နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो.

ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ

पट्ठानउद्देस दीपनी पाठ

၁. ဟေတုပစ္စယော

१. हेतुप्रत्यय

ကတမော [Pg.465] ဟေတုပစ္စယော. လောဘော ဟေတုပစ္စယော. ဒေါသော, မောဟော, အလောဘော, အဒေါသော, အမောဟော ဟေတု ပစ္စယော.

हेतुप्रत्यय कोणता? लोभ हा हेतुप्रत्यय आहे. द्वेष, मोह, अलोभ, अद्वेष आणि अमोह हे हेतुप्रत्यय आहेत.

ကတမေ ဓမ္မာ ဟေတုပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. လောဘ သဟဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စ ရူပကလာပါဓမ္မာ စ ဒေါသသဟ ဇာတာ မောဟသဟဇာတာ အလောဘသဟဇာတာ အဒေါသသဟ ဇာတာ အမောဟသဟဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စ ရူပကလာပါ ဓမ္မာ စ ဟေတုပစ္စယတော ဥပ္ပန္နာ ဟေတုပစ္စယုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ.

हेतुप्रत्ययाचे प्रत्ययोत्पन्न धर्म कोणते? लोभासोबत सहजात (एकत्र उत्पन्न होणारे) चित्त-चेतसिक धर्म आणि रूपकलाप धर्म; तसेच द्वेषसहजात, मोहसहजात, अलोभसहजात, अद्वेषसहजात आणि अमोहसहजात चित्त-चेतसिक धर्म आणि रूपकलाप धर्म हे हेतुप्रत्ययापासून उत्पन्न झालेले 'हेतुप्रत्ययोत्पन्न धर्म' आहेत.

သဟဇာတရူပကလာပါ နာမ သဟေတုကပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကမ္မဇရူပါနိ စ ပဝတ္တိကာလေ သဟေတုကစိတ္တဇရူပါနိ စ. တတ္ထ ပဋိသန္ဓိက္ခဏော နာမ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏော. ပဝတ္တိကာလော နာမ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ စုတိကာလံ ဝုစ္စတိ.

सहजात रूपकलाप म्हणजे सहेतुक प्रतिसंधीच्या क्षणी उत्पन्न होणारे कर्मज रूप आणि प्रवृत्तीकाळात उत्पन्न होणारे सहेतुक चित्तज रूप होय. येथे 'प्रतिसंधीक्षण' म्हणजे प्रतिसंधी चित्ताचा उत्पादक्षण होय. आणि 'प्रवृत्तीकाळ' म्हणजे प्रतिसंधी चित्ताच्या स्थितीक्षणापासून सुरू होऊन च्युतीकाळापर्यंतचा काळ होय.

ကေနဋ္ဌေန ဟေတု, ကေနဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ. မူလဋ္ဌေန ဟေတု, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ. တတ္ထ မူလယမကေ ဝုတ္တာနံ လောဘာဒီနံ မူလဓမ္မာနံ မူလဘာဝေါ မူလဋ္ဌော နာမ. သော မူလဋ္ဌော မူလယမကဒီပနိယံ အမှေဟိ ရုက္ခောပမာယ ဒီပိတောယေဝ.

कोणत्या अर्थाने 'हेतु' आणि कोणत्या अर्थाने 'प्रत्यय' म्हटले जाते? मूळ असण्याच्या अर्थाने 'हेतु' आणि उपकारक (मदत करण्याच्या) अर्थाने 'प्रत्यय' म्हटले जाते. त्यामध्ये, मूलयमक ग्रंथात सांगितलेल्या लोभ इत्यादी मूळ धर्मांचा मूळ असण्याचा भाव म्हणजेच 'मूलार्थ' होय. तो मूलार्थ आम्ही 'मूलयमक दीपनी' मध्ये वृक्षाच्या उपमेद्वारे स्पष्ट केलाच आहे.

အပိ စ ဧကော ပုရိသော ဧကိဿံ ဣတ္ထိယံ ပဋိဗဒ္ဓ စိတ္တော ဟောတိ. သော ယာဝ တံ စိတ္တံ န ဇဟတိ, တာဝ တံ ဣတ္ထိံ အာရဗ္ဘ တဿ ပုရိသဿ လောဘသဟဇာတာနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ စ လောဘသမုဋ္ဌိတာနိ စိတ္တဇရူပါနိ စ စိရကာလံပိ ပဝတ္တန္တိ. သဗ္ဗာနိ စ တာနိ စိတ္တစေတသိကရူပါနိ တဿံ ဣတ္ထိယံ ရဇ္ဇနလောဘမူလကာနိ ဟောန္တိ. သော လောဘော တေသံ မူလဋ္ဌေန ဟေတု စ, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယော စ. တသ္မာ ဟေတုပစ္စယော. ဧသ နယော သေသာနိ ရဇ္ဇနီယဝတ္ထူနိ အာရဗ္ဘရဇ္ဇနဝသေန ဥပ္ပန္နေသု လောဘေသု, ဒုဿနီယဝတ္ထူနိ အာရဗ္ဘ ဒုဿနဝသေန ဥပ္ပန္နေသု ဒေါသေသု, မုယှနီယဝတ္ထူနိ အာရဗ္ဘ မုယှနဝသေန ဥပ္ပန္နေသု မောဟေသု စ.

तसेच, समजा एखादा पुरुष एका स्त्रीवर आसक्त होतो. जोपर्यंत तो त्या आसक्त विचाराचा त्याग करत नाही, तोपर्यंत त्या स्त्रीला उद्देशून त्या पुरुषाचे लोभसहजात कायकर्म, वचीकर्म आणि मनोकर्म तसेच लोभापासून उत्पन्न होणारे चित्तज रूप दीर्घकाळापर्यंत प्रवृत्त राहतात. आणि ते सर्व चित्त, चेतसिक व रूप धर्म त्या स्त्रीवरील आसक्तीच्या (लोभाच्या) मुळावर आधारलेले असतात. तो लोभ त्यांच्यासाठी मूळ अर्थाने 'हेतु' आणि उपकारक अर्थाने 'प्रत्यय' ठरतो. म्हणूनच तो 'हेतुप्रत्यय' आहे. हाच नियम इतर आसक्ती निर्माण करणाऱ्या वस्तूंविषयी उत्पन्न होणाऱ्या लोभाला, द्वेष निर्माण करणाऱ्या वस्तूंविषयी उत्पन्न होणाऱ्या द्वेषाला आणि मोह निर्माण करणाऱ्या वस्तूंविषयी उत्पन्न होणाऱ्या मोहाला लागू होतो.

တတ္ထ [Pg.466] ယထာ ရုက္ခဿ မူလာနိ သယံ အန္တောပထဝိယံ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟိတွာ ပထဝိရသဉ္စ အာပေါရသဉ္စ ဂဟေတွာ တံ ရုက္ခံ ယာဝ အဂ္ဂါ အဘိဟရန္တိ, တေန ရုက္ခော စိရကာလံ ဝဍ္ဎမာနော တိဋ္ဌတိ. တထာ လောဘော စ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝတ္ထုမှိ ရဇ္ဇနဝသေန သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌဟိတွာ တဿ တဿ ဝတ္ထုဿ ပိယရူပရသဉ္စ သာတရူပရသဉ္စ ဂဟေတွာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ယာဝ ကာယဝစီဝီတိက္ကမာ အဘိဟရတိ, ကာယ ဝီတိက္ကမံ ဝါ ဝစီဝီတိက္ကမံ ဝါ ပါပေတိ. တထာ ဒေါသော စ ဒုဿန ဝသေန အပ္ပိယရူပရသဉ္စ အသာတရူပရသဉ္စ ဂဟေတွာ, မောဟော စ မုယှနဝသေန နာနာရမ္မဏေသု နိရတ္ထကစိတ္တာစာရရသံ ဝဍ္ဎေတွာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ အဘိဟရန္တာ တယော ဓမ္မာ ရဇ္ဇနီယာဒီသု ဝတ္ထူသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ မောဒမာနေ ပမောဒမာနေ ကရောန္တော ဝိယ စိရ ကာလံ ပဝတ္တေန္တိ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ တထာ ပဝတ္တန္တိ. သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေသု စ တထာ ပဝတ္တမာနေသု သဟဇာတရူပကလာပါပိ တထာ ပဝတ္တန္တိယေဝ. တတ္ထ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ အဘိဟရတီတိ ဒွေ ပိယရူပ သာတရူပရသေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သန္တိကံ ပါပေတီတိ အတ္ထော.

ज्याप्रमाणे वृक्षाची मुळे स्वतः जमिनीच्या आत घट्ट रुतून पृथ्वीचा रस आणि पाण्याचा रस ग्रहण करून त्या वृक्षाला अगदी शेंड्यापर्यंत पोहोचवतात, ज्यामुळे तो वृक्ष दीर्घकाळ वाढत राहतो; त्याचप्रमाणे लोभ देखील त्या त्या वस्तूंमध्ये आसक्तीच्या रूपाने घट्ट प्रस्थापित होऊन, त्या त्या वस्तूचा प्रिय रूपरस आणि सुखद आस्वाद ग्रहण करतो आणि संप्रयुक्त धर्मांना कायिक व वाचिक उल्लंघनापर्यंत वाहून नेतो, म्हणजेच त्यांना कायिक किंवा वाचिक दुष्कृत्यांकडे प्रवृत्त करतो. याचप्रमाणे द्वेष हा द्वेषभावाने अप्रिय रूपरस व दुःखद आस्वाद ग्रहण करतो, आणि मोह हा अज्ञानामुळे विविध आलंबनांमध्ये निरर्थक चित्तप्रवृत्तीचा रस वाढवतो, असे समजावे. अशा प्रकारे हे तीन धर्म संप्रयुक्त धर्मांना आसक्ती इत्यादी वस्तूंमध्ये जणू काही आनंदित आणि प्रफुल्लित करत दीर्घकाळ प्रवृत्त ठेवतात. संप्रयुक्त धर्मही त्यानुसारच प्रवृत्त होतात. आणि संप्रयुक्त धर्म अशा प्रकारे प्रवृत्त होत असताना, सहजात रूपकलाप देखील तसेच प्रवृत्त होतात. येथे 'संप्रयुक्त धर्मांना वाहून नेतो' याचा अर्थ असा की, तो प्रिय रूपरस आणि सुखद आस्वाद संप्रयुक्त धर्मांच्या जवळ पोहोचवतो.

သုက္ကပက္ခေ သော ပုရိသော ယဒါကာမေသု အာဒီနဝံ ပဿတိ, တဒါ သော တံ စိတ္တံဇဟတိ, တံ ဣတ္ထိံ အာရဗ္ဘ အလောဘော သဉ္ဇာ ယတိ. ပုဗ္ဗေ ယသ္မိံ ကာလေ တံ ဣတ္ထိံ အာရဗ္ဘ လောဘမူလကာနိ အသုဒ္ဓါနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ ဝတ္တန္တိ. ဣဒါနိ တသ္မိံ ကာလေပိ အလောဘမူလကာနိ သုဒ္ဓါနိ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ ဝတ္တန္တိ. ပဗ္ဗဇိတ သီလသံဝရာနိ ဝါ ဈာနပရိကမ္မာနိ ဝါ အပ္ပနာဈာနာနိ ဝါ ဝတ္တန္တိ. သော အလောဘော တေသံ မူလဋ္ဌေန ဟေတု စ ဟောတိ, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောစ. တသ္မာ ဟေတုပစ္စယော. ဧသ နယော သေသေသု လောဘ ပဋိပက္ခေသု အလောဘေသု, ဒေါသပဋိပက္ခေသု အဒေါသေသု, မောဟ ပဋိပက္ခေသု အမောဟေသု စ.

शुभ पक्षाने (शुक्ल पक्षाने), जेव्हा तो पुरुष इंद्रियभोगांमधील दोष पाहतो, तेव्हा तो त्या आसक्त चित्ताचा त्याग करतो आणि त्या स्त्रीविषयी त्याच्या मनात 'अलोभ' उत्पन्न होतो. पूर्वी ज्या वेळी त्या स्त्रीला उद्देशून लोभमूलक अशुद्ध कायकर्म, वचीकर्म आणि मनोकर्म प्रवृत्त होत होते, आता त्याऐवजी अलोभमूलक शुद्ध कायकर्म, वचीकर्म आणि मनोकर्म प्रवृत्त होतात. किंवा प्रव्रजित शीलसंवर, ध्यानपरिकर्म किंवा अर्पणा ध्यान प्रवृत्त होतात. तो अलोभ त्यांच्यासाठी मूळ अर्थाने 'हेतु' आणि उपकारक अर्थाने 'प्रत्यय' ठरतो. म्हणूनच तो 'हेतुप्रत्यय' आहे. हाच नियम लोभाचे विरोधी असणारे इतर अलोभ, द्वेषाचे विरोधी असणारे अद्वेष आणि मोहाचे विरोधी असणारे अमोह यांच्या बाबतीतही लागू होतो.

တတ္ထ ရုက္ခမူလာနိ ဝိယ အလောဘော လောဘနေယျဝတ္ထူသု လောဘံ ပဟာယ လောဘဝိဝေကသုခရသံ ဝဍ္ဎေတွာ တေန သုခေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ မောဒမာနေ ပမောဒမာနေ ကရောန္တော ဝိယ ယာဝ ဈာနသမာပတ္တိသုခါ ဝါ ယာဝ မဂ္ဂဖလသုခါ ဝါ ဝဍ္ဎာပေတိ. တထာ အဒေါသော စ ဒေါသနေယျဝတ္ထူသု ဒေါသဝိဝေကသုခရသံ ဝဍ္ဎေတွာ, အမောဟော စ မောဟနေယျဝတ္ထူသု မောဟဝိဝေကသုခရသံ ဝဍ္ဎေတွာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝဍ္ဎာပေန္တာ တယော ဓမ္မာ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ မောဒမာနေ ပမောဒမာနေ ကရောန္တော ဝိယ စိရ ကာလံပိ ပဝတ္တေန္တိ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ တထာ ပဝတ္တန္တိ. သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မေသု စ တထာ ပဝတ္တမာနေသု သဟဇာတရူပကလာပါပိ တထာ ပဝတ္တန္တိယေဝ.

ज्याप्रमाणे वृक्षाची मुळे वृक्षाचे पोषण करतात, त्याचप्रमाणे अलोभ हा लोभ निर्माण करणाऱ्या वस्तूंमधील लोभाचा त्याग करून, 'लोभ-विवेक-सुख-रस' (लोभविरहित सुखाचा आस्वाद) वाढवतो आणि त्या सुखाने संप्रयुक्त धर्मांना जणू काही आनंदित व प्रफुल्लित करत ध्यानसमापत्तीच्या सुखापर्यंत किंवा मार्गफल सुखापर्यंत वाढवतो. तसेच अद्वेष हा द्वेष निर्माण करणाऱ्या वस्तूंमध्ये 'द्वेष-विवेक-सुख-रस' वाढवतो, आणि अमोह हा मोह निर्माण करणाऱ्या वस्तूंमध्ये 'मोह-विवेक-सुख-रस' वाढवतो, असे समजावे. अशा प्रकारे वाढवणारे हे तीन धर्म कुशल धर्मांमध्ये संप्रयुक्त धर्मांना जणू काही आनंदित व प्रफुल्लित करत दीर्घकाळ प्रवृत्त ठेवतात. संप्रयुक्त धर्मही त्यानुसारच प्रवृत्त होतात. आणि संप्रयुक्त धर्म अशा प्रकारे प्रवृत्त होत असताना, सहजात रूपकलाप देखील तसेच प्रवृत्त होतात.

တတ္ထ [Pg.467] လောဘဝိဝေကသုခရသန္တိ ဝိဝိစ္စနံ ဝိဂမနံ ဝိဝေကော. လောဘဿ ဝိဝေကော လောဘဝိဝေကော. လောဘဝိဝေကေ သုခံ လောဘဝိဝေကသုခံ. လောဘဝိဝေကံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နသုခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဒေဝ ရသော လောဘဝိဝေကသုခရသောတိ သမာသော. အယံ အဘိဓမ္မေ ပဋ္ဌာနနယော.

येथे 'लोभविवेकसुखरसा' मधील 'विवेक' म्हणजे विलग होणे किंवा दूर होणे. लोभाचा विवेक म्हणजे 'लोभ-विवेक'. लोभ-विवेकामुळे मिळणारे सुख म्हणजे 'लोभ-विवेक-सुख'. म्हणजेच लोभाच्या अभावावर अवलंबून उत्पन्न झालेले सुख, असे म्हटले आहे. तोच आस्वाद म्हणजे 'लोभ-विवेक-सुख-रस' असा हा समास आहे. हा अभिधम्मातील 'पट्ठान-नय' आहे.

ဟတ္တန္တနယော ပန အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတော မောဟော စ တဏှာသင်္ခါတော လောဘော စာတိ ဒွေ ဓမ္မာ သဗ္ဗေသံပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဓမ္မာနံ မူလာနိ ဟောန္တိ. ဒေါသော ပန လောဘဿ နိဿန္ဒဘူတံ ပါပမူလံ ဟောတိ. ဝိဇ္ဇာသင်္ခါတော အမောဟော စ နိက္ခမဓာတုသင်္ခါတော အလောဘော စာတိ ဒွေ ဓမ္မာ ဝိဝဋ္ဋဓမ္မာနံ မူလာနိ ဟောန္တိ. အဒေါသော ပန အလောဘဿ နိဿန္ဒဘူတံ ကလျာဏမူလံ ဟောတိ. ဧဝံ ဆဗ္ဗိဓာနိ မူလာနိ သဟဇာတာနံပိ အသဟဇာတာနံပိ နာမရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ. အယံ သုတ္တန္တေသု နယော. ဟေတုပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

परंतु सुत्तंत पद्धतीनुसार, अविद्या नावाचा मोह आणि तृष्णा नावाचा लोभ हे दोन धर्म सर्व प्रकारच्या संसार-दुःखाचे मूळ आहेत. द्वेष हा लोभाचा स्वाभाविक परिणाम असणारे पापमूळ आहे. विद्या नावाचा अमोह आणि नैष्क्रम्यधातू नावाचा अलोभ हे दोन धर्म संसार-मुक्तीचे मूळ आहेत. अद्वेष हा अलोभाचा स्वाभाविक परिणाम असणारे कल्याणकारी मूळ आहे. अशा प्रकारे हे सहा प्रकारचे मूळ सहजात आणि असहजात अशा दोन्ही नाम-रूप धर्मांचे प्रत्यय ठरतात. हा सुत्तंतातील नय आहे. हेतुप्रत्यय दीपनी समाप्त झाली.

၂. အာရမ္မဏပစ္စယော

२. आरंमणप्रत्यय

ကတမော အာရမ္မဏပစ္စယော. သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ ရူပဓမ္မာ သဗ္ဗံပိ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗာပိ ပညတ္တိယော အာရမ္မဏ ပစ္စယော. န ဟိ သော နာမ ဧကောပိ ဓမ္မော အတ္ထိ, ယော စိတ္တ စေတသိကာနံ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ. သင်္ခေပတော ပန အာရမ္မဏံ ဆဗ္ဗိဓံ ဟောတိ ရူပါရမ္မဏံ သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ရသာရမ္မဏံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဓမ္မာရမ္မဏန္တိ.

आरम्मण-प्रत्यय (आलंबन प्रत्यय) म्हणजे काय? सर्व चित्त आणि चेतसिक धम्म, सर्व रूप धम्म, सर्व निर्वाण (निब्बान) आणि सर्व प्रज्ञप्ति (संकल्पना) हे आरम्मण-प्रत्यय आहेत. असा एकही धम्म अस्तित्वात नाही, जो चित्त आणि चेतसिकांचे आरम्मण (आलंबन/विषय) बनत नाही. थोडक्यात सांगायचे तर, आरम्मण सहा प्रकारचे असते: रूपारम्मण (दृश्य विषय), सद्धारम्मण (शब्द विषय), गंधारम्मण (गंध विषय), रसारम्मण (रस विषय), फोठब्बारम्मण (स्पर्श विषय) आणि धम्मारम्मण (मानसिक विषय).

ကတမေ ဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. သဗ္ဗေပိ စိတ္တ စေတသိကာဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. န ဟိ ကိဉ္စိ စိတ္တံ နာမ အတ္ထိ, ယံ စိတ္တံ ဘူတေန ဝါ အဘူတေန ဝါ အာရမ္မဏေန ဝိနာ ပဝတ္တတိ.

आरम्मण-प्रत्ययाचे प्रत्ययोत्पन्न (कार्य) धम्म कोणते आहेत? सर्व चित्त आणि चेतसिक धम्म हे आरम्मण-प्रत्ययाचे प्रत्ययोत्पन्न धम्म आहेत. असे कोणतेही चित्त अस्तित्वात नाही, जे विद्यमान (वास्तविक) किंवा अविद्यमान (अवास्तविक) आरम्मणाशिवाय (आलंबनाशिवाय) प्रवृत्त होऊ शकते.

တတ္ထ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပါရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ စက္ခုဝိညာဏစိတ္တဿ အာရမ္မဏပစ္စယော. ပစ္စုပ္ပန္နံ သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ သောတဝိညာဏ စိတ္တဿ. ပစ္စုပ္ပန္နံ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ ဃာနဝိညာဏစိတ္တဿ. ပစ္စုပ္ပန္နံ ရသာရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ ဇိဝှာဝိညာဏစိတ္တဿ. ပစ္စုပ္ပန္နံ တိဝိဓံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဒုဝိဓဿ ကာယဝိညာဏစိတ္တဿ. ပစ္စုပ္ပန္နာနိ တာနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ တိဝိဓဿ မနောဓာတုစိတ္တဿ အာရမ္မဏပစ္စယော. သဗ္ဗာနိ တာနိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ ဝါ သဗ္ဗာနိ တေကာလိကာနိ ကာလဝိမုတ္တာနိ ဓမ္မာရမ္မဏာနိ ဝါ ဆ သတ္တတိဝိဓာနံ မနောဝိညာဏစိတ္တာနံ ယထာရဟံ အာရမ္မဏပစ္စယော.

त्यामध्ये, वर्तमान रूपारम्मण हे दोन प्रकारच्या चक्षुविज्ञान-चित्तासाठी आरम्मण-प्रत्यय आहे. वर्तमान सद्धारम्मण हे दोन प्रकारच्या श्रोत्रविज्ञान-चित्तासाठी; वर्तमान गंधारम्मण हे दोन प्रकारच्या घ्राणविज्ञान-चित्तासाठी; वर्तमान रसारम्मण हे दोन प्रकारच्या जिव्हाविज्ञान-चित्तासाठी; वर्तमान तीन प्रकारचे फोठब्बारम्मण हे दोन प्रकारच्या कायविज्ञान-चित्तासाठी आरम्मण-प्रत्यय आहे. हे पाचही वर्तमान आरम्मण तीन प्रकारच्या मनोधातू-चित्तासाठी आरम्मण-प्रत्यय आहेत. हे सर्व भूत, भविष्य आणि वर्तमान काळातील पाच आरम्मण किंवा सर्व त्रैकालिक आणि कालमुक्त धम्मारम्मण हे योग्यतेनुसार शहात्तर (७६) प्रकारच्या मनोविज्ञान-चित्तांसाठी आरम्मण-प्रत्यय आहेत.

ကေနဋ္ဌေန အာရမ္မဏံ, ကေနဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ. စိတ္တ စေတသိကေဟိ အာလမ္ဗိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရမ္မဏံ, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ.

कोणत्या अर्थाने 'आरम्मण' आणि कोणत्या अर्थाने 'प्रत्यय' (पच्चय) असे म्हटले जाते? चित्त आणि चेतसिकांद्वारे आलंबित (पकडले किंवा अवलंबून राहिले) जाण्याच्या अर्थाने 'आरम्मण' आणि उपकारक (मदत करणारे) असण्याच्या अर्थाने 'प्रत्यय' असे म्हटले जाते.

အာလမ္ဗိတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ [Pg.468] စေတ္ထ အာလမ္ဗဏကိရိယာ နာမ စိတ္တ စေတသိကာနံ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏကိရိယာ, အာရမ္မဏုပါဒါန ကိရိယာ.

येथे 'आलंबित' होण्याच्या अर्थाने, 'आलंबन-क्रिया' म्हणजे चित्त आणि चेतसिकांची आरम्मण ग्रहण करण्याची क्रिया किंवा आरम्मणाला घट्ट पकडण्याची क्रिया होय.

ယထာ ဟိ လောကေ အယောဓာတုံ ကာမေတိ ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထေန အယောကန္တကော နာမ လောဟဓာတုဝိသေသော အတ္ထိ. သော အယောခန္ဓသမီပံ သမ္ပတ္တော တံ အယောခန္ဓံ ကာမေန္တော ဝိယ ဣစ္ဆန္တော ဝိယ အယောခန္ဓာဘိမုခေါ စဉ္စလတိ. သယံ ဝါ တံ အယောခန္ဓံ ဥပဂစ္ဆတိ. အယောခန္ဓံ ဝါ အတ္တာဘိမုခံ အာကဍ္ဎတိ, အယောခန္ဓော တဒဘိမုခေါ စဉ္စလတိ, တံ ဝါ ဥပဂစ္ဆတိ. အယံ အယောကန္တကဿ အာလမ္ဗဏကိရိယာ နာမ. ဧဝမေဝ စိတ္တစေတသိကာနံ အာရမ္မဏေသု အာလမ္ဗဏကိရိယာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. န ကေဝလံ အာရမ္မဏေသု အာလမ္ဗဏ မတ္တံ ဟောတိ. အထ ခေါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သတ္တသန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဆသု ဒွါရေသု အာရမ္မဏာနံ အာပါတာဂမနေ ဧဝ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စ ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တိ.

जसे या जगात लोखंडाची इच्छा किंवा आकांक्षा करतो या अर्थाने 'अयोकांतक' (चुंबक) नावाचा एक विशिष्ट लोहधातू आहे. जेव्हा तो लोखंडाच्या तुकड्याजवळ जातो, तेव्हा तो जणू त्या लोखंडाची इच्छा करत असल्यासारखा त्या लोखंडाच्या दिशेने कंपित होतो. किंवा तो स्वतः त्या लोखंडाच्या तुकड्याकडे आकर्षित होऊन जातो. अथवा तो लोखंडाच्या तुकड्याला स्वतःकडे खेचतो, ज्यामुळे लोखंडाचा तुकडा त्याच्या दिशेने कंपित होतो किंवा त्याच्याकडे जातो. याला अयोकांतकाची (चुंबकाची) 'आलंबन-क्रिया' म्हणतात. याचप्रमाणे चित्त आणि चेतसिकांची आरम्मणांमधील आलंबन-क्रिया समजली पाहिजे. आरम्मणांमध्ये केवळ आलंबनच होत नाही, तर प्राण्यांच्या संततीमध्ये (प्रवाहात) उत्पन्न होणारे चित्त आणि चेतसिक धम्म सहा इंद्रियद्वारांवर आरम्मण समोर आल्यावरच क्षणाक्षणाला उत्पन्न होतात आणि उत्पन्न होऊन क्षणाक्षणाला नष्ट होतात.

ယထာ တံ ဘေရိတလေ ဘေရိသဒ္ဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ တတ္ထ တတ္ထ ဟတ္ထေန ပဟရဏကာလေ ဧဝ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စ ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဝီဏာသဒ္ဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝီဏာတန္တီသု တတ္ထ တတ္ထ ဝီဏာဒန္တကေန ပဟရဏကာလေ ဧဝ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စ ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တီတိ. နိဒ္ဒါယန္တဿ ဘဝင်္ဂစိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကာလေပိ ပုဗ္ဗဘဝေ မရဏာသန္နကာလေ ဆသု ဒွါရေသု အာပါတ မာဂတာနိ ကမ္မ ကမ္မနိမိတ္တ ဂတိနိမိတ္တာနိ ဧဝ ဘဝင်္ဂစိတ္တာနံ အာရမ္မဏပစ္စယောတိ. အာရမ္မဏပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

जसे नगार्‍याच्या (भेरीच्या) पृष्ठभागावर हात किंवा दांडक्याने प्रहार केल्यावरच क्षणाक्षणाला नगार्‍याचा आवाज उत्पन्न होतो आणि उत्पन्न होऊन लगेच क्षणाक्षणाला नष्ट होतो; किंवा जसे वीणेच्या तारांवर कोणाने प्रहार केल्यावरच क्षणाक्षणाला वीणेचा आवाज उत्पन्न होतो आणि उत्पन्न होऊन लगेच क्षणाक्षणाला नष्ट होतो. त्याचप्रमाणे, झोपलेल्या व्यक्तीच्या भवांग-चित्ताच्या प्रवाहाच्या वेळी देखील, पूर्वजन्मातील मरणासन्न काळी सहा द्वारांवर समोर आलेले कर्म, कर्मनिमित्त आणि गतिनिमित्त हेच भवांग-चित्तांचे आरम्मण-प्रत्यय असतात. आरम्मण-प्रत्यय-दीपनी समाप्त झाली.

၃. အဓိပတိပစ္စယော

३. अधिपती-प्रत्यय (अधिपती प्रत्यय)

ဒုဝိဓော အဓိပတိပစ္စယော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော သဟ ဇာတာဓိပတိပစ္စယော စ. တတ္ထ ကတမော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော. အာရမ္မဏပစ္စယေ ဝုတ္တေသု အာရမ္မဏေသု ယာနိ အာရမ္မဏာနိ အတိဣဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ အတိကန္တာနိ အတိမနာပါနိ ဂရုကတာနိ. တာနိ အာရမ္မဏာနိ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော. တတ္ထ အတိဣဋ္ဌာနီတိ သဘာဝတော ဣဋ္ဌာနိ ဝါ ဟောန္တု အနိဋ္ဌာနိ ဝါ, တေန တေန ပုဂ္ဂလေန အတိဣစ္ဆိတာနိ အာရမ္မဏာနိ ဣဓ အတိဣဋ္ဌာနိ နာမ.

अधिपती-प्रत्यय दोन प्रकारचा आहे: आरम्मणाधिपती-प्रत्यय (आलंबनाधिपती प्रत्यय) आणि सहजाताधिपती-प्रत्यय. त्यापैकी आरम्मणाधिपती-प्रत्यय कोणता? आरम्मण-प्रत्ययामध्ये सांगितलेल्या आरम्मणांपैकी जी आरम्मणे अत्यंत इष्ट (प्रिय), अत्यंत उत्कृष्ट, अत्यंत मनपसंत आणि आदरणीय असतात, ती आरम्मणे 'आरम्मणाधिपती-प्रत्यय' असतात. येथे 'अत्यंत इष्ट' म्हणजे ती आरम्मणे स्वभावाने इष्ट असोत वा अनिष्ट, त्या त्या व्यक्तीने अत्यंत पसंत केलेली आरम्मणे येथे 'अत्यंत इष्ट' म्हणून ओळखली जातात.

တာနိ ပန ဓမ္မတော ဒွေ ဒေါသမူလစိတ္တုပ္ပာဒေ စ ဒွေ မောမူဟ စိတ္တုပ္ပာဒေ စ ဒုက္ခသဟဂတကာယဝိညာဏစိတ္တုပ္ပာဒေ စ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ သဗ္ဗာနိ ကာမာဝစရစိတ္တစေတသိကာနိ စ ရူပါရူပ လောကုတ္တရစိတ္တစေတသိကာနိ စ သဗ္ဗာနိ အတိဣဋ္ဌရူပါနိ စ ဟောန္တိ.

धम्माच्या नियमानुसार, दोन द्वेषमूलक चित्तोत्पाद, दोन मोहमूलक चित्तोत्पाद आणि दुःखसहगत कायविज्ञान चित्तोत्पाद वगळता, उर्वरित सर्व कामावचर चित्त-चेतसिक, रूप-अरूप आणि लोकोत्तर चित्त-चेतसिक आणि सर्व अत्यंत इष्ट रूपे ही ती आरम्मणे आहेत.

တေသုပိ [Pg.469] ကာမာရမ္မဏာနိ ဂရုံ ကရောန္တဿေဝ အာရမ္မဏာ ဓိပတိပစ္စယော. ဂရုံ အကရောန္တဿ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော န ဟောတိ. ဈာနလာဘိနော ပန အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓါနိ မဟဂ္ဂတဈာနာနိ အရိယသာဝကာ စ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓေ လောကုတ္တရဓမ္မေ ဂရုံ အကရောန္တာ နာမ နတ္ထိ.

त्यांमध्ये देखील, कामावचर आरम्मणांना जो आदर देतो (महत्त्व देतो), त्याच्यासाठीच ते आरम्मणाधिपती-प्रत्यय ठरतात. जो आदर देत नाही, त्याच्यासाठी ते आरम्मणाधिपती-प्रत्यय ठरत नाहीत. परंतु, ध्यान प्राप्त करणाऱ्या व्यक्तीने स्वतः प्राप्त केलेल्या महग्गत ध्यानांना आणि आर्यश्रावकांनी स्वतः प्राप्त केलेल्या लोकोत्तर धम्मांना आदर न देणे कधीही शक्य नसते.

ကတမေ ဓမ္မာ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. အဋ္ဌ လောဘ မူလစိတ္တာနိ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တာနိ စတ္တာရိ ကာမာဝစရ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကိရိယစိတ္တာနိ အဋ္ဌ လောကုတ္တရစိတ္တာနိ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

कोणते धम्म या प्रत्ययाचे प्रत्ययोत्पन्न (कार्य) आहेत? आठ लोभमूलक चित्ते, आठ कामावचर कुशल चित्ते, चार कामावचर ज्ञानसंप्रयुक्त क्रिया चित्ते आणि आठ लोकोत्तर चित्ते हे या प्रत्ययाचे प्रत्ययोत्पन्न धम्म आहेत.

တတ္ထ လောကိယာနိ ဆဠာရမ္မဏာနိ လောဘမူလစိတ္တာနံ ပစ္စယော. သတ္တရသ လောကိယကုသလာနိ စတုန္နံ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ ကုသလာနံ. တာနိ ကုသလာနိစေဝ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဖလာနိ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ စတုန္နံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလာနံ. အရဟတ္တမဂ္ဂဖလာနိ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ စတုန္နံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကိရိယာနံ. နိဗ္ဗာနံ အဋ္ဌန္နံ လောကုတ္တရ စိတ္တာနန္တိ.

त्यांमध्ये, लौकिक सहा आरम्मणे ही लोभमूलक चित्तांसाठी प्रत्यय आहेत. सतरा लौकिक कुशल चित्ते ही चार ज्ञानविप्रयुक्त कुशल चित्तांसाठी प्रत्यय आहेत. ती कुशल चित्ते, खालचे तीन मार्ग-फल आणि निर्वाण हे चार ज्ञानसंप्रयुक्त कुशल चित्तांसाठी प्रत्यय आहेत. अर्हत् मार्ग-फल आणि निर्वाण हे चार ज्ञानसंप्रयुक्त क्रिया चित्तांसाठी प्रत्यय आहेत. आणि निर्वाण हे आठ लोकोत्तर चित्तांसाठी प्रत्यय आहे.

ကေနဋ္ဌေန အာရမ္မဏံ, ကေနဋ္ဌေန အဓိပတိ. အာလမ္ဗိ တဗ္ဗဋ္ဌေန အာရမ္မဏံ, အာဓိပစ္စဋ္ဌေန အဓိပတိ. ကော အာဓိပစ္စဋ္ဌော. အတ္တာနံ ဂရုံ ကတွာ ပဝတ္တေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဣဿရဘာဝေါ အာဓိပစ္စဋ္ဌော. လောကေ သာမိကာ ဝိယ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယ ဓမ္မာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဒါသာ ဝိယ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

कोणत्या अर्थाने 'आरम्मण' आणि कोणत्या अर्थाने 'अधिपती' असे म्हटले जाते? आलंबित होण्याच्या अर्थाने 'आरम्मण' आणि अधिपत्य गाजवण्याच्या अर्थाने 'अधिपती' असे म्हटले जाते. अधिपत्य गाजवण्याचा अर्थ काय? स्वतःला आदरणीय (श्रेष्ठ) मानून प्रवृत्त होणाऱ्या चित्त आणि चेतसिकांवर आपले प्रभुत्व असणे, हाच अधिपत्याचा अर्थ आहे. जगात मालकाप्रमाणे आरम्मणाधिपती-प्रत्यय धम्म समजले पाहिजेत आणि दासांप्रमाणे प्रत्ययोत्पन्न धम्म समजले पाहिजेत.

သုတသောမဇာတကေ ရာဇာ ပေါရိသာဒေါ မနုဿမံသံ ဂရုံ ကရောန္တော မနုဿမံသဟေတု ရဇ္ဇံ ပဟာယ အရညေ ဝိစရတိ. တတ္ထ မနုဿမံသေ ဂန္ဓရသ ဓမ္မာ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော. ရညော ပေါရိသာဒဿ လောဘမူလစိတ္တံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မော. ရာဇာ သုတ သောမော သစ္စဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ သစ္စဓမ္မဟေတု ရဇ္ဇသမ္ပတ္တိဉ္စ ဉာတိ သံဃဉ္စ အတ္တနော ဇီဝိတဉ္စ ဆဋ္ဋေတွာ ပုန ရညော ပေါရိသာဒဿ ဟတ္ထံ ဥပဂတော. တတ္ထ သစ္စဓမ္မော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော. ရညော သုတသောမဿ ကုသလစိတ္တံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မော. ဧသနယော သဗ္ဗေသု ဂရုကတေသု အာရမ္မဏေသု.

सुतसोम जातकामध्ये, राजा पोरिसादाने मानवी मांसाला अत्यंत महत्त्व दिल्यामुळे (त्याच्याविषयीच्या तीव्र आसक्तीमुळे), केवळ मानवी मांसाच्या चवीसाठी आपले राज्य सोडून दिले आणि तो अरण्यात भटकत राहिला. येथे, मानवी मांसातील गंध आणि रस हे धर्म 'आरम्मणाधिपति-प्रत्यय' आहेत आणि राजा पोरिसादाचे लोभमूलक चित्त हा 'प्रत्ययुत्पन्न-धर्म' आहे. राजा सुतसोमाने सत्यधर्माला सर्वोच्च महत्त्व देऊन, सत्यधर्माच्या रक्षणासाठी राज्यसंपत्ती, नातेवाईक आणि स्वतःचा जीव यांचाही त्याग करून पुन्हा राजा पोरिसादाच्या ताब्यात गेला. येथे, सत्यधर्म हा 'आरम्मणाधिपति-प्रत्यय' आहे आणि राजा सुतसोमाचे कुशलचित्त हा 'प्रत्ययुत्पन्न-धर्म' आहे. ज्या सर्व आलंबनांना (विषयांना) अत्यंत महत्त्व दिले जाते, त्या सर्वांच्या बाबतीत हाच नियम समजला पाहिजे.

ကတမော သဟဇာတာဓိပတိပစ္စယော. အဓိပတိဘာဝံ ပတ္တာ စတ္တာရော ဓမ္မာ အဓိပတိပစ္စယော, ဆန္ဒော စိတ္တံ ဝီရိယံ ဝီမံသာ.

सहजात-अधिपति-प्रत्यय म्हणजे काय? अधिपतिभावाला (प्रभुत्वाला) प्राप्त झालेले चार धर्म म्हणजे अधिपति-प्रत्यय होत: छंद (इच्छा), चित्त (मन), वीर्य (प्रयत्न) आणि विमंसा (बुद्धी).

ကတမေ ဓမ္မာ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ. အဓိပတိ သမ္ပယုတ္တာ စိတ္တစေတသိကာ စ အဓိပတိသမုဋ္ဌိတာ စိတ္တဇရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

या प्रत्ययाचे प्रत्ययुत्पन्न (परिणामी) धर्म कोणते आहेत? अधिपतीशी संप्रयुक्त असलेले चित्त आणि चेतसिक धर्म, तसेच अधिपति-चित्तापासून उत्पन्न होणारे चित्तज-रूप धर्म हे या प्रत्ययाचे प्रत्ययुत्पन्न धर्म आहेत.

ကေနဋ္ဌေန သဟဇာတော, ကေနဋ္ဌေန အဓိပတိ.

कोणत्या अर्थाने 'सहजात' आणि कोणत्या अर्थाने 'अधिपति' असे समजले पाहिजे?

သဟုပ္ပာဒနဋ္ဌေန သဟဇာတော, သဟဇာတာနံ ဓမ္မာနံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန အဓိပတိ. တတ္ထ သဟုပ္ပာဒနဋ္ဌေနာတိ [Pg.470] ယော ဓမ္မော သယံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အတ္တနာ သဟဇာတဓမ္မေ စ အတ္တနာ သဟေဝ ဥပ္ပာဒေတိ, တဿ အတ္တနာ သဟဇာတဓမ္မာနံ သဟုပ္ပာဒနဋ္ဌေန.

'सह-उत्पादन' (एकत्र उत्पन्न करणे) या अर्थाने 'सहजात' आणि 'सहजात धर्मांवर मात करणे' (अभिभव करणे) या अर्थाने 'अधिपति' असे समजले पाहिजे. येथे, 'सह-उत्पादन' म्हणजे जो धर्म स्वतः उत्पन्न होत असताना, आपल्यासोबतच आपल्या सहजात धर्मांनाही उत्पन्न करतो; त्याला स्वतःच्या सहजात धर्मांचे 'सह-उत्पादन' करणे असे म्हणतात.

အဘိဘဝနဋ္ဌေနာတိ အဇ္ဈောတ္ထရဏဋ္ဌေန. ယထာ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ အတ္တနော ပုညိဒ္ဓိယာ သကလဒီပဝါသိနော အဘိဘဝန္တော အဇ္ဈောတ္ထရန္တော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တာပေတိ, သကလဒီပဝါသိနော စ တဿ ဝသေ ဝတ္တန္တိ. တထာ အဓိပတိဋ္ဌာနပတ္တာ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ အတ္တနော အတ္တနော ဝိသယေ သဟဇာတဓမ္မေ အဘိဘဝန္တာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တာပေန္တိ, သဟဇာတဓမ္မာ စ တေသံ ဝသေ ဝတ္တန္တိ. ယထာ ဝါ သိလာထမ္ဘေ ပထဝိဓာတု ဥဒကက္ခန္ဓေ အာပေါဓာတု အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ တေဇောဓာတု ဝါတက္ခန္ဓေ ဝါယောဓာတု အတ္တနာ သဟဇာတာ တိဿော ဓာတုယော အဘိဘဝန္တာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ အတ္တနော ဂတိံ ဂမာပေန္တိ, သဟဇာတဓာတုယော စ တာသံ ဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝမေဝ အဓိပတိဋ္ဌာနပတ္တာ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ အတ္တနော ဗလေန သဟဇာတဓမ္မေ အတ္တနော ဂတိံ ဂမာပေန္တိ, သဟဇာတဓမ္မာ စ တေသံ ဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ သဟဇာတဓမ္မာနံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန.

'अभिभव करणे' म्हणजे वर्चस्व गाजवणे (दावून टाकणे). ज्याप्रमाणे चक्रवर्ती राजा आपल्या पुण्य-ऋद्धीने संपूर्ण द्वीपातील रहिवाशांवर वर्चस्व गाजवून, त्यांना आपल्या नियंत्रणात ठेवतो आणि संपूर्ण द्वीपातील रहिवासी त्याच्या नियंत्रणात राहतात; त्याचप्रमाणे अधिपति-स्थानाला प्राप्त झालेले हे चार धर्म आपापल्या विषयात सहजात धर्मांवर वर्चस्व गाजवून, त्यांना आपल्या नियंत्रणात ठेवतात आणि सहजात धर्म त्यांच्या नियंत्रणात राहतात. किंवा ज्याप्रमाणे दगडी खांबामध्ये 'पठवीधातू' (पृथ्वी तत्त्व), पाण्याच्या प्रवाहात 'आपोधातू' (जल तत्त्व), अग्नीच्या ज्वाळेत 'तेजोधातू' (अग्नी तत्त्व) आणि वाऱ्याच्या झोतात 'वायोधातू' (वायू तत्त्व) हे आपल्यासोबत उत्पन्न झालेल्या इतर तीन धातूंवर वर्चस्व गाजवून त्यांना आपल्या गतीने चालवतात, आणि इतर सहजात धातू त्यांच्याच गतीने जातात; त्याचप्रमाणे अधिपति-स्थानाला प्राप्त झालेले हे चार धर्म आपल्या बलाने सहजात धर्मांना आपल्या गतीने चालवतात आणि सहजात धर्म त्यांच्याच गतीने जातात. अशा प्रकारे, सहजात धर्मांवर वर्चस्व गाजवण्याच्या अर्थाने 'अधिपति' हा शब्द समजला पाहिजे.

ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, ယဒိ သဟဇာတဓမ္မာနံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန အဓိပတိနာမ သိယာ. ဧဝံ သတိ တိဋ္ဌတု ဆန္ဒော, လောဘော ဧဝ အဓိပတိနာမ သိယာ, သော ဟိ ဆန္ဒတောပိ ဗလဝတရော ဟုတွာ သဟ ဇာတဓမ္မေ အဘိဘဝန္တော ပဝတ္တတီတိ. ဝုစ္စတေ, ဗာလပုထုဇ္ဇနေသု ဧဝ လောဘော ဆန္ဒတော ဗလဝတရော ဟောတိ, ပဏ္ဍိတေသု ပန ဆန္ဒော ဧဝ လောဘတော ဗလဝတရော ဟုတွာ သဟဇာတဓမ္မေ အဘိ ဘဝန္တော ပဝတ္တတိ. သစေ ဟိ လောဘော ဧဝ ဆန္ဒတော ဗလဝတရော သိယာ, ကထံ ဣမေ သတ္တာ လောဘဿ ဟတ္ထဂတာ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္မတ္တိယော ဆဋ္ဋေတွာ နေက္ခမ္မဓမ္မေ ပူရေတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရေယျုံ. ယသ္မာ ပန ဆန္ဒော ဧဝ လောဘတော ဗလဝတရော ဟောတိ, တသ္မာ ဣမေ သတ္တာ လောဘဿ ဟတ္ထဂတာ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္ပတ္တိယော ဆဋ္ဋေတွာ နေက္ခမ္မဓမ္မေ ပူရေတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရန္တိ. တသ္မာ ဆန္ဒော ဧဝ လောဘတော ဗလဝတရော ဟောတိ, ဆန္ဒော ဧဝ အဓိပတိ, န လောဘောတိ. ဧသ နယော ဒေါသာဒီသုပီတိ.

येथे काही लोक असे म्हणू शकतात: 'जर सहजात धर्मांवर वर्चस्व गाजवण्याच्या अर्थाने अधिपति म्हटले जात असेल, तर छंद बाजूला राहू द्या, लोभ हाच अधिपति असायला हवा; कारण तो छंदापेक्षाही अधिक बलवान होऊन सहजात धर्मांवर वर्चस्व गाजवत राहतो.' यावर उत्तर दिले जाते की, केवळ अज्ञानी पृथग्जनांच्या बाबतीतच लोभ हा छंदापेक्षा बलवान असतो; परंतु पंडितांच्या बाबतीत मात्र छंदच लोभापेक्षा अधिक बलवान होऊन सहजात धर्मांवर वर्चस्व गाजवत राहतो. जर लोभच छंदापेक्षा अधिक बलवान असता, तर लोभाच्या आहारी गेलेले हे प्राणी भवसंपत्ती आणि भोगसंपत्तीचा त्याग करून, नैष्क्रम्य-धर्मांचे पालन करून संसार-दुःखातून कसे काय मुक्त झाले असते? परंतु, छंद हा लोभापेक्षा अधिक बलवान असल्यामुळेच, लोभाच्या आहारी गेलेले हे प्राणी भवसंपत्ती आणि भोगसंपत्तीचा त्याग करून, नैष्क्रम्य-धर्मांचे पालन करून संसार-दुःखातून मुक्त होतात. म्हणूनच, छंद हाच लोभापेक्षा अधिक बलवान आहे; छंद हाच अधिपति आहे, लोभ नाही. हाच नियम द्वेष इत्यादींच्या बाबतीतही लागू होतो.

တတ္ထ လောကေ မဟန္တေသု သုဒုက္ကရေသု ပုရိသကမ္မေသု ပစ္စုပဋ္ဌိတေသု ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ကမ္မသိဒ္ဓိယာ သံဝတ္တန္တိ. ကထံ.

येथे जगात मोठी आणि अत्यंत कठीण अशी मानवी कार्ये समोर आली असता, त्या कार्यांच्या सिद्धीसाठी हे चार धर्म कारणीभूत ठरतात. ते कसे?

ဟီနစ္ဆန္ဒာ ဗဟုဇ္ဇနာ မဟန္တာနိ သုဒုက္ကရာနိ ပုရိသကမ္မာနိ ဒိသွာ နိဝတ္တစ္ဆန္ဒာ ဟောန္တိ. ကာတုံ န ဣစ္ဆန္တိ, အမှာကံ အဝိသယောတိ နိရပေက္ခာ ဌပေန္တိ. ဆန္ဒာဓိကော ပန တာဒိသာနိ ပုရိသကမ္မာနိ ဒိသွာ ဥဂ္ဂတစ္ဆန္ဒော ဟောတိ, အတိဝိယ [Pg.471] ကာတုံ ဣစ္ဆတိ, မမ ဝိသယော ဧသောတိ အဓိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ. သော ဆန္ဒေန အဘိကဍ္ဎိတော ယာဝ တံ ကမ္မံ န သိဇ္ဈတိ, တာဝ အန္တရာ တံ ကမ္မံ ဆဋ္ဋေတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝဉ္စ သတိ အတိမဟန္တံပိ တံ ကမ္မံ ဧကသ္မိံ ကာလေ သိဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ.

हीन छंद (कमी इच्छाशक्ती) असलेले बहुसंख्य लोक अशी मोठी आणि अत्यंत कठीण मानवी कार्ये पाहून आपली इच्छा मागे घेतात. ते कार्य करण्याची त्यांची इच्छा नसते, 'हे आमच्या आवाक्याबाहेरचे आहे' असे म्हणून ते त्याकडे दुर्लक्ष करतात. परंतु, ज्यांच्याकडे छंदाचे आधिक्य (तीव्र इच्छाशक्ती) असते, ते अशी कार्ये पाहून अधिक उत्साही होतात. त्यांना ते कार्य करण्याची तीव्र इच्छा असते आणि 'हा माझाच विषय आहे' असा ते दृढनिश्चय करतात. तो छंदाने प्रेरित होऊन जोपर्यंत ते कार्य पूर्ण होत नाही, तोपर्यंत ते कार्य अर्धवट सोडू शकत नाही. आणि असे असल्यामुळे, अत्यंत मोठे असलेले ते कार्यही एके दिवशी नक्कीच पूर्ण होते.

ဟီနဝီရိယာ စ ဗဟုဇ္ဇနာ တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ နိဝတ္တ ဝီရိယာ ဟောန္တိ, ဣဒံ မေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ဗဟုံ ကာယဒုက္ခံ ဝါ စေတောဒုက္ခံ ဝါ ဘဝိဿတီတိ နိဝတ္တန္တိ. ဝီရိယာဓိကော ပန တာဒိသာနိ ပုရိသကမ္မာနိ ဒိသွာ ဥဂ္ဂတဝီရိယော ဟောတိ, ဣဒါနေဝ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကာတုံ ဣစ္ဆတိ. သော စိရကာလံပိ တံ ကမ္မံ ကရောန္တော ဗဟုံ ကာယဒုက္ခံ ဝါ စေတောဒုက္ခံ ဝါ အနုဘဝန္တောပိ တသ္မိံ ဝီရိယ ကမ္မေ နနိဗ္ဗိန္ဒတိ, မဟန္တေန ကမ္မဝီရိယေန ဝိနာ ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, တာဒိသေန ဝီရိယေန ရတ္တိဒိဝံ ခေပေန္တော စိတ္တသုခံ ဝိန္ဒတိ. ဧဝဉ္စ သတိ အတိမဟန္တံပိ တံ ကမ္မံ ဧကသ္မိံ ကာလေ သိဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ.

हीन वीर्य (कमी उत्साह) असलेले बहुसंख्य लोक अशी कार्ये पाहून आपले प्रयत्न मागे घेतात. 'हे कार्य करताना मला खूप शारीरिक किंवा मानसिक दुःख सहन करावे लागेल' असे म्हणून ते मागे हटतात. परंतु, ज्यांच्याकडे वीर्याचे आधिक्य (तीव्र प्रयत्नशीलता) असते, ते अशी मानवी कार्ये पाहून अधिक उत्साही होतात आणि तत्काळ उठून ते कार्य करण्याची इच्छा धरतात. तो दीर्घकाळपर्यंत ते कार्य करत असताना अनेक शारीरिक किंवा मानसिक दुःखांचा अनुभव घेऊनही त्या वीर्य-कार्यापासून कंटाळत नाही. महान कर्म-वीर्याशिवाय ते कार्य पूर्ण होऊ शकत नाही, हे ओळखून तो अशा वीर्याने रात्रंदिवस कष्ट करत चित्ताचा आनंद मिळवतो. आणि असे असल्यामुळे, अत्यंत मोठे असलेले ते कार्यही एके दिवशी नक्कीच पूर्ण होते.

ဟီနစိတ္တာ စ ဗဟုဇ္ဇနာ တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ နိဝတ္တစိတ္တာ ဟောန္တိ. ပုန အာရမ္မဏံပိ န ကရောန္တိ. စိတ္တာဓိကော ပန တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ ဥဂ္ဂတစိတ္တော ဟောတိ, စိတ္တံ ဝိနောဒေတုံပိ န သက္ကောတိ, နိစ္စကာလံ တတ္ထ နိဗန္ဓစိတ္တော ဟောတိ. သော စိတ္တဝသိကော ဟုတွာ စိရကာလံပိ တံ ကမ္မံ ကရောန္တော ဗဟုံ ကာယဒုက္ခံဝါပီတိအာဒိနာ ဆန္ဒာဓိပတိနယေန ဝတ္တဗ္ဗံ.

हीन चित्त (कमकुवत मन) असलेले बहुसंख्य लोक अशी कार्ये पाहून आपले मन मागे घेतात. ते पुन्हा त्या विषयाचा विचारही करत नाहीत. परंतु, ज्यांच्याकडे चित्ताचे आधिक्य (दृढ मन) असते, ते अशी कार्ये पाहून अधिक एकाग्रचित्त होतात. ते आपले मन त्यापासून दूर करू शकत नाहीत, त्यांचे मन सतत त्याच कार्यात गुंतलेले असते. तो चित्ताच्या अधीन होऊन दीर्घकाळपर्यंत ते कार्य करत असताना अनेक शारीरिक किंवा मानसिक दुःखांचा अनुभव घेतो, इत्यादी गोष्टी 'छंदाधिपति' च्या नियमाप्रमाणेच येथेही समजून घ्याव्यात.

မန္ဒပညာ စ ဗဟုဇ္ဇနာ တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ နိဝတ္တပညာ ဟောန္တိ, ကမ္မာနံ အာဒိမ္ပိ န ပဿန္တိ, အန္တပိ န ပဿန္တိ, အန္ဓကာရေ ပဝိသန္တာ ဝိယ ဟောန္တိ, တာနိ ကမ္မာနိ ကာတုံ စိတ္တံပိ န နမတိ. ပညာဓိကော ပန တာဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဒိသွာ ဥဂ္ဂတပညော ဟောတိ, ကမ္မာနံ အာဒိံပိ ပဿတိ, အန္တံပိ ပဿတိ, ဖလံပိ ပဿတိ, အာနိသံသံပိ ပဿတိ. သုခေန ကမ္မသိဒ္ဓိယာ နာနာဥပါယံပိ ပဿတိ. သော စိရကာလံပိ တံ ကမ္မံ ကရောန္တောတိအာဒိနာ ဝီရိယာဓိပတိနယေန ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣဓ ပန မဟတိယာ ကမ္မဝီမံသာယာတိ စ တာဒိသိယာ ကမ္မ ဝီမံသာယာတိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ.

पुन्हा, मंदप्रज्ञ (अल्पबुद्धी) लोकांबद्दल काही शब्द: जेव्हा ते अशा एखाद्या कठीण कार्यास सामोरे जातात, तेव्हा त्यांची प्रज्ञा कुंठित होते. त्यांना कार्याची सुरुवात कशी करावी हे समजत नाही, आणि त्याचा अंत कसा करावा हेही समजत नाही. ते जणू अंधारात प्रवेश करत असल्यासारखे होतात, जिथे ते कार्य करण्याची त्यांची प्रवृत्ती दर्शवणारा एकही प्रकाश नसतो. दुसरीकडे, अधिक प्रज्ञावान व्यक्तीच्या बाबतीत—जेव्हा अशा प्रकारच्या व्यक्तीला एखाद्या मोठ्या कार्यास सामोरे जावे लागते, तेव्हा त्याची प्रज्ञा अत्यंत तीव्र (उन्नतप्रज्ञ) होते. तो कार्याची सुरुवात आणि त्याचा अंतही पाहू शकतो, तसेच त्याचे फळ आणि त्याचे फायदे (आनिसंस) देखील पाहू शकतो. ते कार्य सहजतेने सिद्ध करण्यासाठी तो विविध उपाय शोधून काढतो. तो दीर्घकाळ ते कार्य करत राहतो, इत्यादी गोष्टी 'वीर्याधिपती' (वीरिय-अधिपति) च्या पद्धतीप्रमाणेच स्पष्ट केल्या पाहिजेत. मात्र, येथे 'अखंड प्रयत्नांऐवजी' 'मोठ्या प्रमाणावर केलेल्या मीमांसेद्वारे (तपासणीद्वारे)' असे शब्द वापरावेत.

ဧဝံ လောကေ မဟန္တေသု သုဒုက္ကရေသု ပုရိသကမ္မေသု ပစ္စုပဋ္ဌိတေသု ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ကမ္မသိဒ္ဓိယာ သံဝတ္တန္တိ. ဣမေသဉ္စ စတုန္နံ အဓိပတီနံ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ လောကေ ပုရိသဝိသေသာ နာမ ဒိဿန္တိ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ နာမ ဒိဿန္တိ, သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာ နာမ ဒိဿန္တိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ ဒိဿန္တိ, ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာနာမ ဒိဿန္တိ, အဂ္ဂသာဝကာနာမ မဟာသာဝကာ နာမ သာဝကဗောဓိသတ္တာ နာမ ဒိဿန္တိ. လောကေပိ ဧဝရူပါနံ ပုရိသဝိသေသာနံ ဝသေန သတ္တ လောကဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ပညာသိပ္ပဝိသေသာ စ ပရိဘောဂဝတ္ထုဝိသေသာ စ ဒိဿန္တီတိ. အဓိပတိပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

अशा प्रकारे, जगात जेव्हा मोठी आणि अत्यंत कठीण मानवी कार्ये उपस्थित होतात, तेव्हा हे चार धर्म कार्यसिद्धीसाठी कारणीभूत ठरतात. आणि या चार अधिपतींच्या अस्तित्वामुळेच जगात थोर पुरुष (पुरुषविशेष) दिसून येतात, सम्यक संबुद्ध दिसून येतात, सम्यक संबोधिसत्व दिसून येतात, प्रत्येकबुद्ध दिसून येतात, प्रत्येकबोधिसत्व दिसून येतात, अग्रश्रावक, महाश्रावक आणि श्रावकबोधिसत्व दिसून येतात. जगात अशा थोर पुरुषांच्या प्रभावामुळेच प्राणिमात्रांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी विविध प्रज्ञा-शिल्प (ज्ञान-कला) आणि उपभोग्य वस्तूंचे विशेष प्रकार दिसून येतात. अधिपती-प्रत्यय-दीपनी समाप्त.

၄. အနန္တရပစ္စယော

४. अनंतर-प्रत्यय

ကတမော [Pg.472] အနန္တရပစ္စယော. အနန္တရေ ခဏေ နိရုဒ္ဓေါ စိတ္တ စေတသိကဓမ္မသမူဟော အနန္တရပစ္စယော.

अनंतर-प्रत्यय कोणता आहे? तात्काळ आधीच्या क्षणी निरुद्ध झालेला (नष्ट झालेला) चित्त आणि चैतसिक धर्मांचा समूह म्हणजे 'अनंतर-प्रत्यय' होय.

ကတမော ဓမ္မော အနန္တရပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နော. ပစ္ဆိမေ အနန္တရေ ဧဝ ခဏေ ဥပ္ပန္နော စိတ္တစေတသိကဓမ္မသမူဟော တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နော.

अनंतर-प्रत्ययाचा 'प्रत्ययोत्पन्न' (परिणाम) असणारा धर्म कोणता? त्यानंतरच्या तात्काळ पुढच्याच क्षणी उत्पन्न झालेला चित्त आणि चैतसिक धर्मांचा समूह हा त्या प्रत्ययाचा प्रत्ययोत्पन्न होय.

ဧကသ္မိံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တဿ အနန္တရ ပစ္စယော, ပဌမ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ ဒုတိယဘဝင်္ဂစိတ္တဿ အနန္တရပစ္စယောတိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော.

एकाच अस्तित्वात (भवात), प्रतिसंधी-चित्त हे पहिल्या भवांग-चित्ताशी अनंतर-प्रत्ययाने संबंधित असते, आणि पहिले भवांग-चित्त हे दुसऱ्या भवांग-चित्ताशी अनंतर-प्रत्ययाने संबंधित असते, इत्यादी प्रकारे हे स्पष्ट केले पाहिजे.

ယဒါ ပန ဓမ္မယမကေ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဒုတိယေ အကုသလေ စိတ္တေ ဝတ္တမာနေတိ ဝုတ္တနယေန တဿ သတ္တဿ အတ္တနော အဘိနဝံ အတ္တဘာဝံ အာရဗ္ဘ ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာတိ ပဝတ္တံ ဘဝနိကန္တိက တဏှာသဟဂတစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တဒါ ပဌမံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဘဝင်္ဂံ စလတိ. တတော မနောဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော သတ္တ ဘဝနိကန္တိကဇဝနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတော ပရံ ဘဝင်္ဂဝါရော.

परंतु, जेव्हा 'धम्म-यमक' (अभिधम्माच्या सहाव्या ग्रंथाचा नववा अध्याय) मध्ये सांगितलेल्या 'शुद्धावासांमधील दुसऱ्या अकुशल चित्ताच्या प्रवृत्तीच्या वेळी' या नियमानुसार, त्या प्राण्याला आपल्या नवीन आत्मभावाचा (शरीराचा) आश्रय घेऊन 'हे माझे आहे, हा मी आहे, हा माझा आत्मा आहे' अशा प्रकारे प्रवृत्त होणारे, नवीन अस्तित्वाची तीव्र इच्छा (भवनिकंतिका तण्हा) असणारे चित्त उत्पन्न होते. तेव्हा सर्वप्रथम भवांग दोन वेळा कंपित होते. त्यानंतर मनोध्वारावर्जन चित्त उत्पन्न होते. त्यानंतर नवीन अस्तित्वाच्या तीव्र इच्छेने युक्त अशी सात जवन चित्ते उत्पन्न होतात. त्यानंतर पुन्हा भवांग प्रवाहाची सुरुवात होते.

အပိ စ သော သတ္တော တဒါ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ကိဉ္စိ န ဇာနာတိ, ပုဗ္ဗဘဝေ အတ္တနာ အနုဘူတံ အာရမ္မဏံ အနုဿရမာနော အစ္ဆတိ. ဝတ္ထုဿ ပန အတိဒုဗ္ဗလတ္တာ တဉ္စ အာရမ္မဏံ အပရိဗျတ္တမေဝ ဟောတိ. တံ အာရဗ္ဘ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တမေဝ ဗဟုလံ ပဝတ္တတိ.

शिवाय, तो प्राणी त्यावेळी वर्तमान अस्तित्वाबद्दल काहीही जाणत नाही, तर पूर्वजन्मात स्वतः अनुभवलेल्या आलंबनाचे (विषयाचे) स्मरण करत राहतो. परंतु, भौतिक आधार (हृदयवस्तू) अत्यंत दुर्बळ असल्यामुळे ते आलंबन देखील अत्यंत अस्पष्ट असते. त्या आलंबनाचा आश्रय घेऊन मुख्यतः औद्धत्य-सहगत चित्तच (उद्धच्च-सहगत-चित्त - व्याकुळतेने युक्त चित्त) प्रवृत्त होते.

ယဒါ ဂဗ္ဘော ထောကံ ဝဍ္ဎမာနော ဟောတိ အတိရေကဒွေမာသံ ဂတော, တဒါ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ သန္တေပိ မာတုဂဗ္ဘေ အာလောကာဒီနံ ပစ္စယာနံ အဘာဝတော စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ စတ္တာရိ ဝိညာဏာနိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, ကာယဝိညာဏမနောဝိညာဏာနိ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သော သတ္တော မာတုယာ ဣရိယာပထပရိဝတ္တနာဒီသု ဗဟူနိ ဒုက္ခဒေါမနဿာနိ ပစ္စနုဘောတိ. ဝိဇာယနကာလေ ပန ဘုသံ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိယေဝ. ဝိဇာယိတွာပိ ယာဝ ဝတ္ထုရူပါနိ မုဒူနိ ဟောန္တိ, ပရိပါကံ န ဂစ္ဆန္တိ, တာဝ သော အတိမန္ဒရူပေါ ဥတ္တာနသေယျကော ဟုတွာ အစ္ဆတိ. န ကိဉ္စိ ပစ္စုပ္ပန္နံ အာရမ္မဏံ သလ္လက္ခေတိ. ယေဘုယျေန ပုရိမ ဘဝါနုသာရီ ဧဝ တဿ ဝိညာဏံ ဟောတိ. သစေ သော နိရယ ဘဝတော အာဂတော ဟောတိ, သော ဝိရူပမုခဗဟုလော ဟောတိ. ပုရိမာနိ နိရယာရမ္မဏာနိ အာရဗ္ဘ ခဏေ ခဏေ ဝိရူပမုခမဿ ပညာယတိ. အထ ဒေဝလောကတော အာဂတော ဟောတိ, ဒိဗ္ဗာနိ အာရမ္မဏာနိ အာရဗ္ဘ ဝိပ္ပသန္နမုခဗဟုလော ဟောတိ, ခဏေ ခဏေ မိဟိတမုခမဿ ပညာယတိ.

जेव्हा गर्भ थोडा वाढतो आणि दोन महिन्यांपेक्षा जास्त काळ उलटून जातो, तेव्हा चक्षू इत्यादी इंद्रिये परिपूर्ण होतात. असे असले तरी, मातेच्या गर्भात प्रकाशादी प्रत्ययांच्या (कारणांच्या) अभावामुळे चक्षु-विज्ञान इत्यादी चार विज्ञाने उत्पन्न होत नाहीत; केवळ काय-विज्ञान (स्पर्शज्ञान) आणि मनो-विज्ञानच उत्पन्न होतात. मातेच्या शारीरिक स्थितीच्या (इरियापथ) बदलांमुळे त्या प्राण्याला अनेक प्रकारची दुःखे आणि डोमनस्य (मानसिक क्लेश) सहन करावे लागतात. जन्माच्या वेळी तर तो अत्यंत तीव्र दुःख भोगतोच. जन्म घेतल्यानंतरही, जोपर्यंत त्याचे शारीरिक रूप (वस्तुरूप) कोमल असते आणि परिपक्व होत नाही, तोपर्यंत तो अत्यंत दुर्बळ अवस्थेत पाठीवर झोपून राहतो. तो कोणत्याही वर्तमान आलंबनाची (विषयाची) नोंद घेऊ शकत नाही. त्याचे विज्ञान बहुतांश करून पूर्वजन्माच्या अनुषंगानेच प्रवृत्त होते. जर तो नरक लोकातून आलेला असेल, तर त्याचा चेहरा बहुधा विद्रूप किंवा अप्रसन्न दिसतो. पूर्वजन्मातील नरकाच्या आलंबनांचा विचार करून क्षणाक्षणाला त्याचा चेहरा विद्रूप झालेला दिसून येतो. आणि जर तो देवलोकातून आलेला असेल, तर दिव्य आलंबनांचा विचार करून त्याचा चेहरा बहुधा प्रसन्न आणि तेजस्वी दिसतो, आणि क्षणाक्षणाला त्याच्या चेहऱ्यावर हास्य दिसून येते.

ယဒါ ပန ဝတ္ထုရူပါနိ တိက္ခာနိ ဟောန္တိ, ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တိ. ဝိညာဏာနိ စဿ သုဝိသဒါနိ ပဝတ္တန္တိ. တဒါ အမန္ဒရူပေါ ဟုတွာ ကီဠန္တော လီဠန္တော မောဒန္တော [Pg.473] ပမောဒန္တော အစ္ဆတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ အာရမ္မဏာနိ သလ္လက္ခေတိ. မာတုဘာသံ သလ္လက္ခေတိ. ဣဓ လောကာနုသာရီ ဝိညာဏမဿ ဗဟုလံ ပဝတ္တတိ. ပုရိမဇာတိံ ပမုဿတိ.

परंतु, जेव्हा त्याचे शारीरिक रूप (वस्तुरूप) तीक्ष्ण (मजबूत) होते आणि परिपक्व होते, आणि त्याची विज्ञाने अत्यंत स्पष्टपणे प्रवृत्त होतात, तेव्हा तो दुर्बळ न राहता खेळत, बागडत, आनंदित आणि प्रफुल्लित होत राहतो. तो वर्तमान आलंबनांची नोंद घेऊ लागतो. तो मातेच्या भाषेचे अनुकरण करतो. या जगात त्याचे विज्ञान बहुतांश करून वर्तमान जगाच्या अनुषंगाने प्रवृत्त होते. अशा प्रकारे तो पूर्वजन्माला विसरून जातो.

ကိံ ပန သဗ္ဗောပိ သတ္တော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝ ပုရိမံ ဇာတိံ ပမုဿတီတိ စေ. န သဗ္ဗောပိ သတ္တော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝ ပမုဿတိ. ကောစိ အတိရေကတရံ ဂမ္ဘဝါသဒုက္ခေန ပရိပီဠိတော ဂဗ္ဘေ ဧဝ ပမုဿတိ. ကောစိ ဝိဇာယနကာလေ, ကောစိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပမုဿတိ. ကောစိ ဣတောပရမ္ပိ ဒဟရကာလေ န ပမုဿတိ. ဝုဍ္ဎကာလေ ဧဝ ပမုဿတိ. ကောစိ ယာဝဇီဝံပိ န ပမုဿတိ. ဒွေ တယော ဘဝေ အနုဿရန္တောပိ အတ္ထိယေဝ. ဣမေ ဇာတိဿရသတ္တာ နာမ ဟောန္တိ.

पण काय सर्वच प्राणी याच काळात आपल्या पूर्वजन्माला विसरतात का? नाही, सर्वच प्राणी याच काळात विसरत नाहीत. कोणी गर्भावासाच्या अत्यंत तीव्र दुःखाने पीडित होऊन गर्भातच पूर्वजन्माला विसरतो. कोणी जन्माच्या वेळी, तर कोणी या (वर उल्लेखिलेल्या) काळात विसरतो. कोणी यानंतरही बालपणात विसरत नाही, तर वृद्धपकाळात विसरतो. कोणी तर आयुष्यभरही विसरत नाही. दोन किंवा तीन पूर्वजन्मांचे स्मरण करणारे देखील असतात. यांना 'जातिस्मर प्राणी' (पूर्वजन्माचे स्मरण असणारे प्राणी) असे म्हणतात.

တတ္ထ ဝိဇာယနကာလတော ပဋ္ဌာယ ဆဒွါရိကဝီထိစိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တိ. ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ သလ္လက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ဆဒွါရိကဝီထိ စိတ္တာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဝတ္တန္တိ. သဗ္ဗတ္ထပိ ပုရိမံ ပုရိမံ အနန္တရေ နိရုဒ္ဓံ စိတ္တံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ အနန္တရေ ဥပ္ပန္နဿ စိတ္တဿ အနန္တရ ပစ္စယော ဟောတိ. အယဉ္စ အနန္တရပစ္စယော နာမ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ဧကဿ သတ္တဿ ဧကပ္ပဗန္ဓော ဧဝ ဟောတိ. ယဒါ သတ္တော အရဟတ္တ မဂ္ဂံ လဘိတွာ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ, တဒါ ဧဝ သော ပဗန္ဓော ဆိဇ္ဇတိ.

त्यामध्ये, जन्माच्या काळापासूनच सहा द्वारांचे वीथी-चित्त (षड्द्वार-वीथी-चित्त) प्रवृत्त होऊ लागते. वर्तमान आलंबनाचे ग्रहण करू लागल्यापासून सहा द्वारांचे वीथी-चित्त परिपूर्णपणे प्रवृत्त होते. सर्व ठिकाणी, तात्काळ आधी निरुद्ध झालेले प्रत्येक पूर्व चित्त हे त्यानंतर तात्काळ उत्पन्न होणाऱ्या प्रत्येक उत्तर चित्तासाठी 'अनंतर-प्रत्यय' असते. आणि हा अनंतर-प्रत्यय अनादी (अनमतग्ग) संसारात एका प्राण्याचा एक अखंड प्रवाहच असतो. जेव्हा तो प्राणी अर्हत मार्ग प्राप्त करून स्कंध-परिनिर्वाण प्राप्त करतो, तेव्हाच हा प्रवाह खंडित होतो (कायमचा थांबतो).

ကေနဋ္ဌေန အနန္တရော, ကေနဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ. အတ္တနော အနန္တရေ အတ္တသဒိသဿ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌေန အနန္တရော, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယော. တတ္ထ အတ္တသဒိသဿာတိ သာရမ္မဏ ဘာဝေန အတ္တနာ သဒိသဿ. သာရမ္မဏဘာဝေနာတိ စ ယော ဓမ္မော အာရမ္မဏေန ဝိနာ န ပဝတ္တတိ, သော သာရမ္မဏော နာမ, ဧဝံ သာရမ္မဏဘာဝေန. ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌေနာတိ ပုရိမသ္မိံ စိတ္တေ နိရုဒ္ဓေပိ တဿ စိန္တနကိရိယာဝေဂေါ န ဝူပသမ္မတိ, ပစ္ဆိမံ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဧဝ ဝူပသမ္မတိ, ဧဝံ ပစ္ဆိမဿ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌေန.

'अनन्तर' कोणत्या अर्थाने म्हटले जाते आणि 'प्रत्यय' कोणत्या अर्थाने? स्वतःच्या लगेचच नंतर स्वतःसारख्याच दुसऱ्या धर्माला (अवस्थेला) उत्पन्न करण्याच्या अर्थाने 'अनन्तर' म्हटले जाते, आणि साहाय्य (उपकार) करण्याच्या अर्थाने 'प्रत्यय' म्हटले जाते. तेथे 'स्वतःसारख्याच' म्हणजे आलंबन ग्रहण करण्याच्या (सआलंबन) भावाने स्वतःसारख्या असणाऱ्या. आणि 'सआलंबन भावाने' म्हणजे जो धर्म आलंबनाशिवाय (विषयाशिवाय) प्रवृत्त होत नाही, त्याला 'सआलंबन' म्हणतात; अशा प्रकारे सआलंबन भावाने. 'दुसऱ्या धर्माला उत्पन्न करण्याच्या अर्थाने' म्हणजे पूर्व चित्त निरुद्ध (नष्ट) झाले तरी त्याचा विचार करण्याचा क्रियावेग शांत होत नाही, तर ते पुढील चित्त उत्पन्न करूनच शांत होते; अशा प्रकारे पुढील दुसऱ्या धर्माला उत्पन्न करण्याच्या अर्थाने.

တတ္ထ ပုရိမာ ပုရိမာ မာတုပရမ္ပရာ ဝိယ အနန္တရပစ္စယပရမ္ပရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ဓီတုပရမ္ပရာ ဝိယ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နပရမ္ပရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧဝံ သန္တေ အရဟန္တာနံ သဗ္ဗပစ္ဆိမံ ပရိနိဗ္ဗာနစိတ္တမ္ပိ ပုန ပဋိသန္ဓိစိတ္တသင်္ခါတံ ဓမ္မန္တရံ ဥပ္ပာဒေယျာတိ. န ဥပ္ပာဒေယျ. ကသ္မာ, တဒါ ကမ္မကိလေသဝေဂါနံ သဗ္ဗသော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘာဝေန အစ္စန္တသန္တတရတ္တာ တဿ စိတ္တဿာတိ. အနန္တရပစ္စယ ဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

येथे, पूर्व-पूर्व मातांच्या परंपरेप्रमाणे 'अनन्तरप्रत्यय' परंपरा समजली पाहिजे. आणि उत्तर-उत्तर कन्यांच्या परंपरेप्रमाणे त्याची 'प्रत्ययोत्पन्न' परंपरा समजली पाहिजे. असे असल्यास, अर्हतांचे सर्वात शेवटचे परिनिर्वाण-चित्त देखील पुन्हा प्रतिसंधी-चित्त नावाच्या दुसऱ्या धर्माला उत्पन्न करेल का? नाही, ते उत्पन्न करणार नाही. का? कारण त्यावेळी कर्म आणि क्लेशांच्या वेगाचा पूर्णपणे उपशम झालेला असल्यामुळे, त्यांचे ते चित्त अत्यंत शांत अवस्थेला प्राप्त झालेले असते. अनन्तरप्रत्यय निर्देश समाप्त.

၅. သမနန္တရပစ္စယော

५. समन्तरप्रत्यय (समनन्तरप्रत्यय)

ပစ္စယဓမ္မဝိဘာဂေါ [Pg.474] စ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဝိဘာဂေါ စ အနန္တပစ္စယ သဒိသော.

या प्रत्ययाचे प्रत्ययधर्म-विभाजन आणि प्रत्ययोत्पन्नधर्म-विभाजन हे सर्व अनन्तरप्रत्ययासारखेच आहे.

ကေနဋ္ဌေန သမနန္တရောတိ. သုဋ္ဌု အနန္တရဋ္ဌေန သမနန္တရော. ယထာ သိလာထမ္ဘာဒီသု ရူပကလာပါ ဧကာဗဒ္ဓါ သမာနာပိ ရူပ ဓမ္မဘာဝေန သဏ္ဌာန ဇာတိကတ္တာ မဇ္ဈေ ပရိစ္ဆေဒရူပသဟိတာ ဧဝ ဟောန္တိ. ဒွိန္နံ ရူပကလာပါနံ မဇ္ဈေ အန္တရံ နာမ ဝိဝရံ နာမ အတ္ထိယေဝ. န တထာ ပုရိမပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ စိတ္တစေတသိက ကလာပါနံ မဇ္ဈေ. တေ ပန အရူပဓမ္မဘာဝေန အသဏ္ဌာန ဇာတိကတ္တာ မဇ္ဈေ ပရိစ္ဆေဒဓမ္မဿ နာမ ကဿစိ အာကာသဝိဝရဿ အဘာဝတော သဗ္ဗသော အန္တရ ရဟိတာ ဧဝ ဟောန္တိ. လောကဿပိ ဒွိန္နံ ကလာပါနံ အန္တရံ နာမ န ဒိဿတိ. တတော ဣမေ သတ္တာ စိတ္တံ နာမ နိစ္စံ ဓုဝံ ထာဝရံ အဝိပရိဏာမဓမ္မန္တိ ဧဝံ စိတ္တေ နိစ္စသညိနော ဟောန္တိ. ဧဝံ သုဋ္ဌု အနန္တရဋ္ဌေန သမနန္တရော. အနန္တရဋ္ဌေနာတိ စ အတ္တနော အနန္တရေ အတ္တသဒိသဿ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနဋ္ဌေနာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝ.

'समनन्तर' कोणत्या अर्थाने म्हटले जाते? 'सुष्ठु अनन्तर' (पूर्णपणे तात्काळ किंवा अत्यंत जवळ असण्याच्या) अर्थाने 'समनन्तर' म्हटले जाते. कसे? ज्याप्रमाणे दगडाच्या खांबामध्ये रूप-कलाप (भौतिक कण) एकत्र जोडलेले दिसत असले, तरी रूपधर्माच्या स्वभावामुळे आणि त्यांच्या आकारयुक्त स्वरूपामुळे त्यांच्यामध्ये परिच्छेद-रूप (मर्यादित करणारी पोकळी किंवा अवकाश) असतेच. दोन रूप-कलापांच्या मध्ये 'अंतर' किंवा 'विवर' (पोकळी) असतेच. परंतु पूर्व आणि उत्तर अशा दोन चित्त-चैतसिक कलापांच्या मध्ये तसे नसते. कारण ते अरूपधर्म (अमूर्त) असल्यामुळे आणि आकाररहित स्वभावाचे असल्यामुळे, त्यांच्यामध्ये परिच्छेद करणाऱ्या कोणत्याही आकाशविवराचा (पोकळीचा) अभाव असतो; त्यामुळे ते पूर्णपणे अंतररहित असतात. जगालाही दोन चित्त-कलापांमधील अंतर दिसत नाही. त्यामुळे हे प्राणी 'चित्त हे नित्य, ध्रुव, स्थिर आणि अपरिवर्तनशील धर्म आहे' अशी चित्ताविषयी नित्य-संज्ञा बाळगतात. अशा प्रकारे, 'सुष्ठु अनन्तर' असण्याच्या अर्थाने 'समनन्तर' म्हटले जाते. आणि 'अनन्तर' या अर्थाचे स्पष्टीकरण 'स्वतःच्या लगेचच नंतर स्वतःसारख्याच दुसऱ्या धर्माला उत्पन्न करणे' असे आधीच दिले गेले आहे.

ဧဝံ သန္တေ နိရောဓသမာပတ္တိကာလေ ပုရိမစိတ္တံ နာမ နေဝ သညာနာသညာယတနစိတ္တံ, ပစ္ဆိမစိတ္တံ နာမ အရိယဖလစိတ္တံ, ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ အန္တရေ ဧကရတ္တိဒိဝမ္ပိ ဒွေရတ္တိဒိဝါနိပိ.လ. သတ္တရတ္တိဒိဝါနိပိ အစိတ္တကော ဟောတိ. အသညသတ္တဘူမိယံပိ ပုရိမေ ကာမဘဝေ စုတိစိတ္တံ ပုရိမစိတ္တံ နာမ. ပစ္ဆိမေ ကာမဘဝေ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ နာမ, ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ အန္တရေ အသညသတ္တဘဝေ ပဉ္စကပ္ပသတာနိ ပုဂ္ဂလော အစိတ္တကော တိဋ္ဌတိ. တတ္ထ ဒွေ ပုရိမစိတ္တာနိ အတ္တနော အနန္တရေ အတ္တသဒိသဿ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒနပစ္စယသတ္တိရဟိတာနိ ဟောန္တီတိ. န ဟောန္တိ. မဟန္တေဟိ ပန ဘာဝနာပဏိဓိဗလေဟိ ပဋိဗာဟိတတ္တာ ပုရိမစိတ္တာနိ စ နိရုဇ္ဈမာနာနိ အနန္တရေ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒန သတ္တိသဟိတာနိ ဧဝ နိရုဇ္ဈန္တိ. ပစ္ဆိမစိတ္တာနိ စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ တသ္မိံ ခဏေ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝေန အနုပ္ပဇ္ဇိတွာ စိရကာလေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. န စ ဧတ္တကမတ္တေန ပုရိမစိတ္တာနံ အနန္တရေ ဓမ္မန္တရဿ ဥပ္ပာဒန သတ္တိနာမ နတ္ထီတိ စ, တေ အနန္တရပစ္စယဓမ္မာ နာမ န ဟောန္တီတိ စ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ယထာ တံ ရညော ယောဓာ နာမ အတ္ထိ, ကဒါစိ ရာဇာ ကာလံ ဉတွာ တုမှေ ဣဒါနိ မာယုဇ္ဈထ, ယုဒ္ဓကာလော န ဟောတိ, အသုကသ္မိံ ကာလေ ဧဝ ယုဇ္ဈထာတိ ဝဒေယျ. တေ စ တဒါ အယုဇ္ဈမာနာ ဝိစရေယျုံ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ ယုဇ္ဈနသတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ စ, တေ ယောဓာ နာမ န ဟောန္တီတိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

असे असल्यास, निरोधसमापत्तीच्या वेळी पूर्व चित्त म्हणजे 'नैवसंज्ञानासंज्ञायतन चित्त' आणि उत्तर चित्त म्हणजे 'आर्यफल चित्त' असते; या दोन्ही चित्तांच्या मध्ये एक रात्रंदिवस, दोन रात्रंदिवस... किंवा सात रात्रंदिवस देखील मनुष्य चित्तरहित (अचित्तक) असतो. तसेच असंज्ञीसत्त्व भूमीमध्येही, पूर्व कामभवातील च्युती-चित्त हे 'पूर्व चित्त' असते आणि पुढील कामभवातील प्रतिसंधी-चित्त हे 'उत्तर चित्त' असते; या दोन्ही चित्तांच्या मध्ये असंज्ञीसत्त्व लोकामध्ये पाचशे कल्पपर्यंत व्यक्ती चित्तरहित राहते. अशा स्थितीत, ती दोन्ही पूर्व चित्ते स्वतःच्या लगेचच नंतर स्वतःसारख्या दुसऱ्या धर्माला उत्पन्न करण्याच्या प्रत्यय-शक्तीने रहित असतात का? नाही, ती रहित नसतात. परंतु, महान भावना (ध्यान) आणि प्रणिधानाच्या (संकल्पाच्या) बलामुळे ती शक्ती काही काळ रोखली गेल्यामुळे, ती पूर्व चित्ते निरुद्ध होताना स्वतःच्या नंतर दुसऱ्या धर्माला उत्पन्न करण्याच्या शक्तीसहच निरुद्ध होतात. आणि उत्तर चित्ते उत्पन्न होताना, त्या क्षणी निरंतरतेने उत्पन्न न होता दीर्घ काळानंतरच उत्पन्न होतात. आणि केवळ एवढ्यावरूनच पूर्व चित्तांमध्ये स्वतःच्या नंतर दुसऱ्या धर्माला उत्पन्न करण्याची शक्ती नाही, किंवा ते अनन्तरप्रत्यय धर्म नाहीत, असे म्हणता येणार नाही. ज्याप्रमाणे राजाचे सैनिक असतात; कधीकधी राजा योग्य वेळ पाहून त्यांना सांगतो, "तुम्ही आता युद्ध करू नका, ही युद्धाची वेळ नाही, अमुक वेळीच युद्ध करा." आणि ते सैनिक तेव्हा युद्ध न करता फिरत राहतात. असे असले तरी, त्यांच्यामध्ये युद्ध करण्याची शक्ती नाही किंवा ते सैनिक नाहीत, असे म्हणता येत नाही. (त्याचप्रमाणे या दोन पूर्व चित्तांच्या बाबतीतही समजले पाहिजे.)

ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, ဣမသ္မိံ ပစ္စယေ တေ ပန အရူပဓမ္မဘာဝေန အသဏ္ဌာန ဇာတိကတ္တာ မဇ္ဈေပရိစ္ဆေဒဓမ္မဿ နာမ ကဿစိ အဘာဝတော သဗ္ဗသော အန္တရရဟိတာ [Pg.475] ဧဝ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေ ပုဗ္ဗေ အာရမ္မဏ ပစ္စယေ ဘေရိသဒ္ဒဝီဏာသဒ္ဒေါပမာဟိ ယော စိတ္တာနံ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပာဒေါ စ နိရောဓော စ ဝုတ္တော, သော အမှေဟိ ကထံ ပစ္စေတဗ္ဗောတိ. အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ နာနာစိတ္တာနံ ခဏမတ္တေပိ ပုဗ္ဗာပရ ပရိဝတ္တနဿ လောကေ ပညာယနတော. အယမတ္ထော ပုဗ္ဗေ စိတ္တ ယမကဒီပနိယံ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တောယေဝါတိ. သမနန္တရပစ္စယ ဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

येथे काही जण विचारू शकतात: "या प्रत्ययामध्ये असे म्हटले आहे की, ते अरूपधर्म असल्यामुळे आणि आकाररहित स्वभावाचे असल्यामुळे, त्यांच्यामध्ये परिच्छेद करणाऱ्या कोणत्याही धर्माचा अभाव असतो, म्हणून ते पूर्णपणे अंतररहित असतात. जर असे असेल, तर पूर्वी आलंबनप्रत्ययामध्ये ढोल आणि विणेच्या आवाजाच्या उदाहरणाने चित्ताचा जो क्षणोक्षणी होणारा उत्पाद आणि निरोध सांगितला आहे, त्यावर आम्ही कसा विश्वास ठेवावा?" याचे उत्तर असे आहे की, एकमेकांच्या विरुद्ध असणाऱ्या विविध चित्तांचे क्षणभरातही होणारे पूर्व-पर परिवर्तन जगात स्पष्टपणे दिसून येते. हा अर्थ पूर्वी 'चित्त यमक दीपनी' मध्ये सविस्तरपणे सांगितलाच आहे. समन्तरप्रत्यय निर्देश समाप्त.

