နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

မဟာရဟနီတိ

崇高处世之道

ပဏ္ဍိတကထာ

智者之言

၁.

1.

မဟာရဟရဟံ [Pg.1] သကျ,မုနိံ နီဝရဏာ တဏှာ;

မုတ္တံ မုတ္တံ သုဒဿနံ,ဝန္ဒေ ဗောဓိဝရံ ဝရံ.

我礼敬伟大的应供者、释迦圣者，他远离诸盖与渴爱，已解脱，善妙可见；我礼敬最胜、无上之菩提。

၂.

2.

မုနိနာ [Pg.2] မုနိနာဂေန,ဒုဋ္ဌပဗ္ဗဇ္ဇိတာ ဇိတာ;

ယထာ ယထာအသဒ္ဓမ္မ-ပုရဏာ ပုရဏာဒယော.

圣者，圣中之雄，调伏了败坏的出家者，以及富兰那(Pūraṇa)等旧师与其邪法。

၃.

3.

တထာ တထာဂတောဝါဒါ,နုဂတေ လောကနီတိယံ;

ကတယောဂေန ဝိဒူနာ,ဇေယျောဝါနတ္ထ ကာရိနော.

如来教诫，不随世间法；智者精勤修习，应胜无义之行。

၄.

4.

နိတီဓ [Pg.3] ဇန္တုနံ သာရော,မိတ္တာစရိယာစ ပီတရာ;

နီတိမာ သုဗုဒ္ဓိ ဗျတ္တော,သုတဝါ အတ္ထဒဿိမာ.

于此世，正行是众生之精髓，亦如朋友、老师与父亲。具足正行、善慧、明达、多闻且见义者，实为可贵。

၅.

5.

ကဝိဟေရညကာ ကတွာ,သုတ္တတ္တံ သတ္ထကဉ္စနံ;

ဂဇ္ဇပဇ္ဇာဒျာလင်္ကာရံ,ကရောန္တီဓ မနောရမ္မံ.

诗人犹如金匠，将言语之线，化为精炼之金；于此创作散文与诗歌等悦人之庄严。

၆.

6.

ဝုတျံ [Pg.4] ဝိသဒဉာဏဿ,ဉာတော အတ္ထောတရဿ န;

သုရပ္ပဘာယ အာဒါသော,ဆာယံ ဒိဿေ န မာကရေ.

明智者言语中的深义，不易为他人所知；犹如明镜在阳光下，不能映现影像。

၇.

7.

မဟာတေဇောပိ တေဇောယံ,မတ္တိကံ နမုဒုကံကရော;

အာပေါ အာပေတိ မုဒုကံ,သာဓုဝါစာစ ကက္ခဠံ.

烈火虽有大威力，不能使陶土变柔软；水能使之柔软，善语能使顽固者柔和。

၈.

8.

မုဒုနာဝ [Pg.5] ရိပုံ ဇေတိ,မုဒုနာ ဇေတိ ဒါရုဏံ;

နောသိဒ္ဓံ မုဒုနာ ကိဉ္စိ,ယတွတော မုဒုနာ ဇယေ.

以柔和战胜敌人，以柔和战胜凶暴者；无一事不能以柔和成办，是故当以柔和取胜。

၉.

9.

စန္ဒနံ သီတလံ လောကေ,တတော စန္ဒံဝ သီတလံ;

စန္ဒနစန္ဒသီတမှာ,ဝါကျံ သာဓုသုဘာသိတံ.

世间檀香清凉，月光比之更清凉；比檀香与月光更清凉者，是贤善者的善说之语。

၁၀.

10.

ပတ္တကလ္လောဒိတံ [Pg.6] အပ္ပံ,ဝါကျံ သုဘာသိတံ ဘဝေ;

ခုဒ္ဒိတဿ ကဒန္နံပိ,သုတ္တံ သာဒုရသော သိယာ.

适时而说的少量言语，即是善说；于饥饿者，即使粗劣食物，亦是美味。

၁၁.

11.

သတ္ထကာပိ ဗဟူဝါစာ,နာဒရာ ဗဟုဘာဏိနော;

သောပကာရမုဒါသီနံ,နနုဒိဋ္ဌံ နဒီဇလံ.

多言之人，纵为导师，亦不受敬；犹如河水，虽有助益，却被漠视不见。

၁၂.

12.

သံသာရဝိသရုက္ခဿ[Pg.7],ဒွယမေဝါမတံဖလံ;

သုဘာသိတဿသာရာဒေါ,သာဓူဟိရသမာဂမော.

轮回此毒树，唯二甘露果：品味善说之精髓，以及与贤者之交往。

၁၃.

13.

ပါသာဏဆတ္တံ ဂရုကံ,တတော ဒေဝါနစိက္ခနာ;

တတော ဝုဍ္ဎာနမောဝါဒေါ,တတော ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

石伞沉重，天神之教诲比之更重，长者之忠告又比之更重，而佛陀之教法比此更重。

၁၄.

14.

တုလံ [Pg.8] သလ္လဟုကံ လောကေ,တတော စပလဇာတိကော;

တတောနောဝါဒိကော တတော,ယတိ ဓမ္မေပမာဒကော.

世间棉花甚为轻，比之更轻浮者是善变之人；比之更轻浮者是不受教之人；比之更轻浮者，是在法上放逸的行者。

၁၅.

15.

အဟ ဂစ္ဆတိ ဟာယန္တီ,သတ္တာနမိဓ ဇီဝိတံ;

တသ္မာဟိ မာပမတ္တတွံ,ဂစ္ဆန္တု ဇိနသာသနေ.

嗟乎！此世众生之寿命，流逝且不断衰减。是故，切莫放逸，当趣入胜者之教法。

၁၆.

16.

ပဏ္ဍိတဿ ပသံသာယ,ဒဏ္ဍောဗာလေန ဒီယတေ;

ပဏ္ဍိတော ပဏ္ဍိတေနေဝ,ဝဏ္ဏိတောဝ သုဝဏ္ဏိတော.

愚者对智者之赞扬，无异于惩罚；智者唯有被智者赞扬，方为善赞。

၁၇.

17.

သတေသု [Pg.9] ဇာယတေ သူရော,သဟဿေသုစ ပဏ္ဍိတော;

ဝုတ္တာ သတသဟဿေသု,ဒါတာ ဘဝတိဝါ နဝါ.

百人中生一勇者，千人中现一智者；十万之中有一善说者，而布施者则或有或无。

၁၈.

18.

ဘူပတ္တံစ ပဏ္ဍိတတ္တဉ္စ,နေဝတုလျံ ကဒါစိပိ;

သဒေသေပူဇိတော ရာဇာ,ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗတ္ထပူဇိတော.

王位与智慧，二者永不相等；国王于己国受敬，佛陀于一切处受敬。

၁၉.

19.

ကွာတိဘာရော [Pg.10] သမတ္ထာနံ,ကိံဒူရော ဗျဝဟာရိနံ;

ကောဝိဒေသော သဝိဇ္ဇာနံ,ကောပရော ပိယဝါဒိနံ.

于有能者，何者为重负？于勤奋者，何处算遥远？于有识者，何地为异国？于爱语者，何人为陌生？

၂၀.

20.

နနု တေ ယေဝသန္တာ နော,သာဂရာ နကုလာစလာ;

အပ္ပမ္ပိ မရိယာဒံ ယေ,သံဝဋ္ဋေဝိ ဇဟန္တိနော.

贤善之人不正是像大海和那拘罗(Nakula)山一样吗？他们即使到了世界坏灭之时，也绝不逾越丝毫的界限。

၂၁.

21.

ပလယေတီတမရိယာဒါ[Pg.11],ဘဝန္တိကိရ သာဂရာ;

မရိယာဒါတိကံ သာဓု,နဣစ္ဆန္တိ ပလယေပိ.

诚然，大海于坏灭时会逾越其界限；贤善之人，纵在坏灭时，亦不愿逾越界限。

၂၂.

22.

သတံ ဒီဃာယုကံ သဗ္ဗ,သတ္တာနံ သုခကာရဏံ;

အသတံပန သဗ္ဗေသံ,ဒုက္ခဟေတု နသံသယော.

贤善之人的长寿，是所有众生快乐之因；而非善之人的长寿，无疑是所有人痛苦之由。

၂၃.

23.

ပါမောက္ခေ [Pg.12] သုဇနေ သန္တေ,သဗ္ဗေပိ သုဇနာ ဇနာ;

ဇာတေကသ္မိံသာရဂန္ဓေ,သဗ္ဗေ ဂန္ဓမယာ ဒုမာ.

当善人成为首领时，所有人都成为善人；当一棵树有心材之香时，所有树木都充满香气。

၂၄.

24.

အတ္တနာ ယဒိ ဧကေန,ဝိနတေန မဟာဇနာ;

ဝိနယံ ယန္တိ သဗ္ဗေပိ,ကော တံ နာသေယျ ပဏ္ဍိတော.

若因一人善调御，而令大众皆趣向纪律，智者谁会毁坏此事？

၂၅.

25.

သရီရဿ [Pg.13] ဂုဏာနဉ္စ,ဒူရမစ္စန္တ မန္တရံ;

သရီရံ ခဏဝိဒ္ဓံသိ,ကပ္ပန္တိဋ္ဌာယိနော ဂုဏာ.

身体与德行之间，有极大之差别；身体刹那即会毁坏，德行经劫而常存。

၂၆.

26.

ယဒိ နိစ္စမနိစ္စေန,နိမလံ မလဝါဟိနာ;

ယော သော ကာယေန လဘေထ,ကိံနလဒ္ဓံ ဘဝေ နုကိံ.

若能以无常之身求得永恒，以污秽之躯证得清净，那么此世间还有什么是不能获得的呢？

၂၇.

27.

ဓမ္မတ္ထကာမမောက္ခာနံ,ပါဏံ သံသိဒ္ဓိကာရဏံ;

တန္နိဃာတာ ကိန္နဟတံ,ရက္ခနာ ကိန္နရက္ခိတံ.

生命是法、利、欲、解脱的成就之因；毁坏生命，何事不被毁？守护生命，何事不受护？

၂၈.

28.

အတ္တာ [Pg.14] ဗန္ဓု မနုဿဿ,ရိပု အတ္တာဝ ဇန္တုနံ;

အတ္တာဝ နိယတော ဉာတိ,အတ္တာဝ နိယတော ရိပု.

自己是人的亲人，自己也是众生的敌人；自己是自己的亲人，自己也是自己的敌人。

၂၉.

29.

အတ္တနောပရိစာဂေန,ယံသိတမနုရက္ခနံ;

ကရောန္တိ သဇ္ဇနာယေဝ,န တံ နီတိမတာ မတံ.

通过牺牲自我来守护（他人或事物），唯有贤善之人才会如此行事；而这并非世俗智者所认同之道。

၃၀.

30.

တိဏာနိ [Pg.15] ဘူမိရုဒကံ,စတုတ္ထီ ဝါကျသုဋ္ဌုတာ;

ဧတာနိ ဟိ သတံဂေဟေ,နောဆိန္ဒန္တေ ကဒါစိပိ.

青草、土地与水，第四是善言；此四在善人家中，从不匮乏。

၃၁.

31.

အမ္ဗုံ ပိဝန္တိနော နဇ္ဇော,ရုက္ခော ခါဒတိနော ဖလံ;

မေဃော ကွစိပိ နော သဿံ,ပရတ္ထာယ သတံဓနံ.

江河不饮自身水，树木不食自己果，雨云不食其庄稼，善人之财为利他。

၃၂.

32.

သတံ ဖရုသဝါစာဟိ,နယာတိ ဝိကတိံ မနော;

တိဏုက္ကာဟိ နသက္ကာဝ,တာပေတုံ သာဂရေ ဇလံ.

恶语难动善人心，草炬岂能热海深？

၃၃.

33.

သမ္ပတျံ [Pg.16] မဟတ္တံစေတော,ဘဝတျုပ္ပလကောမလံ;

ဝိပ္ပတျဉ္စ မဟာသေလေ,သိလာသံဃာဒကက္ကသော.

