นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

กจฺจายนพฺยากรณํ

迦旃延语法

๑. สนฺธิ

1. 连音

๑, ๑. อตฺโถ [Pg.1] อกฺขรสญฺญาโต.

1, 1. 义由字知。

๒, ๒. อกฺขราปาทโย เอกจตฺตาลิสํ.

2, 2. 字母等有四十一。

๓, ๓ ตตฺโถทนฺตา สรา อฏฺฐ.

3, 3. 其中元音字母有八个。

๔, ๔. ลหุมตฺตา ตโย รสฺสา.

4, 4. 三短元音，其量为轻。

๕, ๕. อญฺเญ ทีฆา.

5, 5. 余者为长元音。

๖, ๘. เสสา พฺยญฺชนา.

6, 8. 其余的是辅音。

๗, ๙. วคฺคา ปญฺจปญฺจโส มนฺตา.

7, 9. 诸组各五字。

๘, ๑๐. อํอิติ นิคฺคหิตํ.

8, 10. “aṃ”，名为“niggahita”。

๙, ๑๑. ปรสมญฺญา ปโยเค.

9, 11. 于运用时，随他称。

๑๐, ๑๒. ปุพฺพมโธฐิตมสฺสรํ สเรน วิโยชเย.

10, 12. 居下无元音之前行辅音，当与元音分离。

๑๑, ๑๔. นเย ปรํ ยุตฺเต.

11, 14. 结合时，当引辅音至后方元音。

อิติ สนฺธิกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

连声品第一章。

๑๒, ๑๓. สรา [Pg.2] สเร โลปํ.

12, 13. 元音之后有元音，则前音省略。

๑๓, ๑๕. วา ปโร อสรูโป.

13, 15. 后有异形元音，则（前音）或省略。

๑๔, ๑๖. กฺวจาสวณฺณํ ลุตฺเต.

14, 16. 有时，于省略异类元音时。

๑๕, ๑๗. ทีฆํ.

15, 17. 为长音。

๑๖, ๑๘. ปุพฺโพ จ.

16, 18. 前音亦然。

๑๗, ๑๙. ยเมทนฺตสฺสาเทโส.

17, 19. 尾音“e”，代为“y”。

๑๘, ๒๐. วโมทุทนฺตานํ.

18, 20. 尾音“o”、“u”，代为“v”。

๑๙. ๒๒. สพฺโพ จํ ติ.

19. 并且，（元音）皆变为“aṃ”。

๒๐, ๒๗. โท ธสฺส จ.

20, 27. 亦以“d”代“dh”。

๒๑, ๒๒. อิวณฺโณ ยํ นวา.

21, 22. “i”音或变为“y”。

๒๒, ๒๘. เอวาทิสฺส ริ ปุพฺโพ จ รสฺโส.

22, 28. “e”等音代之以“ri”，且前音节为短音。

อิติ สนฺธิกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

连声品第二章。

๒๓, ๓๖. สรา ปกติ พฺยญฺชเน.

23, 36. 元音于辅音前，保持原形。

๒๔, ๓๕. สเร กฺวจิ.

24, 35. 有时于元音前亦然。

๒๕, ๓๗. ทีฆํ.

25, 37. 为长音。

๒๖, ๓๘. รสฺสํ.

26, 38. 为短音。

๒๗, ๓๙. โลปญฺจ ตตฺรากาโร.

27, 39. 亦有省略，且彼处作“ā”音。

๒๘, ๔๐. ปร ทฺเวภาโว ฐาเน.

28, 40. 后辅音有时双重化。

๒๙, ๔๒. วคฺเค โฆสาโฆสานํ ตติยปฐมา.

29, 42. 于组中，第三、第一音各为浊音、清音。

อิติ สนฺธิกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

连声品第三章。

๓๐, ๕๘. อํ [Pg.3] พฺยญฺชเน นิคฺคหิตํ.

30, 58. 在辅音前，作鼻音符ṃ。

๓๑. ๔๙. วคฺคนฺตํ วา วคฺเค.

31. 在同组（辅音）前，或作同组鼻音。

๓๒, ๕๐. เอเห ญํ.

32, 50. 在e及h前，（鼻音符）作ñ。

๓๓. ๕๑. ส เย จ.

33. 与y（结合）时亦然。

๓๔, ๕๒. มทา สเร.

34, 52. m与d在元音前（为增音）。

๓๕, ๓๔. ย ว ม ท น ต ร ลา จาคมา.

35, 34. y, v, m, d, n, t, r, l亦为增音。

๓๖, ๔๗. กฺวจิ โอ พฺยญฺชเน.

36, 47. 有时，o在辅音前（为增音）。

๓๗, ๕๗. นิคฺคหิตญฺจ.

37, 57. 鼻音符亦然。

๓๘, ๕๓. กฺวจิ โลปํ.

38, 53. 有时省略。

๓๙, ๕๔. พฺยญฺชเน จ.

39, 54. 在辅音前亦然。

๔๐, ๕๕. ปโร วา สโร.

40, 55. 或后方元音（省略）。

๔๑, ๕๖. พฺยญฺชโน จ วิสญฺโญโค.

41, 56. 及辅音之分离。

อิติ สนฺธิกปฺเป จตุตฺโถ กณฺโฑ.

如是，连音章第四篇终。

๔๒, ๓๒. โคสเร ปุถสฺสาคโม กฺวจิ.

42, 32. 有时，go后增添puthu。

๔๓, ๓๓. ปาสฺส จนฺโต รสฺโส.

43, 33. pā的尾元音亦作短音。

๔๔, ๒๔ อพฺโภ อภิ.

abhi作abbho。

๔๕, ๒๕. อชฺโฌ อธิ.

45, 25. adhi作ajjho。

๔๖, ๒๖. เต น วา อิวณฺเณ.

46, 26. 或在i元音前，彼等（变化）不生。

๔๗, ๒๓. อติสฺส จนฺตสฺส.

47, 23. ati亦然。

๔๘, ๔๓. กฺวจิ [Pg.4] ปฏิ ปติสฺส.

48, 43. 有时，pati作paṭi。

๔๙, ๔๔. ปุถสฺสุ พฺยญฺชเน.

49, 44. 在辅音前，puthu（尾音）作u。

๕๐, ๔๕. โอ อวสฺส.

50, 45. ava作o。

๕๑, ๕๙. อนุปทิฏฺฐานํ วุตฺตโยคโต.

51, 59. 未说者，依已说之理（推知）。

อิติ สนฺธิกปฺเป ปญฺจโม กณฺโฑ.

如是，连音章第五篇终。

สนฺธิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ.

连音经终。

๒. นาม

2. 名品

๕๒, ๖๐. ชินวจนยุตฺตํ หิ.

52, 60. 实与胜者之语相应故。

๕๓, ๖๑. ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต.

53, 61. 性亦由是生。

๕๔, ๖๒. ตโต จ วิภตฺติโย.

54, 62. 其后则为诸格。

๕๕, ๖๓. สิ โย อํ โย นา หิ ส นํ สฺมา หิ สนํ สฺมึ สุ.

55, 63. si, yo, aṃ, yo, nā, hi, sa, naṃ, smā, hi, sa, naṃ, smiṃ, su.

๕๖, ๖๔. ตทนุปโรเธน.

56, 64. 与此不相违。

๕๗, ๗๑. อาลปเน สิ คสญฺโญ.

57, 71. 在呼格中，`si`名为`ga`。

๕๘, ๒๙. อิวณฺณุวณฺณา ฌลา.

58, 29. 以`i`和`u`结尾者为`jhalā`。

๕๙, ๑๘๒. เต อิตฺถิธฺยา โป.

59, 182. 彼等在阴性中为`po`。

๖๐, ๑๗๗. อา โฆ.

60, 177. 以`ā`结尾者为`gho`。

๖๑, ๘๖. สาคโม เส.

61, 86. 在`se`前，有`sa`增音。

๖๒, ๒๐๖. สํสาสฺเวกวจเนสุ จ.

62, 206. 以及在`ssa`、`sāsu`与诸单数格中。

๖๓, ๒๑๗. เอติมาสมิ[Pg.5].

63, 217. 或者，`etissā`作`aṃ`。

๖๔, ๒๑๖. ตสฺสา วา.

64, 216. 或者，对于`tassā`亦然。

๖๕, ๒๑๕. ตโต สสฺส สฺสาย.

65, 215. 其后，`sassa`作`ssāya`。

๖๖, ๒๐๕. โฆ รสฺสํ.

66, 205. `gho`（的尾音）作短音。

๖๗, ๒๒๙. โน จ ทฺวาทิโต นํมฺหิ.

67, 229. 以及，在`dvi`等之后，于`naṃ`前，则不然。

๖๘, ๑๘๔. อมา ปโต สฺมึสฺมานํ วา.

68, 184. 或者，`am`、`ā`、`pato`替代`smiṃ`、`smā`、`naṃ`。

๖๙, ๑๘๖. อาทิโต โอ จ.

69, 186. 以及，`o`替代首部。

๗๐, ๓๐. ฌลานมิยุวา สเร วา.

70, 30. 或者，在元音前，`jhalā`的`i`、`u`变为`y`、`v`。

๗๑, ๔๘๙. ยวการา จ.

71, 489. 以及`y`和`v`字母。

๗๒, ๑๘๕. ปสญฺญสฺส จ.

72, 185. 以及名为`pa`者亦然。

๗๓, ๑๗๔. คาว เส.

73, 174. 在`se`前，`go`作`gāva`。

๗๔, ๑๖๙. โยสุ จ.

74, 169. 以及在`yo`和`su`前。

๗๕, ๑๗๐. อวํมฺหิ จ.

75, 170. 以及在`mhi`前，作`avaṃ`。

๗๖, ๑๗๑. อาวสฺสุ วา.

76, 171. 或者，作`āvassu`。

๗๗, ๑๗๕, ตโต นมํ ปติมฺหาลุตฺเต จ สมาเส.

