ဥံ' (uṃ) ဝိဘတ်အား 'ဣံသု' (iṃsu)၊ 'အံသု' (aṃsu) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဥမီစ္စဿ ဣံသု အံသု ဝါ ဟောန္တိ. အဂမိံသု, အဂမံသု, အဂမုံ.

'ဥံ' (uṃ) ဟူသော ဝိဘတ်အား 'ဣံသု' (iṃsu) သို့မဟုတ် 'အံသု' (aṃsu) တို့သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်ကုန်၏။ Agamiṃsu၊ agamaṃsu၊ agamuṃ။

---

၄၀. ဧဩတ္တာ သုံ.

၄၀. 'ဧ' အပြု၊ 'အို' အပြုတို့၏ နောက်၌ရှိသော ဥံ-ဝိဘတ်အား 'သုံ' (suṃ) ဖြစ်၏။

---

ဧအာဒေသတော ဩအာဒေသတော စ ပရဿ ဥမိစ္စဿ သုံ ဝါ ဟောတိ. နေသုံ, နယိံသု, အဿောသုံ, အဿုံ, အာဒေသတ္တာချာပနတ္ထံတ္တဂ္ဂဟဏံ.

'ဧ' အပြု၏ နောက်မှလည်းကောင်း၊ 'အို' အပြု၏ နောက်မှလည်းကောင်း ဖြစ်သော 'ဥံ' (uṃ) ဝိဘတ်အား 'သုံ' (suṃ) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Nesuṃ၊ nayiṃsu၊ assosuṃ၊ assuṃ။ အပြုအဖြစ်ကို သိစေခြင်းငှာ 'တ' အက္ခရာကို ယူအပ်၏။

---

၄၁. ဟူတော ရေသုံ.

၄၁. Hū ဓာတ်၏ နောက်၌ရှိသော ဥံ-ဝိဘတ်အား 'ရေသုံ' (resuṃ) ဖြစ်၏။

---

ဟူတော ပရဿ ဥမိစ္စဿ ရေသုံ ဝါ ဟောတိ. အဟေသုံ, အဟဝုံ.

Hū ဓာတ်၏ နောက်၌ရှိသော 'ဥံ' (uṃ) ဝိဘတ်အား 'ရေသုံ' (resuṃ) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Ahesuṃ၊ ahavuṃ။

---

၄၂. ဩဿ အ ဣ တ္ထ တ္ထော.

၄၂. 'အို' (o) ဝိဘတ်အား 'အ'၊ 'ဣ'၊ 'တ္ထ'၊ 'တ္ထော' တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဩဿ အအာဒယော ဝါ ဟောန္တိ. တွံ အဘဝ, အဘဝိ, အဘဝိတ္ထ, အဘဝိတ္ထော အဘဝေါ.

'အို' (o) ဝိဘတ်အား 'အ' စသည်တို့သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်ကုန်၏။ Tvaṃ abhava၊ abhavi၊ abhavittha၊ abhavittho၊ abhavo။

---

၄၃. သိ.

၄၃. 'သိ' (si) အပြု ဖြစ်၏။

---

ဩဿ သိ ဝါ ဟောတိ. အဟောသိ တွံ အဟုဝေါ.

'အို' (o) ဝိဘတ်အား 'သိ' (si) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Ahosi၊ tvaṃ ahuvo။

---

၄၄. ဒီဃာ ဤဿ.

၄၄. ဒီဃ (အက္ခရာ) ၏ နောက်၌ရှိသော 'ဤ' (ī) ဝိဘတ်အား 'သိ' (si) ဖြစ်၏။

---

ဒီဃတော ပရဿ ဤဿ သိ ဝါ ဟောတိ. အကာသိ အကာ, အဒါသိ အဒါ.

ဒီဃ (အသံရှည်) ၏ နောက်၌ရှိသော 'ဤ' (ī) ဝိဘတ်အား 'သိ' (si) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Akāsi၊ akā၊ adāsi၊ adā။

---

၄၅. မှာတ္ထာနမုဉ.

၄၅. မ္ဟာ (mhā) နှင့် တ္ထ (ttha) ဝိဘတ်တို့၏ နေရာ၌ 'မုည' (muña) [သို့မဟုတ် မ္ဟည] ဖြစ်၏။

---

မှာတ္ထာနမှဉ [Pg.222] ဝါ ဟောတိ. အဂမှမှာ အဂမိမှာ, အဂမုတ္ထ အဂမိတ္ထ.

မ္ဟာ (mhā) နှင့် တ္ထ (ttha) တို့အား 'မ္ဟည' (mhaña) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Agamhamhā၊ agamimhā၊ agamuttha၊ agamittha။

---

၄၆. ဣံဿ စ သိဉ.

၄၆. 'ဣံ' (iṃ) ဝိဘတ်အားလည်း 'သိည' (siña) ဖြစ်၏။

---

ဣမိစ္စဿ သိဉ ဝါ တောတိ မှာတ္ထာနဉ္စ ဗဟုလံ. အကာသိံ အကရိံ, အကာသိမှာ အကရိမှာ အကာသိတ္ထ အကရိတ္ထ.

'ဣံ' (iṃ) ဟူသော ဝိဘတ်အား 'သိည' (siña) သည်လည်းကောင်း၊ မ္ဟာ နှင့် တ္ထ ဝိဘတ်တို့အား (မ္ဟည အပြု) သည်လည်းကောင်း အများအားဖြင့် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Akāsiṃ၊ akariṃ၊ akāsimhā၊ akarimhā၊ akāsittha၊ akarittha။

---

၄၇. ဧယျုံဿုံ.

၄၇. 'ဧယျုံ' (eyyuṃ) ဝိဘတ်အား 'သုံ' (suṃ) ဖြစ်၏။

---

ဧယျုမိစ္စဿ ဉံ ဝါ ဟောတိ. ဂစ္ဆုံ ဂစ္ဆေယျုံ.

'ဧယျုံ' (eyyuṃ) ဟူသော ဝိဘတ်အား 'ဥံ' (uṃ) [သို့မဟုတ် 'ဉံ' (ñaṃ)] သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Gacchuṃ၊ gaccheyyuṃ။

---

၄၈. ဟိဿ-တော လောပေါ.

၄၈. 'အ' အက္ခရာ၏ နောက်မှ 'ဟိ' ဝိဘတ်အား ချေခြင်း (လောပ) ဖြစ်၏။

---

အတော ပရဿ ဟိဿ လောပေါ ဝါ ဟောတိ. ဂစ္ဆ ဂစ္ဆာဟိ, အတောတိ ကိံ? ကရောဟိ.

'အ' အက္ခရာ၏ နောက်၌ရှိသော 'ဟိ' ဝိဘတ်အား ချေခြင်း (လောပ) သည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Gaccha၊ gacchāhi။ "atoti kiṃ" ဟူသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? Karohi။

---

၄၉. ကျဿ ဿေ.

၄၉. 'ဿေ' (sse) ဝိဘတ်၏ ရှေ့၌ 'ကျ' (kya) ပစ္စည်းအား (ချေခြင်း) ဖြစ်၏။

---

ကျဿ ဝါ လောပေါ ဟောတိ ဿေ. အနွဘဝိဿာ အနွဘူယိဿာ, အနုဘဝိဿတိ အနုဆူယိဿတိ.

'ဿေ' (sse) ဝိဘတ်၏ ရှေ့၌ 'ကျ' (kya) ပစ္စည်းအား ချေခြင်းသည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။ Anvabhavissā၊ anvabhūyissā၊ anubhavissati၊ anuchūyissati။

---

၅၀. အတ္ထိတေယျာဒိစ္ဆန္နံ သ သု သ သထ သံ သာမ.

၅၀. အသ် (As) ဓာတ်၏ နောက်၌ရှိကုန်သော 'ဧယျ' စသော ခြောက်ခုသော ဝိဘတ်တို့အား 'သ'၊ 'သု'၊ 'သ'၊ 'သထ'၊ 'သံ'၊ 'သာမ' တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အသ=ဘုဝိစ္စသ္မာ ပရေသံ ဧယျာဒိစ္ဆန္နံ သာဒယော ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. အဿ, အဿု, အဿ, အဿထ, အဿံ, အဿာမ.

အသ် (တည်ခြင်း၊ ဖြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော) ဓာတ်၏ နောက်၌ရှိကုန်သော 'ဧယျ' စသော ဝိဘတ်တို့အား 'သ' စသည်တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ Assa၊ assu၊ assa၊ assatha၊ assaṃ၊ assāma။

---

၅၁. အာဒိဒွိန္နမိယာဣယုံ.

၅၁. အစဖြစ်ကုန်သော ဝိဘတ်နှစ်ပါးတို့အား 'ဣယာ' (iyā) နှင့် 'ဣယုံ' (iyuṃ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အတ္ထိတေယျာဒိစ္ဆန္နံ အာဒိဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဣယာ ဣယုံ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. သိယာ, သိယုံ.

အသ် (As) ဓာတ်၏ နောက်၌ရှိကုန်သော 'ဧယျ' စသည်တို့တွင် အစဖြစ်ကုန်သော ဝိဘတ်နှစ်ပါးတို့အား 'ဣယာ' (iyā) နှင့် 'ဣယုံ' (iyuṃ) တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ Siyā၊ siyuṃ။

---

၅၂. တဿ ထော.

၅၂. 'တ' (ta) ဝိဘတ်အား 'ထော' (tho) [သို့မဟုတ် 'ထ' အက္ခရာ] ဖြစ်၏။

---

အတ္ထိတော [Pg.223] ပရဿ တကာရဿ ထော ဟောတိ. အတ္ထိ, အတ္ထု.

အသ် (As) ဓာတ်၏ နောက်၌ရှိသော တကာရ (တ-ဝိဘတ်) အား 'ထ' (tho) [သို့မဟုတ် 'ထု' စသည်] ဖြစ်၏။ Atthi၊ atthu။

---

၅၃. သိဟိသွဋ.

၅၃. 'သိ'၊ 'ဟိ' ဝိဘတ်တို့၏ ရှေ့၌ အသ် (As) ဓာတ်အား 'အဋ' (aṭa) အပြု ဖြစ်၏။

---

အတ္ထိဿ အဋ ဟောတိ သိဟိသု, ဋော သဗ္ဗာဒေသတ္ထော. အသိ အဟိ.

'သိ'၊ 'ဟိ' ဝိဘတ်တို့၏ ရှေ့၌ အသ် (As) ဓာတ်အား 'အဋ' (aṭa) အပြု ဖြစ်၏။ 'ဋ' အက္ခရာကို တစ်ဓာတ်လုံး အစားထိုးခြင်း (သဗ္ဗာဒေသ) အကျိုးငှာ ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်၏။ Asi၊ ahi။

---

၅၄. မိမာနံ ဝါ မှိမှာ စ.

၅၄. 'မိ'၊ 'မ' ဝိဘတ်တို့အား 'မ္ဟိ' (mhi)၊ 'မ္ဟာ' (mhā) တို့လည်း ဝါ (အချို့) ဖြစ်ကုန်၏။

---

အတ္ထိသ္မာ ပရေသံ မိမာနံ မှိမှာ ဝါ ဟောန္တိ, တံသန္နိယောဂေနအတ္ထိဿ အဋ စ. အမှိ အသ္မိ, အမှ အသ္မ.

အတ္ထိဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) မှိ၊ မှ ပြုကုန်၏၊ ထို (မှိ၊ မှ) ပြုခြင်းနှင့်အတူ အတ္ထိဓာတ်၏ (အတ်) ကိုလည်း (အ) ပြု၏။ အမှိ၊ အသ္မိ၊ အမှ၊ အသ္မ။

---

၅၅. ဧသု သိ.

၅၅. ထို (မိ၊ မ) ဝိဘတ်တို့သည် ရှိလတ်သော် (အတ္ထိဓာတ်၏ တကာရကို) သကာရ ပြု၏။

---

ဧသု မိမေသု အတ္ထိဿ သကာရော ဟောတိ. အသ္မိ အသ္မ, ပရရူပဗာဓနတ္ထံ.

ထို မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့သည် ရှိလတ်သော် အတ္ထိဓာတ်၏ (တကာရ) ကို သကာရ ပြု၏။ အသ္မိ၊ အသ္မ (ဟူ၍ ဖြစ်၏)။ နောက်ပုံသဏ္ဌာန်ပြုခြင်း (ပရရူပ) ကို တားမြစ်ခြင်း အကျိုးရှိ၏။

---

၅၆. ဤအာဒေါ ဒီဃော.

၅၆. ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ (ရှေ့အက္ခရာကို) ဒီဃပြု၏။

---

အတ္ထိဿ ဒီဃော ဟောတိ ဤအာဒိမှိ. အာသိ, အာသုံ, အာသိ, အာသိတ္ထ, အာသိံ, အာသိံ မှာ.

ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ အတ္ထိဓာတ်၏ (ရှေ့အက္ခရာကို) ဒီဃပြု၏။ အာသိ၊ အာသုံ၊ အာသိ၊ အာသိတ္ထ၊ အာသိံ၊ အာသိမှာ။

---

၅၇. ဟိမိမေသွဿ.

၅၇. ဟိ၊ မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့၌ (ရှေ့) အကာရကို ဒီဃပြု၏။

---

အကာရဿ ဒီဃော ဟောတိ ဟိမိမေသု. ပစာဟိ, ပစာမိ, ပစာမ, မုယှာမိ.

ဟိ၊ မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့၌ အကာရကို ဒီဃပြု၏။ ပစာဟိ၊ ပစာမိ၊ ပစာမ၊ မုယှာမိ။

---

၅၈. သကာ ဏာဿ ခ ဤအာဒေါ.

၅၈. သကဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဏာပစ္စည်း၏ (ဏာ) ကို ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ (ခ) ပြု၏။

---

သကသ္မာ က္ဏာဿခေါဟောတိ ဤအာဒီသု. အသက္ခိ, အသက္ခိံသု.

သကဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဏာပစ္စည်း၏ (ဏာ) ကို ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ (ခ) ပြု၏။ အသက္ခိ၊ အသက္ခိံသု။

---

၅၉. ဿေ ဝါ.

၅၉. သ္သ ဝိဘတ်သည် ရှိလတ်သော် (ဏာပစ္စည်းကို ခ) ဝါ (အလှည့်ကျ) ပြု၏။

---

သကသ္မာ [Pg.224] က္ဏဿခေါ ဝါ ဟောတိ ဿေ. သက္ခိဿာ သက္ကုဏိဿာ, သက္ခိဿတိ, သက္ကုဏိဿတိ.

သကဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဏာပစ္စည်း၏ (ဏာ) ကို သ္သ ဝိဘတ်၌ ဝါ (အလှည့်ကျ) (ခ) ပြု၏။ သက္ခိဿာ၊ သက္ကုဏိဿာ၊ သက္ခိဿတိ၊ သက္ကုဏိဿတိ။

---

၆၀. တေသု သုတော က္ဏောက္ဏာနံ ရောဋ.

၆၀. ထို (ဤအစရှိသော) ဝိဘတ်တို့၌ သုဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော ဏော-ဏာ ပစ္စည်းတို့၏ (ဏော-ဏာ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ရော ပြု၏။

---

တေသု ဤအာဒိဿေသု သုတော ပရေသံ က္ဏောက္ဏာနံ ရောဋ ဝါ ဟောတိ. အဿောသိ အသုဏိ, အဿောဿာ အသုဏိဿာ, သောဿတိ သုဏိဿတိ.

ထို ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌ သုဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော ဏော-ဏာ ပစ္စည်းတို့၏ (ဏော-ဏာ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ရော ပြု၏။ အဿောသိ၊ အသုဏိ၊ အဿောဿာ၊ အသုဏိဿာ၊ သောဿတိ၊ သုဏိဿတိ။

---

၆၁. ဉာဿ သနာဿ နာယော တိမှိ. သနာဿ ဉာဿ နာယော ဝါ ဟောတိ တိမှိ. နာယတိ, ဇာနာတိ.

၆၁. တိဝိဘတ်သည် ရှိလတ်သော် နာပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်သော ဉာဓာတ်၏ (ဉာ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) နာယ ပြု၏။ နာယတိ၊ ဇာနာတိ။

---

၆၂. ဉာမှိ ဇံ.

၆၂. ဉာအပြု (ဝိဘတ်) သည် ရှိလတ်သော် (နာပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်သော ဉာဓာတ်ကို) ဇံ ပြု၏။

---

ဉာဒေသေ သနာဿ ဉာဿ ဇံ (ဝါ) ဟောတိ. ဇညာ (ဇာနေယျ).

ဉာအပြုဝိဘတ်၌ နာပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်သော ဉာဓာတ်၏ (ဉာ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ဇံ ပြု၏။ ဇည္ဉာ (ဇာနေယျ)။

---

၆၃. ဧယျာဿိယာဉာ ဝါ.

၆၃. ဉာဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဧယျာဝိဘတ်၏ (ဧယျာ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) အိယာ၊ ဉာ ပြုကုန်၏။

---

ဉာတော ဧယျာဿ ဣယာဉာ ဟောန္တိ ဝါ. ဇာနိယာ, ဇညာ ဇာနေယျ.

ဉာဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဧယျာဝိဘတ်၏ (ဧယျာ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) အိယာ၊ ဉာ ပြုကုန်၏။ ဇာနိယာ၊ ဇည္ဉာ၊ ဇာနေယျ။

---

၆၄. ဤဿတျာဒီသု က္နာလောပေါ.

၆၄. ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း၊ သ္သတိအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း ဉာဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော နာပစ္စည်းကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ချေ၏။

---

ဤအာဒေါ ဿတျာဒေါ စ ဉာတော က္နာလောပေါ ဝါ ဟောတိ. အညာသိ အဇာနိ, ဉဿတိ ဇာနိဿတိ.

ဤအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း၊ သ္သတိအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း ဉာဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော နာပစ္စည်းကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ချေ၏။ အည္ဉာသိ၊ အဇာနိ၊ ဉဿတိ၊ ဇာနိဿတိ။

---

၆၅. ဿဿ ဟိ ကမ္မေ.

၆၅. ကမ္မကံအနက်၌ သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ဟိ ပြု၏။

---

ဉာတော ပရဿ ဿဿ ဟိ ဝါ ဟောတိ ကမ္မေ. ပညာယိဟိတိ ပညာယိဿတိ.

ဉာဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ကမ္မကံအနက်၌ ဝါ (အလှည့်ကျ) ဟိ ပြု၏။ ပညာယိဟိတိ၊ ပညာယိဿတိ။

---

၆၆. ဧတိသ္မာ.

၆၆. ဣဓာတ်မှလည်း နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ဟိ ပြု၏။

---

ဧတိသ္မာ [Pg.225] ပရဿ ဿဿ ဟိ ဟောတိ ဝါ. ဧဟိတိ ဧဿတိ.

ဣဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ဟိ ပြု၏။ ဧဟိတိ၊ ဧဿတိ။

---

၆၇. ဟနာ ဆခါ.

၆၇. ဟနဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ဆ၊ ခ ပြုကုန်၏။

---

ဟနာ ဿဿ ဆခါ ဝါ ဟောန္တိ. ဟဉ္ဆာမိ ဟနိဿာမိ, ပဋိဟင်္ခါမိ ပဋိဟနိဿာမိ.

ဟနဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ဆ၊ ခ ပြုကုန်၏။ ဟဉ္ဆာမိ၊ ဟနိဿာမိ၊ ပဋိဟင်္ခါမိ၊ ပဋိဟနိဿာမိ။

---

၆၈. ဟာတော ဟ.

၆၈. ဟာဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ဟ ပြု၏။

---

ဟာတော ပရဿ ဿဿ ဟ ဟောတိ ဝါ. ဟာဟတိ ဇဟိဿတိ.

ဟာဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ဟ ပြု၏။ ဟာဟတိ၊ ဇဟိဿတိ။

---

၆၉. ဒက္ခ ခ ဟေဟိ ဟောဟီဟိ လောပေါ.

၆၉. ဒက္ခ၊ ခ၊ ဟေဟိ၊ ဟောဟိ အပြုတို့မှ နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ချေ၏။

---

ဒက္ခာဒီဟိ အာဒေသေဟိ ပရဿ ဿဿ လောပေါ ဝါ ဟောတိ. ဒက္ခတိ ဒက္ခိဿတိ, သက္ခတိ သက္ခိဿတိ, ဟေဟိတိ ဟေဟိဿတိဟောဟိတိ ဟောဟိဿတိ.

ဒက္ခအစရှိသော အပြုတို့မှ နောက်ဖြစ်သော သ္သဝိဘတ်၏ (သ္သ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ချေ၏။ ဒက္ခတိ၊ ဒက္ခိဿတိ၊ သက္ခတိ၊ သက္ခိဿတိ၊ ဟေဟိတိ၊ ဟေဟိဿတိ၊ ဟောဟိတိ၊ ဟောဟိဿတိ။

---

၇၀. ကယိရေယျဿေယျုမာဒီနံ.

၇၀. ကယိရဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော ဧယျုံအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၏ ဧယျကို ချေ၏။

---

ကယိရာ ပရဿ ဧယျုမာဒီနံ ဧယျဿ လောပေါ ဟောတိ. ကယိရုံ, ကယိရာသိ, ကယိရာထ, ကဟိရာမိ, ကယိရာမ.

ကယိရဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော ဧယျုံအစရှိသော ဝိဘတ်တို့၏ ဧယျကို ချေ၏။ ကယိရုံ၊ ကယိရာသိ၊ ကယိရာထ၊ ကဟိရာမိ၊ ကယိရာမ။

---

၇၁. ဋာ.

၇၁. ကယိရဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဧယျဝိဘတ်၏ (ဧယျ) ကို ဋာ ပြု၏။

---

ကယိရာ ပရဿ ဧယျဿ ဋာ ဟောတိ. သော ကယိရာ.

ကယိရဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဧယျဝိဘတ်၏ (ဧယျ) ကို ဋာ ပြု၏။ သော ကယိရာ။

---

၇၂. ဧထဿာ.

၇၂. ကယိရဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဧထဝိဘတ်၏ (ဧထ) ကို အာ ပြု၏။

---

ကယိရာ ပရဿ ဧထဿ အာ ဟောတိ. ကယိရာထ.

ကယိရဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဧထဝိဘတ်၏ (ဧထ) ကို အာ ပြု၏။ ကယိရာထ။

---

၇၃. လဘာ ဣံ ဤနံ ထံ ထာ ဝါ.

၇၃. လဘဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော အိံ၊ ဤ ဝိဘတ်တို့၏ (အိံ၊ ဤ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ထံ၊ ထာ ပြုကုန်၏။

---

လဘသ္မာ [Pg.226] ဣံဤဣစ္စေသံ ထံထာ ဟောန္တိ ဝါ. အလတ္ထံ အလဘိံ, အလတ္ထ အလဘိ.

လဘဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော အိံ၊ ဤ ဝိဘတ်တို့၏ (အိံ၊ ဤ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ထံ၊ ထာ ပြုကုန်၏။ အလတ္ထံ၊ အလဘိံ၊ အလတ္ထ၊ အလဘိ။

---

၇၄. ဂုရုပုဗ္ဗာ ရဿာ ရေ န္တေန္တီနံ.

၇၄. ဂရုရှေ့ရှိသော ရဿအက္ခရာမှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော န္တေ၊ န္တိ ဝိဘတ်တို့၏ (န္တေ၊ န္တိ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ရေ ပြု၏။

---

ဂုရုပုဗ္ဗသ္မာ ရဿာ ပရေသံ န္တေန္တီနံ ရေ ဝါ ဟောတိ. ဂစ္ဆရေ ဂစ္ဆန္တိ, ဂစ္ဆရေ ဂစ္ဆန္တေ, ဂမိဿရေ ဂမိဿန္တိ, ဂမိဿရေ ဂမိဿန္တေ, ဂုရုပုဗ္ဗာတိ ကိံ? ပစ, ရဿတိ ကိံ? ဟောန္တိ.

ဂရုရှေ့ရှိသော ရဿအက္ခရာမှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော န္တေ၊ န္တိ ဝိဘတ်တို့၏ (န္တေ၊ န္တိ) ကို ဝါ (အလှည့်ကျ) ရေ ပြု၏။ ဂစ္ဆရေ၊ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂစ္ဆရေ၊ ဂစ္ဆန္တေ၊ ဂမိဿရေ၊ ဂမိဿန္တိ၊ ဂမိဿရေ၊ ဂမိဿန္တေ။ ဂရုပုဗ္ဗာ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပစ (၌ မပြုလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။ ရဿာ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဟောန္တိ (၌ မပြုလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

---

၇၅. ဧယျေယျာသေယျန္နံ ဋေ.

၇၅. ေယျ၊ ေယျာသိ၊ ေယျံ တို့၏ နေရာ၌ ေဋ သို့ သက်ရောက်/ဖြစ်၏။

---

ဧယျာဒီနံ ဋေ ဝါ ဟောတိ. သော ကရေ ကရေယျ, တွံ ကရေ ကရေယျာသိ, အဟံ ကရေ ကရေယျံ.

ေယျအစရှိသည်တို့၏ နေရာ၌ ေဋသည် အချို့ (ဝါ) အားဖြင့် ဖြစ်၏။ (သာဓက) သော ကရေ ကရေယျ (ထိုသူသည် ပြုရာ၏)၊ တွံ ကရေ ကရေယျာသိ (သင်သည် ပြုရာ၏)၊ အဟံ ကရေ ကရေယျံ (ငါသည် ပြုရာ၏)။

---

၇၆. ဩဝိကရဏဿု ပရစ္ဆက္ကေ.

၇၆. ပရပုဒ် ခြောက်ခု နောက်၌ ရှိသောအခါ ဩဝိကရုဏ်းပစ္စည်း၏ နေရာ၌ ဥ ဖြစ်၏။

---

ဩဝိကရဏဿ ဥ ဟောတိ ပရစ္ဆက္ကေ ဝိသယေ. တနုတေ.

ပရပုဒ် ခြောက်ခု အရာ၌ ဩဝိကရုဏ်းပစ္စည်း၏ နေရာ၌ ဥ ဖြစ်၏။ (သာဓက) တနုတေ။

---

၇၇. ပုဗ္ဗစ္ဆက္ကေ ဝါ ကွစိ.

၇၇. ပုဗ္ဗဆက္က (အတ္တနောပုဒ် ခြောက်ခု) နောက်၌ ရှိသောအခါ၌လည်း အချို့ (ဝါ) အားဖြင့် ဖြစ်၏။

---

ဩဝိကရဏဿ ဥ ဟောတိ ဝါ ကွစိ ပုဗ္ဗစ္ဆက္ကေ. ဝနုတိ ဝနောတိ.

ပုဗ္ဗဆက္ကနောက်၌ ရှိသောအခါ၌လည်း ဩဝိကရုဏ်းပစ္စည်း၏ နေရာ၌ ဥသည် အချို့ (ဝါ) အားဖြင့် ဖြစ်၏။ (သာဓက) ဝနုတိ၊ ဝနောတိ။

---

၇၈. ဧယျာမဿေမု စ.

၇၈. ေယျာမ၏ နေရာ၌ ေမှူ လည်းကောင်း၊ ဥ လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

---

ဧယျာမဿေမု ဝါ ဟောတိ ဥ စ. ဘဝေမှ, ဘဝေယျာမု ဘဝေယျာမ.

ေယျာမ၏ နေရာ၌ ေမှူသည် အချို့ (ဝါ) အားဖြင့် ဖြစ်၏၊ ဥ လည်း ဖြစ်၏။ (သာဓက) ဘဝေမှာ၊ ဘဝေယျာမု၊ ဘဝေယျာမ။

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ဝုတ္တိယံ

ဤသည်ကား မောဂ္ဂလ္လာန်ဗျာကရုဏ်းကျမ်း၏ ဝုတ္တိ၌

---

တျာဒိကဏ္ဍော ဆဋ္ဌော.

တျာဒိကဏ္ဍသည် ဆဋ္ဌမမြောက် (ခြောက်ခုမြောက် အခန်း) ဖြစ်၏။

---

၇. သတ္တမော ကဏ္ဍော (ဏွာဒိ)

၇. သတ္တမမြောက်အခန်း (ဏွာဒိကဏ္ဍ)။

---

‘‘ဗဟုလံ’’ [Pg.227] (၁.၅၈) ‘‘ကြိယတ္ထာ’’တိ (၅.၁၄) စ သဗ္ဗတ္ထ ဝတ္ထတေ.

‘‘ဗဟုလံ’’ (၁.၅၈) ဟူသော သုတ်နှင့် ‘‘ကြိယတ္ထာ’’ (၅.၁၄) ဟူသော သုတ်တို့သည် ခပ်သိမ်းသော အရာဌာနတို့၌ သက်ရောက်ကုန်၏။

---

၁. စရ ဒရ ကရ ရဟ ဇန သန တလ သာဒ သာဓ ကသာသ စဋာယ ဝါဟိ ဏု.

၁. စရ၊ ဒရ၊ ကရ၊ ရဟ၊ ဇန၊ သန၊ တလ၊ သာဒ၊ သာဓ၊ ကသ၊ အသ၊ စဋ၊ အယ၊ ဝါ တို့၏ နောက်၌ ဏု ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

စရ-ဂတိဘက္ခဏေသု, ဒရ-ဒရဏေ, ကရ-ကရဏေ, ရဟ-စာဂေ, ဇန-ဇနနေ, သန-သမ္ဘတ္တိယံ, တလ-ပတိဋ္ဌာယံ, သာဒ-အဿာဒနေ, သာဓ-သံသိဒ္ဓိယံ, ကသ-ဝိလေခနေ, အသ-ခေပနေ, စဋ-ဘေဒနေ, အယ-ဣတိ ဂမနတ္ထော ဒဏ္ဍကော ဓာတု, ဝါ-ဂတိဂန္ဓနေသု, ဧတေဟိ ကြိယတ္ထေဟိ ဗဟုလံ ဏု ဟောတိ. ‘‘အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ’’တိ (၅.၈၄) ဥပန္တဿ အဿ အာ, စရတိ ဟဒယေ မနုညဘာဝေနာတိ စာရု=သောဘနံ. ဒရီယတီတိ ဒါရ=ကဋ္ဌံ. ကရောတီတိ ကာရု=သိပ္ပီ, မဃ ဝါ, ဝိသုကမ္မော စ. ရဟတိ စန္ဒာဒီနံ သောဘာဝိသေသံ နာသေတီတိ ရာဟု=အသုရိန္ဒော. ဇာယတိ ဂမနာဂမနံ အနေနာတိဇာနု=ဇင်္ဃောရူနံ သန္ဓိ. သနေတိ အတ္တနိ ဘတ္တိံ ဥပ္ပာဒေတီတိ သာနု=ဂိရိပ္ပဒေသော. တလန္တိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတ္ထ ဒန္တာတိ တာလု=ဝဒနေကဒေသော. သာ ဒီယတိ အဿာဒီယတီတိ သာဒု=မဓုရံ. သာဓေတိ အတ္တပရဟိတန္တိ သာဓု=သဇ္ဇနော. ကသီယတီတိ ကာသု=အာဝါဋော, အသတိ သီဃဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ အာသု=သီဃံ. စဋတိ ဘိန္ဒတိ အမနုညဘာဝန္တိ စာဋု=မနုညော. အယန္တိ ပဝတ္တန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ အာယု=ဇီဝိတံ. ‘‘အဿာ ဏာပိမှိ ယုက’’ ဣတိ (၅.၉၁) ယုက- ဝါတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါယု-ဝါတော.

သွားခြင်း စားခြင်းအနက်၌ ‘စရ’ဓာတ်၊ ဖောက်ခွဲခြင်းအနက်၌ ‘ဒရ’ဓာတ်၊ ပြုလုပ်ခြင်းအနက်၌ ‘ကရ’ဓာတ်၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းအနက်၌ ‘ရဟ’ဓာတ်၊ ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်၌ ‘ဇန’ဓာတ်၊ ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်ခြင်းအနက်၌ ‘သန’ဓာတ်၊ တည်ရာအနက်၌ ‘တလ’ဓာတ်၊ အရသာ ခံစားခြင်းအနက်၌ ‘သာဒ’ဓာတ်၊ ပြီးမြောက်ခြင်းအနက်၌ ‘သာဓ’ဓာတ်၊ ထွန်ယက် ရေးခြစ်ခြင်းအနက်၌ ‘ကသ’ဓာတ်၊ ပစ်ချခြင်းအနက်၌ ‘အသ’ဓာတ်၊ ဖျက်ဆီးခြင်းအနက်၌ ‘စဋ’ဓာတ်၊ ‘အယ’ဟူသော သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဒဏ္ဍကဓာတ်၊ သွားခြင်း နံသာခြယ်ခြင်းအနက်၌ ‘ဝါ’ဓာတ်၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော ကြိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဏုပစ္စည်းသည် အများအားဖြင့် (ဗဟုလံ) ဖြစ်၏။ 'အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ' သုတ်ဖြင့် ဥပဓာ 'အ' ကို 'အာ' ပြု၏။ နှလုံးသား၌ နှစ်သက်ဖွယ် အဖြစ်ဖြင့် သွားလာတတ်သောကြောင့် 'စာရု' (တင့်တယ်လှပသော) ဟု ခေါ်၏။ ဖောက်ခွဲအပ်သောကြောင့် 'ဒါရ' (ထင်း၊ သစ်သား) ဟု ခေါ်၏။ ပြုလုပ်တတ်သောကြောင့် 'ကာရု' (လက်မှုပညာသည်၊ သို့မဟုတ် တန်ဆာဆင်သူ၊ သို့မဟုတ် ဝိသကြုံနတ်သား) ဟု ခေါ်၏။ လ၊ နေ စသည်တို့၏ တင့်တယ်မှုကို ပျက်စီးစေတတ်သောကြောင့် 'ရာဟု' (ရာဟုအသူရိန်မင်း) ဟု ခေါ်၏။ ၎င်းဖြင့် သွားလာလှုပ်ရှားခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် 'ဇာနု' (ဒူးဆစ်) ဟု ခေါ်၏။ မိမိ၌ သက်ဝင်ယုံကြည်မှုကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် 'သာနု' (တောင်ကုန်း) ဟု ခေါ်၏။ ဤအရပ်၌ သွားတို့သည် တည်ကုန်၏ဟူ၍ 'တာလု' (အာခေါင်) ဟု ခေါ်၏။ သာယာအပ်၊ အရသာခံအပ်သောကြောင့် 'သာဒု' (ချိုမြိန်သော) ဟု ခေါ်၏။ မိမိနှင့် သူတစ်ပါး၏ အကျိုးကို ပြီးမြောက်စေတတ်သောကြောင့် 'သာဓု' (သူတော်ကောင်း) ဟု ခေါ်၏။ တူးဆွအပ်သောကြောင့် 'ကာသု' (တွင်း) ဟု ခေါ်၏။ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် 'အာသု' (လျင်မြန်စွာ) ဟု ခေါ်၏။ မနှစ်သက်ဖွယ် အဖြစ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် 'စာတု' (နှစ်သက်ဖွယ်စကား) ဟု ခေါ်၏။ သတ္တဝါတို့သည် ၎င်းဖြင့် တည်ရှိလှုပ်ရှားကြသောကြောင့် 'အာယု' (အသက်) ဟု ခေါ်၏။ 'အဿာ ဏာပိမှိ ယုက' သုတ်အရ ယုက-လာ၍၊ သွားတတ်သောကြောင့် 'ဝါယု' (လေ) ဟု ခေါ်၏။

---

၂. ဘရ [Pg.228] မရ စရ တရ အရ ဂရ ဟန တန မန ဘမ ကိတ ဓန ဗံဟ ကမ္ဗမ္ဗ စက္ခ ဘိက္ခ သံကိန္ဒန္ဒ ယဇ ပဋာဏာသ ဝသ ပသ ပံသ ဗန္ဓာ ဥ.

၂. ဘရ၊ မရ၊ စရ၊ တရ၊ အရ၊ ဂရ၊ ဟန၊ တန၊ မန၊ ဘမ၊ ကိတ၊ ဓန၊ ဗံဟ၊ ကမ္ဗ၊ အမ္ဗ၊ စက္ခ၊ ဘိက္ခ၊ သံက၊ ဣန္ဒ၊ အန္ဒ၊ ယဇ၊ ပဋ၊ အဏ၊ အသ၊ ဝသ၊ ပသ၊ ပံသ၊ ဗန္ဓ တို့၏ နောက်၌ ဥ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဘရ-ဘရဏေ, မရ-ပါဏစာဂေ, စရ-ဂတိဘက္ခဏေသု, တရ တရဏေ, အရ-ဂမနေ, ဂရ ဃရ-သေစနေ, ဂိရာတိ ဝါ နိပါတနာ အကာရော, ဟန-ဟိံ သာယံ, တန-ဝိတ္တာရေ, မန-ဉာဏေ, ဘမ-အနဝဋ္ဌာနေ, ကိတ-နိဝါသေ, ဓန-သဒ္ဒေ, ဗံဟ ဗြဟ ဗြူဟ-ဝုဒ္ဓိယံ, ကမ္ဗ-သံဝရဏေ, အမ္ဗ-သဒ္ဒေ, စက္ခ ဣက္ခ ဒဿနေ, ဘိက္ခ-ယာစနေ, သံကသင်္ကာယံ, ဣန္ဒ-ပရမိဿရိယေ, အန္ဒ-ဗန္ဓနေ, ယဇ-ဒေဝပူဇာယံ, အဋ ပဋ-ဂမနထာ, အဏ-သဒ္ဒတ္ထော, အသ-ခေပနေ, ဝသ-နိဝါသေ, ပသဗာဓနေ, ပံသ-နာသနေ, ဗန္ဓ-ဗန္ဓနေ, ဧတေဟိ ကြိယတ္ထေဟိ ဥ ဟောတိ. ဘရတီတိ ဘရ=ဘတ္တာ. မရတိ ရူပကာယေန သဟေဝါတိ မရု=ဒေဝေါ, နိဇ္ဇလဒေသော စ. စရီယတိ ဘက္ခီယတီတိ စရု=ဟဗျပါ ကော. တရန္တိ အနေနာတိ တရု=ရုက္ခော. အရတိ သူနဘာဝေန ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတီတိ အရု=ဝဏော. ဂရတိ သိဉ္စတိ, ဂိရတိ ဝမတိ ဝါ သိဿေသု သိနေဟန္တိ ဂရု=အာစရိယော. ဟနတိ ဩဒနာဒီသု ဝဏ္ဏဝိသေသံ နာသေတီတိ ဟနု=ဝဒနေကဒေသော. တနောတိ သံသာရ ဒုက္ခန္တိ တနု-သရီရံ. မညတိ သတ္တာနံ ဟိတာဟိတန္တိ မနု=ပဇာပတိ. ဘမတိ စလတီတိ ဘမု=နယနော ပတိဋ္ဌာနံ. ကေတတိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတိ, ဥပရိ နိဝသတီတိ ဝါ ကေတု=ဓဇော. ဓနတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ဓနု=စာပေါ. ဗံဟ ဣတိ နိဒ္ဒေသာ ဥမှိ နိစ္စံ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, ဗံဟတိ ဝုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီတိ ဗဟု=အနပ္ပကံ. ကမ္ဗတိ သံဝရံ ကရောတီထိ ကမ္ဗု=ဝလယော, သင်္ခေါ [Pg.229] စ. အမ္ဗတိ နာဒံကရောတီတိ အမ္ဗု=ဝါရိ. စက္ခတိ ရူပန္တိ စက္ခု=နယနံ. ဘိက္ခတီတိ ဘိက္ခု=သမဏော. သံကိရတီတိ သံကု=သူလံ. ဣန္ဒတိ နက္ခတ္တာနံ ပရမိဿရိယံ ပဝတ္တေတီတိ ဣန္ဒု=စန္ဒော. အန္ဒန္တိ ဗန္ဓန္တိ သတ္တာ ဧတာယာတိ အန္ဒု=သင်္ခလိကာ. ယဇန္တိ အနေနာတိ ယဇု=ဝေဒေါ. ပဋတိ ဗျတ္တဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ပဋု=ဝိစက္ခဏော. အဏတိ သုခုမဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ အဏု=သုခုမော, ဝီဟိဘေဒေါ စ. အသန္တိ ပဝတ္တန္တိ သတ္တာ ဧတေဟီတိ အသဝေါ=ပါဏာ. သုခံ ဝသန္တျနေနာတိ ဝသု=ဓနံ. ပသီယတိ ဗာဓီယတိ သာမိကေဟီတိ ပသု. စတုပ္ပဒေါ. ပံသတိ သောဘာဝိသေသံ နာသေတီတိ ပံသု=ရေဏု. ဗန္ဓီယတိ သိနေဟဘာဝေနာတိ ဗန္ဓု=ဉာတိ.

မွေးမြူခြင်းအနက်၌ ‘ဘရ’ဓာတ်၊ အသက်စွန့်ခြင်းအနက်၌ ‘မရ’ဓာတ်၊ သွားခြင်း စားခြင်းအနက်၌ ‘စရ’ဓာတ်၊ ကူးမြောက်ခြင်းအနက်၌ ‘တရ’ဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ ‘အရ’ဓာတ်၊ သွန်းလောင်းခြင်းအနက်၌ ‘ဂရ (ဃရ)’ဓာတ် (ဂိရဓာတ်မှ နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် အက္ခရာကို အ ဖြစ်ပြု၏)၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းအနက်၌ ‘ဟန’ဓာတ်၊ ပြန့်ပွားခြင်းအနက်၌ ‘တန’ဓာတ်၊ သိခြင်းအနက်၌ ‘မန’ဓာတ်၊ လည်ပတ်ခြင်း မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ‘ဘမ’ဓာတ်၊ နေထိုင်ခြင်းအနက်၌ ‘ကိတ’ဓာတ်၊ အသံပြုခြင်းအနက်၌ ‘ဓန’ဓာတ်၊ ကြီးပွားခြင်းအနက်၌ ‘ဗံဟ၊ ဗြဟ၊ ဗြူဟ’ဓာတ်၊ ပိတ်ဆို့ တားဆီးခြင်းအနက်၌ ‘ကမ္ဗ’ဓာတ်၊ အသံပြုခြင်းအနက်၌ ‘အမ္ဗ’ဓာတ်၊ မြင်ခြင်းအနက်၌ ‘စက္ခ၊ ဣက္ခ’ဓာတ်၊ တောင်းခံခြင်းအနက်၌ ‘ဘိက္ခ’ဓာတ်၊ ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ‘သံက’ဓာတ်၊ မြတ်သော အစိုးရခြင်းအနက်၌ ‘ဣန္ဒ’ဓာတ်၊ ဖွဲ့နှောင်ခြင်းအနက်၌ ‘အန္ဒ’ဓာတ်၊ နတ်ပူဇော်ခြင်းအနက်၌ ‘ယဇ’ဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ ‘အဋ၊ ပဋ’ဓာတ်၊ အသံပြုခြင်းအနက်၌ ‘အဏ’ဓာတ်၊ ပစ်ချခြင်းအနက်၌ ‘အသ’ဓာတ်၊ နေထိုင်ခြင်းအနက်၌ ‘ဝသ’ဓာတ်၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းအနက်၌ ‘ပသ’ဓာတ်၊ ဖျက်ဆီးခြင်းအနက်၌ ‘ပံသ’ဓာတ်၊ ဖွဲ့နှောင်ခြင်းအနက်၌ ‘ဗန္ဓ’ဓာတ်၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော ကြိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဥပစ္စည်း ဖြစ်၏။ မွေးမြူတတ်သောကြောင့် 'ဘရု' (လင်၊ အရှင်) ဟု ခေါ်၏။ ရုပ်ကယျဖြင့် အတူတကွ သေဆုံးတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရေမရှိသော အရပ်ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း 'မရု' (နတ်၊ သို့မဟုတ် ကန္တာရ) ဟု ခေါ်၏။ စားအပ်သောကြောင့် 'စရု' (နတ်ပူဇော်ရာဆွမ်း) ဟု ခေါ်၏။ ၎င်းဖြင့် ကူးမြောက်တတ်သောကြောင့် 'တရု' (သစ်ပင်) ဟု ခေါ်၏။ အထက်သို့ သွားတတ်သောကြောင့် 'အရု' (အနာ) ဟု ခေါ်၏။ သွန်းလောင်းတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ တပည့်တို့အား ချစ်ခင်ခြင်းကို ဖျန်းပက်တတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း 'ဂရု' (ဆရာ) ဟု ခေါ်၏။ တင့်တယ်သော အရောင်အဆင်းကို ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် 'ဟနု' (မေးစေ့) ဟု ခေါ်၏။ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကို ပြန့်ပွားစေတတ်သောကြောင့် 'တနု' (ခန္ဓာကိုယ်) ဟု ခေါ်၏။ သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို သိတတ်သောကြောင့် 'မနု' (လူတို့၏ဖခင်၊ မနုမင်း) ဟု ခေါ်၏။ လည်ပတ်လှုပ်ရှားတတ်သောကြောင့် 'ဘမု' (မျက်ခုံး) ဟု ခေါ်၏။ အထက်သို့ တက်သွားတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အထက်၌ တည်ရှိတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း 'ကေတု' (တံခွန်) ဟု ခေါ်၏။ အသံကို ပြုတတ်သောကြောင့် 'ဓနု' (လေး) ဟု ခေါ်၏။ 'ဗံဟ' ဟု ညွှန်ပြချက်အရ ဥပစ္စည်းနောက်၌ နိဂ္ဂဟိတ် အမြဲကျေ၏၊ ကြီးပွားခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် 'ဗဟု' (များစွာသော) ဟု ခေါ်၏။ ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ပြုတတ်သောကြောင့် 'ကမ္ဗု' (လက်ကောက်၊ သို့မဟုတ် ခရုသင်း) ဟု ခေါ်၏။ အသံကို ပြုတတ်သောကြောင့် 'အမ္ဗု' (ရေ) ဟု ခေါ်၏။ ရူပါရုံကို မြင်တတ်သောကြောင့် 'စက္ခု' (မျက်စိ) ဟု ခေါ်၏။ တောင်းခံတတ်သောကြောင့် 'ဘိက္ခု' (ရဟန်း) ဟု ခေါ်၏။ ထိုးဆွဲ စိုက်ထူအပ်သောကြောင့် 'သံကု' (ငြောင့်၊ တံစို့) ဟု ခေါ်၏။ နက္ခတ်တို့၏ အကြီးအမှူးအဖြစ် အစိုးရခြင်းကို ပြုတတ်သောကြောင့် 'ဣန္ဒု' (လ) ဟု ခေါ်၏။ သတ္တဝါတို့ကို ၎င်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့တတ်သောကြောင့် 'အန္ဒု' (ခြေချင်း) ဟု ခေါ်၏။ ၎င်းဖြင့် ပူဇော်ပသအပ်သောကြောင့် 'ယဇု' (ယဇုဗေဒင်) ဟု ခေါ်၏။ ကျွမ်းကျင်လိမ်မာခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် 'ပတု' (လိမ္မာသော) ဟု ခေါ်၏။ သိမ်မွေ့သော အခြင်းအရာဖြင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် 'အဏု' (သိမ်မွေ့သောမြူ၊ သို့မဟုတ် စပါးမျိုး) ဟု ခေါ်၏။ သတ္တဝါတို့သည် ၎င်းတို့ဖြင့် လှုပ်ရှားနေထိုင်ကြသောကြောင့် 'အသဝေါ (အသု)' (အသက်) ဟု ခေါ်၏။ ချမ်းသာစွာ ၎င်းဖြင့် နေထိုင်ကြသောကြောင့် 'ဝသု' (ရတနာ၊ ရွှေငွေဥစ္စာ) ဟု ခေါ်၏။ အရှင်သခင်တို့က ညှဉ်းဆဲ နှိပ်စက်အပ်သောကြောင့် 'ပသု' (တိရစ္ဆာန်) ဟု ခေါ်၏။ တင့်တယ်လှပမှုကို ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် 'ပံသု' (မြေမှုန့်) ဟု ခေါ်၏။ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သောကြောင့် 'ဗန္ဓု' (ဆွေမျိုး) ဟု ခေါ်၏။

---

၃. ဗန္ဓာ ဦ ဝဓော စ.

၃. ဗန္ဓဓာတ်၏ နောက်၌ ဦ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဗန္ဓဓာတ်ကို ဝဓ အပြုလည်း ဖြစ်၏။

---

ဗန္ဓ-ဗန္ဓနေ တိမသ္မာ ဦ ဟောတိ, ဗန္ဓဿ ဝဓာဒေသော စ. ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ အတ္တနိ သတ္ထေ ဗန္ဓတီတိ ဝဓူ-သုဏိသာ, ဣတ္ထီစ.

ဖွဲ့နှောင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဗန္ဓဓာတ်၏ နောက်၌ ဦပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဗန္ဓဓာတ်၏ နေရာ၌ ဝဓအပြု ဖြစ်၏။ ငါးပါးသော ကာမဂုဏ်တို့ဖြင့် မိမိသန္တာန်၌ သတ္တဝါတို့ကို နှောင်ဖွဲ့တတ်သောကြောင့် 'ဝဓူ' (ချွေးမ၊ သို့မဟုတ် မိန်းမ) ဟု ခေါ်၏။

---

၄. ဇမ္ဗာဒယော.

၄. ဇမ္ဗူအစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဇမ္ဗူအာဒယော သဒ္ဒါဦပစ္စယန္တာ နိပစ္စန္တေ, နိပါတနံ အပ္ပတ္တဿ ပါပနံ ပတ္တဿ ပဋိသေဓော စ. ဇနိသ္မာ ဦ, ဗုကာဂမော, ‘‘မနာနံ နိဂ္ဂဟီတ’’န္တိ (၅.၉၆) နဿ နိဂ္ဂဟီတံ, ‘‘ဝဂ္ဂေ ဝဂ္ဂန္တော’’တိ (၁.၄၁) နိဂ္ဂဟီတဿ မော, ဇာယတိ, ဇနီယတီ ဝါ ဇမ္ဗူ=ရုက္ခော. ဘမိဿ အမလောပေါ, ဘမတိ ကမ္ပတီတိ ဘူ=ဘမု. ကရောတိသ္မာ ဦ, တဿ ကန္ဓုဉ စ, ‘‘ပရရူပမယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ’’တိ (၅.၉၅) ဓာတွန္တဿ ဗျဉ္ဇနဿ ပရရူပတ္တံ, ရုဓိရုပ္ပာဒံ ကရောတီတိ ကက္ကန္ဓူ=ဗဒရီ. လမ္ဗ-အဝသံသနေ[Pg.230], အာပုဗ္ဗော, သံယောဂါဒိလောပဒီဃရဿာ, အာလမ္ဗတိ အဝသံသတီတိ အလာဗူ=တုမ္ဗိ. သရ-ဂတိ ဟိံသာစိန္တာသု, ဦမှိ အဘုက အဗုက စ, သရတိ ဂစ္ဆတီတိ သရဘူ=ဧကာ မဟာနဒီ. သရတိ ပါဏေ ဟိံသတီတိ သရဗူ=ခုဒ္ဒဇန္တုကဝိသေသော. စမအဒနေ, စမတိ ဘက္ခတိ နိဝါပန္တိ စမူ=သေနာ. တန-ဝိတ္ထာရေ, တနောတိ သံသာရဒုက္ခန္တိ တနု=သရီရံ, ဧဝမညေပိ ပယောဂတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ဇမ္ဗူအစရှိသော စကားလုံးတို့သည် ဦပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ နိပါတ်ပြုခြင်းဟူသည် မရသေးသော အရာကို ရစေခြင်း၊ ရပြီးသော အရာကို တားမြစ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏။ ဇနဓာတ်၏ နောက်၌ ဦပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဗုက်အာဂမ် လာ၏၊ 'မနာနံ နိဂ္ဂဟီတံ' သုတ်ဖြင့် န-ကို နိဂ္ဂဟိတ်ပြု၏၊ 'ဝဂ္ဂေ ဝဂ္ဂန္တော' သုတ်ဖြင့် နိဂ္ဂဟိတ်ကို မ-ပြု၏၊ ပေါက်ရောက်တတ်သောကြောင့် 'ဇမ္ဗူ' (ဇမ္ဗုသပြေပင်) ဟု ခေါ်၏။ ဘမဓာတ်၏ အ-နှင့် မ-ကို ချေ၏၊ လည်ပတ်လှုပ်ရှားတတ်သောကြောင့် 'ဘူ' (မျက်ခုံး) ဟု ခေါ်၏။ ကရဓာတ်၏နောက်၌ ဦပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ကရဓာတ်၏ နေရာ၌ ကန္ဓု အပြု ဖြစ်၏၊ 'ပရရူပမယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ' သုတ်ဖြင့် ဓာတ်အဆုံး ဗျည်းကို ပရရူပ ပြု၏၊ သွေးထွက်သံယိုဖြစ်ခြင်းကို ပြုတတ်သောကြောင့် 'ကက္ကန္ဓူ' (ဆီးသီးပင်) ဟု ခေါ်၏။ တွဲလဲကျခြင်းအနက်ရှိသော ‘လမ္ဗ’ဓာတ်၏ ရှေ့၌ ‘အာ’ဝိဘတ်ထား၍ သံယုတ်အစကို ချေလျက် အာ-ကို အ-ဟု ရုဿပြု၏၊ အောက်သို့ တွဲလဲကျတတ်သောကြောင့် 'အလာဗူ' (ဗူးသီး) ဟု ခေါ်၏။ သွားခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ ကြံစည်ခြင်းအနက်ရှိသော ‘သရ’ဓာတ်၏ နောက်၌ ဦပစ္စည်းရှိသော် အဘုက်၊ အဗုက် အာဂမ်လာ၏၊ စီးဆင်းသွားတတ်သောကြောင့် 'သရဘူ' (မြစ်ကြီးတစ်စင်း) ဟု ခေါ်၏။ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲတတ်သောကြောင့် 'သရဗူ' (အိမ်မြှောင် သို့မဟုတ် အိမ်မြှောင်ကဲ့သို့သော သတ္တဝါငယ်) ဟု ခေါ်၏။ စားခြင်းအနက်ရှိသော ‘စမ’ဓာတ်၊ အစာကို စားတတ်သောကြောင့် 'စမူ' (စစ်တပ်) ဟု ခေါ်၏။ ပြန့်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော ‘တန’ဓာတ်၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကို ပြန့်ပွားစေတတ်သောကြောင့် 'တနု' (ခန္ဓာကိုယ်) ဟု ခေါ်၏။ ဤနည်းတူစွာ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း သုံးစွဲပုံ အားလျော်စွာ ရှုအပ်ကုန်၏။

---

၅. တပုသ ဝိ ဓ ကုရ ပုထ မုဒါ ကု.

၅. တပ၊ ဥသ၊ ဝိ၊ ဓာ၊ ကုရ၊ ပုထ၊ မုဒ တို့၏ နောက်၌ ကု ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တပ-သန္တာပေ, ဥသ-ဒါဟေ, ဝိဓ-ဝေဓနေ, ကုရ-သဒ္ဒေ, ပုထ ပထ-ဝိတ္ထာရေ, မုဒ-တောသေ, ဧတေဟိ ကု, ဟောတိ. ကကာရောနုဗန္ဓော ‘‘န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသူ’’တိ (၅.၈၅) ဧဩနမဘာဝတ္ထော. တပ ဣတိ နိဒ္ဒေသတောဝ အဿ ဣတ္တံ, တာပီယတီတိ တိပု=လောဟဝိသေသော. ဥသတိ ဒါဟံ ကရောတီတိ ဥသု=သရော. ဝေဓတိ ရံသီဟိ တိမိရန္တိ ဝိဓု=စန္ဒော. ကုရတိ ကိစ္စာကိစ္စံ ဝဒတီတိ ကုရု=ရာဇာ, ကုရဝေါ=ဇနပဒေါ. ပုထတိ မဟန္ထဘာဝေန ပတ္ထိရတီတိ ပုထု=ဝိတ္ထိဏ္ဏော, မောဒနံ, မုဒီယတီတိ ဝါ မုဒု=အထဒ္ဓေါ.

တပ-သန္တာပေ (ပူပန်စေခြင်း)၊ ဥသ-ဒါဟေ (ပူလောင်စေခြင်း)၊ ဝိဓ-ဝေဓနေ (ထိုးဖောက်ခြင်း)၊ ကုရ-သဒ္ဒေ (မြည်ခြင်း)၊ ပုထ ပထ-ဝိတ္ထာရေ (ပြန့်ပြောခြင်း)၊ မုဒ-တောသေ (ဝမ်းမြောက်ခြင်း) အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ကု-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ က-အက္ခရာ အနုဗန္ဓသည် 'န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသု' (၅.၈၅) ဟူသော သုတ်ဖြင့် ဧ-အက္ခရာ၊ ဩ-အက္ခရာ ဖြစ်ခြင်း၊ ဝုဒ္ဓိဖြစ်ခြင်း စသည်တို့ မဖြစ်စေရန် အကျိုးရှိ၏။ 'တပ' ဟု သီးခြားညွှန်ပြခြင်းကြောင့်သာလျှင် 'တ' ၏ 'အ' သည် 'ဣ' ဖြစ်၏။ (တပီယတိ - ပူပန်စေအပ်၏) ဟု 'တိပု' = သံဖြူ (သတ္တုထူး)။ (ဥသတိ ဒါဟံ ကရောတိ - ပူလောင်ခြင်းကို ပြုတတ်၏) ဟု 'ဥသု' = မြား။ (ဝေဓတိ ရံသီဟိ တိမိရံ - ရောင်ခြည်တို့ဖြင့် မှောင်မိုက်ကို ဖောက်ခွဲတတ်၏) ဟု 'ဝိဓု' = လ။ (ကုရတိ ကိစ္စာကိစ္စံ ဝဒတိ - ပြုဖွယ် မပြုဖွယ်ကို ပြောဆိုတတ်၏) ဟု 'ကုရု' = ကုရုမင်း၊ 'ကုရဝေါ' = ကုရုတိုင်း။ (ပုထတိ မဟန္တဘာဝေန ပတ္ထိရတိ - ကြီးမြတ်သော အဖြစ်ဖြင့် ပြန့်ပြောတတ်၏) ဟု 'ပုထု' = ပြန့်ပြောသော၊ ကျယ်ပြန့်သော။ (မောဒနံ - ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ မုဒီယတိ ဝါ - ဝမ်းမြောက်အပ်၏) ဟု 'မုဒု' = မခက်ထန်သော၊ နူးညံ့သော။

---

၆. သိန္ဓာဒယော.