顺境心柔若莲瓣，逆境心坚似石岩。

၃၄.

34.

အတ္ထံ မဟန္တမာပဇ္ဇ,ဝိဇ္ဇံ သမ္ပတ္တိမေဝစ;

စရေယျာမာနထဒ္ဓေါယော,ပဏ္ဍိတော သော ပဝုစ္စတိ.

虽获大利益、知识与成就，却无骄慢与固执，此人堪称是智者。

၃၅.

35.

နာလဗ္ဘမဘိပတ္ထေန္တိ[Pg.17],နဋ္ဌမ္ပိ နစသောစရေ;

ဝိပ္ပတျဉ္စ နမုယှန္တိ,ယေနရာ တေဝ ပဏ္ဍိတော.

未得不思慕，已失亦无忧，逆境心不乱，此人是智者。

၃၆.

36.

ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနေ ဧကပဒေ,နာတိမညေယျ ပဏ္ဍိတော;

ကိံ အက္ကော ဝေဠုပဗ္ဘာရော,တိမဟာဒီပဘာနုဒေါ.

智者不应轻视一词中的难点；须知萤火虽微，亦能照亮黑暗。

၃၇.

37.

ဂုဏဒေါသေသုမေကေန,နတ္ထိ ကောစိ ဝိဝဇ္ဇိတော;

သုခုမာလဿ ပဒုမဿ,နဠာ ဘဝတိ ကက္ကသာ.

功过无人能尽免，犹如莲花虽娇嫩，其梗亦有粗糙处。

၃၈.

38.

သုမဟန္တာနိ [Pg.18] သတ္ထာနိ,ဓာရယန္တော ဗဟုဿုတာ;

ဆေတ္တာရော သံသယာနန္တု,ကိလန္တေ လောဘမောဟတာ.

多闻者能受持甚深经典，能斩断种种疑惑；然而，他们却为贪与痴所困。

၃၉.

39.

ဒေါသမ္ပိ သဂုဏေ ဒိသွာ,ဂုဏဝါဒီ ဝဒန္တိနော;

န လောကော ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ,စန္ဒေ ပဿတိ လဉ္ဆနံ.

称赞功德者，纵见贤者之过，亦不言说；犹如世人不见月亮上虽存的斑点。

၄၀.

40.

နိပုဏေ [Pg.19] သုတမေသေယျ,ဝိစိနိတွာ သုတတ္ထိကော;

ဘတ္တံ ဟုက္ခလိယံ ပက္ကံ,ဘာဇနံပိ တထာ ဘဝေ.

探求深奥微妙法，智者细致择义佳。如烹佳肴置净器，法味亦需慧心纳。

၄၁.

41.

ဂုဏာ ကုဗ္ဗန္တိ ဒူတတ္တံ,ဒူရေပိ ဝသတံ သတံ;

ကေတကေ ဂန္ဓ ဃာသာယ,ဂစ္ဆန္တိ ဘမရာ သယံ.

德能自作远方使，纵隔千里亦摄心，有如露兜香气盛，蜂群自至不待邀。

၄၂.

42.

ပဏ္ဍိတော သုတသမ္ပန္နော,ယတ္ထအတ္ထီတိ စေသုတော;

မဟုဿာဟေန တံဌာနံ,ဂန္တဗ္ဗံ သုတရေသိနာ.

若听闻何处有博学的智者，求法者应以大精进前往彼处。

၄၃.

43.

သဗ္ဗသုတံ [Pg.20] မဓီယေထ,ဟီနမုက္ကဋ္ဌ မဇ္ဈိမံ;

သဗ္ဗဿအတ္ထံ ဇာနေယျ,နစ သဗ္ဗံ ပယောဇယေ;

ဟောတိ တာဒိသကောကာလော,ယတ္ထ အတ္ထာဝဟံ သုတံ.

应学一切诸教法，下中胜法皆研习；了知一切真实义，莫将全盘皆施用；如是时节因缘至，适时之法益无穷。

၄၄.

44.

ဌိတော စိရတ္တနံ နီရေ,သက္ခရော နန္တရံသုတော;

ဒဗ္ဘော နီရန္တိကေ ဇာတော,သဗ္ဗကာလန္တရံသုတော.

石头久浸水中，中心依然干燥；茅草生于水畔，内外总是湿润。

၄၅.

45.

ဝသုံ [Pg.21] ဂဏှန္တိ ဒူရဋ္ဌာ,ပဗ္ဗတေ ရတနောစိတေ;

န မိလက္ခာ သမီပဋ္ဌာ,ဧဝံ ဗာလာ ဗဟုဿုတေ.

远方之人从宝山中取宝，而附近的蛮人却不取；愚人亲近博学者也是如此。

၄၆.

46.

ဟိရညေန မိဂါနံဝ,သုသီလံပိ အသီလိနော;

အဓမ္မိကဿ ဓမ္မေန,ဗာလာနံပိ သုတေန ကိံ.

黄金于鹿有何用？善戒于无戒者，正法于不义者，多闻于愚人，又有何益？

၄၇.

47.

သုတေန [Pg.22] ဟဒယဋ္ဌေန,ခလော နေဝသုသီလဝါ;

မဓုနာ ကောဋရဋ္ဌေန,နိမ္ဗော ကိံ မဓုရာယတေ.

恶人心中虽有法，却非具戒有德者；苦楝树洞中虽有蜜，其树岂会变甜？

၄၈.

48.

သကိံပိ ဝိညု ဓီရေန,ကရောတိ သဟသင်္ဂမံ;

အတ္တတ္ထဉ္စ ပရတ္ထဉ္စ,နိဗ္ဗာနန္တံ သုခံ လဘေ.

明智者与贤者，纵使片刻相会，亦得自利利他，以及涅槃之乐。

၄၉.

49.

ဟံသော မဇ္ဈေ နကာကာနံ,သီဟော ဂုန္နံ နသောဘတိ;

ဂဒြဘာနံ တုရင်္ဂေါနော,ဗာလာနဉ္စ နပဏ္ဍိတော.

天鹅在鸦群中不显，雄狮在牛群中不显；骏马难伍于驴辈，智者不混愚者队。

၅၀.

50.

အာကိဏ္ဏောပိ [Pg.23] အသဗ္ဘီဝ,အသံသဋ္ဌောဝ ဘဒ္ဒကော;

ဗဟုနာ သန္နဇာတေန,ဂစ္ဆေ နုမ္မတ္တကေနိဓ.

贤者虽处恶人群中，亦不与之相混杂；在众人之中，他应如疯人般行事。

၅၁.

51.

နဒီတိရေ ခတေကူပေ,အရဏီတာလဝဏ္ဋကေ;

နဝဒေ အာပါဒိ နတ္ထီတိ,မုခေစ ဝစနံ တထာ.

对于河岸之井、取火之木、掌中之扇，不应说“其中无物”；对于口中之言，亦复如是。

၅၂.

52.

သုတသန္နိစ္စယာ [Pg.24] ဓီရာ,တုဏှိဘူတာ အပုစ္ဆိတာ;

ပုဏ္ဏာ သုဘာသိတေနာပိ,ဃဏ္ဍာဒျဃဋိတာယထာ.

智者多闻积聚深，默然不语待询求；纵有嘉言辞如海，似钟未叩音不响。

၅၃.

53.

အပုဋ္ဌော ပဏ္ဍိတော ဘေရီ,ပဇ္ဇုန္နော ဟောတိ ပုစ္ဆိတော;

ဗာလော ပုဋ္ဌော အပုဋ္ဌောစ,ဗဟုံ ဝိကတ္တတေ သဒါ.

智者未问时如静鼓，被问时则如雨云(pajjunna)；愚人无论被问与否，总是喋喋不休地自夸。

၅၄.

54.

သမ္ပန္နဂုဏာ လင်္ကာရော,သဗ္ဗသတ္တ ဟိတာဝဟော;

နစရေယျ ပရတ္တတ္ထံ,ကုတော သော ပဏ္ဍိတော ဘဝေ.

功德圆满是其庄严，能利益一切众生；若不为他利而行，他又怎能是智者？

၅၅.

55.

သပရတ္ထံ [Pg.25] စရေ ဓီရော,အသက္ကောန္တော သကံ စရေ;

တထာပိစ အသက္ကောန္တော,ပါပါတ္တာနံ ဝိယောဇယေ.

智者当行自他利，若不能时当自利，若复不能自利者，亦当远离一切恶。

၅၆.

56.

ဗာလေစုမ္မတ္တကေ ဘူပေ,ဂုရုမာတာပိတူသွပိ;

နဒေါသံ ကရိယာ ပညော,သံဃေစ ဇေဋ္ဌဘာတရိ.

对于孩童、狂人与君王，以及师长、父母、僧团与长兄，智者皆不应生起嗔心。

၅၇.

57.

အတ္ထနာသံ [Pg.26] မနောတာပံ,ဃရေဒုစ္စရိတာနိစ;

ဝဉ္စနံ အဝမာနဉ္စ,မတိမာ နပကာသယေ.

智者不应泄露：财富的损失、内心的苦恼、家中的恶行，以及自己所受的欺骗与轻视。

၅၈.

58.

ပရဒါနံ ဇနေတ္တီဝ,လေဋ္ဋုဝ ပရဒဗ္ဗကံ;

အတ္တာဝ သဗ္ဗဘူတာနိ,ယော ပဿတိ သော ပဿတိ.

视他人之妻如母，视他人之财如土，视一切众生如己，如是见者是真见。

၅၉.

59.

ပရူပဝါဒေ ပဓိရော,ပရဝဇ္ဇေသွလောစနော;

ပင်္ဂုလော အညနာရီသု,ဒုဿကပ္ပေသွစေတနော.

于他人之非议如聋，于他人之过失如盲，于他人之女如跛，于邪恶之念无心。

၆၀.

60.

သဗ္ဗံ သုဏာတိ သောတေန,သဗ္ဗံ ပဿတိ စက္ခုနာ;

နစဒိဋ္ဌံ သုတံ ဓီရော,သဗ္ဗံ ဥစ္စိတုမရဟတိ.

以耳听闻一切，以眼观看一切；智者不应言说一切所见所闻。

၆၁.

61.

စက္ခုမဿ ယထာအန္ဓော,သောတဝါ ပဓိရောယထာ;

ပညာဝါဿ ယထာမူဂေါ,ဗလဝါ ဒုဗ္ဗလောရိဝ;

အထ အတ္ထေသမုပ္ပန္နေ,သယေထ မတသာယိတံ.

有眼者当如盲，有耳者当如聋，有慧者当如哑，有力者当如弱。当事情发生时，应如死尸般躺卧。

၆၂.

62.

ပါပမိတ္တေ [Pg.28] ဝိဝဇ္ဇေတွာ,ဘဇေယျု တ္တမပုဂ္ဂလံ;

ဩဝါဒေစဿ တိဋ္ဌေယျ,ပတ္ထေန္တော အစလံသုခံ.

当避开恶友，亲近殊胜之人；当遵从其教诫，以求不动之乐。

၆၃.

63.

သုသုသာ သုတဝဍ္ဎနံ,သုတံ ပညာယဝဍ္ဎနံ;

ပညာယ အတ္ထံ ဇာနာတိ,ဉာတော အတ္ထော သုခါဝဟော.

乐闻能增长所闻，所闻能增长智慧；以智慧了知义理，了知的义理能带来快乐。

၆၄.

64.

ပါမောဇ္ဇ [Pg.29] ကရဏံ ဌာနံ,ပသံသာဝဟနံသုခံ;

ဖလာနိသံသော ဘာဝေတိ,ဝဟန္တော ပေါရိဿံဓုရံ.

承担大丈夫之重任者，能生喜悦，带来称赞与快乐，并获得果报与利益。

၆၅.

65.

အတိသီတံ အတိဥဏှံ,အတိသာယ မိဒံအဟု;

ဣတိ ဝိသဋ္ဌ ကမ္မန္တေ,ခဏာ အစ္စန္တိ မာဏဝေ.

“太冷、太热、太晚了”——如此放弃工作，良机便从年轻人身边逝去。

၆၆.

