1

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

---

පට්ඨානුද්දෙස දීපනීපාඨ

发趣论灯论

---

1. හෙතුපච්චයො

1. 因缘

---

කතමො [Pg.465] හෙතුපච්චයො. ලොභො හෙතුපච්චයො. දොසො, මොහො, අලොභො, අදොසො, අමොහො හෙතු පච්චයො.

何为因缘？贪(lobha)是因缘。嗔(dosa)、痴(moha)、无贪(alobha)、无嗔(adosa)、无痴(amoha)是因缘。

---

කතමෙ ධම්මා හෙතුපච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා. ලොභ සහජාතා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා ච රූපකලාපාධම්මා ච දොසසහ ජාතා මොහසහජාතා අලොභසහජාතා අදොසසහ ජාතා අමොහසහජාතා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා ච රූපකලාපා ධම්මා ච හෙතුපච්චයතො උප්පන්නා හෙතුපච්චයුප්පන්නා ධම්මා.

何法为因缘所生？与贪俱生的心、心所法(cittacetasikā dhammā)及色聚法(rūpakalāpā dhammā)，以及与嗔、痴、无贪、无嗔、无痴俱生的心、心所法及色聚法，皆从因缘而生，是为因缘所生法(hetupaccayuppannā dhammā)。

---

සහජාතරූපකලාපා නාම සහෙතුකපටිසන්ධික්ඛණෙ කම්මජරූපානි ච පවත්තිකාලෙ සහෙතුකචිත්තජරූපානි ච. තත්ථ පටිසන්ධික්ඛණො නාම පටිසන්ධිචිත්තස්ස උප්පාදක්ඛණො. පවත්තිකාලො නාම පටිසන්ධිචිත්තස්ස ඨිතික්ඛණතො පට්ඨාය යාව චුතිකාලං වුච්චති.

所谓俱生色聚(sahajātarūpakalāpā)，是指有因结生刹那(sahetukapaṭisandhikkhaṇa)的业生色(kammajarūpāni)，以及生命流转期间(pavattikāla)的有因心生色(sahetukacittajarūpāni)。其中，结生刹那是指结生心(paṭisandhicitta)生起的刹那。生命流转期间是指从结生心住时起，直至死亡之时(cutikāla)。

---

කෙනට්ඨෙන හෙතු, කෙනට්ඨෙන පච්චයොති. මූලට්ඨෙන හෙතු, උපකාරකට්ඨෙන පච්චයොති. තත්ථ මූලයමකෙ වුත්තානං ලොභාදීනං මූලධම්මානං මූලභාවො මූලට්ඨො නාම. සො මූලට්ඨො මූලයමකදීපනියං අම්හෙහි රුක්ඛොපමාය දීපිතොයෙව.

以何义为因(hetu)？以何义为缘(paccaya)？以根本义(mūlaṭṭha)为因，以助益义(upakārakaṭṭha)为缘。于此，已于《根本双论》(Mūlayamaka)中所说的贪等根本法(mūladhamma)的根本状态(mūlabhāva)，即是根本义。此根本义，我们已在《根本双论释》(Mūlayamakadīpanī)中用树喻说明。

---

අපි ච එකො පුරිසො එකිස්සං ඉත්ථියං පටිබද්ධ චිත්තො හොති. සො යාව තං චිත්තං න ජහති, තාව තං ඉත්ථිං ආරබ්භ තස්ස පුරිසස්ස ලොභසහජාතානි කායවචීමනොකම්මානි ච ලොභසමුට්ඨිතානි චිත්තජරූපානි ච චිරකාලංපි පවත්තන්ති. සබ්බානි ච තානි චිත්තචෙතසිකරූපානි තස්සං ඉත්ථියං රජ්ජනලොභමූලකානි හොන්ති. සො ලොභො තෙසං මූලට්ඨෙන හෙතු ච, උපකාරකට්ඨෙන පච්චයො ච. තස්මා හෙතුපච්චයො. එස නයො සෙසානි රජ්ජනීයවත්ථූනි ආරබ්භරජ්ජනවසෙන උප්පන්නෙසු ලොභෙසු, දුස්සනීයවත්ථූනි ආරබ්භ දුස්සනවසෙන උප්පන්නෙසු දොසෙසු, මුය්හනීයවත්ථූනි ආරබ්භ මුය්හනවසෙන උප්පන්නෙසු මොහෙසු ච.

又，有一男子，心为一女子所系缚。只要他未舍弃那心，那么缘于该女子，此男子便会生起与贪(lobha)俱生的身语意业(kāyavacīmanokamma)，以及由贪所生的心生色(cittajarūpa)，并长时持续。所有那些心、心所(cittacetasika)及色法(rūpa)，皆以对该女子的染着之贪(rajjanalobha)为根源。彼贪，以根本义而言是因，以助益义而言是缘。因此是因缘。此理亦适用于：缘于其他可染着事(rajjanīyavatthu)而生起的贪，缘于可嗔事(dussanīyavatthu)而生起的嗔，以及缘于可痴事(muyhanīyavatthu)而生起的痴。

---

තත්ථ [Pg.466] යථා රුක්ඛස්ස මූලානි සයං අන්තොපථවියං සුට්ඨු පතිට්ඨහිත්වා පථවිරසඤ්ච ආපොරසඤ්ච ගහෙත්වා තං රුක්ඛං යාව අග්ගා අභිහරන්ති, තෙන රුක්ඛො චිරකාලං වඩ්ඪමානො තිට්ඨති. තථා ලොභො ච තස්මිං තස්මිං වත්ථුම්හි රජ්ජනවසෙන සුට්ඨු පතිට්ඨහිත්වා තස්ස තස්ස වත්ථුස්ස පියරූපරසඤ්ච සාතරූපරසඤ්ච ගහෙත්වා සම්පයුත්තධම්මෙ යාව කායවචීවීතික්කමා අභිහරති, කාය වීතික්කමං වා වචීවීතික්කමං වා පාපෙති. තථා දොසො ච දුස්සන වසෙන අප්පියරූපරසඤ්ච අසාතරූපරසඤ්ච ගහෙත්වා, මොහො ච මුය්හනවසෙන නානාරම්මණෙසු නිරත්ථකචිත්තාචාරරසං වඩ්ඪෙත්වාති වත්තබ්බං. එවං අභිහරන්තා තයො ධම්මා රජ්ජනීයාදීසු වත්ථූසු සම්පයුත්තධම්මෙ මොදමානෙ පමොදමානෙ කරොන්තො විය චිර කාලං පවත්තෙන්ති. සම්පයුත්තධම්මා ච තථා පවත්තන්ති. සම්පයුත්ත ධම්මෙසු ච තථා පවත්තමානෙසු සහජාතරූපකලාපාපි තථා පවත්තන්තියෙව. තත්ථ සම්පයුත්තධම්මෙ අභිහරතීති ද්වෙ පියරූප සාතරූපරසෙ සම්පයුත්තධම්මානං සන්තිකං පාපෙතීති අත්ථො.

于此，譬如树根深扎于地中，吸取地味(pathavirasa)与水味(āporasa)，输送至树顶，树木因此长时生长。同样，贪(lobha)亦于种种事物上以染着(rajjana)的方式牢固扎根，摄取彼事物的可爱相味(piyarūparasa)与可意相味(sātarūparasa)，输送至相应诸法(sampayuttadhamma)，乃至令其发展为身语的违犯(kāyavacīvītikkama)。同样当说，嗔(dosa)以憎恨(dussana)的方式摄取不可爱相味(appiyarūparasa)与不可意相味(asātarūparasa)；痴(moho)以迷惑(muyhana)的方式于各种所缘上增长无益心行之味。如此输送的三法，于可染着(rajjanīya)等事物上，犹如令相应诸法欢喜愉悦，而使其长久持续。相应诸法亦如是持续。当相应诸法如是持续时，俱生色聚(sahajātarūpakalāpā)亦如是持续。于此，“输送至相应诸法”之义，即是将可爱相味与可意相味带至相应诸法之处。

---

සුක්කපක්ඛෙ සො පුරිසො යදාකාමෙසු ආදීනවං පස්සති, තදා සො තං චිත්තංජහති, තං ඉත්ථිං ආරබ්භ අලොභො සඤ්ජා යති. පුබ්බෙ යස්මිං කාලෙ තං ඉත්ථිං ආරබ්භ ලොභමූලකානි අසුද්ධානි කායවචීමනොකම්මානි වත්තන්ති. ඉදානි තස්මිං කාලෙපි අලොභමූලකානි සුද්ධානි කායවචීමනොකම්මානි වත්තන්ති. පබ්බජිත සීලසංවරානි වා ඣානපරිකම්මානි වා අප්පනාඣානානි වා වත්තන්ති. සො අලොභො තෙසං මූලට්ඨෙන හෙතු ච හොති, උපකාරකට්ඨෙන පච්චයොච. තස්මා හෙතුපච්චයො. එස නයො සෙසෙසු ලොභ පටිපක්ඛෙසු අලොභෙසු, දොසපටිපක්ඛෙසු අදොසෙසු, මොහ පටිපක්ඛෙසු අමොහෙසු ච.

于白净分(sukkapakkha)，当该男子见到欲乐(kāma)的过患(ādīnava)时，他便舍弃那心，缘于该女子而生起无贪(alobha)。先前，缘于该女子，行转的是以贪(lobha)为根的不净身语意业(asuddha kāyavacīmanokamma)；如今，则行转着以无贪为根的清净身语意业(suddha kāyavacīmanokamma)，或行转着出家者的戒律防护(pabbajita sīlasaṃvara)、禅修的预备定(jhānaparikamma)或安止禅(appanājhāna)。此无贪，以根本义而言是因，以助益义而言是缘。因此是因缘。此理亦适用于其余对治贪的无贪、对治嗔的无嗔、对治痴的无痴。

---

තත්ථ රුක්ඛමූලානි විය අලොභො ලොභනෙය්‍යවත්ථූසු ලොභං පහාය ලොභවිවෙකසුඛරසං වඩ්ඪෙත්වා තෙන සුඛෙන සම්පයුත්තධම්මෙ මොදමානෙ පමොදමානෙ කරොන්තො විය යාව ඣානසමාපත්තිසුඛා වා යාව මග්ගඵලසුඛා වා වඩ්ඪාපෙති. තථා අදොසො ච දොසනෙය්‍යවත්ථූසු දොසවිවෙකසුඛරසං වඩ්ඪෙත්වා, අමොහො ච මොහනෙය්‍යවත්ථූසු මොහවිවෙකසුඛරසං වඩ්ඪෙත්වාති වත්තබ්බං. එවං වඩ්ඪාපෙන්තා තයො ධම්මා කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්පයුත්තධම්මෙ මොදමානෙ පමොදමානෙ කරොන්තො විය චිර කාලංපි පවත්තෙන්ති. සම්පයුත්තධම්මා ච තථා පවත්තන්ති. සම්පයුත්ත ධම්මෙසු ච තථා පවත්තමානෙසු සහජාතරූපකලාපාපි තථා පවත්තන්තියෙව.

于此，犹如树根，无贪(alobha)于可贪之事(lobhaneyyavatthu)中，舍离贪欲，增长离贪之乐味(lobhavivekasukharasa)，并以此乐，犹如令相应之法欢喜愉悦，使其增长，乃至禅定等至之乐(jhānasamāpattisukha)或道果之乐(maggaphalasukha)。同样当说，无嗔(adosa)于可嗔之事(dosaneyyavatthu)中，增长离嗔之乐味；无痴(amoha)于可痴之事(mohaneyyavatthu)中，增长离痴之乐味。如是增长此三法，于诸善法中，犹如令相应之法欢喜愉悦，而使其长久持续。相应之法亦如是持续。当相应之法如是持续时，俱生色聚亦如是持续。

---

තත්ථ [Pg.467] ලොභවිවෙකසුඛරසන්ති විවිච්චනං විගමනං විවෙකො. ලොභස්ස විවෙකො ලොභවිවෙකො. ලොභවිවෙකෙ සුඛං ලොභවිවෙකසුඛං. ලොභවිවෙකං පටිච්ච උප්පන්නසුඛන්ති වුත්තං හොති. තදෙව රසො ලොභවිවෙකසුඛරසොති සමාසො. අයං අභිධම්මෙ පට්ඨානනයො.

于此，所谓离贪之乐味(lobhavivekasukharasa)，其义如下：远离、离去，是为离系(viveka)。贪之离系，是为离贪。于离贪中之乐，是为离贪之乐。此即所谓“缘离贪而生之乐”。此乐即是味，合言之，即离贪之乐味。此乃阿毗达摩(abhidhamma)之《发趣》(Paṭṭhāna)法门。

---

හත්තන්තනයො පන අවිජ්ජාසඞ්ඛාතො මොහො ච තණ්හාසඞ්ඛාතො ලොභො චාති ද්වෙ ධම්මා සබ්බෙසංපි වට්ටදුක්ඛධම්මානං මූලානි හොන්ති. දොසො පන ලොභස්ස නිස්සන්දභූතං පාපමූලං හොති. විජ්ජාසඞ්ඛාතො අමොහො ච නික්ඛමධාතුසඞ්ඛාතො අලොභො චාති ද්වෙ ධම්මා විවට්ටධම්මානං මූලානි හොන්ති. අදොසො පන අලොභස්ස නිස්සන්දභූතං කල්‍යාණමූලං හොති. එවං ඡබ්බිධානි මූලානි සහජාතානංපි අසහජාතානංපි නාමරූපධම්මානං පච්චයා හොන්තීති. අයං සුත්තන්තෙසු නයො. හෙතුපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

然而，依其自法，所谓无明之痴(moha)与所谓贪爱之贪(lobha)，此二法乃一切轮回(vaṭṭa)苦法之根本。而瞋(dosa)为贪之流出，是为恶根。所谓明之无痴(amoha)与所谓出离之无贪(alobha)，此二法乃出离轮回法之根本。而无瞋(adosa)为无贪之流出，是为善根。如是，此六种根，为俱生与非俱生之名色法之缘。此乃诸经(suttanta)中之论法。因缘(hetupaccaya)之阐释终。

---

2. ආරම්මණපච්චයො

2. 所缘缘

---

කතමො ආරම්මණපච්චයො. සබ්බෙපි චිත්තචෙතසිකා ධම්මා සබ්බෙපි රූපධම්මා සබ්බංපි නිබ්බානං සබ්බාපි පඤ්ඤත්තියො ආරම්මණ පච්චයො. න හි සො නාම එකොපි ධම්මො අත්ථි, යො චිත්ත චෙතසිකානං ආරම්මණං න හොති. සඞ්ඛෙපතො පන ආරම්මණං ඡබ්බිධං හොති රූපාරම්මණං සද්දාරම්මණං ගන්ධාරම්මණං රසාරම්මණං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං ධම්මාරම්මණන්ති.

何为所缘缘？一切心(citta)与心所(cetasika)法、一切色法、一切涅槃(nibbāna)、一切概念(paññatti)，皆为所缘缘。实无一法非心与心所之所缘。简言之，所缘有六种：色所缘、声所缘、香所缘、味所缘、触所缘、法所缘。

---

කතමෙ ධම්මා ආරම්මණපච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා. සබ්බෙපි චිත්ත චෙතසිකාධම්මා ආරම්මණපච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා. න හි කිඤ්චි චිත්තං නාම අත්ථි, යං චිත්තං භූතෙන වා අභූතෙන වා ආරම්මණෙන විනා පවත්තති.

何法为所缘缘之缘生法？一切心与心所法皆为所缘缘之缘生法。实无有心，能离真实或非真实之所缘而转起。

---

තත්ථ පච්චුප්පන්නං රූපාරම්මණං දුවිධස්ස චක්ඛුවිඤ්ඤාණචිත්තස්ස ආරම්මණපච්චයො. පච්චුප්පන්නං සද්දාරම්මණං දුවිධස්ස සොතවිඤ්ඤාණ චිත්තස්ස. පච්චුප්පන්නං ගන්ධාරම්මණං දුවිධස්ස ඝානවිඤ්ඤාණචිත්තස්ස. පච්චුප්පන්නං රසාරම්මණං දුවිධස්ස ජිව්හාවිඤ්ඤාණචිත්තස්ස. පච්චුප්පන්නං තිවිධං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං දුවිධස්ස කායවිඤ්ඤාණචිත්තස්ස. පච්චුප්පන්නානි තානි පඤ්චාරම්මණානි තිවිධස්ස මනොධාතුචිත්තස්ස ආරම්මණපච්චයො. සබ්බානි තානි අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානි පඤ්චාරම්මණානි වා සබ්බානි තෙකාලිකානි කාලවිමුත්තානි ධම්මාරම්මණානි වා ඡ සත්තතිවිධානං මනොවිඤ්ඤාණචිත්තානං යථාරහං ආරම්මණපච්චයො.

于此，现前之色所缘，为二种眼识心之所缘缘。现前之声所缘，为二种耳识心之所缘缘。现前之香所缘，为二种鼻识心之所缘缘。现前之味所缘，为二种舌识心之所缘缘。现前之三种触所缘，为二种身识心之所缘缘。现前之此五种所缘，为三种意界心之所缘缘。所有彼等过去、未来、现前之五种所缘，或所有三时(tekālika)与离时(kālavimutta)之法所缘，皆随其所应，为七十六种意识心之所缘缘。

---

කෙනට්ඨෙන ආරම්මණං, කෙනට්ඨෙන පච්චයොති. චිත්ත චෙතසිකෙහි ආලම්බිතබ්බට්ඨෙන ආරම්මණං, උපකාරකට්ඨෙන පච්චයොති.

以何义为所缘？以何义为缘？以心与心所应缘取义为所缘，以资助义为缘。

---

ආලම්බිතබ්බට්ඨෙනාති [Pg.468] චෙත්ථ ආලම්බණකිරියා නාම චිත්ත චෙතසිකානං ආරම්මණග්ගහණකිරියා, ආරම්මණුපාදාන කිරියා.

于此“应缘取义”中，所谓缘取(ālambaṇa)作用，即心与心所摄取所缘之作用、执取所缘之作用。

---

යථා හි ලොකෙ අයොධාතුං කාමෙති ඉච්ඡතීති අත්ථෙන අයොකන්තකො නාම ලොහධාතුවිසෙසො අත්ථි. සො අයොඛන්ධසමීපං සම්පත්තො තං අයොඛන්ධං කාමෙන්තො විය ඉච්ඡන්තො විය අයොඛන්ධාභිමුඛො චඤ්චලති. සයං වා තං අයොඛන්ධං උපගච්ඡති. අයොඛන්ධං වා අත්තාභිමුඛං ආකඩ්ඪති, අයොඛන්ධො තදභිමුඛො චඤ්චලති, තං වා උපගච්ඡති. අයං අයොකන්තකස්ස ආලම්බණකිරියා නාම. එවමෙව චිත්තචෙතසිකානං ආරම්මණෙසු ආලම්බණකිරියා දට්ඨබ්බා. න කෙවලං ආරම්මණෙසු ආලම්බණ මත්තං හොති. අථ ඛො චිත්තචෙතසිකා ධම්මා සත්තසන්තානෙ උප්පජ්ජමානා ඡසු ද්වාරෙසු ආරම්මණානං ආපාතාගමනෙ එව ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජන්ති. උප්පජ්ජිත්වා ච ඛණෙ ඛණෙ නිරුජ්ඣන්ති.

譬如世间有名为磁石(ayokantako)之特殊铁矿，其义为“欲求铁、希求铁”。当磁石靠近铁块时，犹如欲求、希求铁块一般，朝向铁块而动。或自趋近铁块，或引铁块向己，铁块亦朝向磁石而动，或趋近之。此即名为磁石之缘取作用(ālambaṇakiriyā)。如是，当知心与心所于所缘之缘取作用亦然。非仅于所缘有缘取而已，当心与心所于有情相续中生起时，于六门所缘现前之际，即刹那刹那生起；生已，复刹那刹那坏灭。

---

යථා තං භෙරිතලෙ භෙරිසද්දා උප්පජ්ජමානා තත්ථ තත්ථ හත්ථෙන පහරණකාලෙ එව ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජන්ති, උප්පජ්ජිත්වා ච ඛණෙ ඛණෙ නිරුජ්ඣන්ති. වීණාසද්දා උප්පජ්ජමානා වීණාතන්තීසු තත්ථ තත්ථ වීණාදන්තකෙන පහරණකාලෙ එව ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජන්ති, උප්පජ්ජිත්වා ච ඛණෙ ඛණෙ නිරුජ්ඣන්තීති. නිද්දායන්තස්ස භවඞ්ගචිත්තප්පවත්ති කාලෙපි පුබ්බභවෙ මරණාසන්නකාලෙ ඡසු ද්වාරෙසු ආපාත මාගතානි කම්ම කම්මනිමිත්ත ගතිනිමිත්තානි එව භවඞ්ගචිත්තානං ආරම්මණපච්චයොති. ආරම්මණපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

犹如鼓面之鼓声，于手处处击打之时，即刹那刹那生起；生已，复刹那刹那灭去。又如琴上之琴声，于拨子处处拨动琴弦之时，即刹那刹那生起；生已，复刹那刹那灭去。于睡眠者有分心(bhavaṅgacitta)流转时，其前世临终之际于六门现起之业(kamma)、业相(kammanimitta)、趣相(gatinimitta)，即为有分心之所缘缘。所缘缘之阐释终。

---

3. අධිපතිපච්චයො

3. 增上缘

---

දුවිධො අධිපතිපච්චයො ආරම්මණාධිපතිපච්චයො සහ ජාතාධිපතිපච්චයො ච. තත්ථ කතමො ආරම්මණාධිපතිපච්චයො. ආරම්මණපච්චයෙ වුත්තෙසු ආරම්මණෙසු යානි ආරම්මණානි අතිඉට්ඨානි හොන්ති අතිකන්තානි අතිමනාපානි ගරුකතානි. තානි ආරම්මණානි ආරම්මණාධිපතිපච්චයො. තත්ථ අතිඉට්ඨානීති සභාවතො ඉට්ඨානි වා හොන්තු අනිට්ඨානි වා, තෙන තෙන පුග්ගලෙන අතිඉච්ඡිතානි ආරම්මණානි ඉධ අතිඉට්ඨානි නාම.

增上缘有二种：所缘增上缘与俱生增上缘。其中，何为所缘增上缘？于所缘缘中所说之所缘中，若所缘为极可喜、极可爱、极可意、被重视者，此等所缘即为所缘增上缘。于此，“极可喜”者，谓所缘不论自性为可喜或不可喜，凡为某个体(puggala)所极欲求者，于此即名为“极可喜”。

---

තානි පන ධම්මතො ද්වෙ දොසමූලචිත්තුප්පාදෙ ච ද්වෙ මොමූහ චිත්තුප්පාදෙ ච දුක්ඛසහගතකායවිඤ්ඤාණචිත්තුප්පාදෙ ච ඨපෙත්වා අවසෙසානි සබ්බානි කාමාවචරචිත්තචෙතසිකානි ච රූපාරූප ලොකුත්තරචිත්තචෙතසිකානි ච සබ්බානි අතිඉට්ඨරූපානි ච හොන්ති.

然此等法，除二瞋根心生起、二痴根心生起及与苦俱行之身识心生起外，其余一切欲界心与心所、色界、无色界及出世间心与心所，以及一切极可喜色法，皆是。

---

තෙසුපි [Pg.469] කාමාරම්මණානි ගරුං කරොන්තස්සෙව ආරම්මණා ධිපතිපච්චයො. ගරුං අකරොන්තස්ස ආරම්මණාධිපතිපච්චයො න හොති. ඣානලාභිනො පන අත්තනා පටිලද්ධානි මහග්ගතඣානානි අරියසාවකා ච අත්තනා පටිලද්ධෙ ලොකුත්තරධම්මෙ ගරුං අකරොන්තා නාම නත්ථි.

于此等所缘中，亦唯有于重视欲所缘时，方为所缘增上缘；若不重视，则非所缘增上缘。然而，已得禅那者于自所证得之广大禅那，及圣弟子于自所证得之出世间法，实无有不重视者。

---

කතමෙ ධම්මා තස්ස පච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා. අට්ඨ ලොභ මූලචිත්තානි අට්ඨ කාමාවචරකුසලචිත්තානි චත්තාරි කාමාවචර ඤාණසම්පයුත්තකිරියචිත්තානි අට්ඨ ලොකුත්තරචිත්තානි තස්ස පච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා.

哪些法是此缘的缘生法？八种贪根心、八种欲界善心、四种与智相应的欲界唯作心，以及八种出世间心，是此缘的缘生法。

---

තත්ථ ලොකියානි ඡළාරම්මණානි ලොභමූලචිත්තානං පච්චයො. සත්තරස ලොකියකුසලානි චතුන්නං ඤාණවිප්පයුත්ත කුසලානං. තානි කුසලානිචෙව හෙට්ඨිමමග්ගඵලානි ච නිබ්බානඤ්ච චතුන්නං ඤාණසම්පයුත්තකුසලානං. අරහත්තමග්ගඵලානි ච නිබ්බානඤ්ච චතුන්නං ඤාණසම්පයුත්තකිරියානං. නිබ්බානං අට්ඨන්නං ලොකුත්තර චිත්තානන්ති.

在此，世间的六所缘是贪根心的缘。十七种世间善心是四种智不相应善心的缘。那些善心、下三道果与涅槃是四种智相应善心的缘。阿拉汉道果与涅槃是四种智相应唯作心的缘。涅槃是八种出世间心的缘。

---

කෙනට්ඨෙන ආරම්මණං, කෙනට්ඨෙන අධිපති. ආලම්බි තබ්බට්ඨෙන ආරම්මණං, ආධිපච්චට්ඨෙන අධිපති. කො ආධිපච්චට්ඨො. අත්තානං ගරුං කත්වා පවත්තෙසු චිත්තචෙතසිකෙසු ඉස්සරභාවො ආධිපච්චට්ඨො. ලොකෙ සාමිකා විය ආරම්මණාධිපතිපච්චය ධම්මා දට්ඨබ්බා, දාසා විය පච්චයුප්පන්නධම්මා දට්ඨබ්බා.

以何义为所缘？以何义为增上？以被攀缘之义为所缘，以主导之义为增上。何为主导之义？于重视（所缘）而生起的心与心所中，其主导状态即是主导之义。应知，世间之所缘增上缘法如主人，缘生法如仆役。

---

සුතසොමජාතකෙ රාජා පොරිසාදො මනුස්සමංසං ගරුං කරොන්තො මනුස්සමංසහෙතු රජ්ජං පහාය අරඤ්ඤෙ විචරති. තත්ථ මනුස්සමංසෙ ගන්ධරස ධම්මා ආරම්මණාධිපතිපච්චයො. රඤ්ඤො පොරිසාදස්ස ලොභමූලචිත්තං පච්චයුප්පන්නධම්මො. රාජා සුත සොමො සච්චධම්මං ගරුං කත්වා සච්චධම්මහෙතු රජ්ජසම්පත්තිඤ්ච ඤාති සඞ්ඝඤ්ච අත්තනො ජීවිතඤ්ච ඡට්ටෙත්වා පුන රඤ්ඤො පොරිසාදස්ස හත්ථං උපගතො. තත්ථ සච්චධම්මො ආරම්මණාධිපතිපච්චයො. රඤ්ඤො සුතසොමස්ස කුසලචිත්තං පච්චයුප්පන්නධම්මො. එසනයො සබ්බෙසු ගරුකතෙසු ආරම්මණෙසු.

在《须大苏摩本生》(Sutasomajātaka)中，食人王(Porisāda)重视人肉，为了人肉而舍弃王位，在森林中游荡。在此，人肉的香与味法是所缘增上缘。食人王的贪根心是缘生法。须大苏摩(Sutasoma)王重视谛法，为了谛法而舍弃王位财富、亲族团体乃至自己的生命，再次落入食人王之手。在此，谛法是所缘增上缘。须大苏摩王的善心是缘生法。此理适用于所有被重视的所缘。

---

කතමො සහජාතාධිපතිපච්චයො. අධිපතිභාවං පත්තා චත්තාරො ධම්මා අධිපතිපච්චයො, ඡන්දො චිත්තං වීරියං වීමංසා.

什么是俱生增上缘？达到增上地位的四法是增上缘，即：欲、心、精进、观。

---

කතමෙ ධම්මා තස්ස පච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා. අධිපති සම්පයුත්තා චිත්තචෙතසිකා ච අධිපතිසමුට්ඨිතා චිත්තජරූපධම්මා ච තස්ස පච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා.

哪些法是此缘的缘生法？与增上相应的诸心、心所，以及由增上生起的心生色法，是此缘的缘生法。

---

කෙනට්ඨෙන සහජාතො, කෙනට්ඨෙන අධිපති.

以何义为俱生？以何义为增上？

---

සහුප්පාදනට්ඨෙන සහජාතො, සහජාතානං ධම්මානං අභිභවනට්ඨෙන අධිපති. තත්ථ සහුප්පාදනට්ඨෙනාති [Pg.470] යො ධම්මො සයං උප්පජ්ජමානො අත්තනා සහජාතධම්මෙ ච අත්තනා සහෙව උප්පාදෙති, තස්ස අත්තනා සහජාතධම්මානං සහුප්පාදනට්ඨෙන.