其后，于`pati`一词，当格未省略时，以及在复合词中。

๗๘, ๓๑. โอ สเร จ.

78, 31. 以及`o`，于元音前。

๗๙, ๔๖. ตพฺพิปรีตูปปเท พฺยญฺชเน จ.

79, 46. 并且，在其相反情况（即辅音在后）下，以及在近位词（upapada）中。

๘๐, ๑๗๓. โคณ นํมฺหิ วา.

80, 173. 或者，于`goṇa`一词，于`naṃ`前。

๘๑, ๑๗๒. สุหินาสุ จ.

81, 172. 以及`sakhi`（友）一词，在`nā`与`su`格中。

๘๒, ๑๔๙. อํโม [Pg.6] นิคฺคหิตํ ฌลเปหิ.

82, 149. 鼻音（`ṃ`）于`jh`、`l`、`p`等字母前，作`o`。

๘๓, ๖๗. สรโลโป มาเทสปจฺจยาทิมฺหิ สรโลเป ตุ ปกติ.

83, 67. 于替代、后缀等之前，不作元音省略；然于元音省略后，（前行词）则保持原貌。

๘๔, ๑๔๔. อโฆ รสฺสเมกวจนโยสฺวปิ จ.

84, 144. 并且，非`gho`类（名词的元音），于诸单数格以及`yo`、`su`格中，亦作短音。

๘๕, ๑๕๐. น สิสฺมิมนปุํสกานิ.

85, 150. 不适用于非中性词的`si`格和`smiṃ`格。

๘๖, ๒๒๗. อุภาทิโต นมินฺนํ.

86, 227. 于`ubha`（二）等词之后，`naṃ`作`innaṃ`。

๘๗, ๒๓๑. อิณฺณมิณฺณนฺนํ ตีหิ สงฺขฺยาหิ.

87, 231. 于三数词之后，（属格复数后缀）作`iṇṇaṃ`、`iṇṇannaṃ`。

๘๘, ๑๔๗. ยาสุ กตนิการโลเปสุ ทีฆํ.

88, 147. 于彼等格中，当已作用的格缀被省略时，（元音）变长。

๘๙, ๘๗. สุนํหิสุ จ.

89, 87. 并且，于`su`、`naṃ`、`hi`、`su`格中。

๙๐, ๒๕๒. ปญฺจาทีนมตฺตํ.

90, 252. 于`pañca`（五）等词，（尾音）作`a`。

๙๑, ๑๙๔. ปติสฺสินีมฺหิ.

91, 194. 于`patissinī`（顺从女）的`mhi`格中。

๙๒, ๑๐๐. นฺตุสฺสนฺโต โยสุ จ.

92, 100. 并且，于`yo`、`su`格中，此（规则）亦适用于`-ntu`与`-santa`（分词后缀）。

๙๓, ๑๐๖. สพฺพสฺส วา อํเสสุ.

93, 106. 或者，于`sabba`（一切），于`aṃ`、`se`、`su`格中。

๙๔, ๑๐๕. สิมฺหิ วา.

94, 105. 或者，于`si`与`mhi`格中。

๙๕, ๑๔๕. อคฺคิสฺสินิ.

95, 145. 持火女。

๙๖, ๑๔๘. โยสฺวกตรสฺโส โฌ.

96, 148. 于`yo`、`su`格中，（前置元音）变短。

๙๗, ๑๕๖. เวโวสุ โล จ.

97, 156. 并且，于`ve`、`vo`、`su`中，`lo`（即省略）。

๙๘, ๑๘๙. มาตุลาทีนมานตฺตมีกาเร.

98, 189. 于`mātula`（舅父）等词，于`ī`音之前，作`ānatta`。

๙๙, ๘๑. สฺมาหิสฺมึนํ มฺหาภิมฺหิ วา.

99, 81. 或者，`smā`、`hi`、`smiṃ`等格可分别变为`mhā`、`bhi`、`mhi`。

๑๐๐, ๒๑๔. น ติเมหิ กตากาเรหิ.

100, 214. 不适用于由彼等（规则）所造之形式。

๑๐๑, ๘๐. สุหิสฺวกาโร [Pg.7] เอ.

101, 80. 于`su`、`hi`、`su`（等格）之前，`ā`音变为`e`。

๑๐๒, ๒๐๒. สพฺพนามานํ นํมฺหิ จ.

102, 202. 并且，于所有代词，于`naṃ`与`mhi`格中。

๑๐๓, ๗๙. อโต เนน.

103, 79. 于`a`（尾音）之后，（具格）作`ena`。

๑๐๔, ๖๖. โส.

104, 66. `si`（主格单数）作`o`。

๑๐๕, ๐. โส วา.

105, 0. 或者，`si`（主格单数）作`o`。

๑๐๖, ๓๐๒. ทีโฆเรหิ.

106, 302. 于长音、`o`、`re`、`hi`。

๑๐๗, ๖๙. สพฺพโยนีนมาเอ.

107, 69. 于一切`yoni`（生类）词，（格尾）作`āya`、`e`。

๑๐๘, ๙๐. สฺมาสฺมึนํ วา.

108, 90. 或者，于`smā`、`smiṃ`、`naṃ`格中。

๑๐๙, ๒๙๕. อาย จตุตฺเถกวจนสฺส ตุ.

109, 295. 然而，`āya`为第四格（与格）单数之后缀。

๑๑๐, ๒๐๑. ตโย เนว จ สพฺพนาเมหิ.

110, 201. 并且，（此规则）不适用于所有代词中的三者。

๑๑๑, ๑๗๙. ฆโต นาทีนํ.

111, 179. 于`gha`类名词，（离格）作`to`；不用于`nadī`（河）等词。

๑๑๒, ๑๗๓. ปโต ยา.

112, 173. 于`pa`类名词，（离格）作`to`与`yā`。

๑๑๓, ๑๓๒. สขโต คสฺเส วา.

113, 132. 于`sakha`（友）一词，其离格作`to`，或其属格作`ssa`。

๑๑๔, ๑๗๘. ฆเต จ.

114, 178. 并且，于`gha`类（名词亦然）。

๑๑๕, ๑๘๑. น อมฺมาทิโต.

115, 181. 不用于`amma`（母亲）等词。

๑๑๖, ๑๕๗. อกตรสฺสา ลโต ยฺวาลปนสฺสเวโว.

116, 157. 于语基`kattar`，呼格单数（词尾）作`ā`与`o`；于语基`yuvan`，其呼格（词尾）任选作`ā`。

๑๑๗, ๑๒๔. ฌลโต สสฺส โน วา.

117, 124. 于`jh`或`l`之后，`s`任选变为`n`。

๑๑๘, ๑๔๖. ฆปโต จ โยนํ โลโป.

118, 146. 并且，于`gha`与`pa`类词之后，复数词尾`yo`被省略。

๑๑๙, ๑๑๕. ลโต โวกาโร จ.

119, 115. 并且，[词尾]亦作`o`。

อิติ นามกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

名物篇第一章竟。

๑๒๐, ๒๔๓. อมฺหสฺส [Pg.8] มมํ สวิภตฺติสฺส เส.

120, 243. 于语基`amha`，其所有格单数（`sa`），连同格尾变为`mamaṃ`。

๑๒๑, ๒๓๓. มยํ โยมฺหิ ปฐเม.

121, 233. 于第一格（`paṭhama`）复数（`yo`），[词形为]`mayaṃ`。

๑๒๒, ๙๙. นฺตุสฺส นฺโต.

122, 99. 于后缀`ntu`，[第一格单数词形为]`nto`。

๑๒๓, ๑๐๓. นฺตสฺส เส วา.

123, 103. 于`nta`语基，其所有格（`sa`），（变化）任选。

๑๒๔, ๙๘. อา สิมฺหิ.

124, 98. 于第一格单数（`si`），[词尾]作`ā`。

๑๒๕, ๑๙๘. อํ นปุํสเก.

125, 198. 于中性词，[词尾]作`aṃ`。

๑๒๖, ๑๐๑. อวณฺณา จ เค.

126, 101. 并且，于呼格（`ge`），在`a`元音后，[词尾]作`ā`。

๑๒๗, ๑๐๒. โต ติตา สสฺมึนาสุ.

127, 102. 于所有格（`sa`）、方位格（`smiṃ`）、工具格（`nā`）、方位格复数（`su`），[词形]作`to`。

๑๒๘, ๑๐๔. นํมฺหิ ตํ วา.

128, 104. 于所有格复数（`naṃ`），[词形]任选为`taṃ`。

๑๒๙, ๒๒๒. อิมสฺสิทมํสิสุ นปุํสเก.

129, 222. 于`ima`，在中性、第一格与第二格单数（`si`, `aṃ`），[词形为]`idaṃ`。

๑๓๐, ๒๒๕. อมุสฺสาทุํ.

130, 225. 于`amu`，[中性单数词形为]`aduṃ`。

๑๓๑, ๐. อิตฺถิปุมนปุํสกสงฺขฺยํ.

131, 0. 阴性、阳性、中性数词。

๑๓๒, ๒๒๘. โยสุ ทฺวินฺนํ ทฺเว จ.

132, 228. 并且，于`dvi`（二），在复数（`yo`）中，[词形为]`dve`。

๑๓๓, ๒๓๐. ติจตุนฺนํ ติสฺโส จตสฺโส ตโยจตฺตาโร ตีณิ จตฺตาริ.

133, 230. 于`ti`（三）与`catu`（四），[词形分别为]：阴性`tisso`、`catasso`；阳性`tayo`、`cattāro`；中性`tīṇi`、`cattāri`。

๑๓๔, ๒๕๑. ปญฺจาทีนมกาโร.

134, 251. 五以上之数词以`a`结尾。

๑๓๕, ๑๑๘. ราชสฺสา รญฺโญ ราชิโน เส.

