နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

小部

ဣတိဝုတ္တက-အဋ္ဌကထာ

如是语义注

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

造论序说

မဟာကာရုဏိကံ [Pg.1] နာထံ, ဉေယျသာဂရပါရဂုံ;

ဝန္ဒေ နိပုဏဂမ္ဘီရ-ဝိစိတြနယဒေသနံ.

我礼敬大悲怙主，已渡所知海彼岸者；及其善巧、甚深、种种善说之法。

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ, ယေန နိယျန္တိ လောကတော;

ဝန္ဒေ တမုတ္တမံ ဓမ္မံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပူဇိတံ.

具足明与行，依之出离世间；我今顶礼彼无上法，为正等觉所礼敬。

သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော, ဌိတော မဂ္ဂဖလေသု ယော;

ဝန္ဒေ အရိယသံဃံ တံ, ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ.

具足戒等德，安住于道果；我礼敬彼圣僧伽，无上之福田。

ဝန္ဒနာဇနိတံ ပုညံ, ဣတိ ယံ ရတနတ္တယေ;

ဟတန္တရာယော သဗ္ဗတ္ထ, ဟုတွာဟံ တဿ တေဇသာ.

由礼敬三宝所生功德，愿我仗其威力，于一切处皆摧伏障碍。

ဧကကာဒိပ္ပဘေဒေန, ဒေသိတာနိ မဟေသိနာ;

လောဘာဒီနံ ပဟာနာနိ, ဒီပနာနိ ဝိသေသတော.

大仙所宣说，依一法等差别；尤其阐明了贪等之断除。

သုတ္တာနိ ဧကတော ကတွာ, ဣတိဝုတ္တပဒက္ခရံ;

ဓမ္မသင်္ဂါဟကာ ထေရာ, သင်္ဂါယိံသု မဟေသယော.

法集诸长老，彼等大贤圣，将《如是语》之诸经文句汇集一处，共同合诵。

ဣတိဝုတ္တကမိစ္စေဝ, နာမေန ဝသိနော ပုရေ;

ယံ ခုဒ္ဒကနိကာယသ္မိံ, ဂမ္ဘီရတ္ထပဒက္ကမံ.

古昔诸大师称之为《如是语》，其于《小部》中，义理甚深，文句次第井然。

တဿ ဂမ္ဘီရဉာဏေဟိ, ဩဂါဟေတဗ္ဗဘာဝတော;

ကိဉ္စာပိ ဒုက္ကရာ ကာတုံ, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ မယာ.

因其须以甚深之智方能通达，故我虽为之作释义，亦甚为困难。

သဟသံဝဏ္ဏနံ [Pg.2] ယသ္မာ, ဓရတေ သတ္ထု သာသနံ;

ပုဗ္ဗာစရိယသီဟာနံ, တိဋ္ဌတေဝ ဝိနိစ္ဆယော.

由于导师之教法，赖释义而得住持；往昔诸师子之决择，亦得以确立。

တသ္မာ တံ အဝလမ္ဗိတွာ, ဩဂါဟေတွာန ပဉ္စပိ;

နိကာယေ ဥပနိဿာယ, ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယံ.

是故，我将依止彼等决择，并仰仗古代义注之理路，通达五部。

နိဿိတံ ဝါစနာမဂ္ဂံ, သုဝိသုဒ္ဓံ အနာကုလံ;

မဟာဝိဟာရဝါသီနံ, နိပုဏတ္ထဝိနိစ္ဆယံ.

依循大寺住者(Mahāvihāravāsī)极为清净、毫不混淆的传诵之道，以及其对义理的精妙决择。

ပုနပ္ပုနာဂတံ အတ္ထံ, ဝဇ္ဇယိတွာန သာဓုကံ;

ယထာဗလံ ကရိဿာမိ, ဣတိဝုတ္တကဝဏ္ဏနံ.

善巧地避免重复之义，我将竭尽所能，造《如是语》之释义。

ဣတိ အာကင်္ခမာနဿ, သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိံ;

ဝိဘဇန္တဿ တဿတ္ထံ, နိသာမယထ သာဓဝေါတိ.

如是，我期盼正法久住，并为之分别其义，贤善之人，请善谛听！

တတ္ထ ဣတိဝုတ္တကံ နာမ ဧကကနိပါတော, ဒုကနိပါတော, တိကနိပါတော, စတုက္ကနိပါတောတိ စတုနိပါတသင်္ဂဟံ. တမ္ပိ ဝိနယပိဋကံ, သုတ္တန္တပိဋကံ, အဘိဓမ္မပိဋကန္တိ တီသု ပိဋကေသု သုတ္တန္တပိဋကပရိယာပန္နံ; ဒီဃနိကာယော မဇ္ဈိမနိကာယော, သံယုတ္တနိကာယော, အင်္ဂုတ္တရနိကာယော, ခုဒ္ဒကနိကာယောတိ ပဉ္စသု နိကာယေသု ခုဒ္ဒကနိကာယပရိယာပန္နံ; သုတ္တံ, ဂေယျံ, ဝေယျာကရဏံ, ဂါထာ, ဥဒါနံ, ဣတိဝုတ္တကံ, ဇာတကံ, အဗ္ဘုတဓမ္မံ, ဝေဒလ္လန္တိ နဝသု သာသနင်္ဂေသု ဣတိဝုတ္တကင်္ဂဘူတံ.

其中，《如是语》乃一集、二集、三集、四集之合集。于律藏、经藏、阿毗达摩藏三藏中，其归属于经藏；于长部、中部、相应部、增支部、小部五部中，其归属于小部；于经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、广解九分教中，其为如是语部分。

‘‘ဒွါသီတိ ဗုဒ္ဓတော ဂဏှိံ, ဒွေသဟဿာနိ ဘိက္ခုတော;

စတုရာသီတိ သဟဿာနိ, ယေ မေ ဓမ္မာ ပဝတ္တိနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၁၀၂၇) –

八万二千从佛受， 二千法从比丘学； [一共]八万四千法， 此等之法我传扬。（《长老偈》1027）

ဧဝံ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ပဋိညာတေသု စတုရာသီတိယာ ဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿေသု ကတိပယဓမ္မက္ခန္ဓသင်္ဂဟံ. သုတ္တတော ဧကကနိပါတေ တာဝ သတ္တဝီသတိ သုတ္တာနိ, ဒုကနိပါတေ ဒွါဝီသတိ, တိကနိပါတေ ပညာသ, စတုက္ကနိပါတေ တေရသာတိ ဒွါဒသာဓိကသုတ္တသတသင်္ဂဟံ. တဿ နိပါတေသု ဧကကနိပါတော အာဒိ, ဝဂ္ဂေသု ပါဋိဘောဂဝဂ္ဂေါ, သုတ္တေသု လောဘသုတ္တံ. တဿာပိ ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိကံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တံ နိဒါနမာဒိ. သာ ပနာယံ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ ဝိနယပိဋကေ တန္တိမာရုဠှာ ဧဝ. ယော ပနေတ္ထ နိဒါနကောသလ္လတ္ထံ ဝတ္တဗ္ဗော ကထာမဂ္ဂေါ[Pg.3], သောပိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တောယေဝါတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

如是，此乃法藏护持者所宣示的八万四千法蕴中若干法蕴的合集。就经而言，其一集有二十七部经，二集有二十二部经，三集有五十部经，四集有十三部经，总计一百一十二部经。在这些集中，以一集为始；在品中，以“波帝婆伽品”(Pāṭibhogavaggo)为始；在经中，以《贪经》为始。而其开篇“此为世尊所说”等缘起，是由具寿阿难在第一次大结集时所诵出的。此第一次大结集，已载于律藏圣典中。至于此处为善巧阐明缘起而应讲述的论述方法，在《善吉祥光》(Sumaṅgalavilāsinī)即《长部义注》中亦已详细说明，应按照那里所说的方式来理解。

နိဒါနဝဏ္ဏနာ

缘起释义

ယံ ပနေတံ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာတိအာဒိကံ နိဒါနံ. ဧကဓမ္မံ, ဘိက္ခဝေ, ပဇဟထာတိအာဒိကံ သုတ္တံ. တတ္ထ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာတိအာဒီနိ နာမပဒါနိ. ဣတီတိ နိပါတပဒံ. ပဇဟထာတိ ဧတ္ထ ပ-ဣတိ ဥပသဂ္ဂပဒံ, ဇဟထာ-တိ အာချာတပဒံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ပဒဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“此乃世尊所说”等是缘起。“诸比丘，当舍一法”等是经。其中，“vuttaṃ”（所说）、“bhagavatā”（由世尊）等是名词性词语。“Iti”是助词。“Pajahatha”（当舍）中，“pa”是前缀，“jahatha”是动词。应依此方式理解所有词语的分析。

အတ္ထတော ပန ဝုတ္တသဒ္ဒေါ တာဝ သဥပသဂ္ဂေါ အနုပသဂ္ဂေါ စ ဝပနေ ဝါပသမကရဏေ ကေသောဟာရဏေ ဇီဝိတဝုတ္တိယံ ပဝုတ္တဘာဝေ ပါဝစနဘာဝေန ပဝတ္တိတေ အဇ္ဈေသနေ ကထနေတိ ဧဝမာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ –

就意义而言，“vutta”一词，无论是否带前缀，可见于播种、平整、剃发、生计、被释放的状态、作为教说而施行、请求、谈说等义。例如：

‘‘ဂါဝေါ တဿ ပဇာယန္တိ, ခေတ္တေ ဝုတ္တံ ဝိရူဟတိ;

ဝုတ္တာနံ ဖလမသ္နာတိ, ယော မိတ္တာနံ န ဒုဗ္ဘတီ’’တိ. –

彼之牛繁衍，田中所播者生长；彼享受所播之果，实乃不负友人者。

အာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၁၉) ဝပနေ အာဂတော. ‘‘နော စ ခေါ ပဋိဝုတ္တ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၈၉) အဋ္ဌဒန္တကာဒီဟိ ဝါပသမကရဏေ. ‘‘ကာပဋိကော မာဏဝေါ ဒဟရော ဝုတ္တသိရော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၄၂၆) ကေသောဟာရဏေ. ‘‘ပန္နလောမော ပရဒတ္တဝုတ္တော မိဂဘူတေန စေတသာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၃၂) ဇီဝိတဝုတ္တိယံ. ‘‘သေယျထာပိ နာမ ပဏ္ဍုပလာသော ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တော အဘဗ္ဗော ဟရိတတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၉၂; ပါစိ. ၆၆၆; မဟာဝ. ၁၂၉) ဗန္ဓနတော ပဝုတ္တဘာဝေ. ‘‘ယေသမိဒံ ဧတရဟိ, ဗြာဟ္မဏာ, ပေါရာဏံ မန္တပဒံ ဂီတံ ပဝုတ္တံ သမိဟိတ’’န္တိအာဒီသု ပါဝစနဘာဝေန ပဝတ္တိတေ. လောကေ ပန – ‘‘ဝုတ္တော ဂဏော ဝုတ္တော ပါရာယနော’’တိအာဒီသု အဇ္ဈေနေ. ‘‘ဝုတ္တံ ခေါ ပနေတံ ဘဂဝတာ ဓမ္မဒါယာဒါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀) ကထနေ. ဣဓာပိ ကထနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ ဝုတ္တံ ကထိတံ ဘာသိတန္တိ အတ္ထော.

于《本生》(jā. 2.22.19)等中，其出现于“播种”之义。于“未被犁回”(pārā. 289)等中，以八齿耙等表示“平整”之义。于“迦波提青年，年少，已剃发”(ma. ni. 2.426)等中，是“剃除头发”之义。于“羽毛脱落，依他食维生，心如野兽而住”(cūḷava. 332)等中，是“生计”之义。于“犹如枯黄之叶，从蒂脱落，不能再变绿”(pārā. 92; pāci. 666; mahāva. 129)等中，是“从束缚中被释放的状态”之义。于“婆罗门，如今这些被吟诵、宣说、结集的古老咒语”等中，是“作为教说而施行”之义。在世间用法中，如“背诵文集，背诵《彼岸道品》”等，是“学习”之义。于“世尊曾说：‘诸比丘，你们当为我法之继承人，而非财物之继承人’”(ma. ni. 1.30)等中，是“讲述”之义。于此亦当解为“讲述”之义。是故，“vuttaṃ”即是“所说、所言、所道”之义。

ဒုတိယော [Pg.4] ပန ဝုတ္တသဒ္ဒေါ ဝစနေ စိဏ္ဏဘာဝေ စ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဟိ-ဣတိ ဇာတု ဝိဗျတ္တန္တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ နိပါတော. သော ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနသုတ္တဿ ဘဂဝတော ဝိဗျတ္တံ ဘာသိတဘာဝံ ဇောတေတိ. ဝါစကသဒ္ဒသန္နိဓာနေ ဟိ ပယုတ္တာ နိပါတာ. တေဟိ ဝတ္တဗ္ဗမတ္ထံ ဇောတေန္တိ. ဧတန္တိ အယံ ဧတသဒ္ဒေါ –

第二个“vutta”一词，应理解为“言说”和“惯例”之义。助词“hi”，有“确实”与“明了”之义。它阐明了现在所要宣说的经文，确实是世尊所清晰宣说的。因为助词总是与能表义的词语一同使用，以阐明其所要表达的意义。至于“etaṃ”，此即“eta”一词——

‘‘ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ, သံဃဉ္စ သရဏံ ဂတော;

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ.

若人皈依佛、法与僧，以正慧得见四圣谛。

‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ;

အရိယဉ္စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

苦、苦之集起、苦之超越，以及导向苦寂止之八支圣道。

‘‘ဧတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ, ဧတံ သရဏမုတ္တမံ;

ဧတံ သရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၀-၁၉၂) –

此皈依安稳，此皈依无上；皈依于此者，解脱一切苦。

အာဒီသု ယထာဝုတ္တေ အာသန္နပစ္စက္ခေ အာဂတော. ‘‘အပ္ပမတ္တကံ ခေါ ပနေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဩရမတ္တကံ သီလမတ္တကံ, ယေန ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၇) ပန ဝက္ခမာနေ အာသန္နပစ္စက္ခေ. ဣဓာပိ ဝက္ခမာနေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သင်္ဂါယနဝသေန ဝက္ခမာနဉှိ သုတ္တံ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ဗုဒ္ဓိယံ ဌပေတွာ တဒါ ‘‘ဧတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

在以上（《法句经》190-192）等引文中，“此”字指临近与现前之事；而在“诸比丘，凡夫称赞如来，仅凭此等微小、低劣、区区戒行”等语（长部1.7）中，“此”字则表示将要说的、临近现前之事。在这里也应当理解为将要讲述的。因为在结集时，法藏护持者将所要宣说的经文置于心中，然后说了“此”字。

ဘဂဝတာတိ ဧတ္ထ ဘဂဝါတိ ဂရုဝစနံ. ဂရုံ ဟိ လောကေ ဘဂဝါတိ ဝဒန္တိ. တထာဂတော စ သဗ္ဗဂုဏဝိသိဋ္ဌတာယ သတ္တာနံ ဂရု, တသ္မာ ဘဂဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပေါရာဏေဟိပိ ဝုတ္တံ –

在此，“bhagavā”一词是敬语。世人确称尊者为“bhagavā”。如来因具足一切殊胜功德而为众生所尊重，故应知其为“bhagavā”。古人亦曾说：

‘‘ဘဂဝါတိ ဝစနံ သေဋ္ဌံ, ဘဂဝါတိ ဝစနမုတ္တမံ;

ဂရု ဂါရဝယုတ္တော သော, ဘဂဝါ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ.

世尊一词最殊胜， 世尊一词实无上； 应敬应重具足者， 是故称之为世尊。

သေဋ္ဌဝါစကဉှိ ဝစနံ သေဋ္ဌဂုဏသဟစရဏတော သေဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ, အတ္ထော. တသ္မာ ဘဂဝါတိ ဝစနံ သေဋ္ဌန္တိ ဘဂဝါတိ ဣမိနာ ဝစနေန ဝစနီယော ယော အတ္ထော, သော သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဘဂဝါတိ ဝစနမုတ္တမန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဂါရဝယုတ္တောတိ ဂရုဘာဝယုတ္တော ဂရုဂုဏယောဂတော, ဂရုကရဏံ ဝါ သာတိသယံ အရဟတီတိ ဂါရဝယုတ္တော, ဂါရဝါရဟောတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသတ္တုတ္တမဂရုဂါရဝါဓိဝစနမေတံ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ. အပိစ –

所谓“最胜语”，是因其与最胜功德相应，故被称为“最胜”。或言，“语”(vacana)即“所言”(vuccati)，亦即其义。因此，“‘世尊’是最胜语”之义为：由“世尊”此语所表达之义理是最胜的。“‘世尊’是无上语”亦同此理。“具足尊贵”(gāravayutta)者，谓其因具足尊贵之德而有尊贵之相，或谓其堪受格外敬重，故名“具足尊贵”，义即“堪敬”(gāravāraha)。如是，“世尊”一词，乃是对具足殊胜功德、至上、可敬、可重之有情的称谓。再者——

‘‘ဘဂီ [Pg.5] ဘဇီ ဘာဂီ ဝိဘတ္တဝါ ဣတိ,အကာသိ ဘဂ္ဂန္တိ ဂရူတိ ဘာဂျဝါ;

ဗဟူဟိ ဉာယေဟိ သုဘာဝိတတ္တနော,ဘဝန္တဂေါ သော ဘဂဝါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. –

他曾亲近、具福份、善分别，已破坏、是尊重、具祥瑞；他以众多理趣善修自身，已达有之终点，故称世尊。

နိဒ္ဒေသေ အာဂတနယေန –

依《解释》(Niddesa)中所述之理：

‘‘ဘာဂျဝါ ဘဂ္ဂဝါ ယုတ္တော, ဘဂေဟိ စ ဝိဘတ္တဝါ;

ဘတ္တဝါ ဝန္တဂမနော, ဘဝေသု ဘဂဝါ တတော’’တိ.

具祥瑞者、已破坏者、具足福德者、善于分别者；已修习者、于诸有已舍离者，因此名为世尊。

ဣမိဿာ ဂါထာယ စ ဝသေန ဘဂဝါတိ ပဒဿ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. သော ပနာယံ အတ္ထော သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တောတိ. တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

应依此偈颂之方式，说明“世尊”一词的含义。然此义已在《清净道论》(Visuddhimagga)佛随念的解释中全面阐明，故应依其中所述方式理解。

အပရော နယော – ဘာဂဝါတိ ဘဂဝါ, ဘတဝါတိ ဘဂဝါ, ဘာဂေ ဝနီတိ ဘဂဝါ, ဘဂေ ဝနီတိ ဘဂဝါ, ဘတ္တဝါတိ ဘဂဝါ, ဘဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ, ဘာဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ.

另一理路——以有福德故为世尊；以受供养故为世尊；于福德中无欲故为世尊；于祥瑞中无欲故为世尊；已修习故为世尊；于祥瑞中舍离故为世尊；于福德中舍离故为世尊。

‘‘ဘာဂဝါ ဘတဝါ ဘာဂေ, ဘဂေ စ ဝနိ ဘတ္တဝါ;

ဘဂေ ဝမိ တထာ ဘာဂေ, ဝမီတိ ဘဂဝါ ဇိနော’’.

具福、受供、已修习，于福于祥皆无欲；于福于祥皆舍离，如是胜者(jina)名世尊。

တတ္ထ ကထံ ဘာဂဝါတိ ဘဂဝါ? ယေ တေ သီလာဒယော ဓမ္မက္ခန္ဓာ ဂုဏကောဋ္ဌာသာ, တေ အနညသာဓာရဏာ နိရတိသယာ တထာဂတဿ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘန္တိ. တထာ ဟိဿ သီလံ, သမာဓိ, ပညာ, ဝိမုတ္တိ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ, ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပံ, သဒ္ဓါ, ဝီရိယံ, သတိ, သမ္ပဇညံ, သီလဝိသုဒ္ဓိ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ, ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ, သမထော, ဝိပဿနာ, တီဏိ ကုသလမူလာနိ, တီဏိ သုစရိတာနိ, တယော သမ္မာဝိတက္ကာ, တိဿော အနဝဇ္ဇသညာ, တိဿော ဓာတုယော, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ, စတ္တာရိ အရိယဖလာနိ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ, စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏာနိ, စတ္တာရော အရိယဝံသာ, စတ္တာရိ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏာနိ, ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ, ပဉ္စင်္ဂိကော သမ္မာသမာဓိ, ပဉ္စဉာဏိကော သမ္မာသမာဓိ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, ပဉ္စ နိဿာရဏီယာ ဓာတုယော, ပဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနဉာဏာနိ, ပဉ္စ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ သညာ, ဆ အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ, ဆ ဂါရဝါ, ဆ နိဿာရဏီယာ ဓာတုယော, ဆ သတတဝိဟာရာ, ဆ အနုတ္တရိယာနိ, ဆ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ [Pg.6] သညာ, ဆ အဘိညာ, ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ, သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ, သတ္တ အရိယဓနာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သတ္တ သပ္ပုရိသဓမ္မာ, သတ္တ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနိ, သတ္တ သညာ, သတ္တ ဒက္ခိဏေယျပုဂ္ဂလဒေသနာ, သတ္တ ခီဏာသဝဗလဒေသနာ, အဋ္ဌ ပညာပဋိလာဘဟေတုဒေသနာ, အဋ္ဌသမ္မတ္တာနိ, အဋ္ဌ လောကဓမ္မာတိက္ကမော, အဋ္ဌ အာရမ္ဘဝတ္ထူနိ, အဋ္ဌ အက္ခဏဒေသနာ, အဋ္ဌ မဟာပုရိသဝိတက္ကာ, အဋ္ဌ အဘိဘာယတနဒေသနာ, အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ, နဝ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ ဓမ္မာ, နဝ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂါနိ, နဝ သတ္တာဝါသဒေသနာ, နဝ အာဃာတပ္ပဋိဝိနယာ, နဝ သညာ, နဝ နာနတ္တာ, နဝ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာ, ဒသ နာထကရဏာ ဓမ္မာ, ဒသ ကသိဏာယတနာနိ, ဒသ ကုသလကမ္မပထာ, ဒသ သမ္မတ္တာနိ, ဒသ အရိယဝါသာ, ဒသ အသေက္ခာ ဓမ္မာ, ဒသ တထာဂတဗလာနိ, ဧကာဒသ မေတ္တာနိသံသာ, ဒွါဒသ ဓမ္မစက္ကာကာရာ, တေရသ ဓုတဂုဏာ, စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ, ပဉ္စဒသ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ, သောဠသဝိဓာ အာနာပါနဿတိ, သောဠသ အပရန္တပနီယာ ဓမ္မာ, အဋ္ဌာရသ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ, ဧကူနဝီသတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ, စတုစတ္တာလီသ ဉာဏဝတ္ထူနိ, ပညာသ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာနိ, ပရောပဏ္ဏာသ ကုသလဓမ္မာ, သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနိ, စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိသဉ္စာရိမဟာဝဇိရဉာဏံ, အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနပဝိစယပစ္စဝေက္ခဏဒေသနာဉာဏာနိ, တထာ အနန္တာသု လောကဓာတူသု အနန္တာနံ သတ္တာနံ အာသယာဒိဝိဘာဝနဉာဏာနိ စာတိ, ဧဝမာဒယော အနန္တာ အပရိမာဏဘေဒါ အနညသာဓာရဏာ နိရတိသယာ ဂုဏဘာဂါ ဂုဏကောဋ္ဌာသာ ဝိဇ္ဇန္တိ ဥပလဗ္ဘန္တိ. တသ္မာ ယထာဝုတ္တဝိဘာဂါ ဂုဏဘာဂါ အဿ အတ္ထီတိ ဘာဂဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗေ. အာကာရဿ ရဿတ္တံ ကတွာ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တော. ဧဝံ တာဝ ဘာဂဝါတိ ဘဂဝါ.

于此，如何由“具德”(bhāgavā)而为“世尊”？那些戒等法蕴、功德部分，是如来所拥有、所获得的，不共于他而无上。诚然，他具有：戒、定、慧、解脱、解脱知见、惭、愧、信、精进、念、正知、戒清净、心清净、见清净、止、观、三善根、三善行、三正思惟、三无过失想、三界、四念处、四正勤、四神足、四圣道、四圣果、四无碍解、辨别四生之智、四圣种、四无畏智、五精进支、五支正定、五智正定、五根、五力、五出离界、五解脱处智、五解脱成熟想、六随念处、六恭敬、六出离界、六常住、六无上法、六决择分想、六神通、六不共智、七不退法、七圣财、七觉支、七善士法、七除垢事、七想、七应供者教说、七漏尽者力教说、八得慧因教说、八正性、八超越世间法、八精勤事、八无暇教说、八大士思惟、八胜处教说、八解脱、九以如理作意为根本之法、九清净精进支、九有情居教说、九调伏嗔恚、九想、九种种、九次第住、十作依护法、十遍处、十善业道、十正性、十圣住、十无学法、十如来力、十一慈心功德、十二法轮之行相、十三头陀支、十四佛智、十五解脱成熟法、十六种入出息念、十六不恼法、十八佛不共法、十九省察智、四十四智事、五十生灭智、五十六善法、七十七智事、二十四俱胝百千等至遍行大金刚智、无边理趣遍缘审察省察教说之诸智，以及于无量世界中辨别无量有情意乐等差别之诸智。如是等等，无量无边、不共于他、无上之功德分、功德部分，为彼所拥有、所获得。是故，因其具有如上所述分类的功德之分，当称“具德者”(bhāgavā)。将长音缩短，而说为“世尊”(bhagavā)。如是，此为由“具德”义对“世尊”的解释。

‘‘ယသ္မာ သီလာဒယော သဗ္ဗေ, ဂုဏဘာဂါ အသေသတော;

ဝိဇ္ဇန္တိ သုဂတေ တသ္မာ, ဘဂဝါတိ ပဝုစ္စတိ’’.

所有戒等功德分，无余具足于善逝；是故以此因缘故，被称为“世尊”。

ကထံ ဘတဝါတိ ဘဂဝါ? ယေ တေ သဗ္ဗလောကဟိတာယ ဥဿုက္ကမာပန္နေဟိ မနုဿတ္တာဒိကေ အဋ္ဌ ဓမ္မေ သမောဓာနေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ကတမဟာဘိနီဟာရေဟိ မဟာဗောဓိသတ္တေဟိ ပရိပူရေတဗ္ဗာ ဒါနပါရမီ, သီလနေက္ခမ္မပညာဝီရိယခန္တိသစ္စအဓိဋ္ဌာနမေတ္တာဥပေက္ခာပါရမီတိ ဒသ ပါရမိယော, ဒသ ဥပပါရမိယော, ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယောတိ သမတိံသ [Pg.7] ပါရမိယော, ဒါနာဒီနိ စတ္တာရိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ, စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ, အတ္တပရိစ္စာဂေါ, နယနဓနရဇ္ဇပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂေါတိ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂါ, ပုဗ္ဗယောဂေါ, ပုဗ္ဗစရိယာ, ဓမ္မက္ခာနံ, လောကတ္ထစရိယာ, ဉာတတ္ထစရိယာ, ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယာတိ ဧဝမာဒယော သင်္ခေပတော ဝါ ပုညသမ္ဘာရဉာဏသမ္ဘာရာ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မာ, တေ မဟာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ကပ္ပာနံ သတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ယထာ ဟာနဘာဂိယာ, သံကိလေသဘာဂိယာ, ဌိတိဘာဂိယာ, ဝါ န ဟောန္တိ; အထ ခေါ ဥတ္တရုတ္တရိ ဝိသေသဘာဂိယာဝ ဟောန္တိ; ဧဝံ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ အနဝသေသတော ဘတာ သမ္ဘတာ အဿ အတ္ထီတိ ဘတဝါတိ ဘဂဝါ; နိရုတ္တိနယေန တကာရဿ ဂကာရံ ကတွာ. အထ ဝါ ဘတဝါတိ တေယေဝ ယထာဝုတ္တေ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မေ ဝုတ္တနယေန ဘရိ သမ္ဘရိ ပရိပူရေသီတိ အတ္ထော. ဧဝမ္ပိ ဘတဝါတိ ဘဂဝါ.

如何由“培育者”(bhatavā)而为“世尊”？那些应由大菩萨所圆满的——此等大菩萨为一切世间之利益而精勤，具足人身等八法，为正等觉而发大誓愿——布施波罗蜜、戒波罗蜜、出离波罗蜜、慧波罗蜜、精进波罗蜜、堪忍波罗蜜、真实波罗蜜、决意波罗蜜、慈波罗蜜、舍波罗蜜等十波罗蜜，十近波罗蜜，十胜义波罗蜜，共三十波罗蜜；布施、爱语、利行、同事四摄事，四决意；舍自身、舍眼、舍财富、舍王位、舍子女、舍妻妾，此五大舍；宿缘、宿行、说法、世间利行、亲族利行、佛陀利行等，这些略而言之是福德资粮与智慧资粮的成佛之法，从最初发大愿起，历经四阿僧祇劫又十万劫，不会落入退分、杂染分或住分，而是不断增上殊胜。因其恭敬、相续、无余地培育、积集了此等功德，故为“培育者”。依语源学之理，将t音转为g音，而成“世尊”。或者说，“培育者”之义为：他以所述方式培育、积集、圆满了以上所说的成佛之法。如此，亦由“培育者”而为“世尊”。

‘‘ယသ္မာ သမ္ဗောဓိယာ သဗ္ဗေ, ဒါနပါရမိအာဒိကေ;

သမ္ဘာရေ ဘတဝါ နာထော, တသ္မာပိ ဘဂဝါ မတော’’.

导师为证菩提故，已培育布施等一切资粮；是故亦被认为是世尊。

ကထံ ဘာဂေ ဝနီတိ ဘဂဝါ? ယေ တေ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကသမာပတ္တိဘာဂါ, တေ အနဝသေသတော လောကဟိတတ္ထံ အတ္တနော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထဉ္စ နိစ္စကပ္ပံ ဝနိ ဘဇိ သေဝိ ဗဟုလမကာသီတိ ဘာဂေ ဝနီတိ ဘဂဝါ. အထ ဝါ အဘိညေယျေသု ဓမ္မေသု ကုသလာဒီသု ခန္ဓာဒီသု စ ယေ တေ ပရိညေယျာဒိဝသေန သင်္ခေပတော ဝါ စတုဗ္ဗိဓာ အဘိသမယဘာဂါ, ဝိတ္ထာရတော ပန ‘‘စက္ခု ပရိညေယျံ …ပေ… ဇရာမရဏံ ပရိညေယျ’’န္တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁) အနေကေ ပရိညေယျဘာဂါ, ‘‘စက္ခုဿ သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော…ပေ… ဇရာမရဏဿ သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပဟာတဗ္ဗဘာဂါ, ‘‘စက္ခုဿ နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော…ပေ… ဇရာမရဏဿ နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗဘာဂါ, ‘‘စက္ခုနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါ ဘာဝေတဗ္ဗာ…ပေ… စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ စ အနေကဘေဒါ ဘာဝေတဗ္ဗဘာဂါ စ ဓမ္မာ, တေ သဗ္ဗေ ဝနိ ဘဇိ ယထာရဟံ ဂေါစရဘာဝနာသေဝနာနံ ဝသေန သေဝိ. ဧဝမ္ပိ ဘာဂေ ဝနီတိ ဘဂဝါ. အထ ဝါ ယေ ဣမေ သီလာဒယော ဓမ္မက္ခန္ဓာ သာဝကေဟိ သာဓာရဏာ ဂုဏကောဋ္ဌာသာ ဂုဏဘာဂါ, ကိန္တိ နု ခေါ တေ ဝေနေယျသန္တာနေသု ပတိဋ္ဌပေယျန္တိ မဟာကရုဏာယ ဝနိ အဘိပတ္ထယိ. သာ [Pg.8] စဿ အဘိပတ္ထနာ ယထာဓိပ္ပေတဖလာဝဟာ အဟောသိ. ဧဝမ္ပိ ဘာဂေ ဝနီတိ ဘဂဝါ.

如何由“习近于诸分”而为“世尊”？彼二十四俱胝百千数、每日所受用之等至分，世尊为利世间及自身现法乐住，恒常无遗地习近、行持、修习、多作，是故由“习近于诸分”而为“世尊”。又，于应通达之善法等、蕴等法中，概括而言有四种通达分；详细而言，如“眼应遍知……乃至老死应遍知”等，有众多应遍知之分；如“眼之集应断……乃至老死之集应断”等，有众多应断之分；如“眼之灭应证……乃至老死之灭应证”等，有众多应证之分；如“趣向眼灭之道应修……乃至四念处应修”等，有众多应修之分。世尊已依其相应，以行境、修习、亲近等方式，修习此一切法。如是，亦由“习近于诸分”而为“世尊”。又，此等戒等法蕴，为与诸声闻共通之功德分，世尊以大悲心而希求：“我当如何将此等法，确立于所化有情之心相续中？”而彼希求亦得如愿之果。如是，亦由“习近于诸分”而为“世尊”。

‘‘ယသ္မာ ဉေယျသမာပတ္တိ-ဂုဏဘာဂေ တထာဂတော;

ဘဇိ ပတ္ထယိ သတ္တာနံ, ဟိတာယ ဘဂဝါ တတော’’.

为利一切有情故，所知等至功德分，如来习近亦希求，是故得名为世尊。

ကထံ ဘဂေ ဝနီတိ ဘဂဝါ? သမာသတော တာဝ ကတပုညေဟိ ပယောဂသမ္ပန္နေဟိ ယထာဝိဘဝံ ဘဇီယန္တီတိ ဘဂါ, လောကိယလောကုတ္တရာ သမ္ပတ္တိယော. တတ္ထ လောကိယေ တာဝ တထာဂတော သမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တဘူတော ပရမုက္ကံသဂတေ ဝနိ ဘဇိ သေဝိ, ယတ္ထ ပတိဋ္ဌာယ နိရဝသေသတော ဗုဒ္ဓကရဓမ္မေ သမန္နာနေန္တော ဗုဒ္ဓဓမ္မေ ပရိပါစေသိ. ဗုဒ္ဓဘူတော ပန တေ နိရဝဇ္ဇသုခူပသံဟိတေ အနညသာဓာရဏေ လောကုတ္တရေပိ ဝနိ ဘဇိ သေဝိ. ဝိတ္ထာရတော ပန ပဒေသရဇ္ဇဣဿရိယစက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိဒေဝရဇ္ဇသမ္ပတ္တိအာဒိဝသေန ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တိဉာဏဒဿနမဂ္ဂဘာဝနာဖလ- သစ္ဆိကိရိယာဒိဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဝသေန စ အနေကဝိဟိတေ အနညသာဓာရဏေ ဘဂေ ဝနိ ဘဇိ သေဝိ. ဧဝံ ဘဂေ ဝနီတိ ဘဂဝါ.

如何由“受用诸福”而为“世尊”？简言之，由已作福者、精勤具足者，依其所有而受用者，是为“福”，即世间与出世间之成就。其中，就世间福而言，如来于证悟前为菩萨时，已受用最殊胜之福，依此为立足处，无遗地具足成佛之法，令佛法成熟。成佛之后，更受用彼等无过、与乐相应、不共于他之出世间福。详细而言，如部分国土之主权、转轮王之成就、天王之成就等，以及禅那、解脱、定、等至、智见、道之修习、果之作证等超人法，世尊皆已受用种种不共于他之福。如是，由“受用诸福”而为“世尊”。

‘‘ယာ တာ သမ္ပတ္တိယော လောကေ, ယာ စ လောကုတ္တရာ ပုထူ;

သဗ္ဗာ တာ ဘဇိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မာပိ ဘဂဝါ မတော’’.

世间所有诸成就，以及出世诸繁多；佛陀悉皆已受用，故被称为世尊。

ကထံ ဘတ္တဝါတိ ဘဂဝါ? ဘတ္တာ ဒဠှဘတ္တိကာ အဿ ဗဟူ အတ္ထီတိ ဘဂဝါ. တထာဂတော ဟိ မဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိအပရိမိတနိရုပမပ္ပဘာဝဂုဏဝိသေသသမင်္ဂိဘာဝတော သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော, သဗ္ဗာနတ္ထပရိဟာရပုဗ္ဗင်္ဂမာယ နိရဝသေသဟိတသုခဝိဓာနတပ္ပရာယ နိရတိသယာယ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ အစ္စန္တူပကာရိတာယ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာဒိ- အနညသာဓာရဏဂုဏဝိသေသပဋိမဏ္ဍိတရူပကာယတာယ, ယထာဘုစ္စဂုဏာဓိဂတေန ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေန လောကတ္တယဗျာပိနာ သုဝိပုလေန သုဝိသုဒ္ဓေန စ ထုတိဃောသေန သမန္နာဂတတ္တာ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တာသု အပ္ပိစ္ဆတာသန္တုဋ္ဌိတာဒီသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝတော ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇာဒိနိရတိသယဂုဏဝိသေသသမင်္ဂိဘာဝတော စ ရူပပ္ပမာဏော ရူပပ္ပသန္နော, ဃောသပ္ပမာဏော ဃောသပ္ပသန္နော, လူခပ္ပမာဏော လူခပ္ပသန္နော, ဓမ္မပ္ပမာဏော ဓမ္မပ္ပသန္နောတိ [Pg.9] ဧဝံ စတုပ္ပမာဏိကေ လောကသန္နိဝါသေ သဗ္ဗထာပိ ပသာဒါဝဟဘာဝေန သမန္တပါသာဒိကတ္တာ အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ သဒေဝမနုဿာနံ အာဒရဗဟုမာနဂါရဝါယတနတာယ ပရမပေမသမ္ဘတ္တိဋ္ဌာနံ. ယေ စ တဿ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌိတာ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ ဟောန္တိ, ကေနစိ အသံဟာရိယာ တေသံ သမ္ဘတ္တိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ. တထာ ဟိ တေ အတ္တနော ဇီဝိတပရိစ္စာဂေပိ တတ္ထ ပသာဒံ န ပရိစ္စဇန္တိ, တဿ ဝါ အာဏံ ဒဠှဘတ္တိဘာဝတော. တေနေဝါဟ –

如何由“具敬爱者”而为“世尊”？有众多对他坚固敬爱者，故为“具敬爱者”。如来因具足大悲、一切智智等无量无匹之殊胜功德，而为一切有情中最上；因以遣除一切无益为先，专于无遗地施设利乐，具足无上之善巧方便，对天人众生作极大饶益；因其色身由三十二大士相、八十随好、寻光等不共殊胜功德所庄严；因如实证得功德，而有“彼世尊亦如是”等赞叹之声遍满三界，极其广博清净；因于少欲、知足等已达究竟之德行中善安住；因具足十力、四无畏等无上殊胜功德，故能令以色为量者见其色而生信，以声为量者闻其声而生信，以俭约为量者见其俭约而生信，以法为量者闻其法而生信。如是，于有此四种衡量标准之世间中，世尊于一切方面皆能引生净信，故称“普端严”。其为无量天人众生敬爱、尊重、恭敬之所依，无上敬信之归处。凡安住于彼教诲、具足不坏净信者，其敬信非任何沙门、婆罗门、天、魔、梵天所能动摇。彼等纵舍身命，亦不舍对彼之净信，因其于教令有坚固信受故。是故说——

‘‘ယော ဝေ ကတညူ ကတဝေဒိ ဓီရော;

ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိ စ ဟောတီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၈);

知恩兼报恩，实是真智者。亦是善友者，其心信坚固。

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယံ မယာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတဟေတုပိ နာတိက္ကမန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၈.၂၀; ဥဒါ. ၄၅; စူဠဝ. ၃၈၅) စ.

诸比丘，譬如大海有其固定的规律，不会越过界限；同样的，诸比丘，我为弟子们制定的学处，我的弟子们即使为了活命也不会违犯。

ဧဝံ ဘတ္တဝါတိ ဘဂဝါ နိရုတ္တိနယေန ဧကဿ တကာရဿ လောပံ ကတွာ ဣတရဿ ဂကာရံ ကတွာ.

如是，“bhattavā”一词，依语源学之理，省略其一“t”音，并将另一“t”音改为“g”音，而成“bhagavā”。

‘‘ဂုဏာတိသယယုတ္တဿ, ယသ္မာ လောကဟိတေသိနော;

သမ္ဘတ္တာ ဗဟဝေါ သတ္ထု, ဘဂဝါ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ.

具足超胜功德故，亦为世间利乐者；且受众生敬爱故，故被称为世尊。

ကထံ ဘဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ? ယသ္မာ တထာဂတော ဗောဓိသတ္တဘူတောပိ ပုရိမာသု ဇာတီသု ပါရမိယော ပူရေန္တော ဘဂသင်္ခါတံ သိရိံ ဣဿရိယံ ယသဉ္စ ဝမိ ဥဂ္ဂိရိ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ အနပေက္ခော ဆဍ္ဍယိ. တထာ ဟိဿ သောမနဿကုမာရကာလေ, ဟတ္ထိပါလကုမာရကာလေ, အယောဃရပဏ္ဍိတကာလေ, မူဂပက္ခပဏ္ဍိတကာလေ, စူဠသုတသောမကာလေတိ ဧဝမာဒီသု နေက္ခမ္မပါရမိပူရဏဝသေန ဒေဝရဇ္ဇသဒိသာယ ရဇ္ဇသိရိယာ ပရိစ္စတ္တတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နတ္ထိ. စရိမတ္တဘာဝေပိ ဟတ္ထဂတံ စက္ကဝတ္တိသိရိံ ဒေဝလောကာဓိပစ္စသဒိသံ စတုဒ္ဒီပိဿရိယံ စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိသန္နိဿယံ သတ္တရတနသမုဇ္ဇလံ ယသဉ္စ တိဏာယပိ အမညမာနော နိရပေက္ခော ပဟာယ အဘိနိက္ခမိတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တသ္မာ ဣမေ သိရိအာဒိကေ ဘဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ. အထ ဝါ ဘာနိ နာမ နက္ခတ္တာနိ, တေဟိ သမံ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဘဂါ[Pg.10], သိနေရုယုဂန္ဓရဥတ္တရကုရုဟိမဝန္တာဒိဘာဇနလောကဝိသေသသန္နိဿယာ သောဘာ ကပ္ပဋ္ဌိတိယဘာဝတော. တေပိ ဘဂဝါ ဝမိ တံနိဝါသိသတ္တာဝါသသမတိက္ကမနတောတပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဇဟီတိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ.

如何由“舍弃福分”而为“世尊”？因如来于菩萨位时，于过去生中圆满诸波罗蜜，将彼称为“福分”之荣耀、权势与名声，如唾痰团般无所顾恋地舍弃。例如，于苏摩那沙王子(Somanassakumāra)、象护王子(Hatthipālakumāra)、铁屋智者(Ayogharapaṇḍita)、哑翼智者(Mūgapakkhapaṇḍita)、小苏陀索摩王(Cūḷasutasoma)等时，为圆满出离波罗蜜，舍弃如天王之王位荣耀，其舍弃自身之次数不可计量。乃至最后一生，亦将已得之转轮王荣耀——如天界主权之四洲主权，依于转轮王成就、七宝庄严之名声——视如草芥，无所顾恋地舍弃而出家，证得正等觉。是故，由舍弃此等荣耀等福分，而为“世尊”。又，“bhā”名为星宿，与彼等一同运行流转者，是为“bhaga”，此乃依附于须弥山、持双山、北俱卢洲、雪山(Himavanta)等器世间之殊胜庄严，于劫住时恒有。世尊亦舍弃此等，因其超越彼处众生之居所，并断除与彼相关之欲贪。如是，亦由“舍弃福分”而为“世尊”。

‘‘စက္ကဝတ္တိသိရိံ ယသ္မာ, ယသံ ဣဿရိယံ သုခံ;

ပဟာသိ လောကစိတ္တဉ္စ, သုဂတော ဘဂဝါ တတော’’.

因舍轮王之荣光，弃舍名声、权势与安乐，亦舍世间心，故善逝世尊。

ကထံ ဘာဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ? ဘာဂါ နာမ ကောဋ္ဌာသာ. တေ ခန္ဓာယတနဓာတာဒိဝသေန, တတ္ထာပိ ရူပဝေဒနာဒိဝသေန, အတီတာဒိဝသေန စ အနေကဝိဓာ. တေ စ ဘဂဝါ သဗ္ဗံ ပပဉ္စံ, သဗ္ဗံ ယောဂံ, သဗ္ဗံ ဂန္ထံ, သဗ္ဗံ သံယောဇနံ, သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ အမတဓာတုံ သမဓိဂစ္ဆန္တော ဝမိ ဥဂ္ဂိရိ အနပေက္ခော ဆဍ္ဍယိ, န ပစ္စာဂမိ. တထာ ဟေသ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ပထဝိံ, အာပံ, တေဇံ, ဝါယံ, စက္ခုံ, သောတံ, ဃာနံ, ဇီဝှံ, ကာယံ, မနံ, ရူပေ, သဒ္ဒေ, ဂန္ဓေ, ရသေ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ, ဓမ္မေ, စက္ခုဝိညာဏံ…ပေ… မနောဝိညာဏံ, စက္ခုသမ္ဖဿံ …ပေ… မနောသမ္ဖဿံ, စက္ခုသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ…ပေ… မနောသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ, စက္ခုသမ္ဖဿဇံ သညံ…ပေ… မနောသမ္ဖဿဇံ သညံ; စက္ခုသမ္ဖဿဇံ စေတနံ…ပေ… မနောသမ္ဖဿဇံ စေတနံ; ရူပတဏှံ …ပေ… ဓမ္မတဏှံ; ရူပဝိတက္ကံ…ပေ… ဓမ္မဝိတက္ကံ; ရူပဝိစာရံ…ပေ… ဓမ္မဝိစာရန္တိအာဒိနာ အနုပဒဓမ္မဝိဘာဂဝသေနပိ သဗ္ဗေဝ ဓမ္မကောဋ္ဌာသေ အနဝသေသတော ဝမိ ဥဂ္ဂိရိ အနပေက္ခပရိစ္စာဂေန ဆဍ္ဍယိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

世尊为何被称为“吐弃诸分者”？“分”即是部分。它们以蕴、处、界等，以及其中之色、受等，和过去等，种类繁多。世尊断除一切戏论、一切轭、一切结缚、一切结，证得不死界时，将一切如呕吐般毫不留恋地舍弃，不再回头。就像他完全地舍弃了地、水、火、风、眼、耳、鼻、舌、身、意、色、声、香、味、触、法、眼识……乃至……意识、眼触……乃至……意触、眼触所生之受……乃至……意触所生之受、眼触所生之想……乃至……意触所生之想、眼触所生之思……乃至……意触所生之思、色爱……乃至……法爱、色寻……乃至……法寻、色伺……乃至……法伺等等，乃至以次第不遗余法地进行分类，彻底吐弃一切法的部分，毫不留恋地完全舍弃。正如经中所说——

‘‘ယံ တံ, အာနန္ဒ, စတ္တံ ဝန္တံ မုတ္တံ ပဟီနံ ပဋိနိဿဋ္ဌံ, တံ တထာဂတော ပုန ပစ္စာဂမိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၁၈၃) –

“阿难，凡是如来已舍弃、已吐、已解脱、已断除、已抛弃的，如来绝不再取回，此事绝无可能。”

ဧဝမ္ပိ ဘာဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ. အထ ဝါ ဘာဂေ ဝမီတိ သဗ္ဗေပိ ကုသလာကုသလေ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇေ ဟီနပ္ပဏီတေ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေ အရိယမဂ္ဂဉာဏမုခေန ဝမိ ဥဂ္ဂိရိ အနပေက္ခော ပရိစ္စဇိ ပဇဟိ, ပရေသဉ္စ တထတ္တာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

如此，世尊亦被称为“吐弃诸分者”。或者说，因为他在一切善与不善、有罪与无罪、下劣与殊胜、黑白相应的诸法中，以圣道智之门，毫不留恋地吐出、涌出、舍弃、抛弃，并为他人宣说佛法，令其亦能如此。对此，经也曾如此说过——

‘‘ဓမ္မာပိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဟာတဗ္ဗာ ပဂေဝ အဓမ္မာ, ကုလ္လူပမံ, ဝေါ ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ, နိတ္ထရဏတ္ထာယ နော ဂဟဏတ္ထာယာ’’တိအာဒိ. (မ. နိ. ၁.၂၄၀) –

“比丘们，法尚应舍，何况非法。比丘们，我为你们说筏喻法，是为了度脱，而非执取。”等等。

ဧဝမ္ပိ [Pg.11] ဘာဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ.

世尊也因此被称为“吐弃诸分者”。

‘‘ခန္ဓာယတနဓာတာဒိ-ဓမ္မဘေဒါ မဟေသိနာ;

ကဏှသုက္ကာ ယတော ဝန္တာ, တတောပိ ဘဂဝါ မတော’’.

大仙已吐弃蕴、处、界等诸法差别，以及黑白二法，是故被称为“世尊”。

တေန ဝုတ္တံ –

因此说：

‘‘ဘာဂဝါ ဘတဝါ ဘာဂေ, ဘဂေ စ ဝနိ ဘတ္တဝါ;

ဘဂေ ဝမိ တထာ ဘာဂေ, ဝမီတိ ဘဂဝါ ဇိနော’’တိ.

世尊具祥瑞，曾享用诸福分；亦曾希求并受用诸福分；然已吐弃诸福分，如是吐弃；故胜者名为“世尊”。

တေန ဘဂဝတာ. အရဟတာတိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ, အနဝသေသာနံ ဝါ ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ, သံသာရစက္ကဿ ဝါ အရာနံ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ, ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ အရဟတာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

由彼世尊。阿罗汉者，因远离（āraka）诸烦恼，或因杀（hata）尽诸烦恼敌，或因毁（hata）轮回之轮辐（ara），或因值得（arahattā）领受资具等，或因于隐秘（raha）处无有（abhāva）恶行，由是诸义，故为阿罗汉。此为纲要。广说当依《清净道论》所说之理了知。

ဧတ္ထ စ ဘဂဝတာတိ ဣမိနာဿ ဘာဂျဝန္တတာဒီပနေန ကပ္ပာနံ အနေကေသု အသင်္ချေယျေသု ဥပစိတပုညသမ္ဘာရဘာဝတော သတပုညလက္ခဏဓရဿ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတိအနုဗျဉ္ဇန- ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာဒိပဋိမဏ္ဍိတာ အနညသာဓာရဏာ ရူပကာယသမ္ပတ္တိဒီပိတာ ဟောတိ. အရဟတာတိ ဣမိနာဿ အနဝသေသကိလေသပ္ပဟာနဒီပနေန အာသဝက္ခယပဒဋ္ဌာနသဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမပရိဒီပနတော ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇဆအသာဓာရဏဉာဏအဋ္ဌာရသာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မာဒိ- အစိန္တေယျာပရိမေယျဓမ္မကာယသမ္ပတ္တိ ဒီပိတာ ဟောတိ. တဒုဘယေနပိ လောကိယသရိက္ခကာနံ ဗဟုမတဘာဝေါ, ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေဟိ အဘိဂမနီယတာ, တထာ အဘိဂတာနဉ္စ တေသံ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခာပနယနေ ပဋိဗလဘာဝေါ, အာမိသဒါနဓမ္မဒါနေဟိ ဥပကာရိတာ, လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ဂုဏေဟိ သံယောဇနသမတ္ထတာ စ ပကာသိတာ ဟောတိ.

此处，以“世尊”一词，显示其具足祥瑞，乃因于无量无数劫中积集福德资粮，故身具百福之相，以三十二大士相、八十随形好、寻光、顶髻等庄严，成就不同于常人之色身圆满。以“阿罗汉”一词，显示其断尽一切烦恼，乃因依于漏尽而证得一切知智，故具足十力、四无畏、六不共智、十八不共佛法等不可思议、无量无边之法身圆满。由这两者，彰显了世尊为世间同类者所尊重，为在家、出家众所亲近；对亲近者而言，他有能力去除其身心之苦，以财施、法施利益之，并能令其与世间、出世间之功德相应。

တထာ ဘဂဝတာတိ ဣမိနာ စရဏဓမ္မေသု မုဒ္ဓဘူတဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒိဝိဟာရဝိသေသသမာယောဂပရိဒီပနေန စရဏသမ္ပဒါ ဒီပိတာ ဟောတိ. အရဟတာတိ ဣမိနာ သဗ္ဗဝိဇ္ဇာသု သိခါပ္ပတ္တအာသဝက္ခယဉာဏာဓိဂမပရိဒီပနေန ဝိဇ္ဇာသမ္ပဒါ ဒီပိတာ ဟောတိ. ပုရိမေန ဝါ အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မာနံ အဝိပရီတဝိဘတ္တဘာဝဒီပနေန ပစ္ဆိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသမာယောဂေါ, ပစ္ဆိမေန သဝါသနနိရဝသေသကိလေသပ္ပဟာနဒီပနေန [Pg.12] ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသမာယောဂေါ ဝိဘာဝိတော ဟောတိ.

同样，以“世尊”一词，通过显示其与诸行法中至高之天住等殊胜住处相应，阐明了行圆满。以“阿罗汉”一词，通过显示其证得一切明中登峰造极之漏尽智，阐明了明圆满。前者通过阐明对障碍法与出离法的不颠倒分别，显示了与后二无畏的相应；后者通过阐明连同习气毫无遗余地断除诸烦恼，显示了与前二无畏的相应。

တထာ ပုရိမေန တထာဂတဿ ပဋိညာသစ္စဝစီသစ္စဉာဏသစ္စပရိဒီပနေန, ကာမဂုဏလောကိယာဓိပစ္စယသလာဘသက္ကာရာဒိပရိစ္စာဂပရိဒီပနေန, အနဝသေသကိလေသာဘိသင်္ခါရပရိစ္စာဂပရိဒီပနေန, စ သစ္စာဓိဋ္ဌာနစာဂါဓိဋ္ဌာနပါရိပူရိ ပကာသိတာ ဟောတိ; ဒုတိယေန သဗ္ဗသင်္ခါရူပသမသမဓိဂမပရိဒီပနေန, သမ္မာသမ္ဗောဓိပရိဒီပနေန စ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနပညာဓိဋ္ဌာနပါရိပူရိ ပကာသိတာ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဘဂဝတော ဗောဓိသတ္တဘူတဿ လောကုတ္တရဂုဏေ ကတာဘိနီဟာရဿ မဟာကရုဏာယောဂေန ယထာပဋိညံ သဗ္ဗပါရမိတာနုဋ္ဌာနေန သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ, ပါရမိတာပဋိပက္ခပရိစ္စာဂေန စာဂါဓိဋ္ဌာနံ, ပါရမိတာဂုဏေဟိ စိတ္တဝူပသမေန ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ, ပါရမိတာဟိ ဧဝ ပရဟိတူပါယကောသလ္လတော ပညာဓိဋ္ဌာနံ ပါရိပူရိဂတံ.

同样，前者通过阐明如来的誓言真实、言语真实、智慧真实，通过阐明舍弃欲乐、世间主宰、利养、恭敬等，通过阐明毫无遗余地舍弃烦恼与诸行，而彰显了谛决意与施决意的圆满；后者通过阐明证得一切行之止息，通过阐明正等觉，而彰显了寂止决意与慧决意的圆满。诚然，世尊为菩萨时，对出世间功德发起誓愿，以大悲相应，如其誓言修习一切波罗蜜，故谛决意圆满；通过舍弃波罗蜜之障碍，故施决意圆满；以波罗蜜功德令心寂止，故寂止决意圆满；仅以波罗蜜，善巧于利益他人的方便，故慧决意圆满。

တထာ ‘ယာစကဇနံ အဝိသံဝါဒေတွာ ဒဿာမီ’တိ ပဋိဇာနနေန ပဋိညံ အဝိသံဝါဒေတွာ ဒါနေန စ သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ, ဒေယျပရိစ္စာဂတော စာဂါဓိဋ္ဌာနံ, ဒေယျပဋိဂ္ဂါဟကဒါနဒေယျပရိက္ခယေသု လောဘဒေါသမောဟဘယဝူပသမေန ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ, ယထာရဟံ ယထာကာလံ ယထာဝိဓိ စ ဒါနေန ပညုတ္တရတာယ စ ပညာဓိဋ္ဌာနံ ပါရိပူရိဂတံ. ဣမိနာ နယေန သေသပါရမီသုပိ စတုရာဓိဋ္ဌာနပါရိပူရိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗာ ဟိ ပါရမိယော သစ္စပ္ပဘာဝိတာ စာဂါဘိဗျဉ္ဇိတာ ဥပသမာနုဗြူဟိတာ ပညာပရိသုဒ္ဓါတိ ဧဝံ စတုရာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂတဿ တထာဂတဿ သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ သစ္စာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန သီလဝိသုဒ္ဓိ, စာဂါဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အာဇီဝဝိသုဒ္ဓိ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ, ပညာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ. တထာ သစ္စာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေနဿ သံဝါသေန သီလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, စာဂါဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန သံဝေါဟာရေန သောစေယျံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အာပဒါသု ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော, ပညာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန သာကစ္ဆာယ ပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

同样，通过承诺“不欺于乞求者而施予”，以及不违誓愿地布施，谛决意得以圆满；通过舍弃所施之物，施决意得以圆满；通过平息对所施物、受者、布施及所施物耗尽的贪、嗔、痴、惧，寂止决意得以圆满；通过应时、应分、如法地布施，以及卓越的智慧，慧决意得以圆满。当以此理了知其余波罗蜜中四决意之圆满。一切波罗蜜皆以谛为根基，以施为表现，以寂止为增益，以慧为清净。如是，具足四决意成就的如来，以谛决意之成就而有戒清净，以施决意之成就而有活命清净，以寂止决意之成就而有心清净，以慧决意之成就而有见清净。同样，以谛决意之成就，故由共住可知其戒；以施决意之成就，故由交往可知其净；以寂止决意之成就，故于危难中可知其坚毅；以慧决意之成就，故于交谈中可知其慧。

တထာ သစ္စာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အဒုဋ္ဌော အဓိဝါသေတိ, စာဂါဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အလုဒ္ဓေါ ပဋိသေဝတိ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အဘီတော ပရိဝဇ္ဇေတိ, ပညာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အမူဠှော ဝိနောဒေတိ. တထာ [Pg.13] သစ္စာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန စဿ နေက္ခမ္မသုခပ္ပတ္တိ, စာဂါဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန ပဝိဝေကသုခပ္ပတ္တိ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန ဥပသမသုခပ္ပတ္တိ, ပညာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန သမ္ဗောဓိသုခပ္ပတ္တိ ဒီပိတာ ဟောတိ. သစ္စာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန ဝါ ဝိဝေကဇပီတိသုခပ္ပတ္တိ, စာဂါဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန သမာဓိဇပီတိသုခပ္ပတ္တိ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အပီတိဇကာယသုခပ္ပတ္တိ, ပညာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန သတိပါရိသုဒ္ဓိဇဥပေက္ခာသုခပ္ပတ္တိ. တထာ သစ္စာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန ပရိဝါရသမ္ပတ္တိလက္ခဏပစ္စယသုခသမာယောဂေါ ပရိဒီပိတော ဟောတိ အဝိသံဝါဒနတော, စာဂါဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန သန္တုဋ္ဌိလက္ခဏသဘာဝသုခသမာယောဂေါ အလောဘဘာဝတော, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန ကတပုညတာလက္ခဏဟေတုသုခသမာယောဂေါ ကိလေသေဟိ အနဘိဘူတဘာဝတော, ပညာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန ဝိမုတ္တိသမ္ပတ္တိလက္ခဏဒုက္ခူပသမသုခသမာယောဂေါ ပရိဒီပိတော ဟောတိ, ဉာဏသမ္ပတ္တိယာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမနတော.

如是，依于谛决意的成就，无嗔而忍受；依于施决意的成就，无贪而受用；依于寂止决意的成就，无畏而避离；依于慧决意的成就，无痴而断除。同样，依于谛决意的成就，阐明了出离乐的获得；依于施决意的成就，阐明了远离乐的获得；依于寂止决意的成就，阐明了寂静乐的获得；依于慧决意的成就，阐明了正觉乐的获得。又，依于谛决意的成就，获得离生喜乐；依于施决意的成就，获得定生喜乐；依于寂止决意的成就，获得离喜身乐；依于慧决意的成就，获得舍念清净乐。同样，依于谛决意的成就，因其不欺，故阐明了眷属圆满相之缘乐的结合；依于施决意的成就，因其无贪，故阐明了知足相之自性乐的结合；依于寂止决意的成就，因不为烦恼所胜伏，故阐明了已作福德相之因乐的结合；依于慧决意的成就，因智慧圆满而证得涅槃，故阐明了解脱圆满相之苦寂灭乐的结合。

တထာ သစ္စာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အရိယဿ သီလက္ခန္ဓဿ အနုဗောဓပ္ပဋိဝေဓသိဒ္ဓိ, စာဂါဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အရိယဿ သမာဓိက္ခန္ဓဿ, ပညာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အရိယဿ ပညာက္ခန္ဓဿ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနသမုဒါဂမေန အရိယဿ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓဿ အနုဗောဓပ္ပဋိဝေဓသိဒ္ဓိ ဒီပိတာ ဟောတိ. သစ္စာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန စ တပသိဒ္ဓိ, စာဂါဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန သဗ္ဗနိဿဂ္ဂသိဒ္ဓိ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန ဣန္ဒြိယသံဝရသိဒ္ဓိ, ပညာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန ဗုဒ္ဓိသိဒ္ဓိ, တေန စ နိဗ္ဗာနသိဒ္ဓိ. တထာ သစ္စာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန စတုအရိယသစ္စာဘိသမယပ္ပဋိလာဘော, စာဂါဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန စတုအရိယဝံသပ္ပဋိလာဘော, ၀.ဥပသမာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန စတုအရိယဝိဟာရပ္ပဋိလာဘော, ပညာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန စတုအရိယဝေါဟာရပ္ပဋိလာဘော ဒီပိတော ဟောတိ.

如是，依于谛决意的成就，阐明了圣戒蕴之随觉与通达的成就；依于施决意的成就，阐明了圣定蕴之随觉与通达的成就；依于慧决意的成就，阐明了圣慧蕴之随觉与通达的成就；依于寂止决意的成就，阐明了圣解脱蕴之随觉与通达的成就。又，依于谛决意的圆满，则成就苦行；依于施决意的圆满，则成就一切舍弃；依于寂止决意的圆满，则成就根律仪；依于慧决意的圆满，则成就智慧，并由此成就涅槃。如是，依于谛决意的圆满，阐明了四圣谛现观的获得；依于施决意的圆满，阐明了四圣种的获得；依于寂止决意的圆满，阐明了四圣住的获得；依于慧决意的圆满，阐明了四无碍解的获得。

အပရော နယော – ဘဂဝတာတိ ဧတေန သတ္တာနံ လောကိယလောကုတ္တရသမ္ပတ္တိအဘိကင်္ခါဒီပနေန တထာဂတဿ မဟာကရုဏာ ပကာသိတာ ဟောတိ. အရဟတာတိ ဧတေန ပဟာနသမ္ပတ္တိဒီပနေန ပဟာနပညာ ပကာသိတာ ဟောတိ. တတ္ထ ပညာယဿ ဓမ္မရဇ္ဇပတ္တိ, ကရုဏာယ ဓမ္မသံဝိဘာဂေါ; ပညာယ သံသာရဒုက္ခနိဗ္ဗိဒါ, ကရုဏာယ သံသာရဒုက္ခသဟနံ; ပညာယ ပရဒုက္ခပရိဇာနနံ, ကရုဏာယ ပရဒုက္ခပ္ပဋိကာရာရမ္ဘော. ပညာယ ပရိနိဗ္ဗာနာဘိမုခဘာဝေါ[Pg.14], ကရုဏာယ တဒဓိဂမော; ပညာယ သယံ တရဏံ, ကရုဏာယ ပရေသံ တာရဏံ; ပညာယ ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ, ကရုဏာယ ဗုဒ္ဓကိစ္စသိဒ္ဓိ. ကရုဏာယ ဝါ ဗောဓိသတ္တဘူမိယံ သံသာရာဘိမုခဘာဝေါ, ပညာယ တတ္ထ အနဘိရတိ. တထာ ကရုဏာယ ပရေသံ အဝိဟိံသနံ, ပညာယ သယံ ပရေဟိ အဘာယနံ; ကရုဏာယ ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ, ပညာယ အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတိ. တထာ ကရုဏာယ အပရန္တပေါ, ပညာယ အနတ္တန္တပေါ. တေန အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နာဒီသု စတုတ္ထပုဂ္ဂလဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ.

另一理趣：依“世尊”一词，通过开示众生希求世间与出世间圆满，而彰显了如来的大悲。依“阿罗汉”一词，通过开示断除圆满，而彰显了断除之慧。于此，以智慧证得法王位，以慈悲行法施；以智慧厌离轮回苦，以慈悲堪忍轮回苦；以智慧了知他人苦，以慈悲发起对治他人之苦。以智慧趋向般涅槃，以慈悲证得之；以智慧自度，以慈悲度他；以智慧成就佛位，以慈悲成就佛行。或以慈悲，于菩萨地中趋向轮回；以智慧，于彼处不生乐着。如是，以慈悲不害他人，以智慧不畏于他；以慈悲，护他即是护自；以智慧，护自即是护他。如是，以慈悲不恼害他人，以智慧不恼害自己。是故，于为自利行道等四种人中，成就了第四种人（自利利他者）的地位。

တထာ ကရုဏာယ လောကနာထတာ, ပညာယ အတ္တနာထတာ; ကရုဏာယ စဿ နိန္နတာဘာဝေါ, ပညာယ ဥန္နတာဘာဝေါ. တထာ ကရုဏာယ သဗ္ဗသတ္တေသု ဇနိတာနုဂ္ဂဟော, ပညာနုဂတတ္တာ န စ န သဗ္ဗတ္ထ ဝိရတ္တစိတ္တော; ပညာယ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိရတ္တစိတ္တော, ကရုဏာနုဂတတ္တာ န စ န သဗ္ဗသတ္တာနုဂ္ဂဟာယ ပဝတ္တော. ယထာ ဟိ ကရုဏာ တထာဂတဿ သိနေဟသောကဝိရဟိတာ, ဧဝံ ပညာ အဟံကာရမမံကာရဝိနိမုတ္တာတိ အညမညံ ဝိသောဓိတာ ပရမဝိသုဒ္ဓါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ ပညာခေတ္တံ ဗလာနိ, ကရုဏာခေတ္တံ ဝေသာရဇ္ဇာနိ. တေသု ဗလသမာယောဂေန ပရေဟိ န အဘိဘုယျတိ, ဝေသာရဇ္ဇသမာယောဂေန ပရေ အဘိဘဝတိ. ဗလေဟိ သတ္ထုသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ, ဝေသာရဇ္ဇေဟိ သာသနသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ. တထာ ဗလေဟိ ဗုဒ္ဓရတနသိဒ္ဓိ, ဝေသာရဇ္ဇေဟိ ဓမ္မရတနသိဒ္ဓီတိ အယမေတ္ထ ‘‘ဘဂဝတာ အရဟတာ’’တိ ပဒဒွယဿ အတ္ထယောဇနာယ မုခမတ္တဒဿနံ.

如是，以慈悲为世间依怙，以智慧为自身依怙；以慈悲故无有低屈，以智慧故无有高慢。如是，以慈悲饶益一切众生，然因智慧随行，其心实于一切处皆已离染；以智慧于一切法心皆离染，然因慈悲随行，实为饶益一切众生而行。如来之悲远离爱染与忧愁，其慧亦解脱我执与我所执，如是相互清净，当知为最极清净。其中，智慧为诸力之领域，慈悲为诸无畏之领域。以具足诸力，故不为他所胜伏；以具足诸无畏，故能胜伏于他。以诸力成就导师圆满，以诸无畏成就教法圆满。如是，以诸力成就佛宝，以诸无畏成就法宝。此即于“世尊、阿罗汉”二词义理结合之略示其要。

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ? အနုဿဝပဋိက္ခေပေန နိယမဒဿနတ္ထံ. ယထာ ဟိ ကေနစိ ပရတော သုတွာ ဝုတ္တံ ယဒိပိ စ ဇာနန္တေန ဝုတ္တံ, န တေနေဝ ဝုတ္တံ ပရေနပိ ဝုတ္တတ္တာ. န စ တံ တေန ဝုတ္တမေဝ, အပိစ ခေါ သုတမ္ပိ, န ဧဝမိဓ. ဘဂဝတာ ဟိ ပရတော အသုတွာ သယမ္ဘုဉာဏေန အတ္တနာ အဓိဂတမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’ တဉ္စ ခေါ ဘဂဝတာဝ ဝုတ္တံ, န အညေန, ဝုတ္တမေဝ စ, န သုတန္တိ. အဓိကဝစနဉှိ အညမတ္ထံ ဗောဓေတီတိ န ပုနရုတ္တိဒေါသော. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ.

此处为何说了“此乃世尊所说”后，又复言“所说”？为否定传闻、显示定说故。譬如有人从他处听闻而说，纵使是知者所说，亦非唯彼所说，因亦为他人所说。此非仅彼所说，亦是所闻，于此则不然。世尊非从他闻，乃以自证智亲所证而说，为显示此差别，故两度言“所说”。此即是说：“此乃世尊所说”，且实唯世尊所说，非由他人；是亲口所说，而非听闻。增语能诠别义，故无重复之过。此后诸说，理趣亦然。

တထာ [Pg.15] ပုဗ္ဗရစနာဘာဝဒဿနတ္ထံ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဂဝါ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတာယ ဌာနုပ္ပတ္တိကပ္ပဋိဘာနေန သမ္ပတ္တပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, န တဿ ကာရဏာ ဒါနာဒီနံ ဝိယ ပုဗ္ဗရစနာကိစ္စံ အတ္ထိ. တေနေတံ ဒဿေတိ – ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ, တဉ္စ ခေါ န ပုဗ္ဗရစနာဝသေန တက္ကပရိယာဟတံ ဝီမံသာနုစရိတံ, အပိစ ခေါ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနသော ဝုတ္တမေဝါ’’တိ.

又，为显示非预先构作，故两度言“所说”。世尊以其正等觉故，具足应机而生之辩才，为来集之众，随其意乐而说正法，不如此布施等事，有预先构作之必要。此为显示：“此乃世尊所说”，然此非由预先构作，非由逻辑推度，非由伺察寻思，而是随所化众生之意乐，应时而说。

အပ္ပဋိဝတ္တိယဝစနဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယဉှိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ, ဝုတ္တမေဝ တံ, န ကေနစိ ပဋိက္ခိပိတုံ သက္ကာ အက္ခရသမ္ပတ္တိယာ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ စ. ဝုတ္တံ ဟေတံ –

或为显示其言说不可退转，故两度言“所说”。凡世尊所说，即是定说，以其文辞圆满、义理圆满故，非任何人所能反驳。诚如所言：

‘‘ဧတံ ဘဂဝတာ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ကေနစိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၇).

“世尊于波罗奈(Bārāṇasī)仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)所转之无上法轮，非任何沙门、婆罗门……所能退转。”等。（《相应部》5.1081；《大品》17）

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

又如所言：

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အာဂစ္ဆေယျ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ‘န ယိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, ယံ သမဏေန ဂေါတမေန ပညတ္တံ, အဟမိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဌပေတွာ အညံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပညာပေဿာမီ’တိ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ. –

“诸比丘，若有沙门或婆罗门前来宣说：‘此非沙门乔达摩所施设的苦圣谛；我将舍弃此苦圣谛，另立其他的苦圣谛。’此事无有是处。”

တသ္မာ အပ္ပဋိဝတ္တိယဝစနဘာဝဒဿနတ္ထမ္ပိ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

因此，为显示其言语不可逆转之性，故两度言“已说”。

အထ ဝါ သောတူနံ အတ္ထနိပ္ဖာဒကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယဉှိ ပရေသံ အာသယာဒိံ အဇာနန္တေန အသဗ္ဗညုနာ အဒေသေ အကာလေ ဝါ ဝုတ္တံ, တံ သစ္စမ္ပိ သမာနံ သောတူနံ အတ္ထနိပ္ဖာဒနေ အသမတ္ထတာယ အဝုတ္တံ နာမ သိယာ, ပဂေဝ အသစ္စံ. ဘဂဝတာ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝတော သမ္မဒေဝ ပရေသံ အာသယာဒိံ ဒေသကာလံ အတ္ထသိဒ္ဓိဉ္စ ဇာနန္တေန ဝုတ္တံ ဧကန္တေန သောတူနံ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထနိပ္ဖာဒနတော ဝုတ္တမေဝ, နတ္ထိ တဿ အဝုတ္တတာပရိယာယော. တသ္မာ သောတူနံ အတ္ထနိပ္ဖာဒကဘာဝဒဿနတ္ထမ္ပိ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အပိစ ယထာ န တံ သုတံ နာမ, ယံ န ဝိညာတတ္ထံ ယဉ္စ န တထတ္တာယ ပဋိပန္နံ, ဧဝံ န တံ ဝုတ္တံ နာမ, ယံ န သမ္မာ ပဋိဂ္ဂဟိတံ. ဘဂဝတော ပန ဝစနံ စတဿောပိ ပရိသာ သမ္မဒေဝ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ [Pg.16] တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ သမ္မဒေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝဒဿနတ္ထမ္ပိ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

又或者，为显示能令听者获得利益，故两度言“已说”。若由不知他人意乐等之非遍知者，于不当之处或不当之时所说，则其言虽实，然因不能令听者获得利益，亦可名为“未说”，何况不实之言。然而，世尊因是正等觉者，能如实了知他人意乐、时地及利益之成就，其所说之言，必能令听者如愿获得利益，故实为“已说”，无“未说”之理。是故，为显示能令听者获得利益，故两度言“已说”。再者，譬如未解其义、未如实奉行之言，不名为“已闻”；同理，未被如实领受之言，亦不名为“已说”。而世尊之言教，四众弟子皆能如实领受并依之奉行。是故，为显示其言教被如实领受，亦两度言“已说”。

အထ ဝါ အရိယေဟိ အဝိရုဒ္ဓဝစနဘာဝဒဿနတ္ထံ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဘဂဝါ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဘေဒေ ဓမ္မေ ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော သမ္မုတိပရမတ္ထေ စ အဝိသံဝါဒေန္တော ဝဒတိ, ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိပ္ပဘုတယော အရိယာပိ ဘဂဝတိ ဓရမာနေ ပရိနိဗ္ဗုတေ စ တဿေဝ ဒေသနံ အနုဂန္တွာ ဝဒန္တိ, န တတ္ထ နာနာဝါဒတာ. တသ္မာ ဝုတ္တမရဟတာ တတော ပရဘာဂေ အရဟတာ အရိယသံဃေနာပီတိ ဧဝံ အရိယေဟိ အဝိရုဒ္ဓဝစနဘာဝဒဿနတ္ထမ္ပိ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

又或者，为显示与诸圣者之言不相违逆，故两度言“已说”。正如世尊于善与不善、有罪与无罪、流转与还灭之法，及于世俗谛与胜义谛，皆无乖谬而说；同样，法将（舍利弗）等圣者，于世尊住世及般涅槃后，亦随顺其教法而说，于此无有异说。是故，（此法）为阿罗汉所说，其后亦为阿罗汉圣众所说。如是，为显示与诸圣者之言不相违逆，故如是说。

အထ ဝါ ပုရိမေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ ဝုတ္တနယဘာဝဒဿနတ္ထံ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သတိပိ ဟိ ဇာတိဂေါတ္တာယုပ္ပမာဏာဒိဝိသေသေ ဒသဗလာဒိဂုဏေဟိ ဝိယ ဓမ္မဒေသနာယ ဗုဒ္ဓါနံ ဝိသေသော နတ္ထိ, အညမညံ အတ္တနာ စ တေ ပုဗ္ဗေနာပရံ အဝိရုဒ္ဓမေဝ ဝဒန္တိ. တသ္မာ ဝုတ္တဉှေတံ ယထာ ဗုဒ္ဓေဟိ အတ္တနာ စ ပုဗ္ဗေ, ဣဒါနိပိ အမှာကံ ဘဂဝတာ တထေဝ ဝုတ္တံ အရဟတာတိ ဧဝံ ပုရိမဗုဒ္ဓေဟိ အတ္တနာ စ သုတ္တန္တရေသု ဝုတ္တနယဘာဝဒဿနတ္ထမ္ပိ ဒွိက္ခတ္တုံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေန ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာယ သဗ္ဗတ္ထ အဝိရောဓော ဒီပိတော ဟောတိ.

又或者，为显示此乃往昔诸正等觉者所说之法，故两度言“已说”。诸佛虽于种姓、家族、寿量等有别，然于教法实无差别，犹如于十力等功德。彼等彼此之间，及自身前后所说，皆不相违。是故，正如往昔诸佛及世尊自身所说，如今我等世尊、阿罗汉亦如是说。如是，亦为显示往昔诸佛及世尊自身于他经中所说教法之一贯性，故两度言“已说”。由此显示，诸佛所教之法，处处皆无矛盾。

အထ ဝါ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ယဒေတံ ဒုတိယံ ပဒံ, တံ အရဟန္တဝုတ္တဘာဝဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ အရဟတာပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧကဓမ္မံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိကံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနံ ဝစနန္တိ. အထ ဝါ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ယဒေတံ ဒုတိယံ ပဒံ, တံ န ဝစနတ္ထံ, အထ ခေါ ဝပနတ္ထံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေတံ ဒဿေတိ – ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ, တဉ္စ ခေါ န ဝုတ္တမတ္တံ, န ကထိတမတ္တံ; အထ ခေါ ဝေနေယျာနံ ကုသလမူလံ ဝပိတ’’န္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယဒေတံ ဝုတ္တန္တိ ဒုတိယံ ပဒံ, တံ ဝတ္တနတ္ထံ. အယံ ဟိဿ အတ္ထော – ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ အရဟတာ, တဉ္စ ခေါ န ဝုတ္တမတ္တံ, အပိစ တဒတ္ထဇာတံ ဝုတ္တံ စရိတန္တိ. တေန ‘‘ယထာ ဝါဒီ ဘဂဝါ တထာ ကာရီ’’တိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ, ဝုတ္တဝစနံ အရဟတာ ဝတ္တုံ ယုတ္တေနာတိ အတ္ထော.

又或者，第二个“已说”一词，应理解为是阿罗汉所说之义。此义即：世尊已说，阿罗汉亦已说——即如今所说之“诸比丘，一法”等语。又或者，第二个“已说”一词，并非言说之义，而应理解为播种之义。此即表明：“世尊已说，然非仅止于说，非仅止于言；实为可教化者播下善根。”又或者，第二个“已说”一词，为行持之义。其义为：世尊阿罗汉已说，然非仅止于说，亦已行持其义。此即显示“世尊言行如一”。又或者，其义为：世尊已说，此所说之言，宜乎阿罗汉所说。

အထ [Pg.17] ဝါ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ သင်္ခေပကထာဥဒ္ဒိသနံ သန္ဓာယာဟ, ပုန ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝိတ္ထာရကထာနိဒဿနံ. ဘဂဝါ ဟိ သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အထ ဝါ ဘဂဝတော ဒုရုတ္တဝစနာဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဒါ ဉာဏာနုဂတဝစီကမ္မတာယ ဟိ ဘဂဝတော သဝါသနပဟီနသဗ္ဗဒေါသဿ အက္ခလိတဗျပ္ပထဿ ကဒါစိပိ ဒုရုတ္တံ နာမ နတ္ထိ. ယထာ ကေစိ လောကေ သတိသမ္မောသေန ဝါ ဒဝါ ဝါ ရဝါ ဝါ ကိဉ္စိ ဝတွာ အထ ပဋိလဒ္ဓသညာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ အဝုတ္တံ ဝါ ကရောန္တိ ပဋိသင်္ခရောန္တိ ဝါ, န ဧဝံ ဘဂဝါ. ဘဂဝါ ပန နိစ္စကာလံ သမာဟိတော. အသမ္မောသဓမ္မော အသမ္မောဟဓမ္မော စ သဗ္ဗညုတညာဏသမုပဗျူဠှာယ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယ ဥပနီတမတ္ထံ အပရိမိတကာလံ သမ္ဘတပုညသမ္ဘာရသမုဒါဂတေဟိ အနညသာဓာရဏေဟိ ဝိသဒဝိသုဒ္ဓေဟိ ကရဏဝိသေသေဟိ သောတာယတနရသာယနဘူတံ သုဏန္တာနံ အမတဝဿံ ဝဿန္တော ဝိယ သောတဗ္ဗသာရံ သဝနာနုတ္တရိယံ စတုသစ္စံ ပကာသေန္တော ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ သရေန သဘာဝနိရုတ္တိယာ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝစနံ ဝဒတိ, နတ္ထိ တတ္ထ ဝါလဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အဝက္ခလိတံ, ကုတော ပန ဒုရုတ္တာဝကာသော. တသ္မာ ‘‘ယံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ, တံ ဝုတ္တမေဝ, န အဝုတ္တံ ဒုရုတ္တံ ဝါ ကဒါစိ ဟောတီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ – ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိ ဝတွာ ပုန – ‘‘ဝုတ္တမရဟတာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ န ဧတ္ထ ပုနရုတ္တိဒေါသောတိ. ဧဝမေတ္ထ ပုနရုတ္တသဒ္ဒဿ သာတ္ထကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

又或者，初言“已说”，意指标举纲要；复言“已说”，意在开示广说。世尊说法，实能略说、广说。又或者，为显示世尊绝无恶语，故于“此乃世尊所说”后，复言“阿罗汉已说”。世尊言行恒随智慧，已断尽一切过失及其习气，言辞无碍，绝无恶语。不像世人，或因失念，或因戏谑，或因喧哗，说后待恢复神智，或否认，或修正前言；世尊则不然。世尊恒住正定，无法令其迷惘，亦无法令其迷惑。以一切知智所集成之无碍辩才，阐明义理，以无量劫所积福德资粮成就之不共、明净之诸根，为听者之耳根作甘露，如降不死雨，开示四圣谛此最上可闻之精要，以迦陵频伽鸟般美妙之音，用自然之语，随顺所化众生之根机而说。其言无丝毫错谬，何来恶语之有？是故，为显示“凡世尊所说，皆是实说，绝无未说或恶说”，故于“此乃世尊所说”后，复言“阿罗汉已说”。于此，并无重复之过。应知，此处重复之词，实有其义。

ဣတိ မေ သုတန္တိ ဧတ္ထ ဣတီတိ အယံ ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတုပရိသမာပနာဒိပဒတ္ထဝိပရိယာယပကာရနိဒဿနာဝဓာရဏာဒိအနေကတ္ထပ္ပဘေဒေါ. တထာ ဟေသ – ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဟေတုအတ္ထေ ဒိဿတိ. ‘‘တသ္မာတိဟ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ. အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ – ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ, နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀) ပရိသမာပနေ. ‘‘ဣတိ ဝါ ဣတိ ဧဝရူပါ ဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၀) အာဒိအတ္ထေ. ‘‘မာဂဏ္ဍိယောတိ ဝါ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တိ ဗျဉ္ဇနံ အဘိလာပေါ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၇၅) ပဒတ္ထဝိပရိယာယေ. ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သပ္ပဋိဘယော ဗာလော, အပ္ပဋိဘယော ပဏ္ဍိတော; သဥပဒ္ဒဝေါ ဗာလော, အနုပဒ္ဒဝေါ ပဏ္ဍိတော; သဥပသဂ္ဂေါ ဗာလော[Pg.18], အနုပသဂ္ဂေါ ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၁) ပကာရေ. ‘‘သဗ္ဗမတ္ထီတိ ခေါ, ကစ္စာန, အယမေကော အန္တော, သဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ခေါ, ကစ္စာန, အယံ ဒုတိယော အန္တော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၅) နိဒဿနေ. ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌေန သတာ, အာနန္ဒ, အတ္ထီတိဿ ဝစနီယံ. ကိံပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ စေ ဝဒေယျ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၉၆) အဝဓာရဏေ, သန္နိဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. သွာယမိဓ ပကာရနိဒဿနာဝဓာရဏေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

于“如是我闻”中，此“iti”（如是）一词，有原因、总结、起始、词义转换、方式、示例、确定等多种含义。例如，于“诸比丘，因为它会变坏，所以被称为‘色’”等句中，其表原因义。于“诸比丘，你们要做我的法嗣，不要做我的财嗣。我怜悯你们，心想：‘如何才能让我的弟子们成为法嗣，而非财嗣？’”等句中，其表总结义。于“他戒除观看这类或那类娱乐”等句中，其表起始义。于“玛甘迪亚，是那位婆罗门的称号、名称、概念、术语、名字、命名、称谓、词源、文句、言说”等句中，其表词义转换义。于“诸比丘，愚人有恐惧，智者无恐惧；愚人有灾祸，智者无灾祸；愚人有障碍，智者无障碍”等句中，其表方式义。于“迦旃延，‘一切存在’是一端，‘一切不存在’是另一端”等句中，其表示例义。于“阿难，若被问：‘老死是否缘此而有？’应回答：‘是。’若他问：‘老死缘何而有？’应回答：‘老死缘生而有。’”等句中，其表确定义，即决定之意。于此，应知其有方式、示例、确定之义。

တတ္ထ ပကာရတ္ထေန ဣတိသဒ္ဒေန ဧတမတ္ထံ ဒီပေတိ – နာနာနယနိပုဏမနေကဇ္ဈာသယသမုဋ္ဌာနံ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရံ သဗ္ဗသတ္တာနံ သကသကဘာသာနုရူပတော သောတပထမာဂစ္ဆန္တံ တဿ ဘဂဝတော ဝစနံ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ကော သမတ္ထော ဝိညာတုံ, သဗ္ဗထာမေန ပန သောတုကာမတံ ဇနေတွာပိ ဣတိ မေ သုတံ, မယာပိ ဧကေန ပကာရေန သုတန္တိ.

于此，“iti”一词以“方式”义阐明此理：世尊的言教精于种种法门，源于多种意乐，义理与文句圆满，具足种种神变，其法、义、教、证皆甚深，且能随一切众生各自的语言而入其耳——谁能以一切方式完全了知这样的言教呢？然而，在完全激起听闻的意欲后，说“如是我闻”，意即“我也是以某种方式听闻的”。

ဧတ္ထ စ ဧကတ္တနာနတ္တအဗျာပါရဧဝံဓမ္မတာသင်္ခါတာ နန္ဒိယာဝတ္တတိပုက္ခလသီဟဝိက္ကီဠိတဒိသာလောစနအင်္ကုသသင်္ခါတာ စ ဝိသယာဒိဘေဒေန နာနာဝိဓာ နယာ နာနာနယာ. နယာ ဝါ ပါဠိဂတိယော, တာ စ ပညတ္တိအနုပညတ္တိအာဒိဝသေန သံကိလေသဘာဂိယာဒိလောကိယာဒိတဒုဘယဝေါမိဿတာဒိဝသေန, ကုသလာဒိဝသေန, ခန္ဓာဒိဝသေန, သင်္ဂဟာဒိဝသေန, သမယဝိမုတ္တာဒိဝသေန, ဌပနာဒိဝသေန, ကုသလမူလာဒိဝသေန, တိကပဋ္ဌာနာဒိဝသေန စ နာနပ္ပကာရာတိ နာနာနယာ. တေဟိ နိပုဏံ သဏှံ သုခုမန္တိ နာနာနယနိပုဏံ.

于此，“种种法门”（nānānayā）是指因所缘等差别而多样的法门（nayā），如被称为“一性与异性”、“无作用”、“法尔”的法门，以及被称为“南迪亚旋”、“三狮子戏”、“观方”、“钩”的法门。或者，法门即是巴利圣典的进路，它们因施设与随施设，染污分等与世间等及其两者混合，善等，蕴等，摄等，时解脱等，置定等，善根等，以及三法发趣等而有种种类别，故称“种种法门”。因其于此等法门善巧、微细、甚深，故称“精于种种法门”。

အာသယောဝ အဇ္ဈာသယော, သော စ သဿတာဒိဘေဒေန အပ္ပရဇက္ခတာဒိဘေဒေန စ အနေကဝိဓော. အတ္တဇ္ဈာသယာဒိကော ဧဝ ဝါ အနေကော အဇ္ဈာသယော အနေကဇ္ဈာသယော. သော သမုဋ္ဌာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတု ဧတဿာတိ အနေကဇ္ဈာသယသမုဋ္ဌာနံ.

意乐（āsaya）即是内在意乐（ajjhāsaya）。它因常见等差别、少尘性等差别而有多种。或者，“多种意乐”（anekajjhāsayo）即是指自我意乐等多种意乐。其以彼（多种意乐）为生起之因，故称“源于多种意乐”（anekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ）。

ကုသလာဒိအတ္ထသမ္ပတ္တိယာ တဗ္ဗိဘာဝနဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သင်္ကာသနပကာသနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပညတ္တိဝသေန ဆဟိ အတ္ထပဒေဟိ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသဝသေန ဆဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ စ သမန္နာဂတတ္တာ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ.

因具足善等义理之圆满，以及具足阐明彼义之文句的圆满，即由开显、阐明、揭示、分析、明示、施设此六种义词，以及由字母、词、文句、行相、词源、解释此六种文词所构成，故称“义理与文句圆满”。

ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနီဘေဒေန [Pg.19] တေသု စ ဧကေကဿ ဝိသယာဒိဘေဒေန ဝိဝိဓံ ဗဟုဝိဓံ ဝါ ပါဋိဟာရိယံ ဧတဿာတိ ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယံ. တတ္ထ ပဋိပက္ခဟရဏတော ရာဂါဒိကိလေသာပနယနတော ပဋိဟာရိယန္တိ အတ္ထေ သတိ ဘဂဝတော ပဋိပက္ခာ ရာဂါဒယော န သန္တိ ယေ ဟရိတဗ္ဗာ, ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ အဋ္ဌဂုဏသမန္နာဂတေ စိတ္တေ ဟတပဋိပက္ခေ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပဝတ္တတိ. တသ္မာ တတ္ထ ပဝတ္တဝေါဟာရေန စ န သက္ကာ ဣဓ ပါဋိဟာရိယန္တိ ဝတ္တုံ. ယသ္မာ ပန မဟာကာရုဏိကဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျဂတာ စ ကိလေသာ ပဋိပက္ခာ, တသ္မာ တေသံ ဟရဏတော ပါဋိဟာရိယံ. အထ ဝါ ဘဂဝတော သာသနဿ စ ပဋိပက္ခာ တိတ္ထိယာ, တေသံ ဟရဏတော ပါဋိဟာရိယံ. တေ ဟိ ဒိဋ္ဌိဟရဏဝသေန ဒိဋ္ဌိပ္ပကာသနေ အသမတ္ထဘာဝေန စ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနီဟိ ဟရိတာ အပနီတာ ဟောန္တိ. ပဋီတိ ဝါ ပစ္ဆာတိ အတ္ထော. တသ္မာ သမာဟိတေ စိတ္တေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ ကတကိစ္စေန ပစ္ဆာ ဟရိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ပဋိဟာရိယံ. အတ္တနော ဝါ ဥပက္ကိလေသေသု စတုတ္ထဇ္ဈာနမဂ္ဂေဟိ ဟရိတေသု ပစ္ဆာ ဟရဏံ ပဋိဟာရိယံ. ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိယော စ ဝိဂတူပက္ကိလေသေန ကတကိစ္စေန သတ္တဟိတတ္ထံ ပုန ပဝတ္တေတဗ္ဗာ, ဟရိတေသု စ အတ္တနော ဥပက္ကိလေသေသု ပရသန္တာနေ ဥပက္ကိလေသဟရဏာနိ ဟောန္တီတိ ပဋိဟာရိယာနိ ဘဝန္တိ. ပဋိဟာရိယမေဝ ပါဋိဟာရိယံ, ပဋိဟာရိယေ ဝါ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိသမုဒါယေ ဘဝံ ဧကေကံ ပါဋိဟာရိယန္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိဟာရိယံ ဝါ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ မဂ္ဂေါ စ ပဋိပက္ခဟရဏတော, တတ္ထ ဇာတံ, တသ္မိံ ဝါ နိမိတ္တဘူတေ, တတော ဝါ အာဂတန္တိ ပါဋိဟာရိယံ.

因神通、教诫、教诲之差别，以及其中每一项又因所缘等差别而有种种或多种神变，故称“具足种种神变”。于此，若依“降伏对敌”（paṭipakkhaharaṇa）之义，即去除贪等烦恼，而说为“神变”（pāṭihāriya），但世尊已无贪等对敌需要降伏。即使是凡夫，于心离随烦恼、具足八德、降伏对敌后，也能生起神通。因此，不能仅依此通用语而说此处为“神变”。然而，因大悲世尊视应化众生的烦恼为对敌，故从降伏彼等烦恼而言，是为“神变”。或者，世尊教法的对敌是外道，从降伏彼等而言，是为“神变”。他们因邪见被破，无力开显正见，而被神通、教诫、教诲所降伏、去除。或者，“paṭi”是“之后”的意思。因此，于心已得定、离随烦恼、所作已办之后，所应行使的法，即为“神变”。或者，于以第四禅与道断除自身随烦恼之后，再行降伏，是为“神变”。神通、教诫、教诲，由离随烦恼、所作已办者为众生利益而再次行使，既能断除自身随烦恼，也能去除他人相续中的随烦恼，故成为“神变”。神变本身即是“神变”；或于神通、教诫、教诲的集合中，生起的每一项都称为“神变”。或者，第四禅与道因能降伏对敌，故是“神变”；于其中所生，或以其为相，或从其而来者，亦是“神变”。

ယသ္မာ ပန တန္တိအတ္ထဒေသနာတဗ္ဗောဟာရာဘိသမယသင်္ခါတာ ဟေတုဟေတုဖလတဒုဘယပညတ္တိပဋိဝေဓသင်္ခါတာ ဝါ ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓာ ဂမ္ဘီရာ, အနုပစိတသမ္ဘာရေဟိ သသာဒီဟိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဒုက္ခောဂါဠှာ အလဗ္ဘနေယျပ္ပတိဋ္ဌာ စ. တသ္မာ တေဟိ စတူဟိ ဂမ္ဘီရဘာဝေဟိ ယုတ္တန္တိ ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရံ.

因为法、义、教、证皆甚深——此四者，或指教典（法）、义理（义）、教说（教）、通达（证）；或指因（法）、因之果（义）、对两者的施设（教）、以及通达（证）——犹如未积聚资粮的兔等小兽面对大海，难以测度其底，无法获得立足之处。因此，具足此四种甚深，故称“法、义、教、证皆甚深”。

ဧကော ဧဝ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာဃောသော ဧကသ္မိံ ခဏေ ပဝတ္တမာနော နာနာဘာသာနံ သတ္တာနံ အတ္တနော အတ္တနော ဘာသာဝသေန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဂဟဏူပဂေါ ဟုတွာ အတ္ထာဓိဂမာယ ဟောတိ. အစိန္တေယျော ဟိ [Pg.20] ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေါတိ သဗ္ဗသတ္တာနံ သကသကဘာသာနုရူပတော သောတပထမာဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

世尊说法的单一声音，于一刹那间发出，却能让使用不同语言的众生，依各自的语言，同时领受，从而证得义理。当知诸佛的佛力实不可思议，故其法音能随一切众生各自的语言而入其耳。

နိဒဿနတ္ထေန – ‘‘နာဟံ သယမ္ဘူ, န မယာ ဣဒံ သစ္ဆိကတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပရိမောစေန္တော – ‘‘ဣတိ မေ သုတံ, မယာပိ ဧဝံ သုတ’’န္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သကလံ သုတ္တံ နိဒဿေတိ.

以“示例”义而言——为表明“我非自然觉者，此法非我亲证”，他以“如是我闻，我正是这样听闻的”来示例即将要诵出的整部经。

အဝဓာရဏတ္ထေန – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော, ဂတိမန္တာနံ, သတိမန္တာနံ, ဓိတိမန္တာနံ, ဥပဋ္ဌာကာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉-၂၂၃) ဧဝံ ဘဂဝတာ, ‘‘အာယသ္မာ အာနန္ဒော အတ္ထကုသလော ဓမ္မကုသလော ဗျဉ္ဇနကုသလော နိရုတ္တိကုသလော ပုဗ္ဗာပရကုသလော’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၉) ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိနာ စ ပသတ္ထဘာဝါနုရူပံ အတ္တနော ဓာရဏဗလံ ဒဿေန္တော သတ္တာနံ သောတုကမျတံ ဇနေတိ – ‘‘ဣတိ မေ သုတံ, တဉ္စ ခေါ အတ္ထတော ဝါ ဗျဉ္ဇနတော ဝါ အနူနမနဓိကံ, ဧဝမေဝ, န အညထာ, ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. အညထာတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ သုတာကာရတော အညထာ, န ပန ဘဂဝတာ ဒေသိတာကာရတော. အစိန္တေယျာနုဘာဝါ ဟိ ဘဂဝတော ဒေသနာ, သာ န သဗ္ဗာကာရေန သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. သုတာကာရာဝိရုဇ္ဈနမေဝ ဟိ ဓာရဏဗလံ. န ဟေတ္ထ အတ္ထန္တရတာပရိဟာရော ဒွိန္နမ္ပိ အတ္ထာနံ ဧကဝိသယတ္တာ. ဣတရထာ ဟိ ထေရော ဘဂဝတော ဒေသနာယ သဗ္ဗထာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ သမတ္ထော အသမတ္ထောတိ ဝါ အာပဇ္ဇေယျာတိ.

以“确定”的含义而言——如世尊所说：“诸比丘，于我多闻的声闻比丘中，第一者是阿难；于具足敏捷、念、毅力、侍奉者中，第一者是阿难。”又如法将所说：“具寿阿难善于义理、善于法、善于文句、善于词源、善于前后。”他以此显示自己与赞誉相符的忆持力，激起众生的乐闻之心——“我是如是听闻的，此法在义理或文句上皆无增无减，正是如此，别无他样，应如是见。”“别无他样”是指，与我从世尊面前所听闻的相状并无差异，而非与世尊所教导的相状有所差异。因为世尊的教法威力不可思议，无法以一切方式了知，此义前已述。忆持力即是与所闻的相状不相违。此处，并不排除另一层含义，因为两种含义（所闻与所教）的对象是同一的。否则，便会得出长老或者能够、或者不能够完全领受世尊教法的结论。

မေ-သဒ္ဒေါ တီသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိဿ – ‘‘ဂါထာဘိဂီတံ မေ အဘောဇနေယျ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၉၄; သု. နိ. ၈၁) မယာတိ အတ္ထော. ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၈၈; ၅.၃၈၁; အ. နိ. ၄.၂၅၇) မယှန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဓမ္မဒါယာဒါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝထာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၉) မမာတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ‘‘မယာ သုတ’’န္တိ စ ‘‘မမ သုတ’’န္တိ စ အတ္ထဒွယေ ယုဇ္ဇတိ.

“me”一词可见于三种含义。例如，在“以偈颂获得的食物，我不应食用”等句中，是“由我”（mayā，工具格）的意思。在“尊者，请世尊为我简要说法”等句中，是“为我”（mayhaṃ，与格）的意思。在“诸比丘，你们当做我的法嗣”等句中，是“我的”（mama，属格）的意思。而在此处（指“如是我闻”），“由我所闻”（mayā sutaṃ）与“我的听闻”（mama sutaṃ）两种含义都适用。

ဧတ္ထ စ ယော ပရော န ဟောတိ, သော အတ္တာတိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ သကသန္တာနေ ဝတ္တနတော တိဝိဓောပိ မေ-သဒ္ဒေါ ယဒိပိ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္ထေ ဒိဿတိ, ကရဏသမ္ပဒါနာဒိဝိသေသသင်္ခါတော ပနဿ ဝိဇ္ဇတေဝါယံ အတ္ထဘေဒေါတိ အာဟ – ‘‘မေ-သဒ္ဒေါ တီသု အတ္ထေသု ဒိဿတီ’’တိ.

在此处，凡非他者，即是自我，如是当说；因为“me”一词作用于名为“自身”的自相续中。所以，尽管“me”一词的三种用法看似只有一个意义，但其意义的差别，如工具格、与格等，确实存在。因此说：“me一词可见于三种含义。”

သုတန္တိ [Pg.21] အယံ သုတ-သဒ္ဒေါ သဥပသဂ္ဂေါ အနုပသဂ္ဂေါ စ ဂမနဝိဿုတကိလိန္နူပစိတာနုယောဂသောတဝိညေယျသောတဒွါရာနုသာရဝိညာတာဒိအနေကတ္ထပ္ပဘေဒေါ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ကိရိယာဝိသေသကော ဥပသဂ္ဂေါ, ဇောတကဘာဝတော ပန သတိပိ တသ္မိံ သုတ-သဒ္ဒေါ ဧဝ တံ တံ အတ္ထံ ဝဒတီတိ အနုပသဂ္ဂဿ သုတသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ သဥပသဂ္ဂေါပိ ဥဒါဟရီယတိ.

“suta”一词，有带前缀（saupasagga）和不带前缀（anupasagga）两种情况，其意义有多种差别，如行走、著名、湿润、增长、勤修、耳识所知、依耳门而了知等。虽然前缀能限定动词，但就其彰显意义的性质而言，即使有前缀，“suta”这个词本身也能表达各种不同的含义。因此，在解释不带前缀的“suta”词的含义时，也可以引用带前缀的例子。

တတ္ထ ‘‘သေနာယ ပသုတော’’တိအာဒီသု ဂစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော. ‘‘သုတဓမ္မဿ ပဿတော’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၁၁) ဝိဿုတဓမ္မဿာတိ အတ္ထော. ‘‘အဝဿုတာ အဝဿုတဿာ’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၆၅၇) ကိလိန္နာ ကိလိန္နဿာတိ အတ္ထော. ‘‘တုမှေဟိ ပုညံ ပသုတံ အနပ္ပက’’န္တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၇.၁၂) ဥပစိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘ယေ ဈာနပ္ပသုတာ ဓီရာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၈၁) ဈာနာနုယုတ္တာတိ အတ္ထော. ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၄၁) သောတဝိညေယျန္တိ အတ္ထော. ‘‘သုတဓရော သုတသန္နိစယော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၃၉) သောတဒွါရာနုသာရဝိညာတဓရောတိ အတ္ထော. ဣဓ ပနဿ ‘‘သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရိတ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဥပဓာရဏ’’န္တိ ဝါ အတ္ထော. မေ-သဒ္ဒဿ ဟိ မယာတိ အတ္ထေ သတိ ‘‘ဣတိ မေ သုတံ, မယာ သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရိတ’’န္တိ အတ္ထော. မမာတိ အတ္ထေ သတိ ‘‘ဣတိ မမ သုတံ သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရဏ’’န္တိ အတ္ထော.

在此，“senāya pasuto”（随军而行）等句中，其义为“行进”。“Sutadhammassa passato”（见闻法者）等句（自说经11）中，其义为“闻名法者”。“Avassutā avassutassā”（漏者与漏者）等句（波逸提657）中，其义为“染污者与染污者”。“Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ”（你们所积的福德不少）等句（小部·如是语7.12）中，其义为“积聚的”。“Ye jhānappasutā dhīrā”（那些致力于禅修的智者）等句（法句经181）中，其义为“致力于禅修的”。“Diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ”（所见、所闻、所觉）等句（中部1.241）中，其义为“耳识所识知的”。“Sutadharo sutasannicayo”（闻持者、闻所积聚者）等句（中部1.339）中，其义为“依耳门而识知并持守者”。然而在此处，其义为“依耳门而领受”或“领受”。因为“me”一词，当其义为“由我”时，则“如是我闻”的含义是“由我依耳门而领受”；当其义为“我的”时，则“如是我闻”的含义是“我所听闻的，（是）依耳门所领受的”。

ဧဝမေတေသု တီသု ပဒေသု ယသ္မာ သုတသဒ္ဒသန္နိဓာနေ ပယုတ္တေန ဣတိသဒ္ဒေန သဝနကိရိယာဇောတကေန ဘဝိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ဣတီတိ သောတဝိညာဏာဒိဝိညာဏကိစ္စနိဒဿနံ. မေတိ ဝုတ္တဝိညာဏသမင်္ဂိပုဂ္ဂလနိဒဿနံ. သဗ္ဗာနိပိ ဝါကျာနိ ဧဝကာရတ္ထသဟိတာနိယေဝ အဝဓာရဏဖလတ္တာ. တေန သုတန္တိ အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပတော အနူနာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿနံ. ယထာ ဟိ သုတံ သုတမေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ, တံ သမ္မာ သုတံ အနူနဂ္ဂဟဏံ အဝိပရီတဂ္ဂဟဏဉ္စ ဟောတီတိ. အထ ဝါ သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနဝသေန သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ဝဒတီတိ, ယသ္မာ သုတန္တိ ဧတဿ အသုတံ န ဟောတီတိ အယမတ္ထော, တသ္မာ သုတန္တိ အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပတော အနူနာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣတိ မေ သုတံ, န ဒိဋ္ဌံ, န သယမ္ဘုဉာဏေန သစ္ဆိကတံ, န အညထာ ဝါ ဥပလဒ္ဓံ, အပိစ သုတံဝ, တဉ္စ ခေါ သမ္မဒေဝါတိ. အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ ဣတိသဒ္ဒေ အယမတ္ထယောဇနာတိ တဒပေက္ခဿ သုတ-သဒ္ဒဿ နိယမတ္ထော [Pg.22] သမ္ဘဝတီတိ အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပေါ, အနူနာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿနတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သဝနဟေတုသဝနဝိသေသဝသေန ပဒတ္တယဿ အတ္ထယောဇနာ ကတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

如是，在这三个词语中，由于与“suta”词相邻使用的“iti”词必须是听闻行为的彰显者。因此，“iti”指示了耳识等诸识的作用。“me”则指示了具足上述诸识的个体（puggala）。所有语句都伴随着“唯”字义，因为它们具有强调的结果。因此，“sutaṃ”是排除了未听闻状态，并指示无缺漏、无颠倒地领受。正如“所听闻的即是所听闻的”值得如此说，那便是正确地听闻，即无缺漏的领受与无颠倒的领受。或者，词语通过排除其他词义来表达其意义；由于“sutaṃ”的意义是“并非未听闻”，因此“sutaṃ”是排除了未听闻状态，并指示无缺漏、无颠倒地领受。这意即：“如是我闻，并非亲见，并非以自证智所证知，也非以其他方式所获得，而唯是听闻，且是正确地听闻。” 或者，当“iti”词表示强调义时，其意义的阐释是：依赖于它的“suta”词的确定意义得以实现，即排除了未听闻状态，并指示无缺漏、无颠倒地领受。应当知晓，如是依据听闻之因与听闻之别，这三个词语的意义便得以阐明。

တထာ ဣတီတိ သောတဒွါရာနုသာရေန ပဝတ္တာယ ဝိညာဏဝီထိယာ နာနတ္ထဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏတော နာနပ္ပကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိဘာဝပ္ပကာသနံ အာကာရတ္ထော ဣတိသဒ္ဒေါတိ ကတွာ. မေတိ အတ္တပ္ပကာသနံ. သုတန္တိ ဓမ္မပ္ပကာသနံ ယထာဝုတ္တာယ ဝိညာဏဝီထိယာ ပရိယတ္တိဓမ္မာရမ္မဏတ္တာ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါ – နာနပ္ပကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တာယ ဝိညာဏဝီထိယာ ကာရဏဘူတာယ မယာ န အညံ ကတံ, ဣဒံ ပန ကတံ, အယံ ဓမ္မော သုတောတိ.

同样地，“iti”一词，是说由于依耳门而生起的意识流领会了各种意义和文句，并揭示了其在所缘境中以各种方式流转的状态，故说“iti”一词具有行相之义。“me”是指自我的显现。“sutaṃ”是指法的显现，因为如前所述的意识流是以文字教法为所缘的。此处简要地说：由我，作为那以各种方式在所缘境中流转的意识流的因，所做的并非其他，而是这件事，即此法是所听闻的。

တထာ ဣတီတိ နိဒဿိတဗ္ဗပ္ပကာသနံ နိဒဿနတ္ထော ဣတိ-သဒ္ဒေါတိ ကတွာ နိဒဿေတဗ္ဗဿ နိဒဿိတဗ္ဗတ္တာဘာဝါဘာဝတော. တသ္မာ ဣတိသဒ္ဒေန သကလမ္ပိ သုတံ ပစ္စာမဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မေတိ ပုဂ္ဂလပ္ပကာသနံ. သုတန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စပ္ပကာသနံ. သုတ-သဒ္ဒေန ဟိ လဗ္ဘမာနာ သဝနကိရိယာ သဝနဝိညာဏပ္ပဗန္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓါ, တတ္ထ စ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရော. န ဟိ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရရဟိတေ ဓမ္မပ္ပဗန္ဓေ သဝနကိရိယာ လဗ္ဘတိ. တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယံ သုတ္တံ နိဒ္ဒိသိဿာမိ, တံ မယာ ဣတိ သုတန္တိ.

同样地，“iti”一词，是说它显现了应被指示的，故说“iti”一词具有指示之义，因为应被指示的并非不被指示。因此，当知“iti”一词总括了全部所听闻的内容。“me”是指个体的显现。“sutaṃ”是指个体作用的显现。因为，通过“sutaṃ”一词所获得的听闻行为，是与听闻意识流相联系的，而其中包含了对个体的称谓。若在没有个体称谓的法之相续中，听闻行为是无法成立的。其简要之义是：我将要阐述的经文，即是我如是听闻的。

တထာ ဣတီတိ ယဿ စိတ္တသန္တာနဿ နာနာရမ္မဏပ္ပဝတ္တိယာ နာနတ္ထဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, တဿ နာနာကာရနိဒ္ဒေသော အာကာရတ္ထော ဣတိသဒ္ဒေါတိ ကတွာ. ဣတီတိ ဟိ အယံ အာကာရပညတ္တိ ဓမ္မာနံ တံ တံ ပဝတ္တိအာကာရံ ဥပါဒါယ ပညာပေတဗ္ဗသဘာဝတ္တာ. မေတိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. သုတန္တိ ဝိသယနိဒ္ဒေသော. သောတဗ္ဗော ဟိ ဓမ္မော သဝနကိရိယာကတ္တုပုဂ္ဂလဿ သဝနကိရိယာဝသေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ နာနပ္ပကာရပ္ပဝတ္တေန စိတ္တသန္တာနေန တံသမင်္ဂိနော ကတ္တု ဝိသယေ ဂဟဏသန္နိဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ.

同样地，可作如是解：“iti”一词具有行相之义，因为它指示了心相续的各种行相，而此心相续通过在各种所缘境中流转而领会各种意义和文句。确实，“iti”一词是行相的施设，因为诸法是依其各自的流转行相而应被施设的。“me”是指作者的指示。“sutaṃ”是指对象的指示。确实，可听闻的法，对于听闻行为的作者（个体）而言，是听闻行为依其听闻作用而发生的处所。至此，便显示了具足此心相续的作者，通过此以各种方式流转的心相续，在所缘境中所作的领会与确立。

အထ ဝါ ဣတီတိ ပုဂ္ဂလကိစ္စနိဒ္ဒေသော. သုတာနဉှိ ဓမ္မာနံ ဂဟိတာကာရဿ နိဒဿနဿ အဝဓာရဏဿ ဝါ ပကာသနဘာဝေန ဣတိသဒ္ဒေန တဒါကာရာဒိဓာရဏဿ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရူပါဒါနဓမ္မဗျာပါရဘာဝတော ပုဂ္ဂလကိစ္စံ [Pg.23] နာမ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတီတိ. သုတန္တိ ဝိညာဏကိစ္စနိဒ္ဒေသော. ပုဂ္ဂလဝါဒိနောပိ ဟိ သဝနကိရိယာ ဝိညာဏနိရပေက္ခာ န ဟောတီတိ. မေတိ ဥဘယကိစ္စယုတ္တပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော. မေတိ ဟိ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ ဧကန္တေနေဝ သတ္တဝိသေသဝိသယာ, ဝိညာဏကိစ္စဉ္စ တတ္ထေဝ သမောဒဟိတဗ္ဗန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – မယာ သဝနကိစ္စဝိညာဏသမင်္ဂိနာ ပုဂ္ဂလေန ဝိညာဏဝသေန လဒ္ဓဿဝနကိစ္စဝေါဟာရေန သုတန္တိ.

再者，“iti”（如是）是个人作用的解释。确实，对于已听闻之法，“iti”一词以其能开显所领受的行相、所指示或所确定者，并且因为持有该行相等是依“个人”此一世俗称谓而起的法之作用，故说为“个人作用”被解释了。“sutaṃ”（已闻）是识之作用的解释。确实，即使是补特伽罗论者，其听闻行为也并非不依赖于识。“me”（我）是具足二种作用之个人的解释。确实，“me”一词的运用，其对象必然是特定的有情，并且识的作用也恰恰在此汇集。此处简要言之：由我——此具足听闻作用与识的个人，凭借识而获得“听闻作用”此一称谓，故说“已闻”。

တထာ ဣတီတိ စ မေတိ စ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. သဗ္ဗဿ ဟိ သဒ္ဒါဓိဂမနီယဿ အတ္ထဿ ပညတ္တိမုခေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗပညတ္တီနဉ္စ ဝိဇ္ဇမာနာဒီသု ဆသွေဝ ပညတ္တီသု အဝရောဓော, တသ္မာ ယော မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတတ္ထော, အနုဿဝါဒီဟိ ဂဟေတဗ္ဗော ဝိယ အနုတ္တမတ္ထော စ န ဟောတိ. သော ရူပသဒ္ဒါဒိကော ရုပ္ပနာနုဘဝနာဒိကော စ ပရမတ္ထသဘာဝေါ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန ဝိဇ္ဇတိ. ယော ပန ဣတီတိ စ မေတိ စ ဝုစ္စမာနော အာကာရာဒိအပရမတ္ထသဘာဝေါ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန အနုပလဗ္ဘမာနော အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမ, ကိမေတ္ထ တံ ပရမတ္ထတော အတ္ထိ, ယံ ဣတီတိ ဝါ မေတိ ဝါ နိဒ္ဒေသံ လဘေထ. သုတန္တိ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ယဉှိ တံ သောတေန ဥပလဒ္ဓံ, တံ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနန္တိ.

同样，“iti”（如是）和“me”（我）二者，就真实义与胜义而言，是“无所有施设”(avijjamānapaññatti)。因为凡是能被言语所通达的意义，都必须通过施设的途径来把握；而一切施设，都包含在以“存在”(vijjamāna)等为首的六种施设之中。因此，凡是并非如幻术、阳焰等虚假之义，也并非如由传承等所把握的非最胜义之义者，彼（即如色、声等，以及具有变坏和感受等自性的胜义法），才是在真实义与胜义上存在的。然而，那些被称为“iti”和“me”的、如行相等非胜义自性者，在真实义与胜义上是不可得的，这被称为“无所有施设”。究竟而言，有什么是真实存在的，能够获得“iti”或“me”的指称呢？“sutaṃ”（已闻）是“有所有施设”(vijjamānapaññatti)。因为凡是被耳所领会的（声），在胜义上是真实存在的。

တထာ ဣတီတိ သောတပထမာဂတေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ တေသံ ဥပဓာရိတာကာရာဒီနံ ပစ္စာမသနဝသေန. မေတိ သသန္တတိပရိယာပန္နေ ခန္ဓေ ကရဏာဒိဝိသေသဝိသိဋ္ဌေ ဥပါဒါယ ဝတ္တဗ္ဗတော ဥပါဒါပညတ္တိ. သုတန္တိ ဒိဋ္ဌာဒီနိ ဥပနိဓာယ ဝတ္တဗ္ဗတော ဥပနိဓာပညတ္တိ. ဒိဋ္ဌာဒိသဘာဝရဟိတေ သဒ္ဒါယတနေ ပဝတ္တမာနောပိ သုတဝေါဟာရော ဒုတိယံ, တတိယန္တိ အာဒိကော ဝိယ ပဌမာဒိံ နိဿာယ ‘‘ယံ န ဒိဋ္ဌမုတဝိညာတနိရပေက္ခံ, တံ သုတ’’န္တိ ဝိညေယျတ္တာ ဒိဋ္ဌာဒီနိ ဥပနိဓာယ ဝတ္တဗ္ဗော ဟောတိ. အသုတံ န ဟောတီတိ ဟိ သုတန္တိ ပကာသိတောယမတ္ထောတိ.

同样，“iti”（如是）是指依于那些进入耳道之法，并依于对那些已确定之行相等的省思。“me”（我）是指依于自身相续所摄的、具有能作等特质的诸蕴而说，故是“所依施设”(upādāpaññatti)。“sutaṃ”（已闻）是指依于所见等而比况言说，故是“比况施设”(upanidhāpaññatti)。虽然“闻”(suta)这个称谓也用于没有“见”等自性的声处，但就像“第二”、“第三”等是依于“第一”等而说一样，因为“所闻”是相对于“所见、所觉、所识”而被了知，所以必须依于“见”等来比况说明。“并非未听闻”，正是为了阐明“已闻”这个含义。

ဧတ္ထ စ ဣတီတိ ဝစနေန အသမ္မောဟံ ဒီပေတိ. ပဋိဝိဒ္ဓါ ဟိ အတ္ထဿ ပကာရဝိသေသာ ဣတီတိ ဣဓ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပစ္စာမဋ္ဌာ, တေနဿ အသမ္မောဟော ဒီပိတော. န ဟိ သမ္မူဠှော နာနပ္ပကာရပ္ပဋိဝေဓသမတ္ထော ဟောတိ, လောဘပ္ပဟာနာဒိဝသေန နာနပ္ပကာရာ ဒုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ စ သုတ္တတ္ထာ နိဒ္ဒိသီယန္တိ[Pg.24]. သုတန္တိ ဝစနေန အသမ္မောသံ ဒီပေတိ သုတာကာရဿ ယာထာဝတော ဒဿိယမာနတ္တာ ယဿ ဟိ သုတံ သမ္မုဋ္ဌံ ဟောတိ, န သော ကာလန္တရေ မယာ သုတန္တိ ပဋိဇာနာတိ. ဣစ္စဿ အသမ္မောဟေန သမ္မောဟာဘာဝေန ပညာယ ဧဝ ဝါ သဝနကာလသမ္ဘူတာယ တဒုတ္တရိကာလပညာသိဒ္ဓိ, တထာ အသမ္မောသေန သတိသိဒ္ဓိ. တတ္ထ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သတိယာ ဗျဉ္ဇနာဝဓာရဏသမတ္ထတာ. ဗျဉ္ဇနာနဉှိ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော အာကာရော နာတိဂမ္ဘီရော, ယထာသုတဓာရဏမေဝ တတ္ထ ကရဏီယန္တိ သတိယာ ဗျာပါရော အဓိကော, ပညာ တတ္ထ ဂုဏီဘူတာ ဟောတိ ပညာယ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ကတွာ. သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ပညာယ အတ္ထပ္ပဋိဝေဓသမတ္ထတာ. အတ္ထဿ ဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော အာကာရော ဂမ္ဘီရောတိ ပညာယ ဗျာပါရော အဓိကော, သတိ တတ္ထ ဂုဏီဘူတာ ဟောတိ သတိယာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ကတွာ. တဒုဘယသမတ္ထတာယောဂေန အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿ ဓမ္မကောသဿ အနုပါလနသမတ္ထတာယ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကတ္တသိဒ္ဓိ.

于此，“iti”（如是）一词显示了无迷惑。因为具寿阿难(Ānanda)在此处通过“iti”一词省察了义理的各种特殊方式，由此显示了他没有迷惑。迷惑之人是无法通达种种行相的。“sutaṃ”（已闻）一词显示了不忘失。由于如实地呈现所闻之相，如果听闻的内容已忘失，他便不会在之后宣称“我曾听闻”。因此，通过他的不迷惑（即无迷惑），或通过听闻时生起的智慧，成就了此后更高阶的智慧；同样，通过不忘失，成就了正念。其中，以慧为前导的念，有能力把握文句。因为文句所应通达的行相并不太深奥，只需如所闻而忆持，故念的作用更大，慧在此处是次要的，是为“慧为前导”。以念为前导的慧，有能力通达义理。因为义理所应通达的行相是深奥的，故慧的作用更大，念在此处是次要的，是为“念为前导”。由于具备这两种能力，他能守护义理与文句具足的法藏，从而成就为法藏之守护者。

အပရော နယော – ဣတီတိ ဝစနေန ယောနိသောမနသိကာရံ ဒီပေတိ. တေန ဝုစ္စမာနာနံ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထာနံ ဥပရိ ဝက္ခမာနာနံ နာနပ္ပကာရပ္ပဋိဝေဓဇောတကာနံ အဝိပရီတသဒ္ဓမ္မဝိသယတ္တာ. န ဟိ အယောနိသော မနသိကရောတော နာနပ္ပကာရပ္ပဋိဝေဓော သမ္ဘဝတိ. သုတန္တိ ဝစနေန အဝိက္ခေပံ ဒီပေတိ, နိဒါနပုစ္ဆာဝသေန ပကရဏပ္ပတ္တဿ ဝက္ခမာနဿ သုတ္တဿ သဝနံ န သမာဓာနမန္တရေန သမ္ဘဝတိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿ သဝနာဘာဝတော. တထာ ဟိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘န မယာ သုတံ, ပုန ဘဏထာ’’တိ ဝဒတိ. ယောနိသောမနသိကာရေန စေတ္ထ အတ္တသမ္မာပဏိဓိံ ပုဗ္ဗေကတပုညတဉ္စ သာဓေတိ, သမ္မာ အပ္ပဏိဟိတတ္တဿ ပုဗ္ဗေ အကတပုညဿ ဝါ တဒဘာဝတော. အဝိက္ခေပေန သဒ္ဓမ္မဿဝနံ သပ္ပုရိသူပနိဿယဉ္စ သာဓေတိ, အဿုတဝတော သပ္ပုရိသူပနိဿယရဟိတဿ စ တဒဘာဝတော. န ဟိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော သဒ္ဓမ္မံ သောတုံ သက္ကောတိ, န စ သပ္ပုရိသေ အနုပဿယမာနဿ သဝနံ အတ္ထိ.

另一说：“iti”（如是）一词显示了如理作意。因为由它所指称的，是作为对之后将要阐述的、能阐明种种通达的诸义之行相、指示与确定的根据，而这一切都以不颠倒的正法为对象。不如理作意者，不可能有种种通达。“sutaṃ”（已闻）一词显示了不散乱。因为对于依缘起与问答而进入论述、即将宣说的经，若无专注则无法听闻，心散乱者无法听闻故。确实，心散乱的个人，即使听闻了圆满具足的教说，也会说：“我没听到，请再说一遍。”于此，如理作意能成就自我正愿和往昔所作的福业，因为心无正向或往昔未作福业者，则无此成就。不散乱能成就听闻正法与亲近善士，因为不闻法或不亲近善士者，则无此成就。心散乱者确实不能听闻正法，不亲近善士者也不会有听闻。

အပရော နယော – ‘‘ယဿ စိတ္တသန္တာနဿ နာနာကာရပ္ပဝတ္တိယာ နာနတ္ထဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, တဿ နာနာကာရနိဒ္ဒေသော’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ စ သော ဘဂဝတော ဝစနဿ အတ္ထဗျဉ္ဇနပ္ပဘေဒပရိစ္ဆေဒဝသေန သကလသာသနသမ္ပတိဩဂါဟနေန နိရဝသေသပရဟိတပါရိပူရိကာရဏဘူတော ဧဝံဘဒ္ဒကော [Pg.25] အာကာရော န သမ္မာ အပ္ပဏိဟိတတ္တနော ပုဗ္ဗေ အကတပုညဿ ဝါ ဟောတိ, တသ္မာ ဣတီတိ ဣမိနာ ဘဒ္ဒကေန အာကာရေန ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိမတ္တနော ဒီပေတိ, သုတန္တိ သဝနယောဂေန ပုရိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိံ. န ဟိ အပ္ပတိရူပေ ဒေသေ ဝသတော သပ္ပုရိသူပနိဿယရဟိတဿ ဝါ သဝနံ အတ္ထိ. ဣစ္စဿ ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသိဒ္ဓိယာ အာသယသုဒ္ဓိ သိဒ္ဓါ ဟောတိ, သမ္မာ ပဏိဟိတတ္တော ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညော ဝိသုဒ္ဓါသယော ဟောတိ, တဒဝိသုဒ္ဓိဟေတူနံ ကိလေသာနံ ဒူရီဘာဝတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘သမ္မာ ပဏိဟိတံ စိတ္တံ, သေယျသော နံ တတော ကရေ’’တိ (ဓ. ပ. ၄၃) ‘‘ကတပုညောသိ တွံ, အာနန္ဒ, ပဓာနမနုယုဉ္ဇ, ခိပ္ပံ ဟောဟိသိ အနာသဝေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၀၇) စ. ပုရိမစက္ကဒွယသိဒ္ဓိယာ ပယောဂသုဒ္ဓိ. ပတိရူပဒေသဝါသေန ဟိ သပ္ပုရိသူပနိဿယေန စ သာဓူနံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနေနပိ ဝိသုဒ္ဓပ္ပယောဂေါ ဟောတိ. တာယ စ အာသယသုဒ္ဓိယာ အဓိဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓိ, ပုဗ္ဗေ ဧဝ တဏှာဒိဋ္ဌိသံကိလေသာနံ ဝိသောဓိတတ္တာ ပယောဂသုဒ္ဓိယာ အာဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓိ. သုပရိသုဒ္ဓကာယဝစီပယောဂေါ ဟိ ဝိပ္ပဋိသာရာဘာဝတော အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ပရိယတ္တိယံ ဝိသာရဒေါ ဟောတိ. ဣတိ ပယောဂါသယသုဒ္ဓဿ အာဂမာဓိဂမသမ္ပန္နဿ ဝစနံ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဝိယ သူရိယဿ ဥဒယတော, ယောနိသောမနသိကာရော ဝိယ စ ကုသလဓမ္မဿ, အရဟတိ ဘဂဝတော ဝစနဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဘဝိတုန္တိ ဌာနေ နိဒါနံ ဌပေန္တော ဣတိ မေ သုတန္တိအာဒိမာဟ.

另一理路：所谓“于心相续以种种行相转起，而领受种种义理与文句者，则有种种解释”。又，此贤善之相，通过对世尊言教的义理与文句作差别与分章，而通达全部教法，成为无余饶益他人的圆满之因，非未善立志或往昔未作福者所能有。是故，“如是”(iti)以此贤善之相，显示自身成就后二轮；“我闻”(sutaṃ)以听闻之缘，显示成就前二轮。若非住于适宜处，或无亲近善士，则无听闻。因此，由后二轮之成就，意乐清净得以成就；善立志且往昔已作福者，其意乐清净，因其不净之因的诸烦恼已远离故。诚如所言：“善导向之心，能令彼更善。”（《法句经》43）以及“阿难，汝已作福，当勤修正行，速成无漏。”（《长部》2.207）由前二轮之成就，加行清净。因住于适宜处、亲近善士，乃至随行善人之所见，故加行清净。由彼意乐清净，成就证悟之明了，因往昔已清净贪、见等杂染；由加行清净，成就教理之明了。身语加行极清净者，因无追悔而心不散乱，于教理能得娴熟。如是，加行与意乐清净、具足教理与证悟者之言，犹如日出前的黎明，又如善法之如理作意，堪为世尊言教之前导。故于此处安置缘起时，说“如是我闻”等。

အပရော နယော – ဣတီတိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန နာနပ္ပကာရပ္ပဋိဝေဓဒီပကေန အတ္တနော အတ္ထပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါသမ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝံ ဒီပေတိ. သုတန္တိ ဣမိနာ ဣတိသဒ္ဒသန္နိဓာနတော ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ ဝါ သောတဗ္ဗဘေဒပ္ပဋိဝေဓဒီပကေန ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါသမ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝံ ဒီပေတိ. ဣတီတိ စ ဣဒံ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောနိသောမနသိကာရဒီပကံ ဝစနံ ဘာသမာနော ‘‘ဧတေ မယာ ဓမ္မာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ’’တိ ဒီပေတိ. ပရိယတ္တိဓမ္မာ ဟိ ‘‘ဣဓ သီလံ ကထိတံ, ဣဓ သမာဓိ, ဣဓ ပညာ, ဧတ္တကာ ဧတ္ထ အနုသန္ဓိယော’’တိအာဒိနာ နယေန မနသာ အနုပေက္ခိတာ အနုဿဝါကာရပရိဝိတက္ကသဟိတာယ ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိဘူတာယ ဉာတပရိညာသင်္ခါတာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တရူပါရူပဓမ္မေ ‘‘ဣတိ ရူပံ, ဧတ္တကံ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထပေတွာ ပဋိဝိဒ္ဓါ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတသုခါဝဟာ ဟောန္တီတိ. သုတ္တန္တိ ဣဒံ သဝနယောဂပရိဒီပကဝစနံ ဘာသမာနော ‘‘ဗဟူ [Pg.26] မယာ ဓမ္မာ သုတာ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ’’တိ ဒီပေတိ. သောတာဝဓာနပ္ပဋိဗဒ္ဓါ ဟိ ပရိယတ္တိဓမ္မဿ သဝနဓာရဏပရိစယာ. တဒုဘယေနပိ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတဘာဝေန အတ္ထဗျဉ္ဇနပါရိပူရိံ ဒီပေန္တော သဝနေ အာဒရံ ဇနေတိ. အတ္ထဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏဉှိ ဓမ္မံ အာဒရေန အဿုဏန္တော မဟတာ ဟိတာ ပရိဗာဟိရော ဟောတီတိ အာဒရံ ဇနေတွာ သက္ကစ္စံ ဓမ္မော သောတဗ္ဗော.

另一理路：“如是”(iti)一词，依前述理路，以显示种种通达，而显示自身成就义无碍解与辩无碍解。“我闻”(sutaṃ)一词，因与“如是”一词邻近，或因期待后文，而显示对所应听闻之法的差别通达，显示成就法无碍解与词无碍解。说“如是”(iti)此言，亦如前述理路，显示如理作意，表明“此等诸法，我已由心随观，由见善通达”。教法若以“此处说戒，此处说定，此处说慧，此处有如是等连结”之理路，由心随观，并以见——此见不与传闻之行相及臆想相应，而为法审察忍，或名为了知之遍知——对其中所说色、无色法，以“此是色，此是色之量”等理路，善加确立而通达，则能为自他带来利益安乐。说“闻”(sutaṃ)此言，为显示听闻之缘，表明“我已多闻、受持、言辞熟习诸法”。教法之听闻、受持、熟习，实与专注听闻相连。由此二者，显示法之善说，义理与文句圆满，从而于听闻生起恭敬。若不恭敬听闻义理文句圆满之法，则远离大利益。是故，当生起恭敬，殷重听法。

ဣတိ မေ သုတန္တိ ဣမိနာ ပန သကလေန ဝစနေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ အတ္တနော အဒဟန္တော အသပ္ပုရိသဘူမိံ အတိက္ကမတိ, သာဝကတ္တံ ပဋိဇာနန္တော သပ္ပုရိသဘူမိံ ဩက္ကမတိ. တထာ အသဒ္ဓမ္မာ စိတ္တံ ဝုဋ္ဌာပေတိ, သဒ္ဓမ္မေ စိတ္တံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ‘‘ကေဝလံ သုတမေဝေတံ မယာ, တဿေဝ ပန ဘဂဝတော ဝစန’’န္တိ ဒီပေန္တော အတ္တာနံ ပရိမောစေတိ, သတ္ထာရံ အပဒိသတိ, ဇိနဝစနံ အပ္ပေတိ, ဓမ္မနေတ္တိံ ပတိဋ္ဌာပေတိ.

又，具寿阿难以“如是我闻”此一整句，不将如来所宣说之法与律归于自己，从而超越非善士地，承认自己是弟子，而进入善士地。如是，令心出离非正法，令心安住于正法。当他阐明：“此仅为我所闻，实乃彼世尊之言”时，即解脱自身，指归导师，呈显胜者之言，建立法之引导。

အပိစ ဣတိ မေ သုတန္တိ အတ္တနာ ဥပ္ပာဒိတဘာဝံ အပ္ပဋိဇာနန္တော ပုရိမဿဝနံ ဝိဝရန္တော သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတမိဒံ မယာ တဿ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒဿ ဒသဗလဓရဿ အာသဘဋ္ဌာနဋ္ဌာယိနော သီဟနာဒနာဒိနော သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဿ ဓမ္မိဿရဿ ဓမ္မရာဇဿ ဓမ္မာဓိပတိနော ဓမ္မဒီပဿ ဓမ္မသရဏဿ သဒ္ဓမ္မဝရစက္ကဝတ္တိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. န ဧတ္ထ အတ္ထေ ဝါ ဓမ္မေ ဝါ ပဒေ ဝါ ဗျဉ္ဇနေ ဝါ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ ကာတဗ္ဗာတိ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနံ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဿဒ္ဓိယံ ဝိနာသေတိ, သဒ္ဓါသမ္ပဒံ ဥပ္ပာဒေတိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

再者，说“如是我闻”，即是不承认此为自己所作，而开显先前所闻：“此法乃我亲从彼世尊——四无畏之通达者、十力之持有者、住于牛王位者、作狮子吼者、一切有情之最上者、法自在者、法王、法主、法灯、法归依处、无上正法轮之转动者、正等觉者——面前领受。于此，于义、于法、于句、于文，不应有任何疑或惑。”如是，能灭除一切天人对此法与律之不信，而生起信具足。是故说——

‘‘ဝိနာသယတိ အဿဒ္ဓံ, သဒ္ဓံ ဝဍ္ဎေတိ သာသနေ;

ဣတိ မေ သုတမိစ္စေဝံ, ဝဒံ ဂေါတမသာဝကော’’တိ.

“灭除于不信，增长于教法信，乔达摩弟子，说‘如是我闻’。”

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယထာ အညေသု သုတ္တေသု ‘ဧဝံ မေ သုတံ, ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ’တိအာဒိနာ ကာလဒေသေ အပဒိသိတွာဝ နိဒါနံ ဘာသိတံ, ဧဝံ န ဘာသိတ’’န္တိ? အပရေ တာဝ အာဟု – န ပန ထေရေန ဘာသိတတ္တာ. ဣဒဉှိ နိဒါနံ န အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပဌမံ ဘာသိတံ ခုဇ္ဇုတ္တရာယ ပန ဘဂဝတာ ဥပါသိကာသု ဗဟုဿုတဘာဝေန ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတာယ သေက္ခပ္ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာယ အရိယသာဝိကာယ သာမာဝတိပ္ပမုခါနံ ပဉ္စန္နံ ဣတ္ထိသတာနံ ပဌမံ ဘာသိတံ.

于此，有人问：“为何此处不像其他经中，以‘如是我闻，一时，世尊……’等方式，指明时间、地点后才说缘起，而不这么说呢？”另有人说：“此非长老所说故。”此缘起实非由具寿阿难首先宣说，而是由库竹达拉(Khujjuttarā)——她是被世尊置于优婆夷中多闻第一、已证有学无碍解的圣女弟子——为以萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)为首的五百位女众首先宣说。

တတြာယံ [Pg.27] အနုပုဗ္ဗီကထာ – ဣတော ကိရ ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ပဒုမုတ္တရော နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ဟံသဝတိယံ ဝိဟရတိ. အထေကဒိဝသံ ဟံသဝတိယံ ဧကာ ကုလဓီတာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သောတုံ ဂစ္ဆန္တီဟိ ဥပါသိကာဟိ သဒ္ဓိံ အာရာမံ ဂတာ. သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဗဟုဿုတာနံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သတ္ထာပိ နံ ဗျာကာသိ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာဝိကာနံ ဥပါသိကာနံ ဗဟုဿုတာနံ အဂ္ဂါ ဘဝိဿတီ’’တိ. တဿာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပုန မနုဿေသူတိ ဧဝံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တိယာ ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကန္တံ. အထ ဣမသ္မိံ ဘဒ္ဒကပ္ပေ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဃောသကသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဥတ္တရာတိဿာ နာမံ အကံသု. သာ ဇာတကာလေ ခုဇ္ဇာ အဟောသီတိ ခုဇ္ဇုတ္တရာတွေဝ ပညာယိတ္ထ. သာ အပရဘာဂေ ဃောသကသေဋ္ဌိနာ ရညော ဥတေနဿ သာမာဝတိယာ ဒိန္နကာလေ တဿာ ပရိစာရိကဘာဝေန ဒိန္နာ ရညော ဥတေနဿ အန္တေပုရေ ဝသတိ.

此事有如是次第之说：据说于此十万劫前，有莲花上佛(Padumuttara)正等觉者出现于世，转无上法轮，住于天鹅城(Haṃsavatī)。一日，天鹅城中一位良家女与众优婆夷同往僧园，欲听世尊说法。她见世尊安立一位优婆夷为多闻第一，便发愿求取此位。世尊亦为之授记：“于未来世，汝将于乔达摩(Gotama)正等觉者之教法中，为多闻第一之优婆夷。”此后，她终生行善，命终生于天界，复生人间，如是于天人二道中轮回十万劫。及至此贤劫(Bhaddakappa)，我等世尊之时，她从天界命终，于寇萨咖(Ghosaka)长者家中，投入一婢女腹中而受生，名为郁多罗(Uttarā)。因其生而驼背，故被称为库竹达拉(Khujjuttarā)。其后，寇萨咖长者将她赠予优填王(Utena)的王后萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)，她便作为萨玛瓦蒂的侍女，住于优填王的后宫中。

တေန စ သမယေန ကောသမ္ဗိယံ ဃောသကသေဋ္ဌိကုက္ကုဋသေဋ္ဌိပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ တယော ဝိဟာရေ ကာရေတွာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တေ တထာဂတေ ကောသမ္ဗိနဂရံ သမ္ပတ္တေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝိဟာရေ နိယျာဒေတွာ မဟာဒါနာနိ ပဝတ္တေသုံ, မာသမတ္တံ အတိက္ကမိ. အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ သဗ္ဗလောကာနုကမ္ပကာ, အညေသမ္ပိ ဩကာသံ ဒဿာမာ’’တိ ကောသမ္ဗိနဂရဝါသိနောပိ ဇနဿ ဩကာသံ အကံသု. တတော ပဋ္ဌာယ နာဂရာ ဝီထိသဘာဂေန ဂဏသဘာဂေန မဟာဒါနံ ဒေန္တိ. အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော မာလာကာရဇေဋ္ဌကဿ ဂေဟေ နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ခုဇ္ဇုတ္တရာ သာမာဝတိယာ ပုပ္ဖာနိ ဂဟေတုံ အဋ္ဌ ကဟာပဏေ အာဒါယ တံ ဂေဟံ အဂမာသိ. မာလာကာရဇေဋ္ဌကော တံ ဒိသွာ ‘‘အမ္မ ဥတ္တရေ, အဇ္ဇ တုယှံ ပုပ္ဖာနိ ဒါတုံ ခဏော နတ္ထိ, အဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသာမိ, တွမ္ပိ ပရိဝေသနာယ သဟာယိကာ ဟောဟိ, ဧဝံ ဣတော ပရေသံ ဝေယျာဝစ္စကရဏတော မုစ္စိဿသီ’’တိ အာဟ. တတော ခုဇ္ဇုတ္တရာ ဗုဒ္ဓါနံ ဘတ္တဂ္ဂေ ဝေယျာဝစ္စံ အကာသိ. သာ သတ္ထာရာ ဥပနိသိန္နကထာဝသေန ကထိတံ သဗ္ဗမေဝ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှိ, အနုမောဒနံ ပန သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ.

其时，于憍赏弥(Kosambī)，寇萨咖(Ghosaka)长者、库库塔(Kukkuṭa)长者及跋瓦瑞咖(Pāvārika)长者为世尊建三精舍。待如来游行诸国至憍赏弥城，彼等即将精舍供养于以佛陀为首的比丘僧团，并举行大布施，历时约一月。其后，彼等思忖：“诸佛慈愍一切世间，我等亦当予他人机会。”遂亦予憍赏弥城民机会。自此，城民或以街道、或以团体为单位，举行大供养。一日，世尊为比丘僧团围绕，坐于花匠之首(Mālākārajeṭṭhaka)家中。其时，库竹达拉奉萨玛瓦蒂之命，携八枚钱币(kahāpaṇa)往其家购花。花匠之首见而告曰：“郁多罗啊，今日无暇为你备花，我正供养以佛陀为首的比丘僧团，汝亦可助我侍奉，如是便可免于为他人服侍之劳。”于是，库竹达拉于佛陀等用斋时从旁侍奉。她听闻世尊随座所说之法，尽皆领会，复闻饭后随喜说法，即证得入流果(sotāpattiphala)。

သာ [Pg.28] အညေသု ဒိဝသေသု စတ္တာရောဝ ကဟာပဏေ ဒတွာ ပုပ္ဖာနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဒိဋ္ဌသစ္စဘာဝေန ပရသန္တကေ စိတ္တံ အနုပ္ပာဒေတွာ အဋ္ဌပိ ကဟာပဏေ ဒတွာ ပစ္ဆိံ ပူရေတွာ ပုပ္ဖာနိ ဂဟေတွာ သာမာဝတိယာ သန္တိကံ အဂမာသိ. အထ နံ သာ ပုစ္ဆိ ‘‘အမ္မ ဥတ္တရေ, တွံ အညေသု ဒိဝသေသု န ဗဟူနိ ပုပ္ဖာနိ အာဟရသိ, အဇ္ဇ ပန ဗဟုကာနိ, ကိံ နော ရာဇာ ဥတ္တရိတရံ ပသန္နော’’တိ? သာ မုသာ ဝတ္တုံ အဘဗ္ဗတာယ အတီတေ အတ္တနာ ကတံ အနိဂူဟိတွာ သဗ္ဗံ ကထေသိ. အထ ‘‘ကသ္မာ အဇ္ဇ ဗဟူနိ အာဟရသီ’’တိ စ ဝုတ္တာ ‘‘အဇ္ဇာဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မံ သုတွာ အမတံ သစ္ဆာကာသိံ, တသ္မာ တုမှေ န ဝဉ္စေမီ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာ ‘‘အရေ ဒုဋ္ဌဒါသိ, ဧတ္တကံ ကာလံ တယာ ဂဟိတေ ကဟာပဏေ ဒေဟီ’’တိ အတဇ္ဇေတွာ ပုဗ္ဗဟေတုနာ စောဒိယမာနာ ‘‘အမ္မ, တယာ ပီတံ အမတံ, အမှေပိ ပါယေဟီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တေန ဟိ မံ နှာပေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ သောဠသဟိ ဂန္ဓောဒကဃဋေဟိ နှာပေတွာ ဒွေ မဋ္ဌသာဋကေ ဒါပေသိ. သာ ဧကံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ အာသနေ နိသီဒိတွာ ဝိစိတြဗီဇနိံ အာဒါယ နီစာသနေသု နိသိန္နာနိ ပဉ္စ မာတုဂါမသတာနိ အာမန္တေတွာ သေခပ္ပဋိသမ္ဘိဒါသု ဌတွာ သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေနေဝ တာသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာဝသာနေ တာ သဗ္ဗာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တာ သဗ္ဗာပိ ခုဇ္ဇုတ္တရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘အမ္မ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ တွံ ကိလိဋ္ဌကမ္မံ မာ ကရိ, အမှာကံ မာတုဋ္ဌာနေ အာစရိယဋ္ဌာနေ စ ပတိဋ္ဌာဟီ’’တိ ဂရုဋ္ဌာနေ ဌပယိံသု.

往日，她只付四枚钱币便取花而去；然于是日，因已亲见真谛，未生侵占他人财物之心，遂付出全部八枚钱币，满篮取花，携至萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)处。萨玛瓦蒂问曰：“郁多罗啊，汝往日取花不多，今日甚多，莫非大王对你格外垂青？”她因不能妄语，遂将往昔所为，毫无隐瞒，全盘托出。又被问及“今日为何取花甚多”时，答曰：“今日我听闻正等觉者之法，已亲证不死甘露，故不再欺瞒诸位。”萨玛瓦蒂等人闻言，非但未斥责其“咄！恶婢！快将汝长久以来所取之钱币还来！”，反而因宿世因缘所感，说道：“贤卿，汝已饮甘露，亦令我等共饮。”库竹达拉言：“若然，请先为我沐浴。”于是，她们以十六瓶香汤为其沐浴，并赠予两件柔软衣物。她著一件，披一件，设座而坐，手持精美之扇，对坐于低座的五百名女眷，安住于有学无碍解，依世尊所示之法为彼等说法。说法毕，彼等皆证得入流果。众人皆向库竹达拉(Khujjuttarā)顶礼，言：“贤卿，自今日起，请勿再为卑贱之事，当立于我等之母位与师位。”遂奉其于尊长之位。

ကသ္မာ ပနေသာ ဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာတိ? သာ ကိရ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ သေဋ္ဌိဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ. ဧကာယ ခီဏာသဝတ္ထေရိယာ ဥပဋ္ဌာကကုလံ ဂတာယ ‘‘ဧတံ မေ အယျေ, ပသာဓနပေဠိကံ ဒေထာ’’တိ ဝေယျာဝစ္စံ ကာရေသိ. ထေရီပိ ‘‘အဒေန္တိယာ မယိ အာဃာတံ ဥပ္ပာဒေတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဒေန္တိယာ ပရေသံ ဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, နိရယသန္တာပတော ဒါသိဘာဝေါ သေယျော’’တိ အနုဒ္ဒယံ ပဋိစ္စ တဿာ ဝစနံ အကာသိ. သာ တေန ကမ္မေန ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပရေသံ ဒါသီယေဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ.

然则，此女何故生为婢女？据说，于迦叶(Kassapa)正等觉者之时，她生为波罗奈(Bārāṇasī)城一位长者之女。一次，一位漏尽比丘尼至其供养之家，她便驱使比丘尼道：“尊者，请将我的妆奁取来。”长老尼心忖：“我若不与，她必对我生瞋，将来堕于地狱；若与，则将为他人之婢。为婢之苦，胜于地狱之煎熬。”于是出于怜悯，顺其所言。她因斯业，五百世中，常生为他人之婢。

ကသ္မာ ပန ခုဇ္ဇာ အဟောသိ? အနုပ္ပန္နေ ကိရ ဗုဒ္ဓေ အယံ ဗာရာဏသိရညော ဂေဟေ ဝသန္တီ ဧကံ ရာဇကုလူပကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ထောကံ ခုဇ္ဇဓာတုကံ ဒိသွာ အတ္တနာ [Pg.29] သဟဝါသီနံ မာတုဂါမာနံ ပုရတော ပရိဟာသံ ကရောန္တီ ယထာဝဇ္ဇံ ကေဠိဝသေန ခုဇ္ဇာကာရံ ဒဿေသိ, တသ္မာ ခုဇ္ဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ.

又何故生而驼背？据说，于无佛出世之时，她居于波罗奈王宫中，见一位身形微驼、常出入王宫的辟支佛，便在同住的女伴面前，为戏笑故，惟妙惟肖地模仿其驼背之态。因此之故，她后世生而为驼背女。

ကိံ ပန ကတွာ ပညဝန္တီ ဇာတာတိ? အနုပ္ပန္နေ ကိရ ဗုဒ္ဓေ အယံ ဗာရာဏသိရညော ဂေဟေ ဝသန္တီ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ရာဇဂေဟတော ဥဏှပါယာသဿ ပူရိတေ ပတ္တေ ပရိဝတ္တိတွာ ပရိဝတ္တိတွာ ဂဏှန္တေ ဒိသွာ အတ္တနော သန္တကာနိ အဋ္ဌ ဒန္တဝလယာနိ ‘‘ဣဓ ဌပေတွာ ဂဏှထာ’’တိ အဒါသိ. တေ တထာ ကတွာ ဩလောကေသုံ. ‘‘တုမှာကညေဝ တာနိ ပရိစ္စတ္တာနိ, ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ အာဟ. တေ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမံသု. အဇ္ဇာပိ တာနိ ဝလယာနိ အရောဂါနေဝ. သာ တဿ နိဿန္ဒေန ပညဝန္တီ ဇာတာ.

然则，她又因何业行而生具智慧？据说，于无佛出世之时，她居于波罗奈王宫中，见八位辟支佛从王宫接过盛满热粥之钵，因钵烫手而辗转传递。她见状，便取出己有的八枚象牙镯，说道：“请将钵置于此镯上而取。”彼等如其言而行，并注视于她。她复言：“此镯已尽施予诸位，请携之而去。”彼等遂往难陀(Nanda)山麓。时至今日，彼等牙镯依然完好无损。她即因此善业之果报，生而具有智慧。

အထ နံ သာမာဝတိပ္ပမုခါနိ ပဉ္စ ဣတ္ထိသတာနိ ‘‘အမ္မ, တွံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဘဂဝတာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုတွာ အမှာကံ ဒေသေဟီ’’တိ ဝဒိံသု. သာ တထာ ကရောန္တီ အပရဘာဂေ တိပိဋကဓရာ ဇာတာ. တသ္မာ နံ သတ္ထာ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝိကာနံ ဗဟုဿုတာနံ ဥပါသိကာနံ ယဒိဒံ ခုဇ္ဇုတ္တရာ’’တိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. ဣတိ ဥပါသိကာသု ဗဟုဿုတဘာဝေန သတ္ထာရာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတာ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာ ခုဇ္ဇုတ္တရာ အရိယသာဝိကာ သတ္ထရိ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရန္တေ ကာလေန ကာလံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ အန္တေပုရံ ဂန္တွာ သာမာဝတိပ္ပမုခါနံ ပဉ္စန္နံ ဣတ္ထိသတာနံ အရိယသာဝိကာနံ သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေန ယထာသုတံ ဓမ္မံ ကထေန္တီ အတ္တာနံ ပရိမောစေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ သုတဘာဝံ ပကာသေန္တီ ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတ’’န္တိ နိဒါနံ အာရောပေသိ.

后来，以萨玛瓦蒂（Sāmāvatī）为首的五百位女子对她说：“母亲，您每日去世尊那里，听闻世尊所说的法后，请为我们讲说。”她照此而行，不久便成为三藏持者。因此，世尊说：“诸比丘，在我的优婆夷弟子中，多闻第一者，即是库竹达拉（Khujjuttarā）。”就这样，库竹达拉作为优婆夷中多闻第一者，被世尊授予第一之位，成为证得无碍解的圣弟子。世尊住在憍赏弥（Kosambī）时，她时常去世尊处听法，回到内宫后，即按照世尊所开示的次第，向以萨玛瓦蒂为首的五百位圣弟子女众，宣讲她所听闻的法义。她因此得以解脱，并为彰显其法乃从世尊处听闻，故安立了“此乃世尊所说，此乃阿罗汉所说，如是我闻”的缘起。

ယသ္မာ ပန တသ္မိံယေဝ နဂရေ ဘဂဝတော သမ္မုခါ သုတွာ တဒဟေဝ တာယ တာသံ ဘာသိတံ, တသ္မာ ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတီ’’တိ ကာလဒေသံ အပဒိသိတုံ ပယောဇနသမ္ဘဝေါဝ နတ္ထိ သုပါကဋဘာဝတော. ဘိက္ခုနိယော စဿာ သန္တိကေ ဣမာနိ သုတ္တာနိ ဂဏှိံသု. ဧဝံ ပရမ္ပရာယ ဘိက္ခူသုပိ တာယ အာရောပိတံ နိဒါနံ ပါကဋံ အဟောသိ. အထ အာယသ္မာ အာနန္ဒော တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော အပရဘာဂေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယံ အဇာတသတ္တုနာ ကာရာပိတေ သဒ္ဓမ္မမဏ္ဍပေ မဟာကဿပပ္ပမုခဿ ဝသီဂဏဿ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ သင်္ဂါယန္တော ဣမေသံ သုတ္တာနံ နိဒါနဿ [Pg.30] ဒွေဠှကံ ပရိဟရန္တော တာယ အာရောပိတနိယာမေနေဝ နိဒါနံ အာရောပေသီတိ.

由于她就是在那个城市于世尊面前亲自听闻，并于当日为那些女子们讲说，因此，因其极为明显，便没有必要指出“一时，世尊住在憍赏弥”这样的时间与地点。诸比丘尼从她那里领受了这些经。如此，通过辗转相传，她所安立的缘起，对诸比丘而言也变得清楚了。其后，具寿阿难（Ānanda）在如来般涅槃后，于阿闍世（Ajātasattu）所造的七叶窟（Sattapaṇṇiguhā）正法堂中，坐在以大迦叶（Mahākassapa）为首的比丘僧伽中结集法藏时，为避免这些经的缘起产生歧义，便依她所安立的方式来安立缘起。

ကေစိ ပနေတ္ထ ဗဟုပ္ပကာရေ ပပဉ္စေန္တိ. ကိံ တေဟိ? အပိစ နာနာနယေဟိ သင်္ဂီတိကာရာ ဓမ္မဝိနယံ သင်္ဂါယိံသု. အနုဗုဒ္ဓါ ဟိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကမဟာထေရာ, တေ သမ္မဒေဝ ဓမ္မဝိနယဿ သင်္ဂါယနာကာရံ ဇာနန္တာ ကတ္ထစိ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိနာ, ကတ္ထစိ ‘‘တေန သမယေနာ’’တိအာဒိနာ, ကတ္ထစိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန နိဒါနံ ဌပေန္တာ, ကတ္ထစိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နိဒါနံ အဋ္ဌပေန္တာ ဝဂ္ဂသင်္ဂဟာဒိဝသေန ဓမ္မဝိနယံ သင်္ဂါယိံသု. တတ္ထ ဣဓ ဝုတ္တဉှေတန္တိအာဒိနာ နိဒါနံ ဌပေတွာ သင်္ဂါယိံသု, ကိဉ္စိ သုတ္တဂေယျာဒိဝသေန နဝင်္ဂမိဒံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. ယထာ စေတံ, ဧဝံ သဗ္ဗေသမ္ပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အပ္ပကဉ္စ နေသံ အဟောသိ သုတ္တံ ဂေယျ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဣတိဝုတ္တကင်္ဂဿ အညံ ကိဉ္စိ န ပညာယတိ တဗ္ဘာဝနိမိတ္တံ ဌပေတွာ ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ…ပေ… မေ သုတ’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာတိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒွါဒသုတ္တရသတသုတ္တန္တာ ဣတိဝုတ္တက’’န္တိ. တသ္မာ သတ္ထု အဓိပ္ပာယံ ဇာနန္တေဟိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ အရိယသာဝိကာယ ဝါ ဣမေသံ သုတ္တာနံ ဣတိဝုတ္တကင်္ဂဘာဝဉာပနတ္ထံ ဣမိနာဝ နယေန နိဒါနံ ဌပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

此处有些人作种种繁琐的阐述。那些有何用呢？此外，结集者以种种方式结集了法与律藏。那些随觉的结集法藏大长老们，因完全了知结集法与律藏的方式，故而有时以“如是我闻”等方式，有时以“彼时”等开头，有时以偈颂形式安立缘起，有时则完全不安立缘起，而以品集等方式结集法与律藏。在此，他们以“此乃所说”等方式安立缘起而作结集；此九分佛语，有些是以契经、应颂等方式。正如这样，对一切正自觉者也是如此。此亦被说：“他们的契经、应颂等甚少。”其中，对于《如是语》（Itivuttaka）部，除了表明其体性的“此乃所说……如是我闻”此语外，不见其他。因此，义注师们说：“以‘此乃世尊所说’等方式开头的共一百一十二部经文，即是《如是语》。”因此当知，是了知导师意趣的结集法者，或是那位圣女弟子，为了指明这些经属于《如是语》部，才以这种方式安立了缘起。

ကိမတ္ထံ ပန ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟေ ကယိရမာနေ နိဒါနဝစနံ? နနု ဘဂဝတာ ဘာသိတဝစနဿေဝ သင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ? ဝုစ္စတေ – ဒေသနာယ ဌိတိအသမ္မောသသဒ္ဓေယျဘာဝသမ္ပာဒနတ္ထံ. ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသေဟိ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဌပိတာ ဟိ ဒေသနာ စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ အသမ္မောသဓမ္မာ သဒ္ဓေယျာ စ ဒေသကာလကတ္တုဟေတုနိမိတ္တေဟိ ဥပနိဗဒ္ဓေါ ဝိယ ဝေါဟာရဝိနိစ္ဆယော. တေနေဝ စ အာယသ္မတာ မဟာကဿပေန ဗြဟ္မဇာလမူလပရိယာယသုတ္တာဒီနံ ဒေသာဒိပုစ္ဆာသု ကတာသု တာသံ ဝိဿဇ္ဇနံ ကရောန္တေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိနာ နိဒါနံ ဘာသိတံ. ဣဓ ပန ဒေသကာလဿ အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ.

再者，在结集法与律藏时，为何要有缘起文句呢？难道不应只结集世尊所说的言教吗？答曰：为了成就教法的住立、不混淆与可信性。因为与时间、地点、说法者、会众等情境联系而确立的教说，才能长久住立、不混淆且可信，就像与说法者、时间、作者、因、相状等联系起来的世俗判决一样。正是因此，当具寿大迦叶被问及《梵网经》（Brahmajāla Sutta）、《根本法门经》（Mūlapariyāya Sutta）等的地点等问题时，作为法藏司库的阿难在回答时以“如是我闻”等语说出缘起。至于此处未提及说法者与时间的原因，前面已经说过了。

အပိစ သတ္ထု သမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. တထာဂတဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗရစနာနုမာနာဂမတက္ကာဘာဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. န ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ [Pg.31] ပုဗ္ဗရစနာဒီဟိ အတ္ထော အတ္ထိ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏာစာရတာယ ဧကပ္ပမာဏတ္တာ စ ဉေယျဓမ္မေသု. တထာ အာစရိယမုဋ္ဌိဓမ္မမစ္ဆရိယသာသနသာဝကာနုရာဂါဘာဝတော ခီဏာသဝဘာဝသိဒ္ဓိ. န ဟိ သဗ္ဗသော ခီဏာသဝဿ တေ သမ္ဘဝန္တီတိ သုဝိသုဒ္ဓဿ ပရာနုဂ္ဂဟပဝတ္တိ. ဧဝံ ဒေသကသံကိလေသဘူတာနံ ဒိဋ္ဌိသီလသမ္ပဒါဒူသကာနံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အစ္စန္တာဘာဝသံသူစကေဟိ ဉာဏသမ္ပဒါပဟာနသမ္ပဒါဘိဗျဉ္ဇကေဟိ စ သမ္ဗုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓဘာဝေဟိ ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓိ, တတော စ အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မေသု အသမ္မောဟဘာဝသိဒ္ဓိတော ပစ္ဆိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓီတိ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇသမန္နာဂမော အတ္တဟိတပရဟိတပဋိပတ္တိ စ နိဒါနဝစနေန ပကာသိတာ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ သမ္ပတ္တပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနုပ္ပတ္တိကပ္ပဋိဘာနေန ဓမ္မဒေသနာဒီပနတော. ဣဓ ပန အနဝသေသတော ကာမဒေါသပ္ပဟာနံ ဝိဓာယ ဒေသနာဒီပနတော စာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတ္ထု သမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဘဂဝတာ အရဟတာ’’တိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ယထာဝုတ္တအတ္ထဝိဘာဝနတာ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတာ ဧဝ.

复次，为了显示导师的成就，所以安立缘起文句。如来世尊成就正等正觉，是因为他没有预先造作、推论、传承与思辨。正等觉者的智慧与行为无有阻碍，对一切所知法皆平等一如。同样，他证得漏尽，是因为他没有师拳、对法的悭吝、对教说与弟子的爱著。漏尽者，这些过失毕竟不会生起；他以完全清净心利益他人。如是，通过指示彻底断除了作为说法者之烦恼、以及破坏见与戒圆满的无明与渴爱，并彰显了智成就与断成就的诸佛陀清净状态，成就了前二无畏；又因其对障碍法与出离法毫无迷惑，故获得后两种无畏。如此，世尊具足了四种无畏，以及自利利他的行持，都由缘起文句而显现，并随着与会大众的意向，以适时的辩才开示法要。在此，（导师）是为了彻底断除欲与瞋而说法开显，应当如此理解。所以说：“为了显示导师的成就，所以安立缘起文句。”此处，“世尊、阿罗汉”等词的含义，前面已如是显示。

တထာ သာသနသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. ဉာဏကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတသဗ္ဗကိရိယဿ ဟိ ဘဂဝတော နတ္ထိ နိရတ္ထကာ ပဋိပတ္တိ အတ္တဟိတာ ဝါ. တသ္မာ ပရေသံယေဝတ္ထာယ ပဝတ္တသဗ္ဗကိရိယဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သကလမ္ပိ ကာယဝစီမနောကမ္မံ ယထာပဝတ္တံ ဝုစ္စမာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တာနံ အနုသာသနတ္ထေန သာသနံ, န ကဗ္ဗရစနာ. တယိဒံ သတ္ထု စရိတံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသေဟိ တတ္ထ တတ္ထ နိဒါနဝစနေဟိ ယထာရဟံ ပကာသိယတိ. ဣဓ ပန ဒေသကပရိသာပဒေသေဟီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာသနသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ.

复次，缘起文句是为了阐明教法的成就。因为世尊的一切行为都由智慧和慈悲所摄持，绝不会有无意义或仅为自利的行为。因此，正等觉者的一切身语意业，都是为了利益他人而行，如其发生般，所宣说的现法、后世与究竟之义利，皆是为了相应地教导众生，这才是教法，而非诗歌创作。这位导师的行谊，会随着时间、地点、说法者、会众等情境，通过各处缘起文句恰如其分地显现出来。在此，则应结合“说法者、会众与场合”来理解。因此说：“缘起文句是为了阐明教法的成就。”

အပိစ သတ္ထုနော ပမာဏဘာဝပ္ပကာသနေန သာသနဿ ပမာဏဘာဝဒဿနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. တဉ္စဿ ပမာဏဘာဝဒဿနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ‘‘ဘဂဝတာ အရဟတာ’’တိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ဝိဘာဝိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒမေတ္ထ နိဒါနဝစနပ္ပယောဇနဿ မုခမတ္တနိဒဿနန္တိ.

复次，缘起文句是为了通过显示导师的权威性，从而开示教法的权威性。当知，其权威性的开示，是依循前述方式，通过“世尊、阿罗汉”这些语词来阐明的。这仅是在此对缘起文句之目的所作的纲要性说明。

နိဒါနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

缘起释义终。

၁. ဧကကနိပါတော

1. 第一集

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

1. 初品

၁. လောဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 贪经释义

၁. ဣဒါနိ [Pg.32] ဧကဓမ္မံ, ဘိက္ခဝေ, ပဇဟထာတိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ နိက္ခိတ္တဿ သုတ္တဿ ဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. သာ ပနေသာ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတိ, တသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ တာဝ ဝိစာရေဿာမ. စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ – အတ္တဇ္ဈာသယော, ပရဇ္ဈာသယော, ပုစ္ဆာဝသိကော, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ. ယထာ ဟိ အနေကသတအနေကသဟဿဘေဒါနိပိ သုတ္တန္တာနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒိပဋ္ဌာနနယေန သောဠသဝိဓတံ နာတိဝတ္တန္တိ, ဧဝံ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိသုတ္တနိက္ခေပဝသေန စတုဗ္ဗိဓတံ နာတိဝတ္တန္တီတိ. တတ္ထ ယထာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ စ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပရဇ္ဈာသယော စ, အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပရဇ္ဈာသယော စ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စာတိ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနုသန္ဓိသမ္ဘဝတော; ဧဝံ ယဒိပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အတ္တဇ္ဈာသယေနပိ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ, အတ္တဇ္ဈာသယာဒီဟိ ပန ပုရတော ဌိတေဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ သံသဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ နိရဝသေသော ပဋ္ဌာနနယော န သမ္ဘဝတိ. တဒန္တောဂဓတ္တာ ဝါ သမ္ဘဝန္တာနံ သေသနိက္ခေပါနံ မူလနိက္ခေပဝသေန စတ္တာရော သုတ္တနိက္ခေပါ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

1. 诸比丘，现在已是释义世尊以“诸比丘，你们应舍弃一法”等方式所开示之经文的时机了。然而，此义释若在考察经的施设后才宣说，则会更显明，因此我们先来考察经的施设。经的施设有四种：自意施设、他意施设、问答施设、因缘施设。正如无数种类、成千上万的经文，虽可依杂染分等十六种立足点而说，却不超出十六种，同样地，依自意等经的施设，也不超出四种。其中，自意施设和因缘施设可以与他意施设、问答施设相结合，比如自意施设和他意施设结合，自意施设和问答施设结合，因缘施设和他意施设结合，因缘施设和问答施设结合，这是由于意乐和提问的关联而产生的；即使因缘施设也可以和自意施设相结合，但是由于自意施设等在前，与因缘施设的结合便不成立，因此无法完全涵盖所有立足点。或者说，由于其余的施设都包含在其中，故应知此四种经的施设是作为根本的施设而说的。

တတြာယံ ဝစနတ္ထော – နိက္ခိပီယတီတိ နိက္ခေပေါ, သုတ္တံ ဧဝ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ. အထ ဝါ နိက္ခိပနံ နိက္ခေပေါ, သုတ္တဿ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ, သုတ္တဒေသနာတိ အတ္ထော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော, သော အဿ အတ္ထိ ကာရဏဘူတောတိ အတ္တဇ္ဈာသယော, အတ္တနော အဇ္ဈာသယော ဧတဿာတိ ဝါ အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရဇ္ဈာသယေပိ ဧသေဝ နယော. ပုစ္ဆာယ ဝသောတိ ပုစ္ဆာဝသော. သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆာဝသိကော. သုတ္တဒေသနာယ ဝတ္ထုဘူတဿ အတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ, အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဧဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ထ-ကာရဿ ဌ-ကာရံ ကတွာ, သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော[Pg.33]. အထ ဝါ နိက္ခိပီယတိ သုတ္တံ ဧတေနာတိ နိက္ခေပေါ, အတ္တဇ္ဈာသယာဒိ ဧဝ. ဧတသ္မိံ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရေသံ အဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော. ပုစ္ဆီယတီတိ ပုစ္ဆာ, ပုစ္ဆိတဗ္ဗော အတ္ထော, ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တံ ဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝစနံ ပုစ္ဆာဝသံ, တဒေဝ နိက္ခေပသဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ. တထာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဧဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

此处解释词义——被施设（nikkhipīyati），故为施设（nikkhepo）；经文本身即是施设，故为经的施设（suttanikkhepa）。或者说，施设之行为（nikkhipanaṃ）即是施设（nikkhepo），经的施设（suttassa nikkhepo）即是经的施设（suttanikkhepo），意即说法示教。自己的意乐（ajjhāsaya）即是自意施设（attajjhāsayo）。因其是此（经文）的原因，故为自意施设；或者说，此（经文）有自己的意乐，故为自意施设。他意施设亦同此理。依问（pucchā）而转（vasa），故为问转（pucchāvaso）。此（经文）有此（问转），故为问答施设（pucchāvasiko）。作为经文宣说之事的生起，即是事生起（atthuppatti）。事生起即是因缘生起（aṭṭhuppatti），这是将tha音转为ṭha音而成。此（经文）有此（因缘生起），故为因缘施设（aṭṭhuppattiko）。或者说，经文以此而施设，故为施设（nikkhepo），即是自意施设等。在此义项分别中，自己的意乐即是自意施设。他人的意乐即是他意施设。被询问（pucchīyati），故为问（pucchā），即可问之义。依问而转的受法者之言说，即是问转（pucchāvasaṃ）。该词与“施设”一词相对应，以阳性形式说为问答施设（pucchāvasiko）。同样地，因缘生起（aṭṭhuppatti）即是因缘施设（aṭṭhuppattiko）。应如是理解其中含义。

အပိစ ပရေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကာဒိကာရဏနိရပေက္ခတ္တာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ ဝိသုံ သုတ္တနိက္ခေပဘာဝေါ ယုတ္တော, ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ဓမ္မတန္တိဌပနတ္ထံ ပဝတ္တိတဒေသနတ္တာ. ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ပန ပရေသံ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနံ ဒေသနာပဝတ္တိဟေတုဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိယံ ပဝတ္တိတာနံ ကထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အနဝရောဓော, ပုစ္ဆာဝသိကဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာနံ ဝါ ပရဇ္ဈာသယာနုရောဓေန ပဝတ္တိတာနံ ကထံ ပရဇ္ဈာသယေ အနဝရောဓောတိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. ပရေသဉှိ အဘိနီဟာရပရိပုစ္ဆာဒိဝိနိမုတ္တဿေဝ သုတ္တဒေသနာကာရဏုပ္ပာဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မဇာလဓမ္မဒါယာဒသုတ္တာဒီနံ (ဒီ. န. ၁.၁ အာဒယော) ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏအာမိသုပ္ပာဒါဒိဒေသနာနိမိတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဝုစ္စတိ. ပရေသံ ပုစ္ဆံ ဝိနာ အဇ္ဈာသယမေဝ နိမိတ္တံ ကတွာ ဒေသိတော ပရဇ္ဈာသယော, ပုစ္ဆာဝသေန ဒေသိတော ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပါကဋောယမတ္ထောတိ.

而且，由于自意施设（attajjhāsaya）不依赖他人的根机成熟等原因，它本身就是一种经的施设，这是合理的，因为它是纯粹为了确立正法而依据自己的意乐宣说的。至于那些说法是由于他人的意乐或询问而引发，那么这些说法如何不被归入因缘施设（aṭṭhuppatti）中呢？或者说，那些依循他人意乐而宣说的，又如何不被归入他意施设（parajjhāsaya）中呢？不应如此诘问。因为只有在排除他人的希求、询问等之后，仅仅是说法缘起的产生，才被视为因缘施设（aṭṭhuppatti），因此，他意施设（parajjhāsaya）和问答施设（pucchāvasiko）才被单独列出。例如，像《梵网经》(Brahmajālasutta)、《法嗣经》(Dhammadāyādasutta)等（长部1.1等），赞叹、毁谤、利养生起等作为说法之因（nimittaṃ）的，就被称为因缘施设（aṭṭhuppatti）。不须他人提问，仅以他人的意乐作为原因而宣说的，是他意施设；根据他人的提问而宣说的，是问答施设。这个含义是很清楚的。

ယာနိ ဘဂဝါ ပရေဟိ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေတိ, သေယျထိဒံ – အာကင်္ခေယျသုတ္တံ, တုဝဋ္ဋကသုတ္တန္တိဧဝမာဒီနိ (သု. နိ. ၉၂၁ အာဒယော; မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော), တေသံ အတ္တဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

世尊未经他人请求，只是依照自己的意乐所说的法，例如《愿经》(Ākaṅkheyyasutta)、《迅速经》(Tuvaṭṭakasuttanta)等等（经集921经等；中部1.64经等），这些是自意施设。

ယာနိ ပန ‘‘ပရိပက္ကာ ခေါ ရာဟုလဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ, ယံနူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိံ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေယျ’’န္တိ ဧဝံ ပရေသံ အဇ္ဈာသယံ ခန္တိံ အဘိနီဟာရံ ဗုဇ္ဈနဘာဝဉ္စ ဩလောကေတွာ ပရဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတာနိ, သေယျထိဒံ – ရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တိဧဝမာဒီနိ (မ. နိ. ၂.၁၀၇ အာဒယော; ၃.၄၁၆ အာဒယော; သံ. နိ. ၃.၅၉; မဟာဝ. ၁၉-၂၀), တေသံ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

然而关于“罗睺罗的解脱成熟之法已经成熟，我应当进一步引导罗睺罗灭尽诸漏”等等，乃是世尊观察他人的意乐、忍耐、胜解、觉悟能力等情况后，随顺他人意乐而宣说的，例如《教诫罗睺罗经》(Rāhulovādasutta)、《转法轮经》(Dhammacakkappavattanasutta)等等（中部2.107起；3.416起；相应部3.59；大品19-20），这些都是他意施设。

ဘဂဝန္တံ ပန ဥပသင်္ကမိတွာ ဒေဝါ မနုဿာ စတဿော ပရိသာ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ စ တထာ တထာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စန္တိ, နီဝရဏာ [Pg.34] နီဝရဏာတိ ဝုစ္စန္တီ’’တိအာဒိနာ, ဧဝံ ပုဋ္ဌေန ဘဂဝတာ ယာနိ ကထိတာနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တာဒီနိ (သံ. နိ. ၅.၁၈၆) တေသံ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ.

诸天、人类、四众以及四种姓前来亲近世尊，并提出这样的问题：“尊者，他们说‘觉支、觉支’，又说‘盖、盖’”等等。世尊被这样提问后所说的《觉支相应》(Bojjhaṅgasaṃyutta)等经（相应部5.186），这些是问答施设。

ယာနိ ပန တာနိ ဥပ္ပန္နံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ကထိတာနိ, သေယျထိဒံ – ဓမ္မဒါယာဒံ, ပုတ္တမံသူပမံ, ဒါရုက္ခန္ဓူပမန္တိဧဝမာဒီနိ (မ. နိ. ၁.၂၉; သံ. နိ. ၂.၆၃), တေသံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ.

另有那些因特定因缘而宣说的教法，例如《法嗣经》(Dhammadāyādasutta)、《子肉《本行》》(Puttamaṃsūpamasutta)、《木块《本行》》(Dārukkhandhūpamasutta)等等（中部1.29；相应部2.63），这些是因缘施设。

ဧဝမိမေသု စတူသု သုတ္တနိက္ခေပေသု ဣမဿ သုတ္တဿ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ. ပရဇ္ဈာသယဝသေန ဟေတံ နိက္ခိတ္တံ. ကေသံ အဇ္ဈာသယေန? လောဘေ အာဒီနဝဒဿီနံ ပုဂ္ဂလာနံ. ကေစိ ပန ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယော’’တိ ဝဒန္တိ.

在这四种经的施设中，此经是他意施设。这是随他意乐而施设的。随顺哪些人的意乐呢？随顺那些能见到贪欲过患的个人的意乐。但有些人说这是“自意施设”。

တတ္ထ ဧကဓမ္မံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒီသု ဧကသဒ္ဒေါ အတ္ထေဝ အညတ္ထေ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၇). အတ္ထိ သေဋ္ဌေ ‘‘စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၂၈; ပါရာ. ၁၁). အတ္ထိ အသဟာယေ ‘‘ဧကော ဝူပကဋ္ဌော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၄၀၅). အတ္ထိ သင်္ခါယံ ‘‘ဧကောဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၂၉). ဣဓာပိ သင်္ခါယမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

在“一法，诸比丘”等句中，“一”字在不同场合有不同含义：或者如“有些论者说‘我与世界是常恒的，只有这才是真理，其余都是虚妄’”那样（中部3.27），表示“有些”；或者在“心一境性”(cetaso ekodibhāva)中指“殊胜”（长部1.228；波罗夷11）；或者在“独居远离”(eko vūpakaṭṭho)中指“无伴侣”（长部1.405）；或者在“诸比丘，修行梵行的时机实在只有一个”中指“数量”（增支部8.29）。此处也应当理解为数量。

ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိသစ္စသမာဓိပညာပကတိပုညာပတ္တိသုညတာဉေယျသဘာဝါဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိဿ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၇၃) ပရိယတ္တိ အတ္ထော. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၉) သစ္စာနိ. ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃; ၃.၁၄၂) သမာဓိ. ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ, သဝေ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁.၅၇) ပညာ. ‘‘ဇာတိဓမ္မာနံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၉၈) ပကတိ. ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂) ပုညံ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အညတရေန ဝဒေယျ ပါရာဇိကေန ဝါ သံဃာဒိသေသေန ဝါ ပါစိတ္တိယေန ဝါ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၄၄၄) အာပတ္တိ. ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဓမ္မာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၂၁) သုညတာ. ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၁၅၆; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) ဉေယျော. ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁) သဘာဝေါ အတ္ထော[Pg.35]. ဣဓာပိ သဘာဝေါ. တသ္မာ ဧကဓမ္မန္တိ ဧကံ သံကိလေသသဘာဝန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဧကော စ သော ဓမ္မော စာတိ ဧကဓမ္မော, တံ ဧကဓမ္မံ.

“法”(Dhamma)一词可见于经教、真谛、禅定、智慧、本性、功德、违犯、空性、所知、自性等义。例如，在“在此比丘学习法”(idha bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti)等句(《增支部》5.73)中，是经教义；在“已见法”(Diṭṭhadhamma)等句(《长部》1.299)中，是真谛义；在“彼诸世尊有如是法”(Evaṃdhammā te bhagavanto ahesu)等句(《长部》2.13; 3.142)中，是禅定义；在“真实、法、坚忍与布施，实令人死后不忧”(Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, save pecca na socati)等句(《本生》1.1.57)中，是智慧义；在“诸比丘，具生法之众生，生如是欲”(Jātidhammānaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati)等句(《长部》2.398)中，是本性义；在“法实保护法行者”(Dhammo have rakkhati dhammacāri)等句(《本生》1.10.102)中，是功德义；在“若以三法中任何一法说：或波罗夷，或僧残，或波逸提”(Tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena vadeyya pārājikena vā saṅghādisesena vā pācittiyena vā)等句(《波罗夷》444)中，是违犯义；在“然于尔时，诸法存在”(Tasmiṃ kho pana samaye dhammā honti)等句(《法集论》121)中，是空性义；在“一切法以一切行相呈现在佛陀世尊的智见中”(Sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchanti)等句(《大义疏》156; 《小义疏·摩伽罗阇童子问的解释》85)中，是所知义；在“善法，不善法”(Kusalā dhammā akusalā dhammā)等句(《法集论·三集母》1)中，是自性义。此处也是自性义。因此，“一法”意指一个杂染自性。又，彼一法即是“一法”。

ဘိက္ခဝေတိ ဘိက္ခူ အာလပတိ. ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဘိက္ခူ အာလပတိ, န ဓမ္မမေဝ ဒေသေတီတိ? သတိဇနနတ္ထံ. ဘိက္ခူ ဟိ အညံ စိန္တေန္တာပိ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တာပိ နိသိန္နာ ဟောန္တိ. တေ ပဌမံ အနာလပိတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ‘‘အယံ ဒေသနာ ကိံနိဒါနာ, ကိံပစ္စယာ’’တိ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောန္တိ. အာလပိတေ ပန သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောန္တိ, တသ္မာ သတိဇနနတ္ထံ ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ အာလပတိ. တေန စ တေသံ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓေန ဝစနေန ဟီနာဓိကဇနသေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ. ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ ဣမိနာ ကရုဏာဝိပ္ဖာရသောမ္မဟဒယနယနနိပါတပုဗ္ဗင်္ဂမေန ဝစနေန တေ အတ္တနော မုခါဘိမုခေ ကရောန္တော တေန စ ကထေတုကမျတာဒီပကေန ဝစနေန နေသံ သောတုကမျတံ ဇနေတိ. တေနေဝ စ သမ္ဗောဓနတ္ထေန သာဓုကံ သဝနမနသိကာရေပိ နိယောဇေတိ. သာဓုကံ သဝနမနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ.

“比丘们”是世尊在呼唤比丘。那么，世尊在说法时，为什么要先呼唤比丘们，而不直接说法呢？这是为了让他们生起正念。因为比丘们坐着时，或在思考他事，或在省察法义，或在心中作意业处。若不先呼唤而直接说法，他们便无法思惟“此番说法是何因何缘”。但若先呼唤，他们就能安住正念而思惟，因此，为了让他们生起正念，所以呼唤“比丘们”。并且，通过此言——此言与比丘乞食之行等功德相应，揭示了非凡俗人所行的生活方式——从而调伏其骄慢与沮丧。以“比丘们”此称呼，此称呼以慈悲遍布、心意柔和的目光为先，使他们面向自己，又以此显示说法意愿之言，引发他们乐闻之心。又通过此呼唤，促使他们善于听闻、如理作意，因为教法的成就实有赖于善于听闻和如理作意。

အညေသုပိ ဒေဝမနုဿေသု ပရိသပရိယာပန္နေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ ဘိက္ခူ ဧဝ အာမန္တေသီတိ? ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာသန္နသဒါသန္နိဟိတဘာဝတော. သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ, ပရိသာယ စ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခူ ပဌမုပ္ပန္နတ္တာ, သေဋ္ဌာ အနဂါရိယဘာဝံ အာဒိံ ကတွာ သတ္ထု စရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သကလသာသနပဋိဂ္ဂါဟကတ္တာ စ, အာသန္နာ တတ္ထ နိသိန္နေသု သမီပဝုတ္တိယာ, သဒါသန္နိဟိတာ သတ္ထုသန္တိကာဝစရတ္တာ. အပိစ တေ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနံ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိသဗ္ဘာဝတော, ဝိသေသတော စ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ အယံ ဒေသနာတိ တေ ဧဝ အာလပိ.

在集会中虽有其他天人，为何世尊只呼唤比丘们呢？因为比丘们具有年长、殊胜、亲近、常随侍等特质。世尊的说法本是普为所有会众而说，但在会众中，比丘们最为年长，因其最先出家；最为殊胜，因其以出家为始，随导师之行而行，且是全体教法的领受者；最为亲近，因其于会中就座于近处；常随侍在侧，因其常活动于导师身边。再者，他们是说法的根器，能如所教而行持；尤其此次说法是针对某些比丘而说，故而只呼唤他们。

ပဇဟထာတိ ဧတ္ထ ပဟာနံ နာမ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ, ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ, နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စဝိဓံ. တတ္ထ ယံ ဒီပါလောကေနေဝ တမဿ ပဋိပက္ခဘာဝတော အလောဘာဒီဟိ လောဘာဒိကဿ, နာမရူပပရိစ္ဆေဒါဒိဝိပဿနာဉာဏေဟိ တဿ တဿ အနတ္ထဿ ပဟာနံ. သေယျထိဒံ – ပရိစ္စာဂေန လောဘာဒိမလဿ, သီလေန ပါဏာတိပါတာဒိဒုဿီလျဿ, သဒ္ဓါဒီဟိ အဿဒ္ဓိယာဒိကဿ, နာမရူပဝဝတ္ထာနေန သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန အဟေတုဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌီနံ, တဿေဝ အပရဘာဂေန ကင်္ခါဝိတရဏေန ကထံကထီဘာဝဿ, ကလာပသမ္မသနေန ‘‘အဟံ [Pg.36] မမာ’’တိ ဂါဟဿ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနေန အမဂ္ဂေ မဂ္ဂသညာယ, ဥဒယဒဿနေန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ, ဝယဒဿနေန သဿတဒိဋ္ဌိယာ, ဘယဒဿနေန သဘယေသု အဘယသညာယ, အာဒီနဝဒဿနေန အဿာဒသညာယ, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေန အဘိရတိသညာယ, မုစ္စိတုကမျတာဉာဏေန အမုစ္စိတုကမျတာယ ဥပေက္ခာဉာဏေန အနုပေက္ခာယ, အနုလောမေန ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ, နိဗ္ဗာနေန ပဋိလောမဘာဝဿ, ဂေါတြဘုနာ သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂါဟဿ ပဟာနံ, ဧတံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ.

“断除”一词，于此有五种：彼分断、镇伏断、断灭断、寂止断、出离断。其中，犹如灯光能对治黑暗，以无贪等对治贪等，以辨析名色等观智断除种种过患，此即彼分断。例如：以布施断除贪等垢染，以戒断除杀生等恶行，以信等断除不信等，以辨析名色断除身见，以把握缘断除无因见与邪因见，复以度疑断除疑惑，以聚思惟断除“我、我所”之执取，以辨析道与非道断除非道之中的道想，以见生起断除断见，以见坏灭断除常见，以见怖畏断除于可怖处作无畏想，以见过患断除喜乐想，以厌离随观断除乐想，以欲解脱智断除不欲解脱之心，以舍智断除不舍之心，以随顺智断除于法住之执，以种姓智断除对行相的执取：这称为彼分断。

ယံ ပန ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ ပဝတ္တိဘာဝနိဝါရဏတော ဃဋပ္ပဟာရေနေဝ ဥဒကပိဋ္ဌေ သေဝါလဿ တေသံ တေသံ နီဝရဏာဒိဓမ္မာနံ ပဟာနံ, ဧတံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဘာဝိတတ္တာ တံတံမဂ္ဂဝတော အတ္တနော သန္တာနေ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၂၇၇; ဝိဘ. ၆၂၈) နယေန ဝုတ္တဿ သမုဒယပက္ခိယဿ ကိလေသဂဏဿ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိဘာဝေန သမုစ္ဆိန္ဒနံ, ဣဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တံ ကိလေသာနံ, ဧတံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန သဗ္ဗသင်္ခတနိဿဋတ္တာ ပဟီနသဗ္ဗသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ, ဧတံ နိဿရဏပ္ပဟာနံ နာမ. ဧဝံ ပဉ္စဝိဓေ ပဟာနေ အနာဂါမိကဘာဝကရဿ ပဟာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဣဓ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ပဇဟထာတိ ပရိစ္စဇထ, သမုစ္ဆိန္ဒထာတိ အတ္ထော.

再者，依近行定与安止定之别，通过禅定止息（烦恼的）生起，犹如用罐子移除水面上的浮萍，以此断除诸盖等法，这称为镇伏断。又，因修习四圣道，行者于自身相续中，依“为断除诸见”等（《法集论》277；《分别论》628）文句所说之方式，将属于集谛的烦恼众彻底、永不复起地断尽，这称为断灭断。又，在证果的刹那，诸烦恼的寂止，这称为寂止断。又，涅槃是出离一切有为法、舍离一切有为法，这称为出离断。于此五种断中，当知此处意指能成就阿那含(anāgāmī)果的断灭断。因此，“断除”(pajahatha)即是舍弃(pariccajatha)、断灭(samucchindatha)之义。

အဟန္တိ ဘဂဝါ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ဝေါတိ အယံ ဝေါသဒ္ဒေါ ပစ္စတ္တဥပယောဂကရဏသာမိဝစနပဒပူရဏသမ္ပဒါနေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ‘‘ကစ္စိ, ပန ဝေါ အနုရုဒ္ဓါ, သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၂၆) ပစ္စတ္တေ အာဂတော. ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, ပဏာမေမိ ဝေါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ဥပယောဂေ. ‘‘န ဝေါ မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ကရဏေ. ‘‘သဗ္ဗေသံ ဝေါ, သာရိပုတ္တ, သုဘာသိတ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄၅) သာမိဝစနေ. ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၅) ပဒပူရဏေ. ‘‘ဝနပတ္ထပရိယာယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၉၀) သမ္ပဒါနေ. ဣဓာပိ သမ္ပဒါနေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“我”(Ahaṃ)是世尊对自己的指称。“vo”(你们)一词，可见于主格、宾格、工具格、所有格、语气助词及与格等用法。例如：“阿那律，你们是否和合、欢喜？”(《中部》1.326)中，用于主格；“比丘们，去吧，我遣散你们。”(《中部》2.157)中，用于宾格；“你们不应住在我身边。”(《中部》2.157)中，用于工具格；“舍利弗，你们的一切都是善说。”(《中部》1.345)中，用于所有格；“凡是你们这些身业清净的圣者……”(《中部》1.35)中，用为语气助词；“比丘们，我将为你们说林野经。”(《中部》1.190)中，用于与格。此处也应理解为与格的用法。

ပါဋိဘောဂေါတိ ပဋိဘူ. သော ဟိ ဓာရဏကံ ပဋိစ္စ ဓနိကဿ, ဓနိကံ ပဋိစ္စ ဓာရဏကဿ ပဋိနိဓိဘူတော ဓနိကသန္တကဿ တတော ဟရဏာဒိသင်္ခါတေန ဘုဉ္ဇနေန [Pg.37] ဘောဂေါတိ ပဋိဘောဂေါ, ပဋိဘောဂေါ ဧဝ ပါဋိဘောဂေါ. အနာဂါမိတာယာတိ အနာဂါမိဘာဝတ္ထာယ. ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဟိ ကာမဘဝဿ အနာဂမနတော အနာဂါမီ. ယော ယဿ ဓမ္မဿ အဓိဂမေန အနာဂါမီတိ ဝုစ္စတိ, သဖလော သော တတိယမဂ္ဂေါ အနာဂါမိတာ နာမ. ဣတိ ဘဂဝါ ဝေနေယျဒမနကုသလော ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုကူလံ တတိယမဂ္ဂါဓိဂမံ လဟုနာ ဥပါယေန ဧကဓမ္မပူရဏတာမတ္တေန ထိရံ ကတွာ ဒဿေသိ ယထာ တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဘိန္နဘူမိကာပိ ဟိ ပဋိဃသံယောဇနာဒယော တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ ကာမရာဂပ္ပဟာနံ နာတိဝတ္တန္တီတိ.

担保者(Pāṭibhoga)即是保证人(paṭibhū)。他对于债务人而言是债权人的替代者，对于债权人而言是债务人的替代者。因其涉及从债权人处取用财物并享用(bhoga)，故称为“担保”(paṭibhoga)，“担保”(pāṭibhoga)即是此义。为得不还果，即是为了成就阿那含的状态。因不再于欲有中结生，故称不还者。凭借证得某个法而被称作不还者，那有果的第三道即名为不还(anāgāmitā)。如是，世尊善于调伏所化者，顺应所化者的意乐，用简易的方法，仅仅通过圆满一个法，便稳固地开示了第三道的证得，诚如正等觉者。即使是处于不同层次的、应由第三道断除的嗔结(paṭighasaṃyojana)等烦恼，亦不超越于断除欲贪(kāmarāga)。

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ အတ္တာနံ ပါဋိဘောဂဘာဝေ ဌပေသိ? တေသံ ဘိက္ခူနံ အနာဂါမိမဂ္ဂါဓိဂမာယ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘မယာ ‘ဧကဓမ္မံ, ဘိက္ခဝေ, ပဇဟထ, အဟံ ဝေါ ပါဋိဘောဂေါ အနာဂါမိတာယာ’တိ ဝုတ္တေ ဣမေ ဘိက္ခူ အဒ္ဓါ တံ ဧကဓမ္မံ ပဟာယ သက္ကာ တတိယဘူမိံ သမဓိဂန္တုံ, ယတော ဓမ္မဿာမိ ပဌမမာဟ ‘အဟံ ပါဋိဘောဂေါ’တိ ဥဿာဟဇာတာ တဒတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ မညိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ အနာဂါမိတာယ တေသံ ဘိက္ခူနံ အတ္တာနံ ပါဋိဘောဂဘာဝေ ဌပေသိ.

那么，世尊为什么在这里把自己作为担保人呢？是为了激发那些比丘们证得不还果道的精进心。世尊看到：“如果我说‘比丘们，舍弃一个法，我为你们担保证得不还果’，这些比丘一定会舍弃那个法，能够证得第三果位。因为法主最初说‘我做担保’的时候，他们会生起精进心，认为应当为了这个目的而修行。”因此，为了激发精进心，为了使那些比丘证得不还果，世尊把自己作为担保人。

ကတမံ ဧကဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ ကတမန္တိ ပုစ္ဆာဝစနံ. ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ ပဉ္စဝိဓာ – အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ, ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ, ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ, အနုမတိပုစ္ဆာ, ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ. တတ္ထ ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ, တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတတ္ထာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ. ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ. သော အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ. ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒွေဠှကဇာတော – ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, န နု ခေါ, ကိံ နု ခေါ, ကထံ နု ခေါ’’တိ, သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ. ဘဂဝါ ဟိ အနုမတိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၅၉; မဟာဝ. ၂၁), အယံ အနုမတိပုစ္ဆာ. ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ကထေတုကမျတာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရာ ဘူတာနံ [Pg.38] ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၁) အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ.

什么是“一法”？这里“什么是”是提问的表达方式。提问有五种：为显未见而问、为印证已见而问、为断除疑惑而问、为求认可而问、为欲说而问。其中，事物的特性未被知晓、未被看见、未被衡量、未被审查、未被显现、未被阐明，为了知晓、看见、衡量、审查、显现、阐明那个特性而提出的问题，这是为显未见而问。事物的特性已被知晓、已被看见、已被衡量、已被审查、已被显现、已被阐明，为了与其他的智者一同印证而提出的问题，这是为印证已见而问。当对事物的特性生起疑虑、疑惑、犹豫不决的状态——“是这样吗？不是这样吗？是什么呢？怎么样呢？”——为了断除疑惑而提出的问题，这是为断除疑惑而问。世尊为了获得认可而提出问题——“诸比丘，你们怎么认为？色是常还是无常？”，这是为求认可而问。世尊因为想要为比丘们讲述而提出问题——“诸比丘，有这四种食物，为了已生众生的住立，或为求生众生的资益。是哪四种呢？”，这是为欲说而问。

တတ္ထ ပုရိမာ တိဿော ပုစ္ဆာ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ. ကသ္မာ? တီသု ဟိ အဒ္ဓါသု ကိဉ္စိ သင်္ခတံ အဒ္ဓါဝိမုတ္တံ ဝါ အသင်္ခတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ နာမ နတ္ထိ. တေန နေသံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ယံ ပန တေဟိ အတ္တနော ဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓံ, တဿ အညေန သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနကိစ္စံ နတ္ထိ, တေန နေသံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာပိ နတ္ထိ. ယသ္မာ ပန ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အကထံကထီ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆာ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိဂတသံသယာ, တေန နေသံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာပိ နတ္ထိ. ဣတရာ ပန ဒွေ ပုစ္ဆာ အတ္ထိ, တာသု အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

其中，前三种问题不适用于诸佛。为什么呢？因为在过去、现在、未来这三个时段中，没有任何有为法，或者超越这三个时段的无为法，是诸正等觉者所未见、未衡量、未审察、未明了、未证悟的。因此，他们没有为显未见而问。他们凭借自己的智慧所证知的，不需要与其他沙门、婆罗门、天神、魔罗或梵天共同印证，因此他们也没有为印证已见而问。又因为诸佛世尊已断除犹豫、超越疑惑，对一切法都已消除怀疑，因此他们也没有为断除疑惑而问。但其余两种问题是存在的，其中这种问题应该理解为为欲说而问。

ဣဒါနိ တာယ ပုစ္ဆာယ ပုဋ္ဌမတ္ထံ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘လောဘံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကဓမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ လုဗ္ဘန္တိ တေန, သယံ ဝါ လုဗ္ဘတိ, လုဗ္ဘနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ လောဘော. သွာယံ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏော မက္ကဋာလေပေါ ဝိယ, အဘိသင်္ဂရသော တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တမံသပေသိ ဝိယ, အပရိစ္စာဂပစ္စုပဋ္ဌာနော တေလဉ္ဇနရာဂေါ ဝိယ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒဒဿနပဒဋ္ဌာနော, တဏှာနဒိဘာဝေန ဝဍ္ဎမာနော ယတ္ထ သမုပ္ပန္နော, သီဃသောတာ နဒီ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒံ အပါယမေဝ တံ သတ္တံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကိဉ္စာပိ အယံ လောဘသဒ္ဒေါ သဗ္ဗလောဘသာမညဝစနော, ဣဓ ပန ကာမရာဂဝစနောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော.

如今为了如实地开示那个问题所问之义，所以说“诸比丘，贪是一种法”等。这里所说的贪(lobha)，是指众生因它而贪著，或者它本身就是贪著，或者仅仅是贪著的状态。这种贪具有执取对境的特性，就像猿猴被胶水粘住一样；具有黏著的作用，就像投入热锅的肉块一样；具有不愿放舍的表现，就像油中的染色一样；以在能产生束缚的法中见到乐味为近因；就像渴爱之河不断增长，无论在哪里生起，都像湍急的河流一样带着众生前往恶趣，汇入大苦海。虽然这个“贪”字可以泛指一切贪，但在这里应该理解为特指欲贪，因为这是阿那含道所要断除的。

ပုန ဘိက္ခဝေတိ အာလပနံ ဓမ္မဿ ပဋိဂ္ဂါဟကဘာဝေန အဘိမုခီဘူတာနံ တတ္ထ အာဒရဇနနတ္ထံ. ပဇဟထာတိ ဣမိနာ ပဟာနာဘိသမယော ဝိဟိတော, သော စ ပရိညာသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယေဟိ သဒ္ဓိံ ဧဝ ပဝတ္တတိ, န ဝိသုန္တိ စတုသစ္စာဓိဋ္ဌာနာနိ စတ္တာရိပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ကိစ္စာနိ ဝိဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. ယထာ စ ‘‘လောဘံ ပဇဟထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဟာနေကဋ္ဌဘာဝတော ဒေါသာဒီနမ္ပိ ပဟာနံ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ, ဧဝံ သမုဒယသစ္စဝိသယေ သမ္မာဒိဋ္ဌိကိစ္စေ ပဟာနာဘိသမယေ ဝုတ္တေ တဿာ သဟကာရီကာရဏဘူတာနံ သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီနံ သေသမဂ္ဂင်္ဂါနမ္ပိ သမုဒယသစ္စဝိသယကိစ္စံ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ ပရိပုဏ္ဏော အရိယမဂ္ဂဗျာပါရော ဣဓ [Pg.39] ကထိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမိနာ နယေန သတိပဋ္ဌာနာဒီနမ္ပိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ဗျာပါရဿ ဣဓ ဝုတ္တဘာဝေါ ယထာရဟံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော.

再称呼“诸比丘”，是为了让那些作为法的领受者而正心专注的人，于此生起敬重。“应当舍弃”这句话，规定了断的现观，而此现观是与遍知、作证和修习的现观一同运作的，并非分离。由此，四圣谛的所依与正见的四种作用，实际上都已被规定。正如说了“应当舍弃贪欲”，由于舍弃的作用相同，实际上也就意味着也要舍弃嗔恚等烦恼；同样，在集谛方面，当说到正见的任务是断的现观时，作为其协作者和原因的正思惟等其余道支在集谛方面的任务，实际上也就被说到了。因此应当明白，这里已经完整地讲述了圣道的运作。依照这个方式，也应当根据具体情况详细地解释四念住等菩提分法的运作方式。

အပိစေတ္ထ လောဘံ ပဇဟထာတိ ဧတေန ပဟာနပရိညာ ဝုတ္တာ. သာ စ တီရဏပရိညာဓိဋ္ဌာနာ, တီရဏပရိညာ စ ဉာတပရိညာဓိဋ္ဌာနာတိ အဝိနာဘာဝေန တိဿောပိ ပရိညာ ဗောဓိတာ ဟောန္တိ. ဧဝမေတ္ထ သဟ ဖလေန စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပကာသိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ လောဘံ ပဇဟထာတိ သဟ ဖလေန ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဒေသိတာ. သာ စ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသန္နိဿယာ…ပေ… စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသီလဝိသုဒ္ဓိသန္နိဿယာ စာတိ နာနန္တရိကဘာဝေန သဟ ဖလေန သဗ္ဗာပိ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝိဘာဝိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

再者，“应当舍弃贪欲”，这句话说明了断遍知。此断遍知以决择遍知为所依，决择遍知又以了知遍知为所依，因此这三种遍知是不可分离的，也都被阐明了。由此可知，在这里，连同其果的四圣谛业处已被圆满地阐明。或者说，“应当舍弃贪欲”这句话，是连同其果一起开示了智见清净。此智见清净依赖于行道智见清净……乃至依赖于心清净和戒清净，因此应当理解为，通过无间的方式，连同其果的所有七种清净都得到了阐明。

ဧဝမေတာယ ဝိသုဒ္ဓိက္ကမဘာဝနာယ ပရိညာတ္တယသမ္ပာဒနေန လောဘံ ပဇဟိတုကာမေန –

如是，欲依此清净次第的修习，借由成就三种遍知，来断除贪欲者——

‘‘အနတ္ထဇနနော လောဘော, လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော;

ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

贪欲生无益，贪欲令心恼；怖畏由内生，世人未觉知。

‘‘လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ လောဘော သဟတေ နရံ’’. (ဣတိဝု. ၈၈);

贪者不知义，贪者不见法；当贪制伏人，尔时乃冥暗。(《如是语》88)

ရတ္တော ခေါ, အာဝုသော, ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ, အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ, သန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, နိလ္လောပမ္ပိ ဟရတိ, ဧကာဂါရိကမ္ပိ ကရောတိ, ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတိ, ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, မုသာပိ ဘဏတိ. တဒပိ တေသံ ဘဝတံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ အဇာနတံ အပဿတံ အဝေဒယတံ တဏှာနုဂတာနံ ပရိတဿိတံ ဝိပ္ဖန္ဒိတမေဝ (အ. နိ. ၃.၅၄).

“贤友，被贪欲所征服，心被占据者，杀生、不与取、破门入户、抢劫、独闯民宅、拦路设伏、与他人之妻行淫、说妄语。而那些随顺渴爱的沙门婆罗门，不知、不见、不觉此事，只是徒然地焦虑与挣扎。”(《增支部》3.54)

‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော, ဒီဃမဒ္ဓါန သံသရံ;

ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ, သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ’’. (ဣတိဝု. ၁၅, ၁၀၅);

“以渴爱为伴侣的人，长久地轮回漂泊；此有复彼有，不能超越轮回。”(《如是语》15, 105)

‘‘နတ္ထိ ရာဂသမော အဂ္ဂိ, နတ္ထိ ဒေါသသမော ကလိ’’. (ဓ. ပ. ၂၀၂, ၂၅၁);

“无火等同贪欲，无恶等同嗔恨。”(《法句经》202, 251)

‘‘ကာမရာဂေန ဍယှာမိ, စိတ္တံ မေ ပရိဍယှတိ’’. (သံ. နိ. ၁.၂၁၂);

“我被欲贪所焚烧，我的心正被焚烧。”(《相应部》1.212)

‘‘ယေ ရာဂရတ္တာနုပတန္တိ သောတံ, သယံကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၄၇) စ –

“为贪所染而随逐于流者，如蜘蛛投向自作之网。”(《法句经》347)

ဧဝမာဒိသုတ္တပဒါနုသာရေန [Pg.40] နာနာနယေဟိ လောဘဿ အာဒီနဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တဿ ပဟာနာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

如是依循此等经句，以各种方法反复观察贪欲的过患，为断除它而修行。

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမရာဂဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ, အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ကာမရာဂေါ ပဟီယတိ, ကာယဂတာသတိဘာဝနာဝသေန သဝိညာဏကေ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဝသေန အဝိညာဏကေ အသုဘေ အသုဘဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တဿာပိ, မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဣန္ဒြိယေသု သံဝရဏဝသေန သတိကဝါဋေန ပိဟိတဒွါရဿာပိ, စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ ဝါ အာလောပါနံ ဩကာသေ သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုနောပိ. တေနေဝါဟ –

此外，有六法有助于断除欲贪：取不净相，勤修不净观，守护根门，饮食知量，亲近善友，作适宜之论。即使是掌握十种不净相的人，欲贪也能被断除；即使是通过身至念的修习，对有识身或无识身（如肿胀等）勤修不净观的人；即使是以正念之门守护六根的人；即使是饮食知量，食后留四五口之量饮水以维持生命的人。因此说：

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ;

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃);

“尚余四五口未食，即当饮水；此于精勤比丘，足以安乐住。”(《长老偈》983)

အသုဘကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေနေဝါဟ –

亲近乐于修习不净业处的善友，或于行住坐卧等时，作关于十种不净的适宜之论，欲贪亦能断除。故说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘနိမိတ္တံ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အနုပ္ပာဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ.

“诸比丘，有不净相，于彼处多作如理作意，此即是令未生之欲贪不生、已生之欲贪断除的食粮。”

ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမရာဂသင်္ခါတဿ လောဘဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတိယမဂ္ဂေန တံ အနဝသေသတော သမုစ္ဆိန္ဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘လောဘံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကဓမ္မံ ပဇဟထ, အဟံ ဝေါ ပါဋိဘောဂေါ အနာဂါမိတာယာ’’တိ.

如此，于前行阶段，为断除名为欲贪之贪而修行者，策励观(vipassanā)，以第三道将其无余断尽。因此说：“诸比丘，舍弃一法，即贪，我为你们保证得不还果。”

ဧတ္ထာဟ ‘‘ကော ပနေတ္ထ လောဘော ပဟီယတိ, ကိံ အတီတော, အထ အနာဂတော, ဥဒါဟု ပစ္စုပ္ပန္နော’’တိ? ကိဉ္စေတ္ထ – န တာဝ အတီတော လောဘော ပဟီယေယျ, န အနာဂတော ဝါ တေသံ အဘာဝတော. န ဟိ နိရုဒ္ဓံ အနုပ္ပန္နံ ဝါ အတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ, ဝါယာမော စ အဖလော အာပဇ္ဇတိ. အထ ပစ္စုပ္ပန္နော, ဧဝမ္ပိ အဖလော ဝါယာမော တဿ သရသဘင်္ဂတ္တာ, သံကိလိဋ္ဌာ စ မဂ္ဂဘာဝနာ [Pg.41] အာပဇ္ဇတိ, စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော ဝါ လောဘော သိယာ, န စာယံ နယော ဣစ္ဆိတောတိ. ဝုစ္စတေ – န ဝုတ္တနယေန အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နော လောဘော ပဟီယတိ. သေယျထာပိ ဣဓ တရုဏရုက္ခော အသဉ္ဇာတဖလော, တံ ပုရိသော ကုဌာရိယာ မူလေ ဆိန္ဒေယျ, တဿ ရုက္ခဿ ဆေဒေ အသတိ ယာနိ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ, တာနိ ရုက္ခဿ ဆိန္နတ္တာ အဇာတာနိ ဧဝ န ဇာယေယျုံ, ဧဝမေဝ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေ အသတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟော လောဘော အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ပစ္စယဃာတဿ ကတတ္တာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယဉှိ အဋ္ဌကထာသု ‘‘ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာယ ဟိ အာရမ္မဏဘူတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနတာယ ဘူမိ နာမ. သာ ဘူမိ တေန လဒ္ဓါတိ ကတွာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နော. အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နော အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နော အသမူဟတုပ္ပန္နောတိ စ အယမေဝ ဝုစ္စတိ.

此处有人问：“那么这里要断的贪是哪一种？是过去的、未来的，还是现在的？”对此可知：过去的贪不会被断除，未来的贪也不会被断除，因为它们不存在。已灭的和未生的都不能称为存在，若对此努力也是徒劳。若是现在的贪，这样的努力同样徒劳，因为其自性即是坏灭；而且会导致修道被染污；或者贪会与心分离，此理亦不可取。应当说：贪并非以上述方式断除过去、未来或现在。譬如，此处有棵未结果的幼树，有人用斧头从根部砍断，此树被砍后，那些本应结出的果实，因树已断而永不生出。同样地，当未证得圣道时，本应生起的贪，因证得圣道而斩断其生起之缘，故不再生起。这在义注(aṭṭhakathā)中称为‘得地已生’。因为作为观禅所缘的五蕴是贪生起之处，故名为‘地’；贪既得此地而生，故称‘得地已生’。此亦可称为‘所缘取已生’、‘未镇伏而生’、‘未断根而生’。

တတ္ထာတိ တသ္မိံ သုတ္တေ. ဧတန္တိ ဧတံ အတ္ထဇာတံ. ဣဒါနိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝုစ္စမာနံ. ဣတိ ဝုစ္စတီတိ ကေန ပန ဝုစ္စတိ? ဘဂဝတာ ဝ. အညေသု ဟိ တာဒိသေသု ဌာနေသု သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဥပနိဗန္ဓဂါထာ ဟောန္တိ, ဣဓ ပန ဘဂဝတာ ဝ ဂါထာရုစိကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သင်္ဂဟေတွာ ဂါထာ ဘာသိတာ.

“于彼”指于彼经中。“此”指此义。现在以偈颂形式所说的。“如是说”是谁说的呢？是世尊(bhagavā)亲自说的。因为在其他类似的地方，偈颂是结集者所附加，但在这里，是世尊亲自考虑到喜爱偈颂的众生(puggala)的意乐，总摄已说之义而说出偈颂。

တတ္ထ ယေန လောဘေန လုဒ္ဓါသေ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိန္တိ ယေန အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏေန တတော ဧဝ အဘိသင်္ဂရသေန လောဘေန လုဒ္ဓါ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသု ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ. သေတိ ဟိ နိပါတမတ္တံ. အက္ခရစိန္တကာ ပန ဤဒိသေသု ဌာနေသု သေ-ကာရာဂမံ ဣစ္ဆန္တိ. တထာ လုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ကာယသုစရိတာဒီသု ကိဉ္စိ သုစရိတံ အကတွာ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ စ ဥပစိနိတွာ ရူပါဒီသု သတ္တဝိသတ္တတာယ သတ္တာတိ လဒ္ဓနာမာ ပါဏိနော ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဒုဂ္ဂတီတိ သင်္ခံ ဂတံ နိရယံ တိရစ္ဆာနယောနိံ ပေတ္တိဝိသယဉ္စ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဂစ္ဆန္တိ ဥပပဇ္ဇန္တိ.

其中，“众生因贪而执著，故趣向恶趣”，是说众生因那以执取所缘为相、以强烈执著为味的贪而贪婪，于内外诸处贪爱执著。此中“se”仅为助词。然文字学者希望在此类地方加入“se”字。同样，正因贪婪，不行任何身善行等善法，反而积集身恶行等，因于色等沉溺执著而得名“有情”(satta)的众生，趣向那因是苦生起之处而名为“恶趣”的地狱、畜生、饿鬼趣，依结生而投生。

တံ လောဘံ သမ္မဒညာယ, ပဇဟန္တိ ဝိပဿိနောတိ တံ ယထာဝုတ္တံ လောဘံ သဘာဝတော သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒတော အာဒီနဝတော နိဿရဏတောတိ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ သမ္မာ အဝိပရီတံ ဟေတုနာ ဉာယေန အညာယ ဉာတတီရဏပရိညာသင်္ခါတာယ ပညာယ ဇာနိတွာ ရူပါဒိကေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ အနိစ္စာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ပဿနတော ဝိပဿိနော အဝသိဋ္ဌကိလေသေ ဝိပဿနာပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ မဂ္ဂပညာယ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန ပဇဟန္တိ, န ပုန အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဒေန္တိ. ပဟာယ [Pg.42] န ပုနာယန္တိ, ဣမံ လောကံ ကုဒါစနန္တိ ဧဝံ သဟဇေကဋ္ဌပဟာနေကဋ္ဌေဟိ အဝသိဋ္ဌကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ တံ လောဘံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဇဟိတွာ ပုန ပစ္ဆာ ဣမံ ကာမဓာတုသင်္ခါတံ လောကံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ကဒါစိပိ န အာဂစ္ဆန္တိ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ. ဣတိ ဘဂဝါ အနာဂါမိဖလေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

“正知彼贪，观者舍离”，是说观者(vipassī)通过自性、集、灭、味、患、离等行相，以因、以理，正确无误地了知，以名为“遍知”的了知、审察之慧，了知如前所述的贪。观者以无常等种种行相观照色等五取蕴，以观慧为前导的道慧，通过断尽的方式舍离其余烦恼，不令其再生于自相续中。“舍已不复返，永不来此世”，是说以不还道，连同俱生、同时断除的其余烦恼，舍离彼贪后，因下分结已彻底断除，故再不以结生方式来到此欲界世间。如是，世尊(bhagavā)以不还果结束了这次说法。

အယမ္ပိ အတ္ထောတိ နိဒါနာဝသာနတော ပဘုတိ ယာဝ ဂါထာပရိယောသာနာ ဣမိနာ သုတ္တေန ပကာသိတော အတ္ထော. အပိ-သဒ္ဒေါ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနသုတ္တတ္ထသမ္ပိဏ္ဍနော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သမုဒယသစ္စံ သရူပေနေဝ အာဂတံ, ပဟာနာပဒေသေန မဂ္ဂသစ္စံ. ဣတရံ သစ္စဒွယဉ္စ တဒုဘယဟေတုတာယ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ. ဂါထာယ ပန ဒုက္ခသမုဒယမဂ္ဂသစ္စာနိ ယထာရုတဝသေနေဝ ဉာယန္တိ, ဣတရံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ. ဧသေဝ နယော ဣတော ပရေသုပိ သုတ္တေသု.

此义亦然，即此经从缘起到偈颂结尾所阐明之义。“又”一词，是为总括下文将说之经义。其余如前所说。于此经中，集谛以其本相而说，道谛则以断除之名义而说。其余二谛则应由其（与集、道）的因果关系而确定。至于偈颂中，苦、集、道三谛如文所述即可了知，另一谛（灭谛）则应推知。此理于其后诸经亦然。

ပရမတ္ထဒီပနိယာ ခုဒ္ဒကနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

《胜义灯》之《小部·义注》

ဣတိဝုတ္တကဝဏ္ဏနာယ ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《如是语》释义，第一经释义终。

၂. ဒေါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 瞋经释义

၂. ဝုတ္တဉှေတံ …ပေ… ဒေါသန္တိ ဒုတိယသုတ္တံ. တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ. ယထာ ဧတ္ထ, ဧဝံ ဣတော ပရေသုပိ သဗ္ဗတ္ထ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံယေဝ ကရိဿာမ. ယသ္မာ ဣဒံ သုတ္တံ ဒေါသဗဟုလာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ ဒေါသဝူပသမနတ္ထံ ဒေသိတံ, တသ္မာ ‘‘ဒေါသံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကဓမ္မံ ပဇဟထာ’’တိ အာဂတံ. တတ္ထ ဒေါသန္တိ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီတိ အာဃာတော ဇာယတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၉၆၀) နယေန သုတ္တေ ဝုတ္တာနံ နဝန္နံ, ‘‘အတ္ထံ မေ နာစရီ’’တိအာဒီနဉ္စ တပ္ပဋိပက္ခတော သိဒ္ဓါနံ နဝန္နမေဝါတိ အဋ္ဌာရသန္နံ ခါဏုကဏ္ဋကာဒိနာ အဋ္ဌာနေန သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိယာ အညတရာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝံ အာဃာတံ. သော ဟိ ဒုဿန္တိ တေန, သယံ ဝါ ဒုဿတိ, ဒုဿနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ ဒေါသောတိ ဝုစ္စတိ. သော စဏ္ဍိက္ကလက္ခဏော ပဟဋာသီဝိသော ဝိယ, ဝိသပ္ပနရသော ဝိသနိပါတော ဝိယ, အတ္တနော နိဿယဒဟနရသော ဝါ ဒါဝဂ္ဂိ ဝိယ, ဒုဿနပစ္စုပဋ္ဌာနော [Pg.43] လဒ္ဓေါကာသော ဝိယ သပတ္တော, ယထာဝုတ္တအာဃာတဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနော ဝိသသံသဋ္ဌပူတိမုတ္တံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဇဟထာတိ သမုစ္ဆိန္ဒထ. တတ္ထ ယေ ဣမေ –

2. 此经……乃至……名为《瞋经》，是为第二经。此处解释未曾出现的词语。如在此处，此后诸经亦仅解释未曾出现的词语。此经乃是佛陀观察到多瞋之人(puggala)的心性，为平息其瞋恚而说，故经中言：“诸比丘(bhikkhu)，你们当断除一法，即是瞋。”此处的“瞋”，是指依据《分别论》(Vibha. 960)中所说“他曾对我行不利之事”等九种，以及其反面“他未曾对我行有利之事”等九种，共十八种，再加上由木桩、荆棘等不合道理之事，总共十九种怨恨事由中，由任何一种所生起的怨恨。其之所以称为“瞋”(dosa)，是因为它会恼害他人，或自己被恼害，或其本身即是恼害的状态。其特征是粗暴，犹如被触怒的毒蛇；其作用是扩散，犹如剧毒；或其作用是焚烧自身所依，犹如野火；其现起是恼害，犹如伺机得逞的敌人；其近因是如前所述的怨恨事由，当知其犹如混毒的腐尿。“当断除”意即彻底断除。其中，有如下这些——

‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဃာတပဋိဝိနယာ, ယတ္ထ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော အာဃာတော သဗ္ဗသော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ကတမေ ပဉ္စ? ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ဇာယေထ, မေတ္တာ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဘာဝေတဗ္ဗာ…ပေ… ကရုဏာ…ပေ… ဥပေက္ခာ, အသတိအမနသိကာရော တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗော, ဧဝံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ဇာယေထ, ကမ္မဿကတာ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ ‘ကမ္မဿကော အယမာယသ္မာ ကမ္မဒါယာဒေါ…ပေ… ဘဝိဿတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၁) –

“诸比丘，有五种调伏怨恨的方法，比丘生起的怨恨应当被完全调伏。是哪五种呢？诸比丘，若对某人(puggala)生起怨恨，应当对那人修习慈心……乃至……悲心……乃至……舍心，应当对那人进入无念与不作意，这样就能调伏对那人的怨恨。诸比丘，若对某人(puggala)生起怨恨，应当对那人确立其业自属想：‘这位具寿(āyasmā)是业的主人，是业的继承者……必将如此。’”（《增支部》5.161）

ဧဝံ ပဉ္စ အာဃာတပ္ပဋိဝိနယာ ဝုတ္တာယေဝ.

如是，五种调伏怨恨的方法已说。

‘‘ပဉ္စိမေ, အာဝုသော, အာဃာတပဋိဝိနယာ, ယတ္ထ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော အာဃာတော သဗ္ဗသော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓာဝုသော, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော; ဧဝရူပေပိ, အာဝုသော, ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၂) –

“贤友(āvuso)，有此五种调伏怨恨的方法，比丘生起的怨恨应依此被完全调伏。是哪五种呢？贤友，此处有某人(puggala)身行不清净，但语行清净；贤友，对于这样的人，也应当调伏怨恨。”（《增支部》5.162）

ဧဝမာဒိနာပိ နယေန ပဉ္စ အာဃာတပဋိဝိနယာ ဝုတ္တာ, တေသု ယေန ကေနစိ အာဃာတပဋိဝိနယဝိဓိနာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ. အပိစ ယော –

如是等五种调伏瞋恚的方法已经说过，应当以其中任何一种调伏瞋恚的方法来省察。此外，还有：

‘‘ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ, ဘိက္ခဝေ, ကကစေန စောရာ ဩစရကာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩကန္တေယျုံ, တတြာပိ ယော မနော ပဒူသေယျ, န မေ သော တေန သာသနကရော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၃၂) သတ္ထု ဩဝါဒေါ.

“诸比丘，即使盗贼用两端有柄的锯子，一节一节地锯断你们的肢体，即便在这种情况下，谁若对他们生起瞋心，他就不是奉行我教导的人。”这是导师的教诫。（《中部》21）

‘‘တဿေဝ တေန ပါပိယော, ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ;

ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော, သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

“以怒还怒者，实为更不堪；不还怒于怒，得胜难胜战。”

‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ, အတ္တနော စ ပရဿ စ;

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ, ယော သတော ဥပသမ္မတိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၈);

“了知他人怒，正念自寂静，能为自他双方行利益事。”（《相应部》1.188）

‘‘သတ္တိမေ[Pg.44], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သပတ္တကန္တာ သပတ္တကရဏာ ကောဓနံ အာဂစ္ဆန္တိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ, ‘အဟော ဝတာယံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော အဿာ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဝဏ္ဏဝတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ သုနှာတော သုဝိလိတ္တော ကပ္ပိတကေသမဿု ဩဒါတဝတ္ထဝသနော, အထ ခေါ သော ဒုဗ္ဗဏ္ဏောဝ ဟောတိ ကောဓာဘိဘူတော. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ.

