Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。

Vessantarāgīti

韦桑达拉颂

[Ka]

[迦]

Bāttiṃsalakkhaṇūpeta[Pg.1],Dātabbaṃ dadataṃ vara;

Vessantaratta māpādi,Sañcaraṃ bhavasāgare.

具足三十二妙相，布施之中无上士；愿我能成为韦桑达拉，在生死海中流转。

[Kha]

[佉]

Dvandaṃdvandaṃ [Pg.2] sañcarantī,Janānande yasodhīre;

Maddittaṃ samupāgañchi,Tvaṃpitena bhavaṇṇave.

成双成对地流转，于众生喜乐与荣耀中；愿你得为玛蒂，亦于此生死海中。

[Ga]

[伽]

Tumhaṃdāni pavakkhāmi,Upattiṃ nandiniṃ tahiṃ;

Dajjahvovo mamokāsaṃ,Kavayo pyābhinandatha.

现在我将为你们讲述那令人喜悦的诞生之事；诸位诗人，请给我机会，也请你们欢喜赞叹。

1.

1.

Ekanavutehito kappe,Vipassīnāma nāyako;

Vineyye [Pg.3] tārayaṃkhemaṃ,Loke uppajjicakkhumā.

九十一劫前，有导师名为毗婆尸；他引领应受调伏者至安稳处，具眼者出现于世。

2.

2.

Khemārāmamhi sambuddho,Migadāye manorame;

Nissāya bandhumatiṃso,Vihāsi nagaraṃtadā.

正自觉者住在吉祥园(Khemārāma)，在怡人的鹿野苑(Migadāya)中；他依止班度玛提城(Bandhumatī)，当时他住在那座城市。

3.

3.

Rajjaṃdhammena kāresi,Nagaretamhi bandhumā;

Rājātassa duvedhītā,Āsuṃ sabbaṅgasobhaṇā.

在那座城中，班度玛王(Bandhumā)以正法治理国家。国王有两位女儿，她们四肢匀称，容貌美丽。

4.

4.

Ekohi [Pg.4] ekadārājā,Bandhumassa supesayi;

Sahassagghanikaṃ soṇṇa-Mālañcā naggha candanaṃ.

有一次，一位国王送给班度玛王一条价值千金的金项链，以及无价的旃檀香。

5.

5.

Adāsi bandhumārājā,Pitājeṭṭhāya candanaṃ;

Soṇṇamālaṃ kaniṭṭhāya,Tahiṃ viyāya dhītuyā.

父亲班度玛王将旃檀香给了长女，将金项链给了幼女。

6.

6.

Ubhotāpīti [Pg.5] cintesuṃ,Natthatthovata tehino;

Bhagyavantassa pūjema,Saṃpasādena cetasā.

她们两人都想道：“这些东西对我们没有用处。让我们以清净虔诚之心，供养那位有福者(Bhagyavant)。”

7.

7.

Tatosācandanaṃ cuṇṇaṃ-Kārāpetvāna jeṭṭhakā;

Gantvāna vihāraṃ soṇṇa,Vaṇṇaṃpūjesi nāyakaṃ.

于是长女将旃檀香磨成粉末，前往精舍，供养那位金色的导师。

8.

8.

Vikiritvā tu sāgandha,Kuṭiyaṃ sesacandanaṃ;

Evañhi patthanaṃ kāsi,Buddhamātā bhavāmahaṃ.

她将剩余的旃檀香末散布在孤邸中，然后如此发愿：“愿我成为佛陀之母。”

9.

9.

Kāretvā [Pg.6] soṇṇamālaṃtu,Uracchada pasādanaṃ;

Pūjesi hemavaṇṇaṃsā,Bhagavantaṃ kaniṭṭhakā.

幼女将金项链制作成悦意的胸饰，供养了那位金色的世尊。

10.

10.

Evampi patthanaṃkāsi,Idaṃmama pasādanaṃ;

Sarīre niccalā ṭhātu,Carantiyā bhavābhavaṃ.

她也如此发愿：“愿我这件饰品，在我于各种生命形态中流转时，能恒常不动地留在我身上。”

11.

11.

Ubhopi [Pg.7] rājakaññātā,Ṭhatvāna yāvatā yukaṃ;

Upapajjiṃsu sovaggaṃ,Cutāsukha pamodanaṃ.

两位王女都活到寿终；从人间逝世后，她们投生天界，享受快乐与喜悦。

12.

12.

Manussadeva lokesu,Saṃsariṃsu sukhaṃduve;

Ekanavuti kappāni,Muccitvā pāyadukkhato.

她们两人在人界与天界中快乐地流转了九十一劫，脱离了恶趣之苦。

13.

13.

Kassapassa kāletāsu,Kaniṭṭhā kikirājino;

Dhītā uracchadānāma,Hutvāna parinibbutā.

在迦叶佛时代，她们中的幼女是鸡奇王(Kiki)的女儿，名为乌拉恰达(Uracchadā)，她证入了般涅槃。

14.

14.

Jeṭṭhakā [Pg.8] pana dhītāsi,Kikissa rājino tahiṃ;

Dhammānāma damitā sā,Komāra brahmacārinī.

而长女是鸡奇王的女儿，名为达玛(Dhammā)，她已受调伏，是一位童贞梵行者。

15.

15.

Tatoca vitvāna sā deva,Manussesu punappunaṃ;

Saṃsarantī mahesīsi,Pūrindadassa ekadā.

从那之后，她于天界与人界中一再流转；有一次，她成为普林达达(Purindada)的王后。

16.

16.

Rattacandana [Pg.9] lepena,Limpita dehinī hisā;

Katapuñña visesena,Nāmena phussatīhvitā.

因其所作的殊胜功德，她的身体涂有红旃檀香膏，故被称为普萨蒂(Phussatī)。

17.

17.

Devindo aññadādisvā,Parikkhīṇāyukaṃ viyaṃ;

Deviṃ taṃ parivārena,Mahatā nesinandanaṃ.

有一次，天帝看到那位天女寿元已尽，便率领庞大的眷属，将她带到欢喜园(Nandana)。

18.

18.

Sirīsayana piṭṭhamhi,Taṃsayāviya māghavā;

Ṭhito [Pg.10] sayanapassamhi,Phussatiṃ etadabravī.

摩伽(Māghavā)让她躺在华丽的床榻上，自己则站在卧榻旁，对普萨蒂如此说道：

19.

19.

Varetedasadassāmi,Phussatevaravaṇṇike;

Tvaṃñhiicchasiyeladdhuṃ,Labhāpessāmitevare.

“普萨蒂，容颜甚美者，我将给你十个愿望。你希望获得什么，我都会让你得到。”

20.

20.

Sutvātaṃ phussatīdevī,Lomahaṃ sanarūpinī;

Khīṇāyutamajānantī,Attano etadabravī.

听到此话，普萨蒂天女毛骨悚然，了知自己寿元已尽，她如此说道：

21.

21.

Pāpaṃnu [Pg.11] tvayi deviṃnda,Kataṃme appiyāthate;

Rammāme cavanaṃ icchaṃ,Maññebhaṇaṃti īdisaṃ.

“天帝，我是否对你做了什么恶事，或是我让你不悦？我想，你之所以这么说，是希望我从这悦人的地方离去。”

22.

22.

Natebhadde kataṃpāpaṃ,Nacame appiyātuvaṃ;

Puññaṃtute parikkhīṇaṃ,Tasmā te vaṃvadāmahaṃ.

“贤德者，你并未造作恶业，我也不厌恶你；只是你的福德已尽，因此我才对你这样说。”

23.

23.

Santike [Pg.12] maraṇaṃ tuyhaṃ,Vinābhāvo bhavissati;

Paṭiggaṇhāhi me ete,Varedasa pavacchato.

死亡已临近于你，你将离此而去；请接受我所赐予的这十个愿望。

24.

24.

Sakkassavacanaṃ sutvā,Ñātvāmaraṇa mattano;

Varesā laddhumicchantī,Devindameta dabravī.

听了帝释天的话，了知自己将死，她想要获得那些愿望，便对天王说了这话。

25.

25.

Ito cutāsahassakkhi,Sīvirājanivesane;

Mahesī phussatīnāma,Nīlanettā yathāmigī.

哦，千眼者(Sahassakkhi)，当我从此处死去后，愿我投生于尸毗(Sivi)王的宫殿，成为名为普萨蒂(Phussatī)的王后，有如母鹿般的蓝色眼睛。

26.

26.

Assaṃ [Pg.13] nīlabhamukāhaṃ,Labheyyaṃ puttamuttamaṃ;

Dhārenti yācamegabbhaṃ,Majjhimaṅgaṃ anunnataṃ.

愿我有绀青的眉毛，愿我能获得一个最优秀的儿子；当我怀着他时，愿我的腰身不会凸起。

27.

27.

Palitāna virūhantu,Alambāca payoro;

Kāyerajo nalimpetha,Vajjhañcāpi pamocaye.

愿白发不会长出，愿双乳不会下垂；愿尘垢不沾染我身，愿我能释放死囚。

28.

28.

Yeyācitā [Pg.14] varābhadde,Tayādasa mayātava;

Dinnāte tuṭṭhacittena,Sabbelacchasi mānuse.

贤善的女士，你所请求的十个愿望，我以欢喜之心给予你；在人间，你将获得所有这些。

29.

29.

Tatocavitvāna sādeva-Lokā nibbatti icchiyaṃ;

Mahesiyā paṭisandhi-Vasena maddarājino.

她从天界命终后，如其所愿地投生，在摩达(Madda)王的王后腹中结生。

30.

30.

Dasamā [Pg.15] saccayenesā,Dhītaraṃ maddarājinī;

Heṭṭhāsusetacchattassa,Vijāyi seṭṭharūpiniṃ.

经过十个月后，摩达王后在纯白的伞盖下，生下了一位形貌最胜的女儿。

31.

31.

Rattacandana lepena,Esālimpi tadehinī;

Tenassā brāhmaṇānāmaṃ,Akaṃsu phussatīiti.

由于她的身体犹如涂了红檀香膏，婆罗门们为她取名为“普萨蒂”。

32.

32.

Saññākāra doḷāruḷa-Maṅgalādīni kātuna;

Mahatā parihārena,Posiṃsu khattiyāniyo.

举行了命名、摇篮等吉祥仪式后，刹帝利女人们以极大的照料养育她。

33.

33.

Madhūrakhīra [Pg.16] sampannā,Siniddhapīṇa yobbanā;

Dhātiyo khattiyānītaṃ,Khīraṃpāyiṃsu yāpanaṃ.

刹帝利的奶妈们正当年轻，丰腴柔润，富有甘甜的乳汁，她们喂养她以维持其生命。

34.

34.

Saṅkamantīva vuddhāsā,Aṅkāaṅkaṃ karākaraṃ;

Rājakaññāca tosiṃsu,Naccagītehi nāṭakī.

她渐渐长大，从一个怀抱传到另一个怀抱，从一只手传到另一只手；王女们和女演员们以舞蹈、歌唱和戏剧来取悦她。

35.

35.

Devaccharāvarūpena,Subhāsoḷasa vassikā;

Harantī [Pg.17] nettarasaṃsā,Passantānaṃsukhedhitā.

十六岁时，她光彩照人，有着天界仙女般的绝佳容貌。她吸引了观看者的目光，让他们感到快乐。

36.

36.

Siviraṭṭhe tadārajjaṃ,Sivirājā jetuttare;

Kāresisiñcayonāma,Puttotassa mahāyaso.

当时，在尸毗(Sivi)国，尸毗王在胜域城(Jetuttara)统治。他有一个声名远播的儿子，名叫辛阇耶(Siñcaya)。

37.

37.

Vayappatto bhirūposi,Devaputtova siñcayo;

Aroha pariṇāhena,Nānāsibbesu kovido.

辛阇耶长大成人，容貌俊美，有如天子；他身材高大匀称，精通各种技艺。

38.

38.

Siñcayassa [Pg.18] niyyādesi,Rajjaṃputtassa attano;

Jīvanto passituṃrāja-Siriṃicchaṃ mahārahaṃ.

他将王国交给了自己的儿子辛阇耶，希望在有生之年能见到他那伟大的王室辉煌。

39.

39.

Ānetvā maddarājassa,Dhītaraṃ phussatiṃtahiṃ;

Soḷasitthi sahassānaṃ,Mahesiṃkāsi jeṭṭhikaṃ.

他迎娶了摩达王的女儿普萨蒂，并立她为一万六千名宫女中的首席王后。

40.

40.

Phussatīsiñcayoññoñña- [Pg.19]Mukhaṃdvepiyacakkhunā;

Passamānāvaacchiṃsu,Aññamaññapiyaṃvadā.

普萨蒂和辛阇耶两人以爱慕的眼神注视着对方的脸，说着亲爱的话语，生活在一起。

41.

41.

Athacinti yadevindo,Dinnāphussatiyāmayā;

Varādasa tesuputta-Varonahisamijjhati.

于是天王心想：“我曾给予普萨蒂十个愿望，其中关于儿子的愿望尚未实现。”

42.

42.

Samijjhā pesāmietaṃti,Ajeyyebhidasālaye;

Upadhāritthatissāya,Puttabhāvārahaṃmaruṃ.

“我将使之实现。”于是，帝释天在无敌天宫中，寻察到一位适合做普萨蒂之子的天神。

43.

43.

Cavitvāhuuddhaṃgāmī[Pg.20],Bodhidevotatotahiṃ;

Brahmaṃgantvāsahassakkhī,Tassataṃetadabravī.

一位菩萨天人正从天界命终，将上生梵天界。千眼者前去，对他说了这话。

44.

44.

Ito bho sugatiṃgaccha,Anukampāhimarisa;

Siñcayaṃdeviyaṃtassa,Sandhiṃ gaṇhajutindhara.

“朋友，为了慈悯世间，请去往善趣。光明者啊，请在辛阇耶王的王后腹中结生。”

45.

45.

Aññepi [Pg.21] saṭṭhisahassa-Deve cavana dhammine;

Upasaṅkamma soyāci,Gacchahvo sugatiṃiti.

他也去到其他六万名将要命终的天神那里，请求他们说：“你们都去善趣吧！”

46.

46.

Bodhisattoca aññeca,Sādhūti sampaṭicchisuṃ;

Tatocutā catedevā,Āguṃ mānusakaṃimaṃ.

菩萨与其他天神皆应允道：“善哉！”于是那些天神从天界命终后，便降生到这人间。

47.

47.

Phussatyaṃhi [Pg.22] mahāsatto,Nibbatti paṭisandhiyā;

Kulesvaññeca maccānaṃ,Nibbattiṃsu visuṃvisuṃ.

大士在普萨蒂的胎中结生，而其他天神则分别投生于人间的不同家族中。

48.

48.

Kucchiṅgate mahāsatte,Devī do haḷinīahu;

Dātukāmā mahādānaṃ,Visajjiya buhuṃdhanaṃ.

大士入胎后，王后生起了一种妊娠渴求：她渴望行大布施，散发大量财物。

49.

49.

Rājamandiradvāramhi,Vemajjhenagarassaca;

Catudvāresuchaddāna-Sālāyo deyyapūritā.

在王宫门口、城市中央，以及四个城门口，六个布施堂都装满了待施之物。

50.

50.

Kārāpetvāna [Pg.23] chassata-Sahassāni dinedine;

Visajjitvāna sabbesaṃ,Icchantī āsidātave.

她每日令人布施六十万，希望能施予所有的人。

51.

51.

Utvātaṃ kāraṇaṃrājā,Pakkosāviya brāhmaṇe;

Nimitta pāṭhakepucchi,Kiṃ bhavissatītiñātave.

国王听闻此事后，便召来婆罗门相师，询问他们以了知“将会发生什么？”

52.

52.

Jānāma no mahārāja,Gatokucchimhi deviyā;

Hehitya [Pg.24] bhiratodāne,Evaṃvadiṃsu brāhmaṇā.

“大王，我们知道，”婆罗门们说道，“王后腹中已有了胎儿，他将是一个乐于布施的人。”

53.

53.

Brāhmaṇānaṃ vacosutvā,Narindo tuṭṭhamānaso;

Dānaṃadāsi chaddāna-Sālāyo suṭṭhumāviya.

国王听闻婆罗门之言，心生欢喜；他便在六所施舍堂中，极力行布施。

54.

54.

Paṭisandhiggahaṇamhā,Bodhisattassa viññuno;

Paṭṭhāyaṇṇava vegova,Lābhoḷāro anappako.

自从智者菩萨结生以来，如同海潮般，巨大的利益源源不断地涌现。

55.

55.

Paṇṇākāraṃ [Pg.25] pahiṇiṃsu,Rājino jambumaṇḍale;

Bodhisattā nubhāvena,Nānāraṭṭhindakhattiyā.

阎浮提中，各国国王因菩萨之威神力，纷纷向国王进献贡品。

56.

56.

Parihāraṃ pavacchesi,Mahesiṃ paṭisandhiniṃ;

Rājāsukhaṃ vasāpesi,Kāresiicchiticchitaṃ.

国王为怀有身孕的王后提供了周全的保护；他让她安乐居住，并满足她的一切愿望。

57.

57.

Buddhaṅkurānubhāvena,Janāsuṃ modamānasā;

Kālevassatimeghopi,Subhikkhosamayoahu.

因佛种（菩萨）之威神力，人们皆心生欢喜；云朵亦应时降雨，时节丰饶安乐。

58.

58.

Saddhiṃputtena [Pg.26] juṇhāya,Kiḷantiyāvamātuyā;

Mahantīratisabbesaṃ,Janānaṃvipulātahiṃ.

当母亲在月光下与儿子嬉戏时，所有人都感到极大的喜悦。

59.

59.

Gabbhaṃhi dhārentīdevī,Dasamāsamhipūrite;

Nagaraṃdaṭṭhu kāmāsi,Tadārocesirājino.

王后怀胎足十月后，她渴望游览都城，于是便告知了国王。

60.

60.

Sādhubhaddeti [Pg.27] vatvāna,Puraṃdeva puraṃviya;

Rājā alaṅkarāpesi,Deviyā pitivaḍḍhanaṃ.

国王说道：“善哉，甚好！”他将都城装饰得如同天城一般，以增添王后的喜悦。

61.

61.

Āropiya tatodeviṃ,Vicittaṃ lakkhikaṃrathaṃ;

Padakkhiṇaṃ kārāpesi,Nagaraṃ sabbalaṅkataṃ.

国王让王后乘坐上那辆华丽吉祥的马车，并让她右绕巡游这座装饰一新的都城。

62.

62.

Vessānaṃ [Pg.28] vīthiyāmajjhe,Ṭhānāṭhānaṃ pathāpathaṃ;

Caliṃsu kammajāvātā,Carantiyāva deviyā.