66.

ယောစ [Pg.30] သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ,တိဏာတိယော နမညတိ;

ကရံ ပုရိသ ကိစ္စာနိ,သော သုခါ နဝိဟာယတိ.

凡将寒暑视若草芥，而努力完成大丈夫事业者，他不会失去快乐。

၆၇.

67.

ယသလာဘံ ဇိဂီသန္တံ,နရံ ဝဇ္ဇေန္တိ ဒူရတော;

အပတ္ထေတွာန တေ တသ္မာ,တံမဂ္ဂံ မဂ္ဂယေ ဗုဓော.

人们会远远地避开那贪求名誉和利益的人。因此，智者不应希求此等，而应寻求正道。

၆၈.

68.

ဒေသမောသဇ္ဇ ဂစ္ဆန္တိ,သီဟာ သပ္ပုရိသာ ဂဇာ;

တတ္ထေဝ နိဓနံ ယန္တိ,ကာကာ ကာပုရိသာ မိဂါ.

狮子、善人与大象，会离开故土远行；而乌鸦、恶人与野兽，则在原地走向死亡。

၆၉.

69.

ယသ္မိံဒေသေ [Pg.31] နသမ္မာရော,နပိတိ နစဗန္ဓဝါ;

နစဝိဇ္ဇာဂမော ကောစိ,နတတ္ထ ဝသတီ ဝဿေ.

在没有尊敬、没有喜爱、也没有亲人，并且无法获得任何知识的地方，不应在那里居住。

၇၀.

70.

ဓနဝါ ဂဏကော ရာဇာ,နဒီ ဝေဇ္ဇာ ဣမေဇနာ;

ယတ္ထ ပဉ္စ နဝိဇ္ဇန္တေ,န တတ္ထဝသတီ ဝသေ.

富人、算师、国王、河流和医生——在这五者不存在的地方，不应居住。

၇၁.

71.

အသနံ [Pg.32] ဘယမန္တာနံ,မစ္စာနံ မရဏံ ဘယံ;

ဥတ္တမာနန္တုသဗ္ဗေသံ,အဝမာနံ ပရံ ဘယံ.

饥饿是愚者的畏惧，死亡是凡人的恐惧；但对于所有最上之人，轻蔑是最大的恐惧。

၇၂.

72.

အမာနနာ ယတ္ထ သိယာ,သန္တာနံ အဝမာနနာ;

ဟီနသမာနနာဝါပိ,န တတ္ထဝသတိ ဝသေ.

在有不敬之处，或有轻慢善人之处，或有尊重卑劣者之处，不应在那里居住。

၇၃.

73.

ယတ္ထာလသောစ ဒက္ခောစ,သူရော ဘီရုစ ပူဇိတော;

န သန္တာ တတ္ထ ဝဿန္တိ,အဝိသေသကရေန ကော.

在懒惰者与精勤者、勇敢者与怯懦者都受到同样尊敬的地方，善人不会居住，因其毫无分别。

၇၄.

74.

ဒုက္ခော [Pg.33] နိဝါသော သမ္ဗာဓေ,ဌာနေ အသုစိသင်္ကဋေ;

တတော ရိမှိပိယာနန္တေ,တတောစ အကတညုနံ.

居住在狭窄、不净、拥挤的地方是痛苦的；与亲爱的人分离比此更苦；与忘恩负义的人共住又比此更苦。

၇၅.

75.

သိင်္ဂီနံ ပဉ္စဟတ္ထေန,သတေန ဝါဇိနံ စဇေ;

ဟတ္ထီနန္တု သဟဿေန,ဒေသစာဂေန ဒုဇ္ဇနေ.

应避开有角的动物五肘远，避开马一百肘远，避开大象一千肘远；而要避开恶人，则需离开其国。

၇၆.

76.

စဇေ [Pg.34] ဧကံ ကုလဿတ္ထံ,ဂါမဿတ္ထံ ကုလံ စဇေ;

ဂါမံ ဇနပဒဿတ္ထံ;

အတ္တတ္ထံ ပထဝီ စဇေ.

为了家族的利益，应舍弃一人；为了村庄的利益，应舍弃一个家族；为了国家的利益，应舍弃一个村庄；为了自身的利益，应舍弃整个大地。

၇၇.

77.

စလတျေကေနပါဒေန,တိဋ္ဌတျေကေန ပဏ္ဍိတော;

အသမိချပရံဌာနံ,ပုဗ္ဗမာယနံနစဇေ.

智者用一只脚走路，用另一只脚站立。在没有审视好下一个立足处之前，不应放弃原来的立足处。

၇၈.

78.

ဌာနဘဋ္ဌာ [Pg.35] နသောဘန္တိ,ဒန္တာကေသာန ခါနရာ;

မတိမာ ဣတိဝိညာယ,သဌာနံ နစဇေ လဟုံ.

人一旦失去自己的位置，便不再荣耀，就像脱落的牙齿、头发和指甲。智者了知此理，不应轻易放弃自己的位置。

၇၉.

79.

စဇေ ဓနံ အင်္ဂဝရဿဟေတု,အင်္ဂံ စဇေ ဇိဝိတံ ရက္ခမာနော;

အင်္ဂံ ဓနံ ဇိဝိတဉ္စာပိ သဗ္ဗံ,စဇေ နရော ဓမ္မ မနုဿရန္တော.

为了保护肢体，可以舍弃财富；为了保全生命，可以舍弃肢体；为了忆念正法，人应舍弃肢体、财富乃至生命的一切。

၈၀.

80.

သောတံ [Pg.36] သုတေနေဝ န ကုဏ္ဍလေန,ဒါနေန ပါဏီ နတု ကင်္ကဏေန;

အာဘာတိ ကာယော ပုရိသုတ္တမဿ,ပရောပကာရေန န စန္ဒနေန.

耳朵因听闻而非因耳环而庄严；手因布施而非因手镯而庄严；最上之人的身体因利他而非因旃檀而焕发光彩。

သမ္ဘေဒကထာ

杂论

၈၁.

81.

သတ္ထ [Pg.37] ကပ္ပဝိစာရေန,ကာလော ဂစ္ဆတိ ဓီမတံ;

ဗျသနေန အသာဓူနံ,နိဒ္ဒါယ ကလဟေနဝါ.

智者以思惟教法度过时光；恶人则以灾祸、睡眠或争斗度过。

၈၂.

82.

သောကဌာနသဟဿာနိ,ဘယဌာနသတာနိစ;

ဒိဝသေဒိဝသေ မုဠှံ,အာဝီသန္တိ နပဏ္ဍိတံ.

千种忧愁之因，百种怖畏之因，日日侵扰愚者，而非智者。

၈၃.

83.

အတိဒီဃော [Pg.38] မဟာမုဠှော,မဇ္ဈိမောစ ဝိစက္ခဏော;

ဝါသုဒေဝံ ပုရက္ခိတွာ,သဗ္ဗေဝါမနကာ သဋ္ဌာ.

极高者极愚，中等者明智；以瓦素迭瓦(Vāsudeva)为首，所有侏儒皆狡诈。

၈၄.

84.

န လောကေ သောဘတေ မုဠှော,ကေဝလတ္တပသံသကော;

အပိ သမ္ပိဟိတေ ကူပေ,ကတဝိဇ္ဇော ပကာသတေ.

愚者于世间不显耀，仅是自我赞扬；即使在被覆盖的井中，有学识者亦能闪耀。

၈၅.

85.

မဒန္တဒမနံ သတ္ထံ,ခလာနံ ကုရုတေ မဒံ;

စက္ခုသင်္ခါရကံ တေဇံ,ဥလုင်္ကာန မိဝန္ဓကံ.

调伏醉象的教导，反使恶人增长骄慢；犹如构成视觉的光，对猫头鹰而言却是致盲的。

၈၆.

86.

အတျပ္ပမပိ [Pg.39] သာဓူနံ,သိလာလေခေဝ တိဋ္ဌတေ;

ဇလေလေခေဝ နီစာနံ,ယံ ကတံ တံပိ နဿတိ.

善人所为虽至微，犹如石刻永不移；劣者所行如水画，所作之事亦消失。

၈၇.

87.

ဒဗ္ဗမပ္ပံပိ သာဓူနံ,ဇလံ ကူပေဝ နိဿယော;

ဗဟုတ္တံပိ အသာဓူနံ,နစ ဝါရိဝ အဏ္ဏဝေ.

善人虽有微少财物，亦如井水可资依靠；恶人虽有众多财物，亦如海水不可为依。

၈၈.

88.

ဒုဋ္ဌစိတ္တော [Pg.40] ပနာဟိဿ,ကောဓော ပါသာဏလိက္ခိတော;

ကုဇ္ဈိတဗ္ဗေ သုဇနဿ,ဇလေလေခါ စိရဋ္ဌိတော.

恶心者之怒，如刻于石；善人之怒，虽有其由，如画于水，不久即逝。

၈၉.

89.

ဗာလဿ ဇီဝိတံ ပါပံ,မိတရဿိ တရံ ဘဝေ;

ဇနကာယဿ ရာဇာဝ,ရာဇဓမ္မောဝ ရာဇုနံ.

愚者的生命是邪恶的，若有恶友则更甚；国王是人民的依怙，王法是国王的依怙。

၉၀.

90.

သပ္ပာဒါနံ ဗလီ သီဟော,ပုဠာဝကော တတော ကိပ္ပီလိကာ,နရာ တတော ဗလီ ရာဇာ,သဗ္ဗေသ မန္တကော ဗလီ.

有足者中狮子为最强；其次是昆虫与蚂蚁；人类之中国王为最强；对所有人而言，死神为最强。

၉၁.

91.

ဘူပေါဏ္ဏဝ [Pg.41] ဂ္ဂိ ထီ သိပ္ပိ,အဘိဇ္ဈာလုစပုဂ္ဂလော;

ဧတေသံပိ မဟိစ္ဆာနံ,မဟိစ္ဆိတာ အနိစ္စတာ.

国王、海洋、火焰、女人、工匠以及贪婪之人；此等虽有大欲，其大欲亦是无常。

၉၂.

92.

နိဒ္ဒါလုကော အသန္တုဋ္ဌော,အကတညူစ ဘီရုကော;

သက္ကုဏန္တိန သာစာရံ,သိက္ခိတုံ တေ ကဒါစိပိ.

嗜睡者、不知足者、忘恩者以及胆怯者；他们永远无法学习善行。

၉၃.

93.

နိဒ္ဒါလု [Pg.42] ကာမရာမောစ,သုခိတော ဘောဂဝါလသော;

နိစ္ဆန္တော ကမ္မရာမော စ,သတ္တေတေ သတ္ထဝဇ္ဇိတာ.

嗜睡者、耽于欲乐者、贪图安乐者、富有者、懒惰者、无志者、以及耽于事务者，此七种人远离教法。

၉၄.

94.

သမိဒ္ဓေါ ဓနဓညေန,ကဋ္ဌော ဒကတိဏဂ္ဂိဟိ;

သဗ္ဗတော ဒုဂ္ဂတေနဋ္ဌော,တသ္မာ နဒုက္ကတံ ကရေ.

纵然财富、谷物、木材、水、草、火皆丰足，却处处为不幸所困，是故不应作恶。

၉၅.

95.

ပုညပါပဖလံ [Pg.43] ယော စေ,နသဒ္ဓဟတိ သစ္စတော;

သော ဝေ ခိပ္ပံဝ အတ္တာနံ,အာဒါသတလမာနယေ.

若人对善恶之果不具实信，他应速将自己置于镜前。

၉၆.

96.

သမ္ပရာယိကမတ္ထံ ယော,နသဒ္ဓဟတိ စေပိသော;

အာဝါသေ သဂ္ဂ ဂါမီနံ,မာက္ကဘေ ကိံနပဿတိ.

若人不信来世的利益，他为何不见在摩揭陀国(Māgadhe)那些趣向天界者的住所呢？

၉၇.

97.

မဟန္တံ ဝဋ္ဋရုက္ခာဒိံ,ခုဒ္ဒဗီဇံ ဗဟူဖလံ;

သက္ခိကတွာ ဥဒိက္ခေယျ,ပုညပါပကရော နရော.