“诸比丘，有七种法是怨敌所欲、为怨敌所为，会降临到愤怒的人身上，不论男女。是哪七种呢？诸比丘，于此，怨敌会对怨敌这样希望：‘但愿此人变得丑陋！’此是何因？诸比丘，怨敌不会因怨敌容貌美好而高兴。诸比丘，此愤怒之人，被瞋所征服、所控制，即使他沐浴洁净、涂抹香料、修饰须发、身着白衣，但因被瞋所征服，他实际上仍然是丑陋的。诸比丘，这是第一种怨敌所欲、为怨敌所为，会降临到愤怒之人身上的法，不论男女。

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ ‘အဟော ဝတာယံ ဒုက္ခံ သယေယျာ’တိ…ပေ… န ပစုရတ္ထော အဿာတိ…ပေ… န ဘောဂဝါ အဿာတိ…ပေ… န ယသဝါ အဿာတိ…ပေ… န မိတ္တဝါ အဿာတိ…ပေ… ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျာတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ သုဂတိဂမနေ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ…ပေ… နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ ကောဓာဘိဘူတော’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၄).

“再者，诸比丘，怨敌对怨敌会这样希望：‘但愿此人睡眠痛苦！’……乃至……‘但愿他资财不丰！’……乃至……‘但愿他没有财富！’……乃至……‘但愿他没有名望！’……乃至……‘但愿他没有朋友！’……乃至……‘但愿他身坏命终之后，投生到恶处、恶趣、堕处、地狱！’此是何因？诸比丘，怨敌不会因怨敌往生善趣而高兴。诸比丘，此愤怒之人，被瞋所征服、所控制，身行恶行，语行恶行，意行恶行。他因身语意行恶行，身坏命终之后……乃至……因被瞋所征服而投生到地狱。”（《增支部》7.64）

‘‘ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ…ပေ…. (အ. နိ. ၇.၆၄);

“忿怒者不知义，忿怒者不见法……”（《增支部》7.64）

‘‘ကောဓံ ဇဟေ ဝိပ္ပဇဟေယျ မာနံ, သံယောဇနံ သဗ္ဗမတိက္ကမေယျ. (ဓ. ပ. ၂၂၁);

“当舍瞋去慢，超越一切结。”（《法句经》221）

‘‘အနတ္ထဇနနော ကောဓော, ကောဓော စိတ္တပ္ပကောပနော…ပေ…. (အ. နိ. ၇.၆၄);

“瞋能生无义，瞋能乱人心……”（《增支部》7.64）

‘‘ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ;

ကောဓဿ ဝိသမူလဿ, မဓုရဂ္ဂဿ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၇);

“断瞋得安眠，断瞋则无忧。婆罗门，此瞋根毒而顶蜜。”（《相应部》1.187）

‘‘ဧကာပရာဓံ [Pg.45] ခမ ဘူရိပည,န ပဏ္ဍိတာ ကောဓဗလာ ဘဝန္တီ’’တိ. –

“广慧者，请宽恕一过，智者不为瞋怒所驱使。”

ဧဝမာဒိနာ နယေန ဒေါသေ အာဒီနဝေ ဝုတ္တပ္ပဋိပက္ခတော ဒေါသပ္ပဟာနေ အာနိသံသေ စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒေါသံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနာဒိဝသေန ပဇဟိတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဒေါသံ သမုစ္ဆိန္ဒထ, ပဇဟထာတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ တတ္ထ နိယောဇနံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒေါသံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကဓမ္မံ ပဇဟထာ’’တိ. ဒုဋ္ဌာသေတိ အာဃာတေန ဒူသိတစိတ္တတာယ ပဒုဋ္ဌာ. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ.

以如是等方法，观察瞋恚的过患，以及断除瞋恚的功德（即所述过患之反面），然后在前行阶段，以支分舍断等方式舍弃瞋恚，策励观(vipassanā)，再以第三道彻底斩断、舍弃一切瞋恚——这即是对此处比丘们的教导。因此说：“诸比丘，应舍弃一法，即是瞋。”“Duṭṭhā”（被瞋恚者）是指因怨恨而心被染污。此处其余应说之义，皆如第一经释义中所说。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. မောဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 痴经释义

၃. တတိယေ မောဟန္တိ အညာဏံ. တဉှိ ဒုက္ခေ အညာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏန္တိအာဒိနာ နယေန ဝိဘာဂေန အနေကပ္ပဘေဒမ္ပိ မုယှန္တိ. တေန သယံ ဝါ မုယှတိ မုယှနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ မောဟောတိ ဝုစ္စတိ. သော စိတ္တဿ အန္ဓဘာဝလက္ခဏော, အညာဏလက္ခဏော ဝါ, အသမ္ပဋိဝေဓရသော, အာရမ္မဏသဘာဝစ္ဆာဒနရသော ဝါ, အသမ္မာပ္ပဋိပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနော, အန္ဓကာရပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝါ, အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနော, သဗ္ဗာကုသလာနံ မူလန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဓာပိ ပဇဟထာတိ ပဒဿ –

3. 第三经中的“痴”即是无知。此即于苦无知，于苦集无知，于苦灭无知，于导向苦灭之道无知等，以其分析的多种类别而令人迷惑。因此，它使人自己迷惑，或其本身只是迷惑的状态，故称为“痴”。其特征是心的盲目，或无知的相状；其作用是不彻知，或遮蔽所缘的自性；其现起为不正行，或如黑暗；其近因是不如理作意。当知它是所有不善法的根。于此，对于“你们当舍弃”一词——

‘‘မူဠှော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, မူဠှော ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ မောဟော သဟတေ နရံ’’. (ဣတိဝု. ၈၈);

“痴者不知义，痴者不见法；当痴征服人，斯时乃昏暗。”（《如是语》88）

‘‘အနတ္ထဇနနော မောဟော…ပေ…. (ဣတိဝု. ၈၈);

“痴能生无义……”（《如是语》88）

‘‘အဝိဇ္ဇာ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗင်္ဂမာ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ’’ (ဣတိဝု. ၄၀);

“诸比丘，无明是得诸不善法的先导。”（《如是语》40）

‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော, ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတိ’’;

(ဥဒါ. ၇၀);

“世间为痴所缚，看似美好。”(Udā. 70)

‘‘မောဟော [Pg.46] နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ’’ (အ. နိ. ၃.၃၄);

“痴是诸业生起的因缘。”(a. ni. 3.34)

‘‘မူဠှော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, မောဟေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတီ’’တိ စ –

“婆罗门，痴人被痴所征服，心被占据，于现法中产生怖畏与怨恨，于来世中亦产生怖畏与怨恨。”

အာဒိနာ နယေန ‘‘ယော ကောစိ ဓမ္မော ကာမစ္ဆန္ဒာဒိသံကိလေသဓမ္မေဟိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗော, အတ္ထတော သဗ္ဗော သော မောဟဟေတုကော’’တိ စ မောဟေ အာဒီနဝံ တပ္ပဋိပက္ခတော မောဟပ္ပဟာနေ အာနိသံသဉ္စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပ္ပဟာနက္ကမေနေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိဝသေန မောဟံ ပဇဟန္တာ တတိယမဂ္ဂေန ယထာဝုတ္တလောဘဒေါသေကဋ္ဌံ မောဟံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟထာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော ဧဝ ဟိ မောဟော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ. မူဠှာသေတိ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာဒိဘေဒေ အတ္တနော ဟိတာဟိတေ သမ္မူဠှာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

依此理趣，以及“任何由欲贪等杂染法所生之法，义上皆以痴为因”，在省察了痴的过患以及与此相反的断痴之利益后，当知其义为：于前分，依断欲贪等之次第，以对治支等方式断痴；然后以第三道，根除如前所述与贪、嗔俱行之痴。于此，所指的正是当为阿那含道所断的痴。“痴者”(mūḷhāse)，即于善、不善，有罪、无罪等差别，于自身之利、害完全迷蒙者。其余如前所说。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. ကောဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 忿经释义

၄. စတုတ္ထေ ကောဓန္တိ ဒေါသံ. ဒေါသော ဧဝ ဟိ ကောဓပရိယာယေန ဗုဇ္ဈနကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တော. တသ္မာ ဒုတိယသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ကုဇ္ဈနလက္ခဏော ကောဓော, အာဃာတကရဏရသော, စိတ္တဿ ဗျာပတ္တိဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော, စေတသော ပူတိဘာဝေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

4. 第四，“忿”(kodha)即是嗔(dosa)。由于易怒之人(puggala)的性情，嗔亦被称为忿。因此，此中义理当如第二经所说而知。再者，亦当知此差别：忿以愤怒为相，以引生怨恨为味，以心的败坏为现起，当知其为心的腐败。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. မက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 贬损经释义

၅. ပဉ္စမေ မက္ခန္တိ ပရဂုဏမက္ခနံ. ယဒိပိ ဟိ သော ဂူထံ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရန္တော ဝိယ အတ္တနော ကရံ ပဌမတရံ မက္ခတိယေဝ, တထာပိ ပရေသံ ဂုဏမက္ခနာဓိပ္ပာယေန ပဝတ္တေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ပရဂုဏမက္ခနော’’တိ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ [Pg.47] သော ဥဒကပုဉ္ဆနမိဝ နှာတဿ သရီရဂတံ ဥဒကံ ပရေသံ ဂုဏေ မက္ခေတိ ပုဉ္ဆတိ ဝိနာသေတိ, ပရေဟိ ဝါ ကတာနံ မဟန္တာနမ္ပိ ကာရာနံ ခေပနတော ဓံသနတော မက္ခောတိ ဝုစ္စတိ. သော ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏော, တေသံ ဝိနာသနရသော, တဒဝစ္ဆာဒနပစ္စုပဋ္ဌာနော. အတ္ထတော ပန ပရေသံ ဂုဏမက္ခနာကာရေန ပဝတ္တော ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပာဒေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဇဟထာတိ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပဘေဒံ ဒေါသံ, ဒေါသေ စ ဝုတ္တနယံ အာဒီနဝံ, ပဟာနေ စဿ အာနိသံသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပဇဟန္တာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတိယမဂ္ဂေန အနဝသေသံ သမုစ္ဆိန္ဒထာတိ အတ္ထော. မက္ခာသေတိ မက္ခိတာ မက္ခိတပရဂုဏာ, ပရေသံ ဂုဏာနံ မက္ခိတာရော, တတော ဧဝ အတ္တနောပိ ဓံသိတဂုဏာတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

5. 第五，“贬损”(makkha)是抹杀他人功德。譬如有人拿粪便投掷他人，必先弄脏自己的手，虽然如此，但因其意在抹杀他人功德，故被称为“抹杀他人功德者”。又如用布擦去沐浴者身上的水，此人亦抹杀、擦拭、毁坏他人功德；或因其贬抑、摧毁他人所作的重大善行，故称为贬损。其相是抹杀他人功德，其味是毁坏彼等功德，其现起是遮蔽彼等功德。义上当知，它是以抹杀他人功德的方式而生起的、与忧俱行之心。“你们当舍弃”之义为：省察了彼处所说嗔的过患，以及断除它的利益之后，于前分以对治支等方式舍断它，策励观(vipassanā)，以第三道无余根除。“贬损者”(makkhāse)，即抹杀他人功德者，其自身功德亦因此而被毁坏。其余如前所说。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. မာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 慢经释义

၆. ဆဋ္ဌေ မာနန္တိ ဇာတိအာဒိဝတ္ထုကံ စေတသော ဥန္နမနံ. သော ဟိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ နယေန မညန္တိ တေန, သယံ ဝါ မညတိ, မာနနံ သမ္ပဂ္ဂဟောတိ ဝါ မာနောတိ ဝုစ္စတိ. သွာယံ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော, သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော, ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနောတိ ဧဝံ တိဝိဓော. ပုန သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော, သေယျဿ သဒိသော, သေယျဿ ဟီနော; သဒိသဿ သေယျော, သဒိသဿ သဒိသော, သဒိသဿ ဟီနော; ဟီနဿ သေယျော, ဟီနဿ သဒိသော, ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနောတိ ဧဝံ နဝဝိဓောပိ ဥန္နတိလက္ခဏော, အဟံကာရရသော, သမ္ပဂ္ဂဟရသော ဝါ, ဥဒ္ဓုမာတဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော, ကေတုကမျတာပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝါ, ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တလောဘပဒဋ္ဌာနော ဥမ္မာဒေါ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဇဟထာတိ တဿ သဗ္ဗဿပိ အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနနိမိတ္တတာ, ဂရုဋ္ဌာနိယေသု အဘိဝါဒနပစ္စုပဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မာဒီနံ အကရဏေ ကာရဏတာ, ဇာတိမဒပုရိသမဒါဒိဘာဝေန ပမာဒါပတ္တိဟေတုဘာဝေါတိ ဧဝမာဒိဘေဒံ အာဒီနဝံ တပ္ပဋိပက္ခတော နိရတိမာနတာယ အာနိသံသဉ္စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ရာဇသဘံ အနုပ္ပတ္တော စဏ္ဍာလော ဝိယ သဗြဟ္မစာရီသု နီစစိတ္တတံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိဝသေန တံ ပဇဟန္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒထာတိ [Pg.48] အတ္ထော. အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော ဧဝ ဟိ မာနော ဣဓာဓိပ္ပေတော. မတ္တာသေတိ ဇာတိမဒပုရိသမဒါဒိဝသေန မာနေန ပမာဒါပတ္တိဟေတုဘူတေန မတ္တာ အတ္တာနံ ပဂ္ဂဟေတွာ စရန္တာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

6. 第六，“慢”(māna)是指基于种姓等事，心生高扬。人因此而思量“我为胜”等，或自己思量，或是一种高扬，故称为慢。此慢有三种：“我为胜”之慢，“我为等”之慢，“我为劣”之慢。复次，又可细分为九种：于胜者，生“我为胜”慢、“我为等”慢、“我为劣”慢；于等者，生“我为胜”慢、“我为等”慢、“我为劣”慢；于劣者，生“我为胜”慢、“我为等”慢、“我为劣”慢。其相是高举，其味是我慢或自赞，其现起是膨胀或渴求标帜，其近因是与见不相应的贪，当知其犹如疯狂。“你们当舍弃”之义为：省察此慢导致自赞毁他，于应敬处不行问讯、起立、合掌、恭敬等事，因种姓慢、丈夫慢等而成为堕于放逸之因等过患，以及与此相反的无慢之利益，犹如旃陀罗(caṇḍāla)进入王会，于诸同梵行者中保持谦下之心，于前分以对治支等方式舍断它，增长观(vipassanā)，最终以阿那含道根除之。于此，所指的正是当为阿那含道所断的慢。“骄慢者”(mattāse)，即因种姓慢、丈夫慢等而骄慢，以此成为放逸之因，高举自我而行者。其余如前所说。

ဣမေသု ပန ပဋိပါဋိယာ ဆသု သုတ္တေသု ဂါထာသု ဝါ အနာဂါမိဖလံ ပါပေတွာ ဒေသနာ နိဋ္ဌာပိတာ. တတ္ထ ယေ ဣမေ အဝိဟာ အတပ္ပာ သုဒဿာ သုဒဿီ အကနိဋ္ဌာတိ ဥပပတ္တိဘဝဝသေန ပဉ္စ အနာဂါမိနော, တေသု အဝိဟေသု ဥပပန္နာ အဝိဟာ နာမ. တေ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စဝိဓာ, တထာ အတပ္ပာ, သုဒဿာ, သုဒဿိနော. အကနိဋ္ဌေသု ပန ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ ပရိဟာယတိ. တတ္ထ ယော အဝိဟာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အာယုဝေမဇ္ဈံ အနတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ယော ပန အဝိဟာဒီသု အာဒိတော ပဉ္စကပ္ပသတာဒိဘေဒံ အာယုဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ယော အသင်္ခါရေန အဓိမတ္တပ္ပယောဂံ အကတွာ အပ္ပဒုက္ခေန အကသိရေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ယော ပန သသင်္ခါရေန အဓိမတ္တပ္ပယောဂံ ကတွာ ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ဣတရော ပန အဝိဟာဒီသု ဥဒ္ဓံဝါဟိတဘာဝေန ဥဒ္ဓမဿ တဏှာသောတံ, ဝဋ္ဋသောတံ, မဂ္ဂသောတမေဝ ဝါတိ ဥဒ္ဓံသောတော. အဝိဟာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ.

于此等次第相连的六经或偈中，说法在导向阿那含果后结束。其中，依生有而有五种阿那含：无烦天(Avihā)、无热天(Atappā)、善见天(Sudassā)、善现天(Sudassī)、色究竟天(Akaniṭṭhā)。生于无烦天者，名为无烦。彼等有五种：中般涅槃者、生般涅槃者、无行般涅槃者、有行般涅槃者、上流至色究竟者。无热天、善见天、善现天亦复如是。但在色究竟天中，则无“上流至色究竟者”。其中，生于无烦天等处，未过寿命之中分，以阿罗汉果之烦恼灭尽而般涅槃者，是为中般涅槃者。生于无烦天等处，越过五百劫等寿命之中分而般涅槃者，是为生般涅槃者。无有功行，不作强力，无少艰苦而般涅槃者，是为无行般涅槃者。有功行，作强力，有艰苦而般涅槃者，是为有行般涅槃者。另一类，从无烦天等处被带往上方，其贪流、轮回流或道流向上流动，故为“上流”；他生于无烦天等处，未能证得阿罗汉果，于彼处住满寿元后，经由结生而至色究竟天，故为“至色究竟者”。

ဧတ္ထ စ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ, ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ, န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ, န ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီတိ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထံ? ယော အဝိဟတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန ဟေဋ္ဌာ တယော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ သုဒဿီဒေဝလောကေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ဣတော အကနိဋ္ဌမေဝ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန ဟေဋ္ဌာ စတူသု ဒေဝလောကေသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော, န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမာတိ.

于此，当知有四句：上流至色究竟天者、上流非至色究竟天者、非上流至色究竟天者、非上流非至色究竟天者。云何？若从无烦天(Avihā)起，净化四天界后，往诣色究竟天而般涅槃，此名上流至色究竟天者。若净化下方三天界后，住于善现天而般涅槃，此名上流非至色究竟天者。若从此世间径直往诣色究竟天而般涅槃，此名非上流至色究竟天者。若于下方四天界中，即于彼处般涅槃，此名非上流非至色究竟天者。

တတ္ထ [Pg.49] အဝိဟေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ကပ္ပသတတော ဥဒ္ဓံ ပရိနိဗ္ဗာယိကော, ဒွိန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပရိနိဗ္ဗာယိကော, ပဉ္စကပ္ပသတေ အသမ္ပတ္တေ ပရိနိဗ္ဗာယိကောတိ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဥပပန္နံ ဝါ သမနန္တရာ အပ္ပတ္တံ ဝါ ဝေမဇ္ဈ’’န္တိ (ပု. ပ. ၃၆). ဝါ-သဒ္ဒေန ဟိ ပတ္တမတ္တောပိ သင်္ဂဟိတောတိ. ဧဝံ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော. တေသု အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စာတိ ဒသ ဟောန္တိ. တထာ အတပ္ပာသုဒဿာသုဒဿီသူတိ စတ္တာရော ဒသကာ စတ္တာရီသံ အကနိဋ္ဌေ ပန ဥဒ္ဓံသောတဿ အဘာဝတော တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီတိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော စတ္တာရော, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော စတ္တာရောတိ အဋ္ဌ, ဧဝမေတေ အဋ္ဌစတ္တာရီသံ အနာဂါမိနော. တေ သဗ္ဗေပိ ဣမေသု သုတ္တေသု အဝိသေသဝစနေန ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于彼处，生于无烦天(Avihā)者，有于一百劫后般涅槃者，有于二百劫之顶般涅槃者，有于未满五百劫时般涅槃者，此三者为中般涅槃者。如是说：“或于生后即刻，或未至中途”(《人施设论》36)。“或”(vā)字亦含摄已达者。如是，有三种中般涅槃者，一种生般涅槃者，一种上流者。此五类中，各有无行般涅槃者与有行般涅槃者，故有五种无行般涅槃者、五种有行般涅槃者，共计十种。同样，于无烦天、无热天(Atappā)、善见天、善现天此四处，各有十种，共计四十种。于色究竟天，因无上流者，有三种中般涅槃者与一种生般涅槃者，故有四种无行般涅槃者、四种有行般涅槃者，共计八种。如是，共有四十八种不还者(anāgāmino)。当知，此等皆为诸经中不加分别之说所摄。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. သဗ္ဗပရိညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 一切遍知经释义

၇. သတ္တမေ သဗ္ဗန္တိ အနဝသေသံ. အနဝသေသဝါစကော ဟိ အယံ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ. သော ယေန ယေန သမ္ဗန္ဓံ ဂစ္ဆတိ, တဿ တဿ အနဝသေသတံ ဒီပေတိ; ယထာ ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ, သဗ္ဗာ ဝေဒနာ, သဗ္ဗသက္ကာယပရိယာပန္နေသု ဓမ္မေသူ’’တိ. သော ပနာယံ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ သပ္ပဒေသနိပ္ပဒေသဝိသယတာယ ဒုဝိဓော. တထာ ဟေသ သဗ္ဗသဗ္ဗံ, ပဒေသသဗ္ဗံ, အာယတနသဗ္ဗံ, သက္ကာယသဗ္ဗန္တိ စတူသု ဝိသယေသု ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒီသု (စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) သဗ္ဗသဗ္ဗသ္မိံ အာဂတော. ‘‘သဗ္ဗေသံ ဝေါ, သာရိပုတ္တာ, သုဘာသိတံ ပရိယာယေနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄၅) ပဒေသသဗ္ဗသ္မိံ. ‘‘သဗ္ဗံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ, စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စ…ပေ…. မနဉ္စေဝ ဓမ္မေ စာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃-၂၅) ဧတ္ထ အာယတနသဗ္ဗသ္မိံ. ‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁) သက္ကာယသဗ္ဗသ္မိံ. တတ္ထ သဗ္ဗသဗ္ဗသ္မိံ အာဂတော နိပ္ပဒေသဝိသယော, ဣတရေသု တီသုပိ အာဂတော သပ္ပဒေသဝိသယော[Pg.50]. ဣဓ ပန သက္ကာယသဗ္ဗသ္မိံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ တေဘူမကဓမ္မာ ဟိ ဣဓ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ အနဝသေသတော ဂဟိတာ.

7. 第七，“一切”(sabba)即无余。此“一切”一词，实为无余之语。其与何法相应，即显示该法之无余性；例如“一切色、一切受、一切属于有身(sakkāya)之法”等。然此“一切”一词，依其所指范围，有无范围(nippadesa)与有范围(sappadesa)二种。同样，此“一切”一词，可见用于四种语境：全体一切、部分一切、处一切、有身一切。其中，“一切法以所有方式都出现在佛陀世尊的智慧之门前”等(小义释 85)，用于“全体一切”。“舍利弗，我为汝等善说一切法门”等(中部 1.345)，用于“部分一切”。“诸比丘，我将为你们宣说一切，即眼与色……乃至意与法”等(相应部 4.23-25)，用于“处一切”。“诸比丘，我将为你们宣说一切法之根本法门”等(中部 1.1)，用于“有身一切”。其中，用于“全体一切”者为无范围，用于其余三者则为有范围。于此，当知其属于“有身一切”。盖因此处之“一切”，乃无余地含摄作为观(vipassanā)所缘之三界法。

အနဘိဇာနန္တိ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ အကုသလာ, ဣမေ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ အနဝဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ဣမာနိ ဒွါဒသာယတနာနိ, ဣမာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော, ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယော အရိယသစ္စ’’န္တိ စ အာဒိနာ သဗ္ဗေ အဘိညေယျေ ဓမ္မေ အဝိပရီတသဘာဝတော အနဘိဇာနန္တော အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန န ဇာနန္တော. အပရိဇာနန္တိ န ပရိဇာနန္တော. ယော ဟိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ ပရိဇာနာတိ, သော တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနာတိ – ဉာတပရိညာယ, တီရဏပရိညာယ, ပဟာနပရိညာယ. တတ္ထ ကတမာ ဉာတပရိညာ? သဗ္ဗံ တေဘူမကံ နာမရူပံ – ‘‘ဣဒံ ရူပံ, ဧတ္တကံ ရူပံ, န ဣတော ဘိယျော. ဣဒံ နာမံ, ဧတ္တကံ နာမံ, န ဣတော ဘိယျော’’တိ ဘူတပ္ပသာဒါဒိပ္ပဘေဒံ ရူပံ, ဖဿာဒိပ္ပဘေဒံ နာမဉ္စ, လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနတော ဝဝတ္ထပေတိ. တဿ အဝိဇ္ဇာဒိကဉ္စ ပစ္စယံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. အယံ ဉာတပရိညာ. ကတမာ တီရဏပရိညာ? ဧဝံ ဉာတံ ကတွာ တံ သဗ္ဗံ တီရေတိ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတောတိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ. အယံ တီရဏပရိညာ. ကတမာ ပဟာနပရိညာ? ဧဝံ တီရယိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသ္မိံ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ. အယံ ပဟာနပရိညာ.

不遍知(anabhijānanti)者，即对“此等法为善，此等为不善，此等有过，此等无过”等，以及“此是五蕴，此是十二处，此是十八界，此是苦圣谛，此是苦集圣谛”等一切应遍知法，不能以殊胜智如其自性了知。不遍解(aparijānanti)者，即不能完全了知。若有人完全了知三界一切法，彼乃以三遍知而了知，即：知遍知(ñātapariññā)、审察遍知(tīraṇapariññā)、断遍知(pahānapariññā)。其中，何为知遍知？即对三界一切名色，确定其“此是色，色有此量，无过于此；此是名，名有此量，无过于此”，并依其特相、作用、现起、近因，辨别大种与所造色等色法差别，以及触等名法差别，并把握其无明等缘。此为知遍知。何为审察遍知？如是了知后，以四十二行相审察一切法为无常、苦、病等。此为审察遍知。何为断遍知？如是审察后，以最上道于一切法中舍断欲贪(chandarāga)。此为断遍知。

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိယောပိ ဉာတပရိညာ. မဂ္ဂါမဂ္ဂပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယော ကလာပသမ္မသနာဒိအနုလောမပရိယောသာနာ ဝါ ပညာ တီရဏပရိညာ. အရိယမဂ္ဂေန ပဇဟနံ ပဟာနပရိညာ. ယော သဗ္ဗံ ပရိဇာနာတိ, သော ဣမာဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနာတိ. ဣဓ ပန ဝိရာဂပ္ပဟာနာနံ ပဋိက္ခေပဝသေန ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ဉာတပရိညာယ တီရဏပရိညာယ စ ဝသေန ပရိဇာနနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယော ပနေဝံ န ပရိဇာနာတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အပရိဇာန’’န္တိ.

见清净与度疑清净亦是知遍知。道非道智见清净与行道智见清净中，从聚思惟(kalāpasammasana)等开始至随顺智(anulomañāṇa)为止的智慧，是审察遍知。以圣道断除是断遍知。凡完全遍知一切者，即以此三遍知而遍知。然于此经中，因离贪与断离是作为对举而分别论述，故当知此处的“遍解”是依知遍知与审察遍知而言。若人不能如是遍解，针对此，故说“不遍解”(aparijāna)。

တတ္ထ စိတ္တံ အဝိရာဇယန္တိ တသ္မိံ အဘိညေယျဝိသေသေ ပရိညေယျေ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနံ န ဝိရာဇယံ, န ဝိရဇ္ဇန္တော; ယထာ တတ္ထ ရာဂေါ န ဟောတိ, ဧဝံ ဝိရာဂါနုပဿနံ န ဥပ္ပာဒေန္တောတိ အတ္ထော. အပ္ပဇဟန္တိ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ တတ္ထ ပဟာတဗ္ဗယုတ္တကံ ကိလေသဝဋ္ဋံ အနဝသေသတော [Pg.51] န ပဇဟန္တော. ယထာ စေတံ, ဧဝံ အဘိဇာနနာဒယောပိ မိဿကမဂ္ဂဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပုဗ္ဗဘာဂေ ဟိ နာနာစိတ္တဝသေန ဉာတတီရဏပဟာနပရိညာဟိ ကမေန အဘိဇာနနာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ မဂ္ဂကာလေ ဧကက္ခဏေနေဝ ကိစ္စဝသေန တံ သဗ္ဗံ နိပ္ဖာဒေန္တံ ဧကမေဝ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ. အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာတိ နိဗ္ဗာနာယ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခေပနာယ န ဘဗ္ဗော, နာလံ န သမတ္ထောတိ အတ္ထော.

于此，“心不离染”(cittaṃ avirājayaṃ)者，即于彼应以殊胜智遍知、应以遍解了知之法，不能令自心相续离染，不能厌离；其义为：为使于彼处不起贪，而不能生起离染随观(virāgānupassanā)。“不舍断”(appajahaṃ)者，即不能以与观(vipassanā)智相应的道智，无余舍断于彼处当断之烦恼轮转。如是，遍知等亦当以混合道了知。盖于前行阶段，依种种心，以知、审察、断三遍知，次第成就遍知等；至道时，则于一刹那间，依其作用，由唯一之智生起而完成一切。“不堪于苦尽”(abhabbo dukkhakkhayāya)者，其义为：不堪、不能、不力于为达涅槃而灭尽一切轮转之苦。

သဗ္ဗဉ္စ ခေါတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ, ခေါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ. တဒုဘယေန အဘိဇာနနာဒိတော လဒ္ဓဗ္ဗံ ဝိသေသံ ဒုက္ခက္ခယဿ စ ဧကန္တကာရဏံ ဒီပေတိ. အဘိဇာနနာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝုတ္တမေဝ. တတ္ထ ပန ပဋိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ, ဣဓ ဝိဓာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဝိသေသော. အပိစ အဘိဇာနန္တိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတံ သက္ကာယသဗ္ဗံ သရူပတော ပစ္စယတော စ ဉာဏဿ အဘိမုခီကရဏဝသေန အဘိဇာနန္တော ဟုတွာ အဘာဝါကာရာဒိပရိဂ္ဂဟေန တံ အနိစ္စာဒိလက္ခဏေဟိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇမာနဝသေန ပရိဇာနန္တော. ဝိရာဇယန္တိ သမ္မဒေဝဿ အနိစ္စတာဒိအဝဗောဓေန ဥပ္ပန္နဘယာဒီနဝနိဗ္ဗိဒါဒိဉာဏာနုဘာဝေန အတ္တနော စိတ္တံ ဝိရတ္တံ ကရောန္တော တတ္ထ အဏုမတ္တမ္ပိ ရာဂံ အနုပ္ပာဒေန္တော. ပဇဟန္တိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ သမုဒယပက္ခိယံ ကိလေသဝဋ္ဋံ ပဇဟန္တော သမုစ္ဆိန္ဒန္တော. ဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဧဝံ ကိလေသမလပ္ပဟာနေနေဝ သဗ္ဗဿ ကမ္မဝဋ္ဋဿ ပရိက္ခီဏတ္တာ အနဝသေသဝိပါကဝဋ္ဋခေပနာယ သကလသံသာရဝဋ္ဋဒုက္ခပရိက္ခယဘူတာယ ဝါ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဘဗ္ဗော ဧကန္တေနေတံ ပါပုဏိတုန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

于“Sabbañca kho”(于一切)中，“ca”是区别之义，“kho”是确定之义。此二者阐明了由现知等所获得的殊胜，以及作为苦之灭尽的唯一原因。关于现知等应说之义，已如前说。然彼处是以否定方式说，此处当以肯定方式知，此即是差别。再者，“现知”(abhijānanti)者，即是透过使被称为五取蕴的有身全部，就其自相与缘，而现前于智，并透过把握无有之相状等，以无常等相加以限定而遍知。“离染”(virājayanti)者，即是透过如实觉知无常等而生起的怖畏、过患、厌离等智的力量，使自己的心离染，于彼处不生起丝毫贪爱。“断”(pajahanti)者，即是以伴随出离行道之观的道慧，断除、根除属于集谛一方的烦恼轮转。“能灭尽苦”(bhabbo dukkhakkhayāya)者，义当如是解：如此，仅由断除烦恼之垢，一切业轮转即已灭尽，故为灭尽无余的异熟轮转，或为灭尽一切轮回之苦的无余依涅槃界，他有能力，必定能证得此。

ယော သဗ္ဗံ သဗ္ဗတော ဉတွာတိ ယော ယုတ္တယောဂေါ အာရဒ္ဓဝိပဿကော သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ သဗ္ဗတော သဗ္ဗဘာဂေန ကုသလာဒိက္ခန္ဓာဒိဝိဘာဂတော ဒုက္ခာဒိပီဠနာဒိဝိဘာဂတော စ. အထ ဝါ သဗ္ဗတောတိ သဗ္ဗသ္မာ ကက္ခဠဖုသနာဒိလက္ခဏာဒိတော အနိစ္စာဒိတော စာတိ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနိတွာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမေန မဂ္ဂဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ, ဝိပဿနာဉာဏေနေဝ ဝါ ဇာနနဟေတု. သဗ္ဗတ္ထေသု န ရဇ္ဇတီတိ သဗ္ဗေသု အတီတာဒိဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နေသု သက္ကာယဓမ္မေသု န ရဇ္ဇတိ, အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ရာဂံ န ဇနေတိ. ဣမိနာဿ တဏှာဂါဟဿ အဘာဝံ ဒဿေန္တော တံ နိမိတ္တတ္တာ ဒိဋ္ဌမာနဂ္ဂါဟာနံ ‘‘ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဣမဿ မိစ္ဆာဂါဟတ္တယဿပိ [Pg.52] အဘာဝံ ဒဿေတိ. သ ဝေတိ ဧတ္ထ သ-ဣတိ နိပါတမတ္တံ. ဝေ-တိ ဗျတ္တံ, ဧကံသေနာတိ ဝါ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ နိပါတော. သဗ္ဗပရိညာတိ သဗ္ဗပရိဇာနနတော, ယထာဝုတ္တဿ သဗ္ဗဿ အဘိသမယဝသေန ပရိဇာနနတော. သောတိ ယထာဝုတ္တော ယောဂါဝစရော, အရိယော ဧဝ ဝါ. သဗ္ဗဒုက္ခမုပစ္စဂါတိ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အစ္စဂါ အတိက္ကမိ, သမတိက္ကမီတိ အတ္ထော.

“遍知一切”(Yo sabbaṃ sabbato ñatvā)者，谓任何已勤勉修行、已开始修观的瑜伽行者，于三界一切法，从一切方面，即从善等蕴之分别，及从苦等逼迫之分别。或者，“从一切方面”(sabbato)者，即从坚、触等相，及从无常等，以一切行相了知后，以前导的观，以道智洞见；或以观智本身为了知之因。“于一切处不染著”(Sabbatthesu na rajjati)者，即于依过去等而有种种差别的有身法中不染著，以证得圣道而不生贪爱。以此显示他无有渴爱之执取，并因渴爱执取为相，而显示亦无有“此是我所，此是我，此是我之我”此三者之邪执。于“Sa ve”中，“sa”仅为助词。“ve”是“明确地”，或于此义中为助词，表“决定”。“由遍知一切”(Sabbapariññā)者，即由遍知一切，由现观前述之一切而遍知。“彼”(So)者，即如前述之瑜伽行者，或即是圣者。“超越一切苦”(Sabbadukkhamupaccagā)者，谓超越、度越一切轮转之苦，意为完全超越。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. မာနပရိညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 慢遍知经释义

၈. အဋ္ဌမေ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ, ကေဝလံ မာနဝသေန ဒေသနာ ပဝတ္တာ. ဂါထာသု ပန မာနုပေတာ အယံ ပဇာတိ ကမ္မကိလေသေဟိ ပဇာယတီတိ ပဇာတိ လဒ္ဓနာမာ ဣမေ သတ္တာ မညနလက္ခဏေန မာနေန ဥပေတာ ဥပဂတာ. မာနဂန္ထာ ဘဝေ ရတာတိ ကိမိကီဋပဋင်္ဂါဒိအတ္တဘာဝေပိ မာနေန ဂန္ထိတာ မာနသံယောဇနေန သံယုတ္တာ. တတော ဧဝ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတာဟံကာရဝသေန ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ သင်္ခါရေသု အဇ္ဈောသာနဗဟုလတ္တာ တတ္ထ နိစ္စသုခအတ္တာဒိဝိပလ္လာသဝသေန စ ကာမာဒိဘဝေ ရတာ. မာနံ အပရိဇာနန္တာတိ မာနံ တီဟိ ပရိညာဟိ န ပရိဇာနန္တာ. အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ဝါ အနတိက္ကမန္တာ, ‘‘မာနံ အပရိညာယာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ. အာဂန္တာရော ပုနဗ္ဘဝန္တိ ပုန အာယာတိံ ဥပပတ္တိဘဝံ. ပုနပ္ပုနံ ဘဝနတော ဝါ ပုနဗ္ဘဝသင်္ခါတံ သံသာရံ အပရာပရံ ပရိဝတ္တနဝသေန ဂန္တာရော ဥပဂန္တာရော ဟောန္တိ, ဘဝတော န ပရိမုစ္စန္တီတိ အတ္ထော. ယေ စ မာနံ ပဟန္တွာန, ဝိမုတ္တာ မာနသင်္ခယေတိ ယေ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော မာနံ ပဇဟိတွာ မာနဿ အစ္စန္တသင်္ခယဘူတေ အရဟတ္တဖလေ နိဗ္ဗာနေ ဝါ တဒေကဋ္ဌသဗ္ဗကိလေသဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တာ သုဋ္ဌု မုတ္တာ. တေ မာနဂန္ထာဘိဘုနော, သဗ္ဗဒုက္ခမုပစ္စဂုန္တိ တေ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနာ အရဟန္တော သဗ္ဗသော မာနဂန္ထံ မာနသံယောဇနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန အဘိဘဝိတွာ ဌိတာ, အနဝသေသံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အတိက္ကမိံသူတိ အတ္ထော. ဧဝမေတသ္မိံ သတ္တမသုတ္တေ စ အရဟတ္တံ ကထိတန္တိ.

8. 第八经中，无有新义，仅是随慢而说。于诸偈中，“此众生具慢”(mānupetā ayaṃ pajā)者，此等有情因业与烦恼而生(pajāyati)，故得“众生”(pajā)之名，为具“想”(maññana)相之慢所附。“慢所缚，乐于有”(Mānaganthā bhave ratā)者，乃至在蠕虫、昆虫、飞蛾等自体中，亦为慢所缚，为慢结所相应。是故，由长夜熏习我慢，于诸行中多所执着“此是我所”，且于彼处由常、乐、我等颠倒，而乐于欲有等。“不遍知慢”(Mānaṃ aparijānantā)者，即不以三遍知遍知于慢，或不以阿罗汉道智超越。有人读作“mānaṃ apariññāyā”(不遍知慢故)。“是再来者”(Āgantāro punabbhavaṃ)者，即再来于未来之生有。或因一再出生，故于名为“再有”(punabbhava)的轮回中，辗转相续而行、而至，义即不从“有”中解脱。“断慢已，由慢尽而解脱”(Ye ca mānaṃ pahantvāna, vimuttā mānasaṅkhaye)者，谓彼等于阿罗汉道上，完全断除慢，于慢究竟灭尽的阿罗汉果或涅槃中，由彼处一切烦恼解脱故，而善解脱。“彼降伏慢结，超越一切苦”(Te mānaganthābhibhuno, sabbadukkhamupaccagunti)者，谓彼等已尽有结的阿罗汉，以断除的方式彻底降伏慢结而住，超越了无余的轮转之苦。如是，于此经及第七经中，亦宣说了阿罗汉果。

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉-၁၀. လောဘဒေါသပရိညာသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

9-10. 贪瞋遍知二经释义

၉-၁၀. နဝမဒသမေသု [Pg.53] အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဒေသနာဝိလာသဝသေန တထာ ဗုဇ္ဈနကာနံ ဝေနေယျာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝါ တထာ ဒေသိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

9-10. 第九、第十经中无有新义。当知此是依说法之善巧，或依能如是觉悟的所化众生之意乐，而如是说。

နဝမဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九、第十经释义终。

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一品释义终。

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. 第二品

၁-၃. မောဟပရိညာဒိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1-3. 痴遍知等经释义

၁၁-၁၃. ဒုတိယဝဂ္ဂေပိ ပဌမာဒီနိ တီဏိ သုတ္တာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ, တထာ ဒေသနာကာရဏမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ.

11-13. 十一至十三、第二品中，初等三经亦如前述，说法之因缘亦如前说。

၄. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 无明盖经释义

၁၄. စတုတ္ထေ – ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒီသု န-ကာရော ပဋိသေဓတ္ထော. အဟန္တိ ဘဂဝါ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. အညန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗအဝိဇ္ဇာနီဝရဏတော အညံ. ဧကနီဝရဏမ္ပီတိ ဧကနီဝရဏဓမ္မမ္ပိ. သမနုပဿာမီတိ ဒွေ သမနုပဿနာ – ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ စ ဉာဏသမနုပဿနာ စ. တတ္ထ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၄.၂၀၀; ပဋိ. မ. ၁.၁၃၀) အာဂတာ အယံ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ နာမ. ‘‘အနိစ္စတော သမနုပဿတိ, နော နိစ္စတော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၃.၃၅) ပန အာဂတာ အယံ ဉာဏသမနုပဿနာ နာမ. ဣဓာပိ ဉာဏသမနုပဿနာဝ အဓိပ္ပေတာ. ‘‘သမနုပဿာမီ’’တိ စ ပဒဿ န-ကာရေန သမ္ဗန္ဓော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတေန သမန္တစက္ခုနာ သဗ္ဗဓမ္မေ ဟတ္ထာမလကံ ဝိယ ဩလောကေန္တောပိ အညံ ဧကနီဝရဏမ္ပိ န သမနုပဿာမီ’’တိ.

14. 第四经中，于“诸比丘，我不”(nāhaṃ, bhikkhave)等句中，“na”字为否定义。“我”(ahaṃ)者，世尊自称。“其他”(aññaṃ)者，异于此处所说之无明盖。“乃至一盖”(ekanīvaraṇampi)者，即乃至一个盖法。“随观”(samanupassāmi)者，有二种随观：见随观与智随观。其中，如“随观色为我”(rūpaṃ attato samanupassati)等(A.ii.200; Paṭis.i.130)所说，此名见随观。而如“随观为无常，非为常”(aniccato samanupassati, no niccato)等(Paṭis.iii.35)所说，此名智随观。此处亦意指智随观。“随观”一词与“不”字相关。此即是说：“诸比丘，我虽以名为一切知智之遍眼，观一切法如掌中庵摩罗果，亦不见有其他任何一盖。”

ယေန နီဝရဏေန နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီတိ ယေန နီဝရဏကသဘာဝတ္တာ နီဝရဏေန ဓမ္မသဘာဝံ ဇာနိတုံ ပဿိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အဒတွာ [Pg.54] ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌာနေန အန္ဓကာရေန နိဝုတာ သတ္တာ အနာဒိမတသံသာရေ အပရိမာဏေ ကပ္ပေ မဟန္တေသု စေဝ ခုဒ္ဒကေသု စ ဘဝါဒီသု အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန သဗ္ဗတော ဓာဝန္တိ စေဝ သံသရန္တိ, စ. အာရမ္မဏန္တရသင်္ကမနဝသေန ဝါ သန္ဓာဝနံ, ဘဝန္တရသင်္ကမနဝသေန သံသရဏံ. ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝေန ဝါ သန္ဓာဝနံ, ဒုဗ္ဗလဘာဝေန သံသရဏံ. ခဏိကမရဏဝသေန ဝါ ဧကဇာတိယံ သန္ဓာဝနံ, ဝေါဟာရမရဏဝသေန အနေကာသု ဇာတီသု သံသရဏံ. စိတ္တဝသေန ဝါ သန္ဓာဝနံ, ‘‘စိတ္တမဿ ဝိဓာဝတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ, ကမ္မဝသေန သံသရဏံ. ဧဝံ သန္ဓာဝနသံသရဏာနံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

众生被何盖所覆而长久地奔走、流转呢？即因盖的自性，此盖不令了知、看见、洞察法的自性，而将之遮蔽、覆盖、笼罩。有情为黑暗所覆，于无始的轮回中，在无量劫里，于大大小小的诸有中，以相续不断出生之故，而处处奔走、流转。或者，依于所缘的转移而奔走，依于有的转移而流转。或者，依于烦恼的强大而奔走，依于其微弱而流转。或者，依于刹那死，于一生中奔走；依于世俗死，于多生中流转。或者，依于心而奔走，如言：“其心奔走”；依于业而流转。应如是了知奔走与流转的区别。

ယထယိဒန္တိ ယထာ ဣဒံ. ယ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, သန္ဓိဝသေန ရဿတ္တံ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏန္တိ ဧတ္ထ ပူရေတုံ အယုတ္တဋ္ဌေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိ အဝိန္ဒိယံ နာမ, အလဒ္ဓဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တံ အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ဝိပရီတတော ကာယသုစရိတာဒိ ဝိန္ဒိယံ နာမ, တံ ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ခန္ဓာနံ ရာသဋ္ဌံ, အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ, ဓာတူနံ သုညဋ္ဌံ, ဣန္ဒြိယာနံ အာဓိပတေယျဋ္ဌံ, သစ္စာနံ တထဋ္ဌံ ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိပိ အဝိဇ္ဇာ. အန္တဝိရဟိတေ သံသာရေ သတ္တေ ဇဝါပေတီတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ, ပရမတ္ထတော ဝါ အဝိဇ္ဇမာနေသု ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ ပဝတ္တတိ, ဝိဇ္ဇမာနေသု ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတိ, န ပဝတ္တတီတိ အဝိဇ္ဇာ. အပိစ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဆာဒနတောပိ အဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာဝ နီဝရဏန္တိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ.

“即是如此”(yathayidaṃ)，为“yathā idaṃ”之连声。“ya”是接续词，因连声而变短。就“无明盖”(avijjānīvaraṇa)而言，于此，所谓“不应得”(avindiyaṃ)，是指身恶行等不适宜成就之法，其义为“不应获”(aladdhabba)。获得那不应得之物，是为无明(avijjā)。反之，所谓“应得”(vindiyaṃ)，是指身善行等，而不能获得那应得之物，亦是无明。无明也使人不了知蕴的积聚义、处的处所义、界的空性义、根的主导义、谛的如实义，即不了知依逼迫等方式所述的苦等四种义理。又，无明驱使有情在无边的轮回中疾行。又，于胜义(paramattha)中无实的男女等相上疾行、转起，于实有的蕴等法上不疾行、不转起，是为无明。再者，无明亦遮蔽眼识等的所依(vatthu)与所缘(ārammaṇa)，以及缘起法与缘生法。无明即是盖，故称无明盖。

အဝိဇ္ဇာနီဝရဏေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဒဠှီကရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပုရိမံ ဝါ – ‘‘ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဩပမ္မဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ, ဣဒံ နီဝရဏာနုဘာဝဒဿနဝသေန. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အဝိဇ္ဇာဝ ဧဝံ ဝုတ္တာ, န အညေ ဓမ္မာတိ? အာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒနေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ ဝိသေသပ္ပစ္စယဘာဝတော. တထာ ဟိ တာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ ဝိသယေ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပဝတ္တန္တိ.

“诸比丘，众生被无明盖所覆盖，长久以来奔走、流转”，此言是为了巩固前文。或者，前文说“诸比丘，即是如此，无明盖”，是以譬喻的方式开示；此文则是以开示盖的威力的方式而说。为何此处只说无明，而不说其他法呢？因为它能遮蔽过患，是欲贪(kāmacchanda)等生起的特殊助缘。确实，由于它遮蔽了境界的过患，欲贪等才得以生起。

နတ္ထညောတိ အာဒိကာ ဂါထာ ဝုတ္တဿ အဝုတ္တဿ စ အတ္ထဿ သင်္ဂဏှနဝသေန ဘာသိတာ. တတ္ထ နိဝုတာတိ နိဝါရိတာ ပလိဂုဏ္ဌိတာ, ပဋိစ္ဆာဒိတာတိ အတ္ထော. အဟောရတ္တန္တိ ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စ, သဗ္ဗကာလန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ [Pg.55] မောဟေန အာဝုတာတိ ယေန ပကာရေန အဝိဇ္ဇာနီဝရဏသင်္ခါတေန မောဟေန အာဝုတာ ပဋိစ္ဆာဒိတာ သုဝိညေယျမ္ပိ အဇာနန္တိယော ပဇာ သံသာရေ သံသရန္တိ, တထာရူပေါ အညော ဧကဓမ္မောပိ ဧကနီဝရဏမ္ပိ နတ္ထီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယေ စ မောဟံ ပဟန္တွာန, တမောခန္ဓံ ပဒါလယုန္တိ ယေ ပန အရိယသာဝကာ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနဝသေန, ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ဝါ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈံ မောဟံ ပဇဟိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဝဇိရူပမဉာဏေန မောဟသင်္ခါတမေဝ တမောရာသိံ ပဒါလယိံသု, အနဝသေသတော သမုစ္ဆိန္ဒိံသု. န တေ ပုန သံသရန္တီတိ တေ အရဟန္တော –

“更无他法”等偈，是为了总摄已说和未说的意义而说的。其中，“所覆”(nivutā)意为被阻止、被缠裹、被遮蔽。“昼夜”(ahorattaṃ)即是白昼与黑夜，意为一切时候。“如为痴所覆”(yathā mohena āvutā)应如是结合：众生被名为无明盖的痴所覆盖、遮蔽，连极易了知之事亦不能知，而于轮回中流转，能如是者，别无他法，亦无他盖。至于“断痴破暗蕴”(Ye ca mohaṃ pahantvāna, tamokhandhaṃ padālayuṃ)，是指那些圣弟子，或于前行阶段以彼分断等方式，或于下位道断除各道所应断之痴，再以最上道的金刚喻智，将名为痴的黑暗之蕴击破，无余根绝。他们不会再轮回，那些阿罗汉——

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာန စ;

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. –

“蕴、界、处之相续，无间断而转起，此被称为轮回。”

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဣမသ္မိံ သံသာရေ န သံသရန္တိ န ပရိဗ္ဘမန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? ဟေတု တေသံ န ဝိဇ္ဇတိ, ယသ္မာ သံသာရဿ ဟေတု မူလကာရဏံ အဝိဇ္ဇာ, သာ တေသံ န ဝိဇ္ဇတိ, သဗ္ဗသော နတ္ထိ သမုစ္ဆိန္နတ္တာတိ.

于如是所说之轮回，彼等不再流转、徘徊。是何原因？因彼等已无其因。轮回之因、根本原因即是无明，彼等已无此因，因其已被完全断除，彻底不复存在。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. တဏှာသံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 爱结经释义

၁၅. ပဉ္စမေ ယဿ ဝိဇ္ဇတိ, တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုက္ခေဟိ, ကမ္မံ ဝါ ဝိပါကေဟိ, ဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေ ဝါ ဘဝန္တရာဒီဟိ သံယောဇေတီတိ သံယောဇနံ. တဏှာယနဋ္ဌေန တဏှာ, တသတိ သယံ ပရိတသတိ, တသန္တိ ဝါ ဧတာယာတိ တဏှာ. သညုတ္တာတိ စက္ခာဒီသု အဘိနိဝေသဝတ္ထူသု ဗဒ္ဓါ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ကာမဉ္စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာယပိ သံယောဇနဘာဝေါ တဏှာယ စ နီဝရဏဘာဝေါ အတ္ထိယေဝ, တထာပိ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေဟိ ဘဝေဟိ တဏှာ သတ္တေ သံယောဇေတီတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ပုရိမသုတ္တေ အဝိဇ္ဇာ နီဝရဏဘာဝေန, ဣဓ စ တဏှာ သံယောဇနဘာဝေနေဝ ဝုတ္တာ. ကိဉ္စ နီဝရဏသံယောဇနပ္ပဓာနဿ ဒဿနတ္ထံ. ယထာ ဟိ နီဝရဏဘာဝေန အဝိဇ္ဇာ သံကိလေသဓမ္မာနံ ပဓာနဘူတာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ စ, ဧဝံ သံယောဇနဘာဝေန နေသံ တဏှာတိ တဒဓီနပ္ပဓာနဘာဝံ ဒဿေတုံ သုတ္တဒွယေ ဧဝမေတေ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ. အပိစ ဝိသေသေန အဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗာနသုခံ နိဝါရေတီတိ [Pg.56] ‘‘နီဝရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ, တဏှာ သံသာရဒုက္ခေန သတ္တေ သံယောဇေတီတိ ‘‘သံယောဇန’’န္တိ.

15. 第五经中：若法存在，则将个人与苦、业或其果报，与有、生、趣、识住、有情居，或与其他有等系缚在一起，故称为“结”(saṃyojana)。因有渴求之义，故为“爱”(taṇhā)：自己渴求，或因它而渴求，故为“爱”。“结”(saññutta)是指被系缚于眼等执取之境。其余如前述。在此，虽然无明亦有结的作用，爱亦有盖的作用，但是为了显示此中差别——即爱将有情系缚于诸有，而诸有的过患为无明所遮蔽——故于前经中，无明是以盖而说；于此经中，爱则仅以结而说。再者，此亦为开示盖与结的主导作用。正如无明作为盖，是诸染法的首要与先导；同样，爱作为结，亦是彼等的主导。为显示其各自的主导作用，故于二经中如是宣说此二法。此外，就差别而言，无明阻碍涅槃之乐，故说为“盖”；爱将有情与轮回之苦系缚，故说为“结”。

ဒဿနဂမနန္တရာယကရဏတော ဝါ ဝိဇ္ဇာစရဏဝိပက္ခတော ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဝိဇ္ဇာယ ဟိ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတာ အဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗာနဒဿနဿ အဝိပရီတဒဿနဿ စ ဝိသေသတော အန္တရာယကရာ, စရဏဓမ္မာနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတာ တဏှာ ဂမနဿ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အန္တရာယကရာတိ; ဧဝမယံ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော အန္ဓီကတော တဏှာယ သံဝုတော ဗဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အန္ဓော ဝိယ ဗဒ္ဓေါ မဟာကန္တာရံ, သံသာရကန္တာရံ နာတိဝတ္တတိ. အနတ္ထုပ္ပတ္တိဟေတုဒွယဒဿနတ္ထမ္ပိ ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာဂတော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဗာလဘာဝေန အတ္ထံ ပရိဟာပေတိ, အနတ္ထဉ္စ အတ္တနော ကရောတိ, အကုသလော ဝိယ အာတုရော အသပ္ပာယကိရိယာယ. ဇာနန္တောပိ ဗာလော ဗာလဘာဝေန အတ္ထံ ပရိဟာပေတိ, အနတ္ထဉ္စ ကရောတိ ဇာနန္တော ဝိယ ရောဂီ အသပ္ပာယသေဝီ. မက္ကဋာလေပေါပမသုတ္တံ စေတဿ အတ္ထဿ သာဓကံ.

或因造成见与行的障碍，或因与明和行对立，此二者被分为两种宣说。无明是明的直接对立面，特别能障碍对涅槃的见以及正确的见；爱是诸行法的直接对立面，能障碍行与正行。因此，被无明所覆盖、蒙蔽，被爱所包裹、束缚的无闻凡夫，就像一个被捆绑的盲人，无法超越大旷野，即轮回旷野。又为了显示产生祸患的两种原因，此二者被分为两种宣说。为无明所驱之人，因其愚痴而舍弃利益，为自己制造祸患，就像不善巧的病人采取不适宜的疗法。即使有知见的愚人，也因其愚痴而舍弃利益，制造祸患，就像有知见的病人服用不适宜之物。《猕猴黏胶喻经》可为此义的证明。

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဿ မူလကာရဏဒဿနတ္ထမ္ပေတ္ထ ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဝိသေသေန ဟိ သမ္မောဟဿ ဗလဝဘာဝတော အဝိဇ္ဇာခေတ္တံ အတီတော အဒ္ဓါ, ပတ္ထနာယ ဗလဝဘာဝတော တဏှာခေတ္တံ အနာဂတော အဒ္ဓါ. တထာ ဟိ ဗာလဇနော သမ္မောဟဗဟုလော အတီတမနုသောစတိ, တဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ. ပတ္ထနာဗဟုလော အနာဂတံ ပဇပ္ပတိ, တဿ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ. တေနေဝ တာသံ ပုဗ္ဗန္တာဟရဏေန အပရန္တပဋိသန္ဓာနေန စဿ ယထာက္ကမံ မူလကာရဏတာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

为显示缘起的根本原因，此处亦将此二者分为两种宣说。特别地，由于痴迷的力量强大，过去时是无明的领域；由于期盼的力量强大，未来时是渴爱的领域。的确，充满痴迷的愚人会为过去而忧愁，对他而言，“无明缘行”等一切都应由此推知。充满期盼的人会为未来而幻想，对他而言，“渴爱缘取”等一切都应由此推知。因此，通过从前际引出并与后际连接，依此顺序显示了它们的根本原因，应当如是了知。

ဂါထာသု တဏှာဒုတိယောတိ တဏှာသဟာယော. တဏှာ ဟိ နိရုဒကကန္တာရေ မရီစိကာယ ဥဒကသညာ ဝိယ ပိပါသာဘိဘူတံ အပ္ပဋိကာရဒုက္ခာဘိဘူတမ္ပိ သတ္တံ အဿာဒသန္ဒဿနဝသေန သဟာယကိစ္စံ ကရောန္တီ ဘဝါဒီသု အနိဗ္ဗိန္ဒံ ကတွာ ပရိဗ္ဘမာပေတိ, တသ္မာ တဏှာ ပုရိသဿ ‘‘ဒုတိယာ’’တိ ဝုတ္တာ. နနု စ အညေပိ ကိလေသာဒယော ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယာဝ? သစ္စမေတံ, န ပန တထာ ဝိသေသပ္ပစ္စယော ယထာ တဏှာ. တထာ ဟိ သာ ကုသလေဟိ ဝိနာ [Pg.57] အကုသလေဟိ, ကာမာဝစရာဒိကုသလေဟိ စ ဝိနာ ရူပါဝစရာဒိကုသလေဟိ ဘဝနိဗ္ဗတ္တိယာ ဝိသေသပ္ပစ္စယော, ယတော သမုဒယသစ္စန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဣတ္ထဘာဝေါ စ အညထာဘာဝေါ စ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝေါ. သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝေါ သံသာရော, တံ တတ္ထ ဣတ္ထဘာဝေါ မနုဿတ္တံ, အညထာဘာဝေါ တတော အဝသိဋ္ဌသတ္တာဝါသာ. ဣတ္ထဘာဝေါ ဝါ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ, အညထာဘာဝေါ အနာဂတတ္တဘာဝေါ. ဧဝရူပေါ ဝါ အညောပိ အတ္တဘာဝေါ ဣတ္ထဘာဝေါ, န ဧဝရူပေါ အညထာဘာဝေါ. တံ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ သံသာရံ ခန္ဓဓာတုအာယတနပဋိပါဋိံ နာတိဝတ္တတိ, န အတိက္ကမတိ.

在偈颂中，“以渴爱为第二”是指以渴爱为伴侣。渴爱就像在无水旷野中的阳焰，对于为口渴与无救之苦所折磨的众生，它也通过示现乐味而行伴侣之事，使他们不厌离于诸有而四处漂流，因此渴爱被称为人的“第二”。难道其他烦恼等不也是产生诸有的缘吗？诚然如此，但它们不像渴爱那样是特殊的缘。因为在没有善法时，它通过不善法；在没有欲界等善法时，它通过色界等善法，而成为产生诸有的特殊之缘，因此被称为集谛。“此有与他有”即此有与他有。具有此（性质）者，即是轮回。于此，“此有”是指人身，“他有”是指其余的众生居所。或，“此有”是那些众生当下的自体，“他有”是未来的自体。或，如是形态的自体是“此有”，不如是形态的是“他有”。他无法超越、无法越过这“此有与他有”的轮回，即蕴、界、处的序列。

ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ ဧတံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ သမုဒယံ တဏှံ အာဒီနဝံ အာဒီနဝတော ဉတွာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာတိ ဧတံ ယထာဝုတ္တံ သံသာရနာတိဝတ္တနံ အာဒီနဝံ ဒေါသံ ဉတွာ. တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ တဏှဉ္စ ဝုတ္တနယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပဓာနကာရဏန္တိ ဉတွာ. ဝီတတဏှော အနာဒါနော, သတော ဘိက္ခု, ပရိဗ္ဗဇေတိ ဧဝံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ တဏှံ ဝိဂမေန္တော အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဝီတတဏှော ဝိဂတတဏှော, တတော ဧဝ စတူသု ဥပါဒါနေသု ကဿစိပိ အဘာဝေန အာယတိံ ပဋိသန္ဓိသင်္ခါတဿ ဝါ အာဒါနဿ အဘာဝေန အနာဒါနော, သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ သတောကာရိတာယ သတော ဘိန္နကိလေသော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ စရေယျ, ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ဝါ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တိတော အပဂစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော.

“了知此过患，渴爱是苦的根源”，其义为：了知渴爱——此轮回全部痛苦的生起与来源——本身即是过患。或者，“了知此过患”是指了知如前所说不能超越轮回的过患与过失。“渴爱是苦的根源”是指了知渴爱是如前所说轮回之苦的主要原因。“离爱无取，正念比丘，当游行”，其义为：如此以三遍知而遍知，增长观，依道次第而去除渴爱，以最上道而完全离爱，渴爱已逝。由此，因于四取中无任何一者，或因无有名为未来结生的执取，故为“无取”。因已达念圆满，于一切处皆正念而行，故为“正念”。如是烦恼已破的比丘，应当游行；或以蕴的般涅槃，从诸行的迁流中出离。此即其义。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. ပဌမသေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 初有学经释义

၁၆. ဆဋ္ဌေ သေခဿာတိ ဧတ္ထ ကေနဋ္ဌေန သေခေါ? သေက္ခဓမ္မပဋိလာဘတော သေခေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

16. 在第六（经）中，关于“有学”，此处以何义为有学？以获得有学之法故为有学。如是说：

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, သေခေါ ဟောတီတိ? ဣဓ, ဘိက္ခု, သေခါယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ…ပေ… သေခေန သမ္မာသမာဓိနာ [Pg.58] သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘိက္ခု, သေခေါ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၃).

“尊者，到底到何种程度才称为有学呢？”“比丘，在此，他具足有学的正见……乃至具足有学的正定。比丘，到这样的程度就称为有学。”

အပိစ သိက္ခတီတိ သေခေါ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

再者，因为学习，所以称为有学。这也曾被说过：

‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ. သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၆).

“比丘，正是因为学习，所以才被称为有学。学习什么呢？学习增上戒、增上心、增上慧。比丘，正是因为学习，所以才被称为有学。”

ယောပိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော အနုလောမပ္ပဋိပဒါယ ပရိပူရကာရီ သီလသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ – ‘‘အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ အညတရံ သာမညဖလံ အဓိဂမိဿာမီ’’တိ, သောပိ ဝုစ္စတိ သိက္ခတီတိ သေခေါတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ န ပဋိဝိဇ္ဈန္တောဝ သေခေါ အဓိပ္ပေတော, အထ ခေါ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ. အပ္ပတ္တံ မာနသံ ဧတေနာတိ အပ္ပတ္တမာနသော. မာနသန္တိ ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၁; မဟာဝ. ၃၃) ဧတ္ထ ရာဂေါ မာနသန္တိ ဝုတ္တော. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသ’’န္တိ (ဓ. သ. ၆၃, ၆၅) ဧတ္ထ စိတ္တံ. ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော သေခေါ, ကာလံ ကယိရာ ဇနေ သုတာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) ဧတ္ထ အရဟတ္တံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တေန အပ္ပတ္တအရဟတ္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

即便是善凡夫(kalyāṇaputhujjano)，若能圆满随顺道(anulomappaṭipadāya)，具足戒行，守护根门，饮食知量，勤修觉醒，于初夜、后夜致力于修习菩提分法而住，并思惟：“我今日或明日将证得某一沙门果。”——这样的人也被称为在学习，被称为有学。在此义中，“有学”所指的不仅是已通达者，也包括善凡夫。“心愿未达者”(appattamānaso)是因其心愿(mānasa)未达。关于“心愿”(mānasa)：在“空中行走的陷阱，此乃心行”(Saṃ. Ni. 1.151; Mahāva. 33)中，此处的“心愿”被说为是贪欲。在“心、意、识”(Dhs. 63, 65)中，它是指心。在“心愿未达的有学，智者应知其时”(Saṃ. Ni. 1.159)中，它是指阿罗汉果。此处所指的也是阿罗汉果。因此，这是说“未得阿罗汉果者”。

အနုတ္တရန္တိ သေဋ္ဌံ, အသဒိသန္တိ အတ္ထော. စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ အနုပဒ္ဒုတန္တိ ယောဂက္ခေမံ, အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ပတ္ထယမာနဿာတိ ဒွေ ပတ္ထနာ တဏှာပတ္ထနာ, ကုသလစ္ဆန္ဒပတ္ထနာ စ. ‘‘ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ, ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသူ’’တိ (သု. နိ. ၉၀၈; မဟာနိ. ၁၃၇) ဧတ္ထ တဏှာပတ္ထနာ.

“无上”(anuttara)意为至上、无与伦比。由四种轭而得安稳无患，是为离轭安稳(yogakkhema)，这里意指阿罗汉果。希求者有两种希求，即渴爱希求(taṇhāpatthanā)与善法欲希求(kusalacchandapatthanā)。如经文‘希求者，于所构想中动摇不定’(Su. Ni. 908; Mahāni. 137)，这里指的是渴爱希求。

‘‘ဆိန္နံ ပါပိမတော သောတံ, ဝိဒ္ဓသ္တံ ဝိနဠီကတံ;

ပါမောဇ္ဇဗဟုလာ ဟောထ, ခေမံ ပတ္ထေထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ. (မ. နိ. ၁.၃၅၂);

“魔罗之流已断绝，溃散无余如苇折；比丘应怀欣悦意，安稳之境常希求。”(Ma. Ni. 1.352)

ဧတ္ထ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒပတ္ထနာ, အယမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. တေန ပတ္ထယမာနဿာတိ တံ ယောဂက္ခေမံ ဂန္တုကာမဿ တန္နိန္နဿ တပ္ပောဏဿ တပ္ပဗ္ဘာရဿာတိ အတ္ထော. ဝိဟရတောတိ ဧကံ ဣရိယာပထဒုက္ခံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတော. အထ ဝါ ‘‘သဗ္ဗေ [Pg.59] သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ အဓိမုစ္စန္တော သဒ္ဓါယ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသနယေန စေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဇ္ဈတ္တိကန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အဇ္ဈတ္တေ ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိကံ. အင်္ဂန္တိ ကာရဏံ. ဣတိ ကရိတွာတိ ဧဝံ ကတွာ. န အညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿာမီတိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဈတ္တံ အတ္တနော သန္တာနေ သမုဋ္ဌိတံ ကာရဏန္တိ ကတွာ အညံ ဧကကာရဏမ္ပိ န သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ ဗဟူပကာရံ, ယထယိဒံ ယောနိသော မနသိကာရောတိ ဥပါယမနသိကာရော, ပထမနသိကာရော, အနိစ္စာဒီသု အနိစ္စာဒိနယေနေဝ မနသိကာရော, အနိစ္စာနုလောမိကေန ဝါ စိတ္တဿ အာဝဋ္ဋနာ အနွာဝဋ္ဋနာ အာဘောဂေါ သမန္နာဟာရော မနသိကာရော. အယံ ယောနိသော မနသိကာရော.

此处，意指的是作为行动意愿的善法欲希求；这才是此处所指。因此，“希求者”即指渴望证得那离轭安稳、心向于此、倾向于此、热切追求于此者。“安住”(viharati)是指以另一种威仪断除一种威仪的痛苦，使生命相续不断绝。或者，应依“确信一切行皆无常而以信心安住”等解释来了知此处的意义。“内”(ajjhattika)是指于自身内在生起者。“因”(aṅga)即是原因。“如是行之”(iti karitvā)意为“如此行已”。“我不见其他任何单一因素”——诸比丘，此处的简要意思是：在自身相续中生起的因，我不见有其他任何单一的因素能如此有益，就像如理作意(yoniso manasikāra)一样，也就是方便作意、根本作意，于无常等法以无常等方式作意，或者随顺无常使心转向、随转、专注、完全投入的作意，这就是如理作意。

ဣဒါနိ ယောနိသော မနသိကာရဿ အာနုဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောနိသော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယောနိသော မနသိ ကရောန္တောတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယော အရိယသစ္စံ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓော အရိယသစ္စံ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’’န္တိ စတူသု အရိယသစ္စေသု ယောနိသော မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တော.

现在为了显示如理作意(yoniso manasikāra)的力量，（经中）说：“诸比丘，比丘如理作意时，舍断不善，修习善法。”此处“如理作意”是指，于四圣谛中发起如理作意：“此是苦圣谛，此是苦集圣谛，此是苦灭圣谛，此是导向苦灭之道的圣谛。”

တတြာယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ – ယဒိပိ ဣဒံ သုတ္တံ အဝိသေသေန သေက္ခပုဂ္ဂလဝသေန အာဂတံ, စတုမဂ္ဂသာဓာရဏဝသေန ပန သင်္ခေပေနေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထယိဿာမ. ယော စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကော ယောဂါဝစရော ‘‘တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကာ ခန္ဓာ ဒုက္ခံ, တဏှာ သမုဒယော, ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓော, နိရောဓသမ္ပာပကော မဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတစတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနော. သော အပရေန သမယေန ဝိပဿနာမဂ္ဂံ သမာရုဠှော သမာနော တေဘူမကေ ခန္ဓေ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ, ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ. ဝိပဿနာ ဟိ ဣဓ မနသိကာရသီသေန ဝုတ္တာ. ယာ ပနာယံ တဿ ဒုက္ခဿ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမဘဝိကာ တဏှာ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. ယသ္မာ ပန ဣဒံ ဒုက္ခံ, အယဉ္စ သမုဒယော ဣဒံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ န ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ ယဒိဒံ နိဗ္ဗာနံ နာမ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. နိရောဓသမ္ပာပကံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ, ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ.

此处阐释其义理——即使此经是针对有学个人而说，我们也将以四道共通的方式简要讲述业处。若一位修习四圣谛业处的瑜伽行者，曾于阿阇梨(ācariya)处学得四圣谛业处：“以渴爱为过患的三界诸蕴是苦，渴爱是集，此二者的不生起是灭，导向灭之道是道”。其后，当他踏上观(vipassanā)道时，便如理作意三界诸蕴为“此是苦”，以方便、正道专注并观照。此处的观，是以作意为首而说。对于那引发此苦的前有渴爱，他如理作意“此是苦集”。由于此苦与此集于此境地得以止息、不再生起，因此，对于那名为涅槃者，他如理作意“此是苦灭”。对于导向灭的八支圣道，他如理作意“此是导向苦灭之道”，以方便、正道专注并观照。

တတြာယံ [Pg.60] ဥပါယော – အဘိနိဝေသော နာမ ခန္ဓေ ဟောတိ, န ဝိဝဋ္ဋေ, တသ္မာ အယမတ္ထော – ‘‘ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု, အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၈) နယေန စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ တဒနုသာရေန ဥပါဒါရူပါနိ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တံ ဝဝတ္ထာပယတော ဥပ္ပန္နေ တဒါရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကဓမ္မေ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တတော ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တေ ပန သင်္ခေပတော နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေ ဘာဂါ ဟောန္တိ. ဣဒဉ္စ နာမရူပံ သဟေတု သပ္ပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ အယံ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာဒိကော ဟေတု, အယံ အာဟာရာဒိကော ပစ္စယောတိ ဟေတုပ္ပစ္စယေ ဝဝတ္ထပေတိ. သော တေသံ ပစ္စယာနဉ္စ ပစ္စယုပ္ပန္နာနဉ္စ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ ဘဝန္တိ, ဟုတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တသ္မာ အနိစ္စာ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏံ အာရောပေတိ, ‘‘ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခာ’’တိ ဒုက္ခလက္ခဏံ အာရောပေတိ, ‘‘အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာ’’တိ အနတ္တလက္ခဏံ အာရောပေတိ.

其方法如下：执取是对于诸蕴，而非对于出离。所以此中义理为——以“此身有地界、水界”等(长部2.378)的方式，把握四大种以及依之而存的所造色后，确立“此是色蕴”。在确立色蕴时，对生起的、以之为所缘的心与心所法，确立“此是四无色蕴”。然后确立“此五蕴是苦”。简而言之，它们是名与色两部分。这名色有因、有缘而生起；其因是无明、有、渴爱等，其缘是食等，如此确立因缘。他如实确立这些缘以及缘生法的各自特征后，安立上“诸法无而复有，有而复灭，故为无常”的无常相，“因生灭逼迫故为苦”的苦相，“因不能自主故为无我”的无我相。

ဧဝံ တိလက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ ဝိပဿန္တော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ ဥပ္ပန္နေ ဩဘာသာဒိကေ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေ ‘အမဂ္ဂေါ’တိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏမေဝ ‘‘အရိယမဂ္ဂဿ ဥပါယဘူတော ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပုန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပဋိပါဋိယာ ဘင်္ဂဉာဏာဒီနိ စ ဥပ္ပာဒေန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒယော ပါပုဏာတိ. တသ္မိံ ခဏေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပ္ပဋိဝေဓေနေဝ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. တတ္ထ ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော, သမုဒယံ ပဟာနပ္ပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗံ အကုသလံ ပဇဟတိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗံ ကုသလံ ဘာဝေတိ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ နိပ္ပရိယာယတော ကုစ္ဆိတသလနာဒိအတ္ထေန ကုသလော, တသ္မိဉ္စ ဘာဝိတေ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ အနဝဇ္ဇဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီတိ. ဧဝံ ယောနိသော မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၁). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရသမ္ပန္နဿေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ – အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ, အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၅).

如是安立三相而修观者，于生灭智生起时，对光明等观的杂染，确立其为“非道”，而唯有生灭智才是“作为圣道之方便的前分道”，如此辨明道与非道后，再次第生起生灭智以及坏灭智等，证得须陀洹道等。在那一刹那，以单一次的通达贯通四谛，以单一次的现观证悟。其中，以遍知通达贯通苦，以舍断通达贯通集，从而舍弃一切不善；以作证通达贯通灭，以修习通达贯通道，从而修习一切善。圣道，究竟而言，因其能舍弃鄙劣之法等义故为善，当它被修习时，所有无过的菩提分法都达到修习的圆满。像这样如理作意，就能舍弃不善，修习善法。正如所说：‘“此是苦”，他如理作意；“此是苦集”，他如理作意’等等(中部 1.21)。又说：‘诸比丘，具足如理作意的比丘，可以期望他修习圣八支道，多修圣八支道’(相应部 5.55)。

ယောနိသော [Pg.61] မနသိကာရောတိ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – သိက္ခတိ, သိက္ခာပဒါနိ တဿ အတ္ထိ, သိက္ခနသီလောတိ ဝါ သေခေါ. သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု. တဿ သေခဿ ဘိက္ခုနော ဥတ္တမတ္ထဿ အရဟတ္တဿ ပတ္တိယာ အဓိဂမာယ ယထာ ယောနိသော မနသိကာရော, ဧဝံ ဗဟုကာရော ဗဟူပကာရော အညော ကောစိ ဓမ္မော နတ္ထိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ယောနိသော ဥပါယေန မနသိကာရံ ပုရက္ခတွာ ပဒဟံ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝသေန ပဒဟန္တော, ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေ သံကိလေသဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိက္ခယံ ပရိယောသာနံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏေ အဓိဂစ္ဆေယျ, တသ္မာ ယောနိသော မနသိကာရော ဗဟုကာရောတိ.

“如理作意”偈的简略义是：他学习(sikkhati)，他具有学处(sikkhāpada)，或有学习之性，故为有学(sekho)。于轮回中见怖畏，故为比丘(bhikkhu)。对于那位有学比丘，为证得最高义——阿罗汉果，没有其他任何法能像如理作意那样大有助益。何以故？因为以如理、如法之作意为前导而精勤，依四正勤而努力，他便能达到苦的灭尽，即烦恼轮转(kilesavaṭṭa)之苦的彻底灭尽——涅槃。是故，如理作意大有助益。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. ဒုတိယသေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 第二有学经释义

၁၇. သတ္တမေ ဗာဟိရန္တိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနတော ဗဟိ ဘဝံ. ကလျာဏမိတ္တတာတိ ယဿ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော အဃဿ ဃာတာ, ဟိတဿ ဝိဓာတာ သဗ္ဗာကာရေန ဥပကာရကော မိတ္တော ဟောတိ, သော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တော, တဿ ဘာဝေါ ကလျာဏမိတ္တတာ. တတြာယံ ကလျာဏမိတ္တော ပကတိယာ သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ဟောတိ သီလသမ္ပန္နော သုတသမ္ပန္နော စာဂသမ္ပန္နော ဝီရိယသမ္ပန္နော သတိသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော. တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ, တေန သမ္မာသမ္ဗောဓိဟေတုဘူတံ သတ္တေသု ဟိတသုခေသိတံ န ပရိစ္စဇတိ, သီလသမ္ပတ္တိယာ သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော ဟောတိ ဂရု စ ဘာဝနီယော စောဒကော ပါပဂရဟီ ဝတ္တာ ဝစနက္ခမော, သုတသမ္ပတ္တိယာ ခန္ဓာယတနသစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိကာနံ ဂမ္ဘီရာနံ ကထာနံ ကတ္တာ ဟောတိ, စာဂသမ္ပတ္တိယာ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတိ သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော, ဝီရိယသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတပ္ပဋိပတ္တိယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, သတိသမ္ပတ္တိယာ ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ, သမာဓိသမ္ပတ္တိယာ အဝိက္ခိတ္တော ဟောတိ သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော, ပညာသမ္ပတ္တိယာ အဝိပရီတံ ပဇာနာတိ. သော [Pg.62] သတိယာ ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသန္တော ပညာယ သတ္တာနံ ဟိတသုခံ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ သမာဓိနာ တတ္ထ အဗျဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ ဝီရိယေန သတ္တေ အဟိတတော နိသေဓေတွာ ဧကန္တဟိတေ နိယောဇေတိ. တေနေဝါဟ –

17. 第七经中，“外”指自身相续之外。“善友性”是：若有一位朋友，他具足戒等功德，是恶的摧毁者、益的成就者、以一切方式助益者，此人即是善友，其状态即是善友性。在此，善友依其本性具足信、戒、闻、舍、精进、念、定、慧。其中，由信具足，他信受如来的菩提，因此不舍弃为众生寻求利益安乐——此乃正等觉之因；由戒具足，他为同梵行者所喜爱、尊重、敬奉，是劝诫者、呵责罪恶者、善说者、能忍受言语者；由闻具足，他能宣说关于蕴、处、谛、缘起等深奥之法；由舍具足，他少欲、知足、独处、不交杂；由精进具足，他为自他利益的修行而发起精进；由念具足，他安住于念，具足最高的念与明辨，能忆念、随念很久以前所做所说之事；由定具足，他不散乱、安止、心一境性；由慧具足，他无颠倒地了知。他以念探寻善与不善法的趣向，以慧如实了知众生的利益安乐，以定于此心不散乱，以精进制止众生于无益之事，而令他们专志于利益。是故说：

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စာဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. (နေတ္တိ. ၁၁၃);

“可爱、可敬、可敬奉，善说亦能忍他语；能作深奥之言说，不于非处作怂恿。”（《导论》113）

ကလျာဏမိတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတီတိ ကလျာဏမိတ္တော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တံ နိဿာယ ကမ္မဿကတာဉာဏံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နံ သဒ္ဓံ ဖာတိံ ကရောတိ, သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏာတိ. တံ ဓမ္မံ သုတွာ တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ, တေန သဒ္ဓါပဋိလာဘေန ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုတိဋ္ဌတိ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ သမ္ပာဒေတိ, ယထာဗလံ ဓုတဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တတိ, ဒသကထာဝတ္ထုလာဘီ ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ ဥပဋ္ဌိတဿတိ သမ္ပဇာနော ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော, နစိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန သဗ္ဗံ အကုသလံ သမုစ္ဆိန္ဒတိ, သဗ္ဗဉ္စ ကုသလံ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂမေန္တော ဝဍ္ဎေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“诸比丘，有善友的比丘舍断不善、修习善法。”有善友的人(puggala)，依靠善友而生起业自属智，增长已生起的信心。生起信心后，他前去亲近，亲近后听闻正法。听闻正法后，于如来处获得信心；以获得此信心故，他舍离家庭生活而出家；他成就四清净戒，随力受持头陀行，得十种论事，他住于已发起的精进，具念、正知，于初夜、后夜致力于修习菩提分法。不久，他便发起观(vipassanā)，以圣道的证得，根除一切不善法，并修习一切善法，令其圆满增长。如是说：

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ‘ယံ သီလဝါ ဘဝိဿတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရိဿတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော, အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု, ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခိဿတိ, သိက္ခာပဒေသု’.

“梅吉亚(Meghiya)，对于有善友、善伴、善同志的比丘，可以预期：他将具足戒行，住于波罗提木叉(pātimokkha)律仪的防护，具足正当的行为与行处，于微小的过失中见怖畏，受持学习诸学处(sikkhāpada)。”

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ…ပေ… ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ‘ယံ ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ…ပေ… နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ, သန္တုဋ္ဌိကထာ, ပဝိဝေကကထာ, အသံသဂ္ဂကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သီလကထာ, သမာဓိကထာ…ပေ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ. ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’.

“有善友……乃至有善同志者，可以预期：他将能随意获得、不费力获得、轻易获得此等言论，即那些有助于减损烦恼、有助于心之开放、完全导向厌离……乃至涅槃的言论。亦即：少欲论、知足论、独处论、不交杂论、发起精进论、戒论、定论……乃至解脱知见论。他将能随意获得、不费力获得、轻易获得此等言论。”

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ [Pg.63] …ပေ… ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ‘ယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရိဿတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု’.

“有善友……乃至有善同志者，可以预期：他会住于已发起的精进，为舍断不善法、为具足善法，他将是坚毅、勇猛、于诸善法不舍弃责任者。”

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ…ပေ… ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ‘ယံ ပညဝါ ဘဝိဿတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ’’’တိ (ဥဒါ. ၃၁).

“有善友……乃至有善同志者，可以预期：他将是有智慧的，具足了知生灭之慧，此乃圣、决择、正导苦尽之慧。”（《自说经》31）

ဧဝံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခပရိမုစ္စနနိမိတ္တံ ကလျာဏမိတ္တတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ –

如是，当知善友性是解脱一切轮转之苦的征相。是故（世尊）说：

‘‘မမဉှိ, အာနန္ဒ, ကလျာဏမိတ္တံ အာဂမ္မ ဇာတိဓမ္မာ သတ္တာ ဇာတိယာ ပရိမုစ္စန္တိ, ဇရာဓမ္မာ သတ္တာ ဇရာယ ပရိမုစ္စန္တီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၉).

“阿难(Ānanda)，正是依靠我这位善友，有生法之众生从生解脱，有老法之众生从老解脱”等等。（《相应部》1.129）

တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ကလျာဏမိတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ.

是故说：“诸比丘，有善友的比丘舍断不善，修习善法。”

ဂါထာယ သပ္ပတိဿောတိ ပတိဿဝသင်္ခါတေန သဟ ပတိဿေနာတိ သပ္ပတိဿော, ကလျာဏမိတ္တဿ ဩဝါဒံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆကော သုဗ္ဗစောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဟိတသုခေ ပတိဋ္ဌာပနေန ပတိ ဣသေတီတိ ပတိဿော, ဩဝါဒဒါယကော. ဂရုအာဒရယောဂေန တေန ပတိဿေန သဟ ဝတ္တတီတိ သပ္ပတိဿော, ဂရူသု ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလော. သဂါရဝေါတိ ဆဗ္ဗိဓေနပိ ဂါရဝေန ယုတ္တော. ကရံ မိတ္တာနံ ဝစနန္တိ ကလျာဏမိတ္တာနံ ဩဝါဒံ ကရောန္တော ယထောဝါဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တော. သမ္ပဇာနောတိ သတ္တဋ္ဌာနိယေန သမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော. ပတိဿတောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ, ဂမေတုံ သမတ္ထာယ သတိယာ ပတိဿတော သတောကာရီ. အနုပုဗ္ဗေနာတိ သီလာဒိဝိသုဒ္ဓိပဋိပါဋိယာ, တတ္ထ စ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ စေဝ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ စ. သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယန္တိ ကာမရာဂသံယောဇနာဒီနံ သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ ခေပနတော သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ ပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တံ, တဿ အာရမ္မဏဘူတံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ. ပါပုဏေ အဓိဂစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမေသု ဒွီသု သုတ္တေသု အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဿ သတ္ထာရာ ပဓာနင်္ဂံ နာမ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

偈颂中，“有恭敬心”(sappatisso)是：与恭敬(patissa，即听从)俱行，故为“有恭敬心”，义即易受教，能恭敬领受善友的教诫。又或者，通过安立于利益安乐而寻求(iseti)的主导者(pati)，故为“教诫者”(patisso)，即教诫的给予者。与此教诫者一起，以恭敬、尊重而行，故为“有恭敬心”，即对师长多怀恭敬之心。“具敬”(sagāravo)是：具足六种恭敬。“行友人语”(karaṃ mittānaṃ vacanaṃ)是：实行善友的教诫，如教而行。“正知”(sampajāno)是：具足七事正知。“具念”(patissato)是：具足能令业处增长之念，恒常具念而行。“次第”(anupubbena)是：依戒等清净的次第，以及其中的观(vipassanā)次第与道次第。“一切结尽”(sabbasaṃyojanakkhayaṃ)是：由于断尽欲贪结等一切结，故为一切结尽，此即圣道终点的阿罗汉果，或以之为所缘的涅槃。“能达到”(pāpuṇe)义为“能证得”(adhigaccheyya)。当知，于此二经中，导师已揭示了证得圣道之主因。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. သံဃဘေဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 破僧经释义

၁၈. အဋ္ဌမေ [Pg.64] ဧကဓမ္မောတိ ကတရောယံ သုတ္တနိက္ခေပေါ? အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. တတြာယံ သင်္ခေပကထာ – ဒေဝဒတ္တော ဟိ အဇာတသတ္တုံ ဒုဂ္ဂဟဏံ ဂါဟာပေတွာ တဿ ပိတရံ ရာဇာနံ ဗိမ္ဗိသာရံ တေန မာရာပေတွာပိ အဘိမာရေ ပယောဇေတွာပိ သိလာပဝိဇ္ဈနေန လောဟိတုပ္ပာဒကမ္မံ ကတွာပိ န တာဝတာ ပါကဋော ဇာတော, နာဠာဂိရိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပန ပါကဋော ဇာတော. အထ မဟာဇနော ‘‘ဧဝရူပမ္ပိ နာမ ပါပံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ဝိစရတီ’’တိ ကောလာဟလံ အကာသိ, မဟာဃောသော အဟောသိ. တံ သုတွာ ရာဇာ အတ္တနာ ဒီယမာနာနိ ပဉ္စ ထာလိပါကသတာနိ ပစ္ဆိန္ဒာပေသိ, ဥပဋ္ဌာနမ္ပိဿ နာဂမာသိ. နာဂရာပိ ကုလံ ဥပဂတဿ ကဋစ္ဆုဘတ္တမ္ပိဿ နာဒံသု. သော ပရိဟီနလာဘသက္ကာရော ကောဟညေန ဇီဝိတုကာမော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ ယာစိတွာ ‘‘အလံ, ဒေဝဒတ္တ, ယော ဣစ္ဆတိ, သော အာရညိကော ဟောတူ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၀၉; စူဠဝ. ၃၄၃) ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တော တေဟိ ပဉ္စဟိ ဝတ္ထူဟိ ဗာလံ လူခပ္ပသန္နံ ဇနံ သညာပေန္တော ပဉ္စသတေ ဝဇ္ဇိပုတ္တကေ သလာကံ ဂါဟာပေတွာ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာဝ တေ အာဒါယ ဂယာသီသံ အဂမာသိ. အထ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ သတ္ထု အာဏာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တေ အရိယဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ အာနယိံသု. ယေ ပနဿ သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမန္တဿ လဒ္ဓိံ ရောစေတွာ တထေဝ ပဂ္ဂယှ ဌိတာ သံဃေ ဘိဇ္ဇန္တေ ဘိန္နေ စ သမနုညာ အဟေသုံ, တေသံ တံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဟောသိ.

18. 在第八经中，此经的阐述方式是有缘起的。此处为简要说明：提婆达多(Devadatta)劝说阿闍世(Ajātasattu)接受邪见，令其杀害其父频婆娑罗(Bimbisāra)王，又派遣刺客，并以投石使佛陀足部出血，即便如此，他的恶行也未昭著；但在放出那拉吉利(Nāḷāgiri)象后，他的恶行才昭著于世。于是大众喧哗道：“国王竟与如此恶人交往！”，噪声大作。国王听后，便中断了供给他的五百份盘食，也不再去拜访他。当他去居士家时，城里人连一勺饭都不给他了。他失去利养与恭敬，想以欺诈维生，便去拜见导师，请求五事，但为世尊以“算了，提婆达多，若有乐意者，可自为林住者”等语所拒绝。他便用这五事去说服那些喜爱粗劣苦行的愚人，让五百位跋耆族子弟抽签，分裂了僧团，然后带领他们去了象头山(Gayāsīsa)。之后，两位上首弟子奉导师之命前往彼处说法，使他们安住于圣果，然后将他们带回。至于那些在提婆达多致力于分裂僧团时，乐其邪见并执持不舍，于僧团正分裂及分裂后予以苟同者，此事长久以来成为他们的无益与痛苦。

ဒေဝဒတ္တောပိ န စိရဿေဝ ရောဂါဘိဘူတော ဗာဠှဂိလာနော မရဏကာလေ ‘‘သတ္ထာရံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ မဉ္စကသိဝိကာယ နီယမာနော ဇေတဝနပေါက္ခရဏိတီရေ ဌပိတော ပထဝိယာ ဝိဝရေ ဒိန္နေ ပတိတွာ အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ, ယောဇနသတိကော စဿ အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ ကပ္ပဋ္ဌိယော တာလက္ခန္ဓပရိမာဏေဟိ အယသူလေဟိ ဝိနိဝိဒ္ဓေါ. ဒေဝဒတ္တပက္ခိကာနိ စ ပဉ္စမတ္တာနိ ကုလသတာနိ တဿ လဒ္ဓိယံ ဌိတာနိ သဟ ဗန္ဓဝေဟိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာနိ. ဧကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော, ဒေဝဒတ္တေန သံဃံ ဘိန္ဒန္တေန ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ. အထ သတ္ထာ ဓမ္မသဘံ ဥပဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ သံဃဘေဒေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော [Pg.65] ဣမံ သုတ္တံ အဘာသိ. ကေစိ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ တပ္ပက္ခိကာနဉ္စ တထာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဒိသွာ သံဃဘေဒေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ဣမံ သုတ္တံ ဒေသေသီ’’တိ.

提婆达多不久后就被疾病击倒，病重垂危时想“我要礼敬导师”，被人用床轿抬到祇陀林(Jetavana)池边放下，地面裂开，他便坠落下去，投生到无间地狱(Avīci)，将在那里住一劫，他的身长达一百由旬，被如棕榈树干般粗的铁矛贯穿。追随提婆达多的约五百户人家，因坚持他的主张，连同亲属一起都堕入了地狱。有一天，比丘们在法堂里发起话题：“贤友们，提婆达多分裂僧团，造了极重的业。”这时，世尊来到法堂，问道：“比丘们，你们现在聚在这里谈论什么？”听说他们在谈论此事后，世尊为了开示分裂僧团的过患，说了这部经。但也有人说：“世尊看到提婆达多及其同伙投生于地狱的情形后，为了开示分裂僧团的过患，是出于自己的意愿而宣说了这部经。”

တတ္ထ ဧကဓမ္မောတိ ဧကော အကုသလော မဟာသာဝဇ္ဇဓမ္မော. လောကေတိ သတ္တလောကေ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ဘေဒသံဝတ္တနိကေသု ဘဏ္ဍနာဒီသု သံဃေ ဥပ္ပန္နေသုပိ ‘‘ဓမ္မော အဓမ္မော’’တိအာဒီသု အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူသု ယဿ ကဿစိ ဒီပနဝသေန ဝေါဟရန္တေသုပိ တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေန္တေသုပိ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂါဟိတာယပိ သံဃဘေဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမ ဟောတိ, သလာကာယ ပန ဂါဟိတာယ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ ယဒါ အာဝေဏိကံ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ ကရောန္တိ, တဒါ သံဃဘေဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ. ကတေ ပန တသ္မိံ သံဃဘေဒေါ ဥပ္ပန္နော နာမ? ကမ္မံ, ဥဒ္ဒေသော, ဝေါဟာရော, အနုဿာဝနာ, သလာကဂ္ဂါဟောတိ ဣမေသု ဟိ ပဉ္စသု သံဃဿ ဘေဒကာရဏေသု ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ, ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါတိ.

此处“一法”指的是一种极有过患的不善法。“于世间”是指于有情世间。说到“生起”：在导致分裂的争论等事于僧团中生起时，或就“此是法，此是非法”等十八种分裂事由进行宣说时，或为博取赞同而游说时，乃至游说后拿取了筹签，僧团分裂都只是名为“正在生起”。只有在拿取筹签后，四人或更多人进行别众诵戒或别众僧事时，僧团分裂才名为“生起”。当该羯磨完成后，僧团分裂才名为“已生起”。在羯磨、诵戒、言说、游说、执筹这五种令僧团分裂的原因中，羯磨或诵戒是决定性的，而言说、游说、执筹只是前行部分。

ဗဟုဇနာဟိတာယာတိအာဒီသု ၀.မဟာဇနဿ ဈာနမဂ္ဂါဒိသမ္ပတ္တိနိဝါရဏေန အဟိတာယ, သဂ္ဂသမ္ပတ္တိနိဝါရဏေန အသုခါယ, အပါယူပပတ္တိဟေတုဘာဝေန အနတ္ထာယ. အကုသလဓမ္မဝသေန ဝါ အဟိတာယ, ဟိတမတ္တဿပိ အဘာဝါ သုဂတိယမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တနကကာယိကစေတသိကဒုက္ခာယ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဣဒံ ‘‘ဗဟုနော ဇနဿာ’’တိ ဝုတ္တေသု ဥက္ကဋ္ဌပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော. အပရော နယော – ဗဟုဇနာဟိတာယာတိ ဗဟုဇနဿ မဟတော သတ္တကာယဿ အဟိတတ္ထာယ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကအနတ္ထာယာတိ အတ္ထော. အသုခါယာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကအသုခတ္ထာယ, ဒုဝိဓဒုက္ခတ္ထာယာတိ အတ္ထော. အနတ္ထာယာတိ ပရမတ္ထပဋိက္ခေပါယ. နိဗ္ဗာနဉှိ ပရမတ္ထော, တတော ဥတ္တရိံ အတ္ထော နတ္ထိ. အဟိတာယာတိ မဂ္ဂပဋိက္ခေပါယ. နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကမဂ္ဂတော ဟိ ဥတ္တရိံ ဟိတံ နာမ နတ္ထိ. ဒုက္ခာယာတိ အရိယသုခဝိရာဓနေန ဝဋ္ဋဒုက္ခတာယ. ယေ ဟိ အရိယသုခတော ဝိရဒ္ဓါ တံ အဓိဂန္တုံ အဘဗ္ဗာ, တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ ပရိဗ္ဘမန္တိ, အရိယသုခတော စ ဥတ္တရိံ သုခံ နာမ နတ္ထိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၅; အ. နိ. ၅.၂၇).

在“为多数人无益”等句中，指因阻碍大众获得禅那与道等成就而为无益，因阻碍生天之乐而为不乐，因成为堕恶趣之因而为不利。或者说，因其为不善法而无益；由于缺乏丝毫利益，即使生于善趣，亦会生起身心之苦，此为关联。“为天人”一句，乃是对“为多数人”中所说者的殊胜者之指明。另一种解释：“为多数人无益”即对广大众生无益，意指于现世与来世皆无利益。“不乐”意指于现世及来世皆不乐，即两种苦。“不利”意指否定究竟义利。涅槃即是究竟义利，无有义利能胜于此。“无益”意指否定道。无有利益能胜于导向涅槃之道。“苦”意指因错失圣乐而陷于轮回之苦。凡错失圣乐、无能证得者，彼等于轮回之苦中流转，而无有乐能胜于圣乐。如经中所说：“此定既能得现世乐，亦能感未来乐果。”

ဣဒါနိ [Pg.66] ‘‘သံဃဘေဒေါ’’တိ သရူပတော ဒဿေတွာ တဿ အဟိတာဒီနံ ဧကန္တဟေတုဘာဝံ ပကာသေတုံ ‘‘သံဃေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိန္နေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘိန္နေတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ ယထာ ‘‘အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒီယမာနေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၉၁), ဘေဒဟေတူတိ အတ္ထော. အညမညံ ဘဏ္ဍနာနီတိ စတုန္နံ ပရိသာနံ တပ္ပက္ခိကာနဉ္စ ‘‘ဧသော ဓမ္မော, နေသော ဓမ္မော’’တိ အညမညံ ဝိဝဒနာနိ. ဘဏ္ဍနဉှိ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ. ပရိဘာသာတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝေါ အနတ္ထံ ကရိဿာမာ’’တိ ဘယုပ္ပာဒနဝသေန တဇ္ဇနာ. ပရိက္ခေပါတိ ဇာတိအာဒိဝသေန ပရိတော ခေပါ, ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ ခုံသနဝမ္ဘနာ. ပရိစ္စဇနာတိ ဥက္ခေပနိယကမ္မကရဏာဒိဝသေန နိဿာရဏာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ သံဃဘေဒေ, တန္နိမိတ္တေ ဝါ ဘဏ္ဍနာဒိကေ. အပ္ပသန္နာတိ ရတနတ္တယဂုဏာနံ အနဘိညာ. န ပသီဒန္တီတိ ‘‘ဓမ္မစာရိနော သမစာရိနော’’တိအာဒိနာ ယွာယံ ဘိက္ခူသု ပသာဒနာကာရော, တထာ န ပသီဒန္တိ, တေသံ ဝါ သောတဗ္ဗံ သဒ္ဓါတဗ္ဗံ န မညန္တိ. တထာ စ ဓမ္မေ သတ္ထရိ စ အပ္ပသန္နာဝ ဟောန္တိ. ဧကစ္စာနံ အညထတ္တန္တိ ပုထုဇ္ဇနာနံ အဝိရုဠှသဒ္ဓါနံ ပသာဒညထတ္တံ.

现在为了从相状上开示“僧团分裂”，并阐明其为无益等事的必然之因，世尊说了“比丘们，当僧团分裂时”等语。其中“于分裂时”是表因缘的处格用法，如同“于贫者不予财富时”，意为“以分裂为因”。“互相诤讼”是指四众及其支持者就“此是法，彼非法”等事互相争论。诤讼是争吵的前行。“呵责”是指以“我等将对汝等作此等不利之事”等语，通过制造怖畏来进行威吓。“毁骂”是指依种姓等而处处非难，以十种骂事进行辱骂、轻蔑。“驱摈”是指通过作举罪羯磨(ukkhepaniyakamma)等方式将其驱出。“于此”是指于此僧团分裂中，或于其诤讼等前兆中。“未信者”是指不了解三宝之德者。“不生信”是指他们不对此比丘众生起“是法行者、正行者”等信心，或不认为他们所说值得听信。如此，他们对法与导师也无信心。“某些人转变”是指凡夫中信心未坚固者之信心转变。

ဂါထာယံ အာပါယိကောတိအာဒီသု အပါယေ နိဗ္ဗတ္တနာရဟတာယ အာပါယိကော. တတ္ထပိ အဝီစိသင်္ခါတေ မဟာနိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ နေရယိကော. ဧကံ အန္တရကပ္ပံ ပရိပုဏ္ဏမေဝ ကတွာ တတ္ထ တိဋ္ဌတီတိ ကပ္ပဋ္ဌော. သံဃဘေဒသင်္ခါတေ ဝဂ္ဂေ ရတောတိ ဝဂ္ဂရတော. အဓမ္မိယတာယ အဓမ္မော. ဘေဒကရဝတ္ထူဟိ သံဃဘေဒသင်္ခါတေ ဧဝ စ အဓမ္မေ ဌိတောတိ အဓမ္မဋ္ဌော. ယောဂက္ခေမာ ပဓံသတီတိ ယောဂက္ခေမတော ဟိတတော ပဓံသတိ ပရိဟာယတိ, စတူဟိ ဝါ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ယောဂက္ခေမံ နာမ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗာနဉ္စ, တတော ပနဿ ဓံသနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဒိဋ္ဌိသီလသာမညတော သံဟတဋ္ဌေန သံဃံ, တတော ဧဝ ဧကကမ္မာဒိဝိဓာနယောဂေန သမဂ္ဂံ သဟိတံ. ဘေတွာနာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏေန သံဃဘေဒေန ဘိန္ဒိတွာ. ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ. သော ပနေတ္ထ အန္တရကပ္ပောဝ. နိရယမှီတိ အဝီစိမဟာနိရယမှိ.

在偈颂中，“堕恶趣者”等词：因其堪于生在恶趣，故称“堕恶趣者”。其中特指生于被称为无间地狱的大地狱者，故称“地狱者”。圆满一中劫住于彼处者，称为“住劫者”。乐于分裂僧团之派别者，称为“乐派别者”。因其非法性，故为“非法”。安住于分裂僧团此等非法中，故称“住于非法者”。“从安稳中退失”是指他从安稳、从利益中退失、衰败；或者说，因不受四轭所扰，故“安稳”名为阿罗汉果与涅槃，至于他从彼处退失，则无庸赘言。“僧团”，指因见、戒共通而和合者；“和合”，指通过同一羯磨等方式而和谐、团结者。“分裂后”，指通过前述特征的分裂行为而分裂。“劫”，指寿量劫，但此处特指中劫。“于地狱中”，指于无间大地狱中。

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉. သံဃသာမဂ္ဂီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 僧伽和合经释义

၁၉. နဝမေ [Pg.67] ဧကဓမ္မောတိ ဧကော ကုသလဓမ္မော အနဝဇ္ဇဓမ္မော. ‘‘အယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ သစေ သံဃေ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တတ္ထ ဓမ္မကာမေန ဝိညုနာ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘ဌာနံ ခေါ, ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ယဒိဒံ ဝိဝါဒေါ ဝဍ္ဎမာနော သံဃရာဇိယာ ဝါ သံဃဘေဒါယ ဝါ သံဝတ္တေယျာ’’တိ. သစေ တံ အဓိကရဏံ အတ္တနာ ပဂ္ဂဟေတွာ ဌိတော, အဂ္ဂိံ အက္ကန္တေန ဝိယ သဟသာ တတော ဩရမိတဗ္ဗံ. အထ ပရေဟိ တံ ပဂ္ဂဟိတံ သယဉ္စေတံ သက္ကောတိ ဝူပသမေတုံ, ဥဿာဟဇာတော ဟုတွာ ဒူရမ္ပိ ဂန္တွာ တထာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, ယထာ တံ ဝူပသမ္မတိ. သစေ ပန သယံ န သက္ကောတိ, သော စ ဝိဝါဒေါ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎတေဝ, န ဝူပသမ္မတိ. ယေ တတ္ထ ပတိရူပါ သိက္ခာကာမာ သဗြဟ္မစာရိနော, တေ ဥဿာဟေတွာ ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ယေန သတ္ထုသာသနေန တံ အဓိကရဏံ ယထာ ဝူပသမ္မတိ, တထာ ဝူပသမေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝူပသမေန္တဿ ယော သံဃသာမဂ္ဂိကရော ကုသလော ဓမ္မော, အယမေတ္ထ ဧကဓမ္မောတိ အဓိပ္ပေတော. သော ဟိ ဥဘတောပက္ခိယာနံ ဒွေဠှကဇာတာနံ ဘိက္ခူနံ, တေသံ အနုဝတ္တနဝသေန ဌိတာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ တေသံ အာရက္ခဒေဝတာနံ ယာဝဒေဝ ဗြဟ္မာနမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ အဟိတံ ဒုက္ခာဝဟံ သံကိလေသဓမ္မံ အပနေတွာ မဟတော ပုညရာသိဿ ကုသလာဘိသန္ဒဿ ဟေတုဘာဝတော သဒေဝကဿ လောကဿ ဟိတသုခါဝဟော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဓမ္မော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယာ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သံဃသာမဂ္ဂီတိ သံဃဿ သမဂ္ဂဘာဝေါ ဘေဒါဘာဝေါ ဧကကမ္မတာ ဧကုဒ္ဒေသတာ စ.

19. 第九，一法即是一种善法、无罪法。若僧团中因“此是法，此非是法”等而生起争论，爱好法的有智者应如是省察：“此事确实可能发生，即争论增长，会导致僧团不和或僧团分裂。”若自己已执取那争端，应如踩到火一般立即从中退出。若他人执取它而自己能够平息，则应生起热忱，即便远行，也应如是行事，以使其平息。但若自己不能，而那争论却一再增长，不能平息，则应激励那些适当的、乐于学习的同梵行者，以法、以律、以导师的教诫，使那争端如法平息。如是平息争论时，那能使僧团和合的善法，在此即是所谓的“一法”。因为它能移除对立双方生起分歧的比丘们，以及随顺他们的比丘尼、优婆塞、优婆夷、他们的守护天神乃至梵天可能生起的无益、带来痛苦的杂染法，并且因为是广大福德蕴与善业流之因，所以为包含天神在内的世间带来利益与安乐。因此说：“诸比丘，一法生起于世间，是为众生利益而生起……”等。其义应通过前一经所说的反面来理解。僧团和合是指僧团的和合状态、无分裂、同一羯磨、同一布萨。

ဂါထာယံ သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီတိ သုခဿ ပစ္စယဘာဝတော သာမဂ္ဂီ သုခါတိ ဝုတ္တာ. ယထာ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနမုပ္ပာဒေါ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၉၄). သမဂ္ဂါနဉ္စနုဂ္ဂဟောတိ သမဂ္ဂါနံ သာမဂ္ဂိအနုမောဒနေန အနုဂ္ဂဏှနံ သာမဂ္ဂိအနုရူပံ, ယထာ တေ သာမဂ္ဂိံ န ဝိဇဟန္တိ, တထာ ဂဟဏံ ဌပနံ အနုဗလပ္ပဒါနန္တိ အတ္ထော. သံဃံ သမဂ္ဂံ ကတွာနာတိ ဘိန္နံ သံဃံ ရာဇိပတ္တံ ဝါ သမဂ္ဂံ သဟိတံ ကတွာ. ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပမေဝ. သဂ္ဂမှိ မောဒတီတိ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ အညေ [Pg.68] ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဘိဘဝိတွာ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝန္တော ဣစ္ဆိတနိပ္ဖတ္တိယာဝ မောဒတိ ပမောဒတိ လလတိ ကီဠတီတိ.

于偈颂中，“僧团和合是乐”，是因和合为乐之缘，故说和合是乐。如“诸佛出世是乐”（法句194）。“及护持和合者”，意为：以随喜和合来护持和合者，是与和合相应的，即是摄受、建立、给予支持，使他们不舍弃和合。“使僧团和合后”，意为：使已分裂或已不和的僧团和合、团结。“一劫”，即一寿量劫。“于天界中欢喜”，意为：于欲界天中，以十事超越其他天神，体验天界之乐，因愿望实现而欢喜、愉悦、嬉戏、玩乐。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. ပဒုဋ္ဌစိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 恶意心经释义

၂၀. ဒသမဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယေဝ. ဧကဒိဝသံ ကိရ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော, ဣဓေကစ္စော ဗဟုံ ပုညကမ္မံ ကရောတိ, ဧကစ္စော ဗဟုံ ပါပကမ္မံ, ဧကစ္စော ဥဘယဝေါမိဿကံ ကရောတိ. တတ္ထ ဝေါမိဿကာရိနော ကီဒိသော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ? အထ သတ္ထာ ဓမ္မသဘံ ဥပဂနွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော တံ ကထံ သုတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ, မရဏာသန္နကာလေ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ ဒဿေန္တော ဣမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသေသိ.

20. 第十经的缘起为何？即是事缘。据说有一天，比丘们在法堂集会时，发起了这样的讨论：“贤友，于此，某人多作福业，某人多作恶业，某人两者混杂而作。其中，作混杂业者，其来世如何？”其时，导师来到法堂，在已铺设好的殊胜佛座上坐下，听到那讨论后，为了开示“诸比丘，临终时心染污者，可预期其恶趣”，便以此事缘而开示此经。

တတ္ထ ဣဓာတိ ဒေသာပဒေသေ နိပါတော. သွာယံ ကတ္ထစိ ပဒေသံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌမာနဿ, ဒေဝဘူတဿ မေ သတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၆၉). ကတ္ထစိ သာသနံ ဥပါဒါယ ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော ဣဓ ဒုတိယော သမဏော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၃၉; အ. နိ. ၄.၂၄၁). ကတ္ထစိ ပဒပူရဏမတ္တေ ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဘုတ္တာဝီ အဿံ ပဝါရိတော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀). ကတ္ထစိ လောကံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၆၁). ဣဓာပိ လောကေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧကစ္စန္တိ ဧကံ, အညတရန္တိ အတ္ထော. ပုဂ္ဂလန္တိ သတ္တံ. သော ဟိ ယထာပစ္စယံ ကုသလာကုသလာနံ တဗ္ဗိပါကာနဉ္စ ပူရဏတော မရဏဝသေန ဂလနတော စ ပုဂ္ဂလောတိ ဝုစ္စတိ. ပဒုဋ္ဌစိတ္တန္တိ ပဒေါသေန အာဃာတေန ဒုဋ္ဌစိတ္တံ. အထ ဝါ ပဒုဋ္ဌစိတ္တန္တိ ဒေါသေန ရာဂါဒိနာ ပဒူသိတစိတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဧကစ္စန္တိ ဣဒံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသေသနံ. ယဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိဒါယကကမ္မံ ဩကာသမကာသိ, သော တထာ ဝုတ္တော. ယဿ စ အကုသလပ္ပဝတ္တိတော စိတ္တံ နိဝတ္တေတွာ ကုသလဝသေန ဩတာရေတုံ န သက္ကာ, ဧဝံ အာသန္နမရဏော. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတိ. စေတသာတိ အတ္တနော စိတ္တေန စေတောပရိယဉာဏေန. စေတောတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ စိတ္တံ. ပရိစ္စာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဇာနာမိ[Pg.69]. နနု စ ယထာကမ္မုပဂဉာဏဿာယံ ဝိသယောတိ? သစ္စမေတံ, တဒါ ပဝတ္တမာနအကုသလစိတ္တဝသေန ပနေတံ ဝုတ္တံ.

其中，“于此”（idha）是表示处所的不变词。它有时指特定地点，如“于此站立，我身为天……”等；有时指教法，如“诸比丘，于此有沙门，于此有第二沙门……”等；有时仅为填补音节，如“诸比丘，于此我已食，已满足……”等；有时指世间，如“于此，如来出现于世……”等。在此处也应被视为指世间。“某一人”（ekaccaṃ）意为“一个”，即“某个”。“个人”（puggalaṃ）即众生。因为他会填满善恶业及其果报，并因死亡而堕落，故称为“个人”。“有恶意心”（paduṭṭhacittaṃ）即因瞋、因恨而败坏的心。或者，“有恶意心”是因瞋、贪等而污染的心。在此，“某一人”是“有恶意心之人”的形容词。若某人的结生业已获得机会，他即被如是说。若某人无法从不善的持续中转心，使之趣向善，这样的人即是临死之人。“如是”（evaṃ）显示了现在将要述说的方式。“以心”（cetasā）即以自己的心，也就是以他心智（cetopariyañāṇa）。“心”（ceto）即那个人的心。“遍知”（paricca）即“我辨知、了知”。“这难道不是随业趣智的范围吗？”“此言真实，但这是就当时生起的不善心而说。”

ဣမမှိ စာယံ သမယေတိ ဣမသ္မိံ ကာလေ, ဣမာယံ ဝါ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယံ, အယံ ပုဂ္ဂလော ဇဝနဝီထိယာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကရေယျ စေတိ အတ္ထော. န ဟိ ဇဝနက္ခဏေ ကာလံကိရိယာ အတ္ထိ. ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေတိ ယထာ အာဘတံ ကိဉ္စိ အာဟရိတွာ ဌပိတံ, ဧဝံ အတ္တနော ကမ္မုနာ နိက္ခိတ္တော နိရယေ ဌပိတော ဧဝါတိ အတ္ထော. ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ. ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ. အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ. ပရံ မရဏာတိ စုတိတော ဥဒ္ဓံ.

“于此之时”（imamhi cāyaṃ samaye），意为：于此时，或于此缘和合时，此人将于速行心路的后分命终。于速行刹那实无命终之事。“如被带来般被弃置于地狱”（yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye），意为：犹如带来某物后放下，如是，他被自己的业所弃置，被放置于地狱中。“身坏”（kāyassa bhedā）即舍弃所执取之蕴。“死后”（paraṃ maraṇā）即于其后执取新生的蕴。或者，“身坏”即命根的断绝。“死后”即死之后。

အပါယန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ နိရယဿေဝ ဝေဝစနံ. နိရယော ဟိ အယသင်္ခါတာ သုခါ အပေတောတိ အပါယော; သဂ္ဂမောက္ခဟေတုဘူတာ ဝါ ပုညသမ္မတာ အယာ အပေတောတိပိ အပါယော. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ; ဒေါသဗဟုလတ္တာ ဝါ ဒုဋ္ဌေန ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂတီတိပိ ဒုဂ္ဂတိ. ဝိဝသာ နိပတန္တိ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋကမ္မကာရိနော, ဝိနဿန္တာ ဝါ ဧတ္ထ နိပတန္တိ သမ္ဘိဇ္ဇမာနင်္ဂပစ္စင်္ဂါတိ ဝိနိပါတော. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဿာဒသညိတော အယောတိ နိရဿာဒဋ္ဌေန နိရယော. အထ ဝါ အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိ ဝုစ္စတိ. တိရစ္ဆာနယောနိ ဟိ အပါယော သုဂတိတော အပေတတ္တာ, န ဒုဂ္ဂတိ မဟေသက္ခာနံ နာဂရာဇာဒီနံ သမ္ဘဝတော. ဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏေန ပေတ္တိဝိသယော. သော ဟိ အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုဂတိတော အပေတတ္တာ ဒုက္ခဿ စ ဂတိဘူတတ္တာ, န ဝိနိပါတော အသုရသဒိသံ အဝိနိပါတတ္တာ. ဝိနိပါတဂ္ဂဟဏေန အသုရကာယော. သော ဟိ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ, သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမုဿယေဟိ ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတောတိ စ ဝုစ္စတိ. နိရယဂ္ဂဟဏေန အဝီစိအာဒိအနေကပ္ပကာရော နိရယောဝ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန သဗ္ဗပဒေဟိပိ နိရယောဝ ဝုတ္တော. ဥပပဇ္ဇန္တီတိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တိ.

“恶趣”等词皆是地狱的同义词。地狱远离名为“福”(aya)的“乐”(sukha)，故为“恶趣”(apāya)；或远离被认为是天界与解脱之因的、名为“福”的福德，故为“恶趣”。是苦的去处、归宿，故为“恶道”(duggati)；或因多瞋，或因恶业所生之趣，故为“恶道”。作恶业者于此无自主地堕落，或于此毁灭而堕落，肢体碎裂，故为“堕处”(vinipāta)。于此无名为“乐味”(assāda)之“福”(aya)，因无味义，故为“地狱”(niraya)。或者，以“恶趣”一词说畜生道。畜生道因远离善趣，故为恶趣，但非恶道，因有大威德的龙王等存在。以“恶道”一词说饿鬼界。它既是恶趣（因远离善趣），又是恶道（因是苦的去处），但非堕处，因其与阿修罗相似，非堕落故。以“堕处”一词说阿修罗身。它依前述之义，既是恶趣又是恶道，且因从一切福德成就中堕落，故称“堕处”。以“地狱”一词说无间(Avīci)地狱等多种地狱。但在此处，所有词语皆指地狱。“投生”(upapajjanti)即是执取结生。

ဂါထာသု ပဌမဂါထာ သင်္ဂီတိကာလေ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဌပိတာ. ဉတွာနာတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ. ဉာဏပုဗ္ဗကဉှိ ဗျာကရဏံ. ဟေတုအတ္ထော ဝါ တွာ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတီ’’တိ, ဇာနနဟေတူတိ အတ္ထော[Pg.70]. ဗုဒ္ဓေါ, ဘိက္ခူနံ သန္တိကေတိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အတ္တနော သန္တိကေ ဘိက္ခူနံ ဧတံ ပရတော ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဝုစ္စမာနံ အတ္ထံ ဗျာကာသိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

在诸偈颂中，第一偈是在结集时由法结集者长老们所置入。“了知后”(ñatvāna)是过去时动词。因为记说(byākaraṇa)是以智为前导的。或者，“tvā”一词有原因义，如“见狮而生怖”，意为“因了知”。“佛陀于比丘前”，即世尊在自己面前，以其后的二偈向比丘们记说了此义。其余如前已说。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二品释义终。

၃. တတိယဝဂ္ဂေါ

3. 第三品

၁. ပသန္နစိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 净信经释义

၂၁. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပသန္နစိတ္တန္တိ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ စ ပသန္နမာနသံ. သုဂတိန္တိ သုန္ဒရံ ဂတိံ, သုခဿ ဝါ ဂတိန္တိ သုဂတိံ. သဂ္ဂန္တိ ရူပါဒိသမ္ပတ္တီဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂန္တိ သဂ္ဂံ. လောကန္တိ လောကိယန္တိ ဧတ္ထ ပုညပါပဖလာနိ, လုဇ္ဇနဋ္ဌေနေဝ ဝါ လောကံ. ဧတ္ထ စ သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိပိ သင်္ဂယှတိ, သဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန ဒေဝဂတိ ဧဝ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

21. 第三品第一经中，“净信”(pasannacitta)即是对三宝的信心和对业果的信心而心意清净。“善趣”(sugati)即是美好的去处，或安乐的去处。“天界”(sagga)即是因色等成就而极佳。“世间”(loka)即是善恶业的果报在此处被体验，或因其会毁坏而为世间。在此，“善趣”一词也包含人趣，“天界”一词则仅指天趣。其余如前所述。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义终。

၂. မေတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 慈经释义

၂၂. ဒုတိယေ မာ, ဘိက္ခဝေ, ပုညာနန္တိ ဧတ္ထ မာတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော. ပုညသဒ္ဒေါ ‘‘ကုသလာနံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၈၀) ပုညဖလေ အာဂတော. ‘‘အဝိဇ္ဇာဂတောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ပုညဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၅၁) ကာမရူပါဝစရသုစရိတေ. ‘‘ပုညူပဂံ ဘဝတိ ဝိညာဏ’’န္တိအာဒီသု သုဂတိဝိသေသဘူတေ ဥပပတ္တိဘဝေ. ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ – ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု, သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု, ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထူ’’တိအာဒီသု (ဣတိဝု. ၆၀; အ. နိ. ၈.၃၆) ကုသလစေတနာယံ. ဣဓ ပန တေဘူမကကုသလဓမ္မေ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘာယိတ္ထာတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓံ ဘယံ ဉာဏဘယံ, သာရဇ္ဇဘယန္တိ. တတ္ထ ‘‘ယေပိ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ ဥစ္စေသု ဝိမာနေသု စိရဋ္ဌိတိကာ[Pg.71], တေပိ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ယေဘုယျေန ဘယံ သံဝေဂံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၃) အာဂတံ ဉာဏဘယံ. ‘‘အဟုဒေဝ ဘယံ, အဟု ဆမ္ဘိတတ္တံ, အဟု လောမဟံသော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၁၈) အာဂတံ သာရဇ္ဇဘယံ. ဣဓာပိ သာရဇ္ဇဘယမေဝ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ဒီဃရတ္တံ ကာယဝစီသံယမော ဝတ္တပဋိဝတ္တပူရဏံ ဧကာသနံ, ဧကသေယျံ, ဣန္ဒြိယဒမော, ဓုတဓမ္မေဟိ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဟော, သတိသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂဝသေန ဝီရိယာရမ္ဘောတိ ဧဝမာဒီနိ ယာနိ ဘိက္ခုနာ, နိရန္တရံ ပဝတ္တေတဗ္ဗာနိ ပုညာနိ, တေဟိ မာ ဘာယိတ္ထ, မာ ဘယံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇိတ္ထ, ဧကစ္စဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဿ ဥပရောဓဘယေန သမ္ပရာယိကနိဗ္ဗာနသုခဒါယကေဟိ ပုညေဟိ မာ ဘာယိတ္ထာတိ. နိဿက္ကေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ.

22. 在第二经中，“诸比丘，不要害怕福德”，于此，“不要”(mā)是表示否定的虚词。“福德”(puñña)一词在“诸比丘，由于受持善法，此福德因此增长”等处（长部3.380），指福德的果报；在“诸比丘，此无明所趋之人，若造作福行”等处（相应部2.51），指欲界与色界的善行；在“识会去到福德之处”等处，指殊胜善趣的再生有；在“诸比丘，有此等三福行事：施福行事、戒福行事、修福行事”等处（如是语60；增支部8.36），指善思。在此则应理解为三界善法。“害怕”(bhāyittha)，于此，有两种怖畏：智怖畏与怯懦怖畏。此中，“智怖畏”(ñāṇabhaya)见于“诸比丘，即使是那些长寿、美貌、多乐、长久住于高大天宫的天神，在听闻如来的法教后，大多也会生起怖畏、悚惧、恐惧”等处（增支部4.33）。“怯懦怖畏”(sārajjabhaya)见于“实有怖畏，实有战栗，实有毛骨悚然”等处（长部2.318）。此处也是指怯懦怖畏。此中义理如下：诸比丘，对于比丘应恒常行持的福德，如长期守护身语、圆满大小职责、独坐、独卧、调伏诸根、以头陀行制御其心、具足念与正知、为修习业处而发起精进等，你们不要害怕，不要生起怖畏、恐惧。不要因害怕妨碍现法乐，而害怕能带来未来涅槃之乐的福德。这确实是主的话语。

ဣဒါနိ တတော အဘာယိတဗ္ဗဘာဝေ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘သုခဿေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုခသဒ္ဒေါ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပာဒေါ, သုခါ ဝိရာဂတာ လောကေ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၉၄) သုခမူလေ အာဂတော. ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ, မဟာလိ, ရူပံ သုခံ သုခါနုပတိတံ သုခါဝက္ကန္တ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၆၀) သုခါရမ္မဏေ. ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, န သုကရံ အက္ခာနေန ပါပုဏိတုံ ယာဝ သုခါ သဂ္ဂါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၅၅) သုခပစ္စယဋ္ဌာနေ. ‘‘သုခေါ ပုညဿ ဥစ္စယော’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၁၈) သုခဟေတုမှိ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာ ဧတေ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၈၂) အဗျာပဇ္ဇေ. ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၂၀၄; မ. နိ. ၂.၂၁၅) နိဗ္ဗာနေ. ‘‘သုခဿ စ ပဟာနာ’’တိအာဒီသု (စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၅) သုခဝေဒနာယံ. ‘‘အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ, သုခမိစ္စေဝ ဘာသိတ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၅၃; ဣတိဝု. ၅၃) ဥပေက္ခာဝေဒနာယံ. ‘‘ဒွေပိ မယာ, အာနန္ဒ, ဝေဒနာ ဝုတ္တာ ပရိယာယေန သုခါ ဝေဒနာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၈၉) ဣဋ္ဌသုခေ. ‘‘သုခေါ ဝိပါကော ပုညာန’’န္တိအာဒီသု (ပေဋကော. ၂၃) သုခဝိပါကေ. ဣဓာပိ ဣဋ္ဌဝိပါကေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဋ္ဌဿာတိအာဒီသု ဧသိတဗ္ဗတော အနိဋ္ဌပဋိက္ခေပတော စ ဣဋ္ဌဿ, ကမနီယတော မနသ္မိဉ္စ ကမနတော ပဝိသနတော ကန္တဿ, ပိယာယိတဗ္ဗတော သန္တပ္ပနတော စ ပိယဿ, မာနနီယတော မနဿ ပဝဍ္ဎနတော စ မနာပဿာတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဒိဒံ ပုညာနီတိ ‘‘ပုညာနီ’’တိ ယဒိဒံ ဝစနံ, ဧတံ သုခဿ ဣဋ္ဌဿ ဝိပါကဿ အဓိဝစနံ နာမံ, သုခမေဝ တံ [Pg.72] ယဒိဒံ ပုညန္တိ ဖလေန ကာရဏဿ အဘေဒူပစာရံ ဝဒတိ. တေန ကတူပစိတာနံ ပုညာနံ အဝဿံဘာဝိဖလံ သုတွာ အပ္ပမတ္တေန သက္ကစ္စံ ပုညာနိ ကာတဗ္ဗာနီတိ ပုညကိရိယာယံ နိယောဇေတိ, အာဒရဉ္စ နေသံ တတ္ထ ဥပ္ပာဒေတိ.

现在，为了说明不应害怕的原因，而说“此是乐”等。于此，“乐”(sukha)一词，在“诸佛出世乐，世间离欲乐”等处（法句194），指乐之根；在“摩诃离，因为色是乐，随逐于乐，趋向于乐”等处（相应部3.60），指乐所缘；在“诸比丘，天界之乐难以言说达到”等处（中部3.255），指乐之缘；在“积福是乐”等处（法句118），指乐之因；在“此等法是现法乐住”等处（中部1.82），指无瞋；在“涅槃是至上乐”等处（法句204；中部2.215），指涅槃；在“以及舍离乐”等处（小义释·犀角经释125），指乐受；在“不苦不乐的寂静，亦说为乐”等处（相应部4.253；如是语53），指舍受；在“阿难，我以方便说二受：乐受与苦受”等处（中部2.89），指可喜之乐；在“福德之果报是乐”等处（藏论23），指乐果报。在此也应视为可喜的果报。于“可喜的”(iṭṭha)等词中，其义应如是理解：因应被希求且排除不可喜，故为“可喜的”；因可爱且能进入心中，故为“可爱的”(kanta)；因应被喜爱且能使人满足，故为“可悦的”(piya)；因应被尊重且能增长心意，故为“可意的”(manāpa)。“即此是福德”，所谓“福德”一词，即是“乐”、“可喜的果报”的同义词。所谓“福德即是乐”，是以果与因无别而作的譬喻。以此，在听闻已作已积的福德必有其果报后，他劝导人们应不放逸、恭敬地行福德，并使他们对此生起尊重。

ဣဒါနိ အတ္တနာ သုနေတ္တကာလေ ကတေန ပုညကမ္မေန ဒီဃရတ္တံ ပစ္စနုဘူတံ ဘဝန္တရပဋိစ္ဆန္နံ ဥဠာရတမံ ပုညဝိပါကံ ဥဒါဟရိတွာ တမတ္ထံ ပါကဋံ ကရောန္တော ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဘိဇာနာမီတိ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ဇာနာမိ, ပစ္စက္ခတော ဗုဇ္ဈာမိ. ဒီဃရတ္တန္တိ စိရကာလံ. ပုညာနန္တိ ဒါနာဒိကုသလဓမ္မာနံ. သတ္တ ဝဿာနီတိ သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ. မေတ္တစိတ္တန္တိ မိဇ္ဇတီတိ မေတ္တာ, သိနိယှတီတိ အတ္ထော. မိတ္တေ ဘဝါ, မိတ္တဿ ဝါ ဧသာ ပဝတ္တီတိပိ မေတ္တာ. လက္ခဏာဒိတော ပန ဟိတာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ, ဟိတူပသံဟာရရသာ, အာဃာတဝိနယပစ္စုပဋ္ဌာနာ, သတ္တာနံ မနာပဘာဝဒဿနပဒဋ္ဌာနာ. ဗျာပါဒူပသမော ဧတိဿာ သမ္ပတ္တိ, သိနေဟာသမ္ဘဝေါ ဝိပတ္တိ. သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေတ္တစိတ္တံ. ဘာဝေတွာတိ မေတ္တာသဟဂတံ စိတ္တံ, စိတ္တသီသေန သမာဓိ ဝုတ္တောတိ မေတ္တာသမာဓိံ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရံ ဥပ္ပာဒေတွာ စေဝ ဝဍ္ဎေတွာ စ. သတ္တ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေတိ သတ္တ မဟာကပ္ပေ. သံဝဋ္ဋ-ဝိဝဋ္ဋဂ္ဂဟဏေနေဝ ဟိ သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယိ-ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယိနောပိ ဂဟိတာ. ဣမံ လောကန္တိ ကာမလောကံ. သံဝဋ္ဋမာနေ သုဒန္တိ သံဝဋ္ဋမာနေ. သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ ဝိနဿမာနေတိ အတ္ထော. ‘‘သံဝတ္တမာနေ သုဒ’’န္တိ စ ပဌန္တိ. ကပ္ပေတိ ကာလေ. ကပ္ပသီသေန ဟိ ကာလော ဝုတ္တော. ကာလေ ခီယမာနေ ကပ္ပောပိ ခီယတေဝ. ယထာဟ –

现在，他举出自己在善眼（Sunetta）时期所作福业而长时体验到的、为他生所遮蔽的最崇高福报为例，为阐明此义而说“我自证知”等。于此，“我自证知”（abhijānāmi）即是我以超胜之智而知，我亲身觉知。“长时”（dīgharattaṃ）即是长时间。“福德”（puññānaṃ）即是布施等善法。“七年”（satta vassāni）即是七个年头。“慈心”（mettacittaṃ）：“慈”（mettā）即是润泽，义为慈爱。或是在朋友中存在，或是朋友的此种行为，亦为慈。从相等方面而言，其相是住于有情利益行相，其作用是致以利益，其现起是调伏瞋恚，其近因是见诸有情可爱之相。瞋恚止息是其成就，生起俗爱是其失败。他有此心，故为“有慈心者”。“修习后”（bhāvetvā）即是生起并增长了与慈俱行的心，以心为主而说定，故说是慈定、慈梵住。“七个成坏劫”（satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe）即是七个大劫。以“成坏”一词亦包含了成住与坏住。“此世间”（imaṃ lokaṃ）即是欲界。“当其坏灭时”（saṃvaṭṭamāne suda），“suda”仅为虚词，义为当其毁坏时。亦有读作“saṃvattamāne suda”者。“劫”（kappa）即是时间。以劫为主而说时间。当时间消逝时，劫亦随之消逝。如所说：

‘‘ကာလော ဃသတိ ဘူတာနိ, သဗ္ဗာနေဝ သဟတ္တနာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၂.၁၉၀);

“时间吞噬诸有情，连同其自身。”

‘‘အာဘဿရူပဂေါ ဟောမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တေဇောသံဝဋ္ဋဝသေနေတ္ထ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဘဿရူပဂေါတိ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အာဘဿရဗြဟ္မလောကံ ဥပဂစ္ဆာမီတိ အာဘဿရူပဂေါ ဟောမိ. ဝိဝဋ္ဋမာနေတိ သဏ္ဌဟမာနေ, ဇာယမာနေတိ အတ္ထော. သုညံ ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပပဇ္ဇာမီတိ ကဿစိ သတ္တဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တဿ အဘာဝတော သုညံ, ယံ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိသင်္ခါတံ ဗြဟ္မဝိမာနံ အာဒိတော နိဗ္ဗတ္တံ, တံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပပဇ္ဇာမိ ဥပေမိ. ဗြဟ္မာတိ ကာမာဝစရသတ္တေဟိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန တထာ တထာ ဗြူဟိတဂုဏတာယ ဗြဟ္မဝိဟာရတော နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌေန စ ဗြဟ္မာ. ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဗြဟ္မပုရောဟိတေဟိ မဟန္တော ဗြဟ္မာတိ မဟာဗြဟ္မာ. တတော ဧဝ တေ အဘိဘဝိတွာ ဌိတတ္တာ [Pg.73] အဘိဘူ. တေဟိ ကေနစိ ဂုဏေန န အဘိဘူတောတိ အနဘိဘူတော. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသဝစနေ နိပါတော. ဒသောတိ ဒဿနသီလော, သော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဒဿနသမတ္ထော, အဘိညာဏေန ပဿိတဗ္ဗံ ပဿာမီတိ အတ္ထော. သေသဗြဟ္မာနံ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာဗလေန အတ္တနော စိတ္တဉ္စ မမ ဝသေ ဝတ္တေမီတိ ဝသဝတ္တီ ဟောမီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တဒါ ကိရ ဗောဓိသတ္တော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီပိ သမာနော တထာ သတ္တဟိတံ အတ္တနော ပါရမိပရိပူရဏဉ္စ ဩလောကေန္တော တာသု ဧဝ ဒွီသု ဈာနဘူမီသု နိကန္တိံ ဥပ္ပာဒေတွာ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရဝသေန အပရာပရံ သံသရိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တဝဿာနိ…ပေ… ဝသဝတ္တီ’’တိ.

由于经中说“我成为光音天的一员”，故应知此处的劫是由火毁而起。“成为光音天的一员”（ābhassarūpago homi）是说我通过结生而往生光音梵界。“当其形成时”（vivaṭṭamāne）即是当其安住、生起之时。“我投生于空的梵宫”（suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjāmi）是说，由于没有其他有情投生彼处而为空，我通过结生而投生、去到那最初生起的、被称为初禅天的梵宫。“梵天”（brahmā），因其于欲界有情中最为殊胜，因其品德增长，且因由梵住而生，故为梵天。比梵众天、梵辅天更伟大，故为“大梵天”（mahābrahmā）。又因他征服并住于彼等之上，故为“征服者”（abhibhū）。不为彼等以任何品德所征服，故为“不被征服者”（anabhibhūto）。“aññadatthu”是用于断言的虚词。“见者”（daso）即是见性者，他能见过去、未来、现在，义为我以神通智见所应见。“我行使自在力”（vasavattī）应连接为：我以修习神足之力，使自己的心随我意转。据说，当时菩萨虽已是八定获得者，但为了观察有情之利益及圆满自身波罗蜜，他于此二禅天中生起喜乐，以慈梵住而一再轮回。因此说：“七年……乃至……行使自在力。”

ဧဝံ ဘဂဝါ ရူပါဝစရပုညဿ ဝိပါကမဟန္တတံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ ကာမာဝစရပုညဿာပိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဆတ္တိံသက္ခတ္တု’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သက္ကော အဟောသိန္တိ ဆတ္တိံသ ဝါရေ အညတ္ထ အနုပပဇ္ဇိတွာ နိရန္တရံ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တာဝတိံသဒေဝရာဇာ အဟောသိ. ရာဇာ အဟောသိန္တိအာဒီသု စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟိ စတူဟိ စ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ လောကံ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ. စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ, စတူဟိ သမ္ပတ္တိစက္ကေဟိ ဝတ္တတိ, တေဟိ စ ပရံ ဝတ္တေတိ, ပရဟိတာယ စ ဣရိယာပထစက္ကာနံ ဝတ္တော ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ စက္ကဝတ္တီ. ရာဇာတိ စေတ္ထ သာမညံ, စက္ကဝတ္တီတိ ဝိသေသံ. ဓမ္မေန စရတီတိ ဓမ္မိကော. ဉာယေန သမေန ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မေနေဝ ရဇ္ဇံ လဘိတွာ ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. ပရဟိတဓမ္မစရဏေန ဝါ ဓမ္မိကော, အတ္တဟိတဓမ္မစရဏေန ဓမ္မရာဇာ, စတုရန္တာယ ဣဿရောတိ စာတုရန္တော, စတုသမုဒ္ဒန္တာယ စတုဗ္ဗိဓဒီပဝိဘူသိတာယ စ ပထဝိယာ ဣဿရောတိ အတ္ထော. အဇ္ဈတ္တံ ကောပါဒိပစ္စတ္ထိကေ, ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗရာဇာနော အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဝိဇေသီတိ ဝိဇိတာဝီ. ဇနပဒေ ထာဝရဘာဝံ ဓုဝဘာဝံ ပတ္တော, န သက္ကာ ကေနစိ တတော စာလေတုံ ဇနပဒေါ ဝါ တမှိ ထာဝရိယပ္ပတ္တော အနုယုတ္တော သကမ္မနိရတော အစလော အသမ္ပဝေဓီတိ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော.

世尊既已说明色界福报的广大，现在为了显示欲界福报也是如此，所以说“三十六次”等。其中“成为帝释”是指三十六次不投生到其他地方，连续成为三十三天的天王帝释。“成为国王”等句中，以四种稀有法和四种摄事使世人欢喜，所以称为国王。‘转轮王’（cakkavattī）：因其转动轮宝，以四成就轮而行，并以此教化他人，且为他人利益而转动其威仪之轮，故为转轮王。这里“国王”是通称，“转轮王”是特称。“依法行事”称为如法者，意思是“以正道平等运行”。“完全依法获得王位而成为国王”称为法王。或者为他人利益行法者为如法者，为自己利益行法者为法王。“统治四方”称为四方之主，意思是统治以四海为界、由四洲所庄严的大地。“胜利者”是指对内降伏嗔恚等敌人，对外不用刀杖降伏一切国王。“获得国土稳固”是指获得国土的持久安稳，任何人都不能从那里动摇；或者指国民在那里获得稳固，依随自己的工作，坚定不移不受干扰，称为“获得国土稳固”。

စက္ကရတနံ, ဟတ္ထိရတနံ, အဿရတနံ, မဏိရတနံ, ဣတ္ထိရတနံ, ဂဟပတိရတနံ, ပရိဏာယကရတနန္တိ ဣမေဟိ သတ္တဟိ ရတနေဟိ သမုပေတောတိ သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တေသု ဟိ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ စက္ကရတနေန အဇိတံ ဇိနာတိ, ဟတ္ထိအဿရတနေဟိ ဝိဇိတေ သုခေနေဝ အနုဝိစရတိ, ပရိဏာယကရတနေန ဝိဇိတမနုရက္ခတိ, သေသေဟိ ဥပဘောဂသုခမနုဘဝတိ. ပဌမေန စဿ ဥဿာဟသတ္တိယောဂေါ[Pg.74], ပစ္ဆိမေန မန္တသတ္တိယောဂေါ, ဟတ္ထိအဿဂဟပတိရတနေဟိ ပဘူသတ္တိယောဂေါ သုပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ တိဝိဓသတ္တိယောဂဖလံ. သော ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ ပရိဘောဂသုခမနုဘဝတိ, သေသေဟိ ဥပဘောဂသုခံ. ဝိသေသတော စဿ ပုရိမာနိ တီဏိ အဒေါသကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ, မဇ္ဈိမာနိ အလောဘကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန, ပစ္ဆိမမေကံ အမောဟကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ပဒေသရဇ္ဇဿာတိ ခုဒ္ဒကရဇ္ဇဿ.

具足七宝，即轮宝、象宝、马宝、珠宝、女宝、居士宝、将宝，故名具足七宝。转轮王以轮宝征服未服者，以象宝、马宝在已征服之地安乐游行，以将宝守护已征服之地，以其余诸宝享受受用之乐。对他而言，第一宝体现了勇力，最后一宝体现了智力，象宝、马宝、居士宝圆满了威力，女宝和珠宝则是这三力的果报。他以女宝、珠宝享受受用之乐，以其余宝享受使用之乐。特别地，当知前三宝由无嗔善根所生业力所感，中间三宝由无贪善根所生业力所感，最后一种宝由无痴善根所生业力所感。所谓“地方王国”，即小国之统治。

ဧတဒဟောသီတိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိယော ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပစ္ဆိမေ စက္ကဝတ္တိကာလေ ဧတံ ‘‘ကိဿ နု ခေါ မေ ဣဒံ ကမ္မဿ ဖလ’’န္တိအာဒိကံ အဟောသိ. သဗ္ဗတ္ထကမေဝ တသ္မိံ တသ္မိမ္ပိ ဘဝေ ဧတဒဟောသိယေဝ. တတ္ထာယံ စက္ကဝတ္တိကာလဝသေန ယောဇနာ. ဧဝံမဟိဒ္ဓိကောတိ မဏိရတနဟတ္ထိရတနာဒိပ္ပမုခါယ ကောသဝါဟနသမ္ပတ္တိယာ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တိယာ စ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော. ဧဝံမဟာနုဘာဝေါတိ စက္ကရတနာဒိသမန္နာဂမေန ကဿစိပိ ပီဠံ အကရောန္တောဝ သဗ္ဗရာဇူဟိ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတသာသနဝေဟာသဂမနာဒီဟိ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ. ဒါနဿာတိ အန္နာဒိဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂဿ. ဒမဿာတိ စက္ခာဒိဣန္ဒြိယဒမနဿ စေဝ သမာဓာနဝသေန ရာဂါဒိကိလေသဒမနဿ စ. သံယမဿာတိ ကာယဝစီသံယမဿ. တတ္ထ ယံ သမာဓာနဝသေန ကိလေသဒမနံ, တံ ဘာဝနာမယံ ပုညံ, တဉ္စ ခေါ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရဘူတံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. တသ္မိဉ္စ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန ဒုဝိဓေ ယံ အပ္ပနာပ္ပတ္တံ, တေနဿ ယထာဝုတ္တာသု ဒွီသု ဈာနဘူမီသု ဥပပတ္တိ အဟောသိ. ဣတရေန တိဝိဓေနာပိ ယထာရဟံ ပတ္တစက္ကဝတ္တိအာဒိဘာဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“他曾有此念”：当他在最后的转轮王时期回顾自己的成就时，心中便生起“这究竟是我何种业的果报”等念头。在每一生中，他都会产生同样的想法。此处以转轮王时期为例说明。“如此大威德”指拥有以宝珠、宝象等为首的财宝与车乘之成就，以及国土的稳固。“如此大威力”指由于具足轮宝等，不压迫任何人，其教令为所有国王以头顶戴奉受，能于空中行走等，故为如此大威力。“布施”指舍弃食物等可施舍之物。“调伏”指调伏眼根等诸根，以及以定力调伏贪等烦恼。“节制”指身语的节制。其中以定力调伏烦恼，属于修所成福，此处特指基于慈心的梵住。此梵住依近行定与安止定的区别分为两种，若证得安止定，则能于前述两种禅地中投生。应知，以其余三法，即布施、调伏、节制，亦能相应地获得成为转轮王等果报。

ဣတိ ဘဂဝါ အတ္တာနံ ကာယသက္ခိ ကတွာ ပုညာနံ ဝိပါကမဟန္တတံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဂါထာဗန္ဓေန ဒဿေန္တော ‘‘ပုညမေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပုညမေဝ သော သိက္ခေယျာတိ ယော အတ္ထကာမော ကုလပုတ္တော, သော ပုညဖလနိဗ္ဗတ္တနတော, အတ္တနော သန္တာနံ ပုနနတော စ ‘‘ပုည’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ တိဝိဓံ ကုသလမေဝ သိက္ခေယျ နိဝေသေယျ ဥပစိနေယျ ပသဝေယျာတိ အတ္ထော. အာယတဂ္ဂန္တိ ဝိပုလဖလတာယ ဥဠာရဖလတာယ အာယတဂ္ဂံ, ပိယမနာပဖလတာယ ဝါ အာယတိံ ဥတ္တမန္တိ အာယတဂ္ဂံ, အာယေန ဝါ ယောနိသောမနသိကာရာဒိပ္ပစ္စယေန ဥဠာရတမေန အဂ္ဂန္တိ အာယတဂ္ဂံ[Pg.75]. တကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အထ ဝါ အာယေန ပုညဖလေန အဂ္ဂံ ပဓာနန္တိ အာယတဂ္ဂံ. တတော ဧဝ သုခုဒြယံ သုခဝိပါကန္တိ အတ္ထော.

世尊以身作证，显示了福德果报的广大，现在用偈颂来阐明此义，所以说了“唯应修习福德”等。这里“唯应修习福德”是指，任何欲求利益的良家子，都应当修习、建立、积累、产生名为“福德”的三种善法，因为它能产生福果，且能净化自身的相续。“有未来胜果”是指，因其果报广大、崇高；或因其未来有可爱、可意的果报，是未来之最上；或由如理作意等最为崇高的因缘而为第一。其中的t音是为连声。或因福果此一收入而为第一、为首要。因此，它“能引生安乐”，意即有乐之果报。

ကတမံ ပန တံ ပုညံ, ကထဉ္စ နံ သိက္ခေယျာတိ အာဟ ‘‘ဒါနဉ္စ သမစရိယဉ္စ, မေတ္တစိတ္တဉ္စ ဘာဝယေ’’တိ. တတ္ထ သမစရိယန္တိ ကာယဝိသမာဒီနိ ဝဇ္ဇေတွာ ကာယသမာဒိစရိတံ, သုဝိသုဒ္ဓံ သီလန္တိ အတ္ထော. ဘာဝယေတိ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပာဒေယျ ဝဍ္ဎေယျ. ဧတေ ဓမ္မေတိ ဧတေ ဒါနာဒိကေ သုစရိတဓမ္မေ. သုခသမုဒ္ဒယေတိ သုခါနိသံသေ, အာနိသံသဖလမ္ပိ နေသံ သုခမေဝါတိ ဒဿေတိ. အဗျာပဇ္ဇံ သုခံ လောကန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဗျာပါဒဝိရဟိတတ္တာ အဗျာပဇ္ဇံ နိဒ္ဒုက္ခံ, ပရပီဠာဘာဝေ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဈာနသမာပတ္တိဝသေန သုခဗဟုလတ္တာ သုခံ, ဧကန္တသုခဉ္စ ဗြဟ္မလောကံ ဈာနပုညာနံ, ဣတရပုညာနံ ပန တဒညံ သမ္ပတ္တိဘဝသင်္ခါတံ သုခံ လောကံ ပဏ္ဍိတော သပ္ပညော ဥပပဇ္ဇတိ ဥပေတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဂါထာသု စ ဝဋ္ဋသမ္ပတ္တိ ဧဝ ကထိတာ.

然而，什么是福德？又该如何修习呢？经中说：“布施与平等行，修习慈心。”此处“平等行”指舍弃身不平等行等，实行身平等行，即极为清净的戒之意。“修习”指在自己的相续中生起并增长。“这些法”指这些布施等善行。“乐之生起”指有乐的果报，也显示这些善行的果报唯是乐。“无害乐世间”指远离欲欲、嗔恚等，故为无害无苦，至于无有恼害他人，则不待言。因禅定成就而多乐，纯一安乐的梵天界是禅定福德的果报，其他福德的果报则是与此不同的、称为“成就之有”的安乐世界，贤智者、有慧者得以往生。如此，在这部经和偈颂中，只说了轮回中的成就。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. ဥဘယတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 二利经释义

၂၃. တတိယေ ဘာဝိတောတိ ဥပ္ပာဒိတော စ ဝဍ္ဎိတော စ. ဗဟုလီကတောတိ ပုနပ္ပုနံ ကတော. အတ္ထောတိ ဟိတံ. တဉှိ အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော အတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ. သမဓိဂယှ တိဋ္ဌတီတိ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဝိဇဟိတွာ ဝတ္တတိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဝုစ္စတိ ပစ္စက္ခဘူတော အတ္တဘာဝေါ, ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဘဝံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ, ဣဓလောကပရိယာပန္နန္တိ အတ္ထော. သမ္ပရာယိကန္တိ ဓမ္မဝသေန သမ္ပရေတဗ္ဗတော သမ္ပရာယော, ပရလောကော, သမ္ပရာယေ ဘဝံ သမ္ပရာယိကံ, ပရလောကပရိယာပန္နန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

23. 在第三经中，“已修习”意指已生起且已增长。“多修习”意指一再实行。“利益”即是福祉。因为它应被达成、应被趋向，故称为“利益”。“把握而住”意指正确地把握而不舍弃。“现法的”：“现法”被称为亲身经验的此生；存在于现法中的，即是“现法的”，其义为“属于此世”。“来世的”：“来世”是依循法而当趋往之处，即他世；存在于来世中的，即是“来世的”，其义为“属于他世”。

ကော ပနေသ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော နာမ အတ္ထော, ကော ဝါ သမ္ပရာယိကောတိ? သင်္ခေပေန တာဝ ယံ ဣဓလောကသုခံ, ယဉ္စေတရဟိ ဣဓလောကသုခါဝဟံ, အယံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အတ္ထော. သေယျထိဒံ – ဂဟဋ္ဌာနံ တာဝ ဣဓ ယံ ကိဉ္စိ ဝိတ္တူပကရဏံ, အနာကုလကမ္မန္တတာ, အာရောဂျသံဝိဓာနံ, ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာယောဂဝိဟိတာနိ သိပ္ပာယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ သင်္ဂဟိတပရိဇနတာတိ ဧဝမာဒိ. ပဗ္ဗဇိတာနံ ပန ယေ ဣမေ ဇီဝိတပရိက္ခာရာ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ. တေသံ အကိစ္ဆလာဘော, တတ္ထ စ သင်္ခါယ ပဋိသေဝနာ[Pg.76], သင်္ခါယ ပရိဝဇ္ဇနာ, ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ, အပ္ပိစ္ဆတာ, သန္တုဋ္ဌိ, ပဝိဝေကော, အသံသဂ္ဂေါတိ ဧဝမာဒိ. ပတိရူပဒေသဝါသသပ္ပုရိသူပနိဿယသဒ္ဓမ္မဿဝနယောနိသောမနသိကာရာဒယော ပန ဥဘယေသံ သာဓာရဏာ ဥဘယာနုရူပါ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

那么，什么是名为“现法”的利益，什么又是“来世”的利益呢？简要地说，凡是此世的快乐，以及当前能带来此世快乐的，这便是现法的利益。譬如，对在家人而言，即是在此世的任何财富资具、无纷扰的事务、健康的身体、通过清净的行为实践而获得的工艺与学识、和合的眷属等等。而对出家人而言，则是这些生活资具：衣、食、住、医药。能轻易地获得它们，并以智慧省察而受用，以智慧省察而回避；行为清净、少欲、知足、独处、不交涉等等。至于居住于适宜之地、亲近善知识、听闻正法、如理作意等，则当知是两者共通且皆适宜的。

အပ္ပမာဒေါတိ ဧတ္ထ အပ္ပမာဒေါ ပမာဒပ္ပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကော ပနေသ ပမာဒေါ နာမ? ပမဇ္ဇနာကာရော. ဝုတ္တံ ဟေတံ –

“不放逸”：于此，不放逸应被理解为放逸的对立面。那么，什么是放逸呢？是放逸的状态。因为经中曾说——

‘‘တတ္ထ ကတမော ပမာဒေါ? ကာယဒုစ္စရိတေ ဝါ ဝစီဒုစ္စရိတေ ဝါ မနောဒုစ္စရိတေ ဝါ ပဉ္စသု ဝါ ကာမဂုဏေသု စိတ္တဿ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဝေါဿဂ္ဂါနုပ္ပာဒနံ ကုသလာနံ ဝါ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ အသက္ကစ္စကိရိယတာ အသာတစ္စကိရိယတာ အနဋ္ဌိတကိရိယတာ ဩလီနဝုတ္တိတာ နိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ နိက္ခိတ္တဓုရတာ အနာသေဝနာ အဘာဝနာ အဗဟုလီကမ္မံ အနဓိဋ္ဌာနံ အနနုယောဂေါပမာဒေါ. ယော ဧဝရူပေါ ပမာဒေါ ပမဇ္ဇနာ ပမဇ္ဇိတတ္တံ. အယံ ဝုစ္စတိ ပမာဒေါ’’တိ (ဝိဘ. ၈၄၆).

“于此，什么是放逸？即于身恶行、语恶行或意恶行，或于五种欲乐，放任自心，沉溺于放任；或于修习善法时，不恭敬而行、不持续而行、不稳固而行、行为懈怠、舍弃意欲、舍弃责任、不实行、不修习、不勤修、不决意、不致力。凡此等放逸、疏忽、懈怠之状态，此即名为‘放逸’。”

တသ္မာ ဝုတ္တပ္ပဋိပက္ခတော အပ္ပမာဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထတော ဟိ သော သတိယာ အဝိပ္ပဝါသော, နိစ္စံ ဥပဋ္ဌိတဿတိယာ ဧတံ နာမံ. အပရေ ပန ‘‘သတိသမ္ပဇညယောဂေန ပဝတ္တာ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ အပ္ပမာဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ.

因此，不放逸应被理解为前述放逸的对立面。就其义理而言，它即是念的不离，是恒常现起之念的同义词。另有人说：“与念和正知相应而转起的四名蕴，即是不放逸。”

‘‘ဘာဝိတော ဗဟူလီကတော’’တိ ဝုတ္တံ, ကထံ ပနာယံ အပ္ပမာဒေါ ဘာဝေတဗ္ဗောတိ? န အပ္ပမာဒဘာဝနာ နာမ ဝိသုံ ဧကဘာဝနာ အတ္ထိ. ယာ ဟိ ကာစိ ပုညကိရိယာ ကုသလကိရိယာ, သဗ္ဗာ သာ အပ္ပမာဒဘာဝနာတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိသေသတော ပန ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ သရဏဂမနံ ကာယိကဝါစသိကသံဝရဉ္စ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာ သီလဘာဝနာ, သဗ္ဗာ သမာဓိဘာဝနာ, သဗ္ဗာ ပညာဘာဝနာ, သဗ္ဗာ ကုသလဘာဝနာ, အနဝဇ္ဇဘာဝနာ, အပ္ပမာဒဘာဝနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အပ္ပမာဒေါ’’တိ ဟိ ဣဒံ မဟန္တံ အတ္ထံ ဒီပေတိ, မဟန္တံ အတ္ထံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ. သကလမ္ပိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အာဟရိတွာ အပ္ပမာဒပဒဿ အတ္ထံ ကတွာ ကထေန္တော ဓမ္မကထိကော ‘‘အတိတ္ထေန ပက္ခန္ဒော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ကသ္မာ? အပ္ပမာဒပဒဿ မဟန္တဘာဝတော. တထာ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကုသိနာရာယံ ယမကသာလာနမန္တရေ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ နိပန္နော အဘိသမ္ဗောဓိတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စစတ္တာလီသာယ ဝဿေသု အတ္တနာ ဘာသိတံ ဓမ္မံ [Pg.77] ဧကေန ပဒေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေန္တော – ‘‘အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထာ’’တိ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒမဒါသိ. တထာ စ ဝုတ္တံ –

经中说“已修习、多修习”，然则此不放逸应如何修习呢？并无一种名为“修习不放逸”的单独修法。当知，任何福德善行，皆可视为修习不放逸。尤其是，以作为解脱之依止的归依，以及身语的防护为基础，一切戒的修习、一切定的修习、一切慧的修习、一切善的修习、一切无过失的修习，都当知是不放逸的修习。“不放逸”一词实能开显重大之义，含摄重大之义。即使一位说法者引述全部三藏佛语来阐释“不放逸”一词的意义，也不能说他是“以微力图大事”。为何？因“不放逸”一词含义重大。诚然，正如正自觉者于古西那罗(Kusinārā)的双娑罗树间，临般涅槃时，将他自证觉以来的四十五年间所说的法，总摄于一词而开示，给予比丘们教诫：“你们当以不放逸来圆满。”亦如经中所说——

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ကာနိစိ ဇင်္ဂလာနံ ပါဏာနံ ပဒဇာတာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဟတ္ထိပဒေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဟတ္ထိပဒံ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ ယဒိဒံ မဟန္တဋ္ဌေန; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေတေ အပ္ပမာဒမူလကာ အပ္ပမာဒသမောသရဏာ, အပ္ပမာဒေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၀).

“诸比丘，譬如所有走兽的足迹，全都能被纳入象迹中，象迹因其巨大，被称为足迹之首；正是如此，诸比丘，任何善法，全都以不放逸为根本，以不放逸为归趣，不放逸在这些法中被称为第一。”

ဂါထာသု အပ္ပမာဒံ ပသံသန္တီတိ ဒါနာဒိပုညကိရိယာသု အပ္ပမာဒံ အပ္ပမဇ္ဇနံ ပဏ္ဍိတာ သပ္ပညာ ဗုဒ္ဓါဒယော ပသံသန္တိ, ဝဏ္ဏေန္တိ ထောမေန္တိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အပ္ပမတ္တော ဥဘော အတ္ထေ အဓိဂဏှာတိ ပဏ္ဍိတော. ကေ ပန တေ ဥဘော အတ္ထာတိ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စ ယော အတ္ထော, ယော စတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ, ဧဝမေတ္ထ ပဒယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဓာပိ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စ ယော အတ္ထောတိ ဂဟဋ္ဌဿ တာဝ ‘‘အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ, အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော ကသိဂေါရက္ခာဒိဝိဓိနာ လဒ္ဓဗ္ဗော အတ္ထော, ပဗ္ဗဇိတဿ ပန အဝိပ္ပဋိသာရာဒိအတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော စတ္ထော သမ္ပရာယိကောတိ ပန ဥဘယေသမ္ပိ ဓမ္မစရိယာဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အတ္ထာဘိသမယာတိ ဒုဝိဓဿပိ အတ္ထဿ ဟိတဿ ပဋိလာဘာ, လဒ္ဓဗ္ဗေန သမိတိ သင်္ဂတိ သမောဓာနန္တိ သမယော, လာဘော. သမယော ဧဝ အဘိသမယော, အဘိမုခဘာဝေန ဝါ သမယော အဘိသမယောတိ ဧဝမေတ္ထ အဘိသမယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓိတိသမ္ပန္နတ္တာ ဓီရော. တတိယေန စေတ္ထ အတ္ထ-သဒ္ဒေန ပရမတ္ထဿ နိဗ္ဗာနဿာပိ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋသမ္ပတ္တိ ဧဝ ကထိတာ. ဂါထာယံ ပန ဝိဝဋ္ဋဿပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

偈颂中“赞叹不放逸”，是说智者、具慧者、佛陀等，赞美、称扬、嘉许在布施等福德善行中的不放逸、不疏忽。为何？因为不放逸的智者能获得两种利益。是哪两种利益呢？经中说：“现法之利，以及来世之利。”此处的文句应如是理解。于此，“现法之利”，对在家人而言，是指以“无过失之业，无纷扰之事”等方式所说，通过农耕、畜牧等方法所获得的利益；对出家人而言，则应理解为无追悔等利益。而“来世之利”，当知对两者而言，皆是指法的修行。所谓“利益之现观”(atthābhisamayā)，是指获得两种利益与福祉。此中“时”(samayo)是与应得者会合、相遇、结合，意为获得。“时”即是“现观”(abhisamayo)；或因有“朝向”(abhimukha)之义，故“时”为“现观”。此处的“现观”应如是理解。因具足毅力，故为“智者”。并且，此处的第三个“利”字，当知亦含摄了究竟义的涅槃。其余的则易于了知。如此，在此经中仅说到轮回中的成就，但在偈颂中则应见到亦含摄了脱离轮回。如是说——

‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ, ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ;

အပ္ပမတ္တာ န မီယန္တိ, ယေ ပမတ္တာ ယထာ မတာ.

不放逸为甘露道，放逸实乃死亡途；不放逸者终不灭，放逸之人如已故。

‘‘ဧဝံ ဝိသေသတော ဉတွာ, အပ္ပမာဒမှိ ပဏ္ဍိတာ;

အပ္ပမာဒေ ပမောဒန္တိ, အရိယာနံ ဂေါစရေ ရတာ.

智者知此别，安住不放逸，欣喜此法中，乐圣者行境。

‘‘တေ [Pg.78] ဈာယိနော သာတတိကာ, နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမာ;

ဖုသန္တိ ဓီရာ နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၂၁-၂၃);

彼禅思坚毅，恒常勤勇猛，智者证涅槃，无上安稳境。

တသ္မာ ‘‘အတ္ထာဘိသမယာ’’တိ ဧတ္ထ လောကုတ္တရတ္ထဝသေနပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

因此，于“利益之现观”一词，亦当理解其具有出世间利益之义。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. အဋ္ဌိပုဉ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 骨堆经释义

၂၄. စတုတ္ထေ ဧကပုဂ္ဂလဿာတိ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလောတိ အယံ ဝေါဟာရကထာ. ဗုဒ္ဓဿ ဟိ ဘဂဝတော ဒုဝိဓာ ဒေသနာ သမ္မုတိဒေသနာ စ ပရမတ္ထဒေသနာ စာတိ. တတ္ထ ‘‘ပုဂ္ဂလော, သတ္တော, ဣတ္ထီ, ပုရိသော, ခတ္တိယော, ဗြာဟ္မဏော, ဒေဝေါ, မာရော’’တိ ဧဝရူပါ သမ္မုတိဒေသနာ. ‘‘အနိစ္စံ, ဒုက္ခံ, အနတ္တာ, ခန္ဓာ, ဓာတု, အာယတနာ, သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဧဝရူပါ ပရမတ္ထဒေသနာ. တတ္ထ ဘဂဝါ ယေ သမ္မုတိဝသေန ဒေသနံ သုတွာ ဝိသေသမဓိဂန္တုံ သမတ္ထာ, နေသံ သမ္မုတိဒေသနံ ဒေသေတိ. ယေ ပန ပရမတ္ထဝသေန ဒေသနံ သုတွာ ဝိသေသမဓိဂန္တုံ သမတ္ထာ, တေသံ ပရမတ္ထဒေသနံ ဒေသေတိ.

24. 在第四经中，关于“一人”(ekapuggala)，此处的“人”(puggala)是一个世俗言说。因为世尊的教导有两种：世俗教说(sammutidesanā)与胜义教说(paramatthadesanā)。其中，“人、有情、女人、男人、刹帝利、婆罗门、天、魔”等，是世俗教说；“无常、苦、无我、蕴、界、处、念处”等，是胜义教说。于此，世尊为那些能通过听闻世俗教说而证得殊胜成就者，宣说世俗教说；而为那些能通过听闻胜义教说而证得殊胜成就者，宣说胜义教说。

တတ္ထာယံ ဥပမာ – ယထာ ဟိ ဒေသဘာသာကုသလော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ အတ္ထသံဝဏ္ဏနကော အာစရိယော ယေ ဒမိဠဘာသာယ ဝုတ္တေ အတ္ထံ ဇာနန္တိ, တေသံ ဒမိဠဘာသာယ အာစိက္ခတိ. ယေ အန္ဓကဘာသာဒီသု အညတရာယ, တေသံ တာယ တာယ ဘာသာယ. ဧဝံ တေ မာဏဝကာ ဆေကံ ဗျတ္တံ အာစရိယမာဂမ္မ ခိပ္ပမေဝ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ. တတ္ထ အာစရိယော ဝိယ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, တယော ဝေဒါ ဝိယ ကထေတဗ္ဗဘာဝေ ဌိတာနိ တီဏိ ပိဋကာနိ, ဒေသဘာသာကောသလ္လမိဝ သမ္မုတိပရမတ္ထကောသလ္လံ, နာနာဒေသဘာသာ မာဏဝကာ ဝိယ သမ္မုတိပရမတ္ထဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈနသမတ္ထာ ဝေနေယျာ, အာစရိယဿ ဒမိဠဘာသာဒိအာစိက္ခနံ ဝိယ ဘဂဝတော သမ္မုတိပရမတ္ထဝသေန ဒေသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာဟ စေတ္ထ –

这里有一个比喻：就像一位精通各地语言、能解释三吠陀(vedā)意义的老师，对于能懂泰米尔语(damiḷabhāsā)的人，就用泰米尔语为他们解释；对于能懂安陀语(andhakabhāsā)等其他语言的人，就用相应的语言。这样，那些聪慧敏捷的学生依止这位老师，很快就能学会技艺。在这个比喻中，世尊就像那位老师；作为教说内容的三藏(tīṇi piṭakāni)就像三吠陀；精通世俗和胜义就像精通各地语言；那些能通过世俗和胜义通达的可调伏者(veneyyā)就像说各种不同语言的学生；应当知道，世尊依世俗和胜义的方式说法，就像老师用泰米尔语等语言来解释。对此，有偈颂说：

‘‘ဒုဝေ သစ္စာနိ အက္ခာသိ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝဒတံ ဝရော;

သမ္မုတိံ ပရမတ္ထဉ္စ, တတိယံ နူပလဗ္ဘတိ.

正自觉者言中尊，宣说二谛(duve saccāni)；世俗(sammuti)以及胜义(paramattha)，于此更无第三分。

‘‘သင်္ကေတဝစနံ [Pg.79] သစ္စံ, လောကသမ္မုတိကာရဏာ;

ပရမတ္ထဝစနံ သစ္စံ, ဓမ္မာနံ ဘူတကာရဏာ.

约定俗成之言说，依世俗故为真实；胜义言说亦真实，依诸法之实性故。

‘‘တသ္မာ ဝေါဟာရကုသလဿ, လောကနာထဿ သတ္ထုနော;

သမ္မုတိံ ဝေါဟရန္တဿ, မုသာဝါဒေါ န ဇာယတီ’’တိ.

是故世界之导师，善巧运用世俗语；随顺世俗而宣说，于中实无有妄语。

အပိစ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ – ဟိရောတ္တပ္ပဒီပနတ္ထံ, ကမ္မဿကတာဒီပနတ္ထံ, ပစ္စတ္တပုရိသကာရဒီပနတ္ထံ,, အာနန္တရိယဒီပနတ္ထံ, ဗြဟ္မဝိဟာရဒီပနတ္ထံ, ပုဗ္ဗေနိဝါသဒီပနတ္ထံ, ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိဒီပနတ္ထံ, လောကသမ္မုတိယာ အပ္ပဟာနတ္ထံ, စာတိ. ‘‘ခန္ဓဓာတုအာယတနာနိ ဟိရိယန္တိ ဩတ္တပ္ပန္တီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ မဟာဇနော န ဇာနာတိ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ, ပဋိသတ္တု ဝါ ဟောတိ – ‘‘ကိမိဒံ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနိ ဟိရိယန္တိ ဩတ္တပ္ပန္တိ နာမာ’’တိ? ‘‘ဣတ္ထီ ဟိရိယတိ ဩတ္တပ္ပတိ, ပုရိသော, ခတ္တိယော, ဗြာဟ္မဏော, ဒေဝေါ, မာရော’’တိ ပန ဝုတ္တေ ဇာနာတိ, န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ, န ပဋိသတ္တု ဝါ ဟောတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဟိရောတ္တပ္ပဒီပနတ္ထံ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ.

此外，世尊以八种因缘讲述关于人的言论(puggalakatha)：为阐明惭与愧(hirottappa)，为阐明业为己有(kammassakata)，为阐明个人努力(paccattapurisakāra)，为阐明无间业(ānantariya)，为阐明梵住(brahmavihāra)，为阐明宿住(pubbenivāsa)，为阐明供养的清净(dakkhiṇāvisuddhi)，以及为不舍弃世间共许(lokasammuti)。如果说“蕴、界、处有惭、有愧”，大众不能了知，会陷入困惑，或心生反感：“蕴、界、处有惭、有愧，这是什么意思？”但如果说“女人有惭、有愧，男人、刹帝利、婆罗门、天、魔有惭、有愧”，他们就能了知，不会陷入困惑，也不会心生反感。因此，世尊为阐明惭与愧而讲述关于人的言论。

‘‘ခန္ဓာ ကမ္မဿကာ, ဓာတုယော အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာ ကမ္မဿကတာဒီပနတ္ထမ္ပိ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ.

当说“诸蕴是其业的所有者，诸界与诸处也是如此”时，道理也是一样的。因此，为了阐明业为己有，也讲述关于个人的言论。

‘‘ဝေဠုဝနာဒယော မဟာဝိဟာရာ ခန္ဓေဟိ ကာရာပိတာ, ဓာတူဟိ အာယတနေဟီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. တထာ ‘‘ခန္ဓာ မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ, ပိတရံ, အရဟန္တံ, ရုဟိရုပ္ပာဒကမ္မံ, သံဃဘေဒကမ္မံ ကရောန္တိ, ဓာတုယော အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ခန္ဓာ မေတ္တာယန္တိ, ဓာတုယော အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ခန္ဓာ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တိ, ဓာတုယော အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာ ဘဂဝါ ပစ္စတ္တပုရိသကာရဒီပနတ္ထံ အာနန္တရိယဒီပနတ္ထံ ဗြဟ္မဝိဟာရဒီပနတ္ထံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒီပနတ္ထဉ္စ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ.

“竹林(Veḷuvana)等大寺院是由诸蕴、诸界、诸处所造”，这样说时，道理也是一样的。同样，“诸蕴杀母、杀父、杀阿罗汉(arahanta)、出佛身血(ruhiruppādakamma)、破和合僧(saṅghabhedakamma)，诸界与诸处也是如此”，这样说时，道理也是一样的。“诸蕴修习慈心(mettā)，诸界与诸处也是如此”，这样说时，道理也是一样的。“诸蕴忆念宿住，诸界与诸处也是如此”，这样说时，道理也是一样的。因此，世尊(Bhagavā)为了阐明个人努力、阐明无间业、阐明梵住以及阐明宿住，而讲述关于个人的言论。

‘‘ခန္ဓာ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ, ဓာတုယော အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ မဟာဇနော န ဇာနာတိ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ, ပဋိသတ္တု ဝါ ဟောတိ ‘‘ကိမိဒံ ခန္ဓာ ဓာတုယော အာယတနာနိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ နာမာ’’တိ? ‘‘ပုဂ္ဂလာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီ’’တိ ပန ဝုတ္တေ ဇာနာတိ, န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ, န ပဋိသတ္တု ဝါ ဟောတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိဒီပနတ္ထံ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ.

如果说“诸蕴、诸界、诸处接受供养”，那么大众就不明白，会陷入困惑，或心生反感：“诸蕴、诸界、诸处接受供养，这是什么意思？”但是如果说“个人接受供养”，他们就明白了，不会困惑，也不会心生反感。因此，世尊(Bhagavā)为了阐明供养的清净，而讲述关于个人的言论。

လောကသမ္မုတိဉ္စ [Pg.80] ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော န ပဇဟန္တိ, လောကသမညာယ လောကနိရုတ္တိယာ လောကာဘိလာပေ ဌိတာယေဝ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. တသ္မာ ဘဂဝါ လောကသမ္မုတိယာ အပ္ပဟာနတ္ထမ္ပိ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ. သော ဣဓာပိ လောကဝေါဟာရဝသေန ဒေသေတဗ္ဗမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကပုဂ္ဂလဿာ’’တိအာဒိမာဟ.

诸佛世尊不舍弃世间共许，安住于世间共称、世间言语、世间惯用语而说法。因此，世尊(Bhagavā)为了不舍弃世间共许，也讲述关于个人的论述。在此，为了显示应依世间习用语说法之义，故说“一人”等。

တတ္ထ ဧကပုဂ္ဂလဿာတိ ဧကသတ္တဿ. ကပ္ပန္တိ မဟာကပ္ပံ. ယဒိပိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ, ယတ္ထ ပန သတ္တာနံ သန္ဓာဝနံ သံသရဏံ သမ္ဘဝတိ, တဿ ဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ. အဋ္ဌိကင်္ကလောတိ အဋ္ဌိဘာဂေါ. ‘‘အဋ္ဌိခလော’’တိပိ ပဌန္တိ, အဋ္ဌိသဉ္စယောတိ အတ္ထော. အဋ္ဌိပုဉ္ဇောတိ အဋ္ဌိသမူဟော. အဋ္ဌိရာသီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ကေစိ ပန ‘‘ကဋိပ္ပမာဏတော ဟေဋ္ဌာ သမူဟော ကင်္ကလော နာမ, တတော ဥပရိ ယာဝ တာလပ္ပမာဏံ ပုဉ္ဇော, တတော ဥပရိ ရာသီ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ တေသံ မတိမတ္တံ. သဗ္ဗမေတံ သမူဟဿေဝ ပရိယာယဝစနံ ဝေပုလ္လဿေဝ ဥပမာဘာဝေန အာဟဋတ္တာ.

此处“一人”是指一个有情。“一劫”是指一大劫。虽然此处（宾格）是用于表示时间的持续，但应理解为有情于其中不断流转轮回的时间。“骨架”(aṭṭhikaṅkala)是指一具骸骨。“骨聚”(aṭṭhikhala)也是一种读法，意思是骨的积聚。“骨堆”(aṭṭhipuñja)是指骨的集合。“骨山”(aṭṭhirāsi)是它的同义词。有些人说：“齐腰高以下的集合名为‘骨架’，此上至一多罗树高为‘骨堆’，更高则为‘骨山’。”这只是他们自己的看法。所有这些都是‘集合’的同义词，因为是作为譬喻而被引述，以显示其巨大。

သစေ သံဟာရကော အဿာတိ အဝိပ္ပကိရဏဝသေန သံဟရိတွာ ဌပေတာ ကောစိ ယဒိ သိယာတိ ပရိကပ္ပနဝသေန ဝဒတိ. သမ္ဘတဉ္စ န ဝိနဿေယျာတိ တထာ ကေနစိ သမ္ဘတဉ္စ တံ အဋ္ဌိကင်္ကလံ အန္တရဓာနာဘာဝေန ပူတိဘူတံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဉ္စ အဟုတွာ သစေ န ဝိနဿေယျာတိ ပရိကပ္ပနဝသေနေဝ ဝဒတိ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ဧကဿ သတ္တဿ ကမ္မကိလေသေဟိ အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန ဧကံ မဟာကပ္ပံ သန္ဓာဝန္တဿ သံသရန္တဿ ဧဝံ မဟာအဋ္ဌိသဉ္စယော ဘဝေယျ, အာရောဟပရိဏာဟေဟိ ယတ္တကောယံ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတော. သစေ ပနဿ ကောစိ သံဟရိတွာ ဌပေတာ ဘဝေယျ, သမ္ဘတဉ္စ တံ သစေ အဝိနဿန္တံ တိဋ္ဌေယျာတိ. အယဉ္စ နယော နိဗ္ဗုတပ္ပဒီပေ ဝိယ ဘိဇ္ဇနသဘာဝေ ကဠေဝရနိက္ခေပရဟိတေ ဩပပါတိကတ္တဘာဝေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အနဋ္ဌိကေ စ ခုဒ္ဒကတ္တဘာဝေ ဝဇ္ဇေတွာ ဝုတ္တော. ကေစိ ပန ‘‘ပရိကပ္ပနဝသေန ဣမဿ နယဿ အာဟဋတ္တာ တေသမ္ပိ ယဒိ သိယာ အဋ္ဌိကင်္ကလော, တေနာပိ သဟေဝ အယံ အဋ္ဌိပုဉ္ဇပရိမာဏော ဝုတ္တော’’တိ ဝဒန္တိ. အပရေ ပန ‘‘နယိဒမေဝံ လဗ္ဘမာနဿေဝ အဋ္ဌိပုဉ္ဇဿ ဝသေန သဗ္ဗညုတညာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဣမဿ ပရိမာဏဿ ဝုတ္တတာ. တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ.

“若有收集者”，是依假设而说，指假如有收集者能不使其散失地收集存放。“所积聚者亦不坏灭”，也是依假设而说，指假如有某人如此收集的骨架，不消失、不腐坏、不粉碎，而能不坏灭。此中义理是：诸比丘，一个有情因业与烦恼而一次又一次地投生，于一大劫中不断流转轮回，其骨骸的积聚将有此毗富罗山(Vepullapabbata)那么巨大——假如有收集者为他收集，而所收集的骨骸又不坏不失的话。而此说法，是排除了那些化生的、完全无骨的、或身形微小的有情，他们没有会毁坏的、需要被弃置的色身，就像熄灭的灯一样。有些人说：“由于此理是依假设而说，所以如果那些（被排除的）有情也有骨架，其数量也一并算在内了。”但另一些人说：“不应如此。此数量是依一切知智，就可得的骨堆而限定的。因此，应依所说之理来理解其义。”

ဂါထာသု [Pg.81] မဟေသိနာတိ မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဧသတိ ဂဝေသတီတိ မဟေသီ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ‘‘ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ’’တိ စ ဘဂဝါ ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော’’တိအာဒီသု ဝိယ အတ္တာနံ အညံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေတိ. ဝေပုလ္လောတိ ရာဇဂဟံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေသု ပဉ္စသု ပဗ္ဗတေသု ဝိပုလဘာဝတော ဝေပုလ္လောတိ လဒ္ဓနာမော. တတော ဧဝ မဟာ, ဌိတဒိသာဘာဂဝသေန ဥတ္တရော ဂိဇ္ဈကူဋဿ. ဂိရိဗ္ဗဇေတိ ဂိရိဗ္ဗဇပုရနာမကဿ ရာဇဂဟဿ သမီပေ.

偈颂中的“大仙”(mahesi)，是因寻求、探求戒蕴等伟大的善法而得名，即正自觉者。“如是大仙所说”，是世尊如同在“诸比丘，如来具足十力”等经文那样，把自己当作他人一样来开示。毗富罗山(Vepulla)因其在环绕王舍城的五山中最为巨大(vipula)而得名。它因此而广大，就其方位而言，位于鹫峰山的北方。山城(Giribbaja)是指靠近旧名为山城的王舍城。

ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝါ ‘‘ဧတ္တကေနာပိ ကာလေန အနုပစ္ဆိန္နဘဝမူလဿ အပရိညာတဝတ္ထုကဿ ပုထုဇ္ဇနဿ အယမီဒိသီ ကဋသိဝဍ္ဎနာ’’တိ ဝဋ္ဋေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေသံ အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနဿ ဧဝံ ကဋသိဝဍ္ဎနာ, တာနိ အရိယသစ္စာနိ ဒိဋ္ဌဝတော အရိယပုဂ္ဂလဿ အယံ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယတော စ အရိယသစ္စာနီ’’တိအာဒိမာဟ.

至此，世尊开示了轮回的过患：“即使经过这么长的时间，对于未断除存在之根、未遍知诸事的凡夫来说，也会有这样巨大的冢墓增长。”现在，为了表明，正是由于对某些圣谛没有随觉、没有通达，愚昧的凡夫才会有如此巨大的冢墓增长，而对于已见圣谛的圣者来说，则无此事，世尊便说了以“若以正慧见”为开头的偈颂。

တတ္ထ ယတောတိ ယဒါ. အရိယသစ္စာနီတိ အရဏီယတော အရိယာနိ, အဝိတထဘာဝေန သစ္စာနိ စာတိ အရိယသစ္စာနိ, အရိယဘာဝကရာနိ ဝါ သစ္စာနိ အရိယသစ္စာနိ, အရိယေဟိ ဝါ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ အရိယသစ္စာနိ. အထ ဝါ အရိယဿ သစ္စာနိ အရိယသစ္စာနိ. သဒေဝကေန ဟိ လောကေန သရဏန္တိ အရဏီယတော အရိယော ဘဂဝါ, တေန သယမ္ဘုဉာဏေန ဒိဋ္ဌတ္တာ တဿ သစ္စာနီတိ အရိယသစ္စာနိ. သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီတိ သမ္မာ ဟေတုနာ ဉာယေန ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယဝသေန ပဿတိ. ဒုက္ခန္တိအာဒိ အရိယသစ္စာနံ သရူပဒဿနံ. တတ္ထ အနေကူပဒ္ဒဝါဓိဋ္ဌာနတာယ ကုစ္ဆိတဘာဝတော ဗာလဇနပရိကပ္ပိတဓုဝသုဘသုခတ္တဝိရဟေန တုစ္ဆဘာဝတော စ ဒုက္ခံ. ဒုက္ခံ သမုပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒေါ, ဒုက္ခသမုဒယော. ဒုက္ခံ အတိက္ကမတိ ဧတေန အာရမ္မဏပ္ပစ္စယဘူတေန, ဧတ္ထ ဝါတိ ဒုက္ခဿ အတိက္ကမော, နိဗ္ဗာနံ. အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ အရဏီယတော စ အရိယော. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ ဝသေန အဋ္ဌင်္ဂိကော. မာရေန္တော ကိလေသေ ဂစ္ဆတိ, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂီယတိ, သယံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတီတိ မဂ္ဂေါ. တတော ဧဝ ဒုက္ခဿ ဥပသမံ နိရောဓံ ဂစ္ဆတီတိ ဒုက္ခူပသမဂါမီ. ယတော သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

于此，“何时”(yato)即“当……时”(yadā)。“圣谛”(ariyasaccāni)者：因远离（烦恼）而为圣，因真实不虚而为谛，故称圣谛；或因其能造就圣者状态，故为圣谛；或因其为佛陀等圣者所通达，故为圣谛。或者，它们是圣者的真理。因为包括天人在内的世间都归依于他，故世尊因远离（烦恼）而为圣者；由于他以自觉智亲见了这些真理，故它们是他的真理，即圣谛。“以正慧见”是指以正确的因由与方法，以与观慧(vipassanāpaññā)相结合的道慧(maggapaññā)，通过遍知、断除、作证、修习等现观(abhisamaya)方式而见。“苦”等词是对圣谛自性的展示。于此，“苦”，因其是众多灾患的依处而可鄙，因其缺乏凡夫所构想的常、净、乐、我而空虚，故为苦。“苦之生起”(dukkhasamuppādo)，即苦集(dukkhasamudayo)，是苦由此而生起。“苦的超越”(dukkhassa atikkamo)，即苦灭，是涅槃。因远离诸烦恼且应被趋向，故为“圣”。“八支的”(aṭṭhaṅgiko)，即由正见等八个部分组成。“道”(maggo)，即摧毁烦恼而行，或为求涅槃者所寻求，或自行趣向涅槃。“导向苦之寂止”(dukkhūpasamagāmī)，即由此导向苦的止息、寂灭。此与前文“以正慧见”相关联。

သ [Pg.82] သတ္တက္ခတ္တုံ ပရမံ, သန္ဓာဝိတွာန ပုဂ္ဂလောတိ သော ဧဝံ စတုသစ္စဒဿာဝီ အရိယပုဂ္ဂလော သောတာပန္နော သဗ္ဗမုဒိန္ဒြိယော သမာနော သတ္တဝါရပရမံယေဝ ဘဝါဒီသု အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ. ဧကဗီဇီ, ကောလံကောလော, သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခမဇ္ဈိမမုဒုဘာဝေန တယော ဟိ သောတာပန္နာ. တေသု သဗ္ဗမုဒိန္ဒြိယဿ ဝသေနိဒံ ဝုတ္တံ ‘‘သ သတ္တက္ခတ္တုံ ပရမံ, သန္ဓာဝိတွာနာ’’တိ. ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတီတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကရော ပရိယောသာနကရော ဟောတိ. ကထံ? သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယာ အနုပုဗ္ဗေန အဂ္ဂမဂ္ဂံ အဓိဂန္တွာ နိရဝသေသာနံ သံယောဇနာနံ ခေပနာတိ အရဟတ္တဖလေနေဝ ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိ.

“彼人最多七次，不断轮回后”：即是说，那位如此见四谛的圣者、须陀洹(sotāpanna)，具足最钝的根，最多七次在诸有中，通过一再地出生而不断轮回、流转。“一种子”、“家家”、“极七返”，是根据根的利、中、钝而有的三种须陀洹。其中，“彼人最多七次，不断轮回后”是就最钝根者而说。“成为苦的终结者”是指成为轮回之苦的终结者、完结者。如何？通过次第证得最上道，无余灭尽一切结，此教说以阿罗汉果为顶峰。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终

၅. မုသာဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 妄语经释义

၂၅. ပဉ္စမေ ဧကဓမ္မံ အတီတဿာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ မဟာလာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ, တိတ္ထိယာနံ ပရိဟာယိ. တေ ဟတလာဘသက္ကာရာ နိပ္ပဘာ နိတ္တေဇာ ဣဿာပကတာ စိဉ္စမာဏဝိကံ နာမ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဥယျောဇေသုံ – ‘‘ဧဟိ, တွံ ဘဂိနိ, သမဏံ ဂေါတမံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခဿူ’’တိ. သာ ဘဂဝန္တံ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဥပဂန္တွာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခိတွာ သက္ကေနဿာ အဘူတဘာဝေ ပကာသိတေ မဟာဇနေန ‘‘ဓီ ကာဠကဏ္ဏီ’’တိ ဝိဟာရတော နိက္ကဍ္ဎာပိတာ ပထဝိယာ ဝိဝရေ ဒိန္နေ အဝီစိဇာလာနံ ဣန္ဓနံ ဟုတွာဝ အဝီစိနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဘိယျောသောမတ္တာယ တိတ္ထိယာနံ လာဘသက္ကာရော ပရိဟာယိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော, စိဉ္စမာဏဝိကာ ဧဝံ ဥဠာရဂုဏံ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အဘူတေန အက္ကောသိတွာ မဟာဝိနာသံ ပတ္တာ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ သာ မံ အဘူတေန အက္ကောသိတွာ မဟာဝိနာသံ ပတ္တာယေဝါ’’တိ မဟာပဒုမဇာတကမ္ပိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဥပရိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ‘‘ဧကဓမ္မံ အတီတဿာ’’တိ ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသေသိ.

25. 第五经中，“超越一法者”的缘起为何？当时，世尊与比丘僧团获得了大利养与恭敬，而外道们则衰落了。那些失去利养与恭敬的外道，黯淡无光，毫无威势，心生嫉妒，便唆使一位名叫栴遮摩纳维迦(Ciñcāmāṇavikā)的游方女(paribbājikā)：“来，姐妹，你去以不实之词诽谤沙门乔达摩！”当世尊在四众中说法时，她走上前去，以不实之词诽谤。当帝释天揭示其虚假时，她被众人斥骂“咄！你这不祥者！”，并被逐出精舍。大地裂开，她堕入其中，成为无间地狱火焰的燃料，投生于无间地狱。外道们的利养与恭敬因此更加衰落。比丘们在法堂中发起讨论：“贤友们，栴遮摩纳维迦以不实之词辱骂具足如此伟大功德、堪为最上福田的正自觉者，遭到了大毁灭！”导师前来问道：“诸比丘，你们现在聚在一起讨论什么？”当被告知是“此事”时，他说：“诸比丘，不只现在，过去她也曾以不实之词诽谤我而遭到大毁灭。”于是他详述了《大红莲本生》，然后基于此事缘，宣说了这部“超越一法者”的经。

တတ္ထ ဧကဓမ္မန္တိ ဧကံ ဝစီသစ္စသင်္ခါတံ ဓမ္မံ. အတီတဿာတိ ယာ သာ အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟာရေ ဝဇ္ဇေတွာ အဋ္ဌသု အရိယဝေါဟာရေသု ပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ‘‘သစ္စံ[Pg.83], ဘဏေ, နာလိက’’န္တိ အရိယေဟိ ဌပိတာ မရိယာဒါ, တံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတဿ. ပုရိသော ဧဝ ပုဂ္ဂလောတိ ပုရိသပုဂ္ဂလော, တဿ. အကရဏီယန္တိ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျံ. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒီ ဟိ ပုဂ္ဂလော ကိဉ္စိ ပါပကမ္မံ ကတွာ ‘‘ဣဒံ နာမ တယာ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘န မယာ ကတ’’န္တိ မုသာဝါဒေနေဝ ပရိဟရိဿတိ. ဧဝဉ္စ ပဋိပဇ္ဇန္တော ကိဉ္စိ ပါပကမ္မံ ကရောတိယေဝ, န တတ္ထ လဇ္ဇတိ သစ္စမရိယာဒါယ သမတိက္ကန္တတ္တာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကတမံ ဧကဓမ္မံ, ယဒိဒံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ’’တိ.

于此，“一法”是指一种名为语谛的法。“超越者”是指：超越了圣者们为了避开八种非圣言说、确立八种圣言说而设立的“说真实语，不说虚假语”这一界限的人。“人”即“个人”，指那个人。“无有不作者”是指没有什么恶业是他不能做的。因为一个故意说妄语的人，在做了任何恶业后，若被问“这是你做的吗？”，他会以妄语来回避说：“不是我做的。”如此行事者，他确实会造作任何恶业，并且不会感到羞愧，因为他已经超越了真实的界限。因此世尊说：“诸比丘，是哪一法？即是故意说妄语。”

ဂါထာယံ မုသာဝါဒိဿာတိ မုသာ အဘူတံ အတစ္ဆံ ပရေသံ ဝိညာပနဝသေန ဝဒနသီလဿ. ယဿ ဒသသု ဝစနေသု ဧကမ္ပိ သစ္စံ နတ္ထိ, ဧဝရူပေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဇန္တုနောတိ သတ္တဿ. သတ္တော ဟိ ဇာယနဋ္ဌေန ‘‘ဇန္တူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိတိဏ္ဏပရလောကဿာတိ ဝိဿဋ္ဌပရလောကဿ. ဤဒိသော ဟိ မနုဿသမ္ပတ္တိ ဒေဝလောကသမ္ပတ္တိ အဝသာနေ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တီတိ ဣမာ တိဿောပိ သမ္ပတ္တိယော န ပဿတိ. နတ္ထိ ပါပန္တိ တဿ တာဒိသဿ ဣဒံ နာမ ပါပံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ နတ္ထီတိ.

在偈颂中，“妄语者”是指习惯于说虚假、不实、非真之语以告知他人的人。对于一个十句话中没有一句是真实的人，对这样的人无话可说。“生物”(jantu)是指有情。因为有“出生”(jāyana)的含义，有情被称为“生物”。“已舍弃来世者”是指已舍弃来世者。这样的人看不到人的成就、天的成就，以及最终的涅槃成就这三种成就。“无有恶不作”是指：对于那样的人，没有所谓的“此恶不应作”。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终

၆. ဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 布施经释义

၂၆. ဆဋ္ဌေ ဧဝဉ္စေတိ ဧတ္ထ ဧဝန္တိ ဥပမာကာရေ နိပါတော, စေတိ ပရိကပ္ပနေ. သတ္တာတိ ရူပါဒီသု သတ္တာ ဝိသတ္တာ. ဇာနေယျုန္တိ ဗုဇ္ဈေယျုံ. ဒါနသံဝိဘာဂဿာတိ ယာယ ဟိ စေတနာယ အန္နာဒိဒေယျဓမ္မံ သံဟရိတွာ အနုကမ္ပာပူဇာသု အညတရဝသေန ပရေသံ ဒီယတိ, တံ ဒါနံ. ယာယ ပန အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘာဝေန ဂဟိတဝတ္ထုဿ ဧကဒေသော သံဝိဘဇိတွာ ဒီယတိ, အယံ သံဝိဘာဂေါ. ဝိပါကန္တိ ဖလံ. ယထာဟံ ဇာနာမီတိ ယထာ အဟံ ဇာနာမိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တိရစ္ဆာနဂတဿပိ ဒါနံ ဒတွာ အတ္တဘာဝသတေ ပဝတ္တသုခဝိပစ္စနဝသေန သတဂုဏာ ဒက္ခိဏာ ဟောတီတိ ဧဝမာဒိနာ, ဘိက္ခဝေ, ယေန ပကာရေန အဟံ ဒါနဿ သံဝိဘာဂဿ စ ဝိပါကံ ကမ္မဝိပါကံ ဉာဏဗလေန ပစ္စက္ခတော ဇာနာမိ, ဧဝံ ဣမေ သတ္တာ ယဒိ ဇာနေယျုန္တိ. န အဒတွာ ဘုဉ္ဇေယျုန္တိ ယံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗယုတ္တကံ အတ္တနော အတ္ထိ, [Pg.84] တတော ပရေသံ န အဒတွာ မစ္ဆရိယစိတ္တေန စ တဏှာလောဘဝသေန စ ဘုဉ္ဇေယျုံ, ဒတွာဝ ဘုဉ္ဇေယျုံ. န စ နေသံ မစ္ဆေရမလံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌေယျာတိ အတ္တနော သမ္ပတ္တီနံ ပရေဟိ သာဓာရဏဘာဝါသဟနလက္ခဏံ စိတ္တဿ ပဘဿရဘာဝဒူသကာနံ ဥပက္ကိလေသဘူတာနံ ကဏှဓမ္မာနံ အညတရံ မစ္ဆေရမလံ. အထ ဝါ ယထာဝုတ္တမစ္ဆေရဉ္စေဝ အညမ္ပိ ဒါနန္တရာယကရံ ဣဿာလောဘဒေါသာဒိမလဉ္စ နေသံ သတ္တာနံ စိတ္တံ ယထာ ဒါနစေတနာ န ပဝတ္တတိ, န ဝါ သုပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ, ဧဝံ ပရိယာဒါယ ပရိတော ဂဟေတွာ အဘိဘဝိတွာ န တိဋ္ဌေယျ. ကော ဟိ သမ္မဒေဝ ဒါနဖလံ ဇာနန္တော အတ္တနော စိတ္တေ မစ္ဆေရမလဿ ဩကာသံ ဒဒေယျ.

26. 关于“第六，evañceti”：于此，“evaṃ”是表示譬喻的不变词，“ce”表示假设。‘众生’是指执着、沉迷于色等事物。‘若能了知’是指‘若能觉知’。关于‘布施与分施’：以某种意愿，收集食物等可施之物，或出于悲悯，或出于恭敬而施予他人，这称为“布施”。而将自己受用之物的一部分分予他人，这称为“分施”。‘果报’是指‘结果’。‘如我所知’即是‘我所了知的样子’。此言意谓：诸比丘，我以智力亲见而了知布施与分施的果报，亦即业报——即便是布施给畜生，也能因其带来百世安乐之果而成为百倍功德的供养——如果这些众生也能这样了知就好了。‘不施而食’：对自己所应受用之物，不先施予他人，而以悭吝之心与贪欲之力而食；他们应先布施而后食。‘悭吝之垢不应占据其心’：悭吝之垢的特征，是不忍自己的财物与他人共享，是污染心之光明的诸随烦恼之一，是黑法之一。或者，如前所述的悭吝，以及其他妨碍布施的嫉妒、贪婪、嗔恚等垢染，不会占据、控制并压倒那些众生的心，以致布施的意愿无法生起或无法完全清净。有谁在真正了知布施的果报后，还会在自心中给悭吝之垢留下余地呢？

ယောပိ နေသံ အဿ စရိမော အာလောပေါတိ နေသံ သတ္တာနံ ယော သဗ္ဗပစ္ဆိမကော အာလောပေါ သိယာ. စရိမံ ကဗဠန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ သတ္တာ ပကတိယာ ယတ္တကေဟိ အာလောပေဟိ သယံ ယာပေယျုံ, တေသု ဧကမေဝ အာလောပံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဌပေတွာ တဒညေ သဗ္ဗေ အာလောပေ အာဂတာဂတာနံ အတ္ထိကာနံ ဒတွာ ယော ဌပိတော အာလောပေါ အဿ, သော ဣဓ စရိမော အာလောပေါ နာမ. တတောပိ န အသံဝိဘဇိတွာ ဘုဉ္ဇေယျုံ, သစေ နေသံ ပဋိဂ္ဂါဟကာ အဿူတိ နေသံ သတ္တာနံ ပဋိဂ္ဂါဟကာ ယဒိ သိယုံ, တတောပိ ယထာဝုတ္တစရိမာလောပတောပိ သံဝိဘဇိတွာဝ ဧကဒေသံ ဒတွာဝ ဘုဉ္ဇေယျုံ, ယထာဟံ ဒါနသံဝိဘာဂဿ ဝိပါကံ ပစ္စက္ခတော ဇာနာမိ, ဧဝံ ယဒိ ဇာနေယျုန္တိ. ယသ္မာ စ ခေါတိအာဒိနာ ကမ္မဖလဿ အပ္ပစ္စက္ခဘာဝတော ဧဝမေတေ သတ္တာ ဒါနသံဝိဘာဂေသု န ပဝတ္တန္တီတိ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ ကာရဏေန သမ္ပဋိပါဒေတိ. ဧတေနေဝ တေသံ တဒညပုညေသု စ အပ္ပဋိပတ္တိယာ အပုညေသု စ ပဋိပတ္တိယာ ကာရဏံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“Yopi nesaṃ assa carimo ālopo”(即使是他们最后的一口食物)是指那些众生最后的一口食物。“Carimaṃ kabaḷaṃ”(最后的一团饭)是它的同义词。此言意谓：这些众生本来能以若干口食物维生，他们只为自己留下一口，将其余所有的食物都施予了来来往往的求者。那留下的一口食物，于此称为“最后一口”。即使是那一口，他们也不应不分享而食。“sace nesaṃ paṭiggāhakā assū”(若有接受者)：如果他们有接受者，那么即使是那如前所述的“最后一口”，也应分出一部分施予之后再食——如果他们能像我亲见布施与分施的果报那样了知此事。以“yasmā ca kho”(又因为)等文句，作者阐明，正因为业果非亲眼所见，所以这些众生才不实行布施与分施，以此理由来确立其所欲表达的义理。由此当知，这也揭示了他们不修行其他福业而行非福业的原因。

ဂါထာသု ယထာဝုတ္တံ မဟေသိနာတိ မဟေသိနာ ဘဂဝတာ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတေ ဒါနံ ဒတွာ သတဂုဏာ ဒက္ခိဏာ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ’ တိအာဒိနာ, ဣဓေဝ ဝါ ‘‘ဧဝံ စေ သတ္တာ ဇာနေယျု’’န္တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တံ, ဉာဏစာရေန တံ ယထာဝုတ္တံ စိတ္တံ ဉာတန္တိ အတ္ထော. ဝိပါကံ သံဝိဘာဂဿာတိ သံဝိဘာဂဿပိ ဝိပါကံ, ကော ပန ဝါဒေါ ဒါနဿ. ယထာ ဟောတိ မဟပ္ဖလန္တိ ယထာ သော ဝိပါကော မဟန္တံ ဖလံ ဟောတိ, ဧဝံ ဣမေ သတ္တာ ယဒိ ဇာနေယျုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိနေယျ မစ္ဆေရမလန္တိ မစ္ဆရိယမလံ အပနေတွာ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ [Pg.85] စ ဝိသေသတော ပသန္နေန စိတ္တေန ယေသု ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယေသု သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေသု ဒိန္နံ အပ္ပကမ္ပိ ဒါနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ, တေသု ယုတ္တကာလေန ဒဇ္ဇုံ ဒဒေယျုံ.

于诸偈颂中，“如大仙所说”(yathāvuttaṃ mahesinā)是指如大仙世尊所说，如“布施给畜生，可望获得百倍的供养”等，或如此处所说“如果众生能了知”(evaṃ ce sattā jāneyyuṃ)等。其义为：以智慧行践了知彼如是所说之事。“分施的果报”(Vipākaṃ saṃvibhāgassā)是指分施亦有果报，更何况布施。“如何有大果报”(Yathā hoti mahapphalaṃ)此句应与“如果这些众生能够这样了知”相连接。“调伏悭吝垢”(Vineyya maccheramalaṃ)是指去除悭吝之垢后，以对业果的信心及对三宝的信心，以特别清净之心，于适时布施给那些因远离诸烦恼而为圣者、具足戒等功德之人，即使是微少的布施，也能有大果报。

မဟပ္ဖလဘာဝကရဏတော ဒက္ခိဏံ အရဟန္တီတိ ဒက္ခိဏေယျာ, သမ္မာပဋိပန္နာ, တေသု ဒက္ခိဏေယျေသု. ဒက္ခိဏံ ပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗံ ဒေယျဓမ္မံ ယထာ တံ ဒါနံ ဟောတိ မဟာဒါနံ, ဧဝံ ဒတွာ. အထ ဝါ ဗဟုနော အန္နံ ဒတွာ, ကထံ ပန အန္နံ ဒါတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဒက္ခိဏေယျေသု ဒက္ခိဏ’’န္တိ. ဣတော မနုဿတ္တာ မနုဿတ္တဘာဝတော စုတာ ပဋိသန္ဓိဝသေန သဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တိ ဒါယကာ. ကာမကာမိနောတိ ကာမေတဗ္ဗာနံ ဥဠာရာနံ ဒေဝဘောဂါနံ ပဋိလဒ္ဓရူပဝိဘဝေန ကမ္မုနာ ဥပဂမနေ သာဓုကာရိတာယ ကာမကာမိနော သဗ္ဗကာမသမင်္ဂိနော. မောဒန္တိ ယထာရုစိ ပရိစာရေန္တီတိ အတ္ထော.

因能使布施产生大果报，故值得供养，称为“应供者”(dakkhiṇeyyā)，即是正行道者；对于这些应供者。相信有来世而布施当施之物，如此布施，使之成为大布施。或者，布施了许多食物，但应如何布施食物呢？经中说“于应供者中行布施”(dakkhiṇeyyesu dakkhiṇaṃ)。布施者由此从人身死去后，经由结生(paṭisandhi)而往生天界。“欲爱者”(Kāmakāmino)是指他们善于造作业，能获得所欲求的、殊胜的天界财富及由业所感的色身庄严，并前往天界，具足一切欲乐。“他们欢喜”(Modanti)的意思是他们随心所欲地享乐。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. မေတ္တာဘာဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 慈心修习经释义

၂၇. သတ္တမေ ယာနိ ကာနိစီတိ အနဝသေသပရိယာဒါနံ. ဩပဓိကာနိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနီတိ

27. 第七经中，“任何事物”(yāni kānici)是无余遍取之义。这些是指有依止的福德业处。

တေသံ နိယမနံ. တတ္ထ ဥပဓိ ဝုစ္စန္တိ ခန္ဓာ, ဥပဓိဿ ကရဏံ သီလံ ဧတေသံ, ဥပဓိပ္ပယောဇနာနိ ဝါ ဩပဓိကာနိ. သမ္ပတ္တိဘဝေ အတ္တဘာဝဇနကာနိ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝိပါကဒါယကာနိ. ပုညကိရိယဝတ္ထူနီတိ ပုညကိရိယာ စ တာ တေသံ တေသံ ဖလာနိသံသာနံ ဝတ္ထူနိ စာတိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ. တာနိ ပန သင်္ခေပတော ဒါနမယံ, သီလမယံ, ဘာဝနာမယန္တိ တိဝိဓာနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရတော တိကနိပါတဝဏ္ဏနာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ. မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ မေတ္တာဘာဝနာဝသေန ပဋိလဒ္ဓတိကစတုက္ကဇ္ဈာနသမာပတ္တိယာ. ‘‘မေတ္တာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဥပစာရောပိ လဗ္ဘတိ အပ္ပနာပိ, ‘‘စေတောဝိမုတ္တီ’’တိ ပန ဝုတ္တေ အပ္ပနာဈာနမေဝ လဗ္ဘတိ. တဉှိ နီဝရဏာဒိပစ္စနီကဓမ္မတော စိတ္တဿ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တိဘာဝေန စေတောဝိမုတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိန္တိ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရဿ သောဠသဘာဂံ ဩပဓိကာနိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ န အဂ္ဃန္တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ယော ဝိပါကော, တံ သောဠသ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ တတော [Pg.86] ဧကံ ပုန သောဠသ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ တတ္ထ ယော ဧကကောဋ္ဌာသော, န တံ အညာနိ ဩပဓိကာနိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ အဂ္ဃန္တီတိ. အဓိဂ္ဂဟေတွာတိ အဘိဘဝိတွာ. ဘာသတေတိ ဥပက္ကိလေသဝိသုဒ္ဓိယာ ဒိပ္ပတိ. တပတေတိ တတော ဧဝ အနဝသေသေ ပဋိပက္ခဓမ္မေ သန္တပတိ. ဝိရောစတီတိ ဥဘယသမ္ပတ္တိယာ ဝိရောစတိ. မေတ္တာ ဟိ စေတောဝိမုတ္တိ စန္ဒာလောကသင်္ခါတာ ဝိဂတူပက္ကိလေသာ ဇုဏှာ ဝိယ ဒိပ္ပတိ, အာတပေါ ဝိယ အန္ဓကာရံ ပစ္စနီကဓမ္မေ ဝိဓမန္တီ တပတိ, ဩသဓိတာရကာ ဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိရောစတိ စ.

对它们的规定如下。其中，“依止”(upadhi)被称为五蕴，戒是这些(五蕴)的依止之因，或者以依止为目标的、与依止相关的都称为“有依止的”(opadhikāni)。在有成就的生有中，它们是产生自体、带来结生、相续及异熟果的因素。“福德业处”(Puññakiriyavatthūni)是指福德行为以及作为它们种种果报与利益之基础。这些福德业处概括起来有三种：布施所成、戒所成、修习所成。关于此的详说，将于后面的《三集》释义中阐明。“慈心解脱”(Mettāya cetovimuttiyā)是指通过修习慈心而获得的第三禅或第四禅的禅定成就。当说“慈”(Mettā)时，可指近行定亦可指安止定；但当说“心解脱”(cetovimutti)时，则仅指安止定。其被称为心解脱，是因为心从五盖等敌对法中完全解脱。“不及十六分之一”(Kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ)是指有依止的福德业处，其价值不及慈梵住的十六分之一。此话之意为：将慈心解脱的异熟果分为十六份，再将其中一份分为十六份，其他有依止的福德业处连这一个小份也比不上。“超越”(Adhiggahetvā)即是“克服”(abhibhavitvā)。“照耀”(Bhāsate)是指因杂染清净而闪耀。“烧尽”(Tapate)是指彻底烧尽所有敌对法。“光耀”(Virocati)是指因两种成就而光彩照耀。慈心解脱如无垢的月光般明亮地照耀，如日光般驱散黑暗等敌对法而烧尽，如药草星般闪耀光芒。

သေယျထာပီတိ ဩပမ္မဒဿနတ္ထေ နိပါတော. တာရကရူပါနန္တိ ဇောတီနံ. စန္ဒိယာတိ စန္ဒဿ အယန္တိ စန္ဒီ, တဿာ စန္ဒိယာ, ပဘာယ ဇုဏှာယာတိ အတ္ထော. ဝဿာနန္တိ ဝဿာနံ ဗဟုဝသေန လဒ္ဓဝေါဟာရဿ ဥတုနော. ပစ္ဆိမေ မာသေတိ ကတ္တိကမာသေ. သရဒသမယေတိ သရဒကာလေ. အဿယုဇကတ္တိကမာသာ ဟိ လောကေ ‘‘သရဒဥတူ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဝိဒ္ဓေတိ ဥဗ္ဗိဒ္ဓေ, မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတေတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘ဝိဂတဝလာဟကေ’’တိ. ဒေဝေတိ အာကာသေ. နဘံ အဗ္ဘုဿက္ကမာနောတိ ဥဒယဋ္ဌာနတော အာကာသံ ဥလ္လင်္ဃန္တော. တမဂတန္တိ တမံ. အဘိဝိဟစ္စာတိ အဘိဟန္တွာ ဝိဓမိတွာ. ဩသဓိတာရကာတိ ဥဿန္နာ ပဘာ ဧတာယ ဓီယတိ, ဩသဓီနံ ဝါ အနုဗလပ္ပဒါယိကတ္တာ ဩသဓီတိ လဒ္ဓနာမာ တာရကာ.

“譬如”(Seyyathāpi)是用作比喻说明的虚词。“星辰形色”(Tārakarūpānaṃ)指的是光芒。“月光”(Candiyā)即月亮的光芒，意思是皎洁的光明。“雨季”(Vassānaṃ)是因多雨而得名的季节。“最后月”(Pacchime māse)指的是迦提迦月(Kattika)。“秋季时”(Saradasamaye)即秋季时节。世间称阿湿缚庾阇月(Assayuja)与迦提迦月(Kattika)为“秋季”(saradautu)。“晴朗”(Viddhe)意指开阔，因云层消散而远离，因此说“无云”(vigatavalāhake)。“天”(Deve)指的是天空。“升上天空”(Nabhaṃ abbhussakkamāno)即从升起处升上天空。“黑暗”(Tamagataṃ)即是“暗”(tamaṃ)。“击破”(Abhivihacca)意思是击碎驱散。“药草星”(Osadhitārakā)因其光芒炽盛，或因能给药草提供力量而得名药草星。

ဧတ္ထာဟ – ကသ္မာ ပန ဘဂဝတာ သမာနေပိ ဩပဓိကဘာဝေ မေတ္တာ ဣတရေဟိ ဩပဓိကပုညေဟိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာတိ? ဝုစ္စတေ – သေဋ္ဌဋ္ဌေန နိဒ္ဒေါသဘာဝေန စ သတ္တေသု သုပ္ပဋိပတ္တိဘာဝတော. သေဋ္ဌာ ဟိ ဧတေ ဝိဟာရာ, သဗ္ဗသတ္တေသု သမ္မာပဋိပတ္တိဘူတာနိ ယဒိဒံ မေတ္တာဈာနာနိ. ယထာ စ ဗြဟ္မာနော နိဒ္ဒေါသစိတ္တာ ဝိဟရန္တိ, ဧဝံ ဧတေဟိ သမန္နာဂတာ ယောဂိနော ဗြဟ္မသမာဝ ဟုတွာ ဝိဟရန္တိ. တထာ ဟိမေ ‘‘ဗြဟ္မဝိဟာရာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဣတိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန နိဒ္ဒေါသဘာဝေန စ သတ္တေသု သုပ္ပဋိပတ္တိဘာဝတော မေတ္တာဝ ဣတရေဟိ ဩပဓိကပုညေဟိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ.

于此有问：“为何世尊在同为有依止福德的情况下，却特别宣说慈心，以区别于其他有依止的福德呢？”答：“因其殊胜、无过失，且是对众生的善行之故。”这些安住是殊胜的，是对一切众生的正行，即是慈心禅。如诸梵天以无过失之心安住，具足此等品质的瑜伽行者亦如梵天一般安住。因此，这些被称为“梵住”(brahmavihārā)。如是，因其殊胜、无过失，且是对众生的善行之故，慈心被特别宣说，以区别于其他有依止的福德。

ဧဝမ္ပိ ကသ္မာ မေတ္တာဝ ဧဝံ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ? ဣတရေသံ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဒါနာဒီနံ သဗ္ဗေသံ ကလျာဏဓမ္မာနံ ပရိပူရိကတ္တာ စ. အယဉှိ [Pg.87] သတ္တေသု ဟိတာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ မေတ္တာ, ဟိတူပသံဟာရသာ, အာဃာတဝိနယပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ယဒိ အနောဓိသော ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ, အထ သုခေနေဝ ကရုဏာဒိဘာဝနာ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ မေတ္တာ ဣတရေသံ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ အဓိဋ္ဌာနံ. တထာ ဟိ သတ္တေသု ဟိတဇ္ဈာသယတာယ သတိ နေသံ ဒုက္ခာသဟနတာ, သမ္ပတ္တိဝိသေသာနံ စိရဋ္ဌိတိကာမတာ, ပက္ခပါတာဘာဝေန သဗ္ဗတ္ထ သမပ္ပဝတ္တစိတ္တတာ စ သုခေနေဝ ဣဇ္ဈန္တိ. ဧဝဉ္စ သကလလောကဟိတသုခဝိဓာနာဓိမုတ္တာ မဟာဗောဓိသတ္တာ ‘‘ဣမဿ ဒါတဗ္ဗံ, ဣမဿ န ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တမဝိစယဝသေန ဝိဘာဂံ အကတွာ သဗ္ဗသတ္တာနံ နိရဝသေသသုခနိဒါနံ ဒါနံ ဒေန္တိ, ဟိတသုခတ္ထမေဝ နေသံ သီလံ သမာဒိယန္တိ, သီလပရိပူရဏတ္ထံ နေက္ခမ္မံ ဘဇန္တိ, တေသံ ဟိတသုခေသု အသမ္မောဟတ္ထာယ ပညံ ပရိယောဒပေန္တိ, ဟိတသုခါဘိဝဍ္ဎနတ္ထမေဝ ဒဠှံ ဝီရိယမာရဘန္တိ, ဥတ္တမဝီရိယဝသေန ဝီရဘာဝံ ပတ္တာပိ သတ္တာနံ နာနပ္ပကာရံ ဟိတဇ္ဈာသယေနေဝ အပရာဓံ ခမန္တိ, ‘‘ဣဒံ ဝေါ ဒဿာမ, ကရိဿာမာ’’တိအာဒိနာ ကတံ ပဋိညာတံ န ဝိသံဝါဒေန္တိ, တေသံ ဟိတသုခါယေဝ အစလာဓိဋ္ဌာနာ ဟောန္တိ. တေသု အစလာယ မေတ္တာယ ပုဗ္ဗကာရိနော ဟိတဇ္ဈာသယေနေဝ နေသံ ဝိပ္ပကာရေ ဥဒါသီနာ ဟောန္တိ, ပုဗ္ဗကာရိတာယပိ န ပစ္စုပကာရမာသိသန္တီတိ. ဧဝံ တေ ပါရမိယော ပူရေတွာ ယာဝ ဒသဗလစတု-ဝေသာရဇ္ဇ-ဆအသာဓာရဏဉာဏ-အဋ္ဌာရသာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မပ္ပဘေဒေ သဗ္ဗေပိ ကလျာဏဓမ္မေ ပရိပူရေန္တိ. ဧဝံ ဒါနာဒီနံ သဗ္ဗေသံ ကလျာဏဓမ္မာနံ ပါရိပူရိကာ မေတ္တာတိ စ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ သာ ဣတရေဟိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ.

即使如此，为何唯独慈心被如此特别地说明呢？因为它既是其他梵住的基础，也是布施等一切善法的圆满者。此慈心，以于众生中生起利益之行为相，以带来利益为作用，以调伏瞋恚为现起。若无差别地修习、多修习，则悲等修习便能轻易成就，是故慈为其他梵住之基础。的确，当对众生怀有利乐之意时，便能轻易地不忍其苦、欲其殊胜成就长存、且因无偏袒而心能平等地运作于一切处。如此，决意为一切世间带来利益安乐的大菩萨们，不以“此人应施，此人不应施”的最胜拣择作分别，而布施一切众生无余的安乐之因；仅为众生的利益安乐而受持戒律；为圆满戒行而修习出离；为使众生于利益安乐中不迷惑而净化智慧；仅为增长利益安乐而发起坚固的精进；即使以最胜的精进获得勇猛，也仅以利益众生的意愿宽恕他们的种种过错；他们不违背“我将给你们这个，做那个”等已作出的承诺；他们仅为众生的利益安乐而有不动摇的决心。他们以不动摇的慈心，对曾施恩的众生，仅以利益的意愿，对他们的过错保持中舍，即使曾施恩于人，也不期望回报。如此，他们圆满诸波罗蜜，乃至圆满十力、四无畏、六不共智、十八不共佛法等一切善法。如是，为了显示此（慈心）是布施等一切善法的圆满者这一特点，才将它与其他（梵住）区别开来特别说明。

အပိစ မေတ္တာယ ဣတရေဟိ ဩပဓိကပုညေဟိ မဟာနုဘာဝတာ ဝေလာမသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဟိ ယထာ နာမ မဟတာ ဝေလာမဿ ဒါနတော ဧကဿ သောတာပန္နဿ ဒါနံ မဟပ္ဖလတရံ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သောတာပန္နသတတော ဧကဿ သကဒါဂါမိဿ ဒါနံ…ပေ… ပစ္စေကဗုဒ္ဓသတတော ဘဂဝတော, တတောပိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ဒါနံ, တတောပိ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿ ဝိဟာရဒါနံ, တတောပိ သရဏဂမနံ, တတောပိ သီလသမာဒါနံ, တတောပိ ဂဒ္ဒူဟနမတ္တံ ကာလံ မေတ္တာဘာဝနာ မဟပ္ဖလတရာ ဝုတ္တာ. ယထာဟ –

再者，应以《韦拉玛经》(Velāmasutta)阐明，慈心比其他有依的福德更具大威力。经中说，比起韦拉玛(Velāma)的大布施，布施一位入流者果报更大；比起布施百位入流者，布施一位一来者果报更大……乃至……比起布施百位独觉佛，布施世尊果报更大；又比起布施世尊，布施以佛陀为首的僧团果报更大；又比起布施以佛陀为首的僧团，布施寺院给四方僧团果报更大；又比起布施寺院，归依三宝果报更大；又比起归依，受持戒律果报更大；又比起受持戒律，哪怕仅在挤一次牛奶的短暂时间内修习慈心，其果报也更为巨大。如经中所说——

‘‘ယံ [Pg.88] ဂဟပတိ ဝေလာမော ဗြာဟ္မဏော ဒါနံ အဒါသိ မဟာဒါနံ. ယော စေကံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နံ ဘောဇေယျ, ဣဒံ တတော မဟပ္ဖလတရံ. ယော စ သတံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နံ ဘောဇေယျ…ပေ… သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိံ. ယော စ အန္တမသော ဂဒ္ဒူဟနမတ္တမ္ပိ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေယျ, ဣဒံ တတော မဟပ္ဖလတရ’’န္တိ (အ. နိ. ၉.၂၀).

“居士，韦拉玛(Velāma)婆罗门曾行大布施。若有人能供养一位具足正见者，此功德比那布施果报更大。若有人能供养一百位具足正见者……乃至……受持远离酒、谷酒、麻醉品等放逸之处的戒。若有人能，哪怕仅在挤一次牛奶的短暂时间内，修习慈心，此功德比以上一切果报更大。”

မဟဂ္ဂတပုညဘာဝေန ပနဿာ ပရိတ္တပုညတော သာတိသယတာယ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယံ ပမာဏကတံ ကမ္မံ, န တံ တတြာဝသိဿတိ, န တံ တတြာဝတိဋ္ဌတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၅၅၆; သံ. နိ. ၄.၃၆၀). ကာမာဝစရကမ္မဉှိ ပမာဏကတံ နာမ, မဟဂ္ဂတကမ္မံ ပန ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ ဩဓိသကာနောဓိသကဖရဏဝသေန ဝဍ္ဎိတွာ ကတတ္တာ အပ္ပမာဏကတံ နာမ. ကာမာဝစရကမ္မံ တဿ မဟဂ္ဂတကမ္မဿ အန္တရာ လဂ္ဂိတုံ ဝါ တံ ကမ္မံ အဘိဘဝိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ဂဟေတွာ ဌာတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, အထ ခေါ မဟဂ္ဂတကမ္မမေဝ တံ ပရိတ္တကမ္မံ မဟောဃော ဝိယ ပရိတ္တံ ဥဒကံ အဘိဘဝိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ, တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ သယမေဝ ဗြဟ္မသဟဗျတံ ဥပနေတီတိ အယဉှိ တဿ အတ္ထောတိ.

