นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

อฏฺฐกถา

义注

สํคายนสฺส ปุจฺฉา-วิสฺสชฺชนา

结集之问答

สเทวโกปิ [Pg.25] เจ โลโก, อาคนฺตฺวา ตาสเยยฺย มํ;

น เม ปฏิพโล อสฺส, ชเนตุํ ภยเภรวํ.

纵使有天之世间，前来恐吓于我；亦无能力于我，生起恐惧怖畏。

สเจปิ ตฺวํ มหึ สพฺพํ, สสมุทฺทํ สปพฺพตํ;

อุกฺขิปิตฺวา มหานาค, ขิเปยฺยาสิ มมูปริ;

เนว เม สกฺกุเณยฺยาสิ, ชเนตุํ ภยเภรวํ;

อญฺญทตฺถุ ตเววสฺส, วิฆาโต อุรคาธิป.

大龙，纵汝举起此大地，连同其海与山岳，投掷于我之身上，亦绝不能令我生起恐惧怖畏；蛇王，此举徒劳，反致汝自家毁伤。

มา [Pg.26] ทานิ โกธํ ชนยิตฺถ, อิโต อุทฺธํ ยถา ปุเร;

สสฺสฆาตญฺจ มากตฺถ, สุขกามา หิ ปาณิโน;

กโรถ เมตฺตํ สตฺเตสุ, วสนฺตุ มนุชา สุขํ.

自今而后莫生瞋，犹如往昔已发生；亦莫毁坏诸苗稼，实诸有情欲安乐；当于众生修慈心，愿诸世人住安乐。

จตฺตาโร [Pg.30] อาสีวิสา อุคฺคเตชา โฆรวิสาติ โข ภิกฺขเว จตุนฺเนตํ มหาภูตานํ อธิวจนํ.

诸比丘，所谓“四条凶猛剧毒的毒蛇”，乃是对四大的称呼。

ปญฺจ [Pg.33] วธกา ปจฺจตฺถิกาติ โข ภิกฺขเว ปญฺจนฺเนตํ อุปาทานกฺขนฺธานํ อธิวจนํ.

诸比丘，所谓“五个杀戮的敌人”，乃是对五取蕴的称呼。

ฉฏฺโฐ [Pg.35] อนฺตรจโร วธโก อุกฺขิตฺตาสิโกติ โข ภิกฺขเว นนฺทีราคสฺเสตํ อธิวจนํ.

诸比丘，所谓“第六个举剑的内奸杀手”，乃是对喜贪的称呼。

สุญฺโญ [Pg.36] คาโมติ โข ภิกฺขเว ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ.

诸比丘，所谓“空村”，乃是对六内处的称呼。

โจรา [Pg.38] คามฆาตกาติ โข ภิกฺขเว ฉนฺเนตํ พาหิรานํ อายตนานํ อธิวจนํ.

诸比丘，所谓“劫村贼”，乃是对六外处的称呼。

มหาอุทกณฺณโว [Pg.41] โข ภิกฺขเว จตุนฺเนตํ โอฆานํ อธิวจนํ.

诸比丘，所谓“大洪流”，乃是对四暴流的称呼。

โอริมํ [Pg.42] ตีรํ สาสงฺกํ สปฺปฏิภยนฺติ โข ภิกฺขเว สกฺกายสฺเสตํ อธิวจนํ.

诸比丘，所谓“充满危险与怖畏的此岸”，乃是对有身的称呼。

ปาริมํ [Pg.44] ตีรํ เขมํ อปฺปฏิภยนฺติ โข ภิกฺขเว นิพฺพานสฺเสตํ อธิวจนํ.

诸比丘，所谓“安稳无畏的彼岸”，乃是对涅槃的称呼。

วีริยารมฺภสฺเสตํ [Pg.45] อธิวจนํ.

这是对发起精进的称呼。

คนฺตฺวา [Pg.46] กสฺมีรคนฺธารํ, อิสิ มชฺฌนฺติกา ตทา;

ทุฏฺฐํ นาคํ ปสาเทตฺวา, โมเจสิ พนฺธนา พหู.

当时，末阐提迦圣者前往克什米尔与犍陀罗，调伏恶龙后，解脱了众多束缚。

ปุนปิ [Pg.56] ภนฺเต ทกฺเขมุ สงฺคติ เจ ภวิสฺสติ.

尊者，若有因缘，我等或可再见。

อชฺชาปิ [Pg.63] สนฺตานมยํ, มาลํ คนฺเถนฺติ นนฺทเน;

เทวปุตฺโต ชโว นาม, โย เม มาลํ ปฏิจฺฉติ.

欢喜园中天人众，至今犹编圣檀鬘。名为迅疾之天子，欣然受取吾花环。

มุหุตฺโตวิย [Pg.64] โส ทิพฺโพ, อิธ วสฺสานิ โสฬส;

รตฺตินฺทิโว จ โส ทิพฺโพ, มานุสึ สรโท สตํ.

天界一须臾，犹如人间十六年；天界一昼夜，人间一百年。

อิติ กมฺมานิ อนฺเวนฺติ, อสงฺเขยฺยาปิ ชาติโย;

กลฺยาณํ ยทิ วา ปาปํ, น หิ กมฺมํ วินสฺสติ.

如是，业随行，纵经无量生；无论是善是恶，业终不消亡。

โย [Pg.65] อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ, ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;

ปรทารํ วิวชฺเชยฺย, โธตปาโทว กทฺทมํ.

若有男子愿生生世世复为人，当远离他妻，犹如净足者避污泥。

ยา [Pg.66] อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ, ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;

สามิกํ อปจาเยยฺย, อินฺทํว ปริจาริกา.

若有女子愿生生世世得为男子身，当恭敬其夫，犹如侍女奉帝释。

โย [Pg.67] อิจฺเฉ ทิพฺพโภคญฺจ, ทิพฺพมายุํ ยสํ สุขํ;

ปาปานิ ปริวชฺเชตฺวา, ติวิธํ ธมฺมมาจเร.

若欲天界之受用、天寿、名声与安乐，当远离诸恶，奉行三善法。

ยํ [Pg.73] ภิกฺขเว สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, ตมหํ ชานามิ ตมหํ อภิญฺญาสึ, ตํ ตถาคตสฺส วิทิตํ, ตํ ตถาคโต น อุปฏฺฐาติ.

诸比丘，于此有天、有魔、有梵天之世间，有沙门、婆罗门、天人众，凡其所见、所闻、所觉、所识、所得、所求、心中所思察者，我皆知之，我皆证之。彼为如来所了知，然如来不执着于彼。

อิติ [Pg.74] โข ภิกฺขเว ตถาคโต ทิฏฺฐสุตมุตวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ ตาทีเยว ตาที, ตุมฺหา จ ปน ตาทิมฺหา อญฺโญ ตาที อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถีติ วทามิ.

是故，诸比丘，如来于所见、所闻、所觉、所识之法中，是如实者，唯是如实者。我言：“除此如实者外，无有其他如实者更超胜、更殊妙。”

สุวณฺณภูมึ [Pg.81] คนฺตฺวาน, โสณุตฺตรา มหิทฺธิกา;

ปิสาเจ นิทฺธเมตฺวาน, พฺรหฺมชาลมเทสิสุํ.

具大神通的须那与郁多罗，前往金地，驱逐毕舍遮后，宣说了《梵网经》。

สมณา [Pg.86] มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกา;

ตเวว อนุกมฺปาย, ชมฺพุทีปา อิธาคตา.

大王，我等乃沙门，为法王之声闻弟子；唯出于对您的怜悯，自瞻部洲来到此处。

อหํ พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ, สงฺฆญฺจ สรณํ คโต,อุปาสกตฺตํ เทเสสึ, สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน.

我已皈依佛、法、僧，于释迦子之教法中，宣誓为优婆塞。

เตน [Pg.92] สมเยน พุทฺโธ ภควา เวรญฺชายํ วิหรติ นเฬรุปุจิ มนฺทมูเล.

尔时，佛陀世尊住于维兰迦，在纳鲁普奇曼达树下。

สคฺคาโรหณโสปาณํ[Pg.125], อญฺญํ สีลสมํ กุโต;

ทฺวารํ วา ปน นิพฺพาน, นครสฺส ปเวสเน.

升天之阶梯，何有能等同于戒者？或为进入涅槃城之门。

อลเมว [Pg.133] กาตุํ กลฺยาณํ, ทานํ ทาตุํ ยถารหํ;

ปาณึ กามททํ ทิสฺวา, โก ปุญฺญํ นกริสฺสติ.

实应行诸善，随力行布施；既见如意手，谁不作福业？

ทสฺสามนฺนญฺจ [Pg.134] ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ.

施予饮食与饮品，衣物与卧具；施水处与水井，以及险处之桥梁。

มหาอฏฺฐกถญฺเจว[Pg.147], มหาปจฺจริเมวจ;

กุรุนฺทิญฺจาติ ติสฺโสปิ, สีหฬฏฺฐกถา อิมา;

พุทฺธมิตฺโตติ นาเมน, วิสุตสฺส ยสสฺสิโน;

วินยญฺญุสฺส ธีรสฺส, สุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก.

《大义注》、《大筏注》以及《古仑谛》，此三部皆为僧伽罗义注。我从名为佛友(Buddhamitta)、声名显赫、通晓律藏、富有智慧的长老座前听闻。

อุปทฺทวากุเล [Pg.149] โลเก, นิรุปทฺทวโต อยํ;

เอกสํวจฺฉเรเนว, ยถา นิฏฺฐํ อุปาคตา;

เอวํ สพฺพสฺส โลกสฺส, นิฏฺฐํ ธมฺมูปสํหิตา;

สีฆํ คจฺฉนฺตุ อารมฺภา, สพฺเพปิ นิรุปทฺทวา.

于灾患遍满之世间，此(论)乃无有灾患。正如其于一年内完成，愿世间一切与法相应之事业，亦皆迅速成就，无诸灾患。

จิรฏฺฐิตตฺถํ [Pg.151] ธมฺมสฺส, กโรนฺเตน มยา อิมํ;

สทฺธมฺมพหุมาเนน, ยญฺจ ปุญฺญํ สมาจิตํ;

สพฺพสฺส อานุภาเวน, ตสฺส สพฺเพปิ ปาณิโน;

ภวนฺตุ ธมฺมราชสฺส, สทฺธมฺมรสเสวิโน.

为令正法久住，我作此业，并因敬重正法而积集功德；愿以此一切功德之力，令一切有情皆能品尝法王(佛陀)正法之味。

จิรํ [Pg.152] ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม, กาเล วสฺสํ จิรํ ปชํ;

ตปฺเปตุ เทโว ธมฺเมน, ราชา รกฺขตุ เมทินึ.

愿正法久住！愿天神应时降雨，长久令众生满足！愿国王如法守护大地！

ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ;

ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ สีลวิสุทฺธิยา;

ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน;

โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโน.

愿其长住于世，为寻求出离世间之良家子们，开示戒清净之道。直至心净、如实、世间最上、大仙之佛陀圣名，仍流行于世间。

กรุณาสีตลหทยํ[Pg.155], ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตมํ;

สนรามรโลกครุํ, วนฺเท สุคตํ คติวิมุตฺตํ.

我礼敬善逝，其心因悲悯而清凉，以智慧明灯破除痴暗，为人天世间之导师，已解脱诸趣。

พุทฺโธปิ [Pg.157] พุทฺธภาวํ, ภาเวตฺวา เจว สจฺฉิกตฺวาจ;

ยํ อุปคโต คตมลํ, วนฺเท ตมนุตฺตรํ ธมฺมํ.

佛陀亦是透过修习与实证佛果，而证得此离垢之境；我礼敬此无上之法。

สุคตสฺส โอรสานํ, ปุตฺตานํ มารเสนมถนานํ;

อฏฺฐนฺนมฺปิ สมูหํ, สิรสา วนฺเท อริยสงฺฆํ.

我以头顶礼圣僧伽，彼等为善逝之法子，为摧伏魔军者，为八辈圣者之众。

ทีฆสฺส [Pg.158] ทีฆสุตฺตงฺกิตสฺส, นิปุณสฺส อาคมวรสฺส;

พุทฺธานุพุทฺธสํวณฺณิตสฺส, สทฺธาวหคุณสฺส.

长部，以长经为标志，为精妙殊胜之阿含，为佛陀与随觉者所赞叹，具足能引生信心之德。

สมฺมาสมฺพุทฺเธเนว [Pg.159] หิ ติณฺณมฺปิ ปิฏกานํ อตฺถวณฺณนากฺกโม ภาสิโต, ยาปกิณฺณกเทสนาติ วุจฺจติ, ตโต สํคายนาทิวเสน สาวเกหีติ อาจริยา วทนฺติ.

实乃正等觉者宣说了三藏的释义次第，此被称为零散说。诸师言：其后由诸弟子通过结集等方式传承下来。

อตฺถปฺปกาสนตฺถํ, อฏฺฐกถา อาทิโต วสิสเตหิ;

ปญฺจหิ ยาสงฺคีตา, อนุสงฺคีตา จ ปจฺฉาปิ.

为阐明其义，义注最初由五百圣者结集，其后亦复结集。

มชฺเฌ [Pg.161] วิสุทฺธิมคฺคา, เอส จตุนฺนมฺปิ อาคมานญฺหิ;

ฐตฺวา ปกาสยิสฺสติ, ตตฺถ ยถา ภาสิตมตฺถํ;

อิจฺเจว กโต ตสฺมา, ตมฺปิ คเหตฺวาน สทฺธิเมตาย;

อฏฺฐกถาย วิชานาถ, ทีฆาคมนิสฺสิตํ อตฺถํ.

此论将立于《清净道论》之中，阐明四部阿含于彼处所说之义。是故，汝等当怀具信心，依此义注，了知长部所依之义。

อตฺถานํ [Pg.165] สูจนโต, สุวุตฺตโต สวนโตถสูทนโต,สุตฺตาณา สุตฺตสภาคโตจ, สุตฺตนฺติ อกฺขาตํ.

因其开示义理、言辞善巧、流布法义、摧毁烦恼、守护善法，且与绳线相类，故称为“经”。

สุทุทฺทสํ [Pg.177] สุนิปุณํ, ยตฺถกามนิปาตินํ;

จิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวี, จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ.

心，极难见，极微细，随欲而转；智者应守护心，守护之心能引安乐。

โส [Pg.180] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อานญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ –

彼于心如此得定、清净、明洁、无秽、离诸随烦恼、柔软、适业、安住、达不动时，引导、倾向其心以证智见。

ยํหิตํ [Pg.206] ภิกฺขเว สมฺมาวทมาเน วเทยฺย สมนฺตปาโส มารสฺสาติ, มาตุคามํเยว สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมนฺตปาโส มารสฺสาติ.

诸比丘，若有人欲作正语，称其为“魔罗之遍网”者，则当正语女人为“魔罗之遍网”。

โย [Pg.209] ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย จ อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธตฺวา.

若有比丘，于白日以经行与宴坐，从诸障法中净化其心。

อิติ [Pg.228] จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผารวเสน อยํ กายสมฺมโต อฏฺฐิสงฺฆาโต อภิกฺกมติ.

如是，此被视为身体的骨架，依心之作用与风界之扩散而前进。

กรุณา [Pg.231] วิย สตฺเตสุ, ปญฺญา ยสฺส มเหสิโน;

เญยฺยธมฺเมสุ สพฺเพสุ, ปวตฺติตฺถ ยถารุจิ.

彼大仙之智慧，于一切所知法中随意自在，犹如其对众生之悲悯。

ทสาย [Pg.235] ตาย สตฺเตสุ, สมุสฺสาหิตมานโส;

ปาฏิหีราวสานมฺหิ, วสนฺโต ติทสาลเย;

ปาริจฺฉตฺตกมูลมฺหิ, ปณฺฑุกมฺพลนามเก;

สิลาสเน สนฺนิสินฺโน, อาทิจฺโจว ยุคนฺธเร.

彼以悲心激励其意于众生，于双神变后，住于三十三天，坐于巴瑞恰达树下名为“班都甘巴拉”之石座上，犹如日轮在于持双山。

จกฺกวาฬสหสฺเสหิ, ทสาหาคมฺม สพฺพโส;

สนฺนิสินฺเนน เทวานํ, คเณน ปริวาริโต;

มาตรํ ปมุขํ กตฺวา, ตสฺสา ปญฺญาย เตชสา;

อภิธมฺมกถามคฺคํ, เทวานํ สมฺปวตฺตยิ.

从万千世界的十方前来，为集会的天神大众所围绕，并以其母亲为上首，以其智慧之光，为诸天宣说了阿毗达摩之法道。

ตสฺส [Pg.236] ปาเท นมสฺสิตฺวา, สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต;

สทฺธมฺมญฺจสฺส ปูเชตฺวา, กตฺวา สงฺฆสฺส จญฺชลึ.

礼敬彼具祥瑞之正等觉者的双足，供养其正法，并向僧伽合掌。

ยํ [Pg.237] เทวเทโว เทวานํ, เทเสตฺวา นยโต ปุน;

เถรสฺส สาริปุตฺตสฺส, สมาจิกฺขิ วินายโก.

天中之天为诸天如理开示后，彼引导者复为长老舍利弗解说。

อโนตตฺตทเห กตฺวา, อุปฏฺฐานํ มเหสิโน;

ยญฺจ สุตฺวาน โส เถโร, อาหริตฺวา มหีตลํ.