以共同生起之义为俱生，以征服俱生诸法之义为增上。其中，“共同生起之义”是指：某一法自身生起时，也令与自己俱生的诸法与之一同生起，此即其令俱生诸法共同生起之义。

---

අභිභවනට්ඨෙනාති අජ්ඣොත්ථරණට්ඨෙන. යථා රාජා චක්කවත්ති අත්තනො පුඤ්ඤිද්ධියා සකලදීපවාසිනො අභිභවන්තො අජ්ඣොත්ථරන්තො අත්තනො වසෙ වත්තාපෙති, සකලදීපවාසිනො ච තස්ස වසෙ වත්තන්ති. තථා අධිපතිට්ඨානපත්තා ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා අත්තනො අත්තනො විසයෙ සහජාතධම්මෙ අභිභවන්තා අජ්ඣොත්ථරන්තා අත්තනො වසෙ වත්තාපෙන්ති, සහජාතධම්මා ච තෙසං වසෙ වත්තන්ති. යථා වා සිලාථම්භෙ පථවිධාතු උදකක්ඛන්ධෙ ආපොධාතු අග්ගික්ඛන්ධෙ තෙජොධාතු වාතක්ඛන්ධෙ වායොධාතු අත්තනා සහජාතා තිස්සො ධාතුයො අභිභවන්තා අජ්ඣොත්ථරන්තා අත්තනො ගතිං ගමාපෙන්ති, සහජාතධාතුයො ච තාසං ගතිං ගච්ඡන්ති, එවමෙව අධිපතිට්ඨානපත්තා ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා අත්තනො බලෙන සහජාතධම්මෙ අත්තනො ගතිං ගමාපෙන්ති, සහජාතධම්මා ච තෙසං ගතිං ගච්ඡන්ති, එවං සහජාතධම්මානං අභිභවනට්ඨෙන.

“征服之义”即压制之义。犹如转轮王以自己的福德威力，征服、压制全洲的居民，使其顺从自己，而全洲的居民也都顺从于他。同样，这四法达到增上地位时，也能在各自的领域内征服、压制与其俱生的诸法，使其顺从自己，而俱生的诸法也都顺从于它们。又如石柱中的地界、水聚中的水界、火聚中的火界、风聚中的风界，能够征服、压制与自身俱生的其余三界，使它们朝向自己的趋向运动，而俱生的诸界也朝向它们的趋向运动。正是如此，这四法达到增上地位时，也能凭借自身的力量使俱生的诸法朝向自己的趋向运动，而俱生的诸法也朝向它们的趋向运动。如是，即为对俱生诸法的征服之义。

---

එත්ථ වදෙය්‍යුං, යදි සහජාතධම්මානං අභිභවනට්ඨෙන අධිපතිනාම සියා. එවං සති තිට්ඨතු ඡන්දො, ලොභො එව අධිපතිනාම සියා, සො හි ඡන්දතොපි බලවතරො හුත්වා සහ ජාතධම්මෙ අභිභවන්තො පවත්තතීති. වුච්චතෙ, බාලපුථුජ්ජනෙසු එව ලොභො ඡන්දතො බලවතරො හොති, පණ්ඩිතෙසු පන ඡන්දො එව ලොභතො බලවතරො හුත්වා සහජාතධම්මෙ අභි භවන්තො පවත්තති. සචෙ හි ලොභො එව ඡන්දතො බලවතරො සියා, කථං ඉමෙ සත්තා ලොභස්ස හත්ථගතා භවසම්පත්ති භොගසම්මත්තියො ඡට්ටෙත්වා නෙක්ඛම්මධම්මෙ පූරෙත්වා වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරෙය්‍යුං. යස්මා පන ඡන්දො එව ලොභතො බලවතරො හොති, තස්මා ඉමෙ සත්තා ලොභස්ස හත්ථගතා භවසම්පත්ති භොගසම්පත්තියො ඡට්ටෙත්වා නෙක්ඛම්මධම්මෙ පූරෙත්වා වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරන්ති. තස්මා ඡන්දො එව ලොභතො බලවතරො හොති, ඡන්දො එව අධිපති, න ලොභොති. එස නයො දොසාදීසුපීති.

在此，他们或许会说：如果因为能克服俱生法而名为“增上”，那么且不论欲(chanda)，贪(lobha)才是增上。因为贪比欲更强，能克服俱生法而行转。对此当说：贪仅在愚痴凡夫中比欲更强，但在智者中，欲反而比贪更强，能克服俱生法而行转。如果贪总是比欲更强，那么这些已落入贪之手的众生，如何能舍弃有成就与财富圆满，圆满出离之法，从而出离轮回之苦呢？正因为欲比贪更强，所以这些已落入贪之手的众生，才能舍弃有成就与财富圆满，圆满出离之法，从而出离轮回之苦。因此，欲比贪更强，欲才是增上，而非贪。此理亦通于嗔(dosa)等。

---

තත්ථ ලොකෙ මහන්තෙසු සුදුක්කරෙසු පුරිසකම්මෙසු පච්චුපට්ඨිතෙසු ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා කම්මසිද්ධියා සංවත්තන්ති. කථං.

于此，当世间重大、难行的士夫业(purisakamma)现前时，此四法能令事业成就。如何？

---

හීනච්ඡන්දා බහුජ්ජනා මහන්තානි සුදුක්කරානි පුරිසකම්මානි දිස්වා නිවත්තච්ඡන්දා හොන්ති. කාතුං න ඉච්ඡන්ති, අම්හාකං අවිසයොති නිරපෙක්ඛා ඨපෙන්ති. ඡන්දාධිකො පන තාදිසානි පුරිසකම්මානි දිස්වා උග්ගතච්ඡන්දො හොති, අතිවිය [Pg.471] කාතුං ඉච්ඡති, මම විසයො එසොති අධිට්ඨානං ගච්ඡති. සො ඡන්දෙන අභිකඩ්ඪිතො යාව තං කම්මං න සිජ්ඣති, තාව අන්තරා තං කම්මං ඡට්ටෙතුං න සක්කොති. එවඤ්ච සති අතිමහන්තංපි තං කම්මං එකස්මිං කාලෙ සිද්ධං භවිස්සති.

欲劣的众人见到重大、难行的士夫业，欲即退转，不欲为之，认为“非我所能”而弃置一旁。然而，欲增上者见到此等士夫业，则生起高昂之欲，极欲为之，认为“此乃我境”而下定决心。他为欲所牵引，乃至其业未成就，中间不能舍弃。如是，即使极大的事业，也终将成就。

---

හීනවීරියා ච බහුජ්ජනා තාදිසානි කම්මානි දිස්වා නිවත්ත වීරියා හොන්ති, ඉදං මෙ කම්මං කරොන්තස්ස බහුං කායදුක්ඛං වා චෙතොදුක්ඛං වා භවිස්සතීති නිවත්තන්ති. වීරියාධිකො පන තාදිසානි පුරිසකම්මානි දිස්වා උග්ගතවීරියො හොති, ඉදානෙව උට්ඨහිත්වා කාතුං ඉච්ඡති. සො චිරකාලංපි තං කම්මං කරොන්තො බහුං කායදුක්ඛං වා චෙතොදුක්ඛං වා අනුභවන්තොපි තස්මිං වීරිය කම්මෙ නනිබ්බින්දති, මහන්තෙන කම්මවීරියෙන විනා භවිතුං න සක්කොති, තාදිසෙන වීරියෙන රත්තිදිවං ඛෙපෙන්තො චිත්තසුඛං වින්දති. එවඤ්ච සති අතිමහන්තංපි තං කම්මං එකස්මිං කාලෙ සිද්ධං භවිස්සති.

精进低劣的众人见到此等事业，精进即退转，心想：“我若做此事，将有诸多身苦或心苦”，故而退转。然而，精进增上者见到此等士夫业，则生起高昂之精进，即刻奋起欲为之。他虽长时为之，感受诸多身苦或心苦，然于此精进之业不生厌离，不能舍离强大的事业精进，以如是精进日夜勤勉而得心乐。如是，即使极大的事业，也终将成就。

---

හීනචිත්තා ච බහුජ්ජනා තාදිසානි කම්මානි දිස්වා නිවත්තචිත්තා හොන්ති. පුන ආරම්මණංපි න කරොන්ති. චිත්තාධිකො පන තාදිසානි කම්මානි දිස්වා උග්ගතචිත්තො හොති, චිත්තං විනොදෙතුංපි න සක්කොති, නිච්චකාලං තත්ථ නිබන්ධචිත්තො හොති. සො චිත්තවසිකො හුත්වා චිරකාලංපි තං කම්මං කරොන්තො බහුං කායදුක්ඛංවාපීතිආදිනා ඡන්දාධිපතිනයෙන වත්තබ්බං.

心力低劣的众人见到此等事业，心即退转，不再作意。然而，心力增上者见到此等事业，则生起高昂之心，不能转移其心念，恒时心系于彼。他为心所支配，虽长时为之，（感受诸多身苦等，）应如欲增上之理而说。

---

මන්දපඤ්ඤා ච බහුජ්ජනා තාදිසානි කම්මානි දිස්වා නිවත්තපඤ්ඤා හොන්ති, කම්මානං ආදිම්පි න පස්සන්ති, අන්තපි න පස්සන්ති, අන්ධකාරෙ පවිසන්තා විය හොන්ති, තානි කම්මානි කාතුං චිත්තංපි න නමති. පඤ්ඤාධිකො පන තාදිසානි කම්මානි දිස්වා උග්ගතපඤ්ඤො හොති, කම්මානං ආදිංපි පස්සති, අන්තංපි පස්සති, ඵලංපි පස්සති, ආනිසංසංපි පස්සති. සුඛෙන කම්මසිද්ධියා නානාඋපායංපි පස්සති. සො චිරකාලංපි තං කම්මං කරොන්තොතිආදිනා වීරියාධිපතිනයෙන වත්තබ්බං. ඉධ පන මහතියා කම්මවීමංසායාති ච තාදිසියා කම්ම වීමංසායාති ච වත්තබ්බං.

慧力低劣的众人见到此等事业，慧即退转，不见事业之始，亦不见其终，如入暗中，心亦不倾向于为之。然而，慧力增上者见到此等事业，则生起高昂之慧，既见事业之始，亦见其终，见其果，亦见其功德，亦见种种方便能令事业顺利成就。“他虽长时为之”等，应如精进增上之理而说。于此，则应说为“于大事业之审察”及“于如是事业之审察”。

---

එවං ලොකෙ මහන්තෙසු සුදුක්කරෙසු පුරිසකම්මෙසු පච්චුපට්ඨිතෙසු ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා කම්මසිද්ධියා සංවත්තන්ති. ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං අධිපතීනං විජ්ජමානත්තා ලොකෙ පුරිසවිසෙසා නාම දිස්සන්ති, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධා නාම දිස්සන්ති, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තා නාම දිස්සන්ති, පච්චෙකබුද්ධා නාම දිස්සන්ති, පච්චෙකබොධිසත්තානාම දිස්සන්ති, අග්ගසාවකානාම මහාසාවකා නාම සාවකබොධිසත්තා නාම දිස්සන්ති. ලොකෙපි එවරූපානං පුරිසවිසෙසානං වසෙන සත්ත ලොකස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය පඤ්ඤාසිප්පවිසෙසා ච පරිභොගවත්ථුවිසෙසා ච දිස්සන්තීති. අධිපතිපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

如是，当世间重大、难行的士夫业现前时，此四法能令事业成就。又因有此四增上故，世间得见名为殊胜士夫者，即一切知佛(sabbaññubuddha)、一切知菩萨(sabbaññubodhisatta)、独觉佛(paccekabuddha)、独觉菩萨(paccekabodhisatta)、上首弟子(aggasāvaka)、大弟子(mahāsāvaka)、声闻菩萨(sāvakabodhisatta)。世间亦依于此等殊胜士夫，为世间有情之义利、利益与安乐，而得见种种殊胜之慧、技艺及殊胜之受用事。增上缘之阐明终。

---

4. අනන්තරපච්චයො

4. 无间缘

---

කතමො [Pg.472] අනන්තරපච්චයො. අනන්තරෙ ඛණෙ නිරුද්ධො චිත්ත චෙතසිකධම්මසමූහො අනන්තරපච්චයො.

何为无间缘？于紧邻刹那中已灭的心与心所法之集合，是为无间缘。

---

කතමො ධම්මො අනන්තරපච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නො. පච්ඡිමෙ අනන්තරෙ එව ඛණෙ උප්පන්නො චිත්තචෙතසිකධම්මසමූහො තස්ස පච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නො.

何法为无间缘之缘生法？于紧随其后的刹那中生起的心与心所法之集合，是彼缘之缘生法。

---

එකස්මිං භවෙ පටිසන්ධිචිත්තං පඨමභවඞ්ගචිත්තස්ස අනන්තර පච්චයො, පඨම භවඞ්ගචිත්තං දුතියභවඞ්ගචිත්තස්ස අනන්තරපච්චයොතිආදිනා වත්තබ්බො.

于一有中，结生心(paṭisandhicitta)是第一有分心(paṭhamabhavaṅgacitta)的无间缘，第一有分心是第二有分心(dutiyabhavaṅgacitta)的无间缘，应如是了知。

---

යදා පන ධම්මයමකෙ සුද්ධාවාසානං දුතියෙ අකුසලෙ චිත්තෙ වත්තමානෙති වුත්තනයෙන තස්ස සත්තස්ස අත්තනො අභිනවං අත්තභාවං ආරබ්භ එතං මම එසොහමස්මි එසො මෙ අත්තාති පවත්තං භවනිකන්තික තණ්හාසහගතචිත්තං උප්පජ්ජති. තදා පඨමං ද්වික්ඛත්තුං භවඞ්ගං චලති. තතො මනොද්වාරාවජ්ජනචිත්තං උප්පජ්ජති. තතො සත්ත භවනිකන්තිකජවනානි උප්පජ්ජන්ති. තතො පරං භවඞ්ගවාරො.

然而，当如《法双》(Dhammayamaka)中所述，净居天(Suddhāvāsa)众生生起第二不善心时，该有情缘取自身新生的自体(attabhāva)，生起“这是我的，我就是这个，这是我的自我”这种与有爱(bhavanikantika taṇhā)相应的心。此时，有分(bhavaṅga)首先震动两次。随后，意门转向心(manodvārāvajjanacitta)生起。接着，生起七个有爱速行(bhavanikantikajavana)。此后，便是有分流。

---

අපි ච සො සත්තො තදා පච්චුප්පන්නභවෙ කිඤ්චි න ජානාති, පුබ්බභවෙ අත්තනා අනුභූතං ආරම්මණං අනුස්සරමානො අච්ඡති. වත්ථුස්ස පන අතිදුබ්බලත්තා තඤ්ච ආරම්මණං අපරිබ්‍යත්තමෙව හොති. තං ආරබ්භ උද්ධච්චසහගතචිත්තමෙව බහුලං පවත්තති.

再者，彼有情于此生中一无所知，只是忆念着过去生自己所体验过的所缘(ārammaṇa)而住。然而，由于所依(vatthu)过于羸弱，那个所缘也并不清晰。缘于此，多半是掉举相应心(uddhaccasahagatacitta)在持续生起。

---

යදා ගබ්භො ථොකං වඩ්ඪමානො හොති අතිරෙකද්වෙමාසං ගතො, තදා චක්ඛාදීනි ඉන්ද්‍රියානි පරිපුණ්ණානි හොන්ති. එවං සන්තෙපි මාතුගබ්භෙ ආලොකාදීනං පච්චයානං අභාවතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනි චත්තාරි විඤ්ඤාණානි නුප්පජ්ජන්ති, කායවිඤ්ඤාණමනොවිඤ්ඤාණානි එව උප්පජ්ජන්ති. සො සත්තො මාතුයා ඉරියාපථපරිවත්තනාදීසු බහූනි දුක්ඛදොමනස්සානි පච්චනුභොති. විජායනකාලෙ පන භුසං දුක්ඛං නිගච්ඡතියෙව. විජායිත්වාපි යාව වත්ථුරූපානි මුදූනි හොන්ති, පරිපාකං න ගච්ඡන්ති, තාව සො අතිමන්දරූපො උත්තානසෙය්‍යකො හුත්වා අච්ඡති. න කිඤ්චි පච්චුප්පන්නං ආරම්මණං සල්ලක්ඛෙති. යෙභුය්‍යෙන පුරිම භවානුසාරී එව තස්ස විඤ්ඤාණං හොති. සචෙ සො නිරය භවතො ආගතො හොති, සො විරූපමුඛබහුලො හොති. පුරිමානි නිරයාරම්මණානි ආරබ්භ ඛණෙ ඛණෙ විරූපමුඛමස්ස පඤ්ඤායති. අථ දෙවලොකතො ආගතො හොති, දිබ්බානි ආරම්මණානි ආරබ්භ විප්පසන්නමුඛබහුලො හොති, ඛණෙ ඛණෙ මිහිතමුඛමස්ස පඤ්ඤායති.

当胎儿逐渐增长，超过两个月大时，眼等诸根(indriya)便会圆满。即便如此，由于在母胎中缺少光明等缘，眼识等四种识(viññāṇa)并不会生起，只有身识(kāyaviññāṇa)与意识(manoviññāṇa)才会生起。彼有情会因为母亲的威仪路(iriyāpatha)变换等，感受到许多苦(dukkha)与忧(domanassa)。分娩的时候，更是会感受到极大的痛苦。即使出生之后，只要所依色(vatthurūpa)还很柔软，没有发育成熟，他就会像极度羸弱者一样仰卧着。他无法辨别任何当下的所缘。他的识大多是随顺前世的。如果他从地狱有(nirayabhava)而来，就会经常面露恶相，缘于先前的地狱所缘，他的丑恶面容刹那刹那显现。如果他从天界(devaloka)而来，就会缘于天界所缘而多半面容清净，他的微笑面容刹那刹那显现。

---

යදා පන වත්ථුරූපානි තික්ඛානි හොන්ති, පරිපාකං ගච්ඡන්ති. විඤ්ඤාණානි චස්ස සුවිසදානි පවත්තන්ති. තදා අමන්දරූපො හුත්වා කීළන්තො ලීළන්තො මොදන්තො [Pg.473] පමොදන්තො අච්ඡති. පච්චුප්පන්නෙ ආරම්මණානි සල්ලක්ඛෙති. මාතුභාසං සල්ලක්ඛෙති. ඉධ ලොකානුසාරී විඤ්ඤාණමස්ස බහුලං පවත්තති. පුරිමජාතිං පමුස්සති.

然而，当所依色(vatthurūpa)变得敏锐，达到成熟时，他的识会非常清晰地运作。那时，他变得强健，嬉戏、玩耍、欢喜、雀跃地住着。他辨别当下的所缘，辨别母亲的语言。在此，随顺世间的识在他身上大量运作，他忘记了前世。

---

කිං පන සබ්බොපි සත්තො ඉමස්මිං ඨානෙ එව පුරිමං ජාතිං පමුස්සතීති චෙ. න සබ්බොපි සත්තො ඉමස්මිං ඨානෙ එව පමුස්සති. කොචි අතිරෙකතරං ගම්භවාසදුක්ඛෙන පරිපීළිතො ගබ්භෙ එව පමුස්සති. කොචි විජායනකාලෙ, කොචි ඉමස්මිං ඨානෙ පමුස්සති. කොචි ඉතොපරම්පි දහරකාලෙ න පමුස්සති. වුඩ්ඪකාලෙ එව පමුස්සති. කොචි යාවජීවංපි න පමුස්සති. ද්වෙ තයො භවෙ අනුස්සරන්තොපි අත්ථියෙව. ඉමෙ ජාතිස්සරසත්තා නාම හොන්ති.

然而，是否所有有情都在这个阶段忘失前世呢？并非所有有情都在这个阶段忘失。有些因过度受到住胎之苦的折磨，在胎中就忘失了；有些在分娩时，有些在这个阶段忘失；有些即使过了这段时间，在年幼时也没有忘失；有些要到年长时才忘失；有些甚至一生都没有忘失。确实也有能够回忆起两三世的有情。这些被称为宿命通者(jātissarasatta)。

---

තත්ථ විජායනකාලතො පට්ඨාය ඡද්වාරිකවීථිචිත්තානි පවත්තන්ති. පච්චුප්පන්නාරම්මණං සල්ලක්ඛණතො පට්ඨාය ඡද්වාරිකවීථි චිත්තානි පරිපුණ්ණානි පවත්තන්ති. සබ්බත්ථපි පුරිමං පුරිමං අනන්තරෙ නිරුද්ධං චිත්තං පච්ඡිමස්ස පච්ඡිමස්ස අනන්තරෙ උප්පන්නස්ස චිත්තස්ස අනන්තර පච්චයො හොති. අයඤ්ච අනන්තරපච්චයො නාම අනමතග්ගෙ සංසාරෙ එකස්ස සත්තස්ස එකප්පබන්ධො එව හොති. යදා සත්තො අරහත්ත මග්ගං ලභිත්වා ඛන්ධපරිනිබ්බානං පාපුණාති, තදා එව සො පබන්ධො ඡිජ්ජති.

其中，从分娩时开始，六门心路(chadvārikavīthicitta)生起。从辨别现前所缘开始，六门心路圆满地生起。在一切处，前前无间灭之心，都是后后无间生起之心的无间缘。而这无间缘，在无始的轮回(saṃsāra)中，只是同一个有情的单一相续。当有情证得阿罗汉道(arahattamagga)，达到蕴般涅槃(khandhaparinibbāna)时，此相续才被切断。

---

කෙනට්ඨෙන අනන්තරො, කෙනට්ඨෙන පච්චයොති. අත්තනො අනන්තරෙ අත්තසදිසස්ස ධම්මන්තරස්ස උප්පාදනට්ඨෙන අනන්තරො, උපකාරකට්ඨෙන පච්චයො. තත්ථ අත්තසදිසස්සාති සාරම්මණ භාවෙන අත්තනා සදිසස්ස. සාරම්මණභාවෙනාති ච යො ධම්මො ආරම්මණෙන විනා න පවත්තති, සො සාරම්මණො නාම, එවං සාරම්මණභාවෙන. ධම්මන්තරස්ස උප්පාදනට්ඨෙනාති පුරිමස්මිං චිත්තෙ නිරුද්ධෙපි තස්ස චින්තනකිරියාවෙගො න වූපසම්මති, පච්ඡිමං චිත්තං උප්පාදෙත්වා එව වූපසම්මති, එවං පච්ඡිමස්ස ධම්මන්තරස්ස උප්පාදනට්ඨෙන.

以何义为无间？以何义为缘？以在自身之后无间地令与自身同类之他法生起之义为无间；以资助之义为缘。其中，所谓“与自身同类”，即在有所缘方面与自身相似。所谓“有所缘”，即若法无所缘则不生，彼法即名有所缘，如是为有所缘之义。所谓“令他法生起”，即前心虽灭，其思惟作用之势未息，必待生起后心方息，如是为令后继之他法生起之义。

---

තත්ථ පුරිමා පුරිමා මාතුපරම්පරා විය අනන්තරපච්චයපරම්පරා දට්ඨබ්බා. පච්ඡිමා පච්ඡිමා ධීතුපරම්පරා විය තස්ස පච්චයුප්පන්නපරම්පරා දට්ඨබ්බා. එවං සන්තෙ අරහන්තානං සබ්බපච්ඡිමං පරිනිබ්බානචිත්තම්පි පුන පටිසන්ධිචිත්තසඞ්ඛාතං ධම්මන්තරං උප්පාදෙය්‍යාති. න උප්පාදෙය්‍ය. කස්මා, තදා කම්මකිලෙසවෙගානං සබ්බසො පටිප්පස්සද්ධිභාවෙන අච්චන්තසන්තතරත්තා තස්ස චිත්තස්සාති. අනන්තරපච්චය දීපනා නිට්ඨිතා.

其中，前前的无间缘之流，当视为如母系之传承；后后的缘生法之流，当视为如女系之传承。若然，阿罗汉最后的般涅槃心(parinibbānacitta)，也能再次生起名为结生心的他法吗？不能生起。何故？因为那时业与烦恼之势已完全止息，彼心已达究竟寂静之故。无间缘之开示终。

---

5. සමනන්තරපච්චයො

5. 等无间缘

---

පච්චයධම්මවිභාගො [Pg.474] ච පච්චයුප්පන්නධම්මවිභාගො ච අනන්තපච්චය සදිසො.

缘法之分别与缘生法之分别，与无间缘相似。

---

කෙනට්ඨෙන සමනන්තරොති. සුට්ඨු අනන්තරට්ඨෙන සමනන්තරො. යථා සිලාථම්භාදීසු රූපකලාපා එකාබද්ධා සමානාපි රූප ධම්මභාවෙන සණ්ඨාන ජාතිකත්තා මජ්ඣෙ පරිච්ඡෙදරූපසහිතා එව හොන්ති. ද්වින්නං රූපකලාපානං මජ්ඣෙ අන්තරං නාම විවරං නාම අත්ථියෙව. න තථා පුරිමපච්ඡිමානං ද්වින්නං චිත්තචෙතසික කලාපානං මජ්ඣෙ. තෙ පන අරූපධම්මභාවෙන අසණ්ඨාන ජාතිකත්තා මජ්ඣෙ පරිච්ඡෙදධම්මස්ස නාම කස්සචි ආකාසවිවරස්ස අභාවතො සබ්බසො අන්තර රහිතා එව හොන්ති. ලොකස්සපි ද්වින්නං කලාපානං අන්තරං නාම න දිස්සති. තතො ඉමෙ සත්තා චිත්තං නාම නිච්චං ධුවං ථාවරං අවිපරිණාමධම්මන්ති එවං චිත්තෙ නිච්චසඤ්ඤිනො හොන්ති. එවං සුට්ඨු අනන්තරට්ඨෙන සමනන්තරො. අනන්තරට්ඨෙනාති ච අත්තනො අනන්තරෙ අත්තසදිසස්ස ධම්මන්තරස්ස උප්පාදනට්ඨෙනාති පුබ්බෙ වුත්තමෙව.

以何义为等无间？以极无间之义为等无间。例如石柱等色聚，虽为一体，然因其为色法，有形状、种类，故中间实有界限色。二色聚之间，必有名为间隙、空隙之物。然而，前后二心、心所聚之间则不然。彼等因其为无色法，无形状、种类，故中间全无任何名为界限法或空间、间隙者，是故完全无有间断。世人亦不见二（心、心所）聚之间有何间隙。是故，彼等众生于心中生起常见，认为心是常、恒、稳固、不变之法。如是，以极无间之义为等无间。而所谓无间义，即于自身之后，无有间断地产生与自身相似之他法，此义已如前说。

---

එවං සන්තෙ නිරොධසමාපත්තිකාලෙ පුරිමචිත්තං නාම නෙව සඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනචිත්තං, පච්ඡිමචිත්තං නාම අරියඵලචිත්තං, ද්වින්නං චිත්තානං අන්තරෙ එකරත්තිදිවම්පි ද්වෙරත්තිදිවානිපි.ල. සත්තරත්තිදිවානිපි අචිත්තකො හොති. අසඤ්ඤසත්තභූමියංපි පුරිමෙ කාමභවෙ චුතිචිත්තං පුරිමචිත්තං නාම. පච්ඡිමෙ කාමභවෙ පටිසන්ධිචිත්තං පච්ඡිමචිත්තං නාම, ද්වින්නං චිත්තානං අන්තරෙ අසඤ්ඤසත්තභවෙ පඤ්චකප්පසතානි පුග්ගලො අචිත්තකො තිට්ඨති. තත්ථ ද්වෙ පුරිමචිත්තානි අත්තනො අනන්තරෙ අත්තසදිසස්ස ධම්මන්තරස්ස උප්පාදනපච්චයසත්තිරහිතානි හොන්තීති. න හොන්ති. මහන්තෙහි පන භාවනාපණිධිබලෙහි පටිබාහිතත්තා පුරිමචිත්තානි ච නිරුජ්ඣමානානි අනන්තරෙ ධම්මන්තරස්ස උප්පාදන සත්තිසහිතානි එව නිරුජ්ඣන්ති. පච්ඡිමචිත්තානි ච උප්පජ්ජමානානි තස්මිං ඛණෙ එකාබද්ධභාවෙන අනුප්පජ්ජිත්වා චිරකාලෙ එව උප්පජ්ජන්ති. න ච එත්තකමත්තෙන පුරිමචිත්තානං අනන්තරෙ ධම්මන්තරස්ස උප්පාදන සත්තිනාම නත්ථීති ච, තෙ අනන්තරපච්චයධම්මා නාම න හොන්තීති ච සක්කා වත්තුං. යථා තං රඤ්ඤො යොධා නාම අත්ථි, කදාචි රාජා කාලං ඤත්වා තුම්හෙ ඉදානි මායුජ්ඣථ, යුද්ධකාලො න හොති, අසුකස්මිං කාලෙ එව යුජ්ඣථාති වදෙය්‍ය. තෙ ච තදා අයුජ්ඣමානා විචරෙය්‍යුං. එවං සන්තෙපි තෙසං යුජ්ඣනසත්ති නාම නත්ථීති ච, තෙ යොධා නාම න හොන්තීති ච න සක්කා වත්තුන්ති.

若如是，于入灭尽定(nirodhasamāpatti)时，前心为非想非非想处心，后心为圣果心，于二心之间，纵经一昼夜、二昼夜……乃至七昼夜，（行者）亦无心。于无想有情天(asaññasattabhūmi)中，前心为前生欲界之死心，后心为后生欲界之结生心，于二心之间，该个体于无想有情天中，住五百大劫而无心。若谓于彼处，二前心于自身之后，无有能力作为缘，令与自身相似之他法生起，则不然。实则，因被强大之修习力与决意力所阻，前心于息灭时，实是具足能力令他法于其后无间生起而灭。后心于生起时，非于彼刹那相续而生，实是经长时后方生。然不得仅因此便谓前心无有能力于其后无间令他法生起，亦不得谓彼等非无间缘法。譬如国王有兵，王若知时机而言：“汝等现勿作战，非作战之时，待某时再战。”彼等虽于尔时不战而行，纵然如是，亦不得谓彼等无作战之能力，亦不得谓彼等非兵。

---

එත්ථ වදෙය්‍යුං, ඉමස්මිං පච්චයෙ තෙ පන අරූපධම්මභාවෙන අසණ්ඨාන ජාතිකත්තා මජ්ඣෙපරිච්ඡෙදධම්මස්ස නාම කස්සචි අභාවතො සබ්බසො අන්තරරහිතා [Pg.475] එව හොන්තීති වුත්තං. එවං සන්තෙ පුබ්බෙ ආරම්මණ පච්චයෙ භෙරිසද්දවීණාසද්දොපමාහි යො චිත්තානං ඛණෙ ඛණෙ උප්පාදො ච නිරොධො ච වුත්තො, සො අම්හෙහි කථං පච්චෙතබ්බොති. අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධානං නානාචිත්තානං ඛණමත්තෙපි පුබ්බාපර පරිවත්තනස්ස ලොකෙ පඤ්ඤායනතො. අයමත්ථො පුබ්බෙ චිත්ත යමකදීපනියං විත්ථාරතො වුත්තොයෙවාති. සමනන්තරපච්චය දීපනා නිට්ඨිතා.