又，因其为广大福德，其超越微少福德之事，实无需多言。如经中所说：“凡有量之业，于彼处不存，于彼处不住。”欲界业名为“有量业”，而广大业则因超越限量，以有量与无量遍满的方式增长而行，故名为“无量业”。欲界业无法介入此广大业中，亦无法压制此业而为自己的果报争取机会；反之，广大业犹如巨流淹没微水，压制了微小的业而自己获得机会，障碍其果报，亲自将造业者引至与梵天为伴。此即其义。

ဂါထာသု ယောတိ ယော ကောစိ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ. မေတ္တန္တိ မေတ္တာဈာနံ. အပ္ပမာဏန္တိ ဘာဝနာဝသေန အာရမ္မဏဝသေန စ အပ္ပမာဏံ. အသုဘဘာဝနာဒယော ဝိယ ဟိ အာရမ္မဏေ ဧကဒေသဂ္ဂဟဏံ အကတွာ အနဝသေသဖရဏဝသေန အနောဓိသောဖရဏဝသေန စ အပ္ပမာဏာရမ္မဏတာယ ပဂုဏဘာဝနာဝသေန အပ္ပမာဏံ. တနူ သံယောဇနာ ဟောန္တီတိ မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သမ္မသိတွာ ဟေဋ္ဌိမေ အရိယမဂ္ဂေ အဓိဂစ္ဆန္တဿ သုခေနေဝ ပဋိဃသံယောဇနာဒယော ပဟီယမာနာ တနူ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပဿတော ဥပဓိက္ခယ’’န္တိ. ‘‘ဥပဓိက္ခယော’’တိ ဟိ နိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ. တဉ္စဿ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန မဂ္ဂဉာဏေန ပဿတိ. အထ ဝါ တနူ သံယောဇနာ ဟောန္တီတိ မေတ္တာဈာနပဒဋ္ဌာနာယ ဝိပဿနာယ အနုက္ကမေန ဥပဓိက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပတွာ တံ ပဿတော ပဂေဝ ဒသပိ သံယောဇနာ တနူ ဟောန္တိ, ပဟီယန္တီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တနူ သံယောဇနာ ဟောန္တီတိ ပဋိဃော စေဝ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တသံယောဇနာ စ တနုကာ ဟောန္တိ. ပဿတော ဥပဓိက္ခယန္တိ တေသံယေဝ ကိလေသူပဓီနံ ခယသင်္ခါတံ [Pg.89] မေတ္တံ အဓိဂမဝသေန ပဿန္တ ဿာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

偈颂中的“无论谁”(yo)，指任何在家人或出家人。“慈”(Mettā)，指慈禅。“无量”(appamāṇaṃ)，指在修习和所缘两方面皆为无量。即不像不净观等只取所缘的一部分，而是以无余遍满和无差别遍满的方式，以无量所缘，通过纯熟的修习而成为无量。“诸结变得微弱”(Tanū saṃyojanā honti)，指以慈禅为基础，加以审察，在证得下位圣道时，瞋恚结等被舍断而轻易地变得微弱。因此说“见诸依之灭尽”(passato upadhikkhayaṃ)。“诸依之灭尽”(upadhikkhayo)即是涅槃。行者以道智，通过作证与现观而见到它。或者，“诸结变得微弱”，指以慈禅为近因的观(vipassanā)，次第证得名为“诸依之灭尽”的阿罗汉果，当见到它时，十结早已变得微弱，意即已被断除。又或者，“诸结变得微弱”，指瞋恚以及与瞋恚相应的结变得微弱。“见诸依之灭尽”，指通过证得慈，而见到那名为“诸烦恼依灭尽”的慈。此处的含义应如是理解。

ဧဝံ ကိလေသပ္ပဟာနံ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဉ္စ မေတ္တာဘာဝနာယ သိခါပ္ပတ္တမာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညေ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကမ္ပိ စေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ မေတ္တာဗလေန သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘိတဗျာပါဒတာယ ဗျာပါဒေန အဒူသိတစိတ္တော. မေတ္တာယတီတိ ဟိတဖရဏဝသေန မေတ္တံ ကရောတိ. ကုသလောတိ အတိသယေန ကုသလဝါ မဟာပုညော, ပဋိဃာဒိအနတ္ထဝိဂမေန ဝေါ. ခေမီ တေနာတိ တေန မေတ္တာယိတေန. သဗ္ဗေ စ ပါဏေတိ စသဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ. မနသာနုကမ္ပန္တိ စိတ္တေန အနုကမ္ပန္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧကသတ္တဝိသယာပိ တာဝ မေတ္တာ မဟာကုသလရာသိ, သဗ္ဗေ ပန ပါဏေ အတ္တနော ပိယပုတ္တံ ဝိယ ဟိတဖရဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တော ပဟူတံ ဗဟုံ အနပ္ပကံ အပရိယန္တံ စတုသဋ္ဌိမဟာကပ္ပေပိ အတ္တနော ဝိပါကပ္ပဗန္ဓံ ပဝတ္တေတုံ သမတ္ထံ ဥဠာရပုညံ အရိယော ပရိသုဒ္ဓစိတ္တော ပုဂ္ဂလော ပကရောတိ နိပ္ဖာဒေတိ.

如此，在开示了修习慈心能达到舍断烦恼及证得涅槃的顶峰功德之后，现在为了说明其他功德，而说“即使仅有一”等偈颂。其中，“无瞋害心”(aduṭṭhacitto)指因慈心的力量善镇伏了瞋恚，故心不为瞋害所染污。“修慈”(Mettāyati)指以利益遍满的方式行慈。“善”(Kusalo)指极为善巧、具大福德，或因远离瞋恚等无益之事。“因此而安稳”(Khemī tena)指因修习此慈爱而安稳。“于一切有情”(Sabbe ca pāṇe)中的“ca”字用于区别。“以心怜悯”(Manasānukampaṃ)指以心意怜悯。此意为：即使仅对一个有情修慈，已是巨大的善业积聚；若能对一切有情，如对自己的爱子一般，以利益遍满的方式以心怜悯，那么圣者、心清净的个人(puggala)就能造作、成就广大、众多、无量、无边、能够在六十四大劫中延续其果报相续的殊胜福德。

သတ္တသဏ္ဍန္တိ သတ္တသင်္ခါတေန သဏ္ဍေန သမန္နာဂတံ ဘရိတံ, သတ္တေဟိ အဝိရဠံ အာကိဏ္ဏမနုဿန္တိ အတ္ထော. ဝိဇိတွာတိ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေနေဝ ဝိဇိနိတွာ. ရာဇိသယောတိ ဣသိသဒိသာ ဓမ္မိကရာဇာနော. ယဇမာနာတိ ဒါနာနိ ဒဒမာနာ. အနုပရိယဂါတိ ဝိစရိံသု.

“有情丛”(Sattasaṇḍaṃ)，指充满名为“有情”的丛林，意即为有情所充满，人类稠密不稀疏。“征服后”(Vijitvā)，指不以棍棒、不以刀剑，仅以正法征服。“王仙”(Rājisayo)，指如仙人般的如法之王。“祭祀者”(Yajamānā)，指行布施者。“周游”(Anupariyagā)，指四处游行。

အဿမေဓန္တိအာဒီသု ပေါရာဏကရာဇကာလေ ကိရ သဿမေဓံ, ပုရိသမေဓံ, သမ္မာပါသံ, ဝါစာပေယျန္တိ စတ္တာရိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ အဟေသုံ, ယေဟိ ရာဇာနော လောကံ သင်္ဂဏှိံသု. တတ္ထ နိပ္ဖန္နသဿတော ဒသမဘာဂဂ္ဂဟဏံ သဿမေဓံ နာမ, သဿသမ္ပာဒနေ, မေဓာဝိတာတိ အတ္ထော. မဟာယောဓာနံ ဆမာသိကံ ဘတ္တဝေတနာနုပ္ပဒါနံ ပုရိသမေဓံ နာမ, ပုရိသသင်္ဂဏှနေ မေဓာဝိတာတိ အတ္ထော. ဒလိဒ္ဒမနုဿာနံ ပေါတ္ထကေ လေခံ ဂဟေတွာ တီဏိ ဝဿာနိ ဝိနာ ဝဍ္ဎိယာ သဟဿဒွိသဟဿမတ္တဓနာနုပ္ပဒါနံ သမ္မာပါသံ နာမ. တဉှိ သမ္မာ မနုဿေ ပါသေတိ ဟဒယေ ဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဌပေတိ, တသ္မာ ‘‘သမ္မာပါသ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘တာတ မာတုလာ’’တိအာဒိနာ ပန သဏှဝါစာယ သင်္ဂဟဏံ ဝါစာပေယျံ နာမ, ပေယျဝဇ္ဇံ ပိယဝါစတာတိ အတ္ထော. ဧဝံ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သင်္ဂဟိတံ ရဋ္ဌံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဟောတိ ဖီတဉ္စ ပဟူတအန္နပါနံ ခေမံ နိရဗ္ဗုဒံ. မနုဿာ မုဒါ မောဒမာနာ ဥရေ ပုတ္တေ နစ္စေန္တာ အပါရုတဃရာ ဝိဟရန္တိ[Pg.90]. ဣဒံ ဃရဒွါရေသု အဂ္ဂဠာနံ အဘာဝတော ‘‘နိရဂ္ဂဠ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပေါရာဏိကာ ပဝေဏိ, အယံ ပေါရာဏိကာ ပကတိ.

在“马祭”等词中，据说在古代国王的时代，有谷智（sassamedha）、人智（purisamedha）、正结（sammāpāsa）、爱语（vācāpeyya）四种摄持法，国王们以此摄持世间。于此，从已成熟的谷物中收取十分之一，名为“谷智”，意即在谷物的获得上具足智慧。给予大勇士们六个月的食物和薪资，名为“人智”，意即在招揽人才上具足智慧。为贫困者登记在册，给予一千或二千的钱财，三年无息，名为“正结”。因为它能正确地系缚人心，就像绑在心上一样，因此被称为“正结”。而以“父亲、舅舅”等柔和的言语来摄持，名为“爱语”，意即悦耳语、亲爱语。如此以四摄法所摄持的国家，便会富裕、繁荣，食物饮水丰饶，安稳无灾。人们欢欣喜悦，将孩子抱在胸前跳舞，敞开家门而住。这因为家门口没有门闩，故被称为“无闩”（niraggaḷa）。这是古老的传统，这是古老的常规。

အပရဘာဂေ ပန ဩက္ကာကရာဇကာလေ ဗြာဟ္မဏာ ဣမာနိ စတ္တာရိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ ဣမဉ္စ ရဋ္ဌသမ္ပတ္တိံ ပရိဝတ္တေန္တာ ဥဒ္ဓမ္မူလံ ကတွာ အဿမေဓံ ပုရိသမေဓန္တိအာဒိကေ ပဉ္စ ယညေ နာမ အကံသု. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိယသုတ္တေ –

然而在后来的奥嘎咖（Okkāka）王时代，婆罗门们颠倒了这四种摄持法与此国家财富，而设立了名为马祭（assamedha）、人祭（purisamedha）等的五种祭祀。世尊在《婆罗门法经》（Brāhmaṇadhammika Sutta）中曾如此说——

‘‘တေသံ အာသိ ဝိပလ္လာသော, ဒိသွာန အဏုတော အဏုံ…ပေ….

“他们生起了颠倒，见到越来越微细……（中略）……

‘‘တေ တတ္ထ မန္တေ ဂန္ထေတွာ, ဩက္ကာကံ တဒုပါဂမု’’န္တိ. (သု. နိ. ၃၀၁-၃၀၄);

“他们在那里编好了咒语，去到奥嘎咖（Okkāka）那里”。（《经集》301-304）

တတ္ထ အဿမေတ္ထ မေဓန္တိ ဗာဓေန္တီတိ အဿမေဓော. ဒွီဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ ဧကဝီသတိယူပဿ ဧကသ္မိံ ပစ္ဆိမဒိဝသေ ဧဝ သတ္တနဝုတိပဉ္စပသုသတဃာတဘီသနဿ ဌပေတွာ ဘူမိဉ္စ ပုရိသေ စ အဝသေသသဗ္ဗဝိဘဝဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ. ပုရိသမေတ္ထ မေဓန္တိ ဗာဓေန္တီတိ ပုရိသမေဓော. စတူဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ သဒ္ဓိံဘူမိယာ အဿမေဓေ ဝုတ္တဝိဘဝဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ. သမ္မမေတ္ထ ပါသန္တိ ခိပန္တီတိ သမ္မာပါသော. ယုဂစ္ဆိဂ္ဂဠေ ပဝေသနဒဏ္ဍကသင်္ခါတံ သမ္မံ ခိပိတွာ တဿ ပတိတောကာသေ ဝေဒိံ ကတွာ သံဟာရိမေဟိ ယူပါဒီဟိ သရဿတိနဒိယာ နိမုဂ္ဂေါကာသတော ပဘုတိ ပဋိလောမံ ဂစ္ဆန္တေန ယဇိတဗ္ဗဿ သတြယာဂဿေတံ အဓိဝစနံ ဝါဇမေတ္ထ ပိဝန္တီတိ ဝါဇပေယျော. ဧကေန ပရိယညေန သတ္တရသဟိ ပသူဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ ဗေဠုဝယူပဿ သတ္တရသကဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဠောတိ နိရဂ္ဂဠော. နဝဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ သဒ္ဓိံ ဘူမိယာ ပုရိသေဟိ စ အဿမေဓေ ဝုတ္တဝိဘဝဒက္ခိဏဿ သဗ္ဗမေဓပရိယာယနာမဿ အဿမေဓဝိကပ္ပဿေတံ အဓိဝစနံ.

于此，“马祭”（assamedha）是指在此杀害、伤害马。这是对一种祭祀的称呼：它以两次准备仪式进行祭祀，有二十一根祭柱，仅在最后一天就屠杀五百九十七头牲畜，极为恐怖，除了土地和人之外，献出所有剩余的财富作为祭品。“人祭”（purisamedha）是指在此杀害、伤害人。这是对一种祭祀的称呼：它以四次准备仪式进行祭祀，连同土地，献出如马祭中所述的财富作为祭品。“抛橛祭”（sammāpāsa）是指在此正确地抛掷。这是对一种百祭之祭（satrayāga）的称呼：抛出名为“samma”的橛（即插入轭孔的闩），在它落下之处建造祭坛，用可移动的祭柱等，从萨拉洒蒂河（Sarassatī）沉没之处开始逆流而上进行祭祀。“力饮祭”（vājapeyya）是指在此饮用米粥。这是对一种祭祀的称呼：它以一次准备仪式，用十七头牲畜来祭祀，有贝卢瓦（Beḷuva）木的祭柱，献出十七份祭品。“无闩祭”（niraggaḷa）是指在此没有门闩。这是对马祭的一种变体的称呼，其别名为“一切祭”（sabbamedha）：它以九次准备仪式进行祭祀，连同土地和人，献出如马祭中所述的财富作为祭品。

စန္ဒပ္ပဘာတိ စန္ဒပ္ပဘာယ. တာရဂဏာဝ သဗ္ဗေတိ ယထာ သဗ္ဗေပိ တာရာဂဏာ စန္ဒိမသောဘာယ သောဠသိမ္ပိ ကလံ နာဂ္ဃန္တိ, ဧဝံ တေ အဿမေဓာဒယော ယညာ မေတ္တစိတ္တဿ ဝုတ္တလက္ခဏေန သုဘာဝိတဿ သောဠသိမ္ပိ ကလံ နာနုဘဝန္တိ, န ပါပုဏန္တိ, နာဂ္ဃန္တီတိ အတ္ထော.

“月光”（candappabhā）即月亮的光辉。“如众星辰”（tāragaṇāva sabbeti）是说，正如所有星群的光辉不及月亮光辉的十六分之一，同样地，那些马祭等祭祀，也不及具有前述特征、善加修习的慈心的十六分之一，即不能相比，不能达到，不值一提的意思。

ဣဒါနိ [Pg.91] အပရေပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေ မေတ္တာဘာဝနာယ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ယော န ဟန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယောတိ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာနုယုတ္တော ပုဂ္ဂလော. န ဟန္တီတိ တေနေဝ မေတ္တာဘာဝနာနုဘာဝေန ဒူရဝိက္ခမ္ဘိတဗျာပါဒတာယ န ကဉ္စိ သတ္တံ ဟိံသတိ, လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ န ဝိဗာဓတိ ဝါ. န ဃာတေတီတိ ပရံ သမာဒပေတွာ န သတ္တေ ဟနာပေတိ န ဝိဗာဓာပေတိ စ. န ဇိနာတီတိ သာရမ္ဘဝိဂ္ဂါဟိကကထာဒိဝသေန န ကဉ္စိ ဇိနာတိ သာရမ္ဘဿေဝ အဘာဝတော, ဇာနိကရဏဝသေန ဝါ အဍ္ဍကရဏာဒိနာ န ကဉ္စိ ဇိနာတိ. န ဇာပယေတိ ပရေပိ ပယောဇေတွာ ပရေသံ ဓနဇာနိံ န ကာရာပေယျ. မေတ္တံသောတိ မေတ္တာမယစိတ္တကောဋ္ဌာသော, မေတ္တာယ ဝါ အံသော အဝိဇဟနဋ္ဌေန အဝယဝဘူတောတိ မေတ္တံသော. သဗ္ဗဘူတေသူတိ သဗ္ဗသတ္တေသု. တတော ဧဝ ဝေရံ တဿ န ကေနစီတိ အကုသလဝေရံ တဿ ကေနစိပိ ကာရဏေန နတ္ထိ, ပုဂ္ဂလဝေရသင်္ခါတော ဝိရောဓော ကေနစိ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ တဿ မေတ္တာဝိဟာရိဿ နတ္ထီတိ.

现在，为了开示修习慈爱（mettābhāvanā）在现法（diṭṭhadhammika）与后世（samparāyika）的其他功德（ānisaṃsa），而说“彼不杀”（yo na hantī）等。于此，“彼”（yo）即致力于修习慈梵住的个人（puggala）。“不杀”（na hantī）是指，由于修习慈爱的威力，瞋恚（byāpāda）已被远远镇伏，故不伤害任何有情，或不以土块、棍棒等（leḍḍudaṇḍādīhi）恼害。“不使杀”（na ghātetī）是指，不教唆他人，不使人杀害有情，亦不使人恼害。“不征服”（na jinātī）是指，因无争论（sārambha），故不以争论、辩论等方式征服任何人；或不以赌博等方式（aḍḍakaraṇādinā）征服任何人。“不使人失败”（na jāpayeti）是指，不唆使他人，不令他人遭受财产损失。“慈分”（mettaṃso）是指，心是慈的组成部分（mettāmayacittakoṭṭhāso），或慈是其一部分，因不舍离之义而成为其组成部分。“于一切众生”（sabbabhūtesu）即于一切有情（sabbasattesu）。“因此他与谁也无怨”（veraṃ tassa na kenacī）是指，他没有任何因由的不善怨（akusalaveraṃ），修习慈住者与任何人都没有名为个人之怨（puggalavera）的敌对（virodho）。

ဧဝမေတသ္မိံ ဧကကနိပါတေ ပဋိပါဋိယာ တေရသသု သုတ္တေသု သိက္ခာသုတ္တဒွယေ စာတိ ပန္နရသသု သုတ္တေသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, နီဝရဏသုတ္တံ သံယောဇနသုတ္တံ အပ္ပမာဒသုတ္တံ အဋ္ဌိသဉ္စယသုတ္တန္တိ ဧတေသု စတူသု သုတ္တေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ. ဣတရေသု ပန ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ.

如是，于此一集（ekakanipāta）中，次第的十三经与二学处经（sikkhāsutta），即十五部经中，宣说了出离轮回（vivaṭṭa）；在盖经（Nīvaraṇa Sutta）、结经（Saṃyojana Sutta）、不放逸经（Appamāda Sutta）、骨集经（Aṭṭhisañcaya Sutta）这四部经中，宣说了轮回（vaṭṭa）与出离轮回（vivaṭṭa）。而在其余的经中，则只宣说了轮回（vaṭṭa）。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

ပရမတ္ထဒီပနိယာ

《胜义灯》中

ခုဒ္ဒကနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

《小部义注》

ဣတိဝုတ္တကဿ ဧကကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《如是语》一集释义终。

၂. ဒုကနိပါတော

2. 第二集

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

1. 初品

၁. ဒုက္ခဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 苦住经释义

၂၈. ဒုကနိပါတဿ [Pg.92] ပဌမေ ဒွီဟီတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ဓမ္မေဟီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. ဒွီဟိ ဓမ္မေဟီတိ ဒွီဟိ အကုသလဓမ္မေဟိ. သမန္နာဂတောတိ ယုတ္တော. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. ဒုက္ခံ ဝိဟရတီတိ စတူသုပိ ဣရိယာပထေသု ကိလေသဒုက္ခေန စေဝ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခေန စ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ. သဝိဃာတန္တိ စိတ္တူပဃာတေန စေဝ ကာယူပဃာတေန စ သဝိဃာတံ. သဥပါယာသန္တိ ကိလေသူပါယာသေန စေဝ သရီရခေဒေန စ ဗလဝအာယာသဝသေန သဥပါယာသံ. သပရိဠာဟန္တိ ကိလေသပရိဠာဟေန စေဝ ကာယပရိဠာဟေန စ သပရိဠာဟံ. ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ. ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ. အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒါ. ပရံ မရဏာတိ စုတိတော ဥဒ္ဓံ. ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါတိ ဒုဂ္ဂတိသင်္ခါတာနံ စတုန္နံ အပါယာနံ အညတရာ ဂတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, အဝဿံဘာဝိနီတိ အတ္ထော.

28. 在《二集》的第一经中，“二”是数量的限定。“以法”是指示被限定的法。“以二法”是指以两种不善法。“具足”是“具有”的意思。“于现法中”是指在此生中。“住于苦”是指在四种威仪中，因烦恼之苦以及身心之苦而住于苦。“有恼害”是指心之恼害与身之恼害。“有忧恼”是指因烦恼的忧恼以及身体的疲惫而有强烈的忧恼。“有热恼”是指因烦恼的热恼以及身体的热恼而有热恼。“身坏”是指舍弃所执取的诸蕴。“死后”是指在那之后执取新生的诸蕴。或者，“身坏”是指命根断绝。“死后”是指从死亡之后。“恶趣是可预期的”是指，在被称为恶趣的四恶趣中，某一趣是可预期的，其义为不可避免。

အဂုတ္တဒွါရောတိ အပိဟိတဒွါရော. ကတ္ထ ပန အဂုတ္တဒွါရောတိ အာဟ ‘‘ဣန္ဒြိယေသူ’’တိ. တေန မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ အသံဝရမာဟ. ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂဝသေန ဘောဇနေ မတ္တံ န ဇာနာတီတိ ဘောဇနေ အမတ္တညူ. ‘‘ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာယ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာယာ’’တိပိ ပဌန္တိ.

“不守护根门”就是门未关闭。那么，在哪里不守护根门呢？回答说：“在诸根中”。这指的是以意为第六的六根的不防护。因为接受和食用而于饮食中不知节量，就是“于饮食不知量”。也有人这样读诵的：“由于根门不守护，由于饮食不知量”。

ကထံ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ, ကထံ ဝါ ဂုတ္တဒွါရတာတိ? ကိဉ္စာပိ ဟိ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ နတ္ထိ. န ဟိ စက္ခုပသာဒံ နိဿာယ သတိ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အပိစ ယဒါ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, တဒါ ဘဝင်္ဂေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေ ကိရိယာမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ, တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ, တတော ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ, တတော ဝိပါကာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ, တတော ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ, တဒနန္တရံ ဇဝနံ ဇဝတိ. တထာပိ နေဝ ဘဝင်္ဂသမယေ, န အာဝဇ္ဇနာဒီနံ အညတရသမယေ [Pg.93] သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ အတ္ထိ, ဇဝနက္ခဏေ ပန သစေ ဒုဿီလျံ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ အညာဏံ ဝါ အက္ခန္တိ ဝါ ကောသဇ္ဇံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အသံဝရော ဟောတိ. ဧဝံ ဟောန္တောပိ သော ‘‘စက္ခုဒွါရေ အသံဝရော’’တိ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တသ္မိံ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရေ စတူသု ဒွါရေသု အသံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရဒွါရကောဋ္ဌကဂဗ္ဘာဒယော သုသံဝုတာ တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ အရက္ခိတံ အဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေဟိ ပဝိသိတွာ စောရာ ယဒိစ္ဆန္တိ, တံ ဟရေယျုံ. ဧဝမေဝ ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တသ္မိံ အသံဝရေ သတိဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. တသ္မိံ ပန အသတိ ဇဝနေ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရဒွါရေသု သံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရဒွါရာဒယော အသံဝုတာ, တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ သုရက္ခိတံ သုဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေသု ဟိ ပိဟိတေသု စောရာနံ ပဝေသော နတ္ထိ. ဧဝမေဝ ဇဝနေ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂမ္ပိ, အာဝဇ္ဇနာဒီနိ ဝီထိစိတ္တာနိပိ. တသ္မာ ဇဝနက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ‘‘စက္ခုဒွါရေ သံဝရော’’တိ ဝုစ္စတိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ, ဂုတ္တဒွါရတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

如何是于诸根不守护门，又如何是守护门呢？虽然眼根自身并无守护或不守护，因为眼净色并非正念或失念生起的所依处。然而，当色所缘进入眼门时，有分心生灭两次之后，唯作意界生起并完成转向作用后灭去，接着眼识生起完成见的作用，然后异熟意界生起完成领受的作用，接着异熟无因意识界生起完成推度作用，继而唯作有因意识界生起完成确定作用后灭去，紧接着速行心生起。即便如此，无论在有分心时，还是在转向等任何阶段，都谈不上守护或不守护；唯于速行刹那，若生起恶戒、失念、无知、无忍或懈怠，方为不守护。即便如此，此亦被称为“于眼门不守护”。为什么？因为当此不守护存在时，门亦不被守护，有分心及转向等心路之心亦不被守护。譬如，若一城的四门未关闭，即使内室的门、储藏室、房间等都严密关闭，城内所有的财物仍然未被保护、未被看管。盗贼从城门进入，想拿什么就拿什么。同样，当速行中生起恶戒等时，在此不守护中，门亦不被守护，有分心及转向等心路之心亦不被守护。反之，当此不守护不存在，而在速行中生起戒等时，门便被守护，有分心及转向等心路之心亦被守护。譬如，若城门关闭，即使内室的门等未关闭，城内所有的财物都得到很好的保护、很好的看管。城门关闭后，盗贼就无法进入。同样，当速行中生起戒等时，门便被守护，有分心及转向等心路之心亦被守护。因此，即使仅在速行刹那生起，也称为“于眼门守护”。其余诸门，道理亦同。应如此了知于诸根的不守护门与守护门。

ကထံ ပန ဘောဇနေ အမတ္တညူ, ကထံ ဝါ မတ္တညူတိ? ယော ဟိ ပုဂ္ဂလော မဟိစ္ဆော ဟုတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ မတ္တံ န ဇာနာတိ. မဟိစ္ဆပုဂ္ဂလော ဟိ ယထာ နာမ ကစ္ဆပုဋဝါဏိဇော ပိဠန္ဓနဘဏ္ဍကံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဥစ္ဆင်္ဂေပိ ပက္ခိပိတဗ္ဗယုတ္တကံ ပက္ခိပိတွာ မဟာဇနဿ ပဿန္တဿေဝ ‘‘အသုကံ ဂဏှထ, အသုကံ ဂဏှထာ’’တိ မုခေန ဥဂ္ဃောသေတိ, ဧဝမေဝ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ အတ္တနော သီလံ ဝါ ဂန္ထံ ဝါ ဓုတင်္ဂဂုဏံ ဝါ အန္တမသော အရညဝါသမတ္တကမ္ပိ မဟာဇနဿ ဇာနန္တဿေဝ သမ္ဘာဝေတိ, သမ္ဘာဝေတွာ စ ပန သကဋေဟိပိ ဥပနီတေ ပစ္စယေ ‘‘အလ’’န္တိ အဝတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. တယော ဟိ ပူရေတုံ န သက္ကာ အဂ္ဂိ ဥပါဒါနေန, သမုဒ္ဒေါ ဥဒကေန, မဟိစ္ဆော ပစ္စယေဟီတိ –

那么，如何是在饮食上不知量，又如何是知量呢？凡是成为大欲者的个人，于受取时不知量。大欲的个人，犹如一个货郎，手中拿着饰品，又将该放置的商品放在腿上，于大众面前高声叫卖：“买这个！买这个！”同样地，他把自己哪怕一点点的戒行、学识、头陀功德，乃至仅仅是居住于林野，也在众人面前炫耀。炫耀之后，即使供养是用车运来的，他也不说“够了”而接受。诚然，有三者无法被满足：火，以燃料；海洋，以水；以及大欲之人，以资具——

‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓော သမုဒ္ဒေါ စ, မဟိစ္ဆော စာပိ ပုဂ္ဂလော;

ဗဟုကေ ပစ္စယေ ဒိန္နေ, တယောပေတေ န ပူရယေတိ’’.

火堆与海洋，以及大欲之人；虽予众多资具，此三者不满足。

မဟိစ္ဆပုဂ္ဂလော [Pg.94] ဟိ ဝိဇာတမာတုယာပိ မနံ ဂဏှိတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝရူပေါ ဟိ အနုပ္ပန္နံ လာဘံ န ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နလာဘတော စ ပရိဟာယတိ. ဧဝံ တာဝ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အမတ္တညူ ဟောတိ. ယော ပန ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓမ္ပိ အာဟာရံ ဂဓိတော မုစ္ဆိတော အဇ္ဈောပန္နော အနာဒီနဝဒဿာဝီ အနိဿရဏပညော အာဟရဟတ္ထကအလံသာဋကတတ္ထဝဋ္ဋကကာကမာသကဘုတ္တဝမိတကဗြာဟ္မဏာနံ အညတရော ဝိယ အယောနိသော အနုပါယေန ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခံ ပဿသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ. အယံ ပရိဘောဂေ အမတ္တညူ နာမ.

大欲之人甚至无法赢得其生母的心。这样的人无法生起未生的利得，而已生的利得也会失去。此即于受取上不知量。又，有人虽以如法、平等的方式获得食物，却贪婪、沉醉、耽溺地食用，不见过患，无出离慧，犹如某些手持食物、身着华服、食如乌鸦、食后即吐的婆罗门。他不如理、不善巧地，仅为填满肚子而受用，然后耽于卧乐、侧卧乐、昏沉乐而住。这被称为于受用上不知量。

ယော ပန ‘‘ယဒိပိ ဒေယျဓမ္မော ဗဟု ဟောတိ, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, ဒါယကဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မော အပ္ပော, ဒါယကော ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မော ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, အတ္တနော ထာမံ ဉတွာ ပမာဏယုတ္တမေဝ ဂဏှာတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ပမာဏဇာနနဿ စေဝ, ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ, နေဝ ဒဝါယ, န မဒါယာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၃၅၅) ‘‘လဒ္ဓဉ္စ ပိဏ္ဍပါတံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈောပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ စ အာဒိနာ နယေန ဝုတ္တဿ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသင်္ခါနပညာယ ဇာနိတွာ အာဟာရပရိဘုဉ္ဇနသင်္ခါတဿ ပရိဘောဂေ ပမာဏဇာနနဿ စ ဝသေန ဘောဇနေ မတ္တညူ ဟောတိ, အယံ ဘောဇနေ မတ္တညူ နာမ. ဧဝံ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ မတ္တညုတာ စ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

反之，有人是于饮食知量者。此人依于受取时知量，即：“若布施物多，而施者欲少施，则随施者意而少取；若布施物少，而施者欲多施，则随布施物量而少取；若布施物多，施者亦欲多施，则了知自身所需后，仅取适量。”又依于受用时知量，即如（《法集论》1355）所说：“如理省察而受用食物，非为嬉戏，非为骄慢……”以及“受用所得之食，不贪婪、不沉醉、不耽溺，见其过患，具出离慧”等经文所示，以省察慧了知后而受用。此即是于饮食知量者。应如此了知于饮食不知量与知量。

ဂါထာသု ပန စက္ခုန္တိအာဒီသု စက္ခတီတိ စက္ခု, ရူပံ အဿာဒေတိ, သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝါ အတ္ထော. သုဏာတီတိ သောတံ. ဃာယတီတိ ဃာနံ. ဇီဝိတနိမိတ္တံ အာဟာရရသော ဇီဝိတံ, တံ အဝှာယတီတိ ဇိဝှာ. ကုစ္ဆိတာနံ အာယောတိ ကာယော. မနတေ ဝိဇာနာတီတိ မနော. ပေါရာဏာ ပနာဟု မုနာတီတိ မနော, နာဠိယာ မိနမာနော ဝိယ မဟာတုလာယ ဓာရယမာနော ဝိယ စ အာရမ္မဏံ ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ တာဝေတ္ထ ပဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

于诸偈颂中，“眼”等词的解释如下：“见”，故为“眼”(cakkhu)，其义为品味色，或如指示平坦与不平坦。“听”，故为“耳”(sota)。“嗅”，故为“鼻”(ghāna)。生命之因的食味即是生命，“呼唤”(avhāyati)彼生命，故为“舌”(jivhā)。“可鄙者”(kucchita)之“积聚”(āya)，故为“身”(kāya)。“思量”(manate)而知，故为“意”(mano)。古人则说：“知”(munāti)，故为“意”(mano)，其义为认知所缘，犹如以量管测量，或以大秤称量。于此，应如是了知词义。

ဘာဝတ္ထတော ပန ဒုဝိဓံ စက္ခု – မံသစက္ခု စ ပညာစက္ခု စ. တေသု ဗုဒ္ဓစက္ခု, သမန္တစက္ခု, ဉာဏစက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု, ဓမ္မစက္ခူတိ ပဉ္စဝိဓံ ပညာစက္ခု. တတ္ထ ‘‘အဒ္ဒသံ ခေါ [Pg.95] အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၃) ဣဒံ ဗုဒ္ဓစက္ခု နာမ. ‘‘သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိ (စူဠဝ. ဓောတကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၃၂) ဣဒံ သမန္တစက္ခု နာမ. ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၅) ဣဒံ ဉာဏစက္ခု နာမ. ‘‘အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေနာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၄) ဣဒံ ဒိဗ္ဗစက္ခု နာမ. ‘‘ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၉၅; မဟာဝ. ၁၆) ဣဒံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတံ ဓမ္မစက္ခု နာမ.

从义理上说，眼有两种：肉眼(maṃsacakkhu)与慧眼(paññācakkhu)。其中，慧眼有五种：佛眼(buddhacakkhu)、普眼(samantacakkhu)、智眼(ñāṇacakkhu)、天眼(dibbacakkhu)与法眼(dhammacakkhu)。其中，“诸比丘(bhikkhave)，我以佛眼观察世间”，此为佛眼。“普眼，被称为一切知智”，此为普眼。“眼已生起”，此为智眼。“诸比丘，我以清净天眼看见”，此为天眼。“离尘离垢的法眼已生起”，此为被称为下三道的法眼。

မံသစက္ခုပိ ဒုဝိဓံ – သသမ္ဘာရစက္ခု, ပသာဒစက္ခူတိ. တတ္ထ ယွာယံ အက္ခိကူပကေ ပတိဋ္ဌိတော ဟေဋ္ဌာ အက္ခိကူပကဋ္ဌိကေန, ဥပရိ ဘမုကဋ္ဌိကေန, ဥဘတော အက္ခိကူဋေဟိ, အန္တော မတ္ထလုင်္ဂေန, ဗဟိဒ္ဓါ အက္ခိလောမေဟိ ပရိစ္ဆိန္နော မံသပိဏ္ဍော, သင်္ခေပတော စတဿော ဓာတုယော – ဝဏ္ဏော, ဂန္ဓော, ရသော, ဩဇာသမ္ဘဝေါ သဏ္ဌာနံ ဇီဝိတံ ဘာဝေါ ကာယပသာဒေါ စက္ခုပသာဒေါတိ စုဒ္ဒသ သမ္ဘာရာ. ဝိတ္ထာရတော စတဿော ဓာတုယော တံနိဿိတာ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသဩဇာသဏ္ဌာနသမ္ဘဝါတိ ဣမာနိ ဒသ စတုသမုဋ္ဌာနိကတ္တာ စတ္တာလီသံ ဟောန္တိ, ဇီဝိတံ ဘာဝေါ ကာယပသာဒေါ စက္ခုပသာဒေါတိ စတ္တာရိ ဧကန္တကမ္မသမုဋ္ဌာနေဝါတိ ဣမေသံ စတုစတ္တာလီသာယ ရူပါနံ ဝသေန စတုစတ္တာလီသ သမ္ဘာရာ. ယံ လောကေ ‘‘သေတံ ဝဋ္ဋံ ပုထုလံ ဝိသဋံ ဝိပုလံ စက္ခူ’’တိ သဉ္ဇာနန္တော န စက္ခုံ သဉ္ဇာနာတိ, ဝတ္ထုံ စက္ခုတော သဉ္ဇာနာတိ, ယော မံသပိဏ္ဍော အက္ခိကူပကေ ပတိဋ္ဌိတော နှာရုသုတ္တကေန မတ္ထလုင်္ဂေန အာဗဒ္ဓေါ, ယတ္ထ သေတမ္ပိ အတ္ထိ ကဏှမ္ပိ လောဟိတကမ္ပိ ပထဝီပိ အာပေါပိ တေဇောပိ ဝါယောပိ. ယံ သေမှုဿဒတ္တာ သေတံ, ပိတ္တုဿဒတ္တာ ကဏှံ, ရုဟိရုဿဒတ္တာ လောဟိတကံ, ပထဝုဿဒတ္တာ ပတ္ထဒ္ဓံ, အာပုဿဒတ္တာ ပဂ္ဃရတိ, တေဇုဿဒတ္တာ ပရိဍယှတိ, ဝါယုဿဒတ္တာ သမ္ဘမတိ, ဣဒံ သသမ္ဘာရစက္ခု နာမ. ယော ပန ဧတ္ထ သိတော ဧတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓေါ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါ, ဣဒံ ပသာဒစက္ခု နာမ. ဣဒဉှိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ယထာရဟံ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝေန ပဝတ္တတိ.

肉眼有两种：具支眼(sasambhāracakkhu)与净色眼(pasādacakkhu)。于此，安置于眼窝中，下以眼窝骨为依，上以眉骨为依，两侧以眼角为界，内连脑髓，外为睫毛所限的肉团，简略而言，有十四种成分：四大种，以及颜色、气味、味道、食素、所生、形状、命根、性根、身净色、眼净色。详细而言，四大种，以及依赖于它们的颜色、气味、味道、食素、形状、所生——这十种法，因由四因所生，故有四十种；命根、性根、身净色、眼净色这四种则纯粹由业所生，如是依此四十四种色法而有四十四种成分。世人所谓“白色、圆形、粗大、广阔、宽大的眼睛”，他并非识知眼，而是识知眼的所依处，即是那安置于眼窝中、由筋脉与脑髓相连的肉团，其中有白色、黑色、红色，亦有地、水、火、风。因痰多而白，因胆汁多而黑，因血多而红，因地界多而坚硬，因水界多而流溢，因火界多而灼热，因风界多而颤动，这称为具支眼。然而，于此依止、于此相连，缘于四大种所造的净色，这称为净色眼。此净色眼于眼识等生起时，随其所应，作为所依与门而起作用。

သောတာဒီသုပိ သောတံ ဒိဗ္ဗသောတံ, မံသသောတန္တိ ဒုဝိဓံ. ဧတ္ထ ‘‘ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏာတီ’’တိ ဣဒံ ဒိဗ္ဗသောတံ နာမ. မံသသောတံ ပန သသမ္ဘာရသောတံ ပသာဒသောတန္တိ ဒုဝိဓန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ စက္ခုမှိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တထာ ဃာနဇိဝှာ. ကာယော ပန စောပနကာယော, ကရဇကာယော, သမူဟကာယော, ပသာဒကာယောတိအာဒိနာ ဗဟုဝိဓော. တတ္ထ –

耳根等也是如此。耳根分为天耳(dibbasota)与肉耳(maṃsasota)两种。于此，“以清净、超人的天耳界，能听闻两种声音”，这称为天耳。至于肉耳，则分为具支耳与净色耳两种，其余一切皆应如眼根中所说之理了知，鼻根与舌根也是如此。而身则有动身、业生身、集身、净色身等多种。于此——

‘‘ကာယေန [Pg.96] သံဝုတာ ဓီရာ, အထော ဝါစာယ သံဝုတာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၃၄) –

智者护身行，亦善护口语。

အယံ စောပနကာယော နာမ. ‘‘ဣမမှာ ကာယာ အညံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနာတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၆; ပဋိ. မ. ၃.၁၄) အယံ ကရဇကာယော နာမ. သမူဟကာယော ပန ဝိညာဏာဒိသမူဟဝသေန အနေကဝိဓော အာဂတော. တထာ ဟိ ‘‘ဆ ဣမေ, အာဝုသော, ဝိညာဏကာယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၀၁) ဝိညာဏသမူဟော ဝုတ္တော. ‘‘ဆ ဖဿကာယာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၃; မ. နိ. ၁.၉၈) ဖဿာဒိသမူဟော. တထာ ‘‘ကာယပဿဒ္ဓိ ကာယလဟုတာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၁၄) ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော. ‘‘ဣဓေကစ္စော ပထဝိကာယံ အနိစ္စတော အနုပဿတိ, အာပေါကာယံ တေဇောကာယံ ဝါယောကာယံ ကေသကာယံ လောမကာယ’’န္တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၃.၃၅) ပထဝါဒိသမူဟော. ‘‘ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၆) အယံ ပသာဒကာယော. ဣဓာပိ ပသာဒကာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ ကာယဝိညာဏာဒီနံ ယထာရဟံ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝေန ပဝတ္တတိ. မနောတိ ပန ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ ဝုစ္စတိ, တထာပိ ဒွါရဘာဝဿ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ဒွါရဘူတံ သာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

这称为动身。“他从此身化出另一身”（《长部》1.236；《无碍解道》3.14），这称为业生身。而集身，则依识等的集合而有多种。例如，在“贤友(āvuso)，有此六识身”（《中部》1.101）等经文中，说的是识的集合。在“六触身”（《长部》3.323；《中部》1.98）等经文中，说的是触等的集合。同样，在“身轻安、身轻快”（《法集》114）等文中，指的是受蕴等。在“于此，有人观地身为无常，观水身、火身、风身、发身、毛身”（《无碍解道》3.35）等文中，说的是地等事物的集合。“以身触所触”（《增支部》3.16），这是净色身。此处也应了知为净色身。因为它随其所应，作为身识等的所依与门而运作。至于意，虽然一切识都可称为意，但此处意指的是门的作用，故应了知为作为门的有分心与转向心。

ဧတာနိ ယဿ ဒွါရာနိ အဂုတ္တာနိ စ ဘိက္ခုနောတိ ယဿ ဘိက္ခုနော ဧတာနိ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဒွါရာနိ သတိဝေါဿဂ္ဂေန ပမာဒံ အာပန္နတ္တာ သတိကဝါဋေန အပိဟိတာနိ. ဘောဇနမှိ…ပေ… အဓိဂစ္ဆတီတိ သော ဘိက္ခု ဝုတ္တနယေန ဘောဇနေ အမတ္တညူ ဣန္ဒြိယေသု စ သံဝရရဟိတော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဉ္စ ရောဂါဒိဝသေန, သမ္ပရာယိကဉ္စ ဒုဂ္ဂတိပရိယာပန္နံ ကာယဒုက္ခံ ရာဂါဒိကိလေသသန္တာပဝသေန, ဣစ္ဆာဝိဃာတဝသေန စ စေတောဒုက္ခန္တိ သဗ္ဗထာပိ ဒုက္ခမေဝ အဓိဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတိ. ယသ္မာ စေတဒေဝံ, တသ္မာ ဒုဝိဓေနပိ ဒုက္ခဂ္ဂိနာ ဣဓလောကေ စ ပရလောကေ စ ဍယှမာနေန ကာယေန ဍယှမာနေန စေတသာ ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတ္တိံ နိစ္စကာလမေဝ တာဒိသော ပုဂ္ဂလော ဒုက္ခမေဝ ဝိဟရတိ, န တဿ သုခဝိဟာရဿ သမ္ဘဝေါ, ဝဋ္ဋဒုက္ခာနတိက္ကမေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ.

“若比丘的此等诸门不守护”意即：此比丘以意为第六的诸门，因舍离正念而陷入放逸，未以正念的门扇关闭。“于食……乃至……获得”意即：该比丘如前所述，于食不知量，于诸根不防护，故在现世因疾病等而遭受身苦，在来世因堕恶趣而遭受身苦，并且因贪等烦恼的烧灼、以及因欲求的挫败而遭受心苦，总之唯独获得苦、达到苦。既然如此，因此，被两种苦火在此世及来世焚烧，身心皆被烧灼，这样的个体(puggalo)无论是白昼或黑夜，都恒常住于苦中，不可能有安乐住，至于超越轮回之苦，则更无须说了。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义终。

၂. သုခဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 乐住经释义

၂၉. ဒုတိယေ [Pg.97] ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

29. 第二经的意义，应以与前述相反的方式来理解。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. တပနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 热恼经释义

၃၀. တတိယေ တပနီယာတိ ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ တပန္တိ ဝိဗာဓေန္တိ ဝိဟေဌေန္တီတိ တပနီယာ. တပနံ ဝါ ဒုက္ခံ ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယေ စ တဿ ဥပ္ပာဒနေန စေဝ အနုဗလပ္ပဒါနေန စ ဟိတာတိ တပနီယာ. အထ ဝါ တပန္တိ တေနာတိ တပနံ, ပစ္ဆာနုတာပေါ, ဝိပ္ပဋိသာရောတိ အတ္ထော, တဿ ဟေတုဘာဝတော ဟိတာတိ တပနီယာ. အကတကလျာဏောတိ အကတံ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ ပုညံ ဧတေနာတိ အကတကလျာဏော. သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပုညဉှိ ပဝတ္တိဟိတတာယ အာယတိံသုခတာယ စ ဘဒ္ဒကဋ္ဌေန ကလျာဏန္တိ စ ကုစ္ဆိတသလနာဒိအတ္ထေန ကုသလန္တိ စ ဒုက္ခဘီရူနံ သံသာရဘီရူနဉ္စ ရက္ခနဋ္ဌေန ဘီရုတ္တာဏန္တိ စ ဝုစ္စတိ. ကတပါပေါတိ ကတံ ဥပစိတံ ပါပံ ဧတေနာတိ ကတပါပေါ. သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အကုသလကမ္မဉှိ လာမကဋ္ဌေန ပါပန္တိ စ အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေ ဝိပါကက္ခဏေ စ ဃောရသဘာဝတာယ လုဒ္ဒန္တိ စ ကိလေသေဟိ ဒူသိတဘာဝေန ကိဗ္ဗိသန္တိ စ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘ဒွေ ဓမ္မာ တပနီယာ’’တိ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနေန ဥဒ္ဒိသိတွာ အကတံ ကုသလံ ဓမ္မံ ကတဉ္စ အကုသလံ ဓမ္မံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန နိဒ္ဒိသိ. ဣဒါနိ တေသံ တပနီယဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘သော အကတံ မေ ကလျာဏန္တိပိ တပ္ပတိ, ကတံ မေ ပါပန္တိပိ တပ္ပတီ’’တိ အာဟ. စိတ္တသန္တာသေန တပ္ပတိ အနုတပ္ပတိ အနုသောစတီတိ အတ္ထော.

30. 第三，所谓“热恼法”(tapanīya)，是指在现法与来世中，它们使人热恼、困扰、伤害，因此称为热恼法。或者，热恼即是苦，在现法与来世中，由于它的生起和持续增长而造成损害，所以称为热恼法。又或者，“因它而热恼”，此即“热恼”，其义为后悔、追悔；因为它是导致损害的原因，所以称为热恼法。“未作善者”(akatakalyāṇa)，是指此人未作善业，即美好的福德，故称“未作善者”；其余二词是其同义词。福德，因其能带来现世安乐与未来快乐，以其吉祥义而称为“善”(kalyāṇa)；因其有切断可鄙法之义，而称为“善”(kusala)；因其能保护怖畏苦、怖畏轮回者，而称为“为怖畏者作庇护”(bhīruttāṇa)。“已作恶者”(katapāpa)，是指此人已积集恶业，故称“已作恶者”；其余二词是其同义词。不善业，因其性质低劣，故称“恶”(pāpa)；因其在造作时和果报时都显得凶险，故称“暴恶”(ludda)；因其被烦恼所染污，故称“罪垢”(kibbisa)。如是，世尊(bhagavā)以法为立足处，开示“二种热恼法”后，又以人(puggala)为立足处，指出了未作善法和已作恶法之人。现在，为了显示它们的热恼性，而说：“他因‘我未作善’而热恼，亦因‘我已作恶’而热恼。”其义是：因心的怖畏而热恼、追悔、忧愁。

ဂါထာသု ဒုဋ္ဌု စရိတံ, ကိလေသပူတိကတ္တာ ဝါ ဒုဋ္ဌံ စရိတန္တိ ဒုစ္စရိတံ. ကာယေန ဒုစ္စရိတံ, ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ. ဧဝံ ဝစီမနောဒုစ္စရိတာနိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ဣမာနိ စ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနိ အဓိပ္ပေတာနီတိ ယံ န ကမ္မပထပ္ပတ္တံ အကုသလဇာတံ, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယဉ္စညံ ဒေါသသဉှိတ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ယမ္ပိ စ အညံ ကမ္မပထဘာဝံ အပ္ပတ္တတ္တာ နိပ္ပရိယာယေန ကာယကမ္မာဒိသင်္ခံ န လဘတိ, ရာဂါဒိကိလေသသံသဋ္ဌတ္တာ ဒေါသသဟိတံ အကုသလံ တမ္ပိ ကတွာတိ အတ္ထော. နိရယန္တိ နိရတိအတ္ထေန နိရဿာဒဋ္ဌေန ဝါ နိရယန္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုဂ္ဂတိံ, အယသင်္ခါတသုခပ္ပဋိက္ခေပေန [Pg.98] ဝါ သဗ္ဗတ္ထ သုဂတိဒုဂ္ဂတီသု နိရယဒုက္ခံ. သော တာဒိသော ပုဂ္ဂလော ဥပဂစ္ဆတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

在偈颂中，所谓“恶行”(duccarita)，是指因烦恼腐败而行为败坏。由身所作的恶行，或从身而起的恶行，称为身恶行(kāyaduccarita)。语恶行(vacīduccarita)和意恶行(manoduccarita)也应同样理解。这些身恶行等，意指已达到业道(kammapatha)者。而未达到业道的不善法，即是针对此而说的“以及其他与过患相应者”(yañcaññaṃ dosasañhitaṃ)。其义是：任何其他未达到业道状态，因此不能直接得名为身业等的不善法，但因与贪等烦恼混杂而与过患相应，也造作了它。“地狱”(niraya)一词，因其无喜乐或无乐趣之义而得名，指的是所有恶趣；或者，因其拒绝所谓的快乐（而得名）。在所有善趣和恶趣中，（都有）地狱之苦。“那样的人(puggala)将会到达那里”，此处的意义应如是理解。

ဧတ္ထ စ ကာယဒုစ္စရိတဿ တပနီယဘာဝေ နန္ဒော ယက္ခော နန္ဒော မာဏဝကော နန္ဒော ဂေါဃာတကော ဒွေ ဘာတိကာတိ ဧတေသံ ဝတ္ထူနိ ကထေတဗ္ဗာနိ. တေ ကိရ ဂါဝိံ ဝဓိတွာ မံသံ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အကံသု. တတော ကနိဋ္ဌော ဇေဋ္ဌံ အာဟ – ‘‘မယှံ ဒါရကာ ဗဟူ, ဣမာနိ မေ အန္တာနိ ဒေဟီ’’တိ. အထ နံ ဇေဋ္ဌော – ‘‘သဗ္ဗံ မံသံ ဒွေဓာ ဝိဘတ္တံ, ပုန ကိမဂ္ဂဟေသီ’’တိ ပဟရိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. နိဝတ္တိတွာ စ နံ ဩလောကေန္တော မတံ ဒိသွာ ‘‘ဘာရိယံ ဝတ မယာ ကတံ, သွာဟံ အကာရဏေနေဝ နံ မာရေသိ’’န္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. အထဿ ဗလဝဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ဌိတဋ္ဌာနေပိ နိသိန္နဋ္ဌာနေပိ တဒေဝ ကမ္မံ အာဝဇ္ဇေတိ, စိတ္တဿာဒံ န လဘတိ, အသိတပီတခါယိတမ္ပိဿ သရီရေ ဩဇံ န ဖရတိ, အဋ္ဌိစမ္မမတ္တမေဝ အဟောသိ. အထ နံ ဧကော ထေရော ပုစ္ဆိ ‘‘ဥပါသက, တွံ အတိဝိယ ကိသော အဋ္ဌိစမ္မမတ္တော ဇာတော, ကီဒိသော တေ ရောဂေါ, ဥဒါဟု အတ္ထိ ကိဉ္စိ တပနီယံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ? သော ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ. အထဿ သော ‘‘ဘာရိယံ တေ, ဥပါသက, ကမ္မံ ကတံ, အနပရာဓဋ္ဌာနေ အပရဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ. သော တေနေဝ ကမ္မုနာ ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဝစီဒုစ္စရိတဿ ပန သုပ္ပဗုဒ္ဓသက္ကကောကာလိကစိဉ္စမာဏဝိကာဒီနံ ဝတ္ထူနိ ကထေတဗ္ဗာနိ, မနောဒုစ္စရိတဿ ဥက္ကလဇယဘညာဒီနံ.

于此，关于身恶行(kāyaduccarita)的热恼性，应当讲述难陀(Nanda)夜叉、难陀青年、难陀屠牛者以及两兄弟的故事。据说他们宰杀牛后将肉分成两份。后来弟弟对哥哥说：“我的孩子很多，请把这些内脏给我。”于是哥哥说：“所有的肉都已平分，你为什么还要索取？”便殴打他，致其丧命。转身查看时，见他已经死去，心想：“我做了多么严重的事，竟然无缘无故地杀了他。”随即生起强烈的后悔。无论站立还是坐着，他都忆念着这个恶业，心中无法得到平静，所吃所喝的东西都无法滋养身体，变得只剩下皮包骨。一位长老问他：“优婆塞，你为何如此消瘦，只剩下皮包骨了？是生病了，还是做了什么令人热恼的业？”他回答：“是的，尊者。”便把事情全部说了出来。长老对他说：“优婆塞，你造了非常严重的业，伤害了没有过错的人。”他因此业，命终之后生于地狱。关于语恶行(vacīduccarita)，则应当讲述善觉(Suppabuddha)释迦、果嘎里咖(Kokālika)、旃遮摩那女(Ciñcamāṇavikā)等人的故事；关于意恶行(manoduccarita)，则应当讲述郁迦罗(Ukkala)、阇耶般那迦(Jayabhañña)等人的故事。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. အတပနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 无热恼经释义

၃၁. စတုတ္ထေ တတိယေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

31. 在第四经中，其义理应以与第三经中所说相反的方式来理解。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. ပဌမသီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 初戒经释义

၃၂. ပဉ္စမေ ပါပကေန စ သီလေနာတိ ပါပကံ နာမ သီလံ သီလဘေဒကရော အသံဝရောတိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ယဒိ အသံဝရော အသီလမေဝ တံဒုဿီလျဘာဝတော, ကထံ သီလန္တိ ဝုစ္စတိ? တတ္ထာယံ အဓိပ္ပာယော သိယာ [Pg.99] – ယထာ နာမ လောကေ အဒိဋ္ဌံ ‘‘ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, အသီလဝါ ‘‘သီလဝါ’’တိ, ဧဝမိဓာပိ အသီလမ္ပိ အသံဝရောပိ ‘‘သီလ’’န္တိ ဝေါဟရီယတိ. အထ ဝါ ‘‘ကတမေ စ, ထပတိ, အကုသလာ သီလာ? အကုသလံ ကာယကမ္မံ, အကုသလံ ဝစီကမ္မံ, ပါပကော အာဇီဝေါ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၆၄) ဝစနတော အကုသလဓမ္မေသုပိ အတ္ထေဝ သီလသမညာ, တသ္မာ ပရိစယဝသေန သဘာဝသိဒ္ဓိ ဝိယ ပကတိဘူတော သဗ္ဗော သမာစာရော ‘‘သီလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ယံ အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလံ လာမကံ, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပါပကေန စ သီလေနာ’’တိ. ပါပိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာတိ သဗ္ဗာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော ပါပိကာဝ. ဝိသေသတော ပန အဟေတုကဒိဋ္ဌိ, အကိရိယဒိဋ္ဌိ, နတ္ထိကဒိဋ္ဌီတိ ဣမာ တိဝိဓာ ဒိဋ္ဌိယော ပါပိကတရာ. တတ္ထ ပါပကေန သီလေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ပယောဂဝိပန္နော ဟောတိ, ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော အာသယဝိပန္နော ဟောတိ, ဧဝံ ပယောဂါသယဝိပန္နော ပုဂ္ဂလော နိရယူပဂေါ ဟောတိယေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော, ဧဝံ နိရယေ’’တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ ဣဒံ လက္ခဏဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, န တန္တိနိဒ္ဒေသော. ယထာ တံ လောကေ ‘‘ယဒိမေ ဗျာဓိတာ သိယုံ, ဣမေသံ ဣဒံ ဘေသဇ္ဇံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ. အညေသုပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ဧသေဝ နယော. ဒုပ္ပညောတိ နိပ္ပညော.

32. 第五，关于“以恶戒及恶见故”：所谓“恶戒”，是指毁戒、不防护。于此，若不防护即是无戒，因其为恶行，为何仍称为“戒”呢？此中或有此意：譬如世间将未见说为“已见”，将无戒者说为“有戒者”，如是于此，无戒与不防护亦被称为“戒”。又如经中所说：“家主，什么是诸不善戒？不善的身业、不善的语业、邪命。”(《中部》78)由此可知，在诸不善法中亦有“戒”之名。是故，犹如由熟习而成自然，一切惯常的行为皆被称为“戒”。于此，就其由不善巧所生而为不善、低劣之义，而说“以恶戒故”。“以恶见故”者，一切邪见皆是恶的。然以无因见(ahetukadiṭṭhi)、无作用见(akiriyadiṭṭhi)、断灭见(natthikadiṭṭhi)此三见为尤其恶劣。于此，具足恶戒之人，其行已坏；具足恶见之人，其意乐已坏。如是行与意乐俱坏之人，必趣向地狱。是故说：“比丘们，具足此二法之人，犹如被押送去放下一般，如是堕于地狱。”于此，“具足二法”应视为一种特征的描述，而非圣典的解释。譬如世间说：“若此等人有病，应给予此药。”于其他类似之处，道理亦同。“劣慧者”即无慧者。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. ဒုတိယသီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 第二戒经释义

၃၃. ဆဋ္ဌေ ဘဒ္ဒကေန စ သီလေနာတိ ကာယသုစရိတာဒိစတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန. တဉှိ အခဏ္ဍာဒိသီလဘာဝေန သယဉ္စ ကလျာဏံ, သမထဝိပဿနာဒိကလျာဏဂုဏာဝဟံ စာတိ ‘‘ဘဒ္ဒက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဘဒ္ဒိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာတိ ကမ္မဿကတာဉာဏေန စေဝ ကမ္မပထသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ. တတ္ထ ဘဒ္ဒကေန သီလေန ပယောဂသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဘဒ္ဒိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အာသယသမ္ပန္နော. ဣတိ ပယောဂါသယသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သဂ္ဂူပဂေါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမေဟိ, ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော, ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ. သပ္ပညောတိ ပညဝါ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

33. 第六，关于“以善戒及善见故”：“善戒”是指身善行等四种遍净戒。此戒因其不破等特质而自身为善，且能带来止、观等善德，故称“善”。“善见”是指业自性智及业道正见。于此，具足善戒者，其行圆满；具足善见者，其意乐圆满。如是行与意乐俱圆满之人，会生于天界。是故说：“比丘们，具足此二法之人，犹如被迎奉而去一般，如是生于天界。”“具慧者”即有慧者。其余的则易于了知。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. အာတာပီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 精勤经释义

၃၄. သတ္တမေ [Pg.100] အနာတာပီတိ ကိလေသာနံ အာတာပနဋ္ဌေန အာတာပေါ, ဝီရိယံ, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ, န အာတာပီ အနာတာပီ, သမ္မပ္ပဓာနဝိရဟိတော ကုသီတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဩတ္တာပေါ ဝုစ္စတိ ပါပုတြာသော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဩတ္တာပီ, န ဩတ္တာပီ အနောတ္တာပီ, ဩတ္တာပရဟိတော. အထ ဝါ အာတာပပ္ပဋိပက္ခော အနာတာပေါ, ကောသဇ္ဇံ သော အဿ အတ္ထီတိ အနာတာပီ. ယံ ‘‘န ဩတ္တပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေန, န ဩတ္တပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ, တံ အနောတ္တပ္ပံ အနောတ္တာပေါ. သော အဿ အတ္ထီတိ အနောတ္တာပီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

34. 第七，关于“不精勤者”：“精勤”(ātāpa)是指能燃烧诸烦恼的精进力。具足此力者为“精勤者”(ātāpī)；不具足者为“不精勤者”(anātāpī)，意即缺少正勤的懈怠者。“怖畏”(ottāpa)被称为对罪恶的恐惧。具足此者为“有怖畏者”(ottāpī)；不具足者为“无怖畏者”(anottāpī)，即无怖畏之人。或者，与“精勤”相反的是“不精勤”，即懈怠。具足懈怠者为“不精勤者”。如经中所说：“于应怖畏者不怖畏，于达成诸邪恶不善法不怖畏”，此即“无怖畏”(anottappa/anottāpa)。具足此者为“无怖畏者”。于此，其义理应如是了知。

အဘဗ္ဗောတိ အနရဟော. သမ္ဗောဓာယာတိ အရိယမဂ္ဂတ္ထာယ. နိဗ္ဗာနာယာတိ ကိလေသာနံ အစ္စန္တဝူပသမာယ အမတမဟာနိဗ္ဗာနာယ. အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿာတိ အရဟတ္တဖလဿ. တဉှိ ဥတ္တရိတရဿ အဘာဝတော အနုတ္တရံ, စတူဟိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ခေမံ နိဗ္ဘယန္တိ ယောဂက္ခေမန္တိ စ ဝုစ္စတိ. အဓိဂမာယာတိ ပတ္တိယာ. အာတာပီတိ ဝီရိယဝါ. သော ဟိ ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသူ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၅) ဧဝံ ဝုတ္တေန ဝီရိယာရမ္ဘေန သမန္နာဂတော ကိလေသာနံ အစ္စန္တမေဝ အာတာပနသီလောတိ အာတာပီ. ဩတ္တာပီတိ ‘‘ယံ ဩတ္တပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေန, ဩတ္တပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ’’တိ (ဓ. သ. ၃၁) ဧဝံ ဝုတ္တေန ဩတ္တပ္ပေန သမန္နာဂတတ္တာ ဩတ္တပနသီလောတိ ဩတ္တပ္ပီ. အယဉှိ ဩတ္တာပီတိ ဝုတ္တော. တဒဝိနာဘာဝတော ဟိရိယာ စ သမန္နာဂတော ဧဝ ဟောတီတိ ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေပိ ဝဇ္ဇေ ဘယဒဿာဝီ သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ဣစ္စဿ သီလသမ္ပဒါ ဒဿိတာ. အာတာပီတိ ဣမိနာ နယေနဿ ကိလေသပရိတာပိတာဒီပနေန သမထဝိပဿနာဘာဝနာနုယုတ္တတာ ဒဿိတာ. ယထာဝုတ္တဉ္စ ဝီရိယံ သဒ္ဓါသတိသမာဓိပညာဟိ ဝိနာ န ဟောတီတိ ဝိမုတ္တိပရိပါစကာနိ သဒ္ဓါပဉ္စမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အတ္ထတော ဝုတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. တေသု စ သိဒ္ဓေသု အနိစ္စေ အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ, နိရောဓသညာတိ ဆ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ သညာ သိဒ္ဓါ ဧဝါတိ. ဧဝံ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ လောကိယာနံ [Pg.101] သီလသမာဓိပညာနံ သိဇ္ဈနတော မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ ဘဗ္ဗတံ ဒဿေန္တော ‘‘အာတာပီ စ ခေါ…ပေ… အဓိဂမာယာ’’တိ အာဟ.

“不堪能者”即不适宜者。“为菩提故”即为圣道故。“为涅槃故”即为诸烦恼的完全寂止、为不死大涅槃故。“为无上离轭安稳故”即为阿罗汉果故。此果因无有更高者而为“无上”；因不受四轭所扰而为“安稳”、无畏，故称“离轭安稳”。“为证得故”即为获得故。“精勤者”即有精进者。彼“为断诸不善法、为具足诸善法而发起精进，住于坚固、勇猛、于诸善法不舍其轭”，以如是所述的发起精进，具足完全燃烧诸烦恼的特性，故为“精勤者”。“有愧者”即“于应怖畏者而怖畏，于造作诸邪恶不善法而怖畏”，具足如是所述的愧，故为“有愧者”。此即被称为“有愧者”。因其与惭不可分离，故亦具足惭。如是具足惭愧者，于微小过失亦见其怖，于诸戒能圆满奉行。如是显示其戒具足。以“精勤者”一词，通过其燃烧烦恼之义，显示了行者致力于修习止与观。又，如所说之精进，无信、念、定、慧则不能生起，故能令解脱成熟、以信为首的五根，实义上亦已含摄。此等成就时，于无常中起无常想、于无常中起苦想、于苦中起无我想、舍断想、离贪想、灭尽想此六种顺抉择分想亦得以成就。如是，具足此二法者，能成就世间的戒、定、慧，为显示其有能力证得道、果、涅槃，故说“精勤者……乃至……为证得故”。

ဂါထာသု ကုသီတောတိ မိစ္ဆာဝိတက္ကဗဟုလတာယ ကာမဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိတက္ကသင်္ခါတေဟိ ကုစ္ဆိတေဟိ ပါပဓမ္မေဟိ သိတော သမ္ဗန္ဓော ယုတ္တောတိ ကုသီတော. ကုစ္ဆိတံ ဝါ သီဒတိ သမ္မာပဋိပတ္တိတော အဝသီဒတီတိ ကုသီတော, ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ. ဟီနဝီရိယောတိ နိဗ္ဗီရိယော, စတူသုပိ ဣရိယာပထေသု ဝီရိယကရဏရဟိတော. အနုဿာဟသံဟနနသဘာဝဿ စိတ္တာလသိယဿ ထိနဿ, အသတ္တိဝိဃာတသဘာဝဿ ကာယာလသိယဿ မိဒ္ဓဿ စ အဘိဏှပ္ပဝတ္တိယာ ထိနမိဒ္ဓဗဟုလော. ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ ဟိရိယာ အဘာဝေန တပ္ပဋိပက္ခေန အဟိရိကေန သမန္နာဂတတ္တာ စ အဟိရိကော. ဟိရောတ္တပ္ပဝီရိယာနံ အဘာဝေနေဝ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ နတ္ထိ ဧတဿ အာဒရောတိ အနာဒရော. ဥဘယထာပိ တထာ ဓမ္မပုဂ္ဂလေန ဒုဝိဓကိရိယာကရဏေန အနာဒရော. ဖုဋ္ဌုန္တိ ဖုသိတုံ. သမ္ဗောဓိမုတ္တမန္တိ သမ္ဗောဓိသင်္ခါတံ ဥတ္တမံ အရဟတ္တံ အဓိဂန္တုံ အဘဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

于诸偈颂中，“懈怠者”是因多诸邪寻，与欲寻、瞋寻、害寻等可鄙的恶法紧密相连、结合、相应，故为懈怠者。或谓于可鄙之事沉沦，从正道中退堕，故为懈怠，此中 d 音转为 t。“劣精进者”即无精进者，于四威仪中皆不行精进。因无奋斗之性的心之懒惰（昏沉），及无能力、有障碍之性的身之懒惰（睡眠）恒常现行，故为多昏沉睡眠者。因无厌恶恶行之相的惭，具足其反面之无惭，故为“无惭者”。因无惭、无愧、无精进，于正道无恭敬，故为“无恭敬者”。如是于法与人两方面行不敬，故为无恭敬者。“触”即触及。“无上菩提”之义为：不堪能证得名为菩提之无上阿罗汉果。

သတိမာတိ စိရကတစိရဘာသိတာနံ အနုဿရဏေ သမတ္ထဿ သတိနေပက္ကဿ ဘာဝေန စတုသတိပဋ္ဌာနယောဂေန သတိမာ. နိပကောတိ သတ္တဋ္ဌာနိယသမ္ပဇညသင်္ခါတေန စေဝ ကမ္မဋ္ဌာနပရိဟရဏပညာသင်္ခါတေန စ နေပက္ကေန သမန္နာဂတတ္တာ နိပကော. ဈာယီတိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စာတိ ဒွီဟိပိ ဈာနေဟိ ဈာယီ. အပ္ပမတ္တောတိ ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏိယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ အပ္ပမတ္တော. သံယောဇနံ ဇာတိဇရာယ ဆေတွာတိ ဇာတိယာ စေဝ ဇရာယ စ သတ္တေ သံယောဇေတီတိ သံယောဇနန္တိ လဒ္ဓနာမံ ကာမရာဂါဒိကံ ဒသဝိဓမ္ပိ ကိလေသဇာတံ အနုသယသမုဂ္ဃာတဝသေန မူလတော ဆိန္ဒိတွာ. အထ ဝါ သံယောဇနံ ဇာတိဇရာယ ဆေတွာတိ ဇာတိဇရာယ သံယောဇနံ ဆိန္ဒိတွာ. ယဿ ဟိ သံယောဇနာနိ အစ္ဆိန္နာနိ, တဿ ဇာတိဇရာယ အစ္ဆေဒေါ အသမုဂ္ဃာတောဝ. ယဿ ပန တာနိ ဆိန္နာနိ, တဿ ဇာတိဇရာပိ ဆိန္နာဝ ကာရဏဿ သမုဂ္ဃာတိတတ္တာ. တသ္မာ သံယောဇနံ ဆိန္ဒန္တော ဧဝ ဇာတိဇရာပိ ဆိန္ဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သံယောဇနံ ဇာတိဇရာယ [Pg.102] ဆေတွာ’’တိ. ဣဓေဝ သမ္ဗောဓိမနုတ္တရံ ဖုသေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အဂ္ဂမဂ္ဂံ အရဟတ္တံ ဝါ ဖုသေ ပါပုဏေယျ.

“具念者”，是因具足能忆念久作久说之事的念与明智，并修习四念处，故为具念者。“明智者”，是因具足名为七处善巧正知及名为守护业处慧的明智，故为明智者。“禅修者”，是因以对所缘的审察与对特相的审察这两种禅修而修，故为禅修者。“不放逸者”，是如“日间经行、宴坐，从诸障法净化其心”等，于业处修习不放逸，故为不放逸者。“断除生老之结”者，是因能将众生与生、老系缚在一起，故得“结”之名，此即欲贪等十种烦恼，以根除随眠的方式从根本上斩断。或者，“断除生老之结”即断除生老之结。若人诸结未断，其生老亦未断除、未根绝。若人诸结已断，因其根源已被根绝，其生老亦已断。是故，断结者亦断除生老。故说“断除生老之结”。“即于此世触证无上菩提”者，即于此生此世，能触证、能达到最上道或阿罗汉果。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. ပဌမနကုဟနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 第一无矫饰经释义

၃၅. အဋ္ဌမေ နယိဒန္တိ ဧတ္ထ နဣတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော, တဿ ‘‘ဝုဿတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, ယကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဣဒံ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဧကမိဒါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သမယံ ဥက္ကဋ္ဌာယံ ဝိဟရာမိ သုဘဂဝနေ သာလရာဇမူလေ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၅၀၁) နိပါတမတ္တံ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပမတ္တကံ ဩရမတ္တကံ သီလမတ္တက’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၇) ယထာဝုတ္တေ အာသန္နပစ္စက္ခေ အာဂတော.

35. 在第八（经）中，“nayidanti”一词，“na”是表示否定的虚词，它与“vussati”（住）相连，其中的“y”是连接词语的音素。“idaṃ”（此）这个词，在“诸比丘，一时我住在郁伽陀（Ukkaṭṭhā）的善幸林（Subhagavana）娑罗树王下”（《中部》ma. ni. 1.501）等处，只是一个虚词。而在“诸比丘，这只是小事、琐事，只是戒行而已”（《长部》dī. ni. 1.27）等处，则如所说，表示临近与现前。

‘‘ဣဒဉှိ တံ ဇေတဝနံ, ဣသိသံဃနိသေဝိတံ;

အာဝုတ္ထံ ဓမ္မရာဇေန, ပီတိသဉ္ဇနနံ မမာ’’တိ. –

“这正是那祇陀林， 为仙人众所栖息； 法王曾安住于此， 令我欢喜心生起。”

အာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၄၈) ဝက္ခမာနေ အာသန္နပစ္စက္ခေ. ဣဓာပိ ဝက္ခမာနေယေဝ အာသန္နပစ္စက္ခေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

在《相应部》(saṃ. ni. 1.48)等处，（此词）用于指代即将讲述的、临近现前之事。于此，也应被理解为指代即将讲述的、临近现前之事。

ဗြဟ္မစရိယ-သဒ္ဒေါ –

梵行一词——

‘‘ကိံ တေ ဝတံ ကိံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ,ကိဿ သုစိဏ္ဏဿ အယံ ဝိပါကော;

ဣဒ္ဓီ ဇုတီ ဗလဝီရိယူပပတ္တိ,ဣဒဉ္စ တေ နာဂ မဟာဝိမာနံ.

“汝持何誓愿？汝修何梵行？ 此是何善行，所感之果报？ 神通与光辉，力与精进的生起， 哦，那伽，此乃汝之大宫殿。

‘‘အဟဉ္စ ဘရိယာ စ မနုဿလောကေ,သဒ္ဓါ ဥဘော ဒါနပတီ အဟုမှာ;

ဩပါနဘူတံ မေ ဃရံ တဒါသိ,သန္တပ္ပိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ.

“我与我妻在人界， 二人具信为施主； 我家当时如饮水处， 沙门梵志皆满足。

‘‘တံ မေ ဝတံ တံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ,တဿ သုစိဏ္ဏဿ အယံ ဝိပါကော;

ဣဒ္ဓီ ဇုတီ ဗလဝီရိယူပပတ္တိ,ဣဒဉ္စ မေ ဓီရ မဟာဝိမာန’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၅၉၂-၁၅၉၃, ၁၅၉၅) –

“那是我誓愿，那是我梵行， 此乃善行之果报； 神通、光辉、力与精进的生起， 哦，智者，此乃我巍峨宫殿。”

ဣမသ္မိံ [Pg.103] ပုဏ္ဏကဇာတကေ ဒါနေ အာဂတော.

在这《本那咖本生》中，（梵行一词）用于“布施”之义。

‘‘ကေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ, ကေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ;

ကေန တေ ဗြဟ္မစရိယေန, ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတိ.

“以何手施予所欲？ 以何手流溢甘蜜？ 以汝何等之梵行， 福德于手中成就？

‘‘တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ, တေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ;

တေန မေ ဗြဟ္မစရိယေန, ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတီ’’တိ. (ပေ. ဝ. ၂၇၅, ၂၇၇) –

“以彼手施予所欲， 以彼手流溢甘蜜； 以我之梵行， 福德于手中成就。”

ဣမသ္မိံ အင်္ကုရပေတဝတ္ထုသ္မိံ ဝေယျာဝစ္စေ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, တိတ္တိရိယံ နာမ ဗြဟ္မစရိယံ အဟောသီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၁၁) ဣမသ္မိံ တိတ္တိရဇာတကေ ပဉ္စသိက္ခာပဒသီလေ. ‘‘တံ ခေါ ပန, ပဉ္စသိခ, ဗြဟ္မစရိယံ နေဝ နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ…ပေ… ယာဝဒေဝ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၉) ဣမသ္မိံ မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တေ ဗြဟ္မဝိဟာရေ. ‘‘ပရေ အဗြဟ္မစာရီ ဘဝိဿန္တိ, မယမေတ္ထ ဗြဟ္မစာရိနော ဘဝိဿာမာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၈၃) သလ္လေခသုတ္တေ မေထုနဝိရတိယံ.

在《安古拉饿鬼事》(Aṅkurapetavatthu)中，（梵行一词用于）“服务”义。在《鹧鸪本生》(Tittirajātake)中，（用于）五学处戒：“诸比丘，这曾是所谓的鹧鸪梵行”（《律藏·小品》cūḷava. 311）。在《大果文达经》中，（用于）梵住：“然而，五髻(Pañcasikha)，那种梵行既不导向厌离，也不导向离贪……而只是为了投生梵天界”（《长部》dī. ni. 2.329）。在《削减经》(Sallekhasutta)中，（用于）戒绝淫事：“他人将不行梵行，于此我等将行梵行”（《中部》ma. ni. 1.83）。

‘‘မယဉ္စ ဘရိယာ နာတိက္ကမာမ,အမှေ စ ဘရိယာ နာတိက္ကမန္တိ;

အညတြ တာဟိ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ,တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ န မီယရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၉၇) –

我等不犯于己妻，我妻亦不犯于我；于妻之外修梵行，是故我子不夭亡。

မဟာဓမ္မပါလဇာတကေ သဒါရသန္တောသေ. ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ, သာရိပုတ္တ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတာ – တပဿီ သုဒံ ဟောမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅၅) လောမဟံသသုတ္တေ ဝီရိယေ.

在《大法护本生》(Mahādhammapālajātaka)中，（梵行一词用于）“满足于己妻”义。在《身毛竖立经》(Lomahaṃsasutta)中，（用于）“精进”义：‘舍利弗，我自知曾修习具足四支的梵行——我曾是一位苦行者’（《中部》1.155）。

‘‘ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန, ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ;

မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝတ္တံ, ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၈.၇၅) –

“以低劣梵行，得生刹帝利；以中等梵行，得生于天界；以上等梵行，得以达清净。”（《本生经》1.8.75）

နိမိဇာတကေ အတ္တဒမနဝသေန ကတေ အဋ္ဌင်္ဂိကဥပေါသထေ. ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန, ပဉ္စသိခ, ဗြဟ္မစရိယံ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ…ပေ… အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၉) မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တေယေဝ အရိယမဂ္ဂေ. ‘‘တယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၇၄) ပါသာဒိကသုတ္တေ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သကလသ္မိံ သာသနေ. ဣဓာပိ အရိယမဂ္ဂေ သာသနေ စ ဝတ္တတိ.

在《尼弥本生》(Nimijātaka)中，（用于）为调伏自身而受持的八支布萨。在《大果文达经》(Mahāgovindasutta)中，（用于）圣道：“五髻(Pañcasikha)，此梵行完全是为了厌离、离贪……这正是八支圣道”（《长部》2.329）。在《净信经》(Pāsādikasutta)中，（用于）总摄三学的全部教法：“此梵行兴盛、繁荣、广布、普及，为天人善为开显”（《长部》3.174）。于此，（梵行）也指圣道与教法。

ဝုဿတီတိ [Pg.104] ဝသီယတိ, စရီယတီတိ အတ္ထော. ဇနကုဟနတ္ထန္တိ ‘‘အဟော အယျော သီလဝါ ဝတ္တသမ္ပန္နော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒိနာ ဇနဿ သတ္တလောကဿ ဝိမှာပနတ္ထံ. ဇနလပနတ္ထန္တိ ‘‘ဧဝရူပဿ နာမ အယျဿ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပသန္နစိတ္တေဟိ ‘‘ကေနတ္ထော, ကိံ အာဟရီယတူ’’တိ မနုဿေဟိ ဝဒါပနတ္ထံ. လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထန္တိ ယွာယံ ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘လာဘီ အဿံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’န္တိ, သီလေ-သွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၅) သီလာနိသံသဘာဝေန ဝုတ္တော စတုပစ္စယလာဘော, ယော စ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ သက္ကစ္စဒါနသင်္ခါတော အာဒရဗဟုမာနဂရုကရဏသင်္ခါတော စ သက္ကာရော, ယော စ ‘‘သီလသမ္ပန္နော ဗဟုဿုတော သုတဓရော အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဥဂ္ဂတထုတိဃောသသင်္ခါတော သိလောကော ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အာနိသံသော, တဒတ္ထံ. ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ‘‘ဧဝံ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ သတိ ‘အယံ သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော’တိအာဒိနာ မံ ဇနော ဇာနာတု သမ္ဘာဝေတူ’’တိ အတ္တနော သန္တဂုဏဝသေန သမ္ဘာဝနတ္ထမ္ပိ န ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

“被行”(vussati)意即“被居住”、“被实行”。此梵行之行，不是为了欺骗世人(janakuhanattha)，即以‘啊，这位尊者具戒、行仪具足、少欲、知足、大神通、大威力’等语令世人惊奇；不是为了诱导世人(janalapanattha)，即使具净信者说‘供养这样的尊者必有大果报’，或问‘您需要什么？应带来什么？’；不是为了利养、恭敬、名声之利益(lābhasakkārasilokānisaṃsa)——此利益即如经中所说‘诸比丘，若有比丘希望获得衣、食、住、医药资具，他即应圆满诸戒’（《中部》1.65），由戒行带来的四事利养，以及对四资具的恭敬供养，和以‘具戒、多闻’等方式广为流布的赞誉之声，此乃行梵行者之现法利益；也不是为了‘让人们如此认识我’(iti maṃ jano jānātu)，即‘当我过梵行生活时，愿人们因我自身的真实品德而认识我、尊重我为具戒者、具善法者’。此是其关联。

ကေစိ ပန ‘‘ဇနကုဟနတ္ထန္တိ ပါပိစ္ဆဿ ဣစ္ဆာပကတဿ သတော သာမန္တဇပ္ပနဣရိယာပထနိဿိတပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတေန တိဝိဓေန ကုဟနဝတ္ထုနာ ကုဟနဘာဝေန ဇနဿ ဝိမှာပနတ္ထံ. ဇနလပနတ္ထန္တိ ပါပိစ္ဆဿေဝ သတော ပစ္စယတ္ထံ ပရိကထောဘာသာဒိဝသေန လပနဘာဝေန ဥပလာပနဘာဝေန ဝါ ဇနဿ လပနတ္ထံ. လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထန္တိ ပါပိစ္ဆဿေဝ သတော လာဘာဒိဂရုတာယ လာဘသက္ကာရသိလောကသင်္ခါတဿ အာနိသံသဥဒယဿ နိပ္ဖာဒနတ္ထံ. ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ပါပိစ္ဆဿေဝ သတော အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာဓိပ္ပာယေန ‘ဣတိ ဧဝံ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ န ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ပုရိမောယေဝ ပန အတ္ထော သာရတရော.

然而，有些人如此解释其义：“为了欺骗世人”是指，身为恶欲者(pāpiccha)、为欲望所制者，通过暗示、威仪、资具受用这三种矫饰事物(kuhanavatthu)，以矫饰的方式来令世人惊奇。“为了诱导世人”是指，身为恶欲者，为了资具，通过围绕暗示、影射等方式，以攀谈或奉承的方式来诱导世人。“为了利养、恭敬、名声之利益”是指，身为恶欲者，因重视利养等，为了达成利养、恭敬、名声等利益。“为了让人们如此认识我”是指，身为恶欲者，怀着让人尊重自己不实功德的意图，“愿人们如此认识我”——（他们说）此梵行非为此等目的而行。然而，前一种解释更为核心。

အထ ခေါတိ ဧတ္ထ အထာတိ အညဒတ္ထေ နိပါတော, ခေါတိ အဝဓာရဏေ. တေန ကုဟနာဒိတော အညဒတ္ထာယေဝ ပန ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တံ ပယောဇနံ ဒဿေန္တော ‘‘သံဝရတ္ထဉ္စေဝ ပဟာနတ္ထဉ္စာ’’တိ [Pg.105] အာဟ. တတ္ထ ပဉ္စဝိဓော သံဝရော – ပါတိမောက္ခသံဝရော, သတိသံဝရော, ဉာဏသံဝရော, ခန္တိသံဝရော, ဝီရိယသံဝရောတိ.

于此，“atha kho”（然而）中，“atha”是表示“其他”义的虚词，“kho”是用于强调。以此显示：‘诸比丘，此梵行之行，实是为了欺骗等之外的其他目的。’如今，为了说明那个目的，（世尊）说：‘是为了防护，也是为了断除。’其中，防护有五种：波罗提木叉防护、念防护、智防护、忍耐防护、精进防护。

တတ္ထ ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁) ဟိ အာဒိနာ နယေန အာဂတော အယံ ပါတိမောက္ခသံဝရော နာမ, ယော သီလသံဝရောတိ စ ပဝုစ္စတိ. ‘‘ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ, စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၃; မ. နိ. ၁.၂၉၅; သံ. နိ. ၄.၂၃၉; အ. နိ. ၃.၁၆) အာဂတော အယံ သတိသံဝရော.

其中，所谓“波罗提木叉防护”，即如《分别论》(Vibhaṅga)511页以“具足此波罗提木叉防护，完全具足”等方式所说者，此即名为波罗提木叉防护，亦被称为戒防护。“守护眼根，于眼根行于防护”（《长部》1.213；《中部》1.295；《相应部》4.239；《增支部》3.16）所说者，即是念防护。

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ (အဇိတာတိ ဘဂဝါ),သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ,ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၁) –

（世尊对阿逸多说：）“凡世间之诸流，念即是其障碍；我宣说诸流的防护，它们由智慧关闭。”

အာဂတော အယံ ဉာဏသံဝရော. ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၄; အ. နိ. ၄.၁၁၄; ၆.၅၈) နယေန အာဂတော အယံ ခန္တိသံဝရော. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၆; အ. နိ. ၄.၁၁၄; ၆.၅၈) နယေန အာဂတော အယံ ဝီရိယသံဝရော. အတ္ထတော ပန ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပဇဟနဝသေန, ဝတ္တပဋိဝတ္တာနံ ကရဏဝသေန စ ပဝတ္တာ စေတနာ ဝိရတိယော စ. သင်္ခေပတော သဗ္ဗော ကာယဝစီသံယမော, ဝိတ္ထာရတော သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ အဝီတိက္ကမော သီလသံဝရော. သတိ ဧဝ သတိသံဝရော, သတိပ္ပဓာနာ ဝါ ကုသလာ ခန္ဓာ. ဉာဏမေဝ ဉာဏသံဝရော. အဓိဝါသနဝသေန အဒေါသော, အဒေါသပ္ပဓာနာ ဝါ တထာ ပဝတ္တာ ကုသလာ ခန္ဓာ ခန္တိသံဝရော, ပညာတိ ဧကေ. ကာမဝိတက္ကာဒီနံ အနဓိဝါသနဝသေန ပဝတ္တံ ဝီရိယမေဝ ဝီရိယသံဝရော. တေသု ပဌမော ကာယဒုစ္စရိတာဒိဒုဿီလျဿ သံဝရဏတော သံဝရော, ဒုတိယော မုဋ္ဌဿစ္စဿ, တတိယော အညာဏဿ, စတုတ္ထော အက္ခန္တိယာ, ပဉ္စမော ကောသဇ္ဇဿ သံဝရဏတော ပိဒဟနတော သံဝရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတဿ သံဝရဿ အတ္ထာယ သံဝရတ္ထံ, သံဝရနိပ္ဖာဒနတ္ထန္တိ အတ္ထော.

（以上经文所说）即是智防护。以“能忍耐寒热”等（《中部》1.24等）方式所说者，即是忍耐防护。以“不容忍已生起的欲寻”等（《中部》1.26等）方式所说者，即是精进防护。就意义而言，则是因断除杀生等、因履行义务与责任而生起的思与离。简言之，一切身语防护；详言之，不违越七聚罪，即是戒防护。念本身，或以念为首的善蕴，即是念防护。智本身，即是智防护。通过容忍而是无瞋，或以无瞋为首而如是生起的善蕴，即是忍耐防护；有人说这是慧。通过不容忍欲寻等而生起的精进本身，即是精进防护。于此五者中，第一是因防护身恶行等恶戒而为防护；第二是因防护失念；第三是因防护无明；第四是因防护不忍；第五是因防护懈怠，即因遮蔽、关闭而为防护，应如是了知。如是，为防护之目的，意即为成就防护。

ပဟာနမ္ပိ ပဉ္စဝိဓံ – တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ, ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ, နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဧကကနိပါတေ ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ. တဿ ပန ပဉ္စဝိဓဿပိ တထာ တထာ ရာဂါဒိကိလေသာနံ [Pg.106] ပဋိနိဿဇ္ဇနဋ္ဌေန သမတိက္ကမနဋ္ဌေန ဝါ ပဟာနဿ အတ္ထာယ ပဟာနတ္ထံ, ပဟာနသာဓနတ္ထန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ သံဝရေန ကိလေသာနံ စိတ္တသန္တာနေ ပဝေသနနိဝါရဏံ ပဟာနေန ပဝေသနနိဝါရဏဉ္စေဝ သမုဂ္ဃာတော စာတိ ဝဒန္တိ. ဥဘယေနာပိ ပန ယထာရဟံ ဥဘယံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သီလာဒိဓမ္မာ ဧဝ ဟိ သံဝရဏတော သံဝရော, ပဇဟနတော ပဟာနန္တိ.

断除有五种：彼分断、镇伏断、根除断、安息断、出离断。于此，应说的内容已在下方《一集》第一经的释义中说过。然而，此五种断除，以其如是如是舍弃或超越贪等烦恼之义，是为了断除，其义是为了达成断除。于此，他们说，以防护阻止烦恼进入心相续，以断除则既阻止进入亦予根除。应知通过此二者，皆可如其所应地成就两种效果。确实，戒等诸法，因其防护，故为防护；因其舍断，故为断除。

ဂါထာသု အနီတိဟန္တိ ဤတိယော ဝုစ္စန္တိ ဥပဒ္ဒဝါ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ စ သမ္ပရာယိကာ စ. ဤတိယော ဟနတိ ဝိနာသေတိ ပဇဟတီတိ ဤတိဟံ, အနု ဤတိဟန္တိ အနီတိဟံ, သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ. အထ ဝါ ဤတီဟိ အနတ္ထေဟိ သဒ္ဓိံ ဟနန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဤတိဟာ, တဏှာဒိဥပက္ကိလေသာ. နတ္ထိ ဧတ္ထ ဤတိဟာတိ အနီတိဟံ. ဤတိဟာ ဝါ ယထာဝုတ္တေနဋ္ဌေန တိတ္ထိယသမယာ, တပ္ပဋိပက္ခတော ဣဒံ အနီတိဟံ. ‘‘အနိတိဟ’’န္တိပိ ပါဌော. တဿတ္ထော – ‘‘ဣတိဟာယ’’န္တိ ဓမ္မေသု အနေကံသဂ္ဂါဟဘာဝတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဣတိဟံ နာမ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတတ္တာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇန္တာနံ နိက္ကင်္ခဘာဝသာဓနတော နတ္ထိ ဧတ္ထ ဣတိဟန္တိ အနိတိဟံ, အပရပ္ပစ္စယန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ ‘‘အတက္ကာဝစရော’’တိ စ. ဂါထာသုခတ္ထံ ပန ‘‘အနီတိဟ’’န္တိ ဒီဃံ ကတွာ ပဌန္တိ.

在偈颂中，关于“anītihaṃ”：“īti”意为灾祸——现世的与来世的。因为它能打击、毁灭、舍弃诸灾祸，故名“ītihaṃ”；随此“ītihaṃ”者为“anītihaṃ”，指教法梵行与道梵行。或者，与无益的灾祸一同损害、流转者，是诸“ītihā”，例如贪等随烦恼。于此无有诸“ītihā”，故为“anītihaṃ”。又或者，诸“ītihā”，依前述之义，是外道宗义；与此相反，此梵行是“anītihaṃ”。亦有作“anitiha”的读法。其义为：“itihāya”，即于诸法中因执取片面而有疑惑，名为“itihaṃ”。因为此法是正等觉者所宣说，如教奉行者能达成无疑的状态，故于此无有“itihaṃ”，是为“anitihaṃ”，其义为“不缘他者”。正如所说：“诸智者当各自证知”及“非寻思所行境”。然而，为了偈颂音律优美，他们将“anitiha”作长音读为“anītiha”。

နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဩဂဓံ ပတိဋ္ဌံ ပါရံ ဂစ္ဆတီတိ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမီ, ဝိမုတ္တိရသတ္တာ ဧကန္တေနေဝ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကောတိ အတ္ထော. တံ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနံ ဗြဟ္မစရိယံ. သောတိ ယော သော သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗကိလေသေ ဘိန္ဒိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သော ဘဂဝါ အဒေသယိ ဒေသေသိ. နိဗ္ဗာနောဂဓောတိ ဝါ အရိယမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ. တေန ဝိနာ နိဗ္ဗာနောဂါဟနဿ အသမ္ဘဝတော တဿ စ နိဗ္ဗာနံ အနာလမ္ဗိတွာ အပ္ပဝတ္တနတော, တဉ္စ တံ ဧကန္တံ ဂစ္ဆတီတိ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမီ. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနန္တိ နိဗ္ဗာနဿ အန္တောဂါမိနံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ, နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ တဿ အန္တော ဧဝ ဝတ္တတိ ပဝတ္တတီတိ. မဟတ္တေဟီတိ မဟာအာတုမေဟိ ဥဠာရဇ္ဈာသယေဟိ. မဟန္တံ နိဗ္ဗာနံ, မဟန္တေ ဝါ သီလက္ခန္ဓာဒိကေ ဧသန္တိ ဂဝေသန္တီတိ မဟေသိနော ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ. တေဟိ အနုယာတော ပဋိပန္နော. ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတန္တိ ယထာ အဘိညေယျာဒိဓမ္မေ အဘိညေယျာဒိဘာဝေနေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန မယာ ဒေသိတံ, ဧဝံ ယေ ဧတံ [Pg.107] မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ တဒတ္ထံ သာသနဗြဟ္မစရိယဉ္စ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. တေ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသန္တဿ သတ္ထု မယှံ သာသနကာရိနော ဩဝါဒပ္ပဋိကရာ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ပရိယန္တံ အပ္ပဝတ္တိံ ကရိဿန္တိ, ဒုက္ခဿ ဝါ အန္တံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿန္တီတိ.

“趣向涅槃深处者”，是因为它去到名为涅槃的深处、立足处与彼岸；其义为，因具解脱味，故必定能达成涅槃。那圆满三十波罗蜜、断尽一切烦恼、证得无上正等觉的世尊，开示了这趣向涅槃深处的梵行。或者说，圣道被称为“涅槃深处”。因为没有圣道就无法深入涅槃，而且不以涅槃为所缘，圣道就无法转起，它完全趣向于此，所以称为“趣向涅槃深处者”。又或者说，“趣向涅槃深处者”指的是趣入涅槃之内的道梵行，它以涅槃为所缘，只在涅槃之内运行、转起。“大仙”指具大我、具崇高意向者。“大仙”也指那些寻求、探究伟大涅槃或者伟大戒蕴等的诸佛等圣者。此梵行由他们所随行、实践。正如我，正等觉者，如实开示了应遍知等法，那些为了此目标而修行此道梵行与教法梵行的人，他们听从我这位导师依据现法与来世之义的教诫，作为我教法的奉行者、顺从者，将使所有轮回之苦终结，或者他们将亲证苦的终点——涅槃。

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉. ဒုတိယနကုဟနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 第二不虚伪经释义

၃၆. နဝမေ အဘိညတ္ထန္တိ ကုသလာဒိဝိဘာဂေန ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေန စ သဗ္ဗဓမ္မေ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန အဝိပရီတတော ဇာနနတ္ထံ. ပရိညတ္ထန္တိ တေဘူမကဓမ္မေ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ ပရိဇာနနတ္ထံ သမတိက္ကမနတ္ထဉ္စ. တတ္ထ အဘိညေယျအဘိဇာနနာ စတုသစ္စဝိသယာ. ပရိညေယျပရိဇာနနာ ပန ယဒိပိ ဒုက္ခသစ္စဝိသယာ, ပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယေဟိ ပန ဝိနာ န ပဝတ္တတီတိ ပဟာနာဒယောပိ ဣဓ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

36. 第九经中，“为遍知故”是指，通过善法等分类及蕴等分类，以殊胜的智慧无颠倒地了知一切法。“为遍知断故”是指，以“此是苦”等方式遍知三界诸法并超越之。于此，对所应遍知者之遍知，是以四圣谛为对象。而对所应遍知断者之遍知，虽然是以苦谛为对象，但若无舍断、作证、修习、现观，则不会发生，故当知此处亦包含了舍断等义。其余如前一经所说义。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. သောမနဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 喜悦经释义

၃၇. ဒသမေ သုခသောမနဿဗဟုလောတိ ဧတ္ထ သုခန္တိ ကာယိကံ သုခံ, သောမနဿန္တိ စေတသိကံ. တသ္မာ ယဿ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သုခံ အဘိဏှံ ပဝတ္တတိ, သော သုခသောမနဿဗဟုလောတိ ဝုတ္တော. ယောနီတိ ‘‘စတဿော ခေါ ဣမာ, သာရိပုတ္တ, ယောနိယော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၂) ခန္ဓကောဋ္ဌာသော ယောနီတိ အာဂတော. ‘‘ယောနိ ဟေသာ, ဘူမိဇ, ဖလဿ အဓိဂမာယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၂၆) ကာရဏံ.

37. 第十，“多乐多喜”者：此处“乐”是身乐，“喜”是心乐。因此，身心之乐频繁生起者，被称为“多乐多喜”。关于“yoni”：在“舍利弗，有这四种生”（《中部》1.152）等经文中，它意为蕴的组成部分；在“布弥迦(Bhūmija)，此是证果之因”（《中部》3.226）等经文中，它意为原因。

‘‘န စာဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ, ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝ’’န္တိ စ. (မ. နိ. ၂.၄၅၇;

ဓ. ပ. ၃၉၆;

သု. နိ. ၆၂၅);

以及：“我不因其出身与母生，而称其为婆罗门。”（《中部》2.457；《法句经》396；《经集》625）

‘‘တမေနံ ကမ္မဇာ ဝါတာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ မာတု ယောနိမုခေ သမ္ပဋိပါဒေန္တီ’’တိ စ အာဒီသု ပဿာဝမဂ္ဂေါ. ဣဓ ပန ကာရဏံ [Pg.108] အဓိပ္ပေတံ. အဿာတိ အနေန. အာရဒ္ဓါတိ ပဋ္ဌပိတာ ပဂ္ဂဟိတာ ပရိပုဏ္ဏာ သမ္ပာဒိတာ ဝါ.

以及在“那些由业所生的风……将他带到母亲的产门”等经文中，“yoni”意为产道(passāvamagga)。但在此处，意为原因。“Assa”意为“以此”。“Āraddhā”（已发起）意为：已建立、已策励、已圆满或已达成。

အာသဝါနံ ခယာယာတိ ဧတ္ထ အာသဝန္တီတိ အာသဝါ, စက္ခုတောပိ…ပေ… မနတောပိ သဝန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မတော ယာဝ ဂေါတြဘူ, ဩကာသတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ သဝန္တီတိ ဝါ အာသဝါ. ဧတေ ဓမ္မေ ဧတဉ္စ ဩကာသံ အန္တော ကရိတွာ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. အန္တောကရဏတ္ထော ဟိ အယံ အာကာရော. စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန မဒိရာဒယော အာသဝါ ဝိယာတိပိ အာသဝါ. လောကေ ဟိ စိရပါရိဝါသိကာ မဒိရာဒယော အာသဝါတိ ဝုစ္စန္တိ. ယဒိ စ စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန အာသဝါ, ဧတေ ဧဝ ဘဝိတုံ အရဟန္တိ. ဝုတ္တံ ဟေတံ – ‘‘ပုရိမာ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ, ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇာ နာဟောသီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁). အာယတံ သံသာရဒုက္ခံ သဝန္တိ ပသဝန္တီတိပိ အာသဝါ. ပုရိမာနိ စေတ္ထ နိဗ္ဗစနာနိ ယတ္ထ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂတာ, တတ္ထ ယုဇ္ဇန္တိ; ပစ္ဆိမံ ကမ္မေပိ. န ကေဝလဉ္စ ကမ္မကိလေသာ ဧဝ အာသဝါ, အပိစ ခေါ နာနပ္ပကာရာ ဥပဒ္ဒဝါပိ. အဘိဓမ္မေ ဟိ ‘‘စတ္တာရော အာသဝါ – ကာမာသဝေါ, ဘဝါသဝေါ, ဒိဋ္ဌာသဝေါ, အဝိဇ္ဇာသဝေါ’’တိ (ဓ. သ. ၁၁၀၂) ကာမရာဂါဒယော ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂတာ. သုတ္တေပိ ‘‘နာဟံ, စုန္ဒ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံယေဝ အာသဝါနံ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၂) ဧတ္ထ ဝိဝါဒမူလဘူတာ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂတာ.

关于“诸漏的灭尽”：此处“漏”因其流漏而得名，即从眼……乃至从意流出、蔓延。或说，“漏”因其在法上流至种姓地，在空间上流至有顶而得名。其义为，它们在包含这些法与这些空间后而蔓延。此处的“ā”（阿）有包含之义。“漏”亦如久藏之酒等，有长久积存之义。世间亦称久藏之酒等为“漏”。若因长久积存而名为“漏”，则唯有这些（烦恼）堪称此名。如言：“诸比丘，无明的初际不可知，（不可说）在此之前无明不存在。”（《增支部》10.61）“漏”亦因其流出、产生漫长的轮回之苦而得名。于此，前三种释义适用于称烦恼为“漏”之处，后一种亦适用于业。不仅业与烦恼是“漏”，各种灾患也是“漏”。在阿毗达摩中，“四漏：欲漏、有漏、见漏、无明漏”（《法集论》1102），是指欲贪等烦恼被称为“漏”。在经中亦然：“纯陀，我不仅为防护现法之漏而说法”（《长部》3.182），此处是指作为争论之根的烦恼被称为“漏”。

‘‘ယေန ဒေဝူပပတျဿ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဝိဟင်္ဂမော;

ယက္ခတ္တံ ယေန ဂစ္ဆေယျ, မနုဿတ္တဉ္စ အဗ္ဗဇေ;

တေ မယှံ, အာသဝါ ခီဏာ, ဝိဒ္ဓသ္တာ ဝိနဠီကတာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၃၆) –

能生天界，或为乾闼婆，或成飞鸟；能至夜叉位，或得为人身；我此诸漏已尽，摧毁无余。（《增支部》4.36）

ဧတ္ထ တေဘူမကံ ကမ္မံ အဝသေသာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉) ဧတ္ထ ပရူပဃာတဝိပ္ပဋိသာရဝဓဗန္ဓာဒယော စေဝ အပါယဒုက္ခဘူတာ နာနပ္ပကာရာ ဥပဒ္ဒဝါ စ.

此中指的是三有界的业，以及其余的不善法。在“为了防护现法之漏，为了断除来世之漏”（《律藏·波罗夷》39）一句中，“漏”包括了加害他人、追悔、杀戮、束缚等等，以及种种属于恶趣之苦的灾患。

တေ ပနေတေ အာသဝါ ဝိနယေ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ, သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ ဒွေဓာ အာဂတာ. သဠာယတနေ ‘‘တယောမေ, အာဝုသော, အာသဝါ – ကာမာသဝေါ, ဘဝါသဝေါ, အဝိဇ္ဇာသဝေါ’’တိ [Pg.109] (သံ. နိ. ၄.၃၂၁) တိဓာ အာဂတာ. တထာ အညေသု သုတ္တန္တေသု. အဘိဓမ္မေ တေယေဝ ဒိဋ္ဌာသဝေန သဒ္ဓိံ စတုဓာ အာဂတာ. နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယေ ပန ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ နိရယဂမနီယာ, အတ္ထိ အာသဝါ တိရစ္ဆာနယောနိဂမနီယာ, အတ္ထိ အာသဝါ ပေတ္တိဝိသယဂမနီယာ, အတ္ထိ အာသဝါ မနုဿလောကဂမနီယာ, အတ္ထိ အာသဝါ ဒေဝလောကဂမနီယာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၃) ပဉ္စဓာ အာဂတာ. ကမ္မမေဝ စေတ္ထ အာသဝါတိ အဓိပ္ပေတံ. ဆက္ကနိပါတေ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၆.၅၈) နယေန ဆဓာ အာဂတာ. သဗ္ဗာသဝပရိယာယေ တေယေဝ ဒဿနပဟာတဗ္ဗေဟိ ဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တဓာ အာဂတာ. ဣဓ ပန အဘိဓမ္မပရိယာယေန စတ္တာရော အာသဝါ အဓိပ္ပေတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

这些漏在律藏中分为两种：“为了防护现法之漏，为了断除来世之漏”。在《六处相应》中说：“贤友，有三种漏——欲漏、有漏、无明漏”（相应部4.321），分为三种。其他经中也是如此。在阿毗达摩中，这三种漏则与见漏合为四种。在《抉择经》中则说：“诸比丘，有导向地狱的漏，有导向畜生道的漏，有导向饿鬼界的漏，有导向人间的漏，有导向天界的漏”（增支部6.63），分为五种。此处意指业即是漏。在《六集》中以“诸比丘，有应以防护断除的漏”等（增支部6.58）方式分为六种。在《一切漏经》中，则与应以见断除的法合为七种。而在此处，当知是依照阿毗达摩的说法，意指四种漏。

ခယာယာတိ ဧတ္ထ ပန ‘‘ယော အာသဝါနံ ခယော ဝယော ဘေဒေါ ပရိဘေဒေါ အနိစ္စတာ အန္တရဓာန’’န္တိ အာသဝါနံ သရသဘေဒေါ အာသဝါနံ ခယောတိ ဝုတ္တော. ‘‘ဇာနတော အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ပဿတော အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅) ဧတ္ထ အာသဝါနံ ခီဏာကာရော နတ္ထိဘာဝေါ အစ္စန္တံ အသမုပ္ပာဒေါ အာသဝက္ခယောတိ ဝုတ္တော.

关于“漏尽”一词，此处指“诸漏的灭尽、衰退、破裂、粉碎、无常性、消失”，即诸漏的本质上的断除称为漏尽。“诸比丘，我说知者、见者能灭尽诸漏”（中部1.15），此处指诸漏已灭尽的状态、不复存在、完全不再生起，称为漏尽。

‘‘သေခဿ သိက္ခမာနဿ, ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော;

ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ, တတော အညာ အနန္တရာ’’တိ. (ဣတိဝု. ၆၂) –

学人勤修习，随行正直道；先起灭尽智，无间证圆智。（如是语62）

ဧတ္ထ အရိယမဂ္ဂေါ အာသဝက္ခယောတိ ဝုတ္တော. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၃၈) ဧတ္ထ ဖလံ.

此处，圣道被称为“漏尽”。在“因漏尽而为沙门”（中部1.438）一句中，则指果。

‘‘ပရဝဇ္ဇာနုပဿိဿ, နိစ္စံ ဥဇ္ဈာနသညိနော;

အာသဝါ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ, အာရာ သော အာသဝက္ခယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၅၃) –

常寻他人过，恒怀非议心；彼漏乃增长，远离于漏尽。（法句经253）

ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ. ဣဓ ပန ဖလံ သန္ဓာယ ‘‘အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ ဝုတ္တံ, အရဟတ္တဖလတ္ထာယာတိ အတ္ထော.

此处指的是涅槃。但在这里，由于考虑到果的缘故，说“为了漏尽”，意思是为了阿罗汉果。

သံဝေဇနီယေသု ဌာနေသူတိ သံဝေဂဇနကေသု ဇာတိအာဒီသု သံဝေဂဝတ္ထူသု. ဇာတိ, ဇရာ, ဗျာဓိ, မရဏံ, အပါယဒုက္ခံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ ဣမာနိ ဟိ သံဝေဂဝတ္ထူနိ သံဝေဇနီယဋ္ဌာနာနိ နာမ. အပိစ ‘‘အာဒိတ္တော လောကသန္နိဝါသော ဥယျုတ္တော ပယာတော ကုမ္မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော, ဥပနီယတိ လောကော အဒ္ဓုဝေါ, အတာဏော လောကော အနဘိဿရော, အဿကော [Pg.110] လောကော, သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယံ, ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’’တိဧဝမာဒီနိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၇) စေတ္ထ သံဝေဇနီယဋ္ဌာနာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. သံဝေဇနေနာတိ ဇာတိအာဒိသံဝေဂဝတ္ထူနိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နဘယသင်္ခါတေန သံဝေဇနေန. အတ္ထတော ပန သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ သံဝေဂေါ နာမ.

“在能引生悚惧感之处”，即在能引生悚惧感的生等悚惧事中。生、老、病、死、恶趣苦、过去轮回根源之苦、未来轮回根源之苦、现在求食根源之苦，这些即是悚惧事，名为“能引生悚惧感之处”。此外，“世间住所已燃……为渴爱之奴”（无碍解道1.117）等，也应知是此处的“能引生悚惧感之处”。“以悚惧感”，即缘于生等悚惧事而生起的、名为怖畏的悚惧感。但就意义而言，悚惧感即是俱惭愧智。

သံဝိဂ္ဂဿာတိ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိကာဒိဝသေန အနေကဝိဓေဟိ ဇာတိအာဒိဒုက္ခေဟိ သံဝေဂဇာတဿ. ‘‘သံဝေဇိတွာ’’တိ စ ပဌန္တိ. ယောနိသော ပဓာနေနာတိ ဥပါယပဓာနေန, သမ္မာဝါယာမေနာတိ အတ္ထော. သော ဟိ ယထာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဟီယန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ပဒဟနတော ဥတ္တမဘာဝသာဓနတော စ ‘‘ပဓာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ သံဝေဂေန ဘဝါဒီသု ကိဉ္စိ တာဏံ လေဏံ ပဋိသရဏံ အပဿန္တော တတ္ထ အနောလီယန္တော အလဂ္ဂမာနသော တပ္ပဋိပက္ခေန စ ဝိနိဝတ္တိတဝိသညိတော အညဒတ္ထု နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော. သော ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေန ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော ဝိသုဒ္ဓါသယပ္ပယောဂေါ သမထဝိပဿနာသု ယုတ္တပ္ပယုတ္တော သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ သင်္ခါရဂတေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတိ. တတ္ထ ယဒိဒံ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော ဝိသုဒ္ဓါသယပ္ပယောဂေါ သမထဝိပဿနာသု ယုတ္တပ္ပယုတ္တော, တေနဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခသောမနဿဗဟုလတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယံ ပနာယံ သမထေ ပတိဋ္ဌိတော ဝိပဿနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ သင်္ခါရဂတေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတိ, တေနဿ ယောနိ အာရဒ္ဓါ အာသဝါနံ ခယာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“已悚惧者”，即因入胎等种种生老病死之苦而生起悚惧感者。也有读作“悚惧之后”。“以如理精进”，即以方便精进，义为正精进。因为他能令不善法断除，令善法修习圆满，故此能达成最高状态的努力被称为“精进”。此人因悚惧感，故于三有中不见任何庇护、归宿、依靠，不沉湎、不执著于其中，以对治法扭转（邪）见，一心朝向、趣向、倾向于涅槃。他依止善友，多作如理作意，有清净的意乐，致力于修习止观，对一切行法感到厌离、离染，努力修习观。其中，他因多作如理作意、有清净意乐、致力于修习止观，当知此人于现法中多乐多喜。又因他安住于止，致力于修习观，对一切行法感到厌离、离染，努力修习观，当知此人已发起趋向漏尽之因。

ဂါထာသု သံဝိဇ္ဇေထေဝါတိ သံဝိဇ္ဇေယျ ဧဝ သံဝေဂံ ကရေယျ ဧဝ. ‘‘သံဝိဇ္ဇိတွာနာ’’တိ စ ပဌန္တိ. ဝုတ္တနယေန သံဝိဂ္ဂေါ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ပဏ္ဍိတောတိ သပ္ပညော, တိဟေတုကပဋိသန္ဓီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပညာယ သမဝေက္ခိယာတိ သံဝေဂဝတ္ထူနိ သံဝိဇ္ဇနဝသေန ပညာယ သမ္မာ အဝေက္ခိယ. အထ ဝါ ပညာယ သမ္မာ အဝေက္ခိတွာတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

偈颂中“应当悚惧”，就是应当生起悚惧感。也有读作“悚惧之后”。意思是依照前述方式生起悚惧感。“智者”即有慧者，意为三因结生者。“以慧审察”，即以悚惧的方式，以智慧善巧审察悚惧事。或作“以慧善察之后”。其余各处的意义皆浅显。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

ဣတိ ပရမတ္ထဒီပနိယာ ဣတိဝုတ္တက-အဋ္ဌကထာယ

如是，《胜义灯》即《如是语义注》之

ဒုကနိပါတေ ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

二集第一品释义终。

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. 第二品

၁. ဝိတက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 寻经释义

၃၈. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ [Pg.111] ပဌမေ တထာဂတံ, ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ တထာဂတ-သဒ္ဒေါ တာဝ သတ္တဝေါဟာရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၆၅) သတ္တဝေါဟာရေ.

38. 在第二品第一经中，“诸比丘，如来”一句里的“如来”一词，可见于指称有情、正等觉者等。例如，在“如来死后存在”等（长部1.65）句中，即是指称有情。

‘‘တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ,ဗုဒ္ဓံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. (ခု. ပါ. ၆.၁၆) –

“天人所敬奉，如来佛陀前，我等敬顶礼，愿得大吉祥。”（小部6.16）

အာဒီသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ.

等句中，（如来）指正等觉者。

‘‘တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ,ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. (ခု. ပါ. ၆.၁၇) –

“天人所敬奉，如来正法前，我等敬顶礼，愿得大吉祥。”（小部6.17）

အာဒီသု ဓမ္မေ.

等句中，（如来）指法。

‘‘တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ,သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. (ခု. ပါ. ၆.၁၈) –

“天人所敬奉，如来僧伽前，我等敬顶礼，愿得大吉祥。”（小部6.18）

အာဒီသု သံဃေ. ဣဓ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ. တသ္မာ တထာဂတန္တိ ဧတ္ထ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတိ. ကတမေဟိ အဋ္ဌဟိ? တထာ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထာ ဂတောတိ တထာဂတော, တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော, တထဒဿိတာယ တထာဂတော, တထဝါဒိတာယ တထာဂတော, တထာကာရိတာယ တထာဂတော, အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတောတိ.

等句中，（如来）指僧伽。然而在此处，（如来）指正等觉者。因此，世尊被称为如来有八种原因。是哪八种呢？如是而来，故名如来；如是而去，故名如来；证悟真实之相，故名如来；如实、如其本然地证悟诸法，故名如来；因见于真实，故名如来；因说于真实，故名如来；因行于真实，故名如来；以征服之义，故名如来。

ကထံ ဘဂဝါ တထာ အာဂတောတိ တထာဂတော? ယထာ ယေန အဘိနီဟာရေန ဒါနပါရမိံ ပူရေတွာ သီလနေက္ခမ္မပညာဝီရိယခန္တိသစ္စအဓိဋ္ဌာနမေတ္တာဥပေက္ခာပါရမိံ ပူရေတွာ ဣမာ ဒသ ပါရမိယော, ဒသ ဥပပါရမိယော, ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယောတိ သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ အင်္ဂပရိစ္စာဂံ, အတ္တပရိစ္စာဂံ, ဓနပရိစ္စာဂံ, ဒါရပရိစ္စာဂံ, ရဇ္ဇပရိစ္စာဂန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂါနိ ပရိစ္စဇိတွာ ယထာ ဝိပဿိအာဒယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အာဂတာ[Pg.112], တထာ အမှာကံ ဘဂဝါပိ အာဂတောတိ တထာဂတော. ယထာဟ –

世尊如何是“如是而来”，故为如来呢？即以其誓愿，圆满布施波罗蜜，圆满持戒、出离、智慧、精进、忍耐、真实、决意、慈、舍波罗蜜，圆满此十波罗蜜、十近波罗蜜、十胜义波罗蜜，共三十波罗蜜；舍弃肢体、舍弃自身、舍弃财富、舍弃妻儿、舍弃王位，行此五大舍；正如毗婆尸(Vipassī)等正等觉者之所来，我等世尊亦如是而来，故名如来。如言：

‘‘ယထေဝ လောကမှိ ဝိပဿိအာဒယော,သဗ္ဗညုဘာဝံ မုနယော ဣဓာဂတာ;

တထာ အယံ သကျမုနီပိ အာဂတော,တထာဂတော ဝုစ္စတိ တေန စက္ခုမာ’’တိ. –

“犹如世间毗婆尸等牟尼，已来此成就一切知；如是此释迦牟尼亦已来，是故具眼者称为如来。”

ဧဝံ တထာ အာဂတောတိ တထာဂတော.

如是，因如实而来，故名如来。

ကထံ တထာ ဂတောတိ တထာဂတော? ယထာ သမ္ပတိဇာတာဝ ဝိပဿိအာဒယော သမေဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ဥတ္တရာဘိမုခါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂတာ, တထာ အမှာကံ ဘဂဝါပိ ဂတောတိ တထာဂတော. ယထာဟု –

如何是“如是而去”，故名如来？犹如毗婆尸等佛初生之时，双足平稳立于地上，面向北方行走七步；我等世尊亦如是行走，故名如来。诚如所言——

‘‘မုဟုတ္တဇာတောဝ ဂဝံပတီ ယထာ,သမေဟိ ပါဒေဟိ ဖုသီ ဝသုန္ဓရံ;

သော ဝိက္ကမီ သတ္တ ပဒါနိ ဂေါတမော,သေတဉ္စ ဆတ္တံ အနုဓာရယုံ မရူ.

“犹如初生之牛王，双足平稳触大地；乔达摩行走七步，诸天神擎举白伞。

‘‘ဂန္တွာန သော သတ္တ ပဒါနိ ဂေါတမော,ဒိသာ ဝိလောကေသိ သမာ သမန္တတော;

အဋ္ဌင်္ဂုပေတံ ဂိရမဗ္ဘုဒီရယိ,သီဟော ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော’’တိ. –

“乔达摩行走七步后，遍览四方；彼发出具足八支之言语，犹如狮子立于山顶。”

ဧဝံ တထာ ဂတောတိ တထာဂတော.

如是，因如实而去，故名如来。

ကထံ တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော? သဗ္ဗေသံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ သလက္ခဏံ, သာမညလက္ခဏံ, တထံ, အဝိတထံ, ဉာဏဂတိယာ အာဂတော, အဝိရဇ္ဈိတွာ ပတ္တော, အနုဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော. ယထာဟ –

如何是“通达真实之相”，故名如来？即于一切色法与无色法，其自相、共相，如实不虚，以智慧通达，无谬而证得，已然觉悟，故名如来。如所说言——

‘‘သဗ္ဗေသံ ပန ဓမ္မာနံ, သကသာမညလက္ခဏံ;

တထမေဝါဂတော ယသ္မာ, တသ္မာ နာထော တထာဂတော’’တိ. –

“于一切诸法，其自相与共相，因已如实通达，故依怙主名为如来。”

ဧဝံ တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော.

如是，因通达真实之相，故名如来。

ကထံ တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော? တထဓမ္မာ နာမ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. ယထာဟ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, တထာနိ [Pg.113] အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, တထမေတံ အဝိတထမေတံ အနညထမေတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၀) ဝိတ္ထာရော. တာနိ စ ဘဂဝါ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မာပိ တထာနံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ တထာဂတော. အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဂတ-သဒ္ဒေါ. ဧဝံ တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော.

如何是“如其本然地正等觉真实法”，故名如来？所谓真实法，即四圣谛。如所说言：“诸比丘，此四法是真实、不虚妄、不相异。何等为四？诸比丘，‘此是苦圣谛’，此是真实、不虚妄、不相异。”（《相应部》5.1090）等广说。世尊已正等觉彼等法，是故，因正等觉诸真实法，故名如来。于此，“gata”一词有“正等觉”义。如是，“如其本然地正等觉真实法”，故名如来。

ကထံ တထဒဿိတာယ တထာဂတော? ယံ သဒေဝကေ လောကေ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တံ ရူပါရမ္မဏံ နာမ အတ္ထိ, တံ ဘဂဝါ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနာတိ ပဿတိ. ဧဝံ ဇာနတာ ပဿတာ စာနေန တံ ဣဋ္ဌာဒိဝသေန ဝါ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတေသု လဗ္ဘမာနပဒဝသေန ဝါ ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ရူပါယတနံ, ယံ ရူပံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ဝဏ္ဏနိဘာ သနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ နီလံ ပီတက’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၆၁၆) နယေန အနေကေဟိ နာမေဟိ တေရသဟိ ဝါရေဟိ ဒွေပညာသာယ နယေဟိ ဝိဘဇ္ဇမာနံ တထမေဝ ဟောတိ, ဝိတထံ နတ္ထိ. ဧသ နယော သောတဒွါရာဒီသု အာပါထမာဂစ္ဆန္တေသု သဒ္ဒါဒီသု. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

如何是“如实而见”，故名如来？于天界……乃至天人众中，于无量世界、无量有情，凡眼门所现之色所缘，世尊皆能从一切相了知、看见。如是知见者，或依可意等，或依见闻觉知所得之名言，如说：“何者为色、色处？谓四大种所造，有显色、形色，有见有对，青、黄等。”（《法集论》616）等，以种种名称、十三种方式、五十二种理趣分析，皆是如实不虚。此理亦然，适用于耳门等所现之声等所缘。此为世尊所说——

‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ လောကဿ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ, တမဟံ ဇာနာမိ…ပေ… တမဟံ အဗ္ဘညာသိံ, တံ တထာဂတဿ ဝိဒိတံ, တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄).

“诸比丘，于天界……乃至天人众中，凡所见、闻、觉、识、所得、所求、心所思察者，我皆了知……我皆已证知，彼为如来所了知，然如来不执著于彼。”（《增支部》4.24）

ဧဝံ တထဒဿိတာယ တထာဂတော. ဧတ္ထ တထဒဿိအတ္ထေ တထာဂတောတိ ပဒဿ သမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

如是，因如实而见，故名如来。于此，当知“如来”一词，是从“如实见”之义而来。

ကထံ တထဝါဒိတာယ တထာဂတော? ယံ ရတ္တိံ ဘဂဝါ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ယဉ္စ ရတ္တိံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ, ဧတ္ထန္တရေ ပဉ္စစတ္တာလီသဝဿပရိမာဏကာလေ ယံ ဘဂဝတာ ဘာသိတံ သုတ္တဂေယျာဒိ, သဗ္ဗံ တံ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိပုဏ္ဏံ ရာဂမဒါဒိနိမ္မဒနံ ဧကသဒိသံ တထံ အဝိတထံ. တေနာဟ –

如何是“如实而说”，故名如来？从世尊证得无上正等正觉之夜，至入无余依涅槃界般涅槃之夜，于此间四十五年，世尊所说经、应颂等一切言教，皆是清净、圆满，调伏贪等骄慢，前后一致，如实不虚。故说——

‘‘ယဉ္စ, စုန္ဒ, ရတ္တိံ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ, ယဉ္စ ရတ္တိံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ယံ [Pg.114] ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဘာသတိ လပတိ နိဒ္ဒိသတိ, သဗ္ဗံ တံ တထေဝ ဟောတိ, နော အညထာ. တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၈; အ. နိ. ၄.၂၃).

“纯陀，如来证得无上正等正觉之夜，与入无余依涅槃界般涅槃之夜，于此二者之间所言、所说、所开示的一切，皆是如实，无有他样。是故称为‘如来’。”（《长部》3.188；《增支部》4.23）

ဂဒအတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဂတသဒ္ဒေါ. ဧဝံ တထဝါဒိတာယ တထာဂတော. အပိစ အာဂဒနံ အာဂဒေါ, ဝစနန္တိ အတ္ထော. တထော အဝိပရီတော အာဂဒေါ အဿာတိ ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ တထာဂတောတိ, ဧဝမ္ပေတ္ထ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

于此，“gata”一词实有“言说”（gada）之义。如是，因如实而说，故名如来。再者，“āgadana”即“āgada”，义为“言说”。其言说（āgada）真实（tatha）不颠倒，故为“tathāgada”，将“d”音转为“t”音，而成“tathāgata”。于此，当知此词如是成立。

ကထံ တထာကာရိတာယ တထာဂတော? ဘဂဝတော ဟိ ဝါစာယ ကာယော အနုလောမေတိ, ကာယဿပိ ဝါစာ. တသ္မာ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ, ယထာကာရီ တထာဝါဒီ စ ဟောတိ. ဧဝံဘူတဿ စဿ ယထာ ဝါစာ, ကာယောပိ တထာ ဂတော ပဝတ္တော. ယထာ စ ကာယော, ဝါစာပိ တထာ ဂတာတိ တထာဂတော. တေနာဟ ‘‘ယထာဝါဒီ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော တထာကာရီ, ယထာကာရီ တထာဝါဒီ. ဣတိ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ, ယထာကာရီ တထာဝါဒီ. တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဧဝံ တထာကာရိတာယ တထာဂတော.

如何是“如实而行”，故名如来？世尊的身与语相应，语亦与身相应。是故，彼言如其行，行如其言。有情如是，其语如何，身亦如是而行；其身如何，语亦如是而行，故名如来。故说：“诸比丘，如来言如其行，行如其言。以其言如其行，行如其言，故名‘如来’。”如是，因如实而行，故名如来。

ကထံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတော? ယသ္မာ ဘဂဝါ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ တိရိယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု သဗ္ဗသတ္တေ အဘိဘဝတိ သီလေနပိ သမာဓိနာပိ ပညာယပိ ဝိမုတ္တိယာပိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေနပိ, န တဿ တုလာ ဝါ ပမာဏံ ဝါ အတ္ထိ, အထ ခေါ အတုလော အပ္ပမေယျော အနုတ္တရော ဒေဝါနံ အတိဒေဝေါ သက္ကာနံ အတိသက္ကော ဗြဟ္မာနံ အတိဗြဟ္မာ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော, တသ္မာ တထာဂတော. တေနာဟ –

如何以“征服”之义，故名如来？因世尊上至有顶（bhavagga），下至无间地狱（avīci），横遍无量世界，以戒、定、慧、解脱、解脱知见，征服一切有情。无有与彼相等者，亦无能衡量彼者，实是无等、无量、无上，天中之天，释中之释，梵中之梵，一切有情中之最上者，故名如来。故说——

‘‘သဒေဝကေ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ…ပေ… မနုဿာယ တထာဂတော အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထု ဒသော ဝသဝတ္တီ, တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၈; အ. နိ. ၄.၂၃).

“诸比丘，于天界……乃至天人众中，如来是征服者，不被征服，洞见一切，得大自在，是故称为‘如来’。”（《长部》3.188；《增支部》4.23）

တတြာယံ ပဒသိဒ္ဓိ – အဂဒေါ ဝိယ အဂဒေါ, ဒေသနာဝိလာသော စေဝ ပုညုဿယော စ. တေန ဟေသ မဟာနုဘာဝေါ ဘိသက္ကော ဝိယ ဒိဗ္ဗာဂဒေန သပ္ပေ, သဗ္ဗပရပ္ပဝါဒိနော သဒေဝကဉ္စ လောကံ အဘိဘဝတိ. ဣတိ သဗ္ဗလောကာဘိဘဝနေ တထော အဝိပရီတော ယထာဝုတ္တော အဂဒေါ ဧတဿာတိ ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ တထာဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတော.

于此，词语成立如下：“agada”犹如“agada”（药），既是说法之庄严，亦是福德之积聚。是故，此大威力者犹如良医，以神药降伏诸蛇，亦降伏一切外道及天人世间。如是，于降伏一切世间时，其“agada”（药）真实（tatha）不虚，如前所说，故为“tathāgada”，将“d”音转为“t”音，当知即是“tathāgata”（如来）。如是，以征服之义，故名如来。

အပိစ [Pg.115] တထာယ ဂတောတိ တထာဂတော, တထံ ဂတောတိ တထာဂတော. တတ္ထ သကလလောကံ တီရဏပရိညာယ တထာယ ဂတော အဝဂတောတိ တထာဂတော, လောကသမုဒယံ ပဟာနပရိညာယ တထာယ ဂတော အတီတောတိ တထာဂတော, လောကနိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာယ တထာယ ဂတော အဓိဂတောတိ တထာဂတော. လောကနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ တထံ ဂတော ပဋိပန္နောတိ တထာဂတော. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

再者，因如实地去，故为如来；因去向如实，故为如来。于此，以审察遍知如实地去，通达了整个世界（苦），故为如来；以断除遍知如实地去，超越了世间之集，故为如来；以作证如实地去，证得了世间之灭，故为如来；去向如实，行持了导向世间之灭的道路，故为如来。此为世尊所说——

‘‘လောကော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ. လောကသ္မာ တထာဂတော ဝိသံယုတ္တော. လောကသမုဒယော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, လောကသမုဒယော တထာဂတဿ ပဟီနော. လောကနိရောဓော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, လောကနိရောဓော တထာဂတဿ သစ္ဆိကတော. လောကနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ, လောကနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ တထာဂတဿ ဘာဝိတာ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ…ပေ… သဗ္ဗံ တံ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၃).

“诸比丘，世间已被如来正等觉，如来已从世间解脱。诸比丘，世间之集已被如来正等觉，世间之集已被如来断除。诸比丘，世间之灭已被如来正等觉，世间之灭已被如来作证。诸比丘，导向世间之灭的道路已被如来正等觉，导向世间之灭的道路已被如来修习。诸比丘，于这包含天神、魔罗、梵天的世界，连同沙门、婆罗门、天神与人的世代中，那一切都已被如来正等觉。是故，他被称为‘如来’。”

အပရေဟိပိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော. တထာယ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထာယ ဂတောတိ တထာဂတော, တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထာ ဂတောတိ တထာဂတော, တထာဝိဓောတိ တထာဂတော, တထာပဝတ္တိကောတိ တထာဂတော, တထေဟိ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထာ ဂတဘာဝေန တထာဂတောတိ.

再者，世尊亦因八种原因而为如来：因如实而来，故为如来；因如实而去，故为如来；因来到诸如实法，故为如来；因去向如实，故为如来；因如实知见，故为如来；因如实宣说，故为如来；因由诸如实因而来，故为如来；因其去是如实的，故为如来。

ကထံ တထာယ အာဂတောတိ တထာဂတော? ယာ သာ ဘဂဝတာ သုမေဓဘူတေန ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ ပါဒမူလေ –

如何是“因如实而来，故为如来”？当世尊身为善慧(Sumedha)，于燃灯十力(Dīpaṅkaradasabala)足下时——

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ;

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ;

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) –

“人身、男性、有因缘、得见导师；出家、具功德、有宿善与志愿；八法和合时，大愿乃成就。”

ဧဝံ ဝုတ္တံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အဘိနီဟာရံ သမ္ပာဒေန္တေန ‘‘အဟံ သဒေဝကံ လောကံ တိဏ္ဏော တာရေဿာမိ, မုတ္တော မောစေဿာမိ, ဒန္တော ဒမေဿာမိ, အဿတ္ထော အဿာသေဿာမိ, ပရိနိဗ္ဗုတော ပရိနိဗ္ဗာပေဿာမိ, သုဒ္ဓေါ သောဓေဿာမိ[Pg.116], ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေဿာမီ’’တိ မဟာပဋိညာ ပဝတ္တိတာ. ဝုတ္တံ ဟေတံ –

如是说后，为成就具足八支的大愿，他发起了大誓言：“我已度脱，当度脱天人世间；我已解脱，当解脱众生；我已调伏，当调伏众生；我已安稳，当安慰众生；我已般涅槃，当令众生般涅槃；我已清净，当清净众生；我已觉悟，当令众生觉悟。”此即所说——

‘‘ကိံ မေ ဧကေန တိဏ္ဏေန, ပုရိသေန ထာမဒဿိနာ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, သန္တာရေဿံ သဒေဝကံ.

“我一人度脱有何用，身为具力大丈夫？愿我证得一切智，度脱天人世间众。

‘‘ဣမိနာ မေ အဓိကာရေန, ကတေန ပုရိသုတ္တမေ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, တာရေမိ ဇနတံ ဗဟုံ.

“人中尊前我所作，以此功德之善业，我愿证得一切智，度脱无量诸众生。

‘‘သံသာရသောတံ ဆိန္ဒိတွာ, ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေ;

ဓမ္မနာဝံ သမာရုယှ, သန္တာရေဿံ သဒေဝကံ.

“截断轮回之流，摧破三有之后，登上正法之舟，我将度脱天人世间。

‘‘ကိံ မေ အညာတဝေသေန, ဓမ္မံ သစ္ဆိကတေနိဓ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, ဗုဒ္ဓေါ ဟေဿံ သဒေဝကေ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၅၅-၅၈);

“何须于此以隐身，独自作证此正法？我愿证得一切智，于天人中成佛陀。”

တံ ပနေတံ မဟာပဋိညံ သကလဿပိ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မသမုဒါယဿ ပဝိစယပစ္စဝေက္ခဏသမာဒါနာနံ ကာရဏဘူတံ အဝိသံဝါဒေန္တော လောကနာထော ယသ္မာ မဟာကပ္ပာနံ သတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ နိရဝသေသတော ဒါနပါရမိအာဒယော သမတိံသပါရမိယော ပူရေတွာ, အင်္ဂပရိစ္စာဂါဒယော ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇိတွာ, သစ္စာဓိဋ္ဌာနာဒီနိ စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ ပရိဗြူဟေတွာ, ပုညဉာဏသမ္ဘာရေ သမ္ဘရိတွာ ပုဗ္ဗယောဂပုဗ္ဗစရိယဓမ္မက္ခာနဉာတတ္ထစရိယာဒယော ဥက္ကံသာပေတွာ, ဗုဒ္ဓိစရိယံ ပရမကောဋိံ ပါပေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ; တသ္မာ တဿေဝ သာ မဟာပဋိညာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ, န တဿ ဝါလဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဝိတထံ အတ္ထိ. တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရော ဒသဗလော ကောဏ္ဍညော, မင်္ဂလော…ပေ… ကဿပေါ ဘဂဝါတိ ဣမေ စတုဝီသတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ပဋိပါဋိယာ ဥပ္ပန္နာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ နံ ဗျာကရိံသု. ဧဝံ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ လဒ္ဓဗျာကရဏော ယေ တေ ကတာဘိနီဟာရေဟိ ဗောဓိသတ္တေဟိ လဒ္ဓဗ္ဗာ အာနိသံသာ, တေ လဘိတွာဝ အာဂတောတိ တာယ ယထာဝုတ္တာယ မဟာပဋိညာယ တထာယ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝံ အာဂတော အဓိဂတောတိ တထာဂတော. ဧဝံ တထာယ အာဂတောတိ တထာဂတော.

世间主不违此大誓言——此誓言乃是审察、抉择、承担一切成佛之法的原因。因为他在超过十万大劫的四阿僧祇劫中，恭敬、持续、无余地圆满了布施波罗蜜等三十波罗蜜；舍弃了肢体等五大舍；增长了真实决意等四决意；积集了福德与智慧资粮；令宿行、宿世所修、法行、义行等臻于卓越；令菩萨行达到最高顶点，从而正等觉了无上正等菩提。因此，他的那个大誓言是如实的、不虚的、不异的，其中无丝毫虚假。诚然，燃灯十力、㤭陈如……乃至迦叶世尊，这二十四位正等觉者次第出现，皆授记他：“你将成佛。”如是，从二十四佛处获得授记，获得了已发愿的菩萨所应获得的利益，在获得之后才来，他依于如前所述的大誓言，如实地来到、证得了正等觉的状态，故为如来。如是，因如实而来，故为如来。

ကထံ တထာယ ဂတောတိ တထာဂတော? ယာယံ မဟာကရုဏာ လောကနာထဿ, ယာယ မဟာဒုက္ခသမ္ဗာဓပ္ပဋိပန္နံ သတ္တနိကာယံ ဒိသွာ ‘‘တဿ [Pg.117] နတ္ထညော ကောစိ ပဋိသရဏံ, အဟမေဝ နံ ဣတော သံသာရဒုက္ခတော မုတ္တော မောစေဿာမီ’’တိ သမုဿာဟိတမာနသော မဟာဘိနီဟာရံ အကာသိ. ကတွာ စ ယထာပဏိဓာနံ သကလလောကဟိတသမ္ပာဒနာယ ဥဿုက္ကမာပန္နော အတ္တနော ကာယဇီဝိတနိရပေက္ခော ပရေသံ သောတပထဂမနမတ္တေနပိ စိတ္တုတြာသသမုပ္ပာဒိကာ အတိဒုက္ကရာ ဒုက္ကရစရိယာ သမာစရန္တော ယထာ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပဋိပတ္တိ ဟာနဘာဂိယာ သံကိလေသဘာဂိယာ ဌိတိဘာဂိယာ ဝါ န ဟောတိ, အထ ခေါ ဥတ္တရိ ဝိသေသဘာဂိယာဝ ဟောတိ, တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနော အနုပုဗ္ဗေန နိရဝသေသေ ဗောဓိသမ္ဘာရေ သမာနေတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိ. တတော ပရဉ္စ တာယေဝ မဟာကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော ပဝိဝေကရတိံ ပရမဉ္စ သန္တံ ဝိမောက္ခသုခံ ပဟာယ ဗာလဇနဗဟုလေ လောကေ တေဟိ သမုပ္ပာဒိတံ သမ္မာနာဝမာနဝိပ္ပကာရံ အဂဏေတွာ ဝေနေယျဇနဝိနယနေန နိရဝသေသံ ဗုဒ္ဓကိစ္စံ နိဋ္ဌပေသိ. တတြ ယော ဘဂဝတော သတ္တေသု မဟာကရုဏာယ သမောက္ကမနာကာရော, သော ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ယထာ ဗုဒ္ဓဘူတဿ လောကနာထဿ သတ္တေသု မဟာကရုဏာ, ဧဝံ ဗောဓိသတ္တဘူတဿပိ မဟာဘိနီဟာရကာလာဒီသူတိ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ စ ဧကသဒိသတာယ တထာဝ သာ အဝိတထာ အနညထာ. တသ္မာ တီသုပိ အဝတ္ထာသု သဗ္ဗသတ္တေသု သမာနရသာယ တထာယ မဟာကရုဏာယ သကလလောကဟိတာယ ဂတော ပဋိပန္နောတိ တထာဂတော. ဧဝံ တထာယ ဂတောတိ တထာဂတော.

如何是“因如实而去，故为如来”？世尊有大悲心，当他见到众生群陷入大苦难中，便生起奋发之心：‘他们别无皈依，我既已从此轮回之苦中解脱，当令他们也解脱出来。’于是他作了大愿。作愿后，为成就一切世间之利益而发起精进，不顾己身与生命，行持了常人仅听闻便会心生恐惧的极难苦行。犹如大菩萨的行道，不趋于退分、杂染分或住分，而唯是趋于更上与殊胜分，他如是行道，次第圆满了一切菩提资粮，证得了正等觉。此后，又为彼大悲心所驱，舍弃远离之乐与最上寂静的解脱之乐，不计较充满凡夫的世间中由他们所生的恭敬、轻慢等对待，以调伏可化导者的方式，完成了全部佛陀的事业。于此，世尊对众生的大悲之行相，将于后文说明。犹如已成佛的世间主对众生的大悲，身为菩萨时从发大愿等时起的大悲亦然，于一切处、一切时皆是同一，如实、不虚、不异。因此，于三时中，他以对一切众生平等一味之如实的大悲，为一切世间之利益而去、而行道，故为如来。如是，因如实而去，故为如来。

ကထံ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော? တထာနိ နာမ စတ္တာရိ အရိယမဂ္ဂဉာဏာနိ. တာနိ ဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယော, အယံ ဒုက္ခနိရောဓော, အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗဉေယျသင်္ဂါဟကာနံ ပဝတ္တိနိဝတ္တိတဒုဘယဟေတုဘူတာနံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ, ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော သင်္ခတဋ္ဌော သန္တာပဋ္ဌော ဝိပရိဏာမဋ္ဌော, သမုဒယဿ အာယူဟနဋ္ဌော နိဒါနဋ္ဌော သံယောဂဋ္ဌော ပလိဗောဓဋ္ဌော, နိရောဓဿ နိဿရဏဋ္ဌော ဝိဝေကဋ္ဌော အသင်္ခတဋ္ဌော အမတဋ္ဌော, မဂ္ဂဿ နိယျာနဋ္ဌော ဟေတွဋ္ဌော ဒဿနဋ္ဌော အဓိပတေယျဋ္ဌောတိအာဒီနံ တဗ္ဗိဘာဂါနဉ္စ ယထာဘူတသဘာဝါဝဗောဓဝိဗန္ဓကဿ သံကိလေသပက္ခဿ သမုစ္ဆိန္ဒနေန ပဋိလဒ္ဓါယ တတ္ထ အသမ္မောဟာဘိသမယသင်္ခါတာယ အဝိပရီတာကာရပ္ပဝတ္တိယာ ဓမ္မာနံ သဘာဝသရသလက္ခဏဿ အဝိသံဝါဒနတော တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ, တာနိ [Pg.118] ဘဂဝါ အနညနေယျော သယမေဝ အာဂတော အဓိဂတော, တသ္မာ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

如何是“因来到诸如实法，故为如来”？所谓‘如实法’，即四圣道智。此等智慧，能断除障碍如实觉知诸法自性的杂染品，从而获得对诸法无迷惑的现观，以无颠倒的方式运作，且因其与诸法自性、本质、特征不相违，故为‘如实’，即不虚、不异。此四圣谛总摄一切所应知者，为流转与还灭二者之因：苦，有逼迫、有为、热恼、变易之义；集，有积集、根源、结缚、障碍之义；灭，有出离、远离、无为、不死之义；道，有出脱、因、见、主导之义，及其种种分别。世尊不由他导，独自来到、证得了此等如实法，是故，因来到诸如实法，故为如来。

ယထာ စ မဂ္ဂဉာဏာနိ, ဧဝံ ဘဂဝတော တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏာနိ စတုပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာနိ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏာနိ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒဉာဏာနိ ဆအသာဓာရဏဉာဏာနိ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘာဝနဉာဏာနိ အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂဝိဘာဝနဉာဏာနိ နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိဉာဏာနိ ဒသဗလဉာဏာနိ စ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာနိ.

如道智一样，世尊的三世无碍智、四无碍解智、四无畏智、五趣分别智、六不共智、七觉支分别智、八圣道分分别智、九次第住定智、十力智也应当分别解说。

တတြာယံ ဝိဘာဝနာ – ယဉှိ ကိဉ္စိ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ ဟီနာဒိဘေဒဘိန္နာနံ ဟီနာဒိဘေဒဘိန္နာသု အတီတာသု ခန္ဓာယတနဓာတူသု သဘာဝကိစ္စာဒိ အဝတ္ထာဝိသေသာဒိ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓနာမဂေါတ္တာဒိ စ ဇာနိတဗ္ဗံ. အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေသု စ အတိသုခုမတိရောဟိတဝိဒူရဒေသေသု ရူပဓမ္မေသု ယော တံတံပစ္စယဝိသေသေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓရသဖဿာဒိဝိသေသော, တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထေဝ ဟတ္ထတလေ ဌပိတအာမလကော ဝိယ ပစ္စက္ခတော အသင်္ဂမပ္ပဋိဟတံ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ, တထာ အနာဂတာသု ပစ္စုပ္ပန္နာသု စာတိ ဣမာနိ တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏာနိ နာမ. ယထာဟ –

此中应作如是分别：于无量世界中，于无量众生中，有下劣等差别；于过去世中，有下劣等差别之诸蕴、处、界，其自性、作用等状态差别，以及与蕴相关之名、姓等，皆应了知。又，对于非根所系、极其细微、隐没、遥远之色法，以及由种种特殊因缘所生之色、形、香、味、触等差别，于所有彼等处，世尊之智皆如置于掌中之庵摩罗果，现前运作，无碍无障。于未来与现在亦复如是。此即所谓三世无碍智。正如所说：

‘‘အတီတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, အနာဂတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, ပစ္စုပ္ပန္နံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၃.၅).

“佛世尊于过去世具无碍智，于未来世具无碍智，于现在世具无碍智。”

တာနိ ပနေတာနိ တတ္ထ တတ္ထ ဓမ္မာနံ သဘာဝသရသလက္ခဏဿ အဝိသံဝါဒနတော တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ, တာနိ ဘဂဝါ သယမ္ဘုဉာဏေန အဓိဂဉ္ဆိ. ဧဝံ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

而且，此等智因其在在处处皆与诸法的自性、本质、特征不相违，故为如实、不虚、不异。世尊以自成智(sayambhuñāṇa)证得了它们。如是，因来到诸如实法，故为如来。

တထာ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ, နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ, ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါတိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ. တတ္ထ အတ္ထပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. ဓမ္မပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. နိရုတ္တိပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ နိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ. ပဋိဘာနပဘေဒဿ [Pg.119] သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ပဋိဘာနေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

如是，有义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解，此为四无碍解。其中，能辨识、分析、决定义之差别，于义之差别中生起之智，名为义无碍解。能辨识、分析、决定法之差别，于法之差别中生起之智，名为法无碍解。能辨识、分析、决定言语表达之差别，于言语表达之差别中生起之智，名为词无碍解。能辨识、分析、决定辩才之差别，于辩才之差别中生起之智，名为辩无碍解。对此曾如是说：

‘‘အတ္ထေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဓမ္မေ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ, တတြ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ, ဉာဏေသု ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၁၈).

“于义之智，是义无碍解；于法之智，是法无碍解；于法之言语表达之智，是词无碍解；于诸智之智，是辩无碍解。”

ဧတ္ထ စ ဟေတုအနုသာရေန အရဏီယတော အဓိဂန္တဗ္ဗတော စ သင်္ခေပတော ဟေတုဖလံ အတ္ထော နာမ. ပဘေဒတော ပန ယံကိဉ္စိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ, နိဗ္ဗာနံ, ဘာသိတတ္ထော, ဝိပါကော, ကိရိယာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ အတ္ထော. တံ အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. ဓမ္မောတိ သင်္ခေပတော ပစ္စယော. သော ဟိ ယသ္မာ တံ တံ အတ္ထံ ဝိဒဟတိ ပဝတ္တေတိ စေဝ ပါပေတိ စ, တသ္မာ ဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ. ပဘေဒတော ပန ယော ကောစိ ဖလနိဗ္ဗတ္တကော ဟေတု, အရိယမဂ္ဂေါ, ဘာသိတံ, ကုသလံ, အကုသလန္တိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဓမ္မော, တံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

此处简要地说，由于果是随因而至、应被证得的，故因与果名为义。然若分别，任何缘生法、涅槃、所说义、异熟、唯作，此五法名为义。观察彼义时，于彼义之差别中生起之智，是义无碍解。法，简要地说即是缘。因其能成就、引生彼彼之义，故名为法。然若分别，任何能生果之因、圣道、所说、善、不善，此五法名为法。观察彼法时，于彼法之差别中生起之智，是法无碍解。对此曾如是说：

‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ, ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၁၉).

“于苦之智，是义无碍解；于苦集之智，是法无碍解；于苦灭之智，是义无碍解；于导向苦灭之道之智，是法无碍解。”

အထ ဝါ ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ, ဟေတုဖလေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. ယေ ဓမ္မာ ဇာတာ ဘူတာ သဉ္ဇာတာ နိဗ္ဗတ္တာ အဘိနိဗ္ဗတ္တာ ပါတုဘူတာ, ဣမေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. ယမှာ ဓမ္မာ တေ ဓမ္မာ ဇာတာ ဘူတာ သဉ္ဇာတာ နိဗ္ဗတ္တာ အဘိနိဗ္ဗတ္တာ ပါတုဘူတာ, တေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. ဇရာမရဏေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဇရာမရဏသမုဒယေ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. ဇရာမရဏနိရောဓေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. ဇာတိယာ, ဘဝေ, ဥပါဒါနေ, တဏှာယ, ဝေဒနာယ, ဖဿေ, သဠာယတနေ, နာမရူပေ, ဝိညာဏေ, သင်္ခါရေသု ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, သင်္ခါရသမုဒယေ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. သင်္ခါရနိရောဓေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ.

又者，于因之智，是法无碍解；于因果之智，是义无碍解。于彼等已生、已成、已生起、已出现、已产生、已显现之诸法，其智是义无碍解。于彼等诸法之因（即彼等已生、已成、已生起、已出现、已产生、已显现之诸法所从生起者），其智是法无碍解。于老死之智，是义无碍解；于老死集之智，是法无碍解。于老死灭之智，是义无碍解；于导向老死灭之道之智，是法无碍解。于生、有、取、爱、受、触、六处、名色、识、行之智，是义无碍解；于行集之智，是法无碍解。于行灭之智，是义无碍解；于导向行灭之道之智，是法无碍解。

‘‘ဣဓ [Pg.120] ဘိက္ခု ဓမ္မံ ဇာနာတိ – သုတ္တံ, ဂေယျံ…ပေ… ဝေဒလ္လံ. အယံ ဝုစ္စတိ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. သော တဿ တဿေဝ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနာတိ – ‘အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော, အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော’တိ, အယံ ဝုစ္စတိ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ (ဝိဘ. ၇၂၄).

“于此，比丘了知法——契经、应颂……乃至广解等。此名为法无碍解。彼了知彼彼所说之义——‘此是此所说之义，此是此所说之义’，此名为义无碍解。”

‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ? ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ သောမနဿသဟဂတံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ…ပေ… ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘ, တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဟောတိ…ပေ… အဝိက္ခေပေါ ဟောတိ. ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ. ဣမေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ, တေသံ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒိ ဝိတ္ထာရော (ဝိဘ. ၇၂၅).

“何等法是善？于何时，欲界善心生起，与喜俱行，与智相应，或以色为所缘……乃至……或以法为所缘，或以任何所缘为缘，于彼时，有触……乃至……有不散乱。此等法是善。于此等法之智，是法无碍解；于彼等之异熟之智，是义无碍解”等广说。

တသ္မိံ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ သဘာဝနိရုတ္တိ အဗျဘိစာရဝေါဟာရော အဘိလာပေါ, တသ္မိံ သဘာဝနိရုတ္တာဘိလာပေ မာဂဓိကာယ သဗ္ဗသတ္တာနံ မူလဘာသာယ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ, အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ. ယထာဝုတ္တေသု တေသု ဉာဏေသု ဂေါစရကိစ္စာဒိဝသေန ဝိတ္ထာရတော ပဝတ္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဉာဏမာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ ဉာဏေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. ဣတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာနိ သယမေဝ ဘဂဝတာ အဓိဂတာနိ အတ္ထဓမ္မာဒိကေ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္တနော ဝိသယေ အဝိသံဝါဒနဝသေန အဝိပရီတာကာရပ္ပဝတ္တိယာ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

于彼义与法中，有如实之言说、不虚妄之表达。于彼如实言说表达中，以摩揭陀语，即一切众生之根本语，分辨“此是如实言说，此非如实言说”之智，是词无碍解。于如前所说之彼等诸智中，以所缘、作用等方式广泛运作，将一切智作为所缘而观察者，于彼智之差别中生起之智，是辩无碍解。如是，此四无碍解智，皆由世尊自证，于义、法等各自之领域中，以不虚妄、不颠倒之方式，如实、不虚、不变异地运作。如是，世尊亦因来到诸如实法，故名如来。

တထာ ယံ ကိဉ္စိ ဉေယျံ နာမ, သဗ္ဗံ တံ ဘဂဝတာ သဗ္ဗာကာရေန ဉာတံ ဒိဋ္ဌံ အဓိဂတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တထာ ဟိဿ အဘိညေယျာ ဓမ္မာ အဘိညေယျတော ဗုဒ္ဓါ, ပရိညေယျာ ဓမ္မာ ပရိညေယျတော ဗုဒ္ဓါ, ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗတော ဗုဒ္ဓါ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗတော ဗုဒ္ဓါ, ဘာဝေတဗ္ဗာ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗတော ဗုဒ္ဓါ, ယတော နံ ကောစိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ‘‘ဣမေ နာမ တေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ သဟ ဓမ္မေန အနုယုဉ္ဇိတုံ သမတ္ထော နတ္ထိ.

凡所有应知之法，世尊皆以一切行相了知、亲见、现证、遍觉。如是，世尊已了悟应以证智了知的法，因其应以证智了知故；已遍知应遍知的法，因其应遍知故；已断除应断除的法，因其应断除故；已作证应作证的法，因其应作证故；已修习应修习的法，因其应修习故。是故，无有任何沙门、婆罗门、天、魔或梵天，能如理地质难他道：“这些法你尚未遍觉。”

ယံ ကိဉ္စိ ပဟာတဗ္ဗံ နာမ, သဗ္ဗံ တံ ဘဂဝတာ အနဝသေသတော ဗောဓိမူလေယေဝ ပဟီနံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မံ, န တဿ ပဟာနာယ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ အတ္ထိ[Pg.121]. တထာ ဟိဿ လောဘဒေါသမောဟဝိပရီတမနသိကာရအဟိရိကာနောတ္တပ္ပထိနမိဒ္ဓ- ကောဓူပနာဟမက္ခပလာသဣဿာမစ္ဆရိယ- မာယာသာဌေယျထမ္ဘသာရမ္ဘမာနာတိမာနမဒပမာဒတိဝိဓာကုသလမူလဒုစ္စရိတ- ဝိသမသညာမလဝိတက္ကပပဉ္စဧသနာတဏှာစတုဗ္ဗိဓဝိပရိယေသအာသဝ- ဂန္ထဩဃယောဂါဂတိတဏှုပါဒါနပဉ္စာဘိနန္ဒနနီဝရဏ- စေတောခိလစေတသောဝိနိဗန္ဓဆဝိဝါဒမူလသတ္တာနုသယ- အဋ္ဌမိစ္ဆတ္တနဝအာဃာတဝတ္ထုတဏှာမူလကဒသအကုသလ- ကမ္မပထဧကဝီသတိအနေသနဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတအဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာဒိပ္ပဘေဒံ ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿံ သဟ ဝါသနာယ ပဟီနံ သမုစ္ဆိန္နံ သမူဟတံ, ယတော နံ ကောစိ သမဏော ဝါ…ပေ… ဗြဟ္မာ ဝါ ‘‘ဣမေ နာမ တေ ကိလေသာ အပ္ပဟီနာ’’တိ သဟ ဓမ္မေန အနုယုဉ္ဇိတုံ သမတ္ထော နတ္ထိ.

凡所有应断除之法，世尊于菩提树下，皆已无余断尽，无有更应为断除而做之事。如是，世尊之贪、瞋、痴、不如理作意、无惭、无愧、惛沉、睡眠、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、欺、诈、顽固、争执、我慢、过慢、憍、放逸、三不善根、恶行、邪想、秽寻、戏论、寻求与渴爱、四颠倒、诸漏、诸结、诸暴流、诸轭、不正行、渴爱与执取、五种欢喜、诸盖、心荒芜、心系缚、六诤根、七随眠、八邪性、九恼事、以渴爱为根的十不善业道、二十一种不正求、六十二见、一百零八种爱行等差别的一千五百烦恼，连同其习气，皆已断除、根绝、摧毁。是故，无有任何沙门……乃至梵天，能如理地质难他道：“这些烦恼你尚未断除。”

ယေ စိမေ ဘဂဝတာ ကမ္မဝိပါကကိလေသူပဝါဒအာဏာဝီတိက္ကမပ္ပဘေဒါ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ, အလမေဝ တေ ဧကန္တေန အန္တရာယာယ, ယတော နံ ကောစိ သမဏော ဝါ…ပေ… ဗြဟ္မာ ဝါ ‘‘နာလံ တေ ပဋိသေဝတော အန္တရာယာယာ’’တိ သဟ ဓမ္မေန အနုယုဉ္ဇိတုံ သမတ္ထော နတ္ထိ.

世尊所说之彼等业、果报、烦恼、毁谤、违犯教令等差别之障碍法，彼等确实是绝对之障碍。是故，无有任何沙门……乃至梵天，能如理地质难他道：“你行此等，不足为障碍。”

ယော စ ဘဂဝတာ နိရဝသေသဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏာယ သီလသမာဓိပညာသင်္ဂဟော သတ္တကောဋ္ဌာသိကော သတ္တတိံသပ္ပဘေဒေါ အရိယမဂ္ဂပုဗ္ဗင်္ဂမော အနုတ္တရော နိယျာနဓမ္မော ဒေသိတော, သော ဧကန္တေနေဝ နိယျာတိ ပဋိပန္နဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော, ယတော နံ ကောစိ သမဏော ဝါ…ပေ… ဗြဟ္မာ ဝါ ‘‘နိယျာနဓမ္မော တယာ ဒေသိတော န နိယျာတီ’’တိ သဟ ဓမ္မေန အနုယုဉ္ဇိတုံ သမတ္ထော နတ္ထိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတော ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅၀) ဝိတ္ထာရော. ဧဝမေတာနိ အတ္တနော ဉာဏပ္ပဟာနဒေသနာဝိသေသာနံ အဝိတထဘာဝါဝဗောဓနတော အဝိပရီတာကာရပ္ပဝတ္တာနိ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏာနိ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

世尊所教导的无上出离之法，是为了彻底出离轮回之苦，它以圣道为前导，包含戒、定、慧，总括为七科三十七道品。此法必定能使修行者出离轮回之苦，是故，无有任何沙门……乃至梵天，能如理地质难他道：“你所教导的出离之法并不能使人出离。”如经中所说：“你自称正等觉者，但这些法你尚未遍觉。”详见经文。像这样，世尊的四无畏智，因了悟到自身在智、断、教导上的殊胜品质是真实不虚的，故以不颠倒的方式运作，它们是真实的、不谬的、不变的。像这样，世尊已通达此等真实法，故名如来。

တထာ နိရယဂတိ, တိရစ္ဆာနဂတိ, ပေတဂတိ, မနုဿဂတိ, ဒေဝဂတီတိ ပဉ္စ ဂတိယော. တာသု သဉ္ဇီဝါဒယော အဋ္ဌ မဟာနိရယာ, ကုက္ကုဠာဒယော သောဠသ ဥဿဒနိရယာ, လောကန္တရိကနိရယော စာတိ သဗ္ဗေပိမေ ဧကန္တဒုက္ခတာယ နိရဿာဒဋ္ဌေန နိရယာ စ, သကကမ္မုနာ ဂန္တဗ္ဗတော ဂတိ စာတိ နိရယဂတိ[Pg.122]. တိဗ္ဗန္ဓကာရသီတနရကာပိ ဧတေသွေဝ အန္တောဂဓာ ကိမိကီဋပဋင်္ဂသရီသပပက္ခိသောဏသိင်္ဂါလာဒယော တိရိယံ အဉ္ဆိတဘာဝေန တိရစ္ဆာနာ နာမ. တေ ဧဝ ဂတီတိ တိရစ္ဆာနဂတိ. ခုပ္ပိပါသိတပရဒတ္တူပဇီဝိနိဇ္ဈာမတဏှိကာဒယော ဒုက္ခဗဟုလတာယ ပကဋ္ဌသုခတော ဣတာ ဝိဂတာတိ ပေတာ, တေ ဧဝ ဂတီတိ ပေတဂတိ. ကာလကဉ္စိကာဒိအသုရာပိ ဧတေသွေဝ အန္တောဂဓာ. ပရိတ္တဒီပဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ ဇမ္ဗုဒီပါဒိစတုမဟာဒီပဝါသိနော မနသော ဥဿန္နတာယ မနုဿာ, တေ ဧဝ ဂတီတိ မနုဿဂတိ. စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနူပဂါတိ ဣမေ ဆဗ္ဗီသတိ ဒေဝနိကာယာ ဒိဗ္ဗန္တိ အတ္တနော ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ကီဠန္တိ ဇောတေန္တိ စာတိ ဒေဝါ, တေ ဧဝ ဂတီတိ ဒေဝဂတိ.

如是，地狱趣、畜生趣、饿鬼趣、人趣、天趣，此为五趣。其中，等活地狱等八大热地狱，以及热灰地狱等十六游增地狱，还有世界间地狱，这些都因是纯粹的苦，无有乐味，故称地狱；又因是依各自的业而前往之处，故称地狱趣。极黑、极寒的地狱也包含在这些地狱之中。像虫、蚁、蛇、蝎、鸟、兽、豺狼等，因其横向行动，故称畜生(tiracchāna)；它们所去之处即是畜生趣。那些饥渴、依靠他人施舍维生、被干渴所灼烧者等，因痛苦众多而远离了显着的快乐，故称饿鬼(peta)；他们所去之处即是饿鬼趣。黑甘肢咖(Kālakañcikā)等阿修罗也包含在饿鬼之中。与小岛居民一起，居住在瞻部洲(Jambudīpa)等四大洲的居民，因心意高昂，故称人(manussa)；他们所去之处即是人趣。从四大王天开始，直到非想非非想处天为止，这二十六部天众，因依自己的神通威力而嬉戏、闪耀，故称天(deva)；他们所去之处即是天趣。

တာ ပနေတာ ဂတိယော ယသ္မာ တံတံကမ္မနိဗ္ဗတ္တော ဥပပတ္တိဘဝဝိသေသော, တသ္မာ အတ္ထတော ဝိပါကက္ခန္ဓာ ကဋတ္တာ စ ရူပံ. တတ္ထ ‘‘အယံ နာမ ဂတိ နာမ ဣမိနာ ကမ္မုနာ ဇာယတိ, တဿ ကမ္မဿ ပစ္စယဝိသေသေဟိ ဧဝံ ဝိဘာဂဘိန္နတ္တာ ဝိသုံ ဧတေ သတ္တနိကာယာ ဧဝံ ဝိဘာဂဘိန္နာ’’တိ ယထာသကံဟေတုဖလဝိဘာဂပရိစ္ဆိန္ဒနဝသေန ဌာနသော ဟေတုသော ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

这些趣，因为是由各自的业所产生的有(bhava)的投生差别，所以在义理上是异熟蕴与业生色。于此，世尊的智慧依处所与因而运作，以界定各自因果差别的方式，即：“此趣由彼业而生；由于该业的特定条件而有如此的类别差异，这些众生群体也因此而有如此的类别差异。”因此世尊说：

‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမာ, သာရိပုတ္တ, ဂတိယော. ကတမာ ပဉ္စ? နိရယော, တိရစ္ဆာနယောနိ, ပေတ္တိဝိသယော, မနုဿာ, ဒေဝါ. နိရယဉ္စာဟံ, သာရိပုတ္တ, ပဇာနာမိ, နိရယဂါမိဉ္စ မဂ္ဂံ, နိရယဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ; ယထာ ပဋိပန္နော စ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ, တဉ္စ ပဇာနာမီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၁၅၃).

“舍利弗，有此五趣。是哪五种呢？地狱、畜生界、饿鬼界、人、天。舍利弗，我了知地狱，了知通往地狱的道路，了知通往地狱的行道；并且了知如何行道者，在身坏命终之后，会投生于苦界、恶趣、堕处、地狱，那我也了知。”等等（《中部》1.153）。

တာနိ ပနေတာနိ ဘဂဝတော ဉာဏာနိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိသယေ အဝိပရီတာကာရပ္ပဝတ္တိယာ အဝိသံဝါဒနတော တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

世尊的这些智慧，在各个领域中都以不颠倒的方式运作，因其不欺罔，故为如实、不虚、不变。如是，世尊已通达此等真实之法，故称如来(Tathāgata)。

တထာ ယံ သတ္တာနံ သဒ္ဓါဒိယောဂဝိကလဘာဝါဝဗောဓေန အပ္ပရဇက္ခမဟာရဇက္ခတာဒိဝိသေသဝိဘာဝနံ ပညာသာယ အာကာရေဟိ ပဝတ္တံ ဘဂဝတော ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော အပ္ပရဇက္ခော, အဿဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော မဟာရဇက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၁) ဝိတ္ထာရော.

同样地，世尊的根器胜劣智(indriyaparopariyattañāṇa)以五十种方式运作，通过了知众生在信等素质上的具足与缺乏，而辨明其少尘或多尘等差别。对此曾如是说：“有信之人(puggala)少尘，无信之人多尘。”（《无碍解道》1.111）详尽内容如彼处说。

ယဉ္စ [Pg.123] ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော အပ္ပရဇက္ခော, အယံ သဿတဒိဋ္ဌိကော, အယံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကော, အယံ အနုလောမိကာယံ ခန္တိယံ ဌိတော, အယံ ယထာဘူတဉာဏေ ဌိတော, အယံ ကာမာသယော, န နေက္ခမ္မာဒိအာသယော, အယံ နေက္ခမ္မာသယော, န ကာမာဒိအာသယော’’တိအာဒိနာ ‘‘ဣမဿ ကာမရာဂေါ အတိဝိယ ထာမဂတော, န ပဋိဃာဒိကော, ဣမဿ ပဋိဃော အတိဝိယ ထာမဂတော, န ကာမရာဂါဒိကော’’တိအာဒိနာ ‘‘ဣမဿ ပုညာဘိသင်္ခါရော အဓိကော, န အပုညာဘိသင်္ခါရော န အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော, ဣမဿ အပုညာဘိသင်္ခါရော အဓိကော, န ပုညာဘိသင်္ခါရော န အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော, ဣမဿ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော အဓိကော, န ပုညာဘိသင်္ခါရော န အပုညာဘိသင်္ခါရော. ဣမဿ ကာယသုစရိတံ အဓိကံ, ဣမဿ ဝစီသုစရိတံ, ဣမဿ မနောသုစရိတံ. အယံ ဟီနာဓိမုတ္တိကော, အယံ ပဏီတာဓိမုတ္တိကော, အယံ ကမ္မာဝရဏေန သမန္နာဂတော, အယံ ကိလေသာဝရဏေန သမန္နာဂတော, အယံ ဝိပါကာဝရဏေန သမန္နာဂတော, အယံ န ကမ္မာဝရဏေန သမန္နာဂတော, န ကိလေသာဝရဏေန, န ဝိပါကာဝရဏေန သမန္နာဂတော’’တိအာဒိနာ စ သတ္တာနံ အာသယာဒီနံ ယထာဘူတံ ဝိဘာဝနာကာရပ္ပဝတ္တံ ဘဂဝတော အာသယာနုသယဉာဏံ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

又，世尊的意向随眠智(āsayānusayañāṇa)，以如实辨明众生之意向等的方式运作，如：“此人(puggala)少尘，此人是常见者，此人是断见者，此人安住于随顺忍，此人安住于如实智；此人倾向于欲，不倾向于出离等；此人倾向于出离，不倾向于欲等”；又如：“此人贪欲极强，而非嗔恚等；此人嗔恚极强，而非贪欲等”；又如：“此人福行增上，而非不福行、不动行；此人非福行增上，而非福行、不动行；此人不动行增上，而非福行、非福行”；又如：“此人身善行增上，此人语善行增上，此人意善行增上”；又如：“此人具下劣胜解，此人具胜妙胜解”；又如：“此人具足业障，此人具足烦恼障，此人具足异熟障；此人无业障，无烦恼障，亦无异熟障”等等。针对此而言：

‘‘ဣဓ တထာဂတော သတ္တာနံ အာသယံ ဇာနာတိ, အနုသယံ ဇာနာတိ, စရိတံ ဇာနာတိ, အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ, ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေ သတ္တေ ဇာနာတီ’’တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၃).

“于此，如来了知众生之意向、随眠、行、胜解，了知有能力与无能力的众生。”(《无碍解道》1.113)

ယဉ္စ ဥပရိမဟေဋ္ဌိမပုရတ္ထိမပစ္ဆိမကာယေဟိ ဒက္ခိဏဝါမအက္ခိကဏ္ဏသောတနာသိကာသောတအံသကူဋပဿဟတ္ထပါဒေဟိ အင်္ဂုလင်္ဂုလန္တရေဟိ လောမလောမကူပေဟိ စ အဂ္ဂိက္ခန္ဓူဒကဓာရာပဝတ္တနံ အနညသာဓာရဏံ ဝိဝိဓဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိနိမ္မာပနကံ ဘဂဝတော ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏံ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

以及世尊独一无二、变化多端、能示现种种神变与化现的双神变智(yamakapāṭihāriyañāṇa)，即从上、下、前、后身，从右、左眼、耳、鼻孔、肩、胁、手、脚，乃至指节与指节之间，毛孔与毛孔之间，显现火焰与水流。为此而说——

‘‘ဣဓ တထာဂတော ယမကပါဋိဟာရိယံ ကရောတိ အသာဓာရဏံ သာဝကေဟိ. ဥပရိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဟေဋ္ဌိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဟေဋ္ဌိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဥပရိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတီ’’တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၆).

“于此，如来示现双神变，此为声闻弟子所不能及。从上身出火蕴，从下身出水流；从下身出火蕴，从上身出水流”等等。(《无碍解道》1.116)

ယဉ္စ [Pg.124] ရာဂါဒီဟိ ဇာတိအာဒီဟိ စ အနေကေဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ ဥပဒ္ဒုတံ သတ္တနိကာယံ တတော နီဟရိတုကာမတာဝသေန နာနာနယေဟိ ပဝတ္တဿ ဘဂဝတော မဟာကရုဏောက္ကမနဿ ပစ္စယဘူတံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏံ. ယထာဟ –

以及世尊的大悲定智(mahākaruṇāsamāpattiñāṇa)，此智是世尊大悲心以种种方式涌现的原因，因为世尊欲将那些被贪欲等、生等众多苦法所逼迫的众生群体从中解脱出来。正如所说——

‘‘ကတမံ တထာဂတဿ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏံ? ဗဟုကေဟိ အာကာရေဟိ ပဿန္တာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သတ္တေသု မဟာကရုဏာ ဩက္ကမတိ, အာဒိတ္တော လောကသန္နိဝါသောတိ ပဿန္တာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သတ္တေသု မဟာကရုဏာ ဩက္ကမတီ’’တိ. –

“何为如来的大悲定智？诸佛世尊以多种方式观察，对众生生起大悲；诸佛世尊观察到世间如火宅，对众生生起大悲。”

အာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၇) ဧကူနနဝုတိယာ အာကာရေဟိ ဝိဘဇနံ ကတံ.

以此为始，于《无碍解道》(1.117)中以八十九种行相作了分别。

ယံ ပန ယာဝတာ ဓမ္မဓာတု, ယတ္တကံ ဉာတဗ္ဗံ သင်္ခတာသင်္ခတာဒိ, တဿ သဗ္ဗဿ ပရောပဒေသေန ဝိနာ သဗ္ဗာကာရတော ပဋိဇာနနသမတ္ထံ အာကင်္ခါမတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိ အနညသာဓာရဏံ ဘဂဝတော ဉာဏံ သဗ္ဗထာ အနဝသေသသင်္ခတာသင်္ခတသမ္မုတိသစ္စာဝဗောဓတော သဗ္ဗညုတညာဏံ, တတ္ထာဝရဏာဘာဝတောဝ နိဿင်္ဂပ္ပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ အနာဝရဏဉာဏန္တိ စ ဝုစ္စတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.

然而，关于法界的一切应知之法，譬如有为法、无为法等，世尊无需他人教导，就能以一切行相完全知晓，他的智慧独特，不与他人共有，仅依愿求就能实现，称为一切智智(sabbaññutaññāṇa)；由于其中没有障碍，故能无碍地运作，因此也称为无碍智(anāvaraṇañāṇa)。此处仅为纲要，详述将于后文呈现。

ဧဝမေတာနိ ဘဂဝတော ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ အဝိပရီတာကာရပ္ပဝတ္တိယာ ယထာသကံဝိသယဿ အဝိသံဝါဒနတော တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

如是，世尊的这六种不共智，以不颠倒的方式运转，于各自的领域中真实不谬，是如实、不虚、无异的。世尊亦如是如实而来，故名如来。

တထာ ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ – သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇; သံ. နိ. ၅.၁၈၅) ဧဝံ သရူပတော ယာယံ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာ သတိအာဒိဘေဒါ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ, ယာယ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတိ, ကိလေသနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတိ, သာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿာ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. အရိယသာဝကော ဝါ ယထာဝုတ္တာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဧဝံ သာမညလက္ခဏတော[Pg.125], ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဝိစယလက္ခဏော ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဂ္ဂဟလက္ခဏော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဖရဏလက္ခဏော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဥပသမလက္ခဏော ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, အဝိက္ခေပလက္ခဏော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဧဝံ ဝိသေသလက္ခဏတော.

“诸比丘，有七觉支——念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。”(《无碍解道》2.17；《相应部》5.185) 像这样，从其自相而言：在出世间道刹那生起，对治昏沉掉举、执著、追求、耽著欲乐、自我折磨、断见、常见等众多危害，由念等差别所组成的法之和合，圣弟子依此觉悟，从烦恼之眠中醒来，或通达四谛，或亲证涅槃，此法之和合被称为“菩提”，此菩提之分即为“觉支”。或圣弟子依如是所说之法和合而觉悟，故称“菩提”，此菩提之分即为“觉支”，这是就总相而言。就别相而言：现起为相是念觉支，简择为相是择法觉支，策励为相是精进觉支，遍满为相是喜觉支，寂静为相是轻安觉支，不乱为相是定觉支，省察为相是舍觉支。

‘‘တတ္ထ ကတမော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ? ဣဓ ဘိက္ခု သတိမာ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော, စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ ဟောတိ အနုဿရိတာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၆၇) သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အညမညူပကာရဝသေန ဧကက္ခဏေ ပဝတ္တိဒဿနတော. ‘‘တတ္ထ ကတမော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ? အတ္ထိ အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု သတိ, အတ္ထိ ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု သတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၆၉) တေသံ ဝိသယဝိဘာဝနာပဝတ္တိဒဿနတော. ‘‘တတ္ထ ကတမော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ, ဝိရာဂနိဿိတံ, နိရောဓနိဿိတံ, ဝေါသဂ္ဂပရိဏာမိ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၇၁) ဘာဝနာဝိဓိဒဿနတော. ‘‘တတ္ထ ကတမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? ဣဓ ဘိက္ခု ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ…ပေ… တသ္မိံ သမယေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဟောန္တိ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ…ပေ… ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. တတ္ထ ကတမော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ? ယာ သတိ အနုဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၇၈) ဆနဝုတိယာ နယသဟဿဝိဘာဂေဟီတိ ဧဝံ နာနာကာရတော ပဝတ္တာနိ ဘဂဝတော ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘာဝနဉာဏာနိ တဿ တဿ အတ္ထဿ အဝိသံဝါဒနတော တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

“于此，何为念觉支？于此，比丘有念，具足最上之念与慧，能忆持、随念久远所作、久远所说。”以此等方式(《分别论》467)，显示七觉支以互相资助而于一刹那转起。“于此，何为念觉支？于内法有念，于外法有念。”以此等方式(《分别论》469)，显示其所缘之分别转起。“于此，何为念觉支？诸比丘，于此，比丘修习念觉支，依止远离，依止离欲，依止灭，导向弃舍。”以此等方式(《分别论》471)，显示修习之方法。“于此，何为七觉支？于此，比丘修习出世间禅时……彼时有七觉支，即念觉支……舍觉支。于此，何为念觉支？即念、随念。”以此等方式(《分别论》478)，以九万六千种理趣分别，世尊如是依种种行相而转起之觉支分别智，于彼彼义无有错谬，故为真实、不虚、无异。世尊亦如是如实而来，故名如来。

တထာ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၀၅) ဧဝံ သရူပတော. သဗ္ဗကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယဘာဝကရတ္တာ အရိယဖလပဋိလာဘကရတ္တာ စ အရိယော. အရိယာနံ အဋ္ဌဝိဓတ္တာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ဧကန္တကာရဏတ္တာ စ အဋ္ဌင်္ဂိကော. ကိလေသေ မာရေန္တော ဂစ္ဆတိ, အတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂီယတိ, သယံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂယတီတိ မဂ္ဂေါတိ ဧဝံ သာမညလက္ခဏတော. ‘‘သမ္မာဒဿနလက္ခဏာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာအဘိနိရောပနလက္ခဏော သမ္မာသင်္ကပ္ပော, သမ္မာပရိဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ သမ္မာဝါစာ, သမ္မာသမုဋ္ဌာပနလက္ခဏော သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာဝေါဒါနလက္ခဏော သမ္မာအာဇီဝေါ, သမ္မာပဂ္ဂဟလက္ခဏော သမ္မာဝါယာမော, သမ္မာဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ သမ္မာသတိ[Pg.126], သမ္မာအဝိက္ခေပလက္ခဏော သမ္မာသမာဓီ’’တိ ဧဝံ ဝိသေသလက္ခဏတော. သမ္မာဒိဋ္ဌိ တာဝ အညေဟိပိ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ, နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟဝိဓမနေန အသမ္မောဟတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ပဿတိ, တထာ သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒယောပိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒီနိ ပဇဟန္တိ, နိရောဓဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောန္တိ, သဟဇာတဓမ္မာနံ သမ္မာအဘိနိရောပနပရိဂ္ဂဟဏသမုဋ္ဌာပနဝေါဒါနပဂ္ဂဟဥပဋ္ဌာနသမာဒဟနာနိ စ ကရောန္တီတိ ဧဝံ ကိစ္စဝိဘာဂတော. သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနက္ခဏာ ဝိသုံ ဒုက္ခာဒိအာရမ္မဏာ ဟုတွာ မဂ္ဂကာလေ ဧကက္ခဏာ နိဗ္ဗာနမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စတော ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒယောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနက္ခဏာ နာနာရမ္မဏာ, မဂ္ဂကာလေ ဧကက္ခဏာ ဧကာရမ္မဏာ, တေသု သမ္မာသင်္ကပ္ပော ကိစ္စတော ‘‘နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော’’တိအာဒီနိ တီဏိ နာမာနိ လဘတိ. သမ္မာဝါစာဒယော တယော ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ’’တိအာဒိဝိဘာဂါ ဝိရတိယောပိ စေတနာယောပိ ဟုတွာ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရတိယောဝ, သမ္မာဝါယာမသတိယော ကိစ္စတော သမ္မပ္ပဓာနသတိပဋ္ဌာနဝသေန စတ္တာရိ နာမာနိ လဘန္တိ. သမ္မာသမာဓိ ပန မဂ္ဂက္ခဏေပိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဝသေန နာနာ ဧဝါတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂေသု ပဝတ္တိဝိဘာဂတော. ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၈၉) ဘာဝနာဝိဓိတော. ‘‘တတ္ထ ကတမော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ? ဣဓ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ…ပေ… ဒုက္ခပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိညံ, တသ္မိံ သမယေ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတိ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၉၉) စတုရာသီတိယာ နယသဟဿဝိဘာဂေဟီတိ ဧဝံ အနေကာကာရတော ပဝတ္တာနိ ဘဂဝတော အရိယမဂ္ဂဝိဘာဝနဉာဏာနိ အတ္ထဿ အဝိသံဝါဒနတော သဗ္ဗာနိပိ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

“于此，云何为趣向苦灭之道圣谛？即此八支圣道，谓：正见……乃至……正定。”（《分别论》205）如是为依总相说。因远离一切烦恼、成就圣性、获得圣果，故名为“圣”。因具足八种支分、为证得涅槃之唯一因，故名为“八支”。以灭除烦恼而行，为有义利者所寻求，或自身趣向涅槃，故名为“道”。如是为依共通相说。“正见以正见为相，正思惟以正向为相，正语以正摄为相，正业以正发为相，正命以正净为相，正精进以正策励为相，正念以正念住为相，正定以不散乱为相。”如是为依别相说。正见能舍离邪见及其他与己相违之烦恼，以涅槃为所缘，以破除覆盖（涅槃）之痴而无痴，并得见相应法；同样，正思惟等亦能舍离邪思惟等，以灭为所缘，且对俱生法行使正向、正摄、正发、正净、正策励、正念住、正定之作用。如是为依作用分别说。正见于前分，于不同刹那，各别以苦等为所缘；于道时之一刹那，则唯以涅槃为所缘，依其作用而得“苦智”等四种名称。正思惟等于前分，于不同刹那，有不同所缘；于道时之一刹那，则为同一所缘。其中，正思惟依其作用而得“出离思惟”等三种名称。正语等三者于前分，有“离妄语”等分别，既是离，亦是思；于道刹那，则唯是离。正精进与正念，依其作用而得正勤、念住之四种名称。而正定，纵于道刹那，亦有初禅等差别。如是为依前后分之行相分别说。如“诸比丘，于此，比丘修习依远离之正见”等（《分别论》489），是依修习方法说。如“于此，云何为八支道？诸比丘，于此，当比丘修习出世间禅……乃至……苦行道与迟通达时，其时八支道生起：正见、正思惟”等（《分别论》499），是依八万四千法门分别说。如是，世尊开显圣道之智行于多种相，因其义不相违，一切皆是如实、不虚、无异。世尊亦如是到达彼真实之境，故称如来。

တထာ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိယာ စ နိရောဓသမာပတ္တီတိ ဧတာသု အနုပဋိပါဋိယာ ဝိဟရိတဗ္ဗဋ္ဌေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌေန စ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီသု သမ္ပာဒနပစ္စဝေက္ခဏာဒိဝသေန ယထာရဟံ သမ္ပယောဂဝသေန စ ပဝတ္တာနိ ဘဂဝတော ဉာဏာနိ တဒတ္ထသိဒ္ဓိယာ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော. တထာ ‘‘ဣဒံ ဣမဿ ဌာနံ[Pg.127], ဣဒံ အဋ္ဌာန’’န္တိ အဝိပရီတံ တဿ တဿ ဖလဿ ကာရဏာကာရဏဇာနနံ, တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အတီတာဒိဘေဒဘိန္နဿ ကမ္မသမာဒါနဿ အနဝသေသတော ယထာဘူတံ ဝိပါကန္တရဇာနနံ, အာယူဟနက္ခဏေယေဝ တဿ တဿ သတ္တဿ ‘‘အယံ နိရယဂါမိနီ ပဋိပဒါ…ပေ… အယံ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယာထာဝတော သာသဝါနာသဝကမ္မဝိဘာဂဇာနနံ, ခန္ဓာယတနာနံ ဥပါဒိန္နာနုပါဒိန္နာဒိအနေကသဘာဝံ နာနာသဘာဝဉ္စ တဿ လောကဿ ‘‘ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နတ္တာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မပ္ပဗန္ဓေ အယံ ဝိသေသော ဇာယတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယထာဘူတံ ဓာတုနာနတ္တဇာနနံ, သဒ္ဓါဒိဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခမုဒုတာဇာနနံ သံကိလေသာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဈာနဝိမောက္ခာဒိဇာနနံ, သတ္တာနံ အပရိမာဏာသု ဇာတီသု တပ္ပဋိဗန္ဓေန သဒ္ဓိံ အနဝသေသတော ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တတိဇာနနံ ဟီနာဒိဝိဘာဂေဟိ သဒ္ဓိံ စုတိပဋိသန္ဓိဇာနနံ, ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ စတုသစ္စဇာနနန္တိ ဣမာနိ ဘဂဝတော ဒသဗလဉာဏာနိ အဝိရဇ္ဈိတွာ ယထာသကံဝိသယာဝဂါဟနတော ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသာဓနတော စ ယထာဘူတဝုတ္တိယာ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

如是，于初禅定乃至灭尽定等次第住定中，以成就、观察等方式，随其所应，依相应而行之世尊诸智，为成就其义，故是如实、不虚、无异。世尊亦如是到达彼真实之境，故称如来。如是，无颠倒地了知“此是处，此非处”，即了知每一果报之因与非因；如实、无余地了知每一众生于过去等差别中所造之业的异熟；于造业之刹那，如实了知该众生“此是趣向地狱之道……此是趣向涅槃之道”，如实了知有漏、无漏业之分别；如实了知世间多种、各异之界，即蕴、处等有执受、无执受等多种自性与种种差别，并依“因某界增盛，于此法相续中生起此等差别”之理趣；如实了知信等诸根之利钝；如实了知与杂染等相应之禅定、解脱等；如实、无余地了知众生于无量生中，与其所依之过去生蕴相续；如实了知含摄下劣等差别之死与结生；依前述“此是苦”等理趣，如实了知四圣谛。此等世尊之十力智，因其如实运作，不相违逆，如实彻知各自所缘，如实成就所期之义，故是如实、不虚、无异。诚如所言：

‘‘ဣဓ တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိ (ဝိဘ. ၈၀၉; အ. နိ. ၁၀.၂၁).

“于此，如来如实了知处为处，非处为非处。”等（《分别论》809；《增支部》10.21）。

ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

世尊亦如是到达彼真实之境，故称如来。

ယထာ စေတေသမ္ပိ ဉာဏာနံ ဝသေန, ဧဝံ ယထာဝုတ္တာနံ သတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနာဒိဝိဘာဝနဉာဏာဒိအနန္တာပရိမေယျဘေဒါနံ အနညသာဓာရဏာနံ ပညာဝိသေသာနံ ဝသေန ဘဂဝါ တထာနိ ဉာဏာနိ အာဂတော အဓိဂတောတိ တထာဂတော, ဧဝမ္ပိ တထာနိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

不仅依于此等智慧，世尊亦依于如前所述开显念住、正勤等之智，以及无数无量、不共（于他人）之殊胜智慧，而到达、证得彼等如实之智，故称如来。世尊亦如是到达彼真实之境，故称如来。

ကထံ တထာ ဂတောတိ တထာဂတော? ယာ တာ ဘဂဝတော အဘိဇာတိအဘိသမ္ဗောဓိဓမ္မဝိနယပညာပနအနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယော, တာ တထာ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယဒတ္ထံ တာ လောကနာထေန အဘိပတ္ထိတာ ပဝတ္တိတာ စ, တဒတ္ထဿ ဧကန္တသိဒ္ဓိယာ အဝိသံဝါဒနတော အဝိပရီတတ္ထဝုတ္တိယာ တထာ အဝိတထာ အနညထာ. တထာ ဟိ အယံ ဘဂဝါ ဗောဓိသတ္တဘူတော သမတိံသပါရမိပရိပူရဏာဒိကံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓတ္တဟေတုံ သမ္ပာဒေတွာ [Pg.128] တုသိတပုရေ ဌိတော ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ သုတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ ဧကတော သန္နိပတိတာဟိ ဥပသင်္ကမိတွာ –

如何以“如是去”而为如来？世尊之出生、正等觉、法与律之施设、无余涅槃界，彼等皆是“如实”。此是何义？谓世间怙主所希求、所发起之事，其义究竟成就，无有相违，其义如实而转，故是如实、不虚、无异。诚然，此世尊为菩萨时，圆满三十波罗蜜等如前所述之成佛之因，住于兜率天(Tusita)宫，闻佛出世之声，时一万世界之天神聚集一处，前来劝请：

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ;

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၆၇) –

“大雄，汝入母胎之时已至；度脱天人众，证悟不死句。”（《佛种姓经》1.67）

အာယာစိတော ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗနိမိတ္တော ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေတွာ ‘‘ဣဒါနိ အဟံ မနုဿယောနိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿာမီ’’တိ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယံ သကျရာဇကုလေ မဟာမာယာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသ မာသေ ဒေဝမနုဿေဟိ မဟတာ ပရိဟာရေန ပရိဟရိယမာနော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ပစ္စူသသမယေ အဘိဇာတိံ ပါပုဏိ.

受劝请后，前兆生起，作五大观，思惟：“今我当生于人趣，证得正等觉。”遂于萨哈(Sāḷha)月圆日，于释迦王族摩诃摩耶(Mahāmāyā)王后腹中结生。经十月，受天人盛大守护，于毘舍佉(Visākhā)月圆日黎明时分出生。

အဘိဇာတိက္ခဏေ ပနဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏက္ခဏေ ဝိယ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုရဟေသုံ, အယံ ဒသသဟဿိလောကဓာတု သံကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓိ, ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အပရိမာဏော ဩဘာသော ဖရိ, တဿ, တံ သိရိံ ဒဋ္ဌုကာမာ ဝိယ အန္ဓာ စက္ခူနိ ပဋိလဘိံသု, ဗဓိရာ သဒ္ဒံ သုဏိံသု, မူဂါ သမာလပိံသု, ခုဇ္ဇာ ဥဇုဂတ္တာ အဟေသုံ, ပင်္ဂုလာ ပဒသာ ဂမနံ ပဋိလဘိံသု, ဗန္ဓနဂတာ သဗ္ဗသတ္တာ အန္ဒုဗန္ဓနာဒီဟိ မုစ္စိံသု, သဗ္ဗနရကေသု အဂ္ဂိ နိဗ္ဗာယိ, ပေတ္တိဝိသယေ ခုပ္ပိပါသာ ဝူပသမိ, တိရစ္ဆာနာနံ ဘယံ နာဟောသိ, သဗ္ဗသတ္တာနံ ရောဂေါ ဝူပသမိ, သဗ္ဗသတ္တာ ပိယံဝဒါ အဟေသုံ, မဓုရေနာကာရေန အဿာ ဟသိံသု, ဝါရဏာ ဂဇ္ဇိံသု, သဗ္ဗတူရိယာနိ သကသကနိန္နာဒံ မုဉ္စိံသု, အဃဋ္ဋိတာနိ ဧဝ မနုဿာနံ ဟတ္ထူပဂါဒီနိ အာဘရဏာနိ မဓုရေနာကာရေန သဒ္ဒံ မုဉ္စိံသု, သဗ္ဗဒိသာ ဝိပ္ပသန္နာ အဟေသုံ, သတ္တာနံ သုခံ ဥပ္ပာဒယမာနော မုဒုသီတလဝါတော ဝါယိ, အကာလမေဃော ဝဿိ, ပထဝိတောပိ ဥဒကံ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိဿန္ဒိ, ပက္ခိနော အာကာသဂမနံ ဝိဇဟိံသု, နဒိယော အသန္ဒမာနာ အဋ္ဌံသု, မဟာသမုဒ္ဒေ မဓုရံ ဥဒကံ အဟောသိ, ဥပက္ကိလေသဝိနိမုတ္တေ သူရိယေ ဒိပ္ပမာနေ ဧဝ အာကာသဂတာ သဗ္ဗာ ဇောတိယော ဇောတိံသု, ဌပေတွာ အရူပါဝစရေ ဒေဝေ အဝသေသာ သဗ္ဗေ ဒေဝါ သဗ္ဗေ စ နေရယိကာ ဒိဿမာနရူပါ အဟေသုံ, တရုကုဋ္ဋကဝါဋသေလာဒယော အနာဝရဏဘူတာ အဟေသုံ, သတ္တာနံ စုတူပပါတာ နာဟေသုံ, သဗ္ဗံ အနိဋ္ဌဂန္ဓံ အဘိဘဝိတွာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓော ပဝါယိ, သဗ္ဗေ ဖလူပဂါ ရုက္ခာ ဖလဓရာ သမ္ပဇ္ဇိံသု, မဟာသမုဒ္ဒေါ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ ပဒုမေဟိ သဉ္ဆန္နတလော အဟောသိ, ထလဇဇလဇာဒီနိ [Pg.129] သဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ပုပ္ဖိံသု, ရုက္ခာနံ ခန္ဓေသု ခန္ဓပဒုမာနိ, သာခါသု သာခါပဒုမာနိ, လတာသု လတာပဒုမာနိ, ပုပ္ဖိံသု, မဟီတလသိလာတလာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥပရူပရိ သတ္တ သတ္တ ဟုတွာ ဒဏ္ဍပဒုမာနိ နာမ နိက္ခမိံသု, အာကာသေ ဩလမ္ဗကပဒုမာနိ နိဗ္ဗတ္တိံသု, သမန္တတော ပုပ္ဖဝဿံ ဝဿိ အာကာသေ ဒိဗ္ဗတူရိယာနိ ဝဇ္ဇိံသု, သကလဒသသဟဿိလောကဓာတု ဝဋ္ဋေတွာ ဝိဿဋ္ဌမာလာဂုဠံ ဝိယ, ဥပ္ပီဠေတွာ ပဝတ္တမာလာကလာပေါ ဝိယ, အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မာလာသနံ ဝိယ စ ဧကမာလာမာလိနီ ဝိပ္ဖုရန္တဝါဠဗီဇနီ ပုပ္ဖဓူပဂန္ဓပရိဝါသိတာ ပရမသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာ အဟောသိ, တာနိ စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဥပရိ အဓိဂတာနံ အနေကေသံ ဝိသေသာဓိဂမာနံ နိမိတ္တဘူတာနိ ဧဝ အဟေသုံ. ဧဝံ အနေကစ္ဆရိယပါတုဘာဝါ အယံ အဘိဇာတိ ယဒတ္ထံ တေန အဘိပတ္ထိတာ, တဿာ အဘိသမ္ဗောဓိယာ ဧကန္တသိဒ္ဓိယာ တထာဝ အဟောသိ အဝိတထာ အနညထာ.

在其诞生刹那，犹如受生刹那，三十二种前兆显现：此十千世界震动、摇动、剧烈摇动，十千轮围世界中，无量光明遍布，犹如欲见其光辉，盲者得见，聋者得闻，哑者能言，驼者身直，跛者得行，一切被系缚有情从枷锁等束缚中解脱，一切地狱之火皆熄灭，饿鬼界饥渴皆止息，畜生皆无畏，一切有情之病皆止息，一切有情皆善语，马匹以甜美之声嘶鸣，象群皆吼叫，一切乐器皆发各自之声，未经敲击之人所佩戴饰品亦发甜美之声，一切方隅皆清净，吹拂柔和凉风，令有情生起安乐，非时之雨降临，大地涌出水而流溢，鸟类舍弃空中飞行，河流停止流淌，大海之水变甜，当离垢之日明亮照耀时，空中一切光芒皆放光，除无色界天(arūpāvacara deva)外，其余一切天神及一切地狱众生皆现形，树木、墙壁、门扉、岩石等皆无遮蔽；有情之死生不再发生，压倒一切不悦之香，散发天香，一切结果之树皆结满果实，大海处处皆被五色莲花覆盖，陆生水生等一切花朵皆盛开，树干生出干莲，枝条生出枝莲，藤蔓生出蔓莲，破开地面与岩石表面，七七相叠之茎莲(daṇḍapaduma)出现，空中垂莲(olambakapaduma)出现，四面八方降下花雨，空中天乐鸣奏，整个十千世界，犹如旋转抛出之花球，犹如挤压而出之花束，犹如庄严备妥之花座，成为一串花鬘，闪耀着拂尘，弥漫着花香与熏香，达到极致之庄严。彼等前兆，实为未来所证得之众多殊胜成就之预兆。如是，此诞生以众多奇迹显现，其所希求之目的，乃彼正等觉之究竟成就，故是如是，真实不虚，无有异变。

တထာ ယေ ဗုဒ္ဓဝေနေယျာ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝါ, တေ သဗ္ဗေပိ အနဝသေသတော သယမေဝ ဘဂဝတာ ဝိနီတာ. ယေ စ သာဝကဝေနေယျာ ဓမ္မဝေနေယျာ စ, တေပိ သာဝကာဒီဟိ ဝိနီတာ ဝိနယံ ဂစ္ဆန္တိ ဂမိဿန္တိ စာတိ ယဒတ္ထံ ဘဂဝတာ အဘိသမ္ဗောဓိ အဘိပတ္ထိတာ, တဒတ္ထဿ ဧကန္တသိဒ္ဓိယာ အဘိသမ္ဗောဓိ တထာ အဝိတထာ အနညထာ.

如是，凡应由佛陀调伏者(buddhaveneyya)，以及与觉悟有亲近因缘者(bodhaneyyabandhava)，彼等一切皆被世尊亲自毫无遗漏地调伏。凡应由声闻调伏者(sāvakaveneyya)，以及应由法调伏者(dhammaveneyya)，彼等亦被声闻等调伏，正趋向于调伏，亦将趋向于调伏。世尊所希求之正等觉，乃彼目的之究竟成就，故此正等觉是如是，真实不虚，无有异变。

အပိစ ယဿ ယဿ ဉေယျဓမ္မဿ ယော ယော သဘာဝေါ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော, သော သော ဟတ္ထတလေ ဌပိတအာမလကံ ဝိယ အာဝဇ္ဇနမတ္တပဋိဗဒ္ဓေန အတ္တနော ဉာဏေန အဝိပရီတံ အနဝသေသတော ဘဂဝတာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧဝမ္ပိ အဘိသမ္ဗောဓိ တထာ အဝိတထာ အနညထာ.

复次，凡任何应知法(ñeyyadhamma)之任何自性(sabhāva)，皆应被觉悟，世尊以其仅系于作意(āvajjana)之智慧，犹如置于掌中之庵摩罗果(āmala)，毫不颠倒、毫无遗漏地完全觉悟。如是，此正等觉亦是如是，真实不虚，无有异变。

တထာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ တထာ တထာ ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရံ, တေသံ တေသဉ္စ သတ္တာနံ အာသယာနုသယစရိယာဓိမုတ္တိံ သမ္မဒေဝ ဩလောကေတွာ ဓမ္မတံ အဝိဇဟန္တေနေဝ ပညတ္တိနယံ ဝေါဟာရမတ္တံ အနတိဓာဝန္တေနေဝ စ ဓမ္မတံ ဝိဘာဝေန္တေန ယထာပရာဓံ ယထာဇ္ဈာသယံ ယထာဓမ္မဉ္စ အနုသာသန္တေန ဘဂဝတာ ဝေနေယျာ ဝိနီတာ အရိယဘူမိံ သမ္ပာပိတာတိ ဓမ္မဝိနယပညာပနာပိဿ တဒတ္ထသိဒ္ဓိယာ ယထာဘူတဝုတ္တိယာ စ တထာ အဝိတထာ အနညထာ.

如是，世尊如是如是地宣说彼等诸法，如实观察彼等有情之意乐、随眠、行与胜解，不舍法性而施设言教之理，不超越言说而开显法性，并依其过失、意乐、法而教诫应被调伏者，使之达到圣地。故其法与律之施设，为彼义之成就，及为如实之言说，是如是，真实不虚，无有异变。

တထာ [Pg.130] ယာ သာ ဘဂဝတာ အနုပ္ပတ္တာ ပထဝိယာဒိဖဿဝေဒနာဒိရူပါရူပသဘာဝနိမုတ္တာ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဘာဝါဘာဝတော လောကသဘာဝါတီတာ တမသာ ဝိသံသဋ္ဌတ္တာ ကေနစိ အနောဘာသနီယာ လောကသဘာဝါဘာဝတော ဧဝ ဂတိအာဒိဘာဝရဟိတာ အပ္ပတိဋ္ဌာ အနာရမ္မဏာ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဓာတု ခန္ဓသင်္ခါတာနံ ဥပါဒီနံ လေသမတ္တဿာပိ အဘာဝတော ‘‘အနုပါဒိသေသာ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

如是，世尊所证得的，是脱离地等、触、受等色无色自性，无有坏灭与崩坏，超越世间自性，不与黑暗混杂，不为任何所照耀，由于世间自性之不存在，故无去等状态，无所依，无所缘的甘露大涅槃界。由于对名为蕴的诸取(upādāna)连丝毫残余亦无，故亦称“无余依”(anupādisesā)。此乃就此而言：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, တဒါယတနံ, ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ န အာပေါ န တေဇော န ဝါယော န အာကာသာနဉ္စာယတနံ န ဝိညာဏဉ္စာယတနံ န အာကိဉ္စညာယတနံ န နေဝသညာနာသညာယတနံ နာယံ လောကော န ပရော လောကော န စ ဥဘော စန္ဒိမသူရိယာ. တမဟံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ အာဂတိံ ဝဒါမိ န ဂတိံ န ဌိတိံ န စုတိံ န ဥပပတ္တိံ; အပ္ပတိဋ္ဌံ အပ္ပဝတ္တံ အနာရမ္မဏမေဝေတံ ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ (ဥဒါ. ၇၁).

“诸比丘，有彼处，那里既没有地，没有水，没有火，没有风，没有空无边处，没有识无边处，没有无所有处，没有非想非非想处，没有此世间，没有他世间，也没有日月二者。诸比丘，我不说彼是来，非去，非住立，非死没，非出生；此是无所依，无所转，无所缘，此即是苦之终结。”

သာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အတ္ထင်္ဂမော သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ သမထော, သဗ္ဗူပဓီနံ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ, သဗ္ဗဒုက္ခာနံ ဝူပသမော, သဗ္ဗာလယာနံ သမုဂ္ဃာတော, သဗ္ဗဝဋ္ဋာနံ ဥပစ္ဆေဒေါ, အစ္စန္တသန္တိလက္ခဏာတိ ယထာဝုတ္တသဘာဝဿ ကဒါစိပိ အဝိသံဝါဒနတော တထာ အဝိတထာ အနညထာ. ဧဝမေတာ အဘိဇာတိအာဒိကာ တထာ ဂတော ဥပဂတော အဓိဂတော ပဋိပန္နော ပတ္တောတိ တထာဂတော. ဧဝံ ဘဂဝါ တထာ ဂတောတိ တထာဂတော.

彼乃一切取蕴之灭没，一切行之寂止，一切依着之舍弃，一切苦之止息，一切系着之根除，一切轮回之断绝，具究竟寂静之相。如其所说之自性，无论何时皆无虚妄，故是如是，真实不虚，无有异变。如是，此等出生等，如是去、趣向、获得、实行、证得，故名如来。如是，世尊如是去，故名如来。

ကထံ တထာဝိဓောတိ တထာဂတော? ယထာဝိဓာ ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, အယမ္ပိ ဘဂဝါ တထာဝိဓော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာဝိဓာ တေ ဘဂဝန္တော မဂ္ဂသီလေန, ဖလသီလေန, သဗ္ဗေနပိ လောကိယလောကုတ္တရသီလေန, မဂ္ဂသမာဓိနာ, ဖလသမာဓိနာ, သဗ္ဗေနပိ လောကိယလောကုတ္တရသမာဓိနာ, မဂ္ဂပညာယ, ဖလပညာယ, သဗ္ဗာယပိ လောကိယလောကုတ္တရပညာယ, ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇိတဗ္ဗေဟိ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိဝိဟာရေဟိ, တဒင်္ဂဝိမုတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိယာ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိယာ နိဿရဏဝိမုတ္တိယာတိ သင်္ခေပတော, ဝိတ္ထာရတော ပန အနန္တာပရိမာဏဘေဒေဟိ အစိန္တေယျာနုဘာဝေဟိ သကလသဗ္ဗညုဂုဏေဟိ, အယမ္ပိ [Pg.131] အမှာကံ ဘဂဝါ တထာဝိဓော. သဗ္ဗေသဉှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အာယုဝေမတ္တံ, သရီရပ္ပမာဏဝေမတ္တံ, ကုလဝေမတ္တံ, ဒုက္ကရစရိယာဝေမတ္တံ, ရသ္မိဝေမတ္တန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဝေမတ္တေဟိ သိယာ ဝေမတ္တံ, န ပန သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒီသု ဝိသုဒ္ဓီသု သမထဝိပဿနာပဋိပတ္တိယံ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေသု စ ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ အတ္ထိ, အထ ခေါ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏံ ဝိယ အညံမညံ နိဗ္ဗိသေသာ တေ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. တသ္မာ ယထာဝိဓာ ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, အယမ္ပိ ဘဂဝါ တထာဝိဓော. ဧဝံ တထာဝိဓောတိ တထာဂတော. ဝိဓတ္ထော စေတ္ထ ဂတသဒ္ဒေါ. တထာ ဟိ လောကိယာ ဝိဓယုတ္တဂတသဒ္ဒေ ပကာရတ္ထေ ဝဒန္တိ.

如何以如是类故称如来？如同过去的诸正自觉者，这位世尊亦是如是类。此为何义？如同那些世尊，具备道戒、果戒、一切世间与出世间戒，道定、果定、一切世间与出世间定，道慧、果慧、一切世间与出世间慧，每日安住于二十四万亿等至，以及支分解脱、镇伏解脱、断灭解脱、安息解脱、出离解脱——简言之，广而言之，则具备无量无边、不可思议之威德，以及一切遍知者之功德，我们的这位世尊亦是如是类。一切正自觉者，或许在寿命、身量、种姓、难行、身光这五件事上有所不同，但是在戒清净等诸清净、止观(samathavipassanā)行以及自所证得之功德方面，没有任何差别，犹如中分之金，彼此无异。因此，如同过去的诸正自觉者是如是类，这位世尊亦是如是类。如是，以如是类故称如来。此处的“gata”一词有“vidha”（样式）之义。世俗中亦将与“vidha”连用的“gata”一词用于表达“pakāra”（方式）之义。

ကထံ တထာပဝတ္တိကောတိ တထာဂတော? အနညသာဓာရဏေန ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန သမန္နာဂတတ္တာ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဒီနံ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တိယာ အနာဝရဏဉာဏပဋိလာဘေန စ ဘဂဝတော ကာယပ္ပဝတ္တိယာဒီနံ ကတ္ထစိ ပဋိဃာတာဘာဝတော ယထာရုစိ တထာ ဂတံ ဂတိ ဂမနံ ကာယဝစီစိတ္တပ္ပဝတ္တိ ဧတဿာတိ တထာဂတော. ဧဝံ တထာပဝတ္တိကောတိ တထာဂတော.

如何以如实运转故称如来？由于具足他人所无之神通威力，由于义无碍解等达至最胜圆满，由于获得无碍智，以及世尊的身语意活动于任何处皆无障碍，故其身语意活动随心所欲，如实而行，因此称为如来。如是，以如实运转故称如来。

ကထံ တထေဟိ အဂတောတိ တထာဂတော? ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏေ တပ္ပဋိပက္ခပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတံ နတ္ထိ ဧတဿ ဂတန္တိ အဂတော. သော ပနဿ အဂတဘာဝေါ မစ္ဆေရဒါနပါရမိအာဒီသု အဝိပရီတံ အာဒီနဝါနိသံသပစ္စဝေက္ခဏာဒိနယပ္ပဝတ္တေဟိ ဉာဏေဟီတိ တထေဟိ ဉာဏေဟိ အဂတောတိ တထာဂတော.

如何以“如实不去”故称如来？菩萨在积集菩提资粮时，没有与（波罗蜜）相违之行，故为“不去”(agato)。而他此“不去”的状态，是在（对治悭吝的）布施波罗蜜等中，以如实观察过患与利益等方式而行之智所成就，故为“以如实智而不去”，是为如来。

အထ ဝါ ကိလေသာဘိသင်္ခါရပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတံ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတမေဝ ဝါ ပဉ္စသုပိ ဂတီသု ဂတံ ဂမနံ ဧတဿ နတ္ထီတိ အဂတော. သဥပါဒိသေသအနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ သွာယမဿ အဂတဘာဝေါ တထေဟိ အရိယမဂ္ဂဉာဏေဟီတိ ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ တထေဟိ အာဂတောတိ တထာဂတော.

或者，他没有由烦恼行所生的流转，或五蕴的流转，亦无于五趣中的任何趣向，故为“不去”(agato)。他此“不去”的状态，是藉由如实之圣道智证得有余依涅槃与无余依涅槃而成就。如是，世尊亦因“以如实（智）而来”(tathehi āgato)故称如来。

ကထံ တထာဂတဘာဝေန တထာဂတော? တထာဂတဘာဝေနာတိ စ တထာဂတဿ သဗ္ဘာဝေန, အတ္ထိတာယာတိ အတ္ထော. ကော ပနေသ တထာဂတော, ယဿ အတ္ထိတာယ ဘဂဝါ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ? သဒ္ဓမ္မော. သဒ္ဓမ္မော ဟိ အရိယမဂ္ဂေါ တာဝ ယထာ ယုဂနဒ္ဓသမထဝိပဿနာဗလေန အနဝသေသကိလေသပက္ခံ သမူဟနန္တေန သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန ဂန္တဗ္ဗံ, တထာ [Pg.132] ဂတော. ဖလဓမ္မော ယထာ အတ္တနော မဂ္ဂါနုရူပံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနဝသေန ဂန္တဗ္ဗံ, တထာ ဂတော ပဝတ္တော. နိဗ္ဗာနဓမ္မော ပန ယထာ ဂတော ပညာယ ပဋိဝိဒ္ဓေါ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဝူပသမာယ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဗုဒ္ဓါဒီဟိ တထာ ဂတော သစ္ဆိကတောတိ တထာဂတော. ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ ယထာ ပုရိမဗုဒ္ဓေဟိ သုတ္တဂေယျာဒိဝသေန ပဝတ္တိအာဒိပ္ပကာသနဝသေန စ ဝေနေယျာနံ အာသယာဒိအနုရူပံ ပဝတ္တိတော, အမှာကမ္ပိ ဘဂဝတာ တထာ ဂတော ဂဒိတော ပဝတ္တိတောတိ ဝါ တထာဂတော. ယထာ ဘဂဝတာ ဒေသိတော, တထာ ဘဂဝတော သာဝကေဟိ ဂတော အဝဂတောတိ တထာဂတော. ဧဝံ သဗ္ဗောပိ သဒ္ဓမ္မော တထာဂတော. တေနာဟ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ‘‘တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ, ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ (ခု. ပါ. ၆.၁၇; သု. နိ. ၂၄၀). သွာဿ အတ္ထီတိ ဘဂဝါ တထာဂတော.

如何以如来性而称如来？所谓如来性，即如来之实性、存在性之义。然则，此如来为何？因其存在，世尊被称为如来？即是正法。正法中，首先圣道，应以止观(samathavipassanā)双运之力，彻底根除一切烦恼品类，以断灭舍断而行，如是而行，故为“如来”；果法，则应随其道，以安息舍断而行，如是而行，故为“如来”；涅槃法，为智慧所彻见，为平息一切轮回之苦而成就，诸佛等如是证得，故为“如来”。教法亦然，如过去诸佛以经、偈等方式，为开示流转等法，随顺所化众生之意乐等而流布，我等世尊亦如是宣说流布，故为“如来”。又如世尊所教导，世尊之声闻弟子如是通达，故为“如来”。如是，一切正法皆是“如来”。因此天主帝释(Sakko devānamindo)说道：“礼敬人天所供养之如来，我等礼敬正法，愿得安乐。”此正法存在于彼（世尊）之中，故世尊为如来。

ယထာ စ ဓမ္မော, ဧဝံ အရိယသံဃောပိ, ယထာ အတ္တဟိတာယ ပရဟိတာယ စ ပဋိပန္နေဟိ သုဝိသုဒ္ဓံ ပုဗ္ဗဘာဂသမထဝိပဿနာပဋိပဒံ ပုရက္ခတွာ တေန တေန မဂ္ဂေန ဂန္တဗ္ဗံ, တံ တံ တထာ ဂတောတိ တထာဂတော. ယထာ ဝါ ဘဂဝတာ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိနယော ဒေသိတော, တထာ စ ဗုဒ္ဓတ္တာ တထာ ဂဒနတော စ တထာဂတော. တေနာဟ သက္ကော ဒေဝရာဇာ – ‘‘တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ, သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ (ခု. ပါ. ၆.၁၈; သု. နိ. ၂၄၁), သွာဿ သာဝကဘူတော အတ္ထီတိ ဘဂဝါ တထာဂတော. ဧဝံ တထာဂတဘာဝေန တထာဂတော.

如正法，圣僧伽亦如是。为自利利他而行者，以极清净之前分止观(samathavipassanā)行道为先，应依彼彼道而行，彼亦如是而行，故（圣僧伽亦是）“如来”。又，如世尊所宣说之谛、缘起等法，因如实觉悟故，因如实宣说故，（世尊）为如来。因此，天王帝释说：“礼敬人天所供养之如来，我等礼敬僧伽，愿得安乐。”此圣僧伽为其声闻弟子，故世尊为如来。如是，以如来性故称如来。

ဣဒမ္ပိ တထာဂတဿ တထာဂတဘာဝဒီပနေ မုခမတ္တကမေဝ, သဗ္ဗာကာရေန ပန တထာဂတောဝ တထာဂတဿ တထာဂတဘာဝံ ဝဏ္ဏေယျ. ဣဒဉှိ တထာဂတပဒံ မဟတ္ထံ, မဟာဂတိကံ, မဟာဝိသယံ, တဿ အပ္ပမာဒပဒဿ ဝိယ တေပိဋကမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ယုတ္တိတော အတ္ထဘာဝေန အာဟရန္တော ‘‘အတိတ္ထေန ဓမ္မကထိကော ပက္ခန္ဒော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ.

此亦仅为开显如来之如来性的引言而已，唯有如来方能以一切方式圆满宣说如来之如来性。此“如来”一词，义理宏大，境界广阔，所缘深远。犹如“不放逸”一词，纵使有人能依理引申三藏佛语之全部义理，亦不应说：“说法者已穷尽其义。”

တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

于此，如是说：

‘‘ယထေဝ လောကေ ပုရိမာ မဟေသိနော,သဗ္ဗညုဘာဝံ မုနယော ဣဓာဂတာ;

တထာ အယံ သကျမုနီပိ အာဂတော,တထာဂတော ဝုစ္စတိ တေန စက္ခုမာ.

犹如往昔世间大仙，诸牟尼于此得遍知；释迦牟尼亦如是来，具眼者故称如来。

‘‘ပဟာယ [Pg.133] ကာမာဒိမလေ အသေသတော,သမာဓိဉာဏေဟိ ယထာ ဂတာ ဇိနာ;

ပုရာတနာ သကျမုနီ ဇုတိန္ဓရော,တထာ ဂတော တေန တထာဂတော မတော.

已彻底舍断欲等诸垢，如昔时诸胜者以定智而行；持光之释迦牟尼亦如是而行，故被视为如来。

‘‘တထဉ္စ ဓာတာယတနာဒိလက္ခဏံ,သဘာဝသာမညဝိဘာဂဘေဒတော;

သယမ္ဘုဉာဏေန ဇိနောယမာဂတော,တထာဂတော ဝုစ္စတိ သကျပုင်္ဂဝေါ.

如实了知界、处等相，依自性、共性、差别而分；此胜者以自生智证得，故释迦雄者称如来。

‘‘တထာနိ သစ္စာနိ သမန္တစက္ခုနာ,တထာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ စ သဗ္ဗသော;

အနညနေယျာ နယတော ဝိဘာဝိတာ,တထာ ဂတော တေန ဇိနော တထာဂတော.

以遍眼如实知诸谛，如是，一切缘起法亦然；以理非他人所引导而显现，胜者如是而行，故为如来。

‘‘အနေကဘေဒါသုပိ လောကဓာတုသု,ဇိနဿ ရူပါယတနာဒိဂေါစရေ;

ဝိစိတ္တဘေဒေ တထမေဝ ဒဿနံ,တထာဂတော တေန သမန္တလောစနော.

于多异之世界界中，胜者之色处等境界，于种种差别中，如是见；故如来为遍眼者。

‘‘ယတော စ ဓမ္မံ တထမေဝ ဘာသတိ,ကရောတိ ဝါစာယနုရူပမတ္တနော;

ဂုဏေဟိ လောကံ အဘိဘုယျိရီယတိ,တထာဂတော တေနပိ လောကနာယကော.

因彼如实宣说正法，其行与其言相符；以功德超越世间而行，故此世间导师亦是如来。

‘‘တထာ ပရိညာယ တထာယ သဗ္ဗသော,အဝေဒိ လောကံ ပဘဝံ အတိက္ကမိ;

ဂတော စ ပစ္စက္ခကိရိယာယ နိဗ္ဗုတိံ,အရိယမဂ္ဂဉ္စ ဂတော တထာဂတော.

以如实遍知，了达世间，超越其生起；以亲证而趣向涅槃，行于圣道，故为如来。

‘‘တထာ ပဋိညာယ တထာယ သဗ္ဗသော,ဟိတာယ လောကဿ ယတောယမာဂတော;

တထာယ နာထော ကရုဏာယ သဗ္ဗဒါ,ဂတော စ တေနာပိ ဇိနော တထာဂတော.

如是立誓，为世间之利益，彼已来；如是，导师恒以悲心亦行，故胜者为如来。

‘‘တထာနိ [Pg.134] ဉာဏာနိ ယတောယမာဂတော,ယထာသဘာဝံ ဝိသယာဝဗောဓတော;

တထာဘိဇာတိပ္ပဘုတီ တထာဂတော,တဒတ္ထသမ္ပာဒနတော တထာဂတော.

彼已得如实诸智，如其自性，觉悟所缘；如是，以其种姓等之殊胜，以成就彼义故，为如来。

‘‘ယထာဝိဓာ တေ ပုရိမာ မဟေသိနော,တထာဝိဓောယမ္ပိ တထာ ယထာရုစိ;

ပဝတ္တဝါစာ တနုစိတ္တဘာဝတော,တထာဂတော ဝုစ္စတိ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော.

如彼等过去大仙，此亦如是，随其意乐；言语身心如实而行，故称如来，为最上人。

‘‘သမ္ဗောဓိသမ္ဘာရဝိပက္ခတော ပုရေ,ဂတံ န သံသာရဂတမ္ပိ တဿ ဝါ;

န စတ္ထိ နာထဿ ဘဝန္တဒဿိနော,တထေဟိ တသ္မာ အဂတော တထာဂတော.

于菩提资粮成熟之前，彼亦无有轮回之行；导师已见有之边际，故依此实义已不复往，是为如来。

‘‘တထာဂတော ဓမ္မဝရော မဟေသိနာ,ယထာ ပဟာတဗ္ဗမလံ ပဟီယတိ;

တထာဂတော အရိယဂဏော ဝိနာယကော,တထာဂတော တေန သမင်္ဂိဘာဝတော’’တိ.

大仙所证之胜法已如实而行，犹如应断之垢已被断除；圣众亦如实而行，（世尊是他们的）引导者；因具足此故，（世尊）被称为如来。

အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဧတ္ထ အရဟာတိ ပဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. သမ္မာ သာမဉ္စ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ. ယံကိဉ္စိ ဉေယျံ နာမ, တဿ သဗ္ဗဿပိ သဗ္ဗာကာရတော အဝိပရီတတော သယမေဝ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမိနာဿ ပရောပဒေသရဟိတဿ သဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓနသမတ္ထဿ အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိနော အနာဝရဏဉာဏသင်္ခါတဿ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အဓိဂမော ဒဿိတော.

于“阿罗汉、正等觉者”中，“阿罗汉”一词之义已于前述。“正等觉者”，是因正确地、靠自己觉悟了一切法。即是说，凡所有可知法，彼皆亲自以一切方式、无颠倒地圆满觉悟，故称正等觉者。此显示彼不依他教，有能力以一切方式觉悟一切法，成就了被称为无碍智的一切智智，其作用与意愿相连。

နနု စ သဗ္ဗညုတညာဏတော အညံ အနာဝရဏံ, အညထာ ဆ အသာဓာရဏာနိ ဉာဏာနိ ဗုဒ္ဓဉာဏာနီတိ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျာတိ? န ဝိရုဇ္ဈတိ, ဝိသယပ္ပဝတ္တိဘေဒဝသေန အညေဟိ အသာဓာရဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဧကဿေဝ ဉာဏဿ ဒွိဓာ ဝုတ္တတ္တာ. ဧကမေဝ ဟိ တံ ဉာဏံ အနဝသေသသင်္ခတာသင်္ခတသမ္မုတိဓမ္မဝိသယတာယ သဗ္ဗညုတညာဏံ, တတ္ထ စ အာဝရဏာဘာဝတော နိဿင်္ဂစာရမုပါဒါယ အနာဝရဏဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ. ယထာဟ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ –

难道无碍智是异于一切智智的吗？否则，“六种不共智是佛智”的说法就会相矛盾。答：不矛盾。为显示其智慧通过所缘与作用的差别而异于他者、为不共，故将同一智慧分为两种说法。因为此唯一之智，能无遗地以一切有为、无为及世俗法为所缘，故称一切智智；又于此智无有障碍，能无碍而行，故称无碍智。如《无碍解道》中所说：

‘‘သဗ္ဗံ [Pg.135] သင်္ခတာသင်္ခတံ အနဝသေသံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညုတညာဏံ. တတ္ထ အာဝရဏံ နတ္ထီတိ အနာဝရဏဉာဏ’’န္တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၉).