于阿耨达池边承事大仙后，彼长老听闻此法，将其带到人间。

ภิกฺขูนํ ปริรุทาหาสิ, อิติ ภิกฺขูหิ ธาริโต;

สงฺคีติกาเล สํงฺคีโต, เวเทหมุนินา ปุน.

（舍利弗）将其传授给比丘们，比丘们如是受持；其后在结集时，由维德哈圣者再度诵出。

ยํ [Pg.238] กโรมสิ พฺรหฺมุโน, สมํ เทเวหิ มาริส;

ตทชฺช ตุยฺหํ กสฺสาม, หนฺท สามํ กโรม เต.

贤友，我等与诸天为梵天所作之事，今日我等亦为你作；来，我等亲自为你作。

อตฺถํ [Pg.241] ปกาสยิสฺสามิ, อาคมฏฺฐกถาสุปิ;

คเหตพฺพํ คเหตฺวาน, โตสยนฺโต วิจกฺขเณ.

我将汲取诸阿含义注中之精要，阐明其义，以悦智者之心。

อิติเม [Pg.242] ภาสมานสฺส, อภิธมฺมกถํ อิมํ;

อวิกฺขิตฺตา นิสาเมถ, ทุลฺลภาหิอยํกถา.

我今宣说此阿毗达摩论，汝等当一心谛听，勿令散乱。此论实为稀有难得。

เอตฺเถเต [Pg.263] ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

于此，彼等恶不善法无余而灭。

จกฺขุํ [Pg.266] จาวุโส ปฏิจฺจ รูเปจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, ยํ เวเทติ, ตํ สญฺชานาติ. ยํ สญฺชานาติ, ตํ วิตกฺเกติ, ยํ วิตกฺเกติ, ตํ ปปญฺเจติ, ยํ ปปญฺเจติ, ตโต นิทานํ ปุริสํ ปปญฺจสญฺญาสงฺขา สมุทาจรนฺติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ จกฺขุวิญฺเญยฺยสุ รูเปสุ –

贤友，以眼与色为缘而生眼识，三者之会合为触，以触为缘而有受。凡所受，即作想；凡所想，即作寻；凡所寻，即作戏论。以其所戏论者为缘，于过去、未来、现在为眼所识之色中，戏论想之数转起于人。

ปุริมา [Pg.274] ภิกฺขเว โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย.

诸比丘，无明的最初起点是不可知的。

อตฺเถว [Pg.277] คมฺภีรคตํ สุทุพฺพุธํ,สยํ อภิญฺญาย สเหตุสมฺภวํ;

ยถานุปุพฺพํ นิขิเลน เทสิตํ,มเหสินา รูปคตํว ปสฺสติ.

义理甚深奥，极难得觉悟；大仙自证其因缘生起，已次第无余地宣说，见之如见色法。

อภิกฺกมิสฺสามิ [Pg.286] ปฏิกฺกมิสฺสามีติ หิ จิตฺตํ อุปฺปชฺชมานํ รูปํ สมุฏฺฐาเปติ.

“我将前进，我将后退”，如是心生起时，即令色生起。

น [Pg.308] อนฺตลิกฺเขน น สมุทฺทมชฺเฌ,น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส;

น วิชฺชเต โส ชคติปฺปเทโส,ยตฺถฏฺฐิโต มุจฺเจยฺย ปาปกมฺมา.

非于空中，非于海中，非入山隙；世间无有此等处所，住于其间能脱恶业。

ยํ [Pg.311] ปตฺตํ กุสลํ ตสฺส, อานุภาเวน ปาณิโน;

สพฺเพ สทฺธมฺมราชสฺส, ญตฺวา ธมฺมํ สุขาวหํ;

ปาปุณนฺตุ วิสุทฺธาย, สุขาย ปฏิปตฺติยา;

อโสกมนุปายาสํ, นิพฺพานสุขมุตฺตมํ.

彼所获善业，以此威力故，愿一切有情，知正法王之引乐妙法；愿皆依清净、安乐之行道，证得无忧、无恼、至上之涅槃乐。

จิรํ ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม, ธมฺเม โหนฺตุ สคารวา;

สพฺเพปิ สตฺตา กาเลน, สมฺมา เทโว ปวสฺสตุ;

ยถา รกฺขึสุ โปราณา, สุราชาโน ตเถวิมํ;

ราชา รกฺขตุ ธมฺเมน, อตฺตโนว ปชํปชํ.

愿正法久住，愿众生于法常怀敬；愿一切有情安乐，愿天神应时降雨；如昔贤王之守护，愿今王亦复如是，以法守护其人民，犹如爱护己之子。

ตาว [Pg.312] ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ;

ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ ปญฺญาวิสุทฺธิยา;

ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน;

โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโน.

愿彼住世间，为求度世者，向良家子开示智慧清净之道；直至心清净、如是、世间最胜、大仙之佛陀名号，仍流行于世。

ทุติยสนฺนิปาต

第二次集会

มหาปทานสุตฺต อฏฺฐกถา

大本经义注

ปุจฺฉา – อฏฺฐกถา [Pg.1] สํคีติยา อาวุโส ปฐเม สนฺนิปาเต สกลา จ วินยสํวณฺณนา ทีฆนิกาเย จ สีลกฺขนฺธวคฺควณฺณนา อภิธมฺเม จ ธมฺมสงฺคหสํวณฺณนา สํคีตา เถเรหิ ฉฏฺฐสํคีติกาเรหิ. อิทานิ ปน ทุติเย สนฺนิปาเต ทีฆนิกาเย มหาวคฺควณฺณนาโต ปฏฺฐาย ตทวเสสานํ ยถาววตฺถิตสํวณฺณนานํ สํคายโนกาโส อนุปฺปตฺโต. ตสฺมา อิมิสฺสา ทุติยสนฺนิปาตสํคีติยา ปุพฺพกิจฺจวเสน ยถานุปฺปตฺตาย มหาวคฺเค มหาปทานสุตฺตสํวณฺณนาย ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ กาตุํ สมารภาม. มหาปทานสุตฺตสฺส อาวุโส นิทาเน ปริยาปนฺนสฺส ‘‘กเรริกุฏิกาย’’นฺติปทสฺส อตฺโถ กถํ อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

问：贤友，在第一次集会中，全部的律藏释义、长部戒蕴品释义以及阿毗达摩法集论释义，已由第六次结集的诸长老诵出。如今在第二次集会中，从长部大品释义开始，其余如实安立的诸释义，其诵出的时机已到。因此，作为此次第二次集会诵出的前行工作，我们开始就依次轮到的大品《大本经》释义进行问答。贤友，关于《大本经》序分所包含的“karerikuṭikāya”一词的含义，义注师是如何解说的？

วิสฺสชฺชนา – มหาปทานสุตฺตสฺส ภนฺเต นิทาเน ปริยาปนฺนสฺส กเรริกุฏิกายนฺติปทสฺส อตฺโถ ‘‘กเรริกุฏิกาย’’นฺติ กเรรีติ วรุณรุกฺขสฺส นามํ. กเรริมณฺฑโป ตสฺสา กุฏิกาย [Pg.2] ทฺวาเร ฐิโต, ตสฺมา กเรริกุฏิกาติ วุจฺจติ. ยถา โกสมฺพรุกฺขสฺส ทฺวาเรฐิตตฺตา โกสมฺพกุฏิกาติ เอวมาทินา ภนฺเต อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

答：大德，《大本经》序分中“karerikuṭikāya”一词的含义，义注师是如此解说的：“karerikuṭikāya”中的“kareri”是瓦儒那树之名。迦梨离亭立于该孤邸之门，是故称为“karerikuṭikā”。正如因憍赏弥树立于门前而称“kosambakuṭikā”等。大德，义注师是如此解说的。

กเรริกุฏิกายนฺติ [Pg.3] กเรรีติ วรุณรุกฺขสฺส นามํ.

“Karerikuṭikāya”中的“kareri”是瓦儒那树之名。

กเรริมณฺฑโป [Pg.4] ตสฺสา กุฏิกาย ทฺวาเร ฐิโต, ตสฺมา กเรริกุฏิกาติ วุจฺจติ. ยถา โกสมฺพรุกฺขสฺส ทฺวาเร ฐิตตฺตา เอกาสมฺพกุฏิกาติ.

迦梨离亭立于该孤邸之门，是故称为“karerikuṭikā”。正如因憍赏弥树立于门前而称“kosambakuṭikā”。

อนฺโตเชตวเน กิร กเรริกุฏิ โกสมฺพกุฏิ คนฺธกุฏิ สลฬาคารนฺติ จตฺตาริ มหาเคหานิ –

据说在祇陀林内有四座大屋：迦梨离孤邸、憍赏弥孤邸、香室和娑罗罗堂(salaḷāgāra)。

เอเกกํ สตสหสฺสปริจฺจาเคน นิปฺผนฺนํ.

每一座皆耗资十万建成。

เตสุ สลฬาคารํ รญฺญา ปเสนทินา การิตํ.

其中，娑罗罗堂由波斯匿王所造。

ปุพฺเพนิวาส

宿住

ปุจฺฉา – ตตฺเถว [Pg.5] อาวุโส นิทาเน ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมีกถา อุทปาทีติวจนสฺส อตฺโถ กถํ อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

问——贤友，在那因缘中，关于“与宿住相关的法说已生起”这句话的含义，义注师是如何解说的？

วิสฺสชฺชนา – ตตฺเถว ภนฺเต นิทาเน ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ธมฺมีกถา อุทปาทีติ วจนสฺส อตฺโถ ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตาติ เอกมฺปิชาตึ ทฺเวปิ ชาติโยติ เอวํ นิพทฺเธน ปุพฺเพนิวุฏฺฐขนฺธสนฺตานสงฺขาเตน ปุพฺเพนิวาเสน สทฺธึ โยเชตฺวา ปวตฺติตา. ธมฺมีติ ธมฺมสํยุตฺตา. อุทปาทีติ อโห อจฺฉริยํ ทสพลสฺส ปุพฺเพนิวาสญาณํ. ปุพฺเพนิวาสํ นาม เก อนุสฺสรนฺติ เก นานุสฺสรนฺตีติ ทิฏฺฐิยา อนุสฺสรนฺติ, สาวกา ส ปจฺเจกพุทฺธา จ พุทฺธา จ อนุสฺสรนฺติ. กตรทิฏฺฐิโย อนุสฺสรนฺติ. เย อคฺคปตฺตา กมฺมวาทิโน เตปิ จตฺตาลีสํเยว กปฺเป อนุสฺสรนฺติ, น ตโต ปรนฺติ เอวมาทินา ภนฺเต อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

答——大德，关于在那个因缘中“与宿住相关的法说已生起”这句话的含义，义注师是这样解说的：“与宿住相关”是指与被称为“过去曾住蕴相续”的宿住，如“一生、二生”等这样相连而转起。“法”是指与法相应。“已生起”是说：“啊！十力者的宿住智真是稀有！”何人能忆念宿住，何人不能忆念呢？持邪见者能忆念，声闻、独觉佛与佛陀也能忆念。哪些持邪见者能忆念呢？那些达到最高的业论者，他们也只能忆念四十劫，不能超过此。大德，义注师是如此这般解说的。

ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตาติ [Pg.6] เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโยติ เอวํ นิพทฺเธน ปุพฺเพนิวุฏฺฐขนฺธสนฺตานสงฺขาเตน ปุพฺเพนิวาเสน สทฺธึ โยเชตฺวา ปวตฺติตา.

“与宿住相关”是指与被称为“过去曾住蕴相续”的宿住，如“一生、二生”等这样相连而转起。

กปฺปปริจฺเฉทวาร

劫章品

ปุจฺฉา – ตสฺมึ [Pg.7] อาวุโส มหาปทานสุตฺเต อุทฺเทสวาเร นวสุ ปริจฺเฉทวาเรสุ ปฐเม กปฺปปริจฺเฉทวาเร ภทฺทกปฺเปติ ปทสฺส อตฺโถ อฏฺฐกถาจริเยน กถํ กถิโต.

问——贤友，在那《大本经》(Mahāpadānasutta)的纲要品中，于九章品的第一劫章品中，关于“贤劫”(bhaddakappa)一词的含义，义注师是如何解说的？

วิสฺสชฺชนา – ตสฺมึ [Pg.8] ภนฺเต มหาปทานสุตฺเต อุทฺเทสวาเร นวสุ ปริจฺเฉทวาเรสุ ปฐเม กปฺปปริจฺเฉทวาเร ภทฺทกปฺเปติ ปทสฺส อตฺโถ ภทฺทกปฺเปติ ปญฺจพุทฺธุปฺปาทปฏิมณฺฑิตตฺตา สุนฺทรกปฺเป สารกปฺเปติ ภควา อิมํ กปฺปํ โถเมนฺโต เอวมาห. ยโต ปฏฺฐาย กิร อมฺหากํ ภควา อภินีหาโร กโต, เอกสฺมึ อนฺตเร เอกสฺมิมฺปิ กปฺเป ปญฺจพุทฺธา นิพฺพตฺตา นาม นตฺถีติ เอวมาทินา ภนฺเต อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

答——大德，在那《大本经》的纲要品中，于九章品的第一劫章品中，“贤劫”一词的含义是：因为它被五佛出世所庄严，所以是善妙劫、精华的劫；世尊赞叹此劫时这样说：“据说自从我们的世尊发愿以来，在此期间，即使在一个劫中也没有五佛出世过。”大德，义注师是如此这般解说的。

วิปสฺสิสฺส [Pg.9] ภิกฺขเว ภควโต อิโต โส ภิกฺขเว ฉนวุติกปฺเป ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุทปาทิ –

诸比丘，距今九十六劫，毗婆尸(Vipassī)世尊、阿罗汉、正自觉者出现于世间。

สทฺทกปฺเปติ ปญฺจพุทฺธุปฺปาทปฏิมณฺฑิตตฺตา สุนฺทรกปฺเป สารกปฺเปติ ภควา อิมํ กปฺปํ โถเมนฺโต เอวมาห –

“贤劫”，因其为五佛出世所庄严，故为善妙劫、精华劫；世尊赞叹此劫时如是说——

‘‘ยโต ปฏฺฐาย กิร อมฺหากํ ภควตาภินีหาโร กโต, เอตสฺมึ อนฺตเร เอกสฺมิมฺปิ กปฺเป ปญฺจพุทฺธา นิพฺพตฺตา นาม นตฺถิ’’ –

“据说，自我等世尊作出大愿以来，于此期间，于一劫中亦未曾有五佛出世。”

อายุปริจฺเฉทวาร

寿量章

ปุจฺฉา – จตุตฺเถ [Pg.10] ปนาวุโส อายุปริจฺเฉทวาเร อปฺปํ วา ภิยฺโยติ เอเตสํ ปทานํ อตฺโถ กถํ อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

问——贤友，在第四寿量章中，“少许或更多”(appaṃ vā bhiyyo)这些词的含义，义注师是如何解说的？

วิสฺสชฺชนา – จตุตฺเถ ปน ภนฺเต อายุปริจฺเฉทวาเร อปฺปํ วา ภิยฺโยติ เอเตสํ ปทานํ อตฺโถ ‘‘อปฺปํ วา ภิยฺโยติ วสฺสสตโต วา อุปริ อปฺปํ, อญฺญํ วสฺสสตํ อปตฺวา วีสํ วา ตึสํ วา จตฺตาลีสํ วา ปณฺณาสํ วา สฏฺฐิ วา วสฺสานิ ชีวติ. เอวํ ทีฆายุโก ปน อติทุลฺลโภ, อสุโก กิร เอวํ จิรํ ชีวตีติ ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา ทฏฺฐพฺโพ โหตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ อฏฺฐกถาจริเยน กถิโต.

答——尊者，在第四寿量章中，“少许或更多”这些词的含义是：“‘少许或更多’是指超过一百岁少许，即尚未活满另一个一百年，而活了二十、三十、四十、五十或六十年。像这样长寿的人极其稀有，据说某人活了这么久，就应该到处去探望他。”尊者，在那儿，义注师是这样说的。

มยฺหํ [Pg.11] ภิกฺขเว เอตรหิ อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ โย จิรํ ชีวติ โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย.

诸比丘，现在我的寿量很少，是有限而短暂的。活得长久的人，能活一百年或多一点。

อปฺปํ วา ภิยฺโยติ วสฺสสตโต วา อุปริ อปฺปํ, อยฺยํ วสฺสสตํ อปตฺวา วีสํ วา ตึสํ วา จตฺตาลีสํวา วา ปณฺณาสํ วา สฏฺฐิ วา วสฺสานิ ชีวติ–

“少许或更多”是指超过一百岁少许，即尚未活满另一个一百年，而多活了二十、三十、四十、五十或六十年——

อุปฏฺฐากปริจฺเฉทวาร

侍者章

ปุจฺฉา – อฏฺฐเม [Pg.12] ปนาวุโส อุปฏฺฐากปริจฺเฉทวาเร อานนฺโทติปเท กถํ อฏฺฐกถาจริเยน วณฺณิโต.

问——贤友，在第八侍者章中，义注师是如何解释“阿难”(Ānanda)一词的呢？

วิสฺสชฺชนา – อฏฺฐเม ปน ภนฺเต อุปฏฺฐากปริจฺเฉเท ปน อานนฺโทติ นิพทฺธุปฏฺฐากภาวํ สนฺธาย วุตฺตนฺติ เอวมาทินา ภนฺเต อฏฺฐกถาจริเยน วณฺณิโต.

