1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
นรทกฺขทีปนี
智者明灯论
ปาลิโต [Pg.8] เยว สทฺธมฺโม,ปาลิเตน วเรน จ;
ปาลิเต สุฏฺฐุ ยํ สีลํ,ปาลิตํ ธมฺม-สุนฺทรํ.
正法实由巴利所护，亦由殊胜者所护；善护持之戒，守护正法之美。
สมฺมา [Pg.10] อารทฺธํ สพฺพ-สมฺปตฺตีนํ,มูลํ โหตีติ ทฏฺฐพฺพํ.
当知，正策励是一切成就之根本。
วีริยารพฺโภ [Pg.11] ภิกฺขเว,มหโต อตฺถาย สํวตฺตตีติ.
诸比丘，发起精进，能导向巨大利益。
ตสฺมา [Pg.12] วีริยเมว กตฺตพฺพํ,วีริยวโต หิ อจินฺติตํปิ โหติ.
是故应行精进；于精进者，乃至不可思议之事亦能成办。
ยถา [Pg.21] หิ ตจฺฉกานํ สุตฺตํ,ปมาณํ โหติ;
เอว เมตมฺปิ วิญฺญูนํ.
犹如工匠之绳墨以为量度，此亦为智者之量度。
สุวิชาโน [Pg.24] ภวํ โหติ,ทุพฺพิชาโน ปราภโว;
ธมฺมกาโม ภวํ โหติ,ธมฺมเทสฺสี ปราภโว.
兴盛易了知，衰败难察觉；乐法者兴盛，憎法者衰败。
อยํ [Pg.26] ธมฺมตาติ อยํ สภาโว,อยํ นิยาโมติ วุตฺตํ โหติ.
此是法性，此是自性，此即所谓规律。
เย [Pg.28] ธมฺมา เหตุปภวา,เตสํ เหตุํ ตถาคโต.
诸法从因起，如来说其因。
รตนตฺตยํ[Pg.35], สนฺตตํ, อหํ วนฺทามิ;
อาจริยํ, โส อหํ, นิจฺจํ นมามิ;
‘‘โหตุ สพฺพํ, มงฺคลํ, มมํ สพฺพธิ’’.
我恒常礼敬三宝，我恒时顶礼师长，愿我于一切处，得一切吉祥。
นรทกฺขทีปนี
人巧明灯
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
ปณาม
礼敬
นรทกฺขทีปกสฺส,
人巧明灯之
นโม สมนฺตจกฺขุโน;
สํสารา วิปฺปมุตฺตสฺส,สํสารา วิปฺปมุตฺตสฺส,ส-สทฺธมฺมสฺส สงฺฆิโน.
礼敬普眼者，轮回解脱者，轮回解脱者，具足正法与僧伽者。
มตฺถนา
缘起
๒.
2.
ปาลิเตหิ [Pg.36] วรุตฺตมํ,ปาลิตํ สีล-ปารมึ;
ปาเลตุ วรสมฺพุทฺโธ,ปาลิตํ คนฺถ-การณํ.
最上者为巴利所护，圆满戒行波罗蜜；愿最胜正觉者，护佑此造论因缘。
อาสีส
祝愿
๓.
3.
พหุสฺสุโต [Pg.37] จ เมธาวี,สีเลสุจ สมาหิโต;
เจโตสมถานุยุตฺโต,อปิ มุทฺธนิ ติฏฺฐตุ.
多闻而具慧，善住于诸戒，勤修心寂静，斯人立于顶。
อภิยาจก
启请者
๔.
4.
ธมฺม-สงฺฆํ [Pg.38] วนฺทิตฺวาน,สพฺพ-โลกสฺส นายกํ;
ยาจิโต ติกกฺรป-เถเรน,มาณเวน จ ธีมตา.
礼敬法与僧伽及一切世间之导师后，应具慧青年与帝格迦波(Tikakrapa)长老之所请。
๕.
5.
อุตฺตานเมว สงฺเขปํ,นานา-สตฺถ-สุธาริตํ;
นร-ทกฺขํ ลิขิสฺสมิ,ปสฺสนฺตุ ธีร-มามกา.
我将撰写《人巧论》(Nara-dakkha)，此论清晰简要，博采诸论之精粹，愿我等智者阅之。
๖.
6.
โกสชฺชํ [Pg.41] ภยโต ทิสฺวา,วีริยญฺชาปิ เขมโต;
อารทฺธวีริยา โหถ;
เอสา พุทฺธานุสาสนี.
见懈怠为怖畏，见精进为安稳；当发起大精进，此是诸佛正教。
๗.
7.
วีริยวา [Pg.42] โข ภิกฺขเว อริยสาวโก,อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ;
สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ,สุทฺธมตฺตานํ ปริหรตีติ.
诸比丘，精进之圣弟子，舍断不善，修习于善；舍断有过，修习无过，令自身保持清净。
วีริยวโต [Pg.43] กึ นาม กมฺมํ น สิชฺฌติ;
ปุริสกาโร [Pg.44] นาม น นสฺสติ,สุเข ปติฏฺฐาเปตีติ ชานามิ.
于精进者，何业不成？丈夫之功实不唐捐，我知其能安立于乐。
๘.
8.
ยถา [Pg.46] ขิตฺตํ นเภ เลฑฺฑุ,ธุวํ ปตติ ภูมิยํ;
ตเถว พุทฺธ-เสฏฺฐานํ,วจนํ ธุว-สสฺสตํ.
犹如抛向空中之土块，必定坠于地面；如是，最胜佛陀之言教，确定而又永恒。
๙.
9.
อ-ทฺเวชฺฌวจนา [Pg.48] พุทฺธา,อ-โมฆวจนา ชินา.
诸佛之语无有二义，胜者之言真实不虚。
๑๐.
10.
สุสฺสุสา [Pg.49] ลภเต ปญฺญํ,อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;
ตสฺมา ปาฬึ คุรุํ กตฺวา,อิมํ ปสฺสาหิ โสภณํ.
乐闻者得慧，勤奋者得财；是故当重巴利，观此善妙法。
๑๑.
11.
สุสฺสุสา [Pg.51] สุต-พุทฺธินี,สุตํ ปญฺญาย วฑฺฒนํ;
ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ,ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.
乐闻能启闻慧，所闻能增智慧；以慧了知其义，知义能引安乐。
๑๒.
12.
สตตํชฺฌายนํ [Pg.52] วาท,ปร-ตนฺตวโลกนํ;
สพฺพิชฺชาเจร-เสวาจ,พุทฺธิ-มติ-กโร คุโณ.
恒常研习与论议，审阅他宗之典籍，并亲近一切智师，此乃增长智慧之德。
๑๓.
13.
อติ-ทีโฆว [Pg.53] นีโฆ หิ,กุสีโต หีน-วีริโย;
ตสฺมา วีริยํ กตฺวาน,วิชฺชํ เอสนฺตุ สาธโว.
于懈怠少精进者，其苦恼实为漫长；是故贤者当行精进，以求胜智。
๑๔.
14.
สุโปริโส [Pg.55] ตาว สิปฺปํ,อุคฺคณฺเหยฺย ปรํ ธนํ;
คเวเสยฺย ตโต มนฺตํ,กเถยฺย สจฺจ-ภาสิตํ.
善士当先学习技艺，此为殊胜之财富；其后当求智慧，并言说真实之语。
๑๕.
15.
ปถมํ [Pg.56] น ปราชเย สิปฺปํ,ทุตียํ น ปราชเย ธนํ;
ตตียํ น ปราชเย ธนํ,จตุตฺถมตฺถํ กึ กริสฺสติ.
首先，技艺不应败坏；其次，财富不应败坏；第三，财富不应败坏；第四件事能成就什么呢？
๑๖.
16.
โสภนฺติ [Pg.58] อ-มิลาตานิ,ปุปฺผานิว ปิลนฺธิตุํ;
ตถา โสภนฺติ ทารกา,โยพฺพเนเยว สิกฺขิตุํ.
未凋谢的花朵，佩戴起来显得美丽；同样地，少年在青春时学习，也显得美丽。
๑๗.
17.
ตสฺมา [Pg.59] หเว คุณาธารํ,ปญฺญา-วฑฺฒนมุตฺตมํ;
สิกฺเขยฺย มติมา โปโส,ปตฺเถนฺโต หิตมตฺตโน.
是故，有智慧的人，若欲求自身利益，当学习那作为功德之基、能增长无上智慧的（法）。
๑๘.
18.
อลํ [Pg.60] วายมิตุํ สิปฺเป,อตฺถ-กาเมน ชนฺตุนา;
กตํ วิชญฺญา วิชฺชาทิ,วโย เต มา อุปชฺฌคา.
求利之人，应当在技艺上勤奋精进；你当明了所学之技艺，莫让年华逝去。
๑๙.
19.
วิชฺชํ [Pg.62] สิกฺเข, จเร สีลํ,ธีเรน สห สํวเส;
ธนาจเย, กเร กมฺมํ,ปิยํ วาจญฺจ สํวเท.
学习知识，奉行戒律；与智者同住；积聚财富，勤作事业；说爱语。
๒๐.
20.
น [Pg.64] ตฺเวว สุปิตุํ โหติ,รตฺติ นกฺขตฺต-มาลินี;
ปฏิชคฺคิตุเมเวสา,รตฺติ โหติ วิชานตํ.
星光璀璨之夜，并非为睡眠而设；此夜乃为智者警醒之用。
๒๑.
21.
อุฏฺฐาหถ [Pg.65] นิสีทถ,โก อตฺโถ สุปิเตน โว;
สาธุ โข สิปฺป-วิชฺชาหฺวา,วิชฺชํ สิกฺขถ สนฺตตํ.
起来，坐下！你们睡觉有何益处？善哉，技艺与知识！当恒常学习知识。
๒๒.
22.
อารพฺภถ [Pg.67] สทา ปุตฺตา,พหุสฺสุตํ คเวสิตุํ;
ยสฺมา โลเก สิปฺปวนฺตา,สพฺพา-ทิสาสุ ปากฏา.
诸子当恒常发奋，追求广学多闻；因为世间有技艺者，于各方皆得显耀。
๒๓.
23.
สกฺยรูปํ [Pg.68] ปุเร สนฺตํ,มยา สิปฺปํ น สิกฺขิตํ;
กิจฺฉา วุตฺติ อ-สิปฺปสฺส,อิติ ปจฺฉา นุตปฺปติ.
往昔有能力时，我未学习技艺；无技艺者的生活是艰难的，事后如此追悔。
๒๔.
24.
โลกตฺถํ [Pg.75] โลก-กมฺมนฺตํ,อิจฺฉนฺโต ปริเยสิตุํ;
นิจฺจเมว วีริยญฺจ,อตฺถํ มนฺตญฺช จินฺตเย.
欲求世间利、世间业者，应常思惟精进、义理与谋略。
๒๕.
25.
ธนวา [Pg.76] คุณวา โลเก,สพฺพา-ทิสาย ปากโฏ;
สีลวา ปญฺญวา มจฺโจ,สพฺพ-โลเกหิ ปูชิโต.
世间有财富、有功德者，于各方皆得显耀；有戒、有慧之人，为一切世间所尊敬。
๒๖.
26.
สชีวติ [Pg.77] ยโส ยสฺส,กิตฺติ ยสฺส สชีวติ;
ยส-กิตฺติ วิหีนสฺส,ชีวนฺโตปิ มโตปมา.
谁的名声存续，谁就活着；谁的荣誉存续，谁就活着。缺乏名声与荣誉者，虽生犹死。
๒๗.
27.
สทฺธีธ [Pg.79] วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;
สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ,ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ.
于此，信为人之最上财，善行之法能带来安乐；真实，于诸味中为最甜；依慧而活，被称为最上生活。
๒๘.
28.
สติมโต [Pg.81] สทา ภทฺทํ,สติมา สุขเมธติ;
สติมโต สุเว เสยฺโย,เวรา จ ปริมุจฺจติ.
具念之人恒吉祥，具念之人乐增长；具念之人日日胜，并能解脱于怨敌。
๒๙.
29.
มา [Pg.83] โว ขณํ วิราเธถ,ขณาตีตา หิ โสจเร;
สทตฺเถ วายเมยฺยาถ,ขโณ โว ปฏิปาทิโต.
你们莫错失良机，错过良机者必忧愁；当为真实利益而努力，良机已为你们获得。
๓๐.
30.
ยถิจฺฉิตํ [Pg.84] น ปปฺโปติ,อ-ผิโย นาวิโกณฺณเว;
ตเถวาวีริโยเปตฺถ,ตสฺมารเภยฺย สาสนํ.
如无舵之舟于大海，不能如愿抵达彼岸；于此，不精进者亦复如是，是故当于教法中精勤。
๓๑.
31.
วายเมเถว [Pg.87] ปุริโส,ยาว อตฺถสฺส นิปฺผทา;
นิปฺผนฺนโสภโณ อตฺโถ,ขนฺตา ภิยฺโย น วิชฺชติ.
人应常精进，直至目的达成；已成之目的固然美好，然无有胜于忍耐者。
๓๒.
32.
สเมว [Pg.88] ญาณ-วายาเม,สุขาวโห สุ-มงฺคโล;
ญุเนธิเก ตถา โน หิ,ทฺวเยน สาธุ สมฺปทา.
智慧与精进平等，能带来安乐与吉祥；若有偏失则不然，二者兼备方得善果。
๓๓.
33.
กาย-กมฺมานิ [Pg.90] สิชฺฌนฺติ,วจี-กมฺมานิ วีริยํ;
น หิ กิจฺจานิ จินฺตาหิ,กเรยฺยาถีธ วายมํ.
身业与语业，皆由精进而成就；事业非由空想而成，于此当勤奋努力。
๓๔.
34.
ปฏิกจฺเจว [Pg.91] กเรยฺย,ตํ ชญฺญา หิตมตฺตโน;
น สากฏิกจินฺตาย,มนฺทา ธีโร ปรกฺกเม.
应预先作为，当知何者利于自身；智者当勇猛精进，莫作运货车夫想而懈怠。
๓๕.
35.
ถิเรน [Pg.95] สก-กมฺเมน,วฑฺฒติเยว สํ ผลํ;
อ-ถิเรน อลเสน,กร-กมฺมํ ผลญฺจ โน.
以坚定之己业，其果实必增长；不坚定而懒惰者，无所作为亦无果。
๓๖.
36.
อาสีเสเถว [Pg.96] ปุริโส,น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;
ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ,ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ.
智者应常怀希望，不应感到厌倦；我观自身，所愿皆已成就。
๓๗.
37.
อณโณ [Pg.98] ญาตีนํ โหติ,เทวานํ ปิตุนญฺจ โส;
กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,น จ ปจฺฉานุตปฺปติ.
彼无债于亲族、天人与祖先；行使男子之责，事后亦无悔恨。
๓๘.
38.
หิยฺโยติ [Pg.99] หิยฺยติ โปโส,กริสฺสามิ ปเรติ โย;
อชฺช กตฺตพฺพ กมฺมํ สฺเว,โส ตโต ปริหายติ.
“改日再做”之人，日渐衰退；今日应做之事拖延至明日，彼人由此而败坏。
๓๙.
39.
โส [Pg.101] อ-ปฺปมตฺโต อ-กุทฺโธ,ตาต กิจฺจานิ การย;
วายามสฺสุ ส-กิจฺเจสุ,นาลโส วินฺทเต สุขํ.
孩子啊，你当不放逸、不瞋恚，完成诸事；于己事当精进，懒惰者不得安乐。
๔๐.
40.
หีน-ชจฺโจปิ [Pg.102] เจ โหติ,อุฏฺฐาตา ธิติมา นโร;
อาจาร-สีล-สมฺปนฺโน,นิเส อคฺคีว ภาสติ.
虽生于卑贱族，若人奋发而坚定，具足行仪与戒律，如夜火熠熠生辉。
๔๑.
41.
โย [Pg.104] ปุพฺเพ กรณียานิ,ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ;
วรุณกฏฺฐภญฺโชว,ส ปจฺฉา อนุตปฺปติ.