၆. သိန္ဓာဒယော။

---

သိန္ဓု အာဒယော ကုပစ္စယန္တာ နိပစ္စန္တေ. သန္ဒ-ပဿဝနေ, အဿ ဣတ္တံ, ဓောစာန္တာ ဒေသော နိပါတနာ, သန္ဒတိ ပဿဝတီတိ သိန္ဓု=နဒိ, ဝဟိသုပန္တဿ ဒီဃာဒိဗတ္တေ, ဗာဓိဿ ဝါန္တဟတ္တေ စ, ဝဟန္တျနေနာတိ ဗာဟု, ဗာဓတိ ဥပဒ္ဒဝေ ဝါရေတီ တိ ဝါ ဗာဟု=ဘုဇော. ရံဃ-ဂမနေ, နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, ရင်္ဃတိ ပဝတ္တဟိ ရာဇဓမ္မေတိ ရဃု=ရာဇာ. ဝိဒ-လာဘေ, နကာရာဂမော, ဝဿ ဗော, ဝိန္ဒတျနေန နန္ဒနန္တိ ဗိန္ဒု=ကဏိကာ. မန-ဉာဏေ, နဿ ဓော, မညတိ ဉာယတိ [Pg.231] မဓုရန္တိ မဓု=မဓုကရီဟိ ကတမဓု, ရပ လပ ဇပ ဇပ္ပ-ဝစနေ, အဿဣတ္တံ, ရပတိ ဇပ္ပတိ မန္တန္တီ ရိပု=ပစ္စာမိတ္တော. သသ-ဂတိ ဟိံ သာပါဏနေသု, အဿ ဥတ္တံ, သသတိ ဇီဝတီတိ သုသု=ယုဝါ. အရ ဂမနေ, အဿဥတ္တ မူတ္တဉ္စ, အရတိ မဟန္တဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ဥရု=မဟာ, အရတိနေနာတိ ဦရု-သတ္ထိ. ခဏ-အဝဒါရဏေ, အာ ပုဗ္ဗော အနလောပေါ, အာခနတီတိ အာခု=ဥန္ဒူရော. တရတရဏေ, တဿ ထော, တရတီတိ ထရု=ခဂ္ဂါဝယဝေါ. လံဃ-ဂတိ သောသနေသု ဃဿ ဝါ ဟတ္တံ, နိဂ္ဂဟီတလောပေါ စ, လင်္ဃတိ ပဝတ္တတိ လဃုဘာဝေနာတိ လဃု လဟူ ဧကတ္ထာ, (ဘံဇ-ဩမဒ္ဒနေ, ပ-ပုဗ္ဗော, ဇဿ ဂတ္တံ, ပဘဉ္ဇတိ ဝိသေသေနာတိ ပဘင်္ဂု=ဘင်္ဂုရော.) ဌာ-ဂတိနိဝတ္တိယံ, သုပုဗ္ဗော, ဌာတိ ပဝတ္တတိ သုန္ဒရဘာဝေနာတိ သုဋ္ဌု=သောဘနံ, ဒုပုဗ္ဗော ဌာတိ ပဝတ္တတိ အသုန္ဒရဘာဝေနာတိ ဒုဋ္ဌု=အသောဘနံ. ဧဝမညေပိ ဝိညေယျာ.

သိန္ဓုအစရှိသော ကုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်အဖြစ် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ 'သန္ဒ-ပဿဝနေ' (ယိုစီးခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'အ' ကို 'ဣ' ပြု၊ ဓာတ်အဆုံး 'ဒ' ကို 'ဓ' ပြုခြင်းသည် နိပါတနကြောင့် ဖြစ်၏၊ (သန္ဒတိ ပဿဝတိ - ယိုစီးတတ်၏) ဟု 'သိန္ဓု' = မြစ်။ 'ဝဟီ' ဓာတ်၊ 'သု' ပစ္စည်း၌ အစရှိသည်ကို ဒီဃပြုခြင်းစသည်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ 'ဗာဓိ' ဓာတ်၌ အဆုံး 'ဓ' ကို 'ဟ' ပြုခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း (ဝဟန္တိ အနေန - ဤလက်မောင်းဖြင့် ဆောင်ယူတတ်ကုန်၏) ဟု 'ဗာဟု'။ သို့မဟုတ် (ဗာဓတိ ဥပဒ္ဒဝေ ဝါရေတိ - ဘေးဥပဒ်တို့ကို တားမြစ်တတ်၏) ဟု 'ဗာဟု' = လက်မောင်း။ 'ရံဃ-ဂမနေ' (သွားခြင်း) ဓာတ်၌၊ နိဂ္ဂဟိတ်ချေ၊ (ရံဃတိ ပဝတ္တတိ ရာဇဓမ္မေ - မင်းကျင့်တရား၌ ဖြစ်တတ်၏) ဟု 'ရဃု' = မင်း။ 'ဝိဒ-လာဘေ' (ရခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'န' အာဂမ်သက်၊ 'ဝ' ကို 'ဗ' ပြု၊ (ဝိန္ဒတိ အနေန နန္ဒနံ - ဤစက်ပြောက်ဖြင့် နှစ်သက်ခြင်းကို ရစေတတ်၏) ဟု 'ဗိန္ဒု' = စက်ပြောက်၊ ရေစက်။ 'မန-ဉာဏေ' (သိခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'န' ကို 'ဓ' ပြု၊ (မညတိ ဉာယတိ မဓုရံ - ချိုမြိန်စွာ သိအပ်၏၊ ထင်ရှား၏) ဟု 'မဓု' = ပျားရည်။ 'ရပ လပ ဇပ ဇပ္ပ-ဝစနေ' (ပြောဆိုခြင်း) ဓာတ်တို့၌၊ 'အ' ကို 'ဣ' ပြု၊ (ရပတိ ဇပ္ပတိ မန္တံ - မန္တန်ကို ရွတ်ဆိုတတ်၏၊ တီးတိုးပြောတတ်၏) ဟု 'ရိပု' = ရန်သူ။ 'သသ-ဂတိ ဟိံသာပါဏေသု' (သွားခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ အသက်ရှင်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'အ' ကို 'ဥ' ပြု၊ (သသတိ ဇီဝတိ - အသက်ရှင်တတ်၏) ဟု 'သုသု' = လူငယ်။ 'အရ-ဂမနေ' (သွားခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'အ' ကို 'ဥ' လည်းကောင်း၊ 'ဦ' လည်းကောင်း ပြု၊ (အရတိ မဟန္တဘာဝံ ဂစ္ဆတိ - ကြီးမြတ်သော အဖြစ်သို့ သွားတတ်၏) ဟု 'ဥရု' = ကြီးမြတ်သော။ (အရတိ အနေန - ဤပေါင်ဖြင့် သွားတတ်၏) ဟု 'ဦရု' = ပေါင်။ 'ခဏ-အဝဒါရဏေ' (တူးခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'အာ' ရှေ့ရှိ၍ 'န' ကို ချေ၊ (အာခနတိ - တူးဆွတတ်၏) ဟု 'အာခု' = ကြွက်။ 'တရ-တရဏေ' (ကူးမြောက်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'တ' ကို 'ထ' ပြု၊ (တရတိ - ကူးမြောက်တတ်၏) ဟု 'ထရု' = သန်လျက်လက်ကိုင်။ 'လံဃ-ဂတိ သောသနေသု' (သွားခြင်း၊ ခြောက်သွေ့ခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'ဃ' ကို 'ဟ' သို့မဟုတ် 'ဂ' ပြု၊ နိဂ္ဂဟိတ်ကိုလည်း ချေ၊ (လံဃတိ ပဝတ္တတိ လဟုဘာဝေန - ပေါ့ပါးသော အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်တတ်၏) ဟု 'လဟု'၊ 'လဟူ' (အနက်တူတည်း)။ ('ဘဉ္ဇ-ဩမဒ္ဒနေ' ညှဉ်းဆဲခြင်းဓာတ်၌၊ 'ပ' ရှေ့ရှိ၍၊ 'ဇ' ကို 'ဂ' ပြု၊ 'ပဘဉ္ဇတိ ဝိသေသေန - ထူးခြားစွာ ဖျက်ဆီးတတ်၏) ဟု 'ပဘင်္ဂု' = ပျက်စီးလွယ်သော။ 'ဌာ-ဂတိနိဝတ္တိယံ' (ရပ်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'သု' ရှေ့ရှိ၍၊ (ဌာတိ ပဝတ္တတိ သုန္ဒရဘာဝေန - ကောင်းသော အဖြစ်ဖြင့် တည်တံ့ဖြစ်ပွားတတ်၏) ဟု 'သုဋ္ဌု' = ကောင်းစွာ။ 'ဒု' ရှေ့ရှိ၍၊ (ဌာတိ ပဝတ္တတိ အသုန္ဒရဘာဝေန - မကောင်းသော အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်တတ်၏) ဟု 'ဒုဋ္ဌု' = မကောင်းစွာ။ ဤအတူ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။

---

၇. ဣ.

၇. ဣ။

---

ကြိယတ္ထာ ဗဟုလံ ဣ ဟောတိ, အဘ-ခေပနေ, အသီယတိ ခိပီယတီတိ အသိ=ခဂ္ဂေါ. ကသ-ဝိလေခနေ, ကသီယတေ ကသိ=ကသနံ. မသ-အာမသနေ, မသီယတီတိ မသိ=မေဠာ. ကု-သဒ္ဒေ ဩ အဝါဒေသာ, ကဝတိ ကထေဘီတိ ကဝိ=ကဗ္ဗကာရော. ရုသဒ္ဒေ, ရဝတိ ဂဇ္ဇတီတိ ရဝိ=အာဒိစ္စော. သပ္ပ-ဂမနေ, သပ္ပတိ ပဝတ္တတီတိ သပ္ပိ=ဃတံ. ဂန္ထ-ဂန္ထနေ, ‘‘တ ထ န ရာနံ ဋ ဌ ဏလာ’’တိ (၁.၂၅) နထာနံ ဏဌာ, ဂန္ထေတီတိ ဂဏ္ဌိ=ပဗ္ဗော, ဂဏ္ဌိစ. ရာဇ-ဒိတ္တိယံ, ရာဇတိ ပဝတ္တတီတိ ရာဇိ=ပါဠိ. ကလ-သင်္ချာနေ, ကလီယတိ ပရိမီယတီတိ ကလိ=ပါပံ. ဗလ-ပါဏနေ, ဗလန္တိ ဇီဝန္တိ [Pg.232] အနေနာတိ ဗလိ=ကရော. ဓန-သဒ္ဒေ, ဓနတိ နဒတီတိ ဓနိ=သဒ္ဒေါ. အစ္စ အဉ္စ-ပူဇာယံ, အစ္စီယတိ ပူဇီယတီတိ အစ္စိ=ဇာလာ. ဝလ ဝလ္လ-သံဝရဏေ, ဝလနံ သံကောစနံ ဝလိ=ဥဒရာဒီသု ပလိ, ဝလ္လီယန္တိ သံဝရီယန္တိ သတ္တာ ဧတာယာတိ ဝလ္လိ=လတာ. ဝိမှိ ဝလီ ဝလ္လီတိပိ ဟောတိ, သောယေဝတ္ထော, ဧဝမညေပိ.

ကရိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဣ-ပစ္စည်းသည် များစွာဖြစ်၏။ 'အဘ-ခေပနေ' (ပစ်လွှတ်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ (အသီယတိ ခိပီယတိ - ပစ်လွှတ်အပ်၏) ဟု 'အသိ' = သန်လျက်၊ ဓား။ 'ကသ-ဝိလေခနေ' (ထွန်ယက်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ (ကသီယတေ - ထွန်ယက်အပ်၏) ဟု 'ကသိ' = ထွန်ယက်ခြင်း။ 'မသ-အာမသနေ' (သုံးသပ်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ (မသီယတိ - သုံးသပ်အပ်၏) ဟု 'မသိ' = မှင်။ 'ကု-သဒ္ဒေ' (မြည်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'ဥ' ကို 'ဩ' ပြု၍ 'အဝ' အာဒေသပြု၊ (ကဝတိ ကထေတိ - ရွတ်ဆို စပ်ဆိုတတ်၏) ဟု 'ကဝိ' = ကဗျာဆရာ။ 'ရု-သဒ္ဒေ' (မြည်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ (ရဝတိ ဂဇ္ဇတိ - ဟစ်အော် မြည်တတ်၏) ဟု 'ရဝိ' = နေမင်း။ 'သပ္ပ-ဂမနေ' (သွားခြင်း) ဓာတ်၌၊ (သပ္ပတိ ပဝတ္တတိ - သွားတတ်၏၊ ဖြစ်တတ်၏) ဟု 'သပ္ပိ' = ထောပတ်။ 'ဂန္ထ-ဂန္ထနေ' (သီကုံးခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'တ ထ န ရာနံ ဋ ဋ္ဌ ဏလာ' (၁.၂၅) သုတ်ဖြင့် 'န, သ' တို့ကို 'ဏ, ဌ' ပြု၊ (ဂန္ထေတိ - သီကုံးတတ်၏) ဟု 'ဂဏ္ဌိ' = အဆစ် (ဂဏ္ဌိလည်း ဖြစ်၏)။ 'ရာဇ-ဒိတ္တိယံ' (တောက်ပခြင်း) ဓာတ်၌၊ (ရာဇတိ ပဝတ္တတိ - တောက်ပထွန်းလင်းတတ်၏) ဟု 'ရာဇိ' = အတန်း၊ အစဉ်။ 'ကလ-သင်္ချာနေ' (ရေတွက်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ (ကလီယတိ ပရိမီယတိ - တိုင်းတာ ရေတွက်အပ်၏) ဟု 'ကလိ' = ငရဲ၊ အပြစ်။ 'ဗလ-ပါဏနေ' (အသက်မွေးခြင်း) ဓာတ်၌၊ (ဗလန္တိ ဇီဝန္တိ အနေန - ဤအခွန်ဖြင့် အသက်မွေးကြကုန်၏) ဟု 'ဗလိ' = အခွန်၊ ပူဇော်သက္ကာရ။ 'ဓန-သဒ္ဒေ' (မြည်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ (ဓနတိ နဒတိ - မြည်တတ်၏) ဟု 'ဓနိ' = အသံ။ 'အစ္စ အဉ္စ-ပူဇာယံ' (ပူဇော်ခြင်း) ဓာတ်တို့၌၊ (အစ္စိယတိ ပူဇိယတိ - ပူဇော်အပ်၏) ဟု 'အစ္စိ' = မီးလျှံ။ 'ဝလ ဝလ္လ-သံဝရဏေ' (ဖုံးကွယ်ခြင်း၊ တွန့်လိပ်ခြင်း) ဓာတ်တို့၌၊ (ဝလနံ သံကောစနံ - တွန့်လိပ်ခြင်း) ဟု 'ဝလိ' = ဝမ်းပိုက်စသည်၌ တွန့်လိပ်သော အရေးအကြောင်း။ (ဝလ္လီယန္တိ သံဝရီယန္တိ သတ္တာ ဧတာယ - သတ္တဝါတို့သည် ဤနွယ်ပင်ဖြင့် ဖုံးကွယ် ချည်နှောင်အပ်ကုန်၏) ဟု 'ဝလ္လိ' = နွယ်ပင်။ 'ဝိ' ရှေ့ရှိသောအခါ 'ဝလိ'၊ 'ဝလ္လိ' ဟုလည်း ဖြစ်၏၊ ထိုအနက်ပင်တည်း၊ ဤအတူ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။

---

၈. ဒဈာဒယော.

၈. ဒဇ္ဈာဒယော။

---

ဒဓိအာဒယော သဒ္ဒါ ဣပစ္စယန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဓာ-ဓာရဏေ, ဒွိဘာဝေါ နိပါတနာ, ဃတမာဒဓာတီတိ ဒဓိ=ဂေါရ သဝိသေသော. အံဟ-ဂမနေ, နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, အံဟတိ ဂစ္ဆတီတိ အဟိ=သပ္ပော. ကမ္ပ စလနေ, သံယောဂါဒိလောပေါ, ကမ္ပတိ စလတီတိ ကပိ=ဝါနရော. မန-ဉာဏေ, အဿ ဥတ္တံ, မနတိ ဇာနာတီတိ မုနိ=သမဏော. နဿ ဏတ္တံ, မနတိ မဟဂ္ဃဘာဝံ ဂစ္ဆတီတီ မဏိ=ရတနံ. ဣက္ခ စက္ခ-ဒဿနေ, ဣဿ အတ္တံ ဣက္ခတိ အနေနာတိ အက္ခိ=နယနံ. ကမပဝိက္ခေပေ, အဿ ဣတ္တံ, ကမတိ ယာတီတိ ကိမိ=ခုဒ္ဒဇန္တုကဝိသေသော. တရ တရဏေ, တိတ္တိရာဒေသော, တုရိတော တရတိ ယာတီတိ တိတ္တိရိ=ပက္ခိဝိသေသော. ကီဠ-ဝိဟာရေ, ဤဿ ဧတ္တံ, ကီဠနံ ကေဠိ=ကီဠာ. ဥသိသ္မာ ဣဿ ခလုဉ, ဥသတိ ဒဟတီ ဥက္ခလိ=ဘာဇနံ, ဧဝမညေပိ.

ဒဓိအစရှိသော သဒ္ဒါတို့ကို ဣ-ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်သော ပုဒ်တို့အဖြစ် နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။ 'ဓာ-ဓာရဏေ' (ဆောင်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'ဓာ' ကို ဒွေဘော် (နှစ်ခွန်း) ပြုခြင်းသည် နိပါတနကြောင့် ဖြစ်၏၊ (ဃတမာဒဓာတိ - ထောပတ်ကို ဆောင်တတ်၏) ဟု 'ဒဓိ' = နို့ချဉ်။ 'အံဟ-ဂမနေ' (သွားခြင်း) ဓာတ်၌၊ နိဂ္ဂဟိတ်ချေ၊ (အံဟတိ ဂစ္ဆတိ - သွားတတ်၏) ဟု 'အဟိ' = မြွေ။ 'ကမ္ပ-စလနေ' (တုန်လှုပ်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ သံယုတ်အစ 'မ' ကို ချေ၊ (ကမ္ပတိ စလတိ - လှုပ်ရှားတတ်၏) ဟု 'ကပိ' = မျောက်။ 'မန-ဉာဏေ' (သိခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'အ' ကို 'ဥ' ပြု၊ (မနတိ ဇာနာတိ - သိတတ်၏) ဟု 'မုနိ' = ရဟန်း။ 'န' ကို 'ဏ' ပြု၊ (မနတိ မဟဂ္ဃဘာဝံ ဂစ္ဆတိ - အဖိုးတန်သော အဖြစ်သို့ ရောက်တတ်၏) ဟု 'မဏိ' = ပတ္တမြား။ '၁က္ခ စက္ခ-ဒဿနေ' (မြင်ခြင်း) ဓာတ်တို့၌၊ 'ဣ' ကို 'အ' ပြု၊ (ဣက္ခတိ အနေန - ဤမျက်စိဖြင့် မြင်တတ်၏) ဟု 'အက္ခိ' = မျက်စိ။ 'ကမ-ပဝိက္ခေပေ' (ခြေလှမ်းခြင်း၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'အ' ကို 'ဣ' ပြု၊ (ကမတိ ယာတိ - သွားတတ်၏) ဟု 'ကိမိ' = ပိုးကောင်ငယ်။ 'တရ-တရဏေ' (ကူးမြောက်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'တရ' ကို 'တိတ္တိရ' အာဒေသပြု၊ (တုရိတော တရတိ ယာတိ - လျင်မြန်စွာ ကူးမြောက်သွားတတ်၏) ဟု 'တိတ္တိရိ' = ခါငှက်။ 'ကီဠ-ဝိဟာရေ' (ကစားခြင်း) ဓာတ်၌၊ 'ဤ' ကို 'ဧ' ပြု၊ (ကီဠနံ - ကစားခြင်း) ဟု 'ကေဠိ' = ကစားခြင်း။ 'ဥသ' ဓာတ်မှ 'ဣ' ပစ္စည်း၊ 'ခလုဉ' အာဒေသပြု၊ (ဥသတိ ဒဟတိ - ပူလောင်စေတတ်၏) ဟု 'ဥက္ခလိ' = အိုး၊ ဤအတူ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။

---

၉. ယုဝဏ္ဏုပန္တာ ကိ.

၉. ယုဝဏ္ဏုပန္တာ ကိ။

---

ဣဝဏ္ဏုပန္တေဟိ စ ဥဝဏ္ဏုပန္တေဟိ စ ကြိယတ္ထေဟိ ဗဟုလံ ကိ ဟောတိ. ကကာရော-နုဗန္ဓော, ဣသ သိသ-ဣစ္ဆာယံ, သိဝံ ဣစ္ဆတီတိ ဣသိ=တပဿီ. ဂိရ-နိဂိရဏေ, ဂိရတိ ပသဝတိ ဆဝိမံသသာရဘူတံ ဘေသဇ္ဇာဒိန္တိ ဂိရိ=သေလော. သုစ-သောစနေ. သောစနံ [Pg.233] သုစိ=သောစေယျံ, ရုစ-အဘိလာသေ ရုစန္တိ ဧတာယာတိ ရုစိ=အာဘိလာသော, ဧဝမညေပိ.

ဣဝဏ္ဏုပန္တ (ဣ၊ ဤ အဆုံးရှိသော) ဓာတ်တို့နှင့် ဥဝဏ္ဏုပန္တ (ဥ၊ ဦ အဆုံးရှိသော) ကရိယာအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ကိ-ပစ္စည်းသည် များစွာဖြစ်၏။ က-အက္ခရာသည် အနုဗန္ဓ (ဝုဒ္ဓိမရှိစေရန်) ဖြစ်၏။ 'ဣသ သိသ-ဣစ္ဆာယံ' (အလိုရှိခြင်း) ဓာတ်တို့၌၊ (သိဝံ ဣစ္ဆတိ - ဘေးကင်းခြင်း၊ နိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိတတ်၏) ဟု 'ဣသိ' = ရသေ့၊ တပသီ။ 'ဂိရ-နိဂိရဏေ' (မျိုခြင်း) ဓာတ်၌၊ (ဂိရတိ ပသဝတိ ဆဝိမံသသာရဘူတံ ဘေသဇ္ဇာဒိံ - အရေ၊ အသား၊ အဆီတည်းဟူသော ဆေးဝါးစသည်တို့ကို စုပ်ယူ စီးထွက်စေတတ်၏) ဟု 'ဂိရိ' = တောင်။ 'သုစ-သောစနေ' (စိုးရိမ်ခြင်း၊ သန့်ရှင်းခြင်း) ဓာတ်၌၊ (သောစနံ - သန့်ရှင်းခြင်း) ဟု 'သုစိ' = သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း။ 'ရုစ-အဘိလာသေ' (နှစ်သက်ခြင်း) ဓာတ်၌၊ (ရုစန္တိ ဧတာယ - ဤအလိုဆန္ဒဖြင့် နှစ်သက်တတ်ကုန်၏) ဟု 'ရုစိ' = အလိုဆန္ဒ၊ နှစ်သက်ခြင်း၊ ဤအတူ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။

---

၁၀. ဝပ ဝရ ဝသ ရသ နဘ ဟရ ဟန ပဏာ ဣဏ.

၁၀. ဝပ ဝရ ဝသ ရသ နဘ ဟရ ဟန ပဏာ ဣဏ။

---

ဝပ-ဗီဇနိက္ခေပေ, ဝရ-ဝရဏသမ္ဘတ္တီသု, ဝသ-နိဝါသေ, ရသ-အဿာဒနေ, နဘ-ဟိံသာယံ, ဟရ ဟရဏေ, ဟန ဟိံသာယံ, ပဏ-ဗျဝဟာရထုတိသု, ဧတေဟိ ဣဏ ဟောတိ. ဝပန္တိ ဧတာယာတိ ဝါပိ=ဇလာသယော. ဝါရေန္တိ ဧတေနာတိ ဝါရိ=ဇလံ. ဝသန္တိ ဧတာယာတိ ဝါသိ=တစ္ဆက ဘဏ္ဍံ. ရသီယတိ အဿာဒနဝသေန သမော သရီယတီတိ ရာသိ=သမူဟော. နဘတိ ဟိံသတီတိ နာဘိ=သရီရာဝယဝေါ. ဟာရေတီတိ ဟာရိ=မနုညံ. ‘‘ဟနဿ ဃာတော ဏာနုဗန္ဓေ’’ (၅.၉၉) တိ ဟနဿ ဃာတော, ဟနန္တိ ဧတေနာတိ ဃာတိ=ပဟရဏံ, ပဏတိ ဝေါဟရတီတိ ပါဏိ, ပဏတိ ဝေါဟရတိ ဧတေနာတိ ဝါ ပါဏိ=ကရော.

ဝပ-ဗီဇနိက္ခေပေ (မျိုးစေ့ချခြင်း)၊ ဝရ-ဝရဏသမ္ဘတ္တီသု (တားမြစ်ခြင်း၊ ပူဇော်ခြင်း)၊ ဝသ-နိဝါသေ (နေထိုင်ခြင်း)၊ ရသ-အဿာဒနေ (သာယာခြင်း)၊ นဘ-ဟိံသာယံ (ညှဉ်းဆဲခြင်း)၊ ဟရ-ဟရဏေ (ဆောင်ယူခြင်း)၊ ဟန-ဟိံသာယံ (သတ်ဖြတ်ညှဉ်းဆဲခြင်း)၊ ပဏ-ဗျဝဟာရထုတီသု (ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း) အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဣဏ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဝပန္တိ ဧတာယ - ဤရေကန်၌ စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့တို့ကို ချတတ်ကုန်၏) ဟု 'ဝါပိ' = ရေကန်။ (ဝါရန်တိ ဧတေန - ဤရေဖြင့် ဖုံးကွယ်တားမြစ်တတ်ကုန်၏) ဟု 'ဝါရိ' = ရေ။ (ဝသန္တိ ဧတာယ - ဤတန်ဆာဖြင့် နေထိုင်တတ်ကုန်၏) ဟု 'ဝါသိ' = ဆောက်။ (ရသီယတိ အဿာဒနဝသေန သမော သရီယတိ - သာယာအပ်သော အားဖြင့် စုဝေးအပ်၏) ဟု 'ရာသိ' = အစုအပုံ။ (နဘတိ ဟิံသတိ - ညှဉ်းဆဲ ဖောက်ခွဲတတ်၏) ဟု 'နာဘိ' = ချက် (ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း)။ (ဟာရေတိ - စိတ်ကို ဆောင်ယူတတ်၏) ဟု 'ဟာရိ' = နှစ်သက်ဖွယ်သော။ 'ဟနဿ ဃာတော ဏာနုဗန္ဓေ' (၅.၉၉) သုတ်ဖြင့် 'ဟန' ဓာတ်ကို 'ဃာတ' အာဒေသပြု၊ (ဟနန္တိ ဧတေန - ဤလက်နက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်တတ်ကုန်၏) ဟု 'ဃာတိ' = လက်နက်။ (ပဏတိ ဝေါဟရတိ - ရောင်းဝယ်တတ်၏) သို့မဟုတ် (ပဏတိ ဝေါဟရတိ ဧတေန - ဤလက်ဖြင့် ရောင်းဝယ်တတ်၏) ဟု 'ပါဏိ' = လက်ဖဝါး၊ လက်။

---

၁၁. ဘူဂမာ ဤဏ.

၁၁. ဘူဂမာ ဤဏ။

---

ဘူ-သတ္တာယံ, အမ ဂမ-ဂမနေ ဧတေဟိ ဤဏ ဟောတိ ဘဝိဿတိ ကာလေ. ဘဝိဿတီတိ ဘာဝီ=ဘဝိဿမာနော. ဂမိဿတီတိ ဂါမီ=ဂမိဿာမာနော.

ဘူ-သတ္တာယံ (ဖြစ်ခြင်း)၊ အမ ဂမ-ဂမနေ (သွားခြင်း) ဓာတ်တို့နောက်၌ အနာဂတ်ကာလ၌ ဤဏ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (ဘဝိဿတိ - ဖြစ်လတ္တံ့) ဟု 'ဘာဝီ' = ဖြစ်လတ္တံ့သောသူ။ (ဂမိဿတိ - သွားလတ္တံ့) ဟု 'ဂါမီ' = သွားလတ္တံ့သောသူ။

---

၁၂. တန္ဒလက္ခာ ဤ.

၁၂. တန္ဒလက္ခာ ဤ။

---

တန္ဒ-အာလသိယေ, လက္ခ-ဒဿနင်္ကေသု, ဧတေဟိ ဤ ဟောတိ. တန္ဒနံ တန္ဒီ=အာလသျံ, လက္ခီယန္တိ သတ္တာ ဧတာယာတိ လက္ခီ=သိရီ.

တန္ဒ-အာလသိယေ (ပျင်းရိခြင်း)၊ လက္ခ-ဒဿနင်္ဂေသု (မြင်ခြင်း၊ မှတ်သားခြင်း) ဓာတ်တို့နောက်၌ ဤ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (တန္ဒနံ - ပျင်းရိခြင်း) ဟု 'တန္ဒီ' = ပျင်းရိခြင်း။ (လက္ခီယန္တိ သတ္တာ ဧတာယ - သတ္တဝါတို့သည် ဤအဆင်းဖြင့် မှတ်သားအပ်ကုန်၏) ဟု 'လက္ခီ' = ကျက်သရေ။

---

၁၃. ဂမာ ရော.

၁၃. ဂမာ ရော။

---

ဂမိသ္မာ [Pg.234] ရော ဟောတိ. ‘‘ရာနုဗန္ဓေန္တသရာဒိဿာ’’တိ (၄.၁၃၂) အမလောပေါ, ဂစ္ဆတီတိ ဂေါ=ပသု.

ဂမဓာတ်မှ ရော-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ 'ရာနုဗန္ဓေန္တသရာဒိဿာ' (၄.၁၃၂) သုတ်ဖြင့် 'အမ' အက္ခရာကို ချေ၊ (ဂစ္ဆတိ - သွားတတ်၏) ဟု 'ဂေါ' = နွား။

---

(ဣတိ သရပစ္စယဝိဓာနံ).

(ဤသို့ သရပစ္စည်းစီရင်ပုံ ပြီး၏။)

---

၁၄. ဣ ဘီ ကာ ကရာရ ဝက သက ဝါဟိ ကော.

၁၄. ဣ ဘီ ကာ ကရာရ ဝက သက ဝါဟိ ကော။

---

ဣ-အဇ္ဈေန ဂတီသု, ဘီ-ဘယေ, ကာ ဂါ-သဒ္ဒေ, ကရ-ကရဏေ, အရ-ဂမနေ, ကုက ဝက-အာဒါနေ, သက-သတ္တိယံ, ဝါ-ဂတိဗန္ဓနေသု, ဧတေဟိ ကပစ္စယော ဟောတိ. ဧတိ ပဝတ္တတီတိ ဧတော=အသဟာယော. ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘေကော=မဏ္ဍူကော. ကာယတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ကာကော=ဝါယသော. ကရောတိ ဝဏ္ဏကန္တိ ကက္ကော=ဝဏ္ဏဝိသေသော, ပိသိတဒဗ္ဗဉ္စ. အရတိ ယာတီတိ အက္ကော=သူရော, ဝိဋပိဝိသေသော စ. ဝကတိ ဩဒနံ အာဒဒါတီတိ ဝက္ကံ=ဒေဟကောဋ္ဌာသဝိသေသော, သက္ကတီတိ သက္ကော-ဒေဝိန္ဒော, သမတ္ထော စ. ဝါတိ ဗန္ဓတိ ဧတေနာတိ ဝါကော=ဝက္ကလံ.

ဣ-အဇ္ဈေန ဂတီသု (သင်ယူခြင်း၊ သွားခြင်းနက်၌)၊ ဘီ-ဘယေ (ကြောက်ခြင်းနက်၌)၊ ကာ ဂါ-သဒ္ဒေ (အသံပြုခြင်းနက်၌)၊ ကရ-ကရဏေ (ပြုခြင်းနက်၌)၊ အရ-ဂမနေ (သွားခြင်းနက်၌)၊ ကုက ဝက-အာဒါနေ (ယူခြင်းနက်၌)၊ သက-သတ္တိယံ (စွမ်းနိုင်ခြင်းနက်၌)၊ ဝါ-ဂတိဗန္ဓနေသု (သွားခြင်း၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းနက်တို့၌)၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ က-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Eti pavattatīti eto = အဖော်မရှိသောသူ (ဧတ)။ Bhāyanti etasmāti bheko = ဖား (ဘေက)။ Kāyati saddaṃ karotīti kāko = ကျီးကန်း (ကာက)။ Karoti vaṇṇakanti kakko = အကြမ်းမှုန့်၊ နံ့သာရည် (ကက္က)။ Arati yātīti akko = နေမင်း၊ စမုန်နက်ပင် (အက္က)။ Vakati odanaṃ ādadātīti vakkaṃ = ကျောက်ကပ် (ဝက္က)။ Sakkatīti sakko = သိကြားမင်း၊ စွမ်းဆောင်နိုင်သူ (သက္က)။ Vāti bandhati etenāti vāko = လျှော်တေသင်္ကန်း (ဝါက)။

---

၁၅. ဉုကာဒယော.

၁၅. ဉုကာအစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဉုကာဒယော ကပစ္စယန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဦဟ-ဝိတက္ကေ, ဟလောပေါ နိပါတနာ ဦဟီယတိ ဝိစိနီယတီတိ ဦကာ-ဩကောဒနီ. ဥန္ဒ ကိလေဒနေ, သံယောဂါဒိ လောပေါ, အက စ. ဥန္ဒတိ ဒြဝံ ကရောတီတိ ဥဒကံ=ဇလံ. ဘီ-ဘယေ, ဧတ္တာဘာဝေါ, ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘီကော=ဘီရု. သက-သတ္တိယံ, ဥပန္တဿိ, သက္ကောတိ ဓာရေတုန္တိ သိက္ကာ=ဥပကရဏဝိသေသော. ဟာ-စာဂေ, ဟီယတိ သာဓူဟိ ဇဟီယတီတိ ဟာကော=ကောဓော. သမ္ဗ-မဏ္ဍနေ, ကဿ ဥဉ[Pg.235], သမ္ဗတိ ဥဒကံ မဏ္ဍေတီတိ သမ္ဗုကော=ဇလဇန္တုဝိသေဘော. ပုထ ပထ-ဝိတ္ထာရေ, ဩတ္တာဘာဝေါ, ကဿ ဥဉ, ပုထတိ ပတ္ထရတိ အတ္တနော ဗာလဘာဝန္တိ ပုထုကော=ဗာလော. သုစ-သောကေ, သောစန္တိ ဧတေနာတိ သုက္ကံ=သမ္ဘဝေါ, သေတဉ္စ. စိ-စယေ, ဥပပုဗ္ဗော, ဧတ္တာဘာဝေါ, ဥပစိနန္တီတိ ဥပစိကာ=ဝမ္မိက ကာရာ. ကမ္ပ-စလနေ, ကမ္ပိဿ ပံ, ကမ္ပတိ စလတီတိ ပင်္ကော=ကဒ္ဒမော. ဥသ-ဒါဟေ, ဥသတီတိ ဥက္ကာ=ဇာလာ. ကဿ မုဉ, ဥသတိ ဒဟတီဘိ ဥမ္မုကံ=အလာတံ. ဝမ-ဥဂ္ဂိရဏေ, ကဿ မိဉ, ဝမီယတီတိ ဝမ္မိကော=ဥပစိကာကတော စယော, မသ-အာမသနေ, သဿ တ္ထင, မသီယတိ ပေမေနာတိ မတ္ထကံ=သီသံ, ဧဝမညေပိ.

ဉုကာအစရှိသော က-ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတနနည်းဖြင့် ပြီးကြကုန်၏။ ဦဟ-ဝိတက္ကေ (ကြံစည်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ နိပါတနနည်းဖြင့် ဟ-အက္ခရာကျေ၍၊ ဦဟီယတိ ဝိစိနီယတီတိ ဉုကာ = သန်း (ဉုကာ)။ ဥန္ဒ-ကိလေဒနေ (စိုစွတ်စေခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ ဗျည်းအစုံ၏ ရှေ့အက္ခရာကျေ၍ အက-ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ Undati dravaṃ karotīti udakaṃ = ရေ (ဥဒက)။ ဘီ-ဘယေ (ကြောက်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ ဧ-အဖြစ်မရှိ။ Bhāyanti etasmāti bhīko = ကြောက်တတ်သောသူ (ဘီက)။ သက-သတ္တိယံ (စွမ်းနိုင်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ အနီးဆုံးသရသည် အိ-အဖြစ်သို့ ရောက်၍၊ Sakkoti dhāretunti sikkā = ထမ်းပိုးကြိုး၊ ကွန်ချာကြိုး (သိက္ကာ)။ ဟာ-စာဂေ (စွန့်လွှတ်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ Hīyati sādhūhi jahīyatīti hāko = အမျက်ဒေါသ (ဟာက)။ သမ္ဗ-မဏ္ဍနေ (တန်ဆာဆင်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ က-ပစ္စည်း၏ ဥ-အက္ခရာအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ Sambati udakaṃ maṇḍetīti sambuko = ခရု (သမ္ဗုက)။ ပုထ ပထ-ဝိတ္ထာရေ (ပြန့်ပြောခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ ဩ-အဖြစ်မရှိ၊ က-ပစ္စည်း၏ ဥ-အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ Puthati pattharati attano bālabhāvanti puthuko = သူငယ် (ပုထုက)။ သုစ-စောကေ (စိုးရိမ်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ Socanti etenāti sukkaṃ = သုက်ပိုး၊ အဖြူရောင် (သုက္က)။ စိ-စယေ (ဆည်းပူးခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌ ဥပ-ပုဒ်ရှေ့ရှိ၍ ဧ-အဖြစ်မရှိ၊ Upacinantīti upacikā = ခြကောင် (ဥပစိကာ)။ ကမ္ပ-စလနေ (တုန်လှုပ်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌ ကမ္ပ၏ ပံ-အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ Kampati calatīti paṅko = ညွန်ပျောင်း (ပံက)။ ဥသ-ဒါဟေ (ပူလောင်စေခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ Usatīti ukkā = မီးတုံး၊ ကောင်းကင်ကြယ်ပျံ (ဥက္ကာ)။ က-ပစ္စည်း၏ မု-အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ Usati dahatībhi ummukaṃ = မီးစ (ဥမ္မုက)။ ဝမ-ဥဂ္ဂိရဏေ (အန်ထုတ်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌ က-ပစ္စည်း၏ မိ-အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ Vamīyatīti vammiko = တောင်ပို့ (ဝမ္မိက)။ မသ-အာမသနေ (သုံးသပ်ကိုင်တွယ်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌ သ-အက္ခရာ၏ တ္ထ-အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ Masīyati pemenāti matthakaṃ = ဦးခေါင်း (မတ္ထက)။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့၌လည်း သိအပ်၏။

---

၁၆. ဘီတွာ နကော.

၁၆. ဘီဓာတ်မှ အာနကပစ္စည်း (သို့မဟုတ် နကပစ္စည်း) ဖြစ်၏။

---

ဘီ-ဘယေ တီမသ္မာ အာနကော ဟောတိ. ဘာယန္တိ ဧတသ္မာကိ ဘယာနကော=ဘယဇနကော.

ဘီ-ဘယေ (ကြောက်ခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်မှ အာနကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Bhāyanti etasmāti bhayānako = ဘေးရန်ကို ဖြစ်စေတတ်သောသူ (ဘယာနက)။

---

၁၇. သိင်္ဃာ အာဏိကာဋကာ.

၁၇. သိင်္ဃဓာတ်မှ အာဏိက၊ အာဋကပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သိင်္ဃ-ဃာယနေတီမသ္မာ အာဏိက အာဋကာ ဟောန္တိ. ‘‘ဣတ္ထိယမတွာ’’တိ ၉၃.၂၆၀ အာ, သိင်္ဃယတိ ပဿဝတီတိ သိင်္ဃာဏိကာ=နာသာဿဝေါ. သိင်္ဃတိ ဧကီဘာဝံ ယာတီတိ သိင်္ဃာဋကံ=ဝီထိစတုက္ကံ.

သိင်္ဃ-ဃာယနေ (အနံ့ခံခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်မှ အာဏိက၊ အာဋကပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ "ဣတ္ထိယမတု" (သို့မဟုတ် "ဣတ္ထိယမတော") ဟူသော သုတ်ဖြင့် အာ-ပစ္စည်းဖြစ်၍၊ Siṅghayati passavatīti siṅghāṇikā = နှပ် (သိင်္ဃာဏိကာ)။ Siṅghati ekībhāvaṃ yātīti siṅghāṭakaṃ = လမ်းလေးခွဆုံ (သိင်္ဃာဋက)။

---

၁၈. ကရာဒိတွကော.

၁၈. ကရအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ အကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကရ-ကရဏေ, သရ-ဂတိဟိံသာစိန္တာသု, နရ-နယေ, တရတရဏေ, ဝရ-ဝရဏ သမ္ဘတ္တီသု, ဇန-ဇနနေ, ကရ-ဒိတ္တိ ဂတိကန္တီသု, ကဋ-မန္ဒနေ, ကုရ-သဒ္ဒေ, ထု-အဘိတ္ထဝေ, ဧဝမာဒီဟိ အကော [Pg.236] ဟောတိ. ကရီယတီတိ ကရကော=ကမဏ္ဍလု. ကရောတီတိ ကရကာ=ဝဿောပလာ. သရတိ ဥဒကမေတ္ထာတိ သရကော=ပါနဘာဇနံ. နရန္တိ ပါပုဏန္တိ သတ္တာ ဧတ္ထာတိ နရကော=နိရယော. တရန္တျနေနာတိ တရကော=တရဏံ. ဝါရေတီတိဝရကော=ဝရဏော, ဓညဝိသေသော စ. ဇနေတီတိ ဇနကော=ပိတာ. ကနတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ကနကံ=သုဝဏ္ဏံ. ကဋတိ မဒ္ဒတိ ရိပဝေါတိ ကဋကံ=နဂရံ. ကုရတီတိ ကောရကော=ကလိကာ. ထဝီယတီတိ ထဝကော-ဂုစ္ဆော.

ကရ-ကရဏေ (ပြုခြင်းနက်၌)၊ သရ-ဂတိဟိံသာစိန္တာသု (သွားခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ ကြံစည်ခြင်းနက်တို့၌)၊ နရ-နယေ (ဆောင်ယူခြင်းနက်၌)၊ တရ-တရဏေ (ကူးမြောက်ခြင်းနက်၌)၊ ဝရ-ဝရဏ သမ္ဘတ္တီသု (ပိတ်ပင်ခြင်း၊ ပူဇော်ခြင်းနက်တို့၌)၊ ဇန-ဇနနေ (ဖြစ်ပွားစေခြင်းနက်၌)၊ ကရ (ကန)-ဒိတ္တိ ဂတိကန္တီသု (တောက်ပခြင်း၊ သွားခြင်း၊ လိုလားခြင်းနက်တို့၌)၊ ကဋ-မန္ဒနေ (တန်ဆာဆင်ခြင်းနက်၌)၊ ကုရ-သဒ္ဒေ (အသံပြုခြင်းနက်၌)၊ ထု-အဘိတ္ထဝေ (ချီးမွမ်းခြင်းနက်၌) အစရှိသော ဓာတ်တို့မှ အကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Karīyatīti karako = ရေကရား (ကရက)။ Karotīti karakā = မိုးသီး (ကရကာ)။ Sarati udakametthāti sarako = ဖလား (သရက)။ Naranti pāpuṇanti sattā etthāti narako = ငရဲ (နရက)။ Tarantyanenāti tarako = ကူးမြောက်ကြောင်းဖောင် (တရက)။ Vāretītivarako = ပဲတစ်မျိုး၊ ကုက္ကိုပင် (ဝရက)။ Janetīti janako = အဘ (ဇနက)။ Kanati dibbatīti kanakaṃ = ရွှေ (ကနက)။ Kaṭati maddati ripavoti kaṭakaṃ = မြို့ပြ၊ မြို့ကွက် (ကဋက)။ Kuratīti korako = အဖူး (ကောရက)။ Thavīyatīti thavako = ပန်းခိုင် (ထဝက)။

---

၁၉. ဗလ ပတေဟျာကော.

၁၉. ဗလ၊ ပတဓာတ်တို့မှ အာကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဗလ-ပါဏနေ, ပတ ပထ-ဂမနေ, ဧတေဟိ အာကော ဟောတိ. ဗလတိ ဇီဝတီတိ ဗလာကာ=ပက္ခိဝိသေသော. ပတတိ ယာတီတိ ပတာကာ=ဓဇော.

ဗလ-ပါဏနေ (အသက်ရှင်ခြင်းနက်၌)၊ ပတ ပထ-ဂမနေ (သွားခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်တို့မှ အာကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Balati jīvatīti balākā = ဗျိုင်း (ဗလာကာ)။ Patati yātīti patākā = တံခွန် (ပတာကာ)။

---

၂၀. သာမာကာဒယော.

၂၀. သာမာကအစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

သာမာကအာဒယော အာကန္တာ နိပစ္စန္တေ. သာ-တနု ကရဏာဝသာနေသု, သာဿ မုက, သာတိ ဒေဟံ တ နုံ ကရောတီတိ သာမာကော=တိဏဓညံ. ပါ-ပါနေ, ဣနင, ပိဝတိ ရတ္တန္တိ ပိနာကော=မဟိဿရဓနု. ဂု-သဒ္ဒေ, ‘‘ယုဝဏ္ဏာန မိယငုဝင သရေ’’တိ (၅.၁၃၆) ဥဝင, ဂဝတိ နဒတိ ဧတေနာတိ ဂုဝကော=ပူဂဖလံ. အဋ ပဋ-ဂမနတ္ထာ, ပဋတိ ယာတီတိ ပဋာကာ=ဝေဇယန္တီ. သလ ပိလ ပလ ဟုလ-ဂမနတ္ထာ, သလတိ ယာတီတိ သလာကာ=ဝေဇ္ဇောပကရဏဒဗ္ဗံ. ဝိဒ-ဉာဏေ, ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ ဝိဒါကော=ဝိဒွါ. ပဏဗျဝဟာရထုတီသု အဿ ဣတ္တံ, ဦက စ, ပဏီယတိ ဝေါဟရီယတီတိ ပိညာကော=တိလကက္ကော, ဧဝမညေပိ.

သာမာကအစရှိသော အာကပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတနနည်းဖြင့် ပြီးကြကုန်၏။ သာ-တနု ကရဏာဝသာနေသု (သေးငယ်စေခြင်း၊ ဆုံးခန်းတိုင်စေခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ ထို သာဓာတ်၏ မုကာ (မက)-ပစ္စည်းသို့ ရောက်ခြင်းဖြစ်၍၊ Sāti dehaṃ ta nuṃ karotīti sāmāko = လုလင်ကျော်စပါး၊ မြက်သီးစပါး (သာမာက)။ ပါ-ပါနေ (သောက်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ အိန-အာဂုံ ဖြစ်၍၊ Pivati rattanti pināko = မြတ်စွာဘုရား၏ လေးတော် (ပိနာက)။ ဂု-သဒ္ဒေ (အသံပြုခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ "ယုဝဏ္ဏာန မိယင်္ဥဝံ သရေ" သုတ်ဖြင့် ဥဝံ-အမိန့်ရောက်၍၊ Gavati nadati etenāti guvako = ကွမ်းသီးပင် (ဂုဝက)။ အဋ ပဋ-ဂမနတ္ထာ (သွားခြင်းနက်၌) ဓာတ်တို့၌၊ Paṭati yātīti paṭākā = တံခွန်စိုက်၊ အလံ (ပတာကာ)။ သလ ပိလ ပလ ဟုလ-ဂမနတ္ထာ (သွားခြင်းနက်၌) ဓာတ်တို့၌၊ Salati yātīti salākā = စာရေးတံ၊ ဆေးခလုတ် (သလာကာ)။ ဝိဒ-ဉာဏေ (သိခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ Vidati jānātīti vidāko = ပညာရှိ (ဝိဒါက)။ ပဏ-ဗျဝဟာရထုတီသု (ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ ထိုဓာတ်၏ အသရသည် အိ-အဖြစ်သို့ ရောက်၍ ဦက-ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏၊ Paṇīyati voharīyatīti piññāko = နှမ်းဖတ် (ပိညာက)။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့၌လည်း သိအပ်၏။

---

၂၁. ဝိစ္ဆာလဂမမုသာ ကိကော.

၂၁. ဝိစ္ဆ၊ အလ၊ ဂမု၊ မုသ ဓာတ်တို့မှ ကိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝိစ္ဆာ-ဂမနေ[Pg.237], အလ=ဗန္ဓနေ, အမ ဂမ-ဂမနေ, မုသ-ထေယျေ, ဧတေဟိ ကိကော ဟောတိ. ဝိစ္ဆတိ ယာတီတိ ဝိစ္ဆိကော=ကီဋော. အလတိ ဗန္ဓတိ ဧတေနာတိ အလိကံ=အသစ္စံ. ဂစ္ဆတီတိ ဂမိကော=ဂန္တာ. မုသာတိ နိဒ္ဒေသာ ဒီဃော, မုသတိ ထေနေတီတိ မူသိကော=ဥန္ဒူရော.

ဝိစ္ဆာ-ဂမနေ (သွားခြင်းနက်၌)၊ အလ-ဗန္ဓနေ (ချည်နှောင်ခြင်းနက်၌)၊ အမ ဂမ-ဂမနေ (သွားခြင်းနက်၌)၊ မုသ-ထေယျေ (ခိုးခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်တို့မှ ကိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Vicchati yātīti vicchiko = ကင်းမြီးကောက် (ဝိစ္ဆိက)။ Alati bandhati etenāti alikaṃ = မမှန်သောစကား၊ လျှပ်ပေါ်လော်လည်သောစကား (အလိက)။ Gacchatīti gamiko = ခရီးသွားသောသူ (ဂမိက)။ မုသ-ဓာတ်ကို အထူးညွှန်ပြသောကြောင့် သရရှည်၍၊ Musati thenetīti mūsiko = ကြွက် (မူသိက)။

---

၂၂. ကိံကဏိကာဒယော.

၂၂. ကိင်္ကဏိကာအစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ကိံကဏိကာဒယော သဒ္ဒါ ကိကန္တာ နိပစ္စန္တေ. ကဏဣတိ ဒဏ္ဍကော ဓာတု သဒ္ဒတ္ထော, ကဿ ဒွိတ္တံ, အဿ ဣတ္တံ, နိဂ္ဂဟီတာဂမော စ, ကဏတိ သဒ္ဒံ ကရောတီ ကိံကဏိကာ=ဃဏ္ဍိကာ. မုဒ-တောသေ, ဒဿ ဒွိတ္တံ, မုဒန္တိ ဧတမယာတိ မုဒ္ဒိကာ=အင်္ဂုလိယာဝေဋ္ဌနံ, ဖလဝိသေသော အ. မဟီယတိ ပူဇီယတီတိ မဟိကာ=ဟိမံ. ကလ-သင်္ချာနေ, ကလီယတိ ပရိမီတယတီတိ ကလိကာ=ကောရကော. သပ္ပ-ဂမနေ, အဿ ဣတ္တံ. သပ္ပတိ ဂစ္ဆတီတိ သိပ္ပိကာ=ဇလဇန္တုဝိသေသော, ဧဝမညေပိ.

ကိင်္ကဏိကာအစရှိသော ကိကပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတနနည်းဖြင့် ပြီးကြကုန်၏။ ကဏ-သဒ္ဒတ္ထောဟူသော ဒဏ္ဍကဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်၌၊ က-အက္ခရာနှစ်ခုထပ်၍၊ အသရသည် အိ-အဖြစ်သို့ ရောက်ပြီး နိဂ္ဂဟိတအာဂုံလည်း ဖြစ်၏၊ Kaṇati saddaṃ karotīti kiṃkaṇikā = ဆွဲလဲ (ကိင်္ကဏိကာ)။ မုဒ-တောသေ (ဝမ်းမြောက်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ ဒ-အက္ခရာနှစ်ခုထပ်၍၊ Mudanti etāyāti muddikā = လက်စွပ်၊ စပျစ်သီး (မုဒ္ဒိကာ)။ Mahīyati pūjīyatīti mahikā = ဆီးနှင်း (မဟိကာ)။ ကလ-သင်္ချာနေ (ရေတွက်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ Kalīyati parimītayatīti kalikā = အဖူး (ကလိကာ)။ သပ္ပ-ဂမနေ (သွားခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ အသရသည် အိ-အဖြစ်သို့ ရောက်၍၊ Sappati gacchatīti sippikā = ယောက်သွား (သိပ္ပိကာ)။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့၌လည်း သိအပ်၏။

---

၂၃. ဣသာ ကီကော.

၂၃. ဣသဓာတ်မှ ကီကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဣသ သိံသ-ဣစ္ဆာယံ, ဣစ္စသ္မာ ကီကော ဟောတိ. ဣစ္ဆီယတီတိ ဣသီကာ=တူလနိဿယော.

ဣသ သိံသ-ဣစ္ဆာယံ (အလိုရှိခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်မှ ကီကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Icchīyatīti isīkā = သက္ကလတ်ရောင်၊ ဖျာမြက်၊ စုတ်တံ (ဣသီကာ)။

---

၂၄. ကမပဒါ ဏုကော.

၂၄. ကမ၊ ပဒဓာတ်တို့မှ ဏုကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကမ-ဣစ္ဆာယံ, ပဒ-ဂမနေ, ဧတေဟိ ဏုကော ဟောတိ. ‘‘ဏိဏာပီန’’န္တိ (၅.၁၆၀) ယောဂဝိဘာဂါ ဏိလောပေါ. ကာမေတီတိ ကာမုကော=ကာမယိတာ[Pg.238]. ပဇ္ဇတိ ယာတိ ဧတာယာတိ ပါဒုကာ=ပါဒေါပကရဏံ.

ကမ-ဣစ္ဆာယံ (အလိုရှိခြင်းနက်၌)၊ ပဒ-ဂမနေ (သွားခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်တို့မှ ဏုကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ "ဏိဏာပီနံ" ဟူသော သုတ်၏ ယောဂဝိဘာဂအရ ဏိ-ချေခြင်း ဖြစ်၏။ Kāmetīti kāmuko = လိုချင်တပ်မက်သောသူ (ကာမုက)။ Pajjati yāti etāyāti pādukā = ခြေနင်း (ပါဒုကာ)။

---

၂၅. မဏ္ဍသလာ ဏူကော.

၂၅. မဏ္ဍ၊ သလဓာတ်တို့မှ ဏူကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မဏ္ဍ-ဘူသနေ, သလ-ဂမနတ္ထော ဒဏ္ဍကော ဓာတု, ဧတေဟိ ဏူကော ဟောတိ. မဏ္ဍေတိ ဇလံ ဘူသေတီတိ မဏ္ဍူကော=ဘေကော, သလတိ ဂေါစရတ္တ မုပယာတီတိ သာလူကံ=ဥပ္ပလကဏ္ဍော.

မဏ္ဍ-ဘူသနေ (တန်ဆာဆင်ခြင်းနက်၌)၊ သလ-ဂမနတ္ထောဟူသော ဒဏ္ဍကဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့မှ ဏူကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Maṇḍeti jalaṃ bhūsetīti maṇḍūko = ဖား (မဏ္ဍူက)။ Salati gocaratta mupayātīti sālūkaṃ = ကြာစွယ်ကြာဥ (သာလူက)။

---

၂၆. ဥလူကာဒယော.

၂၆. ဥလူကအစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဥလူကာဒယော သဒ္ဒါ ဏူကန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဥလ-ဂဝေသနေ, ဩတ္တာဘာဝေါ နိပါတနာ, ဥလတိ ဂဝေသတီတိ ဥလူကော=ကောသိယော. မန=ဉာဏေ, နဿ ဓတ္တံ, မညတီတိ မဓူကော=ရုက္ခော. ဇလ-ဒိတ္တိယံ, ဇလတီတိ ဇလူကာ=လောဟိတပေါ, ဧဝမညေပိ.