答——尊者，在第八侍者章中，关于“阿难”一词，是指其作为固定侍者的身份而言。尊者，义注师是这样解释的。

มยฺหํ [Pg.13] ภิกฺขเว เอตรหิ อานนฺโท นาม ภิกฺขุ อุปฏฺฐาโก อโหสิ อคฺคุปฏฺฐาโก–

诸比丘，现在，阿难比丘是我的侍者，是上首侍者。

ภควโตหิ [Pg.14] ปฐมโพธิยํ อนิพทฺธา อุปฏฺฐากา อเหสุํ.

世尊在初成正觉时，没有固定的侍者。

เอกทา นาคสมาโล ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา วิจริ.

一天，那伽萨摩罗(Nāgasamāla)拿着衣钵游方。

อิทเมว [Pg.15] เต การณํ สลฺลกฺเขตฺวา นิวารยิมฺห.

我们觉察到这个原因后才加以阻止。

เอกจฺเจ [Pg.16] ภิกฺขู อิมินา มคฺเคน คจฺฉามาติ วุตฺเต อญฺเญน คจฺฉนฺติ.

有些比丘说“我们走这条路”，却走另一条路。

อุฏฺเฐหิ [Pg.17] อาวุโส อานนฺท, อุฏฺเฐหิ อาวุโส อานนฺท.

起来吧，贤友阿难，起来吧，贤友阿难。

กํ ปเนตฺถ อานนฺท อาทีนวํ ปสฺสสิ.

阿难，你在此处看到什么过患？

กํ [Pg.18] ปเนตฺถ อานนฺท อานิสํสํ ปสฺสสิ.

阿难，你在此处看到什么利益？

สมวตฺตกฺขนฺโธ [Pg.28] อตุโล, สุปฺปพุทฺโธ จ อุตฺตโร;

สตฺตวาโห วิชิตเสโน, ราหุโล ภวติ สตฺตโม –

身相圆满无可比，善觉以及郁多罗(Uttara)；众生导师胜军者，罗睺罗为第七人。

สุตนา [Pg.29] สพฺพกามาจ, สุจิตฺตา อถ โรจินี;

รุจคฺคตี สุนนฺทาจ, พิมฺพา ภวติ สตฺตมา.

苏妲娜、萨婆迦摩(Sabbakāmā)、苏吉妲(Sucittā)、罗奇妮(Rocinī)、儒佳格蒂(Rucaggatī)、善喜，频婆(Bimbā)为第七位。

อเนกชาติสํสารํ[Pg.37], สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ;

คหการํ คเวสนฺโต, ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ;

คหการก ทิฏฺโฐสิ, ปุน เคหํ น กาหสิ.

经历无数生死轮回，我流浪不止，寻觅着造屋者却未找到。一再地出生是痛苦的。啊，造屋者，你已被见到！你再也造不了房屋了。

สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา, คหกูฏํ วิสงฺขตํ;

วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ, ตณฺหานํ ขยมชฺฌคา.

你所有的椽条都已断裂，屋顶也已被摧毁。心已达到无为，证得了渴爱的灭尽。

อโยฆนหตสฺเสว[Pg.40], ชลโต ชาตเวทโส;

อนุปุพฺพูปสนฺตสฺส, ยถา น ญาญเต คติ;

เอวํ สมฺมาวิมุตฺตานํ, กามพนฺโธฆตารินํ;

ปญฺญาเปตุํ คติ นตฺถิ, ปตฺตานํ อจลํ สุขํ.

犹如被铁锤敲击的火焰，逐渐平息，不知其去向；同样地，对于那些已越过欲缚之流、获得正解脱、达到不动安乐者，没有可以描述其归宿的方式。

น [Pg.44] ปน ภควา มิลกฺขุสทิโส โหติ นาปิ อามุตฺตมณิกุณฺฑโล.

然而，世尊既不像边地人，也不佩戴宝珠耳环。

เต ปน อตฺตโน สมานสณฺฐานเมว ปสฺสนฺติ.

他们只看见与自己相似的形相。

น [Pg.48] โข อานนฺท เอตฺตาวตา ตถาคโต สกฺกโต วา โหติ ครุกโต วา มานิโต วา ปูชิโต วา อปจิโต วา.

阿难，如来不是仅仅因为这样就被恭敬、尊重、崇敬、供养或敬奉。

กสฺมา [Pg.50] ปน ภควา อญฺญตฺถ เอกํ อุมาปุปฺผมตฺตมฺปิ คเหตฺวา พุทฺธ คุเณ อาวชฺเชตฺวา กตาย ปูชาย พุทฺธญาเณนาปิ อปริจฺฉินฺนํ วิปากํ วณฺเณตฺวา–

那么，世尊为何在别处赞叹说，哪怕只拿一朵亚麻花，忆念佛陀的功德而作供养，其果报也大到连佛智都无法衡量呢？

โย [Pg.55] โข อานนฺท ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา อุปาสโก วา อุปาสิกา วา ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี โส ตถา คตํ สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ ปูเชติ อปจิยติ ปรมาย –

阿难，凡是比丘、比丘尼、优婆塞或优婆夷，能安住于法随法行，行于正道，随法而行，他就是以最高的敬意在恭敬、尊重、崇敬、供养、敬奉如来。

สิยา [Pg.59] โข ปนานนฺท ตุมฺหากํ เอวมสฺส ‘อตีตสตฺถุกํ ปาวจนํ, นตฺถิ โน สตฺถา’ติ.

阿难，你们或许会这样想：“导师的教言已成过去，我们没有导师了。”

น [Pg.60] โข ปเนตํ อานนฺท เอวํ ทฏฺฐพฺพํ.

阿难，不应这样看待。

ธมฺโมปิ เทสิโต เจว ปญฺญตฺโตจ, วินโยปิ เทสิโต เจว ปญฺญตฺโต จ–

法也已宣说与制定，律也已宣说与制定。

อสฺโสสิ [Pg.67] โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควา กิร กุสินารายํ ปรินิพฺพุโตติ.

摩揭陀国王阿闍世，韦提希子，听说：“据说世尊已在古西那罗般涅槃。”

สตฺถา นาม ปรินิพฺพุโต, น โส สกฺกา ปุน อาหริตุํ, โปถุชฺชนิกสทฺธาย ปน อมฺหากํ รญฺญา สทิโส นตฺถิ, สเจ เอส อิมินาว นิยาเมน สุณิสฺสติ, หทยมสฺส ผลิสฺสติ. ราชา โข ปน อมฺเหหิ อนุรกฺขิตพฺโพติ.

“导师虽然已经般涅槃，无法再回来了，但就凡夫的信仰而言，没有谁能比得上我们的国王。如果他这样听下去，他的心将会碎裂。国王必须由我们来守护。”

เทว [Pg.68] อมฺเหหิ สุปินโก ทิฏฺโฐ, ตสฺส ปฏิฆาตตฺถํ ตุมฺเหหิ ทุกูลทุปฏฺฏํ นิวาเสตฺวา ยถา นาสาปุฏมตฺตํ ปญฺญายติ, เอวํ จตุมธุรโทณิยา นิปชฺชิตุํ วฏฺฏตีติ.

“大王，我们做了一个梦。为消除此梦之厄，您应穿上细麻布衣，躺卧在四蜜(catumadhura)盆中，只露出鼻孔即可。”

เทว [Pg.69] มรณโต มุจฺจนกสตฺโต นาม นตฺถิ, อมฺหากํ อายุวฑฺฒโน เจติยฏฺฐานํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ อภิเสกสิญฺจโก โส ภควา สตฺถา กุสินาราย ปรินิพฺพุโตติ.

“大王，没有众生能逃脱死亡。我们寿命的增长者、我们的圣地、我们的福田、我们的灌顶师，那位世尊、导师，已在古西那罗般涅槃了。”

ภควา [Pg.71] สพฺพญฺญุ นนุ อิมสฺมึ ฐาเน นิสีทิตฺวา ธมฺมํ เทสยิตฺถ, โสกสลฺลํ เม วิโนทยิตฺถ, ตุมฺเห มยฺหํ โสกสลฺลํ นีหริตฺถ, อหํ ตุมฺหากํ สรณํ คโต, อิทานิ ปน เม ปฏิวจนมฺปิ น เทถ ภควาติ.

“世尊，一切知者！您难道不是曾坐在这里说法，消除了我的愁箭吗？您为我拔除了愁箭，我已归依您。但现在，世尊，您为何连一句话都不回答我呢？”

นนุ [Pg.72] ภควา อหํ อญฺญทา เอวรูเป กาเล ตุมฺเห มหาภิกฺขุ สงฺฆปริวารา ชมฺพุทีปตเล จาริกํ จรถาติ สุโณมิ.

“世尊，我不是听说，在另一个像这样的时节，您被大比丘僧团围绕着，在瞻部洲游行吗？”

มม ปริเทวิเตเนว น สิชฺฌติ, ทสพลสฺส ธาตุโย อาหราเปสฺสามีติ เอวํ อสฺโสสิ.

他听到这样的话：“光靠我的悲叹是无济于事的，我将命人取来十力者的舍利。”

สเจ [Pg.73] ทสฺสนฺติ, สุนฺทรํ. โน เจ ทสฺสนฺติ, อาหรณุปาเยน อาหริสฺสามีติ จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา สยมฺปิ นิกฺขนฺโตเยว.

“如果他们给，那就好。如果他们不给，我就用武力夺取。”于是他集结了四兵种的军队，亲自出征。

ยถา จ อชาตสตฺตุ, เอวํ ลิจฺฉวี อาทโยปิ.

就像阿闍世(Ajātasattu)一样，离车人(Licchavī)等也是如此。

อมฺหากํ [Pg.74] ธาตุโย วา เทนฺตุ, ยุทฺธํ วาติ กุสินารานครํ ปริวาเรตฺวา ฐิเต เอตํ ภควา อมฺหากํ คามกฺเขตฺเตหิ ปฏิวจนํ อโวจุํ.

“要么给我们舍利，要么开战！”当他们这样包围古西那罗城时，城中的人作了如下答复：“世尊是在我们的村庄区域般涅槃的。”

น มยํ สตฺถุ สาสนํ ปหิณิมฺห, นาปิ คนฺตฺวา อานยิมฺห. สตฺถา ปน สยเมว อาคนฺตฺวา สาสนํ เปเสตฺวา อมฺเห ปกฺโกสาเปสิ. ตุมฺเหปิ โข ปน ยํ ตุมฺหากํ คามกฺเขตฺเต รตนํ อุปฺปชฺชติ. น ตํ อมฺหากํ เทถ. สเทวเก จ โลเก พุทฺธรตนสมํ รตนํ นาม นตฺถิ[Pg.75], เอวรูปํ อุตฺตมรตนํ ลภิตฺวา มยํ นทสฺสาม, น โข ปน ตุมฺเหหิเยว มาตุถนโต ขีรํ ปีตํ. อมฺเหหิปิ มาตุถนโต ขีรํ ปีตํ, น ตุมฺเหเยว ปุริสา, อมฺเหปิ ปุริสา. โหตูติ อญฺญมญฺญํ อหํการํ กตฺวา สาสนปฏิสาสนํ เปเสนฺติ. อญฺญมญฺญํ มานคชฺชิตํ คชฺชนฺติ.

“我们没有派人去请导师的教导，也没有亲自去取。是导师自己前来，派人传达教导，召唤我们。你们在自己村庄田地里出现的宝物，也不会给我们。在这有天神的世界里，没有任何宝物能与佛宝相比。我们得到了这样至高无上的宝物，是不会给你们的。并非只有你们喝过母亲的乳汁，我们也喝过；并非只有你们是大丈夫，我们也是大丈夫。就这样吧！”他们彼此心怀我慢，信使往来，互相发出傲慢的咆哮。

เอเต [Pg.76] ราชาโน ภควโต ปรินิพฺพุตฏฺฐาเน วิวาทํ กโรนฺติ, น โข ปเนตํ ปติรูปํ, อลํ อิมินา กลเหน, วูปสเมสฺสามิ นนฺติ.

“这些国王在世尊般涅槃的地方争论不休，这实在不合适。这场争吵该停止了！我来平息这件事。”

อาจริยสฺส [Pg.77] วิย โภ สทฺโท, อาจริยสฺส วิย โภ สทฺโทติ สพฺเพ นิรวา อเหสุํ.

“喂！这声音好像老师的声音啊！”“是啊，这声音真像老师的声音！”大家都安静下来了。

(๑)

(1)

สุณนฺตุ โภนฺโต มม เอกวาจํ,อมฺหาก พุทฺโธ อหุ ขนฺติวาโท;

นหิ [Pg.78] สาธุยํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส,สรีรภาเค สิยา สมฺปหาโร.

“诸君谛听我一言，我等佛陀说忍耐。至上之人舍利分，不应于此起争端。”

(๒)

(2)

สพฺเพว โภนฺโต สหิตา สมคฺคา,สมฺโมทมานา กโรมฏฺฐภาเค;

วิตฺถาริกา โหนฺตุ, ทิสาสุ ถูปา;

พหู ชนา จกฺขุมโต ปสนฺนา.

“诸位贤友齐心协力，欢欣喜悦均分八份。愿佛塔广布于四方，众人已信具眼世尊。”

น [Pg.79] หิ สาธุกํ อุตฺตมปุคฺคลสฺส, สรีรภาเค สิยา สมฺปหาโรติ น หิ สาธุยนฺติ น หิ สาธุ อยํ –

“为至上之人的舍利分配而起冲突，实为不善”，此句意为：这实在是不善的，这实在是不好的。

ภควา [Pg.81] สพฺพสุ ปุพฺเพ มยํ ตุมฺหากํ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณปฏิมณฺฑิตํ ฉพฺพณฺณพุทฺธรสฺมิขจิตํ อสีติอนุพฺยญฺชนสมุชฺชลิตโสภํ สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ อทฺทสาม, อิทานิ ปน สุวณฺณวณฺณาว ธาตุโย อวสิฏฺฐา ชาตา, นยุตฺตมิทํ ภควา ตุมฺหากนฺติ ปริเทวึสุ.

“世尊啊！以前我们曾见您那由三十二大士相所严饰、由六色佛光所镶嵌、由八十随好而辉煌庄严的金色身体。但现在只剩下金色的舍利，世尊啊，这与您太不相称了！”他们如此悲叹。

เกน [Pg.82] นุ โข สเทวกสฺส โลกสฺส กงฺขจฺเฉทนตฺถาย จตุสจฺจกถาย ปจฺจยภูตา ภควโต ทกฺขิณทาฐา คหิตาติ โอโลเกนฺโต พฺราหฺมเณน คหิตาติ ทิสฺวา พฺราหฺมโณปิ ทฐาย อนุจฺฉวิกํ สกฺการํ นสกฺขิสฺสติ คณฺหามิ นตฺถิ เวฏฺฐนฺตรโต คเหตฺวา สุวณฺณจงฺโกฏเก ฐเปตฺวา เทวโลกํ เนตฺวา จูฬามณิเจติเย ปติฏฺฐเปสิ –

（帝释天）为了断除有天神世界的疑惑，并作为宣说四圣谛的助缘，在观察“世尊的右犬齿是谁拿走的？”后，发现是那位婆罗门拿走的。心想“婆罗门无法对犬齿作相称的供养，我应取走它”，便从婆罗门的头巾中取出犬齿，放在金匣中，带往天界，安放在髻饰塔(Cūḷāmaṇicetiya)中。

ราชคเห [Pg.84] ภควโต สรีรานํ ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ.

在王舍城，他为世尊的舍利建造了一座塔并举行了盛大的庆典。

สมณสฺส [Pg.85] โคตมสฺส ปรินิพฺพุตกาลโต ปฏฺฐาย พลกฺกาเรน สาธุกีฬิตาย อุปทฺทุตุมฺห, สพฺเพ โน กมฺมนฺตา นฏฺฐาติ.

“自从沙门乔达摩般涅槃以来，我们一直被无休止的庆典所扰乱，我们所有的事务都荒废了。”

มหาชโน มนํ ปโทเสตฺวา อปาเย นิพฺพตฺตีติ ทิสฺวา สกฺกํ เทวราชานํ ธาตุอาหรณูปายํ กาเรสฺสามาติ ตสฺส สนฺติกํ [Pg.86] คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ธาตุอาหรณูปายํ กโรมิ มหาราชาติ อาหํสุ.

（长老们）看到大众因心生嗔恚而转生到恶趣，心想：“我们应让天王帝释天设法取走舍利。”于是他们去到他那里，禀告了这件事，并说道：“大王，我们正在设法取走舍利。”

ภนฺเต ปุถุชฺชโน นาม อชาตสตฺตุนา สโม สทฺโธ นาม นตฺถิ, น โส มม วจนํ กริสฺสติ, อปิจ โข มารวิภึ สกสทิสํ วิภึสกํ ทสฺเสสฺสามิ มหาสทฺทํ สาเวสฺสามิ ยกฺขคาหกขิปิตกอโรจเก กริสฺสามิ, ตุมฺเห อมนุสฺสา มหาราช กุปิตา ธาตุโย อาหราเปถาติ วเทยฺยาถ, เอวํ โส อาหราเปสฺสตีติ–

“尊者，说到信心，没有凡夫能比得上阿闍世王。但他不会听我的话。不过，我将向他示现如同魔罗军队般恐怖的景象，让他听到巨大的声响，我将化作夜叉、抓拿鬼、投掷鬼和厌恶鬼。你们这些非人应当愤怒地说：‘大王，快命人交出舍利！’这样他就会命人交出来了。”

มหาราช [Pg.87] อมนุสฺสา กุปิตา, ธาตุโย อาหราเปหีติ ภณึสุ.