若人应先作之事，却欲留待后时；彼将如折瓦儒那(Varuṇa)木者，事后徒生悔恨。
๔๒.
42.
อุฏฺฐานกาลมฺหิ [Pg.105] อนุฏฺฐหาโน,ยุวา พลี อาลสิยํ อุเปโต;
อ-ปุณฺณสงฺกปฺปมโน กุสีโต,ปญฺญาย มคฺคํ อลโส น วินฺทติ.
应起时不起，虽少壮有力却怠惰，心怀消沉、意志不坚，如此懒人，不见智慧之道。
๔๓.
43.
ทุมฺเมโธ [Pg.107] ปุริโส โลเก,กุสีโต หีน-วีริโย;
อปฺปสฺสุโต อนาจาโร,ปริหายติ วุฑฺฒิยา.
世间愚痴人，懈怠少精进，寡闻无行仪，从增长中衰退。
๔๔.
44.
อปฺปสฺสุตายํ [Pg.108] ปุริโส,พลีพทฺโทว ชีรติ;
มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ,ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒติ.
寡闻之人，如牛一般老去；其血肉增长，智慧不增长。
๔๕.
45.
ยสฺส [Pg.109] มนุสฺส-ภูตสฺส,นตฺถิ โภคา จ สิปฺปกํ;
กึผลํ ตสฺส มานุสฺสํ,ทฺวิปาทฏฺโฐ หิ โส มิโค.
若人生而为人，财富技能皆不具；其为人有何益？彼实乃两足兽。
๔๖.
46.
โย [Pg.111] จ วสฺสสตํ ชีเว,กุสีโต หีน-วีริโย;
เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย,วีริยารพฺภโต ทฬํ.
若人寿百岁，懈怠弱精进；不如生一日，坚固发精进。
๔๗.
47.
โย [Pg.112] จ ธมฺม-วิภงฺคญฺญู,กาลุฏฺฐายี อ-ตนฺทิโต;
อนุฏฺฐหติ กาเลน,ผลํ ตสฺส สมิชฺฌติ.
若人善解法义，适时精勤不懈怠；时时精进修，其果终成就。
๔๘.
48.
อ-จริตฺวา [Pg.126] พฺรหฺมจริยํ,อ-ลทฺธา โยพฺพเน ธนํ;
ชิณฺณโกญฺจาว ฌายนฺติ,ขีณมจฺเฉว ปลฺลเล.
梵行未修习，盛年财未积；老鹤空伫立，竭泽鱼悲戚。
๔๙.
49.
อ-จริตฺวา [Pg.127] พฺรหฺมจริยํ,อ-ลทฺธา โยพฺพเน ธนํ;
เสนฺตฺติ จาปาติขีณาว,ปุราณานิ อนุตฺถุนํ.
未修梵行，盛年未积财；他们躺卧，如射尽之箭，哀叹往昔。
๕๐.
50.
อปฺปเกนาปิ [Pg.132] เมธาวี,ปาภเตน วิจกฺขโณ;
สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ,อณุํ อคฺคึว สนฺธมํ.
智者虽仅得微薄资粮，亦能令己奋起，犹如吹旺微小之火。
๕๑.
51.
วายาเมเถว [Pg.138] ปุริโส,น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;
วายามสฺส ผลํ ปสฺส,ภุตฺตา อมฺพา อนีติหํ.
智者应当勤精进，不应中途生厌心；精进之果终可见，芒果饱食非空谈。
๕๒.
52.
อนุฏฺฐหํ [Pg.140] อ-วายามํ,สุขํ ยตฺราธิ คจฺฉติ;
สุวิร ตตฺถ คจฺฉาหิ,มญฺจ ตตฺเถว ปาปย.
无奋无精进，安乐彼方寻。勇士请前往，携我亦同临。
๕๓.
53.
ยตฺถาลโส [Pg.142] อนุฏฺฐาตา,อจฺจนฺตํ สุขเมธติ;
สุวิร ตตฺถ คจฺฉาหิ,มญฺจ ตฺตตฺเถว ปาปย.
懈怠不勤者，于彼得究竟乐；勇士请前往，携我亦同临。
๕๔.
54.
อธิปฺปาย-ผลํ [Pg.143] โลเก,ธีติมนฺตฺตสฺส สิชฺฌติ;
วีริยเมว กตฺตพฺพํ,เอตํ พุทฺเธหิ วณฺณิตํ.
世间志愿之果，坚毅者终成就；唯应修正勤，诸佛皆称许。
ปญฺญา-นิทฺเทส
智慧的解释
๕๕.
55.
ปญฺญํ [Pg.144] ปถมเมเสหิ,ปญฺญา-พลํ พหุตฺตมํ;
กุล-ปุตฺต พลํ ปญฺญา,กึหินาม น สาธฺยติ.
当先寻求智慧，慧力广大世无伦；善男子若具智慧力，世间何事不可成？
๕๖.
56.
อเนก-สํสยุจฺเฉทิ[Pg.146],ปโรกฺขตฺถสฺส ทสฺสกํ;
สพฺพสฺส โลจนํ สตฺถํ,ยสฺส นตฺถฺยนฺธเมว โส.
能断众多疑惑，揭示隐微之义；它是众生之眼，是利器；无慧者实乃盲。
๕๗.
57.
ปญฺญา [Pg.148] สุตํ วินิจฺฉินฺทิ,กิตฺติ-สิโลก-วฑฺฒนี;
ปญฺญาสหิโต นโร อิธ,อปิ สุขานิวินฺทติ.
慧能辨别所闻，增长名誉；具慧之人于此世，亦能获得安乐。
๕๘.
58.
สพฺพญฺญุพุทฺธ-ปจฺเจก[Pg.149],จตุสจฺจ-สุตา อิติ;
จตุ-พุทฺเธสุ เอโกว,พหุสฺสุโต นโร ภเว.
遍知佛(Sabbaññubuddha)、独觉佛(Paccekabuddha)与闻四圣谛之声闻(Catusacca-sutā)；于此四类觉者中，世人可成多闻者。
๕๙.
59.
เลขเฉโก [Pg.150] วาจเฉโก,คนฺถเฉโก สุวาจโก;
วิธายกเฉโก สูโร,นิทฺทุกฺโขว สกมฺมนิ.
善于书写者，善于言说者，善于研读经典者，善于言辞者；善于安排者，勇者；于己业中无苦。
๖๐.
60.
ปญฺญา [Pg.152] หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ,นกฺขตฺต-ราชาริว ตารกานํ;
สีลํ สิรีจาปิ สตญฺจ ธมฺโม,อนฺวายิกา ปญฺญาวโต ภวนฺติ.
智慧实为殊胜，善者如是宣说；犹如众星之月王，戒、吉祥与善法，皆随具慧者而有。
๖๑.
61.
เสเวถ [Pg.154] พุทฺเธ นิปุเณ พหุสฺสุตฺเต,อุคฺคาหโก จ ปริปุจฺฉโก;
สุเณยฺย สกฺกจฺจํ สุภาสิตานิ,เอวํ กโร ปญฺญวา โหติ มจฺโจ.
当亲近智者、善巧者、多闻者；当学习并提问；当虔诚谛听善说，如是行者方具智慧。
๖๒.
62.
วเยน [Pg.156] ยส-ปุจฺฉาหิ,ติฏฺฐ-วาเสน โยนิโส;
สากจฺฉา สฺเนหสํเสวา,ปติรูป-วาเสนจ.
年岁、向有声望者请教、如理安住、善巧谈论、亲近友爱者，以及住于适宜之处。
๖๓.
63.
เอตานิ อฏฺฐฐานานิ,พุทฺธิ-วิสท-การณา;
เยสํ เอตานิ สมฺโภนฺติ,เตสํ พุทฺธิ ปภิชฺชติ.
此乃八种处，智慧清澈之因；若人具足此，智慧必将显现。
๖๔. จตฺตาโรเม [Pg.158] ภิกฺขเว ธมฺมา ปญฺญาวุทฺธิยา สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร. สปฺปุริสสํเสโว สทฺธมฺมสวนํ โยนิโส มนสิกาโร ธมฺมานุธมฺม-ปฏิปตฺติ. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร ธมฺมา ปญฺญา-วุทฺธิยา สํวตฺตนฺตีตฺติ.
64. 诸比丘，有四法能增长智慧。是哪四法呢？亲近善人、听闻正法、如理作意、法随法行。诸比丘，这四法能增长智慧。
๖๕.
65.
จกฺขุปสาท-สมฺปนฺโน[Pg.160],อจฺฉิมนฺตญฺจ ปสฺสติ;
อนฺธํ กาณํ สุ-ปสฺสนฺตํ,อนฺโธ สพฺพํ น ปสฺสติ.
具眼根清净者，能见有眼之人，亦能善见盲者与独眼者；而盲者，则一无所见。
๖๖.
66.
ปสฺสตฺติ [Pg.161] ปสฺโส ปสฺสนฺตํ,อ-ปสฺสนฺตญฺจ ปสฺสติ;
อ-ปสฺสนฺโต อ-ปสฺสนฺตํ,ปสฺสนฺตญฺจ น ปสฺสติ.
见者能见见者，亦能见不见者；不见者不见不见者，亦不见见者。
๖๗.
67.
ปากฏํ [Pg.162] อ-ปฏิจฺฉนฺนํ,รูปํ ปสาท-จกฺขุนา;
นาญฺญํ ปสฺสตฺติ สพฺพํปิ,ตถโต ญาณ-จกฺขุนา.
显现无遮覆之色，清净眼能得见；非以他眼能见一切，唯以如实智眼见。
๖๘.
68.
สุชนาสุชนา [Pg.164] สพฺเพ,คุเณนาปิ วิเวกิโน;
วิเวกํ น สมายนฺติ,อ-วิเวกีชนนฺติเก.
善人与恶人，皆依德行而有别；若亲近无辨别之人，则无法获得辨别智。
๖๙.
69.
โย [Pg.165] จ อุปฺปติตํ อตฺถํ,น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;
อ-มิตฺตวสมนฺเวติ,ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ.
若人不能速觉悟已生之事，则落入敌人之手，日后必将懊悔。
๗๐.
70.
เอวํ [Pg.166] มหิทฺธิกา ปญฺญา,นิปุณา สาธุจินฺตินี;
ทิฏฺฐธมฺม-หิตตฺถาย,สมฺปราย-สุขาย วา.
如是智慧具大威力，精微善巧，善于思虑；为现世之利益，或为来世之安乐。
๗๑.
71.
ตํ [Pg.168] พลานํ พลํ เสฏฺฐ,อคฺค ปญฺญาพลํ พลํ;
ปญฺญาพเลนุปตฺถทฺโธ,เอตฺถํ วินฺทติ ปณฺฑิตฺโต.
诸力之中，彼力最胜，智慧之力，力中为最；智者依于智慧力，于此世间得成就。
๗๒.
72.
เยน [Pg.170] ญาเณน พุชฺฌนฺติ,อริยา กต-กิจฺจตํ;
ตํ ญาณ-รตนํ ลทฺธํ,วายาเมถ ชิโนรสา.
圣者依此智慧，觉悟其所作已办；获得此智慧珍宝已，胜者后裔当精进。
๗๓.
73.
ปญฺญารตนมาลสฺส[Pg.171],น จิรํ วตฺตเต ภโว;
ขิปฺปํ ทสฺเสติ อมตํ,น จ โส โรจเต ภเว.
拥有智慧宝鬘者，轮回不久停；速示甘露，彼亦不乐于有。
๗๔.
74.
ปมาทมนุยุญฺชนฺติ[Pg.173],พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา;
อปฺปมาทญฺจ เมธาวี,ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.
愚昧无智之人耽于放逸，智者则守护不放逸，犹如守护最上之财。
๗๕.
75.
ธน-ปุญฺญ-ธี-ลาเภน[Pg.174],กาลํ ขิยฺยติ ปณฺฑิโต;
กีฬเนน จ ทุมฺเมโธ,นิทฺทาย กลเหน วา.
智者以财、福、慧之所得，度过光阴；愚者则以嬉戏、睡眠或争吵，虚度光阴。
๗๖.
76.
ปมาทํ [Pg.176] อปฺปมาเทน,ยทา นูทติ ปณฺฑิโต;
ปญฺญาปาสาท-มารุยฺห,อ-โสโก โสกินึ ปชํ,ปพฺพตฏฺโฐว ภูมฏฺเฐ,ธีโร พาเล อเวกฺขติ.
智者以不放逸驱除放逸，登上智慧之宫殿，无忧者俯视苦恼的众生，犹如立于山顶者俯瞰地上之人，智者俯视愚者。
๗๗.
77.
นตฺติ [Pg.178] อตฺตสมํ เปมํ,นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ;
นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา,วุฏฺฐิ เว ปรมา สรา.
无有爱等同于自爱，无有财富等同于谷物；无有光明等同于智慧，雨实为最上之流。
๗๘.
78.
ทิฏฺเฐ [Pg.180] ธมฺเม จ โย อตฺโถ,โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;
อตฺถาภิสมยา ธีโร,ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจติ.
因通达现世之义与来世之义，智者被称为智者。
๗๙.
79.
น [Pg.181] เตน ปณฺฑิโต โหติ,ยาวตา พหุ ภาสติ;
เขมี อ-เวรี อ-ภโย,ปณฺฑิโตตฺติ ปวุจฺจติ.
非因多言而成为智者；安稳、无怨、无惧者，方称之为智者。
๘๐.
80.
ยมฺหิ [Pg.183] สจฺจญฺจ ธมฺโม จ,อ-หึสา สํยโม ทโม;
ส เว วนฺตมโล ธีโร,เถโร อิติ ปวุจฺจตฺติ.
若人具足真实与法，不害、自制、调伏；彼实已吐尽垢秽之智者，故称之为长老。
๘๑.
81.
สก-คุณํ [Pg.185] สก-โทสํ,โย ชานาติ สปณฺฑิโต;
ปร-คุณํ ปร-โทสํ,โย ชานาติ สปณฺฑิโต.
知晓自身功德与过失者，彼是智者；知晓他人功德与过失者，彼亦是智者。
๘๒.
82.
สติ-วีริย-ปญฺญาย[Pg.186],โย กโรติ อิริยาปเถ;
โส ปณฺฑิโต หเว ภเว,อุภยตฺถ-ปริคฺคโห.
以念、精进与智慧，于诸威仪中行止者；彼实是智者，现后二世皆得利益。
๘๓.
83.
กตญฺญู [Pg.187] วิชฺชา-สมฺปนฺโน,ชาติมา ธนวา หเว;
โส วิจารณ-สีโล จ,นิทฺทุกฺโข ปณฺฑิโต ภเว.
知恩、具足明、出身高贵且富有者；彼亦具省察之性，成为无苦之智者。
สพฺเพ [Pg.189] กมฺมสฺสกา สตฺตา,กมฺมํ สตฺเต วิภชฺชติ.
一切众生皆是业的所有者，业区分诸有情。
๘๔.
84.
โย ปสฺสติ ปจฺจกฺขตฺถํ,โย จ สํสารตฺถํ เตสุ;
ปจฺฉิโมว ปูชนีโย,อุภยตฺถ-สุทิฏฺฐตฺตา.
见现世之义者，以及见轮回之义者；后者实应受尊敬，因其于二者皆善见故。
๘๕.
85.
อปฺเปน [Pg.191] อนวชฺเชน,สนฺตุฏฺโฐ สุลเภน จ;
มตฺตญฺญู สุภโร หุตฺวา,จเรยฺย ปณฺฑิโต นโร.
以少而无过失，以易得而知足；知量且易受供养，智者当如是而行。
๘๖.
86.
อตฺตานเมว [Pg.192] ปถมํ,ปติรูเป นิเวสเย;
อถญฺญมนุสาเสยฺย,น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต.
智者首先应将自己安立于正道，然后教导他人，智者不应烦恼。
๘๗.
87.