此处或有人言：于此缘中，曾说彼等无色法因无形状之自性，中间亦无任何界限法，故完全无有间断。若如是，先前于所缘缘(ārammaṇapaccaya)中，以鼓声、琴声为喻所说之心识刹那生灭，我等当如何信解？以世间可见，诸相互对立之不同心，纵于刹那间亦前后转变故。此义先前已于《心双品释》(Cittayamakadīpanī)中广说。等无间缘之解说终。

---

6. සහජාතපච්චයො

6. 俱生缘

---

පච්චයධම්මවිභාගො ච පච්චයුප්පන්නධම්මවිභාගොච වුච්චති. එකතො උප්පන්නා සබ්බෙපි චිත්තචෙතසිකා ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං සහජාත පච්චයා ච හොන්ති සහජාතපච්චයුප්පන්නා ච. පටිසන්ධිනාමක්ඛන්ධා ච පටිසන්ධිසහජාතං හදයවත්ථු ච අඤ්ඤමඤ්ඤං සහජාතපච්චයා ච හොන්ති සහජාතපච්චයුප්පන්නා ච. සබ්බානි මහාභූතානිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං සහජාතපච්චයා ච හොන්ති පච්චයුප්පන්නධම්මා ච. පටිසන්ධිචිත්තස්ස උප්පාදක්ඛණෙ සබ්බානි කම්මජරූපානි ච පවත්තිකාලෙ තස්ස තස්ස චිත්තස්ස උප්පාදක්ඛණෙ තෙන තෙන චිත්තෙන ජාතානි සබ්බානි චිත්තජරූපානි ච සහජාතචිත්තස්ස පච්චයුප්පන්නානි නාම. සබ්බානි උපාදාරූපානි සහජාතමහාභූතානං පච්චයුප්පන්නානි නාම.

此谓缘法之分别与缘生法之分别。一切同时生起的心与心所法(cittacetasikā dhammā)，彼此互为俱生缘及俱生缘生法。结生时的诸名蕴(nāmakkhandhā)与结生俱生的心所依处(hadayavatthu)，彼此互为俱生缘及俱生缘生法。一切大种(mahābhūtāni)也彼此互为俱生缘及缘生法。于结生心(paṭisandhicitta)生起之刹那的一切业生色(kammajarūpāni)，以及于生命期中，于彼彼心生起之刹那，由彼彼心所生的一切心生色(cittajarūpāni)，皆名为俱生心之缘生法。一切所造色(upādārūpāni)皆名为俱生大种之缘生法。

---

කෙනට්ඨෙන සහජාතො, කෙනට්ඨෙන පච්චයො. සහ ජානනට්ඨෙන සහජාතො, උපකාරකට්ඨෙන පච්චයො. තත්ථ සහජානනට්ඨෙනාති යො ධම්මො ජායමානො අත්තනො පච්චයුප්පන්නෙහි ධම්මෙහි සහෙව සයඤ්ච ජායති උප්පජ්ජති, අත්තනො පච්චයුප්පන්නෙ ච ධම්මෙ අත්තනා සහෙව ජනෙති උප්පාදෙති, තස්ස සො අත්ථො සහජානනට්ඨො නාම.

以何义为俱生？以何义为缘？以共同生起之义为俱生，以资助之义为缘。于此，共同生起之义者，谓若法生时，与自之缘生法俱时而自生起、出现，并令自之缘生法与自身俱时而产生、出现，此即名为共同生起之义。

---

යථා සූරියො නාම උදයන්තො සූරියාතපෙ ච සූරියා ලොකෙ ච අත්තනා සහෙව ජනයන්තො උදෙති. යථා ච පදීපො නාම ජලන්තො පදීපාතපෙ ච පදීපාලොකෙ ච අත්තනා සහෙව ජනයන්තො ජලති. එවමෙවං අයං පච්චයධම්මො උප්පජ්ජමානො අත්තනො පච්චයුප්පන්නධම්මෙ අත්තනා සහෙව උප්පාදෙති. තත්ථ සූරියො විය එකමෙකො නාම ධම්මො, සූරියාතපා විය තංසම්පයුත්තධම්මා, සූරියාලොකා විය සහජාතරූපධම්මා. තථා සූරියො විය එකමෙකො මහාභූතරූපධම්මො, සූරියාතපා විය සහජාතමහාභූතධම්මා, සූරියාලොකා විය සහජාතඋපාදාරූපධම්මා, එස නයො පදීපුපමායපීති. සහජාතපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

譬如太阳升起时，太阳的热力与光明，随太阳自身一同生起。又譬如灯火燃烧时，灯火的热力与光明，随灯火自身一同生起。同样地，此缘法生起时，亦随自身一同生起其缘生法。此处，太阳譬如各别之名法，太阳的热力譬如彼相应法，太阳的光明譬如俱生色法。同样地，太阳譬如各别之大种色法，太阳的热力譬如俱生大种法，太阳的光明譬如俱生所造色法。灯火之譬喻亦应如是理解。俱生缘之阐明终。

---

7. අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයො

7. 相互缘

---

සහජාතපච්චයෙ [Pg.476] විභත්තෙසු ධම්මෙසු යො යො පච්චය ධම්මොති වුත්තො, සො සො එව ඉධ පච්චයධම්මො චෙව පච්චයුප්පන්න ධම්මො ච හොති. සබ්බෙපි චිත්තචෙතසිකා ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පච්චයධම්මා ච හොන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පච්චයුප්පන්නධම්මා. සහජාතා චත්තාරො මහාභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පච්චයධම්මා ච හොන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පච්චයුප්පන්නධම්මා ච. පටිසන්ධිනාමක්ඛන්ධා ච පටිසන්ධි සහජාතං හදයවත්ථුරූපඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පච්චයධම්මා ච හොන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පච්චයුප්පන්නධම්මා ච. අත්ථො සුවිඤ්ඤෙය්‍යොයෙව.

于俱生缘中被分别之诸法，凡被称为缘法者，于此即是缘法亦是缘生法。一切心与心所法互为彼此之缘法，亦互为彼此之缘生法。俱生之四大种互为彼此之缘法，亦互为彼此之缘生法。结生之名蕴与结生俱生之心所依处色，互为彼此之缘法，亦互为彼此之缘生法。此义甚易了知。

---

යථා අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සාය උස්සාපිතා තයො දණ්ඩා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස නිස්සයා ච හොන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සිතා ච. තෙසු එකමෙකස්මිං උස්සිතෙ සබ්බෙ උස්සිතා හොන්ති, එකමෙකස්මිං පතන්තෙ සබ්බෙ පතන්ති. එවං අඤ්ඤමඤ්ඤධම්මා ච දට්ඨබ්බා.

譬如三根互相依止而竖立之木杖，互为所依，亦互相依止。于彼等中，当一根被竖立时，全部皆被竖立；当一根倒下时，全部皆倒下。相互之法，亦应如是观。

---

එත්ථ වදෙය්‍යුං, සබ්බෙ චෙතසිකා ධම්මා චිත්තපච්චයං අලභ මානා උප්පජ්ජිතුං න සක්කොන්තීති යුත්තං. කස්මා. ඵුසනාදීනං චෙතසික කිච්චානං විජානනකිච්චපුබ්බඞ්ගමත්තා, මනොපුබ්බඞ්ගමාති හි වුත්තං. චිත්තං පන චෙතසිකපච්චයං අලභමානං උප්පජ්ජිතුං න සක්කොතීති න යුජ්ජෙය්‍යාති. වුච්චතෙ, චෙතසිකධම්මා නාම චිත්තස්ස සහායඞ්ගානි හොන්ති. තස්මා තෙහි විනා චිත්තම්පි උප්පජ්ජිතුං න සක්කොතියෙව. එසෙව නයො චතූසු මහාභූතෙසුපීති. උපාදාරූපානි පන මහාභූතානං නිස්සන්දමත්තත්තා සහායඞ්ගානි න හොන්තීති. නනු ආහාරරූපඤ්ච ජීවිතරූපඤ්ච පච්චයවිසෙසත්තා සහායඞ්ගං හොතීති. වුච්චතෙ, ඨිතියා එව සහායඞ්ගං හොති. න උප්පාදෙ. ඉධ පන උප්පාදෙ සහායඞ්ගං අධිප්පෙතන්ති. අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

于此或有人言：“一切心所法若无心为缘，则不能生起。”此说合理。何故？盖触等心所之作用，是以了知作用为先导，故说“意为先导”。然若言心若无心所为缘则不能生起，此则不合道理。应如是言：所谓心所法者，乃心之辅助部分。是故，无彼等，心亦无法生起。四大种亦是同样之道理。然所造色仅是四大种之流出物，并非辅助部分。难道食色与命根色，因其为特殊之缘，故是辅助部分吗？应言：彼等仅是住立时之辅助，而非生起时之辅助。然于此所指之辅助，乃是生起时之辅助。相互缘之阐明终。

---

8. නිස්සයපච්චයො

8. 依止缘

---

තිවිධො නිස්සයපච්චයො, සහජාතනිස්සයො වත්ථු පුරෙජාතනිස්සයො වත්ථාරම්මණපුරෙජාතනිස්සයො.

依止缘有三种：俱生依止、所依前生依止、所依所缘前生依止。

---

තත්ථ කතමො සහජාතනිස්සයො. සබ්බො සහජාත පච්චයො සහජාතනිස්සයො. තස්මා තත්ථ පච්චයවිභාගො ච පච්චයුප්පන්නවිභාගො ච සහජාතපච්චයෙ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො.

其中，何为俱生依止？一切俱生缘即是俱生依止。因此，此处的缘分别和缘所生分别，应按照俱生缘中所说之理趣了知。

---

කතමො පන වත්ථුපුරෙජාතනිස්සයො. ඡ වත්ථූනි චක්ඛු වත්ථු සොතවත්ථු ඝානවත්ථු ජිව්හාවත්ථු කායවත්ථු හදයවත්ථු. ඉමානි ඡවත්ථූනි පවත්තිකාලෙ සත්තානං විඤ්ඤාණධාතූනං වත්ථුපුරෙ ජාතනිස්සයො.

那么，何为所依前生依止？有六种所依：眼所依、耳所依、鼻所依、舌所依、身所依、心所依。这六种所依在生命期间，作为诸有情识界之所依前生依止。

---

වත්ථුරූපමෙව [Pg.477] පුරෙජාතං හුත්වා නිස්සයො වත්ථුපුරෙජාත නිස්සයො. තත්ථ චිත්තචෙතසිකානං නිස්සයට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු නාම. පුරෙජාතන්ති අත්තනො අත්තනො පච්චයුප්පන්නස්ස ධම්මස්ස උප්පත්තික්ඛණතො පුරිමෙ ඛණෙ ජාතං.

所依色，因其前生而为依止，故名所依前生依止。于此，因其为心与心所之依止处，故名为所依。所谓前生，是指生于其各自缘生法生起刹那之前刹那者。

---

තත්ථ පටිසන්ධිචිත්තං තදා පුරෙජාතස්ස වත්ථුරූපස්ස අභාවතො අත්තනා සහුප්පන්නමෙව හදයවත්ථුරූපං නිස්සාය උප්පජ්ජති. පඨම භවඞ්ගචිත්තං පන පටිසන්ධිචිත්තෙන සහුප්පන්නහදය වත්ථුරූපං නිස්සාය උප්පජ්ජති. දුතියභවඞ්ගචිත්තං පඨමභවඞ්ගචිත්තෙන සහුප්පන්නං නිස්සාය උප්පජ්ජති. එවං තතියභවඞ්ගචිත්තං දුතිය භවඞ්ගචිත්තෙන සහුප්පන්නන්තිආදිනා යාවමරණාසන්නකාලා ද්වින්නං මනොධාතුමනොවිඤ්ඤාණධාතූනං වත්ථුපුරෙජාතනිස්සයො වෙදිතබ්බො.

于此，结生心因当时无有前生之所依色，故依止与自身俱生之心所依色而生起。而第一有分心则依止与结生心俱生之心所依色而生起。第二有分心依止与第一有分心俱生者而生起。如是，第三有分心依止与第二有分心俱生者，以此类推，直至临死之际，意界与意识界二者之所依前生依止，应如是了知。

---

යථා වීණාසද්දා නාම වීණාතන්තීසු වීණාදණ්ඩකෙහි පහරණවෙගෙන එව ජායන්ති, නො අඤ්ඤථා. තථා පඤ්චවිඤ්ඤාණානි නාම පඤ්චවත්ථුසඞ්ඛාතෙසු පඤ්චද්වාරෙසු පඤ්චන්නං ආරම්මණානං ආපාතා ගමනවෙගෙන එව ජායන්ති, නො අඤ්ඤථා.

譬如琴声，实由琴拨于琴弦上弹击之势而生，非由他因。如是，五识实于名为五所依之五门中，因五所缘撞击之势而生，非由他因。

---

ආපාතාගමනඤ්ච තෙසං ද්වාරාරම්මණානං ඨිතිපත්තකාලෙ එව හොති. ආපාතාගමනපච්චයා ච ද්වික්ඛත්තුං භවඞ්ගං චලති. භවඞ්ගචලන පච්චයා ච ආවජ්ජනං උප්පජ්ජති. ආවජ්ජනපච්චයා ච තානි පඤ්චවිඤ්ඤාණානි උප්පජ්ජන්ති. තස්මා චක්ඛාදීනි පඤ්චවත්ථූනි පුරෙ අතීතභවඞ්ගචිත්තස්ස උප්පාදක්ඛණෙ උප්පන්නානි එව පඤ්චවිඤ්ඤාණධාතූනං වත්ථුපුරෙජාතපච්චයා හොන්ති.

彼等门与所缘之撞击，仅于（色法）到达住位时发生。以撞击为缘，有分心波动二次。以有分波动为缘，转向心生起。以转向心为缘，彼等五识生起。是故，眼等五所依，实于（五识）之前过去有分心之生时刹那即已生起，而为五识界之所依前生缘。

---

මරණාසන්නකාලෙ පන සබ්බානි ඡ වත්ථූනි චුතිචිත්තතො පුරෙ සත්තරසමස්ස භවඞ්ගචිත්තස්ස උප්පාදක්ඛණෙ එව උප්පජ්ජන්ති, තතො පරං න උප්පජ්ජන්ති. තස්මා මරණාසන්නකාලෙ භවඞ්ගචිත්තානි ච සබ්බානි ඡද්වාරිකවීථිචිත්තානි ච චුතිචිත්තඤ්ච පුරෙතරං උප්පන්නානි තානියෙව අත්තනො අත්තනො වත්ථූනි නිස්සාය උප්පජ්ජන්ති. අයං වත්ථුපුරෙජාත නිස්සයො.

然于临死之际，一切六所依，实于死心之前第十七个有分心之生时刹那生起，此后不再生起。是故，于临死之际，有分心、所有六门心路心及死心，皆依止于彼等各自更早生起之所依而生起。此即所依前生依止。

---

කතමො පන වත්ථාරම්මණපුරෙජාතනිස්සයො. යදා අත්තනො අජ්ඣත්තං වත්ථුරූපං ආරබ්භ යං රූපං නිස්සාය මම මනොවිඤ්ඤාණං වත්තති, එතං මම එසො හමස්මි එසො මෙ අත්තාති එවං තණ්හාමාන දිට්ඨීහි ගහණවසෙන වා එතං අනිච්චං එතං දුක්ඛං එතං අනත්තාති එවං සම්මසනවසෙන වා ආවජ්ජනාදීනි මනොද්වාරිකවීථි චිත්තානි පවත්තන්ති. තදා තං තං වත්ථුරූපං පච්චෙකං තෙසං නිස්සයවත්ථු ච හොති තෙසං ආරම්මණඤ්ච. තස්මා තං තං හදයරූපං තස්ස තස්ස චිත්තුප්පාදස්ස වත්ථාරම්මණපුරෙජාතපච්චයො හොති. අයං වත්ථාරම්මණ පුරෙජාතනිස්සයො. එවං නිස්සයපච්චයො තිවිධො හොති.

那么，何为所依所缘前生依止？当缘取自身内之所依色，思惟“我之意识依此色而转起”，或以“此是我所，此是我，此是我之我”的方式，由贪、慢、见而执取；或以“此是无常，此是苦，此是无我”的方式，由审察，而令转向等意门心路心转起时，彼彼所依色，一一为彼等心之所依处，亦为彼等心之所缘。是故，彼彼心所依色，为彼彼心生起之所依所缘前生缘。此即所依所缘前生依止。如是，依止缘有三种。

---

ඉධ [Pg.478] සුත්තන්තනිස්සයොපි වත්තබ්බො. ඉමෙ මනුස්සා වා තිරච්ඡානගතා වා රුක්ඛාදයො වා මහාපථවියං පතිට්ඨිතා, මහා පථවී ච හෙට්ඨා මහාඋදකක්ඛන්ධෙ, මහාඋදකක්ඛන්ධො ච හෙට්ඨා මහාවාතක්ඛන්ධෙ, මහාවාතක්ඛන්ධො ච හෙට්ඨා අජටාකාසෙ, මනුස්සා ගෙහෙසු, භික්ඛූ විහාරෙසු, දෙවා දිබ්බවිමානෙසූතිආදිනා සබ්බං ලොකප්පවත්තිං ඤත්වා නිස්සයපච්චයො වෙදිතබ්බො. නිස්සයපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

此处亦应解说经教中之依止。人、畜生、树木等，皆依止于大地；大地依止于其下之大水聚；大水聚依止于其下之大风聚；大风聚依止于其下之虚空。人住于屋，比丘住于寺，天神住于天宫。如是了知一切世间之转起后，即当了知依止缘。依止缘之阐明终。

---

9. උපනිස්සයපච්චයො

9. 亲依⽌缘

---

තිවිධො උපනිස්සයපච්චයො, ආරම්මණූපනිස්සයො අනන්තරූපනිස්සයො පකතූපනිස්සයො. තත්ථ ආරම්මණූප නිස්සයො ආරම්මණාධිපතිපච්චයසදිසො, අනන්තරූපනිස්සයො අනන්තරපච්චයසදිසො.

亲依⽌缘有三种：所缘亲依⽌缘、无间亲依⽌缘、习性亲依⽌缘。其中，所缘亲依⽌缘同于所缘增上缘，无间亲依⽌缘同于无间缘。

---

කතමො පකතූපනිස්සයො. සබ්බෙපි අතීතානාගත පච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තබහිද්ධාභූතා චිත්තචෙතසිකරූපධම්මා ච නිබ්බානඤ්ච පඤ්ඤත්ති ච සබ්බෙසං පච්චුප්පන්නානං චිත්තචෙතසිකානං ධම්මානං යථාරහං පකතූපනිස්සයො.

何谓习性亲依止缘？一切过去、未来、现在、内外诸法，包括心、心所、色法，以及涅槃与概念，对于一切现起的心、心所法而言，皆可随其相应成为习性亲依止缘。

---

තත්ථ අතීතො පරිනිබ්බුතො අම්හාකං බුද්ධො ච ධම්මො ච අරියසාවකසඞ්ඝො ච සම්මුතිසඞ්ඝපරම්පරා ච අම්හාකං පච්ඡිම ජනානං කුසලුප්පත්තියා පකතූපනිස්සයපච්චයො. තථා ලොකෙ අතීතා කාලඞ්කතා මාතාපිතරො ච ආචරියා ච පණ්ඩිතසමණබ්‍රාහ්මණා ච පාකටා නානාතිත්ථාචරියා ච මහිද්ධිකා මහානුභාවා පොරාණකරාජානො ච පච්ඡිමකානං ජනානං කුසලුප්පත්තියා වා අකුසලුප්පත්තියා වා සුඛදුක්ඛුප්පත්තියා වා පකතූපනිස්සයො. තථා හි තෙ පච්ඡිමකානං ජනානං අත්ථාය නානාසද්ධම්මපඤ්ඤත්තියො වා නානාඅසද්ධම්මපඤ්ඤත්තියො වා නානාලොකූපකරණානි වා පුරෙ පට්ඨපෙසුං. පච්ඡිමජනා ච තෙහි පට්ඨපිතෙසු දානසීලාදිධම්මෙසු වා ලොකචාරිත්ත කුලගොත්තචාරිත්ත ධම්මෙසු වා නානාදිට්ඨිවාදෙසු වා නානාකම්මායතනසිප්පායතන විජ්ජාඨානෙසු වා යථාපට්ඨපිතෙසු ගාමනිගමනගරඛෙත්තවත්ථු තළාකපොක්ඛරණිආවාටාදීසු වා ගෙහරථසකටනාවා සම්පොතසම්බන්ධාදීසු වා ජාතරූපරජතමණිමුත්තාදීසු වා දායජ්ජං පටිපජ්ජන්තා ලොකෙ වඩ්ඪන්ති.

其中，已般涅槃的我们的佛陀、法、圣弟子僧团以及世俗僧团的传承，是我们后世众生善法生起的习性亲依止缘。同样，世间已过世的父母、老师、有智慧的沙门和婆罗门、各派著名的导师、具有大神通和大威德的古代国王们，也是后世众生善法生起、或不善法生起、或苦乐生起的习性亲依止缘。他们确实为了后世众生的利益，在过去创立了各种正法教导、各种非法教导、各种世间用具。而后世众生，或者依随他们所建立的布施、持戒等法，或者随顺世间的风俗、家族的传统，或者执持各种不同的见解和论说，或者从事各种工作、技艺、知识的领域，或者居住在他们所建立的村庄、乡镇、城市、田地、宅地、池塘、莲池、坑井等地方，或者使用房屋、车、船等，或者继承金、银、摩尼、珍珠等遗产，这样在世间增长。

---

අනාගතොපි මෙත්තෙය්‍යො නාම බුද්ධො ච තස්ස ධම්මො ච තස්ස සඞ්ඝො ච එතරහි බහුජ්ජනානං පාරමිපුඤ්ඤප්පවත්තියා පකතූපනිස්සයපච්චයො. තථා ඉමස්මිං භවෙ ච පච්ඡිමෙ කාලෙ පටිලභිස්සමානා ඉස්සරියට්ඨානධනධඤ්ඤසම්පත්තියො පුරිමෙ කාලෙ ඨිතානං මහාජනානං නානාභිසඞ්ඛාරුප්පත්තියා පකතූපනිස්සය පච්චයො. අනාගතභවෙ ච අනුභවිස්සමානා භවසම්පත්ති භොග සම්පත්තියො [Pg.479] මග්ගඵලනිබ්බානසම්පත්තියො ච එතරහි පච්චුප්පන්නභවෙ ඨිතානං දානසීලාදිපුඤ්ඤකිරියුප්පත්තියා පකතූපනිස්සයපච්චයො. යථා හි ලොකෙ හෙමන්තෙ කාලෙ ධඤ්ඤප්ඵලානි ලභිස්සාමාති වස්සිකෙ කාලෙ කස්සනවප්පනකම්මානි ආරභන්ති, කම්මෙ සිද්ධෙ තං තං ධනං ලභිස්සාමාති පුබ්බභාගෙ තං තං වීරියකම්මං වා තං තං පඤ්ඤාකම්මං වා ආරභන්ති. තත්ථ ධඤ්ඤප්ඵලප්පටිලාභො ච තං තං ධනප්පටි ලාභොච තං තං කම්මාරම්භස්ස අනාගතපකතූපනිස්සයපච්චයො තං තං කම්මාරම්භො ච ධඤ්ඤප්ඵලප්පටිලාභස්ස ච තං තං ධනප්පටි ලාභස්ස ච අතීතපකතූපනිස්සයපච්චයො. එවමෙව පච්ඡිමෙ අනාගතෙ කාලෙ නානාකම්මප්ඵලානි සම්පස්සන්තා පත්ථයන්තා මහාජනා පුරිමෙ පච්චුප්පන්නෙ කාලෙ නානාපුඤ්ඤකම්මානි ආරභන්ති. තත්ථ පුඤ්ඤප්ඵලානි පුඤ්ඤකම්මානං අනාගතපකතූපනිස්සයපච්චයො. පුඤ්ඤකම්මානි පුඤ්ඤප්ඵලානං අතීතපකතූපනිස්සයපච්චයො. තස්මා අනාගතපකතූපනිස්සයොපි අතීතපකතූපනිස්සයො විය අතිමහන්තො පච්චයො හොති.

未来的弥勒(Metteyyo)佛、其法、其僧团，于现今是众多众生生起波罗蜜与福德的习性亲依止缘。同样，于此生后时将获得的权势、地位、财富、谷物等圆满，是前时大众生起种种行(abhisaṅkhāra)的习性亲依止缘。于未来世将体验到的生存圆满、财富圆满及道、果、涅槃圆满，是于现世行布施、持戒等福业生起的习性亲依止缘。譬如世间，人们为于冬季获得谷物果实，故于雨季开始耕种；为于事成后获得财富，故于前期努力作业或运用智慧。于此，谷物果实之获得与财富之获得，是彼作业开始的未来习性亲依止缘；而彼作业之开始，是谷物果实之获得与财富之获得的过去习性亲依止缘。如是，大众预见并期盼未来种种业果，故于当前前期开始种种福业。于此，福果是福业的未来习性亲依止缘，福业是福果的过去习性亲依止缘。是故，未来习性亲依止缘亦如过去习性亲依止缘，是为极大之缘。

---

පච්චුප්පන්නා බුද්ධායො පච්චයා පච්චුප්පන්නානං මනුස්සදෙවබ්‍රහ්මානං පච්චුප්පන්නා මාතාපිතරො පච්චුප්පන්නානං පුත්තධීතාදීනං පච්චුප්පන්නපකතූප නිස්සයො නාම. සො සුපාකටොයෙව.

现前的诸佛之于现前的人、天、梵众，现前的父母之于现前的子女等，名为现前习性亲依止缘。此乃极明显。

---

අජ්ඣත්තභූතා පකතූපනිස්සයධම්මා නාම බුද්ධාදීසු සවිඤ්ඤාණකසන්තානෙසු උප්පන්නා පච්චයධම්මා. බහිද්ධාභූතා පකතූපනිස්සයධම්මා නාම සත්තානං පතිට්ඨානභූතා පථවිපබ්බතනදී සමුද්දාදයො තෙසං තෙසං සත්තානං බහූපකාරා අරඤ්ඤවනරුක්ඛ තිණපුබ්බණ්ණාපරණ්ණාදයො චන්දසූරියගහනක්ඛත්තාදයො වස්සොදකඅග්ගිවාතසීතඋණ්හාදයො ච සබ්බෙපි තෙ සත්තානං කුසලුප්පත්තියා වා අකුසලුප්පත්තියා වා සුඛුප්පත්තියා වා දුක්ඛුප්පත්තියා වා බලවපච්චයා හොන්ති.

名为内在习性亲依止法者，是在佛陀等有识之相续中生起的缘法。名为外在习性亲依止法者，是作为众生立足处的大地、山、河、海等；对各类众生有诸多助益的森林、树木、草、早熟作物、晚熟作物等；日、月、行星、星宿等；雨水、火、风、寒、热等。此等一切，对众生善法、不善法、乐、或苦之生起，皆为强力之缘。

---

ඉමෙ ජනා දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායිස්සාමාති බොධිපක්ඛිය ධම්මෙ වා භාවෙන්ති, අනාගතෙ බුද්ධකාලෙ පරිනිබ්බායිස්සාමාති පාරමීධම්මෙ වා පරිපූරෙන්ති. තත්ථ නිබ්බානං තෙසං ධම්මානං උප්පත්තියා බලවපච්චයො හොති.

此等人或为于现法中般涅槃而修习菩提分法(bodhipakkhiyā dhammā)，或为于未来佛时般涅槃而圆满波罗蜜法(pāramī dhammā)。于此，涅槃是彼等诸法生起的强力之缘。

---

ලොකෙ නානාවොහාරභූතා නාමපඤ්ඤත්තියො ච බුද්ධ සාසනෙ තිපිටකපරියත්තිධම්මභූතා නාමපඤ්ඤත්තියො ච තෙසං තෙසං අත්ථානං ජානනත්ථාය බලවපච්චයො.

世间中作为种种惯用语的名概念(nāmapaññatti)，以及佛陀教法中作为三藏圣典的名概念，是了知彼等种种意义的强力之缘。

---

තත්ථ සඞ්ඛතධම්මා නාම පච්චයෙ සති උප්පජ්ජන්ති, අසති නුප්පජ්ජන්ති. උප්පජ්ජිත්වාපි පච්චයෙ සති තිට්ඨන්ති, අසති න තිට්ඨන්ති. තස්මා තෙසං උප්පත්තියා වා ඨිතියා වා පච්චයො නාම ඉච්ඡිතබ්බො. නිබ්බානං පන පඤ්ඤත්ති ච අසඞ්ඛතධම්මා හොන්ති [Pg.480] අජාතිධම්මා අනුප්පාදධම්මා නිච්ච ධම්මා ධුවධම්මා. තස්මා තෙසං උප්පාදාය වා ඨිතියා වා පච්චයො නාම නත්ථීති.

于此，所谓的有为法(saṅkhatadhammā)，有缘则生，无缘则不生。生起后，有缘则住，无缘则不住。是故，其生或住，当求其缘。然而，涅槃与概念(paññatti)是无为法(asaṅkhatadhammā)，是不生法、不生起法、常法、不变法。是故，其生或住，无所谓缘。

---

කුසලො කුසලස්ස උපනිස්සයො. සද්ධං උපනිස්සාය දානං දෙති, සීලං සමාදියතීතිආදිනා සුපාකටො. තථා රාගං උපනිස්සාය පාණං හනති, අදින්නං ආදියතීතිආදිනා සප්පායං උතුං සප්පායං භොජනං උපනිස්සාය කායිකං සුඛං පච්චනුභොතීතිආදිනා ච අකුසලො අකුසලස්ස, අබ්‍යාකතො අබ්‍යාකතස්ස උපනිස්සයොපි සුපාකටො.