当王后行至商人街中央时，业风（产兆）从各处生起。

63.

63.

Utvāmaccāpavattiṃtaṃ,Raññorociṃsusīghaso;

Sutigehaṃkārāpesi,Taṃvīthiyaṃvasiñcayo.

大臣们迅速将此事禀告国王；辛阇耶王(Siñcaya)便在那条街上，命人建造了一间产房。

64.

64.

Tatthasāvasamānāva,Vijāyiakutobhayā;

Nimmalaṃsusuddhaṃputtaṃ,Suvaṇṇakkhandhasannibhaṃ.

她便在那里安住，无所畏惧地诞下了一个儿子；他纯净无垢，犹如一团黄金。

65.

65.

Akkhīniummilitvāna[Pg.29],Nikkhantomātu kucchito;

Pasannappiyākārena,Passittamātuyāmukhaṃ.

他睁开双眼，从母亲的胎中出来；带着喜悦可爱的神情，他望向母亲的脸庞。

66.

66.

Amma dānaṃ dadissāmi,Atthinu kiñci tedhanaṃ;

Hattaṃso pasāretvāna,Itibravitahiṃ muhuṃ.

“母亲，我将行布施。您可有财物？”他伸出手，如此反复说道。

67.

67.

Sutvāmodiya [Pg.30] taṃmātā,Dehidānaṃ yathicchitaṃ;

Tātāti tassapādāsi,Sahassatthavikaṃtahiṃ.

母亲听闻此言，心生欢喜，说道：“我儿，随你所愿去布施吧！”她便给了他一千钱的钱袋。

68.

68.

Mahosadha vessantara-Mahāsiddhattha jātisu;

Kathesi mātarābodhi-Sasatto jātakkhaṇetisu.

在摩诃萨陀(Mahosadha)、韦桑达拉、摩诃悉达多(Mahāsiddhattha)等本生中，菩萨在出生之时便对母亲说话。

69.

69.

Acchera mabbhutaṃdisvā,Janāmodiṃ sutāvade;

Apphoṭento hasantāca,Jayanādaṃ panādayuṃ.

人们见到这奇妙非凡之事，皆心生欢喜；他们拍手欢笑，发出胜利的欢呼声。

70.

70.

Vessantaroti [Pg.31] hvāyiṃsu,Nāmaggahaṇa maṅgalaṃ;

Saṅkhatā brāhmaṇātassa,Jātattā vessavīthiyaṃ.

在命名仪式上，婆罗门们为他取名为韦桑达拉，因为他出生在商人街。

71.

71.

Vijāta divasetassa,Ekāākāsacārinī;

Hatthinīhi sabbasetaṃ,Ekaṃ kuñjaraposakaṃ.

在他诞生的那一天，一头空中行走的母象，带来了一头全身雪白的小公象。

72.

72.

Bodhisattā nubhāvena,Ānetvā maṅgalasammataṃ;

Thapetvāna pakkāmi,Hatthisālāya sādhukaṃ.

因菩萨之威神力，这头被视为吉祥的象被带来；在象厩中被妥善安置后，那母象便离开了。

73.

73.

Uppannattāmahāsattaṃ[Pg.32],Tassakatvānapaccayaṃ;

Akaṃsunāgarānāmaṃ,Samaggāpaccayoiti.

由于大士的诞生，以此为因缘，市民们和合一致，为那头象取名为“波逸雅”(Paccaya)。

74.

74.

Taddinevavijāyiṃsu,Amaccānaṃkumārakā;

Gehesusaṭhisahassā,Mahāsattasajātakā.

就在那天，六万户大臣家中，诞生了与大士同时出生的儿子们。

75.

75.

Atidīghādayodose[Pg.33],Vivajjetvānasiñcayo;

Kumāraṃcatussaṭhikā,Upaṭṭhāpesidhātiyo.

辛阇耶王避免了（为王子选择的乳母有）过高等过失，为他安排了六十四位乳母来侍奉。

76.

76.

Alambatthaniyocetā,Bhirūpāyobbaneṭhitā;

Āsuṃmadhurathaññāyo,Saṃsuddhāseṭṭhakoliyo.

她们美丽且正值青春，乳汁甜美，出身于纯洁高贵的科利(Koliya)家族。

77.

77.

Sususaṭṭhisahassānaṃ[Pg.34],Ekekādhātiyotathā;

Buddhaṅkurasajātānaṃ,Upaṭṭhāpesisuṃndarā.

同样地，也为那六万名与佛种（菩萨）一同出生的男孩们，各安排了一位乳母来侍奉。

78.

78.

Saddhiṃ saṭṭhisahassehi,Kumārehimahāyaso;

Mahatāparivārena,Saṃvaḍḍhibodhisattavo.

大名声的菩萨与六万位王子一同，在庞大的眷属围绕中成长起来。

76.

76.

Rājāsatasahassaggha-Nikaṃ susupiḷandhanaṃ;

Kārāpetvāvibhūsesi,Attajaṃdānanandanaṃ.

国王命人制作了价值十万的精美装饰品，用来装饰他那以布施为乐的儿子。

80.

80.

Omuñcitvānadhātīnaṃ[Pg.35],Taṃcatuppañcavassiko;

Adāsisomahāsatto,Bodhiṃ apekkhamānaso.

那位大士在四五岁时，脱下（装饰品）给了乳母们，因为他渴望菩提。

81.

81.

Punataṃtāhidhātīhi,Diyyamānaṃpisādaraṃ;

Nasogaṇhitthakumāro,Dinnesuanapekhavā.

再次，即使乳母们恭敬地给他（装饰品），那位王子也不接受，对已施之物没有执着。

82.

82.

Ārociṃsupavattiṃtaṃ[Pg.36],Raññotādhātiyotadā;

Sutvāmuditacittena,Taṃsothomitthaattajaṃ.

那时，那些乳母们将此事禀告给国王；国王听后心生欢喜，赞叹他的儿子。

83.

83.

Puttenamamadinnaṃtaṃ,Brahmadeyyaṃpiḷandhanaṃ;

Tumhākaṃsantakaṃhotu,Iccāpibravisiñcayo.

我儿所赠此饰，乃梵天之赐，愿其归属于汝等。”他如是说，并灌水为证。

84.

84.

Punāparaṃpikāretvā,Pādāsiputtanandano;

Puttassadātukāmassa,Suvicittapiḷandhanaṃ.

那位喜爱儿子的父亲又命人制作了一件非常精美的饰品，给了他那渴望布施的儿子。

85.

85.

Omuñcitvānaetaṃpi[Pg.37],Dhātīnaṃdāsidāyako;

Dārakotuṭṭhacittena,Sabbaññutappiyāyano.

那位童子脱下这件饰品，给了乳母们，心生欢喜，因为他渴望一切知智。

86.

86.

Evaṃvutta nayeneva,Nava vāre piḷandhanaṃ;

Daharodāsi dhātīnaṃ,Nāthānātha parāyano.

以如是方式，那位年幼的菩萨，无依者的依怙，九次将饰品布施给乳母们。

87.

87.

Aṭṭhavassi [Pg.38] kakāletu,Evaṃcintesi buddhimā;

Nisinno sirisayano,Pāsādo parimaṇḍale.

八岁时，那位智者坐在宫殿的吉祥卧榻上，如是思惟：

88.

88.

Demibāhira dānaṃva,Natāva mama mānasaṃ;

Parito setievañhi,Ajjhattikaṃdadāmahaṃ.

我虽布施外在之物，但我的心意尚未满足；因此，我当布施内在之物。

89.

89.

Sacemaṃ kociyāceyya,Sīsaṃsa moḷimuttadhaṃ;

Chijja taṃ tassadajjeyyaṃ,Naheyyaṃ līnacetaso.

若有人向我乞求这戴着宝冠与珍珠的头，我亦会将其斩下布施，心无丝毫退缩。

90.

90.

Hadayaṃmama [Pg.39] yāceyya,Bhinditvā asināuraṃ;

Nīharitvānataṃtassa,Dajjeyyaṃ tuṭṭhamānasā.

若有人乞求我的心，我亦会以剑破胸，欢喜地将它取出布施。

91.

91.

Akkhīni mamayāceyya,Uppāṭetvāna tāvade;

Satthena tassadajjeyyaṃ,Salohitāni tānime.

若有人乞求我的眼睛，我亦会即刻用刀将它们连血挖出布施。

92.

92.

Hatthepādecakaṇṇeca[Pg.40],Yāceyyamamasādhukaṃ;

Chinditvā tānidajjeyyaṃ,Tassapūre manorathaṃ.

若有人善巧地乞求我的手、足与耳，我亦会斩下布施，以满足他的愿望。

93.

93.

Maṃsaṃmekociyāceyya,Sīghaṃsabbasarīrato;

Khaṇḍākhaṇḍaṃ chinditvāna,Dajje maṃsaṃ salohitaṃ.

若有人乞求我的肉，我亦会立刻从全身将血肉一块块地割下布施。

94.

94.

Hohitvaṃmamadāsoti,Vadeyyakocicetahiṃ;

Sayaṃāmātisāvetvā,Attānaṃpi dadāmahaṃ.

若有人对我说：“你做我的奴隶吧”，我亦会亲自应诺，将自身布施于他。

95.

95.

Tassevaṃ [Pg.41] cintayantassa,Kampittha pathavīmahā;

Samantāgajjamānāyaṃ,Mattova kuñjarovane.

当他如是思惟时，大地震动，四方轰鸣，犹如林中毒醉之象。

96.

96.

Merurājo namitvāna-Bhimukhova jetuttaraṃ;

Nagaraṃ ṭhāsi serita-Vettaṅkurova tāvade.

须弥山王向着杰都多罗城(Jetuttara)俯首，而后伫立，当时它犹如被风吹动的嫩竹。

97.

97.

Mahīsaddasantāsena[Pg.42],Meghopāvassi tāvade;

Ghanavassaṃmahādhāraṃ,Gajjamāno disodisaṃ.

因大地的轰鸣声，云朵立刻降下倾盆大雨，雷声响彻四方。

98.

98.

Nicchariṃsu bahūvijju-Latāyoca samantato;

Indacāpā uṭṭhahiṃsu,Ukkāpāto tadā ahu.

无数电光从四面八方闪现，彩虹升起，那时亦有流星坠落。

99.

99.

Apphoṭesi tahiṃdeva-Rājātuṭṭho sujampati;

Sādhusādhūti sāvesi,Mahābrahmā katañcalī.

天王帝释(Sujampati)欢喜拍手；大梵天合掌宣说：“善哉！善哉！”

100.

100.

Brahmalokā [Pg.43] tadāyāva,Itopathavi maṇḍalā;

Accheraṃ abbhutaṃ āsi,Ekakolāhalaṃ mahā.

那时，从这大地界直到梵天界，出现了一个奇妙、不可思议的巨大喧哗声。

101.

101.

Evaṃñhi nekabbhūtāni,Janetvāna mahājanaṃ;

Hāsayaṃ susukhaṃvaḍḍha-Mānosoḷasa vassiko.

他如此为大众示现许多奇迹，令他们欢欣，自己也安乐地成长，年届十六。

102.

102.

Kumāro [Pg.44] sabbasibbesu,Kovidoca pāraṅgato;

Phullasālova sobhanto,Vaṇṇena vayasā tadā.

那位王子精通所有技艺，并已达彼岸；那时，他以其容貌和年龄，犹如盛开的娑罗树般光彩照人。

103.

103.

Athassa dātukāmova,Rajjaṃmantiya deviyā;

Pitāsi siñcirājatte,Puttaṃsoḷasa vassikaṃ.

尔后，他的父亲渴望将王国传授于他，与王后商议后，便为十六岁的儿子举行了王位灌顶。

104.

104.

Maddaraṭṭhe tadāmadda-Rājakulā bhivaṇṇiniṃ;

Netvāmahe sittemaddiṃ-Bhisiñci dhammacāriniṃ.

那时，他从摩达国(Maddaraṭṭha)的摩达王族中，迎娶了一位美丽的女子，为奉行正法的玛蒂(Maddī)举行了王后灌顶。

105.

105.

Maddīmātuladhītāsā[Pg.45],Bhaginī mandahāsinī;

Vessantarakumārassa,Seṭṭhalakkhaṇadhārinī.

那位玛蒂是韦桑达拉(Vessantara)王子的表妹，即他舅舅的女儿。她面带微笑，拥有最殊胜的相好。

106.

106.

Pubbauṭṭhāyinī maddī,Niccaṃ pacchānipātinī;

Manāpacārinī devī,Kiṃkāra paṭisāvinī.

玛蒂总是早起晚睡；那位王后行为端庄，凡有吩咐，无不听从。

107.

107.

Soḷasitthi [Pg.46] sahassātaṃ,Maddiṃsabbaṅga sobhaṇaṃ;

Naccavādita gītehi,Paricāriṃsu sabbadā.

一万六千名女子，恒常以歌舞和音乐侍奉着身姿曼妙的玛蒂。

108.

108.

Vessantaro mahārājā,Rajjebhi sittakālato;

Paṭhāya dānasālāyo,Chaddānaṃ dāsikāriya.

韦桑达拉大王从接受王位灌顶之时起，便命人建造了六座布施堂，广行布施。

109.

109.

Mahādānaṃ pavattesi,Vissajjanto dinedine;

Sammodamāno chassata-Sahassāni dhanāniso.

他日复一日地进行大布施，欢喜地施予了六十万财富。

110.

110.

Evaṃdāne [Pg.47] ramantassa,Mahesītassarājino;

Puttaṃvijāyiapara-Bhāgemaddī sudassanaṃ.

当那位国王如此乐于布施时，他的王后玛蒂后来生下了一个容貌俊美的儿子。

111.

111.

Sampaṭicchiṃsu vijāta-Kāletaṃ soṇṇasannitaṃ;

Soṇṇa jālenatenassa,Nāmaṃjālīti voharuṃ.

在他出生时，他们迎接了这位如黄金般的孩子；因他生来带有金网，他们称他为“贾利”(Jāli)。

112.

112.

Padasā [Pg.48] gamane kāle,Puttassa tassajālino;

Vijāyi dhītaraṃekaṃ,Nārīnaṃ seṭṭhaṃsammataṃ.

当他的儿子贾利能够行走时，她又生了一个女儿，被认为是女子中最优秀的。

113.

113.

Kaṇhājinena dhītaṃtaṃ,Sampaṭicchiṃsu sādaraṃ;

Tenassā dhituyānāmaṃ,Kaṇhājināti voharuṃ.

彼等恭敬地接纳了那位因黑羚皮而得的女儿；是故，他们称其女名为黑羚女(Kaṇhājinā)。

114.

114.

Mahatā parivārena,Vuddhiṃnvāyiṃsu teduve;

Sayantā naccagītena,Naccagīta pabodhanā.

彼二子在众多侍从的簇拥下长大成人；他们在歌舞声中入睡，亦在歌舞声中醒来。

115.

115.

Mahāsattohi [Pg.49] māsassa,Chakkhattuṃ dānamaṇḍape;

Olokesi alaṅkata-Hatthikkhandha vareṭhito.

大士每月六次，立于装饰华丽的优良象背上，视察布施堂。

116.

116.

Tahiṃ kaliṅkaraṭṭhamhi,Dubbuṭṭhikā bhayānakā;

Sassāni nasampajjiṃsu,Dubbhikkho samayoahu.

其时迦陵伽国(Kaliṅgaraṭṭha)，发生可怕旱灾；庄稼歉收，时逢饥馑。

117.

117.

Corakammaṃ [Pg.50] akariṃsu,Asakkontāva jīvituṃ;

Janā nigamagāmesu,Vilumpanti dāmarikā.

因无法维生，人们行窃；暴民在市镇与村落中抢掠。

118.

118.

Kaliṅkaraṭṭhaṃ sakalaṃ,Dubbhikkhabhayapīḷitaṃ;

Ghaṭe vilolapārīva,Saṅkhumbhittha anāthakaṃ.

整个迦陵伽国为饥馑之惧所迫，无依无靠，犹如锅中沸水，动荡不安。

119.

119.

Negamā jānapadāsabbe,Nāgarāca samaggatā;

Rājaṅgaṇe ukkosiṃsu,Dubbhikkhabhaya coditā.

为饥馑之惧所驱使，所有镇民、乡民与市民，齐集于王家庭院中大声呼号。

120.

120.

Tadāsutvāna [Pg.51] taṃrājā,Sīghaṃubbigga mānasā;

Koyaṃsaddoti pucchittha,Mahāmacce sakantike.

国王闻彼声，心生惊惧，速问身边诸大臣曰：“此是何声？”

121.

121.

Ārocayiṃsu rājānaṃ,Pavattiṃ taṃasesato;

Rājāpi paṭijānāsi,Meghaṃ vassāpaye-iti.

彼等将事情原委，无有遗漏地禀告国王。国王亦承诺曰：“我将使天降雨。”

122.

122.

Tatoso patthanaṃkāsi,Samādiya uposathaṃ;

Devaṃ vassāpanatthāya,Sattāhaṃsattakāruṇo.

于是，那位对众生慈悲的国王，为求降雨，立下誓愿，受持布萨七日。

123.

123.

Nahievaṃpisosakkhi[Pg.52],Vassāpetuṃ narissaro;

Meghaṃkaliṅka raṭṭhamhi,Dubbuṭṭhikāva jāyahi.

然即便如此，彼人主亦未能使天降雨；于迦陵伽国，旱灾依旧。

124.

124.

Tatoso sannipātetvā,Nāgare etadabravī;

Vasāpetuṃ nasakkomi,Devaṃ kiṃ nukare-iti.

于是他召集市民，对他们说：“我无法使天降雨，如今该当如何？”

125.

125.

Tadāevamavociṃsu[Pg.53],Narākaliṅkarājino;

Devaṃ vassāpanatthāya,Subhikkhakālakāmino.

那时，渴望丰饶时节的人们，为求降雨，如此对迦陵伽王说：

126.

126.

Siviraṭṭhemahārāja,Rajjedhammenayoṭhito;

Jetuttaremahāvessa-Ntaro siñcayaoraso.

“大王，于尸毗国(Siviraṭṭha)，有山伽耶(Sañjaya)王以正法治国；其子乃大韦桑达拉，住于阇都多罗城(Jetuttara)。”

127.

127.

Dānesubhiratohesa,Kiramaṅgalakuñjaro;

Tassatthipaccayonāma,Pavarosabbapaṇḍaro.

“他非常乐善好施。他有一头吉祥大象，名为帕查亚(Paccayo)，全身洁白，至为优良。”

128.

128.

Gataṭhānekuñjarassa[Pg.54],Tassekantenakhattiya;

Pāvassikiragajjanto,Mahāmeghosavijjuko.