“了知一切有为与无为法而无遗余，故为一切智智。于此没有障碍，故为无碍智。”等。

တသ္မာ နတ္ထိ နေသံ အတ္ထတော ဘေဒေါ, ဧကန္တေနေဝေတံ ဧဝမိစ္ဆိတဗ္ဗံ. အညထာ သဗ္ဗညုတာနာဝရဏဉာဏာနံ သာဓာရဏတာ အသဗ္ဗဓမ္မာရမ္မဏတာ စ အာပဇ္ဇေယျ. န ဟိ ဘဂဝတော ဉာဏဿ အဏုမတ္တမ္ပိ အာဝရဏံ အတ္ထိ, အနာဝရဏဉာဏဿ စ အသဗ္ဗဓမ္မာရမ္မဏဘာဝေ ယတ္ထ တံ န ပဝတ္တတိ တတ္ထာဝရဏသဗ္ဘာဝတော အနာဝရဏဘာဝေါယေဝ န သိယာ. အထ ဝါ ပန ဟောတု အညမေဝ အနာဝရဏံ သဗ္ဗညုတညာဏတော, ဣဓ ပန သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဝုတ္တိတာယ အနာဝရဏဉာဏန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ အဓိပ္ပေတံ, တဿေဝါဓိဂမေန ဘဂဝါ သဗ္ဗညူ သဗ္ဗဝိဒူ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ, န သကိံယေဝ သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓတော. တထာ စ ဝုတ္တံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ –

因此，此二智在意义上没有差别，理应完全如是接受。否则，一切智与无碍智就会成为共通的，且会导致不以一切法为所缘的过失。世尊的智慧确实没有丝毫障碍，如果无碍智不以一切法为所缘，那么在其不能运作之处，便有障碍存在，无碍之性也就不复成立了。或者，即便存在另一种异于一切智智的无碍智，但在此处，因其于一切处皆无碍而转，故“无碍智”即是指一切智智。正是因为证得了这种智慧，世尊才被称为一切知者、一切见者、正等觉者，而非因于一刹那间了知一切法。正如《无碍解道》中所说：

‘‘ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ.

“此‘佛陀’之名，是诸佛世尊于菩提树下，与一切智智一同证得的、以解脱为究竟的如实施设。”

သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓနသမတ္ထဉာဏသမဓိဂမေန ဟိ ဘဂဝတော သန္တာနေ အနဝသေသဓမ္မေ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထတာ အဟောသီတိ.

实因世尊证得了能觉悟一切法的智慧，于其自身中，才具备了能无遗洞见一切法的能力。

ဧတ္ထာဟ – ကိံ ပနိဒံ ဉာဏံ ပဝတ္တမာနံ သကိံယေဝ သဗ္ဗသ္မိံ ဝိသယေ ပဝတ္တတိ, ဥဒါဟု ကမေနာတိ? ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ တာဝ သကိံယေဝ သဗ္ဗသ္မိံ ဝိသယေ ပဝတ္တတိ, အတီတာနာဂတပ္ပစ္စုပန္နအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဒိဘေဒဘိန္နာနံ သင်္ခတဓမ္မာနံ အသင်္ခတသမ္မုတိဓမ္မာနဉ္စ ဧကဇ္ဈံ ဥပဋ္ဌာနေ ဒူရတော စိတ္တပဋံ ပေက္ခန္တဿ ဝိယ ဝိသယဝိဘာဂေနာဝဗောဓော န သိယာ, တထာ စ သတိ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဝိပဿန္တာနံ အနတ္တာကာရေန ဝိယ သဗ္ဗဓမ္မာ အနိရူပိတရူပေန ဘဂဝတော ဉာဏဿ ဝိသယာ ဟောန္တီတိ အာပဇ္ဇတိ. ယေပိ ‘‘သဗ္ဗဉေယျဓမ္မာနံ ဌိတလက္ခဏဝိသယံ ဝိကပ္ပရဟိတံ သဗ္ဗကာလံ ဗုဒ္ဓါနံ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ, တေန တေ သဗ္ဗဝိဒူတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ –

此处有人问：此智运作时，是于一刹那间遍缘一切所缘境，还是次第而缘？此中，若于一刹那间遍缘一切所缘境，则当过去、未来、现在、内、外等种种有为法，以及无为法、世俗法同时显现时，就会像远观彩绘布幔一样，无法通过分别所缘境来觉知，这样一来，就会导致一切法皆以无法辨识的形态成为世尊智慧的所缘，犹如修观者以“诸法无我”的方式观修时，（一切法皆显现为无我相）。又有人说：“诸佛的智慧恒常运作，无有分别，以一切所知法的住相为所缘，因此被称为一切见者。”他们如此说后，又引证：

‘‘စရံ သမာဟိတော နာဂေါ, တိဋ္ဌန္တောပိ သမာဟိတော’’တိ. –

“龙象行时定，住时亦安住。”

‘‘ဣဒမ္ပိ ဝစနံ သုဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသမ္ပိ ဝုတ္တဒေါသာနာတိဝတ္တိ, ဌိတလက္ခဏာရမ္မဏတာယ စ အတီတာနာဂတသမ္မုတိဓမ္မာနံ တဒဘာဝတော, ဧကဒေသဝိသယမေဝ [Pg.136] ဘဂဝတော ဉာဏံ သိယာ. တသ္မာ သကိံယေဝ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ န ယုဇ္ဇတိ.

他们说：“此言亦是善说。”但他们的说法也无法避免上述的过失，并且，由于（佛智）是以住相为所缘，而过去、未来及世俗法并无此相，因此世尊的智慧就只是一部分境界的智慧了。所以，“智慧于一刹那间运作”的说法是不合理的。

အထ ကမေန သဗ္ဗသ္မိံ ဝိသယေ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ? ဧဝမ္ပိ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ ဇာတိဘူမိသဘာဝါဒိဝသေန ဒိသာဒေသကာလာဒိဝသေန စ အနေကဘေဒဘိန္နေ ဉေယျေ ကမေန ဂယှမာနေ တဿ အနဝသေသပဋိဝေဓော သမ္ဘဝတိ အပရိယန္တဘာဝတော ဉေယျဿ. ယေ ပန ‘‘အတ္ထဿ အဝိသံဝါဒနတော ဉေယျဿ ဧကဒေသံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ သေသေပိ ဧဝန္တိ အဓိမုစ္စိတွာ ဝဝတ္ထာပနေန သဗ္ဗညူ ဘဂဝါ, တဉ္စ ဉာဏံ န အနုမာနိကံ သံသယာဘာဝတော. သံသယာနုဗဒ္ဓဉှိ လောကေ အနုမာနဉာဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တေသမ္ပိ န ယုတ္တံ. သဗ္ဗဿ ဟိ အပစ္စက္ခဘာဝေ အတ္ထဿ အဝိသံဝါဒနေန ဉေယျဿ ဧကဒေသံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ သေသေပိ ဧဝန္တိ အဓိမုစ္စိတွာ ဝဝတ္ထာပနဿ အသမ္ဘဝတော. ယဉှိ တံ သေသံ, တံ အပစ္စက္ခန္တိ. အထ တမ္ပိ ပစ္စက္ခံ, တဿ သေသဘာဝေါ ပန န သိယာတိ သဗ္ဗမေတံ အကာရဏံ. ကသ္မာ? အဝိသယဝိစာရဘာဝတော. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

那么，智慧是次第遍缘一切所缘境吗？此说亦不合理。因为所知法依种姓、地、自性等，以及方、处、时等而有无量差别，若次第取证，则因所知法无穷尽，故不可能完全通达。又有人说：“因义理真实不虚，故世尊亲证一部分所知法后，即确信其余亦然，由此决断而为一切知者。此智并非推论智，因无疑惑。世间的推论智是与疑惑相连的。”此说亦不合理。因为在未亲证全部的情况下，不可能因义理真实不虚，而在亲证一部分所知法后，即确信其余亦然并作出决断。因为那所谓的“其余”，即是未亲证者。若“其余”亦已亲证，则不复为“其余”。是故此说全无道理。为何？因其思惟了不可思议的境界。世尊曾说：

‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယော, ဘိက္ခဝေ, အစိန္တေယျော, န စိန္တေတဗ္ဗော; ယော စိန္တေယျ, ဥမ္မာဒဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၇၇).

“诸比丘，佛陀的境界不可思议，不应思议；思议者，当得狂乱与恼害。”

ဣဒံ ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ – ယံကိဉ္စိ ဘဂဝတာ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတံ သကလမေကဒေသော ဝါ, တတ္ထ အပ္ပဋိဟတဝုတ္တိတာယ ပစ္စက္ခတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ, နိစ္စသမာဓာနဉ္စ ဝိက္ခေပါဘာဝတော, ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ သကလဿ အဝိသယဘာဝတော တဿ အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာ န သိယာ, ဧကန္တေနေဝ သာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓါ, အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓါ, မနသိကာရပဋိဗဒ္ဓါ, စိတ္တုပ္ပာဒပဋိဗဒ္ဓါ’’တိ (မဟာနိ. ၆၉; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) ဝစနတော. အတီတာနာဂတဝိသယမ္ပိ ဘဂဝတော ဉာဏံ အနုမာနာဂမနတက္ကဂ္ဂဟဏဝိရဟိတတ္တာ ပစ္စက္ခမေဝ.

此处应作如此结论：凡是世尊想要了知的，无论是全部或部分，其智慧皆能无碍地直接运作。因无散乱，故恒常安住于定。其智慧的运作与意愿相关，此点应被完全接受，不应因“所欲知的一切皆在其智境之内”而否定之。正如经中所说：‘一切法皆与佛陀世尊的作意(āvajjana)相关、与意愿(ākaṅkhā)相关、与思惟(manasikāra)相关、与心生(cittuppāda)相关。’（《大义释》69；《小义释·摩伽罗阇童子问经释》85）世尊对于过去和未来的事物的智慧，也因远离推论、传承、思辨等方式，而是直接证知。

နနု စ ဧတသ္မိမ္ပိ ပက္ခေ ယဒါ သကလံ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတံ, တဒါ သကိမေဝ သကလဝိသယတာယ အနိရူပိတရူပေန ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တေယျာတိ ဝုတ္တဒေါသာနာတိဝတ္တိယေဝါတိ? န, တဿ ဝိသောဓိတတ္တာ. ဝိသောဓိတော ဟိ သော ဗုဒ္ဓဝိသယော အစိန္တေယျောတိ. အညထာ ပစုရဇနဉာဏသမဝုတ္တိတာယ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဉာဏဿ အစိန္တေယျတာ န သိယာ, တသ္မာ သကလဓမ္မာရမ္မဏမ္ပိ [Pg.137] တံ ဧကဓမ္မာရမ္မဏံ ဝိယ သုဝဝတ္ထာပိတေယေဝ တေ ဓမ္မေ ကတွာ ပဝတ္တတီတိ ဣဒမေတ္ထ အစိန္တေယျံ. ယာဝတကံ ဉေယျံ, တာဝတကံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ ဉာဏံ, တာဝတကံ ဉေယျံ, ဉေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ ဉေယျန္တိ ဧဝမေကဇ္ဈံ ဝိသုံ ဝိသုံ သကိံ ကမေန စ ဣစ္ဆာနုရူပံ သမ္မာ သာမဉ္စ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ.

难道在这一方面，当想要完全了知一切时，世尊的智慧会以未审察之相，一次性地遍及一切对象，从而无法避免前面所说的过失吗？不是的，因为它已经被净化了。佛陀的境界确实是不可思议的。否则，如果与众多凡夫的智慧相同，诸佛世尊的智慧就不会是不可思议的了。因此，即使是以一切法为对象，那智慧也能像以一法为对象一样，在清晰地确立这些法之后运作。这就是此处的不可思议之处。所知有多少，智即有多少；智有多少，所知即有多少。智以所知为限，所知以智为限。就这样，总合地、各别地、一时地、以及次第地，皆随其所欲，由亲自正觉一切法故，世尊是正等觉者。此即是正等觉者。

ဒွေ ဝိတက္ကာတိ ဒွေ သမ္မာ ဝိတက္ကာ. တတ္ထ ဝိတက္ကေန္တိ ဧတေန, သယံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, ဝိတက္ကနမတ္တမေဝ ဝါတိ ဝိတက္ကော. သွာယံ အာရမ္မဏာဘိနိရောပနလက္ခဏော, အာဟနနပရိယာဟနနရသော, အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အာနယနပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဝိသယဘေဒေန ပန တံ ဒွိဓာ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ ဝိတက္ကာ’’တိ. သမုဒါစရန္တီတိ သမံ သမ္မာ စ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ မရိယာဒါယ စရန္တိ. မရိယာဒတ္ထော ဟိ အယမာကာရော, တေန စ ယောဂေန ‘‘တထာဂတံ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဣဒံ သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အတ္တနော ဝိသယေ သမံ သမ္မာ စ အညမညံ မရိယာဒံ အနတိက္ကမန္တာ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ ဗဟုလံ အဘိဏှံ စရန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ.

“二寻”即二正寻。于此，“寻(vitakka)”的释义为：以此而寻思，或自己寻思，或仅是寻思活动。其特征是令心投入所缘，作用是撞击与遍击，表现为引导心识趋向所缘。因所缘的差别，将其分为两种，故说“二寻”。“它们运行”的意思是平等、正确地、在界限内向上运行。此方式有界限之义，与此相关，“如来、阿罗汉、正等觉”一句，是作所有格用法的连接语。这是说，在如来、阿罗汉、正等觉的自境界里，平等、正确，互相不超越界限，常常、再再地向上运行。

ကော ပန နေသံ ဝိသယော, ကာ ဝါ မရိယာဒါ, ကထဉ္စ တံ အနတိက္ကမိတွာ တေ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ ဗဟုလံ အဘိဏှံ နိစ္စံ ပဝတ္တန္တီတိ? ဝုစ္စတေ – ခေမဝိတက္ကော, ပဝိဝေကဝိတက္ကောတိ ဣမေ ဒွေ ဝိတက္ကာယေဝ. တေသု ခေမဝိတက္ကော တာဝ ဘဂဝတော ဝိသေသေန ကရုဏာသမ္ပယုတ္တော, မေတ္တာမုဒိတာသမ္ပယုတ္တောပိ လဗ္ဘတေဝ, တသ္မာ သော မဟာကရုဏာသမာပတ္တိယာ မေတ္တာဒိသမာပတ္တိယာ စ ပုဗ္ဗင်္ဂမော သမ္ပယုတ္တော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဝိဝေကဝိတက္ကော ပန ဖလသမာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗင်္ဂမော သမ္ပယုတ္တော စ, ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒိဝသေနာပိ လဗ္ဘတေဝ. ဣတိ နေသံ ဝိတက္ကော ဝိသယော, တသ္မာ ဧကသ္မိံ သန္တာနေ ဗဟုလံ ပဝတ္တမာနာနမ္ပိ ကာလေန ကာလံ သဝိသယသ္မိံယေဝ စရဏတော နတ္ထိ မရိယာဒါ, န သင်္ကရေန ဝုတ္တိ.

然则，它们的所缘为何？界限为何？它们又如何不逾越界限而常常、再再、恒常地向上运行呢？当说：即安稳寻(khemavitakka)与远离寻(pavivekavitakka)此二寻。其中，安稳寻特别与世尊的悲心相应，亦可与慈、喜相应，故当知其为大悲定及慈等等定的前导与相应法。而远离寻则是果定(phalasamāpatti)的前导与相应法，亦可由天住(dibbavihāra)等方式获得。如是，此即是彼等寻的所缘范围。因此，即使它们在一个相续中频繁生起，但因为它们时时只在各自的领域内运行，故不逾越界限，其作用亦不混杂。

တတ္ထ ခေမဝိတက္ကော ဘဂဝတော ကရုဏောက္ကမနာဒိနာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော, ပဝိဝေကဝိတက္ကော သမာပတ္တီဟိ. တတြာယံ ဝိဘာဝနာ – ‘‘အယံ လောကော သန္တာပဇာတော ဒုက္ခပရေတော’’တိအာဒိနာ ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ လောကသန္နိဝါသဿ အာဒိတ္တတာဒိအာကာရဒဿနေဟိ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗဘာဂေ, သမာပတ္တိယမ္ပိ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန ဝတ္တဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၇-၁၁၈) –

其中，安稳寻应以世尊发起悲心等方式来说明，远离寻则由诸等至来说明。于此，说明如下：以“此世间为热恼所生，为痛苦所困”等语，通过观察贪火等焚烧世间居所的炽燃等相状，于大悲定的前分，乃至在等至中，亦当依初禅来说明。如是所说（《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga) 1.117-118）：

‘‘ဗဟူဟိ [Pg.138] အာကာရေဟိ ပဿန္တာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သတ္တေသု မဟာကရုဏာ ဩက္ကမတိ, အာဒိတ္တော လောကသန္နိဝါသောတိ ပဿန္တာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သတ္တေသု မဟာကရုဏာ ဩက္ကမတိ. ဥယျုတ္တော, ပယာတော, ကုမ္မဂ္ဂပဋိပန္နော, ဥပနီယတိ လောကော အဒ္ဓုဝေါ, အတာဏော လောကော အနဘိဿရော, အဿကော လောကော, သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယံ, ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော.

诸佛世尊以多种方式观察众生时，对众生的大悲油然而生；诸佛世尊观察到“世间居所正在燃烧”时，对众生的大悲油然而生。世间众生勤勉投入，奔波不息，误入歧途，世间被引向（灭亡），是无常的，世间无有庇护，无有主宰，无所属，一切都必须舍弃而离去，世间有缺，不知足，是渴爱的奴隶。

‘‘အတာယနော လောကသန္နိဝါသော, အလေဏော, အသရဏော, အသရဏီဘူတော, ဥဒ္ဓတော လောကော အဝူပသန္တော, သသလ္လော လောကသန္နိဝါသော ဝိဒ္ဓေါ ပုထုသလ္လေဟိ, အဝိဇ္ဇန္ဓကာရာဝရဏော ကိလေသပဉ္ဇရပရိက္ခိတ္တော, အဝိဇ္ဇာဂတော လောကသန္နိဝါသော အဏ္ဍဘူတော ပရိယောနဒ္ဓေါ တန္တာကုလကဇာတော ကုလာဂုဏ္ဌိကဇာတော မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတော အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ သံသာရံ နာတိဝတ္တတီတိ ပဿန္တာနံ, အဝိဇ္ဇာဝိသဒေါသသံလိတ္တော ကိလေသကလလီဘူတော, ရာဂဒေါသမောဟဇဋာဇဋိတော.

世间居所无庇护，无避难处，无归依处，已成无所归依；世间躁动不安，不得止息；世间居所身中利箭，被众箭所射；为无明黑暗所覆，为烦恼牢笼所困；世间居所陷入无明，如在卵中被包裹，如纠缠的线团，如乱丝球，如丛生的文雅草与灯心草，不能超越恶趣、恶道、堕处、轮回。被无明之毒所涂，已成烦恼泥沼，为贪、嗔、痴的结使所缠。

‘‘တဏှာသံဃာဋပဋိမုက္ကော, တဏှာဇာလေန ဩတ္ထဋော, တဏှာသောတေန ဝုယှတိ, တဏှာသံယောဇနေန သံယုတ္တော, တဏှာနုသယေန အနုသဋော, တဏှာသန္တာပေန သန္တပ္ပတိ, တဏှာပရိဠာဟေန ပရိဍယှတိ.

为渴爱之枷所缚，为渴爱之网所覆，为渴爱之流所漂，为渴爱之结所系，为渴爱随眠所随，为渴爱之热所恼，为渴爱之焰所烧。

‘‘ဒိဋ္ဌိသံဃာဋပဋိမုက္ကော, ဒိဋ္ဌိဇာလေန ဩတ္ထဋော, ဒိဋ္ဌိသောတေန ဝုယှတိ, ဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန သံယုတ္တော, ဒိဋ္ဌာနုသယေန အနုသဋော, ဒိဋ္ဌိသန္တာပေန သန္တပ္ပတိ, ဒိဋ္ဌိပရိဠာဟေန ပရိဍယှတိ.

为邪见之枷所缚，为邪见之网所覆，为邪见之流所漂，为邪见之结所系，为邪见随眠所随，为邪见之热所恼，为邪见之焰所烧。

‘‘ဇာတိယာ အနုဂတော, ဇရာယ အနုသဋော, ဗျာဓိနာ အဘိဘူတော, မရဏေန အဗ္ဘာဟတော, ဒုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတော.

为生所随，为老所逐，为病所胜，为死所击，立足于苦。

‘‘တဏှာယ ဩဍ္ဍိတော, ဇရာပါကာရပရိက္ခိတ္တော, မစ္စုပါသပရိက္ခိတ္တော, မဟာဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ, လောကသန္နိဝါသော, ရာဂဗန္ဓနေန, ဒေါသမောဟဗန္ဓနေန, မာနဒိဋ္ဌိကိလေသဒုစ္စရိတဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ, မဟာသမ္ဗာဓပဋိပန္နော, မဟာပလိဗောဓေန ပလိဗုဒ္ဓေါ, မဟာပပါတေ ပတိတော, မဟာကန္တာရပဋိပန္နော, မဟာသံသာရပဋိပန္နော, မဟာဝိဒုဂ္ဂေ သမ္ပရိဝတ္တတိ, မဟာပလိပေ ပလိပန္နော.

世间居所为渴爱所困，为衰老之墙所围，为死亡之索所缠，为大缚所缚，为贪缚、嗔痴缚、慢见烦恼恶行缚所缚，陷入大困境，为大障碍所缠，堕入大悬崖，行于大旷野，处于大轮回，在大险恶中辗转，陷于大泥沼。

‘‘အဗ္ဘာဟတော [Pg.139] လောကသန္နိဝါသော, အာဒိတ္တော လောကသန္နိဝါသော ရာဂဂ္ဂိနာ, ဒေါသဂ္ဂိနာ, မောဟဂ္ဂိနာ ဇာတိယာ…ပေ… ဥပါယာသေဟိ, ဥန္နီတကော လောကသန္နိဝါသော ဟညတိ နိစ္စမတာဏော ပတ္တဒဏ္ဍော တက္ကရော, ဝဇ္ဇဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ အာဃာတနပစ္စုပဋ္ဌိတော, အနာထော လောကသန္နိဝါသော ပရမကာရုညတံ ပတ္တော, ဒုက္ခာဘိတုန္နော စိရရတ္တပီဠိတော, နိစ္စဂဓိတော နိစ္စပိပါသိတော.

世间居所遭受打击，世间居所被贪火、嗔火、痴火以及生……乃至忧恼所燃烧，世间居所被驱逐、被杀害，常无依护，已受惩罚，作恶之人，被罪缚所缚，面临屠戮，世间居所无依无靠，已入极可悲悯之境，被痛苦所刺，长期受逼迫，恒常贪婪，恒常渴求。

‘‘အန္ဓော, အစက္ခုကော, ဟတနေတ္တော, အပရိဏာယကော, ဝိပထပက္ခန္ဒော, အဉ္ဇသာပရဒ္ဓေါ, မဟောဃပက္ခန္ဒော.

盲者，无眼者，眼已毁者，无引导者，误入歧途者，迷失正道者，陷入大洪流者。

‘‘ဒွီဟိ ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ပရိယုဋ္ဌိတော, တီဟိ ဒုစ္စရိတေဟိ ဝိပ္ပဋိပန္နော, စတူဟိ ယောဂေဟိ ယောဇိတော, စတူဟိ ဂန္ထေဟိ ဂန္ထိတော, စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ဥပါဒီယတိ, ပဉ္စဂတိသမာရုဠှော, ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ရဇ္ဇတိ, ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ ဩတ္ထဋော, ဆဟိ ဝိဝါဒမူလေဟိ ဝိဝဒတိ, ဆဟိ တဏှာကာယေဟိ ရဇ္ဇတိ, ဆဟိ ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ပရိယုဋ္ဌိတော, သတ္တဟိ အနုသယေဟိ အနုသဋော, သတ္တဟိ သံယောဇနေဟိ သံယုတ္တော, သတ္တဟိ မာနေဟိ ဥန္နတော, အဋ္ဌဟိ လောကဓမ္မေဟိ သမ္ပရိဝတ္တတိ, အဋ္ဌဟိ မိစ္ဆတ္တေဟိ နိယတော, အဋ္ဌဟိ ပုရိသဒေါသေဟိ ဒုဿတိ, နဝဟိ အာဃာတဝတ္ထူဟိ အာဃာတိတော, နဝဟိ မာနေဟိ ဥန္နတော, နဝဟိ တဏှာမူလကေဟိ ဓမ္မေဟိ ရဇ္ဇတိ, ဒသဟိ ကိလေသဝတ္ထူဟိ ကိလိဿတိ, ဒသဟိ အာဃာတဝတ္ထူဟိ အာဃာတိတော, ဒသဟိ အကုသလကမ္မပထေဟိ သမန္နာဂတော, ဒသဟိ သံယောဇနေဟိ သံယုတ္တော, ဒသဟိ မိစ္ဆတ္တေဟိ နိယတော, ဒသဝတ္ထုကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော, ဒသဝတ္ထုကာယ အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော, အဋ္ဌသတတဏှာပပဉ္စေဟိ ပပဉ္စိတော, ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ ပရိယုဋ္ဌိတော လောကသန္နိဝါသောတိ သမ္ပဿန္တာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သတ္တေသု မဟာကရုဏာ ဩက္ကမတိ.

众生被两种见解所缠绕，行于三种恶行，被四种轭所缚，被四种系缚所缚，被四种取所执，处于五趣之中，为五种欲乐所染，被五种盖障所覆，因六种诤论之源而争论，为六种爱身所染，被六种见解所缠绕，为七种随眠所随，为七种结所系，为七种慢所骄纵，为八种世间法所牵动，为八种邪性所决定，为八种人之过失所玷污，因九种恚事而生嗔，为九种慢所骄纵，为九种以爱为根之法所染，为十种烦恼事所污染，因十种恚事而生嗔，具足十种不善业道，为十种结所系，为十种邪性所决定，具足十事见，具足十事边执见，为一百零八种爱戏论所缠缚，为六十二种见解所缠绕——诸佛世尊如此观察世间众生，对众生的大悲心便生起。

‘‘အဟဉ္စမှိ တိဏ္ဏော, လောကော စ အတိဏ္ဏော. အဟဉ္စမှိ မုတ္တော, လောကော စ အမုတ္တော. အဟဉ္စမှိ ဒန္တော, လောကော စ [Pg.140] အဒန္တော. အဟဉ္စမှိ သန္တော, လောကော စ အသန္တော. အဟဉ္စမှိ အဿတ္ထော, လောကော စ အနဿတ္ထော. အဟဉ္စမှိ ပရိနိဗ္ဗုတော, လောကော စ အပရိနိဗ္ဗုတော. ပဟောမိ ခွာဟံ တိဏ္ဏော တာရေတုံ, မုတ္တော မောစေတုံ, ဒန္တော ဒမေတုံ, သန္တော သမေတုံ, အဿတ္ထော အဿာသေတုံ, ပရိနိဗ္ဗုတော ပရေ စ ပရိနိဗ္ဗာပေတုန္တိ ပဿန္တာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သတ္တေသု မဟာကရုဏာ ဩက္ကမတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၇-၁၁၈).

“我已得度，而世间未得度；我已解脱，而世间未解脱；我已调御，而世间未调御；我已寂静，而世间未寂静；我已安稳，而世间未安稳；我已般涅槃，而世间未般涅槃。我既已得度，则能度未度者；既已解脱，则能解脱未解脱者；既已调御，则能调御未调御者；既已寂静，则能寂静未寂静者；既已安稳，则能安稳未安稳者；既已般涅槃，则能使他人般涅槃——诸佛世尊如此观察众生，大悲心便生起。”

ဣမိနာဝ နယေန ဘဂဝတော သတ္တေသု မေတ္တာဩက္ကမနဉ္စ ဝိဘာဝေတဗ္ဗံ. ကရုဏာဝိသယဿ ဟိ ဒုက္ခဿ ပဋိပက္ခဘူတံ သုခံ သတ္တေသု ဥပသံဟရန္တီ မေတ္တာပိ ပဝတ္တတီတိ ဣဓ အဗျာပါဒအဝိဟိံသာဝိတက္ကာ ခေမဝိတက္ကော. ပဝိဝေကဝိတက္ကော ပန နေက္ခမ္မဝိတက္ကောယေဝ, တဿ ဒိဗ္ဗဝိဟာရအရိယဝိဟာရေသု ပုဗ္ဗဘာဂဿ ပဌမဇ္ဈာနဿ ပစ္စဝေက္ခဏာယ စ ဝသေန ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယေ တေ ဘဂဝတော ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကဝသေန စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိဝိဟာရာ, ယေသံ ပုရေစရဏဘာဝေန ပဝတ္တံ သမာဓိစရိယာနုဂတံ ဉာဏစရိယာနုဂတံ ဉာဏံ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိသဉ္စာရိမဟာဝဇိရဉာဏန္တိ ဝုစ္စတိ, တေသံ ဝသေန ဘဂဝတော ပဝိဝေကဝိတက္ကဿ ဗဟုလံ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယဉ္စ အတ္ထော မဟာသစ္စကသုတ္တေနပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ဘဂဝတာ –

以此方法，亦当阐明世尊对众生生起慈心。因为慈心是将与悲悯之境——苦——相对的乐施予众生而运作的。此处，无恚寻(abyāpādavitakka)与无害寻(avihiṃsāvitakka)即是安稳寻(khemavitakka)。至于独处寻(pavivekavitakko)，实为出离寻(nekkhammavitakko)，当知此寻因省察天住、圣住的前分及初禅而运作。其中，世尊每日例行二十四兆数的等至住(samāpattivihāra)，其作为前行而运作、随顺定行与慧行的智慧，被称为“二十四兆等至游行大金刚智”。由此可知世尊的独处寻是频繁运作的。此义亦应由《大萨遮迦经》(Mahāsaccaka Sutta)了知。世尊于彼经中说：

‘‘သော ခေါ အဟံ, အဂ္ဂိဝေဿန, တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေမိ, သန္နိသာဒေမိ, ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇).

“阿耆毗舍那(Aggivessana)，我于彼最初的定相，于内安住其心，令其寂止，我恒常如此而住。”

ဣဒဉှိ ဘဂဝါ ‘‘သမဏော ဂေါတမော အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော သုဖုသိတံ ဒန္တာဝရဏံ, ဇိဝှာ တနုကာ, မဓုရံ ဝစနံ, တေန ပရိသံ ရဉ္ဇေန္တော မညေ ဝိစရတိ, စိတ္တေ ပနဿ ဧကဂ္ဂတာ နတ္ထိ, ယော ဧဝံ သညတ္တိဗဟုလော စရတီ’’တိ သစ္စကေန နိဂဏ္ဌပုတ္တေန ဝိတက္ကိတေ အဝဿံ သဟောဎံ စောရံ ဂဏှန္တော ဝိယ ‘‘န အဂ္ဂိဝေဿန တထာဂတော ပရိသံ ရဉ္ဇေန္တော သညတ္တိဗဟုလော ဝိစရတိ, စက္ကဝါဠပရိယန္တာယပိ ပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အသလ္လီနော အနုပလိတ္တော ဧကတ္တံ ဧကဝိဟာရိသုညတာဖလသမာပတ္တိဖလံ အနုယုတ္တော’’တိ ဒဿေတုံ အာဟရိ.

当尼乾陀子萨遮迦(Saccaka Nigaṇṭhaputta)心生此念：“沙门乔达摩相貌出众，令人愉悦，牙齿洁白整齐，舌头纤薄，言辞甜美，我想他是用这些来取悦大众而到处游荡。然而他的内心并没有专注力，像他这样言辞繁多的人四处游走。”世尊为了开示：“阿耆毗舍那，如来并非为了取悦大众而言辞繁多地游行，即使是对整个轮围世界的听众说法，也不退缩，不染著，而是致力于孤独、独住与空果等至之果。”便犹如当场捕获盗贼一般，引述了此事。

ဘဂဝါ [Pg.141] ဟိ ယသ္မိံ ခဏေ ပရိသာ သာဓုကာရံ ဒေတိ, ဓမ္မံ ဝါ ပစ္စဝေက္ခတိ, တသ္မိံ ခဏေ ပုဗ္ဗဘာဂေန ကာလံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ အဿာသဝါရေ ပဿာသဝါရေ သမာပဇ္ဇတိ, သာဓုကာရသဒ္ဒနိဂ္ဃောသေ အဝိစ္ဆိန္နေယေဝ ဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏာယ စ ပရိယောသာနေ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဘဝင်္ဂပရိဝါသော လဟုကော, အဿာသဝါရေ ပဿာသဝါရေ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ယထာဝုတ္တသမာပတ္တီနံ သပုဗ္ဗဘာဂါနံ ဝသေန ဘဂဝတော ခေမဝိတက္ကဿ ပဝိဝေကဝိတက္ကဿ စ ဗဟုလပ္ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

世尊在众人随喜赞叹的时刻，或者省察法义的时候，会预先确定时间，在入息或出息之间进入果等至。在随喜赞叹的声音未断绝，以及法义省察结束时，便从等至中出来，从站立的地方开始说法。诸佛的有分转变迅速，能在入息或出息之间进入等至。由此可知，世尊的安稳寻和独处寻，是依于上述所说的等至及其前行部分而频繁运作的。

တတ္ထ ယဿ ဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိတက္ကာဒိသံကိလေသပ္ပဟာနဿ အဗျာပါဒဝိတက္ကဿ အဝိဟိံသာဝိတက္ကဿ စ အာနုဘာဝေန ကုတောစိပိ ဘယာဘာဝတော တံသမင်္ဂီ ခေမပ္ပတ္တော စ ဝိဟရတိ, တတော စ သဗ္ဗဿပိ သဗ္ဗဒါပိ ခေမမေဝ ဟောတိ အဘယမေဝ. တသ္မာ ဒုဝိဓောပိ ဥဘယေသံ ခေမင်္ကရောတိ ခေမဝိတက္ကော. ယဿ ပန ကာမဝိတက္ကာဒိသံကိလေသပဟာနဿ နေက္ခမ္မဝိတက္ကဿ အာနုဘာဝေန ကာယဝိဝေကော, စိတ္တဝိဝေကော, ဥပဓိဝိဝေကောတိ တိဝိဓော; တဒင်္ဂဝိဝေကော, ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော, သမုစ္ဆေဒဝိဝေကော, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကော, နိဿရဏဝိဝေကောတိ ပဉ္စဝိဓော စ ဝိဝေကော ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. သော ယထာရဟံ အာရမ္မဏတော သမ္ပယောဂတော စ ပဝိဝေကသဟဂတော ဝိတက္ကောတိ ပဝိဝေကဝိတက္ကော. ဧတေ စ ဒွေ ဝိတက္ကာ ဧဝံ ဝိဘတ္တဝိသယာပိ သမာနာ အာဒိကမ္မိကာနံ အညမညူပကာရာယ သမ္ဘဝန္တိ. ယထာ ဟိ ခေမဝိတက္ကဿ ပဝိဝေကဝိတက္ကော အနုပ္ပန္နဿ ဥပ္ပာဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဟောတိ, ဧဝံ ပဝိဝေကဝိတက္ကဿပိ ခေမဝိတက္ကော. န ဟိ ဝူပကဋ္ဌကာယစိတ္တာနမန္တရေန မေတ္တာဝိဟာရာဒယော သမ္ဘဝန္တိ ဗျာပါဒါဒိပ္ပဟာနေန စ ဝိနာ စိတ္တဝိဝေကာဒီနံ အသမ္ဘဝေါယေဝါတိ အညမညဿ ဗဟူပကာရာ ဧတေ ဓမ္မာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဘဂဝတော ပန သဗ္ဗသော ပဟီနသံကိလေသဿ လောကဟိတတ္ထာယ ဧဝံ ခေမဝိတက္ကော စ ပဝိဝေကဝိတက္ကော စ အဿာသဝါရမတ္တေပိ ဟိတသုခမာဝဟန္တိယေဝါတိ. ခေမော စ ဝိတက္ကော ပဝိဝေကော စ ဝိတက္ကောတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

其中，若有人因舍断嗔恚、恼害等烦恼，以无恚寻、无害寻的威力，从任何处都不感到怖畏，此人便能安稳地生活，从此对自他一切都能安稳无惧。因此，此安稳寻能为自他双方带来安稳。再者，若有人因舍断欲寻等烦恼，凭借出离寻的力量，使身远离、心远离、依止远离这三种远离，以及支分离、镇伏离、正断离、安息离、出离离这五种远离都得到圆满。此寻因与远离相应，故名远离寻。这两种寻虽然所缘各异，但对初学者而言，它们能互相助益。例如，安稳寻能令未生起的远离寻生起，令已生起的远离寻增长广大；同样，远离寻也能助益安稳寻。若无身心远离，慈心住等便无法生起；若不舍断嗔恚等烦恼，心远离等亦无法成就。因此，应知此二法互相助益甚多。对于世尊来说，因为已经彻底断除了一切烦恼，为了利益世间，此安稳寻与远离寻，即使仅在一呼一吸之间，亦能带来利益与安乐。“安稳寻”与“远离寻”应如是联系理解。

ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဒွေ ဝိတက္ကေ နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘အဗျာပဇ္ဈာရာမော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဗျာပဇ္ဈနံ ကဿစိ အဒုက္ခနံ အဗျာပဇ္ဈော, သော အာရမိတဗ္ဗတော အာရာမော [Pg.142] ဧတဿာတိ အဗျာပဇ္ဈာရာမော. အဗျာပဇ္ဈေ ရတော သေဝနဝသေန နိရတောတိ အဗျာပဇ္ဈရတော. ဧသေဝါတိ ဧသော ဧဝ. ဣရိယာယာတိ ကိရိယာယ, ကာယဝစီပယောဂေနာတိ အတ္ထော. န ကဉ္စိ ဗျာဗာဓေမီတိ ဟီနာဒီသု ကဉ္စိပိ သတ္တံ တဏှာတသာဒိယောဂတော တသံ ဝါ တဒဘာဝတော ပဟီနသဗ္ဗကိလေသဝိပ္ဖန္ဒိတတ္တာ ထာဝရံ ဝါ န ဗာဓေမိ န ဒုက္ခာပေမိ. ကရုဏဇ္ဈာသယော ဘဂဝါ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဗဟုလော အတ္တနော ပရမရုစိတကရုဏဇ္ဈာသယာနုရူပမေဝမာဟ. တေန အဝိဟိံသာဝိတက္ကံ အဗျာပါဒဝိတက္ကဉ္စ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘အဟံ ဣမာယ ဣရိယာယ ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ ဧဝံ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇန္တော ဧဝံ သမာပတ္တိဝိဟာရေဟိ ဝိဟရန္တော ဧဝံ ပုညတ္ထိကေဟိ ကတာနိ သက္ကာရဂရုကာရမာနနဝန္ဒနပူဇနာနိ အဓိဝါသေန္တော သတ္တေသု န ကဉ္စိ ဗျာဗာဓေမိ, အပိစ ခေါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထပ္ပဘေဒံ ဟိတသုခမေဝ နေသံ ပရိဗြူဟေမီ’တိ.

如此已说，为说明两种寻，所以说“乐于无恼害”等语。其中，无恼害(abyāpajjha)即不令任何人受苦，以此为乐(ārāma)，故名乐于无恼害(abyāpajjhārāmo)。乐于无恼害(abyāpajjharato)者，即以修习无恼害而乐在其中。就是这样。“以威仪(iriyāya)”是指以行为(kiriyāya)，即身语的运用。不恼害任何众生，是指对于低劣等众生，无论是因渴爱而颤动(tasa)者，还是因已断除一切烦恼的躁动而安住(thāvara)者，我都不恼害他们，不使他们痛苦。世尊具有大悲意乐(karuṇajjhāsayo)，多入大悲等至(mahākaruṇāsamāpatti)，顺应自己最喜爱的悲心倾向而这样说。由此显示了无害寻(avihiṃsāvitakka)和无恚寻(abyāpādavitakka)。这就是说：“我以这样的威仪，以这样的行持，如此如理地修行，如此安住在各种等至住中，领受求福者所作的恭敬、尊重、敬重、礼拜、供养时，对于众生不恼害任何一个，而且更能为他们增长现世、来世及究竟的利益与安乐。”

ယံ အကုသလံ, တံ ပဟီနန္တိ ယံ ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿဘေဒံ အညဉ္စ တံသမ္ပယုတ္တံ အနန္တပ္ပဘေဒံ အကုသလံ, တံ သဗ္ဗံ ဗောဓိမူလေယေဝ မယှံ ပဟီနံ သမူဟတန္တိ. ဣမိနာ ပဝိဝေကေသု မုဒ္ဓဘူတေန သဒ္ဓိံ နိဿရဏဝိဝေကေန သမုစ္ဆေဒပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကေ ဒဿေတိ. ကေစိ ပနေတ္ထ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကေပိ ဥဒ္ဓရန္တိ. အာဂမနီယပဋိပဒါယ ဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတာ အတ္တနော ကိလေသက္ခယော ဣဓ ဝုတ္တောတိ.

凡是不善法，即那千五百种烦恼差别以及与之相应的无数不善法，所有这些都在菩提树下被我彻底断除、根绝。以此，即以作为诸独处(viveka)中之最上者的出离独处(nissaraṇaviveka)，显示了正断独处(samucchedaviveka)和安息独处(paṭippassaddhiviveka)。有些人也在此处引用彼分断(tadaṅgaviveka)和镇伏断(vikkhambhanaviveka)。因为这里说的是导向之道(āgamanīyapaṭipadā)，世尊在此处宣说了自己的烦恼灭尽。

ဣတိ ဘဂဝါ အပရိမိတကပ္ပပရိစိတ္တံ အတ္တနော ပဝိဝေကဇ္ဈာသယံ သဒ္ဓိံ နိဿရဏဇ္ဈာသယေန ဣဒါနိ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဌိတော တမဇ္ဈာသယံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ အတ္တနော ကိလေသပ္ပဟာနပစ္စဝေက္ခဏမုခေန ဝိဘာဝေတိ. ယဒတ္ထံ ပနေတ္ထ သတ္ထာ ဣမေ ဒွေ ဝိတက္ကေ ဥဒ္ဓရိ, ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. ဘဂဝါ ဟိ ဣမဿ ဝိတက္ကဒွယဿ အတ္တနော ဗဟုလသမုဒါစာရဒဿနမုခေနေဝ တတ္ထ ဘိက္ခူ နိဝေသေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

世尊经过无数劫所积累的独处意乐(pavivekajjhāsaya)与出离意乐(nissaraṇajjhāsaya)，如今已达顶点，他安住于此，进入果等至(phalasamāpatti)，并通过返观(paccavekkhaṇa)自己烦恼的断除来阐明。导师(satthā)为了什么缘故在此提出这两种寻，现在为了显示那个意义而说：“因此，诸比丘”等语。世尊的确是通过显示自己多行此二寻，从而引导诸比丘安住于此，开始这个教法。

တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ အဗျာပဇ္ဈပဝိဝေကာဘိရတဿ မေ ခေမပဝိဝေကဝိတက္ကာယေဝ ဗဟုလံ ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ. တိဟာတိ နိပါတမတ္တံ. အဗျာပဇ္ဈာရာမာ [Pg.143] ဝိဟရထာတိ သဗ္ဗသတ္တေသု မေတ္တာဝိဟာရေန ကရုဏာဝိဟာရေ န စ အဘိရမန္တာ ဝိဟရထ. တေန ဗျာပါဒဿ တဒေကဋ္ဌကိလေသာနဉ္စ ဒူရီကရဏမာဟ. တေသံ ဝေါတိ ဧတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ. ပဝိဝေကာရာမာ ဝိဟရထာတိ ကာယာဒိဝိဝေကဉ္စေဝ တဒင်္ဂါဒိဝိဝေကဉ္စာတိ သဗ္ဗဝိဝေကေ အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိဟရထ. ဣမာယ မယန္တိအာဒိ ယထာ နေသံ ခေမဝိတက္ကဿ ပဝတ္တနာကာရဒဿနံ, ဧဝံ ကိံ အကုသလန္တိအာဒိ ပဝိဝေကဝိတက္ကဿ ပဝတ္တနာကာရဒဿနံ. တတ္ထ ယထာ အနဝဇ္ဇဓမ္မေ ပရိပူရေတုကာမေန ကိံကုသလဂဝေသိနာ ဟုတွာ ကုသလဓမ္မပရိယေသနာ ကာတဗ္ဗာဝ, သာဝဇ္ဇဓမ္မေ ပဇဟိတုကာမေနာပိ အကုသလပရိယေသနာ ကာတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ကိံ အကုသလ’’န္တိအာဒိ. အဘိညာပုဗ္ဗိကာ ဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာ. တတ္ထ ကိံ အကုသလန္တိ အကုသလံ နာမ ကိံ, သဘာဝတော ကိမဿ လက္ခဏံ, ကာနိ ဝါ ရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနီတိ အကုသလဿ သဘာဝကိစ္စာဒိတော ပစ္စဝေက္ခဏဝိဓိံ ဒဿေတိ. အာဒိကမ္မိကဝသေန စေသ ဝိတက္ကော အာဂတော, ကိံ အပ္ပဟီနံ ကိံ ပဇဟာမာတိ ဣဒံ ပဒဒွယံ သေက္ခဝသေန. တသ္မာ ကိံ အပ္ပဟီနန္တိ ကာမရာဂသံယောဇနာဒီသု အကုသလေသု ကိံ အကုသလံ အမှာကံ မဂ္ဂေန အသမုစ္ဆိန္နံ? ကိံ ပဇဟာမာတိ ကိံ အကုသလံ သမုဂ္ဃာတေမ? အထ ဝါ ကိံ ပဇဟာမာတိ ဝီတိက္ကမပရိယုဋ္ဌာနာနုသယေသု ကိံ ဝိဘာဂံ အကုသလံ ဣဒါနိ မယံ ပဇဟာမာတိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘ကိံ အပ္ပဟီန’’န္တိ ပဌန္တိ. တေသံ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနာဒိဝသေန အနေကဘေဒေသု အကုသလေသု ကိံ ကတမံ အကုသလံ, ကေန ကတမေန ပကာရေန, ကတမေန ဝါ မဂ္ဂေန အမှာကံ အပ္ပဟီနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

在此，“因此(tasmā)”是因为我乐于无恼害与独处，安稳独处寻(khemapavivekavitakka)常常生起，所以如此。“提诃(tiha)”只是一个助语词。“乐于无恼害而住(abyāpajjhārāmā viharatha)”是说以慈心住与悲心住对待一切众生，而不乐于恼害。这是为了远离恚(byāpāda)及与其同体之烦恼。“于彼等(tesaṃ vo)”在这里“vo”只是一个助语词。“乐于独处而住(pavivekārāmā viharatha)”是说无论是身独处(kāyaviveka)还是彼分断(tadaṅgaviveka)等一切独处，都应当以此为乐而住。“如我这样”等语，是为了显示他们安稳寻的生起方式，同样，“什么是不善(kiṃ akusalaṃ)”等语，是为了显示独处寻的生起方式。在此，如同想要圆满无过失之法的人，应当以寻求善法为目标一样；想要舍弃有过失之法的人，也应当以寻求不善法为目标，所以说“什么是不善”等。遍知(pariññā)、舍断(pahāna)、作证(sacchikiriyā)、修习(bhāvanā)，皆以通达(abhiññā)为先。在此，“什么是不善”是说，什么是不善？它的自性(sabhāva)是什么？它的相(lakkhaṇa)、味(rasa)、现起(paccupaṭṭhāna)、足处(padaṭṭhāna)是什么？这是为了显示从不善法的自性、作用等方面进行观察的方法。这段寻是针对初学者(ādikammika)生起的，而“什么是未断的(kiṃ appahīnaṃ)？什么是应断的(kiṃ pajahāma)？”这两句是针对有学(sekha)说的。因此，“什么是未断的？”是说，在欲贪结(kāmarāgasaṃyojana)等不善法中，什么是我们尚未用道断除的不善法？“什么是应断的？”是说，什么不善法是我们应当彻底拔除的？或者，“什么是应断的？”是说，在违犯(vītikkama)、缠(pariyuṭṭhāna)、随眠(anusaya)中，什么不善法是我们现在应当舍断的？有些人读作“什么是未断的？”，对他们而言，这是在邪见结(diṭṭhisaṃyojana)等多种不善法中，以何种方式、通过何种道，我们尚未断除哪种不善法。其余和前面说的一样。

ဂါထာသု ဗုဒ္ဓန္တိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အဝိပရီတံ သယမ္ဘုဉာဏေန ဗုဒ္ဓတ္တာ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓံ သစ္စဝိနိမုတ္တဿ ဉေယျဿ အဘာဝတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

偈颂中的“佛陀(buddha)”是指，以无倒自生智(sayambhuñāṇa)觉悟(buddhattā)、通达(paṭividdhattā)四圣谛，故名佛陀；因为没有离于谛的所知(ñeyya)。就像经中所说：

‘‘အဘိညေယျံ အဘိညာတံ, ဘာဝေတဗ္ဗဉ္စ ဘာဝိတံ;

ပဟာတဗ္ဗံ ပဟီနံ မေ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါသ္မိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. (သု. နိ. ၅၆၃;

မ. နိ. ၂.၃၉၉);

“婆罗门，应通达者我已通达，应修习者我已修习，应舍断者我已舍断，故我是佛陀。”

ဌပေတွာ မဟာဗောဓိသတ္တံ အညေဟိ သဟိတုံ ဝဟိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှဿ သကလဿ ဗောဓိသမ္ဘာရဿ မဟာကရုဏာဓိကာရဿ စ သဟနတော ဝဟနတော, တထာ အညေဟိ သဟိတုံ အဘိဘဝိတုံ ဒုက္ကရတ္တာ အသယှာနံ [Pg.144] ပဉ္စန္နံ မာရာနံ သဟနတော အဘိဘဝနတော, အာသယာနုသယစရိယာဓိမုတ္တိအာဒိဝိဘာဂါဝဗောဓေန ယထာရဟံ ဝေနေယျာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ အနုသာသနသင်္ခါတဿ အညေဟိ အသယှဿ ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ သဟနတော ဝဟနတော, တတ္ထ ဝါ သာဓုကာရိဘာဝတော အသယှသာဟိနံ. သမုဒါစရန္တိ နန္တိ ဧတ္ထ နန္တိ နိပါတမတ္တံ, နံ တထာဂတန္တိ ဝါ အတ္ထော.

除了大菩萨，因为他人无法承受、荷负一切不可承受(asayha)的菩提资粮(bodhisambhāra)和以大悲为主的重担(mahākaruṇādhikāra)；又因他人难以承受、降伏五种不可承受的魔；更因通过了知众生的意乐(āsaya)、随眠(anusaya)、行(cariyā)、胜解(adhimutti)等差别，从而如理教导(anusāsana)他们现世(diṭṭhadhammika)、来世(samparāyika)及究竟(paramattha)的利益，他人无法承受、荷负佛陀的教化事业(buddhakicca)；由于能承受此等，或因善能行此不可承受之事，故名“能承受不可承受者”(asayhasāhin)。此处的“nanti”只是一个助语词，或者是指“彼，即如来”。

သကပရသန္တာနေသု တမသင်္ခါတံ မောဟန္ဓကာရံ နုဒိ ခိပီတိ တမောနုဒေါ. ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတောတိ ပါရဂတော. အထ ဝါ ‘‘မုတ္တော မောစေယျ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တိတဿ မဟာဘိနီဟာရဿ သကလဿ ဝါ သံသာရဒုက္ခဿ သဗ္ဗညုဂုဏာနံ ပါရံ ပရိယန္တံ ဂတောတိ ပါရဂတော, တံ တမောနုဒံ ပါရဂတံ. တတော ဧဝ ပတ္တိပတ္တံ ဗုဒ္ဓံ, သီလာဒိံ ဒသဗလဉာဏာဒိဉ္စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ ပတ္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ဝသိမန္တိ ဈာနာဒီသု အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓေါ ပရမော အာဝဇ္ဇနာဒိဝသိဘာဝေါ, အရိယိဒ္ဓိသင်္ခါတော အနညသာဓာရဏော စိတ္တဝသိဘာဝေါ စ အဿ အတ္ထီတိ ဝသိမာ, တံ ဝသိမံ, ဝသိနန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗေသံ ကာမာသဝါဒီနံ အဘာဝေန အနာသဝံ. ကာယဝိသမာဒိကဿ ဝိသမဿ ဝန္တတ္တာ ဝါ ဝိသသင်္ခါတံ သဗ္ဗံ ကိလေသမလံ တရိတွာ ဝါ ဝိသံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခံ သယံ တရိတွာ တာရဏတော ဝိသန္တရော တံ ဝိသန္တရံ. တဏှက္ခယေ အရဟတ္တဖလေ နိဗ္ဗာနေ ဝါ ဝိမုတ္တံ, ဥဘယမှိ ဂမနတော မောနသင်္ခါတေန ဉာဏေန ကာယမောနေယျာဒီဟိ ဝါ သာတိသယံ သမန္နာဂတတ္တာ မုနိံ. မုနီတိ ဟိ အဂါရိယမုနိ, အနဂါရိယမုနိ, သေက္ခမုနိ, အသေက္ခမုနိ, ပစ္စေကမုနိ, မုနိမုနီတိ အနေကဝိဓာ မုနယော. တတ္ထ ဂိဟီ အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော အဂါရိယမုနိ, တထာရူပေါ ပဗ္ဗဇိတော အနဂါရိယမုနိ, သတ္တ သေက္ခာ သေက္ခမုနိ, ခီဏာသဝေါ အသေက္ခမုနိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပစ္စေကမုနိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မုနိမုနီတိ. အယမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတော. အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော အန္တိမံ, ပစ္ဆိမံ ဒေဟံ ကာယံ ဓာရေတီတိ အန္တိမဒေဟဓာရီ, တံ အန္တိမဒေဟဓာရိံ. ကိလေသမာရာဒီနံ သမ္မဒေဝ ပရိစ္စတ္တတ္တာ မာရဉ္ဇဟံ. တတော ဧဝ ဇရာဟေတုသမုစ္ဆေဒတော အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိဝသေန ပါကဋဇရာဒိသဗ္ဗဇရာယ ပါရဂုံ. ဇရာသီသေန စေတ္ထ ဇာတိမရဏသောကာဒီနံ ပါရဂမနံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တံ ဧဝံဘူတံ တထာဂတံ ဒုဝေ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တီတိ ဗြူမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

于自他相续中，驱散名为“暗”的无明黑暗，故称“驱暗者”(tamonudo)。已至涅槃彼岸，故称“到彼岸者”(pāragata)。或依“已解脱者，能令他解脱”等理趣，其所发之大誓愿(mahābhinīhāra)已达彼岸，或一切轮回之苦及一切智之德已达彼岸，故称“到彼岸者”。彼即驱暗者、到彼岸者。是故，已证所应证，即为佛陀；意指已证得诸正等觉者所应证得的一切，如戒等、十力智等。于禅定等中，欲求自在，成就最胜的转向等自在，且具足圣神通之不共心自在，故称“自在者”(vasimā)，意即有自在力者。因无有一切欲漏等，故称“无漏者”(anāsava)。因已吐出身中不平等之毒，或已度越一切烦恼垢，或已渡过名为“毒”的一切轮回苦，并令他人渡过，故称“度毒者”(visantara)。于爱尽、阿罗汉果或涅槃中解脱，或于两者皆能通行，以名为“默”之智，或卓越地具足身默然等，故称“牟尼”(muni)。牟尼有多种：在家牟尼、出家牟尼、有学牟尼、无学牟尼、独觉牟尼、牟尼中之牟尼。其中，在家而证果、知晓教法者，为在家牟尼；如是出家者，为出家牟尼；七有学，为有学牟尼；漏尽者，为无学牟尼；独觉佛，为独觉牟尼；正等觉者，为牟尼中之牟尼。此处即指后者。未来无再有，故为“最后身持有者”(antimadehadhārī)。因已真正舍弃烦恼魔等，故称“降魔者”(mārañjaha)。是故，因断尽老之因，证得无余依涅槃，而超越显见之老等一切老，故为“度老者”(pāragu)。当知此处以“老”为首，亦说已度越生、死、愁等。“我说”与如是之如来生起二种寻思相关联。

ဣတိ [Pg.145] ဘဂဝါ ပဌမဂါထာယ ဝိတက္ကဒွယံ ဥဒ္ဒိသိတွာ တတော ဒုတိယဂါထာယ ပဝိဝေကဝိတက္ကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ခေမဝိတက္ကံ ဒဿေတုံ ‘‘သေလေ ယထာ’’တိ တတိယဂါထမာဟ. တတ္ထ သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတောတိ သေလေ သိလာမယေ ဧကဂ္ဃနပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ယထာ ဌိတော. န ဟိ တတ္ထ ဌိတဿ ဥဒ္ဓံ ဂီဝုက္ခိပနပသာရဏာဒိကိစ္စံ အတ္ထိ. တထူပမန္တိ တပ္ပဋိဘာဂံ သေလပဗ္ဗတူပမံ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ သေလပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌိတော စက္ခုမာ ပုရိသော သမန္တတော ဇနတံ ပဿေယျ, ဧဝမေဝ သုမေဓော, သုန္ဒရပညော သဗ္ဗညုတညာဏေန သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ ဓမ္မမယံ ပညာမယံ ပါသာဒမာရုယှ သယံ အပေတသောကော သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇာတိဇရာဘိဘူတဉ္စ ဇနတံ သတ္တကာယံ အဝေက္ခတိ ဥပဓာရယတိ ဥပပရိက္ခတိ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ယထာ ဟိ ပဗ္ဗတပါဒေ သမန္တာ မဟန္တံ ခေတ္တံ ကတွာ တတ္ထ ကေဒါရပါဠီသု ကုဋိယော ကတွာ ရတ္တိံ အဂ္ဂိံ ဇာလေယျ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဉ္စ အန္ဓကာရံ ဘဝေယျ, အထဿ ပဗ္ဗတဿ မတ္ထကေ ဌတွာ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဘူမိပ္ပဒေသံ ဩလောကယတော နေဝ ခေတ္တံ, န ကေဒါရပါဠိယော, န ကုဋိယော, န တတ္ထ သယိတမနုဿာ ပညာယေယျုံ, ကုဋီသု ပန အဂ္ဂိဇာလမတ္တမေဝ ပညာယေယျ, ဧဝံ ဓမ္မမယံ ပါသာဒမာရုယှ သတ္တကာယံ ဩလောကယတော တထာဂတဿ ယေ တေ အကတကလျာဏာ သတ္တာ, တေ ဧကဝိဟာရေ ဒက္ခိဏပဿေ နိသိန္နာပိ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ အာပါထံ နာဂစ္ဆန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တသရာ ဝိယ ဟောန္တိ. ယေ ပန ကတကလျာဏာ ဝေနေယျပုဂ္ဂလာ, တေ ဧဝဿ ဒူရေပိ ဌိတာ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, သော အဂ္ဂိ ဝိယ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

如是，世尊以第一偈指出二种寻思，复以第二偈开示远离之寻，今为开示安稳之寻而说“如于岩”之第三偈。其中，“如于岩山顶而住”者，谓如住于纯一岩石之山顶。住于彼处者，实无向上举颈伸颈等事。“如是喻”者，谓与彼相应之岩山喻。此处简义为：犹如具眼之人住于岩山顶，能遍观周遭众人；如是，善慧者、妙慧者、以一切知智为遍眼之世尊，登上法所成、慧所成之殿堂，自身离忧，而观见、审察、遍察为愁所覆、为生老所征服之众生。此处意趣为：譬如于山脚下，周遭辟有大田，于田埂上建有孤邸(kuṭi)，夜燃灯火，且有四支具足之黑暗。尔时，住于山顶之具眼者，俯瞰地面，既不见田，不见田埂，不见孤邸，亦不见卧于其中之人，唯见孤邸中之火光而已。如是，如来登上法所成之殿堂，俯瞰众生，彼等未作善业之众生，纵使坐于同一精舍之南侧，亦不入佛智之境，犹如夜中所射之箭。而彼等已作善业、堪受教化之人，纵使住于远处，亦入其境，彼等如火，亦如雪山。此亦曾说：—

‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော;

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၄;

နေတ္တိ. ၁၁);

“贤者远居亦显耀，犹如雪山之巍峨；不善者虽近亦不显，犹如夜间所掷之箭。”（《法句经》304；《网疏》11）

ဧဝမေတသ္မိံ သုတ္တေ ဂါထာသု စ ဘဂဝါ အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေသိ.

如是，世尊于此经及诸偈中，仿佛以他人之身分而开示。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义 终。

၂. ဒေသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 说法经释义

၃၉. ဒုတိယေ ပရိယာယေနာတိ ဧတ္ထ ပရိယာယ-သဒ္ဒေါ ‘‘မဓုပိဏ္ဍိကပရိယာယောတွေဝ နံ ဓာရေဟီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၀၅) ဒေသနာယံ အာဂတော. ‘‘အတ္ထိ ခွေသ[Pg.146], ဗြာဟ္မဏ, ပရိယာယော, ယေန မံ ပရိယာယေန သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – အကိရိယဝါဒေါ သမဏော ဂေါတမော’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၅; အ. နိ. ၈.၁၁) ကာရဏေ. ‘‘ကဿ နု ခေါ, အာနန္ဒ, အဇ္ဇ ပရိယာယော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတု’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၃၉၈) ဝါရေ. ဣဓ ပန ဝါရေပိ ကာရဏေပိ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ ဒွေ ဓမ္မဒေသနာ ယထာရဟံ ကာရဏေန ဘဝန္တိ, ဝါရေန ဝါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဘဂဝါ ဟိ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ကဒါစိ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ, ဓမ္မာ အကုသလာ. ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ. ဣမေ သေဝိတဗ္ဗာ, ဣမေ န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ ကုသလာကုသလဓမ္မေ ဝိဘဇန္တော ကုသလဓမ္မေဟိ အကုသလဓမ္မေ အသင်္ကရတော ပညာပေန္တော ‘‘ပါပံ ပါပကတော ပဿထာ’’တိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ကဒါစိ ‘‘ပါဏာတိပါတော, ဘိက္ခဝေ, အာသေဝိတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော နိရယသံဝတ္တနိကော တိရစ္ဆာနယောနိသံဝတ္တနိကော ပေတ္တိဝိသယသံဝတ္တနိကော, ယော သဗ္ဗလဟုကော ပါဏာတိပါတော, သော အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကော’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၈.၄၀) အာဒီနဝံ ပကာသေန္တော ပါပတော နိဗ္ဗိဒါဒီဟိ နိယောဇေန္တော ‘‘နိဗ္ဗိန္ဒထ ဝိရဇ္ဇထာ’’တိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

39. 于第二经中，“pariyāya”一词，于“当持此为《蜜丸喻经》之法门”等处（《中部》1.205），用于“教说”义。于“婆罗门，实有此理趣，循此理趣，若如理而言，则言‘沙门乔达摩(Gotama)是无作论者’”等处（《波罗夷》5；《增支部》8.11），用于“因由”义。于“阿难(Ānanda)，今日轮到谁去教诫诸比丘尼(bhikkhunī)”等处（《中部》3.398），用于“轮次”义。于此处，则“轮次”与“因由”二义皆可通。是故，此中义为：诸比丘，如来有二种法说，乃适时依因由或依轮次而有。世尊随顺所化众生之意乐，时而分别善、不善法，如：“此等是善法，此等是不善法；此等是有罪法，此等是无罪法；此等应修习，此等不应修习”等，令善法与不善法不相混杂而开示，说示“当见恶为恶”之法。时而开示过患，如：“诸比丘，杀生若修习、多修习，则感地狱、畜生、饿鬼趣之报；最轻微之杀生，亦感短命之报”等（《增支部》8.40），以厌离等引导众生出离罪恶，说示“当厌离、当离欲”之法。

ဘဝန္တီတိ ဟောန္တိ ပဝတ္တန္တိ. ပါပံ ပါပကတော ပဿထာတိ သဗ္ဗံ ပါပဓမ္မံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အာယတိဉ္စ အဟိတဒုက္ခာဝဟတော လာမကတော ပဿထ. တတ္ထ နိဗ္ဗိန္ဒထာတိ တသ္မိံ ပါပဓမ္မေ ‘‘အစ္စန္တဟီနဘာဝတော လာမကဋ္ဌေန ပါပံ, အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလံ, ပကတိပဘဿရဿ ပသန္နဿ စ စိတ္တဿ ပဘဿရာဒိဘာဝဝိနာသနတော သံကိလေသိကံ, ပုနပ္ပုနံ ဘဝဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တနတော ပေါနောဗ္ဘဝိကံ, သဟေဝ ဒရထေဟိ ပရိဠာဟေဟိ ဝတ္တနတော သဒရထံ, ဒုက္ခဿေဝ ဝိပစ္စနတော ဒုက္ခဝိပါကံ, အပရိမာဏမ္ပိ ကာလံ အနာဂတေ ဇာတိဇရာမရဏနိဗ္ဗတ္တနတော အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယံ, သဗ္ဗဟိတသုခဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထ’’န္တိအာဒိနာ နယေန နာနာဝိဓေ အာဒီနဝေ, တဿ စ ပဟာနေ အာနိသံသေ သမ္မပညာယ ပဿန္တာ နိဗ္ဗိန္ဒထ နိဗ္ဗေဒံ အာပဇ္ဇထ. နိဗ္ဗိန္ဒန္တာ စ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ပါပတော ဝိရဇ္ဇထ စေဝ ဝိမုစ္စထ စ. မဂ္ဂေန ဝါ သမုစ္ဆေဒဝိရာဂဝသေန ဝိရဇ္ဇထ, တတော ဖလေန ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိဝသေန ဝိမုစ္စထ. အထ ဝါ ပါပန္တိ လာမကတော ပါပံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယံ အနိစ္စဒုက္ခာဒိဘာဝေန ကုစ္ဆိတံ အရိယေဟိ ဇိဂုစ္ဆနီယံ [Pg.147] ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ပါပေတီတိ ပါပံ. ကိံ ပန တံ? တေဘူမကဓမ္မဇာတံ. ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန ပါပကတော ဒိသွာ တတ္ထ အနိစ္စတော, ဒုက္ခတော, ရောဂတော, ဂဏ္ဍတော, သလ္လတော, အဃတော, အာဗာဓတောတိအာဒိနာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တာ နိဗ္ဗိန္ဒထ. အယံ ဒုတိယာတိ ယာထာဝတော အဟိတာနတ္ထဝိဘာဝနံ ပဌမံ ဥပါဒါယ တတော ဝိဝေစနံ အယံ ဒုတိယာ ဓမ္မဒေသနာ.

“有”(bhavanti)即是“存在”(honti)，即是“转起”(pavattanti)。“你们当视恶为恶”(Pāpaṃ pāpakato passatha)，即你们当视一切恶法于现法及未来皆带来损害与痛苦，是为低劣。“于彼当厌离”(Tattha nibbindathā)，即于彼恶法中，以“其性极劣故为‘恶’(pāpa)；由不善巧所生故为‘不善’(akusala)；能坏自性光明清净之心故为‘杂染’(saṃkilesika)；能一再产生轮回之苦故为‘能引后有’(ponobbhavika)；伴随忧恼与热恼而转故为‘有忧恼’(sadaratha)；唯成熟为苦果故为‘苦异熟’(dukkhavipāka)；于未来无量时中能产生生老死故为‘未来生老死性’(āyatiṃ jātijarāmaraṇiya)；能摧毁一切利益安乐”等理趣，以正慧见其种种过患，及断除此过患之功德，而生起厌离，达到厌离(nibbeda)。生起厌离者，增长观(vipassanā)后，通过证得圣道而于恶法离染、解脱。或者，通过道(magga)以断灭离贪(samucchedavirāga)而离染，然后通过果(phala)以安息解脱(paṭippassaddhivimutti)而解脱。又或者，“恶”(pāpa)即是低劣的恶。此意为何？即以无常、苦等相故，为圣者所厌恶，能招致轮回之苦者，即是恶。那么，那是什么？是三界法类(tebhūmakadhammajātaṃ)。按照上述意义，见恶为恶，于彼以无常、苦、病、痈、箭、灾、患等相增长观(vipassanā)，而生起厌离。“此为第二”(Ayaṃ dutiyā)，即如实开显损害与无益，先把握此，后作抉择，此即第二种说法。

ဂါထာသု ဗုဒ္ဓဿာတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ. သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပိနောတိ သဗ္ဗေပိ သတ္တေ မဟာကရုဏာယ အနုကမ္ပနသဘာဝဿ. ပရိယာယဝစနန္တိ ပရိယာယေန ကထနံ ဒေသနံ. ပဿာတိ ပရိသံ အာလပတိ, ပရိသဇေဋ္ဌကံ ဝါ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပနာဟု ‘‘အတ္တာနမေဝ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ‘ပဿာ’တိ အဝေါစာ’’တိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပါပကေ ဝိရဇ္ဇထ ရာဂံ ပဇဟထာတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

偈颂中的“佛”(buddhassa)是指一切知佛陀。“怜悯一切众生”(sabbabhūtānukampino)是指对一切有情具有大悲心的本性。“方便说”(pariyāyavacana)是指以方便(pariyāya)的方式宣说、教导。“看”(passa)是呼唤会众，或是针对会众中的上首而说。也有人说，世尊(bhagavā)是针对自己而说“看”。“于彼”(tattha)的意思是，于彼恶法中离染，舍弃贪欲。其余如前已说。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. ဝိဇ္ဇာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 明经释义

၄၀. တတိယေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ သဟဇာတဝသေန, ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပုရဿရာ ပဓာနကာရဏံ. န ဟိ အဝိဇ္ဇာယ ဝိနာ အကုသလုပ္ပတ္တိ အတ္ထိ. သမာပတ္တိယာတိ သမာပဇ္ဇနာယ သဘာဝပဋိလာဘာယ, ပဝတ္တိယာတိ အတ္ထော. တတ္ထ အကုသလပ္ပဝတ္တိယာ အာဒီနဝပ္ပဋိစ္ဆာဒနေန အယောနိသောမနသိကာရဿ ပစ္စယဘာဝေန အပ္ပဟီနဘာဝေန စ အကုသလဓမ္မာနံ ဥပနိဿယဘာဝေါ ဒိဿတိ.

40. 第三经中，“前行”(pubbaṅgama)一词，以俱生(sahajātavasena)和亲依止(upanissayavasena)两种方式，是为前行、前导、主因。没有无明，就不会有不善生起。“等至”(samāpatti)是指“正至”(samāpajjana)、“获得自性”(sabhāvapaṭilābha)，即是“转起”(pavatti)的意思。于彼，由于不如理作意(ayoniso manasikāra)遮蔽了不善法转起的过患，并作为其缘，且未被断除，故可见不善法的亲依止性。

ဧဝံ ဗျာဓိမရဏာဒိဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော သဗ္ဗာပိ ဂတိယော ဣဓ ဒုဂ္ဂတိယော. အထ ဝါ ရာဂါဒိကိလေသေဟိ ဒူသိတာ ဂတိယော ကာယဝစီစိတ္တာနံ ပဝတ္တိယောတိ ဒုဂ္ဂတိယော, ကာယဝစီမနောဒုစ္စရိတာနိ. အသ္မိံ လောကေတိ ဣဓ လောကေ မနုဿဂတိယံ ဝါ. ပရမှိ စာတိ တတော အညာသု ဂတီသု. အဝိဇ္ဇာမူလိကာ သဗ္ဗာတိ တာ သဗ္ဗာပိ ဒုစ္စရိတဿ ဝိပတ္တိယော ဝုတ္တနယေန အဝိဇ္ဇာပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ အဝိဇ္ဇာမူလိကာ ဧဝ. ဣစ္ဆာလောဘသမုဿယာတိ အသမ္ပတ္တဝိသယပရိယေသနလက္ခဏာယ ဣစ္ဆာယ, သမ္ပတ္တဝိသယလုဗ္ဘနလက္ခဏေန လောဘေန စ သမုဿိတာ ဥပစိတာတိ ဣစ္ဆာလောဘသမုဿယာ.

如是，由于是病、死等苦的所依处(adhiṭṭhāna)，故一切趣(gati)在此皆为恶趣(duggati)。或者，由贪等烦恼(kilesa)所污染的身语意之转起(pavatti)为恶趣，即身语意恶行。“于此世”(asmiṃ loke)是指于此人趣(manussagati)之世间。“及于他世”(paramhi ca)是指于其他诸趣。“一切以无明为根”(avijjāmūlikā sabbā)，即所有那些恶行的衰损(vipatti)，如前所说，皆以无明为前行，故确实以无明为根。“由欲与贪积集”(icchālobhasamussayā)，即由以寻求未得境界为相的欲(icchā)，及以贪著已得境界为相的贪(lobha)所高举、积集，故为“由欲与贪积集”。

ယတောတိ [Pg.148] ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဟေတု အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော ဟုတွာ. ပါပိစ္ဆောတိ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆာဒိတတ္တာ ပါပိစ္ဆတာယ အာဒီနဝေ အပဿန္တော အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနဝသေန ကောဟညာဒီနိ ကရောန္တော ပါပိစ္ဆော, လောဘေနေဝ အတြိစ္ဆတာပိ ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အနာဒရောတိ လောကာဓိပတိနော ဩတ္တပ္ပဿ အဘာဝေန သဗြဟ္မစာရီသု အာဒရရဟိတော. တတောတိ တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပါပိစ္ဆတာအဟိရိကာနောတ္တပ္ပဟေတု. ပသဝတီတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဘေဒံ ပါပံ ဥပစိနတိ. အပါယံ တေန ဂစ္ဆတီတိ တေန တထာ ပသုတေန ပါပေန နိရယာဒိဘေဒံ အပါယံ ဂစ္ဆတိ ဥပပဇ္ဇတိ.

“由是”(yato)即是“因为”(yasmā)，因无明故，被无明所覆盖。“恶欲”(pāpiccha)者，因被无明遮蔽，不见恶欲的过患(ādīnava)，以伪装不实功德的方式行欺诈(kohañña)等事，故为恶欲；当知此处亦包含由贪所生的过度欲求(atricchatā)。“无敬”(anādara)是指因无愧(ottappa)于世间(loka)的制约，而对同梵行者(sabrahmacārī)无恭敬。“由彼”(tato)，即因为无明、恶欲、无惭(ahirika)与无愧(anottappa)。“产生”(pasavati)是指积集身恶行等恶。“彼因此趣向恶趣”(apāyaṃ tena gacchati)，是指由彼如此产生的恶，而趣向、投生于地狱等恶趣(apāya)。

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧတေ ဧဝံ သဗ္ဗဒုစ္စရိတမူလဘူတာ သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိပရိက္ကိလေသဟေတုဘူတာ စ အဝိဇ္ဇာဒယော, တသ္မာ ဣစ္ဆဉ္စ, လောဘဉ္စ, အဝိဇ္ဇဉ္စ, စသဒ္ဒေန အဟိရိကာနောတ္တပ္ပဉ္စ ဝိရာဇယံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟံ. ကထံ ဝိရာဇေတီတိ အာဟ? ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒယန္တိ, ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ စ, မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ စ, ဥဿက္ကိတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇံ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပာဒယန္တော. သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယောတိ သဗ္ဗာပိ ဒုစ္စရိတသင်္ခါတာ ဒုဂ္ဂတိယော, ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ဝါ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဒုက္ခာ, သဗ္ဗာ ပဉ္စပိ ဂတိယော ဇဟေ ပဇဟေယျ သမတိက္ကမေယျ. ကိလေသဝဋ္ဋပ္ပဟာနေနေဝ ဟိ ကမ္မဝဋ္ဋံ ဝိပါကဝဋ္ဋဉ္စ ပဟီနံ ဟောတီတိ.

“是故”(tasmā)，因为这些无明(avijjā)等确实是一切恶行(duccarita)的根本，是一切恶趣垢染(duggatiparikkilesa)的因，是故，当令欲(icchā)、贪(lobha)、无明以及由“与”(ca)字所含的无惭(ahirika)与无愧(anottappa)离染，以断灭(samuccheda)的方式舍弃。如何令其离染呢？经中说：“生起明”(vijjaṃ uppādayaṃ)，即通过观(vipassanā)次第和道(magga)次第，努力于自身中生起阿罗汉道之明(arahattamaggavijjā)。“一切恶趣”(sabbā duggatiyo)，是指一切名为恶行的恶趣，或因是轮回之苦(vaṭṭadukkha)的所依处(adhiṭṭhāna)而为苦，当舍(jahe)、断(pajaheyya)、越(samatikkameyya)一切五趣。因为只要断除了烦恼轮转(kilesavaṭṭa)，业轮转(kammavaṭṭa)和异熟轮转(vipākavaṭṭa)也就被断除了。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一诵品释义终。

၄. ပညာပရိဟီနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 慧衰退经释义

၄၁. စတုတ္ထေ သုပရိဟီနာတိ သုဋ္ဌု ပရိဟီနာ. ယေ အရိယာယ ပညာယ ပရိဟီနာတိ ယေ သတ္တာ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယပဋိဝိဇ္ဈနေန စတုသစ္စပဋိဝိဇ္ဈနေန စ ကိလေသေဟိ အာရကာ ဌိတတ္တာ အရိယာယ ပရိသုဒ္ဓါယ ဝိပဿနာပညာယ စ မဂ္ဂပညာယ စ ပရိဟီနာ, တေ လောကိယလောကုတ္တရာဟိ သမ္ပတ္တီဟိ အတိဝိယ ပရိဟီနာ မဟာဇာနိကာ. ကေ ပန တေတိ? ယေ ကမ္မာဝရဏေန သမန္နာဂတာ. တေ ဟိ မိစ္ဆတ္တနိယတဘာဝတော ဧကန္တေန ပရိဟီနာ အပရိပုဏ္ဏာ မဟာဇာနိကာ. တေနာဟ ‘‘ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ. ဝိပါကာဝရဏသမင်္ဂိနောပိ ပရိဟီနာ. အထ ဝါ သုက္ကပက္ခေ အပရိဟီနာ နာမ တိဝိဓာဝရဏဝိရဟိတာ [Pg.149] သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ကမ္မဿကတဉာဏေန စ သမန္နာဂတာ. သေသံ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

41. 第四经中，“善衰退”(suparihīnā)即是“极衰退”(suṭṭhu parihīnā)。“于圣慧衰退者”(Ye ariyāya paññāya parihīnā)，是指那些众生，因未能以通达五蕴生灭及通达四圣谛而远离诸烦恼，故于清净的观慧(vipassanāpaññā)与道慧(magapaññā)衰退。他们在世间与出世间的成就上极为衰退，有大损失(mahājānikā)。那么，他们是谁？即具足业障者。他们因堕入决定邪性(micchattaniyata)，故完全衰退、不圆满，有大损失。因此说“恶趣可期”。具足异熟障者亦是衰退者。又或者，于白品(sukkapakkha)不衰退者，是指远离三障、具足正见及业果智(kammassakatañāṇa)者。其余应依前述之理而知。

ဂါထာသု ပညာယာတိ နိဿက္ကဝစနံ, ဝိပဿနာဉာဏတော မဂ္ဂဉာဏတော စ ပရိဟာနေနာတိ. သာမိဝစနံ ဝါ ဧတံ, ယထာဝုတ္တဉာဏဿ ပရိဟာနေနာတိ, ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗဿ အနုပ္ပာဒနမေဝ စေတ္ထ ပရိဟာနံ. နိဝိဋ္ဌံ နာမရူပသ္မိန္တိ နာမရူပေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကေ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌံ အဇ္ဈောသိတံ, တတော ဧဝ ဣဒံ သစ္စန္တိ မညတီတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ မညတိ. ‘‘သဒေဝကေ လောကေ’’တိ ဝိဘတ္တိ ပရိဏာမေတဗ္ဗာ.

偈颂中，“由慧”(paññāya)是离格，意为“由观智(vipassanāñāṇa)与道智(maggañāṇa)衰退”。或者此为属格，意为“如前所说之智的衰退”，此处的衰退即是未能生起应生之智。“于名色中住”(niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ)，是指于五取蕴之名色，以“此是我的”等方式，由贪与见而执取、耽著，由此认为“此即是谛”，妄执“唯此是实，余者皆虚”。“于有天之世间”(sadevake loke)一句，应转换格释。

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ သံကိလေသပက္ခံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယဿာ အနုပ္ပတ္တိယာ နာမရူပသ္မိံ မညနာဘိနိဝေသေဟိ ကိလေသဝဋ္ဋံ ဝတ္တတိ, တဿာ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝဋ္ဋဿ ဥပစ္ဆေဒေါတိ ပညာယ အာနုဘာဝံ ပကာသေန္တော ‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိ’’န္တိ ဂါထမာဟ.

如是，通过第一偈显示了杂染品(saṃkilesapakkha)后，现在为开显慧的威力(ānubhāva)——因其未生起，烦恼轮转(kilesavaṭṭa)由对名色的妄想与执取而转起；因其生起，轮转得以断绝——而说“慧实世间最胜”(paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ)之偈。

တတ္ထ လောကသ္မိန္တိ သင်္ခါရလောကသ္မိံ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိယ သတ္တေသု, သင်္ခါရေသု ပညာသဒိသော ဓမ္မော နတ္ထိ. ပညုတ္တရာ ဟိ ကုသလာ ဓမ္မာ, ပညာယ စ သိဒ္ဓါယ သဗ္ဗေ အနဝဇ္ဇဓမ္မာ သိဒ္ဓါ ဧဝ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဟောတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၁၄၁; သံ. နိ. ၅.၁). ယာ ပနေတ္ထ ပညာ အဓိပ္ပေတာ, သာ သေဋ္ဌာတိ ထောမိတာ. ယထာ စ သာ ပဝတ္တတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ယာ အယံ ပညာ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓာဒိံ နိဗ္ဗိဇ္ဈန္တီ ပဒါလေန္တီ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ, ယာယ စ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေသု သတ္တနိကာယေသု ခန္ဓာနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိသင်္ခါတာယ ဇာတိယာ တံနိမိတ္တဿ စ ကမ္မဘဝဿ ပရိက္ခယံ ပရိယောသာနံ နိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တဉ္စ သမ္မာ အဝိပရီတံ ဇာနာတိ သစ္ဆိကရောတိ, အယံ သဟဝိပဿနာ မဂ္ဂပညာ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိန္တိ.

此处所谓世间，是指行世间。如正等觉者，于众生、诸行中，无有与慧等同之法。诸善法以慧为最上，慧成就时，一切无过失法亦皆成就。诚如所言：“具正见者，正思惟亦得以成就”等。此处所指之慧，被赞为最胜。为示其如何运作，故说“此乃通达之慧”等。其义为：此慧能穿透、粉碎前所未穿透、前所未破坏之贪蕴等而持续运作，故名“通达之慧”。凭借此慧，于种种有、生处、趣、识住、众生居、众生种类中，能如实无倒地了知并证得诸蕴最初生起之“生”，及其因——业有——之灭尽，即涅槃与阿罗汉果。此与观(vipassanā)相应的道慧，于世间中最为殊胜。

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တပညာနုဘာဝသမ္ပန္နေ ခီဏာသဝေ အဘိတ္ထဝန္တော ‘‘တေသံ ဒေဝါ မနုဿာ စာ’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – တေသံ စတူသု အရိယသစ္စေသု ပရိညာဒီနံ သောဠသန္နံ ကိစ္စာနံ နိဋ္ဌိတတ္တာ စတုသစ္စသမ္ဗောဓေန သမ္ဗုဒ္ဓါနံ, သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သတိမတံ, ဝုတ္တနယေန သမုဂ္ဃာတိတသမ္မောဟတ္တာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ ဟာသပညာနံ, ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ သီလာဒိပါရိပူရိတော [Pg.150] ပဋ္ဌာယ ယာဝ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ ဟာသဝေဒတုဋ္ဌိပါမောဇ္ဇဗဟုလတာယ ဟာသပညာနံ, သဗ္ဗသော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနတ္တာ အန္တိမသရီရဓာရီနံ ခီဏာသဝါနံ ဒေဝါ မနုဿာ စ ပိဟယန္တိ ပိယာ ဟောန္တိ, တဗ္ဘာဝံ အဓိဂန္တုံ ဣစ္ဆန္တိ ‘‘အဟော ပညာနုဘာဝေါ, အဟော ဝတ မယမ္ပိ ဧဒိသာ ဧဝံ နိတ္တိဏ္ဏသဗ္ဗဒုက္ခာ ဘဝေယျာမာ’’တိ.

今为赞颂具足前述智慧威力之漏尽者，说“诸天及人”此结颂。其义为：彼等于四圣谛中，已完成遍知等十六种作用，故为彻悟四谛之正觉者；已得念之广大，故为具念者；依前述之理，已根除愚痴，得慧之广大，故为广慧者；或从最初圆满戒行等，乃至证悟涅槃，常多欢喜、满足、愉悦，故为乐慧者；已彻底灭尽有结，为最后身之持者。此等漏尽者，诸天及人皆欣羡、敬爱，并渴望证得其境界，心念：“啊，智慧的威力！啊，愿我等亦能如是，超越一切苦！”

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. သုက္ကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 白法经释义

၄၂. ပဉ္စမေ သုက္ကာတိ န ဝဏ္ဏသုက္ကတာယ သုက္ကာ, သုက္ကဘာဝါယ ပန ပရမဝေါဒါနာယ သံဝတ္တန္တီတိ နိပ္ဖတ္တိသုက္ကတာယ သုက္ကာ. သရသေနပိ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ သုက္ကာ ဧဝ ကဏှဘာဝပဋိပက္ခတော. တေသဉှိ ဥပ္ပတ္တိယာ စိတ္တံ ပဘဿရံ ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓံ. ဓမ္မာတိ ကုသလာ ဓမ္မာ. လောကန္တိ သတ္တလောကံ. ပါလေန္တီတိ အာဓာရသန္ဓာရဏေန မရိယာဒံ ဌပေန္တာ ရက္ခန္တိ. ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စာတိ ဧတ္ထ ဟိရိယတိ ဟိရိယိတဗ္ဗေန, ဟိရိယန္တိ ဧတေနာတိ ဝါ ဟိရီ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ယံ ဟိရိယတိ ဟိရိယိတဗ္ဗေန, ဟိရိယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ, အယံ ဝုစ္စတိ ဟိရီ’’တိ (ဓ. သ. ၃၀). ဩတ္တပ္ပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေန, ဩတ္တပ္ပန္တိ ဧတေနာတိ ဝါ ဩတ္တပ္ပံ. ဝုတ္တမ္ပိစေတံ ‘‘ယံ ဩတ္တပ္ပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေန, ဩတ္တပ္ပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဩတ္တပ္ပ’’န္တိ (ဓ. သ. ၃၁).

42. 第五经中，“白”非颜色之白，乃因其能成就清净、导向至上清净，故为成就之白。就其本质而言，一切善法皆为白法，以其与黑法相违故。因善法生起时，心亦光明、清净。“法”者，善法也。“世间”者，有情世间也。“守护”者，谓通过支持与维系，确立界限而加以保护。于“惭与愧”中，“惭”者，于应惭之事而惭，或因此而惭。诚如所言：“于应惭之事而惭，于诸恶不善法之现行而惭，此谓之惭。”（《法集论》30）“愧”者，于应愧之事而愧，或因此而愧。诚如所言：“于应愧之事而愧，于诸恶不善法之现行而愧，此谓之愧。”（《法集论》31）

တတ္ထ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ, ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ. အတ္တာဓိပတေယျာ ဟိရီ, လောကာဓိပတေယျံ ဩတ္တပ္ပံ. လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဟိရီ, ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ. သပ္ပတိဿဝလက္ခဏာ ဟိရီ, ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ.

于此，惭由内而生，愧由外而生。惭以自我为尊，愧以世间为尊。惭以羞耻为性，愧以怖畏为性。惭以恭敬为相，愧以见罪过而生怖畏为相。

တတ္ထ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဟိရိံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သမုဋ္ဌာပေတိ – ဇာတိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ, ဝယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ, သူရဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ, ဗာဟုသစ္စံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ. ကထံ? ‘‘ပါပကရဏံ နာမေတံ န ဇာတိသမ္ပန္နာနံ ကမ္မံ, ဟီနဇစ္စာနံ ကေဝဋ္ဋာဒီနံ ကမ္မံ, မာဒိသဿ ဇာတိသမ္ပန္နဿ ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ တာဝ ဇာတိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါဏာတိပါတာဒိပါပကမ္မံ အကရောန္တော ဟိရိံ [Pg.151] သမုဋ္ဌာပေတိ. တထာ ‘‘ပါပကရဏံ နာမေတံ ဒဟရေဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ, မာဒိသဿ ဝယေ ဌိတဿ ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ဝယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါဏာတိပါတာဒိပါပကမ္မံ အကရောန္တော ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တထာ ‘‘ပါပကရဏံ နာမေတံ ဒုဗ္ဗလဇာတိကာနံ ကမ္မံ, မာဒိသဿ သူရဘာဝသမ္ပန္နဿ ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ သူရဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါဏာတိပါတာဒိပါပကမ္မံ အကရောန္တော ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တထာ ‘‘ပါပကရဏံ နာမေတံ အန္ဓဗာလာနံ ကမ္မံ, န ပဏ္ဍိတာနံ, မာဒိသဿ ပဏ္ဍိတဿ ဗဟုဿုတဿ ဣဒံ ကမ္မံ ကာတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ဗာဟုသစ္စံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါဏာတိပါတာဒိပါပကမ္မံ အကရောန္တော ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဟိရိံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သမုဋ္ဌာပေတိ. သမုဋ္ဌာပေတွာ စ ပန အတ္တနော စိတ္တေ ဟိရိံ ပဝေသေတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ. ဧဝံ ဟိရီ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ နာမ ဟောတိ.

于此，由内而生之惭，由四因生起：省察出身、省察年龄、省察勇德、省察博学。如何？“行恶非出身高贵者所为，乃渔夫等卑贱者所为，如我这般出身高贵者，不应为此业。”如是省察出身，不作杀生等恶业，而生起惭。同样，“行恶乃年轻人所为，如我这般年长者，不应为此业。”如是省察年龄，不作杀生等恶业，而生起惭。同样，“行恶乃怯弱者所为，如我这般具勇德者，不应为此业。”如是省察勇德，不作杀生等恶业，而生起惭。同样，“行恶乃愚痴者所为，非贤智者所为，如我这般贤智博学者，不应为此业。”如是省察博学，不作杀生等恶业，而生起惭。如是，由内而生之惭，由四因生起。生起后，令惭入于自心，则不作恶业。如是，惭名为由内而生。

ကထံ ဩတ္တပ္ပံ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ နာမ? ‘‘သစေ တွံ ပါပကမ္မံ ကရိဿသိ, စတူသု ပရိသာသု ဂရဟပ္ပတ္တော ဘဝိဿသိ.

愧如何名为由外而生？“汝若作恶业，将于四众中备受呵责。”

‘‘ဂရဟိဿန္တိ တံ ဝိညူ, အသုစိံ နာဂရိကော ယထာ;

ဝဇ္ဇိတော သီလဝန္တေဟိ, ကထံ ဘိက္ခု ကရိဿသီ’’တိ. –

“智者将呵汝，如市民厌弃不净物；为持戒者所远离，比丘汝云何能作？”

ပစ္စဝေက္ခန္တော ဟိ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌိတေန ဩတ္တပ္ပေန ပါပကမ္မံ န ကရောတိ. ဧဝံ ဩတ္တပ္ပံ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ နာမ ဟောတိ.

如是省察，则因由外而生之愧，而不作恶业。如是，愧名为由外而生。

ကထံ ဟိရီ အတ္တာဓိပတေယျာ နာမ? ဣဓေကစ္စော ကုလပုတ္တော အတ္တာနံ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ‘‘မာဒိသဿ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဿ ဗဟုဿုတဿ ဓုတဝါဒိဿ န ယုတ္တံ ပါပကမ္မံ ကာတု’’န္တိ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ. ဧဝံ ဟိရီ အတ္တာဓိပတေယျာ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

惭如何名为以自我为尊？于此，有良家子(kulaputta)以自我为尊主，作是念：“如我这般具信出家、博学多闻、奉行头陀者，不应行此恶业。”故不作恶业。如是，惭名为以自我为尊。是故，世尊(bhagavā)说：

‘‘သော အတ္တာနံယေဝ အဓိပတိံ ကရိတွာ အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ, သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ, သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၀).

“彼以自我为尊主，舍断不善，修习善法；舍断有过之法，修习无过之法，令自身保持清净。”（《增支部》3.40）

ကထံ ဩတ္တပ္ပံ လောကာဓိပတေယျံ နာမ? ဣဓေကစ္စော ကုလပုတ္တော လောကံ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ. ယထာဟ –

愧如何名为以世间为尊？于此，有良家子以世间为尊主，而不作恶业。如是说：

‘‘မဟာ ခေါ ပနာယံ လောကသန္နိဝါသော. မဟန္တသ္မိံ ခေါ ပန လောကသန္နိဝါသေ သန္တိ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဒ္ဓိမန္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနော[Pg.152], တေ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ, အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ, စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ, တေပိ မံ ဧဝံ ဇာနိဿန္တိ ‘ပဿထ ဘော ဣမံ ကုလပုတ္တံ, သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဝေါကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’တိ. သန္တိ ဒေဝတာ ဣဒ္ဓိမန္တိနိယော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနိယော, တာ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ, အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ, စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ, တာပိ မံ ဧဝံ ဇာနိဿန္တိ ‘ပဿထ ဘော ဣမံ, ကုလပုတ္တံ, သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဝေါကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’တိ. သော လောကံယေဝ အဓိပတိံ ကတွာ အကုသလံ ပဇဟတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၀).

“此世间确实广大。在此广大的世间中，有神通、具天眼、知他心的沙门婆罗门，他们能从远处看见，近处却不被看见，也能以心知心，他们会这样了解我：‘看啊，这位良家子，怀着信心舍家出家，却仍然与种种恶不善法混杂而住。’还有有神通、具天眼、知他心的天神，她们能从远处看见，近处却不被看见，也能以心知心，她们会这样了解我：‘看啊，这位良家子，怀着信心舍家出家，却仍然与种种恶不善法混杂而住。’他于是以世间为主宰，舍断不善法。”

ဧဝံ လောကာဓိပတေယျံ ဩတ္တပ္ပံ.

如是，以世间为主宰就是愧。

လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ လဇ္ဇာတိ လဇ္ဇနာကာရော, တေန သဘာဝေန သဏ္ဌိတာ ဟိရီ. ဘယန္တိ အပါယဘယံ, တေန သဘာဝေန သဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ. တဒုဘယံ ပါပပရိဝဇ္ဇနေ ပါကဋံ ဟောတိ. တတ္ထ ယထာ ဒွီသု အယောဂုဠေသု ဧကော သီတလော ဘဝေယျ ဂူထမက္ခိတော, ဧကော ဥဏှော အာဒိတ္တော. တေသု ယထာ သီတလံ ဂူထမက္ခိတတ္တာ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဝိညုဇာတိကော န ဂဏှာတိ, ဣတရံ ဒါဟဘယေန, ဧဝံ ပဏ္ဍိတော လဇ္ဇာယ ဇိဂုစ္ဆန္တော ပါပံ န ကရောတိ, ဩတ္တပ္ပေန အပါယဘီတော ပါပံ န ကရောတိ. ဧဝံ လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဟိရီ, ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ.

于“以羞耻为自性而安立”中，“羞耻”是羞耻之相，由这种自性而安立的是惭。“怖畏”是对于恶趣的怖畏，由这种自性而安立的是愧。这两者在远离恶行时会显现。就像两个铁球，一个冷的涂满了粪便，一个热的正在燃烧。智者因为厌恶冷的涂满粪便的铁球而不去拿，因为害怕热的铁球烧灼而不敢拿。同样的，智者因为惭而厌恶罪恶，所以不作恶；因为愧而畏惧堕入恶趣，所以不作恶。如是，以羞耻为自性而安立的是惭，以怖畏为自性而安立的是愧。

ကထံ သပ္ပတိဿဝလက္ခဏာ ဟိရီ, ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ? ဧကစ္စော ဟိ ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ, သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ, ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ, သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ တတ္ထ ဂါရဝေန သပ္ပတိဿဝလက္ခဏံ ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပါပံ န ကရောတိ, ဧကစ္စော အတ္တာနုဝါဒဘယံ, ပရာနုဝါဒဘယံ, ဒဏ္ဍဘယံ, ဒုဂ္ဂတိဘယန္တိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဝဇ္ဇတော ဘာယန္တော ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပါပံ န ကရောတိ. ဧတ္ထ စ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာဒိတာ ဟိရောတ္တပ္ပာနံ တတ္ထ တတ္ထ ပါကဋဘာဝေန ဝုတ္တာ, န ပန နေသံ ကဒါစိ အညမညဝိပ္ပယောဂေါ. န ဟိ လဇ္ဇနံ နိဗ္ဘယံ, ပါပဘယံ ဝါ အလဇ္ဇနံ အတ္ထီတိ.

如何是“惭”具有恭敬之相，“愧”具有对过失的怖畏之相？有人因为观察到种姓之伟大、观察到导师之伟大、观察到遗产之伟大、观察到同梵行者之伟大这四种原因，对这些生起敬意，生起具有恭敬之相的“惭”而不作恶；有人因为害怕自责、害怕他责、害怕惩罚、害怕恶趣这四种原因，因为害怕过失，生起具有对过失的怖畏之相的“愧”而不作恶。在此，虽然因为从内在生起等原因，在各种情况下都明显地阐明了惭和愧，但它们绝无彼此分离。无有无畏之惭，亦无有无惭之怖畏。

ဣမေ [Pg.153] စေ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ န ပါလေယျုန္တိ ဘိက္ခဝေ, ဣမေ ဒွေ အနဝဇ္ဇဓမ္မာ ယဒိ လောကံ န ရက္ခေယျုံ, လောကပါလကာ ယဒိ န ဘဝေယျုံ. နယိဓ ပညာယေထ မာတာတိ ဣဓ ဣမသ္မိံ လောကေ ဇနိကာ မာတာ ‘‘အယံ မေ မာတာ’’တိ ဂရုစိတ္တီကာရဝသေန န ပညာယေထ, ‘‘အယံ မာတာ’’တိ န လဗ္ဘေယျ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. မာတုစ္ဆာတိ မာတုဘဂိနီ. မာတုလာနီတိ မာတုလဘရိယာ. ဂရူနန္တိ မဟာပိတုစူဠပိတုဇေဋ္ဌဘာတုအာဒီနံ ဂရုဋ္ဌာနိယာနံ. သမ္ဘေဒန္တိ သင်္ကရံ, မရိယာဒဘေဒံ ဝါ. ယထာ အဇေဠကာတိအာဒီဟိ ဥပမံ ဒဿေတိ. ဧတေ ဟိ သတ္တာ ‘‘အယံ မေ မာတာ’’တိ ဝါ ‘‘မာတုစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဂရုစိတ္တီကာရဝသေန န ဇာနန္တိ, ယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နာ, တတ္ထပိ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ ဥပမံ အာဟရန္တော အဇေဠကာဒယော အာဟရိ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ အဇေဠကာဒယော တိရစ္ဆာနာ ဟိရောတ္တပ္ပရဟိတာ မာတာဒိသညံ အကတွာ ဘိန္နမရိယာဒါ သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဘေဒေန ဝတ္တန္တိ, ဧဝမယံ မနုဿလောကော ယဒိ လောကပါလကဓမ္မာ န ဘဝေယျုံ, သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဘေဒေန ဝတ္တေယျ. ယသ္မာ ပနိမေ လောကပါလကဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ, တသ္မာ နတ္ထိ သမ္ဘေဒေါတိ.

诸比丘，“如果这两种白法不能守护世间”，意即：诸比丘，如果这两种无过失之法不能守护世间，如果它们不是世间守护者。那么“在此就不会被认知为母亲”，意即：在此世间，对于生母，“这是我母亲”的恭敬心就不会被认知，“这是母亲”的观念也无法成立。其余处亦复如是。母姨者，谓母之姊妹。舅母者，谓舅之妻。尊长者，谓如父、伯父、叔父、兄长等应受尊敬者。混乱者，谓杂乱或界限破毁。就像以山羊等为例，此等有情不以恭敬心了知“此是我母”或“此是母姨”，甚至于其所依生之处亦颠倒行事。是故，举山羊等为例。其简要义为：就像山羊等无惭无愧之畜生，不作母等之想，破坏界限，处处混杂一样，若世间守护法不存在，则此人类世间亦将处处混杂。然此等世间守护法守护世间，是故无有混杂。

ဂါထာသု ယေသံ စေ ဟိရိဩတ္တပ္ပန္တိ စေတိ နိပါတမတ္တံ. ယေသံ သတ္တာနံ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ သဗ္ဗဒါဝ သဗ္ဗကာလမေဝ န ဝိဇ္ဇတိ န ဥပလဗ္ဘတိ. ဝေါက္ကန္တာ သုက္ကမူလာ တေတိ တေ သတ္တာ ကုသလမူလပစ္ဆေဒါဝဟဿာပိ ကမ္မဿ ကရဏတော ကုသလကမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာနဘူတာနံ ဟိရောတ္တပ္ပာနမေဝ ဝါ အဘာဝတော ကုသလတော ဝေါက္ကမိတွာ, အပသက္ကိတွာ, ဌိတတ္တာ ဝေါက္ကန္တာ သုက္ကမူလာ, ပုနပ္ပုနံ ဇာယနမီယနသဘာဝတ္တာ ဇာတိမရဏဂါမိနော သံသာရံ နာတိဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော.

偈颂中“若彼等无惭无愧”，此“及”字仅为语助词。若有情恒常、一切时皆不现起惭与愧。彼等“远离善根”，意即：彼等有情因造作导致善根断绝之业，或因作为善业基础之惭愧不存在，故远离善法，退失而住，是故“远离善根”；因其本质是不断地生与死，故是“趣向生死”，无法超越轮回。

ယေသဉ္စ ဟိရိဩတ္တပ္ပန္တိ ယေသံ ပန ပရိသုဒ္ဓမတီနံ သတ္တာနံ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စာတိ ဣမေ ဓမ္မာ သဒါ သဗ္ဗကာလံ ရတ္တိန္ဒိဝံ နဝမဇ္ဈိမတ္ထေရကာလေသု သမ္မာ ဥပဂမ္မ ဌိတာ ပါပါ ဇိဂုစ္ဆန္တာ ဘာယန္တာ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပါပံ ပဇဟန္တာ. ဝိရူဠှဗြဟ္မစရိယာတိ သာသနဗြဟ္မစရိယေ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယေ စ ဝိရူဠှံ အာပန္နာ, အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန သဗ္ဗသော သန္တကိလေသတာယ သန္တဂုဏတာယ ဝါ သန္တော, ပုနဗ္ဘဝဿ ခေပိတတ္တာ ခီဏပုနဗ္ဘဝါ ဟောန္တီတိ.

若彼等具惭与愧，即那些心智清净之有情，其惭与愧此等法，恒常、一切时、日夜、于新学、中学、长老三时皆能善巧地现起、安住，厌恶并怖畏恶行，以彼分断等方式舍断恶行。其梵行已增长，于教法梵行与道梵行中已增长，因证得最上之道，烦恼已完全寂止，故具寂静之德，或因已尽再生，故为“已尽再生者”。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. အဇာတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 未生经释义

၄၃. ဆဋ္ဌေ [Pg.154] အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဧကဒိဝသံ ကိရ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန သံသာရေ အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ တဒုပသမနာဒိဝသေန နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မဒေသနာယ ကတာယ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ ‘‘အယံ သံသာရော ဘဂဝတာ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ ကာရဏေဟိ သဟေတုကော ဝုတ္တော, နိဗ္ဗာနဿ ပန တဒုပသမဿ န ကိဉ္စိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ, တယိဒံ အဟေတုကံ ကထံ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ. အထ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဝိမတိဝိဓမနတ္ထဉ္စေဝ, ‘‘ဣဓ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ‘နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာန’န္တိ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမေဝ, နတ္ထိ ဟိ ပရမတ္ထတော နိဗ္ဗာနံ နာမ အနုပလဗ္ဘမာနသဘာဝတ္တာ’’တိ လောကာယတိကာဒယော ဝိယ ဝိပ္ပဋိပန္နာနံ ဗဟိဒ္ဓါ စ ပုထုဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ မိစ္ဆာဝါဒဘဉ္ဇနတ္ထဉ္စ, အမတမဟာနိဗ္ဗာနဿ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝဒီပနတ္ထံ တဿ စ နိဿရဏဘာဝါဒိအာနုဘာဝဝန္တတာဒီပနတ္ထံ ပီတိဝေဂေန ဥဒါနဝသေန ဣဒံ သုတ္တံ အဘာသိ. တထာ ဟိ ဣဒံ သုတ္တံ ဥဒါနေပိ (ဥဒါ. ၇၂-၇၄) သင်္ဂီတံ.

43. 第六经“诸比丘，有”的缘起是什么呢？据说有一次，世尊以种种方式开示轮回的过患，并宣说与寂灭涅槃相应的法，当时比丘们心想：“世尊说轮回是由无明等因缘和合而生，但涅槃的寂灭却未说任何因缘，这无因之法如何能以真谛胜义而成立呢？”于是世尊为了消除比丘们的疑惑，也为了破斥如顺世论者(Lokāyatika)等外道的邪见——他们认为“涅槃只是沙门婆罗门的口头说说而已，胜义中实际上没有涅槃这种东西，因为它自身的体性是无法证得的”，同时也为了显示不死大涅槃在胜义上的真实存在，以及它的出离之性等殊胜功德，便以欢喜之情，以优陀那(Udāna)的方式宣说了这部经。这部经也同样被收录在《自说经》(Ud.72-74)中。

တတ္ထ အတ္ထီတိ ဝိဇ္ဇတိ ပရမတ္ထတော ဥပလဗ္ဘတိ. အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတန္တိ သဗ္ဗာနိပိ ပဒါနိ အညမညဝေဝစနာနိ. အထ ဝါ ဝေဒနာဒယော ဝိယ ဟေတုပစ္စယသမဝါယသင်္ခါတာယ ကာရဏသာမဂ္ဂိယာ န ဇာတံ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ အဇာတံ. ကာရဏေန ဝိနာ သယမေဝ န ဘူတံ န ပါတုဘူတံ န ဥပ္ပန္နန္တိ အဘူတံ. ဧဝံ အဇာတတ္တာ အဘူတတ္တာ စ ယေန ကေနစိ ကာရဏေန န ကတန္တိ အကတံ. ဇာတဘူတကတသဘာဝေါ စ နာမရူပါဒီနံ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဟောတိ, န အသင်္ခတသဘာဝဿ နိဗ္ဗာနဿာတိ ဒဿနတ္ထံ အသင်္ခတန္တိ ဝုတ္တံ. ပဋိလောမတော ဝါ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတန္တိ သင်္ခတံ, တထာ န သင်္ခတံ, သင်္ခတလက္ခဏရဟိတန္တိ စ အသင်္ခတန္တိ ဧဝံ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ နိဗ္ဗတ္တိတဘာဝေ ပဋိသိဒ္ဓေ ‘‘သိယာ နု ခေါ ဧကေနေဝ ကာရဏေန ကတ’’န္တိ အာသင်္ကာယံ ‘‘န ကေနစိ ကတ’’န္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ အပ္ပစ္စယမ္ပိ သမာနံ ‘‘သယမေဝ နု ခေါ ဣဒံ ဘူတံ ပါတုဘူတ’’န္တိ အာသင်္ကာယံ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘အဘူတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အယဉ္စ ဧတဿ အသင်္ခတာကတာဘူတဘာဝေါ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဇာတိဓမ္မတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ. ဧဝမေတေသံ စတုန္နမ္ပိ ပဒါနံ သာတ္ထကဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

于此，“有”(atthi)即是存在，依胜义而可得。“未生、非有、无作、无为”，这些词皆互为同义词。或者说，不像受等，不是由因缘和合而生起，故称“未生”。无因，不自生、不显现、不生起，故称“非有”。如是，因其未生、非有，故不为任何因所作，称为“无作”。生、有、作的自性是名色等有为法所具有的，为显示涅槃的无为自性则不然，故说“无为”。反过来说，由众缘和合而作者名为“有为”，不如是、远离有为之相者，即为“无为”。如是，在以多种理由否定了由众缘所生之后，为遣除“或许是由一因所作？”的疑惑，为显示“不为任何所作”，故说“无作”。同样，即使是无缘，为遣除“此法是自生自显现的吗？”的疑惑，故说“非有”。并且，为显示此无为、无作、非有的状态完全是“不生法”，故说“未生”。应当如是了知此四词的含义。

ဣတိ [Pg.155] ဘဂဝါ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ပရမတ္ထတော နိဗ္ဗာနဿ အတ္ထိဘာဝံ ဝတွာ တတ္ထ ဟေတုံ ဒဿေန္တော ‘‘နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တဿာယံ သင်္ခေပေါ – ဘိက္ခဝေ, ယဒိ အဇာတာဒိသဘာဝါ အသင်္ခတာ ဓာတု န အဘဝိဿ န သိယာ, ဣဓ လောကေ ဇာတာဒိသဘာဝဿ ရူပါဒိက္ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတဿ သင်္ခါရဂတဿ နိဿရဏံ အနဝသေသဝဋ္ဋုပသမော န ပညာယေယျ န ဥပလဗ္ဘေယျ န သမ္ဘဝေယျ. နိဗ္ဗာနဉှိ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တမာနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော အရိယမဂ္ဂဓမ္မာ အနဝသေသတော ကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ, တေနေတ္ထ သဗ္ဗဿပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အပ္ပဝတ္တိ အပဂမော နိဿရဏံ ပညာယတိ.

如是，世尊说了“诸比丘，有未生、非有、无作、无为”，依胜义宣说了涅槃的存在之后，为显示其因，而说了“诸比丘，若非如此……”等。其要义是：诸比丘，若无此具有未生等自性的无为界，则于此世间，对于具有生等自性、名为五蕴的有为法，其出离，即轮回的无余止息，将不被了知、不可得、不可能。实因以涅槃为所缘而转起的正见等圣道法，能无余根除烦恼，是故，一切轮回苦的不转起、灭离与出离才得以了知。

ဧဝံ ဗျတိရေကဝသေန နိဗ္ဗာနဿ အတ္ထိဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနွယဝသေနပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ‘‘အပစ္စယာ ဓမ္မာ, အသင်္ခတာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၇, ၈). အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, တဒါယတနံ, ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ (ဥဒါ. ၇၁). ဣဒမ္ပိ ခေါ ဌာနံ ဒုဒ္ဒသံ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ (မဟာဝ. ၇; မ. နိ. ၁.၂၈၁). အသင်္ခတဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ အသင်္ခတဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒ’’န္တိအာဒီဟိ (သံ. နိ. ၄.၃၆၆) အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတ’’န္တိ ဣမိနာပိ သုတ္တေန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရမတ္ထတော သဗ္ဘာဝေါ သဗ္ဗလောကံ အနုကမ္ပမာနေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတော, တသ္မာ န ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အပ္ပစ္စက္ခကာရီနမ္ပိ ဝိညူနံ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ နတ္ထိ ဧဝ. ယေ ပန အဗုဒ္ဓိပုဂ္ဂလာ, တေသံ ဝိမတိဝိနောဒနတ္ထံ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယနိဒ္ဓါရဏမုခေန ယုတ္တိဝိစာရဏာ – ယထာ ပရိညေယျတာယ သဥတ္တရာနံ ကာမာနံ ရူပါနဉ္စ ပဋိပက္ခဘူတံ တဗ္ဗိဓုရသဘာဝံ နိဿရဏံ ပညာယတိ, ဧဝံ တံသဘာဝါနံ သဗ္ဗေသံ သင်္ခတဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခဘူတေန တဗ္ဗိဓုရသဘာဝေန နိဿရဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယဉ္စေတံ နိဿရဏံ, သာ အသင်္ခတာ ဓာတု. ကိဉ္စ ဘိယျော, သင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏံ ဝိပဿနာဉာဏံ အပိ အနုလောမဉာဏံ ကိလေသေ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟိတုံ န သက္ကောတိ, တထာ သမ္မုတိသစ္စာရမ္မဏံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ဉာဏံ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေနေဝ ကိလေသေ ပဇဟတိ, န သမုစ္ဆေဒဝသေန. ဣတိ သင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏဿ သမ္မုတိသစ္စာရမ္မဏဿ စ ဉာဏဿ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေ အသမတ္ထဘာဝတော တေသံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနကရဿ အရိယမဂ္ဂဉာဏဿ တဒုဘယဝိပရီတသဘာဝေန အာရမ္မဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ[Pg.156], သာ အသင်္ခတာ ဓာတု. တထာ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဣဒံ နိဗ္ဗာနဿ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝဇောတကဝစနံ အဝိပရီတတ္ထံ ဘဂဝတာ ဘာသိတတ္တာ. ယဉှိ ဘဂဝတာ ဘာသိတံ, တံ အဝိပရီတတ္ထံ ပရမတ္ထန္တိ ယထာ တံ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၇-၂၇၉; စူဠနိ. ဟေမကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၅၆). တထာ နိဗ္ဗာနသဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ဝိသယေ ယထာဘူတပရမတ္ထဝိသယော ဥပစာရဝုတ္တိသဗ္ဘာဝတော သေယျထာပိ သီဟသဒ္ဒေါ. အထ ဝါ အတ္ထေဝ ပရမတ္ထတော အသင်္ခတာဓာတု ဣတရတဗ္ဗိပရီတဝိနိမုတ္တသဘာဝတ္တာ သေယျထာပိ ပထဝီဓာတု ဝေဒနာတိ. ဧဝမာဒီဟိ နယေဟိ ယုတ္တိတောပိ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

如此以反证法显示了涅槃的存在后，现在又以顺证法来说明它，故说“由是故”等语，其义已如前说。于此，更有诸多经证：“有缘法，无为法”（《法集论·双对法》7, 8）；“诸比丘，有彼处所，于彼处无地……”（《自说经》71）；“此实为难见处，即一切行之寂止，一切依之舍离……”（《大品》7；《中部》1.281）；“诸比丘，我将为你们说无为法及趣向无为之道”（《相应部》4.366）等，以及此经“诸比丘，有未生……”之句。涅槃界依胜义而真实存在，此乃正等觉者为悲悯一切世间而说，故不应否定。于此，即使未亲证的智者亦无疑虑。然为消除愚者的疑惑，此处特以抉择义理的方式进行逻辑辨析——犹如对于应遍知的有上之欲界与色界法，其对立法，即远离彼等的出离，是可知的；同理，对于具有彼自性的一切有为法，亦必有其对立法，即远离彼等的出离。此出离，即是无为界。再者，以有为法为所缘的观智(vipassanāñāṇa)乃至随顺智，皆不能以根除的方式断除烦恼；同样，以世俗谛为所缘的初禅等智，仅能以镇伏的方式断除烦恼，而非根除。是故，既然以有为法和世俗谛为所缘的智无力根除烦恼，那么能根除烦恼的圣道智，其所缘必具有与此二者相反的自性，此即无为界。同样，“诸比丘，有未生、非有、无作、无为”此句，乃是世尊所说，其义无有颠倒，如实彰显涅槃依胜义而存在。凡世尊所说，其义皆无颠倒，皆是胜义，犹如“诸行无常，诸行是苦，诸法无我”（《法句》277-279；《小义释·hemakamāṇavapucchāniddesa》56）。又，“涅槃”一词，有时指如实的胜义所缘，有时也存在譬喻的用法，犹如“狮子”一词。或者，无为界依胜义而真实存在，因其自性解脱于其他法及其对立法，犹如地界、受。由如是等理路，当知无为界依胜义而真实存在。

ဂါထာသု ဇာတန္တိ ဇာယနဋ္ဌေန ဇာတံ, ဇာတိလက္ခဏပ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ဘူတန္တိ ဘဝနဋ္ဌေန ဘူတံ, အဟုတွာ သမ္ဘူတန္တိ အတ္ထော. သမုပ္ပန္နန္တိ သဟိတဘာဝေန ဥပ္ပန္နံ, သဟိတေဟိ ဓမ္မေဟိ စ ဥပ္ပန္နန္တိ အတ္ထော. ကတန္တိ ကာရဏဘူတေဟိ ပစ္စယေဟိ နိဗ္ဗတ္တိတံ. သင်္ခတန္တိ တေဟိယေဝ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ကတန္တိ သင်္ခတံ, သဗ္ဗမေတံ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တဿ အဓိဝစနံ. နိစ္စသာရာဒိဝိရဟိတတော အဒ္ဓုဝံ. ဇရာယ မရဏေန စ ဧကန္တေနေဝ သံဃဋိတံ သံသဋ္ဌန္တိ ဇရာမရဏသံဃာတံ. ‘‘ဇရာမရဏသံဃဋ္ဋ’’န္တိပိ ပဌန္တိ, ဇရာယ မရဏေန စ ဥပဒ္ဒုတံ ပီဠိတန္တိ အတ္ထော. အက္ခိရောဂါဒီနံ အနေကေသံ ရောဂါနံ နီဠံ ကုလာဝကန္တိ ရောဂနီဠံ. သရသတော ဥပက္ကမတော စ ပဘင်္ဂုပရမသီလတာယ ပဘင်္ဂုရံ.

偈颂中，“生”(jāta)是以生起为义，意为达到生的相状。“有”(bhūta)是以存在为义，意为从无到有。“生起”(samuppanna)是以俱起为义，意为与诸法俱起。“作”(kata)是由作为原因的诸缘所产生。“有为”(saṅkhata)是由彼等和合而作。所有这些都是缘生法的同义词。因远离常、实等，故为“无常”(addhuva)。与老、死完全结合、混合，故为“老死聚合”(jarāmaraṇasaṅghāta)。也有读作“老死冲击”(jarāmaraṇasaṅghaṭṭa)的，意为被老、死所困扰、逼迫。是眼病等多种疾病的巢穴，故为“病巢”(roganīḷa)。因其自性流转、趋向毁坏与止息，故为“易坏”(pabhaṅgura)。

စတုဗ္ဗိဓော အာဟာရော စ တဏှာသင်္ခါတာ နေတ္တိ စ ပဘဝေါ သမုဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ အာဟာရနေတ္တိပ္ပဘဝံ. သဗ္ဗောပိ ဝါ ပစ္စယော အာဟာရော. ဣဓ ပန တဏှာယ နေတ္တိဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ တဏှာဝဇ္ဇာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တသ္မာ အာဟာရော စ နေတ္တိ စ ပဘဝေါ ဧတဿာတိ အာဟာရနေတ္တိပ္ပဘဝံ. အာဟာရော ဧဝ ဝါ နယနဋ္ဌေန ပဝတ္တနဋ္ဌေန နေတ္တီတိ ဧဝမ္ပိ အာဟာရနေတ္တိပ္ပဘဝံ. နာလံ တဒဘိနန္ဒိတုန္တိ တံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကံ ဧဝံ ပစ္စယာဓီနဝုတ္တိကံ, တတော ဧဝ အနိစ္စံ, ဒုက္ခဉ္စ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အဘိနန္ဒိတုံ အဿာဒေတုံ န ယုတ္တံ.

四种食，以及名为“导引”的渴爱，是其生起之源，故称“食导引源起”。或者说，一切缘皆是食。但在此处，因渴爱已被“导引”一词所摄，故（食）应知为除渴爱之外者。因此，食与导引是其生起之源，故称“食导引源起”。或者，食本身以引导、转起为义，即是“导引”，如是亦为“食导引源起”。彼五取蕴如是依缘而转，因此是无常、苦，不应以渴爱与邪见去喜乐、品味它。

တဿ [Pg.157] နိဿရဏန္တိ ‘‘ဇာတံ ဘူတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿ တဿ သက္ကာယဿ နိဿရဏံ နိက္ကမော အနုပသန္တသဘာဝဿ ရာဂါဒိကိလေသဿ သဗ္ဗသင်္ခါရဿ စ အဘာဝေန တဒုပသမဘာဝေန ပသတ္ထဘာဝေန စ သန္တံ, တက္ကဉာဏဿ အဂေါစရဘာဝတော အတက္ကာဝစရံ, နိစ္စဋ္ဌေန ဓုဝံ, တတော ဧဝ အဇာတံ အသမုပ္ပန္နံ, သောကဟေတူနံ အဘာဝတော အသောကံ, ဝိဂတရာဂါဒိရဇတ္တာ ဝိရဇံ, သံသာရဒုက္ခဋ္ဋိတေဟိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ပဒံ, ဇာတိအာဒိဒုက္ခဓမ္မာနံ နိရောဓဟေတုတာယ နိရောဓော ဒုက္ခဓမ္မာနံ, သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဥပသမဟေတုတာယ သင်္ခါရူပသမော, တတော ဧဝ အစ္စန္တသုခတာယ သုခေါတိ သဗ္ဗပဒေဟိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနမေဝ ထောမေတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ပဌမဂါထာယ ဗျတိရေကဝသေန, ဒုတိယဂါထာယ အနွယဝသေန စ နိဗ္ဗာနံ ဝိဘာဝေသိ.

其出离，是指对以“已生、已成”等所说之彼有身的出离。由于未寂静自性的贪等烦恼及一切行已不存在，并因其止息寂静之性，故为寂静；因非逻辑智所行境，故超越逻辑；因其常恒之义，故为坚固；由此亦是无生、不生起；因无忧愁之因，故为无忧；因离贪等尘垢，故为无垢；因应为处于轮回痛苦者所行，故为道迹；因是生等苦法之灭因，故为苦法之灭；因是一切行之止息因，故为诸行止息；由此，因其至极安乐，故为乐。是以所有这些词句赞美不死的大涅槃。如是，世尊以第一首偈颂通过否定方式，以第二首偈颂通过肯定方式，阐明了涅槃。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. နိဗ္ဗာနဓာတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 涅槃界经释义

၄၄. သတ္တမေ ဒွေမာတိ ဒွေ ဣမာ. ဝါနံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, နိက္ခန္တံ ဝါနတော, နတ္ထိ ဝါ ဧတ္ထ ဝါနံ, ဣမသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ ဝါနဿ အဘာဝေါတိ နိဗ္ဗာနံ, တဒေဝ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန သဘာဝဓာရဏဋ္ဌေန စ ဓာတူတိ နိဗ္ဗာနဓာတု. ယဒိပိ တဿာ ပရမတ္ထတော ဘေဒေါ နတ္ထိ, ပရိယာယေန ပန ပညာယတီတိ တံ ပရိယာယဘေဒံ သန္ဓာယ ‘‘ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, နိဗ္ဗာနဓာတုယော’’တိ ဝတွာ ယထာဓိပ္ပေတပ္ပဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘သဥပါဒိသေသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဏှာဒီဟိ ဖလဘာဝေန ဥပါဒီယတီတိ ဥပါဒိ, ခန္ဓပဉ္စကံ. ဥပါဒိယေဝ သေသောတိ ဥပါဒိသေသော, သဟ ဥပါဒိသေသေနာတိ သဥပါဒိသေသာ, တဒဘာဝတော အနုပါဒိသေသာ.

44. 第七，“两种”即是此二种。“缚”(vāna)是指渴爱(taṇhā)。从缚中出离，或此处无缚，或于此证得时缚已不存在，故名“涅槃”(nibbāna)。彼又因其无有情、无命者之义，以及任持自性之义，而为“界”(dhātu)，故称“涅槃界”(nibbānadhātu)。虽然从胜义而言，涅槃界并无差别，然以方便说而为人所知，故针对此方便说之差别，而说“诸比丘(bhikkhave)，有两种涅槃界”，为显示所意指之差别，而说“有余依”等。于此，因被渴爱等以果报之形式所执取，故称“取”(upādi)，即五蕴。仅有“取”为残余，故称“有余依”(upādisesa)；与“有余依”共存，故称“有余依”(saupādisesā)；因彼不存在，故称“无余依”(anupādisesā)。

အရဟန္တိ အာရကကိလေသော, ဒူရကိလေသောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

阿罗汉(arahanta)是远离烦恼者，即远离烦恼之义。世尊曾如此说——

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတိ, အာရကာဿ ဟောန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ, သံကိလေသိကာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ, သဒရာ [Pg.158] ဒုက္ခဝိပါကာ, အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိယာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၃၄).

“诸比丘，比丘如何成为阿罗汉？那些恶的、不善的、染污的、导致再生的、令人烦扰的、带来苦果的，以及未来导致生老死的诸法，都已远离他。诸比丘，比丘如是成为阿罗汉。”

ခီဏာသဝေါတိ ကာမာသဝါဒယော စတ္တာရောပိ အာသဝါ အရဟတော ခီဏာ သမုစ္ဆိန္နာ ပဟီနာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာတိ ခီဏာသဝေါ. ဝုသိတဝါတိ ဂရုသံဝါသေပိ အရိယမဂ္ဂေပိ ဒသသု အရိယဝါသေသုပိ ဝသိ ပရိဝသိ ပရိဝုဋ္ဌော ဝုဋ္ဌဝါသော စိဏ္ဏစရဏောတိ ဝုသိတဝါ. ကတကရဏီယောတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဥပါဒါယ သတ္တ သေခါ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကရဏီယံ ကရောန္တိ နာမ, ခီဏာသဝဿ သဗ္ဗကရဏီယာနိ ကတာနိ ပရိယောသိတာနိ, နတ္ထိ ဥတ္တရိံ ကရဏီယံ ဒုက္ခက္ခယာဓိဂမာယာတိ ကတကရဏီယော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

漏尽者(khīṇāsava)，即指欲漏、有漏、见漏、无明漏这四种漏，于阿罗汉已灭尽、断绝、舍离、平息，无再生之可能，为智慧之火所焚尽，故称漏尽者。梵行已立者(vusitavā)，即指即使在困苦的住处，亦于圣道、于十种圣住中安住、圆满安住，已住立梵行，已完成修行，故称梵行已立者。应作已作者(katakaraṇīya)，即指从善异生乃至七种有学，以四道行应作之事；而漏尽者的一切应作之事皆已完成、终了，为证得苦之尽毁，已无更应作者，故称应作已作者。对此亦曾如此说——

‘‘တဿ သမ္မာ ဝိမုတ္တဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော;

ကတဿ ပဋိစယော နတ္ထိ, ကရဏီယံ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. (အ. နိ. ၆.၅၅;

မဟာဝ. ၂၄၄);

“于彼正解脱，心寂静比丘，已作不复积，无有应作事。”

ဩဟိတဘာရောတိ တယော ဘာရာ – ခန္ဓဘာရော, ကိလေသဘာရော, အဘိသင်္ခါရဘာရောတိ. တဿိမေ တယောပိ ဘာရာ ဩဟိတာ ဩရောပိတာ နိက္ခိတ္တာ ပါတိတာတိ ဩဟိတဘာရော. အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထောတိ အနုပ္ပတ္တော သဒတ္ထံ, သကတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ကကာရဿ ဒကာရော ကတော. အနုပ္ပတ္တော သဒတ္ထော ဧတေနာတိ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော, သဒတ္ထောတိ စ အရဟတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉှိ အတ္တုပနိဗန္ဓဋ္ဌေန အတ္တနော အဝိဇဟနဋ္ဌေန အတ္တနော ပရမတ္ထေန စ အတ္တနော အတ္ထတ္တာ သကတ္ထော ဟောတိ. ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနောတိ ကာမရာဂသံယောဇနံ, ပဋိဃသံယောဇနံ, မာနဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသဘဝရာဂဣဿာမစ္ဆရိယအဝိဇ္ဇာသံယောဇနန္တိ ဣမာနိ သတ္တေ ဘဝေသု. ဘဝံ ဝါ ဘဝေန သံယောဇေန္တိ ဥပနိဗန္ဓန္တီတိ ဘဝသံယောဇနာနိ နာမ. တာနိ အရဟတော ပရိက္ခီဏာနိ, ပဟီနာနိ, ဉာဏဂ္ဂိနာ, ဒဍ္ဎာနီတိ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော. သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တောတိ ဧတ္ထ သမ္မဒညာတိ သမ္မာ အညာယ, ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ခန္ဓာနံ ခန္ဓဋ္ဌံ, အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ, ဓာတူနံ သုညဋ္ဌံ, ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌံ, သမုဒယဿ ပဘဝဋ္ဌံ, နိရောဓဿ သန္တဋ္ဌံ, မဂ္ဂဿ ဒဿနဋ္ဌံ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဧဝမာဒိဘေဒံ ဝါ သမ္မာ ယထာဘူတံ အညာယ ဇာနိတွာ တီရယိတွာ တုလယိတွာ ဝိဘာဝေတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ. ဝိမုတ္တောတိ ဒွေ ဝိမုတ္တိယော [Pg.159] စိတ္တဿ စ ဝိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စ. အရဟာ ဟိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ စိတ္တဝိမုတ္တိယာပိ ဝိမုတ္တော, နိဗ္ဗာနေပိ ဝိမုတ္တောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော’’တိ.

已卸重担者(ohitabhāra)，即指三种重担——蕴重担、烦恼重担、行重担。此三者皆已卸下、放下、舍弃、抛弃，故称已卸重担者。已达自利者(anuppattasadattha)，即已证得自利，亦即“己利”(sakattha)之义，此乃“ka”转为“da”。因已证得自利，故称已达自利者。须知“自利”即是阿罗汉果。此果因其与自身相关、不舍离自身，且为自身之最高目标，故为“己利”。断尽有结者(parikkhīṇabhavasaṃyojana)，即指欲贪结、嗔恚结、慢结、见结、疑结、戒禁取结、有贪结、嫉结、悭结、无明结，此等结缚众生于诸有之中。或者说，此等结将此有与彼有相连结、系缚，故称“有结”(bhavasaṃyojana)。阿罗汉已断尽、舍弃、用智慧之火焚烧了这些结，故称断尽有结者。正知解脱者(sammadaññā vimutta)，此处的“正知”(sammadaññā)即是“正确地了知”(sammā aññāya)，意思是：对蕴的蕴相、处的处相、界的空相、苦的逼迫相、集的生起相、灭的寂静相、道的现观相，或者如实了知“诸行无常”等差别相，正确认识、判断、衡量、分析、明了，使之显现。“解脱”(vimutti)有两种：心解脱与涅槃。阿罗汉因解脱了一切烦恼，故既得心解脱，亦于涅槃中解脱。因此说“正知解脱”。

တဿ တိဋ္ဌန္တေဝ ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ တဿ အရဟတော စရိမဘဝဟေတုဘူတံ ကမ္မံ ယာဝ န ခီယတိ, တာဝ တိဋ္ဌန္တိယေဝ စက္ခာဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. အဝိဃာတတ္တာတိ အနုပ္ပာဒနိရောဓဝသေန အနိရုဒ္ဓတ္တာ. မနာပါမနာပန္တိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ ရူပါဒိဂေါစရံ. ပစ္စနုဘောတီတိ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတိ. သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ ဝိပါကဘူတံ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေတိ တေဟိ ဒွါရေဟိ ပဋိလဘတိ.

“彼五根住立”是指，只要那位阿罗汉作为最后一有之因的业尚未灭尽，其眼等五根就仍然存在。“因其未毁”(avighātattā)是指，它们尚未以“不复生起”的方式而寂灭。“可意与不可意”是指合意与不合意的色等所缘。“经历”即是感受、获得。“感受苦乐”是指通过那些根门感受、获得作为异熟的乐与苦。

ဧတ္တာဝတာ ဥပါဒိသေသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဥပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ဒဿေတုံ ‘‘တဿ ယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဿာတိ တဿ သဥပါဒိသေသဿ သတော အရဟတော. ယော ရာဂက္ခယောတိ ရာဂဿ ခယော ခီဏာကာရော အဘာဝေါ အစ္စန္တမနုပ္ပာဒေါ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဧတ္တာဝတာ ရာဂါဒိက္ခယော သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ ဒဿိတံ ဟောတိ.

至此已经说明了余依(upādisesa)，现在为了说明有余依涅槃界(saupādisesā nibbānadhātu)而说“彼之”等。这里“彼”指那位有余依的阿罗汉。“贪之灭尽”是指贪的灭尽、毁坏、不存在、完全不生起。其余（嗔、痴）亦同此理。如是说明了贪等之灭尽即是有余依涅槃界。

ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သဗ္ဗဝေဒယိတာနီတိ သုခါဒယော သဗ္ဗာ အဗျာကတဝေဒနာ, ကုသလာကုသလဝေဒနာ ပန ပုဗ္ဗေယေဝ ပဟီနာတိ. အနဘိနန္ဒိတာနီတိ တဏှာဒီဟိ န အဘိနန္ဒိတာနိ. သီတိဘဝိဿန္တီတိ အစ္စန္တဝူပသမေန သင်္ခါရဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ သီတလီ ဘဝိဿန္တိ, အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓေန နိရုဇ္ဈိဿန္တီတိ အတ္ထော. န ကေဝလံ ဝေဒယိတာနိယေဝ, သဗ္ဗေပိ ပန ခီဏာသဝသန္တာနေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ နိရုဇ္ဈိဿန္တိ, ဝေဒယိတသီသေန ဒေသနာ ကတာ.

“就在此生”即于此身中。“一切所受”是指乐等一切无记受；至于善、不善受，则早已断除。“不被喜爱”是指不为渴爱等所喜爱。“将归于清凉”是指，通过彻底的寂静、诸行热恼的平息而变得清凉，义即以无再结生的方式而寂灭。不仅是感受，漏尽者相续中的五蕴都将寂灭，此处是以感受为首而说法。

ဂါထာသု စက္ခုမတာတိ ဗုဒ္ဓစက္ခု, ဓမ္မစက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု, ပညာစက္ခု, သမန္တစက္ခူတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမတာ. အနိဿိတေနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယဝသေန ကဉ္စိ ဓမ္မံ အနိဿိတေန, ရာဂဗန္ဓနာဒီဟိ ဝါ အဗန္ဓေန. တာဒိနာတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝသေန သဗ္ဗတ္ထ ဣဋ္ဌာဒီသု ဧကသဘာဝတာသင်္ခါတေန တာဒိလက္ခဏေန တာဒိနာ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဘဝါ ဝတ္တမာနာ. ဘဝနေတ္တိသင်္ခယာတိ ဘဝနေတ္တိယာ တဏှာယ ပရိက္ခယာ. သမ္ပရာယိကာတိ သမ္ပရာယေ ခန္ဓဘေဒတော ပရဘာဂေ ဘဝါ. ယမှီတိ ယသ္မိံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနေ. ဘဝါနီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ, ဥပပတ္တိဘဝါ သဗ္ဗသော အနဝသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ, န ပဝတ္တန္တိ.

偈颂中的“具眼者”，是指具足佛眼、法眼、天眼、慧眼、遍眼此五眼。“无依”是指不依于贪爱、邪见等任何法，亦不为贪欲的束缚等所束缚。“如是者”是指以六支舍的方式，于一切可爱等境保持同一自性的状态。“现法”是指存在于此生当下的。“有导之灭尽”是指对作为有的引导者的渴爱已经灭尽。“来世”是指在来生，五蕴坏灭之后的后世。“于彼”是指在无余依涅槃中。“诸有”是语性转换的用法，指一切再生之有完全灭尽，不再生起。

တေတိ [Pg.160] တေ ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တာ. ဓမ္မသာရာဓိဂမာတိ ဝိမုတ္တိသာရတ္တာ ဣမဿ ဓမ္မဝိနယဿ, ဓမ္မေသု သာရဘူတဿ အရဟတ္တဿ အဓိဂမနတော. ခယေတိ ရာဂါဒိက္ခယဘူတေ နိဗ္ဗာနေ ရတာ အဘိရတာ. အထ ဝါ နိစ္စဘာဝတော သေဋ္ဌဘာဝတော စ ဓမ္မေသု သာရန္တိ ဓမ္မသာရံ, နိဗ္ဗာနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ (ဓ. ပ. ၂၇၃), ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၀; အ. နိ. ၄.၃၄) စ. တဿ ဓမ္မသာရဿ အဓိဂမဟေတု ခယေ သဗ္ဗသင်္ခါရပရိက္ခယေ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနေ ရတာ. ပဟံသူတိ ပဇဟိံသု. တေတိ နိပါတမတ္တံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

他们这样心已解脱。“得法髓”是指在此法与律中，以解脱为核心，证得诸法中最精华的阿罗汉果。“于灭尽”是指乐于、喜于作为贪等灭尽的涅槃。或者说，因其恒常与最胜的性质，诸法中的核心即是法髓，也就是涅槃。如经中所说：“离贪是诸法中最胜的，离贪被称为它们之中最第一的。”他们因证得此法髓，故乐于一切行灭尽的无余依涅槃。“Pahaṃsu”是指他们已经舍弃了。“Te”仅是一个助词，其余如前已说。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. ပဋိသလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 静居经释义

၄၅. အဋ္ဌမေ ပဋိသလ္လာနရာမာတိ တေဟိ တေဟိ သတ္တသင်္ခါရေဟိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ သလ္လာနံ ပဋိသလ္လာနံ, ဧကဝိဟာရော ဧကမန္တသေဝိတာ, ကာယဝိဝေကောတိ အတ္ထော. တံ ပဋိသလ္လာနံ ရမန္တိ ရောစန္တီတိ ပဋိသလ္လာနရာမာ. ‘‘ပဋိသလ္လာနာရာမာ’’တိပိ ပါဌော. ယထာ ဝုတ္တံ ပဋိသလ္လာနံ အာရမိတဗ္ဗတော အာရာမော ဧတေသန္တိ ပဋိသလ္လာနာရာမာ. ဝိဟရထာတိ ဧဝံဘူတာ ဟုတွာ ဝိဟရထာတိ အတ္ထော. ပဋိသလ္လာနေ ရတာ နိရတာ သမ္မုဒိတာတိ ပဋိသလ္လာနရတာ. ဧတ္တာဝတာ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ, တဿ နိမိတ္တဘူတာ ဝူပကဋ္ဌကာယတာ စ ဒဿိတာ. ဇာဂရိယာနုယောဂေါ, သီလသံဝရော, ဣန္ဒြိယေသု, ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, သတိသမ္ပဇညန္တိ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝိနာ န ဝတ္တတီတိ တေပိ ဣဓ အတ္ထတော ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

45. 第八，乐于静居，意谓从各种群体交往中退离，进入寂静独处之状态，即独自居住、远离人群，此乃身远离之义。他们喜爱此静居，乐于此静居，故名乐于静居者。亦有“Paṭisallānārāmā”的读法，意谓，因应亲近如上所说之静居，静居是他们的乐园，故名乐于静居者。“住”即是如此保持此状态而住之义。他们喜爱静居、乐于静居、欢喜静居，故名乐于静居。至此，已显示精勤觉醒之修行，以及作为其前提条件之远离。须知，精勤觉醒之修行，若无戒律防护、守护根门、饮食知量、正念正知等法，则无法进行，故这些法亦在此处通过义理被提及。

အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တာတိ အတ္တနော စိတ္တသမထေ အနုယုတ္တာ. အဇ္ဈတ္တံ အတ္တနောတိ စ ဧတံ ဧကတ္ထံ, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ သမထန္တိ အနုသဒ္ဒယောဂေန ဥပယောဂဝစနံ. အနိရာကတဇ္ဈာနာတိ ဗဟိ အနီဟတဇ္ဈာနာ အဝိနာသိတဇ္ဈာနာ ဝါ. နီဟရဏံ ဝိနာသော ဝါတိ ဣဒံ နိရာကတံ နာမ ‘‘ထမ္ဘံ နိရံကတွာ နိဝါတဝုတ္တီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၃၂၈) ဝိယ. ဝိပဿနာယ သမန္နာဂတာတိ သတ္တဝိဓာယ အနုပဿနာယ ယုတ္တာ. သတ္တဝိဓာ အနုပဿနာ နာမ [Pg.161] အနိစ္စာနုပဿနာ, ဒုက္ခာနုပဿနာ, အနတ္တာနုပဿနာ, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ, ဝိရာဂါနုပဿနာ, နိရောဓာနုပဿနာ, ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ စ, တာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာဝ.

“内心致力于止”是指致力于自身的心止。“内心”与“自身”在此处是同一义，只是用词不同。此处的“止”(samathaṃ)虽为业格，但因与“anu”连用而有处格之义。“不退失禅那”是指禅那不被引向外境，或禅那不被毁坏。“退失”(nirākata)即是“引出”或“毁坏”之义，犹如“摧毁支柱，行为谦下”等经文所说。“具足观”是指具备七种随观。七种随观是：无常随观、苦随观、无我随观、厌离随观、离欲随观、灭随观、舍弃随观，这些在《清净道论》中已详细解释。

ဗြူဟေတာရော သုညာဂါရာနန္တိ ဝဍ္ဎေတာရော သုညာဂါရာနံ. ဧတ္ထ စ ‘‘သုညာဂါရာန’’န္တိ ယံကိဉ္စိ ဝိဝိတ္တံ ဘာဝနာနုယောဂဿ အနုစ္ဆဝိကဋ္ဌာနံ. သမထဝိပဿနာဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ သုညာဂါရံ ပဝိသိတွာ ဘာဝနာနုယောဂဝသေန နိသီဒမာနာ ဘိက္ခူ ‘‘ဗြူဟေတာရော သုညာဂါရာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧကဘူမိကာဒိပါသာဒေပိ ပန ဝါသံ ကုရုမာနာ ဈာယိနော သုညာဂါရာနံ ဗြူဟေတာရောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“增长空闲处者”是指使空闲处增长者。此处所说的“空闲处”，是指任何适合于修习禅定的僻静地方。比丘们通过止观方式，受持业处，日夜进入空闲处，以修习禅定的方式安坐，当知他们是“增长空闲处者”。即使住在单层楼房等处的禅修者，亦当知他们是“增长空闲处者”。

ဧတ္ထ စ ယာ ‘‘ပဋိသလ္လာနရာမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟရထ ပဋိသလ္လာနရတာ’’တိ ဝူပကဋ္ဌကာယတာ ဝိဟိတာ, သာ ပရိသုဒ္ဓသီလဿ, န အသီလဿ အဝိသုဒ္ဓသီလဿ ဝါ တဿ ရူပါရမ္မဏာဒိတော စိတ္တဝိနိဝတ္တနဿေဝ အဘာဝတောတိ အတ္ထတော သီလဝိသုဒ္ဓိ ဒဿိတာတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. ‘‘အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တာ အနိရာကတဇ္ဈာနာ’’တိ ပဒဒွယေန သမာဓိဘာဝနာ, ‘‘ဝိပဿနာယ သမန္နာဂတာ’’တိ ဣမိနာ ပညာဘာဝနာ ဝိဟိတာတိ လောကိယာ တိဿော သိက္ခာ ဒဿိတာ.

此处所说“比丘们，你们当乐于静居，喜好静居”，是指远离。此乃为持戒清净者而设立，非为无戒者或戒行不清净者设立，因他们无法将心从色等所缘中转移开，故从意义上显示了戒清净，此义已说。“内心致力于止”与“不退失禅那”这两句表明了定修习，“具足观”这一句则表明了慧修习，由此开示了世间的三学。

ဣဒါနိ တာသု ပတိဋ္ဌိတဿ အဝဿံဘာဝိဖလံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိသလ္လာနရာမာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗြူဟေတာနန္တိ ဝဍ္ဎေတာနံ. ဒွိန္နံ ဖလာနန္တိ တတိယစတုတ္ထဖလာနံ. ပါဋိကင်္ခန္တိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ အဝဿံဘာဝီ. အညာတိ အရဟတ္တံ. တဉှိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဉာဏေဟိ ဉာတမရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာ ဇာနနတော ပရိပုဏ္ဏဇာနနတ္တာ ဥပရိ ဇာနနကိစ္စာဘာဝတော စ ‘‘အညာ’’တိ ဝုစ္စတိ. သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေတိ သတိ ဝါ ကိလေသူပါဒိသေသေ, ပဟာတုံ အသက္ကုဏေယျေ သတိ. ဉာဏေ ဟိ အပရိပက္ကေ ယေ တေန ပရိပက္ကေန ပဟာတဗ္ဗကိလေသာ, တေ န ပဟီယန္တိ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ’’တိ. သတိ စ ကိလေသေ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရာ တိဋ္ဌန္တိ ဧဝ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အနာဂါမိဖလံ အရဟတ္တန္တိ ဒွေ ဓမ္မာ ဒဿိတာ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဣတော ပရေသု ဒွီသု သုတ္တေသု.

现在为了说明安住于此三学者必定获得的果报，故说“乐于静居”等语。其中，“增长者”是指令其增长者。“两种果”是指第三果与第四果。“可期待”是指应期望的、必然会发生的。“究竟知”(aññā)是指阿罗汉果。因为它是在不超越下位道智所知范围的情况下去了知，是圆满的了知，且其上再无了知之事，故称“究竟知”。“或有余依”是指或有烦恼余依，即有未能断除的烦恼。因为若智慧尚未圆熟，那些需由圆熟智慧断除的烦恼，便无法断除。针对此，才说“或有余依”。只要烦恼存在，蕴行便会持续。因此在此经中，显示了不还果与阿罗汉果这两种法。如同此处，接下来的两部经中也是如此。

ဂါထာသု ယေ သန္တစိတ္တာတိ ယေ ယောဂါဝစရာ တဒင်္ဂဝသေန ဝိက္ခမ္ဘနဝသေဝ စ သမိတကိလေသတာယ သန္တစိတ္တာ. နေပက္ကံ ဝုစ္စတိ ပညာ, တာယ သမန္နာဂတတ္တာ နိပကာ. ဣမိနာ တေသံ ကမ္မဋ္ဌာနပရိဟရဏဉာဏံ ဒဿေတိ. သတိမန္တော [Pg.162] စ ဈာယိနောတိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဟေတုဘူတာယ သတိယာ သတိမန္တော, အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန ဈာနေန ဈာယိနော. သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿန္တိ, ကာမေသု အနပေက္ခိနောတိ ပုဗ္ဗေယေဝ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၄; ပါစိ. ၄၁၇) ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေသု စ အာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏေန အနပေက္ခိနော အနတ္ထိကာ တေ ပဟာယ အဓိဂတံ ဥပစာရသမာဓိံ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ ပါဒကံ ကတွာ နာမရူပံ တဿ ပစ္စယေ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ကလာပသမ္မသနာဒိက္ကမေန သမ္မာ အဝိပရီတံ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မံ အနိစ္စာဒိတော ဝိပဿန္တိ.

偈颂中的“心寂静者”，是指那些通过支分舍断或镇伏的方式而平息了烦恼，故心寂静的瑜伽行者。“审慎”(nepakkaṃ)即是慧，因具足慧，故为“审慎者”(nipakā)。此句显示了他们守护业处的智慧。“具念与禅修者”，是指因具足作为在行住坐卧等中不离业处之因的正念，故为具念者；因具足以专注所缘为相的禅那，故为禅修者。“正确地观法，于欲无求者”，是指先前已通过“欲如骨骸”(aṭṭhikaṅkalūpamā)等譬喻，于事物欲与烦恼欲中省察过患，而无所求。他们舍弃彼等，以所证得的近行定或安止定为基础，把握名色及其缘，通过聚思惟(kalāpasammasana)等方式，正确且不颠倒地以无常等相观五蕴法。

အပ္ပမာဒရတာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ သမထဝိပဿနာဘာဝနာယ အပ္ပမဇ္ဇနေ ရတာ အဘိရတာ တတ္ထ အပ္ပမာဒေနေဝ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝီတိနာမေန္တာ. သန္တာတိ သမာနာ. ‘‘သတ္တာ’’တိပိ ပါဌော, ပုဂ္ဂလာတိ အတ္ထော. ပမာဒေ ဘယဒဿိနောတိ နိရယူပပတ္တိအာဒိကံ ပမာဒေ ဘယံ ပဿန္တာ. အဘဗ္ဗာ ပရိဟာနာယာတိ တေ ဧဝရူပါ သမထဝိပဿနာဓမ္မေဟိ မဂ္ဂဖလေဟိ ဝါ ပရိဟာနာယ အဘဗ္ဗာ. သမထဝိပဿနာတော ဟိ သမ္ပတ္တတော န ပရိဟာယန္တိ, ဣတရာနိ စ အပ္ပတ္တာနိ ပါပုဏန္တိ. နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေတိ နိဗ္ဗာနဿ စ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနဿ စ သန္တိကေ ဧဝ, န စိရဿေဝ နံ အဓိဂမိဿန္တီတိ.

乐于不放逸者(Appamādaratā)，是指于前述止观(samathavipassanā)的修习中，乐于不放逸、乐在其中，日夜不放逸地度过。“Santā”意为“相同”(samānā)。亦有读作“Sattā”者，是“个人”(puggala)的意思。视放逸为可畏者(Pamāde bhayadassino)，是指见到放逸有堕入地狱等怖畏。不可能退失(Abhabbā parihānāya)，是指这样的人不可能从止观之法或道果退失。因为他们不会从已达成的止观退失，并且能证得尚未证得的。即近于涅槃(Nibbānasseva santike)，是指近于涅槃及无取般涅槃(anupādāparinibbāna)，不久即将证得。

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉. သိက္ခာနိသံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 学处利益经释义

၄၆. နဝမေ သိက္ခာနိသံသာတိ ဧတ္ထ သိက္ခိတဗ္ဗာတိ သိက္ခာ, သာ တိဝိဓာ အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာတိ. တိဝိဓာပိ စေသာ သိက္ခာ အာနိသံသာ ဧတေသံ, န လာဘသက္ကာရသိလောကာတိ သိက္ခာနိသံသာ. ဝိဟရထာတိ သိက္ခာနိသံသာ ဟုတွာ ဝိဟရထ, တီသု သိက္ခာသု အာနိသံသဒဿာဝိနော ဟုတွာ တာဟိ သိက္ခာဟိ လဒ္ဓဗ္ဗံ အာနိသံသမေဝ သမ္ပဿန္တာ ဝိဟရထာတိ အတ္ထော. ပညုတ္တရာတိ တာသု သိက္ခာသု ယာ အဓိပညာသိက္ခာသင်္ခါတာ ပညာ, သာ ဥတ္တရာ ပဓာနာ ဝိသိဋ္ဌာ ဧတေသန္တိ ပညုတ္တရာ. ယေ ဟိ သိက္ခာနိသံသာ ဝိဟရန္တိ, တေ ပညုတ္တရာ ဘဝန္တီတိ. ဝိမုတ္တိသာရာတိ [Pg.163] အရဟတ္တဖလသင်္ခါတာ ဝိမုတ္တိ သာရံ ဧတေသန္တိ ဝိမုတ္တိသာရာ, ယထာဝုတ္တံ ဝိမုတ္တိံယေဝ သာရတော ဂဟေတွာ ဌိတာတိ အတ္ထော. ယေ ဟိ သိက္ခာနိသံသာ ပညုတ္တရာ စ, န တေ ဘဝဝိသေသံ ပတ္ထေန္တိ, အပိစ ခေါ ဝိဘဝံ အာကင်္ခန္တာ ဝိမုတ္တိံယေဝ သာရတော ပစ္စေန္တိ. သတာဓိပတေယျာတိ ဇေဋ္ဌကကရဏဋ္ဌေန သတိ အဓိပတေယျံ ဧတေသန္တိ သတာဓိပတေယျာ အဓိပတိ ဧဝ အဓိပတေယျန္တိ ကတွာ, စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ ကာယာနုပဿနာဒိမုခေန သမထဝိပဿနာဘာဝနာနုယုတ္တာတိ အတ္ထော.

46. 于第九经，关于“学处利益”(sikkhānisaṃsa)，“应学”(sikkhitabba)故为“学”(sikkhā)。学有三种：增上戒学、增上心学、增上慧学。学处利益是指以这三种学为利益，而非利养、恭敬与名声。“当住于学处利益”(sikkhānisaṃsā viharatha)之义为：当成为学处利益者而住，即成为得见三学利益者，恒见由彼等学处所得之利益而住。“以慧为最上者”(Paññuttarā)，是指于彼等学处中，名为增上慧学的智慧，于彼等为最上(uttarā)、主要(padhānā)、殊胜(visiṭṭhā)。凡住于学处利益者，即成以慧为最上者。“以解脱为核心者”(Vimuttisārā)，是指以阿罗汉果解脱为其核心。义为：如所说，唯取解脱为核心而住。凡住于学处利益且以慧为最上者，彼等不希求殊胜之有(bhavavisesa)，反而希求无有(vibhava)，唯趣向解脱为核心。“以念为增上者”(Satādhipateyyā)，是指因念有首要作用，故念为彼等之增上；或作“念即增上”。义为：于四念处(satipaṭṭhāna)善安住心，以身随观等方式，勤修正止观(samathavipassanā)。

အထ ဝါ သိက္ခာနိသံသာတိ ဘိက္ခဝေ, ဧဝရူပေ ဒုလ္လဘက္ခဏပဋိလာဘေ တိဝိဓသိက္ခာသိက္ခနမေဝ အာနိသံသံ ကတွာ ဝိဟရထ, ဧဝံ ဝိဟရန္တာ စ ပညုတ္တရာ ပညာယ ဥတ္တရာ လောကုတ္တရပညာယ သမန္နာဂတာ ဟုတွာ ဝိဟရထ, ဧဝံဘူတာ စ ဝိမုတ္တိသာရာ နိဗ္ဗာနသာရာ အနညသာရာ ဝိဟရထ. တထာဘာဝဿ စာယံ ဥပါယော, ယံ သတာဓိပတေယျာ ဝိဟရထ, သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဟောထ, သဗ္ဗတ္ထ ဝါ သတာရက္ခေန စေတသာ ဝိဟရထာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဘဂဝါ တီသု သိက္ခာသု ဘိက္ခူ နိယောဇေန္တော ယထာ တာ သိက္ခိတဗ္ဗာ, ယေန စ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, တံ သင်္ခေပေနေဝ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနာနံ ဖလဝိသေသဒဿနေန တဿာ ပဋိပတ္တိယာ အမောဃဘာဝံ ပကာသေန္တော ‘‘သိက္ခာနိသံသာန’’န္တိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

又，诸比丘，于此难得之时机(dullabhakkhaṇa)，当以修习三学为利益而住。如是住者，当以慧为最上，具足出世间慧而住。成如是者，当以解脱为核心、以涅槃为核心、以无他为核心而住。成就此状态的方法是：当以念为增上而住，勤修念处；或于一切处，以念守护心。此中之义，当如是解。如是，世尊(Bhagavā)在三学中策励诸比丘，简要开示了当如何学、如何令其圆满。如今，为开示如教奉行者所得的殊胜果报，以彰显此行道之不虚，而说“学处利益”等。其义已如前说。

ဂါထာသု ပရိပုဏ္ဏသိက္ခန္တိ အဂ္ဂဖလပ္ပတ္တိယာ ပရိသုဒ္ဓသိက္ခံ, အသေက္ခန္တိ အတ္ထော. အပဟာနဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ ပဟာနဓမ္မာ ဝုစ္စန္တိ ကုပ္ပာ ဝိမုတ္တိယော. ပဟာနဓမ္မောတိ ဟိ ဟာနဓမ္မော ကုပ္ပဓမ္မော. န ပဟာနဓမ္မောတိ အပဟာနဓမ္မော, အကုပ္ပဓမ္မော. ‘‘အပ္ပဟာနဓမ္မော’’တိပိ ပါဠိ, သော ဧဝ အတ္ထော. ခယော ဧဝ အန္တောတိ ခယန္တော, ဇာတိယာ ခယန္တော ဇာတိခယန္တော, နိဗ္ဗာနံ. ခယော ဝါ မရဏံ, ဇာတိခယန္တော နိဗ္ဗာနမေဝ, တဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဇာတိခယန္တဒဿီ.

于偈颂中，“圆满学”(paripuṇṇasikkhaṃ)是指为证得最高果位而清净之学，义为“无学”(asekkha)。于“不退失法”(apahānadhammaṃ)，此处“可退失法”(pahānadhammā)被称为“可动摇的解脱”(kuppā vimuttiyo)。“可退失法”即是“会退失的法”(hānadhammo)、“会动摇的法”(kuppadhammo)。“不可退失法”(na pahānadhammo)即是“不退失法”(apahānadhammo)、“不动摇法”(akuppadhammo)。亦有“appahānadhammo”之巴利(pāḷi)读法，其义相同。“灭尽即是终”(khayanto)，即“生之灭尽”(jātikhayanto)，是涅槃。或者，“灭尽”(khayo)是死，“生之灭尽”(jātikhayanto)即是涅槃。因见此故，为“见生灭尽者”(jātikhayantadassī)。

တသ္မာတိ ယသ္မာ သိက္ခာပါရိပူရိယာ အယံ ဇရာပါရင်္ဂမနပရိယောသာနော အာနိသံသော, တသ္မာ. သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ. ဈာနရတာတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေ, အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေတိ ဒုဝိဓေပိ ဈာနေ ရတာ, တတော ဧဝ [Pg.164] သမာဟိတာ. မာရံ သသေနံ အဘိဘုယျာတိ ကိလေသသေနာယ အနဋ္ဌသေနာယ စ သသေနံ အနဝသိဋ္ဌံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ မာရံ အဘိဘဝိတွာ. ဒေဝပုတ္တမာရဿပိ ဟိ ဂုဏမာရဏေ သဟာယဘာဝူပဂမနတော ကိလေသာ ‘‘သေနာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တထာ ရောဂါဒယော အနဋ္ဌာ မစ္စုမာရဿ. ယထာဟ –

是故(Tasmā)：因为圆满修学有此以超越老(jarā)为终点的利益，是故。常(Sadā)：谓一切时。乐于禅(Jhānarata)：于相省察(lakkhaṇūpanijjhāna)与所缘省察(ārammaṇūpanijjhāna)此二种禅中喜乐，由此而得定。降伏魔及其军(Māraṃ sasenaṃ abhibhuyya)：指连同烦恼军与不幸军，无余降伏四种魔。因为烦恼能助天子魔毁坏功德，故被称为“军”(senā)。同样，疾病等不幸是死魔的助伴。如说：

‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ, ဒုတိယာ အရတိ ဝုစ္စတိ;

တတိယာ ခုပ္ပိပါသာ တေ, စတုတ္ထီ တဏှာ ပဝုစ္စတိ.

爱欲是汝首军锋，厌倦是汝次锋从；饥渴是汝三军将，渴爱是汝四军雄。

‘‘ပဉ္စမီ ထိနမိဒ္ဓံ တေ, ဆဋ္ဌာ ဘီရူ ပဝုစ္စတိ;

သတ္တမီ ဝိစိကိစ္ဆာ တေ, မက္ခော ထမ္ဘော စ အဋ္ဌမော.

昏沉睡眠第五军，怯懦畏惧第六陈；疑虑徘徊第七缚，谄诳僵顽第八侵。

‘‘လာဘော သိလောကော သက္ကာရော, မိစ္ဆာလဒ္ဓေါ စ ယော ယသော;

ယော စတ္တာနံ သမုက္ကံသေ, ပရေ စ အဝဇာနတိ.

利养赞誉与名声，谬得供养亦虚荣，若人自诩扬己德，轻蔑他人魔军临。

‘‘ဧသာ နမုစိ တေ သေနာ, ကဏှဿာဘိပ္ပဟာရိနီ;

န နံ အသူရော ဇိနာတိ, ဇေတွာ စ လဘတေ သုခ’’န္တိ. (သု. နိ. ၄၃၈-၄၄၁;

မဟာနိ. ၂၈);

此乃汝之魔军，那牟质(Namuci)，黑暗者(Kaṇha)的攻击者；非勇者不能胜，胜之则得安乐。

ယထာ စာဟ –

又如所说：

‘‘အဇ္ဇေဝ ကိစ္စမာတပ္ပံ, ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေ;

န ဟိ နော သင်္ဂရံ တေန, မဟာသေနေန မစ္စုနာ’’တိ. (မ. နိ. ၃.၂၈၀;

ဇာ. ၂.၂၂.၁၂၁);

今日应精进，谁知明日死？我等与彼死神大军(mahāsenena maccunā)，实无有约定。

ဘဝထ ဇာတိမရဏဿ ပါရဂါတိ ဇာတိယာ မရဏဿ စ ပါရဂါမိနော နိဗ္ဗာနဂါမိနော ဘဝထာတိ.

当成为生死彼岸的到达者(jātimaraṇassa pāragā)，即成为超越生死、趣向涅槃者。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. ဇာဂရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 觉醒经释义

၄၇. ဒသမေ ဇာဂရောတိ ဇာဂရကော ဝိဂတနိဒ္ဒေါ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော, ရတ္တိန္ဒိဝံ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ –

47. 于第十经，“觉醒者”(jāgaro)是指警觉、离睡眠、勤于觉醒者，义为日夜勤于作意业处(kammaṭṭhānamanasikāra)。如所说：

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ, ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ စင်္ကမေန [Pg.165] နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ, ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမံ ယာမံ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာ, ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမံ ယာမံ ပစ္စုဋ္ဌာယ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ဧဝံ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၉).

“诸比丘，比丘如何勤修初夜后夜的觉醒呢？在此，比丘白日以经行与宴坐，从诸障法中净化其心。于初夜时，以经行与宴坐，从诸障法中净化其心。于中夜时，右胁作狮子卧，足与足相叠，具念正知，作意起想。于后夜时，起身，以经行与宴坐，从诸障法中净化其心。诸比丘，如是比丘即为勤修初夜后夜的觉醒者。”

စသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, တေန ဝက္ခမာနေ သတာဒိဘာဝေ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. အဿာတိ သိယာ, ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ‘‘ဇာဂရော စ ဘိက္ခု ဝိဟရေယျာ’’တိ စ ပဌန္တိ. သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ စ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေန သတိအဝိပ္ပဝါသေန သတော သမ္ပဇာနောတိ သတ္တဋ္ဌာနိယဿ စတုဗ္ဗိဓဿပိ သမ္ပဇညဿ ဝသေန သမ္ပဇာနော. သမာဟိတောတိ ဥပစာရသမာဓိနာ အပ္ပနာသမာဓိနာ စ သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော. ပမုဒိတောတိ ပဋိပတ္တိယာ အာနိသံသဒဿနေန ဥတ္တရုတ္တရိ ဝိသေသာဓိဂမေန ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ အမောဃဘာဝဒဿနေန ပမုဒိတော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော. ဝိပ္ပသန္နောတိ တတော ဧဝ ပဋိပတ္တိဘူတာသု တီသု သိက္ခာသု ပဋိပတ္တိဒေသကေ စ သတ္ထရိ သဒ္ဓါဗဟုလတာယ သုဋ္ဌု ပသန္နော. သဗ္ဗတ္ထ အဿာတိ သမ္ဗန္ဓော ဝိဟရေယျာတိ ဝါ.

“ca”字是总摄义，总摄了将要宣说的念等状态。“assā”是“应是”、“当是”之义。亦有读作“比丘应住于觉醒”。于一切时、一切处，因不舍弃业处、不离正念而为具念者，并依七处善与四种正知而为正知者。“得定”(samāhito)指以近行定和安止定而心安定、专一。“欢喜”(pamudito)指因见到修行的功德、次第获得更超胜的证悟，以及见到精进不空耗，而多喜悦。“净信”(vippasanno)指因此对作为修行的三学及开示修行的导师具足多信，而极清净。“于一切处应是”是其关联，或作“应住”。

တတ္ထ ကာလဝိပဿီ စ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ တသ္မိံ ကာလေ ဝိပဿကော, တတ္ထ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂေ ကာလဝိပဿီ ကာလာနုရူပံ ဝိပဿကော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ကလာပသမ္မသနာဒိဝသေန သမ္မသန္တော အာဝါသာဒိကေ သတ္တ အသပ္ပာယေ ဝဇ္ဇေတွာ သပ္ပာယေ သေဝန္တော အန္တရာ ဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ ပဟိတတ္တော စိတ္တဿ သမာဟိတာကာရံ သလ္လက္ခေန္တော သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ အနိစ္စာနုပဿနာဒိံ ပဝတ္တေန္တော ယသ္မိံ ကာလေ ဝိပဿနာစိတ္တံ လီနံ ဟောတိ, တသ္မိံ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသင်္ခါတေသု, ယသ္မိံ ပန ကာလေ စိတ္တံ ဥဒ္ဓတံ ဟောတိ, တသ္မိံ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတေသု ကုသလေသု အနဝဇ္ဇေသု ဗောဇ္ဈင်္ဂဓမ္မေသူတိ ဧဝံ တတ္ထ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ, တသ္မိံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂေ ကာလာနုရူပံ ဝိပဿကော အဿာတိ. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပန သဗ္ဗတ္ထေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘သတိဉ္စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄; မိ. ပ. ၂.၁.၁၃). ဧတ္တာဝတာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဇာဂရိယံ ဒဿေတွာ ယေဟိ ဓမ္မေဟိ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ သမ္ပဇ္ဇတိ, တေ ပကာသေတိ.

其中，“于善法适时观者”(kālavipassī ca kusalesu dhammesu)指于彼时为观者，或于业处修行中为适时观者，即随顺时机而观。此是何义？即确立观(vipassanā)后，以聚思惟等方式思察，避开住处等七种不适宜，亲近适宜者，中途不放弃，策励自心，留意心的安定相，恭敬、持续地进行无常随观等——当观心沉滞时，则于名为择法、精进、喜的无过失善觉支法中（修习）；当心掉举时，则于名为轻安、定、舍的（无过失善觉支法中修习）。如是，于彼彼之时，或于彼业处修行中，应为随顺时机而观者。而念觉支于一切处皆是所需。如是说：‘诸比丘，我说念于一切处皆适用。’至此，以个人(puggala)为依止的教说，开示了觉醒，并阐明了由哪些法成就觉醒的修行。

ဧဝံ [Pg.166] ဘဂဝါ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဘိက္ခုနော သင်္ခေပေနေဝ သဒ္ဓိံ ဥပကာရကဓမ္မေဟိ သမ္မသနစာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တဿ ပဋိပတ္တိယာ အဝဉ္ဈဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဇာဂရဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇာဂရိယာနုယောဂေ သတိသမ္ပဇညသမာဒါနာနိ သဗ္ဗတ္ထကာနိ သမ္မောဒပသာဒါဝဟာနိ, တတ္ထ ကာလဝိပဿနာ နာမ ဝိပဿနာယ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏံ ပရိပါကဂတံ. ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တေ ဟိ ဝီထိပဋိပန္နေ ဝိပဿနာဉာဏေ တိက္ခေ သူရေ ဝဟန္တေ ယောဂိနော ဥဠာရံ ပါမောဇ္ဇံ ပသာဒေါ စ ဟောတိ, တေဟိ စ ဝိသေသာဓိဂမဿ သန္တိကေယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

如是，世尊为已发起观(vipassanā)的比丘，简要开示了思察之行及助益之法后，如今为显示如是修行者其修行不空耗，而说“诸比丘，觉醒的比丘……”等。于此觉醒修行中，念、正知与受持是普遍适用的，能带来欢喜与净信；而适时观，即是观已受胎而至成熟。因为当观智已解脱随烦恼、行于道、锐利、勇猛地运作时，禅修者生起广大喜悦与净信，由此，殊胜的证悟就在近前。如是说：—

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတံ.

每于思察时， 诸蕴之生灭， 即获得喜悦， 此乃知者之甘露。

‘‘ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဘိက္ခု, ပသန္နော ဗုဒ္ဓသာသနေ;

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ, သင်္ခါရူပသမံ သုခ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၄, ၃၈၁);

比丘多欢悦，净信佛陀教； 当证寂静 पद，诸行止息乐。

ဂါထာသု ဇာဂရန္တာ သုဏာထေတန္တိ ဧတံ မမ ဝစနံ ဧကန္တေနေဝ ပမာဒနိဒ္ဒါယ အဝိဇ္ဇာနိဒ္ဒါယ ပဗောဓနတ္ထံ ဇာဂရန္တာ သတိသမ္ပဇညာဒိဓမ္မသမာယောဂေန ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တာ သုဏာထ. ယေ သုတ္တာ တေ ပဗုဇ္ဈထာတိ ယေ ယထာဝုတ္တနိဒ္ဒါယ သုတ္တာ သုပနံ ဥပဂတာ, တေ တုမှေ ဇာဂရိယာနုယောဂဝသေန ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂေ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တာ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယာ တတော ပဗုဇ္ဈထ အထ ဝါ ဇာဂရန္တာတိ ဇာဂရနိမိတ္တာ. ‘‘သုဏာထေတ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ကိံ တံ ဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယေ သုတ္တာ တေ ပဗုဇ္ဈထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယေ သုတ္တာတိ ယေ ကိလေသနိဒ္ဒါယ သုတ္တာ, တေ တုမှေ အရိယမဂ္ဂပဋိဗောဓေန ပဗုဇ္ဈထ. သုတ္တာ ဇာဂရိတံ သေယျောတိ ဣဒံ ပဗောဓဿ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ ယထာဝုတ္တသုပတော ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဇာဂရိတံ ဇာဂရဏံ အတ္ထကာမဿ ကုလပုတ္တဿ သေယျော ပါသံသတရော ဟိတသုခါဝဟော, တသ္မာ ပဗုဇ္ဈထ. နတ္ထိ ဇာဂရတော ဘယန္တိ ဣဒံ တတ္ထ အာနိသံသဒဿနံ. ယော ဟိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဇာဂရဏဓမ္မေဟိ သမန္နာဂမေန ဇာဂရော ဇဂ္ဂတိ, ပမာဒနိဒ္ဒံ န ဥပဂစ္ဆတိ, တဿ အတ္တာနုဝါဒဘယံ ပရာနုဝါဒဘယံ ဒဏ္ဍဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဇာတိအာဒိနိမိတ္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋဘယံ နတ္ထိ.

于诸偈颂中，“觉醒者，谛听”，此是我言，为令从放逸眠、无明眠中完全觉醒。“觉醒者”，即通过具足念、正知等法而修行觉醒者，“谛听”。“眠者当觉醒”，即如前所说，已入睡眠、已入梦者，汝等当通过觉醒修行，收摄根、力、觉支，精勤于观(vipassanā)，以不放逸行从中觉醒。或“觉醒者”指觉醒之相。于“谛听”(suṇātha)一句中，说“此”(eta)，此言为何？即说“眠者当觉醒”等。其中“眠者”，指为烦恼眠所眠者，汝等当以圣道之觉悟而觉醒。“觉醒胜于眠”，此为觉醒之理由。因如前所说之觉醒，于求义利的良家子(kulaputta)而言，实胜于前说之睡眠，更值得称赞，能带来利益安乐，是故当觉醒。“觉醒者无有怖”，此为开示其功德。若人具足信等觉醒之法而觉醒，不入放逸眠，则彼无自责之怖、他责之怖、刑罚之怖、恶趣之怖，以及由生等所致的一切轮回之怖。

ကာလေနာတိ [Pg.167] အာဝါသသပ္ပာယာဒီနံ လဒ္ဓကာလေန. သောတိ နိပါတမတ္တံ. သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနောတိ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတံ တေဘူမကဓမ္မံ သမ္မာ ဉာယေန ယထာ နိဗ္ဗိန္ဒနဝိရဇ္ဇနာဒယော သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝံ ပရိတော ဝီမံသန္တော, သဗ္ဗာကာရေန ဝိပဿန္တောတိ အတ္ထော. ဧကောဒိဘူတောတိ ဧကော သေဋ္ဌော ဟုတွာ ဥဒေတီတိ ဧကောဒိ, သမာဓိ. သော ဧကောဒိ ဘူတော ဇာတော ဥပ္ပန္နော ဧတဿာတိ ဧကောဒိဘူတော. အဂ္ဂိအာဟိတာဒိသဒ္ဒါနံ ဝိယ ဧတ္ထ ဘူတသဒ္ဒဿ ပရဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကောဒိံ ဝါ ဘူတော ပတ္တောတိ ဧကောဒိဘူတော. ဧတ္ထ စ ဧကောဒီတိ မဂ္ဂသမာဓိ အဓိပ္ပေတော, ‘‘သမာဟိတော’’တိ ဧတ္ထ ပန ပါဒကဇ္ဈာနသမာဓိနာ သဒ္ဓိံ ဝိပဿနာသမာဓိ. အထ ဝါ ကာလေနာတိ မဂ္ဂပဋိဝေဓကာလေန. သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနောတိ သမ္မဒေဝ စတုသစ္စဓမ္မံ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ဝီမံသန္တော, ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေန္တော. ဧကောဒိဘူတောတိ ဧကော သေဋ္ဌော အသဟာယော ဝါ ဟုတွာ ဥဒေတီတိ ဧကောဒိ, စတုကိစ္စသာဓကော သမ္မပ္ပဓာနော. သော ဧကောဒိ ဘူတော ဇာတောတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ဝိဟနေ တမံ သောတိ သော ဧဝံဘူတော အရိယသာဝကော အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာတမံ အနဝသေသတော ဝိဟနေယျ သမုစ္ဆိန္ဒေယျ.

“适时”(kālena)指获得住处适宜等之时。“so”仅为虚词。“如理思择法”(sammā dhammaṃ parivīmaṃsamāno)义为：如理思择作为观(vipassanā)所缘的三地法，以使厌离、离贪等得以生起，如是周遍思择，以一切行相而观。“已成一心”(ekodibhūto)者，“一心”(ekodi)即独一、最胜而生起，此即是定。彼“一心”已成、已生、已起，故为“已成一心”。此处的“bhūta”字应视为后置词，如“aggiāhita”等词一样。或已至“一心”，故为“已成一心”。此处“一心”意指道定，而前文“得定”(samāhito)则指基础禅定与观定。又或者，“适时”指证道之时。“如理思择法”指以遍知、现观等方式如理思择四谛法，以一现观而顿悟。“已成一心”者，“一心”(ekodi)即独一、最胜或无侣伴而生起，此即能成办四作用的正勤。彼“一心”已成、已生，余者皆如前说。“彼当破除暗”(vihane tamaṃ so)者，谓如是之圣弟子，当以阿罗汉道，无余摧破、断尽无明之暗。

ဣတိ ဘဂဝါ ပဋိပတ္တိယာ အမောဃဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ဒဠှံ နိယောဇေန္တော ‘‘တသ္မာ ဟဝေ’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ. တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဇာဂရတော သတိအဝိပ္ပဝါသာဒိနာ သမထဝိပဿနာဘာဝနာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, အနုက္ကမေန အရိယမဂ္ဂေါ ပါတုဘဝတိ, တတော စဿ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋဘယံ နတ္ထိ, တသ္မာ. ဟဝေတိ ဧကံသေန ဒဠှံ ဝါ. ဘဇေထာတိ ဘဇေယျ. ဧဝံ ဇာဂရိယံ ဘဇန္တော စ အာတာပိဘာဝါဒိဂုဏယုတ္တော ဘိက္ခု သံယောဇနာနိ ဘိန္ဒိတွာ အဂ္ဂဖလဉာဏသင်္ခါတံ အနုတ္တရံ ဥတ္တရရဟိတံ သမ္ဗောဓိံ ဖုသေ ပါပုဏေယျ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

如是，世尊开示修行之不空耗后，如今为作坚固策励，说“是故，诚然……”(tasmā have)等结颂。其中“是故”(tasmā)者，因觉醒者不离念等，止观(samathavipassanā)修行得以圆满，圣道次第出现，由此彼一切轮回之怖皆无，是故。“have”为决定或坚固义。“bhajetha”即“bhajeyya”(应亲近、修习)。如是修习觉醒，具足热忱等功德的比丘，破除诸结，当触证、获得名为顶果智的无上、无有更上之正觉。余如前说。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

၁၁. အာပါယိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

11. 堕恶趣经释义

၄၈. ဧကာဒသမေ အာပါယိကာတိ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တိဿန္တီတိ အာပါယိကာ. တတ္ထာပိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿန္တီတိ နေရယိကာ. ဣဒမပ္ပဟာယာတိ ဣဒံ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ ဒုဝိဓံ ပါပသမာစာရံ အပ္ပဇဟိတွာ, တထာပဋိပတ္တိတထာပဂ္ဂဟဏဝသေန ပဝတ္တံ ဝါစံ စိတ္တံ ဒိဋ္ဌိဉ္စ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာတိ အတ္ထော. အဗြဟ္မစာရီတိ [Pg.168] ဗြဟ္မသေဋ္ဌံ စရတီတိ ဗြဟ္မစာရီ, ဗြဟ္မာ ဝါ သေဋ္ဌော အာစာရော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဗြဟ္မစာရီ, န ဗြဟ္မစာရီတိ အဗြဟ္မစာရီ, ဗြဟ္မစာရိပဋိရူပကော ဒုဿီလောတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစာရိပဋိညောတိ ‘‘ဗြဟ္မစာရီ အဟ’’န္တိ ဧဝံပဋိညော. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အခဏ္ဍာဒိဘာဝေန အဝိကလံ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ ဥပက္ကိလေသာဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ. အမူလကေနာတိ ဒိဋ္ဌာဒိမူလဝိရဟိတေန, ဒိဋ္ဌံ သုတံ ပရိသင်္ကိတန္တိ ဣမေဟိ စောဒနာမူလေဟိ ဝဇ္ဇိတေန. အဗြဟ္မစရိယေန အသေဋ္ဌစရိယေန. အနုဒ္ဓံသေတီတိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အယ’’န္တိ ဇာနန္တောဝ ပါရာဇိကဝတ္ထုနာ ဓံသေတိ ပဓံသေတိ, စောဒေတိ အက္ကောသတိ ဝါ.

48. 第十一经中，“堕恶趣者”（āpāyikā）是指投生于恶道者。其中，“地狱者”（nerayikā）是指投生于地狱者。“不舍弃此”（idamappahāya）是指不舍弃现在将要说的两种恶行，不舍弃依此行为、依此执取而起的言语、心念与邪见。“非梵行者”（abrahmacārī）是指不修梵行者。梵为最胜，行梵行者为梵行者；或梵为最胜的行，具此者为梵行者。不修梵行即非梵行者，是伪装的梵行者，实为恶戒者。“自称梵行者”（brahmacāripaṭiñño）是指宣称‘我是梵行者’。“圆满”（paripuṇṇaṃ）是指没有残缺等而完整无缺。“清净”（parisuddhaṃ）是指没有烦恼垢染而清净。“无根据”（amūlakena）是指没有见、闻、疑等作为指责的根源，即没有基于见、闻、揣测这些指责的根源。“以非梵行”（abrahmacariyena）是指以劣行。“诽谤”（anuddhaṃseti）是指明知‘此人清净’，却以波罗夷事破坏、彻底破坏、指责或辱骂。

ဂါထာသု အဘူတဝါဒီတိ ပရဿ ဒေါသံ အဒိသွာဝ အဘူတေန တုစ္ဆေန မုသာဝါဒံ ကတွာ ပရံ အဗ္ဘာစိက္ခန္တော. ကတွာတိ ယော ဝါ ပန ပါပကမ္မံ ကတွာ ‘‘နာဟံ ဧတံ ကရောမီ’’တိ အာဟ. ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တီတိ တေ ဥဘောပိ ဇနာ ဣတော ပရလောကံ ဂန္တွာ နိရယံ ဥပဂမနတော ဂတိယာ သမာနာ ဘဝန္တိ. တတ္ထ ဂတိယေဝ နေသံ ပရိစ္ဆိန္နာ, န ပန အာယု. ဗဟုဉှိ ပါပံ ကတွာ စိရံ နိရယေ ပစ္စတိ, ပရိတ္တံ ကတွာ အပ္ပမတ္တကမေဝ ကာလံ. ယသ္မာ ပန တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ ကမ္မံ လာမကမေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိဟီနကမ္မာ မနုဇာ ပရတ္ထာ’’တိ. ‘‘ပရတ္ထာ’’တိ ပန ပဒဿ ပုရတော ‘‘ပေစ္စာ’’တိ ပဒေန သမ္ဗန္ဓော – ပရတ္ထ ပေစ္စ ဣတော ဂန္တွာ တေ နိဟီနကမ္မာ သမာ ဘဝန္တီတိ.

偈颂中，“妄语者”（abhūtavādī）是指没有见到他人的过失，却以虚假的、空洞的妄语诬陷他人。或者，做了恶行却说‘我没有做’的人。“这两种人死后会得到相同的果报”（ubhopi te pecca samā bhavanti）是指这两种人从这里去到另一个世界，因为堕入地狱而趣相同。在那里，只是他们的趣相同，而不是寿命相同。因为做了很多恶事的人会在地狱里长期受苦，做了少量恶事的人只会在地狱里受很短的时间。“造作卑劣行为的人，死后同样受报”（nihīnakammā manujā paratthā）是因为这两种人的行为都是卑劣的。因此说，“死后”（paratthā）这个词应该与前面的“死后”（peccā）这个词联系起来——死后，这些造作卑劣行为的人会得到相同的果报。

ဧဝံ ဘဂဝါ အဘူတဗ္ဘက္ခာနဝသေန ဘူတဒေါသပဋိစ္ဆာဒနဝသေန စ ပဝတ္တဿ မုသာဝါဒဿ ဝိပါကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နာနံ ဗဟူနံ ပါပဘိက္ခူနံ ဒုစ္စရိတကမ္မဿ ဝိပါကဒဿနေန သံဝေဇနတ္ထံ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ. တတ္ထ ကာသာဝကဏ္ဌာတိ ကသာဝရသပီတတ္တာ ကာသာဝေန ဝတ္ထေန ပလိဝေဌိတကဏ္ဌာ. ပါပဓမ္မာတိ လာမကဓမ္မာ. အသညတာတိ ကာယာဒီဟိ သညမရဟိတာ. ပါပါတိ တထာရူပါ ပါပပုဂ္ဂလာ, ပါပေဟိ ကမ္မေဟိ ဥပပဇ္ဇိတွာ ‘‘တဿ ကာယောပိ အာဒိတ္တော သမ္ပဇ္ဇလိတော သဇောတိဘူတော, သံဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၂၁၈-၂၁၉; ပါရာ. ၂၃၀) လက္ခဏသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေန မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိယေဝ.

世尊在开示了由虚妄诽谤及掩盖真实过失所产生的妄语的异熟(vipāka)后，为了警醒当时在座的众多恶行比丘，通过展示恶行之业的异熟而宣说了两首偈颂。其中，“袈裟缠颈者”(kāsāvakaṇṭhā)是指由于袈裟呈茶褐色或黄色，颈项被袈裟布缠绕者。“行恶法者”(pāpadhammā)是指行卑劣之法者。“无节制者”(asaññatā)是指在身等行为上缺乏节制者。“恶人”(pāpā)是指那些造作恶业的个人(puggala)，他们因恶业而投生，正如在《勒叉那相应》(Lakkhaṇasaṃyutta)中所说：“他的身体被点燃、剧烈燃烧、火焰炽盛，僧伽梨(saṅghāṭi)也被点燃”等等，他们必定会承受巨大的痛苦。

တတိယဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယဉ္စေ ဘုဉ္ဇေယျ ဒုဿီလော နိဿီလပုဂ္ဂလော ကာယာဒီဟိ အသညတော ရဋ္ဌဝါသီဟိ သဒ္ဓါယ ဒိန္နံ ယံ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ‘‘သမဏောမှီ’’တိ ပဋိဇာနန္တော ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇေယျ, တတော အာဒိတ္တော အဂ္ဂိဝဏ္ဏော အယောဂုဠောဝ ဘုတ္တော သေယျော သုန္ဒရတရော. ကိံကာရဏာ? တပ္ပစ္စယာ [Pg.169] ဟိဿ ဧကောဝ အတ္တဘာဝေါ ဈာယေယျ, ဒုဿီလော ပန ဟုတွာ သဒ္ဓါဒေယျံ ဘုဉ္ဇိတွာ အနေကာနိပိ ဇာတိသတာနိ နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ.

第三偈的大意是：如果一个破戒无德之人（dussīlo nissīlapuggalo），不能控制自己的身等行为，自称“我是沙门”，接受国民出于信心供养的国土食物而食用，那么他吞食烧红的铁丸比这更好。为什么呢？因为因此他的这一个身体会被烧毁，而破戒者吃了信众供养的食物后，将会在地狱中投生无数百世。

ဧကာဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十一经释义终。

၁၂. ဒိဋ္ဌိဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

12. 邪见经释义

၄၉. ဒွါဒသမေ ဒွီဟိ ဒိဋ္ဌိဂတေဟီတိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိယောဝ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ‘‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၉.၁၁) ဝိယ. ဂဟိတာကာရသုညတာယ ဝါ ဒိဋ္ဌီနံ ဂတမတ္တာနီတိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, တေဟိ ဒိဋ္ဌိဂတေဟိ. ပရိယုဋ္ဌိတာတိ အဘိဘူတာ ပလိဗုဒ္ဓါ ဝါ. ပလိဗောဓတ္ထော ဝါပိ ဟိ ပရိယုဋ္ဌာနသဒ္ဒေါ ‘‘စောရာ မဂ္ဂေ ပရိယုဋ္ဌိံသူ’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၄၃၀) ဝိယ. ဒေဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝါ. တေ ဟိ ဒိဗ္ဗန္တိ ဥဠာရတမေဟိ ကာမဂုဏေဟိ ဈာနာဒီဟိ စ ကီဠန္တိ, ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝါ ယထိစ္ဆိတမတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ အဓိဂစ္ဆန္တီတိ စ ဒေဝါတိ ဝုစ္စန္တိ. မနဿ ဥဿန္နတ္တာ မနုဿာ, ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ. ဩလီယန္တိ ဧကေတိ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဘဝေသု ဩလီယနာဘိနိဝေသဘူတေန သဿတဘာဝေန ဧကစ္စေ ဒေဝါ မနုဿာ စ အဝလီယန္တိ အလ္လီယန္တိ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇန္တိ, န တတော နိဿရန္တိ. အတိဓာဝန္တီတိ ပရမတ္ထတော ဘိန္နသဘာဝါနမ္ပိ သဘာဝဓမ္မာနံ ယွာယံ ဟေတုဖလဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော, တံ အဂ္ဂဟေတွာ နာနတ္တနယဿပိ ဂဟဏေန တတ္ထ တတ္ထေဝ ဓာဝန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ အတ္တာ စ လောကော စ, န ဟောတိ ပရံ မရဏာ’’တိ ဥစ္ဆေဒေ ဝါ ဘဝနိရောဓပဋိပတ္တိယာ ပဋိက္ခေပဓမ္မတံ အတိဓာဝန္တိ အတိက္ကမန္တိ. စက္ခုမန္တော စ ပဿန္တီတိ စသဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ. ပုဗ္ဗယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဉာဏပရိပါကေန ပညာစက္ခုမန္တော ပန ဒေဝမနုဿာ တေနေဝ ပညာစက္ခုနာ သဿတံ ဥစ္ဆေဒဉ္စ အန္တဒွယံ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမပဋိပတ္တိဒဿနေန ပစ္စက္ခံ ကရောန္တိ. တေ ဟိ ‘‘နာမရူပမတ္တမိဒံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ, တသ္မာ န သဿတံ, နာပိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ အဝိပရီတတော ပဿန္တိ.

49. 第十二经中，“二种邪见”（dvīhi diṭṭhigatehi）是指：这里的“见地”（diṭṭhigatāni）就是指邪见，就像‘粪秽见’、‘小便见’等等。或者，由于所执取的行相是空无的，仅仅是见解的残余，故称之为“见地”（diṭṭhigatāni），即是这些“见地”。“被缠绕”（pariyuṭṭhitā）就是被征服或者被束缚的意思。“缠绕”（pariyuṭṭhāna）这个词也可以表示障碍的意思，比如‘盗贼在路上设下埋伏’。“天”（devā）指的是投生到天界的天人。他们因为殊胜的五欲和禅定等而享受娱乐，或者凭借神通力随心所欲地达成目标，所以被称为天。“人”（manussā）是因为心意高昂而被这样称呼，这是一种赞美的说法，就像‘导师是天人与人类的导师’一样。有些天人与人类，执着于“我与世间是常恒的”这种生存状态，沉溺于常见，退缩、依附而无法解脱。“狂奔”（atidhāvanti）是指：对于究竟自性各异的诸法，他们不理解其因果相续的关系，反而执取于种种差别，因此到处奔走。因此，他们或者执着于“我与世间都会断灭，死后什么都没有了”这种断见，或者反对通过修行来达到灭有的方法，从而超越了正理。“有眼者能看见”（cakkhumanto ca passanti）中的“ca”字表示转折。然而，具足慧眼的天人与人类，由于宿世修习的圆满和智慧的成熟，能够通过中道正见直接观察真理，不落入常见和断见这两种极端。他们如实地观察到“这只是名色，是依靠因缘而产生的，所以既不是永恒的，也不是断灭的”。

ဧဝံ ဩလီယနာဒိကေ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဥဒ္ဒိသိတုံ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဘဝါတိ ကာမဘဝေါ, ရူပဘဝေါ, အရူပဘဝေါ. အပရေပိ တယော [Pg.170] ဘဝါ သညီဘဝေါ, အသညီဘဝေါ, နေဝသညီနာသညီဘဝေါ. အပရေပိ တယော ဘဝါ ဧကဝေါကာရဘဝေါ, စတုဝေါကာရဘဝေါ, ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါတိ. ဧတေဟိ ဘဝေဟိ အာရမန္တိ အဘိနန္ဒန္တီတိ ဘဝါရာမာ. ဘဝေသု ရတာ အဘိရတာတိ ဘဝရတာ. ဘဝေသု သုဋ္ဌု မုဒိတာတိ ဘဝသမ္မုဒိတာ. ဘဝနိရောဓာယာတိ တေသံ ဘဝါနံ အစ္စန္တနိရောဓာယ အနုပ္ပာဒနတ္ထာယ. ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေတိ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ နိယျာနိကဓမ္မေ ဝုစ္စမာနေ. န ပက္ခန္ဒတီတိ သဿတာဘိနိဝိဋ္ဌတ္တာ သံခိတ္တဓမ္မတ္တာ န ပဝိသတိ န ဩဂါဟတိ. န ပသီဒတီတိ ပသာဒံ နာပဇ္ဇတိ န တံ သဒ္ဒဟတိ. န သန္တိဋ္ဌတီတိ တဿံ ဒေသနာယံ န တိဋ္ဌတိ နာဓိမုစ္စတိ. ဧဝံ သဿတတော အဘိနိဝိသနေန ဘဝေသု ဩလီယန္တိ.

如此，为了以耽着于存在的个人(puggala)为例来解说，所以说“诸比丘，怎样……”等等。其中，‘有’(bhava)即是欲有、色有、无色有。还有另外三种有，即是有想有、无想有、非想非非想有。另外还有三种有，即是一蕴有、四蕴有、五蕴有。由于他们乐于、喜好这些有，所以称为‘有乐’(bhavārāmā)。沉迷于有、喜欢有，称为‘有喜’(bhavaratā)。对有非常欢喜，称为‘有迷’(bhavasammuditā)。‘为了灭尽有’(bhavanirodhāya)是指为了彻底灭尽那些有，为了不再生起那些有。‘当正法被宣说时’(dhamme desiyamāne)是指在如来开示的、导向出离的正法被讲述时。‘不倾向’(na pakkhandati)因为执着于常见，以及因为法义简略，所以不进入、不深入。‘不信’(na pasīdati)即不产生信心，不信受它。‘不确立’(na santiṭṭhati)即不能在那教法中确立，不能胜解。像这样由于执着于常见而耽着于有。

အဋ္ဋီယမာနာတိ ဘဝေ ဇရာရောဂမရဏာဒီနိ ဝဓဗန္ဓနစ္ဆေဒနာဒီနိ စ ဒိသွာ သံဝိဇ္ဇနေန တေဟိ သမင်္ဂိဘာဝေန ဘဝေန ပီဠိယမာနာ ဒုက္ခာပိယမာနာ. ဟရာယမာနာတိ လဇ္ဇမာနာ ဇိဂုစ္ဆမာနာတိ ပဋိကူလတော ဒဟန္တာ. ဝိဘဝန္တိ ဥစ္ဆေဒံ. အဘိနန္ဒန္တီတိ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာဟိ အဇ္ဈောသာယ နန္ဒန္တိ. ယတော ကိရ ဘောတိအာဒိ တေသံ အဘိနန္ဒနာကာရဒဿနံ. တတ္ထ ယတောတိ ယဒါ. ဘောတိ အာလပနံ. အယံ အတ္တာတိ ကာရကာဒိဘာဝေန အတ္တနာ ပရိကပ္ပိတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ. ဝိနဿတီတိ န ဒိဿတိ, ဝိနာသံ အဘာဝံ ဂစ္ဆတိ. န ဟောတိ ပရံ မရဏာတိ မရဏေန ဥဒ္ဓံ န ဘဝတိ. ဧတံ သန္တန္တိ ယဒေတံ အတ္တနော ဥစ္ဆေဒါဒိ, ဧတံ သဗ္ဗဘဝဝူပသမတော သဗ္ဗသန္တာပဝူပသမတော စ သန္တံ, သန္တတ္တာ ဧဝ ပဏီတံ, တစ္ဆာဝိပရီတဘာဝတော ယာထာဝံ. တတ္ထ ‘‘သန္တံ ပဏီတ’’န္တိ ဣဒံ ဒွယံ တဏှာဘိနန္ဒနာယ ဝဒန္တိ, ‘‘ယာထာဝ’’န္တိ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာယ. ဧဝန္တိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တဥစ္ဆေဒါဘိနိဝေသနေန.

“厌患”(aṭṭīyamānā)是指见到生存中的老、病、死等，以及杀害、束缚、截割等，心生惊惧，因为与这些生存状态相关联而受到逼迫、承受苦痛。“羞惭”(harāyamānā)是指感到羞愧；“厌恶”(jigucchamānā)是指因排斥而感到灼烧。“断灭”(vibhavaṃ)即是断灭。“欢喜”(abhinandanti)是指因贪爱和邪见的欢喜而执着、爱乐。从“尊者啊”(bhoti)等语中可以看出他们欢喜的样子。这里“从是”(yato)是指“当……的时候”。“尊者啊”(bhoti)是称呼语。“此我”(ayaṃ attā)是指由造作等方式假想构成的自我。“断灭”(ucchijjati)是指被切断。“毁灭”(vinassati)是指不复存在，归于虚无。“死后不存在”(na hoti paraṃ maraṇā)是指死后不再有延续。“此是寂静”(etaṃ santaṃ)是指自我断灭等，因为止息一切生存、止息一切热恼，所以是寂静；因为寂静所以是胜妙；因为是真实不颠倒的状态，所以是如实。其中“寂静、胜妙”(santaṃ paṇītaṃ)这两句是就贪的欢喜而说，“如实”(yāthāvaṃ)是就见的欢喜而说。“如是”(evaṃ)即如此，依照上述对断灭的执取而言。

ဘူတန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ. တဉှိ ပစ္စယသမ္ဘူတတ္တာ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ စ ဘူတန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ဘူတမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, သမနုပဿထာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၁). ဘူတတော အဝိပရီတသဘာဝတော သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ ပဿတိ. ဣဒဉှိ ခန္ဓပဉ္စကံ နာမရူပမတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဣမေ ပထဝီအာဒယော ဓမ္မာ ရူပံ, ဣမေ ဖဿာဒယော ဓမ္မာ နာမံ, ဣမာနိ နေသံ လက္ခဏာဒီနိ, ဣမေ နေသံ အဝိဇ္ဇာဒယော ပစ္စယာ’’တိ ဧဝံ သပစ္စယနာမရူပဒဿနဝသေန စေဝ, ‘‘သဗ္ဗေပိမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ, ဟုတွာ ပဋိဝေန္တိ, တသ္မာ အနိစ္စာ, အနိစ္စတ္တာ ဒုက္ခာ, ဒုက္ခတ္တာ အနတ္တာ’’တိ ဧဝံ အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေန စ ပဿတီတိ [Pg.171] အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ တရုဏဝိပဿနာပရိယောသာနာ ဝိပဿနာဘူမိ ဒဿိတာ. နိဗ္ဗိဒါယာတိ ဘူတသင်္ခါတဿ တေဘူမကဓမ္မဇာတဿ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ, ဧတေန ဗလဝဝိပဿနံ ဒဿေတိ. ဝိရာဂါယာတိ ဝိရာဂတ္ထံ ဝိရဇ္ဇနတ္ထံ, ဣမိနာ မဂ္ဂံ ဒဿေတိ. နိရောဓာယာတိ နိရုဇ္ဈနတ္ထံ, ဣမိနာပိ မဂ္ဂမေဝ ဒဿေတိ. နိရောဓာယာတိ ဝါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိရောဓေန သဒ္ဓိံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုမန္တော ပဿန္တီတိ ဧဝံ ပညာစက္ခုမန္တော သပုဗ္ဗဘာဂေန မဂ္ဂပညာစက္ခုနာ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဿန္တိ.

“实有”(bhūtaṃ)是指五蕴。因其由缘而生，且依胜义而存在，故称为“实有”。因此他说：“比丘们，你们当随观此实有”。从其已生、不颠倒的自性，从自相与共相而观。此五蕴仅是名色。其中，“此等地界等法是色，此等触等法是名，此等是其相等等，此等无明等是其缘”，如是依于观带缘的名色，以及“所有此等法，未有而生，已有而灭，是故无常；因无常故苦，因苦故无我”，如是依于无常随观等而观，此是其义。至此，已开示了从初阶的观至终了的观之地。“为厌离”，是为了厌离被称为“实有”的三界法类，此句开示了强有力的观。“为离欲”，是为了离欲、离染，此句开示了道。“为灭”，是为了灭尽，此句亦开示了道。或者说，“为灭”，是指连同安息之灭一起的无余依涅槃。“如是，比丘们，有眼者能见”，即有慧眼者，以具有前分及道的慧眼，照见四谛法。

ဂါထာသု ယေ ဘူတံ ဘူတတော ဒိသွာတိ ယေ အရိယသာဝကာ ဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဘူတတော အဝိပရီတသဘာဝတော ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ဒိသွာ. ဧတေန ပရိညာဘိသမယံ ဒဿေတိ. ဘူတဿ စ အတိက္ကမန္တိ ဘာဝနာဘိသမယံ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဘူတံ အတိက္ကမတိ ဧတေနာတိ ‘‘ဘူတဿ အတိက္ကမော’’တိ ဝုတ္တော. ယထာဘူတေတိ အဝိပရီတသစ္စသဘာဝေ နိဗ္ဗာနေ. ဝိမုစ္စန္တိ အဓိမုစ္စန္တိ, ဧတေန သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယံ ဒဿေတိ. ဘဝတဏှာပရိက္ခယာတိ ဘဝတဏှာယ သဗ္ဗသော ခေပနာ သမုစ္ဆိန္ဒနတော, ဧတေန သမုဒယပ္ပဟာနံ ဒဿေတိ.

偈颂中，“见实有为实有”(ye bhūtaṃ bhūtato disvā)是指：那些圣弟子以伴随观慧的道慧，如实地、从不颠倒的自性，见到作为五蕴的“实有”。此句开示了遍知现观。“以及超越实有”(bhūtassa ca atikkamaṃ)，开示了修习现观。圣道确实以此超越“实有”，故说“超越实有”。“于如实中”(yathābhūte)，即于不颠倒的真实自性——涅槃中。“解脱”(vimuccanti)即胜解，此句开示了作证现观。“因有爱已尽”(bhavataṇhāparikkhayā)，即因有爱被完全灭尽、根除，此句开示了集的断除。

သဝေ ဘူတပရိညော သောတိ ဧတ္ထ ပန သဝေတိ နိပါတမတ္တံ. သော ဘူတပရိညော ဘူတဿ အတိက္ကမနူပါယေန မဂ္ဂေန ဘဝတဏှာပရိက္ခယာ ပရိညာတက္ခန္ဓော တတော ဧဝ ယထာဘူတေ နိဗ္ဗာနေ အဓိမုတ္တော. ဘဝါဘဝေတိ ခုဒ္ဒကေ စေဝ မဟန္တေ စ, ဥစ္ဆေဒါဒိဒဿနေ ဝါ ဝီတတဏှော ဘိန္နကိလေသော. ဘိက္ခု ဘူတဿ ဥပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ခါတဿ အတ္တဘာဝဿ ဝိဘဝါ, အာယတိံ အနုပ္ပာဒါ ပုနဗ္ဘဝံ နာဂစ္ဆတိ, အပညတ္တိကဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတီတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

在“彼遍知实有者”(save bhūtapariñño so)中，“sa ve”只是一个助词。彼遍知实有者，以超越“实有”的方法——道，因有爱已尽而遍知诸蕴，由此即于如实的涅槃中胜解。“于有与非有”，即于小与大，或于断灭等见，离贪、破烦恼。比丘因“实有”——被称为取蕴的自体——已断灭，未来不生，不复受后有，仅趣于不可施设的状态，以此开示了无余依涅槃界而作结。

ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဧကာဒသမေ ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, တတိယစတုတ္ထပဉ္စမေသု ပရိယောသာနသုတ္တေ စ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, သေသေသု ဝိဝဋ္ဋမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

如是，当知于此品第十一经中，宣说了轮转；于第三、第四、第五及最终经中，宣说了轮转与出离轮转；于其余诸经中，则唯宣说出离轮转。

ဒွါဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十二经释义终。

ပရမတ္ထဒီပနိယာ ခုဒ္ဒကနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

小部义注《胜义灯》

ဣတိဝုတ္တကဿ ဒုကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《如是语》二集释义终。

၃. တိကနိပါတော

3. 第三集

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

1. 第一品

၁. မူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 根本经释义

၅၀. တိကနိပါတဿ [Pg.172] ပဌမေ တီဏီတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ဣမာနီတိ အဘိမုခီကရဏံ. အကုသလမူလာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. တတ္ထ အကုသလာနိ စ တာနိ မူလာနိ စာတိ အကုသလမူလာနိ. အထ ဝါ အကုသလာနံ ဟေတုပစ္စယပဘဝဇနကသမုဋ္ဌာပကနိဗ္ဗတ္တကဋ္ဌေန မူလာနိ စာတိ အကုသလမူလာနိ, အကုသလဓမ္မာနံ ကာရဏာနီတိ အတ္ထော. ကာရဏဉှိ ယထာ ဟိနောတိ ဧတသ္မာ ဖလံ ပဝတ္တတီတိ ဟေတု, ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဧတီတိ ပစ္စယော, ပဘဝတိ ဧတသ္မာတိ ပဘဝေါ, အတ္တနော ဖလံ ဇနေတီတိ ဇနကံ, သမုဋ္ဌာပေတီတိ သမုဋ္ဌာပကံ, နိဗ္ဗတ္တေတီတိ နိဗ္ဗတ္တကန္တိ စ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန မူလန္တိ, တသ္မာ အကုသလမူလာနီတိ အကုသလာနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနာနိ, ကာရဏာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

50. 于三集之首，“三”(tīṇi)是数量的限定。“此等”(imāni)是当面的指陈。“不善根”(akusalamūlāni)是所限定之法的开示。其中，既是不善，又是根，故为“不善根”。或者，于不善法，以因、缘、源、生者、发起者、令生者义为根，故为“不善根”，义即不善法之因。所谓因者，如从其处果得以行进，故为因；缘此而来，故为缘；从其处生，故为源；令生自果，故为生者；令其生起，故为发起者；令其产生，故为令生者。如是，以建立义为根，是故“不善根”是令不善法得以善立的工具，亦即是说“因”。

ကေစိ ပန ‘‘သာလိအာဒီနံ သာလိဗီဇာဒီနိ ဝိယ မဏိပ္ပဘာဒီနံ မဏိဝဏ္ဏာဒယော ဝိယ စ အကုသလာနံ အကုသလဘာဝသာဓကော လောဘာဒီနံ မူလဋ္ဌော’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သန္တေ အကုသလစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပေသု တေသံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေါ န သိယာ. န ဟိ တာနိ တေသံ အကုသလဘာဝံ သာဓေန္တိ, န စ ပစ္စယာ န ဟောန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

然而，有些人说：“贪等的根本义，是成就诸不善法的不善状态，犹如稻等的稻种等，又如宝珠光等的宝珠色等。”若如是，则于不善心等起之色中，彼等将无因缘的状态。因为彼等并不能成就此等（色法）的不善状态，然其不能不是缘。如所说——

‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.ပစ္စယနိဒ္ဒေသ.၁).

“诸因，于因相应诸法及彼等起之色，以因缘为缘。”（《发趣论》1.缘之解释.1）

အဟေတုကဿ စ မောဟဿ အကုသလဘာဝေါ န သိယာ အကုသလဘာဝသာဓကဿ မူလန္တရဿ အဘာဝတော. အထာပိ သိယာ လောဘာဒီနံ သဘာဝသိဒ္ဓေါ အကုသလာဒိဘာဝေါ, တံသမ္ပယုတ္တာနံ ပန လောဘာဒိပဋိဗဒ္ဓေါတိ. ဧဝမ္ပိ ယထာ လောဘာဒီနံ, ဧဝံ အလောဘာဒီနမ္ပိ သဘာဝသိဒ္ဓေါ ကုသလာဒိဘာဝေါတိ အလောဘာဒယော ကုသလာ ဧဝ သိယုံ, န အဗျာကတာ, န စ ဟောန္တိ. တသ္မာ ယထာ သမ္ပယုတ္တေသု, ဧဝံ မူလေသုပိ ကုသလာဒိဘာဝေါ ပရိယေသိတဗ္ဗော. ယောနိသောမနသိကာရာဒိကော ဝိယ ဟိ ကုသလဘာဝဿ, အယောနိသောမနသိကာရာဒိကော [Pg.173] အကုသလဘာဝဿ ကာရဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧဝံ အကုသလဘာဝသာဓနဝသေန လောဘာဒီနံ မူလဋ္ဌံ အဂ္ဂဟေတွာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနဝသေန ဂယှမာနေ န ကောစိ ဒေါသော. လဒ္ဓဟေတုပစ္စယာ ဟိ ဓမ္မာ ဝိရူဠှမူလာ ဝိယ ပါဒပါ ထိရာ ဟောန္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ, ဟေတုရဟိတာ ပန တိလဗီဇကာဒိသေဝါလာ ဝိယ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတာတိ ဟေတုအာဒိအတ္ထေန အကုသလာနံ ဥပကာရကတ္တာ မူလာနီတိ အကုသလမူလာနိ. ယသ္မာ ပန မူလေန မုတ္တော အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ နတ္ထိ, တသ္မာ တီဟိ မူလေဟိ သဗ္ဗော အကုသလရာသိ ပရိယာဒိယိတွာ ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

无因的痴(moha)不会成为不善(akusala)，因为缺乏另一个能成就其不善性的根。即使贪等(lobhādi)在本性上能成立为不善等，但与它们相应的法也只是与贪等相联系。同样，如果无贪等(alobhādi)在本性上能成立为善等(kusalādi)，那么无贪等就应当只是善法(kusala)，而不是无记法(abyākata)，但事实并非如此。因此，应当像在相应法中一样，在诸根中探求善与不善等的状态。当知，如理作意(yonisomanasikāra)等是善性的原因，不如理作意(ayoniso manasikāra)等是不善性的原因。这样，若不以“能成就不善性”为由而理解贪等的“根”义，而是以“能成就稳固安住”为由，则无任何过失。因为获得因缘的法，犹如根已长成的树木，坚固而安住；而无因的法，则如芝麻或浮萍，不安住。由于以因等义对不善法有助益，故名为“根”，即“不善根”。又因为没有离根而生的不善心，所以当知，是以三根含摄并开示了一切不善聚。

တာနိ အကုသလမူလာနိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘လောဘော အကုသလမူလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ လောဘာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. တတ္ထ ပန တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈာ လောဘာဒယော အာဂတာ, ဣဓ ပန အနဝသေသာတိ အယမေဝ ဝိသေသော.

为了显示不善根(akusalamūla)的自性，所以说了“贪(lobha)是不善根”等等。关于贪等(lobhādi)应该说的内容，前面已经说过了。但是，那里说的是第三道(tatiyamagga)才能断除的贪等，而这里说的是毫无遗漏的一切，这就是区别。

ဂါထာယံ ပါပစေတသန္တိ အကုသလဓမ္မသမာယောဂတော လာမကစိတ္တံ. ဟိံသန္တီတိ အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေ အာယတိံ ဝိပါကက္ခဏေ စ ဝိဗာဓေန္တိ. အတ္တသမ္ဘူတာတိ အတ္တနိ ဇာတာ. တစသာရန္တိ ဂဏ္ဌိတံ, ဝေဠုန္တိ အတ္ထော. သမ္ဖလန္တိ အတ္တနော ဖလံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ခဒိရသီသပါဒယော ဝိယ အန္တောသာရော အဟုတွာ ဗဟိသာရတာယ တစသာရန္တိ လဒ္ဓနာမံ ဝေဠုအာဒိံ ယထာ အတ္တသမ္ဘူတမေဝ ဖလံ ဟိံသတိ ဝိနာသေတိ, ဧဝမေဝ အန္တော သီလာဒိသာရရဟိတံ လာမကစိတ္တံ ပုဂ္ဂလံ အတ္တသမ္ဘူတာယေဝ လောဘာဒယော ဝိနာသေန္တီတိ.

偈颂中的“恶心”(pāpacetasa)指因与不善法相应而成的低劣心。“伤害”(hiṃsanti)指在它们生起的刹那及未来果报的刹那加以损害。“自生”(attasambhūta)指在自身中生起。“皮心材”(tacasāra)是竹子(veḷu)的异名。“自己的果实”(samphala)指它自身的果实。此义是说：竹子不像紫檀(khadira)、黄檀(sīsapa)等树木那样有内在的心材，其坚实在于外皮，故得名“皮心材”，它会被自身结出的果实所伤害、毁灭；同样地，内心缺乏戒(sīla)等心材的低劣之人(puggalaṃ)，也会被自身生起的贪等所毁灭。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义终。

၂. ဓာတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 界经释义

၅၁. ဒုတိယေ ဓာတုယောတိ အတ္တနော ဖလဿ သဘာဝဿ စ ဓာရဏဋ္ဌေန ဓာတုယော. ယဉ္စေတ္ထ ဖလနိဗ္ဗတ္တကံ, တံ အတ္တနော ဖလဿ သဘာဝဿ စ, ဣတရံ သဘာဝဿေဝ ဓာရဏဋ္ဌေန ဓာတု. ရူပဓာတူတိ ရူပဘဝေါ. ဓာတုယာ အာဂတဋ္ဌာနေ ဘဝေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ, ဘဝဿ အာဂတဋ္ဌာနေ ဓာတုယာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဣဓ ဘဝေန ပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော. တသ္မာ –

51. 在第二经中，“界”(dhātu)因能保持自身的果报与自性，故名为“界”。其中，能生果报者，因能保持自身的果报与自性；其余者，则仅因能保持自性，故名为“界”。“色界”(rūpadhātu)即是色有(rūpabhava)。在提及“界”之处，应以“有”来界定；在提及“有”之处，应以“界”来界定——此处即是以“有”来界定。因此——

‘‘ကတမေ [Pg.174] ဓမ္မာ ရူပါဝစရာ? ဟေဋ္ဌတော ဗြဟ္မလောကံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ ဥပရိတော အကနိဋ္ဌေ ဒေဝေ အန္တော ကရိတွာ ဧတ္ထာဝစရာ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နာ ခန္ဓဓာတုအာယတနာ, ဣမေ ဓမ္မာ ရူပါဝစရာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၂၈၉) –

“哪些法是色界法？下至梵世(brahmaloka)为限，上至色究竟天(akaniṭṭha)诸天为止，在此范围之内、包含于此范围的蕴、界、处，这些法名为色界法。”

ဧဝံ ဝုတ္တာ ရူပါဝစရဓမ္မာ ရူပဓာတု. အရူပဓာတူတိ အရူပဘဝေါ. ဣဓာပိ ဘဝေန ပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတောတိ –

如是所说的色界法，即是色界(rūpadhātu)。无色界(arūpadhātu)即是无色有(arūpabhava)。此处也说明了以“有”来界定——

‘‘ကတမေ ဓမ္မာ အရူပါဝစရာ? ဟေဋ္ဌတော အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂေ ဒေဝေ အန္တော ကရိတွာ, ဥပရိတော နေဝသညာနာသညာယတနူပဂေ ဒေဝေ အန္တော ကရိတွာ, ဧတ္ထာဝစရာ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နာ ခန္ဓဓာတုအာယတနာ, ဣမေ ဓမ္မာ အရူပါဝစရာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၂၉၁) –

“哪些法是无色界法？下至空无边处诸天，上至非想非非想处诸天，在此范围之内、包含于此范围的蕴、界、处，这些法名为无色界法。”

ဧဝံ ဝုတ္တာ အရူပါဝစရဓမ္မာ အရူပဓာတု. နိရောဓဓာတူတိ နိဗ္ဗာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

如是所说的无色界法，即是无色界(arūpadhātu)。灭界(nirodhadhātu)当知即是涅槃(nibbāna)。

အပရော နယော – ရူပသဟိတာ, ရူပပဋိဗဒ္ဓါ, ဓမ္မပ္ပဝတ္တိ ရူပဓာတု, ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ, ဧကဝေါကာရဘဝေါ စ, တေန သကလော ကာမဘဝေါ ရူပဘဝေါ စ သင်္ဂဟိတော. ရူပရဟိတာ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိ အရူပဓာတု, စတုဝေါကာရဘဝေါ, တေန အရူပဘဝေါ သင်္ဂဟိတော. ဣတိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ တယော ဘဝါ သဗ္ဗာ သံသာရပ္ပဝတ္တိ ဒဿိတာ. တတိယပဒေန ပန အသင်္ခတဓာတုယေဝ သင်္ဂဟိတာတိ မဂ္ဂဖလာနိ ဣဓ တိကဝိနိမုတ္တဓမ္မာ နာမ ဇာတာ. ကေစိ ပန ‘‘ရူပဓာတူတိ ရူပသဘာဝါ ဓမ္မာ, အရူပဓာတူတိ အရူပသဘာဝါ ဓမ္မာတိ ပဒဒွယေန အနဝသေသတော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဂဟိတာ’’တိ. ‘‘ရူပတဏှာယ ဝိသယဘူတာ ဓမ္မာ ရူပဓာတု, အရူပတဏှာယ ဝိသယဘူတာ အရူပဓာတူ’’တိ စ ဝဒန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဣဓ နာဓိပ္ပေတံ. တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

另一种解释是——与色法俱行、与色法相联系的法之流转(dhammappavatti)是色界(rūpadhātu)，即五蕴有(pañcavokārabhava)与一蕴有(ekavokārabhavo)，因此，所有的欲有(kāmabhava)与色有(rūpabhava)都被涵盖了。无色法的法之流转是无色界(arūpadhātu)，即四蕴有(catuvokārabhava)，因此，无色有(arūpabhava)也被涵盖了。如此，通过这两个词就显示了三有(bhava)的一切轮回(saṃsāra)流转。然而，第三个词则仅涵盖了无为界(asaṅkhatadhātu)，因此，道与果在此处被称为脱离三法组(tika)的法。有些人说：“色界(rūpadhātu)是指有色自性的法，无色界(arūpadhātu)是指无色自性的法，这两个词毫无遗漏地涵盖了五蕴(pañcakkhandha)。”还有人说：“色爱(rūpataṇhā)的所缘境是色界，无色爱(arūpataṇhā)的所缘境是无色界”，这些都不是此处的意趣。因此，应当按照前面所说的理路来理解其含义。

ဂါထာသု ရူပဓာတုံ ပရိညာယာတိ ရူပပဋိဗဒ္ဓဓမ္မပဝတ္တိံ ဉာတပရိညာဒီဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနိတွာ. အာရုပ္ပေသု အသဏ္ဌိတာတိ အရူပါဝစရဓမ္မေသု ဘဝရာဂဝသေန ဘဝဒိဋ္ဌိဝသေန စ န ပတိဋ္ဌိတာ အနလ္လီနာ. ‘‘အရူပေသု အသဏ္ဌိတာ’’တိ စ ပဌန္တိ, သော ဧဝ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ တေဘူမကဓမ္မာနံ ပရိညာ ဝုတ္တာ. နိရောဓေ ယေ ဝိမုစ္စန္တီတိ ယေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏဘူတေ အဂ္ဂမဂ္ဂဖလဝသေန [Pg.175] သမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓီဟိ အနဝသေသကိလေသတော ဝိမုစ္စန္တိ. တေ ဇနာ မစ္စုဟာယိနောတိ တေ ခီဏာသဝဇနာ မရဏံ သမတီတာ.

偈颂中“已遍知色界”是指通过知遍知(ñātapariññā)等三种遍知(pariññā)，完全了知与色法相联系的法之流转。“于无色不立”是说对于无色界法(arūpāvacaradhamma)，不因有爱(bhavarāga)与有见(bhavadiṭṭhi)而住立(patiṭṭhitā)或沉湎(anallīnā)。也有读作“于无色处不立”(arūpesu asaṇṭhitā)的，其义相同。至此，已说明了对三有(tebhūmaka)之法的遍知。“于灭而解脱”是指那些以涅槃(nibbāna)为所缘，通过最高的道与果，以断除(samuccheda)与安息(paṭippassaddhi)的方式，从一切烦恼(kilesa)中完全解脱的人。“彼人度死魔”即是说那些漏尽者(khīṇāsava)已经超越了死亡(maraṇa)。

ဧဝံ ဓာတုတ္တယသမတိက္ကမေန အမတာဓိဂမံ ဒဿေတွာ ‘‘အယဉ္စ ပဋိပဒါ မယာ ဂတမဂ္ဂေါ စ တုမှာကံ ဒဿိတော’’တိ တတ္ထ နေသံ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ကာယေနာတိ နာမကာယေန မဂ္ဂဖလေဟိ. ဖုသယိတွာတိ ပတွာ. နိရူပဓိန္တိ ခန္ဓာဒိသဗ္ဗူပဓိရဟိတံ. ဥပဓိပ္ပဋိနိဿဂ္ဂန္တိ တေသံယေဝ စ ဥပဓီနံ ပဋိနိဿဇ္ဇနကာရဏံ. နိဗ္ဗာနဿ ဟိ မဂ္ဂဉာဏေန သစ္ဆိကိရိယာယ သဗ္ဗေ ဥပဓယော ပဋိနိဿဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ တံ တေသံ ပဋိနိဿဇ္ဇနကာရဏံ. သစ္ဆိကတွာတိ ကာလေန ကာလံ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန အတ္တပစ္စက္ခံ ကတွာ အနာသဝေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တမေဝ အသောကံ ဝိရဇံ နိဗ္ဗာနပဒံ ဒေသေတိ. တသ္မာ တဒဓိဂမာယ ဥဿုက္ကံ ကာတဗ္ဗန္တိ.

如此，通过超越三界(dhātuttaya)，显示证得不死(amata)后，为了激发他们的精进，世尊又说第二偈：“此道(paṭipadā)与我所行之道(gatamagga)，已为汝等示。”此处“以身”(kāyena)即以名身(nāmakāya)与道果(maggaphala)。“触证”(phusayitvā)即是证得(patvā)。“无所依”(nirūpadhi)即是远离蕴(khandha)等一切所依(upadhi)。“舍弃所依”(upadhippaṭinissagga)即是舍弃那些所依的原因。因为以道智(maggañāṇa)现证涅槃(nibbāna)时，一切所依都被舍弃，故说此为舍弃它们的原因。“现证”(sacchikatvā)即是时时进入果定(phalasamāpatti)，亲自体验，无漏(anāsava)正等觉者(sammāsambuddha)开示那无忧(asoka)、无尘(viraja)的涅槃境界(pada)。因此，为了证得它，应当努力精勤。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. ပဌမဝေဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 第一受经释义

၅၂. တတိယေ ဝေဒနာတိ အာရမ္မဏရသံ ဝေဒိယန္တိ အနုဘဝန္တီတိ ဝေဒနာ. တာ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘သုခါ ဝေဒနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သုခ-သဒ္ဒေါ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဒုက္ခ-သဒ္ဒေါ ပန ‘‘ဇာတိပိ ဒုက္ခာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၇; ဝိဘ. ၁၉၀) ဒုက္ခဝတ္ထုသ္မိံ အာဂတော. ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ, မဟာလိ, ရူပံ ဒုက္ခံ ဒုက္ခာနုပတိတံ ဒုက္ခာဝက္ကန္တ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၆၀) ဒုက္ခာရမ္မဏေ. ‘‘ဒုက္ခော ပါပဿ ဥစ္စယော’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၁၇) ဒုက္ခပစ္စယေ. ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, န သုကရာ အက္ခာနေန ပါပုဏိတုံ, ယာဝ ဒုက္ခာ နိရယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၅၀) ဒုက္ခပစ္စယဋ္ဌာနေ. ‘‘သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၂; ဓ. သ. ၁၆၅) ဒုက္ခဝေဒနာယံ. ဣဓာပိ ဒုက္ခဝေဒနာယမေဝ.