อุตฺตม-ปริสาย [Pg.193] เว,อุตฺตฺตมํ วาจมุตฺตโม;
ภเณยฺยาเขป-วิตฺถารํ,สา อนคฺฆฺยา โลกตฺตเย.
于最上之众会中，最上者应说最上之语；应略说或广说，彼语于三界中是无价的。
๘๘.
88.
ปณฺฑิตสฺส [Pg.194] สุภาสิตฺตํ,ปณฺฑิโตว สุชานิยา;
ทุมฺเมโธ ตํ น ชานาติ,ธีโร ธีรํ มมายติ.
智者之善语，唯智者能善知；愚者不知其义，智者珍视智者。
๘๙.
89.
เยน [Pg.196] เกนจิ วณฺเณน,ปโร ลภติ รูปฺปนํ;
อตฺโถ วาจาย เจ โหติ,ตํ น ภาเสยฺย ปณฺฑิโต.
无论以何种言辞，若他人因此而受苦；即使言语有益，智者亦不应说。
๙๐.
90.
ภุญฺชนตฺถํ [Pg.197] กถนตฺถํ,มุขํ โหตีตฺติ โน วเท;
ยํวา ตํวา มุขารุฬฺหํ,วจนํ ปณฺฑิโต นโร.
智者不应言随口出，只因口为食言而设。
๙๑.
91.
ปร-สตฺติตฺโต [Pg.198] ส-สตฺตึ,ทุชฺชาโน หิ นโร มิเต;
เจ ชาเน สก-สตฺตึจ,กา กถา ปร-สตฺติยา.
朋友啊，他人的力量或自身的力量，人是难以知晓的；若能知晓自身之力，何须谈论他人之力？
๙๒.
92.
กตฺต-คุณํ [Pg.199] ปเรสํ โย,ปฏิกโรติ ปณฺฑิโต;
ชานาติ โส อาจิกฺขติ,น พาโล คุณ-มามโก.
智者能回报他人之恩德，他知晓并宣说；而非愚者，只执着于自身功德。
๙๓.
93.
ปภูตํ [Pg.200] เนว กาตพฺพํ,ภวิสฺสํ เนว จินฺตเย;
วตฺตมาเนน กาเลน,วิจรนฺติ วิจกฺขณา.
不应追逐过去，不应思虑未来；智者于当下行止。
๙๔.
94.
ธมฺเมสุ [Pg.201] สติ อิจฺฉิตา,รเสสุ โลณมิจฺฉิตํ;
ราช-กิจฺเจสุ อมจฺจํ,สพฺพ-ฐาเนสุ ปณฺฑิตํ.
于诸法中，念是所欲求的；于诸味中，盐是所欲求的；于王事中，大臣是所欲求的；于一切处，智者是所欲求的。
๙๕.
95.
ขตฺติโย [Pg.203] เสฏฺโฐ ชเน ตสฺมึ,เย โคตฺตปฏิสาริโน;
วิชฺชา-จรณ-สมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทว-มานุเส.
在那些依仗种姓之人中，刹帝利是殊胜的；明行具足者，彼于天人世间是殊胜的。
๙๖.
96.
สมฺพุทฺโธ [Pg.204] ทฺวิปทํ เสฏฺโฐ,อาชานีโย จตุปฺปทํ;
สุสฺสุสา เสฏฺฐา ภริยานํ,โย จ ปุตฺตานมสฺสโว.
两足之中，正自觉者是殊胜的；四足之中，骏马是殊胜的；在妻子中，顺从者是殊胜的；在儿子中，顺从者是殊胜的。
๙๗.
97.
สาตฺถโก [Pg.207] จ อ-สมฺโมโห,สปฺปาโย โคจโร ตถา;
จตฺตาริมานิ สิกฺเขยฺยุํ,สมฺปชญฺญาภิวฑฺฒกา.
有益、不迷惑、适宜，以及行处；应学习此四者，它们能增长正知。
๙๘.
98.
ปญฺญญฺจ [Pg.208] โข อ-สุสฺสุสํ,น โกจิ อธิคจฺฉติ;
พหุสฺสุตํ อนาคมฺม,ธมฺมฏฺฐํ อ-วินิพฺภชํ.
不善听闻、不依止多闻、不辨别法义者，无人能获得智慧。
๙๙.
99.
อธิปฺปาโย [Pg.210] สุทุพฺโพโธ,ยสฺมา วิชฺชติ ปาฬิยํ;
ตสฺมา อุปฏฺฐหํ คณฺเห,ครุํ ครุมตํ วิทู.
因为在巴利圣典中，其意甚难理解；因此，智者应寻求尊敬的师长之支持。
จาริตฺต-นิทฺเทส
行持的解释
๑๐๐.
100.
อตฺตา [Pg.213] หิ อตฺตโน นาโถ,โก หิ นาโถ ปโร สิยา;
อตฺตนา หิ สุทนฺเตน,นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ.
己确为自依怙，他人何能为依怙？若能善调御自身，则得难得之依怙。
๑๐๑.
101.
อตฺตานญฺเจ [Pg.214] ปิยํ ชญฺญา,รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ;
ติณฺณมญฺญตรํ ยามํ,ปฏิชคฺเคยฺย ปณฺฑิโต.
若人自知可爱己，应善守护令安稳；智者当于三时中，觉醒精勤不放逸。
๑๐๒.
102.
อตฺตนา [Pg.216] กุรุเต ลกฺขึ,อ-ลกฺขึ กุรุเตตฺตนา;
น หิ ลกฺขึ อ-ลกฺขึ วา,อญฺโญ อญฺญสฺส การโก.
福德与不祥皆由自造，他人不能为他人造作。
๑๐๓.
103.
น [Pg.218] ปีฬิตา อตฺต-ทุกฺเขน ธีรา,สุขปฺผลํ กมฺมํ ปริจฺจชนฺติ;
สมฺโมหิตาวาปิ สุเขน มตฺตา,น ปาป-กมฺมญฺจ สมาจรนฺติ.
智者不为己苦所逼迫，不舍离乐果之业；即使为乐所迷惑，亦不作恶业。
๑๐๔.
104.
โย [Pg.219] เนว นินฺทํ นปฺปสํสํ,อาทิยติ ครหํ โนปิ ปูชํ;
สิรีจ ลกฺขีจ อเปติ ตมฺหา,อาโป สุวุฏฺฐีว ยถา ถลมฺหา.
彼不接受毁谤与赞叹，亦不接受责备与供养；福德与吉祥皆离彼而去，犹如雨水从高地流失。
๑๐๕.
105.
สาธุ [Pg.221] ธมฺมรุจิ ราชา,สาธุ ปญฺญาณวา นโร;
สาธุ มิตฺตานม-ทฺทุพฺโภ,ปาปสฺส อ-กรํ สุขํ.
乐法之王是善哉，具慧之人是善哉；不欺友朋是善哉，不行诸恶是安乐。
๑๐๖.
106.
กลฺยาณการี [Pg.222] กลฺยาณํ,ปาปการี จ ปาปกํ;
ยาทิสํ วปตฺเต พีชํ,ตาทิสํ วหเต ผลํ.
行善者得善，作恶者得恶；播何种种子，收何种果实。
๑๐๗.
107.
ชีวํ [Pg.224] ปญฺญาย รกฺเขยฺย,ธนํ กมฺเมน รกฺขเย;
เอวํ หฺยโรโค สุขิโต,โปราณก-วโจ อิทํ.
以慧守护生命，以业守护财富；如是则无病而安乐，此乃古老之言说。
๑๐๘.
108.
อนุปุพฺเพน [Pg.226] เมธาวี,โถกํ โถกํ ขเณ ขเณ;
กมฺมาโร รชตสฺเสว,นิทฺทเม มลมตฺตโน.
智者循序渐进，于刹那间，点滴去除自身之垢，犹如银匠去除银秽。
๑๐๙.
109.
วาจานุรกฺขี [Pg.228] มนสา สุสํวุโต,กาเยน จ นากุสลํ กยิรา;
เอเตตโย กมฺมปเถวิโสธเย,อาราธเย มคฺคมิสิ-ปฺปเวทิตํ.
守护言语，善于调伏心意，身不作不善业；应清净此三业道，趣入圣者所宣说之道。
๑๑๐.
110.
อ-สนฺเต [Pg.230] โนปเสเวยฺย,สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต;
อ-สนฺโต นิรยํ ยนฺติ,สนฺโต ปาเปนฺติ สุคฺคตึ.
不应亲近恶人，智者应亲近善人；恶人堕地狱，善人得善趣。
๑๑๑.
111.
อ-กโรนฺโตปิ [Pg.232] เจ ปาปํ,กโรนฺตํ มุปเสวติ;
สงฺกิโย โหติ ปาปสฺมึ,อ-วณฺโณ จสฺส รูหติ.
即使未作恶，若亲近作恶者；则被疑为恶，恶名亦增长。
๑๑๒.
112.
สงฺฆาคโต [Pg.233] อนิฏฺเฐหิ,อมฺโพปิ มธุรปฺผโล;
ติตฺตปุพฺโพว ปา เอว,มนุสฺโส ตุ ส-ชีวโก.
与不悦者相聚，纵是甜果亦变苦；人与其同伴，亦复如是。
๑๑๓.
113.
นิหีน-เสวิโต [Pg.234] โปโส,นิหียติ จ สพฺพทา;
กทาจิ น จ หาเยถ,ตุลฺยเสวีปิ อตฺตนา.
亲近下劣之人，则恒常堕落；亲近与己相等之人，则不会堕落。
๑๑๔.
114.
วณฺณ-คนฺธ-รโสเปโต[Pg.237],อมฺโพยํ อหุวา ปุเร;
ตเมว ปูชํ ลภมาโน;
เกนมฺโพ กฏุกปฺผโล.
昔日此芒果，具足色香与味；今虽获得同样之供养，此芒果何以结出苦果？
๑๑๕.
115.
ปุจิมนฺท-ปริวาโร[Pg.238],อมฺโพ เต ทธิวาหน;
มูลํ มูเลน สํสฏฺฐํ,สาขา สาขํ นิเสวเร;
อสาตฺต-สนฺนิวาเสน,เตนมฺโพ กฏุกปฺผโล.
大提婆诃那王啊，你的芒果树被苦楝树围绕；根与根交织，枝与枝相依；因与不善者为邻，故此芒果结出苦果。
๑๑๖.
116.
ปาโมกฺข-ภชนํ [Pg.240] ขิปฺปํ,อตฺถ-กาโม สุ-วุฑฺฒิยํ;
ภเช อุตฺตริ อตฺตนา,ตสฺมา อุเทติ ปณฺฑิโต.
欲求利益与善增长者，应迅速远离下劣之伴，亲近胜于己者；智者因此而提升。
๑๑๗.
117.
กาโจ [Pg.241] กญฺจน-สํสคฺคา,ธตฺเต มาร-กตึ ชุตึ;
ตถา สํสนฺนิธาเนน,มูฬฺโห ยาติ ปวีณตํ.
玻璃因与黄金相伴，而能发出如摩罗迦宝石般之光辉；同样地，愚者因亲近善人，亦能变得熟练。
๑๑๘.
118.
กีโฏปิ [Pg.243] สุมโน-สงฺคา,อาโรหติ สตํ สิโร;
อสฺมาปิ ยาติ เทวตฺวํ,มหพฺภิ สุปฺปติฏฺฐิโต.
即使是虫，因与花相伴，亦能登上善人头顶；石头若由大德善为安立，亦能达至天界。
๑๑๙.
119.
สพฺภิเรว [Pg.245] สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺธวํ;
สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,ปญฺญํ ลภติ นาญฺญโต.
应与善人相处，应与善人结交；了知善人之正法，能获得智慧而非他处。
๑๒๐.
120.
สพฺภิเรว [Pg.246] สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺธวํ;
สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,สพฺพ-ทุกฺขา ปมุจฺจตฺติ.
应与善人相处，应与善人结交；了知善人之正法，能解脱一切苦。
๑๒๑.
121.
สกึเทว [Pg.247] กุลปุตฺต,สพฺภิ โหติ สมาคโม;
สา นํ สงฺคติ ปาเลติ,นาสพฺภิ พหุ สงฺคโม.
良家子啊，与善人相遇一次，那份相遇便能守护他；不应与恶人多相处。
๑๒๒.
122.
เสยฺโย [Pg.249] อ-มิตฺโต เมธาวี,ยญฺเจ พาลานุกมฺปโก.
宁可与智者为敌，也不要愚者的怜悯。
๑๒๓.
123.
สีลวนฺตํ [Pg.250] ปญฺญวนฺตํ,ทิวา นิสฺสย-ทายกํ;
พหุสฺสุตํ คเวสนฺโต,ภเชยฺย อตฺถ-มามโก.
爱利者应寻求并亲近具戒、具慧、日间给予依止、多闻之人。
๑๒๔.
124.
ปาป-มิตฺเต [Pg.251] วิวชฺเชตฺวา,ภเชยฺยุตฺตม-ปุคฺคลํ;
โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย,ปตฺเถนฺโต อ-จลํ สุขํ.
舍弃恶友，亲近最上之人；应安住于其教诲中，希求不动之乐。
๑๒๕.
125.
น [Pg.253] ภเช ปาปเก มิตฺเต,น ภเช ปุริสาธเม;
ภเชถ มิตฺตฺเต กลฺยาเณ,ภเชถ ปุริสุตฺตเม.
不应亲近恶友，不应亲近下劣之人；应亲近善友，应亲近最上之人。
๑๒๖.
126.
อนวชฺชํ [Pg.254] มุขมฺโพช,มนวชฺชา จ ภารตี;
อลงฺกตาว โสภนฺเต,กึสุ เต นิรลงฺกตา.
无过之莲面与无过之言语，装饰之后方显庄严；若不加装饰，则当如何？
๑๒๗.
127.
น [Pg.256] หิ วณฺเณน สมฺปนฺนา,มญฺชุกา ปิย-ทสฺสินา;
ขรา วาจา ปิยา โหติ,อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.
言语粗恶，纵具美色，纵然悦目，亦不可爱；于此世他世，皆是如此。
๑๒๘.
128.
นนุ [Pg.257] ปสฺสสิมํ กาฬึ,ทุพฺพณฺณํ ติลกาหตํ;
โกลิลํ สณฺห-วาเจน,พหูนํ ปาณินํ ปิยํ.
难道你没见过这黑色的、丑陋的、被痣所击打的迦梨（Kāḷī）吗？她以如杜鹃般柔和之语，令众多众生喜爱。
๑๒๙.
129.
ตสฺมา [Pg.257] สขิล-วาจาย,มนฺต-ภาณี อนุทฺธโต;
อตฺถํ ธมฺมญฺจ ทีเปติ,มธุรํ ตสฺส ภาสิตํ.
是故，言语当柔和，审慎而无傲慢；阐明义理与正法，其言说乃甜美。
๑๓๐.
130.
ตเมว [Pg.260] วาจํ ภาเสยฺย,ยา สตฺตานํ น ตาปเย;
ปเร จ น วิหึเสยฺย,สา เว วาจา สุภาสิตา.
当说如是语，不令众生恼，亦不伤害人，彼诚为善说。
๑๓๑.
131.
ปิยํ [Pg.261] วาจํว ภาเสยฺย,ยา วาจา ปฏินนฺทิตา;
ยํ อนาทาย ปาปานิ;
ปเรสํ ภาสเต ปิยํ.
当说悦人之语，受人欢迎之语；不取诸恶业，而于他人说悦人之语。
๑๓๒.
132.
สจฺจํ [Pg.262] เว อมตา วาจา,เอส ธมฺโม สนนฺตโน;
สจฺเจ อตฺเถ จ ธมฺเม จ,อาหุ สนฺโต ปติฏฺฐิตา.
真实之语确实是不死之语，此乃永恒之法；圣者说他们安住于真实、义理与法中。
๑๓๓.
133.
สุภาสิตญฺจ [Pg.264] ธมฺมญฺจ,ปิยญฺจ สจฺจเมว จ;
จตุ-องฺเคหิ สมฺปนฺนํ,วาจํ ภาเสยฺย ปณฺฑิโต.