“大王，据说那头大象所到之处，必定会有带着闪电的乌云雷鸣降雨。”

129.

129.

Pesetvābrāhmāṇerāja,Yācāpetuṃsupaṇḍaraṃ;

Hatthiṃvaṭṭatitaṃtena,Sīghaṃpesehibrāhmaṇe.

“大王，请派遣婆罗门去乞求那头纯白大象。理应如此，请速速派遣婆罗门。”

130.

130.

Sampaṭicchiyasādhūti,Sutvātaṃtuṭṭhamānaso;

Rājaṅgaṇamhirājāso,Sannipātesibrāhmaṇe.

国王听后，心生欢喜，道：“善哉！”并接纳此议，遂于王家庭院中召集婆罗门。

131.

131.

Guṇavaṇṇehisampanne[Pg.55],Vicinitvānabrahmaṇe;

Aṭṭhatesurājātesaṃ,Nekaṃdāsiparibbayaṃ.

国王挑选了八位品德与仪表兼备的婆罗门，并赐予他们丰厚的旅费。

132.

132.

Ānethakuñjaraṃbhonto,Vessantarassasantikaṃ;

Gantvāyāciya-evaṃte,Rājāvatvānapesayiṃ.

国王对他们说：“诸位，去到韦桑达拉跟前，向他乞求，将那头大象带来。”说完，便派遣他们出发了。

133.

133.

Brāhmāṇā [Pg.56] aṭṭharājānaṃ,Tekatvāna padakkhiṇaṃ;

Gañchiṃsu jetuttaraṃ nāgaṃ,Nethuṃ sabbaṅgasundaraṃ.

那八位婆罗门向国王行右绕礼后，便前往阇都多罗城，欲将那头肢体完美的象带来。

134.

134.

Anupubbena gantvāna,Tepāpuṇiṃsu brāhmaṇā;

Jetuttaraṃ bhuñjamānā,Dānasālāsu acchayuṃ.

彼等婆罗门次第前行，抵达阇都多罗城；他们在布施堂中饮食、等候。

135.

135.

Tatopuṇṇa madinamhi,Katvāsarīramattano;

Tepaṃsumakkhitaṃāguṃ,Pācīnadvāramaṇḍalaṃ.

然后，于月圆之日，他们将灰土涂满己身，来到东门之处。

136.

136.

Saṃyācissāmanāganti[Pg.57],Cintamānāvarājino;

Āgamentāāgamanaṃ,Tatthaacchiṃ subrāhmāṇā.

彼等婆罗门心想：“我等将乞求此象。”他们就在那里，等候着那位尊贵王子的到来。

137.

137.

Dānaggaṃ olekeyyanti,Tadāsura sabhojano;

Pātonūtvā mahāsatto,Alaṅkārena laṅkari.

大士为视察最上等布施，于清晨沐浴，享用美食，然后佩戴所有饰物庄严其身。

138.

138.

Alaṅkata hatthikkhandhaṃ,Aruyha agamātato;

Rājā [Pg.58] puratthimaṃ dvāraṃ,Parisāya mahantiyā.

他骑上装饰华丽的象背，在众多侍从的簇拥下，前往东门。

139.

139.

Mahantiṃ parisaṃdisvā,Bhitā ubbigga mānasā;

Tatthokāsaṃ nalabhiṃsu,Yācituṃ brāhmaṇā tahiṃ.

彼等婆罗门见人群庞大，心生恐惧，惊惶不安，于彼处未得乞求之机。

140.

140.

Tamhā dakkhiṇadvāraṃ te,Saṅkamitvāna unnate;

Padese seṭṭharājānaṃ,Āgamesuṃ ṭhitā tato.

是故，他们转移至南门，立于一高地之上，等候那位最胜王子的到来。

141.

141.

Oloketvāna [Pg.59] pācīna-Dāramhi dānamaṇḍape;

Hatthikkhandhagato rājā,Dvāramā gañcidakkhiṇaṃ.

王子坐于象背，视察了东门的布施堂后，便来到南门。

142.

142.

Rājānaṃ āgataṃ disvā,Pasāretvāna brāhmaṇā;

Hatthe ‘‘vessantarojetu’’Tikkhattuṃ itibhāsiṃsu.

婆罗门见王子到来，便伸出双手，三度高呼：“愿韦桑达拉胜利！”

143.

143.

Jayasaddaṃ panādante,Rājādisvāna brāhmaṇe;

Hatthiṃ tesaṃ ṭhitaṭhānaṃ,Pājesi dānamānasā.

王子闻胜利之声，既见婆罗门，遂心怀布施之念，驱象至彼等所立之处。

144.

144.

Hatthikkhandhe [Pg.60] nisinnova,Pasannena mukhenaso;

Mhitapubbaṃ tatovoca,Girevaṃ hadayaṅgamaṃ.

他坐于象背，面带安详，先露微笑，而后说出此悦人心意之语。

145.

145.

Dakkhiṇāvaṭṭasaṅkhena,Bāhuṃpaggayha dakkhiṇa;

Purato mama tiṭṭhantā,Kiṃ maṃyācanti brāhmaṇā.

他举起如右旋海螺般的右臂，问道：“诸位婆罗门，你们立于我前，欲向我乞求何物？”

146.

146.

Evaṃsīghama [Pg.61] vociṃsu,Pahaṭṭhā brāhmaṇā tahiṃ;

Ratanaṃrāja yācāma,Kuñjaraṃ sabbapaṇḍaraṃ.

欢喜的婆罗门们迅速答道：“大王，我们乞求一件宝物，即此纯白之象。”

147.

147.

Idaṃsutvānasocinti,Ajjhattikaṃ pidātave;

Ahamicchāmitedāni,Mamaṃ yācanti bāhiraṃ.

闻此，他思惟道：“我尚欲布施自身内物，如今彼等仅向我乞求身外之物。”

148.

148.

Idāni pūrayissāmi,Yācantānaṃ manorathaṃ;

Evaṃcintiyasobhāsi[Pg.62],Hatthikkhandhaṭhito iti.

“如今我当满足乞求者之愿。”如是思惟后，他立于象背，如是说道：

149.

149.

Demitaṃ navikampāmi,Yaṃmaṃyācanti brāhmaṇā;

Kelāsa sadisaṃ setaṃ,Alaṅkataṃ gajuttamaṃ.

“我将施与，心不犹豫，婆罗门向我乞求之物——此头装饰华丽、洁白如凯拉萨(Kelāsa)山之最上大象。”

150.

150.

Hatthikkhandhā tato ruyha,Rājā cāgādhimānaso;

Olokesitikkhattuṃtaṃ,Katvā nāgaṃ padakkhiṇaṃ.

于是，那位心怀布施之念的王子从象背下来，右绕大象，并三度注视它。

151.

151.

Gahetvā [Pg.63] soṇṇabhiṅgāraṃ,Sugandhodaka pūritaṃ;

Ahvāyi etha bhontoti,Kuñjaraṃesa dātave.

他拿起一个装满香水的金瓶，为布施此象，呼唤道：“诸位，请过来。”

152.

152.

Gahetvā rajatadāma-Sadisaṃ seta hattino;

Soṇḍaṃṭṭhapiya hatthesu,Brāhmaṇānaṃ gajissaro.

韦桑达拉(Vessantara)握住白象那如同银链般的象鼻，将其放在婆罗门们的手中。

153.

153.

Sālaṅkataṃ mahānāgaṃ,Pātetvā dakkhiṇodakaṃ;

Adāsi seṭṭhadantiṃtaṃ,Asallinena cetasā.

倾泻净水后，他以无吝之心施予了那头装饰庄严、最胜的大象。

154.

154.

Saddhiṃ [Pg.64] vīsatilakkhena,Catulakkhāni agghati;

Alaṅkārohi nāgassa,Nānāratanacittito.

大象的装饰以各种珠宝点缀，价值二百四十万。

155.

155.

Athāpianagghā honti,Chaḷeva aṅkusādisu;

Maṇayo vāraṇocāpi,Anaṅgho sattanagghikā.

此外，象钩等六件饰物皆为无价；此象亦为无价，此即七无价宝。

156.

156.

Yatāvutta ratanehi,Saddhiṃ adāsi kuñjaraṃ;

Nāgopiyopi teneva,Tato sabbaññutaṃ piyaṃ.

他将象与上述珍宝一同布施。正因那象对他如此珍爱，一切知智于他更为珍爱。

156.

156.

Athāpi [Pg.65] pañcasatāni,Paricārāni hatthino;

Kulāni hatthigopehi,Saddhiṃ adāsi sādaraṃ.

此外，他亦恭敬地布施了侍奉此象的五百户象夫家族。

158.

158.

Vessantarena dinnamhi,Seta maṅgala kuñjare;

Acetanāpinādentī,Medanī sampa kampatha.

当韦桑达拉施予吉祥白象时，无情之大地亦出声而震动。

159.

159.

Tahiṃ [Pg.66] bhīsanakaṃ āsi,Nānaṃ lomahaṃsanaṃ;

Mahanto vipulo ghoso,Khumbhittha sakalaṃ puraṃ.

彼处有种种可怖骇人之事，巨大广阔的声响，令全城骚动。

160.

160.

Mahīsaddasantāsena,Megho pāvassi tāvade;

Ghanavassaṃ mahādhāraṃ,Gajjamāno diso disaṃ.

因大地之声的恐怖，云立即降下大雨，雨势滂沱，雷声响彻四方。

161.

161.

Nicchariṃsu bahūvijju-Latā yoca samantato;

Indacāpā uṭṭhahīṃsu,Ukkāpāto tadā ahu.

许多藤蔓般的闪电四处闪耀，彩虹升起，那时亦有流星坠落。

162.

162.

Hatthiṃ [Pg.67] laddhānate tuṭṭhā,Brāhmaṇā kiradakkhiṇā-Dvārā nagara majjhena,Gajakkhandha gatānayuṃ.

那些婆罗门得到象后，确实心生欢喜。他们骑在象背上，从南门穿过城市中央而去。

163.

163.

Mahājanaparivāre,Gajāruḷheṭṭha brāhmaṇe;

Passiṃ sunāgarā sabbe,Tadāte etadabravuṃ.

当婆罗门骑在象背上，被大众围绕时，所有市民都看见了他们，于是他们这样说道：

164.

164.

Amhākaṃ [Pg.68] kuñjaraṃ hambho,Āruḷhā vo idhāgatā;

Dinnoyaṃ kena tumhākaṃ,Kadā laddho kuto-iti.

“喂，你们骑着我们的象来到这里！这是谁给你们的？何时何地得到的？”

165.

165.

Vessantarena dinno no,Kathaṃtumhe vadissatha;

Nakatheyyāma vitthāraṃ,Gacchema nagaraṃ mayaṃ.

“是韦桑达拉施予我们的。你们能说什么？我们不欲详谈，我们要回自己的城了。”

166.

166.

Evaṃvatvā nikkhamiṃsu,Dvārena uttarenate;

Cittaṃvilola [Pg.69] mānāva,Nāgarānaṃ kaliṅkajā.

那些迦陵伽(Kāliṅga)人说完这话，便从北门离开，搅动了市民们的心。

167.

167.

Tadāhi nāgarā sabbe,Bodhisattassa kujjhitā;

Rājadvāre sannipacca,Upakkosamakaṃsu te.

那时，所有市民都对菩萨感到愤怒，他们聚集在王宫门前，大声斥责。

168.

168.

Adhammenevabhonttono,Nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ;

Adāvessantaroduṭṭha-Brāhmaṇānamalaṅkataṃ.

“诸位，韦桑达拉竟不义地将王国所敬奉的、装饰华丽的大象，施予了那些邪恶的婆罗门。”

169.

169.

Saṅkhumbhitacittā [Pg.70] sabbe,Tatonagaravāsino;

Gantvā siñcayarājassa,Santikaṃ evamabravuṃ.

所有市民都心绪不宁，于是他们来到信阇耶王(Siñcaya)面前，这样说道：

170.

170.

Vidhamaṃdevateraṭṭhaṃ,Puttovessantarotava;

Kataṃsokuñjaraṃdāsi,Siviraṭṭhassapūjitaṃ.

“大王，您的儿子韦桑达拉正在毁坏王国！他竟将尸毗国(Sivi)所敬奉的象施予了他人。”

171.

171.

Kathaṃso [Pg.71] vāraṇaṃdāsi,Setaṃ kelāsasannibhaṃ;

Paṇḍukampalasañchannaṃ,Jaya bhūmi vijanānaṃ.

“他怎能施予那如凯拉萨山般洁白的象？它身披黄毯，能知胜利之地。”

172.

172.

Sace so dātumiccheyya,Annaṃpāṇañcabhojanaṃ;

Vatthaṃ senāsanaṃ soṇṇaṃ,Yuttaṃdātuṃ yathicchitaṃ.

“如果他想布施食物、饮料、资具、衣物、卧具、黄金，随其心意布施方为适当。”

173.

173.

Sacetvaṃ nakarissasi,Sivīnaṃ vacanaṃidaṃ;

Maññetaṃ sahaputtena,Sivīhatthe karissare.

如果你不听从尸毗人(Sivīnaṃ)的这些话，要知道，他们会将你和你的儿子掌握在手中。

174.

174.

Tajjamānāhi [Pg.72] evañhi,Sutvā sivīhi bhāsitaṃ;

Maññittha siñcayo puttaṃ,Māretuṃ icchareiti.

信阇耶王(Siñcayo)听到尸毗人如此威胁的话语后，心想：“他们想要杀死我的儿子。”

175.

175.

Evaṃbyākāsi teneva,Sīghaṃvibbhanta mānaso;

Puttapema codito so,Sokasalla samappito.

他如此宣称，心绪迅速不安，被爱子之情所驱使，被悲伤之箭所刺穿。

176.

176.

Kāmaṃ [Pg.73] janapado sabbaṃ,Raṭṭhañcāpi vinassatu;

Nāhaṃ sivīnaṃvacanā,Pabbājeyyaṃ mamatrajaṃ.

任凭整个国家，乃至王国都毁灭吧，我不会因为尸毗人的话而放逐我的儿子。

177.

177.

Kathaṃ haṃ tamhi dubbheyyaṃ,Santoso suddhacetaso;

Puttaṃkathañca niddosaṃ,Satthena ghātaye mama.

我怎能背叛他，他心满意足且心性纯洁？我怎能用武器杀死我无辜的儿子？

178.

178.

Sivayo tassa sutvāna,Bhāsitaṃ puttagiddhino;

Avocuṃ visaṭṭhā vīta-Bhahāevaṃ yathātathaṃ.

尸毗人听了那贪恋儿子的国王的话后，便无拘无束、无所畏惧地如实说道。

179.

179.

Mānaṃ [Pg.74] daṇḍena satthena,Nāpi so bandhanāraho;

Pabbājehi vanaṃ raṭṭhā,Vaṅke vasatu pabbate.

不要用棍棒或武器惩罚他，他也不应被囚禁。将他从王国放逐到森林里，让他住在弯曲山(Vaṅke pabbate)。

180.

180.

Tadācintayi sorājā,Nayuttaṃ panūdetave;

Chandaṃ hi sivinaṃ dāni,Tato voca subhāsitaṃ.

那时，国王心想：“放逐他是不对的。”然而，现在这是尸毗人的意愿。于是他说了善语。

181.

181.

Yathāchandaṃ [Pg.75] kareyyāmi,Raṭṭha pabbājayetha taṃ;

Ekokāsañca yācāma,Rattiṃ so vasataṃ imaṃ.

我将如你们所愿。让王国放逐他吧。但我请求一个机会：让他今晚留宿。

182.

182.

Amantetu yathākāmaṃ,Kaṇhājināya jālinā;

Tathāca maddiyā saddhiṃ,Kāmeca paribhuñjatu.

让他随心所欲地召见阇利(Jāli)和迦ṇ्हा耆那(Kaṇhājinā)，也让他与玛蒂(Maddī)一同享受欲乐。

183.

183.

Tato ratyā vivasāne,Sūriyuggamanesati;

Samaggā sivayo hutvā,Raṭṭhā pabbajayantu taṃ.

然后，在夜尽天明，旭日东升之时，让尸毗人团结一致，将他从王国放逐。

184.

184.

Paccāgañchuṃ [Pg.76] tadā sabbe,Sivayo tuṭṭhamānasā;

Sampaṭicchitvāna sādhūti,Vacanaṃ sivirājino.

那时，所有尸毗人都心满意足地回去了，他们接受了尸毗王的话，说道：“善哉！”

185.

185.

Tatoso siñcayoekaṃ,Kattāraṃ puttasantikaṃ;

Sāsanaṃ pesanatthāya,Turitaṃ evamabravī.

那时，信阇耶王为了向他儿子传达信息，迅速地对一名使者(kattāraṃ)如此说道：

186.

186.

Uṭṭhehi katte taramāno,Gantvā vassantaraṃ vada;

Sivayo deva tekuddhā,Negamāca samāgatā.

“使者，快起来，去告诉韦桑达拉(Vessantara)：‘王子，尸毗人对你很生气，市民们也聚集起来了。

187.

187.

Asmā [Pg.77] ratyā vivasāne,Sūriyuggamane sati;

Samaggā sivayo hutvā,Raṭṭhā pabbājayantitaṃ.

在这夜尽天明，旭日东升之时，尸毗人将团结一致，把你从王国放逐。”’

188.

188.

Sakattā taramānova,Sivirājena pesito;

Upāgami puraṃrammaṃ,Vessantara nivesanaṃ.

那名被尸毗王派遣的使者，迅速地来到韦桑达拉那令人愉悦的城中住所。

189.

189.

Tatthaddasa [Pg.78] kuraṃso,Ramamānaṃ sake pure;

Parikiṇṇaṃ amaccehi,Tidasānaṃva vāsavaṃ.

他在那里看见王子在自己的城市里享乐，被大臣们围绕着，如同天神中的帝释天。

190.

190.

Vanditvā rodamānoso,Kattā vessantaraṃ bravī;

Dukkhaṃ te vedayissāmi,Māmekujjha rathesabha.

使者顶礼后，哭泣着对韦桑达拉说：“我将告诉你痛苦之事；车乘之主(rathesabha)啊，请不要对我生气。”

191.

191.

Asmāratyā vivasāne,Sūriyuggamane sati;

Sivayo deva tekuddhā,Raṭṭhā pabbājayantitaṃ.

“在这夜尽天明，旭日东升之时，王子，尸毗人对你很生气，他们将把你从王国放逐。”

192.

192.

Sutvāna [Pg.79] bhāsitaṃ etaṃ,Hasamāno pamodayaṃ;

Evaṃpucchittha kattāraṃ,Vessantaro sudhītimā.

听了这番话，有智慧的韦桑达拉笑着，欢喜着，如此问使者。

193.