善法是善法的亲依止，例如依信心而布施、持戒等，此甚明显。同样，依贪欲而杀生、偷盗等；依适宜气候、适宜饮食而感受身乐等，不善法是不善法的亲依止，无记法是无记法的亲依止，此亦甚明显。

---

කුසලො පන අකුසලස්සපි බලවූපනිස්සයො. දානං දත්වා තෙන දානෙන අත්තානං උක්කංසෙති, පරං වම්භෙති. තථා සීල සම්පන්නො හුත්වා සමාධිසම්පන්නො හුත්වා පඤ්ඤාසම්පන්නො හුත්වා අත්තානං උක්කංසෙති, පරං වම්භෙති.

然而，善法亦是不善法的强力亲依止。行布施后，以此布施抬高自己、贬低他人。同样，具足戒、具足定、具足慧后，抬高自己、贬低他人。

---

කුසලො අබ්‍යාකතස්සපි බලවූපනිස්සයො. සබ්බානි චතුභූමිකකුසලකම්මානි වා කම්මපරිවාරානි කුසලානි වා කාලන්තරෙ චතුභූමිකානං විපාකාබ්‍යාකතානං බලවූපනිස්සයො. දානපාරමිං පූරෙන්තා පූරණකාලෙ බහුං කායිකදුක්ඛං පච්චනුභවන්ති. තථා සීලපාරමිං නික්ඛමපාරමිං පඤ්ඤාපාරමිං වීරියපාරමිං ඛන්තිපාරමිං සච්චපාරමිං අධිට්ඨානපාරමිං මෙත්තාපාරමිං උපෙක්ඛා පාරමිං. එසෙව නයො ඣානභාවනා මග්ගභාවනාසුපි.

善法亦是无记法的强力亲依止。一切四地善业，或业的眷属善法，于另一时，是四地异熟无记法的强力亲依止。圆满布施波罗蜜时，于圆满之际，会体验到许多身苦。持戒波罗蜜、出离波罗蜜、智慧波罗蜜、精进波罗蜜、安忍波罗蜜、真实波罗蜜、决意波罗蜜、慈波罗蜜、舍波罗蜜亦复如是。此理亦通于禅修与道修。

---

අකුසලො කුසලස්සපි බලවූපනිස්සයො. ඉධෙකච්චො පාපං කත්වා පච්ඡා විප්පටිසාරී හුත්වා තස්ස පාපස්ස පහානාය දානසීලඣානමග්ගකුසලානි සම්පාදෙති. තං පාපං තෙසං කුසලානං බලවූපනිස්සයො.

不善法亦是善法的强力亲依止。于此，有人造恶后，心生追悔(vippaṭisārī)，为断除彼恶，遂成就布施、持戒、禅那、道等善法。彼恶即是此等善法的强力亲依止。

---

අකුසලො අබ්‍යාකතස්සපි බලවූපනිස්සයො. ඉධ බහූ ජනා දුච්චරිතානි කත්වා චතූසු අපායෙසු පතිත්වා අපායදුක්ඛං පච්චනුභවන්ති. දිට්ඨධම්මෙපි කෙචි අත්තනො වා පරස්ස වා දුච්චරිතකම්ම පච්චයා බහුං දුක්ඛං පච්චනුභවන්ති. කෙචි දුච්චරිතකම්මෙන ධනං ලභිත්වා සුඛං පච්චනුභවන්ති. බහුජ්ජනා රාගමූලකං බහුං දුක්ඛං පච්චනුභවන්ති, දොසමූලකං දිට්ඨිමූලකං මානමූලකන්ති.

不善法亦是无记法的强力亲依止。于此，许多人因造作恶行，堕于四恶趣(apāya)，感受恶趣之苦。于现法中，亦有人因自己或他人恶业之缘，感受诸多痛苦。有人以恶业得财而感受快乐。许多人因贪根、嗔根、见根、慢根而感受诸多痛苦。

---

අබ්‍යාකතො කුසලස්සපි බලවූපනිස්සයො. ධන සම්පත්තියා දානං දෙති, සීලං පූරෙති, පඤ්ඤං පූරෙති, භාවනාසප්පායං ආවාසං වා ලෙණං වා ගුහංවා රුක්ඛං වා අරඤ්ඤං වා පබ්බතං වා ගොචරගාමං වා උතුසප්පායං වා ආහාරසප්පායං වා ලභිත්වා තං තං භාවනං භාවෙති.

无记法亦是善法的强力亲依止。因财富具足而行布施、圆满戒、圆满慧；或获得适于禅修的住处——房舍、岩窟、洞窟、树下、森林、山地、行食村(gocaragāma)，或适宜的气候、适宜的食物，从而修习彼彼禅修。

---

අබ්‍යාකතො අකුසලස්සපි බලවූපනිස්සයො. ලොකෙ චක්ඛුසම්පදං නිස්සාය බහූනි දස්සනමූලානි අකුසලානි උප්පජ්ජන්ති. එස නයො සොතසම්පදාදීසු[Pg.481]. තථා හත්ථසම්පදං පාදසම්පදං සත්ථසම්පදං ආවුධසම්පදන්තිආදිනාපි වත්තබ්බො. එවං උපනිස්සයො තිවිධො හොති.

无记法亦是不善法的强力亲依止。于世间，依于眼根具足，生起许多以见为根的不善法。耳根具足等亦是此理。手具足、足具足、刀具足、武器具足等，亦应如是说。如是，亲依止有三种。

---

ඉධ සුත්තන්තූපනිස්සයොපි වත්තබ්බො. කල්‍යාණමිත්තං උප නිස්සාය පාපමිත්තං උපනිස්සාය ගාමං උපනිස්සාය අරඤ්ඤං උපනිස්සායාතිආදිනා බහූසු ඨානෙසු ආගතො. අපි ච පඤ්චනියාමධම්මා සත්තලොක සඞ්ඛාරලොක ඔකාසලොක සඞ්ඛාතානං තිණ්ණං ලොකානං අවිච්ඡින්නප්පවත්තියා බලවපච්චයා හොන්ති. අයඤ්ච අත්ථො නියාමදීපනියං අම්හෙහි විත්ථාරතො දීපිතොති.

于此，亦应说明经教的亲依止。如“依止善友”、“依止恶友”、“依止村落”、“依止森林”等，见于多处。再者，五定法是被称为有情世间、行世间、器世间的此三世间得以相续不断的强力之缘。此义我等已在《定法详释》中广为开示。

---

කෙනට්ඨෙන ආරම්මණූපනිස්සයොති. අධිපතිභූතං ආරම්මණමෙව ආරම්මණිකධම්මානං බලවනිස්සයට්ඨෙන ආරම්මණූප නිස්සයො.

以何义为所缘亲依止(ārammaṇūpanissaya)？作为增上(adhipati)的所缘本身，以对取所缘之法(ārammaṇika-dhamma)具有强力依止(balavanissaya)之义，故为所缘亲依止。

---

කෙනට්ඨෙන අනන්තරූපනිස්සයොති. පුරිමං අනන්තරචිත්තමෙව පච්ඡිමස්ස අනන්තරචිත්තස්ස උප්පජ්ජනත්ථාය බලවනිස්සයට්ඨෙන අනන්තරූපනිස්සයො. මාතා විය පුරිමචිත්තං, පුත්තො විය පච්ඡිමචිත්තං. යථා මාතා අත්තනො අනන්තරෙ පුත්තස්ස උප්පජ්ජනත්ථාය බලවූප නිස්සයො හොති, තථා පුරිමචිත්තං පච්ඡිමචිත්තස්ස උප්පජ්ජනත්ථායාති.

以何义为无间亲依止？前一剎那心，为后一剎那心之生起，有强力依止之义，故为无间亲依止。前心如母，后心如子。犹如母亲是其紧随之后的儿子生起的强力亲依止，如是，前心亦为后心之生起。

---

කෙනට්ඨෙන පකතූපනිස්සයොති. පකතියාව ලොකෙ පණ්ඩිතානං පාකටො උපනිස්සයො පකතූපනිස්සයො.

以何义为自然亲依止？于世间，对智者们而言，自然显现的亲依止，即是自然亲依止。

---

එත්ථ ච අනන්තරූපනිස්සයානුභාවො අනන්තරචිත්තෙ එව ඵරති. පකතූපනිස්සයානුභාවො පන දූරෙපි ඵරතියෙව. තථා හි ඉමස්මිං භවෙ පුරිමෙසු දිවසෙසු වා මාසෙසු වා සංවච්ඡරෙසු වා දිට්ඨසුතඝායිතසායිතඵුසිතවිඤ්ඤාතානි ආරම්මණානි පච්ඡාතථාරූපෙ පච්චයෙ සති වස්සසතෙපි මනොද්වාරෙ ආපාතං ආගච්ඡන්ති. ඉදං නාම පුබ්බෙ මයා දිට්ඨං සුතන්තිආදිනා සත්තා අනුස්සරන්ති. ඔපපාතිකසත්තා පන පුරිමභවංපි අනුස්සරන්ති. තථා මනුස්සෙසුපි අප්පෙකච්චෙ ජාතිස්සරසඤ්ඤාලාභිනො. තථා පුබ්බෙ අනෙකසතසහස්සෙසු දිට්ඨාදීසු වත්ථූසු පච්ඡා එකස්මිං ඛණෙ එකං වත්ථුං දිස්වා වා සුත්වා වා තස්මිං එව ඛණෙ බහූසුපි තෙසු මනොවිඤ්ඤාණසන්තානං ඵරමානං පවත්තතීති. උපනිස්සයපච්චය දීපනා නිට්ඨිතා.

于此，无间亲依止之力仅遍及紧随其后的心。而自然亲依止之力则能远及。诚然，于此生中，于往日、往月、往年所见、闻、嗅、尝、触、识之所缘，于后，有如是之缘时，纵经百年，亦现于意门。众生回忆云：“此乃我昔所见、所闻”等。化生有情且能忆起前生。同样，人类中亦有少数得宿命通者。又如，于往昔所见闻等成百上千事中，于后，于一刹那见或闻一事，即于彼刹那，心识之流亦能遍及其中众多之事而转起。亲依⽌缘详释 终。

---

10. පුරෙජාතපච්චයො

10. 前生缘

---

තිවිධො පුරෙජාතපච්චයො. වත්ථුපුරෙජාතපච්චයො ච ආරම්මණපුරෙජාතපච්චයො ච වත්ථාරම්මණපුරෙජාතපච්චයො ච.

10. 前生缘有三种：依处前生缘、所缘前生缘与依处所缘前生缘。

---

තත්ථ [Pg.482] වත්ථුපුරෙජාතො ච වත්ථාරම්මණපුරෙජාතො ච පුබ්බෙ නිස්සයපච්චයෙ නිස්සයනාමෙන වුත්තා එව.

其中，依处前生与依处所缘前生，已于前文依止缘中以“依止”之名说过。

---

ආරම්මණපුරෙජාතො නාම පච්චුප්පන්නානි අට්ඨාරසනිප්ඵන්නරූපානි එව. තෙසුපි පච්චුප්පන්නානි රූපසද්දාදීනි පඤ්චාරම්මණානි පඤ්චන්නං පඤ්චවිඤ්ඤාණ වීථිචිත්තානං නියමතො ආරම්මණපුරෙජාතපච්චයා හොන්ති. යථා හි වීණාසද්දා නාම වීණාතන්තීසු වීණාදණ්ඩකෙන පහරණ පච්චයා එව උප්පජ්ජන්ති. එවඤ්ච සති තෙ සද්දා පුරෙජාතාහි වීණාතන්ති වීණාදණ්ඩකෙහි විනා උප්පජ්ජිතුං න සක්කොන්ති. එවමෙවං පඤ්ච විඤ්ඤාණ වීථිචිත්තානිපි පඤ්චසු වත්ථුද්වාරෙසු පඤ්චන්නං ආරම්මණානං ආපාතාගමන පච්චයා එව උප්පජ්ජන්ති. ආපාතාගමනඤ්ච තෙසං ද්වින්නං ඨිතිපත්තකාලෙ එව හොති. න කෙවලඤ්ච තස්මිං කාලෙ තානි පඤ්චාරම්මණානි තෙසු පඤ්චවත්ථූසු එව ආපාතමාගච්ඡන්ති. අථ ඛො භවඞ්ගමනොද්වාරෙපි ආපාතං ආගච්ඡන්තියෙව. තස්මිං ආපාතගමනත්තා එව තං භවඞ්ගම්පි ද්වික්ඛත්තුං චලිත්වා උපච්ඡිජ්ජති, භවඞ්ගුපච්ඡෙදෙ එව තානි වීථිචිත්තානි උප්පජ්ජන්ති. එවඤ්ච සති තානි වීථිචිත්තානි පුරෙජාතෙහි වත්ථු ද්වාරාරම්මණෙහි විනා උප්පජ්ජිතුං න සක්කොන්තීති. තානි පන සබ්බානිපි අට්ඨාරසනිප්ඵන්නරූපානි නිරුද්ධානි හුත්වා අතීතානිපි හොන්ති, අනුප්පන්නානි හුත්වා අනාගතානිපි හොන්ති. උප්පන්නානි හුත්වා පච්චුප්පන්නානිපි හොන්ති. සබ්බානිපි මනොවිඤ්ඤාණවීථිචිත්තානං ආරම්මණානි හොන්ති. තෙසු පච්චුප්පන්නානි එව තෙසං ආරම්මණපුරෙජාතපච්චයා හොන්ති. යදා දූරෙ වා පටිච්ඡන්නෙ වා ඨිතං තං තං ආරම්මණවත්ථුං මනසා එව ආරම්මණං කරොති, තදා තං තං වත්ථු සචෙ තත්ථ තත්ථ විජ්ජමානං හොති, පච්චුප්පන්නං නාම හොති. පුරෙජාතපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

所谓所缘前生，仅是当下的十八种所造色。于此，当下的色、声等五所缘，必定为五识心路诸心的所缘前生缘。譬如琴声，仅因琴弦为琴拨所击之缘而生起。如是，若无先生的琴弦与琴拨，彼声则不能生。同样地，五识心路诸心亦仅因五所缘于五根门中现起为缘而生起。而其现起，仅发生于所缘与依处二者皆住立之时。彼五所缘不仅于尔时在五根中现起，亦于有分意门中现起。因其现起，彼有分亦震动二次而断，有分断时，彼心路心才生起。如是，彼心路心若无前生的依处、门、所缘，则不能生起。又，彼所有十八种所造色，已灭者为过去，未生者为未来，已生者为现在。所有皆为意识心路心之所缘。其中，仅现在者为彼等之所缘前生缘。若于远处或被覆处之某所缘事，仅以意作意，尔时，若彼事于彼处存在，则名为现在。前生缘之阐明终。

---

11. පච්ඡාජාතපච්චයො

11. 后生缘

---

පච්ඡිමං පච්ඡිමං පච්චුප්පන්නං චිත්තං පුරෙජාතස්ස පච්චුප්පන්නස්ස චතු සමුට්ඨානිකස්ස රූපකායස්ස වුඩ්ඪිවිරුළ්හියා පච්ඡාජාතපච්චයො. යථා තං පච්ඡිමවස්සෙසු අනුවස්සං වස්සමානානි වස්සොදකානි පුරිමවස්සෙසු ජාතානං රුක්ඛපොතකානං වුඩ්ඪිවිරුළ්හියා පච්ඡාජාත පච්චයා හොන්තීති.

后后生起的现在心，对于先生而现存的四集起色身的增长广大，是后生缘。犹如在后来的雨季中，连年降下的雨水，对于先前雨季生长的树苗的增长广大，是后生缘。

---

තත්ථ පච්ඡිමං පච්ඡිමං චිත්තන්ති පඨමභවඞ්ගතො පට්ඨාය යාව චුති චිත්තා සබ්බං චිත්තං වුච්චති. පුරෙජාතස්සාති පටිසන්ධිචිත්තෙන සහුප්පන්නං කම්මජරූපකායං ආදිං කත්වා අජ්ඣත්තසන්තානපරියාපන්නො සබ්බො චතුසමුට්ඨානිකරූපකායො වුච්චති.

此处所谓“后后心”，是指从最初的有分心开始，直到死心为止的一切心。所谓“先生起的”，是指以与结生心一同生起的业生色身为首，包括属于自身内在相续的一切四集起色身。

---

පටිසන්ධිචිත්තෙන සහුප්පන්නස්ස කම්මජරූපකායස්ස පඨම භවඞ්ගාදීනි පන්නරසභවඞ්ගචිත්තානි පච්ඡාජාතපච්චයා හොන්ති. පටිසන්ධි චිත්තං පන තෙන කායෙන සහුප්පන්නත්තා [Pg.483] පච්ඡජාතං න හොති. සොළසමභවඞ්ගචිත්තඤ්ච තස්ස කායස්ස භිජ්ජනක්ඛෙත්තෙ උප්පන්නත්තා පච්චයො න හොති. තස්මා පන්නරසභවඞ්ගචිත්තානීති වුත්තං.

对于与结生心同时生起的业生色身，初有分等十五有分心是后生缘。但是，结生心与此身同时生起，因此不是后生的。第十六有分心由于在此身坏灭时生起，因此不是缘。所以说十五有分心。

---

පටිසන්ධිචිත්තස්ස ඨිතික්ඛණෙ පන ද්වෙ රූපකායා උප්පජ්ජන්ති කම්මජරූපකායො ච උතුජරූපකායොච. තථා භඞ්ගක්ඛණෙපි. පඨමභවඞ්ගස්ස උප්පාදක්ඛණෙ පන තයො රූපකායා උප්පජ්ජන්ති කම්මජරූපකායො ච උතුජරූපකායො ච චිත්තජරූපකායො ච. යදා බහිද්ධාහාරප්ඵරණං ලභිත්වා අජ්ඣත්තාහාරො ආහාරජරූපකායං ජනෙති, තතො පට්ඨාය චතුසමුට්ඨානිකා චත්තාරො රූපකායා දීප ජාලා විය පවත්තන්ති. තෙ උප්පාදක්ඛණං අතික්කම්ම යාව ඨිතිභාවෙන ධරන්ති, තාව පන්නරසචිත්තානි තෙසං කායානං පච්ඡාජාතපච්චයා හොන්තියෙව.

在结生心的住时，有两种色身生起：业生色身和时节生色身。在坏时也是这样。但在第一有分心的生时，则有三种色身生起：业生色身、时节生色身和心生色身。当获得外在食物的滋养，内在食物便产生食生色身。从那时起，四集起色身，就像灯焰一样持续。这些色身超越生时，只要它们以住相存在，十五心就成为这些色身的后生缘。

---

වුඩ්ඪිවිරුළ්හියාති චතුසමුට්ඨානිකරූපසන්තතියා උපරූපරි වුඩ්ඪියා ච විරුළ්හියා ච. තථාහි පුරිමා පුරිමා චත්තාරො රූපකායා සචෙ පච්ඡාජාත පච්චයං පුනප්පුනං ලභන්ති, එවං සති තෙ නිරුජ්ඣන්තාපි පච්ඡාරූපසන්තතිපරම්පරානං වුඩ්ඪියා ච විරුළ්හියා ච වෙපුල්ලාය ච බලව පච්චයා හුත්වා නිරුජ්ඣන්තීති. පච්ඡාජාතපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

所谓增长与广大，是指四集起色相续的层层增长与广大。诚然，前前四种色身，如果反复获得后生缘，这样，即使它们坏灭，也会成为后续色相续系列的增长、广大与增盛的强力之缘而坏灭。后生缘之阐明终。

---

12. ආසෙවනපච්චයො

12. 重复缘

---

ද්වාදස අකුසලචිත්තානි සත්තරස ලොකියකුසල චිත්තානි ආවජ්ජනද්වයවජ්ජිතානි අට්ඨාරසකිරියචිත්තානීති සත්ත චත්තාලීසං ලොකියජවනචිත්තානි ආසෙවනපච්චයො. තෙසු නිරන්තරප්පවත්තං ජවනසන්තතිං පත්වා පුරිමං පුරිමං ජවනචිත්තං ආසෙවන පච්චයො. චතූහි මග්ගචිත්තෙහි පච්ඡිමං පච්ඡිමං චිත්තං ආසෙවනපච්චයුප්පන්නං.

十二不善心、十七种世间善心、以及十八种唯作心（不含二转向心），此四十七种世间速行心为重复缘。于此，达到无间断生起的速行相续中，前前速行心是重复缘。对于四道心，其后之心是重复缘所生法。

---

කෙනට්ඨෙන ආසෙවනන්ති. උපරූපරිපගුණභාවවඩ්ඪනත්ථංථාම බලවඩ්ඪනත්ථඤ්ච පරිවාසග්ගාහාපනට්ඨෙන.

以何义为重复？为令熟练度辗转增长、势力增强，以及为令熏习(parivāsa)之义。

---

තත්ථ පගුණභාවොති පුනප්පුනං සජ්ඣායිතස්ස පාළිපාඨස්ස සුඛෙන පවත්තනං විය ජවනට්ඨානජවනකිච්චසඞ්ඛාතෙ ඨානකිච්චවිසෙසෙ පච්ඡිම පච්ඡිමචිත්තස්ස සුඛෙන පවත්තනං. පරිවාසො නාම කොසෙය්‍යවත්ථං පුනප්පුනං සුගන්ධෙන පරිවාසනං විය චිත්තසන්තානෙ පුනප්පුන්නං රජ්ජනදුස්සනාදිනා වා අරජ්ජන අදුස්සනාදිනා වා පරිවාසනං. පුරිමස්මිං ජවනචිත්තෙ නිරුද්ධෙපි තස්ස ජවනවෙගො න නිරුජ්ඣති, පච්ඡිමං චිත්තසන්තානං ඵරමානො පවත්තතියෙව. තස්මා පච්ඡිමං පච්ඡිමං ජවනචිත්තං උප්පජ්ජමානං තෙන වෙගෙන පග්ගහිතං බලවතරං හුත්වා උප්පජ්ජති. එවං [Pg.484] පුරිමචිත්තං අත්තනො පරිවාසං පච්ඡිමචිත්තං ගණ්හාපෙති. පච්ඡිමඤ්ච චිත්තං පුරිමස්ස චිත්තස්ස පරිවාසං ගහෙත්වා පවත්තති. එවං සන්තෙපි සො ආසෙවනවෙගො පකතියා සත්තහි චිත්තවාරෙහි පරික්ඛයං ගච්ඡති, තතො පරං තදාරම්මණවිපාක චිත්තං වා උප්පජ්ජති, භවඞ්ග චිත්තවාරො වා පවත්තති.

此处所说的熟练(paguṇabhāva)，就像反复诵读巴利文而能流畅地进行那样，是指在名为速行处与速行作用的特定处用中，后后之心能够流畅地运行。熏习(parivāsa)，就像用香反复熏染丝绸衣服那样，是指在心相续中，以贪、嗔等或无贪、无嗔等反复地熏染。即使前速行心已经息灭，它的速行势能也不会息灭，而是会遍及后心相续而持续。因此，后后速行心生起时，因被彼势能所摄持而变得更强有力。如此，前心令后心接受自己的熏习，后心则接受前心的熏习而运行。虽然如此，这种重复的势能通常会在七个速行心之后耗尽，其后或者生起彼所缘异熟心，或者有分心流持续。

---

ඉධ සුත්තන්තාසෙවනපච්චයොපි වත්තබ්බො. සතිපට්ඨානං භාවෙති, සම්මප්පධානං භාවෙති, සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති, ධම්ම විචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති, සම්මාදිට්ඨිං භාවෙති, සම්මාසඞ්කප්පං භාවෙතීතිආදිනා බහූසු ඨානෙසු වුත්තො. තත්ථ භාවෙතීති එකංපි දිවසං භාවෙති, සත්තපි දිවසානි භාවෙති, එකංපි මාසං භාවෙති, සත්තපි මාසානි භාවෙති, එකංපි සංවච්ඡරං භාවෙති, සත්තපි සංවච්ඡරානි භාවෙතීති අත්ථො.

在此也应当说明经教中的重复缘(suttantāsevanapaccaya)。如在许多地方所说：他修习念处(satipaṭṭhāna)，修习正勤(sammappadhāna)，修习念觉支(satisambojjhaṅga)，修习择法觉支(dhammavicayasambojjhaṅga)，修习正见(sammādiṭṭhi)，修习正思惟(sammāsaṅkappa)等等。在此，“修习”的意思是：即使只修习一天，也修习；即使修习七天，也修习；即使只修习一月，也修习；即使修习七月，也修习；即使只修习一年，也修习；即使修习七年，也修习。

---

පුරිමපුරිමෙසු භවෙසු ආසෙවිතානි භාවිතානි බහුලී කතානි කුසලානි වා අකුසලානි වා පච්ඡිමපච්ඡිමෙසු භවෙසු බලවතරානං කුසලානං වා අකුසලානං වා උප්පත්තියා ආසෙවන පච්චයො.

在前前诸有中，所串习、修习、多作的善或不善，成为在后后诸有中，更强有力的善或不善生起的重复缘。

---

කාලන්තරෙ වා භවන්තරෙ වා තාදිසානං කුසලාකුසලානං උප්පත්තියා පච්චයො උපනිස්සයපච්චයො නාම. තෙසංයෙව බලවතරත්ථාය පච්චයො ආසෙවනපච්චයො නාම.

在另一时或另一有中，作为同类善、不善法生起的缘，称为亲依止缘(upanissayapaccaya)。作为令其更强有力的缘，则称为重复缘(āsevanapaccaya)。

---

ලොකෙපි මහන්තෙසු චිත්තභාවනාකම්මෙසු වාචා භාවනාකම්මෙසු කායභාවනාකම්මෙසු අඞ්ගපච්චඞ්ගභාවනාකම්මෙසු කම්මායතනසිප්පායතනවිජ්ජාඨානෙසු ච ආසෙවනා භාවනා බහුලීකම්මානං නිස්සන්දගුණා නාම සන්දිස්සන්තියෙව.

在世间，于广大的心修习业、语修习业、身修习业、肢体修习业，以及作业、技艺、学问领域中，串习、修习、多作的等流效益，确实显现。

---

සබ්බෙසං ඛණිකධම්මානං මජ්ඣෙ එවරූපස්ස ආසෙවන පච්චයස්ස විජ්ජමානත්තා පුරිසබලපුරිසථාමානං උපරූපරි වඩ්ඪන වසෙන චිරකාලං පවත්තිතානි පුරිසකම්මානි නිප්ඵත්තිං පාපුණන්ති, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධභාවංපි ගච්ඡන්ති. ආසෙවනපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

在一切刹那法中，由于存在此重复缘，人之力与人之势得以层层增长，从而使长久所行的事业获得成就，乃至达到全知佛陀的状态。重复缘之阐明，终。

---

13. කම්මපච්චයො

13. 业缘

---

දුවිධො කම්මපච්චයො සහජාතකම්මපච්චයො නානාක්ඛණික කම්මපච්චයො.

业缘有两种：俱生业缘与异时业缘。

---

තත්ථ ඛණත්තයසමඞ්ගි භූතා සබ්බාපි කුසලාකුසලා බ්‍යාකතචෙතනා සහජාතකම්ම පච්චයො. චෙතනාසම්පයුත්තා සබ්බෙපි චිත්තචෙතසිකා ධම්මාච පටිසන්ධිචිත්තෙන සහුප්පන්නා කම්මජරූපධම්මා ච පවත්තිකාලෙ සබ්බෙපි චිත්තජරූපධම්මා ච තස්ස පච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා.

其中，具足三刹那的一切善、不善、无记之思(cetanā)，是为俱生业缘。与思相应的一切心、心所法，与结生心(paṭisandhicitta)俱生的业生色法，以及在生命延续期间的一切心生色法，皆为此缘所生之法。

---

අතීතා [Pg.485] කුසලාකුසලචෙතනා නානාක්ඛණිකකම්ම පච්චයො. බාත්තිංසවිධා ලොකියවිපාක චිත්තචෙතසිකා ධම්මා ච සබ්බෙ කම්මජරූපධම්මා ච තස්ස පච්චයස්ස පච්චයුප්පන්නා.

过去的善、不善思，是为异时业缘。三十二种世间异熟心与心所法，以及一切业生色法，皆为此缘所生之法。

---

කෙනට්ඨෙන කම්මන්ති. කිරියාවිසෙසට්ඨෙන කම්මං. චෙතනා හි කිරියා විසෙසො හොති සබ්බකම්මෙසු ජෙට්ඨකත්තා. තා හි සබ්බෙසු කායවචීමනොකම්මෙසු පච්චුපට්ඨිතෙසු තස්ස තස්ස කම්මස්ස නිප්ඵත්තත්ථාය සම්පයුත්තධම්මෙ චෙතෙති කප්පෙති සංවිදහති, එකතො උට්ඨාපෙති, තස්මා සබ්බකම්මෙසු ජෙට්ඨකා හොති. ඉති කිරියාවිසෙසට්ඨෙන කම්මං නාම. කරොන්ති එතෙනාති වා කම්මං. කිං කරොන්ති. කායිකකිරියංපි කරොන්ති, වාචසිකකිරියංපි කරොන්ති, මානසිකකිරියංපි කරොන්ති. තත්ථ කායිකකිරියා නාම ගමනඨාන නිසජ්ජාදයො අභික්කමනපටික්කමනාදයො අන්තමසො අක්ඛිදලානං උක්ඛිපනනික්ඛිපනානිපි. වාචසිකකිරියා නාම වාචාපවත්තනකිරියා. මානසිකකිරියා නාම සුචින්තිත දුචින්තිතකිරියා, අන්තමසො පඤ්ච විඤ්ඤාණානං දස්සනකිච්චසවනකිච්චාදීනිපි. සබ්බාපි ඉමා කිරියායො එතාය චෙතනාය සත්තා කරොන්ති, සංවිදහන්ති, තස්මා සා චෙතනා කම්මං නාම.