၆. သဟဇာတပစ္စယော

६. सहजातप्रत्यय

ပစ္စယဓမ္မဝိဘာဂေါ စ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဝိဘာဂေါစ ဝုစ္စတိ. ဧကတော ဥပ္ပန္နာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အညမညံ သဟဇာတ ပစ္စယာ စ ဟောန္တိ သဟဇာတပစ္စယုပ္ပန္နာ စ. ပဋိသန္ဓိနာမက္ခန္ဓာ စ ပဋိသန္ဓိသဟဇာတံ ဟဒယဝတ္ထု စ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယာ စ ဟောန္တိ သဟဇာတပစ္စယုပ္ပန္နာ စ. သဗ္ဗာနိ မဟာဘူတာနိပိ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယာ စ ဟောန္တိ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ စ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ ကမ္မဇရူပါနိ စ ပဝတ္တိကာလေ တဿ တဿ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ တေန တေန စိတ္တေန ဇာတာနိ သဗ္ဗာနိ စိတ္တဇရူပါနိ စ သဟဇာတစိတ္တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာနိ နာမ. သဗ္ဗာနိ ဥပါဒါရူပါနိ သဟဇာတမဟာဘူတာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနိ နာမ.

आता प्रत्ययधर्म-विभाजन आणि प्रत्ययोत्पन्नधर्म-विभाजन सांगितले जात आहे. एकत्र उत्पन्न होणारे सर्व चित्त आणि चैतसिक धर्म हे परस्परांचे 'सहजातप्रत्यय' देखील असतात आणि 'सहजातप्रत्ययोत्पन्न' देखील असतात. प्रतिसंधीच्या वेळचे नामस्कंध आणि प्रतिसंधीच्या वेळी सहजात असणारे हृदयवस्तू हे परस्परांचे 'सहजातप्रत्यय' देखील असतात आणि 'सहजातप्रत्ययोत्पन्न' देखील असतात. सर्व महाभूत (चार मुख्य तत्त्वे) देखील परस्परांचे 'सहजातप्रत्यय' आणि 'प्रत्ययोत्पन्न धर्म' असतात. प्रतिसंधी-चित्ताच्या उत्पाद-क्षणी सर्व कर्मज-रूप आणि प्रवृत्तीकाळात त्या त्या चित्ताच्या उत्पाद-क्षणी त्या त्या चित्ताद्वारे उत्पन्न होणारे सर्व चित्तज-रूप हे सहजात चित्ताचे 'प्रत्ययोत्पन्न' म्हटले जातात. सर्व उपादाय-रूप हे सहजात महाभूतांचे 'प्रत्ययोत्पन्न' म्हटले जातात.

ကေနဋ္ဌေန သဟဇာတော, ကေနဋ္ဌေန ပစ္စယော. သဟ ဇာနနဋ္ဌေန သဟဇာတော, ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယော. တတ္ထ သဟဇာနနဋ္ဌေနာတိ ယော ဓမ္မော ဇာယမာနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ ဓမ္မေဟိ သဟေဝ သယဉ္စ ဇာယတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ အတ္တနာ သဟေဝ ဇနေတိ ဥပ္ပာဒေတိ, တဿ သော အတ္ထော သဟဇာနနဋ္ဌော နာမ.

'सहजात' कोणत्या अर्थाने म्हटले जाते आणि 'प्रत्यय' कोणत्या अर्थाने? एकत्र उत्पन्न होण्याच्या अर्थाने 'सहजात' म्हटले जाते, आणि साहाय्य (उपकार) करण्याच्या अर्थाने 'प्रत्यय' म्हटले जाते. तेथे 'एकत्र उत्पन्न होण्याच्या अर्थाने' म्हणजे जो धर्म उत्पन्न होत असताना स्वतःच्या प्रत्ययोत्पन्न धर्मांसह स्वतःही उत्पन्न होतो, आणि स्वतःच्या प्रत्ययोत्पन्न धर्मांना स्वतःसोबतच उत्पन्न करतो; त्याला 'सहजात' अर्थ म्हणतात.

ယထာ သူရိယော နာမ ဥဒယန္တော သူရိယာတပေ စ သူရိယာ လောကေ စ အတ္တနာ သဟေဝ ဇနယန္တော ဥဒေတိ. ယထာ စ ပဒီပေါ နာမ ဇလန္တော ပဒီပါတပေ စ ပဒီပါလောကေ စ အတ္တနာ သဟေဝ ဇနယန္တော ဇလတိ. ဧဝမေဝံ အယံ ပစ္စယဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေ အတ္တနာ သဟေဝ ဥပ္ပာဒေတိ. တတ္ထ သူရိယော ဝိယ ဧကမေကော နာမ ဓမ္မော, သူရိယာတပါ ဝိယ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ, သူရိယာလောကာ ဝိယ သဟဇာတရူပဓမ္မာ. တထာ သူရိယော ဝိယ ဧကမေကော မဟာဘူတရူပဓမ္မော, သူရိယာတပါ ဝိယ သဟဇာတမဟာဘူတဓမ္မာ, သူရိယာလောကာ ဝိယ သဟဇာတဥပါဒါရူပဓမ္မာ, ဧသ နယော ပဒီပုပမာယပီတိ. သဟဇာတပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

उदाहरणाथ, जेव्हा सूर्य उगवतो, तेव्हा तो स्वतःच्या उष्णता आणि प्रकाशासह उगवतो. आणि जेव्हा एखादा दिवा जळतो, तेव्हा तो स्वतःच्या उष्णता आणि प्रकाशासह जळतो. त्याचप्रमाणे, हा प्रत्ययधर्म उत्पन्न होताना, स्वतःच्या प्रत्ययोत्पन्नधर्मांना स्वतःसोबतच उत्पन्न करतो. येथे, सूर्य हा प्रत्येक नामधर्मासारखा (मानसिक अवस्था) आहे; सूर्याची उष्णता ही त्याशी संप्रयुक्त धर्मांसारखी आहे; आणि सूर्याचा प्रकाश हा सहजात रूपधर्मांसारखा आहे. त्याचप्रमाणे, सूर्य हा प्रत्येक महाभूत रूपधर्मासारखा आहे, त्याची उष्णता ही सहजात महाभूतधर्मांसारखी आहे, आणि त्याचा प्रकाश हा त्यांच्यापासून उत्पन्न झालेल्या सहजात उपादाय रूपधर्मांसारखा आहे. दिव्याच्या उदाहरणाबाबतही हाच नियम समजून घ्यावा. सहजात-प्रत्यय स्पष्टीकरण समाप्त.

၇. အညမညပစ္စယော

७. अञ्ञमञ्ञ-प्रत्यय (परस्परता संबंध)

သဟဇာတပစ္စယေ [Pg.476] ဝိဘတ္တေသု ဓမ္မေသု ယော ယော ပစ္စယ ဓမ္မောတိ ဝုတ္တော, သော သော ဧဝ ဣဓ ပစ္စယဓမ္မော စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္န ဓမ္မော စ ဟောတိ. သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အညမညဿ ပစ္စယဓမ္မာ စ ဟောန္တိ အညမညဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ. သဟဇာတာ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညဿ ပစ္စယဓမ္မာ စ ဟောန္တိ အညမညဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ စ. ပဋိသန္ဓိနာမက္ခန္ဓာ စ ပဋိသန္ဓိ သဟဇာတံ ဟဒယဝတ္ထုရူပဉ္စ အညမညဿ ပစ္စယဓမ္မာ စ ဟောန္တိ အညမညဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ စ. အတ္ထော သုဝိညေယျောယေဝ.

सहजात-प्रत्ययाच्या वर्गीकरणात ज्या ज्या धर्मांना 'प्रत्ययधर्म' म्हटले गेले आहे, ते तेच येथे प्रत्ययधर्म आणि प्रत्ययोत्पन्नधर्म दोन्ही होतात. सर्व चित्त आणि चैतसिक धर्म हे परस्परांचे प्रत्ययधर्म आणि परस्परांचे प्रत्ययोत्पन्नधर्म असतात; तसेच सहजात चार महाभूत हे परस्परांचे प्रत्ययधर्म आणि परस्परांचे प्रत्ययोत्पन्नधर्म असतात; आणि प्रतिसंधी नामस्कंध (पुनर्जन्माचे मानसिक स्कंध) आणि प्रतिसंधीच्या वेळी सहजात असणारे हृदयवस्तू रूप हे परस्परांचे प्रत्ययधर्म आणि परस्परांचे प्रत्ययोत्पन्नधर्म असतात. याचा अर्थ समजणे अत्यंत सोपे आहे.

ယထာ အညမညံ နိဿာယ ဥဿာပိတာ တယော ဒဏ္ဍာ အညမညဿ နိဿယာ စ ဟောန္တိ, အညမညံ နိဿိတာ စ. တေသု ဧကမေကသ္မိံ ဥဿိတေ သဗ္ဗေ ဥဿိတာ ဟောန္တိ, ဧကမေကသ္မိံ ပတန္တေ သဗ္ဗေ ပတန္တိ. ဧဝံ အညမညဓမ္မာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ज्याप्रमाणे एकमेकांवर विसंबून उभे केलेले तीन दांडे एकमेकांचे आधार असतात आणि एकमेकांवर आश्रित असतात. त्यांच्यापैकी एक जरी उभा राहिला तरी सर्व उभे राहतात, आणि एक जरी पडला तरी सर्व एकाच वेळी पडतात. अगदी याचप्रमाणे हा परस्परता संबंध (अञ्ञमञ्ञधर्म) समजून घ्यावा.

ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ, သဗ္ဗေ စေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တပစ္စယံ အလဘ မာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တီတိ ယုတ္တံ. ကသ္မာ. ဖုသနာဒီနံ စေတသိက ကိစ္စာနံ ဝိဇာနနကိစ္စပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ, မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဟိ ဝုတ္တံ. စိတ္တံ ပန စေတသိကပစ္စယံ အလဘမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတီတိ န ယုဇ္ဇေယျာတိ. ဝုစ္စတေ, စေတသိကဓမ္မာ နာမ စိတ္တဿ သဟာယင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ တေဟိ ဝိနာ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတိယေဝ. ဧသေဝ နယော စတူသု မဟာဘူတေသုပီတိ. ဥပါဒါရူပါနိ ပန မဟာဘူတာနံ နိဿန္ဒမတ္တတ္တာ သဟာယင်္ဂါနိ န ဟောန္တီတိ. နနု အာဟာရရူပဉ္စ ဇီဝိတရူပဉ္စ ပစ္စယဝိသေသတ္တာ သဟာယင်္ဂံ ဟောတီတိ. ဝုစ္စတေ, ဌိတိယာ ဧဝ သဟာယင်္ဂံ ဟောတိ. န ဥပ္ပာဒေ. ဣဓ ပန ဥပ္ပာဒေ သဟာယင်္ဂံ အဓိပ္ပေတန္တိ. အညမညပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

येथे, जर कोणी असे म्हटले की, सर्व चैतसिक धर्म हे चित्ताचा प्रत्यय (आधार) मिळाल्याशिवाय उत्पन्न होऊ शकत नाहीत, तर ते योग्यच आहे. का? कारण स्पर्श इत्यादी चैतसिकांच्या कार्यांमध्ये जाणण्याचे कार्य (विज्ञान) हे अग्रगामी असते, आणि सर्वज्ञ बुद्धांनी धम्मपदात म्हटल्याप्रमाणे, 'मन हे सर्व धर्मांमध्ये अग्रगामी आहे' (मनोपुब्बङ्गमा धम्मा...). आणि पुन्हा जर कोणी असे मानले की, चित्त देखील चैतसिकांचा प्रत्यय मिळाल्याशिवाय उत्पन्न होऊ शकत नाही, तर आम्ही या मताचेही समर्थन करू. कारण चैतसिक धर्म हे चित्ताचे सहगामी घटक (सहायंग) असतात; म्हणून, चित्त देखील त्याच्यासोबत असणाऱ्या चैतसिकांशिवाय उत्पन्न होऊ शकत नाही. हाच नियम चार महाभूतांच्या बाबतीतही समजून घ्यावा. परंतु त्यांच्यापासून उत्पन्न झालेले उपादाय रूप हे सहगामी घटक मानले जाऊ नयेत, कारण ते केवळ उप-उत्पाद (निसंद) आहेत. मग काय आहाररूप आणि जीवितरूप हे प्रत्ययविशेष असल्यामुळे सहगामी घटक होत नाहीत का, कारण ते वैयक्तिकरित्या इंद्रिय आणि आहाराचा प्रत्ययसंबंध प्रस्थापित करू शकतात? नाही, ते तसे नाहीत. ते केवळ पूर्ण विकासाच्या (स्थितीच्या) अवस्थेतच सहगामी घटक म्हणून घेतले जाऊ शकतात, परंतु उत्पत्तीच्या (उत्पाद) अवस्थेत नाही. या परस्परता संबंधात, उत्पत्तीच्या अवस्थेत सहगामी घटकांचे उत्पन्न होणे हा एक आवश्यक घटक आहे. अञ्ञमञ्ञ-प्रत्यय स्पष्टीकरण समाप्त.

၈. နိဿယပစ္စယော

८. निस्सय-प्रत्यय (आश्रय संबंध)

တိဝိဓော နိဿယပစ္စယော, သဟဇာတနိဿယော ဝတ္ထု ပုရေဇာတနိဿယော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယော.

निस्सय-प्रत्यय तीन प्रकारचा आहे: सहजात-निस्सय (सहजात आश्रय), वस्तू-पुरेजात-निस्सय (वस्तू पूर्वजात आश्रय) आणि वस्तू-आरम्मण-पुरेजात-निस्सय (वस्तू-आलंबन पूर्वजात आश्रय).

တတ္ထ ကတမော သဟဇာတနိဿယော. သဗ္ဗော သဟဇာတ ပစ္စယော သဟဇာတနိဿယော. တသ္မာ တတ္ထ ပစ္စယဝိဘာဂေါ စ ပစ္စယုပ္ပန္နဝိဘာဂေါ စ သဟဇာတပစ္စယေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

त्यापैकी, सहजात-निस्सय म्हणजे काय? संपूर्ण सहजात-प्रत्यय म्हणजेच सहजात-निस्सय होय. म्हणून, येथील प्रत्यय-विभाग आणि प्रत्ययोत्पन्न-विभाग हे सहजात-प्रत्ययात सांगितलेल्या पद्धतीनेच समजून घ्यावेत.

ကတမော ပန ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယော. ဆ ဝတ္ထူနိ စက္ခု ဝတ္ထု သောတဝတ္ထု ဃာနဝတ္ထု ဇိဝှာဝတ္ထု ကာယဝတ္ထု ဟဒယဝတ္ထု. ဣမာနိ ဆဝတ္ထူနိ ပဝတ္တိကာလေ သတ္တာနံ ဝိညာဏဓာတူနံ ဝတ္ထုပုရေ ဇာတနိဿယော.

आणि वस्तू-पुरेजात-निस्सय म्हणजे काय? चक्षू-वस्तू, श्रोत्र-वस्तू, घ्राण-वस्तू, जिव्हा-वस्तू, काय-वस्तू आणि हृदय-वस्तू अशी सहा वस्तू (इंद्रियांचे भौतिक आधार) आहेत. ही सहा वस्तू प्रवृत्तीकाळात (जीवनावस्थेत) प्राण्यांच्या सात विज्ञानधांतूंसाठी वस्तू-पुरेजात-निस्सय (भौतिक आधार पूर्वजात आश्रय) म्हणून प्रत्यय ठरतात.

ဝတ္ထုရူပမေဝ [Pg.477] ပုရေဇာတံ ဟုတွာ နိဿယော ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယော. တတ္ထ စိတ္တစေတသိကာနံ နိဿယဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝတ္ထု နာမ. ပုရေဇာတန္တိ အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏတော ပုရိမေ ခဏေ ဇာတံ.

वस्तूरूपच आधी उत्पन्न होऊन (पूर्वजात) आश्रय बनते, म्हणून त्याला 'वस्तू-पुरेजात-निस्सय' म्हणतात. येथे, चित्त आणि चैतसिकांचे आश्रयस्थान असल्यामुळे त्याला 'वस्तू' असे म्हणतात. 'पुरेजात' म्हणजे आपल्या संबंधित प्रत्ययोत्पन्न धर्माच्या उत्पत्तीच्या क्षणापूर्वीच्या क्षणी उत्पन्न झालेले (एक चित्तक्षण आधी अस्तित्वात आलेले).

တတ္ထ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ တဒါ ပုရေဇာတဿ ဝတ္ထုရူပဿ အဘာဝတော အတ္တနာ သဟုပ္ပန္နမေဝ ဟဒယဝတ္ထုရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပဌမ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ ပန ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နဟဒယ ဝတ္ထုရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဒုတိယဘဝင်္ဂစိတ္တံ ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ တတိယဘဝင်္ဂစိတ္တံ ဒုတိယ ဘဝင်္ဂစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နန္တိအာဒိနာ ယာဝမရဏာသန္နကာလာ ဒွိန္နံ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

त्यामध्ये, प्रतिसंधीचित्त हे त्या वेळी पूर्वजात वस्तूरूपाचा अभाव असल्यामुळे, स्वतःसोबतच उत्पन्न झालेल्या हृदयवस्तूरूपाचा आश्रय घेऊन उत्पन्न होते. पहिले भवांगचित्त मात्र प्रतिसंधीचित्तासोबत उत्पन्न झालेल्या हृदयवस्तूरूपाचा आश्रय घेऊन उत्पन्न होते. दुसरे भवांगचित्त पहिल्या भवांगचित्तासोबत उत्पन्न झालेल्या हृदयवस्तूरूपाचा आश्रय घेऊन उत्पन्न होते. याचप्रमाणे तिसरे भवांगचित्त दुसऱ्या भवांगचित्तासोबत उत्पन्न झालेल्या हृदयवस्तूरूपाचा आश्रय घेऊन उत्पन्न होते; अशा प्रकारे मरणासन्न काळापर्यंत दोन धातूंच्या—मनोधातू आणि मनोविज्ञानधातूच्या—वस्तू-पुरेजात-निस्सयाचा संबंध समजून घ्यावा.

ယထာ ဝီဏာသဒ္ဒါ နာမ ဝီဏာတန္တီသု ဝီဏာဒဏ္ဍကေဟိ ပဟရဏဝေဂေန ဧဝ ဇာယန္တိ, နော အညထာ. တထာ ပဉ္စဝိညာဏာနိ နာမ ပဉ္စဝတ္ထုသင်္ခါတေသု ပဉ္စဒွါရေသု ပဉ္စန္နံ အာရမ္မဏာနံ အာပါတာ ဂမနဝေဂေန ဧဝ ဇာယန္တိ, နော အညထာ.

ज्याप्रमाणे विणेचा आवाज हा विणेच्या तारांवर विणेच्या दांड्याने (धनुष्याने) प्रहार करण्याच्या वेगामुळेच निर्माण होतो, अन्यथा नाही. त्याचप्रमाणे, पाच विज्ञान (पंचविज्ञान) हे पाच वस्तू नावाच्या पाच द्वारांमध्ये पाच आलंबनांच्या (विषयांच्या) आघात करण्याच्या वेगामुळेच उत्पन्न होतात, अन्यथा नाही.

အာပါတာဂမနဉ္စ တေသံ ဒွါရာရမ္မဏာနံ ဌိတိပတ္တကာလေ ဧဝ ဟောတိ. အာပါတာဂမနပစ္စယာ စ ဒွိက္ခတ္တုံ ဘဝင်္ဂံ စလတိ. ဘဝင်္ဂစလန ပစ္စယာ စ အာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အာဝဇ္ဇနပစ္စယာ စ တာနိ ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ စက္ခာဒီနိ ပဉ္စဝတ္ထူနိ ပုရေ အတီတဘဝင်္ဂစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာနိ ဧဝ ပဉ္စဝိညာဏဓာတူနံ ဝတ္ထုပုရေဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ.

आणि त्या द्वार व आलंबनांचा आघात (संस्पर्श) हा त्यांच्या स्थितीच्या (स्थिरतेच्या) काळातच होतो. आघाताच्या प्रत्ययामुळे भवांग दोन वेळा कंपित होते. भवांगकंपनाच्या प्रत्ययामुळे आवर्जन (लक्ष देणे) उत्पन्न होते. आवर्जनाच्या प्रत्ययामुळे ती पाच विज्ञाने उत्पन्न होतात. म्हणून, चक्षू इत्यादी पाच वस्तू ज्या भूतकाळातील अतीत भवांगचित्ताच्या उत्पत्तीच्या क्षणी उत्पन्न झाल्या होत्या, त्या पंचविज्ञानधातूंच्या वस्तू-पुरेजात-प्रत्यय ठरतात.

မရဏာသန္နကာလေ ပန သဗ္ဗာနိ ဆ ဝတ္ထူနိ စုတိစိတ္တတော ပုရေ သတ္တရသမဿ ဘဝင်္ဂစိတ္တဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတော ပရံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ မရဏာသန္နကာလေ ဘဝင်္ဂစိတ္တာနိ စ သဗ္ဗာနိ ဆဒွါရိကဝီထိစိတ္တာနိ စ စုတိစိတ္တဉ္စ ပုရေတရံ ဥပ္ပန္နာနိ တာနိယေဝ အတ္တနော အတ္တနော ဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အယံ ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယော.

परंतु मरणासन्न काळात, सर्व सहा वस्तू च्युतिचित्ताच्या आधीच्या सतराव्या भवांगचित्ताच्या उत्पत्तीच्या क्षणीच उत्पन्न होतात, त्यानंतर नवीन वस्तू उत्पन्न होत नाहीत. म्हणून, मरणासन्न काळात भवांगचित्ते, सर्व सहा-द्वारीय वीथिचित्ते आणि च्युतिचित्त हे पूर्वीच उत्पन्न झालेल्या आपापल्या वस्तूंचा आश्रय घेऊन उत्पन्न होतात. हा वस्तू-पुरेजात-निस्सय होय.

ကတမော ပန ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယော. ယဒါ အတ္တနော အဇ္ဈတ္တံ ဝတ္ထုရူပံ အာရဗ္ဘ ယံ ရူပံ နိဿာယ မမ မနောဝိညာဏံ ဝတ္တတိ, ဧတံ မမ ဧသော ဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဧဝံ တဏှာမာန ဒိဋ္ဌီဟိ ဂဟဏဝသေန ဝါ ဧတံ အနိစ္စံ ဧတံ ဒုက္ခံ ဧတံ အနတ္တာတိ ဧဝံ သမ္မသနဝသေန ဝါ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ မနောဒွါရိကဝီထိ စိတ္တာနိ ပဝတ္တန္တိ. တဒါ တံ တံ ဝတ္ထုရူပံ ပစ္စေကံ တေသံ နိဿယဝတ္ထု စ ဟောတိ တေသံ အာရမ္မဏဉ္စ. တသ္မာ တံ တံ ဟဒယရူပံ တဿ တဿ စိတ္တုပ္ပာဒဿ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယော ဟောတိ. အယံ ဝတ္ထာရမ္မဏ ပုရေဇာတနိဿယော. ဧဝံ နိဿယပစ္စယော တိဝိဓော ဟောတိ.

वत्थारम्मणपुरेजातनिस्सय (वस्तू-आलंबन-पूर्वजात-निःश्रय) म्हणजे काय? जेव्हा स्वतःच्या अंतर्गत वस्तू-रूपाचा आश्रय घेऊन, 'माझे मनोविज्ञान ज्या रूपावर अवलंबून प्रवर्तित होते, ते माझे आहे, तो मी आहे, तो माझा आत्मा आहे' अशा प्रकारे तृष्णा, मान (अहंकार) आणि दृष्टी (मिथ्यादृष्टी) यांच्याद्वारे ग्रहण केल्यामुळे, किंवा 'ते अनित्य आहे, ते दुःख आहे, ते अनात्मा आहे' अशा प्रकारे मनन केल्यामुळे आवर्जन इत्यादी मनोद्वारवीथी चित्ते प्रवर्तित होतात. तेव्हा ते ते वस्तू-रूप प्रत्येकी त्यांच्यासाठी आश्रयस्थान (निःश्रयवस्तू) आणि त्यांचे आलंबनही बनते. म्हणून, ते ते हृदय-रूप त्या त्या चित्तोत्पादासाठी 'वत्थारम्मणपुरेजातप्रत्यय' या स्वरूपात उपकारक ठरते. हा 'वत्थारम्मणपुरेजातनिस्सय' होय. अशा प्रकारे 'निस्सयप्रत्यय' तीन प्रकारचा असतो.

ဣဓ [Pg.478] သုတ္တန္တနိဿယောပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဣမေ မနုဿာ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတာ ဝါ ရုက္ခာဒယော ဝါ မဟာပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတာ, မဟာ ပထဝီ စ ဟေဋ္ဌာ မဟာဥဒကက္ခန္ဓေ, မဟာဥဒကက္ခန္ဓော စ ဟေဋ္ဌာ မဟာဝါတက္ခန္ဓေ, မဟာဝါတက္ခန္ဓော စ ဟေဋ္ဌာ အဇဋာကာသေ, မနုဿာ ဂေဟေသု, ဘိက္ခူ ဝိဟာရေသု, ဒေဝါ ဒိဗ္ဗဝိမာနေသူတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ လောကပ္ပဝတ္တိံ ဉတွာ နိဿယပစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဿယပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

येथे सुत्तन्त-निःश्रय देखील सांगितला पाहिजे. हे मनुष्य किंवा प्राणी किंवा वृक्ष इत्यादी महापृथ्वीवर प्रतिष्ठित आहेत; महापृथ्वी खाली महाजलस्कंधावर, महाजलस्कंध खाली महावातस्कंधावर, महावातस्कंध खाली अजाताकाशावर प्रतिष्ठित आहे; मनुष्य घरांमध्ये, भिक्खू विहारांमध्ये, देव दिव्य विमानांमध्ये राहतात, इत्यादी प्रकारे संपूर्ण जगाची प्रवृत्ती जाणून घेऊन 'निस्सयप्रत्यय' समजून घेतला पाहिजे. 'निस्सयप्रत्यय-दीपनी' समाप्त झाली.

၉. ဥပနိဿယပစ္စယော

९. उपनिस्सयप्रत्यय (प्रबळ आश्रय प्रत्यय)

တိဝိဓော ဥပနိဿယပစ္စယော, အာရမ္မဏူပနိဿယော အနန္တရူပနိဿယော ပကတူပနိဿယော. တတ္ထ အာရမ္မဏူပ နိဿယော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယသဒိသော, အနန္တရူပနိဿယော အနန္တရပစ္စယသဒိသော.

उपनिस्सयप्रत्यय तीन प्रकारचा आहे: आरम्मणूपनिस्सय (आलंबन-उपनिःश्रय), अनन्तरूपनिस्सय (अनंतर-उपनिःश्रय) आणि पकतूपनिस्सय (प्रकृत-उपनिःश्रय). त्यापैकी, आरम्मणूपनिस्सय हा आरम्मणाधिपतिप्रत्ययासारखा आहे, आणि अनन्तरूपनिस्सय हा अनन्तरप्रत्ययासारखा आहे.

ကတမော ပကတူပနိဿယော. သဗ္ဗေပိ အတီတာနာဂတ ပစ္စုပ္ပန္နာ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘူတာ စိတ္တစေတသိကရူပဓမ္မာ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပညတ္တိ စ သဗ္ဗေသံ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ယထာရဟံ ပကတူပနိဿယော.

पकतूपनिस्सय म्हणजे काय? सर्व भूत, भविष्य आणि वर्तमान काळातील, अंतर्गत व बाह्य असलेले चित्त, चेतसिक आणि रूप धर्म, तसेच निब्बान आणि पण्णत्ति हे सर्व, वर्तमानकाळातील सर्व चित्त आणि चेतसिक धर्मांसाठी योग्यतेनुसार 'पकतूपनिस्सय' ठरतात.

တတ္ထ အတီတော ပရိနိဗ္ဗုတော အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ စ ဓမ္မော စ အရိယသာဝကသံဃော စ သမ္မုတိသံဃပရမ္ပရာ စ အမှာကံ ပစ္ဆိမ ဇနာနံ ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ပကတူပနိဿယပစ္စယော. တထာ လောကေ အတီတာ ကာလင်္ကတာ မာတာပိတရော စ အာစရိယာ စ ပဏ္ဍိတသမဏဗြာဟ္မဏာ စ ပါကဋာ နာနာတိတ္ထာစရိယာ စ မဟိဒ္ဓိကာ မဟာနုဘာဝါ ပေါရာဏကရာဇာနော စ ပစ္ဆိမကာနံ ဇနာနံ ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ အကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုခဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ပကတူပနိဿယော. တထာ ဟိ တေ ပစ္ဆိမကာနံ ဇနာနံ အတ္ထာယ နာနာသဒ္ဓမ္မပညတ္တိယော ဝါ နာနာအသဒ္ဓမ္မပညတ္တိယော ဝါ နာနာလောကူပကရဏာနိ ဝါ ပုရေ ပဋ္ဌပေသုံ. ပစ္ဆိမဇနာ စ တေဟိ ပဋ္ဌပိတေသု ဒါနသီလာဒိဓမ္မေသု ဝါ လောကစာရိတ္တ ကုလဂေါတ္တစာရိတ္တ ဓမ္မေသု ဝါ နာနာဒိဋ္ဌိဝါဒေသု ဝါ နာနာကမ္မာယတနသိပ္ပာယတန ဝိဇ္ဇာဌာနေသု ဝါ ယထာပဋ္ဌပိတေသု ဂါမနိဂမနဂရခေတ္တဝတ္ထု တဠာကပေါက္ခရဏိအာဝါဋာဒီသု ဝါ ဂေဟရထသကဋနာဝါ သမ္ပောတသမ္ဗန္ဓာဒီသု ဝါ ဇာတရူပရဇတမဏိမုတ္တာဒီသု ဝါ ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇန္တာ လောကေ ဝဍ္ဎန္တိ.

त्यामध्ये, भूतकाळात परिनिर्वाण पावलेले आमचे बुद्ध, धम्म, आर्यश्रावकसंघ आणि संमुति-संघपरंपरा हे आम्हा नंतरच्या पिढ्यांतील लोकांमध्ये कुशल धर्मांच्या उत्पत्तीसाठी 'पकतूपनिस्सयप्रत्यय' आहेत. तसेच, जगातील भूतकाळातील दिवंगत माता-पिता, आचार्य, पंडित, श्रमण-ब्राह्मण, प्रसिद्ध विविध पंथांचे आचार्य, आणि महान ऋद्धी व प्रभाव असलेले प्राचीन राजे हे नंतरच्या पिढ्यांतील लोकांमध्ये कुशल किंवा अकुशल धर्मांच्या उत्पत्तीसाठी किंवा सुख-दुःखाच्या उत्पत्तीसाठी 'पकतूपनिस्सय' ठरतात. कारण त्यांनी नंतरच्या पिढ्यांतील लोकांच्या कल्याणासाठी विविध सद्धम्म-नियम किंवा असद्धम्म-नियम, किंवा जगातील विविध उपयुक्त साधने पूर्वी प्रस्थापित केली. आणि नंतरच्या पिढ्यांतील लोक त्यांनी प्रस्थापित केलेल्या दान, शील इत्यादी धर्मांचे, किंवा लोकरीती, कुल-गोत्र रीतींचे, किंवा विविध मतप्रवाहांचे, किंवा विविध उद्योग, कला व विद्यांचे पालन करत; तसेच त्यांनी प्रस्थापित केलेल्या ग्राम, नगर, शेतजमीन, तलाव, पुष्करणी, विहिरी इत्यादींचा; किंवा घरे, रथ, गाड्या, नौका, जहाजे इत्यादींचा; किंवा सुवर्ण, चांदी, मणी, मोती इत्यादींचा वारसा स्वीकारून जगात प्रगती करतात.

အနာဂတောပိ မေတ္တေယျော နာမ ဗုဒ္ဓေါ စ တဿ ဓမ္မော စ တဿ သံဃော စ ဧတရဟိ ဗဟုဇ္ဇနာနံ ပါရမိပုညပ္ပဝတ္တိယာ ပကတူပနိဿယပစ္စယော. တထာ ဣမသ္မိံ ဘဝေ စ ပစ္ဆိမေ ကာလေ ပဋိလဘိဿမာနာ ဣဿရိယဋ္ဌာနဓနဓညသမ္ပတ္တိယော ပုရိမေ ကာလေ ဌိတာနံ မဟာဇနာနံ နာနာဘိသင်္ခါရုပ္ပတ္တိယာ ပကတူပနိဿယ ပစ္စယော. အနာဂတဘဝေ စ အနုဘဝိဿမာနာ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂ သမ္ပတ္တိယော [Pg.479] မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိယော စ ဧတရဟိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ဌိတာနံ ဒါနသီလာဒိပုညကိရိယုပ္ပတ္တိယာ ပကတူပနိဿယပစ္စယော. ယထာ ဟိ လောကေ ဟေမန္တေ ကာလေ ဓညပ္ဖလာနိ လဘိဿာမာတိ ဝဿိကေ ကာလေ ကဿနဝပ္ပနကမ္မာနိ အာရဘန္တိ, ကမ္မေ သိဒ္ဓေ တံ တံ ဓနံ လဘိဿာမာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ တံ တံ ဝီရိယကမ္မံ ဝါ တံ တံ ပညာကမ္မံ ဝါ အာရဘန္တိ. တတ္ထ ဓညပ္ဖလပ္ပဋိလာဘော စ တံ တံ ဓနပ္ပဋိ လာဘောစ တံ တံ ကမ္မာရမ္ဘဿ အနာဂတပကတူပနိဿယပစ္စယော တံ တံ ကမ္မာရမ္ဘော စ ဓညပ္ဖလပ္ပဋိလာဘဿ စ တံ တံ ဓနပ္ပဋိ လာဘဿ စ အတီတပကတူပနိဿယပစ္စယော. ဧဝမေဝ ပစ္ဆိမေ အနာဂတေ ကာလေ နာနာကမ္မပ္ဖလာနိ သမ္ပဿန္တာ ပတ္ထယန္တာ မဟာဇနာ ပုရိမေ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကာလေ နာနာပုညကမ္မာနိ အာရဘန္တိ. တတ္ထ ပုညပ္ဖလာနိ ပုညကမ္မာနံ အနာဂတပကတူပနိဿယပစ္စယော. ပုညကမ္မာနိ ပုညပ္ဖလာနံ အတီတပကတူပနိဿယပစ္စယော. တသ္မာ အနာဂတပကတူပနိဿယောပိ အတီတပကတူပနိဿယော ဝိယ အတိမဟန္တော ပစ္စယော ဟောတိ.

भविष्यातील मेत्तेय्य नावाचे बुद्ध, त्यांचा धम्म आणि त्यांचा संघ हे सध्याच्या काळातील बहुजन लोकांमध्ये पारमिता व पुण्य प्रवृत्ती वाढवण्यासाठी 'पकतूपनिस्सयप्रत्यय' आहेत. तसेच, या जन्मात किंवा भविष्यात प्राप्त होणारे ऐश्वर्य, पद, धनधान्य आणि संपत्ती हे पूर्वीच्या काळात असलेल्या लोकांमध्ये विविध प्रयत्नांच्या उत्पत्तीसाठी 'पकतूपनिस्सयप्रत्यय' ठरतात. तसेच, भविष्यातील जन्मात अनुभवता येणारी भव-संपत्ती, भोग-संपत्ती आणि मार्ग-फल-निब्बान संपत्ती ही सध्याच्या वर्तमान जन्मात असलेल्या लोकांमध्ये दान, शील इत्यादी पुण्यक्रियांच्या उत्पत्तीसाठी 'पकतूपनिस्सयप्रत्यय' ठरतात. ज्याप्रमाणे जगात हिवाळ्यात धान्य मिळावे म्हणून लोक पावसाळ्यात नांगरणी व पेरणीची कामे सुरू करतात, किंवा काम पूर्ण झाल्यावर धन मिळावे म्हणून सुरुवातीला त्या त्या परिश्रमाचे किंवा बुद्धीचे काम सुरू करतात. तेथे धान्यप्राप्ती आणि धनप्राप्ती ही त्या त्या कामाच्या आरंभासाठी 'अनागत-पकतूपनिस्सयप्रत्यय' ठरते; आणि तो कामाचा आरंभ धान्यप्राप्ती व धनप्राप्तीसाठी 'अतीत-पकतूपनिस्सयप्रत्यय' ठरतो. त्याचप्रमाणे, भविष्यात विविध कर्मफलांची अपेक्षा करणारे व ती पाहणारे लोक सध्याच्या वर्तमानकाळात विविध पुण्यकर्मे सुरू करतात. तेथे पुण्यफले ही पुण्यकर्मांसाठी 'अनागत-पकतूपनिस्सयप्रत्यय' ठरतात, आणि पुण्यकर्मे ही पुण्यफलांसाठी 'अतीत-पकतूपनिस्सयप्रत्यय' ठरतात. म्हणून, अनागत-पकतूपनिस्सय देखील अतीत-पकतूपनिस्सयाप्रमाणेच अत्यंत मोठा प्रत्यय आहे.

ပစ္စုပ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓါယော ပစ္စယာ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ မနုဿဒေဝဗြဟ္မာနံ ပစ္စုပ္ပန္နာ မာတာပိတရော ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ပုတ္တဓီတာဒီနံ ပစ္စုပ္ပန္နပကတူပ နိဿယော နာမ. သော သုပါကဋောယေဝ.

वर्तमानकाळातील बुद्ध इत्यादी हे वर्तमानकाळातील मनुष्य, देव आणि ब्रह्मा यांच्यासाठी, आणि वर्तमानकाळातील माता-पिता हे वर्तमानकाळातील पुत्र-पुत्री इत्यादींसाठी 'पच्चुप्पन्न-पकतूपनिस्सय' आहेत. तो अत्यंत स्पष्टच आहे.

အဇ္ဈတ္တဘူတာ ပကတူပနိဿယဓမ္မာ နာမ ဗုဒ္ဓါဒီသု သဝိညာဏကသန္တာနေသု ဥပ္ပန္နာ ပစ္စယဓမ္မာ. ဗဟိဒ္ဓါဘူတာ ပကတူပနိဿယဓမ္မာ နာမ သတ္တာနံ ပတိဋ္ဌာနဘူတာ ပထဝိပဗ္ဗတနဒီ သမုဒ္ဒါဒယော တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဗဟူပကာရာ အရညဝနရုက္ခ တိဏပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာဒယော စန္ဒသူရိယဂဟနက္ခတ္တာဒယော ဝဿောဒကအဂ္ဂိဝါတသီတဥဏှာဒယော စ သဗ္ဗေပိ တေ သတ္တာနံ ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ အကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဗလဝပစ္စယာ ဟောန္တိ.

अंतर्गत असलेले पकतूपनिस्सय धर्म म्हणजे बुद्ध इत्यादी सचेतन संतानांमध्ये उत्पन्न झालेले प्रत्ययधर्म होत. बाह्य असलेले पकतूपनिस्सय धर्म म्हणजे प्राण्यांचे आधारस्थान असलेले पृथ्वी, पर्वत, नद्या, समुद्र इत्यादी; तसेच त्या त्या प्राण्यांना अत्यंत उपकारक असणारे अरण्य, वन, वृक्ष, गवत, धान्य, कडधान्य इत्यादी; चंद्र, सूर्य, ग्रह, नक्षत्रे इत्यादी; आणि पाऊस, पाणी, अग्नी, वायू, थंडी, उष्णता इत्यादी हे सर्व प्राण्यांमध्ये कुशल किंवा अकुशल धर्मांच्या उत्पत्तीसाठी, किंवा सुखाच्या अथवा दुःखाच्या उत्पत्तीसाठी प्रबळ प्रत्यय ठरतात.

ဣမေ ဇနာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမာတိ ဗောဓိပက္ခိယ ဓမ္မေ ဝါ ဘာဝေန္တိ, အနာဂတေ ဗုဒ္ဓကာလေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမာတိ ပါရမီဓမ္မေ ဝါ ပရိပူရေန္တိ. တတ္ထ နိဗ္ဗာနံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဗလဝပစ္စယော ဟောတိ.

हे लोक 'याच जन्मात परिनिर्वाण प्राप्त करू' या हेतूने बोधिपक्षीय धर्मांची भावना करतात, किंवा 'भविष्यातील बुद्धांच्या काळात परिनिर्वाण प्राप्त करू' या आशेने पारमिता धर्म परिपूर्ण करतात. तेथे निब्बान हे त्या धर्मांच्या उत्पत्तीसाठी प्रबळ प्रत्यय ठरते.

လောကေ နာနာဝေါဟာရဘူတာ နာမပညတ္တိယော စ ဗုဒ္ဓ သာသနေ တိပိဋကပရိယတ္တိဓမ္မဘူတာ နာမပညတ္တိယော စ တေသံ တေသံ အတ္ထာနံ ဇာနနတ္ထာယ ဗလဝပစ္စယော.

जगातील विविध व्यवहारांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या नाम-पण्णत्ती आणि बुद्धशासनातील तिपिटक-परियत्तिधम्मात असणाऱ्या नाम-पण्णत्ती या त्या त्या अर्थांचे ज्ञान करून घेण्यासाठी प्रबळ प्रत्यय आहेत.

တတ္ထ သင်္ခတဓမ္မာ နာမ ပစ္စယေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အသတိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇိတွာပိ ပစ္စယေ သတိ တိဋ္ဌန္တိ, အသတိ န တိဋ္ဌန္တိ. တသ္မာ တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဌိတိယာ ဝါ ပစ္စယော နာမ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. နိဗ္ဗာနံ ပန ပညတ္တိ စ အသင်္ခတဓမ္မာ ဟောန္တိ [Pg.480] အဇာတိဓမ္မာ အနုပ္ပာဒဓမ္မာ နိစ္စ ဓမ္မာ ဓုဝဓမ္မာ. တသ္မာ တေသံ ဥပ္ပာဒါယ ဝါ ဌိတိယာ ဝါ ပစ္စယော နာမ နတ္ထီတိ.

तेथे (या जगात) संस्कृत धर्म (संखतधम्म - संस्कारीत गोष्टी) हे प्रत्यय (कारण किंवा परिस्थिती) असतानाच उत्पन्न होतात, नसताना उत्पन्न होत नाहीत. उत्पन्न झाल्यावरही प्रत्यय असतानाच टिकून राहतात, नसताना टिकत नाहीत. म्हणून त्यांच्या उत्पत्तीसाठी किंवा स्थितीसाठी (टिकून राहण्यासाठी) प्रत्ययाची (कारणाची) आवश्यकता असते. परंतु, निब्बान (निर्वाण) आणि पण्णत्ति (प्रज्ञप्ती - संकल्पना) हे असंस्कृत धर्म (असंखतधम्म) आहेत, जे जन्मरहित, उत्पत्तीरहित, नित्य आणि ध्रुव (शाश्वत) आहेत. म्हणून त्यांच्या उत्पत्तीसाठी किंवा स्थितीसाठी कोणताही प्रत्यय (कारण) नसतो.

ကုသလော ကုသလဿ ဥပနိဿယော. သဒ္ဓံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတီတိအာဒိနာ သုပါကဋော. တထာ ရာဂံ ဥပနိဿာယ ပါဏံ ဟနတိ, အဒိန္နံ အာဒိယတီတိအာဒိနာ သပ္ပာယံ ဥတုံ သပ္ပာယံ ဘောဇနံ ဥပနိဿာယ ကာယိကံ သုခံ ပစ္စနုဘောတီတိအာဒိနာ စ အကုသလော အကုသလဿ, အဗျာကတော အဗျာကတဿ ဥပနိဿယောပိ သုပါကဋော.

कुशल धर्म हा कुशल धर्माचा उपनिस्सय (उपनिश्रय - प्रबळ आधार) प्रत्यय आहे. 'श्रद्धेचा आश्रय घेऊन मनुष्य दान देतो, शील समादान करतो (शीलाचे पालन करतो)' इत्यादींद्वारे हे स्पष्ट होते. त्याचप्रमाणे, 'रागाचा (आसक्तीचा) आश्रय घेऊन मनुष्य प्राणाची हत्या करतो, न दिलेले ग्रहण करतो (चोरी करतो)' इत्यादींद्वारे अकुशल धर्म हा अकुशल धर्माचा, आणि 'अनुकूल ऋतू व अनुकूल भोजनाचा आश्रय घेऊन शारीरिक सुखाचा अनुभव घेतो' इत्यादींद्वारे अव्याकृत धर्म हा अव्याकृत धर्माचा उपनिस्सय प्रत्यय आहे, हे स्पष्ट होते.

ကုသလော ပန အကုသလဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. ဒါနံ ဒတွာ တေန ဒါနေန အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတိ, ပရံ ဝမ္ဘေတိ. တထာ သီလ သမ္ပန္နော ဟုတွာ သမာဓိသမ္ပန္နော ဟုတွာ ပညာသမ္ပန္နော ဟုတွာ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတိ, ပရံ ဝမ္ဘေတိ.