智者应说具足善说、法、爱语与真实此四支之语。
๑๓๔.
134.
มนาปเมว [Pg.265] ภาเสยฺย,นามนาปํ กุทาจนํ;
มนาปํ ภาสมานสฺส,สิทฺธํ ปิโยสธํ ภเว.
应只说悦意之语，绝不说不悦之语；说悦意之语者，能成就可爱之药。
๑๓๕.
135.
ยํ [Pg.266] วเทยฺย ตํ กเรยฺย,ยํ น วเท น ตํ กเร;
อ-กโรนฺตํ ภาสมานํ,ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.
言出必行，不行勿言；智者能识辨，言而不行者。
๑๓๖.
136.
รโหวาทํ [Pg.268] น ภาเสยฺย,น สมฺมุขา ขิณํ ภเณ;
อ-ตรมาโนว ภเณยฺย,ตรมาโนว โน ภเณ.
不言秘密语，对面不语粗暴言；言语当从容，不应仓促说。
๑๓๗.
137.
มาโวจ [Pg.269] ผรุสํ กิญฺจิ,วุตฺตา ปฏิวเทยฺยุํ ตํ;
ทุกฺขา หิ สารมฺภกถา,ปฏิทณฺฑา ผุเสยฺยุํ ตํ.
莫说任何粗恶之语，所说之语会反击你；争论之语确实是苦，反击之棒会触及你。
๑๓๘.
138.
สก-ยุตฺตํ [Pg.270] กเร กมฺมํ,สก-ยุตฺตํ วจึ ภเณ;
อ-ยุตฺตเก ธนํ นฏฺฐํ,อ-ยุตฺเต ชีวิตํ ขเย.
应做与己相应之业，应说与己相应之语；不相应者财富会失去，不相应者生命会耗尽。
๑๓๙.
139.
เย [Pg.272] วุฑฺฒมปจายนฺติ,นรา ธมฺมสฺส ธกาวิทา;
ทิฏฺเฐ ธมฺเมว ปาสํสา,สมฺปราเย จ สุคฺคตึ.
尊敬长者、谙熟正法之人，于现世受称赞，于来世得善趣。
๑๔๐.
140.
โปรี-กถํ-ว [Pg.274] ภาเสยฺย,ยุตฺตา กถา หิ ปูริโน;
ภาติ-มตฺตญฺจ ภาตาติ,ปิตุ-มตฺตํ ปิตา อิติ.
当说合宜之语，因合宜之语适于君子；对如兄长者称之为兄，对如父亲者称之为父。
๑๔๑.
141.
ทานญฺจ [Pg.275] ปิย-วชฺชญฺจ,อตฺถ-จริยา จ ยา อิธ;
สมานตฺตตา ธมฺเมส,ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ.
布施、爱语、利行，以及于诸法中平等，于处处皆恰如其分。
๑๔๒.
142.
สกึ [Pg.277] วทนฺติ ราชาโน,สกึ สมณ-พฺราหฺมณา;
สกึว ปุริสา โลเก,เอสธมฺโม สนนฺตโน.
国王一言既出，沙门、婆罗门亦然；世间之人亦复如是，此是古老之法。
๑๔๓.
143.
เอก-วาจํว [Pg.278] ทฺเววาจํ,ภเณยฺย อนุกมฺปโก;
ตทุตฺตริ น ภาเสยฺย,ทาโสวยฺยสฺส สนฺติเก.
慈悲者应说一两句话，于奴仆面前，不应多言。
๑๔๔.
144.
ตสฺเสว [Pg.279] เตน ปาปิโย,โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌตฺติ;
กุทฺธํ อ-ปฏิกุชฺฌนฺโต,สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.
以嗔还嗔者，其恶更甚；不以嗔还嗔者，战胜难胜之战。
๑๔๕.
145.
อุภินฺนมตฺถํ [Pg.281] จรติ,อตฺตโน จ ปรสฺส จ;
ปรํ สํกุปิตํ ญตฺวา,โย สโต อุปสมฺมติ.
知他人已嗔怒，而能正念平息者，乃为自他二者之利而行。
อตฺตานํ [Pg.282] รกฺขนฺโต ปรํ รกฺขติ,ปรํ รกฺขนฺโต อตฺตานํ รกฺขติ.
保护自己者，即是保护他人；保护他人者，即是保护自己。
๑๔๖.
146.
สีล-สมาธิ-ปญฺญานํ[Pg.283],ขนฺตี ปธาน-การณํ;
สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา,ขนฺตฺยายตฺตาว วฑฺฒเร.
于戒、定、慧，忍辱为首要之因；一切诸善法，皆依忍辱而增长。
๑๔๗.
147.
ขมา-ขคฺค-กเรตสฺส[Pg.284],ทุชฺชโน กึ กริสฺสติ;
อ-ติเณ ปติโต วนฺหิ,สยเมวูปสมฺมติ.
手持忍辱之剑者，恶人何能为害？如火落无草之地，其自会熄灭。
๑๔๘.
148.
สุสฺสุสา [Pg.285] สวณญฺเจว,คหณํ ธารณํ ตถา;
อุหาโปหตฺถวิญฺญาณํ,ตตฺว-ญฺญาณญฺจธีคุณํ.
乐闻、听闻、领会、忆持，以及审察、辨析、了知义理，与了知实相，此乃智慧之德。
๑๔๙.
149.
ยสฺเสเต [Pg.286] จตุโร ธมฺมา,อตฺถิ โปเสสุ ปณฺฑิต;
สจฺจํ ธมฺโม ธีติ จาโค,ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตติ.
若人具足此四法：真实、正法、坚毅与舍离，彼乃人中智者，能超越所见。
๑๕๐.
150.
เวชฺโช [Pg.288] ปุโรหิโต มนฺตี,เวทญฺโญตฺร จตุตฺถโก;
ปภาต-กาเล ทฏฺฐพฺพา,นิจฺจํ สฺว-สีริมิจฺฉตา.
医生、祭司、谋臣，以及通晓吠陀者为第四；恒求自身吉祥者，应于黎明时拜谒彼等。
๑๕๑.
151.
มิตฺตานํ [Pg.289] สนฺติกํ คจฺเฉ,กาเล น รตฺติยํ กิสํ;
เจ พหุํ ภิชฺเช จินิตฺวา,ตํ มิตฺเตสุ สมากเร.
当择时往见友人，莫于深夜打扰；若有所获，当与友人分享。
๑๕๒.
152.
น [Pg.291] ปเรสํ วิโลมานิ,น ปเรสํ กตากตํ;
อตฺตโนว อเวกฺเขยฺย,กตานิ อ-กตานิ จ.
莫观他人之过失，莫观他人之已作与未作；当观自身之已作与未作。
๑๕๓.
153.
เทส-ชาติ-ปุพฺเพ-จรา[Pg.293],อนุ-จรา ชโน กเร;
ปเรสํ เวธกํ มายํ,ตํ ชานิตฺวา สขํ กเร.
地方、种姓、过往之行，世人随之而为；当了知他人之欺诈，而后与之交友。
๑๕๔.
154.
ปริตฺตํ [Pg.294] ทารุมารุยฺห,ยถา สีเท มหณฺณเว;
เอวํ กุสีตมาคมฺม,สาธุ-ชีวีปิ สีทติ;
ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย,กุสีตํ หีน-วีริยํ.
犹如乘小木，沉于大洋中；亲近懈怠者，善士亦沉沦；是故当远离，懈怠劣精进者。
๑๕๕.
155.
อลสญฺจ [Pg.296] ปมาโท จ,อนุฏฺฐานํ อ-สํยโม;
นิทฺทา ตนฺทิ จ เต ฉิทฺเท,สพฺพโส ตํ วิวชฺชเย.
懒惰、放逸、不勤、不自制、睡眠与昏沉，此等过患，皆应完全远离。
๑๕๖.
156.
จเชยฺย [Pg.297] ทุมฺมิตฺตํ พาลํ,อาสีวิสํว มาณโว;
ภญฺเชยฺย ปาปกํ กมฺมํ,นฬาคารํว กุญฺชโร.
应舍弃愚痴之恶友，如青年远离毒蛇；应摧毁罪恶之业，如大象摧毁芦苇屋。
๑๕๗.
157.
น [Pg.299] หิ อญฺญญฺญ-จิตฺตานํ,อิตฺถีนํ ปุริสาน วา;
นานาวีกตฺวา สํสคฺคํ,ตาทิสํ ปิจ นาสฺมเส.
于心意相异之男女，不应有种种交往，亦不应亲近如是之人。
๑๕๘.
158.
นาสฺมเส [Pg.300] กต-ปาปมฺหิ,นาสฺมเส อลิก-วาทิเน;
นาสฺมเต อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ,อตฺต-สนฺเตปิ นาสฺมเต.
不应亲近作恶者，不应亲近说谎者；不应亲近为己谋利者，亦不应亲近自满者。
๑๕๙.
159.
ฆตาสนํ [Pg.301] กุญฺชรํ กณฺห-สปฺปํ,มุทฺธา-ภิสิตฺตํ ปมทา จ สพฺพา;
เอเต นโร นิจฺจสโต ภเชถ,เตสํ หเว ทุพฺพิทู สพฺพ-ภาโว.
火、大象、黑蛇，灌顶王与所有女人；人应恒常警惕此等，其本性实难知晓。
๑๖๐.
160.
อิตฺถีนํ [Pg.303] ทุชฺชนาน-ญฺจ,วิสฺสาโส โน-ป ปชฺชเต;
วิเส สิงฺคิมฺหิ นทิยํ,โรเค ราช-กุลมฺหิ จ.
于女人与恶人，不应生信；于毒药、有角兽、河流、疾病与王室亦然。
๑๖๑.
161.
อิตฺถิ-ธุตฺโต [Pg.304] สุรา-ธุตฺโต,อกฺข-ธุตฺโต จ โย นโร;
ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.
沉迷女色、沉迷饮酒、以及沉迷赌博之人，所得复所得，皆悉摧毁，此为衰败之门。
๑๖๒.
162.
ปาป-มิตฺโต [Pg.306] ปาป-สโข,ปาป-อาจาร โคจโร;
อสฺมา โลกา ปรมฺหา จ,อุภยา ธํสเต นโร.
有恶友、恶伴，以恶行为境者，此人从此世及他世，由两者而堕落。
๑๖๓.
163.
มจฺเฉเรน [Pg.307] ยสํ หตํ,กุปฺปเนน คุโณ หโต;
กูเฏน นสฺสเต สจฺจํ,ขุทฺเทน ธมฺม-รกฺขนํ.
悭吝毁名声，忿怒损功德；欺诈灭真实，卑劣坏护法。
๑๖๔.
164.
อกฺข-เทวี [Pg.309] ธนานิ จ,วินาโส โหติ อาปทา;
ฐิติ หตา ปมาโท จ,ทฺวิชํ ภิกฺขุญฺจ นสฺสติ.
赌博导致财富毁灭与灾祸，稳定被摧毁；放逸亦能毁坏婆罗门与比丘。
๑๖๕.
165.
เปสุญฺเญน [Pg.310] กุลํ หตํ,มาเนน หิตมตฺตโน;
ทุจฺจริเตน มานุโส,ทลิทฺทายาทโร หโต.
诽谤毁家族，傲慢损自利；恶行毁人，贫穷失尊敬。
๑๖๖.
166.
อ-มานนา [Pg.312] ยตฺถ สิยา,สนฺตานํปิ วิมานนา;
หีน-สมฺมานนาวาปิ,น ตตฺถ วสตึ วเส.
若于某处有不敬，乃至对善者亦有轻慢，或唯有卑劣之尊敬，则不应于彼处居住。
๑๖๗.
167.
ยตฺถาลโส [Pg.313] จ ทกฺโข จ,สูโร ภีรุ จ ปูชิยา;
น ตตฺถ สนฺโต วสนฺติ,อ-วิเสส-กเร นเร.
于懒惰者与精勤者、勇敢者与怯懦者皆受尊敬之处，善者不与此等无差别之人共住。
๑๖๘.
168.
โน [Pg.315] เจ อสฺส สกา-พุทฺธิ,วินโย วา สุ-สิกฺขิโต;
วเน อนฺธ-มหึโสว,จเรยฺย พหุโก ชโน.
若无己之智慧，或未善学律仪，众多之人，将如林中盲水牛般游荡。
๑๖๙.
169.
ผลํ [Pg.316] เว กทลึ หนฺติ,ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;
สกฺกาโร กา-ปุริสํ หนฺติ,คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา.
果实摧毁芭蕉，果实摧毁翠竹，果实摧毁芦苇；恭敬摧毁卑劣之人，犹如胎儿之于母骡。
๑๗๐.
170.
วชฺชญฺจ วชฺชโต ญตฺวา,อ-วชฺชญฺจ อ-วชฺชโต;
สมฺมาทิฏฺฐิ-สมาทานา,สตฺตา คจฺฉนฺตฺติ สุคฺคตึ.
知过失为过失，知无过为无过；因受持正见，众生趣向善趣。
ฆราวาส-นิทฺเทส
居家生活的解释
๑๗๑.
171.
ทุกฺขํ [Pg.319] คหพฺพตํ สาธุ,สํวิภชฺชญฺจ โภชนํ;
อ-หาโส อตฺถ-โลเภสุ,อตฺถ-พฺยาปตฺติ อพฺยโถ.
家主之责任虽难，然分享食物为善；于得利不喜，于失利不忧。
๑๗๒.
172.
โยธ [Pg.321] สีตญฺจ อุณฺหญฺจ,ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ;
กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,โส สุขา น วิหายติ.
彼对寒冷与炎热，视之不逾于草芥；行持丈夫之事者，彼不失于安乐。
๑๗๓.
173.
ปณฺฑิโต [Pg.322] สีล-สมฺปนฺโน,สณฺหา จ ปฏิภานวา;
นิวาต-วุตฺติ อตฺถทฺโธ,ตาทิโส ลภเต ยสํ.
智者具足戒，言语柔和具辩才，举止谦逊不傲慢，如是之人得声誉。
๑๗๔.
174.
อุฏฺฐานโก [Pg.324] อนลโส,อาปทาสุ น เวธติ;
อจฺฉินฺนวุตฺติ เมธาวี,ตาทิโส ลภเต ยสํ.
勤奋不懒惰，于灾祸中不动摇，行持不中断，具足智慧，如是之人得声誉。
๑๗๕.
175.
สงฺคาหโก [Pg.325] มิตฺต-กโร,วทญฺญู วีตฺต-มจฺฉโร;
เนตา วิ-เนตา อนุ-เนตา,ตาทิโส ลภเต ยสํ.
能摄受者，能交友者，慷慨者，离悭吝者；领导者，指导者，劝导者，如是之人得声誉。
๑๗๖.
176.
อุฏฺฐานวโก [Pg.327] สตีมโต,สุจิ-กมฺมสฺส นิสมฺมการิโน;
สญฺญตสฺส ธมฺม-ชีวิโน,อ-ปฺปมตฺตสฺส ยโสภิ-วฑฺฒติ.
于奋起者、具念者、净行者、审察行者、自制者、如法生活者、不放逸者，其声誉增长。
๑๗๗.
177.
ทฺเวว [Pg.329] ตาต ปทากานิ,ยตฺถ สพฺพํ ปติฏฺฐิตํ;
อ-ลทฺธสฺส จ โย ลาโภ,ลทฺธสฺส อนุรกฺขณา.
贤者，仅有二基石，一切皆依之建立：即获得未得之物，及守护已得之物。
๑๗๘.
178.
จตุธา [Pg.330] วิภเช โภเค,ปณฺฑิโต ฆรมาวสํ;
เอเกน โภคํ ภุญฺเชยฺย,ทฺวีหิ กมฺมํ ปโยชเย;
จตุตฺถญฺจ นิธาเปยฺย,อาปทาสุ ภวิสฺสติ.
