නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

අභිධම්මපිටක

阿毗达摩藏

සංගායනස්ස පුච්ඡා විස්සජ්ජනා

结集问答

පුච්ඡා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ [Pg.1] ආවුසො ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා පොරාණසංගීතිකාරා පඨමං විනයපිටකං සංගායිත්වා සුත්තන්තපිටකෙ ච දීඝමජ්ඣිමසංයුත්තඅඞ්ගුත්තරසංඛාතෙ චත්තාරො මහානිකායෙ සංගායිත්වා තදනන්තරං කිං නාම පාවචනං සංගායිංසු.

问：贤友，第一次大结集时，法结集者大迦叶等大上座、古结集者，首先结集了律藏，然后在经藏中结集了长部、中部、相应部、增支部这四大尼迦耶。此后，他们结集了何种教法呢？

විස්සජ්ජනා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ භන්තෙ ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා පොරාණසංගීතිකාරා පඨමං විනයපිටකං සංගායිත්වා සුත්තන්තපිටකෙ ච දීඝමජ්ඣිමසංයුත්තඅඞ්ගුත්තරසංඛාතෙ චත්තාරො නිකායෙ සංගායිත්වා තදනන්තරං අභිධම්මපිටකං නාම පාවචනං සංගායිංසු.

答：尊者，第一次大结集时，法结集者大迦叶等大上座、古结集者，首先结集了律藏，然后在经藏中结集了长部、中部、相应部、增支部这四大尼迦耶。此后，他们结集了名为阿毗达摩藏的教法。

පුච්ඡා – ඉමිස්සම්පි [Pg.2] ආවුසො ඡට්ඨසංගීතියං සකලඤ්චෙව විනයපිටකං සංගීතං, තෙ ච චත්තාරො මහානිකායා. කාලො දානි ආවුසො සම්පත්තො අභිධම්මපිටකං සංගායිතුං, තස්මාහං තං තත්ථ පුච්ඡිතබ්බානි පුච්ඡිස්සාමි. අභිධම්මො නාමෙස ආවුසො කෙනට්ඨෙන අභිධම්මොති වුච්චති.

问：贤友，在这第六次结集中，已经完整地结集了律藏和这四大尼迦耶。现在正是结集阿毗达摩藏的时候了，因此我将向您询问相关事宜。贤友，这“阿毗达摩”是因为什么意义而被称为“阿毗达摩”的呢？

විස්සජ්ජනා – ධම්මාතිරෙක ධම්මවිසෙසට්ඨෙන භන්තෙ අභිධම්මොති වුච්චති.

答：尊者，因为法之超越与法之殊胜的意义，所以称为“阿毗达摩”。

පුච්ඡා – සො [Pg.5] පනෙස ආවුසො අභිධම්මො කෙන කත්ථ කදා ච අධිගතො.

问：贤友，这阿毗达摩是由谁、在何处、何时证得的呢？

විස්සජ්ජනා – සො ඛො භන්තෙ අභිධම්මො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන මහාබොධිමණ්ඩමූලෙ වෙසාඛපුණ්ණමියං යථාභූතං අධිගතො.

答：尊者，这阿毗达摩是一切知佛陀在卫塞月圆日，于大菩提座下如实证悟的。

පුච්ඡා – කත්ථ පනෙස ආවුසො අභිධම්මො භගවතා කදා ච විචිතො.

问：贤友，这阿毗达摩是世尊在何处、何时思惟的呢？

විස්සජ්ජනා – සො ඛො භන්තෙ අභිධම්මො භගවතා මහාබොධිමණ්ඩෙ රතනඝරසත්තාහෙ විචිතො.

答：尊者，这阿毗达摩是世尊在大菩提座的宝屋七日期间所思惟的。

පුච්ඡා – කත්ථ [Pg.7] පනෙස ආවුසො අභිධම්මො භගවතා කදා කස්සත්ථාය ච දෙසිතො.

问：贤友，这阿毗达摩是世尊在何处、何时、为谁说的呢？

විස්සජ්ජනා – සො ඛො භන්තෙ අභිධම්මො භගවතා දෙවෙසු තාවතිංසෙසු පාරිච්ඡත්තකමූලම්හි පණ්ඩුකම්බලසිලායං අභිසම්බොධිතො සත්තමෙ වස්සෙ මාතරං පමුඛං කත්වා දසහි චක්කවාළසහස්සෙහි ආගම්ම සන්නිසින්නානං දෙවතානං චතුරොඝනිත්ථරණත්ථාය අන්තො වස්සං දෙසිතො.

答：尊者，这阿毗达摩是世尊在证悟后第七年，于忉利天众中，在巴瑞恰达树下的斑色石座上，为令以其母亲为首的、来自一万个轮围世界而聚集的天神们得以出离四瀑流，而在雨安居期间所开示的。

පුච්ඡා – කෙනෙස [Pg.8] ආවුසො අභිධම්මො පඨමං මනුස්සලොකෙ පතිග්ගහිතො, කස්ස ච පුන තෙන දෙසිතො.

问：贤友，这阿毗达摩最初是在人间由谁接受的，他又向谁开示了呢？

විස්සජ්ජනා – ආයස්මතා භන්තෙ සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා එස අභිධම්මො පඨමං මනුස්සලොකෙ පතිග්ගහිතො, තෙනෙව භන්තෙ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන අත්තනො සද්ධිවිහාරිකානං පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං දෙසිතො.

答：尊者，这阿毗达摩是由具寿法将舍利弗长老最初在人间接受的。正是这位具寿舍利弗长老，为他的五百位比丘弟子开示的。

පුච්ඡා – කෙ [Pg.11] ආවුසො සික්ඛන්ති.

问：贤友，谁在学习？

විස්සජ්ජනා – සෙඛා ච භන්තෙ පුථුජ්ජනා කල්‍යාණකා ච සික්ඛන්ති.

答：尊者，有学和善凡夫在学习。

පුච්ඡා – කෙ ආවුසො සික්ඛිතසික්ඛා.

问：贤友，谁是学已学者？

විස්සජ්ජනා – අරහන්තො භන්තෙ සික්ඛිතසික්ඛා.

答：尊者，阿罗汉是学已学者。

පුච්ඡා – කෙ [Pg.12] ආවුසො ධාරෙන්ති.

问：贤友，谁在执持？

විස්සජ්ජනා – යෙසං භන්තෙ වත්තති, තෙ ධාරෙන්ති.

答：尊者，凡是能背诵的，他们都能执持。

පුච්ඡා – කස්ස ආවුසො වචනං.

问：贤友，这是谁的言语？

විස්සජ්ජනා – භගවතො භන්තෙ වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

答：尊者，这是世尊、阿罗汉、正自觉者的言语。

පුච්ඡා – කෙනාවුසො [Pg.13] ආභතං.

问：贤友，这是谁带来的？

විස්සජ්ජනා – පරංපරාය භන්තෙ ආභතං.

答：尊者，这是通过传承带来的。

ධම්මසඞ්ගණී

法集论

පුච්ඡා – සො [Pg.14] පනෙස ආවුසො අභිධම්මො ධම්මසඞ්ගණිවිභඞ්ගාදිපකරණපරිච්ඡෙදවසෙන සත්තවිධො. තෙසු පඨමං භගවතා කතරං පකරණං දෙසිතං.

问：贤友，这阿毗达摩依据《法集论》、《分别论》等论的区分方式，共有七种。在这七种论著中，世尊最先开示了哪一部？

විස්සජ්ජනා – පඨමං භන්තෙ ධම්මසඞ්ගණිපකරණං භගවතා දෙසිතං.

答：尊者，世尊最初开示了《法集论》。

පුච්ඡා – ධම්මසඞ්ගණියං ආවුසො අත්ථි මාතිකා, අත්ථි පදභාජනීයං. තෙසු මාතිකං නික්ඛිපන්තෙන භගවතා කතං නික්ඛිත්තා.

问：贤友，在《法集论》中有论母和句分解。其中，世尊是如何确立论母的呢？

විස්සජ්ජනා – මාතිකං භන්තෙ නික්ඛිපන්තෙන භගවතා ‘‘කුසලා ධම්මා අකුසලා ධම්මා අබ්‍යාකතා ධම්මා. සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා දුක්ඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා. විපාකා ධම්මා විපාකධම්මධම්මා නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා’’ති එවමාදිනා ද්වාවීසතියා තිකානං වසෙන. ‘‘හෙතූ ධම්මා න හෙතූ ධම්මා. සහෙතුකා ධම්මා අහෙතුකා ධම්මා.

答：尊者，世尊在确立论母时，以二十二种三法的方式宣说：“善法、不善法、无记法。与乐受相应的法、与苦受相应的法、与不苦不乐受相应的法。异熟法、异熟法之法、非异熟非异熟法之法。”如此等等。“因法、非因法。有因法、无因法。”

හෙතුසම්පයුත්තා [Pg.15] ධම්මා හෙතුවිප්පයුත්තා ධම්මා. හෙතූ චෙව ධම්මා සහෙතුකා ච සහෙතුකා චෙව ධම්මා න ච හෙතූ. හෙතූ චෙව ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා ච හෙතුසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා න ච හෙතූ. න හෙතූ ඛො පන ධම්මා සහෙතුකාපි අහෙතුකාපී’’ති එවමාදිනා දුකසතානඤ්ච වසෙන මාතිකා නික්ඛිත්තා.

与因相应的法，不与因相应的法。是因且具因之法，是具因而非因之法。是因且与因相应之法，是与因相应而非因之法。非因之法，有具因者，亦有无因者。像这样，以百种二法的方式确立了论母。

කාමාවචරකුසල

欲界善

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.16] ආවුසො ධම්මසඞ්ගණියං පදභාජනීයෙ චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාතිපදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං කාමාවචරකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)中，在词句分别中，在心生品(Cittuppādakaṇḍa)中，世尊在分析“善法”一词的含义时，是如何详细地分别解说欲界善的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ධම්මසඞ්ගණිපකරණෙ චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා ‘‘කතමෙ ධම්මා කුසලා. යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති වෙදනා හොති සඤ්ඤා හොති චෙතනා හොති චිත්තං හොති විතක්කො හොති විචාරො හොති පීති හොති සුඛං හොති චිත්තස්සෙකග්ගතා හොතී’’ති එවමාදිනා කාමාවචරකුසලං තීහි මහාවාරෙහි විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，在阿毗达摩藏《法集论》(Dhammasaṅgaṇipakaraṇa)心生品中，世尊在分析“善法”一词的含义时，如此分别解说：“诸法云何为善？当欲界善心生起时，与喜俱行，与智相应，以色为所缘，或以声为所缘，或以香为所缘，或以味为所缘，或以触为所缘，或以法为所缘，或以任何事物为所缘。于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有喜、有乐、有心一境性。”世尊以此等方式，通过三大章分别解说了欲界善。

රූපාවචරකුසල

色界善

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.18] ආවුසො ධම්මසඞ්ගණීපාළියං චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං රූපාවචරකුසලඤ්ච අරූපාවචරකුසලඤ්ච විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《法集论》(Dhammasaṅgaṇīpāḷi)心生品中，世尊在分析“善法”一词的含义时，是如何详细地分别解说色界善和无色界善的？

විස්සජ්ජනා – රූපාවචරකුසලඤ්ච අරූපාවචරකුසලඤ්ච භන්තෙ ‘‘කතමෙ ධම්මා කුසලා. යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිතක්කං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො දෙසිතං.

答：尊者，世尊如此详细地解说了色界善和无色界善：“诸法云何为善？当修习趣向色界生的道时，远离诸欲，远离不善法，有寻有伺，由远离所生的喜乐，证得并安住于初禅，如地遍(pathavīkasiṇa)等。”

ලොකුත්තරාකුසල

出世间善

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.21] ආවුසො ධම්මසඞ්ගණීපාළියං චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං ලොකුත්තරකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《法集论》(Dhammasaṅgaṇīpāḷi)心生品中，世尊在分析“善法”一词的含义时，是如何详细地分别解说出世间善的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ධම්මසඞ්ගණියං චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා ‘‘කතමෙ ධම්මා කුසලා. යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා ලොකුත්තරකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，在阿毗达摩藏《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)心生品中，世尊在分析“善法”一词的含义时，以“‘诸法云何为善？于其时，修习出世间禅，其禅乃出离、导向灭尽、为断诸见、为证初地，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，是苦行道、迟通达。’”等文，详细分别解说了出世间善。

අකුසල

不善

පුච්ඡා – තත්ථෙව [Pg.23] ආවුසො අකුසලා ධම්මාති මාතිකාපදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං අකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

提问——贤友，世尊在那里分析“不善法”这一母题句的意义时，是如何详细地分别解说不善的？

විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ අකුසලා ධම්මාති මාතිකාපදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා ‘‘කතමෙ ධම්මා අකුසලා. යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්ධාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති වෙදනා හොති සඤ්ඤා හොති චෙතනා හොති චිත්තං හොතී’’ති එවමාදිනා අකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答复——尊者，世尊在那里分析“不善法”这一母题句的意义时，以如是等方式详细地分别解说了不善法：“哪些法是不善法？当不善心生起时，与喜俱行，与邪见相应，以色为所缘，或以声为所缘，或以香为所缘，或以味为所缘，或以触为所缘，或以法为所缘，或以任何事物为所缘。在那时，有触、有受、有想、有思、有心。”

අබ්‍යාකත

无记

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො ධම්මසඞ්ගණීපාළියං චිත්තුප්පාදකණ්ඩරූපකණ්ඩෙසු අබ්‍යාකතා ධම්මාති මාතිකාපදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන [Pg.24] භගවතා කථං අබ්‍යාකතා ධම්මා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

提问——贤友，世尊在阿毗达摩藏的《法集论》心生品和色品中，分析“无记法”这一母题句的意义时，是如何详细地分别解说无记法的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ධම්මසඞ්ගණියං අබ්‍යාකතා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා ‘‘කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා. යස්මිං සමයෙ කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රූපාරම්මණං. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති වෙදනා හොති සඤ්ඤා හොති චෙතනා හොති චිත්තං හොතී’’ති එවමාදිනා ච චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ, රූපකණ්ඩෙ ච ‘‘කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා. කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා රූපාවචරා අරූපාවචරා අපරියාපන්නා වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. යෙ ච ධම්මා කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා. සබ්බඤ්ච රූපං අසඞ්ඛතා ච ධාතු. ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා’’ති එවමාදිනා ච අබ්‍යාකතා ධම්මා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答复——尊者，在阿毗达摩藏的《法集论》中，世尊在分析“无记法”这个词的含义时，在心生品和色品中详细地分别解说了无记法。在心生品中，他以如是等方式说：“哪些法是无记法？当由于欲界善业的造作和积累，作为果报的眼识生起时，与舍俱行，以色为所缘。在那时，有触、有受、有想、有思、有心。”在色品中，他又以如是等方式说：“哪些法是无记法？善与不善法的果报，即属于欲界、色界、无色界或不摄的受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；还有那些唯作法，既非善也非不善，也不是业报；以及一切色法和无为界。这些法是无记法。”

විභඞ්ග

分别论

පුච්ඡා – සත්තසු [Pg.26] ආවුසො අභිධම්මප්පකරණෙසු විභඞ්ගප්පකරණෙ භගවතා කති විභඞ්ගා දෙසිතා.