परंतु, कुशल धर्म हा अकुशल धर्माचाही बलवान उपनिस्सय (प्रबळ उपनिश्रय) प्रत्यय आहे. जसे की, दान दिल्यानंतर त्या दानामुळे मनुष्य स्वतःची प्रशंसा करतो आणि दुसऱ्याची निंदा करतो. त्याचप्रमाणे, शीलसंपन्न होऊन, समाधिसंपन्न होऊन किंवा प्रज्ञासंपन्न होऊन मनुष्य स्वतःची प्रशंसा करतो आणि दुसऱ्याला तुच्छ लेखतो.

ကုသလော အဗျာကတဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. သဗ္ဗာနိ စတုဘူမိကကုသလကမ္မာနိ ဝါ ကမ္မပရိဝါရာနိ ကုသလာနိ ဝါ ကာလန္တရေ စတုဘူမိကာနံ ဝိပါကာဗျာကတာနံ ဗလဝူပနိဿယော. ဒါနပါရမိံ ပူရေန္တာ ပူရဏကာလေ ဗဟုံ ကာယိကဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ. တထာ သီလပါရမိံ နိက္ခမပါရမိံ ပညာပါရမိံ ဝီရိယပါရမိံ ခန္တိပါရမိံ သစ္စပါရမိံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ မေတ္တာပါရမိံ ဥပေက္ခာ ပါရမိံ. ဧသေဝ နယော ဈာနဘာဝနာ မဂ္ဂဘာဝနာသုပိ.

कुशल धर्म हा अव्याकृत धर्माचाही बलवान उपनिस्सय प्रत्यय आहे. चारही भूमींमधील (कामावचर, रूपावचर, अरूपावचर आणि लोकोत्तर) सर्व कुशल कर्मे किंवा कुशल कर्मांचे परिवार (सहगामी धर्म) हे कालांतराने उत्पन्न होणाऱ्या चारही भूमींमधील विपाक-अव्याकृत धर्मांचे बलवान उपनिस्सय प्रत्यय असतात. दानपारमिता पूर्ण करणारे लोक ती पूर्ण करताना अनेक शारीरिक दुःखांचा अनुभव घेतात. त्याचप्रमाणे शीलपारमिता, नेक्खम्मपारमिता (निष्क्रमणपारमिता), प्रज्ञापारमिता, वीर्यपारमिता, क्षंतीपारमिता, सत्यपारमिता, अधिष्ठानपारमिता, मैत्रीपारमिता आणि उपेक्षापारमिता पूर्ण करतानाही ते दुःख भोगतात. हाच नियम ध्यानभावना आणि मार्गभावनेच्या बाबतीतही लागू होतो.

အကုသလော ကုသလဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. ဣဓေကစ္စော ပါပံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ တဿ ပါပဿ ပဟာနာယ ဒါနသီလဈာနမဂ္ဂကုသလာနိ သမ္ပာဒေတိ. တံ ပါပံ တေသံ ကုသလာနံ ဗလဝူပနိဿယော.

अकुशल धर्म हा कुशल धर्माचाही बलवान उपनिस्सय प्रत्यय आहे. उदाहरणाथ, या जगात एखादा मनुष्य पाप कृत्य करतो आणि नंतर पश्चात्ताप करून त्या पापाचा प्रहाण (नाश) करण्यासाठी दान, शील, ध्यान आणि मार्ग यांसारख्या कुशल धर्मांचे संपादन करतो. ते पाप कृत्य त्या नंतरच्या कुशल धर्मांसाठी बलवान उपनिस्सय प्रत्यय ठरते.

အကုသလော အဗျာကတဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. ဣဓ ဗဟူ ဇနာ ဒုစ္စရိတာနိ ကတွာ စတူသု အပါယေသု ပတိတွာ အပါယဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မေပိ ကေစိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ဒုစ္စရိတကမ္မ ပစ္စယာ ဗဟုံ ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ. ကေစိ ဒုစ္စရိတကမ္မေန ဓနံ လဘိတွာ သုခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ. ဗဟုဇ္ဇနာ ရာဂမူလကံ ဗဟုံ ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ, ဒေါသမူလကံ ဒိဋ္ဌိမူလကံ မာနမူလကန္တိ.

अकुशल धर्म हा अव्याकृत धर्माचाही बलवान उपनिस्सय प्रत्यय आहे. जसे की, या जगात अनेक लोक दुश्चरित्रे (वाईट कृत्ये) करून चार अपायांमध्ये (नरक, तिर्यंच, पेत, असुर योनींमध्ये) पडतात आणि अपायदुःखाचा अनुभव घेतात. या वर्तमान जन्मातही (दिट्ठधम्म) काही लोक स्वतःच्या किंवा इतरांच्या दुश्चरित कर्मांच्या प्रत्ययाने (कारणाने) खूप दुःख भोगतात. काही लोक दुश्चरित कर्माने धन मिळवून सुखाचा अनुभव घेतात. तसेच अनेक लोक रागमूलक, द्वेषमूलक, दृष्टीमूलक आणि मानमूलक अनेक दुःखांचा अनुभव घेतात.

အဗျာကတော ကုသလဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. ဓန သမ္ပတ္တိယာ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ ပူရေတိ, ပညံ ပူရေတိ, ဘာဝနာသပ္ပာယံ အာဝါသံ ဝါ လေဏံ ဝါ ဂုဟံဝါ ရုက္ခံ ဝါ အရညံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ ဂေါစရဂါမံ ဝါ ဥတုသပ္ပာယံ ဝါ အာဟာရသပ္ပာယံ ဝါ လဘိတွာ တံ တံ ဘာဝနံ ဘာဝေတိ.

अव्याकृत धर्म हा कुशल धर्माचाही बलवान उपनिस्सय प्रत्यय आहे. धनसंपत्ती मिळाल्यामुळे मनुष्य दान देतो, शील पूर्ण करतो, प्रज्ञा पूर्ण करतो; तसेच भावनेसाठी अनुकूल (सप्पाय) असा आवास (विहार), लेण (लेणी), गुहा, वृक्ष, अरण्य, पर्वत, गोचरग्राम (भिक्षेचे गाव), अनुकूल ऋतू किंवा अनुकूल आहार मिळवून त्या त्या भावनेचा (ध्यानाचा) अभ्यास करतो.

အဗျာကတော အကုသလဿပိ ဗလဝူပနိဿယော. လောကေ စက္ခုသမ္ပဒံ နိဿာယ ဗဟူနိ ဒဿနမူလာနိ အကုသလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧသ နယော သောတသမ္ပဒါဒီသု[Pg.481]. တထာ ဟတ္ထသမ္ပဒံ ပါဒသမ္ပဒံ သတ္ထသမ္ပဒံ အာဝုဓသမ္ပဒန္တိအာဒိနာပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝံ ဥပနိဿယော တိဝိဓော ဟောတိ.

अव्याकृत धर्म हा अकुशल धर्माचाही बलवान उपनिस्सय प्रत्यय आहे. जगात चक्षुसंपत्तीचा (डोळ्यांच्या अस्तित्वाचा) आश्रय घेऊन दर्शनावर आधारित (दिसण्यामुळे निर्माण होणारे) अनेक अकुशल धर्म उत्पन्न होतात. हाच नियम श्रोत्रसंपत्ती (कान) इत्यादींच्या बाबतीतही लागू होतो. तसेच हस्तसंपत्ती (हात), पादसंपत्ती (पाय), शस्त्रसंपत्ती, आयुधसंपत्ती इत्यादींच्या बाबतीतही असेच म्हटले पाहिजे. अशा प्रकारे उपनिस्सय प्रत्यय तीन प्रकारचा असतो.

ဣဓ သုတ္တန္တူပနိဿယောပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ကလျာဏမိတ္တံ ဥပ နိဿာယ ပါပမိတ္တံ ဥပနိဿာယ ဂါမံ ဥပနိဿာယ အရညံ ဥပနိဿာယာတိအာဒိနာ ဗဟူသု ဌာနေသု အာဂတော. အပိ စ ပဉ္စနိယာမဓမ္မာ သတ္တလောက သင်္ခါရလောက ဩကာသလောက သင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ လောကာနံ အဝိစ္ဆိန္နပ္ပဝတ္တိယာ ဗလဝပစ္စယာ ဟောန္တိ. အယဉ္စ အတ္ထော နိယာမဒီပနိယံ အမှေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဒီပိတောတိ.

येथे सुत्तंत-उपनिस्सय (सुत्तांमधील उपनिस्सय) देखील सांगितला पाहिजे. 'कल्याणमित्राचा आश्रय घेऊन, पापमित्राचा आश्रय घेऊन, गावाचा आश्रय घेऊन, अरण्याचा आश्रय घेऊन' इत्यादी प्रकारे अनेक ठिकाणी हा आला आहे. शिवाय, पाच नियम धर्म (पंचनियाम धम्म) हे सत्त्वलोक (सत्तलोक), संस्कारलोक (संखारलोक) आणि अवकाशलोक (ओकासलोक) या तिन्ही लोकांच्या अखंड प्रवृत्तीसाठी (निरंतर अस्तित्वासाठी) बलवान प्रत्यय ठरतात. आणि हा अर्थ आम्ही 'नियामदीपनी' मध्ये सविस्तरपणे स्पष्ट केला आहे.

ကေနဋ္ဌေန အာရမ္မဏူပနိဿယောတိ. အဓိပတိဘူတံ အာရမ္မဏမေဝ အာရမ္မဏိကဓမ္မာနံ ဗလဝနိဿယဋ္ဌေန အာရမ္မဏူပ နိဿယော.

आरम्मणूपनिस्सय (आलंबनोपनिस्सय) असे कोणत्या अर्थाने म्हटले जाते? अधिपति बनलेले आलंबनच (विषयच) आलंबन घेणाऱ्या धर्मांसाठी (आरम्मणिक धर्मांसाठी) बलवान आश्रय (बलवनिस्सय) बनत असल्यामुळे त्याला 'आरम्मणूपनिस्सय' असे म्हणतात.

ကေနဋ္ဌေန အနန္တရူပနိဿယောတိ. ပုရိမံ အနန္တရစိတ္တမေဝ ပစ္ဆိမဿ အနန္တရစိတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ ဗလဝနိဿယဋ္ဌေန အနန္တရူပနိဿယော. မာတာ ဝိယ ပုရိမစိတ္တံ, ပုတ္တော ဝိယ ပစ္ဆိမစိတ္တံ. ယထာ မာတာ အတ္တနော အနန္တရေ ပုတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ ဗလဝူပ နိဿယော ဟောတိ, တထာ ပုရိမစိတ္တံ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယာတိ.

अनन्तरूपनिस्सय (अनंतर-उपनिस्सय) असे कोणत्या अर्थाने म्हटले जाते? पूर्वीचे अनंतर चित्तच नंतरच्या अनंतर चित्ताच्या उत्पत्तीसाठी बलवान आश्रय बनत असल्यामुळे त्याला 'अनन्तरूपनिस्सय' असे म्हणतात. पूर्वीचे चित्त हे मातेसारखे आहे आणि नंतरचे चित्त हे पुत्रासारखे आहे. ज्याप्रमाणे माता आपल्या नंतर पुत्राच्या जन्मासाठी बलवान उपनिस्सय (प्रबळ आधार) ठरते, त्याचप्रमाणे पूर्वीचे चित्त हे नंतरच्या चित्ताच्या उत्पत्तीसाठी बलवान उपनिस्सय ठरते.

ကေနဋ္ဌေန ပကတူပနိဿယောတိ. ပကတိယာဝ လောကေ ပဏ္ဍိတာနံ ပါကဋော ဥပနိဿယော ပကတူပနိဿယော.

पकतूपनिस्सय (प्रकृत-उपनिस्सय) असे कोणत्या अर्थाने म्हटले जाते? जो जगात स्वाभाविकपणेच (प्रकृतीनेच) पंडितांना स्पष्टपणे ज्ञात असलेला उपनिस्सय आहे, त्याला 'पकतूपनिस्सय' असे म्हणतात.

ဧတ္ထ စ အနန္တရူပနိဿယာနုဘာဝေါ အနန္တရစိတ္တေ ဧဝ ဖရတိ. ပကတူပနိဿယာနုဘာဝေါ ပန ဒူရေပိ ဖရတိယေဝ. တထာ ဟိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ပုရိမေသု ဒိဝသေသု ဝါ မာသေသု ဝါ သံဝစ္ဆရေသု ဝါ ဒိဋ္ဌသုတဃာယိတသာယိတဖုသိတဝိညာတာနိ အာရမ္မဏာနိ ပစ္ဆာတထာရူပေ ပစ္စယေ သတိ ဝဿသတေပိ မနောဒွါရေ အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တိ. ဣဒံ နာမ ပုဗ္ဗေ မယာ ဒိဋ္ဌံ သုတန္တိအာဒိနာ သတ္တာ အနုဿရန္တိ. ဩပပါတိကသတ္တာ ပန ပုရိမဘဝံပိ အနုဿရန္တိ. တထာ မနုဿေသုပိ အပ္ပေကစ္စေ ဇာတိဿရသညာလာဘိနော. တထာ ပုဗ္ဗေ အနေကသတသဟဿေသု ဒိဋ္ဌာဒီသု ဝတ္ထူသု ပစ္ဆာ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကံ ဝတ္ထုံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ တသ္မိံ ဧဝ ခဏေ ဗဟူသုပိ တေသု မနောဝိညာဏသန္တာနံ ဖရမာနံ ပဝတ္တတီတိ. ဥပနိဿယပစ္စယ ဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

येथे आणखी काही सांगणे आवश्यक आहे. अनन्तरूपनिस्सयाचा प्रभाव केवळ लगतच्या नंतरच्या चित्तावरच पडतो. परंतु, पकतूपनिस्सयाचा प्रभाव दूरवरही पसरतो. म्हणूनच, या जन्मात पूर्वीच्या दिवसांत, महिन्यांत किंवा वर्षांत जे काही पाहिले, ऐकले, हुंगले, चाखले, स्पर्श केले आणि अनुभवले गेले आहे, ते सर्व अनुकूल प्रत्यय (कारण) मिळाल्यास शंभर वर्षांनंतरही मनोध्वारात (मनाच्या दारात) प्रकट होते. 'हे मी पूर्वी पाहिले थे, ऐकले होते' इत्यादी प्रकारे प्राणी त्याचे स्मरण करतात. ओपपातिक (स्वयंभू उत्पन्न होणारे) प्राणी तर पूर्वजन्माचेही स्मरण करतात. त्याचप्रमाणे मनुष्यांमध्येही काही जण जातीस्मर संज्ञेचा लाभ घेणारे (पूर्वजन्माचे स्मरण असणारे) असतात. तसेच पूर्वी अनुभवलेल्या लाखो वस्तूंपैकी नंतर एखाद्या क्षणी एक वस्तू पाहून किंवा ऐकून, त्याच क्षणी त्या अनेक वस्तूंविषयीचे मनोविज्ञान संतानात पसरून प्रवृत्त होते. उपनिस्सयप्रत्यय दीपनी समाप्त.

၁၀. ပုရေဇာတပစ္စယော

१०. पुरेजातप्रत्यय (पूर्वजात प्रत्यय)

တိဝိဓော ပုရေဇာတပစ္စယော. ဝတ္ထုပုရေဇာတပစ္စယော စ အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယော စ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယော စ.

पुरेजातप्रत्यय तीन प्रकारचा असतो: वत्थु-पुरेजातप्रत्यय (वस्तू-पूर्वजात), आरम्मण-पुरेजातप्रत्यय (आलंबन-पूर्वजात) आणि वत्थारम्मण-पुरेजातप्रत्यय (वस्तू-आलंबन-पूर्वजात).

တတ္ထ [Pg.482] ဝတ္ထုပုရေဇာတော စ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတော စ ပုဗ္ဗေ နိဿယပစ္စယေ နိဿယနာမေန ဝုတ္တာ ဧဝ.

त्यापैकी, वत्थु-पुरेजात आणि वत्थारम्मण-पुरेजात हे पूर्वी निस्सयप्रत्ययाच्या (निश्रयप्रत्यय) अंतर्गत 'निस्सय' या नावाने सांगितले गेले आहेत.

အာရမ္မဏပုရေဇာတော နာမ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ အဋ္ဌာရသနိပ္ဖန္နရူပါနိ ဧဝ. တေသုပိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ရူပသဒ္ဒါဒီနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ ပဉ္စန္နံ ပဉ္စဝိညာဏ ဝီထိစိတ္တာနံ နိယမတော အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. ယထာ ဟိ ဝီဏာသဒ္ဒါ နာမ ဝီဏာတန္တီသု ဝီဏာဒဏ္ဍကေန ပဟရဏ ပစ္စယာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝဉ္စ သတိ တေ သဒ္ဒါ ပုရေဇာတာဟိ ဝီဏာတန္တိ ဝီဏာဒဏ္ဍကေဟိ ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧဝမေဝံ ပဉ္စ ဝိညာဏ ဝီထိစိတ္တာနိပိ ပဉ္စသု ဝတ္ထုဒွါရေသု ပဉ္စန္နံ အာရမ္မဏာနံ အာပါတာဂမန ပစ္စယာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အာပါတာဂမနဉ္စ တေသံ ဒွိန္နံ ဌိတိပတ္တကာလေ ဧဝ ဟောတိ. န ကေဝလဉ္စ တသ္မိံ ကာလေ တာနိ ပဉ္စာရမ္မဏာနိ တေသု ပဉ္စဝတ္ထူသု ဧဝ အာပါတမာဂစ္ဆန္တိ. အထ ခေါ ဘဝင်္ဂမနောဒွါရေပိ အာပါတံ အာဂစ္ဆန္တိယေဝ. တသ္မိံ အာပါတဂမနတ္တာ ဧဝ တံ ဘဝင်္ဂမ္ပိ ဒွိက္ခတ္တုံ စလိတွာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒေ ဧဝ တာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝဉ္စ သတိ တာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ပုရေဇာတေဟိ ဝတ္ထု ဒွါရာရမ္မဏေဟိ ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တီတိ. တာနိ ပန သဗ္ဗာနိပိ အဋ္ဌာရသနိပ္ဖန္နရူပါနိ နိရုဒ္ဓါနိ ဟုတွာ အတီတာနိပိ ဟောန္တိ, အနုပ္ပန္နာနိ ဟုတွာ အနာဂတာနိပိ ဟောန္တိ. ဥပ္ပန္နာနိ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နာနိပိ ဟောန္တိ. သဗ္ဗာနိပိ မနောဝိညာဏဝီထိစိတ္တာနံ အာရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ. တေသု ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဧဝ တေသံ အာရမ္မဏပုရေဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. ယဒါ ဒူရေ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဌိတံ တံ တံ အာရမ္မဏဝတ္ထုံ မနသာ ဧဝ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, တဒါ တံ တံ ဝတ္ထု သစေ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနံ ဟောတိ, ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ ဟောတိ. ပုရေဇာတပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

आरम्मणपुरेजात (आलंबन पूर्वजात) म्हणजे वर्तमानकाळातील अठरा प्रकारचे निष्पन्न रूप (भौतिक गुणधर्म) होत. त्यांपैकी, वर्तमान पाच आलंबने (रूप, शब्द इत्यादी) पाच-द्वार प्रक्रियेत भाग घेणाऱ्या पाच विज्ञान-वीथीचित्तांशी नेहमी आरम्मणपुरेजात प्रत्ययाद्वारे संबंधित असतात. ज्याप्रमाणे विणेचा आवाज हा विणेच्या तारांवर विणेच्या दांड्याने प्रहार केल्यामुळेच उत्पन्न होतो, आणि असे असताना ते शब्द आधीच अस्तित्वात असलेल्या विणेच्या तारा आणि विणेचा दांडा यांच्याशिवाय उत्पन्न होऊ शकत नाहीत; त्याचप्रमाणे, पाच विज्ञान-वीथीचित्ते देखील पाच वस्तू-द्वारांवर पाच आलंबनांच्या सन्मुख येण्यामुळेच (आपातागमन) उत्पन्न होतात. आणि त्यांचे सन्मुख येणे हे त्या दोन्हीच्या (द्वार आणि आलंबन) स्थितीकाळातच (स्थिर अवस्थेत) होते. केवळ त्याच वेळी ती पाच आलंबने त्या पाच वस्तूंवरच सन्मुख येतात असे नाही, तर ती मनोद्वारावर (भवंग-मनोद्वार) देखील सन्मुख येतात. त्या सन्मुख येण्यामुळेच ते भवंग देखील दोनदा कंपित होऊन खंडित होते, आणि भवंग खंडित झाल्यावरच ती वीथीचित्ते उत्पन्न होतात. असे असताना, ती वीथीचित्ते आधीच अस्तित्वात असलेल्या वस्तू, द्वार आणि आलंबनांशिवाय उत्पन्न होऊ शकत नाहीत. ती सर्व अठरा निष्पन्न रूपे निरुद्ध (नष्ट) होऊन भूतकाळातीलही असतात, अनुत्पन्न राहून भविष्यकाळातीलही असतात, आणि उत्पन्न होऊन वर्तमानकाळातीलही असतात. ती सर्व विज्ञान-वीथीचित्तांची आलंबने होऊ शकतात. त्यांपैकी केवळ वर्तमान आलंबनेच त्यांच्यासाठी आरम्मणपुरेजात प्रत्यय ठरतात. जेव्हा दूरवर किंवा अदृश्य ठिकाणी असलेली ती ती आलंबन-वस्तू केवळ मनानेच आलंबन केली जाते, तेव्हा ती ती वस्तू जर तिथे अस्तित्वात असेल, तर तिला वर्तमान आलंबन म्हटले जाते. पुरेजात-प्रत्यय-दीपनी समाप्त.

၁၁. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော

११. पच्छाजातप्रत्यय (पश्चातजात प्रत्यय)

ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ပစ္စုပ္ပန္နံ စိတ္တံ ပုရေဇာတဿ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စတု သမုဋ္ဌာနိကဿ ရူပကာယဿ ဝုဍ္ဎိဝိရုဠှိယာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော. ယထာ တံ ပစ္ဆိမဝဿေသု အနုဝဿံ ဝဿမာနာနိ ဝဿောဒကာနိ ပုရိမဝဿေသု ဇာတာနံ ရုက္ခပေါတကာနံ ဝုဍ္ဎိဝိရုဠှိယာ ပစ္ဆာဇာတ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ.

नंतर नंतर उत्पन्न होणारे वर्तमान चित्त हे आधीच उत्पन्न झालेल्या वर्तमान चार समुत्थानांपासून (कर्म, चित्त, ऋतू आणि आहार) बनलेल्या रूपकायाच्या वृद्धी व विकासासाठी पच्छाजातप्रत्यय (पश्चातजात प्रत्यय) ठरते. ज्याप्रमाणे नंतरच्या वर्षांमध्ये दरवर्षी पडणारे पावसाचे पाणी हे मागील वर्षांमध्ये उगवलेल्या लहान रोपट्यांच्या वृद्धी व विकासासाठी पच्छाजातप्रत्यय ठरते.

တတ္ထ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ စိတ္တန္တိ ပဌမဘဝင်္ဂတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ စုတိ စိတ္တာ သဗ္ဗံ စိတ္တံ ဝုစ္စတိ. ပုရေဇာတဿာတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နံ ကမ္မဇရူပကာယံ အာဒိံ ကတွာ အဇ္ဈတ္တသန္တာနပရိယာပန္နော သဗ္ဗော စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပကာယော ဝုစ္စတိ.

येथे 'नंतर नंतरचे चित्त' म्हणजे पहिल्या भवंगचित्तापासून सुरू करून च्युतिचित्तापर्यंतच्या सर्व चित्तांना म्हटले जाते. आणि 'आधीच उत्पन्न झालेल्या' म्हणजे प्रतिसंधीचित्तासोबत उत्पन्न झालेल्या कर्मज रूपकायापासून सुरू करून अध्यात्म-संतानातील (अंतर्गत प्रवाहातील) सर्व चार समुत्थानांपासून बनलेल्या रूपकायाला म्हटले जाते.

ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နဿ ကမ္မဇရူပကာယဿ ပဌမ ဘဝင်္ဂါဒီနိ ပန္နရသဘဝင်္ဂစိတ္တာနိ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. ပဋိသန္ဓိ စိတ္တံ ပန တေန ကာယေန သဟုပ္ပန္နတ္တာ [Pg.483] ပစ္ဆဇာတံ န ဟောတိ. သောဠသမဘဝင်္ဂစိတ္တဉ္စ တဿ ကာယဿ ဘိဇ္ဇနက္ခေတ္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပစ္စယော န ဟောတိ. တသ္မာ ပန္နရသဘဝင်္ဂစိတ္တာနီတိ ဝုတ္တံ.

प्रतिसंधीचित्तासोबत उत्पन्न झालेल्या कर्मज रूपकायासाठी पहिल्या भवंगचित्तापासून सुरू होणारी पंधरा भवंगचित्ते पच्छाजातप्रत्यय ठरतात. परंतु प्रतिसंधीचित्त हे त्या कायासोबतच उत्पन्न होत असल्यामुळे पच्छाजात (पश्चातजात) ठरत नाही. आणि सोळावे भवंगचित्त हे त्या कायाच्या विनाशकाळात (भंगक्षणात) उत्पन्न होत असल्यामुळे प्रत्यय ठरत नाही. म्हणूनच 'पंधरा भवंगचित्ते' असे म्हटले आहे.

ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏေ ပန ဒွေ ရူပကာယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ကမ္မဇရူပကာယော စ ဥတုဇရူပကာယောစ. တထာ ဘင်္ဂက္ခဏေပိ. ပဌမဘဝင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ပန တယော ရူပကာယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ကမ္မဇရူပကာယော စ ဥတုဇရူပကာယော စ စိတ္တဇရူပကာယော စ. ယဒါ ဗဟိဒ္ဓါဟာရပ္ဖရဏံ လဘိတွာ အဇ္ဈတ္တာဟာရော အာဟာရဇရူပကာယံ ဇနေတိ, တတော ပဋ္ဌာယ စတုသမုဋ္ဌာနိကာ စတ္တာရော ရူပကာယာ ဒီပ ဇာလာ ဝိယ ပဝတ္တန္တိ. တေ ဥပ္ပာဒက္ခဏံ အတိက္ကမ္မ ယာဝ ဌိတိဘာဝေန ဓရန္တိ, တာဝ ပန္နရသစိတ္တာနိ တေသံ ကာယာနံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိယေဝ.

परंतु प्रतिसंधीचित्ताच्या स्थितीक्षणात दोन रूपकाय उत्पन्न होतात: कर्मज रूपकाय आणि ऋतुज रूपकाय. तसेच भंगक्षणातही होते. पहिल्या भवंगचित्ताच्या उत्पादक्षणात मात्र तीन रूपकाय उत्पन्न होतात: कर्मज रूपकाय, ऋतुज रूपकाय आणि चित्तज रूपकाय. जेव्हा बाह्य आहाराचा प्रसार मिळून अंतर्गत आहार हा आहारज रूपकायाला उत्पन्न करतो, तेव्हापासून चार समुत्थानांपासून बनलेले चार रूपकाय दिव्याच्या ज्योतीप्रमाणे निरंतर प्रवाही राहतात. ते उत्पादक्षण ओलांडून जोपर्यंत स्थितीभावाने टिकून राहतात, तोपर्यंत नंतरची पंधरा चित्ते त्या कायांसाठी पच्छाजातप्रत्यय ठरतातच.

ဝုဍ္ဎိဝိရုဠှိယာတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပသန္တတိယာ ဥပရူပရိ ဝုဍ္ဎိယာ စ ဝိရုဠှိယာ စ. တထာဟိ ပုရိမာ ပုရိမာ စတ္တာရော ရူပကာယာ သစေ ပစ္ဆာဇာတ ပစ္စယံ ပုနပ္ပုနံ လဘန္တိ, ဧဝံ သတိ တေ နိရုဇ္ဈန္တာပိ ပစ္ဆာရူပသန္တတိပရမ္ပရာနံ ဝုဍ္ဎိယာ စ ဝိရုဠှိယာ စ ဝေပုလ္လာယ စ ဗလဝ ပစ္စယာ ဟုတွာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

'वृद्धी व विकासासाठी' म्हणजे चार समुत्थानांपासून बनलेल्या रूप-संततीच्या उत्तरोत्तर वृद्धी आणि विकासासाठी होय. कारण जर आधीचे आधीचे चार रूपकाय पच्छाजातप्रत्यय वारंवार प्राप्त करत राहिले, तर ते निरुद्ध (नष्ट) होत असतानाही, पुढील रूप-संततीच्या परंपरेच्या वृद्धी, विकास आणि विस्तारासाठी बलवान प्रत्यय (कारण) बनून निरुद्ध होतात. पच्छाजात-प्रत्यय-दीपनी समाप्त.

၁၂. အာသေဝနပစ္စယော

१२. आसेवनप्रत्यय

ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တာနိ သတ္တရသ လောကိယကုသလ စိတ္တာနိ အာဝဇ္ဇနဒွယဝဇ္ဇိတာနိ အဋ္ဌာရသကိရိယစိတ္တာနီတိ သတ္တ စတ္တာလီသံ လောကိယဇဝနစိတ္တာနိ အာသေဝနပစ္စယော. တေသု နိရန္တရပ္ပဝတ္တံ ဇဝနသန္တတိံ ပတွာ ပုရိမံ ပုရိမံ ဇဝနစိတ္တံ အာသေဝန ပစ္စယော. စတူဟိ မဂ္ဂစိတ္တေဟိ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ စိတ္တံ အာသေဝနပစ္စယုပ္ပန္နံ.

बारा अकुशल चित्ते, सतरा लौकिक कुशल चित्ते आणि दोन आवर्जन चित्ते वगळून अठरा क्रिया चित्ते, अशी एकूण सत्तेचाळीस (४७) लौकिक जवनचित्ते आसेवनप्रत्यय ठरतात. त्यांपैकी निरंतर चालणाऱ्या जवन-संततीमध्ये आधीचे आधीचे जवनचित्त हे आसेवनप्रत्यय ठरते. चार मार्गचित्तांसह नंतर नंतरचे चित्त हे आसेवनप्रत्ययोत्पन्न (आसेवनप्रत्ययाने उत्पन्न झालेले) असते.

ကေနဋ္ဌေန အာသေဝနန္တိ. ဥပရူပရိပဂုဏဘာဝဝဍ္ဎနတ္ထံထာမ ဗလဝဍ္ဎနတ္ထဉ္စ ပရိဝါသဂ္ဂါဟာပနဋ္ဌေန.

कोणत्या अर्थाने 'आसेवन' म्हटले जाते? उत्तरोत्तर नैपुण्य (प्रगुणभाव) वाढवण्यासाठी आणि सामर्थ्य व बल वाढवण्यासाठी, तसेच वासना किंवा संस्कार ग्रहण करवून घेण्यासाठी (परिव्वास-ग्गाहणार्थ) या अर्थाने आसेवन म्हटले जाते.

တတ္ထ ပဂုဏဘာဝေါတိ ပုနပ္ပုနံ သဇ္ဈာယိတဿ ပါဠိပါဌဿ သုခေန ပဝတ္တနံ ဝိယ ဇဝနဋ္ဌာနဇဝနကိစ္စသင်္ခါတေ ဌာနကိစ္စဝိသေသေ ပစ္ဆိမ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ သုခေန ပဝတ္တနံ. ပရိဝါသော နာမ ကောသေယျဝတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ သုဂန္ဓေန ပရိဝါသနံ ဝိယ စိတ္တသန္တာနေ ပုနပ္ပုန္နံ ရဇ္ဇနဒုဿနာဒိနာ ဝါ အရဇ္ဇန အဒုဿနာဒိနာ ဝါ ပရိဝါသနံ. ပုရိမသ္မိံ ဇဝနစိတ္တေ နိရုဒ္ဓေပိ တဿ ဇဝနဝေဂေါ န နိရုဇ္ဈတိ, ပစ္ဆိမံ စိတ္တသန္တာနံ ဖရမာနော ပဝတ္တတိယေဝ. တသ္မာ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဇဝနစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ တေန ဝေဂေန ပဂ္ဂဟိတံ ဗလဝတရံ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ [Pg.484] ပုရိမစိတ္တံ အတ္တနော ပရိဝါသံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ ဂဏှာပေတိ. ပစ္ဆိမဉ္စ စိတ္တံ ပုရိမဿ စိတ္တဿ ပရိဝါသံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တတိ. ဧဝံ သန္တေပိ သော အာသေဝနဝေဂေါ ပကတိယာ သတ္တဟိ စိတ္တဝါရေဟိ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ, တတော ပရံ တဒါရမ္မဏဝိပါက စိတ္တံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဘဝင်္ဂ စိတ္တဝါရော ဝါ ပဝတ္တတိ.

येथे 'नैपुण्य' (प्रगुणभाव) म्हणजे ज्याप्रमाणे वारंवार पाठ केलेल्या पाठाचे सहजतेने उच्चारण होते, त्याप्रमाणे जवनस्थान आणि जवनकृत्य नावाच्या विशिष्ट स्थान व कृत्यामध्ये नंतर नंतरच्या चित्ताचे सहजतेने प्रवृत्त होणे होय. 'परिव्वास' (सुवासित करणे किंवा संस्कारित करणे) म्हणजे ज्याप्रमाणे रेशमी वस्त्राला वारंवार सुवासिक द्रव्याने सुवासित केले जाते, त्याप्रमाणे चित्तसंतानाला वारंवार राग-द्वेष इत्यादींनी किंवा अराग-अद्वेष इत्यादींनी संस्कारित करणे होय. आधीचे जवनचित्त निरुद्ध झाले तरी त्याचा जवनवेग निरुद्ध होत नाही, तर तो नंतरच्या चित्तसंतानामध्ये पसरत राहतोच. म्हणूनच नंतर नंतरचे जवनचित्त उत्पन्न होताना त्या वेगाने ग्रहण केले जाऊन अधिक बलवान बनून उत्पन्न होते. अशा प्रकारे आधीचे चित्त आपले संस्कार नंतरच्या चित्ताला ग्रहण करवून देते, आणि नंतरचे चित्त आधीच्या चित्ताचे संस्कार ग्रहण करून प्रवृत्त होते. असे असले तरी, तो आसेवनवेग सामान्यतः सात चित्तक्षणांनंतर समाप्त होतो; त्यानंतर एकतर तदारंबण विपाकचित्त उत्पन्न होते किंवा भवंगचित्त प्रवृत्त होते.

ဣဓ သုတ္တန္တာသေဝနပစ္စယောပိ ဝတ္တဗ္ဗော. သတိပဋ္ဌာနံ ဘာဝေတိ, သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝေတိ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ, ဓမ္မ ဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပံ ဘာဝေတီတိအာဒိနာ ဗဟူသု ဌာနေသု ဝုတ္တော. တတ္ထ ဘာဝေတီတိ ဧကံပိ ဒိဝသံ ဘာဝေတိ, သတ္တပိ ဒိဝသာနိ ဘာဝေတိ, ဧကံပိ မာသံ ဘာဝေတိ, သတ္တပိ မာသာနိ ဘာဝေတိ, ဧကံပိ သံဝစ္ဆရံ ဘာဝေတိ, သတ္တပိ သံဝစ္ဆရာနိ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော.

येथे, सुत्तन्तामध्ये सांगितलेल्या आसेवनप्रत्ययाचाही उल्लेख केला पाहिजे. 'सतिपट्ठान भावित करतो', 'सम्माप्पधान भावित करतो', 'सतिसंबोज्झङ्ग भावित करतो', 'धम्मविचयसंबोज्झङ्ग भावित करतो', 'sammādiṭṭhiṃ bhāveti' (सम्यक दृष्टी विकसित करतो), 'sammāsaṅkappaṃ bhāveti' (सम्यक संकल्प विकसित करतो) इत्यादी अनेक ठिकाणी हे सांगितले आहे. तेथे 'भावित करतो' (भावेति) याचा अर्थ एक दिवस भावित करतो, सात दिवस भावित करतो, एक महिना भावित करतो, सात महिने भावित करतो, एक वर्ष भावित करतो किंवा सात वर्षे भावित करतो असा आहे.

ပုရိမပုရိမေသု ဘဝေသု အာသေဝိတာနိ ဘာဝိတာနိ ဗဟုလီ ကတာနိ ကုသလာနိ ဝါ အကုသလာနိ ဝါ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမေသု ဘဝေသု ဗလဝတရာနံ ကုသလာနံ ဝါ အကုသလာနံ ဝါ ဥပ္ပတ္တိယာ အာသေဝန ပစ္စယော.

पूर्वीच्या जन्मांमध्ये वारंवार आचरलेले, विकसित केलेले किंवा बहुलीकृत केलेले कुशल किंवा अकुशल कर्म, नंतरच्या जन्मांमधील अधिक बलवान कुशल किंवा अकुशल कर्मांच्या उत्पत्तीसाठी 'आसेवनप्रत्यय' म्हणून कारणीभूत ठरतात.

ကာလန္တရေ ဝါ ဘဝန္တရေ ဝါ တာဒိသာနံ ကုသလာကုသလာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော ဥပနိဿယပစ္စယော နာမ. တေသံယေဝ ဗလဝတရတ္ထာယ ပစ္စယော အာသေဝနပစ္စယော နာမ.

काळाच्या अंतराने किंवा दुसऱ्या जन्मात अशा कुशल-अकुशल कर्मांच्या उत्पत्तीसाठी जो प्रत्यय कारणीभूत ठरतो, त्याला 'उपनिस्सयप्रत्यय' म्हणतात. परंतु, केवळ जवन प्रक्रियेदरम्यान त्यांना अधिक बलवान बनवण्यासाठी जो प्रत्यय कारणीभूत ठरतो, त्याला 'आसेवनप्रत्यय' म्हणतात.

လောကေပိ မဟန္တေသု စိတ္တဘာဝနာကမ္မေသု ဝါစာ ဘာဝနာကမ္မေသု ကာယဘာဝနာကမ္မေသု အင်္ဂပစ္စင်္ဂဘာဝနာကမ္မေသု ကမ္မာယတနသိပ္ပာယတနဝိဇ္ဇာဌာနေသု စ အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဗဟုလီကမ္မာနံ နိဿန္ဒဂုဏာ နာမ သန္ဒိဿန္တိယေဝ.

लौकिक जगातही, मन, वाणी आणि शरीराच्या महान भावना कर्मांमध्ये, तसेच विविध कला, शास्त्र आणि विद्यांच्या क्षेत्रात निरंतर, वारंवार आणि सतत केलेल्या अभ्यासाचे (आसेवन, भावना आणि बहुलीकर्म) परिणाम स्पष्टपणे दिसून येतात.

သဗ္ဗေသံ ခဏိကဓမ္မာနံ မဇ္ဈေ ဧဝရူပဿ အာသေဝန ပစ္စယဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပုရိသဗလပုရိသထာမာနံ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎန ဝသေန စိရကာလံ ပဝတ္တိတာနိ ပုရိသကမ္မာနိ နိပ္ဖတ္တိံ ပါပုဏန္တိ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဘာဝံပိ ဂစ္ဆန္တိ. အာသေဝနပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

सर्व क्षणिक धर्मांमध्ये अशा प्रकारचा आसेवनप्रत्यय विद्यमान असल्यामुळे, मानवी शक्ती आणि पराक्रमाच्या निरंतर वृद्धीद्वारे दीर्घकाळ चाललेले मानवी प्रयत्न पूर्णत्वास पोहोचतात आणि अगदी 'सर्वज्ञ बुद्धत्व' देखील प्राप्त होते. आसेवनप्रत्यय-दीपनी समाप्त.

၁၃. ကမ္မပစ္စယော

१३. कम्मप्रत्यय

ဒုဝိဓော ကမ္မပစ္စယော သဟဇာတကမ္မပစ္စယော နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယော.

कम्मप्रत्यय दोन प्रकारचा आहे: सहजात-कम्मप्रत्यय आणि नानाक्खणिक-कम्मप्रत्यय.

တတ္ထ ခဏတ္တယသမင်္ဂိ ဘူတာ သဗ္ဗာပိ ကုသလာကုသလာ ဗျာကတစေတနာ သဟဇာတကမ္မ ပစ္စယော. စေတနာသမ္ပယုတ္တာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာစ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နာ ကမ္မဇရူပဓမ္မာ စ ပဝတ္တိကာလေ သဗ္ဗေပိ စိတ္တဇရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

या दोन्हीपैकी, उत्पत्ती, स्थिती आणि भंग या तीन क्षणांनी युक्त असणाऱ्या सर्व कुशल, अकुशल आणि अव्याकृत चेतना म्हणजे 'सहजात-कम्मप्रत्यय' होय. चेतनेशी संप्रयुक्त असणारे सर्व चित्त आणि चेतसिक धर्म, प्रतिसंधी चित्तासोबत उत्पन्न होणारे कम्मज-रूप धर्म आणि प्रवृत्ती काळात उत्पन्न होणारे सर्व चित्तज-रूप धर्म हे या प्रत्ययाचे 'प्रत्ययोत्पन्न' (परिणाम) आहेत.

အတီတာ [Pg.485] ကုသလာကုသလစေတနာ နာနာက္ခဏိကကမ္မ ပစ္စယော. ဗာတ္တိံသဝိဓာ လောကိယဝိပါက စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စ သဗ္ဗေ ကမ္မဇရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

भूतकाळातील कुशल आणि अकुशल चेतना म्हणजे 'नानाक्खणिक-कम्मप्रत्यय' होय. बत्तीस प्रकारचे लौकिक विपाक चित्त आणि चेतसिक धर्म आणि सर्व कम्मज-रूप धर्म हे या प्रत्ययाचे 'प्रत्ययोत्पन्न' आहेत.

ကေနဋ္ဌေန ကမ္မန္တိ. ကိရိယာဝိသေသဋ္ဌေန ကမ္မံ. စေတနာ ဟိ ကိရိယာ ဝိသေသော ဟောတိ သဗ္ဗကမ္မေသု ဇေဋ္ဌကတ္တာ. တာ ဟိ သဗ္ဗေသု ကာယဝစီမနောကမ္မေသု ပစ္စုပဋ္ဌိတေသု တဿ တဿ ကမ္မဿ နိပ္ဖတ္တတ္ထာယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စေတေတိ ကပ္ပေတိ သံဝိဒဟတိ, ဧကတော ဥဋ္ဌာပေတိ, တသ္မာ သဗ္ဗကမ္မေသု ဇေဋ္ဌကာ ဟောတိ. ဣတိ ကိရိယာဝိသေသဋ္ဌေန ကမ္မံ နာမ. ကရောန္တိ ဧတေနာတိ ဝါ ကမ္မံ. ကိံ ကရောန္တိ. ကာယိကကိရိယံပိ ကရောန္တိ, ဝါစသိကကိရိယံပိ ကရောန္တိ, မာနသိကကိရိယံပိ ကရောန္တိ. တတ္ထ ကာယိကကိရိယာ နာမ ဂမနဌာန နိသဇ္ဇာဒယော အဘိက္ကမနပဋိက္ကမနာဒယော အန္တမသော အက္ခိဒလာနံ ဥက္ခိပနနိက္ခိပနာနိပိ. ဝါစသိကကိရိယာ နာမ ဝါစာပဝတ္တနကိရိယာ. မာနသိကကိရိယာ နာမ သုစိန္တိတ ဒုစိန္တိတကိရိယာ, အန္တမသော ပဉ္စ ဝိညာဏာနံ ဒဿနကိစ္စသဝနကိစ္စာဒီနိပိ. သဗ္ဗာပိ ဣမာ ကိရိယာယော ဧတာယ စေတနာယ သတ္တာ ကရောန္တိ, သံဝိဒဟန္တိ, တသ္မာ သာ စေတနာ ကမ္မံ နာမ.