以何义为业？以作用殊胜(kiriyāvisesa)义为业。思(cetanā)于诸业中，因其为首，故为作用殊胜。当一切身、语、意业现前时，思为了成就彼彼之业，而与相应法一起思量、筹划、措置、共同发起，是故于一切业中为首。是故，以作用殊胜义而名为业。或，“有情依此而造作”，故名为业。造作何者？造作身行、语行、意行。其中，身行(kāyikakiriyā)者，谓行、住、坐等，前进、后退等，乃至眼睑之开合。语行(vācasikakiriyā)者，谓语言发动之作用。意行(mānasikakiriyā)者，谓善思、恶思之作用，乃至五识之见、闻等作用。有情依此思而造作、措置一切此类作用，是故彼思名为业。

---

අත්තනො පච්චයුප්පන්නෙන සහ ජායතීති සහජාතං. සහජාතඤ්ච තං කම්මඤ්චාති සහජාතකම්මං. සහජාතකම්මං හුත්වා පච්චයො සහජාතකම්ම පච්චයො. සහජාතකම්මභාවෙන පච්චයොති වුත්තං හොති.

与自所生法(paccayuppanna)同时生起，故为俱生(sahajāta)。既是俱生，又是业，故名俱生业。作为俱生业而为缘，是为俱生业缘。此即是说，以俱生业之状态为缘。

---

අඤ්ඤො කම්මස්ස උප්පත්තික්ඛණො අඤ්ඤො විපාකස්ස උප්පත්තික්ඛණොති එවං විසුං විසුං උප්පත්තික්ඛණො එතස්සාති නානාක්ඛණිකං. නානාක්ඛණිකඤ්ච තං කම්මඤ්චාති නානාක්ඛණිකකම්මං. නානාක්ඛණිකකම්මං හුත්වා පච්චයො නානාක්ඛණිකකම්මපච්චයො. නානාක්ඛණිකකම්මපච්චයභාවෙන පච්චයොති වුත්තං හොති. අරියමග්ගසම්පයුත්තා චෙතනා අත්තනො නිරුද්ධානන්තරෙ එව අරියඵලවිපාකං ජනෙති, සාපි නානාක්ඛණිකා එව හොති.

业的生起刹那(uppattikkhaṇa)是一，果报的生起刹那是另一，如是此有各别不同的生起刹那，故为异时(nānākkhaṇika)。既是异时，又是业，故名异时业。作为异时业而为缘，是为异时业缘。此即是说，以异时业之状态为缘。与圣道相应的思，于自身息灭之后即刻产生圣果之异熟，彼思亦是异时。

---

එත්ථ ච එකා දානකුසලචෙතනා අත්තනා සහජාතානං චිත්තචෙතසිකානඤ්ච කායිකවාචසිකකිරියාභූතානං චිත්තජරූපානඤ්ච සහජාතකම්මපච්චයො. තාය චෙතනාය ආයතිං කාලන්තරෙ උප්පජ්ජමානස්ස විපාකක්ඛන්ධස්ස ච කම්මජරූපක්ඛන්ධස්ස ච නානාක්ඛණික කම්මපච්චයො. එවං එකා කම්මපථපත්තා සුචරිතදුච්චරිතචෙතනා ද්වීසු කාලෙසුද්වින්නං පච්චයුප්පන්නානං ද්වීහි පච්චයසත්තීහි පච්චයො හොතීති.

在此，一个布施的善思，是与自身俱生的心、心所，以及作为身语业的心生色法的俱生业缘。此思对于未来时产生的异熟蕴和业生色蕴，是异时业缘。这样，一个达到业道(kammapatha)的善或不善之思，在两个时间段里，以两种缘力(paccayasatti)，成为两种由缘所生法(paccayuppanna)的缘。

---

එත්ථ ච නානාක්ඛණිකකම්මපච්චයෙ කම්මන්ති කිරියාවිසෙසො. සො පන චෙතනාය නිරුද්ධායපි අනිරුජ්ඣිත්වා තං චිත්තසන්තානං අනුගච්ඡතියෙව. යදා [Pg.486] විපච්චිතුං ඔකාසං ලභති, තදා සො කිරියා විසෙසො චුතිනන්තරෙ එකො අත්තභාවො හුත්වා විපච්චති පාතුභවති. ඔකාසං පන අලභමානා භවසතංපි භවසහස්සංපි භවසතසහස්සංපි තං සන්තානං අනුගච්ඡතියෙව. මහග්ගතකම්මං පන ලද්ධොකාසෙ සති දුතියභවෙ බ්‍රහ්මලොකෙ එකො බ්‍රහ්මත්තභාවො හුත්වා විපච්චති පාතුභවති. සුපරිපක්කකම්මත්තා පන දුතියභවෙයෙව ඛීයති, තතො පරං නානුගච්ඡතීති. කම්මපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

在此，异时业缘中的“业”，是指行为的特殊作用。即使思已灭，它也不会消失，而是持续跟随那个心识流(cittasantāna)。当获得成熟的机会时，那个行为的特殊作用便在死后，作为一个自体(attabhāva)而成熟显现。如果未能获得机会，即使经历百世、千世乃至百千世，它仍然会持续跟随那个心识流。至于广大业(mahaggatakamma)，如果获得机会，便会在第二世于梵天界(brahmaloka)作为一个梵天身(brahmattabhāva)而成熟显现。但由于业已完全成熟(suparipakka)，因此仅在第二世就穷尽了，此后不再跟随。业缘解说终。

---

14. විපාකපච්චයො

14. 异熟缘

---

ඡත්තිංසවිධා විපාකභූතා සහජාතචිත්තචෙතසිකා ධම්මා විපාක පච්චයො. තෙයෙව අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච පටිසන්ධික්ඛණෙ කම්මජරූපානි ච පවත්තික්ඛණෙ විපාක චිත්තජාතානි චිත්තජරූපානි ච විපාකපච්චයුප්පන්නා.

三十六种异熟心与（其）俱生心所法是异熟缘。它们自身相互间，以及结生(paṭisandhi)时的业生色，和生命期中的异熟心生色，皆是由异熟缘所生。

---

කෙනට්ඨෙන විපාකොති. විපච්චනට්ඨෙන විපාකො. විපච්චනං නාම මුදුතරුණභාවං අතික්කම්ම විපක්කභාවං ආපජ්ජනං. කස්ස පන ධම්මස්ස මුදුතරුණභාවො, කස්ස විපක්කභාවොති. නානාක්ඛණිකකම්මපච්චය සඞ්ඛාතස්ස අතීතකම්මස්ස මුදුතරුණභාවො, තස්සෙව කම්මස්ස විපක්කභාවො.

以什么意义说是异熟？以成熟的意义说是异熟。成熟是指超越柔软稚嫩的状态而达到成熟的状态。那么，什么法的状态是柔软稚嫩的，什么法的状态是成熟的呢？名为异时业缘的过去业，其状态是柔软稚嫩的；正是这同一个业，其状态是成熟的。

---

තත්ථ එකස්ස කම්මස්ස චතස්සො අවත්ථායො හොන්ති චෙතනා වත්ථා කම්මාවත්ථා නිමිත්තාවත්ථා විපාකාවත්ථාති.

在此，一个业有四个阶段：思位、业位、相位、异熟位。

---

තත්ථ තාය චෙතනාය නිරුද්ධායපි තස්සා කිරියා විසෙසො න නිරුජ්ඣති, තං චිත්තසන්තානං අනුගච්ඡතියෙව. අයං කම්මාවත්ථා නාම.

在此，即使那个思已灭，其行为的特殊作用也并未息灭，它仍然跟随心识之流。这被称为业位。

---

නිමිත්තාවත්ථාති තං කම්මං යදා විපච්චිතුං ඔකාසං ලභති, තදා මරණාසන්නකාලෙ තස්ස පුග්ගලස්ස තමෙව කම්මං වා පච්චුපට්ඨාති, සො පුග්ගලො තදා දානං දෙන්තො විය සීලං රක්ඛන්තො විය පාණඝාතං වා කරොන්තො විය හොති. කම්මනිමිත්තං වා පච්චුපට්ඨාති, දාන වත්ථුආදිකං වා සත්ථාදිකං වා අඤ්ඤං වාපි පුබ්බෙ තස්ස කම්මස්ස උපකරණභූතං ආරම්මණං තදා තස්ස පුග්ගලස්ස හත්ථගතං විය හොති. ගතිනිමිත්තං වා පච්චුපට්ඨාති, දිබ්බවිමානාදිකං වා නිරයග්ගිජාලාදිකං වා උප්පජ්ජමානභවෙ උපලභිතබ්බං වා අනුභවිතබ්බං වා ආරම්මණං තදා දිස්සමානං හොති. අයං නිමිත්තා වත්ථා නාම.

相位是指，当某个业有机会成熟时，此人(puggala)在临死之际，其业本身即会现前，此人犹如正在行布施、持守净戒，或正在杀生等。或业相(kammanimitta)会现前，如布施之物、刀杖等，即先前造此业时所用之工具，当时犹如在此人手中。或趣相(gatinimitta)会现前，如天宫、地狱火网等，即于将投生之处所应得、所应感受之境，当时即被看见。此即名为相位。

---

විපාකාවත්ථාති සචෙ සො පුග්ගලො තථා පච්චුපට්ඨිතං තං කම්මං වා කම්මනිමිත්තං වා ගතිනිමිත්තං වා එකං ආරම්මණං අමුඤ්චමානො මරති, තදා තං කම්මං තස්මිංභවෙ විපච්චති, තං කම්මං තස්මිංභවෙ එකො අත්තභාවො හුත්වා පාතුභවති[Pg.487]. තත්ථ පුරිමාසු තීසු අවත්ථාසු තං කම්මං මුදුතරුණභූතං හොති, පච්ඡිමං පන විපාකාවත්ථං පත්වා විපක්කභූතං හොති. තෙන වුත්තං විපච්චනං නාම මුදුතරුණභාවං අතික්කම්ම විපක්කභාවං ආපජ්ජනන්ති. එවං විපක්කභාවං ආපන්නො චිත්ත චෙතසිකධම්මසමූහො විපාකො නාම.

异熟位是指，如果此人(puggala)对如此现前的业、业相或趣相中的任一所缘执取不放而死去，那么该业即于彼生中成熟，该业于彼生中成为一个自体(attabhāva)而显现。于前三位中，此业尚是柔软稚嫩，但到了最后的异熟位，则变得成熟。是故说：“成熟是指超越柔软稚嫩的状态而达到成熟的状态。”如是达到成熟状态的心与心所法之集合，即名为异熟。

---

තත්ථ යථා අම්බප්ඵලානි නාම යදා විපක්කභාවං ආපජ්ජන්ති, තදා සබ්බසො සිනිද්ධරූපානි හොන්ති. එවමෙවං විපාකධම්මා නාම නිරුස්සාහා නිබ්‍යාපාරා හුත්වා සබ්බසො සන්තරූපා හොන්ති. තෙසං සන්තරූපත්තායෙව භවඞ්ගචිත්තානං ආරම්මණං අවිභූතං හොති, භවඞ්ගතො වුට්ඨානකාලෙ තං ආරම්මණං න ජානාති. තථාහි රත්තියං නිද්දායන්තස්ස පුරිමභවෙ මරණාසන්නකාලෙ යථාගහිතං කම්මාදිකං ආරම්මණං ආරබ්භ භවඞ්ගසොතං පවත්තමානංපි තස්ස භවඞ්ගසොතස්ස තං ආරම්මණං ආරබ්භ ඉදං නාම මෙ පුරිමභවෙ ආරම්මණං දිට්ඨන්ති කස්සචි ජානනවීථිචිත්තස්ස උප්පත්තියා පච්චයො න හොති. සො පුග්ගලො නිද්දායනකාලෙපි උට්ඨානකාලෙපි පුරිමභවසිද්ධං තං නිමිත්තං න ජානාති. එවං නිරුස්සාහනිබ්‍යාපාරසන්තරූප භාවෙන උපකාරකතා විපාකපච්චයතා නාමාති. විපාක පච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

譬如芒果，当成熟时，就完全柔软。同样地，异熟法无勤(nirussāha)、无作用(nibyāpāra)，完全寂静。因其寂静，故有分心(bhavaṅgacitta)之所缘不明显，从有分心起时不了知彼所缘。例如，夜晚睡眠者，虽缘于前生临死时所取之业等所缘而令有分流转，然彼所缘不能为任何了知心路(jānanavīthicitta)生起之缘，令其了知：“此乃我于前生所见之所缘。”彼人(puggala)于睡眠时、苏醒时，皆不了知前生所成之彼相。如是以无勤、无作用、寂静之状态而助成者，名为异熟缘。异熟缘解说终。

---

15. ආහාරපච්චයො

15. 食缘

---

දුවිධො ආහාරපච්චයො රූපාහාරපච්චයො අරූපාහාර පච්චයො.

食缘有二种：色食缘与无色食缘。

---

තත්ථ රූපාහාරපච්චයො නාම කබළීකාරාහාරසඞ්ඛාතං ඔජ රූපං වුච්චති. සො ච අජ්ඣත්තාහාරො බහිද්ධාහාරොති දුවිධො. කබළීකාරාහාරභක්ඛානං සත්තානං සබ්බෙපි චතුසමුට්ඨානිකරූපධම්මා තස්ස දුවිධස්ස රූපාහාරස්ස පච්චයුප්පන්නා.

其中，所谓色食缘，是指名为段食(kabaḷīkārāhāra)的食素(ojā)。它又分为内食与外食二种。以段食为食的众生，所有四因所生色法，皆是此二种色食的缘生法。

---

අරූපාහාරො පන තිවිධො ඵස්සාහාරො මනොසඤ්චෙතනා හාරො විඤ්ඤාණාහාරො ච. තයොපෙතෙ ධම්මා සහජාතානං නාමරූපධම්මානං ආහාරපච්චයො හොන්ති. සහජාතා ච නාමරූප ධම්මා තෙසං පච්චයුප්පන්නා.

无色食则有三种：触食、意思食、识食。这三种法是俱生名色法的食缘。俱生的名色法则是它们的缘生法。

---

කෙනට්ඨෙන ආහාරොති. භුසං හරණට්ඨෙන ආහාරො. භුසං හරණට්ඨෙනාතිච දළ්හං පවත්තාපනට්ඨෙන, චිරකාලං ඨිතියා වුඩ්ඪියා විරුළ්හියා වෙපුල්ලාය උපත්ථම්භනට්ඨෙනාති වුත්තං හොති. ජනනකිච්චයුත්තොපි ආහාරො උපත්ථම්භනකිච්චප්පධානො හොතීති.

以何义为食？以强烈摄取义为食。强烈摄取义，即以令其坚固持续，并支持其长久住立、增长、生长、广大丰茂之义而说。食虽具有生起的作用，但以支持的作用为主。

---

තත්ථ දුවිධො රූපාහාරො අජ්ඣත්තසන්තානෙ චතුසමුට්ඨානිකං රූපකායං උපබ්‍රූහයන්තො භුසං හරති, දළ්හං පවත්තෙති, චිරං අද්ධානං ගමෙති, තං තං ආයුකප්පපරියොසානං පාපෙතීති ආහාරො.

其中，二种色食滋养内在相续中四因所生的色身，从而强烈地支持、坚固地延续、长久地维持，使其达到各自寿命的终点，因此名为食。

---

ඵස්සාහාරො [Pg.488] ආරම්මණෙසු ඉට්ඨානිට්ඨරසං නීහරන්තො සම්පයුත්තධම්මෙ භුසං හරති. මනොසඤ්චෙතනාහාරො කායවචී මනොකම්මෙසු උස්සාහං ජනෙන්තො සම්පයුත්තධම්මෙ භුසං හරති. විඤ්ඤාණාහාරො ආරම්මණවිජානනට්ඨෙන පුබ්බඞ්ගමකිච්චං වහන්තො සම්පයුත්තධම්මෙ භුසං හරති, දළ්හං පවත්තෙති, චිරං අද්ධානං ගමෙතීති ආහාරො. සම්පයුත්තධම්මෙ භුසං හරන්තො සහජාතරූපධම්මෙපි භුසං හරතියෙව.

触食于所缘中提取可意与不可意之味，而强烈地支持相应法。意思食于身、语、意业中生起精进，而强烈地支持相应法。识食以了知识所缘为先导作用，而强烈地支持相应法，令其坚固持续、长久延续，因此名为食。在强烈支持相应法时，也同样强烈地支持俱生色法。

---

ඉධ සුත්තන්තනයොපි වත්තබ්බො. යථා සකුණා නාම චක්ඛූහි දිසාවිදිසං විභාවෙත්වා පත්තෙහි රුක්ඛතො රුක්ඛං වනතො වනං ආකාසෙන පක්ඛන්දිත්වා තුණ්ඩකෙහි ඵලාඵලානි තුදිත්වා යාවජීවං අත්තානං යාපෙන්ති. තථා ඉමෙ සත්තා ඡහි විඤ්ඤාණෙහි ආරම්මණානි විභාවෙත්වා ඡහි මනොසඤ්චෙතනාහාරෙහි ආරම්මණවත්ථුප්පටිලාභත්ථාය උස්සුක්කනං කත්වා ඡහි ඵස්සාහාරෙහි ආරම්මණෙසු රසං පාතුභවන්තං කත්වා සුඛදුක්ඛං අනුභවන්ති. විඤ්ඤාණෙහි වා ආරම්මණානි විභාවෙත්වා නාමරූප සම්පත්තිං සාධෙන්ති. ඵස්සෙහි ආරම්මණෙසු රසං පාතුභවන්තං කත්වා ආරම්මණරසානුභවනං වෙදනං සම්පාදෙත්වා තණ්හාවෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති. චෙතනාහි තණ්හාමූලකානි නානාකම්මානි පසවෙත්වා භවතො භවං සංසරන්ති. එවං ආහාරධම්මානං මහන්තං ආහාරකිච්චං වෙදිතබ්බන්ති. ආහාරපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

于此，亦当阐明经教之义。譬如鸟类，以眼观察四方四维，以翼于空中从一树至一树，从一林至一林，以喙啄食种种果实，如是维持其一生。同样，有情以六识了别所缘，以六种意思食为得所缘而精勤，以六种触食令所缘中之味显现，而感受苦乐。或以识了别所缘，成就名色之圆满；以触令所缘中之味显现，生起体验所缘之味的受，而陷入广大的贪爱；以思造作以贪爱为根的种种业，从而从一生到另一生轮转不息。如是，当知食法有此巨大的滋养作用。食缘的解说终。

---

16. ඉන්ද්‍රියපච්චයො

16. 根缘

---

තිවිධො ඉන්ද්‍රියපච්චයො සහජාතින්ද්‍රියපච්චයො පුරෙ ජාතින්ද්‍රියපච්චයො රූපජීවිතින්ද්‍රියපච්චයො.

根缘有三：俱生根缘、前生根缘、色命根缘。

---

තත්ථ පන්නරසින්ද්‍රියධම්මා සහජාතින්ද්‍රියපච්චයො නාම, ජීවිතින්ද්‍රියං මනින්ද්‍රියං සුඛින්ද්‍රියං දුක්ඛින්ද්‍රියං සොමනස්සින්ද්‍රියං දොමනස්සින්ද්‍රියං උපෙක්ඛින්ද්‍රියං සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං අඤ්ඤින්ද්‍රියං අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියන්ති. තෙහි සහජාතා චිත්තචෙතසිකධම්මා ච රූපධම්මා ච තස්ස පච්චයුප්පන්නා.

其中，十五种根法名为俱生根缘，即：命根、意根、乐根、苦根、喜根、忧根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、未知当知根、已知根、具知根。与彼等俱生的心、心所法及色法，是其缘生法。

---

පඤ්චින්ද්‍රියරූපානි පුරෙජාතින්ද්‍රියපච්චයො, චක්ඛුන්ද්‍රියං සොතින්ද්‍රියං ඝානින්ද්‍රියං ජිව්හින්ද්‍රියං කායින්ද්‍රියං. පඤ්චවිඤ්ඤාණචිත්ත චෙතසික ධම්මා තස්ස පච්චයුප්පන්නා.

五根色是前生根缘，即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。五识心与心所法，是其缘生法。

---

එකං රූපජීවිතින්ද්‍රියං රූපජීවිතින්ද්‍රියපච්චයො. සබ්බානි කම්මජ රූපානි ජීවිතරූපවජ්ජිතානි තස්ස පච්චයුප්පන්නානි.

一色命根是色命根缘。一切业生色，除去命根色，是其缘生法。

---

කෙනට්ඨෙන ඉන්ද්‍රියන්ති. ඉස්සරියට්ඨෙන ඉන්ද්‍රියං. තත්ථ කත්ථ ඉස්සරියන්ති. අත්තනො අත්තනො පච්චයුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු ඉස්සරියං. කස්මිං කස්මිං කිච්චෙ ඉස්සරියන්ති[Pg.489]. අත්තනො අත්තනො කිච්චෙ ඉස්සරියං. නාමජීවිතං සම්පයුත්තධම්මානං ජීවනකිච්චෙ ඉස්සරියං. ජීවනකිච්චෙති ආයුවඩ්ඪනකිච්චෙ, සන්තතිඨිතියා චිරකාලඨිතිකිච්චෙති අත්ථො. මනින්ද්‍රියං ආරම්මණග්ගහණකිච්චෙ සම්පයුත්තධම්මානං ඉස්සරියං. අවසෙසො ඉන්ද්‍රියට්ඨො පුබ්බෙ ඉන්ද්‍රියයමකදීපනියං වුත්තොයෙව.

以何义为根？以主宰义为根。于何处主宰？于各自的缘生法中主宰。于何事主宰？于各自的作用中主宰。名命根于相应诸法的生命作用中主宰。生命作用即是增长寿命的作用，是相续住立、长久存续的作用。意根于相应诸法的取所缘作用中主宰。其余诸根的意义，已在之前的《根双论释》中说过。

---

එත්ථ වදෙය්‍ය, ද්වෙ ඉත්ථින්ද්‍රියපුරිසින්ද්‍රියධම්මා ඉන්ද්‍රියභූතා සමානාපි කස්මා ඉන්ද්‍රියපච්චයෙ විසුං න ගහිතාති. පච්චයකිච්චස්ස අභාවතො. තිවිධඤ්හි පච්චයකිච්චං ජනනකිච්චඤ්ච උපත්ථම්භනකිච්චඤ්ච අනුපාලනකිච්චඤ්ච. තත්ථ යො පච්චයො පච්චයුප්පන්නධම්මස්ස උප්පාදාය පච්චයො හොති, යස්මිං අසති පච්චයුප්පන්නො ධම්මො න උප්පජ්ජති, තස්ස පච්චයකිච්චං ජනනකිච්චං නාම. යථා අනන්තරපච්චයො. යො පච්චයො පච්චයුප්පන්නධම්මස්ස ඨිතියා ච වුඩ්ඪියා ච විරුළ්හියා ච පච්චයො හොති, යස්මිං අසති පච්චයුප්පන්නො ධම්මො න තිට්ඨති න වඩ්ඪති න විරූහති, තස්ස පච්චයකිච්චං උපත්ථම්භනකිච්චං නාම. යථා පච්ඡාජාතපච්චයො. යො පච්චයො පච්චයුප්පන්නස්ස ධම්මස්ස පවත්තියා පච්චයො හොති, යෙන විනා පච්චයුප්පන්නො ධම්මො චිරකාලං න පවත්තති, සන්තති ගමනං ඡිජ්ජති, තස්ස පච්චය කිච්චං අනුපාලනකිච්චං නාම. යථා රූප ජීවිතින්ද්‍රියපච්චයො. එතෙ පන ද්වෙ ඉන්ද්‍රියධම්මා තෙසු තීසු පච්චය කිච්චෙසු එකකිච්චංපි නසාධෙන්ති, තස්මා එතෙ ද්වෙ ධම්මා ඉන්ද්‍රිය පච්චයෙ විසුං න ගහිතාති.

于此，或有人问：女根与男根此二根法，虽是根，为何不在根缘中分别摄取？因无缘的作用故。缘的作用有三：生起作用、支持作用、维持作用。其中，若有缘能为缘生法的生起之缘，无此则缘生法不生，此缘的作用名为生起作用，如无间缘。若有缘能为缘生法的住立、增长、繁茂之缘，无此则缘生法不住立、不增长、不繁茂，此缘的作用名为支持作用，如后生缘。若有缘能为缘生法的持续之缘，无此则缘生法不能长时持续，相续便会中断，此缘的作用名为维持作用，如色命根缘。然此二根法，于此三缘的作用中，一种亦不能成办，是故此二法不在根缘中分别摄取。

---

එතං සන්තෙ එතෙ ද්වෙ ධම්මා ඉන්ද්‍රියාතිපි න වත්තබ්බාති. නො න වත්තබ්බා. කස්මා. ඉන්ද්‍රියකිච්චසබ්භාවතොති. කිං පන එතෙසං ඉන්ද්‍රියකිච්චන්ති. ලිඞ්ගනිමිත්තකුත්තආකප්පෙසු ඉස්සරතා ඉන්ද්‍රිය කිච්චං. තථා හි යස්ස පුග්ගලස්ස පටිසන්ධික්ඛණෙ ඉත්ථින්ද්‍රියරූපං උප්පජ්ජති, තස්ස සන්තානෙ චතූහි කම්මාදීහි පච්චයෙහි උප්පන්නා පඤ්චක්ඛන්ධ ධම්මා ඉත්ථිභාවාය පරිණමන්ති, සො අත්තභාවො එකන්තෙන ඉත්ථිලිඞ්ග ඉත්ථිනිමිත්ත ඉත්ථිකුත්ත ඉත්ථාකප්පයුත්තො හොති, නො අඤ්ඤථා. න ච ඉත්ථින්ද්‍රියරූපං තෙ පඤ්චක්ඛන්ධධම්මෙ ජනෙති, න ච උපත්ථම්භති, නාපි අනුපාලෙති, අථ ඛො තෙ ධම්මා අත්තනො අත්තනො පච්චයෙහි උප්පජ්ජමානා එවඤ්චෙවඤ්ච උප්පජ්ජන්තූති ආණං ඨපෙන්තං විය තෙසු අත්තනො අනුභාවං පවත්තෙති. තෙ ච ධම්මා තථෙව උප්පජ්ජන්ති, නො අඤ්ඤථාති. අයං ඉත්ථින්ද්‍රියරූපස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගාදීසු ඉස්සරතා. එස නයො පුරිසින්ද්‍රියරූපස්ස පුරිසලිඞ්ගාදීසු ඉස්සරතායං. එවං එතෙ ද්වෙ ධම්මා ලිඞ්ගාදීසු ඉන්ද්‍රියකිච්ච සබ්භාවතො ඉන්ද්‍රියා නාම හොන්තීති.

若尔，此二法不应说为根吗？不，并非不应说。何故？因其具有根的作用。然则，彼等有何根的作用？于性相(liṅga)、特征(nimitta)、情态(kutta)、仪容(ākappa)中之主宰，即是根的作用。譬如，若有个体(puggala)于结生时生起女根色，于其相续中，由业等四缘所生之五蕴法，则转变为女相，其自体则完全具有女人的性相、特征、情态、仪容，而非有异。女根色既不生此五蕴法，亦不支持、不维持；然此等法由各自之缘生起时，女根色于其中行使其威力，犹如发布命令：“应如是如是而生起”。彼等法亦如是而生，而非有异。此即女根色于女人的性相等之主宰作用。男根色于男人的性相等之主宰作用，其理亦然。如是，此二法因于性相等中具有根的作用，故名为根。

---

හදයවත්ථුරූපං පන ද්වින්නං විඤ්ඤාණධාතූනං නිස්සයවත්ථුකිච්චං සාධයමානංපි තාසු ඉන්ද්‍රියකිච්චං න සාධෙති. න හි භාවිත චිත්තස්ස පුග්ගලස්ස හදයරූපෙ පසන්නෙවා [Pg.490] අප්පසන්නෙ වා ජාතෙපි මනොවිඤ්ඤාණධාතුයො තදනුවත්තිකා හොන්තීති. ඉන්ද්‍රිය පච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

然心所依处色(hadayavatthurūpa)，虽能为二识界(viññāṇadhātu)成办所依处的作用，却不于彼等中成办根的作用。因为，已修心(bhāvitacitta)的个体(puggala)，其心所依处色或清净或不清净时，意识界(manoviññāṇadhātu)亦不随之而转。根缘之阐明终。

---

17. ඣානපච්චයො

17. 禅那缘

---

සත්ත ඣානඞ්ගානි ඣානපච්චයො, විතක්කො විචාරො පීති සොමනස්සං දොමනස්සං උපෙක්ඛා එකග්ගතා. තෙහි සහජාතා පඤ්චවිඤ්ඤාණවජ්ජිතා චිත්තචෙතසිකධම්මා ච රූපධම්මා ච තස්ස පච්චයුප්පන්නා.

七禅支是禅那缘，即寻(vitakka)、伺(vicāra)、喜(pīti)、乐(somanassa)、忧(domanassa)、舍(upekkhā)与心一境性(ekaggatā)。与此等俱生的，除五识外的心心所法及色法，皆为此缘所生。

---

කෙනට්ඨෙන ඣානන්ති. උපනිජ්ඣායනට්ඨෙන ඣානං. උපනිජ්ඣාය නට්ඨෙනාති ච මනසා ආරම්මණං උපගන්ත්වා නිජ්ඣායනට්ඨෙන පෙක්ඛනට්ඨෙන. යථා හි ඉස්සාසො දූරෙ ඨත්වා ඛුද්දකෙ ලක්ඛමණ්ඩලෙ සරං පවෙසෙන්තො හත්ථෙහි සරං උජුකඤ්ච නිච්චලඤ්ච කත්වා මණ්ඩලඤ්ච විභූතං කත්වා චක්ඛුනා නිජ්ඣායන්තො පවෙසෙති. එවමෙව ඉමෙහි අඞ්ගෙහි චිත්තං උජුකඤ්ච නිච්චලඤ්ච කත්වා ආරම්මණඤ්ච විභූතං කත්වා නිජ්ඣායන්තො පුග්ගලො උපනිජ්ඣායතීති වුච්චති. එවං උපනිජ්ඣායිත්වා යංකිඤ්චි කායකම්මං වා වචීකම්මං වා මනොකම්මං වා කරොන්තො අවිරජ්ඣමානො කරොති.