52. 第三，受，即领受所缘之味、体验，故名为受。为分别显示它们，故说“乐受”等。此中，“乐”一词的含义，已在前文以释义的方式说过。“苦”一词，则于“生亦是苦”等句中，指苦之事；于“摩诃离(Mahāli)，色为苦，随逐于苦，陷入于苦”等句中，指苦的所缘；于“恶业的积集是苦”等句中，指苦的因；于“诸比丘，地狱之苦难以言说”等句中，指苦因之处；于“舍断乐与舍断苦”等句中，指苦受。此处亦指苦受。

ဝစနတ္ထတော ပန သုခယတီတိ သုခါ. ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခာ. န ဒုက္ခာ န သုခါတိ အဒုက္ခမသုခါ, မကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော. တာသု ဣဋ္ဌာနုဘဝနလက္ခဏာ သုခါ, အနိဋ္ဌာနုဘဝနလက္ခဏာ ဒုက္ခာ, ဥဘယဝိပရီတာနုဘဝနလက္ခဏာ အဒုက္ခမသုခါ. တသ္မာ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ, [Pg.176] န အဒုက္ခမသုခါယ. ယဒါ ဟိ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သကလသရီရံ ဘေန္တံ မဒ္ဒန္တံ ဖရမာနံ သတဓောတသပ္ပိံ ခါဒါပေန္တံ ဝိယ, သတပါကတေလံ မက္ခေန္တံ ဝိယ, ဃဋသဟဿေန ပရိဠာဟံ နိဗ္ဗာပယမာနံ ဝိယ စ ‘‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’န္တိ ဝါစံ နိစ္ဆာရယမာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သကလသရီရံ ခေါဘေန္တံ မဒ္ဒန္တံ ဖရမာနံ တတ္တဖာလံ ပဝေသေန္တံ ဝိယ ဝိလီနတမ္ဗလောဟံ အာသိဉ္စန္တံ ဝိယ စ ‘‘အဟော ဒုက္ခံ, အဟော ဒုက္ခ’’န္တိ ဝိပ္ပလာပေန္တမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ.

从词义上说，带来快乐的称为乐受，带来痛苦的称为苦受，既非痛苦也非快乐的称为不苦不乐受，其中的“m”音是为了词语连接而说。在这些受中，乐受的特征是体验可意的感受，苦受的特征是体验不可意的感受，不苦不乐受的特征是体验与前两者相反的感受。因此，乐受和苦受的生起是明显的，而不苦不乐受则不明显。当乐受生起时，它冲击、压迫、遍满全身，犹如食用百炼净酥，犹如涂抹百炼之油，又犹如以千瓶之水熄灭热恼，并发出‘啊，乐！啊，乐！’之声而生起。当苦受生起时，它搅动、压迫、遍满全身，犹如炽热的铁片刺入，又犹如倾倒熔化的铜液，并哀号着‘啊，苦！啊，苦！’而生起。由此可见，乐受和苦受的生起是明显的。

အဒုက္ခမသုခါ ပန ဒုဗ္ဗိဇာနာ ဒုဒ္ဒီပနာ အန္ဓကာရာ အဝိဘူတာ. သာ သုခဒုက္ခာနံ အပဂမေ သာတာသာတပဋိပက္ခဝသေန မဇ္ဈတ္တာကာရဘူတာ နယတော ဂဏှန္တဿေဝ ပါကဋာ ဟောတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ ပုဗ္ဗာပရံ သပံသုကေ ပဒေသေ ဥပစရိတမဂ္ဂဝသေန ပိဋ္ဌိပါသာဏေ မိဂေန ဂတမဂ္ဂေါ, ဧဝံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏေသု သုခဒုက္ခာနုဘဝနေနပိ မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာနုဘဝနဘာဝေန ဝိညာယတိ. မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏဂ္ဂဟဏံ ပိဋ္ဌိပါသာဏဂမနံ ဝိယ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏဂ္ဂဟဏာဘာဝတော. ယဉ္စ တတြာနုဘဝနံ, သာ အဒုက္ခမသုခါတိ.

不苦不乐受则难以了知、难以阐明，如在暗中、不显现。当乐受与苦受止息，它作为适意与不适意的对立面，呈现中舍之相，只有如理观察者才能清楚地认识。好比什么呢？好比在前后都有尘土的区域，野兽沿着惯常路径在平坦岩石上走过的痕迹；同样，在体验可意与不可意所缘的乐受与苦受之间，通过体验中性所缘的状态，不苦不乐受才被了知。执取中性所缘，就像在岩石上行走，因为没有执取可意与不可意的所缘。而那里的体验，就是不苦不乐受。

ဧဝမေတ္ထ သုခဒုက္ခအဒုက္ခမသုခဘာဝေန တိဓာ ဝုတ္တာပိ ကတ္ထစိ သုခဒုက္ခဘာဝေန ဒွိဓာ ဝုတ္တာ. ယထာဟ – ‘‘ဒွေပိ မယာ, အာနန္ဒ, ဝေဒနာ ဝုတ္တာ, ပရိယာယေန သုခါ ဝေဒနာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၈၉). ကတ္ထစိ တိဿောပိ ဝိသုံ ဝိသုံ သုခဒုက္ခအဒုက္ခမသုခဘာဝေန ‘‘သုခါ ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဌိတိဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမသုခါ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဉာဏသုခါ အညာဏဒုက္ခာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅). ကတ္ထစိ သဗ္ဗာပိ ဒုက္ခဘာဝေန. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၅၉).

如是，于此，受虽以乐、苦、不苦不乐三种方式被说，但于某处亦以乐、苦两种方式被说。如言：“阿难(Ānanda)，我亦依权宜之说，说有二受，即乐受与苦受。”于某处，亦分别以乐、苦、不苦不乐三种方式说：“乐受，住时是乐，变异时是苦；苦受，住时是苦，变异时是乐；不苦不乐受，知时是乐，不知时是苦。”于某处，则一切皆归于苦。如所说：“凡所有受，我皆说其为苦。”

တတ္ထ သိယာ – ယဒိ တိဿော ဝေဒနာ ယထာ ဣဓ ဝုတ္တာ, အညေသု စ ဧဒိသေသု သုတ္တေသု အဘိဓမ္မေ စ ဧဝံ အဝတွာ ကသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီ’’တိ, ‘‘ဒွေပိ မယာ, အာနန္ဒ, ဝေဒနာ ဝုတ္တာ’’တိ စ? သန္ဓာယဘာသိတမေတံ, တသ္မာ သာ ပရိယာယဒေသနာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

于此或有疑问：若如在此处所说有三受，为何在其他类似的经中及阿毗达摩(Abhidhamma)中不作是说，反而说“凡所有受，我皆说其为苦”，又说“阿难，我亦说有二受”？此乃密意之说，故为权宜之教。世尊曾如是说：

‘‘သင်္ခါရာနိစ္စတံ, အာနန္ဒ, မယာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ သင်္ခါရဝိပရိဏာမတံ, ‘ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိ’’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၂၅၉).

“阿难，我是针对诸行无常、诸行变易而说：‘凡所有受，皆是苦’。”

‘‘ဒွေပိ [Pg.177] မယာ, အာနန္ဒ, ဝေဒနာ ဝုတ္တာ ပရိယာယေနာ’’တိ စ (သံ. နိ. ၄.၂၅၉).

“阿难，我亦依权宜之说，说有二受。”

ဧတ္ထ ဟိ သုခါ အဒုက္ခမသုခါတိ ဣမာသံ ဒွိန္နံ ဝေဒနာနံ နိပ္ပရိယာယေန ဒုက္ခဘာဝေါ နတ္ထိ, ဝေနေယျဇ္ဈာသယေန ပန တတ္ထ နိစ္ဆန္ဒဒဿနတ္ထံ ပရိယာယေန ဒုက္ခဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ သာ တာဒိသီ ပရိယာယဒေသနာ. အယံ ပန ဝေဒနတ္တယဒေသနာ သဘာဝကထာတိ ကတွာ နိပ္ပရိယာယဒေသနာတိ အယမေတ္ထ အာစရိယာနံ သမာနကထာ.

此中，乐受与不苦不乐受此二受，并非了义上具有苦的性质；而是为了随顺所化众生的意乐，为了让他们于中见到离欲，才以权宜之说言其为苦，故有如是权宜之教。而此三受之说，乃是就自性而说，故为了义教，此是诸阿阇梨的共说。

ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ ‘‘ဒုက္ခတာဒွယဝစနတော ပရိယာယဒေသနာဝ ဝေဒနတ္တယဒေသနာ’’တိ. သော ‘‘မာ ဟေဝ’’န္တိဿ ဝစနီယော, ယသ္မာ ဘဂဝတာ သဗ္ဗာသံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခဘာဝေါ အဓိပ္ပာယဝသေန ဝုတ္တော ‘‘သင်္ခါရာနိစ္စတံ, အာနန္ဒ, မယာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ သင်္ခါရဝိပရိဏာမတံ ‘ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိ’’’န္တိ. ယဒိ ပနေတ္ထ ဝေဒနတ္တယဒေသနာ ပရိယာယဒေသနာ သိယာ, ‘‘ဣဒံ မယာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ တိဿော ဝေဒနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န ပနေတံ ဝုတ္တံ.

然诡辩者言：“由说二种苦性故，三受之说亦是权宜之教。”应如是制止他：“勿作是言。”因为世尊是依其意趣而说一切受皆是苦：“阿难，我是针对诸行无常、诸行变易而说：‘凡所有受，皆是苦’。”若此处三受之说是权宜之教，则应说：“我是针对此意而说三受”，然并未如是说。

အပိစာယမေဝ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ကော, ပနာဝုသော, ဝေဒနတ္တယဒေသနာယ အဓိပ္ပာယော’’တိ? သစေ ဝဒေယျ ‘‘မုဒုကာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သုခါ, အဓိမတ္တာ ဒုက္ခာ, မဇ္ဈိမာ အဒုက္ခမသုခါတိ ဝေနေယျဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တာ. တာသု ဟိ န သတ္တာနံ သုခါဒိဝဍ္ဎီ’’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ကော ပနာဝုသော ဒုက္ခဝေဒနာယ သဘာဝေါ, ယေန ‘‘သဗ္ဗာ ဝေဒနာ ဒုက္ခာ’’တိ ဝုစ္စေယျုံ? ယဒိ ယာယ ဥပ္ပန္နာယ သတ္တာ ဝိယောဂမေဝ ဣစ္ဆန္တိ, သော ဒုက္ခဝေဒနာယ သဘာဝေါ. ယာယ စ ပန ဥပ္ပန္နာယ သတ္တာ အဝိယောဂမေဝ ဣစ္ဆန္တိ, ယာယ န ဥဘယံ ဣစ္ဆန္တိ, သာ ကထံ ဒုက္ခဝေဒနာ သိယာ? အထ ယာ အတ္တနော နိဿယဿ ဥပဃာတကာရီ, သာ ဒုက္ခာ. ယာ အနုဂ္ဂဟကာရီ, သာ ကထံ ဒုက္ခာ သိယာ. အထ ပန ယဒရိယာ ဒုက္ခတော ပဿန္တိ, သော ဒုက္ခဝေဒနာယ သဘာဝေါ, သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ဝေဒနံ အရိယာ ဒုက္ခတော ပဿန္တိ, သာ စ အဘိဏှသဘာဝါတိ ကထံ တာသံ ဝေဒနာနံ မုဒုမဇ္ဈိမာဓိမတ္တဒုက္ခဘာဝေါ သိယာ? ယဒိ စ သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ဧဝ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခဘာဝေါ သိယာ, ‘‘တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခတာယော ဒုက္ခဒုက္ခတာ, ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ, သင်္ခါရဒုက္ခတာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅) အယံ ဒုက္ခတာနံ ဝိဘာဂဒေသနာ နိပ္ပယောဇနာ သိယာ. တထာ စ သတိ သုတ္တမေဝ ပဋိဗာဟိတံ သိယာ, ပုရိမေသု စ တီသု ရူပါဝစရဇ္ဈာနေသု [Pg.178] မုဒုကာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာတိ အာပဇ္ဇတိ သုခဝေဒနာဝစနတော. စတုတ္ထဇ္ဈာနေ အရူပဇ္ဈာနေသု စ မဇ္ဈိမာ, အဒုက္ခမသုခဝေဒနာဝစနတော. ဧဝံ သန္တေ ပုရိမာ တိဿော ရူပါဝစရသမာပတ္တိယော စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိယာ အရူပသမာပတ္တီဟိ စ သန္တတရာတိ အာပဇ္ဇတိ. ကထံ ဝါ သန္တတရပ္ပဏီတတရာသု သမာပတ္တီသု ဒုက္ခဝေဒနာယ အဓိကဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ? တသ္မာ ဝေဒနတ္တယဒေသနာယ ပရိယာယဒေသနာဘာဝေါ န ယုတ္တောတိ.

应当这样问他：“贤友(āvuso)，宣说三受的用意是什么呢？”如果他回答：“微苦受即是乐，强苦受即是苦，中苦受即不苦不乐，这是随顺所化众生的意乐而说。因为在这些感受中，众生不会增长乐等。”那么应当问他：“贤友，苦受的自性是什么？以何而说‘一切受皆是苦’呢？若某受生起时，众生只欲远离，此即苦受的自性。而某受生起时，众生只欲不离；又或对某受，既不欲离亦不欲不离，此等感受怎会是苦受呢？再者，若损害自身所依者为苦，那么助益自身所依者，怎会是苦呢？又，若圣者所见之苦即是苦受的自性，而圣者是因行苦而视受为苦，且行苦是恒常存在的，那么这些感受怎会有微、中、强之苦的分别呢？若感受的苦性仅来自于行苦，那么‘诸比丘，有此三苦，即苦苦、坏苦、行苦’(长部3.305)这一苦的分类教说就变得毫无意义了。如此，则经说亦被驳斥。并且，由于（经中）说有乐受，就会得出在前面三种色界禅中存在微弱苦受的结论；由于（经中）说有不苦不乐受，就会得出在第四禅和无色界禅中存在中等（苦）受的结论。如此一来，便会得出前面三种色界定比第四禅定和无色界定更为寂静的结论。在更为寂静、殊胜的定中，苦受的成分怎会反而更多呢？因此，认为宣说三受是一种方便说是没有道理的。”

ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခေ သုခန္တိ သညာဝိပလ္လာသော’’တိ (အ. နိ. ၄.၄၉; ပဋိ. မ. ၁.၂၃၆), တံ ကထန္တိ? ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ သင်္ခါရဒုက္ခတာယ စ ယထာဘူတာနဝဗောဓေန ယာ ဧကန္တတော သုခသညာ, ယာ စ ဒုက္ခနိမိတ္တေ သုခနိမိတ္တသညာ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝမ္ပိ ‘‘သုခါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ (ဣတိဝု. ၅၃) ဣဒံ ပန ကထန္တိ? ဣဒံ ပန ဝိပရိဏာမဒဿနေ သန္နိယောဇနတ္ထံ ဝုတ္တံ တဿ တတ္ထ ဝိရာဂုပ္ပတ္တိယာ ဥပါယဘာဝတော သုခဝေဒနာယ ဗဟုဒုက္ခာနုဂတဘာဝတော စ. တထာ ဟိ ဒုက္ခဿ ဟေတုဘာဝတော အနေကေဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ အနုဗဒ္ဓတ္တာ စ ပဏ္ဍိတာ သုခမ္ပိ ဒုက္ခမိစ္စေဝ ပဋိပန္နာ.

然而，所谓“于苦中起乐想是想颠倒”(a. ni. 4.49; paṭi. ma. 1.236)，此说何义？此乃针对由于未能如实了知坏苦与行苦，而生起的纯粹乐想，以及在苦相上生起乐相之想而说。那么，“诸比丘，当于乐受见为苦”(itivu. 53)此说又何义？此乃为令行者致力于观察坏苦而说，因其是于彼生起厌离的方便，且乐受多与苦相随。确实，由于乐为苦因，且与众多苦法相连，智者们亦视乐为苦而修行。

ဧဝမ္ပိ နတ္ထေဝ သုခါ ဝေဒနာ, သုခဟေတူနံ နိယမာဘာဝတော. ယေ ဟိ သုခဝေဒနာယ ဟေတုသမ္မတာ ဃာသစ္ဆာဒနာဒယော, တေ ဧဝ အဓိမတ္တံ အကာလေ စ ပဋိသေဝိယမာနာ ဒုက္ခဝေဒနာယ ဟေတုဘာဝမာပဇ္ဇန္တိ. န စ ယေနေဝ ဟေတုနာ သုခံ, တေနေဝ ဒုက္ခန္တိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ. တသ္မာ န တေ သုခဟေတူ, ဒုက္ခန္တရာပဂမေ ပန အဝိညူနံ သုခသညာ ယထာ စိရတရံ ဌာနာဒိဣရိယာပထသမင်္ဂီ ဟုတွာ တဒညဣရိယာပထသမာယောဂေ မဟန္တဉ္စ ဘာရံ ဝဟတော ဘာရနိက္ခေပေ စေဝ ဝူပသမေ စ, တသ္မာ နတ္ထေဝ သုခန္တိ? တယိဒံ သမ္မဒေဝ သုခဟေတုံ အပရိညာယ တဿ နိယမာဘာဝပရိကပ္ပနံ. အာရမ္မဏမတ္တမေဝ ဟိ ကေဝလံ သုခဟေတုံ မနသိကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ, အဇ္ဈတ္တိကသရီရဿ အဝတ္ထာဝိသေသံ သမုဒိတံ ပန ဧကဇ္ဈံ တဒုဘယံ သုခါဒိဟေတူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယာဒိသဉ္စ တဒုဘယံ သုခဝေဒနာယ ဟေတု, တာဒိသံ န ကဒါစိပိ ဒုက္ခဝေဒနာယ ဟေတု ဟောတီတိ ဝဝတ္ထိတာ ဧဝ သုခါဒိဟေတု. ယထာ နာမ တေဇောဓာတု သာလိယဝဍာကသဿာဒီနံ ယာဒိသမဝတ္ထန္တရံ ပတွာ သာတမဓုရဘာဝဟေတု ဟောတိ, န တာဒိသမေဝ ပတွာ ကဒါစိပိ အသာတအမဓုရဘာဝဟေတု ဟောတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

（有人说：）“乐受并不存在，因为乐因没有确定性。那些被认为是乐受之因的食物、衣物等，若过度或非时享用，反而成为苦受之因。不能说同一因既生乐又生苦。因此，它们并非乐因，（所谓的乐）只是无知者在另一痛苦消除时所生的乐想而已。譬如，久立之人变换姿势，或负重者放下重担休息时（感到快乐）。因此，乐受并不存在。”这种说法，是由于未能真正了知乐因，而臆想其没有确定性。此说是仅将所缘视为乐因，实应了知，内在身体的特定状态与外在所缘二者结合，才是乐等之因。能产生乐受的因缘组合，绝不会成为苦受之因，故乐等之因是确定的。譬如火界，在某种状态下能令稻谷等作物变得甘美，绝不会在同样状态下令其变得不甘美。此事应如是观。

ဒုက္ခာပဂမေဝ [Pg.179] ကဒါစိ သုခဝေဒနန္တရံ ဥပလဗ္ဘတိ. တတ္ထ သုခေယေဝ သုခသညာ, န ဒုက္ခာပဂမမတ္တေ ယထာ အဒ္ဓါနဂမနပရိဿမကိလန္တဿ သမ္ဗာဟနေ ဣရိယာပထပရိဝတ္တနေ စ, အညထာ ကာလန္တရေပိ ပရိဿမာပဂမေ တာဒိသီ သုခသညာ သိယာ. ဒုက္ခာပဂမမတ္တေ ပန သုခန္တိ ပရိကပ္ပနာ ဝေဒနာဝိသေသဿ အနုပလဗ္ဘမာနတ္တာ. ဧကန္တေနေဝ စေတံ ဧဝံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ, ယတော ပဏီတပ္ပဏီတာနိယေဝ အာရမ္မဏာနိ မဟတာ အာယာသေန သတ္တာ အဘိပတ္ထယန္တိ, န စ နေသံ ယေန ကေနစိ ယထာလဒ္ဓမတ္တေန ပစ္စယေန ပတိကာရံ ကာတုံ သက္ကာ တဏှုပ္ပာဒေနာတိ. ဝေဒနာပစ္စယာ ဟိ တဏှာဥပါဒိ, တထာဘာဝေ စ သုဂန္ဓမဓုရသုခသမ္ဖဿာဒိဝတ္ထူနံ ဣတရီတရဘာဝေန သုခဝိသေသသညာ ဇာယမာနာ ကတမဿ ဒုက္ခဝိသေသဿ အပဂမနေ ဃာနဇိဝှာကာယဒွါရေသု, သောတဒွါရေ စ ဒိဗ္ဗသင်္ဂီတသဒိသပဉ္စင်္ဂိကတူရိယသဒ္ဒါဝဓာရဏေ. တသ္မာ န ဒုက္ခဝေဒနာယမေဝ ဒုက္ခန္တရာပဂမေ သုခသညာ, နာပိ ကေဝလေ ဒုက္ခာပဂမမတ္တေတိ အာဂမတော ယုတ္တိတောပိ ဝဝတ္ထိတာ တိဿော ဝေဒနာတိ ဘဂဝတော ဝေဒနတ္တယဒေသနာ နီတတ္ထာယေဝ, န နေယျတ္ထာတိ သညာပေတဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စေတံ ဥပေတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ, နော စေ, ကမ္မံ ကတွာ ဥယျောဇေတဗ္ဗော ‘‘ဂစ္ဆ ယထာသုခ’’န္တိ.

有时，仅仅是痛苦的止息，也被体验为另一种乐受。于此，乐想在于乐本身，而非仅在于痛苦的止息。就像长途跋涉疲惫不堪者，在按摩或变换姿势时（感到快乐）。否则，在其他时候疲劳消失时，也应该有同样的乐想。认为乐仅是痛苦的止息，这种想法是由于未能了达感受的特殊性。此事应作如是解：众生以极大努力希求种种上妙所缘，其渴爱生起时，并非用任何随缘获得的资具就能对治。因为“缘受生爱”。既然如此，当于鼻、舌、身门，因香、味、触等事物的不同而生起特殊的乐想时，或于耳门，专注聆听如天乐般的五支管弦之声时，这又是哪一种特殊的痛苦止息所致呢？因此，乐想并非在于另一痛苦的止息，也非仅是痛苦的止息本身。是故，当知依于圣教及道理，三受皆已确立，世尊所说三受之教是了义教，非不了义。若彼接受，善哉；若不接受，则应作罢，令其离去，言：“随汝意去。”

ဧဝမေတာ အညမညပဋိပက္ခသဘာဝဝဝတ္ထိတလက္ခဏာ ဧဝ တိဿော ဝေဒနာ ဘဂဝတာ ဒေသိတာ. တဉ္စ ခေါ ဝိပဿနာကမ္မိကာနံ ယောဂါဝစရာနံ ဝေဒနာမုခေန အရူပကမ္မဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ. ဒုဝိဓဉှိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ, အရူပကမ္မဋ္ဌာနန္တိ. တတ္ထ ဘဂဝါ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော သင်္ခေပမနသိကာရဝသေန ဝါ ဝိတ္ထာရမနသိကာရဝသေန ဝါ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနာဒိဝသေန ဝါ ကထေတိ. အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ပန ကထေန္တော ဖဿဝသေန ဝါ ဝေဒနာဝသေန ဝါ စိတ္တဝသေန ဝါ ကထေတိ. ဧကစ္စဿ ဟိ အာပါထဂတေ အာရမ္မဏေ အာဝဇ္ဇတော တတ္ထ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဌမာဘိနိပါတော ဖဿော တံ အာရမ္မဏံ ဖုသန္တော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ပါကဋော ဟောတိ, ဧကစ္စဿ တံ အာရမ္မဏံ အနုဘဝန္တီ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝေဒနာ ပါကဋာ ဟောတိ, ဧကစ္စဿ တံ အာရမ္မဏံ ဝိဇာနန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ. ဣတိ တေသံ တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန ယထာပါကဋံ ဖဿာဒိမုခေန တိဓာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတိ.

如是，世尊(bhagavā)所说的这三种受，其自性相互对立，特征界限分明。此乃为令修习观(vipassanā)的瑜伽行者，能以受为门，见无色业处。业处有二，即色业处与无色业处。世尊说色业处时，或以略作意，或以广作意，或以四界分别等方式而说。说无色业处时，则或以触，或以受，或以心为门而说。因为对某些人，当心转向已现前的所缘时，心与心所的初次撞击——触，在接触所缘时，会清晰地生起；对某些人，体验所缘时，受会清晰地生起；对某些人，识知所缘时，识会清晰地生起。是故，世尊随顺各个体(puggala)的根性意乐，依其显现之法，以触等为门，分三种方式宣说无色业处。

တတ္ထ [Pg.180] ယဿ ဖဿော ပါကဋော ဟောတိ, သောပိ ‘‘န ကေဝလံ ဖဿောဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သဒ္ဓိံ တဒေဝ အာရမ္မဏံ အနုဘဝမာနာ ဝေဒနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဉ္ဇာနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ, ဝိဇာနမာနံ ဝိညာဏမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ယဿ ဝေဒနာ ပါကဋာ ဟောတိ, သောပိ ‘‘န ကေဝလံ ဝေဒနာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာယ သဒ္ဓိံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဉ္ဇာနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ, ဝိဇာနမာနံ ဝိညာဏမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ယဿ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ, သောပိ ‘‘န ကေဝလံ ဝိညာဏမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သဒ္ဓိံ တဒေဝါရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနုဘဝမာနာ ဝေဒနာပိ, သဉ္ဇာနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

于此，若某人的触显明，他亦把握：“不仅触生起，与它一同，体验同一所缘的受、识别的想、思量的思、了别的识也生起。”他仅把握此以触为首的五法。若某人的受显明，他亦把握：“不仅受生起，与它一同，接触的触、识别的想、思量的思、了别的识也生起。”他仅把握此以触为首的五法。若某人的识显明，他亦把握：“不仅识生起，与它一同，触同一所缘的触、体验的受、识别的想、思量的思也生起。”他仅把握此以触为首的五法。

သော ‘‘ဣမေ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ ကိံနိဿိတာ’’တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘ဝတ္ထုနိဿိတာ’’တိ ပဇာနာတိ. ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒဉ္စ ပန မေ ဝိညာဏံ ဧတ္ထသိတံ ဧတ္ထပဋိဗဒ္ဓ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၅; မ. နိ. ၂.၂၅၂). သော အတ္ထတော ဘူတာ စေဝ ဥပါဒါရူပါနိ စ, ဧဝမေတ္ထ ဝတ္ထု ရူပံ, ဖဿပဉ္စမကာ နာမန္တိ နာမရူပမတ္တမေဝ ပဿတိ. ရူပဉ္စေတ္ထ ရူပက္ခန္ဓော, နာမံ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓမတ္တံ ဟောတိ. နာမရူပဝိနိမုတ္တာ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနိမုတ္တံ ဝါ နာမရူပံ နတ္ထိ. သော ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကိံဟေတုကာ’’တိ ဥပပရိက္ခန္တော ‘‘အဝိဇ္ဇာဒိဟေတုကာ’’တိ, တတော ‘‘ပစ္စယော စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဉ္စ ဣဒံ, အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ, သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇမတ္တမေဝါ’’တိ သပ္ပစ္စယနာမရူပဝသေန တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသန္တော ဝိစရတိ. သော ‘‘အဇ္ဇ အဇ္ဇာ’’တိ ပဋိဝေဓံ အာကင်္ခမာနော တထာရူပေ သမယေ ဥတုသပ္ပာယံ, ပုဂ္ဂလသပ္ပာယံ, ဘောဇနသပ္ပာယံ, ဓမ္မဿဝနသပ္ပာယံ ဝါ လဘိတွာ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နောဝ ဝိပဿနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ. ဧဝံ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဘဂဝါ ဝေဒနာဝသေန ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဝေဒနာဝသေန ကထေသိ. တတ္ထ –

彼思惟“此以触为首的诸法依何而住？”时，便了知“依于事(vatthu)而住。”所谓的“事”，即是业生身。如经所说：“我的识依止于此，系缚于此。”(长部1.235; 中部2.252) 他如实地了知，从事的义理上说，（依处）即是四大种及所造色。如此，在此，事是色，以触为首的五法是名，他仅见名色而已。在此，色是色蕴，名是四无色蕴，此即仅是五蕴。因为离了名色则无五蕴，离了五蕴亦无名色。他审察“此五蕴以何为因？”时，便知“以无明等为因。”由此了知“此唯是缘与缘生法，并无其他众生(satto)或个人(puggala)，仅是纯粹的诸行积聚。”他依有缘的名色而安立三相，再依循观(vipassanā)的次第，思惟“无常、苦、无我”而住。他期盼“今日，就在今日！”证悟，当获得时节、个人、食物、听法等适宜的条件时，便以一结跏趺坐，令观达到顶点，安住于阿罗汉果。应知此三类人的业处，直至阿罗汉果，皆是如此。然而，在此，世尊是依随依受而觉悟者的意乐，在开示无色业处时，依受而说。于此：

‘‘လက္ခဏဉ္စ အဓိဋ္ဌာနံ, ဥပ္ပတ္တိ အနုသယော တထာ;

ဌာနံ ပဝတ္တိကာလော စ, ဣန္ဒြိယဉ္စ ဒွိဓာဒိတာ’’တိ. –

“相、依处、生起、随眠，以及处所、转起时、根，并二种等。”

ဣဒံ [Pg.181] ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – တတ္ထ လက္ခဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဖဿော. ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိ ဟိ ဝစနတော ဖဿော ဝေဒနာယ အဓိဋ္ဌာနံ. တထာ ဟိ သော ဝေဒနာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော နိစ္စမ္မဂါဝီဥပမာယ ဥပမိတော. တတ္ထ သုခဝေဒနီယော ဖဿော သုခါယ ဝေဒနာယ အဓိဋ္ဌာနံ, ဒုက္ခဝေဒနီယော ဖဿော ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ, အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော ဖဿော အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ အဓိဋ္ဌာနံ, အာသန္နကာရဏန္တိ အတ္ထော. ဝေဒနာ ကဿ ပဒဋ္ဌာနံ? ‘‘ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ’’တိ ဝစနတော တဏှာယ ပဒဋ္ဌာနံ အဘိပတ္ထနီယဘာဝတော. သုခါ ဝေဒနာ တာဝ တဏှာယ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတု, ဣတရာ ပန ကထန္တိ? ဝုစ္စတေ သုခသမင်္ဂီပိ တာဝ တံသဒိသံ တတော ဝါ ဥတ္တရိတရံ သုခံ အဘိပတ္ထေတိ, ကိမင်္ဂ ပန ဒုက္ခသမင်္ဂီဘူတော. အဒုက္ခမသုခါ စ သန္တဘာဝေန သုခမိစ္စေဝ ဝုစ္စတီတိ တိဿောပိ ဝေဒနာ တဏှာယ ပဒဋ္ဌာနံ.

应知此等为杂项。其中，体性已如前述。依处即是触。因为根据“缘触生受”，触是受的依处。正因其为受的依处，故以被剥皮的牛为喻。于此，乐受之触是乐受的依处，苦受之触是苦受的依处，不苦不乐受之触是不苦不乐受的依处，其义即是近因。受是何者的足处？根据“缘受生爱”，因其为所欲求，故受是爱的足处(padaṭṭhāna)。且说乐受是爱的足处，那么其他二受又如何呢？当说：拥有快乐者尚且欲求同等或更胜之乐，何况是身处痛苦者？而不苦不乐受因其寂静之性，亦可称为乐，是故三受皆为爱的足处。

ဥပ္ပတ္တီတိ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ. ဣဋ္ဌာရမ္မဏဘူတာ ဟိ သတ္တသင်္ခါရာ သုခဝေဒနာယ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ, တေ ဧဝ အနိဋ္ဌာရမ္မဏဘူတာ ဒုက္ခဝေဒနာယ, မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏဘူတာ အဒုက္ခမသုခါယ. ဝိပါကတော တဒါကာရဂ္ဂဟဏတော စေတ္ထ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

生起，即生起之因。诚然，成为悦意所缘的有情与诸行，是乐受生起之因；彼等若成为非悦意所缘，则是苦受（生起之因）；若成为中性所缘，则是不苦不乐受（生起之因）。于此，应知其悦意与非悦意，是从业果及其相状的领受而言。

အနုသယောတိ ဣမာသု တီသု ဝေဒနာသု သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော အနုသေတိ, ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ပဋိဃာနုသယော, အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာနုသယော အနုသေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

随眠即是：于此三种受中，于乐受有贪随眠潜伏，于苦受有嗔随眠潜伏，于不苦不乐受有无明随眠潜伏。如是说：

‘‘သုခါယ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅).

“贤友毘舍佉，于乐受有贪随眠潜伏”等。(中部1.465)

ဒိဋ္ဌိမာနာနုသယာ စေတ္ထ ရာဂပက္ခိယာ ကာတဗ္ဗာ. သုခါဘိနန္ဒနေန ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ‘‘သဿတ’’န္တိအာဒိနာ သက္ကာယေ အဘိနိဝိသန္တိ, မာနဇာတိကာ စ မာနံ ဇပ္ပေန္တိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ. ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော ပန အဝိဇ္ဇာပက္ခိကော ကာတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၂၈၈-၂၈၉) ‘‘ဝေဒနာပစ္စယာ ဝိစိကိစ္ဆာ’’တိ. အနုသယာနဉ္စ တတ္ထ တတ္ထ သန္တာနေ အပ္ပဟီနဘာဝေန ထာမဂမနံ. တသ္မာ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနတ္တာ အနုရူပကာရဏလာဘေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟော ရာဂေါ, တတ္ထ သယိတော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

在此，邪见与慢之随眠当归类于贪欲一方。因为贪恋快乐之故，持“常见”等邪见者会执着于有身见；产生慢心者则会说“我更好”等傲慢之语。疑惑之随眠当归类于无明一方。如在《缘起分别论》(Paṭiccasamuppādavibhaṅga)中说：“缘受生疑。”(《分别论》288-289) 随眠因为在各各相续中未被断除，故具有牢固之性质。因此，“于乐受有贪随眠潜伏”之意是：因为未被道所断除，故贪就像潜伏在那里一样，在遇到相应之因缘时即会生起。其余情况亦与此相同。

ဌာနန္တိ [Pg.182] ကာယော စိတ္တဉ္စ ဝေဒနာယ ဌာနံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယံ တသ္မိံ သမယေ ကာယိကံ သုခံ ကာယသမ္ဖဿဇံ သာတံ သုခံ ဝေဒယိတံ (ဓ. သ. ၄၄၉). ယံ တသ္မိံ သမယေ စေတသိကံ သုခံ စေတောသမ္ဖဿဇံ သာတံ သုခံ ဝေဒယိတ’’န္တိ (ဓ. သ. ၄၇၁) စ.

身与心是受之处所。这已被说过：“当那时，身体之乐，由身触所生，适意之乐受。(《法集论》449) 当那时，心之乐，由意触所生，适意之乐受。”(《法集论》471)

ပဝတ္တိကာလောတိ ပဝတ္တိက္ခဏော, ပဝတ္တနာကလနဉ္စ. ပဝတ္တိက္ခဏေန ဟိ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ သုခဒုက္ခဘာဝေါ ဝဝတ္ထိတော. ယထာဟ –

转起时即是转起刹那，以及转起之考量。因为转起刹那，苦乐受之苦乐性才得以确立。如是说：

‘‘သုခါ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ, ဒုက္ခာ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာ ဌိတိဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမသုခါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅).

“贤友毘舍佉，乐受住时是乐，变异时是苦；苦受住时是苦，变异时是乐。”(中部1.465)

သုခါယ ဝေဒနာယ အတ္ထိဘာဝေါ သုခံ, နတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခံ. ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခံ, နတ္ထိဘာဝေါ သုခန္တိ အတ္ထော. အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ ပဝတ္တနာကလနံ ပဝတ္တိယာ အာကလနံ အနာကလနဉ္စ ဇာနနံ အဇာနနဉ္စ သုခဒုက္ခဘာဝဝဝတ္ထာနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

乐受之存在是乐，不存在是苦；苦受之存在是苦，不存在是乐。此即其义。对于不苦不乐受，其转起之考量，即是对其转起的考量与不考量、知与不知，以及对苦乐状态的确立。经中亦如是说：

‘‘အဒုက္ခမသုခါ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာ ဉာဏသုခါ အညာဏဒုက္ခာ’’တိ.

“贤友毘舍佉，不苦不乐受是智之乐，是无智之苦。”

ဣန္ဒြိယန္တိ ဧတာ ဟိ သုခါဒယော တိဿော ဝေဒနာ သုခိန္ဒြိယံ, ဒုက္ခိန္ဒြိယံ, သောမနဿိန္ဒြိယံ, ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ, ဥပေက္ခိန္ဒြိယန္တိ အဓိပတေယျဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယတော ပဉ္စဓာ ဝိဘတ္တာ. ကာယိကဉှိ သာတံ သုခိန္ဒြိယန္တိ ဝုတ္တံ, အသာတံ ဒုက္ခိန္ဒြိယန္တိ. မာနသံ ပန သာတံ သောမနဿိန္ဒြိယန္တိ ဝုတ္တံ, အသာတံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယန္တိ. ဒုဝိဓမ္ပိ နေဝ သာတံ နာသာတံ ဥပေက္ခိန္ဒြိယန္တိ. ကိံ ပနေတ္ထ ကာရဏံ – ယထာ ကာယိကစေတသိကာ သုခဒုက္ခဝေဒနာ ‘‘သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ, ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယ’’န္တိ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တာ, န ဧဝံ အဒုက္ခမသုခါတိ? ဘေဒါဘာဝတော. ယထေဝ ဟိ အနုဂ္ဂဟသဘာဝါ ဗာဓကသဘာဝါ စ သုခဒုက္ခဝေဒနာ အညထာ ကာယဿ အနုဂ္ဂဟံ ဗာဓကဉ္စ ကရောန္တိ, စိတ္တဿ စ အညထာ, န ဧဝံ အဒုက္ခမသုခါ, တသ္မာ ဘေဒါဘာဝတော ဝိဘဇိတွာ န ဝုတ္တာ.

根者，此等乐等三种受，依其主导之义，以根为名，分为五种：乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。身体的适意受，称为乐根；不适意受，称为苦根。心理的适意受，称为喜根；不适意受，称为忧根。身心二者，既非适意亦非不适意之受，则称为舍根。此中原因为何？何以身、心的苦乐受，分别说为“乐根与喜根，苦根与忧根”，而不苦不乐受却不作此分别？因其无有差别。具饶益性的乐受与具损害性的苦受，于身、于心，所作之饶益与损害各不相同；不苦不乐受则不然。是故，因无差别，而不分别说。

ဒွိဓာဒိတာတိ သဗ္ဗာပိ ဟိ ဝေဒနာ ဝေဒယိတဋ္ဌေန ဧကဝိဓာပိ နိဿယဘေဒေန ဒုဝိဓာ – ကာယိကာ စေတသိကာတိ, သုခါ, ဒုက္ခာ, အဒုက္ခမသုခါတိ တိဝိဓာ, စတုယောနိဝသေန [Pg.183] စတုဗ္ဗိဓာ, ဣန္ဒြိယဝသေန, ဂတိဝသေန စ ပဉ္စဝိဓာ, ဒွါရဝသေန စ အာရမ္မဏဝသေန စ ဆဗ္ဗိဓာ, သတ္တဝိညာဏဓာတုယောဂေန သတ္တဝိဓာ, အဋ္ဌလောကဓမ္မပစ္စယတာယ အဋ္ဌဝိဓာ, သုခါဒီနံ ပစ္စေကံ အတီတာဒိဝိဘာဂေန နဝဝိဓာ, တာ ဧဝ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘေဒေန အဋ္ဌာရသဝိဓာ, တထာ ရူပါဒီသု ဆသု အာရမ္မဏေသု ဧကေကသ္မိံ သုခါဒိဝသေန တိဿော တိဿော ကတွာ. ရူပါရမ္မဏသ္မိဉှိ သုခါပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒုက္ခာပိ, အဒုက္ခမသုခါပိ, ဧဝံ ဣတရေသုပိ. အထ ဝါ အဋ္ဌာရသမနောပဝိစာရဝသေန အဋ္ဌာရသ. ဝုတ္တဉှိ –

二种等者，一切受，依其被感受之义，虽为一种，然依所依之别，则有身、心二种；依乐、苦、不苦不乐，则有三种；依四生，则有四种；依根、依趣，则有五种；依门、依所缘，则有六种；依七识界相应，则有七种；依八世间法为缘，则有八种；乐等诸受，各依过去、未来、现在之别，则有九种。此九种复依内、外之别，则有十八种。或于色等六所缘中，每一所缘皆可生起乐等三种受，亦成十八种。于色所缘，亦生乐受、苦受、不苦不乐受，其余所缘亦然。又或依十八意行而有十八种。如言：

‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတိ, ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယံ, ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတိ, သောတေန သဒ္ဒံ…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ဓမ္မံ ဥပဝိစရတိ, ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယံ, ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ ဓမ္မံ ဥပဝိစရတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၆၂).

“以眼见色后，于喜处之色而意行，于忧处之色而意行，于舍处之色而意行；以耳闻声……（乃至）……以意了知法后，于喜处之法而意行，于忧处之法而意行，于舍处之法而意行。”（A. Ni. 3.62）

ဧဝံ အဋ္ဌာရသဝိဓာ ဟောန္တိ. တထာ ဆ ဂေဟဿိတာနိ သောမနဿာနိ, ဆ ဂေဟဿိတာနိ ဒေါမနဿာနိ, ဆ ဂေဟဿိတာ ဥပေက္ခာ, တထာ နေက္ခမ္မဿိတာ သောမနဿာဒယောတိ ဧဝံ ဆတ္တိံသဝိဓာ. အတီတေ ဆတ္တိံသ, အနာဂတေ ဆတ္တိံသ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆတ္တိံသာတိ အဋ္ဌုတ္တရသတမ္ပိ ဘဝန္တိ. ဧဝမေတ္ထ ဒွိဓာဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

如是则有十八种。复次，有六种依于在家的喜，六种依于在家的忧，六种依于在家的舍；同样，有依于出离的喜、忧、舍，如是则有三十六种。过去三十六种，未来三十六种，现在三十六种，总共一百零八种。于此应知其为二种等之义。

ပကိဏ္ဏကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

杂说释义终。

ဂါထာသု သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ သမာဟိတော. တေန သမထဘာဝနာနုယောဂံ ဒဿေတိ. သမ္ပဇာနောတိ သာတ္ထကသမ္ပဇညာဒိနာ စတုဗ္ဗိဓေန သမ္ပဇညေန သမ္ပဇာနော. တေန ဝိပဿနာနုယောဂံ ဒဿေတိ. သတောတိ သတောကာရီ. တေန သမထဝိပဿနာနယေန ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. တေန သမန္နာဂတတ္တံ ဒဿေတိ. ဝေဒနာ စ ပဇာနာတီတိ ‘‘ဣမာ ဝေဒနာ, ဧတ္တကာ ဝေဒနာ’’တိ သဘာဝတော ဝိဘာဂတော ‘‘အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတော စ ပုဗ္ဗဘာဂေ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂေန ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဇာနာတိ. ဝေဒနာနဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ သမုဒယသစ္စံ. ယတ္ထ စေတာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ဧတ္တာဝတာ ဝေဒနာ ယတ္ထ နိရုဇ္ဈန္တိ, တံ နိရောဓသစ္စံ. ခယဂါမိနန္တိ ဝေဒနာနံ ခယဂါမိနံ အရိယမဂ္ဂဉ္စ ပဇာနာတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝေဒနာနံ ခယာတိ ဧဝံ စတ္တာရိ သစ္စာနိ [Pg.184] ပဋိဝိဇ္ဈန္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဝေဒနာနံ အနုပ္ပာဒနိရောဓာ. နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတောတိ နိတ္တဏှော, ပဟီနတဏှော, ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန, ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန စ ပရိနိဗ္ဗုတော ဟောတိ.

偈颂中的“等持”，是指通过近行定与安止定之别而达到的定境。此即显示修习止。 “正知”则是指具足有益正知等四种正知。此即显示修习观。 “念”是指具念而行者。由此通过止观之道，诸法得以修习圆满，此即显示其所具足之德。“了知诸受”是指：在初步阶段，从自性与差别上，了知“此是受，此等是受”；从无常等相上，了知其为“无常、苦、变易法”，并以三种遍知而遍知，增长观，最终以圣道，通过遍知与通达来了知。诸受之生起是集谛。此等受于何处灭尽，即是灭谛。“导向灭尽”与“了知导向诸受灭尽的圣道”相关联。诸受之灭尽，是指以圣道通达四谛，令诸受不复生起而灭尽。“无欲而般涅槃”是指无贪爱、已断贪爱，以烦恼的般涅槃与五蕴的般涅槃而般涅槃。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. ဒုတိယဝေဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 第二受经释义

၅၃. စတုတ္ထေ ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ သုခဝေဒနာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခဝသေန ဒုက္ခာတိ ဉာဏစက္ခုနာ ပဿိတဗ္ဗာ. သလ္လတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဒုန္နီဟရဏဋ္ဌေန အန္တောတုဒနဋ္ဌေန ပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခဒုက္ခဘာဝေန ဒုက္ခဝေဒနာ သလ္လန္တိ ပဿိတဗ္ဗာ. အနိစ္စတောတိ ဟုတွာ အဘာဝတော ဥဒယဗ္ဗယဝန္တတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပဋိပက္ခတော စ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ အနိစ္စာတိ ပဿိတဗ္ဗာ. ကာမဉ္စေတ္ထ သဗ္ဗာပိ ဝေဒနာ အနိစ္စတော ပဿိတဗ္ဗာ, အနိစ္စဒဿနတော ပန သာတိသယံ ဝိရာဂနိမိတ္တံ ဒုက္ခဒဿနန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော သတ္ထာ ‘‘သုခါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သလ္လတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. အထ ဝါ ယတ္ထ ပုထုဇ္ဇနာ သုခါဘိနိဝေသိနော, တတ္ထ နိဗ္ဗေဒဇနနတ္ထံ တထာ ဝုတ္တံ. တေနဿာ သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ဒုက္ခဘာဝေါ ဒဿိတော. ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခန္တိ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ ‘‘သုခါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သုခါပိ တာဝ ဧဒိသီ, ဒုက္ခာ နု ခေါ ကီဒိသီ’’တိ စိန္တေန္တာနံ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ ‘‘ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သလ္လတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ အာဟ, ဣတရာ ပန သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ဧဝ ဒုက္ခာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ အနိစ္စတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ အဝေါစ.

53. 第四经中，乐受应作苦观：乐受因其变坏苦的性质而为苦，应以智眼观之。苦受应作箭观：因其难以拔除、从内刺痛、逼迫，具足苦苦之性，故应视苦受为箭。不苦不乐受应作无常观：因其曾有而还无、有生有灭、暂时存在且与恒常相违，故应视不苦不乐受为无常。诚然，于此一切受皆应作无常观，然而，为显示“由观无常而观苦，是生起厌离的殊胜之相”此义，导师说：“诸比丘，乐受应作苦观，苦受应作箭观。”换言之，于凡夫执着乐受之处，为令其生起厌离而如是说，此即显示了乐受作为行苦的苦性。“凡无常者皆是苦”，因其变坏苦的性质，故说“诸比丘，乐受应作苦观”；对于思惟“乐受尚且如此，苦受又将如何？”者，因其苦苦的性质，故说“苦受应作箭观”；而为显示其余不苦不乐受亦因行苦而为苦，故说“不苦不乐受应作无常观”。

ဧတ္ထ စ ‘‘သုခါ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ ဧတေန ရာဂဿ သမုဂ္ဃာတနူပါယော ဒဿိတော. သုခဝေဒနာယ ဟိ ရာဂါနုသယော အနုသေတိ. ‘‘ဒုက္ခာ ဝေဒနာ သလ္လတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ ဧတေန ဒေါသဿ သမုဂ္ဃာတနူပါယော ဒဿိတော. ဒုက္ခဝေဒနာယ ဟိ ပဋိဃာနုသယော အနုသေတိ. ‘‘အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ အနိစ္စတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ ဧတေန မောဟဿ သမုဂ္ဃာတနူပါယော ဒဿိတော. အဒုက္ခမသုခဝေဒနာယ ဟိ အဝိဇ္ဇာနုသယော အနုသေတိ.

于此，“乐受应作苦观”，此句显示了断除贪的方便，因贪随眠潜在于乐受；“苦受应作箭观”，此句显示了断除瞋的方便，因瞋随眠潜在于苦受；“不苦不乐受应作无常观”，此句显示了断除痴的方便，因无明随眠潜在于不苦不乐受。

တထာ [Pg.185] ပဌမေန တဏှာသံကိလေသဿ ပဟာနံ ဒဿိတံ တဿ သုခဿာဒဟေတုကတ္တာ, ဒုတိယေန ဒုစ္စရိတသံကိလေသဿ ပဟာနံ. ယထာဘူတဉှိ ဒုက္ခံ အပရိဇာနန္တာ တဿ ပရိဟရဏတ္ထံ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ. တတိယေန ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဿ ပဟာနံ အနိစ္စတော ပဿန္တဿ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသာဘာဝတော အဝိဇ္ဇာနိမိတ္တတ္တာ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဿ, အဝိဇ္ဇာနိမိတ္တဉ္စ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. ပဌမေန ဝါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခပရိညာ, ဒုတိယေန ဒုက္ခဒုက္ခပရိညာ, တတိယေန သင်္ခါရဒုက္ခပရိညာ. ပဌမေန ဝါ ဣဋ္ဌာရမ္မဏပရိညာ, ဒုတိယေန အနိဋ္ဌာရမ္မဏပရိညာ, တတိယေန မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏပရိညာ. ဝိရတ္တေသု ဟိ တဒါရမ္မဏဓမ္မေသု အာရမ္မဏာနိပိ ဝိရတ္တာနေဝ ဟောန္တီတိ. ပဌမေန ဝါ ရာဂပ္ပဟာနပရိကိတ္တနေန ဒုက္ခာနုပဿနာယ အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခော ဒီပိတော ဟောတိ, ဒုတိယေန ဒေါသပ္ပဟာနပရိကိတ္တနေန အနိစ္စာနုပဿနာယ အနိမိတ္တဝိမောက္ခော, တတိယေန မောဟပ္ပဟာနပရိကိတ္တနေန အနတ္တာနုပဿနာယ သုညတဝိမောက္ခော ဒီပိတော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

如此，第一者显示了贪染的断除，因为它（乐受）是乐味之因；第二者显示了恶行染的断除，因为不如实遍知苦者为了避免痛苦而造作恶行；第三者显示了见染的断除，因为观无常者没有见染，此乃因见染以无明为相，而不苦不乐受亦是无明之相。或者说，第一者是变坏苦之遍知，第二者是苦苦之遍知，第三者是行苦之遍知。又或者说，第一者是可爱所缘之遍知，第二者是不可爱所缘之遍知，第三者是中性所缘之遍知。因为当对那些所缘境中的法离染时，那些所缘境本身也即已离染。或者说，应当如此理解：通过第一者对断除贪的宣说，彰显了以苦随观的无愿解脱；通过第二者对断除瞋的宣说，彰显了以无常随观的无相解脱；通过第三者对断除痴的宣说，彰显了以无我随观的空解脱。

ယတောတိ ယဒါ, ယသ္မာ ဝါ. အရိယောတိ ကိလေသေဟိ အာရကာ ဌိတော ပရိသုဒ္ဓေါ. သမ္မဒ္ဒသောတိ သဗ္ဗာသံ ဝေဒနာနံ စတုန္နမ္ပိ ဝါ သစ္စာနံ အဝိပရီတဒဿာဝီ. အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှန္တိ ဝေဒနာမူလကံ တဏှံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဆိန္ဒိ, အနဝသေသတော သမုစ္ဆိန္ဒိ. ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓံ သံယောဇနံ ပရိဝတ္တယိ, နိမ္မူလမကာသိ. သမ္မာတိ ဟေတုနာ ကာရဏေန. မာနာဘိသမယာတိ မာနဿ ဒဿနာဘိသမယာ, ပဟာနာဘိသမယာ ဝါ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟိ ကိစ္စဝသေန မာနံ ပဿတိ, အယမဿ ဒဿနာဘိသမယော. တေန ဒိဋ္ဌော ပန သော တာဝဒေဝ ပဟီယတိ ဒိဋ္ဌဝိသေန ဒိဋ္ဌသတ္တာနံ ဇီဝိတံ ဝိယ, အယမဿ ပဟာနာဘိသမယော. အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာတိ ဧဝံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန မာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပဟီနတ္တာ စ သဗ္ဗဿေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ကောဋိသင်္ခါတံ အန္တံ ပရိစ္ဆေဒံ ပရိဝဋုမံ အကာသိ, အန္တိမသမုဿယမတ္တာဝသေသံ ဒုက္ခမကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“Yato”，即“何时”或“因为”。“圣者”，即远离诸烦恼而住，是为清净。“正见者”，即对一切受或四谛无颠倒见者。“断除渴爱”，即以顶道斩断、无余根除以受为根的渴爱。“转离结缚”，即转离、根除十种结。“正”，即依于因、依于缘。“慢之现观”，即慢的见现观或断现观。阿罗汉道依其作用而见慢，此即其见现观。而彼一旦被见，即刻被断，犹如众生被有毒视的（蛇）所见，其命即断一般，此即其断现观。“令苦究竟”，即是说，通过阿罗汉道见慢、断慢，从而为一切轮回之苦作了名为“究竟”的终结、界限、限定，使苦仅余最后身。

ဂါထာသု ယောတိ ယော အရိယသာဝကော. အဒ္ဒါတိ အဒ္ဒသ, သုခဝေဒနံ ဒုက္ခတော ပဿီတိ အတ္ထော. သုခဝေဒနာ ဟိ ဝိသမိဿံ ဝိယ ဘောဇနံ ပရိဘောဂကာလေ အဿာဒံ ဒဒမာနာ ဝိပရိဏာမကာလေ ဒုက္ခာယေဝါတိ. ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတောတိ ယထာ သလ္လံ သရီရံ အနုပဝိသန္တမ္ပိ ပဝိဋ္ဌမ္ပိ ဥဒ္ဓရိယမာနမ္ပိ ပီဠမေဝ ဇနေတိ, ဧဝံ ဒုက္ခဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ ဌိတိပ္ပတ္တာပိ ဘိဇ္ဇမာနာပိ ဝိဗာဓတိယေဝါတိ တံ သလ္လတော ဝိပဿီတိ ဝုတ္တံ. အဒ္ဒက္ခိ [Pg.186] နံ အနိစ္စတောတိ သုခဒုက္ခတော သန္တသဘာဝတာယ သန္တတရဇာတိကမ္ပိ နံ အဒုက္ခမသုခံ အနိစ္စန္တိကတာယ အနိစ္စတော ပဿိ.

偈颂中，“彼”，即圣弟子。“见”，即是见乐受为苦之义。乐受犹如掺毒之食，享用时虽有乐味，变坏时则唯是苦。“见苦如箭”，是说犹如箭矢，刺入、停留、拔出时皆生苦恼；如是，苦受生起、持续、坏灭时皆是逼恼，故说观彼为箭。“见彼为无常”，即是说，他见到那比乐、苦更寂静、自性寂静的不苦不乐受，因其无常性，而见其为无常。

သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသောတိ သော ဧဝံ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ သမ္မဒေဝ ဒုက္ခာဒိတော ဒဿာဝီ. ယတောတိ ယသ္မာ. တတ္ထာတိ ဝေဒနာယံ. ဝိမုစ္စတီတိ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိဝသေန ဝိမုစ္စတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ သုခါဒီနိ ဒုက္ခာဒိတော အဒ္ဒသ, တသ္မာ တတ္ထ ဝေဒနာယ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိမုစ္စတိ. ယံသဒ္ဒေ ဟိ ဝုတ္တေ တံသဒ္ဒေါ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော. အထ ဝါ ယတောတိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ သံယတော ယတတ္တော, ယတတိ ပဒဟတီတိ ဝါ ယတော, အာယတတီတိ အတ္ထော. အဘိညာဝေါသိတောတိ ဝေဒနာမုခေန စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ ဆဋ္ဌာဘိညာယ ပရိယောသိတော ကတကိစ္စော. သန္တောတိ ရာဂါဒိကိလေသဝူပသမေန သန္တော. ယောဂါတိဂေါတိ ကာမယောဂါဒိံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ယောဂံ အတိက္ကန္တော. ဥဘယဟိတမုနနတော မုနီတိ.

“彼实是正见者”，即如是如实地从苦等角度观察三受者。“Yato”，即“因为”。“于彼”，即于受。“解脱”，即以断灭解脱而解脱。此义是说：因为他从苦等角度观察乐等受，故于彼受，通过断除对其的欲贪而以断灭的方式解脱。当说“yaṃ”（所）字时，应引出“taṃ”（彼）字。或者，“yato”是身、语、意已调伏、自制者；或“yato”是努力、精进者，义为精勤。“神通完满者”，即通过以受为门修习四谛业处，以第六通达到终点、完成所作。“寂静者”，即因贪等烦恼平息而寂静。“越流者”，即超越欲流等四种流者。“因了知自他之利，故为牟尼”。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. ပဌမဧသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 初求经释义

၅၄. ပဉ္စမေ ဧသနာတိ ဂဝေသနာ ပရိယေသနာ မဂ္ဂနာ. တာ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘ကာမေသနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာမေသနာတိ ကာမာနံ ဧသနာ, ကာမသင်္ခါတာ ဝါ ဧသနာ ကာမေသနာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

54. 第五，所谓“求”(esanā)，即是寻求(gavesanā)、遍求(pariyesanā)、觅求(magganā)。为分别显示之，故说“欲求”(kāmesanā)等。其中，“欲求”即欲之求，或名为欲之求。如是说：

‘‘တတ္ထ ကတမာ ကာမေသနာ? ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော, ကာမရာဂေါ, ကာမနန္ဒီ, ကာမသ္နေဟော, ကာမပိပါသာ, ကာမမုစ္ဆာ, ကာမဇ္ဈောသာနံ, အယံ ဝုစ္စတိ ကာမေသနာ’’တိ (ဝိဘ. ၉၁၉).

“此中，什么是欲求？凡于诸欲的欲欲、欲贪、欲喜、欲爱、欲渴、欲迷、欲执，此谓欲求。”(Vibh. 919)

တသ္မာ ကာမရာဂေါ ကာမေသနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘဝေသနာယပိ ဧသေဝ နယော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

因此，当知欲贪即是欲求。于有求，此理亦然。如是说：

‘‘တတ္ထ ကတမာ ဘဝေသနာ? ယော ဘဝေသု ဘဝစ္ဆန္ဒော…ပေ… ဘဝဇ္ဈောသာနံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝေသနာ’’တိ (ဝိဘ. ၉၁၉).

“此中，什么是有求？凡于诸有，有有欲……乃至……有执，此谓有求。”(Vibh. 919)

တသ္မာ ဘဝေသနရာဂေါ ရူပါရူပဘဝပတ္ထနာ ဘဝေသနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဗြဟ္မစရိယဿ ဧသနာ ဗြဟ္မစရိယေသနာ. ယထာဟ –

因此，当知有贪，以及对色有、无色有的希求，即是有求。对梵行的求，即是梵行求。如所说：

‘‘တတ္ထ [Pg.187] ကတမာ ဗြဟ္မစရိယေသနာ? သဿတော လောကောတိ ဝါ, အသဿတော လောကောတိ ဝါ, အန္တဝါ လောကောတိ ဝါ, အနန္တဝါ လောကောတိ ဝါ, တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ဝါ, အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ ဝါ, ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဝါ, န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဝါ, ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဝါ, နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဝါ, ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ဒိဋ္ဌိကန္တာရော ဒိဋ္ဌိဝိသူကာယိကံ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဒိဋ္ဌိသညောဇနံ ဂါဟော ပတိဋ္ဌာဟော အဘိနိဝေသော ပရာမာသော ကုမ္မဂ္ဂေါ မိစ္ဆာပထော မိစ္ဆတ္တံ တိတ္ထာယတနံ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟော, အယံ ဝုစ္စတိ ဗြဟ္မစရိယေသနာ’’တိ (ဝိဘ. ၉၁၉).

“此中，什么是梵行求？‘世间是常’或‘世间是无常’，‘世间有边’或‘世间无边’，‘命即是身’或‘命异身异’，‘如来死后存在’或‘如来死后不存在’，‘如来死后亦有亦无’或‘如来死后非有非无’——如是之见、见所执、见密林、见荆棘、见之歪曲、见之动摇、见结、执、住、随眠、妄取、邪道、邪径、邪性、外道处、颠倒执，此谓梵行求。”(Vibh. 919)

တသ္မာ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္မတဿ ဗြဟ္မစရိယဿ ဧသနာ ဒိဋ္ဌိဗြဟ္မစရိယေသနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ဧတ္တာဝတာ ရာဂဒိဋ္ဌိယော ဧသနာတိ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. န ကေဝလဉ္စ ရာဂဒိဋ္ဌိယောဝ ဧသနာ, တဒေကဋ္ဌံ ကမ္မမ္ပိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

因此，当知与见所执相应的梵行之求，即是见梵行求。至此，已说明贪与见即是求。不仅贪与见是求，与其同一所缘的业也是。如是说：

‘‘တတ္ထ ကတမာ ကာမေသနာ? ကာမရာဂေါ တဒေကဋ္ဌံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ, အယံ ဝုစ္စတိ ကာမေသနာ. တတ္ထ ကတမာ ဘဝေသနာ? ဘဝရာဂေါ တဒေကဋ္ဌံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝေသနာ. တတ္ထ ကတမာ ဗြဟ္မစရိယေသနာ? အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ တဒေကဋ္ဌံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, မနောကမ္မံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဗြဟ္မစရိယေသနာ’’တိ (ဝိဘ. ၉၁၉) –

“此中，什么是欲求？欲贪，以及与其同一所缘的不善身业、语业、意业，此谓欲求。此中，什么是有求？有贪，以及与其同一所缘的不善身业、语业、意业，此谓有求。此中，什么是梵行求？边执见，以及与其同一所缘的不善身业、语业、意业，此谓梵行求。”(Vibh. 919)

ဧဝမေတာ တိဿော ဧသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

如是，当知此三求。

ဂါထာသု သမ္ဘဝန္တိ ဧတ္ထ ဧသနာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ အဝိဇ္ဇာဒယော တဏှာ စာတိ သမ္ဘဝေါ, သမုဒယောတိ အတ္ထော. ယတ္ထ စေတာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ဗြဟ္မစရိယေသနာ ပဌမမဂ္ဂေန နိရုဇ္ဈတိ, ကာမေသနာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန, ဘဝေသနာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန နိရုဇ္ဈတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

偈颂中，“生起”(sambhavo)，义为“集”(samudaya)，因为诸求的生起之因——无明等及渴爱——于此中生起。“于何处彼等灭尽”，当知：梵行求由初道而灭，欲求由不还道而灭，有求由阿罗汉道而灭。余者如前述。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. ဒုတိယဧသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 第二求经释义

၅၅. ဆဋ္ဌေ [Pg.188] ဗြဟ္မစရိယေသနာ သဟာတိ ဗြဟ္မစရိယေသနာယ သဒ္ဓိံ. ဝိဘတ္တိလောပေန ဟိ အယံ နိဒ္ဒေသော, ကရဏတ္ထေ ဝါ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဗြဟ္မစရိယေသနာယ သဒ္ဓိံ ကာမေသနာ, ဘဝေသနာတိ တိဿော ဧသနာ’’တိ. တာသု ဗြဟ္မစရိယေသနံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ဣတိသစ္စပရာမာသော, ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမုဿယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ဣတိ ဧဝံ သစ္စန္တိ ပရာမာသော ဣတိသစ္စပရာမာသော. ဣဒမေဝ သစ္စံ, မောဃမညန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေတိ. ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ သဗ္ဗာနတ္ထဟေတုဘာဝတော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဝဇ္ဇံ ဝဒါမီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀). တာ ဧဝ စ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎမာနာ လောဘာဒိကိလေသသမုဿယေန စ သမုဿယာ, ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ, မောဃမည’’န္တိ မိစ္ဆာဘိနိဝိသမာနာ သဗ္ဗာနတ္ထဟေတုဘူတာ ကိလေသဒုက္ခူပစယဟေတုဘူတာ စ ဒိဋ္ဌိယော ဗြဟ္မစရိယေသနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေန ပဝတ္တိအာကာရတော နိဗ္ဗတ္တိတော စ ဗြဟ္မစရိယေသနာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

55. 在第六经中，“梵行求俱”(brahmacariyesanā saha)是指与梵行求(brahmacariyesanāya)俱(saddhiṃ)。此为语格省略的解释，或是在作格义上的主格词。此中意谓：“与梵行求一起，还有欲求、有求，此为三求。”于此三者中，为从自相上显示梵行求，故说“此为真实执取，诸见处之积集”。其义为：如此执取“此为真实”，即是“如是真实执取”，此即“唯此是实，余者皆虚”，显示了（此）见的生起方式。诸见确为一切无益之因，故为“见处”。诚如所言：“诸比丘，我说邪见是最大的过失。”(《增支部》1.310) 彼等见解辗转增长，又因贪等烦恼积集而为“积集”，错误地执取“唯此是实，余者皆虚”，成为一切无益及烦恼、痛苦积聚之因，故被称为“梵行求”。当知，由此从业态及所生两方面显示了梵行求。

သဗ္ဗရာဂဝိရတ္တဿာတိ သဗ္ဗေဟိ ကာမရာဂဘဝရာဂေဟိ ဝိရတ္တဿ. တတော ဧဝ တဏှက္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ ဝိမုတ္တတ္တာ တဏှက္ခယဝိမုတ္တိနော အရဟတော. ဧသနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာတိ ကာမေသနာ, ဘဝေသနာ စ သဗ္ဗသော နိဿဋ္ဌာ ပဟီနာ. ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမူဟတာတိ ဗြဟ္မစရိယေသနာသင်္ခါတာ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ စ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ သမုဂ္ဃာတိတာ. ဧသနာနံ ခယာတိ ဧဝမေတာသံ တိဿန္နံ ဧသနာနံ ခယာ အနုပ္ပာဒနိရောဓာ ဘိန္နကိလေသတ္တာ. ဘိက္ခူတိ စ သဗ္ဗသော အာသာဘာ ဝါ. နိရာသောတိ စ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌဿ ဝိစိကိစ္ဆာကထံကထာသလ္လဿ ပဟီနတ္တာ အကထံကထီတိ စ ဝုစ္စတီတိ.

“远离一切贪者”，是指远离了一切欲贪和有贪。正因于被称为“爱尽”的涅槃中解脱，故为“爱尽解脱”的阿罗汉。“已舍诸求者”，是指欲求和有求已完全被舍弃、断除。“见处已根除者”，是指被称为“梵行求”的诸见处已由初道彻底根除。“诸求已尽”，即此三求已尽，不复生起而寂灭，因其烦恼已被摧破。而“比丘”(bhikkhu)，是因完全无望(āsā)或无求(bhā)。“无望者”(nirāso)，是指对于已得正见者，其疑惑与犹豫不决之箭已被断除，故亦被称为“无惑者”(akathaṃkathī)。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇-၈. အာသဝသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

7-8. 二漏经释义

၅၆-၅၇. သတ္တမေ ကာမာသဝေါတိ ကာမေသု အာသဝေါ, ကာမသင်္ခါတော ဝါ အာသဝေါ ကာမာသဝေါ, အတ္ထတော ပန ကာမရာဂေါ ရူပါဒိအဘိရတိ စ ကာမာသဝေါ. ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဈာနနိကန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော [Pg.189] ရာဂေါ ဘဝပတ္ထနာ စ ဘဝါသဝေါ. အဝိဇ္ဇာဝ အဝိဇ္ဇာသဝေါ.

56-57. 于第七经，欲漏(kāmāsava)是指于诸欲之漏，或名为“欲”之漏，故为欲漏。然而，就义理而言，欲贪及对色等（所缘）的喜乐，即是欲漏。于色有(rūpabhava)与无色有(arūpabhava)的欲贪，于禅那的喜乐(jhānanikanti)，与常见(sassatadiṭṭhi)相应的贪，以及对有的希求(bhavapatthanā)，即是有漏(bhavāsava)。无明(avijjā)即是无明漏(avijjāsava)。

အာသဝါနဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ ဧတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရော အဝိဇ္ဇာဒယော စ ကိလေသာ အာသဝါနံ သမ္ဘဝေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“诸漏的生起”，于此，不如理作意(ayonisomanasikāra)以及无明等烦恼是诸漏的生起因缘。诚如所言：

‘‘အယောနိသော, ဘိက္ခဝေ, မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နာ စေဝ အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ အာသဝါ ပဝဍ္ဎန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅).

“诸比丘，不如理作意者，未生之漏生起，已生之漏增长。”(《中部》1.15)

‘‘အဝိဇ္ဇာ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗင်္ဂမာ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ အနွဒေဝ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပ’’န္တိ (ဣတိဝု. ၄၀) စ.

以及：“诸比丘，于不善法之现起，无明为前导，无惭、无愧随之而来。”(《如是语》40)

မဂ္ဂဉ္စ ခယဂါမိနန္တိ အာသဝါနံ ခယဂါမိနံ အရိယမဂ္ဂဉ္စ. တတ္ထ ကာမာသဝေါ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီယတိ, ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ စ အရဟတ္တမဂ္ဂေန. ကာမုပါဒါနံ ဝိယ ကာမာသဝေါပိ အဂ္ဂမဂ္ဂဝဇ္ဈောတိ စ ဝဒန္တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. အဋ္ဌမေ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ.

“导向灭尽之道”是指能令诸漏灭尽的圣道。其中，欲漏由不还道断除，有漏和无明漏由阿罗汉道断除。亦有人言，欲漏如欲取，亦为最上道所断。其余如前已说。第八经无新增义。

သတ္တမအဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七、第八经释义终。

၉. တဏှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 爱经释义

၅၈. နဝမေ တဏှာယနဋ္ဌေန တဏှာ, ရူပါဒိဝိသယံ တသတီတိ ဝါ တဏှာ. ဣဒါနိ တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကာမတဏှာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမတဏှာ. ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဈာနနိကန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ ဘဝဝသေန ပတ္ထနာ စ ဘဝတဏှာ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ ဝိဘဝတဏှာ. အပိစ ပစ္ဆိမတဏှာဒွယံ ဌပေတွာ သေသာ သဗ္ဗာပိ တဏှာ ကာမတဏှာ ဧဝ. ယထာဟ –

58. 于第九经，因有渴求之义，故为“爱”(taṇhā)；或因于色等所缘而渴求，故为“爱”。今为分别显示，故说“欲爱”(kāmataṇhā)等。其中，于五妙欲之贪为“欲爱”。于色、无色有之欲贪，禅定之乐，与常见相应之贪，及依于有而希求，是为“有爱”(bhavataṇhā)。与断见相应之贪，是为“无有爱”(vibhavataṇhā)。再者，置后二爱，其余一切爱皆是欲爱。如言：

‘‘တတ္ထ ကတမာ ဘဝတဏှာ? သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝတဏှာ. တတ္ထ ကတမာ ဝိဘဝတဏှာ? ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ, အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဘဝတဏှာ. အဝသေသာ တဏှာ ကာမတဏှာ’’တိ (ဝိဘ. ၉၁၆).

“其中，何为有爱？与常见相应的贪、染，心之贪、染——此谓有爱。其中，何为无有爱？与断见相应的贪、染，心之贪、染——此谓无有爱。其余之爱即是欲爱。”(《分别论》916)

ဣမာ [Pg.190] စ တိဿော တဏှာ ရူပတဏှာ…ပေ… ဓမ္မတဏှာတိ ဝိသယဘေဒတော ပစ္စေကံ ဆဗ္ဗိဓာတိ ကတွာ အဋ္ဌာရသ ဟောန္တိ. တာ အဇ္ဈတ္တရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသ, ဗဟိဒ္ဓါရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသာတိ ဆတ္တိံသ, ဣတိ အတီတာ ဆတ္တိံသ, အနာဂတာ ဆတ္တိံသ, ပစ္စုပ္ပန္နာ ဆတ္တိံသာတိ ဝိဘာဂတော အဋ္ဌသတံ ဟောန္တိ. ပုန သင်္ဂဟေ ကရိယမာနေ ကာလဘေဒံ အနာမသိတွာ ဂယှမာနာ ဆတ္တိံသေဝ ဟောန္တိ, ရူပါဒီနံ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝိဘာဂေ အကရိယမာနေ အဋ္ဌာရသေဝ, ရူပါဒိအာရမ္မဏဝိဘာဂမတ္တေ ဂယှမာနေ ဆဠေဝ, အာရမ္မဏဝိဘာဂမ္ပိ အကတွာ ဂယှမာနာ တိဿောယေဝ ဟောန္တီတိ.

此三爱，即色爱……乃至……法爱，依所缘之别，各分六种，成十八种。彼等十八种于内色等，十八种于外色等，共三十六种。如是，过去三十六，未来三十六，现在三十六，依此分别，共成一百零八种。若再总摄，不触及时之分别，则仅三十六种；若不作色等内外之分别，则仅十八种；若仅取色等所缘之分别，则仅六种；若亦不作所缘之分别，则仅有三种。

ဂါထာသု တဏှာယောဂေနာတိ တဏှာသင်္ခါတေန ယောဂေန, ကာမယောဂေန, ဘဝယောဂေန စ. သံယုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓာ, ဘဝါဒီသု သံယောဇိတာ ဝါ. တေနေဝါဟ ‘‘ရတ္တစိတ္တာ ဘဝါဘဝေ’’တိ. ခုဒ္ဒကေ စေဝ မဟန္တေ စ ဘဝေ လဂ္ဂစိတ္တာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဘဝေါတိ သဿတဒိဋ္ဌိ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ. တသ္မာ ဘဝါဘဝေ သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌီသု သတ္တဝိသတ္တစိတ္တာတိ. ဧတေန ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာ စ ဒဿိတာ. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘တဏှာယောဂေနာ’’တိ ဣမိနာ ကာမတဏှာဝ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ ယောဂယုတ္တာ မာရဿာတိ တေ ဧဝံဘူတာ ပုဂ္ဂလာ မာရဿ ပါသသင်္ခါတေန ယောဂေန ယုတ္တာ ဗဒ္ဓါ. ရာဂေါ ဟိ မာရယောဂေါ မာရပါသောတိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

于偈颂中，“以爱轭”(taṇhāyogena)者，谓以名为爱之轭，即欲轭、有轭。“相应”(Saṃyuttā)者，谓相关联，或于有等中被连结。是故说“心染于有、无有”(rattacittā bhavābhave)。其义为：心执着于小、大之有。或“有”(bhava)是常见，“无有”(abhava)是断见。是故“于有、无有”，是心于常、断见中执着、沉溺。此显示了有爱与无有爱。于此说中，当知“以爱轭”仅显示欲爱。“彼等为魔之轭所轭”(Te yogayuttā mārassā)者，谓彼等个体(puggala)为魔之名为“网”的轭所轭、所缚。贪实为魔轭、魔网。如言：

‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ စရတိ မာနသော;

တေန တံ ဗာဓယိဿာမိ, န မေ သမဏ မောက္ခသီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၅၁;

မဟာဝ. ၃၃);

“罗网空中行，此心意所行，我以此缚汝，沙门汝不脱。”(《相应部》1.151；《大品》33)

စတူဟိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ယောဂက္ခေမံ, နိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တဉ္စ, တဿ အနဓိဂမေန အယောဂက္ခေမိနော. ဥပရူပရိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ ဇနနတော ဇနာ, ပါဏိနော. ရူပါဒီသု သတ္တာ ဝိသတ္တာတိ သတ္တာ.

因不为四轭所恼，故为“离轭安稳”(yogakkhema)，即涅槃与阿罗汉果，未得此者为“未得安稳”。因辗转生起烦恼与行，故为“人”(janā)、“有情”(pāṇino)。于色等执着、沉溺，故为“有情”(sattā)。

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာန စ;

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. –

“蕴、界以及处，次第相续转，无间断现行，是名为轮回。”

ဧဝံ ဝုတ္တံ ခန္ဓာဒီနံ အပရာပရုပ္ပတ္တိသင်္ခါတံ သံသာရံ ဂစ္ဆန္တိ, တတော န မုစ္စန္တိ. ကသ္မာ? တဏှာယောဂယုတ္တတ္တာ. ဇာတိမရဏဂါမိနော ပုနပ္ပုနံ ဇနနမရဏဿေဝ ဥပဂမနသီလာတိ. ဧတ္တာဝတာ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ [Pg.191] ‘‘ယေ စ တဏှံ ပဟန္တွာနာ’’တိ ဂါထမာဟ. သာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျာဝ.

如是，众生趣入所说的由蕴等辗转生起所构成的轮回，不能从中解脱。为何？因被爱轭所轭。“趋向生死”者，谓有不断趋于生、死之习性。至此已显示流转(vaṭṭa)，今为显示还灭(vivaṭṭa)，说“若人断除爱”一偈。其义如前所述，易于了知。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. မာရဓေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 魔界经释义

၅၉. ဒသမဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဧကဒိဝသံ ကိရ သတ္ထာ သေက္ခဗဟုလာယ ပရိသာယ ပရိဝုတော နိသိန္နော တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ ဥပရိ ဝိသေသာဓိဂမာယ ဥဿာဟံ ဇနေတုံ အသေက္ခဘူမိံ ထောမေန္တော ဣဒံ သုတ္တံ အဘာသိ. တတ္ထ အတိက္ကမ္မာတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – အတိက္ကမ္မ အတိက္ကမိတွာ အဘိဘဝိတွာ. မာရဓေယျံ မာရဿ ဝိသယံ ဣဿရိယဋ္ဌာနံ. အာဒိစ္စောဝ ယထာ အာဒိစ္စော အဗ္ဘာဒိဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တော အတ္တနော ဣဒ္ဓိယာ အာနုဘာဝေန တေဇသာတိ တီဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတော နဘံ အဗ္ဘုဿက္ကမာနော သဗ္ဗံ အာကာသဂတံ တမံ အတိက္ကမ္မ အတိက္ကမိတွာ အဘိဘဝိတွာ ဝိဓမိတွာ ဝိရောစတိ, ဩဘာသတိ, တပတိ; ဧဝမေဝ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သဗ္ဗုပက္ကိလေသဝိမုတ္တော မာရဓေယျသင်္ခါတံ တေဘူမကဓမ္မပ္ပဝတ္တံ အဘိဘဝိတွာ ဝိရောစတီတိ.

59. 第十经的缘起为何？据说有一次，世尊为众多有学弟子围绕而坐，观察彼等心意后，为激励其证得更高境界，便赞叹无学地而说此经。其中“超越”(atikkamma)等词的简要含义是：超越，即是跨越、克服、战胜。“魔境”(Māradheyyaṃ)，即魔之领域、势力范围。犹如太阳，从云等随烦恼中解脱，具足神力、威力、光明此三功德，升上天空，超越、克服、驱散、消灭一切空中黑暗，而普照、发光、炽燃；同样地，漏尽比丘具足三法，从一切随烦恼中解脱，战胜被称为魔境的三界法之流转，而光辉照耀。

အသေက္ခေနာတိ ဧတ္ထ သိက္ခာသု ဇာတာတိ သေက္ခာ, သတ္တန္နံ သေက္ခာနံ ဧတေတိ ဝါ သေက္ခာ, အပရိယောသိတသိက္ခတ္တာ သယမေဝ သိက္ခန္တီတိ ဝါ သေက္ခာ မဂ္ဂဓမ္မာ ဟေဋ္ဌိမဖလတ္တယဓမ္မာ စ. အဂ္ဂဖလဓမ္မာ ပန ဥပရိ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝေန န သေက္ခာတိ အသေက္ခာ. ယတ္ထ ဟိ သေက္ခဘာဝါသင်္ကာ အတ္ထိ, တတ္ထာယံ ပဋိသေဓောတိ လောကိယဓမ္မေသု နိဗ္ဗာနေ စ အသေက္ခဘာဝါနာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သီလသမာဓိပညာသင်္ခါတာ ဟိ သိက္ခာ အတ္တနော ပဋိပက္ခကိလေသေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တာ ပရိသုဒ္ဓါ ဥပက္ကိလေသာနံ အာရမ္မဏဘာဝမ္ပိ အနုပဂမနတော သာတိသယံ သိက္ခာတိ ဝတ္တုံ ယုတ္တာ, အဋ္ဌသုပိ မဂ္ဂဖလေသု ဝိဇ္ဇန္တိ; တသ္မာ စတုမဂ္ဂဟေဋ္ဌိမဖလတ္တယဓမ္မာ ဝိယ အရဟတ္တဖလဓမ္မာပိ ‘‘တာသု သိက္ခာသု ဇာတာ’’တိ စ, တံသိက္ခာသမင်္ဂိနော အရဟတော ဣတရေသံ ဝိယ သေက္ခတ္တေ သတိ ‘‘သေက္ခဿ ဧတေ’’တိ စ ‘‘သိက္ခာ သီလံ ဧတေသ’’န္တိ စ သေက္ခာတိ အာသင်္ကာ သိယုန္တိ တဒါသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ အသေက္ခာတိ ယထာဝုတ္တသေက္ခဘာဝပ္ပဋိသေဓံ ကတွာ ဝုတ္တံ. အရဟတ္တဖလေ ပဝတ္တမာနာ ဟိ သိက္ခာ ပရိနိဋ္ဌိတကိစ္စတ္တာ [Pg.192] န သိက္ခာကိစ္စံ ကရောန္တိ, ကေဝလံ သိက္ခာဖလဘာဝေန ပဝတ္တန္တိ. တသ္မာ တာ န သိက္ခာဝစနံ အရဟန္တိ, နာပိ တံသမင်္ဂိနော သေက္ခဝစနံ, န စ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ သိက္ခနသီလာ. ‘‘သိက္ခာသု ဇာတာ’’တိ ဧဝမာဒိအတ္ထေဟိ အဂ္ဂဖလဓမ္မာ သေက္ခာ န ဟောန္တိ. ဟေဋ္ဌိမဖလေသု ပန သိက္ခာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝိပဿနာဒီနံ ဥပနိဿယဘာဝတော သိက္ခာကိစ္စံ ကရောန္တီတိ သိက္ခာဝစနံ အရဟန္တိ, တံသမင်္ဂိနော စ သေက္ခဝစနံ, တံသမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ စ သိက္ခနသီလာ. သေက္ခဓမ္မာ ယထာဝုတ္တေဟိ အတ္ထေဟိ သေက္ခာ ဟောန္တိယေဝ.

于“无学”(asekkha)一词中，所谓“有学”(sekha)，或谓“于学处中生”，或谓“七有学之所趣”，或谓“因学未圆满而自修学”，此指道法及下三果法。而最上果法，因无须再学，故非“有学”，而为“无学”。凡有“有学”之疑处，即以此“无学”遮止；当知世间法与涅槃，不适用“无学”之称。戒、定、慧三学，远离其对治之烦恼而清净，亦不成为随烦恼之所缘，故可称为“增上学”，此于八道果中皆存在。因此，四道及下三果法，乃至阿罗汉果法，亦可说“于彼学处中生”。具足此学之阿罗汉，亦如其余有学，或被疑为“此是有学”，或“学即彼等之戒”，为断此疑，故说“无学”，以遮止前述之有学性。于阿罗汉果中现行之学，因所作已办，不复行学之功用，仅作为学之果而现行。是故，彼不应称“学”，具足彼者亦不应称“有学”，彼相应法亦无修学之性。依“于学处中生”等义，最上果法非为有学。然于下三果中，学为斯陀含道、观(vipassanā)等之依止，行学之功用，故应称“学”，具足彼者应称“有学”，彼相应法亦有修学之性。有学法依上述诸义，诚为有学。

အထ ဝါ သေက္ခာတိ အပရိယောသိတသိက္ခာနံ ဝစနန္တိ, အသေက္ခာတိ ပဒံ ပရိယောသိတသိက္ခာနံ ဒဿနန္တိ န လောကိယဓမ္မနိဗ္ဗာနာနံ အသေက္ခဘာဝါပတ္တိ. ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တာ သေက္ခာ အသေက္ခာ စ သေက္ခဓမ္မေသု ဧဝ ကေသဉ္စိ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တာနံ အသေက္ခတာ အာပဇ္ဇတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဓမ္မာ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တာ. ယထာဝုတ္တေဟိ စ အတ္ထေဟိ သေက္ခာတိ ကတွာ အသေက္ခာ အာပန္နာတိ စေ? တံ န, သဒိသေသု တဗ္ဗောဟာရတော. အရဟတ္တမဂ္ဂတော ဟိ နိန္နာနာကရဏံ အရဟတ္တဖလံ ဌပေတွာ ပရိညာဒိကိစ္စကရဏံ ဝိပါကဘာဝဉ္စ, တသ္မာ တေ ဧဝ သေက္ခာ ဓမ္မာ အရဟတ္တဖလဘာဝံ အာပန္နာတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ကုသလသုခတော စ ဝိပါကသုခံ သန္တတရတာယ ပဏီတတရန္တိ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တာဝ တေ ဓမ္မာ ဟောန္တီတိ ‘‘အသေက္ခာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

又，“有学”是学未究竟者之称，“无学”是学已究竟者之称，故世间法与涅槃不适用“无学”之称。已达增长之有学与无学：于有学法中，唯有某些已达增长者方成无学，即阿罗汉道法已达增长。若问：依前述诸义，可否将有学法转为无学法？答曰：不可，因其虽相似而用法有别。阿罗汉果与阿罗汉道并无不同，除了（道）行遍知等作用以及（果）为异熟之外。是故，可说彼等有学法已达阿罗汉果位。又，异熟之乐较善法之乐更为寂静、殊胜，故彼等法已达增长，而被称为“无学”。

တေ ပန အသေက္ခဓမ္မေ ခန္ဓဝသေန ဣဓ တိဓာ ဝိဘဇိတွာ တေဟိ သမန္နာဂမေန ခီဏာသဝဿ အာနုဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ဘဂဝါ ‘‘အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သီလသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော. ခန္ဓသဒ္ဒေါ ပန ရာသိမှိ ပညတ္တိယံ ရုဠှိယံ ဂုဏေတိ ဗဟူသု အတ္ထေသု ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ. တထာ ဟိ ‘‘အသင်္ခေယျော အပ္ပမေယျော မဟာဥဒကက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၅၁; ၆.၃၇) ရာသိမှိ အာဂတော. ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာန’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၄၁) ပညတ္တိယံ. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရံ မနော မနာယတနံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၆၃, ၆၅) ရုဠှိယံ. ‘‘န ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန တယော ခန္ဓာ သင်္ဂဟိတာ, တီဟိ စ ခေါ, အာဝုသော [Pg.193] ဝိသာခ, ခန္ဓေဟိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟိတော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၆၂) ဂုဏေ. ဣဓာပိ ဂုဏေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အသေက္ခေန သီလသင်္ခါတေန ဂုဏေနာတိ အတ္ထော. သမန္နာဂတောတိ သမ္ပယုတ္တော သမင်္ဂီဘူတော. သမာဒဟတိ ဧတေန, သယံ ဝါ သမာဒဟတိ, သမာဓာနမေဝ ဝါတိ သမာဓိ. ပကာရေဟိ ဇာနာတိ ယထာသဘာဝံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ပညာ. သီလမေဝ ခန္ဓော သီလက္ခန္ဓော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

世尊为阐明漏尽者之威力，于此将无学法依蕴分为三，以“具足无学戒蕴”等句开示。其中，“戒”字之义已于前述。“蕴”(khandha)一词，可见用于积聚、施设、习用、功德等多种意义。例如，在“不可数、不可量，犹如大水蕴”等句中，用于“积聚”义；在“世尊见一大木蕴为恒河水流所漂”等句中，用于“施设”义；在“心、意、意处、识、识蕴”等句中，用于“习用”义；在“贤友毘舍佉(Visākha)，非由圣八支道摄三蕴，贤友毘舍佉，乃由三蕴摄圣八支道”等句中，用于“功德”义。于此，亦当解为“功德”义。是故，其义为“具足称为戒之无学功德”。“具足”(samannāgato)，即相应、和合。“定”(samādhi)，即以此而定，或自定，或唯是定。“慧”(paññā)，即以种种方式了知、如实通达自性。戒即是蕴，为戒蕴；其余亦同此理。

တတ္ထ အဂ္ဂဖလဘူတာ သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ စ သဘာဝေနေဝ အသေက္ခော သီလက္ခန္ဓော နာမ, တထာ သမ္မာသမာဓိ အသေက္ခော သမာဓိက္ခန္ဓော. တဒုပကာရကတော ပန သမ္မာဝါယာမသမ္မာသတိယော သမာဓိက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တထာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အသေက္ခော ပညာက္ခန္ဓော. တဒုပကာရကတော သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပညာက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဧဝမေတ္ထ အဋ္ဌပိ အရဟတ္တဖလဓမ္မာ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

其中，作为最上果之正语、正业、正命，其自性即名无学戒蕴；同样，正定为无学定蕴。又因资助之故，正精进、正念摄于定蕴。同样，正见为无学慧蕴；因资助之故，正思惟摄于慧蕴。当知，于此，八种阿罗汉果法即由三蕴摄集而开示。

ယဿ ဧတေ သုဘာဝိတာတိ ယေန အရဟတာ ဧတေ သီလာဒယော အသေက္ခဓမ္မက္ခန္ဓာ သုဘာဝိတာ သုဋ္ဌု ဝဍ္ဎိတာ, သော အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယဿ စေတေ’’တိပိ ပဌန္တိ. တေသဉ္စ သဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တံ. ဧဝမေတသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမသုတ္တေ ဝဋ္ဋံ, ပရိယောသာနသုတ္တေ ဝိဝဋ္ဋံ, ဣတရေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ.

“若人已善修此等”(Yassa ete subhāvitā)，其关联义为：若有阿罗汉已善修习、善增长此等戒等无学法蕴，彼即如太阳般光辉照耀。亦有读作“Yassa cete”者，其中“ca”字仅为虚词。如是，于此品中，初经说轮回，末经说还灭，其余诸经则说轮回与还灭。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一品释义终。

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. 第二品

၁. ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 福业事经释义

၆၀. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပုညကိရိယဝတ္ထူနီတိ ပုဇ္ဇဘဝဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အတ္တနော သန္တာနံ ပုနန္တီတိ ဝါ ပုညာနိ, ပုညာနိ စ တာနိ ဟေတုပစ္စယေဟိ ကတ္တဗ္ဗတော ကိရိယာ စာတိ ပုညကိရိယာ. တာ ဧဝ စ တေသံ တေသံ အာနိသံသာနံ [Pg.194] ဝတ္ထုဘာဝတော ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ. ဒါနမယန္တိ အနုပစ္ဆိန္နဘဝမူလဿ အနုဂ္ဂဟဝသေန ပူဇာဝသေန ဝါ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မဿ ပရေသံ ပရိစ္စာဂစေတနာ ဒီယတိ ဧတာယာတိ ဒါနံ, ဒါနမေဝ ဒါနမယံ. စီဝရာဒီသု ဟိ စတူသု ပစ္စယေသု အန္နာဒီသု ဝါ ဒသသု ဒါနဝတ္ထူသု ရူပါဒီသု ဝါ ဆသု အာရမ္မဏေသု တံ တံ ဒေန္တဿ တေသံ ဥပ္ပာဒနတော ပဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရိစ္စာဂကာလေ ပစ္ဆာ သောမနဿစိတ္တေန အနုဿရဏေ စာတိ တီသု ကာလေသု ဝုတ္တနယေန ပဝတ္တစေတနာ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ.

60. 第二品最初说的是“福业事”(puññakiriyavatthūni)：能产生可敬之有的果报，或能净化自身，故为“福”(puñña)；此福又因由因缘所应作，故为“业”(kiriyā)，合称“福业”(puññakiriyā)。它们是种种功德的基础，故为“福业事”。“布施所成”(dānamaya)者，谓以资助未断有根者，或以恭敬心，而有舍弃自身所有物予他人之思，以此而施，故为“布施”(dāna)；布施即是“布施所成”。于衣等四资具、食等十施物、或色等六所缘，施者从生起彼等施物开始，于前分、正施时、以及后分以喜悦心随念，于此三时中如是生起之思，即名“布施所成福业事”。

သီလမယန္တိ နိစ္စသီလဥပေါသထနိယမာဒိဝသေန ပဉ္စ, အဋ္ဌ, ဒသ ဝါ သီလာနိ သမာဒိယန္တဿ သီလပူရဏတ္ထံ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တဿ ပဗ္ဗဇန္တဿ မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတော ဝတမှိ သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တဿ သဒ္ဓါယ ပါတိမောက္ခံ ပရိပူရေန္တဿ ပညာယ စီဝရာဒိကေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သတိယာ အာပါထဂတေသု ရူပါဒီသု စက္ခုဒွါရာဒီနိ သံဝရန္တဿ ဝီရိယေန အာဇီဝံ သောဓေန္တဿ စ ပဝတ္တာ စေတနာ သီလတီတိ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ.

“戒所成”(sīlamaya)是指：以常戒、布萨(uposatha)斋戒等方式受持五戒、八戒或十戒者；为圆满戒行，“我将出家”而前往寺院，以及已出家者，其愿望已达顶峰而思惟“我实已出家，善哉！善哉！”；以信圆满波罗提木叉(pātimokkha)；以慧省察衣等资具；以念防护眼门等，于进入范围之色等境；以精进清净活命——于此等时所生起之思，即名“戒所成福业事”。

တထာ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၄၈) ဝုတ္တေန ဝိပဿနာမဂ္ဂေန စက္ခုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿန္တဿ သောတံ, ဃာနံ, ဇိဝှံ, ကာယံ, မနံ. ရူပေ…ပေ… ဓမ္မေ, စက္ခုဝိညာဏံ…ပေ… မနောဝိညာဏံ. စက္ခုသမ္ဖဿံ…ပေ… မနောသမ္ဖဿံ, စက္ခုသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ…ပေ… မနောသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ. ရူပသညံ…ပေ… ဓမ္မသညံ. ဇရာမရဏံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿန္တဿ ယာ စေတနာ, ယာ စ ပထဝီကသိဏာဒီသု အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ ဈာနစေတနာ, ယာ စ အနဝဇ္ဇေသု ကမ္မာယတနသိပ္ပာယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု ပရိစယမနသိကာရာဒိဝသေန ပဝတ္တာ စေတနာ, သဗ္ဗာ ဘာဝေတိ ဧတာယာတိ ဘာဝနာမယံ ဝုတ္တနယေန ပုညကိရိယဝတ္ထု စာတိ.

如《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga, 1.48)所说，以观(vipassanā)道观眼为无常、苦、无我，也观耳、鼻、舌、身、意；观色……乃至……观法；观眼识……乃至……观意识；观眼触……乃至……观意触；观眼触所生之受……乃至……观意触所生之受；观色想……乃至……观法想；观老死为无常、苦、无我，于此等时所生起之思；以及于地遍(pathavīkasiṇa)等三十八种所缘中生起的禅思；以及在无罪过的工巧处、技艺处、学问处等通过熟练作意等方式生起的思——所有这些皆依此而修习，故为“修所成”(bhāvanāmaya)，如前述，亦是福业事。

ဧကမေကဉ္စေတ္ထ ယထာရဟံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ကာယေန ကရောန္တဿ ကာယကမ္မံ ဟောတိ, တဒတ္ထံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တဿ ဝစီကမ္မံ, ကာယင်္ဂံ ဝါစင်္ဂဉ္စ အစောပေတွာ မနသာ စိန္တေန္တဿ မနောကမ္မံ. အန္နာဒီနိ ဒေန္တဿ စာပိ ‘‘အန္နဒါနာဒီနိ ဒေမီ’’တိ ဝါ ဒါနပါရမိံ အာဝဇ္ဇေတွာ ဝါ ဒါနကာလေ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ. ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ဒဒတော သီလမယံ, ခယတော [Pg.195] ဝယတော ကမ္မတော သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဒဒတော ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ.

于此，一一如其所应，从前分开始，以身作者，为身业；为此发语者，为语业；不动身支语支，仅以意思惟者，为意业。布施食物等时，或思惟“我布施食物等”，或于布施时忆念布施波罗蜜，即是“布施所成福业事”。住于戒行之首而布施，即是“戒所成福业事”。建立“由灭尽、由衰变、由业”之省察而布施，即是“修所成福业事”。

အပရာနိပိ သတ္တ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ – အပစိတိသဟဂတံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဝေယျာဝစ္စသဟဂတံ ပတ္တိအနုပ္ပဒါနံ အဗ္ဘနုမောဒနံ ဒေသနာမယံ သဝနမယံ ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ ပုညကိရိယဝတ္ထူတိ. သရဏဂမနမ္ပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိဇုဂတေနေဝ သင်္ဂယှတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.

另有七种福业事：恭敬相应福业事(apacitisahagataṃ)、服务相应福业事(veyyāvaccasahagataṃ)、回向功德(pattianuppadāna)、随喜功德(abbhanumodana)、说法所成福业事(desanāmaya)、听法所成福业事(savanamaya)、见正直所成福业事(diṭṭhijugata)。皈依(saraṇagamana)亦由“见正直”所摄。此处所应说者，将于后文显明。

တတ္ထ ဝုဍ္ဎတရံ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနပတ္တစီဝရပဋိဂ္ဂဟဏာဘိဝါဒနမဂ္ဂသမ္ပဒါနာဒိဝသေန အပစာယနသဟဂတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုဍ္ဎတရာနံ ဝတ္တပဋိပတ္တိကရဏဝသေန, ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဂါမေ ဘိက္ခံ သမ္ပာဒေတွာ ဥပသံဟရဏဝသေန ‘‘ဂစ္ဆ ဘိက္ခူနံ ပတ္တံ အာဟရာ’’တိ သုတွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ပတ္တာဟရဏာဒိဝသေန စ ဝေယျာဝစ္စသဟဂတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒတွာ ပုပ္ဖဂန္ဓာဒီဟိ ရတနတ္တယဿ ပူဇံ ကတွာ အညံ ဝါ တာဒိသံ ပုညံ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗသတ္တာနံ ပတ္တိ ဟောတူ’’တိ ပရိဏာမဝသေန ပတ္တိအနုပ္ပဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ပရေဟိ ဒိန္နာယ ပတ္တိယာ ကေဝလံ ဝါ ပရေဟိ ကတံ ပုညံ ‘‘သာဓု, သုဋ္ဌူ’’တိ အနုမောဒနဝသေန အဗ္ဘနုမောဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္တနော ပဂုဏဓမ္မံ အပစ္စာသီသန္တော ဟိတဇ္ဈာသယေန ပရေသံ ဒေသေတိ – ဣဒံ ဒေသနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ. ယံ ပန ဧကော ‘‘ဧဝံ မံ ဓမ္မကထိကောတိ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဣစ္ဆာယ ဌတွာ လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿိတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, တံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ‘‘အဒ္ဓါ အယံ အတ္တဟိတပရဟိတာနံ ပဋိပဇ္ဇနူပါယော’’တိ ယောနိသောမနသိကာရပုရေစာရိကဟိတဖရဏေန မုဒုစိတ္တေန ဓမ္မံ သုဏာတိ, ဣဒံ သဝနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ. ယံ ပနေကော ‘‘ဣတိ မံ သဒ္ဓေါတိ ဇာနိဿန္တီ’’တိ သုဏာတိ, တံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုဂမနံ ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ, ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ သမ္မာဒဿနဿ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဣဒဉှိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ ပစ္ဆာဘာဂေ ဝါ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တမ္ပိ ဥဇုကရဏကာလေ ဉာဏသမ္ပယုတ္တမေဝ ဟောတိ. အပရေ ပနာဟု ‘‘ဝိဇာနနပဇာနနဝသေန ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိ ကုသလဉ္စ ဝိညာဏံ ကမ္မဿကတာဉာဏာဒိ စ သမ္မာဒဿန’’န္တိ. တတ္ထ ကုသလေန ဝိညာဏေန ဉာဏဿ အနုပ္ပာဒေပိ အတ္တနာ ကတပုညာနုဿရဏဝဏ္ဏာရဟဝဏ္ဏနာဒီနံ သင်္ဂဟော, ကမ္မဿကတာဉာဏေန ကမ္မပထသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ[Pg.196]. ဣတရံ ပန ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ သဗ္ဗေသံ နိယမလက္ခဏံ. ယဉှိ ကိဉ္စိ ပုညံ ကရောန္တဿ ဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုဘာဝေနေဝ တံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ.

于此，见长老时，当知应以起身相迎、承接衣钵(pattacīvara)、顶礼、让路等方式，行“恭敬相应”(apacāyanasahagata)。为长老行义务；见比丘入村乞食，取其钵，于村中获得食物后奉还；听闻“去为比丘取钵来”时，速往取钵等，当知为“服务相应”(veyyāvaccasahagata)。布施四资具后，以花香等供养三宝，或作其他此类福业后，回向“愿此功德予一切众生”，当知为“回向功德”(pattianuppadāna)。如是，于他人所回向之功德，或仅于他人所作之福，以“善哉，善哉”随喜，当知为“随喜功德”(abbhanumodana)。不求回报，纯以利益之心为他人说法，此名“说法所成福业事”(desanāmaya)。若有人为“如是他人将知我为说法者”之欲，依止利养、恭敬、名声而说法，此非大果报。以“此实为自利利他之行道方法”之如理作意为前导，以柔软心听法，此为“听法所成福业事”(savanamaya)。若有人为“如是他人将知我为有信者”而听法，此非大果报。“见正直”(diṭṭhijugata)即见之正直，此是“有布施（之果）”等正见之同义词。此（正见）于前分或后分，纵与智不相应，然于令正直之时，则必与智相应。另有师言：“以了知、遍知而见，为见；善识、业自性智(kammassakatāñāṇa)等，为正见。”其中，以善识，纵无智生起，亦摄随念己所作福、赞叹应赞者等；以业自性智，摄业道正见。而此“见正直”，为一切（福业）之决定相。实因此见之正直，作者所作任何福业，方有大果报。

ဣမေသံ ပန သတ္တန္နံ ပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ပုရိမေဟိ တီဟိ ဒါနမယာဒီဟိ ပုညကိရိယဝတ္ထူဟိ သင်္ဂဟော. တတ္ထ ဟိ အပစာယနဝေယျာဝစ္စာနိ သီလမယေ, ပတ္တိအနုပ္ပဒါနအဗ္ဘနုမောဒနာနိ ဒါနမယေ, ဓမ္မဒေသနာသဝနာနိ ဘာဝနာမယေ, ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ တီသုပိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

此七种福业事，为前三种布施所成等福业事所摄。其中，恭敬与服务摄于“戒所成”；回向功德与随喜功德摄于“布施所成”；说法与听法摄于“修所成”；“见正直”则通于三者。是故，世尊(bhagavā)说——

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဒါနမယံ…ပေ… ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထူ’’တိ (အ. နိ. ၈.၃၆).

“诸比丘，有此三福业事。是哪三者？布施所成福业事……修所成福业事。”（《增支部》8.36）

ဧတ္ထ စ အဋ္ဌန္နံ ကာမာဝစရကုသလစေတနာနံ ဝသေန တိဏ္ဏမ္ပိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ပဝတ္တိ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ပဂုဏံ ဓမ္မံ ပရိဝတ္တေန္တဿ ဧကစ္စေ အနုသန္ဓိံ အသလ္လက္ခေန္တဿေဝ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ပဂုဏံ သမထဝိပဿနာဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ အန္တရန္တရာ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနာပိ မနသိကာရော ပဝတ္တတိ. သဗ္ဗံ တံ ပန မဟဂ္ဂတကုသလစေတနာနံ ဝသေန ဘာဝနာမယမေဝ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ, န ဣတရာနိ. ဂါထာယ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

此处因八种欲界善思的缘故，三种福业事都能发生。譬如熟练法义者转读法义时，有些人即使没有注意到前后关联也能理解；同样，精进修习止观者，即使偶尔以不与智相应的心来作意，他的作意也会持续不断地生起。然而，所有这些都因为有广大善思的缘故，只是属于修所成福业事，而不是其他的两种。偈颂之义已于下方述及。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义终。

၂. စက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 眼经释义

၆၁. ဒုတိယေ စက္ခူနီတိ စက္ခန္တီတိ စက္ခူနိ, သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တာနိ ဝိယ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ စက္ခနဋ္ဌေန စက္ခူနိ. ကိမိဒံ စက္ခနံ နာမ? အဿာဒနံ, တထာ ဟိ ဝဒန္တိ ‘‘မဓုံ စက္ခတိ ဗျဉ္ဇနံ စက္ခတီ’’တိ ဣမာနိ စ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝန္တာနိ အဿာဒေန္တာနိ ဝိယ ဟောန္တီတိ စက္ခနဋ္ဌေန စက္ခူနိ. တာနိ ပန သင်္ခေပတော ဒွေ စက္ခူနိ – ဉာဏစက္ခု, မံသစက္ခု စာတိ. တေသု မံသစက္ခု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဉာဏစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု, ပညာစက္ခူတိ ဣဓ ဒွိဓာ ကတွာ ဝုတ္တံ.

61. 第二，所谓“眼”，即是能看之义，犹如显示平等与不平等而运转，此是其义。或者，以尝味之义故，称为眼。此尝味为何？即是领略、感受。譬如人们说“尝蜜”、“尝味”，这些（眼）也犹如领略、感受所缘之味，故以尝味之义故，称为眼。总而言之，眼有二种：智眼与肉眼。其中肉眼已如前述。智眼在此处被分为天眼与慧眼二种来说。

တတ္ထ [Pg.197] ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ. ဒေဝတာနဉှိ သုစရိတကမ္မနိဗ္ဗတ္တံ ပိတ္တသေမှရုဟိရာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓံ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တတာယ ဒူရေပိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏသမတ္ထံ ဒိဗ္ဗံ ပသာဒစက္ခု ဟောတိ. ဣဒဉ္စာပိ ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တံ ဉာဏစက္ခု တာဒိသမေဝါတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ, ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ပဋိလဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာ အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာ. တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနေန မဟာဂတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ. တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခု, ဒိဗ္ဗဉ္စ တံ စက္ခု စာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခု.

此处“天眼”，以其似天故，名为“天”。诸天之清净眼，乃由善行所生，不为胆、痰、血等所染，远离诸垢，能见远处之境。此由精进修习之力所生之智眼，亦复如是，以其似天故，名为“天”；又以依天住而得，自身亦依天住，以光明遍照故具大光明，以能见穿墙等之色故具大行境，亦名为“天”。此一切皆应依声论而知。以见为义，行眼之用，犹如眼故，亦名为“眼”；既是“天”，又是“眼”，故名“天眼”。

ပဇာနာတီတိ ပညာ. ကိံ ပဇာနာတိ? စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“如实知”故，名为“慧”。如实知何？如实知四圣谛，即“此是苦”等。此已说——

‘‘ပဇာနာတီတိ ခေါ, အာဝုသော, တသ္မာ ပညာတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ ပဇာနာတိ? ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၄၄၉).

“贤友，如实知故，名为‘慧’。如实知何？‘此是苦’等”（中部 1.449）。

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ပညာပနဝသေန ပညာ. ကိန္တိ ပညာပေတိ? အနိစ္စန္တိ ပညာပေတိ, ဒုက္ခန္တိ ပညာပေတိ, အနတ္တာတိ ပညာပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပနာယံ လက္ခဏာဒိတော ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ, အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ, ဝိသယောဘာသနရသာ ပဒီပေါ ဝိယ, အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ. ဝိသေသတော ပနေတ္ထ အာသဝက္ခယဉာဏသင်္ခါတာ ပညာ စတုသစ္စဒဿနဋ္ဌေန ပညာစက္ခူတိ အဓိပ္ပေတာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၅).

然而在义注中说：“以施设之义故，名为‘慧’。如何施设？施设为无常，施设为苦，施设为无我。”此慧从相而言，具有如实通达自性之相，或具有无碍通达之相，犹如善射者所射之箭的穿透；具有照亮所缘之作用，犹如明灯；具有不迷惑之现起，犹如林中之善向导。此处特别是指名为漏尽智之慧，以见四圣谛之义故，名为“慧眼”。正是针对此而言：“眼生起，智生起，慧生起，明生起，光明生起。”（相应部 5.1081；大品 15）

ဧတေသု စ မံသစက္ခု ပရိတ္တံ, ဒိဗ္ဗစက္ခု မဟဂ္ဂတံ, ဣတရံ အပ္ပမာဏံ. မံသစက္ခု ရူပံ, ဣတရာနိ အရူပါနိ. မံသစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု စ လောကိယာနိ သာသဝါနိ ရူပဝိသယာနိ, ဣတရံ လောကုတ္တရံ အနာသဝံ စတုသစ္စဝိသယံ. မံသစက္ခု အဗျာကတံ, ဒိဗ္ဗစက္ခု သိယာ ကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ, တထာ ပညာစက္ခု. မံသစက္ခု ကာမာဝစရံ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ရူပါဝစရံ, ဣတရံ လောကုတ္တရန္တိ ဧဝမာဒိ ဝိဘာဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

在这些（眼）中，肉眼是有限的，天眼是广大的，其余（慧眼）是无量的。肉眼是色法，其余（眼）是无色法。肉眼与天眼是世间的、有漏的、以色为所缘的，其余（慧眼）是出世间的、无漏的、以四圣谛为所缘的。肉眼是无记的，天眼或善或无记，慧眼亦复如是。肉眼属于欲界，天眼属于色界，其余（慧眼）属于出世间，应知如是等分别。

ဂါထာသု အနုတ္တရန္တိ ပညာစက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဉှိ အာသဝက္ခယဉာဏဘာဝတော အနုတ္တရံ. အက္ခာသိ ပုရိသုတ္တမောတိ ပုရိသာနံ ဥတ္တမော အဂ္ဂေါ [Pg.198] သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒေသေသိ. ဥပ္ပာဒေါတိ မံသစက္ခုဿ ပဝတ္တိ. မဂ္ဂေါတိ ဥပါယော, ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ကာရဏံ. ပကတိစက္ခုမတော ဧဝ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ယသ္မာ ကသိဏာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဿ ဥပ္ပာဒနံ, သော စ ကသိဏမဏ္ဍလေ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တေန ဝိနာ နတ္ထီတိ. ယတောတိ ယဒါ. ဉာဏန္တိ အာသဝက္ခယဉာဏံ. တေနေဝါဟ ‘‘ပညာစက္ခု အနုတ္တရ’’န္တိ. ယဿ စက္ခုဿ ပဋိလာဘာတိ ယဿ အရိယဿ ပညာစက္ခုဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဘာဝနာယ သဗ္ဗသ္မာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပမုစ္စတိ ပရိမုစ္စတီတိ.

偈颂中“无上”是指慧眼。以其是漏尽智故，名为无上。“最胜人宣说”是指人中至上、最胜之正等觉者所教导。“生起”是指肉眼的生起。“道”是方法，是天眼之因。因为天眼确实是从本来的眼产生的，必须通过增长遍处(kasiṇa)光明才能生起天眼智，而如果没有遍处相的把握(uggahanimitta)，天眼智就无法产生。“Yato”是“何时”义。“智”是指漏尽智。因此说“慧眼无上”。“得此眼者”是指任何圣者，以慧眼之生起与修习，而从一切轮回苦中解脱、彻底解脱。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. ဣန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 根经释义

၆၂. တတိယေ ဣန္ဒြိယာနီတိ အဓိပတေယျဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယာနိ. ယာနိ ဟိ သဟဇာတဓမ္မေသု ဣဿရာ ဝိယ ဟုတွာ တေဟိ အနုဝတ္တိတဗ္ဗာနိ, တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ နာမ. အပိစ ဣန္ဒော ဘဂဝါ ဓမ္မိဿရော ပရမေန စိတ္တိဿရိယေန သမန္နာဂတော. တေန ဣန္ဒေန သဗ္ဗပဌမံ ဒိဋ္ဌတ္တာ အဓိဂတတ္တာ ပရေသဉ္စ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒေသိတတ္တာ ဝိဟိတတ္တာ ဂေါစရဘာဝနာသေဝနာဟိ ဒိဋ္ဌတ္တာ စ ဣန္ဒြိယာနိ. ဣန္ဒံ ဝါ မဂ္ဂါဓိဂမဿ ဥပနိဿယဘူတံ ပုညကမ္မံ, တဿ လိင်္ဂါနီတိပိ ဣန္ဒြိယာနိ. အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ‘‘အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အနညာတံ အနဓိဂတံ အမတပဒံ စတုသစ္စဓမ္မမေဝ ဝါ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပဋိပန္နဿ ဣမိနာ ပုဗ္ဗဘာဂေန ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂပညာယေတံ အဓိဝစနံ. အညိန္ဒြိယန္တိ အာဇာနနဣန္ဒြိယံ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – အာဇာနာတိ ပဌမမဂ္ဂဉာဏေန ဒိဋ္ဌမရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာဝ ဇာနာတီတိ အညာ. ယထေဝ ဟိ ပဌမမဂ္ဂပညာ ဒုက္ခာဒီသု ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ပဝတ္တတိ, တထေဝ အယမ္ပိ ပဝတ္တတီတိ အညာ စ သာ ယထာဝုတ္တေနဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ စာတိ အညိန္ဒြိယံ. အာဇာနနဋ္ဌေနေဝ အညဿ ဝါ အရိယပုဂ္ဂလဿ ဣန္ဒြိယန္တိ အညိန္ဒြိယံ, သောတာပတ္တိဖလတော ပဋ္ဌာယ ဆသု ဌာနေသု ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝိနော စတူသု သစ္စေသု နိဋ္ဌိတဉာဏကိစ္စဿ ခီဏာသဝဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဣန္ဒြိယဋ္ဌသမ္ဘဝတော စ အညာတာဝိန္ဒြိယံ. ဧတ္ထ စ ပဌမပစ္ဆိမာနိ ပဌမမဂ္ဂစတုတ္ထဖလဝသေန ဧကဋ္ဌာနိကာနိ, ဣတရံ ဣတရမဂ္ဂဖလဝသေန ဆဋ္ဌာနိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

62. 第三，根：以主宰之义故，名为“根”。凡于俱生法中，犹如君王般具有主宰性，而为彼等所随顺者，故名为“根”。此外，世尊(bhagavā)是法的君主(dhammissaro)，具足最殊胜之心自在。因为此‘主’(indena)最初见到、证得，并为他人开示、教导、规定，以及通过行境修习而使他人见到，故名为“根”。或者，作为证得圣道之依止的善业，是为‘主’(inda)，而诸根是其特征(liṅga)，故亦名为‘根’(indriya)。“未知当知根”(anaññātaññassāmītindriya)是指：“在无始的轮回中，我将要证悟过去未曾觉悟、未曾证得的甘露(amata)之境，或四圣谛法”，对于这样趣入修行的人来说，以此前分所生之根，即是预流道智慧之异名。“已知根”(aññindriya)即是已了知之根，此处其义是：通过初道智见到所见的界限，并且不逾越此界限而知，故名为“已知”(aññā)。正如初道智慧在苦等方面，以遍知、现观等方式发生作用，此根亦复如是发生作用，故名为“已知”，并且由于上述之义而成为根，因此名为“已知根”。或者，依据了知之义，亦可说是圣者之根，故名为“已知根”，这是从预流果开始，在六种情况下所生之智慧之异名。“具知根”(aññātāvindriya)是指在四圣谛中已完成智慧之业、漏尽之阿罗汉所生起之根，从具备根之义上来说，故名为“具知根”。在此，最初的“未知当知根”与最后的“具知根”是与初道及第四果相关的，各为一处；而其余“已知根”则根据其余的道与果而有六处，应知此点。

ဂါထာသု [Pg.199] သိက္ခမာနဿာတိ အဓိသီလသိက္ခာဒယော သိက္ခမာနဿ ဘာဝေန္တဿ. ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနောတိ ဥဇုမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ အရိယမဂ္ဂေါ, အန္တဒွယဝိဝဇ္ဇိတတ္တာ တဿ အနုဿရဏတော ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော, ပဋိပါဋိယာ မဂ္ဂေ ဥပ္ပာဒေန္တဿာတိ အတ္ထော. ခယသ္မိန္တိ အနဝသေသကိလေသာနံ ခေပနတော ခယသင်္ခါတေ အဂ္ဂမဂ္ဂေ ဉာဏံ ပဌမံ ပုရေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော အညာ အနန္တရာတိ တတော မဂ္ဂဉာဏတော အနန္တရာ အရဟတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အထ ဝါ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနောတိ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနာဒိကေ ဝဇ္ဇေတွာ သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တံ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂံ အနုဿရန္တဿ အနုဂစ္ဆန္တဿ ပဋိပဇ္ဇန္တဿ ဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရံ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာနံ ကိလေသာနံ ခေပနတော ခယသ္မိံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဌမံ ဉာဏံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော အညာ အနန္တရာတိ တတော ပဌမဉာဏတော အနန္တရာ အနန္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂါ အညာ အညိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

偈颂中“修习者”，是指修习增上戒学等并加以培育的人。“直道随行者”，直道指的是圣道，以其远离两边故，随顺此道而行，意思是次第地在道中生起。“于灭尽时”，是指在因无余断尽诸烦恼而被称为“灭尽”的最上道中，智慧最先产生。“其后无间为已知”，是指从道智之后，紧接着产生阿罗汉果。或者，“直道随行者”，是指避开昏沉、掉举等障碍，修习止观双运，随顺、随行、实践前分道的人，在种姓智之后，因见一处而断尽诸烦恼，于须陀洹道中，最初生起“未知当知根”的智慧。“其后无间为已知”，是指从最初的智慧之后，紧接着，从那一刻开始，直到最上道，生起“已知根”的智慧。

တတော အညာ ဝိမုတ္တဿာတိ တတော အညာ အညိန္ဒြိယတော ပစ္ဆာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာနန္တရာ အရဟတ္တဖလေန ပညာဝိမုတ္တိယာ အညာတာဝိန္ဒြိယေန ဝိမုတ္တဿ. ဉာဏံ ဝေ ဟောတိ တာဒိနောတိ အရဟတ္တဖလုပ္ပတ္တိတော ဥတ္တရကာလေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘အကုပ္ပာ မေ ဝိမုတ္တီ’’တိ. တဿ အကုပ္ပဘာဝဿ ကာရဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဘဝသံယောဇနက္ခယာ’’တိ.

“其后，于具知根解脱者”，即是从“已知根”之后，在阿罗汉道智之后，以阿罗汉果的慧解脱和“具知根”而解脱者。“于如是者实有智”，即在阿罗汉果生起之后，对于可爱或不可爱等境况，已达如是相的漏尽者，生起省察智。如何生起呢？（经中）说：“我解脱不动摇。”并开示其不动摇的原因：“因有结已尽。”

ဣဒါနိ တာဒိသံ ခီဏာသဝံ ထောမေန္တော ‘‘သ ဝေ ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော’’တိ တတိယံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နောတိ ယထာဝုတ္တေဟိ တီဟိ လောကုတ္တရိန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော, သုဒ္ဓေဟိပိ ဝါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော ပရိပုဏ္ဏော, တတော ဧဝ စက္ခာဒီဟိ သုဋ္ဌု ဝူပသန္တေဟိ နိဗ္ဗိသေဝနေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော. တေနာဟ ‘‘သန္တော’’တိ, သဗ္ဗကိလေသပရိဠာဟဝူပသမေန ဥပသန္တောတိ အတ္ထော. သန္တိပဒေ ရတောတိ နိဗ္ဗာနေ အဘိရတော အဓိမုတ္တော. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော’’တိ ဧတေန ဘာဝိတမဂ္ဂတာ, ပရိညာတက္ခန္ဓတာ စဿ ဒဿိတာ. ‘‘သန္တော’’တိ ဧတေန ပဟီနကိလေသတာ, ‘‘သန္တိပဒေ ရတော’’တိ ဧတေန သစ္ဆိကတနိရောဓတာတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

如今赞叹这样的漏尽者，（经中）说“彼确为根具足”此第三偈。此中，“根具足”是指具足如前所说的三种出世间根，或者具足已得清净轻安之信等诸根而圆满，又因此眼等诸根已善调伏、不享受欲乐而具足。因此说“寂静”，意思是因止息了一切烦恼热恼而寂静。“乐于寂静处”即乐于涅槃、胜解涅槃。此处，“根具足”显示他已修习道，以及已遍知诸蕴；“寂静”显示他已断除烦恼；“乐于寂静处”显示他已证得灭。其余（含义）如前所述。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. အဒ္ဓါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 时经释义

၆၃. စတုတ္ထေ [Pg.200] အဒ္ဓါတိ ကာလာ. အတီတော အဒ္ဓါတိအာဒီသု ဒွေ ပရိယာယာ – သုတ္တန္တပရိယာယော, အဘိဓမ္မပရိယာယော စ. တတ္ထ သုတ္တန္တပရိယာယေန ပဋိသန္ဓိတော ပုဗ္ဗေ အတီတော အဒ္ဓါ နာမ, စုတိတော ပစ္ဆာ အနာဂတော အဒ္ဓါ နာမ, သဟ စုတိပဋိသန္ဓီဟိ တဒနန္တရံ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ နာမ. အဘိဓမ္မပရိယာယေန ဥပ္ပာဒေါ, ဌိတိ, ဘင်္ဂေါတိ ဣမေ တယော ခဏေ ပတွာ နိရုဒ္ဓဓမ္မာ အတီတော အဒ္ဓါ နာမ, တယောပိ ခဏေ အသမ္ပတ္တာ အနာဂတော အဒ္ဓါ နာမ, ခဏတ္တယသမင်္ဂိနော ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ နာမ.

63. 第四是时。关于过去时等词有两种解释——经藏解释和阿毗达摩解释。其中，依经藏解释，结生之前是过去时，死亡之后是未来时，与死亡、结生同时以及紧随其后的就是现在时。依阿毗达摩解释，经历了生、住、灭这三刹那并已灭之法是过去时，尚未经历三刹那之法是未来时，具足三刹那之法是现在时。

အပရော နယော – အယဉှိ အတီတာဒိဝိဘာဂေါ အဒ္ဓါသန္တတိသမယခဏဝသေန စတုဓာ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေသု အဒ္ဓါဝိဘာဂေါ ဝုတ္တော. သန္တတိဝသေန သဘာဂါ ဧကဥတုသမုဋ္ဌာနာ, ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနာ စ ပုဗ္ဗာပရိယဝသေန ဝတ္တမာနာပိ ပစ္စုပ္ပန္နာ. တတော ပုဗ္ဗေ ဝိသဘာဂဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနာ အတီတာ ပစ္ဆာ အနာဂတာ. စိတ္တဇာ ဧကဝီထိဧကဇဝနဧကသမာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာ ပစ္စုပ္ပန္နာ နာမ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနံ ပါဋိယေက္ကံ သန္တတိဝသေန အတီတာဒိဘေဒေါ နတ္ထိ, တေသံယေဝ ပန ဥတုအာဟာရစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဝသေန တဿ အတီတာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမယဝသေန ဧကမုဟုတ္တပုဗ္ဗဏှသာယနှရတ္တိဒိဝါဒီသု သမယေသု သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနာ တံတံသမယေ ပစ္စုပ္ပန္နာ နာမ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ. အယံ တာဝ ရူပဓမ္မေသု နယော. အရူပဓမ္မေသု ပန ခဏဝသေန ဥပ္ပာဒါဒိက္ခဏတ္တယပရိယာပန္နာ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ. အပိစ အတိက္ကန္တဟေတုပစ္စယကိစ္စာ အတီတာ, နိဋ္ဌိတဟေတုကိစ္စာ အနိဋ္ဌိတပစ္စယကိစ္စာ ပစ္စုပ္ပန္နာ, ဥဘယကိစ္စံ အသမ္ပတ္တာ အနာဂတာ. အတ္တနော ဝါ ကိစ္စက္ခဏေ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ. ဧတ္ထ စ ခဏာဒိကထာဝ နိပ္ပရိယာယာ, သေသာ ပရိယာယာ. အယဉှိ အတီတာဒိဘေဒေါ နာမ ဓမ္မာနံ ဟောတိ, န ကာလဿ. အတီတာဒိဘေဒေ ပန ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနောပိ ကာလော ဣဓ တေနေဝ ဝေါဟာရေန အတီတောတိအာဒိနာ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

另一说，此过去等区分，应从时段、相续、时分、刹那四种角度来理解。其中时段的区分已经讲过。就相续来说，同类、同季生起、同食生起，依前后顺序而转起者亦是现在；在此之前，由异季、异食生起者是过去；在此之后者是未来。心生、同一心路、同一速行、同一等至生起者是现在；在此之前是过去，在此之后是未来。业生起者个别而言，就相续来说无有过去等区分，但应该知道，依靠季、食、心生起者之助益，可以区分过去等。就时分而言，于须臾、午前、午后、夜间、日间等时分中，依相续而转起者，于彼时分是现在；在此之前是过去，在此之后是未来。此为色法之说。于无色法中，就刹那而言，包含于生、住、灭三刹那者是现在；在此之前是过去，在此之后是未来。再者，已超越因缘作用者是过去，已完成因之作用而未完成缘之作用者是现在，两者作用皆未完成者是未来。或者，于自之作用刹那是现在；在此之前是过去，在此之后是未来。此处，刹那等之说乃是究竟义，其余是方便说。此过去等之区分乃是诸法之区分，非时间之区分。虽然就胜义而言，时间并不存在，但依于过去等法而假立，故于此处以彼世俗之说，而说为“过去”等，应如是知。

ဂါထာသု [Pg.201] အက္ခေယျသညိနောတိ ဧတ္ထ အက္ခာယတိ, ကထီယတိ, ပညာပီယတီတိ အက္ခေယျံ, ကထာဝတ္ထု, အတ္ထတော ရူပါဒယော ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

在偈颂中被称为“应说想”之处，“应说”是指被宣说、被讲述、被安立，也就是谈论之所依，就义而言，是色等五蕴。此乃如是说——

‘‘အတီတံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျ, အနာဂတံ ဝါ…ပေ… ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅).

“谈论过去时，或……未来时……或……谈论现在时。”（长部3.305）

တထာ –

如是——

‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ, ‘အဟောသီ’တိ တဿ သင်္ခါ, ‘အဟောသီ’တိ တဿ သမညာ, ‘အဟောသီ’တိ တဿ ပညတ္တိ; န တဿ သင်္ခါ အတ္ထီတိ, န တဿ သင်္ခါ ဘဝိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၆၂) –

“诸比丘，凡是过去的色，已灭、已变易，对它只有‘曾是’之算计，只有‘曾是’之称谓，只有‘曾是’之安立；对它没有‘是’之算计，没有‘将是’之算计。”（相应部3.62）

ဧဝံ ဝုတ္တေန နိရုတ္တိပထသုတ္တေနပိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော. ဧဝံ ကထာဝတ္ထုဘာဝေန အက္ခေယျသင်္ခါတေ ခန္ဓပဉ္စကေ အဟန္တိ စ မမန္တိ စ ဒေဝေါတိ စ မနုဿောတိ စ ဣတ္ထီတိ စ ပုရိသောတိ စ အာဒိနာ ပဝတ္တသညာဝသေန အက္ခေယျသညိနော, ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သတ္တပုဂ္ဂလာဒိသညိနောတိ အတ္ထော. အက္ခေယျသ္မိံ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ပတိဋ္ဌိတာ, ရာဂါဒိဝသေန ဝါ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ ပတိဋ္ဌိတာ. ရတ္တော ဟိ ရာဂဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ, ဒုဋ္ဌော ဒေါသဝသေန, မူဠှော မောဟဝသေန, ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိဝသေန, ထာမဂတော အနုသယဝသေန, ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနဝသေန, အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန, ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတီတိ.

如此所说，此处亦当以《语路经》(Niruttipathasutta)来阐明其义。像这样，在被称为应说之五蕴里，有“我”、“我的”、“天”、“人”、“女人”、“男人”等等，依于流转之想而为应说想。其义是，于五取蕴中，有众生、个体等之想。于应说者，依贪、见之执取而安住，或者依贪等，以八种行相而安住。贪染者依贪而安住，嗔恚者依嗔而安住，愚痴者依痴而安住，执取者依见而安住，坚固者依随眠而安住，被系缚者依慢而安住，未决者依疑而安住，散乱者依掉举而安住。

အက္ခေယျံ အပရိညာယာတိ တံ အက္ခေယျံ တေဘူမကဓမ္မေ တီဟိ ပရိညာဟိ အပရိဇာနိတွာ တဿ အပရိဇာနနဟေတု. ယောဂမာယန္တိ မစ္စုနောတိ မရဏဿ ယောဂံ တေန သံယောဂံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, န ဝိသံယောဂန္တိ အတ္ထော.

“未遍知应说者”，即因未能以三种遍知遍知彼三地之法，因为未能遍知彼之故。“趣向死之系缚”，意思是趣向死亡之系缚，即与之结合，而非脱离。

အထ ဝါ ယောဂန္တိ ဥပါယံ, တေန ယောဇိတံ ပသာရိတံ မာရသေနဋ္ဌာနိယံ အနတ္ထဇာလံ ကိလေသဇာလဉ္စ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

或者，“系缚”(yoga)即是方法(upāya)，是说他们趣向那由彼方法所施设、扩展的，作为魔军(Mārasena)阵地的祸害之网与烦恼之网。此乃其义。正如所说——

‘‘န ဟိ နော သင်္ဂရံ တေန, မဟာသေနေန မစ္စုနာ’’တိ. (မ. နိ. ၃.၂၇၂;

ဇာ. ၂.၂၂.၁၂၁;

နေတ္တိ. ၁၀၃);

“我等实未与彼大军(mahāsena)死神有约。”（中部3.272；本生2.22.121；导论103）

ဧတ္တာဝတာ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ‘‘အက္ခေယျဉ္စ ပရိညာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ, တေန အက္ခေယျပရိဇာနနေန လဒ္ဓဗ္ဗံ ဝက္ခမာနမေဝ ဝိသေသံ ဇောတေတိ. ပရိညာယာတိ ဝိပဿနာသဟိတာယ [Pg.202] မဂ္ဂပညာယ ဒုက္ခန္တိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနိတွာ, တပ္ပဋိဗဒ္ဓကိလေသပ္ပဟာနေန ဝါ တံ သမတိက္ကမိတွာ တိဿန္နမ္ပိ ပရိညာနံ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ. အက္ခာတာရံ န မညတီတိ သဗ္ဗသော မညနာနံ ပဟီနတ္တာ ခီဏာသဝေါ အက္ခာတာရံ န မညတိ, ကာရကာဒိသဘာဝံ ကိဉ္စိ အတ္တာနံ န ပစ္စေတီတိ အတ္ထော. ဖုဋ္ဌော ဝိမောက္ခော မနသာ, သန္တိပဒမနုတ္တရန္တိ ယသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခတဝိမုတ္တတ္တာ ‘‘ဝိမောက္ခော’’တိ သဗ္ဗကိလေသသန္တာပဝူပသမနဋ္ဌာနတာယ ‘‘သန္တိပဒ’’န္တိ လဒ္ဓနာမော နိဗ္ဗာနဓမ္မော ဖုဋ္ဌော ဖုသိတော ပတ္တော, တသ္မာ အက္ခာတာရံ န မညတီတိ. အထ ဝါ ‘‘ပရိညာယာ’’တိ ပဒေန ဒုက္ခသစ္စဿ ပရိညာဘိသမယံ သမုဒယသစ္စဿ ပဟာနာဘိသမယဉ္စ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဖုဋ္ဌော ဝိမောက္ခော မနသာ, သန္တိပဒမနုတ္တရ’’န္တိ ဣမိနာ မဂ္ဂနိရောဓာနံ ဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာဘိသမယံ ဝဒတိ. တဿတ္ထော – သမုစ္ဆေဒဝသေန သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမောက္ခော, အရိယမဂ္ဂေါ. သော ပနဿ မဂ္ဂစိတ္တေန ဖုဋ္ဌော ဖုသိတော ဘာဝိတော, တေနေဝ အနုတ္တရံ သန္တိပဒံ နိဗ္ဗာနံ ဖုဋ္ဌံ ဖုသိတံ သစ္ဆိကတန္တိ.

至此已显示轮回，今为显示还灭，故说“遍知所应说者”等。此处的‘ca’(且)字表示区别，它阐明了通过遍知所应说者而获得的、即将宣说的殊胜之处。“遍知”，即是以与观(vipassanā)相应的道慧，辨知“苦”而了知，或以断除与其相连的烦恼而超越之，令三种遍知的作用达到究竟。“不思量宣说者”，是因一切思量皆已断尽，故漏尽者不思量宣说者，其义为不认为有任何作者等自性为我。“解脱为心所触，是无上寂静处”：由于从一切有为法中解脱，故名为“解脱”；由于是平息一切烦恼热恼之处，故得名“寂静处”。此涅槃法已被触及、证得，是故不思量宣说者。或者，以“遍知”一词说明了苦谛的遍知现观与集谛的断除现观之后，今以“解脱为心所触，是无上寂静处”一句，宣说道谛的修习现观与灭谛的作证现观。其义为：以断尽的方式从一切烦恼中解脱，故名“解脱”，即是圣道。彼以道心所触及、修习，由此，无上寂静处涅槃亦被触及、作证。

အက္ခေယျသမ္ပန္နောတိ အက္ခေယျနိမိတ္တံ ဝိဝိဓာဟိ ဝိပတ္တီဟိ ဥပဒ္ဒုတေ လောကေ ပဟီနဝိပလ္လာသတာယ တတော သုပရိမုတ္တော အက္ခေယျပရိညာဘိနိဗ္ဗတ္တာဟိ သမ္ပတ္တီဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော. သင်္ခါယ သေဝီတိ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ စီဝရာဒိပစ္စယေ သင်္ခါယ ပရိတုလေတွာဝ သေဝနသီလော, သင်္ခါတဓမ္မတ္တာ စ အာပါထဂတံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိသယံ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝသေန သင်္ခါယ သေဝနသီလော. ဓမ္မဋ္ဌောတိ အသေက္ခဓမ္မေသု နိဗ္ဗာနဓမ္မေ ဧဝ ဝါ ဌိတော. ဝေဒဂူတိ ဝေဒိတဗ္ဗဿ စတုသစ္စဿ ပါရင်္ဂတတ္တာ ဝေဒဂူ. ဧဝံဂုဏော အရဟာ ဘဝါဒီသု ကတ္ထစိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော မနုဿဒေဝါတိ သင်္ချံ န ဥပေတိ, အပညတ္တိကဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတီတိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

成就所应说者：于为种种灾患所扰之世间，此乃所应说之相，因已断除颠倒，故得善解脱，具足并成就由遍知所应说者而生起的圆满。审虑而受用者：因已达智慧广博，对衣等资具，必经审虑、衡量后才受用；又因已审察诸法，对一切进入范围的所缘，皆以六支舍的方式审虑而受用。住法者：安住于无学法，或即安住于涅槃法。知究竟者：因已达所应知之四圣谛的彼岸，故为知究竟者。具此等功德的阿罗汉，于未来任何存在中皆不再有后有，故不入“人”或“天”之数，仅趣入不可施设的状态。以此无取般涅槃结束了教说。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. ဒုစ္စရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 恶行经释义

၆၄. ပဉ္စမေ ဒုဋ္ဌု စရိတာနိ, ဒုဋ္ဌာနိ ဝါ စရိတာနိ ဒုစ္စရိတာနိ. ကာယေန ဒုစ္စရိတံ, ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော[Pg.203]. ဣမာနိ စ ဒုစ္စရိတာနိ ပညတ္တိယာ ဝါ ကထေတဗ္ဗာနိ ကမ္မပထေဟိ ဝါ. တတ္ထ ပညတ္တိယာ တာဝ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ကာယဒုစ္စရိတံ, ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ဝစီဒုစ္စရိတံ, ဥဘယတ္ထ ပညတ္တဿ ဝီတိက္ကမော မနောဒုစ္စရိတန္တိ အယံ ပညတ္တိကထာ. ပါဏာတိပါတာဒယော ပန တိဿော စေတနာ ကာယဒွါရေပိ, ဝစီဒွါရေပိ, ဥပ္ပန္နာ ကာယဒုစ္စရိတံ, တထာ စတဿော မုသာဝါဒါဒိစေတနာ ဝစီဒုစ္စရိတံ, အဘိဇ္ဈာ, ဗျာပါဒေါ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောဒုစ္စရိတန္တိ အယံ ကမ္မပထကထာ.

64. 第五，恶劣的行为，或败坏的行为，即是恶行。由身所行的恶行，或从身发起的恶行，是身恶行。其余同理。这些恶行可以依制订(paññatti)说，也可以依业道(kammapatha)说。其中，依制订说，即违犯于身门所制订的学处(sikkhāpada)是身恶行，违犯于语门所制订的学处是语恶行，违犯于此二者所制订者是意恶行，这是依制订的说法。然而，杀生等三种思(cetanā)，无论生起于身门或语门，都是身恶行；同样，妄语等四种思是语恶行；贪欲、嗔恚、邪见这三种与思相应的法是意恶行，这是依业道的说法。

ဂါထာယံ ကမ္မပထပ္ပတ္တောယေဝ ပါပဓမ္မော ကာယဒုစ္စရိတာဒိဘာဝေန ဝုတ္တောတိ တဒညံ ပါပဓမ္မံ သင်္ဂဏှိတုံ ‘‘ယဉ္စညံ ဒေါသသဉှိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒေါသသဉှိတန္တိ ရာဂါဒိကိလေသသံဟိတံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

偈颂中，仅从业道所摄的恶法，以身恶行等方式宣说，为涵盖其他恶法，故说“以及其他与过患相应的（法）”。其中，“与过患相应”是指与贪等烦恼相应。其余则易于了知。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. သုစရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 善行经释义

၆၅. ဆဋ္ဌေ သုဋ္ဌု စရိတာနိ, သုန္ဒရာနိ ဝါ စရိတာနိ သုစရိတာနိ. ကာယေန သုစရိတံ, ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ သုစရိတံ ကာယသုစရိတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓာပိ ပန ပညတ္တိဝသေန, ကမ္မပထဝသေန စာတိ ဒုဝိဓာ ကထာ. တတ္ထ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အဝီတိက္ကမော ကာယသုစရိတံ, ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အဝီတိက္ကမော ဝစီသုစရိတံ, ဥဘယတ္ထ ပညတ္တဿ အဝီတိက္ကမော မနောသုစရိတန္တိ အယံ ပညတ္တိကထာ. ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပန ဝိရမန္တဿ ဥပ္ပန္နာ တိဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ကာယသုစရိတံ, မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမန္တဿ စတဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ဝစီသုစရိတံ, အနဘိဇ္ဈာ, အဗျာပါဒေါ, သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောသုစရိတန္တိ အယံ ကမ္မပထကထာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

65. 第六，善妙的行为，或美好的行为，即是善行。由身所行的善行，或从身发起的善行，是身善行。其余同理。此处亦有依制订与依业道两种说法。其中，依制订说，即不违犯于身门所制订的学处是身善行，不违犯于语门所制订的学处是语善行，不违犯于此二者所制订者是意善行，这是依制订的说法。从业道方面说，远离杀生等时生起的三种思及离(virati)本身是身善行；远离妄语等时生起的四种思及离本身是语善行；无贪、无嗔、正见这三种与思相应的法是意善行，这是依业道的说法。其余如前所说。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. သောစေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 清净经释义

၆၆. သတ္တမေ [Pg.204] သောစေယျာနီတိ သုစိဘာဝါ. ကာယသောစေယျန္တိ ကာယသုစရိတံ, ဝစီမနောသောစေယျာနိပိ ဝစီမနောသုစရိတာနေဝ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာယသောစေယျံ? ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၁၂၁-၁၂၂).

66. 第七，清净(soceyyāni)即清净的状态(sucibhāvā)。身清净即身善行，语清净和意清净亦即语善行和意善行。诚如所说：“此中，什么是身清净？即远离杀生”等（增支部3.121-122）。

ဂါထာယံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟီနသဗ္ဗကာယဒုစ္စရိတတ္တာ ကာယေန သုစီတိ ကာယသုစိ. သောစေယျသမ္ပန္နန္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသတ္တာ သုပရိသုဒ္ဓါယ သောစေယျသမ္ပတ္တိယာ ဥပေတံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

偈颂中，因以断尽的方式断除了一切身恶行，故“身清净”(kāyena sucī)即是身净(kāyasuci)。“具足清净”(Soceyyasampanna)是因烦恼已止息，而具有极其清净的清净成就。其余如前所说。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. မောနေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 牟尼法经释义

၆၇. အဋ္ဌမေ မောနေယျာနီတိ ဧတ္ထ ဣဓလောကပရလောကံ အတ္တဟိတပရဟိတဉ္စ မုနာတီတိ မုနိ, ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္တ သေက္ခာ အရဟာ စ. ဣဓ ပန အရဟာဝ အဓိပ္ပေတော. မုနိနော ဘာဝါတိ မောနေယျာနိ, အရဟတော ကာယဝစီမနောသမာစာရာ.

67. 第八，牟尼法(moneyyāni)。此处，能了知此世、他世以及自利、利他者，是为牟尼(muni)，包括善凡夫、七有学及阿罗汉。但此处特指阿罗汉。牟尼的状态即是牟尼法，亦即阿罗汉的身、语、意正行。

အထ ဝါ မုနိဘာဝကရာ မောနေယျပဋိပဒါဓမ္မာ မောနေယျာနိ. တေသမယံ ဝိတ္ထာရော –

或者，造就牟尼状态的牟尼行道之法，即是牟尼法。其详述如下：

‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာယမောနေယျံ? တိဝိဓကာယဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ, တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ ကာယမောနေယျံ, ကာယာရမ္မဏေ ဉာဏံ ကာယမောနေယျံ, ကာယပရိညာ ကာယမောနေယျံ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ ကာယမောနေယျံ, ကာယသ္မိံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ, ကာယသင်္ခါရနိရောဓာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ကာယမောနေယျံ.

此中，什么是身牟尼法？断除三种身恶行是身牟尼法，三种身善行是身牟尼法，于身所缘的智是身牟尼法，对身的遍知是身牟尼法，与遍知相应的道是身牟尼法，于身断除欲贪是身牟尼法，因身行止息而证得第四禅是身牟尼法。

‘‘တတ္ထ ကတမံ ဝစီမောနေယျံ? စတုဗ္ဗိဓဝစီဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ ဝစီမောနေယျံ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ, ဝါစာရမ္မဏေ ဉာဏံ, ဝါစာပရိညာ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ, ဝါစာယ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ, ဝစီသင်္ခါရနိရောဓာ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ဝစီမောနေယျံ.

此中，什么是语牟尼法？断除四种语恶行是语牟尼法，四种语善行是语牟尼法，于语所缘的智是语牟尼法，对语的遍知是语牟尼法，与遍知相应的道是语牟尼法，于语断除欲贪是语牟尼法，因语行止息而证得第二禅是语牟尼法。

‘‘တတ္ထ [Pg.205] ကတမံ မနောမောနေယျံ? တိဝိဓမနောဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ မနောမောနေယျံ, တိဝိဓံ မနောသုစရိတံ, မနာရမ္မဏေ ဉာဏံ, မနောပရိညာ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ, မနသ္မိံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ, စိတ္တသင်္ခါရနိရောဓာ သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ မနောမောနေယျ’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၄; စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၁).

此中什么是意圣默然？舍断三种意恶行是意圣默然，三种意善行是意圣默然，于意所缘的智慧是意圣默然，对意的遍知是意圣默然，与遍知相应的道是意圣默然，在心中舍断欲贪是意圣默然，心行止息而证得想受灭尽定是意圣默然。

နိနှာတပါပကန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဇလေန သုဋ္ဌု ဝိက္ခာလိတပါပမလံ.

洗净罪恶者(Ninhātapāpaka)，是指以最上道水彻底洗除罪恶污垢。

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉. ပဌမရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 初爱染经释义

၆၈. နဝမေ ယဿ ကဿစီတိ အနိယမိတဝစနံ, တသ္မာ ယဿ ကဿစိ ပုဂ္ဂလဿ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ. ရာဂေါ အပ္ပဟီနောတိ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ သမုစ္ဆေဒဝသေန န ပဟီနော, မဂ္ဂေန အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ န အာပါဒိတော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အပါယဂမနီယာ ရာဂဒေါသမောဟာ ပဌမမဂ္ဂေန, ဩဠာရိကာ ကာမရာဂဒေါသာ ဒုတိယမဂ္ဂေန, တေယေဝ အနဝသေသာ တတိယမဂ္ဂေန, ဘဝရာဂေါ အဝသိဋ္ဌမောဟော စ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ. ဧဝမေတေသု ပဟီယန္တေသု တဒေကဋ္ဌတော သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ပဟီယန္တေဝ. ဧဝမေတေ ရာဂါဒယော ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနာ. ဗဒ္ဓေါ မာရဿာတိ ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. ယဒဂ္ဂေန စ ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓေါ, တဒဂ္ဂေန အဘိသင်္ခါရမာရာဒီဟိပိ ဗဒ္ဓေါယေဝ ဟောတိ. ပဋိမုက္ကဿ မာရပါသောတိ ပဋိမုက္ကော အဿ အနေန အပ္ပဟီနကိလေသေန ပုဂ္ဂလေန တာယေဝ အပ္ပဟီနကိလေသတာယ မာရပါသသင်္ခါတော ကိလေသော အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ပဋိမုက္ကော ပဝေသိတော, တေန သယံ ဗန္ဓာပိတောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပဋိမုက္ကော အဿ ဘဝေယျ မာရပါသော. သုက္ကပက္ခေ ဩမုက္ကဿာတိ အဝမုက္ကော မောစိတော အပနီတော အဿ. သေသံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

68. “任何人”一词是不确定的说法，因此指的是任何个人(puggala)，无论是在家人还是出家人。“贪未断”指的是以染著为性的贪，没有以断灭的方式断除，没有通过道达到应断之法的状态。嗔和痴也是同样的道理。其中，能导致堕入恶道的贪嗔痴由初道断除，粗重的欲贪和嗔由第二道断除，这些贪嗔痴的剩余部分由第三道断除，有贪和剩余的痴由第四道断除。这样断除时，从同一角度来说，一切烦恼也都断除了。这些贪等烦恼，对于任何比丘、比丘尼、优婆塞或优婆夷，如果没有通过道断除，就被称为“被魔所缚”，也就是被烦恼魔所束缚。一旦被烦恼魔所缚，也就被行魔等所缚。“魔索已套上”是指这个人由于未断烦恼，因此那被称为魔索的烦恼，就因为他未断烦恼的状态而进入了他的心相续，也就是自己束缚了自己。或者说，魔索应该被套上。“白分已解脱”是指已经解脱、已经被去除。其余的意思应该按照与前面所说的相反的方式来理解。

ဣဓ ဂါထာ သုက္ကပက္ခဝသေနေဝ အာဂတာ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ ရာဂဒေါသာဝိဇ္ဇာ ဝိရာဇိတာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန နိရောဓိတာ, တံ ဘာဝိတကာယသီလစိတ္တပညတာယ [Pg.206] ဘာဝိတတ္တေသု အရဟန္တေသု အညတရံ အဗ္ဘန္တရံ ဧကံ ဗြဟ္မဘူတံ ဗြဟ္မံ ဝါ သေဋ္ဌံ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တံ. ယထာ အညေ ခီဏာသဝါ ပုဗ္ဗူပနိဿယသမ္ပတ္တိသမန္နာဂတာ ဟုတွာ အာဂတာ, ယထာ စ တေ အန္တဒွယရဟိတာယ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓသဟဂတာယ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ နိဗ္ဗာနံ ဂတာ အဓိဂတာ. ယထာ ဝါ တေ ခန္ဓာဒီနံ တထလက္ခဏံ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိံသု, ယထာ စ တေ တထဓမ္မေ ဒုက္ခာဒယော အဝိပရီတတော အဗ္ဘညိံသု, ရူပါဒိကေ စ ဝိသယေ ယထာ တေ ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေနေဝ ပဿိံသု, ယထာ ဝါ ပန တေ အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟာရေ ဝဇ္ဇေတွာ အရိယဝေါဟာရဝသေနေဝ ပဝတ္တဝါစာ, ဝါစာနုရူပဉ္စ ပဝတ္တကာယာ, ကာယာနုရူပဉ္စ ပဝတ္တဝါစာ, တထာ အယမ္ပိ အရိယပုဂ္ဂလောတိ တထာဂတံ, စတုသစ္စဗုဒ္ဓတာယ ဗုဒ္ဓံ, ပုဂ္ဂလဝေရံ ကိလေသဝေရံ အတ္တာနုဝါဒါဒိဘယဉ္စ အတိက္ကန္တန္တိ ဝေရဘယာတီတံ. သဗ္ဗေသံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗပ္ပဟာယိနံ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟု ကထေန္တိ ကိတ္တေန္တီတိ.

这偈颂如白分般到来。其要义是：那位圣者已断除贪嗔痴，以最胜道灭尽烦恼，通过修习身戒心慧而成就，在已修习的阿罗汉(arahanta)中，他是一位阿邦答勒(abbhantara)，一位梵行者，或是一位证得最胜阿罗汉果的梵，就像其他漏尽者具足过去世的因缘而到来，就像他们远离断见和常见两种极端，具足戒定慧三学，依中道证得涅槃。又如他们如实了知五蕴等真实相，正确通达苦等法性，于色等境仅以如实所见为量；又如他们舍弃八种非圣言论，唯以圣者之言而语，言语与身行相应，身行与言语相应，如此这位圣者也是如来(Tathāgata)，以四谛觉悟而成佛，超越人怨、烦恼怨以及自责等怖畏，故称超越怨敌怖畏者。因断尽一切烦恼和业行等，诸佛等圣者称说赞叹为“一切舍弃者”。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. ဒုတိယရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 第二爱染经释义

၆၉. ဒသမေ အတရီတိ တိဏ္ဏော, န တိဏ္ဏော အတိဏ္ဏော. သမုဒ္ဒန္တိ သံသာရသမုဒ္ဒံ, စက္ခာယတနာဒိသမုဒ္ဒံ ဝါ. တဒုဘယမ္ပိ ဒုပ္ပူရဏဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ ဝိယာတိ သမုဒ္ဒံ. အထ ဝါ သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒံ, ကိလေသဝဿနေန သတ္တသန္တာနဿ ကိလေသသဒနတောတိ အတ္ထော. သဝီစိန္တိ ကောဓူပါယာသဝီစီဟိ သဝီစိံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဝီစိဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉; မ. နိ. ၂.၁၆၂). သာဝဋ္ဋန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေဟိ သဟ အာဝဋ္ဋံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အာဝဋ္ဋဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉; မ. နိ. ၂.၁၆၄; အ. နိ. ၄.၁၂၂). သဂဟံ သရက္ခသန္တိ အတ္တနော ဂေါစရဂတာနံ အနတ္ထဇနနတော စဏ္ဍမကရမစ္ဆကစ္ဆပရက္ခသသဒိသေဟိ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလေဟိ သဟိတံ. တထာ စာဟ ‘‘သဂဟံ သရက္ခသန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉). အတရီတိ မဂ္ဂပညာနာဝါယ ယထာဝုတ္တံ သမုဒ္ဒံ ဥတ္တရိ. တိဏ္ဏောတိ နိတ္တိဏ္ဏော. ပါရင်္ဂတောတိ [Pg.207] တဿ သမုဒ္ဒဿ ပါရံ ပရတီရံ နိရောဓံ ဥပဂတော. ထလေ တိဋ္ဌတီတိ တတော ဧဝ သံသာရမဟောဃံ ကာမာဒိမဟောဃဉ္စ အတိက္ကမိတွာ ထလေ ပရတီရေ နိဗ္ဗာနေ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏော တိဋ္ဌတီတိ ဝုစ္စတိ.

69. 在第十经中，“已渡”(atarī)即是“已渡越”(tiṇṇo)，并非“未渡越”(atiṇṇo)。“大海”指的是轮回大海或眼处等诸海。两者都因为难以充满所以比喻为海。又或者因为它能淹没所以称为海，意思是说用烦恼的降雨淹没众生的相续。“多浪”是指充满愤怒和忧恼的浪涛。正如经中所说：“比丘，所谓浪涛的恐怖，就是指愤怒和忧恼。”“多漩涡”是指与五种欲乐的漩涡一起旋转。经中也说：“比丘，所谓漩涡的恐怖，就是指五种欲乐。”“多险”是指因为会危害自己活动范围内的众生，所以与凶猛的摩竭鱼、鱼、龟、罗刹等不同类的个体在一起。正如经中所说：“比丘，所谓多险，就是对妇女的另一种称呼。”“已渡”是说用道和智慧作为船只，如经所说，渡过了这个大海。“已渡”就是已经完全渡过。“到彼岸”是说已经到达这个大海的彼岸，也就是寂灭的彼岸。“站在陆地上”是说那位已经远离罪恶的婆罗门已经超越轮回的大瀑流和爱欲等大瀑流，安住在彼岸涅槃的陆地上，所以这样说。

ဣဓာပိ ဂါထာ သုက္ကပက္ခဝသေနေဝ အာဂတာ. တတ္ထ ဦမိဘယန္တိ ယထာဝုတ္တဦမိဘယံ, ဘာယိတဗ္ဗံ ဧတသ္မာတိ တံ ဦမိ ဘယံ. ဒုတ္တရန္တိ ဒုရတိက္ကမံ. အစ္စတာရီတိ အတိက္ကမိ.

此处也有偈颂，如白分般到来。其中，“波浪之怖”是指如前所说的波浪之怖，是应当怖畏的波浪之怖。“难渡”是指难以超越。“已渡”是指已超越。

သင်္ဂါတိဂေါတိ ရာဂါဒီနံ ပဉ္စန္နံ သင်္ဂါနံ အတိက္ကန္တတ္တာ ပဟီနတ္တာ သင်္ဂါတိဂေါ. အတ္ထင်္ဂတော သော န ပမာဏမေတီတိ သော ဧဝံဘူတော အရဟာ ရာဂါဒီနံ ပမာဏကရဓမ္မာနံ အစ္စန္တမေဝ အတ္ထံ ဂတတ္တာ အတ္ထင်္ဂတော, တတော ဧဝ သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ စ ‘‘ဧဒိသော သီလေန သမာဓိနာ ပညာယာ’’တိ ကေနစိ ပမိဏိတုံ အသက္ကုဏေယျော ပမာဏံ န ဧတိ, အထ ဝါ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဂတော သော အရဟာ ‘‘ဣမာယ နာမ ဂတိယာ ဌိတော, ဧဒိသော စ နာမဂေါတ္တေနာ’’တိ ပမိဏိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ပမာဏံ န ဧတိ န ဥပဂစ္ဆတိ. တတော ဧဝ အမောဟယိ မစ္စုရာဇံ, တေန အနုဗန္ဓိတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ ဝဒါမီတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမပဉ္စမဆဋ္ဌေသု ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ဒုတိယသတ္တမအဋ္ဌမေသု ဝိဝဋ္ဋံ, သေသေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

超越结者，是因为已经超越、断除了贪等五种结缚。已经成就的阿罗汉，因为贪等作为量度的法已经彻底灭尽，所以被称为灭尽者。又因为戒等诸法聚集的圆满，所以无法被任何人衡量“他在戒、定、慧方面是这样的”，不落入度量之中。或者说，那位已经达到无余涅槃的阿罗汉，因为无法被衡量“他处于某种状态，具有某种姓名”，所以不落入度量，无法接近度量。因此，我说他已经迷惑了死神，无法被死神追逐。就这样，以无余涅槃为究竟的教导结束了。因此，要知道，在这一品中，第一、第五、第六讲述轮回，第二、第七、第八讲述解脱，其余讲述轮回与解脱。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二品释义终。

၃. တတိယဝဂ္ဂေါ

3. 第三品

၁. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 邪见经释义

၇၀. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဒိဋ္ဌာ မယာတိ မယာ ဒိဋ္ဌာ, မမ သမန္တစက္ခုနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ စာတိ ဒွီဟိပိ စက္ခူဟိ ဒိဋ္ဌာ ပစ္စက္ခတော ဝိဒိတာ. တေန အနုဿဝါဒိံ ပဋိက္ခိပတိ, အယဉ္စ အတ္ထော ဣဒါနေဝ ပါဠိယံ အာဂမိဿတိ. ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာတိ ကာယဒုစ္စရိတေန သမင်္ဂီဘူတာ. အရိယာနံ ဥပဝါဒကာတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနံ အန္တမသော ဂိဟိသောတာပန္နာနမ္ပိ ဂုဏပရိဓံသနေန အဘူတဗ္ဘက္ခာနေန ဥပဝါဒကာ အက္ကောသကာ ဂရဟကာ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာတိ [Pg.208] ဝိပရီတဒဿနာ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာတိ မိစ္ဆာဒဿနဟေတု သမာဒိန္နနာနာဝိဓကမ္မာ ယေ စ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမူလကေသု ကာယကမ္မာဒီသု အညေပိ သမာဒပေန္တိ. ဧတ္ထ စ ဝစီမနောဒုစ္စရိတဂ္ဂဟဏေနေဝ အရိယူပဝါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌီသု ဂဟိတာသု ပုနဝစနံ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ နေသံ. မဟာသာဝဇ္ဇော ဟိ အရိယူပဝါဒေါ အာနန္တရိယသဒိသော. ယထာဟ –

70. 第三品第一经中，“我已见”是指我以肉眼和天眼这两种眼亲自见到、现前了知。由此驳斥了传闻之说，此义稍后将在经文中出现。“具身恶行”是指具足身恶行。“诽谤圣者”是指以毁坏功德、不实诬陷的方式，诽谤、辱骂、斥责佛陀等圣者，乃至在家的预流者。“邪见者”是指持有颠倒见解的人。“执持邪见之业”是指因邪见而受持种种业，并且还在以邪见为根本的身业等行为中劝导他人。此处，虽然诽谤圣者与邪见已包含于语恶行和意恶行之中，但再次宣说，是为了显示其罪过之重。因为诽谤圣者的罪过极大，等同于无间罪。如经中所说——

‘‘သေယျထာပိ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သီလသမ္ပန္နော, သမာဓိသမ္ပန္နော, ပညာသမ္ပန္နော, ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညံ အာရာဓေယျ; ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ, သာရိပုတ္တ, ဝဒါမိ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ, တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ, တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၄၉).

“舍利弗(Sāriputta)，譬如比丘具戒、具定、具慧，于现法中能证得阿拉汉果；舍利弗，我说若不舍弃那样的言语，不舍弃那样的心，不放弃那样的见解，就会像被扔出去的东西一样，直接堕入地狱。”

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတော စ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ နာမ အညံ နတ္ထိ. ယထာဟ –

没有比邪见更严重的罪过了。如经中所说：

‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဇ္ဇာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀).

“诸比丘，我不见有任何一法像这邪见一样，是如此严重的过失。诸比丘，邪见是诸过失中最严重的。”

တံ ခေါ ပနာတိအာဒိ ယထာဝုတ္တဿ အတ္ထဿ အတ္တပစ္စက္ခဘာဝံ ဒဠှတရံ ကတွာ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. တမ္ပိ သုဝိညေယျမေဝ.

“然”等语，是为了更稳固地显示前述意义的亲证性而开始宣说的。那也很容易理解。

ဂါထာသု မိစ္ဆာ မနံ ပဏိဓာယာတိ အဘိဇ္ဈာဒီနံ ဝသေန စိတ္တံ အယောနိသော ဌပေတွာ. မိစ္ဆာ ဝါစဉ္စ ဘာသိယာတိ မိစ္ဆာ မုသာဝါဒါဒိဝသေန ဝါစံ ဘာသိတွာ. မိစ္ဆာ ကမ္မာနိ ကတွာနာတိ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ကာယကမ္မာနိ ကတွာ. အထ ဝါ မိစ္ဆာ မနံ ပဏိဓာယာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန စိတ္တံ ဝိပရီတံ ဌပေတွာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒါနိဿ တထာ ဒုစ္စရိတစရဏေ ကာရဏံ ဒဿေတိ အပ္ပဿုတောတိ, အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတာဝဟေန သုတေန ဝိရဟိတောတိ အတ္ထော. အပုညကရောတိ တတော ဧဝ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒတာယ ကိဗ္ဗိသကာရီ ပါပဓမ္မော. အပ္ပသ္မိံ ဣဓ ဇီဝိတေတိ ဣဓ မနုဿလောကေ ဇီဝိတေ အတိပရိတ္တေ. တထာ စာဟ ‘‘ယော စိရံ ဇီဝတိ, သော ဝဿသတံ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၃; သံ. နိ. ၁.၁၄၅), ‘‘အပ္ပမာယု မနုဿာန’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၄၅; မဟာနိ. ၁၀) စ. တသ္မာ ဗဟုဿုတော သပ္ပညော သီဃံ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂူပဂေါ နိဗ္ဗာနပတိဋ္ဌော [Pg.209] ဝါ ဟောတိ. ယော ပန အပ္ပဿုတော အပုညကရော, ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော နိရယံ သော ဥပပဇ္ဇတီတိ.

偈颂中，“心怀邪念”(micchā manaṃ paṇidhāya)是指因贪欲等而心住于不如理作意。“言说邪语”(micchā vācañca bhāsiya)是指因妄语等而说出邪恶的语言。“造作邪业”(micchā kammāni katvāna)是指因杀生等而造作身业。或者，“心怀邪念”是指因邪见而心住于颠倒。其余两句也是同样的道理。此处说明他如此行恶的原因是“少闻”(appassuto)，意思是缺少对自己和他人有益的听闻。“不造福者”(Apuññakaro)是说因此对圣法无知而作恶，是具足恶法之人。“于此短暂生命中”(Appasmiṃ idha jīvite)是指在此人间的生命极为有限。如经中所说：“纵然长寿，不过百岁，或多一些”，以及“人之寿短”。因此，多闻而有智慧者，迅速造福，或生天界，或安住于涅槃。而那少闻不造福、无有智慧者，身坏之后，将生于地狱。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义终。

၂. သမ္မာဒိဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 正见经释义

၇၁. ဒုတိယေ ပဌမသုတ္တေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

71. 第二经的意义，应以与第一经所说相反的方式来理解。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. နိဿရဏိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 出离经释义

၇၂. တတိယေ နိဿရဏိယာတိ နိဿရဏပဋိသံယုတ္တာ. ဓာတုယောတိ သတ္တသုညသဘာဝါ. ကာမာနန္တိ ကိလေသကာမာနဉ္စေဝ ဝတ္ထုကာမာနဉ္စ. အထ ဝါ ကာမာနန္တိ ကိလေသကာမာနံ. ကိလေသကာမတော ဟိ နိဿရဏာ ဝတ္ထုကာမေဟိပိ နိဿရဏံယေဝ ဟောတိ, န အညထာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

72. 第三经中，“出离”(nissaraṇiyā)即与出离相应。“界”(dhātuyo)即自性空无众生。“欲”(kāmānaṃ)指烦恼欲与事物欲。或者说，“欲”是指烦恼欲。因为从烦恼欲出离，也就是从事物欲出离了，别无他途。如是说：

‘‘န တေ ကာမာ ယာနိ စိတြာနိ လောကေ,သင်္ကပ္ပရာဂေါ ပုရိသဿ ကာမော;

တိဋ္ဌန္တိ စိတြာနိ တထေဝ လောကေ,အထေတ္ထ ဓီရာ ဝိနယန္တိ ဆန္ဒ’’န္တိ. (အ. နိ. ၆.၆၃);

“世间美物非真欲，人之欲乃思贪。美物仍存于世间，于此智者调伏欲。”

နိဿရဏန္တိ အပဂမော. နေက္ခမ္မန္တိ ပဌမဇ္ဈာနံ, ဝိသေသတော တံ အသုဘာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယော ပန တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ တတိယမဂ္ဂံ ပတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ, တဿ စိတ္တံ အစ္စန္တမေဝ ကာမေဟိ နိဿဋန္တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌတော ကာမာနံ နိဿရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရူပါနန္တိ ရူပဓမ္မာနံ, ဝိသေသေန သဒ္ဓိံ အာရမ္မဏေဟိ ကုသလဝိပါကကိရိယာဘေဒတော သဗ္ဗေသံ ရူပါဝစရဓမ္မာနံ. အာရုပ္ပန္တိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ. ကေစိ ပန ‘‘ကာမာန’’န္တိ ပဒဿ ‘‘သဗ္ဗေသံ ကာမာဝစရဓမ္မာန’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ‘‘နေက္ခမ္မ’’န္တိ စ ‘‘ပဉ္စ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနီ’’တိ. တံ အဋ္ဌကထာသု [Pg.210] နတ္ထိ, န ယုဇ္ဇတိ စ. ဘူတန္တိ ဇာတံ. သင်္ခတန္တိ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ ကာရဏတော နိဗ္ဗတ္တံ. တီဟိပိ ပဒေဟိ တေဘူမကေ ဓမ္မေ အနဝသေသတော ပရိယာဒိယတိ. နိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ. ဧတ္ထ စ ပဌမာယ ဓာတုယာ ကာမပရိညာ ဝုတ္တာ, ဒုတိယာယ ရူပပရိညာ, တတိယာယ သဗ္ဗသင်္ခတပရိညာ သဗ္ဗဘဝသမတိက္ကမော ဝုတ္တော.

“出离”(Nissaraṇa)即是远离。“出离”(Nekkhamma)指初禅，特别应知是以不净为所缘。若有人以此禅那为基础，思惟诸行，证得第三道，以不还道现证涅槃，其心则彻底出离诸欲，这应知为最上之欲出离。“色”(Rūpānaṃ)指色法，特别是包括所缘在内，依善、异熟、唯作而区分的一切色界法。“无色”(Āruppaṃ)指无色界禅。有些人说“欲”一词意指“一切欲界法”，“出离”则指“五种色界禅”。但这在义注中没有，也不合理。“已生”(Bhūtaṃ)即已产生。“有为”(Saṅkhataṃ)即由众缘和合所造作。“缘生”(Paṭiccasamuppannaṃ)即从因而生。这三个词完全涵盖了三界一切法。“灭”(Nirodho)即是涅槃。此处，第一界说的是欲的遍知，第二界说的是色的遍知，第三界说的是一切有为法的遍知、一切有的超越。

ဂါထာသု ကာမနိဿရဏံ ဉတွာတိ ‘‘ဣဒံ ကာမနိဿရဏံ – ဧဝဉ္စ ကာမတော နိဿရဏ’’န္တိ ဇာနိတွာ. အတိက္ကမတိ ဧတေနာတိ အတိက္ကမော, အတိက္ကမနူပါယော, တံ အတိက္ကမံ အာရုပ္ပံ ဉတွာ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သမန္တိ ဝူပသမန္တိ ဧတ္ထာတိ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော, နိဗ္ဗာနံ, တံ ဖုသံ ဖုသန္တော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

偈颂中，“了知欲出离”(kāmanissaraṇaṃ ñatvā)是指了知“此是欲出离——如此从欲出离”。“以此而超越，故为超越”(Atikkamati etenāti atikkamo)，即超越之法，了知那作为超越的无色界。“一切行于此寂静、平息，故为一切行寂止”(Sabbe saṅkhārā samanti vūpasamanti etthāti sabbasaṅkhārasamatho)，即是涅槃，触证它的，即是触证者。其余的道理如前所述。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. သန္တတရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 更寂静经释义

၇၃. စတုတ္ထေ ရူပေဟီတိ ရူပါဝစရဓမ္မေဟိ. သန္တတရာတိ အတိသယေန သန္တာ. ရူပါဝစရဓမ္မာ ဟိ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတော ဝိတက္ကာဒိဩဠာရိကင်္ဂပ္ပဟာနတော သမာဓိဘူမိဘာဝတော စ သန္တာ နာမ, အာရုပ္ပာ ပန တေဟိပိ အင်္ဂသန္တတာယ စေဝ အာရမ္မဏသန္တတာယ စ အတိသယေန သန္တဝုတ္တိကာ, တေန သန္တတရာတိ ဝုတ္တာ. နိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ. သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိတောပိ ဟိ စတုတ္ထာရုပ္ပတော ဖလသမာပတ္တိယောဝ သန္တတရာ ကိလေသဒရထပဋိပဿဒ္ဓိတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတော စ, ကိမင်္ဂံ ပန သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော နိဗ္ဗာနံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာရုပ္ပေဟိ နိရောဓော သန္တတရော’’တိ.

73. 第四经中，“于诸色”(rūpehi)是指于色界法。“更寂静”(Santatarā)是指极为寂静。色界法因能镇伏烦恼，舍离寻等粗分，且为定之基础，故名寂静；而无色界法，则因其禅支更寂静、所缘也更寂静，故其行相极为寂静，因此被称为“更寂静”。“灭”(Nirodho)即是涅槃。因为，即使是已达行之残余微细状态的第四无色定，果定也因其烦恼热恼的平息和以涅槃为所缘而更为寂静，更何况是作为一切行寂止的涅槃呢？因此说“灭比无色更寂静”。

ဂါထာသု ရူပူပဂါတိ ရူပဘဝူပဂါ. ရူပဘဝေါ ဟိ ဣဓ ရူပန္တိ ဝုတ္တော, ‘‘ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အရူပဋ္ဌာယိနောတိ အရူပါဝစရာ. နိရောဓံ အပ္ပဇာနန္တာ, အာဂန္တာရော ပုနဗ္ဘဝန္တိ ဧတေန ရူပါရူပါဝစရဓမ္မေဟိ နိရောဓဿ သန္တဘာဝမေဝ ဒဿေတိ. အရူပေသု အသဏ္ဌိတာတိ အရူပရာဂေန အရူပဘဝေသု အပ္ပတိဋ္ဌဟန္တာ, တေပိ ပရိဇာနန္တာတိ အတ္ထော. နိရောဓေ ယေ ဝိမုစ္စန္တီတိ ဧတ္ထ ယေတိ နိပါတမတ္တံ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

偈颂中，“生于色界者”(rūpūpagā)是指趣向色有者。此处的“色”即是“色有”之义，如同在“修习生于色有之道”等经文中所说。“住于无色者”(Arūpaṭṭhāyino)是指无色界者。“不了知灭，则复轮回”，此句显示了灭比色界与无色界法更为寂静。“于无色不立”(Arūpesu asaṇṭhitā)是指不因无色贪而住于无色有，其义为“他们亦遍知”。“于灭而解脱”(Nirodhe ye vimuccanti)一句中，“ye”仅为助词。其余的道理如前所述。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. ပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 子经释义

၇၄. ပဉ္စမေ [Pg.211] ပုတ္တာတိ အတြဇာ ဩရသပုတ္တာ, ဒိန္နကာဒယောပိ ဝါ. သန္တောတိ ဘဝန္တာ သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိန္တိ ဣမသ္မိံ လောကေ ဥပလဗ္ဘမာနာ. အတ္ထိဘာဝေန သန္တော, ပါကဋဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနာ. အတိဇာတောတိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ မာတာပိတရော အတိက္ကမိတွာ ဇာတော, တေဟိ အဓိကဂုဏောတိ အတ္ထော. အနုဇာတောတိ ဂုဏေဟိ မာတာပိတူနံ အနုရူပေါ ဟုတွာ ဇာတော, တေဟိ သမာနဂုဏောတိ အတ္ထော. အဝဇာတောတိ ဂုဏေဟိ မာတာပိတူနံ အဓမော ဟုတွာ ဇာတော, တေဟိ ဟီနဂုဏောတိ အတ္ထော. ယေဟိ ပန ဂုဏေဟိ ယုတ္တော မာတာပိတူနံ အဓိကော သမော ဟီနောတိ စ အဓိပ္ပေတော, တေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုတ္တော အတိဇာတော ဟောတီ’’တိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆံ ကတွာ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပုတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသော အာရဒ္ဓေါ.

74. 第五（经中）所说的“子”(putta)，是指亲生的儿子，或是领养的儿子等。“有”(santo)是说存在、存于世间，是可以在这个世间找到的。因其存在(atthibhāvena)，故为“有”；因其显现(pākaṭabhāvena)，故为“存在”(vijjamānā)。“超生子”(atijāto)是指在德行方面超越父母而生，意即比父母更有德行。“等生子”(anujāto)是指在德行方面与父母相似而生，意即与父母有同等德行。“劣生子”(avajāto)是指在德行方面不如父母而生，意即比父母德行低下。为了分别说明儿子在哪些德行方面胜过、等同或不如父母，并欲宣说“诸比丘，儿子如何成为超生子”等，故先设问，然后以“诸比丘，于此，有儿子……”等开始解释。

တတ္ထ န ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာတိအာဒီသု ဗုဒ္ဓေါတိ သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏနိမိတ္တာနုတ္တရဝိမောက္ခာဓိဂမပရိဘာဝိတံ ခန္ဓသန္တာနံ, သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနံ ဝါ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓိံ ဥပါဒါယ ပညတ္တိကော သတ္တာတိသယော ဗုဒ္ဓေါ. ယထာဟ –

其中“不归依佛”等句中，“佛”是指于一切法中具有无碍智相、证得无上解脱，并因此熏习的蕴相续；或是以一切知智为近因，证得真实正等觉，依此而安立的殊胜有情，名为佛。如说：

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော, ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ’’န္တိ (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၁) –

“佛，即是那位世尊(bhagavā)，自成者(sayambhū)，无师者(anācariyako)，于往昔未闻之法中，亲自彻悟诸谛，并于彼处证得一切知，于诸力得自在。”（《小义释·波罗延赞叹偈解释》；《无碍解道》1.161）

အယံ တာဝ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓဝိဘာဝနာ.

这首先是从意义上对“佛”的阐明。

ဗျဉ္ဇနတော ပန သဝါသနာယ ကိလေသနိဒ္ဒါယ အစ္စန္တဝိဂမေန ဗုဒ္ဓဝါ ပဋိဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိကသိတဘာဝေန ဗုဒ္ဓဝါ ဝိဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဇ္ဈိတာတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာတိ ဗုဒ္ဓေါတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာဟ –

再从字面上说，因彻底远离了带有习气的烦恼之眠，已觉悟、已醒悟，故为“佛”(buddho)；或因智慧的开显，已觉悟、已开悟，故为“佛”；因能觉悟，故为“佛”；因能令（他人）觉悟，故为“佛”。应以此等理趣了知。如说：

‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗညုတာယ ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗဒဿာဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ, အနညနေယျတာယ ဗုဒ္ဓေါ, ဝိသဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ, ခီဏာသဝသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ, နိရုပက္ကိလေသသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ [Pg.212] ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓေါ, အဗုဒ္ဓိဝိဟတတ္တာ ဗုဒ္ဓိပဋိလာဘာတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဒ္ဓေါတိ စေတံ နာမံ န မာတရာ ကတံ, န ပိတရာ ကတံ, န ဘာတရာ ကတံ, န ဘဂိနိယာ ကတံ, န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ, န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ, န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ, န ဒေဝတာဟိ ကတံ, အထ ခေါ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ, ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂).

“已觉悟诸谛，故为佛；令众生觉悟，故为佛；因具一切知，故为佛；因具一切见，故为佛；因不为他导，故为佛；因已除诸毒，故为佛；因灭尽诸漏，故为佛；因无诸烦恼，故为佛；因已全离贪，故为佛；因已全离瞋，故为佛；因已全离痴，故为佛；因全无染污，故为佛；因已行于独一之道，故为佛；因独自圆满觉悟无上正等觉，故为佛；因已除无明而得智慧，故为佛。‘佛’此名，非母所作，非父所作，非兄弟所作，非姐妹所作，非朋友同僚所作，非亲属血亲所作，非沙门、婆罗门所作，非天神所作。然而，此乃诸佛世尊于菩提树下，与证得一切知智同时，一个与解脱相应的、亲证的安立，此即是‘佛’。”（《小义释·波罗延赞叹偈解释》；《无碍解道》1.162）

ဟိံသတီတိ သရဏံ, သဗ္ဗံ အနတ္ထံ အပါယဒုက္ခံ သဗ္ဗံ သံသာရဒုက္ခံ ဟိံသတိ ဝိနာသေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော. သရဏံ ဂတာတိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အမှာကံ သရဏံ ဂတိ ပရာယဏံ ပဋိသရဏံ အဃဿ ဟန္တာ ဟိတဿ ဝိဓာတာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဂစ္ဆာမ ဘဇာမ သေဝါမ ပယိရုပါသာမ. ဧဝံ ဝါ ဇာနာမ ဗုဇ္ဈာမာတိ ဧဝံ ဂတာ ဥပဂတာ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ. တပ္ပဋိက္ခေပေန န ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ.

“归依”(saraṇaṃ)者，谓其能伤害(hiṃsati)，意即伤害、破坏、毁灭一切无益、恶趣之苦及一切轮回之苦。所谓“归依佛”，是指怀着“佛陀世尊是我们的归依处、归宿处、依靠处，是祸患的摧毁者，利益的施予者”这样的意趣，我们趣向、亲近、侍奉、承事佛陀世尊。或如是知、如是解，如是前往、亲近，是为归依佛。与此相违，则非归依佛。

ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာတိ အဓိဂတမဂ္ဂေ သစ္ဆိကတနိရောဓေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စတူသု အပါယေသု အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. သော အတ္ထတော အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ. ဝုတ္တဉှေတံ –

所谓“归依法”：对于已证得道、已现证灭，并如教奉行者，能执持之，使其不堕四恶趣，故名为“法”(dhammo)。就其意义而言，此法即是圣道与涅槃(nibbāna)。正如所说：

‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ ဝိတ္ထာရော (အ. နိ. ၄.၃၄).

“诸比丘，所有有为法中，圣八支道(ariyo aṭṭhaṅgiko maggo)为其中最上。”（《增支部》4.34）

န ကေဝလဉ္စ အရိယမဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနိ ဧဝ, အပိစ ခေါ အရိယဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိယတ္တိဓမ္မော စ. ဝုတ္တဉှေတံ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနေ –

不仅是圣道与涅槃，也包括圣果与教法。《伞盖童子天宫故事》(Chattamāṇavakavimāna)中说：

‘‘ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ,ဓမ္မမသင်္ခတမပ္ပဋိကူလံ;

မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ,ဓမ္မမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၇);

“汝当归依此法：离贪、不动、无忧，无为、不逆，此法甘美、娴熟、善分别。”（《天宫事》887）

တတ္ထ ဟိ ရာဂဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ ကထိတော, အနေဇမသောကန္တိ ဖလံ, ဓမ္မသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ, အပ္ပဋိကူလံ မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တန္တိ ပိဋကတ္တယေန ဝိဘတ္တာ [Pg.213] သဗ္ဗဓမ္မက္ခန္ဓာ ကထိတာ. တံ ဓမ္မံ ဝုတ္တနယေန သရဏန္တိ ဂတာ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာ. တပ္ပဋိက္ခေပေန န ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာ.

于此，“离贪”说的是道，“不动无忧”说的是果，“无为法”说的是涅槃，“不逆、甘美、娴熟、善分别”说的是由三藏所分别的一切法蕴。如前所述，归依此法者，是为归依法。与此相违，则非归依法。

ဒိဋ္ဌိသီလသံဃာတေန သံဟတောတိ သံဃော. သော အတ္ထတော အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟော. ဝုတ္တဉှေတံ တသ္မိံ ဧဝ ဝိမာနေ –

因见与戒的聚合而和合，故为“僧伽”(saṅgho)。就其意义而言，是指八圣者(aṭṭha ariyapuggala)的集合。正如在那座天宫的故事中所说：

‘‘ယတ္ထ စ ဒိန္န မဟပ္ဖလမာဟု,စတူသု သုစီသု ပုရိသယုဂေသု;

အဋ္ဌ စ ပုဂ္ဂလ ဓမ္မဒသာ တေ,သံဃမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၈);

“汝当归依此僧伽：于此四双贤洁士夫中布施，有大果报。此八种人是见法者。”（《天宫事》888）

တံ သံဃံ ဝုတ္တနယေန သရဏန္တိ ဂတာ သံဃံ သရဏံ ဂတာ. တပ္ပဋိက္ခေပေန န သံဃံ သရဏံ ဂတာတိ.

如前所述，归依此僧伽者，是为归依僧伽。与此相违，则非归依僧伽。

ဧတ္ထ စ သရဏဂမနကောသလ္လတ္ထံ သရဏံ သရဏဂမနံ, ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတိ သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါ, ဖလံ, သံကိလေသော, ဘေဒေါ, ဝေါဒါနန္တိ အယံ ဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

于此，为善巧于归依，应了知此法：归依处、归依之行、归依者、归依的分别、果报、杂染、毁坏与清净。

တတ္ထ ပဒတ္ထတော တာဝ ဟိံသတီတိ သရဏံ, သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိံ ပရိကိလေသံ ဟနတိ ဝိနာသေတီတိ အတ္ထော, ရတနတ္တယဿေတံ အဓိဝစနံ. အထ ဝါ ဟိတေ ပဝတ္တနေန အဟိတာ နိဝတ္တနေန စ သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံသတီတိ ဗုဒ္ဓေါ သရဏံ, ဘဝကန္တာရတော ဥတ္တာရဏေန အဿာသဒါနေန စ ဓမ္မော, အပ္ပကာနမ္ပိ ကာရာနံ ဝိပုလဖလပဋိလာဘကရဏေန သံဃော. တသ္မာ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန ရတနတ္တယံ သရဏံ. တပ္ပသာဒတဂ္ဂရုတာဟိ ဝိဟတကိလေသော တပ္ပရာယဏတာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပာဒေါ သရဏဂမနံ. တံသမင်္ဂိသတ္တော သရဏံ ဂစ္ဆတိ, ဝုတ္တပ္ပကာရေန စိတ္တုပ္ပာဒေန ‘‘ဧတာနိ မေ တီဏိ ရတနာနိ သရဏံ, ဧတာနိ ပရာယဏ’’န္တိ ဧဝံ ဥပေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ တာဝ သရဏံ သရဏဂမနံ, ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတီတိ ဣဒံ တယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

于此，首先就语词之义而言，“归依”(saraṇaṃ)者，谓其能伤害(hiṃsati)，意即它为已归依者摧毁并消除恐惧(bhayaṃ)、怖畏(santāsaṃ)、痛苦(dukkhaṃ)、恶趣(duggatiṃ)及烦恼(parikilesaṃ)。此为三宝(ratanattaya)的同义词。或者，佛陀以引导众生趋向利益、防止其趋向不利益而摧毁其恐惧，故为归依；法以引领众生渡过存在之旷野并给予慰藉，故为归依；僧伽以能使极少之善行获得广大果报，故为归依。因此，以此理趣，三宝即是归依。由对三宝的净信与尊重而摧毁烦恼、并以之为究竟归宿而生起的心，即是“归依之行”(saraṇagamanaṃ)。具足此心之有情即是“归依者”，其义为：他以如前所述的心之生起，如此理解：“此三宝是我的归依处，是我究竟的依靠。”如是，当知归依处、归依之行，以及归依者此三者。

ပဘေဒတော ပန ဒုဝိဓံ သရဏဂမနံ – လောကိယံ, လောကုတ္တရဉ္စ. တတ္ထ လောကုတ္တရံ ဒိဋ္ဌသစ္စာနံ မဂ္ဂက္ခဏေ သရဏဂမနုပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒေန အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ ကိစ္စတော သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတိ, လောကိယံ ပုထုဇ္ဇနာနံ သရဏဂမနုပက္ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနေန အာရမ္မဏတော ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏံ ဟုတွာ ဣဇ္ဈတိ. တံ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓါဒီသု ဝတ္ထူသု သဒ္ဓါပဋိလာဘော[Pg.214], သဒ္ဓါမူလိကာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒသသု ပုညကိရိယဝတ္ထူသု ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ.

依区别而言，归依有二种：世间与出世间。其中，出世间归依，于见谛者(diṭṭhasacca)道之刹那，以根除归依之随染(upakkilesa)，而以涅槃为所缘，于功能上在一切三宝中成就。世间归依，于凡夫(puthujjana)，以镇伏归依之随染，而以佛陀等功德为所缘而成就。其义理即是于佛陀等对象中获得净信，以及以净信为根本的正见，在十福业事中，此被称为“正见业”(diṭṭhijukamma)。

တယိဒံ စတုဓာ ပဝတ္တတိ – အတ္တသန္နိယျာတနေန, တပ္ပရာယဏတာယ, သိဿဘာဝူပဂမနေန, ပဏိပါတေနာတိ. တတ္ထ အတ္တသန္နိယျာတနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဿ နိယျာတေမိ, ဓမ္မဿ, သံဃဿာ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အတ္တပရိစ္စဇနံ. တပ္ပရာယဏံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓပရာယဏော, ဓမ္မပရာယဏော, သံဃပရာယဏော ဣတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ တပ္ပဋိသရဏဘာဝေါ တပ္ပရာယဏတာ. သိဿဘာဝူပဂမနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓဿ အန္တေဝါသိကော, ဓမ္မဿ, သံဃဿ ဣတိ မံ ဓာရေတူ’’တိ ဧဝံ သိဿဘာဝဿ ဥပဂမနံ. ပဏိပါတော နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဧဝ တိဏ္ဏံ ဝတ္ထူနံ ကရောမိ ဣတိ မံ ဓာရေတူ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပရမနိပစ္စကာရော. ဣမေသဉှိ စတုန္နံ အာကာရာနံ အညတရံ ကရောန္တေန ဂဟိတံ ဧဝ ဟောတိ သရဏဂမနံ.

此归依以四种方式成立：奉献自身(attasanniyyātana)、以彼为究竟归宿(tapparāyaṇatā)、成为弟子(sissabhāvūpagamana)以及顶礼(paṇipāta)。其中，“奉献自身”即：“从今日起，我将自身奉献于佛，奉献于法，奉献于僧。”如此将自身舍予佛陀等。“以彼为究竟归宿”即：“从今日起，我以佛为究竟归宿，以法为究竟归宿，以僧为究竟归宿。愿您如此忆持我。”如此即是以彼为归依处的状态。“成为弟子”即：“从今日起，我为佛陀之弟子，为法之弟子，为僧伽之弟子。愿其如此忆持我。”如此即是进入弟子的状态。“顶礼”即：“从今日起，我仅对佛陀等此三宝行问候、起立、合掌、恭敬之仪。愿其如此忆持我。”如此即是对佛陀等致以最崇高的敬意。确实，行此四种方式中任何一种，即是受持了归依。

အပိစ ‘‘ဘဂဝတော အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ, ဓမ္မဿ, သံဃဿ အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ, ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇာမိ, ပရိစ္စတ္တော ဧဝ မေ အတ္တာ ဇီဝိတဉ္စ, ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ, ဗုဒ္ဓေါ မေ သရဏံ တာဏံ လေဏ’’န္တိ ဧဝမ္ပိ အတ္တသန္နိယျာတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘သတ္ထာရဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ; သုဂတဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ; သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ; ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ဧဝံ မဟာကဿပတ္ထေရဿ သရဏဂမနံ ဝိယ သိဿဘာဝူပဂမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

再者，“我将自身舍予世尊，将自身舍予法，舍予僧伽；我舍弃生命；我的自身与生命皆已被舍弃。我尽形寿归依佛陀，佛陀是我的归依处、守护处(tāṇa)、庇护处(leṇa)。”也应如此了知奉献自身。又如大迦叶(Mahākassapa)长老的归依：“啊，愿我得见导师，愿我得见世尊！啊，愿我得见善逝，愿我得见世尊！啊，愿我得见正自觉者，愿我得见世尊！”（《相应部》2.154），当知此即是成为弟子的方式。

‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမိ, ဂါမာ ဂါမံ ပုရာ ပုရံ;

နမဿမာနော သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆;

သု. နိ. ၁၉၄) –

“我将游方行，从一村到另一村，从一城到另一城；礼敬正自觉者，以及法之善说性。”（《相应部》1.246；《经集》194）

ဧဝံ အာဠဝကာဒီနံ သရဏဂမနံ ဝိယ တပ္ပရာယဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အထ ခေါ, ဗြဟ္မာယု, ဗြာဟ္မဏော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝတော ပါဒါနိ မုခေန စ ပရိစုမ္ဗတိ, ပါဏီဟိ စ ပရိသမ္ဗာဟတိ, နာမဉ္စ သာဝေတိ ‘ဗြဟ္မာယု အဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏော, ဗြဟ္မာယု အဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏော’’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၉၄) ဧဝံ ပဏိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

当知如阿拉威(Āḷavaka)等人之归依，即是“以彼为究竟归宿”。“其时，婆罗门梵寿(Brahmāyu)从座位起身，将上衣披于一肩，以头顶礼世尊双足，并以口亲吻、以手按摩世尊双足，然后报上自己的名字：‘乔达摩尊者，我是婆罗门梵寿！乔达摩尊者，我是婆罗门梵寿！’”（《中部》2.394）当知此即是“顶礼”。

သော [Pg.215] ပနေသ ဉာတိဘယာစရိယဒက္ခိဏေယျဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတေန သရဏဂမနံ ဟောတိ, န ဣတရေဟိ. သေဋ္ဌဝသေနေဝ ဟိ သရဏံ ဂယှတိ, သေဋ္ဌဝသေန ဘိဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယော ‘‘အယမေဝ လောကေ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော’’တိ ဝန္ဒတိ, တေနေဝ သရဏံ ဂဟိတံ ဟောတိ, န ဉာတိဘယာစရိယသညာယ ဝန္ဒန္တေန. ဧဝံ ဂဟိတသရဏဿ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ အညတိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ‘‘ဉာတကော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတော သရဏံ န ဘိဇ္ဇတိ, ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတံ. တထာ ရာဇာနံ ဘယေန ဝန္ဒတော. သော ဟိ ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာ အဝန္ဒိယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာတိ. တထာ ယံကိဉ္စိ သိပ္ပံ သိက္ခာပကံ တိတ္ထိယမ္ပိ ‘‘အာစရိယော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတောပိ န ဘိဇ္ဇတိ. ဧဝံ သရဏဂမနဿ ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

此顶礼分为四种：基于亲属、怖畏、师长、应供。其中，唯有基于应供的顶礼方是归依，其他则不然。因为归依是以最殊胜者为由而受持，也以最殊胜者为由而破坏。因此，若人礼敬时想：“此乃世间一切众生中最上者，至上应供者”，他才是受持了归依，而非以亲属、怖畏或师长的认知而礼敬者。如此受持归依的优婆塞或优婆夷，即使礼敬外道出家者时说：“这是我的亲属”，其归依也不会被破坏，更何况是对未出家者。同样，因怖畏而礼敬国王，归依也不会被破坏，因为国王受国人尊敬，若不礼敬他，可能会招致祸害。同样，在学习任何技艺时，即使礼敬外道导师说：“这是我的老师”，归依也不会被破坏。应当这样理解归依的差别。

ဧတ္ထ စ လောကုတ္တရဿ သရဏဂမနဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလံ, သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယော အာနိသံသဖလံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

于此，出世间归依以四沙门果为异熟果，以灭尽一切苦为利益果。如是说：

‘‘ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ, သံဃဉ္စ သရဏံ ဂတော;

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ.

“凡归依佛、法与僧伽者，以正慧见四圣谛：

‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ;

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

“苦、苦之集、苦之超越，以及导向苦寂灭的圣八支道。

‘‘ဧတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ, ဧတံ သရဏမုတ္တမံ;

ဧတံ သရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၀-၁၉၂);

“此归依安稳，此归依至上；依此归依者，解脱一切苦。”（《法句经》190-192）

အပိစ နိစ္စတော အနုပဂမနာဒီနိပိ ဧတဿ အာနိသံသဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

此外，不趣入于常等，亦当知是其利益果。如是说：

‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ, သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျ, ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ, မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, ပိတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, အရဟန္တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, ဒုဋ္ဌစိတ္တော တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျ, သံဃံ ဘိန္ဒေယျ, အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၇-၁၂၈; အ. နိ. ၁.၂၆၈-၂၇၆; ဝိဘ. ၈၀၉).

“诸比丘，这是不可能的，无有此理：一个具足正见的人会将任何行执为常，执为乐，或者将任何法执为我；会杀害母亲，杀害父亲，杀害阿罗汉；会怀着恶意使如来出血，会分裂僧团，会另奉其他导师。无有是处。”（《中部》3.127-128；《增支部》1.268-276；《分别论》809）

လောကိယဿ [Pg.216] ပန သရဏဂမနဿ ဘဝသမ္ပဒါပိ ဘောဂသမ္ပဒါပိ ဖလမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

而世间归依的果报，即是生存的圆满与财富的圆满。如是说：

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ,န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ;

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ,ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၃၇);

“凡归依于佛陀者，彼等将不堕恶趣；舍离此人身后，将充实天众之列。”（《相应部》1.37）

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

复次，又说：

‘‘အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အသီတိယာ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ…ပေ… ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ – ‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနံ ဟောတိ. ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ, ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန, ဒိဗ္ဗေန သုခေန, ဒိဗ္ဗေန ယသေန, ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန, ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟိ…ပေ… ဓမ္မံ, သံဃံ…ပေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁).

“那时，天帝释与八万天众一起来到具寿大目犍连之处……（中略）……天帝释立于一旁，具寿大目犍连对他说道：‘善哉，天帝！归依佛是好的。天帝，正是因为归依佛的缘故，此处有些众生在身坏命终之后，投生于善趣、天界。他们以十事超越其他天神——以天寿、天色、天乐、天名誉、天主宰、天形、天声、天香、天味、天触。……（中略）……归依法、僧伽也是如此。’”（《相应部》4.341）

ဝေလာမသုတ္တာဒိဝသေနပိ (အ. နိ. ၉.၂၀) သရဏဂမနဿ ဖလဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သရဏဂမနဿ ဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

亦应通过《韦拉玛经》(《增支部》9.20)等来了知归依的特殊果报。应当这样来了知归依的果报。

လောကိယသရဏဂမနဉ္စေတ္ထ တီသု ဝတ္ထူသု အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ သံကိလိဿတိ, န မဟာဇုတိကံ ဟောတိ န မဟာဝိပ္ဖာရံ. လောကုတ္တရဿ ပန သံကိလေသော နတ္ထိ. လောကိယဿ စ သရဏဂမနဿ ဒုဝိဓော ဘေဒေါ – သာဝဇ္ဇော, အနဝဇ္ဇော စ. တတ္ထ သာဝဇ္ဇော အညသတ္ထာရာဒီသု အတ္တသန္နိယျာတနာဒီဟိ ဟောတိ, သော အနိဋ္ဌဖလော. အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယ, သော အဝိပါကတ္တာ အဖလော. လောကုတ္တရဿ ပန နေဝတ္ထိ ဘေဒေါ. ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော အညံ သတ္ထာရံ န ဥဒ္ဒိသတီတိ ဧဝံ သရဏဂမနဿ သံကိလေသော စ ဘေဒေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

在此，世间的皈依于三事上，会被无智、疑惑、邪见等所染污，不具大光辉，不具大遍布。但出世间的皈依没有染污。世间的皈依有两种中断——有过的与无过的。其中，有过的中断是由于投身于其他导师等而有，其果是不可喜的。无过的中断是由于死亡；此无异熟，故无其果。但出世间的皈依则没有中断，因为即使在另一生中，圣弟子也不以他人为师。应当如此了知皈依的染污与中断。

ဝေါဒါနမ္ပိ [Pg.217] စ လောကိယဿေဝ ယဿ ဟိ သံကိလေသော, တဿေဝ တတော ဝေါဒါနေန ဘဝိတဗ္ဗံ. လောကုတ္တရံ ပန နိစ္စဝေါဒါနမေဝါတိ.

净化也仅适用于世间皈依，因为哪个有染污，就必须被净化。但出世间的皈依则是恒常清净的。

ပါဏာတိပါတာတိ ဧတ္ထ ပါဏဿ သရသေနေဝ ပတနသဘာဝဿ အန္တရာ ဧဝ အတိပါတနံ အတိပါတော, သဏိကံ ပတိတုံ အဒတွာ သီဃံ ပါတနန္တိ အတ္ထော. အတိက္ကမ္မ ဝါ သတ္ထာဒီဟိ အဘိဘဝိတွာ ပါတနံ အတိပါတော, ပါဏဃာတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါဏောတိ စေတ္ထ ခန္ဓသန္တာနော, ယော သတ္တောတိ ဝေါဟရီယတိ, ပရမတ္ထတော ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယေ ဟိ ဝိကောပိတေ ဣတရမ္ပိ တံသမ္ဗန္ဓတာယ ဝိနဿတီတိ. တသ္မိံ ပန ပါဏေ ပါဏသညိနော ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဝဓကစေတနာ ပါဏာတိပါတော. ယာယ ဟိ စေတနာယ ပဝတ္တမာနဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ နိဿယဘူတေသု ဥပက္ကမကရဏဟေတုကမဟာဘူတပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကမဟာဘူတာ ပုရိမသဒိသာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိသဒိသာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သာ တာဒိသပ္ပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ပါဏာတိပါတော. လဒ္ဓူပက္ကမာနိ ဟိ ဘူတာနိ ပုရိမဘူတာနိ ဝိယ န ဝိသဒါနီတိ သမာနဇာတိယာနံ ကာရဏာနိ န ဟောန္တီတိ. ‘‘ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပ္ပဝတ္တာ’’တိ ဣဒံ မနောဒွါရေ ပဝတ္တာယ ဝဓကစေတနာယ ပါဏာတိပါတတာသမ္ဘဝဒဿနံ. ကုလုမ္ဗသုတ္တေပိ ဟိ ‘‘ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣဒ္ဓိမာ စေတော ဝသိပ္ပတ္တော အညိဿာ ကုစ္ဆိဂတံ ဂဗ္ဘံ ပါပကေန မနသာ အနုပေက္ခိတာ ဟောတီ’’တိ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အဓိပ္ပေတာ. သာ စ ဝစီဒွါရံ မုဉ္စိတွာ န သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုန္တိ ဝစီဒွါရဝသေနေဝ နိပ္ပဇ္ဇတိ. ယေ ပန ‘‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ တတ္ထ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ ဝါဒေါ ကုသလတ္တိကဝေဒနတ္တိကဝိတက္ကတ္တိကဘူမန္တရေဟိ ဝိရုဇ္ဈတိ.

在此，所谓杀生(pāṇātipāta)，是指对于有自然死亡之性的生命，于中途将其断除，即是杀生；其义为，不让其缓慢死亡，而是迅速使其死亡。或者，以刀杖等征服、压制而使其死亡，即是杀生；这被称为杀害生命(pāṇaghāta)。此处的“生命”(pāṇa)是指蕴相续(khandhasantāna)，即世俗所谓的“有情”(satta)；从胜义(paramattha)上说，是指色与非色命根(rūpārūpajīvitindriya)。因为当色命根被破坏时，与之相关的另一非色命根也随之毁灭。于彼生命，有“此是生命”之想者，生起能断绝命根之加行(upakkama)所发动的、经由身或语二门之一而转起的杀害思(vadhakacetanā)，即是杀生。因为，当此思转起时，作为命根所依、由加行所致的能生起的大种(mahābhūta)，不再生起与先前相似者，而只生起不相似者；彼发动如是作用之思，即是杀生。因为已受加行的大种，不像先前的大种那样清净，故不能成为同类生命之因。‘经由身或语二门之一而转起’此言，是为了表明由意门转起的杀害思不可能构成杀生。在《库伦巴经》(Kulumba Sutta)中也说：‘在此，某沙门或婆罗门，有神通，心得自在，以邪恶之心注视他人腹中之胎。’此处意指明所成神通(vijjāmayā iddhi)。此神通离语门则不能成就，故是依语门而成就。而那些说‘此处意指修所成神通(bhāvanāmayā iddhi)’者，其说与善三法、受三法、寻三法及诸地相违。

သွာယံ ပါဏာတိပါတော ဂုဏရဟိတေသု တိရစ္ဆာနဂတာဒီသု ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟာသရီရေ မဟာသာဝဇ္ဇော. ကသ္မာ? ပယောဂမဟန္တတာယ. ပယောဂသမတ္တေပိ ဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇော, ဂုဏဝန္တေသု မနုဿာဒီသု အပ္ပဂုဏေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟာဂုဏေ မဟာသာဝဇ္ဇော. သရီရဂုဏာနံ ပန သမဘာဝေ သတိ ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနဉ္စ မုဒုတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, တိဗ္ဗတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော.

此杀生，对无德的畜生等小生命，过失较小；对大身体者，过失较大。为何？因加行大故。即使加行相同，也因对象大等而过失较大。对有德的人类等，杀害德行小者，过失较小；杀害德行大者，过失较大。又，当身体与德行相等时，若烦恼与加行微弱，则过失较小；若猛利，则过失较大。

ဧတ္ထ စ ပယောဂဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇတာ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ စေတနာယ ဗလဝဘာဝတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာဓိပ္ပေတဿ ပယောဂဿ [Pg.218] သဟသာ နိပ္ဖာဒနဝသေန သကိစ္စသာဓိကာယ ဗဟုက္ခတ္တုံ ပဝတ္တဇဝနေဟိ လဒ္ဓါသေဝနာယ စ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ပယောဂဿ မဟန္တဘာဝေါ. သတိပိ ကဒါစိ ခုဒ္ဒကေ စေဝ မဟန္တေ စ ပါဏေ ပယောဂဿ သမဘာဝေ မဟန္တံ ဟနန္တဿ စေတနာ တိဗ္ဗတရာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝတ္ထုမဟန္တတာပိ စေတနာယ ဗလဝဘာဝဿ ကာရဏံ. ဣတိ ဥဘယမ္ပေတံ စေတနာဗလဝဘာဝေနေဝ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ ဟေတု ဟောတိ. တထာ ဟန္တဗ္ဗဿ မဟာဂုဏဘာဝေ တတ္ထ ပဝတ္တဥပကာရစေတနာ ဝိယ ခေတ္တဝိသေသနိပ္ဖတ္တိယာ အပကာရစေတနာပိ ဗလဝတီ တိဗ္ဗတရာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တဿ မဟာသာဝဇ္ဇတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တသ္မာ ပယောဂဝတ္ထုအာဒိပစ္စယာနံ အမဟတ္တေပိ ဂုဏမဟန္တတာဒိပစ္စယေဟိ စေတနာယ ဗလဝဘာဝဝသေနေဝ မဟာသာဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

在此，应知由于加行、对象之大等因缘，所生起的思是强有力的，故罪过大。加行之大，在于能迅速完成所期望的加行，通过多次生起的速行心获得串习，并由决断思所成就。即使有时对微小和巨大的有情加行相同，但杀害巨大有情时，思会更加强烈地生起，因此对象之大也是思强有力的原因。所以，这两者都是由于思的强力，成为极大罪过的原因。同样，当所杀者具有大功德时，就像对殊胜福田所作的助益思一样，对他生起的伤害思也变得强大而猛烈，故应知其为大罪过。因此，即使加行、对象等因缘不大，也应知是由于功德巨大等因缘，令思强有力，故罪过极大。

တဿ ပါဏော, ပါဏသညိတာ, ဝဓကစိတ္တံ, ဥပက္ကမော, တေန မရဏန္တိ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ. ပဉ္စသမ္ဘာရယုတ္တော ပါဏာတိပါတောတိ ပဉ္စသမ္ဘာရာဝိနိမုတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေသု ပါဏသညိတာဝဓကစိတ္တာနိ ပုဗ္ဗဘာဂိယာနိပိ ဟောန္တိ, ဥပက္ကမော ဝဓကစေတနာသမုဋ္ဌာပိတော. တဿ ဆ ပယောဂါ – သာဟတ္ထိကော, အာဏတ္တိကော, နိဿဂ္ဂိယော, ထာဝရော, ဝိဇ္ဇာမယော, ဣဒ္ဓိမယောတိ. တေသု သဟတ္ထေန နိဗ္ဗတ္တော သာဟတ္ထိကော. ပရေသံ အာဏာပနဝသေန ပဝတ္တော အာဏတ္တိကော. ဥသုသတ္တိအာဒီနံ နိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တော နိဿဂ္ဂိယော. ဩပါတခဏနာဒိဝသေန ပဝတ္တော ထာဝရော. အာထဗ္ဗဏိကာဒီနံ ဝိယ မန္တပရိဇပ္ပနပယောဂေါ ဝိဇ္ဇာမယော. ဒါဌာကောဋ္ဋနာဒီနံ ဝိယ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိမယော.

杀生有五种要素：有情、有情想、杀心、加行、由此命终。具足此五种要素，即为杀生，应知其不离此五种要素。其中，有情想和杀心亦属前行部分，加行则由杀思所引发。其加行有六种：亲手、教唆、投掷、设置机关、咒术、神通。由亲手完成者，是为亲手；经由命令他人者，是为教唆；经由投掷弓箭等者，是为投掷；经由挖掘陷阱等者，是为设置机关；如阿闼婆(Āthabbaṇika)咒师等念诵咒语之加行，是为咒术；如达塔库达那(Dāṭhākoṭṭana)等，由业报所生之神通力，是为神通。

ဧတ္ထာဟ – ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈနသဘာဝေသု သင်္ခါရေသု, ကော ဟန္တာ, ကော ဝါ ဟညတိ? ယဒိ စိတ္တစေတသိကသန္တာနော, သော အရူပိတာယ န ဆေဒနဘေဒနာဒိဝသေန ဝိကောပနသမတ္ထော, နာပိ ဝိကောပနီယော, အထ ရူပသန္တာနော, သော အစေတနတာယ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရူပမောတိ န တတ္ထ ဆေဒနာဒိနာ ပါဏာတိပါတော လဗ္ဘတိ, ယထာ မတသရီရေ. ပယောဂေါပိ ပါဏာတိပါတဿ ယထာဝုတ္တော ပဟရဏပ္ပဟာရာဒိကော အတီတေသု သင်္ခါရေသု ဘဝေယျ အနာဂတေသု ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝါ. တတ္ထ န တာဝ အတီတေသု အနာဂတေသု စ သမ္ဘဝတိ တေသံ အဝိဇ္ဇမာနသဘာဝတ္တာ, ပစ္စုပ္ပန္နေသု [Pg.219] စ သင်္ခါရာနံ ခဏိကတ္တာ သရသေနေဝ နိရုဇ္ဈနသဘာဝတာယ ဝိနာသာဘိမုခေသု နိပ္ပယောဇနော ပယောဂေါ သိယာ, ဝိနာသဿ စ ကာရဏရဟိတတ္တာ န ပဟရဏပ္ပဟာရာဒိပ္ပယောဂဟေတုကံ မရဏံ, နိရီဟတ္တာ စ သင်္ခါရာနံ ကဿ သော ပယောဂေါ, ခဏိကဘာဝေန ဝဓာဓိပ္ပာယသမကာလမေဝ ဘိဇ္ဇနကဿ ယာဝ ကိရိယာပရိယောသာနကာလမနဝဋ္ဌာနတော ကဿ ဝါ ပါဏာတိပါတော ကမ္မဗန္ဓောတိ?

于此，有人说：在刹那刹那坏灭自性的诸行中，谁是杀者，谁又被杀呢？如果是心、心所相续，它因无色法故，不能以割截、破坏等方式损害，亦不能被损害；倘若是色相续，它因无心故，如木石瓦砾，故以割截等方式不能构成杀生，犹如对死尸。杀生的加行，如前所说的打击等，或于过去、未来，或于现在的诸行中发生。其中，于过去、未来中不可能发生，因其自性非有；于现在的诸行中，因其刹那性，自性坏灭，朝向灭亡，故加行应是无用的。且因坏灭无有他因，故打击等加行并非死亡之因。又因诸行无有作者，此加行是为谁而作？又由于行为者是刹那的，在生起杀意的同时即已坏灭，无法持续到行为完成之时，那么杀生的业缚又属于谁呢？

ဝုစ္စတေ – ယထာဝုတ္တဝဓကစေတနာသမင်္ဂီ သင်္ခါရာနံ ပုဉ္ဇော သတ္တသင်္ခါတော ဟန္တာ. တေန ပဝတ္တိတဝဓပ္ပယောဂနိမိတ္တံ အပဂတုသ္မာဝိညာဏဇီဝိတိန္ဒြိယော မတောတိ ဝေါဟာရဿ ဝတ္ထုဘူတော ယထာဝုတ္တဝဓပ္ပယောဂါကရဏေ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တနာရဟော ရူပါရူပဓမ္မပုဉ္ဇော ဟညတိ, စိတ္တစေတသိကသန္တာနော ဧဝ ဝါ. ဝဓပ္ပယောဂါဝိသယဘာဝေပိ တဿ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ရူပသန္တာနာဓီနဝုတ္တိတာယ ဘူတရူပေသု ကတပ္ပယောဂဝသေန ဇီဝိတိန္ဒြိယဝိစ္ဆေဒေန သောပိ ဝိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ န ပါဏာတိပါတဿ အသမ္ဘဝေါ, နာပိ အဟေတုကော, န စ ပယောဂေါ နိပ္ပယောဇနော. ပစ္စုပ္ပန္နေသု သင်္ခါရေသု ကတပ္ပယောဂဝသေန တဒနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ သင်္ခါရကလာပဿ တထာ အနုပ္ပတ္တိတော ခဏိကာနဉ္စ သင်္ခါရာနံ ခဏိကမရဏဿ ဣဓ မရဏဘာဝေန အနဓိပ္ပေတတ္တာ သန္တတိမရဏဿ စ ယထာဝုတ္တနယေန သဟေတုကဘာဝတော န အဟေတုကံ မရဏံ, နိရီဟကေသုပိ သင်္ခါရေသု ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အတ္ထိဘာဝမတ္တေနေဝ အတ္တနော အတ္တနော အနုရူပဖလုပ္ပာဒနနိယတာနိ ကာရဏာနိယေဝ ကရောန္တီတိ ဝုစ္စတိ, ယထာ ပဒီပေါ ပကာသေတီတိ, တထေဝ ဃာတကဝေါဟာရော. န စ ကေဝလဿ ဝဓာဓိပ္ပာယသဟဘုနော စိတ္တစေတသိကကလာပဿ ပါဏာတိပါတော ဣစ္ဆိတော, သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနဿေဝ ပန ဣစ္ဆိတောတိ အတ္ထေဝ ပါဏာတိပါတေန ကမ္မဗန္ဓော. သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနာနဉ္စ ပဒီပါဒီနံ အတ္ထကိရိယာသိဒ္ဓိ ဒိဿတီတိ. အယဉ္စ ဝိစာရဏာ အဒိန္နာဒါနာဒီသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ. တသ္မာ ပါဏာတိပါတာ. န ပဋိဝိရတာတိ အပ္ပဋိဝိရတာ.

被称为——如前所述，具足杀害思(vadhakacetanā)的诸行(saṅkhāra)之聚合，即被称为“有情”(satta)者，是杀害者。由他发动的杀害加行(vadhappayoga)所杀害的，是那个若不作此加行本能如前一样继续存在的色与非色法之聚合，或心与心所的相续流(cittacetasikasantāna)；它被杀害后，就成为气息、识与命根(jīvitindriya)已离去，而被称为“已死”这一言说的所依(vatthu)。即使心相续不是杀害加行的对象，但在五蕴有(pañcavokārabhava)中，由于其存在依赖于色相续(rūpasantāna)，通过对大种色(bhūtarūpa)施加作用而切断命根，它也会被切断。因此，杀生(pāṇātipāta)并非不可能，也并非无因，其加行也并非无用。由于对现在存在的诸行施加加行，导致紧接着应该产生的诸行之聚合不再如是生起，并且因为刹那诸行的刹那死亡于此不被意指为“死亡”，而相续之死如前所述是有原因的，所以死亡并非无因。即使诸行无意欲，它们也依缘而生，仅凭其存在本身，就注定会产生各自相应的果报，这被称为“作”，犹如“灯能照明”；“杀害者”这一言说也是如此。并且，杀生所意指的，并非仅仅是与杀害意图俱生的心与心所之聚合，而是指作为相续流而存在者。因此，通过杀生确实有业的系缚(kammabandho)。因为对于作为相续流而存在的灯等事物，也可见其作用的完成。此一考察，也应视情况适用于不与取(adinnādāna)等。因此，对于杀生，不离(na paṭivirata)即是未离(appaṭivirata)。

အဒိန္နဿ အာဒါနံ အဒိန္နာဒါနံ, ပရဿ ဟရဏံ ထေယျံ စောရိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အဒိန္နန္တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ, ယတ္ထ ပရော ယထာကာမကာရိတံ အာပဇ္ဇန္တော အဒဏ္ဍာရဟော အနုပဝဇ္ဇော စ ဟောတိ. တသ္မိံ ပရပရိဂ္ဂဟိတေ [Pg.220] ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော တဒါဒါယကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ အဒိန္နာဒါနံ. တံ ဟီနေ ပရသန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, ပဏီတေ မဟာသာဝဇ္ဇံ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုပဏီတတာယ. တထာ ခုဒ္ဒကေ ပရသန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, မဟန္တေ မဟာသာဝဇ္ဇံ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုမဟန္တတာယ ပယောဂမဟန္တတာယ စ. ဝတ္ထုသမတ္တေ ပန သတိ ဂုဏာဓိကာနံ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, တံတံဂုဏာဓိကံ ဥပါဒါယ တတော တတော ဟီနဂုဏဿ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ. ဝတ္ထုဂုဏာနံ ပန သမဘာဝေ သတိ ကိလေသာနံ ပယောဂဿ စ မုဒုဘာဝေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, တိဗ္ဗဘာဝေ မဟာသာဝဇ္ဇံ.

取未予之物即不与取(adinnādāna)，夺取他人之物，即是所谓盗窃(theyya)、偷盗(corikā)。于此，“未予之物”(adinna)是指他人所拥有(parapariggahita)之物，对此物，物主可随意处置而无罚、无过。对于此他人所拥有之物，有“此乃他人之物”之想，生起由夺取加行所引发的偷盗思(theyyacetanā)，即是不与取。此罪过(sāvajja)，对于低劣的他人之物则轻，对于贵重的则重。为何？因物品贵重故。同样，对于少量的他人之物则罪过轻，对于大量的则重。为何？因物品量大及加行(payoga)大故。又，当物品价值相等时，对于具德(guṇa)增上者之物，罪过则重；依各自功德之高下，对于具德低劣者之物，罪过则轻。又，当物品与物主功德皆相等时，若烦恼(kilesa)与加行微弱，则罪过轻；若猛厉，则罪过重。

တဿ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ – ပရပရိဂ္ဂဟိတံ, ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိတာ, ထေယျစိတ္တံ, ဥပက္ကမော, တေန ဟရဏန္တိ. ဆ ပယောဂါ သာဟတ္ထိကာဒယောဝ. တေ စ ခေါ ယထာနုရူပံ ထေယျာဝဟာရော, ပသယှာဝဟာရော, ပရိကပ္ပာဝဟာရော, ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော, ကုသာဝဟာရောတိ ဣမေသံ အဝဟာရာနံ ဝသေန ပဝတ္တာ. ဧတ္ထ စ မန္တပရိဇပ္ပနေန ပရသန္တကဟရဏံ ဝိဇ္ဇာမယော ပယောဂေါ. ဝိနာ မန္တေန တာဒိသေန ဣဒ္ဓါနုဘာဝသိဒ္ဓေန ကာယဝစီပယောဂေန ပရသန္တကဿ အာကဍ္ဎနံ ဣဒ္ဓိမယော ပယောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

它有五个组成部分(sambhāra)：他人所拥有之物(parapariggahita)、有“此乃他人之物”之想(parapariggahitasaññitā)、偷盗心(theyyacitta)、加行(upakkama)、以及由此夺取(haraṇa)。有六种加行方式(payoga)，即亲手(sāhatthika)等。它们依情况通过这些夺取方式(avahāra)而发生，即：窃夺(theyyāvahāra)、强夺(pasayhāvahāra)、计夺(parikappāvahāra)、藏夺(paṭicchannāvahāro)、签筹夺(kusāvahāra)。于此，应知以念诵明咒(manta)夺取他人之物是明咒加行(vijjāmaya payoga)。不用明咒，而是以神通(iddhi)威力所成就的身、语加行来吸取他人之物，应知是神通加行(iddhimaya payoga)。

ကာမေသူတိ မေထုနသမာစာရေသု. မိစ္ဆာစာရောတိ ဧကန္တနိန္ဒိတော လာမကာစာရော. လက္ခဏတော ပန အသဒ္ဓမ္မာဓိပ္ပာယေန ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ အဂမနီယဋ္ဌာနဝီတိက္ကမစေတနာ ကာမေသု မိစ္ဆာစာရော. တတ္ထ အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ ပုရိသာနံ တာဝ မာတုရက္ခိတာဒယော ဒသ, ဓနက္ကီတာဒယော ဒသာတိ ဝီသတိ ဣတ္ထိယော, ဣတ္ထီသု ပန ဒွိန္နံ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ, ဒသန္နဉ္စ ဓနက္ကီတာဒီနန္တိ ဒွါဒသန္နံ ဣတ္ထီနံ အညပုရိသာ. သွာယံ မိစ္ဆာစာရော သီလာဒိဂုဏရဟိတေ အဂမနီယဋ္ဌာနေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေ မဟာသာဝဇ္ဇော. ဂုဏရဟိတေပိ စ အဘိဘဝိတွာ မိစ္ဆာ စရန္တဿ မဟာသာဝဇ္ဇော, ဥဘိန္နံ သမာနစ္ဆန္ဒတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော. သမာနစ္ဆန္ဒဘာဝေပိ ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနဉ္စ မုဒုတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, တိဗ္ဗတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – အဂမနီယဝတ္ထု, တသ္မိံ သေဝနစိတ္တံ, သေဝနပယောဂေါ, မဂ္ဂေနမဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တိအဓိဝါသနန္တိ. တတ္ထ အတ္တနော ရုစိယာ ပဝတ္တိတဿ တယော, ဗလက္ကာရေန ပဝတ္တိတဿ တယောတိ အနဝသေသဂ္ဂဟဏေန စတ္တာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, အတ္ထသိဒ္ဓိ ပန တီဟေဝ. ဧကော ပယောဂေါ သာဟတ္ထိကောဝ.

“于诸欲中”(Kāmesu)是指性交行为。“邪行”(micchācāra)是应受全然谴责的卑劣行为。从其特征来说，邪行是指以邪法为意图，通过身门发生、逾越不应行之处的思。此处的不应行之处，对男人而言，有母亲守护等十种，以及以财物所购等十种，共二十种女人；对女人而言，则是有守护者与受惩罚者这两种，以及以财物所购等十种，(对这十二种女人而言)其他的男人。此邪行，若对象无戒等功德，则过失小；若具足戒等功德，则过失大。即使对象无功德，若强行邪行，则过失大；若双方同意，则过失小。即使双方同意，若烦恼与加行微弱，则过失小；若猛利，则过失大。它有四个组成部分：不应行的对象，对其生起行淫之心，行淫的加行，以及交合的完成。其中，随自己意愿而行者有三(要素)，以暴力而行者亦有三。为了无遗漏地含摄，故当知有四(要素)。但(业)事的成就是由三者。唯一的加行是亲身所为。

မုသာတိ [Pg.221] ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇကော ကာယဝစီပယောဂေါ, ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပာယေန ပနဿ ပရဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ. အပရော နယော မုသာတိ အဘူတံ ဝတ္ထု, ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပနံ. တသ္မာ အတထံ ဝတ္ထုံ တထတော ပရံ ဝိညာပေတုကာမဿ တထာဝိညာပနပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ.