कोणत्या अर्थाने याला 'कम्म' (कर्म) म्हटले जाते? क्रिया-विशेषाच्या अर्थाने याला कम्म म्हणतात. चेतना हीच सर्व कर्मांमध्ये मुख्य असल्यामुळे क्रिया-विशेष आहे. जेव्हा कायिक, वाचिक आणि मानसिक कर्मे उपस्थित होतात, तेव्हा ती त्या त्या कर्माच्या सिद्धीसाठी संप्रयुक्त धर्मांना प्रेरित करते, कल्पित करते, संघटित करते आणि एकत्र जागृत करते; म्हणून ती सर्व कर्मांमध्ये श्रेष्ठ (मुख्य) असते. अशा प्रकारे, क्रिया-विशेषाच्या अर्थाने याला 'कम्म' म्हणतात. किंवा, 'ज्याद्वारे प्राणी कर्म करतात' ते कम्म होय. ते काय करतात? ते कायिक क्रिया करतात, वाचिक क्रिया करतात आणि मानसिक क्रिया करतात. तेथे, कायिक क्रिया म्हणजे चालणे, उभे राहणे, बसणे इत्यादी; पुढे जाणे, मागे येणे इत्यादी; आणि अगदी पापण्यांची उघडझाप करणे देखील. वाचिक क्रिया म्हणजे वाणी प्रवृत्त करण्याची क्रिया. मानसिक क्रिया म्हणजे सुचिंतित (चांगले विचार) किंवा दुश्चिंतित (वाईट विचार) करण्याची क्रिया, आणि अगदी पाच विज्ञानांची पाहणे, ऐकणे इत्यादी कार्ये देखील. प्राणी या सर्व क्रिया या चेतनेद्वारेच करतात आणि संघटित करतात, म्हणून त्या चेतनेला 'कम्म' म्हटले जाते.

အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေန သဟ ဇာယတီတိ သဟဇာတံ. သဟဇာတဉ္စ တံ ကမ္မဉ္စာတိ သဟဇာတကမ္မံ. သဟဇာတကမ္မံ ဟုတွာ ပစ္စယော သဟဇာတကမ္မ ပစ္စယော. သဟဇာတကမ္မဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

आपल्या प्रत्ययोत्पन्नासोबत (परिणामासोबत) एकाच वेळी उत्पन्न होते, ते 'सहजात' होय. जे सहजातही आहे आणि कम्मही आहे, ते 'सहजात-कम्म' होय. सहजात-कम्म होऊन जो प्रत्यय बनतो, तो 'सहजात-कम्मप्रत्यय' होय. सहजात-कम्म भावाने कारणीभूत असणे, असा याचा अर्थ आहे.

အညော ကမ္မဿ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏော အညော ဝိပါကဿ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏောတိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏော ဧတဿာတိ နာနာက္ခဏိကံ. နာနာက္ခဏိကဉ္စ တံ ကမ္မဉ္စာတိ နာနာက္ခဏိကကမ္မံ. နာနာက္ခဏိကကမ္မံ ဟုတွာ ပစ္စယော နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယော. နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ စေတနာ အတ္တနော နိရုဒ္ဓါနန္တရေ ဧဝ အရိယဖလဝိပါကံ ဇနေတိ, သာပိ နာနာက္ခဏိကာ ဧဝ ဟောတိ.

कर्माचा उत्पत्तीचा क्षण वेगळा आणि विपाकाचा (परिणामाचा) उत्पत्तीचा क्षण वेगळा, अशा प्रकारे ज्याचा उत्पत्तीचा क्षण भिन्न-भिन्न असतो, त्याला 'नानाक्खणिक' (भिन्नक्षणिक) म्हणतात. जे नानाक्खणिक आहे आणि कम्मही आहे, ते 'नानाक्खणिक-कम्म' होय. नानाक्खणिक-कम्म होऊन जो प्रत्यय बनतो, तो 'नानाक्खणिक-कम्मप्रत्यय' होय. नानाक्खणिक-कम्म भावाने कारणीभूत असणे, असा याचा अर्थ आहे. आर्यमार्गाशी संप्रयुक्त असणारी चेतना स्वतः निरुद्ध (नष्ट) झाल्यानंतर लगेचच आर्यफलरूप विपाक उत्पन्न करते, ती देखील नानाक्खणिकच असते.

ဧတ္ထ စ ဧကာ ဒါနကုသလစေတနာ အတ္တနာ သဟဇာတာနံ စိတ္တစေတသိကာနဉ္စ ကာယိကဝါစသိကကိရိယာဘူတာနံ စိတ္တဇရူပါနဉ္စ သဟဇာတကမ္မပစ္စယော. တာယ စေတနာယ အာယတိံ ကာလန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ဝိပါကက္ခန္ဓဿ စ ကမ္မဇရူပက္ခန္ဓဿ စ နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယော. ဧဝံ ဧကာ ကမ္မပထပတ္တာ သုစရိတဒုစ္စရိတစေတနာ ဒွီသု ကာလေသုဒွိန္နံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဒွီဟိ ပစ္စယသတ္တီဟိ ပစ္စယော ဟောတီတိ.

येथे, उदाहरणार्थ, दानाची एक कुशल चेतना ही स्वतःसोबत सहजात असणाऱ्या चित्त-चेतसिकांना आणि कायिक-वाचिक क्रियारूप असणाऱ्या चित्तज-रूपांना 'सहजात-कम्मप्रत्यय' म्हणून कारणीभूत ठरते. त्याच चेतनेद्वारे भविष्यात काळाच्या अंतराने उत्पन्न होणाऱ्या विपाकस्कंधाला आणि कम्मज-रूपस्कंधाला ती 'नानाक्खणिक-कम्मप्रत्यय' म्हणून कारणीभूत ठरते. अशा प्रकारे, कम्मपथाला (कर्ममार्गाला) प्राप्त झालेली एकच सुचरित किंवा दुश्चरित चेतना दोन वेगवेगळ्या काळात, दोन वेगवेगळ्या प्रत्ययोत्पन्नांना, दोन वेगवेगळ्या प्रत्यय-शक्तींद्वारे कारणीभूत ठरते.

ဧတ္ထ စ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေ ကမ္မန္တိ ကိရိယာဝိသေသော. သော ပန စေတနာယ နိရုဒ္ဓါယပိ အနိရုဇ္ဈိတွာ တံ စိတ္တသန္တာနံ အနုဂစ္ဆတိယေဝ. ယဒါ [Pg.486] ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသံ လဘတိ, တဒါ သော ကိရိယာ ဝိသေသော စုတိနန္တရေ ဧကော အတ္တဘာဝေါ ဟုတွာ ဝိပစ္စတိ ပါတုဘဝတိ. ဩကာသံ ပန အလဘမာနာ ဘဝသတံပိ ဘဝသဟဿံပိ ဘဝသတသဟဿံပိ တံ သန္တာနံ အနုဂစ္ဆတိယေဝ. မဟဂ္ဂတကမ္မံ ပန လဒ္ဓေါကာသေ သတိ ဒုတိယဘဝေ ဗြဟ္မလောကေ ဧကော ဗြဟ္မတ္တဘာဝေါ ဟုတွာ ဝိပစ္စတိ ပါတုဘဝတိ. သုပရိပက္ကကမ္မတ္တာ ပန ဒုတိယဘဝေယေဝ ခီယတိ, တတော ပရံ နာနုဂစ္ဆတီတိ. ကမ္မပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

या नानाक्खणिक-कम्मप्रत्ययामध्ये 'कम्म' म्हणजे एक विशिष्ट क्रिया-विशेष (ऊर्जा) आहे. चेतना निरुद्ध (नष्ट) झाली तरी तो क्रिया-विशेष नष्ट न होता चित्त-संततीचे अनुगमन करत राहतो. जेव्हा त्याला विपाकासाठी (फळ देण्यासाठी) संधी मिळते, तेव्हा तो क्रिया-विशेष च्युतीनंतर (मृत्यूनंतर) लगेचच पुढील जन्मात एक नवीन आत्मभाव (अस्तित्व) धारण करून विपाकरूपाने प्रकट होतो. परंतु संधी न मिळाल्यास, तो शेकडो, हजारो किंवा लाखो जन्मांपर्यंत त्या चित्त-संततीचे अनुगमन करत राहतो. महग्गत कर्माला (Sublime kamma) संधी मिळाल्यास, ते दुसऱ्या जन्मात ब्रह्मलोकात एक ब्रह्माचा आत्मभाव धारण करून विपाकरूपाने प्रकट होते. अत्यंत परिपक्व कर्मामुळे ते दुसऱ्या जन्मातच समाप्त होते आणि त्यानंतर पुढे जात नाही. कम्मप्रत्यय-दीपनी समाप्त.

၁၄. ဝိပါကပစ္စယော

१४. विपाकप्रत्यय

ဆတ္တိံသဝိဓာ ဝိပါကဘူတာ သဟဇာတစိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ဝိပါက ပစ္စယော. တေယေဝ အညမညဉ္စ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကမ္မဇရူပါနိ စ ပဝတ္တိက္ခဏေ ဝိပါက စိတ္တဇာတာနိ စိတ္တဇရူပါနိ စ ဝိပါကပစ္စယုပ္ပန္နာ.

छत्तीस प्रकारचे विपाकरूप सहजात चित्त आणि चेतसिक धर्म म्हणजे 'विपाकप्रत्यय' होय. तेच परस्पर एकमेकांना, तसेच प्रतिसंधीच्या क्षणी कम्मज-रूपांना आणि प्रवृत्तीच्या क्षणी विपाक चित्तापासून उत्पन्न होणाऱ्या चित्तज-रूपांना कारणीभूत ठरतात; हे सर्व विपाकप्रत्ययाचे 'प्रत्ययोत्पन्न' आहेत.

ကေနဋ္ဌေန ဝိပါကောတိ. ဝိပစ္စနဋ္ဌေန ဝိပါကော. ဝိပစ္စနံ နာမ မုဒုတရုဏဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပဇ္ဇနံ. ကဿ ပန ဓမ္မဿ မုဒုတရုဏဘာဝေါ, ကဿ ဝိပက္ကဘာဝေါတိ. နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယ သင်္ခါတဿ အတီတကမ္မဿ မုဒုတရုဏဘာဝေါ, တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပက္ကဘာဝေါ.

कोणत्या अर्थाने याला 'विपाक' म्हटले जाते? 'विपच्चन' (परिपक्व होणे) या अर्थाने याला विपाक म्हणतात. विपच्चन म्हणजे कोमल किंवा तरुण अवस्था ओलांडून परिपक्व अवस्थेला प्राप्त होणे. पण कोणत्या धर्माची कोमल अवस्था आणि कोणाची परिपक्व अवस्था? नानाक्खणिक-कम्मप्रत्यय म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या भूतकाळातील कर्माची कोमल अवस्था आणि त्याच कर्माची परिपक्व अवस्था (म्हणजे विपाक होय).

တတ္ထ ဧကဿ ကမ္မဿ စတဿော အဝတ္ထာယော ဟောန္တိ စေတနာ ဝတ္ထာ ကမ္မာဝတ္ထာ နိမိတ္တာဝတ္ထာ ဝိပါကာဝတ္ထာတိ.

येथे, प्रत्येक कर्माच्या चार अवस्था असतात असे समजले पाहिजे: चेतनावस्था, कम्मावस्था, निमित्तावस्था आणि विपाकावस्था.

တတ္ထ တာယ စေတနာယ နိရုဒ္ဓါယပိ တဿာ ကိရိယာ ဝိသေသော န နိရုဇ္ဈတိ, တံ စိတ္တသန္တာနံ အနုဂစ္ဆတိယေဝ. အယံ ကမ္မာဝတ္ထာ နာမ.

येथे, जरी ती चेतना स्वतः निरुद्ध होते, तरी तिची विशिष्ट क्रिया निरुद्ध होत नाही, तर ती चित्तसंततीचे अनुगमन करते. याला 'कम्मावस्था' असे म्हणतात.

နိမိတ္တာဝတ္ထာတိ တံ ကမ္မံ ယဒါ ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသံ လဘတိ, တဒါ မရဏာသန္နကာလေ တဿ ပုဂ္ဂလဿ တမေဝ ကမ္မံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, သော ပုဂ္ဂလော တဒါ ဒါနံ ဒေန္တော ဝိယ သီလံ ရက္ခန္တော ဝိယ ပါဏဃာတံ ဝါ ကရောန္တော ဝိယ ဟောတိ. ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, ဒါန ဝတ္ထုအာဒိကံ ဝါ သတ္ထာဒိကံ ဝါ အညံ ဝါပိ ပုဗ္ဗေ တဿ ကမ္မဿ ဥပကရဏဘူတံ အာရမ္မဏံ တဒါ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဟတ္ထဂတံ ဝိယ ဟောတိ. ဂတိနိမိတ္တံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, ဒိဗ္ဗဝိမာနာဒိကံ ဝါ နိရယဂ္ဂိဇာလာဒိကံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဘဝေ ဥပလဘိတဗ္ဗံ ဝါ အနုဘဝိတဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏံ တဒါ ဒိဿမာနံ ဟောတိ. အယံ နိမိတ္တာ ဝတ္ထာ နာမ.

'निमित्तावस्था' म्हणजे जेव्हा त्या कर्माला विपाकासाठी संधी मिळते, तेव्हा मरणासन्न काळी त्या व्यक्तीला तेच कर्म समोर प्रकट होते; ती व्यक्ती तेव्हा जणू काही दान देत असल्यासारखी, शील पाळत असल्यासारखी किंवा प्राणातिपात करत असल्यासारखी होते. किंवा 'कर्मनिमित्त' प्रकट होते, म्हणजे पूर्वी त्या कर्माचे साधन बनलेले दानवस्तू इत्यादी किंवा शस्त्र इत्यादी किंवा इतर कोणतेही आलंबन तेव्हा त्या व्यक्तीच्या हातात असल्यासारखे वाटते. किंवा 'गतिनिमित्त' प्रकट होते, म्हणजे देवविमान इत्यादी किंवा नरकाग्नीच्या ज्वाला इत्यादी, जे उत्पन्न होणाऱ्या पुढील भवात प्राप्त होणारे किंवा अनुभवले जाणारे आलंबन आहे, ते तेव्हा दृश्यमान होते. याला 'निमित्तावस्था' असे म्हणतात.

ဝိပါကာဝတ္ထာတိ သစေ သော ပုဂ္ဂလော တထာ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ တံ ကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ ဂတိနိမိတ္တံ ဝါ ဧကံ အာရမ္မဏံ အမုဉ္စမာနော မရတိ, တဒါ တံ ကမ္မံ တသ္မိံဘဝေ ဝိပစ္စတိ, တံ ကမ္မံ တသ္မိံဘဝေ ဧကော အတ္တဘာဝေါ ဟုတွာ ပါတုဘဝတိ[Pg.487]. တတ္ထ ပုရိမာသု တီသု အဝတ္ထာသု တံ ကမ္မံ မုဒုတရုဏဘူတံ ဟောတိ, ပစ္ဆိမံ ပန ဝိပါကာဝတ္ထံ ပတွာ ဝိပက္ကဘူတံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ဝိပစ္စနံ နာမ မုဒုတရုဏဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပဇ္ဇနန္တိ. ဧဝံ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပန္နော စိတ္တ စေတသိကဓမ္မသမူဟော ဝိပါကော နာမ.

'विपाकावस्था' म्हणजे जर ती व्यक्ती अशा प्रकारे प्रकट झालेल्या त्या कर्माला, कर्मनिमित्ताला किंवा गतिनिमित्ताला यांपैकी एका आलंबनाला न सोडता मरण पावते, तेव्हा ते कर्म त्या भवात विपाकाला प्राप्त होते; ते कर्म त्या भवात एक अत्तभाव बनून प्रकट होते. तेथे, पहिल्या तीन अवस्थांमध्ये ते कर्म कोमल व तरुण असते, परंतु अंतिम विपाकावस्थेला प्राप्त झाल्यावर ते परिपक्व होते. म्हणूनच म्हटले आहे की, 'विपच्चन' म्हणजे कोमल व तरुण अवस्था ओलांडून परिपक्व अवस्था प्राप्त करणे होय. अशा प्रकारे परिपक्व अवस्थेला प्राप्त झालेल्या चित्त आणि चैतसिक धर्मांच्या समूहाला 'विपाक' असे म्हणतात.

တတ္ထ ယထာ အမ္ဗပ္ဖလာနိ နာမ ယဒါ ဝိပက္ကဘာဝံ အာပဇ္ဇန္တိ, တဒါ သဗ္ဗသော သိနိဒ္ဓရူပါနိ ဟောန္တိ. ဧဝမေဝံ ဝိပါကဓမ္မာ နာမ နိရုဿာဟာ နိဗျာပါရာ ဟုတွာ သဗ္ဗသော သန္တရူပါ ဟောန္တိ. တေသံ သန္တရူပတ္တာယေဝ ဘဝင်္ဂစိတ္တာနံ အာရမ္မဏံ အဝိဘူတံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂတော ဝုဋ္ဌာနကာလေ တံ အာရမ္မဏံ န ဇာနာတိ. တထာဟိ ရတ္တိယံ နိဒ္ဒါယန္တဿ ပုရိမဘဝေ မရဏာသန္နကာလေ ယထာဂဟိတံ ကမ္မာဒိကံ အာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ဘဝင်္ဂသောတံ ပဝတ္တမာနံပိ တဿ ဘဝင်္ဂသောတဿ တံ အာရမ္မဏံ အာရဗ္ဘ ဣဒံ နာမ မေ ပုရိမဘဝေ အာရမ္မဏံ ဒိဋ္ဌန္တိ ကဿစိ ဇာနနဝီထိစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော န ဟောတိ. သော ပုဂ္ဂလော နိဒ္ဒါယနကာလေပိ ဥဋ္ဌာနကာလေပိ ပုရိမဘဝသိဒ္ဓံ တံ နိမိတ္တံ န ဇာနာတိ. ဧဝံ နိရုဿာဟနိဗျာပါရသန္တရူပ ဘာဝေန ဥပကာရကတာ ဝိပါကပစ္စယတာ နာမာတိ. ဝိပါက ပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

तेथे, ज्याप्रमाणे आंबे जेव्हा परिपक्व होतात, तेव्हा ते पूर्णपणे मऊ आणि सुकुमार होतात; त्याचप्रमाणे विपाकधर्म हे निरुत्साही आणि निर्व्यापार होऊन पूर्णपणे शांत स्वरूपाचे असतात. त्यांच्या या शांत स्वरूपामुळेच भवंगचित्तांचे आलंबन अस्पष्ट असते, आणि भवंगातून जागे होताना त्या आलंबनाची जाणीव होत नाही. कारण, रात्री झोपलेल्या व्यक्तीच्या पूर्वभवातील मरणासन्न काळी ग्रहण केलेल्या कर्मादी आलंबनाला घेऊन भवंगस्रोत वाहत असला, तरी त्या भवंगस्रोताच्या त्या आलंबनाला घेऊन 'माझ्या पूर्वभवातील हे आलंबन मी पाहिले आहे' अशा प्रकारच्या कोणत्याही ज्ञानवीथीचित्ताच्या उत्पत्तीला तो कारणीभूत होत नाही. ती व्यक्ती झोपेत असताना किंवा जागी झाल्यावरही पूर्वभवात सिद्ध झालेल्या त्या निमित्ताला जाणत नाही. अशा प्रकारे निरुत्साह, निर्व्यापार आणि शांत स्वरूप भावाने उपकारक असणे म्हणजेच 'विपाकप्रत्ययता' होय. विपाकप्रत्यय-दीपनी समाप्त झाली.

၁၅. အာဟာရပစ္စယော

१५. आहारप्रत्यय

ဒုဝိဓော အာဟာရပစ္စယော ရူပါဟာရပစ္စယော အရူပါဟာရ ပစ္စယော.

आहारप्रत्यय दोन प्रकारचा आहे: रूप-आहारप्रत्यय आणि अरूप-आहारप्रत्यय.

တတ္ထ ရူပါဟာရပစ္စယော နာမ ကဗဠီကာရာဟာရသင်္ခါတံ ဩဇ ရူပံ ဝုစ္စတိ. သော စ အဇ္ဈတ္တာဟာရော ဗဟိဒ္ဓါဟာရောတိ ဒုဝိဓော. ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ သတ္တာနံ သဗ္ဗေပိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပဓမ္မာ တဿ ဒုဝိဓဿ ရူပါဟာရဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

तेथे, रूप-आहारप्रत्यय म्हणजे 'कवळीकार आहार' नावाचे ओजरूप म्हटले जाते. तो अध्यात्म-आहार आणि बहिद्धा-आहार असा दोन प्रकारचा आहे. कवळीकार आहाराचे भक्षण करणाऱ्या प्राण्यांचे सर्व चतुःसमुत्थानिक रूपधर्म हे त्या दोन प्रकारच्या रूप-आहाराचे प्रत्ययोत्पन्न आहेत.

အရူပါဟာရော ပန တိဝိဓော ဖဿာဟာရော မနောသဉ္စေတနာ ဟာရော ဝိညာဏာဟာရော စ. တယောပေတေ ဓမ္မာ သဟဇာတာနံ နာမရူပဓမ္မာနံ အာဟာရပစ္စယော ဟောန္တိ. သဟဇာတာ စ နာမရူပ ဓမ္မာ တေသံ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

अरूप-आहार तीन प्रकारचा आहे: स्पर्शाहार, मनोसंचेतनाहार आणि विज्ञानाहार. हे तिन्ही धर्म सहजात नामरूप धर्मांचे आहारप्रत्यय होतात; आणि सहजात नामरूप धर्म हे त्यांचे प्रत्ययोत्पन्न आहेत.

ကေနဋ္ဌေန အာဟာရောတိ. ဘုသံ ဟရဏဋ္ဌေန အာဟာရော. ဘုသံ ဟရဏဋ္ဌေနာတိစ ဒဠှံ ပဝတ္တာပနဋ္ဌေန, စိရကာလံ ဌိတိယာ ဝုဍ္ဎိယာ ဝိရုဠှိယာ ဝေပုလ္လာယ ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇနနကိစ္စယုတ္တောပိ အာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စပ္ပဓာနော ဟောတီတိ.

कोणत्या अर्थाने याला 'आहार' म्हटले जाते? दृढपणे धारण करणे (भूसं हरण) या अर्थाने याला आहार म्हणतात. 'भूसं हरण' म्हणजे दृढपणे प्रवृत्त करणे, दीर्घकाळ टिकून राहण्यासाठी, वृद्धीसाठी, विकासासाठी आणि विस्तारासाठी आधार देणे (उपस्तंभन करणे) असा अर्थ आहे. जरी आहारामध्ये उत्पन्न करण्याचे कार्य असले, तरी येथे आधार देण्याचे कार्य प्रधान आहे.

တတ္ထ ဒုဝိဓော ရူပါဟာရော အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ စတုသမုဋ္ဌာနိကံ ရူပကာယံ ဥပဗြူဟယန္တော ဘုသံ ဟရတိ, ဒဠှံ ပဝတ္တေတိ, စိရံ အဒ္ဓါနံ ဂမေတိ, တံ တံ အာယုကပ္ပပရိယောသာနံ ပါပေတီတိ အာဟာရော.

तेथे, दोन प्रकारचा रूप-आहार हा अंतर्गत संतानातील चतुःसमुत्थानिक रूपकायाचे पोषण करत दृढपणे धारण करतो, त्याला दृढपणे प्रवृत्त करतो, दीर्घकाळ टिकवून ठेवतो आणि त्याला आपापल्या आयुष्यमर्यादेच्या समाप्तीपर्यंत पोहोचवतो, म्हणून याला 'आहार' म्हणतात.

ဖဿာဟာရော [Pg.488] အာရမ္မဏေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌရသံ နီဟရန္တော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဘုသံ ဟရတိ. မနောသဉ္စေတနာဟာရော ကာယဝစီ မနောကမ္မေသု ဥဿာဟံ ဇနေန္တော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဘုသံ ဟရတိ. ဝိညာဏာဟာရော အာရမ္မဏဝိဇာနနဋ္ဌေန ပုဗ္ဗင်္ဂမကိစ္စံ ဝဟန္တော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဘုသံ ဟရတိ, ဒဠှံ ပဝတ္တေတိ, စိရံ အဒ္ဓါနံ ဂမေတီတိ အာဟာရော. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဘုသံ ဟရန္တော သဟဇာတရူပဓမ္မေပိ ဘုသံ ဟရတိယေဝ.

स्पर्शाहार हा आलंबनांमधील इष्ट-अनिष्ट रसाचे ग्रहण करत संप्रयुक्त धर्मांना दृढपणे धारण करतो. मनोसंचेतनाहार हा कायिक, वाचिक आणि मानसिक कर्मांमध्ये उत्साह निर्माण करत संप्रयुक्त धर्मांना दृढपणे धारण करतो. विज्ञानाहार हा आलंबन जाणण्याच्या अर्थाने अग्रगामी कार्य पार पाडत संप्रयुक्त धर्मांना दृढपणे धारण करतो, दृढपणे प्रवृत्त करतो आणि दीर्घकाळ टिकवून ठेवतो, म्हणून याला 'आहार' म्हणतात. संप्रयुक्त धर्मांना दृढपणे धारण करत असताना तो सहजात रूपधर्मांना देखील दृढपणे धारण करतोच.

ဣဓ သုတ္တန္တနယောပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ယထာ သကုဏာ နာမ စက္ခူဟိ ဒိသာဝိဒိသံ ဝိဘာဝေတွာ ပတ္တေဟိ ရုက္ခတော ရုက္ခံ ဝနတော ဝနံ အာကာသေန ပက္ခန္ဒိတွာ တုဏ္ဍကေဟိ ဖလာဖလာနိ တုဒိတွာ ယာဝဇီဝံ အတ္တာနံ ယာပေန္တိ. တထာ ဣမေ သတ္တာ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ အာရမ္မဏာနိ ဝိဘာဝေတွာ ဆဟိ မနောသဉ္စေတနာဟာရေဟိ အာရမ္မဏဝတ္ထုပ္ပဋိလာဘတ္ထာယ ဥဿုက္ကနံ ကတွာ ဆဟိ ဖဿာဟာရေဟိ အာရမ္မဏေသု ရသံ ပါတုဘဝန္တံ ကတွာ သုခဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိ. ဝိညာဏေဟိ ဝါ အာရမ္မဏာနိ ဝိဘာဝေတွာ နာမရူပ သမ္ပတ္တိံ သာဓေန္တိ. ဖဿေဟိ အာရမ္မဏေသု ရသံ ပါတုဘဝန္တံ ကတွာ အာရမ္မဏရသာနုဘဝနံ ဝေဒနံ သမ္ပာဒေတွာ တဏှာဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ. စေတနာဟိ တဏှာမူလကာနိ နာနာကမ္မာနိ ပသဝေတွာ ဘဝတော ဘဝံ သံသရန္တိ. ဧဝံ အာဟာရဓမ္မာနံ မဟန္တံ အာဟာရကိစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. အာဟာရပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

येथे सुत्तंत-नय देखील सांगितला पाहिजे. ज्याप्रमाणे पक्षी डोळ्यांनी दिशा-उपदिशा ओळखून, पंखांच्या साहाय्याने झाडावरून झाडावर आणि वनातून वनात आकाशातून उडतात आणि चोचीने फळांना टोचून खात आयुष्यभर स्वतःचे जीवन जगतात; त्याचप्रमाणे हे प्राणी सहा विज्ञानांद्वारे आलंबनांना ओळखून, सहा मनोसंचेतनाहारांद्वारे आलंबन-वस्तू प्राप्त करण्यासाठी उत्सुकता करून, आणि सहा स्पर्शाहारांद्वारे आलंबनांमधील रस प्रकट करून सुख-दुःखाचा अनुभव घेतात. किंवा विज्ञानांद्वारे आलंबनांना ओळखून नामरूप संपत्ती प्राप्त करतात. स्पर्शांद्वारे आलंबनांमधील रस प्रकट करून, आलंबन-रसाचा अनुभव देणारी वेदना उत्पन्न करून तृष्णेचा विस्तार करतात. आणि चेतनांद्वारे तृष्णामूलक विविध कर्मांची निर्मिती करून एका भवातून दुसऱ्या भवात संसार करतात. अशा प्रकारे आहारधर्मांचे हे महान आहारकृत्य समजून घेतले पाहिजे. आहारप्रत्यय-दीपनी समाप्त झाली.

၁၆. ဣန္ဒြိယပစ္စယော

१६. इंद्रियप्रत्यय

တိဝိဓော ဣန္ဒြိယပစ္စယော သဟဇာတိန္ဒြိယပစ္စယော ပုရေ ဇာတိန္ဒြိယပစ္စယော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယော.

इंद्रियप्रत्यय तीन प्रकारचा आहे: सहजात-इंद्रियप्रत्यय, पुरेजात-इंद्रियप्रत्यय आणि रूपजीवित-इंद्रियप्रत्यय.

တတ္ထ ပန္နရသိန္ဒြိယဓမ္မာ သဟဇာတိန္ဒြိယပစ္စယော နာမ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ မနိန္ဒြိယံ သုခိန္ဒြိယံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ. တေဟိ သဟဇာတာ စိတ္တစေတသိကဓမ္မာ စ ရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

तेथे पंधरा इंद्रियधर्म हे 'सहजात-इंद्रियप्रत्यय' आहेत, ते म्हणजे: जीवितिंद्रिय, मनिंद्रिय, सुखिंद्रिय, दुक्खिंद्रिय, सोमनस्सिंद्रिय, दोमनस्सिंद्रिय, उपेक्खिंद्रिय, सद्धिंद्रिय, वीरियिंद्रिय, सतिंद्रिय, समाधिंद्रिय, पञ्ञिंद्रिय, अनञ्ञातञ्ञस्सामीतिंद्रिय, अञ्ञिंद्रिय आणि अञ्ञाताविंद्रिय. त्यांच्याशी सहजात असलेले चित्त-चेतसिक धर्म आणि रूप धर्म हे त्याचे प्रत्ययोत्पन्न आहेत.

ပဉ္စိန္ဒြိယရူပါနိ ပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စယော, စက္ခုန္ဒြိယံ သောတိန္ဒြိယံ ဃာနိန္ဒြိယံ ဇိဝှိန္ဒြိယံ ကာယိန္ဒြိယံ. ပဉ္စဝိညာဏစိတ္တ စေတသိက ဓမ္မာ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

पाच इंद्रियरूप हे 'पुरेजात-इंद्रियप्रत्यय' आहेत, ते म्हणजे: चक्खुंद्रिय, सोतिंद्रिय, घानिंद्रिय, जिव्हिंद्रिय आणि कायिंद्रिय. पाच विज्ञानचित्त आणि चेतसिक धर्म हे त्याचे प्रत्ययोत्पन्न आहेत.

ဧကံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယော. သဗ္ဗာနိ ကမ္မဇ ရူပါနိ ဇီဝိတရူပဝဇ္ဇိတာနိ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာနိ.

एक रूपजीवितिंद्रिय हे 'रूपजीवितिंद्रियप्रत्यय' आहे. जीवितरूपाशिवाय सर्व कर्मज रूपे त्याचे प्रत्ययोत्पन्न आहेत.

ကေနဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယန္တိ. ဣဿရိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ. တတ္ထ ကတ္ထ ဣဿရိယန္တိ. အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဣဿရိယံ. ကသ္မိံ ကသ္မိံ ကိစ္စေ ဣဿရိယန္တိ[Pg.489]. အတ္တနော အတ္တနော ကိစ္စေ ဣဿရိယံ. နာမဇီဝိတံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဇီဝနကိစ္စေ ဣဿရိယံ. ဇီဝနကိစ္စေတိ အာယုဝဍ္ဎနကိစ္စေ, သန္တတိဌိတိယာ စိရကာလဌိတိကိစ္စေတိ အတ္ထော. မနိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏကိစ္စေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဣဿရိယံ. အဝသေသော ဣန္ဒြိယဋ္ဌော ပုဗ္ဗေ ဣန္ဒြိယယမကဒီပနိယံ ဝုတ္တောယေဝ.

कोणत्या अर्थाने 'इंद्रिय' म्हटले जाते? ऐश्वर्य (प्रभुत्व) या अर्थाने 'इंद्रिय' म्हटले जाते. त्यामध्ये कशावर प्रभुत्व असते? आपापल्या प्रत्ययोत्पन्न धर्मांवर प्रभुत्व असते. कोणत्या कार्यात प्रभुत्व असते? आपापल्या कार्यात प्रभुत्व असते. नामजीवित हे संप्रयुक्त धर्मांच्या जीवनकार्यात प्रभुत्व गाजवते. 'जीवनकार्य' म्हणजे आयुष्य वाढवण्याचे कार्य, संतती-स्थितीच्या (निरंतरतेच्या) दीर्घकाळ टिकून राहण्याचे कार्य असा अर्थ आहे. मनिंद्रिय हे आलंबन ग्रहण करण्याच्या कार्यात संप्रयुक्त धर्मांवर प्रभुत्व गाजवते. उर्वरित इंद्रियांचा अर्थ पूर्वी 'इंद्रिययमकदीपनी' मध्ये सांगितलाच आहे.

ဧတ္ထ ဝဒေယျ, ဒွေ ဣတ္ထိန္ဒြိယပုရိသိန္ဒြိယဓမ္မာ ဣန္ဒြိယဘူတာ သမာနာပိ ကသ္မာ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ ဝိသုံ န ဂဟိတာတိ. ပစ္စယကိစ္စဿ အဘာဝတော. တိဝိဓဉှိ ပစ္စယကိစ္စံ ဇနနကိစ္စဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စဉ္စ အနုပါလနကိစ္စဉ္စ. တတ္ထ ယော ပစ္စယော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿ ဥပ္ပာဒါယ ပစ္စယော ဟောတိ, ယသ္မိံ အသတိ ပစ္စယုပ္ပန္နော ဓမ္မော န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ပစ္စယကိစ္စံ ဇနနကိစ္စံ နာမ. ယထာ အနန္တရပစ္စယော. ယော ပစ္စယော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿ ဌိတိယာ စ ဝုဍ္ဎိယာ စ ဝိရုဠှိယာ စ ပစ္စယော ဟောတိ, ယသ္မိံ အသတိ ပစ္စယုပ္ပန္နော ဓမ္မော န တိဋ္ဌတိ န ဝဍ္ဎတိ န ဝိရူဟတိ, တဿ ပစ္စယကိစ္စံ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စံ နာမ. ယထာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော. ယော ပစ္စယော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ ပဝတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတိ, ယေန ဝိနာ ပစ္စယုပ္ပန္နော ဓမ္မော စိရကာလံ န ပဝတ္တတိ, သန္တတိ ဂမနံ ဆိဇ္ဇတိ, တဿ ပစ္စယ ကိစ္စံ အနုပါလနကိစ္စံ နာမ. ယထာ ရူပ ဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယော. ဧတေ ပန ဒွေ ဣန္ဒြိယဓမ္မာ တေသု တီသု ပစ္စယ ကိစ္စေသု ဧကကိစ္စံပိ နသာဓေန္တိ, တသ္မာ ဧတေ ဒွေ ဓမ္မာ ဣန္ဒြိယ ပစ္စယေ ဝိသုံ န ဂဟိတာတိ.

येथे कोणी विचारू शकेल: 'इत्थिंद्रिय आणि पुरिसिंद्रिय हे दोन धर्म इंद्रिय असूनही इंद्रियप्रत्ययात स्वतंत्रपणे का घेतले गेले नाहीत?' प्रत्ययकार्याचा अभाव असल्यामुळे. प्रत्ययकार्य तीन प्रकारचे असते: जननकार्य, उपस्तंभनकार्य आणि अनुपालनकार्य. त्यामध्ये जो प्रत्यय प्रत्ययोत्पन्न धर्माच्या उत्पत्तीसाठी प्रत्यय होतो, ज्याच्या अभावी प्रत्ययोत्पन्न धर्म उत्पन्न होत नाही, त्याचे प्रत्ययकार्य म्हणजे 'जननकार्य' होय. जसे की 'अनंतरप्रत्यय'. जो प्रत्यय प्रत्ययोत्पन्न धर्माच्या स्थिती, वृद्धी आणि विकासासाठी प्रत्यय होतो, ज्याच्या अभावी प्रत्ययोत्पन्न धर्म टिकत नाही, वाढत नाही आणि विकसित होत नाही, त्याचे प्रत्ययकार्य म्हणजे 'उपस्तंभनकार्य' होय. जसे की 'पश्चाजातप्रत्यय'. जो प्रत्यय प्रत्ययोत्पन्न धर्माच्या प्रवृत्तीसाठी प्रत्यय होतो, ज्याच्याशिवाय प्रत्ययोत्पन्न धर्म दीर्घकाळ टिकत नाही आणि संततीचा प्रवाह खंडित होतो, त्याचे प्रत्ययकार्य म्हणजे 'अनुपालनकार्य' होय. जसे की 'रूपजीवितिंद्रियप्रत्यय'. परंतु हे दोन इंद्रियधर्म या तीन प्रत्ययकार्यांपैकी एकही कार्य साध्य करत नाहीत, म्हणून हे दोन धर्म इंद्रियप्रत्ययात स्वतंत्रपणे घेतले गेले नाहीत.

ဧတံ သန္တေ ဧတေ ဒွေ ဓမ္မာ ဣန္ဒြိယာတိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ. နော န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ. ဣန္ဒြိယကိစ္စသဗ္ဘာဝတောတိ. ကိံ ပန ဧတေသံ ဣန္ဒြိယကိစ္စန္တိ. လိင်္ဂနိမိတ္တကုတ္တအာကပ္ပေသု ဣဿရတာ ဣန္ဒြိယ ကိစ္စံ. တထာ ဟိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဣတ္ထိန္ဒြိယရူပံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ သန္တာနေ စတူဟိ ကမ္မာဒီဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပန္နာ ပဉ္စက္ခန္ဓ ဓမ္မာ ဣတ္ထိဘာဝါယ ပရိဏမန္တိ, သော အတ္တဘာဝေါ ဧကန္တေန ဣတ္ထိလိင်္ဂ ဣတ္ထိနိမိတ္တ ဣတ္ထိကုတ္တ ဣတ္ထာကပ္ပယုတ္တော ဟောတိ, နော အညထာ. န စ ဣတ္ထိန္ဒြိယရူပံ တေ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မေ ဇနေတိ, န စ ဥပတ္ထမ္ဘတိ, နာပိ အနုပါလေတိ, အထ ခေါ တေ ဓမ္မာ အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဧဝဉ္စေဝဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တူတိ အာဏံ ဌပေန္တံ ဝိယ တေသု အတ္တနော အနုဘာဝံ ပဝတ္တေတိ. တေ စ ဓမ္မာ တထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, နော အညထာတိ. အယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယရူပဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီသု ဣဿရတာ. ဧသ နယော ပုရိသိန္ဒြိယရူပဿ ပုရိသလိင်္ဂါဒီသု ဣဿရတာယံ. ဧဝံ ဧတေ ဒွေ ဓမ္မာ လိင်္ဂါဒီသု ဣန္ဒြိယကိစ္စ သဗ္ဘာဝတော ဣန္ဒြိယာ နာမ ဟောန္တီတိ.

असे असल्यास, या दोन धर्मांना 'इंद्रिय' तरी म्हणावे का? नाही, असे नाही (म्हणजेच त्यांना इंद्रिय म्हटलेच पाहिजे). का? कारण त्यांच्यामध्ये इंद्रियकार्याचे अस्तित्व असते. मग त्यांचे इंद्रियकार्य कोणते आहे? लिंग (शारीरिक रचना), निमित्त (चिन्हे), कुत्त (स्वभाव) आणि आकल्प (बाह्य हावभाव) यांवर प्रभुत्व असणे हे त्यांचे इंद्रियकार्य आहे. तसेच, ज्या व्यक्तीच्या प्रतिसंधीक्षणी इत्थिंद्रियरूप उत्पन्न होते, त्याच्या संतानामध्ये कर्म इत्यादी चार प्रत्ययांनी उत्पन्न झालेले पंचस्कंध धर्म स्त्रीभावाकडे परिणत होतात. तो आत्मभाव पूर्णपणे स्त्रीलिंग, स्त्रीनिमित्त, स्त्रीकुत्त आणि स्त्रीआकल्पाने युक्त असतो, अन्यथा नाही. इत्थिंद्रियरूप त्या पंचस्कंध धर्मांना उत्पन्न करत नाही, त्यांचे उपस्तंभन करत नाही आणि त्यांचे अनुपालनही करत नाही; तर ते धर्म आपापल्या प्रत्ययांनी उत्पन्न होत असताना, 'अशाच प्रकारे उत्पन्न व्हावे' अशी आज्ञा दिल्याप्रमाणे त्यांच्यावर आपला प्रभाव पाडते. आणि ते धर्म तसेच उत्पन्न होतात, अन्यथा नाही. हे इत्थिंद्रियरूपाचे स्त्रीलिंग इत्यादींवर असणारे प्रभुत्व आहे. हाच नियम पुरिसिंद्रियरूपाच्या पुरुषलिंग इत्यादींवरील प्रभुत्वाबाबतही लागू होतो. अशा प्रकारे, हे दोन धर्म लिंग इत्यादींमध्ये इंद्रियकार्याचे अस्तित्व असल्यामुळे 'इंद्रिय' म्हटले जातात.

ဟဒယဝတ္ထုရူပံ ပန ဒွိန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ နိဿယဝတ္ထုကိစ္စံ သာဓယမာနံပိ တာသု ဣန္ဒြိယကိစ္စံ န သာဓေတိ. န ဟိ ဘာဝိတ စိတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဟဒယရူပေ ပသန္နေဝါ [Pg.490] အပ္ပသန္နေ ဝါ ဇာတေပိ မနောဝိညာဏဓာတုယော တဒနုဝတ္တိကာ ဟောန္တီတိ. ဣန္ဒြိယ ပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

हृदयवस्तुरूप हे दोन विज्ञानधातूंचे निश्रयवस्तुकार्य साध्य करत असले, तरी त्यांच्यावर इंद्रियकार्य साध्य करत नाही. कारण सुप्रशिक्षित चित्त असलेल्या व्यक्तीचे हृदयरूप प्रसन्न असो वा अप्रसन्न असो, मनोविज्ञानधातू त्याचे अनुकरण करत नाहीत. इंद्रियप्रत्ययदीपनी समाप्त.

၁၇. ဈာနပစ္စယော

१७. ध्यानप्रत्यय

သတ္တ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော, ဝိတက္ကော ဝိစာရော ပီတိ သောမနဿံ ဒေါမနဿံ ဥပေက္ခာ ဧကဂ္ဂတာ. တေဟိ သဟဇာတာ ပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇိတာ စိတ္တစေတသိကဓမ္မာ စ ရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

सात ध्यानअंगे हे 'ध्यानप्रत्यय' आहेत, ते म्हणजे: वितर्क, विचार, प्रीती, सोमनस्य, दोमनस्य, उपेक्षा आणि एकाग्रता. त्यांच्याशी सहजात असलेले, पंचविज्ञानाव्यतिरिक्त चित्त-चेतसिक धर्म आणि रूप धर्म हे त्याचे प्रत्ययोत्पन्न आहेत.

ကေနဋ္ဌေန ဈာနန္တိ. ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ဈာနံ. ဥပနိဇ္ဈာယ နဋ္ဌေနာတိ စ မနသာ အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ နိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ပေက္ခနဋ္ဌေန. ယထာ ဟိ ဣဿာသော ဒူရေ ဌတွာ ခုဒ္ဒကေ လက္ခမဏ္ဍလေ သရံ ပဝေသေန္တော ဟတ္ထေဟိ သရံ ဥဇုကဉ္စ နိစ္စလဉ္စ ကတွာ မဏ္ဍလဉ္စ ဝိဘူတံ ကတွာ စက္ခုနာ နိဇ္ဈာယန္တော ပဝေသေတိ. ဧဝမေဝ ဣမေဟိ အင်္ဂေဟိ စိတ္တံ ဥဇုကဉ္စ နိစ္စလဉ္စ ကတွာ အာရမ္မဏဉ္စ ဝိဘူတံ ကတွာ နိဇ္ဈာယန္တော ပုဂ္ဂလော ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဥပနိဇ္ဈာယိတွာ ယံကိဉ္စိ ကာယကမ္မံ ဝါ ဝစီကမ္မံ ဝါ မနောကမ္မံ ဝါ ကရောန္တော အဝိရဇ္ဈမာနော ကရောတိ.

कोणत्या अर्थाने 'ध्यान' म्हटले जाते? उपनिध्यान (एकाग्रतेने पाहणे) या अर्थाने 'ध्यान' म्हटले जाते. 'उपनिध्यान' म्हणजे मनाने आलंबनाजवळ जाऊन त्याचे ध्यान करणे किंवा पाहणे. ज्याप्रमाणे एखादा तिरंदाज दूर उभा राहून लहानशा लक्ष्यावर बाण मारताना, हाताने बाण सरळ आणि स्थिर करतो, लक्ष्य स्पष्ट करतो आणि डोळ्यांनी त्याचे ध्यान करत बाण मारतो; त्याचप्रमाणे या ध्यानअंगांद्वारे चित्त सरळ आणि स्थिर करून, आलंबन स्पष्ट करून, ध्यान करणारी व्यक्ती 'उपनिध्यान करते' असे म्हटले जाते. अशा प्रकारे उपनिध्यान करून, ती व्यक्ती कोणतेही कायकर्म, वचीकर्म किंवा मनोकर्म न चुकता करते.