问：贤友，世尊在七部阿毗达摩论的《分别论》中开示了多少种分别？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ සත්තසු පකරණෙසු දුතියෙ විභඞ්ගප්පකරණෙ ඛන්ධවිභඞ්ගො ආයතනවිභඞ්ගො ධාතුවිභඞ්ගො සච්චවිභඞ්ගො ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගො පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගො සතිපට්ඨානවිභඞ්ගො සම්මප්පධානවිභඞ්ගො ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගො බොජ්ඣඞ්ගවිභඞ්ගො මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගො ඣානවිභඞ්ගො අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගො සික්ඛාපදවිභඞ්ගො පටිසම්භිදාවිභඞ්ගො ඤාණවිභඞ්ගො ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ගො ධම්මහදයවිභඞ්ගොති භගවතා අට්ඨාරස විභඞ්ගා දෙසිතා.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论的第二部《分别论》中，世尊开示了十八种分别，即：蕴分别、处分别、界分别、谛分别、根分别、缘起分别、念住分别、正勤分别、神足分别、觉支分别、道支分别、禅那分别、无量分别、学处分别、无碍解分别、智分别、小事分别、法心分别。

ඛන්ධවිභඞ්ග

蕴分别

පුච්ඡා – තෙසු ආවුසො අට්ඨාරසසු විභඞ්ගෙසු පඨමෙ ඛන්ධවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ඛන්ධා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在这十八种分别中，世尊在第一蕴分别中，是如何详细地分别开示诸蕴的？

විස්සජ්ජනා – තෙසු [Pg.27] භන්තෙ අට්ඨාරසසු විභඞ්ගෙසු පඨමෙ ඛන්ධවිභඞ්ගෙ ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා රූපක්ඛන්ධො වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. තත්ථ කතමො රූපක්ඛන්ධො, යංකිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, තදෙකජ්ඣං අභිසඤ්ඤූහිත්වා අභිසඞ්ඛිපිත්වා අයං වුච්චති රූපක්ඛන්ධො’’ති එවමාදිනා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි භගවතා ඛන්ධා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答：尊者，在这十八种分别中，在第一个蕴分别中，世尊以经分别(suttantabhājanīya)、阿毗达摩分别(abhidhammabhājanīya)与问答(pañhāpucchaka)这三种大方法详细地分别开示诸蕴，其开头如下：“五蕴是色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。其中，什么是色蕴呢？无论是过去、未来、现在，内在或外在，粗显或微细，低劣或殊胜，遥远或邻近的一切色法，将它们归纳、汇集在一起，这就叫做色蕴。”

ආයතනවිභඞ්ග

处分别

පුච්ඡා – දුතියෙ [Pg.28] පන ආවුසො ආයතනවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ආයතනානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

问：贤友，在第二处分别中，世尊如何详细地分别开示了诸处？

විස්සජ්ජනා – දුතියෙ භන්තෙ ආයතනවිභඞ්ගෙ ‘‘ද්වාදසායතනානි චක්ඛායතනං රූපායතනං සොතායතනං සද්දායතනං ඝානායතනං ගන්ධායතනං ජිව්හායතනං රසායතනං කායායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං මනායතනං ධම්මායතනං. චක්ඛුං අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා විපරිණාමධම්මං, රූපා අනිච්චා දුක්ඛා අනත්තා විපරිණාමධම්මා’’ති එවමාදිනා භගවතා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහෙව ආයතනානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

答：尊者，在第二处分别中：“十二处，即眼处、色处、耳处、声处、鼻处、香处、舌处、味处、身处、触处、意处、法处。眼是无常的、苦的、无我的、是变易之法，色是无常的、苦的、无我的、是变易之法。”像这样，世尊同样以经分别、阿毗达摩分别与问答这三种方法，详细地分别开示了诸处。

ධාතුවිභඞ්ග

界分别

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.29] ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ තතියෙ ධාතුවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ධාතුයො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在阿毗达摩藏《分别论》的第三界分别中，世尊是如何详细地分别开示诸界的？

විස්සජ්ජනා – තතියෙ භන්තෙ ධාතුවිභඞ්ගෙ ‘‘ඡ ධාතුයො පථවීධාතු ආපොධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු ආකාසධාතු විඤ්ඤාණධාතූ’’ති භන්තෙ සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි භගවතා ධාතුයො විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答：尊者，在第三界分别中，“有六界：地界、水界、火界、风界、空界、识界。”尊者，世尊以经分别、阿毗达摩分别和问答这三种大方法，详细地分别开示了诸界。

සච්චවිභඞ්ග

谛分别

පුච්ඡා – චතුත්ථෙ [Pg.31] පන ආවුසො සච්චවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං සච්චානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

问：贤友，在第四谛分别中，世尊是如何详细地分别开示诸谛的？

විස්සජ්ජනා – චතුත්ථෙ භන්තෙ සච්චවිභඞ්ගෙ ‘‘චත්තාරි අරියසච්චානි දුක්ඛං අරියසච්චං, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං. තත්ථ කතමං දුක්ඛං අරියසච්චං, ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, මරණම්පි දුක්ඛං, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසාපි දුක්ඛා, අප්පියෙහි සම්පයොගො දුක්ඛො, පියෙහි විප්පයොගො දුක්ඛො, යම්පිච්ඡං න ලභති, තම්පි දුක්ඛං, සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා’’ති එවමාදිනා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි භගවතා සච්චානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

答：尊者，在第四谛分别中，“有四圣谛：苦圣谛、苦集圣谛、苦灭圣谛、导向苦灭的道圣谛。其中，什么是苦圣谛？生是苦，老是苦，死是苦，愁、悲、苦、忧、恼是苦，与不喜爱者结合是苦，与喜爱者分离是苦，所求不得也是苦；简言之，五取蕴是苦。”世尊以经分别、阿毗达摩分别和问答这三种大方法，详细地分别开示了诸圣谛。

ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ග

根分别

පුච්ඡා – පඤ්චමෙ [Pg.32] පන ආවුසො ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ඉන්ද්‍රියානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

问：贤友，在第五根分别中，世尊是如何详细地分别开示诸根的？

විස්සජ්ජනා – පඤ්චමෙ පන භන්තෙ ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගෙ ‘‘බාවීසතින්ද්‍රියානි චක්ඛුන්ද්‍රියං සොතින්ද්‍රියං ඝානින්ද්‍රියං ජිව්හින්ද්‍රියං කායින්ද්‍රියං මනින්ද්‍රියං…පෙ… අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය’’න්ති එවමාදිනා අභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි මහානයෙහි භගවතා ඉන්ද්‍රියානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

答：尊者，在第五根分别中，“有二十二根：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根……乃至具知根。”世尊以阿毗达摩分别和问答这两种大方法，详细地分别开示了诸根。

පටිච්චසමුප්පාද විභඞ්ග

缘起分别

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.33] ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ ඡට්ඨෙ පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං පටිච්චසමුප්පාදො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《分别论》中，第六缘起分别里，世尊是如何详细分别解说缘起的？

විස්සජ්ජනා – ඡට්ඨෙ භන්තෙ පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගෙ ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා…පෙ… සමුදයො හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා පටිච්චසමුප්පාදො සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි මහානයෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在第六缘起分别中，世尊以“无明缘行……乃至……集起”等语，通过被称为经分别(suttantabhājanīya)和阿毗达摩分别(abhidhammabhājanīya)的两种大方法，详细分别解说了缘起。

සතිපට්ඨානවිභඞ්ග

念住分别

පුච්ඡා – සත්තමෙ [Pg.34] පන ආවුසො සතිපට්ඨානවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං සතිපට්ඨානා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在第七念住分别中，世尊是如何详细地分别解说念住的？

විස්සජ්ජනා – සත්තමෙ භන්තෙ සතිපට්ඨානවිභඞ්ගෙ ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා ඉධ භික්ඛු අජ්ඣත්තං කායෙ කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා කායෙ කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’’න්ති එවමාදිනා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි භගවතා සතිපට්ඨානා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答：尊者，在第七念住分别中，世尊以“在此，比丘于内身随观身而住，于外身随观身而住，于内外身随观身而住，热忱、正知、具念，调伏对世间的贪与忧”等语，通过被称为经分别(suttantabhājanīya)、阿毗达摩分别(abhidhammabhājanīya)和问答(pañhāpucchaka)的三种大方法，详细地分别开示了念住。

සම්මප්පධානවිභඞ්ග

正勤分别

පුච්ඡා – අට්ඨමෙ [Pg.35] පන ආවුසො සම්මප්පධානවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං සම්මප්පධානා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在第八正勤分别中，世尊是如何详细地分别解释正勤的？

විස්සජ්ජනා – අට්ඨමෙ භන්තෙ සම්මප්පධානවිභඞ්ගෙ ‘‘චත්තාරො සම්මප්පධානා ඉධ භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහතී’’ති එවමාදිනා භගවතා සම්මප්පධානා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答：尊者，在第八正勤分别中，世尊以“在此，比丘为使未生的恶不善法不生起，生起意欲，努力，发起精力，策励心，勤勉；为使已生的恶不善法断除，生起意欲，努力，发起精力，策励心，勤勉；为使未生的善法生起，生起意欲，努力，发起精力，策励心，勤勉；为使已生的善法住立、不忘、增长、广大、修习、圆满，生起意欲，努力，发起精力，策励心，勤勉”等语，详细地分别解释了正勤。

ඉද්ධිපාදවිභඞ්ග

神足分别

පුච්ඡා – නවමෙ [Pg.36] පන ආවුසො ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ඉද්ධිපාදා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在第九神足分别中，世尊如何详细地分别与开示神足？

විස්සජ්ජනා – නවමෙ භන්තෙ ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගෙ ‘‘චත්තාරො ඉද්ධිපාදා ඉධ භික්ඛු ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ… වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙතී’’ති එවමාදිනා තීහි මහානයෙහි භගවතා ඉද්ධිපාදා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答：尊者，在第九神足分别中，世尊以三种大方法详细地分别与开示神足：“在此，比丘修习具备欲定和精勤之行的神足……乃至……修习具备观定和精勤之行的神足”等等。

බොජ්ඣඞ්ගවිභඞ්ග

觉支分别

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.37] ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ දසමෙ බොජ්ඣඞ්ගවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං බොජ්ඣඞ්ගා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在阿毗达摩藏《分别论》的第十觉支分别中，世尊是如何详细地分别与开示觉支的？

විස්සජ්ජනා – දසමෙ භන්තෙ බොජ්ඣඞ්ගවිභඞ්ගෙ ‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො. තත්ථ කතමො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, ඉධ භික්ඛු සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා හොති අනුස්සරිතා, අයං වුච්චති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො’’ති එවමාදිනා භගවතා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි නයෙහි බොජ්ඣඞ්ගා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答：尊者，在第十觉支分别中，世尊以“七觉支是：念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。其中，什么是念觉支呢？在此，比丘是有念者，具足最殊胜的念与熟练，能够忆持、随念很久以前做过的事、很久以前说过的话，这被称为念觉支”等文为始，通过被称为经分别、论分别和问答分别的三种方式，对觉支作了详细的分别与开示。

මග්ගඞ්ගවිභඞ්ග

道支分别

පුච්ඡා – එකාදසමෙ [Pg.38] පන ආවුසො මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං මග්ගඞ්ගා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在第十一道支分别中，世尊如何详细地分别与开示道支？

විස්සජ්ජනා – එකාදසමෙ [Pg.39] භන්තෙ මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගෙ ‘‘අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධී’’ති එවමාදිනා භගවතා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි මග්ගඞ්ගා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答：尊者，在第十一道支分别中，世尊以“八支圣道，即：正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定”等文为始，通过被称为经分别、论分别和问答分别的三种大方法，详细地分别与开示了道支。

ඣානවිභඞ්ග

禅那分别

පුච්ඡා – ද්වාදසමො [Pg.40] පන ආවුසො ඣානවිභඞ්ගො භගවතා කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

提问——贤友，世尊如何详细地分别解说第十二禅那分别？

විස්සජ්ජනා – ද්වාදසමො භන්තෙ ඣානවිභඞ්ගො ‘‘ඉධ භික්ඛු පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ පුබ්බරත්තාපරරත්තං ජාගරියානුයොගමනුයුත්තො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

回答——尊者，第十二禅那分别，世尊如此详细地分别解说：“在此，比丘以波罗提木叉律仪防护而住，具足正行与行处，于微细过失见怖畏，受持学习诸学处；守护诸根之门，饮食知量，致力于初夜与后夜的警醒”等等。

අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ග

无量分别

පුච්ඡා – තෙරසමෙ [Pg.41] පන ආවුසො අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං අප්පමඤ්ඤායො විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

提问——贤友，在第十三无量分别中，世尊是如何详细分别解说诸无量的？

විස්සජ්ජනා – තෙරසමෙ භන්තෙ අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගෙ ‘‘චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො ඉධ භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං. තථා තතියං. තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරතී’’ති එවමාදිනා භගවතා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි අප්පමඤ්ඤායො විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

回答——尊者，在第十三无量分别中，世尊如此详细地分别解说：“在此，比丘以与慈俱的心遍满一方而住，同样遍满第二方，同样遍满第三方，同样遍满第四方。这样，上下、四维，处处都以与慈俱的广大、胜大、无量、无怨、无嗔的心，遍满一切世界而住。”世尊如此详细地分别解说诸无量，通过经藏分类、阿毗达摩分类以及问答这三种大方法。

සික්ඛාපදවිභඞ්ග

学处分别

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.42] ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ චුද්දසමෙ සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං සික්ඛාපදානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

提问——贤友，在阿毗达摩藏的《分别论》中，世尊在第十四学处分别里，是如何详细地分别解说诸学处的？

විස්සජ්ජනා – චුද්දසමෙ භන්තෙ සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ ‘‘පඤ්ච සික්ඛාපදානි පාණාතිපාතා වෙරමණී සික්ඛාපදං, අදින්නාදානා වෙරමණී සික්ඛාපදං, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණී සික්ඛාපදං, මුසාවාදා වෙරමණී සික්ඛාපදං, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණී සික්ඛාපදං. තත්ථ කතමං පාණාතිපාතා වෙරමණී සික්ඛාපදං, යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං පාණාතිපාතා විරමන්තස්සා’’ති එවමාදිනා අභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි මහානයෙහි භගවතා සික්ඛාපදානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

回答——尊者，在第十四学处分别中，世尊如此详细地分别解说：“五学处是：离杀生学处、离不与取学处、离欲邪行学处、离虚妄语学处、离作为放逸之因的酒类与麻醉品学处。其中，什么是离杀生学处？在任何时候，当欲界善心生起，伴随着喜悦，与智慧相应时，他就会远离杀生。”世尊如此详细地分别解说诸学处，通过阿毗达摩分类以及问答这两种大方法。

පටිසම්භිදාවිභඞ්ග

无碍解分别

පුච්ඡා – පන්නරසමෙ [Pg.43] පන ආවුසො පටිසම්භිදාවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං පටිසම්භිදායො විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在第十五无碍解分别中，世尊是如何详细地分别解说各种无碍解的？

විස්සජ්ජනා – පන්නරසමෙ භන්තෙ පටිසම්භිදාවිභඞ්ගෙ ‘‘චතස්සො පටිසම්භිදා අත්ථපටිසම්භිදා ධම්මපටිසම්භිදා නිරුත්තිපටිසම්භිදා පටිභානපටිසම්භිදා. අත්ථෙ ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මෙ ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා, තත්‍ර ධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ ඤාණං නිරුත්තිපටිසම්භිදා, ඤාණෙසු ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදා’’ති එවමාදිනා භගවතා චතස්සො පටිසම්භිදායො සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි [Pg.44] තීහි මහානයෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

答：尊者，在第十五无碍解分别中，世尊通过经藏分类、阿毗达摩分类以及问答这三种大纲要，如此详细地分别解说了四种无碍解：“四种无碍解：义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩才无碍解。于义之智为义无碍解，于法之智为法无碍解，于彼法之词言说之智为词无碍解，于诸智之智为辩才无碍解。”

ඤාණවිභඞ්ග

智分别

පුච්ඡා – සොළසමෙ පන ආවුසො ඤාණවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ඤාණානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

问：贤友，在第十六智分别中，世尊是如何详细地分别解说各种智的？

විස්සජ්ජනා – සොළසමෙ භන්තෙ ඤාණවිභඞ්ගෙ ‘‘එකවිධෙන ඤාණවත්ථු පඤ්චවිඤ්ඤාණා න හෙතූ, අහෙතුකා, හෙතුවිප්පයුත්තා, සප්පච්චයා[Pg.45], සඞ්ඛතා, අරූපා, ලොකියා, සාසවා’’ති එවමාදිනා එකකතො පට්ඨාය යාව දසකා භගවතා ඤාණානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

答：尊者，在第十六智分别中，世尊从“一法之智事：五识非因、无因、与因不相应、有缘、有为、无色、世间、有漏”等一法开始，直至十法，如此详细地分别解说了诸智。

ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ග

小事分别

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ සත්තරසමො ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ගො භගවතා කථං දෙසිතො.