大榕树等，种子微小而果实众多；行善恶业之人，应亲身见证并观察此理。

၉၈.

98.

ယဿ [Pg.44] သလ္လဟုကံ ဟောတိ,ဂုရုသက္ကာရမာနနံ;

တဿ သလ္လဟုကာယေဝ,ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိသမ္ပဒါ.

若人对师长的恭敬与尊重轻忽，则其学识与成就亦将微不足道。

၉၉.

99.

ဥပဇ္ဈာစရိယာနဉ္စ,မာတာပိတူနမေဝစ;

သက္ကစ္စံ ယောနုပဋ္ဌာတိ,သုတော တဿပိတာဒိသော.

若人恭敬奉事和尚、阿阇梨以及父母，其子亦将如其父。

၁၀၀.

100.

ဒေသေ ဒေသေ ကုလာနီစ,ဒေသေဒေသေ စ ဗန္ဓဝေါ;

တာဒိသံ သဟဇာ ယတ္ထ,ဒေသံ ပဿာမိနေဝတု.

在每个国家都有家族，在每个国家都有亲属；但我从未见过这样一个国家，能与人共生于斯。

၁၀၁.

101.

ပုတ္တံဝါ [Pg.45] ဘာတရံ ဒုဋ္ဌံ,အနုသာသေယျ နောဇဟေ;

ကိံနု ဆေဇ္ဇံ ကရံပါဒံ,လိတ္တံ အသုစိနာ သိယာ;

对于犯错的儿子或兄弟，应当教诲而不应舍弃；手足若为不净所染，岂能将其斩断？

၁၀၂.

102.

ဗဟုပုတ္တေ ပိတာဧကော,အဝဿံ ပေါသေတိ သဒါ;

ဗဟုပုတ္တာ နသက္ကောန္တိ,ပေါသေတုံ ပိတရေကကံ.

一位父亲恒常且必然地养育众多儿子；而众多儿子却不能养育一位父亲。

၁၀၃.

103.

အတိဇာတမနုဇာတံ[Pg.46],ပုတ္တမိစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

အဝဇာတံ နဣစ္ဆန္တိ,ယောဟောတိ ကုလဂန္ဓနော.

智者希望有优于自己或与自己相当的儿子；他们不希望有劣于自己的，那种会玷污家族的儿子。

၁၀၄.

104.

ပဉ္စဌာနာနိ သမ္ပဿံ,ပုတ္တမိစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

ဇာတောဝါ နော ဘရိဿတိ,ကိစ္စံဝါ နော ကရိဿတိ.

智者观察五种情况而希望有儿子：“他出生后将扶养我们”，或“他将为我们处理事务”。

၁၀၅.

105.

ကုလဝံသော [Pg.47] စိရံ တိဋ္ဌေ,ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပစ္စတိ;

အထဝါပန ပေတာနံ,ဒက္ခိဏံနုပဒဿတိ.

“家族的谱系将长久存续”，“他将继承遗产”，或者“他将为亡者作布施”。

၁၀၆.

106.

အန္တောဇာတော ဓနက္ကီတော,ဒါသဗျောပဂတော သယံ;

ဒါသာကရမရာနီတော,စ္စေဝန္တေ စတုဓာ သိယုံ.

生于家中者、以财购买者、自愿为奴者、以及因战俘而被带来者，奴隶有此四种。

၁၀၇.

107.

ဒါသာ ပဉ္စေဝ စောရယျ-သခဉာတျတ္တသဒိသာ;

တထာ ဝိညူဟိ ဝိညေယျာ,မိတ္တာဒါရာစ ဗန္ဓဝါ.

有五种人应为智者所了知：如奴仆、如盗贼、如朋友、如亲戚、如自己者；朋友、妻子与亲属亦复如是。

၁၀၈.

108.

တယောဝ [Pg.48] ပဏ္ဍိတာ သတ္ထေ,အဟမေဝါတိဝါဒီစ,အဟမပိတိ ဝါဒီစ,နာဟန္တိစ ဣမေတယော.

教法中有三类智者：说“唯我最善说”者，说“我亦善说”者，以及说“我非善说”者。此即三者。

၁၀၉.

109.

ဝိနာ သတ္ထံ နဂစ္ဆေယျ,သူရော သင်္ကာမဘူမိယံ;

ပဏ္ဍိတဒ္ဓဂူ ဝါဏိဇ္ဇော,ဝိဒေသဂမနော တထာ.

勇士不应无武器而入战场；智者、旅人、商人以及前往异国者，亦复如是。

၁၁၀.

110.

သမ္မာ [Pg.49] ဥပပရိက္ခိတွာ,အက္ခရေသု ပဒေသုစ;

စောရဃာတော သိယာ သိဿော,ဂုရု စောရဋ္ဋကာရကော.

当善察字与句；否则弟子将成盗匪，而师长则为造贼之人。

၁၁၁.

111.

သာဓုတ္တံ သုဇနသမာဂမာ ခလာနံ,သာဓူနံ နခလသမာဂမာ ခလတ္တံ;

အာမောဒံကုသုမဘဝံဒဓာတိဘူမိ,ဘူဂန္ဓံ နစ ကုသုမာနိ ဓာရယန္တိ.

恶人因与善人交往而善良，善人不因与恶人交往而邪恶；大地承花之芬芳，花朵不带地之气味。

၁၁၂.

112.

သဋ္ဌေန [Pg.50] မိတ္တံ ကလုသေန ဓမ္မံ,ပရောပတာပေန သမိဒ္ဓိဘာဝံ;

သုခေန ဝိဇ္ဇံ ဖရုသေန နာရိံ,ဣစ္ဆန္တိ ယေ တေ နဝပဏ္ဍိတာဝ.

凡欲以欺诈得友、以污秽得法、以害他得繁荣、以安逸得学问、以粗暴得女人者，彼等即是伪智者（navapaṇḍita）。

မိတ္တကထာ

论朋友

၁၁၃.

113.

ကတွာန [Pg.51] ကုသလံကမ္မံ,ကတွာစာ ကုသလံ ပုရေ;

သုခိတဒုက္ခိတာ ဟောန္တိ,သော ဗာလော ယော နပဿတိ.

因行善业与往昔所造之恶业，故有乐与苦；不见此理者，即是愚人。

၁၁၄.

114.

သယံကတေန ပါပေန,အနိဋ္ဌံ လဘတေ ဖလံ;

တေ မေ သော မေ ဇနေန္တီတိ,ပုနာဂုံ ကုရုတေ ဇဠော.

人因自作之恶业，而得不悦之果报。愚人却思：“彼等我所，彼亦我所”，于是再造罪过。

၁၁၅.

115.

ကာလခေပေန [Pg.52] ဟာပေတိ,ဒါနသီလာဒိကံ ဇဠော;

အထိရမ္ပိ ထိရံ မညေ,အတ္တာနံ သဿတီသမံ.

愚人因拖延而荒废布施、持戒等；视无常为常，视自身为永恒。

၁၁၆.

116.

ဗာလောဝ ပါပကံ ကတွာ,နတံဆဋ္ဋေတုမုဿဟေ;

ကိံ ဗျဂ္ဃတာဒိ ဂစ္ဆန္တော,ပဒံ မက္ခေတုမုဿဟေ.

愚人作恶业，欲盖终难掩；如虎之行，岂能灭迹？

၁၁၇.

117.

ပရနဿနတော နဋ္ဌော,ပုရေဝ ပရနာသကော;

သီဃံဝါ ဒဿနံ ယာတိ,တိဏံ ပါသာဒဇ္ဈာပကံ.

毁他人者，自身亦毁，一如前例。其报速现，犹如茅草能焚宫殿。

၁၁၈.

118.

ဘောဇနာ [Pg.53] မေထုနာ နိဒ္ဒါ,ဂဝေ ပေါသေစ ဝိဇ္ဇတိ;

ဝိဇ္ဇာ ဝိသေသော ပေါသဿ,တတောဟီနော ဂေါသမော ဘဝေ.

饮食、淫欲与睡眠，牛与人皆有；智慧乃人之殊胜处，无智者与牛等同。

၁၁၉.

119.

မုဠှသိဿော ပဒေသေန,ကုနာရီဘရဏေနစ;

ခလသတ္ထူဟိသံယောဂါ,ပဏ္ဍိတောပျဝသီဒတိ.

因教导愚弟子，因供养恶女人，因与恶师交往，智者亦会沉沦。

၁၂၀.

120.

ဒွေစိမေကဏ္ဋကာ [Pg.54] တိက္ခာ,သရီရသောဘိတာ ကာမေ;

နိဓနော ယောစ ကာမေတိ,ယောစကုပ္ပတျနိဿာရော.

于饰身纵欲者，有二利刺：贫而好欲，无势易怒。

၁၂၁.

121.

နိဓနောစာပိ ကာမေတိ,ဒုဗ္ဗလော ကလဟံပိယော;

မန္ဒသတ္ထော ဝိဝါဒတ္ထိ,တိဝိဓံ မုဠှလက္ခဏံ.

贫而好欲，弱而好争，慧钝好讼，此乃愚者三相。

၁၂၂.

122.

အပ္ပသုတော သုတေ အပ္ပေ,ဗဟုံမညတိ မာနဝေါ;

သိန္ဓုဒကမ ပဿန္တော,ကူပေတောယံဝ မဏ္ဍုကော.

寡闻之人，于浅学中自以为博；犹如井中之蛙，未见大海之水。

၁၂၃.

123.

တဒမိနာပိ [Pg.55] ဇာနာတိ,သောဗ္ဘေသု ပဒရေသုစ;

သုနန္တာ ယန္တိ ကုသုမ္ဘာ,တုဏှီယန္တိ မဟောဒဓိ.

人亦由此可知：池沼裂隙之水喧闹，而大海则深沉寂静。

၁၂၄.

124.

ယံ ဦနကံ တံ သုနတိ,ယံ ပူရံ သန္တမေဝ တံ;

အဍ္ဎကုမ္ဘူပမော ဗာလော,ရဟတော ပူရောဝ ပဏ္ဍိတော.

未满则响，圆满则静；愚者如半瓶，智者如满湖。

၁၂၅.

125.

ဗုဓေဟိဘာသမာနောပိ[Pg.56],ခလော ဗဟုတကေတဝေါ;

ဃံသိယမာနော အင်္ဂါရော,နိလမတ္တံ နဂစ္ဆတိ.

恶人虽受智者教，诡诈不舍；犹如被摩擦之木炭，终不离其黑色。

၁၂၆.

126.

စာရုတာ ပရဒါရာယ,ဓနံ လောကတပ္ပတိယာ;

ပသုတံ သာဓုနာသာယ,ခလေ ခလတရာ ဂုဏာ.

美貌用于染指人妻，财富用于祸害世人，勤勉用于摧毁善士——于恶人身，美德亦成大恶。

၁၂၇.

127.

ဣတော [Pg.57] ဟဿတရံ လောကေ,ကိဉ္စိ တဿ နဝိဇ္ဇတိ;

ဒုဇ္ဇနောတိစ ယံအာဟ,သဇ္ဇနံ ဒုဇ္ဇနော သယံ.

世间无比事更可笑：恶人自身为恶，反称善人为恶。

၁၂၈.

128.

ရောဂဏ္ဍစင်္ကုရော တေဇော,ဝိသမဿတရော ဃဏော;

အဝိနာသိယ သမန္တိ,န ခလောစ သနိဿယံ.

疾病、蛇、火、毒、骡、棍棒，尚可平息而不毁；唯有恶人及其依止不能。

၁၂၉.

129.

နဝိနာ [Pg.58] ပရဝါဒေန,ရမန္တေ ဒုဇ္ဇနာ ခလု;

န သာ သဗ္ဗရသေ ဘုတွာ,ဝိနာ ဝစ္စေ နတုဿတိ.

恶人实以说他过为乐，无此则不欢；犹如犬尝尽百味，不排秽则不悦。

၁၃၀.

130.