智者居家时，应将财富分四份：一份用以受用，两份投入营生，第四份则应储藏，以备灾祸所需。
๑๗๙.
179.
อญฺชนานํ [Pg.332] ขยํ ทิสฺวา,อุปจิกานญฺจ อาจยํ;
มธูนญฺจ สมาหารํ,ปณฺฑิตฺโต ฆรมาวเส.
见眼药之耗损，见白蚁之堆积，及蜜蜂之采蜜，智者应如是居家。
๑๘๐.
180.
วิภวํ [Pg.335] รกฺขโต ลทฺธํ,ปริหานิ น วิชฺชติ;
อารกฺขมฺหิ อ-สนฺตมฺหิ,ลทฺธํ ลทฺธํ วินสฺสติ.
守护已得之财富者，则无衰损；于无守护时，所得复所得，皆悉毁灭。
๑๘๑.
181.
ปญฺญา [Pg.337] นตฺถิ ธนํ นตฺถิ,ยสฺส โลเก น วินฺทติ;
ปุตฺต-ทารา น ปียนฺติ,ตสฺส มิตฺตํ สุขาวหํ.
世间之人，若无智慧，亦无财富；妻儿不喜，于彼而言，朋友能带来安乐。
๑๘๒.
182.
จตฺตาโร [Pg.339] จ เวทิตพฺพา,มิตฺตา เจว สุหทา จ;
อุปกาโร สุหโทปิ,สมาน-สุข-ทุกฺโข จ;
อตฺถกฺขายีนุกมฺปโก,ตถา มิตฺโต เวทิตพฺโพ.
应知有四种善友：助益友、同苦乐友、指导利友、慈愍友。当知此为真友。
๑๘๓.
183.
โภคา [Pg.342] นฏฺเฐน ชิณฺเณน,อ-มิเตน จ โภชเน;
น ติฏฺฐนฺติ จิรํ ทิสฺวา,ตํ ปณฺฑิโต ฆเร วเส.
见财富因毁坏、陈旧及饮食无度而不能长久存续，智者应如是居家。
๑๘๔.
184.
อติ-สีตํ [Pg.343] อติ-อุณฺหํ,อติ-สายมิทํ อหุ;
อิติ วิสฺสฏฺฐ-กมฺมนฺเต,อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.
“太冷、太热、太晚”，如是抛弃工作，于此等人，利益流逝。
๑๘๕.
185.
น [Pg.345] ทิวา สุปฺป-สีเลน,รตฺตินฏฺฐานเทสฺสินา;
นิจฺจํ มตฺเตน โสณฺเฑน,สกฺกา อาวสิตุํ ฆรํ.
白日好睡者，夜起游荡者，恒常沉醉者，不能安立家室。
๑๘๖.
186.
หนนฺติ [Pg.346] โภคา ทุมฺเมธํ,โน เจ ปาร-คเวสิโน;
โภค-ตณฺหาย ทุมฺเมโธ,หนฺติ อญฺเญว อตฺตนํ.
财富毁坏愚者，而非寻求彼岸者；愚者因财富之欲，自害一如害他人。
๑๘๗.
187.
ทุชฺชีวิตมชีวิมฺหา[Pg.348],เยสํ โน น ททามเส;
วิชฺชมาเนสุ โภเคสุ,ทีปํ นา กมฺห มตฺตโน.
我们过着恶劣的生活，因为我们未曾布施；虽拥有财富，却未为自己造作归依处。
๑๘๘.
188.
สฏฺฐิ-วสฺส-สหสฺสานิ[Pg.349],ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;
นิรเย ปจฺจมานานํ,กทา อนฺโต ภวิสฺสติ.
于地狱中受煎熬，六万年已然圆满，何时将有终尽？
๑๘๙.
189.
นตฺถิ [Pg.350] อนฺโต กุโต อนฺโต,น อนฺโต ปติทิสฺสติ;
ตทา หิ ปกตํ ปาปํ,มม ตุยฺหญฺเจ มาริสา;
无有终尽，何来终尽？终尽不可见。诸君啊，因你我当时所造之恶业。
๑๙๐.
190.
โสหํ [Pg.351] นูน อิโต คนฺตา,โยนิ ลทฺธาน มานุสํ;
วทญฺญู สีล-สมฺปนฺโน,กาหามิ กุสลํ พหุํ.
如今我从此去，必得人身，成为慷慨、具戒者，多行诸善。
๑๙๑.
191.
มา [Pg.352] คิชฺเฌ ปจฺจเย มจฺโจ,พหุ-โทสา หิ ปจฺจยา;
จรนฺโต ปจฺจเย ญายา,อุภยตฺถาปิ วฑฺฒติ.
世人莫贪恋资具，因资具多有过患；如理行于资具者，于两处皆得增长。
๑๙๒.
192.
อ-ลทฺธา [Pg.354] วิตฺตํ ตปฺปติ,ปุพฺเพ อ-สมุทานิตํ;
น ปุพฺเพ ธนเมสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.
因昔日未曾积聚，未得财富而苦恼；“我昔日未曾寻求财富”，他如此事后懊悔。
๑๙๓.
193.
กูฏเวที [Pg.356] ปุเร อาสึ,ปิสุโณ ปิฏฺฐิ-มํสิโก;
จณฺโฑ จ ผรุโส จาปิ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.
“我昔日是欺诈者，是离间者，是背后语者；亦是暴恶者，是粗语者。”他如此事后懊悔。
๑๙๔.
194.
ปาณาติปาตี [Pg.357] ปุเร อาสึ,ลุทฺโท จาปิ อนริโย;
ภูตานํ นานุกมฺปิยํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.
“我昔日是杀生者，亦是残酷非圣者；未曾怜悯诸有情。”他如此事后懊悔。
๑๙๕.
195.
พหูสุ [Pg.359] วต สนฺตีสุ,อนาปาทาสุ อิตฺถิสุ;
ปร-ทารํ อเสวิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.
“呜呼！于众多无过失之女子存在时，我竟亲近他人之妻。”他如此事后懊悔。
๑๙๖.
196.
พหุมฺหิ [Pg.360] ตว สนฺตมฺหิ,อนฺน-ปาเน อุปฏฺฐิเต;
น ปุพฺเพ อททํ ทานํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.
“于我众多饮食现前时，我昔日未曾行布施。”他如此事后懊悔。
๑๙๗.
197.
มาตรํ [Pg.362] ปิตรญฺจาปิ,ชิณฺณกํ คต-โยพฺพนํ;
ปหุ สนฺโต น โปสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุกปฺปติ.
“于年迈、青春已逝之父母，我虽有能力却未曾奉养。”他如此事后懊悔。
๑๙๘.
198.
อาจริยมนุสตฺถารํ[Pg.363],สพฺพ-กาม-รสาหรํ;
ปิตรํ อติมญฺญิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.
“我轻蔑了师长、教导者，以及带来一切欲乐滋味的父亲。”他如此事后懊悔。
๑๙๙.
199.
สมเณ [Pg.365] พฺราหฺมเณ จาปิ,สีลวนฺเต พหุสฺสุเต;
น ปุพฺเพ ปยิรุปาสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.
“我昔日未曾承事持戒、多闻之沙门、婆罗门。”他如此事后懊悔。
๒๐๐.
200.
สาธุ [Pg.366] โหติ ตโป จิณฺโณ,สนฺโต จ ปยิรุปาสิโต;
น ปุพฺเพว ตโปจิณฺโณ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.
“修习苦行是善，承事圣者是善；我昔日未曾修习苦行。”他如此事后懊悔。
๒๐๑.
201.
โย [Pg.368] จ เอตานิ ฐานานิ,โยนิโส ปฏิปชฺชติ;
กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,ส ปจฺฉา นานุตปฺปติ.
若人于此诸事，如理而行，作丈夫之事，彼于事后无懊悔。
๒๐๒.
202.
น [Pg.370] สาธารณ-ทารสฺส,น ภุญฺเช สาธุเมกโก;
น เสเว โลกายติกํ,เนตํ ปญฺญาย วฑฺฒนํ.
不与人共妻，不独享美味；不亲近顺世论者，此非智慧之增长。
๒๐๓.
203.
สีลวา [Pg.372] วตฺต-สมฺปนฺโน,อ-ปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ;
นิวาตฺต-วุตฺติ อตฺถทฺโธ,สุรโต สขิโต มุทุ.
具戒、具足行仪、不放逸、有智慧；谦逊、不僵硬，柔和、友善、温软。
๒๐๔.
204.
สงฺคเหตา [Pg.374] จ มิตฺตานํ,สํวิภาคี วีธานวา;
ตปฺเปยฺย อนฺน-ปาเนน,สทา สมณ-พฺราหฺมเณ.
为友人之摄受者，乐于分享，处事得当；应常以饮食，令沙门、婆罗门满足。
๒๐๕.
205.
ธมฺม-กาโม [Pg.376] สุตา-ธาโร,ภเวยฺย ปริปุจฺฉโก;
สกฺกจฺจํ ปยิรุปาเสยฺย,สีลวนฺเต พหุสฺสุตฺเต.
应乐法、持所闻，并常请问；应恭敬承事持戒、多闻者。
๒๐๖.
206.
ฆรมาวสมานสฺส[Pg.377],คหฏฺฐสฺส สกํ ฆรํ;
เขมา วุตฺติ สิยา เอวํ,เอวํ นุ อสฺส สงฺคโห.
于安住自家之在家长者，其生活方式应如是安稳；如是，则有摄受。
๒๐๗.
207.
อ-พฺยปชฺโช [Pg.378] สิยา เอวํ,สจฺจ-วาที จ มาณโว;
อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ,เอวํ เปจฺจ น โสจติ.
如是，彼青年应无嗔害，说真实语；如是，从此世去往他世，命终之后不忧愁。
๒๐๘.
208.
สุขา [Pg.379] มตฺเตยฺยตา โลเก,อโถ เปตฺเตยฺยตา สุขา;
สุขา สามญฺญตา โลเก,อโถ พฺรหฺมญฺญตา สุขา.
世间敬母乐，敬父亦安乐；世间敬沙门乐，敬婆罗门亦安乐。
๒๐๙.
209.
ปถวี [Pg.381] เวฬุกํ ปตฺตํ,จกฺกวาฬํ สุจิปฺผลํ;
สิเนรุ วมฺมิโก ขุทฺโท,สมุทฺโท ปาติโก ยถา.
大地如竹叶，轮围山如针果；须弥山如小蚁丘，大海如一小钵。
๒๑๐.
210.
พฺรหฺมาติ [Pg.382] มาตา-ปิตโร,ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;
อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ,ปชานมนุกมฺปกา.
父母被称为“梵天”，被称为“先师”；是子女的应供者，是子女的怜悯者。
๒๑๑.
211.
ตสฺมา [Pg.384] หิ เน นมเสยฺย,สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;
อนฺเนน อโถ ปาเนน,วตฺเถน สยเนน จ.
是故智者应礼敬、恭敬于彼等，并以饮食、衣服与卧具供养之。
สาธุชน-นิทฺเทส
善人的解释
๒๑๒.
212.
กาย-กมฺมํ [Pg.386] สุจิ เตสํ,วาจา-กมฺมํ อนาวิลํ;
มโน-กมฺมํ สุจิ-สุทฺธํ,ตาทิสา สุชนา นรา.
他们的身业清净，语业无垢，意业纯净。如是之人即是善人。
๒๑๓.
213.
เสฏฺฐ-วิตฺตํ [Pg.387] สุตํ ปญฺญา,สทฺธนํ สตฺตธา โหตฺติ;
สทฺธา สีลํ สุตํ จาโค,ปญฺญา เจว หิโรตฺตปฺปํ.
最上之财是闻与慧。圣财有七种：信、戒、闻、舍、慧、惭与愧。
๒๑๔.
214.
สทฺธมฺมาปิ [Pg.389] จ สตฺเตว,สทฺธา หิรี จ โอตฺตปฺปํ;
พาหุสฺสจฺจํ ธิโร เจว,สติ ปญฺญา จ อิจฺเจวํ.
正法亦有七种：信、惭、愧、多闻、精进、念、慧。
๒๑๕.
215.
หิรี-โอตฺตปฺป-สมฺปนฺนา[Pg.390],สุกฺตฺก-ธมฺม-สมาหิตา;
สนฺโต สปฺปุริสา โลเก,เทว-ธมฺมาติ วุจฺจเร.
具足惭愧，成就善法者，世间的寂静善人，被称为“天法”(Devadhamma)。
๒๑๖.
216.
สทฺโธ [Pg.392] หิริมา โอตฺตปฺปี,วีโร ปญฺโญ ส-คารโว;
ภพฺโพ อาปชฺชิตุํ พุทฺธึ,วิรูฬฺหิญฺจ วิปุลฺลตํ.
有信、有惭、有愧，勇猛、有慧、有敬者，堪能证得智慧，并使其增长与广大。
๒๑๗.
217.
โย [Pg.393] เว กตญฺญู กต-เวทิ ธีโร,กลฺยาณ-มิตฺโต ทฬฺหอ-ภตฺโต จ โหติ;
ทุกฺขิตฺตสฺส สกฺกจฺจํ กโรติ กิจฺจํ,ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.
确实是知恩、报恩的智者，是善友且忠诚。他认真地为受苦者做事。他们称这样的人为善人。
๒๑๘.
218.
มาตา-เปตฺติ-ภรํ [Pg.395] ชนฺตุํ,กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;
สณฺหํ สขิล-สมฺภาสํ,เปสุเณยปฺปหายินํ.
奉养父母，尊敬家族长者，言语柔和亲切，舍弃离间语者。
๒๑๙.
219.
มจฺเฉร-วินเย ยุตฺตํ,สจฺจํ โกธาภิตุํ นรํ;
ตํ เว เทวา ตาวตึสา,อาหุ สปฺปุริโส อิติ.
致力于调伏悭吝，真实、无嗔之人，三十三天(Tāvatiṃsā)的诸天称之为善人。
๒๒๐.
220.
อ-ปฺปมาเทน [Pg.398] มฆวา,เทวานํ เสฏฺฐตํ คโต;
อ-ปฺปมาทํ ปสํสนฺติ,ปมาโท ครหิโต สทา.
摩伽婆(Maghavā)因不放逸而成为诸天之最胜者。他们赞叹不放逸，放逸常受呵责。
๒๒๑.
221.
ทานํ [Pg.399] สีลํ ปริจฺจาคํ,อาชฺชวํ มทฺทวํ ตปํ;
อ-โกธํ อ-วิหึสญฺจ,ขนฺตีจ อ-วิโรธนํ.
布施、持戒、舍离，正直、柔和、自制，无嗔、不害，忍辱、无违逆。
๒๒๒.
222.
อิจฺเจเต กุสเล ธมฺเม,ฐิเต ปสฺสามิ อตฺตนิ;
ตโต เม ชายเต ปีติ,โสมนสฺสญฺจนปฺปกํ.
我见这些善法已安住于自身，由此我生起喜悦与非凡的欢欣。
๒๒๓.
223.
นนุ [Pg.402] เตเยว สนฺตา โน,สาครา น กุลาจลา;
มนํปิ มริยาทํ เย,สํวฏฺเฏปิ ชหนฺติ โน.
岂非彼等圣者，如海不动摇？岂非雪山，屹立不倾摇？纵使劫火炽，心界亦不逾。
๒๒๔.
224.
น [Pg.403] ปุปฺผ-คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,น จนฺทนํ ตคฺคร มลฺลิกา วา;
สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายติ.
花香不能逆风而行，栴檀(candana)、多伽罗(taggara)或茉莉(mallikā)亦不能。唯有善人的德香能逆风而行，善人(的芳名)遍布四方。
๒๒๕.
225.
เตปิ [Pg.405] โลก-หิตา สตฺตา,สูริโย จนฺทิมา อปิ;
อตฺถํ ปสฺส คมิสฺสนฺติ,นิยโม เกน ลงฺฆเต.
那些利益世间的众生，甚至日月，亦将走向灭尽。谁能逾越此法则？
๒๒๖.