ဥလူကအစရှိသော ဏူကပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတနနည်းဖြင့် ပြီးကြကုန်၏။ ဥလ-ဂဝေသနေ (ရှာဖွေခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ နိပါတနနည်းဖြင့် ဩ-အဖြစ်မရှိ၊ Ulati gavesatīti ulūko = ဇီးကွက် (ဥလူက)။ မန-ဉာဏေ (သိခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ န-အက္ခရာ၏ ဓ-အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းဖြစ်၍၊ Maññatīti madhūko = ကညင်ပင်၊ ကတက္ကပင် (မဓူက)။ ဇလ-ဒိတ္တိယံ (တောက်ပခြင်းနက်၌) ဓာတ်၌၊ Jalatīti jalūkā = မျှော့ (ဇလူကာ)။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့၌လည်း သိအပ်၏။

---

၂၇. ကသာ သကော.

၂၇. Kasa (ထွန်ယက်ခြင်းနက်၌) ဓာတ်မှ သကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကသ-ဝိလေခနေတီမသ္မာ သကော ဟောတိ. ကသတီတိ ကဿကော=ကသိကမ္မကာရော.

ကသ-ဝိလေခနေ (ထွန်ယက်ခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်မှ သကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Kasatīti kassako = လယ်သမား (ကဿက)။

---

၂၈. ကရာ တိကော.

၂၈. ကရဓာတ်မှ တိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကရောတိသ္မာ တိကော ဟောတိ. ကရောန္တိ ကီဠံ ဧတ္ထာတိ ကတ္တိကော=ဗာဟုလော.

ကရောတိ ဟူသော ဓာတ်မှ တိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Karonti kīḷaṃ etthāti kattiko = တန်ဆောင်မုန်းလ (ကတ္တိက)။

---

၂၉. ဣသာ ဌကန.

၂၉. ဣသဓာတ်မှ ဌကနပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဣသ သိံသ-ဣစ္ဆာယံ, ဣစ္စသ္မာ ဌကန ဟောတိ. ဣစ္ဆီယတီတိ ဣဋ္ဌကာ=မတ္တိကာဝိကာရော.

ဣသ သိံသ-ဣစ္ဆာယံ (အလိုရှိခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်မှ ဌကနပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Icchīyatīti iṭṭhakā = အုတ်ခဲ (ဣဋ္ဌကာ)။

---

၃၀. သမာ ခေါ.

၃၀. သမဓာတ်မှ ခေါပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သမ-ဥပသမခေဒေသု[Pg.239], ဧတသ္မာ ခေါ ဟောတိ. သမေတိ ဥပသမေတီတိ သင်္ခေါ=ကမ္ဗု.

သမ-ဥပသမခေဒေသု (ငြိမ်းအေးစေခြင်း၊ ပင်ပန်းခြင်းနက်၌) ဟူသော ဓာတ်မှ ခေါပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Sameti upasametīti saṅkho = ခရုသင်း (သင်္ခ)။

---

၃၁. မုခါ ဒယော.

၃၁. မုခအစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

မုခ အာဒယော ခန္တာ နိပစ္စန္တေ. မု-ဗန္ဓနေ, ဩတ္တာဘာဝေါ နိပါတနာ, မုနန္တိ ဗန္ဓန္တိ ဧတေနာတိ မုခံ=လပနံ. သိ-သေဝါယံ, ဧတ္တာ ဘာဝေါ နိပါတနာ, သယန္တိ ဧတ္ထ ဦကာ ကုသုမ-ဒယော စာတိ သိခါ=စူဠာ. ဝိပုဗ္ဗဿ သိဿ, ဝိသတိဿ ဝါ, ဝိသေသေန သယန္တိ ဧတ္ထ, ပဝိသန္တီတိ ဝိသိခါ=ရစ္ဆာ. ကန-ဒီတ္တိ ဂတိ ကန္တီသု, နိပုဗ္ဗော, အနဘာဂလောပေါ, ကနတိ ဒိဗ္ဗတီတိ နိက္ခော=သုဝဏ္ဏဝိကာရော. မယဣတိ ဂမနတ္ထော ဒဏ္ဍကော ဓာတု, ခဿ ဦဉ, မယတိ ယာတီတိ မယူခေါ-ကိရဏော. လူ-ဆေဒနေ, ဩတ္ထာဘာဝေါ, လုနာတိ ဆိန္ဒတိ သောဘန္တိ လူခေါ=အသိနိဒ္ဓေါ. အရ-ဂမနေ, အရန္တိ ယန္တိ ဧတေနာတိ အက္ခော=သကဋာဝယဝါ, ပါသကော စ. ယသ-ပယတနေ, ယဿတိ ပယတတိ ဗလိမာဟရဏတ္ထာယာတိ ယက္ခော=အမနုဿော, ရုဟ-ဇနနေ, ရုဟတိ ဇာယတီတိ ရုက္ခော=ပါဒပေါ, ဥသ-ဒါဟေ, ဥသတိ ဒဟတိ ကာမဂ္ဂိနာတိ ဥက္ခော=ဗလီဗဒ္ဒေါ. သဟ-မရိသနေ ‘ဟလောပေါ, သဟတိ အတ္တနိ ကတာပရာဓံ ခမတီတိ သခါ=သဟာယော, ဧဝမညေပိ.

မုခ-အစရှိသော (ခ-သတ်) စကားလုံးတို့ကို အထူးပြုပြင်၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ချည်နှောင်ခြင်းအနက်၌ ‘မု’ ဓာတ်၊ ‘ဥ’ကို ‘ဩ’ ပြုခြင်းမရှိခြင်းသည် နိပါတန (အထူးပြုပြင်မှု) ဖြစ်၏၊ ဤအင်္ဂါဖြင့် ချည်နှောင်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘မုခ’ (မျက်နှာ၊ နှုတ်ခမ်း) မည်၏။ မှီဝဲခြင်းအနက်၌ ‘သိ’ ဓာတ်၊ ‘ဣ’ကို ‘ဧ’ ပြုခြင်းသည် နိပါတန ဖြစ်၏၊ ဤဦးခေါင်း၌ သန်း၊ ပန်း-အစရှိသည်တို့သည် မှီဝဲ၍ နေကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘သိခါ’ (ဆံပင်စု၊ အထွတ်) မည်၏။ ‘ဝိ’ ရှေ့ရှိသော ‘သိ’ ဓာတ်၊ သို့မဟုတ် ‘ဝိသ’ ဓာတ်ဖြစ်၏၊ ဤလမ်း၌ ထူးခြားစွာ သွားလာကုန်၏၊ သို့မဟုတ် ဝင်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဝိသိခါ’ (လမ်းငယ်၊ လမ်းကြား) မည်၏။ တောက်ပခြင်း၊ သွားခြင်း၊ နှစ်သက်ခြင်းအနက်တို့၌ ‘နိ’ ရှေ့ရှိသော ‘ကန’ ဓာတ်၊ ‘အန’ အပိုင်း ကျေ၏၊ တောက်ပတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘နိက္ခ’ (ရွှေအသပြာ၊ ရွှေတန်ဆာ) မည်၏။ သွားခြင်းအနက်၌ ‘မယ’ ဓာတ်၊ ‘ခ’ကို ‘ဦ’ ပြု၏၊ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘မယူခ’ (ရောင်ခြည်) မည်၏။ ဖြတ်တောက်ခြင်းအနက်၌ ‘လူ’ ဓာတ်၊ ‘ဥ’ကို ‘ဩ’ ပြုခြင်းမရှိ၊ ဖြတ်တောက်တတ်၏၊ သို့မဟုတ် အလှအပကို ဖျက်ဆီးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘လူခ’ (ကြမ်းတမ်းသော၊ မပြောင်ပြောင်တင်းတင်းမရှိသော) မည်၏။ သွားခြင်းအနက်၌ ‘အရ’ ဓာတ်၊ ဤအင်္ဂါဖြင့် သွားတတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘အက္ခ’ (လှည်းသံကူ၊ ဖဲအန်) မည်၏။ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းအနက်၌ ‘ယသ’ ဓာတ်၊ ပူဇော်သက္ကာရကို ဆောင်ယူခြင်းငှာ ကြိုးစားအားထုတ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ယက္ခ’ (ဘီလူး၊ နတ်ဘီလူး) မည်၏။ ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်၌ ‘ရုဟ’ ဓာတ်၊ ပေါက်ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ရုက္ခ’ (သစ်ပင်) မည်၏။ ပူလောင်စေခြင်းအနက်၌ ‘ဥသ’ ဓာတ်၊ ကာမမီးဖြင့် ပူလောင်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဥက္ခ’ (နွားလားဥဿဘ) မည်၏။ သည်းခံခြင်းအနက်၌ ‘သဟ’ ဓာတ်၊ ‘ဟ’ ကျေ၏၊ မိမိအပေါ်၌ ပြုအပ်သော အပြစ်ကို သည်းခံတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘သခါ’ (အဆွေခင်ပွန်း) မည်၏။ ဤအတူ အခြားသော စကားလုံးတို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၃၂. အဇ ဝဇ မုဒ ဂဒ ဂမာ ဂက.

၃၂. အဇ၊ ဝဇ၊ မုဒ၊ ဂဒ၊ ဂမ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဂက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အဇ ဝဇ-ဂမနေ, မုဒ-တောသေ, ဂဒ-ဝစနေ, အမ ဂမ-ဂမနေ, ဧတေဟိ ဂက ဟောတိ. အဇတိ ဂစ္ဆတိ သေဋ္ဌဘာဝန္တိ အဂ္ဂေါ-သေဋ္ဌော[Pg.240]. ဝဇတိ သမူဟတ္တံ ဂစ္ဆတီတိ ဝဂ္ဂေါ=သမူဟော. မုဒန္တိ ဧတေနာတိ မုဂ္ဂေါ=ဓညဝိသေသော. ဂဒတီတိ ဂဂ္ဂေါ=ဣသိ. ‘‘မနာနံ နိဂ္ဂဟီတ’’န္တိ (၅.၉၆) မဿ နိဂ္ဂဟီတံ, ဂစ္ဆတီတိ ဂင်္ဂါ=သုရာပဂါ.

သွားခြင်းအနက်၌ ‘အဇ’ ဓာတ်၊ ‘ဝဇ’ ဓာတ်၊ နှစ်သက်ခြင်းအနက်၌ ‘မုဒ’ ဓာတ်၊ ပြောဆိုခြင်းအနက်၌ ‘ဂဒ’ ဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ ‘ဂမ’ ဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဂက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ မြတ်သောသဘောသို့ ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘အဂ္ဂ’ (အမြတ်ဆုံး) မည်၏။ အစုအဝေးအဖြစ်သို့ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဝဂ္ဂ’ (အစု၊ အသင်း) မည်၏။ ဤဆန်စပါးဖြင့် နှစ်သက်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘မုဂ္ဂ’ (ပဲနောက်) မည်၏။ ပြောဆိုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဂဂ္ဂ’ (ဂဂ္ဂရသေ့) မည်၏။ ‘မနာနံ နိဂ္ဂဟီတံ’ သုတ်ဖြင့် ‘ဂမ’ ဓာတ်၏ ‘မ’ကို နိဂ္ဂဟိတ်ပြု၏၊ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဂင်္ဂါ’ (ဂင်္ဂါမြစ်၊ နတ်ပြည်မှ စီးဆင်းသောမြစ်) မည်၏။

---

၃၃. သိင်္ဂါဒယော.

၃၃. သိင်္ဂ-အစရှိသော စကားလုံးတို့သည်။

---

သိင်္ဂအာဒယော သဒ္ဒါ ဂကအန္တာ နိပစ္စန္တေ. သီ-သယေ, နိဂ္ဂဟီတာဂမော, ရဿတ္တဉ္စ, သယတိ ပဝတ္တတိ မတ္ထကေတိ သိင်္ဂံ=ဝိသာဏံ. ဖုရ-စလနေ, လိမုင, ဖုရတိ စလတီတိ ပုလိင်္ဂေါ=ဇလိတင်္ဂါ ရာဝယဝေါ. စလ-ကမ္ပနေ, ဥပုဗ္ဗော, စလဿ စာလိံ, ဥစ္စလတိ ကမ္ပတီတိ ဥစ္စာလိင်္ဂေါ=သုက္ကကီဋော, ကလ-သဒ္ဒေ, ဣမုက, ကလတိ အဘိနာဒံ ကရောတိ ဗဟုရဇ္ဇတာယာ တိ ကလိင်္ဂေါ=ဒက္ခိဏာပထော. ဘမ-အနဝဋ္ဌာနေ, အဿ ဣတ္တံ, ဘမတီတိ ဘိင်္ဂေါ=ဘမရော. ပဋ အဋ-ဂမနေ, ပဋိဿ အမုက, အက စ. ပဋတိ ပတန္တော ဂစ္ဆတီတိ ပဋင်္ဂေါ, ပဋဂေါ=သလဘော, ဧဝမညေပိ.

သိင်္ဂ-အစရှိသော ‘ဂက’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော စကားလုံးတို့ကို အထူးပြုပြင်၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ အိပ်ခြင်း (တည်ခြင်း) အနက်၌ ‘သီ’ ဓာတ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်လာ၏၊ အသံတို (ရုဿ) ပြု၏၊ ဦးခေါင်း၌ တည်ရှိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘သိင်္ဂ’ (ဦးချို) မည်၏။ တုန်လှုပ်ခြင်းအနက်၌ ‘ဖုရ’ ဓာတ်၊ ‘ဖုရ’ကို ‘ပုလ’ ပြု၏၊ ‘ဣင်္ဂ’ ပစ္စည်း သက်၏၊ တုန်လှုပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ပုလိင်္ဂ’ (မီးကျီးစု) မည်၏။ တုန်လှုပ်ခြင်းအနက်၌ ‘ဥ’ ရှေ့ရှိသော ‘စလ’ ဓာတ်၊ ‘စလ’၏ ‘လ’ကို ‘လိ’ ပြု၏၊ ပြင်းစွာ လှုပ်ရှားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဥစ္စာလိင်္ဂ’ (မြေပိုးကောင်ဖြူ၊ ကောင်းကင်ပိုး) မည်၏။ အသံပြုခြင်းအနက်၌ ‘ကလ’ ဓာတ်၊ ‘ဣင်္ဂ’ ပစ္စည်း သက်၏၊ သာယာသောအသံကို ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ကလိင်္ဂ’ (ကလိင်္ဂတိုင်း၊ တောင်ပိုင်းပြည်) မည်၏။ မတည်မငြိမ် လည်ပတ်ခြင်းအနက်၌ ‘ဘမ’ ဓာတ်၊ ‘ဘ’၏ ‘အ’ကို ‘ဣ’ ပြု၏၊ လည်ပတ်ပျံသန်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဘိင်္ဂ’ (ပိတုန်း) မည်၏။ သွားခြင်းအနက်၌ ‘ပဋ’ ဓာတ်၊ ‘အဋ’ ဓာတ်၊ ‘ပဋ’ ဓာတ်၌ ‘အင်္ဂ’ ပစ္စည်းနှင့် ‘အဂ’ ပစ္စည်း သက်၏။ ပျံသန်းလျက် သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ပဋင်္ဂ’ သို့မဟုတ် ‘ပဋဂ’ (ကျိုင်းကောင်) မည်၏။ ဤအတူ အခြားသော စကားလုံးတို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၃၄. အဂါ ဂိ.

၃၄. ‘အဂ’ ဓာတ်နောက်၌ ‘ဂိ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အဂ-ကုဋိလဂမနေတီမသ္မာ ဂိ ဟောတိ. အဂတိ ကုဋိလော ဟုတွာ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂိ=ပါဝကော.

ကောက်ကွေ့စွာ သွားခြင်းအနက်၌ ‘အဂ’ ဓာတ်နောက်၌ ‘ဂိ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ကောက်ကွေ့သော လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘အဂ္ဂိ’ (မီး) မည်၏။

---

၃၅. ယာဝလာ ဂု.

၃၅. ‘ယာ’ ဓာတ်၊ ‘ဝလ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဂု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ယာ-ပါပုဏနေ, ဝလ ဝလ္လ-သံဝရဏေ, ဧတေဟိ ဂု ဟောတိ. ယာတီတိ ယာဂု=ပေယျာ. ဝလီယတိ သံဝရီယတီတိ ဝဂ္ဂု=မနုညော.

ရောက်ခြင်းအနက်၌ ‘ယာ’ ဓာတ်၊ ဖုံးကွယ်ခြင်းအနက်၌ ‘ဝလ၊ ဝလ္လ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဂု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သောက်သုံးသူထံသို့ ရောက်တတ်၏ (သို့မဟုတ် သွားတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် ‘ယာဂု’ (ယာဂုဆွမ်း) မည်၏။ ဖုံးကွယ်အပ်၏၊ သို့မဟုတ် စိတ်နှလုံးကို သိမ်းကျုံးယူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဝဂ္ဂု’ (သာယာသော၊ နှစ်သက်ဖွယ်သော) မည်၏။

---

၃၆. ဖေဂ္ဂါဒယော.

၃၆. ဖေဂ္ဂု-အစရှိသော စကားလုံးတို့သည်။

---

ဖေဂ္ဂု [Pg.241] အာဒယော ဂုအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဖလ-နိပ္ဖတ္တိယံ, အဿ ဧတ္တံ, ဖလတိ နိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဖေဂ္ဂု=အသာရော. ဘရ-ဘရဏေ, ရလောပေါ. ဘရတီတိ ဘဂု=ဣသိ. ဟိ-ဂတီယံ, နိဂ္ဂဟီတာဂမော, ဟိနော တိ ပဝတ္တတီတိ ဟိင်္ဂု=ရာမဌဇံ. ကမ-ဣစ္ဆာယံ, ကာမီယတီတိ ကင်္ဂု=ဓညဝိသေသော, ဧဝမညေပိ.

ဖေဂ္ဂု-အစရှိသော ‘ဂု’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော စကားလုံးတို့ကို အထူးပြုပြင်၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ပြီးမြောက်ခြင်းအနက်၌ ‘ဖလ’ ဓာတ်၊ ‘ဖ’၏ ‘အ’ကို ‘ဧ’ ပြု၏၊ အဆုံးသို့ ရောက်တတ်၏ (အနှစ်မရှိသော အကာဖြစ်၏)၊ ထို့ကြောင့် ‘ဖေဂ္ဂု’ (အကာ၊ အနှစ်မရှိသောတရား) မည်၏။ မွေးမြူခြင်းအနက်၌ ‘ဘရ’ ဓာတ်၊ ‘ရ’ ကျေ၏၊ မွေးမြူတတ်၏ (မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်တတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် ‘ဘဂု’ (ဘဂုရသေ့) မည်၏။ သွားခြင်းအနက်၌ ‘ဟိ’ ဓာတ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်လာ၏၊ ဟိန်းဟောင်းသောအနံ့ဖြင့် သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဟိင်္ဂု’ (ရှိန်းခို) မည်၏။ အလိုရှိခြင်းအနက်၌ ‘ကမ’ ဓာတ်၊ အလိုရှိအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ကင်္ဂု’ (ပြောင်းဆန်၊ ဆပ်ဆန်) မည်၏။ ဤအတူ အခြားသော စကားလုံးတို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၃၇. ဇနာ ဃော.

၃၇. ‘ဇန’ ဓာတ်နောက်၌ ‘ဃော’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဇန-ဇနနေတီမသ္မာ ဃော ဟောတိ. ‘‘မနာနံ နိဂ္ဂဟီတ’’န္တိ (၅.၉၆) နဿ နိဂ္ဂဟီတံ, ဇာယတိ ဂမနမေတာယာတိ ဇင်္ဃာ=ပါဏျင်္ဂဝိသေသော.

ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်၌ ‘ဇန’ ဓာတ်နောက်၌ ‘ဃော’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ‘မနာနံ နိဂ္ဂဟီတံ’ သုတ်ဖြင့် ‘ဇန’၏ ‘န’ကို နိဂ္ဂဟိတ်ပြု၏၊ ဤအင်္ဂါဖြင့် သွားခြင်းသည် ဖြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဇင်္ဃာ’ (ခြေသလုံး) မည်၏။

---

၃၈. မေဃာဒယော.

၃၈. မေဃ-အစရှိသော စကားလုံးတို့သည်။

---

မေဃအာဒယော ဃန္တာ နိပစ္စန္တေ. မိဟ-သေစနေ, ဟလောပေါ, မေဟတိ သိဉ္စတီတိ မေဃော=အမ္ဗုဒေါ. မုဟ-မုစ္ဆာယံ, ဟလောပေါ, မုယှန္တိ သတ္တာ ဧတ္ထာတိ မောဃော=တုစ္ဆော. သီ-သယေ, ဧတ္တာဘာဝေါ, သေတိ လဟု ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ သီဃံ=အာသု. အဟ-ဘသ္မီကရဏေ, နိပုဗ္ဗော, ဟလောပဒီဃာ, နိဒဟတီတိ နိဒါဃော=ဂိမှော. မဟီဿ ဟလောပေါ, မဟီယတိ ပူဇီယတီတိ မဃာ=နက္ခတ္တံ, ဧဝမညေပိ.

မေဃ-အစရှိသော ‘ဃ’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော စကားလုံးတို့ကို အထူးပြုပြင်၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ သွန်းလောင်းခြင်းအနက်၌ ‘မိဟ’ ဓာတ်၊ ဗျည်း (ဟ) ကျေ၏၊ သွန်းလောင်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘မေဃ’ (မိုးတိမ်) မည်၏။ တွေဝေခြင်းအနက်၌ ‘မုဟ’ ဓာတ်၊ ဗျည်း (ဟ) ကျေ၏၊ သတ္တဝါတို့သည် ဤအရာ၌ တွေဝေကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘မောဃ’ (အချည်းနှီးသော) မည်၏။ အိပ်ခြင်း (မှီဝဲခြင်း) အနက်၌ ‘သီ’ ဓာတ်၊ ‘သီ’၏ ‘ဣ’ကို ‘ဧ’ ပြုခြင်း မရှိ၊ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘သီghaṃ’ (လျင်မြန်စွာ) မည်၏။ ပြာချခြင်းအနက်၌ ‘နိ’ ရှေ့ရှိသော ‘အဟ’ ဓာတ်၊ ဗျည်းကျေ၍ အသံရှည် (ဒီဃ) ပြု၏။ ပြင်းစွာ ပူလောင်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘နိဒါဃ’ (နွေဥတု) မည်၏။ ပူဇော်ခြင်းအနက်၌ ‘မဟီ’ ဓာတ်၊ ဗျည်းကျေ၏၊ ပူဇော်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘မဃာ’ (မဃနက္ခတ်) မည်၏။ ဤအတူ အခြားသော စကားလုံးတို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

(ဣတိ ကဝဂ္ဂပစ္စယဝိဓာနံ).

(ဤသို့ ကဝဂ်ပစ္စည်းများကို ပြဌာန်းခြင်း ပြီး၏။)

---

၃၉. စုသရဝရာ စော.

၃၉. ‘စု’ ဓာတ်၊ ‘သရ’ ဓာတ်၊ ‘ဝရ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘စော’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

စု-စဝနေ, သရ-ဂတိ ဟိံသာ စိန္တာသု, ဝရ-ဝရဏ သမ္ဘတ္တီသု, ဧယေဟိ စော ဟောတိ. စဝတိ ရုက္ခာတိ စောစံ=ဥပဘုတ္တဖလ- ဝိသေသော[Pg.242]. သရတိ အာယတိံ ဒုက္ခံ ဟိံသတီတိ သစ္စံ=အဝိတထံ. ဝါရေတိ သုခန္တိ ဝစ္စံ=ဂူထော.

ရွေ့လျောခြင်းအနက်၌ ‘စု’ ဓာတ်၊ သွားခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ ကြံစည်ခြင်းအနက်တို့၌ ‘သရ’ ဓာတ်၊ တားမြစ်ခြင်း၊ မြတ်နိုးခြင်းအနက်တို့၌ ‘ဝရ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘စော’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သစ်ပင်မှ ကြွေကျတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘စောစ’ (ငှက်ပျောသီး-အစရှိသော စားအပ်သော သစ်သီး) မည်၏။ နောင်လာလတ္တံ့သော ဆင်းရဲကို ဖျက်ဆီးတတ်၏ (သို့မဟုတ် မှန်ကန်စွာ သွားတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် ‘သစ္စာ’ (သစ္စာတရား၊ မှန်ကန်သောအရာ) မည်၏။ ချမ်းသာကို ပိတ်ပင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဝစ္စ’ (ကျင်ကြီး၊ မစင်) မည်၏။

---

၄၀. မရာ စုဤစီ စ.

၄၀. ‘မရ’ ဓာတ်နောက်၌ ‘စု’ ပစ္စည်း၊ ‘ဤစိ’ ပစ္စည်းနှင့် ‘စော’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

မရ-ပါဏစာဂေ တီမသ္မာ စုဤစီ ဟောန္တိ စော စ. မရဏံ မစ္စု=မရဏံ. မာရေတိ အန္ဓကာရံ ဝိနာသေတီတိ မရီစိ=ရံသိ, မိဂတဏှိကာ စ. မရတီတိ မစ္စော=သတ္တော.

အသက်စွန့်ခြင်းအနက်၌ ‘မရ’ ဓာတ်နောက်၌ ‘စု’ ပစ္စည်း၊ ‘ဤစိ’ ပစ္စည်းနှင့် ‘စော’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သေခြင်းသည် ‘မစ္စု’ (သေမင်း၊ သေခြင်း) မည်၏။ မှောင်မိုက်ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘မရီစိ’ (ရောင်ခြည်၊ တံလျှပ်) မည်၏။ သေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘မစ္စ’ (သတ္တဝါ၊ လူ) မည်၏။

---

၄၁. ကုသ ပသာ ဆိက.

၄၁. ‘ကုသ’ ဓာတ်၊ ‘ပသ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဆိက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကုသ-အက္ကောသေ, ပသ-ဗာဓနေ, ဧတေဟိ ဆိက ဟောတိ. ကုသီယတိ အက္ကောသီယတီတိ ကုစ္ဆိ=ဥဒရံ. ပသီယတိ ဗာဓီယတိ ဧတ္ထာတိ ပစ္ဆိ=ဘာဇနဝိသေသော.

ဆဲရေးခြင်းအနက်၌ ‘ကုသ’ ဓာတ်၊ နှိပ်စက်ခြင်းအနက်၌ ‘ပသ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဆိက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ စက်ဆုပ်အပ်၏၊ သို့မဟုတ် ကဲ့ရဲ့အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ကုစ္ဆိ’ (ဝမ်းဗိုက်) မည်၏။ ဤအထဲ၌ ထည့်သွင်း၍ နှိပ်စက်အပ် (သိုလှောင်အပ်) ၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ပစ္ဆိ’ (တောင်း၊ ခြင်းတောင်း) မည်၏။

---

၄၂. ကသ ဥသာ ဆုက.

၄၂. ‘ကသ’ ဓာတ်၊ ‘ဥသ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဆုက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကသ-ဝိလေခနေ, ဥသ-ဒါဟေ, ဧတေဟိ ဆုက ဟောတိ. ကသန္တိ ဝိလေခန္တိ ဧတ္ထာတိ ကစ္ဆု=ပါမံ. ဥသတိ ဒဟတိ သန္တာပန္တိ ဥစ္ဆု=ရသာလော.

ကုတ်ခြစ်ခြင်းအနက်၌ ‘ကသ’ ဓာတ်၊ ပူလောင်စေခြင်းအနက်၌ ‘ဥသ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဆုက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤယားယံသောနေရာကို ကုတ်ခြစ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ကစ္ဆု’ (ဝဲခြောက်၊ ယားနာ) မည်၏။ ပြင်းစွာသော ပူလောင်မှုကို ပေးတတ်၏ (သို့မဟုတ် ချိုသောအရသာကို ပေးတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် ‘ဥစ္ဆု’ (ကြံ) မည်၏။

---

၄၃. အသ မသ ဝဒ ကုစ ကစာ ဆော.

၄၃. ‘အသ’ ဓာတ်၊ ‘မသ’ ဓာတ်၊ ‘ဝဒ’ ဓာတ်၊ ‘ကုစ’ ဓာတ်၊ ‘ကစ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဆော’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အသ-ခိပနေ, မသ-အာမသနေ, ဝဒ-ဝစနေ, ကုစ-သံကောစနေ, ကစ-ဗန္ဓနေ, ဧတေဟိ ဆော ဟောတိ. အသတိ ဆိပတီတိ အစ္ဆော=ဘလ္လူကော. မသတိ ဇလန္တိ မစ္ဆော=မီနော. ဝဒတီတိ ဝစ္ဆော=နေလကော. ကုစီယတိ သံကောစီယတီတိ ကောစ္ဆော=ဘဒ္ဒပီဋ္ဌံ. ကစီယတိ ဗန္ဓီယတီတိ ကစ္ဆော=တနုပဒေသော, အနူပေါ စ.

ပစ်ချခြင်းအနက်၌ ‘အသ’ ဓာတ်၊ သုံးသပ်ခြင်းအနက်၌ ‘မသ’ ဓာတ်၊ ပြောဆိုခြင်းအနက်၌ ‘ဝဒ’ ဓာတ်၊ ကျုံ့ခြင်းအနက်၌ ‘ကုစ’ ဓာတ်၊ ချည်နှောင်ခြင်းအနက်၌ ‘ကစ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ဆော’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ လွှင့်ပစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘အစ္ဆ’ (ဝံမင်း) မည်၏။ ရေကို သုံးသပ်တတ်၏ (ရေ၌ ကျက်စားတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် ‘မစ္ဆ’ (ငါး) မည်၏။ အော်မြည်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဝစ္ဆ’ (နွားငယ်) မည်၏။ ကျုံ့ဝင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ကောစ္ဆ’ (အင်းပျဉ်၊ ဘဒ္ဒပလ္လင်) မည်၏။ ချည်နှောင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ကစ္ဆ’ (ချိုင်းကြား၊ ရေဝပ်သောအရပ်) မည်၏။

---

၄၄. ဂုစ္ဆာဒယော.

၄၄. ဂုစ္ဆ-အစရှိသော စကားလုံးတို့သည်။

---

ဂုစ္ဆအာဒယော [Pg.243] ဆန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဂုပ-ဂေါပနေ, ဩတ္တာဘာဝေါ, ဂေါပီယတီတိ ဂုစ္ဆော=ထဝကော. တုသ-တုဋ္ဌိမှီ, တုသန္တိ ဧတေနာတိ တုစ္ဆံ=မုသာ. ပုသ-ပေါသနေ, ပေါသန္တိ တနုမနေနာတိ ပုစ္ဆော=ဝါလဓိ, ဧဝမညေပိ.

ဂုစ္ဆ-အစရှိသော ‘ဆ’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော စကားလုံးတို့ကို အထူးပြုပြင်၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်၌ ‘ဂုပ’ ဓာတ်၊ ‘ဥ’ကို ‘ဩ’ ပြုခြင်းမရှိ၊ ဝန်းရံစောင့်ရှောက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဂုစ္ဆ’ (ပန်းခိုင်) မည်၏။ နှစ်သက်ခြင်းအနက်၌ ‘တုသ’ ဓာတ်၊ ဤအရာဖြင့် နှစ်သက်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘တုစ္ဆ’ (အချည်းနှီးသော၊ မုသား) မည်၏။ မွေးမြူခြင်းအနက်၌ ‘ပုသ’ ဓာတ်၊ ဤအင်္ဂါဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ပုစ္ဆ’ (အမြီး) မည်၏။ ဤအတူ အခြားသော စကားလုံးတို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၄၅. အရာ ဇု ဉဋ စ.

၄၅. ‘အရ’ ဓာတ်နောက်၌ ‘ဇု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ‘အရ’၏ နေရာ၌ ‘ဥဋ’ အစားထိုး၏။

---

အရ-ဂမနေတီမသ္မာ ဇု ဟောတိ, အရိဿ ဥဋ စ. ဋကာရော သဗ္ဗာဒေသတ္ထော, အရတိ အကုဋိလဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ ဥဇု=အဝင်္ကော.

သွားခြင်းအနက်၌ ‘အရ’ ဓာတ်နောက်၌ ‘ဇု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ‘အရ’၏ နေရာ၌ ‘ဥဋ’ အစားထိုး၏။ ‘ဋ’ က္ခရာသည် အလုံးစုံကို အစားထိုးရန် ဖြစ်၏၊ မကောက်မကွေ့ဘဲ ဖြောင့်မတ်စွာ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဥဇု’ (မကောက်သော၊ ဖြောင့်မတ်သော) မည်၏။

---

၄၆. ရဇ္ဇာဒယော.

၄၆. ရဇ္ဇု-အစရှိသော စကားလုံးတို့သည်။

---

ရဇ္ဇုအာဒယော ဇုအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ရုဓ-အာဝရဏေ, ဥဿ အတ္တံ, ရုန္ဓန္တိ ဧတေနာတိ ရုဇ္ဇု-ယောတ္တံ. မန-ဉာဏေ, အမညိတ္ထာတိ မဉ္ဇု=မဉ္ဇုလံ, ဧဝမညေပိ.

ရဇ္ဇု-အစရှိသော ‘ဇု’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော စကားလုံးတို့ကို အထူးပြုပြင်၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ပိတ်ပင်ခြင်းအနက်၌ ‘ရုဓ’ ဓာတ်၊ ‘ဥ’ကို ‘အ’ ပြု၏၊ ဤကြိုးဖြင့် ပိတ်ပင်တားဆီးကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ရဇ္ဇု’ (ကြိုး) မည်၏။ သိခြင်းအနက်၌ ‘မန’ ဓာတ်၊ သိအပ်၏ (နှစ်သက်ဖွယ်အဖြစ် သိအပ်၏)၊ ထို့ကြောင့် ‘မဉ္ဇု’ (သာယာသော၊ လှပသော) မည်၏။ ဤအတူ အခြားသော စကားလုံးတို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၄၇. ဂိဓာ ဈက.

၄၇. ‘ဂိဓ’ ဓာတ်နောက်၌ ‘ဈက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂိဓ-အဘိကင်္ခါယမိစ္စသ္မာ ဈက ဟောတိ. ဂေဓတီတိ ဂိဇ္ဈော=ပက္ခိဝိသေသော.

အလွန်အလိုရှိခြင်းအနက်၌ ‘ဂိဓ’ ဓာတ်နောက်၌ ‘ဈက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အလွန်လိုချင်တပ်မက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဂိဇ္ဈ’ (လင်းတ) မည်၏။

---

၄၈. ဝဉ္ဈာဒယော.

၄၈. ဝဉ္ဈ-အစရှိသော စကားလုံးတို့သည်။

---

ဝဉ္စျာဒယော ဈက အန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဝန-ယာစနေ, ဝနောတိ အတ္တာနံ အနုဘဝိတုံ ယာစတီတိ ဝဉ္ဈော=အဖလရုက္ခော, ဝဉ္ဈာ=အပသဝါ ဣတ္ထီ, အဿ ဣတ္တံ ဝိဉ္ဈော=ပဗ္ဗတော, သံဇ-သင်္ဂေ, နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, သဉ္ဇိယတီတိ သဇ္ဈံ=ရဇတံ, ဧဝမညေပိ.

ဝဉ္ဈ-အစရှိသော ‘ဈက’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော စကားလုံးတို့ကို အထူးပြုပြင်၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ တောင်းခံခြင်းအနက်၌ ‘ဝန’ ဓာတ်၊ မိမိကိုယ်ကို ခံစားရန် တောင်းခံတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ဝဉ္ဈ’ (အသီးမသီးသောသစ်ပင်)၊ ‘ဝဉ္ဈာ’ (သားမမွေးသောမိန်းမ၊ မြုံသောမိန်းမ) မည်၏။ ‘ဝန’ ဓာတ်၏ ‘ဝ’၌ ‘အ’ကို ‘ဣ’ ပြုသော် ‘ဝိဉ္ဈ’ (ဝိန္ဓုတောင်) မည်၏။ ကပ်ညှိခြင်းအနက်၌ ‘သဉ္ဇ’ ဓာတ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်ကျေ၏၊ ကပ်ညှိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘သဇ္ဈ’ (ငွေ) မည်၏။ ဤအတူ အခြားသော စကားလုံးတို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၄၉. ကမယဇာ ဉော.

၄၉. ‘ကမ’ ဓာတ်၊ ‘ယဇ’ ဓာတ်တို့နောက်၌ ‘ညော’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကမ-ဣစ္ဆာယံ[Pg.244], ယဇ-ဒေဝပူဇာသင်္ဂတိကရဏဒါနေသု, ဧတေဟိ ဉော ဟောတိ, မဿ နိဂ္ဂဟီတဝဂ္ဂန္တာ, ကာမီယတီတိ ကညာ=ကုမာရီ. ဇဿ ပရရူပတ္တံ, ယဇန္တျနေနာတိ ယညော=ယာဂေါ.

အလိုရှိခြင်းအနက်၌ ကမဓာတ်၊ နတ်ပူဇော်ခြင်း စသည်တို့၌ ယဇဓာတ်တို့နောက်၌ ညပစ္စည်း ဖြစ်၏။ မကာရကို နိဂ္ဂဟိတ်ဝဂ္ဂန္တပြု၍ 'ကညာ' (သတို့သမီး) ဟု ပြီး၏။ ဇကာရကို ပရရူပပြု၍ 'ယည' (ယဇ်ပူဇော်ခြင်း) ဟု ပြီး၏။

---

၅၀. ပုညံ.

၅၀. ပုညံ (ကောင်းမှု)။

---

ပုနာတိ ပုဏတိသ္မာ ဝါ ဉောဩတ္တာဘာဝေါ စ နိပစ္စန္တေ. ပုနာတိ, ပုဏတိ သုန္ဒရတ္တံ ကရောတီတိ ဝါ ပုညံ=ကုသလံ.

ပုဓာတ် သို့မဟုတ် ပုဏဓာတ်တို့နောက်၌ ညပစ္စည်းဖြစ်၍ ဥကာရကို ဩကာရမပြုဘဲ 'ပုည' (ကောင်းမှု ကုသိုလ်) ဟု နိပါတ်အဖြစ် ပြီး၏။ မိမိကို စင်ကြယ်စေတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကောင်းမြတ်သည်ကို ပြုတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ပုည မည်၏။

---

၅၁. အရ ဟာညော ဟာဿ ဟိရ စ.

၅၁. အရဓာတ်၊ ဟာဓာတ်တို့နောက်၌ ညပစ္စည်းဖြစ်၍ ဟာဓာတ်၏ ‘ဟာ’ ကို ‘ဟိရ’ ပြု၏။

---

အရ-ဂမနေ, ဝါ-စာဂေ, ဧတေဟိ အညော ဟောတိ, ဟာဿ ဟိရဉ္စာဒေသော. အရီယတေ ဂမျတေတိ အရညံ=ဝနံ. ဇဟာတိ သတ္တာနံ ဟီနတ္တန္တိ ဟိရညံ=ဓနံ, သုဝဏ္ဏဉ္စ.

သွားခြင်းအနက်၌ အရဓာတ်၊ စွန့်ခြင်းအနက်၌ ဟာဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ညပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဟာဓာတ်ကို ‘ဟိရ’ ဟု ပြောင်းလဲ၏။ သွားအပ်သောကြောင့် ‘အရည’ (တော) မည်၏။ သတ္တဝါတို့၏ ယုတ်ညံ့သော အဖြစ်ကို စွန့်ပယ်စေတတ်သောကြောင့် ‘ဟိရည’ (ရွှေ၊ ငွေ၊ ရတနာ) မည်၏။

---

(ဣတိ စဝဂ္ဂပစ္စယဝိဓာနံ).

(ဤသည်ကား စဝဂ်ပစ္စည်း ဝိဓာန် ပြီး၏။)

---

၅၂. ကိရ တရာ ကီဋော.

၅၂. ကိရဓာတ်၊ တရဓာတ်တို့နောက်၌ ကီဋပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကိရ-ဝိကိရဏေ, တရ-တရဏေ, ဧတေဟိ, ကီဋော ဟောတိ. သောဘေတုမေတ္ထ ရတနာနိ ဝိကိရီယန္တီတိ ကိရီဋံ=မကုဋံ. တရဣတိ နိဒ္ဒေသာ အဿ ဣတ္တံ, တရန္တိ ယန္တိ သုရူပတ္တ မနေနာတိ တိရီဋံ=ဝေဋ္ဌနံ.

ကြဲဖြန့်ခြင်းအနက်၌ ကိရဓာတ်၊ ကူးမြောက်ခြင်းအနက်၌ တရဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ကီဋပစ္စည်း ဖြစ်၏။ တင့်တယ်စေခြင်းငှာ ဤရတနာတို့ကို ကြဲဖြန့်ထားအပ်သောကြောင့် ‘ကိရီဋ’ (ဥသျှောင်၊ မကုဋ်) မည်၏။ ‘တရ’ ဟူသော ညွှန်ပြချက်ကြောင့် အကာရကို အိကာရပြု၍ ‘တိရီဋ’ (ခေါင်းပေါင်း၊ ဥသျှောင်ရစ်) မည်၏။

---

၅၃. သကာဒီဟျဋော.

၅၃. သကဓာတ်အစရှိသည်တို့နောက်၌ အဋပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သက-သတ္တိယံ, ကသ-ဂမနေ, ကရ-ကရဏေ, မက္က ဣတိ သုတ္တိယော ဓာတု, ဒေဝ-ဒေဝနေ, ကမ-ဣစ္ဆာယံ, ဧဝမာဒိဟိ အဋော ဟောတိ. သဏ္ဏောတိ ဘာရံ ဝဟိတုန္တိ သကဋော=ယာနံ. အကသိ နိရောဇတ္တံ အဂမီတိ ကသဋံ=နိရောဇံ. ကရောတိ အမနာပန္တိ ကရဋော=ကာကော[Pg.245]. မက္ကတိ စလတီတိ မက္ကဋော=ဝါနရော. ဒေဝီယတိ ပူဇီယတီတိ ဒေဝဋော=ဣသိ. ကမတိ ဣစ္ဆတိ အာရောဟတ္ထန္တိ ကမဋော=ဝါမနော.

စွမ်းနိုင်ခြင်းအနက်၌ သကဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ ကသဓာတ်၊ ပြုခြင်းအနက်၌ ကရဓာတ်၊ လှုပ်ရှားခြင်းအနက်၌ မက္ကဓာတ်၊ ကစားခြင်းအနက်၌ ဒေဝဓာတ်၊ အလိုရှိခြင်းအနက်၌ ကမဓာတ်၊ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အဋပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဝန်ကို ဆောင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ‘သကဋ’ (လှည်း) မည်၏။ အနှစ်မရှိခြင်းသို့ သွားတတ်သောကြောင့် ‘ကသဋ’ (အနှစ်မရှိသော အကာ) မည်၏။ မနှစ်သက်ဖွယ်ကို ပြုတတ်သောကြောင့် ‘ကရဋ’ (ကျီးကန်း) မည်၏။ လှုပ်ရှားတတ်သောကြောင့် ‘မက္ကဋ’ (မျောက်) မည်၏။ ပူဇော်အပ်သောကြောင့် ‘ဒေဝဋ’ (ရသေ့) မည်၏။ တက်မြောက်ခြင်းကို အလိုရှိတတ်သောကြောင့် ‘ကမဋ’ (ပုကွသောသူ) မည်၏။

---

၅၄. မကုဋာဝါဋ ကဝါဋ ကုက္ကုဋာ.

၅၄. မကုဋ၊ အာဝါဋ၊ ကဝါဋ၊ ကုက္ကုဋ ဟူသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။

---

ဧတေ သဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ. မံကိသ္မာ ဥဋော, နိဂ္ဂဟီတလောပေါ စ, မံကေတိ သောဘေတီတိ မကုဋံ=ကိရီဋံ. အဝတိသ္မာ အာဋဏ, အဝျတေ ခညတေတိ အာဝါဋော=ကာသု. ကု-သဒ္ဒေတီမသ္မာ အာဋော, ဩအဝါဒေသာ ယထာယောဂံ, ကဝတိ ရဝတီတိ ကဝါဋံ=ဒွါရပိဓာနံ. ကုက ဝက-အာဒါနေတီမသ္မာ ကုဋက, ကုကတိ ဂေါစရမာဒဒါတီတိ ကုက္ကုဋော=တမ္ဗစူဠော.

ဤပုဒ်တို့သည် နိပါတ်အဖြစ် ပြီးကုန်၏။ မင်္ကဓာတ်နောက်၌ ဥဋပစ္စည်း ဖြစ်၍ နိဂ္ဂဟိတ်ချေခြင်းကြောင့် ‘မကုဋ’ (ဥသျှောင်) မည်၏။ အဝဓာတ်နောက်၌ အာဋပစ္စည်း ဖြစ်၍ တူးဆွအပ်သောကြောင့် ‘အာဝါဋ’ (တွင်း) မည်၏။ အသံပြုခြင်းအနက်ရှိသော ကုဓာတ်နောက်၌ အာဋပစ္စည်း ဖြစ်၍ သင့်လျော်သလို ဩကာရပြုခြင်းကြောင့် ‘ကဝါဋ’ (တံခါးရွက်) မည်၏။ စစားကျက်ကို ယူတတ်သောကြောင့် ‘ကုက္ကုဋ’ (ကြက်) မည်၏။

---

၅၅. ကမုသ ကုသ ကသာ ဌော.

၅၅. ကမဓာတ်၊ ဥသဓာတ်၊ ကုသဓာတ်၊ ကသဓာတ်တို့နောက်၌ ဌပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကမ-ဣစ္ဆာယံ, ဥသ-ဒါဟေ, ကုသ-အက္ကောသေ, ကသ-ဂမနေ, ဧတေဟိဌော ဟောတိ, နိဂ္ဂဟီတဝဂ္ဂန္တာ, ဩဒနာဒီနိ ကာမေတီတိ ကဏ္ဌော=ဂလော. ဩက္ကပရရူပါဒီနိ, ဩဒနာဒီသု ဥဏှေန ဥသီယတီ တိ ဩဋ္ဌော=ဒန္တစ္ဆဒေါ, ကရဘော စ. ကုသီယတိ အက္ကောသီယတီတိ ကောဋ္ဌော=ဓညနိလယော. ကသတိ ယာတိ ဝိနာသန္တိ ကဋ္ဌံ=ဒါရု.

အလိုရှိခြင်းအနက်၌ ကမဓာတ်၊ ပူလောင်ခြင်းအနက်၌ ဥသဓာတ်၊ ဆဲရေးခြင်းအနက်၌ ကုသဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ ကသဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဌပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဆွမ်းစသည်ကို အလိုရှိတတ်သောကြောင့် ‘ကဏ္ဌ’ (လည်ပင်း) မည်၏။ ဥသဓာတ်၏ ဥကာရကို ဩကာရပြု၍ ‘ဩဋ္ဌ’ (နှုတ်ခမ်း သို့မဟုတ် ကုလားအုတ်ငယ်) မည်၏။ ‘ကောဋ္ဌ’ (စပါးကျီ) မည်၏။ ပျက်စီးခြင်းသို့ သွားတတ်သောကြောင့် ‘ကဋ္ဌ’ (ထင်း) မည်၏။

---

၅၆. ကုဋ္ဌာဒယော.

၅၆. ကုဋ္ဌ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ဌပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။

---

ကုဋ္ဌအာဒယော သဒ္ဒါ ဌန္တာ နိပစ္စန္တေ. ကုသိသ္မာ ဌော, ဩတ္တာဘာဝေါ စ, ကုသီယတိ အက္ကောသီယတီတိ ကုဋ္ဌံ=ဆဝိရောဂေါ. ကုဏ-သဒ္ဒေ, ပရရူပါဘာဝေါ ဩတ္တာဘာဝေါ စ, ကုဏတိ နဒတီတိ ကုဏ္ဌော=အတိခိဏော, ကုဏီယတိ အက္ကောသီယတီတိ ကုဏ္ဌော= ဆိန္နဟတ္ထပါဒါဒိကော[Pg.246]. ဒံသိဿ ဒါ, ဒံသတိ ဧတာယာတိ ဒါဌာ=ဒန္တဝိသေသော. ကမိဿ အက စ. ကာမီယာတိ ဒီနေတီတိ ကမဌော=ဘိက္ခာဘာဇနံ, ဝါမနော, ကုမ္မော စ. ဖဿိဿ ဖုဋော, ဖဿီယတီတိ ဖုဋ္ဌော=ဖဿော, ဧဝမညေပိ.

ကုဋ္ဌ အစရှိသော စကားလုံးတို့သည် ဌပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ် ပြီးကုန်၏။ ကုသဓာတ်နောက်၌ ဌပစ္စည်းဖြစ်၍ ဩကာရမဖြစ်ဘဲ ‘ကုဋ္ဌ’ (နူနာရောဂါ) မည်၏။ ကုဏဓာတ်နောက်၌ ဌပစ္စည်းဖြစ်၍ ပရရူပမရှိ ဩကာရမဖြစ်ဘဲ ‘ကုဏ္ဌ’ (တုံးသော၊ လက်ခြေပြတ်သောသူ) မည်၏။ ဒံသဓာတ်၏ ဒံသကို ဒါ ပြု၍ ‘ဒါဌာ’ (စွယ်တော်) မည်၏။ ကမိဓာတ်နောက်၌ ဌပစ္စည်းဖြစ်၍ အကအာဒေသပြုခြင်းကြောင့် ‘ကမဌ’ (သပိတ် သို့မဟုတ် လိပ် သို့မဟုတ် ပုကွသောသူ) မည်၏။ ဖဿဓာတ်နောက်၌ ဌပစ္စည်းဖြစ်၍ ‘ဖုဋ္ဌ’ (အတွေ့) မည်၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်များကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၅၇. ဝရ ကရာ အဏ္ဍော.

၅၇. ဝရဓာတ်၊ ကရဓာတ်တို့နောက်၌ အဏ္ဍပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝရ-ဝရဏေ, ကရ-ကရဏေ, ဧတေဟိ အဏ္ဍော ဟောတိ. အတ္တနိ ပေဖံ ဝါရယတီတိ ဝရဏ္ဍော=မုခရောဂေါ. ကရီယတီတိ ကရဏ္ဍော=ဘဏ္ဍဝိသေသော.

တားမြစ်ခြင်းအနက်၌ ဝရဓာတ်၊ ပြုခြင်းအနက်၌ ကရဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ အဏ္ဍပစ္စည်း ဖြစ်၏။ မိမိ၌ တံတွေးကို တားမြစ်တတ်သောကြောင့် ‘ဝရဏ္ဍ’ (မျက်နှာ၌ဖြစ်သော အဖုအပိမ့်) မည်၏။ ပြုအပ်သောကြောင့် ‘ကရဏ္ဍ’ (ပစ္စည်းထည့်စရာ ခြင်း၊ ဂျပ်သေတ္တာ) မည်၏။

---

၅၈. မနန္တာ ဍော.

၅၈. မကာရ၊ နကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဍပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မကာရ နကာရန္တေဟိ ကြိယတ္ထေဟိ ဗဟုလံ ဍပ္ပစ္စယော ဟောတိ. သမ-ဥပသမေ, သမနံ သဏ္ဍံ=သမူဟော. ကမ-ပဒဝိက္ခေပေ, ကမတိ ယာတီတိ ကဏ္ဍော=သရော, ပရိစ္ဆေဒေါ စ, ဒမ-ဒမနေ, ဒမန္တွျနေနာတိ ဒဏ္ဍော=နိဂ္ဂဟော. အမ ဂမ-ဂမနေ, အမန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ အဏ္ဍော=ပက္ခိပသဝေါ, ကောသော စ. ဂစ္ဆတိ သူနဘာဝန္တိ ဂဏ္ဍော=ဗျာဓိ, ဝဒနေကဒေသော စ. ရမု-ကီဠာယံ, ရမန္တိ ဧတ္ထာတိ ရုဏ္ဍာ=ဝိဓဝါ. မန-ဉာဏေ, မညန္တိ ဧတေနာတိ မဏ္ဍော=ဩဒနာဒိနိဿာဝေါ. ခန ခဏ=အဝဒါရဏေ, ခညတီတိ ခဏ္ဍော=ဥစ္ဆုဝိကာရ ဝိသေသော. လမ-ဟိံသာယံ, လမတိ ဟိံသတိ သုစိဘာဝန္တိ လဏ္ဍော=ဝစ္စံ, ဧဝမညေပိ.

မကာရ၊ နကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဍပစ္စည်း အများအပြား ဖြစ်၏။ ငြိမ်းအေးခြင်းအနက်ရှိသော သမဓာတ်နောက်၌ 'သဏ္ဍ' (အစုအဝေး)၊ သွားခြင်းအနက်ရှိသော ကမဓာတ်နောက်၌ 'ကဏ္ဍ' (မြှား သို့မဟုတ် အပိုင်းအခြား)၊ ဆုံးမခြင်းအနက်ရှိသော ဒမဓာတ်နောက်၌ 'ဒဏ္ဍ' (တုတ် သို့မဟုတ် နှိပ်စက်ခြင်း)၊ သွားခြင်းအနက်ရှိသော အမဓာတ်နောက်၌ 'အဏ္ဍ' (ဥ သို့မဟုတ် အခွံ)၊ သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဂမဓာတ်နောက်၌ 'ဂဏ္ဍ' (အဖုအကျိတ် သို့မဟုတ် ပါးစပ်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ)၊ မွေ့လျော်ခြင်းအနက်ရှိသော ရမုဓာတ်နောက်၌ 'ရုဏ္ဍာ' (မုဆိုးမ)၊ သိခြင်းအနက်ရှိသော မနဓာတ်နောက်၌ 'မဏ္ဍ' (ယာဂုရည်၊ ဆွမ်းရည်)၊ တူးခြင်းအနက်ရှိသော ခနဓာတ်နောက်၌ 'ခဏ္ဍ' (ကြံသကာ သို့မဟုတ် အပိုင်းအစ)၊ ညစ်ညမ်းစေခြင်းအနက်ရှိသော လမဓာတ်နောက်၌ 'လဏ္ဍ' (ကျင်ကြီး၊ မစင်) ဟု ပြီး၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်များကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၅၉. ကုဏ္ဍာ ဒယော.

၅၉. ကုဏ္ဍ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ဍပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ် ပြီးကုန်၏။

---

ကုဏ္ဍအာဒယော ဍန္တာ နိပစ္စန္တေ. ကမ မန တနာနံ အဿ ဥတ္တံ, ကာမီယတီတိ ကုဏ္ဍံ=ဘာဇနံ. မညတိ ဟိတာဟိတန္တိ မုဏ္ဍော= ဆိန္နကေသော[Pg.247]. တနောတိ ဧတေနာတိ တုဏ္ဍံ=လပနံ. ဤရ-ခေပေ, ဧရံအာဒေသော. ဤရတိ ကမ္ပတီတိ ဧရဏ္ဍော=ဗျဂ္ဃပုစ္ဆော, သိ-သေဝါယံ, သိဿ ခမုက, သုဂန္ဓံ သေဝတီတိ သိခဏ္ဍော=စူဠာ, ဧဝမညေပိ.

ကုဏ္ဍ အစရှိသော ဍပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတ်အဖြစ် ပြီးကုန်၏။ ကမ၊ မန၊ တန ဓာတ်တို့၏ အကာရကို ဥကာရပြု၍ ‘ကုဏ္ဍ’ (ရေအိုး သို့မဟုတ် ခွက်)၊ ‘မုဏ္ဍ’ (ဦးပြည်း)၊ ‘တုဏ္ဍ’ (နှုတ်သီး) ဟု ပြီး၏။ လွှတ်ခြင်းအနက်ရှိသော ဤရဓာတ်နောက်၌ ဧရအာဒေသပြု၍ ‘ဧရဏ္ဍ’ (ကြက်ဆူပင်) မည်၏။ မှီဝဲခြင်းအနက်ရှိသော သိဓာတ်ကို ‘သိခဏ္ဍ’ (သျှောင်ထုံး) ဟု ပြီး၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်များကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၆၀. တိဇ ကသ တသ ဒက္ခာ ကိဏော ဇဿ ခေါ စ.

၆၀. တိဇဓာတ်၊ ကသဓာတ်၊ တသဓာတ်၊ ဒက္ခဓာတ်တို့နောက်၌ ကိဏပစ္စည်း ဖြစ်၍ ဇကာရကို ခကာရ ပြု၏။

---

တိဇ-နိသာနေ, ကသ-ဂမနေ, တသ-ပိပါသာယံ, ဒက္ခ-ဝုဒ္ဓိယံ, ဧတေဟိ ကိဏော ဟောတိ, ဇဿ ခေါ စ, တေဇယိတ္ထာတိ တိခိဏံ=နိသိတံ. ကသတိ ပဝတ္တတီတိ ကသိဏံ=အသေသံ. တသနံ တသိဏာ=တဏှာ. ဒက္ခတိ ဝုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတိ ဧတာယာတိ ဒက္ခီဏာ=ကုသလံ.