တတ္ထ ကာယကမ္မံ နာမ အဘိက္ကမပ္ပဋိက္ကမာဒိကံ ဝုစ္စတိ. ဝစီကမ္မံ နာမ အက္ခရဝဏ္ဏပရိပုဏ္ဏံ ဝစီဘေဒကရဏံ ဝုစ္စတိ. မနောကမ္မံ နာမ ယံကိဉ္စိ မနသာ အာရမ္မဏဝိဘာဝနံ ဝုစ္စတိ. ဒါနကမ္မံ ဝါ ပါဏာတိပါတ ကမ္မံ ဝါ အနုရူပေဟိ ဈာနင်္ဂေဟိ ဝိနာ ဒုဗ္ဗလေန စိတ္တေန ကာတုံ န သက္ကာ ဟောတိ. ဧသ နယော သေသေသု ကုသလာကုသလ ကမ္မေသူတိ.

त्यामध्ये 'कायकर्म' म्हणजे पुढे जाणे, मागे येणे इत्यादी म्हटले जाते. 'वचीकर्म' म्हणजे अक्षरे आणि वर्णांनी परिपूर्ण असे वाणीचे उच्चारण करणे म्हटले जाते. 'मनोकर्म' म्हणजे मनाने कोणत्याही आलंबनाचे चिंतन करणे म्हटले जाते. दानकर्म असो वा प्राणातिपात कर्म असो, अनुरूप ध्यानअंगांशिवाय दुर्बल चित्ताने ते करणे शक्य नसते. हाच नियम उर्वरित सर्व कुशल आणि अकुशल कर्मांना लागू होतो.

အယဉ္စ အတ္ထော ဝိတက္ကာဒီနံ ဈာနင်္ဂဓမ္မာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ သဘာဝ လက္ခဏေဟိ ဒီပေတဗ္ဗော. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ အာရမ္မဏာဘိနိရောပန လက္ခဏော ဝိတက္ကော, သော စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ဒဠှံ နိယောဇေတိ. အာရမ္မဏာနုမဇ္ဇနလက္ခဏော ဝိစာရော, သော စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ဒဠှံ သံယောဇေတိ. အာရမ္မဏသမ္ပိယာယနလက္ခဏာပီတိ, သာ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ပရိတုဋ္ဌံ ကရောတိ. တိဿောပိ ဝေဒနာ အာရမ္မဏရသာနု ဘဝနလက္ခဏာ, တာပိ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တရသာနုဘဝန ကိစ္စေန ဒဠှပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ကရောန္တိ. သမာဓာနလက္ခဏာ ဧကဂ္ဂတာ, သာပိ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ နိစ္စလံ ကတွာ ဌပေတီတိ. ဈာနပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

याचा अर्थ स्पष्टपणे समजण्यासाठी, झान (ध्यान) च्या प्रत्येक अंगाचे स्वभाव-लक्षण स्वतंत्रपणे स्पष्ट केले पाहिजे. वितक्क (वितर्क) चे लक्षण संप्रयुक्त धर्मांना आलंबनाकडे (विषयाकडे) निर्देशित करणे हे आहे, आणि म्हणूनच ते चित्ताला आलंबनावर दृढपणे नियोजित करते (स्थिर करते). विचार चे लक्षण आलंबनाचे वारंवार अनुमज्जन (पुनरावलोकन) करणे हे आहे, आणि अशा प्रकारे ते चित्ताला आलंबनाशी दृढपणे जोडते. पीती (प्रीती) चे लक्षण आलंबनामध्ये रस (आवड) निर्माण करणे हे आहे, आणि ती चित्ताला आलंबनामध्ये परितुष्ट (आनंदी व समाधानी) करते. सुख, दुःख आणि उपेक्षा या तिन्ही प्रकारच्या वेदनांचे लक्षण आलंबनाचा अनुभव घेणे हे आहे, आणि त्या चित्ताला इष्ट, अनिष्ट व तटस्थ आलंबनांच्या रसाचा (अनुभवाचा) आस्वाद घेण्याच्या कार्याने दृढपणे बद्ध करतात. एकाग्रता चे लक्षण समाधी (एकाग्र करणे) हे आहे, आणि ती देखील चित्ताला आलंबनावर निश्चल करून स्थापित करते. झान-प्रत्यय-दीपनी समाप्त झाली।

၁၈. မဂ္ဂပစ္စယော

१८. मग्ग-प्रत्यय (मार्ग प्रत्यय)

ဒွါဒသ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာ ဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ [Pg.491] မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသမာဓိ. သေသာ မိစ္ဆာဝါစာ မိစ္ဆာကမ္မန္တော မိစ္ဆာအာဇီဝေါတိ တယော ဓမ္မာ ဝိသုံ စေတသိကဓမ္မာ န ဟောန္တိ. မုသာဝါဒါဒိဝသေန ပဝတ္တာနံ စတုန္နံ အကုသလခန္ဓာနံ နာမံ. တသ္မာ တေ မဂ္ဂပစ္စယေ ဝိသုံ န ဂဟိတာတိ. သဗ္ဗေ သဟေတုကာ စိတ္တ စေတသိကဓမ္မာ စ သဟေတုကစိတ္တသဟ ဇာတာ ရူပဓမ္မာ စ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နာ.

बारा मार्ग-अंगे (मग्गंगे) ही या मग्ग-प्रत्ययामध्ये प्रत्यय-धर्म (पच्चय-धम्म) आहेत. ती म्हणजे: सम्मा-दिट्ठि (सम्यक दृष्टी), सम्मा-संकप्प (सम्यक संकल्प), सम्मा-वाचा (सम्यक वाचा), सम्मा-कम्मन्त (सम्यक कर्मान्त), सम्मा-आजीव (सम्यक आजीव), सम्मा-वायाम (सम्यक व्यायाम), सम्मा-सति (सम्यक स्मृती), सम्मा-समाधि (सम्यक समाधी), मिच्छा-दिट्ठि (मिथ्या दृष्टी), मिच्छा-संकप्प (मिथ्या संकल्प), मिच्छा-वायाम (मिथ्या व्यायाम) आणि मिच्छा-समाधि (मिथ्या समाधी). तथापि, मिच्छा-वाचा (मिथ्या वाचा), मिच्छा-कम्मन्त (मिथ्या कर्मान्त) आणि मिच्छा-आजीव (मिथ्या आजीव) या संज्ञेचे कोणतेही स्वतंत्र चेतसिक धर्म नसतात. ही केवळ मुसावाद (असत्य भाषण) इत्यादींच्या रूपाने प्रवृत्त होणाऱ्या चार अकुशल स्कंधांची (अकुसल-खंध) नावे आहेत. म्हणूनच, त्यांना मग्ग-प्रत्ययात स्वतंत्र मार्ग-अंगे म्हणून घेतले जात नाही. हेतूने युक्त (सहेतुक) असलेले सर्व चित्त आणि चेतसिक धर्म, तसेच सहेतुक चित्तासोबत सहजात असणारे सर्व रूप-धर्म हे त्याचे प्रत्ययोत्पन्न (पच्चयुप्पन्न) धर्म आहेत।

ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါတိ. သုဂတိဒုဂ္ဂတိနိဗ္ဗာန ဒိသာဒေသသမ္ပာ ပနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကာနိ ဟိ အဋ္ဌ သမ္မာမဂ္ဂင်္ဂါနိ သုဂတိ ဒိသာဒေသဉ္စ နိဗ္ဗာနဒိသာဒေသဉ္စ သမ္ပာပနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. စတ္တာရိ မိစ္ဆာမဂ္ဂင်္ဂါနိ ဒုဂ္ဂတိဒိသာဒေသံ သမ္ပာပနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီတိ.

कोणत्या अर्थाने याला 'मग्ग' (मार्ग) म्हटले जाते? सुगती, दुर्गती आणि निब्बान (निर्वाण) या दिशांना किंवा स्थानांना पोहोचवण्याच्या अर्थाने याला 'मग्ग' म्हटले जाते. सम्मा-दिट्ठि इत्यादी आठ सम्यक मार्ग-अंगे सुगती आणि निब्बान या स्थानांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी कारणीभूत ठरतात. चार मिथ्या मार्ग-अंगे दुर्गती या स्थानापर्यंत पोहोचवण्यासाठी कारणीभूत ठरतात।

တတ္ထ ဈာနပစ္စယော အာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဥဇုံ ကရောတိ, ထိရံ ကရောတိ, အပ္ပနာပတ္တံ ကရောတိ. အပ္ပနာပတ္တံ နာမ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တော မစ္ဆောဝိယ ကသိဏနိမိတ္တာဒိကေ နိမိတ္တာရမ္မဏေ အနုပဝိဋ္ဌံ စိတ္တံ ပဝုစ္စတိ. မဂ္ဂပစ္စယော ဝဋ္ဋပထေ စေတနာကမ္မံ ဝိဝဋ္ဋပထေ ဘာဝနာကမ္မံ ဥဇုံ ကရောတိ, ထိရံ ကရောတိ, ကမ္မပထပတ္တံ ကရောတိ, ဝုဒ္ဓိံ ဝိရုဠှိံ ဝေပုလ္လံ ကရောတိ, ဘူမန္တရပတ္တံ ကရောတိ. အယ မေတေသံ ဒွိန္နံ ပစ္စယာနံ ဝိသေသော.

त्यामध्ये, झान-प्रत्यय चित्ताला आलंबनावर सरळ करतो, स्थिर करतो आणि अप्पना-प्राप्त (एकाग्रतेच्या उच्च अवस्थेला प्राप्त) करतो. 'अप्पना-प्राप्त' म्हणजे खोल पाण्यात टाकलेल्या माशाप्रमाणे कसिण-निमित्त इत्यादी निमित्त-आलंबनांमध्ये खोलवर प्रवेश केलेले चित्त होय. मग्ग-प्रत्यय हा संसाराच्या चक्रात प्रवेश करणाऱ्या मार्गावरील (वट्टपथ) कर्म-चेतनेला आणि संसाराच्या चक्रातून बाहेर पडणाऱ्या मार्गावरील (विवट्टपथ) भावना-कर्माला सरळ करतो, स्थिर करतो, कर्मपथ-प्राप्त करतो, त्यांची वृद्धी, वाढ व विपुलता करतो आणि त्यांना उच्च भूमीवर (स्तरावर) पोहोचवतो. हा या दोन्ही प्रत्ययांमधील फरक आहे।

တတ္ထ ကမ္မပထပတ္တံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ကုသလာကုသလ ကမ္မာနံ အင်္ဂပါရိပူရိယာ ပဋိသန္ဓိဇနနေ သမတ္ထဘာဝသင်္ခါတံ ကမ္မဂတိံ ပတ္တံ စေတနာကမ္မံ. ဘူမန္တရပတ္တံ နာမ ဘာဝနာနုက္ကမေန ကာမ ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ လောကုတ္တရဘူမိယာ ဧကသ္မိံဣရိယာပထေပိ ဥပရူပရိဘူမိံ ပတ္တံ ဘာဝနာကမ္မံ. အယဉ္စ အတ္ထော ဈာနပစ္စယေ ဝုတ္တနယေန သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကာနံ မဂ္ဂင်္ဂဓမ္မာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ သဘာဝ လက္ခဏေဟိ ဒီပေတဗ္ဗောတိ. မဂ္ဂပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

त्यामध्ये, 'कर्मपथ-प्राप्त' म्हणजे प्राणातिपात (जीवहिंसा) इत्यादी कुशल-अकुशल कर्मांच्या अंगांची परिपूर्ती करून प्रतिसंधी (पुनर्जन्म) उत्पन्न करण्यास समर्थ असणारी, कर्मगतीला प्राप्त झालेली चेतना-कर्म होय. 'भूम्यंतर-प्राप्त' (उच्च स्तरावर पोहोचणे) म्हणजे भावनेच्या अनुक्रमाने काम-भूमीपासून सुरू करून थेट लोकोत्तर-भूमीपर्यंत, अगदी एकाच शारीरिक मुद्रेत (इरियापथ) देखील, उत्तरोत्तर उच्च भूमीला प्राप्त होणारे भावना-कर्म होय. आणि हा अर्थ झान-प्रत्ययामध्ये सांगितलेल्या पद्धतीनेच सम्मा-दिट्ठि इत्यादी मार्ग-अंगांच्या वेगवेगळ्या स्वभाव-लक्षणांद्वारे स्पष्ट केला पाहिजे. मग्ग-प्रत्यय-दीपनी समाप्त झाली।

၁၉. သမ္ပယုတ္တပစ္စယော

१९. संपयुत्त-प्रत्यय (संप्रयुक्त प्रत्यय)

သမ္ပယုတ္တပစ္စယော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ ဧကံ ဒုက္ကံ. အတ္ထိ ပစ္စယော နတ္ထိ ပစ္စယောတိ ဧကံ ဒုက္ကံ. ဝိဂတပစ္စယော အဝိဂတ ပစ္စယောတိ ဧကံ ဒုက္ကံ. ဣမာနိ တီဏိ ပစ္စယဒုက္ကာနိ ဝိသုံ ပစ္စယ ဝိသေသာနိ န ဟောန္တိ. ပုဗ္ဗေ အာဂတေသု ပစ္စယေသု ကေစိ ပစ္စယာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ သမ္ပယုတ္တာ ဟုတွာ ပစ္စယတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ, ကေစိ ဝိပ္ပယုတ္တာ ဟုတွာ, ကေစိ ဝိဇ္ဇမာနာ ဟုတွာ, ကေစိ အဝိဇ္ဇမာနာ ဟုတွာ, ကေစိ ဝိဂတာ ဟုတွာ, ကေစိ အဝိဂတာ ဟုတွာ ပစ္စယတ္တံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဣမာနိ တီဏိ ပစ္စယဒုက္ကာနိ ဝုတ္တာနိ.

संपयुत्त-प्रत्यय आणि विप्पयुत्त-प्रत्यय ही एक जोडी (दुक) आहे. अत्थि-प्रत्यय आणि नत्थि-प्रत्यय ही दुसरी जोडी आहे. विगत-प्रत्यय आणि अविगत-प्रत्यय ही तिसरी जोडी आहे. या तीन प्रत्यय-जोड्या काही स्वतंत्र किंवा विशेष प्रत्यय नाहीत. पूर्वी सांगितलेल्या प्रत्ययांमध्ये काही प्रत्यय आपल्या प्रत्ययोत्पन्न धर्मांशी संपयुक्त (संबंधित) होऊन प्रत्ययभावाला प्राप्त होतात, काही विप्रयुक्त होऊन, काही विद्यमान (उपस्थित) राहून, काही अविद्यमान (अनुपस्थित) राहून, काही विगत (विलीन) होऊन, तर काही अविगत (अविलीन) राहून प्रत्ययभावाला प्राप्त होतात, हे दर्शवण्यासाठी या तीन प्रत्यय-जोड्या सांगितल्या आहेत।

ဧတ္ထ [Pg.492] စ အတ္ထီတိ ခေါ ကစ္စာန အယမေကော အန္တော, နတ္ထီတိ ခေါ ဒုတိယော အန္တောတိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု အတ္ထိနတ္ထိသဒ္ဒါ သဿတုစ္ဆေဒေသုပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ ဧဝရူပါနံ အတ္ထာနံ နိဝတ္တနတ္ထံ ပုန ဝိဂတဒုက္ကံ ဝုတ္တံ.

आणि येथे, 'हे कच्चान! 'आहे' (अत्थि) हा एक अंत (अतिरेक) आहे, आणि 'नाही' (नत्थि) हा दुसरा अंत आहे' अशा ठिकाणी 'अत्थि' आणि 'नत्थि' हे शब्द शाश्वतवाद आणि उच्छेदवाद दर्शवण्यासाठी प्रवृत्त होतात; म्हणून अशा चुकीच्या अर्थांचे निवारण करण्यासाठी पुन्हा 'विगत-दुक' (विगत आणि अविगत जोडी) सांगितले आहे।

သဗ္ဗေပိ သဟဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အညမညဿ ပစ္စယာ စေဝ ဟောန္တိ ပစ္စယုပ္ပန္နာ စ.

सर्व सहजात चित्त आणि चेतसिक धर्म हे परस्परांचे प्रत्यय (कारण) देखील असतात आणि प्रत्ययोत्पन्न (कार्य) देखील असतात।

ကေနဋ္ဌေန သမ္ပယုတ္တော. ဧကုပ္ပာဒတာ ဧကနိရောဓတာ ဧကဝတ္ထုကတာ ဧကာရမ္မဏတာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ သမ္ပယောဂင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟုတွာ သံယုတ္တော ဧကီဘာဝံ ဂတောတိ သမ္ပယုတ္တော.

कोणत्या अर्थाने याला 'संपयुत्त' (संप्रयुक्त) म्हटले जाते? एक-उत्पादता (एकत्र उत्पन्न होणे), एक-निरोधता (एकत्र नष्ट होणे), एक-वस्तुकता (एकच आश्रय असणे) आणि एक-आलंबनता (एकच विषय असणे) या चार संप्रयोग-अंगांनी युक्त होऊन, परस्परांशी जोडले जाऊन एकरूप होण्याच्या अर्थाने याला 'संपयुत्त' म्हटले जाते।

တတ္ထ ဧကီဘာဝံ ဂတောတိ စက္ခုဝိညာဏံ ဖဿာဒီဟိ သတ္တဟိ စေတသိကေဟိ သဟ ဧကီဘာဝံ ဂတံ ဟောတိ, ဒဿနန္တိ ဧကံ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆတိ. အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝေါဟာရံ န ဂစ္ဆန္တိ, ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ ဝိညာတုံ န သက္ကောတိ. ဧသ နယော သေသေသု သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပာဒေသူတိ. သမ္ပယုတ္တပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

त्यामध्ये, 'एकरूप होणे' म्हणजे चक्षु-विज्ञाण (दृष्टी-ज्ञान) हे फस्स (स्पर्श) इत्यादी सात चेतसिकांसोबत अशा प्रकारे एकरूप होते की, त्या सर्वांना मिळून केवळ 'दर्शन' (दिसणे) असा एकच व्यवहार (नाव) दिला जातो. हे आठ धर्म स्वतंत्रपणे व्यवहारात येत नाहीत, आणि त्यांना वेगळे करून जाणणे अत्यंत कठीण असते. हाच नियम उर्वरित सर्व चित्तोत्पादांच्या बाबतीतही लागू होतो. संपयुत्त-प्रत्यय-दीपनी समाप्त झाली।

၂၀. ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော

२०. विप्पयुत्त-प्रत्यय (विप्रयुक्त प्रत्यय)

စတုဗ္ဗိဓော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော, သဟဇာတော ဝတ္ထုပုရေ ဇာတော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတော ပစ္ဆာဇာတောတိ.

विप्पयुत्त-प्रत्यय चार प्रकारचा आहे: सहजात, वस्तु-पुरेजात, वस्तारम्मण-पुरेजात (वस्तु-आलंबन-पुरेजात) आणि पश्चाजात।

တတ္ထ သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တော နာမ ဒွိသု သဟဇာတပစ္စယ ပစ္စယုပ္ပန္နေသု နာမရူပေသု နာမံ ဝါ ရူပဿ ရူပံ ဝါ နာမဿ ဝိပ္ပယုတ္တံ ဟုတွာ ပစ္စယော. တတ္ထ နာမန္တိ ပဝတ္တိကာလေ စတုက္ခန္ဓနာမံ, ရူပဿာတိ စိတ္တဇရူပဿ, ရူပန္တိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဟဒယဝတ္ထုရူပံ, နာမဿာတိ ပဋိသန္ဓိစတုက္ခန္ဓနာမဿ. သေသာ တယောပိ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ ပုဗ္ဗေ ဝိဘတ္တာ ဧဝါတိ. ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

त्यामध्ये, 'सहजात-विप्पयुत्त' म्हणजे सहजात-प्रत्यय आणि प्रत्ययोत्पन्न असणाऱ्या नाम-रूपांपैकी, नाम हे रूपासाठी किंवा रूप हे नामासाठी विप्रयुक्त (असंबंधित) होऊन प्रत्यय बनते. येथे 'नाम' म्हणजे प्रवृत्ती-काळात (जीवनावस्थेत) असणारे चार नाम-स्कंध होय, आणि 'रूपासाठी' म्हणजे चित्तज-रूपासाठी होय. 'रूप' म्हणजे प्रतिसंधीच्या क्षणी (गर्भधारणेच्या वेळी) असणारे हृदयवस्तू-रूप होय, आणि 'नामासाठी' म्हणजे प्रतिसंधीच्या वेळच्या चार नाम-स्कंधांसाठी होय. उर्वरित तिन्ही विप्रयुक्त प्रत्यय पूर्वीच स्पष्ट केले गेले आहेत. विप्पयुत्त-प्रत्यय-दीपनी समाप्त झाली।

၂၁. အတ္ထိပစ္စယော

२१. अत्थि-प्रत्यय (अस्तित्व प्रत्यय)

သတ္တဝိဓော အတ္ထိပစ္စယော, သဟဇာတတ္ထိပစ္စယော ဝတ္ထုပုရေ ဇာတတ္ထိ ပစ္စယော အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိပစ္စယော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေ ဇာတတ္ထိပစ္စယော ပစ္ဆာဇာတတ္ထိပစ္စယော ရူပါဟာရတ္ထိပစ္စယော ရူပ ဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိပစ္စယောတိ.

अत्थि-प्रत्यय सात प्रकारचा आहे: सहजात-अत्थि-प्रत्यय, वस्तु-पुरेजात-अत्थि-प्रत्यय, आलंबन-पुरेजात-अत्थि-प्रत्यय, वस्तारम्मण-पुरेजात-अत्थि-प्रत्यय, पश्चाजात-अत्थि-प्रत्यय, रूप-आहार-अत्थि-प्रत्यय आणि रूप-जीवितेंद्रिय-अत्थि-प्रत्यय।

တတ္ထ သဟဇာတပစ္စယော ဧဝ သဟဇာတတ္ထိပစ္စယော နာမ. ဧသ နယော သေသေသု ဆသု. ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဝိဘာဂေါပိ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တောယေဝ.

त्यामध्ये, सहजात-प्रत्यय हाच 'सहजात-अत्थि-प्रत्यय' होय. हाच नियम उर्वरित सहा प्रत्ययांच्या बाबतीतही लागू होतो. प्रत्यय आणि प्रत्ययोत्पन्न यांचा विभाग देखील खाली त्या त्या ठिकाणी स्पष्ट केलाच आहे।

ကေနဋ္ဌေန [Pg.493] အတ္ထိပစ္စယော. သယံ ခဏိကပစ္စုပ္ပန္နတာ သင်္ခါတေန အတ္ထိဘာဝေန ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော အတ္ထိပစ္စယော. အတ္ထိပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

कोणत्या अर्थाने याला 'अत्थि-प्रत्यय' म्हटले जाते? स्वतः क्षणिक-प्रत्युत्पन्नतेच्या (वर्तमान क्षणाच्या) रूपाने अस्तित्वात राहून, प्रत्युत्पन्न (वर्तमान) धर्मासाठी प्रत्यय बनण्याच्या अर्थाने याला 'अत्थि-प्रत्यय' म्हटले जाते. अत्थि-प्रत्यय-दीपनी समाप्त झाली।

၂၂. နတ္ထိပစ္စယော

२२. नत्थि-प्रत्यय (अनुपस्थिती प्रत्यय)

၂၃. ဝိဂတပစ္စယော

२३. विगत-प्रत्यय (विलीन प्रत्यय)

၂၄. အဝိဂတပစ္စယော

२४. अविगत-प्रत्यय (अविलीन प्रत्यय)

သဗ္ဗော အနန္တရပစ္စယော နတ္ထိ ပစ္စယော နာမ. တထာ ဝိဂတ ပစ္စယော. အဝိဂတပစ္စယောပိ အတ္ထိပစ္စယေန သဗ္ဗသဒိသော. အတ္ထီတိစ အဝိဂတောတိ စ အတ္ထတော ဧကမေဝ. တထာ နတ္ထီတိ စ ဝိဂတောတိစ. နတ္ထိဝိဂတအဝိဂတပစ္စယဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

सर्व अनंतर-प्रत्यय (anantarapaccayo) म्हणजेच नत्थि-प्रत्यय (natthi paccayo) होय. तसेच विगत-प्रत्यय (vigata paccayo) देखील आहे. अविगत-प्रत्यय (avigatapaccayo) देखील अत्थि-प्रत्ययासारखाच (atthipaccayena) पूर्णपणे समान आहे. 'अत्थि' (atthi) आणि 'अविगत' (avigata) या दोन्ही शब्दांचा अर्थ एकच आहे. तसेच 'नत्थि' (natthi) आणि 'विगत' (vigata) यांचाही अर्थ एकच आहे. नत्थि, विगत आणि अविगत प्रत्ययांचे स्पष्टीकरण समाप्त झाले.

ပစ္စယတ္ထဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

प्रत्ययांच्या अर्थाचे स्पष्टीकरण समाप्त झाले.

ပစ္စယသဘာဂေါ

प्रत्यय-सभाग (प्रत्ययांचे वर्गीकरण)

ပစ္စယသဘာဂေါ ဝုစ္စတေ. ပဉ္စဒသ သဟဇာတဇာတိကာ ဟောန္တိ, စတ္တာရော မဟာသဟဇာတာ စတ္တာရော မဇ္ဈိမသဟဇာတာ သတ္တ ခုဒ္ဒကသဟဇာတာ. တတ္ထ စတ္တာရော မဟာသဟဇာတာ နာမ သဟဇာတော သဟဇာတနိဿယော သဟဇာတတ္ထိ သဟဇာတ အဝိဂတော. စတ္တာရော မဇ္ဈိမသဟဇာတာ နာမ အညမညော ဝိပါကော သမ္ပယုတ္တော သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တော. သတ္တ ခုဒ္ဒကသဟ ဇာတာ နာမ ဟေတု သဟဇာတာဓိပတိ သဟဇာတကမ္မံ သဟ ဇာတာဟာရော သဟဇာတိန္ဒြိယံ ဈာနံ မဂ္ဂေါ.

प्रत्यय-सभाग (प्रत्ययांचे वर्गीकरण) सांगितले जात आहे. सहजात-जातीचे (sahajātajātikā) पंधरा प्रकार आहेत: चार महा-सहजात (mahāsahajātā), चार मध्यम-सहजात (majjhimasahajātā) आणि सात क्षुद्र-सहजात (khuddakasahajātā). त्यापैकी चार महा-सहजात म्हणजे: सहजात (sahajāto), सहजात-निस्सय (sahajātanissayo), सहजात-अत्थि (sahajātatthi) आणि सहजात-अविगत (sahajāta avigato). चार मध्यम-सहजात म्हणजे: अञ्ञमञ्ञ (aññamañño - परस्परावलंबन), विपाक (vipāko), संपयुत्त (sampayutto) आणि सहजात-विप्पयुत्त (sahajātavippayutto). सात क्षुद्र-सहजात म्हणजे: हेतु (hetu), सहजाताधिपति (sahajātādhipati), सहजात-कम्म (sahajātakammaṃ), सहजात-आहार (sahajātāhāro), सहजात-इन्द्रिय (sahajātindriyaṃ), झान (jhānaṃ) आणि मग्ग (maggo).

တယော ရူပါဟာရာ, ရူပါဟာရော ရူပါဟာရတ္ထိ ရူပါဟာရာ ဝိဂတော.

रूप-आहार (rūpāhāra) तीन प्रकारचे आहेत: रूप-आहार (rūpāhāro), रूप-आहार-अत्थि (rūpāhāratthi) आणि रूप-आहार-अविगत (rūpāhārāvigato).

တီဏိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာနိ, ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာဝိဂတံ.

रूप-जीवितिन्द्रिय (rūpajīvitindriya) तीन प्रकारचे आहेत: रूप-जीवितिन्द्रिय (rūpajīvitindriyaṃ), रूप-जीवितिन्द्रिय-अत्थि (rūpajīvitindriyatthi) आणि रूप-जीवितिन्द्रिय-अविगत (rūpajīvitindriyāvigataṃ).

သတ္တရသ ပုရေဇာတဇာတိကာ ဟောန္တိ, ဆ ဝတ္ထုပုရေဇာတာ ဆ အာရမ္မဏပုရေဇာတာ ပဉ္စ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတာ. တတ္ထ ဆ ဝတ္ထုပုရေဇာတာ နာမ ဝတ္ထုပုရေဇာတော ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယော ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယံ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တံ ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိ ဝတ္ထု ပုရေဇာတအဝိဂတော. ဆ အာရမ္မဏပုရေဇာတာ နာမ အာရမ္မဏ ပုရေဇာတော ကိဉ္စိအာရမ္မဏံ ကောစိ အာရမ္မဏာဓိပတိ ကောစိ အာရမ္မဏူပနိဿသော အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိ [Pg.494] အာရမ္မဏပုရေဇာတ အဝိဂတော. ကိဉ္စိ အာရမ္မဏန္တိအာဒီသု ကိဉ္စိကောစိဝစနေဟိ ပစ္စုပ္ပန္နံ နိပ္ဖန္နရူပံ ဂယှတိ. ပဉ္စ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတာ နာမ ဝတ္ထာရမ္မဏ ပုရေဇာတော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေ ဇာတ ဝိပ္ပယုတ္တော ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိ ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတ အဝိဂတော.

पुरेजात-जातीचे (purejātajātikā) सतरा प्रकार आहेत: सहा वत्थु-पुरेजात (vatthupurejātā), सहा आरम्मण-पुरेजात (ārammaṇapurejātā) आणि पाच वत्थारम्मण-पुरेजात (vatthārammaṇapurejātā). त्यापैकी सहा वत्थु-पुरेजात म्हणजे: वत्थु-पुरेजात (vatthupurejāto), वत्थु-पुरेजात-निस्सय (vatthupurejātanissayo), वत्थु-पुरेजात-इन्द्रिय (vatthupurejātindriyaṃ), वत्थु-पुरेजात-विप्पयुत्त (vatthupurejātavippayuttaṃ), वत्थु-पुरेजात-अत्थि (vatthupurejātatthi) आणि वत्थु-पुरेजात-अविगत (vatthupurejātaavigato). सहा आरम्मण-पुरेजात म्हणजे: आरम्मण-पुरेजात (ārammaṇapurejāto), काही आरम्मण (kiñciārammaṇaṃ), काही आरम्मणाधिपति (koci ārammaṇādhipati), काही आरम्मणूपनिस्सय (koci ārammaṇūpanissayo), आरम्मण-पुरेजात-अत्थि (ārammaṇapurejātatthi) आणि आरम्मण-पुरेजात-अविगत (ārammaṇapurejāta avigato). 'काही आरम्मण' इत्यादींमधील 'काही' (kiñci, koci) या शब्दांनी केवळ वर्तमान 'निप्फन्न-रूप' (nipphannarūpa - कर्माने व पर्यावरणाने निर्धारित रूप) ग्रहण केले जाते. पाच वत्थारम्मण-पुरेजात म्हणजे: वत्थारम्मण-पुरेजात (vatthārammaṇapurejāto), वत्थारम्मण-पुरेजात-निस्सय (vatthārammaṇapurejātanissayo), वत्थारम्मण-पुरेजात-विप्पयुत्त (vatthārammaṇapurejātavippayutto), वत्थारम्मण-पुरेजात-अत्थि (vatthārammaṇapurejātatthi) आणि वत्थारम्मण-पुरेजात-अविगत (vatthārammaṇapurejāta avigato).

စတ္တာရော ပစ္ဆာဇာတဇာတိကာ ဟောန္တိ, ပစ္ဆာဇာတော ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တော ပစ္ဆာဇာတတ္ထိ ပစ္ဆာဇာတအဝိဂတော.

पच्छाजात-जातीचे (pacchājātajātikā) चार प्रकार आहेत: पच्छाजात (pacchājāto), पच्छाजात-विप्पयुत्त (pacchājātavippayutto), पच्छाजात-अत्थि (pacchājātatthi) आणि पच्छाजात-अविगत (pacchājātaavigato).

သတ္တ အနန္တရာ ဟောန္တိ, အနန္တရော သမနန္တရော အနန္တရူပ နိဿယော အာသေဝနံ အနန္တရကမ္မံ နတ္ထိ ဝိဂတော. ဧတ္ထ စ အနန္တရ ကမ္မံ နာမ အရိယမဂ္ဂစေတနာ, သာ အတ္တနော အနန္တရေ အရိယဖလံ ဇနေတိ.

अनंतर-जातीचे (anantarā) सात प्रकार आहेत: अनंतर (anantaro), समनंतर (samanantaro), अनंतरूपनिस्सय (anantarūpanissayo), आसेवन (āsevanaṃ), अनंतर-कम्म (anantarakammaṃ), नत्थि (natthi) आणि विगत् (vigato). येथे 'अनंतर-कम्म' म्हणजे आर्यमार्गाची चेतना (ariyamaggacetanā) होय, जी आपल्या लगतच्या पुढील क्षणी आर्यफळ (ariyaphalaṃ) उत्पन्न करते.

ပဉ္စ ဝိသုံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, အဝသေသံ အာရမ္မဏံ အဝသေသော အာရမ္မဏာဓိပတိ အဝသေသော အာရမ္မဏူပ နိဿယော သဗ္ဗော ပကတူပနိဿယော အဝသေသံ နာနာက္ခဏိက ကမ္မံ. ဣတိ ဝိတ္ထာရတော ပဋ္ဌာနပစ္စယာ စတုပညာသပ္ပဘေဒါ ဟောန္တီတိ.

पाच स्वतंत्र प्रत्यय (visuṃ paccayā) आहेत: उर्वरित आरम्मण (avasesaṃ ārammaṇaṃ), उर्वरित आरम्मणाधिपति (avaseso ārammaṇādhipati), उर्वरित आरम्मणूपनिस्सय (avaseso ārammaṇūpanissayo), सर्व पकतूपनिस्सय (sabbo pakatūpanissayo) आणि उर्वरित नानाक्खणिक-कम्म (avasesaṃ nānākkhaṇika kammaṃ). अशा प्रकारे, सविस्तरपणे पट्ठान-प्रत्यय (paṭṭhānapaccayā) एकूण चोपन्न (५४) प्रकारचे होतात.

တတ္ထ သဗ္ဗေ သဟဇာတဇာတိကာ စ သဗ္ဗေ ပုရေဇာတ ဇာတိကာ သဗ္ဗေ ပစ္ဆာဇာတဇာတိကာ ရူပါဟာရော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ ဣမေ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယာ နာမ. သဗ္ဗေ အနန္တရဇာတိကာ သဗ္ဗံ နာနာက္ခဏိက ကမ္မန္တိ ဣမေ အတီတပစ္စယာ နာမ. အာရမ္မဏံ ပကတူပနိဿယောတိ ဣမေ တေကာလိကာ စ နိဗ္ဗာနပညတ္တီနံ ဝသေန ကာလဝိမုတ္တာ စ ဟောန္တိ.

त्यापैकी, सर्व सहजात-जातीचे, सर्व पुरेजात-जातीचे, सर्व पच्छाजात-जातीचे प्रत्यय, रूप-आहार आणि रूप-जीवितिन्द्रिय हे 'वर्तमान-प्रत्यय' (paccuppannapaccayā) आहेत. सर्व अनंतर-जातीचे प्रत्यय आणि सर्व नानाक्खणिक-कम्म हे 'अतीत-प्रत्यय' (atītapaccayā - भूतकालीन प्रत्यय) आहेत. आरम्मण आणि पकतूपनिस्सय हे त्रिकालाशी संबंधित (tekālikā) आहेत, आणि निर्वाण (nibbāna) व प्रज्ञप्ति (paññatti) यांच्या संदर्भात ते कालमुक्त (kālavimuttā) असतात.

နိဗ္ဗာနဉ္စ ပညတ္တိ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အပ္ပစ္စယာ နာမ အသင်္ခတာ နာမ. ကသ္မာ. အဇာတိကတ္တာ. ယေသဉှိ ဇာတိ နာမ အတ္ထိ, ဥပ္ပာဒေါ နာမ အတ္ထိ. တေ သပ္ပစ္စယာနာမ သင်္ခတာ နာမ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ နာမ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အဇာတိကတ္တာ အနုပ္ပာဒတ္တာ အဇာတိပစ္စယတ္တာစ အပ္ပစ္စယာ နာမ အသင်္ခတာ နာမာတိ.

निर्वाण आणि प्रज्ञप्ति हे दोन धर्म 'अप्रत्यय' (appaccayā - प्रत्ययविरहित) आणि 'असंखत' (asaṅkhatā - असंस्कृत/असंस्कारित) म्हटले जातात. कारण काय? कारण ते जन्मरहित (ajātikattā - उत्पत्ती नसलेले) आहेत. ज्या धर्मांना जन्म (उत्पत्ती) असतो, त्यांना 'सप्रत्यय' (sappaccayā - प्रत्यययुक्त), 'संखत' (saṅkhatā - संस्कृत) आणि 'पटिच्चसमुत्पन्न' (paṭiccasamuppannā - प्रतीत्यसमुत्पन्न) म्हटले जाते. हे दोन धर्म (निर्वाण व प्रज्ञप्ति) जन्मरहित, उत्पत्तीरहित आणि जन्म-प्रत्ययरहित असल्यामुळे त्यांना 'अप्रत्यय' आणि 'असंखत' म्हटले जाते.

သပ္ပစ္စယေသု စ ဓမ္မေသု သင်္ခတေသု ဧကောပိ ဓမ္မော နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရီတဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. အထ ခေါ သဗ္ဗေ တေ ခယဋ္ဌေန အနိစ္စာ ဧဝ ဟောန္တိ. ကသ္မာ. သယဉ္စ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိ ကတ္တာ ပစ္စယာနဉ္စ အနိစ္စဓမ္မတ္တာ. နနု နိဗ္ဗာနဉ္စ ပညတ္တိ စ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေ စ နိစ္စာ ဓုဝါတိ. သစ္စံ. ကေဝလေန ပန နိဗ္ဗာနပစ္စယေန ဝါ ပညတ္တိပစ္စယေန ဝါ ဥပ္ပန္နော နာမ နတ္ထိ, ဗဟူဟိ ပစ္စယေဟိ ဧဝ ဥပ္ပန္နော, တေ ပန ပစ္စယာ အနိစ္စာ ဧဝ အဓုဝါတိ.

सप्रत्यय आणि संखत धर्मांमध्ये एकही धर्म नित्य (nicco), ध्रुव (dhuvo), शाश्वत (sassato) किंवा अपरिवर्तनीय (aviparītadhammo) नाही. उलट, ते सर्व क्षय पावणारे असल्यामुळे 'अनित्य' (aniccā) च आहेत. कारण काय? कारण त्यांचे अस्तित्व स्वतः प्रत्ययांवर (कारणांवर) अवलंबून असते आणि त्यांचे प्रत्यय (कारणे) देखील अनित्य आहेत. निर्वाण आणि प्रज्ञप्ति हे प्रत्यय (कारणरूप धर्म) नाहीत काय? आणि ते नित्य व ध्रुव नाहीत काय? हे सत्य आहे. परंतु, केवळ निर्वाण-प्रत्ययाने किंवा प्रज्ञप्ति-प्रत्ययानेच कोणताही धर्म उत्पन्न होत नाही; तर तो अनेक प्रत्ययांच्या (कारणांच्या) संयोगानेच उत्पन्न होतो, आणि ते प्रत्यय मात्र अनित्य व अध्रुवच असतात.

ယေ [Pg.495] စ ဓမ္မာ အနိစ္စာ ဟောန္တိ, တေ နိစ္စကာလံ သတ္တေ တိဝိဓေဟိ ဒုက္ခဒဏ္ဍေဟိ ပဋိပ္ပီဠေန္တိ ဗာဓေန္တိ, တသ္မာ တေ ဓမ္မာ ဘယဋ္ဌေန ဒုက္ခာ ဧဝ ဟောန္တိ. တတ္ထ တိဝိဓာ ဒုက္ခဒဏ္ဍာ နာမ ဒုက္ခဒုက္ခတာ သင်္ခါရ ဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ.

जे धर्म अनित्य असतात, ते प्राण्यांना निरंतर तीन प्रकारच्या दुःखदंडांनी (tividhehi dukkhadaṇḍehi) पीडित व बाधित करतात; म्हणून ते धर्म भयावह असल्यामुळे 'दुःख' (dukkhā) च आहेत. येथे तीन प्रकारचे दुःखदंड म्हणजे: दुःख-दुःखता (dukkhadukkhatā - वेदनाजन्य दुःख), संखारा-दुःखता (saṅkhāradukkhatā - संस्कारजन्य दुःख) आणि विपरिणाम-दुःखता (vipariṇāmadukkhatā - परिवर्तनजन्य दुःख).

ယေ ကေစိ အနိစ္စာ ဧဝ ဟောန္တိ, ဧကသ္မိံ ဣရိယာပထေပိ ပုနပ္ပုနံ ဘိဇ္ဇန္တိ, တေ ကထံ ယာဝဇီဝံ နိစ္စသညိတာနံ သတ္တပုဂ္ဂလာနံ အတ္တာ နာမ ဘဝေယျုံ, သာရာ နာမ ဘဝေယျုံ. ယေ စ ဒုက္ခာ ဧဝ ဟောန္တိ, တေ ကထံ ဒုက္ခပ္ပဋိကုလာနံ သုခကာမာနံ သတ္တာနံ အတ္တာ နာမ ဘဝေယျုံ, သာရာ နာမ ဘဝေယျုံ. တသ္မာ တေ ဓမ္မာ အသာရကဋ္ဌေန အနတ္တာ ဧဝ ဟောန္တိ.

जे काही अनित्यच आहेत, जे एकाच शारीरिक मुद्रेत (iriyāpathe - आसनात) देखील वारंवार नष्ट होतात, ते आयुष्यभर त्यांना 'नित्य' मानणाऱ्या प्राणी व पुद्गलांचे 'आत्मा' (attā) किंवा 'सार' (sārā) कसे असू शकतील? आणि जे केवळ दुःखस्वरूपच आहेत, ते दुःखाचा तिरस्कार करणाऱ्या व सुखाची इच्छा करणाऱ्या प्राण्यांचे 'आत्मा' किंवा 'सार' कसे असू शकतील? म्हणून, ते सर्व धर्म साररहित (asārakaṭṭhena) असल्यामुळे 'अनात्मा' (anattā) च आहेत.

အပိ စ ယသ္မာ ဣမာယ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယဒေသနာယ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗေပိ သင်္ခတဓမ္မာ နာမ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကာ ဧဝ ဟောန္တိ, သတ္တာနံ ဝသာယတ္တဝုတ္တိကာ န ဟောန္တိ. ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိကေသု စ တေသု န ဧကောပိ ဓမ္မော အပ္ပကေန ပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အထ ခေါ ဗဟူဟိ ဧဝ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ, တသ္မာ အယံ ဒေသနာ ဓမ္မာနံ အနတ္တလက္ခဏဒီပနေ မတ္ထကပတ္တာ ဟောတီတိ.

शिवाय, या चोवीस (२४) प्रत्ययांच्या देशनेद्वारे (paccayadesanāya) भगवान हाच अर्थ दर्शवितात की: सर्वच संखत-धर्म (saṅkhatadhammā) हे प्रत्ययांच्या (कारणांच्या) अधीन राहूनच अस्तित्वात येतात, ते प्राण्यांच्या इच्छेच्या किंवा नियंत्रणाच्या अधीन नसतात. आणि प्रत्ययांच्या अधीन असणाऱ्या या धर्मांपैकी एकही धर्म केवळ थोड्याशा कारणाने उत्पन्न होत नाही, तर तो अनेक प्रत्ययांच्या (कारणांच्या) संयोगानेच उत्पन्न होतो. म्हणूनच, ही देशना धर्मांच्या 'अनात्म-लक्षणाचे' (anattalakkhaṇa) स्पष्टीकरण करण्यात सर्वोच्च शिखरावर पोहोचते.

ပစ္စယသဘာဂသင်္ဂဟော နိဋ္ဌိတော.

प्रत्यय-सभाग-संग्रह समाप्त झाला.