问：贤友，在阿毗达摩藏的《分别论》中，世尊是如何解说第十七小事分别的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ දුතියෙ විභඞ්ගප්පකරණෙ සත්තරසමො ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ගො ‘‘ජාතිමදො, ගොත්තමදො, ආරොග්‍යමදො, යොබ්බනමදො, ජීවිතමදො’’ති එවමාදිනා එකකතො පට්ඨාය යාව අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතං භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在阿毗达摩藏的第二部《分别论》中，世尊从“出身慢、姓氏慢、健康慢、年轻慢、生命慢”等一法开始，直至一百零八种渴爱行相，如此详细地分别解说了第十七小事分别。

ධම්මහදයවිභඞ්ග

法心分别

පුච්ඡා – තත්ථ [Pg.46] ආවුසො අට්ඨාරසමො ධම්මහදයවිභඞ්ගො භගවතා කථං විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友，世尊在此如何分别解说第十八《法心分别》？

විස්සජ්ජනා – අට්ඨාරසමො [Pg.47] භන්තෙ ධම්මහදයවිභඞ්ගො ‘‘කති ඛන්ධා, කති ආයතනානි, කති ධාතුයො, කති සච්චානි, කති ඉන්ද්‍රියානි, කති හෙතූ, කති ආහාරා, කති ඵස්සා, කති වෙදනා, කති සඤ්ඤා, කති චෙතනා, කති චිත්තානි. පඤ්චක්ඛන්ධා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, චත්තාරි සච්චානි, බාවීසතින්ද්‍රියානි, නව හෙතූ, චත්තාරො ආහාරා, සත්ත ඵස්සා, සත්ත වෙදනා, සත්ත සඤ්ඤා, සත්ත චෙතනා, සත්ත චිත්තානී’’ති එවමාදිනා සබ්බසඞ්ගාහකාදීහි දසහි වාරෙහි භගවතා විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在第十八《法心分别》中，世尊通过总摄等十门，详细地分别解说了诸法，如：“有几蕴、几处、几界、几谛、几根、几因、几食、几触、几受、几想、几思、几心？五蕴、十二处、十八界、四谛、二十二根、九因、四食、七触、七受、七想、七思、七心。”

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො තත්ථ භගවතා උප්පාදකකම්මආයුප්පමාණවාරො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友，在那里，世尊是如何详细分别解说生起业与寿命长短之章的？

විස්සජ්ජනා – දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති. දානං දත්වා, සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා [Pg.48] අප්පෙකච්චෙ ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං, අප්පෙකච්චෙ ගහපතිමහාසාලානං, අප්පෙකච්චෙ චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං, අප්පෙකච්චෙ තාවතිංසානං දෙවානං, අප්පෙකච්චෙ යාමානං දෙවානං, අප්පෙකච්චෙ තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්තීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා උප්පාදකකම්මආයුප්පමාණවාරො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

答：“行布施、持戒、作布萨业后，会投生于何处？行布施、持戒、作布萨业后，一些人投生为刹帝利大富长者的同伴，一些人投生为婆罗门大富长者的同伴，一些人投生为居士大富长者的同伴，一些人投生为四大王天众的同伴，一些人投生为三十三天众的同伴，一些人投生为夜摩天众的同伴，一些人投生为兜率天众的同伴。”尊者，世尊在那里如此详细地分别解说了生起业与寿命长短之章。

උක්ඛිත්තා [Pg.51] පුඤ්ඤතෙජෙන, කාමරූපගතිං ගතා;

භවග්ගතම්පි සම්පත්තා, පුනාගච්ඡන්ති දුග්ගතිං –

由福德威力所高举，得生欲界、色界；纵然到达有顶天，仍会返回恶趣。

ධාතුකථා

界论

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.52] භගවතා අට්ඨාරසහි බුද්ධධම්මෙහි සමන්නාගතෙන අභිධම්මෙ අට්ඨාරසහි විභඞ්ගෙහි පටිමණ්ඩිතං දුතියං විභඞ්ගප්පකරණං දෙසෙත්වා තදනන්තරං ධාතුකථං නාම තතියං පකරණං කථං විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，具备十八种不共佛法的世尊，在宣说了以十八种分别装饰的第二部《分别论》后，是如何分别解说名为《界论》的第三部论的呢？

විස්සජ්ජනා – තතියං භන්තෙ ධාතුකථං නාම අභිධම්මපිටකං ‘‘සඞ්ගහො අසඞ්ගහො, සඞ්ගහිතෙන අසඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන සඞ්ගහිතං, සඞ්ගහිතෙන සඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන අසඞ්ගහිතං. සම්පයොගො විප්පයොගො, සම්පයුත්තෙන විප්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන සම්පයුත්තං, සම්පයුත්තෙන සම්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන විප්පයුත්තං. සඞ්ගහිතෙන සම්පයුත්තං විප්පයුත්තං, සම්පයුත්තෙන සඞ්ගහිතං අසඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන සම්පයුත්තං විප්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන සඞ්ගහිතං අසඞ්ගහිත’’න්ති එවමාදිනා පඤ්ච මාතිකායො පඨමං නික්ඛිපිත්වා සඞ්ගහාසඞ්ගහාදීහි චුද්දසහි නයෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，第三部名为《界论》的阿毗达摩藏，是由世尊首先确立以“摄与不摄，以摄对不摄，以不摄对摄，以摄对摄，以不摄对不摄。相应与不相应，以相应对不相应，以不相应对相应，以相应对相应，以不相应对不相应。以摄对相应与不相应，以相应对摄与不摄，以不摄对相应与不相应，以不相应对摄与不摄”等开头的五种论母，然后以摄与不摄等十四种方法详细地分别解说的。

පුග්ගලපඤ්ඤත්ති

人施设论

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.54] භගවතා සබ්බධාතුකුසලෙන අභිධම්මපිටකෙ තතියං ධාතුකථාපකරණං දෙසෙත්වා තදනන්තරං චතුත්ථං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං කථං විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，善巧于一切界的世尊在阿毗达摩藏中开示了第三部《界论》之后，接着又是如何分别解说第四部《人施设论》的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ චතුත්ථං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං ‘‘ඡ පඤ්ඤත්තියො ඛන්ධපඤ්ඤත්ති ආයතනපඤ්ඤත්ති ධාතුපඤ්ඤත්ති සච්චපඤ්ඤත්ති ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති පුග්ගලපඤ්ඤත්ති. කිත්තාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධපඤ්ඤත්ති, යාවතා පඤ්චක්ඛන්ධා, රූපක්ඛන්ධො වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. එත්තාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධපඤ්ඤත්තී’’ති එවමාදිනා ඛන්ධායතනධාතුසච්චඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්තියො සංඛිත්තෙන උද්දිසිත්වා පුග්ගලපඤ්ඤත්තිං ච එකකදුකතිකචතුක්කපඤ්චකඡක්කසත්තකඅට්ඨකනවකදසකවසෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා භගවතා දෙසිතා.

答：尊者，在阿毗达摩藏的第四部《人施设论》中，世尊开示：“有六种施设：蕴施设、处施设、界施设、谛施设、根施设、人施设。蕴的施设到什么程度呢？就是五蕴，即色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。到此即是蕴的施设。”像这样简略地指出蕴、处、界、谛、根的施设后，世尊又依一法、二法、三法、四法、五法、六法、七法、八法、九法、十法，详细地分别解说人施设。

කථාවත්ථු

论事

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.56] භගවතා සබ්බපරමත්ථපඤ්ඤත්තිධම්මකුසලෙන අභිධම්මපිටකෙ චතුත්ථං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං දෙසෙත්වා තදනන්තරං පඤ්චමං කථාවත්ථුප්පකරණං කථං දෙසිතං.

问：贤友，那通晓一切胜义法与施设法的世尊，在阿毗达摩藏中宣说了第四部《人施设论》之后，是如何开示第五部《论事》的呢？

විස්සජ්ජනා – සබ්බපරමත්ථපඤ්ඤත්තිධම්මකුසලෙන භන්තෙ භගවතා ලොකෙ අග්ගපුග්ගලෙන අභිධම්මපිටකෙ චතුත්ථං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං දෙසෙත්වා තදනන්තරං කථාවත්ථුදෙසනාය වාරෙ සම්පත්තෙ ‘‘අනාගතෙ මම සාවකො මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො නාම උප්පන්නං සාසනමලං සොධෙත්වා තතියසඞ්ගීතිං කරොන්තො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නො සකවාදෙ පඤ්ච සුත්තසතානි පරවාදෙ පඤ්චාති සුත්තසහස්සං සමොධානෙත්වා, ඉමං පකරණං භාජෙස්සතී’’ති තස්සොකාසං කරොන්තෙන පුග්ගලවාරෙ අට්ඨමුඛා වාදයුත්තිං ආදිං කත්වා සබ්බකථාමග්ගෙසු අසම්පුණ්ණභාණවාරත්ථාය තන්තියා මාතිකා නික්ඛෙපමත්තෙන පඤ්චමං කථාවත්ථුප්පකරණං සංඛෙපතො දෙසිතං.

答：尊者，世间最上的个人、通晓一切胜义法与施设法的世尊，在阿毗达摩藏中宣说了第四部《人施设论》后，当轮到讲说《论事》时，他作了如下授记：“未来我的弟子名叫目犍连子帝须长老(Moggaliputtatissatthero)，他将清除教法中已生起的垢染，主持第三次结集，坐在比丘僧团中，结合自宗的五百个论题和异宗的五百个论题，总共一千个论题，来辨析这部论。”为了给这位长老创造机会，世尊在关于人的论题中，以八门论法为开端，为了补足所有论述途径中未圆满的部分，仅以安立论母的方式，简要地开示了第五部《论事》。

පුච්ඡා – අධුනා [Pg.57] පාකටං පනාවුසො විත්ථාරං කථාවත්ථුප්පකරණං කදා කෙන කත්ථ කථඤ්ච විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，那么，现在这部广为人知的详尽的《论事》，是在何时、由何人、于何处、以何种方式详细辨析开示的呢？

විස්සජ්ජනා – තං ඛො භන්තෙ භගවතො නයමුඛං නිස්සාය ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන තතියසංගීතිකාලෙ පාටලිපුත්තෙ අසොකාරාමෙ සට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සානං සමාගමෙ භගවතා දින්නනයවසෙන තථාගතෙන ඨපිතමාතිකං විභජන්තෙන සකවාදෙ පඤ්චසුත්තසතානි පරවාදෙ පඤ්චාති සුත්තසහස්සං ආහරිත්වා ඉදං පරවාදමථනං අධුනා පාකටං කථාවත්ථුප්පකරණං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，具寿大目犍连子帝须长老依据世尊的理路之门，在第三次结集时，于华氏城(Pāṭaliputta)的阿育王寺(Asokārāma)，在六百万比丘的集会中，依循世尊所给予的理路，辨析如来所安立的论母，引述自宗的五百个论题和异宗的五百个论题，总共一千个论题，从而详细地辨析开示了这部如今广为人知的、摧破异论的《论事》。

පුච්ඡා – කති [Pg.62] ආවුසො තත්ථ කථායො තෙන ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

问：贤友，当时具寿大目犍连子帝须长老详细辨析并讲述了多少论题？

විස්සජ්ජනා – තත්ථ භන්තෙ වාචනාමග්ගතො ද්වෙ ච සතානි සත්තවීසති ච කථායො ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

答：尊者，从诵读的途径而言，具寿大目犍连子帝须长老详细辨析并讲述了二百二十七个论题。

පුග්ගලකථා

补特伽罗论

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.63] තත්ථ පඨමා පුග්ගලකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

问：贤友，当时具寿大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老如何详细分别解说这第一补特伽罗论？

විස්සජ්ජනා – පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති, ආමන්තා. යො සච්චිකට්ඨො පරමත්ථො, තතො සො පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති, න හෙවං වත්තබ්බෙ. ආජානාහි නිග්ගහං හඤ්චි පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙන, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ ‘‘යො සච්චිකට්ඨො පරමත්ථො, තතො සො පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති. යං තත්ථ වදෙසි ‘‘වත්තබ්බෙ ඛො ‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙන’, නො ච වත්තබ්බෙ ‘යො සච්චිකට්ඨො පරමත්ථො, තතො සො පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති, මිච්ඡාති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ පඨමා පුග්ගලකථා පඤ්ච භාණවාරමත්තාය තන්තියා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

答：补特伽罗以真实义与第一义可得吗？是的。从那真实义与第一义中，那补特伽罗以真实义与第一义可得吗？不应该这么说。请知此责难：如果补特伽罗以真实义与第一义可得，那么就应该说：“从那真实义与第一义中，那补特伽罗以真实义与第一义可得。”你若在那里说：“可以说‘补特伽罗以真实义与第一义可得’，但不可以说‘从那真实义与第一义中，那补特伽罗以真实义与第一义可得’”，这是错误的。尊者，如此这般，在那（部论）中，第一补特伽罗论由具寿大目犍连子帝须长老以五诵的篇幅详细分别解说。

අඤ්ඤාණකථා

论无知

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.64] ආවුසො කථාවත්ථුප්පකරණෙ දුතියවග්ගෙ දුතියා අඤ්ඤාණකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

问：贤友，在阿毗达摩藏《论事》(Kathāvatthu)的第二品第二无知论中，具寿大目犍连子帝须长老如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ දුතියවග්ගෙ දුතියා අඤ්ඤාණකථා ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති, ආමන්තා. අත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණන්ති, න හෙවං වත්තබ්බෙ. නත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානිවරණන්ති, ආමන්තා. හඤ්චි නත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති එවමාදිනා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා භාසිතා.

答：尊者，在阿毗达摩藏第五《论事》第二品第二无知论中：“阿罗汉有无知吗？”是的。“阿罗汉有无明、无明瀑流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖吗？”不应这样说。“阿罗汉没有无明、无明瀑流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖吗？”是的。既然阿罗汉没有无明、无明瀑流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖，就不应该说“阿罗汉有无知”。如此这般，由具寿大目犍连子帝须长老详细分别解说。

අසඤ්ඤකථා

无想论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.67] ආවුසො පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ තතියවග්ගෙ එකාදසමා අසඤ්ඤකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

问：贤友，在阿毗达摩藏第五《论事》的第三品第十一无想论中，具寿大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ තතියවග්ගෙ එකාදසමා අසඤ්ඤකථා ‘‘අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථීති, ආමන්තා. සඤ්ඤාභවො සඤ්ඤාගති සඤ්ඤාසත්තාවාසො සඤ්ඤාසංසාරො සඤ්ඤායොනි සඤ්ඤත්තභාවපටිලාභොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

答：尊者，在阿毗达摩藏第五《论事》的第三品第十一无想论中，具寿大目犍连子帝须长老是这样详细分别解说的：“‘无想有情中有想存在’吗？”“是的。”“是想有、想趣、想有情居、想轮回、想生、想自体获得吗？”“不应如此说。”

අසඤ්ඤසත්තෙසු [Pg.68] සඤ්ඤා අත්ථි.

无想有情中有想存在。

සඤ්ඤාභවො [Pg.69] සඤ්ඤාගති සඤ්ඤාසත්තාවාසො සඤ්ඤාසංසාරො සඤ්ඤායොනි සඤ්ඤත්තභාවපටිලාභො.

想有、想趣、想有情居、想轮回、想生、想自体获得。

න හෙවං වත්තබ්බෙ.

不应如此说。

නනු අසඤ්ඤභවො අසඤ්ඤගති අසඤ්ඤසත්තාවාසො අසඤ්ඤසංසාරො අසඤ්ඤයොනි අසඤ්ඤත්තභාවපටිලාභො.

难道不是无想有、无想趣、无想有情居、无想轮回、无想生、无想自体获得吗？

හඤ්චි [Pg.70] අසඤ්ඤභවො අසඤ්ඤගති අසඤ්ඤසත්තාවාසො අසඤ්ඤසංසාරො අසඤ්ඤයොනි අසඤ්ඤත්තභාවපටිලාභො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථි.

如果确实是无想有、无想趣、无想有情居、无想轮回、无想生、无想自体获得，那么就不应说“无想有情中有想存在”。

අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථි.

无想有情中有想存在。

පඤ්චවොකාරභවො ගති සත්තාවාසො සංසාරො යොනි අත්තභාවපටිලාභො.

五蕴有、趣、有情居、轮回、生、自体获得。

නනු [Pg.71] එකවොකාරභවො ගති සත්තාවාසො සංසාරො යොනි අත්තභාවපටිලාභො.

难道不是一蕴有、趣、有情居、轮回、生、自体获得吗？

හඤ්චි එකවොකාරභවො ගති සත්තාවාසො සංසාරො යොනි අත්තභාවපටිලාභො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථි.