“妄”(musā)是指以欺骗为先导、歪曲事实的身或语的造作。而以欺骗为意图，能发起欺骗他人的身或语之造作的思，即是“妄语”(musāvāda)。另一种解释是：“妄”是不真实之事，“语”是将其宣说为真实、如实。因此，欲将不实之事作为真实之事告知他人，能发起如此告知之造作的思，即是“妄语”。

သော ယမတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ, တဿ အပ္ပတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. အပိစ ဂဟဋ္ဌာနံ အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယ နတ္ထီတိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော, သက္ခိနာ ဟုတွာ အတ္ထဘဉ္ဇနဝသေန ဝုတ္တော မဟာသာဝဇ္ဇော. ပဗ္ဗဇိတာနံ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ သပ္ပိံ ဝါ လဘိတွာ ဟသာဓိပ္ပာယေန ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ တေလံ နဒီ မညေ သန္ဒတီ’’တိ ပူရဏကထာနယေန ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော, အဒိဋ္ဌံယေဝ ပန ‘‘ဒိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝဒန္တာနံ မဟာသာဝဇ္ဇော. တထာ ယဿ အတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ, တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. ကိလေသာနံ မုဒုတိဗ္ဗတာဝသေန စ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇတာ လဗ္ဘတေဝ.

所破坏的利益，因其微小而罪过小，因其重大而罪过大。再者，对在家人而言，因不愿布施自己的所有物而说“没有”等，罪过小；但作为证人而歪曲事实，则罪过大。对出家人而言，得到少量油或酥油后，以开玩笑的意图，用夸张的方式说“今天村里的油我想是流成了河”，罪过小；但未见而言“已见”等，则罪过大。同样，被破坏利益者，若其功德小，则罪过小；若其功德大，则罪过大。依烦恼的微弱或猛利，也同样可得罪过小或罪过大。

တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – အတထံ ဝတ္ထု, ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ, တဇ္ဇော ဝါယာမော, ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ. ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပာယေန ဟိ ပယောဂေ ကတေပိ ပရေန တသ္မိံ အတ္ထေ အဝိညာတေ ဝိသံဝါဒနဿ အသိဇ္ဈနတော ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနမ္ပိ ဧကော သမ္ဘာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေစိ ပန ‘‘အဘူတဝစနံ, ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ, ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ တယော သမ္ဘာရာ’’တိ ဝဒန္တိ. သစေ ပန ပရော ဒန္ဓတာယ ဝိစာရေတွာ တမတ္ထံ ဇာနာတိ, သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ပဝတ္တတ္တာ ကိရိယာသမုဋ္ဌာပကစေတနာက္ခဏေယေဝ မုသာဝါဒကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတိ.

它有四个组成部分：不实之事、欺骗之心、相应的努力、他人理解其事。因为，即使以欺骗的意图作了尝试，如果他人没有理解其事，欺骗便没有成功，所以他人的理解也应被视为一个组成部分。但有些人说：“虚妄的言语、欺骗之心、他人理解其事，这三者是组成部分。”然而，如果他人因迟钝而经思察后才了知其事，由于(此行)是由决断思所发起的，(说谎者)就在发起行为的思之刹那即被妄语业所束缚。

သုရာတိ ပိဋ္ဌသုရာ, ပူဝသုရာ, ဩဒနသုရာ, ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ, သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စ သုရာ. မေရယန္တိ ပုပ္ဖာသဝေါ, ဖလာသဝေါ, မဓွာသဝေါ, ဂုဠာသဝေါ သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စ အာသဝါ. တဒုဘယမ္ပိ မဒနီယဋ္ဌေန မဇ္ဇံ. ယာယ စေတနာယ တံ ပိဝတိ, သာ ပမာဒကာရဏတ္တာ ပမာဒဋ္ဌာနံ. လက္ခဏတော ပန ယထာဝုတ္တဿ သုရာမေရယသင်္ခါတဿ မဇ္ဇဿ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ မဒဝသေန ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ ပမာဒစေတနာ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနံ. တဿ မဇ္ဇဘာဝေါ, ပါတုကမျတာစိတ္တံ, တဇ္ဇော ဝါယာမော, အဇ္ဈောဟရဏန္တိ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ. အကုသလစိတ္တေနေဝ စဿ ပါတဗ္ဗတော ဧကန္တေန သာဝဇ္ဇဘာဝေါ[Pg.222]. အရိယသာဝကာနံ ပန ဝတ္ထုံ အဇာနန္တာနမ္ပိ မုခံ န ပဝိသတိ, ပဂေဝ ဇာနန္တာနံ. အဍ္ဎပသတမတ္တဿ ပါနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, အဒ္ဓါဠှကမတ္တဿ ပါနံ တတော မဟန္တံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, ကာယသဉ္စာလနသမတ္ထံ ဗဟုံ ပိဝိတွာ ဂါမဃာတကာဒိကမ္မံ ကရောန္တဿ မဟာသာဝဇ္ဇမေဝ. ပါပကမ္မဉှိ ပါဏာတိပါတံ ပတွာ ခီဏာသဝေ မဟာသာဝဇ္ဇံ, အဒိန္နာဒါနံ ပတွာ ခီဏာသဝဿ သန္တကေ မဟာသာဝဇ္ဇံ, မိစ္ဆာစာရံ ပတွာ ခီဏာသဝါယ ဘိက္ခုနိယာ ဝီတိက္ကမေ, မုသာဝါဒံ ပတွာ မုသာဝါဒေန သံဃဘေဒေ, သုရာပါနံ ပတွာ ကာယသဉ္စာလနသမတ္ထံ ဗဟုံ ပိဝိတွာ ဂါမဃာတကာဒိကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇံ. သဗ္ဗေဟိပိ စေတေဟိ မုသာဝါဒေန သံဃဘေဒေါဝ မဟာသာဝဇ္ဇော. တဉှိ ကတွာ ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စတိ.

酒（surā）有五种：米曲酒、饼曲酒、饭曲酒、掺入酒曲的酒、混合酒。醪（meraya）有五种：花酿醪、果酿醪、蜜酿醪、糖酿醪、混合醪。此二者因有令人沉醉之性，故称醉品（majja）。饮用它的思（cetanā），因是放逸之因，故为放逸处（pamādaṭṭhāna）。从特征上说，对于上述被称为酒与醪的醉品，从其原料开始，因醉而通过身门发动的放逸思，即是“酒、醪、醉品、放逸处”。其作为醉品的性质、欲饮之心、缘彼之努力、吞咽，此四者为构成要素。因是以不善心饮用，故其本质定为有过失。圣弟子（ariyasāvaka）即使不知是何物，亦不会令其入口，何况是知晓的呢？饮用半帕萨塔（pasata）的量，过失较小；饮用半阿罗迦（āḷhaka）的量，过失则大；饮用多至身体摇晃，做出屠村等行为，则为极大过失。恶业中，杀生若针对漏尽者（khīṇāsava），则为极大过失；不与取若针对漏尽者的所有物，则为极大过失；邪淫若违犯漏尽的比丘尼，则为极大过失；妄语若用以分裂僧团，则为极大过失；饮酒若饮至身体摇晃并做出屠村等行为，则为极大过失。于所有这些过失中，以妄语分裂僧团的过失为最大。行此事者，当于地狱中受苦一劫。

ဣဒါနိ ဧတေသု သဘာဝတော, အာရမ္မဏတော, ဝေဒနတော, မူလတော, ကမ္မတော, ဖလတောတိ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သဘာဝတော ပါဏာတိပါတာဒယော သဗ္ဗေပိ စေတနာသဘာဝါဝ. အာရမ္မဏတော ပါဏာတိပါတော ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏတော သင်္ခါရာရမ္မဏော, အဒိန္နာဒါနံ သတ္တာရမ္မဏံ ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏံ ဝါ, မိစ္ဆာစာရော ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝသေန သင်္ခါရာရမ္မဏော, သတ္တာရမ္မဏောတိ ဧကေ. မုသာဝါဒေါ သတ္တာရမ္မဏော ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏော ဝါ, သုရာပါနံ သင်္ခါရာရမ္မဏံ. ဝေဒနတော ပါဏာတိပါတော ဒုက္ခဝေဒနော, အဒိန္နာဒါနံ တိဝေဒနံ, မိစ္ဆာစာရော သုခမဇ္ဈတ္တဝသေန ဒွိဝေဒနော, တထာ သုရာပါနံ. သန္နိဋ္ဌာပကစိတ္တေန ပန ဥဘယမ္ပိ မဇ္ဈတ္တဝေဒနံ န ဟောတိ. မုသာဝါဒေါ တိဝေဒနော. မူလတော ပါဏာတိပါတော ဒေါသမောဟဝသေန ဒွိမူလကော, အဒိန္နာဒါနံ မုသာဝါဒေါ စ ဒေါသမောဟဝသေန ဝါ လောဘမောဟဝသေန ဝါ, မိစ္ဆာစာရော သုရာပါနဉ္စ လောဘမောဟဝသေန ဒွိမူလံ. ကမ္မတော မုသာဝါဒေါယေဝေတ္ထ ဝစီကမ္မံ, သေသံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ကာယကမ္မမေဝ. ဖလတော သဗ္ဗေပိ အပါယူပပတ္တိဖလာ စေဝ သုဂတိယမ္ပိ အပ္ပာယုကတာဒိနာနာဝိဓအနိဋ္ဌဖလာ စာတိ ဧဝမေတ္ထ သဘာဝါဒိတော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

现在应当从六个方面辨别这些行为：即自性、所缘、感受、根、业和果。其中，就自性而言，杀生等一切皆以思（cetanā）为自性。就所缘而言，杀生以命根为所缘，是行法所缘；不与取以有情为所缘或以行法为所缘；邪淫以所触为所缘，是行法所缘，亦有说以有情为所缘；妄语以有情为所缘或以行法为所缘；饮酒是行法所缘。就感受而言，杀生是苦受；不与取与三受相应；邪淫以乐受和舍受为主，是二受，饮酒亦然。然而，由决意心来看，此二者皆非舍受。妄语与三受相应。就根而言，杀生以嗔、痴为二根；不与取和妄语或以嗔、痴为根，或以贪、痴为根；邪淫和饮酒以贪、痴为二根。就业而言，此处唯妄语是语业，其余四种皆是身业。就果而言，一切皆能导致堕入恶趣的果报，即使投生善趣，亦有短命等种种不如意果。因此，应当如是从自性等方面进行辨别。

အပ္ပဋိဝိရတာတိ သမာဒါနဝိရတိယာ သမ္ပတ္တဝိရတိယာ စ အဘာဝေန န ပဋိဝိရတာ. ဒုဿီလာတိ တတော ဧဝ ပဉ္စသီလမတ္တဿာပိ အဘာဝေန နိဿီလာ. ပါပဓမ္မာတိ လာမကဓမ္မာ, ဟီနာစာရာ. ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတောတိ [Pg.223] သိက္ခာပဒသမာဒါနေန ပါဏာတိပါတတော ဝိရတော, အာရကာ ဌိတော. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

“不远离”（appaṭiviratā）是说因无受持远离（samādānavirati）与临事远离（sampattavirati），故不远离。“恶戒者”（dussīlā）是说因此连五戒亦无，故为无戒者。“恶法者”（pāpadhammā）是说有低劣之法、卑贱行为者。“远离杀生”是指通过受持学处（sikkhāpada）而远离杀生，远远站立。其余各项，理亦皆然。

ဣဓာပိ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီနံ သဘာဝတော အာရမ္မဏတော, ဝေဒနတော, မူလတော, ကမ္မတော, သမာဒါနတော, ဘေဒတော, ဖလတော စ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော. တတ္ထ သဘာဝတော ပဉ္စပိ စေတနာယောပိ ဟောန္တိ ဝိရတိယောပိ, ဝိရတိဝသေန ပန ဒေသနာ အာဂတာ. ယာ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တဿ ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ ပါဏာတိပါတာ အာရတိ ဝိရတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝိရတိ. သာ ပဘေဒတော တိဝိဓာ – သမ္ပတ္တဝိရတိ, သမာဒါနဝိရတိ, သမုစ္ဆေဒဝိရတီတိ. တတ္ထ အသမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ အတ္တနော ဇာတိဝယဗာဟုသစ္စာဒီနိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘အယုတ္တမေတံ အမှာကံ ကာတု’’န္တိ သမ္ပတ္တဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ သမ္ပတ္တဝိရတိ နာမ. သမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ သိက္ခာပဒသမာဒါနေ တဒုတ္တရိ စ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ ဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ သမာဒါနဝိရတိ နာမ. အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ပန ဝိရတိ သမုစ္ဆေဒဝိရတိ နာမ, ယဿာ ဥပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ‘‘ပါဏံ ဃာတေဿာမာ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တာသု သမာဒါနဝိရတိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ.

此处亦当了知离杀生等的自性、所缘、感受、根、业、受持、毁犯与果报之辨别。其中就自性而言，五者皆既是思也是离，然此说是依离而说。所谓离杀生者，即是“于彼时离杀生的止息与远离”，如是所说与善心相应的离。其细分有三：临事远离（sampattavirati）、受持远离（samādānavirati）、永断远离（samucchedavirati）。其中，未受持学处者，审察自己种姓、年龄、多闻等后，心想“此事我等不应做”，于现前事不起违犯所生之离，名为临事远离。已受持学处者，于受持学处后，乃至舍弃生命亦不违犯事境所生之离，名为受持远离。与圣道相应的离，名为永断远离，自从其生起后，圣者（ariyapuggala）心中“我将杀生”之念亦不生起。此三者中，此处意指受持远离。

အာရမ္မဏတော ပါဏာတိပါတာဒီနံ အာရမ္မဏာနေဝ ဧတေသံ အာရမ္မဏာနိ. ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတောယေဝ ဟိ ဝိရတိ နာမ ဟောတိ. ယထာ ပန နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော အရိယမဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ, ဧဝံ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိအာရမ္မဏာယေဝ ဧတေ ကုသလဓမ္မာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဒုဿီလျာနိ ပဇဟန္တိ. ဝေဒနတော သဗ္ဗာပိ သုခဝေဒနာဝ.

就所缘而言，杀生等的所缘，即是此等远离的所缘。所谓远离，即是远离所应违犯之事。犹如以涅槃为所缘的圣道能断除烦恼，此等善法亦是以命根等为所缘而断除杀生等恶戒。就感受而言，一切皆是乐受。

မူလတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသအမောဟဝသေန တိမူလာ ဟောန္တိ, ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသဝသေန ဒွိမူလာ. ကမ္မတော မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ ဝစီကမ္မံ, သေသာ ကာယကမ္မံ. သမာဒါနတော အညဿ ဂရုဋ္ဌာနိယဿ သန္တိကေ တံ အလဘန္တေန သယမေဝ ဝါ ပဉ္စ သီလာနိ ဧကဇ္ဈံ ပါဋိယေက္ကံ ဝါ သမာဒိယန္တေန သမာဒိန္နာနိ ဟောန္တိ. ဘေဒတော ဂဟဋ္ဌာနံ ယံ ယံ ဝီတိက္ကန္တံ, တံ တဒေဝ ဘိဇ္ဇတိ, ဣတရံ န ဘိဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ဂဟဋ္ဌာ ဟိ အနိဗဒ္ဓသီလာ ဟောန္တိ, ယံ ယံ သက္ကောန္တိ, တံ တဒေဝ ရက္ခန္တိ. ပဗ္ဗဇိတာနံ ပန ဧကသ္မိံ ဝီတိက္ကန္တေ သဗ္ဗာနိ ဘိဇ္ဇန္တီတိ.

就根而言，以智相应心远离者，具无贪、无嗔、无痴三根；以智不相应心远离者，具无贪、无嗔二根。就业而言，离妄语是语业，其余是身业。就受持而言，若无法从其他应敬者处获得，则由自己总受或别受五戒，此即为受持。就毁犯而言，在家众违犯何条，即毁坏何条，其余不坏。何以故？因在家众之戒非系缚性，能守何条即守何条。而出家众若违犯一条，则一切戒皆毁。

ဖလတောတိ [Pg.224] ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိယာ စေတ္ထ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပန္နတာ, အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိ, ဇဝနသမ္ပတ္တိ, သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာ, စာရုတာ, မုဒုတာ, သုစိတာ, သူရတာ, မဟဗ္ဗလတာ, ဝိဿဋ္ဌဝစနတာ, သတ္တာနံ ပိယမနာပတာ, အဘိဇ္ဇပရိသတာ, အစ္ဆမ္ဘိတာ, ဒုပ္ပဓံသိယတာ, ပရူပက္ကမေန အမရဏတာ, မဟာပရိဝါရတာ, သုဝဏ္ဏတာ, သုသဏ္ဌာနတာ, အပ္ပာဗာဓတာ, အသောကတာ, ပိယမနာပေဟိ အဝိပ္ပယောဂေါ, ဒီဃာယုကတာတိ ဧဝမာဒီနိ ဖလာနိ.

就果报而言，远离杀生能获得以下果报：肢体完整，身形高大圆满，行动敏捷，双足稳固，仪容美好，肌肤柔顺，身体洁净，勇敢，力大，言辞清晰，受众生喜爱，大众不离散，不惊慌，难以被击败，不因外力而死亡，拥有庞大的眷属，身呈金色，体态良好，少病，无忧愁，不与喜爱的人分离，长寿，等等诸如此类的果报。

အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိယာ မဟာဓနဓညတာ, အနန္တဘောဂတာ, ထိရဘောဂတာ, ဣစ္ဆိတာနံ ဘောဂါနံ ခိပ္ပံ ပဋိလာဘော, ရာဇာဒီဟိ အသာဓာရဏဘောဂတာ, ဥဠာရဘောဂတာ, တတ္ထ တတ္ထ ဇေဋ္ဌကဘာဝေါ, နတ္ထိဘာဝဿ အဇာနနတာ, သုခဝိဟာရိတာတိ ဧဝမာဒီနိ.

远离不与取，能获得大财富与谷物，无尽的资财，稳固的资财，所欲资财迅速获得，资财不为国王等所共有，广大的资财，处处为尊长，不知匮乏，安乐而住，如是等等。

အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိယာ ဝိဂတပစ္စတ္ထိကတာ, သဗ္ဗသတ္တာနံ ပိယမနာပတာ, အန္နပါနဝတ္ထစ္ဆာဒနာဒီနံ လာဘိတာ, သုခသုပနတာ, သုခပဋိဗုဇ္ဈနတာ, အပါယဘယဝိမောက္ခော, ဣတ္ထိဘာဝနပုံသကဘာဝါနံ အဘဗ္ဗတာ, အက္ကောဓနတာ, သစ္စကာရိတာ, အမင်္ကုတာ, အာရာဓနသုခတာ, ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယတာ, ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏတာ, နိရာသင်္ကတာ, အပ္ပောဿုက္ကတာ, သုခဝိဟာရိတာ, အကုတောဘယတာ, ပိယဝိပ္ပယောဂါဘာဝေါတိ ဧဝမာဒီနိ. ယသ္မာ ပန မိစ္ဆာစာရာဝေရမဏိယာ ဖလာနိပိ ဧတ္ထေဝ အန္တောဂဓာနိ, တသ္မာ (အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိယာ).

远离非梵行，能获得以下果报：没有敌人，受一切众生喜爱，易得饮食、衣服等资具，睡眠安乐，醒来安乐，脱离恶道怖畏，不会转生为女性或中性者，没有嗔恨，诚实守信，坦然磊落，容易满足，诸根完备，相好庄严，无有疑虑，没有忧愁，安乐度日，没有恐惧，不与所爱分离等。因为远离邪淫的果报也包含在其中，因此(说远离非梵行)。

မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိယာ ဝိပ္ပသန္နိန္ဒြိယတာ, ဝိဿဋ္ဌမဓုရဘာဏိတာ, သမသိတသုဒ္ဓဒန္တတာ, နာတိထူလတာ, နာတိကိသတာ, နာတိရဿတာ, နာတိဒီဃတာ, သုခသမ္ဖဿတာ, ဥပ္ပလဂန္ဓမုခတာ, သုဿူသကပရိသတာ, အာဒေယျဝစနတာ, ကမလဒလသဒိသမုဒုလောဟိတတနုဇိဝှတာ, အလီနတာ, အနုဒ္ဓတတာတိ ဧဝမာဒီနိ.

远离妄语，能获得以下果报：诸根清明，言语流利甜美，牙齿整齐洁白，身材不过胖也不过瘦，个子不过矮也不过高，肌肤触感柔滑，口有青莲花香，众人乐于倾听，言语令人信服，舌头红润纤薄犹如莲花瓣，不懈怠，不掉举等。

သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိယာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အပ္ပမာဒတာ, ဉာဏဝန္တတာ, သဒါ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာ, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနဝန္တတာ, အနလသတာ, အဇဠတာ, အနုမ္မတ္တတာ, အစ္ဆမ္ဘိတာ, အသာရမ္ဘိတာ, အနိဿုကိတာ, အမစ္ဆရိတာ, သစ္စဝါဒိတာ, အပိသုဏအဖရုသအသမ္ဖပ္ပလာပဝါဒိတာ, ကတညုတာ, ကတဝေဒိတာ, စာဂဝန္တတာ, သီလဝန္တတာ, ဥဇုကတာ, အက္ကောဓနတာ, ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နတာ[Pg.225], ဥဇုဒိဋ္ဌိတာ, မဟန္တတာ, ပဏ္ဍိတတာ, အတ္ထာနတ္ထကုသလတာတိ ဧဝမာဒီနိ ဖလာနိ. ဧဝမေတ္ထ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီနမ္ပိ သဘာဝါဒိတော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

远离作为放逸之因的酒类，能于过去、未来、现在应作之事中不放逸，具足智慧，常念现前，对于所应作之事能生起应对之智，不懈怠，不愚钝，不癫狂，不惊慌，不急躁，不嫉妒，不吝啬，说真实语，不说离间语、粗恶语、绮语，知恩，报恩，具足布施，具足戒行，正直，不嗔怒，具足惭与愧，具足正见，伟大，贤明，善于分辨义利与非义利等果报。应当像这样，依自性等方面来了知对远离杀生等的决择。

သီလဝါတိ ယထာဝုတ္တပဉ္စသီလဝသေန သီလဝါ. ကလျာဏဓမ္မောတိ သုန္ဒရဓမ္မော, သရဏဂမနပရိဒီပိတာယ ဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိယာ သမ္ပန္နပညောတိ အတ္ထော. ယော ပန ပုတ္တော မာတာပိတူသု အဿဒ္ဓေသု ဒုဿီလေသု စ သယမ္ပိ တာဒိသော, သောပိ အဝဇာတောယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဿဒ္ဓိယာဒယော ဟိ ဣဓ အဝဇာတဘာဝဿ လက္ခဏံ ဝုတ္တာ, တေ စ တသ္မိံ သံဝိဇ္ဇန္တိ. မာတာပိတရော ပန ဥပါဒါယ ပုတ္တဿ အတိဇာတာဒိဘာဝေါ ဝုစ္စတီတိ.

“持戒者”(sīlavā)，即依如前所说的五戒而持戒。“善法者”(kalyāṇadhammo)是具足善法者，意思是具足了由归依所阐明的正见成就与智慧。若父母无信、毁戒，其子亦然，则当知此子即是“劣生子”(avajāta)。因为无信等在此处被称为劣生状态的特征，而这些特征存在于他身上。至于说其子为“超生子”(atijāta)等，则是相对于父母而言。

ယော ဟောတိ ကုလဂန္ဓနောတိ ကုလစ္ဆေဒကော ကုလဝိနာသကော. ဆေဒနတ္ထော ဟိ ဣဓ ဂန္ဓသဒ္ဒေါ, ‘‘ဥပ္ပလဂန္ဓပစ္စတ္ထိကာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၆၅) ဝိယ. ကေစိ ပန ‘‘ကုလဓံသနော’’တိ ပဌန္တိ, သော ဧဝတ္ထော.

所谓“家族的败坏者”(kulagandhano)，是指家族的断绝者、家族的毁灭者。在此处，“gandha”一词有“切断”之义，就像在(《波罗夷》65)的“uppalagandhapaccatthikā”一词中一样。也有人读作“kuladhaṃsano”(家族的摧毁者)，意思相同。

ဧတေ ခေါ ပုတ္တာ လောကသ္မိန္တိ ဧတေ အတိဇာတာဒယော တယော ပုတ္တာ ဧဝ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ပုတ္တာ နာမ, န ဣတော ဝိနိမုတ္တာ အတ္ထိ. ဣမေသု ပန ယေ ဘဝန္တိ ဥပါသကာ ယေ သရဏဂမနသမ္ပတ္တိယာ ဥပါသကာ ဘဝန္တိ ကမ္မဿကတာဉာဏေန ကမ္မဿ ကောဝိဒါ, တေ စ ပဏ္ဍိတာ ပညဝန္တော, ပဉ္စသီလဒသသီလေန သမ္ပန္နာ ပရိပုဏ္ဏာ. ယာစကာနံ ဝစနံ ဇာနန္တိ, တေသံ မုခါကာရဒဿနေနေဝ အဓိပ္ပာယပူရဏတောတိ ဝဒညူ, တေသံ ဝါ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ပုဗ္ဗေ ဒါနံ အဒတွာ ဧဝံဘူတာ, မယာ ပန ဧဝံ န ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ တေသံ ပရိစ္စာဂေန တဒတ္ထံ ဇာနန္တီတိ ဝဒညူ, ပဏ္ဍိတာနံ ဝါ ကမ္မဿကတာဒိဒီပကံ ဝစနံ ဇာနန္တီတိ ဝဒညူ. ‘‘ပဒညူ’’တိ စ ပဌန္တိ, ပဒါနိယာ ပရိစ္စာဂသီလာတိ အတ္ထော. တတော ဧဝ ဝိဂတမစ္ဆေရမလတ္တာ ဝီတမစ္ဆရာ. အဗ္ဘဃနာတိ အဗ္ဘသင်္ခါတာ ဃနာ, ဃနမေဃပဋလာ ဝါ မုတ္တော စန္ဒောဝိယ, ဥပါသကာဒိပရိသာသု ခတ္တိယာဒိပရိသာသု စ ဝိရောစရေ ဝိရောစန္တိ, သောဘန္တီတိ အတ္ထော.

“这些儿子在世间”(Ete kho puttā lokasmiṃ)是指：这些超生子等三种儿子，确实就在这个有情世间里被称为儿子，没有在此之外的。在这些人之中，那些成为优婆塞(upāsaka)的人，他们通过归依的成就而成为优婆塞，通过业自属智而善知于业，他们是贤者，是智者，具足并圆满了五戒和十戒。他们被称为“善施者”(vadaññū)，因为他们了知乞求者的话语，仅凭观察他们的面容就能满足其意愿；或者，在听到他们说“请施舍”后，了知“这些人因为过去没有布施才变成这样，我则不应如此”，通过自己的布施而了知其义，因此是“善施者”；又或者，他们了知贤者们开示业自属等的话语，因此是“善施者”。也有人读作“padaññū”，意思是“以布施和戒为基础”。正因如此，他们远离了吝啬的污垢，是“无悭吝者”(vītamaccharā)。“如离密云”(Abbhaghanā)是指：如月亮脱离了浓密的云层，他们在优婆塞等以及刹帝利等的集会中，“大放光芒”(virocare)，即闪耀、辉煌之义。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. အဝုဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 无雨经释义

၇၅. ဆဋ္ဌေ [Pg.226] အဝုဋ္ဌိကသမောတိ အဝုဋ္ဌိကမေဃသမော. ဧကစ္စော ဟိ မေဃော သတပဋလသဟဿပဋလော ဟုတွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ထနန္တော ဂဇ္ဇန္တော ဝိဇ္ဇောတန္တော ဧကံ ဥဒကဗိန္ဒုမ္ပိ အပါတေတွာ ဝိဂစ္ဆတိ, တထူပမော ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝုဋ္ဌိကသမော’’တိ. ပဒေသဝဿီတိ ဧကဒေသဝဿိမေဃသမော. ပဒေသဝဿီ ဝိယာတိ ဟိ ပဒေသဝဿီ. ဧကစ္စော ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌိတေသု မနုဿေသု ယထာ ဧကစ္စေ တေမေန္တိ, ဧကစ္စေ န တေမေန္တိ, ဧဝံ မန္ဒံ ဝဿတိ, တထူပမံ ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ ‘‘ပဒေသဝဿီ’’တိ. သဗ္ဗတ္ထာဘိဝဿီတိ သဗ္ဗသ္မိံ ပထဝီပဗ္ဗတသမုဒ္ဒါဒိကေ ဇဂတိပ္ပဒေသေ အဘိဝဿိမေဃသမော. ဧကစ္စော ဟိ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပတ္ထရိတွာ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ အဘိဝဿတိ, တံ စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃံ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပမံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာဘိဝဿီ’’တိ.

75. 第六，“无雨者”(avuṭṭhikasamo)就像不下雨的云。有的云确实聚集了成百上千层，升起后雷鸣电闪，却连一滴雨也不下就消散了；为了说明某类人就像这样，而说为“无雨者”。“局部降雨者”(padesavassī)就像在局部降雨的云。它就像有的云只在一个地方下着微雨，以致于站在那里的人们，有些被淋湿，有些则没有；为了说明某类人就像这样，而说为“局部降雨者”。“普降甘霖者”(sabbatthābhivassī)就像在整个大地、山岳、海洋等世间各处普降甘霖的云。有的云确实遍布整个轮围世界(cakkavāḷagabbha)，在所有地方普遍降雨；以那遍及四大部洲(cātuddīpika)的大云为譬喻，来形容某类人，而说为“普降甘霖者”。

သဗ္ဗေသာနန္တိ သဗ္ဗေသံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. န ဒါတာ ဟောတီတိ အဒါနသီလော ဟောတိ, ထဒ္ဓမစ္ဆရိတာယ န ကဿစိ ကိဉ္စိ ဒေတီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ဒါနဿ ခေတ္တံ ဒေယျဓမ္မဉ္စ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမိတပါပသမဏာ စေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇမတ္တသမဏာ စ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏာ စေဝ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏာ စ ဣဓ ‘‘သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. ကပဏာ နာမ ဒုဂ္ဂတာ ဒလိဒ္ဒမနုဿာ. အဒ္ဓိကာ နာမ ပထာဝိနော ပရိဗ္ဗယဝိဟီနာ. ဝနိဗ္ဗကာ နာမ ယေ ‘‘ဣဋ္ဌံ ဒေထ ကန္တံ မနာပံ ကာလေန အနဝဇ္ဇံ ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ ပသန္နစိတ္တာ, ဧဝံ ဒေန္တာ ဂစ္ဆထ သုဂတိံ, ဂစ္ဆထ ဗြဟ္မလောက’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဒါနေ နိယောဇေန္တာ ဒါနဿ ဝဏ္ဏံ ထောမေန္တာ ဝိစရန္တိ. ယာစကာ နာမ ယေ ကေဝလံ ‘‘မုဋ္ဌိမတ္တံ ဒေထ, ပသတမတ္တံ ဒေထ, သရာဝမတ္တံ ဒေထာ’’တိ အပ္ပကမ္ပိ ယာစမာနာ ဝိစရန္တိ. တတ္ထ သမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏေန ဂုဏခေတ္တံ ဥပကာရိခေတ္တဉ္စ ဒဿေတိ, ကပဏာဒိဂ္ဂဟဏေန ကရုဏာခေတ္တံ. အန္နန္တိ ယံကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ. ပါနန္တိ အမ္ဗပါနာဒိပါနကံ. ဝတ္ထန္တိ နိဝါသနပါရုပနာဒိအစ္ဆာဒနံ. ယာနန္တိ ရထဝယှာဒိ အန္တမသော ဥပါဟနံ ဥပါဒါယ ဂမနသာဓနံ. မာလာတိ ဂန္ထိတာဂန္ထိတဘေဒံ သဗ္ဗံ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ ပိသိတံ အပိသိတံ ဂန္ဓူပကရဏဉ္စ. ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ. သေယျာတိ မဉ္စပီဌာဒိ စေဝ ပါဝါရကောဇဝါဒိ စ သယိတဗ္ဗဝတ္ထု. သေယျဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ အာသနမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာဝသထန္တိ ဝါတာတပါဒိပရိဿယဝိနောဒနံ ပတိဿယံ. ပဒီပေယျန္တိ ဒီပကပလ္လိကာဒိပဒီပူပကရဏံ.

Sabbesānaṃ即sabbesaṃ(一切)，或者此即是读法。“不布施者”即是没有布施习惯的人，意思是由于顽固的悭吝，不给任何人任何东西。现在为了分别说明布施的福田和所施之物，而说“沙门、婆罗门”等。此处所说的“沙门、婆罗门”，意指已平息恶行的沙门和仅有出家形象的沙门，以及已去除罪恶的婆罗门和仅有种姓的婆罗门。“贫困者”(kapaṇa)是指穷困潦倒的人。“行路者”(addhika)是指缺少旅费的旅人。“劝募者”(vanibbaka)是指那些四处游说，以“请布施可喜、可爱、可意、适时、无过之物，以欢喜心、清净心布施，如此布施者将生于善趣，生于梵天界”等方式劝人布施、赞叹布施功德的人。“乞求者”(yācaka)是指那些仅仅乞求“请给一撮，请给一把，请给一钵”等少量物品而四处游走的人。在这里，“沙门、婆罗门”一词表示功德田与报恩田，“贫困者”等词表示悲悯田。“食物”(anna)是指任何嚼食(khādanīya)或啖食(bhojanīya)之物。“饮料”(pāna)是指芒果汁等饮品。“衣服”(vattha)是指内衣、外衣等覆盖物。“车乘”(yāna)是指车、轿等，乃至鞋子在内的交通工具。“花环”(mālā)是指所有已编织和未编织的花朵。“香”(gandha)是指任何种类的香，无论是粉末状的还是非粉末状的，以及香的用具。“涂香”(vilepana)是指使肤色光润之物。“卧具”(seyyā)是指床、椅等，以及被子、毯子等用于卧睡的物品；当知此处“卧具”一词也包括了坐具(āsana)。“住所”(āvasatha)是指能遮蔽风、热等困扰的庇护所。“灯油”(padīpeyya)是指灯盏、灯台等照明用具。

ဧဝံ [Pg.227] ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဒေယျဓမ္မေ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဧဝံ ဒါတဗ္ဗဝတ္ထုံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဒေန္တော ပုဂ္ဂလော အဝဿိကမေဃသဒိသော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, ယထာ သော မေဃော သတပဋလသဟဿပဋလော ဟုတွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ န ကိဉ္စိ ဝဿိ ဝိဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ ယော ဥဠာရံ ဝိပုလဉ္စ ဘောဂံ သံဟရိတွာ ဂေဟံ အာဝသန္တော ကဿစိ ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘိက္ခံ ဝါ ဥဠုင်္ကမတ္တံ ယာဂုံ ဝါ အဒတွာ ဝိဂစ္ဆတိ, ဝိဝသော မစ္စုဝသံ ဂစ္ဆတိ, သော အဝုဋ္ဌိကသမော နာမ ဟောတီတိ. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ နိဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမေသု စ တီသု ပုဂ္ဂလေသု ပဌမော ဧကံသေနေဝ ဂရဟိတဗ္ဗော, ဒုတိယော ပသံသနီယော, တတိယော, ပသံသနီယတရော. ပဌမော ဝါ ဧကန္တေနေဝ သဗ္ဗနိဟီနော, ဒုတိယော မဇ္ဈိမော, တတိယော ဥတ္တမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

诸比丘，当有可施之物，也有接受布施者时，如果有人对于应施之物全部都不给予，这个人就像不下雨的云。这就是说，诸比丘，如同那聚集了成百上千层的云，升起之后，却什么雨也不下就消散了；同样，有人积聚了巨大丰厚的财富，居住在家中，却连一羹饭或一勺粥都不布施就死去，被迫受制于死亡，这个人就被称为“无雨者”。其余的情况也应该用这种方式来理解。在这三种人中，第一种人完全应该受到谴责，第二种人值得赞扬，第三种人更值得赞扬。或者说，第一种人确实是完全卑劣的，第二种人是中等的，第三种人是最殊胜的，应当这样理解。

ဂါထာသု သမဏေတိ ဥပယောဂဝသေန ဗဟုဝစနံ တထာ သေသေသုပိ. လဒ္ဓါနာတိ လဘိတွာ, သမဏေ ဒက္ခိဏေယျေ ပဝါရေတွာ ပုဋ္ဌော န သံဝိဘဇတိ. အန္နံ ပါနဉ္စ ဘောဇနန္တိ အန္နံ ဝါ ပါနံ ဝါ အညံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဘောဇနံ, တံ န သံဝိဘဇတိ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယော အတ္ထိကဘာဝေန ဥပဂတေ သမ္ပဋိဂ္ဂါဟကေ လဘိတွာ အန္နာဒိနာ သံဝိဘာဂမတ္တမ္ပိ န ကရောတိ, ကိံ သော အညံ ဒါနံ ဒဿတိ, တံ ဧဝရူပံ ထဒ္ဓမစ္ဆရိယံ ပုရိသာဓမံ နိဟီနပုဂ္ဂလံ ပဏ္ဍိတာ အဝုဋ္ဌိကသမောတိ အာဟု ကထယန္တီတိ.

在偈颂中，“沙门”(samaṇe)一词因用法而作复数，其余的词也是如此。“获得”(Laddhāna)是“获得之后”(labhitvā)的意思；他面对值得供养的沙门，在被请求时却不分享。“饮食及食物”(Annaṃ pānañca bhojanaṃ)指的是饭食、饮料或者其他适宜食用的东西，他都不与人分享。此处的简要意思是：如果有人对前来求助的领受者，在获得食物等之后连最少的分享都不肯做，他又怎会给予其他的布施呢？智者们说，像这种顽固悭吝的卑贱之人、卑下的个体(nihīnapuggala)，他们称之为“无雨者”(avuṭṭhikasamo)。

ဧကစ္စာနံ န ဒဒါတီတိ ဝိဇ္ဇမာနေပိ မဟတိ ဒါတဗ္ဗဓမ္မေ ဧကေသံ သတ္တာနံ တေသု ကောဓဝသေန ဝါ, ဒေယျဓမ္မေ လောဘဝသေန ဝါ န ဒဒါတိ. ဧကစ္စာနံ ပဝေစ္ဆတီတိ ဧကေသံယေဝ ပန ဒဒါတိ. မေဓာဝိနောတိ ပညဝန္တော ပဏ္ဍိတာ ဇနာ.

“对某些人不给予”(Ekaccānaṃ na dadāti)是指，即使拥有大量的可布施之物，却因为对某些众生怀有嗔恨，或者因为对布施的物品怀有贪爱，而不给予他们。“对某些人则施与”(Ekaccānaṃ pavecchati)是指只对一部分人布施。“有智慧者”(Medhāvino)是指有智慧、聪明的贤者。

သုဘိက္ခဝါစောတိ ယော ဥပဂတာနံ ယာစကာနံ ‘‘အန္နံ ဒေထ, ပါနံ ဒေထာ’’တိအာဒိနာ တံ တံ ဒါပေတိ, သော သုလဘဘိက္ခတာယ သုဘိက္ခာ ဝါစာ ဧတဿာတိ သုဘိက္ခဝါစော. ‘‘သုဘိက္ခဝဿီ’’တိပိ ပဌန္တိ. ယထာ လောကော သုဘိက္ခော ဟောတိ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာဘိဝဿိတမဟာမေဃော သုဘိက္ခဝဿီ နာမ ဟောတိ. ဧဝမယမ္ပိ မဟာဒါနေဟိ သဗ္ဗတ္ထာဘိဝဿီ သုဘိက္ခဝဿီတိ. အာမောဒမာနော ပကိရေတီတိ တုဋ္ဌဟဋ္ဌမာနသော သဟတ္ထေန ဒါနံ ဒေန္တော ပဋိဂ္ဂါဟကခေတ္တေ ဒေယျဓမ္မံ ပကိရေန္တော ဝိယ ဟောတိ, ဝါစာယပိ ‘‘ဒေထ ဒေထာ’’တိ ဘာသတိ.

“善语者”(Subhikkhavāco)是指，对于前来乞求“请给食物，请给饮料”等的乞求者，他能让他们得到那些东西；因为容易获得食物，所以他的话语是“善得食”(subhikkhā)，故称他为“善语者”。也有读作“善雨者”(Subhikkhavassī)的。就像世间丰饶时，普降甘霖的大云被称为“善雨者”；同样地，这个人也以大布施普润一切，所以被称为“善雨者”。“喜悦遍洒”(Āmodamāno pakireti)是指以欢喜快乐的心情亲手布施，就像在领受者的福田(paṭiggāhakakhette)中遍洒布施之物一样，口中还说着“拿去，拿去！”。

ဣဒါနိ [Pg.228] နံ သုဘိက္ခဝဿိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာပိ မေဃော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ မဟာမေဃော ပဌမံ မန္ဒနိဂ္ဃောသေန ထနယိတွာ ပုန သကလနဒီကန္ဒရာနိ ဧကနိန္နာဒံ ကရောန္တော ဂဇ္ဇယိတွာ ပဝဿတိ, သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဝါရိနာ ဥဒကေန ထလံ နိန္နဉ္စ အဘိသန္ဒန္တော ပူရေတိ ဧကောဃံ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ဣဓ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ဧကစ္စော ဥဠာရပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသမတာယ သော မဟာမေဃော ဝိယ ဝဿိတဗ္ဗတ္တာ တာဒိသော ယထာ ဓနံ ဥဋ္ဌာနာဓိဂတံ အတ္တနော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဘိနိဗ္ဗတ္တံ ဟောတိ, ဧဝံ အနလသော ဟုတွာ တဉ္စ ဓမ္မေန ဉာယေန သံဟရိတွာ တန္နိဗ္ဗတ္တေန အန္နေန ပါနေန အညေန စ ဒေယျဓမ္မေန ပတ္တေ သမ္ပတ္တေ ဝနိဗ္ဗကေ သမ္မာ သမ္မဒေဝ ဒေသကာလာနုရူပဉ္စေဝ ဣစ္ဆာနုရူပဉ္စ တပ္ပေတိ သမ္ပဝါရေတီတိ.

现在为了显示其“善雨者”(subhikkhavassī)的特性，经文说了“犹如云”(yathāpi megho)等。此处的简要含义是：犹如大云先以低沉的雷声轰鸣，然后让所有的河流山谷发出统一的声响，轰然作响地下起雨来，用雨水充盈覆盖所有高地和洼地，使其汇成一片水流；同样地，在此有情世间，某个高尚的个体(uḷārapuggalo)也像那大云一样，因其平等普施的性质而应降下甘霖。他勤奋不懈，以正法与正理积聚由自身努力精勤所获得的财富，然后用由此而来的食物、饮料及其他施物，以正确、恰当的方式，根据地方、时间以及乞求者的愿望，使前来乞求的人们得到满足和充分的供养。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. သုခပတ္ထနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 求乐经释义

၇၆. သတ္တမေ သုခါနီတိ သုခနိမိတ္တာနိ. ပတ္ထယမာနောတိ ဣစ္ဆမာနော အာကင်္ခမာနော. သီလန္တိ ဂဟဋ္ဌသီလံ ပဗ္ဗဇိတသီလဉ္စ. ဂဟဋ္ဌော စေ ဂဟဋ္ဌသီလံ, ပဗ္ဗဇိတော စေ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလန္တိ အဓိပ္ပာယော. ရက္ခေယျာတိ သမာဒိယိတွာ အဝီတိက္ကမန္တော သမ္မဒေဝ ဂေါပေယျ. ပသံသာ မေ အာဂစ္ဆတူတိ ‘‘မမ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ဣစ္ဆန္တော ပဏ္ဍိတော သပ္ပညော သီလံ ရက္ခေယျ. သီလဝတော ဟိ ဂဟဋ္ဌဿ တာဝ ‘‘အသုကော အသုကကုလဿ ပုတ္တော သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဒါယကော ကာရကော’’တိအာဒိနာ ပရိသမဇ္ဈေ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, ပဗ္ဗဇိတဿ ‘‘အသုကော နာမ ဘိက္ခု သီလဝါ ဝတ္တသမ္ပန္နော သောရတော သုခသံဝါသော သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော’’တိအာဒိနာ…ပေ… အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

76. 在第七经中，“诸乐”(sukhāni)意为快乐之因(sukhanimittāni)。“渴望者”(patthayamāno)意为希求者、期盼者。“戒”(sīlaṃ)指在家戒与出家戒。其意是：若是在家人，则为在家戒；若是出家人，则为四遍清净戒(catupārisuddhisīla)。“应当守护”(rakkheyya)意为，受持之后，不加违越，如实守护。“愿赞誉于我生起”，即“愿我的善好名声传扬”，有智慧的贤者如此希求而守护戒。因为对于持戒的在家人，在众人中善好名声会传扬开来，如：“某某家族之子具戒、有善法、有信、心清净、是布施者、行善者”等；对于出家人，则会传扬开来，如：“名为某某的比丘具戒、行持圆满、柔和、易共住、有恭敬、有顺从”等……这已被说到：

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၂၁၃; ဥဒါ. ၇၆; မဟာဝ. ၂၈၅).

“再者，诸位家主，对于具戒、戒行圆满者，其善好名声会传扬开来。”

တထာ [Pg.229] –

同样地：

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု – ‘သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စဿံ မနာပေါ, ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’တိ, သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၆၅).

“诸比丘，如果比丘希望‘能为同梵行者所喜爱、所悦意，受尊重、受敬重’，他即应圆满诸戒。”

ဘောဂါ မေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တူတိ ဧတ္ထ ဂဟဋ္ဌဿ တာဝ သီလဝတော ကလျာဏဓမ္မဿ ယေန ယေန သိပ္ပဋ္ဌာနေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ – ယဒိ ကသိယာ, ယဒိ ဝဏိဇ္ဇာယ, ယဒိ ရာဇပေါရိသေန, တံ တံ ယထာကာလံ ယထာဝိဓိဉ္စ အတိဝိယ အပ္ပမတ္တဘာဝတော အထဿ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ဖာတိံ ဂမိဿန္တိ. ပဗ္ဗဇိတဿ ပန သီလာစာရသမ္ပန္နဿ အပ္ပမာဒဝိဟာရိဿ သတော သီလသမ္ပန္နဿ သီလသမ္ပဒါယ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏေသု စ ပသန္နာ မနုဿာ ဥဠာရုဠာရေ ပစ္စယေ အဘိဟရန္တိ, ဧဝမဿ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ထိရာ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

“愿财富于我生起！”于此，对于具戒、有善法的在家人，无论他以何种技艺——或以农耕，或以经商，或以王家事务——谋生，只要他适时、如法且非常勤勉，那么他未生的财富就会生起，已生的财富也会增长。而对于出家人，若他具足戒行与操守，安住于不放逸，具念，戒行圆满，人们因其戒行圆满及少欲等美德而心生净信，便会供养上等资具。如此，他未生的资具就会生起，已生的也会稳固。正如所说——

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော အပ္ပမာဒါဓိကရဏံ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၂၁၃; ဥဒါ. ၇၆; မဟာဝ. ၂၈၅).

“再者，诸位家主，具戒、戒行圆满者因不放逸故，能获得巨大的财富积聚。”

တထာ –

同样地：

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု – ‘လာဘီ အဿ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’န္တိ, သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၅) စ –

“诸比丘，如果比丘希望：‘愿我能获得衣、食、住处、病缘医药等资具。’他即应圆满诸戒。”

သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

其余如前已说之理。

ဂါထာသု ပတ္ထယာနောတိ ပတ္ထယန္တော. တယော သုခေတိ တီဏိ သုခါနိ. ဝိတ္တလာဘန္တိ ဓနလာဘံ, ဘောဂုပ္ပတ္တိန္တိ အတ္ထော. ဝိသေသတော စေတ္ထ ပသံသာယ စေတသိကသုခံ, ဘောဂေဟိ ကာယိကသုခံ, ဣတရေန ဥပပတ္တိသုခံ; တထာ ပဌမေန ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခံ, တတိယေန သမ္ပရာယသုခံ, ဒုတိယေန ဥဘယသုခံ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

在偈颂中，“希求”(patthayāno)即是渴望(patthayanto)。“三种乐”(tayo sukhe)即是三种快乐。“得财富”(vittalābhaṃ)即是获得钱财，意为财富的生起。于此，特别地，应知由赞誉带来心乐，由财富带来身乐，由另一者（即往生善趣）带来转生之乐；同样，应知由第一者（赞誉）获得现法乐，由第三者（往生善趣）获得来世乐，由第二者（财富）获得此世与来世二者之乐。

ဣဒါနိ ပသံသာဒိကာရဏဿ သီလဿ ဝိယ ပသံသာဒီနမ္ပိ ဝိသေသကာရဏံ ပါပမိတ္တပရိဝဇ္ဇနံ ကလျာဏမိတ္တသေဝနဉ္စ အာဒီနဝါနိသံသေဟိ သဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘အကရောန္တော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သင်္ကိယောတိ ပါပသ္မိံ ပရိသင်္ကိတဗ္ဗော ‘‘အဒ္ဓါ ဣမိနာ ပါပံ ကတံ ဝါ ကရိဿတိ ဝါ, တထာ ဟေသ [Pg.230] ပါပပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ သဉ္စရတီ’’တိ. အဿာတိ ဣမဿ ပါပဇနသေဝိနော ပုဂ္ဂလဿ ဥပရိ, အဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ အဝဏ္ဏော အဘူတောပိ ပါပဇနသေဝိတာယ ရုဟတိ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇတိ ပတ္ထရတိ. အဿာတိ ဝါ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ, တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေတိ အတ္ထော. သ ဝေ တာဒိသကော ဟောတီတိ ယော ယာဒိသံ ပါပမိတ္တံ ဝါ ကလျာဏမိတ္တံ ဝါ ဘဇတိ ဥပသေဝတိ စ, သော ပုဂ္ဂလော ဘူမိဘာဂဝသေန ဥဒကံ ဝိယ တာဒိသောဝ ဟောတိ, ပါပဓမ္မော ကလျာဏဓမ္မော ဝါ ဟောတိ. ကသ္မာ? သဟဝါသော ဟိ တာဒိသော; ယသ္မာ သဟဝါသော သံသဂ္ဂေါ ဥပရာဂေါ ဝိယ ဖလိကမဏီသု ပုရိသဥပနိဿယဘူတံ ပုဂ္ဂလာကာရံ ဂါဟာပေတိ, တသ္မာ ပါပပုဂ္ဂလေန သဟ ဝါသော န ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော.

现在，为了连同过患与利益，开示“远离恶友，亲近善友”这一赞誉等的特殊原因——犹如戒是赞誉等的原因——而说了“不作”(akaronto)等偈颂。于此，“会被怀疑”(saṅkiyo)是说，他会被怀疑作恶：“此人肯定已作恶或将作恶，因为他与恶人交往。”“于彼”(Assa)是说，对于此亲近恶人的个人(puggala)，即使是不存在的恶名，也会因其亲近恶人而生起、增长、扩大、蔓延。或者，“于彼”(assa)是所有格用于方位格义，意为“在那个人身上”。“他会变成那样”(Sa ve tādisako hoti)是说，一个人交往、亲近什么样的恶友或善友，他就会像水随土地而变那样，成为那样的人，即成为有恶法者或有善法者。为何？因为共住就是如此。由于共住、交往，就像染色剂作用于水晶，会使人染上其所依止之人的特性，因此，其意为不应与恶人共住。

သေဝမာနော သေဝမာနန္တိ ပရံ ပကတိသုဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလံ ကာလေန ကာလံ အတ္တာနံ သေဝမာနံ သေဝမာနော ဘဇမာနော ပါပပုဂ္ဂလော, တေန ဝါ သေဝိယမာနော. သမ္ဖုဋ္ဌော သမ္ဖုသန္တိ တေန ပကတိသုဒ္ဓေန ပုဂ္ဂလေန သဟဝါသေန သံသဂ္ဂေန သမ္ဖုဋ္ဌော ပါပပုဂ္ဂလော သယမ္ပိ, တထာ တံ ဖုသန္တော. သရော ဒိဒ္ဓေါ ကလာပံ ဝါတိ ယထာ နာမ သရော ဝိသေန ဒိဒ္ဓေါ လိတ္တော သရကလာပဂတော သရသမူဟသင်္ခါတံ သရကလာပံ အတ္တနာ ဖုဋ္ဌံ အလိတ္တမ္ပိ ဥပလိမ္ပတိ, ဧဝံ ပါပေန ဥပလေပဘယာ ဓီရောတိ ဓိတိသမ္ပန္နတ္တာ ဓီရော ပဏ္ဍိတပုရိသော ပါပသဟာယော န ဘဝေယျ.

“亲近”(sevamāno sevamānaṃ)是指恶人亲近一个本性清净的人，或被他所亲近。“接触”(samphuṭṭho samphusanti)是指恶人通过与那个本性清净的人共住、交往而接触，也被他所接触。就像一支涂了毒的箭会污染它所在的箭囊中其他未涂毒的箭一样，同样地，智者(dhīro)因害怕被恶污染，不应与恶人为友。

ပူတိမစ္ဆံ ကုသဂ္ဂေနာတိ ယထာ ကုစ္ဆိတဘာဝေန ပူတိဘူတံ မစ္ဆံ ကုသတိဏဂ္ဂေန ယော ပုရိသော ဥပနယှတိ ပုဋဗန္ဓဝသေန ဗန္ဓတိ, တဿ တေ ကုသာ အပူတိကာပိ ပူတိမစ္ဆသမ္ဗန္ဓေန ပူတိ ဒုဂ္ဂန္ဓမေဝ ဝါယန္တိ. ဧဝံ ဗာလူပသေဝနာတိ ဧဝံသမ္ပဒါ ဗာလဇနူပသေဝနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧဝံ ဓီရူပသေဝနာတိ ယထာ အသုရဘိနောပိ ပတ္တာ တဂရသမ္ဗန္ဓေန သုရဘိံ ဝါယန္တိ, ဧဝံ ပဏ္ဍိတူပသေဝနာ ပကတိယာ အသီလဝတော သီလသမာဒါနာဒိဝသေန သီလဂန္ဓဝါယနဿ ကာရဏံ ဟောတိ.

“用茅草裹腐鱼”：就像有人用茅草包裹腐臭的鱼，那些茅草即使本来不臭，也会因接触腐鱼而散发腐臭的气味。亲近愚人也是如此。而亲近智者，则像不香的叶子因接触多伽罗(tagara)香料而散发香气；同样地，亲近智者是令无戒者通过受持戒律等而散发戒香的原因。

တသ္မာတိ ယသ္မာ အကလျာဏမိတ္တသေဝနာယ ကလျာဏမိတ္တသေဝနာယ စ အယံ ဧဒိသော အာဒီနဝေါ အာနိသံသော စ, တသ္မာ ပတ္တပုဋဿေဝ ပလာသပုဋဿ ဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓသုဂန္ဓဝတ္ထုသံသဂ္ဂေန အသာဓုသာဓုဇနသန္နိဿယေန စ. ဉတွာ သမ္ပာကမတ္တနောတိ အတ္တနော ဒုက္ခုဒြယံ သုခုဒြယဉ္စ ဖလနိပ္ဖတ္တိံ [Pg.231] ဉတွာ ဇာနိတွာ အသန္တေ ပါပမိတ္တေ န ဥပသေဝေယျ, သန္တေ ဥပသန္တေ ဝန္တဒေါသေ ပသတ္ထေ ဝါ ပဏ္ဍိတေ သေဝေယျ. တထာ ဟိ အသန္တော နိရယံ နေန္တိ, သန္တော ပါပေန္တိ သုဂ္ဂတိန္တိ. ဣတိ ဘဂဝါ ပဌမဂါထာယ ယထာဝုတ္တာနိ တီဏိ သုခနိမိတ္တာနိ ဒဿေတွာ တတော ပရာဟိ ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ ပဋိပက္ခပရိဝဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ ပသံသာသုခဿ အာဂမနံ ဒဿေတွာ ဩသာနဂါထာယ တိဏ္ဏမ္ပိ သုခါနံ အာဂမနကာရဏေန သဒ္ဓိံ ဩသာနသုခံ ဒဿေတိ.

因此，由于亲近恶友与亲近善友各有其过患与利益，就像叶包接触臭物或香物一样，与不贤善者和贤善者交往也是如此。“了知自身的果报成熟”(Ñatvā sampākamattano)是指了知自身苦与乐的生起，即果报的产生。对于不贤善的恶友，不应该亲近；对于贤善的、寂静的、已断除过失的、受赞扬的或有智慧的善友，应该亲近。因为不贤善的人会把人引向地狱，贤善的人会把人引向善趣。世尊在第一首偈颂中开示了如前所说的三种快乐的因缘，然后用后面的五首偈颂，说明了通过远离恶友而获得赞美之乐的到来，最后用总结偈颂，说明了三种快乐的到来之因，并显示了终极的快乐。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. ဘိဒုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 脆弱经释义

၇၇. အဋ္ဌမေ ဘိဒုရာယန္တိ ဘိဒုရော အယံ. ကာယောတိ ရူပကာယော. သော ဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ကေသာဒီနဉ္စ သမူဟဋ္ဌေန, ဧဝံ ကုစ္ဆိတာနံ ဇေဂုစ္ဆာနံ အာယော ဥပ္ပတ္တိဒေသောတိပိ ကာယော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – အာယန္တိ ဧတ္ထာတိ အာယော. ကေ အာယန္တိ? ကုစ္ဆိတာ ကေသာဒယော. ဣတိ ကုစ္ဆိတာနံ အာယောတိပိ ကာယော. အတ္ထတော ပန စတုသန္တတိဝသေန ပဝတ္တမာနာနံ ဘူတုပါဒါယဓမ္မာနံ ပုဉ္ဇော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, အယံ စတုမဟာဘူတမယော ရူပကာယော ဘိဒုရော ဘေဒနသီလော ဘေဒနသဘာဝေါ ခဏေ ခဏေ ဝိဒ္ဓံသနသဘာဝေါတိ. ‘‘ဘိန္ဒရာယ’’န္တိပိ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော. ဝိညာဏန္တိ တေဘူမကံ ကုသလာဒိစိတ္တံ. ဝစနတ္ထော ပန – တံ တံ အာရမ္မဏံ ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ. ယဉှိ သဉ္ဇာနနပဇာနနဝိဓုရံ အာရမ္မဏဝိဇာနနံ ဥပလဒ္ဓိ, တံ ဝိညာဏံ. ဝိရာဂဓမ္မန္တိ ဝိရဇ္ဇနဓမ္မံ, ပလုဇ္ဇနသဘာဝန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗေ ဥပဓီတိ ခန္ဓူပဓိ, ကိလေသူပဓိ, အဘိသင်္ခါရူပဓိ, ပဉ္စကာမဂုဏူပဓီတိ ဧတေ ‘‘ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခ’’န္တိ ဥပဓိသညိတာ သဗ္ဗေပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရပဉ္စကာမဂုဏဓမ္မာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ, ဥဒယဗ္ဗယပ္ပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခာ, ဇရာယ မရဏေန စာတိ ဒွိဓာ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗသဘာဝတာယ ပကတိဝိဇဟနဋ္ဌေန ဝိပရိဏာမဓမ္မာ. ဧဝမေတ္ထ အနိစ္စဒဿနသုခတာယ ရူပဓမ္မေ ဝိညာဏဉ္စ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ပုန ဥပဓိဝိဘာဂေန သဗ္ဗေပိ တေဘူမကဓမ္မေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ အနိစ္စဒုက္ခာနုပဿနာမုခေန တထာဗုဇ္ဈနကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန သမ္မသနစာရော.ကထိတော. ကာမဉ္စေတ္ထ [Pg.232] လက္ခဏဒွယမေဝ ပါဠိယံ အာဂတံ, ‘‘ယံ ဒုက္ခံ, တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅) ပန ဝစနတော ဒုက္ခလက္ခဏေနေဝ အနတ္တလက္ခဏမ္ပိ ဒဿိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

77. 第八，“脆弱”是指此身脆弱。所谓“身”，即是色身。因为它是由肢体、毛发等的聚合，也是可厌、可憎之物的生起处，故名为“身”。此中词义如下：“它们来到此处”，故为“来源”(āyo)。什么来到？可厌的毛发等。因此，作为可厌之物的来源，故名“身”(kāyo)。但就义理而言，它是以四种相续的方式持续存在的四大种及所造色法之积聚。此即是说：诸比丘，这由四大构成的色身是脆弱的，有破坏的性质，有分解的自性，刹那刹那都有坏灭的自性。另有读作“bhindarāyaṃ”，其义相同。“识”是指三界中的善等心。其词义是：了知彼彼所缘，故名“识”。凡是仅为对所缘的认知，而缺少想(saññā)与慧(paññā)的，即是识。“离染法”是指褪色法，义即有毁坏的自性。“一切依”是指蕴依、烦恼依、行依、五欲依。因为“苦积存于此”，故被称为“依”(upadhi)。所有这些取蕴、烦恼、行、五欲等法，因其（从有至）无的性质而为无常，因生灭的逼迫而为苦，又因衰老与死亡而有双重可变易的自性，在舍弃其本然状态的意义上是变易法。如是，于此，为了易于观察无常，先分别抉择色法与识，再通过“依”的分别，将三界一切法总集起来，以无常、苦随观为门径，随顺于如是觉悟的个人(puggala)的意向，阐明了思惟的行道。诚然，在此巴利文本中只出现了两个特相，但应知，根据“凡是苦的，即是无我”(《相应部》3.15)之语，以苦的特相，无我的特相也同样被显示了。

ဂါထာယံ ဥပဓီသု ဘယံ ဒိသွာတိ ဥပဓီသု ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏဝသေန ဘယံ ဒိသွာ, တေသံ ဘာယိတဗ္ဗတံ ပဿိတွာ. ဣမိနာ ဗလဝဝိပဿနံ ဒဿေတိ. ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏမေဝ ဟိ ဝိဘဇိတွာ ဝိသေသဝသေန အာဒီနဝါနုပဿနာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာတိ စ ဝုစ္စတိ. ဇာတိမရဏမစ္စဂါတိ ဧဝံ သမ္မသန္တော ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂေန ဃဋေတွာ မဂ္ဂပရမ္ပရာယ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဇာတိမရဏံ အတီတော နာမ ဟောတိ. ကထံ? သမ္ပတွာ ပရမံ သန္တိန္တိ ပရမံ ဥတ္တမံ အနုတ္တရံ သန္တိံ သဗ္ဗသင်္ခါရူပသမံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂန္တွာ. ဧဝံဘူတော စ ကာလံ ကင်္ခတိ ဘာဝိတတ္တောတိ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဝသေန ဘာဝနာဘိသမယနိပ္ဖတ္တိယာ ဘာဝိတကာယသီလစိတ္တပညတ္တာ ဘာဝိတတ္တော မရဏံ ဇီဝိတဉ္စ အနဘိနန္ဒန္တော ကေဝလံ အတ္တနော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနကာလံ ကင်္ခတိ ဥဒိက္ခတိ, န တဿ ကတ္ထစိ ပတ္ထနာ ဟောတီတိ. တေနာဟ –

偈颂中“见诸依之怖畏”是指：以怖畏现起智见到诸依中的怖畏，看清它们是应被怖畏的。这显示了强大的观(vipassanā)。怖畏现起智，经分别与特定化后，即被称为过患随观与厌离随观。“超越生与死”是指：如是思惟，将观智与道结合，通过道的次第证得阿罗汉果，便名为超越了生与死。如何超越？“到达最上寂静”是指：证得了至高、殊胜、无上的寂静，即一切行止息的涅槃。“已修其身，待时而终”是指：通过四圣道成就了修习与证悟，身、戒、心、慧皆已修习圆满，故为“已修其身”。他不喜乐于生，亦不喜乐于死，只是等待、期盼自身诸蕴般涅槃的时刻，对任何事物皆无希求。所以说——

‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ;

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ’’တိ. (ထေရဂါ. ၆၀၆);

“我不喜乐死亡，亦不喜乐生存；我等待那时刻，如佣工之待薪。”（《长老偈》606）

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉. ဓာတုသောသံသန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 界和合经释义

၇၈. နဝမေ ဓာတုသောတိ ဓာတုတော. ဓာတူတိ စ အဇ္ဈာသယဓာတု အဇ္ဈာသယသဘာဝေါ အဓိပ္ပေတော, ယော အဓိမုတ္တီတိပိ ဝုစ္စတိ. သံသန္ဒန္တီတိ တာယ ဓာတုသဘာဂတာယ ယထာဓာတု ယထာအဇ္ဈာသယံ အလ္လီယန္တိ ဧကတော ဟောန္တိ. သမေန္တီတိ တာယ ဧဝ သမာနဇ္ဈာသယတာယ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ သမာဂစ္ဆန္တိ အညမညံ ဘဇန္တိ ဥပသင်္ကမန္တိ, အတ္တနော ရုစိဘာဝခန္တိဒိဋ္ဌိယော ဝါ တတ္ထ တတ္ထ သမေ ကရောန္တာ ပဝတ္တန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာတိ ဟီနေ ကာမဂုဏာဒိကေ အဓိမုတ္တိ ဧတေသန္တိ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ, ဟီနဇ္ဈာသယာ. ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာတိ ကလျာဏေ နေက္ခမ္မာဒိကေ အဓိမုတ္တိ ဧတေသန္တိ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ, ပဏီတဇ္ဈာသယာ. သစေ ဟိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ န သီလဝန္တော[Pg.233], အန္တေဝါသိကသဒ္ဓိဝိဟာရိကာ စ သီလဝန္တော, တေ အာစရိယုပဇ္ဈာယေပိ န ဥပသင်္ကမန္တိ, အတ္တနော သဒိသေ သာရုပ္ပဘိက္ခူယေဝ ဥပသင်္ကမန္တိ. သစေ ပန အာစရိယုပဇ္ဈာယာ သီလဝန္တော, ဣတရေ န သီလဝန္တော, တေပိ န အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ဥပသင်္ကမန္တိ, အတ္တနော သဒိသေ ဟီနာဓိမုတ္တိကေယေဝ ဥပသင်္ကမန္တိ. ဧဝံ ဥပသင်္ကမနံ ပန န ကေဝလံ ဧတရဟိ ဧဝ, အထ ခေါ အတီတာနာဂတေပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အတီတမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. သင်္ခေပတော သံကိလေသဓမ္မေသု အဘိနိဝိဋ္ဌာ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ, ဝေါဒါနဓမ္မေသု အဘိနိဝိဋ္ဌာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ.

78. 在第九经中，“dhātuso”是“依于界”的意思。而此处的“界”，意指倾向界，即倾向的自性，这也被称为“意乐”。聚合，是指因为天性相似，所以依照各自的界、各自的倾向互相亲近，结合在一起。会合，是指因为具有相同的倾向，所以心意一致，聚集在一起，互相交往，互相趋近，或者在各自的倾向、忍耐、见解上达成一致而行动。所谓“低劣意乐者”，是指对于低劣的欲乐等具有意乐，所以是低劣意乐者，是低劣倾向的人。所谓“良善意乐者”，是指对于良善的出离等具有意乐，所以是良善意乐者，是高尚倾向的人。如果阿阇梨与戒师不具戒行，而弟子和共住者具戒行，那么他们也不会去趋近阿阇梨与戒师，只会去趋近与自己相似的、适当的比丘。如果阿阇梨与戒师具戒行，而其他人不具戒行，那么他们也不会去趋近阿阇梨与戒师，只会去趋近与自己相似的低劣意乐者。这种趋近不仅现在是这样，过去和未来也是这样，世尊为了显示这一点，说了“诸比丘，过去也是如此”等等。简言之，执著于杂染之法的是低劣意乐者，执著于清净之法的是良善意乐者。

ဣဒံ ပန ဒုဿီလာနံ ဒုဿီလသေဝနမေဝ, သီလဝန္တာနံ သီလဝန္တသေဝနမေဝ, ဒုပ္ပညာနံ ဒုပ္ပညသေဝနမေဝ, ပညဝန္တာနံ ပညဝန္တသေဝနမေဝ ကော နိယာမေတီတိ? အဇ္ဈာသယဓာတု နိယာမေတိ. သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဘိက္ခာစာရံ စရန္တိ. တေ မနုဿာ ဗဟုံ ဘတ္တံ အာဟရိတွာ ပတ္တာနိ ပူရေတွာ ‘‘ယထာသဘာဂံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသုံ. ဘိက္ခူ အာဟံသု ‘‘အာဝုသော, မနုဿာ ဓာတုသံယုတ္တကမ္မေ ပယောဇေန္တီ’’တိ. ဧဝံ အဇ္ဈာသယဓာတု နိယာမေတီတိ. ဓာတုသံယုတ္တေန အယမတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော – ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတသ္မိဉှိ ဂိလာနသေယျာယ နိပန္နော ဘဂဝါ အာရက္ခတ္ထာယ ပရိဝါရေတွာ ဝသန္တေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒီသု ဧကမေကံ အတ္တနော ပရိသာယ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တံ ဩလောကေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တန္တိ. ဧဝံ, ဘန္တေ. သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မဟာပညာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၉၉) သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

然而，不持戒的人亲近不持戒的人，持戒的人亲近持戒的人，无智慧的人亲近无智慧的人，有智慧的人亲近有智慧的人，这是由什么决定的呢？是由倾向界决定的。据说有一次，众多的比丘在一个村庄里托钵乞食。人们带来大量的食物装满他们的钵后说：“请按各自的份量享用吧”，说完便让他们走了。比丘们说：“贤友们，人们是根据与界相应的业来对待我们的。”由此可见，这是由倾向界所决定的。此义应当以《界相应部》的经文来说明——世尊在鹫峰山卧病，舍利弗、目犍连等为了守护而围绕居住。世尊看见他们各自和自己的僧团一起经行，便对比丘们说：“比丘们，你们看见舍利弗和众多比丘一起经行吗？”“是的，世尊。”“比丘们，这些比丘都是大智慧者。”（《相应部》14.15）应当全部详细引述。

ဂါထာသု သံသဂ္ဂါတိ သံကိလေသတော သဟဝါသာဒိဝသေန သမာယောဂတော, အထ ဝါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ, သဝနသံသဂ္ဂေါ, သမုလ္လာပသံသဂ္ဂေါ, သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ, ကာယသံသဂ္ဂေါတိ ဧဝံ ပဉ္စဝိဓေ သံသဂ္ဂေ ယတော ကုတောစိ သံသဂ္ဂတော. ဝနထော ဇာတောတိ ကိလေသော ဥပ္ပန္နော မဂ္ဂေန အသမူဟတော. အသံသဂ္ဂေန ဆိဇ္ဇတီတိ သံသဂ္ဂပဋိက္ခေပေန ကာယဝိဝေကာဒိနာ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဆိဇ္ဇိတွာ ပုန အစ္စန္တာသံသဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိဝေကေန ဆိဇ္ဇတိ ပဟီယတိ. ဧတ္တာဝတာ သင်္ခေပတော ဟီနာဓိမုတ္တိယာ သမုဒယော အတ္ထင်္ဂမော စ ဒဿိတော ဟောတိ.

偈颂中的“交往”指的是从杂染、共住等结合，或者是指眼见交往、耳闻交往、谈话交往、共同受用交往、身体交往这五种交往方式，无论从哪种交往而生。“荆棘生起”指的是烦恼生起，还没有被道所连根拔起。“不交往则断除”指的是以身体的远离等方式在前行阶段断除交往，之后通过完全不交往的永断之远离来彻底断除、舍弃。以上简略地显示了低劣意乐的生起和灭亡。

ယသ္မာ [Pg.234] ပန တေ သံသဂ္ဂါ တေ စ ကိလေသာ ကောသဇ္ဇဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ ဝဍ္ဎန္တိ စ, န ဝီရိယာရမ္ဘဝသေန, တသ္မာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေ ကုသီတပုဂ္ဂလေ ဝဇ္ဇေတွာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေ အာရဒ္ဓဝီရိယေ သေဝန္တေန အသံသဂ္ဂေန သံသဂ္ဂဇော ဝနထော ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ကုသီတသေဝနာယ တာဝ အာဒီနဝံ ပကာသေတုံ ‘‘ပရိတ္တံ ဒါရု’’န္တိအာဒိမာဟ.

然而，由于那些交往和那些烦恼是因懈怠而生起、增长，而非因发起精进而生起、增长，因此，应当避开低劣意乐的懈怠之人，亲近良善意乐、已发精进的人，以不交往来切断由交往所生的烦恼。为了详细地显示如上所述之义，并首先阐明亲近懈怠者的过患，世尊说了“一小片木头”等等。

တတ္ထ ပရိတ္တံ ဒါရုန္တိ ခုဒ္ဒကံ ကဋ္ဌမယံ ကုလ္လံ. ယထာ သီဒေ မဟဏ္ဏဝေတိ ယထာ ခုဒ္ဒကံ ကုလ္လံ အာရုဟိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ တရိတုကာမော တီရံ အပ္ပတွာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေယေဝ သီဒေယျ, ပတိတွာ မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခော ဘဝေယျ. ဧဝံ ကုသီတံ အာဂမ္မ, သာဓုဇီဝီပိ သီဒတီတိ ဧဝမေဝ ကုသီတံ ဝီရိယာရမ္ဘရဟိတံ ကိလေသဝသိကံ ပုဂ္ဂလံ နိဿာယ တေန ကတသံသဂ္ဂေါ သာဓုဇီဝီပိ ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ပရိသုဒ္ဓသီလောပိ သမာနော ဟီနသံသဂ္ဂတော ဥပ္ပန္နေဟိ ကာမဝိတက္ကာဒီဟိ ခဇ္ဇမာနော ပါရံ ဂန္တုံ အသမတ္ထော သံသာရဏ္ဏဝေယေဝ သီဒတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ အနတ္ထာဝဟော ကုသီတသံသဂ္ဂေါ, တသ္မာ တံ အာဂမ္မ အာလသိယာနုယောဂေန ကုစ္ဆိတံ သီဒတီတိ ကုသီတံ. တတော ဧဝ ဟီနဝီရိယံ နိဗ္ဗီရိယံ အကလျာဏမိတ္တံ ပရိဝဇ္ဇေယျ. ဧကန္တေနေဝ ပန ကာယဝိဝေကာဒီနဉ္စေဝ တဒင်္ဂဝိဝေကာဒီနဉ္စ ဝသေန ပဝိဝိတ္တေဟိ, တတော ဧဝ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယေဟိ ပရိသုဒ္ဓေဟိ နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတတ္တဘာဝတော ပဟိတတ္တေဟိ အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနာနံ ဝသေန ဈာယနတော ဈာယီဟိ သဗ္ဗကာလံ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယတာယ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သပ္ပညေဟိယေဝ သဟ အာဝသေယျ သံဝသေယျာတိ.

在此，“小木柴”是指小木筏。“犹如沉没于大海”是说：如同一个人登上小木筏想渡过大海洋，却未达彼岸就在海中沉没，成为鱼和龟的食物。“如此依赖懈怠，即使是生活贤善者也会沉沦”是说：同样地，依赖一个懈怠、不精进、被烦恼控制的个人，与他交往，即使是生活贤善、活命清净、戒行清净者，也会因低劣的交往而生起欲寻等，被其吞噬，无力到达彼岸，就在轮回的海洋中沉没。“因此”是说：因为与懈怠者交往会带来如此的无益，所以依赖他，因懒惰而卑劣地沉没，故为“懈怠”。正因如此，应当远离那劣精进、无精进的恶友。而应只与那些通过身远离等及彼分远离等而独住者，因远离烦恼而为圣者、清净者，因心已趣向涅槃而为已策励自己者，因审虑所缘与相而为禅修者，因恒常发起精进而为精勤者，以及与贤者、具慧者一同居住、共住。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. ပရိဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 退堕经释义

၇၉. ဒသမေ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ အဝုဒ္ဓိယာ ဘဝန္တိ, မဂ္ဂါဓိဂမဿ ပရိပန္ထာယ ဟောန္တိ. အဓိဂတဿ ပန မဂ္ဂဿ ပရိဟာနိ နာမ နတ္ထိ. ‘‘တယော ဓမ္မာ’’တိ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဝသေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဝိဘဇန္တော ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ.

79. 在第十经中，“导致退失”(parihānāya saṃvattanti)是指导致不增长，成为证得道的障碍。然而，对于已证得的道，则没有所谓的退失。为了以个人为依处(puggalādhiṭṭhāna)的教导来分析那以法为依处(dhammādhiṭṭhāna)而开示的法，即“三种法”，他说了“在此，诸比丘，有学比丘……”等。

တတ္ထ ကမ္မံ အာရမိတဗ္ဗတော အာရာမော ဧတဿာတိ ကမ္မာရာမော. ကမ္မေ ရတောတိ ကမ္မရတော. ကမ္မာရာမတံ ကမ္မာဘိရတိံ အနုယုတ္တော ပယုတ္တောတိ [Pg.235] ကမ္မာရာမတမနုယုတ္တော. တတ္ထ ကမ္မံ နာမ ဣတိကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ, သေယျထိဒံ – စီဝရဝိစာရဏံ, စီဝရကရဏံ, ဥပတ္ထမ္ဘနံ, ပတ္တတ္ထဝိကံ, အံသဗန္ဓနံ, ကာယဗန္ဓနံ, ဓမကရဏံ, အာဓာရကံ, ပါဒကထလိကံ, သမ္မဇ္ဇနီတိ ဧဝမာဒီနံ ဥပကရဏာနံ ကရဏံ, ယဉ္စ ဝိဟာရေ ခဏ္ဍဖုလ္လာဒိပဋိသင်္ခရဏံ. ဧကစ္စော ဟိ ဧတာနိ ကရောန္တော သကလဒိဝသံ ဧတာနေဝ ကရောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယော ပန ဧတေသံ ကရဏဝေလာယမေဝ ဧတာနိ ကရောတိ, ဥဒ္ဒေသဝေလာယံ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှာတိ, သဇ္ဈာယဝေလာယံ သဇ္ဈာယတိ, စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒိကရဏဝေလာယံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ ကရောတိ, မနသိကာရဝေလာယံ မနသိကာရံ ကရောတိ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနေ ဝါ ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာနေ ဝါ, န သော ကမ္မာရာမော နာမ. တဿ တံ –

在此，因为工作是其乐园，故为“乐于工作者”(kammārāmo)。乐于工作，即“工作爱好者”(kammarato)。致力于乐于工作，即沉溺于工作，称为“勤于乐于工作”(kammārāmatamanuyutto)。在此，工作是指应做之事，即：思量衣、制作衣、支撑物、钵袋、肩带、腰带、滤水器、支架、足垫、扫帚等用具的制作，以及修补寺院的破损之处等。有些人整天都在做这些事，此话即是针对此而说。然而，若有人只在应做这些事时才做，在学习时则学习，在诵读时则诵读，在打扫塔院等时则做打扫塔院等事，在作意时则对一切时处业处或常行业处作意，那么他就不称为乐于工作者。

‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံကရဏီယာနိ, တတ္ထ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော, တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော, အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတု’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၅; အ. နိ. ၁၀.၁၈) –

“凡是那些同梵行者之间各种应做之事，他都精通而不懈怠，具备对其方法的审察，能够执行、能够处理。”（《长部》3.345；《增支部》10.18）

အာဒိနာ သတ္ထာရာ အနုညာတကရဏမေဝ ဟောတိ.

做诸如此类的事，就是做导师所允许的事。

ဘဿာရာမောတိ ယော ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တရာဇကထာဒိဝသေန ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝီတိနာမေတိ, အယံ ဘဿေ ပရိယန္တကာရီ န ဟောတီတိ ဘဿာရာမော နာမ. ယော ပန ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ ဓမ္မံ ကထေတိ, ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, အယံ အပ္ပဘဿော ဘဿေ ပရိယန္တကာရီယေဝ. ကသ္မာ? ‘‘သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ, အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၇၃) ဝုတ္တဝိဓိံယေဝ ပဋိပန္နောတိ.

“乐于言谈者”(bhassārāmo)是指那些以世尊所禁止的国王论等来度过日夜的人，此人在言谈上不作限量，故名“乐于言谈者”。然而，若有人日夜说法、解答问题，此人虽非少语，却是在言谈上作限量者。为什么呢？因为他正是在遵行“诸比丘，你们集会时应做两件事：或作法谈，或持圣默。”（《中部》1.273）这一教导。

နိဒ္ဒါရာမောတိ ယော ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခံ, ပဿသုခံ, မိဒ္ဓသုခံ အနုယုဉ္ဇတိ, ယော စ ဂစ္ဆန္တောပိ နိသိန္နောပိ ဌိတောပိ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတော နိဒ္ဒါယတိ, အယံ နိဒ္ဒါရာမော နာမ. ယဿ ပန ကရဇကာယဂေလညေန စိတ္တံ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ, နာယံ နိဒ္ဒါရာမော, တေနေဝါဟ –

“乐于睡眠者”(niddārāmo)是指那些随心所欲地吃饱后，沉溺于卧乐、侧卧乐、昏沉乐的人；以及无论是行走、坐着或站立时，都被惛沉睡眠(thinamiddha)所征服而昏睡的人，这被称为“乐于睡眠者”。但若有人因身体有病，心沉入有分(bhavaṅga)，这不称为“乐于睡眠者”，因此说——

‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇).

“阿耆韦沙那(Aggivessana)，我记得在夏季最后一个月，从托钵乞食归来用过午斋后，将僧伽梨(saṅghāṭi)迭成四层铺好，以右胁而卧，具念正知地入眠。”（《中部》1.387）

ဧတ္ထ [Pg.236] စ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကောပိ သေခေါတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ တဿ သဗ္ဗဿပိ ဝိသေသာဓိဂမဿ ဣတရေသံ ဥပရိ ဝိသေသာဓိဂမဿ စ ပရိဟာနာယ ဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုက္ကပက္ခဿ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထဝိဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

此处，即使是贤善的凡夫(puthujjanakalyāṇaka)也应被视为有学(sekha)。因此应当知道，他的一切殊胜证得，以及超越他人的殊胜证得，都趋向于退失。对于白分，其义理应以与前述相反的方式来理解。

ဂါထာသု ဥဒ္ဓတောတိ စိတ္တဝိက္ခေပကရေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဥဒ္ဓတော အဝူပသန္တော. အပ္ပကိစ္စဿာတိ အနုညာတဿပိ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ကိစ္စဿ ယုတ္တပ္ပယုတ္တကာလေယေဝ ကရဏတော အပ္ပကိစ္စော အဿ ဘဝေယျ. အပ္ပမိဒ္ဓေါတိ ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဇာဂရိယာနုယောဂေန နိဒ္ဒါရဟိတော အဿ. အနုဒ္ဓတောတိ ဘဿာရာမတာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကစိတ္တဝိက္ခေပဿ အဘဿာရာမော ဟုတွာ ပရိဝဇ္ဇနေန န ဥဒ္ဓတော ဝူပသန္တစိတ္တော, သမာဟိတောတိ အတ္ထော. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမဒုတိယပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမအဋ္ဌမနဝမေသု သုတ္တေသု ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ဣတရေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ.

在偈颂中，“掉举”(uddhato)是指因导致心散乱的掉举而掉举，不得平息。“少事者”(appakiccassa)是指对于所允许的、如前所述种类的事务，仅在适当的时候才做，因此他应是少事者。“少昏睡者”(appamiddho)是指通过“以经行与安坐度日”等所说的觉醒精勤而远离睡眠。“不掉举者”(anuddhato)是指因不乐于言谈而远离由乐于言谈所生的心散乱，因此不掉举，心已平息，即是得定的意思。其余部分因前已述，故易于理解。如此，在本品中，第一、二、五、六、七、八、九经说的是流转(vaṭṭaṃ)，其余诸经说的是流转与还灭(vaṭṭavivaṭṭaṃ)。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三品释义终。

၄. စတုတ္ထဝဂ္ဂေါ

4. 第四品

၁. ဝိတက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 寻经释义

၈၀. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အကုသလဝိတက္ကာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ ဝိတက္ကာ, မိစ္ဆာဝိတက္ကာတိ အတ္ထော. အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တောတိ ဧတ္ထ အနဝညတ္တီတိ အနဝညာ ပရေဟိ အတ္တနော အဟီဠိတတာ အပရိဘူတတာ, ‘‘အဟော ဝတ မံ ပရေ န အဝဇာနေယျု’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ဣစ္ဆာစာရော, တာယ အနဝညတ္တိယာ ပဋိသံယုတ္တော သံသဋ္ဌော, တံ ဝါ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တော အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော. တသ္မာ ‘‘ကထံ နု ခေါ မံ ပရေ ဂဟဋ္ဌာ စေဝ ပဗ္ဗဇိတာ စ န ဩရကတော ဒဟေယျု’’န္တိ သမ္ဘာဝနကမျတာယ ဣစ္ဆာစာရေ, ဌတွာ ပဝတ္တိတဝိတက္ကဿေတံ အဓိဝစနံ. လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တောတိ စီဝရာဒိလာဘေန စေဝ သက္ကာရေန စ ကိတ္တိသဒ္ဒေန [Pg.237] စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပဋိသံယုတ္တော. ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တောတိ ပရေသု အနုဒ္ဒယတာပတိရူပကေန ဂေဟသိတပေမေန ပဋိသံယုတ္တော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

80. 第四品第一经中，“不善寻思”(akusalavitakkā)是由不善巧所生的寻思，即是“邪寻思”(micchāvitakkā)的意思。“与不被轻蔑相关”(anavaññattipaṭisaṃyutto)中，“不被轻蔑”(anavaññatti)是指不被他人轻视、不被藐视，即“但愿他人不要轻蔑我”这样生起的欲求行为；与此不被轻蔑相关联、相混合，或缘此而生起的寻思，即是与不被轻蔑相关的寻思。因此，这是对“在家人与出家人如何才不会轻视我呢？”这种立足于渴望被尊重的欲求而生起的寻思的同义词。“与利得、恭敬、名誉相关”(lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto)是指以衣物等利得、恭敬及名声为所缘而相关联。“与怜悯他人相关”(parānuddayatāpaṭisaṃyutto)是指与看似怜悯他人的世俗爱着相关联。对此，经中说道——

‘‘သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဂဟပတိကေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ, သုခိတေသု သုခိတော, ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာဝ ယောဂံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၃; ၄.၂၄၁; ဝိဘ. ၈၈၈).

“他与诸王、诸王的大臣、婆罗门、在家人、外道、外道弟子混杂而住，同喜同忧；在他们快乐时快乐，在他们痛苦时痛苦；当有应做之事生起时，他便亲自投入其中。”（《相应部》3.3; 4.241;《分别论》888）

ဂါထာသု အနဝညတ္တိယာ ပဋိသံယုတ္တော ပုဂ္ဂလော အနဝညတ္တိသံယုတ္တော. လာဘသက္ကာရေ ဂါရဝေါ ဧတဿ, န ဓမ္မေတိ လာဘသက္ကာရဂါရဝေါ. သုခဒုက္ခေသု အမာ သဟ ဘဝါတိ အမစ္စာ, သဟာယသဒိသာ ဥပဋ္ဌာကာ. တေဟိ ဂေဟသိတပေမဝသေန သဟ နန္ဒနသီလော သဟနန္ဒီ အမစ္စေဟိ, ဣမိနာ ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တံ ဝိတက္ကံ ဒဿေတိ. အာရာ သံယောဇနက္ခယာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဘိဘူတော ပုဂ္ဂလော သံယောဇနက္ခယတော အရဟတ္တတော ဒူရေ, တဿ တံ ဒုလ္လဘန္တိ အတ္ထော.

在偈颂中，与不被轻蔑相应的个人(puggala)即是“与不被轻蔑相应者”。他重视利得与恭敬，而非重视法，故为“重视利得恭敬者”。在苦乐中与之为伴(amā saha bhavāti)，故为“大臣”(amaccā)，他们是如朋友般的侍者。由于世俗的爱着而与他们一同欢喜，即是“与大臣们同喜”，这显示了与怜悯他人相关的寻思。“远离诸结的灭尽”(ārā saṃyojanakkhayā)是指被这三种寻思所征服的个人，远离了诸结的灭尽，即远离了阿罗汉果，对他而言，此果是难以获得的。

ပုတ္တပသုန္တိ ပုတ္တေ စ ပသဝေါ စ. ပုတ္တသဒ္ဒေန စေတ္ထ ဒါရာဒယော; ပသုသဒ္ဒေန အဿမဟိံသခေတ္တဝတ္ထာဒယော စ သင်္ဂဟိတာ. ဝိဝါဟေတိ ဝိဝါဟကာရာပနေ. ဣမိနာ အာဝါဟောပိ သင်္ဂဟိတော. သံဟရာနီတိ ပရိဂ္ဂဟာနိ, ပရိက္ခာရသင်္ဂဟာနီတိ အတ္ထော. ‘‘သန္ထဝါနီ’’တိ စ ပဌန္တိ, မိတ္တသန္ထဝါနီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗတ္ထ ဟိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဗ္ဗော သော တာဒိသော ဘိက္ခူတိ သော ယထာဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ပပဉ္စံ ပရိစ္စဇိတွာ ယထာ သတ္ထာရာ ဝုတ္တာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ, တထာ ပဿိတဗ္ဗတော တာဒိသော သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အရဟတိ.

“子女与家畜”(puttapasu)是指子女和家畜。此中，“子女”一词包含了妻子等；“家畜”一词则包含了马、水牛、田地、房产等。“婚嫁”(vivāhe)是指为子女举办婚礼，此中亦包含了迎娶。“我将积蓄”(saṃharāni)是指拥有财产，即积聚资具的意思。亦有读作“我将结交”(santhavāni)者，意为结交朋友。“舍弃一切”(sabbattha hitvā)是其关联。 “这样的比丘是能够的”(bhabbo so tādiso bhikkhu)是指：他舍弃了如前所述的一切戏论，依循导师所说的正道，如此观见轮回中的怖畏，这样的比丘堪能证得无上正觉，即阿罗汉果。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义终。

၂. သက္ကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 恭敬经释义

၈၁. ဒုတိယေ သက္ကာရေနာတိ သက္ကာရေန ဟေတုဘူတေန, အထ ဝါ သက္ကာရေနာတိ သက္ကာရဟေတုနာ, သက္ကာရဟေတုကေန ဝါ. သက္ကာရဉှိ နိဿာယ [Pg.238] ဣဓေကစ္စေ ပုဂ္ဂလာ ပါပိစ္ဆာ ဣစ္ဆာပကတာ ဣစ္ဆာစာရေ ဌတွာ ‘‘သက္ကာရံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမာ’’တိ အနေကဝိဟိတံ အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇိတွာ ဣတော စုတာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပရေ ယထာသက္ကာရံ လဘိတွာ တန္နိမိတ္တံ မာနမဒမစ္ဆရိယာဒိဝသေန ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတွာ ဣတော စုတာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သက္ကာရေန အဘိဘူတာ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာ’’တိ. တတ္ထ အဘိဘူတာတိ အဇ္ဈောတ္ထဋာ. ပရိယာဒိန္နစိတ္တာတိ ခေပိတစိတ္တာ, ဣစ္ဆာစာရေန မာနမဒါဒိနာ စ ခယံ ပါပိတကုသလစိတ္တာ. အထ ဝါ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာတိ ပရိတော အာဒိန္နစိတ္တာ, ဝုတ္တပ္ပကာရေန အကုသလကောဋ္ဌာသေန ယထာ ကုသလစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိဝါရော န ဟောတိ, ဧဝံ သမန္တတော ဂဟိတစိတ္တသန္တာနာတိ အတ္ထော. အသက္ကာရေနာတိ ဟီဠေတွာ ပရိဘဝိတွာ ပရေဟိ အတ္တနိ ပဝတ္တိတေန အသက္ကာရေန ဟေတုနာ, အသက္ကာရဟေတုကေန ဝါ မာနာဒိနာ. သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စာတိ ကေဟိစိ ပဝတ္တိတေန သက္ကာရေန ကေဟိစိ ပဝတ္တိတေန အသက္ကာရေန စ. ယေ ဟိ ကေဟိစိ ပဌမံ သက္ကတာ ဟုတွာ တေဟိယေဝ အသာရဘာဝံ ဉတွာ ပစ္ဆာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ, တာဒိသေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စာ’’တိ.

81. 第二经中，“因恭敬”：以恭敬为因，或者因为恭敬之故，或者由恭敬所引发。因为依赖恭敬，在此有些怀有恶欲的人，被欲望所制，想着“我要获得恭敬”，而做出种种不正当、不适宜的追求，死后投生于恶趣；另一些人获得相应的恭敬后，因为我慢、骄慢、悭吝等而放逸，死后投生于恶趣。这就是所说的——“被恭敬压伏，心被夺取”。此处，“被压伏”是指被压倒。“心被夺取”是指心被耗尽，因为邪欲之行、我慢、骄慢等导致善心消尽。或者说，“心被夺取”是指心被完全夺取，如同前面所说的，不善的部分彻底占据，使得善心生起的机缘不复存在，也就是心相续完全被不善所占据的意思。“因不恭敬”：被他人轻视、侮辱，由这种不恭敬作为原因，或者因为不恭敬而引发我慢等。“因恭敬与不恭敬”：是指有些人最初受到恭敬，后来被同样这些人发现其无有实质，而遭到不恭敬。针对这种情况，才说了“因恭敬与不恭敬”。

ဧတ္ထ သက္ကာရေန အဘိဘူတာ ဒေဝဒတ္တာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

此处应引提婆达多等人被恭敬所制伏的事例。经中亦曾说过：

‘‘ဖလံ ဝေ ကဒလိံ ဟန္တိ, ဖလံ ဝေဠုံ ဖလံ နဠံ;

သက္ကာရော ကာပုရိသံ ဟန္တိ, ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၃;

အ. နိ. ၄.၆၈;

စူဠဝ. ၃၃၅);

“果实摧毁芭蕉，果实摧毁竹与芦；恭敬摧毁恶人，如孕胎摧毁骡。”

သာဓူနံ ဥပရိ ကတေန အသက္ကာရေန အဘိဘူတာ ဒဏ္ဍကီရာဇကာလိင်္ဂရာဇမဇ္ဈရာဇာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

应当引例说明，丹达吉王(Daṇḍakī)、迦陵伽王(Kāliṅga)、中王(Majjha)等，因对贤善者不恭敬而被制伏。经中亦曾说过：

‘‘ကိသဉှိ ဝစ္ဆံ အဝကိရိယ ဒဏ္ဍကီ,ဥစ္ဆိန္နမူလော သဇနော သရဋ္ဌော;

ကုက္ကုဠနာမေ နိရယမှိ ပစ္စတိ,တဿ ဖုလိင်္ဂါနိ ပတန္တိ ကာယေ.

“丹达吉因侮辱吉沙瓦查(Kisavaccha)，遂致族灭国倾覆；在名为库库拉(Kukkuḷa)的地狱中受煎熬，火星落于其身。

‘‘ယော [Pg.239] သညတေ ပဗ္ဗဇိတေ အဝဉ္စယိ,ဓမ္မံ ဘဏန္တေ သမဏေ အဒူသကေ;

တံ နာဠိကေရံ သုနခါ ပရတ္ထ,သင်္ဂမ္မ ခါဒန္တိ ဝိဖန္ဒမာနံ’’. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၀-၇၁);

“若人轻慢自制、出家者，以及宣说正法、无过失的沙门，来世群犬将聚集啃食挣扎的他，犹如啃食椰子。”

‘‘ဥပဟစ္စ မနံ မဇ္ဈော, မာတင်္ဂသ္မိံ ယသဿိနေ;

သပါရိသဇ္ဇော ဥစ္ဆိန္နော, မဇ္ဈာရညံ တဒါ အဟူ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၉.၉၆);

“中王对有名望的摩登伽(Mātaṅga)心生恼恨；他连同其众被灭绝，其国当时成了中林。”

သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ အဘိဘူတာ အညတိတ္ထိယာ နာဋပုတ္တာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ.

应当指出，尼乾陀子(Nāṭaputta)等其他外道，为恭敬与不恭敬所制伏。

ဂါထာသု ဥဘယန္တိ ဥဘယေန သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ. သမာဓိ န ဝိကမ္ပတီတိ န စလတိ, ဧကဂ္ဂဘာဝေန တိဋ္ဌတိ. ကဿ ပန န စလတီတိ အာဟ ‘‘အပ္ပမာဒဝိဟာရိနော’’တိ. ယော ပမာဒကရဓမ္မာနံ ရာဂါဒီနံ သုဋ္ဌု ပဟီနတ္တာ အပ္ပမာဒဝိဟာရီ အရဟာ, တဿ. သော ဟိ လောကဓမ္မေဟိ န ဝိကမ္ပတိ. သုခုမဒိဋ္ဌိဝိပဿကန္တိ ဖလသမာပတ္တိအတ္ထံ သုခုမာယ ဒိဋ္ဌိယာ ပညာယ အဘိဏှံ ပဝတ္တဝိပဿနတ္တာ သုခုမဒိဋ္ဌိဝိပဿကံ. ဥပါဒါနက္ခယာရာမန္တိ စတုန္နံ ဥပါဒါနာနံ ခယံ ပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တဖလံ အာရမိတဗ္ဗံ ဧတဿာတိ ဥပါဒါနက္ခယာရာမံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

偈颂中，“两者”是指两种情况，即恭敬与不恭敬。“定不摇动”就是不移动，以一境性安住。那么是谁的定不摇动呢？经文说“于住不放逸者”。因为他已经彻底断除了贪等导致放逸的法，这位安住于不放逸的阿罗汉，不会被世间法所动摇。“细见观者”是指为了证得果定，以微细的见解与智慧持续不断地修习观(vipassanā)，所以称为“细见观者”。“以取尽为乐者”是指以四种取的灭尽，即究竟的阿罗汉果为乐，所以称为“以取尽为乐者”。其余的解释如前所述。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. ဒေဝသဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 天声经释义

၈၂. တတိယေ ဒေဝေသူတိ ဌပေတွာ အရူပါဝစရဒေဝေ စေဝ အသညဒေဝေ စ တဒညေသု ဥပပတ္တိဒေဝေသု. ဒေဝသဒ္ဒါတိ ဒေဝါနံ ပီတိသမုဒါဟာရသဒ္ဒါ. နိစ္ဆရန္တီတိ အညမညံ အာလာပသလ္လာပဝသေန ပဝတ္တန္တိ. သမယာ သမယံ ဥပါဒါယာတိ သမယတော သမယံ ပဋိစ္စ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မိံ ကာလေ ဌိတာ တေ ဒေဝါ တံ ကာလံ အာဂမ္မ နံ ပဿိဿန္တိ, တတော တံ သမယံ သမ္ပတ္တံ အာဂမ္မာတိ. ‘‘သမယံ သမယံ ဥပါဒါယာ’’တိ စ ကေစိ ပဌန္တိ, တေသံ [Pg.240] တံ တံ သမယံ ပဋိစ္စာတိ အတ္ထော. ယသ္မိံ သမယေတိ ယဒါ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၄; ပါစိ. ၄၁၇), ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၁; သံ. နိ. ၂.၁၅၄) စ ကာမေသု ဃရာဝါသေ စ အာဒီနဝါ, တပ္ပဋိပက္ခတော နေက္ခမ္မေ အာနိသံသာ စ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, တသ္မိံ သမယေ. တဒါ ဟိဿ ဧကန္တေန ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမတိ. အရိယသာဝကောတိ အရိယဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာဝကော, သာဝကဘာဝံ ဥပဂန္တုကာမော, အရိယသာဝကော ဝါ အဝဿံဘာဝီ. အန္တိမဘဝိကံ သာဝကဗောဓိသတ္တံ သန္ဓာယ အယမာရမ္ဘော. ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာတိ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ အပနေတွာ. ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာတိ ကသာယေန ရတ္တတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ နိဝါသေတွာ စေဝ ပါရုပိတွာ စ. အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတီတိ အဂါရသ္မာ ဃရာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတိ ပကပ္ပေတိ, ပဗ္ဗဇတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ, တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယန္တိ ဉာတဗ္ဗာ.

82. 第三经中，“于诸天”指除无色界天与无想天外的其他化生天。“天声”指诸天的欢喜赞叹的声音。“发出”指他们互相问候交谈，声音流传开来。“时复一时”指依时而起。意思是说：那些天神们安住的时期，到了那个时机会来拜见佛陀，届时前来集会。也有人读作“samayaṃ samayaṃ upādāyā”，意思是随顺各个时节因缘。“值遇彼时”指当通过“欲乐如骨骸”等经文和“居家生活拥挤”等经文，清楚地看到欲乐的过患、居家生活的过患，以及出离的功德时。那时，他的心就完全倾向于出家。“圣弟子”指圣者、世尊的弟子，想要成为弟子的人，或是必定会成为的圣弟子。这里指的是最后生的声闻菩萨(sāvakabodhisatta)。“剃除须发”指剃掉头发和胡须。“穿着袈裟衣”指穿上用染料染制的、适合修行梵行者穿着的袈裟，包括穿和披。“从家到无家而出家”指离开家庭住所，为了出家而决意，意思是出家。此处，因为对家有益的农耕、贸易等事务被称为“家事”(agāriya)，而出家者没有这些，所以出家应被理解为“无家”(anagāriya)。

မာရေနာတိ ကိလေသမာရေန. သင်္ဂါမာယ စေတေတီတိ ယုဇ္ဈနတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတိ, မာရံ အဘိဝိဇေတုံ သန္နယှတိ. ယသ္မာ ပန ဧဝရူပဿ ပဋိပဇ္ဇနကပုဂ္ဂလဿ ဒေဝပုတ္တမာရောပိ အန္တရာယာယ ဥပက္ကမတိ, တသ္မာ တဿပိ ဝသေန မာရေနာတိ ဧတ္ထ ဒေဝပုတ္တမာရေနာတိပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဿာပိ အယံ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ ကရိဿတေဝါတိ. ယသ္မာ ပန ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ခုရဂ္ဂတော ဝါ ပဋ္ဌာယ သီလာနိ သမာဒိယန္တော ပရိသောဓေန္တော သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကရောန္တော ယထာရဟံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနာနံ ဝသေန ကိလေသမာရံ ပရိပါတေတိ နာမ, န ယုဇ္ဈတိ နာမ သမ္ပဟာရဿ အဘာဝတော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မာရေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမာယ စေတေတီ’’တိ.

“与魔”是指与烦恼魔。“想要战斗”，就是为了战胜魔而发心准备战斗。然而，对于这类修行人，即使是天子魔(devaputtamāra)也会前来设置障碍，因此这里的“魔”也应该理解为包含天子魔的意思。天子魔也会想破坏修行者的意愿。因为从出家之日起，乃至受持戒律、清净戒行、修习止观，依彼分断、镇伏断等方式来逐步去除烦恼魔，这实际上并非战斗，因为没有真正的交战，所以说“想要与魔战斗”。

သတ္တန္နန္တိ ကောဋ္ဌာသတော သတ္တန္နံ, ပဘေဒတော ပန တေ သတ္တတိံသ ဟောန္တိ. ကထံ? စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ. ဧဝံ ပဘေဒတော သတ္တတိံသဝိဓာပိ သတိပဋ္ဌာနာဒိကောဋ္ဌာသတော သတ္တေဝ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တန္န’’န္တိ. ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗောဓီတိ လဒ္ဓနာမဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ မဂ္ဂဉာဏဿေဝ ဝါ ပက္ခေ ဘဝါနံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ[Pg.241], ဗောဓိကောဋ္ဌာသိယာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဗောဓိပက္ခိကာန’’န္တိပိ ပါဌော, ဗောဓိပက္ခဝန္တာနံ, ဗောဓိပက္ခေ ဝါ နိယုတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တောတိ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော. ဝိပဿနာက္ခဏေ ဟိ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ပရိယာယေန ဗောဓိပက္ခိယာ နာမ, မဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ပန တေ နိပ္ပရိယာယေန ဗောဓိပက္ခိယာ နာမ ဟောန္တိ.

“七”，就类别来说有七种，但就细分来说则有三十七种。如何划分呢？即四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道。如此细分虽有三十七种，但从念处等类别来看实为七种，故说“七”。“菩提分法”(Bodhipakkhiyānaṃ)，是指以觉悟为义而得名菩提的圣者之道智的支分，或者说是属于菩提部分的。也有“bodhipakkhikāna”的读法，意思是具有菩提分，或者致力于菩提分。勤修禅观者，是指通过精进地修习观(vipassanā)，从而专注于圣道修习的人。因为在修观的当下，念处等可以假名地称为菩提分；只有在道的当下，它们才无假名地被称为菩提分。

အာသဝါနံ ခယာတိ ကာမာသဝါဒီနံ သဗ္ဗေသံ အာသဝါနံ ခယာ. အာသဝေသု ဟိ ခီဏေသု သဗ္ဗေ ကိလေသာ ခီဏာယေဝ ဟောန္တိ. တေန အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဝုတ္တော ဟောတိ. အနာသဝန္တိ အာသဝဝိရဟိတံ. စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဧတ္ထ စေတောဝစနေန အရဟတ္တဖလသမာဓိ, ပညာဝစနေန တံသမ္ပယုတ္တာ စ ပညာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ သမာဓိ ရာဂတော ဝိမုတ္တတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ, ပညာ အဝိဇ္ဇာယ ဝိမုတ္တတ္တာ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

“诸漏已尽”，是指欲漏等一切诸漏的灭尽。因为诸漏灭尽后，一切烦恼也就灭尽了。因此，这里说的是阿罗汉道。无漏，是指远离诸漏。所谓心解脱、慧解脱，这里的心是指阿罗汉果的定，慧是指与定相应的慧。其中，定因从贪欲中解脱而为心解脱，慧因从无明中解脱而为慧解脱，当如是了知。世尊曾这样说过：

‘‘ယော ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိ, တဒဿ သမာဓိန္ဒြိယံ. ယာ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ပညာ, တဒဿ ပညိန္ဒြိယံ. ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၁၆).

“诸比丘，凡是他的定，即是他的定根；凡是他的慧，即是他的慧根。诸比丘，就是这样，因离贪而有心解脱，因离无明而有慧解脱。”

အပိစေတ္ထ သမထဖလံ စေတောဝိမုတ္တိ, ဝိပဿနာဖလံ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ အပရပ္ပစ္စယေန ဉတွာ. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟရတိ. တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတီတိ မာရံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဝိဇိတဝိဇယတ္တာ တေန ကတသင်္ဂါမသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ သီသဘူတံ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိဣဿရိယဋ္ဌာနံ, အဘိဘဝန္တော အာဝသတိ, သမာပဇ္ဇတိ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. ဣမေ စ ဒေဝသဒ္ဒါ ဒိဋ္ဌသစ္စေသု ဒေဝေသု ပဝတ္တန္တိ, ဝိသေသတော သုဒ္ဓါဝါသဒေဝေသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

再者，当知止的果是心解脱，观(vipassanā)的果是慧解脱。“于现法中”是指在此身中。“亲知、现证后”是指以自身卓越的智慧亲身证验，不依赖他人而了知。“具足而住”是指获得并成就而安住。“征服战场之首而安住”是指：降伏魔罗，因战胜而得胜，故征服那被称为圣道之首的阿罗汉果定自在处，并于其中安住；其义即是证入。这些“天”的说法，适用于见到真理的诸天，尤其当知是适用于净居天。

ဂါထာသု မဟန္တန္တိ သီလာဒိဂုဏမဟတ္တေန မဟန္တံ. ဝီတသာရဒန္တိ သာရဇ္ဇကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန ဝိဂတသာရဇ္ဇံ အပဂတမင်္ကုဘာဝံ. ပုရိသာဇညာတိ အဿာဒီသု အဿာဇာနီယာဒယော ဝိယ ပုရိသေသု အာဇာနီယဘူတာ [Pg.242] ဥတ္တမပုရိသာ. ဒုဇ္ဇယမဇ္ဈဘူတိ ပစုရဇနေဟိ ဇေတုံ အသက္ကုဏေယျံ ကိလေသဝါဟိနိံ အဘိဘဝိ အဇ္ဈောတ္ထရိ. ‘‘အဇ္ဇယီ’’တိပိ ပဌန္တိ, အဇိနီတိ အတ္ထော. ဇေတွာန မစ္စုနော သေနံ, ဝိမောက္ခေန အနာဝရန္တိ လောကတ္တယာဘိဗျာပနတော ဒိယဍ္ဎသဟဿာဒိဝိဘာဂတော စ ဝိပုလတ္တာ အညေဟိ အာဝရိတုံ ပဋိသေဓေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ စ အနာဝရံ, မစ္စုနော မာရဿ သေနံ ဝိမောက္ခေန အရိယမဂ္ဂေန ဇေတွာ ယော တွံ ဒုဇ္ဇယံ အဇယိ, တဿ နမော, တေ ပုရိသာဇညာတိ သမ္ဗန္ဓော.

于诸偈颂中，“大”是指戒等功德之大。“无畏怯”是指因无导致畏怯的烦恼，故无畏怯，离沮丧。“人中良马”是指如马中之良马，是人中之良马、最上之人。“征服难胜者”是指他征服、压倒了多数人所不能战胜的烦恼大军。亦有读作“已征服”，义为“已战胜”。“以解脱战胜死神之军，无障无碍”，所谓“无碍”，是因其遍及三界，且从一千五百等部分来看甚为广大，非他人所能覆盖、阻止。其关联为：礼敬您，人中良马！您以解脱，即以圣道，战胜了死神魔罗之军，征服了难胜者。

ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ဟိ-ဣတိ နိပါတမတ္တံ. ဧတံ ပတ္တမာနသံ အဓိဂတာရဟတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒေဝတာ နမဿန္တီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ. အထ ဝါ ဣတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန. ကိံ ပန ဧတံ ကာရဏံ? နမုစိသေနာဝိဇယေန ပတ္တမာနသတ္တံ. ဣမိနာ ကာရဏေန တံ ဒေဝတာ နမဿန္တီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တံ ကာရဏံ ဖလတော ဒဿေတုံ ‘‘တဉှိ တဿ န ပဿန္တိ, ယေန မစ္စုဝသံ ဝဇေ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ယသ္မာ တဿ ပုရိသာဇညဿ ပဏိဓာယ ဂဝေသန္တာပိ ဒေဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ တံ ကာရဏံ န ပဿန္တိ, ယေန သော မစ္စုနော မရဏဿ ဝသံ ဝဇေ ဥပဂစ္ဆေယျ. တသ္မာ တံ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နမဿန္တီတိ.

“如是”，即如前所说。“Hi”仅为助词。这是以结论的方式，显示“诸天礼敬此已达心之目标、已证阿罗汉果、已尽诸漏者”这一已述之义。或者，“如是”是“因此一原因”之义。此原因又为何？即因战胜那牟提(Namuci)之军而达心之目标。其义为：因此一原因，诸天礼敬他。如今，为从结果上显示此原因，故说“他们不见他有任何可令其趣向死神掌控者”。其义为：因为诸天即使专注探寻，也见不到此人中良马有丝毫原因，可令其趣向死神、死亡的掌控。因此，清净诸天礼敬他。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. ပဉ္စပုဗ္ဗနိမိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 五前兆经释义

၈၃. စတုတ္ထေ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. ဒေဝေါတိ ဥပပတ္တိဒေဝေါ. တယော ဟိ ဒေဝါ – သမ္မုတိဒေဝါ, ဥပပတ္တိဒေဝါ, ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ. တေသု သမ္မုတိဒေဝါ နာမ ရာဇာနော ခတ္တိယာ. ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ တဒုပရိဒေဝါ. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ ခီဏာသဝါ. ဣဓ ပန ကာမာဝစရဒေဝေါ အဓိပ္ပေတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒေဝေါတိ ဥပပတ္တိဒေဝေါ’’တိ. ဒေဝကာယာတိ ဒေဝသမူဟတော, ဒေဝဋ္ဌာနတော ဝါ, ဒေဝလောကတောတိ အတ္ထော. သမူဟနိဝါသဝါစကော ဟိ အယံ ကာယသဒ္ဒေါ. စဝနဓမ္မောတိ မရဏဓမ္မော, အာယုက္ခယေန ဝါ ပုညက္ခယေန ဝါ ဥပဋ္ဌိတမရဏောတိ အတ္ထော.

83. 第四，“何时”意为“在何时”。“天”是指化生天。天有三种：世俗天、化生天、清净天。其中，世俗天是指刹帝利王族；化生天是指从四大王天开始往上的诸天；清净天是指漏尽者。此处意指的是欲界天。因此说“天即化生天”。“从天身”意指从天众的集合，或从天的住处，即天界。此“身”字是表示集合或住所的词。“有衰亡之法”即有死亡之法，意思是由于寿命耗尽或福业耗尽而死亡将至。

ပဉ္စဿ [Pg.243] ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တီတိ အဿ ဥပဋ္ဌိတမရဏဿ ဒေဝပုတ္တဿ ပဉ္စ မရဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပကာသာနိ ဝါ ဟောန္တိ. မာလာ မိလာယန္တီတိ တေန ပိဠန္ဓိတမာလာ မဇ္ဈနှိကသမယေ အာတပေ ခိတ္တာ ဝိယ မိလာတာ ဝိဟတသောဘာ ဟောန္တိ.

“五种前兆会对他显现”，即对此死亡将至的天子，五种死亡的前兆生起，或变得明显。“花鬘枯萎”，即他所佩戴的花鬘会枯萎，如同中午被置于烈日下一般失去光彩。

ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တီတိ သရဒသမယေ ဝိဂတဝလာဟကေ အာကာသေ အဗ္ဘုဿက္ကမာနဗာလသူရိယသဒိသပ္ပဘာနိ နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏာနိ တေန နိဝတ္ထပါရုတဝတ္ထာနိ တံ ခဏံယေဝ ကဒ္ဒမေ ခိပိတွာ မဒ္ဒိတာနိ ဝိယ ဝိဟတပ္ပဘာနိ မလိနာနိ ဟောန္တိ.

“衣物被弄脏”，即他所穿戴和披覆的衣物会被弄脏。这些衣物原本具有各种绚丽色彩，光辉如同秋季无云天空中升起的朝阳，但就在那一刻，它们变得黯淡无光、肮脏污秽，仿佛被扔进泥中踩踏过一般。

ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တီတိ သုပရိသုဒ္ဓဇာတိမဏိ ဝိယ သုသိက္ခိတသိပ္ပာစရိယရစိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ စ ပုဗ္ဗေ သေဒမလဇလ္လိကာရဟိတသရီရဿ တသ္မိံ ခဏေ ဥဘောဟိ ကစ္ဆေဟိ သေဒဓာရာ သန္ဒန္တိ ပဂ္ဃရန္တိ. န ကေဝလဉ္စ ကစ္ဆေဟိယေဝ, သကလသရီရတောပိ ပနဿ သေဒဇလကဏ္ဏိကာ မုစ္စတိယေဝ, ယေန အာမုတ္တမုတ္တာဇာလဂဝစ္ဆိတော ဝိယ တဿ ကာယော ဟောတိ.

“汗从腋下流出”，即他的身体先前没有汗垢，如同擦拭干净的上等宝珠，或如技艺精湛的工匠所造的金像，但在那一刻，汗水从双腋流淌涌出。不仅从腋下，他全身也都渗出汗珠，使身体如同覆盖着一张珍珠网。

ကာယေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမတီတိ ပုဗ္ဗေ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ယထာနုဘာဝံ ဧကယောဇနံ ဒွိယောဇနံ ယာဝ ဒွါဒသယောဇနမတ္တမ္ပိ ပဒေသံ အာဘာယ ဖရိတွာ ဝိဇ္ဇောတမာနော ကာယော ဟောတိ ခဏ္ဍိစ္စပါလိစ္စာဒိဝိရဟိတော, န သီတံ န ဥဏှံ ဥပဃာတကံ, ဒေဝဓီတာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ, ဒေဝပုတ္တော ဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ, တံ ခဏံယေဝ နိပ္ပဘေ နိတ္တေဇေ ကာယေ ဝိရူပဘာဝေါ အနုပဝိသတိ သဏ္ဌာတိ.

“丑色侵入身体”，即先前，从结生起，他的身体依据其威力，光芒遍照一由旬、二由旬乃至十二由旬的范围，光彩焕发，没有残破衰败，不受寒热侵害，天女看似十六岁，天子看似二十岁。但就在那一刻，丑陋进入并驻留于他那失去光辉和威力的身体中。

သကေ ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ နာဘိရမတီတိ အတ္တနော အစ္ဆရာဂဏေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠနပရိစရဏကဒိဗ္ဗာသနေ န ရမတိ, န စိတ္တဿာဒံ လဘတိ. တဿ ကိရ မနုဿဂဏနာယ သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ မရဏံ ဘဝိဿတီတိ ဣမာနိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ. သော တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ ‘‘ဧဝရူပါယ နာမ သမ္ပတ္တိယာ ဝိနာ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဗလဝသောကာဘိဘူတော ဟောတိ. တေနဿ ကာယေ မဟာပရိဠာဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သဗ္ဗတော ဂတ္တေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ. စိရတရံ ကာလံ အပရိစိတဒုက္ခော တံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဧကစ္စော ‘‘ဒယှာမိ ဒယှာမီ’’တိ ကန္ဒန္တော ပရိဒေဝန္တော ကတ္ထစိ အဿာဒံ အလဘန္တော ဝိဇပ္ပန္တော ဝိလပန္တော တဟိံ တဟိံ အာဟိဏ္ဍတိ. ဧကစ္စော သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ [Pg.244] ကာယဝါစာဟိ ဝိကာရံ အကရောန္တောပိ ပိယဝိပ္ပယောဂဒုက္ခံ အသဟန္တော ဝိဟညမာနော ဝိစရတိ.

“天神不乐于自己的天座”，即不乐于和天女众一同嬉戏受用的天座，心中得不到愉悦。据说，当他按人间计算将于七日后死亡时，这些前兆就会出现。由于这些前兆的出现，他想到“我将失去如此的成就！”，便被强烈的忧伤所征服。因此，他身体生起巨大的热恼，全身肢体都流出汗水。由于长久以来不熟悉痛苦，无法忍受，有的天神到处徘徊，哭喊着“我烧起来了！我烧起来了！”，悲叹、呻吟、哀号，在任何地方都得不到慰藉。有的天神虽然能安立正念，身语不显异状，但也因无法忍受与所爱分离的痛苦而苦恼地徘徊。

ဣမာနိ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ယထာ လောကေ မဟာပုညာနံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံယေဝ ဥက္ကာပါတဘူမိစာလစန္ဒဂ္ဂါဟာဒီနိ နိမိတ္တာနိ ပညာယန္တိ, န သဗ္ဗေသံ; ဧဝမေဝ မဟေသက္ခဒေဝါနံယေဝ ပညာယတိ. ဥပ္ပန္နာနိ စ တာနိ ‘‘ဣမာနိ မရဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ နာမာ’’တိ ကေစိ ဒေဝါ ဇာနန္တိ, န သဗ္ဗေ. တတ္ထ ယော မန္ဒေန ကုသလကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တော, သော ‘‘ဣဒါနိ ကော ဇာနာတိ, ‘ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’’တိ ဘာယတိ. ယော ပန မဟာပုညော, သော ‘‘ဗဟုံ မယာ ဒါနံ ဒိန္နံ, သီလံ ရက္ခိတံ, ပုညံ ဥပစိတံ, ဣတော စုတဿ မေ သုဂတိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ န ဘာယတိ န ဝိကမ္ပတိ. ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ပန တံ ဂဟေတွာ ဒေဝတာ နန္ဒနဝနံ ပဝေသေန္တိ သဗ္ဗဒေဝလောကေသု နန္ဒနဝနံ အတ္ထိယေဝ.

然而，这些前兆仅向大威力天神显现，正如世间上流星坠落、地震、月食等征兆仅向大福德的国王、王臣等显现，而非向所有人显现。这些前兆出现时，有些天神知道“此乃死亡的前兆”，但并非全部都知道。其中，由薄弱善业所生的天神会害怕：“如今谁能知道我将投生何处？”而有大福德者则不害怕、不动摇：“我已广行布施，守护戒律，积集福业，从此死后，善趣是可以期待的。”当天神出现这些前兆时，诸天神便带他进入欢喜园(Nandanavana)；在所有天界中都有欢喜园。

တီဟိ ဝါစာဟိ အနုမောဒေန္တီတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေဟိ တီဟိ ဝစနေဟိ အနုမောဒေန္တိ, မောဒံ ပမောဒံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, အဿာသေန္တိ, အဘိဝဒနဝသေန ဝါ တံခဏာနုရူပံ ပမောဒံ ကရောန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘အနုမောဒေန္တီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဩဝဒန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣတောတိ ဒေဝလောကတော. ဘောတိ အာလပနံ. သုဂတိန္တိ သုန္ဒရဂတိံ, မနုဿလောကံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. ဂစ္ဆာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပေဟိ.

以三种言语随喜，即以现在所说的三种言语随喜，令其产生欢喜、愉悦，使其安心，或以致敬的方式带来与当下相应的喜悦。但有些人说“随喜”一词意为“教诫”。“从此”即从天界。“卿”是称呼。“善趣”即美好的去处，是指人间。“去”是指以结生(paṭisandhi)的方式前往。

ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ တဒါ တေဟိ ဒေဝေဟိ တဿ ‘‘ဣတော ဘော သုဂတိံ ဂစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗဝစနေ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေ အညတရော နာမဂေါတ္တေန အပါကဋော တဿံ ပရိသာယံ နိသိန္နော အနုသန္ဓိကုသလော ဧကော ဘိက္ခု ‘‘ဧတေ သုဂတိအာဒယော ဘဂဝတာ အဝိသေသတော ဝုတ္တာ အဝိဘူတာ, ဟန္ဒ တေ ဝိဘူတတရေ ကာရာပေဿာမီ’’တိ ဧတံ ‘‘ကိံနု ခေါ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. သဒ္ဓါဒိဂုဏဝိသေသပဋိလာဘကာရဏတော ဒေဝူပပတ္တိဟေတုတော စ မနုဿတ္တံ ဒေဝါနံ အဘိသမ္မတန္တိ အာဟ ‘‘မနုဿတ္တံ ခေါ ဘိက္ခု ဒေဝါနံ သုဂတိဂမနသင်္ခါတ’’န္တိ.

如此说时，当世尊说了“卿，从此去善趣”等语后，集会中有一位姓名不为人知、善于探究的比丘，他心想：“世尊所说的善趣等事，只是大致说了说，并不明确，我来让他说得更清楚些。”于是说了“尊者，是何缘故？”等语。因为人间是获得信心等殊胜功德的因缘，也是投生天界的因缘，所以世尊说：“比丘，人间被诸天视为善趣之行。”

သုဂတိဂမနသင်္ခါတန္တိ ‘‘သုဂတိဂမန’’န္တိ သမ္မာ ကထိတံ, ဝဏ္ဏိတံ ထောမိတန္တိ အတ္ထော. ယံ မနုဿဘူတောတိ ဧတ္ထ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ, တေန ပဋိလဘတီတိ ဧတ္ထ ပဋိလဘနကိရိယာ အာမသီယတိ, ယော သဒ္ဓါပဋိလာဘောတိ အတ္ထော. မနုဿဘူတောတိ မနုဿေသု ဥပ္ပန္နော, မနုဿဘာဝံ ဝါ [Pg.245] ပတ္တော. ယသ္မာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာနံ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာ ယေဘုယျေန ဒုလ္လဘာ သဝနာယ, န တထာ မနုဿာနံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿဘူတော’’တိ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေတိ တထာဂတေန ဘဂဝတာ ဒေသိတေ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သာသနေ. တဉှိ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မော စ, အာသယာနုရူပံ ဝိနေယျာနံ ဝိနယနတော ဝိနယော စာတိ ဓမ္မဝိနယော, ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ ဝါ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မံ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကံ ဝိနေတီတိ ဓမ္မဝိနယော. ဓမ္မေနေဝ ဝါ ဝိနယော, န ဒဏ္ဍသတ္ထေဟီတိ ဓမ္မဝိနယော, ဓမ္မယုတ္တော ဝါ ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော, ဓမ္မာယ ဝါ သဟ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာယ ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော, မဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိဓမ္မတော ဝါ ပဝတ္တော ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော. ဓမ္မော ဝါ ဘဂဝါ ဓမ္မဘူတော ဓမ္မကာယော ဓမ္မဿာမီ, တဿ ဓမ္မဿ ဝိနယော, န တက္ကိယာနန္တိ ဓမ္မဝိနယော, ဓမ္မေ ဝါ မဂ္ဂဖလေ နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗဝိသယဘူတေ ဝါ ပဝတ္တော ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယောတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ.

“被视为善趣之行”的意思是，它被称为“善趣之行”，即被善说、称赞、颂扬。所谓“得人身”，这里的“yaṃ”是指对“获得”这一行为的指代，其意是“获得信心”。得人身，就是生于人间，或者得到了人身。因为在天界，如来的说法大多难以听闻，不像人间这样容易，所以说“得人身”。“在如来所宣说的法与律中”是指在世尊如来所教导的、包含三学(sikkhattaya)的教法中。此教法不离于法，所以称为“法”；随顺众生的根机进行调伏，所以称为“律”，合起来就是“法与律”。或者因为依止圆满，不离于法，以法调伏尘垢少的众生，所以称为“法与律”。或者说，只用佛法来调伏，不用刑罚与刀杖，所以称为“法与律”。或者说，与法相应的调伏，所以称为“法与律”。或者说，为道、果、涅槃而作的调伏，所以称为“法与律”。或者说，从大悲、一切知智等法而流出的调伏，所以称为“法与律”。或者说，世尊是法，已成法者，是法身，是法主，此是彼法之律，非逻辑家之律，所以称为“法与律”。或者说，是针对法（即道与果）或作为当成就之目标而行持的调伏，所以称为“法与律”。在这法与律之中。

သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ သဒ္ဓံ ဥပ္ပာဒေတိ. သဒ္ဓေါ ဟိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေ အာရာဓေဿတိ. သုလဒ္ဓလာဘသင်္ခါတန္တိ ဧတ္ထ ယထာ ဟိရညသုဝဏ္ဏခေတ္တဝတ္ထာဒိလာဘော သတ္တာနံ ဥပဘောဂသုခံ အာဝဟတိ, ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ, ဓနဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ, မုတ္တာဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ, လောကသန္တတိဉ္စ အာဝဟတိ; ဧဝံ လောကိယလောကုတ္တရာ သဒ္ဓါပိ ယထာသမ္ဘဝံ လောကိယလောကုတ္တရံ ဝိပါကသုခမာဝဟတိ, သဒ္ဓါဓုရေန ပဋိပန္နာနံ ဇာတိဇရာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ, ဂုဏဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ, လောကသန္တတိဉ္စ အာဝဟတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

获得信心，即因听闻“世尊善说了法”等而生起信心。因为有信心的人在此法与律中如教奉行，就能证得现世和来世的究竟利益。所谓“被视为善得之利”，就好像得到金银、田地、地产等利益，能给众生带来受用之乐，消除饥渴等痛苦，平息财富的贫乏，成为获得珍珠等珍宝的因缘，也能延续世间的传承；同样，世间和出世间的信心，也能如其可能地带来世间和出世间的果报之乐，对以信为先导而修行的人，能消除生、老等痛苦，平息功德的贫乏，成为获得念觉支(satisambojjhaṅga)等珍宝的因缘，也能延续世间的传承。正如经中所说：

‘‘သဒ္ဓေါ သီလေန သမ္ပန္နော, ယသော ဘောဂသမပ္ပိတော;

ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ပူဇိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၃);

“具信且持戒，名誉财富备；无论游何处，到处受敬爱。”

ဧဝံ သဒ္ဓါပဋိလာဘဿ သုလဒ္ဓလာဘတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ ပနာယံ သဒ္ဓါပဋိလာဘော အနုဂါမိကော အနညသာဓာရဏော သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတု, လောကိယဿ စ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိဓနလာဘဿ ကာရဏံ. သဒ္ဓေါယေဝ ဟိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဥဠာရုဠာရဝိတ္တူပကရဏာနိ အဓိဂစ္ဆတိ, တေဟိ စ အတ္တနော [Pg.246] ပရေသဉ္စ အတ္ထမေဝ သမ္ပာဒေတိ. အဿဒ္ဓဿ ပန တာနိ အနတ္ထာဝဟာနိ ဟောန္တိ, ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စာတိ, ဧဝမ္ပိ သဒ္ဓါယ သုလဒ္ဓလာဘတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ –

如此，应知获得信心是善得之利。因为此信心的获得是随行、非他所共、一切成就之因，亦是世间金银等财物获得之因。唯有具信者才能行布施等福业，获得广大丰厚之资具，并以此成就自他之义利。然而对无信者而言，那些反会带来祸害，于此世与他世皆然。如是亦应知，信为善得之利。诚然：

‘‘သဒ္ဓါ ဗန္ဓတိ ပါထေယျံ’’. (သံ. နိ. ၁.၇၉).

“信为旅途资粮。”

‘‘သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ပုရိသဿ ဟောတီ’’တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၃၆, ၅၉).

“信是人之第二友。”

‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၇၃; သု. နိ. ၁၈၄).

“于此，信是人之最胜财。”

‘‘သဒ္ဓါဟတ္ထော မဟာနာဂေါ’’တိ စ. (အ. နိ. ၆.၄၃; ထေရဂါ. ၆၉၄).

“大象以信为手。”

‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇံ တပေါ ဝုဋ္ဌီ’’တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၁၉၇; သု. နိ. ၇၇).

“信是种子，勤行是雨。”

‘‘သဒ္ဓေသိကော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇) စ.

“诸比丘，圣弟子以信为柱。”

‘‘သဒ္ဓါယ တရတိ ဩဃ’’န္တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆) –

“以信渡暴流。”

အနေကေသု ဌာနေသု အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ သဒ္ဓါ သံဝဏ္ဏိတာ.

在诸多地方，以种种理由赞叹信。

ဣဒါနိ ယာယ သဒ္ဓါယ သာသနေ ကုသလဓမ္မေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ နိယာမောက္ကန္တိယာ, တံ သဒ္ဓံ ဒဿေတုံ ‘‘သာ ခေါ ပနဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဿာတိ ဣမဿ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. နိဝိဋ္ဌာတိ အဘိနိဝိဋ္ဌာ စိတ္တသန္တာနံ အနုပဝိဋ္ဌာ. မူလဇာတာတိ ဇာတမူလာ. ကိံ ပန သဒ္ဓါယ မူလံ နာမ? သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသ္မိံ ဩကပ္ပနဟေတုဘူတော ဥပါယမနသိကာရော. အပိစ သပ္ပုရိသသေဝနာ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ယောနိသောမနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တီတိ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ မူလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပတိဋ္ဌိတာတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ကေနစိ အကမ္ပနီယဘာဝေန အဝဋ္ဌိတာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဒဠှာ အသံဟာရိယာ’’တိ. ဒဠှာတိ ထိရာ. အသံဟာရိယာတိ ကေနစိ သံဟရိတုံ ဝါ ဟာပေတုံ ဝါ အပနေတုံ ဝါ အသက္ကုဏေယျာ. ဣတိ တေ ဒေဝါ တဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမဓိဂမံ အာသီသန္တာ ဧဝံ ဝဒန္တိ. အတ္တနော ဒေဝလောကေ ကာမသုခူပဘောဂါရဟမေဝ ဟိ အရိယပုဂ္ဂလံ တေ ဣစ္ဆန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဧဟိ, ဒေဝ, ပုနပ္ပုန’’န္တိ.

现在，为了显示那种于教法中善法上善立、趋入正定(niyāma)之信，经中说“然而他的”等语。此处“他的”，意为“此人应有”。“深植”者，谓已深植、深入心相续。“已生根”者，谓其根已生。那么什么是信的根本呢？即于可信事生起信解之因的方便作意。再者，亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行这四种预流支(sotāpattiyaṅgāni)，应知是其根本。“安立”者，谓以证得圣道，达致任何力量亦不能动摇之状态。故说“坚固、不可夺”。“坚固”(daḷhā)者，谓稳固。“不可夺”(asaṃhāriyā)者，谓任何力量亦不能动摇、减少或去除。诸天(devā)如此祝愿他证得预流道，如是说。因为他们希望圣者(ariyapuggala)能享受自己天界的欲乐，故说“来吧，天人(deva)啊，一次又一次”。

ဂါထာသု ပုညက္ခယမရဏမ္ပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စဝတိ အာယုသင်္ခယာ’’တိ. အနုမောဒတန္တိ အနုမောဒန္တာနံ. မနုဿာနံ သဟဗျတန္တိ [Pg.247] မနုဿေဟိ သဟဘာဝံ. သဟ ဗျေတီတိ သဟဗျော, သဟပဝတ္တနကော, တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာ. နိဝိဋ္ဌဿာတိ နိဝိဋ္ဌာ ဘဝေယျ. ယာဝဇီဝန္တိ ယာဝ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိယာ, ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာတိ အတ္ထော.

偈颂中说，福尽而死亦唯由命根断绝而有，故说“寿命终尽而死”。“随喜”者，指那些随喜的人。“人间共住”者，谓与人共住。“共住”者，谓共同存在、共同运转，其状态即是共住性。“已确立”者，谓应确立。“尽形寿”者，谓直至生命存续，亦即直至般涅槃之义。

အပ္ပမာဏန္တိ သက္ကစ္စံ ဗဟုံ ဥဠာရံ ဗဟုက္ခတ္တုဉ္စ ကရဏဝသေန ပမာဏရဟိတံ. နိရူပဓိန္တိ ကိလေသူပဓိရဟိတံ, သုဝိသုဒ္ဓံ နိမ္မလန္တိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန တေ ဒေဝါ မဟဂ္ဂတကုသလံ န ဣစ္ဆန္တိ ကာမလောကသမတိက္ကမနတော, ကာမာဝစရပုညမေဝ ဣစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘ဣတော ဒေဝလောကတော စုတော မနုဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ကာယဒုစ္စရိတာဒိံ သဗ္ဗံ ဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ကာယသုစရိတာဒိံ သဗ္ဗံ သုစရိတံ ဥဠာရံ ဝိပုလံ ဥပစိနိတွာ အရိယမဂ္ဂေန အာဂတသဒ္ဓေါ ဘဝါဟီ’’တိ. ယသ္မာ ပန လောကုတ္တရေသု ပဌမမဂ္ဂံ ဒုတိယမဂ္ဂမ္ပိ ဝါ ဣစ္ဆန္တိ အတ္တနော ဒေဝလောကူပပတ္တိယာ အနတိဝတ္တနတော, တသ္မာ တေသမ္ပိ ဝသေန ‘‘အပ္ပမာဏံ နိရူပဓိ’’န္တိပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ပမာဏကရာနံ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌဩဠာရိကကာမရာဂါဒိကိလေသာနံ ဥပစ္ဆေဒေန အပ္ပမာဏံ, သတ္တမဘဝတော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ ခန္ဓူပဓိဿ တံနိဗ္ဗတ္တကအဘိသင်္ခါရူပဓိဿ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသူပဓိဿ စ ပဟာနေန တေသံ အနိဗ္ဗတ္တနတော နိရုပဓိသင်္ခါတနိဗ္ဗာနသန္နိဿိတတ္တာ စ နိရုပဓီတိ.

“无量”者，谓以恭敬、广大、殊胜、多次行持之故，无有限量。“无依”者，谓无烦恼依，意即极清净、无垢。然而，那些天人不希求广大善（业），因为（彼等）已超越欲界，只希求欲界福报，因此此处应如是理解其义——“从天界死后，投生人间获得智识，舍弃身恶行等一切恶行，积累广大、丰厚之身善行等一切善行，成为以圣道而来之具信者。”又因为他们希求出世间之初道或第二道，因其不超越自身天界之生处，因此就他们而言，“无量无依”二词的意义应理解为——以断除作量度之邪见、粗重欲贪等烦恼故，为“无量”；或以断除应于第七有生起之蕴依、产生彼之行依、以及各道所应断之烦恼依，使彼等不再生起，且依止名为“无依”之涅槃故，为“无依”。

ဧဝံ အစ္စန္တမေဝ အပါယဒွါရပိဓာယကံ ကမ္မံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိနိဗ္ဗတ္တကကမ္မံ ဒဿေတုံ ‘‘တတော ဩပဓိက’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဩပဓိကန္တိ ဥပဓိဝေပက္ကံ အတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ စေဝ ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ စ နိဗ္ဗတ္တကန္တိ အတ္ထော. ဥပဓီတိ ဟိ အတ္တဘာဝေါ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘သန္တေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတာနိ န ဝိပစ္စန္တီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၁၀). ကာမဂုဏာပိ. ယထာဟ ‘‘ဥပဓီဟိ နရဿ သောစနာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၂; သု. နိ. ၃၄). တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ သုခဒုက္ခန္တိ ဥပဓိ, အတ္တဘာဝေါ ကာမဂုဏာ စ. ဥပဓိကရဏံ သီလံ ဧတဿ, ဥပဓိံ ဝါ အရဟတီတိ ဩပဓိကံ, ပုညံ, တံ ဗဟုံ ဥဠာရံ ကတွာ. ကထံ? ဒါနေန. ဒါနဉှိ ဣတရေဟိ သုကရန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဒါနေနာတိ ဝါ ပဒေန အဘယဒါနမ္ပိ ဝုတ္တံ, န အာမိသဒါနမေဝါတိ သီလဿာပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန တေ ဒေဝါ အသုရကာယဟာနိံ ဧကန္တေနေဝ ဒေဝကာယပါရိပူရိဉ္စ ဣစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တဿ ဥပါယံ [Pg.248] ဒဿေန္တာ ‘‘အညေပိ မစ္စေ သဒ္ဓမ္မေ, ဗြဟ္မစရိယေ နိဝေသယာ’’တိ ဓမ္မဒါနေ နိယောဇေန္တိ. ယဒါ ဝိဒူတိ ယသ္မိံ ကာလေ ဒေဝါ ဒေဝံ စဝန္တံ ဝိဒူ ဝိဇာနေယျုံ, တဒါ ဣမာယ ယထာဝုတ္တာယ အနုကမ္ပာယ ဒုက္ခာပနယနကမျတာယ ‘‘ဒေဝ, ဣမေ ဒေဝကာယေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဧဟိ အာဂစ္ဆာဟီ’’တိ စ အနုမောဒေန္တီတိ.

如是显示了彻底关闭恶趣之门的业之后，今为显示能产生天界成就之业，故说“由此有依业”等。此处“有依业”者，意指有依的异熟，即能产生自体成就与资具成就之义。“依”(upadhi)者，实谓自体。诚如所说：“某些恶业的受持，因依之成就所障碍而不成熟。”(vibha. 810)亦指欲乐。诚如所说：“人之忧愁，来自诸依。”(saṃ. ni. 1.12; su. ni. 34)此处之语义为：苦乐所依附之处，故为“依”，即自体与欲乐。戒是此依之成因，或值得此依，故为“有依”(opadhikaṃ)，即福业，使其广大、殊胜。如何成就？通过布施。因布施对他人而言容易做到，故如是说。或以“布施”一词，亦说无畏施，不仅是财物布施，亦应视为包含了戒。又因那些天人只希望阿修罗众减损，以及天众圆满，故为显示其方法，而以“亦令其他人在正法、梵行中安住”来劝导他们行法施。“当知之时”者，即当诸天知道某位天人将要命终时，便以如上所述的悲悯心、欲除去其痛苦之心，而随喜道：“天子，为能一再投生于此天众中而来吧！”

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. ဗဟုဇနဟိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 多人利益经释义

၈၄. ပဉ္စမေ လောကေတိ ဧတ္ထ တယော လောကာ – သတ္တလောကော, သင်္ခါရလောကော, ဩကာသလောကောတိ. တေသု ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ရူပဓမ္မာနံ အရူပဓမ္မာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနဉ္စ သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနာနံ သမူဟော သတ္တလောကော, ပထဝီပဗ္ဗတာဒိဘေဒေါ ဩကာသလောကော, ဥဘယေပိ ခန္ဓာ သင်္ခါရလောကော. တေသု သတ္တလောကော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ လောကေတိ သတ္တလောကေ. တတ္ထာပိ န ဒေဝလောကေ, န ဗြဟ္မလောကေ, မနုဿလောကေ. မနုဿလောကေပိ န အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ, ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ. တတြာပိ န သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု, ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော, တဿ အပရေန မဟာသာလာ, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ; ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သလ္လဝတီ နာမ နဒီ, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ; ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သေတကဏ္ဏိကံ နာမ နိဂမော, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ; ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ထူဏံ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ; ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဥသိရဒ္ဓဇော နာမ ပဗ္ဗတော, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နေ အာယာမတော တိယောဇနသတေ ဝိတ္ထာရတော အဍ္ဎတေယျယောဇနသတေ ပရိက္ခေပတော နဝယောဇနသတေ မဇ္ဈိမဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တထာဂတော. န ကေဝလဉ္စ တထာဂတောဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကာ အသီတိမဟာထေရာ ဗုဒ္ဓမာတာ ဗုဒ္ဓပိတာ စက္ကဝတ္တိရာဇာ အညေ စ သာရပ္ပတ္တာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဧတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣဓ ပန တထာဂတဝါရေယေဝ သဗ္ဗတ္ထကဝသေန အယံ နယော လဗ္ဘတိ, ဣတရေသု ဧကဒေသဝသေန.

84. 第五经中，“于世间”(loke)一词，此处有三种世间：有情世间、行世间、器世间。其中，由诸根所系缚的色法、无色法、色无色法以相续的方式流转，其集合为有情世间；地、山等的差别为器世间；此二者（即诸蕴）皆为行世间。此处特指有情世间。因此，“于世间”即于有情世间。即便如此，亦非指天界，非指梵天界，而是指人界。在人界中，亦非指其他轮围世界，而仅指此轮围世界。即便如此，亦非指所有地方，而是在如下界定的中土区域(majjhimadesa)——“东方有名为伽 जंगल(Gajaṅgala)的村镇，其外是大娑罗树林，再往外是边地，此内是中土；东南方有名为萨罗伐底(Sallavatī)的河，其外是边地，此内是中土；南方有名为白 कर्ण(Setakaṇṇika)的村镇，其外是边地，此内是中土；西方有名为偷那(Thūṇa)的婆罗门村，其外是边地，此内是中土；北方有名为乌施罗ध्वज(Usiraddhaja)的山，其外是边地，此内是中土”(mahāva. 259)——长三百由旬，宽二百五十由旬，周长九百由旬的区域内，如来才会出现。不仅如来，辟支佛、上首弟子、八十大长老、佛母、佛父、转轮王以及其他已达精髓的婆罗门和居家者也都在此地出生。然而，此理趣就如来而言是普遍适用的，对其他圣者则仅是部分适用。

ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ [Pg.249] ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ ပန ဥဘယမ္ပိ ဝိပ္ပကတဝစနမေဝ, ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ ဗဟုဇနဟိတတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န အညေန ကာရဏေနာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝရူပဉှေတ္ထ သဒ္ဒလက္ခဏံ န သက္ကာ အညေန သဒ္ဒလက္ခဏေန ပဋိဗာဟိတုံ.

“正在生起”(uppajjamānā)和“他们生起”(uppajjanti)，这两者都只是未完成的表述。此处的含义应理解为：“他们生起是为了大众的利益而生起，并非因其他缘故。”在此，这样的语法现象是无法用其他语法现象来反驳的。

အပိစ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ ဥပ္ပန္နော နာမာတိ အယံ ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာဂတော ဟိ မဟာဘိနီဟာရံ ကရောန္တော, ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ ပရိယေသန္တော, ပါရမိယော ပူရေန္တော, ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇန္တော, ဉာတတ္ထစရိယံ စရန္တော, လောကတ္ထစရိယံ, ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယံ ကောဋိံ ပါပေန္တော, ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ တိဋ္ဌန္တော, တတော ဩတရိတွာ စရိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တော, အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တော, အဘိနိက္ခမန္တော, မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တော, ပရိပက္ကဉာဏော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ မာရဗလံ ဝိဓမေန္တော ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေန္တော, ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အနေကာကာရံ သဗ္ဗသင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ယာဝ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကရောန္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧဝ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပန ဥပ္ပန္နော နာမ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သာဝကာနံ ဝိယ န ပဋိပါဋိယာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဒီနံ ဥပ္ပာဒနကိစ္စံ အတ္ထိ, သဟေဝ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန သကလောပိ ဗုဒ္ဓဂုဏရာသိ အာဂတောဝ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ တေ နိဗ္ဗတ္တသဗ္ဗကိစ္စတ္တာ အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာ နာမ ဟောန္တိ. ဣဓ အရဟတ္တဖလက္ခဏံ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တော. ဥပ္ပန္နော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော.

再者，应当了知“将生者”、“正生者”、“已生者”此中区别。如来(Tathāgato)发大誓愿时，寻求致佛之法，圆满诸波罗蜜(pāramī)，行五大施舍，修习亲族利行、世间利行、菩提利行，使其达到顶点，圆满诸波罗蜜后住于兜率天(Tusitabhavana)，从彼处下生，于最后一世结生，住于家中，后出家，修大精勤，待智成熟后登上菩提座(bodhimaṇḍa)，于初夜时分摧破魔军，忆念宿住，于中夜时分清净天眼，于后夜时分将智导入缘起(paṭiccasamuppāda)，以种种方式思惟一切诸行，证悟须陀洹道(sotāpattimagga)乃至证得阿那含果(anāgāmiphala)时，此皆名为“将生者”；于阿罗汉道(arahattamagga)之刹那，名为“正生者”；于阿罗汉果(arahattaphala)之刹那，则名为“已生者”。诸佛不像声闻弟子们那样，需要次第生起神通智等事，而是在证得阿罗汉道的同时，一切佛德之聚也已然到来。因此，他们因已完成一切所应作者，故于阿罗汉果之刹那，名为“已生者”。此处，“生起”(uppajjatī)是就阿罗汉果的刹那而说，其义即是“已生起”。

သာဝကောပိ ခီဏာသဝေါ သာဝကဗောဓိယာ ဟေတုဘူတေ ပုညသမ္ဘာရေ သမ္ဘရန္တော ပုဗ္ဗယောဂံ ပုဗ္ဗစရိယံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော စရိမဘဝေ နိဗ္ဗတ္တန္တော အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ သံသာရေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတယမာနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ သီလာဒီနိ ပရိပူရေန္တော ဓုတဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တမာနော ဇာဂရိယံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဉာဏာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေ အဓိဂစ္ဆန္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧဝ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပန ဥပ္ပန္နော နာမ. သေက္ခော ပန ပုဗ္ဗူပနိဿယတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမ, ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, ပဌမဖလက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နော နာမ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ပဒါနံ အတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ.

即使是已证漏尽的声闻弟子，为达声闻菩提（sāvakabodhi）而积集福德资粮，圆满往昔的努力、过去的行为、来回的义务，于最后一世出生，依次获得智慧，见到轮回的过患而心向出家，使出家臻于顶点，圆满戒行等，受持头陀行（dhutadhamma），勤行觉寤，生起诸智，建立观（vipassanā），乃至证得较低的道，此皆名为“将生者”；于阿罗汉道之刹那，名为“正生者”；于阿罗汉果之刹那，则名为“已生起者”。而有学（sekkha），从其往昔的依止缘开始，直到种姓智（gotrabhuñāṇa）生起，名为“将生者”；于初道之刹那，名为“正生者”；从初果之刹那开始，则名为“已生起者”。至此，“诸比丘，此三种人出现于世间而生起”这句经文的含义已被解说。

ဣဒါနိ [Pg.250] ဗဟုဇနဟိတာယာတိအာဒီသု ဗဟုဇနဟိတာယာတိ မဟာဇနဿ ဟိတတ္ထာယ. ဗဟုဇနသုခါယာတိ မဟာဇနဿ သုခတ္ထာယ. လောကာနုကမ္ပာယာတိ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ. ကတရသတ္တလောကဿာတိ? ယော တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, အမတပါနံ ပိဝတိ, တဿ. ဘဂဝတော ဟိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တဒေသနာယ အညာတကောဏ္ဍညပ္ပမုခါ အဋ္ဌာရသ ဗြဟ္မကောဋိယော ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု. ဧဝံ ယာဝ သုဘဒ္ဒပရိဗ္ဗာဇကဝိနယနာ ဓမ္မံ ပဋိဝိဒ္ဓသတ္တာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ, မဟာသမယသုတ္တန္တဒေသနာယံ မင်္ဂလသုတ္တံ, စူဠရာဟုလောဝါဒံ, သမစိတ္တဒေသနာယန္တိ ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု အဘိသမယံ ပတ္တသတ္တာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ဧဝမေတဿ အပရိမာဏဿ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပာယ. သာဝကဿ ပန အရဟတော သေက္ခဿ စ လောကာနုကမ္ပာယ ဥပ္ပတ္တိ ဓမ္မသေနာပတိအာဒီဟိ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကာဒီဟိ စ ဒေသိတဒေသနာယ ပဋိဝေဓပ္ပတ္တသတ္တာနံ ဝသေန, အပရဘာဂေ စ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရာဒီဟိ ဒေသိတဒေသနာယ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စာနံ ဝသေန, ယာဝဇ္ဇတနာ ဣတော ပရံ အနာဂတေ စ သာသနံ နိဿာယ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂေသု ပတိဋ္ဌဟန္တာနံ ဝသေနပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

现在，解说“为大众利益”等词。“为大众利益”（bahujanahitāya）即是为了大众的利益。“为大众安乐”（bahujanasukhāya）即是为了大众的安乐。“为悲悯世间”（lokānukampāya）即是缘于对有情世间的悲悯。对哪个有情世间呢？即对那些听闻如来说法后通达法义、饮甘露饮的有情。因世尊（Bhagavā）宣说《转法轮经》时，以阿若憍陈如（Aññātakoṇḍañña）为首的十八俱胝梵天通达了法义。如此，乃至度化须跋陀罗（Subhadda）游方者，通达法义的有情数量不可计算。在《大集会经》、《吉祥经》、《小罗睺罗教诫经》（Cūḷarāhulovādasutta）、《等心经》这四处，证悟的有情数量没有限量。就是这样，为了悲悯此无量有情世间。至于声闻阿罗汉与有学出于对世间的悲悯而生起，此义应当通过以下几方面来阐明：通过法将（dhammasenāpati）、法库藏主（dhammabhaṇḍāgārika）等人所说的法而证悟的有情；通过后来的大摩哂陀（Mahāmahinda）长老等人所说的法而通达真谛的有情；乃至通过从今时直到未来，依止教法而立足于天界与解脱之道的有情。

အပိစ ဗဟုဇနဟိတာယာတိ ဗဟုဇနဿ ဟိတတ္ထာယ, နေသံ ပညာသမ္ပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဟိတူပဒေသကောတိ. ဗဟုဇနသုခါယာတိ ဗဟုဇနဿ သုခတ္ထာယ, စာဂသမ္ပတ္တိယာ ဥပကရဏသုခသမ္ပဒါယကောတိ. လောကာနုကမ္ပာယာတိ လောကဿ အနုကမ္ပနတ္ထာယ, မေတ္တာကရုဏာသမ္ပတ္တိယာ မာတာပိတရော ဝိယ လောကဿ ရက္ခိတာ ဂေါပိတာတိ. အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဣဓ ဒေဝမနုဿဂ္ဂဟဏေန ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဝေနေယျသတ္တေ ဧဝ ဂဟေတွာ တေသံ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂဖလာဓိဂမာယ တထာဂတဿ ဥပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ပဌမဝါရေ, ဒုတိယတတိယဝါရေသု ပန အရဟတော သေက္ခဿ စ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ အတ္ထာယာတိ ဣမိနာ ပရမတ္ထာယ, နိဗ္ဗာနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟိတာယာတိ တံသမ္ပာပကမဂ္ဂတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကမဂ္ဂတော ဟိ ဥတ္တရိံ ဟိတံ နာမ နတ္ထိ. သုခါယာတိ ဖလသမာပတ္တိသုခတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တတော ဥတ္တရိ သုခါဘာဝတော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၅; အ. နိ. ၅.၂၇; ဝိဘ. ၈၀၄).

再者，“为大众利益”是说为了大众的利益，即以智慧的成就来开示现世和来世的利益；“为大众安乐”是说为了大众的安乐，即以布施的成就来给予资具和安乐；“为悲悯世间”是说为了怜悯世间，即以慈悲的成就来像父母般守护世间。“为天人的义利、利益与安乐”中，此处“天人”是指有能力的个人（bhabbapuggala）、可被调伏的众生，显示如来出世是为了让他们证得涅槃道果——这是就第一种情况而言，至于第二和第三种情况，则应分别与阿罗汉和有学关联。其中，“为义利”是说为了究竟义利（paramattha），即为了涅槃。“为利益”是说为了能达成它的道；确实，没有比能达成涅槃的道更高的利益了。“为安乐”是说为了果定（phalasamāpatti）之乐，因为没有比它更高的安乐了。如经中所说：“此定既是现法乐住，又能带来未来的乐果。”

တထာဂတောတိအာဒီနံ [Pg.251] ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော. ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နောတိအာဒီသု တိဿောပိ ဝိဇ္ဇာ ဘယဘေရဝေ (မ. နိ. ၁.၃၄ အာဒယော) အာဂတနယေန, ဆပိ ဝိဇ္ဇာ ဆဠဘိညာဝသေန, အဋ္ဌပိ ဝိဇ္ဇာ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ အာဂတာတိ ဝိဇ္ဇာဟိ, သီလသံဝရာဒီဟိ, ပန္နရသဟိ စရဏဓမ္မေဟိ စ, အနညသာဓာရဏေဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော. သောဘနဂမနတ္တာ, သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ, သမ္မာ ဂတတ္တာ, သမ္မာ ဂဒတ္တာ စ သုဂတော. သဗ္ဗထာ ဝိဒိတလောကတ္တာ လောကဝိဒူ. နတ္ထိ ဧတဿ ဥတ္တရောတိ အနုတ္တရော. ပုရိသဒမ္မေ ပုရိသဝေနေယျေ သာရေတိ ဝိနေတီတိ ပုရိသဒမ္မသာရထိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ. သဗ္ဗဿာပိ နေယျဿ သဗ္ဗပ္ပကာရေန သယမ္ဘုဉာဏေန ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၃၂-၁၃၃) ဂဟေတဗ္ဗော.

“如来”等词的意义已在前面说过。关于“明行具足”（vijjācaraṇasampanna）：“明”（vijjā）有三种，即如《怖骇经》（Bhayabheravasutta）中所说的方式；有六种，即六神通（chaḷabhiññā）；有八种，即如《安巴塔经》（Ambaṭṭhasutta）中所说的明。“行”（caraṇa）指戒律仪（sīlasaṃvara）等十五种行法。“明行具足”即是具备这些不共于他人的明与行。“善逝”（sugata），因为其去向美好，已达善妙之处，正确地去，以及正确地言说。“世间解”（lokavidū），因为他完全了知世间。“无上士”（anuttara），因为没有比他更优越者。“调御丈夫”（purisadammasārathi），因为他能调伏、引导可被调伏的人。“导师”（satthā），因为他适当地教导关于现世、来世与究竟义利。“佛”（buddha），因为他以自证智（sayambhuñāṇa）全然了知了一切所应知者。这里是简要的解释，详细的解释应取自《清净道论》（Visuddhimagga）。

သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိ…ပေ… ပရိယောသာနကလျာဏန္တိ သော ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညံ ပဋိစ္စ ဟိတွာပိ အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တဉ္စ ခေါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတိ. ကထံ? ဧကဂါထာပိ ဟိ သမန္တဘဒ္ဒကတ္တာ ဓမ္မဿ ပဌမပါဒေန အာဒိကလျာဏာ, ဒုတိယတတိယေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏာ, ပစ္ဆိမေန ပရိယောသာနကလျာဏာ. ဧကာနုသန္ဓိကံ သုတ္တံ နိဒါနေန အာဒိကလျာဏံ, နိဂမနေန ပရိယောသာနကလျာဏံ, သေသေန မဇ္ဈေကလျာဏံ. နာနာနုသန္ဓိကံ သုတ္တံ ပဌမေန အနုသန္ဓိနာ အာဒိကလျာဏံ, ပစ္ဆိမေန ပရိယောသာနကလျာဏံ, သေသေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏံ. သကလောပိ ဝါ သာသနဓမ္မော အတ္တနော အတ္ထဘူတေန သီလေန အာဒိကလျာဏော, သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော, နိဗ္ဗာနေန ပရိယောသာနကလျာဏော. သီလသမာဓီဟိ ဝါ အာဒိကလျာဏော, ဝိပဿနာမဂ္ဂေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော, ဖလနိဗ္ဗာနေဟိ ပရိယောသာနကလျာဏော. ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဝါ အာဒိကလျာဏော, ဓမ္မသုဓမ္မတာယ မဇ္ဈေကလျာဏော, သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. တံ သုတွာ တထတ္တာယ ပဋိပန္နေန အဓိဂန္တဗ္ဗာယ အဘိသမ္ဗောဓိယာ ဝါ အာဒိကလျာဏော, ပစ္စေကဗောဓိယာ မဇ္ဈေကလျာဏော, သာဝကဗောဓိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. သုယျမာနော စေသ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနတော သဝနေနပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ အာဒိကလျာဏော, ပဋိပဇ္ဇိယမာနော သမထဝိပဿနာသုခါဝဟနတော ပဋိပတ္တိယာပိ [Pg.252] သုခမေဝ အာဝဟတီတိ မဇ္ဈေကလျာဏော, တထာပဋိပန္နော စ ပဋိပတ္တိဖလေ နိဋ္ဌိတေ တာဒိဘာဝါဝဟနတော ပဋိပတ္တိဖလေနပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ ပရိယောသာနကလျာဏော. နာထပ္ပဘဝတ္တာ စ ပဘဝသုဒ္ဓိယာ အာဒိကလျာဏော, အတ္ထသုဒ္ဓိယာ မဇ္ဈေကလျာဏော, ကိစ္စသုဒ္ဓိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိ…ပေ… ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ.

“他教导法，初……乃至……后善”，是说那位世尊出于对众生的悲悯，即使舍弃了无上的远离之乐，也教导法。而无论他教导得多或少，都具备初善等特质。如何？即使是一首偈颂，因其法的圆满美好，第一句是初善，第二、三句是中善，最后一句是后善。一部单义连接的经，其缘起（nidāna）是初善，结尾（nigamana）是后善，其余部分是中善；一部多义连接的经，其第一段连接是初善，最后一段连接是后善，其余连接是中善。整个教法，以其本质意义上的戒为初善，以止（samatha）与观（vipassanā）、道、果为中善，以涅槃（nibbāna）为后善。或者，以戒、定为初善，以观、道为中善，以果、涅槃为后善。或者，以佛陀的善妙觉悟为初善，以法的善妙正法性为中善，以僧团的善妙正行为后善。听闻此法后如实修行的人，为了证得应证悟的无上正等觉为初善，为了证得独觉菩提（paccekabodhi）为中善，为了证得声闻菩提（sāvakabodhi）为后善。当听闻此法时，由于能抑制诸盖（nīvaraṇa），仅听闻也能带来善，故为初善；当修习此法时，由于能带来止观之乐，修习也能带来乐，故为中善；如此修行的人，当修行之果完成时，由于能带来“如是”的状态（tādibhāva），修行之果也能带来善，故为后善。又由于法源于守护主（Nātha），其来源清净为初善，义理清净为中善，所作清净为后善。因此说：“他教导法，初……乃至……后善。”

ယံ ပန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ ပကာသေတိ, နာနာနယေဟိ ဒီပေတိ, တံ ယထာနုရူပံ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထံ, ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ. သင်္ကာသန, ပကာသန, ဝိဝရဏ, ဝိဘဇန, ဥတ္တာနီကရဏ ပညတ္တိအတ္ထပဒသမာယောဂတော သာတ္ထံ, အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ, အတ္ထဂမ္ဘီရတာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရတာဟိ ဝါ သာတ္ထံ, ဓမ္မဂမ္ဘီရတာဒေသနာဂမ္ဘီရတာဟိ သဗျဉ္ဇနံ. အတ္ထပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော ဝါ သာတ္ထံ, ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော သဗျဉ္ဇနံ. ပဏ္ဍိတဝေဒနီယတော ပရိက္ခကဇနပ္ပသာဒကန္တိ သာတ္ထံ, သဒ္ဓေယျတော လောကိယဇနပ္ပသာဒကန္တိ သဗျဉ္ဇနံ. ဂမ္ဘီရာဓိပ္ပာယတော သာတ္ထံ, ဥတ္တာနပဒတော သဗျဉ္ဇနံ. ဥပနေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော သကလပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ, အပနေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော နိဒ္ဒေါသဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ, အပိစ ပဋိပတ္တိယာ အဓိဂမဗျတ္တိတော သာတ္ထံ, ပရိယတ္တိယာ အာဂမဗျတ္တိတော သဗျဉ္ဇနံ, သီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ ပရိပုဏ္ဏံ, နိရုပက္ကိလေသတော နိတ္ထရဏတ္ထာယ ပဝတ္တိတော လောကာမိသနိရပေက္ခတော စ ပရိသုဒ္ဓံ, သိက္ခတ္တယပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဗြဟ္မဘူတေဟိ သေဋ္ဌေဟိ စရိတဗ္ဗတော တေသံ စရိယဘာဝတော စ ဗြဟ္မစရိယံ. တသ္မာ ‘‘သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ…ပေ… ပကာသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဌမောတိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတော သဗ္ဗလောကုတ္တမဘာဝတော စ ပဌမော ပုဂ္ဂလော.

然而，世尊在教导法时，开示教梵行(sāsanabrahmacariya)与道梵行(maggabrahmacariya)，并以种种方式阐明。此法因其义理圆满而具义，因其文辞圆满而具文。通过阐明、宣示、解析、辨别、显扬和安立，其义理与文句相结合，故具义；因其具备圆满的字母、词语、文句、表达方式、语法和解释(niddesa)，故具文。或因其义理深邃、证悟深邃，故具义；因其法理深邃、教说深邃，故具文。或因其为义无碍解(atthapaṭisambhidā)与辩才无碍解(paṭibhānapaṭisambhidā)之所缘，故具义；因其为法无碍解(dhammapaṭisambhidā)与词无碍解(niruttipaṭisambhidā)之所缘，故具文。因其能为智者所了知并令审察者喜悦，故具义；因其能启发信心并令世间人喜悦，故具文。因其意旨深邃，故具义；因其文句浅显，故具文。由于无需增添，故为完全圆满；由于无需去除，故为纯净。再者，因修行的证悟明晰，故具义；因教理的学习明晰，故具文。因戒等五法蕴的圆满而完备；因无染、为度脱而转起、不顾世间利诱而纯净。因被三学所摄持，因应由已达梵境的至上者所行，且为其行仪，故为梵行。因此说：“具义具文……开示。”所谓“第一”，是指在计数顺序上，以及在作为一切世间最上者的意义上，为第一人(puggala)。

တဿေဝ သတ္ထု သာဝကောတိ တဿေဝ ယထာဝုတ္တဂုဏဿ သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဒေသနာယ သဝနန္တေ ဇာတော ဓမ္မသေနာပတိသဒိသော သာဝကော, န ပူရဏာဒိ ဝိယ ပဋိညာမတ္တေန သတ္ထု သာဝကော. ပါဋိပဒေါတိ ပဋိပဒါသင်္ခါတေန အရိယမဂ္ဂေန အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော ဘဝေါတိ ပါဋိပဒေါ, အနိဋ္ဌိတပဋိပတ္တိကိစ္စော ပဋိပဇ္ဇမာနောတိ အတ္ထော. သုတ္တဂေယျာဒိ ပရိယတ္တိဓမ္မော ဗဟုံ သုတော ဧတေနာတိ ဗဟုဿုတော. ပါတိမောက္ခသံဝရာဒိသီလေန [Pg.253] စေဝ အာရညိကင်္ဂါဒိဓုတင်္ဂဝတေဟိ စ ဥပပန္နော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ သီလဝတူပပန္နော. ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘လောကာနုကမ္ပာ နာမ ဟိတဇ္ဈာသယေန ဓမ္မဒေသနာ, သာ စ ဣမေသု ဧဝ တီသု ပုဂ္ဂလေသု ပဋိဗဒ္ဓါ’’တိ ဒဿေတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

“彼导师之弟子”，是指听闻了那位具足前述功德的导师、正自觉者的法教而生起的，如法将般的弟子；而非像富兰那(Pūraṇa)等人那样，仅凭宣称便成为导师的弟子。行道者(pāṭipado)，是指通过名为“行道”的圣道，由圣种姓而生，故为行道者；其义为：修行之事尚未完成，正在行道的人。多闻者(bahussuto)，是指听闻了大量经、应诵等教法，因此而多闻。具戒者(sīlavatūpapanno)，是指具足了波罗提木叉律仪等戒，以及阿兰若住支等头陀行。如此，世尊开示：“所谓对世间的悲悯，即是怀着利益的意乐而说法，而这正与此三类人相关。”其余的则容易了知。

ဂါထာသု တဿနွယောတိ တဿေဝ သတ္ထု ပဋိပတ္တိယာ ဓမ္မဒေသနာယ စ အနုဂမနေန တဿနွယော အနုဇာတော. အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ သပရသန္တာနေသု ဓမ္မာလောကသင်္ခါတာယ ပဘာယ ကရဏတော ပဘင်္ကရာ. ဓမ္မမုဒီရယန္တာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ကထေန္တာ. အပါပုရန္တီတိ ဥဂ္ဃာဋေန္တိ. အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ. ဒွါရံ အရိယမဂ္ဂံ. ယောဂါတိ ကာမယောဂါဒိတော. သတ္ထဝါဟေနာတိ ဝေနေယျသတ္ထဝါဟနတော ဘဝကန္တာရနိတ္ထရဏတော သတ္ထဝါဟော, ဘဂဝါ, တေန သတ္ထဝါဟေန. သုဒေသိတံ မဂ္ဂမနုက္ကမန္တီတိ တေန သမ္မာ ဒေသိတံ အရိယမဂ္ဂံ တဿ ဒေသနာနုသာရေန အနုဂစ္ဆန္တိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

于诸偈中，随彼生者(tassanvayo)，是指通过追随那位导师的修行与法教而随之出生者。光明者(pabhaṅkarā)，是因为他们驱散了无明的黑暗，在自己和他人的相续中造作了名为法光的光明。宣说正法(dhammamudīrayantā)，是指宣说四谛法。开启(apāpuranti)，是指打开。不死的(amatassa)，指涅槃的。门(dvāraṃ)，指圣道。离轭(yogā)，指脱离欲轭等。由商队主(satthavāhena)，世尊是商队主，因为他引导待调伏者的商队度脱存在之旷野；由那位商队主。随行善说之道(sudesitaṃ maggam anukkamanti)，是指他们随顺其教导，遵循并修行他所善说的圣道。即于此(idheva)，即于此生。其余的则显而易见。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. အသုဘာနုပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 不净随观经释义

၈၅. ဆဋ္ဌေ အသုဘာနုပဿီတိ အသုဘံ အနုပဿန္တာ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန စေဝ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဂဟိတနိမိတ္တဿ ဥပသံဟရဏဝသေန စ ကာယသ္မိံ အသုဘံ အသုဘာကာရံ အနုပဿကာ ဟုတွာ ဝိဟရထ. အာနာပါနဿတီတိ အာနာပါနေ သတိ, တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ သတိ, အဿာသပဿာသပရိဂ္ဂါဟိကာ သတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာနန္တိ အဿာသော, နော ပဿာသော. ပါနန္တိ ပဿာသော, နော အဿာသော’’တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၀).

85. 第六，不净随观者(asubhānupassī)：你们当通过三十二身分，以及通过将在肿胀相等(尸相)中所取的相应用于自身的方式，于身中随观不净为不净相而住。入出息念(ānāpānassati)：其义为，于入出息之念，即缘彼而生起的念，是把握入息与出息的念。如（《无碍解道》中）所说：“‘阿那’(āna)是入息，非出息；‘波那’(pāna)是出息，非入息”等等（《无碍解道》1.160）。

ဝေါတိ တုမှာကံ. အဇ္ဈတ္တန္တိ ဣဓ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. ပရိမုခန္တိ အဘိမုခံ. သူပဋ္ဌိတာတိ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အာနာပါနဿတိ စ တုမှာကံ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတူတိ. အထ ဝါ ပရိမုခန္တိ ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ – ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော, မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော[Pg.254], သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော, တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၄). ဣမိနာ စတုသတိပဋ္ဌာနသောဠသပ္ပဘေဒါ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

“你们的”(vo)，即你们的。“内在”(ajjhattaṃ)，此处意指禅修所缘的内在。“面前”(parimukhaṃ)，即朝向。“善确立”(sūpaṭṭhitā)，即完全确立。此言：愿你们的入出息念也朝向禅修业处而善确立。或者，面前(parimukhaṃ)，是把握出离。如《无碍解道》中所说：“‘pari’是把握义；‘mukha’是出离义；‘sati’是现起义。因此称为‘parimukhaṃ sati’（面前念）”（《无碍解道》1.164）。当知，以此显示了分为十六种的四念处之入出息念业处的修习。

ဧဝံ သင်္ခေပေနေဝ ရာဂစရိတဝိတက္ကစရိတာနံ သပ္ပာယံ ပဋိကူလမနသိကာရကာယာနုပဿနာဝသေန သမထကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ဥပဒိသိတွာ ဣဒါနိ သုဒ္ဓဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရထာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ အနိစ္စံ, အနိစ္စလက္ခဏံ, အနိစ္စာနုပဿနာ, အနိစ္စာနုပဿီတိ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟုတွာ, အဘာဝတော, ဥဒယဗ္ဗယယောဂတော, တာဝကာလိကတော, နိစ္စပဋိက္ခေပတော စ ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စံ နာမ. တဿ ယော ဟုတွာ အဘာဝါကာရော, တံ အနိစ္စလက္ခဏံ နာမ. တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ ဝိပဿနာ အနိစ္စာနုပဿနာ. တံ အနိစ္စန္တိ ဝိပဿကော အနိစ္စာနုပဿီ. ဧတ္ထ စ ဧကာဒသဝိဓာ အသုဘကထာ ပဌမဇ္ဈာနံ ပါပေတွာ, သောဠသဝတ္ထုကာ စ အာနာပါနကထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပါပေတွာ, ဝိပဿနာကထာ စ ဝိတ္ထာရတော ဝတ္တဗ္ဗာ, သာ ပန သဗ္ဗာကာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၇၃၇-၇၄၀) ကထိတာတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

如是简要地教导了适合贪行者与寻行者的、以厌作意(paṭikūlamanasikāra)进行身随观(kāyānupassanā)的止业处与观业处之后，如今为了开示纯观业处(suddhavipassanākammaṭṭhāna)，佛陀说：“你们当于一切行中住于随观无常。”于此，当知此四法：无常(anicca)、无常相(aniccalakkhaṇa)、无常随观(aniccānupassanā)、无常随观者(aniccānupassī)。五蕴之所以名为无常，是因其曾有而复无、因其与生灭相应、因其暂时、亦因其排斥常。其中，曾有而复无的行相，名为无常相。缘彼而生起的观，名为无常随观。观察其为无常者，名为无常随观者。此处，十一种不净说能引至初禅，十六事入出息念说能引至第四禅，而关于观的论述则当详细解说。然此等已在《清净道论》(Visuddhimagga, Vism. 2.737-740)中全面论述，故当依彼处所说之理趣了知。

ဣဒါနိ အသုဘာနုပဿနာဒီဟိ နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗံ ဖလဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အသုဘာနုပဿီန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဘာယ ဓာတုယာတိ သုဘဘာဝေ, သုဘနိမိတ္တေတိ အတ္ထော. ရာဂါနုသယောတိ သုဘာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟော ကာမရာဂါနုသယော. သော ကေသာဒီသု ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ အသုဘာနုပဿီနံ အသုဘနိမိတ္တံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အဓိဂတေန အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီယတိ, သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္ဒီယတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ကာမရာဂဿ ပဟာနာယာ’’တိ (အ. နိ. ၉.၃; ဥဒါ. ၃၁). ဗာဟိရာတိ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုကတ္တာ အနတ္ထာဝဟတ္တာ စ ဗာဟိရာ ဗဟိဘူတာ. ဝိတက္ကာသယာတိ ကာမသင်္ကပ္ပာဒိမိစ္ဆာဝိတက္ကာ. တေ ဟိ အပ္ပဟီနာ အာသယာနုဂတာ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဝိတက္ကာသယာတိ ဝုတ္တာ. ကာမဝိတက္ကော စေတ္ထ ကာမရာဂဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတော ဧဝါတိ တဒဝသေသာ ဝိတက္ကာ ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဃာတပက္ခိကာတိ ဒုက္ခဘာဂိယာ, ဣစ္ဆာဝိဃာတနိဗ္ဗတ္တနကာ ဝါ. တေ န ဟောန္တီတိ [Pg.255] တေ ပဟီယန္တိ. ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, ဉာတိဝိတက္ကော, ဇနပဒဝိတက္ကော, အမရာဝိတက္ကော, အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော, လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော, ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကောတိ အဋ္ဌ, ကာမဝိတက္ကေန သဒ္ဓိံ နဝဝိဓာ မဟာဝိတက္ကာ အာနာပါနဿတိသမာဓိနာ တန္နိဿိတာယ စ ဝိပဿနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိက္ခမ္ဘိတာ. တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတေန အရိယမဂ္ဂေန ယထာရဟံ အနဝသေသတော ပဟီယန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယာ’’တိ (အ. နိ. ၉.၃; ဥဒါ. ၃၁).

现在，为了显示通过不净随观(asubhānupassanā)等所能成就的殊胜之果，故说“修习不净随观者”等。其中，“于净界”(subhāya dhātuyā)意为在清净的状态中，即清净之相的意思。“贪随眠”(rāgānusayo)是在美好的所缘上能够生起的欲贪随眠。对于修习不净随观者，当他执取发等或肿胀相等不净相，于彼处生起初禅，并以此为基础而建立观时，那贪随眠就通过所证得的不还道而被断除，意思是完全被根除。对此，经中说：“为断欲贪，当修不净。”(增支部9.3；自说31)。“外”(bāhirā)是说，因其事在外且带来无益，故为外在。“寻之温床”(vitakkāsayā)是指欲寻(kāmavitakka)等邪寻。因为它们若未被断除，就会潜伏于心，一旦因缘和合便会生起，故被称为“寻之温床”。此中，欲寻已被欲贪的表述所包含，因此当知这里所说的只是其余的寻。“属损害分”(vighātapakkhikā)是指属于苦的部分，或是因意愿受挫而产生的。它们不再生起，即它们被断除了。嗔寻(byāpādavitakka)、害寻(vihiṃsāvitakka)、亲里寻(ñātivitakka)、国土寻(janapadavitakka)、不死寻(amarāvitakka)、与不轻慢相应的寻、与利养、恭敬、名声相应的寻、与怜悯他人相应的寻，这八种，连同欲寻，共九种大寻，通过入出息念定以及依之而起的观，在初始阶段被镇伏。以此为基础，通过所证得的圣道，它们被适当地、无剩余地断除。对此，经中也说：“为断绝诸寻，当修入出息念。”(增支部9.3；自说31)。

ယာ အဝိဇ္ဇာ, သာ ပဟီယတီတိ ယာ သစ္စသဘာဝပဋိစ္ဆာဒိနီ သဗ္ဗာနတ္ထကာရီ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ မူလဘူတာ အဝိဇ္ဇာ, သာ အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတံ သမုစ္ဆိဇ္ဇတိ. ဣဒံ ကိရ ဘဂဝတာ အနိစ္စာကာရတော ဝုဋ္ဌိတဿ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – တေဘူမကေသု သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာဒိတော သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိပဿန္တာနံ ယဒါ အနိစ္စန္တိ ပဝတ္တမာနာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ မဂ္ဂေန ဃဋီယတိ, အနုက္ကမေန အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေသံ အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတံ အဝိဇ္ဇာ အနဝသေသတော ပဟီယတိ, အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတန္တိ ဣဒံ အနိစ္စလက္ခဏဿ တေသံ ပါကဋဘာဝတော ဣတရဿ လက္ခဏဒွယဿ ဂဟဏေ ဥပါယဘာဝတော ဝါ ဝုတ္တံ, န ပန ဧကဿေဝ လက္ခဏဿ အနုပဿိတဗ္ဗတော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘အနိစ္စသညိနော ဟိ, မေဃိယ, အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ, အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃာတံ ပါပုဏာတီ’’တိ.

“那无明被断除”(yā avijjā, sā pahīyati)是指：那遮蔽真实本质、导致一切无益、作为整个轮回之苦(vaṭṭadukkha)根源的无明(avijjā)，对于安住于无常随观者，它被彻底摧毁。这据说是世尊就已从无常之相出离的干观(sukkhavipassanā)漏尽者(khīṇāsava)而说。其简要意义是：对于在三界一切行(saṅkhāra)中，在确立了对无常等的省察后而修习观的人，当以“无常”而进行、能导向出离的观(vuṭṭhānagāminīvipassanā)与道相结合时，阿罗汉道便会次第生起。对于这些安住于无常随观者，无明被无余断除，阿罗汉道之明(vijjā)便会生起。说“安住于无常随观者”，是因为无常相在他们心中极为显明，或是作为把握其余二相(苦、无我)的方便而说，而不是说只应该随观一个相。对此，经中说：“凡是无常者，即是苦；凡是苦者，即是无我。”(相应部 3.15)。另有经文说：“梅吉亚，于有无常想者，无我想得以建立；有无我想者，能根除我慢(asmimāna)。”

ဂါထာသု အာနာပါနေ ပဋိဿတောတိ အာနာပါနနိမိတ္တသ္မိံ ပဋိ ပဋိ သတော, ဥပဋ္ဌိတဿတီတိ အတ္ထော. ပဿန္တိ အာသဝက္ခယဉာဏစက္ခုနာ သင်္ခါရူပသမံ နိဗ္ဗာနံ ပဿန္တော. အာတာပီ သဗ္ဗဒါတိ အန္တရာဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ အသုဘာနုပဿနာဒီသု သတတံ အာတာပီ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော, တတော ဧဝ ယတော ဝါယမမာနော, နိယတော ဝါ သမ္မတ္တနိယာမေန တတ္ထ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထေ နိဗ္ဗာနေ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုစ္စတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

在偈颂中，“于入出息具念”(ānāpāne paṭissato)的意思是，对入出息的相(nimitta)一再地保持正念，即念已确立。“见”(passaṃ)是指以漏尽智(āsavakkhayañāṇa)之眼，见到诸行止息的涅槃(nibbāna)。“恒常热忱”(ātāpī sabbadā)是指，不半途而废，在不净随观等修习中持续热忱、勤勉投入；因此，作为已自制并精进者，或通过正性决定(sammattaniyāma)，他确定地在诸行平息的涅槃中，以阿罗汉果解脱而得解脱。其余的解释方法与前面所说的一样。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 法随法行经释义

၈၆. သတ္တမေ [Pg.256] ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မော နာမ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော, တဿ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မော သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဓမ္မော, တံ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပန္နဿ အဓိဂန္တုံ ပဋိပဇ္ဇမာနဿ. အယမနုဓမ္မော ဟောတီတိ အယံ အနုစ္ဆဝိကသဘာဝေါ ပတိရူပသဘာဝေါ ဟောတိ. ဝေယျာကရဏာယာတိ ကထနာယ. ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နောယန္တိ ယန္တိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေန အနုဓမ္မေန တံ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပန္နောတိ ဗျာကရမာနော သမ္မဒေဝ ဗျာကရောန္တော နာမ သိယာ, န တတောနိဒါနံ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗော သိယာတိ. ယန္တိ ဝါ ကိရိယာပရာမသနံ, တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘ယဒိဒံ ဓမ္မဿေဝ ဘာသနံ, ဓမ္မဝိတက္ကဿေဝ စ ဝိတက္ကနံ တဒုဘယာဘာဝေ ဉာဏုပေက္ခာယ, အယံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ အယန္တိ ကထနာယာနုရူပဟေတု အနုစ္ဆဝိကကာရဏံ. ဘာသမာနော ဓမ္မံယေဝ ဘာသေယျာတိ ကထေန္တော စေ ဒသကထာဝတ္ထုဓမ္မံယေဝ ကထေယျ, န တပ္ပဋိပက္ခမဟိစ္ဆတာဒိအဓမ္မံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

86. 第七经，“法随法行者”(dhammānudhammapaṭipannassa)：于此，“法”(dhamma)是指九种出世间法；此“法”的“随法”(anudhamma)是指戒清净(sīlavisuddhi)等前分行道法。他是为了证得此法与随法而修行的人。“此是随法”意即“此是相应的自性、适合的自性”。“为解说”(veyyākaraṇāya)意即“为说明”。在经文“Dhammānudhammapaṭipannoyanti”中，“yanti”是作格单数。此话的意思是：若人以随法来解说他如何行于法与随法，他就是作了正确的解说，不应因此被智者们呵责。或者，“yanti”是指向行为，由此显示：“即只说法语，只思惟法寻，当此二者皆无时，则具智与舍。对于法随法行的比丘，这是说‘他就是如此’的相应之因、适合之缘。”“说法时只说正法”意即：谈话时，只应谈论十种论事法，而不应谈论与其相反的大欲等非法。如是说：

‘‘ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပာယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ, သန္တုဋ္ဌိကထာ, ပဝိဝေကကထာ, အသံသဂ္ဂကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သီလကထာ, သမာဓိကထာ, ပညာကထာ, ဝိမုတ္တိကထာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ, ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၃; ဥဒါ. ၃၁).

“凡此言谈，能令心调伏，适于心开解，唯一导向厌离、离贪、灭尽、寂止、胜智、正觉、涅槃。即：少欲之谈、知足之谈、远离之谈、不混杂之谈、发起精进之谈、戒行之谈、禅定之谈、智慧之谈、解脱之谈、解脱知见之谈。像这样的谈论，容易获得，不费力获得，不艰难获得。”(增支部9.3；自说31)

အဘိသလ္လေခိကာယ ကထာယ လာဘီ ဧဝ ဟိ တံ ဘာသေယျ. ဧတေန ကလျာဏမိတ္တသမ္ပဒါ ဒဿိတာ.

确实，只有能获得令心调伏之言谈者，才应说它。这显示了善友具足。

ဓမ္မဝိတက္ကန္တိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒိံ ဓမ္မတော အနပေတံ ဝိတက္ကယတော ‘‘သီလာဒိပဋိပဒံ ပရိပူရေဿာမီ’’တိ ဥပရူပရိ ဥဿာဟော အဘိဝဍ္ဎိဿတိ. သော ပန ဝိတက္ကော သီလာဒီနံ အနုပကာရဓမ္မေ ဝဇ္ဇေတွာ ဥပကာရဓမ္မေ အနုဗြူဟနဝသေန ဟာနဘာဂိယဘာဝံ အပနေတွာ ဌိတိဘာဂိယဘာဝေပိ အဋ္ဌတွာ ဝိသေသဘာဂိယတံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတဉ္စ ပါပနဝသေန ပဝတ္တိယာ အနေကပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. နော အဓမ္မဝိတက္ကန္တိ ကာမဝိတက္ကံ နော ဝိတက္ကေယျာတိ [Pg.257] အတ္ထော. တဒုဘယံ ဝါ ပနာတိ ယဒေတံ ပရေသံ အနုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မဘာသနံ အတ္တနော အနုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မဝိတက္ကနဉ္စ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ပန တံ ဥဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ အပ္ပဋိပဇ္ဇိတွာ အကတွာ. ဥပေက္ခကောတိ တထာပဋိပတ္တိယံ ဥဒါသီနော သမထဝိပဿနာဘာဝနမေဝ အနုဗြူဟန္တော ဝိဟရေယျ, သမထပဋိပတ္တိယံ ဥပေက္ခကော ဟုတွာ ဝိပဿနာယမေဝ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟရေယျ. ဝိပဿနမ္ပိ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတ္ထပိ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဝသေန ဥပေက္ခကော ယာဝ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂေန ဃဋီယတိ, တာဝ ယထာ တံ တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ဝဟတိ, တထာ ဝိဟရေယျ သတော သမ္ပဇာနောတိ.

“法寻”(dhammavitakka)是指思惟出离寻等不离于法，当思惟‘我将圆满戒等行道’时，精进便会辗转增长。此寻应知有多种差别：通过避免对戒等无益之法、增长有益之法，从而去除退分，不住于住分，而达到胜分与决择分。‘不作非法寻’意即不应思惟欲寻。‘或者对彼二者’是指前文所说，为利益他人而说法，以及为利益自己而作法寻。或者，是指舍弃、不实行、不作此二者。‘舍’(upekkhā)是指对此行道保持中舍，唯增长止观的修习而住。即对止的修行保持舍，唯致力于观的修行而住。即使对观也放下热切，于彼亦以行舍智而住于舍，直至观智与道结合，他都应正念正知而住，以使其（观智）变得敏锐、勇健、明净而运行。

ဂါထာသု သမထဝိပဿနာဓမ္မော အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတဿာတိ ဓမ္မာရာမော. တသ္မိံယေဝ ဓမ္မေ ရတောတိ ဓမ္မရတော. တဿေဝ ဓမ္မဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိန္တနတော ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ တံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇေန္တော, မနသိ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. အနုဿရန္တိ တမေဝ ဓမ္မံ ဥပရူပရိဘာဝနာဝသေန အနုဿရန္တော. အထ ဝါ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ပရေသံ ဒေသနာဝသေန သီလာဒိဓမ္မော အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတဿာတိ ဓမ္မာရာမော. တထေဝ တသ္မိံ ဓမ္မေ ရတော အဘိရတောတိ ဓမ္မရတော. တေသံယေဝ သီလာဒိဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသန္တော ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဩကာသံ အဒတွာ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒိဓမ္မံယေဝ အနုဝိစိန္တနတော ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ. တဒုဘယံ ဝါ ပန ဩဠာရိကတော ဒဟန္တော အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ သမထဝိပဿနာဓမ္မမေဝ ဥပရူပရိ ဘာဝနာဝသေန အနုဿရန္တော အနုဗြူဟနဝသေန ပဝတ္တေန္တော. သဒ္ဓမ္မာတိ သတ္တတိံသပ္ပဘေဒါ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မာ စ န ပရိဟာယတိ, န စိရဿေဝ တံ အဓိဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

偈颂中，以止观(samathavipassanā)法为所乐(ārāma)，故为“法苑”(dhammārāmo)。于此法中喜乐，故为“法乐”(dhammarato)。又反复思惟此法，即是“随寻思法”，意即倾心、作意于此法。所谓“忆念”，是指以一再修习的方式来忆念此法。或者，安住于解脱处之首，为他人说法，以戒等法为所乐，故为“法苑”。同样地，于此法中喜乐、沉浸，故为“法乐”。寻求这些戒等法的归趣，不给欲寻等可乘之机，唯随寻思出离思惟(nekkhammasaṅkappa)等法。或者，烧毁并舍弃二者的粗劣部分，唯以一再修习的方式，忆念止观法并使之增长。所谓“正法”(saddhamma)不退失，是指三十七种菩提分法(bodhipakkhiyadhammā)和九种出世间法不会退失，意即不久就能证得。

ဣဒါနိ တဿ အနုဿရဏဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘စရံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စရံ ဝါတိ ဘိက္ခာစာရဝသေန စင်္ကမနဝသေန စ စရန္တော ဝါ. ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌန္တိ တိဋ္ဌန္တော ဝါ နိသိန္နော ဝါ, ဥဒ ဝါ သယန္တိ သယန္တော ဝါ. ဧဝံ စတူသုပိ ဣရိယာပထေသု. အဇ္ဈတ္တံ သမယံ စိတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတေ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ အတ္တနော စိတ္တံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝူပသမနဝသေန ပဇဟနဝသေန သမယံ သမေန္တော. သန္တိမေဝါဓိဂစ္ဆတီတိ အစ္စန္တသန္တိံ နိဗ္ဗာနမေဝ ပါပုဏာတီတိ.

现在为说明其忆念的方法，而说“行走时”等。此中，“行走时”是指以托钵乞食或经行的方式行走。或站立时，或坐着时，或躺卧时。如此，于四种威仪中。“令心内在寂静”是指如前所述，在名为业处(kammaṭṭhāna)的内所缘中，通过平息与舍弃贪欲等烦恼的方式，来调伏自心。“证得寂静”即是达到究竟寂静的涅槃。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. အန္ဓကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 致暗经释义

၈၇. အဋ္ဌမေ [Pg.258] အကုသလဝိတက္ကာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ ဝိတက္ကာ. အန္ဓကရဏာတိအာဒီသု ယဿ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ ယထာဘူတဒဿနနိဝါရဏေန အန္ဓံ ကရောန္တီတိ အန္ဓကရဏာ. န ပညာစက္ခုံ ကရောန္တီတိ အစက္ခုကရဏာ. အညာဏံ ကရောန္တီတိ အညာဏကရဏာ. ပညာနိရောဓိကာတိ ကမ္မဿကတာပညာ, ဈာနပညာ, ဝိပဿနာပညာတိ ဣမာ တိဿော ပညာ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန နိရောဓေန္တီတိ ပညာနိရောဓိကာ. အနိဋ္ဌဖလဒါယကတ္တာ ဒုက္ခသင်္ခါတဿ ဝိဃာတဿ ပက္ခေ ဝတ္တန္တီတိ ဝိဃာတပက္ခိကာ. ကိလေသနိဗ္ဗာနံ န သံဝတ္တယန္တီတိ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ.

87. 第八（经）中，“不善寻”(akusalavitakkā)即由不善巧所生之寻。于“致暗者”(andhakaraṇā)等中，（此寻）于其自身生起，通过障碍如实知见而使之盲暗，故称“致暗者”。不成就智慧眼，故称“致无眼者”(acakkhukaraṇā)。造成无知，故称“致无知者”(aññāṇakaraṇā)。“灭慧者”(paññānirodhikā)，即业所有慧(kammassakatāpaññā)、禅那慧(jhānapaññā)、观慧(vipassanāpaññā)，因其不令此三慧生起而使其止息，故称“灭慧者”。因其带来不悦意的果报，属于苦所摄之恼害一方，故称“恼害方”(vighātapakkhikā)。因其不导向烦恼的寂灭，故称“不导向涅槃者”(anibbānasaṃvattanikā)。

ကာမဝိတက္ကောတိ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော. သော ဟိ ကိလေသကာမသဟိတော ဟုတွာ ဝတ္ထုကာမေသု ပဝတ္တတိ. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ဣမေ ဒွေ စ သတ္တေသုပိ သင်္ခါရေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကာမဝိတက္ကော ဟိ ပိယမနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဝိတက္ကေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဗျာပါဒဝိတက္ကော အပ္ပိယေ အမနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နာသနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော သင်္ခါရေသု န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သင်္ခါရာ ဒုက္ခာပေတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ, ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ ဗဇ္ဈန္တု ဝါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ ဝိနဿန္တု ဝါ မာ ဝါ အဟေသု’’န္တိ စိန္တနကာလေ ပန သတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

“欲寻”(kāmavitakka)是与欲相应的寻。它与烦恼欲(kilesakāma)俱行，于事欲(vatthukāma)中转起。与嗔恚相应的寻是“嗔寻”(byāpādavitakka)。与恼害相应的寻是“害寻”(vihiṃsāvitakka)。此二者于有情与诸行中生起。欲寻于思惟可爱可意的有情或诸行时生起；嗔寻于对不可爱不可意的有情或诸行发怒时，从观看之时起，乃至（欲其）毁灭而生起；害寻则不于诸行中生起，因无所谓应被恼害的诸行，而是在思惟“愿此等有情被杀、被缚、被断绝、被毁灭，或愿其不存在！”时，于有情中生起。

ဣမေယေဝ ပန ကာမသင်္ကပ္ပာဒယော. အတ္ထတော ဟိ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ကာမသင်္ကပ္ပာဒီနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ, တံသမ္ပယုတ္တာ ပန သညာဒယော ကာမသညာဒယော. ကာမဓာတုအာဒီနံ ပန ယသ္မာ ပါဠိယံ –

这些即是欲思惟(kāmasaṅkappa)等。从意义上说，欲寻(kāmavitakka)等与欲思惟等并无差别，而与之相应的想(saññā)等则称为欲想(kāmasaññā)等。至于欲界(kāmadhātu)等，则因圣典(pāḷi)中说——

‘‘ကာမပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော…ပေ… မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော, အယံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု, သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ကာမဓာတု. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော…ပေ… မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော, အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတု. ဒသသု အာဃာတဝတ္ထူသု စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော…ပေ… အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ, အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတု. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော[Pg.259], အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဟိံသာဓာတု. ဣဓေကစ္စော ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ရဇ္ဇုယာ ဝါ အညတရညတရေန သတ္တေ ဝိဟေဌေတိ, အယံ ဝိဟိံသာဓာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၁၈၂, ၉၁၀) –

“与欲相应的寻思……乃至邪思惟，这称为欲界；一切不善法皆是欲界。与嗔恚相应的寻思……乃至邪思惟，这称为嗔恚界；对于十种恨事(āghātavatthu)，心中生起嗔恨、反感……乃至不悦，这称为嗔恚界。与伤害相应的寻思与邪思惟，这称为害界；在此，有人用手、土块、棍棒、刀、绳索或任何其他方式伤害有情，这就是害界。”（《分别论》182, 910）

အာဂတတ္တာ ဝိသေသော လဗ္ဘတိ.

因其已在经中出现，故有此差别。

တတ္ထ ဒွေ ကထာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ စ အသမ္ဘိန္နာ စ. တတ္ထ ကာမဓာတုယာ ဂဟိတာယ ဣတရာ ဒွေပိ ဂဟိတာ နာမ ဟောန္တိ. တတော ပန နီဟရိတွာ အယံ ဗျာပါဒဓာတု, အယံ ဝိဟိံသာဓာတူတိ ဒဿေတီတိ အယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ နာမ. ကာမဓာတုံ ကထေန္တော ပန ဘဂဝါ ဗျာပါဒဓာတုံ ဗျာပါဒဓာတုဋ္ဌာနေ, ဝိဟိံသာဓာတုံ ဝိဟိံသာဓာတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာဝ အဝသေသံ ကာမဓာတု နာမာတိ ကထေသီတိ အယံ အသမ္ဘိန္နကထာ နာမ.

此处有两种说法：总摄说与分别说。其中，当摄取欲界时，其余两种界也被摄取；再从其中分出，并指出“这是嗔恚界，这是害界”，这称为总摄说。然而，世尊在讲述欲界时，将嗔恚界置于嗔恚界之处，将害界置于害界之处后，才将剩余的称为欲界，这称为分别说。

သုက္ကပက္ခေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော နေက္ခမ္မဝိတက္ကော. သော အသုဘပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ, အသုဘဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော, တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော. သော မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ, မေတ္တာဈာနေ ရူပါဝစရော, တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. သော ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော, ကရုဏာဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော, တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. ယဒါ ပန အလောဘော သီသံ ဟောတိ, တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ. ယဒါ မေတ္တာ သီသံ ဟောတိ, တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ. ယဒါ ကရုဏာ သီသံ ဟောတိ, တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ.

在白分(sukkapakkha)中，应以与前述相反的方式来理解其义。与出离相应的寻是出离寻。它在不净观的前行阶段属于欲界，在不净禅中属于色界，以该禅为基础生起道与果时，则属于出世间。与无嗔相应的寻是无嗔寻。它在慈心观的前行阶段属于欲界，在慈心禅中属于色界，以该禅为基础生起道与果时，则属于出世间。与不害相应的寻是不害寻。它在悲心观的前行阶段属于欲界，在悲心禅中属于色界，以该禅为基础生起道与果时，则属于出世间。然而，当无贪为主时，其余两者随之；当慈心为主时，其余两者随之；当悲心为主时，其余两者随之。

ဣမေယေဝ ပန နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒယော. အတ္ထတော ဟိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒီနံ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒီနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ, တံသမ္ပယုတ္တာ ပန သညာဒယော နေက္ခမ္မသညာဒယော. နေက္ခမ္မဓာတုအာဒီနံ ပန ယသ္မာ ပါဠိယံ –

这些即是出离思惟等。实际上，出离寻等与出离思惟等在意义上并无差别，然而，与之相应的想等则称为出离想等。至于出离界等，则因巴利圣典中说——

‘‘နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပော, အယံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မဓာတု, သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မဓာတု. အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပော, အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု. ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ[Pg.260], အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု. အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပော – အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတု. ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ ကရုဏာယနာ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတူ’’တိ. (ဝိဘ. ၁၈၂) –

“与出离相应的思择、寻、思惟，这称为出离界；一切善法皆是出离界。与无嗔相应的思择、寻、思惟，这称为无嗔界；凡对众生的慈爱、慈心倾向、慈心解脱，也称为无嗔界。与不害相应的思择、寻、思惟，这称为不害界；凡对众生的悲悯、悲心倾向、悲心解脱，也称为不害界。”（《分别论》182）

အာဂတတ္တာ ဝိသေသော လဗ္ဘတိ. ဣဓာပိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ, အသမ္ဘိန္နာတိ ဒွေ ကထာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

因其已在经中出现，故有此差别。在此，总摄说与分别说这两种说法，也应如前述方法理解。其余部分则易于理解。

ဂါထာသု ဝိတက္ကယေတိ ဝိတက္ကေယျ. နိရာကရေတိ အတ္တနော သန္တာနတော နီဟရေယျ ဝိနောဒေယျ, ပဇဟေယျာတိ အတ္ထော. သဝေ ဝိတက္ကာနိ ဝိစာရိတာနိ, သမေတိ ဝုဋ္ဌီဝ ရဇံ သမူဟတန္တိ ယထာ နာမ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ပထဝိယံ သမူဟတံ သမန္တတော ဥဋ္ဌိတံ ရဇံ မဟတော အကာလမေဃဿ ဝဿတော ဝုဋ္ဌိ ဌာနသော ဝူပသမေတိ, ဧဝမေဝ သော ယောဂါဝစရော ဝိတက္ကာနိ မိစ္ဆာဝိတက္ကေ စ ဝိစာရိတာနိ တံသမ္ပယုတ္တဝိစာရေ စ သမေတိ ဝူပသမေတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. တထာဘူတော စ ဝိတက္ကူပသမေန စေတသာ သဗ္ဗေသံ မိစ္ဆာဝိတက္ကာနံ ဥပသမနတော ဝိတက္ကူပသမေန အရိယမဂ္ဂစိတ္တေန. ဣဓေဝ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ, သန္တိပဒံ နိဗ္ဗာနံ, သမဇ္ဈဂါ သမဓိဂတော ဟောတီတိ.

在偈颂中，“寻思”(vitakkaye)即是“应当寻思”(vitakkeyya)之义。“排除”(nirākareti)，意即从自身相续中拔除、去除、舍弃。“平息一切寻与伺，犹如雨水止息扬尘”，正如夏季最后一个月，大地上积聚并四处扬起的尘埃，被不合时节的大云所降之雨当场平息一样；同样的，那位瑜伽行者也能平息、止息、断除寻（即邪寻）与伺（即与寻相应的伺）。像这样，他以寻止息之心，由于一切邪寻的止息，以寻止息的圣道心，就在此生此世，证得了寂静之境，即涅槃。

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉. အန္တရာမလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 内垢经释义

၈၈. နဝမေ အန္တရာမလာတိ ဧတ္ထ အန္တရာသဒ္ဒေါ –

88. 第九经“内垢”(Antarāmala)中，“内”(antarā)一词是指——

‘‘နဒီတီရေသု သဏ္ဌာနေ, သဘာသု ရထိယာသု စ;

ဇနာ သင်္ဂမ္မ မန္တေန္တိ, မဉ္စ တဉ္စ ကိမန္တရ’’န္တိ. –

“河岸聚首时，殿堂与街衢；众人会商议，彼此有何殊？”

အာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၂၈) ကာရဏေ အာဂတော. ‘‘အဒ္ဒသာ မံ, ဘန္တေ, အညတရာ ဣတ္ထီ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ ဘာဇနံ ဓောဝန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၄၉) ခဏေ. ‘‘အပိစာယံ တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၃၁) ဝိဝရေ.

在《相应部》(saṃ. ni. 1.228)等处，它表示原因。在“尊者，有位女子在窗隙间洗钵”等句（《中部》ma. ni. 2.149）中，它表示时机。在“此外，这温泉(tapodā)位于两个大地狱的中间”等句（《波罗夷》pārā. 231）中，它表示间隔。

‘‘ပီတဝတ္ထေ ပီတဓဇေ, ပီတာလင်္ကာရဘူသိတေ;

ပီတန္တရာဟိ ဝဂ္ဂူဟိ, အပိဠန္ဓာဝ သောဘသီ’’တိ. –

“身着黄衣，高举黄幡，佩戴黄色饰品而庄严；你穿着美丽的黄色外衣，焕发光彩。”

အာဒီသု [Pg.261] (ဝိ. ဝ. ၆၅၈) ဥတ္တရိသာဋကေ. ‘‘ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၂၀) စိတ္တေ. ဣဓာပိ စိတ္တေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အန္တရေ စိတ္တေ ဘဝါ အန္တရာ. ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နာ, တဿ မလိနဘာဝကရဏတော မလာ. တတ္ထ မလံ နာမ ဒုဝိဓံ – သရီရမလံ, စိတ္တမလန္တိ. တေသု သရီရမလံ သေဒဇလ္လိကာဒိ သရီရေ နိဗ္ဗတ္တံ, တတ္ထ လဂ္ဂံ အာဂန္တုကရဇဉ္စ, တံ ဥဒကေနပိ နီဟရဏီယံ, န တထာ သံကိလေသိကံ. စိတ္တမလံ ပန ရာဂါဒိသံကိလေသိကံ, တံ အရိယမဂ္ဂေဟေဝ နီဟရဏီယံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

在《天宫事》(vi. va. 658)等处，它表示外衣。在“内心无愤怒者”等句（《自说经》udā. 20）中，它表示心。在此处也应理解为心。因此，由于在内心(antare citte)中存在，故为“内”(antarā)；由于在它们生起的相续流中，具有使其染污的作用，故为“垢”(malā)。垢有两种：身垢和心垢。其中，身垢如汗、污泥等在身体产生，附着在身上的外来尘垢，这些可以用水清除，其染污性不强。而心垢如贪等染污，只能用圣道去除。古人这样说过：

‘‘ရူပေန သံကိလိဋ္ဌေန, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ;

ရူပေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, အနက္ခာတံ မဟေသိနာ.

“‘以染污之色，世人受染污；以清净之色，世人得清净’——此非大仙说。

‘‘စိတ္တေန သံကိလိဋ္ဌေန, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ;

စိတ္တေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆);

“‘以染污之心，世人受染污；以清净之心，世人得清净’——此乃大仙说。”（《长部注》dī. ni. aṭṭha. 2.373;《中部注》ma. ni. aṭṭha. 1.106）

တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘စိတ္တသံကိလေသာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ, စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၀၀). တသ္မာ ဘဂဝါ ဣဓာပိ စိတ္တမလဝိသောဓနာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလာ’’တိ အာဟ.

因此，世尊说：“诸比丘，众生因心的杂染而杂染，因心的清净而清净。”（《相应部》saṃ. ni. 3.100）因此，世尊在此也为了显示应当为了净化心的污垢而修行，说道：“诸比丘，有三种内垢。”

ယထာ စေတေ လောဘာဒယော သတ္တာနံ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ မလိနဘာဝကရာ နာနပ္ပကာရသံကိလေသဝိဓာယကာတိ အန္တရာမလာ, ဧဝံ ဧကတော ဘုဉ္ဇိတွာ, ဧကတော သယိတွာ, ဩတာရဂဝေသီ အမိတ္တသတ္တု ဝိယ စိတ္တေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သတ္တာနံ နာနာဝိဓအနတ္ထာဝဟာ, နာနပ္ပကာရဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တကာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အန္တရာအမိတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိတ္တပဋိပက္ခတော အမိတ္တာ, သပတ္တကိစ္စကရဏတော သပတ္တာ, ဟိံသနတော ဝဓကာ, ဥဇုဝိပစ္စနီကတော ပစ္စတ္ထိကာ.

正如这些贪等在众生的心中生起后，能造成染污，引发种种不同的杂染，因此称为“内垢”；同样地，为了显示它们如同一个同吃同住、伺机加害的仇敌一般，正是在心中生起，给众生带来种种伤害，造成种种痛苦，因此世尊说了“内敌”(antarāamittā)等语。其中，与朋友相反的称为敌人，做敌人所做之事的称为怨敌，加害的称为杀手，与正直相反的称为对敌。

တတ္ထ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ လောဘာဒီနံ အမိတ္တာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝေရီပုဂ္ဂလော ဟိ အန္တရံ လဘမာနော အတ္တနော ဝေရိဿ သတ္ထေန ဝါ သီသံ ပါတေတိ, ဥပါယေန ဝါ မဟန္တံ အနတ္ထံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဣမေ စ လောဘာဒယော ပညာသိရပါတနေန ယောနိသမ္ပဋိပါဒနေန စ တာဒိသံ တတော ဗလဝတရံ အနတ္ထံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရသ္မိဉှိ ဣဋ္ဌာဒီသု အာရမ္မဏေသု အာပါထဂတေသု ယထာရဟံ တာနိ အာရဗ္ဘ လောဘာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧတ္တာဝတာဿ ပညာသိရံ [Pg.262] ပါတိတံ နာမ ဟောတိ. သောတဒွါရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ တာဝ ပညာသိရပါတနတော အမိတ္တာဒိသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောဘာဒယော ပန ကမ္မနိဒါနာ ဟုတွာ အဏ္ဍဇာဒိဘေဒါ စတဿော ယောနိယော ဥပနေန္တိ. တဿ ယောနိဥပဂမနမူလကာနိ ပဉ္စဝီသတိ မဟာဘယာနိ ဒွတ္တိံသ ကမ္မကရဏာနိ စ အာဂတာနေဝ ဟောန္တိ. ဧဝံ ယောနိသမ္ပဋိပါဒနတောပိ နေသံ အမိတ္တာဒိသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ လောဘာဒယော အမိတ္တာဒိသဒိသတာယ စိတ္တသမ္ဘူတတာယ စ ‘‘အန္တရာအမိတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ. အပိစ အမိတ္တေဟိ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျံ လောဘာဒယော ကရောန္တိ, အမိတ္တာဒိဘာဝေါ စ လောဘာဒီဟိ ဇာယတီတိ တေသံ အမိတ္တာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

此处应以两种方式了解贪等如敌人的性质。仇人如果得到机会，或用刀砍仇敌的头，或用计谋造成巨大的祸害。而这些贪等，通过斩断智慧之首和导致投生，能够产生比那更强大的祸害。如何？当可意等目标进入眼门范围时，贪等便缘之而生起，仅此就可称为其智慧之首被斩断。在耳门等处也是同样的道理。这样，首先应从斩断智慧之首方面，了知它们与敌人等的相似性。再者，贪等作为业的根源，能够引导众生投生卵生等四种生命形态。以投生为根本，二十五种大怖畏和三十二种业罚也随之而来。这样，也应从导致投生方面，了知它们与敌人等的相似性。因此，贪等因其与敌人等的相似性及从心中生起，故被称为“内敌”等。此外，贪等所能造成的伤害，是外在的敌人所无法做到的；而且，敌意本身也是由贪等所生，因此应当了知它们的敌人性质。如下所说：

‘‘ဒိသော ဒိသံ ယန္တံ ကယိရာ, ဝေရီ ဝါ ပန ဝေရိနံ;

မိစ္ဆာပဏိဟိတံ စိတ္တံ, ပါပိယော နံ တတော ကရေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၄၂;

ဥဒါ. ၃၃);

“仇敌于仇敌，怨家于怨家，所作诸伤害，不及恶意深。”（《法句经》dha. pa. 42;《自说经》udā. 33）

ဂါထာသု အတ္တနော ပရေသဉ္စ အနတ္ထံ ဇနေတီတိ အနတ္ထဇနနော. ဝုတ္တဉှေတံ –

于偈颂中，其为自他带来无益，故为“生无益者”(anatthajanano)。如是所说：

‘‘ယဒပိ လုဒ္ဓေါ အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ တဒပိ အကုသလံ; ယဒပိ လုဒ္ဓေါ လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပရဿ အသတာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေတိ ဝဓေန ဝါ ဗန္ဓေန ဝါ ဇာနိယာ ဝါ ဂရဟာယ ဝါ ပဗ္ဗာဇနာယ ဝါ ဗလဝမှိ ဗလတ္ထော ဣတိ, တဒပိ အကုသလံ, ဣတိဿမေ လောဘဇာ လောဘနိဒါနာ လောဘသမုဒယာ လောဘပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၀).

“即使是贪婪之人以身、语、意造作，那也是不善的；即使是贪婪之人被贪所制伏，心被占据，不正当地给他人带来痛苦，例如通过杀害、捆绑、没收财产、责骂、驱逐，或仗着自己有力量而使用强力，那也是不善的。像这样，许多由贪而生、以贪为因、以贪为集、以贪为缘的邪恶不善法便会产生。”（《增支部》3.70）

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

又说：

‘‘ရတ္တော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ပရဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ဥဘယဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၅၄).

“婆罗门！染着者被贪欲所制伏，心被占据，会思量伤害自己，也会思量伤害他人，也会思量伤害双方，并且感受到心的痛苦与忧恼。”等。（《增支部》3.54）

စိတ္တပ္ပကောပနောတိ စိတ္တသင်္ခေါဘနော. လောဘော ဟိ လောဘနီယေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော စိတ္တံ ခေါဘေန္တော ပကောပေန္တော ဝိပရိဏာမေန္တော ဝိကာရံ [Pg.263] အာပါဒေန္တော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပသာဒါဒိဝသေန ပဝတ္တိတုံ န ဒေတိ. ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတီတိ တံ လောဘသင်္ခါတံ အန္တရတော အဗ္ဘန္တရေ အတ္တနော စိတ္တေယေဝ ဇာတံ အနတ္ထဇနနစိတ္တပ္ပကောပနာဒိံ ဘယံ ဘယဟေတုံ အယံ ဗာလမဟာဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ န ဇာနာတီတိ.

“心的激动”(cittappakopana)即是“心的扰乱”(cittasaṅkhobhana)。因为贪在可贪之事上生起时，会扰乱心、激动心、转变心、使心变异而生起，不让心以明净(pasāda)等方式运作。“内心生起的恐惧，人们不觉知”——这被称为贪的恐惧，它从内部、在自己的心中生起，能带来无益并扰乱心等；这恐惧之因，愚昧的众人不觉知、不了知。

လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတီတိ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒံ အတ္ထံ ဟိတံ လုဒ္ဓပုဂ္ဂလော ယထာဘူတံ န ဇာနာတိ. ဓမ္မံ န ပဿတီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မမ္ပိ လုဒ္ဓေါ လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော န ပဿတိ ပစ္စက္ခတော န ဇာနာတိ, ပဂေဝ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

“贪者不知利”，是说贪婪之人(puggala)不能如实了知自利、他利等有差别的利益。“不见法”，是说贪者被贪所制伏，心被占据，不能亲见、不能如实了知十善业道之法，更何况是胜人法(uttarimanussadhamma)。此亦如是说：

‘‘ရတ္တော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ, ပရတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ, ဥဘယတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၅၅).

“婆罗门，染着者被贪欲所制伏，心被占据，不能如实了知自利，不能如实了知他利，不能如实了知双方之利。”等。（《增支部》3.55）

အန္ဓတမန္တိ အန္ဓဘာဝကရံ တမံ. ယန္တိ ယတ္ထ. ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနံ. ယသ္မိံ ကာလေ လောဘော သဟတေ အဘိဘဝတိ နရံ, အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတီတိ. ယန္တိ ဝါ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နရံ သဟတေ အဘိဘဝတိ, တသ္မာ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတီတိ ယောဇနာ, ယ-တ-သဒ္ဒါနံ ဧကန္တသမ္ဗန္ဓဘာဝတော. အထ ဝါ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ, ‘‘လောဘော သဟတေ’’တိ ဧတ္ထ ယဒေတံ လောဘဿ သဟနံ အဘိဘဝနံ ဝုတ္တံ. ဧတံ အန္ဓဘာဝကရဿ တမဿ ဂမနံ ဥပ္ပာဒေါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယံ နရံ လောဘော သဟတေ အဘိဘဝတိ, တဿ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, တတော စ လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“盲暗”(andhatamaṃ)是指能致盲的黑暗。文中的“yanti”是“yattha”(于……处)的意思，确实是作处格(bhummatthe)用的词。即：当贪征服、压倒人时，那时便有盲暗。或者，“yanti”是表示原因的词。因为贪生起时会征服、压倒人，所以那时便有盲暗——这是根据 ya 和 ta 这两个词的必然关联而作的解释。又或者，“yanti”是指向一个行为，即在“贪征服”中所说的贪的征服、压倒行为。其意思是，这是能致盲的黑暗的行进与生起。又或者，应在此处看到的含义是：哪个被贪征服、压倒的人，他那时便处于盲暗中，因此，贪者不知利，贪者不见法。

ယော စ လောဘံ ပဟန္တွာနာတိ ယော ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂဝသေန ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန စ ယထာရဟံ သမထဝိပဿနာဟိ လောဘံ ပဇဟိတွာ တထာ ပဇဟနဟေတု လောဘနေယျေ ဒိဗ္ဗေပိ ရူပါဒိကေ ဥပဋ္ဌိတေ န လုဗ္ဘတိ, ဗလဝဝိပဿနာနုဘာဝေန လောဘော ပဟီယတေ တမှာတိ တသ္မာ အရိယပုဂ္ဂလာ အရိယမဂ္ဂေန လောဘော ပဟီယတိ ပဇဟီယတိ, အစ္စန္တမေဝ ပရိစ္စဇီယတိ. ယထာ ကိံ? ဥဒဗိန္ဒူဝ ပေါက္ခရာတိ ပဒုမိနိပဏ္ဏတော ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ. သေသဂါထာနမ္ပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“若人已断除贪”，是说有人在准备阶段(pubbabhāga)，通过止(samatha)和观(vipassanā)，以支分舍断(tadaṅgavasena)和镇伏舍断(vikkhambhanavasena)的方式，如理地舍断了贪。由于如此舍断，即使天界的色等可贪之境现前，他也不贪着。因为强有力的观(vipassanā)的力量，贪欲被他舍断了。因此，圣者(ariyapuggala)通过圣道，贪被舍断、被断除、被完全弃绝。譬如什么呢？“如莲叶上的水珠”，即像莲叶上的水珠一样。其余偈颂的含义也应以此理了知。

တထာ [Pg.264] ဒေါသဿ –

于嗔亦然——

‘‘ယဒပိ ဒုဋ္ဌော အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ တဒပိ အကုသလံ; ယဒပိ ဒုဋ္ဌော ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပရဿ အသတာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေတိ ဝဓေန ဝါ ဗန္ဓေန ဝါ ဇာနိယာ ဝါ ဂရဟာယ ဝါ ပဗ္ဗာဇနာယ ဝါ ဗလဝမှိ ဗလတ္ထော ဣတိ, တဒပိ အကုသလံ. ဣတိဿမေ ဒေါသဇာ ဒေါသနိဒါနာ ဒေါသသမုဒယာ ဒေါသပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၀).

“即使是嗔者以身、语、意造作，那也是不善的；即使是嗔者被嗔所制伏，心被占据，不正当地给他人带来痛苦，例如通过杀害、捆绑、没收财产、责骂、驱逐，或仗着自己有力量而使用强力，那也是不善的。像这样，许多由嗔而生、以嗔为因、以嗔为集、以嗔为缘的邪恶不善法便会产生。”（《增支部》3.70）

တထာ –

亦然——

‘‘ဒုဋ္ဌော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ပရဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ဥဘယဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၅၅).

“婆罗门，嗔者被嗔所制伏，心被占据，会思量伤害自己，也会思量伤害他人，也会思量伤害双方，并且感受到心的痛苦与忧恼。”（《增支部》3.55）

တထာ –

亦然——

‘‘ဒုဋ္ဌော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ, ပရတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ, ဥဘယတ္ထမ္ပိ ယထာ ဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၅၅) –

“婆罗门，嗔者被嗔所制伏，心被占据，不能如实了知自利，不能如实了知他利，也不能如实了知双方之利。”（《增支部》3.55）——

အာဒိသုတ္တပဒါနုသာရေန အနတ္ထဇနနတာ အတ္ထဟာနိဟေတုတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

应依经文开头的文句了知，（嗔）是生无益、是利益损失之因。

တထာ မောဟဿ ‘‘ယဒပိ မူဠှော အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၃.၇၀), ‘‘မူဠှော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, မောဟေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတီ’’တိအာဒိနာ(အ. နိ. ၃.၅၅), ‘‘အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၃.၅၅) စ အာဂတသုတ္တပဒါနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

同样，于痴，亦应根据诸如“愚痴者以身、语、意造作”等（《增支部》3.70），“婆罗门，愚痴者被痴所制伏，心被占据，会思量伤害自己”等（《增支部》3.55），以及“不能如实了知自利”等（《增支部》3.55）已来的经文文句了知。

တာလပက္ကံဝ ဗန္ဓနာတိ တာလဖလံ ဝိယ ဥသုမုပ္ပာဒေန ဝဏ္ဋတော, တတိယမဂ္ဂဉာဏုပ္ပာဒေန တဿ စိတ္တတော ဒေါသော ပဟီယတိ, ပရိစ္စဇီယတီတိ အတ္ထော. မောဟံ ဝိဟန္တိ သော သဗ္ဗန္တိ သော အရိယပုဂ္ဂလော သဗ္ဗံ [Pg.265] အနဝသေသံ မောဟံ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ဝိဟန္တိ ဝိဓမတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. အာဒိစ္စောဝုဒယံ တမန္တိ အာဒိစ္စော ဝိယ ဥဒယံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တော တမံ အန္ဓကာရံ.

“如熟透的棕榈果从果柄脱落”，其义为：犹如棕榈果因热力生成而从果柄脱落，同样，当第三道智生起时，嗔从其心中被断除、被舍弃。“他摧毁一切痴”，是说那位圣者(ariyapuggala)以第四道摧毁、驱散、根除一切无余之痴。“如日出之暗”，是说犹如太阳升起时驱散黑暗。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 提婆达多经释义

၈၉. ဒသမေ တီဟိ, ဘိက္ခဝေ, အသဒ္ဓမ္မေဟိ အဘိဘူတောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဒေဝဒတ္တေ ဟိ အဝီစိမဟာနိရယံ ပဝိဋ္ဌေ ဒေဝဒတ္တပက္ခိယာ အညတိတ္ထိယာ စ ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန အဘိသပိတော ဒေဝဒတ္တော ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ အဗ္ဘာစိက္ခိံသု. တံ သုတွာ သာသနေ အနဘိပ္ပသန္နာ မနုဿာ ‘‘သိယာ နု ခေါ ဧတဒေဝံ, ယထာ ဣမေ ဘဏန္တီ’’တိ အာသင်္ကံ ဥပ္ပာဒေသုံ. တံ ပဝတ္တိံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. အထ ဘဂဝါ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတာ ကဿစိ အဘိသပံ ဒေန္တိ, တသ္မာ န ဒေဝဒတ္တော မယာ အဘိသပိတော, အတ္တနော ကမ္မေနေဝ နိရယံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဝတွာ တေသံ မိစ္ဆာဂါဟံ ပဋိသေဓေန္တော ဣမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣဒံ သုတ္တံ အဘာသိ.