以何义为禅那？以专注(upanijjhāyana)义为禅那。专注义者，即心趣向所缘而审视、观察之义。譬如弓手，立于远处，欲使箭射入小靶心，先以双手持箭，令其正直不动，明见靶心，再以眼专注而射。如是，个体(puggala)以此等禅支，令心正直不动，明见所缘，专注审视，故称“专注”。如是专注后，凡作身业、语业或意业，皆能无有差错地完成。

---

තත්ථ කායකම්මං නාම අභික්කමප්පටික්කමාදිකං වුච්චති. වචීකම්මං නාම අක්ඛරවණ්ණපරිපුණ්ණං වචීභෙදකරණං වුච්චති. මනොකම්මං නාම යංකිඤ්චි මනසා ආරම්මණවිභාවනං වුච්චති. දානකම්මං වා පාණාතිපාත කම්මං වා අනුරූපෙහි ඣානඞ්ගෙහි විනා දුබ්බලෙන චිත්තෙන කාතුං න සක්කා හොති. එස නයො සෙසෙසු කුසලාකුසල කම්මෙසූති.

其中，所谓身业，是指前进、后退等。所谓语业，是指音韵完整之言语表达。所谓意业，是指心中对所缘的任何明辨(vibhāvana)。布施业或杀生业，若无相应禅支，以微弱之心则不能成办。其余善、不善业亦复如是。

---

අයඤ්ච අත්ථො විතක්කාදීනං ඣානඞ්ගධම්මානං විසුං විසුං සභාව ලක්ඛණෙහි දීපෙතබ්බො. සම්පයුත්තධම්මෙ ආරම්මණාභිනිරොපන ලක්ඛණො විතක්කො, සො චිත්තං ආරම්මණෙ දළ්හං නියොජෙති. ආරම්මණානුමජ්ජනලක්ඛණො විචාරො, සො චිත්තං ආරම්මණෙ දළ්හං සංයොජෙති. ආරම්මණසම්පියායනලක්ඛණාපීති, සා චිත්තං ආරම්මණෙ පරිතුට්ඨං කරොති. තිස්සොපි වෙදනා ආරම්මණරසානු භවනලක්ඛණා, තාපි චිත්තං ආරම්මණෙ ඉට්ඨානිට්ඨමජ්ඣත්තරසානුභවන කිච්චෙන දළ්හප්පටිබද්ධං කරොන්ති. සමාධානලක්ඛණා එකග්ගතා, සාපි චිත්තං ආරම්මණෙ නිච්චලං කත්වා ඨපෙතීති. ඣානපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

此义当以寻等禅支法各自的自性(sabhāva)与特相(lakkhaṇa)分别阐明。寻具有将相应法投向所缘的特相，它将心牢固地置于所缘。伺具有持续审查所缘的特相，它将心紧密地结合于所缘。喜具有喜爱所缘的特相，它使心对所缘感到极为满足。三受(vedanā)亦具有体验所缘滋味的特相，它们以体验可意、不可意及中性滋味的作用，将心牢固地维系于所缘。一境性具有专注的特相，它使心不动地安住于所缘。禅那缘之阐明终。

---

18. මග්ගපච්චයො

18. 道缘

---

ද්වාදස මග්ගඞ්ගානි මග්ගපච්චයො සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මා වාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි මිච්ඡාදිට්ඨි [Pg.491] මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසමාධි. සෙසා මිච්ඡාවාචා මිච්ඡාකම්මන්තො මිච්ඡාආජීවොති තයො ධම්මා විසුං චෙතසිකධම්මා න හොන්ති. මුසාවාදාදිවසෙන පවත්තානං චතුන්නං අකුසලඛන්ධානං නාමං. තස්මා තෙ මග්ගපච්චයෙ විසුං න ගහිතාති. සබ්බෙ සහෙතුකා චිත්ත චෙතසිකධම්මා ච සහෙතුකචිත්තසහ ජාතා රූපධම්මා ච තස්ස පච්චයුප්පන්නා.

十二道支是道缘：正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定，以及邪见、邪思惟、邪精进、邪定。其余的邪语、邪业、邪命这三法并非独立的心所法，而是以妄语等方式生起的四不善蕴之名。因此，它们不被单独作为道缘。一切有因的心心所法，以及与有因心俱生的色法，皆是此缘所生。

---

කෙනට්ඨෙන මග්ගොති. සුගතිදුග්ගතිනිබ්බාන දිසාදෙසසම්පා පනට්ඨෙන මග්ගො. සම්මාදිට්ඨිආදිකානි හි අට්ඨ සම්මාමග්ගඞ්ගානි සුගති දිසාදෙසඤ්ච නිබ්බානදිසාදෙසඤ්ච සම්පාපනත්ථාය සංවත්තන්ති. චත්තාරි මිච්ඡාමග්ගඞ්ගානි දුග්ගතිදිසාදෙසං සම්පාපනත්ථාය සංවත්තන්තීති.

以何义故名为道？以其能引至善趣、恶趣及涅槃之境义故，名为道。正见等八正道支能引至善趣及涅槃之境；四邪道支则能引至恶趣之境。

---

තත්ථ ඣානපච්චයො ආරම්මණෙ චිත්තං උජුං කරොති, ථිරං කරොති, අප්පනාපත්තං කරොති. අප්පනාපත්තං නාම ගම්භීරෙ උදකෙ පක්ඛිත්තො මච්ඡොවිය කසිණනිමිත්තාදිකෙ නිමිත්තාරම්මණෙ අනුපවිට්ඨං චිත්තං පවුච්චති. මග්ගපච්චයො වට්ටපථෙ චෙතනාකම්මං විවට්ටපථෙ භාවනාකම්මං උජුං කරොති, ථිරං කරොති, කම්මපථපත්තං කරොති, වුද්ධිං විරුළ්හිං වෙපුල්ලං කරොති, භූමන්තරපත්තං කරොති. අය මෙතෙසං ද්වින්නං පච්චයානං විසෙසො.

其中，禅那缘使心于所缘上正直、稳定、达到安止。所谓达到安止，是指心如被投入深水中的鱼般，潜入遍相等相所缘中。道缘使轮回道中的思业、出离轮回道中的修业正直、稳定，使之达到业道，增长、繁茂、广大，使之到达另一地。此即此二缘之差别。

---

තත්ථ කම්මපථපත්තං නාම පාණාතිපාතාදීනං කුසලාකුසල කම්මානං අඞ්ගපාරිපූරියා පටිසන්ධිජනනෙ සමත්ථභාවසඞ්ඛාතං කම්මගතිං පත්තං චෙතනාකම්මං. භූමන්තරපත්තං නාම භාවනානුක්කමෙන කාම භූමිතො පට්ඨාය යාව ලොකුත්තරභූමියා එකස්මිංඉරියාපථෙපි උපරූපරිභූමිං පත්තං භාවනාකම්මං. අයඤ්ච අත්ථො ඣානපච්චයෙ වුත්තනයෙන සම්මාදිට්ඨිආදිකානං මග්ගඞ්ගධම්මානං විසුං විසුං සභාව ලක්ඛණෙහි දීපෙතබ්බොති. මග්ගපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

于此，所谓达到业道，是指杀生等善不善业，因其诸支分圆满而能生结生，此思业已达业趣。所谓到达另一地，是指通过次第修习，从欲地开始，乃至出世间地，即使于一威仪中，亦能到达更高之地的修业。此义亦当依禅那缘中所说之理，以正见等道支法各自的自性与特相分别阐明。道缘解说终。

---

19. සම්පයුත්තපච්චයො

19. 相应缘

---

සම්පයුත්තපච්චයො විප්පයුත්තපච්චයොති එකං දුක්කං. අත්ථි පච්චයො නත්ථි පච්චයොති එකං දුක්කං. විගතපච්චයො අවිගත පච්චයොති එකං දුක්කං. ඉමානි තීණි පච්චයදුක්කානි විසුං පච්චය විසෙසානි න හොන්ති. පුබ්බෙ ආගතෙසු පච්චයෙසු කෙචි පච්චයා අත්තනො පච්චයුප්පන්නෙහි සම්පයුත්තා හුත්වා පච්චයත්තං ගච්ඡන්ති, කෙචි විප්පයුත්තා හුත්වා, කෙචි විජ්ජමානා හුත්වා, කෙචි අවිජ්ජමානා හුත්වා, කෙචි විගතා හුත්වා, කෙචි අවිගතා හුත්වා පච්චයත්තං ගච්ඡන්තීති දස්සනත්ථං ඉමානි තීණි පච්චයදුක්කානි වුත්තානි.

相应缘与不相应缘为一二法。有缘与无有缘为一二法。离去缘与不离去缘为一二法。此三对缘，并非另外的缘之差别。是为了开示于先前所述诸缘中，有些缘与自身的缘生法相应而成为缘，有些不相应而成为缘，有些存在而成为缘，有些不存在而成为缘，有些离去而成为缘，有些不离去而成为缘，故说此三对缘。

---

එත්ථ [Pg.492] ච අත්ථීති ඛො කච්චාන අයමෙකො අන්තො, නත්ථීති ඛො දුතියො අන්තොති එවරූපෙසු ඨානෙසු අත්ථිනත්ථිසද්දා සස්සතුච්ඡෙදෙසුපවත්තන්ති, තස්මා එවරූපානං අත්ථානං නිවත්තනත්ථං පුන විගතදුක්කං වුත්තං.

迦旃延(Kaccāna)，“有”为一极端，“无”为另一极端。在这些情况下，“有”与“无”的说法会转起为常见与断见。因此，为了避免此类含义，再次宣说离去二法。

---

සබ්බෙපි සහජාතා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පච්චයා චෙව හොන්ති පච්චයුප්පන්නා ච.

一切俱生之心与心所法，彼此互为缘，亦是缘生法。

---

කෙනට්ඨෙන සම්පයුත්තො. එකුප්පාදතා එකනිරොධතා එකවත්ථුකතා එකාරම්මණතාති ඉමෙහි චතූහි සම්පයොගඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හුත්වා සංයුත්තො එකීභාවං ගතොති සම්පයුත්තො.

以何义为相应？同一生、同一灭、同一所依、同一所缘，具足此四相应分，和合为一，故称相应。

---

තත්ථ එකීභාවං ගතොති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ඵස්සාදීහි සත්තහි චෙතසිකෙහි සහ එකීභාවං ගතං හොති, දස්සනන්ති එකං වොහාරං ගච්ඡති. අට්ඨ ධම්මා විසුං විසුං වොහාරං න ගච්ඡන්ති, විනිබ්භුජ්ජිත්වා විඤ්ඤාතුං න සක්කොති. එස නයො සෙසෙසු සබ්බචිත්තුප්පාදෙසූති. සම්පයුත්තපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

于此，“和合为一”者，谓眼识与触等七心所和合为一，得“见”之一名。此八法不各得其名，亦不能分别而知。此理亦通于其余一切心之生起。相应缘之解说终。

---

20. විප්පයුත්තපච්චයො

20. 不相应缘

---

චතුබ්බිධො විප්පයුත්තපච්චයො, සහජාතො වත්ථුපුරෙ ජාතො වත්ථාරම්මණපුරෙජාතො පච්ඡාජාතොති.

不相应缘有四种：俱生不相应缘、依处前生不相应缘、依处所缘前生不相应缘、后生不相应缘。

---

තත්ථ සහජාතවිප්පයුත්තො නාම ද්විසු සහජාතපච්චය පච්චයුප්පන්නෙසු නාමරූපෙසු නාමං වා රූපස්ස රූපං වා නාමස්ස විප්පයුත්තං හුත්වා පච්චයො. තත්ථ නාමන්ති පවත්තිකාලෙ චතුක්ඛන්ධනාමං, රූපස්සාති චිත්තජරූපස්ස, රූපන්ති පටිසන්ධික්ඛණෙ හදයවත්ථුරූපං, නාමස්සාති පටිසන්ධිචතුක්ඛන්ධනාමස්ස. සෙසා තයොපි විප්පයුත්තපච්චයා පුබ්බෙ විභත්තා එවාති. විප්පයුත්තපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

于此，俱生不相应缘者，谓于俱生缘所生之名色中，名于色，或色于名，成为不相应之缘。此中，于生命相续期，“名”者，四蕴名法；“于色”者，于心生色。于结生时，“色”者，心所依处色；“于名”者，于结生四蕴名法。其余三不相应缘，先前已分别解说。不相应缘之解说终。

---

21. අත්ථිපච්චයො

21. 有缘

---

සත්තවිධො අත්ථිපච්චයො, සහජාතත්ථිපච්චයො වත්ථුපුරෙ ජාතත්ථි පච්චයො ආරම්මණපුරෙජාතත්ථිපච්චයො වත්ථාරම්මණපුරෙ ජාතත්ථිපච්චයො පච්ඡාජාතත්ථිපච්චයො රූපාහාරත්ථිපච්චයො රූප ජීවිතින්ද්‍රියත්ථිපච්චයොති.

有缘有七种，即俱生有缘、依处前生有缘、所缘前生有缘、依处所缘前生有缘、后生有缘、色食有缘、色命根有缘。

---

තත්ථ සහජාතපච්චයො එව සහජාතත්ථිපච්චයො නාම. එස නයො සෙසෙසු ඡසු. පච්චයපච්චයුප්පන්නවිභාගොපි හෙට්ඨා තත්ථ තත්ථ වුත්තොයෙව.

其中，俱生缘即是名为俱生有缘。此理亦适用于其余六种。缘与缘生法的分别，在前面各处亦已宣说。

---

කෙනට්ඨෙන [Pg.493] අත්ථිපච්චයො. සයං ඛණිකපච්චුප්පන්නතා සඞ්ඛාතෙන අත්ථිභාවෙන පච්චුප්පන්නස්ස ධම්මස්ස පච්චයො අත්ථිපච්චයො. අත්ථිපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

以何义为有缘？以其自身被称为“刹那现起”的存在，作为现起法的缘，是为有缘。有缘阐明终。

---

22. නත්ථිපච්චයො

22. 无有缘

---

23. විගතපච්චයො

23. 离去缘

---

24. අවිගතපච්චයො

24. 不离去缘

---

සබ්බො අනන්තරපච්චයො නත්ථි පච්චයො නාම. තථා විගත පච්චයො. අවිගතපච්චයොපි අත්ථිපච්චයෙන සබ්බසදිසො. අත්ථීතිච අවිගතොති ච අත්ථතො එකමෙව. තථා නත්ථීති ච විගතොතිච. නත්ථිවිගතඅවිගතපච්චයදීපනා නිට්ඨිතා.

一切无间缘即名为无有缘。离去缘亦然。不离去缘亦与有缘完全相同。“有”与“不离去”，其义实一。“无有”与“离去”亦然。无有、离去、不离去缘阐明终。

---

පච්චයත්ථදීපනා නිට්ඨිතා.

缘义阐明终。

---

පච්චයසභාගො

缘之分别

---

පච්චයසභාගො වුච්චතෙ. පඤ්චදස සහජාතජාතිකා හොන්ති, චත්තාරො මහාසහජාතා චත්තාරො මජ්ඣිමසහජාතා සත්ත ඛුද්දකසහජාතා. තත්ථ චත්තාරො මහාසහජාතා නාම සහජාතො සහජාතනිස්සයො සහජාතත්ථි සහජාත අවිගතො. චත්තාරො මජ්ඣිමසහජාතා නාම අඤ්ඤමඤ්ඤො විපාකො සම්පයුත්තො සහජාතවිප්පයුත්තො. සත්ත ඛුද්දකසහ ජාතා නාම හෙතු සහජාතාධිපති සහජාතකම්මං සහ ජාතාහාරො සහජාතින්ද්‍රියං ඣානං මග්ගො.

今说缘之分别。俱生类有十五种：四大俱生、四中俱生、七小俱生。其中，四大俱生者，名为：俱生、俱生依止、俱生有、俱生不离。四中俱生者，名为：相互、异熟、相应、俱生不相应。七小俱生者，名为：因、俱生增上、俱生业、俱生食、俱生根、禅、道。

---

තයො රූපාහාරා, රූපාහාරො රූපාහාරත්ථි රූපාහාරා විගතො.

色食有三种：色食、色食有、色食不离去。

---

තීණි රූපජීවිතින්ද්‍රියානි, රූපජීවිතින්ද්‍රියං රූපජීවිතින්ද්‍රියත්ථි රූපජීවිතින්ද්‍රියාවිගතං.

色命根有三种，即色命根、色命根有、色命根不离去。

---

සත්තරස පුරෙජාතජාතිකා හොන්ති, ඡ වත්ථුපුරෙජාතා ඡ ආරම්මණපුරෙජාතා පඤ්ච වත්ථාරම්මණපුරෙජාතා. තත්ථ ඡ වත්ථුපුරෙජාතා නාම වත්ථුපුරෙජාතො වත්ථුපුරෙජාතනිස්සයො වත්ථුපුරෙජාතින්ද්‍රියං වත්ථුපුරෙජාතවිප්පයුත්තං වත්ථුපුරෙජාතත්ථි වත්ථු පුරෙජාතඅවිගතො. ඡ ආරම්මණපුරෙජාතා නාම ආරම්මණ පුරෙජාතො කිඤ්චිආරම්මණං කොචි ආරම්මණාධිපති කොචි ආරම්මණූපනිස්සසො ආරම්මණපුරෙජාතත්ථි [Pg.494] ආරම්මණපුරෙජාත අවිගතො. කිඤ්චි ආරම්මණන්තිආදීසු කිඤ්චිකොචිවචනෙහි පච්චුප්පන්නං නිප්ඵන්නරූපං ගය්හති. පඤ්ච වත්ථාරම්මණපුරෙජාතා නාම වත්ථාරම්මණ පුරෙජාතො වත්ථාරම්මණපුරෙජාතනිස්සයො වත්ථාරම්මණපුරෙ ජාත විප්පයුත්තො වත්ථාරම්මණපුරෙජාතත්ථි වත්ථාරම්මණපුරෙජාත අවිගතො.

前生类有十七种，即六种依处前生、六种所缘前生、五种依处所缘前生。其中，六种依处前生者，名为：依处前生、依处前生依止、依处前生根、依处前生不相应、依处前生有、依处前生不离去。六种所缘前生者，名为：所缘前生、所缘（少分）、所缘增上（少分）、所缘亲依止（少分）、所缘前生有、所缘前生不离去。于“所缘（少分）”等中，以“少分”之语，是取现在已成之色。五种依处所缘前生者，名为：依处所缘前生、依处所缘前生依止、依处所缘前生不相应、依处所缘前生有、依处所缘前生不离去。

---

චත්තාරො පච්ඡාජාතජාතිකා හොන්ති, පච්ඡාජාතො පච්ඡාජාතවිප්පයුත්තො පච්ඡාජාතත්ථි පච්ඡාජාතඅවිගතො.

后生类有四种，是为：后生、后生不相应、后生有、后生不离去。

---

සත්ත අනන්තරා හොන්ති, අනන්තරො සමනන්තරො අනන්තරූප නිස්සයො ආසෙවනං අනන්තරකම්මං නත්ථි විගතො. එත්ථ ච අනන්තර කම්මං නාම අරියමග්ගචෙතනා, සා අත්තනො අනන්තරෙ අරියඵලං ජනෙති.

无间类有七种：无间、等无间、无间亲依止、重复、无间业、无有、离去。此处，无间业者，名为圣道思，其于自身之后无间，能生圣果。

---

පඤ්ච විසුං පච්චයා හොන්ති, අවසෙසං ආරම්මණං අවසෙසො ආරම්මණාධිපති අවසෙසො ආරම්මණූප නිස්සයො සබ්බො පකතූපනිස්සයො අවසෙසං නානාක්ඛණික කම්මං. ඉති විත්ථාරතො පට්ඨානපච්චයා චතුපඤ්ඤාසප්පභෙදා හොන්තීති.

有五种别异缘：其余所缘、其余所缘增上、其余所缘亲依止、一切自性亲依止、其余异刹那业。如是，广说发趣缘有五十四种分别。

---

තත්ථ සබ්බෙ සහජාතජාතිකා ච සබ්බෙ පුරෙජාත ජාතිකා සබ්බෙ පච්ඡාජාතජාතිකා රූපාහාරො රූපජීවිතින්ද්‍රියන්ති ඉමෙ පච්චුප්පන්නපච්චයා නාම. සබ්බෙ අනන්තරජාතිකා සබ්බං නානාක්ඛණික කම්මන්ති ඉමෙ අතීතපච්චයා නාම. ආරම්මණං පකතූපනිස්සයොති ඉමෙ තෙකාලිකා ච නිබ්බානපඤ්ඤත්තීනං වසෙන කාලවිමුත්තා ච හොන්ති.

其中，一切俱生类、一切前生类、一切后生类、色食、色命根，此等名为现在缘。一切无间类、一切异刹那业，此等名为过去缘。所缘、自性亲依止，此等或通三时，或依涅槃与概念而离于时。

---

නිබ්බානඤ්ච පඤ්ඤත්ති චාති ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා අප්පච්චයා නාම අසඞ්ඛතා නාම. කස්මා. අජාතිකත්තා. යෙසඤ්හි ජාති නාම අත්ථි, උප්පාදො නාම අත්ථි. තෙ සප්පච්චයානාම සඞ්ඛතා නාම පටිච්චසමුප්පන්නා නාම. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා අජාතිකත්තා අනුප්පාදත්තා අජාතිපච්චයත්තාච අප්පච්චයා නාම අසඞ්ඛතා නාමාති.

涅槃与概念，此二法名为无缘、无为。何故？因其无生故。若法有生、有起，彼等则名为有缘、有为、缘生。此二法因无生、无起、无生缘故，名为无缘、无为。

---

සප්පච්චයෙසු ච ධම්මෙසු සඞ්ඛතෙසු එකොපි ධම්මො නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරීතධම්මො නාම නත්ථි. අථ ඛො සබ්බෙ තෙ ඛයට්ඨෙන අනිච්චා එව හොන්ති. කස්මා. සයඤ්ච පච්චයායත්තවුත්ති කත්තා පච්චයානඤ්ච අනිච්චධම්මත්තා. නනු නිබ්බානඤ්ච පඤ්ඤත්ති ච පච්චයා හොන්ති. තෙ ච නිච්චා ධුවාති. සච්චං. කෙවලෙන පන නිබ්බානපච්චයෙන වා පඤ්ඤත්තිපච්චයෙන වා උප්පන්නො නාම නත්ථි, බහූහි පච්චයෙහි එව උප්පන්නො, තෙ පන පච්චයා අනිච්චා එව අධුවාති.

于诸有缘有为法中，无有一法名为常、恒、永恒、不变易法。然彼等一切法，由坏灭之义，皆实为无常。何故？因其自身依缘而转，且诸缘亦是无常法故。“涅槃与概念岂非是缘？彼等岂非常、恒？”“诚然。然无有法仅由涅槃缘或概念缘而生，实由众多缘而生。而彼等诸缘，实是无常、非恒。”

---

යෙ [Pg.495] ච ධම්මා අනිච්චා හොන්ති, තෙ නිච්චකාලං සත්තෙ තිවිධෙහි දුක්ඛදණ්ඩෙහි පටිප්පීළෙන්ති බාධෙන්ති, තස්මා තෙ ධම්මා භයට්ඨෙන දුක්ඛා එව හොන්ති. තත්ථ තිවිධා දුක්ඛදණ්ඩා නාම දුක්ඛදුක්ඛතා සඞ්ඛාර දුක්ඛතා විපරිණාමදුක්ඛතා.

诸法无常，彼等恒时以三苦杖逼迫、恼害有情。是故，彼等法由可畏之义，唯是苦而已。其中，三苦杖名为：苦苦、行苦、坏苦。

---

යෙ කෙචි අනිච්චා එව හොන්ති, එකස්මිං ඉරියාපථෙපි පුනප්පුනං භිජ්ජන්ති, තෙ කථං යාවජීවං නිච්චසඤ්ඤිතානං සත්තපුග්ගලානං අත්තා නාම භවෙය්‍යුං, සාරා නාම භවෙය්‍යුං. යෙ ච දුක්ඛා එව හොන්ති, තෙ කථං දුක්ඛප්පටිකුලානං සුඛකාමානං සත්තානං අත්තා නාම භවෙය්‍යුං, සාරා නාම භවෙය්‍යුං. තස්මා තෙ ධම්මා අසාරකට්ඨෙන අනත්තා එව හොන්ති.

凡是无常者，即使在一威仪(iriyāpatha)中亦会一再坏灭，彼等怎能成为那些终生执常想的众生之“我”或“实有”呢？凡是苦者，又怎能成为那些厌恶痛苦、渴望快乐的众生之“我”或“实有”呢？是故，彼等法依无实义而为无我。

---

අපි ච යස්මා ඉමාය චතුවීසතියා පච්චයදෙසනාය ඉමමත්ථං දස්සෙති. සබ්බෙපි සඞ්ඛතධම්මා නාම පච්චයායත්තවුත්තිකා එව හොන්ති, සත්තානං වසායත්තවුත්තිකා න හොන්ති. පච්චයායත්ත වුත්තිකෙසු ච තෙසු න එකොපි ධම්මො අප්පකෙන පච්චයෙන උප්පජ්ජති. අථ ඛො බහූහි එව පච්චයෙහි උප්පජ්ජතීති, තස්මා අයං දෙසනා ධම්මානං අනත්තලක්ඛණදීපනෙ මත්ථකපත්තා හොතීති.

再者，由于此二十四缘的教示阐明此义：一切有为法皆依缘而转，而非依众生之意愿而转。于彼等依缘而转之法中，无一法是仅依少许缘而生起，而是依众多缘方能生起。是故，此教示于阐明诸法无我相，已达究竟。

---

පච්චයසභාගසඞ්ගහො නිට්ඨිතො.

缘同分摄终。

---

පච්චයඝටනානයො

缘结合之理

---

පඤ්චවිඤ්ඤාණෙසු පච්චයඝටනානයො

五识中缘结合之理

---

පච්චයඝටනානයො වුච්චතෙ. එකෙකස්මිං පච්චයුප්පන්නෙ බහුන්නං පච්චයානං සමොධානං පච්චයඝටනා නාම. යෙන පන ධම්මා සප්පච්චයා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නාති වුච්චන්ති, සබ්බෙ තෙ ධම්මා උප්පාදෙ ච ඨිතියඤ්ච ඉමෙහි චතුවීසතියා පච්චයෙහි සහිතත්තා සප්පච්චයා නාම, සප්පච්චයත්තා සඞ්ඛතා නාම, සඞ්ඛතත්තා පටිච්චසමුප්පන්නා නාම. කතමෙ පන තෙ ධම්මාති. එකවීසසතචිත්තානි ච ද්විපඤ්ඤාසචෙතසිකානි ච අට්ඨවීසති රූපානි ච.

宣说缘结合之理。于每一缘生法中，众多缘的和合，名为缘结合。诸法被称为有缘、有为、缘生，所有这些法，于生时与住时，皆与此二十四缘结合，是故名为有缘；因有缘，故名为有为；因有为，故名为缘生。彼等法为何？即一百二十一心、五十二心所及二十八色。

---

තත්ථ එකවීසසතචිත්තානි ධාතුවසෙන සත්තවිධානි භවන්ති, චක්ඛු විඤ්ඤාණධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු ජිව්හා විඤ්ඤාණධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු මනොධාතු මනොවිඤ්ඤාණ ධාතූති. තත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණද්වයං චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු නාම. සොතවිඤ්ඤාණද්වයං සොතවිඤ්ඤාණධාතු නාම. ඝානවිඤ්ඤාණද්වයං ඝානවිඤ්ඤාණධාතු නාම. ජිව්හාවිඤ්ඤාණද්වයං ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු නාම. කායවිඤ්ඤාණද්වයං කායවිඤ්ඤාණධාතු [Pg.496] නාම. පඤ්චද්වාරාවජ්ජන චිත්තඤ්ච සම්පටිච්ඡනචිත්තද්වයඤ්ච මනොධාතු නාම. සෙසානි අට්ඨසතං චිත්තානි මනොවිඤ්ඤාණධාතු නාම.

其中，一百二十一心依界分为七种：眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界、身识界、意界、意识界。其中，二眼识名为眼识界。二耳识名为耳识界。二鼻识名为鼻识界。二舌识名为舌识界。二身识名为身识界。五门转向心及二领受心名为意界。其余一百零八心名为意识界。

---

ද්විපඤ්ඤාසචෙතසිකානි ච රාසිවසෙන චතුබ්බිධානි භවන්ති, සත්ත සබ්බචිත්තිකානි ච ඡ පකිණ්ණකානි ච චුද්දස පාපානිච පඤ්චවීසති කල්‍යාණානි ච.