ပစ္စယဃဋနာနယော

प्रत्यय-घटना-नय (प्रत्ययांचा समन्वय)

ပဉ္စဝိညာဏေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

पंच-विज्ञानांमधील प्रत्यय-घटना-नय (प्रत्ययांचा समन्वय)

ပစ္စယဃဋနာနယော ဝုစ္စတေ. ဧကေကသ္မိံ ပစ္စယုပ္ပန္နေ ဗဟုန္နံ ပစ္စယာနံ သမောဓာနံ ပစ္စယဃဋနာ နာမ. ယေန ပန ဓမ္မာ သပ္ပစ္စယာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာတိ ဝုစ္စန္တိ, သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒေ စ ဌိတိယဉ္စ ဣမေဟိ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေဟိ သဟိတတ္တာ သပ္ပစ္စယာ နာမ, သပ္ပစ္စယတ္တာ သင်္ခတာ နာမ, သင်္ခတတ္တာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ နာမ. ကတမေ ပန တေ ဓမ္မာတိ. ဧကဝီသသတစိတ္တာနိ စ ဒွိပညာသစေတသိကာနိ စ အဋ္ဌဝီသတိ ရူပါနိ စ.

प्रत्यय-घटना-नय (प्रत्ययांचा समन्वय) सांगितला जात आहे. प्रत्येक एका प्रत्ययोत्पन्न (paccayuppanne - कारणाने उत्पन्न झालेल्या) धर्मामध्ये अनेक प्रत्ययांचे (कारणांचे) एकत्र येणे म्हणजे 'प्रत्यय-घटना' (paccayaghaṭanā) होय. ज्या कारणांमुळे धर्मांना 'सप्रत्यय', 'संखत' आणि 'प्रतीत्यसमुत्पन्न' म्हटले जाते, ते सर्व धर्म आपल्या उत्पत्तीमध्ये (uppāde) आणि स्थितीमध्ये (ṭhitiyañca) या चोवीस प्रत्ययांनी युक्त असल्यामुळे 'सप्रत्यय' म्हटले जातात; सप्रत्यय असल्यामुळे 'संखत' म्हटले जातात; आणि संखत असल्यामुळे 'प्रतीत्यसमुत्पन्न' म्हटले जातात. मग ते धर्म कोणते आहेत? ते म्हणजे: एकशे एकवीस चित्त (ekavīsasatacittāni), बावन चेतसिक (dvipaññāsacetasikāni) आणि अठ्ठावीस रूप (aṭṭhavīsati rūpāni) होत.

တတ္ထ ဧကဝီသသတစိတ္တာနိ ဓာတုဝသေန သတ္တဝိဓာနိ ဘဝန္တိ, စက္ခု ဝိညာဏဓာတု သောတဝိညာဏဓာတု ဃာနဝိညာဏဓာတု ဇိဝှာ ဝိညာဏဓာတု ကာယဝိညာဏဓာတု မနောဓာတု မနောဝိညာဏ ဓာတူတိ. တတ္ထ စက္ခုဝိညာဏဒွယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတု နာမ. သောတဝိညာဏဒွယံ သောတဝိညာဏဓာတု နာမ. ဃာနဝိညာဏဒွယံ ဃာနဝိညာဏဓာတု နာမ. ဇိဝှာဝိညာဏဒွယံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတု နာမ. ကာယဝိညာဏဒွယံ ကာယဝိညာဏဓာတု [Pg.496] နာမ. ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန စိတ္တဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆနစိတ္တဒွယဉ္စ မနောဓာတု နာမ. သေသာနိ အဋ္ဌသတံ စိတ္တာနိ မနောဝိညာဏဓာတု နာမ.

तेथे (त्यात) १२१ चित्ते धातूंच्या भेदाने सात प्रकारची होतात: चक्षु-विज्ञानधातू, श्रोत-विज्ञानधातू, घ्राण-विज्ञानधातू, जिव्हा-विज्ञानधातू, काय-विज्ञानधातू, मनोधातू आणि मनोविज्ञानधातू. त्यापैकी, दोन चक्षु-विज्ञानांना 'चक्षु-विज्ञानधातू' म्हणतात. दोन श्रोत-विज्ञानांना 'श्रोत-विज्ञानधातू' म्हणतात. दोन घ्राण-विज्ञानांना 'घ्राण-विज्ञानधातू' म्हणतात. दोन जिव्हा-विज्ञानांना 'जिव्हा-विज्ञानधातू' म्हणतात. दोन काय-विज्ञानांना 'काय-विज्ञानधातू' म्हणतात. पंचद्वारावर्जन चित्त आणि दोन संपटिच्छन चित्ते यांना 'मनोधातू' म्हणतात. उर्वरित एकशे आठ चित्तांना 'मनोविज्ञानधातू' म्हणतात.

ဒွိပညာသစေတသိကာနိ စ ရာသိဝသေန စတုဗ္ဗိဓာနိ ဘဝန္တိ, သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စ ဆ ပကိဏ္ဏကာနိ စ စုဒ္ဒသ ပါပါနိစ ပဉ္စဝီသတိ ကလျာဏာနိ စ.

आणि बावन्न चेतसिके समूहाच्या (राशीच्या) भेदाने चार प्रकारची होतात: सात सर्वचित्तसाधारण (सब्बचित्तक), सहा प्रकीर्णक, चौदा पाप (अकुशल) आणि पंचवीस कल्याण (शोभन).

စတုဝီသတိပစ္စယေသု စ ပန္နရသပစ္စယာ သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပာဒ သာဓာရဏာ ဟောန္တိ, အာရမ္မဏဉ္စ အနန္တရဉ္စ သမနန္တရဉ္စ သဟ ဇာတော စ အညမညဉ္စ နိဿယော စ ဥပနိဿယော စ ကမ္မဉ္စ အာဟာရော စ ဣန္ဒြိယဉ္စ သမ္ပယုတ္တော စ အတ္ထိ စ နတ္ထိ စ ဝိဂတော စ အဝိဂတော စ. န ဟိ ကိဉ္စိ စိတ္တံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ အာရမ္မဏေန ဝိနာ ဥပ္ပန္နံ နာမ အတ္ထိ. တထာ အနန္တရာဒီဟိ စ. အဋ္ဌပစ္စယာ ကေသဉ္စိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ပစ္စယာ သာဓာရဏာ ဟောန္တိ, ဟေတု စ အဓိပတိ စ ပုရေ ဇာတော စ အာသေဝနဉ္စ ဝိပါကော စ ဈာနဉ္စ မဂ္ဂေါ စ ဝိပ္ပယုတ္တော စ. တတ္ထ ဟေတု သဟေတုကစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ သာဓာရဏာ, အဓိပတိ စ သာဓိပတိဇဝနာနံ ဧဝ, ပုရေဇာတော စ ကေသဉ္စိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ, အာသေဝနဉ္စ ကုသလာကုသလကိရိယဇဝနာနံ ဧဝ, ဝိပါကော စ ဝိပါကစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ, ဈာနဉ္စ မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ, မဂ္ဂေါ စ သဟေတုကစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဧဝ, ဝိပ္ပယုတ္တော စ အရူပလောကေ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ နတ္ထိ, ဧကော ပစ္ဆာဇာတော ရူပဓမ္မာနံ ဧဝ ဝိသုံဘူတော ဟောတိ.

चोवीस प्रत्ययांपैकी पंधरा प्रत्यय सर्व चित्तोत्पादांना साधारण असतात: आरम्मण, अनन्तर, समनन्तर, सहजात, अञ्ञमञ्ञ, निस्सय, उपनिस्सय, कम्म, आहार, इन्द्रिय, सम्पयुत्त, अत्थि, नत्थि, विगत आणि अविगत. आरम्मण प्रत्ययाशिवाय कोणतेही चित्त किंवा चेतसिक उत्पन्न होत नाही. तसेच अनन्तर इत्यादी प्रत्ययांच्या बाबतीतही आहे. आठ प्रत्यय काही विशिष्ट चित्तोत्पादांसाठीच साधारण असतात: हेतु, अधिपती, पुरेजात, आसेवन, विपाक, झान, मग्ग आणि विप्पयुत्त. त्यापैकी, हेतु प्रत्यय केवळ सहेतुक चित्तोत्पादांनाच साधारण आहे; अधिपती प्रत्यय केवळ साधिपती जवनांनाच साधारण आहे; पुरेजात प्रत्यय केवळ काही विशिष्ट चित्तोत्पादांनाच साधारण आहे; आसेवन प्रत्यय केवळ कुशल, अकुशल आणि क्रिया जवनांनाच साधारण आहे; विपाक प्रत्यय केवळ विपाक चित्तोत्पादांनाच साधारण आहे; झान प्रत्यय केवळ मनोधातू आणि मनोविज्ञानधातूच्या चित्तोत्पादांनाच साधारण आहे; मग्ग प्रत्यय केवळ सहेतुक चित्तोत्पादांनाच साधारण आहे; विप्पयुत्त प्रत्यय अरूपलोकातील चित्तोत्पादांमध्ये नसतो; आणि एकटा पच्छाजात प्रत्यय केवळ रूपधर्मांसाठीच स्वतंत्रपणे लागू होतो.

တတြာယံ ဒီပနာ. သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စေတသိကာနိ နာမ, ဖဿော ဝေဒနာ သညာ စေတနာ ဧကဂ္ဂတာ ဇီဝိတံ မနသိကာရော. တတ္ထ စိတ္တံ အဓိပတိဇာတိကဉ္စ အာဟာရပစ္စယော စ ဣန္ဒြိယပစ္စယော စ. ဖဿော အာဟာရပစ္စယော. ဝေဒနာ ဣန္ဒြိယပစ္စယော စ ဈာန ပစ္စယော စ. စေတနာ ကမ္မပစ္စယော စ အာဟာရပစ္စယော စ. ဧကဂ္ဂတာ ဣန္ဒြိယပစ္စယော စ ဈာန ပစ္စယော စ မဂ္ဂပစ္စယော စ. ဇီဝိတံ ဣန္ဒြိယပစ္စယော. သေသာ ဒွေ ဓမ္မာ ဝိသေသပစ္စယာ န ဟောန္တိ.

येथे याचे सविस्तर स्पष्टीकरण दिले आहे. सात सर्वचित्तसाधारण चेतसिके म्हणजे: फस्स (स्पर्श), वेदना, सञ्ञा (संज्ञा), चेतना, एकग्गता (एकाग्रता), जीवित आणि मनसिकार (मनस्कार). त्यापैकी, चित्त हे अधिपती-जातीचे, आहारप्रत्यय आणि इंद्रियप्रत्यय असू शकते; फस्स हा केवळ आहारप्रत्यय आहे; वेदना ही इंद्रियप्रत्यय आणि झानप्रत्यय असू शकते; चेतना ही कम्मप्रत्यय आणि आहारप्रत्यय असू शकते; एकग्गता ही इंद्रियप्रत्यय, झानप्रत्यय आणि मग्गप्रत्यय असू शकते; जीवित हे केवळ इंद्रियप्रत्यय आहे; उर्वरित दोन धर्म (सञ्ञा आणि मनसिकार) कोणतेही विशेष प्रत्यय होत नाहीत.

စက္ခုဝိညာဏေ သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စေတသိကာနိ လဗ္ဘန္တိ, ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ သတ္တဟိ ပစ္စယေဟိ အညမညဿ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟဇာတေဟိ စ ဝိပ္ပယုတ္တဝဇ္ဇိတေဟိ တီဟိ မဇ္ဈိမသဟဇာတေဟိ စ. တေသွေဝ အဋ္ဌသု ဓမ္မေသု ဝိညာဏံ သေသာနံ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ အာဟာရပစ္စယေန စ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန စ ပစ္စယော ဟောတိ. ဖဿော အာဟာရပစ္စယေန, ဝေဒနာ ဣန္ဒြိယပစ္စယမတ္တေန, စေတနာ ကမ္မပစ္စယေန စ အာဟာရ ပစ္စယေန စ, ဧကဂ္ဂတာ ဣန္ဒြိယပစ္စယမတ္တေန[Pg.497], ဇီဝိတံ သေသာနံ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. စက္ခုဝတ္ထုရူပံ ပန တေသံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ ဆဟိ ဝတ္ထုပုရေဇာတေဟိ တသ္မိံ စက္ခုဝတ္ထုမှိ အာပါတမာဂတာနိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ရူပါရမ္မဏာနိ တေသံ စတူဟိ အာရမ္မဏ ပုရေဇာတေဟိ, အနန္တရနိရုဒ္ဓံ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တဉ္စ ပဉ္စဟိ အနန္တရေဟိ, ပုဗ္ဗေ ကတံ ကုသလကမ္မံ ဝါ အကုသလကမ္မံ ဝါ ကုသလဝိပါကာနံ ဝါ အကုသလဝိပါကာနံ ဝါ တေသံ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန, ကမ္မ သဟာယဘူတာနိ ပုရိမဘဝေ အဝိဇ္ဇာတဏှူပါဒါနာနိ စ ဣမသ္မိံ ဘဝေ အာဝါသပုဂ္ဂလဥတုဘောဇနာဒယော စ တေသံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ ပကတူပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဟေတု စ အဓိပတိ စ ပစ္ဆာဇာတော စ အာသေဝနဉ္စ ဈာနဉ္စ မဂ္ဂေါစာတိ ဆပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, အဋ္ဌာရသပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. ယထာ စ ဣမသ္မိံ စိတ္တေ, တထာ သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဆ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, အဋ္ဌာရသပစ္စယာ လဗ္ဘန္တီတိ.

चक्षु-विज्ञानात सात सर्वचित्तसाधारण चेतसिके प्राप्त होतात, विज्ञानासह मिळून आठ नामधर्म होतात. हे सर्व धर्म सात प्रत्ययांद्वारे एकमेकांशी संबंधित असतात: चार महा-सहजात आणि विप्रयुक्त वगळता तीन मध्यम-सहजात प्रत्यय. या आठ धर्मांमध्ये, विज्ञान हे उर्वरित सात धर्मांसाठी आहारप्रत्यय आणि इंद्रियप्रत्ययाने प्रत्यय (कारण) होते. फस्स हा आहारप्रत्ययाने, वेदना ही केवळ इंद्रियप्रत्ययाने, चेतना ही कम्मप्रत्यय आणि आहारप्रत्ययाने, एकग्गता ही केवळ इंद्रियप्रत्ययाने, आणि जीवित हे उर्वरित सात धर्मांसाठी इंद्रियप्रत्ययाने प्रत्यय होते. चक्षुवत्थु-रूप हे त्या आठ धर्मांसाठी सहा प्रकारच्या 'वत्थु-पुरेजात' प्रत्ययाने; त्या चक्षुवत्थूच्या क्षेत्रात आलेले वर्तमान रूपाचे आलंबन (रूपांरम्मण) हे चार प्रकारच्या 'आरम्मण-पुरेजात' प्रत्ययाने; चक्षु-विज्ञानाच्या उत्पत्तीपूर्वीच निरुद्ध झालेले पंचद्वारावर्जन चित्त हे पाच प्रकारच्या 'अनन्तर' प्रत्ययाने; पूर्वी केलेले कुशल किंवा अकुशल कर्म हे अनुक्रमे कुशल किंवा अकुशल विपाकांसाठी 'नानाक्षणिक-कम्म' प्रत्ययाने; आणि पूर्वजन्मातील कर्माचे सहायक असलेले अविज्जा, तण्हा व उपादान, तसेच या जन्मातील निवासस्थान, व्यक्ती, ऋतू, भोजन इत्यादी हे त्या आठ धर्मांसाठी 'पकतूपनिस्सय' प्रत्ययाने प्रत्यय होतात. या चित्तात हेतु, अधिपती, पच्छाजात, आसेवन, झान आणि मग्ग हे सहा प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत, तर उर्वरित अठरा प्रत्यय प्राप्त होतात. ज्याप्रमाणे या चित्तात हे सहा प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत आणि अठरा प्रत्यय प्राप्त होतात, त्याचप्रमाणे श्रोत-विज्ञान इत्यादींमध्येही सहा प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत आणि अठरा प्रत्यय प्राप्त होतात.

ပဉ္စဝိညာဏေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

पंचविज्ञानांमधील प्रत्यय-संबंधांची पद्धती समाप्त झाली.

အဟေတုက စိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

अहेतुक चित्तोत्पादांमधील प्रत्यय-संबंधांची पद्धती.

ဆ ပကိဏ္ဏကာနိ စေတသိကာနိ နာမ, ဝိတက္ကော ဝိစာရော အဓိမောက္ခော ဝီရိယံ ပီတိ ဆန္ဒော. တတ္ထ ဝိတက္ကော ဈာနပစ္စယော စ မဂ္ဂပစ္စယော စ. ဝိစာရော ဈာနပစ္စယော. ဝီရိယံ အဓိပတိဇာတိကဉ္စ ဣန္ဒြိယပစ္စယော စ မဂ္ဂပစ္စယော စ. ပီတိ ဈာနပစ္စယော. ဆန္ဒော အဓိပတိဇာတိကော. အဓိမောက္ခော ပန ဝိသေသပစ္စယော န ဟောတိ.

सहा प्रकीर्णक चेतसिके म्हणजे: वितक्क (वितर्क), विचार, अधिमोक्ख (अधिमोक्ष), वीरिय (वीर्य), पीती (प्रीती) आणि छन्द (छंद). त्यापैकी, वितक्क हा झानप्रत्यय आणि मग्गप्रत्यय आहे. विचार हा केवळ झानप्रत्यय आहे. वीरिय हे अधिपती-जातीचे, इंद्रियप्रत्यय आणि मग्गप्रत्यय आहे. पीती हा झानप्रत्यय आहे. छन्द हा अधिपती-जातीचा आहे. अधिमोक्ख हा कोणताही विशेष प्रत्यय होत नाही.

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆနစိတ္တဒွယဉ္စ ဥပေက္ခာသန္တီရဏ ဒွယဉ္စာတိ ပဉ္စသု စိတ္တေသု ဒသ စေတသိကာနိ လဗ္ဘန္တိ, သတ္တ သဗ္ဗ စိတ္တိကာနိ စ ပကိဏ္ဏကေသု ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ အဓိမောက္ခော စ. ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ ပစ္စေကံ ဧကာဒသ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဣမေသု စိတ္တေသု ဈာနကိစ္စံ လဗ္ဘတိ. ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာ စ ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ ဈာနပစ္စယံ သာဓေန္တိ. ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တံ ပန ကိရိယစိတ္တံ ဟောတိ, ဝိပါကပစ္စယော နတ္ထိ. နာနာက္ခဏိကကမ္မဉ္စ ဥပနိဿယဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ဝိပါကပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဆ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. ဈာနပစ္စယေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌာရသပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. သေသေသု စတူသု ဝိပါကစိတ္တေသု ပဉ္စ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. ဝိပါကပစ္စယေန စ ဈာနပစ္စယေန စ သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

पंचद्वारावर्जन चित्त, दोन संपटिच्छन चित्ते आणि दोन उपेक्षा-संतीरण चित्ते अशा पाच चित्तांमध्ये दहा चेतसिके प्राप्त होतात: सात सर्वचित्तसाधारण आणि प्रकीर्णकांपैकी वितक्क, विचार व अधिमोक्ख. विज्ञानासह मिळून प्रत्येक चित्तात अकरा नामधर्म होतात. या चित्तांमध्ये झान-कृत्य प्राप्त होते. वेदना, एकग्गता, वितक्क आणि विचार हे झानप्रत्यय सिद्ध करतात. परंतु पंचद्वारावर्जन चित्त हे क्रियाचित्त असल्याने तेथे विपाकप्रत्यय नसतो. नानाक्षणिक कर्म हे उपनिस्सयाच्या स्थानावर असते. विपाकप्रत्ययासह सहा प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत. झानप्रत्ययासह अठरा प्रत्यय प्राप्त होतात. उर्वरित चार विपाकचित्तांमध्ये पाच प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत. विपाकप्रत्यय आणि झानप्रत्ययांसह एकोणीस प्रत्यय प्राप्त होतात.

သောမနဿသန္တီရဏေ ပီတိယာ သဒ္ဓိံ ဧကာဒသစေတသိကာ ယုဇ္ဇန္တိ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တေ စ ဝီရိယေန သဒ္ဓိံ ဧကာဒသာတိ ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ ဒွါဒသ [Pg.498] နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တေ ပန ပီတိယာ စ ဝီရိယေန စ သဒ္ဓိံ ဒွါဒသ စေတသိကာနိ ယုဇ္ဇန္တိ. ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ တေရသ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. တတ္ထ သောမနဿသန္တီရဏေ ဈာနင်္ဂေသု ပီတိမတ္တံ အဓိကံ ဟောတိ, ပုဗ္ဗေ ဥပေက္ခာသန္တီရဏဒွယေ ဝိယ ပဉ္စပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. ဧကူနဝီသတိပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. မနောဒွါရာ ဝဇ္ဇနစိတ္တေ စ ဝီရိယမတ္တံ အဓိကံ ဟောတိ, တဉ္စ ဣန္ဒြိယကိစ္စ ဈာန ကိစ္စာနိသာဓေတိ. အဓိပတိကိစ္စဉ္စ မဂ္ဂကိစ္စဉ္စ န သာဓေတိ. ကိရိယ စိတ္တတ္တာဝိပါကပစ္စယော စ နတ္ထိ. ပုဗ္ဗေ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တေ ဝိယ ဝိပါက ပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဆ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. ဈာနပစ္စယေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌရသ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တေပိ ကိရိယစိတ္တတ္တာ ဝိပါကပစ္စယော နတ္ထိ, ဇဝနစိတ္တတ္တာ ပန အာသေဝနံ အတ္ထိ, ဝိပါကပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. အာသေဝနပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

सोमनस्य-संतिरण चित्तामध्ये प्रीतीसह अकरा चैतसिक जोडलेले असतात. मनोद्वारावर्जन चित्तामध्ये वीर्यासह अकरा चैतसिक असतात आणि विज्ञानासह (चित्तासह) बारा नामधर्म होतात. हसितुत्पाद चित्तामध्ये मात्र प्रीती आणि वीर्य या दोघांसह बारा चैतसिक जोडलेले असतात; विज्ञानासह तेरा नामधर्म होतात. त्यामध्ये, सोमनस्य-संतिरण चित्तात ध्यान-अंगांच्या बाबतीत केवळ प्रीती अधिक असते; पूर्वीच्या दोन उपेक्षा-संतिरण चित्तांप्रमाणे पाच प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत, एकोणीस प्रत्यय प्राप्त होतात. मनोद्वारावर्जन चित्तामध्ये केवळ वीर्य अधिक असते, आणि ते इंद्रियकृत्य व ध्यानकृत्य साधते; परंतु अधिपतिकृत्य आणि मार्गकृत्य साधत नाही. क्रियाचित्त असल्यामुळे विपाकप्रत्ययही नसतो. पूर्वीच्या पंचद्वारावर्जन चित्ताप्रमाणे विपाकप्रत्ययासह सहा प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत, ध्यानप्रत्ययासह अठरा प्रत्यय प्राप्त होतात. हसितुत्पाद चित्तामध्ये देखील क्रियाचित्त असल्यामुळे विपाकप्रत्यय नसतो, परंतु जवनचित्त असल्यामुळे आसेवनप्रत्यय असतो; म्हणून विपाकप्रत्ययासह पाच प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत, आसेवनप्रत्ययासह एकोणीस प्रत्यय प्राप्त होतात.

အဟေတုကစိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

अहेतुक चित्तोत्पादांमधील प्रत्यय-संबंधांची योजना समाप्त झाली.

အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

अकुशल चित्तोत्पादांमधील प्रत्यय-संबंधांची योजना.

ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တာနိ, ဒွေ မောဟမူလိကာနိ အဋ္ဌ လောဘ မူလိကာနိ ဒွေ ဒေါသမူလိကာနိ. စုဒ္ဒသ ပါပစေတသိကာနိ နာမ မောဟော အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပံ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ ဣဒံ မောဟစတုက္ကံ နာမ. လောဘော ဒိဋ္ဌိ မာနောတိ ဣဒံ လောဘတိက္ကံ နာမ. ဒေါသော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ ကုက္ကုစ္စန္တိ ဣဒံ ဒေါသစတုက္ကံ နာမ. ထိနံ မိဒ္ဓံ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣဒံ ဝိသုံ တိက္ကံ နာမ.

बारा अकुशल चित्ते आहेत: दोन मोहमुलीक (मोहावर आधारित), आठ लोभमुलीक (लोभावर आधारित) आणि दोन द्वेषमुलीक (द्वेषावर आधारित). चौदा पापचैतसिक (अकुशल चैतसिक) आहेत: मोह, अहीरिक (निर्लज्जपणा), अनोत्तप्प (बेफिक्री) आणि उद्धच्च (विक्षेप) - या चौघांना 'मोहचतुष्क' म्हणतात. लोभ, दृष्टी (दिट्ठी) आणि मान (अभिमान) - या तिघांना 'लोभत्रिक' म्हणतात. द्वेष (दोस), ईर्ष्या (इस्सा), मत्सर (मच्छरिय) आणि कुक्कुच्च (पश्चात्ताप) - या चौघांना 'द्वेषचतुष्क' म्हणतात. थीन (आळस), मिद्ध (तंद्री) आणि विचिकित्सा (संशय) - या तिघांना 'स्वतंत्र त्रिक' म्हणतात.

တတ္ထ လောဘော ဒေါသော မောဟောတိ တယော မူလဓမ္မာ ဟေတုပစ္စယာ, ဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂပစ္စယော, သေသာ ဒသဓမ္မာ ဝိသေသပစ္စယာ န ဟောန္တိ.

त्यामध्ये लोभ, द्वेष आणि मोह हे तीन मूळ धर्म 'हेतुप्रत्यय' आहेत; दृष्टी (दिट्ठी) हा 'मार्गप्रत्यय' आहे; उर्वरित दहा धर्म विशेष प्रत्यय होत नाहीत.

တတ္ထ ဒွေ မောဟမူလိကာနိ နာမ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စ သမ္ပယုတ္တစိတ္တံ. တတ္ထ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တစိတ္တေ ပန္နရသ စေတသိကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စ ဝိတက္ကော ဝိစာရော ဝီရိယန္တိ တီဏိ ပကိဏ္ဏကာနိ စ ပါပစေတသိကေသု မောဟစတုက္ကဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ စာတိ, စိတ္တေန သဒ္ဓိံ သောဠသ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဟေတု ပစ္စယောပိ မဂ္ဂပစ္စယောပိ လဗ္ဘန္တိ. တတ္ထ မောဟော ဟေတုပစ္စယော, ဝိတက္ကော စ ဝီရိယဉ္စ မဂ္ဂပစ္စယော, ဧကဂ္ဂတာ ပန ဝိစိကိစ္ဆာယ ဒုဋ္ဌတ္တာ ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဣန္ဒြိယကိစ္စဉ္စ မဂ္ဂကိစ္စဉ္စ န သာဓေတိ, ဈာနကိစ္စမတ္တံ သာဓေတိ. အဓိပတိ စ ပစ္ဆာဇာတော ဝိပါကော စာတိ တယော ပစ္စယာန လဗ္ဘန္တိ, သေသာ ဧကဝီသတိပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ. ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တစိတ္တေပိ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယ အဓိမောက္ခေန သဒ္ဓိံ ပန္နရသေဝ စေတသိကာနိ, သောဠသေဝ နာမဓမ္မာ ဟောန္တိ[Pg.499]. ဣမသ္မိံ စိတ္တေ ဧကဂ္ဂတာ ဣန္ဒြိယ ကိစ္စဉ္စ ဈာနကိစ္စဉ္စ မဂ္ဂကိစ္စဉ္စ သာဓေတိ, တယော ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, ဧကဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

त्यामध्ये दोन मोहमुलीक चित्ते म्हणजे: विचिकित्सा-संप्रयुक्त चित्त आणि उद्धच्च-संप्रयुक्त चित्त. त्यापैकी विचिकित्सा-संप्रयुक्त चित्तामध्ये पंधरा चैतसिक उत्पन्न होतात: सात सर्वचित्तसाधारण चैतसिक, आणि वितर्क, विचार व वीर्य हे तीन प्रकीर्णक चैतसिक, आणि पापचैतसिकांमधील मोहचतुष्क व विचिकित्सा; अशा प्रकारे चित्तासह सोळा नामधर्म होतात. या चित्तामध्ये हेतुप्रत्यय आणि मार्गप्रत्यय देखील प्राप्त होतात. त्यामध्ये मोह हा 'हेतुप्रत्यय' आहे; वितर्क आणि वीर्य हे 'मार्गप्रत्यय' आहेत; परंतु एकाग्रता ही विचिकित्सेमुळे दूषित झाल्यामुळे या चित्तात इंद्रियकृत्य आणि मार्गकृत्य साधत नाही, केवळ ध्यानकृत्य साधते. अधिपती, पश्चाज्जात आणि विपाक हे तीन प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत; उर्वरित एकवीस प्रत्यय प्राप्त होतात. उद्धच्च-संप्रयुक्त चित्तामध्ये देखील विचिकित्सा सोडून अधिमोक्षासह पंधराच चैतसिक असतात आणि सोळाच नामधर्म होतात. या चित्तामध्ये एकाग्रता ही इंद्रियकृत्य, ध्यानकृत्य आणि मार्गकृत्य साधते; म्हणून तीन प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत, एकवीस प्रत्यय प्राप्त होतात.

အဋ္ဌသု လောဘမူလိကစိတ္တေသု ပန သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ စ ဆ ပကိဏ္ဏကာနိ စ ပါပေသု မောဟစတုက္ကဉ္စ လောဘတိက္ကဉ္စ ထိနမိဒ္ဓဉ္စာတိ ဒွါဝီသတိ စေတသိကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တေသု လောဘော စ မောဟောစာတိ ဒွေ မူလာနိ ဟေတုပစ္စယော. ဆန္ဒော စ စိတ္တဉ္စ ဝီရိယဉ္စာတိ တယော အဓိပတိဇာတိကာ ကဒါစိ အဓိပတိကိစ္စံ သာဓေန္တိ, အာရမ္မဏာဓိပတိပိ ဧတ္ထ လဗ္ဘတိ. စေတနာ ကမ္မပစ္စယော. တယော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော. စိတ္တဉ္စ ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာ စ ဇီဝိတဉ္စ ဝီရိယဉ္စာတိ ပဉ္စ ဣန္ဒြိယဓမ္မာ ဣန္ဒြိယပစ္စယော. ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ ပီတိ စ ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာစာတိ ပဉ္စ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော. ဝိတက္ကော စ ဧကဂ္ဂတာ စ ဒိဋ္ဌိ စ ဝီရိယဉ္စာတိ စတ္တာရိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယော. ပစ္ဆာဇာတော စ ဝိပါကော စာတိ ဒွေ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ. သေသာ ဒွါဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

आठ लोभमुलीक चित्तांमध्ये मात्र सात सर्वचित्तसाधारण, सहा प्रकीर्णक, आणि पापचैतसिकांमधील मोहचतुष्क, लोभत्रिक व थिन-मिद्ध (आळस-तंद्री) मिळून बावीस चैतसिक उत्पन्न होतात. त्यामध्ये लोभ आणि मोह ही दोन मुळे 'हेतुप्रत्यय' आहेत. छंद, चित्त आणि वीर्य हे तीन अधिपती-जातीचे धर्म कधीकधी अधिपतिकृत्य साधतात; येथे आलंबनाधिपती देखील प्राप्त होतो. चेतना हा 'कर्मप्रत्यय' आहे. तीन आहार हे 'आहारप्रत्यय' आहेत. चित्त, वेदना, एकाग्रता, जीवित आणि वीर्य हे पाच इंद्रियधर्म 'इंद्रियप्रत्यय' आहेत. वितर्क, विचार, प्रीती, वेदना आणि एकाग्रता हे पाच ध्यान-अंग 'ध्यानप्रत्यय' आहेत. वितर्क, एकाग्रता, दृष्टी (दिट्ठी) आणि वीर्य हे चार मार्ग-अंग 'मार्गप्रत्यय' आहेत. पश्चाज्जात आणि विपाक हे दोन प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत. उर्वरित बावीस प्रत्यय प्राप्त होतात.

ဒွီသု ဒေါသမူလိကစိတ္တေသု ပီတိဉ္စ လောဘတိက္ကဉ္စ ပဟာယ ဒေါသစတုက္ကေန သဒ္ဓိံ ဒွါဝီသတိ ဧဝ စေတသိကာနိ, ဒေါသော စ မောဟော စ ဒွေ မူလာနိ, တယော အဓိပတိ ဇာတိကာ, တယော အာဟာရာ, ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ, စတ္တာရိ ဈာနင်္ဂါနိ, တီဏိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ. ဧတ္ထာပိ ဒွေ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, ဒွါဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

दोन द्वेषमुलीक चित्तांमध्ये प्रीती आणि लोभत्रिक सोडून, द्वेषचतुष्कासह बावीस चैतसिक असतात. द्वेष आणि मोह ही दोन मुळे (हेतुप्रत्यय) आहेत; तीन अधिपती-जातीचे धर्म, तीन आहार, पाच इंद्रिये, चार ध्यान-अंगे (प्रीती सोडून) आणि तीन मार्ग-अंगे (वितर्क, एकाग्रता आणि वीर्य) असतात. येथे देखील दोन प्रत्यय (पश्चाज्जात आणि विपाक) प्राप्त होत नाहीत, बावीस प्रत्यय प्राप्त होतात.

အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

अकुशल चित्तोत्पादांमधील प्रत्यय-संबंधांची योजना समाप्त झाली.

စိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

चित्तोत्पादांमधील प्रत्यय-संबंधांची योजना.

ဧကနဝုတိ သောဘဏစိတ္တာနိ နာမ, စတုဝီသတိ ကာမ သောဘဏစိတ္တာနိ ပန္နရသ ရူပစိတ္တာနိ ဒွါဒသ အရူပစိတ္တာနိ စတ္တာလီသ လောကုတ္တရစိတ္တာနိ. တတ္ထ စတုဝီသတိ ကာမသောဘဏ စိတ္တာနိ နာမ အဋ္ဌ ကာမကုသလစိတ္တာနိ အဋ္ဌ ကာမသောဘဏဝိပါက စိတ္တာနိ အဋ္ဌ ကာမသောဘဏကိရိယစိတ္တာနိ.

एक्याण्णव शोभन चित्ते आहेत: चोवीस काम-शोभन चित्ते, पंधरा रूप-चित्ते, बारा अरूप-चित्ते आणि चाळीस लोकोत्तर चित्ते. त्यामध्ये चोवीस काम-शोभन चित्ते म्हणजे: आठ काम-कुशल चित्ते, आठ काम-शोभन विपाक चित्ते आणि आठ काम-शोभन क्रिया चित्ते.

ပဉ္စ ဝီသတိ ကလျာဏစေတသိကာနိ နာမ, အလောဘော အဒေါသော အမောဟောစေတိ တီဏိ ကလျာဏမူလိကာနိ စ သဒ္ဓါ စ သတိ စ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ တတြမဇ္ဈတ္တတာ စ ကာယပဿဒ္ဓိ စ စိတ္တ ပဿဒ္ဓိ စ ကာယလဟုတာ စ စိတ္တလဟုတာ စ ကာယမုဒုတာ စ စိတ္တ မုဒုတာ စ ကာယကမ္မညတာ စ စိတ္တ ကမ္မညတာ စ ကာယပါဂုညတာ စ စိတ္တပါဂုညတာ စ ကာယုဇုကတာ စ စိတ္တုဇုကတာ [Pg.500] စ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါတိ တိဿော ဝိရတိယော စ ကရုဏာ မုဒိတာတိ ဒွေ အပ္ပမညာယော စ.

पंचवीस कल्याण (शोभन) चैतसिक आहेत: अलोभ, अद्वेष आणि अमोह हे तीन कल्याणमूलक (शोभन हेतू) चैतसिक; आणि श्रद्धा, सती (स्मृती), हिरी (लज्जा), ओत्तप्प (भय), तत्रमज्झत्तता (चित्त-समता), कायप्रस्रब्धी (चैतसिक-शांतता), चित्तप्रस्रब्धी (चित्त-शांतता), कायलघुता (चैतसिक-हळुवारपणा), चित्तलघुता (चित्त-हळुवारपणा), कायमृदुता (चैतसिक-मृदुता), चित्तमृदुता (चित्त-मृदुता), कायकर्मण्यता (चैतसिक-कार्यक्षमता), चित्तकर्मण्यता (चित्त-कार्यक्षमता), कायप्रागुण्यता (चैतसिक-प्रवीणता), चित्तप्रागुण्यता (चित्त-प्रवीणता), कायऋजुता (चैतसिक-सरळपणा), चित्तऋजुता (चित्त-सरळपणा); सम्यक् वाचा, सम्यक् कर्मान्त आणि सम्यक् आजीव या तीन विरती; आणि करुणा व मुदिता या दोन अप्रमाण (असीम) भावना.

တတ္ထ တီဏိ ကလျာဏမူလာနိ ဟေတုပစ္စယော, အမောဟော ပန အဓိပတိပစ္စယေ ဝီမံသာဓိပတိနာမ, ဣန္ဒြိယပစ္စယေ ပညိန္ဒြိယံ နာမ, မဂ္ဂပစ္စယေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ. သဒ္ဓါ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ နာမ. သတိ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ သတိန္ဒြိယံ နာမ, မဂ္ဂပစ္စယေ သမ္မာသတိ နာမ. တိဿော ဝိရတိယော မဂ္ဂပစ္စယော, သေသာ သတ္တရသ ဓမ္မာ ဝိသေသပစ္စယာ န ဟောန္တိ.

त्यामध्ये तीन कल्याणमुळे (शोभन हेतू) 'हेतुप्रत्यय' आहेत; अमोह हा अधिपतीप्रत्ययात 'विमंसाधिपती' नावाने, इंद्रियप्रत्ययात 'प्रज्ञेंद्रिय' नावाने आणि मार्गप्रत्ययात 'सम्यक् दृष्टी' नावाने प्रकट होतो. श्रद्धा ही इंद्रियप्रत्ययात 'श्रद्धेंद्रिय' नावाने असते. सती (स्मृती) ही इंद्रियप्रत्ययात 'स्मृतींद्रिय' नावाने आणि मार्गप्रत्ययात 'सम्यक् स्मृती' नावाने असते. तीन विरती 'मार्गप्रत्यय' आहेत; उर्वरित सतरा धर्म विशेष प्रत्यय होत नाहीत.

အဋ္ဌသု ကာမကုသလစိတ္တေသု အဋ္ဌတိံသ စေတသိကာနိ သင်္ဂယှန္တိ, သတ္တ သဗ္ဗစိတ္တိကာနိ ဆ ပကိဏ္ဏကာနိ ပဉ္စဝီသတိ ကလျာဏာနိ. တေသု စ ပီတိ စတူသု သောမနဿိကေသု ဧဝ, အမောဟော စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု ဧဝ, တိဿော ဝိရတိယော သိက္ခာပဒသီလပူရဏ ကာလေ ဧဝ, ဒွေ အပ္ပမညာယော သတ္တေသု ကာရုညမောဒနာကာရေသု ဧဝါတိ. ဣမေသုပိ အဋ္ဌသု စိတ္တေသု ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကလျာဏမူလာနိ ဟေတုပစ္စယော, ဆန္ဒော စ စိတ္တဉ္စ ဝီရိယဉ္စ ဝီမံသာစာတိ စတူသု အဓိပတိဇာတိကေသု ဧကမေကောဝ ကဒါစိ အဓိပတိပစ္စယော. စေတနာ ကမ္မပစ္စယော. တယော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော. စိတ္တဉ္စ ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာ စ ဇီဝိတဉ္စ သဒ္ဓါ စ သတိ စ ဝီရိယဉ္စ ပညာစာတိ အဋ္ဌ ဣန္ဒြိယာနိ ဣန္ဒြိယပစ္စယော. ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ ပီတိ စ ဝေဒနာ စ ဧကဂ္ဂတာစာတိ ပဉ္စဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော. ပညာ စ ဝိတက္ကော စ တိဿော ဝိရတိယော စ သတိ စ ဝီရိယဉ္စ ဧကဂ္ဂတာစာတိ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယော. ဣမေသုပိ အဋ္ဌသု စိတ္တေသု ပစ္ဆာဇာတော စ ဝိပါကောစာတိ ဒွေ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, သေသာ ဒွါဝီသတိပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

आठ कामावचर कुशल चित्तांमध्ये अडतीस चैतसिक समाविष्ट होतात: सात सर्वचित्तसाधारण, सहा प्रकीर्णक आणि पंचवीस शोभन. त्यांपैकी, प्रीती केवळ चार सोमनस्य-सहगत चित्तांमध्येच समाविष्ट होते; अमोह केवळ चार ज्ञानसंप्रयुक्त चित्तांमध्येच समाविष्ट होतो; तीन विरती केवळ शिक्षापद आणि शीलाचे पालन करतेवेळीच समाविष्ट होतात; आणि दोन अप्रमाण्य केवळ प्राण्यांच्या दुःख किंवा सुखाविषयी कारुण्य व मोदन (सहानुभूती) भाव असतानाच उत्पन्न होतात. या आठ चित्तांमध्ये दोन किंवा तीन शोभन मुळे हे 'हेतुप्रत्यय' असतात. छंद, चित्त, वीर्य आणि विमंसा या चार अधिपतींपैकी कोणताही एकच कधीतरी 'अधिपतिप्रत्यय' होतो. चेतना हा 'कम्मप्रत्यय' आहे. तीन आहार हे 'आहारप्रत्यय' आहेत. चित्त, वेदना, एकाग्रता, जीवित, श्रद्धा, सती, वीर्य आणि प्रज्ञा हे आठ इंद्रिय 'इंद्रियप्रत्यय' आहेत. वितर्क, विचार, प्रीती, वेदना आणि एकाग्रता हे पाच ध्यान-अंग 'ध्यानप्रत्यय' आहेत. प्रज्ञा, वितर्क, तीन विरती, सती, वीर्य आणि एकाग्रता हे आठ मार्ग-अंग 'मार्गप्रत्यय' आहेत. म्हणून, या आठ चित्तांमध्ये केवळ 'पच्छाजात' आणि 'विपाक' हे दोन प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत; उर्वरित बावीस प्रत्यय प्राप्त होतात.

အဋ္ဌသု ကာမသောဘဏကိရိယစိတ္တေသု တိဿော ဝိရတိယော န လဗ္ဘန္တိ, ကုသလေသု ဝိယ ဒွေ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, ဒွါဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

आठ कामावचर शोभन क्रियाचित्तांमध्ये तीन विरती प्राप्त होत नाहीत. कुशल चित्तांप्रमाणेच येथेही दोन प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत आणि बावीस प्रत्यय प्राप्त होतात.

အဋ္ဌသု ကာမသောဘဏဝိပါကေသု တိဿော ဝိရတိယော စ ဒွေ အပ္ပမညာယော စ န လဗ္ဘန္တိ. အဓိပတိပစ္စယော စ ပစ္ဆာဇာတော စ အာသေဝနဉ္စာတိ တယော ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ, ဧကဝီသတိ ပစ္စယာ လဗ္ဘန္တိ.

आठ कामावचर शोभन विपाक चित्तांमध्ये तीन विरती आणि दोन अप्रमाण्य प्राप्त होत नाहीत. अधिपतिप्रत्यय, पच्छाजातप्रत्यय आणि आसेवनप्रत्यय हे तीन प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत; उर्वरित एकवीस प्रत्यय प्राप्त होतात.

ဥပရိ ရူပါရူပလောကုတ္တရစိတ္တေသုပိ ဒွါဝီသတိပစ္စယတော အတိရေကံ နတ္ထိ. တသ္မာ စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တကာမကုသလ စိတ္တေသု ဝိယ ဣမေသု ပစ္စယဃဋနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

वरील रूप, अरूप आणि लोकोत्तर चित्तांमध्येही बावीस प्रत्ययांपेक्षा अधिक प्रत्यय नसतात. म्हणून, चार ज्ञानसंप्रयुक्त कामावचर कुशल चित्तांप्रमाणेच या चित्तांमध्ये प्रत्ययांची जुळणी समजून घ्यावी.

ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ တာနိ စိတ္တာနိ ကာမစိတ္တတော မဟန္တ တရာနိ စ ပဏီတတရာနိ စ ဟောန္တီတိ. အာသေဝနမဟန္တတ္တာ. တာနိ ဟိ စိတ္တာနိ ဘာဝနာကမ္မဝိသေသေဟိ [Pg.501] သိဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ တေသု အာသေဝနပစ္စယော မဟန္တော ဟောတိ. အာသေဝန မဟန္တတ္တာ စ ဣန္ဒြိယပစ္စယောပိ ဈာနပစ္စယောပိ မဂ္ဂပစ္စယောပိ အညေပိ ဝါ တေသံ ပစ္စယာ မဟန္တာ ဟောန္တိ. ပစ္စယာနံ ဥပရူပရိ မဟန္တတ္တာ တာနိ စိတ္တာနိ ဥပရူပရိ စ ကာမစိတ္တတော မဟန္တတရာနိ စ ပဏီတတရာနိ စ ဟောန္တီတိ.