226.
สตฺถา [Pg.406] เทว-มนุสฺสานํ,วสี โสปิ มุนิสฺสโร;
คโตว นิพฺพุตึ สพฺเพ,สงฺขารา น หิ สสฺสตา.
天人导师，自在的圣者之王，他已入涅槃。诸行确实不是常恒的。
๒๒๗.
227.
กเรยฺย [Pg.407] กุสลํ สพฺพํ,สิวํ นิพฺพานมาวหํ;
สเรยฺยอ อ-นิจฺจํ ขนฺธํ,นิพฺพิทา-ญาณ-โคจรํ.
应作诸善业，引安稳涅槃。应念蕴无常，厌离智为境。
๒๒๘.
228.
ยาตานุยายี [Pg.408] จ ภวาหิ มาณว,อลฺลญฺจ ปาณึ ปริวชฺชยสฺสุ;
มา จสฺสุ มิตฺเตสุ กทาจิ ทุพฺภิ,มา จ วสํ อ-สตีนํ คจฺฉ.
青年啊，你应该成为(善道的)随行者(yātānuyāyī)，且应避免(沾染)不净之手。绝不要对朋友怀恶意，也不要受无信者的控制。
๒๒๙.
229.
อ-สนฺธวํ [Pg.411] นาปิ จ ทิฏฺฐ-ปุพฺพํ,โย อาสเนนาปิ นิมนฺตเยยฺย;
ตสฺเสว อตฺถํ ปุริโส กเรยฺย,ยาตานุยายีติตมาหุปณฺฑิตา.
即使是不认识的，也未曾见过的，若有人以座位邀请，那人应为他做有益之事。智者称他为“随行者”。
๒๓๐.
230.
ยสฺเสกรตฺติปิ [Pg.412] ฆเร วเสยฺย,ยตฺถนฺน-ปานํ ปุริโส ลเภยฺย;
น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺเตยฺย,อ-ทุพฺภ-ปาณิ ทหเต มิตฺต-ทุพฺโภ.
若有人即使只在他家住一晚，在那里得到饮食，即使在心中也不应对他生起恶念。背叛朋友者，是自毁其手。
ตตีย สาธุนร
第三贤士
๒๓๑.
231.
ยสฺส [Pg.414] รุกฺขสฺส ฉายาย,นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;
น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย,มิตฺต-ทุพฺโภ หิ ปาปโก.
在其树荫下或坐或卧，不应折断它的枝条；背叛朋友是邪恶的。
จตุตฺถ สาธุนร
第四贤士
๒๓๒.
232.
ปุณฺณํปิ [Pg.415] เจ มํ ปถวึ ธเนน,ทชฺชิตฺถิยา ปุริโส สมฺมตาย;
สทฺธา ขณํ อติมญฺเญยฺย ตํปิ,ตาสํ วสํ อ-สตีนํ น คจฺเฉ.
纵使一个男人将充满财富的大地给予一位受尊敬的女子，有信仰者也应轻视此事，不应受那些无信女人的控制。
๒๓๓.
233.
เอวํ [Pg.417] โข ยาตํ อนุยายี โหติ,อลฺลญฺจ ปาณึ ทหเต ปุเนวํ;
อ-สตี จ สา โส ปน มิตฺตํ-ทุพฺโภ,โส ธมฺมิโก โหหิ ชหสฺสุ อ-ธมฺมํ.
如此，他确实成了她的追随者，再次灼伤自己的手；她是无信女，而他则成了背叛朋友者。你当行于法，舍弃非法。
กายขมนีย-นิทฺเทส
身体安适的解释
๒๓๔.
234.
อภิวาทน-สีลิสฺส[Pg.420],นิจฺจํ วุฑฺฒาปจายิโน;
จตฺตาโร ธมฺมา วฑฺฒนฺติ,อายุ วณฺโณ สุขํ พลํ.
常习礼敬者，恒尊耆宿贤；四法得增长，寿色乐力全。
๒๓๕. ปญฺจิเม [Pg.421] ภิกฺขเว ธมฺมา อายุสฺสา, กตเม ปญฺจ. สปฺปาย-การี โหติ. สปฺปาเยจ มตฺตํ ชานาติ. ปริณตฺตโภชี จ โหติ. กาล-จารี จ, พฺรหฺม-จารีจ. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสาติ.
235. 诸比丘，有五法能增寿。何等为五？行适宜事，于适宜事知量，食消化良好的食物，适时而行，行梵行。诸比丘，此五法能增寿。
๒๓๖. ปญฺจิเม [Pg.424] ภิกฺขเว ธมฺมา อายุสฺสา, กตเม ปญฺจ. สปฺปาย-การี โหติ. สปฺปาเยจ มตฺตํ ชานาติ. ปริณตโภชีจโหติ. สีลวาจ, กลฺยาณ มิตฺโตจ. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสาติ.
236. 诸比丘，有五法能增寿。是哪五种呢？做适宜的事，知适宜的量，吃容易消化的食物，持戒，以及有善友。诸比丘，这五法能增寿。
๒๓๗.
237.
ปญฺจ-สีลํ [Pg.427] สมาทาย,สมํ กตฺวา ทิเน ทิเน;
สติมา ปญฺญวา หุตฺวา,จเร สพฺพิริยาปเถ.
受持五戒，日日平等行；具念与智慧，于一切威仪中行。
๒๓๘. ปญฺจิเม [Pg.428] ภิกฺขเว จงฺกเม อานิสํสา, กตเม ปญฺจ, อทฺธานกฺขโม โหติ. ปธานกฺขโม โหติ. อปฺปาพาโธ โหติ. อสิตํปีตํขายิตํสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ. จงฺกมาธิคโต สมาธิ จิรฏฺฐิติโก โหติ. อิเมโข ภิกฺขเว ปญฺจ จงฺกเม อานิ สํสาติ.
238. 诸比丘，经行有五种利益。哪五种呢？能耐远行，能耐精勤，少病，所食、所饮、所嚼、所尝之物能被良好地消化，经行中获得的定能持久。诸比丘，这就是经行的五种利益。
๒๓๙.
239.
ปริสฺสาวน-ทานญฺจ[Pg.431],อาวาส-ทานเมว จ;
คิลาน-วตฺถุ-ทานญฺจ,ทาตพฺพํ มนุชาธิป.
人主啊，应布施滤水器、布施住处，以及布施病者所需之物。
๒๔๐.
240.
กาตพฺพํ [Pg.432] ชิณฺณกาวาสํ,ปฏิสงฺขรณํ ตถา;
ปญฺจ-สีล-สมาทานํ,กตฺวา ตํ สาธุ-รกฺขิตํ;
อุโปสโถปวาโส จ,กาตพฺโพโปสเถ อิติ.
应修缮旧的住处；受持五戒后，应善加守护；也应在布萨日持守布萨。
๒๔๑.
241.
อติ-โภตฺตา [Pg.434] โรค-มูลํ,อายุกฺขยํ กโรติ เว;
ตสฺมา ตํ อติ-ภุตฺตึว,ปริหเรยฺย ปณฺฑิโต.
过食是疾病之根，确实会损耗寿命；因此，智者应避免过食。
๒๔๒.
242.
อ-ชิณฺเณ [Pg.435] โภชนํ วิสํ,ทุลฺลทฺเธ อ-วิจารเก;
ชิณฺเณ สุ-ลทฺเธ วิจาเร,น วชฺชํ สพฺพ-โภชนํ.
食物未消化时进食是毒药，难得或不经思虑而食也是如此。若在食物消化后，易于获得，且经思虑而食，则一切食物皆无过失。
๒๔๓.
243.
จตฺตาโร [Pg.437] ปญฺจ อาโลเป,อาภุตฺวา อุทกํ ปิเว;
อลํ ผาสุ-วิหาราย;
ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน.
吃四、五口食物后，即当饮水；这对于精勤努力的比丘，足以安乐住。
๒๔๔.
244.
มนุชสฺส [Pg.438] สทา สติมโต,มตฺตํ ชานโต ลทฺธ-โภชนํ;
ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา,สนิกํ ชีรติ อายุ ปาลยํ.
对于恒常具念、获得食物而知量的人，他的感受会变得轻微；他缓慢地衰老，守护着寿命。
๒๔๕.
245.
ครูนํ [Pg.440] อฑฺฒ-โสหิจฺจํ,ลหูนํ นาติ-กิตฺติยา;
มตฺตา-ปมาณํ นิทฺทิฏฺฐํ,สุขํ ชีรติ ตาวตา.
对于难消化的食物，食至半饱；对于易消化的食物，不应过饱。适量已被指出，如此便能安乐地生活。
๒๔๖.
246.
โตยาภาเว [Pg.441] ปิปาสตฺตา,ขณา ปาเณหิ มุจฺจเต;
ตสฺมา สพฺพาสุวตฺถาสุ,เทยฺยํ วารึ ปิปาสเย.
无水时为渴所逼，生命瞬间即逝；是故在一切情况下，应施水予口渴者。
๒๔๗.
247.
สีโตทกํ [Pg.442] ปโย ขุทฺทํ,ฆตเมเกกโส ทฺวิโส;
ติสฺโส สมคฺคมถ วา,ปเค ปิตํ ยุวตฺตทํ.
冷水、牛奶、蜂蜜、酥油，或单独服用，或两者、或三者混合，于清晨饮用，能予青春。
๒๔๘.
248.
อนฺนํ [Pg.444] พฺรหฺมา รเส วิณฺหุ,ภุตฺเต เจว มเหสโร;
เอวํ ญตฺวาตุ โย ภุญฺเช,อนฺน-โทสํ น ลิมฺปเต.
食物是梵天，味道是毗湿奴，食者是大自在天。如是了知而食者，不为食物的过患所染。
๒๔๙.
249.
กตฺติกสฺสนฺติโม [Pg.445] ภาโค,ยํ จาโท มิค-มาสโช;
ตาวุโภ ยม-ทาฐาขฺโย,ลฆฺวาหาโรว ชีวติ.
迦底迦月(Kattika)的最后部分，以及鹿首月(Migasira)之始，此二者被称为阎罗之牙；唯少食者得以存活。
๒๕๐.
250.
สตฺถานุกุล-จริยา[Pg.447],จิตฺตญฺญาวสวตฺตินา;
พุทฺธิ-รกฺขิลิตตฺเถน,ปริปุณฺณํ รสายนํ.
随顺导师之行，了知自心而能自主，以智慧守护其义，此乃圆满之仙丹。
๒๕๐.
250.
อ-ชาติยา [Pg.448] อ-ชาตานํ,ชาตานํ วินิวตฺติยา;
โรคานํ โย วิธิ ทิฏฺโฐ,ตํ สุขตฺถี สมาจเร.
为令未生之病不生，已生之病止息，凡是所见的（治病）方法，求乐者都应实行。
๒๕๒.
252.
อาโรคฺยํ [Pg.449] ปรมา ลาภา,สนฺตุฏฺฐิ ปรมํ ธนํ;
วิสฺสาสา ปรมา ญาติ,นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ.
无病是最高的利益，知足是最高的财富，信任是最高的亲人，涅槃是最高的安乐。
ปกิณฺณก-นิทฺเทส
杂品解释
๒๕๓.
253.
กุมุทํ [Pg.460] โก ปโพธยิ,นาโถ รวินฺทุ ปณฺฑิโต;
กมลํ โก กุมุทํ โก,นรปํ โก ปโพธยิ.
谁令睡莲开放？主、日、月、智者。谁令莲花开放，谁令睡莲开放，谁令国王觉醒？
๒๕๔.
254.
จิตฺเตน [Pg.462] นิยฺยติ โลโก,จิตฺเตน ปริกสฺสติ;
จิตฺตสฺส เอก-ธมฺมสฺส,สพฺเพว วสมนฺวคู.
世界为心所引导，为心所牵引；一切皆为此心一法所制伏。
๒๕๕.
255.
สมโณ [Pg.464] ราชานุราชา,เสนาปติ มหา-มตฺโต;
ธมฺมฏฺโฐ ปณฺฑิโต ทิสฺวา,ปจฺจกฺขตฺถํ น การิยา.
沙门、国王、王子、将军、大臣、住于法中的智者，见后不应仅凭所见而行事。
๒๕๖.
256.
ทีโป [Pg.465] นว-ทิสํ เตโช,น เหฏฺฐา จ ตถา สกํ;
ปร-วชฺชํ วิทู ปสฺเส,สก-วชฺชํปิ ปสฺสตุ.
灯光照耀九方，却不照下方与自身；智者见他人之过，亦当见自身之过。
๒๕๗.
257.
ส-ผลํ [Pg.467] ปณฺฑิโต โลเก,ส-การณํ วจํ ภเณ;
อ-การณํผลํ พาโล,อิทํ อุภย-ลกฺขณํ.
世间智者说有果、有因之语；愚者说无因、无果之语，此是二者之相。
๒๕๘.
258.
ตสฺส [Pg.468] วาจาย ชาเนยฺย,กุฏิลํ พาล-ปณฺฑิตํ;
วาจา-รูปํ มิตฺตํ กเร,วาจา-รูปํ ธุวํ ชเห.
通过其言语，可知其为狡诈、愚痴或智慧。应与言语和善者为友，断然舍弃言语不善者。
๒๕๙.
259.
ทุจฺจินฺติตสฺส [Pg.470] จินฺตา จ,ทุพฺภาสิตสฺส ภาสนา;
ทุกฺกมฺมสฺส กตญฺจาติ,เอตํ พาลสฺส ลกฺขณํ.
心怀恶念，口出恶言，身行恶业，此是愚者之相。
๒๖๐.
260.
สุ-จินฺติตสฺส [Pg.471] จินฺตา จ,สุ-ภาสิตสฺส ภาสนา;
สุ-กมฺมสฺส กตญฺจาติ,เอตํ ธีรสฺส ลกฺขณํ.
心怀善念，口出善言，身行善业，此是智者之相。
๒๖๑.
261.
อ-นยํ [Pg.473] นยติ ทุมฺเมโธ,อ-ธุรายํ นิ-ยุญฺชติ;
ทุนฺนโย เสยฺยโส โหติ,สมฺมา วุตฺโต ปกุปฺปติ;
วินยํ โส น ชานาติ,สาธุ ตสฺส อ-ทสฺสนํ.
愚者引人入歧途，委以重任则逃避；以邪导为上，闻正言则怒；彼不知律，不见此人为善。
๒๖๒.
262.
นยํ [Pg.476] นยติ เมธาวี,อ-ธุรายํ น ยุญฺชติ;
สุ-นโย เสยฺยโส โหติ,สมฺมา วุตฺโต น กุปฺปติ;
วินยํ โส ปชานาติ,สาธุ เตน สมาคโม.
智者引人入正道，不避重任；以善导为上，闻正言不怒；彼知晓律，与此人相交为善。
๒๖๓.
263.
อ-นายกา [Pg.479] วินสฺสนฺติ,นสฺสนฺติ พหุ-นายกา;
ถี-นายกา วินสฺสนฺติ,นสฺสนฺติ สุสุ-นายกา.
无领导者会毁灭，多领导者会毁灭，女性为领导者会毁灭，幼童为领导者亦会毁灭。
๒๖๔.
264.
เชฏฺโฐ [Pg.481] กมฺเมสุ นีจานํ,ชานํชานํว อาจเร;
อ-ชาเนวํ กเร ชานํ,นีโจ เอติ ภยํ ปิยํ.
上级处理下属事务时，应明知而行；若知而佯作不知，下属则会带来恐惧与喜爱。
๒๖๕.
265.
กมฺมํ [Pg.482] ทุชฺชน-สารุปฺปํ,ทุธา สุชน-สารุปฺปํ;
ทุชฺชนํ เตสุ ทุกฺกมฺเม,สุ-กมฺเม สุชนํ อิจฺเฉ.
行为有二种：与恶人相应者，与善人相应者。于恶业中，可见恶人；于善业中，当愿有善人。
๒๖๖.
266.