89. 第十经中“诸比丘，被三种不正法所制伏”的缘起是什么？当提婆达多(Devadatta)堕入无间大地狱(Avīcimahāniraya)时，提婆达多的同党及其他外道诽谤说：“提婆达多是被沙门乔达摩(Gotama)诅咒而堕入地面的。”听到这些话后，对教法不生净信的人们便生起疑惑：“或许事情就是这样，就像他们说的那样？”比丘们将此事禀告世尊。于是世尊说：“诸比丘！如来不会诅咒任何人，因此提婆达多不是被我诅咒，而是因自己的业而堕入地狱。”为了驳斥他们的邪见，世尊便以此事缘(aṭṭhuppatti)宣说了此经。

တတ္ထ အသဒ္ဓမ္မေဟီတိ အသတံ ဓမ္မေဟိ, အသန္တေဟိ ဝါ ဓမ္မေဟိ. အတေကိစ္ဆောတိ ဗုဒ္ဓေဟိပိ အနိဝတ္တနီယတ္တာ အဝီစိနိဗ္ဗတ္တိယာ တိကိစ္ဆာဘာဝတော အတေကိစ္ဆော, အတိကိစ္ဆနီယောတိ အတ္ထော. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာဓိပ္ပာယေန ပဝတ္တာ ပါပါ ဣစ္ဆာ ဧတဿာတိ ပါပိစ္ဆော, တဿ ဘာဝေါ ပါပိစ္ဆတာ, တာယ. ‘‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, သံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’’တိ တဿ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပန္နာ. ကောကာလိကာဒယော ပါပါ လာမကာ မိတ္တာ ဧတဿာတိ ပါပမိတ္တော, တဿ ဘာဝေါ ပါပမိတ္တတာ, တာယ. ဥတ္တရိကရဏီယေတိ ဈာနာဘိညာဟိ ဥတ္တရိကရဏီယေ အဓိဂန္တဗ္ဗေ မဂ္ဂဖလေ အနဓိဂတေ သတိ ဧဝ, တံ အနဓိဂန္တွာတိ အတ္ထော. ဩရမတ္တကေနာတိ အပ္ပမတ္တကေန ဈာနာဘိညာမတ္တေန. ဝိသေသာဓိဂမေနာတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမေန. အန္တရာတိ ဝေမဇ္ဈေ. ဝေါသာနံ အာပါဒီတိ အကတကိစ္စောဝ သမာနော ‘‘ကတကိစ္စောမှီ’’တိ မညမာနော သမဏဓမ္မတော ဝိဂမံ အာပဇ္ဇိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမိနာ သုတ္တေန ဝိသေသတော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေ အာဒီနဝံ ပကာသေသိ ဘာရိယော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ ဈာနာဘိညာပရိယောသာနာ [Pg.266] သမ္ပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာပိ အနေကာနတ္ထာဝဟံ နာနာဝိဓံ ဒုက္ခဟေတုံ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနံ အသပ္ပုရိသသံသဂ္ဂံ အာလသိယာနုယောဂဉ္စ အဝိဇဟန္တော အဝီစိမှိ ကပ္ပဋ္ဌိယံ အတေကိစ္ဆံ ကိဗ္ဗိသံ ပသဝိဿတီတိ.

此处“不正法”(asaddhamma)指恶人之法，或不存在之法。“不可救治”(atekiccho)意为即使诸佛亦无法令其回转，因其必投生无间地狱而无医治之可能，故为不可救治。恶欲(pāpicchatā)是怀着对不存在功德的尊崇而生起的邪恶欲望；提婆达多就曾生起欲望：“我将成为佛陀，我将统领僧团。”恶友(pāpamittatā)是指与果嘎里咖(Kokālika)等卑劣恶人为友。关于经文所说‘于应更向上之事，仅以少分殊胜之证得，即于中途放弃’：其中“以少为足”(oramattakena)指仅以少许禅定神通为足；“由殊胜证得”(visesādhigamena)指由证得超人之法；“中途”(antarā)意为在中间；“而废”(vosānaṃ āpādi)即未完成修行却自认为已究竟，从而脱离沙门之法。因此，世尊以此经特别开示了凡夫状态的过患：凡夫的状态是如此沉重！即使修习并获得了以禅那与神通为顶点的成就，如果不舍弃那带来众多无益、作为种种痛苦之因的对不存在功德的尊崇，不舍弃与恶人交往，以及不舍弃对懈怠的投入，他仍将在无间地狱中，招致长达一劫都不可救治的罪业。

ဂါထာသု မာတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော. ဇာတူတိ ဧကံသေန. ကောစီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝစနံ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ကောစိ ပုဂ္ဂလော ဧကံသေန ပါပိစ္ဆော မာ ဟောတူ’’တိ. တဒမိနာပိ ဇာနာထ, ပါပိစ္ဆာနံ ယထာ ဂတီတိ ပါပိစ္ဆာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ယထာ ဂတိ ယာဒိသီ နိပ္ဖတ္တိ, ယာဒိသော အဘိသမ္ပရာယော, တံ ဣမိနာပိ ကာရဏေန ဇာနာထာတိ ဒေဝဒတ္တံ နိဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ပဏ္ဍိတောတိ သမညာတောတိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စေန ပဏ္ဍိတောတိ ဉာတော. ဘာဝိတတ္တောတိ သမ္မတောတိ ဈာနာဘိညာဟိ ဘာဝိတစိတ္တောတိ သမ္ဘာဝိတော. တထာ ဟိ သော ပုဗ္ဗေ ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ဂေါဓိပုတ္တော, မဟာနုဘာဝေါ ဂေါဓိပုတ္တော’’တိ ဓမ္မသေနာပတိနာပိ ပသံသိတော အဟောသိ. ဇလံဝ ယသသာ အဋ္ဌာ, ဒေဝဒတ္တောတိ ဝိဿုတောတိ အတ္တနော ကိတ္တိယာ ပရိဝါရေန ဇလန္တော ဝိယ ဩဘာသေန္တော ဝိယ ဌိတော ဒေဝဒတ္တောတိ ဧဝံ ဝိဿုတော ပါကဋော အဟောသိ. ‘‘မေ သုတ္တ’’န္တိပိ ပါဌော, မယာ သုတံ သုတမတ္တံ, ကတိပါဟေနေဝ အတထာဘူတတ္တာ တဿ တံ ပဏ္ဍိစ္စာဒိ သဝနမတ္တမေဝါတိ အတ္ထော.

偈颂中的“莫”(mā)是否定词。`jātu`意为“肯定地”。“任何”(koci)是一个总括词。“于世间”(lokasmiṃ)指于众生世间。这是说：“愿在此众生世间中，没有任何人(puggalo)肯定是怀有恶欲的。”“由此亦当了知恶欲者之去向”，即怀有恶欲之人的去向如何，结局如何，来世如何，这是为了以提婆达多(Devadatta)为例而如此说，你们当了知。“被称为智者”，是因通晓教理与博学而被认为是智者。“被认为是已培育者”(bhāvitatta)，是因通过禅那与神通培育了心而被尊崇。事实上，他先前曾被法将舍利弗称赞为：“瞿提之子(Godhiputta)有大神通，瞿提之子有大威力。”“他因名声而立，犹如燃烧，被称为提婆达多”，即他因自己的名声与随从，犹如燃烧、照耀般而立，提婆达多因此而闻名、显赫。“我所听闻”(me suttaṃ)也是一种读法，其义为：我所听闻的只是听闻而已，因为不久之后他便不再如此，所以那所谓的智慧等只是听闻而已。

သော သမာနမနုစိဏ္ဏော, အာသဇ္ဇ နံ တထာဂတန္တိ သော ဧဝံဘူတော ဒေဝဒတ္တော ‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ သကျပုတ္တော, အဟမ္ပိ သကျပုတ္တော, ဗုဒ္ဓေါပိ သမဏော, အဟမ္ပိ သမဏော, ဗုဒ္ဓေါပိ ဣဒ္ဓိမာ, အဟမ္ပိ ဣဒ္ဓိမာ, ဗုဒ္ဓေါပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော, အဟမ္ပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော, ဗုဒ္ဓေါပိ ဒိဗ္ဗသောတကော, အဟမ္ပိ ဒိဗ္ဗသောတကော, ဗုဒ္ဓေါပိ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ, အဟမ္ပိ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ, ဗုဒ္ဓေါပိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ ဓမ္မေ ဇာနာတိ, အဟမ္ပိ တေ ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော ပမာဏံ အဇာနိတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အတ္တနာ သမသမဋ္ဌပနေန သမာနံ အာပဇ္ဇန္တော ‘‘ဣဒါနာဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’’တိ အဘိမာရပယောဇနာ တထာဂတံ အာသဇ္ဇ အာသာဒေတွာ ဝိဟေဌေတွာ. ‘‘ပမာဒမနုဇီနော’’တိပိ ပဌန္တိ. တဿတ္ထော ‘‘ဝုတ္တနယေန ပမာဒံ [Pg.267] အာပဇ္ဇန္တော ပမာဒံ နိဿာယ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ယုဂဂ္ဂါဟစိတ္တုပ္ပာဒေန သဟေဝ ဈာနာဘိညာဟိ အနုဇီနော ပရိဟီနော’’တိ. အဝီစိနိရယံ ပတ္တော, စတုဒွါရံ ဘယာနကန္တိ ဇာလာနံ တတ္ထ ဥပ္ပန္နသတ္တာနံ ဝါ နိရန္တရတာယ ‘‘အဝီစီ’’တိ လဒ္ဓနာမံ စတူသု ပဿေသု စတုမဟာဒွါရယောဂေန စတုဒွါရံ အတိဘယာနကံ မဟာနိရယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ပတ္တော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

“他自比于如来，却冒犯如来”，即提婆达多这样想：“佛陀是释迦子，我也是释迦子；佛陀是沙门，我也是沙门；佛陀有神通，我也有神通；佛陀有天眼，我也有天眼；佛陀有天耳，我也有天耳；佛陀得他心智，我也得他心智；佛陀能知过去、未来、现在诸法，我也能知彼等。”他不自量力地企图与正等正觉者等同，妄想：“现在我要成佛，我要统领比丘僧团。”他怀着此傲慢企图，冒犯、侵扰、伤害如来。亦有“因放逸而衰退者”(pamādamanujīno)的读法，其义为：“以先前所说之方式陷入放逸，依赖放逸，因生起与世尊争胜之心，故在禅那与神通上衰退。”“他堕入无间地狱，那是一个四门、可怖之地”，此地狱因火焰或其中众生无间断，故得名“无间”(Avīci)；又因四方有四大门，故为四门，是极其可怖的大地狱，他以结生方式堕入彼处。正如所说——

‘‘စတုက္ကဏ္ဏော စတုဒွါရော, ဝိဘတ္တော ဘာဂသော မိတော;

အယောပါကာရပရိယန္တော, အယသာ ပဋိကုဇ္ဇိတော.

“四角四门，分区计量；铁墙环绕，上有铁盖。

‘‘တဿ အယောမယာ ဘူမိ, ဇလိတာ တေဇသာ ယုတာ;

သမန္တာ ယောဇနသတံ, ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗဒါ’’တိ. (မ. နိ. ၃.၂၅၀;

အ. နိ. ၃.၃၆;

ပေ. ဝ. ၆၉၃-၆၉၄;

ဇာ. ၂.၁၉.၈၆-၈၇);

“其地由铁所成，烈焰炽燃；遍布周围百由旬，永远持续安立。”

အဒုဋ္ဌဿာတိ အဒုဋ္ဌစိတ္တဿ. ဒုဗ္ဘေတိ ဒူသေယျ. တမေဝ ပါပံ ဖုသတီတိ တမေဝ အဒုဋ္ဌဒုဗ္ဘိံ ပါပပုဂ္ဂလံ ပါပံ နိဟီနံ ပါပဖလံ ဖုသတိ ပါပုဏာတိ အဘိဘဝတိ. ဘေသ္မာတိ ဝိပုလဘာဝေန ဂမ္ဘီရဘာဝေန စ ဘိံသာပေန္တော ဝိယ, ဝိပုလဂမ္ဘီရောတိ အတ္ထော. ဝါဒေနာတိ ဒေါသေန. ဝိဟိံသတီတိ ဗာဓတိ အာသာဒေတိ. ဝါဒေါ တမှိ န ရူဟတီတိ တသ္မိံ တထာဂတေ ပရေန အာရောပိယမာနော ဒေါသော န ရုဟတိ, န တိဋ္ဌတိ, ဝိသကုမ္ဘော ဝိယ သမုဒ္ဒဿ, န တဿ ဝိကာရံ ဇနေတီတိ အတ္ထော.

“于无瞋者”(aduṭṭhassa)指于无瞋心者。“他会伤害”(dubbheti)即他会玷污。“那恶业只会触及他”，即那个伤害无瞋者的恶人(pāpapuggala)，那恶业，那低劣的恶果，只会触及他、临到他、压倒他。“可怖”(bhesma)犹如以其广大与深邃而令人恐惧，意为广大而深邃。“以言论”(vādena)即以恶意。“他伤害”(vihiṃsati)即他妨碍、侵扰。“言论于彼不生”(vādo tamhi na rūhati)意指他人强加于如来的非难不会生起、不会停留，如同毒药之于大海，不会对它产生变异。

ဧဝံ ဆဟိ ဂါထာဟိ ပါပိစ္ဆတာဒိသမန္နာဂတဿ နိရယူပဂဘာဝဒဿနေန ဒုက္ခတော အပရိမုတ္တတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တပ္ပဋိပက္ခဓမ္မသမန္နာဂတဿ ဒုက္ခက္ခယံ ဒဿေန္တော ‘‘တာဒိသံ မိတ္တ’’န္တိ ဩသာနဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ယဿ သမ္မာ ပဋိပန္နဿ မဂ္ဂါနုဂေါ ပဋိပတ္တိမဂ္ဂံ အနုဂတော သမ္မာ ပဋိပန္နော အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂမေန သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခယံ ပရိယောသာနံ ပါပုဏေယျ. တာဒိသံ ဗုဒ္ဓံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကံ ဝါ ပဏ္ဍိတော သပ္ပညော, အတ္တနော မိတ္တံ ကုဗ္ဗေထ တေန မေတ္တိကံ ကရေယျ, တဉ္စ သေဝေယျ တမေဝ ပယိရုပါသေယျာတိ.

如此，以六首偈颂显示了具足恶欲等者会堕入地狱而未从苦中解脱，现在为显示具足对治之法者能灭尽诸苦，而说了以“如是朋友”(tādisaṃ mittaṃ)为结尾的偈颂。其义为：若人正确行道，随顺修行之道，具足少欲等德行，能究竟灭尽一切轮回之苦，那么有智慧的贤者就应当与这样的佛陀或佛陀的声闻弟子为友，与他结交，亲近他，承事他。

ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဆဋ္ဌသတ္တမသုတ္တေသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ဣတရေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ.

在此品中，第六、第七经宣说了还灭，其余的经宣说了轮回与还灭。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四品释义终。

၅. ပဉ္စမဝဂ္ဂေါ

5. 第五品

၁. အဂ္ဂပ္ပသာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 最胜净信经释义

၉၀. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ [Pg.268] ပဌမေ အဂ္ဂပ္ပသာဒါတိ ဧတ္ထ အယံ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ, သမ္မ ဒေါဝါရိက, အာဝရာမိ ဒွါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီနံ (မ. နိ. ၂.၇၀). အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၀; ပါရာ. ၁၅) စ အာဒီသု အာဒိမှိ ဒိဿတိ. ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ (ကထာ. ၄၄၁). ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိ စ အာဒီသု ကောဋိယံ. ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄). အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၁၈) စ အာဒီသု ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဂ္ဂေါ စ သေဋ္ဌော စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စ (အ. နိ. ၄.၉၅). အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိ စ အာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၁; မ. နိ. ၃.၂၀၇) သေဋ္ဌေ. သွာယမိဓာပိ သေဋ္ဌေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အဂ္ဂေသု သေဋ္ဌေသု ပသာဒါ, အဂ္ဂဘူတာ သေဋ္ဌဘူတာ ဝါ ပသာဒါ အဂ္ဂပ္ပသာဒါတိ အတ္ထော.

90. 在第五品第一经《最胜净信经》中，对于“最胜净信”(aggappasāda)一词，其中的“agga”一词可见于起始、顶端、部分、最上等义。例如，“从今天起(ajjatagge)，贤友守门人，我为尼乾陀(nigaṇṭha)与尼乾陀尼(nigaṇṭhī)关闭大门”和“从今天起，我终生归依”等句中，见于起始之义。“仅以那指尖(aṅgulagga)触此指尖”和“蔗顶(ucchagga)、竹顶(veḷagga)”等句中，见于顶端之义。“酸的部分(ambilagga)、甜的部分(madhuragga)或苦的部分(tittakagga)”和“诸比丘，我允许以精舍的一部分(vihāragga)或独住处的一部分(pariveṇagga)来分配”等句中，见于部分之义。“此乃此四种人(puggala)中之最上(aggo)、最胜(seṭṭho)、最优(uttamo)、最卓越者(pavaro)”和“我为世间最上者”等句中，见于最上之义。此词于此处也应被理解为最上之义。因此，“最胜净信”(aggappasāda)的意义是：对最上者们的净信，或者是本身即为最上、最胜的净信。

ပုရိမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ အဂ္ဂသဒ္ဒေန ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယံ ဝုစ္စတိ. တေသု ဘဂဝါ တာဝ အသဒိသဋ္ဌေန, ဂုဏဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန, အသမသမဋ္ဌေန စ အဂ္ဂေါ. သော ဟိ မဟာဘိနီဟာရံ ဒသန္နံ ပါရမီနံ ပဝိစယဉ္စ အာဒိံ ကတွာ တေဟိ ဗောဓိသမ္ဘာရဂုဏေဟိ စေဝ ဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ စ သေသဇနေဟိ အသဒိသောတိ အသဒိသဋ္ဌေန အဂ္ဂေါ. ယေ စဿ ဂုဏာ မဟာကရုဏာဒယော, တေ သေသသတ္တာနံ ဂုဏေဟိ ဝိသိဋ္ဌာတိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေနပိ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမတာယ အဂ္ဂေါ. ယေ ပန ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗသတ္တေဟိ အသမာ, တေဟိ သဒ္ဓိံ အယမေဝ ရူပကာယဂုဏေဟိ စေဝ ဓမ္မကာယဂုဏေဟိ စ သမောတိ အသမသမဋ္ဌေနပိ အဂ္ဂေါ. တထာ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝတော အစ္ဆရိယမနုဿဘာဝတော ဗဟုဇနဟိတသုခါဝဟတော အဒုတိယအသဟာယာဒိဘာဝတော စ ဘဂဝါ လောကေ အဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

在前一意义中，以“最上”(agga)一词指佛、法、僧三宝。其中，世尊首先以无与伦比之义、功德殊胜之义、无等之等之义而为最上。这位世尊以发大誓愿、思择十波罗蜜(pāramī)为开端，凭借这些菩提资粮(bodhisambhāra)功德及佛陀功德而超越其余众人，因此以无与伦比之义为最上。世尊所具有的大悲(mahākaruṇā)等功德，胜过其余众生的功德，因此以功德殊胜之义，也因其为一切众生中最上者而为最上。过去的诸位正自觉者与一切众生不等，而这位世尊与他们在色身(rūpakāya)功德和法身(dhammakāya)功德上相等，因此以无等之等之义也为最上。再者，因为世尊出现世间极为稀有、具有希有之人性、能为许多人带来利益安乐、是无二无伴的，所以世尊在世间被称为最上。如经中所说：

‘‘ဧကပုဂ္ဂလဿ, ဘိက္ခဝေ, ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ကတမဿ ဧကပုဂ္ဂလဿ? တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

“诸比丘，有一人(puggala)的出现在世间是稀有的。是哪一人呢？如来、阿罗汉、正自觉者。

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော[Pg.269], ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော.

“诸比丘，有一人(puggala)出现于世间，他出现为希有之人(acchariyamanussa)。

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇန…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ.

“诸比丘，有一人(puggala)出现于世间，是为了许多人的利益，许多人的安乐，出于对世间的慈悲，为了天与人的福祉、利益与安乐而出现。此人即是如来、阿罗汉、正自觉者。

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အဒုတိယော အသဟာယော အပ္ပဋိမော အပ္ပဋိသမော အပ္ပဋိဘာဂေါ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော အသမော အသမသမော ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ. ကတမော ဧကပုဂ္ဂလော? တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၇၀-၁၇၂, ၁၇၄).

“诸比丘，有一人(puggala)出现于世间，他是无二的、无伴的、无与伦比的、无可匹敌的、无匹对的、无对等的、无等的、无等之等的，是二足中的最上者。是哪一人呢？即如来、阿罗汉、正自觉者。”

ဓမ္မသံဃာပိ အညဓမ္မသံဃေဟိ အသဒိသဋ္ဌေန ဝိသိဋ္ဌဂုဏတာယ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝါဒိနာ စ အဂ္ဂါ. တထာ ဟိ တေသံ သွာက္ခာတတာဒိသုပ္ပဋိပန္နတာဒိဂုဏဝိသေသေဟိ အညဓမ္မသံဃာ သဒိသာ အပ္ပတရနိဟီနာ ဝါ နတ္ထိ, ကုတော သေဋ္ဌာ. သယမေဝ စ ပန တေဟိ ဝိသိဋ္ဌဂုဏတာယ သေဋ္ဌာ. တထာ ဒုလ္လဘုပ္ပာဒအစ္ဆရိယဘာဝဗဟုဇနဟိတသုခါဝဟာ အဒုတိယအသဟာယာဒိသဘာဝါ စ တေ. ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဘဂဝါ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝေါ, တဒဂ္ဂေန ဓမ္မသံဃာပီတိ. အစ္ဆရိယာဒိဘာဝေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ အဂ္ဂေသု သေဋ္ဌေသု ဥတ္တမေသု ပဝရေသု ဂုဏဝိသိဋ္ဌေသု ပသာဒါတိ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ.

法与僧伽也因与其他教法僧伽相比，具有无与伦比之义、殊胜功德、难以出现等特质而成为最胜。因为他们具有善说等、善行道等殊胜功德，其他教法的僧伽既无相同者，亦无略逊或低劣者，更何况是最胜者。他们本身就因这些殊胜功德而成为最胜。同样，他们具有难以生起、希有、能带来众多人利益安乐、无二无伴等性质。世尊因何等卓越而难得出现，法与僧伽亦因彼等卓越而难得出现。希有等性质也依此道理类推。如此，对最胜、最殊胜、最上、最优秀、功德殊胜者生起净信，就是最胜净信。

ဒုတိယသ္မိံ ပန အတ္ထေ ယထာဝုတ္တေသု အဂ္ဂေသု ဗုဒ္ဓါဒီသု ဥပ္ပတ္တိယာ အဂ္ဂဘူတာ ပသာဒါ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ. ယေ ပန အရိယမဂ္ဂေန အာဂတာ အဝေစ္စပ္ပသာဒါ, တေ ဧကန္တေနေဝ အဂ္ဂဘူတာ ပသာဒါတိ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ. ယထာဟ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၂၇). အဂ္ဂဝိပါကတ္တာပိ စေတေ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော’’တိ.

在第二种含义中，如前所说，对于佛陀等最胜者生起的净信，因其生起即为至上，所以是最胜净信。然而，那些通过圣道获得的不坏净信，因为完全是最胜的净信，所以是最胜净信。正如所说：“诸比丘，在此，圣弟子具有对佛陀的不坏净信”等等。又因为这些净信有最胜的果报，所以是最胜净信。因为说过：“确实，对于最胜者有净信，其果报也是最胜的。”

ယာဝတာတိ ယတ္တကာ. သတ္တာတိ ပါဏိနော. အပဒါတိ အပါဒကာ. ဒွိပဒါတိ ဒွိပါဒကာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, န ဝိကပ္ပတ္ထော. ယထာ ‘‘အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၇) ဧတ္ထ အနုပ္ပန္နော စ ဥပ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော. ယထာ စ ‘‘ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ [Pg.270] (မ. နိ. ၁.၄၀၂; သံ. နိ. ၂.၁၂) ဧတ္ထ ဘူတာနဉ္စ သမ္ဘဝေသီနဉ္စာတိ အတ္ထော. ယထာ စ ‘‘အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ မိထုဘေဒတော ဝါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၂; ဥဒါ. ၇၆; မဟာဝ. ၂၈၆) ဧတ္ထ အဂ္ဂိတော စ ဥဒကတော စ မိထုဘေဒတော စာတိ အတ္ထော, ဧဝံ ‘‘အပဒါ ဝါ…ပေ… အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ အပဒါ စ ဒွိပဒါ စာတိ သမ္ပိဏ္ဍနဝသေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, န ဝိကပ္ပတ္ထော’’တိ.

“‘乃至’(yāvatā)指的是‘有多少’(yattakā)。‘有情’(sattā)指的是‘有生命者’(pāṇino)。‘无足者’(apadā)指的是无足的(apādakā)。‘二足者’(dvipadā)指的是二足的(dvipādakā)。其余两词也依此理类推。‘或’(vā)字在此处表示集合义，而非选择义。例如，“未生起的欲漏，或生起；已生起的欲漏，或增长”，这里的含义是“未生起的和已生起的”。又如，“为了已存在有情的住立，或为了将要出生有情的帮助”，这里的含义是“已存在的和将要出生的”。又如，“由于火，或由于水，或由于内部分裂”，这里的含义是“由于火、水和内部分裂”。同样地，“无足者，或……乃至……被称为最胜”，这里也应当理解为“无足者和二足者”的集合义。因此说：“‘或’字表示集合义，而非选择义。”

ရူပိနောတိ ရူပဝန္တော. န ရူပိနောတိ အရူပိနော. သညိနောတိ သညာဝန္တော. န သညိနောတိ အသညိနော. နေဝသညိနာသညိနော နာမ ဘဝဂ္ဂပရိယာပန္နာ. ဧတ္တာဝတာ စ ကာမဘဝေါ, ရူပဘဝေါ, အရူပဘဝေါ, ဧကဝေါကာရဘဝေါ, စတုဝေါကာရဘဝေါ, ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ, သညီဘဝေါ, အသညီဘဝေါ, နေဝသညီနာသညီဘဝေါတိ နဝဝိဓေပိ ဘဝေ သတ္တေ အနဝသေသတော ပရိယာဒိယိတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ. ဧတ္ထ ဟိ ရူပိဂ္ဂဟဏေန ကာမဘဝေါ ရူပဘဝေါ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ဧကဝေါကာရဘဝေါ စ ဒဿိတော, အရူပိဂ္ဂဟဏေန အရူပဘဝေါ စတုဝေါကာရဘဝေါ စ ဒဿိတော. သညီဘဝါဒယော ပန သရူပေနေဝ ဒဿိတာ. အပဒါဒိဂ္ဂဟဏေန ကာမဘဝပဉ္စဝေါကာရဘဝသညီဘဝါနံ ဧကဒေသော ဒဿိတောတိ.

“‘有色者’(rūpino)即具色者(rūpavanto)。‘无色者’(na rūpino)即无色者(arūpino)。‘有想者’(saññino)即具想者(saññāvanto)。‘无想者’(na saññino)即无想者(asaññino)。‘非想非非想者’(nevasaññināsaññino)则属于有顶(bhavagga)。法王如是无余地含摄并开示了九有中的一切有情：即欲有、色有、无色有、一蕴有、四蕴有、五蕴有、有想有、无想有、非想非非想有。在此，以‘有色’一词含摄了欲有、色有、五蕴有与一蕴有；以‘无色’一词含摄了无色有与四蕴有。而有想有等，则以其自相开示。以‘无足’等词则开示了欲有、五蕴有与有想有的一部分。

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယထာ အဒုတိယသုတ္တေ ‘‘ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ’’တိ ဒွိပဒါနံ ဂဟဏမေဝ အကတွာ အပဒါဒိဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ? ဝုစ္စတေ – အဒုတိယသုတ္တေ တာဝ သေဋ္ဌတရဝသေန ဒွိပဒဂ္ဂဟဏမေဝ ကတံ. ဣမသ္မိဉှိ လောကေ သေဋ္ဌော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အပဒစတုပ္ပဒဗဟုပ္ပဒေသု န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒွိပဒေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကတရေသု ဒွိပဒေသု? မနုဿေသု စေဝ ဒေဝေသု စ. မနုဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သကလလောကံ ဝသေ ဝတ္တေတုံ သမတ္ထော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုံ ဝသေ ဝတ္တေတုံ သမတ္ထော’’တိ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၇၄) ဝုတ္တံ. ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဝသေ ဝတ္တနကော မဟာဗြဟ္မာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သော တဿ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ အာရာမိကော ဝါ သမ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ တတောပိ သေဋ္ဌတရဝသေနေသ ‘‘ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ’’တိ တတ္ထ ဝုတ္တော, ဣဓ ပန အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ယာဝတ္တကာ ဟိ သတ္တာ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ အပဒါ ဝါ…ပေ… နေဝသညီနာသညိနော ဝါ, တထာဂတော တေသံ [Pg.271] အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ. နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ သာမိဝစနံ, မကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အဂ္ဂေါ အက္ခာယတီတိ ပဒဝိဘာဂေါ.

为何此处不像《无二经》(Adutiyasutta)中那样说“二足中之最上”，而只取无足者等呢？答曰：在《无二经》中，是从更为殊胜的角度而只取二足者。因为此世间中，名为“最胜者”在出生时，不会出生在无足、四足、多足者中，只会出生在二足者中。是哪些二足者呢？即人与天。在人中出生，能成为统御全世界的佛陀。在《增支部》的义注(Aṅguttaraṭṭhakathā)中则说：“能统御三千大千世界。”在天中出生，能成为统御一万世界的大梵天，他会成为其（佛陀）的净人(kappiyakāraka)或园丁(ārāmika)。因此，在那里是从更为殊胜的角度说“二足中之最上”，而此处则是从无余遍取(anavasesapariyādāna)的角度这样说。凡是包含在“有”(attabhāva)中的众生，无论是无足者……乃至……非想非非想有情，如来都被称为他们之中的最上者。此中，这是用于抉择(niddhāraṇa)的属格(sāmivacana)，“m”是用于音节连接(padasandhi)。“aggamakkhāyati”的词语分解是“aggo akkhāyati”（被称为最上者）。

အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီတိ အဂ္ဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပသန္နာနံ ယော ပသာဒေါ, သော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ကောဋိဘူတော ဝါ, တသ္မာ တဿ ဝိပါကောပိ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ကောဋိဘူတော ဥဠာရတမော ပဏီတတမော ဟောတိ. သော ပန ပသာဒေါ ဒုဝိဓော လောကိယလောကုတ္တရဘေဒတော. တေသု လောကိယဿ တာဝ –

“有最上的果报”(Aggo vipāko hoti)是说：对于最上(agge)的正自觉者(sammāsambuddhe)有净信者的净信(pasādo)，它是最上(aggo)、殊胜(seṭṭho)、无上(uttamo)或顶级(koṭibhūto)的；因此，它的果报(vipāko)也是最上、殊胜、无上、顶级、最宏伟(uḷāratamo)、最精妙(paṇītatamo)的。此净信又依世间(lokiya)与出世间(lokuttara)而有两种。其中，就世间的而言——

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ;

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂;

သံ. နိ. ၁.၃၇);

“凡皈依佛陀者，彼等不堕恶趣；舍弃此人身之后，当圆满彼天身。”（《长部》2.332；《相应部》1.37）

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ;

ဝရမေဝ ဟိ သာ ပီတိ, ကသိဏေနပိ ဇမ္ဗုဒီပဿ.

“称念‘佛陀’之名时，于身生起之喜悦；彼喜悦实为更胜，胜过整个瞻部洲。”

‘‘သတံ ဟတ္ထီ သတံ အဿာ, သတံ အဿတရီ ရထာ;

သတံ ကညာသဟဿာနိ, အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလာ;

ဧကဿ ပဒဝီတိဟာရဿ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ’’. (သံ. နိ. ၁.၂၄၂;

စူဠဝ. ၃၀၅);

“百象百马百骡车，十万少女，佩戴珠宝耳环；一步之功德，十六分之一亦不及。”（《相应部》1.242；《律藏·小品》305）

‘‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနံ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ, ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန, ဒိဗ္ဗေန သုခေန, ဒိဗ္ဗေန ယသေန, ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန, ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁) –

“善哉，天帝！归依佛陀是好的。天帝！因为归依佛陀之故，在此处有些众生身坏命终之后，投生到善趣天界。他们以十种方式胜过其他天神——天寿、天容色、天乐、天名声、天统治权、天色、天声、天香、天味、天触。”（《相应部》4.341）

ဧဝမာဒီနံ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ သော အပါယဒုက္ခဝိနိဝတ္တနေန သဒ္ဓိံ သမ္ပတ္တိဘဝေသု သုခဝိပါကဒါယကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. လောကုတ္တရော ပန သာမညဖလဝိပါကဒါယကော ဝဋ္ဋဒုက္ခဝိနိဝတ္တကော စ. သဗ္ဗောပိ စာယံ ပသာဒေါ ပရမ္ပရာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဝိနိဝတ္တေတိယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

如是等经句所示，应当了解净信能成就殊胜的果报。因此，应当理解它既能解除堕入恶道的痛苦，又能于善趣的生命中带来快乐的果报。然而，出世间的净信，能带来沙门果的果报，并且能止息轮回的痛苦。一切净信最终都能次第灭除轮回的痛苦。如是说：

‘‘ယသ္မိံ[Pg.272], ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော သဒ္ဓံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ. ဥဇုဂတစိတ္တဿ ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ…ပေ… နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီ’’တိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၂၆).

“诸比丘，当圣弟子忆念自己的信时，那时，他的心既没有被贪欲所缠，也没有被嗔恚所缠，也没有被愚痴所缠，那时他的心是正直的。当心正直时，生起喜悦；当有喜悦时，生起欢喜……乃至……他了知‘没有其他的存在状态了’。”（《增支部》6.10；26）

ဓမ္မာတိ သဘာဝဓမ္မာ. သင်္ခတာတိ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတာတိ သင်္ခတာ, သပ္ပစ္စယဓမ္မာ. ဟေတူဟိ ပစ္စယေဟိ စ န ကေဟိစိ ကတာတိ အသင်္ခတာ, အပ္ပစ္စယနိဗ္ဗာနံ. သင်္ခတာနံ ပဋိယောဂိဘာဝေန ‘‘အသင်္ခတာ’’တိ ပုထုဝစနံ. ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ တေသံ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မာနံ ယော ဝိရာဂသင်္ခါတော အသင်္ခတဓမ္မော, သော သဘာဝေနေဝ သဏှသုခုမဘာဝတော သန္တတရပဏီတတရဘာဝတော ဂမ္ဘီရာဒိဘာဝတော မဒနိမ္မဒနာဒိဘာဝတော စ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ပဝရန္တိ ဝုစ္စတိ. ယဒိဒန္တိ နိပါတော, ယော အယန္တိ အတ္ထော. မဒနိမ္မဒနောတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ နိဗ္ဗာနဝေဝစနာနိယေဝ. တထာ ဟိ တံ အာဂမ္မ မာနမဒပုရိသမဒါဒိကော သဗ္ဗော မဒေါ နိမ္မဒီယတိ ပမဒ္ဒီယတိ, ကာမပိပါသာဒိကာ သဗ္ဗာ ပိပါသာ ဝိနီယတိ, ကာမာလယာဒိကာ သဗ္ဗေပိ အာလယာ သမုဂ္ဃာတီယန္တိ, သဗ္ဗေပိ ကမ္မဝဋ္ဋကိလေသဝဋ္ဋဝိပါကဝဋ္ဋာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, အဋ္ဌသတဘေဒါ သဗ္ဗာပိ တဏှာ ခီယတိ, သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ မဒနိမ္မဒနော…ပေ… နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. ယာ ပနေသာ တဏှာ ဘဝေန ဘဝံ, ဖလေန ကမ္မံ ဝိနတိ သံသိဗ္ဗတီတိ ကတွာ ဝါနန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ဝါနံ ဧတ္ထ နတ္ထိ, ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ အရိယပုဂ္ဂလဿ န ဟောတီတိ နိဗ္ဗာနံ.

法(dhamma)者，即自性法。有为(saṅkhata)者，谓因缘和合，互相集合，由条件所造作，是有为，是缘生法。无为(asaṅkhata)者，不由任何因缘所造作，是无为，是无因缘的涅槃。“无为”是相对于“有为”而说的复数词。‘离欲(virāga)被称为它们之中的最上者’是指：在有为和无为的诸法中，那称为离欲的无为法，因其自性微细精妙、极为寂静殊胜、深奥，且能摧伏骄慢等，故被称为最上、最胜、第一、卓越。‘所谓’(yadidaṃ)是助词，意为‘此即’。‘摧伏骄慢’(madanimmadana)等都是涅槃的同义词。因为依此涅槃，我慢、丈夫慢等一切骄慢都会被摧伏、粉碎；欲渴等一切渴爱都会被去除；欲执等一切执著都会被根除；业轮转、烦恼轮转、异熟轮转都会被截断；一百零八种渴爱都会灭尽；一切烦恼都会离染；一切苦都会止息，因此称为摧伏骄慢……乃至……灭。而那渴爱，因其以有连结有，以果连结业，交织缝合，故称为‘织’(vāna)。于此（涅槃）中无此‘织’，或圣者证得此（涅槃）时无此‘织’，故称为涅槃(nibbāna)。

အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီတိ ဧတ္ထာပိ –

此处亦说“有最上的果报”——

‘‘ယေ ကေစိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာသေ…ပေ…. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂;

သံ. နိ. ၁.၃၇);

“凡归依于法者……。（《长部》2.332；《相应部》1.37）

‘‘ဓမ္မောတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ…ပေ….

“称颂于法时，身中生起喜悦……。

‘‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဓမ္မံ သရဏဂမနံ ဟောတိ. ဓမ္မံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဧဝမိဓေကစ္စေ…ပေ… ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁) –

“善哉，天帝！归依法是好的。天帝！因为归依法之故，在此处一些众生……乃至……以天触。”（《相应部》4.341）

ဧဝမာဒီနံ [Pg.273] သုတ္တပဒါနံ ဝသေန ဓမ္မေ ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတ္ထ အသင်္ခတဓမ္မဝသေနေဝ အဂ္ဂဘာဝေါ အာဂတော, သဗ္ဗသင်္ခတနိဿရဏဒဿနတ္ထံ အရိယမဂ္ဂဝသေနပိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

如是等经句所示，应当了解对法有净信的殊胜果报。如是，此处是仅由无为法而得最上性。为了见到出离一切有为法，此义亦可由圣道而得。如是说——

‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄).

“诸比丘，所有有为法，八圣道分是其最上者。”（《增支部》4.34）

‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော’’တိ စ. (ဓ. ပ. ၂၇၃).

以及“诸道中八圣道最胜”。（《法句经》273）

သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါတိ ဇနသမူဟသင်္ခါတာ ယာဝတာ လောကေ သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါ. တထာဂတသာဝကသံဃောတိ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟသင်္ခါတော ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတော တထာဂတဿ သာဝကသံဃော. တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ အတ္တနော သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိအာဒိဂုဏဝိသေသေန တေသံ သံဃာနံ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ပဝရောတိ ဝုစ္စတိ. ယဒိဒန္တိ ယာနိ ဣမာနိ. စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနီတိ ယုဂဠဝသေန ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော ပဌမဖလဋ္ဌောတိ ဣဒမေကံ ယုဂဠံ, ယာဝ စတုတ္ထမဂ္ဂဋ္ဌော စတုတ္ထဖလဋ္ဌောတိ ဣဒမေကံ ယုဂဠန္တိ ဧဝံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ. အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာတိ ပုရိသပုဂ္ဂလဝသေန ဧကော ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော ဧကော ပဌမဖလဋ္ဌောတိ ဣမိနာ နယေန အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ. ဧတ္ထ စ ပုရိသောတိ ဝါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ဧကတ္ထာနိ ဧတာနိ ပဒါနိ, ဝေနေယျဝသေန ပနေဝံ ဝုတ္တံ. ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိ ယာနိမာနိ ယုဂဝသေန စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ, ပါဋေက္ကတော အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ, ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော.

僧团或群体，即世间所有被称为众人之集合的僧团或群体。如来弟子僧团，是指由八圣者(ariyapuggala)所组成、因见与戒的共通而和合的如来弟子僧团。它被称为这些僧团中的最上者，是因其自身具备戒、定、慧、解脱等殊胜功德，在彼等僧团中，被称为最上、最胜、至高、卓越。此即是：四双人与八种个人。所谓四双人(cattāri purisayugāni)，即依双而言，初道者与初果者为一双，乃至第四道者与第四果者为一双，如是共有四双。所谓八种个人(aṭṭha purisapuggalā)，即依个体而言，一位初道者，一位初果者，依此理则共有八种个人。在此，“人”(purisa)与“个人”(puggala)是同义词，如此说是为了随顺所化众生。这就是世尊的弟子僧团，即依双而言的四双人，依个体而言的八种个人，此即世尊的弟子僧团。

အာဟုနေယျောတိအာဒီသု အာနေတွာ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ အာဟုနံ, ဒူရတောပိ အာဂန္တွာ သီလဝန္တေသု ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. စတုန္နံ ပစ္စယာနမေတံ အဓိဝစနံ. မဟပ္ဖလဘာဝကရဏတော တံ အာဟုနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တောတိ အာဟုနေယျော. အထ ဝါ ဒူရတောပိ အာဂန္တွာ သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဧတ္ထ ဟုနိတဗ္ဗံ, သက္ကာဒီနမ္ပိ အာဟဝနံ အရဟတီတိ ဝါ အာဟဝနီယော. ယော စာယံ ဗြာဟ္မဏာနံ အာဟဝနီယော နာမ အဂ္ဂိ, ယတ္ထ ဟုတံ မဟပ္ဖလန္တိ တေသံ လဒ္ဓိ, သော စေ ဟုတဿ မဟပ္ဖလတာယ အာဟဝနီယော, သံဃောဝ အာဟဝနီယော. သံဃေ ဟုတဉှိ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ယထာဟ –

在“应供”(āhuneyyo)等词中，“āhuna”是“应带来而献上之物”，意即应布施给从远方而来的具戒者。这是四资具的同义词。因能成就大果报，故适合接受此“āhuna”，是为“应供”。又或者，即使从远方而来，也应将全部财产在此处献上，乃至值得帝释(Sakka)等前来献供，故称“应受献供者”(āhavanīyo)。至于婆罗门所说名为“应受献供火”的火，他们认为于此火中献供能得大果报，若因能带来大果报而被称为“应受献供者”，那么僧团才是真正的“应受献供者”。因为于僧团中献供，才能获得大果报。如所说：

‘‘ယော [Pg.274] စ ဝဿသတံ ဇန္တု, အဂ္ဂိံ ပရိစရေ ဝနေ;

ဧကဉ္စ ဘာဝိတတ္တာနံ, မုဟုတ္တမပိ ပူဇယေ;

သာ ဧဝ ပူဇနာ သေယျော, ယဉ္စေ ဝဿသတံ ဟုတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၇);

“若人寿百岁，林中事火祭；不如须臾间，供养修行人；虽短时供养，胜百年火祭。”（法句经107偈）

တယိဒံ နိကာယန္တရေ ‘‘အာဟဝနီယော’’တိ ပဒံ ဣဓ ‘‘အာဟုနေယျော’’တိ ဣမိနာ ပဒေန အတ္ထတော ဧကံ, ဗျဉ္ဇနတော ပန ကိဉ္စိမတ္တမေဝ နာနံ, တသ္မာ ဧဝမတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ.

在其他部派(nikāya)中，“应受献供者”(āhavanīyo)一词，与此处的“应供”(āhuneyyo)一词，义理上同一，仅在字面上略有不同，因此作了如是释义。

ပါဟုနေယျောတိ ဧတ္ထ ပန ပါဟုနံ ဝုစ္စတိ ဒိသာဝိဒိသတော အာဂတာနံ ပိယမနာပါနံ ဉာတိမိတ္တာနံ အတ္ထာယ သက္ကာရေန ပဋိယတ္တံ အာဂန္တုကဒါနံ, တမ္ပိ ဌပေတွာ တေ တထာရူပေ ပါဟုနကေ သံဃဿေဝ ဒါတုံ ယုတ္တံ. တထာ ဟေသ ဧကဗုဒ္ဓန္တရေပိ ဒိဿတိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏဉ္စ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ‘‘ပိယမနာပတ္တကရေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ ဧဝံ ပါဟုနမဿ ဒါတုံ ယုတ္တံ, ပါဟုနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တောတိ ပါဟုနေယျော. ယေသံ ပန ပါဟဝနီယောတိ ပါဠိ, တေသံ ယသ္မာ သံဃော ပုဗ္ဗကာရံ အရဟတိ, တသ္မာ သံဃော သဗ္ဗပဌမံ အာနေတွာ ဧတ္ထ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ ပါဟဝနီယော, သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဝါ အာဟဝနံ အရဟတီတိ ပါဟဝနီယော. သွာယမိဓ တေနေဝ အတ္ထေန ပါဟုနေယျောတိ ဝုစ္စတိ.

于“应款待者”(pāhuneyyo)一词，“款待”(pāhuna)是指为从四方八方而来的可爱可意的亲友，恭敬地准备的宾客之礼。即使是为那样的宾客准备的款待之礼，也应只供养给僧团。因为僧团即使在佛与佛之间的时期也得见，且不间断。此中词义是：因“具足能引生可爱可意之法”，故适合向他献上款待之礼，也适合接受款待之礼，是为“应款待者”。而对于那些读作“pāhavanīyo”的，其解释是：因为僧团值得优先的恭敬，所以应最先被带来于此处献供，故称“pāhavanīyo”；或因其在各方面都值得献供，故称“pāhavanīyo”。此词在此处以同样的意思被称为“应款待者”。

‘‘ဒက္ခိဏာ’’တိ ပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗဒါနံ, တံ ဒက္ခိဏံ အရဟတိ ဒက္ခိဏာယ ဝါ ဟိတော မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန ဝိသောဓနတောတိ ဒက္ခိဏေယျော. ဥဘော ဟတ္ထေ သိရသိ ပတိဋ္ဌပေတွာ သဗ္ဗလောကေန ကရိယမာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ အရဟတီတိ အဉ္ဇလိကရဏီယော. အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ သဗ္ဗလောကဿ အသဒိသံ ပုညဝိရူဟနဋ္ဌာနံ. ယထာ ဟိ ရတ္တသာလီနံ ဝါ ယဝါနံ ဝါ ဝိရူဟနဋ္ဌာနံ ‘‘ရတ္တသာလိက္ခေတ္တံ ယဝက္ခေတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သံဃော သဒေဝကဿ လောကဿ ပုညဝိရူဟနဋ္ဌာနံ. သံဃံ နိဿာယ ဟိ လောကဿ နာနပ္ပကာရဟိတသုခနိဗ္ဗတ္တကာနိ ပုညာနိ ဝိရူဟန္တိ, တသ္မာ သံဃော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ဣဓာပိ –

“净施”(dakkhiṇā)是相信来世而作的布施。他值得领受那净施，或因其能成就大果报而净化此净施，从而对净施有利，故称“应受净施者”(dakkhiṇeyyo)。他值得全世界的人双手合十置于头顶行合掌礼，故称“应合掌者”(añjalikaraṇīyo)。“世间无上福田”(anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa)是世间无与伦比的功德生长之处。犹如生长红米或大麦的地方被称为“红米田”或“大麦田”，同样地，僧团是包含天人的世间的功德生长之处。因为依靠僧团，能令世间增长产生各种利益和安乐的功德，所以僧团是世间的无上福田。此处也——

‘‘ယေ ကေစိ သံဃံ သရဏံ ဂတာသေ…ပေ…. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂;

သံ. နိ. ၁.၃၇);

“凡归依僧团者……（等）……”

‘‘သံဃောတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ…ပေ…’’.

“‘口诵“僧团”时，身中生喜悦……（等）……’”

‘‘သာဓု [Pg.275] ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, သံဃံ သရဏဂမနံ ဟောတိ, သံဃံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ ဒေဝါနမိန္ဒ…ပေ… ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁) –

“善哉，天帝！归依僧团是好的。天帝！因为归依僧团之故……（等）……以天触。”

အာဒီနံ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန သံဃေ ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ, တေနဿ အဂ္ဂတာ အဂ္ဂဝိပါကတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ အနုတ္တရိယပဋိလာဘော သတ္တမဘဝါဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခသမုစ္ဆေဒေါ အနုတ္တရသုခါဓိဂမောတိ ဧဝမာဒိဥဠာရဖလနိပ္ဖာဒနဝသေန အဂ္ဂဝိပါကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

依上述诸经句，当知对僧团的净信能带来特殊的果报，由此当知其至上性(aggatā)与至上果报(aggavipākatā)。同样，通过能成办诸如获得无上成就、从第七有起断绝轮回之苦、证得无上之乐等广大之果，当知其至上果报。

ဂါထာသု အဂ္ဂတောတိ အဂ္ဂေ ရတနတ္တယေ, အဂ္ဂဘာဝတော ဝါ ပသန္နာနံ. အဂ္ဂံ ဓမ္မန္တိ အဂ္ဂသဘာဝံ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိံ ရတနတ္တယဿ အနညသာဓာရဏံ ဥတ္တမသဘာဝံ, ဒသဗလာဒိသွာက္ခာတတာဒိသုပ္ပဋိပန္နတာဒိဂုဏသဘာဝံ ဝါ ဝိဇာနတံ ဝိဇာနန္တာနံ. ဧဝံ သာဓာရဏတော အဂ္ဂပ္ပသာဒဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အသာဓာရဏတော တံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပသန္နာနန္တိ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန ဣတရပ္ပသာဒေန စ ပသန္နာနံ အဓိမုတ္တာနံ. ဝိရာဂူပသမေတိ ဝိရာဂေ ဥပသမေ စ, သဗ္ဗဿ ရာဂဿ သဗ္ဗေသံ ကိလေသာနံ အစ္စန္တဝိရာဂဟေတုဘူတေ အစ္စန္တဥပသမဟေတုဘူတေ စာတိ အတ္ထော. သုခေတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခက္ခယဘာဝေန သင်္ခါရူပသမသုခဘာဝေန စ သုခေ.

偈颂中“于最胜”者，谓于最胜三宝，或因其最胜性而净信者。“最胜法”者，谓了知佛之善觉性、法之善法性、僧之善行道此三宝无与伦比之至上自性，或了知十力(dasabala)等善说、善行道等功德自性之人。如是，在总说最胜净信之对象后，今为分别解说，而言“于最胜佛”等。于此，“净信者”，谓以不坏净信及其他净信而净信、胜解之人。“于离贪寂灭”者，谓于作为彻底离一切贪之因、彻底寂灭一切烦恼之因者。“于乐”者，谓因轮回苦之灭尽与诸行止息之安乐而为乐者。

အဂ္ဂသ္မိံ ဒါနံ ဒဒတန္တိ အဂ္ဂေ ရတနတ္တယေ ဒါနံ ဒေန္တာနံ ဒေယျဓမ္မံ ပရိစ္စဇန္တာနံ. တတ္ထ ဓရမာနံ ဘဂဝန္တံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ပရိနိဗ္ဗုတဉ္စ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဓာတုစေတိယာဒိကေ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ဗုဒ္ဓေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ. ‘‘ဓမ္မံ ပူဇေဿာမာ’’တိ ဓမ္မဓရေ ပုဂ္ဂလေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ဓမ္မဉ္စ စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောန္တာ ဓမ္မေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ. တထာ အရိယသံဃံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ တံ ဥဒ္ဒိဿ ဣတရသ္မိမ္ပိ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တာ သံဃေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ. အဂ္ဂံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဧဝံ ရတနတ္တယေ ပသန္နေန စေတသာ ဥဠာရံ ပရိစ္စာဂံ ဥဠာရဉ္စ ပူဇာသက္ကာရံ ပဝတ္တေန္တာနံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အဂ္ဂံ ဥဠာရံ ကုသလံ ဥပစီယတိ. ဣဒါနိ တဿ ပုညဿ အဂ္ဂဝိပါကတာယ အဂ္ဂဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂံ အာယူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဂ္ဂံ အာယူတိ ဒိဗ္ဗံ ဝါ မာနုသံ ဝါ အဂ္ဂံ ဥဠာရတမံ အာယု. ပဝဍ္ဎတီတိ ဥပရူပရိ ဗြူဟတိ. ဝဏ္ဏောတိ ရူပသမ္ပဒါ. ယသောတိ [Pg.276] ပရိဝါရသမ္ပဒါ. ကိတ္တီတိ ထုတိဃောသော. သုခန္တိ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သုခံ. ဗလန္တိ ကာယဗလံ ဉာဏဗလဉ္စ.

“于最胜处布施者”，谓于最胜三宝布施，舍弃所施之物者。于此，以四事供养住世之世尊，恭敬、尊重；为已般涅槃之世尊，供养舍利塔等，恭敬、尊重，此名为于佛布施。“我等当供养法”者，以四事供养持法之人(puggala)，恭敬、尊重，并令正法久住，此名为于法布施。如是，以四事供养圣僧伽，恭敬、尊重，或为圣僧伽而同样地对待其他僧众，如此行持，此名为于僧布施。“最胜福增长”，谓如是以净信之心于三宝行广大布施及广大恭敬、尊重者，日日增长最胜、广大之善业。今为显示此福业之最胜异熟，故说“最胜寿”等。此处之“最胜寿”者，谓天界或人间之最胜、最极广大之寿命。“增长”者，谓不断增盛。“色”者，谓容貌端严。“名誉”者，谓眷属圆满。“称誉”者，谓赞叹之声。“乐”者，谓身心安乐。“力”者，谓身力与智慧力。

အဂ္ဂဿ ဒါတာတိ အဂ္ဂဿ ရတနတ္တယဿ ဒါတာ, အထ ဝါ အဂ္ဂဿ ဒေယျဓမ္မဿ ဒါနံ ဥဠာရံ ကတွာ တတ္ထ ပုညံ ပဝတ္တေတာ. အဂ္ဂဓမ္မသမာဟိတောတိ အဂ္ဂေန ပသာဒဓမ္မေန ဒါနာဒိဓမ္မေန စ သမာဟိတော သမန္နာဂတော အစလပ္ပသာဒယုတ္တော, တဿ ဝါ ဝိပါကဘူတေဟိ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပတာဒိဓမ္မေဟိ ယုတ္တော. အဂ္ဂပ္ပတ္တော ပမောဒတီတိ ယတ္ထ ယတ္ထ သတ္တနိကာယေ ဥပ္ပန္နော, တတ္ထ တတ္ထ အဂ္ဂဘာဝံ သေဋ္ဌဘာဝံ အဓိဂတော, အဂ္ဂဘာဝံ ဝါ လောကုတ္တရမဂ္ဂဖလံ အဓိဂတော ပမောဒတိ အဘိရမတိ ပရိတုဿတီတိ.

“最胜施与者”，谓施与最胜三宝者，或以最胜所施物行广大布施，于彼处生起福德者。“安住最胜法者”，谓安住于最胜净信法与布施等法，具足不动摇的净信；或与作为其果报而为众人所喜爱、悦意等法相应者。“证得最胜而欢喜者”，谓无论于何众生界中出生，皆于彼处证得最胜性、殊胜性，或证得作为最胜性的出世间道果，而欢喜、欣悦、满足。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义终。

၂. ဇီဝိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 生计经释义

၉၁. ဒုတိယံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ဒေသိတံ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ဘဂဝတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ ဝိဟရန္တေ ဘိက္ခူ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ သေနာသနာနိ ပညာပေန္တာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမေန္တာ သာမဏေရာ စ လာဘဘာဇနီယဋ္ဌာနေ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ လာဘံ ဂဏှန္တာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ အဟေသုံ. တံ သုတွာ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ ပဏာမေသိ. တေ ကိရ သဗ္ဗေဝ နဝါ အဓုနာဂတာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ. တံ ဉတွာ မဟာဗြဟ္မာ အာဂန္တွာ ‘‘အဘိနန္ဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၅၈) တေသံ ပဏာမိတဘိက္ခူနံ အနုဂ္ဂဏှနံ ယာစိ. ဘဂဝါ တဿ ဩကာသံ အကာသိ. အထ မဟာဗြဟ္မာ ‘‘ကတာဝကာသော ခေါမှိ ဘဂဝတာ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ အာကာရံ ဒဿေသိ. အထ တေ ဘိက္ခူ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပက္ကောသိတာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သာရဇ္ဇမာနရူပါ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဘဂဝါ တေသံ သပ္ပာယဒေသနံ ဝီမံသန္တော ‘‘ဣမေ အာမိသဟေတု ပဏာမိတာ, ပိဏ္ဍိယာလောပဓမ္မဒေသနာ နေသံ သပ္ပာယာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အန္တမိဒံ, ဘိက္ခဝေ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ ဒေသေသိ.

91. 第二经是依其缘起而说。曾有一次，世尊住在迦毗罗卫的尼拘律园。当时，比丘们为新来的比丘安排住所、整理衣钵，沙弥们也在可得利养之处为陆续到来者领取利养，发出了高声、大声。世尊听到后，便遣散了那些比丘。据说他们全都是刚来到此法与律中的新人。大梵天(Mahābrahmā)知道后，前来请求：“尊者，愿世尊嘉许比丘僧团。”他为那些被遣散的比丘请求摄受。世尊应允了他。于是大梵天向世尊行礼，右绕后离去。其后，世尊向阿难长老示意：“让比丘僧团前来。”于是，那些比丘被阿难长老召来，他们来到世尊那里，带着惭愧的样子在一旁坐下。世尊思量着适合他们的教说：“这些人是因物质利益而被遣散的，关于一团食物的法教对他们是适宜的。”他思索后，便说了这番教导：“诸比丘，这是最下等的……”

တတြာယံ [Pg.277] အန္တသဒ္ဒေါ ‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိနော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၉) ကောဋ္ဌာသေ အာဂတော. ‘‘အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿ, အန္တဝါ အယံ လောကော ပရိဝဋုမော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၅၅) ပရိစ္ဆေဒေ. ‘‘ဟရိတန္တံ ဝါ ပထန္တံ ဝါ သေလန္တံ ဝါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀၄) မရိယာဒါယံ. ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇; ခု. ပါ. ၃.ဒွတ္တိံသာကာရ) သရီရာဝယဝေ ‘‘စရန္တိ လောကေ ပရိဝါရဆန္နာ, အန္တော အသုဒ္ဓါ ဗဟိ သောဘမာနာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၂၂; မဟာနိ. ၁၉၁) စိတ္တေ. ‘‘အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂပေါသီနီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၆၉; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၉) အဗ္ဘန္တရေ.

于此，“边”(anta)一词，在“诸比丘，有些沙门、婆罗门是前际论者，执持关于前际的观点”等处(长部1.29)，用于“部分”(koṭṭhāsa)之义；在“他已终结了苦，此世间是有限的”等处(长部1.55)，用于“界限”(pariccheda)之义；在“绿色的边，或黄色的边，或石色的边”等处(中部1.304)，用于“边缘”(mariyādā)之义；在“肠、肠间膜”等处(长部2.377；小部·经集3·三十二身分)，用于“身体部分”(sarīrāvayava)之义；在“他们在世间游行，为随从所簇拥，内在不净，外表光鲜”等处(相应部1.122；大义释191)，用于“心”(citta)之义；在“某些青莲、红莲或白莲，生于水中，长于水中，不曾出水，在水下受到滋养”等处(长部2.69；相应部1.172；大品9)，用于“阿邦答勒”(abbhantara)之义。

‘‘မိဂါနံ ကောဋ္ဌုကော အန္တော, ပက္ခီနံ ပန ဝါယသော;

ဧရဏ္ဍော အန္တော ရုက္ခာနံ, တယော အန္တာ သမာဂတာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၃.၁၃၅) –

“群兽之中，胡狼为最下；群鸟之中，乌鸦为最下；林木之中，蓖麻为最下；三者皆为最下而相聚。”

အာဒီသု လာမကေ. ဣဓာပိ လာမကေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အန္တမိဒံ ဘိက္ခဝေ ဇီဝိကာနန္တိ ဘိက္ခဝေ ဣဒံ ဇီဝိကာနံ အန္တံ ပစ္ဆိမံ လာမကံ, သဗ္ဗနိဟီနံ ဇီဝိတန္တိ အတ္ထော. ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျန္တိ ယံ ဣဒံ ပိဏ္ဍပရိယေသနေန ဘိက္ခာစရိယာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တဿ ဇီဝိတံ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ပိဏ္ဍာယ ဥလတီတိ ပိဏ္ဍောလော, တဿ ကမ္မံ ပိဏ္ဍောလျံ, ပိဏ္ဍပရိယေသနေန ဇီဝိကာတိ အတ္ထော.

在以上例子中，(“边”)用于“下劣”之义。于此，也应当理解为“下劣”。因此，“诸比丘，这是生计中最下等的”，其义为：诸比丘，这是生计中最后、最下劣、一切中最卑贱的活命方式。所谓“乞食行”(piṇḍolyaṃ)，即是通过寻求食物、托钵行乞来维持生命的生活。此处的词义是：为食物而游行者，称为“宾头卢”(piṇḍola)；其行为，称为“乞食行”(piṇḍolyaṃ)，意思是依靠寻求食物维生。

အဘိသာပေါတိ အက္ကောသော. ကုပိတာ ဟိ မနုဿာ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကံ ‘‘ပိလောတိကခဏ္ဍံ နိဝါသေတွာ ကပါလဟတ္ထော ပိဏ္ဍံ ပရိယေသမာနော စရေယျာသီ’’တိ အက္ကောသန္တိ. အထ ဝါ ‘‘ကိံ တုယှံ အကာတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ယော တွံ ဧဝံ ဗလဝီရိယူပပန္နောပိ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ ကပဏော ပိဏ္ဍောလော ဝိစရသိ ပတ္တပါဏီ’’တိ ဧဝမ္ပိ အက္ကောသန္တိယေဝ. တဉ္စ ခေါ ဧတန္တိ တံ ဧတံ အဘိသပမ္ပိ သမာနံ ပိဏ္ဍောလျံ. ကုလပုတ္တာ ဥပေန္တိ အတ္ထဝသိကာတိ မမ သာသနေ ဇာတိကုလပုတ္တာ စ အာစာရကုလပုတ္တာ စ အတ္ထဝသိကာ ကာရဏဝသိကာ ဟုတွာ ကာရဏဝသံ ပဋိစ္စ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

“咒骂”(abhisāpa)即是辱骂(akkosa)。因为愤怒的人会这样辱骂自己的敌人：“愿你穿着破布，手拿瓦钵，四处乞食！”或者这样辱骂：“你还有什么做不出来的？你如此富有力量和精力，却舍弃了惭愧心，像个可怜的宾头卢一样，手持着钵四处游荡！”这乞食行(piṇḍolyaṃ)本身就是一种咒骂。“良家子为求目的而来”，意思是在我的教法中，出身的良家子和行仪的良家子，都是出于某种目的、某种原因，依据某个原因而前来。

ရာဇာဘိနီတာတိအာဒီသု ယေ ရညော သန္တကံ ခါဒိတွာ ရညာ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပိတာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ရညာ ဗန္ဓနံ အဘိနီတတ္တာ ရာဇာဘိနီတာ နာမ. ယေ ပန စောရေဟိ အဋဝိယံ ဂဟေတွာ ဧကစ္စေသု မာရိယမာနေသု [Pg.278] ဧကစ္စေ ‘‘မယံ သာမိ တုမှေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ ဂေဟံ အနဇ္ဈာဝသိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမ, တတ္ထ တတ္ထ ယံ ယံ ဗုဒ္ဓပူဇာဒိပုညံ ကရိဿာမ, တတော တတော တုမှာကံ ပတ္တိံ ဒဿာမာ’’တိ တေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ စောရာဘိနီတာ နာမ စောရေဟိ မာရေတဗ္ဗတံ အဘိနီတတ္တာ. ယေ ပန ဣဏံ ဂဟေတွာ ပဋိဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ဣဏဋ္ဋာ နာမ. တဉ္စ ခေါ ဧတံ ပိဏ္ဍောလျံ ကုလပုတ္တာ မမ သာသနေ နေဝ ရာဇာဘိနီတာ…ပေ… န အာဇီဝိကာပကတာ ဥပေန္တိ, အပိစ ခေါ ‘‘ဩတိဏ္ဏမှာ ဇာတိယာ…ပေ… ပညာယေထာ’’တိ ဥပေန္တီတိ ပဒသမ္ဗန္ဓော.

“国王逼迫者”(rājābhinīta)等中，那些吃了国王之物，被国王下令关进监狱后逃跑而出家之人，因被国王逼迫，故名为“国王逼迫者”。又，有些人被强盗在森林里抓住，当其中一些人正被杀害时，另一些人说：“主人啊，若你们释放我们，我们将不再居家，而是要出家。无论在何处做供养佛陀等福德，都将功德回向给你们”，他们因此被释放而出家，这些人因被强盗逼到要被杀害的地步，故名为“强盗逼迫者”(corābhinīta)。又，有些人借了债无力偿还，逃跑后出家，他们名为“为债所苦者”(iṇaṭṭa)。然而，此乞食(piṇḍolyaṃ)，良家子于我教法中出家，既非国王逼迫者……亦非为谋生而来，而是因为“我等已陷入生……愿能了知此整个苦蕴的终结”而出家，此乃文句之关联。

တတ္ထ ဩတိဏ္ဏမှာတိ ဩတိဏ္ဏာ အမှာ. ဇာတိယာတိအာဒီသု တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ခန္ဓာနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဇာတိ, ပရိပါကော ဇရာ, ဘေဒေါ မရဏံ. ဉာတိရောဂဘောဂသီလဒိဋ္ဌိဗျသနေဟိ ဖုဋ္ဌဿ သန္တာပေါ အန္တော နိဇ္ဈာနံ သောကော, တေဟိ ဖုဋ္ဌဿ ဝစီဝိပ္ပလာပေါ ပရိဒေဝေါ. အနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗပဋိဟတကာယဿ ကာယပီဠနံ ဒုက္ခံ, အာဃာတဝတ္ထူသု ဥပဟတစိတ္တဿ စေတောပီဠနံ ဒေါမနဿံ. ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဧဝ ဖုဋ္ဌဿ ပရိဒေဝေနပိ အဓိဝါသေတုံ အသမတ္ထဿ စိတ္တသန္တာပသမုဋ္ဌိတော ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော. ဧတေဟိ ဇာတိအာဒီဟိ ဩတိဏ္ဏာ ဒုက္ခောတိဏ္ဏာ, တေဟိ ဇာတိအာဒိဒုက္ခေဟိ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌာ. ဒုက္ခပရေတာတိ တေဟိ ဒုက္ခဒုက္ခဝတ္ထူဟိ အဘိဘူတာ. ဇာတိအာဒယော ဟိ ဒုက္ခဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ဒုက္ခာ, ဒုက္ခဘာဝတော စ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ ဒုက္ခာတိ. အပ္ပေဝ နာမ…ပေ… ပညာယေထာတိ ဣမဿ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခရာသိဿ ပရိစ္ဆေဒကရဏံ ဩသာနကိရိယာ အပိ နာမ ပညာယေယျ.

于此，“otiṇṇamhā”即“otiṇṇā amhā”（我等已陷入）。在“生”（jāti）等词中，于各类有情界，诸蕴的初次生起为生，其成熟为老（jarā），其坏灭为死（maraṇa）。为亲属、疾病、财富、戒行、见解等不幸所触之人，其内心的热恼、深层的苦思为忧（soka）；为这些不幸所触者，其言语哀叹为悲（parideva）。为不悦之触所击之身的身体逼迫为苦（dukkha）；于可恼之事上心受伤害的心理逼迫为忧恼（domanassa）。同样为亲属不幸等所触，连悲叹亦无力承受，由内心热恼生起的极大困苦为绝望（upāyāsa）。为这些生等所陷入，即为苦所陷入，被这些生等之苦渗入内里。为苦所征服（dukkhaparetā），即为那些苦与苦事所压倒。生等因为是苦的依处而为苦，而忧、悲、苦、忧恼、绝望也因其苦的自性而为苦。“或许……愿能了知”（appeva nāma… paññāyethā），即愿能了知此整个轮回苦聚的界限，作究竟终结。

သော စ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာလူတိ ဣဒံ ယော ကုလပုတ္တော ‘‘ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ ပုဗ္ဗေ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပဗ္ဗဇိတော အပရဘာဂေ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ တထာရူပံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာလူတိ ပရဘဏ္ဍာနံ အဘိဇ္ဈာယိတာ. တိဗ္ဗသာရာဂေါတိ ဗလဝရာဂေါ. ဗျာပန္နစိတ္တောတိ ဗျာပါဒေန ပူတိဘူတတ္တာ ဝိပန္နစိတ္တော. ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပောတိ တိခိဏသိင်္ဂေါ ဝိယ စဏ္ဍဂေါဏော ပရေသံ ဥပဃာတဝသေန ဒုဋ္ဌစိတ္တော. မုဋ္ဌဿတီတိ ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကော ဝိယ, မံသနိက္ခိတ္တသုနခေါ ဝိယ စ နဋ္ဌဿတိ, ဣဓ ကတံ ဧတ္ထ န သရတိ. အသမ္ပဇာနောတိ နိပ္ပညော ခန္ဓာဒိပရိစ္ဆေဒရဟိတော. အသမာဟိတောတိ စဏ္ဍသောတေ ဗဒ္ဓနာဝါ ဝိယ အသဏ္ဌိတော. ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တောတိ ပန္ထာရုဠှမိဂေါ ဝိယ ဘန္တမနော. ပါကတိန္ဒြိယောတိ ယထာ ဂိဟီ [Pg.279] သံဝရာဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟပရိဇနေ ဩလောကေန္တိ အသံဝုတိန္ဒြိယာ, ဧဝံ အသံဝုတိန္ဒြိယော ဟောတိ.

“他就是贪婪的”（so ca hoti abhijjhālū），这是指某位良家子，先前生起“我将终结此苦”的念头而出家，后来却不能如实地修行出家生活，为了说明这种情况而说此语。于此，“贪婪的”（abhijjhālū）是指贪求他人财物。“强烈的贪欲”（tibbasārāgo）是指强而有力的贪爱。“心怀恶意”（byāpannacitto）是指由于恶意而心已腐坏，心已败坏。“怀有恶意念头”（paduṭṭhamanasaṅkappo）是指像利角的凶牛一般，怀有伤害他人的恶意。“失念”（muṭṭhassatī）是指像被投食的乌鸦或被扔肉的狗一样，失去正念，此处所做，彼处不忆。“不正知”（asampajāno）是指没有智慧，不能辨别蕴等。“心不专注”（asamāhito）是指像在急流中被缚的船一样，不得安住。“心意散乱”（vibbhantacitto）是指像走上大路的鹿一样，心意迷乱。“诸根放逸”（pākatindriyo）是指像在家人因无守护而观看自己的财产与眷属，诸根不守护，他也是这样不守护诸根。

ဆဝါလာတန္တိ ဆဝါနံ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနေ အလာတံ. ဥဘတောပဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထဂတန္တိ ပမာဏေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ ဥဘတော ဒွီသု ကောဋီသု အာဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထမက္ခိတံ. နေဝ ဂါမေတိ သစေ ဟိ တံ ယုဂနင်္ဂလဂေါပါနသိပက္ခပါသကာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ သက္ကာ အဿ ဂါမေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရေယျ. သစေ ခေတ္တကုဋိယာ ကဋ္ဌတ္ထရမဉ္စကာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ သက္ကာ အဿ, အရညေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရေယျ. ယသ္မာ ပန ဥဘယတ္ထာပိ န သက္ကာ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တထူပမာဟန္တိ တထူပမံ ဆဝါလာတသဒိသံ အဟံ ဣမံ ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဂိဟိဘောဂါ စ ပရိဟီနောတိ ယော အဂါရေ ဝသန္တေဟိ ဂိဟီဟိ ဒါယဇ္ဇေ ဘာဇိယမာနေ အညထာ စ ဘောဂေါ လဒ္ဓဗ္ဗော အဿ, တတော စ ပရိဟီနော. သာမညတ္ထဉ္စာတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဩဝါဒေ ဌတွာ ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဝသေန ပတ္တဗ္ဗံ သာမညတ္ထဉ္စ န ပရိပူရေတိ. ဣမံ ပန ဥပမံ သတ္ထာ န ဒုဿီလဿ ဝသေန အာဟရိ, ပရိသုဒ္ဓသီလဿ ပန အလသဿ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ဒေါသေဟိ ဒူသိတစိတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အာဟရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“烧尸场的火炭”（chavālāta）是指在焚烧尸体之处的火炭。“两端燃烧，中间涂粪”是指长度约八指，两端燃烧而中间涂满粪便。“既不用于村庄”是说，如果它可以被带入村庄用作车轭、犁柄、门楣、门闩等，那么它就可以在村庄里充当木柴；如果它可以被带到田间孤邸（kuṭi）用作床榻等，那么它就可以在林野里充当木柴。但因为它在这两处都不能用，所以这么说。“我说的这个譬喻”是指，我说这个人就像那烧尸场的火炭一样。“他已失去在家之利”是指，当在家的在家人分配遗产或获得其他利益时，他已从中失去。“又未圆满沙门利益”是指，他不能依止阿阇梨和戒师（upajjhāya）的教导，通过教理与证悟而应达成的沙门利益也未能圆满。应当知道，导师举此譬喻，不是针对破戒者，而是针对戒行清净但懒惰、心被贪欲等过患所染污的人（puggala）。

ဂါထာသု ဂိဟိဘောဂါတိ ကာမသုခသမ္ဘောဂတော. ပရိဟီနောတိ ဇီနော. သာမညတ္ထန္တိ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စဉ္စေဝ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စဉ္စ. တာဒိသော ဟိ အသုတံ သောတုံ သုတံ ပရိယောဒါပေတုံ န သက္ကောတိ အလသဘာဝတော. ဒုဋ္ဌု ဘဂေါတိ ဒုဗ္ဘဂေါ, အလက္ခိကော ကာဠကဏ္ဏိပုရိသော. ပရိဓံသမာနောတိ ဝိနဿမာနော. ပကိရေတီတိ ဝိကိရေတိ ဝိဒ္ဓံသေတိ. သဗ္ဗမေတံ ဘာဝိနော သာမညတ္ထဿ အနုပ္ပာဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဆဝါလာတံဝ နဿတီတိ သော တာဒိသော ပုဂ္ဂလော ယထာဝုတ္တံ ဆဝါလာတံ ဝိယ ကဿစိ အနုပယုဇ္ဇမာနော ဧဝ နဿတိ ဥဘတော ပရိဘဋ္ဌဘာဝတော. ဧဝံ ‘‘ကာယဝါစာဟိ အကတဝီတိက္ကမောပိ စိတ္တံ အဝိသောဓေန္တော နဿတိ, ပဂေဝ ကတဝီတိက္ကမော ဒုဿီလော’’တိ တဿ အပါယဒုက္ခဘာဂိဘာဝဒဿနေန ဒုဿီလေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ တတော သတ္တေ ဝိဝေစေတုကာမော ‘‘ကာသာဝကဏ္ဌာ’’တိအာဒိနာ ဂါထာဒွယမာဟ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ.

在偈颂中，“在家之利”指的是享受欲乐。“失去”意为衰败。“沙门利益”指通达证悟与通达教理。这样的人由于懒惰，既不能听闻未闻之法，也不能净化已闻之法。“薄福者”即不幸之人，没有福报的不祥者（kāḷakaṇṇī）。“正在衰败”意为正在消亡。“散播”即散布、损毁。这一切都是针对未能生起未来沙门利益而说。“如烧尸场的火炭般毁灭”，这样的人就像前面所说的烧尸场的火炭一样，对谁都无用而自行毁灭，因为两头都已损坏。如此，“即使身口没有违犯，心却不净化也会毁灭，更何况已违犯的破戒者？”通过显示破戒者将有堕入恶趣受苦的份，为了使众生远离，所以说了“袈裟缠颈”等两首偈颂。其义已在前面解说。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. သံဃာဋိကဏ္ဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 僧伽梨角经释义

၉၂. တတိယေ [Pg.280] သံဃာဋိကဏ္ဏေတိ စီဝရကောဋိယံ. ဂဟေတွာတိ ပရာမသိတွာ. အနုဗန္ဓော အဿာတိ အနုဂတော ဘဝေယျ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု အတ္တနော ဟတ္ထေန မယာ ပါရုတဿ သုဂတမဟာစီဝရဿ ကဏ္ဏေ ပရာမသန္တော ဝိယ မံ အနုဂစ္ဆေယျ, ဧဝံ မယှံ အာသန္နတရော ဟုတွာ ဝိဟရေယျာ’’တိ. ပါဒေ ပါဒံ နိက္ခိပန္တောတိ ဂစ္ဆန္တဿ မမ ပါဒေ ပါဒံ နိက္ခိတ္တဋ္ဌာနေ ပါဒုဒ္ဓါရဏာနန္တရံ အတ္တနော ပါဒံ နိက္ခိပန္တော. ဥဘယေနာပိ ‘‘ဌာနဂမနာဒီသု အဝိဇဟန္တော သဗ္ဗကာလံ မယှံ သမီပေ ဧဝ ဝိဟရေယျ စေပီ’’တိ ဒဿေတိ. သော အာရကာဝ မယှံ, အဟဉ္စ တဿာတိ သော ဘိက္ခု မယာ ဝုတ္တံ ပဋိပဒံ အပူရေန္တော မမ ဒူရေယေဝ, အဟဉ္စ တဿ ဒူရေယေဝ. ဧတေန မံသစက္ခုနာ တထာဂတဒဿနံ ရူပကာယသမောဓာနဉ္စ အကာရဏံ, ဉာဏစက္ခုနာဝ ဒဿနံ ဓမ္မကာယသမောဓာနမေဝ စ ပမာဏန္တိ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဓမ္မဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န ပဿတိ, ဓမ္မံ အပဿန္တော န မံ ပဿတီ’’တိ. တတ္ထ ဓမ္မော နာမ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော. သော စ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ဒူသိတစိတ္တေန န သက္ကာ ပဿိတုံ, တသ္မာ ဓမ္မဿ အဒဿနတော ဓမ္မကာယဉ္စ န ပဿတီတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

92. 在第三经中，“僧伽梨（saṅghāṭi）角”是指衣的边缘。“执持”就是触碰。“追随不舍”意思是紧紧跟随。这里是说：“诸比丘，如果有一个比丘用自己的手，像是在触碰我所披的善逝大衣的角一样追随我，这样非常亲近我而住。”“步步紧随”指的是在我行走时，在我抬脚之后，立刻把自己的脚放在我落脚的地方。这两种情况都是为了显示“即使在站立、行走等时候，也从不离开，一直在我身边而住”的意思。“他远离我，我也远离他”指的是，那个比丘没有圆满我所教导的行道，所以他远离我，我也远离他。这说明：以肉眼见如来、与色身共处，并非原因；唯以智眼见法、与法身共处，才是标准。因此说：“诸比丘，那个比丘没有见到法，没有见到法就是没有见到我。”这里所说的“法”指的是九种出世间法。这种法是不能以被贪欲等污染的心见到的，因此因为没有见到法，也就没有见到法身。正如所说：

‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလိ, ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန? ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ သော မံ ပဿတိ; ယော မံ ပဿတိ, သော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇).

“瓦咖利（Vakkali），你看着这腐烂之身做什么呢？瓦咖利，见法者见我，见我者见法。”（《相应部》3.87）

‘‘ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၃; ပဋိ. မ. ၃.၅) စ.

以及“法身、梵身”（《中部》1.203；《无碍解道》3.5）。

‘‘ဓမ္မကာယော ဣတိပိ, ဗြဟ္မကာယော ဣတိပီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၁၈) စ အာဒိ.

以及“此即法身，此即梵身”（《长部》3.118）等。

ယောဇနသတေတိ ယောဇနသတေ ပဒေသေ, ယောဇနသတမတ္ထကေတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဝသေန စဿ အနဘိဇ္ဈာလုအာဒိဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“百由旬”是指在百由旬的范围内，意思是方圆百由旬。其余部分应按照与前面所说相反的方式来理解。通过证得圣道，应看到其不贪婪等状态。

ဂါထာသု မဟိစ္ဆောတိ ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂတာယ မဟာဣစ္ဆော. ဝိဃာတဝါတိ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပတာယ သတ္တေသု အာဃာတဝသေန မဟိစ္ဆတာယ ဣစ္ဆိတာလာဘေန စ ဝိဃာတဝါ. ဧဇာနုဂေါတိ ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ [Pg.281] ဒါသော ဝိယ ဟုတွာ တံ အနုဂစ္ဆန္တော. ရာဂါဒိကိလေသပရိဠာဟာဘိဘဝေန အနိဗ္ဗုတော. ရူပါဒိဝိသယာနံ အဘိကင်္ခနေန ဂိဒ္ဓေါ. ပဿ ယာဝဉ္စ အာရကာတိ အနေဇဿ နိဗ္ဗုတဿ ဝီတဂေဓဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩကာသဝသေန သမီပေပိ သမာနော မဟိစ္ဆော ဝိဃာတဝါ ဧဇာနုဂေါ အနိဗ္ဗုတော ဂိဒ္ဓေါ ဗာလပုထုဇ္ဇနော ဓမ္မသဘာဝတော ယတ္တကံ ဒူရေ, တဿ သော ဒူရဘာဝေါ ပဿ, ဝတ္တုမ္ပိ န သုကရန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ –

偈颂中的“大欲”(mahiccho)是指对诸欲有强烈的贪著。“有恼害”(vighātavā)是因为心怀恶意而对众生有嗔恨，又因欲求强烈而求之不得，故有恼害。“随逐动摇”(ejānugo)是说像奴隶一样追随名为“动摇”的渴爱。由于被贪等烦恼的热恼所征服，故“不寂灭”(anibbuto)。因为渴求色等境界而“贪婪”(giddho)。“看他多么遥远啊”的意思是：一个大欲、有恼害、随逐动摇、不寂灭、贪婪的愚痴凡夫，即使在空间上靠近无动摇、寂灭、离贪的正自觉者，但在法的自性上是多么遥远啊！看那遥远的程度，甚至难以言说。正如所说：

‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ,ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တထာဟု ဒူရေ;

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ,သတဉ္စ ဓမ္မော အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၄၇;

ဇာ. ၂.၂၁.၄၁၄);

“天空遥远，大地也遥远，他们说大海的彼岸也遥远；然而他们说，大王！比那更遥远的，是善人之法与不善人之法。”

ဓမ္မမဘိညာယာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ အဘိညာယ အညာယ ဉာတတီရဏပရိညာဟိ ယထာရဟံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဇာနိတွာ. ဓမ္မမညာယာတိ တမေဝ ဓမ္မံ အပရဘာဂေ မဂ္ဂဉာဏေန ပရိညာဒိဝသေန ယထာမရိယာဒံ ဇာနိတွာ. ပဏ္ဍိတောတိ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စေန ပဏ္ဍိတော. ရဟဒေါဝ နိဝါတေ စာတိ နိဝါတဋ္ဌာနေ ရဟဒေါ ဝိယ အနေဇော ကိလေသစလနရဟိတော ဥပသမ္မတိ, ယထာ သော ရဟဒေါ နိဝါတဋ္ဌာနေ ဝါတေန အနဗ္ဘာဟတော သန္နိသိန္နောဝ ဟောတိ, ဧဝံ အယမ္ပိ သဗ္ဗထာပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသော ကိလေသစလနရဟိတော အရဟတ္တဖလသမာဓိနာ ဝူပသမ္မတိ, သဗ္ဗကာလံ ဥပသန္တသဘာဝေါဝ ဟောတိ. အနေဇောတိ သော ဧဝံ အနေဇာဒိသဘာဝေါ အရဟာ အနေဇာဒိသဘာဝဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩကာသတော ဒူရေပိ သမာနော ဓမ္မသဘာဝတော အဒူရေ သန္တိကေ ဧဝါတိ.

“了知法后”(Dhammam abhiññāya)是指在前期，通过审察遍知等方式，如理地亲证了知四圣谛法。“通达法后”(Dhammam aññāya)是指在后期，通过道智，以遍知等方式，如其界限地了知此法。“智者”(paṇḍito)是指因证悟与多闻而为智者。“如无风之深湖”是指：像无风之处的深湖一样，无动摇，无烦恼的扰动而寂静；就像那深湖在无风之处不被风吹动而沉静，此人也通过阿罗汉果定而完全平息了烦恼，远离烦恼的扰动，恒常处于寂静的状态。“无动摇者”(anejo)是指：这位具有无动摇等性质的阿罗汉，即使在空间上远离具有无动摇等性质的正自觉者，但在法的自性上并不遥远，而是在近处。

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. အဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 火经释义

၉၃. စတုတ္ထေ အနုဒဟနဋ္ဌေန အဂ္ဂိ, ရာဂေါ ဧဝ အဂ္ဂိ ရာဂဂ္ဂိ. ရာဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သတ္တေ အနုဒဟတိ ဈာပေတိ, တသ္မာ ‘‘အဂ္ဂီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ယထာ အဂ္ဂိ ယဒေဝ ဣန္ဓနံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ နိဒဟတိ, မဟာပရိဠာဟော စ ဟောတိ, ဧဝမိမေပိ [Pg.282] ရာဂါဒယော ယသ္မိံ သန္တာနေ သယံ ဥပ္ပန္နာ, တံ နိဒဟန္တိ, မဟာပရိဠာဟာ စ ဟောန္တိ ဒုန္နိဗ္ဗာပယာ. တေသု ရာဂပရိဠာဟေန သန္တတ္တဟဒယာနံ ဣစ္ဆိတာလာဘဒုက္ခေန မရဏပ္ပတ္တာနံ သတ္တာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ. အယံ တာဝ ရာဂဿ အနုဒဟနတာ. ဒေါသဿ ပန အနုဒဟနတာယ ဝိသေသတော မနောပဒေါသိကာ ဒေဝါ, မောဟဿ အနုဒဟနတာယ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ ဒေဝါ စ နိဒဿနံ. မောဟဝသေန ဟိ တေသံ သတိသမ္မောသော ဟောတိ, တသ္မာ ခိဍ္ဍာဝသေန အာဟာရဝေလံ အတိဝတ္တေန္တာ ကာလံ ကရောန္တိ. အယံ တာဝ ရာဂါဒီနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အနုဒဟနဘာဝေါ. သမ္ပရာယိကော ပန နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တာပနဝသေန ဃောရတရော ဒုရဓိဝါသော စ. အယဉ္စ အတ္ထော အာဒိတ္တပရိယာယေန ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

93. 第四，以烧灼之义为火，贪就是火，称为贪火。因为贪生起时能烧灼、焚烧众生，所以称为“火”。其余两种也是如此。譬如火依靠任何燃料而生起，就会烧毁它，并产生极大热恼；同样，这些贪等烦恼也在其生起的相续中烧毁该相续，并产生难以熄灭的极大热恼。其中，被贪的热恼所烧灼，因求不得苦而命终的众生，其数量不可估量。这即是贪的烧灼性。至于嗔的烧灼性，特别以意愤天(manopadosikā devā)为例；痴的烧灼性，则以戏忘天(khiḍḍāpadosikā devā)为例。因为由于痴，他们失去正念，因此因耽于嬉戏而错过进食时间，从而命终。这即是贪等在现法中的烧灼状态。至于在来世，则因导致投生于地狱等处而更为可怕且难以忍受。此义应当以《燃火经》(Ādittapariyāya)来阐明。

ဂါထာသု ကာမေသု မုစ္ဆိတေတိ ဝတ္ထုကာမေသု ပါတဗျတာဝသေန မုစ္ဆံ ဗာလျံ ပမာဒံ မိစ္ဆာစာရံ အာပန္နေ. ဗျာပန္နေတိ ဗျာပန္နစိတ္တေ ဒဟတီတိ သမ္ဗန္ဓော. နရေ ပါဏာတိပါတိနောတိ ဣဒံ ဒေါသဂ္ဂိဿ. အရိယဓမ္မေ အကောဝိဒေတိ ယေ ခန္ဓာယတနာဒီသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာယ မနသိကာရရဟိတာ အရိယဓမ္မဿ အကုသလာ, တေ သမ္မောဟေန အဘိဘူတာ ဝိသေသေန သမ္မူဠှာ နာမာတိ ဝုတ္တာ. ဧတေ အဂ္ဂီ အဇာနန္တာတိ ‘‘ဧတေ ရာဂဂ္ဂိအာဒယော ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ အနုဒဟန္တီ’’တိ အဇာနန္တာ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပဟာနာဘိသမယဝသေန စ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တာ. သက္ကာယာဘိရတာတိ သက္ကာယေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကေ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနနန္ဒနာဘိရတာ. ဝဍ္ဎယန္တီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနေန ဝဍ္ဎယန္တိ အာစိနန္တိ. နိရယန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ မဟာနိရယံ, သောဠသဝိဓံ ဥဿဒနိရယန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ နိရယံ. တိရစ္ဆာနဉ္စ ယောနိယောတိ တိရစ္ဆာနယောနိယော စ. အသုရန္တိ အသုရကာယံ ပေတ္တိဝိသယဉ္စ ဝဍ္ဎယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

在偈颂中，“沉溺于欲乐”指因贪著物质欲乐而陷入愚痴、放逸与邪行。“腐败者”与“以腐败之心焚烧”相关。“杀害众生者”此指嗔火。“于圣法无知”指那些对蕴、处等完全不学习、不询问、不作意，于圣法不善巧的人；他们被痴所征服，被称为特别愚痴者。“不知此等火”谓不知贪火等在今生与来世中燃烧，不能通过遍知现观与断除现观而彻知。“乐于有身”指乐于对作为有身的五取蕴起贪、见、慢与欢喜。“增长”指不断生起而累积。“地狱”指八大地狱、十六近边地狱等一切地狱。“以及畜生胎”指畜生胎。“阿修罗”与“增长阿修罗身及饿鬼界”相关。

ဧတ္တာဝတာ ရာဂဂ္ဂိအာဒီနံ ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ အနုဒဟနဘာဝဒဿနမုခေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နေသံ နိဗ္ဗာပနေန ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စ ရတ္တိန္ဒိဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယုတ္တာတိ ဘာဝနာနုယောဂဝသေန ယုတ္တာ. ကတ္ထ? သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ. တေန အညသာသနေ ရာဂဂ္ဂိအာဒီနံ နိဗ္ဗာပနာဘာဝံ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ အနညသာဓာရဏံ တေသံ နိဗ္ဗာပနဝိဓိံ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ သင်္ခေပေနေဝ ဒဿေန္တော –

如此，在通过揭示贪火等在今生与来世的烧灼状态而阐明了轮回之后，现在，为了通过熄灭它们来阐明出离轮回，而说了“彼等于日夜”等偈颂。于此，“相应”指通过修习禅修而相应。在何处？在正等觉者的教法中。以此显示，在其他教法中，贪火等是无法被熄灭的。确实，他如此以简要的方式揭示了那不共于他者的、熄灭它们的方法——不净业处(asubhakammaṭṭhāna)：

‘‘တေ နိဗ္ဗာပေန္တိ ရာဂဂ္ဂိံ, နိစ္စံ အသုဘသညိနော;

ဒေါသဂ္ဂိံ ပန မေတ္တာယ, နိဗ္ဗာပေန္တိ နရုတ္တမာ;

မောဟဂ္ဂိံ ပန ပညာယ, ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ’’တိ. –

“恒常作不净想者，熄灭贪火；人中最上者以慈心熄灭嗔火；又以那导向决择的智慧熄灭痴火。”

အာဟ[Pg.283]. တတ္ထ အသုဘသညိနောတိ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန စေဝ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဝသေန စ အသုဘဘာဝနာနုယောဂေန အသုဘသညိနော. မေတ္တာယာတိ ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၆၄, ၆၆) ဝုတ္တာယ မေတ္တာဘာဝနာယ. ဧတ္ထ စ အသုဘဇ္ဈာနဉ္စ ပါဒကံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတအနာဂါမိမဂ္ဂေန ရာဂဂ္ဂိဒေါသဂ္ဂီနံ နိဗ္ဗာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပညာယာတိ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ. တေနေဝါဟ ‘‘ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ’’တိ. သာ ဟိ ကိလေသက္ခန္ဓံ ဝိနိဝိဇ္ဈန္တီ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီတိ ဝုစ္စတိ. အသေသံ ပရိနိဗ္ဗန္တီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အသေသံ ရာဂဂ္ဂိအာဒိံ နိဗ္ဗာပေတွာ သဥပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဌိတာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ နိပကာ ပုဗ္ဗေဝ သမ္မပ္ပဓာနေန သဗ္ဗသော ကောသဇ္ဇဿ သုပ္ပဟီနတ္တာ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန အကိလာသုဘာဝေန စ ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတာ စရိမကစိတ္တနိရောဓေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ အသေသံ ပရိနိဗ္ဗန္တိ. တတော စ အသေသံ နိဿေသံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အစ္စဂုံ အတိက္ကမံသု.

文中说“修不净想者”，是指通过三十二身分以及膨胀尸等修习不净想的人。“慈”即《增支部》所说的“以与慈俱之心遍满一方而住”的慈心修习。此处应当知道，以不净禅为基础所生的不还道，能够熄灭贪火与嗔火。“慧”是指与观(vipassanā)慧相应的道慧。因此说“导向决择”，因为它能穿透诸烦恼蕴而前进，故称为“导向决择”。他们以阿罗汉道彻底熄灭贪火等后，安住于有余依涅槃界；因智慧增长而具念，先前已通过正勤完全断除懈怠，通过证入果定而不疲倦，昼夜不懈，最后心识息灭时，于无余依涅槃界究竟寂灭。由此，他们彻底、无余地超越了轮回之苦。

ဧဝံ ယေ ရာဂဂ္ဂိအာဒိကေ နိဗ္ဗာပေန္တိ, တေသံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေဟိ ထောမေန္တော ဩသာနဂါထမာဟ. တတ္ထ အရိယဒ္ဒသာတိ အရိယေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပဿိတဗ္ဗံ ကိလေသေဟိ ဝါ အာရကတ္တာ အရိယံ နိဗ္ဗာနံ, အရိယံ စတုသစ္စမေဝ ဝါ ဒိဋ္ဌဝန္တောတိ အရိယဒ္ဒသာ. ဝေဒဿ မဂ္ဂဉာဏဿ, တေန ဝါ ဝေဒေန သံသာရဿ ပရိယောသာနံ ဂတာတိ ဝေဒဂုနော. သမ္မဒညာယာတိ သမ္မဒေဝ သဗ္ဗံ အာဇာနိတဗ္ဗံ ကုသလာဒိံ ခန္ဓာဒိဉ္စ ဇာနိတွာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

如此，在为那些熄灭了贪火等的人以无余依涅槃显示寂灭之后，现在，以他们所通达的功德来赞颂，并说了总结偈。其中，“圣见者”(ariyaddasā)是指：已见圣者（佛陀等）所见的、或因远离诸烦恼而为“圣”的涅槃；或已见四圣谛者，故为“圣见者”。“知究竟者”(vedagū)是指：以道智，或凭此道智，已达轮回之终结者。“正知者”(sammadaññāya)是指：如实地了知一切应知法，如善法、诸蕴等。其余如前所述。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. ဥပပရိက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 审察经释义

၉၄. ပဉ္စမေ တထာ တထာတိ တေန တေန ပကာရေန. ဥပပရိက္ခေယျာတိ ဝီမံသေယျ ပရိတုလေယျ သမ္မသေယျ ဝါ. ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတောတိ ယထာ ယထာ အဿ ဘိက္ခုနော ဥပပရိက္ခန္တဿ. ဗဟိဒ္ဓါ စဿ ဝိညာဏံ အဝိက္ခိတ္တံ အဝိသဋန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိက္ခေပါဘာဝတော အဝိက္ခိတ္တံ သမာဟိတံ, တတော ဧဝ အဝိသဋံ သိယာ[Pg.284]. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, ယေန ယေန ပကာရေန ဣမဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဘိက္ခုနော ဥပပရိက္ခတော သင်္ခါရေ သမ္မသန္တဿ ပုဗ္ဗေ သမာဟိတာကာရသလ္လက္ခဏဝသေန သမထနိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ သမ္မသနဉာဏံ ပဝတ္တေန္တဿ အတ္တနော ဝိပဿနာစိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနတော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ န သိယာ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိယံ န သိယာ, တေန တေန ပကာရေန ဘိက္ခု ဥပပရိက္ခေယျ ပရိတုလေယျာတိ. အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတန္တိ ယသ္မာ ဝီရိယေ မန္ဒံ ဝဟန္တေ သမာဓိဿ ဗလဝဘာဝတော ကောသဇ္ဇာဘိဘဝေန အဇ္ဈတ္တံ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ သင်္ကောစဝသေန ဌိတတ္တာ သဏ္ဌိတံ နာမ ဟောတိ, ဝီရိယသမတာယ ပန ယောဇိတာယ အသဏ္ဌိတံ ဟောတိ ဝီထိံ ပဋိပန္နံ. တသ္မာ ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတော ဝိညာဏံ အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတံ အဿ, ဝီထိပဋိပန္နံ သိယာ, တထာ တထာ ဥပပရိက္ခေယျ. အနုပါဒါယ န ပရိတဿေယျာတိ ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတော ‘‘ဧတံ မမ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ရူပါဒီသု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ အဂ္ဂဟေတွာ တတော ဧဝ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန န ပရိတဿေယျ, တထာ တထာ ဥပပရိက္ခေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ပန ဥပပရိက္ခတော တိဝိဓမ္ပေတံ သိယာတိ? ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိယေ ကောသဇ္ဇပက္ခိယေ စ ဓမ္မေ ဝဇ္ဇေန္တော ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ ပုဗ္ဗေဝ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိသောဓေတွာ ယထာ သမ္မဒေဝ ဝိပဿနာဉာဏံ ဝိပဿနာဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ, တထာ သမ္မသတော.

94. 在第五经中，“如是如是”指以各种方式。“应观察”即应审察、衡量或思惟。“随其观察时”即随该比丘如何观察。“其心识于外不散乱、不驰逸”即因对外在色等所缘不生起散乱，故不散乱而得定，由此亦不驰逸。此即是说：诸比丘，对于此已发起观(vipassanā)的比丘，当他以各种方式观察、思惟诸行时，依先前已安住的状态之相把握止相，恭敬、不间断地令思惟智转起时，其观心不应从业处转向外在色等所缘，亦不应因过度精进而落入掉举，故比丘应以各种方式观察、衡量。“于内不滞住”即：当精进力弱时，定力强盛，因懈怠所胜，于内境（即业处所缘）中收缩而住，此名为“滞住”；若能运用平衡的精进，则不滞住，行于（观）道。因此，随其观察时，其心识于内不滞住，行于（观）道，比丘应如是观察。“不执取故不生扰动”即：随其观察时，不以“此是我的，此是我”等爱见执取色等任何行，由此不因爱见执取而生扰动，应如是观察，此为关联。然则如何观察才能成就这三事呢？要避开倾向掉举与懈怠的法，调节精进平衡，先去除观的染污(vipassanupakkilesa)而净化其心，如理思惟，从而使观智行于观道。

ဣတိ ဘဂဝါ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဘိက္ခုနော အနုက္ကမေန ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ အာရဒ္ဓါယ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယအတိသိထိလဝီရိယဝိပဿနုပက္ကိလေသေဟိ စိတ္တဿ ဝိသောဓနူပါယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တထာ ဝိသောဓိတေ ဝိပဿနာဉာဏေ န စိရဿေဝ ဝိပဿနံ မဂ္ဂေန ဃဋေတွာ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခသမတိက္ကမာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏေ’’တိအာဒိမာဟ, တံ ဝုတ္တနယမေဝ. ယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏဒုက္ခသမုဒယသမ္ဘဝေါ န ဟောတီ’’တိ, တဿတ္ထော – ဧဝံ ဝိပဿနံ မဂ္ဂေန ဃဋေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန အနဝသေသတော ကိလေသေသု ခီဏေသု အာယတိံ အနာဂတေ ဇာတိဇရာမရဏသကလဝဋ္ဋဒုက္ခသမုဒယသင်္ခါတော သမ္ဘဝေါ ဥပ္ပာဒေါ စ န ဟောတိ, ဇာတိသင်္ခါတော ဝါ ဒုက္ခသမုဒယော ဇရာမရဏသင်္ခါတော ဒုက္ခသမ္ဘဝေါ စ န ဟောတိ.

如是，世尊为修习四圣谛业处的比丘，开示了为次第成就道智见清净(paṭipadāñāṇadassanavisuddhi)而净化内心、去除过度精进、过于懈怠及观之染污的方法。如今，为了开示当观智如此清净时，就能迅速地以道结合观，从而导向超越一切轮回之苦，而说了“诸比丘，于外识……”等，其义如前所述。至于所说“未来不再有生老死苦的集与生”，其义是：如此以道结合观，通过道的次第，以最高的道将烦恼无余灭尽后，在未来就不会再有被称为生老死的一切轮回苦的集起与生起；或者说，不会再有以生为名的苦集，以及以老死为名的苦生。

ဂါထာယံ [Pg.285] သတ္တသင်္ဂပ္ပဟီနဿာတိ တဏှာသင်္ဂေါ, ဒိဋ္ဌိသင်္ဂေါ, မာနသင်္ဂေါ, ကောဓသင်္ဂေါ, အဝိဇ္ဇာသင်္ဂေါ, ကိလေသသင်္ဂေါ, ဒုစ္စရိတသင်္ဂေါတိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ သင်္ဂါနံ ပဟီနတ္တာ သတ္တသင်္ဂပ္ပဟီနဿ. ကေစိ ပန ‘‘သတ္တာနုသယာ ဧဝ သတ္တ သင်္ဂါ’’တိ ဝဒန္တိ. နေတ္တိစ္ဆိန္နဿာတိ ဆိန္နဘဝနေတ္တိကဿ. ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရောတိ ပုနပ္ပုနံ ဇာယနဝသေန ပဝတ္တိယာ ဇာတိဟေတုကတ္တာ စ ဇာတိဘူတော သံသာရောတိ ဇာတိသံသာရော, သော ဘဝနေတ္တိယာ ဆိန္နတ္တာ ဝိက္ခီဏော ပရိက္ခီဏော, တတော ဧဝ နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ.

于偈颂中，“已断七结”(sattasaṅgappahīnassa)是指：因已断除贪结、见结、慢结、瞋结、无明结、烦恼结、恶行结这七种结，故称“已断七结”。有些人则说：“七随眠(sattānusayā)即是七结”。“导管已断”(Netticchinnassa)是指已斩断有之导管(bhavanetti)。“生之轮回已尽”(Vikkhīṇo jātisaṃsāro)是指：由于一再出生而延续，且以生为因，故称“生之轮回”；此轮回因有之导管已被斩断而灭尽、竭尽，因此他不再有后有。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. ကာမူပပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 欲生经释义

၉၅. ဆဋ္ဌေ ကာမူပပတ္တိယောတိ ကာမပဋိလာဘာ ကာမပဋိသေဝနာ ဝါ. ပစ္စုပဋ္ဌိတကာမာတိ နိဗဒ္ဓကာမာ နိဗဒ္ဓါရမ္မဏာ ယထာ တံ မနုဿာ. မနုဿာ ဟိ နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ယတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟောန္တိ, သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဒတွာ တမေဝ မာတုဂါမံ အာနေတွာ နိဗဒ္ဓဘောဂံ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ. စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ ဟိ စတုဒေဝလောကဝါသိနော နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ပဉ္စသိခဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ. တထာ ဧကစ္စေ အာပါယိကေ နေရယိကေ ဌပေတွာ သေသအပါယသတ္တာပိ နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. မစ္ဆာ ဟိ အတ္တနော မစ္ဆိယာ, ကစ္ဆပေါ ကစ္ဆပိယာတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိရစ္ဆာနာ ပေတာ ဝိနိပါတိကာ စ. တသ္မာ နေရယိကေ ဌပေတွာ သေသအပါယသတ္တေ ဥပါဒါယ ယာဝ တုသိတကာယာ ဣမေ သတ္တာ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာမာ နာမ, နိမ္မာနရတိနောတိ သယံ နိမ္မိတေ နိမ္မာနေ ရတိ ဧတေသန္တိ နိမ္မာနရတိနော. တေ ဟိ နီလပီတာဒိဝသေန ယာဒိသံ ယာဒိသံ ရူပံ ဣစ္ဆန္တိ, တာဒိသံ တာဒိသံ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တိ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ပုရတော မနာပကာယိကာ ဒေဝတာ ဝိယ. ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနောတိ ပရေဟိ နိမ္မိတေ ကာမေ ဝသံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော. တေသဉှိ မနံ ဉတွာ ပရေ ယထာရုစိတံ ကာမဘောဂံ နိမ္မိနန္တိ, တေ တတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ကထံ တေ ပရဿ မနံ ဇာနန္တီတိ? ပကတိသေဝနာဝသေန. ယထာ ဟိ ကုသလော သူဒေါ ရညော ဘုဉ္ဇန္တဿ ယံ ယံ ရုစ္စတိ, တံ တံ ဇာနာတိ, ဧဝံ ပကတိယာ အဘိရုစိတာရမ္မဏံ ဉတွာ တာဒိသေယေဝ နိမ္မိနန္တိ, တေ တတ္ထ ဝသံ [Pg.286] ဝတ္တေန္တိ, မေထုနသေဝနာဒိဝသေန ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘ဟသိတမတ္တေန ဩလောကိတမတ္တေန အာလိင်္ဂိတမတ္တေန ဟတ္ထဂ္ဂဟဏမတ္တေန စ တေသံ ကာမကိစ္စံ ဣဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧတံ ပန နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ. န ဟိ ကာယေန အဖုသန္တဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ကာမကိစ္စံ သာဓေတိ. ဆန္နမ္ပိ ကာမာဝစရဒေဝါနံ ကာမာ ပါကတိကာ ဧဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

95. 于第六经中，“欲生”(kāmūpapatti)是指获得欲乐或享受欲乐。“现前欲乐”(Paccupaṭṭhitakāmā)是指那些执着于欲乐、心系欲乐对象者，例如人类。人类确实常在执着的事物上行事。他们心意执着于何处，即使布施了成百上千财物，仍要把同一个女人带来，执着地享受。某些天神也是如此。从四大王天(Cātumahārājika)开始，居住在四天界的天神同样在执着的事物上行事。五髻(Pañcasikha)的故事即是此例。同样，除了地狱众生，其他恶趣众生也都在执着的事物上行事。鱼执着于雌鱼，龟执着于雌龟，所有畜生、饿鬼和堕落者(vinipātika)皆是如此。因此，除了地狱众生，从其他恶趣众生直到兜率天(Tusita)，这些众生都称为“现前欲乐者”。“化乐天”(nimmānaratino)是指那些在自己变化出的事物中获得喜乐者。他们随心所欲地变化出青黄等色的形相而享乐，就像出现在具寿阿那律面前的意乐天(manāpakāyikā)天女一样。“他化自在天”(Paranimmitavasavattino)是指那些在他人所变化出的欲乐中行使自在者。他人了知其心意后，便按其喜好变化出欲乐享受，他们于其中行使自在。他们如何了知他人的心意呢？通过平时的侍奉。就像善巧的厨师知道国王用餐时的偏好一样，他们也是通过了知对方平时喜好的所缘，而变化出相应的境界，他们于其中行使自在，通过交合等方式享用欲乐。有些人说“仅通过微笑、注视、拥抱或执手，他们的欲事便得以完成”，但这在义注(aṭṭhakathā)中已被驳斥：“此事并不存在”。不以身触对所触，欲事是无法完成的。六欲界天神的欲事也是自然的。如所说：——

‘‘ဆ ဧတေ ကာမာဝစရာ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနော;

သဗ္ဗေသံ ဧကသင်္ခါတံ, အာယု ဘဝတိ ကိတ္တက’’န္တိ. (ဝိဘ. ၁၀၂၃);

“此六欲界天，诸欲皆圆满；彼等诸寿命，究竟有几何？”

ဂါထာသု ယေ စညေတိ ယေ ယထာဝုတ္တဒေဝေဟိ အညေ စ ကာမဘောဂိနော မနုဿာ စေဝ ဧကစ္စေ အပါယူပဂါ စ သဗ္ဗေ တေ. ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဣမံ ယထာပဋိလဒ္ဓတ္တဘာဝဉ္စေဝ, ဥပပတ္တိဘဝန္တရသင်္ခါတံ ဣတော အညထာဘာဝဉ္စာတိ ဒွိပ္ပဘေဒံ သံသာရံ နာတိဝတ္တရေ န အတိက္ကမန္တိ. သဗ္ဗေ ပရိစ္စဇေ ကာမေတိ ဒိဗ္ဗာဒိဘေဒေ သဗ္ဗေပိ ကာမေ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပရိစ္စဇေယျ. ကိလေသကာမေ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဇဟန္တောယေဝ ဟိ ဝတ္ထုကာမေ ပရိစ္စဇတိ နာမ. ပိယရူပသာတဂဓိတန္တိ ပိယရူပေသု ရူပါဒီသု သုခဝေဒနဿာဒေန ဂဓိတံ ဂိဒ္ဓံ. ဆေတွာ သောတံ ဒုရစ္စယန္တိ အညေဟိ ဒုရစ္စယံ ဒုရတိက္ကမံ တဏှာသောတံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

偈颂中的“以及其他”，是指除了前述的天神外，其他享受欲乐的人类以及某些生于恶趣者，所有这些。“此有与他有”（itthabhāvaññathābhāvaṃ），是指此已得的存在状态，以及被称为转生到另一存在的他有，他们都无法超越这两种形态的轮回。“应当舍弃一切欲”，是指天界等各种欲，即物质欲（vatthukāma）和烦恼欲（kilesakāma），都应当舍弃。因为只有通过不还道（anāgāmimagga）舍断烦恼欲，才称得上是舍弃了物质欲。“贪著于可意可喜之色”，是指对可爱的色等境界，因快乐感受的滋味而贪著、执取。“斩断难以逾越之流”，是指以阿罗汉道（arahattamagga）彻底斩断他人难以逾越、难以超越的渴爱之流。其余意义如同前面所说的一样。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. ကာမယောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 欲轭经释义

၉၆. သတ္တမေ ကာမယောဂယုတ္တောတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမယောဂေါ, တေန ယုတ္တော ကာမယောဂယုတ္တော, အသမုစ္ဆိန္နကာမရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဘဝယောဂေါ, တထာ ဈာနနိကန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော စ ရာဂေါ, တေန ယုတ္တော ဘဝယောဂယုတ္တော, အပ္ပဟီနဘဝရာဂေါတိ အတ္ထော. အာဂါမီတိ ဗြဟ္မလောကေ ဌိတောပိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဣမံ မနုဿလောကံ အာဂမနသီလော. တေနေဝါဟ ‘‘အာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တ’’န္တိ. မနုဿတ္တဘာဝသင်္ခါတံ ဣတ္ထဘာဝံ အာဂမနဓမ္မော[Pg.287], မနုဿေသု ဥပပဇ္ဇနသီလောတိ အတ္ထော. ကာမဉ္စေတ္ထ ကာမယောဂေါ ဣတ္ထတ္တံ အာဂမနဿ ကာရဏံ. ယော ပန ကာမယောဂယုတ္တော, သော ဧကန္တေန ဘဝယောဂယုတ္တောပိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကာမယောဂယုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘဝယောဂယုတ္တော’’တိ ဥဘယမ္ပိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝုတ္တံ.

96. 在第七经中，“与欲轭相应者”（kāmayogayutta）：对五妙欲的贪是欲轭（kāmayoga），与此相应者称为“与欲轭相应者”，这是对尚未根除欲贪者的称谓。对色界与无色界诸有的欲与贪是有轭（bhavayoga），同样，与禅定之乐（jhānanikanti）及常见（sassatadiṭṭhi）俱行的贪也是，与此相应者称为“与有轭相应者”，意思是尚未舍弃有贪。“还来者”（āgāmī）：指即使安住于梵天界，也因结生（paṭisandhi）而有来到此人间的倾向。因此说“会来到此界”（āgantā itthattaṃ）。即有来到此人间存在状态的属性，意思是有在人间投生的倾向。于此，欲轭是来到此界的原因。然而，为了表明“凡是与欲轭相应者，也必定与有轭相应”，所以将两者合在一起说：“诸比丘，与欲轭相应者，也与有轭相应。”

ကာမယောဂဝိသံယုတ္တောတိ ဧတ္ထ အသုဘဇ္ဈာနမ္ပိ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ, တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတော အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဧကန္တေနေဝ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ, တသ္မာ တတိယမဂ္ဂဖလေ ဌိတော အရိယပုဂ္ဂလော ‘‘ကာမယောဂဝိသံယုတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. ယသ္မာ ပန ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ အနာဂါမိမဂ္ဂေန န ပဟီယတိ, တသ္မာ သော အပ္ပဟီနဘဝယောဂတ္တာ ‘‘ဘဝယောဂယုတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. အနာဂါမီတိ ကာမလောကံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အနာဂမနတော အနာဂါမီ. ကာမယောဂဝိသံယောဂဝသေနေဝ ဟိ သဒ္ဓိံ အနဝသေသဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇနသမုဂ္ဃာတေန အဇ္ဈတ္တသံယောဇနာဘာဝသိဒ္ဓိတော ဣတ္ထတ္တံ အနာဂန္တွာ ဟောတိ, တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော. ယဿ ပန အနဝသေသံ ဘဝယောဂေါ ပဟီနော, တဿ အဝိဇ္ဇာယောဂါဒိအဝသိဋ္ဌကိလေသာပိ တဒေကဋ္ဌဘာဝတော ပဟီနာ ဧဝ ဟောန္တီတိ, သော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော ‘‘အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာမယောဂဝိသံယုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘဝယောဂဝိသံယုတ္တော အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ အနာဂါမီ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ သုခဒုက္ခသောမနဿဒေါမနဿပ္ပဟာနံ ဝိယ, တတိယမဂ္ဂဿ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနပရိက္ခယော ဝိယ စ စတုတ္ထမဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဌမပဒေန သောတာပန္နသကဒါဂါမီဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗော ပုထုဇ္ဇနော ဂဟိတော, ဒုတိယပဒေန ပန သဗ္ဗော အနာဂါမီ, တတိယပဒေန အရဟာတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

“与欲轭不相应者”（kāmayogavisaṃyutta）：于此，不净禅（asubhajjhāna）也是与欲轭不相应，以此为基础而证得的不还道（anāgāmimagga）则完全名为与欲轭不相应。因此，安住于第三道果的圣人（ariyapuggala）被称为“与欲轭不相应者”。然而，因为对色界与无色界诸有的欲与贪未被不还道舍断，所以他因未舍断有轭而被称“与有轭相应者”。“不还者”（anāgāmī）：因不再以结生方式来到欲界，故名不还者。正是由于与欲轭不相应，连同五下分结（orambhāgiyasaṃyojana）被无余根除，内结已不存在，因此他不再来到此界，于彼处般涅槃，是不还来法。若有人已无余舍断有轭，其无明轭等剩余烦恼也因同一作用而被舍断，他即是已灭尽有结者，被称为“阿罗汉，漏尽者”。因此说：“诸比丘，与欲轭不相应者，与有轭不相应者，是为阿罗汉，漏尽者。”于此当知，说不还者与欲轭不相应，是为了称扬第四道，就像说及第四禅舍离苦、乐、喜、忧，以及第三道灭尽见、疑、戒禁取结一样。第一句含摄了所有凡夫以及预流者和一来者；第二句则含摄了所有不还者；第三句以阿罗汉为顶峰而结束了教说。

ဂါထာသု ဥဘယန္တိ ဥဘယေန, ကာမယောဂေန, ဘဝယောဂေန စ သံယုတ္တာတိ အတ္ထော. သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ သောတာပန္နာ သကဒါဂါမိနောတိ ဣမေ တိဝိဓာ သတ္တာ ကာမယောဂဘဝယောဂါနံ အပ္ပဟီနတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရန္တိ. တတော ဧဝ ဇာတိမရဏဂါမိနော ဟောန္တိ. ဧတ္ထ ဧကဗီဇီ, ကောလံကောလော, သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ တီသု သောတာပန္နေသု သဗ္ဗမုဒု သတ္တက္ခတ္တုပရမော, သော အဋ္ဌမံ ဘဝံ န နိဗ္ဗတ္တေတိ, အတ္တနော [Pg.288] ပရိစ္ဆိန္နဇာတိဝသေန ပန သံသရတိ, တထာ ဣတရေပိ. သကဒါဂါမီသုပိ ယော ဣဓ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တတိ, သော အတ္တနော ပရိစ္ဆိန္နဇာတိဝသေနေဝ သံသရတိ. ယေ ပန သကဒါဂါမိနော ဝေါမိဿကနယေန ဝိနာ တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝေသုယေဝ မနုဿေသုယေဝ ဝါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တေ ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမာယ ယာဝ ဣန္ဒြိယပရိပါကာ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သံသရန္တိယေဝ. ပုထုဇ္ဇနေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ သဗ္ဗဘဝသံယောဇနာနံ အပရိက္ခီဏတ္တာ. တေန ဝုတ္တံ –

偈颂中的“二者”，是指由欲轭（kāmayoga）和有轭（bhavayoga）所系缚，这是其含义。“众生流转于轮回”，是指凡夫（puthujjana）、预流者（sotāpanna）、一来者（sakadāgāmin）这三种众生，因为他们没有断除欲轭和有轭，所以流转于轮回。因此他们会趋向于生和死。这里，在一种子（ekabījī）、家家（kolaṃkola）、七返有（sattakkhattuparama）这三种预流者中，根器最钝的是七返有者，他不会再产生第八个有，而是根据他自身限定的生而轮回，其他的也是如此。一来者中，如果有人在此生证得一来道后，投生到天界，然后又回到此世投生，那么他也是根据自身限定的生而轮回。至于那些不以混合的方式，而是在天界中或人界中一再投生的一来者，为了获得更高的道，直到他们的根器成熟，还会一次又一次地投生，因此仍然在轮回。至于凡夫，那就更不用说了，因为他们还没有断尽所有的有结（bhavasaṃyojana）。因此说——

‘‘ကာမယောဂေန သံယုတ္တာ, ဘဝယောဂေန စူဘယံ;

သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရံ, ဇာတိမရဏဂါမိနော’’တိ.

“为欲轭所系，亦为有轭所系；众生流转于轮回，趋向生与死。”

ကာမေ ပဟန္တွာနာတိ ကာမရာဂသင်္ခါတေ ကိလေသကာမေ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဇဟိတွာ. ဆိန္နသံသယာတိ သမုစ္ဆိန္နကင်္ခါ, တဉ္စ ခေါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ. ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ပန စတုတ္ထမဂ္ဂဿ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အရဟန္တော ဟိ ဣဓ ‘‘ဆိန္နသံသယာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. တေနေဝါဟ ‘‘ခီဏမာနပုနဗ္ဘဝါ’’တိ. သဗ္ဗသော ခီဏော နဝဝိဓောပိ မာနော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝေါ စ ဧတေသန္တိ ခီဏမာနပုနဗ္ဘဝါ. မာနဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဒေကဋ္ဌတာယ လက္ခဏဝသေန ဝါ သဗ္ဗော စတုတ္ထမဂ္ဂဝဇ္ဈော ကိလေသော ဂဟိတောတိ. ခီဏမာနတာယ စ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဝုတ္တာ ဟောတိ, ခီဏပုနဗ္ဘဝတာယ အနုပါဒိသေသာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

“断欲”是指以不还道（anāgāmimagga）断除那称为欲贪（kāmarāga）的烦恼欲（kilesakāma）。“断疑”是指已根除疑惑，而这正是通过预流道（sotāpattimagga）实现的。然而，此处是为了称扬第四道（阿罗汉道）而如此说。在此，“断疑”意指阿罗汉。因此说“慢尽无再生”。他们的九种慢已完全灭尽，未来不再有再生，因此称为“慢尽无再生”。此处，通过提及“慢”，由于义同或作为特征，即已含摄了所有应由第四道断除的烦恼。“慢已尽”说的是有余依涅槃界（saupādisesā nibbānadhātu），“无再生”说的是无余依涅槃界（anupādisesā nibbānadhātu）。其余的则易于了知。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. ကလျာဏသီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 善戒经释义

၉၇. အဋ္ဌမေ ကလျာဏသီလောတိ သုန္ဒရသီလော, ပသတ္ထသီလော, ပရိပုဏ္ဏသီလော. တတ္ထ သီလပါရိပူရီ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဟောတိ သမ္မဒေဝ သီလဝိပတ္တိယာ အာဒီနဝဒဿနေန, သီလသမ္ပတ္တိယာ စ အာနိသံသဒဿနေန. ဣဓ ပန သဗ္ဗပရိဗန္ဓဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏဿ မဂ္ဂသီလဿ ဖလသီလဿ စ ဝသေန ကလျာဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကလျာဏဓမ္မောတိ သဗ္ဗေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ, တသ္မာ ကလျာဏာ သတိပဋ္ဌာနာဒိဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဧတဿာတိ ကလျာဏဓမ္မော. ကလျာဏပညောတိ စ မဂ္ဂဖလပညာဝသေနေဝ [Pg.289] ကလျာဏပညော. လောကုတ္တရာ ဧဝ ဟိ သီလာဒိဓမ္မာ ဧကန္တကလျာဏာ နာမ အကုပ္ပသဘာဝတ္တာ. ကေစိ ပန ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဝသေန ကလျာဏသီလော, ဝိပဿနာမဂ္ဂဓမ္မဝသေန ကလျာဏဓမ္မော, မဂ္ဂဖလပညာဝသေန ကလျာဏပညော’’တိ ဝဒန္တိ. အသေက္ခာ ဧဝ တေ သီလဓမ္မပညာတိ ဧကေ. အပရေ ပန ဘဏန္တိ – သောတာပန္နသကဒါဂါမီနံ မဂ္ဂဖလသီလံ ကလျာဏသီလံ နာမ, တသ္မာ ‘‘ကလျာဏသီလော’’တိ ဣမိနာ သောတာပန္နော သကဒါဂါမီ စ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. တေ ဟိ သီလေသု ပရိပူရကာရိနော နာမ. အနာဂါမိမဂ္ဂဖလဓမ္မာ အဂ္ဂမဂ္ဂဓမ္မာ စ ကလျာဏဓမ္မာ နာမ. တတ္ထ ဟိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ ‘‘ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဣမိနာ တတိယမဂ္ဂဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ တယော အရိယာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ပညာကိစ္စဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ အဂ္ဂဖလေ ပညာ ကလျာဏပညာ နာမ, တသ္မာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တော အရဟာ ‘‘ကလျာဏပညော’’တိ ဝုတ္တော. ဧဝမေဝ ပုဂ္ဂလာ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ. ကိံ ဣမိနာ ပပဉ္စေန? အဂ္ဂမဂ္ဂဖလဓမ္မာ ဣဓ ကလျာဏသီလာဒယော ဝုတ္တာတိ အယမမှာကံ ခန္တိ. ဓမ္မဝိဘာဂေန ဟိ အယံ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ, န ဓမ္မဝိဘာဂေါတိ.

97. 第八，所谓具善戒者，即具美戒者、具可赞戒者、具圆满戒者。戒的圆满由两种原因而有：正确地见到毁戒的过患，以及见到持戒的利益。于此当知，善是就脱离一切束缚、一切行相圆满的道戒与果戒而言。所谓具善法者，意指一切菩提分法，因此，具有善的念处等菩提分法者，即是具善法者。所谓具善慧者，是就道慧与果慧而言为具善慧者。确实，唯有出世间的戒等诸法，因其不可动摇的自性，才名为一向善。有些人说：“就四遍净戒而言为具善戒者，就观(vipassanā)道法而言为具善法者，就道果慧而言为具善慧者。”一些人认为，那些戒、法、慧唯无学者所有。另一些人则说：须陀洹和斯陀含的道果戒名为善戒，因此“具善戒者”一词含摄了须陀洹和斯陀含，因为他们确实是在诸戒上圆满行持者。阿那含的道果法与顶首道之法名为善法，于此，菩提分法达到修习的圆满。因此，“具善法者”一词含摄了从第三道开始的三种圣者。由于智慧的作用达到顶点，顶首果中的慧名为善慧。因此，已达智慧广大的阿罗汉被称为“具善慧者”。如是，诸个体即被含摄。何需此等戏论？于此，最上道果法被称为善戒等——此为我等之见。因为这是依于法的个体分别，而非法的分别。

ကေဝလီတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ ဝုစ္စတိ ကေနစိ အဝေါမိဿကတာယ သဗ္ဗသင်္ခတဝိဝိတ္တံ နိဗ္ဗာနံ, တဿ အဓိဂတတ္တာ အရဟာ ကေဝလီ. အထ ဝါ ပဟာနဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပရိယောသာနအနဝဇ္ဇဓမ္မပါရိပူရိယာ စ ကလျာဏကဋ္ဌေန အဗျာသေကသုခတာယ စ ကေဝလံ အရဟတ္တံ, တဒဓိဂမေန ကေဝလီ ခီဏာသဝေါ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသိတွာ ပရိယောသာပေတွာ ဌိတောတိ ဝုသိတဝါ. ဥတ္တမေဟိ အဂ္ဂဘူတေဟိ ဝါ အသေက္ခဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ဥတ္တမပုရိသော’’တိ ဝုစ္စတိ.

于“究竟者”(kevalī)中，“究竟”(kevalaṃ)是指涅槃，因其不与任何事物混杂、远离一切有为法；因已证得它，阿罗汉被称为究竟者。再者，由于断除和修习的圆满，以及终极无过失之法的圆满，又因其善性与无间断的乐，阿罗汉果是“究竟”的；因证得它，漏尽者被称为究竟者。已完成圣道梵行并安住于此，故为“梵行已立者”(vusitavā)。因具足最上、第一的无学法，故被称为“无上士”(uttamapuriso)。

သီလဝါတိ ဧတ္ထ ကေနဋ္ဌေန သီလံ? သီလနဋ္ဌေန သီလံ. ကိမိဒံ သီလနံ နာမ? သမာဓာနံ, သုသီလျဝသေန ကာယကမ္မာဒီနံ အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥပဓာရဏံ, ဈာနာဒိကုသလဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာနဝသေန အာဓာရဘာဝေါတိ အတ္ထော. တသ္မာ သီလတိ, သီလေတီတိ ဝါ သီလံ. အယံ တာဝ သဒ္ဒလက္ခဏနယေန သီလဋ္ဌော. အပရေ ပန ‘‘သိရဋ္ဌော သီလဋ္ဌော, သီတလဋ္ဌော သီလဋ္ဌော, သိဝဋ္ဌော သီလဋ္ဌော’’တိ နိရုတ္တိနယေန အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ. တယိဒံ ပါရိပူရိတော အတိသယတော ဝါ သီလံ အဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဝသေန သီလသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. တတ္ထ ယံ ဇေဋ္ဌကသီလံ[Pg.290], တံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဧကစ္စာနံ အာစရိယာနံ အဓိပ္ပာယော.

于“具戒者”(sīlavā)中，“戒”(sīlaṃ)是何义？以持守为义。此持守是何义？即收摄，意思是，由善持守故，身业等不散乱。或为支助，意思是，作为禅那等善法之基础而成为支柱。因此，因持守或能持守，故名为戒。以上是依语法解释戒的意义。另一些人则依词源学解释其义说：“首(sira)义是戒义，清凉(sītala)义是戒义，吉祥(siva)义是戒义。”因为他圆满地或卓越地具有此戒，故为具戒者，其义为：就四遍净戒而言，戒行圆满。于此，为详述那最主要的戒，故说“为波罗提木叉律仪所防护”等——此为某些阿阇梨之见。

အပရေန ပန ဘဏန္တိ – ဥဘယတ္ထာပိ ပါတိမောက္ခသံဝရော ဘဂဝတာ ဝုတ္တော. ပါတိမောက္ခသံဝရော ဧဝ ဟိ သီလံ, ဣတရေသု ဣန္ဒြိယသံဝရော ဆဒွါရရက္ခဏမတ္တမေဝ, အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ ဓမ္မေန ပစ္စယုပ္ပာဒနမတ္တမေဝ, ပစ္စယသန္နိဿိတံ ပဋိလဒ္ဓပစ္စယေ ‘‘ဣဒမတ္ထ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနမတ္တမေဝ. နိပ္ပရိယာယေန ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ. ယဿ သော ဘိန္နော, သော သီသစ္ဆိန္နော ပုရိသော ဝိယ ဟတ္ထပါဒေ ‘‘သေသာနိ ရက္ခိဿတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယဿ ပန သော အရောဂေါ, အစ္ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော, တာနိ ပုန ပါကတိကာနိ ကတွာ ရက္ခိတုံ သက္ကောတိ. တသ္မာ သီလဝါတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသီလမေဝ ဥဒ္ဒိသိတွာ တံ ဝိတ္ထာရေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ.

另有一些人则说：世尊在两种僧团中都宣说了波罗提木叉律仪。因为波罗提木叉律仪就是戒，其他的根律仪(indriyasaṃvara)仅仅是守护六根门而已，活命遍净(ājīvapārisuddhi)仅仅是以如法的方式生产资具而已，资具依止(paccayasannissita)也仅仅是在获得资具后，省察“为了这个目的”而使用而已。无庸置疑，波罗提木叉律仪才是戒。如果一个人毁坏了它，就好像被砍了头的人一样，不能说他还能保护“剩余的肢体”。但如果一个人没有毁坏它，就好像头没有被砍掉的人一样，能够使那些肢体恢复原状并加以保护。因此，用“具戒”(sīlavā)这个词，仅仅是指波罗提木叉戒，为了详细说明它，才说了“守护波罗提木叉律仪”等等。

တတ္ထ ပါတိမောက္ခန္တိ သိက္ခာပဒသီလံ. တဉှိ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ, တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟီတိ ပါတိမောက္ခံ. သံဝရဏံ သံဝရော, ကာယဝါစာဟိ အဝီတိက္ကမော. ပါတိမောက္ခမေဝ သံဝရော ပါတိမောက္ခသံဝရော, တေန သံဝုတော ပိဟိတကာယဝါစောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော. ဣဒမဿ တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝပရိဒီပနံ. ဝိဟရတီတိ တဒနုရူပဝိဟာရသမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဟေဋ္ဌာ ပါတိမောက္ခသံဝရဿ, ဥပရိ ဝိသေသာနုယောဂဿ စ ဥပကာရကဓမ္မပရိဒီပနံ. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ ပါတိမောက္ခသီလတော အစဝနဓမ္မတာပရိဒီပနံ. သမာဒါယာတိ သိက္ခာပဒါနံ အနဝသေသတော အာဒါနပရိဒီပနံ. သိက္ခတီတိ သိက္ခာယ သမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခိတဗ္ဗဓမ္မပရိဒီပနံ.

其中，“波罗提木叉”(pātimokkha)是指学处戒。因为它保护(pāti)守护它的人，使他从恶趣等痛苦中解脱(mokkheti)，所以称为“波罗提木叉”。“律仪”(saṃvara)是防护的意思，即身语的不违越。波罗提木叉就是律仪，故为“波罗提木叉律仪”(pātimokkhasaṃvara)；由此而守护，身语被防护，故为“守护波罗提木叉律仪者”(pātimokkhasaṃvarasaṃvuto)。这是为了阐明他安住于该戒的状态。“居住”(viharati)是为了阐明他具备与此相应的住法。“具足正行与行处”(ācāragocarasampanno)是为了阐明此法在下对波罗提木叉律仪、在上对殊胜的努力都有助益。“于微小过失见怖畏”(aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī)是为了阐明他不从波罗提木叉戒退失的自性。“受持”(samādāya)是为了阐明他毫无遗漏地领受诸学处。“学习”(sikkhati)是为了阐明他具备学。“于诸学处”(sikkhāpadesu)是为了阐明应学习的法。

အပရော နယော – ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝတော ပါပကိရိယာယ သုကရဘာဝတော ပုညကိရိယာယ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဗဟုက္ခတ္တုံ အပါယေသု ပတနသီလောတိ ပါတီ, ပုထုဇ္ဇနော. အနိစ္စတာယ ဝါ ဘဝါဒီသု ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တော ဃဋိယန္တံ ဝိယ အနဝဋ္ဌာနေန ပရိဗ္ဘမနတော ဂမနသီလောတိ ပါတီ, မရဏဝသေန ဝါ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ အတ္တဘာဝဿ ပါတနသီလောတိ ပါတီ, သတ္တသန္တာနော, စိတ္တမေဝ ဝါ. တံ ပါတိနံ သံသာရဒုက္ခတော မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခော. စိတ္တဿ ဟိ ဝိမောက္ခေန သတ္တော ဝိမုတ္တော[Pg.291]. ‘‘စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၀၀) ‘‘အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၂၀၆) စ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ အဝိဇ္ဇာဒိနာ ဟေတုနာ သံသာရေ ပတတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ပါတိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄; ၅.၅၂၀) ဟိ ဝုတ္တံ. တဿ ပါတိနော သတ္တဿ တဏှာဒိသံကိလေသတ္တယတော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခော. ‘‘ကဏ္ဌေကာလော’’တိအာဒီနံ ဝိယဿ သမာသသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

另一种解释：由于诸烦恼(kilesa)的力量强大，造作恶行容易而造作福德之行困难，凡夫(puthujjana)多次具有堕入恶趣的习性，所以是“堕者”(pātī)。或者因为无常，在诸有中被业力(kamma)所驱，像陶轮一样不停旋转而无法安住，具有行走的习性，所以是“行者”(pātī)。又或者因为死亡，在各个众生界(sattanikāya)中，自体(attabhāva)具有堕落的习性，所以是“堕者”(pātī)，即众生相续(sattasantāna)，或就是心本身。它能使那“堕者”从轮回之苦中解脱(mokkheti)，因此称为“波罗提木叉”。因为心的解脱就是有情的解脱。如所说：“由心清净而清净”，以及“心无执取而从诸漏解脱”。又或者，因为无明等原因，在轮回中堕落(patati)、行走(gacchati)、流转(pavattati)，所以是“堕者”(pāti)。如所说：“为无明所盖、为渴爱所缚的众生，流转、轮回”。通过它，能使那“堕者”有情从渴爱等三种杂染中解脱(mokkha)，因此称为“波罗提木叉”。其复合词的构成应知如“Kaṇṭhekālo”等词。

အထ ဝါ ပါတေတိ ဝိနိပါတေတိ ဒုက္ခေတိ ပါတိ, စိတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘စိတ္တေန နီယတိ လောကော, စိတ္တေန ပရိကဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၆၂). တဿ ပါတိနော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခော. ပတတိ ဝါ ဧတေန အပါယဒုက္ခေ သံသာရဒုက္ခေ စာတိ ပါတိ, တဏှာဒိသံကိလေသော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသံ (သံ. နိ. ၁.၅၆-၅၇), တဏှာဒုတိယော ပုရိသော’’တိ (ဣတိဝု. ၁၅, ၁၀၅; စူဠနိ. ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၇) စ အာဒိ. တတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော. အထ ဝါ ပတတိ ဧတ္ထာတိ ပါတိ, ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ဗာဟိရာနိ စ အာယတနာနိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော, ဆသု ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၀). တတော ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနသင်္ခါတတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော. အထ ဝါ ပါတော ဝိနိပါတော အဿ အတ္ထီတိ ပါတီ, သံသာရော. တတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော. အထ ဝါ သဗ္ဗလောကာဓိပတိဘာဝတော ဓမ္မိဿရော ဘဂဝါ ပတီတိ ဝုစ္စတိ, မုစ္စတိ ဧတေနာတိ မောက္ခော, ပတိနော မောက္ခော တေန ပညတ္တတ္တာတိ ပတိမောက္ခော, ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော. သဗ္ဗဂုဏာနံ ဝါ မူလဘာဝတော ဥတ္တမဋ္ဌေန ပတိ စ သော ယထာဝုတ္တဋ္ဌေန မောက္ခော စာတိ ပတိမောက္ခော, ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ပါတိမောက္ခန္တိ မုခမေတံ ပမုခမေတ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၃၅) ဝိတ္ထာရော.

或者，“堕”(pāti)是说它使心堕落、毁灭、受苦。如言：“世间为心所导，为心所牵引。”心即是“堕者”(pātino)。从此“堕者”中解脱(mokkho)，故为波罗提木叉(pātimokkho)。或者，“堕”(pāti)是指贪爱等杂染，因为人们由此堕入(patati)恶趣苦与轮回苦。如言：“渴爱生起人”，以及“人为渴爱所伴”等。从此堕落之因中解脱，故为波罗提木叉。或者，“堕”(pāti)是指于此堕落(patati)之处，即六内处与六外处。如言：“世间于六处生，于六处交往。”从此被称为六内外处的堕落之处解脱，故为波罗提木叉。或者，“堕者”(pātī)是指轮回，因其有堕落、毁灭。从此解脱，故为波罗提木叉。或者，世尊因其为一切世间之主、法主，故被称为“主”(pati)。“以此而解脱”，故为“解脱”(mokkho)。它是“主”的“解脱”，因由主所制定，故为“主解脱”(patimokkho)，而“主解脱”即是波罗提木叉(pātimokkho)。或者，因为它是一切善德的根本，故在最胜义上是“主”(pati)，并且如前所述，它也是“解脱”(mokkho)，因此称为“主解脱”(patimokkho)，而“主解脱”即是波罗提木叉。诚如详说中所言：“波罗提木叉是开端(mukha)，是首要(pamukha)。”

အထ ဝါ ပဣတိ ပကာရေ, အတီတိ အစ္စန္တတ္ထေ နိပါတော. တသ္မာ ပကာရေဟိ အစ္စန္တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခော. ဣဒဉှိ သီလံ သယံ တဒင်္ဂဝသေန, သမာဓိသဟိတံ ပညာသဟိတဉ္စ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန စ အစ္စန္တံ မောက္ခေတိ မောစေတီတိ ပါတိမောက္ခံ. ပတိ ပတိ မောက္ခောတိ ဝါ [Pg.292] ပတိမောက္ခော, တမှာ တမှာ ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဒေါသတော ပတိ ပစ္စေကံ မောက္ခောတိ အတ္ထော. ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော. မောက္ခောတိ ဝါ နိဗ္ဗာနံ, တဿ မောက္ခဿ ပဋိဗိမ္ဗဘူတန္တိ ပတိမောက္ခံ. ပါတိမောက္ခသီလသံဝရော ဟိ သူရိယဿ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနဿ ဥဒယဘူတော တပ္ပဋိဘာဂေါ ဝိယ ဟောတိ ယထာရဟံ ကိလေသနိဗ္ဗာပနတောတိ ပတိမောက္ခံ, ပတိမောက္ခံ ဧဝ ပါတိမောက္ခံ. အထ ဝါ မောက္ခံ ပတိ ဝတ္တတိ မောက္ခာဘိမုခန္တိ ပတိမောက္ခံ, ပတိမောက္ခမေဝ ပါတိမောက္ခန္တိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ ပါတိမောက္ခသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

或者，“pā”是“种种方式”义，“ati”是“彻底”义。因此，以种种方式彻底地解脱，故为波罗提木叉。此戒本身以支分的方式，与定相应时以镇伏的方式，与慧相应时以断除的方式，彻底地解脱、释放，故为波罗提木叉。或者，“别别解脱”即是“别解脱”，其义为：从每一个当远离的过失中个别地解脱。而“别解脱”即是波罗提木叉。或者，“解脱”即是涅槃，波罗提木叉是那解脱的影像，故为“别解脱”。确实，波罗提木叉律仪之戒，犹如日出前的曙光，是涅槃的生起之因，如其对应部分，因为它能适当地熄灭烦恼，故为“别解脱”，而“别解脱”即是波罗提木叉。或者，它“朝向解脱”，故为“别解脱”，而“别解脱”即是波罗提木叉。如是，当知此处“波罗提木叉”一词的含义。

သံဝရတိ ပိဒဟတိ ဧတေနာတိ သံဝရော, ပါတိမောက္ခမေဝ သံဝရောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရော. အတ္ထတော ပန တတော တတော ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတော ဝိရတိယော စေတနာ ဝါ, တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော သမန္နာဂတော ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဝုတ္တော. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိဘင်္ဂေ –

以此防护、关闭，故为“防护”(saṃvaro)。波罗提木叉即是防护，故为“波罗提木叉防护”(pātimokkhasaṃvaro)。但就其义而言，是指远离那些应当远离的种种过犯的离心或思。具足、拥有此波罗提木叉防护者，被称为“为波罗提木叉防护所防护”(pātimokkhasaṃvarasaṃvuto)。正如《分别论》(Vibhaṅga)中所说——

‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော. တေန ဝုစ္စတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁).

“他具足、完全具足、已达、完全已达、圆满、拥有此波罗提木叉防护。因此，他被称为‘为波罗提木叉防护所防护’。”（《分别论》511）

ဝိဟရတီတိ ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရတိ, ဣရိယတိ, ဝတ္တတိ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဝေဠုဒါနာဒိမိစ္ဆာဇီဝဿ ကာယပါဂဗ္ဘိယာဒီနဉ္စ အကရဏေန, သဗ္ဗသော အနာစာရံ ဝဇ္ဇေတွာ ‘‘ကာယိကော အဝီတိက္ကမော, ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဘိက္ခုသာရုပ္ပအာစာရသမ္ပတ္တိယာ ဝေသိယာဒိအဂေါစရံ ဝဇ္ဇေတွာ ပိဏ္ဍပါတာဒိအတ္ထံ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနသင်္ခါတဂေါစရေန စ သမ္ပန္နတ္တာ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော. အပိစ ယော ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော သဗြဟ္မစာရီသု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေန ပဋိက္ကန္တေန အာလောကိတေန ဝိလောကိတေန သမိဉ္ဇိတေန ပသာရိတေန ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဣရိယာပထသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယာနုယုတ္တော သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာဘိသမာစာရိကေသု သက္ကစ္စကာရီ ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလော ဝိဟရတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အာစာရသမ္ပန္နော.

住就是以四威仪而住、行动、生活。具足行止与行处就是指，不以竹筒等邪命为生，不做身行粗恶等事，完全舍离非行止后，如所说“身无违犯、语无违犯”，具足适合比丘的行止；远离淫女等非行处，仅于为托钵等而前往的适当之处行动，因此称为具足行止与行处者。此外，如果有个比丘，对导师心怀敬畏与尊重，对同梵行者心怀敬畏与尊重，具足惭与愧，衣着整洁，威仪具足，进退顾盼、屈伸俯仰都非常庄严，目光下敛，威仪圆满，守护根门，饮食知量，勤修清醒，具足正念正知，少欲知足，乐于独处、不与人混杂，对于根本行仪的学处恭敬奉行，常怀尊重之心而住，这样的人就称为具足行止者。

ဂေါစရော [Pg.293] ပန – ဥပနိဿယဂေါစရော, အာရက္ခဂေါစရော, ဥပနိဗန္ဓဂေါစရောတိ တိဝိဓော. တတ္ထ ဒသကထာဝတ္ထုဂုဏသမန္နာဂတော ဝုတ္တလက္ခဏော ကလျာဏမိတ္တော ယံ နိဿာယ အသုတံ သုဏာတိ, သုတံ ပရိယောဒပေတိ, ကင်္ခံ ဝိတရတိ, ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုကံ ကရောတိ, စိတ္တံ ပသာဒေတိ, ယဿ စ အနုသိက္ခန္တော သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ, သီလေန, သုတေန, စာဂေန, ပညာယ ဝဍ္ဎတိ, အယံ ဥပနိဿယဂေါစရော. ယော ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော ဩက္ခိတ္တစက္ခု ယုဂမတ္တဒဿာဝီ သံဝုတော ဂစ္ဆတိ, န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, န အဿံ, န ရထံ, န ပတ္တိံ, န ဣတ္ထိံ, န ပုရိသံ ဩလောကေန္တော, န ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော, န အဓော ဩလောကေန္တော, န ဒိသာဝိဒိသာ ပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ, အယံ အာရက္ခဂေါစရော. ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော ပန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, ယတ္ထ ဘိက္ခု အတ္တနော စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

行处有三种：依止行处、守护行处、系缚行处。在此，具备十种论事功德、具有上述特质的善友(kalyāṇamitta)，依止他能听闻未曾听闻的，使已听闻的更加清净，消除疑惑，端正见解，使内心清净，并且随他学习能增长信心、戒行、听闻、布施、智慧，这就是依止行处。比丘进入村内，行走在街道上，眼睛低垂，只看一轭的距离，防护而行，不看大象，不看马，不看车，不看步兵，不看女人，不看男人，不向上看，不向下看，不向四面八方张望而行，这就是守护行处。系缚行处则是四念处，比丘在那里系缚自己的心。世尊曾经说过：

‘‘ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော? ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၂).

“诸比丘，什么是比丘自己的行处，是祖传的领域？就是这四念处。”（《相应部》5.372）

ဣတိ ယထာဝုတ္တာယ အာစာရသမ္ပတ္တိယာ ဣမာယ စ ဂေါစရသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတတ္တာ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော.

由于具足了上述的行止圆满与行处圆满，因此称为具足行止与行处者。

အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ အပ္ပမတ္တကေသု အဏုပ္ပမာဏေသု အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသေခိယအကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါဒိဘေဒေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿနသီလော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ပရမာဏုမတ္တံ ဝဇ္ဇံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓသိနေရုပဗ္ဗတရာဇသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ, ယောပိ ဘိက္ခု သဗ္ဗလဟုကံ ဒုဗ္ဘာသိတမတ္တံ ပါရာဇိကသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ, အယံ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ နာမ. သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ယံ ကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အနဝသေသံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခတိ ဝတ္တတိ, ပူရေတီတိ အတ္ထော. ဣတိ ကလျာဏသီလောတိ ဣမိနာ ပကာရေန ကလျာဏသီလော သမာနော. ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန ဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ သီလံ ‘‘ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကလျာဏသီလော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေနေဝ နိဂမေတွာ ‘‘ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဓမ္မေ နိဒ္ဒိသိတုကာမေန ‘‘တေသံ ဓမ္မာနံ ဣဒံ သီလံ အဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ဣတိ ကလျာဏသီလော’’တိ ဝုတ္တံ. သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ပုန ကလျာဏသီလောတိအာဒိ နိဂမနံ.

于微细过失中见怖畏者，即对于极微小、无法衡量、非故意触犯的众学法过失，以及不善心生起等种种过失，具有见怖畏的习性。若有比丘将极微小的过失，看得如同高达十六万八千由旬的须弥山王；或有比丘将最轻微的恶说，看得如同波罗夷罪，此名为“于微细过失中见怖畏者”。受持学处而学，即对于一切学处中应学之法，全部、彻底、毫无遗漏地受持而学，意即实践圆满。如是，以此方式具足善戒。由于戒是依个体而阐释的，即以‘诸比丘，比丘如是具足善戒’这样依个体的方式作总结；为了阐明‘具足善法’中所说的法，并意图指出‘戒是那些法的基础’，所以再次说‘如是具足善戒’。七组菩提分法等一切义理都和前面所说的一样。‘又，具足善戒’等是总结。

ဂါထာသု [Pg.294] ဒုက္ကဋန္တိ ဒုဋ္ဌု ကတံ, ဒုစ္စရိတန္တိ အတ္ထော. ဟိရိမနန္တိ ဟိရိမန္တံ ဟိရိသမ္ပန္နံ, သဗ္ဗသော ပါပပဝတ္တိယာ ဇိဂုစ္ဆနသဘာဝန္တိ အတ္ထော. ဟိရိမနန္တိ ဝါ ဟိရိသဟိတစိတ္တံ. ဟိရိဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟိရောတ္တပ္ပဂ္ဂဟဏေန စ သဗ္ဗသော ဒုစ္စရိတာဘာဝဿ ဟေတုံ ဒဿေန္တော ကလျာဏသီလတံ ဟေတုတော ဝိဘာဝေတိ. သမ္ဗောဓီတိ အရိယဉာဏံ, တံ ဂစ္ဆန္တိ ဘဇန္တီတိ သမ္ဗောဓိဂါမိနော, ဗောဓိပက္ခိကာတိ အတ္ထော. အနုဿဒန္တိ ရာဂုဿဒါဒိရဟိတံ. ‘‘တထာဝိဓ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. ‘‘ဗောဓိပက္ခိကာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော’’တိ ယထာ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, တထာဝိဓံ တာဒိသန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ, ဝဋ္ဋဒုက္ခဟေတုနော ဝါ. ဣဓေဝ ခယမတ္တနောတိ အာသဝက္ခယာဓိဂမေန အတ္တနော ဝဋ္ဋဒုက္ခဟေတုနော သမုဒယပက္ခိယဿ ကိလေသဂဏဿ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ခယံ အနုပ္ပာဒံ ပဇာနာတိ, ဝဋ္ဋဒုက္ခဿေဝ ဝါ ဣဓေဝ စရိမကစိတ္တနိရောဓေန ခယံ ခီဏဘာဝံ ပဇာနာတိ. တေဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နန္တိ တေဟိ ယထာဝုတ္တသီလာဒိဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ. အသိတန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ ပဟီနတ္တာ အသိတံ, ကတ္ထစိ အနိဿိတံ. သဗ္ဗလောကဿာတိ သဗ္ဗသ္မိံ သတ္တလောကေ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

偈颂中“恶作(dukkaṭa)”是指做得不好的事，即是恶行的意思。“有惭者”是指有惭心、具足惭的人，其本性厌恶一切恶行。或者说“有惭者”是内心怀有惭的人。要知道，此处提及“惭”也包含了“愧”。通过把握惭和愧，显示了完全没有恶行的原因，从而从其因上阐明了善戒。“正觉”是指圣智，趣向它的人称为“正觉行者”，意思是与菩提分法相应者。“无染”是指没有贪染等。也有读作“如是类”。“精进修习菩提分法”，就像之前所说的那样，是指这样的性质、这样的类别。“苦”是指轮回之苦，或轮回苦的原因。“即于此处了知其灭尽”是指通过证得诸漏的灭尽，在此生中如实了知自己轮回苦的原因——即属于集谛的烦恼群——的灭尽、不生起；或者如实了知轮回之苦本身，在此生临终心识灭尽时达到灭尽的状态。“具足那些法”是指具备前面所说的戒等法。“无依”是指由于断除了贪爱和邪见的依靠，所以没有依止，不依赖任何东西。“一切世间”是指一切众生世界。其余的意思和前面说的一样。

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉. ဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 布施经释义

၉၈. နဝမေ ဒါနန္တိ ဒါတဗ္ဗံ, သဝတ္ထုကာ ဝါ စေတနာ ဒါနံ, သမ္ပတ္တိပရိစ္စာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. အာမိသဒါနန္တိ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဒေယျဘာဝဝသေန အာမိသဒါနံ နာမ. တေ ဟိ တဏှာဒီဟိ အာမသိတဗ္ဗတော အာမိသန္တိ ဝုစ္စန္တိ. တေသံ ဝါ ပရိစ္စာဂစေတနာ အာမိသဒါနံ. ဓမ္မဒါနန္တိ ဣဓေကစ္စော ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဝိညုဂရဟိတာ, ဣမေ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ; ဣမေ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ, ဣမေ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ကုသလာကုသလကမ္မပထေ ဝိဘဇန္တော ကမ္မကမ္မဝိပါကေ ဣဓလောကပရလောကေ ပစ္စက္ခတော ဒဿေန္တော ဝိယ ပါကဋံ ကရောန္တော အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ နိဝတ္တာပေန္တော, ကုသလေသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာပေန္တော, ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဣဒံ ဓမ္မဒါနံ. ယော ပန ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ[Pg.295], ဣမေ ပရိညေယျာ, ဣမေ ပဟာတဗ္ဗာ, ဣမေ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, ဣမေ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ သစ္စာနိ ဝိဘာဝေန္တော အမတာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဣဒံ သိခါပ္ပတ္တံ ဓမ္မဒါနံ နာမ. ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧတံ အဂ္ဂံ. ယဒိဒန္တိ ယံ ဣဒံ ဓမ္မဒါနံ ဝုတ္တံ, ဧတံ ဣမေသု ဒွီသု ဒါနေသု အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ. ဝိဝဋ္ဋဂါမိဓမ္မဒါနဉှိ နိဿာယ သဗ္ဗာနတ္ထတော ပရိမုစ္စတိ, သကလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အတိက္ကမတိ. လောကိယံ ပန ဓမ္မဒါနံ သဗ္ဗေသံ ဒါနာနံ နိဒါနံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ မူလံ. တေနာဟ –

98. 第九经中，“布施”即是应予之物，或是有所依的思，这是舍弃所拥有之物的同义词。“物质布施”是指以可被给予的状态存在的四种资具，被称为物质布施。因为它们被贪爱等所触及，故被称为“物质”。或者，舍弃这些（物质）的思即是物质布施。“法布施”是指，于此有人这样区分：“这些法是善的，这些法是不善的；这些法是有过失的，这些法是无过失的；这些法是智者所呵斥的，这些法是智者所赞扬的；这些法若被完全受持，则导向不幸与苦；这些法若被完全受持，则导向利益与乐。”像这样区分善不善业道，如同亲眼所见般清晰地展示此世和来世的业和业报，使人从不善法中脱离，在善法中确立，这就是在宣讲法，这就是法布施。另外，如果有人这样区分：“这些法应亲知，这些法应遍知，这些法应断，这些法应证，这些法应修。”这样阐述诸谛，教导通往不死（涅槃）的修行方法，这就是达到顶峰的法布施。“此为最上”即是此为殊胜。此处所说的法布施，在两种布施中是最胜、最上、最优。因为依靠导向解脱的法布施，才能从一切不幸中完全解脱，超越整个轮回的痛苦。然而，世间的法布施是一切布施的因缘，一切成就的根本。因此说——

‘‘သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ, သဗ္ဗရသံ ဓမ္မရသော ဇိနာတိ;

သဗ္ဗရတိံ ဓမ္မရတီ ဇိနာတိ, တဏှက္ခယော သဗ္ဗဒုက္ခံ ဇိနာတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၅၄) –

“法施胜一切施，法味胜一切味，法乐胜一切乐，爱尽胜一切苦。”

အဘယဒါနမေတ္ထ ဓမ္မဒါနေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

此处应知，无畏施已包含于法施之中。

သာဓာရဏဘောဂိတာဓိပ္ပာယေန အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော စတုပစ္စယတော သယမေဝ အဘုဉ္ဇိတွာ ပရေသံ သံဝိဘဇနံ အာမိသသံဝိဘာဂေါ. သာဓာရဏဘောဂိတာဓိပ္ပာယေနေဝ အတ္တနာ ဝိဒိတဿ အဓိဂတဿ ဓမ္မဿ အပ္ပောဿုက္ကော အဟုတွာ ပရေသံ ဥပဒေသော ဓမ္မသံဝိဘာဂေါ. စတူဟိ ပစ္စယေဟိ စတူဟိ စ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ပရေသံ အနုဂ္ဂဏှနံ အနုကမ္ပနံ အာမိသာနုဂ္ဂဟော. ဝုတ္တနယေနေဝ ဓမ္မေန ပရေသံ အနုဂ္ဂဏှနံ အနုကမ္ပနံ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

以共同享用之意乐，不自己享用本应由自己享用的四资具，而与他人分享，是为“物质的分享”。以共同享用之意乐，对自己所知、所证之法不吝惜地教导他人，是为“法的分享”。以四资具和四摄事帮助、怜悯他人，是为“物质的帮助”。如前所述以法帮助、怜悯他人，是为“法的帮助”。其余皆如前说。

ဂါထာသု ယမာဟု ဒါနံ ပရမန္တိ ယံ ဒါနံ စိတ္တခေတ္တဒေယျဓမ္မာနံ ဥဠာရဘာဝေန ပရမံ ဥတ္တမံ, ဘောဂသမ္ပတ္တိအာဒီနံ ဝါ ပူရဏတော ဖလနတော, ပရဿ ဝါ လောဘမစ္ဆရိယာဒိကဿ ပဋိပက္ခဿ မဒ္ဒနတော ဟိံသနတော ‘‘ပရမ’’န္တိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အာဟု. အနုတ္တရန္တိ ယံ ဒါနံ စေတနာဒိသမ္ပတ္တိယာ သာတိသယပဝတ္တိယာ အဂ္ဂဘာဝေန အဂ္ဂဝိပါကတ္တာ စ ဥတ္တရရဟိတံ အနုတ္တရဘာဝသာဓနံ စာတိ အာဟု. ယံ သံဝိဘာဂန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ပရမံ အနုတ္တရ’’န္တိ ပဒဒွယံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အဝဏ္ဏယီတိ ကိတ္တယိ, ‘‘ဘောဇနံ, ဘိက္ခဝေ, ဒဒမာနော ဒါယကော ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒေတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၅.၃၇), ‘‘ဧဝံ စေ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဇာနေယျုံ ဒါနသံဝိဘာဂဿ ဝိပါက’’န္တိအာဒိနာ (ဣတိဝု. ၂၆) စ ပသံသယိ. ယထာ ပန ဒါနံ သံဝိဘာဂေါ စ ပရမံ အနုတ္တရဉ္စ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂမှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဂ္ဂမှီတိ သီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန သေဋ္ဌေ အနုတ္တရေ ပုညက္ခေတ္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အရိယသံဃေ စ. ပသန္နစိတ္တောတိ [Pg.296] ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ စိတ္တံ ပသာဒေန္တော ဩကပ္ပေန္တော. စိတ္တသမ္ပတ္တိယာ ဟိ ခေတ္တသမ္ပတ္တိယာ စ ပရိတ္တေပိ ဒေယျဓမ္မေ ဒါနံ မဟာနုဘာဝံ ဟောတိ မဟာဇုတိကံ မဟာဝိပ္ဖာရံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

偈颂中，“他们说布施为最上”，是指布施因心、福田、应施物之殊胜而为最上、最优；或因能圆满财富等果报，或因能摧毁、损害贪与悭吝等敌对烦恼，诸佛世尊说之为“最上”。“无上”，是指布施因思等之圆满、超胜之现行、最上性及最上果报性，而无有能超，且能成就无上境界，故说为无上。“所谓分享”，此处也应引入并结合“最上、无上”二词。“赞叹”即是称扬，如（世尊）说：“比丘们，布施食物者给予受者五种利益”（《增支部》5.37），以及“比丘们，若众生能了知布施分享之果报”（《如是语》26）等，皆是称赞。为显示布施与分享如何为最上且无上，故说“于最上者”等语。此处“于最上者”是指，以戒等殊胜功德之具足，于最上、无上之福田——正等觉者及圣僧团。“净信之心”是指以业果正信、三宝正信使心清净、安住。以心之圆满及福田之圆满，即使是少量应施物，布施亦具大威德、大光明、大遍照。如经所说——

‘‘နတ္ထိ စိတ္တေ ပသန္နမှိ, အပ္ပကာ နာမ ဒက္ခိဏာ;

တထာဂတေ ဝါ သမ္ဗုဒ္ဓေ, အထ ဝါ တဿ သာဝကေ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၀၄;

နေတ္တိ. ၉၅);

“若心虔敬，则供养无微少；于如来或正自觉者，或于其声闻。”

ဝိညူတိ သပ္ပညော. ပဇာနန္တိ သမ္မဒေဝ ဒါနဖလံ ဒါနာနိသံသံ ပဇာနန္တော. ကော န ယဇေထ ကာလေတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေ ကော နာမ ဒါနံ န ဒဒေယျ? သဒ္ဓါ, ဒေယျဓမ္မော, ပဋိဂ္ဂါဟကာတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သမ္မုခိဘူတကာလေယေဝ ဟိ ဒါနံ သမ္ဘဝတိ, န အညထာ, ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝါ ဒါတုံ ယုတ္တကာလေ.

“智者”即是有慧者。“了知”即是正确地了知布施之果与布施之利益。“谁不在适时行施呢？”即是说，在适当的时机，谁会不布施呢？只有在信心、布施物、接受者这三者同时现前之时，布施才有可能发生，否则就不会。或者说，应当在适合布施给接受者的时机布施。

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ အာမိသဒါနသံဝိဘာဂါနုဂ္ဂဟေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဓမ္မဒါနသံဝိဘာဂါနုဂ္ဂဟေ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စေဝ ဘာသန္တီ’’တိ ဒုတိယဂါထမာဟ. တတ္ထ ဥဘယန္တိ ‘‘ဘာသန္တိ သုဏန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ ဒေသကာ ပဋိဂ္ဂါဟကာတိ ဥဘယံ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယေ သုဂတဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဒ္ဓမ္မေ ပသန္နစိတ္တာ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ဒေသေန္တိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ စ, တေသံ ဒေသကပဋိဂ္ဂါဟကာနံ သော ဓမ္မဒါနဓမ္မသံဝိဘာဂဓမ္မာနုဂ္ဂဟသင်္ခါတော အတ္ထော. ပရမတ္ထသာဓနတော ပရမော. တဏှာသံကိလေသာဒိသဗ္ဗသံကိလေသမလဝိသောဓနေန ဝိသုဇ္ဈတိ. ကီဒိသာနံ? ယေ အပ္ပမတ္တာ သုဂတဿ သာသနေ. ယေ စ –

如是，在第一偈中已显示物质布施、分享与帮助，现在为了显示法布施、分享与帮助，故说第二偈“凡演说者”。此处“二者”是指“演说者与听闻者”，即施教者与受教者双方。这里简要的含义是：那些对善逝、世尊的教法与正法有净信，安住于解脱之处而演说与受持者，对于这些演说者与受持者而言，此即名为法布施、法分享、法帮助之义。因能成就究竟义，故为最上。通过清净贪等一切杂染垢而得以清净。是怎样的人呢？就是那些在善逝教法中不放逸的人。亦即——

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၉၀;

ဓ. ပ. ၁၈၃) –

“诸恶莫作，众善奉行，自净其意，是诸佛教。”

သင်္ခေပတော ဧဝံ ပကာသိတေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဩဝါဒေ အနုသိဋ္ဌိယံ အပ္ပမတ္တာ အဓိသီလသိက္ခာဒယော သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒေန္တိ. တေသံ ဝိသုဇ္ဈတိ, အရဟတ္တဖလဝိသုဒ္ဓိယာ အတိဝိယ ဝေါဒါယတီတိ.

简略地说，在如此开示的正等觉者之教法、教诫和训诫中，不放逸者认真地完成增上戒学等。他们得以清净，以阿罗汉果之清净而变得极其洁净。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. တေဝိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 三明经释义

၉၉. ဒသမေ ဓမ္မေနာတိ ဉာယေန, သမ္မာပဋိပတ္တိသင်္ခါတေန ဟေတုနာ ကာရဏေန. ယာယ ဟိ ပဋိပဒါယ တေဝိဇ္ဇော ဟောတိ, သာ ပဋိပဒါ ဣဓ ဓမ္မောတိ [Pg.297] ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာ ပန သာ ပဋိပဒါတိ? စရဏသမ္ပဒါ စ ဝိဇ္ဇာသမ္ပဒါ စ. တေဝိဇ္ဇန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာဒီဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သမန္နာဂတံ. ဗြာဟ္မဏန္တိ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏံ. ပညာပေမီတိ ‘‘ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဇာနာပေမိ ပတိဋ္ဌပေမိ. နာညံ လပိတလာပနမတ္တေနာတိ အညံ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏံ အဋ္ဌကာဒီဟိ လပိတမတ္တဝိပ္ပလပနမတ္တေန ဗြာဟ္မဏံ န ပညာပေမီတိ. အထ ဝါ လပိတလာပနမတ္တေနာတိ မန္တာနံ အဇ္ဈေနအဇ္ဈာပနမတ္တေန. ဥဘယထာပိ ယံ ပန ဗြာဟ္မဏာ သာမဝေဒါဒိဝေဒတ္တယအဇ္ဈေနေန တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒန္တိ, တံ ပဋိက္ခိပတိ. ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘ပရမတ္ထတော အတေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံယေဝ စေတေ ဘောဝါဒိနော အဝိဇ္ဇာနိဝုတာ ‘တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝံ ပန တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော ဟောတီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ တထာ ဗုဇ္ဈနကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ.

99. 第十经中，“以法”是指以正理，即以名为“正行”的因缘。因为依此行道能成就三明，所以此处的“法”应理解为行道。那么，此行道是什么呢？即是行圆满与明圆满。“三明者”是指具备宿住随念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)等三明者。“婆罗门”是指已断除恶法的婆罗门。“我宣说”是指我告知并确立其为“婆罗门”。不是仅凭言说，即不是仅凭种姓，或如《阿吒迦》(Aṭṭhaka)等仅凭言谈戏论，就宣说其为婆罗门。或者，“仅凭言说”是指仅凭咒语的诵习与教授。无论如何，婆罗门凭着学习《娑摩吠陀》(Sāmaveda)等三吠陀而自称三明婆罗门，这被驳斥了。因为世尊是为了向那些能够理解的个人(puggala)依其意向开示此教导，以显示：“从究竟义上说，那些自称‘三明婆罗门’者，实为无明所覆，并非真正的三明者，而真正的三明婆罗门是这样成就的。”

တတ္ထ ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နော စရဏသမ္ပန္နောယေဝ ဟောတိ စရဏသမ္ပဒါယ ဝိနာ ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော, တသ္မာ စရဏသမ္ပဒံ အန္တောဂဓံ ကတွာ ဝိဇ္ဇာသီသေနေဝ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေတုကာမော ‘‘ဓမ္မေနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေမီ’’တိ ဒေသနံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ကထဉ္စာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေန တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေမီ’’တိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆံ ကတွာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဝိဇ္ဇတ္တယံ ဝိဘဇန္တော ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ.

在此，因为具足明者必然也具足行，由于没有行圆满就没有明成就，所以将行圆满包含在内，想要以明为首来宣说婆罗门，便发起教说：“诸比丘，我依法宣说三明婆罗门。”继而为了说明“诸比丘，我如何依法宣说三明婆罗门”，以提问的方式，通过以个人为依止的教说来辨析三明而说：“诸比丘，于此，有比丘……”等。

တတ္ထ အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ, အနေကေဟိ ဝါ ပကာရေဟိ ပဝတ္တိတံ, သံဝဏ္ဏိတန္တိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ သမနန္တရာတီတဘဝံ အာဒိံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တာနံ. နိဝုတ္ထန္တိ အဇ္ဈာဝုတ္ထံ အနုဘူတံ, အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ, နိဝုတ္ထဓမ္မံ ဝါ နိဝုတ္ထံ, ဂေါစရနိဝါသေန နိဝုတ္ထံ, အတ္တနော ဝိညာဏေန ဝိညာတံ ပရဝိညာဏဝိညာတမ္ပိ ဝါ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသု. အနုဿရတီတိ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိ ဧဝံ ဇာတိပဋိပါဋိဝသေန အနုဂန္တွာ သရတိ, အနုဒေဝ ဝါ သရတိ, စိတ္တေ အဘိနိန္နာမိတေ ပရိကမ္မသမနန္တရံ သရတိ.

其中，“种种”是指多种类，或以多种方式发生，义为“被善说的”。“宿住”是指以紧邻的前世为始，于彼彼之处住过的诸蕴的相续。“住过”意为居住过、体验过，在自身相续中生起并灭去；或“住过”是指住过的法，通过作为所缘而住过，被自己的识所了知，或甚至被他人的识所了知，如在忆念断线等情况中。“随念”是指如此“一生、二生”，依循生的次第而忆念，或持续地忆念，当心专注时，于作意之后立即忆念。

သေယျထိဒန္တိ အာရဒ္ဓပ္ပကာရဒဿနတ္ထေ နိပါတော. တေနေဝ ယွာယံ ပုဗ္ဗေနိဝါသော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ, တဿ ပကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမူလကံ စုတိပရိယောသာနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နံ ခန္ဓသန္တာနံ. ဧသ နယော ဒွေပိ ဇာတိယောတိအာဒီသု. အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိအာဒီသု ပန ပရိဟာယမာနော ကပ္ပော သံဝဋ္ဋကပ္ပော[Pg.298], ဝဍ္ဎမာနော ဝိဝဋ္ဋကပ္ပော. တတ္ထ သံဝဋ္ဋေန သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဂဟိတော ဟောတိ တမ္မူလကတ္တာ, ဝိဝဋ္ဋေန စ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ. ဧဝဉှိ သတိ ယာနိ တာနိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? သံဝဋ္ဋော, သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ, ဝိဝဋ္ဋော, ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၅၆) ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ, တာနိ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ.

“譬如”是用于显示已开始讲述之事的方式的虚词。因此，为了显示那已开始讲述的宿住的方式，而说“一生”等。其中，“一生”是指以结生为根本、以死为终结的，包含在一个生命期内的诸蕴的相续。此理亦适用于“二生”等。至于“许多坏劫”等，衰减的劫是坏劫，增长的劫是成劫。在此，以“坏”包含了坏住，因其以坏为根本；以“成”包含了成住。若如此，则经中所说的“诸比丘，有此四种不可数的劫。是哪四种呢？坏、坏住、成、成住”(a. ni. 4.156)这四种不可数劫，即被含摄了。

တတ္ထ တယော သံဝဋ္ဋာ – တေဇောသံဝဋ္ဋော, အာပေါသံဝဋ္ဋော, ဝါယောသံဝဋ္ဋောတိ. တိဿော သံဝဋ္ဋသီမာ – အာဘဿရာ, သုဘကိဏှာ, ဝေဟပ္ဖလာတိ. ယဒါ ကပ္ပော တေဇေန သံဝဋ္ဋတိ, အာဘဿရတော ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိနာ ဍယှတိ. ယဒါ ဥဒကေန သံဝဋ္ဋတိ, သုဘကိဏှတော ဟေဋ္ဌာ ဥဒကေန ဝိလီယတိ. ယဒါ ဝါတေန သံဝဋ္ဋတိ, ဝေဟပ္ဖလတော ဟေဋ္ဌာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသိယတိ. ဝိတ္ထာရတော ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ဧကတော ဝိနဿတိ. ဣတိ ဧဝရူပေါ အယံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော ဘိက္ခု အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနုဿရတိ. ကထံ? အမုတြာသိန္တိအာဒိနာ နယေန.

在此有三种坏劫——火坏劫、水坏劫、风坏劫。三种坏劫的界限是光音天(Ābhassarā)、遍净天、广果天。当劫毁于火时，从光音天以下都被火焰焚烧。当劫毁于水时，从遍净天以下都被水溶解。当劫毁于风时，从广果天以下都被风摧毁。广而言之，一万亿个轮围世界一同毁灭。像这样，忆念宿住的比丘，能忆念许多坏劫，许多成劫，许多坏成劫。如何忆念？以“我过去在那里”等方式。

တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အမုမှိ ဘဝေ ဝါ ယောနိယာ ဝါ ဂတိယာ ဝါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ အဟမဟောသိံ. ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဝါ ဖုဿော ဝါ. ဧဝံဂေါတ္တောတိ ဂေါတမော ဝါ ကဿပေါ ဝါ. ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ဩဒါတော ဝါ သာမော ဝါ. ဧဝမာဟာရောတိ သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါ. ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ အနေကပ္ပကာရာနံ ကာယိကစေတသိကာနံ သာမိသနိရာမိသာဒိပ္ပဘေဒါနံ ဝါ သုခဒုက္ခာနံ ပဋိသံဝေဒီ. ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ ဝဿသတပရိမာဏာယုပရိယန္တော ဝါ စတုရာသီတိကပ္ပသတသဟဿပရိမာဏာယုပရိယန္တော ဝါ. သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ သောဟံ တတော ဘဝတော ယောနိတော ဂတိတော ဝိညာဏဋ္ဌိတိတော သတ္တာဝါသတော သတ္တနိကာယတော ဝါ စုတော ပုန အမုကသ္မိံ နာမ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ဥဒပါဒိံ. တတြာပါသိန္တိ အထ တတြပိ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ပုန အဟောသိံ. ဧဝံနာမောတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ.

其中，“我曾在某处”指的是：我曾在某个坏劫、某个有、某个胎、某个趣、某个识住、某个有情居处、某个有情众中存在。“如是名”指：帝沙（Tissa）或弗沙(Phussa)。“如是姓”指：乔达摩或迦叶。“如是肤色”指：白色或黑色。“如是食物”指：米饭和肉，或以天然水果为食。“如是苦乐感受”指：体验种种身体的、精神的、有染的、无染的等各种苦乐。“如是寿命终点”指：寿命终点为一百岁，或寿命终点为八万四千大劫。“我从那里死后，又投生到某处”指的是：我从那个有、那个胎、那个趣、那个识住、那个有情居处、那个有情众死后，又投生到某个名为某某的有、胎、趣、识住、有情居处、有情众中。“又在那里”指：然后在那里，也就是在那个有、胎、趣、识住、有情居处、有情众中再次存在。“如是名”等其余内容如前所述。

အထ [Pg.299] ဝါ ယသ္မာ ‘‘အမုတြာသိ’’န္တိ ဣဒံ အနုပုဗ္ဗေန အာရောဟန္တဿ အတ္တနော အဘိနီဟာရာနုရူပံ ယထာဗလံ သရဏံ, ‘‘သော တတော စုတော’’တိ ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ, တသ္မာ ‘‘ဣဓူပပန္နော’’တိ ဣမိဿာ ဣဓူပပတ္တိယာ အနန္တရံ ‘‘အမုတြ ဥဒပါဒိ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတြာပါသိန္တိ တတြပိ ဘဝေ…ပေ… သတ္တနိကာယေ ဝါ အာသိံ. ဧဝံနာမောတိ ဒတ္တော ဝါ မိတ္တော ဝါ, ဧဝံဂေါတ္တောတိ ဝါသေဋ္ဌော ဝါ ကဿပေါ ဝါ. ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ကာဠော ဝါ ဩဒါတော ဝါ. ဧဝမာဟာရောတိ သုဓာဟာရော ဝါ သာလိဩဒနာဒိအာဟာရော ဝါ. ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ဒိဗ္ဗသုခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဝါ မာနုသသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဝါ. ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ တံတံပရမာယုပရိယန္တော. သော တတော စုတောတိ သောဟံ တတော ဘဝါဒိတော စုတော. ဣဓူပပန္နောတိ ဣဓ ဣမသ္မိံ စရိမဘဝေ မနုဿော ဟုတွာ ဥပပန္နော နိဗ္ဗတ္တော.

或者，由于“我曾在彼处”是修行者逐步向上追溯时，根据自身愿力和能力所作的忆念；而“我从彼处死后”是回顾转生过程时的省察。因此，在“于此投生”之后，才说“于彼处投生”。其中“又曾在彼处”意指：同样在那个有……乃至有情众中存在。“如是名”指：达多(Datta)或弥陀(Mitta)。“如是姓”指：婆私吒(Vāseṭṭha)或迦叶。“如是肤色”指：黝黑或白皙。“如是食物”指：以天食为食，或以米饭等为食。“如是感受苦乐”指：体验天界的乐，或人间的苦乐。“如是寿命终点”指：如此，各自相应的寿命终点。“我从彼处死后”即：我从那个有等状态死后。“于此投生”即：如今在这最后一生中转生为人。

ဣတီတိ ဧဝံ. သာကာရံ သဥဒ္ဒေသန္တိ နာမဂေါတ္တာဒိဝသေန သဥဒ္ဒေသံ, ဝဏ္ဏာဒိဝသေန သာကာရံ. နာမဂေါတ္တေန ဟိ သတ္တာ ‘‘တိဿော ဂေါတမော’’တိ ဥဒ္ဒိသီယန္တိ, ဝဏ္ဏာဒီဟိ ‘‘သာမော ဩဒါတော’’တိ နာနတ္တတော ပညာယန္တိ. တသ္မာ နာမဂေါတ္တံ ဥဒ္ဒေသော, ဣတရေ အာကာရာ. အယမဿ ပဌမာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာတိ အယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ ပဌမံ အဓိဂမဝသေန ပဌမာ, ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ သစ္ဆိကတာ ဟောတိ. ကိံ ပနာယံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသံ. အဝိဇ္ဇာတိ တဿေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန တဿ ပဋိစ္ဆာဒကမောဟော ဝုစ္စတိ. တမောတိ သွေဝ မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန တမောတိ ဝုစ္စတိ. အာလောကောတိ သာ ဧဝ ဝိဇ္ဇာ ဩဘာသကရဏဋ္ဌေန အာလောကော. ဧတ္ထ စ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာတိ အယံ အတ္ထော, သေသံ ပသံသာဝစနံ. ယောဇနာ ပနေတ္ထ – အယံ ခေါ တေန ဘိက္ခုနာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ, တဿ အဓိဂတဝိဇ္ဇဿ အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ, ဝိနဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

如是这般。“具相与具述”指：以姓名、族姓等为“具述”，以肤色等为“具相”。众生确实以姓名、族姓被称呼为“帝须·乔达摩”，以肤色等差异被认知为“黝黑者或白皙者”。因此，姓名与族姓是“述”，其余是“相”。此乃他证得的第一明。即：此明是此比丘最初证得的，故为“第一”；因其有令所知显现的作用，故为“明”；此明已被证得、亲证。此明了知什么？宿住。无明，即是由于对此宿住不了知而起遮蔽作用的痴。黑暗，即那同样的痴，因其有遮蔽作用，故称为黑暗。光明，即那同样的明，因其有照明作用，故称为光明。此处，“明已证得”是其要义，其余是赞叹之辞。此处的句式结合是：此比丘确实已证得明，对已证得明的他来说，无明已被击破，已被摧毁。为何？因为明已生起。其余两句也是同样的道理。

ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ ယထာတိ ဩပမ္မတ္ထေ, တန္တိ နိပါတမတ္တံ. သတိယာ အဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တဿ. ဝီရိယာတာပေန အာတာပိနော. ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ပဟိတတ္တဿ ပေသိတစိတ္တဿာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိဇ္ဇာ ဝိဟညေယျ, ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တမော ဝိဟညေယျ, အာလောကော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ; ဧဝမေဝ တဿ ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ, ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ[Pg.300], တမော ဝိဟတော, အာလောကော ဥပ္ပန္နော, တဿ ပဓာနာနုယောဂဿ အနုရူပမေဝ ဖလံ လဘိတွာ ဝိဟရတီတိ.

在此，“yathā”是用于譬喻，“tanti”只是一个虚词。不放逸者，是因正念不离；热忱者，是因精进的热忱；已发遣自我者，是因对身体和生命无所顾念，其心已发遣。这是说：正如一位不放逸、热忱、已发遣自我的行者安住时，无明会被摧毁，明会生起，黑暗会被摧毁，光明会生起；同样地，那位比丘的无明已被摧毁，明已生起，黑暗已被摧毁，光明已生起，他正安住于获得与其精勤相应的果报。

ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာတိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဝိသုဒ္ဓေနာတိ စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုဘာဝတော ဝိသုဒ္ဓံ. ယော ဟိ စုတိမတ္တမေဝ ပဿတိ န ဥပပါတံ, သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ယော ဥပပါတမတ္တမေဝ ပဿတိ န စုတိံ, သော နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ယော ပန တဒုဘယံ ပဿတိ, သော ယသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ အတိဝတ္တတိ, တသ္မာဿ တံ ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတု ဟောတိ, တဒုဘယမ္ပာယံ ဗုဒ္ဓပုတ္တော ပဿတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုဘာဝတော ဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ. ဧကာဒသဥပက္ကိလေသဝိရဟတော ဝါ ဝိသုဒ္ဓံ. ယထာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ – ဣတိ ဝိဒိတွာ ဝိစိကိစ္ဆံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟိံ, အမနသိကာရော…ပေ… ထိနမိဒ္ဓံ, ဆမ္ဘိတတ္တံ, ဥပ္ပိလ္လံ, ဒုဋ္ဌုလ္လံ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ, အတိလီနဝီရိယံ, အဘိဇပ္ပာ, နာနတ္တသညာ, အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ဧကာဒသဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတ္တာ ဝိသုဒ္ဓံ. မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေန အတိက္ကန္တမာနုသကံ, မံသစက္ခုံ ဝါ အတိက္ကန္တတ္တာ အတိက္ကန္တမာနုသကံ. တေန ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန. သတ္တေ ပဿတီတိ မနုဿမံသစက္ခုနာ ဝိယ သတ္တေ ပဿတိ ဒက္ခတိ အာလောကေတိ.

关于“以天眼”，凡当说者，下面已经说过。“以清净的”是指：因见到众生的死与生而成为见清净之因，故为清净。若人只见到死而不见生，他会执取断见；若人只见到生而不见死，他会执取新有情出现见。然而，若人见到此二者，因为他超越了这两种邪见，所以他的此见成为见清净之因，而这位佛子见到此二者。因此说：“因见到死与生而成为见清净之因，故为清净。”或者，是因远离十一种随烦恼而为清净。正如所说：“‘疑是心之随烦恼’——如是了知后，我舍弃了疑这个心之随烦恼；不作意……乃至昏沉睡眠、恐惧、浮躁、粗恶、过度精进、过弱精进、贪求、种种想、过度审视诸色，是心之随烦恼。”因不被如是所说的十一种随烦恼所染污，故为清净。“超越人类的”，是指因能见到色而超越了人类的范围，或因超越了肉眼。因此，以那清净、超越人类的天眼。“见到众生”是指：如以人的肉眼一般，见到、看见、照见众生。

စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေတိ ဧတ္ထ စုတိက္ခဏေ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ. ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ ဣဒါနိ စဝိဿန္တိ, တေ စဝမာနာ. ယေ စ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကာ သမ္ပတိနိဗ္ဗတ္တာ ဝါ, တေ ဥပပဇ္ဇမာနာတိ အဓိပ္ပေတာ. တေ ဧဝရူပေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ စ ပဿတီတိ ဒဿေတိ. ဟီနေတိ မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဟီနာနံ ဇာတိကုလဘောဂါဒီနံ ဝသေန ဟီဠိတေ ပရိဘူတေ. ပဏီတေတိ အမောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ တဗ္ဗိပရီတေ. သုဝဏ္ဏေတိ အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဣဋ္ဌကန္တမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏေတိ ဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ အနိဋ္ဌအကန္တာမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ. အဘိရူပေ ဝိရူပေတိပိ အတ္ထော. သုဂတေတိ သုဂတိဂတေ, အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ. ဒုဂ္ဂတေတိ ဒုဂ္ဂတိဂတေ, လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနဘောဇနေ. ယထာကမ္မူပဂေတိ ယံ ယံ ကမ္မံ ဥပစိတံ, တေန တေန ဥပဂတေ[Pg.301]. တတ္ထ ပုရိမေဟိ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တံ, ဣမိနာ ပန ပဒေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏကိစ္စံ.

关于“正在死去与正在投生者”，在此，于死亡刹那或投生刹那，即便是天眼也无法看见。然而，那些临近死亡、现在将要死去者，是“正在死去者”；而那些已取结生或已再生者，则被意指为“正在投生者”。[经文]显示他见到这样正在死去和正在投生者。“下劣者”是指：因与痴的流漏相应，而在种姓、家族、财富等方面低劣，被轻视、被鄙视者。“胜妙者”是指：因与无痴的流漏相应，而与此相反者。“善色者”是指：因与无瞋的流漏相应，而具有可喜、可爱、可意之色者。“恶色者”是指：因与瞋的流漏相应，而具有不可喜、不可爱、不可意之色者。这也是“貌美者”与“貌丑者”的意思。“善趣者”是指：生于善趣者，或因与无贪的流漏相应而富裕、大富者。“恶趣者”是指：生于恶趣者，或因与贪的流漏相应而贫穷、缺少饮食者。“随业受报者”是指：随其所积之业而受报者。其中，前面的“正在死去者”等词说明了天眼的作用，而此“随业受报”一词则说明了随业趣智的作用。

တဿ စ ဉာဏဿ အယံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော – ဣဓ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာ နိရယာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နေရယိကေ သတ္တေ ပဿတိ မဟန္တံ ဒုက္ခံ အနုဘဝမာနေ, ဣဒံ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကိစ္စမေဝ. သော စ ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီ’’တိ, အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဥပရိ ဒေဝလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နန္ဒနဝနမိဿကဝနဖာရုသကဝနာဒီသု သတ္တေ ပဿတိ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ, ဣဒမ္ပိ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကိစ္စမေဝ. သော ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ’’တိ? အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒံ ယထာကမ္မူပဂဉာဏံ နာမ. ဣမဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နာမ နတ္ထိ. ယထာ စိမဿ, ဧဝံ အနာဂတံသဉာဏဿပိ. ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဟိ ဣမာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ. ကာယဒုစ္စရိတေနာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဓ ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာတိ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

此智的生起过程如下：在此，比丘向下朝地狱方向扩展光明，看见地狱的众生正在感受巨大的痛苦，这种看见就是天眼智的作用。他如此思惟：“这些众生是造了什么业，才感受此等痛苦呢？”于是，他生起了以该业为所缘的智，了知“他们是造了此业”。同样地，他向上朝天界方向扩展光明，在欢喜园(Nandanavana)、杂树园(Missakavana)、粗涩园(Phārusakavana)等地看见众生正在享受天界的福报，这种看见也是天眼智的作用。他如此思惟：“这些众生是造了什么业，才享受此等福报呢？”于是，他生起了以该业为所缘的智，了知“他们是造了此业”，这即是所谓的随业趣智(yathākammūpagañāṇa)。此智没有另外的预备行。正如随业趣智，未来分智(anāgataṃsañāṇa)也是如此。因为这些智都是以天眼为基础，与天眼同时成就。关于“身恶行”等应说之义，如前所述。在此，“明”是指天眼智明，“无明”是指遮蔽众生死没与结生的无明。其余如前所述。

တတိယဝါရေ ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာတိ စတုသစ္စပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ. ဧဝံ ခေါတိအာဒိ နိဂမနံ.

在第三次，“明”是指阿罗汉道智明。“无明”是指遮蔽四圣谛的无明。其余部分因如前所述，故易于了知。“如是”等语是结论。

ဂါထာသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယော ယထာဝုတ္တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အဝေတိ အဝဂစ္ဆတိ, ဝုတ္တနယေန ပါကဋံ ကတွာ ဇာနာတိ. ‘‘ယောဝေဒီ’’တိပိ ပါဌော, ယော အဝေဒိ ဝိဒိတံ ကတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. ဆဗ္ဗီသတိဒေဝလောကသင်္ခါတံ သဂ္ဂံ စတုဗ္ဗိဓံ အပါယဉ္စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပဿတိ. အထောတိ တတော ပရံ ဇာတိက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ ပတ္တော အဓိဂတော. တတော ဧဝ အဘိညာ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ မဂ္ဂပညာယ ဇာနိတဗ္ဗံ စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနိတွာ ကိစ္စဝေါသာနေန ဝေါသိတော နိဋ္ဌာနပ္ပတ္တော. မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂမေန မုနိ, ခီဏာသဝေါ ယသ္မာ ဧတာဟိ ယထာဝုတ္တာဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သမန္နာဂတတ္တာ တတော တတိယဝိဇ္ဇာယ သဗ္ဗထာ ဗာဟိတပါပတ္တာ စ တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော နာမ ဟောတိ. တသ္မာ တမေဝ အဟံ တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ [Pg.302] ဝဒါမိ, အညံ ပန လပိတလာပနံ ယဇုအာဒိမန္တပဒါနံ အဇ္ဈာပနပရံ တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ န ဝဒါမိ, တေဝိဇ္ဇောတိ တံ န ကထေမီတိ.

偈颂的简要意义如下：他如前所述了知宿住，依所述方法使其显现而了知。亦有读作“Yovedī”者，其义为：他已了知，安住于已了知中。他以天眼如前所述看见由二十六天界构成的善趣，以及四种恶趣。其后，他证得名为“生尽”的阿罗汉果，或说证得涅槃。然后，他以超胜的道慧了知应被了知的四圣谛法，以完成所作而达究竟，抵达终点。因具足牟尼之法而为牟尼，是漏尽者。由于他具足如上所述的三种明，且以第三明完全断除诸恶，故被称为三明婆罗门。因此，我称此人为三明婆罗门，而不称他人——专事诵习夜柔吠陀（Yaju）等咒句的空谈者——为三明婆罗门，我不说他们是三明者。

ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဒုတိယသုတ္တေ ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ပဉ္စမအဋ္ဌမဒသမသုတ္တေသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ဣတရေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

应知，于此品中，第二经说流转，第五、第八、第十经说还灭，其余诸经则说流转与还灭。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五品释义终。

ပရမတ္ထဒီပနိယာ ခုဒ္ဒကနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

《胜义灯》，即《小部》之义注

ဣတိဝုတ္တကဿ တိကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《如是语》三集释义终。

၄. စတုက္ကနိပါတော

4. 第四集

၁. ဗြာဟ္မဏဓမ္မယာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 婆罗门法祭经释义

၁၀၀. စတုက္ကနိပါတဿ [Pg.303] ပဌမေ အဟန္တိ အတ္တနိဒ္ဒေသော. ယော ဟိ ပရော န ဟောတိ, သော နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတော အတ္တာ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အသ္မီတိ ပဋိဇာနနာ. ယော ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏဘာဝေါ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော, တဿ အတ္တနိ အတ္ထိဘာဝံ ပဋိဇာနန္တော ဟိ သတ္ထာ ‘‘အသ္မီ’’တိ အဝေါစ. ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ စ ယထာ ‘‘အဟမသ္မိ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ, သေယျောဟမသ္မီ’’တိ စ အပ္ပဟီနဒိဋ္ဌိမာနာနုသယာ ပုထုဇ္ဇနာ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိမာနမညနာဘိနိဝေသဝသေန အဘိဝဒန္တိ, န ဧဝံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသော ပန ပဟီနဒိဋ္ဌိမာနာနုသယော ဘဂဝါ သမညံ အနတိဓာဝန္တော လောကသမညာနုရောဓေန ဝေနေယျသန္တာနေသု ဓမ္မံ ပတိဋ္ဌပေန္တော ကေဝလံ တာဒိသဿ ဂုဏဿ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနတံ ပဋိဇာနန္တော ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ အာဟ. ဗြာဟ္မဏောတိ ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြဟ္မဿ စ အဏနတော ဗြာဟ္မဏော. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, အဟံ ပရမတ္ထတော ဗြာဟ္မဏောသ္မီတိ. ဘဂဝါ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏဿ ဒါနသံယမာဒိဝတသမာဒါနဿ နိရဝသေသာယ တပစရိယာယ ပါရံ ဂတော သမ္မဒေဝ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယဝါသော သကလဝေဒန္တဂူ သုဝိသုဒ္ဓဝိဇ္ဇာစရဏော သဗ္ဗထာ နိနှာတပါပမလော အနုတ္တရဿ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဝတ္တာ ပဝတ္တာ, သုပရိသုဒ္ဓဿ စ သာသနဗြဟ္မစရိယဿ ပဝေဒေတာ, တသ္မာ သဗ္ဗသော ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြဟ္မဿ စ အဏနတော ကထနတော ပရမတ္ထေန ဗြာဟ္မဏောတိ ဝုစ္စတိ.

100. 在《四集》的第一经中，“我”（ahaṃ）是自身的指称。凡不是“他人”者，那被视为自己内在的“我”（attā），就被称为“我”。“我是”（asmi）是一种宣称。当胜义的婆罗门状态被称为“我”时，导师（satthā）为了肯定此状态存在于自身中，便说了“我是”。说“我是”，并非像那些未断除见、慢随眠的凡夫，由于对见、慢、我慢的执著而宣称“我是梵天（brahmā）、大梵天（mahābrahmā），我是最胜的”那样。全然断尽见、慢随眠的世尊，不逾越世俗惯例，随顺世间言说，在所化众生的心相续中建立正法，只是为了肯定自身中存在这样的功德，才说“我是”。所谓“婆罗门”（brāhmaṇa），是因其已排除（bāhita）诸恶（pāpa），并修行梵道（brahmassa aṇana），故为婆罗门。此处的含义是：诸比丘，我于胜义中是婆罗门。世尊圆满具足布施、自制等誓愿的受持，已究竟无余苦行，已圆满安住于梵行，通达一切吠陀（veda），具足极清净的明与行，彻底洗净了诸恶垢，是被称为“无上圣道”的婆罗门，是（正法的）宣说者与开创者，也是极清净教法梵行的开示者。因此，因其已彻底排除诸恶，并因其修行与教说梵道，故于胜义（paramattha）中被称为婆罗门。

ဣတိ ဘဂဝါ သဒေဝကေ လောကေ အတ္တနော အနုတ္တရံ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ ပဝေဒေတွာ ယာနိ တာနိ ဗြာဟ္မဏဒါနာဒီနိ ဆ ကမ္မာနိ ဗြာဟ္မဏဿ ပညာပေန္တိ, တေသမ္ပိ သုပရိသုဒ္ဓါနံ ဥက္ကံသတော အတ္တနိ သံဝိဇ္ဇမာနတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာစယောဂေါ’’တိအာဒိမာဟ.

如是，世尊在天人世界中宣说自己无上的婆罗门身份之后，为了显示婆罗门所制定的布施等六种业，即使是最清净的，在自身中也以最殊胜的方式存在，所以才说了“乞求相应”等。

တတ္ထ ယာစယောဂေါတိ ယာစေဟိ ယုတ္တော. ယာစန္တီတိ ယာစာ, ယာစကာ, တေ ပနေတ္ထ ဝေနေယျာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ ဟိ ‘‘ဒေသေတု, ဘန္တေ ဘဂဝါ[Pg.304], ဓမ္မံ; ဒေသေတု, သုဂတော, ဓမ္မ’’န္တိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မဒေသနံ ယာစန္တိ. ဘဂဝါ စ တေသံ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ အကရောန္တော ယထာရုစိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဓမ္မဒါနံ ဒေတီတိ ယာစယောဂေါ, သဒါ သဗ္ဗကာလံ တေဟိ အဝိရဟိတော. အထ ဝါ ယာစယောဂေါတိ ယာစနယောဂ္ဂေါ, အဓိပ္ပာယပူရဏတော ယာစိတုံ ယုတ္တောတိ အတ္ထော ‘‘ယာဇယောဂေါ’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထ ယာဇော ဝုစ္စတိ မဟာဒါနံ, ယိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ဓမ္မဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ယာဇေ နိယုတ္တောတိ ယာဇယောဂါ. သဒါတိ သဗ္ဗဒါ, အနဝရတပ္ပဝတ္တသဒ္ဓမ္မမဟာဒါနောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယာဇေန ယောဇေတီတိပိ ယာဇယောဂေါ. တိဝိဓဒါနသင်္ခါတေန ယာဇေန သတ္တေ ယထာရဟံ ယောဇေတိ, တတ္ထ ဒါနေ နိယောဇေတီတိ အတ္ထော. ‘‘ယာဇယောဂေါ သတတ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. ပယတပါဏီတိ ပရိသုဒ္ဓဟတ္ထော. ယော ဟိ ဒါနာဓိမုတ္တော အာမိသဒါနံ ဒေန္တော သက္ကစ္စံ သဟတ္ထေန ဒေယျဓမ္မံ ဒါတုံ သဒါ ဓောတဟတ္ထောယေဝ ဟောတိ, သော ‘‘ပယတပါဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝါပိ ဓမ္မဒါနာဓိမုတ္တော သက္ကစ္စံ သဗ္ဗကာလံ ဓမ္မဒါနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပယတပါဏီ’’တိ. ‘‘သဒါ’’တိ စ ပဒံ ဣမိနာပိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘သဒါ ပယတပါဏီ’’တိ. အဝိဘာဂေန ဟိ သတ္ထာ ဝေနေယျလောကဿ သဒ္ဓမ္မဒါနံ သဒါ သဗ္ဗကာလံ ပဝတ္တေန္တော တတ္ထ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရတိ.

在此，“乞求相应”（yācayogo）是指与乞求者相应。所谓“乞求”（yācā），即乞求者（yācakā），在此应理解为所化众生。他们前往世尊处，请求开示法要：“尊者，请世尊说法；善逝，请说法。”他们如此请求法施。世尊不违逆他们的意愿，随其意乐而说法，给予法施，因此称为“乞求相应”，总是、在一切时与他们不相舍离。或者，“乞求相应”（yācayogo）是“堪受乞求”（yācanayoggo）的意思，即因能圆满其意愿而适合被乞求。也有读作“祭祀相应”（yājayogo）的。在此，“祭祀”（yājo）被称为大布施，意思是“已献供”。但在这里应理解为法施；“祭祀相应”即是致力于祭祀。“常”（sadā）即是“总是”，意思是恒常不断地行正法大布施。或者，“祭祀相应”也可以解释为“以祭祀连结”。即以三种布施所构成的祭祀，如其所应地连结众生，意思是令他们致力于布施。也有读作“常行祭祀相应”（yājayogo satataṃ）的。“净手者”（payatapāṇī）即手清净者。凡是乐于布施者，在给予物质布施时，恭敬地亲手施予应施之物，总是洗净双手，他被称为“净手者”。世尊也同样乐于法施，因其恭敬地、于一切时都精勤于法施，故被称为“净手者”。“常”（sadā）一词也应与此相连，成为“常净手者”（sadā payatapāṇī）。因为导师无差别地为所化世间，总是、于一切时都施予正法，并精勤不懈地安住于其中。

အပရော နယော – ယောဂေါ ဝုစ္စတိ ဘာဝနာ. ယထာဟ ‘‘ယောဂါ ဝေ ဇာယတေ ဘူရီ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၈၂). တသ္မာ ယာဇယောဂေါတိ ယာဇဘာဝနံ, ပရိစ္စာဂဘာဝနံ အနုယုတ္တောတိ အတ္ထော. ဘဂဝါ ဟိ အဘိသမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တဘူတောပိ ကရုဏာသမုဿာဟိတော အနဝသေသတော ဒါနံ ပရိဗြူဟေန္တော တတ္ထ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော ဟုတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိ, ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာပိ တိဝိဓံ ဒါနံ ပရိဗြူဟေသိ ဝိသေသတော ဓမ္မဒါနံ, ပရေပိ တတ္ထ နိယောဇေသိ. တထာ ဟိ သော ဝေနေယျယာစကာနံ ကဿစိ သရဏာနိ အဒါသိ, ကဿစိ ပဉ္စ သီလာနိ, ကဿစိ ဒသ သီလာနိ, ကဿစိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ, ကဿစိ ဓုတဓမ္မေ, ကဿစိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ, ကဿစိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော, ကဿစိ ပဉ္စာဘိညာယော, စတ္တာရော မဂ္ဂေ, စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ, တိဿော ဝိဇ္ဇာ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဧဝမာဒိလောကိယလောကုတ္တရဘေဒံ ဂုဏဓနံ ဓမ္မဒါနဝသေန ယထာဓိပ္ပာယံ ဒေန္တော ပရေ စ ‘‘ဒေထာ’’တိ နိယောဇေန္တော ပရိစ္စာဂဘာဝနံ ပရိဗြူဟေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိစ္စာဂဘာဝနံ အနုယုတ္တော’’တိ.

另一种解释是，“瑜伽”（yoga）指的是修习。正如所说：“由瑜伽生智慧”（法句经282）。因此，“施瑜伽”（yājayoga）即是布施的修习，意为致力于舍离的修习。世尊在证得正觉之前，身为菩萨时，也为悲心所激励，无余地圆满布施，于此达到最胜波罗蜜，从而证得正觉；成佛之后，也圆满三种布施，特别是法布施，并且也引导他人行之。例如，他对于应受教化的求法者，有的授予皈依，有的授予五戒，有的授予十戒，有的授予四遍净戒，有的授予头陀支（dhutadhamma），有的授予四禅，有的授予八等至，有的授予五神通，有的授予四道，有的授予四沙门果，有的授予三明，有的授予四无碍解（paṭisambhidā），像这样，随其意乐，以法布施的方式，给予世间与出世间之功德财富，并敦促他人“你们要布施”，由此圆满了舍离的修习。因此说“致力于舍离的修习”。

ပယတပါဏီတိ [Pg.305] ဝါ အာယတပါဏီ, ဟတ္ထဂတံ ကိဉ္စိ ဒါတုံ ‘‘ဧဟိ ဂဏှာ’’တိ ပသာရိတဟတ္ထော ဝိယ အာစရိယမုဋ္ဌိံ အကတွာ သဒ္ဓမ္မဒါနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တောတိ အတ္ထော. ပယတပါဏီတိ ဝါ ဥဿာဟိတဟတ္ထော, အာမိသဒါနံ ဒါတုံ ဥဿာဟိတဟတ္ထော ဝိယ ဓမ္မဒါနေ ကတုဿာဟောတိ အတ္ထော. အန္တိမဒေဟဓရောတိ ဗြဟ္မစရိယဝသေန ဗြာဟ္မဏကရဏာနံ ဓမ္မာနံ ပါရိပူရိယာ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝဓာရီ. အဝုသိတဝတော ဟိ ဝသလကရဏာနံ ဓမ္မာနံ အပ္ပဟာနေန ဝသလာဒိသမညာ ဂတိ အာယတိံ ဂဗ္ဘသေယျာ သိယာ. တေန ဘဂဝါ အတ္တနော အစ္စန္တဝုသိတဗြာဟ္မဏဘာဝံ ဒဿေတိ. အနုတ္တရော ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တောတိ ဒုတ္တိကိစ္ဆဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခရောဂဿ တိကိစ္ဆနတော ဥတ္တမော ဘိသက္ကော, အညေဟိ အနုဒ္ဓရဏီယာနံ ရာဂါဒိသလ္လာနံ ကန္တနတော သမုစ္ဆေဒဝသေန သမုဒ္ဓရဏတော ဥတ္တမော သလ္လကန္တနဝေဇ္ဇော. ဣမိနာ နိပ္ပရိယာယတော ဗြာဟ္မဏကရဏာနံ ဓမ္မာနံ အတ္တနိ ပတိဋ္ဌိတာနံ ပရသန္တတိယံ ပတိဋ္ဌာပနေန ပရေသမ္ပိ ဗြာဟ္မဏကရဏမာဟ.

“常净手者”(payatapāṇī)或作“伸出手者”(āyatapāṇī)，意思是如同将手中的东西施与他人，说“来拿”而伸出手一样，指不作教师的保留(ācariyamuṭṭhi)，精勤不懈于正法布施。“常净手者”又作“振奋手者”(ussāhitahattho)，如同为行物质布施而振奋其手，意为在法布施上已作努力。“最后身持者”(antimadehadhara)指的是通过梵行的修习，圆满了使人成为婆罗门之法，持有最后之身。若未圆满梵行者，因未断除使人成为贱民(vasala)之法，未来世可能会有贱民等称号的归宿，或投生胎中。因此，世尊展示了自己彻底圆满的婆罗门身份。“无上医者、外科医者”(anuttaro bhisakko sallakatto)，是说因为能医治难以治疗的轮回苦病而是无上医者；因为能以根除的方式，拔除他人无法拔除的贪欲等毒箭而是无上外科医者。以此，（世尊）无碍地开示了：令（众生）成为婆罗门之法已于自身安立，并通过在他人相续中建立此法，亦令他人成为婆罗门。

တဿ မေ တုမှေ ပုတ္တာတိ တဿ ဧဝရူပဿ မမ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ပုတ္တာ အတြဇာ ဟောထ. ဩရသာတိ ဥရသိ သမ္ဗန္ဓာ. ယထာ ဟိ သတ္တာနံ ဩရသပုတ္တာ အတြဇာ ဝိသေသေန ပိတုသန္တကဿ ဒါယဇ္ဇဿ ဘာဂိနော ဟောန္တိ, ဧဝမေတေပိ အရိယပုဂ္ဂလာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿဝနန္တေ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတာ. တဿ သန္တကဿ ဝိမုတ္တိသုခဿ အရိယဓမ္မရတနဿ စ ဧကံသဘာဂိယတာယ ဩရသာ. အထ ဝါ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာနုဘာဝေန အရိယဘူမိံ ဩက္ကမမာနာ ဩက္ကန္တာ စ အရိယသာဝကာ သတ္ထု ဥရေ ဝါယာမဇနိတာဘိဇာတိတာယ နိပ္ပရိယာယေန ‘‘ဩရသပုတ္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ. တထာ ဟိ တေ ဘဂဝတာ အာသယာနုသယစရိယာဓိမုတ္တိအာဒိဝေါလောကနေန ဝဇ္ဇာနုစိန္တနေန စ ဟဒယေ ကတွာ ဝဇ္ဇတော နိဝါရေတွာ အနဝဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌပေန္တေန သီလာဒိဓမ္မသရီရပေါသနေန သံဝဍ္ဎိတာ. မုခတော ဇာတာတိ မုခတော ဇာတာယ ဓမ္မဒေသနာယ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတ္တာ မုခတော ဇာတာ. အထ ဝါ အနညသာဓာရဏတော သဗ္ဗဿ ကုသလဓမ္မဿ မုခတော ပါတိမောက္ခတော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသင်္ခါတတော ဝိမောက္ခမုခတော ဝါ အရိယမဂ္ဂဇာတိယာ ဇာတာတိပိ မုခတော ဇာတာ. သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သာသနဓမ္မေ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေ ဝါ ဇာတာတိ ဓမ္မဇာ. တေနေဝ ဓမ္မေန နိမ္မိတာ မာပိတာတိ ဓမ္မနိမ္မိတာ. သတိဓမ္မဝိစယာဒိ ဓမ္မဒါယာဒါ, န လာဘသက္ကာရာဒိ [Pg.306] အာမိသဒါယာဒါ, ဓမ္မဒါယာဒါ နော အာမိသဒါယာဒါ ဟောထာတိ အတ္ထော.

“你们是我的儿子”，即是说：“比丘们，你们是我这样的人的儿子，是亲生子(atraja)。”“胸生子”(orasa)，意为与胸相连。正如世间的众生中，亲生子特别能继承父亲的遗产，同样地，这些圣人(ariyapuggala)在听闻正等正觉者之法后，由圣生而生。因为他们完全地继承了他的解脱之乐与圣法珍宝，故为胸生子。或者说，由于世尊说法的威力，这些正在进入或已进入圣地的圣弟子们，因由在导师胸中以精进所生的圣生，他们无歧义地值得被称为“胸生子”。确实，他们是由世尊通过观察其意向、随眠、行、胜解等，并在心中思惟其过失，令其远离过失而安住于无过失处，并以戒等法身滋养而成长起来的。“从口而生”(mukhato jāta)，是指因从口中所出的说法，由圣生而生，故为从口而生。或者说，因其不共性，从作为一切善法之首的波罗提木叉，从名为出离行观(vuṭṭhānagāminī vipassanā)的解脱门，或因由圣道生而生，故亦为从口而生。“法生”(dhammaja)，即在三学所摄的教法中，或于圣道法中生。“法所化现”(dhammanimmita)，即正由此法所造作、所化现。“法之继承者”(dhammadāyāda)，意为：“你们当为法之继承者，而非物质之继承者”，即成为正念、择法等法之继承者，而非利养、恭敬等物质之继承者。

တတ္ထ ဓမ္မော ဒုဝိဓော – နိပ္ပရိယာယဓမ္မော, ပရိယာယဓမ္မောတိ. အာမိသမ္ပိ ဒုဝိဓံ – နိပ္ပရိယာယာမိသံ, ပရိယာယာမိသန္တိ. ကထံ? မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပ္ပဘေဒေါ ဟိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော နိပ္ပရိယာယဓမ္မော, နိဗ္ဗတ္တိတဓမ္မောယေဝ, န ကေနစိ ပရိယာယေန ကာရဏေန ဝါ လေသေန ဝါ ဓမ္မော. ယံ ပနိဒံ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ ကုသလံ, သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တော ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတိ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ, ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ဝတ္ထုပူဇံ ကရောတိ, ဓမ္မံ သုဏာတိ, ဒေသေတိ, ဈာနသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဧဝံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန နိပ္ပရိယာယံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိလဘတိ, အယံ ပရိယာယဓမ္မော. တထာ စီဝရာဒယော စတ္တာရော ပစ္စယာ နိပ္ပရိယာယာမိသမေဝ, န အညေန ပရိယာယေန ဝါ ကာရဏေန ဝါ လေသေန ဝါ အာမိသံ. ယံ ပနိဒံ ဝဋ္ဋဂါမိကုသလံ, သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော ဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တော သမ္ပတ္တိဘဝံ ဣစ္ဆမာနော ဒါနံ ဒေတိ…ပေ… သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဧဝံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော ပဋိလဘတိ, ဣဒံ ပရိယာယာမိသံ နာမ.

在此，法有两种：直接法与间接法。利得也有两种：直接利得与间接利得。如何是呢？由道、果、涅槃所区分的九种出世间法是直接法，它们就是已生起的法，不是通过任何间接方式、原因或少分而成为法。而那些作为脱离轮回之依止的善法，即是如此：于此，有人希求脱离轮回而行布施，受持戒律，行布萨业，以香、花环等物作供养，听闻法，开示法，成就禅那与等至，如此行持，他次第获得直接的、不死的涅槃，此即是间接法。同样，衣等四资具是直接利得，不是通过其他间接方式、原因或少分而成为利得。而那些导向轮回的善法，即是如此：于此，有人希求轮回，欲求圆满的存在而行布施……乃至……成就等至，如此行持，他次第获得天人福报，这称为间接利得。

တတ္ထ နိပ္ပရိယာယဓမ္မောပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကော. ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ဘိက္ခူ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ အဓိဂစ္ဆန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

在此，直接法也属于世尊所有。因为世尊开示了法，比丘们才能证得道、果、涅槃。正如经中所说——

‘‘သော, ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ…ပေ… မဂ္ဂါနုဂါ စ ပနေတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၇၉; စူလနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅).

“婆罗门，世尊是未生道的生起者，是未现道的显现者……如今弟子们随道而行，于后成就。”

‘‘သော, ဟာဝုသော, ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ, ပဿံ ပဿတိ, စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော, ဝတ္တာ ပဝတ္တာ, အတ္ထဿ နိန္နေတာ, အမတဿ ဒါတာ, ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၃; ၃.၂၈၁) စ.

“贤友，世尊是知者，是见者，是眼，是智，是法，是梵，是说者，是开创者，是义理的引导者，是不死之施与者，是法的拥有者，是如来。”

ပရိယာယဓမ္မောပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကော. ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ဧဝ ဇာနန္တိ ‘‘ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေတွာ ဒါနံ ဒေန္တော…ပေ… သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေန္တော အနုက္ကမေန အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိလဘတီ’’တိ. နိပ္ပရိယာယာမိသမ္ပိ ဘဂဝတောယေဝ [Pg.307] သန္တကံ. ဘဂဝတာ ဟိ အနုညာတတ္တာယေဝ ဘိက္ခူဟိ ဇီဝကဝတ္ထုံ အာဒိံ ကတွာ ပဏီတစီဝရံ လဒ္ဓံ. ယထာဟ –

间接法也属于世尊所有。因为是世尊所开示，他们才知道“希求脱离轮回而行布施……乃至……成就等至，便能次第获得不死涅槃”。直接利得也属于世尊所有。因为世尊的允许，比丘们才得以接受以耆婆(Jīvaka)之事为开端的精美僧衣。如是说——

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂဟပတိစီဝရံ. ယော ဣစ္ဆတိ, ပံသုကူလိကော ဟောတု. ယော ဣစ္ဆတိ, ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယတု. ဣတရီတရေနပါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သန္တုဋ္ဌိံယေဝ ဝဏ္ဏေမီ’’တိ (မဟာဝ. ၃၃၇).

“诸比丘，我允许居士衣。愿意者，可作粪扫衣者；愿意者，可受用居士衣。诸比丘，我赞叹对任何一种的知足。”

ဧဝံ ဣတရေပိ ပစ္စယာ ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာ ဧဝ ဘိက္ခူဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ လဒ္ဓါ. ပရိယာယာမိသမ္ပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကံ. ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ဧဝ ဇာနန္တိ ‘‘သမ္ပတ္တိဘဝံ ပတ္ထေန္တော ဒါနံ ဒတွာ သီလံ…ပေ… သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ပရိယာယာမိသံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ မနုဿသမ္ပတ္တိဉ္စ ပဋိလဘတီ’’တိ. ယဒေဝ ယသ္မာ နိပ္ပရိယာယဓမ္မောပိ ပရိယာယဓမ္မောပိ နိပ္ပရိယာယာမိသမ္ပိ ပရိယာယာမိသမ္ပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကံ, တသ္မာ တတ္ထ အတ္တနော သာမိဘာဝံ ဒဿေန္တော တတ္ထ စ ယံ သေဋ္ဌတရံ အစ္စန္တဟိတသုခါဝဟံ တတ္ထေဝ နေ နိယောဇေန္တော ဧဝမာဟ ‘‘တဿ မေ တုမှေ ပုတ္တာ ဩရသာ…ပေ… နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိ.

同样，由于世尊的允许，比丘们才得以受用其他资具。间接利得也属于世尊所有。因为是世尊所开示，他们才知道“希求福报者，通过布施、持戒……乃至……成就等至，便能次第获得间接利得，即天界与人间的福报”。正因为直接法与间接法，直接利得与间接利得，都属于世尊所有，所以世尊为了显示自己对此的所有权，并为了将他们导向那更殊胜、能带来究竟利益与安乐之处，才如此说道：“你们是我的亲生子……不是物质利得的继承人。”

ဣတိ ဘဂဝါ ပရိပုဏ္ဏဝတသမာဒါနံ တပစရိယံ သမ္မဒေဝ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယံ သုဝိသုဒ္ဓဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ အနဝသေသဝေဒန္တပါရဂုံ ဗာဟိတသဗ္ဗပါပံ သတတံ ယာစယောဂံ သဒေဝကေ လောကေ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝပ္ပတ္တံ အတ္တနော ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏဘာဝံ အရိယသာဝကာနဉ္စ အတ္တနော ဩရသပုတ္တာဒိဘာဝံ ပဝေဒေသိ. ဘဂဝါ ဟိ ‘‘သီဟောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (အ. နိ. ၅.၉၉) ဧတ္ထ သီဟသဒိသံ, ‘‘ပုရိသော မဂ္ဂကုသလောတိ ခေါ, တိဿ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၈၄) ဧတ္ထ မဂ္ဂဒေသကပုရိသသဒိသံ, ‘‘ရာဇာဟမသ္မိ သေလာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၉၉; သု. နိ. ၅၅၉) ဧတ္ထ ရာဇသဒိသံ, ‘‘ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တောတိ ခေါ, သုနက္ခတ္တ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၆၅) ဧတ္ထ ဝေဇ္ဇသဒိသံ, ‘‘ဗြာဟ္မဏောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ. နိ. ၈.၈၅) ဧတ္ထ ဗြာဟ္မဏသဒိသံ အတ္တာနံ ကထေသိ. ဣဓာပိ ဗြာဟ္မဏ သဒိသံ ကတွာ ကထေသိ.

如此，世尊宣说了他自己：圆满持戒、行持苦行、善住梵行、具足清净明行、完全通达吠陀、断除一切恶、恒常应请，在有天神的世界中达到无上应供的地位；并宣说了自己是究竟意义上的婆罗门，以及圣弟子们是自己亲生子嗣的地位。因为世尊曾说：“诸比丘，‘狮子’是如来、阿罗汉、正自觉者的称号”，于此，他如狮子；“帝沙（Tissa），‘善于道路之人’是如来的称号”，于此，他如指路之人；“塞拉(Sela)，我是一位国王”，于此，他如国王；“善星(Sunakkhatta)，‘医师、外科医师’是如来的称号”，于此，他如医师；“诸比丘，‘婆罗门’是如来的称号”，于此，他如婆罗门。在此处，他也把自己比作婆罗门而说。

ဣဒါနိ ယေဟိ ဒါနာဒီဟိ ယုတ္တဿ ဣတော ဗာဟိရကဗြာဟ္မဏဿ ဗြာဟ္မဏကိစ္စံ ပရိပုဏ္ဏံ မညန္တိ, တေဟိ အတ္တနော ဒါနာဒီနံ အဂ္ဂသေဋ္ဌဘာဝံ ပကာသေတုံ ‘‘ဒွေမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဒါနာနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယာဂါတိ မဟာယညာ[Pg.308], မဟာဒါနာနီတိ အတ္ထော, ယာနိ ‘‘ယိဋ္ဌာနီ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ဝေလာမဒါနဝေဿန္တရဒါနမဟာဝိဇိတယညသဒိသာ အာမိသယာဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ, မဟာသမယသုတ္တမင်္ဂလသုတ္တစူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တသမစိတ္တသုတ္တဒေသနာဒယော ဓမ္မယာဂါ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

现在，（世尊）为了开示自己的布施等行为比那些人们认为能完成外道婆罗门职责的布施等更为卓越优胜，便开始了“诸比丘，有两种布施”等说法。其中，祭祀指大供养、大布施，也就是所谓的“已祭祀”。应知韦拉玛(Velāma)布施、韦桑达拉(Vessantara)布施、大胜祭等属于物质祭祀，而《大集会经》、《吉祥经》、《小罗睺罗教诫经》、《等心经》等说法属于法祭祀。其余如前所述。

ဂါထာယံ အယဇီတိ အဒါသိ. အမစ္ဆရီတိ သဗ္ဗမစ္ဆရိယာနံ ဗောဓိမူလေယေဝ သုပ္ပဟီနတ္တာ မစ္ဆေရရဟိတော. သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပီတိ မဟာကရုဏာယ သဗ္ဗသတ္တေ ပိယပုတ္တံ ဝိယ အနုဂ္ဂဏှနသီလော. ဝုတ္တဉှေတံ –

偈颂中，“他祭祀”意为他布施。“不吝啬”意为远离吝啬，因为在菩提树下已完全断除了一切吝啬。“怜悯一切众生”意为他有以大悲心怜悯一切有情如爱子般的品性。如是说——

‘‘ဝဓကေ ဒေဝဒတ္တေ စ, စောရေ အင်္ဂုလိမာလကေ;

ဓနပါလေ ရာဟုလေ စေဝ, သမစိတ္တော မဟာမုနီ’’တိ. (မိ. ပ. ၆.၆.၅) –

“于杀者提婆达多，及盗贼鸯掘摩罗，于护财（象）与罗睺罗，大牟尼心皆平等。”

သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

其余则易于理解。

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第一经释义终。

၂. သုလဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 易得经释义

၁၀၁. ဒုတိယေ အပ္ပာနီတိ ပရိတ္တာနိ. သုလဘာနီတိ သုခေန လဒ္ဓဗ္ဗာနိ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ လဒ္ဓုံ. အနဝဇ္ဇာနီတိ ဝဇ္ဇရဟိတာနိ နိဒ္ဒေါသာနိ အာဂမနသုဒ္ဓိတော ကာယမဏ္ဍနာဒိကိလေသဝတ္ထုဘာဝါဘာဝတော စ. တတ္ထ သုလဘတာယ ပရိယေသနဒုက္ခဿ အဘာဝေါ ဒဿိတော, အပ္ပတာယ ပရိဟရဏဒုက္ခဿပိ အဘာဝေါ ဒဿိတော, အနဝဇ္ဇတာယ အဂရဟိတဗ္ဗတာယ ဘိက္ခုသာရုပ္ပဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ. အပ္ပတာယ ဝါ ပရိတ္တာသဿ အဝတ္ထုတာ, သုလဘတာယ ဂေဓာယ အဝတ္ထုတာ, အနဝဇ္ဇတာယ အာဒီနဝဝသေန နိဿရဏပညာယ ဝတ္ထုတာ ဒဿိတာ ဟောတိ. အပ္ပတာယ ဝါ လာဘေန န သောမနဿံ ဇနယန္တိ, သုလဘတာယ အလာဘေန န ဒေါမနဿံ ဇနယန္တိ, အနဝဇ္ဇတာယ ဝိပ္ပဋိသာရနိမိတ္တံ အညာဏုပေက္ခံ န ဇနယန္တိ အဝိပ္ပဋိသာရဝတ္ထုဘာဝတော.