如果确实是一蕴有、趣、有情居、轮回、生、自体获得，那么就不应说“无想有情中有想存在”。

ඡට්ඨවග්ග

第六品

පථවීධාතුසනිදස්සනාතිආදිකථා

地界可见等论

පුච්ඡා – ඡට්ඨවග්ගෙ [Pg.72] පන ආවුසො අට්ඨමා පථවීධාතු සනිදස්සනාතිආදිකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

问：又，贤友，在第六品中，第八地界可见等论由具寿大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老是如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – ඡට්ඨවග්ගෙ භන්තෙ අට්ඨමා පථවීධාතු සනිදස්සනාතිආදිකථා ‘‘පථවීධාතු සනිදස්සනාති ආමන්තා. රූපං රූපායතනං රූපධාතු නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං චක්ඛුස්මිං පටිහඤ්ඤති චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡතීති, න හෙවං වත්තබ්බෙ’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා මහාමොග්ගලි පුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

答：尊者，在第六品中，第八地界可见等论由具寿大目犍连子帝须长老是这样详细分别解说的：“‘地界是可见的’吗？”“是的。”“是色、色处、色界，是青色、黄色、赤色、白色，为眼所识，撞击于眼，来到眼的范围吗？”“不应如此说。”

පථවීධාතු [Pg.73] සනිදස්සනා.

地界是可见的。

චක්ඛුඤ්ච [Pg.74] පටිච්ච පථවීධාතුඤ්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං.

缘于眼与地界，眼识生起。

තෙන [Pg.75] හි න වත්තබ්බං චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච පථවීධාතුඤ්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං.

那么，就不应说“缘于眼与地界，眼识生起”。

අන්තරාභවකථා

中有论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ අට්ඨමවග්ගෙ දුතියා අන්තරාභවකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන [Pg.76] කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

问：贤友，在阿毗达摩藏第五《论事》(Kathāvatthuppakaraṇa)第八品第二《中有论》中，具寿大目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)是如何详细分析解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ අට්ඨමවග්ගෙ දුතියා අන්තරාභවකථා ‘‘අත්ථි අන්තරාභවොති, ආමන්තා. කාමභවොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අත්ථි අන්තරාභවොති, ආමන්තා. රූපභවොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අත්ථි අන්තරාභවොති, ආමන්තා. අරූපභවොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

答：尊者，在阿毗达摩藏第五《论事》第八品第二《中有论》中，具寿大目犍连子帝须长老详细地分析解说道：“有中有吗？”“是的。”“是欲有吗？”“不应如此说。”……乃至……“有中有吗？”“是的。”“是色有吗？”“不应如此说。”……乃至……“有中有吗？”“是的。”“是无色有吗？”“不应如此说。”

අත්ථි [Pg.77] අන්තරාභවො.

有中有。

න [Pg.78] හෙවං වත්තබ්බෙ.

不应如此说。

අත්ථි අන්තරාභවො.

有中有。

කාමභවස්ස [Pg.79] ච රූපභවස්ස ච අන්තරෙ අත්ථි අන්තරාභවො.

在欲有和色有之间，有中有。

න හෙවං වත්තබ්බෙ.

不应如此说。

රූපභවස්ස ච අරූපභවස්ස ච අන්තරෙ අත්ථි අන්තරාභවො.

在色有和无色有之间，有中有。

කාමභවස්ස ච රූපභවස්ස ච අන්තරෙ නත්ථි අන්තරාභවො.

在欲有和色有之间没有中有。

හඤ්චි [Pg.80] කාමභවස්ස ච රූපභවස්ස ච අන්තරෙ නත්ථි අන්තරාභවො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ අත්ථි අන්තරාභවො.

如果欲有和色有之间没有中有，那么，确实不应说“有中有”。

සළායතනුප්පත්තිකථා

六处生起论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ චුද්දසමවග්ගෙ දුතියා සළායතනුප්පත්තිකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在阿毗达摩藏第五《论事》第十四品中，具寿大目犍连子帝须长老是如何详细分析并开示第二《六处生起论》的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ චුද්දසමෙවග්ගෙ දුතියා සළායතනුප්පත්තිකථා ‘‘සළායතනං අපුබ්බං අචරිමං මාතුකුච්ඡිස්මිං සණ්ඨාතීති, ආමන්තා. සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගී අහීනින්ද්‍රියො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඔක්කමතීති, න හෙවං වත්තබ්බෙ’’ති එවමාදිනා [Pg.81] ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

答：尊者，在阿毗达摩藏第五《论事》第十四品第二《六处生起论》中，具寿大目犍连子帝须长老详细地分析解说道：“六处在母胎中非前非后地安立，是吗？”“是的。”“具足所有肢节、诸根无缺者进入母胎，是吗？”“不应如此说。”

සළායතනං [Pg.82] අපුබ්බං අචරිමං මාතුකුච්ඡිස්මිං සණ්ඨාති.

六处在母胎中非前非后地安立。

සබ්බඞ්ගප්පච්චඞ්ගී අහීනින්ද්‍රියො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඔක්කමති.

具足所有肢节、诸根无缺者进入母胎。

න [Pg.83] හෙවං වත්තබ්බෙ.

不应如此说。

උපපත්තෙසියෙන චිත්තෙන චක්ඛායතනං සණ්ඨාති.

以结生心(upapatticitta)安立眼处。

උපපත්තෙසියෙන චිත්තෙන හත්ථා සණ්ඨන්ති, පාදා සණ්ඨන්ති, සීසං සණ්ඨාති, කණ්ණො සණ්ඨාති, නාසිකා සණ්ඨාති, මුඛං සණ්ඨාති, දන්තා සණ්ඨන්ති.

以结生心安立手、足、头、耳、鼻、口、齿。

න [Pg.84] හෙවං වත්තබ්බෙ.

不应如此说。

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.85] භගවතා යමකපාටිහීරාවසානෙ තාවතිංසදෙවලොකං ගන්ත්වා දසසහස්සලොකධාතූහි ආගම්ම සන්නිසින්නානං දෙවානං අභිධම්මදෙසනං දෙසෙන්තෙන පඨමං අභිධම්මපිටකෙ පඤ්චප්පකරණානි දෙසෙත්වා තදනන්තරං ඡට්ඨං යමකප්පකරණං දෙසෙන්තෙන කති යමකප්පකරණානි විභජිත්වා දෙසිතානි.

问：贤友，世尊在双神变(yamakapāṭihīra)结束后，前往三十三天(Tāvatiṃsa)，为从一万个世界体系汇集而来的诸天宣讲阿毗达摩，在阿毗达摩藏中首先宣讲了五部论，其后在宣讲第六部《双论》(Yamaka)时，将它分成了多少部来宣讲？

විස්සජ්ජනා – භගවතා භන්තෙ යමස්ස විසයාතීතෙන යමකපාටිහීරාවසානෙ තාවතිංසදෙවලොකං ගන්ත්වා තත්ථ දසසහස්සලොකධාතූහි ආගම්ම සන්නිසින්නානං දෙවතානං අභිධම්මපිටකං දෙසෙන්තෙන අභිධම්මපිටකෙ පූරිමානි පඤ්චප්පකරණානි දෙසෙත්වා තදනන්තරං ඡට්ඨං යමකප්පකරණං මූලයමකං ඛන්ධයමකං ආයතනයමකං ධාතුයමකං සච්චයමකං සඞ්ඛාරයමකං අනුසයයමකං චිත්තයමකං ධම්මයමකං ඉන්ද්‍රියයමකන්ති දස යමකප්පකරණානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

答：尊者，超越了阎摩(Yama)境界的世尊，在结束双神变之后，前往三十三天，在那里为从一万个世界体系汇集而来的诸天宣说阿毗达摩藏。他在阿毗达摩藏中先讲授了前五部论，之后在宣讲第六部《双论》时，详细地将它分为十部双论来解说，即：根本双论(Mūlayamaka)、蕴双论(Khandhayamaka)、处双论(Āyatanayamaka)、界双论(Dhātuyamaka)、谛双论(Saccayamaka)、行双论(Saṅkhārayamaka)、随眠双论(Anusayayamaka)、心双论(Cittayamaka)、法双论(Dhammayamaka)、根双论(Indriyayamaka)。

මූලයමක

根本双论

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො [Pg.86] තත්ථ භගවතා පඨමං මූලයමකං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，世尊最初在那里是如何详细分析解说根本双论的？

විස්සජ්ජනා – යෙ කෙචි කුසලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ කුසලමූලා. යෙ වා පන කුසලමූලා, සබ්බෙ තෙ ධම්මා කුසලා. යෙ කෙචි කුසලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ කුසලමූලෙන එකමූලා. යෙ වා [Pg.87] පන කුසලමූලෙන එකමූලා, සබ්බෙ තෙ ධම්මා කුසලා. යෙ කෙචි කුසලමූලෙන එකමූලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ ධම්මා කුසලමූලෙන අඤ්ඤමඤ්ඤමූලා. යෙ වා පන කුසලමූලෙන අඤ්ඤමඤ්ඤමූලා, සබ්බෙ තෙ ධම්මා කුසලාති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා පඨමං මූලයමකං බාවීසතියා ච තිකෙහි දුකසතෙන ච විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：凡是任何善法，彼等一切都以善为根。又，凡以善为根者，彼等一切法都是善的。凡是任何善法，彼等一切都以善根为同一根。又，凡以善根为同一根者，彼等一切法都是善的。凡是以善根为同一根的法，彼等一切法都以善根为互相的根。又，凡以善根为互相的根者，彼等一切法都是善的。尊者，世尊就是这样，在那里以二十二个三法组和一百个二法组，详细地分析并教导了第一根本双论。

යෙ කෙචි කුසලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ කුසලමූලා.

凡是任何善法，彼等一切都以善为根。

යෙ කෙචි කුසලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ කුසලමූලාති, තීණෙව කුසලමූලානි අවසෙසා කුසලා ධම්මා, න කුසලමූලා, යෙ වා පන කුසලමූලා, සබ්බෙ තෙ ධම්මා කුසලාති, ආමන්තා –

凡是任何善法，都以善根为根吗？只有三种善根，其余的善法不是善根。又，凡以善根为根者，彼等一切法都是善的吗？是的。

ඛන්ධයමක

蕴双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.88] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දුතියං ඛන්ධයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的第二《蕴双论》中，世尊是如何详细地分别和教导的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දුතියං ඛන්ධයමකං ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා – රූපක්ඛන්ධො වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. රූපං රූපක්ඛන්ධො, රූපක්ඛන්ධො රූපං. වෙදනා වෙදනාක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො වෙදනා. සඤ්ඤා සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඤ්ඤා. සඞ්ඛාරා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරා. විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා පණ්ණත්තිවාරපවත්තිවාරපරිඤ්ඤාවාරසඞ්ඛාතෙහි තීහි වාරෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的第二《蕴双论》中，世尊以被称为施设篇(Paṇṇattivāra)、转起篇(Pavattivāra)和遍知篇(Pariññāvāra)的三篇，详细地分别和教导了“五蕴——色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。色是色蕴，色蕴是色。受是受蕴，受蕴是受。想是想蕴，想蕴是想。行是行蕴，行蕴是行。识是识蕴，识蕴是识”等等。

ආයතනයමක

处双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.89] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ තතියං ආයතනයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的第三《处双论》中，世尊是如何详细地分别和教导的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ තතියං ආයතනයමකං ‘‘ද්වාදසායතනානි – චක්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව්හායතනං කායායතනං රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං මනායතනං ධම්මායතනං. චක්ඛු චක්ඛායතනං, චක්ඛායතනං චක්ඛු. සොතං සොතායතනං, සොතායතනං සොත’’න්ති එවමාදිනා පණ්ණත්තිවාරපවත්තිවාරපරිඤ්ඤාවාරසඞ්ඛාතෙහි තීහි වාරෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的第三《处双论》中，世尊以被称为施设篇(Paṇṇattivāra)、转起篇(Pavattivāra)和遍知篇(Pariññāvāra)的三篇，详细地分别和教导了“十二处——眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、色处、声处、香处、味处、触处、意处、法处。眼即是眼处，眼处即是眼。耳即是耳处，耳处即是耳”等等。

ධාතුයමක

界双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.90] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු චතුත්ථං ධාතුයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊是如何详细地分别和教导第四《界双论》的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.91] භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු චතුත්ථං ධාතුයමකං ‘‘අට්ඨාරස ධාතුයො – චක්ඛුධාතු සොතධාතු ඝානධාතු ජිව්හාධාතු කායධාතු රූපධාතු සද්දධාතු ගන්ධධාතු රසධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු මනොධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු ධම්මධාතූ’’ති එවමාදිනා භගවතා පණ්ණත්තිවාරපවත්තිවාරපරිඤ්ඤාවාරසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහාවාරෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，第四是《界双论》，“十八界——眼界、耳界、鼻界、舌界、身界、色界、声界、香界、味界、触界、眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界、身识界、意界、意识界、法界”，世尊以此为始，通过名为施设、转起与遍知的三大章，详细地分别和教导。

සච්චයමක

谛双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.92] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු පඤ්චමං සච්චයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊是如何详细地分别和教导第五《谛双论》的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු පඤ්චමං සච්චයමකං ‘‘චත්තාරි සච්චානි – දුක්ඛසච්චං සමුදයසච්චං නිරොධසච්චං මග්ගසච්චං. දුක්ඛං දුක්ඛසච්චං, දුක්ඛසච්චං දුක්ඛං. සමුදයො සමුදයසච්චං, සමුදයසච්චං සමුදයො. නිරොධො නිරොධසච්චං, නිරොධසච්චං නිරොධො. මග්ගො මග්ගසච්චං, මග්ගසච්චං මග්ගො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，第五是《谛双论》，“四圣谛——苦圣谛、集圣谛、灭圣谛、道圣谛。苦是苦圣谛，苦圣谛是苦；集是集圣谛，集圣谛是集；灭是灭圣谛，灭圣谛是灭；道是道圣谛，道圣谛是道”，世尊以此为始，详细地分别和教导。

සඞ්ඛාරයමක

行双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.93] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු ඡට්ඨං සඞ්ඛාරයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊是如何详细地分别和教导第六《行双论》的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු ඡට්ඨං සඞ්ඛාරයමකං ‘‘තයො සඞ්ඛාරා – කායසඞ්ඛාරො වචීසඞ්ඛාරො[Pg.94], චිත්තසඞ්ඛාරො. අස්සාසපස්සාසා කායසඞ්ඛාරො, විතක්කවිචාරා වචීසඞ්ඛාරා, සඤ්ඤා ච වෙදනා ච චිත්තසඞ්ඛාරො ඨපෙත්වා විතක්කවිචාරෙ සබ්බෙපි චිත්තසම්පයුත්තකා ධම්මා චිත්තසඞ්ඛාරො’’ති එවමාදිනා භගවතා පණ්ණත්තිවාරපවත්තිවාරපරිඤ්ඤාවාරසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහාවාරෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，第六是《行双论》，“三种行——身行、语行、心行。入息出息是身行，寻与伺是语行，想与受是心行；除寻、伺外，一切心相应法皆是心行”，世尊以此为始，通过名为施设、转起与遍知的三大章，详细地分别和教导。

අනුසයයමක

随眠双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.95] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු සත්තමං අනුසයයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问——贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，世尊是如何详细地分别解说十双论中的第七《随眠双论》的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු සත්තමං අනුසයයමකං ‘‘සත්ත අනුසයා – කාමරාගානුසයො පටිඝානුසයො මානානුසයො දිට්ඨානුසයො විචිකිච්ඡානුසයො භවරාගානුසයො අවිජ්ජානුසයො. කත්ථ කාමරාගානුසයො අනුසෙති, කාමධාතුයා ද්වීසු වෙදනාසු එත්ථ කාමරාගානුසයො අනුසෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා උප්පත්තිට්ඨානවාර අනුසයවාර සානුසයවාර පජහනවාර පරිඤ්ඤාවාර පහීනවාර උප්පජ්ජනවාර ධාතුවාරසඞ්ඛාතෙහි අට්ඨහි මහාවාරෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答——尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，对于十双论中的第七《随眠双论》，世尊以“七种随眠是：欲贪随眠、嗔恚随眠、慢随眠、见随眠、疑随眠、有贪随眠、无明随眠。欲贪随眠潜伏于何处？在欲界的两种感受中，欲贪随眠潜伏于此”等文为始，通过名为生起处门、随眠门、有随眠门、舍断门、遍知门、已断门、生起门、界门的八大门，作了详细的分别解说。