五十二心所依类别分为四种：七遍一切心心所、六杂心所、十四不善心所及二十五美心所。

---

චතුවීසතිපච්චයෙසු ච පන්නරසපච්චයා සබ්බචිත්තුප්පාද සාධාරණා හොන්ති, ආරම්මණඤ්ච අනන්තරඤ්ච සමනන්තරඤ්ච සහ ජාතො ච අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච නිස්සයො ච උපනිස්සයො ච කම්මඤ්ච ආහාරො ච ඉන්ද්‍රියඤ්ච සම්පයුත්තො ච අත්ථි ච නත්ථි ච විගතො ච අවිගතො ච. න හි කිඤ්චි චිත්තං වා චෙතසිකං වා ආරම්මණෙන විනා උප්පන්නං නාම අත්ථි. තථා අනන්තරාදීහි ච. අට්ඨපච්චයා කෙසඤ්චි චිත්තුප්පාදානං පච්චයා සාධාරණා හොන්ති, හෙතු ච අධිපති ච පුරෙ ජාතො ච ආසෙවනඤ්ච විපාකො ච ඣානඤ්ච මග්ගො ච විප්පයුත්තො ච. තත්ථ හෙතු සහෙතුකචිත්තුප්පාදානං එව සාධාරණා, අධිපති ච සාධිපතිජවනානං එව, පුරෙජාතො ච කෙසඤ්චි චිත්තුප්පාදානං එව, ආසෙවනඤ්ච කුසලාකුසලකිරියජවනානං එව, විපාකො ච විපාකචිත්තුප්පාදානං එව, ඣානඤ්ච මනොධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු චිත්තුප්පාදානං එව, මග්ගො ච සහෙතුකචිත්තුප්පාදානං එව, විප්පයුත්තො ච අරූපලොකෙ චිත්තුප්පාදානං නත්ථි, එකො පච්ඡාජාතො රූපධම්මානං එව විසුංභූතො හොති.

于二十四缘中，十五缘为一切心生起之共缘，即：所缘、无间、等无间、俱生、相互、依止、亲依止、业、食、根、相应、有、无有、离、不离。无有任何心或心所能离所缘而生起，无间等缘亦然。八缘为某些心生起之共缘，即：因、增上、前生、重复、异熟、禅那、道、不相应。其中，因缘仅为有因心生起之共缘；增上缘仅为有增上速行之共缘；前生缘仅为某些心生起之共缘；重复缘仅为善、不善、唯作速行之共缘；异熟缘仅为异熟心生起之共缘；禅那缘仅为意界、意识界心生起之共缘；道缘仅为有因心生起之共缘；不相应缘于无色界心生起中则无；后生缘仅单独为色法之缘。

---

තත්‍රායං දීපනා. සත්ත සබ්බචිත්තිකානි චෙතසිකානි නාම, ඵස්සො වෙදනා සඤ්ඤා චෙතනා එකග්ගතා ජීවිතං මනසිකාරො. තත්ථ චිත්තං අධිපතිජාතිකඤ්ච ආහාරපච්චයො ච ඉන්ද්‍රියපච්චයො ච. ඵස්සො ආහාරපච්චයො. වෙදනා ඉන්ද්‍රියපච්චයො ච ඣාන පච්චයො ච. චෙතනා කම්මපච්චයො ච ආහාරපච්චයො ච. එකග්ගතා ඉන්ද්‍රියපච්චයො ච ඣාන පච්චයො ච මග්ගපච්චයො ච. ජීවිතං ඉන්ද්‍රියපච්චයො. සෙසා ද්වෙ ධම්මා විසෙසපච්චයා න හොන්ති.

此为阐明：七遍一切心心所者，名为触、受、想、思、一境性、命、作意。其中，心为增上缘、食缘及根缘。触为食缘。受为根缘及禅那缘。思为业缘及食缘。一境性为根缘、禅那缘及道缘。命为根缘。其余二法非为别缘。

---

චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ සත්ත සබ්බචිත්තිකානි චෙතසිකානි ලබ්භන්ති, විඤ්ඤාණෙන සද්ධිං අට්ඨ නාමධම්මා හොන්ති. සබ්බෙ තෙ ධම්මා සත්තහි පච්චයෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පච්චයා හොන්ති චතූහි මහාසහජාතෙහි ච විප්පයුත්තවජ්ජිතෙහි තීහි මජ්ඣිමසහජාතෙහි ච. තෙස්වෙව අට්ඨසු ධම්මෙසු විඤ්ඤාණං සෙසානං සත්තන්නං ධම්මානං ආහාරපච්චයෙන ච ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන ච පච්චයො හොති. ඵස්සො ආහාරපච්චයෙන, වෙදනා ඉන්ද්‍රියපච්චයමත්තෙන, චෙතනා කම්මපච්චයෙන ච ආහාර පච්චයෙන ච, එකග්ගතා ඉන්ද්‍රියපච්චයමත්තෙන[Pg.497], ජීවිතං සෙසානං සත්තන්නං ධම්මානං ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන පච්චයො හොති. චක්ඛුවත්ථුරූපං පන තෙසං අට්ඨන්නං ධම්මානං ඡහි වත්ථුපුරෙජාතෙහි තස්මිං චක්ඛුවත්ථුම්හි ආපාතමාගතානි පච්චුප්පන්නානි රූපාරම්මණානි තෙසං චතූහි ආරම්මණ පුරෙජාතෙහි, අනන්තරනිරුද්ධං පඤ්චද්වාරාවජ්ජනචිත්තඤ්ච පඤ්චහි අනන්තරෙහි, පුබ්බෙ කතං කුසලකම්මං වා අකුසලකම්මං වා කුසලවිපාකානං වා අකුසලවිපාකානං වා තෙසං නානාක්ඛණිකකම්මපච්චයෙන, කම්ම සහායභූතානි පුරිමභවෙ අවිජ්ජාතණ්හූපාදානානි ච ඉමස්මිං භවෙ ආවාසපුග්ගලඋතුභොජනාදයො ච තෙසං අට්ඨන්නං ධම්මානං පකතූපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයා හොන්ති. ඉමස්මිං චිත්තෙ හෙතු ච අධිපති ච පච්ඡාජාතො ච ආසෙවනඤ්ච ඣානඤ්ච මග්ගොචාති ඡපච්චයා න ලබ්භන්ති, අට්ඨාරසපච්චයා ලබ්භන්ති. යථා ච ඉමස්මිං චිත්තෙ, තථා සොතවිඤ්ඤාණාදීසුපි ඡ පච්චයා න ලබ්භන්ති, අට්ඨාරසපච්චයා ලබ්භන්තීති.

在眼识中，有七个遍一切心心所，与识一起成为八个名法。所有这些法以七种缘相互为缘，即四种大俱生缘与除去不相应缘的三种中俱生缘。于此八法中，识是其余七法的食缘与根缘。触是食缘，受仅是根缘，思是业缘与食缘，一境性仅是根缘，命根是其余七法的根缘。而眼所依色(cakkhuvatthurūpa)是此八法的六种依处前生缘；撞击该眼所依的现在色所缘是它们的四种所缘前生缘；刚灭尽的五门转向心是它们的五种无间缘；过去所造的善业或不善业，对此八法中的善异熟或不善异熟，以异时业缘为缘；与业为助伴的前世的无明、爱、取，以及此世的住所、个人(puggala)、时节、食物等，是此八法的自然亲依止缘。于此心中，因、增上、后生、重复、禅那与道，此六缘不可得，而十八缘可得。如此心中，于耳识等中亦是六缘不可得，而十八缘可得。

---

පඤ්චවිඤ්ඤාණෙසු පච්චයඝටනානයො නිට්ඨිතො.

五识中缘之结合法终。

---

අහෙතුක චිත්තුප්පාදෙසු පච්චයඝටනානයො

无因心生起中缘之结合法

---

ඡ පකිණ්ණකානි චෙතසිකානි නාම, විතක්කො විචාරො අධිමොක්ඛො වීරියං පීති ඡන්දො. තත්ථ විතක්කො ඣානපච්චයො ච මග්ගපච්චයො ච. විචාරො ඣානපච්චයො. වීරියං අධිපතිජාතිකඤ්ච ඉන්ද්‍රියපච්චයො ච මග්ගපච්චයො ච. පීති ඣානපච්චයො. ඡන්දො අධිපතිජාතිකො. අධිමොක්ඛො පන විසෙසපච්චයො න හොති.

六种杂心所，即：寻、伺、胜解、精进、喜、欲。其中，寻是禅那缘与道缘。伺是禅那缘。精进是增上种类，且是根缘与道缘。喜是禅那缘。欲是增上种类。而胜解不是特别的缘。

---

පඤ්චද්වාරාවජ්ජනචිත්තඤ්ච සම්පටිච්ඡනචිත්තද්වයඤ්ච උපෙක්ඛාසන්තීරණ ද්වයඤ්චාති පඤ්චසු චිත්තෙසු දස චෙතසිකානි ලබ්භන්ති, සත්ත සබ්බ චිත්තිකානි ච පකිණ්ණකෙසු විතක්කො ච විචාරො ච අධිමොක්ඛො ච. විඤ්ඤාණෙන සද්ධිං පච්චෙකං එකාදස නාමධම්මා හොන්ති. ඉමෙසු චිත්තෙසු ඣානකිච්චං ලබ්භති. වෙදනා ච එකග්ගතා ච විතක්කො ච විචාරො ච ඣානපච්චයං සාධෙන්ති. පඤ්චද්වාරාවජ්ජනචිත්තං පන කිරියචිත්තං හොති, විපාකපච්චයො නත්ථි. නානාක්ඛණිකකම්මඤ්ච උපනිස්සයට්ඨානෙ තිට්ඨති. විපාකපච්චයෙන සද්ධිං ඡ පච්චයා න ලබ්භන්ති. ඣානපච්චයෙන සද්ධිං අට්ඨාරසපච්චයා ලබ්භන්ති. සෙසෙසු චතූසු විපාකචිත්තෙසු පඤ්ච පච්චයා න ලබ්භන්ති. විපාකපච්චයෙන ච ඣානපච්චයෙන ච සද්ධිං එකූනවීසති පච්චයා ලබ්භන්ති.

于五门转向心(Pañcadvārāvajjanacitta)、二领受心(sampaṭicchanacitta)及二舍俱推度心(upekkhāsantīraṇa)此五心中，可得十种心所(cetasika)，即七遍一切心所，与杂心所(pakiṇṇaka)中的寻(vitakka)、伺(vicāra)、胜解(adhimokkha)。与识(viññāṇa)一起，各为十一个名法(nāmadhamma)。于此等心中，可得禅那(jhāna)作用。受(vedanā)、一境性(ekaggatā)、寻、伺成就禅那缘(jhānapaccaya)。而五门转向心是唯作心(kiriyacitta)，无异熟缘(vipākapaccaya)。异时业(nānākkhaṇikakamma)则立于亲依止(upanissaya)位。连同异熟缘，六缘不可得。连同禅那缘，十八缘可得。于其余四个异熟心(vipākacitta)中，五缘不可得。连同异熟缘与禅那缘，十九缘可得。

---

සොමනස්සසන්තීරණෙ පීතියා සද්ධිං එකාදසචෙතසිකා යුජ්ජන්ති, මනොද්වාරාවජ්ජනචිත්තෙ ච වීරියෙන සද්ධිං එකාදසාති විඤ්ඤාණෙන සද්ධිං ද්වාදස [Pg.498] නාමධම්මා හොන්ති. හසිතුප්පාදචිත්තෙ පන පීතියා ච වීරියෙන ච සද්ධිං ද්වාදස චෙතසිකානි යුජ්ජන්ති. විඤ්ඤාණෙන සද්ධිං තෙරස නාමධම්මා හොන්ති. තත්ථ සොමනස්සසන්තීරණෙ ඣානඞ්ගෙසු පීතිමත්තං අධිකං හොති, පුබ්බෙ උපෙක්ඛාසන්තීරණද්වයෙ විය පඤ්චපච්චයා න ලබ්භන්ති. එකූනවීසතිපච්චයා ලබ්භන්ති. මනොද්වාරා වජ්ජනචිත්තෙ ච වීරියමත්තං අධිකං හොති, තඤ්ච ඉන්ද්‍රියකිච්ච ඣාන කිච්චානිසාධෙති. අධිපතිකිච්චඤ්ච මග්ගකිච්චඤ්ච න සාධෙති. කිරිය චිත්තත්තාවිපාකපච්චයො ච නත්ථි. පුබ්බෙ පඤ්චද්වාරාවජ්ජනචිත්තෙ විය විපාක පච්චයෙන සද්ධිං ඡ පච්චයා න ලබ්භන්ති. ඣානපච්චයෙන සද්ධිං අට්ඨරස පච්චයා ලබ්භන්ති. හසිතුප්පාදචිත්තෙපි කිරියචිත්තත්තා විපාකපච්චයො නත්ථි, ජවනචිත්තත්තා පන ආසෙවනං අත්ථි, විපාකපච්චයෙන සද්ධිං පඤ්ච පච්චයා න ලබ්භන්ති. ආසෙවනපච්චයෙන සද්ධිං එකූනවීසති පච්චයා ලබ්භන්ති.

在喜俱推度心(Somanassasantīraṇa)中，与喜(pīti)一起有十一个心所相应；在意门转向心(Manodvārāvajjanacitta)中，与精进(vīriya)一起也是十一个，（各）与识一起则有十二个名法。而在生笑心(Hasituppādacitta)中，与喜及精进一起有十二个心所相应，与识一起则有十三个名法。其中，在喜俱推度心中，禅支(jhānaṅga)里仅喜为额外；如前二舍俱推度心，五缘不可得，而十九缘可得。在意门转向心中，仅精进为额外，它成就根(indriya)作用与禅那作用，但不成就增上(adhipati)作用与道(magga)作用。因其是唯作心(kiriyacitta)，故无异熟缘(vipākapaccaya)。如前五门转向心，连同异熟缘，六缘不可得。连同禅那缘(jhānapaccaya)，十八缘可得。在生笑心中，亦因其是唯作心，故无异熟缘；但因其是速行心(javanacitta)，故有重复缘(āsevanapaccaya)。连同异熟缘，五缘不可得。连同重复缘，十九缘可得。

---

අහෙතුකචිත්තුප්පාදෙසු පච්චයඝටනානයො නිට්ඨිතො.

无因心生起中，缘之结合法终。

---

අකුසලචිත්තුප්පාදෙසු පච්චයඝටනානයො

不善心生起中，缘之结合法

---

ද්වාදස අකුසලචිත්තානි, ද්වෙ මොහමූලිකානි අට්ඨ ලොභ මූලිකානි ද්වෙ දොසමූලිකානි. චුද්දස පාපචෙතසිකානි නාම මොහො අහිරිකං අනොත්තප්පං උද්ධච්චන්ති ඉදං මොහචතුක්කං නාම. ලොභො දිට්ඨි මානොති ඉදං ලොභතික්කං නාම. දොසො ඉස්සා මච්ඡරියං කුක්කුච්චන්ති ඉදං දොසචතුක්කං නාම. ථිනං මිද්ධං විචිකිච්ඡාති ඉදං විසුං තික්කං නාම.

十二不善心(akusalacitta)：二为痴根心(mohamūlika)，八为贪根心(lobhamūlika)，二为嗔根心(dosamūlika)。有十四不善心所(pāpacetasika)，名为：痴(moha)、无惭(ahirika)、无愧(anottappa)、掉举(uddhacca)，此名痴四法；贪(lobha)、邪见(diṭṭhi)、慢(māna)，此名贪三法；嗔(dosa)、嫉(issā)、悭(macchariya)、恶作(kukkucca)，此名嗔四法；昏沉(thina)、睡眠(middha)、疑(vicikicchā)，此名另三法。

---

තත්ථ ලොභො දොසො මොහොති තයො මූලධම්මා හෙතුපච්චයා, දිට්ඨි මග්ගපච්චයො, සෙසා දසධම්මා විසෙසපච්චයා න හොන්ති.

其中，贪、嗔、痴三根本法为因缘(hetupaccaya)，邪见为道缘(maggapaccaya)，其余十法非特殊缘。

---

තත්ථ ද්වෙ මොහමූලිකානි නාම විචිකිච්ඡාසම්පයුත්තචිත්තං උද්ධච්ච සම්පයුත්තචිත්තං. තත්ථ විචිකිච්ඡාසම්පයුත්තචිත්තෙ පන්නරස චෙතසිකානි උප්පජ්ජන්ති සත්ත සබ්බචිත්තිකානි ච විතක්කො විචාරො වීරියන්ති තීණි පකිණ්ණකානි ච පාපචෙතසිකෙසු මොහචතුක්කඤ්ච විචිකිච්ඡා චාති, චිත්තෙන සද්ධිං සොළස නාමධම්මා හොන්ති. ඉමස්මිං චිත්තෙ හෙතු පච්චයොපි මග්ගපච්චයොපි ලබ්භන්ති. තත්ථ මොහො හෙතුපච්චයො, විතක්කො ච වීරියඤ්ච මග්ගපච්චයො, එකග්ගතා පන විචිකිච්ඡාය දුට්ඨත්තා ඉමස්මිං චිත්තෙ ඉන්ද්‍රියකිච්චඤ්ච මග්ගකිච්චඤ්ච න සාධෙති, ඣානකිච්චමත්තං සාධෙති. අධිපති ච පච්ඡාජාතො විපාකො චාති තයො පච්චයාන ලබ්භන්ති, සෙසා එකවීසතිපච්චයා ලබ්භන්ති. උද්ධච්චසම්පයුත්තචිත්තෙපි විචිකිච්ඡං පහාය අධිමොක්ඛෙන සද්ධිං පන්නරසෙව චෙතසිකානි, සොළසෙව නාමධම්මා හොන්ති[Pg.499]. ඉමස්මිං චිත්තෙ එකග්ගතා ඉන්ද්‍රිය කිච්චඤ්ච ඣානකිච්චඤ්ච මග්ගකිච්චඤ්ච සාධෙති, තයො පච්චයා න ලබ්භන්ති, එකවීසති පච්චයා ලබ්භන්ති.

此中，痴根心有二，即疑相应心(vicikicchāsampayuttacitta)与掉举相应心(uddhaccasampayuttacitta)。于疑相应心中，有十五心所生起：七遍一切心所，寻、伺、精进三杂心所，以及不善心所中之痴四法与疑。与心合计，则有十六名法。于此心中，可得因缘与道缘。其中，痴为因缘，寻与精进为道缘；然一境性因被疑染污，故于此心中不能成办根作用与道作用，仅能成办禅那作用。增上(adhipati)、后生(pacchājāta)、异熟(vipāka)此三缘不可得，其余二十一缘则可得。于掉举相应心中，舍疑而与胜解俱，亦有十五心所，合计十六名法。于此心中，一境性能成办根作用、禅那作用与道作用。三缘不可得，二十一缘可得。

---

අට්ඨසු ලොභමූලිකචිත්තෙසු පන සත්ත සබ්බචිත්තිකානි ච ඡ පකිණ්ණකානි ච පාපෙසු මොහචතුක්කඤ්ච ලොභතික්කඤ්ච ථිනමිද්ධඤ්චාති ද්වාවීසති චෙතසිකානි උප්පජ්ජන්ති. තෙසු ලොභො ච මොහොචාති ද්වෙ මූලානි හෙතුපච්චයො. ඡන්දො ච චිත්තඤ්ච වීරියඤ්චාති තයො අධිපතිජාතිකා කදාචි අධිපතිකිච්චං සාධෙන්ති, ආරම්මණාධිපතිපි එත්ථ ලබ්භති. චෙතනා කම්මපච්චයො. තයො ආහාරා ආහාරපච්චයො. චිත්තඤ්ච වෙදනා ච එකග්ගතා ච ජීවිතඤ්ච වීරියඤ්චාති පඤ්ච ඉන්ද්‍රියධම්මා ඉන්ද්‍රියපච්චයො. විතක්කො ච විචාරො ච පීති ච වෙදනා ච එකග්ගතාචාති පඤ්ච ඣානඞ්ගානි ඣානපච්චයො. විතක්කො ච එකග්ගතා ච දිට්ඨි ච වීරියඤ්චාති චත්තාරි මග්ගඞ්ගානි මග්ගපච්චයො. පච්ඡාජාතො ච විපාකො චාති ද්වෙ පච්චයා න ලබ්භන්ති. සෙසා ද්වාවීසති පච්චයා ලබ්භන්ති.

于八贪根心中，有二十二心所生起：七遍一切心所、六杂心所，以及不善心所中之痴四法、贪三法与昏沉、睡眠。其中，贪与痴二根为因缘。欲(chanda)、心(citta)、精进(vīriya)三者为增上性，有时成办增上作用，于此亦可得所缘增上(ārammaṇādhipati)。思(cetanā)为业缘(kammapaccaya)。三食(āhāra)为食缘(āhārapaccaya)。心、受、一境性、命(jīvita)、精进此五根法(indriyadhamma)为根缘(indriyapaccaya)。寻、伺、喜、受、一境性此五禅支(jhānaṅga)为禅支缘(jhānapaccaya)。寻、一境性、邪见、精进此四道支(maggaṅga)为道支缘(maggapaccaya)。后生与异熟二缘不可得，其余二十二缘可得。

---

ද්වීසු දොසමූලිකචිත්තෙසු පීතිඤ්ච ලොභතික්කඤ්ච පහාය දොසචතුක්කෙන සද්ධිං ද්වාවීසති එව චෙතසිකානි, දොසො ච මොහො ච ද්වෙ මූලානි, තයො අධිපති ජාතිකා, තයො ආහාරා, පඤ්ච ඉන්ද්‍රියානි, චත්තාරි ඣානඞ්ගානි, තීණි මග්ගඞ්ගානි. එත්ථාපි ද්වෙ පච්චයා න ලබ්භන්ති, ද්වාවීසති පච්චයා ලබ්භන්ති.

于二嗔根心中，除喜与贪三法，与嗔四法俱，共有二十二心所。嗔与痴为二根，有三增上性、三食、五根、四禅支、三道支。于此亦不得二缘，而得二十二缘。

---

අකුසලචිත්තුප්පාදෙසු පච්චයඝටනානයො නිට්ඨිතො.

不善心生起中缘组合法，终。

---

චිත්තුප්පාදෙසු පච්චයඝටනානයො

诸心生起之缘组合法

---

එකනවුති සොභණචිත්තානි නාම, චතුවීසති කාම සොභණචිත්තානි පන්නරස රූපචිත්තානි ද්වාදස අරූපචිත්තානි චත්තාලීස ලොකුත්තරචිත්තානි. තත්ථ චතුවීසති කාමසොභණ චිත්තානි නාම අට්ඨ කාමකුසලචිත්තානි අට්ඨ කාමසොභණවිපාක චිත්තානි අට්ඨ කාමසොභණකිරියචිත්තානි.

九十一美心，即：二十四欲界美心、十五色界心、十二无色界心、四十出世间心。其中，二十四欲界美心，即：八欲界善心、八欲界美果报心、八欲界美唯作心。

---

පඤ්ච වීසති කල්‍යාණචෙතසිකානි නාම, අලොභො අදොසො අමොහොචෙති තීණි කල්‍යාණමූලිකානි ච සද්ධා ච සති ච හිරී ච ඔත්තප්පඤ්ච තත්‍රමජ්ඣත්තතා ච කායපස්සද්ධි ච චිත්ත පස්සද්ධි ච කායලහුතා ච චිත්තලහුතා ච කායමුදුතා ච චිත්ත මුදුතා ච කායකම්මඤ්ඤතා ච චිත්ත කම්මඤ්ඤතා ච කායපාගුඤ්ඤතා ච චිත්තපාගුඤ්ඤතා ච කායුජුකතා ච චිත්තුජුකතා [Pg.500] ච සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවොති තිස්සො විරතියො ච කරුණා මුදිතාති ද්වෙ අප්පමඤ්ඤායො ච.

二十五善美心所，即：无贪、无嗔、无痴此三善根，以及信、念、惭、愧、行舍、身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身熟练性、心熟练性、身正直性、心正直性，正语、正业、正命此三离，以及悲、喜此二无量。

---

තත්ථ තීණි කල්‍යාණමූලානි හෙතුපච්චයො, අමොහො පන අධිපතිපච්චයෙ වීමංසාධිපතිනාම, ඉන්ද්‍රියපච්චයෙ පඤ්ඤින්ද්‍රියං නාම, මග්ගපච්චයෙ සම්මාදිට්ඨි නාම. සද්ධා ඉන්ද්‍රියපච්චයෙ සද්ධින්ද්‍රියං නාම. සති ඉන්ද්‍රියපච්චයෙ සතින්ද්‍රියං නාම, මග්ගපච්චයෙ සම්මාසති නාම. තිස්සො විරතියො මග්ගපච්චයො, සෙසා සත්තරස ධම්මා විසෙසපච්චයා න හොන්ති.

于此，三善根是因缘；无痴于增上缘中名为观择增上(vīmaṃsādhipati)，于根缘中名为慧根(paññindriya)，于道缘中名为正见(sammādiṭṭhi)。信于根缘中名为信根(saddhindriya)。念于根缘中名为念根(satindriya)，于道缘中名为正念(sammāsati)。三离是道缘，其余十七法不是殊胜缘。

---

අට්ඨසු කාමකුසලචිත්තෙසු අට්ඨතිංස චෙතසිකානි සඞ්ගය්හන්ති, සත්ත සබ්බචිත්තිකානි ඡ පකිණ්ණකානි පඤ්චවීසති කල්‍යාණානි. තෙසු ච පීති චතූසු සොමනස්සිකෙසු එව, අමොහො චතූසු ඤාණසම්පයුත්තෙසු එව, තිස්සො විරතියො සික්ඛාපදසීලපූරණ කාලෙ එව, ද්වෙ අප්පමඤ්ඤායො සත්තෙසු කාරුඤ්ඤමොදනාකාරෙසු එවාති. ඉමෙසුපි අට්ඨසු චිත්තෙසු ද්වෙ වා තීණි වා කල්‍යාණමූලානි හෙතුපච්චයො, ඡන්දො ච චිත්තඤ්ච වීරියඤ්ච වීමංසාචාති චතූසු අධිපතිජාතිකෙසු එකමෙකොව කදාචි අධිපතිපච්චයො. චෙතනා කම්මපච්චයො. තයො ආහාරා ආහාරපච්චයො. චිත්තඤ්ච වෙදනා ච එකග්ගතා ච ජීවිතඤ්ච සද්ධා ච සති ච වීරියඤ්ච පඤ්ඤාචාති අට්ඨ ඉන්ද්‍රියානි ඉන්ද්‍රියපච්චයො. විතක්කො ච විචාරො ච පීති ච වෙදනා ච එකග්ගතාචාති පඤ්චඣානඞ්ගානි ඣානපච්චයො. පඤ්ඤා ච විතක්කො ච තිස්සො විරතියො ච සති ච වීරියඤ්ච එකග්ගතාචාති අට්ඨ මග්ගඞ්ගානි මග්ගපච්චයො. ඉමෙසුපි අට්ඨසු චිත්තෙසු පච්ඡාජාතො ච විපාකොචාති ද්වෙ පච්චයා න ලබ්භන්ති, සෙසා ද්වාවීසතිපච්චයා ලබ්භන්ති.

于八欲界善心中，摄有三十八心所：七遍一切心所、六杂心所、二十五善美心所。其中，喜仅于四喜俱心中，无痴仅于四智相应心中，三离仅于圆满学处(sikkhāpada)戒时，二无量仅于对有情生起悲悯与随喜时。于此八心中，二或三善根是因缘；欲、心、精进、观择(vīmaṃsā)此四增上性中，有时仅一为增上缘。思是业缘。三食是食缘。心、受、一境性、命、信、念、精进、慧此八根是根缘。寻、伺、喜、受、一境性此五禅支是禅支缘。慧、寻、三离、念、精进、一境性此八道支是道支缘。于此八心中，不得后生缘与异熟缘此二缘，而可得其余二十二缘。

---

අට්ඨසු කාමසොභණකිරියචිත්තෙසු තිස්සො විරතියො න ලබ්භන්ති, කුසලෙසු විය ද්වෙ පච්චයා න ලබ්භන්ති, ද්වාවීසති පච්චයා ලබ්භන්ති.

于八欲界美唯作心中，不得三离；如善心，不得二缘；可得二十二缘。

---

අට්ඨසු කාමසොභණවිපාකෙසු තිස්සො විරතියො ච ද්වෙ අප්පමඤ්ඤායො ච න ලබ්භන්ති. අධිපතිපච්චයො ච පච්ඡාජාතො ච ආසෙවනඤ්චාති තයො පච්චයා න ලබ්භන්ති, එකවීසති පච්චයා ලබ්භන්ති.

于八欲界美果报心中，不得三离与二无量。不得增上缘、后生缘及重复缘(āsevanapaccaya)此三缘，可得二十一缘。

---

උපරි රූපාරූපලොකුත්තරචිත්තෙසුපි ද්වාවීසතිපච්චයතො අතිරෙකං නත්ථි. තස්මා චතූසු ඤාණසම්පයුත්තකාමකුසල චිත්තෙසු විය ඉමෙසු පච්චයඝටනා වෙදිතබ්බා.

上界之色界、无色界及出世间心中，亦无超于二十二缘者。是故当知，此等之缘组合，如四智相应欲界善心。

---

එවං සන්තෙ කස්මා තානි චිත්තානි කාමචිත්තතො මහන්ත තරානි ච පණීතතරානි ච හොන්තීති. ආසෙවනමහන්තත්තා. තානි හි චිත්තානි භාවනාකම්මවිසෙසෙහි [Pg.501] සිද්ධානි හොන්ති, තස්මා තෙසු ආසෙවනපච්චයො මහන්තො හොති. ආසෙවන මහන්තත්තා ච ඉන්ද්‍රියපච්චයොපි ඣානපච්චයොපි මග්ගපච්චයොපි අඤ්ඤෙපි වා තෙසං පච්චයා මහන්තා හොන්ති. පච්චයානං උපරූපරි මහන්තත්තා තානි චිත්තානි උපරූපරි ච කාමචිත්තතො මහන්තතරානි ච පණීතතරානි ච හොන්තීති.

既然如此，为何彼等心较欲界心更为广大、更为殊胜？因重复力强大故。彼等心实由修习业之殊胜而成就，是故于彼等心中，重复缘(āsevanapaccaya)强大。因重复力强大，根缘、禅缘、道缘及其他诸缘亦皆强大。因诸缘层层增强，故彼等心亦层层地较欲界心更为广大、更为殊胜。

---

චිත්තුප්පාදෙසු පච්චයඝටනානයො නිට්ඨිතො.