“大王，非人们忿怒了，快命人把舍利交来！”他们说道。

น ตาว ภนฺเต มยฺหํ จิตฺตํ ตุสฺสติ, เอวํ สนฺเตปิ อาหรนฺตูติ อาห.

他说道：“尊者，我的心还不满足，即使这样，也请让他们拿来吧。”

มหาราช [Pg.88] เอกํ ธาตุนิธานํ กาตุํ วฏฺฏตีติ อาห.

（长老）说：“大王，应该建造一个单一的舍利库。”

อนาคเต [Pg.89] ลงฺกาทีเป มหาวิหาเร มหาเจติยมฺหิ นิทหิสฺสนฺติ.

未来，（这些舍利）将被安放在楞伽岛(Laṅkādīpa)大寺(Mahāvihāra)的大塔(Mahācetiya)中。

มหาสาวก เจตี

大弟子塔

อิมสฺมึ [Pg.90] ฐาเน โย ปาสาโณ อตฺถิ, โส อนฺตรธายตุ, ปํสุ สุวิสุทฺธา โหตุ, อุทกํ มา อุฏฺฐหตูติ อธิฏฺฐาสิ.

他决意道：“愿此处的岩石消失，愿尘土变得非常洁净，愿水不要涌上来。”

อิธ ราชา กึ กาเรตีติ ปุจฺฉนฺตานมฺปิ มหาสาวกานํ เจติยานีติ วทนฺติ.

即使有人问：“国王在这里造什么？”他们也回答说：“（是）为大弟子们（造）的塔。”

มาลา [Pg.93] มา มิลายนฺตุ, คนฺธา มา วินสฺสนฺตุ, ทีปา มา วิชฺฌายนฺตูติ อธิฏฺฐหิตฺวา สุวณฺณปฏฺเฏ อกฺขรานิ ฉินฺทาเปสิ –

他决意道：“愿花环不凋谢，愿香气不消散，愿灯火不熄灭。”之后，他命人在金板上刻下文字：

อนาคเต ปิยโทโส นาม กุมาโร ฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา อโสโก ธมฺมราชา ภวิสฺสติ, โส อิมา ธาตุโย วิตฺถาริกา กริสฺสตีติ.

未来将有一位名叫毕亚多索（Piyadoso）的王子，他将举起伞盖，成为阿育（Asoka）法王，并将广传这些舍利。

อนาคเต [Pg.94] ทลิทฺทราชา อิมํ มณึ คเหตฺวา ธาตูนํ สกฺการํ กโรตูติ อกฺขรํ ฉินฺทาเปสิ.

他命人刻下文字：“未来，愿贫穷的国王取得此宝珠，恭敬供养舍利。”

ตาต อชาตสตฺตุนา ธาตุนิธานํ กตํ, เอตฺถ อารกฺขํ ปฏฺฐเปหีติ ปหิณิ.

他派人传话道：“孩子，阿闍世已建好舍利库，你当在此处设立守卫。”

ปริกฺขีโณทานิ [Pg.99] เม อายูติ อญฺญาสิ.

他了知：“我现在的寿期已尽。”

เยสญฺจ เทวปุตฺตานํ มรณนิมิตฺตานิ อาวิ ภวนฺติ.

而当某些天子出现死亡的征兆时，

นสฺสติ [Pg.100] วต โภ เม อยํ สมฺปตฺตีติ ภยาภิภูโต อโหสิ.

“哎呀！我的这份福报要消失了！”他被恐惧所征服。

อตฺถิ นุ โข โกจิ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โลกปิตา มโห มหาพฺรหฺมาวา, โย เม หทยนิสฺสิตํ โสกสลฺลํ สมุทฺธริตฺวา อิมํ สมฺปตฺตึ ถาวรํ กเรยฺยาติ โอโลเกนฺโต กญฺจิ อทิสฺวา ปุน อทฺทส มาทิสานํ สตสหสฺสานมฺปิ อุปฺปนฺนํ โสกสลฺลํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุทฺธริตุํ ปฏิพโลติ.

“是否有任何沙门或婆罗门，或作为世界之父的大梵天，能拔除我心中这支忧愁之箭，使我的这份福报稳固？”他环顾四周，不见任何人，接着又想到：“即使对像我这样数十万的人心中生起了忧愁之箭，正自觉者也有能力将它拔除。”

อปริปกฺกํ [Pg.102] ตาวสฺส ญาณํ, กติปาหํ ปน อติกฺกมิตฺวา มยิ อินฺทสาลคุหายํ วิหรนฺเต ปญฺจ ปุพฺพนิมิตฺตานิ ทิสฺวา มรณภยภีโต ทฺวีสุ เทวโลเกสุ เทวตาหิ สทฺธึ อุปสงฺกมิตฺวา จุทฺทส ปญฺเห ปุจฺฉิตฺวา อุเปกฺขาปญฺหวิสฺสชฺชนาวสาเน อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสตีติ จินฺเตตฺวา โอกาสํ นากาสิ.

“他的智慧尚未成熟。但几天后，当我住在因达娑罗窟时，他会见到五种前兆而畏惧死亡，然后与两个天界的诸天一起来到我这里，问十四个问题。在关于舍的问题得到解答的最后，他将与八万天神一起，确立于入流果。”如此思惟后，（世尊）没有给他机会。

มม [Pg.103] ปุพฺเพปิ เอกกสฺส คตตฺตา สตฺถารา โอกาโส นกโต, อทฺธา เม นตฺถิ มคฺคผลสฺส อุปนิสฺสโย, เอกสฺส ปน อุปนิสฺสเย สติ จกฺกวาฬปริยนฺตายปิ ปริสาย ภควา ธมฺมํ เทเสติเยว. อวสฺสํ โข ปน ทฺวีสุ เทวโลเกสุ กสฺสจิ เทวสฺส อุปนิสฺสโย ภวิสฺสติ, ตํ สนฺธาย สตฺถา ทมฺมํ เทเสสฺสติ. ตํ สุตฺวา อหมฺปิ อตฺตโน โทมนสฺสํ วูปสเมสฺสามีติ.

“我从前独自前往时，导师没有给我机会，看来我的确没有证得道果的近因。然而，只要有一个人有近因，即使听法的大众遍及整个轮围世界，世尊也同样会说法。在两个天界中，必定有某个天神有近因，导师将会为了他而说法。听闻此法后，我也能平息自己的忧恼。”

ทฺวีสุ [Pg.104] เทวโลเกสุ เทวตา คเหตฺวา ธุเรน ปหรนฺตสฺส วิย สตฺถารํ อุปสงฺกมิตุํ นยุตฺตํ, อยํปน ปญฺจสิโข ทสพลสฺส อุปฏฺฐาโก [Pg.105] วลฺลโภ อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ คนฺตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา ธมฺมํ สุณาติ, อิมํ ปุรโต เปเสตฺวา โอกาสํ กาเรตฺวา อิมินา กโตกาเส อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสามีติ โอกาสกรณตฺถํ อามนฺเตสิ.

“带着两个天界的诸天去见导师，就像用轭来撞击一样，这是不合适的。而这位五髻（Pañcasikha）是十力者的侍者，深受喜爱，他可以在任何想去的时候去请教问题、听闻佛法。我先派他去请求许可，由他获得许可后，我再去拜见导师请教问题。”为了请求许可，他便呼唤了五髻。

เอวํ มหาราช โหตุ, ภทฺทํ ตว โย ตฺวํ มํ เอหิ มาริส อุยฺยาน กีฬาทีนิ วา นฏสมชฺชาทีนิ วา ทสฺสนาย คจฺฉามาติ อวตฺวา พุทฺธํ ปสฺสิสฺสาม ธมฺมํ โสสฺสามาติ วทสีติ ทฬฺหตรํ อุปตฺถมฺเภนฺโต เทวานมินฺทสฺส วจนํ ปฏิสฺสุตฺวา อนุจริยํ สหจรณํ เอกโต คมนํ อุปาคมิ.

“大王，就这么办吧！您真好，您没有对我说：‘朋友，来，我们去看园林游戏或歌舞表演吧’，而是说：‘我们去见佛陀，去听闻佛法。’”他如此坚定地表示赞同，答应了天帝的话，作为随从与他一同前往。

วนฺเท [Pg.113] เต ปิตรํ ภทฺเท, ติมฺพรุํ สูริยวจฺฉเส;

เยน ชาตาสิ กลฺยาณี, อานนฺทชนนี มม.

贤女日耀（Sūriyavacchasā）啊，我礼敬令尊丁巴鲁；因他生下了美丽的你，你为我带来了欢喜。

เอวํ วุตฺเต ภควา ปญฺจสิขํ คนฺธพฺพเทวปุตฺตํ เอตทโวจ. สํสนฺทติ โข เต ปญฺจสิข ตนฺติสฺสโร คีตสฺสเรน คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสเรน, นจ ปน เต ปญฺจสิข ตนฺติสฺสโร คีตสฺสรํ อติวตฺตติ คีตสฺสโร จ ตนฺติสฺสรํ. กทา สํยูฬฺหา ปน เต ปญฺจสิข วฺมิ คาถา พุทฺธูปสญฺหิตา ธมฺมูปสญฺหิตา สํยูปสญฺหิตา อรหนฺตูปสญฺหิตา กามูปสญฺหิตาติ –

世尊这样对五髻乾闼婆天子说：“五髻啊，你的琴声与歌声相互协调，琴声没有超越歌声，歌声也没有超越琴声。五髻，你是什么时候谱写这些偈颂的呢？它们与佛相应、与法相应、与僧相应、与阿罗汉相应，又与爱欲相应——”

ภควตา [Pg.116] ปญฺจสิขสฺส โอกาโส นกโตติ เทวตา คเหตฺวา ตโตว ปฏินิวตฺเตยฺย. ตโต มหาชานิโย ภเวยฺย, วณฺเณ ปน กถิเต กโต ภควตา ปญฺจสิขสฺส โอกาโสติ เทวตาหิ สทฺธึ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา วิสฺสชฺชนาวสาเน อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสตีติ ญตฺวา วณฺณํ กเถสิ.

（世尊心想：）“如果我不给五髻机会，诸天可能会就此返回，那将是巨大的损失。然而，如果我赞扬他，（帝释天主就会想：）‘世尊给了五髻机会’，然后他会与诸天一同前来请教问题，在解答完毕后，他将与八万天神一起，确立于入流果。”了知此事后，世尊便赞扬了他。

อถ [Pg.118] โข ภควา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘‘อจฺฉริยมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส, อพฺภุตมิทํ อายสฺมโต โกสิยสฺส ตาว พหุกิจฺจสฺส พหุกรณียสฺส ยทิทํ อิธาคมน’’นฺติ.

于是，世尊对天帝释（Sakka）说道：“具寿拘翼（Kosiya）真是稀有，具寿拘翼真是未曾有！他有这么多事务，这么多职责，竟然还来到这里。”

จิรปฏิกาหํ ภนฺเต ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม, อปิ จ เทวานํ ตาวตึสานํ เกหิจิ เกหิจิ กิจฺจกรณีเยหิ พฺยาวโฏ, เอวาหํ นาสกฺขึ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

尊者，我很久以来就想来拜见世尊了，但因为忙于三十三天（Tāvatiṃsa）诸天的一些事务和职责，所以我没能来拜见世尊。

เต [Pg.120] ‘‘ตว สนฺตกา, มม สนฺตกา’’ติ นิจฺเฉตุํ อสกฺโกนฺตา อฑฺฑํ กโรนฺติ, สกฺกํ เทวราชานํ ปุจฺฉนฺติ, โส ‘‘ยสฺส วิมานํ อาสนฺนตรํ, ตสฺส สนฺตกา’’ติ วทติ.

他们无法决定“这是你的财物”、“这是我的财物”，便争吵起来，于是去问天王释（Sakka），他说：“谁的宫殿更近，就是谁的财物。”

ยสฺส [Pg.121] วิมานํ โอโลเกนฺตี ฐิตา, ตสฺส สนฺตกาติ วทติ.

他说：“她站着看谁的宫殿，那（财物）就是谁的。”

อิเธว [Pg.122] ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ โคปิกา นาม สกฺยธีตา อโหสิ พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม ปสนฺนา สงฺเฆ ปสนฺนา สีเลสุ ปริปูรการินี, สา อิตฺถิตฺตํ วิราเชตฺวา ปุริสตฺตํ ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา.

尊者，就在这迦毗罗卫，曾有一位名叫瞿毗迦（Gopikā）的释迦族女子，她对佛有信心，对法有信心，对僧有信心，并且圆满持戒。她舍弃了女性身份，培养了男性身份，在身体坏灭、死后，投生到善趣、天界。

ตสฺส [Pg.128] ธมฺมสฺส ปตฺติยา, อาคตมฺหาสิ มาริส;

กตาวกาสา ภควตา, ปญฺหํ ปุจฺเฉมุ มาริส.

为证得彼法，贤友我等来；既蒙世尊许，请听我等问。

ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต.

天主（Vāsava）尽管问，随汝心意所欲求；于汝所问之一切，我必为汝作终结。

กึ [Pg.129] สํโยชนา นุ โข มาริส เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เย จญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโนติ อิติ จ เนสํ โหติ. อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโนติ.

贤友，是什么结缚，使得诸天、人类、阿修罗、龙、乾闼婆以及其他各类众生，虽然他们希望：“愿我们无怨、无害、无敌、无恼、无恨地生活”，但他们却有怨、有害、有敌、有恼、有恨地生活呢？

อิสฺสามจฺฉริยสํโยชนา [Pg.130] โข เทวานมินฺท เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา เยจญฺเญ สนฺติ ปุถุกายา, เต อเวรา อทณฺฑา อสปตฺตา อพฺยาปชฺชา วิหเรมุ อเวริโนติ อิติ จ เนสํโหติ, อถ จ ปน สเวรา สทณฺฑา สสปตฺตา สพฺยาปชฺชา วิหรนฺติ สเวริโนติ.

天帝，是由于嫉妒与悭吝之结，诸天、人类、阿修罗、龙、乾闼婆以及其他各类众生，虽然他们希望：“愿我们无怨、无害、无敌、无恼、无恨地生活”，但他们却有怨、有害、有敌、有恼、有恨地生活。

อิสฺสตีติ [Pg.132] อิสฺสา, สา ปรสมฺปตฺตีนํ อุสูยนลกฺขณา, ตตฺเถว อนภิรติรสา, ตโต วิมุขภาวปจฺจุปฏฺฐานา, ปรสมฺปตฺติ ปทฏฺฐานา, สํโยชนนฺติ ทฏฺฐพฺพา.

所谓“嫉妒”（issā），即是嫉妒之心。其特征是嫉羡他人的成就；作用是对此不喜乐；表现是转过脸去；近因是他人的成就。当知此为一结。

มจฺเฉรภาโว [Pg.133] มจฺฉริยํ, ตํลทฺธานํ วา ลภิตพฺพานํ วา อตฺตโน สมฺปตฺตีนํ นิคูหนลกฺขณํ, ตาสํเยว ปเรหิ สาธารณภาว อกฺขมนรสํ, สงฺโกจนปจฺจุปฏฺฐานํ, กฏุกญฺจุกตา ปจฺจุปฏฺฐานํ วา, อตฺตสมฺปตฺติปทฏฺฐานํ, เจตโส วิรูปภาโวติ ทฏฺฐพฺพํ.

所谓“悭吝”（macchariya），即是吝啬之性。其特征是隐藏自己已得或当得的成就；作用是无法忍受与他人共享；表现是退缩，或表现为尖酸刻薄；近因是自身的成就。当知此为心之丑陋。

กึ [Pg.136] วณฺโณ เอโสติ ตํ ตํ โทสํ วทนฺโต ปริยตฺติญฺจ กสฺสจิ กิญฺจิ อเทนฺโต ทุพฺพณฺโณ เจว เอฬมูโคจ โหติ.

“这是什么种姓的人？”——如此说着他人过失，且不教导任何人任何教理的人，会变得相貌丑陋，并且口齿不清。

ยาว [Pg.138] ตํ นปฺปหียติ, ตาว เทวมนุสฺสา อเวรตาทีนิ ปตฺถยนฺตาปิ เวราทีนิ นปริมุจฺจนฺติเยว.

只要那（嫉妒与悭吝）未被舍弃，天人即使祈愿无怨等，也终究无法解脱于怨恨等。

อถ [Pg.139] โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ อุตฺตริ ปญฺหํ อปุจฺฉิ–

于是，天帝释（Sakka）向世尊提出了更进一步的问题：

อิสฺสามจฺฉริยํ ปน มาริส กึ นิทานํ กึ สมุทยํ กึ ชาติกํ กึ ปภวํ, กิสฺมึ สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ, กิสฺมึ อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ น โหตีติ.

贤友，那么嫉妒与悭吝以什么为因缘？以什么为集起？以什么为起源？以什么为根源？当什么存在时，嫉妒与悭吝便存在；当什么不存在时，嫉妒与悭吝便不存在？

อิสฺสามจฺฉริยํ [Pg.140] โข เทวานมินฺท ปิยาปฺปิยนิทานํ ปิยาปฺปิยสมุทยํ ปิยาปฺปิยชาติกํ ปิยาปฺปิยปภวํ, ปิยาปฺปิเย สติ อิสฺสามจฺฉริยํ โหติ, ปิยาปฺปิเย อสติ อิสฺสามจฺฉริยํ นโหตีติ.