193.

Kismiṃ me sivayo kuddhā,Yaṃ napassāmi dukkaṭaṃ;

Taṃme katte viyācikkha,Kasmā pabbājayanti maṃ.

“尸毗人为何对我发怒？我未见自己有何恶作(dukkaṭa)。使者，请你为我说明，他们为何将我放逐？”

194.

194.

Tahiṃ [Pg.80] kattā idaṃvoca,Hatthidānena kujjhare;

Khīyanti sivayo rāja,Tasmā pabbājayanti taṃ.

于是使者如此说：“他们因你布施大象而发怒。大王啊，尸毗人正日渐衰落，因此他们将你放逐。”

195.

195.

Taṃsutvāna mahāsatto,Dānesu thīramānaso;

Vacanaṃ mhitapubbaṃ so,Kattāraṃ etadabravī.

大士听后，于布施心意更坚，他微笑着对使者说了这番话：

196.

196.

Hadayaṃ [Pg.81] cakkhumahaṃ dajjaṃ,Bāhuṃpi dakkhiṇaṃ mama;

Hirañña maṇisoṇṇādiṃ,Nakiṃ bāhirakaṃ dhanaṃ.

“我愿献出心脏与眼睛，也愿献出我的右臂；何况是黄金、珠宝等身外之财呢？”

197.

197.

Kāmaṃmaṃsi vayosabbe,Pabbājentu hanantuvā;

Nevadānā viramissaṃ,Kāmaṃchindantu sattadhā.

“任凭所有尸毗人将我放逐或杀害，我绝不停止布施，任凭他们将我碎为七块。”

198

198

Tatoso devatāviṭṭho,Kattāmaggama desayi;

Pabbājitānaṃ sabbesaṃ,Gatapubbaṃ purāṇakaṃ.

于是，那被天神附身的使者，指明了所有被放逐者往昔所走的古道。

199.

199.

Kontīmārāya [Pg.82] tīrena,Gīrimā rañcaraṃ pati;

Yenapabbājitāyanti,Tenagacchatu subbato.

“沿着孔提玛拉(Kontīmārā)河岸，朝向阿兰伽罗山(Arañjara)；被放逐者所走之路，愿持善戒者由此而去。”

200.

200.

Taṃsutvāna bodhisatto,Sādhūti sampaṭicchiya;

Ekokāsaṃ nāgarānaṃ,Yācetuṃ evamabravī.

菩萨听后，道：“善哉！”并接受了。他如此说，以向市民们请求一天的宽延。

201.

201.

Dānaṃsattasatakaṃhaṃ[Pg.83],Kattedajjaṃ suvetato;

Parasve nikkhamissāmi,Rattiṃdivaṃ khamantume.

“使者，我明天将行‘七百大布施’。后天我将离开。请他们允我一日一夜。”

202.

202.

Sādhudevapavakkhāmi,Khamāpetuṃnisādivaṃ;

Nāgarānaṃtivatvāna,Tadākattāpipakkami.

“好的，王子，我将去向市民们禀告，为您求得一日一夜的宽限。”使者说完此话，随即离去。

203.

203.

Mahāsattomahāyena- [Pg.84]Kuttaṃsakalakammikaṃ;

Pakkosāviyasvedānaṃ,Evaṃbyākāsidātave.

大士为行大布施，召其总管库塔(Kutta)，为明日之布施，如是宣说。

204.

204.

Hatthīasserateitthī,Dāsīdāsecadhenuyo;

Paṭiyādehitvaṃsatta-Satecāgāyamārisa.

朋友，请为布施准备大象、马、车、女子、女仆、男仆与乳牛，每样各备七百之数。

205.

205.

Athonānappakārāni,Annapānānisabbaso;

Suraṃpi paṭiyādehi,Sabbaṃdātabbayuttakaṃ.

此外，准备各种饮食，以及酒，所有适合布施之物皆需备妥。

206.

206.

Evaṃsobyākaritvāna[Pg.85],Pemacittenacodito;

Ekovamaddiyārammaṃ,Pāsādamabhirūhatha.

他如此吩咐后，为爱心所驱使，独自登上玛蒂(Maddī)那令人愉悦的宫殿。

207.

207.

Rattacandana gandhehi,Gandhodakehivāsitaṃ;

Sopāvekkhisirīgabbhaṃ,Maddīdevīnivāsanaṃ.

他进入玛蒂王后的居所，那庄严的内室，以红檀之香与香水熏染。

208.

208.

Maddīdisvānaāyantaṃ[Pg.86],Mhitānanenasāmikaṃ;

Uṭṭhāsiāsanāsīghaṃ,Reṇumattāvakinnarī.

玛蒂见到面带微笑的夫君前来，便迅速从座位起身，犹如陶醉于花粉的紧那罗女(kinnarī)。

209.

209.

Uṭṭhāhitvānasāmaddī,Vāmahatthesu rājino;

Dakkhiṇe nasahatthena,Gaṇhitthamandahāsinī.

那面带微笑的玛蒂站起身来，以自己的右手，执起国王的左手。

210.

210.

Tatosirisayanamhi[Pg.87],Nasinnaṃsakasāmikaṃ;

Bījayantīvasāṭṭhāsi,Maddīsaññatavāsinī.

其后，当她的夫君在华丽卧榻上坐下时，端庄自持的玛蒂立于一旁为他扇风。

211.

211.

Maddiṃaṅkeṭṭhapetvātha,Gaṇhaṃhattesudeviyā;

Mukhaṃmukhenakatvāna,Rājāmandamabhāsatha.

于是，国王让玛蒂坐于膝上，执其手，脸贴着脸，温柔地说道：

212.

212.

Yaṃtesacemayādinnaṃ,Yañcatepettikaṃdhanaṃ;

Sabbaṃtaṃnidaheyyāsi,Bhaddekomārapemike.

贤妻，爱子之人啊！我曾予你之物，及汝父系之财，汝当将此一切布施出去。

213.

213.

Tahiṃnavuttapubbaṃme[Pg.88],Sāmikenamamīdisaṃ;

Kadācietthakaṃkālaṃ,Maddīevañhicintayi.

玛蒂如是思惟：“在如此长的时间里，我的夫君从未对我说过这样的话。”

214.

214.

Tato ubbiggacittena,Maddīeva mabhāsatha;

Kuhiṃ deva nidahāmi,Taṃme akkhāhi pucchito.

于是玛蒂心怀忧虑，如是说道：“大王，我当布施于何处？我问您，请告诉我。”

215.

215.

Sīlavantesu [Pg.89] dujjāsi,Dānaṃ maddī yathārahaṃ;

Nahidānā paraṃatthi,Patiṭṭhā sabbapāṇinaṃ.

玛蒂，汝当如法布施予具戒者；于一切有情，无有比布施更殊胜之依处。

216.

216.

Nidhānaṃ nāma etaṃva,Dhanānaṃ nandivaḍḍhane;

Dānaṃhi nidhi sattānaṃ,Evaṃbyākāsi khattiyo.

增喜者啊，此诚为财富之宝藏；布施实为众生之宝藏。刹帝利如是说。

217.

217.

Maddīvatvāna [Pg.90] sādhūti,Onamitvā siruttamaṃ;

Sampaṭicchi tato rājā,Punāpi evamabravī.

玛蒂道：“善哉！”并顶礼接受。其后，国王复如是言：

218.

218.

Jālimhimaddidayesi,Sādhukaṇhājināyaca;

Gāravaṃnivātaṃkāsi,Sassuyāsassuramhica.

玛蒂，汝当善护阇利(Jāli)与黑鹿女(Kaṇhājinā)，亦当于公婆前恭敬谦逊。

219.

219.

Yohitaṃ pema cittena,Mayāvippavasena te;

Icche cebhavituṃ attā,Sakkaccaṃ taṃupaṭṭhahe.

因与我分离，若有他人以爱心待汝，愿为汝夫，汝当尽心侍奉之。

220.

220.

Sace [Pg.91] evaṃ nabhaveyya,Bhattāraṃ mādisaṃ viyaṃ;

Parire sehi aññaṃ tvaṃ,Māki ssittho mayāvinā.

若无如我之夫，汝当另觅他人，莫因无我而憔悴。

221.

221.

Tadāhi dummukhī maddī,Rājāna meva mabravī;

Dussutaṃ vata suṇomi,Īdisaṃ kinnubhāsasi.

其时，玛蒂面带愁容，对国王如是言：“哀哉，我闻此恶言！汝何以作如是语？”

222.

222.

Viyācikkhāmi [Pg.92] mebha dde,Sakalaṃ dāni kāriṇaṃ;

Hatthidānenakujjhanti,Samaggā sivayo mama.

贤妻，我今为汝解释全部原由：全体西维人(Sivayo)因我布施大象而对我发怒。

223.

223.

Pabbājenti mamaṃ tena,Sivayo siviraṭṭhato;

Mahādānaṃ dadissāmi,Suve komārasaṅgame.

因此，西维人将我从西维国(Siviraṭṭha)放逐。明日，我将于王子集会处行大布施。

224.

224.

Parasve nikkhamissāmi,Raṭṭhā ekova sobhaṇe;

Nānābhayehi saṃkiṇṇaṃVaṅkaṃ gacchāmi pabbata.

后日，我将独自离开此美丽国土，前往充满种种危险的弯伽山(Vaṅka)。

225.

225.

Pāṇīkatapiye [Pg.93] jāliṃ,Kaṇhājinañca attajaṃ;

Tañcaohāya gaccheyyaṃ,Vaseyyaṃ ekakovane.

我将舍弃汝，及如生命般亲爱的孩子阇利与黑鹿女，独自一人前往，居住于林中。

226.

226.

Rañño sutvāna saṅkampi,Vacanaṃsokavaḍḍhanaṃ;

Māluteritapattaṃva,Maddīyā hadayaṃ tadā.

闻王增忧之语，其时玛蒂之心颤动，犹如风中之叶。

227.

227.

Māmamevamavacuttha[Pg.94],Kampesi hadayaṃ mama;

Tattatelenasittaṃva,Sariraṃ rāja dayhate.

请勿对我如是言，此言令我心颤；大王，我身燃烧，犹如被浇热油。

228.

228.

Nesadhammo mahārāja,Yaṃ tvaṃ gaccheyya ekako;

Ahaṃpi tena gacchāmi,Yenagacchasi khattiya.

大王，汝独自前往，此非正法。刹帝利啊，汝所往之处，我亦随行。

229.

229.

Maraṇaṃvā [Pg.95] tayā saddhiṃ,Jīvitaṃvā tayā vinā;

Tadeva maraṇaṃ seyyo,Yañcejīve tayāpinā.

与君同死，或无君而生；死亦为佳，胜于无君而生。

230.

230.

Aggiṃ ujjālayitvāna,Ekajāla samāhitaṃ;

Tatthe vamaraṇaṃ seyyo,Yañce jīve tayā vinā.

燃起一团烈焰，投身其中而死，亦胜于无君而生。

231.

231.

Carantā raññanāgaṃva,Duggesvanvetti hatthinī;

Evaṃtaṃ [Pg.96] anugacchāmi,Putteādāyapacchato.

犹如母象追随林中象王，跋涉于险地；我亦将如是随汝，携子于身后。

232.

232.

Vimaṃsetuṃ tadā rājā,Mānasaṃ maddideviyā;

Nānābhayaṃ pakāsento,Evaṃbravi bhayāpayaṃ.

其时，国王为试探玛蒂王后之心，宣说种种怖畏，以恐吓之，如是言：

233.

233.

Viyācikkhāmi [Pg.97] tesaccaṃ,Vanamhi mudumānase;

Nānābhayaṃ kharaṃ ghoraṃ,Hesmaṃ hadayakampanaṃ.

心意柔弱者，我当如实告汝知；林中有种种怖畏，粗厉恐怖，令心颤栗。

234.

234.

Kesarīnāma yebhadde,Migarājā kharassarā;

Hiṃ santiṃ te sasaddena,Migetikkhagga dāṭhino.

贤妻，有名为狮子者，乃兽中之王，其声粗厉；彼等具锐利尖牙，以其吼声伤害群兽。

235.

235.

Dīpībyagghākaṇhācchāca,Tikkhagga nakha dhārino;

Khaggā [Pg.98] vanamahiṃsāca,Tikkhaggasiṅgadhārino.

豹、虎与黑熊，有利爪尖锐；犀牛与野水牛，有利角锋利。

236.

236.

Tikkhagga nakha siṅgehi,Ete posaṃpi chindiya;

Khaṇḍākhaṇḍaṃ karitvāna,Mūlālaṃviya bhakkhare.

彼等以利爪尖角，亦能撕裂人身；将其碎尸万段，如食莲藕般吞噬。

237.

237.

Yācayakkhiniyoyakkhā,Bahūmanussakhādakā;

Naraṃnāriṃ gavesanti,Dummukhā khaggapāṇino.

亦有夜叉女与夜叉，多为食人者；彼等面目丑陋，手持刀剑，寻觅男女。

238.

238.

Atho [Pg.99] ajagarāsappā,Ghoravīsāca vijjare;

Viṃsācā rakkhasāvāḷā,Sajjulohitabhojanā.

此外尚有巨蟒毒蛇，其毒猛烈；亦有毕舍遮、罗刹、恶兽，专食鲜血。

139.

139.

Aññepi bahavosanti,Bhayābhesmakārakā;

Kiṃnabhāyasi etesaṃ,Bhayānaṃ bhayamānase.

尚有众多其他可怖之物，能致怖畏惊骇；心怀恐惧者，汝何以不畏此等怖畏？

240.

240.

Mā [Pg.100] mamaṃ tvaṃ nugacchāhi,Gacchantaṃ bhayasaṃyutaṃ;

Vanaṃ idheva acchāhi,Vuttehisahabhīruke.

汝切莫跟随我，进入那充满怖畏的森林；胆怯者，汝当留于此处，与被留下者为伴。

141.

141.

Tvekadāsirigabbhamhi,Vasantī sahame subhe;

Sutvāgavesitāṇaṅke,Kiṃme mañjāragajjitaṃ.

贤妻，昔日汝与我同住于华丽宫室，仅闻猫叫声，便来寻我庇护。

242.

242.

Tvekadākiṃvibodhesi[Pg.101],Bhemibhemīti bhāsiya;

Rattiyaṃ hi sayantaṃ maṃ,Sutvā nuluṅkavassitaṃ.

昔日汝曾于深夜，因闻猫头鹰鸣叫，唤醒沉睡之我，连呼：“我好怕！我好怕！”

243.

243.

Tvekadā meghasaddaṃhi,Sutvādivā mamantikaṃ;

Dhāvitvāmaṃ parissajja,Kiṃ mucchilomahaṃsīnī.

昔日白昼汝闻雷声，即奔至我身旁，紧紧相拥；为何毛骨悚然乃至昏厥？

144.

144.

Evaṃbhaya [Pg.102] cañcalāya,Sukhumālāya deviyā;

Nālaṃhi vasituṃraññe,Bhesme avanavāsike.

如此惊惧易动摇，娇弱之天女，实不宜居住于此恐怖无庇之林中。

245.

245.

Maddīsutvāna rājassa,Bhāsittaṃ thīramānasā;

Visāradena cittena,Sāmikaṃ evamabravī.

玛蒂(Maddī)闻王所言，心意坚定，以无畏之心，对其夫君如是说。

246.

246.

Tayime pema cittañca,Araññe bhayamānasaṃ;

Tayitesumahārāja[Pg.103],Sutikkhaṃ pema cetasaṃ.

大王，我心虽畏惧森林，然于君处，我心唯有爱恋；我对君之爱恋之心，甚为猛利。

247.

247.

Sandate sīghasotaṃme,Tayisāgara sannibhe;

Niccaṃpemodakaṃrāja,Gaṅgodakaṃva sāgare.

大王，君如大海，我心如急流奔赴于君；爱恋之水恒常不断，犹如恒河之水奔流入海。

248.

248.

Maraṇaṃpemacittena,Jīvitaṃ bhaya cetasā;

Tadeva maraṇaṃseyyo,Yañcetaṃ jīvitaṃciraṃ.

怀爱恋之心而死，胜于怀怖畏之心而活；如是长久之生，不如彼死之为愈。

249.

249.

Pākāraṃ [Pg.104] mamūraṃrāja,Katvāna puratovanaṃ;

Nānābhayaṃ nivārentī,Gacchaṃ haṃverahiṃsinī.

大王，请以我为城墙，行于前方；我将阻挡种种怖畏，如母鹿般无害而行。

250.

250.

Tayihaṃ pemacittāsiṃ,Gahettvā vaṅkapabbate;

Phalāphalaṃgavesantī,Vaseyyāmi tayāsaha.

我心对君充满爱意，愿随君往槃迦山(Vaṅkapabbata)；寻觅种种果实，与君共住。

251.

251.

Evaṃñhi [Pg.105] sūrabhāvaṃ sā,Dassayitvāna attano;

Himavanta vāsinīva-Rājānaṃ vītitosayi.

如是，彼（玛蒂）展现自身之英勇，犹如雪山中之天女，令国王心生大喜。

252.

252.

Yadādakkhasinaccante,Kumāre māladhārine;

Kīḷante assameramme,Narajjassa sarissasi.

当你看见佩戴花环的童子们，在悦意的净修林中嬉戏舞蹈时，你将不会思念王国。

253.

253.

Yadādakkhasigāyante[Pg.106],Aññoññamukhadassine;

Kumārevanagumbamhi,Narajjassa sarissasi.

当你看见童子们在林丛中歌唱，彼此相视时，你将不会思念王国。

254.

254.

Yadādakkhasimātaṅgaṃ,Sāyaṃpātaṃbrahāvane;

Asahāyaṃvicarantaṃ,Narajjassa sarissasi.

当你看见大象于广阔林中，朝暮独自游荡时，你将不会思念王国。

255.

255.

Nādaṃkareṇusaṅghassa[Pg.107],Nadamānassapūrato;

Nāgassavajatosutvā,Narajjassasarissasi.

当你听见前方母象群的吼声，以及公象行进的鸣叫时，你将不会思念王国。

256.

256.

Migaṃdisvānasāyanhaṃ,Pañcamālinamāgataṃ;

Kiṃ pūrisecanaccante,Narajjhassasarissasi.

当你傍晚看见鹿群，以及跳舞的紧那罗(Kiṃpurisa)时，你将不会思念王国。

257.

257.

Yadāsussasinigghosaṃ[Pg.108],Sandamānāyasindhuyā;

Gītaṃkiṃpurisānañca,Narajjassasarissasi.

当你听见河流的潺潺水声，以及紧那罗的歌声时，你将不会思念王国。

258.

258.