101. 在第二经中，“少量”意为微少。“易得”意为容易获得，在任何地方都能得到。“无过”意为没有过失、没有瑕疵，因其来源清净，且非身体装饰等烦恼事之物。于此，“易得”显示了没有寻求之苦，“少量”显示了没有守护之苦，“无过”则因其无可指责而显示了它适合比丘。或者，“少量”显示了无恐惧之因，“易得”显示了无贪婪之因，“无过”显示了它是通过观察过患而生起出离智慧的基础。再者，因其“少量”，得到时不会生起喜悦；因其“易得”，得不到时不会生起忧恼；因其“无过”，它不会生起后悔之相及基于无知的舍，因为它是无后悔的基础。

ပံသုကူလန္တိ ရထိကာသုသာနသင်္ကာရကူဋာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပံသူနံ ဥပရိ ဌိတတ္တာ အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန ပံသုကူလံ ဝိယာတိ ပံသုကူလံ, ပံသု ဝိယ ကုစ္ဆိတဘာဝံ ဥလတိ ဂစ္ဆတီတိ ပံသုကူလန္တိ ဧဝံ လဒ္ဓနာမံ ရထိကာဒီသု ပတိတနန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ ကတစီဝရံ. ပိဏ္ဍိယာလောပေါတိ ဇင်္ဃပိဏ္ဍိယာ ဗလေန [Pg.309] စရိတွာ ဃရေ ဃရေ အာလောပမတ္တံ ကတွာ လဒ္ဓဘောဇနံ. ရုက္ခမူလန္တိ ဝိဝေကာနုရူပံ ယံကိဉ္စိ ရုက္ခသမီပံ. ပူတိမုတ္တန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂေါမုတ္တံ. ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော ပူတိကာယောဝ ဧဝံ အဘိနဝမ္ပိ မုတ္တံ ပူတိမုတ္တမေဝ. တတ္ထ ကေစိ ဂေါမုတ္တဘာဝိတံ ဟရိတကီခဏ္ဍံ ‘‘ပူတိမုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ပူတိဘာဝေန အာပဏာဒိတော ဝိဿဋ္ဌံ ဆဍ္ဍိတံ အပရိဂ္ဂဟိတံ ယံကိဉ္စိ ဘေသဇ္ဇံ ပူတိမုတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အပရေ.

“粪扫衣”(paṃsukūla)是指在街道、坟场、垃圾堆等任何地方，因其位于尘土之上而被视为像尘土堆一样，或因其像尘土一样趋于污秽而得名；它是从街道等地捡拾被丢弃的碎布所制成的袈裟。“乞食”(piṇḍiyālopa)是指用小腿的力量行走，在各家各户只取一小团食物而获得的饭食。“树下”(rukkhamūla)是指任何适合独住的树附近的地方。“腐尿药”(pūtimutta)是指任何牛尿。就像金色的身体也是腐烂的身体一样，新鲜的尿也是腐尿。于此，有些人把用牛尿浸泡的诃梨勒(haritakī)碎片称为“腐尿药”，另一些人则认为任何因为腐败而被商店等舍弃、丢弃、无人认领的药物都意为“腐尿药”。

ယတော ခေါတိ ပစ္စတ္တေ နိဿက္ကဝစနံ, ယံ ခေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေန ‘‘တုဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တကိရိယံ ပရာမသတိ. တုဋ္ဌောတိ သန္တုဋ္ဌော. ဣဒမဿာဟန္တိ ယွာယံ စတုဗ္ဗိဓေန ယထာဝုတ္တေန ပစ္စယေန အပ္ပေန သုလဘေန သန္တောသော, ဣဒံ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သီလသံဝရာဒီသု အညတရံ ဧကံ သာမညင်္ဂံ သမဏဘာဝကာရဏန္တိ အဟံ ဝဒါမိ. သန္တုဋ္ဌဿ ဟိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ သုပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, သမထဝိပဿနာ စ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. အထ ဝါ သာမညံ နာမ အရိယမဂ္ဂေါ. တဿ သင်္ခေပတော ဒွေ အင်္ဂါနိ – ဗာဟိရံ, အဇ္ဈတ္တိကန္တိ. တတ္ထ ဗာဟိရံ သပ္ပုရိသူပနိဿယော သဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ, အဇ္ဈတ္တိကံ ပန ယောနိသော မနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ စ. တေသု ယသ္မာ ယထာရဟံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိဘူတာ တဿာ မူလဘူတာ စေတေ ဓမ္မာ, ယဒိဒံ အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ ပဝိဝိတ္တတာ အသံသဋ္ဌတာ အာရဒ္ဓဝီရိယတာတိ ဧဝမာဒယော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒမဿာဟံ အညတရံ သာမညင်္ဂန္တိ ဝဒါမီ’’တိ.

“Yato kho”是用于个别指称的排除词，意为“那……”。它指涉“他感到满足”(tuṭṭho hoti)这句所说的行为。“Tuṭṭho”意为“santuṭṭho”(满足)。“我宣称这是他的一个沙门相”(idamassāhaṃ… aññataraṃ sāmaññaṅgaṃti vadāmi)的意思是：这位比丘以如前所述的四种资具，对少量、易得之物感到满足，我宣称，这即是此比丘在戒律防护等中的一个沙门相、一个成为沙门的原因。因为对于满足者，四种清净戒得以圆满，止与观(samathavipassanā)的修习也达到圆满。或者，所谓“沙门相”即是圣道。它扼要地有两个部分：外在的与内在的。其中，外在的是亲近善士与听闻正法；内在的则是如理作意与法随法行。在这些当中，因为少欲、知足、独处、不杂、发起精进等法，是与法随法行相应的，并且是它的基础，所以说：“我宣称这是他的一个沙门相”。

ဂါထာသု သေနာသနမာရဗ္ဘာတိ ဝိဟာရာဒိံ မဉ္စပီဌာဒိဉ္စ သေနာသနံ နိဿာယ. စီဝရံ ပါနဘောဇနန္တိ နိဝါသနာဒိစီဝရံ, အမ္ဗပါနကာဒိပါနံ, ခါဒနီယဘောဇနီယာဒိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဝတ္ထုဉ္စ အာရဗ္ဘာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိဃာတော ဝိဟတဘာဝေါ စေတောဒုက္ခံ န ဟောတီတိ ယောဇနာ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ အာဝါသေ ပစ္စယာ သုလဘာ’’တိ လဘိတဗ္ဗဋ္ဌာနဂမနေန ဝါ ‘‘မယှံ ပါပုဏာတိ န တုယှ’’န္တိ ဝိဝါဒါပဇ္ဇနေန ဝါ နဝကမ္မကရဏာဒိဝသေန ဝါ သေနာသနာဒီနိ ပရိယေသန္တာနံ အသန္တုဋ္ဌာနံ ဣစ္ဆိတလာဘာဒိနာ ယော ဝိဃာတော စိတ္တဿ ဟောတိ, သော တတ္ထ သန္တုဋ္ဌဿ န ဟောတီတိ. ဒိသာ နပ္ပဋိဟညတီတိ သန္တုဋ္ဌိယာ စာတုဒ္ဒိသာဘာဝေန ဒိသာ နပ္ပဋိဟန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

在偈颂中，“关于住处”(senāsanamārabbha)是指依靠寺院等住处及床、座等卧具。“衣、饮、食”(cīvaraṃ pānabhojanaṃ)是指下裙等衣物，芒果汁等饮品，以及嚼食与啖食等食物。“心无恼害”，意思是说没有被打击的状态，心里没有痛苦。此处的简要含义是：那些不满足者，或通过前往据说资具易得的住处，或因“这是我的，不是你的”而起争论，或因从事新工程等方式寻求住处等，当得不到所求之物时，心中便生起恼害；而对于满足者，则无此恼害。“不为四方所障”，意思是说因为知足而心包四方，所以不会被四方所阻碍。正如经中所说——

‘‘စာတုဒ္ဒိသော [Pg.310] အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ,သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေနာ’’တိ. (သု. နိ. ၄၂;

စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၈);

“四方无碍行，随遇即安宁。”

ယဿ ဟိ ‘‘အသုကဋ္ဌာနံ နာမ ဂတော စီဝရာဒီနိ လဘိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဒိသာ ပဋိဟညတိ နာမ. ယဿ ပန ဧဝံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဒိသာ န ပဋိဟညတိ နာမ. ဓမ္မာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မာ. သာမညဿာနုလောမိကာတိ သမဏဓမ္မဿ သမထဝိပဿနာဘာဝနာယ အရိယမဂ္ဂဿေဝ ဝါ အနုစ္ဆဝိကာ အပ္ပိစ္ဆတာဒယော. အဓိဂ္ဂဟိတာတိ သဗ္ဗေ တေ တုဋ္ဌစိတ္တဿ သန္တုဋ္ဌစိတ္တေန ဘိက္ခုနာ အဓိဂ္ဂဟိတာ ပဋိပက္ခဓမ္မေ အဘိဘဝိတွာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ အဗ္ဘန္တရဂတာ, န ဗာဟိရဂတာတိ.

若有人心生“我到某地，就能得到衣等”之念，此即名为“方向受阻”。若不生起此念，则名“方向未受阻”。法，是指实践之法。“随顺沙门法”，是指适合沙门法之止观(samathavipassanā)禅修，或适合圣道的少欲等德。“已证得”，是指所有这些（少欲等德）都被内心知足、满足的比丘所证得，他克服了对立法，获得它们，使其成为内在的(abbhantara)，而非外在的。

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第二经释义终。

၃. အာသဝက္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 漏尽经释义

၁၀၂. တတိယေ ဇာနတောတိ ဇာနန္တဿ. ပဿတောတိ ပဿန္တဿ. ယဒိပိ ဣမာနိ ဒွေပိ ပဒါနိ ဧကတ္ထာနိ, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ, ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဇာနတော’’တိ ဉာဏလက္ခဏံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိဒ္ဒိသတိ. ဇာနနလက္ခဏဉှိ ဉာဏံ. ‘‘ပဿတော’’တိ ဉာဏပ္ပဘာဝံ ဥပါဒါယ. ဒဿနပ္ပဘာဝဉှိ ဥပါဒါယ ဉာဏသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော စက္ခုမာ ဝိယ ပုဂ္ဂလော စက္ခုနာ ရူပါနိ, ဉာဏေန ဝိဝဋေ ဓမ္မေ ပဿတိ. အထ ဝါ ဇာနတောတိ အနုဗောဓဉာဏေန ဇာနတော. ပဿတောတိ ပဋိဝေဓဉာဏေန ပဿတော. ပဋိလောမတော ဝါ ဒဿနမဂ္ဂေန ပဿတော, ဘာဝနာမဂ္ဂေန ဇာနတော. ကေစိ ပန ‘‘ဉာတတီရဏပဟာနပရိညာဟိ ဇာနတော, သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာယ ပဿတော’’တိ ဝဒန္တိ. အထ ဝါ ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန ဇာနတော, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန ပဿတော. တဒုဘယေ စ သတိ ပဟာနဘာဝနာဘိသမယာ သိဒ္ဓါ ဧဝ ဟောန္တီတိ စတုသစ္စာဘိသမယော ဝုတ္တော ဟောတိ. ယဒါ စေတ္ထ ဝိပဿနာဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ, တဒါ ‘‘ဇာနတော ပဿတော’’တိ ပဒါနံ ဟေတုအတ္ထဒီပနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယဒါ ပန မဂ္ဂဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ, တဒါ မဂ္ဂကိစ္စတ္ထဒီပနတာ.

102. 第三经中，“知者”指了知的人，“见者”指见的人。虽然这两个词意思相同，仅是文句有别，但“知者”一词是依智慧的相状来指称个人(puggala)，因为了知之相即是智慧。“见者”一词是依智慧的作用而言，犹如具眼者以眼见色，具智者以智见已显之法。或者说，“知者”是以随觉智而知，“见者”是以通达智而见。又或者，反过来说，是以见道而见，以修道而知。有人说：“通过知遍知、审遍知和断遍知而了知，通过达到顶峰的观(vipassanā)来见。”又或者，通过对苦的遍知现观来了知，通过对灭的作证现观来见。此二者若成就，则断与修的现观自然成就，故说为四谛现观。若此处意指观智，则“知者、见者”二词当理解为开示因义；若意指道智，则当理解为开示道之作用。

အာသဝါနံ [Pg.311] ခယန္တိ ‘‘ဇာနတော, အဟံ ဘိက္ခဝေ, ပဿတော အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅; သံ. နိ. ၃.၁၀၁; ၅.၁၀၉၅) ဧဝမာဂတေ သဗ္ဗာသဝသံဝရပရိယာယေ ‘‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၃၈) စ သုတ္တပဒေသု အာသဝါနံ ပဟာနံ အစ္စန္တက္ခယော အသမုပ္ပာဒေါ ခီဏာကာရော နတ္ထိဘာဝေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၃၈) ဖလံ.

“诸漏的灭尽”，如经中所说：“诸比丘，我为知者、见者说诸漏的灭尽。”(《中部》1.15；《相应部》3.101；5.1095) 在如此宣说的一切漏防护法门中，以及在“因诸漏灭尽而有无漏心解脱”(《中部》1.438)等经句中，诸漏的舍断、彻底灭尽、不再生起、灭尽的状态、不存在的状态，被称为“漏尽”。在“因诸漏灭尽而成为沙门”(《中部》1.438)等句中，则指其果。

‘‘ပရဝဇ္ဇာနုပဿိဿ, နိစ္စံ ဥဇ္ဈာနသညိနော;

အာသဝါ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ, အာရာ သော အာသဝက္ခယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၅၃);

–

“常观人过者， 常怀讥评心； 诸漏增长， 他远离漏尽。”

အာဒီသု နိဗ္ဗာနံ.

在这些（经文）中，（漏尽）即是涅槃。

‘‘သေခဿ သိက္ခမာနဿ, ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော;

ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ, တတော အညာ အနန္တရာ;

တတော အညာဝိမုတ္တဿ, ဉာဏံ ဝေ ဟောတိ တာဒိနော’’တိ. (အ. နိ. ၃.၈၆;

ဣတိဝု. ၆၂) –

“学人修习循直道， 灭尽之智最初生； 随后无间是正智， 依正智解脱之后， 如是者自有其智。”

ဧဝမာဂတေ ဣန္ဒြိယသုတ္တေ ဣဓ စ မဂ္ဂေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော. တသ္မာ ယထာဝုတ္တနယေန ဇာနန္တဿ ပဿန္တဿ အဟံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမံ ဝဒါမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နော အဇာနတော နော အပဿတောတိ ယော ပန န ဇာနာတိ န ပဿတိ, တဿ နော ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ဧတေန ယေ အဇာနတော အပဿတောပိ သံသာရသုဒ္ဓိံ ဝဒန္တိ, တေ ပဋိက္ခိပတိ. ပုရိမေန ဝါ ပဒဒွယေန ဥပါယော ဝုတ္တော, ဣမိနာ အနုပါယပဋိသေဓော. သင်္ခေပေန စေတ္ထ ဉာဏံ အာသဝက္ခယကရံ, သေသံ တဿ ပရိက္ခာရောတိ ဒဿေတိ.

如此，在《根修习经》中以及在此处，道被称为“漏尽”。因此，这意思是说：“对于以如前所述的方式知、见的人，我说他能证得圣道。”“非不知者，非不见者”的意思是：对于不知、不见的人，我就不这么说。借此，他驳斥了那些宣称即使不知、不见也能清净轮回的人。前面的两个词组说的是方法，这句是否定非方法。简而言之，这里说明智慧能灭尽诸漏，其余的都是它的助缘。

ဣဒါနိ ယံ ဇာနတော ယံ ပဿတော အာသဝက္ခယော ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာနတော’’တိ ပုစ္ဆံ အာရဘိ. တတ္ထ ဇာနနာ ဗဟုဝိဓာ. ဒဗ္ဗဇာတိကော ဧဝ ဟိ ကောစိ ဘိက္ခု ဆတ္တံ ကာတုံ ဇာနာတိ, ကောစိ စီဝရာဒီနံ အညတရံ, တဿ ဤဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ကရောန္တဿ သာ ဇာနနာ ‘‘မဂ္ဂဖလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ န ဟောတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ယော ပန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒီနိ ကာတုံ ဇာနာတိ, တဿေဝံ ဇာနတော အာသဝါ ဝဍ္ဎန္တိယေဝ. တသ္မာ ယံ ဇာနတော ယံ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ, တဒေဝ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ယောနိသောမနသိကာရသုတ္တေ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမေဝ.

如今，为了阐明知什么、见什么能灭尽诸漏，世尊开始提问：“诸比丘，知什么……？”此处的“知”有多种。譬如，有的比丘天生善巧，知道制作伞，有的知道做衣等，当他立足于此职责而做这些工作时，不能说这种知不是道与果的近因。然而，若有人在教法中出家后还懂得行医等事，如此知解，其诸漏只会增长。因此，为了阐明知什么、见什么能灭尽诸漏，世尊才说“此是苦”等。关于应当讲述的四圣谛业处，已在前面的《如理作意经》(Yonisomanasikārasutta)中简略地解说过。

တတ္ထ [Pg.312] ပန ‘‘ယောနိသော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၁၆) အာဂတတ္တာ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထဝိဘာဝနာ ကတာ. ဣဓ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅; သံ. နိ. ၃.၁၀၁; ၅.၁၀၉၅) အာဂတတ္တာ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ပရိညာပဋိဝေဓဝသေန ပရိညာဘိသမယဝသေန မဂ္ဂဉာဏေန ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယောဇေတဗ္ဗံ. အာသဝေသု စ ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌာသဝေါ ခီယတိ, တတိယမဂ္ဂေန ကာမာသဝေါ, စတုတ္ထမဂ္ဂေန ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ စ ခီယတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

如经中所说：“诸比丘，比丘如理作意时，能舍断不善，修习善法。”(《如是语》16) 因此，是以“如理作意‘此是苦’……”等方式来阐明其意义。而此处经文是：“诸比丘，知‘此是苦’，见‘此是苦’，就能灭尽诸漏。”(《中部》1.15；《相应部》3.101；5.1095) 故应依此理趣结合理解：以道智，通过遍知与通达，通过遍知现观，来了知、观看“此是苦”，就能灭尽诸漏。就诸漏而言，当知初道断见漏，三道断欲漏，四道断有漏与无明漏。

ဂါထာသု ဝိမုတ္တိဉာဏန္တိ ဝိမုတ္တိယံ နိဗ္ဗာနေ ဖလေ စ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ဥတ္တမန္တိ ဥတ္တမဓမ္မာရမ္မဏတ္တာ ဥတ္တမံ. ခယေ ဉာဏန္တိ အာသဝါနံ သံယောဇနာနဉ္စ ခယေ ခယကရေ အရိယမဂ္ဂေ ဉာဏံ. ‘‘ခီဏာ သံယောဇနာ ဣတိ ဉာဏ’’န္တိ ဣဓာပိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တေန ပဟီနကိလေသပစ္စဝေက္ခဏံ ဒဿေတိ. ဧဝမေတ္ထ စတ္တာရိပိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ ဝုတ္တာနိ ဟောန္တိ. အဝသိဋ္ဌကိလေသပစ္စဝေက္ခဏာ ဟိ ဣဓ နတ္ထိ အရဟတ္တဖလာဓိဂမဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ယထာ စေတ္ထ ဇာနတော ပဿတောတိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမေန သမ္မာဒိဋ္ဌိကိစ္စံ အဓိကံ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သမ္မပ္ပဓာနကိစ္စမ္ပိ အဓိကမေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘န တွေဝိဒံ ကုသီတေနာ’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ.

偈颂中的“解脱智”(vimuttiñāṇa)是指在解脱、涅槃和果位上的省察智(paccavekkhaṇañāṇa)。“最上”(uttama)是因为以最上法为所缘，故为最上。“尽智”(khaye ñāṇa)是指于能灭尽诸漏与诸结的、能灭尽的圣道中的智慧。“诸结已尽之智”也应在此联系起来理解。这显示了对已断烦恼的省察。如此，这里说了四种省察智。因为此处意在证得阿罗汉果，所以没有对残余烦恼的省察。正如“知者、见者”是为了强调通过证得涅槃而圆满了正见的作用，同样，为了显示正精进的作用也应被强调，故说“此非懈怠者所能”作为结尾偈。

တတ္ထ န တွေဝိဒန္တိ န တု ဧဝ ဣဒံ. တုသဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တံ. ဗာလေနမဝိဇာနတာတိ မကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဣဒံ သေက္ခမဂ္ဂေန အသေက္ခမဂ္ဂေန စ ပတ္တဗ္ဗံ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထာဒိသဗ္ဗဂန္ထာနံ ပမောစနံ ပမောစနဿ နိမိတ္တဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဝိဇာနတာ တတော ဧဝ ဗာလေန အဝိဒ္ဒသုနာ ယထာ အဓိဂန္တုံ န သက္ကာ, ဧဝံ ကုသီတေန နိဗ္ဗီရိယေနာပိ, တသ္မာ တဒဓိဂမာယ အာရဒ္ဓဝီရိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယဿာယံ ဓမ္မော, နော ကုသီတဿ’’ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈).

其中“na tvevidaṃ”是“na tu eva idaṃ”。“tu”字只是一个助词。“bālenamavijānatā”中的“m”是用于连接词语的。此处的简要意思是：此涅槃(nibbāna)——可以通过有学道和无学道证得，能解脱贪欲身结等一切系缚，是解脱的因缘——是不能如实了知“此是苦”等四圣谛的愚痴无知者所无法证得的，同样，懈怠无精进者也无法证得。因此，为证得它，应当发起精进。所以世尊说：“此法是为已发起精进者而说，非为懈怠者。”(《长部》3.358)

‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ;

ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၅;

နေတ္တိ. ၂၉;

မိ. ပ. ၅.၁.၄);

“奋起、出离， 致力于佛陀的教法！ 扫荡死神的军队， 如象摧毁芦苇屋。”

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第三经释义终。

၄. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 沙门婆罗门经释义

၁၀၃. စတုတ္ထေ [Pg.313] ယေ ဟိ ကေစီတိ ယေ ကေစိ. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ, ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, န ဣတော ဘိယျော’’တိ အဝိပရီတံ သဘာဝသရသလက္ခဏတော ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ဒုက္ခသစ္စံ န ဇာနန္တိ န ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. န မေ တေ, ဘိက္ခဝေတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ အနနုယုတ္တာ ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တသမဏာ စေဝ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏာ စ န မယာ တေ သမိတပါပသမဏေသု သမဏောတိ, ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏေသု ဗြာဟ္မဏောတိ စ သမ္မတာ အနုညာတာ. ကသ္မာ? သမဏကရဏာနံ ဗြာဟ္မဏကရဏာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဘာဝတောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘န စ ပန တေ အာယသ္မန္တော’’တိအာဒိ. တတ္ထ သာမညတ္ထန္တိ သာမညသင်္ခါတံ အတ္ထံ, စတ္တာရိ သာမညဖလာနီတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အပရေ ပန ‘‘သာမညတ္ထန္တိ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ, ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ စတ္တာရိ အရိယဖလာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂါထာသု အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ.

103. 第四，对于那些“不如实了知‘此是苦’”者，是说他们不以伴随观慧(vipassanāpaññā)的道慧，无颠倒地从其自性、作用与特相来了知与通达苦谛，即：“此是苦，苦有这么多，不复有更多”。对其余诸谛，方法亦同。在“诸比丘，他们不是我的……”等文句中，简要的意义是：诸比丘，那些不致力于四谛业处(catusaccakammaṭṭhāna)，仅以出家而为沙门、仅以出身而为婆罗门者，我并不认为他们是在已平息诸恶的沙门中的“沙门”，或是在已排除诸恶的婆罗门中的“婆罗门”，也未曾如此认可。为什么呢？因为他们缺少了成就沙门与成就婆罗门的法。因此（经中）说：“然而，那些具寿……”等。于此，“沙门义”(sāmaññattha)是指名为沙门身份的意义，义即四沙门果。“婆罗门义”(brahmaññattha)是它的同义词。但另有人说：“沙门义是指四圣道，婆罗门义是指四圣果。”其余的如前所述。白品应以与所述相反的方式来理解。偈颂中无新义。

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第四经释义终。

၅. သီလသမ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 具戒经释义

၁၀၄. ပဉ္စမေ သီလသမ္ပန္နာတိ ဧတ္ထ သီလံ နာမ ခီဏာသဝါနံ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ, တေန သမ္ပန္နာ သမန္နာဂတာတိ သီလသမ္ပန္နာ. သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိမုတ္တိ ပန ဖလဝိမုတ္တိယေဝ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ဧဝမေတ္ထ သီလာဒယော တယော လောကိယလောကုတ္တရာ, ဝိမုတ္တိ လောကုတ္တရာဝ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ ပရေ ဩဝဒန္တိ အနုသာသန္တီတိ ဩဝါဒကာ. ဝိညာပကာတိ ကမ္မာနိ ကမ္မဖလာနိ စ, ဝိညာပကာ, တတ္ထ စ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ. ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ ကုသလာဒိဝိဘာဂတော ခန္ဓာဒိဝိဘာဂတော သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတောတိ ဝိဝိဓေဟိ နယေဟိ ဓမ္မာနံ ဉာပကာ အဝဗောဓကာ[Pg.314]. သန္ဒဿကာတိ တေယေဝ ဓမ္မေ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝိယ ပရဿ ပစ္စက္ခတော ဒဿေတာရော. သမာဒပကာတိ ယံ သီလာဒိ ယေဟိ အသမာဒိန္နံ, တဿ သမာဒါပေတာရော, တတ္ထ တေ ပတိဋ္ဌာပေတာရော. သမုတ္တေဇကာတိ ဧဝံ ကုသလဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌိတာနံ ဥပရိ အဓိစိတ္တာနုယောဂေ နိယောဇနဝသေန စိတ္တဿ သမ္မာ ဥတ္တေဇကာ, ယထာ ဝိသေသာဓိဂမော ဟောတိ, ဧဝံ နိသာမနဝသေန တေဇကာ. သမ္ပဟံသကာတိ တေသံ ယထာလဒ္ဓေဟိ ဥပရိလဒ္ဓဗ္ဗေဟိ စ ဂုဏဝိသေသေဟိ စိတ္တဿ သမ္မာ ပဟံသကာ, လဒ္ဓဿာဒဝသေန သုဋ္ဌု တောသကာ. အလံသမက္ခာတာရောတိ အလံ ပရိယတ္တံ ယထာဝုတ္တံ အပရိဟာပေတွာ သမ္မဒေဝ အနုဂ္ဂဟာဓိပ္ပာယေန အက္ခာတာရော.

104. 第五，于“具戒者”(sīlasampanna)，此中，所谓“戒”是指漏尽者(khīṇāsava)的世间与出世间戒，因其具足此戒，故称“具戒者”。于定与慧，方法亦同。而“解脱”仅是果解脱，“解脱智见”是省察智(paccavekkhaṇañāṇa)。如此，此中的戒、定、慧三者通于世间与出世间，解脱仅是出世间，解脱智见仅是世间。他们以现法、后法和胜义，恰如其分地教导和劝诫他人，故为“教导者”(ovādaka)。“令知者”(viññāpaka)，是令知业与业果者，于此，他们通过“此是善法，此是不善法；此是有罪法，此是无罪法”等方式，从善等的分别、蕴等的分别、自相与共相，以各种方法来说明、开示法。“示导者”(sandassaka)是如同以手执取一般，将那些法直接地展示给他人者。“劝导者”(samādapaka)是劝令那些未受持戒等者受持，并令他们安住于其中者。“激励者”(samuttejaka)是对于已安住于善法者，通过令其致力于增上心修习，来正当地激励其心，以使他们获得殊胜成就，如此通过令其倾听来磨砺他们。“令欢喜者”(sampahaṃsaka)是对于他们已得及当得的殊胜功德，来正当地令其心欢喜，以已得之味令其极为满足者。“善说者”(alaṃsamakkhātāro)是能干、充足地，不舍弃如所说，完全出于饶益之心而解说者。

အထ ဝါ သန္ဒဿကာတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော သဘာဝသရသလက္ခဏတော သမ္မဒေဝ ဒဿေတာရော. သမာဒပကာတိ စိတ္တေ ပတိဋ္ဌာပနဝသေန တဿေဝ အတ္ထဿ ဂါဟာပကာ. သမုတ္တေဇကာတိ တဒတ္ထဂ္ဂဟဏေ ဥဿာဟဇနနေန သမ္မဒေဝ ဝေါဒပကာ ဇောတကာ ဝါ. သမ္ပဟံသကာတိ တဒတ္ထပဋိပတ္တိယံ အာနိသံသဒဿနေန သမ္မဒေဝ ပဟံသကာ တောသကာ. အလံသမက္ခာတာရောတိ သမတ္ထာ ဟုတွာ ဝုတ္တနယေန သမက္ခာတာရော. သဒ္ဓမ္မဿာတိ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မဿ, တိဝိဓဿာပိ ဝါ သဒ္ဓမ္မဿ ဒေသေတာရော.

或者，示导者是在说法时，能如实地从其自性、作用与特相上展示法的流转与还灭者。劝导者是通过令法义安住于心中而使人把握其义者。激励者是通过在把握其义上激发精进，而如实地净化或阐明者。令欢喜者是通过在实践其义上开示利益，而如实地令其欢喜、满足者。善说者是成为有能力者，并依前述方式解说者。“于正法”是指于通达正法，或者是三类正法的宣说者。

ဒဿနမ္ပဟန္တိ ဒဿနမ္ပိ အဟံ. တံ ပနေတံ စက္ခုဒဿနံ ဉာဏဒဿနန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ အရိယာနံ ဩလောကနံ စက္ခုဒဿနံ နာမ. အရိယဘာဝကရာနံ ပန ဓမ္မာနံ အရိယဘာဝဿ စ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလေဟိ အဓိဂမော ဉာဏဒဿနံ နာမ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ စက္ခုဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ. အရိယာနဉှိ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ ဩလောကနမ္ပိ သတ္တာနံ ဗဟူပကာရမေဝ. သဝနန္တိ ‘‘အသုကော နာမ ခီဏာသဝေါ အသုကသ္မိံ နာမ ရဋ္ဌေ ဝါ ဇနပဒေ ဝါ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ လေဏေ ဝါ ဝသတီ’’တိ ကထေန္တာနံ သောတေန သဝနံ, ဧတမ္ပိ ဗဟူပကာရမေဝ. ဥပသင်္ကမနန္တိ ‘‘ဒါနံ ဝါ ဒဿာမိ, ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဓမ္မံ ဝါ သောဿာမိ, သက္ကာရံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝရူပေန စိတ္တေန အရိယာနံ ဥပသင်္ကမနံ. ပယိရုပါသနန္တိ ပဉှပယိရုပါသနံ, အရိယာနံ ဂုဏေ သုတွာ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ နိမန္တေတွာ ဒါနံ [Pg.315] ဝါ ဒတွာ ဝတ္တံ ဝါ ကတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပဉှပုစ္ဆနန္တိ အတ္ထော. ဝေယျာဝစ္စာဒိကရဏံ ပယိရုပါသနံယေဝ. အနုဿရဏန္တိ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု နိသိန္နဿ ‘‘ဣဒါနိ အရိယာ ဂုမ္ဗလေဏမဏ္ဍပါဒီသု ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသုခေဟိ ဝီတိနာမေန္တီ’’တိ တေသံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒိဂုဏဝိသေသာရမ္မဏံ အနုဿရဏံ. ယော ဝါ တေသံ သန္တိကာ ဩဝါဒေါ လဒ္ဓေါ ဟောတိ, တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေါ, ဣမသ္မိံ ဖလ’’န္တိ ဧဝံ အနုဿရဏံ.

“我也说见”是“见，我也说”的意思。此见有两种：眼见与智见。其中，以清净之眼看圣者，称为眼见。而以观、道、果证得圣者性，以及成就圣者性的诸法，则称为智见。在此义中，意指眼见。因为以清净之眼看圣者，对众生有大利益。“闻”是指听人说：“某某漏尽者住在某国、某地、某村、某镇、某寺院或某洞窟里。”如此听闻，也有大利益。“亲近”是指怀着“我将布施、或提问、或闻法、或作恭敬”这样的心去到圣者跟前。“侍奉”是指以提问来侍奉，即听闻圣者的功德后，前去亲近、邀请、布施、履行义务，然后以“尊者，何为善？”等方式提问之义。服侍等行为也即是侍奉。“随念”是指在夜晚或白天的住处坐着时，如此忆念：“现在圣者们正在丛林、洞窟、殿堂等处，以禅那、观、道、果之乐度时。”如此随念他们神圣住处等的殊胜功德。或者，随念从他们那里得到的教诲，如此思惟：“此处说的是戒，此处说的是定，此处说的是观，此处说的是道，此处说的是果。”

အနုပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ အရိယေသု စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ဃရာ နိက္ခမ္မ တေသံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ. အရိယေသု ဟိ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ တေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ, အညေသံ သန္တိကေ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ, အရိယေသု ပသာဒေန အညတ္ထ ပဗ္ဗဇိတွာ အရိယာနံ သန္တိကေ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာဝ. အညေသု ပန ပသာဒေန အညေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အညေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတော ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ န ဟောတိ. ဝုတ္တနယေန ပဗ္ဗဇိတေသု ပန မဟာကဿပတ္ထေရဿ တာဝ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ သတသဟဿမတ္တာ အဟေသုံ, တထာ ထေရဿေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ စန္ဒဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ သူရိယဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ အဿဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿ. တဿ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အသောကရညော ကနိဋ္ဌဘာတာ တိဿတ္ထေရော နာမ အဟောသိ. တဿ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ အဍ္ဎတေယျကောဋိသင်္ခါ အဟေသုံ. ဒီပပ္ပသာဒကမဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿ ပန အနုပဗ္ဗဇိတာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ လင်္ကာဒီပေ သတ္ထရိ ပသာဒေန ပဗ္ဗဇန္တာ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿေဝ အနုပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ နာမ.

“随而出家”是指对圣者生起净信后，离家而在他们座下出家。确实，对圣者生起净信，就在他们座下出家，并期望奉行其教诫训示，这样的出家称为“随而出家”。即使期望奉行其他圣者的教诫训示，也称为“随而出家”。对圣者生起净信，但在他处出家，而期望奉行圣者的教诫训示，这样的出家也还是“随而出家”。然而，若对其他人而非圣者生起净信，就在他们座下出家，并期望奉行他们的教诫训示，这样的出家则不称为“随而出家”。依此所述，随大迦叶长老而出家者，约有十万之众。同样，随其弟子旃陀崛多(Candagutta)长老、后者的弟子苏利耶崛多(Sūriyagutta)长老、再后者的弟子马护长老、乃至其弟子优那迦达摩罗其多(Yonakadhammarakkhita)长老而出家者，也是如此。而优那迦达摩罗其多长老的弟子，是阿育王的弟弟，名为帝沙（Tissa）长老。随他出家者，有二千五百万之数。至于令楞伽岛(Laṅkādīpa)生信的大摩哂陀长老，随他出家者，其数无量。直到今日，在楞伽岛因对导师生起净信而出家者，都名为随大摩哂陀长老而出家。

ဣဒါနိ ယေန ကာရဏေန တေသံ အရိယာနံ ဒဿနာဒိ ဗဟူပကာရန္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာရူပေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာရူပေတိ တာဒိသေ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေ အရိယေ. ယသ္မာ ဒဿနသဝနာနုဿရဏာနိ ဥပသင်္ကမနပယိရုပါသနဋ္ဌာနာနိ, တသ္မာ တာနိ အနာမသိတွာ ဥပသင်္ကမနပယိရုပါသနာနိယေဝ ဒဿေတုံ ‘‘သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော’’တိ ဝုတ္တံ[Pg.316]. ဒဿနသဝနာနုဿရဏတော ဟိ အရိယေသု ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပယိရုပါသိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ လဒ္ဓသဝနာနုတ္တရိယော အပရိပူရေ သီလာဒိဂုဏေ ပရိပူရေဿတီတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၁၈၃).

现在，为了说明为何说见圣者等事有大利益，而说“于如是者”等。于此，“于如是者”，是指于那些具足戒等功德的圣者。由于见、闻、随念是亲近与侍奉的基础，因此，（经中）不提它们，而只说“亲近、交往、侍奉”。因为由见、闻、随念而对圣者生起信心者，通过亲近、侍奉、提问，获得无上之闻后，将圆满其未圆满的戒等功德。诚如所说：“信已生，则亲近；亲近时，则侍奉”等（《中部》2.183）。

တတ္ထ သေဝတောတိ ဝတ္တပဋိဝတ္တကရဏဝသေန ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမတော. ဘဇတောတိ သမ္ပိယာယနဘတ္တိဝသေန ဘဇတော. ပယိရုပါသတောတိ ပဉှပုစ္ဆနေန ပဋိပတ္တိအနုကရဏေန စ ပယိရုပါသတောတိ တိဏ္ဏံ ပဒါနံ အတ္ထဝိဘာဂေါ ဒီပေတဗ္ဗော. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဿ ပါရိပူရိ ဧကူနဝီသတိမဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

其中，“亲近”(sevati)是指以履行义务的方式，时常去拜访；“恭敬”(bhajati)是指以喜爱与虔诚的方式去侍奉；“承事”(payirupāsati)是指以请教问题和效仿佛行的方式去承事。这三个词的意义应作如此分别。解脱智见的圆满，当知是由十九种省察智(paccavekkhaṇañāṇa)的生起。

ဧဝရူပါ စ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူတိအာဒီသု ယေ ယထာဝုတ္တဂုဏသမန္နာဂမေန ဧဝရူပါ ဧဒိသာ ဘိန္နသဗ္ဗကိလေသာ ဘိက္ခူ, တေ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဟိတေသု သတ္တာနံ နိယောဇနဝသေန အနုသာသနတော သတ္ထာရောတိပိ ဝုစ္စန္တိ. ဇာတိကန္တာရာဒိနိတ္ထရဏတော သတ္ထဝါဟာတိပိ, ရာဂါဒိရဏာနံ ဇဟနတော ဇဟာပနတော စ ရဏဉ္ဇဟာတိပိ, အဝိဇ္ဇာတမဿ ဝိနောဒနတော ဝိနောဒါပနတော စ တမောနုဒါတိပိ, သပရသန္တာနေသု ပညာအာလောကပညာဩဘာသပညာပဇ္ဇောတာနံ ကရဏေန နိဗ္ဗတ္တနေန အာလောကာဒိကရာတိပိ, တထာ ဉာဏုက္ကာဉာဏပ္ပဘာဓမ္မုက္ကာဓမ္မပ္ပဘာနံ ဓာရဏေန ကရဏေန စ ဥက္ကာဓာရာတိပိ, ပဘင်္ကရာတိပိ, အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ, အနယေ န ဣရိယနတော, အယေ စ ဣရိယနတော ပရေသံ တထာဘာဝဟေတုဘာဝတော, သဒေဝကေန လောကေန အရဏီယတော အရိယာတိပိ, ပညာစက္ခုဓမ္မစက္ခူနံ သာတိသယပဋိလာဘေန စက္ခုမန္တောတိပိ ဝုစ္စန္တိ.

诸比丘，在“如是比丘”等句中，那些具足上述功德、断尽一切烦恼的如是、如此的比丘，由于引导众生趋向现法等利益而教诫，故被称为“导师”(satthar)；由于引领众生渡过生之旷野等，故被称为“商队首领”(satthavāha)；由于舍弃并使他人舍弃贪等争斗，故被称为“舍争斗者”(raṇañjaha)；由于驱散并使他人驱散无明黑暗，故被称为“驱暗者”(tamonuda)；由于在自他相续中制造并生起智慧之光、智慧之明、智慧之灯，故被称为“光明制造者”(ālokakara)；同样，由于持有并制造智慧火炬、智慧光辉、法火炬、法光辉，故被称为“持火炬者”(ukkādhāra)、“发光者”(pabhaṅkara)；由于远离诸烦恼，不行于非道而行于正道，并作为他人成就此道的因缘，为包括天神在内的世间所尊崇，故被称为“圣者”(ariya)；由于获得超胜的智慧之眼与法眼，故被称为“具眼者”(cakkhumant)。

ဂါထာသု ပါမောဇ္ဇကရဏံ ဌာနန္တိ နိရာမိသဿ ပမောဒဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ဌာနံ ကာရဏံ. ဧတန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗနိဒဿနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဝိဇာနတန္တိ သံကိလေသဝေါဒါနေ ယာထာဝတော ဇာနန္တာနံ. ဘာဝိတတ္တာနန္တိ ဘာဝိတသဘာဝါနံ, ကာယဘာဝနာဒီဟိ ဘာဝိတသန္တာနာနန္တိ အတ္ထော. ဓမ္မဇီဝိနန္တိ မိစ္ဆာဇီဝံ ပဟာယ ဓမ္မေန ဉာယေန ဇီဝိကကပ္ပနတော, ဓမ္မေန ဝါ ဉာယေန အတ္တဘာဝဿ ပဝတ္တနတော, သမာပတ္တိဗဟုလတာယ ဝါ အဂ္ဂဖလဓမ္မေန ဇီဝနတော ဓမ္မဇီဝိနံ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယဒိဒံ ဘာဝိတတ္တာနံ ပရိနိဋ္ဌိတသမာဓိပညာဘာဝနာနံ တတော ဧဝ ဓမ္မဇီဝိနံ အရိယာနံ ဒဿနံ[Pg.317]. ဧတံ အဝိပ္ပဋိသာရနိမိတ္တာနံ သီလာဒီနံ ပါရိပူရိဟေတုဘာဝတော ဝိဇာနတံ သပ္ပညဇာတိကာနံ ဧကန္တေနေဝ ပီတိပါမောဇ္ဇကာရဏန္တိ.

在偈颂中，“生喜悦处”是指能产生无俗染之喜悦的处所、因缘。“此”是针对现在将要宣说的内容而言。“了知者”是指如实了知杂染与清净的人。“已修成自身者”是指已修成其自性者，即其心相续已通过身修习等得到修习。“依法生活者”是指舍弃邪命，以正法与正理谋生；或以正法与正理维持自身存在；或因多住于等至，而以最高果法为生命的人。此处的简要意义是：见到那些已修成自身、圆满了定与慧的修习、并因此而依法生活的圣者，此事对于有智慧的了知者而言，是喜悦与欢喜的唯一因缘，因为它能成为圆满戒等无追悔之相的助缘。

ဣဒါနိ တံ တဿ ကာရဏဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ ဇောတယန္တီ’’တိ ဩသာနဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ တေတိ တေ ဘာဝိတတ္တာ ဓမ္မဇီဝိနော အရိယာ. ဇောတယန္တီတိ ပကာသယန္တိ. ဘာသယန္တီတိ သဒ္ဓမ္မောဘာသေန လောကံ ပဘာသယန္တိ, ဓမ္မံ ဒေသေန္တီတိ အတ္ထော. ယေသန္တိ ယေသံ အရိယာနံ. သာသနန္တိ ဩဝါဒံ. သမ္မဒညာယာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏေဟိ သမ္မဒေဝ ဇာနိတွာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

现在，为了说明此事是其因缘，他说了最后的两句偈颂：“他们照耀”等。其中，“他们”(te)是指那些已修成自身、依法生活的圣者。“照耀”(jotayanti)是指使其彰显。“发光”(bhāsayanti)是指以正法之光照亮世间，意思是宣说正法。“他们的”(yesaṃ)是指那些圣者的。“教诫”(sāsanaṃ)是指教诲。“完全了知后”(sammadaññāya)是指通过前分智而完全了知。其余的如前已说。

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第五经释义终。

၆. တဏှုပ္ပာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 渴爱生起经释义

၁၀၅. ဆဋ္ဌေ တဏှုပ္ပာဒါတိ ဧတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေသူတိ ဥပ္ပာဒါ. ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? တဏှာ. တဏှာယ ဥပ္ပာဒါ တဏှုပ္ပာဒါ, တဏှာဝတ္ထူနိ တဏှာကာရဏာနီတိ အတ္ထော. ယတ္ထာတိ ယေသု နိမိတ္တဘူတေသု. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာတိ ဥပ္ပဇ္ဇနသီလာ. စီဝရဟေတူတိ ‘‘ကတ္ထ မနာပံ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ စီဝရကာရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိဘဝါဘဝဟေတူတိ ဧတ္ထ ပန ဣတီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော. ယထာ စီဝရာဒိဟေတု, ဧဝံ ဘဝါဘဝဟေတုပီတိ အတ္ထော. ဘဝါဘဝါတိ စေတ္ထ ပဏီတပ္ပဏီတာနိ သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ အဓိပ္ပေတာနိ ဘဝတိ အာရောဂျံ ဧတေနာတိ ကတွာ. ‘‘သမ္ပတ္တိဘဝေသု ပဏီတပ္ပဏီတတရော ဘဝါဘဝေါ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဘဝေါတိ ဝါ သမ္ပတ္တိ, အဘဝေါတိ ဝိပတ္တိ. ဘဝေါတိ ဝုဍ္ဎိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ. တံ နိမိတ္တဉ္စ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဝါဘဝဟေတု ဝါ’’တိ.

105. 第六，关于“渴爱生起”(taṇhuppāda)：此处的“生起处”(uppādā)是指渴爱在其中生起的事物。什么生起？渴爱(taṇhā)。“渴爱的生起处”，意思是渴爱的对象和原因。“于何处”是指在那些作为相(nimitta)的事物中。“生起时”是指具有生起的性质。“因为衣”是指因“我在哪里能得到合意的衣呢？”而生起渴爱。其余诸句也是同样的道理。至于“因为此有与非有”，此处的“此”(iti)是用于举例的不变词。意思是，正如因为衣等原因，也因为有与非有(bhavābhava)。此处的“有与非有”意指上等与下等的物品，如酥油、奶油等，因为认为“由此带来健康”。也有人说：“有与非有是指在各种成就与有当中，更上等与更下等的。”或者，“有”(bhava)是成就，“非有”(abhava)是衰败；“有”是增长，“非有”是减损。渴爱缘于此相而生起，因此说“或因为有与非有”。

ဂါထာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ. အပိစ တဏှာဒုတိယောတိ တဏှာသဟာယော. အယဉှိ သတ္တော အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ သံသရန္တော န ဧကကောဝ သံသရတိ, တဏှံ ပန ဒုတိယိကံ သဟာယိကံ လဘိတွာဝ သံသရတိ. တထာ ဟိ တံ ပပါတပါတံ အစိန္တေတွာ မဓုဂဏှနကလုဒ္ဒကံ ဝိယ အနေကာဒီနဝါကုလေသုပိ ဘဝေသု အာနိသံသမေဝ ဒဿေန္တီ အနတ္ထဇာလေ သာ ပရိဗ္ဘမာပေတိ. ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာတိ ဧတံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု [Pg.318] ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝသညိတံ အာဒီနဝံ ဇာနိတွာ. တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ ‘‘တဏှာ စာယံ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ ပဘဝေါ ကာရဏ’’န္တိ ဇာနိတွာ. ဧတ္တာဝတာ စ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ. ဣဒါနိ တံ ခီဏာသဝံ ထောမေန္တော ‘‘ဝီတတဏှော’’တိအာဒိမာဟ. ယံ ပနေတ္ထ အဝုတ္တံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

偈颂的意义和前面所说的一样。再者，“以渴爱为第二”（taṇhādutiya）就是以渴爱为伴侣。此众生在无始的轮回中流转，并非独自流转，而是得到渴爱作为第二个伴侣才流转。就像那不顾坠崖危险的采蜜人一样，即使在充满许多过患的诸有中，渴爱也只向他显示利益，使他在无益之网中徘徊。“知道了这个过患”，即是知道了在过去、未来、现在诸蕴中，被称为“此有性与他有性”（itthabhāvaññathābhāva）的过患。“渴爱是苦的来源”，即是知道了“此渴爱是轮回苦的生起、来源、原因”。至此，已开示了一位比丘增长观（vipassanā）而生起阿罗汉果。现在，为了赞叹那位漏尽者，而说了“离渴爱”等。此处未说之事，其理与前面所说的一样。

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第六经释义终。

၇. သဗြဟ္မကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 与梵天同在经释义

၁၀၆. သတ္တမေ သဗြဟ္မကာနီတိ သသေဋ္ဌကာနိ. ယေသန္တိ ယေသံ ကုလာနံ. ပုတ္တာနန္တိ ပုတ္တေဟိ ပူဇိတသဒ္ဒယောဂေန ဟိ ဣဒံ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ. အဇ္ဈာဂါရေတိ သကေ ဃရေ. ပူဇိတာ ဟောန္တီတိ ယံ ဃရေ အတ္ထိ, တေန ပဋိဇဂ္ဂိတာ မနာပေန စေဝ ကာယိကဝါစသိကေန စ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ. ဣတိ မာတာပိတုပူဇကာနိ ကုလာနိ ‘‘သဗြဟ္မကာနီ’’တိ ပသံသိတွာ ဥပရိပိ နေသံ ပသံသနီယတံ ဒဿေန္တော ‘‘သပုဗ္ဗဒေဝတာနီ’’တိအာဒိမာဟ.

106. 第七，“与梵天同在”（sabrahmakāni）是指“与最上者同在”（saseṭṭhakāni）。“彼等”（yesaṃ）是指那些家族。“子女的”（puttānaṃ）：此处的属格具有工具格的含义，因为与“被恭敬”（pūjitā）一词相连，意思是“被子女”。“于家中”（ajjhāgāre）是指在自己的家。“被恭敬”是指：以家中所有来照料，并以令人愉悦的身、语行为来侍奉。如此，在赞叹恭敬父母的家族为“与梵天同在”后，为了进一步显示他们值得赞扬之处，而说了“与先神同在”（sapubbadevatāni）等。

တတ္ထ ဗြဟ္မာတိအာဒီနိ တေသံ ဗြဟ္မာဒိဘာဝသာဓနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. တတြာယမတ္ထဝိဘာဝနာ – ဗြဟ္မာတိ သေဋ္ဌာဓိဝစနံ. ယထာ ဟိ ဗြဟ္မုနော စတဿော ဘာဝနာ အဝိဇဟိတာ ဟောန္တိ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, ဥပေက္ခာတိ, ဧဝံ မာတာပိတူနံ ပုတ္တေသု စတဿော ဘာဝနာ အဝိဇဟိတာ ဟောန္တိ. တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ကုစ္ဆိဂတသ္မိဉှိ ဒါရကေ ‘‘ကဒါ န ခေါ ပုတ္တကံ အရောဂံ ပရိပုဏ္ဏင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ပဿိဿာမာ’’တိ မာတာပိတူနံ မေတ္တစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ ပနေသ မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော ဦကာဟိ ဝါ မင်္ကုလေဟိ ဝါ ဒဋ္ဌော ဒုက္ခသေယျာယ ဝါ ပီဠိတော ပရောဒတိ ဝိရဝတိ, တဒါဿ သဒ္ဒံ သုတွာ မာတာပိတူနံ ကာရုညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အာဓာဝိတွာ ဝိဓာဝိတွာ ကီဠနကာလေ ပန လောဘနီယဝယသ္မိံ ဝါ ဌိတကာလေ ဒါရကံ ဩလောကေတွာ မာတာပိတူနံ စိတ္တံ သပ္ပိမဏ္ဍေ ပက္ခိတ္တသတဝိဟတကပ္ပာသပိစုပဋလံ ဝိယ မုဒုကံ အာမောဒိတံ ပမောဒိတံ, တဒါ နေသံ မုဒိတာ လဗ္ဘတိ. ယဒါ ပန တေသံ ပုတ္တော ဒါရဘရဏံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ပါဋိယေက္ကံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, တဒါ မာတာပိတူနံ ‘‘သက္ကောတိ ဒါနိ နော ပုတ္တကော အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဇီဝိတု’’န္တိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ [Pg.319] ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ တသ္မိံ ကာလေ ဥပေက္ခာ လဗ္ဘတိ. ဧဝံ မာတာပိတူနံ ပုတ္တေသု ယထာကာလံ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဗြဟ္မဝိဟာရဿ လဗ္ဘနတော ဗြဟ္မသဒိသဝုတ္တိတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဗြဟ္မာတိ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

此中，“梵天”等语是为了说明父母具备梵天等状态而说。此中义理的分别如下：“梵天”（brahmā）是“最胜”的同义词。正如梵天不离慈、悲、喜、舍这四种修习，父母对子女也不离这四种修习。它们应在不同时期被了知：当孩子尚在胎中，父母生起慈心，心想：“我们何时才能见到我们的孩子健康、肢体圆满呢？”当这无助的婴儿仰卧着，被虱子或臭虫叮咬，或因卧处不适而受苦，啼哭号叫时，父母听到其声音，便生起悲悯之心。当孩子在跑来跑去嬉戏的时期，或处在可爱年龄的时期，父母看着孩子，心变得柔软、欢喜、愉悦，犹如浸在酥油里的百梳棉絮一般，那时他们便获得喜。而当他们的儿子娶妻养家，分立门户而居时，父母心中生起中舍之想：“如今我们的儿子能够靠自己活下去了。”如此，那时他们便获得舍。如是，因父母对子女能适时获得所有四种梵住，以其行仪等同梵天，故说：“诸比丘，‘梵天’，是父母的同义词。”

ပုဗ္ဗဒေဝတာတိ ဧတ္ထ ဒေဝါ နာမ တိဝိဓာ – သမ္မုတိဒေဝါ, ဥပပတ္တိဒေဝါ, ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ. တေသု သမ္မုတိဒေဝါ နာမ ရာဇာနော ခတ္တိယာ. တေ ဟိ ‘‘ဒေဝေါ, ဒေဝီ’’တိ လောကေ ဝေါဟရီယန္တိ, ဒေဝါ ဝိယ လောကဿ နိဂ္ဂဟာနုဂ္ဂဟသမတ္ထာ စ ဟောန္တိ. ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာ သတ္တာ. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ ခီဏာသဝါ သဗ္ဗကိလေသဝိသုဒ္ဓိတော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဒိဗ္ဗန္တိ, ကီဠန္တိ, လဠန္တိ, ဇောတန္တိ ပဋိပက္ခံ ဇယန္တိ ဝါတိ ဒေဝါ. တေသု သဗ္ဗသေဋ္ဌာ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ. ယထာ တေ ဗာလဇနေဟိ ကတံ အပရာဓံ အဂဏေတွာ ဧကန္တေနေဝ တေသံ အနတ္ထဟာနိံ အတ္ထုပ္ပတ္တိဉ္စ အာကင်္ခန္တာဝ ယထာဝုတ္တဗြဟ္မဝိဟာရယောဂေန အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, ဒက္ခိဏေယျတာယ စ တေသံ ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ မဟာနိသံသတဉ္စ အာဝဟန္တိ; ဧဝမေဝ မာတာပိတရောပိ ပုတ္တာနံ အပရာဓံ အဂဏေတွာ ဧကန္တေနေဝ တေသံ အနတ္ထဟာနိံ အတ္ထုပ္ပတ္တိဉ္စ အာကင်္ခန္တာ ဝုတ္တနယေနေဝ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဗြဟ္မဝိဟာရဿ လဗ္ဘနတော အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ပဋိပဇ္ဇန္တာ ပရမဒက္ခိဏေယျာ ဟုတွာ အတ္တနိ ကတာနံ ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ မဟာနိသံသတဉ္စ အာဝဟန္တိ. သဗ္ဗဒေဝေဟိ စ ပဌမံ တေသံ ဥပကာရဝန္တတာယ တေ အာဒိတောယေဝ ဒေဝါ. တေသဉှိ ဝသေန တေ ပဌမံ အညေ ဒေဝေ ‘‘ဒေဝါ’’တိ ဇာနန္တိ အာရာဓေန္တိ ပယိရုပါသန္တိ, အာရာဓနဝိဓိံ ဉတွာ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တာ တဿာ ပဋိပတ္တိယာ ဖလံ အဓိဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တေ ပစ္ဆာဒေဝါ နာမ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗဒေဝတာတိ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

于“先神”（pubbadevatā）一词中，此中，所谓天有三种：世俗天、生天、清净天。其中，世俗天是指刹帝利王族。他们在世间被称为“天”、“天后”，并且像天神一样，对世间有惩罚与恩惠的能力。生天是指从四天王天起，上至有顶天所生的有情。清净天是指因一切烦恼的清净而成为漏尽者。此中词义如下：因嬉戏、玩乐、欢喜、闪耀，或战胜敌对者，故名为“天”。在这些天中，最殊胜的是清净天。正如他们不计较凡夫所犯的过错，而是一心一意地期盼为他们去除无益、生起利益，以如前所述的梵住之行，为他们的利益、安乐而行道，并且以其应供性，为对他们所作的供养带来大果报、大利益；父母也是如此，不计较子女的过错，而是一心一意地期盼为他们去除无益、生起利益，以所述之理获得所有四种梵住，为他们的利益、安乐而行道，成为无上应供者，为对自己所作的奉养带来大果报、大利益。而且，在所有天神中，因父母最先有恩，故他们是最初的天神。正是通过他们，子女们才首先知道其他天神为“天神”，从而取悦、侍奉他们；了知取悦的方法后，如是而行，便获得那实践的果报。因此，那些被称为“后来的天神”。因此说：“诸比丘，‘先神’，是父母的同义词。”

ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ပဌမအာစရိယာ. မာတာပိတရော ဟိ ပုတ္တေ သိက္ခာပေန္တာ အတိတရုဏကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဧဝံ နိသီဒ, ဧဝံ ဂစ္ဆ, ဧဝံ တိဋ္ဌ, ဧဝံ သယ, ဧဝံ ခါဒ, ဧဝံ ဘုဉ္ဇ, အယံ တေ ‘တာတာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, အယံ ‘ဘာတိကာ’တိ, အယံ ‘ဘဂိနီ’တိ, ဣဒံ နာမ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣဒံ န ဝဋ္ဋတိ, အသုကံ နာမ ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အသုကံ နာမ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂါဟေန္တိ သိက္ခာပေန္တိ. အပရဘာဂေ အညေ အာစရိယာပိ သိပ္ပံ မုဒ္ဒံ ဂဏနန္တိ ဧဝမာဒိံ သိက္ခာပေန္တိ, အညေ သရဏာနိ ဒေန္တိ, သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေန္တိ, ပဗ္ဗာဇေန္တိ[Pg.320], ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ, ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီနိ ပါပေန္တိ. ဣတိ သဗ္ဗေပိ တေ ပစ္ဆာအာစရိယာ နာမ. မာတာပိတရော ပန သဗ္ဗပဌမံ. တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗာစရိယာတိ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

“先师”（pubbācariyā）是最初的老师。父母在子女年幼时就开始教导：“要这样坐，这样走，这样站，这样睡，这样吃，这样喝；这位要称作‘父亲’，这位是‘兄弟’，这位是‘姐妹’；这件事可以做，这件事不可以做；某人可以亲近，某人不可以亲近。”他们如此教导。后来其他的老师也教授技艺、印章、算术等等，还有的老师授予皈依，使安住于戒律，令人出家，教授佛法，授予具足戒，引导证得入流道等等。这些都称为后来的老师。但父母是第一位的。因此说：“诸比丘，‘先师’，是父母的同义词。”

အာဟုနေယျာတိ အာနေတွာ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ အာဟုနံ, ဒူရတောပိ အာနေတွာ ဖလဝိသေသံ အာကင်္ခန္တေန ဂုဏဝန္တေသု ဒါတဗ္ဗာနံ အန္နပါနဝတ္ထစ္ဆာဒနာဒီနံ ဧတံ နာမံ, ဥပကာရခေတ္တတာယ တံ အာဟုနံ အရဟန္တီတိ အာဟုနေယျာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဟုနေယျာတိ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

“应供”（āhuneyya）的意思是，供品（āhuna）是应被带来而献奉的。这是指那些期望殊胜果报者，即使从远处带来食物、饮水、衣服、住所等，也应布施给具德之人的物品的名称。因为他们是施恩的福田，值得领受那份供品，故称为“应供”。因此说：“诸比丘，‘应供’，是父母的同义词。”

ဣဒါနိ တေသံ ဗြဟ္မာဒိဘာဝေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု? ဗဟုကာရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ကိဿ ဟေတူတိ တံ မာတာပိတူနံ ဗြဟ္မာဒိအဓိဝစနံ ကေန ကာရဏေနာတိ စေတိ အတ္ထော. ဗဟုကာရာတိ ဗဟူပကာရာ. အာပါဒကာတိ ဇီဝိတဿ အာပါဒကာ, ပါလကာ. ပုတ္တာနဉှိ မာတာပိတူဟိ ဇီဝိတံ အာပါဒိတံ ပါလိတံ ဃဋိတံ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိတံ သမ္ပာဒိတံ. ပေါသကာတိ ဟတ္ထပါဒေ ဝဍ္ဎေတွာ ဟဒယလောဟိတံ ပါယေတွာ ပေါသေတာရော. ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရောတိ ပုတ္တာနံ ဣမသ္မိံ လောကေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏဒဿနံ နာမ မာတာပိတရော နိဿာယ ဇာတန္တိ တေ နေသံ ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရော နာမ. ဣတိ တေသံ ဗဟုကာရတ္တံ ဗြဟ္မာဒိဘာဝဿ ကာရဏံ ဒဿိတံ, ယေန ပုတ္တော မာတာပိတူနံ လောကိယေန ဥပကာရေန ကေနစိ ပရိယာယေန ပရိယန္တံ ပဋိကာရံ ကာတုံ န သမတ္ထောယေဝ. သစေ ဟိ ပုတ္တော ‘‘မာတာပိတူနံ ဥပကာရဿ ပစ္စုပကာရံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဝါယမန္တော ဒက္ခိဏေ အံသကူဋေ မာတရံ, ဣတရသ္မိံ ပိတရံ ဌပေတွာ ဝဿသတာယုကော သကလံ ဝဿသတမ္ပိ ပရိဟရေယျ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနာဒီဟိ စ ယထာရုစိ ဥပဋ္ဌဟန္တော တေသံ မုတ္တကရီသမ္ပိ အဇိဂုစ္ဆန္တော, န ဧတ္တာဝတာ ပုတ္တေန မာတာပိတူနံ ပဋိကာရော ကတော ဟောတိ အညတြ သဒ္ဓါဒိဂုဏဝိသေသေ ပတိဋ္ဌာပနာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

现在为了说明父母能够获得梵天(Brahmā)等称号的原因，所以说“何以故？恩德广大”等语。“何以故”是指父母被称为梵天等称号的原因是什么。“恩德广大”(Bahukārā)是指恩惠深厚。“生养者”(Āpādakā)是生命的给予者、养育者。子女的生命是由父母生养、守护、培养、持续不断地传承而成就的。“养育者”(Posakā)是使手足发育，倾注心血养育的人。“世间示现者”(Imassa lokassa dassetāro)是指子女在这个世间看见可爱与不可爱的事物，都是依赖父母而生，所以父母是子女在这个世间的示现者。像这样说明了父母恩德广大，是能够获得梵天等称号的原因，因此子女用世俗的恩惠，无论用什么方法，都无法完全报答。即使子女立誓“我要报答父母的恩情”，然后努力奋斗，将母亲置于右肩，将父亲置于另一肩，自己活一百岁，在整整一百年间，以四种资具供养，用涂身、按摩、沐浴、揉捏等方式，按照父母的喜好侍奉，甚至不嫌弃父母的大小便，这样也不能算是对父母有所作为或报答，除非能让父母安住在信等殊胜的功德上。这已由世尊所说：

‘‘ဒွိန္နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, န သုပ္ပဋိကာရံ ဝဒါမိ. ကတမေသံ ဒွိန္နံ? မာတု စ ပိတု စ. ဧကေန, ဘိက္ခဝေ, အံသေန မာတရံ ပရိဟရေယျ, ဧကေန အံသေန ပိတရံ ပရိဟရေယျ ဝဿသတာယုကော ဝဿသတဇီဝီ, သော စ နေသံ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနေန, တေ စ တတ္ထေဝ မုတ္တကရီသံ စဇေယျုံ, န တွေဝ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ကတံ [Pg.321] ဝါ ဟောတိ ပဋိကတံ ဝါ. ဣမိဿာ စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပထဝိယာ ပဟူတရတ္တရတနာယ မာတာပိတရော ဣဿရိယာဓိပစ္စေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာပေယျ, န တွေဝ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ကတံ ဝါ ဟောတိ ပဋိကတံ ဝါ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဗဟုကာရာ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတရော ပုတ္တာနံ အာပါဒကာ ပေါသကာ ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရော.

“比丘们，我说有两个人难以报答。是哪两个人呢？母亲与父亲。比丘们，假如有人用一肩荷母，一肩荷父，活了一百岁，寿命一百年，并为他们涂身、按摩、沐浴、揉捏，而他们就在他身上大小便，比丘们，这样仍未算是对父母有所作为或报答。比丘们，即使让父母在这充满众多珍宝的大地上安立于主权与统治权中，也仍未算是对父母有所作为或报答。那是什么原因呢？比丘们，父母对子女恩德广大，是他们的生育者、养育者，是让他们看见此世间的人。”

‘‘ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတရော အဿဒ္ဓေ သဒ္ဓါသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ နိဝေသေတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ဒုဿီလေ သီလသမ္ပဒါယ, မစ္ဆရိနော စာဂသမ္ပဒါယ, ဒုပ္ပညေ ပညာသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ နိဝေသေတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ကတဉ္စ ဟောတိ ပဋိကတဉ္စာ’’တိ (အ. နိ. ၂.၃၄).

“然而，比丘们，若有子女能劝导、引导、安立无信的父母于信具足中；劝导、引导、安立无戒的父母于戒具足中；劝导、引导、安立吝啬的父母于舍具足中；劝导、引导、安立无慧的父母于慧具足中。比丘们，仅此，才算是对父母有所作为与报答。”

တထာ –

正如——

‘‘မာတာပိတုဥပဋ္ဌာနံ, ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော’’တိ;

(ခု. ပါ. ၅.၆);

‘‘မာတာပိတုဥပဋ္ဌာနံ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတပညတ္တ’’န္တိ စ –

“奉侍父母，扶养妻儿”；以及“比丘们，奉侍父母是智者所制定的。”

ဧဝမာဒီနိ မာတာပိတူနံ ပုတ္တဿ ဗဟူပကာရဘာဝသာဓကာနိ သုတ္တာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ.

应当参阅这些以及其他证明父母对子女多有助益的经文。

ဂါထာသု ဝုစ္စရေတိ ဝုစ္စန္တိ ကထီယန္တိ. ပဇာယ အနုကမ္ပကာတိ ပရေသံ ပါဏံ ဆိန္ဒိတွာပိ အတ္တနော သန္တကံ ယံကိဉ္စိ စဇိတွာပိ အတ္တနော ပဇံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ ဂေါပယန္တိ, တသ္မာ ပဇာယ အတ္တနော ပုတ္တာနံ အနုကမ္ပကာ အနုဂ္ဂါဟကာ.

偈颂中的“vuccare”意为“被称为”(vuccanti)、“被讲述”(kathīyanti)。“对子女有悲悯心”(Pajāya anukampakā)是说：即使断除他人的生命，或舍弃自己任何的财产，他们也照顾、守护自己的子女。因此，他们对子女，即自己的孩子，是具悲悯心者、扶助者。

နမဿေယျာတိ သာယံ ပါတံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘ဣဒံ မယှံ ဥတ္တမံ ပုညက္ခေတ္တ’’န္တိ နမက္ကာရံ ကရေယျ. သက္ကရေယျာတိ သက္ကာရေန ပဋိမာနေယျ. ဣဒါနိ တံ သက္ကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘အန္နေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အန္နေနာတိ ယာဂုဘတ္တခါဒနီယေန. ပါနေနာတိ အဋ္ဌဝိဓပါနေန. ဝတ္ထေနာတိ နိဝါသနပါရုပနေန. သယနေနာတိ မဉ္စပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနာဒိနာ သယနေန. ဥစ္ဆာဒနေနာတိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ပဋိဝိနောဒေတွာ သုဂန္ဓကရဏုစ္ဆာဒနေန. နှာနေနာတိ သီတကာလေ ဥဏှောဒကေန, ဥဏှကာလေ သီတောဒကေန ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ နှာပနေန. ပါဒါနံ ဓောဝနေန စာတိ ဥဏှောဒကသီတောဒကေဟိ ပါဒဓောဝနေန စေဝ တေလမက္ခနေန စ.

“应当礼敬”是说：早晚去侍奉时，应当思惟“这是我无上的福田”而行礼敬。“应当恭敬”是说：以敬物来恭敬。如今，为了说明此敬物，而说“以食物”等。其中，“以食物”是指以粥、饭和嚼食。“以饮料”是指以八种浆饮。“以衣物”是指以内衣和外衣。“以卧具”是指以床、座、坐垫、枕头等卧具。“以涂油”是指以去除臭味、带来芳香的涂油。“以沐浴”是指在寒冷时用热水、在热天时用冷水清洗身体而沐浴。“以及洗脚”是指用热水或冷水洗脚，并涂抹油。

တာယ [Pg.322] နံ ပါရိစရိယာယာတိ ဧတ္ထ နန္တိ နိပါတမတ္တံ, ယထာဝုတ္တပရိစရဏေန. အထ ဝါ ပါရိစရိယာယာတိ ဘရဏကိစ္စကရဏကုလဝံသပတိဋ္ဌာပနာဒိနာ ပဉ္စဝိဓဥပဋ္ဌာနေန. ဝုတ္တဉှေတံ –

在“tāya naṃ pāricariyāya”(以彼之服侍)一句中，“naṃ”仅是助词，意指通过如前所述的服侍。或者，“以服侍”是指通过五种奉侍方式，即扶养、为他们办事、维持家族传统等。正如所说——

‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ ပုတ္တေန ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ မာတာပိတရော ပစ္စုပဋ္ဌာတဗ္ဗာ ‘ဘတော နေ ဘရိဿာမိ, ကိစ္စံ နေသံ ကရိဿာမိ, ကုလဝံသံ ဌပေဿာမိ, ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇိဿာမိ. အထ ဝါ ပန နေသံ ပေတာနံ ကာလကတာနံ ဒက္ခိဏမနုပ္ပဒဿာမီ’တိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ပုတ္တေန ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ မာတာပိတရော ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ပုတ္တံ အနုကမ္ပန္တိ – ပါပါ နိဝါရေန္တိ, ကလျာဏေ နိဝေသေန္တိ, သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တိ, ပတိရူပေန ဒါရေန သံယောဇေန္တိ, သမယေ ဒါယဇ္ဇံ နိယျာဒေန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၇).

“居士子，儿子应以五种方式奉侍作为东方方位的父母：‘我受其扶养，必将回报扶养；我将为他们办事；我将维持家族传统；我将继承遗产；此外，在他们亡故后，我将为他们作追荐福。’居士子，儿子以此五种方式奉侍作为东方方位的父母，父母也以五种方式悲悯儿子：他们防止他作恶，鼓励他行善，为他传授技艺，为他迎娶合适的妻子，在适当的时候交予他遗产。”

အပိစ ယော မာတာပိတရော တီသု ဝတ္ထူသု အဘိပ္ပသန္နေ ကတွာ သီလေသု ဝါ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝါ နိယောဇေတွာ ဥပဋ္ဌဟတိ, အယံ မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကာနံ အဂ္ဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သာ ပနာယံ ပါရိစရိယာ ပုတ္တဿ ဥဘယလောကဟိတသုခါဝဟာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ, ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကဉှိ ပုဂ္ဂလံ ပဏ္ဍိတမနုဿာ တတ္ထ ပါရိစရိယာယ ပသံသန္တိ ဝဏ္ဏေန္တိ ထောမေန္တိ, တဿ စ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တာ သယမ္ပိ အတ္တနော မာတာပိတူသု တထာ ပဋိပဇ္ဇိတွာ မဟန္တံ ပုညံ ပသဝန္တိ. ပေစ္စာတိ ပရလောကံ ဂန္တွာ သဂ္ဂေ ဌိတော မာတာပိတုပဋ္ဌာကော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ မောဒတိ ပမောဒတိ အဘိနန္ဒတီတိ.

再者，若有人使父母对三宝生起净信，或使他们安住于诸戒，或鼓励他们出家，并如此奉侍他们，此人当知是奉侍父母者中的第一。为表明此种服侍能为儿子带来两世的利益和安乐，（佛陀）说：“他于此世受赞扬，去后于天界欢喜。”其中，“于此”是指在此世。有智慧的人们因其服侍而赞扬、称颂、赞美奉侍父母的个人(puggala)，并效仿他的榜样，自己也如此对待父母，从而产生大功德。“去后”是说：去到他世后，奉侍父母者住于天界，以天界的成就而喜悦、欢喜、欣喜。

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第七经释义终。

၈. ဗဟုကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 多助经释义

၁၀၇. အဋ္ဌမေ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာတိ ဗြာဟ္မဏာ စေဝ ဂဟပတိကာ စ. ဌပေတွာ ဗြာဟ္မဏေ ယေ ကေစိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တာ ဣဓ ဂဟပတိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ[Pg.323]. ယေတိ အနိယမတော နိဒ္ဒိဋ္ဌပရာမသနံ. ဝေါတိ ဥပယောဂဗဟုဝစနံ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ဗဟူပကာရာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ, ယေ ဗြာဟ္မဏာ စေဝ သေသအဂါရိကာ စ ‘‘တုမှေ ဧဝ အမှာကံ ပုညက္ခေတ္တံ, ယတ္ထ မယံ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေမ သောဝဂ္ဂိကံ သုခဝိပါကံ သဂ္ဂသံဝတ္တနိက’’န္တိ စီဝရာဒီဟိ ပစ္စယေဟိ ပတိဥပဋ္ဌိတာတိ.

107. 第八，“婆罗门居士”(brāhmaṇagahapatikā)是指婆罗门和居士。除了婆罗门，凡是住在家中的，在这里都应被理解为居士。文中的“那些”(ye)一词，是不确定的指代。“你们”(vo)是表示复数的用法。此处的简要意思是：比丘们，婆罗门居士对你们有很大的帮助，那些婆罗门及其他在家人，因为认为“你们确实是我们的福田(puññakkhetta)，我们于此中建立崇高的布施(dakkhiṇa)，能带来天上的安乐果报，有助于生天”，而用衣物等资具来侍奉你们。

ဧဝံ ‘‘အာမိသဒါနေန အာမိသသံဝိဘာဂေန အာမိသာနုဂ္ဂဟေန ဂဟဋ္ဌာ ဘိက္ခူနံ ဥပကာရဝန္တော’’တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဓမ္မဒါနေန ဓမ္မသံဝိဘာဂေန ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဘိက္ခူနမ္ပိ တေသံ ဥပကာရဝန္တတံ ဒဿေတုံ ‘‘တုမှေပိ, ဘိက္ခဝေ,’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ ဝုတ္တနယမေဝ.

如此开示“在家人以物质布施(āmisadāna)、物质分享(āmisasaṃvibhāga)、物质扶助(āmisānuggaha)，于诸比丘有所助益”后，今为开示诸比丘亦能以法布施(dhammadāna)、法分享(dhammasaṃvibhāga)、法扶助(dhammānuggaha)于彼等有所助益，故说“汝等比丘……”等，其义如前所述。

ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ? ပိဏ္ဍာပစာယနံ နာမ ကထိတံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ဘိက္ခဝေ, ယသ္မာ ဣမေ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဝ တုမှာကံ ဉာတကာ, န မိတ္တာ, န ဣဏံ ဝါ ဓာရေန္တိ, အထ ခေါ ‘‘ဣမေ သမဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာ ပဋိပန္နာ, ဧတ္ထ နော ကာရာ မဟပ္ဖလာ ဘဝိဿန္တိ မဟာနိသံသာ’’တိ ဖလဝိသေသံ အာကင်္ခန္တာ တုမှေ စီဝရာဒီဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. တသ္မာ တံ တေသံ အဓိပ္ပာယံ ပရိပူရေန္တာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ, ဓမ္မဒေသနာပိ ဝေါ ကာရကာနံယေဝ သောဘတိ, အာဒေယျာ စ ဟောတိ, န ဣတရေသန္တိ ဧဝံ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ အပ္ပမာဒေါ ကရဏီယောတိ.

此说何义？此说名为“于所得食心怀崇敬”(piṇḍāpacāyana)。此中意趣为：诸比丘，此等婆罗门、居士，既非汝等之亲属，亦非朋友，亦不负债，然彼等期望殊胜之果，思惟“此等沙门(samaṇa)乃善行者，乃正行者，我等于此所作供养，将有大果、大利益”，故以衣等资助汝等。是故，汝等当不放逸，圆满彼等之意乐；汝等为供养者说法，方为善妙，且能被采纳，于余人则不然。如是，于正修行(sammāpaṭipatti)中，当不放逸。

ဧဝမိဒံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေဟိ အာမိသဒါနဓမ္မဒါနဝသေန အညမညံ သန္နိဿာယ ကာမာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဩဃဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ သကလဿပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမ္မဒေဝ ပရိယောသာနကရဏာယ ဥပေါသထသီလနိယမာဒိဝသေန စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒိဝသေန ဝါ ဣဒံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ ဝုဿတိ စရီယတီတိ.

于“诸比丘，如是此……”等句中，此为简义：诸比丘，如是，以此所说之方式，在家人与出家人，以物质布施及法布施互相依止，为渡欲等四种瀑流(ogha)，为正尽一切轮回之苦(vaṭṭadukkha)，以布萨(uposatha)、戒、律则等，或以四遍清净戒(catupārisuddhisīla)等，而行此教梵行(sāsanabrahmacariya)与道梵行(maggabrahmacariya)。

ဂါထာသု သာဂါရာတိ ဂဟဋ္ဌာ. အနဂါရာတိ ပရိစ္စတ္တအဂါရာ ပဗ္ဗဇိတာ. ဥဘော အညောညနိဿိတာတိ တေ ဥဘောပိ အညမညသန္နိဿိတာ. သာဂါရာ ဟိ အနဂါရာနံ ဓမ္မဒါနသန္နိဿိတာ, အနဂါရာ စ သာဂါရာနံ ပစ္စယဒါနသန္နိဿိတာ. အာရာဓယန္တီတိ သာဓေန္တိ သမ္ပာဒေန္တိ. သဒ္ဓမ္မန္တိ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မံ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မဉ္စ. တတ္ထ ယံ ဥတ္တမံ, တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယောဂက္ခေမံ [Pg.324] အနုတ္တရ’’န္တိ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗာနဉ္စ. သာဂါရေသူတိ သာဂါရေဟိ, နိဿက္ကေ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ, သာဂါရာနံ ဝါ သန္တိကေ. ပစ္စယန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ ဒုဝိဓံ ပစ္စယံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘေသဇ္ဇဉ္စ. ပရိဿယဝိနောဒနန္တိ ဥတုပရိဿယာဒိပရိဿယဟရဏံ ဝိဟာရာဒိအာဝသထံ. သုဂတန္တိ သမ္မာ ပဋိပန္နံ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌဝိဓံ အရိယပုဂ္ဂလံ. သာဝကော ဟိ ဣဓ သုဂတောတိ အဓိပ္ပေတော. ဃရမေသိနောတိ ဃရံ ဧသိနော, ဂေဟေ ဌတွာ ဃရာဝါသံ ဝသန္တာ ဘောဂူပကရဏာနိ စေဝ ဂဟဋ္ဌသီလာဒီနိ စ ဧသနသီလာတိ အတ္ထော. သဒ္ဒဟာနော အရဟတန္တိ အရဟန္တာနံ အရိယာနံ ဝစနံ, တေသံ ဝါ သမ္မာပဋိပတ္တိံ သဒ္ဒဟန္တာ. ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေ သမ္မာ ပဋိပန္နာ, ယထာ ဣမေ ကထေန္တိ, တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တာနံ သာ ပဋိပတ္တိ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ အဘိသဒ္ဒဟန္တာတိ အတ္ထော. ‘‘သဒ္ဒဟန္တာ’’တိပိ ပါဌော. အရိယပညာယာတိ သုဝိသုဒ္ဓပညာယ. ဈာယိနောတိ အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန ဒုဝိဓေနပိ ဈာနေန ဈာယိနော.

于诸偈中，“有家者”(sāgārā)谓在家人。“无家者”(anagārā)谓舍家之出家人。“二者互相依”(ubho aññoññanissitā)即彼二者互相依止。有家者依止无家者之法施，无家者则依止有家者之资具施。“成就”(ārādhayanti)谓达成、圆满。“正法”(saddhamma)谓行正法与证正法。为示其中最上者，故说“无上安稳”(yogakkhemaṃ anuttaraṃ)，即阿罗汉果(arahatta)与涅槃(nibbāna)。“于有家者中”(sāgāresu)意为“由有家者”(sāgārehi)，此处处格有用具格义，或谓“于有家者处”(sāgārānaṃ santike)。“资具”(paccaya)谓前所说之余二种资具：即食物与医药。“除危难”(parissayavinodanaṃ)谓除去时节等危难之住处等。“善逝”(sugata)谓正行者，即与善凡夫(kalyāṇaputhujjana)共住之八种圣人(ariyapuggala)。此处善逝意指声闻(sāvaka)。“求家者”(gharamesino)谓求家之人，即住于家中，营在家生活，追求资财、用具及在家戒等者。“信阿罗汉”(saddahāno arahataṃ)即信受阿罗汉(arahant)、圣者之言教，或信受彼等之正修行。义谓深信：“此等实为正行者，若如其所说而行，彼行必能导向天界与解脱之成就。”亦有“saddahantā”(信者)之读法。“以圣慧”(ariyapaññāya)谓以极清净之慧。“禅修者”(jhāyino)谓以审虑所缘(ārammaṇa)与审虑相(lakkhaṇa)二种禅那(jhāna)而禅修者。

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာနာတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ, ဣမသ္မိံ ဝါ သာသနေ လောကိယလောကုတ္တရသုခဿ မဂ္ဂဘူတံ သီလာဒိဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝဒေဝ သုဂတိဂါမိနော. နန္ဒိနောတိ ပီတိသောမနဿယောဂေန နန္ဒနသီလာ. ကေစိ ပန ‘‘ဓမ္မံ စရိတွာန မဂ္ဂန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပုဏိတွာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒေဝလောကသ္မိန္တိ ဆဗ္ဗိဓေပိ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ. မောဒန္တိ ကာမကာမိနောတိ ယထိစ္ဆိတဝတ္ထုနိပ္ဖတ္တိတော ကာမကာမိနော ကာမဝန္တော ဟုတွာ ပမောဒန္တီတိ.

“于此行法后”谓于此生，或于此教法中，行于作为世间与出世间安乐之道的戒等法，乃至未证般涅槃，皆趣向善趣。“欢喜者”(Nandino)谓由喜与悦意相应而有欢喜之性。然有说者言：“行法而得道”谓证得须陀洹道。“于天界中”谓于所有六种欲界天中。“欲求者欢喜”(Modanti kāmakāmino)谓欲求者因所欲之物已成，有欲乐而欢喜。

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第八经释义终。

၉. ကုဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 欺诈经释义

၁၀၈. နဝမေ ကုဟာတိ သာမန္တဇပ္ပနာဒိနာ ကုဟနဝတ္ထုနာ ကုဟကာ, အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနိစ္ဆာယ ကောဟညံ ကတွာ ပရေသံ ဝိမှာပကာတိ အတ္ထော. ထဒ္ဓါတိ ကောဓေန စ မာနေန စ ထဒ္ဓမာနသာ. ‘‘ကောဓနော ဟောတိ ဥပါယာသဗဟုလော, အပ္ပမ္ပိ ဝုတ္တော သမာနော အဘိသဇ္ဇတိ ကုပ္ပတိ ဗျာပဇ္ဇတိ ပတိတ္ထီယတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၂၅; ပု. ပ. ၁၀၁) ဧဝံ ဝုတ္တေန ကောဓေန စ, ‘‘ဒုဗ္ဗစော ဟောတိ ဒေါဝစဿကရဏေဟိ [Pg.325] ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အက္ခမော အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အနုသာသနိ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၁၈၁) ဧဝံ ဝုတ္တေန ဒေါဝစဿေန စ, ‘‘ဇာတိမဒေါ, ဂေါတ္တမဒေါ, သိပ္ပမဒေါ, အာရောဂျမဒေါ, ယောဗ္ဗနမဒေါ, ဇီဝိတမဒေါ’’တိ (ဝိဘ. ၈၃၂) ဧဝံ ဝုတ္တေန ဇာတိမဒါဒိဘေဒေန မဒေန စ ဂရုကာတဗ္ဗေသု ဂရူသု ပရမနိပစ္စကာရံ အကတွာ အယောသလာကံ ဂိလိတွာ ဌိတာ ဝိယ အနောနတာ ဟုတွာ ဝိစရဏကာ. လပါတိ ဥပလာပကာ မိစ္ဆာဇီဝဝသေန ကုလသင်္ဂါဟကာ ပစ္စယတ္ထံ ပယုတ္တဝါစာဝသေန နိပ္ပေသိကတာဝသေန စ လပကာတိ ဝါ အတ္ထော.

108. 于第九经中，“欺诈者”(kuhā)谓以暗示等欺诈事而欺诈者，或为令他人惊奇，欲显示不实之德而行欺诈者。“顽固者”(thaddhā)谓因忿与慢而心顽固者。如经言：“有忿者，多有恼乱，虽被少言，亦生瞋恚、忿怒、敌对、顽固”(《增支部》3.25；《人施设论》101)，此即忿；“难教者，具足令其难教之法，不能堪忍，不善领受教诫”(《中部》I, 125)，此即难教；“生、氏、艺、健、少、命之慢”(《分别论》832)，此即生慢等差别之慢。于应敬之尊重者，不行最上之恭敬，如吞铁杖，不屈而行。“饶舌者”(lapā)谓谄谀者，以邪命笼络俗家，为得资具而巧言，或因饶舌而为饶舌者。

သိင်္ဂီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သိင်္ဂံ? ယံ သိင်္ဂံ သိင်္ဂါရတာ စာတုရတာ စာတုရိယံ ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၅၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ သိင်္ဂသဒိသေဟိ ပါကဋကိလေသေဟိ သမန္နာဂတာ. ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ, နဠသဒိသံ တုစ္ဆမာနံ ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရဏကာ. အသမာဟိတာတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တဿာပိ အလာဘိနော. န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာတိ တေ မယှံ ဘိက္ခူ မမ သန္တကာ န ဟောန္တိ. မေတိ ဣဒံ ပဒံ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန တေ ကုဟနာဒိယောဂတော န သမ္မာ ပဋိပန္နာ, တသ္မာ ‘‘န မာမကာ’’တိ ဝုတ္တာ. အပဂတာတိ ယဒိပိ တေ မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပန အပ္ပဋိပဇ္ဇနတော အပဂတာ ဧဝ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, ဣတော တေ သုဝိဒူရဝိဒူရေ ဌိတာတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“有角者”(siṅgī)谓如《分别论》(Vibhaṅga 852)所说：“于此，何为角？角者，狡猾、机巧、机智、欺诈、诡诈。”具足此等如角般显露之烦恼者。“高举者”(unnaḷā)谓高举芦苇者，即高举如芦苇般空虚之慢而行者。“不专注者”(asamāhitā)谓乃至不得刹那心一境性者。“诸比丘，彼等非我比丘”谓彼等比丘非我所有。“我”(me)一词，乃世尊(Bhagavā)所说，因彼等为己而出家故。然因彼等由欺诈等而不正行，故说“非我所有”。“已离去者”(apagatā)谓彼等虽于我教法中出家，然不如所教而行，故已离此法与律，此乃显示彼等住于离此法与律极远之处。如是说：

‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ,ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တဒါဟု ဒူရေ;

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ,သတဉ္စ ဓမ္မံ အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၄၇;

ဇာ. ၂.၂၁.၄၁၄);

“虚空远，大地远，人言沧海彼岸远；王，更有遥于彼，谓善人之法与不善人之法。”(《增支部》4.47；《本生经》2.21.414)

ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တီတိ သီလာဒိဂုဏေဟိ ဝဍ္ဎနဝသေန ဝုဒ္ဓိံ, တတ္ထ နိစ္စလဘာဝေန ဝိရူဠှိံ, သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋဘာဝေန သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ ဝေပုလ္လံ. န စ တေ ကုဟာဒိသဘာဝါ ဘိက္ခူ အာပဇ္ဇန္တိ, န စ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော. တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာတိ ဣဓာပိ မေတိ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝဒတိ, သမ္မာ ပဋိပန္နတ္တာ ပန ‘‘မာမကာ’’တိ အာဟ. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယာဝ [Pg.326] အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဝိရူဟန္တိ နာမ, အရဟတ္တဖလေ ပန သမ္ပတ္တေ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပန္နာ နာမ. ဂါထာ သုဝိညေယျာ ဧဝ.

“达到增长、繁茂、广大”谓：由戒等德而增长，故为“增长”；于彼处以不动摇，故为“繁茂”；由戒等法蕴遍满一切处而圆满，故为“广大”。彼等具欺诈等性之比丘，不能达到，亦不能证得。“诸比丘，彼等实为我之比丘”，此处亦因彼等为己而出家而说“我”，然因彼等正行，故说“是我的”。与此相违之白品，当知亦然。其中，乃至阿罗汉道，名为“繁茂”；然证得阿罗汉果时，则名为已达“繁茂”与“广大”。诸偈易于了知。

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第九经释义终。

၁၀. နဒီသောတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 河流经释义

၁၀၉. ဒသမေ သေယျထာပီတိ ဩပမ္မဒဿနတ္ထေ နိပါတော, ယထာ နာမာတိ အတ္ထော. နဒိယာ သောတေန ဩဝုယှေယျာတိ သီဃသောတာယ ဟာရဟာရိနိယာ နဒိယာ ဥဒကဝေဂေန ဟေဋ္ဌတော ဝုယှေယျ အဓော ဟရိယေထ. ပိယရူပသာတရူပေနာတိ ပိယသဘာဝေန သာတသဘာဝေန စ ကာရဏဘူတေန, တဿံ နဒိယံ တဿာ ဝါ ပရတီရေ မဏိသုဝဏ္ဏာဒိ အညံ ဝါ ပိယဝတ္ထု ဝိတ္တူပကရဏံ အတ္ထိ, တံ ဂဟေဿာမီတိ နဒိယံ ပတိတွာ သောတေန အဝကဍ္ဎေယျ. ကိဉ္စာပီတိ အနုဇာနနအသမ္ဘာဝနတ္ထေ နိပါတော. ကိံ အနုဇာနာတိ, ကိံ န သမ္ဘာဝေတိ? တေန ပုရိသေန အဓိပ္ပေတဿ ပိယဝတ္ထုဿ တတ္ထ အတ္ထိဘာဝံ အနုဇာနာတိ, တထာဂမနံ ပန အာဒီနဝဝန္တတာယ န သမ္ဘာဝေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အမ္ဘော, ပုရိသ, ယဒိပိ တယာ အဓိပ္ပေတံ ပိယဝတ္ထု တတ္ထ ဥပလဗ္ဘတိ, ဧဝံ ဂမနေ ပန အယမာဒီနဝေါ, ယံ တွံ ဟေဋ္ဌာ ရဟဒံ ပတွာ မရဏံ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ပါပုဏေယျာသီတိ.

109. 第十，“犹如”是用于表示譬喻的助词，意思是“就像是”。“被河流冲走”是指被水流湍急、奔流不息的河流以其水力从下方冲走，向下拖拽。“以可爱可意之物”是指以可爱和可意的本性为缘由，在那条河流中或者河流的对岸有珠宝、黄金等其他可爱的物品或资财用具，(他)心想“我要拿取它”，(于是)跳入河流中却被水流卷走。“即使”是用于表示容许与不认为可行的助词。容许什么？不认为可行的是什么？它容许那个人想要的可意之物确实存在于那里，但不认为那样前往是可行的，因为其中有危险。此话是说——喂，朋友，即使你想要的可意之物在那里能够找到，但是这样前去，会有这样的危险：你会落入下方的深潭，遭遇死亡或者如死亡般的痛苦。

အတ္ထိ စေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ရဟဒေါတိ ဧတိဿာ နဒိယာ ဟေဋ္ဌာ အနုသောတဘာဂေ အတိဝိယ ဂမ္ဘီရဝိတ္ထတော ဧကော မဟာသရော အတ္ထိ. သော စ သမန္တတော ဝါတာဘိဃာတသမုဋ္ဌိတာဟိ မဏိမယပဗ္ဗတကူဋသန္နိဘာဟိ မဟတီဟိ ဦမီဟိ ဝီစီဟိ သဦမိ, ဝိသမေသု ဘူမိပ္ပဒေသေသု သဝေဂံ အနုပက္ခန္ဒန္တေန ဣမိဿာ တာဝ နဒိယာ မဟောဃေန တဟိံ တဟိံ အာဝဋ္ဋမာနဝိပုလဇလတာယ ဗလဝါမုခသဒိသေဟိ သဟ အာဝဋ္ဋေဟီတိ သာဝဋ္ဋော. တံ ရဟဒံ ဩတိဏ္ဏသတ္တေယေဝ အတ္တနော နိဗဒ္ဓါမိသဂေါစရေ ကတွာ အဇ္ဈာဝသန္တေန အတိဝိယ ဘယာနကဒဿနေန ဃောရစေတသာ ဒကရက္ခသေန သဂဟော သရက္ခသော, စဏ္ဍမစ္ဆမကရာဒိနာ ဝါ သဂဟော, ယထာဝုတ္တရက္ခသေန သရက္ခသော.

“此处下方有一深潭”：即是说，在这条河的下游，有一个极其深广的大湖。它“有波浪”(saūmi)，因为湖的四周因风冲击而涌起如宝山之巅的巨浪。它“有漩涡”(sāvaṭṭo)，因为这条河的巨大水流猛烈地冲入崎岖地带，此处彼处的水流旋转汹涌，形成了如同猛兽之口的漩涡。它“有怪兽，有罗刹”(sagaho sarakkhaso)：有居住于此的水罗刹(dakarakkhasa)，它面目极其恐怖，心性凶残，将落入那深潭的众生当作自己固定的食物，因此说它“有罗刹”；又因有凶猛的鱼、摩伽罗(makara)等，因此说它“有怪兽”。

ယန္တိ [Pg.327] ဧဝံ သပ္ပဋိဘယံ ယံ ရဟဒံ. အမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနံ. မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆသီတိ တာဟိ ဝါ ဦမီဟိ အဇ္ဈောတ္ထဋော, တေသု ဝါ အာဝဋ္ဋေသု နိပတိတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တော တေသံ ဝါ စဏ္ဍမစ္ဆမကရာဒီနံ မုခေ နိပတိတော. တဿ ဝါ ဒကရက္ခသဿ ဟတ္ထံ ဂတော မရဏံ ဝါ ဂမိဿသိ, အထ ဝါ ပန အာယုသေသေ သတိ တတော မုစ္စိတွာ အပဂစ္ဆန္တော တေဟိ ဦမိအာဒီဟိ ဇနိတဃဋ္ဋိတဝသေန မရဏမတ္တံ မရဏပ္ပမာဏံ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆသိ. ပဋိသောတံ ဝါယမေယျာတိ သော ပုဗ္ဗေ အနုသောတံ ဝုယှမာနော တဿ ပုရိသဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အနတ္ထော ကိရ မေ ဥပဋ္ဌိတော, မစ္စုမုခေ ကိရာဟံ ပရိဝတ္တာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နဗလဝဘယော သမ္ဘမန္တော ဒိဂုဏံ ကတွာ ဥဿာဟံ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမေယျ တရေယျ, န စိရေနေဝ တီရံ သမ္ပာပုဏေယျ.

“他们就这样走向那充满危险的深潭”。“喂，朋友！”是称呼语。“你会面临死亡”：即你或被那些波浪淹没，或掉进那些漩涡中无法抬头，或落入那些凶猛的鱼、摩伽罗等的口中，或落入那水罗刹的手中，你就会死亡；或者，如果还有剩余的寿命，从那里逃脱出来，也会因被波浪等冲击、摩擦而遭受如死亡般的痛苦。“应当逆流努力！”：那先前顺流漂去的人，听到那个人的话后，心想：“灾祸真的降临到我身上了！我真的在死亡之口中徘徊！”于是生起强烈的恐惧与惊慌，付出加倍的努力，手脚并用奋力游泳，不久就能到达岸边。

အတ္ထဿ ဝိညာပနာယာတိ စတုသစ္စပဋိဝေဓာနုကူလဿ အတ္ထဿ သမ္ဗောဓနာယ ဥပမာ ကတာ. အယဉ္စေတ္ထ အတ္ထောတိ အယမေဝ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနော ဣဓ မယာ အဓိပ္ပေတော ဥပမေယျတ္ထော, ယဿ ဝိညာပနာယ ဥပမာ အာဟဋာ.

“为令了知其义”：此譬喻是为了让人觉悟那有助于洞察四圣谛的意义而作的。“而此处的意义”：就是我现在所要说的、我在此处意指的喻旨，正是为了阐明此喻旨才引述了该譬喻。

တဏှာယေတံ အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ စတူဟိ အာကာရေဟိ တဏှာယ သောတသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ အနုက္ကမပရိဝုဍ္ဎိတော အနုပ္ပဗန္ဓတော ဩသီဒါပနတော ဒုရုတ္တရဏတော စ. ယထာ ဟိ ဥပရိ မဟာမေဃေ အဘိပ္ပဝုဋ္ဌေ ဥဒကံ ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါယော ပူရေတွာ တတော ဘဿိတွာ ကုသုဗ္ဘေ ပူရေတွာ တတော ဘဿိတွာ ကုန္နဒိယော ပူရေတွာ တတော မဟာနဒိယော ပက္ခန္ဒိတွာ ဧကောဃံ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနံ ‘‘နဒီသောတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာဒိဝသေန အနေကဘေဒေသု ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အနုက္ကမေန ပရိဝုဍ္ဎိံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘တဏှာသောတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ယထာ စ နဒီသောတော အာဂမနတော ယာဝ သမုဒ္ဒပ္ပတ္တိ, တာဝ သတိ ဝိစ္ဆေဒပစ္စယာဘာဝေ အဝိစ္ဆိဇ္ဇမာနော အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တတိ, ဧဝံ တဏှာသောတောပိ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ အသတိ ဝိစ္ဆေဒပစ္စယေ အဝိစ္ဆိဇ္ဇမာနော အပါယသမုဒ္ဒါဘိမုခေါ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တတိ. ယထာ ပန နဒီသောတော တဒန္တောဂဓေ သတ္တေ ဩသီဒါပေတိ, သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒေတိ, မရဏံ ဝါ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ပါပေတိ, ဧဝံ တဏှာသောတောပိ အတ္တနော သောတန္တောဂတေ သတ္တေ ဩသီဒါပေတိ, ပညာသီသံ [Pg.328] ဥက္ခိပိတုံ န ဒေတိ, ကုသလမူလစ္ဆေဒနေန သံကိလေသဓမ္မသမာပဇ္ဇနေန စ မရဏံ ဝါ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ပါပေတိ.

此即所谓渴爱。此处当知渴爱有四种特征与河流相似：渐次增长、相续不断、使人沉溺、难以渡过。譬如，当上方巨大乌云降下豪雨，雨水先充满山洞、裂缝和树枝，然后溢出灌满小水洼，然后溢出灌满小河，然后汇入大河，形成一股洪流奔涌，这被称为“河流之流”；同样，当内在和外在等各种不同的色等境界中生起贪爱，并逐渐增长，就被称为“渴爱之流”。正如河流之流从源头到汇入大海，只要没有中断的因缘，就会连续不断地流动，渴爱之流也是这样，从开始生起，如果没有中断的因缘，就会连续不断地朝向恶趣之海流动。又如河流之流会使陷入其中的众生沉没，无法抬头，导致死亡或濒临死亡的痛苦，渴爱之流也是如此，使陷入其中的众生沉没，无法抬起智慧之头，通过断绝善根、造作烦恼之法而导致死亡或濒临死亡的痛苦。

ယထာ စ နဒိယာ သောတော မဟောဃဘာဝေန ပဝတ္တမာနော ဥဠုမ္ပံ ဝါ နာဝံ ဝါ ဗန္ဓိတုံ နေတုဉ္စ ဆေကံ ပုရိသံ နိဿာယ ပရတီရံ ဂန္တုံ အဇ္ဈာသယံ ကတွာ တဇ္ဇံ ဝါယာမံ ကရောန္တေန တရိတဗ္ဗော, န ယေန ဝါ တေန ဝါတိ ဒုရုတ္တရော, ဧဝံ တဏှာသောတောပိ ကာမောဃဘဝေါဃဘူတော သီလသံဝရံ ပူရေတုံ သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကာတုံ ‘‘နိပကေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ကလျာဏမိတ္တေ နိဿာယ သမထဝိပဿနာနာဝံ အဘိရုဟိတွာ သမ္မာဝါယာမံ ကရောန္တေန တရိတဗ္ဗော, န ယေန ဝါ တေန ဝါတိ ဒုရုတ္တရော. ဧဝံ အနုက္ကမပရိဝုဍ္ဎိတော အနုပ္ပဗန္ဓတော ဩသီဒါပနတော ဒုရုတ္တရဏတောတိ စတူဟိ အာကာရေဟိ တဏှာယ နဒီသောတသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

正如河水因其大水之势而奔流不息，若欲依靠筏或船，须凭借熟练之人，下定决心渡至彼岸，并为此作出相应努力，方能渡过；并非随意即可渡过，是难以渡越的。同样，贪爱之流，亦如欲流、有流，欲圆满戒律，于止观中用功，生起“我将以智慧证得阿罗汉”之决心，须依靠善友，登上止观之船，正勤精进，方能渡过；并非随意即可渡过，是难以渡越的。如是渐次增长、持续不断、令人沉没、难以渡越，当知贪爱之流在四方面与河水相似。

ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ ပိယဇာတိကံ ပိယသဘာဝံ ပိယရူပံ, မဓုရဇာတိကံ မဓုရသဘာဝံ သာတရူပံ, ဣဋ္ဌသဘာဝန္တိ အတ္ထော. ဆန္နေတန္တိ ဆန္နံ ဧတံ. အဇ္ဈတ္တိကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ မယံ အတ္တာတိ ဂဟဏံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဣမိနာ ဝိယ အဓိပ္ပာယေန အတ္တာနံ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တာနီတိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ. တတ္ထ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ, နိယကဇ္ဈတ္တံ, ဝိသယဇ္ဈတ္တံ, အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ အဇ္ဈတ္တံ. တေသု ‘‘အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဓ. ပ. ၃၆၂) ဝုတ္တံ ဣဒံ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ နာမ. ‘‘အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒန’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၂၈; ဓ. သ. ၁၆၁) အာဂတံ ဣဒံ နိယကဇ္ဈတ္တံ နာမ. ‘‘သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၈၇) ဧဝမာဂတံ ဣဒံ ဝိသယဇ္ဈတ္တံ နာမ. ‘‘အဇ္ဈတ္တိကာ ဓမ္မာ, ဗာဟိရာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၂၀) ဧတ္ထ ဝုတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တံ နာမ. ဣဓာပိ ဧတဒေဝ အဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ အဇ္ဈတ္တာနိယေဝ အဇ္ဈတ္တိကာနိ. အထ ဝါ ယထာဝုတ္တေနေဝ အတ္ထေန ‘‘အဇ္ဈတ္တာ ဓမ္မာ, ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယ တေသု အဇ္ဈတ္တေသု ဘဝါနိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ, စက္ခာဒီနိ. တေသံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ.

可爱之相、悦意之相，即指具有可爱本质、可爱性质之可爱相，以及具有甜美本质、悦意性质之悦意相，亦即令人喜爱之义。“六者”，意即此六者。“内在”，此指“我等将如是执取自我”等，以如是之意，以自我为中心而生起者。其中，内在有四种：所缘内在、自身内在、境界内在、纯粹内在。其中，如“内心安乐而得禅定”等(《法句经》362)所说，此名为所缘内在。如“内心得到澄净”(《长部》1.228；《法集论》161)所说，此名为自身内在。如“由于对一切相不作意，证得内在空性而住”(《中部》3.187)所说，此名为境界内在。如“内在法、外在法”(《法集论》三科论母20)此处所说，此名为纯粹内在。此处亦指此义，因此，内在的即是内在的。或者，如前所述之义，如在“内在法、外在法”等之中所说，存在于内在(法)之中的，即是内在的，如眼等。那些内在(法)的。

အာယတနာနန္တိ ဧတ္ထ အာယတနတော, အာယာနံ တနနတော, အာယတဿ စ နယနတော အာယတနာနီတိ. စက္ခာဒီသု ဟိ တံတံဒွါရဝတ္ထုကာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သကေန သကေန အနုဘဝနာဒိနာ ကိစ္စေန အာယတန္တိ ဥဋ္ဌဟန္တိ ဃဋန္တိ ဝါယမန္တိ, တေ စ အာယဘူတေ ဓမ္မေ ဧတာနိ တနောန္တိ ဝိတ္ထာရေန္တိ[Pg.329], ယဉ္စ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ပဝတ္တံ အတိဝိယ အာယတံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ, တံ နယန္တိ ပဝတ္တေန္တိ. ဣတိ သဗ္ဗထာပိမေ ဓမ္မာ အာယတနတော, အာယာနံ တနနတော, အာယတဿ စ နယနတော အာယတနာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. အပိစ နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန, အာကရဋ္ဌေန, သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန, သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန, ကာရဏဋ္ဌေန စ အာယတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ လောကေ ‘‘ဣဿရာယတနံ ဒေဝါယတန’’န္တိအာဒီသု နိဝါသဋ္ဌာနံ အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သုဝဏ္ဏာယတနံ ရဇတာယတန’’န္တိအာဒီသု အာကရော. သာသနေ ပန ‘‘မနောရမေ အာယတနေ, သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု သမောသရဏဋ္ဌာနံ. ‘‘ဒက္ခိဏာပထော ဂုန္နံ အာယတန’’န္တိအာဒီသု သဉ္ဇာတိဒေသော. ‘‘တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၅၈; အ. နိ. ၃.၁၀၂) ကာရဏံ အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ. စက္ခာဒီသု စ တေ တေ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ နိဝသန္တိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ စက္ခာဒယော တေသံ နိဝါသဋ္ဌာနံ. တတ္ထ စ တေ အာကိဏ္ဏာ တန္နိဿိတတ္တာတိ တေ နေသံ အာကရော, သမောသရဏဋ္ဌာနဉ္စ တတ္ထ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝေန သမောသရဏတော, သဉ္ဇာတိဒေသော စ တန္နိဿယဘာဝေန တေသံ တတ္ထေဝ ဥပ္ပတ္တိတော, ကာရဏဉ္စ တဒဘာဝေ တေသံ အဘာဝတောတိ. ဣတိ နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန, အာကရဋ္ဌေန, သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန, သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန, ကာရဏဋ္ဌေနာတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ စက္ခာဒီနိ အာယတနာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာန’’န္တိ.

于“诸处”(āyatanāni)一词，由生起故(āyatanato)、由扩展所生起者故(āyānaṃ tananato)、由引导漫长者故(āyatassa ca nayanato)，而为“处”。于眼等中，以各自的门与事为所依的心与心所法(cittacetasikā dhammā)，通过各自的感受等作用而生起(āyatanti)、奋起(uṭṭhahanti)、努力(ghaṭanti)、精勤(vāyamanti)；此等法扩展已生起的法，使其广布；并引导在无始(anamatagge)轮回中流转的、极其漫长的轮回苦(vaṭṭadukkhaṃ)，使其相续。如是，此等法在各方面，由生起故，由扩展所生起者故，由引导漫长者故，被称为“处”。再者，应知“处”有住所、矿藏、汇集处、出生地及原因之义。诚然，世间于“自在天处(issarāyatana)、天处(devāyatana)”等语中，称住所为“处”。于“金矿(suvaṇṇāyatana)、银矿(rajatāyatana)”等语中，称矿藏为“处”。于教法中，于“于悦意处，众鸟聚集”等语中，称汇集处为“处”。于“南道(Dakkhiṇāpatho)为牛之出生地”等语中，称出生地为“处”。于“于彼彼处，若有其处，即能证得作证”等语中（《中部》3.158；《增支部》3.102），称原因为“处”。于眼等中，彼等心与心所法居住其中，因其活动依于彼处，故眼等为其住所。彼等法于彼处密集，因依止于彼，故眼等为其矿藏。因其为事与门而汇集于彼，故眼等为汇集处。因依止于彼而于彼处生起，故眼等为出生地。因无彼则无彼等法，故眼等为原因。如是，由住所、矿藏、汇集处、出生地及原因之义此等理由，眼等被称为“处”。是故说：“此六者为内处(ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ)。”

ယဒိပိ ရူပါဒယောပိ ဓမ္မာ ‘‘ရူပံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ, ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ တဏှာဝတ္ထုဘာဝတော ပိယရူပသာတရူပဘာဝေန ဝုတ္တာ. စက္ခာဒိကေ ပန မုဉ္စိတွာ အတ္တဘာဝပညတ္တိယာ အဘာဝတော ‘‘မမ စက္ခု မမ သောတ’’န္တိအာဒိနာ အဓိကသိနေဟဝတ္ထုဘာဝေန စက္ခာဒယော သာတိသယံ ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ နိဒ္ဒေသံ အရဟန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

即便色等诸法，亦因其为贪爱之事，而被说为“色于世间是可爱相、悦意相，此贪爱生起时即于此处生起”，具有可爱、悦意之性质。然而，因离开眼等便无自体之施设，故以“我的眼、我的耳”等说法，眼等成为更强烈爱恋之事，因此更应被指为极其可爱、悦意。为示此义，故说：“诸比丘，所谓可爱相、悦意相，此乃六内处(ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ)之异名。”

ဩရမ္ဘာဂိယာနန္တိ ဧတ္ထ ဩရံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု, တပ္ပရိယာပန္နာ ဩရမ္ဘာဂါ, ပစ္စယဘာဝေန တေသံ ဟိတာတိ ဩရမ္ဘာဂိယာ. ယဿ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တံ ပုဂ္ဂလံ ဝဋ္ဋသ္မိံ သံယောဇေန္တိ ဗန္ဓန္တီတိ သံယောဇနာနိ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသကာမရာဂဗျာပါဒါနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. တေ [Pg.330] ဟိ ကာမဘဝူပဂါနံ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယာ ဟုတွာ ရူပါရူပဓာတုတော ဟေဋ္ဌာဘာဝေန နိဟီနဘာဝေန ဩရမ္ဘာဂဘူတေန ကာမဘဝေန သတ္တေ သံယောဇေန္တိ. ဧတေနေဝ တေသံ ဟေဋ္ဌာရဟဒသဒိသတာ ဒီပိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဦမိဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကောဓုပါယာသဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ, ဦမိ ဧဝ ဘယန္တိ ဦမိဘယံ. ကုဇ္ဈနဋ္ဌေန ကောဓော, သွေဝ စိတ္တဿ သရီရဿ စ အဘိပ္ပမဒ္ဒနပဝေဓနုပ္ပာဒနေန ဒဠှံ အာယာသနဋ္ဌေန ဥပါယာသော.

于“下分结”(Orambhāgiyā)一词，“下”(oraṃ)谓欲界(kāmadhātu)。属于此界者为下分(orambhāgā)，因其作为缘而有利于彼等，故为下分结。凡具此结者，能将个体(puggala)于轮回中结缚，故为“结”(saṃyojanāni)。此乃有身见(sakkāyadiṭṭhi)、疑(vicikicchā)、戒禁取(sīlabbataparāmāsa)、欲贪(kāmarāga)、嗔恚(byāpāda)之异名。彼等作为导向欲有之诸行的因缘，将众生结缚于比色界、无色界更下、更劣的下分——欲有(kāmabhāva)中。由此当知，此被阐明为犹如在下方的湖泊。“诸比丘，波涛怖畏者，此乃忿与恼(kodhupāyāsa)之异名。”因怖畏于彼，故为“怖畏”；波涛即是怖畏，故为“波涛怖畏”。忿(kodho)者，为愤怒义。其本身，通过产生对身心的压迫与动摇，有强烈的劳累义，故为“恼”(upāyāso)。

ဧတ္ထ စ အနေကဝါရံ ပဝတ္တိတွာ အတ္တနာ သမဝေတံ သတ္တံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အဒတွာ အနယဗျသနာပါဒနေန ကောဓုပါယာသဿ ဦမိသဒိသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တထာ ကာမဂုဏာနံ ကိလေသာဘိဘူတေ သတ္တေ ဣတော စ ဧတ္တော, ဧတ္တော စ ဣတောတိ ဧဝံ မနာပိယရူပါဒိဝိသယသင်္ခါတေ အတ္တနိ သံသာရေတွာ ယထာ တတော ဗဟိဘူတေ နေက္ခမ္မေ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧဝံ အာဝဋ္ဋေတွာ ဗျသနာပါဒနေန အာဝဋ္ဋသဒိသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ပန ဂဟရက္ခသောပိ အာရက္ခရဟိတံ အတ္တနော ဂေါစရဘူမိဂတံ ပုရိသံ အဘိဘုယျ ဂဟေတွာ အဂေါစရေ ဌိတမ္ပိ ရက္ခသမာယာယ ဂေါစရံ နေတွာ ဘေရဝရူပဒဿနာဒိနာ အဝသံ အတ္တနော ဥပကာရံ ကာတုံ အသမတ္ထံ ကတွာ အနွာဝိသိတွာ ဝဏ္ဏဗလဘောဂယသသုခေဟိပိ ဝိယောဇေန္တော မဟန္တံ အနယဗျသနံ အာပါဒေတိ, ဧဝံ မာတုဂါမောပိ ယောနိသောမနသိကာရရဟိတံ အဝီရပုရိသံ ဣတ္ထိကုတ္တဘူတေဟိ အတ္တနော ဟာဝဘာဝဝိလာသေဟိ အဘိဘုယျ ဂဟေတွာ ဝီရဇာတိယမ္ပိ အတ္တနော ရူပါဒီဟိ ပလောဘနဝသေန ဣတ္ထိမာယာယ အနွာဝိသိတွာ အဝသံ အတ္တနော ဥပကာရဓမ္မေ သီလာဒယော သမ္ပာဒေတုံ အသမတ္ထံ ကရောန္တော ဂုဏဝဏ္ဏာဒီဟိ ဝိယောဇေတွာ မဟန္တံ အနယဗျသနံ အာပါဒေတိ, ဧဝံ မာတုဂါမဿ ဂဟရက္ခသသဒိသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဝဋ္ဋန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ, ဂဟရက္ခသောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

于此，当知忿与恼(kodhupāyāsa)多次生起，淹没与己相应的众生，不令其抬头，通过带来不幸与灾难，而犹如波涛。同样，当知五欲(kāmaguṇa)使被烦恼征服的众生，在名为可爱色等境界的自身中，如此来回轮回，以至于对出离彼境之心亦不生起，如此将其卷入并带来灾难，而犹如漩涡。又如家宅夜叉(gaharakkhasa)，于无人守护时，抓住进入自己领地之人，即使立于领地之外，亦以夜叉幻术将其带回领地，通过展示恐怖形象等，使其无法自主，不能成办于己有利之事，进而控制之，剥夺其色、力、财、名誉与快乐，带来巨大的不幸与灾难。同样，女人亦以其女性的媚态等，抓住无如理作意(yonisomanasikāra)的非勇健之人(avīrapurisa)，即使是勇士之流，亦以自己的美貌等，通过女性幻术引诱而控制之，使其无法自主，不能成办于己有利的戒律等法，剥夺其功德、名誉等，带来巨大的不幸与灾难。如是，当知女人犹如家宅夜叉。是故说：“诸比丘，漩涡者，此乃五欲之异名。家宅夜叉者，诸比丘，此乃女人之异名。”

ပဋိသောတောတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ နေက္ခမ္မဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သဟ ဥပစာရေန ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိပဿနာပညာ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ နေက္ခမ္မံ နာမ. သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“诸比丘，逆流者，此乃出离(nekkhamma)之异名。”于此，出家(pabbajjā)、初禅及其近行定、观慧(vipassanāpaññā)及涅槃，名为“出离”。一切善法亦名为“出离”。诚如所说：

‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ [Pg.331] ပဌမံ ဈာနံ, နိဗ္ဗာနဉ္စ ဝိပဿနာ;

သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ, နေက္ခမ္မန္တိ ပဝုစ္စရေ’’တိ.

“出家、初禅、涅槃与观(vipassanā)；一切善法，皆被称为出离。”

ဣမေသံ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနံ တဏှာသောတဿ ပဋိလောမတော ပဋိသောတသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝိသေသေန ဟိ ဓမ္မဝိနယော နေက္ခမ္မံ, တဿ အဓိဋ္ဌာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ, ဓမ္မဝိနယော စ တဏှာသောတဿ ပဋိသောတံ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

然而，当知此等出家等，因与贪爱之流(taṇhāsota)相逆，而犹如逆流。诚然，总的来说，法与律即是出离，其立足处即是出家；法与律亦被称为贪爱之流的逆流。诚如所说：

‘‘ပဋိသောတဂါမိံ နိပုဏံ, ဂမ္ဘီရံ ဒုဒ္ဒသံ အဏုံ;

ရာဂရတ္တာ န ဒက္ခန္တိ, တမောခန္ဓေန အာဝုတာ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၆၅;

မ. နိ. ၁.၂၈၁;

သံ. နိ. ၁.၁၇၂);

“逆流而上者，精微、甚深、难见、微细；贪染之人不见，为黑暗蕴所覆。”

ဝီရိယာရမ္ဘဿာတိ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿ. တဿ ကာမောဃာဒိဘေဒတဏှာသောတသန္တရဏဿ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟိ စတုရင်္ဂနဒီသောတသန္တရဏဝါယာမဿ သဒိသတာ ပါကဋာယေဝ. တထာ နဒီသောတဿ တီရေ ဌိတဿ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ကာမာဒိံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဩဃံ တရိတွာ တဿ ပရတီရဘူတေ နိဗ္ဗာနထလေ ဌိတဿ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမတော ဘဂဝတော သဒိသဘာဝေါ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုမာ ပုရိသော…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ.

“发起精进”(vīriyārambha)是指四种正勤的精进。此（精进）能渡过欲瀑流等分别的贪爱之流，其与以手足努力横渡四支河流的相似性，是极为明显的。同样，（经中所说）立于河岸的有眼之人，与已渡过欲等四种瀑流、立于彼岸涅槃之地、具足五眼的世尊，两者是相似的。是故说：“有眼之人……乃至……正等觉者。”

တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – နဒီသောတော ဝိယ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တမာနော တဏှာသောတော, တေန ဝုယှမာနော ပုရိသော ဝိယ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ပရိဗ္ဘမနတော တဏှာသောတေန ဝုယှမာနော သတ္တော, တဿ တတ္ထ ပိယရူပသာတရူပဝတ္ထုသ္မိံ အဘိနိဝေသော ဝိယ ဣမဿ စက္ခာဒီသု အဘိနိဝေသော, သဦမိသာဝဋ္ဋသဂဟရက္ခသော ဟေဋ္ဌာရဟဒေါ ဝိယ ကောဓုပါယာသပဉ္စကာမဂုဏမာတုဂါမသမာကုလော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနသမူဟော, တမတ္ထံ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ တဿ နဒီသောတဿ ပရတီရေ ဌိတော စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ သကလံ သံသာရာဒီနဝံ သဗ္ဗဉ္စ ဉေယျဓမ္မံ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ တဏှာသောတဿ ပရတီရဘူတေ နိဗ္ဗာနထလေ ဌိတော သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ, တဿ ပုရိသဿ တသ္မိံ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာနေ ပုရိသေ အနုကမ္ပာယ ရဟဒဿ ရဟဒါဒီနဝဿ စ အာစိက္ခနံ ဝိယ တဏှာသောတေန ဝုယှမာနဿ သတ္တဿ မဟာကရုဏာယ ဘဂဝတော တဏှာဒီနံ တဒါဒီနဝဿ စ ဝိဘာဝနာ, တဿ ဝစနံ အသဒ္ဒဟိတွာ အနုသောတဂါမိနော [Pg.332] တဿ ပုရိသဿ တသ္မိံ ရဟဒေ မရဏပ္ပတ္တိမရဏမတ္တဒုက္ခပ္ပတ္တိယော ဝိယ ဘဂဝတော ဝစနံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တဿ အပါယုပ္ပတ္တိ, သုဂတိယံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ စ, တဿ ပန ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယာမကရဏံ ဝိယ တေန စ ဝါယာမေန ပရတီရံ ပတွာ သုခေန ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနဂမနံ ဝိယ ဘဂဝတော ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဏှာဒီသု အာဒီနဝံ ပဿိတွာ တဏှာသောတဿ ပဋိသောတပဗ္ဗဇ္ဇာဒိနေက္ခမ္မဝသေန ဝီရိယာရမ္ဘော, အာရဒ္ဓဝီရိယဿ စ တေနေဝ ဝီရိယာရမ္ဘေန တဏှာသောတာတိက္ကမနံ နိဗ္ဗာနတီရံ ပတွာ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိဝသေန ယထာရုစိ သုခဝိဟာရောတိ.

此处有一个譬喻的对应关系：爱欲之流，如同河流般持续不断地流动；众生，如同被河流冲走的人在无始轮回中漂流，亦被爱欲之流所冲走。如同那人对可爱可喜之物的执着，此人亦执着于眼等；五下分结的聚集，亦如充满波涛、漩涡、水怪和罗刹的深湖，充满愤怒、忧愁、五欲、女色。如实了知这些之后，具遍知眼的世尊，如同站在河流彼岸的明眼人，如实了知一切轮回的过患及所有应知之法，安住于爱欲之流彼岸的涅槃之地。当那人被河流冲走时，出于悲悯而告知他深湖及其过患；世尊亦以大悲心为被爱欲之流冲走的众生开示爱欲等的过患。若不相信其言而随波逐流，那人将在深湖中遭遇死亡或接近死亡之痛苦，如同不接受世尊教导之人将堕入恶趣，即使投生善趣亦会遭受痛苦。然若相信其言，则如那人以手足努力划水，通过努力到达彼岸，快乐地到达所欲之处；相信世尊之教导，看到爱欲等的过患后，以逆流、出家等出离之方式开始精进，由于精进已开始，因此能够超越爱欲之流，到达涅槃之彼岸，以证得阿罗汉果定而随心所欲地安住于快乐之中。

ဂါထာသု သဟာပိ ဒုက္ခေန ဇဟေယျ ကာမေတိ ဈာနမဂ္ဂါဓိဂမတ္ထံ သမထဝိပဿနာနုယောဂံ ကရောန္တော ဘိက္ခု ယဒိပိ တေသံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကိစ္ဆေန ကသိရေန သမ္ပဇ္ဇတိ, န သုခေန ဝီထိံ ဩတရတိ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာယ ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝတော, ဣန္ဒြိယာနံ ဝါ အတိက္ခဘာဝတော. တထာ သတိ သဟာပိ ဒုက္ခေန ဇဟေယျ ကာမေ, ပဌမဇ္ဈာနေန ဝိက္ခမ္ဘေန္တော တတိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒန္တော ကိလေသကာမေ ပဇဟေယျ. ဧတေန ဒုက္ခပဋိပဒေ ဈာနမဂ္ဂေ ဒဿေတိ.

偈颂中说：“即使伴随着苦，也应舍弃诸欲。”为了证得禅那与道而修习止观的比丘，即使他们的前行道是艰难成就的，无法轻易地进入修道，这是因为前行修习中烦恼强盛，或者根器过于敏锐的缘故。在这种情况下，即使伴随着苦，也应舍弃诸欲，通过初禅来镇伏，通过第三道（不还道）来断除欲的烦恼。这显示了在苦行道中证得禅那与道。

ယောဂက္ခေမံ အာယတိံ ပတ္ထယာနောတိ အနာဂါမိတံ အရဟတ္တံ ဣစ္ဆန္တော အာကင်္ခမာနော. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ယဒိပိ ဧတရဟိ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဈာနပုရိမမဂ္ဂေ အဓိဂစ္ဆာမိ, ဣမေ ပန နိဿာယ ဥပရိ အရဟတ္တံ အဓိဂန္တွာ ကတကိစ္စော ပဟီနသဗ္ဗဒုက္ခော ဘဝိဿာမီတိ သဟာပိ ဒုက္ခေန ဈာနာဒီဟိ ကာမေ ပဇဟေယျာတိ. အထ ဝါ ယော ကာမဝိတက္ကဗဟုလော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တဿ ဝသေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ သီလဝိသောဓနံ ဈာနာဒီနံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိံ ဝါ ပဋိပဇ္ဇန္တော ကိစ္ဆေန ကသိရေန အဿုမုခေါ ရောဒမာနော တံ ဝိတက္ကံ ဝိက္ခမ္ဘေတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သဟာပိ ဒုက္ခေန ဇဟေယျ ကာမေ’’တိ. သော ဟိ ကိစ္ဆေနပိ ကာမေ ပဇဟန္တော ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿန္တော အနုက္ကမေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟေယျ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယောဂက္ခေမံ အာယတိံ ပတ္ထယာနော’’တိ.

“未来希求安稳者”，意即希求、渴望证得不还果与阿罗汉果。此中之意是：“即使现在我艰难困苦地证得禅那的前行道，然依靠这些，将来证得阿罗汉果后，便能完成应做之事，断除一切痛苦。”因此，即使伴随着痛苦，亦应以禅那等舍弃诸欲。或者，一个充满欲寻思的个体(puggala)，依仗善知识的力量出家，修习戒律清净及禅那等的前行，即便艰难痛苦、泪流满面，亦能镇伏这些欲念，因此说：“纵使痛苦亦应舍弃诸欲。”如是之人即使艰难地舍弃诸欲，亦能生起禅那，然后以此禅那为基础修习观(vipassanā)，逐渐安住于阿罗汉果。因此说：“未来希求安稳。”

သမ္မပ္ပဇာနောတိ ဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ သမ္မဒေဝ ပဇာနန္တော. သုဝိမုတ္တစိတ္တောတိ တဿ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဿ အနန္တရံ ဖလဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တစိတ္တော. ဝိမုတ္တိယာ ဖဿယေ တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ မဂ္ဂဖလာဓိဂမနကာလေ [Pg.333] ဝိမုတ္တိံ နိဗ္ဗာနံ ဖဿယေ ဖုသေယျ ပါပုဏေယျ အဓိဂစ္ဆေယျ သစ္ဆိကရေယျ. ဥပယောဂတ္ထေ ဟိ ‘‘ဝိမုတ္တိယာ’’တိ ဣဒံ သာမိဝစနံ. ဝိမုတ္တိယာ ဝါ အာရမ္မဏဘူတာယ တတ္ထ တတ္ထ တံတံဖလသမာပတ္တိကာလေ အတ္တနော ဖလစိတ္တံ ဖဿယေ ဖုသေယျ ပါပုဏေယျ, နိဗ္ဗာနောဂဓာယ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝိဟရေယျာတိ အတ္ထော. သ ဝေဒဂူတိ သော ဝေဒသင်္ခါတေန မဂ္ဂဉာဏေန စတုန္နံ သစ္စာနံ ဂတတ္တာ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဝေဒဂူ. လောကန္တဂူတိ ခန္ဓလောကဿ ပရိယန္တံ ဂတော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

正知者，即以与观(vipassanā)相应的道智正确了知。善解脱心者，即于圣道证得之后，随即于果解脱而善解脱其心。于解脱触证处处者，即于证得种种道果之时，触证解脱，即涅槃、到达涅槃、证得涅槃、现证涅槃。“解脱”在此是所有格的用法，表示凭借解脱。或者说以解脱为所缘，在各个果定之时，令其果心触证、到达、证得，安住于以涅槃为目标的果定中。彼为知究竟者，即以名为“知”的道智，通达四圣谛，故为知究竟者。世间边究竟者，即已到达五蕴世间的边际。其余易知。

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十经释义终。

၁၁. စရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

11. 行经释义

၁၁၀. ဧကာဒသမေ စရတောတိ ဂစ္ဆန္တဿ, စင်္ကမန္တဿ ဝါ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမဝိတက္ကော ဝါတိ ဝတ္ထုကာမေသု အဝီတရာဂတာယ တာဒိသေ ပစ္စယေ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဝါ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေ, ယဒိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော ဝါတိ အာဃာတနိမိတ္တဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝါ ဝိတက္ကော, လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရဝိဟေဌနဝသေန ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝါ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေတိ သမ္ဗန္ဓော. အဓိဝါသေတီတိ တံ ယထာဝုတ္တံ ကာမဝိတက္ကာဒိံ ယထာပစ္စယံ အတ္တနော စိတ္တေ ဥပ္ပန္နံ ‘‘ဣတိပါယံ ဝိတက္ကော ပါပကော, ဣတိပိ အကုသလော, ဣတိပိ သာဝဇ္ဇော, သော စ ခေါ အတ္တဗျာဗာဓာယပိ သံဝတ္တတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပစ္စဝေက္ခဏာယ အဘာဝတော အဓိဝါသေတိ အတ္တနော စိတ္တံ အာရောပေတွာ ဝါသေတိ စေ. အဓိဝါသေန္တောယေဝ စ နပ္ပဇဟတိ တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနဝသေန န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, တတော ဧဝ န ဝိနောဒေတိ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနတော န နုဒတိ န နီဟရတိ, တထာ အဝိနောဒနတော န ဗျန္တီကရောတိ န ဝိဂတန္တံ ကရောတိ. အာတာပီ ပဟိတတ္တော ယထာ တေသံ အန္တောပိ နာဝသိဿတိ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ ဧဝံ ကရောတိ, အယံ ပန တထာ န ကရောတီတိ အတ္ထော. တထာဘူတောဝ န အနဘာဝံ ဂမေတိ အနု အနု အဘာဝံ န ဂမေတိ. န ပဇဟတိ စေ, န ဝိနောဒေတိ စေတိအာဒိနာ စေ-သဒ္ဒံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

110. 在第十一经中，“行”(carato)是指行走或经行者。“生起欲寻思”是指对于欲的客体未离贪者，在这样的因缘下，若与欲相应的寻思生起。“或生起瞋恚寻思、或伤害寻思”是指若与怨恨之相相应的寻思，或以石块、棍棒等伤害他人而与伤害之相相应的寻思生起，是如此关联的。“忍受”是指，如前所述的欲寻思等，随其因缘于自心生起时，由于缺乏以“此寻思是恶的、是不善的、是应受呵责的，且将导致自害”等方式去省察，反而令其安住于自心。忍受着，却不以彼分断等方式舍弃，不舍离；因此也不从自心相续中驱除、遣除；如是未能驱除，故不能彻底灭除、令其永尽。精勤专志者，会使它们连最微细的残余也不留下，而此人却不如是行事，此是其义。如是者，亦不会令其逐渐消逝。“不舍弃、不驱除”等，应将“若”(ce)这个词与它们连在一起理解其意义。

စရန္တိ စရန္တော. ဧဝံဘူတောတိ ဧဝံ ကာမဝိတက္ကာဒိပါပဝိတက္ကေဟိ သမင်္ဂီဘူတော. အနာတာပီ အနောတ္တာပီတိ ကိလေသာနံ အာတာပနဿ ဝီရိယဿ [Pg.334] အဘာဝေန အနာတာပီ, ပါပုတြာသအာတာပနပရိတာပနလက္ခဏဿ ဩတ္တပ္ပဿ အဘာဝေန အနောတ္တာပီ. သတတံ သမိတန္တိ သဗ္ဗကာလံ နိရန္တရံ. ကုသီတော ဟီနဝီရိယောတိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဟာယိတွာ အကုသလပက္ခေ ကုစ္ဆိတံ သီဒနတော ကောသဇ္ဇသမန္နာဂမေန စ ကုသီတော, သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယာဘာဝေန ဟီနဝီရိယော ဝီရိယဝိရဟိတောတိ ဝုစ္စတိ ကထီယတိ. ဌိတဿာတိ ဂမနံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ တိဋ္ဌတော. သယနဣရိယာပထဿ ဝိသေသတော ကောသဇ္ဇပက္ခိကတ္တာ ယထာ တံသမင်္ဂိနော ဝိတက္ကာ သမ္ဘဝန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဇာဂရဿာ’’တိ ဝုတ္တံ.

“行者”(caranto)是指正在行走者。“如是状态者”是指具足欲寻思等恶寻思者。“不热忱、不愧惧”是指，由于缺乏焚烧烦恼的精进，故不热忱；由于缺乏以怖畏恶行、焚烧、苦恼为特征的愧惧，故不愧惧。“恒常持续”是指一切时无间断。“懈怠、低劣精进”是指，由于退失善法而沉溺于不善方面，以及具足懈怠，故称懈怠；由于缺乏正勤精进，故称低劣精进或无精进。“站立者”是指中断行走而站立者。因为卧躺的威仪特别容易滋生懈怠，为了说明与懈怠相应者容易产生各种寻思，所以说“觉醒时”(jāgarassa)。

သုက္ကပက္ခေ တဉ္စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု နာဓိဝါသေတီတိ အာရဒ္ဓဝီရိယဿာပိ ဝိဟရတော အနာဒိမတိ သံသာရေ စိရကာလဘာဝိတေန တထာရူပပ္ပစ္စယသမာယောဂေန သတိသမ္မောသေန ဝါ ကာမဝိတက္ကာဒိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေ, တံ ဘိက္ခု အတ္တနော စိတ္တံ အာရောပေတွာ န ဝါသေတိ စေ, အဗ္ဘန္တရေ န ဝါသေတိ စေတိ အတ္ထော. အနဓိဝါသေန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ပဇဟတိ ဆဍ္ဍေတိ. ကိံ ကစဝရံ ဝိယ ပိဋကေန? န ဟိ, အပိစ ခေါ တံ ဝိနောဒေတိ နုဒတိ နီဟရတိ. ကိံ ဗလီဗဒ္ဒံ ဝိယ ပတောဒေန? န ဟိ, အထ ခေါ နံ ဗျန္တီကရောတိ ဝိဂတန္တံ ကရောတိ. ယထာ တေသံ အန္တောပိ နာဝသိဿတိ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ, တထာ တေ ကရောတိ. ကထံ ပန တေ တထာ ကရောတိ? အနဘာဝံ ဂမေတိ အနု အနု အဘာဝံ ဂမေတိ, ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ယထာ သုဝိက္ခမ္ဘိတာ ဟောန္တိ တထာ နေ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

“诸比丘，若比丘不忍受”（tañce, bhikkhave, bhikkhu nādhivāseti）是指，即使精进地安住，但由于在无始轮回中长期熏习，或因缘聚合，或因失念而生起欲寻等时，该比丘不让其占据自心，不让其住于内在，此即“不忍受”之义。不忍受者会如何做呢？舍弃、抛弃。是像用篮子清除垃圾那样吗？并非如此，而是驱散、排除、移除。是像用刺棒驱赶公牛那样吗？也非如此，而是将其灭尽，使其彻底终结。如此处理它们，以至于最终连最微细的残余都不留下。那么，如何才能这样处理它们呢？使其不复存在，逐渐使其消亡。也就是说，通过镇伏断的方式，如同已被善加镇伏一般来处理它们。

ဧဝံဘူတောတိအာဒီသု ဧဝံ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ အနဓိဝါသနေန သုဝိသုဒ္ဓါသယော သမာနော တာယ စ အာသယသမ္ပတ္တိယာ တန္နိမိတ္တာယ စ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ပရိသုဒ္ဓသီလော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော တဒင်္ဂါဒိဝသေန ကိလေသာနံ အာတာပနလက္ခဏေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတတ္တာ အာတာပီ, သဗ္ဗသော ပါပုတြာသေန သမန္နာဂတတ္တာ. ဩတ္တာပီ သတတံ ရတ္တိန္ဒိဝံ, သမိတံ နိရန္တရံ သမထဝိပဿနာဘာဝနာနုယောဂဝသေန စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနသိဒ္ဓိယာ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတစိတ္တောတိ ဝုစ္စတိ ကထီယတီတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

在“如是状态者”（evaṃbhūto）等句中，由于不忍受欲寻等，他的心已极清净。因为这种心清净的成就，以及因此而来的修行成就，他戒行清净，守护根门，饮食知量，具足正念正知，勤修觉醒，由于具备以彼分断等为表现形式、具有焚烧烦恼特性的精进，所以称为“热忱者”（ātāpī）；由于具足对一切罪恶的愧惧，故称“愧惧者”（ottāpī）；由于持续不断地昼夜精进，无间断地修习止观，成就四正勤，故称“发勤精进”（āraddhavīriyo），“下定决心趋向涅槃者”（pahitatto）。其余意义与前面所说相同。

ဂါထာသု [Pg.335] ဂေဟနိဿိတန္တိ ဧတ္ထ ဂေဟဝါသီဟိ အပရိစ္စတ္တတ္တာ ဂေဟဝါသီနံ သဘာဝတ္တာ ဂေဟဓမ္မတ္တာ ဝါ ဂေဟံ ဝုစ္စတိ ဝတ္ထုကာမော. အထ ဝါ ဂေဟပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော ကိလေသကာမာနံ နိဝါသဋ္ဌာနဘာဝတော တံဝတ္ထုကတ္တာ ဝါ ကာမဝိတက္ကာဒိ ဂေဟနိဿိတံ နာမ. ကုမ္မဂ္ဂံ ပဋိပန္နောတိ ယသ္မာ အရိယမဂ္ဂဿ ဥပ္ပထဘာဝတော အဘိဇ္ဈာဒယော တဒေကဋ္ဌဓမ္မာ စ ကုမ္မဂ္ဂေါ, တသ္မာ ကာမဝိတက္ကာဒိဗဟုလော ပုဂ္ဂလော ကုမ္မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော နာမ. မောဟနေယျေသု မုစ္ဆိတောတိ မောဟသံဝတ္တနိယေသု ရူပါဒီသု မုစ္ဆိတော သမ္မတ္တော အဇ္ဈောပန္နော. သမ္ဗောဓိန္တိ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ. ဖုဋ္ဌုန္တိ ဖုသိတုံ ပတ္တုံ, သော တာဒိသော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဂေါစရော အဘဗ္ဗော, န ကဒါစိ တံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော.

在偈颂中，“居家所系”（gehanissitaṃ）是指，由于未被居家者舍弃，或由于是居家者的本性，或由于是居家之法，故“居家”（gehaṃ）指的是对资具的贪欲。或者因为与居家束缚相关联，作为烦恼欲的住所，或以其为客体，故欲寻等称为“居家所系”。“行邪道”（kummaggaṃ paṭipanno）是指，由于贪欲等与圣道背道而驰的法是邪道，因此，充满欲寻等的人，称为“行邪道者”。“于迷惑之境生染著”（mohaneyyesu mucchito）是指，对于导致愚痴的色等境界生起染著，迷醉执取。“正觉”（sambodhiṃ）是指圣道之智。“触”（phuṭṭhuṃ）意思是想要触及、证得，像这样以邪思惟为目标的人，是不可能证得正觉的，就是这个意思。

ဝိတက္ကံ သမယိတွာနာတိ ယထာဝုတ္တံ မိစ္ဆာဝိတက္ကံ ပဋိသင်္ခါနဘာဝနာဗလေဟိ ဝူပသမေတွာ. ဝိတက္ကူပသမေ ရတောတိ နဝန္နမ္ပိ မဟာဝိတက္ကာနံ အစ္စန္တဝူပသမဘူတေ အရဟတ္တေ နိဗ္ဗာနေ ဧဝ ဝါ အဇ္ဈာသယေန ရတော အဘိရတော. ဘဗ္ဗော သော တာဒိသောတိ သော ယထာဝုတ္တော သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇမာနော ပုဂ္ဂလော ပုဗ္ဗဘာဂေ သမထဝိပဿနာဗလေန သဗ္ဗဝိတက္ကေ ယထာရဟံ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ဝူပသမေတွာ ဌိတော, ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတဉ္စ အနုတ္တရံ သမ္ဗောဓိံ ဖုဋ္ဌုံ အဓိဂန္တုံ ဘဗ္ဗော သမတ္ထောတိ.

“调伏寻思已”（vitakkaṃ samayitvāna）是指，如前所说，以省察修习之力平息邪寻。“乐于平息寻思”（vitakkūpasame rato）是指，对于九种大寻思完全止息的阿罗汉果或涅槃，确实以意乐乐于安住。“彼堪能如是”（bhabbo so tādiso）是指，如前所说，如理正行之人，于前分以止观之力，随其所应以彼分断等方式平息一切寻思而住，努力修习观，依循道次第，堪能证得称为阿罗汉道智、称为涅槃的无上正等觉。

ဧကာဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十一经释义终。

၁၂. သမ္ပန္နသီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

12. 具足戒经释义

၁၁၁. ဒွါဒသမေ သမ္ပန္နသီလာတိ ဧတ္ထ တိဝိဓံ သမ္ပန္နံ ပရိပုဏ္ဏသမင်္ဂီမဓုရဝသေန. တေသု –

111. 在第十二经中“具足戒”：此处“具足”有三种意义：圆满、具备、甜美。其中：

‘‘သမ္ပန္နံ သာလိကေဒါရံ, သုဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ ကောသိယ;

ပဋိဝေဒေမိ တေ ဗြဟ္မေ, န နေ ဝါရေတုမုဿဟေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၄.၁) –

“稻田谷穗满，鹦鹉（suvā）竞相餐，乔尸耶（Kosiya）！婆罗门，我告汝，无力止其顽。”（《本生经》1.14.1）

ဧတ္ထ ပရိပုဏ္ဏတ္ထော သမ္ပန္နသဒ္ဒေါ. ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁) ဧတ္ထ သမင်္ဂိဘာဝတ္ထော သမ္ပန္နသဒ္ဒေါ. ‘‘ဣမိဿာ, ဘန္တေ, မဟာပထဝိယာ ဟေဋ္ဌိမတလံ [Pg.336] သမ္ပန္နံ – သေယျထာပိ ခုဒ္ဒမဓုံ အနီလကံ, ဧဝမဿာဒ’’န္တိ (ပါရာ. ၁၇) ဧတ္ထ မဓုရတ္ထော သမ္ပန္နသဒ္ဒေါ. ဣဓ ပန ပရိပုဏ္ဏတ္ထေပိ သမင်္ဂိဘာဝေပိ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ သမ္ပန္နသီလာတိ ပရိပုဏ္ဏသီလာ ဟုတွာတိပိ, သီလသမင်္ဂိနော ဟုတွာတိပိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

此处“具足”一词，表示圆满的意思。“他具足、完全具足、亲近、完全亲近、具足、具备此波罗提木叉律仪戒”（《分别论》511），此处“具足”一词，表示具备的意思。“尊者，这大地底层具足美味，就像没有杂质的蜂蜜一样，如此美味”（《波罗夷》17），此处“具足”一词，表示甜美的意思。而在此处，它在圆满和具备的意义上都适用，因此，“具足戒”既可以理解为圆满持戒，也可以理解为具备戒行，在此应如是理解其含义。

တတ္ထ ‘‘ပရိပုဏ္ဏသီလာ’’တိ ဣမိနာ အတ္ထေန ခေတ္တဒေါသဝိဂမေန ခေတ္တပါရိပူရိ ဝိယ ပရိပုဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ခေတ္တဒေါသဝိဂမေန ခေတ္တပါရိပူရိ ဝိယ သီလဒေါသဝိဂမေန သီလပါရိပူရိ ဝုတ္တာ’’တိ. ‘‘သီလသမင်္ဂိနော’’တိ ဣမိနာ ပန အတ္ထေန သီလေန သမင်္ဂီဘူတာ သမောဓာနဂတာ သမန္နာဂတာ ဟုတွာ ဝိဟရထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ သမ္ပန္နသီလတာ ဟောတိ သီလဝိပတ္တိယာ အာဒီနဝဒဿနေန, သီလသမ္ပတ္တိယာ အာနိသံသဒဿနေန စ. တဒုဘယမ္ပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၀-၂၁) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကိရ ဘဂဝါ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတာ’’တိ ဣမိနာ ဇေဋ္ဌကသီလံ ဒဿေတီတိအာဒိနာ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ကိမဿ ဥတ္တရိ ကရဏီယန္တိ ဧဝံ သမ္ပန္နသီလာနံ ဝိဟရတံ တုမှာကံ ကိန္တိ သိယာ ဥတ္တရိ ကာတဗ္ဗံ, ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ စေတိ အတ္ထော.

在此，“戒行圆满”这个词，就像通过去除田地的缺点而使田地圆满一样，是名为圆满的。因此说：“就像通过去除田地的缺点而使田地圆满一样，（这里）说的是通过去除戒律的缺点而使戒律圆满”。“具戒者”这个词，意思是通过戒律而相互结合、协调一致、完全具备并安住。在此，具备戒行通过两个原因达成：看到戒律违犯的坏处，以及看到戒律成就的好处。这两方面都应该按照《清净道论》（Visuddhimagga 1.20-21）中说的方式来理解。在这里，“戒行具足”这句话，据说世尊先概括地说了四种清净戒，然后用“守护波罗提木叉律仪”这句话来显示根本戒，等等，这里要说的内容，前面已经说过了。对于像你们这样戒行圆满而安住的人来说，还有什么额外的需要做呢？意思是说，你们还需要做些什么，还需要实践些什么呢？

ဧဝံ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟရထာ’’တိအာဒိနာ သမ္ပာဒနူပါယေန သဒ္ဓိံ သီလသမ္ပဒါယ ဘိက္ခူ နိယောဇေန္တော အနေကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဒေသနံ အာရဘိတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန ပဝတ္တိတာပိ ဘဂဝတော ဒေသနာ အနေကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာဝ ဟောတိ သဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ, တသ္မာ တံ ဧကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘စရတော စေပိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိမာဟ.

如是，以“诸比丘，应具足戒而住”等语，连同成就的方法，教导比丘们具足戒，开始说法时，是以多人为对象。现在，因为即使是世尊以一人为对象的说法，由于其普遍性，实际上也是以多人为对象的，因此，世尊为了以一人为对象来展示，才说了“诸比丘，如果比丘行走时”等语。

တတ္ထ အဘိဇ္ဈာယတိ ဧတာယာတိ အဘိဇ္ဈာ, ပရဘဏ္ဍာဘိဇ္ဈာယနလက္ခဏဿ လောဘဿေတံ အဓိဝစနံ. ဗျာပဇ္ဇတိ ပူတိဘဝတိ စိတ္တံ ဧတေနာတိ ဗျာပါဒေါ, ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ ဧကူနဝီသတိအာဃာတဝတ္ထုဝိသယဿ ဒေါသဿေတံ အဓိဝစနံ. ဥဘိန္နမ္ပိ ‘‘တတ္ထ ကတမော ကာမစ္ဆန္ဒော? ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမသ္နေဟော ကာမပိပါသာ ကာမပရိဠာဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမဇ္ဈောသာန’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၁၅၉), တထာ ‘‘လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ သာရာဂေါ သာရဇ္ဇနာ သာရဇ္ဇိတတ္တံ အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၃၉၁), ‘‘ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ [Pg.337] ဗျာပတ္တိ ဗျာပဇ္ဇနာ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တံ ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၄၁၈, ၁၂၃၇) စ ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဂတော ဟောတီတိ အယဉ္စ အဘိဇ္ဈာ, အယဉ္စ ဗျာပါဒေါ ဝိဂတော ဟောတိ အပဂတော, ပဟီနော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ စ ဗျာပါဒနီဝရဏဿ စ ပဟာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ.

其中，“贪欲”(abhijjhā)即是因此而贪求，它是以觊觎他人财物为特征之贪(lobha)的同义词。“嗔恚”(byāpādo)即是因此而心生恼害与腐化，它是对以“他曾对我行不益”等方式生起的、以十九种恨事为对象的嗔(dosa)的同义词。这两者的详尽解释，应通过《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)来了知，如(1159)：“其中，什么是欲贪？即于诸欲的欲贪、欲爱、欲渴、欲热、欲迷、欲执。”；又如(391)：“贪是贪婪、贪婪的状态、染著、染著的状态、贪欲、贪，是不善根。”；以及(418, 1237)：“嗔是憎恶、憎恶的状态、恼害、恼害的状态、敌对、违逆、暴恶、凶狠、心的不悦。”。“已去除”是指这贪欲和嗔恚都已去除、已远离、已断灭的意思。至此，即显示了欲贪盖和嗔恚盖的断除。

ထိနမိဒ္ဓန္တိ ထိနဉ္စေဝ မိဒ္ဓဉ္စ. တေသု စိတ္တဿ အကမ္မညတာ ထိနံ, အာလသိယဿေတံ အဓိဝစနံ, ဝေဒနာဒီနံ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ အကမ္မညတာ မိဒ္ဓံ, ပစလာယိကဘာဝဿေတံ အဓိဝစနံ. ဥဘိန္နမ္ပိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ထိနံ? ယာ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မညတာ ဩလီယနာ သလ္လီယနာ. တတ္ထ ကတမံ မိဒ္ဓံ? ယာ ကာယဿ အကလ္လတာ အကမ္မညတာ ဩနာဟော ပရိယောနာဟော’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၆၂-၁၁၆၃) နယေန ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“昏沉睡眠”即昏沉与睡眠。其中，心的不适作业性是昏沉，这是懒惰的同义词；受等三蕴的不适作业性是睡眠，这是昏昏欲睡状态的同义词。这两者的详尽解释，应通过《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)来了知(1162-1163)：“其中，什么是昏沉？即心的不健全、不适作业、退缩、蜷缩。其中，什么是睡眠？即名身（受、想、行三蕴）的不健全、不适作业、缠缚、遍缠。”

ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စန္တိ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စေဝ ကုက္ကုစ္စဉ္စ. တတ္ထ ဥဒ္ဓစ္စံ နာမ စိတ္တဿ ဥဒ္ဓတာကာရော, ကုက္ကုစ္စံ နာမ အကတကလျာဏဿ ကတပါပဿ တပ္ပစ္စယာ ဝိပ္ပဋိသာရော. ဥဘိန္နမ္ပိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဥဒ္ဓစ္စံ? ယံ စိတ္တဿ ဥဒ္ဓစ္စံ အဝူပသမော စေတသော ဝိက္ခေပေါ ဘန္တတ္တံ စိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၆၅) ဝိတ္ထာရော. ‘‘အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏံ, အကတံ ကုသလံ, အကတံ ဘီရုတ္တာနံ; ကတံ ပါပံ, ကတံ လုဒ္ဒံ, ကတံ ကိဗ္ဗိသ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၄၈; နေတ္တိ. ၁၂၀) ပဝတ္တိအာကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“掉举恶作”即掉举与恶作。其中，掉举是心的掉举状态，恶作是因未行善、已作恶而产生的后悔。掉举的详尽解释，应通过《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)来了知(1165)：“其中，什么是掉举？即心的掉举、不寂静、心的散乱、心的迷乱。”恶作的生起方式，应通过《中部》(Majjhima Nikāya)3.248和《导论》(Nettipakaraṇa)120中的引文来了知：“我未曾行善，未曾作善业，未曾为怖畏者提供庇护；我已作恶，已作残忍事，已作罪恶事。”

ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု သံသယော. တဿာ ‘‘သတ္ထရိ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ, နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၉၁၅), ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိစိကိစ္ဆာ? ယာ ကင်္ခါ ကင်္ခါယနာ ကင်္ခါယိတတ္တံ ဝိမတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဒွေဠှကံ ဒွေဓာပထော သံသယော အနေကံသဂ္ဂါဟော အာသပ္ပနာ ပရိသပ္ပနာ အပရိယောဂါဟနာ ဆမ္ဘိတတ္တံ စိတ္တဿ မနောဝိလေခေါ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၀၀၈) စ နယေန ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“疑”即是对佛陀等的怀疑。其详尽解释，应通过《分别论》(Vibhaṅga)915中的引文来了知：“于导师怀疑、犹豫，不信解，不清净信。”；以及《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)1008中的引文：“其中，什么是疑？即是犹豫、犹豫的状态、迟疑、困惑、疑、摇摆、分歧、不确定、多方执取、徘徊、游移、不深入、心的僵滞、心的污浊。”

ဧတ္ထ စ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါဒီနံ ဝိဂမဝသေန စ ပဟာနဝသေန စ တေသံ ဝိက္ခမ္ဘနမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

于此，应知贪欲、嗔恚等的远离与断除，即是镇伏。针对此而说：

‘‘သော အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန စေတသာ ဝိဟရတိ, အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ဗျာပါဒပဒေါသံ ပဟာယ အဗျာပန္နစိတ္တော ဝိဟရတိ, ဗျာပါဒပဒေါသာ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ထိနမိဒ္ဓံ ပဟာယ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ ဝိဟရတိ အာလောကသညီ သတော [Pg.338] သမ္ပဇာနော, ထိနမိဒ္ဓါ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟာယ အနုဒ္ဓတော ဝိဟရတိ အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တစိတ္တော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ. ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဟရတိ အကထံကထီ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝိစိကိစ္ဆာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီ’’တိ (ဝိဘ. ၅၀၈).

“他舍弃世间的贪欲，以离贪欲的心安住，从贪欲中净化其心。舍弃嗔恚与恶意，以无嗔心安住，从嗔恚与恶意中净化其心。舍弃昏沉睡眠，以离昏沉睡眠安住，具光明想，有念，有正知，从昏沉睡眠中净化其心。舍弃掉举恶作，以不掉举安住，内心寂静，从掉举恶作中净化其心。舍弃疑，以渡脱疑安住，于诸善法无疑，从疑中净化其心。”(vibha. 508)

တတ္ထ ယထာ နီဝရဏာနံ ပဟာနံ ဟောတိ, တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထဉ္စ နေသံ ပဟာနံ ဟောတိ? ကာမစ္ဆန္ဒဿ တာဝ အသုဘနိမိတ္တေ ယောနိသောမနသိကာရေန ပဟာနံ ဟောတိ, သုဘနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရေနဿ ဥပ္ပတ္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

于此，应知诸盖如何被断除。彼等如何被断除呢？首先，欲贪盖通过于不净相如理作意而被断除；于净相不如理作意，则会生起。因此，世尊说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘနိမိတ္တံ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有净相。于彼多作不如理作意——此是食，能令未生之欲贪生起，或令已生之欲贪增长、广大。”(saṃ. ni. 5.232)

ဧဝံ သုဘနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ တပ္ပဋိပက္ခတော အသုဘနိမိတ္တေ ယောနိသောမနသိကာရေန ပဟာနံ ဟောတိ. တတ္ထ အသုဘနိမိတ္တံ နာမ အသုဘမ္ပိ အသုဘာရမ္မဏမ္ပိ, ယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဥပါယမနသိကာရော, ပထမနသိကာရော, အနိစ္စေ အနိစ္စန္တိ ဝါ, ဒုက္ခေ ဒုက္ခန္တိ ဝါ, အနတ္တနိ အနတ္တာတိ ဝါ, အသုဘေ အသုဘန္တိ ဝါ မနသိကာရော. တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

如是，于净相不如理作意而生起的欲贪，通过其对治法——即于不净相如理作意——而被断除。于此，不净相即不净之物与不净所缘；如理作意即方便作意、如理作意，亦即于无常作意为无常，于苦作意为苦，于无我作意为无我，或于不净作意为不净。于彼多行此作意者，其欲贪即被断除。因此，世尊说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘနိမိတ္တံ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အနုပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有不净相。于彼多作如理作意——此是食，能令未生之欲贪不生起，或令已生之欲贪得以断除。”(saṃ. ni. 5.232)

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဘာဝေန္တဿပိ, ဣန္ဒြိယေသု ပိဟိတဒွါရဿပိ စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုနောပိ. တေန ဝုတ္တံ –

再者，有六法导向欲贪的断除：学习不净相，勤修不净，守护根门，饮食知量，善友，适时之语。执取十种不净相者，其欲贪即被断除；修习者亦然；守护根门者亦然；饮食知量者，即有食缘时仅食四五口，而后饮水以维持生命者，亦然。因此说：

‘‘စတ္တာရော [Pg.339] ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ;

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃);

“食四五口，不食余而饮水；于精勤比丘，此足令安住。”(theragā. 983)

အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

亲近如修不净业的帝沙（Tissa）长老般的善友者，其欲贪即被断除；于行住坐卧等时，通过与十不净相关的适时之语，其欲贪亦被断除。因此说：“有六法导向欲贪的断除。”

ပဋိဃနိမိတ္တေ အာယောနိသောမနသိကာရေန ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပာဒေါ ဟောတိ. တတ္ထ ပဋိဃမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ, ပဋိဃာရမ္မဏမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ. အယောနိသောမနသိကာရော သဗ္ဗတ္ထ ဧကလက္ခဏော ဧဝ. တံ တသ္မိံ နိမိတ္တေ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဗျာပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

于厌恶相不如理作意，则有嗔恚生起。于此，厌恶本身是厌恶相，厌恶所缘亦是厌恶相。不如理作意在一切处皆是同一相。于彼相多行此作意者，其嗔恚即生起。因此，世尊说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဃနိမိတ္တံ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有厌恶相。于彼多作不如理作意——此是食，能令未生之嗔恚生起，或令已生之嗔恚增长、广大。”(saṃ. ni. 5.232)

မေတ္တာယ ပန စေတောဝိမုတ္တိယာ ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘မေတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘စေတောဝိမုတ္တီ’’တိ ပန အပ္ပနာဝ. ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောဝ. တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

以慈心解脱作如理作意，则嗔恚得以断除。于此，言“慈”，通于安止定与近行定；言“心解脱”，则唯指安止定。如理作意之相已如前说。若于此多多修习，则嗔恚得以断除。是故，世尊说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ အနုပ္ပာဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有慈心解脱。于此，多作如理作意，此即为食粮，能令未生之嗔恚不生，已生之嗔恚断除。”

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, မေတ္တာဘာဝနာ, ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏာ, ပဋိသင်္ခါနဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. ဩဓိသကာနောဓိသကဒိသာဖရဏာနဉှိ အညတရဝသေန မေတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ဩဓိသော အနောဓိသော ဒိသာဖရဏဝသေန မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ‘‘တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿသိ, ကိမဿ သီလာဒီနိ [Pg.340] ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿသိ နနု တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿသိ, ပရဿ ကုဇ္ဈနံ နာမ ဝီတစ္စိကင်္ဂါရတတ္တအယသလာကဂူထာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရိတုကာမတာ ဝိယ ဟောတိ. ဧသောပိ တဝ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿတိ, ကိံ တေ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿတိ ဧသ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿတိ, အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယ, ပဋိဝါတံ ခိတ္တရဇောမုဋ္ဌိ ဝိယ စ ဧတဿေဝ ဧသ ကောဓော မတ္ထကေ ပတိဿတီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဥဘယေသံ ကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ, ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿပိ, အဿဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ မေတ္တာဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု မေတ္တာနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

此外，有六法能导致嗔恚的断除：执取慈相、修习慈心、思惟业为己有、多加省察、亲近善友、作适宜说。因为，无论是通过限定或不限定对象的方式执取慈相，其嗔恚皆得以断除；无论是通过限定、不限定、或遍满诸方的方式修习慈心，其嗔恚亦得以断除。“你对此人动怒，能做什么？难道能毁坏他的戒等吗？你岂不是随自己的业而来，亦将随自己的业而去？对他人动怒，犹如手持炽燃的炭火、滚烫的铁条、粪秽等，意图投掷于人。此人对你动怒，又能做什么？难道能毁坏你的戒等吗？他也是随自己的业而来，亦将随自己的业而去。此怒火犹如未被接受的赠礼，亦如逆风扬尘，终将落于其自己头上。”如是思惟自己与他人皆为业的所有者，并安住于省察者；亲近如马护(Assagutta)长老般乐于修习慈心的善友者，其嗔恚亦得以断除；于行住坐卧中，作与慈心相应的适宜言谈，嗔恚亦得以断除。是故说“有六法能导致嗔恚的断除”。

အရတိအာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရေန ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပာဒေါ ဟောတိ. အရတိ နာမ ဥက္ကဏ္ဌိတတာ, တန္ဒီ နာမ ကာယာလသိယံ, ဝိဇမ္ဘိတာ နာမ ကာယဝိနမနာ, ဘတ္တသမ္မဒေါ နာမ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တပရိဠာဟော, စေတသော လီနတ္တံ နာမ စိတ္တဿ လီနာကာရော. ဣမေသု အရတိအာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

于不乐等法不如理作意，则生起昏沉睡眠。不乐，即是厌烦；迟钝，即是身体的懒惰；呵欠，即是身体的屈伸；饭后昏沉，即是食醉与食热；心沉，即是心的沉滞状态。于此不乐等法中，若多作不如理作意，则生起昏沉睡眠。是故，世尊说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အရတိ တန္ဒီ ဝိဇမ္ဘိတာ ဘတ္တသမ္မဒေါ စေတသော လီနတ္တံ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有不乐、迟钝、呵欠、饭后昏沉、心沉。于此，多作不如理作意，此即为食粮，能令未生之昏沉睡眠生起，或令已生之昏沉睡眠增长广大。”

အာရမ္ဘဓာတုအာဒီသု ပန ယောနိသောမနသိကာရေန ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနံ ဟောတိ. အာရမ္ဘဓာတု နာမ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယံ, နိက္ကမဓာတု နာမ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတာယ တတော ဗလဝတရံ, ပရက္ကမဓာတု နာမ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရံ. ဣမသ္မိံ တိပ္ပဘေဒေ ဝီရိယေ ယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ. တေနာဟ –

于发起界等法如理作意，则昏沉睡眠得以断除。发起界，即是初发起的精进；出离界，是因出离懈怠而比前者更强；勇猛界，是因不断趋向更高境界而又比前者更强。于此三品精进中，若多作如理作意，则昏沉睡眠得以断除。是故说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္ဘဓာတု, နိက္ကမဓာတု, ပရက္ကမဓာတု. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ [Pg.341] ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ အနုပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有发起界、出离界、勇猛界。于此，多作如理作意，此即为食粮，能令未生之昏沉睡眠不生，已生之昏沉睡眠断除。”

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ, အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော – ဣရိယာပထသမ္ပရိဝတ္တနတာ, အာလောကသညာမနသိကာရော, အဗ္ဘောကာသဝါသော, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. အာဟရဟတ္ထကဘုတ္တဝမိတကတတ္ထဝဋ္ဋကအလံသာဋကကာကမာသကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဟိ သမဏဓမ္မံ ကရောတော ထိနမိဒ္ဓံ မဟာဟတ္ထီ ဝိယ ဩတ္ထရန္တံ အာဂစ္ဆတိ, စတုပဉ္စအာလောပဩကာသံ ပန ဌပေတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလဿ ဘိက္ခုနော တံ န ဟောတိ. ဧဝံ အတိဘောဇနေ နိမိတ္တံ ဂဏှန္တဿပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ. ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တတော အညံ ပရိဝတ္တေန္တဿပိ, ရတ္တိံ စန္ဒာလောကံ ဒီပါလောကံ ဥက္ကာလောကံ ဒိဝါ သူရိယာလောကံ မနသိကရောန္တဿပိ, အဗ္ဘောကာသေ ဝသန္တဿပိ မဟာကဿပတ္ထေရသဒိသေ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

此外，有六法能导致昏沉睡眠的断除：于饮食知量、转换威仪、作意光明想、住于露地、亲近善友、作适宜说。若比丘过量饮食，如食满手、食呕吐物、食残食、食狗食、食乌鸦所得之摩沙迦(māsaka)食，而后于夜住处或日住处坐禅修行，昏沉睡眠便如大象压身般袭来。反之，若比丘仅食四五口，饮水以维持生命，则无此患。如是，于饮食知量者，昏沉睡眠得以断除。若于某种威仪下昏沉来袭，则转换至其他威仪；夜里作意月光、灯光、火光，白日作意日光；住于露地；亲近如大迦叶(Mahākassapa)长老般已除昏沉睡眠的善友，其昏沉睡眠亦得以断除；于行住坐卧中，作与头陀行相应的适宜言谈，昏沉睡眠亦得以断除。是故说“有六法能导致昏沉睡眠的断除”。

စေတသော အဝူပသမေ အယောနိသောမနသိကာရေန ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပာဒေါ ဟောတိ. အဝူပသမော နာမ အဝူပသန္တာကာရော, အတ္ထတော တံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနာဟ –

于心不寂静不如理作意，则生起掉举和恶作。不寂静，即是不寂静的状态，其义即是掉举和恶作。于此，若多作不如理作意，则掉举和恶作生起。是故说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော အဝူပသမော. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有心不寂静。于此，多作不如理作意，此即为食粮，能令未生之掉举和恶作生起，或令已生之掉举和恶作增长广大。”

သမာဓိသင်္ခါတေ ပန စေတသော ဝူပသမေ ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ. တေနာဟ –

于名为“定”的心寂静中，通过如理作意，则掉举和恶作得以断除。是故说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော ဝူပသမော. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ အနုပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有心寂静。于此，多作如理作意，此即为食粮，能令未生之掉举和恶作不生，已生之掉举和恶作断除。”

အပိစ [Pg.342] ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, ဝုဍ္ဎသေဝိတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿပိ, ဝိနယပညတ္တိယံ စိဏ္ဏဝသီဘာဝတာယ ပကတညုနောပိ, ဝုဍ္ဎေ မဟလ္လကတ္ထေရေ ဥပသင်္ကမန္တဿပိ, ဥပါလိတ္ထေရသဒိသေ ဝိနယဓရေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

此外，有六法能导致掉举和恶作的断除：多闻、善问、通晓戒律、承事长老、亲近善友、作适宜说。因为，通过听闻与受持一部、二部、三部、四部或五部尼柯耶(Nikāya)的经文与义理，其掉举和恶作得以断除；常请问何者如法、何者不如法，亦得以断除；于戒律的规定熟练通晓，亦得以断除；亲近年高德劭的长老，亦得以断除；亲近如优波离(Upāli)长老般持律的善友，其掉举和恶作亦得以断除；于行住坐卧中，作与如法、不如法相关的适宜言谈，亦得以断除。是故说“有六法能导致掉举和恶作的断除”。

ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနိယေသု ဓမ္မေသု အယောနိသောမနသိကာရေန ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပာဒေါ ဟောတိ. ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနိယာ ဓမ္မာ နာမ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိကိစ္ဆာယ ကာရဏတ္တာ ဝိစိကိစ္ဆာဝ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနာဟ –

于令疑之法，由不如理作意而生起疑惑。所谓“令疑之法”，因其一再成为疑惑之因，故即是疑惑。于此，若多行不如理作意，疑惑即生。故说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနိယာ ဓမ္မာ. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有令疑之法。于此，多作不如理作意——此是令未生之疑生起、已生之疑增长广大的食粮。”

ကုသလာဒိဓမ္မေသု ပန ယောနိသောမနသိကာရေန ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနံ ဟောတိ. တေနာဟ –

然而，于善等法中，以如理作意能断疑惑。是故说：

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ, သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာ ဓမ္မာ, သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗာ ဓမ္မာ, ဟီနပဏီတာ ဓမ္မာ, ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ ဓမ္မာ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ အနုပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၂).

“诸比丘，有善不善法、有罪无罪法、应行不应行法、劣胜法、黑白对法。于此，多作如理作意——此是令未生之疑不生、已生之疑断除的食粮。”

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, အဓိမောက္ခဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ[Pg.343]. ဗာဟုသစ္စဝသေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ…ပေ… ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ကုသလာဒိဘေဒေသု ဓမ္မေသု ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿပိ, ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿပိ, တီသု ရတနေသု ဩကပ္ပနီယ, သဒ္ဓါသင်္ခါတ, အဓိမောက္ခဗဟုလဿပိ, သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

此外，有六法有助于断除疑惑：多闻、好问、通晓戒律、多胜解、善知识、应时语。由多闻故，若人学习一部乃至五部尼迦耶(Nikāya)，通晓文义，其疑即断；于三宝及善等法多请问者，其疑亦断；于律行已得自在者，其疑亦断；于三宝具足信心、多胜解者，其疑亦断；亲近如信胜解之瓦咖利(Vakkali)长老般的善知识者，其疑亦断；于行住坐卧中，作随顺三宝功德之应时语者，其疑亦断。故云“六法有助于断除疑惑”。

ဧတ္ထ စ ယထာဝုတ္တေဟိ တေဟိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနာနံ ဣမေသံ နီဝရဏာနံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ တာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အစ္စန္တပ္ပဟာနံ ဟောတိ, တထာ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏဿ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏဿ စ. ဗျာပါဒနီဝရဏဿ ပန ကုက္ကုစ္စနီဝရဏဿ စ အနာဂါမိမဂ္ဂေန, ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အစ္စန္တပ္ပဟာနံ ဟောတိ. တသ္မာ တေသံ တထာ ပဟာနာယ ဥပကာရဓမ္မေ ဒဿေတုံ ‘‘အာရဒ္ဓံ ဟောတိ ဝီရိယ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဣဒမေဝ ဝါ ယထာဝုတ္တံ အဘိဇ္ဈာဒီနံ နီဝရဏာနံ ပဟာနံ, ယသ္မာ ဟီနဝီရိယတာယ ကုသီတေန, အနုပဋ္ဌိတဿတိတာယ မုဋ္ဌဿတိနာ, အပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထတာယ သာရဒ္ဓကာယေန, အသမာဟိတတာယ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တေန န ကဒါစိပိ တေ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, ပဂေဝ ဣတရံ, တသ္မာ ယထာ ပဋိပန္နဿ သော အဘိဇ္ဈာဒီနံ ဝိဂမော ပဟာနံ သမ္ဘဝတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အာရဒ္ဓံ ဟောတိ ဝီရိယ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တဿတ္ထော – တေသံ နီဝရဏာနံ ပဟာနာယ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါ သံကိလေသဓမ္မာနံ သမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထာယ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ ဟောတိ, ပဂ္ဂဟိတံ အသိထိလပ္ပဝတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာရဒ္ဓတ္တာ ဧဝ စ အန္တရာ သင်္ကောစဿ အနာပဇ္ဇနတော အသလ္လီနံ.

于此，当知：由前述诸法以镇伏方式断除此等盖时，其中欲贪盖(kāmacchandanīvaraṇa)由阿罗汉道(arahattamagga)究竟断除，惛沉睡眠盖(thinamiddhanīvaraṇa)与掉举盖(uddhaccanīvaraṇa)亦然。嗔恚盖(byāpādanīvaraṇa)与恶作盖(kukkuccanīvaraṇa)由阿那含道(anāgāmimagga)究竟断除，疑盖(vicikicchānīvaraṇa)则由须陀洹道(sotāpattimagga)究竟断除。为示断此等盖之助益法，故说“发起精进”等。或谓，此即如前所述断除贪欲(abhijjhā)等诸盖。盖因懈怠者精进力弱，失念者正念不现，身焦躁者身不安息，心散乱者心无等持，彼等绝不能成办，遑论其他。是故，为示如理行者如何能远离、断除贪欲等，故说“发起精进”等。其义为：为断此等盖，或为根绝一切杂染法，而发起精进，此即谓策励、不懈怠而行。又因已发起，故中不退缩，亦不沉滞。

ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာတိ န ကေဝလဉ္စ ဝီရိယမေဝ, သတိပိ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝေန ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, တထာ ဥပဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ စ စိရကတစိရဘာသိတာနံ သရဏသမတ္ထတာယ အသမ္မုဋ္ဌာ. ပဿဒ္ဓေါတိ ကာယစိတ္တဒရထပ္ပဿမ္ဘနေန ကာယောပိဿ ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ. တတ္ထ ယသ္မာ နာမကာယေ ပဿဒ္ဓေ ရူပကာယောပိဿ ပဿဒ္ဓေါ ဧဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘နာမကာယော ရူပကာယော’’တိ အဝိသေသေတွာ ‘‘ပဿဒ္ဓေါ ကာယော’’တိ ဝုတ္တံ. အသာရဒ္ဓေါတိ သော စ ပဿဒ္ဓတ္တာ ဧဝ အသာရဒ္ဓေါ, ဝိဂတဒရထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမာဟိတံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂန္တိ စိတ္တမ္ပိဿ သမ္မာ အာဟိတံ သုဋ္ဌု ဌပိတံ အပ္ပိတံ ဝိယ ဟောတိ, သမာဟိတတ္တာ ဧဝ စ ဧကဂ္ဂံ အစလံ နိပ္ဖန္ဒနံ နိရိဉ္ဇနန္တိ.

“念现前而不忘失”者，谓非独精进，念亦因面向所缘而现前；又因如是现前，故能忆念久作久说之事而不忘失。“轻安”者，谓由身心之热恼平息，其身亦得轻安。于此，因名身轻安，色身亦轻安，故不分别“名身、色身”，而说“身轻安”。“无躁动”者，谓由轻安故无躁动，即是热恼已息。“心住一境”者，谓心已善安住、善确立，犹如固定；由得定故，心遂一境、不动、不摇、不扰。

ဧတ္တာဝတာ [Pg.344] ဈာနမဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကထိတာ. တေနေဝါဟ –

至此，已说禅那(jhāna)与道(magga)之前分行道(pubbabhāgapaṭipadā)。故说——

‘‘စရမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံဘူတော အာတာပီ ဩတ္တာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၁၁၀).

“诸比丘，比丘如是，乃至行时，亦具热忱(ātāpī)、具愧(ottāpī)，恒常发起精进(āraddhavīriyo)，是名‘已策励者’(pahitatto)。”

တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ.

其义已如前述。

ဂါထာသု ယတံ စရေတိ ယတမာနော စရေယျ, စင်္ကမနာဒိဝသေန ဂမနံ ကပ္ပေန္တောပိ ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၆၅၁-၆၆၂; ဝိဘ. ၃၉၀) နယေန ဝုတ္တသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဝသေန ယတန္တော ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ယထာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဟီယန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ဂမနံ ကပ္ပေယျာတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ကေစိ ပန ‘‘ယတ’’န္တိ ဧတဿ သံယတောတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. တိဋ္ဌေတိ တိဋ္ဌေယျ ဌာနံ ကပ္ပေယျ. အစ္ဆေတိ နိသီဒေယျ. သယေတိ နိပဇ္ဇေယျ. ယတမေနံ ပသာရယေတိ ဧတံ ပသာရေတဗ္ဗံ ဟတ္ထပါဒါဒိံ ယတံ ယတမာနော ယထာဝုတ္တဝီရိယသမင်္ဂီယေဝ ဟုတွာ ပသာရေယျ, သဗ္ဗတ္ထ ပမာဒံ ဝိဇဟေယျာတိ အဓိပ္ပာယော.

于偈颂中，“精勤行”(yataṃ care)意为“当努力而行”(yatamāno careyya)。即是说，乃至以经行(caṅkamana)等方式行走时，亦当依（《相应部》5.651-662；《分别论》390）所说“为令未生之恶不善法不生而起欲、勤行”等正精进(sammappadhāna)之力，努力、奋斗、精勤，以期断除不善法、圆满修习善法。此理亦通于其余威仪。又，有人说“yata”义为“调伏”(saṃyata)。“当住”(tiṭṭhe)即“tiṭṭheyya”，安住其身。“当坐”(acche)即“nisīdeyya”。“当卧”(saye)即“nipajjeyya”。“精勤伸展”(yataṃ...pasāraye)者，谓伸展手足等时，亦当具足前述精进，努力而行。其意在于，于一切处舍离放逸(pamāda)。

ဣဒါနိ ယထာ ပဋိပဇ္ဇန္တော ယတံ ယတမာနော နာမ ဟောတိ, တံ ပဋိပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ. တိရိယန္တိ တိရိယတော, ပုရတ္ထိမဒိသာဒိဝသေန သမန္တတော ဒိသာဘာဂေသူတိ အတ္ထော. အပါစီနန္တိ ဟေဋ္ဌာ. ယာဝတာ ဇဂတော ဂတီတိ ယတ္တကာ သတ္တသင်္ခါရဘေဒဿ လောကဿ ပဝတ္တိ, တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထာတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ အနဝသေသတော သမ္မသနဉာဏဿ ဝိသယံ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတိ. သမဝေက္ခိတာတိ သမ္မာ ဟေတုနာ ဉာယေန အဝေက္ခိတာ, အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မာနန္တိ သတ္တသုညာနံ. ခန္ဓာနန္တိ ရူပါဒီနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ. ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဥပရိ တိရိယံ အဓောတိ တိသင်္ဂဟေ သဗ္ဗသ္မိံ လောကေ အတီတာဒိဘေဒဘိန္နာနံ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ခါတာနံ သဗ္ဗေသံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ အနိစ္စတာဒိသမ္မသနာဓိဂတေန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏေန ပဉ္စဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဥဒယံ, ပဉ္စဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဝယဉ္စ သမဝေက္ခိတာ သမနုပဿိတာ ဘဝေယျာတိ.

今为示行者如何名为“精勤者”，故说“向上”等。其中，“向上”(uddhaṃ)即上方。“横向”(tiriyaṃ)即横向，谓东方等一切方分。“向下”(apācīnaṃ)即下方。“遍及世间所行处”(yāvatā jagato gatī)意为，有情与行所构成之世间所及之处，即一切处。至此，已无遗总摄观慧之境而作开示。“正观”(samavekkhitā)者，谓以正因、正理而观，即依无常等作毗婆舍那(vipassanā)之义。“诸法”(dhammānaṃ)者，谓空无有情之法。“诸蕴”(khandhānaṃ)者，谓色等五蕴。“生灭”(udayabbayaṃ)者，谓生与灭。此即是说：于上、下、横三方所摄之一切世间中，对于过去等差别所分、名为五取蕴之一切色法、无色法，以观无常等而证得之生灭智，依二十五行相观其生，依二十五行相观其灭，当如是正观、随观。

စေတောသမထသာမီစိန္တိ [Pg.345] စိတ္တသံကိလေသာနံ အစ္စန္တဝူပသမနတော စေတောသမထသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ အနုစ္ဆဝိကပဋိပဒံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ. သိက္ခမာနန္တိ ပဋိပဇ္ဇမာနံ ဘာဝေန္တံ ဉာဏပရမ္ပရံ နိဗ္ဗတ္တေန္တံ. သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ, ရတ္တိဉ္စေဝ ဒိဝါ စ. သတန္တိ စတုသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတာယ သတိယာ သတောကာရိံ. သတတံ ပဟိတတ္တောတိ သဗ္ဗကာလံ ပဟိတတ္တော နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတတ္တောတိ တထာဝိဓံ ဘိက္ခုံ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟု အာစိက္ခန္တိ ကထေန္တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

心寂止之相应行(cetosamathasāmīci)，即因彻底平息心之杂染，故为名为心寂止之圣道的随顺行，亦即智见清净。修学者(sikkhamāna)，即实践、修习，令智慧相续生起者。常(sadā)，即一切时，无论日夜。念(sata)，即具足四种正知(catusampajañña)，以念而行。恒常策励其心(satataṃ pahitatta)，即一切时策励其心，心向涅槃。如是比丘，为佛陀等圣者所称说、开示、讲说。其余如前已说。

ဒွါဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十二经释义终。

၁၃. လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

13. 世间经释义

၁၁၂. တေရသမေ လောကောတိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော, အတ္ထတော ပုရိမံ အရိယသစ္စဒွယံ ဣဓ ပန ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သွာယံ သတ္တလောကော, သင်္ခါရလောကော, ဩကာသလောကောတိ ဝိဘာဂတော သရူပတော စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. အပိစ ခန္ဓလောကာဒိဝသေန စ အနေကဝိဓော လောကော. ယထာဟ –

112. 于第十三经，世间(loka)者，以毁坏(lujjana)和败坏(palujjana)为义，故名世间。就其义而言，可指前二圣谛，然于此处，当知为苦圣谛。此世间，从有情世间(sattaloka)、行世间(saṅkhāraloka)、器世间(okāsaloka)之分别及其自性，于前已说。复次，世间亦有蕴世间等多种。如言：

‘‘လောကောတိ ခန္ဓလောကော, ဓာတုလောကော, အာယတနလောကော, ဝိပတ္တိဘဝလောကော, ဝိပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, သမ္ပတ္တိဘဝလောကော, သမ္ပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အဟာရဋ္ဌိတိကာ, ဒွေ လောကာ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, တယော လောကာ တိဿော ဝေဒနာ, စတ္တာရော လောကာ စတ္တာရော အာဟာရာ, ပဉ္စ လောကာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဆ လောကာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ, သတ္တ လောကာ သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော, အဋ္ဌ လောကာ အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ, နဝ လောကာ နဝ သတ္တာဝါသာ, ဒသ လောကာ ဒသာယတနာနိ, ဒွါဒသ လောကာ ဒွါဒသာယတနာနိ, အဋ္ဌာရသ လောကာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’’တိ (မဟာနိ. ၃; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂).

“‘世间’者，谓蕴世间、界世间、处世间、衰损有世间、衰损生世间、成就有世间、成就生世间。一世间：一切有情依食而住；二世间：名与色；三世间：三受；四世间：四食；五世间：五取蕴；六世间：六内处；七世间：七识住；八世间：八世间法；九世间：九有情居；十世间：十处；十二世间：十二处；十八世间：十八界。”(《大义释》3；《小义释·阿耆多所问解释》2)

ဧဝမနေကဓာ ဝိဘတ္တောပိ လောကော ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဧဝ သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ စ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဇာတိပိ ဒုက္ခာ [Pg.346] …ပေ… သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာပိ ဒုက္ခာတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထတော ပုရိမံ အရိယသစ္စဒွယံ, ဣဓ ပန ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. နနု စ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌော အဝိသေသေန ပဉ္စသု ခန္ဓေသု သမ္ဘဝတီတိ? သစ္စံ သမ္ဘဝတိ. ယံ ပန န လုဇ္ဇတီတိ ဂဟိတံ, တံ တထာ န ဟောတိ, ဧကံသေနေဝ လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ သော လောကောတိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသွေဝ လောကသဒ္ဒေါ နိရူဠှောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ လောကောတိ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဧဝ.

如是，世间虽有多种分别，然皆摄入、汇归于五取蕴中。五取蕴即是苦圣谛：生亦是苦……乃至总言之，五取蕴即是苦。是故言：“就其义而言，可指前二圣谛，然于此处，当知为苦圣谛。”然则，毁坏、败坏之义，岂非无差别地存于五蕴中耶？诚然存在。然凡所执为“不毁坏”者，彼实不然，必皆毁坏、败坏，故名为“世间”。当知“世间”一词，唯立于取蕴。是故，“世间”即是苦圣谛。

ယဒိပိ တထာဂတ-သဒ္ဒဿ ဟေဋ္ဌာ တထာဂတသုတ္တေ နာနာနယေဟိ ဝိတ္ထာရတော အတ္ထော ဝိဘတ္တော, တထာပိ ပါဠိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာမုခေန အယမတ္ထဝိဘာဝနာ – အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ‘‘အဘိညေယျတော ပရိညေယျတော’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဝိဘာဂေန ဝါ အဝိသေသတော တာဝ အာသယာနုသယစရိယာဓိမုတ္တိအာဒိဘေဒတော ကုသလာကုသလာဒိဝိဘာဂတော ဝဋ္ဋပ္ပမာဏသဏ္ဌာနာဒိဘေဒတော, ဝိသေသတော ဝါ ပန ‘‘အယံ သဿတာသယော, အယံ ဥစ္ဆေဒါသယော’’တိအာဒိနာ ‘‘ကက္ခဠလက္ခဏာ ပထဝီဓာတု, ပဂ္ဃရဏလက္ခဏာ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ စ အဘိဝိသိဋ္ဌေန သယမ္ဘုဉာဏေန သမ္မာ အဝိပရီတံ ယော ယော အတ္ထော ယထာ ယထာ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော, တထာ တထာ ဗုဒ္ဓေါ ဉာတော အတ္တပစ္စက္ခော ကတောတိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ.

虽然“如来”一词，已于前《如来经》中以多种理路详细分别其义，然今以圣典义释之方式，阐明其义如下：正等觉(abhisambuddha)者，或依前述“所应证知、所应遍知”之分别，或总相地依意乐(āsaya)、随眠(anusaya)、行(cariya)、胜解(adhimutti)等之差别，依善、不善等之分别，依轮回之量、状等之差别；或别相地依“此是常见意乐，此是断见意乐”等，及“坚硬是地界(pathavīdhātu)之相，流动是水界(āpodhātu)之相”等，以殊胜之无师智(sayambhuñāṇa)，如理、无倒地，于种种应觉了之义，如其所应，如实觉了、知解、亲证，故名正等觉。

လောကသ္မာတိ ယထာဝုတ္တလောကတော. ဝိသံယုတ္တောတိ ဝိသံသဋ္ဌော, တပ္ပဋိဗဒ္ဓါနံ သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ သမ္မဒေဝ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ တတော ဝိပ္ပမုတ္တောတိ အတ္ထော. လောကသမုဒယောတိ သုတ္တန္တနယေန တဏှာ, အဘိဓမ္မနယေန ပန အဘိသင်္ခါရေဟိ သဒ္ဓိံ ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿံ. ပဟီနောတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန သဝါသနံ ပဟီနော. လောကနိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ. သစ္ဆိကတောတိ အတ္တပစ္စက္ခော ကတော. လောကနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ သီလာဒိက္ခန္ဓတ္တယသင်္ဂဟော အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. သော ဟိ လောကနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ အဓိဂစ္ဆတိ, တဒတ္ထံ အရိယေဟိ ပဋိပဇ္ဇီယတိ စာတိ လောကနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ဝုစ္စတိ.

“从世间(lokasmā)”者，谓从如前所说之世间。“离系(visaṃyutta)”者，谓不交杂；因与彼相关之一切结(saṃyojana)已被正断，其义为“从彼解脱”。“世间集(lokasamudaya)”者，依经藏之理为爱(taṇhā)，依阿毗达摩之理则为与诸行(abhisaṅkhāra)俱之一千五百烦恼。“已断(pahīna)”者，谓于菩提座，以阿罗汉道智，以永断而断，连同习气(vāsana)皆已断除。“世间灭(lokanirodha)”者，谓涅槃。“已证(sacchikata)”者，谓已亲证。“趣向世间灭之道(lokanirodhagāminī paṭipadā)”者，谓摄戒等三蕴之圣八支道。彼实能趣向、证达世间灭之涅槃，且为圣者为彼而行，故名“趣向世间灭之道”。

ဧတ္တာဝတာ တထာနိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ယာထာဝတော ဂတောတိ တထာဂတောတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ. စတ္တာရိ ဟိ အရိယသစ္စာနိ တထာနိ နာမ. ယထာဟ –

至此，“已正等觉诸谛(tathāni)，已如实而行(yāthāvato gato)，故名如来”之义已被开显。盖四圣谛名为“谛”(tathāni)。如言：

‘‘စတ္တာရိမာနိ[Pg.347], ဘိက္ခဝေ, တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ, ဘိက္ခဝေ, တထမေတံ အဝိတထမေတံ, အနညထမေတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၀) ဝိတ္ထာရော.

“诸比丘，有此四法是谛(tathāni)、不虚(avitathāni)、不异(anaññathāni)。云何为四？诸比丘，‘此是苦’，此是谛，此是不虚，此是不异。”(《相应部》5.1090)等广说。

အပိစ တထာယ ဂတောတိ တထာဂတော, တထံ ဂတောတိ တထာဂတော, ဂတောတိ စ အဝဂတော အတီတော ပတ္တော ပဋိပန္နောတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ ဘဂဝါ သကလလောကံ တီရဏပရိညာယ တထာယ အဝိပရီတာယ ဂတော အဝဂတော, တသ္မာ လောကော တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော. လောကသမုဒယံ ပဟာနပရိညာယ တထာယ ဂတော အတီတောတိ တထာဂတော. လောကနိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာယ တထာယ ဂတော ပတ္တောတိ တထာဂတော. လောကနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ တထံ အဝိပရီတံ ဂတော ပဋိပန္နောတိ တထာဂတောတိ. ဧဝံ ဣမိဿာ ပါဠိယာ ဘဂဝတော တထာဂတဘာဝဒီပနဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

复次，依实理而行(tathāya gato)，故名如来；趣向实理而行(tathaṃ gato)，故名如来。而“行(gata)”者，义为通达(avagata)、超越(atīta)、证得(patta)、实践(paṭipanna)。此言：世尊以真实无倒之审察遍知(tīraṇapariññā)行于、通达于一切世间，故世间为如来所正等觉，是为如来。以真实之断遍知(pahānapariññā)行于、超越于世间集，是为如来。以真实之作证(sacchikiriyā)行于、证得于世间灭，是为如来。以真实无倒行于、实践于趣向世间灭之道，是为如来。当知此圣典乃以开示世尊之如来性为义。

ဣတိ ဘဂဝါ စတုသစ္စာဘိသမ္ဗောဓနဝသေန အတ္တနော တထာဂတဘာဝံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ဒိဋ္ဌာဒိအဘိသမ္ဗောဓိဝသေနပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄.၂၃) ပန ‘‘စတူဟိ သစ္စေဟိ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကထေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ တထာဂတသဒ္ဒ-ဗုဒ္ဓသဒ္ဒါနံ အတ္ထတော နိန္နာနာကရဏတံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တထာ စေဝ ဟိ ပါဠိ ပဝတ္တာတိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌန္တိ ရူပါယတနံ. သုတန္တိ သဒ္ဒါယတနံ. မုတန္တိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော ဂန္ဓာယတနံ, ရသာယတနံ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနဉ္စ. ဝိညာတန္တိ သုခဒုက္ခာဒိဓမ္မာရမ္မဏံ. ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ. အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ. ကဿ ပန အနုဝိစရိတံ မနသာတိ? သဒေဝကဿ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယာတိ သမ္ဗန္ဓနီယံ. တတ္ထ သဟ ဒေဝေဟီတိ သဒေဝကော, တဿ သဒေဝကဿ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

如是，世尊以正等觉四谛开显自身之如来性后，今为以正等觉所见等而开示之，故说“诸比丘，凡……”等。然于《增支部义注》中言：“以四谛说自己成佛”等。此为显示“如来”与“佛陀”二词于义无别而说，圣典亦如是传承。于此，“所见(diṭṭha)”者，谓色处；“所闻(suta)”者，谓声处；“所触(muta)”者，谓由触达而取，即香处、味处、触处；“所识(viññāta)”者，谓以乐、苦等法为所缘。“所得(patta)”者，谓或寻求或不寻求而得；“所求(pariyesita)”者，谓或得或不得而求；“意所随行(anuvicaritaṃ manasā)”者，谓心所随行。然则，为谁之“意所随行”耶？当与“有天……乃至……有天人”相连结。于此，“与天俱(saha devehi)”，故为“有天(sadevako)”；“彼有天者(tassa sadevakassa)”。余句亦同此理。

သဒေဝကဝစနေန စေတ္ထ ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ, သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ, သဿမဏဗြာဟ္မဏိဝစနေန သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စေဝ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ, ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ[Pg.348], သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ပဒေဟိ ဒေဝမာရဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တလောကော, ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

在此，由“与天”一词，当知是含摄五欲界天；由“与魔”一词，是含摄第六欲界天；由“与梵”一词，是含摄梵众天等诸梵天；由“与沙门婆罗门”一词，既含摄此教的敌对沙门婆罗门，也含摄已止息、断除罪恶的沙门婆罗门；由“众”一词，是含摄有情世间；由“与天人”一词，是含摄世俗天与其余人类。如是当知，此处由天、魔、梵这三词，已含摄有情世间；由后二词，以“众”的方式，也含摄了有情世间。

အပရော နယော – သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန အရူပါဝစရဒေဝလောကော ဂဟိတော, သမာရကဝစနေန ဆကာမာဝစရဒေဝလောကော, သဗြဟ္မကဝစနေန ရူပီဗြဟ္မလောကော, သဿမဏဗြာဟ္မဏာဒိဝစနေန သမ္မုတိဒေဝေဟိ သဟ အဝသေသသတ္တလောကော ဂဟိတော. အပိစေတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော သဗ္ဗလောကဝိသယဿ ဘဂဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝေ ပကာသိတေ ယေသမေဝံ သိယာ ‘‘မာရော နာမ မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ, ဗြဟ္မာ ပန တတောပိ မဟာနုဘာဝတရော ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ, ဥတ္တမဇ္ဈာနသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပုထူ စ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဒ္ဓိမန္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနော မဟာနုဘာဝါ သံဝိဇ္ဇန္တိ. အယဉ္စ သတ္တကာယော အနန္တော အပရိမာဏော, ကိမေတေသံ သဗ္ဗေသံယေဝ ဝိသယော အနဝသေသတော ဘဂဝတာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ? တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမေန္တော ဘဂဝါ ‘‘သဒေဝကဿ လောကဿာ’’တိအာဒိမာဟ.

另一种解释是：由“与天众”一词含摄无色界天，由“与魔众”一词含摄六欲天，由“与梵众”一词含摄色界梵天，由“与沙门婆罗门等”一词则含摄其余有情及世俗天。此外，此处之所以用“与天众”一词来宣示世尊对一切世间的圆满觉悟是至高无上的，是因为有人可能会这样想：“魔罗确有大威力，是六欲天之主、自在天主；而梵天威力比他还大，能以十指于一万个世界体系中放光，感受最上禅定之乐。又有众多沙门、婆罗门，有神通、天眼、能知他心，具大威力。而此众生身无量无边，世尊如何能毫无遗漏地完全觉悟他们所有的一切呢？”为断除他们的疑惑，世尊才说“与天众的世界”等。

ပေါရာဏာ ပနာဟု – ‘‘သဒေဝကဿာ’’တိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ ပရိယာဒိယတိ, ‘‘သမာရကဿာ’’တိ မာရေန သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ, ‘‘သဗြဟ္မကဿာ’’တိ ဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိဘဝူပဂေ သတ္တေ တီသု ပဒေသု ပက္ခိပိတွာ ပုန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ပရိယာဒိယန္တော ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယာ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ပဉ္စဟိပိ ပဒေဟိ ခန္ဓတ္တယပရိစ္ဆိန္နေ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယတိ.

古师又说：“与天”是指连同天神含摄其余世界；“与魔”是指连同魔罗含摄其余世界；“与梵”是指连同梵天含摄其余世界。如是，将所有处于三有中的众生归入此三词后，又用二词概括，说：“与沙门婆罗门的众，与天人”。如是，由这五词，含摄了所有为三蕴所限的众生。

ယသ္မာ တံ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ‘‘နီလံ ပီတက’’န္တိအာဒိ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ရူပါရမ္မဏံ ဒိသွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ‘‘ဘေရိသဒ္ဒေါ မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါ’’တိအာဒိ သဒ္ဒါရမ္မဏံ သောတဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘မူလဂန္ဓော တစဂန္ဓော’’တိအာဒိ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဃာနဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ, ‘‘မူလရသော ခန္ဓရသော’’တိအာဒိ ရသာရမ္မဏံ ဇိဝှာဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ[Pg.349], ‘‘ကက္ခဠံ မုဒုက’’န္တိအာဒိ ပထဝီဓာတုတေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဘေဒံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ကာယဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ.

“如来已正等觉彼”，此言显示：于无量世界中，此与天众的世界中，凡有“青、黄”等色所缘于眼门现起，彼一切皆为如来如是正等觉，知“此有情于此刹那见此色所缘后，生起悦、忧或舍心”。同样，于无量世界中，此与天众的世界中，凡有“鼓声、小鼓声”等声所缘于耳门现起，“根香、皮香”等香所缘于鼻门现起，“根味、茎味”等味所缘于舌门现起，“粗、软”等地、火、风界差别之触所缘于身门现起，彼一切皆为如来如是正等觉，知“此有情于此刹那触此触所缘后，生起悦、忧或舍心”。

တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ သုခါဒိဘေဒံ ဓမ္မာရမ္မဏံ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဇာနိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. ဧဝံ ယံ ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ, တံ တထာဂတေန အဒိဋ္ဌံ ဝါ အသုတံ ဝါ အမုတံ ဝါ အဝိညာတံ ဝါ နတ္ထိ. ဣမဿ ပန မဟာဇနဿ ပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ. သဗ္ဗမ္ပိ တထာဂတဿ အပ္ပတ္တံ နာမ နတ္ထိ ဉာဏေန အသစ္ဆိကတံ. တတော ဧဝ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တံ ရူပါရမ္မဏံ နာမ အတ္ထိ, တံ ဘဂဝါ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဇာနာတိ ပဿတိ. ဧဝံ ဇာနတာ ပဿတာ စာနေန တံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒိဝသေန ဝါ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတေသု လဗ္ဘမာနပဒဝသေန ဝါ ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ရူပါယတနံ? ယံ ရူပံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ဝဏ္ဏနိဘာ သနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ နီလံ ပီတက’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၆၁၇) နယေန အနေကေဟိ နာမေဟိ တေရသဟိ ဝါရေဟိ ဒွေပညာသာယ နယေဟိ ဝိဘဇ္ဇမာနံ တထေဝ ဟောတိ, ဝိတထံ နတ္ထိ. ဧသ နယော သောတဒွါရာဒီသုပိ အာပါထမာဂစ္ဆန္တေသု သဒ္ဒါဒီသု.

同样，于无量世界中，此与天众的世界中，凡有乐等差别之法所缘于意门现起，彼一切皆为如来如是正等觉，知“此有情于此刹那识知此法所缘后，生起悦、忧或舍心”。如是，此与天众的世界中所有被见、闻、觉、识者，无有不为如来所见、闻、觉、识者。然而，于此大众，有寻求而不得者，有不寻求而不得者，有寻求而得者，有不寻求而得者。于如来，则无有任何未得、未以智所证者。是故，于无量世界中，无量有情眼门所现起之色所缘，世尊皆以一切行相了知、照见。由如此知见，彼色所缘无论以可意、不可意等方式，或依所见、闻、觉、识中所得之句，如“何者为色、色处？即依四大所成，有显色、有形相、有对碍，青黄等”（《法集论》617）之理，以种种名相，由十三门、五十二理分别，皆如其是，并无虚妄。此理于耳门等所现声等亦复如是。

တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ ယံ ယထာ လောကေန ဂတံ, တဿ တထေဝ ဂတတ္တာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ တထာဂတသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ. ဣမိနာ တထာဒဿိဘာဝတော တထာဂတောတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဓမ္မသေနာပတိနာ –

因此被称为如来。世间万法如何运行，他便如实地通达，故名如来。然而，在巴利教典中所说的“已正等觉”(abhisambuddha)，此词与“如来”一词同义。由此显示了“因如实见，故为如来”的含义。法将曾说——

‘‘န တဿ အဒ္ဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ,အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗံ;

သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယျံ,တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူ’’တိ. (မဟာနိ. ၁၅၆;

စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅;

ပဋိ. မ. ၁.၁၂၁);

“于此无未见之物，亦无未识、未应知者；一切应知皆遍知，如来故号遍眼者。”（《大义释》156；《小义释》〈弥伽罗阇童子所问品解释〉85；《无碍解道》1.121）

သုတ္တန္တေပိ [Pg.350] ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

世尊在经中也曾说过——

‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ လောကဿ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ, တမဟံ ဇာနာမိ, တမဟံ အဗ္ဘညာသိံ, တံ တထာဂတဿ ဝိဒိတံ, တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄).

“诸比丘，于此与天众的世界……乃至与天人众中，凡所有被见、闻、觉、识、得、寻求、意所随行者，我皆了知，我皆遍知。彼为如来所知，然如来不执着于彼。”（《增支部》4.24）

ယဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတီတိ ယဿဉ္စ ဝိသာခပုဏ္ဏမရတ္တိယံ တထာ အာဂတာဒိအတ္ထေန တထာဂတော ဘဂဝါ ဗောဓိမဏ္ဍေ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ မဒ္ဒိတွာ ဥတ္တရိတရာဘာဝတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အာသဝက္ခယဉာဏေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဓိဂစ္ဆတိ. ယဉ္စ ရတ္တိံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ ယဿဉ္စ ဝိသာခပုဏ္ဏမရတ္တိယံယေဝ ကုသိနာရာယံ ဥပဝတ္တနေ မလ္လာနံ သာလဝနေ ယမကသာလာနမန္တရေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေတိ ဣမာသံ ဒွိန္နံ သဥပါဒိသေသအနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတူနံ ဝေမဇ္ဈေ ပဉ္စစတ္တာလီသဝဿပရိမာဏေ ကာလေ ပဌမဗောဓိယမ္ပိ, မဇ္ဈိမဗောဓိယမ္ပိ, ပစ္ဆိမဗောဓိယမ္ပိ ယံ သုတ္တဂေယျာဒိပ္ပဘေဒံ ဓမ္မံ ဘာသတိ နိဒ္ဒိသနဝသေန, လပတိ ဥဒ္ဓိသနဝသေန, နိဒ္ဒိသတိ ပဋိနိဒ္ဒိသနဝသေန. သဗ္ဗံ တံ တထေဝ ဟောတီတိ တံ ဧတ္ထန္တရေ ဒေသိတံ သဗ္ဗံ သုတ္တဂေယျာဒိနဝင်္ဂံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ အနုပဝဇ္ဇံ အနူနံ အနဓိကံ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏံ ရာဂမဒနိမ္မဒနံ…ပေ… မောဟမဒနိမ္မဒနံ, နတ္ထိ တတ္ထ ဝါလဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အဝက္ခလိတံ, ဧကမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆိတံ ဝိယ ဧကနာဠိယာ မိတံ ဝိယ ဧကတုလာယ တုလိတံ ဝိယ စ တံ တထေဝ ဟောတိ ယဿတ္ထာယ ဘာသိတံ, ဧကန္တေနေဝ တဿ သာဓနတော, နော အညထာ. တသ္မာ တထံ, အဝိတထံ, အနညထံ. ဧတေန တထာဝါဒိတာယ တထာဂတောတိ ဒဿေတိ. ဂဒအတ္ထော အယံ ဂတသဒ္ဒေါ ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ, တသ္မာ တထံ ဂဒတီတိ တထာဂတောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အာဂဒနံ အာဂဒေါ, ဝစနန္တိ အတ္ထော. တထော အဝိပရီတော အာဂဒေါ ယဿာတိ ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ တထာဂတောတိ ဧဝမေတ္ထ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

诸比丘，如来在哪一夜证得无上正等觉？即在哪一个毘舍佉月圆之夜，如来世尊于菩提道场不败座上，降伏三魔，以超胜之故，证得无上正等觉，以及漏尽智及一切知智。又在哪一夜般涅槃于无余依涅槃界？即在哪一个毘舍佉月圆之夜，在古西那罗末罗人的优波伐檀那(Upavattana)娑罗林中双娑罗树之间，般涅槃于无余依涅槃界。在这期间，即此有余依涅槃界与无余依涅槃界之间，约四十五年期间，在初菩提、中菩提、后菩提时，以分别解说的方式宣说经、应颂等法，以提纲挈领的方式讲述，以再三解说的方式解说。所有这些都是如实的。在这期间所说的一切经、应颂等九分教佛语，在义理和文句上都无过失、无减、无增，在各个方面都圆满具足，能降伏贪欲之憍慢……乃至降伏愚痴之憍慢，没有丝毫的偏差，犹如以一印章所盖，犹如以一容器所量，犹如以一秤所称，皆如实。其所说皆为达成其目的，完全是为了成就彼义，绝无其他。因此是如实、不虚妄、无异的。以此显示了以如实说而为如来。此`gata`一词有`gada`（言说）之义，是将`d`音变为`t`音而成，因此“如实说者”即是“如来”之义。或者说，`āgadana`即是`āgada`，意为“言说”。其言说真实不颠倒，将`d`音变为`t`音而成“如来”，应知此词在此处之成立。

ယထာဝါဒီ တထာကာရီတိ ယေ ဓမ္မေ ဘဂဝါ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ သာဝဇ္ဇာ ဝိညုဂရဟိတာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ [Pg.351] ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဝဒတိ, တေ ဓမ္မေ ဧကန္တေနေဝ သယံ ပဟာသိ. ယေ ပန ဓမ္မေ ဘဂဝါ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ အနဝဇ္ဇာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ဝဒတိ, တေ ဓမ္မေ ဧကန္တေနေဝ သယံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. တသ္မာ ယထာဝါဒီ ဘဂဝါ, တထာကာရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာကာရီ တထာဝါဒီတိ သမ္မဒေဝ သီလာဒိပရိပူရဏဝသေန သမ္မာ ပဋိပန္နော သယံ ယထာကာရီ ဘဂဝါ, တထေဝ ဓမ္မဒေသနာယ ပရေသံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပနဝသေန တထာဝါဒီ. ဘဂဝတော ဟိ ဝါစာယ ကာယော အနုလောမေတိ, ကာယဿပိ ဝါစာ. တသ္မာ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ, ယထာကာရီ တထာဝါဒီ စ ဟောတိ. ဧဝံဘူတဿ စဿ ယထာ ဝါစာ, ကာယောပိ တထာ ဂတော ပဝတ္တော. ယထာ စ ကာယော, ဝါစာပိ တထာ ဂတာ ပဝတ္တာတိ အတ္ထော.

如说而行，是因为世尊在为他人说法时说：“这些法是不善的、有罪的、为智者所呵责的、若已受持、已奉行，会导致无益与苦”，他自己就彻底断除了这些法。而世尊说：“这些法是善的、无罪的、为智者所称赞的、若已受持、已奉行，会导致利益与乐”，他自己就彻底证得并安住于这些法。因此，应当知道世尊是如说而行。如行而说，是因为世尊通过圆满戒等，自己如实地实践，也通过说法引导他人安住于此。世尊之语与身相应，身亦与语相应。因此，世尊是如说而行，亦是如行而说。对于已达此境者，其言如何，其身亦如是行；其身如何，其言亦如是行，此即是其义。

အဘိဘူ အနဘိဘူတောတိ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိနိရယံ ပရိယန္တံ ကတွာ တိရိယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဘဂဝါ သဗ္ဗသတ္တေ အဘိဘဝတိ သီလေနပိ သမာဓိနာပိ ပညာယပိ ဝိမုတ္တိယာပိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေနပိ, န တဿ တုလာ ဝါ ပမာဏံ ဝါ အတ္ထိ, အသမော အသမသမော အပ္ပဋိမော အပ္ပဋိဘာဂေါ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော အတုလော အပ္ပမေယျော အနုတ္တရော ဓမ္မရာဇာ ဒေဝါနံ အတိဒေဝေါ သက္ကာနံ အတိသက္ကော ဗြဟ္မာနံ အတိဗြဟ္မာ. တတော ဧဝ သယံ န ကေနစိ အဘိဘူတောတိ အနဘိဘူတော. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော. ယဉှိ ကိဉ္စိ နေယျံ နာမ, သဗ္ဗံ တံ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပဿတီတိ ဒသော. အဝိပရီတံ အာသယာဒိအဝဗောဓေန ဟိတူပသံဟာရာဒိနာ စ သတ္တေ, ဘာဝညထတ္တူပနယဝသေန သင်္ခါရေ သဗ္ဗာကာရေန သုစိဏ္ဏဝသိတာယ သမာပတ္တိယော စိတ္တဉ္စ ဝသေ ဝတ္တေတီတိ ဝသဝတ္တီ. ဧတ္တာဝတာ အဘိဘဝနဋ္ဌေန ဘဂဝါ အတ္တနော တထာဂတဘာဝံ ဒဿေတိ.

胜伏者，是无被胜伏者。上面到有顶天，下面到无间地狱，横向遍及无量世界中，世尊以戒、定、慧、解脱、解脱知见，胜伏一切众生。没有他的等同者，没有能比拟者，没有匹敌者，没有可比者，没有对应的个人，无可衡量，无上法王，是天中之天，诸释天之上的释天，诸梵天之上的梵天。因此，他自己不被任何人胜伏，所以是无被胜伏者。“Aññadatthū”是表示确定意义的助词。凡是应知者，都像掌中的庵摩罗果一样看得清楚，所以是具眼者。以无颠倒的意乐等觉悟众生，以利益等摄受众生，以令诸行变化之方式调御诸行，凭借完全的熟练和修习，以及能随心所欲地控制禅定和心，所以是自在者。世尊这样以胜伏之义，显示自己如来的状态。

တတြေဝံ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အဂဒေါ ဝိယ အဂဒေါ. ကော ပနေသ? ဒေသနာဝိလာသော စေဝ ပုညုဿယော စ. တေနေဝ ဟေသ မဟာနုဘာဝေါ ဘိသက္ကော ဝိယ ဒိဗ္ဗာဂဒေန သပ္ပေ, သဗ္ဗေ ပရပ္ပဝါဒိနော သဒေဝကဉ္စ လောကံ အဘိဘဝတိ. ဣတိ သဗ္ဗလောကာဘိဘဝနေ တထော အဝိပရီတော ဒေသနာဝိလာသော စေဝ ပုညုဿယော စ အဂဒေါ အဿာတိ ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ [Pg.352] တထာဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဒေဝကေ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ…ပေ… ဝသဝတ္တီ, တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

此处应知语词的成立是这样的——如药，即是真正的药。这是什么呢？即是说法的善巧和福德的积聚。正因为这样，这位大威德者犹如医生用天药治疗蛇毒一样，能够征服一切外道以及包括天神在内的整个世间。这样，在征服一切世间时，说法的善巧和福德的积聚真实不虚，因此将“药（agado）”的“da”改为“ta”，应当知道这就是“如来（Tathāgata）”。因此世尊说：“诸比丘，在包括天神在内的世间……乃至……为自在者，因此被称为如来。”

ဂါထာသု သဗ္ဗလောကံ အဘိညာယာတိ တေဓာတုကလောကသန္နိဝါသံ ဇာနိတွာ. သဗ္ဗလောကေ ယထာတထန္တိ တသ္မိံ တေဓာတုကလောကသန္နိဝါသေ ယံကိဉ္စိ နေယျံ, တံ သဗ္ဗံ ယထာတထံ အဝိပရီတံ ဇာနိတွာ. သဗ္ဗလောကဝိသံယုတ္တောတိ စတုန္နံ ယောဂါနံ အနဝသေသပ္ပဟာနေန သဗ္ဗေနပိ လောကေန ဝိသံယုတ္တော ဝိပ္ပမုတ္တော. အနူပယောတိ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ လောကေ တဏှာဒိဋ္ဌိဥပယေဟိ အနူပယော တေဟိ ဥပယေဟိ ဝိရဟိတော.

偈颂中说“遍知一切世间”，是指了知三界众生居住之处。说“于一切世间如实知见”，是指对于这三界众生居住之处，凡是应该了解的，都如实无颠倒地了知。说“远离一切世间”，是指由于完全断除了四种系缚，因此与一切世间没有系缚、已经解脱。说“无执着”，是指对于一切世间，没有贪爱、邪见等执着，远离这些执着。

သဗ္ဗာဘိဘူတိ ရူပါဒီနိ သဗ္ဗာရမ္မဏာနိ, သဗ္ဗံ သင်္ခါရဂတံ, သဗ္ဗေပိ မာရေ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. ဓီရောတိ ဓိတိသမ္ပန္နော. သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနောတိ သဗ္ဗေ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထာဒိကေ မောစေတွာ ဌိတော ဝေနေယျသန္တာနေပိ အတ္တနော ဒေသနာဝိလာသေန တေသံ ပမောစနတော သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနော. ဖုဋ္ဌာဿာတိ ဖုဋ္ဌာ အဿ. ကရဏတ္ထေ ဣဒံ သာမိဝစနံ, ဖုဋ္ဌာ အနေနာတိ အတ္ထော. ပရမာ သန္တီတိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ တေန ဉာဏဖုသနေန ဖုဋ္ဌံ. တေနေဝါဟ ‘‘နိဗ္ဗာနံ အကုတောဘယ’’န္တိ. အထ ဝါ ပရမာ သန္တီတိ ဥတ္တမာ သန္တိ. ကတရာ သာတိ? နိဗ္ဗာနံ. ယသ္မာ ပန နိဗ္ဗာနေ ကုတောစိ ဘယံ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ အကုတောဘယန္တိ ဝုစ္စတိ.

一切胜伏者，即是胜伏色等一切所缘境、一切行（有为法），降伏一切魔而住立者。贤智者(Dhīro)，即是具足坚毅(dhiti)者。解脱一切结缚者，即是断除一切贪欲身结等结缚，并且以说法善巧，令可调伏的众生也获得解脱，因此称为解脱一切结缚者。`Phuṭṭhā'ssa`即是`phuṭṭhā assa`（为彼所触证）。此处的属格有工具格之义，意思是“被此所触证”。最上寂静，即是涅槃。因为涅槃被他以智慧之触所触及。因此说“涅槃是无畏”。或者说，最上寂静，即是最高的寂静。什么是最高的寂静呢？即是涅槃。因为在涅槃中没有任何怖畏，因此被称为无畏。

အနီဃောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. သဗ္ဗကမ္မက္ခယံ ပတ္တောတိ သဗ္ဗေသံ ကမ္မာနံ ခယံ ပရိယောသာနံ အစ္စန္တာဘာဝံ ပတ္တော. ဝိမုတ္တော ဥပဓိသင်္ခယေတိ ဥပဓိသင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ တဒါရမ္မဏာယ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော. ဧသ သောတိ ဧသော သော. သီဟော အနုတ္တရောတိ ပရိဿယာနံ သဟနဋ္ဌေန, ကိလေသာနံ ဟနနဋ္ဌေန စ, တထာဂတော အနုတ္တရော သီဟော နာမ. ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ. စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. ပဝတ္တယီတိ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ပဝတ္တေသိ.

无恼者，是说没有痛苦。到达一切业尽，是说已到达诸业的灭尽、终结、完全消失。解脱于执取灭，是说在于称为执取灭的涅槃中，以彼为所缘而得到果解脱。此即是他。无上狮子，如来因为能够忍受各种危难，以及能够摧毁烦恼，所以称为无上狮子。梵，是最殊胜的。“轮”(Cakkaṃ)，即是法轮。“令转”(Pavattayi)，是说转动了三转十二行相的法轮。

ဣတီတိ [Pg.353] ဧဝံ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ. သင်္ဂမ္မာတိ သမာဂန္တွာ. တံ နမဿန္တီတိ တံ တထာဂတံ တေ သရဏံ ဂတာ ဒေဝမနုဿာ နမဿန္တိ. မဟန္တေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ မဟန္တံ, စတုဝေသာရဇ္ဇယောဂေန ဝီတသာရဒံ. ဣဒါနိ ယံ ဝဒန္တာ တေ နမဿန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

“Iti”(如是)，即是如此了知如来功德。“Saṅgamma”(集会)，即是聚集。“Taṃ namassanti”(礼敬彼)，即是那些已皈依如来的天人礼敬那位如来。因具足戒等大功德，故为“大”(mahantaṃ)；因具足四无畏(catuvesārajja)，故为“无畏”(vītasāradaṃ)。如今，为显示他们礼敬时所说的“调御”(danto)等，故说“调御”等。其义显而易见。

ဣတိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကနိပါတေ ဆဋ္ဌေ သတ္တမေ စ သုတ္တေ ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ပဌမဒုတိယတတိယဒွါဒသမတေရသမေသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, သေသေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

应知，于此四集品(catukkanipāta)中，第六经与第七经说的是轮回(vaṭṭa)，第一、二、三、十二、十三经说的是解脱(vivaṭṭa)，其余诸经说的是轮回与解脱。

တေရသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

第十三经释义终。

ဣတိ ပရမတ္ထဒီပနိယာ

于《胜义灯》中，

ခုဒ္ဒကနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

即《小部》义注中，

ဣတိဝုတ္တကဿ စတုက္ကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《如是语》四集品释义终。

နိဂမနကထာ

结语

ဧတ္တာဝတာ [Pg.354] စ –

至此——

ဓမ္မိဿရေန ဇဂတော, ဓမ္မာလောကဝိဓာယိနာ;

ဓမ္မာနံ ဗောဓနေယျာနံ, ဇာနတာ ဒေသနာဝိဓိံ.

世间之法王，为作正法光；善知可教法，及说法仪则。

တံ တံ နိဒါနမာဂမ္မ, သဗ္ဗလောကဟိတေသိနာ;

ဧကကာဒိပ္ပဘေဒေန, ဒေသိတာနိ မဟေသိနာ.

大仙为利诸世间，依于种种之因缘；以一集等诸分别，宣说如是种种法。

ဒသုတ္တရသတံ ဒွေ စ, သုတ္တာနိ ဣတိဝုတ္တကံ;

ဣတိဝုတ္တပ္ပဘေဒေန, သင်္ဂါယိံသု မဟေသယော.

《如是语》共一百一十二经，诸大仙依“如是说”之体例，结集而诵。

ဆဠဘိညာ ဝသိပ္ပတ္တာ, ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါ;

ယံ တံ သာသနဓောရယှာ, ဓမ္မသင်္ဂါဟကာ ပုရေ.

六通自在皆成就，四无碍解已圆满；彼为圣教之栋梁，往昔结集正法者。

တဿ အတ္ထံ ပကာသေတုံ, ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယံ;

နိဿာယ ယာ သမာရဒ္ဓါ, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ မယာ.

为开显此经之义，我依循古义注之法，而作此义释。

သာ တတ္ထ ပရမတ္ထာနံ, သုတ္တန္တေသု ယထာရဟံ;

ပကာသနာ ပရမတ္ထ-ဒီပနီ နာမ နာမတော.

此论于诸经中，如理开显胜义，是故得名《胜义灯》。

သမ္ပတ္တာ ပရိနိဋ္ဌာနံ, အနာကုလဝိနိစ္ဆယာ;

အဋ္ဌတ္တိံသပ္ပမာဏာယ, ပါဠိယာ ဘာဏဝါရတော.

此论抉择明晰，现已究竟圆满，所释圣典篇幅计有三十八诵。

ဣတိ တံ သင်္ခရောန္တေန, ယံ တံ အဓိဂတံ မယာ;

ပုညံ တဿာနုဘာဝေန, လောကနာထဿ သာသနံ.

我因撰此释论，所获之功德，愿以此殊胜力，

ဩဂါဟေတွာ ဝိသုဒ္ဓါယ, သီလာဒိပဋိပတ္တိယာ;

သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော ဟောန္တု, ဝိမုတ္တိရသဘာဂိနော.

令一切有情深入世尊教法，行持清净戒等，共飨解脱之味。

စိရံ [Pg.355] တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ;

တသ္မိံ သဂါရဝါ နိစ္စံ, ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော.

愿正等觉教，久住于世间；愿一切有情，于此常恭敬。

သမ္မာ ဝဿတု ကာလေန, ဒေဝေါပိ ဇဂတိပ္ပတိ;

သဒ္ဓမ္မနိရတော လောကံ, ဓမ္မေနေဝ ပသာသတူတိ.

愿天依时降甘雨，世间主者乐正法，恒以正法治天下。

ဣတိ ဗဒရတိတ္ထဝိဟာရဝါသိနာ အာစရိယဓမ္မပါလေန ကတာ

此为住于跋陀罗铁塔寺的法护阿阇梨所作。

ဣတိဝုတ္တကဿ အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

《如是语》义注终。