චිත්තයමක

心双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.96] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු අට්ඨමං චිත්තයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问——贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，世尊是如何详细地分别解说十双论中的第八《心双论》的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු අට්ඨමං චිත්තයමකං ‘‘යස්ස චිත්තං උප්පජ්ජති න නිරුජ්ඣති, තස්ස චිත්තං නිරුජ්ඣිස්සති න උප්පජ්ජිස්සති. යස්ස වා පන චිත්තං නිරුජ්ඣිස්සති න උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස චිත්තං උප්පජ්ජති න නිරුජ්ඣතී’’ති එවමාදිනා භගවතා සුද්ධචිත්තසාමඤ්ඤසුත්තන්තචිත්තමිස්සකවිසෙසඅභිධම්මචිත්තමිස්සකවිසෙස- සඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙති විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答——尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，对于十双论中的第八《心双论》，世尊以“若某人的心生起而不灭，则他的心将灭而不再生起。反之，若某人的心将灭而不再生起，则他的心生起而不灭”等文为始，通过名为纯净心通则、经混合心特则、阿毗达摩混合心特则的三大方法，作了详细的分别解说。

ධම්මයමක

法双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.98] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු නවමං ධම්මයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问——贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，世尊是如何详细地分别解说十双论中的第九《法双论》的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු නවමං ධම්මයමකං ‘‘කුසලා කුසලා ධම්මා, කුසලා ධම්මා කුසලා. අකුසලා අකුසලා ධම්මා, අකුසලා ධම්මා අකුසලා. අබ්‍යාකතා අබ්‍යාකතා ධම්මා, අබ්‍යාකතා ධම්මා අබ්‍යාකතා’’ති එවමාදිනා භගවතා පණ්ණත්තිවාරපවත්තිවාරපරිඤ්ඤාවාරසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහාවාරෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答——尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》中，对于十双论中的第九《法双论》，世尊以“善是善法吗？善法是善吗？不善是不善法吗？不善法是不善吗？无记是无记法吗？无记法是无记吗？”等文为始，通过名为概念门、转起门、遍知门的三大门，作了详细的分别解说。

ඉන්ද්‍රියයමක

根双论

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.99] ආවුසො ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු දසමං ඉන්ද්‍රියයමකං භගවතා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问——贤友，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊是如何详细地分别解说第十《根双论》的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඡට්ඨෙ යමකප්පකරණෙ දසසු යමකෙසු දසමං ඉන්ද්‍රියයමකං ‘‘බාවීසතින්ද්‍රියානි – චක්ඛුන්ද්‍රියං සොතින්ද්‍රියං ඝානින්ද්‍රියං ජිව්හින්ද්‍රියං කායින්ද්‍රියං ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං මනින්ද්‍රියං සුඛින්ද්‍රියං දුක්ඛින්ද්‍රියං සොමනස්සින්ද්‍රියං දොමනස්සින්ද්‍රියං උපෙක්ඛින්ද්‍රියං සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං අඤ්ඤින්ද්‍රියං අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය’’න්ති එවමාදිනා භගවතා පණ්ණත්තිවාර පවත්තිවාර පරිඤ්ඤාවාරසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහාවාරෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答——尊者，在阿毗达摩藏第六部《双论》的十双论中，世尊通过概念章(paṇṇattivāra)、流转章(pavattivāra)和遍知章(pariññāvāra)这三大章，以“二十二根：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根、意根、乐根、苦根、喜根、忧根、舍根、信根、精进根、定根、慧根、未知当知根、已知根、具知根”等方式，详细地分别解说了第十《根双论》。

අතීතවාර

过去章

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.100] ආවුසො ඉන්ද්‍රියයමකෙ තීසු මහාවාරෙසු පවත්තිවාරෙ උප්පාදඅතීතවාරො භගවතා කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问——贤友，在阿毗达摩藏的《根双论》中，世尊是如何详细地分别解说三大章的流转章中的生起过去章的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.101] භන්තෙ ඉන්ද්‍රියයමකෙ තීසු මහාවාරෙසු පවත්තිවාරෙ උප්පාදඅතීතවාරො ‘‘යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිත්ත, තස්ස සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, පුරිසින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, උප්පජ්ජිත්ථාති, ආමන්තා. යස්ස වා පන මනින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිත්ථ, තස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිත්ථාති, ආමන්තා’’ති එවමාදිනා භගවතා විභජිත්වා දෙසිතො.

答——尊者，在阿毗达摩藏《根双论》三大章的流转章中，世尊是这样详细地分别解说生起过去章的：“若某人的眼根已生起，他的耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根、喜根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、意根也已生起吗？”答：“是的。”“或者，若某人的意根已生起，他的眼根也已生起吗？”答：“是的。”

උප්පාදඅනාගතවාර

生起未来章

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.103] ආවුසො ඉන්ද්‍රියයමකෙ තීසු මහාවාරෙසු පවත්තිවාරෙ උප්පාදඅනාගතවාරො භගවතා කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问——贤友，在阿毗达摩藏《根双论》三大章的流转章中，世尊是如何详细地分别解说生起未来章的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ඉන්ද්‍රියයමකෙ තීසු මහාවාරෙසු පවත්තිවාරෙ උප්පාදඅනාගතවාරො ‘‘යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සොතින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සතීති, ආමන්තා. යස්ස වා පන සොතින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සතී’’ති ආමන්තා. යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සතීති, යෙ රූපාවචරං උපපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායිස්සන්ති, තෙසං චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, නො ච තෙසං කායින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, ඉතරෙසං තෙසං චක්ඛුන්ද්‍රියඤ්ච උප්පජ්ජිස්සති කායින්ද්‍රියඤ්ච උප්පජ්ජිස්සතී’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答——尊者，在阿毗达摩藏《根双论》三大章的流转章中，世尊是这样详细地分别解说生起未来章的：“若某人的眼根将生起，他的耳根也将生起吗？”“是的。”“或者，若某人的耳根将生起，他的眼根也将生起吗？”“是的。”“若某人的眼根将生起，他的鼻根、舌根、身根也将生起吗？”对于那些投生色界(rūpāvacara)后将般涅槃者，他们的眼根将生起，但他们的身根不会生起；对于其余的人，他们的眼根和身根都将生起。

යස්ස [Pg.105] චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස ඉත්ථින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සතීති. යෙ රූපාවචරං උපපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායිස්සන්ති, යෙ ච පුරිසා එතෙනෙව භාවෙන කතිචි භවෙ දස්සෙත්වා පරිනිබ්බායිස්සන්ති තෙසං චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, නො ච තෙසං ඉත්ථින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, ඉතරෙසං තෙසං චක්ඛුන්ද්‍රියඤ්ච උප්පජ්ජිස්සති ඉත්ථින්ද්‍රියඤ්ච උප්පජ්ජිස්සති.

“若某人的眼根将生起，他的女根也将生起吗？”那些投生色界后般涅槃者，以及那些以同样的身份示现若干生后般涅槃的男子，他们的眼根将生起，但他们的女根不会生起；其余众生，他们的眼根和女根都将生起。

යස්ස [Pg.106] චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස පුරිසින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සතීති, යෙ රූපාවචරං උපපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායිස්සන්ති, යා ච ඉත්ථියො එතෙනෙව භාවෙන කතිචි භවෙ දස්සෙත්වා පරිනිබ්බායිස්සන්ති, තෙසං චක්ඛුන්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, නො ච තෙසං පුරිසින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති. ඉතරෙසං තෙසං චක්ඛුන්ද්‍රියඤ්ච උප්පජ්ජිස්සති පුරිසින්ද්‍රියඤ්ච උප්පජ්ජිස්සති.

“若某人的眼根将生起，他的男根也将生起吗？”那些投生色界后般涅槃者，以及那些以同样的身份示现若干生后般涅槃的女子，她们的眼根将生起，但她们的男根不会生起；其余众生，他们的眼根和男根都将生起。

යස්ස ඉත්ථින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස පුරිසින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සතීති, යා ඉත්ථියො එතෙනෙව භාවෙන කතිචි භවෙ දස්සෙත්වා පරිනිබ්බායිස්සන්ති, තාසං [Pg.107] ඉත්ථින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති, නො ච තාසං පුරිසින්ද්‍රියං උප්පජ්ජිස්සති. ඉතරෙසං තෙසං ඉත්ථින්ද්‍රියඤ්ච උප්පජ්ජිස්සති පුරිසින්ද්‍රියඤ්ච උප්පජ්ජිස්සති.

“若某人的女根将生起，其男根也将生起吗？”那些以同样的状态示现几生后将般涅槃的女性，她们的女根将生起，但其男根将不生起。对于其余的人，其女根和男根都将生起。

පට්ඨාන

发趣论

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.109] භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන අභිසම්බුද්ධකාලතො සත්තමවස්සෙ මනුස්සලොකෙ යමකපාටිහීරං දස්සෙත්වා තදනන්තරං තාවතිංසදෙවලොකං ගන්ත්වා තත්ථ පණ්ඩුකම්බලසිලායං සන්නිසීදිත්වා දසහි චක්කවාළසහස්සෙහි ආගම්ම සන්නිසින්නානං දෙවානං අභිධම්මදෙසනං දෙසෙන්තෙන යාව යමකප්පකරණා පුරිමානි ඡ අභිධම්මප්පකරණානි දෙසෙත්වා තදනන්තරං කිංනාම පකරණං දෙසිතං.

问：贤友，那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者世尊，于证悟后的第七年，在人间示现双神变后，随即前往三十三天界，坐在班都甘巴拉石(Paṇḍukambalasilā)座上，为从十千轮围世界前来集会的诸天讲说阿毗达摩，在讲完前六部阿毗达摩论之后，接着讲了哪一部论典呢？

විස්සජ්ජනා – තෙන භන්තෙ භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන අභිසම්බුද්ධකාලතො සත්තමෙ වස්සෙ මනුස්සලොකෙ සාවත්ථියං කණ්ඩම්බමූලෙ යමකපාටිහීරං දස්සෙත්වා තදනන්තරං තාවතිංසදෙවලොකං ගන්ත්වා තත්ථ පණ්ඩුකම්බලසිලායං සන්නිපතිත්වා දසහි චක්කවාළසහස්සෙහි ආගම්ම සන්නිසින්නානං දෙවානං අභිධම්මදෙසනං දෙසෙන්තෙන පුරිමානි ඡ අභිධම්මප්පකරණානි දෙසෙත්වා තදනන්තරං අනන්තනයසමන්තපට්ඨානං නාම සත්තමං මහාපකරණං දෙසිතං.

答：尊者，那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者世尊，于证悟后的第七年，在人间的舍卫城(Sāvatthī)健陀芒果树(Kaṇḍamba)下示现双神变后，随即前往三十三天界，在那里坐在班都甘巴拉石座上，为从十千轮围世界前来集会的诸天讲说阿毗达摩，在讲完前六部阿毗达摩论之后，接着讲了名为“无边法门遍摄发趣”(Anantanayasamantapaṭṭhāna)的第七部大论典。

පුච්ඡා – තං [Pg.110] පනෙතං ආවුසො පට්ඨානං කෙනට්ඨෙන පට්ඨානන්ති වුච්චති.

问：贤友，那么，这部论典是因何义而被称为“发趣”呢？

විස්සජ්ජනා – තං පනෙතං භන්තෙ පට්ඨානං නානප්පකාරපච්චයට්ඨෙන විභජනට්ඨෙන පට්ඨිතට්ඨෙන ච පට්ඨානන්ති වුච්චති.

答：尊者，这部论典被称为“发趣”，是因其具有种种缘的意义、分别的意义以及确立的意义。

පුච්ඡා – තඤ්චාවුසො [Pg.111] භගවතා පට්ඨානමහාපකරණං දෙසෙන්තෙන කතිහි වාරෙහි විභජිත්වා දෙසිතං.

问：贤友，世尊在讲说《发趣大论典》时，是将其分为几章来宣说的呢？

විස්සජ්ජනා – තං ඛො භන්තෙ භගවතා පට්ඨානමහාපකරණං දෙසෙන්තෙන මාතිකානික්ඛෙපවාරසඞ්ඛාතො පච්චයුද්දෙසො පච්චයනිද්දෙසො මහාවාරෙති ද්වීහි පරිච්ඡෙදවාරෙහි විභජිත්වා දෙසිතං.

答：尊者，世尊讲说此《发趣大论典》时，将其分为两章：其一为总纲安置章(Mātikānikkhepavāra)，包含缘的略说与缘的解释；其二为大章(Mahāvāra)。

පුච්ඡා – තෙසු [Pg.112] ආවුසො වාරෙසු පඨමෙ මාතිකානික්ඛෙපවාරෙ පච්චයුද්දෙසවාරො භගවතා කථං දෙසිතො.

问：贤友，在这些章中，于第一“总纲安置章”里，世尊是如何宣说“缘的略说”部分的？

විස්සජ්ජනා – තෙසු භන්තෙ ද්වීසු පරිච්ඡෙදවාරෙසු පඨමෙ මාතිකානික්ඛෙපවාරෙ පච්චයුද්දෙසෙ හෙතුපච්චයො ආරම්මණපච්චයො අධිපතිපච්චයො අනන්තරපච්චයො සමනන්තරපච්චයො සහජාතපච්චයො අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයො නිස්සයපච්චයො…පෙ… අවිගතපච්චයො’’ති. එවං ඛො භන්තෙ භගවතා විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在这两章中，于第一“总纲安置章”的“缘的略说”里，世尊分别宣说了：因缘、所缘缘、增上缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘、依止缘……乃至不离去缘。尊者，世尊正是这样分别宣说的。

පුච්ඡා – තදනන්තරං [Pg.113] පන ආවුසො පච්චයනිද්දෙසවාරො භගවතා කථං විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友，那么在此之后，世尊是如何分别宣说“缘的解释”部分的呢？

විස්සජ්ජනා – තදනන්තරං පන භන්තෙ පච්චයනිද්දෙසවාරො ‘‘හෙතුපච්චයොති – හෙතූ හෙතුසම්පයුත්තකානං ධම්මානං තංසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. ආරම්මණපච්චයොති – රූපාරම්මණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතුයා තංසම්පයුත්තකානඤ්ච ධම්මානං ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො. සද්ධායතනං සොතවිඤ්ඤාණධාතුයා…. ගන්ධායතනං ඝානවිඤ්ඤාණධාතුයා…. රසායතනං ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතුයා…. ඵොට්ඨබ්බායතනං කායවිඤ්ඤාණධාතුයා තංසම්පයුත්තකානඤ්ච ධම්මානං ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො. රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං මනොධාතුයා තංසම්පයුත්තකානඤ්ච ධම්මානං ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො. සබ්බෙ ධම්මා මනොවිඤ්ඤාණධාතුයා තංසම්පයුත්තකානඤ්ච ධම්මානං ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො. යං යං ධම්මං ආරබ්භ යෙ යෙ ධම්මා උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා, තෙ තෙ ධම්මා තෙසං තෙසං ධම්මානං ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在此之后，世尊如此分别宣说了“缘的解释”部分：“因缘：诸因，对于与因相应的诸法以及彼等所生起的色法，以因缘为缘。所缘缘：色所缘对于眼识界及其相应诸法，以所缘缘为缘。声处对于耳识界……香处对于鼻识界……味处对于舌识界……触处对于身识界及其相应诸法，以所缘缘为缘。色处、声处、香处、味处、触处对于意界及其相应诸法，以所缘缘为缘。一切法对于意识界及其相应诸法，以所缘缘为缘。以任何法为所缘而生起任何心、心所法，彼所缘法对彼等心、心所法，以所缘缘为缘。”世尊即是如此等等分别宣说的。

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.114] සම්මාසම්බුද්ධෙන අභිධම්මපිටකෙ සත්තමෙ මහාපකරණෙ ද්වීසු පධානවාරෙසු දුතියෙ මහාවාරෙ කති ඨානානි විභජිත්වා දෙසිතානි.

问：贤友，世尊在阿毗达摩藏第七部大论典中，于两个主要章的第二大章里，分别开示了多少处？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ අනන්තනයසමන්තපට්ඨානෙ මහාපකරණෙ ද්වීසු පධානපරිච්ඡෙදවාරෙසු දුතියෙ මහාවාරෙ ධම්මානුලොමෙ ඡ පට්ඨානානි, තථා ධම්මපච්චනීයෙ ධම්මානුලොමපච්චනීයෙ ධම්මපච්චනීයානුලොමෙති චතුවීසති පට්ඨානානි භගවතා විභජිත්වා දෙසිතානි.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论典的第七部“无边法门遍摄发趣”大论典中，于两个主要章的第二大章里，世尊分别开示了二十四种发趣：在法随顺(dhammānuloma)中有六种发趣，同样，在法逆(dhammapaccanīya)、法随顺逆(dhammānulomapaccanīya)及法逆随顺(dhammapaccanīyānuloma)中也各有六种。

ධම්මානුලොම තිකපට්ඨාන

法随顺三法发趣

පුච්ඡා – තෙසුපි [Pg.116] ආවුසො චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතිතිකා භගවතා කතිහි වාරෙහි විභජිත්වා දෙසිතා.