135, 118. 于`rājan`，其所有格单数（`sa`），[词形为]`rañño`与`rājino`。

๑๓๖, ๑๑๙. รญฺญํ นํมฺหิ วา.

136, 119. 于所有格复数（`naṃ`），[词形]任选为`raññaṃ`。

๑๓๗, ๑๑๖. นามฺหิ รญฺญา วา.

137, 116. 于工具格单数（`nā`），[词形]任选为`raññā`。

๑๓๘, ๑๒๑. สฺมึมฺหิ รญฺเญ ราชินิ.

138, 121. 于方位格单数（`smiṃ`），[词形为]`raññe`与`rājini`。

๑๓๙, ๒๔๕. ตุมฺหมฺหากํ [Pg.9] ตยิ มยิ.

139, 245. 于`tumha`与`amha`，[方位格单数词形分别为]`tayi`与`mayi`。

๑๔๐, ๒๓๒. ตฺวมหํ สิมฺหิ จ.

140, 232. 并且，于第一格单数（`si`），[词形为]`tvaṃ`与`ahaṃ`。

๑๔๑, ๒๔๑. ตว มม เส.

141, 241. 于所有格单数（`sa`），[词形为]`tava`与`mama`。

๑๔๒, ๒๔๒. ตุยฺหํ มยฺหญฺจ.

142, 242. 并且，[词形]亦作`tuyhaṃ`与`mayhaṃ`。

๑๔๓, ๒๓๕. ตํมมํมฺหิ.

143, 235. 于第二格单数（`aṃ`），[词形为]`taṃ`与`maṃ`。

๑๔๔, ๒๓๔. ตวํมมญฺจ น วา.

144, 234. 并且，[词形]亦任选为`tavaṃ`与`mamaṃ`。

๑๔๕, ๒๓๘. นามฺหิ ตยา มยา.

145, 238. 于具格单数(`nā`)中，（词形为）`tayā`、`mayā`。

๑๔๖, ๒๓๖. ตุมฺหสฺส ตุวํตฺวมมฺหิ.

146, 236. 于业格单数(`aṃ`)中，`tumha`（汝）作`tuvaṃ`、`tvaṃ`。

๑๔๗, ๒๔๖. ปทโต ทุติยาจตุตฺถีฉฏฺฐีสุ โว โน.

147, 246. 于另一词之后，于业格、为格、属格中，（替代词形为）`vo`、`no`。

๑๔๘, ๒๔๗. เหเมกวจเนสุ จ.

148, 247. 并且，于彼等格的单数中，（替代词形为）`te`、`me`。

๑๔๙, ๒๔๘. น อํมฺหิ.

149, 248. 于业格单数(`aṃ`)中则不（然）。

๑๕๐, ๒๔๙. วา ตติเย จ.

150, 249. 于具格中亦或（然）。

๑๕๑, ๒๕๐. พหุวจเนสุ โว โน.

151, 250. 于诸复数中，（替代词形为）`vo`、`no`。

๑๕๒, ๑๓๖. ปุมนฺตสฺสา สิมฺหิ.

152, 136. 于主格单数(`si`)中，`puman`之尾作`ā`。

๑๕๓, ๑๓๘. อมาลปเนกวจเน.

153, 138. 于呼格单数中，（词基）作`aṃ`。

๑๕๔, ๐. สมาเส จ วิภาสา.

154, 0. 于复合词中亦或（然）。

๑๕๕, ๑๓๗. โยสฺวาโน.

155, 137. `yo`（语尾）作`āno`。

๑๕๖, ๑๔๒. อาเน สฺมึมฺหิ วา.

156, 142. `smiṃ`、`mhi`（二语尾）或作`āne`。

๑๕๗, ๑๔๐. หิวิภตฺถิมฺหิ จ.

157, 140. 于`hi`语尾前亦然。

๑๕๑, ๑๔๓. สุสฺมิมา [Pg.10] วา.

151, 143. `su`、`smiṃ`（二语尾）或作`mā`。

๑๕๙, ๑๓๙. อุ นามฺหิ จ.

159, 139. 于`nā`、`mhi`（二语尾）前，`u`（元音）亦长。

๑๖๐, ๑๙๗. อกมฺมนฺตสฺส จ.

160, 197. 于`a`（元音）结尾者亦然。

อิติ นามกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

如是，名品第二章终。

๑๖๑, ๒๔๔. ตุมฺหมฺเหหิ นมากํ.

161, 244. 于`tumha`（汝）、`amha`（我）之后，`naṃ`（语尾）作`ākaṃ`。

๑๖๒, ๒๓๗. วา ยฺวปฺปฐโม.

162, 237. 非主格之`yo`（语尾）或（然）。

๑๖๓, ๒๔๐. สสฺสํ.

163, 240. `ssa`（语尾）作`aṃ`。

๑๖๔, ๒๐๐. สพฺพนามการเต ปฐโม.

164, 200. 代词作法，初品。

๑๖๕, ๒๐๘. ทฺวนฺทฏฺฐา วา.

165, 208. 于并列复合词中或（然）。

๑๖๖, ๒๐๙. นาญฺญํ สพฺพนามิกํ.

166, 209. `añña`（一词）非代词（性）。

๑๖๗, ๒๑๐. พหุพฺพีหิมฺหิ จ.

167, 210. 于持主复合词中亦然。

๑๖๘, ๒๐๓. สพฺพโต นํ สํสานํ.

168, 203. 于`sabba`（一词）后，`sa`、`sānaṃ`（二语尾）作`naṃ`。

๑๖๙, ๑๑๗. ราชสฺส ราชุ สุนํ หิสุ จ.

169, 117. 于`su`、`naṃ`、`hi`（等语尾）前，`rājan`（一词）作`rāju`。

๑๗๐, ๒๒๐. สพฺพสฺสิมสฺเส วา.

170, 220. `sabba`、`ima`（二词）之`ssa`（语尾）或作`e`。

๑๗๑, ๒๑๙. อนิมิ นามฺหิ จ.

171, 219. 于`nā`、`mhi`（二语尾）前，`ima`（一词）亦作`an`。

๑๗๒, ๒๑๘. อนปุํสกสฺสา ยํ สิมฺหิ.

172, 218. 于`si`（语尾）前，非中性之`ima`（一词）作`ayaṃ`。

๑๗๓, ๒๒๓. อมุสฺส โม สํ.

173, 223. 于`aṃ`（业格语尾）前，`amu`（一词）增`m`。

๑๗๔, ๒๑๑. เอตเตสํ โต.

174, 211. 于`eta`与`ta`之后，加`to`后缀。

๑๗๕, ๒๑๒. ตสฺส วา นตฺตํ สพฺพตฺถ.

175, 212. 于`ta`之后，于所有格位，可选用`na`或`tta`后缀。

๑๗๖, ๒๑๓. สสฺมาสฺมึสํสาสฺวตฺตํ ๐.๐๐๑๑.

176, 213. 于`ta`之后，`smā`、`smiṃ`、`saṃ`、`su`等语尾变为`attaṃ`。

๑๗๗, ๒๒๑. อิมสทฺทสฺส จ.

177, 221. `ima`亦变为`ida`。

๑๗๘, ๒๒๔. สพฺพโต โก.

178, 224. 于所有格位，`kiṃ`变为`ka`。

๑๗๙, ๒๐๔. ฆปโต สฺมึ สานํ สํสา.

179, 204. 于`gha`与`pa`类词之后，`smiṃ`与`sānaṃ`语尾分别变为`saṃ`与`sā`。

๑๘๐, ๒๐๗. เนตาหิ สฺมิมายยา.

180, 207. 于`eta`，（前述规则）不适用于`smiṃ`、`nānaṃ`、`āya`、`yā`等格位。

๑๘๑, ๙๕. มโนคณาทิโต สฺมึนานมิอา.

181, 95. 于`manogaṇa`等词之后，`smiṃ`语尾变为`i`，`nānaṃ`语尾变为`ā`。

๑๘๒, ๙๗. สสฺส โจ.

182, 97. `sa`词干亦变为`o`。

๑๘๓, ๔๘. เอเตสโม โลเป.

183, 48. 此等词之`o`元音，在随后的元音前被省略。

๑๘๔, ๙๖. ส สเร วาคโม.

184, 96. 于`sa`词干之后，元音前，可选择性地增补`v`。

๑๘๕, ๑๑๒. สนฺตสทฺทสฺสา โส เภ โพ จนฺเต.

185, 112. `sant`一词的尾音变为`ā`，且词尾亦可作`so`、`bhe`、`bho`。

๑๘๖, ๑๐๗. สิมฺหิ คจฺฉนฺตาทีนํ นฺตสทฺโท อํ.

186, 107. 于`si`语尾前，`gacchanta`等词的`nta`变为`aṃ`。

๑๘๗, ๑๐๘. เสเสสุ นฺตุว.

187, 108. 于其余格位，或变为`ntu`。

๑๘๘, ๑๕๕. พฺรหฺมตฺต สข ราชาทิโต อมานํ.

188, 155. 于`brahman`、`attan`、`sakhan`、`rājan`等词之后，涉及`am`与`ānaṃ`二语尾。

๑๘๙, ๑๑๓. สฺยา จ.

189, 113. `sant`亦可变为`syā`。

๑๙๐, ๑๑๔. โยนมาโน.

190, 114. `yo`语尾不变为`na`或`māno`。

๑๙๑, ๑๓๐. สขโต จาโย โน.

191, 130. 于`sakha`之后，亦可变为`āyo`与`no`。

๑๙๒, ๑๓๕. สฺมิเม.

192, 135. `smiṃ`语尾变为`e`。

๑๙๓, ๑๒๒. พฺรหฺมโต วสฺส จ.

193, 122. 于`brahman`之后，`ssa`语尾亦同。

๑๙๔, ๑๓๑. สขนฺตสฺสิ โนนานํเสสุ.

194, 131. 于以`sakhi`结尾之词，在`nā`、`naṃ`及其他格位，其`i`音不变为`o`。

๑๙๕, ๑๓๔. อาโร [Pg.12] หิมฺหิ วา.