ထက်မြက်ခြင်းအနက်၌ တိဇဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ ကသဓာတ်၊ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းအနက်၌ တသဓာတ်၊ ကြီးပွားခြင်းအနက်၌ ဒက္ခဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ကိဏပစ္စည်း ဖြစ်၍ ဇကာရကို ခကာရ ပြု၏။ ထက်မြက်သောကြောင့် ‘တိခိဏ’ (ထက်လှစွာသော) မည်၏။ အကြွင်းမဲ့ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ‘ကသိဏ’ (အလုံးစုံ) မည်၏။ တောင့်တခြင်းသည် ‘တသိဏာ’ (တဏှာ) မည်၏။ ဤအလှူဖြင့် ကောင်းမှုတိုးပွားတတ်သောကြောင့် ‘ဒက္ခိဏာ’ (အလှူဝတ္ထု သို့မဟုတ် ကုသိုလ်) မည်၏။

---

၆၁. ဝီအာဒိတော ဏိ.

၆၁. ဝီဓာတ်အစရှိသည်တို့နောက်၌ ဏိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝီ-တန္တသန္တာနေ, သိ-သေဝါသံ, သူ-ပဿဝနေ, ဒု-ဂမနေ, ကီ-ဒဗ္ဗဝိနီမယေ, သာ-တနုကရဏာဝသာနေသု, ဧဝမာဒီဟိ ဏိ ဟောတိ. ဝီယတီတိ ဝေဏိ=ကေသကလာပေါ. သေဝနံ သေဏိ=သဇာတီနံ ကာရူနံ သမူဟော. နိပုဗ္ဗော, နိသေဝီယတီတိ နိသေဏိ=သောပါနံ. သဝတိ ပဿဝတီတိ သောဏိ=ကဋိ. ဒဝတိ ဝဟတီတိ ဒေါဏိ=ကဋ္ဌမ္ဗုဝါဟနီ, နာဝါ စ. နဒါဒိပါဌာ ဝိမှိ သောဏီ ဒေါဏီ တိပိ ဟောတိ. ကယနံ, ကီယတေ ဧတာယာတိ ဝါ ကေဏိ=ကယော သာတိ ဒုက္ခံ တနုံ ကရောတီတိ သာဏိ=တိရောကရဏီ, ဧဝမညေပိ.

ယက်လုပ်ခြင်းအနက်၌ ဝီဓာတ်၊ မှီဝဲခြင်းအနက်၌ သိဓာတ်၊ ယိုစီးခြင်းအနက်၌ သူဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ ဒုဓာတ်၊ လဲလှယ်ခြင်းအနက်၌ ကီဓာတ်၊ ပါးလျားစေခြင်းအနက်၌ သာဓာတ်၊ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဏိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ယက်လုပ်အပ်သောကြောင့် ‘ဝေဏိ’ (ဆံစု၊ ဆံထုံး) မည်၏။ မှီဝဲအပ်သောကြောင့် ‘သေဏိ’ (အတတ်တူသူတို့၏ အစုအဝေး) မည်၏။ နိပုဗ္ဗပုဒ်ရှိ၍ မှီဝဲအပ်သောကြောင့် ‘နိသေဏိ’ (လှေကား) မည်၏။ ယိုစီးတတ်သောကြောင့် ‘သောဏိ’ (တင်ပါး) မည်၏။ သွားတတ်သောကြောင့် ‘ဒေါဏိ’ (လှေ သို့မဟုတ် ရေစည်) မည်၏။ နဒါဒိဂိုဏ်း၌ ဖတ်ခြင်းကြောင့် ဣတ္ထိလိင်၌ ‘သောဏီ’ ‘ဒေါဏီ’ ဟုလည်း ဖြစ်၏။ ဝယ်ယူခြင်းအနက်ရှိသော ‘ကေဏိ’ (ဝယ်ယူခြင်း) မည်၏။ ဆင်းရဲကို ပါးလျားစေတတ်သောကြောင့် ‘သာဏိ’ (တင်းတိမ်၊ ကန့်လန့်ကာ) မည်၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်များကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၆၂. ဂဟာဒီဟျဏိ.

၆၂. ဂဟဓာတ်အစရှိသည်တို့နောက်၌ အဏိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂဟ-ဥပါဒါနေ, အရ-ဂမနေ, ဓရ-ဓာရဏေ, သရ-ဂတိယိံသာ စိန္တာသု, တရ-တရဏေ, ဧဝမာဒီဟိ အဏိပ္ပစ္စယော ဟောတိ. ဂဏှာတီတိ ဂဟဏိ=အသိတာဒိပါစကော အဂ္ဂိ. အရီယတိ ဂမီယတီတိ အရဏိ=အဂ္ဂိမန္ထနကဋ္ဌံ[Pg.248]. ဓာရေတီတိ ဓရဏိ=မဟီ. သရီယတိ ဂမီယတီတိ ဘရဏိ=မဂ္ဂေါ. တရန္တျနေနာတိ တရဏိ=နာဝါ, သူရိယော စ.

ယူခြင်းအနက်၌ ဂဟဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ အရဓာတ်၊ ဆောင်ခြင်းအနက်၌ ဓရဓာတ်၊ သွားခြင်း ညှဉ်းဆဲခြင်း ကြံစည်ခြင်းအနက်၌ သရဓာတ်၊ ကူးမြောက်ခြင်းအနက်၌ တရဓာတ်၊ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အဏိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ချက်တတ်သောကြောင့် ‘ဂဟဏီ’ (အစာချက်တတ်သော မီး) မည်၏။ ပွတ်တိုက်အပ်သောကြောင့် ‘အရဏိ’ (မီးပွတ်ခုံသစ်သား) မည်၏။ ဆောင်တတ်သောကြောင့် ‘ဓရဏီ’ (မြေကြီး) မည်၏။ သွားအပ်သောကြောင့် ‘ဘရဏီ’ (ခရီးလမ်း) မည်၏။ ဤယဉ်ဖြင့် ကူးမြောက်တတ်သောကြောင့် ‘တရဏီ’ (လှေ သို့မဟုတ် နေမင်း) မည်၏။

---

၆၃. ရီဝီဘာဟိ ဏု.

၆၃. ရီဓာတ်၊ ဝီဓာတ် (သို့မဟုတ် ဝါဓာတ်)၊ ဘာဓာတ်တို့နောက်၌ ဏုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ရီ-ပဿဝနေ, ဝီ ဝါ-ဂမနေ, ဘာ-ဒိတ္တိယံ, ဧတေဟိဏု ဟောတိ. ရီယတိ ပဿဝတီတိ ရေဏု=ရဇော. ဝေတိ ပဝတ္တတီတိ ဝေဏု=ဝေဠု. ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဘာဏု=ရံသိ.

ယိုစီးခြင်းအနက်၌ ရီဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ ဝီဓာတ် (သို့မဟုတ် ဝါဓာတ်)၊ တောက်ပခြင်းအနက်၌ ဘာဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဏုပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ယိုစီးတတ်သောကြောင့် ‘ရေဏု’ (မြူ၊ ဝတ်မှုန်) မည်၏။ သွားတတ် ဖြစ်ပွားတတ်သောကြောင့် ‘ဝေဏု’ (ဝါး) မည်၏။ တောက်ပတတ်သောကြောင့် ‘ဘာဏု’ (ရောင်ခြည်) မည်၏။

---

၆၄. ခါဏွာ ဒယော.

၆၄. ခါဏု အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ဏုပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ် ပြီးကုန်၏။

---

ခါဏုအာဒယော ဏုအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ခဏ ခန-အဝဒါရဏေ, ဏဿ အာ, ခညတိ အဝဒါရီယတီတိ ခါဏု=ဆိန္နသာခေါ ရုက္ခော. ဇန-ဇနနေ, နဿ ဝါ အာတ္တံ, ဇာယတိ ဂမန မနေနာတိ ဇာဏု, ဇဏ္ဏု=ဇင်္ဃောရူနံ သန္ဓိ. ဟရ-ဟရဏေ, ဧက, ဟရီယတီတိ ဟရေဏု=ဂန္ဓဒဗ္ဗ, ဧဝမညေပိ.

ခါဏု အစရှိသော ဏုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတ်အဖြစ် ပြီးကုန်၏။ တူးဆွခြင်းအနက်ရှိသော ခနဓာတ်နောက်၌ ဏုပစ္စည်းဖြစ်၍ အကာရကို အာကာရပြုကာ ‘ခါဏု’ (သစ်ငုတ်) မည်၏။ ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော ဇနဓာတ်နောက်၌ နကာရကို အာကာရပြု၍ ‘ဇာဏု’ သို့မဟုတ် ‘ဇဏ္ဏု’ (ပုဆစ်ဒူး) မည်၏။ ဆောင်ယူခြင်းအနက်ရှိသော ဟရဓာတ်နောက်၌ ‘ဟရေဏု’ (နံ့သာမျိုး) မည်၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်များကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၆၅. ကွာဒိတော ဏော.

၆၅. ကွဓာတ်အစရှိသည်တို့နောက်၌ ဏောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကု-သဒ္ဒေ, သု-သဝနေ, ဒု-ဂမနေ, ဝရ-ဝရဏေ, ကရ-ကရဏေ, ပဏ-ဗျဝဟာရထုတိသု, တာ-ပါလနေ, လီ-နိလီယနေ, ဧဝမာဒီဟိ ဏော ဟောတိ. ကဝတိ နဒတိ ဧတ္ထာတိ ကောဏော=အဿိ, ဝီဏာဒိဝါဒနဒဏ္ဍော စ. သုဏောတီတိ သောဏော=သုနခေါ, နရော စ. ဒဝတိ ပဝတ္တတီတိ ဒေါဏော=ပရိမာဏဝိသေသော. ဝိရူပတ္တ ဝါရေတီတိ ဝဏ္ဏော=နီလာဒိ. သဝနံ ကရောတီတိ ကဏ္ဏော=သဝနံ. ပဏီယတိ ဝေါဟရီယတီတိ ပဏ္ဏော=ပလာသော. လာယတီတိ တာဏံ=ရက္ခာ. နိလီယန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဏံ=နိလီယနဋ္ဌာနံ.

အသံပြုခြင်းအနက်ရှိသော ကုဓာတ်၊ ကြားခြင်းအနက်ရှိသော သုဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဒုဓာတ်၊ တားမြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော ဝရဓာတ်၊ ပြုခြင်းအနက်ရှိသော ကရဓာတ်၊ ဝယ်ယူရောင်းချခြင်းနှင့် ချီးမွမ်းခြင်းအနက်ရှိသော ပဏဓာတ်၊ စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်ရှိသော တာဓာတ်၊ ပုန်းအောင်းခြင်းအနက်ရှိသော လီဓာတ် စသည်တို့နောက်၌ ဏောပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤအရပ်၌ အသံမြည်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကိုဏ (ဓားမြှောင် သို့မဟုတ် စောင်းတီးသောတံ) မည်၏။ ကြားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သောဏ (ခွေး သို့မဟုတ် လူ) မည်၏။ ပြေးသွားတတ် ဖြစ်ပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒေါဏ (ခြင်တွယ်စရာ တောင်း/တင်း) မည်၏။ ဖောက်ပြန်သော အဆင်းရှိသည်ကို တားမြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝဏ္ဏ (ညိုသော အဆင်းစသည်) မည်၏။ ကြားခြင်းကို ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကဏ္ဏ (နား) မည်၏။ ဝယ်ယူရောင်းချအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပဏ္ဏ (သစ်ရွက်) မည်၏။ စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် တာဏ (အစောင့်အရှောက်) မည်၏။ ဤအရပ်၌ ပုန်းအောင်းတတ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် လေဏ (ခိုအောင်းရာ လိုဏ်ဂူ) မည်၏။

---

၆၆. သုဝီဟိ ဏက.

၆၆. သုဓာတ်၊ ဝီဓာတ်တို့နောက်၌ ဏကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သု-သဝနေ[Pg.249], ဝီ-တန္တသန္တာနေ, ဧတေဟိ ဏက ဟောတိ. သုဏောတီတိ သုဏော=သုနခေါ. ဝီယတီတိ ဝီဏာ=ဝလ္လကီ.

ကြားခြင်းအနက်ရှိသော သုဓာတ်၊ စောင်းညှို့စသည်ကို တပ်ဆင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဝီဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဏကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ကြားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သုဏ (ခွေး) မည်၏။ စပ်ချည်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝီဏာ (စောင်း) မည်၏။

---

၆၇. တိဏာဒယော.

၆၇. တိဏစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

တိဏအာဒယော ဏကန္တာ နိပစ္စန္တေ. တိဇ-တေဇနေ, ဇလောပေါ, တေဇေတိ ဧတေနာတိ တိဏံ=ဗီရဏာဒိ. လီ လိဟ သာဒ က္လေဒါနံ လော လဝါ, လီယတိ ရသတော သဗ္ဗတ္ထ အလ္လီယတီတိ လောဏံ လဝဏံ, လေဟီယတီတိ လောဏံ လဝဏံ, သာဒီယတီတိ လောဏံ လဝဏံ, က္လေဒယတီတိ လောဏံ လဝဏံ, ဂမိဿ ဩ, ဂစ္ဆတီတိ ဂေါဏော=ဂေါ. ဟရ-ဟရဏေ, ဏဿဉ္ဇိ, ဟရီယတီတိ ဟရိဏော=မိဂေါ. ဤရ-ကမ္ပနေ, ရဿတ္တံ, ဏဿ ဉိစ, အတ္တနော လူခဘာဝေ သမ္ပတ္တေ ဤရတိ ကမ္ပတီတိ ဣရိဏံ=ဦသရံ. ထု-အဘိတ္ထဝေ, ဒီဃော, အဘိတ္ထဝီယတီတိ ထူဏံ=နဂရံ, ထူဏော=ဃရတ္ထမ္ဘော, ဧဝမညေပိ.

တိဏစသော ပုဒ်တို့သည် ဏကပစ္စည်း အဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ ထက်မြက်စေခြင်းအနက်ရှိသော တိဇဓာတ်၊ ဇအက္ခရာကျေ၏၊ ဤမြက်ဖြင့် ထက်မြက်စေတတ်၏ (စူးရှတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် တိဏ (သက်ကယ်မြက်စသည်) မည်၏။ လီဓာတ်၊ လိဟဓာတ်၊ သာဒဓာတ်၊ က္လေဒဓာတ်တို့၏ 'လော' အမိန့် သို့မဟုတ် 'လဝ' အမိန့်ဖြစ်၏။ အရသာဖြင့် အလုံးစုံသော အစာ၌ ကပ်ငြိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် လောဏ (ဆား) မည်၏။ လျက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် လောဏ (ဆား) မည်၏။ မြည်းစမ်းအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် လောဏ (ဆား) မည်၏။ စိုစွတ်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် လောဏ (ဆား) မည်၏။ ဂမုဓာတ်၏ အက္ခရာကို 'ဩ' ပြု၏။ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဂေါဏ (နွား) မည်၏။ ဆောင်ယူခြင်းအနက်ရှိသော ဟရဓာတ်၊ ဏပစ္စည်းကို ညအက္ခရာ ပြု၏။ (စိတ်ကို) ဆောင်ယူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟရိဏ (သမင်) မည်၏။ တုန်လှုပ်ခြင်းအနက်ရှိသော ဤရဓာတ်၊ ရဿပြု၏၊ ဏပစ္စည်းကို ညိ ပြု၏။ မိမိ၏ ဖုန်ထူပူပြင်းသော အဖြစ်သို့ ရောက်သော် လှုပ်ရှားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဣရိဏ (ဆားပေါက်မြေ/မြေကန္တာရ) မည်၏။ ချီးမွမ်းခြင်းအနက်ရှိသော ထုဓာတ်၊ သရကို ဒီဃပြု၏။ ချီးမွမ်းအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထူဏ (မြို့) မည်၏။ ထူဏော (အိမ်တိုင်) မည်၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၆၈. ရဝဏ ဝရဏ ပူရဏာ ဒယော.

၆၈. ရဝဏ၊ ဝရဏ၊ ပူရဏစသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

---

ရဝဏ ဝရဏ ပူရဏာ ဒယော အဏပ္ပစ္စယေန သိဒ္ဓါ. ရဝတီတိ ရဝဏော=ကောကိလော. ဝါရေတီတိ ဝရဏော=ပါကာရော. ပူရီယတေ အနေနာတိ ပူရဏော=ပရိပူရီ.

ရဝဏ၊ ဝရဏ၊ ပူရဏစသော ပုဒ်တို့သည် အဏပစ္စည်းဖြင့် ပြီးကုန်၏။ မြည်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရဝဏ (ဥဩငှက်) မည်၏။ တားဆီးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝရဏ (မြို့ရိုး) မည်၏။ ဤတရားဖြင့် ပြည့်စုံအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပူရဏ (ပြည့်စုံခြင်း) မည်၏။

---

(ဣတိ ဋဝဂ္ဂပစ္စယဝိဓာနံ).

(ဤသည်ကား ဋဝဂ်ပစ္စည်းများကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်း ဖြစ်၏။)

---

၆၉. ပါဝသာ အတိ.

၆၉. ပါဓာတ်၊ ဝသဓာတ်တို့နောက်၌ အတိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပါ-ရက္ခဏေ, ဝသ-နိဝါသေ, ဧတေတိ အတိ ဟောတိ. ပုဗ္ဗသရလောပေါ, ပါတိ ရက္ခတီတိ ပတိ=သာမီ, ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝသတိ=ဂေဟံ.

စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်ရှိသော ပါဓာတ်၊ နေခြင်းအနက်ရှိသော ဝသဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ အတိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ရှေ့သရကျေ၏။ စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပတိ (အရှင် သို့မဟုတ် လင်) မည်၏။ ဤအရပ်၌ နေတတ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝသတိ (အိမ်) မည်၏။

---

၇၀. ဓာ ဟိ သိ တန ဇန ဇရ ဂမ သစာ တု.

၇၀. ဓာဓာတ်၊ ဟိဓာတ်၊ သိဓာတ်၊ တနဓာတ်၊ ဇနဓာတ်၊ ဇရဓာတ်၊ ဂမုဓာတ်၊ သစဓာတ်တို့နောက်၌ တုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဓာ-ဓာရဏေ[Pg.250], ဟိ-ဂတိယံ, တန-ဝိတ္ထာရေ, ဇန-ဇနနေ, ဇရ-ဝယော-ဟာနိယံ, အမ ဂမ-ဂမနေ, သစ-သမဝါယေ, ဧတေဟိ တု ဟောတိ. ဓာရေတီတိ ဓာတု=ဂေရုကာဒိ. ဟိနောတိ ပဝတ္တာတိ ဖလံ ဧတေနာတိ ဟေတု=ကာရဏံ, သေဝီယတိ ဇနေဟီတိ သေတု=ဗန္ဓတိ (ပဒ္ဓတိ). တညတေတိ တန္တု=သုတ္တံ. ဇနီယတေ ကမ္မကိလေသေဟီတိ ဇန္တု, ဇာယတိ ကမ္မကိလေဟီတိ ဝါ ဇန္တု=သတ္တော. ဇီရတီတိ ဇတ္တု=အံသသန္ဓိ. ဂစ္ဆတီတိ ဂန္တု=ဂမိကော, သစတိ သမေတီတိ သတ္တု=ယဝါဒိစုဏ္ဏံ.

ဆောင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဓာဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဟိဓာတ်၊ (မှီဝဲခြင်းအနက်ရှိသော သိဓာတ်)၊ ပြန့်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော တနဓာတ်၊ ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော ဇနဓာတ်၊ အိုမင်းခြင်းအနက်ရှိသော ဇရဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဂမုဓာတ်၊ ပေါင်းစည်းခြင်းအနက်ရှိသော သစဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ တုပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဆောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဓာတု (မြေနီစသော ဓာတ်သတ္တု) မည်၏။ ဤအကြောင်းကြောင့် အကျိုးတရားသည် ဖြစ်ပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟေတု (အကြောင်း) မည်၏။ လူတို့သည် မှီဝဲအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် သေတု (တံတား သို့မဟုတ် လမ်း) မည်၏။ ပြန့်ပွားစေအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် တန္တု (အပ်ချည်ကြိုး) မည်၏။ ကံကိလေသာတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားအပ်၏၊ သို့မဟုတ် ကံကိလေသာတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဇန္တု (သတ္တဝါ) မည်၏။ ဆွေးမြေ့တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဇတ္တု (ညှပ်ရိုး/ပခုံးဆစ်) မည်၏။ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဂန္တု (ခရီးသွား) မည်၏။ ပေါင်းစပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သတ္တု (မုယောစသော မုန့်ညက်) မည်၏။

---

၇၁. အရိဿုဋ စ.

၇၁. အရဓာတ်နောက်၌ တုပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အရဓာတ်ကိုလည်း ဥဋအမိန့် ပြု၏။

---

အရ-ဂမနေတီမသ္မာ တု ဟောတိ, အရိဿ ဥဋ အာဒေသောစ. အရတိ ပဝတ္တတီတိ ဥတု=ဟေမန္တာဒိ,

သွားခြင်းအနက်ရှိသော အရဓာတ်မှ တုပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အရဓာတ်၏ 'ဥဋ' အမိန့်လည်း ဖြစ်၏။ ဖြစ်ပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဥတု (ဆောင်းဥတုစသည်) မည်၏။

---

၇၂. ပိတွာဒယော.

၇၂. ပိတုစသော ပုဒ်တို့သည် တုပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးကုန်၏။

---

ပိတုအာဒယော သဒ္ဒါ တုအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ပါ-ရက္ခဏေ, အာဿ ဣတ္တံ, ပါတိ ရက္ခတီတိ ပိတာ=ဇနကော. ပါတိဿေဝါဒိဿ မော, ပါယေတီတိ မာတာ=ဇနနီ. ဘာ-ဒိတ္တိယံ, ဘာတီတိ ဘာတာ=သောဒရိယော. ဓာ-ဓာရဏေ, အာဿ ဤတ္တံ, ဓာရီယတီတိ ဓီတာ=ပုတ္တီ. ဒုဟ-ပပူရဏေ, ဩတ္တာဘာဝေါ, တုဿ ဉ္ဆိစ. ဒုဟတိ ပသဝေ ပပူရေတီတိ ဒုဟိတာ=ပုတ္တီ. ဇန-ဇနနေ, အဿ အာတ္တံ, မာ စာန္တာဒေသော. ပပုတ္တေ ဇနေတီတိ ဇာမာတာ=ဒုဟိတုပတိ. နဟ-ဗန္ဓနေ, နဟီယတိ ဗန္ဓီယတိ ပေမေနာတိ နတ္တာ-ပပုတ္တော. ဟု-ဟဝနေ, ဟဝတိ ပူဇေတီတိ ဟောတာ=ယညကော. ပူ-ပဝနေ, ပုနာတိ [Pg.251] အာယတိံ ဘဝံ ပဝိတ္တံ ကရောတီတိ ပေါတာ=သောယေဝ.

ပိတုစသော ပုဒ်တို့သည် တုပစ္စည်း အဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်ရှိသော ပါဓာတ်၊ အာသရကို ဣပြု၏၊ စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပိတာ (ဖခင်) မည်၏။ ပါဓာတ်၏ နေရာ၌ 'မာ' ပြု၏၊ (နို့ရည်ကို) တိုက်ကျွေးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် မာတာ (မိခင်) မည်၏။ တောက်ပခြင်းအနက်ရှိသော ဘာဓာတ်၊ တောက်ပတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘာတာ (ညီအစ်ကို မောင်နှမ) မည်၏။ ဆောင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဓာဓာတ်၊ အာသရကို ဤပြု၏၊ ဆောင်အပ် (မွေးမြူအပ်) ၏၊ ထို့ကြောင့် ဓီတာ (သမီး) မည်၏။ ပြည့်စုံစေခြင်းအနက်ရှိသော ဒုဟဓာတ်၊ ဩတ္တ (ဩပြုခြင်း) မရှိ၊ တုပစ္စည်းကို ဟိ ပြု၏။ သားသမီးကို ဖြစ်ပွားစေလျက် ပြည့်စုံစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒုဟိတာ (သမီး) မည်၏။ ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော ဇနဓာတ်၊ အသရကို အာပြု၏၊ အဆုံး၌ 'မာ' အမိန့်ပြု၏။ မြေးကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဇာမာတာ (သမက်) မည်၏။ ဖွဲ့နှောင်ခြင်းအနက်ရှိသော นဟဓာတ်၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ဖွဲ့နှောင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် နတ္တာ (မြေး) မည်၏။ ပူဇော်ခြင်းအနက်ရှိသော ဟုဓာတ်၊ ပူဇော်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟောတာ (ယဇ်ပူဇော်သူ) မည်၏။ သုတ်သင်ခြင်းအနက်ရှိသော ပူဓာတ်၊ နောင်ဘဝကို သန့်ရှင်းစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပေါတာ (သန့်ရှင်းစေတတ်သော ယဇ်ပူဇော်သူ သို့မဟုတ် မြေးပင်တည်း) မည်၏။

---

၇၃. ဇန ကရာ ရတု.

၇၃. ဇနဓာတ်၊ ကရဓာတ်တို့နောက်၌ ရတုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဇန-ဇနနေ, ကရ-ကရဏေ, ဧတေဟိ ရတု ဟောတိ, ရကာရော အန္တသရာဒိလောပတ္ထော. ဇာယတီတိ ဇတု=လာခါ. ကရီယတီတိ ကတု=သယူပေါ ယညော.

ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော ဇနဓာတ်၊ ပြုခြင်းအနက်ရှိသော ကရဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ရတုပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ရအက္ခရာသည် အဆုံးသရစသည်ကို ချေရန် အကျိုးရှိ၏။ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဇတု (ချိပ်) မည်၏။ ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကတု (ယဇ်တိုင်နှင့်တကွသော ယဇ်ပူဇော်ခြင်း) မည်၏။

---

၇၄. သကာ ဥန္တော.

၇၄. သကဓာတ်နောက်၌ ဥန္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သက-သတ္တိယမိစ္စသ္မာ ဥန္တော ဟောတိ. သက္ကောတီတိ သကုန္တော=ပက္ခီ.

စွမ်းနိုင်ခြင်းအနက်ရှိသော သကဓာတ်မှ ဥန္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။ စွမ်းနိုင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သကုဏ္တ (ငှက်) မည်၏။

---

၇၅. ကပါ ဩတော.

၇၅. ကပဓာတ်နောက်၌ ဩတပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကပ-အစ္ဆာဒနေ ဣစ္စသ္မာ ဩတော ဟောတိ. ကပတီတိ ကပေါတော=ပါရေဝတော. ဋော တဿ ဝါ ဟောတိ ကပေါဋော=သောယေဝ.

ဖုံးလွှမ်းခြင်းအနက်ရှိသော ကပဓာတ်မှ ဩတပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဖုံးလွှမ်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကပေါတ (ခိုးလှိုင်း/ခို) မည်၏။ တအက္ခရာကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဋအက္ခရာပြု၍ ကပေါဋ ဟူ၍လည်းကောင်း ထိုခိုပင် မည်၏။

---

၇၆. ဝသာဒီဟျန္တော.

၇၆. ဝသဓာတ်စသည်တို့နောက်၌ အန္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝသ-နိဝါသေ, ရုဟ-ဇနနေ, ဘဒ္ဒ-ကလျာဏေ, နန္ဒ-သမိဒ္ဓိယံ, ဇီဝ-ပါဏဓာရဏေ, ဧဝမာဒီတိ အန္တော ဟောဟိ. ဝသန္တိ ဧတသ္မိံ ကာလေ ကီဠာပသုတာတိ ဝသန္တော=ဥတု. ရုဟတိ ဇာယတီတိ ရုဟန္တော=ရုက္ခော, ဧဝံနာမကော မိဂရာဇာ စ. ဘဒ္ဒိဿ သံယောဂါဒိလောပေါ, ဘဇတိ ကလျာဏဓမ္မန္တိ ဘဒန္တော=ပဗ္ဗဇိတော. နန္ဒတိ ဧတာယာတိ နန္ဒန္တီ=သခီ, နဒါဒိပါဌာ ဝီ, ဧဝမုပရိ စ. ဇီဝန္တိ ဧတာ- ယာတိ [Pg.252] ဇီဝန္တီ=ဩသဓိ. သဝတီတိ သဝန္တီ=နဒီ. ရောဒါပေတီတိ ရောဒန္တီ=ဩသဓိ. အဝတိ ရက္ခတီတိ အဝန္တီ=ဇနပဒေါ.

နေခြင်းအနက်ရှိသော ဝသဓာတ်၊ ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော ရုဟဓာတ်၊ ကောင်းမြတ်ခြင်းအနက်ရှိသော ဘဒ္ဒဓာတ်၊ ပြည့်စုံခြင်းအနက်ရှိသော နန္ဒဓာတ်၊ အသက်ကို ဆောင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဇီဝဓာတ် စသည်တို့နောက်၌ အန္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤအခါ၌ ပျော်ပါးခြင်း၌ စပ်ယှက်သူတို့သည် နေတတ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝသန္တ (နွေဦးပေါက်ဥတု) မည်၏။ ကြီးပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရုဟန္တ (သစ်ပင် သို့မဟုတ် ထိုအမည်ရှိသော သမင်မင်း) မည်၏။ ဘဒ္ဒဓာတ်၏ သံယုတ်အစကို ချေ၏၊ ကောင်းမြတ်သောတရားကို မှီဝဲတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘဒန္တ (ရဟန်း) မည်၏။ ဤသူမဖြင့် နှစ်သက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် နန္ဒန္တီ (မိတ်ဆွေမိန်းမ) မည်၏။ နဒါဒိဂိုဏ်း၌ ဖတ်သဖြင့် ဤပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏၊ နောင်၌လည်း ထိုအတူတည်း။ ဤဆေးပင်ဖြင့် အသက်ရှင်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဇီဝန္တီ (ဆေးပင်) မည်၏။ စီးဆင်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သဝန္တီ (မြစ်) မည်၏။ ငိုကြွေးစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရောဒန္တီ (ဆေးပင်) မည်၏။ စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အဝန္တီ (အဝန္တိတိုင်း) မည်၏။

---

၇၇. ဟိသီနံ မုက စ.

၇၇. ဟိဓာတ်၊ သီဓာတ်တို့နောက်၌ အန္တပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ မုကလည်း အဆုံးဆွဲ ဖြစ်၏။

---

ဟိ-ဂတိယ, သီ-သယေ, ဧတေဟိ အန္တော ဟောတိ မုက စ. ကကာရော အန္တာဝယဝတ္ထော, ဟိမံ ဟိနောတိ ပဝတ္တတိ ဧတသ္မိန္တိ ဟေမန္တော=ဥတု, သယန္တိ ဧတ္ထ ဦကာ ကုသုမာဒယော စာတိ သီမန္တော=ကေသမဂ္ဂေါ.

သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဟိဓာတ်၊ အိပ်စက်ခြင်းအနက်ရှိသော သီဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ အန္တပစ္စည်းနှင့် မုကအမိန့် ဖြစ်၏။ ကအက္ခရာသည် အဆုံး၏ အစိတ်အပိုင်းအနက်ရှိ၏။ ဤဥတု၌ နှင်းသည် သွားလာဖြစ်ပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟေမန္တ (ဆောင်းဥတု) မည်၏။ ဤနေရာ၌ သန်းစသည်တို့လည်းကောင်း ပန်းစသည်တို့လည်းကောင်း တည်ရှိတတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် သီမန္တ (ဆံထုံးလမ်း/ဆံရစ်) မည်၏။

---

၇၈. ဟရ ရုဟ ကုလာ ဣတော.

၇၈. ဟရဓာတ်၊ ရုဟဓာတ်၊ ကုလဓာတ်တို့နောက်၌ ဣတပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဟရ-ဟရဏေ, ရုဟ-ဇနနေ, ကုလ-ပတ္ထာရေ, ဧတေတိ ဣတော ဟောတိ. အတ္တနော သိနေဟံ ဟရတီတိ ဟရိတော=ဝဏ္ဏဝိသေသော. ရုဟတီတိ ရောဟိတော=မစ္ဆဝိသေသော. ရုဟတိ သရီရေ ဗျာပနဝသေနာတိ ရောဟိတံ, ရဿ လတ္တေ လောဟိတံ=ရုဓိရံ. အတ္တနော ဂုဏံ ကုလတိ ပတ္ထရတီတိ ကောလိတော=ဒုတိယဂ္ဂသာဝကော, ဧဝံ နာမကော မရု စ.

ဆောင်ယူခြင်းအနက်ရှိသော ဟရဓာတ်၊ ဖြစ်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော ရုဟဓာတ်၊ ပြန့်ပွားခြင်းအနက်ရှိသော ကုလဓာတ်၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဣတပစ္စည်း ဖြစ်၏။ မိမိ၏ အဆီအအိမ့်ကို ဆောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟရိတ (စိမ်းသော အဆင်းထူး) မည်၏။ ကြီးပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရောဟိတ (ငါးမြစ်ချင်း) မည်၏။ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ပြန့်နှံ့ခြင်းအားဖြင့် တိုးပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရောဟိတ သို့မဟုတ် ရအက္ခရာကို လပြု၍ လောဟိတ (သွေး) မည်၏။ မိမိ၏ ဂုဏ်ကို ပြန့်ပွားစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကောလိတ (ဒုတိယအဂ္ဂသာဝက ရှင်မောဂ္ဂလာန် သို့မဟုတ် ထိုအမည်ရှိသော နတ်သား) မည်၏။

---

၇၉. ဘရာဒီဟျတော.

၇၉. ဘရဓာတ်စသည်တို့နောက်၌ အတပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဘရ ရံဇ ယဇ ပစ ဧဝမာဒီဟိ အတော ဟောတိ. ဘရတီတိ ဘရတော=နဋော. နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, ရဉ္ဇန္တိ ဧတ္ထာဟိ ရဇတံ=သဇ္ဈံ. ယဇိတဗ္ဗောတိ ယဇတော=အဂ္ဂိ. ပစတီတိ ပစတော=သူပကာရော.

ဘရဓာတ်၊ ရဉ္ဇဓာတ်၊ ယဇဓာတ်၊ ပစဓာတ် စသည်တို့နောက်၌ အတပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဆောင်တတ် (ကျွေးမွေးတတ်) ၏၊ ထို့ကြောင့် ဘရတ (ကချေသည်) မည်၏။ နိဂ္ဂဟိတ်ကျေ၏၊ ဤအရာ၌ မွေ့လျော်တတ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ရဇတ (ငွေ) မည်၏။ ပူဇော်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ယဇတ (မီး) မည်၏။ ချက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပစတ (ဖိုခနောက် သို့မဟုတ် စားဖိုသည်) မည်၏။

---

၈၀. ကိရာ ဒီဟျာတက.

၈၀. ကိရဓာတ်စသည်တို့နောက်၌ အာတကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကိရ-ဝိကိရဏေ, အလ-ဗန္ဓနေ, စိလ-ဝသနေ, ဧဝမာဒီဟိ အာတက ဟောတိ, ကိရတီတိ ကိရာတော=သဝရော, ရဿ လက္ကေ ကိ- လာတော=သောဝ[Pg.253]. အလတီတိ အလာတံ=ဥမ္မုကံ. စိလတီတိ စိလာတော=မလစ္ဆဇာတိ.

ကြဲဖြန့်ခြင်းအနက်ရှိသော ကိရဓာတ်၊ ဖွဲ့နှောင်ခြင်းအနက်ရှိသော အလဓာတ်၊ ဝတ်ရုံခြင်းအနက်ရှိသော စိလဓာတ် စသည်တို့နောက်၌ အာတကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ (တော၌) လှည့်လည်ကြဲဖြန့်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကိရာတ (တောလိုက်မုဆိုး) မည်၏။ ရအက္ခရာကို လပြုသော် ကိလာတ ဟူ၍လည်း ထိုသူပင် မည်၏။ ဆီးတားဖွဲ့နှောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အလာတ (မီးစ) မည်၏။ ဝတ်ရုံတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် စိလာတ (အရိုင်းအစိုင်းအနွယ်) မည်၏။

---

၈၁. အမာဒီဟျတ္တော.

၈၁. အမဓာတ်စသည်တို့နောက်၌ အတ္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အမ မာ ဝရ ကလာဒီဟိ အတ္တော ဟောတိ. အမတိ ကာလန္တရံ ပဝတ္တတီတိ အမတ္တံ=ဘာဇနံ. ပုဗ္ဗသရလောပေါ, မာနံ မတ္တံ=ပမာဏံ ပရိစ္ဆေဒေါ စ. ဝရန္တုနေနာတိ ဝရတ္တာ=ယောတ္တံ. ကလတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ ကလတ္တံ=ဘရိယာ.

အမဓာတ်၊ မာဓာတ်၊ ဝရဓာတ်၊ ကလဓာတ် စသည်တို့နောက်၌ အတ္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့ဖြစ်ပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အမတ္တ (အိုးခွက်/ခွက်ယောက်) မည်၏။ ရှေ့သရကျေ၏၊ တိုင်းတာခြင်းသည် မတ္တ (အတိုင်းအရှည် သို့မဟုတ် အပိုင်းအခြား) မည်၏။ ဤကြိုးဖြင့် နှောင်ဖွဲ့တားဆီးအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝရတ္တာ (သားရေကြိုး) မည်၏။ စီမံပိုင်းခြားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကလတ္တ (ဇနီးမယား) မည်၏။

---

၈၂. ဝါဒီဟိ တော.

၈၂. ဝါဓာတ်စသည်တို့နောက်၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝါ-ဂမနေ, တာ-ပါလနေ, တန-ဝိတ္ထာရေ, ဒမ-ဥပသမေ, အ-မဂမနေ, သိ-သေဝါယံ, သု-သဝနေ, ပူ ပဝနေ, ဂုပ-ဂေါဝနေ, ယုဇ-သံယမေ, ဂဟ-ဥပါဒါနေ, အတ-သာတစ္စဂမာန, ခိပ-ပေရဏေ, ဧဝမာဒီဟိ တော ဟောတိ. ဝါယတီတိ ဝါတော=ဝါယု. တာယတီတိ တာတော=ပိတာ. တနုတေတိ တန္တံ=တန္တဝေါ. ဒမတီတိ အန္တော=ဒသနော. အမတိ ယာတီတိ အန္တော=ဩသာနံ, ကောဋ္ဌာသသမီပါဝယဝါ စ. သေဝီယတီတိ သေတော=ဓဝလော. သုဏန္တုနေနာတိ သောတံ=သဝနံ. သဝတီတိ သောတော=ဇလပ္ပဝါဟော. ပုနီယတီတိ ပေါတော=ဗာလော. ဂေါပီယတီတိ ဂေါတ္ထံ=ကလာဒိ. ယောဇန္တျနေနာတိ ယောတ္တံ=ရဇ္ဇု. မမာယန္တေဟိ ဂယှတီတိ ဂတ္တံ=သရီရံ. အဗာဓံ နိရန္တရံ အတတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္တာ=မနာဒိ. ခိပီယတိ ဧတ္ထာတိ ခေတ္တံ=ကေဒါရံ.

သွားခြင်းအနက်၌ ဝါဓာတ်၊ စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်၌ တာဓာတ်၊ ပြန့်ပြောစေခြင်းအနက်၌ တနုဓာတ်၊ ငြိမ်းအေးခြင်းအနက်၌ ဒမဓာတ်၊ သွားခြင်းအနက်၌ အမဓာတ်၊ မှီဝဲခြင်းအနက်၌ သိဓာတ်၊ ကြားခြင်းအနက်၌ သုဓာတ်၊ စင်ကြယ်စေခြင်းအနက်၌ ပူဓာတ်၊ ဝှက်ကွယ်ခြင်းအနက်၌ ဂုပဓာတ်၊ ချည်နှောင်ခြင်းအနက်၌ ယုဇဓာတ်၊ ယူခြင်းအနက်၌ ဂဟဓာတ်၊ အမြဲမပြတ်သွားခြင်းအနက်၌ အတဓာတ်၊ ပစ်ခြင်းအနက်၌ ခိပဓာတ် စသည်တို့နောက်၌ တော (တ) ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဝါယတီတိ ဝါတော = လေ။ တာယတီတိ တာတော = ဖခင်။ တနုတေတိ တန္တံ = ရက်ကန်းကြိုး။ ဒမတီတိ အန္တော = သွား။ အမတိ ယာတီတိ အန္တော = အဆုံး၊ အစု၊ အနီးနှင့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း။ သေဝီယတီတိ သေတော = ဖြူသောအရောင်။ သုဏန္တုနေနာတိ သောတံ = နား။ သဝတီတိ သောတော = ရေအလျဉ်။ ပုနီယတီတိ ပေါတော = သူငယ်။ ဂေါပီယတီတိ ဂေါတ္ထံ = အနွယ်စသည်။ ယောဇန္တျနေနာတိ ယောတ္တံ = ကြိုး။ မမာယန္တေဟိ ဂယှတီတိ ဂတ္တံ = ကိုယ်ခန္ဓာ။ အဗာဓံ နိရန္တရံ အတတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္တာ = စိတ်စသည်။ ခိပီယတိ ဧတ္ထာတိ ခေတ္တံ = လယ်ကွင်း။

---

၈၃. ဃရာဒီဟိ တက.

၈၃. ဃရဓာတ်စသည်တို့နောက်၌ တကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂရ ဃရ-သေစနေ, သိ-သေဝါယံ, ဒူ-ပရိတာပနေ, မိဒ-သိနေဟေ, စိတ-သဉ္စေတနေ, ပုသ-ပေါသနေ, ဝိဒ-လာဘေ, ဧဝမာဒီဟိ တက [Pg.254]၄ ဟောတိ, ဃရတိ သိဉ္စတီတိ ဃတံ=သပ္ပိ. သေဝီယတီတိ သိတော=သေတော. ဒုဗ္ဗစတ္တာ ဒူယတိ ပရိတာပေတီတိ ဒူတော=ပေသရကာရော. မိဇ္ဇတိ သိနေဟတီတိ မိတ္တော=သုဟဒယော. စိန္တေတီတိ စိတ္တံ=ဝိညာဏံ စိတ္တကမ္မာဒိ စ. ပေါသီယတီတိ ပုတ္တော=အတ္တဇော. ဝိန္ဒန္တိ ပီတိ မနေနာတိ ဝိတ္တံ=ဓနံ. ဝရ-ဝရဏသမ္ဘတ္တီသု, ဝရဏံ ဝတ္တံ=ဗြဟ္မစရိယာဒိ.

သွန်းလောင်းခြင်းအနက်၌ ဂရ (ဃရ) ဓာတ်၊ မှီဝဲခြင်းအနက်၌ သိဓာတ်၊ ပူပန်စေခြင်းအနက်၌ ဒူဓာတ်၊ ချစ်ခင်ခြင်းအနက်၌ မိဒဓာတ်၊ ကြံစည်ခြင်းအနက်၌ စိတဓာတ်၊ မွေးမြူခြင်းအနက်၌ ပုသဓာတ်၊ ရခြင်းအနက်၌ ဝိဒဓာတ် စသည်တို့နောက်၌ တကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဃရတိ သိဉ္စတီတိ ဃတံ = ထောပတ်။ သေဝီယတီတိ သိတော = ဖြူသော။ ဒုဗ္ဗစတ္တာ ဒူယတိ ပရိတာပေတီတိ ဒူတော = တမန်။ မိဇ္ဇတိ သိနေဟတီတိ မိတ္တော = မိတ်ဆွေ။ စိန္တေတီတိ စိတ္တံ = ဝိညာဉ်စိတ်၊ ဆန်းကြယ်သောအမှု စသည်။ ပေါသီယတီတိ ပုတ္တော = သား။ ဝိန္ဒန္တိ ပီတိ မနေနာတိ ဝိတ္တံ = ဥစ္စာ။ တားမြစ်ခြင်း၊ ဆည်းကပ်ခြင်းအနက်၌ ဝရဓာတ်၊ ဝရဏံ ဝတ္တံ = အကျင့်၊ ဗြဟ္မစရိယစသည်။

---

၈၄. နေတ္တာဒယော.

၈၄. နေတ္တစသော ပုဒ်တို့သည်။

---

နေတ္တအာဒယော တက ပရာ နိပစ္စန္တေ. နီ-ပါပနေ, ဧတ္တံ, တုက စ နိပါတနာ. နယတိ ပါပေတီတိ နေတ္တံ=နယနံ, နေတာ စ. ကရ-ကရ-ဏေ, အဿု, ကရဏံ ကုတ္တံ=ကိရိယာ. ကမိဿ အဿု, ကမတိ ယာတီတိ ကုန္တော=အာဝုဓဝိသေသော. ရမ-ကီဠာယံ, သုပုဗ္ဗော, သုဿနိစ္စံ ဒီဃော. သုဋ္ဌု ရမဏံ, သုဋ္ဌု ရမတီတိ ဝါ သူရတော=သုခသံဝါသော. မိဟိဿဣဿု, မိဟတိ သိဉ္စတီတိ မုတ္တံ=ပဿာဝေါ. ပါလ=ရက္ခဏေ အာဿ ရဿတ္တံ, ဉိစ. ပါလီယတီတိ ပလိတံ=ကေသလောမာနံ ဇရာယ ကတံ သေတတ္တံ, သဒ္ဓါဒိတ္တာ အကာရေ တံ ယဿ အတ္ထိ သော ပလိတော=ပုမာ, ပလိတာ=ဣတ္ထီ. မှိဿ သိ, မိဟိ စ, မှယနံ သိတံ=မန္ဒဟသိတံ, မှယနံ မိဟိတံ=တဒေဝ, ကုသ-အက္ကောသေ တဿ ဤဉ, ကုသီယတိ အက္ကောသီယတီတိ ကုသီတော=အလသော, သိ=ဗန္ဓနေ, ဒီဃော, သေန္တိ ဗန္ဓန္တိ ဃရာဝါသံ ဧတာယာတိ သီတာ=နင်္ဂလလေခါ, ဧဝမညေပိ.

နေတ္တစသော ပုဒ်တို့ကို တကပစ္စည်းနောက်၌ ထူးခြားစွာ (နိပါတနနည်းဖြင့်) ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ဆောင်ယူခြင်းအနက်၌ ဏီဓာတ်၊ ဧတ္တပြုခြင်းနှင့် တုကလာခြင်းတို့သည် နိပါတနနည်းဖြင့် ဖြစ်၏။ နယတိ ပါပေတီတိ နေတ္တံ = မျက်စိ၊ ရှေ့ဆောင်သူ။ ပြုခြင်းအနက်၌ ကရဓာတ်၊ ဓာတ်၏ အက္ခရာကို ဥပြု၏၊ ကရဏံ ကုတ္တံ = ပြုလုပ်ခြင်း (ကိရိယာ)။ ကမဓာတ်၏ အက္ခရာကို ဥပြု၏၊ ကမတိ ယာတီတိ ကုန္တော = လက်နက်ထူး။ ကစားခြင်းအနက်၌ ရမဓာတ်၊ သု-ပုဗ္ဗဝတ် ရှိသောအခါ သု-၏ ဥကို အမြဲ ဒီဃပြု၏၊ သုဋ္ဌု ရမဏံ၊ သုဋ္ဌု ရမတီတိ ဝါ သူရတော = ချမ်းသာစွာ အတူနေခြင်း။ မိဟဓာတ်၏ ဣကို ဥပြု၏၊ မိဟတိ သိဉ္စတီတိ မုတ္တံ = ဆီး။ စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်၌ ပါလဓာတ်၊ အာကို ရဿပြု၍ ဏိပစ္စည်းသက်၏၊ ပါလီယတီတိ ပလိတံ = ဆံပင် မွေးညင်းတို့ ဇရာကြောင့် ဖြူခြင်း၊ သဒ္ဓါစသည်ရှိသောကြောင့် ထိုဖြူခြင်းရှိသောသူသည် ပလိတော = ယောကျ်ား၊ ပလိတာ = မိန်းမ။ မှိဓာတ်ကို သိ-နှင့် မိဟိ-ပြု၏၊ မ္ဟယနံ သိတံ = ပြုံးရယ်ခြင်း၊ မ္ဟယနံ မိဟိတံ = ထိုပြုံးရယ်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ဆဲရေးခြင်းအနက်၌ ကုသဓာတ်၊ ကုသဓာတ်ကို ဤညပြု၏၊ ကုသီယတိ အက္ကောသီယတီတိ ကုသီတော = ပျင်းရိသူ။ ချည်နှောင်ခြင်းအနက်၌ သိဓာတ်၊ ဒီဃပြု၏၊ သေန္တိ ဗန္ဓန္တိ ဃရာဝါသံ ဧတာယာတိ သီတာ = ထွန်ကြောင်း၊ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၈၅. သမာဒီဟျထော.

၈၅. သမဓာတ်စသည်တို့နောက်၌ အထောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သမ-ဥပသမေ[Pg.255], ဒရ-ဒရဏေ, ဒမ-ဥပသမေ, ကိလမ က္လမ-ဂေလညေ, သပ-အက္ကောသေ, ဝသ-နိဝါသေ, အာပုဗ္ဗော, ဧဝမာဒီဟိ အထော ဟောတိ. သမေတီတိ သမထော=သမာဓိ. ဒရဏံ ဒရထော=ပီဠာ. ဒမနံ ဒမထော=ဒမော. ကိလမနံ ကိလမထော=ပရိဿမော. သပနံ သပထော=သစ္စကရဏံ. အာဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဝသထော=ဃရံ.

ငြိမ်းအေးခြင်းအနက်၌ သမဓာတ်၊ ကြောက်လန့်ခြင်းအနက်၌ ဒရဓာတ်၊ ဆုံးမခြင်းအနက်၌ ဒမဓာတ်၊ ပင်ပန်းခြင်းအနက်၌ ကိလမ (က္လမ) ဓာတ်၊ ကျိန်ဆိုခြင်းအနက်၌ သပဓာတ်၊ နေခြင်းအနက်၌ အာ-သမ္ဗန္ဓရှိသော ဝသဓာတ် စသည်တို့နောက်၌ အထောပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သမေတီတိ သမထော = သမာဓိ။ ဒရဏံ ဒရထော = ပူပန်ခြင်း (နှိပ်စက်ခြင်း)။ ဒမနံ ဒမထော = ဆုံးမခြင်း။ ကိလမနံ ကိလမထော = ပင်ပန်းခြင်း။ သပနံ သပထော = သစ္စာပြုခြင်း။ အာဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဝသထော = အိမ်။

---

၈၆. ဥပဝသာ ဝဿောဋ စ.

၈၆. ဥပ-ပုဗ္ဗ ဝသဓာတ်နောက်၌ အထောပစ္စည်းဖြစ်၍ ဝသဓာတ်ကို ဩဋအာဒေသပြု၏။

---

ဥပပုဗ္ဗာ ဝသတိသ္မာ အထော ဟောတိ, ဝဿ ဩဋ စာဒေသော. ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော=တိထိဝိသေသော, နဝမဟတ္ထိ ကုလဉ္စ.

ဥပရှေ့ရှိသော ဝသဓာတ်မှ အထောပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဝသကို ဩဋအာဒေသလည်း ပြု၏။ ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော = ဥပုသ်နေ့၊ ကိုးခုမြောက်သော ဆင်မျိုးလည်း ဖြစ်၏။

---

၈၇. ရမာ ထက.

၈၇. ရမဓာတ်နောက်၌ ထကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ရမတိသ္မာ ထက ဟောတိ, ကာနုဗန္ဓကရဏသာမတ္ထိယာ အတ ကာရာဒေါပိ မလောပေါ. ရမန္တိ ကီဠန္တိ ဧတေနာတိ ရထော=သန္ဒနော.

ရမဓာတ်မှ ထကပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ က-အနုဗန္ဓပြုခြင်း စွမ်းအားကြောင့် အကာရာဒိ၌လည်း မ-အက္ခရာ ကျေ၏။ ရမန္တိ ကီဠန္တိ ဧတေနာတိ ရထော = ရထား။

---

၈၈. တိတ္ထာဒယော.

၈၈. တိတ္ထစသော ပုဒ်တို့သည်။

---

တိတ္ထအာဒယော ထကပရာ နိပစ္စန္တေ. တရ-တရဏေ, အဿ ဣတ္တံ, ပရရူပါဒိ, တရန္တျနေနာတိ တိတ္ထံ=နဇ္ဇာဒိံ ယေနာဝတရန္တိ တံ. သိစ-ရက္ခဏေ, သေစတီတိ သိတ္တံ=မဓုစ္ဆိဋ္ဌံ. ဟသ-ဟသနေ, ဟသန္တျနေနာတိ ဟတ္ထော=ကရော, နက္ခတ္တာဉ္စ. ဂါယတီတိ ဂါထာ=ပဇ္ဇဝိသေသော. အရန္တိ ပဝတ္တန္တျနေနာတိ အတ္ထော=ဓနံ. ရောဂံ တုဒတိ ပီဠေတီတိ တုတ္ထံ=ဩသဓံ. ယု-မိဿနေ, ဒီဃော, ယဝတီတိ ယူ- ထော=သဇာတိကာနံ [Pg.256] တိရစ္ဆာနာနံသမူဟော. ဂုပ-ဂေါပနေ, ဒီဃော, ပလောပေါ, ပဋိကူလတ္တာ ဂေါပီယတီတိ ဂူထော=ဝစ္စံ, ဧဝမညေပိ.

တိတ္ထစသော ပုဒ်တို့ကို ထကပစ္စည်းနောက်၌ ထူးခြားစွာ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ကူးခြင်းအနက်၌ တရဓာတ်၊ အား ဣပြုခြင်း၊ ပရရူပပြုခြင်းစသည်တို့ဖြင့်၊ တရန္တျနေနာတိ တိတ္ထံ = ဆိပ်ဦး (မြစ်စသည်သို့ သက်ဆင်းရာအရပ်)။ သွန်းလောင်းခြင်းအနက်၌ သိစဓာတ်၊ သေစတီတိ သိတ္တံ = ပျားဖယောင်း။ ရယ်ခြင်းအနက်၌ ဟသဓာတ်၊ ဟသန္တျနေနာတိ ဟတ္ထော = လက်၊ နက္ခတ်လည်း ဖြစ်၏။ ဂါယတီတိ ဂါထာ = ဂါထာ (လင်္ကာထူး)။ အရန္တိ ပဝတ္တန္တျနေနာတိ အတ္ထော = စည်းစိမ်ဥစ္စာ။ ရောဂါကို နှိပ်စက်တတ်၏ဟု တုတ္ထံ = ဆေး။ ရောနှောခြင်းအနက်၌ ယုဓာတ်၊ ဒီဃပြု၏၊ ယဝတီတိ ယူထော = အမျိုးတူ တိရစ္ဆာန်အုပ်စု။ စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်၌ ဂုပဓာတ်၊ ဒီဃပြု၍ ပ-ကျေ၏၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်၍ ဝှက်အပ်၏ဟု ဂူထော = ကျင်ကြီး၊ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၈၉. ဝသ မသ ကုသာ ထု.

၈၉. ဝသဓာတ်၊ မသဓာတ်၊ ကုသဓာတ်တို့နောက်၌ ထုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝသ-နိဝါသေ, မသ-အာမသနေ, ကုသ-အက္ကောသေ, ဧတေဟိ ထု ဟောတိ. ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု=ပဒတ္ထော. ဒဓိံ အာမသတီတိ မတ္ထု=ဒဓိမဏ္ဍော. ကုသီယတိ အက္ကောသီယတိ ဘေရ ဝနာဒတ္တာတိ ကောတ္ထု=သိဂါလော.

နေခြင်းအနက်၌ ဝသဓာတ်၊ ကိုင်တွယ်ခြင်းအနက်၌ မသဓာတ်၊ ဆဲရေးအော်ဟစ်ခြင်းအနက်၌ ကုသဓာတ်တို့နောက်၌ ထုပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု = တည်ရာဝတ္ထု။ ဒိန်ချဉ်ကို ကိုင်တွယ်တတ်၏ (ဒိန်ချဉ်မှ ဖြစ်၏) ဟု မတ္ထု = ဒိန်ချဉ်ရေ။ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော တောအုပ်၌ အော်ဟစ်တတ်၏ဟု ကောတ္ထု = မြေခွေး။

---

၉၀. သက ဝသာ ထိ.

၉၀. သကဓာတ်၊ ဝသဓာတ်တို့နောက်၌ ထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သက-သတ္တိယံ, ဝသ-နိဝါသေ, ဧတေဟိ ထိ ဟောတိ. သက္ကောတိ ဂန္တုမနေနာတိ သတ္ထိ=ဦရု. ဝသီယတိ အစ္ဆာဒီယတီတိ ဝတ္ထိ=နာဘိယာ အဓော.

စွမ်းနိုင်ခြင်းအနက်၌ သကဓာတ်၊ နေခြင်းအနက်၌ ဝသဓာတ်တို့နောက်၌ ထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သက္ကောတိ ဂန္တုမနေနာတိ သတ္ထိ = ပေါင်။ ဝသီယတိ အစ္ဆာဒီယတီတိ ဝတ္ထိ = ဆီးအိမ် (ချက်အောက်အရပ်)။

---

၉၁. ဝီတော ထိက.

၉၁. ဝီဓာတ်မှ ထိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝီ ဝါ-ဂမနေတီမသ္မာ ထိက ဟောတိ. ဝီယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတာယာတိ ဝီထိ=အာဝလိ.

သွားခြင်းအနက်၌ ဝီ (ဝါ) ဓာတ်မှ ထိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဝီယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတာယာတိ ဝီထိ = လမ်း၊ တန်း။

---

၉၂. သာရိသ္မာ ရတိ.