问：贤友，在那二十四种发趣中，于第一法随顺三法发趣里，世尊以多少门分别开示了二十二种三法？

විස්සජ්ජනා – තෙසු භන්තෙ චතුවීසතියා මහාපට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතිතිකා පටිච්චවාරො සහජාතවාරො පච්චයවාරො නිස්සයවාරො සංසට්ඨවාරො සම්පයුත්තවාරො පඤ්හාවාරොති සත්තහි සත්තහි වාරෙහි විභජිත්වා භගවතා දෙසිතා.

答：尊者，在那二十四种大发趣中，于第一法随顺三法发趣里，世尊以七门，即缘起门、俱生门、缘法门、依止门、混合门、相应门及问门，分别开示了二十二种三法。

කුසලතික පටිච්චවාර

善三法缘起门

පුච්ඡා – තෙසු [Pg.117] චාවුසො ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු පඨමො පටිච්චමහාවාරො භගවතා කථං විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友，在那二十二种三法中，于第一善三法里的七大门中，世尊是如何分别开示第一缘起大门的？

විස්සජ්ජනා – තෙසු භන්තෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු පඨමො පටිච්චමහාවාරො සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජෙය්‍ය හෙතුපච්චයා. සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච අකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජෙය්‍ය හෙතුපච්චයා. සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච අබ්‍යාකතො ධම්මො උප්පජ්ජෙය්‍ය හෙතුපච්චයා. සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලා ච අබ්‍යාකතා ච ධම්මා උප්පජ්ජෙය්‍යුං හෙතුපච්චයා. සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච අකුසලො ච අබ්‍යාකතො ච ධම්මා උප්පජ්ජෙය්‍යුං හෙතුපච්චයා. සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ච අකුසලො ච ධම්මා උප්පජ්ජෙය්‍යුං හෙතුපච්චයා. සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ච අකුසලො ච අබ්‍යාකතො ච ධම්මා උප්පජ්ජෙය්‍යුං හෙතුපච්චයා’’ති එවමාදිනා පුච්ඡාවාරෙන ච. ‘‘කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. කුසලං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා. කුසලං ධම්මං පටිච්ච අබ්‍යාකතො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. කුසලෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානං රූපං. කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ච අබ්‍යාකතො ච ධම්මා උප්පජ්ජන්ති හෙතුපච්චයා. කුසලං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූප’’න්ති එවමාදිනා විස්සජ්ජනා විස්සජ්ජනාවාරෙන ච. ‘‘හෙතුයා නව, ආරම්මණෙ තීණි, අධිපතියා නව, අනන්තරෙ සමනන්තරෙ තීණි, සහජාතෙ නව, අඤ්ඤමඤ්ඤෙ තීණි, නිස්සයෙ නව, උපනිස්සයෙ තීණි, පුරෙජාතෙ තීණි, ආසෙවනෙ තීණි, කම්මෙ නව, විපාකෙ එකං, ආහාරෙ ඣානෙ ඉන්ද්‍රියෙ [Pg.118] මග්ගෙ නව, සම්පයුත්තෙ තීණි, විප්පයුත්තෙ අත්ථියා නව, නත්ථියා විගතෙ තීණි, අවිගතෙ නවා’’ති එවමාදිනා සඞ්ඛ්‍යාවාරෙන ච භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在那二十二种三法中，于第一善三法里的七大门中，世尊依问门、答门及计数门，如此详细地分别开示了第一缘起大门。问门：“或许，缘于一善法，一善法以因缘而生起？或许，缘于一善法，一不善法以因缘而生起？或许，缘于一善法，一无记法以因缘而生起？或许，缘于一善法，善法与无记法以因缘而生起？或许，缘于一善法，不善法与无记法以因缘而生起？或许，缘于一善法，善法与不善法以因缘而生起？或许，缘于一善法，善法、不善法与无记法以因缘而生起？”答门：“缘于一善法，一善法以因缘而生起：即缘于一个善蕴，三个蕴生起；缘于三个蕴，一个蕴生起；缘于两个蕴，两个蕴生起。缘于一善法，一无记法以因缘而生起：即缘于诸善蕴，心生色生起。缘于一善法，善法与无记法以因缘而生起：即缘于一个善蕴，三个蕴与心生色生起；缘于三个蕴，一个蕴与心生色生起；缘于两个蕴，两个蕴与心生色生起。”计数门：“因缘有九，所缘缘有三，增上缘有九，无间缘与等无间缘有三，俱生缘有九，相互缘有三，依止缘有九，亲依止缘有三，前生缘有三，数习缘有三，业缘有九，异熟缘有一，食缘、禅那缘、根缘、道缘各有九，相应缘有三，不相应缘与有缘有九，无有缘与离去缘有三，不离去缘有九。”

සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජෙය්‍ය හෙතුපච්චයා.

或许，缘于一善法，一善法会以因缘而生起。

කුසලතික සහජාතවාර

善三法俱生论门

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.119] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අභිධම්මපිටකෙ මහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු දුතියො සහජාතවාරො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友，世尊……乃至……正自觉者，在阿毗达摩藏大论中，于二十四发趣中的第一法随顺发趣中，于二十二种三法中的第一善三法中，于七大论门中的第二俱生论门，是如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ අනන්තනයපට්ඨානෙ මහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු දුතියො සහජාතාවාරො ‘‘කුසලං ධම්මං සහජාතො කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, කුසලං එකං ඛන්ධං සහජාතා තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ සහජාතො එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ සහජාතා ද්වෙ ඛන්ධා. කුසලං ධම්මං සහජාතො අබ්‍යාකතො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, කුසලෙ ඛන්ධෙ සහජාතං චිත්තසමුට්ඨානං රූපං. කුසලං ධම්මං සහජාතො කුසලො ච අබ්‍යාකතො ච ධම්මා උප්පජ්ජන්ති හෙතුපච්චයා, කුසලං එකං ඛන්ධං සහජාතා තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, තයො ඛන්ධෙ සහජාතො එකො ඛන්ධො චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, ද්වෙ ඛන්ධෙ චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූප’’න්ති එවමාදිනා විස්සජ්ජනාවාරෙන ච. හෙතුයා නව, ආරම්මණෙ තීණි, අධිපතියා නව, අනන්තරෙ සමනන්තරෙ තීණී’’ති එවමාදිනා සඞ්ඛ්‍යාවාරෙන ච වාචනාමග්ගතො ද්වීහි වාරෙහි පටිමණ්ඩිත්වා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在阿毗达摩藏无尽理趣发趣大论中，于二十四发趣中的第一法随顺发趣中，于二十二种三法中的第一善三法中，于七大论门中的第二俱生论门，世尊如此开示：“善法俱生善法而生起，以因缘为缘；一个善蕴俱生三个善蕴，三个善蕴俱生一个善蕴，两个善蕴俱生两个善蕴。善法俱生无记法而生起，以因缘为缘；诸善蕴俱生心生色。善法俱生善法和无记法而生起，以因缘为缘；一个善蕴俱生三个善蕴和心生色，三个善蕴俱生一个善蕴和心生色，两个善蕴俱生两个善蕴和心生色。”世尊以如是解答论门，以及“因缘有九，所缘有三，增上有九，无间与等无间有三”等数目论门，以此二门庄严，而作了详细的分别解说。

කුසලතික පච්චයවාර

善三法缘论门

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.121] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන පට්ඨානමහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු තතියො පච්චයවාරො කථං විභජිත්වා විත්ථාරෙන දෙසිතො.

问：贤友，世尊……乃至……正自觉者，在《发趣大论》的二十四发趣中的第一法随顺发趣中，于二十二种三法中的第一善三法中，于七大论门中的第三缘论门，是如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ අනන්තනයසමන්තපට්ඨානෙ මහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ බාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු තතියො පච්චයවාරො ‘‘සියා කුසලං ධම්මං පච්චයා කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජෙය්‍ය හෙතුපච්චයා, සියා කුසලං ධම්මං පච්චයා අකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජෙය්‍ය හෙතුපච්චයා, සියා කුසලං ධම්මං පච්චයා අබ්‍යාකතො ධම්මො උප්පජ්ජෙය්‍ය හෙතුපච්චයා’’ති එවමාදිනා පුච්ඡාවාරෙන ච. ‘‘කුසලං ධම්මං පච්චයා කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, කුසලං එකං ඛන්ධං පච්චයා තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පච්චයා එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පච්චයා ද්වෙ ඛන්ධා’’ති එවමාදිනා විස්සජ්ජනාවාරෙන ච. ‘‘හෙතුයා සත්තරස, ආරම්මණෙ සත්ත, අධිපතියා සත්තරස, අනන්තරෙ සමනන්තරෙ සත්ත, සහජාතෙ සත්තරස. අඤ්ඤමඤ්ඤෙ සත්තා’’ති එවමාදිනා සඞ්ඛ්‍යාවාරෙන ච. පච්චයානුලොම පච්චය පච්චනිය පච්චයානුලොම පච්චනීය පච්චය පච්චනීයානුලොමසඞ්ඛාතෙහි [Pg.122] චතූහි නයෙහි විභජිත්වා භගවතා දෙසිතො.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论中的第七部无尽理趣发趣大论中，于二十四发趣中的第一法随顺发趣中，于二十二种三法中的第一善三法中，于七大论门中的第三缘论门，是以提问论门说：“以善法为缘，善法可能生起，以因缘为缘；以善法为缘，不善法可能生起，以因缘为缘；以善法为缘，无记法可能生起，以因缘为缘”等；又以解答论门说：“以善法为缘，善法生起，以因缘为缘；以一个善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起”等；又以数目论门说：“因缘有十七，所缘有七，增上有十七，无间与等无间有七，俱生有十七，相互有七”等；世尊并以缘随顺、缘逆、缘随顺逆、缘逆随顺这四种理趣作了分别解说。

කුසලං ධම්මං පච්චයා කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. කුසලං එකං ඛන්ධං පච්චයා තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පච්චයා එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පච්චයා ද්වෙ ඛන්ධා- ….

以善法为缘，善法生起，以因缘为缘。以一个善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起……

පඤ්හාවාර

问品

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.123] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අභිධම්මපිටකෙ සත්තසු මහාපකරණෙසු සත්තමෙ පට්ඨානමහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු සත්තමො පඤ්හාවාරො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

提问——贤友，那位世尊……乃至……正自觉者，在阿毗达摩藏七部大论中，第七部《发趣大论》的二十四发趣中，于第一法随顺发趣中，二十二三法中，于第一善三法中，七大品中第七问品，是如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ අනන්තනයසමන්තපට්ඨානෙ මහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු සත්තමො පඤ්හාවාරො ‘‘සියා කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. සියා කුසලො ධම්මො අකුසලස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. සියා කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස [Pg.124] ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා පුච්ඡාවාරෙන ච. ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා විස්සජ්ජනාවාරෙන ච ‘‘හෙතුයා සත්ත, ආරම්මණෙ නව, අධිපතියා දස, අනන්තරෙ සමනන්තරෙ සත්ත, සහජාතෙ නව, අඤ්ඤමඤ්ඤෙ තීණි, නිස්සයෙ තෙරස, උපනිස්සයෙ නව, පුරෙජාතෙ පච්ඡාජාතෙ ආසෙවනෙ තීණි, කම්මෙ සත්ත, විපාකෙ එකං. ආහාරෙ ඉන්ද්‍රියෙ ඣානෙ මග්ගෙ සත්ත, සම්පයුත්තෙ තීණි, විප්පයුත්තෙ පඤ්ච, අත්ථියා තෙරස, නත්ථියා විගතෙ සත්ත, අවිගතෙ තෙරසා’’ති එවමාදිනා සඞ්ඛ්‍යාවාරෙන ච පච්චයානුලොමපච්චයපච්චනීයපච්චයානුලොමපච්චනීයපච්චයපච්චනීයානුලොමසඞ්ඛාතෙහි චතූහි නයෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答复——尊者，在阿毗达摩藏七部论中的第七部《无尽理趣发趣大论》(Anantanayasamantapaṭṭhāna)中，二十四发趣中的第一法随顺发趣中，二十二三法中的第一善三法中，七大品中第七问品，是由世尊以“善法可以是善法的因缘吗？善法可以是不善法的因缘吗？善法可以是无记法的因缘吗？”等提问品，“善法以因缘为缘于善法：诸善因以因缘为缘于相应的诸蕴。善法以因缘为缘于无记法：诸善因以因缘为缘于心生诸色”等答复品，“因缘七，所缘缘九，增上缘十，无间缘与等无间缘七，俱生缘九，相互缘三，依止缘十三，近依止缘九，前生缘、后生缘与修习缘三，业缘七，异熟缘一，食缘、根缘、禅缘与道缘七，相应缘三，不相应缘五，有缘十三，无缘与离去缘七，不离去缘十三”等计数品，以及缘随顺、缘逆、缘随顺逆、缘逆随顺此四理趣，而详细分别解说的。

කුසලො [Pg.125] ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ච අබ්‍යාකතස්ස ච ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං චිත්තසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො ….

善法以因缘为缘于善法：诸善因以因缘为缘于相应的诸蕴。善法以因缘为缘于无记法：诸善因以因缘为缘于心生诸色。善法以因缘为缘于善法与无记法：诸善因以因缘为缘于相应的诸蕴与心生诸色……

විස්සජ්ජනාවාර

解说品

හෙතුපච්චයවිභඞ්ග

因缘分析

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.126] භගවතා…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අභිධම්මපිටකෙ සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ පට්ඨානමහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු සත්තමෙ පඤ්හාවාරෙ පුච්ඡාවිස්සජ්ජනාසඞ්ඛ්‍යාවාරසඞ්ඛාතෙසු තීසු වාරෙසු විස්සජ්ජනාවාරෙ හෙතුපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友，世尊……乃至……正自觉者，在阿毗达摩藏的七部论中，于第七部《发趣大论》，在其二十四缘中的第一法随顺，在其二十二个三法中的第一善三法，在其七大遍中的第七问遍，在被称为问遍、解说遍、计数遍的三遍中的解说遍里，因缘分析是如何被详细地分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ අනන්තනයසමන්තපට්ඨානෙ මහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු සත්තමෙ පඤ්හාවාරෙ පච්චයානුලොමපච්චයපච්චනීය පච්චයානුලොම පච්චනීයපච්චය පච්චයනීයානුලොමසඞ්ඛාතෙසු චතූසු නයෙසු පඨමෙ පච්චයානුලොමනයෙ පුච්ඡාවාරවිස්සජ්ජනාවාරසඞ්ඛ්‍යාවාරසඞ්ඛාතෙසු තීසුපි වාරෙසු දුතියෙ විස්සජ්ජනාවාරෙ හෙතුපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. කුසලා හෙතූ චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං හෙතුපච්චයෙන [Pg.127] පච්චයො. කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ච අබ්‍යාකතස්ස ච ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං චිත්තසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在阿毗达摩藏的七部论中，于第七部无边法门遍摄的《发趣大论》(anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe)，在其二十四缘中的第一法随顺，在其二十二个三法中的第一善三法，在其七大遍中的第七问遍，在被称为缘随顺、缘逆、缘随顺逆、缘逆随顺的四种方法中的第一缘随顺法，在被称为问遍、解说遍、计数遍的所有三遍中的第二解说遍里，世尊如此详细地分别解说了因缘分析：“善法以因缘为缘，资助善法；善因以因缘为缘，资助相应的诸蕴。善法以因缘为缘，资助无记法；善因以因缘为缘，资助心生诸色。善法以因缘为缘，资助善法与无记法；善因以因缘为缘，资助相应的诸蕴及心生诸色。”

… ‘‘කුසලො [Pg.129] ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ සම්පයත්තකානං ඛන්ධානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ චිත්තසමුට්ඨානං රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ච අබ්‍යාකතස්ස ච ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං චිත්තසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො’’.