တပ္ပတေ ယာတိ သန္ဓာနံ,ဒဝေါ ဘဝတိ ဝနတံ;

မုဒုံ ဒုဇ္ဇနစိတ္တံ ကိံ,လောဟေန ဥပမီယတေ.

（恶人之心）受激则合污，终成燎原之火。恶人之心岂有柔软？当以铁为喻。

၁၃၁.

131.

တသ္မာ ဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂံ,အာသီဝိသ မိဝေါရဂံ;

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ,ဘူတိကာမော ဝိစက္ခဏော.

是故，求福之智者，应远离恶人，如避毒蛇。

၁၃၂.

132.

ဒုဇ္ဇနေန [Pg.59] ဟိ သံသဂ္ဂေါ,သတ္တုတာပိ နယုဇ္ဇတေ;

တတ္တော ဒဟတိ အင်္ဂါရော,သန္တာတု ကာလတံကရော.

与恶人交往、乃至为敌皆不宜；炽热之炭能灼烧，冷却之炭能染黑。

၁၃၃.

133.

ဒုဇ္ဇနော ဝဇ္ဇနီယောဝ,ဝိဇ္ဇာယာလင်္ကတောပိ စေ;

မဏိနာ လင်္ကတော သန္တော,သပ္ပော ကိံ နဘယင်္ကရော.

恶人理应远离，纵有学问庄严；饰以摩尼之蛇，岂不令人畏惧？

၁၃၄.

134.

အဂ္ဂိနော [Pg.60] ဒဟတော ဒါယံ,သခါဘဝတိ မာလုတော;

သောဝ ဒီပံတု နာသေတိ,ခလေ နတ္ထေဝ မိတ္တတာ.

烈火焚林，风为其友；此风却能熄灭灯火。于恶人处，实无友谊。

၁၃၅.

135.

နသ္မသေ ကတပါပမှိ,နသ္မသေ အလိကဝါဒိနိ;

နသ္မသေတ္တတ္ထပညမှိ,အတိသန္တေပိ နသ္မသေ.

不应信任作恶者，不应信任说谎者，不应信任自利之智者，乃至其人极寂静，亦不应信任。

၁၃၆.

136.

မာရေတုံ ကိတ္တကာ သက္ကာ,ဒုဇ္ဇနာ ဂဂဏူပမာ;

မာရိတာ ကောဓစိတ္တေတု,မာရိတော ဟောန္တိ ဒုဇ္ဇနာ.

恶人多如虚空，能杀几何？然若杀灭嗔心，一切恶人皆被杀。

၁၃၇.

137.

ဘူမိ [Pg.61] ကဏ္ဋကသံကိဏ္ဏာ,ဆာဒိတုံ နေဝသကျတေ;

ဥပါဟန မတ္တကေန,ဆန္နာ ဘဝတိ မေဒနီ.

大地遍布荆棘，无法尽行遮蔽；仅凭一双鞋履，大地即被覆盖。

၁၃၈.

138.

သတ္တာ သဒါပသေဝန္တိ,သောဒကံ ဝါပိအာဒိကံ;

သဘောဂံ သဓနဉ္စေဝံ,တုစ္ဆာစေ တေ ဇဟန္တိ တေ.

众生常亲近有水之池等，亦亲近有财有物之人；若彼等空无，众生则弃之。

၁၃၉.

139.

ဓနဟီနံ [Pg.62] စဇေ မိတ္တော,ပုတ္တဒါရာ သဟောဒရာ;

အတ္ထဝန္တံဝ သေဝန္တိ,အတ္ထော လောကေ မဟာသခါ.

朋友会抛弃贫穷者，子女、妻子和兄弟也是如此；他们只亲近富裕者，在世间，财富是挚友。

၁၄၀.

140.

န ရူပိနီ န ပညာဏော,နကုလီနော ပဓာနတာ;

ကာလေ ဝိပတ္တိသမ္ပတ္တေ,ဓနိမာဝ ဝိသေသတာ.

不是美貌，不是智慧，不是高贵的出身，也不是显赫；当遭遇不幸时，唯有财富才是超胜的。

၁၄၁.

141.

ကလျာဏမိတ္တံ [Pg.63] ကန္တာရံ,ယုဒ္ဓံ သဘာယံ ဘာသိတုံ;

အသတ္ထာ ဂန္တု မိစ္ဆန္တိ,မုဠှာ တေစတုရောဇနာ.

没有善友而穿越荒野，没有武器而上战场，没有智慧而在集会中发言，没有导师而想远行——这四种人是愚人。

၁၄၂.

142.

အဟိတာ ပဋိသေဓောစ,ဟိတေသုစ ပယောဇနံ;

ဗျသနေသွ ပရိစ္စာဂေါ,သင်္ခေပါ မိတ္တလက္ခဏံ.

阻止你做不利益之事，促使你做利益之事，在不幸中为你付出——简而言之，这是朋友的特征。

၁၄၃.

143.

အာတုရေ ဗျသနေပတ္တေ,ဒုဗ္ဘိက္ခေ သတ္တု ဝိဂ္ဂဟေ;

ရာဇဒွါရေ သုသာနေစ,ယော တိဋ္ဌတိ သဗန္ဓဝေါ.

在疾病中，在遭遇不幸时，在饥荒中，在与敌人争斗时，在王宫门前，以及在墓地——坚守不移者，他才是真正的亲人。

၁၄၄.

144.

သော [Pg.64] ဗန္ဓု ယော ဟိတေယုတ္တော,သော ပိတာ ယော တု ပေါသကော;

သော ဉာတိ ယတြ ဝိသာသော,သာ ဘရိယာ ယတြ နိဗ္ဗူတိ.

致力于利益者是亲人，养育者是父亲，可信任者是亲属，带来安宁者是妻子。

၁၄၅.

145.

ဟိတေသိနော သုမိတ္တောစ,ဝိညူစ ဒုလ္လဘာ ဇနာ;

ယထော သဓံစ သာဒုံစ,ရောဂဟာရီစ သုဇနော.

致力于利益者、善友，以及有智慧的人是难得的；犹如良药既有益又美味，善人亦能消除弊病。

၁၄၆.

146.

အဂရုကော [Pg.65] အနာလဿော,အသဋ္ဌောစ သစ္စဝါ သုစိ;

အလုဒ္ဓေါ အတ္ထကာမောစ,ဧဒိသော သုဟဒုတ္တမော.

不轻慢，不懒惰，不欺诈，诚实，清净，不贪婪，且乐于助益——这样的朋友是最好的。

၁၄၇.

147.

ယော ဓုဝါနိ ပရိစ္စဇ္ဇ,အဓူဝါနျုပသေဝတိ;

ဓုဝါပိ တဿ နဿန္တိ,အဓုဝေသု ကထာဝကာ.

舍弃坚固者，而追求不坚固者；他的坚固之物亦将失去，何况那不坚固的呢？

၁၄၈.

148.

လုဒ္ဓမတ္ထေနဂဏှေယျ[Pg.66],ထဒ္ဓ မဉ္ဇလိကမ္မုနာ;

ဆန္ဒာနုဝတ္တိယာ မုဠှံ,ယထာဘူတေန ပဏ္ဍိတံ.

应以利益赢得贪婪者，以恭敬赢得傲慢者，以顺从其意赢得愚者，以真理赢得智者。

၁၄၉.

149.

ဥတ္တမံ ပါဏိပါတေန,သူရံ ဘေဒေန ဝိဇယေ;

နိစံ ဒဗ္ဗပဒါနေန,ဝိက္ကမေန သမံ ဇယေ.

应以礼拜来征服上等者，应以分化来征服勇者，应以施予来征服卑劣者，应以勇猛来征服平等者。

၁၅၀.

150.

ယဿယဿ ဟိ ယောဘာဝေါ,တေနတေန ဟိ တံနရံ;

အနုပဝိဿ မေဓာဝီ,ခိပ္ပမတ္တဝသံ နယေ.

无论他人有何种性情，智者都应顺着那种方式，深入其心，迅速地将他置于自己的掌控中。

၁၅၁.

151.

ယေန [Pg.67] ဣစ္ဆတိ သမ္ဗန္ဓံ,တေန တီဏိ နကာရယေ;

ဝိဝါဒ မတ္ထသမ္ဗန္ဓံ,ပရောက္ခေ ဒါရဒဿနံ.

若想与某人建立关系，就不应与他做三件事：争吵、金钱往来，以及在他背后窥视其妻。

၁၅၂.

152.

အစ္စာဘိက္ခဏသံသဂ္ဂါ,အသမ္မောသရဏေနစ;

ဧတေန မိတ္တာ ဇီရန္တိ,အကာလေ ယာစနာယစ.

过于频繁的交往、不知感恩，以及不合时宜的请求——友谊因此而衰退。

၁၅၃.

153.

တသ္မာ [Pg.68] နာဘိက္ခဏံ ဂစ္ဆေ,နစဂစ္ဆေ စိရာစိရံ;

ကာလေန ယာစံ ယာစေယျ,ဧဝံ မိတ္တာ နဇီရယေ.

因此不应过于频繁地去拜访，也不应长时间不去；应在适当的时候提出请求，这样友谊就不会衰退。

၁၅၄.

154.

ဧတေ ဘိယျော သမံ ယန္တိ,သန္ဓိ တေသံ နဇီရတိ;

ယော အဓိပ္ပန္နံ သဟတိ,ယောစ ဇာနာတိ ဒေသနံ.

能忍受过失者，与善于教导者——他们会相处得更融洽，其情谊不会衰退。

၁၅၅.

155.

သစေ သန္တာ ဝိဝါဒန္တိ,ခိပ္ပံ သန္ဓိရယေ ပုန;

ဗာလာ ပတ္တာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ,န တေ သမထမဇ္ဈဂုံ.

如果贤者争吵，他们会迅速再次和解；愚人则像陶器一样破碎，他们无法获得平静。

၁၅၆.

156.

ယေနမိတ္တေန [Pg.69] သံသဂ္ဂေါ,ယောဂက္ခေမော ဝိဟီယတိ;

ပုဗ္ဗေဝ ဇ္ဈာဘဝန္တဿ,ရက္ခေ အက္ခိဝ ပဏ္ဍိတော.

若与某种朋友的交往，会导致安稳的衰退，智者应在祸患发生之前就保护自己，犹如保护眼睛一般。

၁၅၇.

157.

ယေနမိတ္တေန သံသဂ္ဂါ,ယောဂက္ခေမော ပဝဍ္ဎတိ;

ကရေယျတ္တသမံ ဝုတ္တိ,သဗ္ဗကိစ္စေသု ပဏ္ဍိတော.

若与某种朋友的交往，能使安稳增长，智者在一切事务中，都应待之如己。

၁၅၈.

158.

ဂုဏော [Pg.70] သဗ္ဗညုတုလျောပိ,သီဒတေ ကော အနိဿယော;

အနဂ္ဃ မပိမာဏိက္ကံ,ဟေမံ နိဿာယ သောဘတေ.

纵具全知等功德，无所依恃亦将衰败；无价摩尼纵珍贵，依傍真金始灼灼。

၁၅၉.

159.

ပဗ္ဗေပဗ္ဗေ ကမေနုစ္ဆု,ဝိသေသရသိဝဂ္ဂတော;

တထာ သုမိတ္တိကော သာဓု,ဝိပရိတောဝ ဒုဇ္ဇနော.

甘蔗节节渐增味，其味殊胜更胜前；善友亦复如是行，恶人则与此相违。

၁၆၀.

160.

တေနေဝ မုနိနာ ဝုတ္တံ,ယေကေစိလောကိယာဓမ္မာ;

တထာ နိဗ္ဗာနဂါမီနော,သန္တိ လောကုတ္တရာဓမ္မာ.

因此牟尼曾说：“有诸世间法，亦有导向涅槃之出世间法。”

၁၆၁.

161.

ကလျာဏမိတ္တ [Pg.71]၁ မာဂမ္မ,သဗ္ဗေ တေ ဟောန္တိ ပါဏိနံ;

တသ္မာ ကလျာဏမိတ္တေသု,ကာတဗ္ဗော အာဒရော သဒါ.