ปณฺฑิโต [Pg.484] เวรี พาโล จ,ทุชฺชโย พาล-เวริโต;
ปณฺฑิตํ-เวรี ปมาเทน,น ตํ ชโย หิ สพฺพทา.
敌人有智者与愚者，愚蠢的敌人难以战胜；对于智慧的敌人，若因放逸，则无法永远得胜。
๒๖๗.
267.
คุยฺหสฺส [Pg.485] หิ คุยฺหเมว สาธุ,น หิ คุยฺหสฺส ปสตฺถมาวิ-กมฺมํ;
อ-นิปฺผนฺนตาย สเหยฺย ธีโร,นิปฺผนฺนตฺโถว ยถา-สุขํ ภเณยฺย.
隐密之事，隐密为善；公开隐密之事，不被称赞。智者应忍耐未成之事，事成之后，方可随宜而说。
๒๖๘.
268.
คุยฺหมตฺถํ [Pg.486] น วิวเรยฺย,รกฺเขยฺย นํ ยถา นิธึ;
น หี ปาตุกโต สาธุ,คุยฺโห อตฺโถ ปชานตา.
不应泄露隐密之事，应如宝藏般守护它。知者公开隐密之义，实非为善。
๒๖๙.
269.
ถิยา [Pg.487] คุยฺหํ น สํเสยฺย,อ-มิตฺตสฺส จ ปณฺฑิโต;
โย จามิเสน สํหีโร,หทย-ตฺเถโน จ โย นโร.
智者不应向女人、敌人、为利所诱者，以及心怀不轨者透露秘密。
๒๗๐.
270.
วิวิจฺจ [Pg.489] ภาเสยฺย ทิวา รหสฺสํ,รตฺตึ คิรํ นาติ-เวลํ ปมุญฺเจ;
อุปสฺสุติกา หิ สุณนฺติ มนฺตํ,ตสฺมา หิ มนฺโต ขิปฺปมุเปติ เภทํ.
白天应在僻静处说秘密，夜晚言谈不应过久；因有窃听者会听到密语，故秘密会迅速泄露。
๒๗๑.
271.
น [Pg.491] ปกาสติ คุยฺหํ โย,โส คุยฺหํ ปฏิคุยฺหติ;
ภเยสุ น ชเห กิจฺเจ,สุ-มิตฺโตนุจโร ภเว.
不泄露秘密、能保守秘密、于危难时不舍弃责任者，他会是善友与随从。
๒๗๒.
272.
กโรติ [Pg.492] ทุกฺกรํ สาธุํ,อุชุํ ขมติ ทุกฺขมํ;
ทุทฺททํ สามํ ททาติ,โย สุ-มิตฺโต หเว ภเว.
能行难为的善事，能忍难忍之事，能施难施之物，这样的人会是善友。
๒๗๓.
273.
ปิย-วาจา [Pg.494] สทา มิตฺโต,ปิย-วตฺถุํ น ยาจนา;
อิจฺฉาคเตน ทาเนน,สุ-ทฬฺโห สุ-ปฺปิโย หเว;
ตทงฺคโต จ หีเนน,อ-ปฺปิโย ภิชฺชโน ภเว.
朋友总是言语和悦，从不乞求喜爱之物。通过随愿的布施，友谊会变得非常坚固和可贵；但若与卑劣者交往，则会变得不可爱，关系也会破裂。
๒๗๔.
274.
เทหีติ [Pg.496] ยาจเน หิรี,สิรี จ กาย-เทวตา;
ปลายนฺติ สิริจฺฉิโต,น ยาเจ ปร-สนฺตกํ.
当人乞求“请给我”时，羞耻心、吉祥天女(Sirī)以及守护身躯的天神，都会从那希求幸运者身边逃离。所以，不应乞求他人之物。
๒๗๕.
275.
สฺวาโน [Pg.497] ลทฺธาน นิมฺมํสํ,อฏฺฐึ ตุฏฺโฐ ปโมทติ;
สกนฺติกํ มิคํ สีโห,หิตฺวา หตฺถึนุธาวติ.
狗得到无肉之骨，便满足而欢喜；狮子舍弃近处之鹿，而去追逐大象。
๒๗๖.
276.
เอวํ [Pg.499] ฉนฺทานุรูเปน,ชโน อาสีสเต ผลํ;
มหา ฉนฺทา มหนฺตํว,หีนํว หีน-ฉนฺทกา.
如此，人们随其欲求而期望果报：大欲求大果，小欲求小果。
๒๗๗.
277.
นานา-ฉนฺทา [Pg.501] มหาราช,เอกาคาเร วสามเส;
อหํ คาม-วรํ อิจฺเฉ,พฺราหฺมณี จ ควํ สตํ.
大王，我们同住一屋，却有不同愿望：我想要最好的村庄，婆罗门女想要一百头牛。
๒๗๘.
278.
ปุตฺโต [Pg.502] จ อาชญฺญ-รถํ,กญฺญา จ มณิ-กุณฺฑลํ;
ยา เจสา ปุณฺณกา ชมฺมี,อุชุกฺขลํภิ-กงฺขติ.
儿子想要良种马车，女儿想要珠宝耳环；而那个卑贱的本那咖(Puṇṇakā)，她想要臼和杵。
๒๗๙.
279.
ฐานํ [Pg.504] มิตฺเต ธเน กมฺเม,สตุสฺสาเห สุ-ลพฺภิตํ;
ตํ ทฬฺหํ ทุกฺกรํ กเร,ปญฺญา-สติ-สมาธินา.
地位、朋友、财富、事业，通过努力容易获得；那坚固的难成之事，应以智慧、正念与禅定来完成。
๒๘๐.
280.
เภสชฺเช [Pg.505] วิหิเต สุทฺธ,พุทฺธาทิ-รตนตฺตเย;
ปสาทมาจเร นิจฺจํ,สชฺชเน ส-คุเณปิ จ.
对于配制好的纯净良药，对于佛陀等三宝，以及对于有德的善人，应恒常生起净信。
๒๘๑.
281.
ราชา [Pg.507] รฏฺเฐน ธาตุโส,พาโล ปาเปหิ ทุมฺมโน,อลงฺกาเรน อิตฺถีปิ,กาเมหิ จ น ตปฺปติ.
国王不满足于国土，恶意的愚者不满足于恶行，女人不满足于装饰，亦不满足于欲乐。
๒๘๒.
282.
อปฺปิจฺโฉ [Pg.508] จ ธุตงฺเคน,อารทฺโธ วีริเยน หิ;
วิสารโท ปริสาย,ปริจฺจาเคน ทายโก;
สวเนน สุ-ธมฺมํปิ,น ตปฺปติว ปณฺฑิโต.
少欲者修头陀行，发起精进，于会众中无畏，以舍离而布施；智者听闻善法，亦不满足。
๒๘๓.
283.
เชฏฺฐสฺส [Pg.510] สิตํ หสิตํ,มชฺฌสฺส มธุรสฺสรํ;
โลเก อํส-สิโร-กมฺปํ,ชมฺมสฺส อป-หสฺสิตํ;
เอเตสํ อติ-หสฺสิตํ,หาโส โหติ ยถากฺกมํ.
上者之笑为微笑，中者之笑为悦耳之声，卑下者之笑为摇头晃肩的嘲笑。这些依次是他们的笑，而过度则为大笑。
๒๘๔.
284.
นตฺถิ [Pg.513] ทุฏฺเฐ นโย อตฺถิ,น ธมฺโม น สุ-ภาสิตํ;
นิกฺกมํ ทุฏฺเฐ ยุญฺเชยฺย,โส หิ สพฺภึ น รญฺชติ.
恶人无道，无法，无善说；应努力远离恶人，因其不喜善人。
๒๘๕.
285.
ทุลฺลภํ [Pg.515] ปกตึ วาจํ,ทุลฺลโภ เขมโก สุโต;
ทุลฺลภา สทิสี ชายา,ทุลฺลโภ ส-ชโน ปิโย.
难得自然之语，难得安稳之子，难得相似之妻，难得亲爱之人。
๒๘๖.
286.
ธโช [Pg.516] รถสฺส ปญฺญาณํ,ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน;
ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ,ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา.
旗帜是战车之标志，烟是火之标志，国王是国家之标志，丈夫是女人之标志。
๒๘๗.
287.
ทุนฺนาริยา [Pg.518] กุลํ สุทฺธํ,ปุตฺโต นสฺสติ ลาลนา;
สมิทฺธิ อ-นยา พนฺธุ,ปวาสา มทนา หิรี.
恶女败坏清净家族，娇惯毁灭儿子；非理毁灭财富，远行毁灭亲人，骄慢毁灭惭愧。
๒๘๘.
288.
มาตา [Pg.520] ปิตา จ ปุตฺตานํ,โนวาเท พหุ-สาสนฺนํ;
ปณฺฑิตา มาตโร อปฺปํ,วเทยฺยุํ วชฺช-ทีปนํ.
父母对子女，多加教诲；贤母应少言，直指过失。
๒๘๙.
289.
ลาฬเย [Pg.522] ปญฺฉ-วสฺสานิ,ทส-วสฺสานิ ตาฬเย;
ปตฺเต ตุ โสฬเส วสฺเส,ปุตฺตํ มิตฺตํวทาจเร.
五年怀爱养，十年施杖策；及至十六岁，视子如友客。
๒๙๐.
290.
ลาลเน [Pg.523] ธีตรํ โทสา,ปาลเน พหโว คุณา;
ธีตุยา กิริยํ นิจฺจํ,ปสฺสนฺตุ สุฏฺฐุ มาตโร.
娇惯女儿多过患，养育女儿多功德；女儿所作恒常事，母亲应善细观察。
อิติ [Pg.525] ปกิณฺณก-นิทฺเทโส นาม
此名为《杂品解释》。
สตฺตมา ปริจฺเฉโท.
第七章。
สีล-นิทฺเทส
戒的解释
๒๙๑.
291.
ปมาทํ [Pg.526] ภยโต ทิสฺวา,อ-ปฺปมาทญฺจ เขมโต;
ภาเวถ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ,เอสา พุทฺธานุสาสนี.
观放逸为怖畏，见不放逸为安稳；应修习八支圣道，此乃诸佛之教诲。
๒๙๒.
292.
หีเนน [Pg.528] พฺรหฺม-จริเยน,ขตฺติเย อุปปชฺชติ;
มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ,อุตฺตเมน วิ-สุชฺฌติ.
以劣等梵行，生于刹帝利；以中等梵行，生于天界；以最优梵行，得清净。
ก.
迦。
นคเร [Pg.532] พนฺธุมติยา,พนฺธุมา นาม ขตฺติโย;
ทิวเส ปุณฺณมาย โส,อุปคจฺฉิ อุโปสถํ.
在班度马提(Bandhumatī)城，有一位名叫班度马(Bandhumā)的刹帝利；他在满月日，前往受持布萨。
ข.
佉。
อหํ เตน สมเยน,คุมฺภ-ทาสี อหํ ตหึ;
ทิสฺวา ส-ราชกํ เสนํ,เอวาหํ จินฺตยึ ตทา.
我于彼时，是那里的一名丛林婢女(gumbadāsī)；见到国王和他的军队，我当时如是思惟。
ค.
伽。
ราชาปิ [Pg.533] รชฺชํ ฉฏฺเฏตฺวา,อุปคจฺฉิ อุโปสถํ;
ส-ผลํ นูน ตํ กมฺมํ,ชน-กาโย ปโมทิโต.
国王亦舍弃国政，前往受持布萨；此业定然有果报，民众欢欣喜悦。
ฆ.
伽。
โยนิโส [Pg.534] ปจฺจเวกฺขิตฺวา,ทุคฺคจฺจญฺจ ทลิทฺทตํ;
มานสํ สมฺปหํสิตฺวา,อุปคจฺฉิมุ โปสถํ.
我如理省察恶趣与贫穷，内心充满欢喜，前往受持布萨。
ง.
ङ。
อหํ [Pg.535] อุโปสถํ กตฺวา,สมฺมา-สมฺพุทฺธสาสเน;
เตน กมฺเมน สุ-กเตน,ตาวตึสํ อคจฺฉหํ.
我在正自觉者的教法中受持布萨；以此善行之业，我往生三十三天。
จ.
遮。
ตตฺถ เม สุ-กตํ พฺยมฺหํ,อุพฺภ-โยชนมุคฺคตํ;
กูฏาคาร-วรูเปตํ,มหาสนสุ-ภูสิตํ.
那里为我善造一座天宫，高耸一由旬；具足殊胜尖顶阁，以大宝座善庄严。
ฉ.
车。
อจฺฉรา [Pg.536] สต-สหสฺสา,อุปติฏฺฐนฺติ มํ สทา;
อญฺเญ เทเว อติกฺกมฺม,อติโรจามิ สพฺพทา.
十万天女常侍我；我超越其他诸天，恒常光耀。
ช.
阇。
จตุสฏฺฐิ-เทว-ราชูนํ[Pg.537],มเหสิตฺตมการยึ;
เตสฏฺฐิ-จกฺกวตฺตินํ,มเหสิตฺตมการยึ.
我曾为六十四位天王之后；我曾为六十三位转轮王之后。
ฌ.
社。
สุวณฺณ-วณา [Pg.538] หุตฺวาน,ภเวสุ สํสรามหํ;
สพฺพตฺถ ปวรา โหมิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.
我曾是金色身，在诸有中轮回；我处处皆殊胜，此乃布萨之果。
ญ.
尼。
หตฺถิ-ยานํ อสฺส-ยานํ,รถ-ยานญฺจ สิวิกํ;
ลภามิ สพฺพเมตมฺปิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.
象车、马车、战车及轿舆，我皆获得；此乃布萨之果。
ฏ.
吒。
โสณฺณ-มยํ [Pg.539] รูปิ-มยํ,อโถปิ ผลิกา-มยํ;
โลหิตงฺค-มยญฺเจว,สพฺพํ ปฏิลภามหํ.
金、银、水晶，以及红宝石所造之物，我皆获得。
ฐ.
侘。
โกเสยฺย-กมฺพลิยานิ[Pg.540],โขม-กปฺปาสิกานิ จ;
มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ,สพฺพํ ปฏิลภามหํ.
丝绸、毛毯、麻布与棉布，以及珍贵衣物，我皆获得。
ฑ.
荼。
อนฺนํ [Pg.541] ปานํ ขาทนียํ,วตฺถํ เสนาสนานิ จ;
สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.
食物、饮品、嚼食，衣裳与卧具，我皆获得；此乃布萨之果。
ฒ.
度。
วร-คนฺธญฺจ มาลญฺจ,จุณฺณกญฺฉ วิเลปนํ;
สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.
胜妙香、花鬘、香粉与涂香，我皆获得；此乃布萨之果。
ณ.
拏。
กูฏาคารญฺจ [Pg.542] ปาสาทํ,มณฺฑปํ หมฺมิยํ คุหํ;
สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.
尖顶屋、宫殿、亭阁、楼阁与洞窟，我皆获得；此乃布萨之果。
ต.
多。
ชาติยา [Pg.543] สตฺต-วสฺสาหํ,ปพฺพชึ อน-คาริยํ;
อฑฺฒ-มาเส อ-สปฺปตฺเต,อร หตฺตํ อปาปุณึ.
我七岁时，出家过无家生活；未及半月，即证阿罗汉果。
ถ.
他。
กิเลสา [Pg.544] ฌาปิตา มยฺหํ,ภวา สพฺเพ สมูหตา;
สพฺพาสว-ปริกฺขีณา,นตฺถิ ทานิ ปุน-พฺภโว.
我的烦恼已焚尽，一切有皆根除；一切漏已尽，如今再无后有。
ท.
陀。
เอก-นวุติโต [Pg.545] กปฺเป,ยํ กมฺมมกรึ ตทา;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.
九十一劫前，我那时所造业；我不识有恶趣，此乃布萨之果。
ธ.
驮。
สฺวาคตํ [Pg.546] วต เม อาสิ,มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;
ติสฺโส วิชฺชา อนุ-ปตฺตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.