195, 134. 于`hi`与`mhi`二语尾，或可变为`āro`。

๑๙๖, ๑๓๓. สุนมํสุ วา.

196, 133. 或可使用`su`、`naṃ`、`aṃ`、`su`等语尾。

๑๙๗, ๑๒๕. พฺรหฺมโต ตุ สฺมึนิ.

197, 125. 然于`brahman`，`smiṃ`格变为`ni`。

๑๙๘, ๑๒๓. อุตฺตํ สนาสุ.

198, 123. 于`sa`、`nā`、`su`等格位前，`u`变为`aṃ`。

๑๙๙, ๑๕๘. สตฺถุปิตาทีนมา สิสฺมึ สิโลโป จ.

199, 158. 于`satthar`、`pitar`等词，在`si`与`smiṃ`二格位前，词干元音变为`ā`，且`si`语尾被省略。

๒๐๐, ๑๙๖. อญฺเญสฺวารตฺตํ.

200, 196. 于其他格位，词干变为`āra`。

๒๐๑, ๑๖๓. วา นํมฺหิ.

201, 163. 于`naṃ`与`mhi`二格位，前述变化可选择性适用。

๒๐๒. ๑๖๔. สตฺถุนตฺตญฺจ.

202. 于`satthar`，其`r`亦可变为`n`。

๒๐๓, ๑๖๒. อุ สสฺมึ สโลโป จ.

203, 162. 于`sa`与`smiṃ`二格位前，词干元音变为`u`，且`sa`语尾被省略。

๒๐๔, ๑๖๗. สกฺกมนฺธาตาทีนญฺจ.

204, 167. 以及，对于帝释(Sakka)、真言王(Mandhātu)等词。

๒๐๕, ๑๖๐. ตโต โยนโม ตุ.

205, 160. 但于其后，则为yo、naṃ、o。

๒๐๖, ๑๖๕. ตโต สฺมิมิ.

206, 165. 于其后，smiṃ格作i。

๒๐๗, ๑๖๑. นา อา.

207, 161. nā格作ā。

๒๐๘, ๑๖๖. อาโร รสฺสมิกาเร.

208, 166. （替代为）āro，且（词干元音）短化为i。

๒๐๙, ๑๖๘. ปิตาทีนมสิมฺหิ.

209, 168. 对于pitar等词，在si格与mhi格中，（词干末音节）作a。

๒๑๐, ๒๓๙. ตยาตยินํ ตกาโร ตฺวตฺตํ วา.

210, 239. 对于taya与tayi，其t字母或作tva。

อิติ นามกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

如是，名词篇第三章。

๒๑๑, ๑๒๖. อตฺตนฺโต หิสฺมิมนตฺตํ.

211, 126. 对于attan，在hi格与smiṃ格之前，（词干）作an。

๒๑๒, ๑๒๙. ตโต สฺมึ นิ.

212, 129. 于其后，smiṃ格作ni。

๒๑๓, ๑๒๗. สสฺสโน.

213, 127. 为sa、ssa、no格。

๒๑๔, ๑๒๘. สฺมา [Pg.13] นา.

214, 128. 为smā、nā格。

๒๑๕, ๑๔๑. ฌลโต จ.

215, 141. 以及，从jhala（辅音）之后。

๒๑๖, ๑๘๐. ฆปโต สฺมึยํ วา.

216, 180. 从gha与pa之后，smiṃ格或作yaṃ。

๒๑๗, ๑๙๙. โยนํ นิ นปุํสเกหิ.

217, 199. 对于中性词，yo格与naṃ格作ni。

๒๑๘, ๑๙๖. อโต นิจฺจํ.

218, 196. 从a之后，恒常（如此）。

๒๑๙, ๑๙๕. สึ.

219, 195. 为siṃ格。

๒๒๐, ๗๔. เสสโต โลปํ คสิปิ.

220, 74. 其余的则省略，于ga格与si格中亦然。

๒๒๑, ๒๘๒. สพฺพาสมาวุโสปสคฺคนิปาตาทีหิ จ.

221, 282. 以及，由sabba、贤友、前缀、不变化词等。

๒๒๒, ๓๒๗. ปุมสฺส ลิงฺคาทีสุ สมาเสสุ.

222, 327. 在关于性等的复合词中，对于阳性词……

๒๒๓, ๑๘๘. อํ ยมีโต ปสญฺญโต.

223, 188. 从yaṃ与ī之后，aṃ格由pasaññā决定。

๒๒๔, ๑๕๓. นํ ฌโต กตรสฺสา.

224, 153. 从jha之后，naṃ格用于katarā。

๒๒๕, ๑๕๑. โยนํ โน.

225, 151. 为yo、naṃ、no格。

๒๒๖, ๑๕๔. สฺมึนิ.

226, 154. smiṃ格作ni。

๒๒๗, ๒๗๐. กิสฺส ก เว จ.

227, 270. 对于kissa，（替代为）ka与ve。

๒๒๘, ๒๗๒. กุ หึ หํสุ จ.

228, 272. 以及，为ku、hiṃ、haṃ、su。

๒๒๙, ๒๒๖. เสเสสุ จ.

229, 226. 以及，在其余的格中。

๒๓๐, ๒๖๒. ตฺร โต เถสุ จ.

230, 262. 以及，在tra、to、tha等（格或后缀）中。

๒๓๑, ๒๖๓. สพฺพสฺเสตสฺสากาโร วา.

231, 263. 对于sabba与eta，或（使用）ā字母。

๒๓๒, ๒๖๗. ตฺเร นิจฺจํ.

232, 267. 在tra（后缀）中，恒常（如此）。

๒๓๓, ๒๖๔. เอ โตเถสุ จ.

233, 264. 于 `to`、`tha` 之前，亦为 `e`。

๒๓๔, ๒๖๕. อิมสฺสิ [Pg.14] ถํ ทานิ ห โต เธสุ จ.

234, 265. 于 `thaṃ`、`dāni`、`ha`、`to`、`dha` 等后缀前，`ima` [之语基]亦作 `i`。

๒๓๕, ๒๘๑. อ ธุนามฺหิ จ.

235, 281. 于 `dhunā` 之前，[语基]亦作 `a`。

๒๓๖, ๒๘๐. เอต รหิมฺหิ.

236, 280. 于 `rahi` 之前，[语基为] `eta`。

๒๓๗, ๑๗๖. อิตฺถิยมโต อาปจฺจโย.

237, 176. 于女性义，于 `a` 之后，[加] `ā` 后缀。

๒๓๘, ๑๘๗. นทาทิโต วา อี.

238, 187. 或于 `nadī` 等词后，[用] `ī`。

๒๓๙, ๑๙๐. ณว ณิก เณยฺย ณนฺตุหิ.

239, 190. 用 `ṇava`、`ṇika`、`ṇeyya`、`ṇa`、`ntu` [等后缀]。

๒๔๐, ๑๙๓. ปติภิกฺขุราชีการนฺเตหิ อินี.

240, 193. 于 `pati`、比丘、`rāja` 及以 `ī` 结尾的词之后，[用] `inī`。

๒๔๑, ๑๙๑. นฺตุสฺส ตธีกาเร.

241, 191. 于 `taddhita`（派生词）章，[论] `ntu` 后缀。

๒๔๒, ๑๙๒. ภวโต โภโต.

242, 192. `bhavant` 的呼格作 `bhoto`。

๒๔๓, ๑๑๐. โภ เค ตุ.

243, 110. [不变词] `bho`、`ge`、`tu`。

๒๔๔, ๗๒. อการปิตาทฺยนฺตานมา.

244, 72. 于 `pitar` 等词，其尾音 `a` 作 `ā`。

๒๔๕, ๑๕๒. ฌลปา รสฺสํ.

245, 152. 于 `jhala`、`pa` [辅音组]前，[元音]作短音。

๒๔๖, ๗๓. อากาโร วา.

246, 73. 或作 `ā`。

อิติ นามกปฺเป จตุตฺโถ กณฺโฑ.

名章第四篇，如是终。

๒๔๗, ๒๖๑. ตฺวาทโย วิภตฺติสญฺญาโย.

247, 261. `tvā` 等是格之名。

๒๔๘, ๒๖๐. กฺวจิ โต ปญฺจมฺยตฺเถ.

248, 260. 有时 `to` [后缀]用于第五格（离格）义。

๒๔๙, ๒๖๖. ตฺรถ สตฺตมิยา สพฺพนาเมหิ.

249, 266. 由诸代词，[加] `tra`、`tha` [后缀]，用于第七格（处格）义。

๒๕๐, ๒๖๘. สพฺพโต ธิ.

250, 268. 由 `sabba` [派生] `dhi`。

๒๕๑, ๒๖๙. กึสฺมา โว.

251, 269. 或由 `kiṃ` [派生]。

๒๕๒, ๒๗๑. หึหํหิญฺจนํ

252, 271. [后缀] `hiṃ`、`haṃ`、`hiñcanaṃ`。

๒๕๓, ๒๗๓. ตมฺหา [Pg.15] จ.

253, 273. 以及由彼。

๒๕๔, ๒๗๔. อิมสฺมา หธา จ.

254, 274. 以及由此[派生] `ha`、`dhā`。

๒๕๕, ๒๗๕. ยโต หึ.

255, 275. 由 `ya` [派生] `to`、`hiṃ`。

๒๕๖, ๐. กาเล.

256, 0. 于时间义。

๒๕๗, ๒๗๖. กึสพฺพญฺเญกยกุหิ ทาทาจนํ.

257, 276. 由 `kiṃ`、`sabba`、`añña`、`eka`、`ya`、`ku` [等]，[派生] `dā`、`dācanaṃ`。

๒๕๘, ๒๗๘. ตมฺหา ทานิ จ.

258, 278. 以及由彼[派生] `dāni`。

๒๕๙, ๒๗๙. อิมสฺมา รหิธุนาทานิ จ.