၉၂. သရဓာတ်မှ ရထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သာရိသ္မာ ဏျန္တာ ရထိ ဟောတိ. သာရေတီတိ သာရထိ=ရထ-ဝါဟော.

ဏျန္တအဆုံးရှိသော သရဓာတ်မှ ရထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သာရေတီတိ သာရထိ = ရထားထိန်း။

---

၉၃. တာ-တာ ဣထိ.

၉၃. တာဓာတ်၊ အတဓာတ်တို့နောက်၌ ဣထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တာ-ပါလနေ, အတ-သာတစ္စဂမနေ, ဧတေဟိ ဣထိ ဟောတိ. တာယတိ ပါလေတီတိ တိထိ=ပဋိပဒါဒိ, အတတိ ဂစ္ဆတီတိ အတိထိ=အဗ္ဘာဂတော.

စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်၌ တာဓာတ်၊ အမြဲမပြတ်သွားခြင်းအနက်၌ အတဓာတ်တို့နောက်၌ ဣထိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ တာယတိ ပါလေတီတိ တိထိ = တိထီ (ပဋိပတ်စသည်)။ အတတိ ဂစ္ဆတီတိ အတိထိ = ဧည့်သည်။

---

၉၄. ဣသာ ထီ.

၉၄. ဣသဓာတ်မှ ထီပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဣသတိသ္မာ [Pg.257] ထီ ဟောတိ. ဣစ္ဆတိ ဣစ္ဆီယတီတိ ဝါ ဣတ္ထီ=နာရီ.

ဣသဓာတ်မှ ထီပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဣစ္ဆတိ ဣစ္ဆီယတီတိ ဝါ ဣတ္ထီ = မိန်းမ။

---

၉၅. ရုဒ ခုဒ မုဒ မဒ ဆိဒ သူဒ သပ ကမာ ဒက.

၉၅. ရုဒဓာတ်၊ ခုဒဓာတ်၊ မုဒဓာတ်၊ မဒဓာတ်၊ ဆိဒဓာတ်၊ သူဒဓာတ်၊ သပဓာတ်၊ ကမဓာတ်တို့နောက်၌ ဒကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဧတေဟိ ဒက ဟောတိ. ရုဒတီတိ ရုဒ္ဒေါ=ဥမာပတိ. ရဿ လတ္တေ လုဒ္ဒေါ=နေသာဒေါ. ခုဒတိ အသဟတီတိ ခုဒ္ဒေါ=နီစော. မောဒန္တိ ဧတာယာတိ မုဒ္ဒါ=သက္ခရမင်္ဂုလိယံ. မဇ္ဇန္တိ အသ္မိန္တိ မဒ္ဒေါ=ဇနပဒေါ. ဆိဇ္ဇတီတိ ဆိဒ္ဒံ=ရန္ဓံ. ဦဿ ရဿတ္တံ, သူဒတိ သာမိကေဟိ ဘတိံ ပက္ခရတီတိ သုဒ္ဒေါ=ဝသလော. သပန္တုနေနာတိ သဒ္ဒေါ=သောတဝိသယော. ကာမီယတီတိ ကန္ဒော=မူလဝိသေသော.

ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဒကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ရုဒတီတိ ရုဒ္ဒေါ = သီဝနတ်မင်း၊ ရဿကို လပြုသော် လုဒ္ဒေါ = မုဆိုး။ ခုဒတိ အသဟတီတိ ခုဒ္ဒေါ = ယုတ်ညံ့သူ။ မောဒန္တိ ဧတာယာတိ မုဒ္ဒါ = တံဆိပ်လက်စွပ်။ မဇ္ဇန္တိ အသ္မိန္တိ မဒ္ဒေါ = တိုင်းနိုင်ငံ။ ဆိဇ္ဇတီတိ ဆိဒ္ဒံ = အပေါက်။ ဦကို ရဿပြု၏၊ သူဒတိ သာမိကေဟိ ဘတ္တံ ပက္ခရတီတိ သုဒ္ဒေါ = သုဒြ္ဒ။ သပန္တုနေနာတိ သဒ္ဒေါ = အသံ။ ကာမီယတီတိ ကန္ဒော = သစ်ဥ။

---

၉၆. ကုန္ဒာဒယော.

၉၆. ကုန္ဒစသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ကုန္ဒအာဒယော ဒကအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ကမိဿ အဿု, ကာမီယတီတိ ကုန္ဒော=ပုပ္ဖဝိဓသသော, မဏိဿ မန, မညတေတိ မန္ဒော=ဇဠော. ဝုဏာတိဿ ဗုန, ဝုဏီယတိ သံဝရီယတီတိ ဗုန္ဒော=မူလပ္ပဒေသော. နိန္ဒ-ဂရဟာယံ, နလောပေါ, နိန္ဒီယတီတိ နိဒ္ဒါ=သောပ္ပံ. ဥန္ဒ-ကိလေဒနေ, နလောပေါ, ဥန္ဒတိ ကိလေဒတီတိ ဥဒ္ဒေါ=ဇလဗိဠာလော. သံပုဗ္ဗဿ ဥန္ဒိဿ စ, သမ္မာ ဥန္ဒတိ ကိလေဒတီတိ သမုဒ္ဒေါ=သာဂရော. ပုလ-မဟတ္တဟိံ သာဉာဏေသု, ဣမုဉ, ပုလတိ ဟိံသတီတိ ပုလိန္ဒော=သဝရော. ဧဝံ-မညေပိ.

ကုန္ဒစသော ဒကပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို ထူးခြားစွာ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ကမဓာတ်၏ အက္ခရာကို ဥပြု၏၊ ကာမီယတီတိ ကုန္ဒော = ပန်းတစ်မျိုး။ မနဓာတ်၏ မနကို မန္ဒပြု၏၊ မညတေတိ မန္ဒော = မိုက်မဲသူ။ ဝုဏဓာတ်ကို ဗုန္ဒပြု၏၊ ဝုဏီယတိ သံဝရီယတီတိ ဗုန္ဒော = အမြစ်တွယ်ရာအရပ် (အောက်ခြေ)။ ကဲ့ရဲ့ခြင်းအနက်၌ နိန္ဒဓာတ်၊ န-ကျေ၏၊ နိန္ဒီယတီတိ နိဒ္ဒါ = အိပ်ပျော်ခြင်း။ စိုစွတ်ခြင်းအနက်၌ ဥန္ဒဓာတ်၊ န-ကျေ၏၊ ဥန္ဒတိ ကိလေဒတီတိ ဥဒ္ဒေါ = ဖျံ။ သံ-ပုဗ္ဗ ဥန္ဒဓာတ်၌လည်း န-ကျေ၏၊ သမ္မာ ဥန္ဒတိ ကိလေဒတီတိ သမုဒ္ဒေါ = သမုဒ္ဒရာ။ ကြီးမြတ်ခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ သိခြင်းအနက်၌ ပုလဓာတ်၊ ဣမုဉပြု၏၊ ပုလတိ ဟိံသတီတိ ပုလိန္ဒော = တောသား၊ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၉၇. ဒဒါ ဒု.

၉၇. ဒဒဓာတ်မှ ဒုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဒဒ-ဒါနေတီမသ္မာ ဒု ဟောတိ. ဒုက္ခံ ဒဒါတီဟိ ဒဒ္ဒု=ကုဋ္ဌဝိသေသော.

ပေးလှူခြင်းအနက်၌ ဒဒဓာတ်မှ ဒုပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဒုက္ခကို ပေးတတ်၏ဟု ဒဒ္ဒု = ဝဲခြောက်နာထူး။

---

၉၈. ခနာန ဒမ ရမာ ဓော.

၉၈. ခနဓာတ်၊ ဒမဓာတ်၊ ရမဓာတ်တို့နောက်၌ ဓောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ခန [Pg.258] ခဏ-အဝဒါရဏေ, အန-ပါဏနေ, ဒမ-ဥပသမေ, ရမ-ကီဠာယံ, ဧတေဟိ ဓော ဟောတိ. ဉာဏေန ဓညတေတိ ခန္ဓော=ရာသိ. အနတိ ဇီဝတိ ဧတေနာတိ အန္ဓော=အစက္ခုကော. ဒမေတဗ္ဗောတိ ဒန္ဓော=ဇဠော, ရမန္တိ ဧတ္ထ သပ္ပာဒယောတိ ရန္ဓံ=ဆိဒ္ဒံ.

ခန-ဓာတ်သည် အဖန်တလဲလဲ ဖောက်ထွင်းခြင်း၌လည်းကောင်း၊ အသက်ရှူခြင်း၌လည်းကောင်း၊ ဒမ-ဓာတ်သည် ငြိမ်းအေးစေခြင်း၌လည်းကောင်း၊ ရမ-ဓာတ်သည် ကစားခြင်း၌လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဓ-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဉာဏ်ဖြင့် ကြီးပွားတတ်သောကြောင့် ခန္ဓော = အစု။ ၎င်းဖြင့် အသက်ရှင်တတ်သောကြောင့် အန္ဓော = မျက်စိမမြင်သောသူ။ ဆုံးမအပ်သောကြောင့် ဒန္ဓော = ဖျင်းအသောသူ။ ထိုအပေါက်၌ မြွေစသည်တို့ မွေ့လျော်တတ်သောကြောင့် ရန္ဓံ = အပေါက်။

---

၉၉. မုဒ္ဓါ ဒယော.

၉၉. မုဒ္ဓါ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

မုဒ္ဓအာဒယော ဓန္တာ နိပစ္စန္တေ. မုဒ-တောသေ, ဩတ္တာဘာဝေါ, မောဒန္တိ ဧတ္ထ ဦကာတိ မုဒ္ဓါ=မတ္ထကော. အရ-ဂမနေ, အရန္တိ ယန္တိ ဧတ္ထာတိ အဒ္ဓါ=မဂ္ဂေါ, ကာလော စ, အဒ္ဓံ=ဥပဒ္ဓံ. ဂိဓ-အဘိ ကင်္ခါယံ, ဣဿ အတ္တံ, ဂေဓတီတိ ဂဒ္ဓေါ=ဂိဇ္ဈော. ဝိဓ-ဝေဓနေ, ဧတ္တာဘာဝေါ, ပရိဝဇ္ဈတီတိ ဝိဒ္ဓံ=ဝိမလံ, ဧဝမညေပိ.

မုဒ္ဓါ အစရှိသော ဓ-အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်အဖြစ် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ မုဒ-ဓာတ်သည် နှစ်သက်ခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ သြ-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိ။ ထိုဦးခေါင်း၌ သန်းတို့သည် မွေ့လျော်တတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် မုဒ္ဓါ = ဦးခေါင်း။ အရ-ဓာတ်သည် သွားခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ ထို၌ သွားတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် အဒ္ဓါ = ခရီးလမ်း၊ ကာလလည်း ဖြစ်၏။ အဒ္ဓံ = ထက်ဝက်။ ဂိဓ-ဓာတ်သည် လွန်စွာ တောင့်တခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ ဣ ကို အ သို့ ပြု၏၊ လွန်စွာ တောင့်တတတ်သောကြောင့် ဂဒ္ဓေါ = လင်းတ။ ဝိဓ-ဓာတ်သည် ထိုးခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ ဧ-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိ၊ ကောင်းစွာ ဖောက်ထွင်းအပ်သောကြောင့် ဝိဒ္ဓံ = စင်ကြယ်ခြင်း။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၁၀၀. သီတော ဓုက.

၁၀၀. သီ ဓာတ်နောက်၌ ဓုက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သေတိသ္မာ ဓုက ဟောတိ. သယန္တိ ဧတာယာတိ သီဓု=သုရာဝိသေသော.

သီ-ဓာတ်မှ ဓုက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထိုသေရည်ဖြင့် အိပ်စက်တတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် သီဓု = သေရည်အထူး။

---

၁၀၁. ဝရာရကရတရဒရယမအဇ္ဇမိထသကာ ကုနော.

၁၀၁. ဝရ၊ အရ၊ ကရ၊ တရ၊ ดရ၊ ယမ၊ အဇ္ဇ၊ မိထ၊ သက ဓာတ်တို့နောက်၌ ကုနု ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝရ-ဝရဏသမ္ဘတ္တီသု, အရ-ဂမနေ, ကရ-ကရဏေ, တရ-တရ-ဏေ ဒရ-ဝိဒါရဏေ, ယမ-ဥပရမေ, အဇ္ဇ သဇ္ဇ-အဇ္ဇနေ, မိထ-သင်္ဂမေ, သက-သတ္တိယံ, ဧတေဟိ ကုနော ဟောတိ. ‘‘ရာ နဿ ဏော’’တိ (၅-၁၇၁) နဿ ဏတ္တံ, ဝါရေတီတိ ဝရုဏော=ဧဝံနာမကော ဣသိ, ဒေဝရာဇာ, ပါဒပေါ စ. အရတိ ဂစ္ဆတီတိ အရုဏော=သူရိယော, တဿ [Pg.259] သာရထိ စ. ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ဟဒယကမ္မနံ ကရောတီတိ ကရုဏာ=ဒယာ. ဗာလဘာဝံ အတရီတိ တရုဏော=ယုဝါ. ‘‘ဏိဏာပိန’’န္တိ (၅.၁၆၀) ယောဂဝိဘာဂါ ဏိလောပေါ, ဝိဒါရေတီတိ ဒါရုဏော=ကက္ခဠော. ယမေတိ ပါဝံ နာသေတီတိ ယမုနာ=ဧကာ မဟာနဒီ. အဇ္ဇတိ ဓနသဉ္စယံ ကရောတီတိ အဇ္ဇုနော=ရာဇာ, ရုက္ခဝိသေသော စ. မိထော သင်္ဂမော မိထုနံ=ပုမိတ္ထိယုဂဠံ. သက္ကောတီတိ သကုနော=ပက္ခီ. နဒါဒိပါဌာ ဝီမှိ=သကုနီ. ‘‘တထနရာနံဋဋ္ဌဏလာ’’တိ (၁-၂၇) ဝါ ဏတ္တေ=သကုဏော, သကုဏိ.

ဝရ-ဓာတ်သည် တားမြစ်ခြင်းနှင့် ဆည်းကပ်ခြင်းတို့၌လည်းကောင်း၊ အရ-ဓာတ်သည် သွားခြင်း၌လည်းကောင်း၊ ကရ-ဓာတ်သည် ပြုခြင်း၌လည်းကောင်း၊ တရ-ဓာတ်သည် ကူးမြောက်ခြင်း၌လည်းကောင်း၊ ဒရ-ဓာတ်သည် ဖောက်ခွဲခြင်း၌လည်းကောင်း၊ ယမ-ဓာတ်သည် ငြိမ်းအေးခြင်း၌လည်းကောင်း၊ အဇ္ဇ-ဓာတ်သည် စုဆောင်းခြင်း၌လည်းကောင်း၊ မိထ-ဓာတ်သည် ပေါင်းဖော်ခြင်း၌လည်းကောင်း၊ သက-ဓာတ်သည် စွမ်းနိုင်ခြင်း၌လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ကုနု-ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ 'ရာ နဿ ဏော' သုတ်ဖြင့် န ကို ဏ ပြု၏။ တားမြစ်တတ်သောကြောင့် ဝရုဏော = ထိုအမည်ရှိသော ရသေ့၊ နတ်မင်း၊ သစ်ပင်လည်း မည်၏။ သွားတတ်သောကြောင့် အရုဏော = နေမင်း၊ ၎င်း၏ ရထားထိန်းလည်း မည်၏။ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်း၌ သူတော်ကောင်းတို့၏ နှလုံးသားကို တုန်လှုပ်စေတတ်သောကြောင့် ကရုဏာ = သနားခြင်း။ ငယ်ရွယ်သော အဖြစ်ကို ကူးမြောက်တတ်သောကြောင့် တရုဏော = ပျိုသောသူ။ 'ဏိဏာပိနံ' သုတ်ကို အပိုင်းခြား ဖြတ်ခြင်းအားဖြင့် ဏိ ကို ချေ၏၊ ပြင်းစွာ ဖောက်ခွဲတတ်သောကြောင့် ဒါရုဏော = ကြမ်းတမ်းသောသူ။ မကောင်းမှုကို တားမြစ်တတ်သောကြောင့် ယမုနာ = မြစ်ကြီးတစ်စင်း။ ဥစ္စာကို စုဆောင်းတတ်သောကြောင့် အဇ္ဇုနော = မင်း၊ သစ်ပင်အထူးလည်း မည်၏။ အချင်းချင်း ပေါင်းဖော်ခြင်းသည် မိထုနံ = ယောက်ျား မိန်းမ အစုံ။ စွမ်းနိုင်တတ်သောကြောင့် သကုနော = ငှက်။ နဒါဒိဂိုဏ်း၌ ဖတ်သောကြောင့် ဣ ပစ္စည်း သက်၍ သကုနီ ဖြစ်၏။ 'တထနရာနံ...' သုတ်ဖြင့် ဏ ပြုရာ၌ သကုဏော၊ သကုဏီ မည်၏။

---

၁၀၂. အဇာ ဣနော.

၁၀၂. အဇ ဓာတ်နောက်၌ ဣနော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အဇ ဝဇ-ဂမနေ တီမသ္မာ ဣနော ဟောတိ. အဇတိ ဝိက္ကယံ ယာတီတိ အဇိနံ=စမ္မံ.

အဇ (ဝဇ) သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်မှ ဣနော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ရောင်းချခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် အဇိနံ = သားရေ။

---

၁၀၃. ဝိပိနာဒယော.

၁၀၃. ဝိပိန စသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဝိပိနအာဒယော ဣနန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဝပ-ဗီဇနိက္ခေပေ, အဿ ဣတ္တံ, ဝပန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိပိနံ=ဝနံ. သုပ-သယေ, သုပန္တိ ဧတေနာတိ သုပိနံ=နိဒ္ဒါ, သုပန္တေန ဒိဋ္ဌဉ္စ. တုဒ-ဗျထနေ, ဒဿ ဟော, တုဒတိ သတ္တေ ပီဠေတီတိ တုဟိနံ=ဟိမံ. ကပ္ပ-သာမတ္ထိယေ, ကပ္ပတိ ရိပဝေါ ဝိဇေတုံ သမတ္ထေတီတိ ကပ္ပိနော=ရာဇာ. ကမ-ပဒဝိက္ခေပေ, အဿ ဥတ္တံ, ကမန္တိ ဧတ္ထ မီနာဒယော ပဝိသန္တီတိ ကုမိနံ=မစ္ဆဗန္ဓနောပကရဏဝိသေသော. ဒါ-ဒါနေ, ဒေန္တိ ဧတသ္မိန္တိ ဒိနံ=ဒိဝသော, ဧဝမညေပိ.

ဝိပိန အစရှိသော ဣန အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်အဖြစ် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ဝပ-ဓာတ်သည် မျိုးစေ့ချခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ အ ကို ဣ ပြု၏၊ ထိုတော၌ မျိုးစေ့ကို ကြဲချတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ဝိပိနံ = တော။ သုပ-ဓာတ်သည် အိပ်ခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ ၎င်းဖြင့် အိပ်စက်တတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် သုပိနံ = အိပ်မက်၊ (အိပ်ပျော်သောသူ မြင်အပ်သောအရာလည်း ဖြစ်၏)။ တုဒ-ဓာတ်သည် ထိုးဆွခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ ဒ ကို ဟ ပြု၏၊ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲတတ်သောကြောင့် တုဟိနံ = နှင်း။ ကပ္ပ-ဓာတ်သည် စွမ်းနိုင်ခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ ရန်သူတို့ကို အောင်နိုင်ခြင်းငှါ စွမ်းဆောင်နိုင်သောကြောင့် ကပ္ပိနော = မင်း။ ကမ-ဓာတ်သည် ခြေလှမ်းလှမ်းခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ အ ကို ဥ ပြု၏၊ ထို၌ ငါးစသည်တို့ ဝင်ရောက်တတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ကုမိနံ = ငါးဖမ်းကိရိယာအထူး။ ဒါ-ဓာတ်သည် ပေးခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ ထို၌ ပေးတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ดိနံ = နေ့။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၁၀၄. ကိရာ ကနော.

၁၀၄. ကိရ ဓာတ်နောက်၌ ကနော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကိရတိသ္မာ [Pg.260] ကနော ဟောတိ. နဿ ဏော, ကိရန္တိ ဝိကိရန္တီတိ ကိရဏာ=ရံသိယော.

ကိရ ဓာတ်မှ ကနော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ န ကို ဏ ပြု၏၊ ပျံ့လွင့်တတ်သောကြောင့် ကိရဏာ = ရောင်ခြည်တို့။

---

၁၀၅. ဒီ ဇိဣမီဟိ နက.

၁၀၅. ဒီ၊ ဇိ၊ ဣ၊ မီ ဓာတ်တို့နောက်၌ နက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဒီ-ခယေ, ဇိ-ဇယေ, ဣ-အဇ္ဈေနဂတီသု, မီ-ဟိံသာယံ, ဧတေဟိ နက ဟောတိ. အဒေသိ ခယမဂမာသီတိ ဒီနော=နိဒ္ဓနော. ပဉ္စမာရေ အဇိနီတိ ဇိနော=ဗုဒ္ဓေါ. ဧသိ ဣဿရတ္တမဂမာသီတိ ဣနော=သာမီ. မီယတေ ဟိံသီယတေတိ မီနော=မစ္ဆော.

ဒီ-ပျက်စီးခြင်း၊ ဇိ-အောင်နိုင်ခြင်း၊ ဣ-သင်ကြားခြင်း သွားခြင်း၊ မီ-ညှဉ်းဆဲခြင်း အနက်ရှိသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ နက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်သောကြောင့် ဒီနော = ဆင်းရဲသောသူ။ မာရ်ငါးပါးကို အောင်တော်မူသောကြောင့် ဇိနော = မြတ်စွာဘုရား။ အစိုးရသောအဖြစ်သို့ ရောက်သောကြောင့် ဣနော = အရှင်သခင်။ ညှဉ်းဆဲအပ်သောကြောင့် မီနော = ငါး။

---

၁၀၆. သိဓာဝီဝါဟိ နော.

၁၀၆. သိ၊ ဓာ၊ ဝီ၊ ဝါ ဓာတ်တို့နောက်၌ နော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သိ-ဗန္ဓနေ, ဓာ-ဓာရဏေ, ဝီ ဝါ-ဂမနေ, ဧတေဟိ နော ဟောတိ. သေတိ ဗန္ဓတီတိ သေနော=သသာဒနော သေနာ=စမူ. ဓာရေတီတိ ဓာနာ=ဘဇ္ဇိတယဝေါ. ဝေတိ ပဝတ္တတီတိ ဝေနော=ဟီနဇာတိ. သတ္တေသု ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါနံ=တဏှာ.

သိ-ချည်နှောင်ခြင်း၊ ဓာ-ဆောင်ခြင်း၊ ဝီ-သွားခြင်း၊ ဝါ-သွားခြင်း အနက်ရှိသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ နော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ချည်နှောင်တတ်သောကြောင့် သေနော = သိမ်းငှက်။ သေနာ = စစ်သည်ဗိုလ်ခြေ။ ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓာနာ = လှော်ထားသော မုယောစပါး။ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝေနော = ယုတ်သောဇာတ်ရှိသူ။ သတ္တဝါတို့၌ တိုက်ခတ်တတ်သောကြောင့် ဝါနံ = တဏှာ။

---

၁၀၇. ဦနာဒယော.

၁၀၇. ဦန စသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဦနအာဒယော နန္တာ နီပစ္စန္တေ. ဦဟ-ဝိတက္ကေ, ဟလောပေါ, ဦဟနံ ဦနော=အပုဏ္ဏော. ဟိ-ဂတိယံ, ဒီဃတ္တံ, ဟေသိ ဟီနတ္တမဂမီတိ ဟီနော=နိဟီနော. စိ-စယေ, ဒီဃတ္တံ, စယန္တိ ဧတ္ထ ရတနာနီတိ စီနော=ဇနပဒေါ. ဟနိဿ ဇဃော, ဟညတီတိ ဇဃနံ=ကဋိ. ဌာဿ ထေ ဌာတိ ပဝတ္တတီတိ ထေနော=စောရော. ဥန္ဒိဿ ဩဒေါ, ဥန္ဒီယတီတိ ဩဒနော=အန္နံ. အန္နံ. ရံဇိဿ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, အက စ, ရံဇတေ အနေနာတိ ရဇနံ=ရာဂေါ. ရဉ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ရဇနီ=ရတ္တိ. ပဒိဿ ဇုနုက[Pg.261], ပဇ္ဇတိ ဂစ္ဆတီတိ ပဇ္ဇုန္နော=ဣန္ဒော, မေဃော စ. ဂမိဿ ဂင, ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထ ဝိဟင်္ဂါဒယောတိ ဂဂနံ=အန္တလိက္ခံ, ဧဝမညေပိ.

ဦန အစရှိသော န အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်အဖြစ် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ဦဟ-ဓာတ်သည် ကြံစည်ခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ ဟ ကို ချေ၏၊ ကြံစည်ခြင်းသည် ဦနော = မပြည့်စုံသောသူ။ ဟိ-ဓာတ်သည် သွားခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ သရကို ဒီဃပြု၏၊ ယုတ်ညံ့သော အဖြစ်သို့ ရောက်သောကြောင့် ဟီနော = ယုတ်ညံ့သောသူ။ စိ-ဓာတ်သည် ဆည်းပူးခြင်း၌ ဖြစ်၏၊ သရကို ဒီဃပြု၏၊ ထိုအရပ်၌ ရတနာတို့ကို ဆည်းပူးအပ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် စီနော = တရုတ်ပြည်။ ဟန ဓာတ်၏ ဟ ကို ဇဃ ပြု၏၊ သတ်အပ်သောကြောင့် ဇဃနံ = တင်ပါး။ ဌာ ဓာတ်ကို ထေ ပြု၏၊ ခိုးယူခြင်းကို ပြုတတ်သောကြောင့် ထေနော = ခိုးသူ။ ဥန္ဒ ဓာတ်ကို သြဒ ပြု၏၊ စိုစွတ်စေအပ်သောကြောင့် သြဒနော = ထမင်း။ ရဉ္ဇ ဓာတ်၏ နဂ္ဂဟိတ်ကို ချေ၍ အက ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏၊ ၎င်းဖြင့် စွဲလမ်းတတ်သောကြောင့် ရဇနံ = ဆိုးဆေး။ ထို၌ စွဲလမ်းတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ရဇနီ = ညဉ့်။ ပဒ ဓာတ်ကို ဇုန္နုက ပြု၏၊ သွားတတ်သောကြောင့် ပဇ္ဇုန္နော = သိကြားမင်း၊ မိုးတိမ်လည်း ဖြစ်၏။ ဂမ ဓာတ်ကို ဂင ပြု၏၊ ထို၌ ငှက်စသည်တို့ သွားတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ဂဂနံ = ကောင်းကင်။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၁၀၈. ဝီ ပတာ တနော.

၁၀၈. ဝီ၊ ပတ ဓာတ်တို့နောက်၌ တနော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝီ ဝါ-ဂမနေ, ပတ ပထ-ဂမနေ, ဧတေဟိ တနော ဟောတိ. ဝေတိ ပဝတ္တတိ ဧတေနာတိ ဝေတနံ=ဘတိ. ပတန္တိ ဧတ္ထာတိ ပတ္တနံ=နဂရံ.

ဝီ (ဝါ) သွားခြင်း၊ ပတ (ပထ) သွားခြင်း အနက်ရှိသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ တနော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ၎င်းဖြင့် အသက်မွေးမှု ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် ဝေတနံ = အခ (လစာ)။ ထိုအရပ်သို့ သွားရောက်အပ်သောကြောင့် ပတ္တနံ = မြို့။

---

၁၀၉. ရမာ တနက.

၁၀၉. ရမ ဓာတ်နောက်၌ တနက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ရမ ကီဠာယမိစသ္မာ တနက ဟောတိ. ‘‘ဂမာဒိရာနံ လောပေါန္တဿာ’’တိ (၅.၁၀၉) မလောပေါ, ရမန္တိ ဧတ္ထာတိ ရတနံ=မဏိ အာဒီ, ဟတ္ထမတ္တဉ္စ.

ကစားခြင်းအနက်ရှိသော ရမ ဓာတ်မှ တနက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ 'get_num' (ဂမာဒိရာနံ လောပေါန္တဿ) သုတ်ဖြင့် အဆုံးမ ကို ချေ၏၊ ထို၌ မွေ့လျော်တတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ရတနံ = ရတနာ၊ အတောင်လည်း မည်၏။

---

၁၁၀., သူ ဘာဟိ နုက,

၁၁၀., သူ၊ ဘာ ဓာတ်တို့နောက်၌ နုက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သူ-ပသဝေ, ဘာ-ဒိတ္တိယံ, ဧတေဟိ နုက ဟောတိ. ပသဝီယတီတိ သူနု=ပုတ္တော. ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဘာနု=သူရိယော.

သူ-သားဖွားခြင်း၊ ဘာ-တောက်ပခြင်း အနက်ရှိသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ နုက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဖွားမြင်အပ်သောကြောင့် သူနု = သား။ တောက်ပတတ်သောကြောင့် ဘာနု = နေမင်း။

---

၁၁၁. ဓာဿေ စ.

၁၁၁. ဓာ ဓာတ်နောက်၌လည်း နုက ပစ္စည်း ဖြစ်၍ ဓာ ၏ အာ ကို ဧ လည်း ပြု၏။

---

ဓာ-ဓာရဏေတီမသ္မာ နုက ဟောတိ, ဓာဿ ဧ စ. ဓာရေတီတိ ဓေနု=ဂါဝီ.

ဆောင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဓာ ဓာတ်မှ နုက ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဓာ ၏ အာ ကို ဧ လည်း ပြု၏။ နို့ရည်ကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓေနု = နို့ညှစ်နွားမ။

---

၁၁၂. ဝတ္တာ ဋာဝ ဓမာသေဟျနိ.

၁၁၂. ဝတ္တ၊ အဋ၊ အဝ၊ ဓမ၊ အသ ဓာတ်တို့နောက်၌ အနိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝတ္တ-ဝတ္တနေ, အဋ-ဂမနတ္ထော, အဝ-ရက္ခဏေ, ဓမ-သဒ္ဒေ, အသ-ခေပနေ, ဧတေဟိ အနိ ဟောတိ. ဝတ္တန္တိ ဧတေနာတိ ဝတ္တနိ=တသရဒဏ္ဍံ. ဝီမှိ ဝတ္တနီ=ပန္ထော. အဋတေ ဂမ္မတေတိ အဋနိ= မဉ္စင်္ဂေါ[Pg.262]. သတ္တေ အဝတိ ရက္ခတီတိ အဝနိ=မဟီ. ဓမန္တိ ဧတေန ဝီဏာဒယောတိ ဓမနိ=သီရာ. ဒဏ္ဍတ္ထာယ အသီယတေ ခိပီယတေတိ အသနိ=ကုလိသံ.

ဝတ္တ-လည်ခြင်း၊ အဋ-သွားခြင်း၊ အဝ-စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ဓမ-အသံပြုခြင်း၊ အသ-ပစ်ခြင်း အနက်ရှိသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ အနိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ၎င်းဖြင့် လည်တတ်သောကြောင့် ဝတ္တနီ = ရက်ကန်းလွန်းရိုး။ ဝီ ပစ္စည်း သက်ရာ၌ ဝတ္တနီ = ခရီးလမ်း။ သွားအပ်သောကြောင့် အဋနီ = ညောင်စောင်း၏ အင်္ဂါ။ သတ္တဝါတို့ကို စောင့်ရှောက်တတ်သောကြောင့် အဝနီ = မြေကြီး။ ၎င်းဖြင့် စောင်းစသည်တို့ကို မှုတ်တီးတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ဓမနီ = အကြော။ ဒဏ်ခတ်ရန် ပစ်လွှတ်အပ်သောကြောင့် အသနီ = မိုးကြိုး။

---

၁၁၃. ယုတော နိ.

၁၁၃. ယု ဓာတ်နောက်၌ နိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ယု-မိဿနေတီမသ္မာ နိ ဟောတိ. ယဝန္တိ သတ္တာ အနေန ဧတီဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ ယောနိ=ဘဂံ, အဏ္ဍဇာဒိယောနိ စ.

ရောနှောခြင်းအနက်ရှိသော ယု ဓာတ်မှ နိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သတ္တဝါတို့သည် ၎င်းဖြင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းသို့ ရောက်တတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ယောနိ = အင်္ဂါဇာတ်၊ အဏ္ဍဇစသော ပဋိသန္ဓေတည်ရာလည်း ဖြစ်၏။

---

(ဣတိ တဝဂ္ဂပစ္စယဝိဓာနံ).

(ဤသို့ တဝဂ်ပစ္စည်း ဝိဓာန် ပြီး၏။)

---

၁၁၄. စမာပ ပါ ဝပါ ပေါ.

၁၁၄. စမ၊ အပ၊ ပါ၊ ဝပ ဓာတ်တို့နောက်၌ ပေါ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

စမ-အဒနေ, အပ-ပါပုဏနေ, ပါ-ရက္ခဏေ, ဝပ-ဗီဇနိက္ခေပေ, ဧတေဟိ ပေါ ဟောတိ. စမန္တိ အဒန္တိ ဧတ္ထာတိ စမ္ပာ=နဂရံ, အပေသိ ဤသကမတ္တမဂမာသီတိ အပ္ပံ=အဗဟု. အပါယံ ပါတိ ရက္ခတီတိ ပါပံ-ကိဗ္ဗိသံ. ဝပန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝပ္ပော=ကေဒါရံ.

စမ-စားခြင်း၊ အပ-ရောက်ခြင်း၊ ပါ-စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ဝပ-မျိုးစေ့ချခြင်း အနက်ရှိသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ပေါ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထိုအရပ်၌ စားသောက်တတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် စမ္ပါ = စမ္ပါပြည်။ နည်းငယ်မျှသာ ရောက်သောကြောင့် အပ္ပံ = နည်းသော။ အပါယ်ဘေးမှ စောင့်ရှောက်တတ်သောကြောင့် ပါပံ = မကောင်းမှု။ ထိုအရပ်၌ စပါးကို စိုက်ပျိုးတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ဝပ္ပေါ = လယ်ကွင်း။

---

၁၁၅. ယု ထု ကူနံ ဒီဃော စ.

၁၁၅. ယု၊ ထု၊ ကု ဓာတ်တို့နောက်၌ ပေါ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ သရကို ဒီဃလည်း ပြု၏။

---

ယု-မိဿနေ, ထု-အဘိတ္ထဝေ, ကု-သဒ္ဒေ, ဧတေဟိ ပေါ ဟောတိ, ဧတေသံ ဒီဃော စ. ဒီဃဝိဓာနသာမတ္ထိယာ ဩတ္တာဘာဝေါ. ယဝန္တိ သဟ ဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိ ယူပေါ=ယညယဋ္ဌိ, ပါသာဒေါ စ. ထဝီယတီတိ ထူပေါ=စေတိယံ. ကဝန္တိ နဒန္တိ ဧတ္ထာတိ ကူပေါ=ဥဒပါနော.

ယု-ရောနှောခြင်း၊ ထု-ချီးမွမ်းခြင်း၊ ကု-အသံပြုခြင်း အနက်ရှိသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ပေါ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုဓာတ်တို့၏ သရကို ဒီဃလည်း ပြု၏။ ဒီဃပြုရခြင်း၏ စွမ်းရည်ကြောင့် သြ ဖြစ်ခြင်း မရှိပေ။ ထိုတိုင်၌ အတူတကွ ပေါင်းစည်း၍ တည်ရှိတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ယူပေါ = ယဇ်တိုင်၊ ပြာသာဒ်လည်း ဖြစ်၏။ ချီးမွမ်းအပ်သောကြောင့် ထူပေါ = စေတီ။ ထိုတွင်း၌ ရေတိုးသံ ပြုတတ်ကုန်၏ ထို့ကြောင့် ကူပေါ = ရေတွင်း။

---

၁၁၆. ခိပ သုပ နီသူ ပူဟိ ပက.

၁၁၆. ခိပ၊ သုပ၊ နီ၊ သု၊ ပူ ဓာတ်တို့နောက်၌ ပက ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ခိပ-ပေရဏေ, သုပ-သယေ, နီ-နယေ, သူ-ပသဝေ, ပူ-ပဝနေ, ဧတေဟိ ပက ဟောတိ. ခပတိ ခယံ ဂစ္ဆတီတိ ခိပ္ပံ=သီဃံ. သုပန္တိ [Pg.263] ဧတ္ထ သုနခါဒယောတိ သုပ္ပံ=ပပ္ဖောဋနံ. နယန္တိ ဧတသ္မာ ဖလန္တိ နိပေါ=ရက္ခော. သဝတိ ရုစိံ ဇနေတီတိ သူပေါ=ဗျဉ္ဇနဝိသေသော. ပဝီယတိ မရိစဇီရကာဒီဟိ ပဝိတ္တံ ကရီယတီတိ ပူပံ=ခဇ္ဇကံ.

khipa (စေလွှတ်ခြင်း၌)၊ supa (အိပ်စက်ခြင်း၌)၊ nī (ဆောင်ယူခြင်း၌)၊ sū (ဖြစ်ပွားစေခြင်း၌)၊ pū (စင်ကြယ်စေခြင်း၌)၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ paka ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် khippa = လျင်မြန်စွာ (sīgha)။ ဤစပါးခွံ စသည်၌ ခွေးစသည်တို့သည် အိပ်တတ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် suppa = စကော (papphoṭana)။ ဤသူမှ အကျိုးတရားကို ဆောင်ယူတတ်ကုန်၏ (သို့မဟုတ် ဤသူသည် ဘေးမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် nipa = စောင့်ရှောက်သူ (rakkho)။ အလိုဆန္ဒကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် sūpa = ဟင်းလျာထူး (byañjanaviseso)။ ငရုတ် ဇီရာ စသည်တို့ဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် pūpa = မုန့် (khajjaka)။

---

၁၁၇. သိပ္ပာဒယော.

၁၁၇. Sippa အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

သိပ္ပအာဒယော ပကအန္တာ နိပစ္စန္တေ. သပိဿ အဿဣတ္တံ, သပတိ အနေနာတိ သိပ္ပံ=ကလာ. ဝပိဿ အဿိ, ဝိဇ္ဇံ ဝပတီတိ ဝိပ္ပော=ဗြာဟ္မဏော. ဝဿ ဗော, ဝပတိ ဗဟိ နိက္ခမတိ ဟဒယင်္ဂတသောကေနာတိ ဗပ္ပံ=အဿု. ဆုပ-သမ္ဖဿေ, ဥဿေ, ဆုပတိ အနေနာတိ ဆေပ္ပံ=နင်္ဂုဋ္ဌံ. ရုပ=ရုပ္ပနေ, ပလောပ ဒီဃာ, ရုပ္ပတိ ဝိကာရမာပဇ္ဇတီတိ ရူပံ-ဘူတဘူတိကံ, ဧဝမညေပိ.

Sippa အစရှိသော paka ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို သီးခြားပြီးစီးပုံ (နိပါတ) အားဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ sap ဓာတ်၏ a ကို i ပြု၊ ဤအတတ်ဖြင့် ကျိန်ဆိုအပ်၏ (သို့မဟုတ် သိအပ်၏)၊ ထို့ကြောင့် sippa = အတတ်ပညာ (kalā)။ vap ဓာတ်၏ a ကို i ပြု၊ အတတ်ပညာကို ကြဲချတတ်၏ (သင်ကြားပေးတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် vippo = ပုဏ္ဏား (brāhmaṇo)။ v ကို b ပြု၊ နှလုံး၌ ဖြစ်သော စိုးရိမ်ပူပန်မှုကြောင့် ပြင်ပသို့ စီးထွက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် bappa = မျက်ရည် (assu)။ chupa (တွေ့ထိခြင်း၌) u ကို e ပြု၊ ဤအင်္ဂါဖြင့် တွေ့ထိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် cheppa = အမြီး (naṅguṭṭha)။ rup (ဖောက်ပြန်ခြင်း၌) a ချေ၍ dīgha ပြု၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် rūpa = ရုပ်ဓာတ် (bhūtabhūtika = မဟာဘုတ်နှင့် ဥပါဒါရုပ်)။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၁၁၈. သာသာ အပေါ.

၁၁၈. Sās ဓာတ်နောက်၌ apo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သာသ အနုသိဋ္ဌိယမိစ္စသ္မာ အပေါ ဟောတိ. သာသီယန္တိ ဧတေနာတိ သာသပေါ=ဝီဟိဝိသေသော.

ဆုံးမခြင်းအနက်ရှိသော Sāsa ဓာတ်နောက်၌ apo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤစေ့ဖြင့် ဆုံးမအပ် (သိမှတ်အပ်) ၏၊ ထို့ကြောင့် sāsapo = မုန်ညင်း (vīhiviseso = မျိုးစေ့ထူး)။

---

၁၁၉. ဝိဋပါဒယော.

၁၁၉. Viṭapa အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဝိဋပအာဒယော အပန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဝဋ-ဝေဋ္ဌနေ, အဿ ဣတ္တံ, ဝဋတိ ဝေဋ္ဌတိ ဧတေနာတိဝိဋပေါ=ဂုမ္ဗဝိသေသော, ကုထ-ပူတိဘာဝေ, ထဿ ဏော, အကုထိ ပူတိဘာဝမဂမီတိ ကုဏပေါ=မတကော. မဏ္ဍ=ဘူသနေ, မဏ္ဍေတိ ဇနံ, မဏ္ဍီယတိ ဇနေဟီတိ ဝါ မဏ္ဍပေါ=ဇနာလယော, ဧဝမညေပိ.

Viṭapa အစရှိသော apa ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို သီးခြားပြီးစီးပုံ (နိပါတ) အားဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ vaṭa (ရစ်ပတ်ခြင်း၌) a ကို i ပြု၊ ဤအရာဖြင့် ရစ်ပတ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် viṭapo = ချုံပုတ်တော (gumbaviseso)။ kutha (ပုပ်သိုးခြင်း၌) th ကို ṇ ပြု၊ ပုပ်သိုးခြင်းသို့ ရောက်ပြီ၊ ထို့ကြောင့် kuṇapo = အလောင်း/အကောင်ပုပ် (matako)။ maṇḍa (တန်ဆာဆင်ခြင်း၌) လူတို့ကို တန်ဆာဆင်တတ်၏ သို့မဟုတ် လူတို့သည် တန်ဆာဆင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် maṇḍapo = မဏ္ဍပ်/ဇရပ် (janālayo)။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၁၂၀. ဂုပါ ဖော.

၁၂၀. Gup ဓာတ်နောက်၌ pho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂုပိသ္မာ ဖော ဟောတိ. ဂေါပီယတီတိ ဂေါပ္ဖော=စရဏဂဏ္ဌိ.

Gup ဓာတ်နောက်၌ pho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ကွယ်ကာအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် goppho = ခြေဖမျက် (caraṇagaṇṭhi)။

---

၁၂၁. ဂရသရာဒီဟိ ဗော.

၁၂၁. Gar, Sar အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ bo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂရသရာဒီဟိ [Pg.264] ဗော ဟောတိ. ဂရတိ အညေ အနေန ပီဠေတီတိ ဂဗ္ဗော=အဘိမာနော. သရတိ ပဝတ္တတီတိ သဗ္ဗော=သကလော. ဖလကာမေဟိ ဇနေဟိ အမီယတိ ဂမီယတီတိ အမ္ဗော=စူတော. ပုတ္တေန အမီယတိ ဂမီယတီတိ အမ္ဗာ=မာတာ.

Gar, Sar အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ bo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤစိတ်ဖြင့် သူတစ်ပါးတို့ကို ညှဉ်းဆဲတတ်၏ (သို့မဟုတ် ဝါကြွားတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် gabbo = ထောင်လွှားခြင်း/မာန်မာန (abhimāno)။ ဖြစ်ပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် sabbo = အလုံးစုံ (sakalo)။ အသီးကို အလိုရှိသော သူတို့သည် ဆည်းကပ်အပ် (သွားအပ်) ၏၊ ထို့ကြောင့် ambo = သရက်ပင် (cūto)။ သားသမီးတို့သည် ဆည်းကပ်အပ် (သွားအပ်) ၏၊ ထို့ကြောင့် ambā = မိခင် (mātā)။

---

၁၂၂. နိမ္ဗာဒယော.

၁၂၂. Nimba အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

နိမ္ဗအာဒယော ဗန္တာ နိပစ္စန္တေ. နမိဿ အဿိ, နမတိ ဖလဘာရေနာတိ နိမ္ဗော=အရိဋ္ဌော. ဝမိဿ ဝဿ ဗိတ္တံ. ပိတ္တာဒယော ဝမတိ ဥဂ္ဂိရတီတိ ဗိမ္ဗံ=သရီရံ. ကုသိဿ အမုက, တိတ္တေန ကုသီယတိ အက္ကောသီယတီတိ ကောသမ္ဗော=ရုက္ခော. ကဒတိဿ အမုက, ကဒန္တိ ဧတေန ဒွါရာဒီနီတိ ကဒမ္ဗော=ရုက္ခော. ကုဋိဿ ဥမုက, ဇနေဟိ ကောဋီယတိ ပဝတ္တီယတီတိ ကုဋုမ္ဗံ=စတုပ္ပဒေါ, ခေတ္တံ, ဃရံ, ကလတ္တံ, ဒါသာ စ. ကဏ္ဍိဿ ကုဍု. တဏ္ဍုလာဒယော အနေန ကဏ္ဍန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီတိ ကုဍုဗော=မာနံ, ဧဝမညေပိ.

Nimba အစရှိသော bo ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို သီးခြားပြီးစီးပုံ (နိပါတ) အားဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ nam ဓာတ်၏ a ကို i ပြု၊ အသီးတို့၏ အလေးချိန်ကြောင့် ကိုင်းညွတ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် nimbo = တမာပင် (ariṭṭho)။ vam ဓာတ်၏ v ကို b ပြု၊ သည်းခြေစသည်တို့ကို အန်ထုတ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် bimbaṃ = ခန္ဓာကိုယ် (sarīraṃ)။ kus ဓာတ်၏ u ကို am ပြု၊ ခါးသောအရသာကြောင့် ဆဲရေးကဲ့ရဲ့အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် kosambo = ဖျောက်ဆိပ်ပင်/ကုသမ္ဗပင် (rukkho)။ kadat ဓာတ်၏ a ကို am ပြု၊ ဤသစ်သားဖြင့် တံခါးစသည်တို့ကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် kadambo = ရေတမာပင် (rukkho)။ kuṭ ဓာတ်၏ u ကို um ပြု၊ လူတို့သည် သိမ်းဆည်းပိုင်ဆိုင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် kuṭumbaṃ = အိမ်ထောင်စု/ဥစ္စာပစ္စည်း (catuppado = ခြေလေးကောင်တိရစ္ဆာန်၊ khettaṃ = လယ်ယာ၊ gharaṃ = အိမ်၊ kalattaṃ = ဇနီးမယား၊ dāsā ca = အစေခံကျွန်များလည်း ဖြစ်၏)။ kaṇḍ ဓာတ်ကို kuḍu ဟု ပြောင်းလဲ၊ ဤကိရိယာဖြင့် ဆန်စသည်တို့ကို ခြင်တွယ်ပိုင်းခြားတတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် kuḍubo = ကူတုတ်/ခြင်တွယ်စရာ ကိရိယာ (mānaṃ)။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၁၂၃. ဒရာ ဗိ.

၁၂၃. Dar ဓာတ်နောက်၌ bi ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဒရ ဝိဒါရဏေတီမသ္မာ ဗိ ဟောတိ. ဩဒနာဒီနိ ဒါရေန္တိ ဇတာယာတိ ဒဗ္ဗိ=ကဋစ္ဆု, ဝီမှိ ဒဗ္ဗီ.

ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခြင်း အနက်ရှိသော Dara ဓာတ်နောက်၌ bi ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤကိရိယာဖြင့် ထမင်းစသည်တို့ကို ခွဲခြမ်းခပ်ယူအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် dabbi = ယောက်မ (kaṭacchu)၊ ဣတ္ထိလိင်၌ dabbī ဟု ရှိ၏။

---

၁၂၄. ကရ သရ သလ ကလ ဝလ္လ ဝသာ အဘော.

၁၂၄. Kara၊ sara၊ sala၊ kala၊ valla၊ vasa ဓာတ်တို့နောက်၌ abho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကရ-ကရဏေ, သရ-ဂတိ ဟိံသာစိန္တာသု, သလ-ဂမနတ္ထော, ကလ-သင်္ချာနေ, ဝလ ဝလ္လ-သံဝရဏေ, ဝသ-နိဝါသေ, ဧတေဟိ အဘော ဟောတိ. ကရောတီတိ ကရဘော=ဩဋ္ဌာ, ပါဏိပ္ပဒေသော စ. သရတိ ဂစ္ဆတီတိ သရဘော=မိဂဝိသေသော. သလတိ ဂစ္ဆတီတိ သလဘော=ပဋင်္ဂေါ[Pg.265]. ကလီယတိ ပရိမီယတိ ဝယသာတိ ကလဘော=ဟတ္ထိပေါတကော. တဒမိနာဒိပါဌာ ဠတ္တေ ကဠဘော=သောဝ. ဝလ္လေတိ သံဝရဏံ ကရောတီတိ ဝလ္လဘော=ပိယော. ဝသန္တျနေနာတိ ဝသဘော=ပုင်္ဂဝေါ.

kara (ပြုခြင်း၌)၊ sara (သွားခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ ကြံစည်ခြင်း၌)၊ sala (သွားခြင်းအနက်ရှိသော)၊ kala (ရေတွက်ခြင်း၌)၊ vala valla (ပိတ်ဆို့ဖုံးကွယ်ခြင်း၌)၊ vasa (နေထိုင်ခြင်း၌)၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ abho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အလုပ်လုပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် karabho = ကုလားအုတ် (oṭṭhā) သို့မဟုတ် လက်ဖမိုးပြင် (pāṇippadeso ca)။ ပြေးသွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် sarabho = သမင်ထူး/သရဘ (migaviseso)။ ပျံသန်းသွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် salabho = ပိုးဖလံ (paṭaṅgo)။ အသက်အရွယ်အားဖြင့် တိုင်းတာအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် kalabho = ဆင်ပေါက် (hatthipotako)၊ 'တဒမိနာဒိ'သုတ်အရ l ကို ḷ ပြုသော် kaḷabho ဟုလည်း ဖြစ်၏။ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ပိတ်ဆို့စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် vallabho = ချစ်အပ်သောသူ (piyo)။ ဤနွားဖြင့် နေထိုင်ကြကုန်၏ (သို့မဟုတ် စွမ်းအားရှိ၏)၊ ထို့ကြောင့် vasabho = နွားလားဥသဘ (puṅgavo)။

---

၁၂၅. ဂဒါ ရဘော.

၁၂၅. Gad ဓာတ်နောက်၌ rabho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂဒတိသ္မာ ရဘော ဟောတိ. ဂဒတီတိ ဂဒြဘော=ခရော.

Gad ဓာတ်နောက်၌ rabho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အော်ဟစ်မြည်တမ်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် gadrabho = မြည်း (kharo)။

---

၁၂၆. ဥသရာသာ ကဘော.

၁၂၆. Usa၊ rāsa ဓာတ်တို့နောက်၌ kabho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဥသ-ဒါဟေ, ရာသ-သဒ္ဒေ, ဧတေဟိ ကဘော ဟောတိ. ဥသတိ ပဋိပက္ခေ ဒဟတီတိ ဥသဘော=သေဋ္ဌော. ရာသတိ နဒတီတိ ရာသဘော=ဂဒြဘော.

usa (ပူလောင်ခြင်း/ဖျက်ဆီးခြင်း၌)၊ rāsa (မြည်ခြင်း၌)၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ kabho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူတို့ကို ပူလောင်စေတတ် (ဖျက်ဆီးတတ်) ၏၊ ထို့ကြောင့် usabho = မြတ်သောသူ (seṭṭho) သို့မဟုတ် နွားလားဥသဘ။ အော်ဟစ်မြည်တမ်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် rāsabho = မြည်း (gadrabho)။

---

၁၂၇. ဣတော ဘက.

၁၂၇. I ဓာတ်နောက်၌ bhaka ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဣ ဣတိသ္မာ ဘက ဟောတိ. ဧတိ ဂစ္ဆတီတိ ဣဘော=ဟတ္ထီ.

သွားခြင်းအနက်ရှိသော I ဓာတ်နောက်၌ bhaka ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ibho = ဆင် (hatthī)။

---

၁၂၈. ဂရာဝါ ဘော.

၁၂၈. Gar, Av ဓာတ်တို့နောက်၌ bho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂရ ဃရ-သေစနေ, အဝ-ရက္ခနေ, ဧတေဟိ ဘော ဟောတိ. ဂရတိ ဗဟိ နိက္ခမနဝသေန သိဉ္စတီတိ ဂဗ္ဘော=ပသဝေါ, ဩဝရကော စ. အဝတိ သတ္တေ ရက္ခတီတိ အဗ္ဘံ=မေဃော.

gar (ဖြန်းခြင်း၊ ယိုစီးခြင်း၌)၊ ava (စောင့်ရှောက်ခြင်း၌)၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ bho ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပြင်ပသို့ ထွက်ပေါ်လာခြင်းအားဖြင့် ယိုစီးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် gabbho = ပဋိသန္ဓေ သို့မဟုတ် အခန်း (pasavo = မွေးဖွားခြင်း၊ ovarako ca = အခန်း)။ သတ္တဝါတို့ကို မိုးရေဖြင့် စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် abbhaṃ = မိုးတိမ် (megho)။

---

၁၂၉. သောဗ္ဘာဒယော.

၁၂၉. Sobbha အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

သောဗ္ဘအာဒယော ဘန္တာ နိပစ္စန္တေ. သဒတိဿ အဿ ဩတ္တံ, သီဒန္တိ ဧတ္ထာတိ သောဗ္ဘံ=ဝိဝရံ, သောဗ္ဘော=ဇလာသယဝိသေသော. ကမိဿ အဿု, ကာမီယတီတိ ကုမ္ဘော=ဒသမ္ဗဏမတ္တော, ဃဋော [Pg.266] စ. (ကေန ဇလေန ဥမ္ဘီယတိ ပူရီယတီတိ ဝါ ကုမ္ဘော=ဃဋော.) ကုသိဿ ဥမုက, ကုသတိ အဝှာယတီတိ ကုသုမ္ဘံ=မဟာရဇနံ. ကုသုမ္ဘော=ကနကံ, ဧဝမညေပိ.

Sobbha အစရှိသော bho ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို သီးခြားပြီးစီးပုံ (နိပါတ) အားဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ sad ဓာတ်၏ a ကို o ပြု၊ ဤနေရာ၌ နစ်မြုပ်တတ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် sobbhaṃ = အပေါက်/တွင်း (vivaraṃ)၊ sobbho = ရေအိုင်ထူး (jalāsayaviseso)။ kam ဓာတ်၏ a ကို u ပြu၊ နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် kumbho = ဆယ်ပြည်ဝင်အိုး သို့မဟုတ် ရေအိုး (ghaṭo)။ (သို့မဟုတ် ရေဖြင့် ပြည့်စေအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် kumbho = ရေအိုး)။ kus ဓာတ်၏ u ကို um ပြု၊ ခေါ်ယူဆွဲဆောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် kusumbhaṃ = လန်းပန်းပွင့်/ရွှေပန်းပွင့် (mahārajanaṃ)။ kusumbho = ရွှေ (kanakaṃ)၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၁၃၀. ဥသ ကုသ ပဒ သုခါ ကုမော.

၁၃၀. Usa၊ kusa၊ pada၊ sukha ဓာတ်တို့နောက်၌ kumo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဥသာဒီဟိ ကုမော ဟောတိ. ဥသတိ ဒဟတီတိ ဥသုမံ=ဥဏှံ. ကုသတိ အဝှာယတီတိ သုကုမံ=ပုပ္ဖံ. ပဇ္ဇတိ ဒေဝပူဇာဒိံ ယာတီတိ ပဒုမံ=ပင်္ကဇံ. သုခယတီတိ သုခုမ=အဏု.

Usa အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ kumo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပူလောင်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် usumaṃ = အပူ/အငွေ့ (uṇhaṃ)။ ခေါ်ယူဆွဲဆောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် sukumaṃ = ပန်း (pupphaṃ) (သို့မဟုတ် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော)။ နတ်ပူဇော်ခြင်းစသည်သို့ ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် padumaṃ = ကြာပန်း (paṅkajaṃ)။ ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်၏ (သို့မဟုတ် သိမ်မွေ့စေတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် sukhuma = သိမ်မွေ့သော/သေးငယ်သော မြူမှုန် (aṇu)။

---

၁၃၁. ဝဋုမာဒယော.

၁၃၁. Vaṭuma အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဝဋုမအာဒယော ကုမန္တာ နိပစ္စန္ထေ. ဝဇိဿ-န္တဿ ဋော, ဝဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝဋုမံ=ပထော. သိလိသဿ လိဿေ, သိလိဿတီတိ သိလေသုပံ=သေမှံ. ကမိဿ ကုင်္ကာဒေသော, ကာမီယတီတိ ကုင်္ကမံ=ကသ္မီရဇံ, ဧဝမညေပိ.