“善法以因缘为缘，资助善法；善因以因缘为缘，资助相应的诸蕴。善法以因缘为缘，资助无记法；善因以因缘为缘，资助心生诸色。善法以因缘为缘，资助善法与无记法；善因以因缘为缘，资助相应的诸蕴及心生诸色。”

ආරම්මණපච්චයවිභඞ්ග

所缘缘分别

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… සම්මාසම්බුද්ධෙන අභිධම්මපිටකෙ සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ පට්ඨානමහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු සත්තමෙ පඤ්හාවාරෙ චතූසු නයෙසු පඨමෙ පච්චයානුලොමනයෙ පුච්ඡාවිස්සජ්ජනාසඞ්ඛ්‍යාවාරසඞ්ඛාතෙසු තීසු වාරෙසු දුතියෙ විස්සජ්ජනාවාරෙ හෙතුපච්චයවිභඞ්ගාදීසු චතුවීසතියා විභඞ්ගෙසු දුතියො ආරම්මණපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友……正等觉者在阿毗达摩藏七部论中的第七部《发趣大论》，于二十四缘中的第一法随顺发趣，于二十二个三法中的第一善三法，于七大遍中的第七问遍，于四种方法中的第一缘随顺法，于问遍、解说遍、计数遍三遍中的第二解说遍，于因缘分别等二十四分别中的第二所缘缘分别，是如何被详细分别开示的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.130] භන්තෙ සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ අනන්තනයසමන්තපට්ඨානෙ මහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ ද්වාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු සත්තමෙ පඤ්හාවාරෙ චතූසු නයෙසු පඨමෙ පච්චයානුලොමනයෙ තීසු ච වාරෙසු දුතියෙ විභඞ්ගවාරෙ හෙතුපච්චයවිභඞ්ගාදීසු චතුවීසතියා විභඞ්ගෙසු දුතියො ආරම්මණපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො, දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා තං පච්චවෙක්ඛති, පුබ්බෙ සුචිණ්ණානි පච්චවෙක්ඛති, ඣානා වුට්ඨහිත්වා ඣානං පච්චවෙක්ඛති, සෙක්ඛා ගොත්‍රභුං පච්චවෙක්ඛන්ති, වොදානං පච්චවෙක්ඛන්ති, සෙක්ඛා මග්ගා වුට්ඨහිත්වා මග්ගං පච්චවෙක්ඛන්ති, සෙක්ඛා වා පුථුජ්ජනා වා කුසලං අනිච්චතො දුක්ඛතො අනත්තතො විපස්සන්ති, චෙතොපරියඤාණෙන කුසලචිත්තසමඞ්ගිස්ස චිත්තං ජානන්ති, ආකාසානඤ්චායතනකුසලං විඤ්ඤාණඤ්චායතනකුසලස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනකුසලං නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනකුසලස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො. කුසලා ඛන්ධා ඉද්ධිවිධඤාණස්ස, චෙතොපරියඤාණස්ස, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණස්ස, යථාකම්මුපගඤාණස්ස, අනාගතංසඤාණස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论中的第七部《发趣大论》中，于二十四缘中的第一法随顺发趣，于二十二个三法中的第一善三法，于七大遍中的第七问遍，于四种方法中的第一缘随顺法，于三遍中的第二分别遍，于因缘分别等二十四分别中的第二所缘缘分别，世尊如此详细分别开示：“善法以所缘缘为善法之缘。布施后、持戒后、行布萨业后，对此加以省察；省察先前所行的善业；从禅那出定后，省察该禅那；有学省察种姓，省察清净；有学从道出定后，省察该道；有学或凡夫以无常、苦、无我观善法；以他心智了知具善心者的心。空无边处善以所缘缘为识无边处善之缘。无所有处善以所缘缘为非想非非想处善之缘。诸善蕴以所缘缘为神变智、他心智、宿住随念智、业果智、未来分智之缘。”像这样，世尊广为分别开示。

අධිපතිපච්චයවිභඞ්ග

增上缘分别

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.133] ආවුසො සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ පට්ඨානමහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙසු බාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු සත්තමෙ පඤ්හාවාරෙ චතූසු නයෙසු පඨමෙ පච්චයානුලොමනයෙ පුච්ඡාවිස්සජ්ජනාසඞ්ඛ්‍යාසඞ්ඛාතෙසු තීසු වාරෙසු දුතියෙ විස්සජ්ජනාසඞ්ඛාතෙ විභඞ්ගවාරෙ හෙතුපච්චයවිභඞ්ගාදීසු චතුවීසතියා විභඞ්ගෙසු තතියො අධිපතිපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问：贤友，在阿毗达摩藏七部论中的第七部《发趣大论》，于二十四缘中的第一法随顺发趣，于二十二个三法中的第一善三法，于七大遍中的第七问遍，于四种方法中的第一缘随顺法，于问、答、数三遍中的第二答遍，于因缘分别等二十四分别中的第三增上缘分别，是如何被详细分别开示的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ සත්තසු පකරණෙසු සත්තමෙ අනන්තනයසමන්තපට්ඨානෙ මහාපකරණෙ චතුවීසතියා පට්ඨානෙසු පඨමෙ ධම්මානුලොමතිකපට්ඨානෙ බාවීසතියා තිකෙසු පඨමෙ කුසලත්තිකෙ සත්තසු මහාවාරෙසු සත්තමෙ පඤ්හාවාරෙ චතූසු නයෙසු පඨමෙ පච්චයානුලොමනයෙ පුච්ඡාවිස්සජ්ජනාසඞ්ඛ්‍යාසඞ්ඛාතෙසු තීසු වාරෙසු දුතියෙ විස්සජ්ජනාසඞ්ඛාතෙ විභඞ්ගවාරෙ හෙතුපච්චයවිභඞ්ගාදීසු චතුවීසතියා විභඞ්ගෙසු තතියො අධිපතිපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො. ආරම්මණාධිපති, සහජාතාධිපති. ආරම්මණාධිපති–දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා තං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛති. පුබ්බෙ සුචිණ්ණානි ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛති, ඣානා වුට්ඨහිත්වා ඣානං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛති, සෙක්ඛා ගොත්‍රභුං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛන්ති, වොදානං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛන්ති, සෙක්ඛා මග්ගා වුට්ඨහිත්වා මග්ගං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛන්ති. සහජාතාධිපති–කුසලාධිපති සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答：尊者，在阿毗达摩藏七部论中的第七部《发趣大论》中，于二十四缘中的第一法随顺发趣，于二十二个三法中的第一善三法，于七大遍中的第七问遍，于四种方法中的第一缘随顺法，于问、答、数三遍中的第二答遍，于因缘分别等二十四分别中的第三增上缘分别，世尊如此详细分别开示：“善法以增上缘为善法之缘。所缘增上，俱生增上。所缘增上——布施后、持戒后、行布萨业后，尊重它而省察；尊重先前所行的善业而省察；从禅那出定后，尊重该禅那而省察；有学尊重种姓而省察，尊重清净而省察；有学从道出定后，尊重该道而省察。俱生增上——善增上以增上缘为相应诸蕴之缘。”像这样，世尊广为分别开示。

අනන්තරපච්චයවිභඞ්ග

无间缘分别

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.137] භගවතා…පෙ… චතුත්ථො අනන්තරපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问——贤友，那么世尊……乃至……第四无间缘分别，是如何详细地分别解说的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… චතුත්ථො අනන්තරපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, පුරිමා පුරිමා කුසලා ඛන්ධා පච්ඡිමානං පච්ඡිමානං කුසලානං ඛන්ධානං අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො. අනුලොමං ගොත්‍රභුස්ස, අනුලොමං වොදානස්ස, ගොත්‍රභු මග්ගස්ස, වොදානං මග්ගස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第四无间缘分别，由世尊如是等详细地分别解说：“善法以无间缘为善法之缘，前前诸善蕴以无间缘为后后诸善蕴之缘。随顺以无间缘为种姓之缘，随顺以无间缘为清净之缘，种姓以无间缘为道之缘，清净以无间缘为道之缘。”

සහජාතපච්චයවිභඞ්ග

俱生缘分别

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.138] ඡට්ඨො සහජාතපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问——贤友，那么……乃至……第六俱生缘分别是如何详细地分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ [Pg.139] භන්තෙ…පෙ… ඡට්ඨො සහජාතපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස සහජාතපච්චයෙන පච්චයො, කුසලො එකො ඛන්ධො තිණ්ණන්නං ඛන්ධානං සහජාතපච්චයෙන පච්චයො, තයො ඛන්ධා එකස්ස ඛන්ධස්ස සහජාතපච්චයෙන පච්චයො, ද්වෙ ද්වින්නං ඛන්ධානං සහජාතපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස සහජාතපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං සහජාතපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第六俱生缘分别，由世尊如是等详细地分别解说：“善法以俱生缘为善法之缘，一个善蕴以俱生缘为三个蕴之缘，三个蕴以俱生缘为一个蕴之缘，两个蕴以俱生缘为两个蕴之缘。善法以俱生缘为无记法之缘，诸善蕴以俱生缘为心生色之缘。”

උපනිස්සයපච්චයවිභඞ්ග

亲依止缘分别

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.140] භගවතා…පෙ… නවමො උපනිස්සයපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问——贤友，那么，世尊是如何详细地分别解说……乃至……第九亲依止缘分别的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… නවමො උපනිස්සයපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. ආරම්මණූපනිස්සයො, අනන්තරූපනිස්සයො, පකතූපනිස්සයො. ආරම්මණූපනිස්සයො–දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා කං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛති…පෙ…

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第九亲依止缘分别：“善法以亲依止缘为善法之缘。有三种：所缘亲依止(ārammaṇūpanissaya)、无间亲依止(anantarūpanissaya)、自然亲依止(pakatūpanissaya)。所缘亲依止——布施后、持戒后、作布萨业后、敬重某人后，加以省察……乃至……

පකතූපනිස්සයො – සද්ධං [Pg.141] උපනිස්සාය දානං දෙති සීලං සමාදියති උපොසථකම්මං කරොති, ඣානං උප්පාදෙති, විපස්සනං උප්පාදෙති, මග්ගං උප්පාදෙති, අභිඤ්ඤං උප්පාදෙති, සමාපත්තිං උප්පාදෙතී’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

自然亲依止——依于信而布施、受持戒、作布萨业、生起禅那、生起观、生起道、生起神通、生起等至。”如是等，由世尊详细地分别解说。

පුරෙජාතපච්චයවිභඞ්ග

前生缘分别

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.144] දසමො පුරෙජාතපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问——贤友，……乃至……第十前生缘分别是何以被详细分别解说？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… දසමො පුරෙජාතපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘අබ්‍යාකතො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. ආරම්මණපුරෙජාතං, වත්ථුපුරෙජාතං. ආරම්මණපුරෙජාතං–අරහා චක්ඛුං අනිච්චතො දුක්ඛතො අනත්තතො විපස්සති. ඝානං, ජිව්හං, කායං, රූපෙ, සද්දෙ, ගන්ධෙ, රසෙ, ඵොට්ඨබ්බෙ, වත්ථුං අනිච්චතො දුක්ඛතො අනත්තතො විපස්සති. දිබ්බෙන චක්ඛුනා රූපං පස්සති, දිබ්බාය සොතධාතුයා සද්දං සුණාති, රූපායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස, සද්දායතනං සොතවිඤ්ඤාණස්ස, ගන්ධායතනං ඝානවිඤ්ඤාණස්ස, රසායතනං ජිව්හාවිඤ්ඤාණස්ස, ඵොට්ඨබ්බායතනං කායවිඤ්ඤාණස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. වත්ථුපුරෙජාතං–චක්ඛායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස, සොතායතනං සොතවිඤ්ඤාණස්ස, ඝානායතනං ඝානවිඤ්ඤාණස්ස, ජිව්හායතනං ජිව්හාවිඤ්ඤාණස්ස, කායායතනං කායවිඤ්ඤාණස්ස, වත්ථු විපාකාබ්‍යාකතානං ක්‍රියාබ්‍යාකතානං ඛන්ධානං පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第十前生缘分别，乃世尊如此详细分别解说：“无记法以前生缘为无记法之缘。所缘前生(ārammaṇapurejātaṃ)、依处前生(vatthupurejātaṃ)。所缘前生者——阿罗汉观眼为无常、苦、无我；观鼻、舌、身、色、声、香、味、触、事为无常、苦、无我；以天眼见色，以天耳界闻声。色处以前生缘为眼识之缘，声处以前生缘为耳识之缘，香处以前生缘为鼻识之缘，味处以前生缘为舌识之缘，触处以前生缘为身识之缘。依处前生者——眼处以前生缘为眼识之缘，耳处以前生缘为耳识之缘，鼻处以前生缘为鼻识之缘，舌处以前生缘为舌识之缘，身处以前生缘为身识之缘，事以前生缘为异熟无记与唯作无记诸蕴之缘。”

කම්මපච්චයවිභඞ්ග

业缘分别

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.147] භගවතා…පෙ… තෙරසමො කම්මපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

问——贤友，世尊……乃至……第十三业缘分别是何以被详细分别解说？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… තෙරසමො කම්මපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස කම්මපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා චෙතනා සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස කම්මපච්චයෙන පච්චයො. සහජාතා, නානාක්ඛණිකා. සහජාතා–කුසලා චෙතනා චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො. නානාක්ඛණිකා–කුසලා චෙතනා විපාකානං ඛන්ධානං කටත්තා ච රූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ච අබ්‍යාකතස්ස ච ධම්මස්ස කම්මපච්චයෙන පච්චයො. කුසලා චෙතනා සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං චිත්තසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第十三业缘分别，乃世尊如此详细分别解说：“善法以业缘为善法之缘，善思以业缘为相应诸蕴之缘。善法以业缘为无记法之缘。俱生(sahajātā)、异刹那(nānākkhaṇikā)。俱生者——善思以业缘为心生诸色之缘。异刹那者——善思以业缘为异熟诸蕴与已作业所生诸色之缘。善法以业缘为善法与无记法之缘。善思以业缘为相应诸蕴与心生诸色之缘。”

ආහාරපච්චයවිභඞ්ග

食缘分别

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.150] පන්නරසමො ආහාරපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

提问——贤友，世尊……乃至……第十五食缘分别是如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… පන්නරසමො ආහාරපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස ආහාරපච්චයෙන පච්චයො. කුසලා ආහාරා සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං ආහාරපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස ආහාරපච්චයෙන පච්චයො. කුසලා ආහාරා චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං ආහාරපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答复——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第十五食缘分别：“善法是善法的食缘。善食是相应诸蕴的食缘。善法是无记法的食缘。善食是心生色的食缘。”世尊如此详细分别解说。

ඉන්ද්‍රියපච්චයවිභඞ්ග

根缘分别

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.151] භගවතා…පෙ… සොළසමො ඉන්ද්‍රියපච්චයවිභඞ්ගො කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

提问——贤友，世尊……乃至……第十六根缘分别是如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… සොළසමො ඉන්ද්‍රියපච්චයවිභඞ්ගො ‘‘කුසලො ධම්මො කුසලස්ස ධම්මස්ස ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන පච්චයො, කුසලො ඉන්ද්‍රියා සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන පච්චයො. කුසලො ධම්මො අබ්‍යාකතස්ස ධම්මස්ස ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන පච්චයො, කුසලා ඉන්ද්‍රියා චිත්තසමුට්ඨානානං [Pg.152] රූපානං ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන පච්චයො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答复——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第十六根缘分别：“善法是善法的根缘；善根是相应诸蕴的根缘。善法是无记法的根缘；善根是心生色的根缘。”世尊如此详细分别解说。

සඞ්ඛ්‍යාවාර

计数品

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.154] පුච්ඡාවිස්සජ්ජනාසඞ්ඛ්‍යාවාරසඞ්ඛාතෙසු තීසු වාරෙසු තතියො සඞ්ඛ්‍යාවාරො කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

提问——贤友……乃至……在提问、解答和计数这三品中，第三计数品是如何详细分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… තතියො සඞ්ඛ්‍යාවාරො ‘‘හෙතුයා සත්ත, ආරම්මණෙ නව, අධිපතියා දස, අනන්තර සමනන්තරෙ සත්ත, සහජාතෙ නව, අඤ්ඤමඤ්ඤෙ තීණි, නිස්සයෙ තෙරස, උපනිස්සයෙ නව, පුරෙජාතෙ පච්ඡාජාතෙ ආසෙවනෙ තීණි[Pg.155], කම්මෙ සත්ත, විපාකෙ එකං, ආහාරෙ ඉන්ද්‍රියෙ ඣානෙ මග්ගෙ සත්ත, සම්පයුත්තෙ තීණි, විප්පයුත්තෙ පඤ්ච, අත්ථියා තෙරස, නත්ථියා විගතෙ සත්ත, අවිගතෙ තෙරසා’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