天帝，嫉妒与悭吝以喜爱与不喜爱为因缘，以喜爱与不喜爱为集起，以喜爱与不喜爱为起源，以喜爱与不喜爱为根源。当喜爱与不喜爱存在时，嫉妒与悭吝便存在；当喜爱与不喜爱不存在时，嫉妒与悭吝便不存在。

น [Pg.141] สกฺกา ทาตุํ, กิลมิสฺสติ วา อุกฺกณฺฐิสฺสติ วาติอาทีนิ วตฺวา มจฺฉริยํ กโรติ.

“不能给，（给了）会疲劳，会烦恼”——说了诸如此类的话后，他便生起悭吝。

อโห [Pg.142] วตสฺส เอวรูปํ น ภเวยฺยาติ อิสฺสํ กโรติ.

“唉，愿他没有这样的东西！”——他如此生起嫉妒。

มยมฺเปตํ มมายนฺตา น ปริภุญฺชาม, น สกฺกา ทาตุนฺติ มจฺฉริย กโรติ.

“我们自己执为我所都不享用，（更）不能给（别人）！”——他如此生起悭吝。

ฐเปตฺวา [Pg.143] มํ โก อญฺโญ เอวรูปสฺส ลาภีติ อิสฺสํ วา กโรติ, ยาจิโต ตาวกาลิกมฺปิ อททมาโน มจฺฉริยํ วา กโรติ.

“除了我，谁还能得到这样的东西呢？”——他如此生起嫉妒；或者，当被乞求时，连暂时的东西都不给——他如此生起悭吝。

ปิยาปฺปิยํ โข ปน มาริส กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ, กิสฺมึ สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ, กิสฺมึ อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตีติ.

贤友，那么喜爱与不喜爱以什么为因缘？以什么为集起？以什么为起源？以什么为根源？当什么存在时，喜爱与不喜爱便存在；当什么不存在时，喜爱与不喜爱便不存在？

ปิยาปฺปิยํ [Pg.144] โข เทวานมินฺท ฉนฺทนิทานํ ฉนฺทสมุทยํ ฉนฺทชาติกํ ฉนฺทปภวํ, ฉนฺเท สติ ปิยาปฺปิยํ โหติ, ฉนฺเท อสติ ปิยาปฺปิยํ น โหตีติ.

天帝，喜爱与不喜爱以欲为因，以欲为集，以欲为生，以欲为源。当有欲时，便有喜爱与不喜爱；当无欲时，便无喜爱与不喜爱。

ฉนฺทนิทานนฺติเอตฺถ [Pg.145] ปริเยสนฉนฺโท, ปฏิลาภฉนฺโท, ปริโภค ฉนฺโท, สนฺนิธิฉนฺโท, วิสฺสชฺชนฉนฺโทติ ปญฺจวิโธ ฉนฺโท.

在此，欲有五种：寻求欲、获得欲、受用欲、积聚欲和舍弃欲。

อิเม [Pg.147] มํ รกฺขิสฺสนฺติ โคปิสฺสนฺติ มมายิสฺสนฺติ สมฺปริวารยิสฺสนฺตีติ.

“这些人将会保护我、照顾我、执为我所、服侍我。”

ฉนฺโท โข ปน มาริส กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว, กิสฺมึ สติ ฉนฺโท โหติ, กิสฺมึ อสติ ฉนฺโท นโหตีติ. ฉนฺโท โข เทวานมินฺท วิตกฺกนิทาโน วิตกฺกสมุทโย วิตกฺกชาติโก วิตกฺกปภโว, วิตกฺเก สติ ฉนฺโท โหติ, วิตกฺเก อสติ ฉนฺโท น โหตีติ.

贤友，欲以什么为因，以什么为集，以什么为生，以什么为源？当有什么时有欲，当没有什么时无欲？天帝，欲以寻思为因，以寻思为集，以寻思为生，以寻思为源；当有寻思时有欲，当无寻思时无欲。

เอตฺตกํ [Pg.150] รูปสฺส ภวิสฺสติ, เอตฺตกํ สทฺทสฺส, เอตฺตกํ คนฺธสฺส, เอตฺตกํ รสสฺส, เอตฺตกํ โผฏฺฐพฺพสฺส ภวิสฺสติ, เอตฺตกํ มยฺหํ ภวิสฺสติ, เอตฺตกํ ปรสฺส ภวิสฺสติ, เอตฺตกํ นิทหิสฺสามิ, เอตฺตกํ ปรสฺส ทสฺสามีติ ววตฺถานํ วิตกฺกวินิจฺฉเยน โหติ. เตนาห ฉนฺโท โข เทวานมินฺท วิตกฺกนิทาโนติ.

“将有这么多的色，这么多的声，这么多的香，这么多的味，这么多的触；将有这么多是我的，这么多是别人的；我将储藏这么多，我将给予别人这么多”——这样的确定是通过寻思的判断而有的。因此说：“天帝，欲以寻思为因。”

กถํ [Pg.152] ปฏิปนฺโน ปน มาริส ภิกฺขุ ปปญฺจสญฺญาสงฺขานิโรธสารุปฺปคามินึ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน โหตีติ.

那么，贤友，比丘要如何行，才算是行于适合止息戏论想的道路呢？

โสมนสฺสํปาหํ [Pg.153] เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปิ. โทมนสฺสํปาหํ เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปิ. อุเปกฺขํปาหํ เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปิ.

天帝，我所说的喜有两种：应亲近的与不应亲近的。天帝，我所说的忧有两种：应亲近的与不应亲近的。天帝，我所说的舍有两种：应亲近的与不应亲近的。

กึ [Pg.154] ปน ภควตา ปุจฺฉิตํ กถิตํ อปุจฺฉิตํ, สานุสนฺธิกํ อนนุสนฺธิกนฺติ.

然而，世尊所说的，是应提问而说，还是未经提问而说？是有连贯性，还是没有连贯性呢？

ปุจฺฉิตเมว กถิตํ โน อปุจฺฉิตํ. สานุสนฺธิกเมว โน อนนุสนฺธิกํ.

问了才说，没问不说。有连贯性才说，没有连贯性不说。

อิเม [Pg.158] ปญฺจกฺขนฺธา กึ เหตุกาติ อุปปริกฺขนฺโธ อวิชฺชาทิเหตุกาติ ปสฺสติ.

他审察“这五蕴以什么为因？”，了知它们以无明等为因。

อโหสุขํ [Pg.160] อโหสุขนฺติ วาจํ นิจฺฉารยมานวเสน อุปฺปชฺชติ.

当发出“啊，快乐！啊，快乐！”的言语时，它便生起。

อโหทุกฺขํ [Pg.161] อโหทุกฺขนฺติ วิปฺปลาปยมานเมว อุปฺปชฺชติ.

当哀号“啊，苦啊！啊，苦啊！”时，它便生起。

‘‘โสมนสฺสํปาหํ [Pg.163] เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปี’’ติ อิติโข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ น [Pg.164] เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา โสมนสฺสํ ‘‘อิมํ โข เม โสมนสฺสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูปํ โสมนสฺสํ เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ เจ สวิตกฺกํ สวิจารํ, ยํเจ อวิตกฺกํ อวิจารํ, เย อวิตกฺเก อวิจาเร, เต ปณีตตเร. ‘‘โสมนสฺสํปาหํ เทวานมินฺท ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพํปิ อเสวิตพฺพํปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“天帝，我所说的喜有两种：应行持的与不应行持的。”此话是缘何而说呢？于此，若了知某种喜：“我行持此喜时，不善法增长，善法减损”，则此类喜不应行持。于此，若了知某种喜：“我行持此喜时，不善法减损，善法增长”，则此类喜应行持。其中，有有寻有伺者，亦有无寻无伺者，而无寻无伺者更为殊胜。“天帝，我所说的喜有两种：应行持的与不应行持的”，此话即是缘此而说。

น [Pg.176] ลทฺธํ วต เม สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิสุทฺธิปวารณํ ปวาเรตุนฺติ อาวชฺชโต โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ, อสฺสุธารา ปวตฺตนฺติ คามนฺต ปพฺภารวาสี มหาสีวตฺเถรสฺส วิย.

当思惟“我未能与同梵行者们一起举行清净自恣”时，忧便生起，泪水流下，就像住在村边山崖的大希瓦长老那样。

อมฺหากํ [Pg.177] อาจริโย อญฺเญสํ อวสฺสโย โหติ, อตฺตโน ภวิตุํ น สกฺโกติ, โอวาทมสฺส ทสฺสามีติ อากาเสน คนฺตฺวา วิหารสมีเป โอตริตฺวา ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺนํ อาจริยํ อุปสงฺกมิตฺวา วตฺตํ ทสฺเสตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

“我们的导师是他人依靠之处，自己却不能（为自己）作依靠。我要给他忠告。”于是他腾空而行，在寺院附近降落，去到在日间住处坐着的导师那里，行礼后坐在一旁。

กึ การณา อาคโตสิ ปิณฺฑปาติกาติ อาห.

他问：“行乞食者，你为何而来？”

น [Pg.179] เต ตุมฺหากํ อนุโมทนาย อตฺโถติ อากาเส อุปฺปติตฺวา อคมาสิ.

“我不需要你们的随喜。”说完，他便腾空而去。

อิมสฺส [Pg.180] ภิกฺขุโน ปริยตฺติยา กมฺมํ นตฺถิ, มยฺหํ ปน องฺกุสโก ภวิสฺสามีติ อาคโตติ ญตฺวา อิทานิ โอกาโส น ภวิสฺสติ, ปจฺจูสกาเล คมิสฺสามีติ ปตฺตจีวรํ สมีเป กตฺวา สพฺพํ ทิวสภาคํ ปฐมยาม มชฺฌิมยามญฺจ ธมฺมํ วาเจตฺวา ปจฺฉิมยาเม เอกสฺมึ เถเร อุทฺเทสํ คเหตฺวา นิกฺขนฺเต ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา เตเนว สทฺธึ นิกฺขนฺโต.

他知道“此比丘于教理无所作为，却想来当我调御者”，于是想：“现在不会有机会，我拂晓时再走。”他将衣钵放在近旁，整个白天以及初夜、中夜都用来教导佛法。后夜时分，一位长老出去受持经文时，他也拿了衣钵与他一同离去。

ตโต [Pg.182] ‘‘น มญฺเจ มยฺหํ จตูหิ อิริยาปเถหิ มคฺคผลํ อุปฺปชฺชิสฺสติ อรหตฺตํ อปตฺวา เนว มญฺเจ ปิฏฺฐึ ปสาเรสฺสามิ, น ปาเท โธวิสฺสามีติ มญฺจํ อุสฺสาเปตฺวา ฐเปสิ.

于是他想：“在床上，我的道果无法通过四威仪生起。未证得阿罗汉果，我绝不在床上躺下，也不洗脚。”于是他将床抬起，放到一旁。

อิทานิ [Pg.183] เม ตึสวสฺสานิ สมณธมฺมํ กโรนฺตสฺส, นาสกฺขึ อรหตฺตํ ปาปุณิตุํ, อทฺธา เม อิมสฺมึ อตฺตภาเว มคฺโควา ผลํวา นตฺถิ, น เม ลทฺธํ สพฺรหฺมจารีหิ สทฺธึ วิสุทฺธิปวารณํ ปวาเรตุนฺติ จินฺเตสิ.

他如此思惟：“如今我修行沙门法已三十年，却未能证得阿罗汉果。看来我此生确实无望证得道或果了，也无法与同梵行者们一起举行清净自恣。”

โภ [Pg.184] มหาสีวตฺเถร เทวตาปิ ตยา สทฺธึ เกฬึ กโรนฺติ, อนุจฺฉวิกํ นุ โข เต เอตนฺติ วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ อคฺคเหสิ. โส อิทานิ นิปชฺชิสฺสามีติ เสนาสนํ ปฏิชคฺคิตฺวา มญฺจกํ ปญฺญเปตฺวา อุทกฏฺฐาเน อุทกํ ปจฺจุปฏฺฐเปตฺวา ปาเท โธวิสฺสามีติ โสปานผลเก นิสีทิ.

“喂，大希瓦长老，连天神都在跟你开玩笑，这对你来说合适吗？”他如此自省，便增长观，连同四无碍解证得了阿罗汉果。他想：“现在我要躺下了。”于是整理好住处，铺好床，在取水处备好水，然后为了洗脚而坐在台阶板上。

อเปถ [Pg.186] ภนฺเต มาตุคาโมติ โอกาสํ กาเรตฺวา เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา ปุรโต อุกฺกุฏิโก นิสีทิตฺวา ปาเท โธวิสฺสามีติ อาห.

“尊者，请让女人们退下。”她腾出空间后，走向长老，礼拜后蹲坐在他面前，说道：“我来为（您）洗脚。”

เต [Pg.194] ปณีตตรา เทวา,อกนิฏฺฐา ยสสฺสิโน;

อนฺติเม วตฺตมานมฺหิ,โส นิวาโส ภวิสฺสติ;

那些更为殊胜、有名望的天神，他们在色究竟天；当处于最后一生时，那里将是他的居所。

ธมฺมทายาทา [Pg.197] เม ภิกฺขเว ภวถ, มา อามิสทายาทา, อตฺถิ เม ตุมฺเหสุ อนุกมฺปา, กินฺติ เม สาวกา ธมฺมทายาทา ภเวยฺยุํ, โน อามิสทายาทาติ. ตุมฺเห จ ภิกฺขเว อามิสทายาทา ภเวยฺยาถ, โน ธมฺมทายาทา. ตุมฺเหปิ เตน อาทิยา ภเวยฺยาถ, อามิส ทายาทา สตฺถุสาวกา วิหรนฺติ, โน ธมฺมทายาทาติ. อหมฺปิเตน อาทิโย ภเวยฺยํ อามิสทายาทา สตฺถุ สาวกา วิหรนฺติ, โน ธมฺมทายาทาติ. ตุมฺเห จ เม ภิกฺขเว ธมฺมทายาทา ภเวยฺยาถ โน อามิสทายาทา. ตุมฺเหปิ เตน อาทิยา ภเวยฺยาถ ธมฺมทายาทา สตฺถุ สาวกา วิหรนฺติ, โน อามิสทายาทาติ. อหมฺปิ เตน น อาทิโย ภเวยฺยํ. ธมฺมทายาทา สตฺถุ สาวกา วิหรนฺติ, โน อามิสทายาทาติ. ตสฺมาติห เม ภิกฺขเว ธมฺมทายาทา ภวถ, มา อามิสทายาทา, อตฺถิเม ตุมฺเหสุ อนุกมฺปา, กินฺติ เม สาวกา ธมฺมทายาทา ภเวยฺยุํ, โน อามิสทายาทาติ.

“诸比丘，你们要做法的继承人，不要做财物的继承人。我对你们怀有悲悯，（心想）：‘如何才能让我的弟子们成为法的继承人，而非财物的继承人呢？’诸比丘，如果你们成为财物的继承人，而非法的继承人，那么你们会因此而受到指责：‘导师的弟子们是财物的继承人，不是法的继承人。’我也会因此受到指责：‘导师的弟子们是财物的继承人，不是法的继承人。’但是，诸比丘，如果你们成为法的继承人，而非财物的继承人，那么你们不会因此而受到指责：‘导师的弟子们是法的继承人，不是财物的继承人。’我也不会因此受到指责：‘导师的弟子们是法的继承人，不是财物的继承人。’因此，诸比丘，你们要做法的继承人，不要做财物的继承人。我对你们怀有悲悯，（心想）：‘如何才能让我的弟子们成为法的继承人，而非财物的继承人呢？’”

กหํ [Pg.201] พุทฺโธ กหํ ภควา กหํ เทวเทโว นราสโภ ปุริสสีโหติ ภควนฺตํ ปริเยสนฺติ.

他们如此寻找世尊：“佛陀在哪里？世尊在哪里？天中天、人中牛、人中狮在哪里？”

วุตฺตมฺปิเจตํ [Pg.202] ‘‘เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวร ปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ, ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข สกฺกโต โหติ…เป… ปริกฺขาราน’’นฺติ.

经中也这么说：“当时，世尊受到恭敬、尊重、尊敬、供养、礼敬，是衣、食、住、病缘医药资具的获得者。比丘僧团也受到恭敬……乃至……是资具的获得者。”

ยาวตา โข จุนฺท เอตรหิ สงฺโฆ วา คโณ วา โลเก อุปฺปนฺโน, นาหํ จุนฺท อญฺญํ เอกสงฺฆมฺปิ สมนุปสฺสามิ, เอวํ ลาภคฺค ยสคฺคปตฺตํ, ยถริว จุนฺท ภิกฺขุสงฺโฆติ.

“纯陀，就世间现存的所有僧团或团体而言，纯陀，我未见有任何一个僧团能像比丘僧团这样，达到利得与名声的顶峰。”

อมฺหากํ [Pg.203] อาจริยสฺส เทถ, อุปชฺฌายสฺส เทถาติ อุจฺจาสทฺท มหาสทฺทํ กโรนฺติ. สา จ เนสํ ปวตฺติ ภควโตปิ ปากฏา อโหสิ. ตโต ภควา อนนุจฺฉวิกนฺติ ธมฺมสํเวคํ อุปฺปาเทตฺวา จินฺเตสิ.