Vaṭuma အစရှိသော kumo ပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို သီးခြားပြီးစီးပုံ (နိပါတ) အားဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ vaj ဓာတ်၏ အဆုံးကို ṭ ပြု၊ ဤလမ်းဖြင့် သွားကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် vaṭumaṃ = လမ်းခရီး (patho)။ silis ဓာတ်ကို liss ပြု၊ ကပ်ငြိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် silesupaṃ = သလိပ် (semhaṃ)။ kam ဓာတ်ကို kuṅkama အစားထိုးပြု၊ နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် kuṅkamaṃ = ကုങ്കုမံ/ကသ္မီရတိုင်းဖြစ် နံ့သာရည် (kasmīrajaṃ)။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

---

၁၃၂. ဂုဓာ ဥမော.

၁၃၂. Gudh ဓာတ်နောက်၌ umo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂုဓ ပရိဝေဋ္ဌနေတီမသ္မာ ဥမော ဟောတိ. ဂုဓတိ ပရိဝေဋ္ဌတီတိ ဂေါဓုမော=ဓညဝိသေသော.

ရစ်ပတ်ဖုံးလွှမ်းခြင်း အနက်ရှိသော Gudha ဓာတ်နောက်၌ umo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ရစ်ပတ်ဖုံးအုပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် godhumo = ဂျုံစပါး (dhaññaviseso)။

---

၁၃၃. ပဌ စရာ အမိမာ.

၁၃၃. Paṭha၊ cara ဓာတ်တို့နောက်၌ အစဉ်အတိုင်း ama, imā ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ပဌတိစရတိသ္မာ အမ ဣမာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ပဋ္ဌီယတိ ဥစ္စာရီယတိ ဥတ္တမဘာဝေနာတိ ပဌမံ=သေဋ္ဌံ. စရတိ ဟီနတ္တံ ယာတီတိ စရိမံ=ပစ္ဆိမံ.

Paṭha၊ cara ဓာတ်တို့နောက်၌ အစဉ်အတိုင်း ama, imā ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ မြတ်သော အဖြစ်ဖြင့် ရွတ်ဆိုအပ်၏ (သို့မဟုတ် အစပြုအပ်၏)၊ ထို့ကြောင့် paṭhamaṃ = ပထမ/မြတ်သော (seṭṭhaṃ)။ ယုတ်လျော့သော (သို့မဟုတ် အဆုံးသတ်) အဖြစ်သို့ ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် carimaṃ = နောက်ဆုံး (pacchimaṃ)။

---

၁၃၄. ဟိဓူဟိ မက.

၁၃၄. Hi, Dhū ဓာတ်တို့နောက်၌ maka ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဟိ-ဂတိယံ[Pg.267], ဓူ-ကမ္ပနေ, ဧတေဟိ မက ဟောတိ. ဟိနောတိ ပဝတ္တဟီတိ ဟိမံ=တုဟိနံ. ဓုနာတိ ကမ္ပတီတိ ဓူမော=အဂ္ဂိပသဝေါ.

Hi (သွားခြင်း၌)၊ dhū (တုန်လှုပ်ခြင်း၌)၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ maka ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ စီးဆင်းကျဆင်းတတ်၏ (သို့မဟုတ် ရွေ့လျားတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် himaṃ = ဆီးနှင်း (tuhinaṃ)။ တုန်လှုပ်လွင့်ပါးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် dhūmo = မီးခိုး (aggipasavo = မီးကြောင့် ဖြစ်ပွားသောအရာ)။

---

၁၃၅. ဘီတော ရီသနော စ.

၁၃၅. Bhī ဓာတ်နောက်၌ rīsano ပစ္စည်းနှင့် maka ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဘီ-ဘယေတီမသ္မာ ရီသနော ဟောတိ မကစ. အန္တသရာဒိလောပေါ, ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘီသနော=ဘယာနကော. ဘီမော=သောဝ.

ကြောက်ရွံ့ခြင်း အနက်ရှိသော Bhī ဓာတ်နောက်၌ rīsano ပစ္စည်းနှင့် maka ပစ္စည်း ဖြစ်ကုန်၏။ အဆုံးသရစသည်ကို ချေ၍၊ ဤသူမှ ကြောက်ရွံ့တတ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် bhīsano = ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော (bhayānako)။ bhīmo ဟူသည်လည်း ထိုအတူပင် ဖြစ်၏။

---

၁၃၆. ခီ သု ဝီ ယာ ဂါဟိ သာ လူ ခု ဟု မရ ဓရ ဃရ ဇမာမ သမာ မော.

၁၃၆. Khī၊ su၊ vī၊ yā၊ gā၊ hi၊ sā၊ lū၊ khu၊ hu၊ mar၊ dhar၊ ghar၊ jam၊ am၊ sam ဓာတ်တို့နောက်၌ mo ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ခီ-ခယေ. သု-သဝနေ, ဝီ-တန္တသန္တာနေ, ယာ-ပါပုဏနေ, ဂါ-သဒ္ဒေ, ဟိ-ဂတိယံ, သာ-တနုကရဏာဝသာနေသု, လူ-ဆေဒနေ, ခု-သဒ္ဒေ, ဟု-ဟဝနေ, မရ-ပါဏစာဂေ, ဓရ-ဓာရဏေ, ကရ-ကရဏေ, ဃရ-သေစနေ, ဇမ-အဒနေ, အမ ဂမ-ဂမနေ, သမ-ဥပမေ, ဧတေဟိ ဓာတူဟိ မော ဟောတိ. ခေပနံ နိရုပဒ္ဒဝကရဏတာယ ခေမော=နိရုပဒ္ဒဝေါ. သုနောတီတိ သောမော=စန္ဒော. ဝါယန္တိ ဧတေနာတိ ဝေမော=တန္တဝါယောပကရဏံ. ယာတီတိ ယာမော=ဒိနဿ ဆဋ္ဌော ဘာဂေါ, အဋ္ဌမော ဝါ. ဂါယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂါမော=သံဝသထော. ဟိနောတိ ပဝတ္တတီတိ ဟေမံ=သုဝဏ္ဏံ. သာတိ သုန္ဒရတ္တံ တနုံ ကရောတီတိ သာမော=ကာဠော. လူယတေတိ လောမံ=တနုရုဟံ. ခူယတေ ဥတ္တမဘာဝေနာတိ ခေါမံ=အတသိ. ဟဝနံ, ဟူယတေ ဝါ ဟောမံ=ဟုတိ. မရန္တျနေနာတိ မမ္ဗံ=ယသ္မိံ တာဠိတေ န ဇီဝတိ တံ. အတ္တာနံ ဓာရေန္တေ အပါယေ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ စ အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော=ပရိယတျာဒိ[Pg.268]. ကရဏံ, ကရီယတီတိ ဝါ ကမ္မံ=သုခဒုက္ခဖလာဒိ. သေဒေါ ပဂ္ဃရတိ အနေနာတိ ဃမ္မော=နိဒါဃော. ဇမေတိ အဘက္ခိ တဗ္ဗံ အဒတီတိ ဇမ္မော=နိဟီနော, အနိသမ္မကာရီ စ. အမေတိ ပေမေန ပုတ္တကေသု ပဝတ္တတီတိ အမ္မာ=မာတာ. သမေန္တိ အနေနာတိ သမ္မာ=ပိယသမုဒါစာရော.

ခီ-ကုန်ခြင်း၌၊ သု-ကြားခြင်း၌၊ ဝီ-ရက်ကန်းဖြန့်ခြင်း၌၊ ယာ-ရောက်ခြင်း၌၊ ဂါ-အသံ၌၊ ဟိ-သွားခြင်း၌၊ သာ-သေးငယ်အောင်ပြုခြင်းနှင့် ပြီးဆုံးခြင်း၌၊ လူ-ဖြတ်ခြင်း၌၊ ခု-အသံ၌၊ ဟု-ပူဇော်ခြင်း၌၊ မရ-အသက်စွန့်ခြင်း၌၊ ဓရ-ဆောင်ခြင်း၌၊ ကရ-ပြုခြင်း၌၊ ဃရ-သွန်းလောင်းခြင်း၌၊ ဇမ-စားခြင်း၌၊ အမနှင့် ဂမ-သွားခြင်း၌၊ သမ-နှိုင်းယှဉ်ခြင်း၌၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ မောပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဘေးရန်မရှိအောင် ပြုတတ်သောကြောင့် ခေမ မည်၏ (ခေမော = ဘေးရန်ကင်းသောအရပ်)။ ကြားအပ်သော ဂုဏ်ရှိသောကြောင့် သောမ မည်၏ (သောမော = လမင်း)။ ၎င်းဖြင့် ရက်ကန်းဖြန့်တတ်သောကြောင့် ဝေမ မည်၏ (ဝေမော = ရက်ကန်းလွန်း)။ သွားတတ်သောကြောင့် (ကုန်လွန်တတ်သောကြောင့်) ယာမ မည်၏ (ယာမော = နေ့ သို့မဟုတ် ညဉ့်၏ ယာမ်)။ ဤ၌ နေထိုင်ကြသောကြောင့် ဂါမ မည်၏ (gāmo = ရွာ)။ ဖြစ်တတ် သွားတတ်သောကြောင့် ဟေမ မည်၏ (ဟေမံ = ရွှေ)။ ကောင်းသော အဆင်းကို သေးငယ်စေတတ် (ညိုမှိုင်းစေတတ်) သောကြောင့် သာမ မည်၏ (သာမော = မည်းညိုသောအဆင်း)။ ဖြတ်အပ်သောကြောင့် လောမ မည်၏ (လောမံ = မွေးညှင်း)။ မြတ်သော အဖြစ်ဖြင့် ချီးမွမ်းအပ်သောကြောင့် ခေါမ မည်၏ (ခေါမံ = ပိုက်ဆန်လျှော်တေ)။ ပူဇော်ခြင်းသည်၎င်း၊ ပူဇော်အပ်သည်ဖြစ်စေ ဟောမ မည်၏ (ဟောမံ = မီးပူဇော်ခြင်း)။ ၎င်းဖြင့် သေစေတတ်သောကြောင့် မမ္မ မည်၏ (မမ္မံ = ရိုက်ခတ်အပ်သော် မရှင်နိုင်သော အင်္ဂါရပ်/နှလုံးသားစသည်)။ မိမိကို ဆောင်သောသူတို့ကို အပါယ်နှင့် ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ မကျအောင် ပြု၍ ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓမ္မ မည်၏ (ဓမ္မော = ပရိယတ်တရားစသည်)။ ပြုခြင်းသည်၎င်း၊ ပြုအပ်သည်ဖြစ်စေ ကမ္မ မည်၏ (ကမ္မံ = သုခ ဒုက္ခ အကျိုးပေးတတ်သော ကံစသည်)။ ၎င်းကြောင့် ချွေးယိုထွက်တတ်သောကြောင့် ဃမ္မ မည်၏ (ဃမ္မော = အပူရှိန်/နွေဥတု)။ မစားအပ်သော အရာကို စားတတ်သောကြောင့် ဇမ္မ မည်၏ (ဇမ္မော = ယုတ်ညံ့သောသူ၊ မဆင်မခြင် ပြုတတ်သောသူ)။ ချစ်ခြင်းဖြင့် သားငယ်တို့အပေါ်၌ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် အမ္မာ မည်၏ (အမ္မာ = မိခင်)။ ၎င်းဖြင့် ငြိမ်းစေတတ်သောကြောင့် သမ္မာ မည်၏ (သမ္မာ = ကောင်းစွာ၊ ချစ်ဖွယ်သော ကျင့်ဝတ်)။

---

၁၃၇. အသ္မာဒယော.

၁၃၇. အသ္မာ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

အသ္မအာဒယော မန္တာ နိပစ္စန္တေ, ပရရူပါဒီနမဘာဝေါ နိပါတနာ. အသ-ခေပနေ, အဿတေတိ အသ္မာ=ပါသာဏော. ဘသ-ဘသ္မီကရဏေ, ဘသတိ ပက္ခရတီတိ ဘသ္မာ=ဆာရိကာ. ဥသ-ဒါဟေ, ဥသတိ ဒဟတီတိ ဥသ္မာ=တေဇောဓာတု. ဝိသ-ပဝိသနေ, ပဝိသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝေသ္မံ=ဃရံ. ဘီ-ဘယေ, မဿ သုဉ, ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘေသ္မာ=ဘယာနကော. အသတိဿ ဓင, အဿတိ ဇနေဟိ စဇီယတီတိ အဓမော=နိဟီနော. ကရောတိဿ အဿ ဥတ္တံ, ကရောတီတိ ကုမ္မော=ကစ္ဆပေါ. ဧဝမညေပိ.

အသ္မ အစရှိသော မ-အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်အဖြစ် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ပရရူပစသည်တို့ မဖြစ်ခြင်းသည် နိပါတန မည်၏။ အသ-ပစ်ချခြင်း၌၊ ပစ်ချအပ်သောကြောင့် အသ္မာ မည်၏ (အသ္မာ = ကျောက်ခဲ)။ ဘသ-ပြာချခြင်း၌၊ ပြာကျတတ်သောကြောင့် ဘသ္မာ မည်၏ (ဘသ္မာ = ပြာ)။ ဥသ-ပူလောင်ခြင်း၌၊ ပူလောင်စေတတ်သောကြောင့် ဥသ္မာ မည်၏ (ဥသ္မာ = အပူရှိန်)။ ဝိသ-ဝင်ခြင်း၌၊ ဤ၌ ဝင်တတ်သောကြောင့် ဝေသ္မ မည်၏ (ဝေသ္မံ = အိမ်)။ ဘီ-ကြောက်ခြင်း၌၊ မ၏နောက်၌ သုညပြု၍၊ ၎င်းကြောင့် ကြောက်တတ်သောကြောင့် ဘေသ္မာ မည်၏ (ဘေသ္မာ = ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသောသူ)။ အသဓာတ်၏ အာဒေသအဖြစ် ဓ-ပြု၍၊ လူတို့ စွန့်ပစ်အပ်သောကြောင့် အဓမ မည်၏ (အဓမော = ယုတ်ညံ့သောသူ)။ ကရဓာတ်၏ အ-ကို ဥ-ပြု၍၊ ပြုတတ်သောကြောင့် ကုမ္မ မည်၏ (ကုမ္မော = လိပ်)။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်၏။

---

၁၃၈. နီတော မိ.

၁၃၈. နီဓာတ်နောက်၌ မိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

နယတိသ္မာ မိ ဟောတိ. နယတီတိ နေမိ=စက္ကန္တံ.

နီဓာတ်နောက်၌ မိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဆောင်တတ်သောကြောင့် နေမိ မည်၏ (နေမိ = စက်ဝန်း၊ လှည်းဘီးနှုတ်ခမ်း)။

---

၁၃၉. ဦမိ ဘူမိနိမိ ရသ္မိ.

၁၃၉. ဦမိ၊ ဘူမိ၊ နိမိ၊ ရသ္မိ ဟူသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဧတေသဒ္ဒါ မိအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဦဟ-ဝိတက္ကေ, ဟလောပေါ, ဦဟန္တိ ဝိတက္ကေန္တိ ဧတေနာတိ ဦမိ=တရင်္ဂေါ. ဘူ-သတ္တာယံ ဩတ္တာဘာဝေါ, ဘဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘူမိ=မဟီ. နိ-ပါပနေ, ဧတ္တာဘာဝေါ, သုဂတိံ နေတိ ပါပေတီတိ နိမိ=ရာဇာ. ရသ-အဿာဒနေ, ပရရူပါဘာဝေါ, ရသန္တိ သတ္တာ ဧတာယာတိ ရသ္မိ=ရဇ္ဇု.

ဤ မိအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်အဖြစ် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ဦဟ-ကြံစည်ခြင်း၌၊ ဟကျေ၍၊ ၎င်းဖြင့် ကြံစည်တတ်သောကြောင့် ဦမိ မည်၏ (ဦမိ = လှိုင်းတံပိုး)။ ဘူ-ထင်ရှားရှိခြင်း၌၊ ဩတ္တမရှိဘဲ၊ ဤ၌ သတ္တဝါတို့ ဖြစ်ကြသောကြောင့် ဘူမိ မည်၏ (ဘူမိ = မြေကြီး)။ နိ-ရောက်စေခြင်း၌၊ ဧတ္တမရှိဘဲ၊ သုဂတိသို့ ဆောင်တတ် ရောက်စေတတ်သောကြောင့် နိမိ မည်၏ (နိမိ = နိမိမင်း)။ ရသ-သာယာခြင်း၌၊ ပရရူပမရှိဘဲ၊ သတ္တဝါတို့သည် ၎င်းဖြင့် မြည်တွန်တတ်ကြသောကြောင့် (သို့မဟုတ် ၎င်းဖြင့် ဆွဲငင်တတ်သောကြောင့်) ရသ္မိ မည်၏ (ရသ္မိ = ကြိုး၊ အရောင်ခြည်)။

---

(ဣတိ ပဝဂ္ဂပစ္စယဝိဓာနံ).

(ဤကား ပဝဂ်ပစ္စည်း ဝိဓာန်တည်း။)

---

၁၄၀. မာဆာဟိ ယော.

၁၄၀. မာဓာတ်၊ ဆာဓာတ်တို့နောက်၌ ယောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မာ-မာနေ-ဆာ-ဆာဒနေ[Pg.269], ဧတေဟိ ယော ဟောတိ. မေတိ ပရိမေတိ အညေန ဥတ္တမေန ဂုဏေန အတ္တနော အဂုဏန္တိ မာယာ=သန္တဒေါသ ပဋိစ္ဆာဒန လက္ခဏာ. ဆေတိ ဆိန္ဒတိ သံသယန္တိ ဆာယာ=ပဋိဗိမ္ဗံ.

မာ-တိုင်းတာခြင်း၌၊ ဆာ-ဖုံးလွှမ်းခြင်း၌၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ယောပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အခြားသော ကောင်းသောဂုဏ်ဖြင့် မိမိ၏ မကောင်းသောဂုဏ် (အပြစ်) ကို ဖုံးကွယ်တတ်သောကြောင့် မာယာ မည်၏ (မာယာ = ထင်ရှားရှိသော အပြစ်ကို ဖုံးကွယ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော မာယာတရား)။ ယုံမှားခြင်းကို ဖြတ်တတ်သောကြောင့် ဆာယာ မည်၏ (ဆာယာ = အရိပ်၊ ပုံရိပ်)။

---

၁၄၁. ဇနိဿ ဇာ စ.

၁၄၁. ဇနဓာတ်နောက်၌ ယောပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဇနကို ဇာလည်း ပြု၏။

---

ဇနိသ္မာ ယော ဟောတိ, ဇနိဿ ဇာ စ, ဇနေတီတိ ဇာယာ=ဘရိယာ.

ဇနဓာတ်နောက်၌ ယောပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဇနကို ဇာပြု၏။ (သားသမီးကို) ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် ဇာယာ မည်၏ (ဇာယာ = မယား)။

---

၁၄၂. ဟဒယာ ဒယော.

၁၄၂. ဟဒယ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဟဒယအာဒယော ယန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဟရိဿ ဒင, ဟရတီတိ ဟဒယံ=စိတ္တံ, မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု နိဿယော စ, တနိဿအက, အတ္တနိ ပေမံ တနောတီတိ တနယော=ပုတ္တော. သရတိဿ သုရိ, သရတိ ဂစ္ဆတီတိ သူရိယော=အာဒိစ္စော. ဟရတိဿ မ္မိင, သုခမာဟရတီတိ ဟမ္မိယံ=မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါ. ကသ-ဂမနေ, ကသဿ အလက, အဿ ဣ စ, ကသတိ ဝုဒ္ဓိံ ယာတီတိ ကိသလယံ=ပလ္လဝံ, ဧဝမညေပိ.

ဟဒယ အစရှိသော ယ-အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်အဖြစ် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ဟရဓာတ်၏ ဟ-နောက်၌ ဒ-အက္ခရာကို ပြု၍၊ ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဟဒယ မည်၏ (ဟဒယံ = နှလုံးသား၊ စိတ်နှင့် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာ)။ တနဓာတ်ကို အက-ပြု၍၊ မိမိ၌ ချစ်ခြင်းကို ပြန့်ပွားစေတတ်သောကြောင့် တနယ မည်၏ (တနယော = သား)။ သရဓာတ်ကို သူရိ-ပြု၍၊ သွားတတ်သောကြောင့် သူရိယ မည်၏ (သူရိယော = နေမင်း)။ ဟရဓာတ်ကို မ္မိယ-ပြု၍၊ ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဟမ္မိယ မည်၏ (ဟမ္မိယံ = ပြာသာဒ်အထွတ်)။ ကသ-သွားခြင်း၌၊ ကသကို အလက-ပြု၍၊ အ-ကို အိ-ပြု၍၊ ကြီးပွားခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် ကိသလယ မည်၏ (ကိသလယံ = ညွန့်သစ်၊ ရွက်နု)။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်၏။

---

၁၄၃. ခီ သိ သိ နီ သီ သု ဝီ ကုသူဟိ ရက.

၁၄၃. ခီဓာတ်၊ သိဓာတ် (မှီဝဲခြင်း၌)၊ သိဓာတ် (ဖွဲ့နှောင်ခြင်း၌)၊ နီဓာတ်၊ သီဓာတ်၊ သုဓာတ်၊ ဝီဓာတ်၊ ကုဓာတ်၊ သူဓာတ်တို့နောက်၌ ရကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ခီ-ခယေ, သိ-သေဝါယံ, သိ-ဗန္ဓနေ, နီ-ပါပနေ, သီ-သယေ, သု-သဝနေ, ဝီ ဝါ-ဂမနေ, ကု-သဒ္ဒေ, သူ-ပသဝေ, ဧတေဟိ ရက ဟောတိ. ခယတိ ဒုဟနေနာတိ ခီရံ=ပယော. ကုသုမာဒီဟိ သေဝီယတီတိ သိရော=မုဒ္ဓါ. သေတိ သရီရံ ဗန္ဓတီတိ သိရာ=ဒေဟဗန္ဓနီ. နေတိ, ပရေဟိဝါနီယတီတိ နီရံ=ဇလံ. သယတီတိ သီရော=ဟလံ. အနိဋ္ဌဖလ- ဒါယကတ္တံ [Pg.270] သဝတီတိ သုရာ=မဒိရာ. သုဏောတိ ဥတ္တမဂီတာဒိန္တိ သုရော=ဒေဝေါ. ဝေတိ ဥတ္တမဘာဝံ ယာတီတိ ဝီရော=ဝိက္ကန္တော. ကဝတိ နဒတီတိ ကုရံ=ဘတ္တံ. ဘယဋ္ဋိတာနံ ပဌမကပ္ပိယာနံ သူရတ္တံ ပသဝတီတိ သူရော=သူရိယော, ဝိက္ကန္တော စ.

ခီ-ကုန်ခြင်း၌၊ သိ-မှီဝဲခြင်း၌၊ သိ-ဖွဲ့နှောင်ခြင်း၌၊ နီ-ရောက်စေခြင်း၌၊ သီ-အိပ်ခြင်း၌၊ သု-ကြားခြင်း၌၊ ဝီနှင့် ဝါ-သွားခြင်း၌၊ ကု-အသံ၌၊ သူ-သားဖွားခြင်း (ဖြစ်စေခြင်း) ၌၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ရကပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ညှစ်ခြင်းဖြင့် ကုန်တတ်သောကြောင့် ခီရ မည်၏ (ခီရံ = နို့ရည်)။ ပန်းစသည်တို့ဖြင့် မှီဝဲအပ်သောကြောင့် သိရ မည်၏ (သိရော = ဦးခေါင်း)။ တည်ရှိ၍ ကိုယ်ကို ဖွဲ့နှောင်တတ်သောကြောင့် သိရာ မည်၏ (သိရာ = အကြော)။ ဆောင်တတ်သောကြောင့်၊ သူတစ်ပါးတို့သည် ဆောင်ယူအပ်သောကြောင့် နီရ မည်၏ (နီရံ = ရေ)။ အိပ်တတ်သောကြောင့် (မြေပေါ်၌ လျောင်းတတ်သောကြောင့်) သီရ မည်၏ (သီရော = ထွန်တုံး)။ မလိုလားအပ်သော အကျိုးကို ပေးတတ်သော အဖြစ်သို့ စီးဆင်းစေတတ်သောကြောင့် သုရာ မည်၏ (သုရာ = သေရည်)။ မြတ်သော သီချင်းစသည်ကို ကြားတတ်သောကြောင့် သုရ မည်၏ (သုရော = နတ်မင်း)။ မြတ်သော အဖြစ်သို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် ဝီရ မည်၏ (ဝီရော = ရဲရင့်သောသူ)။ အသံပြုတတ်သောကြောင့် ကုရ မည်၏ (ကုရံ = ဆွမ်း၊ ထမင်း)။ ဘေးကြောင့် ထိတ်လန့်ကုန်သော ကမ္ဘာဦးသူတို့အား ရဲရင့်သောအဖြစ်ကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် သူရ မည်၏ (သူရော = နေမင်း၊ ရဲရင့်သောသူ)။

---

၁၄၄. ဟိ စိ ဒု မိနံ ဒီဃော စ.

၁၄၄. ဟိဓာတ်၊ စိဓာတ်၊ ဒုဓာတ်၊ မိဓာတ်တို့နောက်၌ ရကပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အဆုံးအက္ခရာကိုလည်း အသံရှည် (ဒီဃ) ပြု၏။

---

ဟိ-ဂတိယံ, စိ-စယေ, ဒု-ဂတိယံ, မိ-ပက္ခေပနေ, ဧတေဟိ ရက ဟောတိ, ဒီဃော စာန္တဿ. ဟိနောတိ ပဝတ္တတီတိ ဟီရံ=တာလဟီရာဒိ. စယတီတိ စီရံ=ဝက္ကလံ. ဒူယတိ ဒုက္ခေန ဂမီယတီတိ ဒူရံ=အနာသန္နံ. မီယတေ ပက္ခီပီယတေတိ မီရော=သမုဒ္ဒေါ.

ဟိ-သွားခြင်း၌၊ စိ-ဆည်းပူးခြင်း၌၊ ဒု-သွားခြင်း၌၊ မိ-သွင်းချခြင်း၌၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ရကပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဓာတ်၏ အဆုံးအက္ခရာကိုလည်း ဒီဃပြု၏။ သွားတတ်သောကြောင့် (ဖြစ်တတ်သောကြောင့်) ဟီရ မည်၏ (ဟီရံ = ထန်းရွက်ခြမ်း စသည်)။ ဆည်းပူးတတ်သောကြောင့် (ရစ်ပတ်အပ်သောကြောင့်) စီရ မည်၏ (စီရံ = သစ်ခေါက်လျှော်တေ)။ ဆင်းရဲစွာ သွားအပ်သောကြောင့် ဒူရ မည်၏ (ဒူရံ = ဝေးသောအရပ်)။ (မြစ်ရေတို့ကို) ထည့်သွင်းအပ်သောကြောင့် မီရ မည်၏ (မီရော = သမုဒ္ဒရာ)။

---

၁၄၅. ဓာ တာနမီ စ.

၁၄၅. ဓာဓာတ်၊ တာဓာတ်တို့နောက်၌ ရကပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အဆုံးကိုလည်း ဤပြု၏။

---

ဓာ-ဓာရဏေ, တာ-ပါလနေ, ဧတေဟိ ရက ဟောတိ, ဤ စာန္တာဒေသော. ဓာရေတီတိဓီရော=ဓိတိမာ. ဇလံ တာယတီတိ တီရံ=တဋံ.

ဓာ-ဆောင်ခြင်း၌၊ တာ-စောင့်ရှောက်ခြင်း၌၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ရကပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဓာတ်အဆုံးအက္ခရာကို ဤ-အာဒေသ ပြု၏။ (ပညာကို၎င်း၊ မိမိကိုယ်ကို၎င်း) ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓီရ မည်၏ (ဓီရော = ပညာရှိသောသူ၊ တည်ကြည်သောသူ)။ ရေကို စောင့်ရှောက်တတ်သောကြောင့် (ဆီးတားတတ်သောကြောင့်) တီရ မည်၏ (တီရံ = ကမ်းနား)။

---

၁၄၆. ဘဒြာယော.

၁၄၆. ဘဒြ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဘဒြအာဒယော ရကအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဘဒ္ဒ-ကလျာဏေ, ဒလောပေါ ပရရူပါဘာဝေါ, ဘဇီယတီတိ ဘဒြံ=ကလျာဏံ. ဘီ-ဘယေ, နဒါဒိပါဌာ ဝီ, ဘာယန္တိ ဧတာယာတိ ဘေရီ=ဒုန္ဒုဘိ. စိတ-သဉ္စေတနေ, ဝိပုဗ္ဗော, ဝိစိန္တိတဗ္ဗန္တိ ဝိစိတြံ=နာနာကာရံ, ယာ-ပါပုဏနေ, ရဿ တုဉ, ဂမနံ ယာတြာ=ယာနံ. ဂုပ-ဂေါပနေ, ဥဿ ဩ, ပဿ တဉ္စ ဂေါပီယတီတိ ဂေါတြံ=ကုလာဒိ, ဘသ-ဘသ္မီကရဏေ, ရဿ တုဉ, ဘသတိ ဘက္ခံ ကရောတိ တောယာတိ ဘသ္တာ-ကမ္မာရဂဂ္ဂရီ. ဥသ=ဒါဟေ, သလောပေါ, သောကေန တာဠိတေ ဥသတိ ဒဟတီတိ ဥရော=သရီရေကဒေသော, ဧဝမညေပိ.

ဘဒြ အစရှိသော ရကပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်အဖြစ် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ ဘဒ္ဒ-ကောင်းခြင်း၌၊ ဒ-ကျေ၍ ပရရူပမရှိဘဲ၊ မှီဝဲအပ်သောကြောင့် ဘဒြ မည်၏ (ဘဒြံ = ကောင်းမြတ်သော ကောင်းကျိုး)။ ဘီ-ကြောက်ခြင်း၌၊ နဒါဒိနည်းအရ ဤ-ပြု၍၊ ၎င်းကြောင့် ကြောက်တတ်သောကြောင့် ဘေရီ မည်၏ (ဘေရီ = စည်ကြီး)။ ဝိ-ပုဒ်ရှေ့ရှိသော စိတ-ကြံစည်ခြင်း၌၊ ထူးဆန်းစွာ ကြံစည်အပ်သောကြောင့် ဝိစိတြ မည်၏ (ဝိစိတြံ = အဆန်းတကြယ်ဖြစ်သောအရာ)။ ယာ-ရောက်ခြင်း၌၊ ရ-နောက်၌ တု-ပြု၍၊ သွားခြင်းသည် ယာတြာ မည်၏ (ယာတြာ = သွားခြင်း၊ ယဉ်)။ ဂုပ-စောင့်ရှောက်ခြင်း၌၊ ဥ-ကို ဩ-ပြု၍၊ ပ-ကို တ-ပြုကာ၊ စောင့်ရှောက်အပ်သောကြောင့် ဂေါတြ မည်၏ (ဂေါတြံ = အမျိုးအနွယ်စသည်)။ ဘသ-ပြာချခြင်း၌၊ ရ-နောက်၌ တု-ပြု၍၊ ရေကို စားတတ်သောကြောင့် ဘသ္တာ မည်၏ (ဘသ္တာ = ပန်းပဲဖို သားရေဖူး)။ ဥသ-ပူလောင်ခြင်း၌၊ သ-ကျေ၍၊ စိုးရိမ်ခြင်းဖြင့် ရိုက်ခတ်အပ်သော် ပူလောင်တတ်သောကြောင့် ဥရ မည်၏ (ဥရော = ရင်ဘတ်)။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ပြီးစေအပ်၏။

---

၁၄၇. မန္ဒင်္က သသာသ မထ စတာ ဥရော.

၁၄၇. မန္ဒဓာတ်၊ အင်္ဂါဓာတ်၊ သသဓာတ်၊ အသဓာတ်၊ မထဓာတ်၊ စတဓာတ်တို့နောက်၌ ဥရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မန္ဒ-ဇဠတ္တေ[Pg.271], အင်္က-လက္ခဏေ, သသ-ဂတိဟိံသာပါဏနေသု, အသ-ခေပနေ, မထ မန္ထ-ဝိလောဠနေ, စတ-ယာစနေ, ဧတေဟိ ဥရော ဟောတိ. အမန္ဒိ အသုန္ဒရတ္တာ ဇဠတ္ထမဂမီတိ မန္ဒုရာ=ဝါဇိသာလာ. အင်္ကီယတိ လက္ခီယတီတိ အင်္ကုရော=ဗီဇပသဝေါ. သသတိ ဟိံသတီတိ သသုရော=ဇယမ္ပတီနံ ပိတာ. အသီယိတ္ထာတိ အသုရော=ဒါနဝေါ, အရီဟိ မထီယတိ အာလောဠီယတီတိ မထုရာ=နဂရံ. စတီယတီတိ စတုရော=ဒက္ခော.

မန္ဒ-တွေဝေခြင်း၌၊ အင်္ဂါ-မှတ်သားခြင်း၌၊ သသ-သွားခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ အသက်ရှင်ခြင်းတို့၌၊ အသ-ပစ်ချခြင်း၌၊ မထ သို့မဟုတ် မန္ထ-မွှေနှောက်ခြင်း၌၊ စတ-တောင်းခံခြင်း၌၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဥရပစ္စည်း ဖြစ်၏။ မကောင်းသောကြောင့် တွေဝေသော အဖြစ်သို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် မန္ဒုရာ မည်၏ (မန္ဒုရာ = မြင်းတင်းကုပ်)။ မှတ်သားအပ်သောကြောင့် အင်္ဂုရ မည်၏ (အင်္ဂုရော = အညှောက်၊ မျိုးစေ့မှ ပေါက်ဖွားသောအရာ)။ ညှဉ်းဆဲတတ်သောကြောင့် သသုရ မည်၏ (သသုရော = ယောက်ခမ)။ ပစ်ချအပ်သောကြောင့် အသုရ မည်၏ (အသုရော = အသူရာ၊ ပြိတ္တာ)။ ရန်သူတို့သည် မွှေနှောက်ဖျက်ဆီးအပ်သောကြောင့် မထုရာ မည်၏ (မထုရာ = မဓုရာပြည်)။ တောင်းခံအပ်သောကြောင့် (လိမ္မာစွာ ပြုအပ်သောကြောင့်) စတုရ မည်၏ (စတုရော = လိမ္မာကျွမ်းကျင်သောသူ)။

---

၁၄၈. ဝိဓုရာဒယော.

၁၄၈. ဝိဓုရ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဝိဓုရအာဒယော ဥရန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဝိဓ-ဝေဓနေ, ဧတ္တာဘာဝေါ, ဝေဓတိ ဟိံသတီတိ ဝိဓုရော=ဝိရုဒ္ဓေါ. ဥန္ဒ-ကိလေဒနေ, ဥန္ဒတိ ကိလေဒတီတိ ဥန္ဒုရော=အာခု. မံက-မဏ္ဍနေ, နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, မင်္ကတိ အနေန အတ္တာနံ အလင်္ကရောတီတိ မကုရော=အာဒါသော, ရထော, ကက္ကော, မစ္ဆော စ. ကုက ဝက-အာဒါနေ, ကဿ ဒွိတ္တံ. ကုကတိ သလာဒယော အာဒဒါတီတိ ကုက္ကုရော=သာ. မင်္ဂ-မင်္ဂလျေ, အမင်္ဂိ ပသတ္ထမဂမီတိ မင်္ဂုရော=မစ္ဆဝိသေသော, ဧဝမညေပိ.

Vidhura အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ura ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးစီးကုန်၏။ Vidha ဓာတ်သည် ညှဉ်းဆဲခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ ဧတ္တ (ဧအဖြစ်) မရှိခြင်း ဖြစ်၏။ ညှဉ်းဆဲတတ်၏ဟု Vidhuro မည်၏။ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောသူ (ရန်သူ)။ Unda ဓာတ်သည် စိုစွတ်စေခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ စိုစွတ်စေတတ်၏ဟု unduro မည်၏။ ကြွက်။ Maṃka ဓာတ်သည် တန်ဆာဆင်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ နိဂ္ဂဟိတကျေခြင်း ဖြစ်၏။ ဤမှန်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို တန်ဆာဆင်တတ်၏ဟု makuro မည်၏။ မှန်၊ ရထား၊ သစ်စေး (ကုက္ကု)၊ ငါး လည်း ဖြစ်၏။ Kuka ဓာတ်, vaka ဓာတ်တို့သည် ယူခြင်းအနက်၌ ဖြစ်ကုန်၏၊ က အက္ခရာ ဒွေးဘော်ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်၏။ တံတွေးစသည်တို့ကို လျက်တတ် (ယူတတ်) ၏ဟု kukkuro မည်၏။ ခွေး။ Maṅga ဓာတ်သည် မင်္ဂလာပြုခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ ချီးမွမ်းအပ်သော လမ်းသို့ ရောက်ပြီဟု maṅguro မည်၏။ ငါးခူ (သို့မဟုတ် ငါးတစ်မျိုး)။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။

---

၁၄၉. တိမ ရုဟ ရုဓ ဗဓ မဒ မန္ဒ ဝဇာဇ ရုစ ကသာ ကိရော.

၁၄၉. Tima, ruha, rudha, badha, mada, manda, vaja, aja, ruca, kasa ဓာတ်တို့နောက်၌ kira ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တိမ-တေမနေ, ရုဟ-ဇနနေ, ရုဓ-အာဝရဏေ, ဗဓ-ဗာဓနေ, မဒဥမ္မာဒေ, မန္ဒ-မောဒနထုတိဇဠတ္တေသု, ဝဇ အဇ-ဂမနေ, ရုစ-ဒိတ္တိယံ, ကသ-ဂမနေ, ဧတေဟိ ကိရော ဟောတိ. တေမေတီတိ တိမိရံ=အန္ဓကာရံ, အာပေါ စ. ရုဟတိ ပဝတ္တတီတိ ရုဟိရံ=လောဟိတံ. ဇီဝိတံ ရုန္ဓတီတိ ရုဓိရံ=တဒေဝ. ဗာဓီယတီတိ ဗဓိရော=သောတဝိကလော. ဇနာ မဇ္ဇန္တိ ဧတာယာတိ မဒိရာ=သုရာ. မောဒန္တိ ဧတ္ထာတိ မန္ဒိရံ= ဃရံ[Pg.272]. ဝဇတီတိ ဝဇိရံ=ကုလိသုံ. အဇန္တိ ဂစ္ဆန္တီ ဧတ္ထာတိ အဇိရံ=အင်္ဂဏံ ဃရဝိသယောကာသော စ. ရောစတီတိ ရုစိရံ=မနုညံ. ကသီယတိ ဒုက္ခေန ဂမီယတီတိ ကသိရံ=ကိစ္ဆံ.

Tima ဓာတ်သည် စိုစွတ်စေခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ruha ဓာတ်သည် ဖြစ်ထွန်းခြင်းအနက်၌၎င်း၊ rudha ဓာတ်သည် ပိတ်ပင်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ badha ဓာတ်သည် ညှဉ်းဆဲခြင်းအနက်၌၎င်း၊ mada ဓာတ်သည် မူးယစ်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ manda ဓာတ်သည် ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ မိုက်မဲခြင်းအနက်တို့၌၎င်း၊ vaja ဓာတ်, aja ဓာတ်တို့သည် သွားခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ruca ဓာတ်သည် တောက်ပခြင်းအနက်၌၎င်း၊ kasa ဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌၎င်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ kira ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ စိုစွတ်စေတတ်၏ဟု timiraṃ မည်၏။ အမိုက်မှောင်၊ ရေလည်း မည်၏။ ဖြစ်ထွန်းတတ်၏ဟု ruhiraṃ မည်၏။ အသွေး။ အသက်ကို ပိတ်ပင်တတ်၏ဟု rudhiraṃ မည်၏။ ထိုအသွေးပင်တည်း။ ညှဉ်းဆဲအပ်၏ဟု badhiro မည်၏။ နားပင်းသောသူ။ လူတို့သည် ဤသေရည်ကြောင့် မူးယစ်တတ်ကုန်၏ဟု madirā မည်၏။ သေရည်။ ဤအိမ်၌ ဝမ်းမြောက်တတ်ကုန်၏ဟု mandiraṃ မည်၏။ အိမ်။ သွားတတ်၏ဟု vajiraṃ မည်၏။ ဝဇီရစိန်လက်နက်။ ဤရင်ပြင်၌ သွားလာတတ်ကုန်၏ဟု ajiraṃ မည်၏။ ရင်ပြင်၊ အိမ်ရာ၏အတွင်းလဟာပြင်လည်း မည်၏။ တောက်ပတတ်၏ဟု ruciraṃ မည်၏။ သာယာအပ်သော (နှစ်သက်ဖွယ်)။ ဆင်းရဲစွာ သွားအပ်၏ဟု kasiraṃ မည်၏။ ပင်ပန်းခြင်း (ခဲယဉ်းခြင်း)။

---

၁၅၀. ထိရာဒယော.

၁၅၀. Thira အစရှိသော ပုဒ်တို့။

---

ထိရအာဒယော ကိရန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဌာ-ဂတိနိဝတ္တိယံ, ဌဿ ထတ္တံ, ဌာတိ ပဝတ္တတီတိ ထိရံ=စိရဋ္ဌာယီ. ဣသ သိံသ-ဣစ္ဆာယံ, နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, ဣစ္ဆီယတီတိ သိသိရော=ဥတုဝိသေသော. အဒ ခါဒ-ဘက္ခနေ, အာဿ ရဿတ္ထံ, ခါဒီယတိ ပါဏကေဟီတိ ခဒိရော=ဒန္တဓာဝနော, ဧဝမညေပိ.

Thira အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် kira ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးစီးကုန်၏။ Ṭhā ဓာတ်သည် သွားခြင်းမှတားမြစ်ခြင်း (တည်ခြင်း) အနက်၌ ဖြစ်၏၊ ဌ အား ထ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၏၊ တည်တတ်၏ဟု thiraṃ မည်၏။ ရှည်မြန်စွာတည်တတ်သောသူ (ခိုင်ခံ့သော)။ Isa ဓာတ်, siṃsa ဓာတ်တို့သည် အလိုရှိခြင်းအနက်၌ ဖြစ်ကုန်၏၊ နိဂ္ဂဟိတကျေခြင်း ဖြစ်၏။ တောင့်တအပ်၏ဟု sisiro မည်၏။ ဆောင်းဥတု။ Ada ဓာတ်, khāda ဓာတ်တို့သည် စစားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်ကုန်၏၊ အာ သရကို ရသပြုခြင်း ဖြစ်၏။ ပိုးမွှားတို့သည် ကိုက်ခဲအပ်၏ဟု khadiro မည်၏။ ရှားပင်။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။

---

၁၅၁. ဒဒ ဂရေဟိ ဒုရဘရာ.

၁၅၁. Dada ဓာတ်, gara ဓာတ်တို့နောက်၌ dura, bhara ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဒဒ-ဒါနေ, ဂရ ဃရ-သေစနေ, ဧတေဟိ ယထာက္ကမံ ဒုရဘရာ ဟောန္တိ. အန္တာနံ ဒဒါတီတိ ဒဒ္ဒုရော=ဘေကော. ဂရတိ သိဉ္စတီတိ ဂဗ္ဘရံ=ဂုဟာ.

Dada ဓာတ်သည် ပေးခြင်းအနက်၌၎င်း၊ gara ဓာတ်, ghara ဓာတ်သည် သွန်းလောင်းခြင်းအနက်၌၎င်း ဖြစ်၏၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ အစဉ်အတိုင်း dura, bhara ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အသံတို့ကို ပေးတတ်၏ဟု dadduro မည်၏။ ဖား။ သွန်းလောင်းတတ်၏ဟု gabbharaṃ မည်၏။ လှိုဏ်ဂူ။

---

၁၅၂. စရ ဒရ ဇရ ဂရ မရေဟိ တေ.

၁၅၂. Cara, dara, jara, gara, mara ဓာတ်တို့နောက်၌ te ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

စရာဒီဟိ ဓာတူဟိ တေ စရာဒယော ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. စရဂတိဘက္ခနေသု စရန္တိ ဧတ္ထာတိ စစ္စရံ=ဝီထိစတုက္ကံ, အင်္ဂဏဉ္စ, ဒရ-ဝိဒါရဏေ, ဒရီယတီတိ ဒဒ္ဒရံ=ဝါဒိတ္တံ, ဘေရီ စ. ဇရ-ဝယောဟာနိယံ, အဇရီတိ ဇဇ္ဇရော=ဇိဏ္ဏော. ဂရ ဃရ-သေစနေ, ဂရတိ သိဉ္စတီတိ ဂဂ္ဂရော=ဘိန္နဿရော, ဟံသဿရော စ. မရ-ပါဏစာဂေ, မရတီတိ မမ္မရော=သုက္ခပဏ္ဏံ, ပတ္ထပဏ္ဏာနံ သဒ္ဒေါ စ.

Cara အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ထိုတေ (စသည်) ပစ္စည်းတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။ Cara ဓာတ်သည် သွားခြင်း၊ စားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ လူတို့သည် ဤလမ်း၌ သွားလာတတ်ကုန်၏ဟု caccaraṃ မည်၏။ လမ်းလေးခွ၊ ရင်ပြင်လည်း မည်၏။ Dara ဓာတ်သည် ခွဲခြမ်းခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ ခွဲခြမ်းအပ်၏ဟု daddaraṃ မည်၏။ တူရိယာ၊ စည်လည်း မည်၏။ Jara ဓာတ်သည် အရွယ်ယုတ်လျော့ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ အရွယ်မပျက်စီးတတ် (ဆွေးမြည့်တတ်) ၏ဟု jajjaro မည်၏။ ဆွေးမြည့်သော။ Gara ဓာတ်, ghara ဓာတ်သည် သွန်းလောင်းခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ သွန်းလောင်းတတ်၏ဟု gaggaro မည်၏။ အက်ကွဲသောအသံ၊ ဟင်္သာမင်း၏အသံလည်း မည်၏။ Mara ဓာတ်သည် အသက်စွန့်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ သေဆုံးတတ် (ခြောက်သွေ့တတ်) ၏ဟု mammaro မည်၏။ သစ်ရွက်ခြောက်၊ သစ်ရွက်ခြောက်တို့၏ အသံလည်း မည်၏။

---

၁၅၃. ပီတော ကွရော.

၁၅၃. Pī ဓာတ်နောက်၌ kvara ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပီ-တပ္ပနေတီမသ္မာ [Pg.273] ကွရော ဟောတိ. အပ္ပိဏီတိ ပီဝရံ=ထူလံ.

နှစ်သက်စေခြင်းအနက်ရှိသော Pī ဓာတ်နောက်၌ kvara ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ နှစ်သက်စေတတ်၏ (ဝဖြိုးစေတတ်၏) ဟု pīvaraṃ မည်၏။ ဆူဖြိုးသော။

---

၁၅၄. စီဝရာဒယော.

၁၅၄. Cīvara အစရှိသော ပုဒ်တို့။

---

စီဝရအာဒယော ကွရန္တာ နိပစ္စန္တေ. စိနာတိဿ ဒီဃတ္တံ. စီယတီတိ စီဝရံ=ကာသာဝံ. သမ-ဥပသမေ, နဒါဒိတ္တာ ဝီ, ပရိဠာဟံ သမေတီတိ သံဝရီ=ရတ္တိ. ဓာဿ ဤ, ဇာလကုမိနာဒီနိ ဓာရေတီတိ ဓီဝရော=ကောဋ္ဋော, တာယတိဿ ဤ, ယေန ကေနစိ အတ္တာနံ တာယတီတိ တီဝရော=ဟီနဇာတိ. နယတိဿီ, နယန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာတိ နီဝရံ=ဃရံ, ဧဝမညေပိ.

Cīvara အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် kvara ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးစီးကုန်၏။ Ci ဓာတ်၏ အသံကို ရှည် (ဒီဃ) ပြုခြင်း ဖြစ်၏။ ဆည်းပူးအပ်၏ဟု cīvaraṃ မည်၏။ ဖန်ရည်ဆိုးသောအဝတ် (သင်္ကန်း)။ Sama ဓာတ်သည် ငြိမ်းအေးစေခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ Nadādi သုတ်ဖြင့် vī ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ပူပန်ခြင်းကို ငြိမ်းအေးစေတတ်၏ဟု saṃvarī မည်၏။ ညဉ့်။ Dhā ဓာတ်၏ အာ ကို ဣ (ī) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၏၊ ပိုက်ကွန်စသည်တို့ကို ဆောင်ထားတတ်၏ဟု dhīvaro မည်၏။ တံငါသည်။ Tā ဓာတ်၏ အာ ကို ဣ (ī) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၏၊ မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်တတ်၏ဟု tīvaro မည်၏။ ယုတ်ညံ့သော အမျိုးသား။ Nī ဓာတ်၏ (သို့မဟုတ် naya ဓာတ်၏) အား ဣ (ī) သို့ ပြောင်းလဲ၏၊ သတ္တဝါတို့သည် ဤအိမ်သို့ ဆောင်ယူအပ်ကုန်၏ဟု nīvaraṃ မည်၏။ အိမ်။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။

---

၁၅၅. ကုတော ကြိရော.

၁၅၅. Ku ဓာတ်နောက်၌ krira ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကု-သဒ္ဒေတီမသ္မာ ကြိရော ဟောတိ. ကဝတိ နဒတီတိ ကုရရော=ပက္ခီ, ဣတ္ထိယံ ဝီမှိ ကုရရီ.

အသံပြုခြင်းအနက်ရှိသော Ku ဓာတ်နောက်၌ krira ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အသံပြုတတ်၏ဟု kuraro မည်၏။ သိမ်းငှက်၊ ဣတ္ထိလိင်၌ vī ပစ္စည်းသက်သော် kurarī ဟု ဖြစ်၏။

---

၁၅၆. ဝသာသာ ဆရော.

၁၅၆. Vasa ဓာတ်, asa ဓာတ်တို့နောက်၌ chara ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝသ-နိဝါသေ, အသ-ခေပနေ, ဧတေဟိ ဆရော ဟောတိ. ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝစ္ဆရော=ဝဿော. သံပုဗ္ဗော, သံဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ သံဝစ္ဆရော=သောဝ. အသတိ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ အစ္ဆရာ=ဒေဝကညာ, အင်္ဂုလိဖောဋနဉ္စ.

Vasa ဓာတ်သည် နေထိုင်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ asa ဓာတ်သည် ပစ်လွှတ်ခြင်းအနက်၌၎င်း ဖြစ်၏၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ chara ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤကာလ၌ နေထိုင်ကြကုန်၏ဟု vaccharo မည်၏။ နှစ်။ Saṃ ရှေ့ရှိသောအခါ၌၊ အတူတကွ နေထိုင်ကြကုန်၏ဟု saṃvaccharo မည်၏။ ထိုနှစ်ပင်တည်း။ ပစ်လွှတ်အပ်၏ဟု accharā မည်၏။ နတ်သမီး၊ လက်ဖျစ်တီးခြင်းလည်း မည်၏။

---

၁၅၇. မသာ ဆေရော စ.

၁၅၇. Masa ဓာတ်နောက်၌ chera ပစ္စည်း၎င်း၊ chara ပစ္စည်း၎င်း ဖြစ်၏။

---

မသ-အမသနေတီမသ္မာ ဆေရော ဟောတိ ဆရော စ. တဏှာယ ပရာမသနံ မစ္ဆေရံ=သကသမ္ပတ္တိနိဂုဟနံ, မစ္ဆရံ=တဒေဝ.

သုံးသပ်ခြင်းအနက်ရှိသော Masa ဓာတ်နောက်၌ chera ပစ္စည်း၎င်း၊ chara ပစ္စည်း၎င်း ဖြစ်၏။ တဏှာဖြင့် သုံးသပ်ခြင်းသည် maccheraṃ မည်၏။ မိမိ၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ဝှက်ထားခြင်း (ဝန်တိုခြင်း)။ Maccharaṃ ဟူသည်လည်း ထိုဝန်တိုခြင်းပင် ဖြစ်၏။

---

၁၅၈. ဓူ ဝါတော သရော.

၁၅၈. Dhū ဓာတ်, vā ဓာတ်တို့နောက်၌ sara ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဓုနာတိ [Pg.274] ဝါတီဟိ သရော ဟောတိ. ဓုနာတီတိ ဓူသရော=လူခေါ ဤသံပဏ္ဍု စ. ဝါတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါသရော=ဒိဝသော.

တုန်လှုပ်စေတတ်သော Dhū ဓာတ်၊ တိုက်ခတ်တတ်သော Vā ဓာတ်တို့နောက်၌ sara ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ခါထုတ်တတ်၏ဟု dhūsaro မည်၏။ ကြမ်းတမ်းသော (မွဲပြာသောအရောင်ရှိသော)။ တိုက်ခတ်တတ်၏ဟု vāsaro မည်၏။ နေ့ရက်။

---

၁၅၉. ဘမာဒီဟျရော.

၁၅၉. Bhama အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ara ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဘမ တသ မန္ဒ ကန္ဒာဒီဟိ အရော ဟောတိ. ဘမတီတိ ဘမရော=မဓုကရော. တသတိ တန္တံ ဂဏှာတီတိ တသရော=သုတ္တဝေဋ္ဌနော. မန္ဒန္တိ မောဒန္တိ ဧတ္ထာတိ မန္ဒရော=ပဗ္ဗတော. ကန္ဒတိ အဝှာယတီတိ ကန္ဒရော=ဒရီ. ဒိဝဿ ဧတ္တံ, ဒေဝန္တိ ကီဠန္တိ ဧတေနာတိ ဒေဝရော=ပတိရော ဘာတာ.

Bhama, tasa, manda, kanda အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ara ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပျံဝဲလှည့်ပတ်တတ်၏ဟု bhamaro မည်၏။ ပျားပိတုန်း။ ကြောက်ရွံ့တတ်၏၊ ချည်မျှင်ကို ယူတတ်၏ဟု tasaro မည်၏။ လွန်း။ ဤတောင်၌ ဝမ်းမြောက်တတ်ကုန်၏ဟု mandaro မည်၏။ မန္ဒရတောင်။ ဟစ်အော်တတ်၏ဟု kandaro မည်၏။ လှိုဏ်ဂူ (တောင်ကြားချောက်)။ Div ဓာတ်၏ ဣ ကို ဧ ပြုခြင်း ဖြစ်၏၊ ဤသူနှင့်အတူ ကစားတတ်ကုန်၏ဟု devaro မည်၏။ လင်၏ညီ (မတ်)။

---

၁၆၀. ဝဒိဿ ဗဒစ.

၁၆၀. Vada ဓာတ်နောက်၌ ara ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ Vada အား bada ဟု အာဒေသပြုခြင်း ဖြစ်၏။

---

ဝဒတိသ္မာ အရော ယောတိ, ဝဒတိဿ ဗဒါဒေသော စ. ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဗဒရော=ကက္ကန္ဓူဖလံ. ဝီမှိ ဗဒရီ=ကက္ကန္ဓူ.

Vada ဓာတ်နောက်၌ ara ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ Vada အား bada ဟု အာဒေသပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။ ဤအသီးဖြင့် ပြောဆိုအပ်၏ဟု badaro မည်၏။ ဆီးသီး။ ဣတ္ထိလိင်၌ vī ပစ္စည်းသက်သော် badarī ဟု ဖြစ်၏။ ဆီးပင်။

---

၁၆၁. ဝဒ ဇနာနံ ဌငစ.

၁၆၁. Vada ဓာတ်, jana ဓာတ်တို့နောက်၌ ara ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အဆုံးကို ṭhaṅa ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

ဝဒ ဇနေဟိ အရော ဟောတိ, ဌင စာန္တာဒေသော. ဝဒတီတိ ဝဌရော=မူဠော ဝဌရံ=ထူလံ. ဇာယတီတိ ဇဌရံ=ဥဒရံ.

Vada ဓာတ်, jana ဓာတ်တို့နောက်၌ ara ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အဆုံးအက္ခရာကို ṭhaṅa ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။ ပြောဆိုတတ်၏ဟု vaṭharo မည်၏။ လူမိုက်၊ vaṭharaṃ ဟု သုံးလျှင် ဆူဖြိုးသော။ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏ဟု jaṭharaṃ မည်၏။ ဝမ်းဗိုက်။

---

၁၆၂. ပစိဿိဌငစ.

၁၆၂. Paci ဓာတ်နောက်၌ ara ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အဆုံးကို iṭhaṅa ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

---

ပစတိသ္မာ အရော ဟောတိ ဣဌငစာန္တာဒသော. ပစန္တိ ဧတေနာတိ ပိဌရော=ထာလီ.

Paca ဓာတ်နောက်၌ ara ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ အဆုံးအက္ခရာကို iṭhaṅa ပြုခြင်း ဖြစ်၏။ ဤအိုးဖြင့် ချက်ပြုတ်တတ်ကုန်၏ဟု piṭharo မည်၏။ အိုး။

---

၁၆၃. ဝကာ အရဏ.

၁၆၃. Vaka ဓာတ်နောက်၌ araṇa ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝက ကုက-အာဒါနေတိမသ္မာ အရဏဟောတိ. ဝကေတိ အာဒဒါတိ ဧတာယာတိ ဝါကရာ=မိဂဗန္ဓနီ.