Saratassacasīhassa,Byagghassacchassadivino;

Saddaṃ sutvānakhaggassa,Narajjassasarissasi.

当你听见狮子、老虎、熊、豹与犀牛的吼声时，你将不会思念王国。

259.

259.

Yadāmorīhiparikiṇṇaṃ[Pg.109],Vicitrapucchapakkhinaṃ;

Moraṃdakkhasinaccantaṃ,Narajjassa sarissasi.

当你看见被雌孔雀围绕、拥有斑斓尾羽的雄孔雀跳舞时，你将不会思念王国。

260.

260.

Yadādakkhasi hemante,Pupphitedharaṇīruhe;

Surabbhisampavāyante,Narajjassa sarissasi.

当你看见寒冬时节，大地林木繁花盛开，散发芬芳时，你将不会思念王国。

261.

261.

Yadā [Pg.110] hemanti kemāse,Haritaṃ dakkhasi medaniṃ;

Indagopaka sañchannaṃ,Narajjassa sarissasi.

当你在冬季月份，看见大地一片翠绿，覆满胭脂虫时，你将不会思念王国。

162.

162.

Tadāhiphussatīdevī,Ṭhitāsi puttasokinī;

Sīrīpagabbhassadvāramhi,Vimaṃsantīkathākathaṃ.

那时，弗萨蒂(Phussatī)天女因其子而悲伤，伫立于华丽宫室之门前，思忖着如何是好。

263.

263.

Kalunaṃparidevittha[Pg.111],Aññoññābhāsitaṃgiraṃ;

Sutvānaphussatīdevī,Vuttassasuṇisāyaca.

她们悲伤地哭泣，彼此交谈；弗萨蒂天女听见了儿媳所说的话。

264.

264.

Visaṃmekhāditaṃseyyo,Pabbatāca papātanaṃ;

Matañcarajjuyābajjha,Natthatthojīvitename.

宁可服毒，宁可坠落山崖；宁可被绳索勒死，我的生命已无意义。

265.

265.

Ajjhāyakaṃ [Pg.112] dāna patiṃ,Yasassinaṃ amacchariṃ;

Kasmā vessaraṃ puttaṃ,Pabbājanti adūsakaṃ.

为何要放逐韦桑达拉(Vessantara)王子？他是一位学者、布施之主，声名远播，无有悭吝，且无过失。

266.

266.

Pūjitaṃ patirā jūhi,Sabbalokahi tesinaṃ;

Kasmā vessantaraṃ vuttaṃ,Pabbājentiadūsakaṃ.

为何要放逐韦桑达拉王子？他受诸王敬仰，为一切世间寻求利益，且无过失。

267.

267.

Kalunaṃ pari devitvā,Assā setvāna phussatī;

Vuttañca suṇisaṃ sīghaṃ,Agā siñcaya santikaṃ.

弗萨蒂悲伤地哭泣后，安慰了自己，并迅速来到儿媳身边。

268.

268.

Tatotaṃ [Pg.113] siñcayaṃdevī,Visaṭṭhā etadabravī;

Nānūpāyaṃ pakāsentī,Vicitta vāda viññunī.

于是，那位善于巧妙言辞、明示种种方便的天女，忧伤地对她说道：

269.

269.

Madhūniva palā tāni,Ambāvapati tāchamā;

Evaṃhe ssatite raṭṭhaṃ,Pabbājiteadūsake.

如同蜂群已离去，芒果树倒伏于地；当无辜者被放逐时，你的国家也将如此。

270.

270.

Haṃso [Pg.114] nikhīṇa pattova,Pallasmiṃ anūdake;

Apaviṭṭho amaccehi,Ekorājāvihiyyasi.

大王啊，你将被大臣们抛弃，独自一人被遗下，如同羽翼脱落的天鹅，在干涸的池塘里。

270.

270.

Tantaṃbrūmi mahārāja,Atthotemā upaccagā;

Mānaṃsivīnaṃvacanā,Pabbājesiadūsakaṃ.

大王啊，我告诉你，利益不要离你而去；不要因为尸毗人的言语，而放逐无辜者。

172.

172.

Deviyāvacanaṃsutvā[Pg.115],Dhammarājādhammañcaro;

Dhammenadhammikaṃbrūsi,Mahesiṃ puttasokiniṃ.

听闻天女之言后，行持正法的法王，以正法对为子悲伤的王后说道：

273.

273.

Esovessantarobhadde,Pāṇāpiyatarohime;

Tathāpinaṃ pabbājemi,Dhammasatthavasānugo.

贤妻啊，这位韦桑达拉，他比我的生命更珍贵；然而我仍将他放逐，因为我遵循法教的权威。

274.

274.

Sīviraṭṭhamhiporāṇa- [Pg.116]Rājūnaṃdhammatantiyā;

Ahañhipacitiṃkummi,Vinayantomamorasaṃ.

在尸毗国，我遵循古代诸王的法统；我以此表达敬意，并放逐我的亲生儿子。

275.

275.

Raññotaṃ vacanaṃsutvā,Khinnāhadayakampinī;

Punasāparidevantī,Evaṃvilaviphussatī.

听闻国王之言，她心生忧伤，心颤不已；弗萨蒂再次哀叹，如此哭泣道：

276.

276.

Yassapubbedhajaggāni,Kaṇikārāvapupphitā;

Yāyantamanuyāyanti,Svajjekovagamissati.

往昔，如盛开的翅子树(kaṇikāra)花的旗帜，在他前行时跟随；今日，谁将与他同行？

277.

277.

Indagopakavaṇṇābhā[Pg.117],Gandhārā paṇḍukampalā;

Yāyantamanuyāyanti,Svajjekovagamissasi.

往昔，如胭脂虫(indagopaka)般色泽的犍陀罗(Gandhāra)毛毯，在他前行时跟随；今日，谁将与他同行？

278.

278.

Yopubbehatthināyāti,Sivikāyarathenaca;

Svajjavessarorājā,Kathaṃgacchatipatthikā.

往昔他乘坐大象、轿子与马车而行，今日韦桑达拉王如何能徒步而行？

279.

279.

Kathaṃcandanalittaṅgo[Pg.118],Naccagītapabodhano;

Khurājinaṃ pharusañca,Khārikājañcahāhiti.

他曾身涂旃檀香，在歌舞中醒来；如今如何能身穿粗糙的兽皮、肩负扁担？

280.

280.

Pavīsanto brahāraññaṃ,Kāsāvaṃ ajinā nivā;

Kharaṃ kusa mayaṃ cīraṃ,Kathaṃ pari dahissati.

进入大森林，他将如何穿上袈裟与兽皮，以及粗糙的草衣与树皮衣？

281.

281.

Kāsiyānica [Pg.119] dharetvā,Khomako ṭumparānica;

Kusacīrāni dhārentī,Kathaṃmaddīkarissati.

她曾穿着迦尸(Kāsī)丝绸、亚麻布与细棉布，玛蒂(Maddī)如今如何能穿着草衣与树皮衣？

282.

282.

Vayhāhi pariyāyitvā,Sivikāya rathenaca,Sākathajja anujjhaṅgī,Pathaṃ gacchati patthikā.

她曾乘坐轿子与马车四处游历，今日身体娇弱，如何能徒步走在路上？

283.

283.

Sukhedhitāhihirañña- [Pg.120]Pādukāruḷhagāminī,Sākathajjasukhānandī,Pathaṃgacchatipatthikā.

她曾在安乐中长大，脚踏金履而行；今日这位惯于享乐之人，如何能徒步走在路上？

284.

284.

Gantvāitthisahassānaṃ,Pūratoyāhimālinī;

Sākathajjayasānandī,Vanaṃgacchatiekikā.

她曾为成千女性所围绕，如佩戴花环，如江河满溢；今日这位惯于享受声名之人，如何能独自一人进入森林？

285.

285.

Saddaṃsivāyasutvāyā[Pg.121],Muhuṃuttassatepure;

Vasantīsābrahāraññe,Kathaṃ vacchatibhīrukā.

往昔在城里，她听闻胡狼(sivā)之声也时常惊恐；她这个胆怯之人，如何能住在大森林里？

289.

289.

Saddaṃsutvānuluṅkassa,Muhuṃuttasatepure;

Vasantīsābrahāraññe,Kathaṃvacchatibhīrukā.

往昔在城里，她听闻猫头鹰(uluṅka)之声也时常惊恐；她这个胆怯之人，如何能住在大森林里？

287.

287.

Sakuṇīhata [Pg.122] puttāva,Suññaṃdisvā kulāvakaṃ;

Cīraṃdukkhena jhāyissaṃ,Suññaṃāgammimaṃpuraṃ.

就像一只雏鸟被杀的母鸟，看见空空的巢穴；回到这座空城，我将长久地为悲伤所焚烧。

288.

288.

Kururī hatachāpāva,Suññaṃdisvā kulāvakaṃ;

Tenatena padhāvissaṃ,Piyeputteapassatī.

就像一只雏鸟被杀的鹧鸪(kurarī)，看见空空的巢穴；我将四处奔跑，因为看不见我亲爱的儿子。

289.

289.

Evaṃmevila [Pg.123] pantiyā,Rājaputtaṃ adūsakaṃ;

Pabbājesi vanaṃraṭṭhā,Maññehissāmijīvitaṃ.

当我如此哀叹之时，你却将无辜的王子从国中放逐到森林；我想我将失去生命。

290.

290.

Phussatyā lavitaṃsutvā,Sabbā siñcayarā jino;

Bāhāpaggayha pakkanduṃ,Sivikaññā samāgatā.

听闻弗萨蒂的哀叹，所有尸毗的少女们都聚集起来，举起手臂哭泣。

291.

291.

Pakkanditaravaṃtāsaṃ[Pg.124],Sutvā sokapamadditā;

Sivikaññāca pakkanduṃ,Vessantaranivesane.

听闻她们的哭声，为悲伤所碎的尸毗少女们，也在韦桑达拉的住所哭泣。

292.

292.

Orodhāca kumārāca,Vesiyānā brahmaṇā;

Bāhāpaggayhapakkanduṃ,Vessantaranivesane.

后宫的嫔妃与王子们，吠舍与婆罗门，都在韦桑达拉的住所举起手臂哭泣。

293.

293.

Hatthārohāanīkaṭṭhā[Pg.125],Rathikā patthikārakā;

Bāhāpaggayha pakkanduṃ,Vessantara nivesane.

象兵、车兵、步兵与诸军士，皆举起手臂，于韦桑达拉之住所哭号。

294.

294.

Tassāratyā accayena,Sūriye uggatesati;

Ārocayiṃsu rājānaṃ,Dānaggaṃ upagantave.

那一夜过后，当太阳升起时，他们向国王禀报，请他前往布施大殿。

295.

295.

Athapātova sorājā,Nhatvābhūsana bhūsito;

Dānasāla mupāgañchi,Mahājana purakkhato.

于是，清晨那位国王沐浴并盛装打扮后，在大众的簇拥下前往布施堂。

296.

296.

Dānasālāsu [Pg.126] dātabbaṃ,Disvāna paṭiyāditaṃ;

Amacceva māṇāpesi,Rājābhi tuṭṭhamānato.

国王看到各个布施堂里准备好的待施之物，心生欢喜，便命令大臣们。

297.

297.

Vattānivatthakāmānaṃ,Soṇḍānaṃ dethavāruṇiṃ;

Bhojanaṃ bhojanatthinaṃ,Sammadeva pavacchatha.

给求衣者衣物，给嗜酒者瓦鲁尼酒；给求食者食物，你们要妥善地布施。

298.

298.

Yeyaṃyaṃ [Pg.127] laddhumicchanti,Taṃtaṃtassapavacchatha;

Māyācake nivāretha,Dānasālāsu āgate.

凡他们想要得到的，就给他们；不要阻止来到布施堂的乞求者。

299.

299.

Tadāsiyaṃ bhīsanakaṃ,Tadāsi lomahaṃsanaṃ;

Mahādāne padinnamhiMedinī sampakampatha.

那时，那景象令人恐惧，令人毛骨悚然；当大布施进行时，大地颤动。

300.

300.

Parideviṃsu vessantta-Rarājaṃ patitāvade;

Pakittetvāna nānappa-Kāraṃ evaṃ vaṇibbakā.

乞求者们以各种方式赞颂韦桑达拉王后，如此为他哀叹道：

301.

301.

Amhehitvāna [Pg.128] vessanta-Rarājā dānadāyako;

Acire neva raṭṭhamhā,Nikkhamissatikānanaṃ.

“布施者韦桑达拉王将离开我们，不久后将从国中前往森林。”

302.

302.

Sattahatthisatedatvā,Sabbālaṅkāra bhūsite;

Esavessantaro samhā,Raṭṭhamhā nikkhamissati.

“施舍了七百头全身饰满庄严的大象后，这位韦桑达拉将从我们的国中离开。”

303.

303.

Sattaassa sate datvā,Sindhave sīgha vāhane;

Esa vessantarosamhā,Raṭṭhamhā nikkhamissati.

“施舍了七百匹奔跑迅速的信度(Sindhava)良马后，这位韦桑达拉将从我们的国中离开。”

304.

304.

Rathesattasatedatvā[Pg.129],Sannandhe ussitaddhaje;

Esa vessantarosamhā,Raṭṭhamhā nikkhamissati.

“施舍了七百辆装备齐全、旗帜高扬的战车后，这位韦桑达拉将从我们的国中离开。”

305.

305.

Sattakaññā satedatvā,Surūpinī vibhūsitā;

Esa vessantarosamhā,Raṭṭhamhā nikkhamissati.

“施舍了七百名美丽且装饰华丽的少女后，这位韦桑达拉将从我们的国中离开。”

306.

306.

Sattadhenu [Pg.130] sate datvā,Sabbākaṃsu padhāraṇā;

Esavessantarorājā,Samhāraṭṭhāniracchati.

“施舍了七百头附带青铜奶桶的母牛后，这位韦桑达拉王将从我们的国中离去。”

307.

307.

Sattadāsi sate datvā,Sattadāsa satānica;

Esavessantarorājā,Samhāraṭṭhāniracchati.

“施舍了七百名女仆和七百名男仆后，这位韦桑达拉王将从我们的国中离去。”

308.

308.

Athetthavattatesaddo,Tumulobhe ravomahā;

Samākulaṃ puraṃāsi,Ahosi lomahaṃsanaṃ.

那时，城中响起巨大、嘈杂、可怕的声响；整个城市都骚动了，令人毛骨悚然。

309.

309.

Sodatvāna [Pg.131] mahādānaṃ,Vessantaro amaccharī;

Purakkhato amaccehi,Agāsakanivesanaṃ.

慷慨的韦桑达拉作了大布施后，在大臣们的簇拥下，前往自己的住所。

310.

310.

Tatohi maddiyāsaddhiṃ,Mātāpitūna santikaṃ;

Vandanatthāya agañchi,Alaṅkata rathenaso.

于是，他与玛蒂一同，乘坐装饰华丽的马车，前往父母那里行礼。

311.

311.

Vanditvā [Pg.132] pitaraṃbodhi-Sattobravikatañjalī;

Evaṃāvīkarontova,Gamissamānaañjasaṃ.

菩萨合掌向父亲行礼后说道，如此表明他将要走的路：

312.

312.

Mamaṃtāta pabbājesi,Yamhāraṭṭhā adūsakaṃ;

Sivīnaṃ vacanatthena,Tenaṃ-gacchāmi kānanaṃ.

“父亲，因为西维人(Sivi)的话，你将无辜的我从国中放逐，因此我将前往森林。”

313.

313.

Suveahaṃ mahārāja,Sūriyugga mane sati,Nikkhamissāmi raṭṭhamhā,Vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ.

“大王，明日日出时，我将离开此国，前往弯曲山(Vaṅka)。”

314.

314.

Vanevāḷa [Pg.133] migākiṇṇe,Khaggadīpiniise vite;

Ahaṃpuññāni karomi,Tumhe paṅkamhī sīdatha.

“在野兽遍布、犀牛和豹子出没的林中，我将修习功德，而你们却沉沦于泥沼中。”

315.

315.

Tatosotaramānova,Gantvānamākusantikaṃ;

Vandamānoārocitta,Evaṃñhisakamātuyā.

于是他迅速前往母亲那里，顶礼后如此向自己的母亲禀告：

316.

316.

Anujānāhimaṃammā,Gacchāmivaṅkapabbataṃ;

Vanepuññānikāhāmi[Pg.134],Pabbajjāmamaruccati.

“母亲，请允许我，我将前往弯曲山；我将在林中修习功德，我乐于出家。”

317.

317.

Taṃsuttvāruṇṇamukhena,Jananīevamabravī;

Anujānāmitaṃvuttaṃ,Pabbajjātesamijjhabhu.

母亲听后，泪流满面地说道：“我允许你所说的，愿你的出家成功。”

318.

318.

Ayañhivutta memaddī,Suṇhā sukhumavaddhinī;

Acchataṃ saha vuttehi,Kiṃ araññekarissati.

“儿子，这是我的儿媳玛蒂，她娇生惯养。让她和亲属们待在一起吧，她在森林里能做什么呢？”

319.

319.

Mātuyāvacanaṃsutvā[Pg.135],Vessantaro katañjalī;

Mhitapubbamabhā sitta,Ñāpentoattanomatiṃ.

韦桑达拉听了母亲的话，合掌，微笑着说，表明自己的意愿：

320.

320.

Nāhaṃakā mādāsaṃvi,Araññaṃnetu mussahe;

Saceiccha tianvetu,Sacenicchati acchatu.

“我无法强行将不情愿的她带入林中。如果她愿意，就让她跟随；如果她不愿意，就让她留下。”

321.

321.

Tatosuṇhaṃmahārājā[Pg.136],Yācituṃpaṭipajjatha;

Mācandanasamācāre,Rajojallaṃmadhārayi.

于是大王开始劝说儿媳：“你品行如旃檀，切莫沾染尘垢。”

322.

322.

Kāsiyānicadhāretvā,Kusacīramadhārayi;

Dukkhovāsoaraññasmiṃ,Māhitvaṃlakkhaṇegami.

“你一向穿迦尸(Kāsi)的丝绸，难道要去穿草与树皮的衣服吗？林中的生活是痛苦的，我的美人，你不要去啊。”

323.

323.

Tato [Pg.137] patibbatā suṇhā,Sassuraṃ evamabravī;

Nāhaṃ taṃsukhamicchayyaṃ,Yaṃme vessantaraṃ vinā.

于是，忠贞的儿媳对公公如此说道：“我不要那种没有韦桑达拉的快乐。”

324.

324.

Tato suṇhaṃ mahārājā,Dussahāni brahāvane;

Nānābhayāni ñāpento,Vanaṃ yāci agantave.

于是，大王向儿媳说明了广林中难以忍受的种种危险，请求她不要去森林。

325.