259, 279. 以及由此[派生] `rahi`、`dhunā`、`dāni`。

๒๖๐, ๒๗๗. สพฺพสฺส โส ทามฺหิ วา.

260, 277. 于 `dā` 之前，`sabba` 或作 `sa`。

๒๖๑, ๓๖๙. อวณฺโณ เย โลปญฺจ.

261, 369. 于 `ya` 之前，`a` 元音亦省略。

๒๖๒, ๓๙๑. วุฑฺฒสฺส โช อิยิฏฺเฐสุ.

262, 391. vuḍḍha于īya与iṭṭha[二后缀]前，作jya。

๒๖๓, ๓๙๒. ปสตฺถสฺส โส จ.

263, 392. pasattha亦作sya。

๒๖๔, ๓๙๓. อนฺติกสฺส เนโท.

264, 393. antika作neda。

๒๖๕, ๓๙๔. พาฬฺหสฺส สาโธ.

265, 394. bāḷha作sādha。

๒๖๖, ๓๙๕. อปฺปสฺส กณ.

266, 395. appa作kaṇa。

๒๖๗, ๓๙๖. ยุวานญฺจ.

267, 396. yuvan亦然。

๒๖๘, ๓๙๗. วนฺตุมนฺตุวีนญฺจ โลโป.

268, 397. vantu、mantu、vī[等后缀]亦省略。

๒๖๙, ๔๑. ยวตํ ตลณทการานํ พฺยญฺชนานิ จลญชการตฺตํ.

269, 41. 因ya、va等，辅音ṭa、la、ṇa、da变为ca、la、ña、ja。

๒๗๐, ๑๒๐. อมฺห ตุมฺห นฺตุ ราช พฺรหฺมตฺต สข สตฺถุ– ปิตาทีหิ สฺมา นาว.

270, 120. amha、tumha、ntu、rāja、brahma、atta、sakha、satthu、pitar等词之后，smā与nā[二缀]任选。

อิติ นามกปฺเป ปญฺจโม กณฺโฑ.

如是，名篇第五章终。

นามสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ.

《名经》终。

๓. การก

3. 格

๒๗๑, ๘๘. ยสฺมา [Pg.16] ทเปตึ ภยมาทตฺเต วา ตทปาทานํ. (๓๐๘)

271, 88. 所从离去、取物，或所从生怖者，彼为离格(apādāna)。

๒๗๒, ๓๐๙. ธาตุนามานมุปสคฺคโยคาทีสฺวปิ จ.

272, 309. 亦用于语基、名词、前缀等之连结。

๒๗๓, ๓๑๐. รกฺขณตฺถานมิจฺฉิตํ.

273, 310. 于保护义[之动词]，用于所欲防范之事物。

๒๗๔, ๓๑๑. เยน วา ทสฺสนํ

274, 311. 或用于所从隐藏之事物。

๒๗๕, ๓๑๒. ทูรนฺติกทฺธกาล นิมฺมาน ตฺวาโลป ทิสา โยค วิภตฺตารปฺปโยค สุทฺธปฺปโมจนเหตุ วิวิตฺตปฺปมาณปุพฺพโยค พนฺธนคุณวจน ปญฺหกถน โถกาตตฺตูสุ จ.

275, 312. 亦用于距离、附近、路程、时间、创造、“tvā”之省略、方向之连结、分别、起始、清净、解脱、因由、远离、衡量、先前之连结、束缚、形容词、询问、些少、非本质等义。

๒๗๖, ๓๐๒. ยสฺส ทาตุกาโม โรจเต ธารยเต ปา ตํ สมฺปทานํ.

276, 302. 彼，欲施与者、所喜乐者、所负欠者，是为与格(sampadāna)。

๒๗๗, ๓๐๓. สิลาฆ หนุ ฐา สป ธาร ปิห กุธ ทุหิสฺโส สฺสูย ราธิกฺข ปจฺจาสุณ อนุปติคิณ ปุพฺพกตฺตาโรจนตฺถ ตทตฺถ ตุมตฺถาลมตฺถ มญฺญานาทรปฺปาณินิ คตฺยตฺถกมฺมนิอาสิสตฺถสมฺมุติภิยฺยสตฺตมฺยตฺเถสุ จ.

277, 303. 亦用于对…称赞、隐藏、等候、诅咒、负欠、渴望、愤怒、敌对、嫉妒、妒忌、察看、承诺、同意、不定式之先前作者、告知、为此目的、“tuṃ”不定式、“足够”、认为、不敬、无生命者、行动所向之业、祝福、同意、“更”，以及在第七格的意义中。

๒๗๘, ๓๒๐. โยธาโร ตโมกาสํ.

278, 320. 彼，为所依处者，是为处格(okāsa)。

๒๗๙, ๒๙๒. เยน วา กยิรเต ตํ กรณํ.

279, 292. 彼，藉以完成者，是为具格(karaṇa)。

๒๘๐, ๒๘๕, ยํ กโรติ ตํ กมฺมํ.

彼，所作者，是为业格(kamma)。

๒๘๑, ๒๙๔. โย กโรติ ส กตฺตา.

281, 294. 彼，行事者，是为主格(kattā)。

๒๘๒, ๒๙๕. โย กาเรหิ ส เหตุ.

282, 295. 彼，使役行事者，是为因(hetu)。

๒๘๓, ๓๑๖. ยสฺส [Pg.17] วา ปริคฺคโห ตํ สามี.

283, 316. 彼，为所有者，是为属主(sāmī)。

๒๘๔, ๒๘๓. ลิงฺคตฺเถ ปฐมา.

284, 283. 第一格用于表示词语本身(liṅga)之义。

๒๘๕, ๗๐. อาลปเน จ.

285, 70. 亦用于呼格(ālapana)。

๒๘๖, ๒๙๑. กรเณ ตติยา.

286, 291. 第三格用于具格(karaṇa)。

๒๘๗, ๒๙๖, สหาทิโยเค จ.

亦用于与saha等词之连结。

๒๘๘, ๒๙๓. กตฺตริ จ.

288, 293. 亦用于主格(kattā)。

๒๘๙, ๒๙๗. เหตฺวตฺเถ จ.

289, 297. 亦用于因由义。

๒๙๐, ๒๙๘. สตฺตมฺยตฺเถ จ.

290, 298. 亦用于第七格义。

๒๙๑, ๒๙๙. เยนงฺควิกาโร.

291, 299. 用于表示肢体残缺。

๒๙๒, ๓๐๐. วิเสสเน จ.

292, 300. 亦用于表示特征。

๒๙๓, ๓๐๑. สมฺปทาเน จตุตฺถี.

293, 301. 第四格用于与格。

๒๙๔, ๓๐๕. นโมโยคาทีสฺวปิ จ.

294, 305. 亦用于与“namo”等词的连结中。

๒๙๕, ๓๐๗. อปาทาเน ปญฺจมี.

295, 307. 第五格用于从格。

๒๙๖, ๓๑๔. การณตฺเถ จ.

296, 314. 亦用于因缘义。

๒๙๗, ๒๘๔. กมฺมตฺเถ ทุติยา.

297, 284. 第二格用于业格。

๒๙๘. ๒๘๗. กาลทฺธานมจฺจนฺตสํโยเค.

298. 用于表示时间的持续和路程的延伸。

๒๙๙, ๒๘๘. กมฺมปฺปวจนียยุตฺเต.

299, 288. 用于与关系词的连结中。

๓๐๐, ๒๘๖. คติ พุทฺธิ ภุช ปฐ หร กร สยาทีนํกา ริเต วา.

300, 286. 行、知、食、诵、运、作、卧等动词，其主事者在使役态中或变为业格。

๓๐๑, ๓๑๕. สามิสฺมึ ฉฏฺฐี

301, 315. 第六格用于属主义。

๓๐๒, ๓๑๙. โอกาเส [Pg.18] สตฺตมี.

302, 319. 第七格用于处格。

๓๐๓, ๓๒๑. สามิสฺสราธิปติ ทายาท สกฺขี ปถิภู ปสุต กุสเลหิ จ.

303, 321. 亦用于与“主、自在、主宰、继承人、见证者、保证人、勤奋者、善巧者”等词的连结中。

๓๐๔, ๓๒๒. นิทฺธารเณ จ.

304, 322. 亦用于拣别。

๓๐๕, ๓๒๓. อนาทเร จ.

305, 323. 亦用于不顾义。

๓๐๖, ๒๘๙. กฺวจิ ทุติยา ฉฏฺฐีนมตฺเถ.

306, 289. 有时，第二格用于第六格义。

๓๐๗, ๒๙๐. ตติยาสตฺตมีนญฺจ.

307, 290. 第三格与第七格亦然。

๓๐๘, ๓๑๗. ฉฏฺฐี จ.

308, 317. 第六格亦然。

๓๐๙, ๓๑๘. ทุติยาปญฺจมีนญฺจ.

309, 318. 第二格与第五格亦然。

๓๑๐, ๓๒๔. กมฺมกรณนิมิตฺตตฺเถสุ สตฺตมี.

310, 324. 第七格用于业、作具、因缘义中。

๓๑๑, ๓๒๕. สมฺปทาเน จ.

311, 325. 亦用于与格。

๓๑๒, ๓๒๖. ปญฺจมฺยตฺเถ จ.

312, 326. 亦用于第五格义。

๓๑๓, ๓๒๗. กาลภาเวสุ จ.

313, 327. 亦用于时间与情状。

๓๑๔, ๓๒๘. อุป’ธฺยาธิกิสฺสรวจเน.

314, 328. 用于与“upa”、“adhi”等词连用，表示优越或主宰义。

๓๑๕, ๓๒๙. มณฺฑิตุสฺสุกฺเกสุ ตติยา จ.

315, 329. 于装饰、渴望义，亦用第三格。

อิติ นามกปฺเป การกกปฺโป ฉฏฺโฐ กณฺโฑ.