ယူခြင်းအနက်ရှိသော Vaka ဓာတ်နောက်၌ araṇa ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤကျော့ကွင်းဖြင့် ဖမ်းယူတတ်၏ဟု vākarā မည်၏။ သားကောင်ဖမ်းသော ကျော့ကွင်း။

---

၁၆၄. သိင်္ဂျင်္ဂါဂ မဇ္ဇကလာလာ အာရော.

၁၆၄. Siṅgi, aṅga, aga, majja, kala, ala ဓာတ်တို့နောက်၌ āra ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သိင်္ဂိဣတိ [Pg.275] နာမဓာတု, အင်္ဂ-ဂမနတ္ထော, အဂ-ကုဋိလဂမနေ, မဇ္ဇသံသုဒ္ဓိယံ, ကလ-သင်္ချာနေ, အလ-ဗန္ဓနေ, ဧတေဟိ အာရော ဟောတိ. ဝိဇ္ဈနတ္ထေန သိင်္ဂံ ဝိယ သိင်္ဂံ=နာဂရိကဘာဝသင်္ခါတဿ ကိလေသသိင်္ဂဿေတံ နာမံ, တံကရောတိ သိင်္ဂံ ဝါ ပယုတ္တံ, တံ ကရောတိ ရာဂီသု ပဘဝတီတိ ဝါ, ‘‘ဓာတွတ္ထေ နာနာမသ္မီ’’တိ (၅.၁၂) ဣ, ပုဗ္ဗ သရလောပေါ, သိင်္ဂိ, တတော အာရော, ‘‘သရောလောပေါ သရေ’’တိ (၁.၂၆) ဣလောပေါ, ပုဗ္ဗေ ‘‘ဝိပ္ပဋိသေဓေ’’တိ (၁.၂၂) အနိဋ္ဌပ္ပဋိသေဓော, ဧတ္ထ ဟိ အာရတော အညတ္ထ သာဝကာသပုဗ္ဗသရလောပေါဝ, ဣပစ္စယတော အညတ္ထ စ, သိင်္ဂါရော=ကိလေသသိင်္ဂကရဏံ, ဝိလာသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အင်္ဂတိ ဝိနာသံ ဂစ္ဆတီတိ အင်္ဂါရော=ဒဍ္ဎကဋ္ဌံ. အဂန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ အဂါရံ=ဃရံ. လီဟနေန အတ္တနော သရီရံ မဇ္ဇတိ နိမ္မလတ္တံ ကရောတီတိ မဇ္ဇာရော=ဗိဠာရော. ကလာတိ နိဒ္ဒေသာ လဿ ဠတ္တံ, ဧတေန ဂုဏံ ကလီယတိ ပရိမီယတီတိ ကဠာရော=ပိင်္ဂလော. ဒီဃတ္တံ အလတိ ဗန္ဓတီတိ အဠာရော=ဝင်္ကော ဝိသာလော စ.

Siṅgi သည် နာမဓာတ်တည်း။ Aṅga ဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၊ aga ဓာတ်သည် ကောက်ကွေ့စွာ သွားခြင်းအနက်၊ majja ဓာတ်သည် စင်ကြယ်စေခြင်းအနက်၊ kala ဓာတ်သည် ရေတွက်ခြင်းအနက်၊ ala ဓာတ်သည် ဖွဲ့နှောင်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ āra ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထိုးဆွဲတတ်သောအနက်ဖြင့် ဦးချိုနှင့်တူသောကြောင့် ကိလေသာဦးချိုဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော မြို့ပြသားတို့၏ သဘောတရားကို siṅga ဟု ခေါ်၏။ ထိုသူသည် ကိလေသာဦးချိုကို ပြုတတ်၏၊ သို့မဟုတ် ကိလေသာဦးချိုနှင့် ယှဉ်တတ်၏၊ သို့မဟုတ် ရာဂရှိသောသူတို့၌ ဖြစ်ပွားစေတတ်၏။ “dhātvatthe nānāmasmī” သုတ်ဖြင့် i သက်၍ ရှေ့သရကျေခြင်းကြောင့် siṅgi ဟု ဖြစ်၏။ ထို siṅgi နောက်၌ āra သက်၍ “sarolopo sare” သုတ်ဖြင့် i ကျေ၏။ ရှေး၌ “vippaṭisedhe” သုတ်ဖြင့် မလိုလားအပ်သောအရာကို တားမြစ်ခြင်းဖြစ်၏။ ဤ၌ āra ပစ္စည်းမှတစ်ပါးသော နေရာ၌သာ ရှေ့သရကျေခြင်းသည် အခွင့်ရှိ၏၊ i ပစ္စည်းမှတစ်ပါးသော နေရာ၌လည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် siṅgāro မည်၏။ ကိလေသာဦးချိုကို ပြုခြင်း၊ တင့်တယ်လှပစွာ ဝတ်စားဆင်ယင်ခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏ဟု aṅgāro မည်၏။ မီးသွေး။ ဤအိမ်သို့ သွားလာတတ်ကုန်၏ဟု agāraṃ မည်၏။ အိမ်။ လျှာဖြင့် လျက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စင်ကြယ်စေတတ်၏ဟု majjāro မည်၏။ ကြောင်။ Kala ဟု ညွှန်ပြချက်အရ လ ကို ဠ ပြု၏။ ဤမျက်စိဖြင့် အရည်အသွေးကို သိအပ်၏ဟု kaḷāro မည်၏။ ဝါရွှေသော (နီညိုရောင်ရှိသော)။ အသံရှည်ပြုခြင်း ဖြစ်၏၊ ဖွဲ့နှောင်တတ်၏ဟု aḷāro မည်၏။ ကောက်သော၊ ကျယ်ပြန့်သောလည်း ဖြစ်၏။

---

၁၆၅. ကမိဿဿု စ.

၁၆၅. Kama ဓာတ်နောက်၌ āra ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုဓာတ်၏ အ ကို ဥ သို့၎င်း ပြောင်းလဲ၏။

---

ကမ-ဣစ္ဆာယမိစ္စသ္မာ အာရော ဟောတိ, အဿ ဥ စ. ကာမီယတီတိ ကုမာရော=ဗာလော.

အလိုရှိခြင်းအနက်ရှိသော Kama ဓာတ်နောက်၌ āra ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ထိုဓာတ်၏ အ ကို ဥ သို့၎င်း ပြု၏။ ချစ်မြတ်နိုးအပ်၏ဟု kumāro မည်၏။ သူငယ် (ကလေးငယ်)။

---

၁၆၆. ဘိင်္ဂါရာဒယော.

၁၆၆. Bhiṅgāra အစရှိသော ပုဒ်တို့။

---

ဘိင်္ဂါရပ္ပဘုတယော အာရန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဘရ=ဘရဏေ, ဘရဏံ ဓာရဏံ ပေါသနဉ္စ, ဓာရဏတ္ထဿ ဘရတိဿ ဘိင်္ဂါဒေသော, ဘရတိ [Pg.276] ဒဓာတိ ဥဒကန္တိ ဘိင်္ဂါရော=ဟေမဘာဇနံ. က္လေဒ က္လိဒ-အလ္လ ဘာဝေ, လ လောပေါ, က္လေဒယတီတိ ကေဒါရံ=ခေတ္တံ, (ကေ ဇလေ သတိ ဒါရော ဝိဒါရဏမဿာတိ ဝါ ကေဒါရံ=တဒေဝ, ဗဟုလာဓိကာရာ သတ္တမိယာ န လောပေါ.) ဝိဒ-လာဘေတီမသ္မာ ကုပုဗ္ဗာ အာရော ဒဿ ဠတ္တံ ဣဿ ဧတ္တာဘာဝေါ သမာသေ ကုဿ ဩ စ နိပစ္စန္တေ, ကုံ ပထဝိံ ဝိန္ဒတိ တတြုပ္ပန္နတာယာတိ ကောဝိဠာရော=ဒိဂုဏပတ္တော.

ဘိင်္ဂါရ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် အာရ ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ ဘရဓာတ်သည် ဆောင်ခြင်း၊ မွေးမြူခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဆောင်ခြင်း၊ မွေးမြူခြင်းတည်း။ ဆောင်ခြင်းအနက်ရှိသော ဘရဓာတ်၏ ‘ဘိင်္ဂါ’ ဟူသော အာဒေသပြုခြင်း ဖြစ်၏၊ ရေကို ဆောင်တတ်၏ (ထိန်းထားတတ်၏) ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဘိင်္ဂါရ’ = ရွှေကရား (သို့မဟုတ် ရွှေခွက်)။ က္လေဒ၊ က္လိဒဓာတ်တို့သည် စိုစွတ်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်ကုန်၏၊ ‘လ’ကျေ၏၊ စိုစွတ်စေတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကေဒါရ’ = လယ်မြေ။ (သို့မဟုတ် ‘ကေ’ ရေရှိလတ်သော် ထွန်ခြင်း ‘ဒါရ’ ရှိ၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကေဒါရ’ = ထိုလယ်ကွင်းပင်တည်း၊ ဗဟုလာဓိကာရ သုတ်ကြောင့် သတ္တမီဝိဘတ် မချေ။) လာဘအနက်ရှိသော ဝိဒဓာတ်၏ ရှေ့၌ ‘ကု’ သဗ္ဗနာမ်ရှိသော် ‘အာရ’ ပစ္စည်း သက်၏၊ ‘ဒ’ကို ‘ဠ’ ပြု၏၊ ‘ဣ’ကို ‘ဧ’ မပြု၊ သမတ်၌ ‘ကု’ကို ‘ဩ’ ပြု၏၊ ဤသို့ နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ ထိုအရပ်၌ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မြေကြီး ‘ကု’ကို ရတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကောဝိဠာရ’ = ကသစ်ပင် (ရွက်မွှာနှစ်ခုရှိသော သစ်ပင်)။

---

၁၆၇. ကရာ မာရော.

၁၆၇. ကရဓာတ်မှ ‘မာရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကရောတိသ္မာ မာရော ဟောတိ. လောဟကိစ္စံ ကရောတီတိ ကမ္မာရော=လောဟကာရော.

ကရဓာတ်မှ ‘မာရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သံအလုပ်ကို လုပ်တတ်၏ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကမ္မာရ’ = ပန်းပဲသမား (သံတေသမား)။

---

၁၆၈. ပုသ သရေဟိ ခရော.

၁၆၈. ပုသဓာတ်၊ သရဓာတ်တို့မှ ‘ခရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပုသ သရေဟိ ခရော ဟောတိ. ပေါသီယတိ ဇလေနာတိ ပေါက္ခရံ=ပဒုမံ. သရတိ ဝိကာရံ ဂစ္ဆတီတိ သက္ခရာ=ဥစ္ဆုဝိကာရော.

ပုသဓာတ်၊ သရဓာတ်တို့မှ ‘ခရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ရေဖြင့် မွေးမြူအပ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ပေါက္ခရ’ = ကြာပန်း။ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘သက္ခရာ’ = သကြား (ကြံသကာ)။

---

၁၆၉. သရ ဝသ ကလာ ကီရော ဝဿုဋ စ.

၁၆၉. သရဓာတ်၊ ဝသဓာတ်၊ ကလဓာတ်တို့မှ ‘ကီရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဝသဓာတ်၏ ‘ဝ’ကို ‘ဥ’ ပြု၍၊ ‘တ’ လည်း သက်၏။

---

ဧတေဟိ ကီရော ဟောတိ ဝဿ ဥဋ စ. သရီယတီတိ သရီရံ=ဒေဟော. ဝသန္တိ ဝါသံ ကရောန္တိ ဧတေနာတိ ဥသီရံ=ဗီရဏမူလံ. အနေန ထူလာဒိ ကလီယတိ ပရိမီယတိတိ ကလိရော=အင်္ကုရော.

ဤဓာတ်တို့မှ ‘ကီရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဝသဓာတ်၏ ‘ဝ’ကို ‘ဥ’ ပြု၍ ‘တ’ လည်း ဖြစ်၏။ ပျက်စီးတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘သရီရ’ = ကိုယ်ခန္ဓာ။ ဤအမြစ်ဖြင့် နေထိုင်ခြင်းကို ပြုတတ်ကုန်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဥသီရ’ = ပန်းရင်းမြစ် (ဗီရဏမြက်မြစ်)။ ဤအညှောက်ဖြင့် ကြီးသည်၏အဖြစ် စသည်ကို တိုင်းတာအပ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကလိရ’ = မျှစ် (သစ်ညှောက်)။

---

၁၇၀. ဂမ္ဘီရာဒယော.

၁၇၀. ဂမ္ဘီရ အစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ဂမ္ဘီရအာဒယော ကီရန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဂမိဿ ဘုက, မလောပေါ ဝါ, ပထဝိံ, ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဂမ္ဘီရော, ဂဘီရော= အဂါဓော[Pg.277], ကုလိဿ လဿ ဠော, ပါဒေ ကုလတိ ပတ္ထရတီတိ ကုဠီရော=ကက္ကဋော, ဧဝမညေပိ.

ဂမ္ဘီရ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ‘ကီရ’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ ဂမုဓာတ်၏ ‘မ’ကို ‘ဘု’ ပြု၍ ‘မ’ကျေခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ မြေကြီးကို ဖောက်ခွဲ၍ သွားတတ် ဖြစ်ပွားတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဂမ္ဘီရ’၊ ‘ဂဘီရ’ = နက်ရှိုင်းသော အရပ်။ ကုလဓာတ်၏ ‘လ’ကို ‘ဠ’ ပြု၏၊ ခြေတို့ကို ဖြန့်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကုဠီရ’ = လယ်ကဏန်း၊ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့လည်း ရှိကုန်သေး၏။

---

၁၇၁. ခဇ္ဇ ဝလ္လ မသာ ဦရော.

၁၇၁. ခဇ္ဇဓာတ်၊ ဝလ္လဓာတ်၊ မသဓာတ်တို့မှ ‘ဦရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ခဇ္ဇ-မဇ္ဇနေ, ဝလ ဝလ္လ-သံဝရဏေ, သမ-အာမသနေ, ဧတေဟိ ဦရော ဟောတိ, ခဇ္ဇီယတီတိ ခဇ္ဇူရော, ဝီမှိ ခဇ္ဇူရီ=ရုက္ခဝိသေသော. ဝလ္လီယတိ သံဝရီယတီတိ ဝလ္လူရော=သုက္ခမံသော. မသီယတီတိ မသူရော=ဝီဟိဝိသေသော.

ခဇ္ဇဓာတ်သည် ပြာဆင်ခြင်း (သုတ်သင်ခြင်း) အနက်၌၎င်း၊ ဝလ၊ ဝလ္လဓာတ်သည် ပိတ်ဆို့ဖုံးကွယ်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ သမဓာတ်သည် သုံးသပ်ခြင်းအနက်၌၎င်း ဖြစ်၏၊ ဤဓာတ်တို့မှ ‘ဦရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ စားအပ် (သုတ်သင်အပ်) ၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ခဇ္ဇူရ’ = စွန်ပလွန်သီးပင်၊ ဣတ္ထိလိင် ‘ဤ’ ပစ္စည်း၌ ‘ခဇ္ဇူရီ’ = စွန်ပလွန်ပင်။ ဖုံးကွယ်အပ် (ခြောက်သွေ့အောင် ပြုအပ်) ၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဝလ္လူရ’ = အမဲခြောက်။ သုံးသပ်အပ် (ကြိတ်အပ်) ၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘မသူရ’ = ပဲရာဇာ (သို့မဟုတ် စပါးထူးတစ်မျိုး)။

---

၁၇၂. ကပ္ပူရာဒယော.

၁၇၂. ကပ္ပူရ အစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ကပ္ပူရအာဒယော ဦရန္တာ နိပစ္စန္တေ. တုဋ္ဌိမုပ္ပာဒေတုံ ကပ္ပတိ သက္ကောတီတိ ကပ္ပူရံ=ဃနသာရော. ကရောတိဿ အဿု, ကိဗ္ဗိသံ ကရောတီတိ ကုရူရော=ပါပကာရီ. ပသ-ဗာဓနေ, ပသတိ ပီဠေတီတိ ပသူရော=ဒုဋ္ဌော, ဗျဉ္ဇနံ, ဧဝံနာမကော စ, ဧဝမညေပိ.

ကပ္ပူရ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ‘ဦရ’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ နှစ်သက်မှုကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကပ္ပူရ’ = ပရုတ်။ ကရဓာတ်၏ ‘အ’ကို ‘ဥ’ ပြု၏၊ အပြစ်ကို ပြုတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကုရူရ’ = ယုတ်မာသောသူ (ညှဉ်းဆဲတတ်သူ)။ ပသဓာတ်သည် ညှဉ်းဆဲခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ ညှဉ်းဆဲတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ပသူရ’ = ကြမ်းတမ်းသောသူ၊ ဟင်းလျာ၊ ထိုသို့သောအမည်ရှိသောသူ၊ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့လည်း ရှိကုန်သေး၏။

---

၁၇၃. ကဌ စကာ ဩရော.

၁၇၃. ကဌဓာတ်၊ စကဓာတ်တို့မှ ‘ဩရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကဌ-ကိစ္ဆဇီဝနေ, စက-ပရိဝိတက္ကနေ, ဧတေဟိ ဩရော ဟောတိ. ကဌတိ ကိစ္ဆေန ဇီဝတီတိ ကဌောရော=ထဒ္ဓေါ. စကတိ ပရိဝိတက္ကေတီတိ စကောရော=ပက္ခိဝိသေသော.

ကဌဓာတ်သည် ဆင်းရဲစွာ အသက်မွေးခြင်းအနက်၌၎င်း၊ စကဓာတ်သည် ကြံစည်ခြင်းအနက်၌၎င်း ဖြစ်၏၊ ဤဓာတ်တို့မှ ‘ဩရ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဆင်းရဲစွာ အသက်မွေးတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကဌောရ’ = ခက်ထန်သော (ကြမ်းတမ်းသော)။ ကြံစည်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘စကောရ’ = စကောရငှက်။

---

၁၇၄. မောရာဒယော.

၁၇၄. မောရ အစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

မောရအာဒယော ဩရန္တာ နိပစ္စန္တေ. မီ-ဟိံသာယံ, ဤလောပေါ, မယတိ ဟိံသတီတိ မောရော=မယူရော. ကသ-ဂမနေ, အဿိ[Pg.278], ကသတိ ဂစ္ဆတီတိ ကိသောရော=ပဌမဝယော အဿော. မဟီယတိ ပူဇီယတီတိ မဟောရော=ဝမ္မိကော, ဧဝမညေပိ.

မောရ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ‘ဩရ’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ မီဓာတ်သည် ညှဉ်းဆဲခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ ‘ဤ’ကျေ၏၊ ညှဉ်းဆဲတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘မောရ’ = ဥဒေါင်း။ ကသဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏၊ ‘အ’ကို ‘ဣ’ ပြု၏၊ သွားတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကိသောရ’ = မြင်းငယ် (အရွယ်ဦးမြင်း)။ ပူဇော်အပ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘မဟောရ’ = တောင်ပို့၊ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့လည်း ရှိကုန်သေး၏။

---

၁၇၅. ကုတော ဧရက.

၁၇၅. ‘ကု’ သဗ္ဗနာမ်မှ ‘ဧရက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကု-သဒ္ဒေတီမသ္မာ ဧရက ဟောတိ. ‘‘ယုဝဏ္ဏာနမိယငုဝင သရေ’’တိ (၅.၁၃၆) ဥဝင, ကဝတိ နဒတီတိ ကုဝေရော=ဝေဿဝဏော.

အသံပြုခြင်းအနက်ရှိသော ‘ကု’ သဗ္ဗနာမ်မှ ‘ဧရက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ‘ယုဝဏ္ဏာနမိယၚုဝၚ သရေ’ သုတ်ဖြင့် ‘ဥဝၚ’ ပြု၏၊ မြည်တမ်းတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကုဝေရ’ = ကုဝေရနတ်မင်း (ဝေဿဝဏ်နတ်မင်း)။

---

၁၇၆. ဘူ သူဟိ ရိက.

၁၇၆. ဘူဓာတ်၊ သူဓာတ်တို့မှ ‘ရိက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဘူသတ္တာယံ, သူ-ပသဝနေ, ဧတေဟိ ရိက ဟောတိ. ဘဝတီတိ ဘူရိ=ပဟူတံ, ငီမှိ ဘူရီ=မေဓာ. သဝတိ ဟိတံ ပသဝတီတိ သူရိ=ဝိစက္ခဏော.

ဘူဓာတ်သည် ထင်ရှားရှိခြင်းအနက်၌၎င်း၊ သူဓာတ်သည် ဖြစ်ပွားစေခြင်းအနက်၌၎င်း ဖြစ်၏၊ ဤဓာတ်တို့မှ ‘ရိက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဖြစ်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဘူရိ’ = များစွာသော၊ ဣတ္ထိလိင် ‘ငီ’ ပစ္စည်း၌ ‘ဘူရီ’ = ပညာ။ စီးပွားကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘သူရိ’ = ပညာရှိ။

---

၁၇၇. မီ ကသီ နီဟိ ရု.

၁၇၇. မီဓာတ်၊ ရှေ့၌ ‘က’ ရှိသော သီဓာတ်၊ နီဓာတ်တို့မှ ‘ရု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မီ-ဟိံသာယမိစ္စသ္မာ, ကပုဗ္ဗာ သယတိသ္မာ, နယတိသ္မာ စ ရု ဟောတိ. ရံသီဟိ အန္ဓကာရံ မီယတိ ဟိံသတီတိ မေရု=သိရေရု, ကေ ဇလေ သယတိ ပဝတ္တတီတိ ကသေရု=တိဏဝိသေသော. အတ္တနိဿိတေ သုန္ဒရတ္တံ နေတိ ပါပေတီတိ နေရု=ပဗ္ဗတော.

ညှဉ်းဆဲခြင်းအနက်ရှိသော မီဓာတ်မှ၎င်း၊ ‘က’ ရှေ့၌ရှိသော သီ (သယတိ) ဓာတ်မှ၎င်း၊ နီ (နယတိ) ဓာတ်မှ၎င်း ‘ရု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ရောင်ခြည်တို့ဖြင့် အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျက်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘မေရု’ = မြင်းမိုရ်တောင်။ ‘ကေ’ ရေ၌ အိပ်တတ် ဖြစ်ပွားတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကသေရု’ = မြက်ပင်တစ်မျိုး။ မိမိကို မှီကုန်သောသူတို့ကို ကောင်းမြတ်သော အဆင်းသို့ ရောက်စေတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘နေရု’ = နေရုတောင်။

---

၁၇၈. သိနာ ဧရု.

၁၇၈. သိနာဓာတ်မှ ‘ဧရု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သိနာ-သောစေယျေတီမသ္မာ ဧရု ဟောတိ. သိနာတိ သုစိံ ကရောတီတိ သိနေရု=ပဗ္ဗတရာဇာ.

စင်ကြယ်ခြင်းအနက်ရှိသော သိနာဓာတ်မှ ‘ဧရု’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ စင်ကြယ်အောင် ပြုတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘သိနေရု’ = မြင်းမိုရ်တောင်မင်း။

---

၁၇၉. ဘီ ရုဟိ ရုက.

၁၇၉. ဘီဓာတ်၊ ရုဓာတ်တို့မှ ‘ရုက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဘီ-သယေ, ရု-သဒ္ဒေ, ဧတေဟိ ရုက ဟောတိ. ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘီရု=ဘယာနကော. ရဝတီတိ ရုရု=မိဂေါ.

ဘီဓာတ်သည် ကြောက်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ရုဓာတ်သည် အသံပြုခြင်းအနက်၌၎င်း ဖြစ်၏၊ ဤဓာတ်တို့မှ ‘ရုက’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤသူမှ ကြောက်တတ်ကုန်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဘီရု’ = ကြောက်တတ်သောသူ (သို့မဟုတ် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော)။ အော်မြည်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ရုရု’ = ရုရုသမင်။

---

၁၈၀. တမာ ဗူလော.

၁၈၀. တမဓာတ်မှ ‘ဗူလ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

တမ-ဘူသနေတီမသ္မာ [Pg.279] ဗူလော ဟောတိ. မုခံ တမေတိ ဘူသေတီတိ တမ္ဗူလံ=မုခဘူသနံ.

တန်ဆာဆင်ခြင်းအနက်ရှိသော တမဓာတ်မှ ‘ဗူလ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ မျက်နှာကို တန်ဆာဆင်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘တမ္ဗူလ’ = ကွမ်း (မျက်နှာ၏ တန်ဆာ)။

---

၁၈၁. သိတော လကဝါလာ.

၁၈၁. သိဓာတ်မှ ‘လ’၊ ‘က’၊ ‘ဝါလ’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သိ-သေဝါယမိစ္စသ္မာ လကဝါလဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. သတ္တေဟိ သေဝီယတီတိ သိလာ=ပါသာဏော, သေလော=ပဗ္ဗတော. ဇလံ သေဝတီတိ သေဝါလော=ဇလတိဏံ.

မှီဝဲခြင်းအနက်ရှိသော သိဓာတ်မှ ‘လ’၊ ‘က’၊ ‘ဝါလ’ ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သတ္တဝါတို့သည် မှီဝဲအပ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘သိလာ’ = ကျောက်ဖျာ၊ ‘သေလ’ = ကျောက်တောင်။ ရေကို မှီဝဲတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘သေဝါလ’ = ရေမှော် (ရေမြက်)။

---

၁၈၂. မင်္ဂ ကမ သမ္ဗ သဗ သက ဝသ ပိသ ကေဝ ကလ ပလ္လ ကဌ ပဋ ကုဏ္ဍ မဏ္ဍာ အလော.

၁၈၂. မင်္ဂဓာတ်၊ ကမဓာတ်၊ သမ္ဗဓာတ်၊ သဗဓာတ်၊ သကဓာတ်၊ ဝသဓာတ်၊ ပိသဓာတ်၊ ကေဝဓာတ်၊ ကလဓာတ်၊ ပလ္လဓာတ်၊ ကဌဓာတ်၊ ပဋဓာတ်၊ ကုဏ္ဍဓာတ်၊ မဏ္ဍဓာတ်တို့မှ ‘အလ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မင်္ဂ-မင်္ဂလျေ, ကမ-ဣစ္ဆာယံ, သမ္ဗ-မဏ္ဍနေ, သဗဣတိ အဿေဝ ကတမလောပဿ နိဒ္ဒေသော, သက-သတ္တိယ, ဝသ-နိဝါသေ, ပိသဂမနေ, ကေဝ-သေဝနေ, ကလ-သင်္ချာနေ, ပလ္လ-ဂမနေ, ကဌ ကိစ္ဆဇီဝနေ, ပဋ-ဂမနတ္ထော, ကုဏ္ဍ-ဒါဟေ, မဏ္ဍ-ဘူသနေ, ဧတေဟိ အလော ဟောတိ. မင်္ဂန္တိ သတ္တာ ဧတေန ဝုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တီတိ မင်္ဂလံ=ပသတ္ထံ. ကာမီယတီတိ ကမလံ-ပင်္ကဇံ. သမ္ပတိ မဏ္ဍေတီတိ သမ္ဗလံ=ပါထေယျံ. သဗလံ=ဝိသဘာဂ ဝဏ္ဏဝန္တံ. သက္ကောတိ ဝတ္တုန္တိ သကလံ=သဗ္ဗံ. ဝသတီတိ ဝသလော=သုဒ္ဒေါ. ပိယဘာဝံ ပိသတိ ဂစ္ဆတီတိ ပေသလော=ပိယသီလော. ကေဝတိ ပဝတ္တတီတိ ကေဝလံ=သကလံ. ကလီယတိ ပရိမီယတိ ဥဒကမေတေနာတိ ကလလံ=အပတ္ထိန္နံ, ပလ္လတိ အာဂစ္ဆတိ ဥဒကမေတသ္မာတိ ပလ္လလံ=အပ္ပောဒကော သရော. ကဌန္တိ ဧတ္ထ ဒုက္ခေန ယန္တီတိ ကဌလံ=ကပါလခဏ္ဍံ, ပဋတိ ဝုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီတိ ပဋလံ=သမူ- ဟော[Pg.280]. ဃံသေန ကုဏ္ဍတိ ဒဟတီတိ ကုဏ္ဍလံ=ကဏ္ဏာဘရဏံ. မဏ္ဍီယတိ ပရိစ္ဆေဒကရဏဝသေန ဘူသီယတီတိ မဏ္ဍလံ=သမန္တတော ပရိစ္ဆိန္နံ.

မင်္ဂဓာတ်သည် ကြီးပွားခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ကမဓာတ်သည် အလိုရှိခြင်းအနက်၌၎င်း၊ သမ္ဗဓာတ်သည် တန်ဆာဆင်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ သဗဓာတ်ဟူသည် အသဓာတ်၏ ‘တ’ကျေခြင်းကို ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်၏၊ သကဓာတ်သည် စွမ်းနိုင်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ဝသဓာတ်သည် နေထိုင်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ပိသဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ကေဝဓာတ်သည် မှီဝဲခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ကလဓာတ်သည် ရေတွက်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ပလ္လဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ကဌဓာတ်သည် ဆင်းရဲစွာ အသက်မွေးခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ပဋဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌၎င်း၊ ကုဏ္ဍဓာတ်သည် ပူလောင်ခြင်းအနက်၌၎င်း၊ မဏ္ဍဓာတ်သည် တန်ဆာဆင်ခြင်းအနက်၌၎င်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤဓာတ်တို့မှ ‘အလ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သတ္တဝါတို့သည် ဤအကြောင်းကြောင့် ကြီးပွားခြင်းသို့ ရောက်တတ်ကုန်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘မင်္ဂလ’ = ချီးမွမ်းအပ်သော မင်္ဂလာတရား။ အလိုရှိအပ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကမလ’ = ကြာပန်း။ ကောင်းစွာ တန်ဆာဆင်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘သမ္ဗလ’ = ခရီးရိက္ခာ။ ‘သဗလ’ = ဆန်းကြယ်သော အဆင်းရှိသော (ပြောက်ကျားသော)။ ပြောဆိုခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘သကလ’ = အလုံးစုံ။ နေတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဝသလ’ = ဖုတ်ကောင် (အမျိုးယုတ်)။ ချစ်ခင်ဖွယ်ကောင်းသော အဖြစ်သို့ ရောက်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ပေသလ’ = ချစ်ဖွယ်သော သီလရှိသော (ပြေပြစ်သော)။ ဖြစ်ပွားတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကေဝလ’ = အလုံးစုံ။ ရေကို ဤအရာဖြင့် တိုင်းတာအပ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကလလ’ = ညွန် (မပျစ်မချွဲသော ရွှံ့ညွန်)။ ဤအရာမှ ရေသည် လာတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ပလ္လလ’ = ရေနည်းသော အိုင်။ ဤအရပ်၌ ဆင်းရဲစွာ သွားတတ်ကုန်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကဌလ’ = အိုးခြမ်းကွဲ။ ကြီးပွားခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ပဋလ’ = အစုအဝေး။ ပွတ်တိုက်ခြင်းဖြင့် ပူလောင်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကုဏ္ဍလ’ = နားတောင်း။ ပိုင်းခြားခြင်းကို ပြုခြင်းအားဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘မဏ္ဍလ’ = အဝိုင်း (အဝန်း)။

---

၁၈၃. မုသာ ကလော.

၁၈၃. မုသဓာတ်မှ ‘ကလ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မုသတိသ္မာ ကလော ဟောတိ. မုသတိ ဧတေနာတိ မုသလော=အယောဂ္ဂေါ.

မုသဓာတ်မှ ‘ကလ’ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤကျည်ပွေ့ဖြင့် ညှဉ်းဆဲတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘မုသလ’ = ကျည်ပွေ့။

---

၁၈၄. ထလာဒယော.

၁၈၄. ထလ အစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

ထလအာဒယော ကလန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဌဿ ထော, ပုဗ္ဗသရလောပေါ, တိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထာတိ ထလံ=ဥန္နတပ္ပဒေသော. ပါ-ပါနေ, ဥပုဗ္ဗော, ဒွိဘာဝသရလောပါ, ဥဒကံ ပိဝတီတိ ဥပ္ပလံ=ကုဝလယံ. ပတိဿ ပါဋံ, ပတတိ ဂစ္ဆတိ ပရိပါကန္တိ ပါဋလံ=ဖလံ, တမ္ဗဝဏ္ဏံ ကုသုမဉ္စ. ဗံဟိဿ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, ဗံဟတိ ဝုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီတိ ဗဟလံ=ဃနံ. စုပိဿ ဥဿ အတ္တံ, စုပတိ ဧကတ္ထ န တိဋ္ဌတီတိ စပလော=အနဝဋ္ဌိတော, ဧဝမညေပိ.

ထလ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ‘ကလ’ ပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ ‘ဌာ’ဓာတ်၏ ‘ဌ’ကို ‘ထ’ ပြု၏၊ ရှေ့သရကျေ၏၊ ဤအရပ်၌ တည်တတ်ကုန်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ထလ’ = ကုန်းမြေ။ ‘ဥ’ ရှေ့ရှိသော သောက်ခြင်းအနက်ရှိသော ပါဓာတ်၌ နှစ်ဆပြုခြင်း၊ သရကျေခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ရေကို သောက်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဥပ္ပလ’ = ကြာညို။ ပတဓာတ်၏ ‘ပတ’ကို ‘ပါဋ’ ပြု၏၊ ရင့်ကျက်ခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ပါဋလ’ = သစ်သီး သို့မဟုတ် နီဝါရောင်ပန်း။ ဗံဟဓာတ်၏ နိဂ္ဂဟိတကျေ၏၊ ကြီးပွားခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ဗဟလ’ = ထူထပ်သော။ စုပဓာတ်၏ ‘ဥ’ကို ‘အ’ ပြု၏၊ တစ်နေရာတည်း၌ မတည်တတ် (လှုပ်ရှားတတ်) ၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘စပလ’ = လျှပ်ပေါ်သော (မတည်ကြည်သော)၊ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့လည်း ရှိကုန်သေး၏။

---

၁၈၅. ကုလာ ကာလော စ.

၁၈၅. ကုလဓာတ်မှ ‘ကာလ’ ပစ္စည်း၎င်း၊ ‘ကလ’ ပစ္စည်း၎င်း ဖြစ်၏။

---

ကုလ-ပတ္ထာရေတီမသ္မာ ကာလော ဟောတိ ကလော စ. ကုလတိ အတ္တနော သိပ္ပံ ပတ္ထရတီတိ ကုလာလော=ကုမ္ဘကာရော. ကုလတိ ပက္ခေ ပသာရေတီတိ ကုလလော=ပက္ခိဇာတိ.

ပြန့်ပြောခြင်းအနက်ရှိသော ကုလဓာတ်မှ ‘ကာလ’ ပစ္စည်း၎င်း၊ ‘ကလ’ ပစ္စည်း၎င်း ဖြစ်၏။ မိမိ၏ အတတ်ပညာကို ပြန့်ပြောစေတတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကုလာလ’ = အိုးထိန်းသည်။ အတောင်တို့ကို ဖြန့်တတ်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် ‘ကုလလ’ = သိန်းငှက် (စွန်ငှက်)။

---

၁၈၆. မုဠာလာဒယော.

၁၈၆. မုဠာလ အစရှိသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

မုဠာလအာဒယော ကာလန္တာ နိပစ္စန္တေ. မီလ-နိမီလနေ, ဥတ္တဠတာနိ, ဥဒ္ဓဋမတ္တေ နိမီလတီတိ မုဠာလံ=ဘိသံ. ဗလ-ပါဏနေ, ဣတ္တ- ဠတ္တာနိ[Pg.281], မူသိကာဒိခါဒနေန ဗလတိ ဇီဝတီတိ ဗိဠာလော=မဇ္ဇာရော. ကပ္ပိဿ သံယောဂါဒိလောပေါ, ကပ္ပန္တိ ဇီဝိကံ ဧတေနာတိ ကပါလံ=ဃဋာဒိခဏ္ဍံ. ပီ တပ္ပနေ. ‘‘ယုဝဏ္ဏာနမိယငုဝင သရေ’’တိ (၅.၁၃၆) ဣယင, အတ္တနော ဖလေန သတ္တေ သန္တပ္ပေတီတိ ပိယာလော-ရုက္ခော. ကုဏ-သဒ္ဒေ, ဝါတသမုဋ္ဌိတာ ဝီစိမာလာ ဧတ္ထ ကုဏန္တိ နဒန္တီတိ ကုဏာလော=ဧကော မဟာသရော. ဝိသ-ပဝိသနေ, ပဝိသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိသာလော=ဝိတ္ထိဏ္ဏော. ပလ-ဂမနေ, ဝါတေန ပလတိ ဂစ္ဆတီတိ ပလာလံ=သဿာနမုပနီတဓညာနံ နာဠပတ္တာနိ. သရတိဿ သိဂေါ, သသာဒယော သရတိ ဟိံသတီတိ သိဂါလော=ကောတ္ထု, ဧဝမညေပိ.

မုဠာလအစရှိသော က-အစရှိသောဗျည်း နောက်ဆုံးရှိသော အာလ-အဆုံးရှိသောပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။ မီလဓာတ်သည် မျက်စိမှိတ်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဥတ်-ရှေ့ရှိသော တဠဓာတ်လည်း ရှိ၏။ နှုတ်ယူကာမျှ၌ မျက်စိမှိတ် (ညှိုးနွမ်း) သကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'မုဠာလ' (ကြာစွယ်) မည်၏။ ဗလဓာတ်သည် အသက်မွေးခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဣ-ရှေ့ရှိသော တဠဓာတ်လည်း ရှိ၏။ ကြွက်စသည်တို့ကို စားခြင်းဖြင့် အသက်မွေးတတ်သောကြောင့် 'ဗိဠာလ' (ကြောင်) မည်၏။ ကပ္ပဓာတ်၏ ဗျည်းဆင့်အစကို ချေခြင်းဖြစ်၏။ ဤအိုးခြမ်းဖြင့် အသက်မွေးမှုကို ပြုတတ်ကုန်၏ဟု 'ကပါလ' (အိုးခြမ်းကွဲစသည်) မည်၏။ ပီဓာတ်သည် နှစ်သက်စေခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ “ယုဝဏ္ဏာနမိယငုဝင သရေ”သုတ်ဖြင့် အိယင် (iyaṅ) အပြုဖြစ်၍၊ မိမိ၏ အသီးဖြင့် သတ္တဝါတို့ကို နှစ်သက်စေတတ်သောကြောင့် 'ပိယာလ' (ပိယာလ်ပင်) မည်၏။ ကုဏဓာတ်သည် အသံပြုခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ လေကြောင့် ထကြွသော လှိုင်းတံပိုးတို့သည် ဤအိုင်၌ မြည်တတ်ကုန်၏ဟု 'ကုဏာလ' (မဟာအိုင်ကြီးတစ်ခု) မည်၏။ ဝိသဓာတ်သည် ဝင်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤ၌ (လူအများ) ဝင်ဆံ့ကုန်၏ဟု 'ဝိသာလ' (ကျယ်ဝန်းသော) မည်၏။ ပလဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ လေဖြင့် လွင့်ပါးသွားတတ်သောကြောင့် 'ပလာလ' (ကောက်ရိုး - စပါးနှံတို့ကို ဆောင်ယူပြီးသော အပင်၏ အညှာအရွက်တို့) မည်၏။ သရဓာတ်၏ 'သိဂ' အပြုဖြစ်၏။ ယုန်စသည်တို့ကို ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်တတ်သောကြောင့် 'သိဂါလ' (မြေခွေး) မည်၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၁၈၇. စဏ္ဍ ပတာ ဏာလော.

၁၈၇. စဏ္ဍ၊ ပတ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဏာလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

စဏ္ဍ-စဏ္ဍိကျေ, ပတ ပထ-ဂမနေ, ဧတေဟိ ဏာလော ဟောတိ. စဏ္ဍေတိ ပီဠေတီတိ စဏ္ဍာလော=မာတင်္ဂေါ, ပတတိ အဓောဂစ္ဆတီတိ ပါတာလံ=ရသာတလံ.

စဏ္ဍဓာတ်သည် ကြမ်းတမ်းခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ပတဓာတ်သည် လမ်းခရီးသို့ သွားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဏာလပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ညှဉ်းဆဲတတ်သောကြောင့် 'စဏ္ဍာလ' (စဏ္ဍာလလူမျိုး) မည်၏။ အောက်သို့ ကျတတ် (သွားတတ်) သောကြောင့် 'ပါတာလ' (မြေအောက်အပါယ်ဘုံ၊ သမုဒ္ဒရာရေနက်ရာအရပ်) မည်၏။

---

၁၈၈. မာဒိတော လော.

၁၈၈. မာ အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ လပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

မာ-မာနေ, ဣ-အဇ္ဈေနဂတီသု, ပီ-တပ္ပနေ, ဒူ-ပရိတာပေ, ဧဝမာဒီဟိ လော ဟောတိ. မီယတိ ပရိမီယတီတိ မာလာ=ပန္တိ. ဧတိ ဂစ္ဆတီတိ ဧလာ=သုခုမေလာ. ပိဏေတိ တပ္ပေတိ ဧတ္ထာတိ ပေလာ=အာသိတ္တကူပဓာနံ. ဒူယတိ ပရိတာပေတီတိ ဒေါလာ=ကီဠနယာနကံ. ကလသင်္ချာနေ, ကလနံ ကလ္လံ=ယုတ္တံ.

မာဓာတ်သည် တိုင်းတာခြင်းအနက်၌၊ ဣဓာတ်သည် စာသင်ခြင်း၊ သွားခြင်းအနက်၌၊ ပီဓာတ်သည် နှစ်သက်စေခြင်းအနက်၌၊ ဒူဓာတ်သည် ပူပန်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤသို့ စသည်တို့နောက်၌ လပစ္စည်း ဖြစ်၏။ တိုင်းတာအပ် (သီကုံးအပ်) သောကြောင့် 'မာလာ' (ပန်းကုံး၊ အတန်း) မည်၏။ သွားတတ် (ပျံ့လွင့်တတ်) သောကြောင့် 'ဧလာ' (ဖာလာစေ့) မည်၏။ ဤ၌ နှစ်သက်စေတတ်၏ဟု 'ပေလာ' (သေတ္တာ၊ ကွမ်းအစ်စသည်) မည်၏။ ပူပန်စေတတ် (တုန်လှုပ်စေတတ်) သောကြောင့် 'ဒေါလာ' (လွှဲယက်၊ ကြိုးပုခက်) မည်၏။ ကလဓာတ်သည် ရေတွက်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ရေတွက်ခြင်းသည် 'ကလ္လ' (သင့်လျော်သော၊ အပ်စပ်သော) မည်၏။

---

၁၈၉. အန သလ ကလ ကုက သဌ မဟာ ဣလော.

၁၈၉. အန၊ သလ၊ ကလ၊ ကုက၊ သဌ၊ မဟ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဣလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အန-ပါဏနေ, သလ-ဂမနေ, ကလ-သင်္ချာနေ, ကုက ဝက-အာဒနေ, သဌ-ကိတဝေ, အရဟ မဟ-ပူဇာယံ, ဧတေဟိ ဣလော ဟောတိ. အနတိ [Pg.282] ပဝတ္တတီတိအနိလော=မာလုတော. သလတိ ဂစ္ဆတီတိ သလိလံ=ဇလံ. ကလတိ ပဝတ္တတီတိ ကလိလံ=ဂဟနံ. ကုကတိ အတ္တနော နာဒေန သတ္တာနံ မနံ ဂဏှာတီတိ ကောကိလော=ပရပုဏ္ဍော. သဌတိ ဝဉ္စေတီတိ သဌိလော=သဌော. မဟီယတိ ပူဇီယတီတိ မယိလာ=ဣတ္ထီ.

အနဓာတ်သည် အသက်ရှူခြင်းအနက်၌၊ သလဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌၊ ကလဓာတ်သည် ရေတွက်ခြင်းအနက်၌၊ ကုကဓာတ်သည် ကောက်ကွေးခြင်း၊ စားခြင်းအနက်၌၊ သဌဓာတ်သည် လှည့်ပတ်ခြင်းအနက်၌၊ မဟဓာတ်သည် ပူဇော်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဣလပစ္စည်း ဖြစ်၏။ တည်တံ့ဆဲဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'အနိလ' (လေ) မည်၏။ စီးသွားတတ်သောကြောင့် 'သလိလ' (ရေ) မည်၏။ ရေတွက်အပ်သောကြောင့် 'ကလိလ' (တောအုပ်၊ ရှုပ်ထွေးသောအရပ်) မည်၏။ မိမိအသံဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ကို ယူတတ်သောကြောင့် 'ကောကိလ' (ဥဩငှက်) မည်၏။ လှည့်ပတ်တတ်သောကြောင့် 'သဌိလ' (လှည့်ပတ်တတ်သောသူ) မည်၏။ ပူဇော်အပ်သောကြောင့် 'မယိလာ' (အမျိုးသမီး) မည်၏။

---

၁၉၀. ကုဋာ ကိလော.

၁၉၀. ကုဋဓာတ်နောက်၌ ကိလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကုဋ-ကောဋိလျေတီမသ္မာ ကိလော ဟောတိ. အကုဋိ ကုဋိလတ္တမဂမီတိ ကုဋိလော=ဝင်္ကော.

ကောက်ကွေးခြင်းအနက်၌ ရှိသော ကုဋဓာတ်နောက်၌ ကိလပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ကောက်ကွေးခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် 'ကုဋိလ' (ကောက်သော) မည်၏။

---

၁၉၁. သိထိလာဒယော.

၁၉၁. သိထိလ အစရှိသော 'ကိလ' အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။

---

သိထိလအာဒယော ကိလန္တာ နိပစ္စန္တေ. သဟ ခမာယံ, သဟိဿ သိထတ္တံ, သဟိတုမလန္တိ သိထိလံ=အဒဠှံ. ကမ္ပိဿ သံယောဂါဒိလောပေါ, ပရဒုက္ခေ သတိ ကမ္ပတီတိ ကပိလော=ဣသိ. ကဗ-ဝဏ္ဏေ, ဗဿ ပေါ, အကဗိ နီလာဒိဝဏ္ဏတ္တမဂမီတိ ကပိလော=ဝဏ္ဏဝိသေသော. မထိဿ မိထော, မထီယတီတိ မိထိလာ=ပူရီ, ဧဝမညေပိ.

သိထိလအစရှိသော ကိလပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။ သဟဓာတ်သည် သည်းခံခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ 'သဟ' ၏ 'သိထ' အပြုဖြစ်၏။ သည်းခံခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏ဟု 'သိထိလ' (လျော့ရဲသော၊ မမြဲမြံသော) မည်၏။ ကမ္ပဓာတ်၏ ဗျည်းဆင့်အစကို ချေခြင်းဖြစ်၏။ သူတစ်ပါးဆင်းရဲခြင်း၌ တုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် 'ကပိလ' (ကပိလရသေ့) မည်၏။ ကဗဓာတ်သည် အဆင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ 'ဗ' ၏ 'ပ' အပြုဖြစ်၏။ ညိုသော အဆင်းစသည်သို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် 'ကပိလ' (နီဝါသောအဆင်းထူး) မည်၏။ မထဓာတ်၏ 'မိထ' အပြုဖြစ်၏။ မွှေနှောက်အပ်သောကြောင့် 'မိထိလာ' (မိထိလာပြည်) မည်၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၁၉၂. စဋ ကဏ္ဍ ဝဋ္ဋ ပုထာ ကုလော.

၁၉၂. စဋ၊ ကဏ္ဍ၊ ဝဋ္ဋ၊ ပုထ ဓာတ်တို့နောက်၌ ကုလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

စဋ-ဘေဒနေ, ကဏ္ဍ-ဆေဒနေ, ဝဋ္ဋ-ဝတ္တနေ, ပုထ ပထ-ဝိတ္ထာရေ, ဧတေဟိ ကုလော ဟောတိ. စဋတိ မိတ္တေ ဘိန္ဒတီတိ စဋုလော=စာဋုကာရီ. ကဏ္ဍီယတိ ဆိန္ဒီယတီတိ ကဏ္ဍုလော=ရုက္ခော. ဝဋ္ဋတီတိ ဝဋ္ဋုလော=ပရိမဏ္ဍလော. အပတ္ထရီတိ ပုထုလော=ဝိတ္ထာရော.

စဋဓာတ်သည် ဖျက်ဆီးခြင်းအနက်၌၊ ကဏ္ဍဓာတ်သည် ဖြတ်တောက်ခြင်းအနက်၌၊ ဝဋ္ဋဓာတ်သည် လည်ခြင်းအနက်၌၊ ပုထဓာတ် (သို့မဟုတ် ပထဓာတ်) သည် ပြန့်ပြောခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ကုလပစ္စည်း ဖြစ်၏။ အဆွေခင်ပွန်းတို့ကို ဖျက်ဆီးတတ် (ချော့မော့တတ်) သောကြောင့် 'စဋုလ' (မျက်နှာလိုမျက်နှာရ ပြုတတ်သောသူ) မည်၏။ ဖြတ်တောက်အပ်သောကြောင့် 'ကဏ္ဍုလ' (ကဏ္ဍုလပင်) မည်၏။ လည်တတ်သောကြောင့် 'ဝဋ္ဋုလ' (ဝိုင်းဝန်းသော) မည်၏။ ပြန့်ပြောတတ်သောကြောင့် 'ပုထုလ' (ကျယ်ပြန့်သော) မည်၏။

---

၁၉၃. တုမုလာဒယော.

၁၉၃. တုမုလ အစရှိသော 'ကုလ' အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။

---

တုမုလအာဒယော ကုလန္တာ နိပစ္စန္တေ. တမ ခေဒနေ, အဿု, အတမိ ဝိတ္ထိဏ္ဏတ္တမဂမီတိ တုမုလော=ပတ္ထဋော. တမိဿ ဍုက, တမီယတိ [Pg.283] ဝိကာရမာပါဒီယတီတိ တဏ္ဍုလော=ဝီဟိသာရော. နိပုဗ္ဗဿ စိနာတိဿ ဣလောပေါ, အတ္ထိကေဟိ နိစီယတေတိ နိစုလော=ဟိဇ္ဇလော, ဧဝမညေပိ.

တုမုလအစရှိသော ကုလပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။ တမဓာတ်သည် ပင်ပန်းခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ထိုတမဓာတ်၏ 'အ' သည် 'ဥ' ဖြစ်၏။ ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် 'တုမုလ' (ထူထပ်သော၊ ပြန့်ပြောသော) မည်၏။ တမဓာတ်၏ 'ဏ္ဍု' (သို့မဟုတ် 'ဍုက') အပြုဖြစ်၏။ ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် 'တဏ္ဍုလ' (ဆန်) မည်၏။ 'နိ' ရှေ့ရှိသော စိဓာတ်၏ 'ဣ' ကို ချေခြင်းဖြစ်၏။ အလိုရှိအပ်သူတို့ ဆည်းပူးအပ်သောကြောင့် 'နိစုလ' (ရေကြည်ပင်) မည်၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၁၉၄. ကလ္လ ကပ တက္က ပဋာ ဩလော.

၁၉၄. ကလ္လ၊ ကပ၊ တက္က၊ ပဋ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဩလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကလ္လ-သဒ္ဒေ, ကပ-အစ္ဆာဒနေ, တက္က-ဝိတက္ကေ, ပဋ-ဂမနေ, ဧတေဟိ ဩလော ဟောတိ. ဝါတဝေဂေန သမုဒ္ဒတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ကလ္လတိ နဒတီတိ ကလ္လောလော=မဟာဝီစိ. ကပတိ ဒန္တေ အစ္ဆာဒတီတိ ကပေါလော=ဝဒနေကဒေသော. တက္ကီယတီတိ တက္ကောလံ=ကောလကံ. ပဋတိ ဗျာဓိမေတေန ဂစ္ဆတီတိ ပဋောလော=တိတ္တကော.

ကလ္လဓာတ်သည် အသံပြုခြင်းအနက်၌၊ ကပဓာတ်သည် ဖုံးလွှမ်းခြင်းအနက်၌၊ တက္ကဓာတ်သည် ကြံစည်ခြင်းအနက်၌၊ ပဋဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဩလပစ္စည်း ဖြစ်၏။ လေအရှိန်ကြောင့် သမုဒ္ဒရာမှ ထလျက် မြည်တတ်သောကြောင့် 'ကလ္လောလ' (လှိုင်းတံပိုးကြီး) မည်၏။ သွားတို့ကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သောကြောင့် 'ကပေါလ' (ပါးပြင်) မည်၏။ ကြံစည်အပ်သောကြောင့် 'တက္ကောလ' (တက္ကောလသီး) မည်၏။ ဤဆေးဖြင့် နာကျင်ခြင်း ရောဂါသည် ပြေးသွားတတ်သောကြောင့် 'ပဋောလ' (ပဲလင်းမြွေသီးစသည်) မည်၏။

---

၁၉၅. အင်္ဂါ ဥလောလီ.

၁၉၅. အင်္ဂဓာတ်နောက်၌ ဥလ၊ ဥလီ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

အင်္ဂ-ဂမနတ္ထော, ဧတသ္မာ ဥလဥလီ ဟောန္တိ. အင်္ဂန္တိ ဧတေန ဇာနန္တီတိ အင်္ဂုလံ=ပမာဏံ. အင်္ဂတိ ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ အင်္ဂလိ=ကရသာခါ.

အင်္ဂဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤဓာတ်နောက်၌ ဥလ၊ ဥလီ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤအင်္ဂုလိဖြင့် အတိုင်းအရှည်ကို သိတတ်ကုန်၏ဟု 'အင်္ဂုလ' (လက်သစ်အတိုင်းအရှည်) မည်၏။ အထက်သို့ တက်တတ်သောကြောင့် 'အင်္ဂုလိ' (လက်ချောင်း) မည်၏။

---

၁၉၆. အဉ္ဇာလိ.

၁၉၆. အဉ္ဇဓာတ်နောက်၌ အလိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အဉ္ဇ-ဗျတ္တိ မက္ခန ဂတိ ကန္တီသု, ဧတသ္မာ အလိ ဟောတိ. အဉ္ဇေတိ ဘတ္တိမနေန ပကာသေတီတိ အဉ္ဇလိ=ကရပုဋော.

အဉ္ဇဓာတ်သည် ထင်ရှားစေခြင်း၊ လိမ်းကျံခြင်း၊ သွားခြင်း၊ နှစ်သက်ခြင်းအနက်တို့၌ ဖြစ်၏။ ဤဓာတ်နောက်၌ အလိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤလက်အုပ်ချီခြင်းဖြင့် ရိုသေမှုကို ထင်ရှားစေတတ်သောကြောင့် 'အဉ္ဇလိ' (လက်အုပ်) မည်၏။

---

၁၉၇. ဆဒါ လိ.

၁၉၇. ဆဒဓာတ်နောက်၌ လိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဆဒ-သံဝရဏေ, ဧတသ္မာ လိ ဟောတိ. ဆာဒေတီတိ ဆလ္လီ=သကလိကာ.

ဆဒဓာတ်သည် ဖုံးလွှမ်းခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤဓာတ်နောက်၌ လိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဖုံးလွှမ်းတတ်သောကြောင့် 'ဆလ္လိ' (သစ်ခေါက်၊ အခွံ) မည်၏။

---

၁၉၈. အလ္လျာဒယော.

၁၉၈. အလ္လိ အစရှိသော 'လိ' အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။

---

အလ္လိအာဒယော လိအန္တာ နိပစ္စန္တေ. အရ-ဂမနေ, အရတိ ပဝတ္တတီတိ အလ္လိ=ရုက္ခော. နယတိဿ ဧတ္တာဘာဝေါ, အတ္တိကေဟိ နီယတီတိ [Pg.284]၄ နီလိ, ငီမှိ နီလီ=ဂစ္ဆဇာတိ. ‘‘သရမှာ ဒွေ’’တိ (၁.၃၄) လဿ ဒွိဘာဝေ ရဿတ္တေ စ နိလ္လီတိပိ ဟောတိ. ပါလိဿ ပါ, ပါလေတိ ရက္ခတီတိ ပါလိ, ငီမှိ ပါလီ=ပန္တိ. ပါလိဿ ပလော, ပါလေတိ ရက္ခတီတိ ပလ္လိ=ကုဋိ. စုဒ-စောဒနေ, ဩတ္တာဘာဝေါ, စောဒီယတီတိ စုလ္လိ=ဥဒ္ဓနံ, ဧဝမညေပိ.