他们大声喧哗道：“给我们的阿阇梨！给我们的戒师！”他们的这种行为也被世尊知道了。于是世尊思惟此事不当，生起了法上的紧迫感。

ปจฺจยา อกปฺปิยาติ น สกฺกา สิกฺขาปทํ ปญฺญเปตุํ. ปจฺจยปฏิพทฺธา หิ กุลปุตฺตานํ สมณธมฺมวุตฺติ. หนฺทาหํ ธมฺมทายาทปฏิปทํ เทเสมิ.

“（我）不能通过宣布资具为‘不适宜’来制定学处，因为良家子的沙门生活是依赖于资具的。那么，让我来教导继承法的修行之道吧。”

สา [Pg.204] สิกฺขากามานํ กุลปุตฺตานํ สิกฺขาปทปญฺญตฺติ วิย ภวิสฺสติ นครทฺวาเร ฐปิตสพฺพกายิกอาทาโส วิย จ, ยถา หิ นคร ทฺวาเร ฐปิเต สพฺพกายิเก อาทาเส จตฺตาโร วณฺณา อตฺตโน ฉายํ ทิสฺวา วชฺชํ ปหาย นิทฺโทสา โหนฺติ.

对于那些乐于学习的良家子而言，这将如同制定学处一般，也如同放置在城门口的全身镜一般。正如四大阶层的人在城门口放置的全身镜中看见自己的影像后，能舍弃过失、变得无过失。

โส [Pg.207] หิ พฺราหฺมณ ภควา อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา, มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโทติจ. โส หาวุโส ภควา ชานํ ชานาติ, ปสฺสํ ปสฺสติ จกฺขุภูโต ญาณภูโต ธมฺมภูโต พฺรหฺมภูโต วตฺตา ปวตฺตา อตฺถสฺส นินฺเนตา อมตสฺส ทาตา ธมฺมสฺสามี ตถาคโตติจ, ….

婆罗门啊，那位世尊是未生起之道的生起者，未产生之道的产生者，未宣说之道的宣说者，是知晓道者、通达道者、善巧于道者。贤友啊，那位世尊是知者、是见者，已成眼目、已成智慧、已成法、已成梵，是言说者、是宣说者，是意义的引导者，是不死的给予者，是法主，是如来，……

ปณีเตน [Pg.222] ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ.

他亲手以美味的嚼食和啖食供养，令其满足。

อเร [Pg.234] ตฺวํ สุคตาติริตฺตมฺปิ ปิณฺฑปาตํ ปฏิกฺขิปิตฺวา อีทิสํ อิจฺฉํ อุปฺปาเทสิ.

你竟然拒绝了善逝多余的钵食，而生起这样的欲求。

ทุพฺภโร [Pg.236] ภิกฺขุ น สกฺกา โปสิตุํ.

难以供养的比丘是无法维持的。

อมฺหากํ [Pg.237] ภทนฺโต สุภโร โถเกนปิ ตุสฺสติ, มยเมว นํ โปสิสฺสามาติ ปฏิญฺญํ กตฺวา โปเสนฺติ.

我们的尊者是容易供养的，即使少许东西也能满足，我们承诺会供养他，并且正在供养他。

‘‘อเร [Pg.238] ตฺวํ นาม ตทา สุคตาติริตฺตมฺปิ ปิณฺฑปาตํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ตถา ชิฆจฺฉาทุพฺพลฺยปเรโตปิ สมณธมฺมํ กตฺวา อชฺช โกสชฺชมนุยุญฺชสิ’’ –

“你那时连善逝多余的饭食都拒绝，即使被饥饿虚弱所困仍然修行沙门之法，今天却沉溺于懈怠吗？”

ยา [Pg.239] จ โข อานนฺทกถา อภิสลฺเลขิตา เจโตวินีวรณสปฺปายา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. เสยฺยถิทํ อปฺปิจฺฉกถาติ …,.

阿难，凡是有关磨砺、有助于去除心障的言谈，完全导向厌离、离欲、灭尽、寂止、证智、觉悟、涅槃，也就是：少欲之谈……

อิทมโวจ [Pg.243] ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

世尊说了这话。说完，善逝从座位起身，进入精舍。

อิมํ [Pg.245] มยา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิฏฺฐํ วิตฺถาเรน อวิภตฺตํ, ธมฺมปฏิคฺคาหกา ภิกฺขู อุคฺคเหตฺวา อานนฺทํ วา กจฺจานํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิสฺสนฺติ, เต มยฺหํ ญาเณน สํสนฺเทตฺวา กเถสฺสนฺติ, ตโต ธมฺมปฏิคฺคาหกา ปุน มํ ปุจฺฉิสฺสนฺติ, เตสํ อหํ สุกถิตํ ภิกฺขเว อานนฺเทน, สุกถิตํ กจฺจาเนน, มํ เจปิ ตุมฺเห เอกมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยาถ, อหมฺปิ นํ เอวเมว พฺยากเรยฺยนฺติ.

我已简略地宣说了这个纲要，还未详细地分析。领受法的比丘们应当学习它，然后去请教阿难或迦旃延。他们会与我的知见相参照后为你们解说。之后，如果那些领受法的比丘们再来问我，我就会说：“比丘们，阿难说得很好，迦旃延也说得很好。”即使你们就此义理来问我，我也会同样地解说。

จูฬโคสิงฺคสุตฺต

小牛角林经

เอวํ [Pg.249] เม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ, เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ อายสฺมา จ นนฺทิโย อายสฺมา จ กิมิโล โคสิงฺคสาลวนทาเย วิหรนฺติ. อถโข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน โคสิงฺคสาลวนทาโย, เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ทายปาโล ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘มา มหาสมณ เอตํ ทายํ ปาวิสิ, สนฺเตตฺถ ตโย กุลปุตฺตา อตฺตกามรูปา วิหรนฺติ, มา เตสํ อผาสุกมกาสี’’ติ.

如是我闻。一时，世尊住在那提卡(Nātika)的砖屋。那时，具寿阿那律、具寿南迪亚与具寿金毗罗住在瞿私伽(Gosiṅga)娑罗林。其后，世尊于傍晚时分从独住中起来，前往瞿私伽娑罗林。守园人远远地看见世尊前来，看见后，他对世尊这么说：“大沙门，不要进入此园林，此处有三位为自利而住的良家子，莫为他们造成不便。”

อหํ [Pg.253] อิเม กุลปุตฺเต ปคฺคณฺหิตฺวา อุกฺกํสิตฺวา ปฏิสนฺถารํ กตฺวา ธมฺมํ เนสํ เทเสสฺสามีติ.

我将摄受、称扬、问候这些良家子，并为他们说法。

อสฺโสสิ [Pg.258] โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ทายปาลสฺส ภควตา สทฺธึ มนฺตยมานสฺส. สุตฺวาน ทายปาลํ เอตทโวจ, มา อาวุโส ทายปาล ภควนฺตํ วาเรสิ, สตฺถา โน ภควา อนุปฺปตฺโตติ.

具寿阿那律听闻守园人与世尊交谈。听闻后，他对守园人说：“贤友守园人，莫阻止世尊，我们的导师世尊已经到了。”

มยํ [Pg.259] ตโย ชนา อิธ วิหราม, อญฺเญ ปพฺพชิตา นาม นตฺถิ, อยญฺจ ทายปาโล ปพฺพชิเตน วิย สทฺธึ กเถติ, โก นุ โข ภวิสฺสตีติ.

“我们三人住在这里，没有其他名为出家人者。而这位守园人却像在与出家人交谈，那会是谁呢？”

อยํ [Pg.260] ทายปาโล ผณกตํ อาสิวิสํ คีวาย คเหตุํ หตฺถํ ปสาเรนฺโตวิย โลเก อคฺคปุคฺคเลน สทฺธึ กเถนฺโตว น ชานาติ, อญฺญตรภิกฺขุนา วิย สทฺธึ กเถตีติ.

这位守园人犹如伸出手去抓昂起头的毒蛇的脖子，他不知道自己正与世间最上之人(aggapuggala)交谈，却像在与某个比丘交谈。

มยํ [Pg.261] ตโย ชนา สมคฺควายํ วสาม. สจาหํ เอกโกว ปจฺจุคฺคมนํ กริสฺสามิ. สมคฺควาโส นาม น ภวิสฺสตีติ ปิยมิตฺเต คเหตฺวาว ปจฺจุคฺคมนํ กริสฺสามิ. ยถา จ ภควา มยฺหํ ปิโย, เอวํ สหายานมฺปิ เม ปิโยติ, เตหิ สทฺธึ ปจฺจุคฺคมนํ กาตุกาโม สยํ อกตฺวาว อุปสงฺกมิ.

“我们三人和合而住。若我独自前去迎接，则不名为和合住。我将带上好友们一同去迎接。正如世尊为我所爱，同伴们亦为我所爱。”他想与他们一同前去迎接，故未独自先行，而是先去到他们那里。

ตสฺส [Pg.271] มยฺหํ ภนฺเต เอวํ โหติ, ยํ นูนาหํ สกํ จิตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา อิเมสํเยว อายสฺมนฺตานํ จิตฺตสฺส วเสน วตฺเตยฺยนฺติ. โส โข อหํ ภนฺเต สกํ จิตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา อิเมสํเยว อายสฺมนฺตานํ จิตฺตสฺส วเสน วตฺตามิ, นานาหิ โข โน ภนฺเต กายา เอกญฺจ ปน มญฺเญ จิตฺตนฺติ.

尊者，我曾这么想：“我何不放下己心，随顺这些具寿们的心意而行呢？”尊者，我确实放下己心，随顺这些具寿们的心意而行。尊者，我们的身体虽然各异，但我认为心是合一的。

สาธุ [Pg.274] สาธุ อนุรุทฺธา, กจฺจิ ปน โว อนุรุทฺธา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรถาติ.

善哉，善哉，阿那律！阿那律，你们是否不放逸、热忱、精勤而住？

ตคฺฆ มยํ ภนฺเต อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรามาติ.

尊者，我们确实不放逸、热忱、精勤而住。

ยถา [Pg.275] กถํ ปน ตุมฺเห อนุรุทฺธา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรถาติ.

阿那律，那么你们是怎样不放逸、热忱、精勤而住的？

อตฺถิ [Pg.284] ปน โว อนุรุทฺธา เอวํ อปฺปมตฺตานํ อาตาปีนํ ปหิตตฺตานํ วิหรนฺตานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโรติ.

阿那律，你们如此不放逸、热忱、精勤而住，是否已证得超越人法的、足以成就圣智见的殊胜，以及安乐住？

กึ [Pg.285] หิ โน สิยา ภนฺเต. อิธ มยํ ภนฺเต ยาวเทว อากงฺขาม, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหราม, อยํ โข โน ภนฺเต อมฺหากํ อปฺปมตฺตานํ อาตาปีนํ ปหิตตฺตานํ วิหรนฺตานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโรติ.

尊者，我们怎会没有呢？尊者，于此，我们只要意欲，便能离诸欲，离诸不善法，进入并安住于有寻、有伺、离生喜乐的初禅。尊者，这便是我们不放逸、热忱、精勤而住者所证得的、超越人法的、足以成就圣智见的殊胜，以及安乐住。

สคาถาวคฺคสํยุตฺต อฏฺฐกถา

有偈品相应义注

ยกฺขสํยุตฺต

夜叉相应

อาฬวกสุตฺต

阿拉瓦咖经

เอวํ [Pg.1] เม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน.

如是我闻。一时，世尊住在阿拉威(Āḷavī)，在阿拉瓦咖(Āḷavaka)夜叉的住所。

นาสกฺขิ [Pg.3] มิคํ คเหตุนฺติ อปวาทโมจนตฺถํ กาเชนาทาย อาคจฺฉนฺโต นครสฺสาวิทูเร พหลปตฺตปลาสํ มหานิคฺโรธํ ทิสฺวา ปริสฺสมวิโนทนตฺถํ ตสฺส มูลมุปคโต.

“他无法捕获猎物”——为了消除此诽谤，他肩扛猎物而来，在离城不远的地方，看见一棵枝叶繁茂的大榕树，为了消除疲劳，便来到其树下。

เย [Pg.5] เย วชฺชา โหนฺติ, เต เต สนฺธาย ‘‘โย ชีวิตตฺถิโก, โส นิกฺขมตู’’ติ ภณติ.

凡是有过失者，他都指着他们说：“想活命的，就离开！”

ราชา [Pg.6] โจเร คเหตฺวา ยกฺขสฺส เทตีติ มนุสฺสา โจรกมฺม โต ปฏิวิรตา. ตโต อปเรน สมเยน นวโจรานํ อภาเวน ปุราณโจรานญฺจ ปริกฺขเยน พนฺธนาคารานิ สุญฺญานิ อเหสุํ.

由于国王将捕获的盗贼交给夜叉，人们便都停止了偷盗行为。后来，因为没有新的盗贼，旧的盗贼也被消灭，牢狱都空了。

ราชา [Pg.7] อมฺหากํ ปิตรํ อมฺหากํ ปิตามหํ เปเสตีติ มนุสฺสา โขภํ กริสฺสนฺติ, มา โว เอตํ รุจฺจีติ วาเรสิ.

（大臣们劝阻道：）“人们会因‘国王要派我们的父亲和祖父去了’而骚动，请大王不要这么做。”

นตฺถิ [Pg.8] เทว นคเร ทารโก ฐเปตฺวา อนฺเตปุเร ตว ปุตฺตํ อาฬวกกุมารนฺติ.

“大王！城中除了后宫您的儿子阿拉瓦咖童子外，再没有别的孩子了。”

อถ [Pg.15] โข อาฬวโก ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา ปาวิสิ. ทุติยมฺปิ โข โอฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา ปาวิสิ. ตติยมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. สาธาวุโสติ ภควา ปาวิสิ. จตุตฺถมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ. น ขฺวาหํ ตํ อาวุโส นิกฺขมิสฺสามิ. ยํ เต กรณียํ, ตํ กโรหีติ. ปญฺหํ ตํ สมณ ปุจฺฉิสฺสามิ, สเจ เม น พฺยากริสฺสสิ, จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามีติ. น ขฺวาหํ ตํ อาวุโส ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, โย เม จิตฺตํ วา ขิเปยฺย หทยํ วา ผาเลยฺย ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺย. อปิจ ตฺวํ อาวุโส ปุจฺฉ ยทา กงฺขสีติ.

那时，阿拉瓦咖夜叉去到世尊那里，对世尊说：“沙门，出去！”“好的，贤友。”世尊说着便出去了。“沙门，进来！”“好的，贤友。”世尊说着便进来了。第二次，阿拉瓦咖夜叉对世尊说：“沙门，出去！”“好的，贤友。”世尊说着便出去了。“沙门，进来！”“好的，贤友。”世尊说着便进来了。第三次，阿拉瓦咖夜叉对世尊说：“沙门，出去！”“好的，贤友。”世尊说着便出去了。“沙门，进来！”“好的，贤友。”世尊说着便进来了。第四次，阿拉瓦咖夜叉对世尊说：“沙门，出去！”“贤友，我不会再出去了。你有什么要做的，就做吧。”“沙门，我要问你问题。如果你不回答，我就扰乱你的心，或撕裂你的心脏，或抓住你的双脚，把你扔到恒河对岸去。”“贤友，在有天、有魔、有梵天的世界，在有沙门、婆罗门、天人的人众中，我没有看到有谁能扰乱我的心，或撕裂我的心脏，或抓住我的双脚，把我扔到恒河对岸去。不过，贤友，你有什么疑问就问吧。”

โก [Pg.19] โส ภควานาม, โย มม ภวนํ ปวิฏฺโฐติ อาห.

他说道：“那个被称为世尊的是谁，竟进入了我的住所？”

น ตฺวํ อาวุโส ชานาสิ ภควนฺตํ อมฺหากํ สตฺถารํ, โย ตุสิตภวเน ฐิโต ปญฺจมหาวิโลกิตํ วิโลเกตฺวาติอาทินา นเยน ยาว ทมฺมจกฺกปวตฺตนา กเถนฺตา ปฏิสนฺธิอาทีสุ ทฺวตฺตึสปุพฺพนิมิตฺตานิ วตฺวา อิมานิปิ ตฺวํ อาวุโส อจฺฉริยานิ นาทฺทสาติ โจเทสุํ.

他们责问他说：“贤友，你不认识我们的导师世尊吗？”接着，他们讲述了世尊从住在兜率天(Tusitabhavana)时观察五种大观察开始，直到转法轮为止的事迹，并说了结生等三十二种前兆，然后说：“贤友，你连这些奇迹都没见过吗？”

ปสฺสถ [Pg.21] ทานิ ตุมฺหากํ วา สตฺถา มหานุภาโว, อหํ วาติ ทกฺขิณปาเทน สฏฺฐิโยชนมตฺตํ เกลาสปพฺพตกูฏํ อกฺกมิ.

（夜叉说：）“现在你们看看，是你们的导师有大威力，还是我有大威力！”他以右足踏上六十由旬之高的凯拉萨(Kelāsa)山顶。

ยํ [Pg.27] นูนาหํ เกนจิ อเชยฺยํ ทุสฺสาวุธํ มุญฺเจยฺยนฺติ.

（他想：）“我何不放出一件任何人都无法战胜的可怕武器呢？”

อิทํ [Pg.30] การณํ เมตฺตาวิหารยุตฺโต สมโณ, หนฺท นํ โรเสตฺวา เมตฺตาย วิโยเชมีติ อิมินา สมฺพนฺเธเนตํ วุตฺตํ, อถ โข อาฬวโก ยกฺโข เยน ภควา…เป… นิกฺขม สมณาติ.