依止善友故，一切众生皆得益；是故于善友，应常恭敬。

၁၆၂.

162.

ယော ဝေ ကတညူ ကတဝေဒိကော ဓိရော,ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိစ ဟောတိ;

ဒုက္ခိတဿ သက္ကစ္စံ ကရေတိ ကိစ္စံ,တထာဝိဓံ သပ္ပုရိသာတိ ဝဒန္တိ.

彼知恩念恩且贤明，是善友且忠诚；为苦厄者殷勤办事，如是之人善士称。

၁၆၃.

163.

ယဿဟိ [Pg.72] ဓမ္မံ ပုရိသော ဝိဇညာ,ယေစဿ ကင်္ခံ ဝိနယန္တိ သန္တော;

တဉှိဿ ဒီပဉ္စ ပရာယနဉ္စ,န တေန မိတ္တံ ဇိရယေထ ပညော.

若能从某人处了知正法，若贤者能为他去除疑惑，此人即是他的明灯与归宿，智者不应让这份友谊衰退。

နာယကကထာ

领袖论

၁၆၄.

164.

ကဿကော [Pg.73] ဝါဏိဇောမစ္စော,သမဏော သုတသီလဝါ;

တေသု ဝိပုလဇာတေသု,ရဋ္ဌံပိ ဝိပုလံ သိယာ.

农夫、商人、大臣，沙门多闻持戒；若彼等皆兴盛，国邦亦将昌盛。

၁၆၅.

165.

တေသု ဒုဗ္ဗလဇာတေသု,ရဋ္ဌံပိ ဒုဗ္ဗလံ သိယာ;

တသ္မာ ရဋ္ဌံပိ ဝိပုလံ,ဓာရယေ ရဋ္ဌသာရဝါ.

若彼等皆衰弱，国邦亦将衰弱；是故，为令国邦昌盛，应扶持国之栋梁。

၁၆၆.

166.

မဟာရုက္ခဿ [Pg.74] ဖလိနော,အာမံ ဆိန္ဒတိ ယော ဖလံ;

ရသဉ္စဿ နဇာနာတိ,ဗီဇဉ္စဿ ဝိနဿတိ.

巨树硕果累累，若摘青涩之果；不知其味，其种亦毁。

၁၆၇.

167.

မဟာရုက္ခုပမံ ရဋ္ဌံ,ယော အဓမ္မေန သာသတိ;

ရသဉ္စဿ နဇာနာတိ,ရဋ္ဌဉ္စာပိ ဝိနဿတိ.

国如巨树，若以非法而治；不知其味，其国亦将毁灭。

၁၆၈.

168.

မဟာရုက္ခဿ ဖလိနော,ပက္ကံ ဆိန္ဒတိ ယော ဖလံ;

ရသဉ္စဿ ဝိဇာနာတိ,ဗီဇဉ္စဿ နနဿတိ.

巨树硕果累累，若人摘取熟果；既知其味，其种不毁。

၁၆၉.

169.

မဟာရုက္ခုပမံ [Pg.75] ရဋ္ဌံ,ဓမ္မေန ယော ပသာသတိ;

ရသဉ္စဿ ဝိဇာနာတိ,ရဋ္ဌဉ္စာပိ နနဿတိ.

国如巨树，若以正法而治；既知其味，其国亦不毁灭。

၁၇၀.

170.

ဇနပ္ပဒဉ္စ ယောရာဇာ,အဓမ္မေန ပသာသတိ;

သဗ္ဗော သဓိဟိ သောရာဇာ,ဝိရုဒ္ဓေါ ဟောတိ ခတ္တိယော.

若有国王以非法治理国家，彼刹帝利王则与所有善人为敌。

၁၇၁.

171.

တထေဝ [Pg.76] နိဂမေ ဟိံသံ,ယေ ယုတ္တာ ကယဝိက္ကယေ;

သုင်္ကဒါနဗလီကာရေ,သ ကောသေန ဝိရုဇ္ဈတိ.

同样地，若通过税赋、供养与贡品，伤害城镇中从事买卖之人，彼王则与自己的国库为敌。

၁၇၂.

172.

မဟာရဝရခေတ္တေသု,သင်္ဂ, မေ ကတနိဿမေ;

ဥဿိတေ ဟိံသယံ ရာဇာ,သဗလေန ဝိရုဇ္ဈတိ.

若王伤害在广阔良田与战场上奋力之人，彼王则与自己的军队为敌。

၁၇၃.

173.

တထေဝ ဣသယော ဟိံသော,သံယမေ ဗြဟ္မစာရိယော;

အဓမ္မစာရိ ခတ္တီယော,သော သဂ္ဂေန ဝိရုဇ္ဈတိ.

同样地，若行非法的刹帝利伤害修习自制与梵行的仙人，彼则与天界为敌。

၁၇၄.

174.

သယံကတာ [Pg.77] နပရေန,မဟာနဇ္ဇော ဇုဝကတာ;

ဣဿရေန တထာ ရညာ,သရဋ္ဌေ အဓိပစ္စတာ.

自作非他作，大河亦自流；如自在天与国王，于其国土得主宰。

၁၇၅.

175.

ပါပံဝါပိ ဟိ ပုညံဝါ,ပဓာနော ယံ ကရောတိစေ;

လောကောပေဝံ ကရောတျေဝ,တံ ဝိဇာနေယျ ပဏ္ဍိတော.

无论作恶或为善，领导者所行之事；世间亦复如是行，智者应知此理。

၁၇၆.

176.

ကစ္ဆပီနဉ္စ [Pg.78] မစ္ဆီနံ,ကုက္ကုဋီနဉ္စ ဓေနူနံ;

ပုတ္တပေါသာ ယထာဟောတိ,တထာ မစ္စေသု ရာဇူနံ.

犹如龟、鱼、母鸡、母牛养育其子，国王对待人民亦应如此。

၁၇၇.

177.

အနာယကာ ဝိနဿန္တိ,နဿန္တိ ဗဟုနာယကာ;

ထီနာယကာ ဝိနဿန္တိ,နဿန္တိ သုသုနာယကာ.

无领导者会毁灭，多领导者会毁灭；有懒惰领导者会毁灭，有恶劣领导者亦会毁灭。

၁၇၈.

178.

ဗဟုဝေါ [Pg.79] ယတ္ထ နေတာရော,သဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတမာနိနော;

သဗ္ဗေ မဟတ္တမိစ္ဆန္တိ,ကတံ နေသံ ဝိနဿတိ.

若有多人竞为首，皆自诩为智者俦；个个贪求崇高位，所作事业化乌有。

၁၇၉.

179.

နောဒယာယ ဝိနာသာယ,ဗဟုနာယကတာ ဘူသံ;

နောမိလန္တိ ဝိနဿန္တိ,ပဒ္မာ နျက္ကေဟိသတ္တဟိ.

众多主宰非为兴，实为败坏与毁灭；彼等不合终灭亡，犹如莲花遭霜害。

၁၈၀.

180.

အသန္တုဋ္ဌော ယတီ နဋ္ဌော,သန္တုဋ္ဌောစ မဟီပတိ;

သလဇ္ဇာ ဂဏိကာ နဋ္ဌာ,နိလဇ္ဇာတု ကုလင်္ဂနာ.

不知足的行者会毁灭，知足的君王亦会毁灭；知耻的妓女会毁灭，无耻的良家妇女亦会毁灭。

၁၈၁.

181.

န [Pg.80] ဂဏဿ ဂ္ဂတော ဂစ္ဆေ,သိဒ္ဓေ ကမ္မေ သမံဖလံ;

ကမ္မဝိပ္ပတ္တိ စေဟောတိ,မုခရော တတြ ဟညတေ.

莫行于众人之首，事成则其果均等；倘若其事有败失，为首之人必受害。

၁၈၂.

182.

ပဓိရော စ တပဿီနိ,သူရော ရဏဝဏော တထာ;

မဇ္ဇပေါ ပတိထီ ရာဇာ,ဧတေ နသဒ္ဒဟာမဟံ.

愚人与苦行者，战场上受伤的英雄，嗜酒者、宾客与国王——对于此等，我皆不信。

၁၈၃.

183.

ဇာနေယျ [Pg.81] ပေသနေ ဘစ္စံ,ဗန္ဓဝါပိ ဘယာဂတေ;

အာပဒါသု တထာ မိတ္တံ,ဒါရဉ္စ ဝိဘဝက္ခယေ.

仆从于任务中可知，亲族于危难时可见，朋友于灾祸中可辨，妻子于贫困时可识。

၁၈၄.

184.

ရဏာ ပစ္စာဂတံ သူရံ,ဓနဉ္စ ဃရမာဂတံ;

ဇိဏ္ဏ မန္နံ ပသံသေယျ,ဒါရဉ္စ ဂတယောဗ္ဗနံ.

应赞美从战场归来的英雄，与回到家中的财富；应赞美陈年的食物，与青春已逝的妻子。

၁၈၅.

185.

သဒ္ဓါပေမေသု သန္တေသု,နဂဏေ မာသကံ သတံ;

သဒ္ဓါဝေမေသွ သန္တေသု,မာသကံပိ သတံ ဂဏေ.

于无信者，百摩沙迦亦不足算；于有信者，一摩沙迦亦可算作百。

၁၈၆.

186.

အဒန္တဒမနံ [Pg.82] ဒါနံ,ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထသာဓကံ;

ဒါနေန ပိယဝါစေန,ဥန္နမန္တိ နမန္တိစ.

布施能调伏未调伏者，布施能成就一切；以布施与爱语，能令人生起与屈服。

၁၈၇.

187.

ဒါနံ သိနေဟဘေသဇ္ဇံ,မစ္ဆေရံ ဒုဿနောသဓံ;

ဒါနံ ယသဿဘောသဇ္ဇံ,မစ္ဆေရံ ကပ္ပနောသဓံ.

布施是喜爱之药，悭吝是败坏之药；布施是名声之药，悭吝是悲惨之药。

၁၈၈.

188.

ဒုဗ္ဘိက္ခေ [Pg.83] အန္နဒါတံစ,သုဘိက္ခေစ ဟိရညဒံ;

ဘယေစာဘယတာဒါနံ,သဂ္ဂေပိ ဗဟု မညတေ.

饥馑时施食，丰饶时施金；怖畏中施无畏，此人于天界亦备受尊敬。

၁၈၉.

189.

သတံစက္ခု သတံကဏ္ဏာ,နာယကဿ သုတာ သဒါ;

တထာပိ အန္ဓပဓီရော;

ဧသာ နာယကဓမ္မတာ.

领袖虽常有百眼百耳，却仍然如盲如聋；此即领袖之本性。

၁၉၀.

190.

ခမာ ဇာဂရိယု ဋ္ဌာနံ,သံဝိဘာဂေါ ဒယိက္ခဏာ;

နာယကဿ ဂုဏာဧတေ,ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ ဟိတတ္ထိနာ.

忍耐、警觉、精进，分享、慈悲、远见；此乃领袖之德，求益者应希求。

၁၉၁.

191.

ပရိဘူတော [Pg.84] မုဒူ ဟောတိ,အတိတိက္ခောစ ဝေရဝါ;

ဧတဉ္စဥဘယံ ဉတွာ,အနုမဇ္ဈံ သမာစရေ.

过于柔和者遭轻视，过于严厉者多怨敌；了知此二者，应行于中道。

၁၉၂.

192.

နေကန္တမုဒုနာ သက္ကာ,ဧကန္တတိခိဏေနဝါ;

အတ္တံ မဟန္တေ ဌပေတုံ,တသ္မာ ဥဘယ မာစရေ.

仅靠柔和不可能，仅靠严厉亦不能，成就伟大之事业；是故应兼行二者。

၁၉၃.

193.

ပိဋ္ဌိတော [Pg.85] က္ကံ နိသေဝေယျ,ကုစ္ဆိနာတု ဟုတာသနံ;

သာမိကံ သဗ္ဗဘာဝေန,ပရလောကံ အမာယာယ.