325.

Yāna santi mahārāja,Bhayānitāni kānane;

Sabbāni [Pg.138] haṃ sahissami,Anugacchāmi mepatiṃ.

大王，林中所有那些危险，我皆能忍受，我将跟随我的丈夫。

326.

326.

Pūratohaṃ gamissāmi,Dadantī bhatthuno pathaṃ;

Urasā panudahitvāna,Kusa naḷa vanādayo.

我将走在前面，为我夫君开辟道路，用胸膛推开吉祥草、芦苇、林木等。

327.

327.

Bahūhi vatavariyāhi,Kumārī vindate patiṃ;

Vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke,Gacchaññeva rathesabha.

少女通过众多誓言与修行觅得夫君；世间寡居是痛苦的，人中之雄啊，我定要前去。

328.

328.

Nānākārehi [Pg.139] pīḷenti,Anāthaṃvidhavaṃ janā;

Ativākyena bhāsanti,Mittācāpi salohitā.

人们以种种方式欺凌无依的寡妇；朋友与亲属亦用恶语相向。

329.

329.

Naggā nadī anūdakā,Naggaṃ raṭṭhaṃ arājakaṃ;

Itthīpi vidhavā naggā,Yassāsuṃdasa bhātaro.

无水之河是裸露，无王之国是裸露；寡妇亦是裸露，纵有十个兄弟。

330.

330.

Dhajo [Pg.140] rathassa paññānaṃ,Dhumo paññā namaggino;

Rājā raṭṭhassa paññānaṃ,Bhattā paññānamitthiyā.

旗帜是战车的标识，烟是火的标识；国王是国家的标识，丈夫是女人的标识。

331.

331.

Yā daliddassa posassa,Daliddī bhariyā siyā;

Aḍḍhā aḍḍhassa rājinda,Taṃ ve devā pasaṃsare.

人主啊，若为贫夫之贫妻，若为富夫之富妻，天神实赞叹斯人。

332.

332.

Kathaṃ nutāsaṃ hadayaṃ,Sukharāvata itthiyo;

Yā [Pg.141] sāmike dukkhitamhi,Sukhamicchanti attano.

当夫君受苦之时，那些为自己寻求快乐的女人，她们的心究竟是怎样的呢？

333.

333.

Apisāgarapariyantaṃ,Bahuvittadharaṃmahiṃ;

Nānāratanaparipūraṃ,Nicchevessantaraṃvinā.

即使是直至海际、拥有众多财富、充满种种珍宝的大地，若无韦桑达拉，我亦不欲。

334.

334.

Sāmikaṃ anugacchissaṃ,Ahaṃ kāsāyavāsinī;

Dhīratthutaṃ [Pg.142] nissīrikaṃ,Vedhabyaṃyañca nāriyā.

我将身穿袈裟，跟随我的夫君；女人那不幸而可鄙的寡居生活，当受谴责！

335.

335.

Suṇhāya bhāsitaṃ sutvā,Sassuro nikkhipetave;

Duve idheva nattāro,Suṇhaṃso eva mabravī.

听了儿媳所言，公公欲将两个孙儿留在此处，他如此对儿媳说道：

336.

336.

Imete daharāputtā,Jālīkaṇhājinā cubho;

Nikkhippa lakkhaṇe gaccha,Mayaṃte posisāmase.

这两个年幼的孩子，贾利(Jāli)和甘哈吉娜(Kaṇhājinā)，贤美之人啊，你留下他们走吧，我们将抚养他们。

337.

337.

Piyāme [Pg.143] puttakā deva,Jālī kaṇhājinā cubho;

Tyamhaṃ tattha ramessanti,Araññe jīviso kinaṃ.

天王啊，我此二爱子，贾利与甘哈吉娜，他们将在彼处令我等欢喜，林中生活何足道哉？

338.

338.

Puttenetvāna gacchāma,Dvemayaṃ vaṅkapabbataṃ,Dakkhamānā vasissāma,Ete pamodamānasā.

我俩将带子前去弯曲山(Vaṅkapabbata)，我俩将住于彼处，心怀喜悦，看顾他们。

339.

339.

Suṇamānā [Pg.144] vasissāma,Gītañca viyabhāṇinaṃ;

Etesaṃ naccamānānaṃ,Araññe māladhārinaṃ.

我俩将住于彼处，听他们歌唱嬉语，看他们在林中头戴花环而舞。

340.

340.

Suṇhāya bhāsitaṃsutvā,Sassurokhinna mānaso;

Evañhiso vilavittha,Paṭiccadārake duve.

公公听闻儿媳所言，心生忧愁；他如此为这两个孩子而哀叹：

341.

341.

Sālinaṃ [Pg.145] odanaṃ bhutvā,Suciṃ maṃsupasecanaṃ;

Rukkhaphalāni bhuñjantā,Kathaṃkāhanti dārakā.

曾食香稻米饭，配以洁净肉羹；将来食树果，孩儿们将如何是好？

342.

342.

Bhutvā satapale kaṃse,Sovaṇṇe satarājite;

Rukkhapattesu bhuñjantā,Kathaṃkāhanti dārakā.

曾用百金之碗、百银之盘而食；将来以树叶为食，孩儿们将如何是好？

343.

343.

Kāsiyānica dhāretvā,Khoma koṭumparānica;

Kusacīrāni [Pg.146] dhārentā,Kathaṃ kāhanti dārakā.

曾着迦尸(Kāsi)丝绸、亚麻与棉布之衣；将来身穿吉祥草衣，孩儿们将如何是好？

344.

344.

Vayhāhipariyāyitvā,Sivikāya rathenaca;

Patthikā paridhāvantā,Kathaṃ kāhanti dārakā.

曾乘轿、乘舆、乘车而行；将来徒步奔走，孩儿们将如何是好？

345.

345.

Kuṭāgāre sayitvāna,Nivāte phusitaggale;

Sayantā rukkhamūlasmiṃ,Kathaṃkāhanti dārakā.

曾于无风且门闩紧闭之尖顶楼阁安眠；将来卧于树下，孩儿们将如何是好？

346.

346.

Pallaṅkesu [Pg.147] sayitvāna,Gonake cittasanthate;

Sayantā tiṇasanthāre,Kathaṃkāhanti dārakā.

曾于铺设长毛绒毯与彩绘床单之卧榻安眠；将来卧于草席，孩儿们将如何是好？

347.

347.

Gandhakena vilimpetvā,Agalucandanenaca;

Rajojallāni dhārentā,Kathaṃkāhanti dārakā.

曾涂香料、沉香与檀香；将来满身尘垢，孩儿们将如何是好？

348.

348.

Cāmarī [Pg.148] mora hatthehi,Bījitaṅgā sukhedhitā;

Phuṭṭhā ḍaṃsehi makasehi,Kathaṃkāhanti dārakā.

曾由人持牦牛尾拂尘与孔雀羽扇拂身，安乐长大；将来遭虻蚊叮咬，孩儿们将如何是好？

349.

349.

Tahiṃvaṃbravi rājānaṃ,Vilapantaṃ sokaṭṭitaṃ;

Paṭicca dārake suṇhā,Vessantarapiyañjanā.

其时，韦桑达拉之爱妻，彼位儿媳，对为孩儿们哀叹悲伤的国王说道：

350.

350.

Mā [Pg.149] deva paridevesi,Māca tvaṃ vimanoahu;

Yathāmayaṃ bhavissāma,Tathā hessanti dārakā.

天王啊，请勿悲叹，亦勿心烦意乱；我等将如何，孩儿们亦将如何。

351.

351.

Evañhi sallapantānaṃ,Tesaṃ khattiyajātinaṃ;

Aññoññaṃ vibhātā ratti,Samuggañchittha sūriyo.

彼等刹帝利种姓者如此互相交谈之时，长夜已尽，红日东升。

352.

352.

Tadānetvā [Pg.150] ṭhapayiṃsu,Catusindhavayuñjitaṃ;

Alaṅkata rathaṃrāja-Dvāre maṅgalasammataṃ.

其时，彼等牵来一辆由四匹信度马驾驭、装饰华丽且被视为吉祥之马车，停于王宫门前。

353.

353.

Vanditvā sassure maddī,Ādāya puttake duve;

Bhattuno purato gantvā,Pathamaṃ rathamāruhi.

玛蒂礼敬了公公，带着两个孩子；她走到丈夫面前，首先登上了马车。

354.

354.

Tatovessantaromātā-Pitaro ativandiya;

Padakkhiṇañca katvāna,Sīghaso rathamāruhi.

其后韦桑达拉深深礼敬了父母；向右绕行之后，迅速登上马车。

355.

355.

Tato [Pg.151] maṅgaladvārena,Rathaṃ pesesi laṅkataṃ;

Tosāpayaṃ mahāsatto,Maddiṃ jālissa mātaraṃ.

其后，他驾着华丽的马车，从吉祥门而出；大士令佳理(Jāli)的母亲玛蒂，心中欢喜。

356.

356.

Pathantesu bhivandanti,Sakkaccaṃ bahavo janā;

Vessantarañca maddiñca,Passamānā katañcalī.

当他们行于路上时，许多人恭敬地合掌致敬，瞻仰着韦桑达拉与玛蒂。

357.

357.

Āpucchantoca [Pg.152] pakkāmi,Gacchissāmīhi patthayaṃ;

Nidukkhā sukhitāhotha,Itiso vandake jane.

他告辞离去，说道：“我将要走了”；并对致敬的人们说：“愿你们无苦、安乐！”

358.

358.

Rathe ṭhitova sorājā,Ovadanto apakkami;

Dānaādīni puññāni,Karothāti mahājanaṃ.

那位王子站在车上，训诫着众人离去：“你们要行布施等种种福德善业！”

359.

359.

Gacchante bodhisattamhi,Mātā evañhi cintayi;

Dātukāmosi mevutto,Paṭṭhāya jātakālato.

当菩萨启程时，母亲这样想：“我的儿子，你从出生之时起，就喜爱布施。”

360.

360.

Tatodānaṃ [Pg.153] dadopetuṃ,Puttaṃratana pūrite;

Puttassubhosu passesu,Pesesi sakaṭebahū.

于是，为让儿子能行布施，她派遣了许多装满珍宝的货车，跟随在他道路的两旁。

361.

361.

Vessantarohi samparohi sampatta-Yācakānaṃ asesakaṃ;

Aṭṭhārasavāre dāsi,Kāyāruḷhaṃpiattano.

韦桑达拉确实将一切都布施给了前来乞求的乞丐；他十八次地布施，乃至自己身上的穿戴。

362.

362.

Nagarā [Pg.154] nikkhamantamhi,Vessantaresa pettikaṃ;

Nagaraṃ daṭṭhukāmosi,Tadā saṅkampi medanī.

当韦桑达拉离开城市时，他希望能再看一眼父亲的城；那时，大地也为之震动。

363.

363.

Tahiṃ rathappamāṇamhi,Ṭhāne bhijjiya medanī,Parivattittha kulāla-Cakkaṃvanagarāmukhī.

在那里，一块车轮大小的地方，大地裂开并旋转，如同陶工的转轮，转而面向着城市。

364.

364.

Nagaraṃ oloketvāna,Nagarābhimukhe rathe,Ṭhitomaddiṃpi dakkhetuṃ,Evaṃsobravi hāsayaṃ.

他看着城市，站在面向城市的车上，为了也让玛蒂看到，他微笑着这样说：

365.

365.

Iṅgha [Pg.155] maddi nisāmehi,Rammarūpaṃva dissati;

Āvāso siviseṭṭhassa,Pettikaṃ bhavanaṃ mama.

“来，玛蒂，请看！看那美丽的景象！那是西维(Sivi)族之翘楚的住所，我父亲的王宫。”

366.

366.

Sahajātaamacceca,Nivattetvā mahājanaṃ;

Rathaṃ pājesi so sīghaṃ,Modantomaddiyātato.

他遣返了与他一同出生的臣子以及广大的民众；然后他迅速地驾驶马车，与玛蒂一同欢喜前行。

367.

367.

Anvāgamiṃsu [Pg.156] pājentaṃ,Cattāro brahmaṇā tahiṃ;

Yācituṃ sindhave ete,Maddī passittha tāvade.

当他驾车前行时，有四位婆罗门前来向他乞求信度良马；那时，玛蒂看见了他们。

368.

368.

Maddīpi mandasaddena,Yācakā viya āgatā;

Ityārocesi bhattāraṃ,Gaṇhantī tassa piṭṭhiyaṃ.

玛蒂也触摸着丈夫的后背，轻声地告诉他：“好像有乞丐来了。”

369.

369.

Sādhu [Pg.157] bhaddeti vatvāna,Rathassāgamanaṃ akā;

Brahmaṇā upagantvāna,Yāciṃsu sindhave tahiṃ.

他说道：“好的，贤妻！”便停下了马车；婆罗门们走上前来，在那里乞求信度良马。

370.

370.

Modamānova sodāsi,Brahmaṇānaṃ susindhave;

Brahmaṇādāya gañchiṃsu,Assesaka nivesanaṃ.

他欢喜地将良种信度马布施给了婆罗门；婆罗门们带着马，回到了自己的住处。

371.

371.

Assesu pana dinnesu,Cattāro devaputtakā;

Rohiccamigavaṇṇena,Rathaṃ vahiya gañchisuṃ.

但当马匹被布施出去后，四位天子化作赤鹿的模样，前来拉着马车前行。

372.

372.

Devā [Pg.158] rohiccavaṇṇena,Vahantīti subuddhimā;

Vijānitvāna maddiṃpi,Ñāpento evamabravī.

那位大智慧者了知，是诸天神化作赤鹿在拉车，为了也让玛蒂知道，他便如此说道：

373.

373.

Iṅghapmaddi nisāmehi,Cittarūpaṃva dissati;

Migaro hiccavaṇṇena,Dakkhiṇassāvahantimaṃ.

“来，玛蒂，请看！看这奇妙的景象！这些赤色的鹿，正巧妙地拉着我前行。”

374.

374.

Maddīcevaṃ [Pg.159] nicchāresi,Giraṃ accherarūpinī;

Vessantarassatejena,Rathaṃvahantidevatā.

玛蒂也发出了赞叹之语：“真是奇妙！因韦桑达拉的威力，诸天神正在拉着马车！”

375.

375.

Āgantvāna rathaṃ yāci,Aparo brāhmaṇo tato;

Bodhisattopisodāsi,Rathaṃ tassa anigghiyaṃ.

其后，另一位婆罗门前来乞求这辆马车；那位菩萨也将这辆无价的马车布施给了他。

376.

376.

Sakappiye dadantamhi,Maddī pahaṭṭhamānasā;

Sādhukāraṃ pavattesi,Sadā maccherahiṃsinī.

当他布施自己的车乘时，玛蒂心生欢喜；一向破除悭吝的她，发出了“善哉”的赞叹声。

377.

377.

Dinne [Pg.160] rathamhi antara-Dhāriyiṃsu devaputtakā;

Sabbe te patthikā āsuṃ,Rājāmaddiṃ tadābravī.

当马车被布施出去后，天子们便消失了；他们所有人都成了步行者，那时，王子对玛蒂说：

378.

378.

Tvaṃ maddi kaṇhaṃgaṇhāhi,Lahuesā kaniṭṭhakā;

Ahaṃ jāliṃ gahessāmi,Garuko bhātikohiso.

“玛蒂，你抱着甘哈(Kaṇhā)，她是妹妹，比较轻；我来抱着佳理，他是哥哥，比较重。”

379.

379.

Rājā [Pg.161] kumāramādāya,Rājaputtīca dārikaṃ;

Sammodamānā pakkāmuṃ,Aññamañña piyaṃ vadā.

王子抱着男孩，公主抱着女孩，他们彼此说着爱语，欢喜地一同前行。

380.

380.

Āgacchante paṭipathaṃ,Disvāna addhikejane;

Evaṃ pucchiyagañchiṃsu,Kuhiṃ vaṅkatapabbato.

他们遇见迎面而来的旅人，便这样询问着前行：“请问弯格陀山(Vaṅkata-pabbata)在何处？”

381.

381.

Kaluṇaṃ [Pg.162] paridevitvā,Pucchitā addhikājanā;

Evaṃ te paṭivedesuṃ,Dūrevaṅkatapabbato.

被问及的旅人们都悲伤地哀叹，他们这样回答道：“弯格陀山还很远。”

382.

382.

Maggāsannesu passantā,Dārakā phaline dume;

Tesaṃphalānaṃ hetumhi,Pitaro uparodare.

孩子们看见路旁结满果实的树木，为了得到那些果子，便向父母哭闹起来。

383.

383.

Rodante dārake disvā,Ubbiggā vipulā dumā;

Yasamevonamitvāna,Upagacchanti dārake.

见诸子哭泣，高大诸树亦惊；彼等自行垂首，来到诸子跟前。

384.

384.

Idaṃ [Pg.163] accherakaṃ disvā,Maddī sasaṅkasannibhā;

Pitipuṇṇena kāyena,Evaṃgāyittha nandanā.

见到此奇妙景象，玛蒂(Maddī)虽惊如兔，然身体充满喜悦，欢喜地如此诵言：

385.

385.

Accheraṃ vata lokasmiṃ,Abbhūtaṃ lomahaṃsanaṃ,Vessantarassa tejena;

Sayame vonatā dumā.

“啊，世间实奇妙，未曾有，令人毛骨悚然！因韦桑达拉(Vessantara)之威力，诸树竟自行垂首！”

386.

386.

Saṃkhipiṃsu [Pg.164] pathaṃ yakkhā,Anukampāya dārake;

Nikkhantadivaseneva,Jetaraṭṭhamupāgamuṃ.

夜叉(yakkha)出于对诸子之怜悯，缩短其路程；于出发之日，彼等即抵达支提国(Jetaraṭṭha)。

387.

387.

Ekāhenevate tiṃsa-Yojanāni atikkamuṃ;

Sāyanhe mātulaṃnāma,Sampattā nagaraṃ subhaṃ.

彼等于一日之内，即行过三十由旬；至傍晚时，抵达名为舅父(Mātula)之美城。

388.

388.

Nagarassassa dvāramhi,Sālāyaṃ nisidiṃ sute;

Khedaṃ vinodamānāva,Tosentā dārake duve.

于城门口一厅堂内，彼等坐下消除疲劳，并令二子欢喜。

389.

389.

Maddīpi [Pg.165] bodhisattassa,Rajaṃ pādesu puñchiya;

Sambahitvāna pādeca,Vijayantī ṭhitā tadā.

玛蒂亦为菩萨拭去足尘，并按摩其双足，尔后立于一旁为彼扇风。

390.

390.