အလ္လိအစရှိသော လိပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။ အရဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'အလ္လိ' (သစ်ပင်တစ်မျိုး) မည်၏။ နယဓာတ်၏ 'ဧ' အပြုမရှိခြင်း ဖြစ်၏။ အလိုရှိသူတို့ ဆောင်ယူအပ်သောကြောင့် 'နီလိ' (မဲနယ်ပင်) မည်၏။ ငီပစ္စည်း (ṅī) ကြောင့် 'နီလီ' လည်း ဖြစ်၏။ 'လ' ကို ကုန်း (ဗျည်းဆင့်) ပြု၍ ရသပြုသော် 'နိလ္လိ' ဟုလည်း ဖြစ်၏။ ပါလိပုဒ်၏ 'ပါ' ဖြစ်၏၊ ထိန်းသိမ်းတတ်သောကြောင့် 'ပါလိ' မည်၏။ ငီပစ္စည်းကြောင့် 'ပါလီ' (အတန်း၊ စာပေ) လည်း ဖြစ်၏။ ပါလိပုဒ်၏ 'ပလ' ဖြစ်၏၊ ထိန်းသိမ်းတတ်သောကြောင့် 'ပလ္လိ' (တဲ၊ ရွာငယ်) မည်၏။ စုဒဓာတ်သည် တိုက်တွန်းခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ 'ဥ' ၏ 'ဩ' အပြုမရှိခြင်း ဖြစ်၏။ တိုက်တွန်းအပ် (မီးတောက်စေအပ်) သောကြောင့် 'စုလ္လိ' (မီးဖို) မည်၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၁၉၉. ပိလာဒီဟျဝေါ.

၁၉၉. ပိလ အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပိလ-ဝတ္တနေ, ပလ္လ-ဂမနေ, ပဏ-ဗျဝဟာရထုတီသု, ဧဝမာဒီဟိ အဝေါ ဟောတိ. ပိလျတေတိ ပေလဝေါ=လဟု. ပလ္လတီတိ ပလ္လဝေါ=ကိသလယံ. ပဏီယတီတိ ပဏဝေါ=မုဒင်္ဂေါ. ဧဝမညေပိ.

ပိလဓာတ်သည် လည်ခြင်းအနက်၌၊ ပလ္လဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌၊ ပဏဓာတ်သည် ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းအနက်တို့၌ ဖြစ်၏။ ဤသို့ စသည်တို့နောက်၌ အဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။ လည်တတ်သောကြောင့် 'ပေလဝ' (ပေါ့ပါးသော) မည်၏။ လွင့်ပါးသွားတတ်သောကြောင့် 'ပလ္လဝ' (သစ်ညွန့်) မည်၏။ ချီးမွမ်းအပ်သောကြောင့် 'ပဏဝ' (ပတ်သာ၊ စည်ငယ်) မည်၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၂၀၀. သာဠဝါဒယော.

၂၀၀. သာဠဝ အစရှိသော 'အဝ' အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။

---

သာဠဝအာဒယော အဝန္တာ နိပစ္စန္တေ. သလ-ဂမနတ္ထော, ဥပန္တဿ ဒီဃော ဠတ္တဉ္စ နိပါတနာ. သလတိ ပဝတ္တတီတိ သာဠ ဝေါ=အဘိသင်္ခတံ ဗဒရာဒိဖလခါဒနီယံ. ကိတ-နိဝါသေ, ဧတ္တာဘာဝေါ, ကေတတီတိ ကိတဝေါ=ဇူတကာရော, စောရော စ. မူ-ဗန္ဓနေ, ဦဿ ရဿတ္တံ, တုဉ စာဝဿ, မုနာတိ ဗန္ဓတီတိ မုတဝေါ=စဏ္ဍာလော. ဝလ ဝလ္လ-သံဝရဏေ, ဠတ္တံ, ဝလတိ, ဝလျတေတိ ဝါ ဝဠဝါ=တုရင်္ဂကန္တာ. မုရ-သံဝေဠနေ, မုရီယတီတိ မုရဝေါ=မုဒင်္ဂေါ, ဧဝမညေပိ.

သာဠဝအစရှိသော အဝပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။ သလဓာတ်သည် သွားခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ နိပါတ်ပြုခြင်းကြောင့် ရှေ့စာလုံးကို ရသမှ ဒီဃပြုခြင်းနှင့် 'လ' ကို 'ဠ' ပြုခြင်းဖြစ်၏။ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'သာဠဝ' (ဆီးသီးစသည်ဖြင့် စီရင်အပ်သော စားဖွယ်) မည်၏။ ကိတဓာတ်သည် နေခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ 'ဧ' အပြုမရှိခြင်း ဖြစ်၏။ နေတတ်သောကြောင့် 'ကိတဝ' (လောင်းကစားသမား၊ သူခိုး) မည်၏။ မူဓာတ်သည် ဖွဲ့နှောင်ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ 'ဦ' ကို ရသပြုခြင်း၊ 'တု' လာခြင်းနှင့် 'ဝ' အက္ခရာဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်၏။ နှောင်ဖွဲ့တတ်သောကြောင့် 'မုတဝ' (စဏ္ဍာလလူမျိုး) မည်၏။ ဝလ (သို့မဟုတ်) ဝလ္လဓာတ်သည် ဖုံးလွှမ်းခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ 'လ' ကို 'ဠ' ပြုခြင်းဖြစ်၏။ ဖုံးလွှမ်းတတ်သောကြောင့် 'ဝဠဝါ' (မြင်းမ) မည်၏။ မုရဓာတ်သည် ပတ်ဖွဲ့ခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ပတ်ဖွဲ့အပ်သောကြောင့် 'မုရဝ' (စည်ကြီး၊ ပတ်သာ) မည်၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အခြားသောပုဒ်တို့ကိုလည်း သိအပ်၏။

---

၂၀၁. သရာ အာဝေါ.

၂၀၁. သရဓာတ်နောက်၌ အာဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

သရတိသ္မာ အာဝေါ ဟောတိ. သရတိ ပဝတ္တတီတိ သရာဝေါ=ဘာဇနဝိသေသော.

သရဓာတ်နောက်၌ အာဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သွားတတ်သောကြောင့် 'သရာဝ' (ခွက်၊ ပန်းကန်ပြားစသော အိုးခွက်ထူး) မည်၏။

---

၂၀၂. အလ မလ ဗိလာ ဏုဝေါ.

၂၀၂. အလ၊ မလ၊ ဗိလ ဓာတ်တို့နောက်၌ ဏုဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

အလ-ဗန္ဓနေ[Pg.285], မလ မလ္လ-ဓာရဏေ, ဗိလ-ဘေဒနေ, ဧတေဟိ ဏုဝေါ ဟောတိ. လတာဟိ အလီယတီတိ အာလုဝေါ=ဂစ္ဆဇာတိ. မလတိ ဓာရေတီတိ မာလုဝေါ=ပတ္တလတာ. ဗိလတိ ဘိန္ဒတီတိ ဗေလုဝေါ=ရုက္ခော.

အလဓာတ်သည် နှောင်ဖွဲ့ခြင်းအနက်၌၊ မလ (သို့မဟုတ် မလ္လ) ဓာတ်သည် ဆောင်ထားခြင်းအနက်၌၊ ဗိလဓာတ်သည် ဖျက်ဆီးခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤဓာတ်တို့နောက်၌ ဏုဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။ နွယ်တို့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သောကြောင့် 'အာလုဝ' (အာလူး၊ ကန်စွန်းစသော သစ်ဥပင်တစ်မျိုး) မည်၏။ ဆောင်ထားတတ်သောကြောင့် 'မာလုဝ' (နွယ်ပင်တစ်မျိုး) မည်၏။ ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် 'ဗေလုဝ' (ဥသျှစ်ပင်) မည်၏။

---

၂၀၃. ဂါတွီ ဝေါ.

၂၀၃. ဂါဓာတ်နောက်၌ အီဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ကာ ဂါ-သဒ္ဒေတီမသ္မာ ဤဝေါ ဟောတိ. ဂါယန္တိ ဧတာယာတိ ဂီဝါ=ဂလော.

အသံပြုခြင်းအနက်၌ ရှိသော ဂါဓာတ်နောက်၌ အီဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤလည်ပင်းဖြင့် သီဆိုတတ်ကုန်၏ဟု 'ဂီဝါ' (လည်ပင်း) မည်၏။

---

၂၀၄. သုတော ကွတွာ.

၂၀၄. သုဓာတ်နောက်၌ ကွ၊ ကွာ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

---

သု-သဝနေတီမသ္မာ ကွ ကွာ ဟောန္တိ. သုဏာတီတိ သုဝေါ=ကီရော. သုဝါ=သုဏော.

ကြားခြင်းအနက်၌ ရှိသော သုဓာတ်နောက်၌ ကွ၊ ကွာ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ကြားတတ်သောကြောင့် 'သုဝ' (ကျေးတောငှက်) မည်၏။ 'သုဝါ' (ခွေး) ဟုလည်း ဖြစ်၏။

---

၂၀၅. ဝိဒွါ.

၂၀၅. ဝိဒွါ ပုဒ် ဖြစ်၏။

---

ဝိဒတိသ္မာ ကွာ ပရရူပါဘာဝေါ အ နိပစ္စန္တေ. ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ ဝိဒွါ=ဝိဒူ.

ဝိဒဓာတ်နောက်၌ ကွာပစ္စည်း ဖြစ်၍၊ ပရရူပမရှိခြင်း၊ 'အ' အက္ခရာဖြစ်ခြင်းတို့ကို နိပါတ်ပြုအပ်ကုန်၏။ သိတတ်သောကြောင့် 'ဝိဒွါ' (ပညာရှိ) မည်၏။

---

၂၀၆. ထုတော ရေဝေါ.

၂၀၆. ထုဓာတ်နောက်၌ ရေဝပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ထု-အဘိတ္ထဝေ, ဧတသ္မာ ရေဝေါ ဟောတိ. ထဝတိ သိဉ္စတီတိ ထေဝေါ=ဖုသိတံ.

သူ-အဘိတ္ထဝေ (ချီးမွမ်းခြင်း၊ သွန်းလောင်းခြင်း) ဓာတ်မှ ရေဝပစ္စည်း သက်၏။ သဝတိ သိဉ္စတီတိ ထေဝေါ = ဖုသိတံ (သွန်းလောင်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထေဝ မည်၏။ မိုးရေစက်။)

---

၂၀၇. သမာ ရိဝေါ.

၂၀၇. သမဓာတ်မှ ရိဝပစ္စည်း သက်၏။

---

သမ-ဥပသမေ, ဧတသ္မာ ရိဝေါ ဟောတိ. သမေတိ ဥပသမေတီတိ သိဝေါ=ဥမာပတိ, သိဝါ=သိဂါလော, သိဝံ=သန္တိ.

သမ-ဥပသမေ (ငြိမ်းအေးစေခြင်း) ဓာတ်မှ ရိဝပစ္စည်း သက်၏။ သမေတိ ဥပသမေတီတိ သိဝေါ = ဥမာပတိ (ငြိမ်းအေးစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သိဝ မည်၏။ သီဝနတ်မင်း။)၊ သိဝါ = သိင်္ဂါလော (မြေခွေးမ။)၊ သိဝံ = သန္တိ (ငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်။)

---

၂၀၈. ဆဒါ ရဝိ.

၂၀၈. ဆဒဓာတ်မှ ရဝိပစ္စည်း သက်၏။

---

ဆဒ-သံဝရဏေ[Pg.286], ဧတသ္မာ ရဝိ ဟောတိ. ဆာဒေတီတိ ဆဝိ=ဇုတိ.

ဆဒ-သံဝရဏေ (ဖုံးလွှမ်းခြင်း) ဓာတ်မှ ရဝိပစ္စည်း သက်၏။ ဆာဒေတီတိ ဆဝိ = ဇုတိ (ဖုံးလွှမ်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဆဝိ မည်၏။ အရေ၊ ကိုယ်ရောင်။)

---

၂၀၉. ပူရ တိမာ ကိသော ရဿော စ.

၂၀၉. ပူရဓာတ်၊ တိမဓာတ်တို့မှ ကိသပစ္စည်း သက်၏၊ သရသည်လည်း အသံတို (ရုဿ) ဖြစ်၏။

---

ပူရ-ပူရဏေ, တိမ-တေမနေ, ဧတေဟိ ကိသော ဟောတိ ဦဿ ရဿော စ. ပူရေတီတိ ပုရိသော=ပုမာ. (ပုရေ ဥစ္စဋ္ဌာနေ သေတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါ ပုရိသော=သောဝ.) တေမေတီတိ တိမိသံ=တမော.

ပူရ-ပူရဏေ (ပြည့်စေခြင်း)၊ တိမ-တေမနေ (စိုစွတ်စေခြင်း) ဓာတ်တို့မှ ကိသပစ္စည်း သက်၏၊ (ပူရဓာတ်၏) ဦသရသည်လည်း အသံတို (ဥ) ဖြစ်၏။ ပူရေတီတိ ပုရိသော = ပုမာ (ပြည့်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပုရိသ မည်၏။ ယောက်ျား။) (သို့မဟုတ် - မြင့်မြတ်သောအရပ်၌ နေတတ်ဖြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပုရိသ မည်၏။) တေမေတီတိ တိမိသံ = တမော (စိုစွတ်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် တိမိသ မည်၏။ အမိုက်မှောင်။)

---

၂၁၀. ကရာ ဤသော.

၂၁၀. ကရဓာတ်မှ ဤသပစ္စည်း သက်၏။

---

ကရောတိသ္မာ ဤသော ဟောတိ. ကရီယတီတိ ကရီသံ=ဂူထံ.

ကရဓာတ်မှ ဤသပစ္စည်း သက်၏။ ကရီယတီတိ ကရီသံ = ဂူထံ (စွန့်ပစ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကရီသ မည်၏။ ကျင်ကြီး၊ မစင်။)

---

၂၁၁. သိရီသာဒယော.

၂၁၁. သိရီသ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

သိရီသအာဒယော ဤသန္တာ နိပစ္စန္တေ. သရတိဿ အဿိ, သပ္ပဒဋ္ဌကာလာဒီသု သရီယတီတိ သိရီသော=ရုက္ခော. ပူရိဿ ရဿတ္တံ, ပူရေတီတိ ပုရီသံ=ဂူထံ. တလိဿ ဒီဃော, တလတိ သတ္တာနံ ပတိဋ္ဌာနံ ဘဝတီတိ တာလီသံ=ဩသဓိဝိသေသော, ဧဝမညေပိ.

သိရီသ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ဤသပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးစီးအပ်ကုန်၏။ သရဓာတ်၏ အသရကို အိသရပြု၏၊ မြွေကိုက်သောအခါစသည်၌ အမှီပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် သိရီသော = ရုက္ခော (သိရီသပင်၊ ကုက္ကိုပင်။) ပူရဓာတ်၏ သရကို အသံတိုပြု၏၊ ပြည့်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပုရီသံ = ဂူထံ (မစင်။) တလဓာတ်၏ သရကို အသံရှည်ပြု၏၊ သတ္တဝါတို့၏ တည်ရာဖြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် တာလီသံ = ဆေးပင်ထူးတစ်မျိုး။ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ကြည့်ရှုအပ်ကုန်၏။

---

၂၁၂. ကရာ ရိဗ္ဗိသော.

၂၁၂. ကရဓာတ်မှ ရိဗ္ဗိသပစ္စည်း သက်၏။

---

ကရောတိသ္မာ ရိဗ္ဗိသော ဟောတိ. ကရီယတီတိ ကိဗ္ဗိသံ=ပါပံ.

ကရဓာတ်မှ ရိဗ္ဗိသပစ္စည်း သက်၏။ ကရီယတီတိ ကိဗ္ဗိသံ = ပါပံ (ယုတ်မာသူတို့ ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကိဗ္ဗိသ မည်၏။ အကုသိုလ်၊ အပြစ်။)

---

၂၁၃. သသာသ ဝသ ဝိသ ဟန ဝန မနာန ကမာ သော.

၂၁၃. သသ၊ အသ၊ ဝသ၊ ဝိသ၊ ဟန၊ ဝန၊ မန၊ အန၊ ကမဓာတ်တို့မှ သပစ္စည်း သက်၏။

---

သသ-ဂတိ ဟိံသာ ဝိဿသ ပါဏနေသု, အသ-ခေပနေ, ဝသ-နိဝါသေ, ဝိသ-ပဝိသနေ, ဟန-ဟိံ သာယံ, ဝန သန-သမ္ဘတ္တိယံ, မန-ဉာဏေ, အန-ပါဏနေ, ကမ-ဣစ္ဆာယံ, ဧတေဟိ သော ဟောတိ, သသန္တိ ဇီဝန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ သဿံ=ကလမာဒိ, အသတိ ခိပတီတိ အဿော=ဟယော[Pg.287]. ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝဿံ=သံဝစ္ဆရော. ဝိသတီတိ ဝေဿော=တတိယဝဏ္ဏော. ဟညတေတိ ဟံသော=သိတစ္ဆဒေါ. ဝနောတိ ပတ္ထရတီတိ ဝံသော=သန္တာနော, ဝေဠု စ. မညတေတိ မံသံ=ပိသိတံ, အနတိ ဇီဝတိ ဧတေနာတိ အံသော=ဧကာဋ္ဌာသော, ဘုဇသိရော စ. ကာမီယတီတိ ကံသော=ပရိမာဏံ.

သသ-ဂတိ ဟိံသာ ဝိဿသ ပါဏနေသု (သွားခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ အကျွမ်းဝင်ခြင်း၊ အသက်ရှင်ခြင်း)၊ အသ-ခေပနေ (ပစ်ချခြင်း)၊ ဝသ-နိဝါသေ (နေခြင်း)၊ ဝိသ-ပဝိသနေ (ဝင်ခြင်း)၊ ဟန-ဟိံသာယံ (ညှဉ်းဆဲခြင်း)၊ ဝန-သမ္ဘတ္တိယံ (မှီဝဲခြင်း)၊ မန-ဉာဏေ (သိခြင်း)၊ အန-ပါဏနေ (အသက်ရှူခြင်း)၊ ကမ-ဣစ္ဆာယံ (အလိုရှိခြင်း) ဓာတ်တို့မှ သပစ္စည်း သက်၏။ သသန္တိ ဇီဝန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ သဿံ = ကလမာဒိ (သတ္တဝါတို့သည် ဤကောက်ပဲသီးနှံဖြင့် အသက်မွေးကြ၏၊ ထို့ကြောင့် သဿ မည်၏။ စပါးစသည်။)၊ အသတိ ခိပတီတိ အဿော = ဟယော (အပြေးမြန်၏၊ ခြေကို ပစ်လှန်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အဿ မည်၏။ မြင်း။)၊ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝဿံ = သံဝစ္ဆရော (ဤအခါ၌ နေကြ၏၊ ထို့ကြောင့် ဝဿ မည်၏။ နှစ်၊ မိုးဥတု။)၊ ဝိသတီတိ ဝေဿော = တတိယဝဏ္ဏော (ကုန်သွယ်မှု၌ ဝင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝေဿ မည်၏။ ပြာတ်အနွယ်။)၊ ဟညတေတိ ဟံသော = သိတစ္ဆဒေါ (သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟံသ မည်၏။ ဟင်္သာ။)၊ ဝနောတိ ပတ္ထရティーတိ ဝံသော = သန္တာနော၊ ဝေဠု စ (ပွားများတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝံသ မည်၏။ အမျိုးအနွယ်၊ ဝါးပင်။)၊ မညတေတိ မံသံ = ပိသိတံ (အမွန်အမြတ်ဟု ထင်မှတ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် မံသ မည်၏။ အသား။)၊ အနတိ ဇီဝတိ ဧတေနာတိ အံသော = ဧကာဋ္ဌာသော၊ ဘုဇသိရော စ (ဤအင်္ဂါဖြင့် အသက်ရှင်လှုပ်ရှား၏၊ ထို့ကြောင့် အံသ မည်၏။ အဖို့အစု၊ ပခုံး။)၊ ကာမီယတီတိ ကံသော = ပရိမာဏံ (အလိုရှိအပ် တိုင်းတာအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကံသ မည်၏။ ကြေးခွက်၊ အတိုင်းအတာ။)

---

၂၁၄. အာမိ ထု ကု သီတော သက.

၂၁၄. အာ-ရှေ့ရှိသော မိဓာတ်၊ ထုဓာတ်၊ ကုဓာတ်၊ သီဓာတ်တို့မှ သကပစ္စည်း သက်၏။

---

အာပုဗ္ဗော မိ-ပက္ခေပေ, ထု-အဘိတ္ထဝေ ကု-သဒ္ဒေ, သီ-သယေ, ဧတေဟိ သက ဟောတိ. အာမီယတိ အန္တော ပက္ခိပီယတီတိ အာမိသံ=ဘက္ခံ. ထဝီယတီတိ ထုသော=ဝီဟိတစော. ကဝတိ ဝါတေန နဒတီတိ ကုသော=တိဏဝိသေသော. သယန္တိ ဧတ္ထ ဦကာတိ သီသံ=မုဒ္ဓါ, ကာလတိပု စ.

အာ-ရှေ့ရှိသော မိ-ပက္ခေပေ (ထည့်သွင်းခြင်း)၊ ထု-အဘိတ္ထဝေ (ချီးမွမ်းခြင်း)၊ ကု-သဒ္ဒေ (မြည်ခြင်း)၊ သီ-သယေ (အိပ်ခြင်း) ဓာတ်တို့မှ သကပစ္စည်း သက်၏။ အာမီယတိ အန္တော ပက္ခိပီယတီတိ အာမိသံ = ဘက္ခံ (အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းစားသောက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် အာမိသ မည်၏။ အာမိသ၊ ခဲဖွယ်စားဖွယ်။)၊ ထဝီယတီတိ ထုသော = ဝီဟိတစော (သုတ်သင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထုသ မည်၏။ ဖွဲ။)၊ ကဝတိ ဝါတေန နဒတီတိ ကုသော = တိဏဝိသေသော (လေတိုက်သဖြင့် မြည်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကုသ မည်၏။ သက္ကရင်မြက်။)၊ သယန္တိ ဧတ္ထ ဦကာတိ သီသံ = မုဒ္ဓာ၊ ကာလတိပု စ (ဦးသန်းတို့သည် ဤ၌ ကပ်ငြိအိပ်စက်တတ်ကြ၏၊ ထို့ကြောင့် သီသ မည်၏။ ဦးခေါင်း၊ ခဲပုပ်။)

---

၂၁၅. ဖဿာဒယော.

၂၁၅. ဖဿ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ဖဿအာဒယော သကအန္တာ နိပစ္စန္တေ. ဖုသ-သမ္ဖဿေ, ဥဿတ္ထံ, ဖုသတီတိ ဖဿော=ကာယဝိညာဏဝိသယော. ဖုဿော=နက္ခတ္တံ. ပုသ ပေါသနေ, ပေါသီယတီတိ ပုဿံ=ဖလဝိသေသော. ဘူ-သတ္တာယံ, ဘူဿ ရဿော, အဘဝီတိ ဘုသံ=တုစ္ဆဓညံ, အံကိဿ ဥက, အင်္ကေတိ အနေန အညေတိ အင်္ကုသော=ဂဇပတောဒေါ. ဖာယ-ဝုဒ္ဓိယံ, ပပုဗ္ဗော, ယလောပေါ, ဖာယတိ ဝုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီတိ ပပ္ဖာသံ=ဒေဟကောဋ္ဌာသဝိသေသော. ကလိသ္မာ သဿ မာဉ, ကုလိသ္မာ စ, ကလီယတိ ပရိမီယတီတိ ကမ္မာသော=သဗလော, ကမ္မာသံ=ပါပံ. ကုလတိ ပတ္ထရတီတိ ကုမ္မာသော=ဘက္ခဝိသေသော. မနိဿ ဇူက, မညတိ သဓနတ္တံ ဧတာယာတိ မဉ္ဇူသာ=ကဋ္ဌပေဠာ. ပီဿ ယူက, ပိဏေတီတိ ပီယူသံ=အမတံ. ကုလ-သံဝရဏေ, ဣက, ကုလီယတိ သံဝရီယတီတိ ကုလိသံ=ဝဇိရံ[Pg.288]. ဗလ-သံဝရဏေ, ဣက, လဿ ဠတ္တဉ္စ, ဗလတိ ဧတေန မစ္ဆေ ဂဏှာတီတိ ဗဠိသော=မစ္ဆဝေဓနံ. မဟိဿ ဧက, မဟီယတီတိ မဟေသီ=ကတာဘိသေကာ ပဓာနိတ္ထီ, ဧဝမညေပိ.

ဖဿအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် သကပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးစီးအပ်ကုန်၏။ ဖုသ-သမ္ဖဿေ (တွေ့ထိခြင်း) ဓာတ်၌ ဥကို အပြု၏၊ တွေ့ထိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဖဿော = ကာယဝိညာဏဝိသယော (အတွေ့အထိ၊ ဖဿ။)၊ ဖုဿော = นက္ခတ္တံ (ဖုသျှနက္ခတ်။)။ ပုသ-ပေါသနေ (မွေးမြူခြင်း) ဓာတ်၊ မွေးမြူအပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပုဿံ = ဖလဝိသေသော (ပုဿမည်သော သစ်သီးထူး။)။ ဘူ-သတ္တာယံ (ဖြစ်ခြင်း) ဓာတ်၊ ဘူ၏ ဦကို အသံတိုပြု၏၊ ဖြစ်ဖူးပြီ၊ ထို့ကြောင့် ဘုသံ = တုစ္ဆဓညံ (ဖွဲနု၊ ဆန်ကွဲ။)။ အင်္ဂိဓာတ်၌ ဥကပစ္စည်းသက်၏၊ ဤဆူးချွန်ဖြင့် ဆွဲချိတ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အင်္ဂုသော = ဂဇပတောဒေါ (ချွန်းတောင်း။)။ ဖာယ-ဝုဒ္ဓိယံ (ကြီးပွားခြင်း) ဓာတ်၊ ပ-ရှေ့ရှိ၏၊ ယ-ကျေ၏၊ ကြီးပွားပွေ့ပွါးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပပ္ဖါသံ = ဒေဟကောဋ္ဌာသဝိသေသော (အဆုတ်။)။ ကလိဓာတ်မှ သကို မာပြု၏၊ ကုလိဓာတ်မှလည်း ဖြစ်၏၊ တိုင်းတာအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကမ္မာသော = သဗလော (ပြောက်ကျားသော။)၊ ကမ္မာသံ = ပါပံ (အပြစ်။)။ ကုလတိ ပတ္ထရတီတိ ကုမ္မာသော = ဘက္ခဝိသေသော (ပျံ့နှံ့တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကုမ္မာသ မည်၏။ မုန့်ဆန်း။)။ မနိဓာတ်၌ ဇူကပစ္စည်းသက်၏၊ ဥစ္စာရှိသည်ဟု အောက်မေ့အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် မဉ္ဇူသာ = ကဋ္ဌပေဠာ (သေတ္တာ။)။ ပီဓာတ်၌ ယူကပစ္စည်းသက်၏၊ အားရစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပီယူသံ = အမတံ (နတ်သုဓာ၊ နို့ရည်။)။ ကုလ-သံဝရဏေ (ပိတ်ဆို့ခြင်း) ဓာတ်၌ ဣကပစ္စည်းသက်၏၊ ပိတ်ဆို့အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကုလိသံ = ဝဇိရံ (စိန်လက်နက်။)။ ဗလ-သံဝရဏေ (ဖုံးလွှမ်းခြင်း) ဓာတ်၌ ဣကပစ္စည်းသက်၏၊ လကို ဠပြု၏၊ ငါးတို့ကို ဖမ်းယူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဗဠိသော = မစ္ဆဝေဓနံ (ငါးမျှားချိတ်။)။ မဟိဓာတ်၌ ဧကပစ္စည်းသက်၏၊ ပူဇော်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် မဟေသီ = ကတာဘိသေကာ ပဓာနိတ္ထီ (မိဖုရားကြီး။)။ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ကြည့်ရှုအပ်ကုန်၏။

---

၂၁၆. သုတော ဏိသက.

၂၁၆. သုဓာတ်မှ ဏိသကပစ္စည်း သက်၏။

---

သုဏာတိသ္မာ ဏိသက ဟောတိ. သုဏာတီတိ သုဏိသာ=ပုတ္တဘရိယာ.

သုဓာတ်မှ ဏိသကပစ္စည်း သက်၏။ သုဏာတီတိ သုဏိသာ = ပုတ္တဘရိယာ (နားထောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သုဏိသာ မည်၏။ ချွေးမ။)

---

၂၁၇. ဝေတာတ ယု ပနာလ ကလ စမာ အသော.

၂၁၇. ဝေတ၊ အတ၊ ယု၊ ပန၊ အလ၊ ကလ၊ စမဓာတ်တို့မှ အသောပစ္စည်း သက်၏။

---

ဝေတ-သုတ္တိယော ဓာတု, အတ-သာတစ္စဂမနေ, ယု-မိဿနေ, ပနထုတိယံ, အလ-ဗန္ဓနေ, ကလ-သင်္ချာနေ, စမ-အဒနေ, ဧတေဟိ အသော ဟောတိ. ဝေတတိ ပဝတ္တတီတိ ဝေတသော=ဝါနီရော. အတတိ ဝါတေရိတော နိစ္စံ ဝေဓတ္တံ ယာတီတိ အတသော=ဝနပ္ပတိဝိသေသော ဝီမှိ အဘသီ=ဂစ္ဆဝိသေသော. ယဝီယတိ မိဿီယတီတိ ယဝသော=ပသုဃာသော. ပညတေ ထဝီယတေတိ ပနသော=ကဏ္ဍဏီဖလော. အလီယတိ ဗန္ဓိယတီတိ အလသော=မန္ဒကာရီ. ကလီယတီတိ ကလသော=ကုမ္ဘော. စမတိ အဒတိ အနေနာတိ စမသော=ဟောမဘာဇနံ.

ဝေတဓာတ်သည် သုတ္တိ (စေ့ဆော်ခြင်း) ၌ ဖြစ်၏၊ အတ-သာတစ္စဂမနေ (အမြဲသွားခြင်း)၊ ယု-မိဿနေ (ရောနှောခြင်း)၊ ပန-ထုတိယံ (ချီးမွမ်းခြင်း)၊ အလ-ဗန္ဓနေ (ချည်နှောင်ခြင်း)၊ ကလ-သင်္ချာနေ (ရေတွက်ခြင်း)၊ စမ-အဒနေ (စားခြင်း) ဓာတ်တို့မှ အသောပစ္စည်း သက်၏။ ဝေတတိ ပဝတ္တတီတိ ဝေတသော = ဝါနီရော (ရေနား၌ ဖြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝေတသ မည်၏။ ကြိမ်ပင်။)၊ အတတိ ဝါတေရိတော နိစ္စံ ဝေဓတ္တံ ယာတီတိ အတသော = ဝနပ္ပတိဝိသေသော၊ ဝီမှိ အဘသီ = ဂစ္ဆဝိသေသော (လေတိုက်သဖြင့် အမြဲတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အတသ မည်၏။ ပိုက်ဆံလျှော်ပင် သို့မဟုတ် ချုံပင်။)၊ ယဝီယတိ မိဿီယတီတိ ယဝသော = ပသုဃာသော (ရောနှောကျွေးအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ယဝသ မည်၏။ တိရစ္ဆာန်အစာ မြက်ခြောက်။)၊ ပညာတေ ထဝီယတေတိ ပနသော = ကဏ္ဍဏီဖလော (ထင်ရှားချီးမွမ်းအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပနသ မည်၏။ ပိန္နဲပင်။)၊ အလီယတိ ဗန္ဓိယတီတိ အလသော = မန္ဒကာရီ (တွယ်ကပ်ပျင်းရိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အလသ မည်၏။ ပျင်းရိသူ။)၊ ကလီယတီတိ ကလသော = ကုမ္ဘော (ရေတွက်တိုင်းတာအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကလသ မည်၏။ ရေအိုး။)၊ စမတိ အဒတိ အနေနာတိ စမသော = ဟောမဘာဇနံ (ဤခွက်ဖြင့် စားသောက် ပူဇော်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် စမသ မည်၏။ ယဇ်ခွက်။)

---

၂၁၈. ဝယ ဒိဝ ကရ ကရေဟျသဏသကပါသကသာ.

၂၁၈. ဝယ၊ ဒိဝ၊ ကရ၊ ကရဓာတ်တို့မှ အသဏ၊ အသက၊ ပါသ၊ ကသာပစ္စည်းတို့သည် အစဉ်အတိုင်း သက်ကုန်၏။

---

ဝယတျာဒီဟိ အသဏအာဒယော ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ. ဝယတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါယသော=ကာကော. ဒိဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာတိ ဒိဝသော=ဒိနံ. ကရီယတီတိ ကပ္ပာသော=သုတ္တသမ္ဘဝေါ. ကိဗ္ဗိသံ ကရောတီတိ ကက္ကသော=ဖရုသော.

ဝယစသော ဓာတ်တို့မှ အသဏစသော ပစ္စည်းတို့သည် အစဉ်အတိုင်း သက်ကုန်၏။ ဝယတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါယသော = ကာကော (ပျံသွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝါယသ မည်၏။ ကျီးကန်း။)၊ ဒိဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာတိ ဒိဝသော = ဒိနံ (ဤအခါ၌ ကစားကြ၏ ထွန်းလင်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒိဝသ မည်၏။ နေ့။)၊ ကရီယတီတိ ကပ္ပါသော = သုတ္တသမ္ဘဝေါ (ဝတ်ဆင်ရန် ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကပ္ပါသ မည်၏။ ဝါဂွမ်း။)၊ ကိဗ္ဗိသံ ကရောတီတိ ကက္ကသော = ဖရုသော (ကြမ်းတမ်းသောအပြစ်ကို ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကက္ကသ မည်၏။ ကြမ်းတမ်းသော။)

---

၂၁၉. သသ မသ ဒံသာသာ သု.

၂၁၉. သသ၊ မသ၊ ဒံသ၊ အသဓာတ်တို့မှ သုပစ္စည်း သက်၏။

---

သသာဒီဟိ [Pg.289] သု ဟောတိ. သသတိ ဇီဝတီတိ သဿု=ဇယမ္ပတီနံ မာတာ. မသီယတီတိ မဿု=ပုရိသမုခေ ပဝဒ္ဓလောမာနိ. ‘‘လောပေါ’’တိ (၁.၃၉) နိဂ္ဂဟီတလောပေါ, ဒံသီယတိ ဗန္ဓမနေနာတိ ဒဿု=စောရော. အသီယတိ ခိပီယတီတိ အဿု=ဗပ္ပော.

သသစသော ဓာတ်တို့မှ သုပစ္စည်း သက်၏။ သသတိ ဇီဝတီတိ သဿု = ဇယမ္ပတီနံ မာတာ (အသက်ရှူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သဿု မည်၏။ ယောက္ခမမင်းသမီး၊ လင် သို့မဟုတ် မယား၏ မိခင်။)၊ မသီယတီတိ မဿု = ပုရိသမုခေ ပဝဒ္ဓလောမာနိ (သုံးသပ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် မဿု မည်၏။ မုတ်ဆိတ်မွေး နှုတ်ခမ်းမွေး။)၊ 'လောပေါ' သုတ်ဖြင့် နိဂ္ဂဟိတ်ကျေ၏၊ နှိပ်စက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒဿု = စောရော (ခိုးသူ၊ ဓားပြ။)၊ အသီယတိ ခိပီယတီတိ အဿု = ဗပ္ပေါ (မျက်စိမှ စွန့်ထုတ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် အဿု မည်၏။ မျက်ရည်။)

---

၂၂၀. ဝိဒါ ဒသုက.

၂၂၀. ဝိဒဓာတ်မှ ဒသုကပစ္စည်း သက်၏။

---

ဝိဒိသ္မာ ဒသုက ဟောတိ. ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ ဝိဒ္ဒသု=ဝိဒွါ.

ဝိဒဓာတ်မှ ဒသုကပစ္စည်း သက်၏။ ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ ဝိဒ္ဒသူ = ဝိဒွါ (သိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိဒ္ဒသု မည်၏။ ပညာရှိ။)

---

၂၂၁. သသာ ရီဟော.

၂၂၁. သသဓာတ်မှ ရီဟပစ္စည်း သက်၏။

---

သသတိသ္မာ ရီဟော ဟောတိ. သသတိ ဟိံသတီတိ သီဟော=ကေသရီ.

သသဓာတ်မှ ရီဟပစ္စည်း သက်၏။ သသတိ ဟိံသတီတိ သီဟော = ကေသာရီ (ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သီဟ မည်၏။ ခြင်္သေ့။)

---

၂၂၂. ဇီဝါမာ ဟော ဝမာ စ.

၂၂၂. ဇီဝဓာတ်၊ အမဓာတ်တို့မှ ဟပစ္စည်း သက်၏၊ (ဓာတ်တို့၏ အဆုံးကို) ဝနှင့် မ အဖြစ်သို့ အစဉ်အတိုင်း ပြု၏။

---

ဇီဝ-ပါဏဓာရဏေ, အမ-ဂမနေ, ဧတေဟီ ဟော ဟောတိ, ဝမာ စာန္တာဒေသာ ယထာက္ကမံ, အာဒေသဝိဓာနံ ပန ပရရူပဗာဓနတ္ထံ. ‘‘ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ’’တိ (၁.၃၉) ရဿတ္တံ, ဇီဝန္တိ ဧတာယာတိ ဇိဝှာ=ရသနာ. အမတိ ပဝတ္တတီတိ အမှံ=အသ္မာ. ပပုဗ္ဗေ အမတိ ပဝတ္တတီတိ ပမှံ=ပခုမံ.

ဇီဝ-ပါဏဓာရဏေ (အသက်ကို ဆောင်ခြင်း)၊ အမ-ဂမနေ (သွားခြင်း၊ ဖြစ်ခြင်း) ဓာတ်တို့မှ ဟပစ္စည်း သက်၏၊ (ဓာတ်တို့၏) အဆုံးသရတို့ကို ဝနှင့် မ အဖြစ်သို့ အစဉ်အတိုင်း ပြု၏။ ပြုခြင်းအစီအရင်ကား နောက်ပုံသဏ္ဌာန်ကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။ 'ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ' သုတ်ဖြင့် အသံတိုပြု၏၊ ဤအင်္ဂါဖြင့် အသက်ရှင်လှုပ်ရှားကြ၏ (သို့မဟုတ်) အရသာကို သိကြ၏၊ ထို့ကြောင့် ဇိဝှါ = ရသနာ (လျှာ။)။ အမတိ ပဝတ္တတီတိ အမှံ = အသ္မာ (တည်တံ့တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အမှ မည်၏။ ကျောက်ခဲ။)၊ ပ-ရှေ့ရှိသော အမဓာတ်၊ ဖြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပမှံ = ပခုမံ (မျက်တောင်။)

---

၂၂၃. တဏှာဒယော.

၂၂၃. တဏှာ အစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

တဏှအာဒယော ဟန္တာ နိပစ္စန္တေ. တသ-ပိပါသာယံ, သဿ ဏတ္တံ, ဧဝမုပရိ စ, တသတိ ပါတုမိစ္ဆတိ ဧတာယာတိ တဏှာ=လော ဘော. ကသ-ဝိလေခနေ, ကသတီတိ ကဏှော=ကာဠော. ဇုတ-ဒိတ္တိယံ, တဿ ဏတ္တံ, ဩတ္တာဘာဝေါ စ, ဇောတေတီတိ ဇုဏှာ=စန္ဒ- ပဘာ[Pg.290]. မီလိဿ ဠော, နိမီလန္တျနေန အက္ခီနီတိ မီဠှံ-ဂူထံ. ဂါဟိဿ ဠော, ဂယှတီတိ ဂါဠှံ, ဒဟိဿ ဠော, ဒဟတီတိ ဒဠှံ, ဗဟိဿ ဠော, ဒီဃော စ, ဗဟတိ ဝုဒ္ဓိံ ဝစ္ဆတီတိ ဗာဠှံ, ဧတေ တယော ဒဠှတ္ထာ. ဂမိဿ အဿိ, ဂစ္ဆတီတိ ဂိမှော-နိဒါဃော. ပဋကလာနံ အက စ, ပဋတိ ယာတီတိ ပဋဟော=ဘေရိဝိသေသော. ကလီယတိ ပရိမီယတိ အနေန သူရဘာဝေါတိ ကလဟော=ဝိဝါဒေါ. ကဋဝရာနံ အာက, ကဋန္တိ ဧတ္ထ ဩသဓာဒိံ မဒ္ဒန္တီတိ ကဋာဟော=ဘာဇနဝိသေသော. ဝရီယတီတိ ဝရာဟော=သူကရော. လုနာတိဿ ဩ, လုနာတိ ဧတေနာတိ လောဟံ=အယာဒိ. ဧဝမညေပိ.

တဏှာအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ဟပစ္စည်းအဆုံးရှိကုန်လျက် ပြီးစီးအပ်ကုန်၏။ တသ-ပိပါသာယံ (ဆာလောင်ခြင်း) ဓာတ်၌ သကို ဏပြု၏၊ နောင်၌လည်း ထို့အတူ ဖြစ်၏၊ တောင့်တအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် တဏှာ = လောဘော (လောဘ၊ တဏှာ။)။ ကသ-ဝိလေခနေ (ရေးခြစ်ထွန်ယက်ခြင်း) ဓာတ်၊ သကို ဏပြု၏၊ ရေးခြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကဏှော = ကာဠော (မည်းသောသူ။)။ ဇုတ-ဒိတ္တိယံ (ထွန်းလင်းခြင်း) ဓာတ်၊ တကို ဏပြု၏၊ အုသရသည် ဩသရမဖြစ်၊ ထွန်းလင်းစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဇုဏှာ = စန္ဒပဘာ (လရောင်၊ လဆန်းပက္ခ။)။ မီလိဓာတ်၌ ဠပစ္စည်းသက်၏၊ ဤအရာကြောင့် မျက်စိတို့ကို မှိတ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် မိဠှံ = ဂူထံ (မစင်။)။ ဂါဟိဓာတ်၌ ဠပစ္စည်းသက်၏၊ ယူအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဂါဠှံ (ပြင်းစွာ။)၊ ဒဟိဓာတ်၌ ဠပစ္စည်းသက်၏၊ တည်တံ့စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒဠှံ (မြဲမြံစွာ။)၊ ဗဟိဓာတ်၌ ဠပစ္စည်းသက်၏၊ အသရကို အသံရှည်ပြု၏၊ ပွားများတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဗာဠှံ (လွန်စွာ။)၊ ဤသုံးပုဒ်လုံး မြဲမြံပြင်းထန်ခြင်းအနက်ရှိကုန်၏။ ဂမိဓာတ်၌ အဿိပစ္စည်းသက်၏၊ ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဂိမှော = နိဒါဃော (နွေဥတု။)။ ပဋဓာတ်၊ ကလဓာတ်တို့၌ အကပစ္စည်းသက်၏၊ သွားတတ်မြည်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပဋဟော = ဘေရိဝိသေသော (ပတ်သာ။)၊ ဤခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်းဖြင့် ရဲရင့်သူရဲကောင်းဖြစ်ခြင်းကို တိုင်းတာအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကလဟော = ဝိဝါဒေါ (ရန်ပွဲ၊ ခိုက်ရန်။)။ ကဋဓာတ်၊ ဝရဓာတ်တို့၌ အာကပစ္စည်းသက်၏၊ ဤအိုး၌ ဆေးစသည်တို့ကို ချက်ပြုတ်နှိပ်နယ်တတ်ကြ၏၊ ထို့ကြောင့် ကဋာဟော = ဘာဇနဝိသေသော (ဒယ်အိုး။)၊ တားမြစ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝရာဟော = သူကရော (ဝက်။)။ လုနာတိ (လု-ဖြတ်ခြင်း) ဓာတ်၌ ဥကို ဩပြု၏၊ ဤသတ္တုဖြင့် ဖြတ်တောက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် လောဟံ = အယာဒိ (သံ၊ ရွှေ၊ ကြေးစသော သတ္တု။)။ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ကြည့်ရှုအပ်ကုန်၏။

---

၂၂၄. ပဏုဿဟာ ဟိဟီ ဏောဠင စ.

၂၂၄. ပဏုဿဟစသော ဓာတ်တို့မှ ဟိဟိပစ္စည်းသက်၍ ဏ၊ ဠ၊ င အက္ခရာတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

---

ပဏာ ဥပုဗ္ဗသဟာ စ ဟိဟီ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ, ဏဩဠင စာန္တာဒေသာ, အာဒေသဝိဓာနသာမတ္ထိယာ ပရရူပါဘာဝေါ, ပဏီယတိ ဝေါဟရီယတီတိ ပဏှိ=ပါဒဿ ပစ္ဆာဘာဂေါ. ဥဿဟတီတိ ဥဿာဠှီ-ဝီရိယံ.

‘ပဏ’ ဓာတ်နှင့်တကွ ဥပသဒ်ရှိသော ‘သဟ’ နှင့် ‘သဟ’ သဒ္ဒါတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ‘ဟိ’၊ ‘ဟိ’ အမိန့် (အာဒေသ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဏ၊ ဩ၊ ဠ၊ င တို့သည် အဆုံးအမိန့် (အန္တာဒေသ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဒေသပြုခြင်း၏ စွမ်းအားကြောင့် ပရရူပ မဖြစ်ခြင်း ဖြစ်၏၊ paṇīyati voharīyatīti paṇhi = ဖနောင့် (ခြေဖနောင့်)၊ Ussahatīti ussāḷhī = လုံ့လ (ဝီရိယ)။

---

၂၂၅. ခီ မိ ပီ စု မာ ဝါကာဟိ ဠော ဥဿ ဝါ ဒီဃော စ.

၂၂၅. ခီ၊ မိ၊ ပီ၊ စု၊ မာ၊ ဝါ၊ ကာ တို့မှ ဠောပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဥကာရကိုလည်း အလိုအလျောက် (ဝါ) ဒီဃပြု၏။

---

ခီ-ခယေ, မိ-ပက္ခေပေ, ပီ-တပ္ပနေ, စု-စဝနေ, မာ-မာနေ, ဝီ ဝါ-ဂမနေ, ကာ ဂါ-သဒ္ဒေ, ဧတေဟိ ဠော ဟောတိ, ဥကာရဿ ဝါ ဒီဃော စ. ခီယတီတိ ခေလော=လာလာ. မီယတိ ပက္ခိပီယတီတိ မေဠာ=မသိ. ပိဏေတီတိ ပေဠာ=ဘာဇနဝိသေသော. စဝတီတိ စူဠာ=သိခါ. စောဠော=ပိလောတိကော. မီယတိ ပရိမီယတီတိ မာဠော=ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော အနေကကောဏဝန္တော ပဋိဿယဝိသေသော. ဝါတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါဠော=စဏ္ဍမိဂေါ. ကာယတိ ဖရုသံ ဝဒတီတိ ကာဠော=ကဏှော, ဝီမှိ ကာဠီ=ကဏှာ.

ခီ-ကုန်ခြင်း၌၊ မိ-သွင်းခြင်း၌၊ ပီ-နှစ်သက်စေခြင်း၌၊ စု-ရွေ့လျောခြင်း၌၊ မာ-တိုင်းထွာခြင်း၌၊ ဝီ-ဝါ-သွားခြင်း၌၊ ကာ-ဂါ-အသံပြုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤဓာတ်တို့မှ ဠောပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ဥကာရကိုလည်း အလိုအလျောက် ဒီဃပြု၏။ Khīyatīti khelo = တံတွေး။ Mīyati pakkhipīyatīti meḷā = မှင်။ Piṇetīti peḷā = တောင်း၊ ခြင်းစသော တန်ဆာ (အိုးခွက်အထူး)။ Cavatīti cūḷā = သျှောင် (သျှောင်ထုံး)။ Coḷo = အဝတ်စုတ်။ Mīyati parimīyatīti māḷo = အမိုးတစ်ခုတည်းရှိ၍ ထောင့်များစွာရှိသော ဇရပ်အဆောက်အဦးထူး။ Vāti gacchatīti vāḷo = ကြမ်းတမ်းသော သားရဲ။ Kāyati pharusaṃ vadatīti kāḷo = မည်းသောသူ၊ ဣတ္ထိလိင်၌ kāḷī = မည်းသောမိန်းမ။

---

၂၂၆. ဂုတော ဠက စ.

၂၂၆. ဂုဓာတ်မှ ဠကပစ္စည်းနှင့် ဠောပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဂု-သဒ္ဒေတီမသ္မာ [Pg.291] ဠက ဟောတိ ဠော စ. ဂဝတိ ပဝတ္တတိ ဧတေနာတိ ဂုဠော=ဥစ္ဆုဝိကာရော. ဂေါဠော=လကုဏ္ဍကော.

အသံပြုခြင်းအနက်ရှိသော ‘ဂု’ ဓာတ်မှ ဠကပစ္စည်းလည်းကောင်း၊ ဠောပစ္စည်းလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ Gavati pavattati etenāti guḷo = ကြံရည်ကျို (ထန်းလျက်)။ Goḷo = ဂေါ်လီလုံး (သို့မဟုတ်) လူပု၊ တုံးလုံး။

---

၂၂၇. ပင်္ဂုဠာဒယော.

၂၂၇. ပင်္ဂုဠအစရှိသော ပုဒ်တို့သည်။

---

ပင်္ဂုဠအာဒယော ဠက အန္တာ နိပစ္စန္တေ. ခဉ္ဇ-ဂတိဝေကလ္လေ, ပင်္ဂုအာဒေသော, အခဉ္ဇိ ဂတိဝေကလ္လမာပဇ္ဇီတိ ပင်္ဂဠော=ပီဌသပ္ပီ. ကရောတိသ္မာ ဠဿ ခဉ, ကိဗ္ဗိသံ ကရောတီတိ ကက္ခဠော=ကုရူရော. ကုကတိဿ ကုက, ကုကျတိ ပါပကာရီဟိ အာဒီယတီတိ ကုက္ကုဠံ=သင်္ကု သံကိဏ္ဏော သောဗ္ဘော. ကုက္ကုဠော=ထုသဂ္ဂီ. မံကိဿ ဥက, ဗိန္ဒု လောပေါ စ, မံကေတိ ဝနံ မဏ္ဍေတီတိ မကုဠော=အဝိကသိတကုသုမံ.

ပင်္ဂုဠအစရှိသော ပုဒ်တို့၌ ဠကပစ္စည်းသည် အဆုံး၌ နိပါတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြီး၏။ သွားခြင်း ပျက်စီးခြင်းအနက်ရှိသော ‘ခဉ္ဇ’ ဓာတ်ကို ပင်္ဂုအမိန့်ပြု၍၊ akhañji gativekallamāpajjīti paṅgaḷo = ခြေခွင်သောသူ။ ‘ကရ’ ဓာတ်မှ ဠပစ္စည်းကို ‘ခည’ ပြု၍၊ kibbisaṃ karotīti kakkhaḷo = ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သောသူ။ ကကတိအား ကကပြု၍၊ kukyati pāpakārīhi ādīyatīti kukkuḷaṃ = ငြောင့်စူးသော တွင်းပျက်၊ Kukkuḷo = ဖွဲမီး။ မကိဓာတ်မှ ဥကပစ္စည်းဖြစ်၍ နိဂ္ဂဟိတကျေ၏၊ maṃketi vanaṃ maṇḍetīti makuḷo = မပွင့်သေးသောပန်း (ပန်းငုံ)။

---

၂၂၈. ပါတော ဠိ.

၂၂၈. ပါဓာတ်မှ ဠိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ပါတိသ္မာ ဠိ ဟောတိ. အတ္ထံ ပါတိ ရက္ခတီတိ ပါဠိ=တန္တိ.

‘ပါ’ ဓာတ်မှ ဠိပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Atthaṃ pāti rakkhatīti pāḷi = ပါဠိတော် (ကျမ်းစာ၊ အနက်ကို စောင့်ရှောက်တတ်သော တန္တိစာပေ)။

---

၂၂၉. ဝီတော ဠု.

၂၂၉. ဝီဓာတ်မှ ဠုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

---

ဝီတိသ္မာ ဠု ဟောတိ. ဝေတိ ပဝတ္တတီတိ ဝေဠု=ဝေဏု.

‘ဝီ’ ဓာတ်မှ ဠုပစ္စည်း ဖြစ်၏။ Veti pavattatīti veḷu = ဝါး။

---

(ဣတိ အဝဂ္ဂပစ္စယဝိဓာနံ).

(ဤကား အဝဂ်ပစ္စည်းနည်း ပြီး၏။)

---

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနေ ဗျာကရဏေ ဝုတ္တိယံ

ဤသို့ မောဂ္ဂလ္လာန်သဒ္ဒါကျမ်း ဝုတ္တိ၌

---

ဏွာဒိကဏ္ဍော သတ္တမော.

သတ္တမမြောက် ဖြစ်သော ဏွာဒိကဏ်။

---

သုတ္တံ ဓာတု ဂဏော ဏွာဒိ, နာမလိင်္ဂါနုသာသနံ;

ယဿ တိဋ္ဌတိ ဇီဝှဂ္ဂေ, သ ဗျာကရဏကေသရီ.

သုတ်၊ ဓာတ်၊ ဂိုဏ်း၊ ဏွာဒိပစ္စည်း၊ နာမလိင်္ဂါနုသာသနတို့သည် အကြင်သူ၏ လျှာဖျား၌ တည်ကုန်၏၊ ထိုသူသည် သဒ္ဒါကျမ်းအရပ်၌ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

---

သမတ္တာ စာယံ မောဂ္ဂလ္လာနဝုတ္တိ

ဤမောဂ္ဂလ္လာန်ဝုတ္တိသည် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်၏။

---

သတ္တဟိ ဘာဏဝါရေဟိ.

ခုနစ်ခုသော ဘာဏဝါရတို့ဖြင့်။

---

၁.

၁။

---

ယဿ [Pg.292] ရညော ပဘာဝေန, ဘာဝိတတ္တယမာကုလံ;

အနာကုလံ ဒုလဒ္ဓီဟိ, ပါပဘိက္ခူဟိ သဗ္ဗသော.

အကြင်မင်းတရား၏ တန်ခိုးတော်ကြောင့်၊ မိစ္ဆာအယူရှိသော ရဟန်းဆိုးတို့ကြောင့် အလုံးစုံ ရှုပ်ထွေးခဲ့သော သာသနာတော်သည် အရပ်ရပ်မှ ကင်းရှင်းစင်ကြယ်လာခဲ့ရ၏။

---

၂.

၂။

---

လင်္ကာယ မုနိရာဇဿ, သာသနံ သာဓု သဏ္ဌိကံ;

ပုဏ္ဏစန္ဒသမာယောဂါ, ဝါရိဓီဝ ဝိဝဒ္ဓတေ.

လင်္ကာကျွန်း၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်သည် ကောင်းစွာတည်တံ့လျက်၊ လပြည့်ဝန်းနှင့် စုဆုံရသော သမုဒ္ဒရာရေပြင်ကဲ့သို့ အလွန်တရာ တိုးပွားစည်ပင်လာခဲ့၏။

---

၃.

၃။

---

ပရက္ကမဘုဇေ တသ္မိံ, သဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဂုဏောဒိတေ;

မနုဝံသဒ္ဓဇာကာရေ, လင်္ကာဒီပံ ပသာသတိ.

သဒ္ဓါ၊ ပညာ၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ဖြင့် ထွန်းပလျက်၊ မနုမင်းမျိုးနွယ်၏ တံခွန်ကဲ့သို့ ဖြစ်သော ထိုပရက္ကမဗာဟု မင်းကြီးသည် လင်္ကာကျွန်းကို အုပ်စိုးတော်မူစဉ်အခါ၌။

---

၄.

၄။

---

မောဂ္ဂလ္လာနေန ထေရေန, ဓီမတာ သုစိဝုတ္တိနာ;

ရစိတံ ယံ သုဝိညေယျ-မသန္ဒိဒ္ဓ’မနာကုလံ.

ဉာဏ်ပညာရှိ၍ စင်ကြယ်သော အကျင့်ရှိသော မောဂ္ဂလ္လာန်မထေရ်မြတ်သည် လွယ်ကူစွာ သိသာနိုင်သော၊ ယုံမှားသံသယ ကင်းသော၊ မရှုပ်ထွေးသော အကြင်သဒ္ဒါကျမ်းကို ပြုစုတော်မူအပ်၏။

---

၅.

၅။

---

အသေသဝိသယဗျာပိ, ဇိနဗျပ္ပထ နိဿယံ;

သဒ္ဓသတ္ထ’မနာယာသ-သာဓိယံ ဗုဒ္ဓိဝဒ္ဓနံ.

အကြွင်းမဲ့သော အရာဝတ္ထုအားလုံးသို့ ပျံ့နှံ့လျက် ဘုရားရှင်၏ တရားတော်ကို အမှီပြုသော၊ မပင်မပန်းဘဲ ပြီးမြောက်နိုင်သော၊ ပညာကို တိုးပွားစေတတ်သော ထိုသဒ္ဒါကျမ်းကို။

---

၆.

၆။

---

တဿ ဝုတ္တိ သမာသေန, ဝိပုလတ္ထပကာသနီ;

ရစိတာ ပုန တေနေဝ, သာသနုဇ္ဇောတကာရိနာတိ.

ကျယ်ပြန့်သော အနက်ကို ထင်ရှားစေတတ်သော ထိုကျမ်း၏ ‘ဝုတ္တိ’ ကိုလည်း သာသနာတော်ကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေတတ်သော ထိုမောဂ္ဂလ္လာန်မထေရ်သည်ပင်လျှင် အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် တစ်ဖန် ပြုစုတော်မူအပ်သတည်း။

---

မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ နိဋ္ဌိတံ.

မောဂ္ဂလ္လာန်သဒ္ဒါကျမ်း ပြီးဆုံးပါပြီ။