答复——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……第三计数品，世尊如此详细分别解说：“因缘有七，所缘缘有九，增上缘有十，无间缘与等无间缘有七，俱生缘有九，相互缘有三，依止缘有十三，近依缘有九，前生缘、后生缘、习行缘各有三，业缘有七，异熟缘有一，食缘、根缘、禅缘、道缘各有七，相应缘有三，不相应缘有五，有缘有十三，无有缘与离去缘有七，不离去缘有十三。”

හෙතු [Pg.156] සහජාත නිස්සය අත්ථි අවිගතන්ති සත්ත, හෙතු සහජාත අඤ්ඤමඤ්ඤ නිස්සය අත්ථි අවිගතන්ති තීණි, හෙතු සහජාත අඤ්ඤමඤ්ඤ නිස්සය සම්පයුත්ත අත්ථි අවිගතන්ති තීණි …

因、俱生、依止、有、不离去有七；因、俱生、相互、依止、有、不离去有三；因、俱生、相互、依止、相应、有、不离去有三……

වෙදනාතික පටිච්චවාර

受三法之缘起品

පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා…පෙ… පඨමං කුසලත්තිකං විත්ථාරතො විභජිත්වා තදනන්තරං අවසෙසා වෙදනාත්තිකාදයො එකවීසතිතිකා කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

提问——贤友，世尊……乃至……首先详细地分别了善三法，其后，其余的受三法等二十一种三法，是如何详细地分别及开示的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… පඨමං කුසලත්තිකං විත්ථාරතො විභජිත්වා තදනන්තරං අවසෙසා වෙදනාත්තිකාදයො එකවීසතිතිකා [Pg.157] ‘‘සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, පටිසන්ධික්ඛණෙ සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තං එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො’’ති එවමාදිනා ච. විපාකං ධම්මං පටිච්ච විපාකො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. විපාකං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා, පටිසන්ධික්ඛණෙ විපාකං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා. විපාකං ධම්මං පටිච්ච නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, විපාකෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානරූපං, පටිසන්ධික්ඛණෙ විපාකෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච කටත්තාරූපං, ඛන්ධෙ පටිච්ච වත්ථූ’’ති එවමාදිනා ච එකෙකස්මිං තිකෙ සත්තහි සත්තහි මහාවාරෙහි එකෙකස්මිඤ්ච මහාවාරෙ චතූහි චතූහි නයෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

回答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……首先详细地分别善三法，其后，其余的受三法等二十一种三法，世尊以“缘与乐受相应之法，与乐受相应之法以因缘生起。缘与乐受相应之一蕴，二蕴生起；缘二蕴，一蕴生起。于结生之时，缘与乐受相应之一蕴，二蕴生起；缘二蕴，一蕴生起”等方式，又以“缘异熟法，异熟法以因缘生起。缘异熟之一蕴，三蕴生起；缘三蕴，一蕴生起；缘二蕴，二蕴生起。于结生之时，缘异熟之一蕴，三蕴生起；缘三蕴，一蕴生起；缘二蕴，二蕴生起。缘异熟法，非异熟非能生异熟法之法以因缘生起；缘异熟诸蕴，心生色生起；于结生之时，缘异熟诸蕴，业生色生起；缘诸蕴，所依生起”等方式，于每一三法，皆以七大门，于每一大门，又以四理趣，详细地分别及开示。

දුකපට්ඨාන

二法发趣

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… [Pg.158] තිකපට්ඨානාදීසු ඡසු අන්තොගධපට්ඨානාදීසු පඨමං තිකපට්ඨානං දෙසෙත්වා තදනන්තරං දුකපට්ඨානං කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

提问——贤友……乃至……于三法发趣等六种内含发趣中，首先开示三法发趣，其后，二法发趣是如何详细地分别及开示的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… තිකපට්ඨානාදීසු ඡසු අන්තොගධපට්ඨානාදීසු පඨමං තිකපට්ඨානං විභජිත්වා තදනන්තරං දුකපට්ඨානං ‘‘හෙතුං ධම්මං පටිච්ච හෙතු ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, අලොභං පටිච්ච අදොසො අමොහො, අදොසං පටිච්ච අලොභො අමොහො, අමොහං පටිච්ච අලොභො අදොසො. ලොභං පටිච්ච මොහො, මොහං පටිච්ච ලොභො, දොසං පටිච්ච මොහො, මොහං පටිච්ච දොසො’’ති එවමාදිනා ච. සරණං ධම්මං පටිච්ච සරණො දම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, සරණං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා. සරණං ධම්මං පටිච්ච අරණො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, සරණො ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානං රූපං. සරණං ධම්මං පටිච්ච සරණො ච අරණො ච ධම්මා උප්පජ්ජන්ති හෙතුපච්චයා. සරණං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච [Pg.159] රූප’’න්ති එවමාදිනා ච. එකෙකස්මිං දුකෙ සත්තහි සත්තහි මහාවාරෙහි එකෙකස්මිඤ්ච මහාවාරෙ චතූහි චතූහි නයෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

回答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……于三法发趣等六种内含发趣中，首先分别三法发趣，其后，二法发趣，是以“缘因法，因法以因缘生起。缘无贪，无瞋、无痴生起；缘无瞋，无贪、无痴生起；缘无痴，无贪、无瞋生起。缘贪，痴生起；缘痴，贪生起。缘瞋，痴生起；缘痴，瞋生起”等方式，又以“缘有染法，有染法以因缘生起。缘有染之一蕴，三蕴生起；缘三蕴，一蕴生起；缘二蕴，二蕴生起。缘有染法，无染法以因缘生起；缘有染诸蕴，心生色生起。缘有染法，有染与无染之法以因缘生起。缘有染之一蕴，三蕴与心生色生起；缘三蕴，一蕴与心生色生起；缘二蕴，二蕴与心生色生起”等方式。于每一二法，世尊皆以七大门，于每一大门，又以四理趣，详细地分别及开示。

සරණං ධම්මං පටිච්ච සරණො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, සරණං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ

缘有染法，有染法以因缘生起。缘有染之一蕴，三蕴生起；缘三蕴，一蕴生起；二

ඛන්ධෙ [Pg.160] පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා …

蕴为缘，二蕴生起……

දුකතිකපට්ඨාන දුකදුකපට්ඨාන

二法三法发趣、二法二法发趣

පුච්ඡා – තෙනාවුසො…පෙ… තිකපට්ඨානාදීසු ඡසු අන්තොගධපට්ඨානෙසු පඨමං තිකපට්ඨානඤ්ච දුතියං දුකපට්ඨානඤ්ච විභජිත්වා තදවසෙසානි දුකතිකපට්ඨානාදීනි චත්තාරො පට්ඨානානි කථං විභජිත්වා දෙසිතානි.

问——贤友，那么……乃至……在以三法发趣为首的六种内摄发趣中，三法发趣和二法发趣已分别解说，那么剩下的以二法三法发趣为首的四种发趣，是如何分别解说的呢？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… තිකපට්ඨානාදීසු ඡසු අන්තොගධපට්ඨානෙසු පඨමං තිකපට්ඨානඤ්ච දුතියං දුකපට්ඨානඤ්ච විභජිත්වා තදවසෙසා [Pg.161] දුකතිකපට්ඨානාදයො ‘‘හෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච හෙතු කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. හෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච නහෙතු කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. හෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච හෙතු කුසලො ච නහෙතු කුසලො ච ධම්මා උප්පජ්ජන්ති හෙතුපච්චයා, නහෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච නහෙතු කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, නහෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච හෙතු කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, නහෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච හෙතු කුසලො ච නහෙතු කුසලො ච ධම්මා උප්පජ්ජන්ති හෙතුපච්චයා’’ති එවමාදිනා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……在以三法发趣为首的六种内摄发趣中，分别解说第一三法发趣与第二二法发趣后，对其余以二法三法发趣为首者，如是广为分别解说：“以有因善法为缘，有因善法以因缘生起。以有因善法为缘，无因善法以因缘生起。以有因善法为缘，有因善法与无因善法以因缘生起。以无因善法为缘，无因善法以因缘生起。以无因善法为缘，有因善法以因缘生起。以无因善法为缘，有因善法与无因善法以因缘生起。”

ධම්මපච්චනීයපට්ඨාන

法逆发趣

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.163] භගවතා…පෙ… පඨමං ධම්මානුලොමපට්ඨානං විභජිත්වා තදනන්තරං දුතියං ධම්මපච්චනීයපට්ඨානං කථං විභජිත්වා දෙසිතං.

问——贤友，那位世尊……乃至……分别解说第一法随顺发趣后，其后的第二法逆发趣，是如何分别解说的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… පඨමං ධම්මානුලොමපට්ඨානං විභජිත්වා තදනන්තරං දුතියං ධම්මපච්චනීයපට්ඨානං ‘‘නකුසලං ධම්මං පටිච්ච නකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. අකුසලාබ්‍යාකතං එකං ඛන්ධං පටිච්ච අකුසලාබ්‍යාකතා තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. නකුසලං ධම්මං පටිච්ච නඅකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතු පච්චයා. විපාකාබ්‍යාකතං කිරියාබ්‍යාකතං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච [Pg.164] රූපං. පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ… නකුසලං ධම්මං පටිච්ච නඅබ්‍යාකතො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. අකුසලං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා’’ති එවමාදිනා තිකපට්ඨානාදීහි ඡහි අන්තොගධපට්ඨානෙහි එකෙකස්මිඤ්ච තිකපට්ඨානෙ දුකපට්ඨානෙ දුකතිකපට්ඨානෙ තිකදුකපට්ඨානෙ තිකතිකපට්ඨානෙ දුකදුකපට්ඨානෙ සත්තහි සත්තහි මහාවාරෙහි එකෙකස්මිඤ්ච මහාවාරෙ චතූහි චතූහි නයෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答——尊者，在阿毗达摩藏中……乃至……分别解说第一法随顺发趣后，其后的第二法逆发趣，如是广为分别解说：“缘于非善法，非善法以因缘生起。缘于一个不善无记蕴，三个不善无记蕴与心生色生起；缘于三个蕴，一个蕴与心生色生起；缘于二个蕴，二个蕴与心生色生起。缘于非善法，非不善法以因缘生起。缘于一个异熟无记、唯作无记蕴，三个蕴与心生色生起；缘于三个蕴，一个蕴与心生色生起；缘于二个蕴，二个蕴与心生色生起。于结生时……乃至……缘于非善法，非无记法以因缘生起。缘于一个不善蕴，三个蕴生起；缘于三个蕴，一个蕴生起；缘于二个蕴，二个蕴生起。”如是，世尊以三法发趣等六种内摄发趣，于每一三法发趣、二法发趣、二法三法发趣、三法二法发趣、三法三法发趣、二法二法发趣中，各以七大章，复于每一大章中，各以四理趣，广为分别解说。

ධම්මානුලොමපච්චනීයපට්ඨාන

法随顺逆发趣

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.165] භගවතා…පෙ… තතියං ධම්මානුලොමපච්චනීයපට්ඨානං කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问——贤友，那位世尊……乃至……第三法随顺逆发趣是如何详细分别开示的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ…පෙ… තතියං ධම්මානුලොමපච්චනීයපට්ඨානං ‘‘කුසලං ධම්මං පටිච්ච නකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. කුසලෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානරූපං. කුසලං ධම්මං පටිච්ච නඅකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. කුසලං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. කුසලං ධම්මං පටිච්ච නඅබ්‍යාකතො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. කුසලං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා. කුසලං ධම්මං පටිච්ච නඅකුසලො ච නඅබ්‍යාකතො ච ධම්මා උප්පජ්ජන්ති හෙතුපච්චයා. කුසලං එකං ඛන්ධං පටිච්ච [Pg.166] තයො ඛන්ධා…පෙ… ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා. කුසලං ධම්මං පටිච්ච නකුසලො ච නඅකුසලො ච ධම්මා උප්පජ්ජන්ති හෙතුපච්චයා. කුසලෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානරූප’’න්ති එවමාදිනා භන්තෙ තිකපට්ඨානාදීහි ඡහි අන්තොගධපට්ඨානෙහි එකෙකස්මිඤ්ච තිකපට්ඨානෙ දුකපට්ඨානෙ තිකදුකපට්ඨානෙ දුකතිකපට්ඨානෙ තිකතිකපට්ඨානෙ දුකදුකපට්ඨානෙ සත්තහි සත්තහි මහාවාරෙහි එකෙකස්මිඤ්ච මහාවාරෙ චතූහි චතූහි නයෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答——于阿毗达摩藏中……乃至……第三法随顺逆发趣：“以善法为缘，非善法以因缘生起。以诸善蕴为缘，心生色生起。以善法为缘，非不善法以因缘生起。以一个善蕴为缘，三个蕴与心生色生起。以三个蕴为缘，一个蕴与心生色生起。以两个蕴为缘，两个蕴与心生色生起。以善法为缘，非无记法以因缘生起。以一个善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起。以善法为缘，非不善法与非无记法以因缘生起。以一个善蕴为缘，三个蕴……乃至……以两个蕴为缘，两个蕴生起。以善法为缘，非善法与非不善法以因缘生起。以诸善蕴为缘，心生色生起。”如是，尊者，世尊以三法发趣等六种所含摄的发趣，于每一三法发趣、二法发趣、三二法发趣、二三法发趣、三三法发趣、二二法发趣中，各以七大章，复于每一大章中，各以四理趣，详细分别开示。

ධම්මපච්චනීයානුලොමපට්ඨාන

法逆随顺发趣

පුච්ඡා – තෙනාවුසො [Pg.167] භගවතා…පෙ… ධම්මානුලොමාදීසු පධානභූතෙසු චතූසු පට්ඨානෙසු චතුත්ථං පරියොසානභූතං ධම්මපච්චනීයානුලොමපට්ඨානං කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

问——贤友，世尊……乃至……于以法随顺为首的四种主要发趣中，作为究竟的第四法逆随顺发趣，是如何详细分别开示的？

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ…පෙ… ධම්මානුලොමපට්ඨානාදීසු චතූසු පධානභූතෙසු මහාපට්ඨානෙසු චතුත්ථං පරියොසානභූතං ධම්මපච්චනීයානුලොමපට්ඨානං ‘‘නකුසලං ධම්මං පටිච්ච අකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, අකුසලං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා. නකුසලං ධම්මං පටිච්ච නඅකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා. අකුසලෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානරූපං, විපාකාබ්‍යාකතං ක්‍රියාබ්‍යාකතං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං…පෙ… ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූපං. ඛන්ධෙ පටිච්ච වත්ථු, වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධා. නකුසලං ධම්මං පටිච්ච නඅබ්‍යාකතො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයා, අකුසලං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා, තයො ඛන්ධෙ පටිච්ච එකො ඛන්ධො, ද්වෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච ද්වෙ ඛන්ධා’’ති එවමාදිනා තිකපට්ඨානාදීහි චාති අන්තොගධපභෙදපට්ඨානෙහි එකෙකස්මිඤ්ච තිකපට්ඨානෙ දුකපට්ඨානෙ දුකතිකතිකදුකතිකතිකදුකදුකපට්ඨානෙ පටිච්චවාරාදීහි සත්තහි මහාවාරෙහි එකෙකස්මිඤ්ච මහාවාරෙ පච්චයානුලොමාදීහි චතූහි චතූහි නයෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

答——于阿毗达摩藏中，尊者……乃至……于以法随顺发趣等四种主要大发趣中，作为究竟的第四法逆随顺发趣，如是开示：“以非善法为缘，不善法以因缘生起；以一个不善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起。以非善法为缘，非不善法以因缘生起。以诸不善蕴为缘，心生色生起；以异熟无记、唯作无记的一个蕴为缘，三个蕴与心生色生起……乃至……以两个蕴为缘，两个蕴与心生色生起。以诸蕴为缘，事生起；以事为缘，诸蕴生起。以非善法为缘，非无记法以因缘生起；以一个不善蕴为缘，三个蕴生起；以三个蕴为缘，一个蕴生起；以两个蕴为缘，两个蕴生起。”如是，以三法发趣等所含摄的种种差别发趣，于每一三法发趣、二法发趣、三二法发趣、二三法发趣、三三法发趣、二二法发趣中，各以缘起章等七大章，复于每一大章中，各以缘随顺等四理趣，世尊详细分别开示。