如是，名篇中格篇为第六章。

การกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ.

格经终。

๔. สมาส

4. 复合词

๓๑๖, ๓๓๑. นามาน สมาโส ยุตฺตตฺโถ.

316, 331. 名词之复合，其义相应。

๓๑๗, ๓๓๒. เตสํ วิภตฺติโย โลปา จ.

317, 332. 以及彼等格位之省略。

๓๑๘, ๓๓๓. ปกติ จสฺส สรนฺตสฺส.

318, 333. 以及元音结尾词之原形。

๓๑๙, ๓๓๐. อุปสคฺคนิปาตปุพฺพโก [Pg.19] อพฺยยีภาโว.

319, 330. 以不变词或前缀为首者，是邻近释。

๓๒๐, ๓๓๕. โส นปุํสกลิงฺโค.

320, 335. 彼为中性。

๓๒๑. ๓๔๙. ทิคุสฺเสกตฺตํ.

321. 349. 带数释为单数。

๓๒๒, ๓๕๙. ตถา ทฺวนฺเท ปาณิ ตูริเย โยคฺค เสนงฺค ขุทฺทชนฺตุก วิวิธ วิรุทฺธ วิสภาคตฺถาทีนญฺจ.

322, 359. 同样，在双合释中，由肢体、乐器、车辆、军队部分、小动物、多样、对立、异义等词语构成者，亦然。

๓๒๓, ๓๖๐. วิภาสา รุกฺข ติณ ปสุ ธน ธญฺญ ชนปทา ทีนญฺจ.

323, 360. 以及由树、草、畜、财、谷、国土等词语构成者，可任选。

๓๒๔, ๓๓๙. ทฺวิปเท ตุลฺยาธิกรเณ กมฺมธารโย.

324, 339. 二词同格位者，是持业释。

๓๒๕, ๓๔๘. สงฺขฺยาปุพฺโพ ทิคุ.

325, 348. 以数词为首者，是带数释。

๓๒๖, ๓๔๑. อุเภ ตปฺปุริสา.

326, 341. 彼二者是依主释。

๓๒๗, ๓๕๑. อมาทโย ปรปเทภิ.

327, 351. 以业格(aṃ)等格位之词与后词复合者，亦然。

๓๒๘, ๓๕๒. อญฺญปทตฺเถสุ พหุพฺพีหิ.

328, 352. 表他词义者，是多财释。

๓๒๙, ๓๕๗. นามานํ สมุจฺจโย ทฺวนฺโท.

329, 357. 名词之集合，是双合释。

๓๓๐, ๓๔๐. มหตํ มหา ตุลฺยาธิกรเณ ปเท.

330, 340. 在同格位词中，“mahant”成“mahā”。

๓๓๑, ๓๕๓. อิตฺถิยํ ภาสิตปุมิตฺถี ปุมาว เจ.

331, 353. 若阴性词有对应阳性词，则如同阳性词。

๓๓๒, ๓๔๓. กมฺมธารยสญฺเญ จ.

332, 343. 在名为持业释者中亦然。

๓๓๓, ๓๔๔. อตฺตํ นสฺส ตปฺปุริเส.

333, 344. 在依主释中，“na”成“a”。

๓๓๔, ๓๔๕. สเร อน.

334, 345. 后接元音时，成“ana”。

๓๓๕, ๓๔๖. กทิ กุสฺส.

335, 346. “ku”成“kad”。

๓๓๖, ๓๔๗. กา’ปฺปตฺเถสุ จ.

336, 347. 以及“kā”用于轻蔑义。

๓๓๗, ๓๕๐. กฺวจิ [Pg.20] สมาสนฺต คตานมการนฺโต.

337, 350. 有时，复合词之结尾部分成“a”尾。

๓๓๘, ๓๕๖. นทิมฺหา จ.

338, 356. “nadī”等词亦然。

๓๓๙, ๓๕๘. ชายาย ตุทํ ชานิ ปติมฺหิ.

339, 358. 当“pati”在后时，“jāyā”成“jāni”。

๓๔๐, ๓๕๕. ธนุมฺหา จ.

340, 355. “dhanu”等词亦然。

๓๔๑, ๓๓๖. อํวิภตฺตีนมการนฺตา อพฺยายิตาวา.

341, 336. “a”尾之邻近释，其格成“aṃ”。

๓๔๒, ๓๓๗. สโร รสฺโส นปุํสเก.

342, 337. 在中性中，元音变短。

๓๔๓, ๓๓๘. อญฺญสฺมา โลโป จ.

343, 338. 其他格则省略。

อิติ นามกปฺเป สมาสกปฺโป สตฺตโม กณฺโฑ.

如是，名品中，复合品为第七章。

สมาสสุตฺถํ นิฏฺฐิตํ.

复合品终。

๕. ตทฺธิต

5. 派生词

๒๔๔, ๓๖๑. วา ณา’ปจฺเจ.

244, 361. 在“后裔”义中，可加后缀ṇa。

๓๔๕, ๓๖๖. ณายน ณาน วจฺฉาทิโต.

345, 366. 于vaccha等词后，加后缀ṇāyana、ṇāna。

๓๔๖, ๓๖๗. เณยฺโย กตฺติยาทีหิ.

346, 367. 于kattiya等词后，加后缀ṇeyya。

๓๔๗, ๓๖๘. อโต ณิ วา.

347, 368. 于以-a结尾的词基后，可加后缀ṇi。

๓๔๘, ๓๗๑. ณโวปกฺวาทีหิ.

348, 371. 于upaka等词后，加后缀ṇa。

๓๔๙, ๓๗๒. เณร วิธวาทิโต.

349, 372. 于vidhavā等词后，加后缀ṇera。

๓๕๐, ๓๗๓. เยน วา สํสฏฺฐํ ตรติ จรติ วหติ ณิโก.

350, 373. 在“与之混合”、“渡过”、“从事”、“运载”等义中，可加后缀ṇika。

๓๕๑, ๓๗๔. ตมธีเต เตนกตาธิ สนฺนิธานนิโยค สิปฺป ภณฺฑ ชีวิกตฺเถสุ จ.

351, 374. 亦在“学习彼”、“由彼所作”、“储藏”、“受雇”、“技艺”、“商品”、“生计”等义中（加后缀ṇika）。

๓๕๒, ๓๗๖. ณ [Pg.21] ราคา ตสฺเสทมญฺญตฺเถสุ จ.

352, 376. 于rāga（染色）等词后，以及在“此属于彼”和其他意义中，亦加后缀ṇa。

๓๕๓, ๓๗๘. ชาตาทีนมิมิยา จ.

353, 378. 于jāta等词后，亦加后缀ima、iya。

๓๕๔, ๓๗๙. สมูหตฺเถ กณ ณา.

354, 379. 在“集合”义中，加后缀kaṇa、ṇā。

๓๕๕, ๓๘๐. คาม ชน พนฺธุ สหายาทีหิ ตา.

355, 380. 于gāma、jana、bandhu、sahāya等词后，加后缀tā。

๓๕๖, ๓๘๑. ตทสฺส ฐานมิโย จ.

356, 381. 在“此乃其处”义中，亦加后缀iya。

๓๕๗, ๓๘๒. อุปมตฺถายิตตฺตํ.

357, 382. 在“譬喻”义中，加后缀itatta。

๓๕๘, ๓๘๓. ตนฺนิสฺสิตตฺเถ โล.

358, 383. 在“依附于彼”义中，加后缀la。

๓๕๙, ๓๘๔. อาลุ ตพฺพหุเล.

359, 384. 在“多有彼”义中，加后缀ālu。

๓๖๐, ๓๘๗. ณุตฺตตา ภาเว ตุ.

360, 387. 在“状态”义中，则加后缀ṇa、tta、tā。

๓๖๑, ๓๘๘. ณ วิสมาทีหิ.

361, 388. 于visama等词后，加后缀ṇa。

๓๖๒, ๓๘๙. รมณียาทิโต กณ

362, 389. 于ramaṇīya等词后，加后缀kaṇa。

๓๖๓, ๓๙๐. วิเสเส ตรตมิสิกิยิฏฺฐา.

363, 390. 在“比较”义中，加后缀tara、tama、isika、iya、iṭṭha。

๓๖๔, ๓๙๘. ตทสฺสตฺถีติ วี จ.

364, 398. 在“彼拥有此”义中，亦加后缀vī。

๓๖๕, ๓๙๙. ตปาทิโต สี.

365, 399. 于tapa等词后，加后缀sī。

๓๖๖, ๔๐๐. ทณฺฑาทิโต อิก อี.

366, 400. 于daṇḍa等词后，加后缀ika、ī。

๓๖๗, ๔๐๑. มธฺวาทิโต โร.

367, 401. 于madhu等词后，加后缀ra。

๓๖๘, ๔๐๒. คุณาทิโต วนฺตุ.

368, 402. 于guṇa等词后，加后缀vantu。

๓๖๙, ๔๐๓. สตฺยาทีหิ มนฺตุ.

369, 403. 于satya等词后，加后缀mantu。

๓๗๐, ๔๐๕. สทฺธาทิโต ณ.

370, 405. 于saddhā等词后，加后缀ṇa。

๓๗๑, ๔๐๔. อายุสฺสุการาส มนฺตุมฺหิ.

371, 404. 当后缀mantu紧随时，āyus中的u变为ā。

๓๗๒, ๓๘๕. ตปฺปกติวจเน [Pg.22] มโย.

372, 385. 在“彼之所成”义中，加后缀maya。

๓๗๓, ๔๐๖. สงฺขฺยาปูรเณ โม.

373, 406. 为表序数义，加后缀mo。

๓๗๔, ๔๐๘. ส ฉสฺส วา.

374, 408. 于cha(六)之后，或加后缀sa。

๓๗๕, ๔๑๒. เอกาทิโต ทสสฺสี.