Sālāya nikkhamitvāna,Bhattucakkhupathe ṭhitā;

Disodisaṃ olokesi,Maddī kantārakhedinī.

因旷野之行而疲惫的玛蒂，走出厅堂，立于其夫君视线可及之处，眺望四方。

391.

391.

Jetiyo [Pg.166] parivāriṃsu,Disvāna asahāyikaṃMaddiṃ evaṃugghosiṃsu,Itthī iccherarūvinī.

支提国诸女子围绕于她，见玛蒂孤身无伴，乃高声赞叹：“此女实有绝色！”

392.

392.

Vayhāhi pariyāyitvā,Sivikāya rathenaca;

Sājja maddīaraññasmi,Patthikā paridhāvati.

“昔日乘坐肩舆、轿子与马车之玛蒂，今日竟于林中徒步奔波。”

393.

393.

Anāthāgamanaṃ maddiṃ,Bhattārā puttakehica,Disvāgantvānā cikkhaṃsu,Jetindānaṃ khaṇena tā.

彼等见玛蒂与夫君及诸子无助前来，便立即前去禀告支提诸王。

394.

394.

Taṃ [Pg.167] sutvā jetapāmokkhā,Rodamānā upāgamuṃ;

Vessantarassa pādesa,Nipacca iti pucchisuṃ.

闻此，支提诸首领哭泣而前，于韦桑达拉足下拜倒，如是问道：

395.

395.

Kiccinu deva kusalaṃ,Kicci deva anāmayaṃ;

Kiccipitā arogote,Sivīnañca anāmayaṃ;

Ko te balaṃ mahārāja,Konu te rathamaṇḍalaṃ.

“天王，您安好否？天王，您无恙否？您父亲无病否？悉毗(Sivī)国人亦安好否？大王，您之军队何在？您之车队何在？”

396.

396.

Anassako [Pg.168] arathako,Dīghamaddhāna māgato;

Kiccāmittehi pakato,Anuppatto simaṃdisaṃ.

“我无马亦无车，长途跋涉而来；为敌所迫，方至此边界之地。”

397.

397.

Atha vessantarorājā,Āgatahetumattano;

Ñāpetuṃ jetarājūnaṃ,Imāgāthā abhāsatha.

于是，韦桑达拉王为向支提诸王说明自己前来之缘由，而说此等偈颂：

398.

398.

Kusalañceva [Pg.169] mesamma,Atho samma anāmayaṃ;

Atho vibhā arogome,Sivīnañca ānāmayaṃ.

“朋友，我安好，朋友，我亦无恙。我父无病，悉毗国人亦皆安好。”

399.

399.

Ahañhikuñjaraṃ dajjaṃ,Sabbasetaṃ gajuttamaṃ;

Brāhmaṇānaṃ sālaṅkāraṃ,Khettaññuṃ raṭhapūjitaṃ.

“因我已将彼全身洁白、最上之象，彼通晓战阵、为国所敬之象，连同其饰物，布施予诸婆罗门。”

400.

400.

Tasmiṃ me sivayokuddhā,Vibhā upahatomano;

Avaruddhasi maṃ rājā,Vaṅkaṃgacchāmipabbataṃ.

“为此，悉毗人于我生怒，我父心亦烦乱。国王放逐我，我正前往槃伽山(Vaṅka)。”

401.

401.

Tadā [Pg.170] te jetarājāno,Balānuppadamānasā;

Evaṃ tosiṃsu rājānaṃ,Nikkhantaṃ sakaraṭhato.

于是，彼等心灰意冷之支提诸王，如此安慰已离开己国之国王：

402.

402.

Svāgatante mahārāja,Athoteadurāgataṃ;

Issaro sianuppatto,Yaṃidhatthipavedaya.

“大王，欢迎您！您之到来实为幸事。您乃作为主君驾临，此处所有，请尽管吩咐。”

403.

403.

Idheva [Pg.171] tāva acchassu,Jetaraṭṭhe rathesabha;

Yāva jetā gamissanti,Rañño santika yācituṃ.

“车主中之雄者啊，请您暂留于此支提国，待我等支提人前往国王面前为您请求。”

404.

404.

Tadā vessantaro āha,Māvogamittha santikaṃ;

Yācituṃ mama pitussa,Rājāpi tattha nissaro.

尔时韦桑达拉言：“汝等勿往我父之处请求，国王于此事亦无权力。”

405.

405.

Accuggatāhi sivayo,Balaggāne gamācaye,Tepaadhaṃsi tumicchanti,Rājānaṃ mama kāraṇā.

“因悉毗人甚为傲慢，无论军中或村中，彼等皆欲因我之故而废黜国王。”

406.

406.

Saceevaṃ [Pg.172] mahārāja,Siyā jetuttare pure;

Idhevarajjaṃ kārehi,Jetehi parivārito.

“大王，若果真如此，便请于此捷陀多罗城(Jetuttara)，由我等支提人围绕护卫，治理此国。”

407.

407.

Iddhaṃ phitañcidaṃraṭṭhaṃ,Iddho janapado mahā;

Matiṃ karohi tvaṃ deva,Rajjassa manussatituṃ.

“此王国繁荣昌盛，此国土辽阔富饶。天王，请下定决心，治理此国吧。”

408.

408.

Alaṃ [Pg.173] me rajjasukhena,Pabbājitassa raṭṭhato;

Atuṭṭhā sivayocāsuṃ,Mañcerajjebhisecayyūṃ.

“王国之乐于我足矣，我乃自国中被放逐之人。若拥立我为王，悉毗人必不悦。”

409.

409.

Asammodanī yampivoassa,Accantaṃ mamakāraṇā;

Sivīhi bhaṇḍanañcāvi,Viggaho me naruccati.

“完全因我之故，汝等之间将有不和，亦将与悉毗人争吵。冲突非我所喜。”

410.

410.

Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ,Sabbassa agghiyaṃ kataṃ;

Avaruddhasi maṃ rājā,Vaṅka gacchāmipabbataṃ.

“汝等所予，我已领受；一切礼遇，亦皆周到。国王放逐我，我将往槃伽山。”

411.

411.

Aneka [Pg.174] pariyāyena,Jetarājūhi yācito;

Anicchanto paṭikkhīpi,Rajjaṃ so jetaraṭṭhake.

虽为支提诸王再三请求，然彼无意，拒绝了支提国之王位。

412.

412.

Nagaraṃ apavīsitvā,Sālaṃ sāṇiparikkhipaṃ;

Kāretvā ekarattiṃso,Sayī saputtadārako.

彼未入城，而命人建一布幔围绕之厅堂，与妻儿于彼处共住一夜。

413.

413.

Pubbaṇhasamaye [Pg.175] bhutvā,Nānaggaṃ rasabhojanaṃ;

Nūtvā so jetarājūhi,Parivutova nikkhami.

清晨时分，他享用了种种美味佳肴，沐浴之后，在捷达诸王的簇拥下出发了。

414.

414.

Jetarājā pannarasa-Yojanaṃ jetaraṭṭhato;

Gantvāna vanadvāramhiṬhitāmagga mabhāsisuṃ.

捷达诸王从捷达国走了十五由旬，站在森林入口处，为他说明路径：

415.

415.

Esaselomahārāja,Pabbato gandhamādano;

Yatta tvaṃ saha puttehi,Sahabhariyāya vacchasi.

“大王，此即香醉山，您将与妻儿一同居住于此。”

416.

416.

Taṃ [Pg.176] jetā anusāsiṃsu,Assunettā rudammukhā;

Ito gacchaṃmahārāja,Ujuṃ yenuttarābhimukho.

捷达人泪流满面，如此指点他：“大王，从此处径直朝北而去。”

417.

417.

Atha dakkhasi bhaddante,Vepullaṃnāma pabbataṃ;

Nānādumagaṇākiṇṇaṃ,Sītacchāyaṃ manoramaṃ.

“尊者，然后您会看见一座名为毗富罗(Vepulla)的山，彼处遍布种种树木，树荫清凉，令人心悦。”

418.

418.

Tamatikkamabhaddante[Pg.177],Athadakkhasiāpagaṃ;

Nadiṃketumadiṃnāma,Gambhīraṃgirigabbharaṃ.

“尊者，越过彼山之后，您会看见一条名为计都摩底(Ketumatī)的河，其水甚深，源于山涧。”

419.

419.

Puthulomacchaākiṇṇaṃ,Suppatitthaṃmahodakaṃ;

Thattanūtvāpivitvāca,Assāsetvāsaputtake.

“彼处多有大鱼，渡口良好，水量丰沛。您可于彼处沐浴、饮水，并让您的子女休息。”

420.

420.

Athadakkhasibhaddante,Nagrodhaṃmadhuvipphalaṃ;

Rammake sikharejātaṃ,Sītacchāyaṃmanoramaṃ.

“尊者，然后您会看见一棵尼拘律树，其果甜美，生于怡人山峰之上，树荫清凉，令人心悦。”

421.

421.

Atha [Pg.178] dakkhasi bhaddante,Nāḷikaṃnāma pabbataṃ;

Nānādija gaṇākiṇṇaṃ,Selaṃ kiṃ purisāyutaṃ.

“尊者，然后您会看见那利伽(Nāḷika)山，彼处遍布种种鸟群，亦是紧那罗出没之岩山。”

422.

422.

Tassauttarapubbena,Mucalindonāmasosaro;

Puṇḍarikehisañchanno,Setasogandhikehica.

“于其山之东北，有名为目支邻陀之湖，湖面覆满白莲与白色香莲。”

423.

423.

Sovanaṃ meghasaṅkāsaṃ,Dhuvaṃ haritasaddalaṃ;

Sīhovā misapekkhīva,Vanasaṇḍaṃ vigāhaya.

他进入了那片如云、常有绿草的林苑，犹如一头寻觅猎物的狮子。

424.

424.

Tattha [Pg.179] bindussarā vaggū,Nānāvaṇṇā bahūdijā;

Kūjanti mupakūjanti,Utusaṃpupphite dume.

于彼处，众多色彩各异之鸟，于应季盛开之树上，以悦耳之声鸣叫、唱和。

425.

425.

Gantvā girividuggānaṃ,Nadīnaṃ pabhavānica;

So addasa pokkharaṇiṃ,Karañca-ka kudhāyutaṃ.

行至山间险径与诸河之源，他看见一个莲池，其周长有迦兰阇(Karañja)树与拘陀(Kakudha)树。

426.

426.

Puthulo macchaākiṇṇaṃ,Suppatitthaṃ mahodakaṃ;

Samañca caturaṃ sañca,Sāduṃ appatigandhiyaṃ.

池中多有大鱼，渡口良好，水量丰沛，池岸平坦呈四方形，水质甘甜而无异味。

427.

427.

Tassā [Pg.180] uttarapubbena,Paṇṇasālaṃ amāpaya;

Paṇṇasālaṃ amāpetvā,Uñchācariyāya īhatha.

他在莲池之东北，建造了一座叶茅屋。建好叶茅屋后，他便努力过着拾穗为生的生活。

428.

428.

Evañhi jetarājāno,Ācikkhitvāna añjasaṃ;

Ekaṃ jetaputtaṃ byattaṃ,Āmantesuṃ susikkhitaṃ.

捷达诸王如此指明路径之后，便对一位聪明能干、训练有素的捷达人说道：

429.

429.

Gacchantecā [Pg.181] gacchanteca,Pariggaṇhassu luddhaka;

Iccevaṃ saññāpetvāna,Vanadvāre ṭhapiṃ sutaṃ.

“猎人啊，你要看护好所有来往之人。”如此嘱咐之后，他们便将他安置在森林入口处。

430.

430.

Nānābhaya vinodāya,Vessantarassa rājino;

Ārakkhaṃ te ṭhapetvāna,Āgamiṃsu sakaṃpuraṃ.

为消除韦桑达拉王的种种恐惧，他们为他设下护卫后，便返回自己的城邦了。

431.

431.

Vessantaroca gacchanto,Gandha mādanapabbataṃ;

Saputta [Pg.182] dārako patto;

Vissamī divasaṃ tahiṃ.

韦桑达拉与妻儿一同前往香醉山，抵达后，于彼处休息了一日。

432.

432.

Tatottarāhi mukhoso,Gaccha vepulla pabbataṃ;

Patvā tappāda maggena,Patto ketumatiṃ nadiṃ.

然后他面朝北方，走向毗富罗山。沿着山脚小径，他抵达了计都摩底河。

433.

433.

Tissā tīre nisīditvā,Maṃsaṃkhādiya sundaraṃ;

Dinnamekena luddhena,Nūtvā pitvāca vissamī.

他坐于其河岸，食一位猎人所赠之美味的肉；沐浴、饮水之后，他休息了。

434.

434.

Soṇṇasūciṃ [Pg.183] luddhakassa,Datvāna so tatoparaṃ;

Gacchanto dakkhinigrodhaṃ,Pabbatasikhare ṭhitaṃ.

将金针给予猎人后，他继续前行，走向位于山顶的南尼拘律树。

435.

435.

Tassamūle nisīditvā,Thokaṃphalāni bhuñjiya;

Tatoparaṃ sa gacchanto,Patto nāḷikapabbataṃ.

他坐于其树下，食少许果实；然后继续前行，抵达了那利迦山。

436.

436.

Nāḷikaṃ pariharitvā,Gacchanto so mahāsaraṃ;

Mucalindaṃ upāgañchi,Nānākamala bhūsitaṃ.

绕过那利迦山，他继续前行，来到饰有种种莲花的目支邻陀大湖。

437.

437.

Tassa [Pg.184] pubbauttarena,Khuddamaggena gacchatā;

Diṭṭhaṃ brahāvanaṃ rammaṃ,Phala pupphāna pūritaṃ.

沿其东北方的小径前行，他见到一座宜人的大森林，其中遍满花与果。

438.

438.

Tamatikkamma gacchanto,Anupubbena khatthiyo;

Caturaṃsa pokkharaṇiṃ,Sampatto, si mahodakaṃ.

刹帝利依次前行，经过那座森林，抵达一个水量丰沛的四方形莲池。

439.

439.

Vessantaroca [Pg.185] maddīca,Jālīkaṇhājinā cubho;

Tattheva te vissamiṃsu,Aññamaññapiyaṃvadā.

韦桑达拉、玛蒂，以及佳利(Jāli)与罽拏(Kaṇhājinā)二人，他们就在彼处休息，互相说着爱语。

440.

440.

Āvajjanto tadā sakko,Passittha devakuñjaro;

Himavantaṃ mahāsattaṃ,Paviṭṭhaṃbhayabheravaṃ.

那时，天神之主帝释在省察时，看见大士已进入那可怖可畏的雪山之中。

441.

441.

Vissukammaṃ devaputtaṃ,Pakkosāpiya so tato;

Assamaṃ māpanatthāya,Pesesi vaṅkapabbataṃ.

于是，他召来天子毗首羯磨(Vissukamma)，为建造一座净修处，而将他派往弯伽山(Vaṅkapabbata)。

442.

442.

Vissukammopi [Pg.186] so sīghaṃ,Otaritvā devalokato;

Vaṅkapabbata kucchimhi,Māpesi assame duve.

那位毗首羯磨亦迅速从天界降下，在弯伽山的山谷中造了两座净修处。

443.

443.

Duveca caṅkameratti-Divā ṭhānānimāpayi;

Paṭirūpesu ṭhānesu,Pupphite phalite dume.

他建造了两条经行道，以及日夜的住处，都位于开花结果的树木之间的适宜地点。

444.

444.

Paṭiyādiyitvā samaṇa-Parikkhāre asesato;

Akkharānipi sokāsi,Evaṃassama bhittiyaṃ.

他毫无遗漏地备妥所有沙门的必需品，并且在净修处的墙上写下文字。

445.

445.

Pabbajjaṃ [Pg.187] icchamānāce,Yote ime gaṇhantuve;

Pabbajitvāna acchantu,Imamhiassame sukhaṃ.

“若有欲出家者，可取用这些资具；出家后，可安乐地住于此净修处。”

446.

446.

Evaṃlikhitvāna sodevo,Amanusseca bherave;

Mige khage palāpetvā,Sakaṭhāna gato ahu.

如此写完后，那位天神赶走了可怕的非人、野兽和飞鸟，然后返回自己的住处。

447.

447.

So [Pg.188] ekapadikaṃ maggaṃ,Disvā vessantaro tato;

Pabbajitāna māvāso,Ayaṃ hehīti cintiya.

其后，韦桑达拉(Vessantara)看到一条单人小径，心想：“这必定是出家人的住所。”

448.

448.

Maddiṃ assama dvāramhi,Ṭhapetvā puttakepica;

Assamaṃ pavisitvāna,Passittha akkharāniso.

他让玛蒂(Maddī)和孩子们待在净修处的门口，自己进入净修处后，看见了那些文字。

449.

449.

Idaṃsakkena dinnaṃti,Utvā so tuṭṭhamānaso;

Paṇṇasālaṃ pavisittha,Ekako pabbajetave.

他了知“此乃帝释(Sakka)所赐”后，心生欢喜，独自进入叶茅屋，准备出家。

450.

450.

Tahiṃ [Pg.189] dhanuñca khaggañca,Apanetvā sasāṭake;

Omuñcitvāna soratta-Vākacīraṃ nivāsayi.

他在那里放下弓和剑，脱下衣物，然后穿上了红色的树皮衣。

451.

451.

Aṃse katvāna ajina-Cammañca sakkadattiyaṃ;

Gaṇhittha isivesaṃso,Bandhitvā jaṭamaṇḍalaṃ.

他将帝释所赐的羚羊皮搭在肩上，束起顶髻，取了仙人的形相。

452.

452.

Daṇḍamādāya [Pg.190] nikkhamma,Paṇṇasālāya caṅkamaṃ;

Āruyha uda, netvānaṃ,Caṅkamī aparāparaṃ.

他手持拐杖走出叶茅屋，登上经行道，来回经行。

453.

453.

Tatoso puttadārānaṃ,Santikaṃ saṃvutindriyo;

Āgañchi saṭṭhi vassova,Thero oruyha caṅkamā.

然后，他从经行道上下来，守护诸根，像一位六十岁的长老一样，来到妻儿的身边。

454.

454.

Maddīdisvā mahāsattaṃ,Kalunaṃ paridevayi;

Nipacca tassa pādesu,Purāṇāni anutthunaṃ.

玛蒂见到大士，便悲伤地哀叹。她俯伏在他的脚下，悲叹他往日的荣耀。

455.

455.

Tato [Pg.191] sā bodhisattena,Saddhiṃ pavisi assamaṃ;

Gantvā sakapaṇṇasālaṃ,Isivesaggahā ahu.

然后她与菩萨一起进入净修处；去到她自己的叶茅屋后，她也取了女修行者的形相。

456.

456.