应从背后侍奉火，以腹侍奉消化之火；应以全心侍奉主人，应以无欺侍奉来世。

၁၉၄.

194.

နသေဝေ ဖရုသံသာမိံ,တံပိ သေဝေန မစ္ဆရိံ;

တတော ပဂ္ဂဏှကံသေဝေ,သေဝေ နိဂ္ဂဏှကံ တတော;

莫侍奉粗暴之主，亦莫侍奉悭吝之主；应侍奉支持者，亦应侍奉约束者。

၁၉၅.

195.

န သာ ရာဇာ ယော အဇေယျံ ဇိနာတိ,န သော သခါယော သခါရံ ဇိနာတိ;

န သာ ဘရိယာ ပတိနော ဝိရောဓတိ,န တေ ဝုတ္တာ ယေ နဘရန္တိ ဇိဏ္ဏကံ.

征服不应征服者，非是国王；制服朋友者，非是朋友；违逆丈夫者，非是妻子；不奉养年迈者，非为善士。

၁၉၆.

196.

န [Pg.86] သာ သဘာ ယတ္ထ နသန္တိ သန္တော,န တေ သန္တော ယေ နဝဒန္တိ ဓမ္မံ;

ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ ပဟာယ မောဟံ,ဓမ္မံ ဘဏန္တာဝ ဘဝန္တိ သန္တော.

无善士之会，非为集会；不宣说正法，非为善士。舍离贪嗔痴，宣说正法者，实为善士。

၁၉၇.

197.

သုတဿ ရက္ခာ သတတာဘိယောဂေါ;

ကုလဿ ဝတ္တံ ပုရိသဿ ဝိဇ္ဇာ;

ရညော ပမာဒေါ ပသမောဓနဿ,ထီနန္တု ဇာနာမိ န ဇာတု ရက္ခံ.

守护所学在于恒常精进；传统维系家族，智慧成就个人；国王放逸则财富毁灭；我知女人终究无法守护。

ဣတ္ထိကထာ

论女人

၁၉၈.

198.

နမာတရာ [Pg.89] ဓီတုယာ ဝါပိ,ဘဂီနိယာ ဝိစက္ခဏော;

နဝိဝိတ္တာသနေ မန္တေ,နာရီ မာယာဝိနီနနု.

智者不应与母亲、女儿或姊妹独处密谈，当知女人确实狡诈如幻。

၁၉၉.

199.

ဝိဇ္ဇုတာနဉ္စ လောလတ္တံ,သတ္ထာနဉ္စတိတိက္ခဏံ;

သီဃတံ ဝါယုတေဇာနံ,အနုကုဗ္ဗန္တိ နာရိယော.

闪电之轻浮，利刃之锋锐，风火之迅疾——女人皆能仿效。

၂၀၀.

200.

ဒွိဂုဏော ထီန မာဟာရော,ဗုဒ္ဓိစာပိ စတုဂ္ဂုဏော;

ဆဂုဏော ဟောတိ ဝါယာမော,ကာမောတွ ဋ္ဌ ဂုဏောဘဝေ.

女子食量是男两倍，智慧是男四倍，努力是男六倍，而情欲是男八倍。

၂၀၁.

201.

ဧကမေကာယဣတ္ထီယာ,အဋ္ဌဋ္ဌပတိနော သိယုံ;

သူရာစ ဗလဝန္တောစ,သဗ္ဗာကာမရသာဟရာ;

ကရေယျ နဝမေ ဆန္ဒံ,ဥန္နတ္တာ ဟိ နပူရတိ.

一女若有八位丈夫，个个勇猛强壮，能满足她一切欲望；她仍会欲求第九位，其欲望永不满足。

၂၀၂.

202.

လပန္တိ [Pg.90] သဒ္ဓိမညေန,ပဿန္တညံ သဝိဗ္ဘမာ;

စိတ္တကံ စိန္တယန္တညံ,နာရီနံနာမ ကော ပိယော.

她与此人交谈，却媚眼看待另一人，心中又思量着另外一人，对女人来说，谁是可爱之人呢？

၂၀၃.

203.

ဇိဝှာသဟဿိကော ယော ဟိ,ဇီဝေ ဝဿသတံ နရော;

တေန နိကမ္မုနော ဝုတ္တော,ထီဒေါသော ကိံခယံဂတော.

纵有千舌之人，得享百岁之寿，若他不停言说，女人的过失岂能道尽？

၂၀၄.

204.

အဂ္ဂိ အာပေါ ထိယော မုဠှော,သပ္ပော ရာဇကုလာနိစ;

ပယတနာပဂန္တဗ္ဗော,မစ္စုပါဏဟရာနိတိ.

火、水、女人、愚人、蛇以及王族——应努力远离，因其能夺人性命。

၂၀၅.

205.

ဣတ္ထီနံ [Pg.91] ဒုဇ္ဇနာ နဉ္စ,ဝိသာသောနောပပဇ္ဇတေ;

ဝီသဿ သိင်္ဂိနော ရောဂ,နဒီရာဇကုလဿစ.

不应信任女人与恶人，亦不应信任毒药、有角兽、疾病、河流及王族。

၂၀၆.

206.

သတ္ထံ သုနိစ္ဆိတမတီပိ ဝိစိန္တနီယံ,သွာရာဓိတောပျ ဝနိပေါ ပရိသင်္ကနီယော;

ဟတ္ထင်္ဂတာပိ ယုဝတီပရိရက္ခနီယာ,သတ္ထာဝနီပယုဝတီသု ကုတောဝသိတ္ထံ.

论典虽已善决，仍应审察；商人虽已取悦，仍应怀疑；少女虽已到手，仍应守护。于论典、商人、少女，信任何在？

၂၀၇.

207.

အယုတ္တကမ္မာရဒ္ဓနံ ဝိရောဓော,သံဃဿ ယုဒ္ဓဉ္စ မဟာဗလေဟိ;

ဝိဿာသကမ္မံ ပမာဒါသု နိစ္စံ,ဒွါရာနိမစ္စုဿ ဝဒန္တိ ပညာ.

行不义之事，与众人为敌，与强者作战，恒信于女人——智者说此等皆为死亡之门。

၂၀၈.

208.

ဝါတံ ဇာလေန နရော ပရာမသေ,ဩသိဉ္စေ သာဂရံ ဧကပါဏိနာ;

သကေနတာလေန ဇနေယျ ဃောသံ,ယော သဗ္ဗဘာဝံ ပမဒါသု ဩသဇေ.

以网捕风，以单手舀海，以独掌作响——此如将其一切托付于女人者。

၂၀၉.

209.

ဣတ္ထီပိ [Pg.93] ဟိ ဧကစ္စိယာ,သေယျာ ဝုတ္တာဝ မုနိနာ;

ဘဏ္ဍာန မုတ္တမံ ဣတ္ထီ,အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာတိစ.

诚然，牟尼曾说，有些女人堪称卓越：女人是最佳的资财，也是最上的侍者。

၂၁၀.

210.

ယော နံ ဘရတိ သဗ္ဗဒါ,နိစ္စံ အာတာပိ ဥဿုကော;

သဗ္ဗကာမဟရံ ပေါသံ,ဘတ္တာရံ နာတိမညတိ.

她从不轻视那位恒常热忱、精勤供养她、满足她一切愿望的丈夫。

၂၁၁.

211.

နာစာပိ [Pg.94] သောတ္ထိ ဘတ္တာရံ,ဣဿာစာရေန ရောသယေ;

ဘတ္တုစ ဂရုနောသဗ္ဗေ,ပဋိပူဇေတိ ပဏ္ဍိတော.

贤妻不应以嫉妒激怒丈夫；有智慧的她会敬奉所有丈夫的尊长。

၂၁၂.

212.

ဥဋ္ဌာယိကာ အနာလာသာ,သင်္ဂဟိတပရိဇ္ဇနာ;

ဘတ္တု မနာပံ စရတိ,ဘတ္တကံ အနုရက္ခတိ.

她勤勉不懈，善于管理家务，行为令丈夫欢喜，并守护丈夫的资财。

၂၁၃.

213.

ဧဝံ ဝတ္တတိ ယာနာရီ,ဘတ္တုဆန္ဒဝသာနုဂါ;

မနာပါနာမ တေဒေဝါ,ယတ္ထ သာ ဥပပဇ္ဇတိ.

如是行事、顺从丈夫意愿的女人，无论她投生何处，那里的天神都名为“悦意天”。

၂၁၄.

214.

ကောကိလာနံ [Pg.95] သရော ရူပံ,နာရီရူပံ ပတိဗ္ဗတံ;

ဝိဇ္ဇာ ရူပ မရူပါနံ,ခမာ ရူပံ တပဿီနံ.

杜鹃之美在于其声，女人之美在于忠贞；无貌者之美在于智慧，苦行者之美在于忍耐。

၂၁၅.

215.

အာနေယ ကုလဇံ ပညော,ဝိရူပမပိ ကညကံ;

ဟီနာယပိ သုရူပါယ,ဝိဝါဟံသဒိသံ ကရေ.

智者应娶出身名门之女，即便她相貌丑陋；莫与貌美而出身卑微者缔结婚姻。

၂၁၆.

216.

ဝိသမှာမတမာဒေယျ[Pg.96],အမဇ္ဇမှာပိကဉ္စနံ;

နိစမှာပျုတ္တမာဝိဇ္ဇာ,ရတနိတ္ထီပိဒုကုလာ.

应从毒中取甘露，从污秽中取黄金，从卑下者处取高等智慧，从卑劣家族中亦可得宝器般的女人。

၂၁၇.

217.

ဗာလိတ္ထီ မက္ခိကာတုဏ္ဍံ,ဣသီနဉ္စ ကမဏ္ဍလုံ;

သေတမ္ဗု ဖလံ တမ္ဗုလံ,နောစ္ဆိဋ္ဌမုပဇာယတေ.

少女的嘴、苍蝇的口、仙人的水壶、清水、水果与槟榔叶，这些皆不成为不净。

၂၁၈.

218.

ဗာလက္ကော ပဏ္ဏဓူမောစ,ဝုဒ္ဓိတ္ထီ ပလ္လလောဒကံ;

အာယုက္ခယကရံ နိစ္စံ,ရတ္တောစ ဒဓိဘောဇနံ.

清晨的阳光、叶之烟、年老的女人、污浊的池水，以及夜间食用凝乳，这些总是会减损寿命。

၂၁၉.

219.

ထိယော [Pg.97] သေဝေယျ နစ္စန္တံ,သာဒုံ ဘုဉ္ဇေယျနာဟိတံ;

ပူဇယေ မာနယေ ဝုဒ္ဓေ,ဂုရုံ မာယာယ နောဘဇေ.

不应过度亲近女人，不应吃不健康的美味食物；应尊敬、礼遇年长者，不应以欺诈侍奉导师。

၂၂၀.

220.

အာစာရော ကုလ မာချာတိ,ဒေသ မာချာတိ ဘာသိတံ;

သမ္ဘဝေါ ပေမ မာချာတိ,ဒေဟ မာချာတိဘောဇနံ.

品行显示家族，言语显示地域；亲密显示情爱，饮食显示身体。

၂၂၁.

221.

ဒေဟီတိဝစနာဒွါရာ[Pg.98],ဒေဟဋ္ဌာပဉ္စဒေဝတာ;

သဇ္ဇ နိယန္တိ ဓီ ကိတ္တိ,ဟိရီ သိရီ မတီပိစ.

一旦说出“请施与我”，五位居于身中的天神便会立即离去：智慧、声誉、惭、吉祥与才智。

၂၂၂.

222.

ဒေဟီတိဝစနံ ဒုက္ခံ,နတ္ထီတိဝစနံ တထာ;

ဝါကျံဒေဟီတိနတ္ထီတိ,မာဘဝေယျ ဘဝေဘဝေ.

“请给”之言是苦，“没有”之言亦然；愿在生生世世中，永不有“请给”与“没有”之言。

၂၂၃.

223.

ဗောဓယန္တိ နယာစန္တိ,ဒေဟီတိ ပစ္ဆိမာဇနာ;

ပဿ ဝတ္ထုမဒါနဿ,မာဘဝတူတိ ဤဒိသော.