जर असे आहे, तर ती चित्ते कामावचर चित्तांपेक्षा अधिक महान आणि अधिक प्रणीत का असतात? आसेवनाच्या महानतेमुळे. कारण ती चित्ते विशिष्ट भावनाकर्मांद्वारे (ध्यानसाधनेच्या अभ्यासाने) सिद्ध झालेली असतात, म्हणून त्यांच्यामध्ये आसेवनप्रत्यय महान असतो. आसेवनाच्या महानतेमुळे इंद्रियप्रत्यय, ध्यानप्रत्यय, मार्गप्रत्यय आणि त्यांचे इतर प्रत्यय देखील महान होतात. प्रत्ययांच्या उत्तरोत्तर महानतेमुळे, ती चित्ते देखील कामावचर चित्तांपेक्षा उत्तरोत्तर अधिक महान आणि अधिक प्रणीत होतात.

စိတ္တုပ္ပာဒေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

चित्तोत्पादांमधील प्रत्यय-जुळणीची पद्धत समाप्त झाली.

ရူပကလာပေသု ပစ္စယဃဋနာနယော

रूपकलापांमधील प्रत्यय-जुळणीची पद्धत

ရူပကလာပေသု ပစ္စယဃဋနာနယော ဝုစ္စတေ. အဋ္ဌဝီသတိ ရူပါနိ နာမ, စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော. ပဉ္စ ပသာဒရူပါနိ စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှာ ကာယော. ပဉ္စ ဂေါစရရူပါနိ ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓော ရသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ တိဝိဓံ ပထဝီဖောဋ္ဌဗ္ဗံ တေဇောဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဝါယောဖောဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒွေ ဘာဝရူပါနိ ဣတ္ထိဘာဝရူပံ ပုမ္ဘာဝရူပံ. ဧကံ ဇီဝိတရူပံ, ဧကံ ဟဒယရူပံ. ဧကံ အာဟာရရူပံ. ဧကံ အာကာသဓာတုရူပံ. ဒွေ ဝိညတ္တိရူပါနိ ကာယဝိညတ္တိရူပံ ဝစီဝိညတ္တိ ရူပံ. တီဏိ ဝိကာရရူပါနိ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ. စတ္တာရိ လက္ခဏရူပါနိ ဥပစယော သန္တတိ ဇရတာ အနိစ္စတာ.

रूपकलापांमधील प्रत्यय-जुळणीची पद्धत सांगितले जात आहे. अठ्ठावीस रूपे म्हणजे: चार महाभूते - पठवी, आपो, तेजो, वायो. पाच प्रसादरूपे - चक्षु, सोत, घान, जिव्हा, काय. पाच गोचररूपे - रूप, सद्द, गंध, रस, फोठ्ठब्ब. त्यांपैकी फोठ्ठब्ब (स्पर्श) तीन प्रकारचा आहे - पठवी-स्पर्श, तेजो-स्पर्श आणि वायो-स्पर्श. दोन भावरूपे - स्त्रीभावरूप आणि पुंभावरूप. एक जीवितरूप. एक हृदयवस्तुरूप. एक आहाररूप. एक आकाशधातुरूप. दोन विज्ञप्तिरूपे - कायविज्ञप्तिरूप आणि वचीविज्ञप्तिरूप. तीन विकाररूपे - लहुता, मुदुता, कम्मञ्ञता. चार लक्षणरूपे - उपचय, संतती, जरता आणि अनित्यता.

တတ္ထ ဆ ရူပဓမ္မာ ရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စ ဇီဝိတရူပဉ္စ အာဟာရရူပဉ္စ. တတ္ထ စတ္တာရိ မဟာ ဘူတာနိ အညမညဿ ပဉ္စဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သဟဇာတေန စ အညမညေန စ နိဿယေန စ အတ္ထိယာ စ အဝိဂတေနစ. သဟဇာတာနံ ဥပါဒါရူပါနံ အညမညဝဇ္ဇိတေဟိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဇီဝိတရူပံ သဟဇာတာနံ ကမ္မဇရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော. အာဟာရရူပံ သဟဇာတာနဉ္စ အသဟဇာတာနဉ္စ သဗ္ဗေသံ အဇ္ဈတ္တရူပဓမ္မာနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော.

त्यांपैकी सहा रूपधर्म हे रूपधर्मांचे प्रत्यय होतात: चार महाभूते, जीवितरूप आणि आहाररूप. त्यांपैकी चार महाभूते एकमेकांसाठी पाच प्रत्ययांनी प्रत्यय होतात: सहजात, अञ्ञमञ्ञ, निस्सय, अत्थि आणि अविगत. ती आपल्या सहजात उपादारूपांसाठी 'अञ्ञमञ्ञ' वगळता उर्वरित चार प्रत्ययांनी प्रत्यय होतात. जीवितरूप हे सहजात कर्मज रूपांसाठी 'इंद्रियप्रत्यया'ने प्रत्यय होते. आहाररूप हे सहजात आणि असहजात अशा सर्व आंतरिक रूपधर्मांसाठी 'आहारप्रत्यया'ने प्रत्यय होते.

တတ္ထေဝ တေရသ ရူပဓမ္မာ နာမဓမ္မာနံ ဝိသေသပစ္စယာ ဟောန္တိ, ပဉ္စပသာဒရူပါနိ စ သတ္တ ဂေါစရရူပါနိ စ ဟဒယဝတ္ထုရူပဉ္စ. တတ္ထ ပဉ္စ ပသာဒရူပါနိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ မာတရော ဝိယ ပုတ္တကာနံ ဝတ္ထုပုရေဇာတေန စ ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယေန စ ဝတ္ထု ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တေန စ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. သတ္တ ဂေါစရရူပါနိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ တိဿန္နံ မနောဓာတူနဉ္စ ပိတရော ဝိယ ပုတ္တကာနံ အာရမ္မဏပုရေဇာတေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဟဒယဝတ္ထုရူပံ ဒွိန္နံ မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတူနံ ရုက္ခော ဝိယ ရုက္ခဒေဝတာနံ ယထာရဟံ [Pg.502] ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ သဟဇာတနိဿယေန ပဝတ္တိကာလေ ဝတ္ထုပုရေဇာတေန စ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တေန စ ပစ္စယော ဟောတိ.

तेथेच, तेरा रूपधर्म हे नामधर्मांचे विशेष प्रत्यय होतात: पाच प्रसादरूपे, सात गोचररूपे आणि हृदयवस्तुरूप. त्यांपैकी, जशी माता आपल्या पुत्रांशी संबंधित असते, तसेच पाच प्रसादरूपे पाच विज्ञानधातूंचे 'वत्थुपुरेजात', 'वत्थुपुरेजातिन्द्रिय' आणि 'वत्थुपुरेजातविप्पयुत्त' या प्रत्ययांनी प्रत्यय होतात. आणि जसा पिता आपल्या पुत्रांशी संबंधित असतो, तसेच सात गोचररूपे पाच विज्ञानधातूंचे आणि तीन मनोधातूंचे 'आरम्मणपुरेजात' प्रत्ययाने प्रत्यय होतात. त्याचप्रमाणे, जसा वृक्ष त्यावर राहणाऱ्या वृक्षदेवतेशी संबंधित असतो, तसेच हृदयवस्तुरूप हे दोन धातूंचे - मनोधातू आणि मनोविज्ञानधातूंचे - प्रतिसंधीच्या क्षणी 'सहजातनिस्सय' प्रत्ययाने आणि प्रवृत्तीच्या काळात 'वत्थुपुरेजात' व 'वत्थुपुरेजातविप्पयुत्त' प्रत्ययाने योग्यतेनुसार प्रत्यय होते.

တေဝီသတိ ရူပကလာပါ. တတ္ထ ဧကာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတာနံ ကေသာနံ ကေသကလာပေါ ဝိယ တိဏာနံ တိဏကလာပေါ ဝိယ ဧကေန ဇာတိရူပေန ဗန္ဓိတာနံ ရူပဓမ္မာနံ ကလာပေါ ပရိပိဏ္ဍိရူပ ကလာပေါ နာမ.

तेवीस रूपकलाप आहेत. त्यांपैकी, एका दोरीने बांधलेल्या केसांच्या जुडग्याला 'केशकलाप' म्हटल्याप्रमाणे किंवा गवताच्या पेंढीला 'तृणकलाप' म्हटल्याप्रमाणे, एकाच उत्पत्ती-रूपाने एकत्र बांधलेल्या रूपधर्मांच्या समूहाला 'परिपिंड रूपकलाप' असे म्हणतात.

တတ္ထ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဧကော သဗ္ဗမူလကလာပေါ နာမ, သဗ္ဗမူလဋ္ဌကန္တိ စ ဝုစ္စတိ.

त्यामध्ये चार महाभूते, वर्ण, गंध, रस आणि ओजा हे आठ धर्म मिळून एक 'सर्वमूलकलाप' बनतो, ज्याला 'सर्वमूलक अष्टक' असेही म्हणतात.

နဝ ကမ္မဇရူပကလာပါ, – ဇီဝိတနဝကံ ဝတ္ထုဒသကံ ကာယ ဒသကံ ဣတ္ထိဘာဝဒသကံ ပုမ္ဘာဝဒသကံ စက္ခုဒသကံ သောတဒသကံ ဃာနဒသကံ ဇိဝှာဒသကံ. တတ္ထ သဗ္ဗမူလဋ္ဌကမေဝဇီဝိတရူပေန သဟ ဇီဝိတနဝကံ နာမ. ဧတဒေဝ ကမ္မဇကလာပေသု မူလနဝကံ ဟောတိ. မူလနဝကမေဝ ယထာက္ကမံ ဟဒယဝတ္ထုရူပါဒီဟိ အဋ္ဌရူပေဟိ သဟ ဝတ္ထုဒသကာဒီနိ အဋ္ဌဒသကာနိ ဘဝတိ. တတ္ထ ဇီဝိတနဝကဉ္စ ကာယဒသကဉ္စ ဘာဝဒသကာနိစာတိ စတ္တာရော ကလာပါ သကလ ကာယေ ပဝတ္တန္တိ. တတ္ထ ဇီဝိတနဝကန္တိ ပါစကဂ္ဂိ စ ကာယဂ္ဂိ စ ဝုစ္စတိ. ပါစကဂ္ဂိ နာမ ပါစကတေဇော ကောဋ္ဌာသော, သော အာမာသယေ ပဝတ္တိတွာ အသိတပီတခါယိတသာယိတာနိ ပရိပါစေတိ. ကာယဂ္ဂိ နာမ သကလကာယဗျာပကော ဥသ္မာတေဇော ကောဋ္ဌာသော, သော သကလ ကာယေ ပဝတ္တိတွာ ပိတ္တသေမှလောဟိတာနိ အပူတီနိ ဝိပ္ပသန္နာနိ ကရောတိ. တေသံ ဒွိန္နံ ဝိသမဝုတ္တိယာ သတိ သတ္တာ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ, သမဝုတ္တိယာ သတိ အပ္ပာဗာဓာ. တဒုဘယံ ဇီဝိတနဝကံ သတ္တာနံ အာယုံ သမ္ပာဒေတိ. ဝဏ္ဏံ သမ္ပာဒေတိ. ကာယဒသကံ သကလကာယေ သုခသမ္ဖဿ ဒုက္ခသမ္ဖဿာနိ သမ္ပာဒေတိ. ဘာဝ ဒသကာနိ ဣတ္ထီနံ သဗ္ဗေ ဣတ္ထာကာရေ သမ္ပာဒေတိ. ပုရိသာနံ သဗ္ဗေ ပုရိသာကာရေ သမ္ပာဒေဟိ. သေသာနိ ဝတ္ထုဒသကာဒီနိ ပဉ္စဒသကာနိ ပဒေသဒသကာနိ နာမ. တတ္ထ ဝတ္ထုဒသကံ ဟဒယကောသဗ္ဘန္တရေ ပဝတ္တိတွာ သတ္တာနံ နာနာပကာရာနိ သုစိန္တိတဒုစိန္တိတာနိ သမ္ပာဒေတိ. စက္ခုဒသကာဒီနိ စတ္တာရိ ဒသကာနိ စက္ခုဂုဠ ကဏ္ဏဗိလ နာသဗိလ ဇိဝှာတလေသု ပဝတ္တိတွာ ဒဿန သဝန ဃာယန သာယနာနိ သမ္ပာဒေတိ.

नऊ कर्मज रूपकलाप आहेत – जीवित-नवक, वस्तु-दशक, काय-दशक, स्त्रीभाव-दशक, पुंभाव-दशक, चक्षु-दशक, श्रोत-दशक, घ्राण-दशक आणि जिव्हा-दशक. त्यापैकी, मूळ अष्टक हेच जीवित-रूपासह 'जीवित-नवक' म्हटले जाते. हेच कर्मज कलापांमध्ये 'मूळ नवक' असते. हे मूळ नवकच अनुक्रमाने हृदयवस्तू इत्यादी आठ रूपांसह मिळून वस्तु-दशक इत्यादी आठ दशक बनते. त्यामध्ये जीवित-नवक, काय-दशक आणि दोन भाव-दशक हे चार कलाप संपूर्ण शरीरात प्रवृत्त होतात. येथे जीवित-नवक म्हणजे पाचक अग्नी आणि काय-अग्नी असे म्हटले जाते. पाचक अग्नी म्हणजे पाचक तेजो धातूचा भाग, जो आमाशयात राहून खाल्लेले, प्यायलेले, चावलेले आणि चाटलेले अन्न पचवतो. काय-अग्नी म्हणजे संपूर्ण शरीरात पसरलेला उष्मा-तेजो धातूचा भाग, जो संपूर्ण शरीरात राहून पित्त, कफ आणि रक्त यांना दुर्गंधीरहित व शुद्ध करतो. या दोन्हीच्या विषम प्रवृत्तीमुळे प्राणी खूप आजारी पडतात आणि सम प्रवृत्तीमुळे निरोगी राहतात. ते दोन्ही प्राण्यांना आयुष्य आणि उत्तम वर्ण प्रदान करतात. काय-दशक संपूर्ण शरीरात सुख-स्पर्श आणि दुःख-स्पर्श घडवून आणते. भाव-दशके स्त्रियांमध्ये सर्व स्त्री-वैशिष्ट्ये उत्पन्न करतात आणि पुरुषांमध्ये सर्व पुरुष-वैशिष्ट्ये उत्पन्न करतात. उरलेले वस्तु-दशक इत्यादी पाच दशक हे 'प्रदेश-दशक' म्हटले जातात. त्यापैकी वस्तु-दशक हृदयकोशाच्या आत राहून प्राण्यांचे विविध प्रकारचे सुविचार आणि दुविचार घडवून आणते. चक्षु-दशक इत्यादी चार दशक हे अनुक्रमाने डोळ्याची बाहुली, कानाचा मार्ग, नाकाचा मार्ग आणि जिभेच्या पृष्ठभागावर राहून दर्शन, श्रवण, घ्राण आणि आस्वादन घडवून आणतात.

အဋ္ဌ စိတ္တဇရူပကလာပါ, သဗ္ဗမူလဋ္ဌကံ သဒ္ဒနဝကံ ကာယ ဝိညတ္တိနဝကံ သဒ္ဒဝစီဝိညတ္တိဒသကန္တိ စတ္တာရော မူလကလာပါ စ တေယေဝ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာသင်္ခါတေဟိ တီဟိ ဝိကာရ ရူပေဟိ သဟ စတ္တာရော သဝိကာရကလာပါ စ.

आठ चित्तज रूपकलाप आहेत – शुद्ध अष्टक, शब्द-नवक, काय-विज्ञप्ति-नवक आणि शब्द-वची-विज्ञप्ति-दशक हे चार मूळ कलाप; आणि तेच चार कलाप लघुता, मृदुता व कर्मण्यता या तीन विकार-रूपांसह मिळून चार सविकार-कलाप होतात.

တတ္ထ [Pg.503] သရီရဓာတူနံ ဝိသမပ္ပဝတ္တိကာလေ ဂိလာနဿ မူလ ကလာပါနိ ဧဝ ပဝတ္တန္တိ. တဒါ ဟိ တဿ သရီရရူပါနိ ဂရူနိ ဝါ ထဒ္ဓါနိ ဝါ အကမ္မညာနိ ဝါ ဟောန္တိ, ယထာရုစိ ဣရိယပထံပိ ပဝတ္တေတုံ အင်္ဂ ပစ္စင်္ဂါနိပိ စာလေတုံ ဝစနံပိ ကထေတုံ ဒုက္ခော ဟောတိ. သရီရဓာတူနံ သမပ္ပဝတ္တိကာလေ ပန အဂိလာနဿ ဂရုထဒ္ဓါဒီနံ သရီရဒေါသာနံ အဘာဝတော သဝိကာရာ ပဝတ္တန္တိ. တေသု စ စိတ္တင်္ဂဝသေန ကာယင်္ဂ စလနေ ဒွေ ကာယဝိညတ္တိကလာပါ ပဝတ္တန္တိ. စိတ္တဝသေနေဝ မုခတော ဝစနသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိကာလေ ဒွေ ဝစီဝိညတ္တိကလာပါ, စိတ္တဝသေနေဝ အက္ခရဝဏ္ဏရဟိတာနံ ဟသနရောဒနာဒီနံ အဝစနသဒ္ဒါနံ မုခတော ပဝတ္တိကာလေ ဒွေ သဒ္ဒကလာပါ, သေသကာလေသု ဒွေ အာဒိ ကလာပါ ပဝတ္တန္တိ.

त्यामध्ये, शरीरातील धातूंच्या विषम प्रवृत्तीच्या वेळी आजारी माणसाच्या शरीरात केवळ मूळ कलापच प्रवृत्त होतात. कारण त्यावेळी त्याची शरीर-रूपे जड, ताठर किंवा अकर्मण्य होतात; त्याला आपल्या इच्छेनुसार शारीरिक हालचाली करणे, हातपाय हलवणे किंवा बोलणे देखील कठीण होते. परंतु, शरीरातील धातूंच्या सम प्रवृत्तीच्या वेळी निरोगी माणसाच्या शरीरात जडत्व, ताठरपणा इत्यादी शारीरिक दोषांचा अभाव असल्यामुळे सविकार कलाप प्रवृत्त होतात. त्यामध्ये, चित्ताच्या प्रेरणेने शरीराचे अवयव हलवताना दोन काय-विज्ञप्ति-कलाप प्रवृत्त होतात. चित्ताच्याच प्रेरणेने मुखातून वाचेचे शब्द निघताना दोन वची-विज्ञप्ति-कलाप प्रवृत्त होतात. चित्ताच्याच प्रेरणेने अक्षरे व वर्णांशिवाय हसणे, रडणे इत्यादी अवाचक शब्द मुखातून निघताना दोन शब्द-कलाप प्रवृत्त होतात, आणि इतर वेळी पहिले दोन कलाप प्रवृत्त होतात.

စတ္တာရော ဥတုဇရူပကလာပါ, သဗ္ဗမူလဋ္ဌကံ သဒ္ဒနဝကန္တိ ဒွေ မူလကလာပါ စ ဒွေ သဝိကာရကလာပါ စ. တတ္ထ အယံ ကာယော ယာဝဇီဝံ ဣရိယာပထသောတံ အနုဂစ္ဆန္တော ယာပေတိ, တသ္မာ ဣရိယာပထနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဣမသ္မိံ ကာယေ ခဏေ ခဏေ ဓာတူနံ သမပ္ပဝတ္တိဝိသမပ္ပဝတ္တိယော ပညာယန္တိ. တထာ ဥတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ အာဟာရနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဝါတာတပသပ္ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ကာယင်္ဂ ပရိဟာရနာနတ္တံ ပဋိစ္စ အတ္တူပက္ကမပရူပက္ကမနာနတ္တံ ပဋိစ္စ. တတ္ထ ဝိသမပ္ပဝတ္တိကာလေ ဒွေ မူလကလာပါ ဧဝ ပဝတ္တန္တိ, သမပ္ပဝတ္တိကာလေ ဒွေ သဝိကာရာ. တေသု စ ဒွေ သဒ္ဒကလာပါ စိတ္တဇသဒ္ဒတော ပရမ္ပရသဒ္ဒေသု စ အညေသု လောကေ နာနပ္ပကာရသဒ္ဒေသု စ ပဝတ္တန္တိ.

चार ऋतुज रूपकलाप आहेत – शुद्ध अष्टक आणि शब्द-नवक हे दोन मूळ कलाप; आणि दोन सविकार कलाप. त्यामध्ये, हा देह आयुष्यभर शारीरिक हालचालींच्या प्रवाहाला अनुसरून टिकून राहतो, म्हणून शारीरिक हालचालींच्या विविधतेमुळे या शरीरात क्षणाक्षणाला धातूंची सम प्रवृत्ती आणि विषम प्रवृत्ती दिसून येते. तसेच ऋतूंच्या विविधतेमुळे, आहाराच्या विविधतेमुळे, वारा व ऊन यांच्या स्पर्शाच्या विविधतेमुळे, शरीराच्या देखभालीच्या विविधतेमुळे आणि स्वतःच्या किंवा इतरांच्या प्रयत्नांच्या विविधतेमुळे (हे घडते). त्यामध्ये, विषम प्रवृत्तीच्या वेळी केवळ दोन मूळ कलापच प्रवृत्त होतात, आणि सम प्रवृत्तीच्या वेळी दोन सविकार कलाप प्रवृत्त होतात. त्यापैकी दोन शब्द-कलाप हे चित्तज शब्दांपासून निर्माण होणाऱ्या परंपरा-शब्दांमध्ये आणि जगातील इतर विविध प्रकारच्या शब्दांमध्ये प्रवृत्त होतात.

ဒွေ အာဟာရဇရူပကလာပါ, – သဗ္ဗမူလဋ္ဌကံ သဝိကာရန္တိ. ဣမေ ဒွေ ကလာပါ သပ္ပာယေန ဝါ အသပ္ပာယေန ဝါ အာဟာရေန ဇာတာနံ သမရူပဝိသမရူပါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

दोन आहारज रूपकलाप आहेत – शुद्ध अष्टक आणि सविकार कलाप. हे दोन कलाप अनुकूल किंवा प्रतिकूल आहाराने उत्पन्न होणाऱ्या सम-रूप आणि विषम-रूपांच्या द्वारे समजून घ्यावेत.

အာကာသဓာတု စ လက္ခဏရူပါနိစာတိ ပဉ္စရူပါနိ ကလာပ မုတ္တာနိ ဟောန္တိ. တေသု အာကာသဓာတု ကလာပါနံ အန္တရာ ပရိစ္ဆေဒ မတ္တတ္တာ ကလာပမုတ္တာ ဟောတိ. လက္ခဏရူပါနိ သင်္ခတဘူတာနံ ရူပ ကလာပါနံ သင်္ခတဘာဝဇာနနတ္ထာယ လက္ခဏမတ္တတ္တာ ကလာပ မုတ္တာနိ.

आकाशधातू आणि लक्षण-रूपे ही पाच रूपे कलापमुक्त असतात. त्यापैकी, आकाशधातू हा कलापांमधील केवळ सीमा-विभाग दर्शवणारा असल्यामुळे कलापमुक्त आहे. लक्षण-रूपे ही संस्कृत रूपकलापांचे संस्कृतत्व जाणण्यासाठी केवळ लक्षणमात्र असल्यामुळे कलापमुक्त आहेत.

ဣမေ တေဝီသတိ ကလာပါ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ လဗ္ဘန္တိ. ဗဟိဒ္ဓါ သန္တာနေ ပန ဒွေ ဥတုဇမူလကလာပါ ဧဝ လဗ္ဘန္တိ. တတ္ထ ဒွေ ရူပ သန္တာနာနိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနဉ္စ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တသန္တာနံ နာမ သတ္တသန္တာနံ ဝုစ္စတိ. ဗဟိဒ္ဓါသန္တာနံ နာမ ပထဝီပဗ္ဗတနဒီသမုဒ္ဒ ရုက္ခတိဏာဒီနိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ အဋ္ဌဝီသတိ ရူပါနိ တေဝီသတိ ရူပကလာပါနိ လဗ္ဘန္တိ.

हे तेवीस कलाप अध्यात्म-संतानामध्ये आढळतात. बाह्य संतानामध्ये मात्र केवळ दोन ऋतुज मूळ कलापच आढळतात. त्यामध्ये रूप-संतान दोन प्रकारचे आहे – अध्यात्म-संतान आणि बाह्य-संतान. त्यापैकी, अध्यात्म-संतान म्हणजे प्राण्यांचे संतान म्हटले जाते. बाह्य-संतान म्हणजे पृथ्वी, पर्वत, नद्या, समुद्र, वृक्ष, गवत इत्यादी म्हटले जाते. त्या अध्यात्म-संतानामध्ये अठ्ठावीस रूपे आणि तेवीस रूपकलाप आढळतात.

တတ္ထ [Pg.504] ပဋိသန္ဓိနာမဓမ္မာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကမ္မဇရူပကလာပါနံ ဆဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟဇာတေဟိ စ ဝိပါကေန စ ဝိပ္ပယုတ္တေန စ. ဟဒယဝတ္ထုရူပဿ ပန အညမညေန သဟ သတ္တဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေသွေဝ နာမဓမ္မေသု ဟေတုဓမ္မာ ဟေတုဘာဝေန, စေတနာ ကမ္မဘာဝေန, အာဟာရဓမ္မာ အာဟာရဘာဝေန, ဣန္ဒြိယ ဓမ္မာ ဣန္ဒြိယဘာဝေန, ဈာနဓမ္မာ ဈာန ဘာဝေန, မဂ္ဂဓမ္မာ မဂ္ဂ ဘာဝေနာတိ ယထာရဟံ ဆဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. အတီတာနိ ပန ကုသလာကုသလကမ္မာနိ ဧကဓာဝ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကမ္မပစ္စယေန, ပဌမဘဝင်္ဂါဒိကာ ပစ္ဆာဇာတာ ပဝတ္တနာမဓမ္မာ ပုရေဇာတာနံ ကမ္မဇရူပ ကလာပါနံ ဧကဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ပစ္ဆာဇာတေန. ဧတ္ထ စ ပစ္ဆာဇာတ ဝစနေန စတ္တာရော ပစ္ဆာဇာတဇာတိကာ ပစ္စယာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. အတီတာနိ စ ကမ္မာနိ ဧကဓာဝ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဧဝံ နာမဓမ္မာ ကမ္မဇရူပကလာပါနံ ယထာရဟံ စုဒ္ဒသဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဣဓ ဒသပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ အာရမ္မဏဉ္စ အဓိပတိ စ အနန္တရဉ္စ သမနန္တရဉ္စ ဥပနိဿယော စ ပုရေဇာတော စ အာသေဝနဉ္စ သမ္ပယုတ္တော စ နတ္ထိ စ ဝိဂတော စ.

तेथे, प्रतिसंधीच्या क्षणी प्रतिसंधी नामधर्म हे कर्मज-रूपकलापांचे सहा प्रकारे प्रत्यय होतात: चार महासहजात, विपाक आणि विप्रयुक्त प्रत्ययांद्वारे. परंतु, हृदयवस्तू रूपासाठी परस्परांच्या संबंधाने सात प्रकारे प्रत्यय होतात. त्या नामधर्मांमध्येच, हेतुधर्म हे हेतुभावाने, चेतना ही कर्मभावाने, आहारधर्म हे आहारभावाने, इंद्रियधर्म हे इंद्रियभावाने, ध्यानधर्म हे ध्यानभावाने आणि मार्गधर्म हे मार्गभावाने, अशा प्रकारे योग्यतेनुसार सहा प्रकारे प्रत्यय होतात. भूतकाळातील कुशल आणि अकुशल कर्मे ही कर्मप्रत्ययाद्वारे केवळ एकाच प्रकारे प्रत्यय होतात. पहिल्या भवांग इत्यादी नंतर उत्पन्न होणारे प्रवृत्ती-नामधर्म हे आधी उत्पन्न झालेल्या कर्मज-रूपकलापांचे 'पश्चातजात' प्रत्ययाद्वारे एकाच प्रकारे प्रत्यय होतात. आणि येथे 'पश्चातजात' या शब्दाने पश्चातजात वर्गातील चार प्रत्यय ग्रहण केले जातात. आणि भूतकाळातील कर्मे केवळ एकाच प्रकारे प्रत्यय होतात. अशा प्रकारे, नामधर्म हे कर्मज-रूपकलापांचे योग्यतेनुसार चौदा प्रत्ययांद्वारे प्रत्यय होतात. येथे दहा प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत: आलंबन, अधिपती, अनंतर, समनंतर, उपनिस्सय, पुरेजात, आसेवन, संपयुत्त, नत्थि आणि विगत.

ပဝတ္တိကာလေ ရူပဇနကာ နာမဓမ္မာ အတ္တနာ သဟဇာတာနံ စိတ္တဇရူပကလာပါနံ ပဉ္စဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟ ဇာတေဟိ စ ဝိပ္ပယုတ္တေန စ. တေသွေဝ နာမဓမ္မေသု ဟေတုဓမ္မာ ဟေတုဘာဝေန, အဓိပတိဓမ္မာ အဓိပတိဘာဝေန, စေတနာ ကမ္မဘာဝေန, ဝိပါကဓမ္မာ ဝိပါကဘာဝေန, အာဟာရဓမ္မာ အာဟာရ ဘာဝေန, ဣန္ဒြိယဓမ္မာ ဣန္ဒြိယဘာဝေန, ဈာနဓမ္မာ ဈာနဘာဝေန, မဂ္ဂဓမ္မာ မဂ္ဂဘာဝေနာတိ ယထာရဟံ အဋ္ဌဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ပစ္ဆာဇာတာ သဗ္ဗေ နာမဓမ္မာ ပုရေဇာတာနံ စိတ္တဇရူပကလာပါနံ ဧကဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ပစ္ဆာဇာတေန. ဧဝံ နာမဓမ္မာ စိတ္တဇရူပ ကလာပါနံ ယထာရဟံ စုဒ္ဒသဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဣဓပိ ဒသ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ အာရမ္မဏဉ္စ အနန္တရဉ္စ သမနန္တရဉ္စ အညမညဉ္စ ဥပနိဿယော စ ပုရေဇာတော စ အာသေဝနဉ္စ သမ္ပယုတ္တော စ နတ္ထိ စ ဝိဂတော စ.

प्रवृत्तीकाळात रूप उत्पन्न करणारे नामधर्म हे स्वतःसह उत्पन्न होणाऱ्या चित्तज-रूपकलापांचे पाच प्रकारे प्रत्यय होतात: चार महासहजात प्रत्ययांद्वारे आणि विप्रयुक्त प्रत्ययाद्वारे. त्या नामधर्मांमध्येच, हेतुधर्म हे हेतुभावाने, अधिपतीधर्म हे अधिपतीभावाने, चेतना ही कर्मभावाने, विपाकधर्म हे विपाकभावाने, आहारधर्म हे आहारभावाने, इंद्रियधर्म हे इंद्रियभावाने, ध्यानधर्म हे ध्यानभावाने आणि मार्गधर्म हे मार्गभावाने, अशा प्रकारे योग्यतेनुसार आठ प्रकारे प्रत्यय होतात. नंतर उत्पन्न होणारे सर्व नामधर्म हे आधी उत्पन्न झालेल्या चित्तज-रूपकलापांचे 'पश्चातजात' प्रत्ययाद्वारे एकाच प्रकारे प्रत्यय होतात. अशा प्रकारे, नामधर्म हे चित्तज-रूपकलापांचे योग्यतेनुसार चौदा प्रत्ययांद्वारे प्रत्यय होतात. येथेही दहा प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत: आलंबन, अनंतर, समनंतर, अन्योन्य, उपनिस्सय, पुरेजात, आसेवन, संपयुत्त, नत्थि आणि विगत.

ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဝတ္တိကာလေ သဗ္ဗေပိ နာမဓမ္မာ သဗ္ဗေသံ ဥတုဇရူပကလာပါနဉ္စ အာဟာရဇရူပ ကလာပါနဉ္စ ဧကဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ပစ္ဆာဇာတဝသေန. ဧတ္ထပိ ပစ္ဆာဇာတဝစနေန စတ္တာရော ပစ္ဆာဇာတဇာတိကာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ, သေသာ ဝီသတိ ပစ္စယာ န လဗ္ဘန္တိ.

प्रतिसंधी चित्ताच्या स्थितीकाळापासून सुरू होऊन प्रवृत्तीकाळात सर्वच नामधर्म हे सर्व ऋतुज-रूपकलापांचे आणि आहारज-रूपकलापांचे 'पश्चातजात' भावाने एकाच प्रकारे प्रत्यय होतात. येथेही 'पश्चातजात' या शब्दाने पश्चातजात वर्गातील चार प्रत्यय ग्रहण केले जातात, उर्वरित वीस प्रत्यय प्राप्त होत नाहीत.

သဗ္ဗေသု ပန တေဝီသတိယာ ရူပကလာပေသုစတ္တာရောမဟာ ဘူတာ အညမညဿ ပဉ္စဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟ ဇာတေဟိ စ အညမညေန စ, သဟဇာတာနံ ဥပါဒါရူပါနံ စတုဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ စတူဟိ မဟာသဟဇာတေဟိ[Pg.505]. အာဟာရရူပံ သဟဇာတာနဉ္စ အသဟဇာတာနဉ္စ သဗ္ဗေသံ အဇ္ဈတ္တရူပကလာပါနံ အာဟာရ ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. နဝသု ကမ္မဇရူပကလာပေသု ဇီဝိတရူပံ သဟဇာတာနမေဝ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တရူပဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တရူပဓမ္မာနံ သတ္တဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဗဟိဒ္ဓါ ရူပဓမ္မာ ပန ဗဟိဒ္ဓါဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဥတုဇရူပကလာပါနံ ပဉ္စဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ.

परंतु, सर्व तेवीस रूपकलापांमध्ये चार महाभूत हे परस्परांचे पाच प्रकारे प्रत्यय होतात: चार महासहजात प्रत्ययांद्वारे आणि अन्योन्य प्रत्ययाद्वारे; आणि सहजात उपादारूपांचे चार महासहजात प्रत्ययांद्वारे चार प्रकारे प्रत्यय होतात. आहाररूप हे सहजात आणि असहजात अशा सर्व आध्यात्मिक रूपकलापांचे आहारप्रत्ययाद्वारे प्रत्यय होते. नऊ कर्मज-रूपकलापांमध्ये जीवितरूप हे केवळ सहजात रूपांचेच इंद्रियप्रत्ययाद्वारे प्रत्यय होते. अशा प्रकारे, आध्यात्मिक रूपधर्म हे आध्यात्मिक रूपधर्मांचे सात प्रकारे प्रत्यय होतात. परंतु, बाह्य रूपधर्म हे बाह्य महाभूतांच्या दोन ऋतुज-रूपकलापांचे पाच प्रकारे प्रत्यय होतात.

ရူပကလာပေသု ပစ္စယဃဋနာနယော နိဋ္ဌိတော.

रूपकलापांमधील प्रत्यय-घटनेची पद्धत समाप्त झाली.

ဧတ္ထ စ ပဋ္ဌာနသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ပဓာနံ ဌာနန္တိ ပဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ပဓာနန္တိ ပမုခံ, ဌာနန္တိ ပစ္စယော, ပမုခပစ္စယော မုချပစ္စယော ဧကန္တပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော စ ဧကန္တ ပစ္စယော ဧကန္တပစ္စယုပ္ပန္နံ ပဋိစ္စ ဝတ္တဗ္ဗော.

आणि येथे 'पट्ठान' या शब्दाचा अर्थ सांगितला पाहिजे. 'प्रधान स्थान' म्हणजे 'पट्ठान'. तेथे 'प्रधान' म्हणजे प्रमुख, आणि 'स्थान' म्हणजे प्रत्यय; म्हणजेच प्रमुख प्रत्यय, मुख्य प्रत्यय किंवा एकांत प्रत्यय असे म्हटले आहे. आणि तो एकांत प्रत्यय हा एकांत-प्रत्ययोत्पन्न धर्माला अनुसरून सांगितला पाहिजे.

ဒုဝိဓဉှိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ မုချပစ္စယုပ္ပန္နံ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နန္တိ. တတ္ထ မုချပစ္စယုပ္ပန္နံ နာမ မူလပစ္စယုပ္ပန္နံ, နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နံ နာမ ပရမ္ပရ ပစ္စယုပ္ပန္နံ. တတ္ထ မူလပစ္စယုပ္ပန္နမေဝ ဧကန္တပစ္စယုပ္ပန္နံ နာမ. တဉှိ အတ္တနော ပစ္စယေ သတိ ဧကန္တေန ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ, နော နုပ္ပဇ္ဇတိ. ပရမ္ပရပစ္စယုပ္ပန္နံ ပန အနေကန္တပစ္စယုပ္ပန္နံနာမ, တဉှိ တသ္မိံ ပစ္စယေ သတိပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ, န ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ဧကန္တပစ္စယုပ္ပန္နံ ပဋိစ္စ သော ပစ္စယော ဧကန္တပစ္စယော နာမ. သော ဧဝ ဣမသ္မိံ မဟာပကရဏေ ဝုတ္တော. တတော ဧဝ အယံ စတုဝီသတိပစ္စယဂဏော စ ဣမံ မဟာ ပကရဏဉ္စ ပဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ.

कारण प्रत्ययोत्पन्न हे दोन प्रकारचे असते: मुख्य-प्रत्ययोत्पन्न आणि निस्संद-प्रत्ययोत्पन्न. त्यापैकी मुख्य-प्रत्ययोत्पन्न म्हणजे मूळ-प्रत्ययोत्पन्न, आणि निस्संद-प्रत्ययोत्पन्न म्हणजे परंपरा-प्रत्ययोत्पन्न. त्यामध्ये मूळ-प्रत्ययोत्पन्न हेच 'एकांत-प्रत्ययोत्पन्न' होय. कारण ते स्वतःचा प्रत्यय असताना निश्चितपणे उत्पन्न होतेच, उत्पन्न न होणारे नसते. परंतु, परंपरा-प्रत्ययोत्पन्न हे 'अनेकांत-प्रत्ययोत्पन्न' होय, कारण तो प्रत्यय असतानाही ते उत्पन्न होऊ शकते किंवा नाहीही होऊ शकत. त्यामध्ये एकांत-प्रत्ययोत्पन्नाला अनुसरून तो प्रत्यय 'एकांत-प्रत्यय' या नावाने ओळखला जातो. तोच या महाप्रकरणात सांगितला आहे. म्हणूनच, हा चोवीस प्रत्ययांचा समूह आणि हे महाप्रकरण 'पट्ठान' असे म्हटले जाते.

တတ္ထ ဧကဿ ပုရိသဿ ဓနဓညတ္ထာယ လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော လောဘဝသေန ဥဋ္ဌာယ အရညံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ခေတ္တာနိ ကရောတိ, ဝတ္ထူနိ ကရောတိ, ဥယျာနာနိ ကရောတိ. တေသု သမ္ပဇ္ဇမာနေသု သော ပုရိသော ဗဟူနိ ဓနဓညာနိ လဘိတွာ အတ္တနာ စ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ပုတ္တဒါရေ စ ပေါသေတိ, ပုညာနိ စ ကရောတိ, ပုညဖလာနိ စ အာယတိံ ပစ္စနုဘဝိဿတိ. တတ္ထ လောဘသဟ ဇာတာနိ နာမရူပါနိ မုချပစ္စယုပ္ပန္နာနိ နာမ. တတော ပရံ ယာဝ အာယတိံ ဘဝေသု ပုညဖလာနိ ပစ္စနုဘောတိ, တာဝ ဥပ္ပန္နာနိ ပရမ္ပရဖလာနိ တဿ လောဘဿ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နာနိ နာမ. တေသု ဒွီသု ပစ္စယုပ္ပန္နေသု မုချပစ္စယုပ္ပန္နမေဝ ပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ. နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နံ ပန သုတ္တန္တနယေန ကထေတဗ္ဗံ. တတ္ထ သုတ္တန္တနယော နာမ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿ ဥပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝရူပေါ ပစ္စယနယော. အပိ စ လောဘော ဒေါသော မောဟောတိ တယော ဓမ္မာ သကလဿ သတ္တလောကဿပိ သင်္ခါရလောကဿပိ ဩကာသ လောကဿပိ ဝိပတ္တိယာ မူလဋ္ဌေန ဟေတူ နာမ. အလောဘော အဒေါသော အမောဟောတိ [Pg.506] တယော ဓမ္မာ သမ္ပတ္တိယာ မူလဋ္ဌေန ဟေတူနာမာတိ ကထေတဗ္ဗံ. ဧသ နယော သဗ္ဗေသု ပဋ္ဌာနပစ္စယေသု ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝဉ္စ သတိ လောကေ သဗ္ဗာ လောကပ္ပဝတ္တိယော ဣမေသံ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယာနံ မုချ ပစ္စယုပ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ နိဿန္ဒပစ္စယုပ္ပန္နာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

तेथे, एका मनुष्याच्या मनात धनधान्य मिळवण्याच्या इच्छेने लोभ उत्पन्न होतो. तो लोभाच्या वश होऊन उठतो, अरण्यात जातो आणि एका विशिष्ट भागात शेती करतो, घरे बांधतो, बागा तयार करतो. त्या गोष्टी यशस्वी झाल्यावर तो मनुष्य पुष्कळ धनधान्य मिळवून स्वतः उपभोग घेतो, पत्नी व मुलांचे पालनपोषण करतो, पुण्ये करतो आणि भविष्यात पुण्यफलांचा अनुभव घेईल. तेथे, लोभासोबत उत्पन्न झालेली नामरूपे ही 'मुख्य-प्रत्ययोत्पन्न' (मुख्य पच्चयुप्पन्न) होत. त्यानंतर जोपर्यंत तो भविष्यातील भवांमध्ये पुण्यफलांचा अनुभव घेतो, तोपर्यंत उत्पन्न झालेली परंपरा-फले ही त्या लोभाची 'निष्यंद-प्रत्ययोत्पन्न' (निस्सन्दपच्चयुप्पन्न) होत. या दोन्ही प्रत्ययोत्पन्नांपैकी, प्रस्थान (पट्ठान) ग्रंथात केवळ 'मुख्य-प्रत्ययोत्पन्न'च सांगितले आहे. परंतु, 'निष्यंद-प्रत्ययोत्पन्न' हे सुत्तंत-नयाने (सूत्रांच्या पद्धतीने) सांगितले पाहिजे. तेथे, सुत्तंत-नय म्हणजे 'हे असताना हे होते, याच्या उत्पत्तीने हे उत्पन्न होते' अशा प्रकारचा प्रत्यय-नय (कारण-नियम) होय. शिवाय, लोभ, द्वेष आणि मोह हे तीन धर्म संपूर्ण सत्त्वलोक, संस्कारलोक आणि अवकाशलोकाच्या विनाशाचे मूळ कारण म्हणून 'हेतू' होत. अलोभ, अद्वेष आणि अमोह हे तीन धर्म समृद्धीचे मूळ कारण म्हणून 'हेतू' होत, असे म्हटले पाहिजे. हाच नियम सर्व पट्ठान-प्रत्ययांमध्ये योग्य रीतीने समजून घेतला पाहिजे. आणि असे असताना, जगातील सर्व लोकप्रवृत्ती या चोवीस प्रत्ययांच्या मुख्य-प्रत्ययोत्पन्नासह निष्यंद-प्रत्ययोत्पन्नच असतात, असे समजले पाहिजे।

ဧတ္တာဝတာ ပစ္စယာနံ အတ္ထဒီပနာ ပစ္စယာနံ သဘာဂသင်္ဂဟော ပစ္စယာနံ ဃဋနာနယောတိ တီဟိ ကဏ္ဍေဟိ ပရိစ္ဆိန္နာ ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီ နိဋ္ဌိတာ ဟောတိ.

एवढ्याने, प्रत्ययांचे अर्थस्पष्टीकरण (पच्चयानं अत्थदीपनी), प्रत्ययांचा सभाग-संग्रह (पच्चयानं सभागसंगहो) आणि प्रत्ययांची घटना-पद्धती (पच्चयानं घटनानयो) या तीन कांडांनी (भागांनी) विभागलेली 'पट्ठानउद्देस दीपनी' समाप्त होते।

မြမ္မရဋ္ဌေ မ္ौံဇွာနဂရေ လေဍီတီအရညဝိဟာရဝါသိနာ မဟာ ထေရေန ကတာယံ ပစ္စယုဒ္ဒေသဒီပနီ.

म्यानमार देशातील मोंजवा नगरातील लेडीती अरण्यविहारामध्ये राहणाऱ्या महाथेरांनी रचलेली ही 'पच्चयउद्देसदीपनी' होय।