“此沙门安住于慈，我当激怒他，使他脱离慈心。”——以此因缘，他说了这番话。于是，阿拉瓦咖夜叉去到世尊那里……说：“沙门，出去！”

‘‘สุพฺพโจ [Pg.31] วตายํ สมโณ เอกวจเนเนว นิกฺขนฺโต, เอวํ นาม นิกฺขเมตุํ สุขํ สมณํ อการเณเนวาหํ สกลรตฺตึ ยุทฺเธน อพฺภุยฺยาสินฺติ มุทุจิตฺโต หุตฺวา ปุน จินฺเตสิ –

“这位沙门真是顺从，只因一言便已离去。原来令沙门离去竟如此容易，我却无故整夜以争斗相逼。”他心意柔软，复又思量道：……

สุพฺพโจ [Pg.33] อยํ สมโณ นิกฺขมาติ วุตฺโต นิกฺขมติ. ปวิสาติ วุตฺโต ปวิสติ. ยํนูนาหํ อิมํ สมณํ เอวเมว สกลรตฺตึ กิลเมตฺวา ปาเท คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺยนฺติ ปาปกํ จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา จตุตฺถวารํ อาห นิกฺขม สมณาติ.

“这位顺从的沙门，言出则出，言入则入。我不如令此沙门如是整夜疲惫，然后抓住其足，掷至恒河彼岸。”他生起如是恶心，第四次说：“出去，沙门！”

กึ [Pg.37] สูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,กึสุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ;

กึสุ หเว สาทุตรํ รสานํ,กถํ ชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ;

于此，人之最胜财富为何？何法善行能带来安乐？诸味之中，何味最为甘美？云何生活，被称为最胜？

สทฺธีธ [Pg.39] วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ,ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ.

于此，信为人之最胜财，法善行能带来安乐；真实确为诸味中最甘美，以慧生活，被称为最胜。

สทฺโธ [Pg.41] สีเลน สมฺปนฺโน,ยโส โภคสมปฺปิโต;

ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ,ตตฺถ ตตฺเถว ปูชิโตติ วจนโต –

有信之人具足戒，声誉财富亦满盈；无论他去到何处，在在处处受尊敬。

สจฺเจน [Pg.43] วาเจนุทกมฺปิ ธาวติ,วิสมฺปิ สจฺเจน หนนฺติ ปณฺฑิตา;

สจฺเจน เทโว ถนยํ ปวสฺสติ,สจฺเจ ฐิตา นิพฺพุตึ ปตฺถยนฺติ.

以真实语，水亦可持，智者以真实，能除毒害；以真实故，天神降雷雨，住于真实者，希求于寂灭。

เยเกจิเม อตฺถิ รสา ปถพฺยา,สจฺจํ เตสํ สาทุตรํ รสานํ;

สจฺเจ ฐิตา สมณพฺราหฺมณา จ,ตรนฺติ ชาติมรณสฺส ปารนฺติ.

世间所有诸味中，真实为彼味中胜；沙门婆罗门住真实，得渡生死之彼岸。

กถํสุ [Pg.46] ตรติ โอฆํ, กถํสุ ตรติ อณฺณวํ;

กถํสุ ทุกฺขมจฺเจติ, กถํสุ ปริสุชฺฌติ.

如何渡暴流？如何渡大海？如何越众苦？如何得清净？

สทฺธาย [Pg.47] ตรติ โอฆํ, อปฺปมาเทน อณฺณวํ;

วีริเยน ทุกฺขมจฺเจติ, ปญฺญาย ปริสุชฺฌติ.

以信渡暴流，以不放逸渡大海；以精进越众苦，以智慧得清净。

กถํสุ [Pg.50] ลภเต ปญฺญํ, กถํสุ วินฺทเต ธนํ;

กถํสุ กิตฺตึ ปปฺโปติ, กถํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, กถํ เปจฺจ น โสจตีติ–

如何得智慧？如何得财富？如何得名声？如何结交朋友？从此世往他世，如何死后不忧愁？

สทฺทหาโน [Pg.51] อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.

为证涅槃，信受阿罗汉法；明辨不放逸者，由乐闻得慧。

ปติรูปการี [Pg.54] ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ.

行事合宜、坚毅、勤奋者，能得财富；以真实得名声，由布施结交朋友。

อสฺมา โลโก ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจติ.

如此，从此世往他世，死后便不忧愁。

ยสฺเสเต [Pg.56] จตุโร ธมฺมา,สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

สจฺจํ ทมฺโม ธิติ จาโค,ส เว เปจฺจ น โสจติ;

若有信心的在家者，具足此四法：真实、调伏、坚毅、舍离，他死后实无忧愁。

อิงฺฆ [Pg.58] อญฺเญปิ ปุจฺฉสฺสุ,ปุถู สมณพฺราหฺมเณ;

ยทิ สจฺจา ธมฺมา จาคา,ขนฺตฺยา ภิยฺโยธ วิชฺฌติ.

来，去问问其他众多的沙门婆罗门， 在此世间是否能找到比真实、自制、布施、忍耐更好的东西。

กถํ [Pg.60] นุ ทานิ ปุจฺเฉยฺยํ, ปุถู สมณพฺราหฺมเณ;

โยหํ อชฺช ปชานามิ, โย อตฺโถ สมฺปรายิโก.

如今我何必再去问，众多沙门婆罗门？ 我今天已亲自了知，何为来世之利益。

อตฺถาย [Pg.62] วต เม พุทฺโธ, วาสายาฬวิมาคมา;

โยหํ อชฺช ปชานามิ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

佛陀实为利益我，来到阿拉威(Āḷavī)居住； 我今天已亲自了知，于何处布施得大果。

โส [Pg.63] อหํ วิจริสฺสามิ, คามา คามํ ปุรา ปุรํ;

นมสฺสมาโน สมฺพุทฺธํ, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตํ.

我将游行，从一村到另一村，从一城到另一城， 礼敬正自觉者，以及法的善说性。

อิมํ [Pg.65] กุมารํ สตปุญฺญลกฺขณํ,สพฺพงฺคุเปตํ ปริปุณฺณพฺยญฺชนํ;

อุทคฺคจิตฺโต สุมโน ททามิ เต,ปฏิคฺคห โลกหิตาย จกฺขุมาติ.

此子具足百福相，肢体圆满相好庄严； 我以欢欣愉悦之心献给您，具眼者啊，为利世间，请您接受！

ทีฆายุโก [Pg.66] โหตุ อยํ กุมาโร,ตุวญฺจ ยกฺข สุขิโต ภวาหิ;

อพฺยาธิตา โลกหิตาย ติฏฺฐถ;

อยํ กุมาโร สรณมุเปติ พุทฺธํ…เป… ธมฺมํ…เป… สงฺฆํ.

愿此童子享长寿，愿你夜叉得安乐；愿你们无病，为世间利益而住；此子皈依佛……法……僧。

มหาวคฺคสํยุตฺต อฏฺฐกถา

大品相应义注

เอกํ [Pg.71] สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต มคเธสุ วิหรติ นาลกคามเก อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. จุนฺโท จ สมณุทฺเทโส อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส อุปฏฺฐาโก โหติ.

一时，世尊住在舍卫城(Sāvatthī)的祇陀林给孤独园。当时，具寿舍利弗住在摩揭陀的纳拉咖(Nālaka)村，身患疾病，痛苦，病情严重。纯陀(Cunda)沙弥是具寿舍利弗的侍者。

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เตเนว อาพาเธน ปรินิพฺพายิ. อถ โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปตฺตจีวรมาทาย เยน สาวตฺถิ เชตวนํ อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราโม, เยนา ยสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ ‘‘อายสฺมา ภนฺเต สาริปุตฺโต ปรินิพฺพุโต, อิทมสฺส ปตฺตจีวร’’นฺติ. อตฺถิ โข อิทํ อาวุโส จุนฺท กถา ปาภตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย, อายามาวุโส จุนฺท, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม, อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสฺสามาติ. ‘‘เอวํ ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

那时，具寿舍利弗因为那个疾病而般涅槃。之后，纯陀沙弥拿了具寿舍利弗的衣钵，去到舍卫城的祇陀林给孤独园，去到具寿阿难那里；去到后，顶礼具寿阿难，坐在一旁。坐在一旁后，纯陀沙弥对具寿阿难说了这番话：“尊者，具寿舍利弗已经般涅槃了，这是他的衣钵。”“纯陀贤友，这件事是应该带去见世尊的。来，纯陀贤友，我们去到世尊那里，去到后，向世尊禀告这件事。”“是的，尊者。”纯陀沙弥回答具寿阿难。

พุทฺธา [Pg.75] นุ โข ปฐมํ ปรินิพฺพายนฺติ, อุทาหุ อคฺคสาวกาติ.

是佛陀先般涅槃，还是上首弟子先般涅槃？

อนุชานาตุ [Pg.78] เม ภนฺเต ภควา, อนุชานาตุ สุคโต. ปรินิพฺพาน กาโล เม, โอสฺสฏฺโฐ เม อายุสงฺขาโรติ.

“世尊，请世尊允许我，请善逝允许我。我般涅槃的时候到了，我的寿行已被舍弃。”

กตฺถ [Pg.79] ปรินิพฺพายิสฺสสิ สาริปุตฺตาติ.

“舍利弗，你将在哪里般涅槃？”

อตฺถิ ภนฺเต มคเธสุ นาลกคาเม ชาโตวรโก, ตตฺถาหํ ปรินิพฺพายิสฺสามีติ.

“世尊，在摩揭陀的纳拉咖村，有我出生的房间，我将在那里般涅槃。”

ยสฺส ทานิ ตฺวํ สาริปุตฺต กาลํ มญฺญสิ, อิทานิ ปน เต เชฏฺฐกนิฏฺฐ ภาติกานํ ตาทิสสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนํ ทุลฺลภํ ภวิสฺสติ, เทเสหิ เนสํ ธมฺมนฺติ อาห.

“舍利弗，你现在认为时机已到，但对于你的那些年长和年少的兄弟们来说，要见到像你这样的比丘将会非常难得，为他们说法吧。”

อถโข [Pg.103] อายสฺมา จ อานนฺโท จุนฺโท จ สมณุทฺเทโส เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อยํ ภนฺเต จุนฺโท สมณุทฺเทโส ‘เอวมาห อายสฺมา ภนฺเต สาริปุตฺโต [Pg.104] ปรินิพฺพุโต, อิทมสฺส ปตฺตจีวร’นฺติ. อปิจ เม ภนฺเต ‘มธุรก ชาโต วิย กาโย, ทิสาปิ เม น ปกฺขายนฺติ, ธมฺมาปิ มํ นปฺปฏิภนฺติ อายสฺมา สาริปุตฺโต ปรินิพฺพุโต’ติ’’ สุตฺวา–

于是，具寿阿难和纯陀沙弥去到世尊那里；去到后，顶礼世尊，然后坐在一旁。坐在一旁后，具寿阿难对世尊说：“世尊，这位纯陀沙弥这样说：‘尊者，具寿舍利弗已经般涅槃了，这是他的衣钵。’而且，世尊，我听后身体好像僵住了一样，方向也辨认不清，法也不再显现于我心，因为具寿舍利弗已经般涅槃了。”

อปฺปเกนปิ [Pg.105] เมธาวี, ปาภเตน วิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ, อณุํ อคฺคึว สนฺธมนฺติ.

有智慧的明辨者，虽以微少的资本，也能确立他自己，如人吹旺微小之火。

โย [Pg.110] ปพฺพชี ชาติสตานิ ปญฺจ,ปหาย กามานิ มโนรมานิ;

ตํวีตราคํ สุสมาหิตินฺทฺริยํ;

ปรินิพฺพุตํ วนฺทถ สาริปุตฺตํ.

他于五百生中出家，舍弃了悦意的欲乐；他已离贪，诸根善定，你们当礼敬此般涅槃的舍利弗。

ขนฺติพโล ปถวิสโม น กุปฺปติ,นจาปิ จิตฺตสฺส วเสน วตฺตติ;

อนุกมฺปโก การุณิโก จ นิพฺพุโต,ปรินิพฺพุตํ วนฺทถ สาริปุตฺตํ.

他以忍耐为力，如大地般不动摇；他不随心意而转，富有怜悯与慈悲，已得寂灭。你们当礼敬此般涅槃的舍利弗。

จณฺฑาลปุตฺโต [Pg.111] ยถา นครํ ปวิฏฺโฐ,นีจมโน จรติ กโฬปิหตฺโถ;

ตถา อยํ วิหรติ สาริปุตฺโต,ปรินิพฺพุตํ วนฺทถ สาริปุตฺตํ.

犹如旃陀罗之子入城，心怀谦卑，手持食篮而行；舍利弗亦如是安住。你们当礼敬此般涅槃的舍利弗。

อุสโภ ยถา ฉินฺนวิสาณโก,อเหฏฺฐยนฺโต จรติ ปุรนฺตเร วเน;

ตถา อยํ วิหรติ สาริปุตฺโต;

ปรินิพฺพุตํ วนฺทถ สาริปุตฺตนฺติ.

犹如断角之牛，不伤害任何众生，于林中游行；舍利弗亦如是安住。你们当礼敬此般涅槃的舍利弗。

อปิจ [Pg.112] เม ภนฺเต มธุรกชาโต วิย กาโย.

而且，世尊，我的身体好像僵住了一样。

กึ [Pg.113] นุโข เต อานนฺท สาริปุตฺโต สีลกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, สมาธิกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, ปญฺญากฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, วิมุตฺติกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโต, วิมุตฺติ ญาณทสฺสนกฺขนฺธํ วา อาทาย ปรินิพฺพุโตติ.

阿难，难道舍利弗是带走了戒蕴而般涅槃的吗？是带走了定蕴而般涅槃的吗？是带走了慧蕴而般涅槃的吗？是带走了解脱蕴而般涅槃的吗？是带走了戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴而般涅槃的吗？

นนุ [Pg.116] ตํ อานนฺท มยา ปฏิกจฺเจว อกฺขาตํ สพฺเพหิ ปิเยหิ มนา เปหิ นานาภาโว วินาภาโว อญฺญถาภาโว, ตํ กุเตตฺถ อานนฺท ลพฺภา ‘‘ยํ ตํ ชาตํ ภูตํ สงฺขตํ ปโลกธมฺมํ, ตํ วต มาปลุชฺชี’’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

阿难，我不是早就说过吗？一切所爱的、可意的，都有别离、分离、变异。阿难，于此，哪里能有这样的事：“凡是已生、已成、有为、会毁坏之法，愿它不要毁坏！”——这种可能性是不存在的。

ทสกนิทฺเทส

十法解释

ตตฺถ [Pg.124] กตมํ ตถาคตสฺส ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาณํ. อิธ ตถาคโต ‘‘อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคจฺเฉยฺย เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ ปชานาติ, ‘‘ฐานญฺจ โข เอตํ วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคจฺเฉยฺย ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ –

其中，什么是如来如实知处与非处的智慧？在此，如来如实了知：“具足正见的个人不可能将任何有为法执取为常，此非是处。”又如实了知：“凡夫可能会将某些有为法执取为常，此是处。”

กมฺมโต [Pg.135] ทฺวารโต เจว;

กปฺปฏฺฐิติยโต ตถา;

ปากสาธารณาทีหิ;

วิญฺญาตพฺโพ วินิจฺฉโย.

应从业、从门、从劫住、从果报的共通性等方面来了知此决择。

มยา [Pg.154] ภนฺเต อุปฺปนฺโน โจโร น สกฺกา ปฏิพาหิตุํ, สงฺโฆ ปรสมุทฺทํ คจฺฉตุ, อหํ สมุทฺทารกฺขํ กริสฺสามีติ.

尊者，盗贼已经生起，我无法阻止。请僧团渡过大海，我将守护海边。

อาวุโส มหาโสณ อภิรุห มหาอุลุมฺปนฺติ.

贤友大索那，登上大筏吧！

นาหํ [Pg.155] ภนฺเต ตุมฺเหสุ อคจฺฉนฺเตสุ คมิสฺสามีติ ยาวตติยํ กเถตฺวาปิ เถรํ อาโรเปตุํ อสกฺโกนฺตา นิวตฺตึสุ.

即使他说了三次“尊者们，你们不走，我是不会走的”，（其他人）也无法让长老登上，只好返回。

เอวรูปสฺส [Pg.156] นาม ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตสฺส สรีรธาตุนิจยฏฺฐานํ อนาถํ ชาตนฺติ จินฺตยมาโน นิสีทิ.

想到“像这样一位达到了利养和名誉顶峰的人，其身体最终竟会变成一处无依无靠的遗骨堆积地”，他便坐下沉思。

ภนฺเต [Pg.158] เอตํ ปณฺณขาทกมนุสฺสานํ วสนฏฺฐานํ, ธูโม ปญฺญายติ, อหํ ปุรโต คมิสฺสามีติ เถรํ วนฺทิตฺวา อตฺตโน ภวนํ อคมาสิ. เถโร สพฺพมฺปิ ภยกาลํ ปณฺณขาทกมนุสฺเส นิสฺสาย วสิ.

“尊者，这是食叶人的住处，可以看到烟，我要先走一步。”他向长老礼敬后，回到自己的住处。在整个危险时期，长老都依靠那些食叶人居住。

อาวุโส มหาโสณ ภิกฺขาหาโร ปญฺญายตีติ วตฺวา ปตฺตจีวรํ อาโรเปตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตํ นีหริตฺวา อฏฺฐาสิ.