375, 412. 于ekādi(一等)之后的dasa(十)，加后缀ī。

๓๗๖, ๒๕๗. ทเส โส นิจฺจญฺจ.

376, 257. 于dasa(十)，其d恒常变为s。

๓๗๗, ๐. อนฺเต นิคฺคหิตญฺจ.

377, 0. 且于词尾有随韵(niggahita)。

๓๗๘, ๔๑๔. ติ จ.

378, 414. 亦加后缀ti。

๓๗๙, ๒๕๘. ล ท รานํ.

379, 258. 论la、da、ra之音变。

๓๘๐, ๒๕๕. วีสติ ทเสสุ พา ทฺวิสฺส ตุ.

380, 255. 于vīsati(二十)及(其后之)十位数，dvi则变为bā。

๓๘๑, ๒๕๔. เอกาทิโต ทสฺส ร สงฺขฺยาเน.

381, 254. 计数时，于ekādi(一等)之后，dasa之da变为ra。

๓๘๒, ๒๕๙. อฏฺฐาทิโต จ.

382, 259. 于aṭṭhādi(八等)之后亦然。

๓๘๓, ๓๕๓. ทฺเวกฏฺฐานมากาโร วา.

383, 353. dvi(二)与eka(一)，或变为长音ā(ākāra)。

๓๘๔, ๔๐๗. จตุจฺเฉ หิ ถ ฐา.

384, 407. 于catu(四)与cha(六)，加后缀tha与ṭha。

๓๘๕, ๔๐๙. ทฺวิตีหิ ติโย.

385, 409. 于dvi(二)、ti(三)之后，加后缀tiya。

๓๘๖, ๔๑๐. ติเย ทุตาปิ จ.

386, 410. 词根ti与du亦可构成序数。

๓๘๗, ๔๑๑. เตสมฑฺฒูปปเทน อฑฺฒุฑฺฒทิวฑฺฒ ทิยฑฺฒ’ ฑฺฒติยา.

387, 411. 彼等以aḍḍha(半)为前缀，形成aḍḍhuḍḍha(三又二分之一)、divaḍḍha(一又二分之一)、diyaḍḍha(一又二分之一)、aḍḍhatiya(二又二分之一)。

๓๘๘, ๖๘. สรูปาน เมกเสสฺวสกึ.

388, 68. 当同形词(sarūpa)重复使用时，仅保留其一(ekasesa)。

๓๘๙, ๔๑๓. คณเนทสสฺส ทฺวิ ติ จตุ ปญฺจ ฉ สตฺต อฏฺฐนวกานํ วี ติ จตฺตาร ปญฺญา ฉ สตฺตาสนวา โยสุ โยนญฺจีสมาสํฐิริตีตุติ.

389, 413. 计数时，于以dasa(十)构成的复合词中，dvi、ti、catu、pañca、cha、satta、aṭṭha、nava，各变为vī、ti、cattāra、paññā、cha、sattā、asī、navā。

๓๙๐, ๒๕๖. จตูปปทสฺส [Pg.23] โลโป ตุ’ตฺตรปทาทิจสฺส จุ โจปิ นวา.

390, 256. 于前缀catu，其后接词之首音节则被省略；catu自身亦有cu、co等变化。

๓๙๑, ๔๒๓. ยทนุปปนฺนา นิปาตนา สิชฺฌนฺติ.

391, 423. 凡不合语法常规者(anupapanna)，由不规则法(nipātana)成就。

๓๙๒, ๔๑๘. ทฺวาทิโต โก’เนกตฺเถ จ.

392, 418. 于dvi(二)等数词，及为表“集合”义(anekattha)时，加后缀ka。

๓๙๓, ๔๑๕. ทสทสกํ สตํ ทสกานํ สตํ สหสฺสญฺจ โยมฺหิ.

393, 415. 十个十(dasadasakaṃ)为一百(sata)，一百个十(sataṃ dasakānaṃ)为一千(sahassa)。

๓๙๔, ๔๑๖. ยาว ตทุตฺตริ ทสคุณิตญฺจ.

394, 416. 乃至其后，亦十倍递增。

๓๙๕, ๔๑๗. สกนาเมหิ.

395, 417. 以其自名。

๓๙๖, ๓๖๓. เตสํ โณ โลปํ.

396, 363. 彼等之ṇo音被省略。

๓๙๗, ๔๒๐. วิภาเค ธา จ.

397, 420. 为表区分义(vibhāga)，亦加后缀dhā。

๓๙๘, ๔๒๑. สพฺพนาเมหิ ปการวจเน ตุ ถา.

398, 421. 于一切代词(sabbanāma)，为表种类(pakāravacana)义，则加后缀thā。

๓๙๙, ๔๒๒. กิมิเมหิ ถํ.

399, 422. 于kim与ima，加后缀thaṃ。

๔๐๐, ๓๖๔. วุทฺธาทิสรสฺส วา’สํโยคนฺตสฺส สเณ จ.

400, 364. 于非复辅音结尾(asaṃyoganta)之词，当后接saṇa时，其首元音或发生增长(vuddhi)。

๔๐๑, ๓๗๕. มายูนมาคโม ฐาเน.

401, 375. 于适当之处，可插入(āgama)māyu。

๔๐๒. ๓๗๗. อาตฺตญฺจ.

402. 亦加后缀ātta。

๔๐๓, ๓๕๔. กฺวจาทิมชฺฌุตฺตรานํ ทีฆรสฺส ปจฺจเยสุ จ.

403, 354. 有时于词首、词中、词尾，及于后缀中，有长短音之变。

๔๐๔, ๓๗๐. เตสุ วุทฺธิ โลปาคม วิการ วิปริตาเทสา จ.

404, 370. 于此等中，有增长、省略、增音、音变及颠倒替换。

๔๐๕, ๓๖๕. อยุวณฺณานญฺจาโย วุทฺธิ.

405, 365. a、i、u元音之增长。

อิติ นามกปฺเป ตทฺธิตกปฺโป อฏฺฐโม กณฺโฑ.

如是，于名称篇中，派生词章为第八节。

ตทฺธิตสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ.

派生词章终。

๖. อาขฺยาติ

6. 动词

๔๐๖, ๔๒๙. อถ [Pg.24] ปุพฺพานิ-วิภตฺตีนํ ฉ ปรสฺสปทานิ.

406, 429. 其次，前述语尾中，六种为为他语(parassapada)。

๔๐๗, ๔๓๙. ปราณุตฺตโนปทานิ.

407, 439. 其余为为己语(attanopada)。

๔๐๘, ๔๓๐. ทฺเว ทฺเว ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริสา.

408, 430. 初士（第三人称）、中士（第二人称）、上士（第一人称）各有二种。

๔๐๙, ๔๔๑. สพฺเพสเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส.

409, 441. 当（不同人称）并列称谓时，使用后者之人称。

๔๑๐, ๔๓๒. นามมฺหิ ปยุชฺชมาเนปิ ตุลฺยาธิกรเณ ปฐโม.

410, 432. 当名词作主语时，用初士（第三人称）。

๔๑๑, ๔๓๖. ตุมฺเห มชฺฌิโม.

411, 436. （主语为）`tumhe`（你）时，用中士（第二人称）。

๔๑๒, ๔๓๗. อมฺเห อุตฺตโม.

412, 437. （主语为）`amhe`（我）时，用上士（第一人称）。

๔๑๓, ๔๒๖. กาเล.

413, 426. 时态

๔๑๔, ๔๒๘. วตฺตมานา ปจฺจุปฺปนฺเน.

414, 428. 现在时(vattamānā)用于当下。

๔๑๕, ๔๕๑. อาณาตฺยาสิฏฺเฐ’นุตฺตกาเล ปญฺจมี.

415, 451. 于命令及祝愿义，（且）非特定时间，用第五式(pañcamī)。

๔๑๖, ๔๕๔. อนุมติปริกปฺเปตฺเถสุ สตฺตมี.

416, 454. 于允许、假定之义，用第七式(sattamī)。

๔๑๗, ๔๖๐. อปจฺจกฺเข ปโรกฺขา’ตีเต.

417, 460. 于非亲见之过去时，用远过去时(parokkhā)。

๔๑๘, ๔๕๖. หิยฺโยปภุติ ปจฺจกฺเข หิยฺยตฺตนี.

418, 456. 从昨日起，于亲见（事件），用昨日过去时(hiyyattanī)。

๔๑๙, ๔๖๙. สมีเป’ชฺชตนี.

419, 469. 于临近（过去时），用今日过去时(ajjatanī)。

๔๒๐, ๔๗๑. มาโยเค สพฺพกาเล จ.

420, 471. 与`mā`连用时，亦可用于所有时间。

๔๒๑, ๔๗๓. อนาคเต ภวิสฺสนฺตี.

421, 473. 于未来时，用将来时(bhavissantī)。

๔๒๒, ๔๗๕. กฺริยาติปนฺเน’ตีเต กาลาติปตฺติ.

422, 475. 于已过而未成之行为，用条件时(kālātipatti)。

๔๒๓, ๔๒๖. วตฺตมานา ตี อนฺติ, สิ ถ, มิ ม เต อนฺเต, เสวฺเห, เอ มฺเห.

423, 426. 现在时(vattamānā)语尾为：ti, anti, si, tha, mi, ma；te, ante, se, vhe, e, mhe。

๔๒๔, ๔๕๐. ปญฺจมี [Pg.25] ตุ อนฺตุ, หิ ถ, มิ ม, ตํ อนฺตํ, สฺสุ วฺโห, เอ อามเส.

424, 450. 第五式(pañcamī)语尾为：tu, antu, hi, tha, mi, ma；taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase。

๔๒๕, ๔๕๓. สตฺตมี เอยฺย เอยฺยุํ, เอยฺยาสิ เอยฺยาถ, เอยฺยามิ เอยฺยาม, เอถ เอรํ, เอโถ เอยฺยาวฺโห, เอยฺยํ เอยฺยามฺเห.