诸心生起之缘组合法，终。

---

රූපකලාපෙසු පච්චයඝටනානයො

色聚中缘组合法

---

රූපකලාපෙසු පච්චයඝටනානයො වුච්චතෙ. අට්ඨවීසති රූපානි නාම, චත්තාරි මහාභූතානි පථවී ආපො තෙජො වායො. පඤ්ච පසාදරූපානි චක්ඛු සොතං ඝානං ජිව්හා කායො. පඤ්ච ගොචරරූපානි රූපං සද්දො ගන්ධො රසො ඵොට්ඨබ්බං. තත්ථ ඵොට්ඨබ්බං තිවිධං පථවීඵොට්ඨබ්බං තෙජොඵොට්ඨබ්බං වායොඵොට්ඨබ්බං. ද්වෙ භාවරූපානි ඉත්ථිභාවරූපං පුම්භාවරූපං. එකං ජීවිතරූපං, එකං හදයරූපං. එකං ආහාරරූපං. එකං ආකාසධාතුරූපං. ද්වෙ විඤ්ඤත්තිරූපානි කායවිඤ්ඤත්තිරූපං වචීවිඤ්ඤත්ති රූපං. තීණි විකාරරූපානි ලහුතා මුදුතා කම්මඤ්ඤතා. චත්තාරි ලක්ඛණරූපානි උපචයො සන්තති ජරතා අනිච්චතා.

色聚中缘组合法，今当说。二十八色法，即：四大种——地、水、火、风；五净色——眼、耳、鼻、舌、身；五境色——色、声、香、味、触。其中，触有三：地触、火触、风触；二性色：女根色、男根色；一命根色；一心所依处色；一食素色；一空界色；二表色：身表、语表；三变异色：轻快性、柔软性、适业性；四相色：生、相续、老、无常。

---

තත්ථ ඡ රූපධම්මා රූපධම්මානං පච්චයා හොන්ති චත්තාරි මහාභූතානි ච ජීවිතරූපඤ්ච ආහාරරූපඤ්ච. තත්ථ චත්තාරි මහා භූතානි අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පඤ්චහි පච්චයෙහි පච්චයා හොන්ති සහජාතෙන ච අඤ්ඤමඤ්ඤෙන ච නිස්සයෙන ච අත්ථියා ච අවිගතෙනච. සහජාතානං උපාදාරූපානං අඤ්ඤමඤ්ඤවජ්ජිතෙහි චතූහි පච්චයෙහි පච්චයා හොන්ති. ජීවිතරූපං සහජාතානං කම්මජරූපානං ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන පච්චයො. ආහාරරූපං සහජාතානඤ්ච අසහජාතානඤ්ච සබ්බෙසං අජ්ඣත්තරූපධම්මානං ආහාරපච්චයෙන පච්චයො.

其中，六种色法是色法的缘：四大种、命根色和食素色。其中，四大种互相以五种缘为缘：俱生缘、相互缘、依止缘、有缘和不离缘。对于俱生的诸所造色，（四大种）则以除去相互缘的四种缘为缘。命根色以根缘为俱生的业生色之缘。食素色以食缘为俱生和非俱生的一切内在色法之缘。

---

තත්ථෙව තෙරස රූපධම්මා නාමධම්මානං විසෙසපච්චයා හොන්ති, පඤ්චපසාදරූපානි ච සත්ත ගොචරරූපානි ච හදයවත්ථුරූපඤ්ච. තත්ථ පඤ්ච පසාදරූපානි පඤ්චන්නං විඤ්ඤාණධාතූනං මාතරො විය පුත්තකානං වත්ථුපුරෙජාතෙන ච වත්ථුපුරෙජාතින්ද්‍රියෙන ච වත්ථු පුරෙජාතවිප්පයුත්තෙන ච පච්චයා හොන්ති. සත්ත ගොචරරූපානි පඤ්චන්නං විඤ්ඤාණධාතූනං තිස්සන්නං මනොධාතූනඤ්ච පිතරො විය පුත්තකානං ආරම්මණපුරෙජාතෙන පච්චයා හොන්ති. හදයවත්ථුරූපං ද්වින්නං මනොධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතූනං රුක්ඛො විය රුක්ඛදෙවතානං යථාරහං [Pg.502] පටිසන්ධික්ඛණෙ සහජාතනිස්සයෙන පවත්තිකාලෙ වත්ථුපුරෙජාතෙන ච වත්ථුපුරෙජාතවිප්පයුත්තෙන ච පච්චයො හොති.

同样地，有十三种色法成为名法的殊胜缘，即五种净色、七境色和心所依处色。其中，五种净色对于五识界，犹如母亲之于子女，以依处前生缘、依处前生根缘和依处前生不相应缘而成为缘。七境色对于五识界和三种意界，犹如父亲之于子女，以所缘前生缘而成为缘。心所依处色对于意界与意识界，犹如树木之于树神，在结生时以俱生依止缘，在生命期时则以依处前生缘和依处前生不相应缘，各适其时地成为缘。

---

තෙවීසති රූපකලාපා. තත්ථ එකාය රජ්ජුයා බන්ධිතානං කෙසානං කෙසකලාපො විය තිණානං තිණකලාපො විය එකෙන ජාතිරූපෙන බන්ධිතානං රූපධම්මානං කලාපො පරිපිණ්ඩිරූප කලාපො නාම.

有二十三种色聚。其中，如同用一条绳索捆扎众发成为发束，捆扎众草成为草束，像这样，以一种生色捆扎的色法之聚，名为团聚色聚。

---

තත්ථ චත්තාරි මහාභූතානි වණ්ණො ගන්ධො රසො ඔජාති ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා එකො සබ්බමූලකලාපො නාම, සබ්බමූලට්ඨකන්ති ච වුච්චති.

其中，四大种、颜色、香、味、食素，这八种法名为一根本色聚，亦称为根本八法。

---

නව කම්මජරූපකලාපා, – ජීවිතනවකං වත්ථුදසකං කාය දසකං ඉත්ථිභාවදසකං පුම්භාවදසකං චක්ඛුදසකං සොතදසකං ඝානදසකං ජිව්හාදසකං. තත්ථ සබ්බමූලට්ඨකමෙවජීවිතරූපෙන සහ ජීවිතනවකං නාම. එතදෙව කම්මජකලාපෙසු මූලනවකං හොති. මූලනවකමෙව යථාක්කමං හදයවත්ථුරූපාදීහි අට්ඨරූපෙහි සහ වත්ථුදසකාදීනි අට්ඨදසකානි භවති. තත්ථ ජීවිතනවකඤ්ච කායදසකඤ්ච භාවදසකානිචාති චත්තාරො කලාපා සකල කායෙ පවත්තන්ති. තත්ථ ජීවිතනවකන්ති පාචකග්ගි ච කායග්ගි ච වුච්චති. පාචකග්ගි නාම පාචකතෙජො කොට්ඨාසො, සො ආමාසයෙ පවත්තිත්වා අසිතපීතඛායිතසායිතානි පරිපාචෙති. කායග්ගි නාම සකලකායබ්‍යාපකො උස්මාතෙජො කොට්ඨාසො, සො සකල කායෙ පවත්තිත්වා පිත්තසෙම්හලොහිතානි අපූතීනි විප්පසන්නානි කරොති. තෙසං ද්වින්නං විසමවුත්තියා සති සත්තා බහ්වාබාධා හොන්ති, සමවුත්තියා සති අප්පාබාධා. තදුභයං ජීවිතනවකං සත්තානං ආයුං සම්පාදෙති. වණ්ණං සම්පාදෙති. කායදසකං සකලකායෙ සුඛසම්ඵස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සානි සම්පාදෙති. භාව දසකානි ඉත්ථීනං සබ්බෙ ඉත්ථාකාරෙ සම්පාදෙති. පුරිසානං සබ්බෙ පුරිසාකාරෙ සම්පාදෙහි. සෙසානි වත්ථුදසකාදීනි පඤ්චදසකානි පදෙසදසකානි නාම. තත්ථ වත්ථුදසකං හදයකොසබ්භන්තරෙ පවත්තිත්වා සත්තානං නානාපකාරානි සුචින්තිතදුචින්තිතානි සම්පාදෙති. චක්ඛුදසකාදීනි චත්තාරි දසකානි චක්ඛුගුළ කණ්ණබිල නාසබිල ජිව්හාතලෙසු පවත්තිත්වා දස්සන සවන ඝායන සායනානි සම්පාදෙති.

九种业生色聚是：命根九法聚、心所依处十法聚、身十法聚、女性十法聚、男性十法聚、眼十法聚、耳十法聚、鼻十法聚、舌十法聚。其中，根本八法与命根色一起，名为命根九法聚。这便是业生色聚中的根本九法聚。根本九法聚依次与心所依处色等八个色法结合，形成心所依处十法聚等八种十法聚。其中，命根九法聚、身十法聚以及两种性别十法聚这四种色聚遍布全身。其中，命根九法聚被称为消化火(pācakaggi)和体温火(kāyaggi)。消化火是消化热界，在胃中运行，消化所吃、所喝、所嚼、所尝的食物。体温火是遍布全身的温暖热界，在全身运行，使胆汁、痰、血液不腐而清净。此二者运行不调时，众生多病；运行调和时，则少病。此二者，即命根九法聚，使众生寿命得以延续，容貌得以维持。身十法聚使全身感受乐触和苦触。性别十法聚使女性具足一切女性特征，使男性具足一切男性特征。其余的心所依处十法聚等五种十法聚被称为局部十法聚。其中，心所依处十法聚存在于心腔内部(hadayakosabbhantare)，使众生产生种种善思和恶思。眼十法聚等四种十法聚存在于眼球、耳孔、鼻孔、舌面，分别产生看、听、嗅、尝的作用。

---

අට්ඨ චිත්තජරූපකලාපා, සබ්බමූලට්ඨකං සද්දනවකං කාය විඤ්ඤත්තිනවකං සද්දවචීවිඤ්ඤත්තිදසකන්ති චත්තාරො මූලකලාපා ච තෙයෙව ලහුතා මුදුතා කම්මඤ්ඤතාසඞ්ඛාතෙහි තීහි විකාර රූපෙහි සහ චත්තාරො සවිකාරකලාපා ච.

八种心生色聚是：根本八法聚、声九法聚、身表九法聚、语表声十法聚，此为四种根本色聚；以及此四者各与轻快性、柔软性、适业性(kammaññatā)三种变异色结合，成为四种有变异色聚。

---

තත්ථ [Pg.503] සරීරධාතූනං විසමප්පවත්තිකාලෙ ගිලානස්ස මූල කලාපානි එව පවත්තන්ති. තදා හි තස්ස සරීරරූපානි ගරූනි වා ථද්ධානි වා අකම්මඤ්ඤානි වා හොන්ති, යථාරුචි ඉරියපථංපි පවත්තෙතුං අඞ්ග පච්චඞ්ගානිපි චාලෙතුං වචනංපි කථෙතුං දුක්ඛො හොති. සරීරධාතූනං සමප්පවත්තිකාලෙ පන අගිලානස්ස ගරුථද්ධාදීනං සරීරදොසානං අභාවතො සවිකාරා පවත්තන්ති. තෙසු ච චිත්තඞ්ගවසෙන කායඞ්ග චලනෙ ද්වෙ කායවිඤ්ඤත්තිකලාපා පවත්තන්ති. චිත්තවසෙනෙව මුඛතො වචනසද්දප්පවත්තිකාලෙ ද්වෙ වචීවිඤ්ඤත්තිකලාපා, චිත්තවසෙනෙව අක්ඛරවණ්ණරහිතානං හසනරොදනාදීනං අවචනසද්දානං මුඛතො පවත්තිකාලෙ ද්වෙ සද්දකලාපා, සෙසකාලෙසු ද්වෙ ආදි කලාපා පවත්තන්ති.

其中，当身体诸界运行不调时，病者只有根本色聚运行。那时，他的身体色法或沉重，或僵硬，或不适业，难以随意变换姿势、活动肢体、言说。而当身体诸界运行调和时，无病者因无沉重、僵硬等身过，故有变异色聚运行。其中，依心力而动身时，二身表色聚运行；依心力由口发出语言之声时，二语表色聚运行；依心力由口发出无文字音韵的笑、哭等非语言之声时，二声色聚运行；其余时候，则二根本色聚运行。

---

චත්තාරො උතුජරූපකලාපා, සබ්බමූලට්ඨකං සද්දනවකන්ති ද්වෙ මූලකලාපා ච ද්වෙ සවිකාරකලාපා ච. තත්ථ අයං කායො යාවජීවං ඉරියාපථසොතං අනුගච්ඡන්තො යාපෙති, තස්මා ඉරියාපථනානත්තං පටිච්ච ඉමස්මිං කායෙ ඛණෙ ඛණෙ ධාතූනං සමප්පවත්තිවිසමප්පවත්තියො පඤ්ඤායන්ති. තථා උතුනානත්තං පටිච්ච ආහාරනානත්තං පටිච්ච වාතාතපසප්ඵස්සනානත්තං පටිච්ච කායඞ්ග පරිහාරනානත්තං පටිච්ච අත්තූපක්කමපරූපක්කමනානත්තං පටිච්ච. තත්ථ විසමප්පවත්තිකාලෙ ද්වෙ මූලකලාපා එව පවත්තන්ති, සමප්පවත්තිකාලෙ ද්වෙ සවිකාරා. තෙසු ච ද්වෙ සද්දකලාපා චිත්තජසද්දතො පරම්පරසද්දෙසු ච අඤ්ඤෙසු ලොකෙ නානප්පකාරසද්දෙසු ච පවත්තන්ති.

时节生色聚有四种：二根本色聚，即纯八法聚与声九法聚；以及二有变异色聚。于此，此身于生命期间，随威仪之流而持续，是故缘于威仪之种种，于此身中，刹那刹那可知诸界之等行与不等行。同样，亦缘于时节之种种、饮食之种种、风日触之种种、身体维护之种种、自作业与他作业之种种。于此，不等行时，仅二根本色聚生起；等行时，则二有变异色聚生起。其中，二声色聚于心生声、回响及世间其他种种声中生起。

---

ද්වෙ ආහාරජරූපකලාපා, – සබ්බමූලට්ඨකං සවිකාරන්ති. ඉමෙ ද්වෙ කලාපා සප්පායෙන වා අසප්පායෙන වා ආහාරෙන ජාතානං සමරූපවිසමරූපානං වසෙන වෙදිතබ්බා.

食生色聚有二种：纯八法聚与有变异色聚。此二色聚，当知是由适宜或不适宜之食所生，依等色与不等色而辨。

---

ආකාසධාතු ච ලක්ඛණරූපානිචාති පඤ්චරූපානි කලාප මුත්තානි හොන්ති. තෙසු ආකාසධාතු කලාපානං අන්තරා පරිච්ඡෙද මත්තත්තා කලාපමුත්තා හොති. ලක්ඛණරූපානි සඞ්ඛතභූතානං රූප කලාපානං සඞ්ඛතභාවජානනත්ථාය ලක්ඛණමත්තත්තා කලාප මුත්තානි.

空界及诸相色，此五色法离于色聚。其中，空界因仅为色聚间之界限，故离于色聚。诸相色因仅为表征有为色聚之有为性的相，故离于色聚。

---

ඉමෙ තෙවීසති කලාපා අජ්ඣත්තසන්තානෙ ලබ්භන්ති. බහිද්ධා සන්තානෙ පන ද්වෙ උතුජමූලකලාපා එව ලබ්භන්ති. තත්ථ ද්වෙ රූප සන්තානානි අජ්ඣත්තසන්තානඤ්ච බහිද්ධාසන්තානඤ්ච. තත්ථ අජ්ඣත්තසන්තානං නාම සත්තසන්තානං වුච්චති. බහිද්ධාසන්තානං නාම පථවීපබ්බතනදීසමුද්ද රුක්ඛතිණාදීනි වුච්චති. තත්ථ අජ්ඣත්තසන්තානෙ අට්ඨවීසති රූපානි තෙවීසති රූපකලාපානි ලබ්භන්ති.

此二十三色聚，于内相续中可得。于外相续中，则仅可得二时节生根本色聚。于此，色相续有二：内相续与外相续。其中，内相续称为有情相续。外相续称为地、山、河、海、树、草等。于内相续中，可得二十八色与二十三色聚。

---

තත්ථ [Pg.504] පටිසන්ධිනාමධම්මා පටිසන්ධික්ඛණෙ කම්මජරූපකලාපානං ඡධා පච්චයා හොන්ති චතූහි මහාසහජාතෙහි ච විපාකෙන ච විප්පයුත්තෙන ච. හදයවත්ථුරූපස්ස පන අඤ්ඤමඤ්ඤෙන සහ සත්තධා පච්චයා හොන්ති. තෙස්වෙව නාමධම්මෙසු හෙතුධම්මා හෙතුභාවෙන, චෙතනා කම්මභාවෙන, ආහාරධම්මා ආහාරභාවෙන, ඉන්ද්‍රිය ධම්මා ඉන්ද්‍රියභාවෙන, ඣානධම්මා ඣාන භාවෙන, මග්ගධම්මා මග්ග භාවෙනාති යථාරහං ඡධා පච්චයා හොන්ති. අතීතානි පන කුසලාකුසලකම්මානි එකධාව පච්චයා හොන්ති කම්මපච්චයෙන, පඨමභවඞ්ගාදිකා පච්ඡාජාතා පවත්තනාමධම්මා පුරෙජාතානං කම්මජරූප කලාපානං එකධා පච්චයා හොන්ති පච්ඡාජාතෙන. එත්ථ ච පච්ඡාජාත වචනෙන චත්තාරො පච්ඡාජාතජාතිකා පච්චයා ගහිතා හොන්ති. අතීතානි ච කම්මානි එකධාව පච්චයා හොන්ති. එවං නාමධම්මා කම්මජරූපකලාපානං යථාරහං චුද්දසහි පච්චයෙහි පච්චයා හොන්ති. ඉධ දසපච්චයා න ලබ්භන්ති ආරම්මණඤ්ච අධිපති ච අනන්තරඤ්ච සමනන්තරඤ්ච උපනිස්සයො ච පුරෙජාතො ච ආසෙවනඤ්ච සම්පයුත්තො ච නත්ථි ච විගතො ච.

于此，结生名法于结生刹那，以四俱生类缘、异熟缘、不相应缘此六种方式，为业生色聚之缘。然于心所依处色，则连同相互缘，为七种方式之缘。于彼等名法中，因法以因缘、思以业缘、食法以食缘、根法以根缘、禅支法以禅缘、道支法以道缘，如其所应，为六种缘。又，过去之善、不善业，仅以业缘一种方式为缘。第一有分等后生之转起名法，仅以后生缘为前生业生色聚之缘。此处，以后生之语，含摄四后生类缘。过去之业，亦仅以一种方式为缘。如是，名法以十四缘，如其所应，为业生色聚之缘。于此不得十缘：所缘、增上、无间、等无间、亲依止、前生、数习、相应、非有、离去。

---

පවත්තිකාලෙ රූපජනකා නාමධම්මා අත්තනා සහජාතානං චිත්තජරූපකලාපානං පඤ්චධා පච්චයා හොන්ති චතූහි මහාසහ ජාතෙහි ච විප්පයුත්තෙන ච. තෙස්වෙව නාමධම්මෙසු හෙතුධම්මා හෙතුභාවෙන, අධිපතිධම්මා අධිපතිභාවෙන, චෙතනා කම්මභාවෙන, විපාකධම්මා විපාකභාවෙන, ආහාරධම්මා ආහාර භාවෙන, ඉන්ද්‍රියධම්මා ඉන්ද්‍රියභාවෙන, ඣානධම්මා ඣානභාවෙන, මග්ගධම්මා මග්ගභාවෙනාති යථාරහං අට්ඨධා පච්චයා හොන්ති. පච්ඡාජාතා සබ්බෙ නාමධම්මා පුරෙජාතානං චිත්තජරූපකලාපානං එකධා පච්චයා හොන්ති පච්ඡාජාතෙන. එවං නාමධම්මා චිත්තජරූප කලාපානං යථාරහං චුද්දසහි පච්චයෙහි පච්චයා හොන්ති. ඉධපි දස පච්චයා න ලබ්භන්ති ආරම්මණඤ්ච අනන්තරඤ්ච සමනන්තරඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච උපනිස්සයො ච පුරෙජාතො ච ආසෙවනඤ්ච සම්පයුත්තො ච නත්ථි ච විගතො ච.

转起时，能生色之名法，以四俱生类缘与不相应缘此五种方式，为与自身俱生之心生色聚之缘。于彼等名法中，因法以因缘、增上法以增上缘、思以业缘、异熟法以异熟缘、食法以食缘、根法以根缘、禅支法以禅缘、道支法以道缘，如其所应，为八种缘。一切后生名法，仅以后生缘为前生心生色聚之缘。如是，名法以十四缘，如其所应，为心生色聚之缘。于此亦不得十缘：所缘、无间、等无间、相互、亲依止、前生、数习、相应、非有、离去。

---

පටිසන්ධිචිත්තස්ස ඨිතිකාලතො පට්ඨාය පවත්තිකාලෙ සබ්බෙපි නාමධම්මා සබ්බෙසං උතුජරූපකලාපානඤ්ච ආහාරජරූප කලාපානඤ්ච එකධා පච්චයා හොන්ති පච්ඡාජාතවසෙන. එත්ථපි පච්ඡාජාතවචනෙන චත්තාරො පච්ඡාජාතජාතිකා ගහිතා හොන්ති, සෙසා වීසති පච්චයා න ලබ්භන්ති.

从结生心之住时起，于转起时，一切名法对一切时节生色聚及食生色聚，仅以后生方式为一种缘。于此，以后生之语，亦含摄四后生类缘，其余二十缘则不得。

---

සබ්බෙසු පන තෙවීසතියා රූපකලාපෙසුචත්තාරොමහා භූතා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පඤ්චධා පච්චයා හොන්ති චතූහි මහාසහ ජාතෙහි ච අඤ්ඤමඤ්ඤෙන ච, සහජාතානං උපාදාරූපානං චතුධා පච්චයා හොන්ති චතූහි මහාසහජාතෙහි[Pg.505]. ආහාරරූපං සහජාතානඤ්ච අසහජාතානඤ්ච සබ්බෙසං අජ්ඣත්තරූපකලාපානං ආහාර පච්චයෙන පච්චයො හොති. නවසු කම්මජරූපකලාපෙසු ජීවිතරූපං සහජාතානමෙව රූපානං ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන පච්චයො හොති. එවං අජ්ඣත්තරූපධම්මා අජ්ඣත්තරූපධම්මානං සත්තධා පච්චයා හොන්ති. බහිද්ධා රූපධම්මා පන බහිද්ධාභූතානං ද්වින්නං උතුජරූපකලාපානං පඤ්චධා පච්චයා හොන්තීති.

然而，于一切二十三色聚中，四大种以五种方式互为缘：即以四俱生类缘与相互缘。对于俱生的所造色，四大种以四俱生类缘此四种方式为其缘。食色对俱生及不俱生的一切内色聚，以食缘为缘。于九种业生色聚中，命根色仅对俱生的诸色以根缘为缘。如是，内色法对内色法以七种方式为缘。而外色法，则对外的两种时节生色聚以五种方式为缘。

---

රූපකලාපෙසු පච්චයඝටනානයො නිට්ඨිතො.

色聚中缘组合法终。

---

එත්ථ ච පට්ඨානසද්දස්ස අත්ථො වත්තබ්බො. පධානං ඨානන්ති පට්ඨානං. තත්ථ පධානන්ති පමුඛං, ඨානන්ති පච්චයො, පමුඛපච්චයො මුඛ්‍යපච්චයො එකන්තපච්චයොති වුත්තං හොති. සො ච එකන්ත පච්චයො එකන්තපච්චයුප්පන්නං පටිච්ච වත්තබ්බො.

于此，当说“发趣(paṭṭhāna)”一词之义。“发趣”者，主要之缘(padhānaṃ ṭhānaṃ)也。其中，“主要(padhāna)”意为“首要(pamukha)”，“处(ṭhāna)”意为“缘(paccayo)”。故说首要之缘即主要之缘，亦即决定缘。此决定缘当依决定缘生法而说。

---

දුවිධඤ්හි පච්චයුප්පන්නං මුඛ්‍යපච්චයුප්පන්නං නිස්සන්දපච්චයුප්පන්නන්ති. තත්ථ මුඛ්‍යපච්චයුප්පන්නං නාම මූලපච්චයුප්පන්නං, නිස්සන්දපච්චයුප්පන්නං නාම පරම්පර පච්චයුප්පන්නං. තත්ථ මූලපච්චයුප්පන්නමෙව එකන්තපච්චයුප්පන්නං නාම. තඤ්හි අත්තනො පච්චයෙ සති එකන්තෙන උප්පජ්ජතියෙව, නො නුප්පජ්ජති. පරම්පරපච්චයුප්පන්නං පන අනෙකන්තපච්චයුප්පන්නංනාම, තඤ්හි තස්මිං පච්චයෙ සතිපි උප්පජ්ජති වා, න වා උප්පජ්ජති. තත්ථ එකන්තපච්චයුප්පන්නං පටිච්ච සො පච්චයො එකන්තපච්චයො නාම. සො එව ඉමස්මිං මහාපකරණෙ වුත්තො. තතො එව අයං චතුවීසතිපච්චයගණො ච ඉමං මහා පකරණඤ්ච පට්ඨානන්ති වුච්චති.

缘生法实有二种：主要缘生法与流出缘生法。其中，主要缘生法名为根本缘生法，流出缘生法名为辗转缘生法。其中，唯根本缘生法名为决定缘生法，盖因其缘存在时，彼决定生起，非不生起。而辗转缘生法名为非决定缘生法，盖因其缘存在时，或生或不生。其中，依于决定缘生法，彼缘名为决定缘。此缘即是在此大论中所说。是故，此二十四缘组以及此大论，被称为“发趣”。

---

තත්ථ එකස්ස පුරිසස්ස ධනධඤ්ඤත්ථාය ලොභො උප්පජ්ජති. සො ලොභවසෙන උට්ඨාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා එකස්මිං පදෙසෙ ඛෙත්තානි කරොති, වත්ථූනි කරොති, උය්‍යානානි කරොති. තෙසු සම්පජ්ජමානෙසු සො පුරිසො බහූනි ධනධඤ්ඤානි ලභිත්වා අත්තනා ච පරිභුඤ්ජති, පුත්තදාරෙ ච පොසෙති, පුඤ්ඤානි ච කරොති, පුඤ්ඤඵලානි ච ආයතිං පච්චනුභවිස්සති. තත්ථ ලොභසහ ජාතානි නාමරූපානි මුඛ්‍යපච්චයුප්පන්නානි නාම. තතො පරං යාව ආයතිං භවෙසු පුඤ්ඤඵලානි පච්චනුභොති, තාව උප්පන්නානි පරම්පරඵලානි තස්ස ලොභස්ස නිස්සන්දපච්චයුප්පන්නානි නාම. තෙසු ද්වීසු පච්චයුප්පන්නෙසු මුඛ්‍යපච්චයුප්පන්නමෙව පට්ඨානෙ වුත්තං. නිස්සන්දපච්චයුප්පන්නං පන සුත්තන්තනයෙන කථෙතබ්බං. තත්ථ සුත්තන්තනයො නාම ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්ස උප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජතීති එවරූපො පච්චයනයො. අපි ච ලොභො දොසො මොහොති තයො ධම්මා සකලස්ස සත්තලොකස්සපි සඞ්ඛාරලොකස්සපි ඔකාස ලොකස්සපි විපත්තියා මූලට්ඨෙන හෙතූ නාම. අලොභො අදොසො අමොහොති [Pg.506] තයො ධම්මා සම්පත්තියා මූලට්ඨෙන හෙතූනාමාති කථෙතබ්බං. එස නයො සබ්බෙසු පට්ඨානපච්චයෙසු යථාරහං වෙදිතබ්බො. එවඤ්ච සති ලොකෙ සබ්බා ලොකප්පවත්තියො ඉමෙසං චතුවීසතියා පච්චයානං මුඛ්‍ය පච්චයුප්පන්නෙන සද්ධිං නිස්සන්දපච්චයුප්පන්නා එව හොන්තීති වෙදිතබ්බොති.

其中，有一人为了财富和谷物而生起贪。此人因贪的驱使，起身前往林野，于一处开垦田地、建造住所、营造园林。当这些产业成就时，此人获得大量财富和谷物，自己享用，养育妻儿，并且行诸福业，未来还将体验福报。在此，与贪俱生的名色，被称为主要缘生法。此后，乃至未来于诸有中体验福报为止，所生起的辗转之果，被称为彼贪的流出缘生法。在这两种缘生法中，主要缘生法已在《发趣》中说明。而流出缘生法则应依据经教的方法来讲述。所谓经教的方法，就是“此有则彼有，此生则彼生”这样的缘法。再者，应说贪、嗔、痴这三法，是整个有情世间、行世间和器世间衰败的根本之因；无贪、无嗔、无痴这三法，是成就的根本之因。此理应当在所有发趣缘中，各随其应而了知。如是，当知世间一切流转，皆为此二十四缘的主要缘生法与流出缘生法。

---

එත්තාවතා පච්චයානං අත්ථදීපනා පච්චයානං සභාගසඞ්ගහො පච්චයානං ඝටනානයොති තීහි කණ්ඩෙහි පරිච්ඡින්නා පට්ඨානුද්දෙස දීපනී නිට්ඨිතා හොති.

至此，由“缘义之解释”、“缘之同分总摄”、“缘之组合法”三章所分别之《发趣纲要释》终。

---

ම්‍රම්මරට්ඨෙ ම්ौංජ්වානගරෙ ලෙඩීතීඅරඤ්ඤවිහාරවාසිනා මහා ථෙරෙන කතායං පච්චයුද්දෙසදීපනී.

此《缘纲要释》由住于缅甸国(Mrammaraṭṭha)蒙育瓦城(Moṃyvānagara)雷迪林野寺(Leḍī-araññavihāra)之大长老所造。