Pacchāputtepi tāpasa-Kumārake kariṃsute;

Vasiṃsu vaṅkakucchimhi,Cattāro khattiyājanā.

之后，他们也让两个孩子成为小修行者。这四位刹帝利便住在弯伽山(Vaṅka)的山谷中。

457.

457.

Athamaddī varaṃyāci,Mahāsattaṃ mahāisiṃ;

Mātumhe devagañchittha,Phalāphala gavesanaṃ.

那时，玛蒂向大士、大仙人求一个恩典：“夫君，请您不要去寻觅各种林果。”

458.

458.

Idhaputte [Pg.192] gahetvāna,Vaseyyātha yathāsukhaṃ;

Ahamevā harissāmi,Mūlāleca phalāphale.

“请您带着孩子们安乐地住在这里，我自会去采摘根、茎和各种果实。”

459.

459.

Evaṃvaraṃ yācitvāna,Araññato phalāphalaṃ;

Āharitvāna posesi,Jaṭinīsā tayojane.

如此请求后，那位结发女修行者便从森林中采来各种林果，养育那三个人。

460.

460.

Bodhisattopi [Pg.193] yācitta,Varaṃmaddiṃ sucāriniṃ;

Māgaccha ākālebhadde,Paṭṭhāyito mamantikaṃ.

菩萨也向行为贤善的玛蒂求一个恩典：“贤妻，从今以后，请不要在不适当的时候来到我面前。”

461.

461.

Itthīca brahmacariya-Malaṃnāma sumedhase;

Brahmacāriṃhi nāsenti,Tasmā yācāmi maṃvaraṃ.

“贤慧的妻子，女人确实是梵行之垢，她们会毁坏梵行者。因此我向你求此恩典。”

462.

462.

Sampaṭicchittha sādhūti,Sāmaddī brahmacārinī;

Sakaṭṭhāne te vasiṃsu,Bhāventā piya bhāvanaṃ.

梵行女玛蒂道：“善哉！”并接受了。他们住在各自的地方，修习慈爱之培育。

464.

464.

Mettāya [Pg.194] ānubhāvena,Mahesissa tiyojane;

Aññamaññaṃ mettāyiṃsu,Samantā sabbapāṇino.

以大仙人慈心的威力，方圆三由旬内，所有众生皆互相友爱。

464.

464.

Pātovuṭṭhāya maddīpi,Upaṭṭhāpiya pāniyaṃ;

Paribhojaniyañceva,Mukhodakañca āhari.

玛蒂也清晨早起，准备好饮用水、食物和盥洗水。

465.

465.

Dantakaṭṭhañca [Pg.195] pādāsi,Tato assamamaṇḍalaṃ;

Sammajitvāna dveputte,Ṭhapetvā pitusantike.

她递上齿木，然后打扫了净修处，再将两个孩子安置在父亲身边。

466.

466.

Khaṇittiṃ pacchi mādāya,Aṅkusañcāpi gaṇhiya;

Vanamūlaphalatthāya,Pāvekkhi ekikāvanaṃ.

她带着挖掘的工具、篮子和钩竿，为了采摘林中的根与果，独自一人进入森林。

497.

497.

Sāyanhasamaye pacchiṃ,Mūlālehi phalehica;

Pūrāpetvāna sāgañchi,Paṇṇasālaṃ araññato.

傍晚时分，她将篮子装满了根、茎和果实，从森林回到叶茅屋。

468.

468.

Phalapacchiṃ [Pg.196] nikkhipetvā,Sayaṃ nhātvāna puttake;

Nhāpetvāca bhuñjiṃsu,Modentā caturojanā.

放下果篮，自己沐浴并为孩子们沐浴后，四人欢喜地一起用餐。

469.

469.

Bhutvā nallāpa sallāpaṃ,Katvāna puttake duve;

Maddīādāya pāvīsi,Sāpaṇṇasālamattano.

吃过饭，交谈之后，玛蒂带着两个孩子进入她自己的叶茅屋。

470.

470.

Evaṃvuttaniyāmena,Cattārokhattiyājanā;

Vaṅkapabbatakucchimhi,Sattamāsevasiṃsute.

就这样，那四位刹帝利在弯伽山的山谷中，住了七个月。

471.

471.

Tadākaliṅgaraṭṭhamhi[Pg.197],Gāmamhidunniviṭṭhake;

Brahmaṇojūcakonāma,Bhikkhācāro alakkhiko.

那时，在迦陵伽(Kaliṅga)国的顿尼维塔(Dunniviṭṭha)村，有一位名叫朱迦(Jūjaka)的婆罗门，他靠乞食为生，命运多舛。

472.

472.

Kahāpaṇasataṃladdhā,Bhikkhācārenabrāhmaṇo;

Ekabrāhmaṇakulamhi,Thapetvāpunasogato.

那位婆罗门通过乞食获得了一百钱，他将钱寄放在一个婆罗门家庭后，又再次离开了。

473.

473.

Anāgantvācirāyante,Jūcakamhigahāpaṇaṃ,Khīṇaṃbrāhmaṇagehamhi,Valañjetvāasesato.

未过几时，给朱茶迦(Jūcaka)的钱财，已在其婆罗门家中被挥霍殆尽。

474.

474.

Codesigahāpaṇaṃso[Pg.198],Pacchāgantvānajūcako;

Kahāpaṇassakhīṇattā,Dātuṃnāsakkhibrāhmaṇo.

其后，债主前来向朱茶迦索要钱财；因钱财已尽，彼婆罗门无能偿付。

475.

475.

Dhītā tassa brāhmaṇassa,Nāmenāmittatāpanā;

Yuvatīrūpavantīca,Jūcakassaadaṃsutaṃ.

彼婆罗门之女，名为阿弥陀塔帕娜(Amittatāpanā)，年轻貌美，他们将她给了朱茶迦。

476.

476.

Vasitthadunniviṭṭhamhi[Pg.199],Ādāyāmittatāpanaṃ;

Dahariṃjiṇṇakopāpo,Jūcakoyācajīvako.

邪恶年老的乞丐朱茶迦，带着年轻的阿弥陀塔帕娜，住在一个婆私吒(Vasittha)族的偏僻村落里。

477.

477.

Amittatāpanāsammā,Garuṃkatvānabrāhmaṇaṃ;

Paṭijaggatiindaṃva,Sūjāuṭṭhānasīlinī.

勤勉的阿弥陀塔帕娜恭敬地对待那婆罗门，照顾他，犹如修嘉(Sujā)之于因陀罗(Inda)。

478.

478.

Yuvānobrāhmaṇāaññe,Disvānāmittatāpanaṃ;

Jāyāvattenasampannaṃ,Sadāreititajjare.

其他年轻的婆罗门见阿弥陀塔帕娜如此善尽妻子之责，便斥责自己的妻子。

479.

479.

Ayaṃmahallakaṃsammā[Pg.200],Paṭijaggatijūcakaṃ;

Kiṃ pamajjatha amhākaṃ,Yuvānānaṃtu vo sataṃ.

“此女妥善照顾年老的朱茶迦，而你们身为我等年轻人的妻子，为何对我们如此懈怠？”

480.

480.

Paṭijaggathanobālā,Passitvā mittatāpanaṃ;

Nocepaṭijaggeyyātha,Daṇḍessāmakharaṃbhusaṃ.

“你们这些愚人，看看阿弥陀塔帕娜！你们要好好照顾我们。若不照顾，我们将严厉地惩罚你们。”

481.

481.

Tajjitā [Pg.201] bhariyāsabbā,Patīhi bhayamānasā;

Sannisinnā mantaliṃsu;

Ārabbhāmittatāpanaṃ.

所有的妻子都被丈夫斥责，心中恐惧。她们聚集在一起，商议关于阿弥陀塔帕娜之事。

482.

482.

Palāpessāma ayyāyo,Imamhādunni viṭṭhato;

Evaṃsukhaṃ vihissāma,Jūcakassa pajāpatiṃ.

“女士们，让我们将朱茶迦的妻子从这恶劣之地赶走，这样我们就能安乐地生活了。”

483.

483.

Mantayitvānatā evaṃ,Nadiṃ udakahāriyā;

Samāgantā ujjhāyiṃsu,Titthe amittatāpanaṃ.

她们如此商议后，便去河边取水。她们在渡口聚集起来，一同嘲弄阿弥陀塔帕娜。

484.

484.

Amittānunatemātā[Pg.202],Amittonunatepitā;

Yesaṃjiṇṇassapādaṃsu,Evaṃ dahariyaṃ satiṃ.

“你的母亲定是你的敌人，你的父亲定是你的敌人，他们竟将如此年轻贤淑的你，嫁给一个老人。”

485.

485.

Ahitaṃvatateññātī,Mantayiṃsu rahogatā;

Yetaṃjiṇṇassa pādaṃsu,Evaṃ dahariyaṃsatiṃ.

“你的亲戚们定是私下商议要加害于你，才会将如此年轻贤淑的你，嫁给一个老人。”

486.

486.

Amanāpavāsaṃvasati[Pg.203],Jiṇṇenapatināsaha;

Yātvaṃvasasijiṇṇassa,Matantejīvitāvaraṃ.

“你与年老的丈夫同住，生活实不愉快。既然你与此老人共住，对你而言，死比生好。”

487.

487.

Nahinunatevindiṃsu,Mātāpitācasobhaṇe;

Tuyhatthāyajūcakamhā,Patiṃaññaṃsuyobbanaṃ.

“哦，美人，难道你的父母除了朱茶迦，就找不到另一个年轻俊美的丈夫给你吗？”

488.

488.

Duyiṭṭhaṃtenavamiyā,Akataṃaggihutakaṃ;

Yetaṃjiṇṇassapādaṃsu,Evaṃdahariyaṃsatiṃ.

“你定是在初九祭祀不当，或未行火供，他们才会将如此年轻贤淑的你，嫁给一个老人。”

489.

489.

Samaṇe [Pg.204] brāhmaṇe suddhe,Akkosi brāhmacārine;

Yenatenadaharītvaṃ,Maññejiṇṇenasaṅgamī.

“我想，你定是辱骂过清净的沙门、婆罗门与梵行者，因此你这年轻女子才会嫁给一个老人。”

490.

490.

Nadukkhaṃahinādaṭṭhaṃ,Nadukkhaṃsattiyāhataṃ;

Tañcadukkhañcatibbañca,Yaṃpassejiṇṇakaṃpatiṃ.

“被蛇咬不是苦，被矛刺也不是苦；见到年老的丈夫，那才是剧烈的痛苦。”

491.

491.

Natthikhiṭṭānatthirati[Pg.205],Jiṇṇenapatināsaha;

Natthiallāpasallāpo,Jagghituṃvinasobhati.

“与年老的丈夫在一起，没有嬉戏，没有欢乐，也没有亲切的交谈，甚至连欢笑都不快活。”

492.

492.

Yadādaharodaharī,Mantayiṃsurahogatā;

Sabbasokāvinassanti,Yekecihadayassitā.

“当年轻男子与年轻女子私下密语时，心中所有的一切忧愁都会消失。”

493.

493.

Daharītvaṃrūpātī,Purisātvamabhipatthitā;

Gaccha ñātikule accha,Kiṃ jiṇṇo ramayissati.

“你年轻貌美，为众男子所渴求。回你亲族家去吧！一个老人能给你什么乐趣呢？”

494.

494.

Rodamānāvaāgañchi[Pg.206],Sāgharaṃparibhāsitā;

Brāhmaṇīhi hirāyantī,Ghaṭamādāyasīghaso.

她被婆罗门女们羞辱斥责，心怀惭愧，哭泣着迅速拿起水罐回家了。

495.

495.

Rodantiṃ āgataṃjāyaṃ,Disvākiṃ bhotirodiya;

Āgaccha sītipucchittha,Paccuggacchaṃ vajūcako.

朱茶迦出门迎接，见到妻子哭着回来，便问道：“夫人，你为何哭泣？”

496.

496.

Natebrāhmaṇa [Pg.207] gacchāmi,Nadiṃ udakahāriyā;

Thiyomaṃparibhāsiṃsu,Tayājiṇṇenabrāhmaṇa.

“婆罗门，我不要再为你去河边取水了！那些女人因为你这个老头而羞辱我，婆罗门！”

497.

497.

Brāhmaṇyābhāsamānāya,Kathaṃsutvānabrāhmaṇo;

Tosentobhariyaṃruṇṇaṃ,Jiṇṇosoetadabravī.

听了那婆罗门女的话，年老的婆罗门为安慰哭泣的妻子，便如此说道：

498.

498.

Māmetvaṃakarākammaṃ,Mameudakamāhari;

Ahaṃudakamāhissaṃ,Mābhotikupitāahu.

“你不要为我做事，不要为我取水。我来取水，夫人，请不要生气。”

499.

499.

Nāhaṃtamhikulejātā[Pg.208],Yaṃtvaṃudakamāhari;

Evaṃbrāhmaṇajānāhi,Natevacchāmihaṃghare.

“我并非生于让你为我取水之家。婆罗门，你要知道，若是如此，我便不住在你家了。”

500.

500.

Sacemedāsaṃdāsiṃ vā,Nānayissasibrāhmaṇa;

Evaṃbrāhmaṇajānāhi,Natevacchāmasantike.

“婆罗门，你若不为我带来男仆或女仆，那么，婆罗门，你要知道，我便不待在你身边了。”

501.

501.

Natthime [Pg.209] sibbaṭṭhānaṃvā,Dhanadhaññañca brahmaṇi;

Kutotaṃ dāsaṃdāsiṃ vā,Ānayissāmi bhotiyā,Ahaṃbhotiṃ upaṭṭhissaṃ,Mābhotiku pitāahu.

“婆罗门女，我既无手艺，也无财富谷物。我从何处为夫人带来男仆女仆呢？我来侍奉你，夫人，请不要生气。”

502.

502.

Ehite aha makkhissaṃ,Yathāmevacanaṃsutaṃ;

Esavessantaro rājā,Vaṅkevasati pabbate.

“来，我告诉你我所听闻之事：有位国王名为韦桑达拉(Vessantara)，他住在槃迦(Vaṅka)山上。”

503.

503.

Taṃtvaṃgantvāna yācassu,Dāsaṃdāsiñca brahmaṇa;

Sotedassati yācito,Dāsaṃdāsiñca khatthiyo.

“婆罗门，你且前去向他乞求男仆与女仆；那位刹帝利一经请求，必将赐予你男仆与女仆。”

504.

504.

Jiṇṇohasmi [Pg.210] dubbalo,Dīghocaddhāsu duggamo;

Kathaṃgantuṃ sakkhissami,Upaṭhissāmi taṃ ahaṃ.

“我已年迈且衰弱，路途漫长而难行。我如何能去？我还是侍奉你吧。”

505.

505.

Yathāagantvā saṅgāmaṃ,Ayuddhova parājito,Evameva tuvaṃbrahme,Agantvāva parājito.

“犹如未赴战场，未经战斗而败；婆罗门，你亦如是，尚未出发已败。”

506.

506.

Saceme [Pg.211] dāsaṃdāsiṃ vā,Nānayissasi brahmaṇa;

Evaṃ brahmaṇa jānāhi,Natevacchā mahaṃghare;

Amanāpaṃ tekarissāmi,Taṃtedukkhaṃ bhavissati.

“婆罗门，你若不为我带来男仆或女仆，那么，婆罗门，你当知晓：我将不住于你家。我将行令你不悦之事，那将成为你的痛苦。”

507.

507.

Nakkhatte utupupphesu,Yadāmaṃdakkhasi laṅkataṃ;

Aññehi saddhiṃ ramamānaṃ,Tantedukkhaṃ bhavissati.

“于节庆之日、繁花盛开之时，当你见我盛装打扮，与他人欢娱，那将成为你的痛苦。”

508.

508.

Adassanena [Pg.212] mayhaṃte,Jiṇṇassa paridevato;

Bhiyyovaṅkā palitāca,Bahūhessanti brahmaṇa.

“婆罗门，因不见我而悲叹，你这老朽的皱纹与白发将愈发增多。”

509.

509.

Tato so brahmaṇo bhīto,Brahmaṇiyāva sānugo;

Aṭṭito kāmarāgena,Brahmaṇiṃ etadabravī.

于是，那婆罗门心生畏惧，顺从于婆罗门女，为情欲所困，便对她如是说道：

510.

510.

Pātheyyaṃmekarohitvaṃ[Pg.213],Saṃkulyāsakalānica;

Madhupiṇḍikācasukatāyo,Satthu bhattañcabrahmaṇi.

“婆罗门女，请为我准备路粮：各式糕点、精制蜜丸，以及炒麦粉。”

511.

511.

Ānayissaṃ methunake,Ubhodāsakumārake;

Tetaṃparicarissanti,Rattiṃdivamatanditā.

“我将带回一对年轻奴仆，他们会日夜不懈地侍奉你。”

512.

512.

Sākhippaṃpaṭiyādesi[Pg.214],Pātheyyaṃmittatāpanā;

Paṭiyāditanti ācikkhi,Brahmaṇassaalakkhino.

于是，阿弥多塔帕娜(Amittatāpanā)迅速备好路粮，然后告知那不幸的婆罗门：“已备妥。”

513.

513.

Gehedubbalaṭhānaṃso,Thiraṃkatvānabrahmaṇo;

Bhariyāyagopanatthaṃ,Guttadvārañcasaṅkhari.

那婆罗门加固了家中薄弱之处；为守护其妻，他又修缮了防护门。

514.

514.

Dārūniāharitvāna,Ghaṭepūresivārinā;

Jāyāyasukhavāsatthaṃ,Anikkhantuṃcagehato.

他运来木柴，将水罐注满清水；为令妻子安住，无需离家外出。

515.

515.

Paccakkheyeva [Pg.215] jāyāya,Isivesaṃsamādiya;

Passitvābhariyaṃevaṃ,Ovadesisajūcako.

他就在妻子面前，穿上行者装束。朱茶迦(Jūjaka)看着妻子，如是教诫道：

516.

516.

Itopaṭhāyatvaṃbhadde,Vikālemāssunikkhami;

Mamaāgamanāyāva,Vasesiappamattakā.

“贤妻，从今以后，切莫非时外出；直到我回来为止，你当安住不放逸。”

517.

517.

Idaṃvatvānalaggitvā[Pg.216],Sopātheyyapasibbahaṃ;

Upāhanañcaāruyha,Gaṇhīkattaradaṇḍakaṃ.

说完此话，他背上行囊，穿上鞋履，手持拐杖。

518.

518.

Tatosoruṇṇamukhena,Bhariyaṃkatvāpadakkhiṇaṃ;

Socamāno vapakkāmi,Dāsake pariyesituṃ.

于是他泪流满面，右绕其妻，满怀哀伤地离去，以寻找奴仆。