觉悟者从不乞求，说“请给”的是后来之人。看那不布施之事，愿你莫要如此。

၂၂၄.

224.

မဟာ [Pg.99] အတျပ္ပကံ ယာတိ,နိဂုဏေ ဂုဏဝါပိဟ;

အဋ္ဌာနဋ္ဌေယျဘာဝေန,ဂဇိန္ဒောဣဝ ဒဗ္ဗကေ.

伟大者变得渺小，有德者在无德者之中也是如此；因为身处不当之境，犹如象王陷入泥沼。

၂၂၅.

225.

မဟန္တံ နိဿယံကတွာ,ခုဒ္ဒေါပျတိမဟာ ဘဝေ;

ဟေမပဗ္ဗတမာပဇ္ဇ,သောဝဏ္ဏာကိရ ပက္ခိနော.

依止于伟大者，渺小者也能变得非常伟大；鸟儿飞抵金山(Hemapabbata)，据说也变成了金色。

၂၂၆.

226.

ဗဟူန [Pg.100] မပ္ပသာရာနံ,ဧကိဘာဝေါ ဟိဒုဇ္ဇယော;

တိဏေန ဝဋ္ဋတေ ရဇ္ဇု,တာယ နာဂေါပိ ဗန္ဓတေ.

众多微弱之物，合为一体则难以战胜；草可搓成绳索，用它甚至能捆绑大象。

၂၂၇.

227.

အသဟာယော သမတ္ထောပိ,တေဇသိ ကိံ ကရိဿတိ;

နိဝါတသဏ္ဌိတော အဂ္ဂိ,သယမေဝူပသမ္မတိ.

纵然有能力，若无助伴，强者能做什么？置于无风之处的火，自己就会熄灭。

၂၂၈.

228.

ခန္တုံ တပနဇောတေဇော,သက္ကာဟောတိ န ဝဏ္ဏဇော;

ဘူပါဒီဟိ ကတောဒဏ္ဍော,သက္ကာဟောတိ န ဘစ္စဇော.

烈日之热尚可忍，恶言侮辱不堪当；君王之罚尚可受，仆役之惩不堪当。

၂၂၉.

229.

ထီသံသဂ္ဂေ [Pg.101] ကုတောသုဒ္ဓေါ,မံသဘက္ခေ ကုတောဒယာ;

သုရာပါဏေ ကုတောသစ္စံ,ပကောဓမှိ ကုတောတပေါ.

与女人交往，何来清净？食肉，何来慈悲？饮酒，何来诚实？盛怒，何来苦行？

၂၃၀.

230.

ထီယာ ဂုယှံ နသံသေယျ,အမိတ္တဿစ ပဏ္ဍိတော;

ယောစာ မိဿေန သံဟီရော,ဟဒယတ္ထေနော ယောနရော.

智者不应向女人、敌人、与敌为友者、或心怀不轨之人透露秘密。

၂၃၁.

231.

ဂုယှမတ္ထ [Pg.102]သမ္ဗောဓယတိ ယောနရော;

မန္တဘေဒဘယာ တဿ,ဒါသဘူတော တိတိက္ခတိ.

将秘密告知他人者，会因恐惧秘密泄露，而像奴隶般忍受一切。

၂၃၂.

232.

ဝဟေ အမိတ္တ ခန္ဓေန,ယာဝကာလေ အနာဂတေ;

တမှေဝ စာဂတေ ကာလေ,ဘိန္ဒေ ဃဋမိ ဝုပ္ပလေ.

在时机到来之前，应将敌人扛在肩上；当时机成熟时，就应将他摧毁，如同在岩石上击碎陶罐。

၂၃၃.

233.

ခလံ [Pg.103] သာလံ ပသုံ ခေတ္တံ,ဂန္တွာစဿ အဘိက္ခဏံ;

မိတံ ဓညံ နိဓာပေယျ,မိတဉ္စ ပါစယေ ဃရေ.

打谷场、厅堂、牲畜、田地，应时常前去察看；应储藏适量的谷物，家中也应适量烹煮。

၂၃၄.

234.

ကောဓံ လောဘံ မဒံ မာနံ,တန္ဒိံ မိဿံ ပမတ္တကံ;

သောဏ္ဌံနိဒ္ဓါလုကံ မက္ခံ,မစ္ဆေရဉ္စ ဇဟေ ဗုဓော.

智者应舍弃：忿怒、贪婪、骄傲、我慢、懒惰、厮混、放逸、迟钝、昏沉、伪善以及悭吝。

၂၃၅.

235.

ကောဓော [Pg.104] အဗ္ဘန္တရေ ဇာတော,ဓူဝံ နာသေတိ ကောဓနံ;

ဝတ္ထာလင်္ကာရပုဏ္ဏာယံ,မဉ္ဇူသာယံ သိခီယထာ.

忿怒生于内心，必然会摧毁易怒之人；如同火在装满衣物饰品的箱子中燃起。

၂၃၆.

236.

ဥပ္ပဇ္ဇတေ သစေ ကောဓော;

အာဝဇ္ဇေ ကကစူပမံ;

ဥပ္ပဇ္ဇေ စေ ရသေ တဏှာ,ပုတ္တမံသူပမံ သရေ.

若忿怒生起，当思惟锯解之喻；若于味生贪爱，当忆念子肉之喻。

၂၃၇.

237.

ဂုဏ မဒ္ဓိသမံ မက္ခေ,ပရေန ကလဟေ သတိ;

အဒ္ဓိသမံ ပကာသေတိ,အဏုမတ္တံဝဝဇ္ဇကံ.

与人争执时，他抹煞对方的优点，却将对方微小的过错大肆宣扬。

၂၃၈.

238.

တဿေဝ [Pg.105] တေန ပါပီယော,ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ;

ကုဒ္ဓ မပဋိကုဇ္ဈန္တော,သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

对忿怒者反报以忿怒，此人比前者更邪恶；不反报忿怒者，能赢得难胜之战。

၂၃၉.

239.

ရာဂေါနာမ မနောသလ္လံ,ဂုဏတ္ထဝရတက္ကရော;

ရာဟု ဝိဇ္ဇာသသင်္ကဿ,တပေါဓနဟုတာသနော.

贪欲是心中之箭，是功德财之贼；是智慧月之罗睺(Rāhu)，是苦行财之火。

၂၄၀.

240.

ပမာဒေါ [Pg.106] ဇာယတေ မဒါ,ပမာဒါ ဇာယတေ ခယော;

ခယာ ပဒေါသာ ဇာယန္တိ,မဒံ ကိံ နဇဟေ ဗုဓော.

由骄慢生放逸，由放逸生损耗；由损耗生嗔恚，智者为何不舍弃骄慢？

၂၄၁.

241.

နမန္တိ ဖလိနောရုက္ခာ,နမန္တိ ဝိဗုဓာဇနာ;

သုက္ခကဋ္ဌဉ္စ မုဠှောစ,ဘိဇ္ဇတေဝ နနမန္တိ.

结实的树木会弯曲，有智慧的人会谦恭；干枯的木材和愚人，只会折断，不会弯曲。

၂၄၂.

242.

ဌာနေ [Pg.107] ဝုဒ္ဓါန မောကာသံ,ဒဒေ ဝုဒ္ဓါပစာယိကော;

နနု တာလော အဇီဝေါပိ,သမီပ ညေ ပရောနတော.

尊敬长者之人，应在适当之处为长者让出位置；看那无生命的棕榈树，不也向近旁之物弯曲吗？

၂၄၃.

243.

ဂရုကာတဗ္ဗပေါသေသု,နိစ္စဝုတ္တိံ ကရောတိ ယော;

နိစတ္တံ သော ပဟန္တာန,ဥတ္တမတ္တေ ပတိဋ္ဌတိ.

对值得尊敬的人，恒常保持恭敬者，他舍弃了卑劣，立足于至高之处。

၂၄၄.

244.

ယတ္ထ ပေါသံ နဇာနန္တိ,ဇာတိယာ ဝိနယေန ဝါ;

န တတ္ထ မာနံ ကရိယာ,ဝသ မညာတကေဇနေ.

在无人知晓你的出身或德行之处，不应生起我慢，尤其当生活在陌生人中时。

၂၄၅.

245.

အညာတဝါသံ [Pg.108] ဝသတာ,ဇာတဝေဒသမေနာပိ;

ခမိတဗ္ဗံ သပညေန,အပိ ဒါသဿ တဇ္ဇိတံ.

智者隐居异乡时，纵然尊贵如火神(Jātaveda)，亦应忍受一切，乃至奴隶之呵斥。

၂၄၆.

246.

ဓနဓညာပယောဂေသု,တထာ ဝိဇ္ဇာဂမေသုစ;

ဒူတေစ ဗျဝဟာရေစ,စတ္တလဇ္ဇော သဒါ ဘဝေ.

在使用财富谷物、获取知识学问、派遣使者与从事交易时，人应当时时无所羞怯。

၂၄၇.

247.

နဟိ [Pg.109] ကောစိ ကတေ ကိစ္စေ,ကတ္တာရံ သမ္မပေက္ခတေ;

တသ္မာ သဗ္ဗာနိကမ္မာနိ,သာဝသေသာနိ ကာရယေ.

事情完成之后，无人会再正视其完成者；因此，做任何事都应留有余地。

၂၄၈.

248.

ဣဏသေသော အဂ္ဂိသေသော,သတ္တုသေသော တယောဣမေ;

ပုနပ္ပုနံပိ ဝဍ္ဎန္တိ,တသ္မာ သေသံ နကာရယေ.

债务的残余、火的残余、敌人的残余，这三者会一再增长；因此，不应留下任何残余。

၂၄၉.

249.

နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာသမံ ဝိတ္တံ,နတ္ထိ ဗျာဓိသမော ရိပု;

နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမံ,နတ္ထိ ကမ္မပရံ ဗလံ.

没有与知识同等的财富，没有与疾病同等的敌人；没有与爱自己同等的爱，没有超越业的力量。

၂၅၀.

250.

အတ္တနာ [Pg.110] ကုရုတေ လက္ခီ,အလက္ခီစာပိ အတ္တနာ;

နဟိ လက္ခီ အလက္ခီစ,အညော အညဿ ကုရုတေ.

人自己创造幸运，也自己创造不幸；幸运与不幸，并非由他人为自己创造。

၂၅၁.

251.

သယံ အာယံ ဝယံ ရညာ,သယံ ဇညာ ကတာကတံ;

အတ္တနာဝ ဘဝက္ခေယျ,ကတာနိ အကတာနိစ.

国王应亲自了解收支，亲自了解已做与未做之事；他应亲自审查自己所做与未做之事。

၂၅၂.

252.

ဥပကာရံ [Pg.111] ဟိတေနေဝ,သတ္တုနာ သတ္တု မုဒ္ဓရေ;

ပါဒလဂ္ဂံ ကရဋ္ဌေန,ကဏ္ဋကေန ကဏ္ဋကံ.

应以朋友成助益，以敌人制敌人；以手中之刺，拔足上之刺。

၂၅၃.

253.

နမေ နမန္တဿ ဘဇေ ဘဇန္တံ,ကိစ္စာနိ ကြုပဿ ကရေယျ ကိစ္စံ;

နာ နတ္ထကာမဿ ကရေယျ အတ္ထံ,အသမ္ဘဇန္တံပိ နသမ္ဘဇေယျ.

应礼敬礼敬者，应侍奉侍奉者；应为尽责者尽其责。不应帮助不希望你好的人，也不应与疏远你的人交往。

၂၅၄.

254.

စဇေ [Pg.112] စဇန္တံ နဝတံ ကရိယာ,အပေတစိတ္တေန နသမ္ဘဇေယျ;

ဒိဇော ဒုမံ ခီဏဖလ မဉတွာ,အညံ သပေက္ခေယျ မဟာတိ လောကော.

应舍弃那舍弃你的人，不应与之结交，亦不应与心已疏远者交往。如鸟儿了知树已无果，便去寻觅另一棵，须知世界广大。