我真是善来，来到了我佛面前；三明我已得，佛陀教法已完成。
น.
那。
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส,วิโมกาปิ จ อฏฺฐิเม;
ฉฬาภิญฺญา สจฺฉิกตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.
四无碍解、八解脱，我皆已得；六神通已证，佛陀教法已完成。
๒๙๓.
293.
ญาตีนญฺจ [Pg.547] ปิโย โหติ,มิตฺเตสุ จ วิโรจติ;
กายสฺส เภทา สุ-คตึ,อุปปชฺชติ สีลวา.
为亲人所爱，于朋友中闪耀；身坏命终后，具戒者生于善趣。
๒๙๔.
294.
นิพฺพานํ [Pg.549] ปตฺถยนฺเตน สมาทินฺนํ,ปญฺจ-สีลมฺปิ อธิ-สีลํ;
ทส-สีลมฺปิ อธิ-สีลเมว.
由希求涅槃者所受持：五戒是增上戒，十戒也是增上戒。
ก.
迦。
นคเร [Pg.554] จนฺทวติยา,ภฏโก อาสหํ ตทา;
ปร-กมฺมายเน ยุตฺโต,ปพฺพชฺชํ น ลภามหํ.
在旃陀伐提(Candavatī)城中，我那时是佣工；从事他人工作，我无法出家。
ข.
佉。
มหนฺธการ-ปิหิตา[Pg.555],ติวิธคฺคีหิ ฑยฺหเร;
เกน นุโข อุปาเยน,วิ-สํยุตฺโต ภเว อหํ.
被大黑暗覆盖，为三火所焚烧；我以何方便，能得以解脱？
ค.
伽.
เทยฺยธมฺโม [Pg.556] จ เม นตฺถิ,ภฏโก ทุกฺขิโต อหํ;
ยํ นูนาหํ ปญฺจ-สีลํ,รกฺเขยฺยํ ปริปูรยํ.
我无布施物，我是苦佣工；我何不圆满，守护于五戒。
ฆ.
伽.
อโนมทสฺสิสฺส มุนิโน,นิสโภ นาม สาวโก;
ตมหํ อุปสงฺกมฺม,ปญฺจ-สิกฺขาปทคฺคหึ.
无譬见(Anomadassi)牟尼，有弟子名优胜(Nisabha)；我走近于彼，受持五学处。
ง.
ङ.
วสฺส-สต-สหสฺสานิ[Pg.557],อายุ วิชฺชติ ตาวเท;
ตาวตา ปญฺจ-สีลานิ,ปริปุณฺณานิ โคปยึ.
十万年之间，彼时寿量住；于尔许时中，圆满护五戒。
จ.
车.
มจฺจุ-กาลมฺหิ [Pg.558] สมฺปตฺเต,เทวา อสฺสาสยนฺติ มํ;
รโถ สหสฺส-ยุตฺโต เต,มาริสสฺส อุปฏฺฐิโต.
死亡之时至，诸天安慰我：“贤者，汝千马，所驾车已备。”
ฉ.
车.
วตฺตนฺเต [Pg.559] จริเม จิตฺเต,มม สีลํ อนุสฺสรึ;
เตน กมฺเมน สุ-กเตน,ตาวตึสํ อคจฺฉหํ.
临终心续时，我忆念我戒；以此善业故，我生忉利天。
ช.
阇.
ตึสขตฺตุญฺจ เทวินฺโท,เทว-รชฺชมการยึ;
ทิพฺพ-สุขํ อนุภวึ,อจฺฉราหิ ปุรกฺขตฺโต.
三十次天帝，行于天王事；天女所围绕，受用于天乐。
ฌ.
阇.
ปญฺจ-สตฺตติขตฺตฺตุ-ญฺจ[Pg.560],จกฺกวตฺตี อโหสหํ;
ปเทส-รชฺชํ วิปุลํ,คณนาโต อ-สงฺขยํ.
又七十五次，我曾为轮王；广大地方王，其数不可计。
ญ.
ञ.
เทว-โลกา [Pg.561] จวิตฺวาน,สุกฺก-มูเลน โจทิโต;
ปุเร เวสาลิยํ ชาโต,มหา-กุเล สุ-อฑฺฒเก.
从天界殁已，为善根所促；生于毗舍离(Vesālī)城，大富大族中。
ฏ.
吒.
วสฺสูปนายิเก กาเล,ทิพฺพนฺเต ชิน-สาสเน;
มาตา จ เม ปิตา เจว,ปญฺจ-สิกฺขาปทคฺคหุํ.
雨安居之时，胜者教法耀；我之父母亲，亦受持五戒。
ฐ.
吒.
สห [Pg.562] สุตฺวานหํ สีลํ,มม สีลํ อนุสฺสรึ;
เอกาสเน นิสีทิตฺวา,อรหตฺตมปาปุณึ.
我闻戒之后，忆念我之戒；于一座上坐，我证阿罗汉。
ฑ.
荼.
ชาติยา [Pg.563] ปญฺจ-วสฺเสน,อรหตฺตมปาปุณึ;
อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ,คุณมญฺญาย จกฺขุมา.
生年五岁时，我证阿罗汉；具眼者佛陀，知德授具戒。
ฒ.
荼.
ปริปุณฺณานิ [Pg.564] โคเปตฺวา,ปญฺจ-สิกฺขาปทานหํ;
อ-ปริเมยฺยิโต กปฺเป,วินิปาตํ น คจฺฉหํ.
我圆满守护，五种学处故；于无量劫中，不堕于恶趣。
ณ.
ण.
สฺวาหํ ยสมนุภวึ,เตสํ สีลาน วาหสา;
กปฺป-โกฏิปิ กิตฺเตนฺโต,กิตฺตเย เอก-เทสกํ.
我所受之誉，皆由彼戒力；纵赞俱胝劫，仅能述一分。
ต.
陀.
ปญฺจ-สีลานิ [Pg.565] โคเปตฺวา,ตโย เหตู ลภามหํ;
ทีฆายุโก มหา-โภโค,ติกฺข-ปญฺโญ ภวามหํ.
守护五戒故，我得三种因：我成长寿者、大受用、利慧。
ถ.
陀.
สํกิตฺเตนฺโต [Pg.566] จ สพฺเพสํ,อธิ-มตฺตญฺจ โปริสํ;
ภวาภเว สํสริตฺวา,เอเต ฐาเน ลภมหํ.
总说一切及，最上之精进；轮回于诸有，我得此诸位。
ท.
达。
อ-ปริเมยฺย-สีเลสุ[Pg.567],วตฺตนฺตา ชิน-สาวกา;
ภเวสุ ยทิ รชฺเชยฺยุํ,วิปาโก กีทิโส ภเว.
于无量戒中行持的诸佛弟子，若于诸有中贪著，其异熟将如何？
ธ.
陀。
สุ-จิณฺณํ เม ปญฺจ-สีลํ,ภฏเกน ตปสฺสินา;
เตน สีเลนหํ อชฺช,โมจยึ สพฺพ-พนฺธนา.
我，一个受雇的苦行者，善行五戒；今日我因那戒行，解脱了一切束缚。
น.
那。
อ-ปริเมยฺยิโต [Pg.568] กปฺเป,ปญฺจ-สีลานิ โคปยึ;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ,ปญฺจ-สีลานิทํ ผลํ.
于无量劫中，我守护五戒。我不曾知恶趣，此是五戒之果。
ป.
巴。
ปฏิสมฺภิทา [Pg.569] จตสฺโส,วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;
ฉฬาภิญฺญา สจฺฉิกตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.
四无碍解，此八解脱亦然；六神通已现证，佛陀之教已作。
ก.
迦。
ตํ [Pg.572] นมสฺสนฺติ เต วิชฺชา,สพฺเพ ภูมา จ ขตฺติยา;
จตฺตาโร จ มหา-ราชา,ติทสา จ ยสสฺสิโน;
อถ โก นาม โส ยกฺโข,ยํ ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ.
三明者、所有地上的刹帝利、四大王，以及声名显赫的三十三天诸神都礼敬他。那么，帝释(Sakka)，你所礼敬的那位夜叉是谁呢？
ข.
佉。
มํ [Pg.574] นมสฺสนฺติ เต-วิชฺชา,สพฺเพ ภูมา จ ขตฺติยา;
จตฺตาโร จ มหา-ราชา,ติทสา จ ยสสฺสิโน.
三明者、所有地上的刹帝利、四大王，以及声名显赫的三十三天诸神都礼敬我。
ค.
伽。
อหญฺจ [Pg.575] สีล-สมฺปนฺเน,จิรรตฺต-สมาหิเต;
สมฺมา ปพฺพชิเต วนฺเท,พฺรหฺม-จริย ปรายเน.
我礼敬具戒者，长时入定者，正出家者，以梵行为归宿者。
ฆ.
伽。
เย [Pg.576] คหฏฺฐา ปุญฺญ-กรา,สีลวนฺโต อุปาสกา;
ธมฺเมน ทารํ โปเสนฺติ,เต นมสฺสามิ มาตลิ.
马塔利(Mātali)，我礼敬那些行善的在家人，他们是具戒的优婆塞，如法地养育妻儿。
ง.
昂。
เสฏฺฐา [Pg.577] หิ กิร โลกสฺมึ,เย ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ;
อหมฺปิ เต นมสฺสามิ,เย นมสฺสสิ วาสว.
帝释(Sakka)，你所礼敬的人，确实是世间最殊胜的。婆娑婆(Vāsava)，我也礼敬你所礼敬的那些人。
๑.
1.
ปาลิตตฺเถรนาเคน[Pg.580],วิสุทฺธารามวาสินา;
สุติจฺฉิตานมตฺถาย,กตา นรทกฺขทีปนี.
由居住在净园(Visuddhārāma)的巴利陀那伽(Pālita Nāga)长老，为善愿者之利益，造了这部《人眼明灯》。
๒.
2.
ปุพฺพาจริย-สีหานํ[Pg.581],อาลมฺพิตฺวาน นิสฺสยํ;
ปาลิโต นาม โย เถโร,อิมํ คนฺถ สุ-เลขนี;
สุนฺทรเมว ปสฺสิตุํ,ยุญฺเชยฺยาถีธ สาธเว.
名为巴利多(Pālito)的长老，依止如狮般的先师们，善写此论。贤善的人们啊，愿你们于此精进，得见其美妙！
‘‘ฉปฺปทิกา’’.
《六足论》(Chappadikā)。
๓.
3.
อิมํ [Pg.582] คนฺถํ วาจุคฺคโต,สเจ ภวสิ มาณว;
ปุณฺนมายํ ยถา จนฺโท,อติ-สุทฺโธ วิโรจติ;
ตเถว ตฺวํ ปุณฺณ-มโน,วิโรจ สิริยา ธุวํ.
学子，你若能背诵此论，就会像十五日的满月，极其清净地照耀；同样地，你也将心意圆满，恒常焕发吉祥之光。
๔.
4.
สุ-นิฏฺฐิโต [Pg.583] อยํ คนฺโถ,สกฺกราเช ทฌมฺผิเย;
โปฏฺฐปาทมฺหิ สูรมฺหิ,กาลปกฺเข จตุทฺทสึ.
此论已善圆满，于萨迦罗(Sakkarāja)历，普吒婆陀(Poṭṭhapāda)月黑分第十四日。
๕.
5.
สญฺจิเตตํ [Pg.584] มยา ปุญฺญํ,ตํ-กมฺเมน วเรน จ;
จิรํ ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม,อ-เวรา โหนฺตุ ปาณิโน.
以我所积集的功德与此殊胜之业，愿正法久住，愿有情无怨。
๖.
6.
อิมํ [Pg.585] คนฺถํ ปสฺสิตฺวาน,โหนฺตุ สพฺเพปิ ชนฺตุโน;
สุขิตา ธมฺมิกา ญาณี,ธมฺมํ ปาเลตุ ปตฺถิโว.
愿一切有情见此论后，皆得安乐、具法、具智；愿国王护法。
๗.
7.
นิพฺพานํ [Pg.586] ปตฺถยนฺเตน,สีลํ รกฺขนฺตุ สชฺชนา;
ญตฺวา ธมฺมํ สุขาวหํ,ปาปุณนฺตุ อนาสวํ.
愿希求涅槃的善人守护戒行；愿他们了知带来安乐之法，证得无漏。
๘.
8.
อฏฺฐ-กณฺฑ-มณฺฑิตาย[Pg.587],ทกฺขย อตฺถ-ทีปโก;
นร-สาโร อยํ คนฺโถ,จิร-กาลํ ปติฏฺฐตุ.
此论以八章庄严，为能者阐明义理；此乃人中精华，愿此论久住于世。
๙.
9.
ยาวตา จนฺท-สูริยา,นาคจฺเฉยฺยุํ มหี-ตเล;
ปโมทิตา อิมํ คนฺถํ,ทิสฺสนฺตุ นย-โกวิทา.
乃至日月住世，愿善于引导者欢喜得见此论。
๑๐.
10.
สมฺมา [Pg.588] ฉนฺเทนิมํ คนฺถ,วาเจนฺตา ปริยาปุณา;
ปสนฺเนนานายาเสน,ปตฺวา สุเขน โกวิทํ.
愿以正欲读诵学习此论者，能以清净心，不费辛劳，安乐地获得善巧。
๑๑.
11.
จนฺทาทิจฺจาว [Pg.589] อากาเส,พหุสฺสุเตหิ สมฺปทา;
วิเสส-ปุคฺคลา หุตฺวา,ปปฺโปนฺตุ อมตํ ปทํ.
犹如日月在空中，愿他们藉由广学多闻，成为殊胜的个人，证得不死之境。
๑๒.
12.
อุกฺกฏฺฐ-ธมฺม-ทาเนน[Pg.590],ปาปุเณยฺยมนุตฺตรํ;
ลิงฺค-สมฺปตฺติ-เมธาวี,ตกฺกี-ปญฺญา สุ-เปสลี.
以殊胜之法施，愿我证得无上；具足圆满之相，有智慧，善思辨，极善巧。
นรทกฺข โถมนา อาสีส
人眼明灯之赞颂与祝福
๓. คาถา
3. 偈颂
๑.
1.
ปาลิโต [Pg.592] ปาฬิยา เฉโก,ตฺวํสิ คมฺภีร-ญาณวา;
ปาลิยาว ปาลิตสฺส,ททามิทานิ โภ อหํ.
巴利多(Pālita)，汝善巧于巴利(Pāḷi)，具甚深之智；我今以巴利语，献予巴利多。
๒.
2.
ทกฺขาวาเทสุ [Pg.593] กุสโล,ปาลิโต สาสนนฺธรี;
ปิฏเกสุ อชฺโฌคายฺห,นรทกฺขํภิสงฺขรี.
巴利多善巧于教诫，是圣教之承担者，深入三藏，造《人眼明灯》。
๓.
3.
สุต-ธเรน [Pg.595] รจิตํ,เอตํ สาร-คเวสิโน;
อตนฺทิกา สุ-ทกฺขนฺตุ,อคฺคคฺค-สาสเน รตา.
此乃闻持者所造，为寻求精髓者而作；愿勤勉且乐于至上教法者，善巧地领悟。
นรทกฺข โถมนา อาสีส
人眼明灯之赞颂与祝福
๒. คาถา
2. 偈颂
๑.
1.
ญุํ [Pg.596] ปาลิโตธ ชาโต โย,เถโร โส อพฺภุโตว ญุํ;
ญุํ มหา-ปาลิโต สนฺโต,นิกาย-ปาลิโต จ ญุํ.
今有巴利多出现于此，彼长老实为希有；诚然是伟大的守护者，是寂静者，亦是部派的守护者。
๒.
2.
ญุํ [Pg.598] นร-ทกฺข-คนฺถํ ยํ,โสวกา นร-ทกฺข-ทํ;
นรา ทกฺขนฺตุ สมฺมา จ,ทกฺขตฺตํ ปาปุณนฺตุ ญุํ.
此《人眼明灯》之书，实予人眼目；愿人们如实看待，并真正获得善巧。