“贤友大索那，斋食准备好了。”说完，他取了衣钵，披上外衣，拿出钵，然后站着。

มหาโสณตฺเถโร [Pg.161] ปญฺจภิกฺขุสตปริวาโร มณฺฑลารามวิหารํ ปตฺโต, เอเกโก นวหตฺถสาฏเกน สทฺธึ เอเกกกหาปณคฺฆนกํ ปิณฺฑปาตํ เทตูติ มนุสฺเส อโวจุํ.

大索那长老与五百比丘随从抵达曼陀罗园寺院，他们对人们说：“请每人施舍一份价值一伽哈巴那（kahāpaṇa）的斋食，以及一件九肘长的衣料。”

อนายตเน [Pg.165] นฏฺฐานํ อตฺตภาวานํ ปมาณํ นตฺถิ, พุทฺธานํ อุปฏฺฐานํ กริสฺสามีติ เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา อปฺปหริตํ กโรติ.

“在无立足处而毁灭的众生，其个体（attabhāva）之量不可测，我当侍奉诸佛。”（他如此想后）前往塔院，清除杂草。

มยํ [Pg.168] ตาว มหลฺลกา, อิทํ นาม ภวิสฺสตีติ น สกฺกา ชานิตุํ, ตุวํ อตฺตานํ รกฺเขยฺยาสีติ.

我们已经老了，无法知道“将来会怎样”，你应当保护好自己。

กหํ [Pg.169] วตฺตพฺพกนิคฺโรธตฺเถโร, กหํ วตฺตพฺพกนิคฺโรธตฺเถโรติ ปุจฺฉิตฺวา ตสฺส สนฺติกํ อคมํสุ.

“瓦塔拔迦尼拘陀长老（Vattabbakanigrodhatthera）在哪里？瓦塔拔迦尼拘陀长老在哪里？”如此询问后，他们便去到他那里。

กึ [Pg.171] เถโร ปิยายตีติ.

长老喜爱什么？

กีทิโส เถโรติ.

这位长老是怎样的人？

ธมฺมสกฏสฺส [Pg.172] อกฺโข ภิชฺชติ อกฺโข ภิชฺชตีติ ปริเทวมาโน วิจริ.

“法车的车轴断了，车轴断了！”他如此哀叹着四处徘徊。

๘. สมฺมปฺปธานวิภงฺค

8. 正勤分别

๑. สุตฺตนฺตภาชนียวณฺณนา

1. 经分别释义

จตฺตาโรเม [Pg.179] อาวุโส สมฺมปฺปธานา. กตเม จตฺตาโร. อิธาวุโส ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหียมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา อนุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา อนุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา นิรุชฺฌมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุนฺติ อาตปฺปํ กโรตีติ.

贤友，有四正勤。是哪四个呢？在此，贤友，比丘努力使未生的恶不善法不生起，努力断除已生的恶不善法，努力使未生的善法生起，努力使已生的善法不消失。

อุปชฺฌาโย [Pg.181] เม อติวิย ปสนฺนจิตฺโต วนฺทติ, กึ นุ โข ปุปฺผานิ ลภิตฺวา ปูชํ กเรยฺยาสีติ จินฺเตสิ.

我的戒师以极为喜悦之心作礼，心想：“你若能得到花来作供养就好了。”

‘‘กทา [Pg.182] อาคโตสีติ ปุจฺฉิ’’

“你什么时候来的？”他问。

ตฺวํ [Pg.188] อมฺเห อุจฺจากุลาติ สลฺลกฺเขสิ.

你察知我们出身高贵。

๑๖. ญาณวิภงฺค

16. 智分别

๑๐. ทสกนิทฺเทสวณฺณนา

10. 十法解释的释义

เอกิสฺสา โลกธาตุยา

在一个世界体系中

อฏฺฐานเมตํ [Pg.191] อนวกาโส ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตีติ ปชานาติ.

他了知：“在一个世界体系中，两位阿罗汉、正自觉者同时出现，这是不可能、无有是处的，这种情况不存在。”

อชฺช [Pg.197] สตฺถา ปรินิพฺพายติ, อชฺช สาสนํ โอสกฺกติ, ปจฺฉิมทสฺสนํ ทานิ อิทํ อมฺหากนฺติ ทสพลสฺส ปรินิพฺพุตทิวสโต มหนฺตตรํ การุญฺญํ กริสฺสนฺติ.

“今天导师将般涅槃，今天教法将衰退，现在这是我们最后一次见到他了。”从十力者般涅槃之日起，他们将会生起更大的悲悯。

เอกปุคฺคโล [Pg.199] ภิกฺขเว โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อจฺฉริยมนุสฺโส, กตโม เอกปุคฺคโล ตถาคโต ภิกฺขเว อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติ.

诸比丘，当一个人出现于世间时，他是一个奇特的人。是哪一个人呢？诸比丘，是如来、阿罗汉、正自觉者。

ฌานวิภงฺค

禅那分别

สุตฺตนฺตภาชนีย

经分别

อภิกฺกนฺเต [Pg.201] ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ.

他在前进、返回时，保持正知。

สโต [Pg.202] สมฺปชาโน อภิกฺกมติ,สโต สมฺปชาโน ปฏิกฺกมตีติ วุตฺตํ.

经中说：“他具念、正知地前进；具念、正知地返回。”

กินฺนู เม เอตฺถ คเตน อตฺโถ อตฺถิ นตฺถีติ อตฺถานตฺถํ ปริคฺคเหตฺวา อตฺถปริคฺคณฺหนํ สาตฺถกสมฺปชญฺญํ.

“我到这里来有何意义？有意义还是没有意义？”在辨别了意义和无意义之后，只取其有意义者，此为有益正知。

อามิสโตปิ [Pg.203] วฑฺฒิ อตฺโถเยว, ตํ นิสฺสาย พฺรหฺมจริยา นุคฺคหาย ปฏิปนฺนตฺตาติ วทนฺติ.

他们说，即使是物质上的增长，也是有益的，因为那是为了资助梵行的修习。

มยา [Pg.205] ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุนา สทฺธึ ทฺเวกถา นาม นกถิตปุพฺพา, อญฺญสฺมึ ทิวเส อุปริวิเสสํ นิพฺพตฺเตสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ‘‘กึ ภนฺเต’’ติ ปฏิวจนํ อทาสิ.

自我出家之日算起，我从未与任何比丘交谈过。心想“我将在另一天证得更高的成就”，便回答：“尊者，什么事？”

ภนฺเต [Pg.209] เอเต มนุสฺสา ตุมฺหากํ กึโหนฺติ, มาติปกฺขโต สมฺพนฺธา ปิติปกฺขโตติ.

“尊者，这些人是您的什么人？是母系亲属，还是父系亲属？”

อาวุโสยํ [Pg.210] มาตาปิตูหิปิ ทุกฺกรํ, ตํ เอเต มนุสฺสา อมฺหากํ กโรนฺติ, ปตฺตจีวรมฺปิ โน เอเตสํ สนฺตกเมว, เอเตสํ อานุภาเวน เนว ภเย ภยํ น ฉาตเก ฉาตกํ ชานาม, เอทิสานาม อมฺหากํ อุปการิโน นตฺถีติ เตสํ คุเณ กเถนฺโต คจฺฉติ.

“贤友，这些人对我们所做的，是连父母都难做到的事。我们的衣钵也属于他们。依靠他们的力量，我们遇险不惧，挨饿不饥。我们没有像他们这样的恩人。’他边走边述说着他们的功德。

กมฺมฏฺฐานํ [Pg.212] นาม อตฺถีติปิ สญฺญํ อกตฺวา คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตฺวา อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน สํสฏฺโฐ จริตฺวา จ ภุญฺชิตฺวา จ ตุจฺโฉ นิกฺขมติ.

连“有业处这回事”的念头都不生起，就进入村庄乞食，与不适宜的在家人混在一起交往，吃完后空手而出。

อาวุโส [Pg.213] ตุมฺเห น อิณฏฺฏา น ภยฏฺฏา น อาชีวิกา ปกตา ปพฺพชิตา, ทุกฺขา มุจฺจิตุกามา ปเนตฺถ ปพฺพชิตา. ตสฺมา คมเน อุปฺปนฺนกิเลสํ คมเนเยว นิคณฺหถ. ฐาเน, นิสชฺชาย, สยเน อุปฺปนฺนกิเลสํ สยเนเยว นิคฺคณฺหถาติ.

“贤友们，你们出家不是因为负债，不是因为恐惧，也不是为了谋生，而是为了从苦中解脱而出家。因此，行走时生起的烦恼，就在行走时制伏它；站立、安坐、躺卧时生起的烦恼，就在站立、安坐、躺卧时制伏它。”

อยํ [Pg.214] ภิกฺขุ ตุยฺหํ อุปฺปนฺนํ วิตกฺกํ ชานาติ, อนนุจฺฉวิกํ เต เอตนฺติ อตฺตานํ ปฏิโจเทตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อริยภูมึ โอกฺกมติ.

“这位比丘知道你生起的念头，这与你不相称。”他如此自责后，增长观，进入圣地。

อยํ [Pg.215] เถโร ปุนปฺปุนํ นิวตฺติตฺวา คจฺฉติ, กึ นุโข มคฺคมูฬฺโห อุทาหุ กิญฺจิ ปมุฏฺโฐติ สมุลฺลปนฺติ.

他们议论道：“这位长老一再转身而行，莫非他迷路了，还是遗忘了什么东西？”

กินฺนู [Pg.218] โข เอเต อมฺเหเหว สทฺธึ น สลฺลปนฺติ อุทาหุ อญฺญ มญฺญมฺปิ, ยทิ อญฺญมญฺญมฺปิ น สลฺลปนฺติ, อทฺธา วิวาทชาตา ภวิสฺสนฺติ.

“这些人为什么不和我们交谈，甚至彼此之间也不交谈呢？如果他们彼此之间也不交谈，那他们一定是起争论了。”

อญฺญํ [Pg.224] อุปฺปชฺชเต จิตฺตํ, อญฺญํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ;

อวีจิ มนุสมฺพนฺโธ, นที โสโตว วตฺตติ.

一心生起，一心坏灭；无间相续，如河奔流。

อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ.

他在前瞻、环顾时，保持正知。

สเจ [Pg.225] ภิกฺขเว นนฺทสฺส ปุรตฺถิมา ทิสา อาโลเกตพฺพา โหติ, สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นนฺโท ปุรตฺถิมํ ทิสํ อาโลเกติ ‘เอวํ เม ปุรตฺถิมํ ทิสํ อาโลกยโต นาภิชฺฌา โทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสวิสฺสนฺตี’ติ. อิติห สาตฺถก สมฺปชาโน โหติ. สเจ ภิกฺขเว นนฺทสฺส ปจฺฉิมา ทิสา, อุตฺตรา ทิสา, ทกฺขิณา ทิสา, อุทฺธํ, อโธ, อนุทิสา อนุวิโลเกตพฺพา โหติ, สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นนฺโท อนุทิสํ อนุวิโลเกติ ‘เอวํ เม อนุทิสํ อนุวิโลกยโต…เป… สมฺปชาโน โหตีติ….

比丘们，如果难陀需要观察东方，他应当以心完全摄持地观察东方，“这样我观察东方时，贪欲与忧等恶不善法就不会流入我心”。如是，他便是有益正知的。比丘们，如果难陀需要观察西方、北方、南方、上方、下方、四维，他应当以心完全摄持地观察四维，“这样我观察四维时……乃至能保持正知”。

ภวงฺคา [Pg.227] วชฺชนญฺเจว, ทสฺสนํ สมฺปฏิจฺฉนํ;

สนฺตีรณํ โวฏฺฐพฺพนํ, ชวนํ ภวติ สตฺตมํ.

有分心与转向心，见心与领受心；推度心与确定心，速行心为第七。

สมิญฺชิเต [Pg.231] ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ.

于屈、于伸，他保持正知。

สมิญฺชิเต ปหาริเตติ ปพฺพานํ สมิญฺชน ปสารเณ.

所谓“于屈、于伸”，即是肢体的屈与伸。

กสฺมา [Pg.233] ภนฺเต สหสา หตฺถํ สมิญฺชิตฺวา ปุน ยถาฐาเน ฐเปตฺวา สณิกํ สมิญฺชิตฺถาติ.

“尊者，为何您突然屈手，又放回原处，然后慢慢地屈手呢？”

ยโต ปฏฺฐาย มยา อาวุโส กมฺมฏฺฐานํ มนสิกาตุํ อารทฺโธ, น เม กมฺมฏฺฐานํ มุญฺชิตฺวา หตฺโถ สมิญฺชิตปุพฺโพ, อิทานิ ปน เม ตุมฺเหหิ สทฺธึ กถยมาเนน กมฺมฏฺฐานํ มุญฺจิตฺวา สมิญฺชิโต, ตสฺมา ปุน ยถา ฐาเน ฐเปตฺวา สมิญฺเชสินฺติ.

“贤友，自从我开始作意业处以来，我的手从未在舍离业处后屈过。但现在与你们交谈时，我的手在舍离业处后屈了。因此，我把它放回原处后再屈。”

สาธุ [Pg.234] ภนฺเต ภิกฺขุนา นาม เอวรูเปน ภวิตพฺพนฺติ.

“善哉，尊者，比丘理应如此。”

สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ.

在受持僧伽梨、衣钵时，他保持正知。

ปุคฺคลปญฺญตฺติอฏฺฐกถา

人施设论义注

เอกกนิทฺเทส

一法之解释

กตโม [Pg.243] จ ปุคฺคโล สมยวิมุตฺโต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สมยวิมุตฺโต.

何种人为时解脱者？在此，某人有时、适时地以身触达八解脱而住，并以慧见其某些漏已尽。此人被称为时解脱者。

อสมยวิมุตฺต

非时解脱者

กตโม [Pg.247] จ ปุคฺคโล อสมยวิมุตฺโต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นเหว โข กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อฏฺฐวิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อสมยวิมุตฺโต. สพฺเพปิ อริย ปุคฺคลา อริเย วิโมกฺเข อสมยวิมุตฺตา.

何种人为非时解脱者？在此，某人并非有时、适时地以身触达八解脱而住，但以慧见其诸漏已尽。此人被称为非时解脱者。所有圣者于圣解脱皆为非时解脱者。

กุปฺปากุปฺปนิทฺเทส

易退与不退之解释

กตโม [Pg.250] จ ปุคฺคโล กุปฺปธมฺโม, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ, โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิร ลาภี, น ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺฌติ, ยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส ปมาทมาคมฺม ตา สมาปตฺติโย กุปฺเปยฺยุํ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล กุปฺปธมฺโม.

何种人为易退法者？在此，某人能获得与色有关或与无色有关的等至，但他不能随意获得，不能不费力获得，不能不困难获得，不能随其所欲、随其意愿、随时长地入定与出定。有此可能：该人因放逸，彼等至即会退失。此人被称为易退法者。

สตฺตกฺขตฺตุปรม โสตาปนฺน

极七有之入流者

กตโม [Pg.252] จ ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรโม, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาต ธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, โส สตฺตกฺขตฺตุํ เทเว จ มานุเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรโม.

何种人为极七有者？在此，某人因断尽三结而成为入流者，为不堕恶趣法、决定趣向正觉者。他在天界与人间至多流转轮回七次后，即终结痛苦。此人被称为极七有者。

โสตาปนฺน อธิปฺปายฺย

入流者的意义

โสโต [Pg.253] โสโตติ หิทํ สาริปุตฺต วุจฺจติ, กตโม นุโข สาริปุตฺต โสโตติ. อยเมว หิ ภนฺเต อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค โสโต. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธีติ. โสตาปนฺโน โสตาปนฺโนติ หิทํ สาริปุตฺต วุจฺจติ, กตโม นุโข สาริปุตฺต โสตาปนฺโนติ. โย หิ ภนฺเต อิมินา อริเยน อฏฺฐงฺคิเกน มคฺเคน สมนฺนาคโต, อยํ วุจฺจติ โสตาปนฺโน, สฺวายํ อายสฺมา เอวํนาโม เอวํโคตฺโต อิติ วาติ, อิติวา….

“舍利弗，常说‘流’，那么，舍利弗，什么是‘流’呢？”“尊者，这圣八支道就是‘流’，也就是：正见……乃至正定。”“舍利弗，常说‘入流者’，那么，舍利弗，什么是‘入流者’呢？”“尊者，凡是具足此圣八支道者，即被称为‘入流者’，也就是这位如此名、如此姓的具寿。”

โกลํ โกล โสตาปนฺน

家家入流者

กตโม [Pg.255] จ ปุคฺคโล โกลํ โกโล. อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, โส ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ, อยํ วุจฺจติ โกลํ โกโล.

何谓家家者？在此，某人因断尽三结，成为入流者，不堕恶趣法，决定趣向正觉。他在两三个家族中流转轮回后，便能了结痛苦。此人被称为家家者。

เอกพีชี โสตาปนฺน

一种子入流者

กตโม [Pg.256] จ ปุคฺคโล เอกพีชี, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, โส เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล เอกพีชี.

何谓一种子者？在此，某人因断尽三结，成为入流者，不堕恶趣法，决定趣向正觉。他只投生人界一次，便能了结痛苦。此人被称为一种子者。

สกทาคามินิทฺเทส

一来的解释

กตโม [Pg.260] จ ปุคฺคโล สกทาคามี, อิเธ กจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สกทาคามี.

何谓一来者？在此，某人因三结的断尽，以及贪、瞋、痴的薄弱，成为一来者，只来此世界一次便终结苦。此人被称为一来者。