425, 453. 第七式(sattamī)语尾为：eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma；etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe。

๔๒๖, ๔๕๙. ปโรกฺขา อ อุ, เอ ตฺถ, อํ มฺห, ตฺถ เร, ตฺโถ วฺโห, อึ มฺเห.

426, 459. 远过去时(parokkhā)语尾为：a, u, e, ttha, aṃ, mha；ttha, re, ttho, vho, iṃ, mhe。

๔๒๗, ๔๕๕. หิยฺยตฺตนี อา อู, โอ ตฺถ, อํ มฺหา, ตฺถ ตฺถุํ, เสวฺหํ, อึ มฺหเส.

427, 455. 昨日过去时(hiyyattanī)语尾为：ā, ū, o, ttha, aṃ, mhā；ttha, tthuṃ, se, vhaṃ, iṃ, mhase。

๔๒๘, ๔๖๘. อชฺชตนี อีญํ โอตฺถ, อึ มฺหา, อา อู, เส วฺหํ, อํ มฺเห.

428, 468. 今日过去时(ajjatanī)语尾为：ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā；ā, ū, se, vhaṃ, aṃ, mhe。

๔๒๙, ๔๗๒. สฺสวิสฺสนฺตี สฺสติ สฺสนฺติ, สฺสสิ สฺสถ, สฺสามิ สฺสาม, สฺสเต สฺสนฺเต, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสํ สฺสามฺเห.

429, 472. 将来时(bhavissantī)语尾为：ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma；ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe。

๔๓๐, ๔๗๔. กาลาติปตฺติ สฺสา สฺสํสุ, สฺเส สฺสถ, สฺสํ สฺสามา, สฺสถ สฺสิสุ, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสึ สฺสามฺหเส.

430, 474. 条件式（词尾为）：ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmā, ssatha, ssisu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase。

๔๓๑, ๔๒๘. หิยฺยตฺตนี สตฺตมี ปญฺจมี วตฺตมานา สพฺพธาตุกํ.

431, 428. 不定过去时、愿望式、命令式、现在时（的词尾）通用于所有词根。

อิติ อาขฺยาตกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

动词章第一节终。

๔๓๒, ๓๖๒. ธาตุลิงฺเคหิ ปรา ปจฺจยา.

432, 362. 后缀接于词根与词干之后。

๔๓๓, ๕๒๘. ติชคุปกิตมาเนหิ ขฉสา วา.

433, 528. 于`tij`、`gup`、`kit`、`mān`（等词根）后，可选用`kha`、`cha`、`sa`（等后缀）。

๔๓๔, ๕๓๔. ภุชฆสหรสุปาทีหิตุมิจฺฉตฺเถสุ.

434, 534. （此后缀）用于`bhuj`、`ghas`、`har`、`sup`等词根，表达“想要做……”之义。

๔๓๕, ๕๓๖. อาย [Pg.26] นามโต กตฺตูปมานาทาจาเร.

435, 536. 从名词（派生动词时），在表达比拟或行为之义时，加后缀`āya`。

๔๓๖, ๕๓๗. อียู’ปมานา จ.

436, 537. 从作为譬喻的（名词派生动词时），亦加`īya`。

๔๓๗, ๕๓๘. นามมฺหา’ตฺติจฺฉตฺเถ.

437, 538. 从名词（派生动词时），可表达为自己欲求某物之义。

๔๓๘, ๕๔๐. ธาตูหิ เณ ณย ณาเป ณาปยา การิตานิ เหตฺวตฺเถ.

438, 540. 从词根加`ṇe`、`ṇaya`、`ṇāpe`、`ṇāpayā`等后缀，构成使役动词，表达使役之义。

๔๓๙, ๕๓๙. ธาตุรูเป นามสฺมา ณ โย จ.

439, 539. 从名词（派生动词）使其具有词根形式时，亦加`ṇa`和`yo`。

๔๔๐, ๔๔๕. ภาวกมฺเมสุ โย.

440, 445. 在非人称构式与被动态中，加`yo`。

๔๔๑, ๔๔๗. ตสฺส จวคฺคยการวการตฺตํ สธาตฺวนฺตสฺส.

441, 447. （`yo`的`y`）与词根的尾辅音一起，可变为`ca`组字母、`y`或`v`。

๔๔๒, ๔๔๘. อิวณฺณาคโม วา.

442, 448. 或可插入元音`i`。

๔๔๓, ๔๔๙. ปุพฺพรูปญฺจ.

443, 449. 亦可（音变为）前形。

๔๔๔, ๕๑๑. ตถา กตฺตริ จ.

444, 511. 在主动态中亦然。

๔๔๕, ๔๓๓. ภูวาทิโต อ.

445, 433. 从`bhū`等（词根）加`a`。

๔๔๖, ๕๐๙. รุธาทิโต นิคฺคหิตปุพฺพญฺจ.

446, 509. 从`rudh`等（词根），于（词根尾辅音）前插入`niggahīta`。

๔๔๗, ๕๑๐. ทิวาทิโต โย.

447, 510. 从`div`等（词根）加`yo`。

๔๔๘, ๕๑๒. สฺวาทิโต ณุณา อุณา จ.

448, 512. 从`su`等（词根）加`ṇu`、`ṇā`或`uṇā`。

๔๔๙, ๕๑๓. กิยาทิโต นา.

449, 513. 从`kī`等（词根）加`nā`。

๔๕๐, ๕๑๗. คหาทิโต ปฺปณฺหา.

450, 517. 从`gah`等（词根）加`ppa`或`ṇhā`。

๔๕๑, ๕๒๐. ตนาทิโต โอยิรา.

451, 520. 从`tan`等（词根）加`o`或`yirā`。

๔๕๒, ๕๒๕. จุราทิโต เณ ณยา.

452, 525. 从`cur`等（词根）加`ṇe`或`ṇayā`。

๔๕๓, ๔๔๔. อตฺตโนปทานิ ภาเว จ กมฺมนิ.

453, 444. 为己格（词尾）用于非人称构式与被动态。

๔๕๔, ๔๔๐. กตฺตริ จ.

454, 440. 亦用于主动态。

๔๕๕, ๕๓๐. ธาตุปฺปจฺจเยหิ [Pg.27] วิภตฺติโย.

455, 530. （人称）词尾接于词根与（活用）后缀之后。

๔๕๖, ๔๒๐. กตฺตริ ปรสฺสปทํ.

456, 420. 为他格（词尾）用于主动态。

๔๕๗, ๔๒๔. ภูวาทโย ธาตโว.

457, 424. `bhū`等（词）是词根。

อิติ อาขฺยาตกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

动词章第二节终。

๔๕๘, ๔๖๑. กฺวจาทิวณฺณานเมกสฺสรานํ ทฺเวภาโว.

458, 461. kvaci等单母音（词根）发生重叠。

๔๕๙, ๔๖๒. ปุพฺโพ’ พฺภาโส.

459, 462. 前者为重叠（音节）。

๔๖๐, ๕๐๖. รสฺโส.

460, 506. （母音）缩短。

๔๖๑, ๔๖๔. ทุติยจตุตฺถานํ ปฐมตติยา.

461, 464. 第二、四（辅音）变为第一、三（辅音）。

๔๖๒, ๔๖๗. กวคฺคสฺส จวคฺโค.

462, 467. k-组（辅音）变为c-组（辅音）。

๔๖๓, ๕๓๒. มานกิตานํ ว ตตฺตํ วา.

463, 532. māna与kita或分别变为va与tatta。

๔๖๔, ๕๐๔. หสฺส โช.

464, 504. h变为j。

๔๖๕, ๔๖๓. อนฺตสฺสิวณฺณากาโร วา.

465, 463. 结尾的i母音或变为ā。

๔๖๖, ๔๘๙. นิคฺคหิตญฺจ.

466, 489. 以及niggahīta（ṃ）。

๔๖๗, ๕๓๓. ตโต ปามานานํ วามํ เสสุ.

467, 533. 此后，当sa等后缀在后时，pā与māna变为vāma。

๔๖๘, ๔๙๒. ฐา ติฏฺโฐ.

468, 492. （词根）ṭhā变为tiṭṭha。

๔๖๙, ๔๙๔. ปา ปิโว.

469, 494. （词根）pā变为piva。

๔๗๐, ๕๑๔. ญาสฺส ชาชํนา.

470, 514. （词根）ñā变为jānā。

๔๗๑, ๔๘๓. ทิสสฺส ปสฺส ทิสฺส ทกฺขา วา.

471, 483. （词根）dis或变为passa、dissa、dakkhā。

๔๗๒, ๕๓๑. พฺยญฺชนนฺตสฺส โจ ฉปฺปจฺจเยสุ จ.

472, 531. 并且，于辅音结尾的（词根）后，当六种后缀随后者，（插入）o。

๔๗๓, ๕๒๙. โก เข จ.

473, 529. 并且，k变为kh。

๔๗๔, ๕๓๕. หรสฺส คี เส.

474, 535. 当sa（后缀）在后时，（词根）har变为gī。

๔๗๕, ๔๖๕. พฺรูภูนมาหภูวา [Pg.28] ปโรกฺขายํ.

475, 465. 在完成时中，brū和bhū（分别）变为āha和bhūva。

๔๗๖, ๔๔๒. คมิสฺสนฺโต จฺโฉ วา สพฺพาสุ.

476, 442. （词根）gam在所有（时态）中或变为gaccha。

๔๗๗, ๔๗๙. วจสฺส’ชฺชตนิมฺหิ มการา โอ.

477, 479. 在不定过去时中，（词根）vac的（a）母音变为o。

๔๗๘, ๔๓๘. อกาโร ทีฆํ หิมิเมสุ.

478, 438. 在（动词结尾）hi、mi、ma之前，（前面的）a母音变长。

๔๗๙, ๔๕๒. หิ โลปํ วา.

479, 452. （结尾）hi或被省略。

๔๘๐, ๔๙๐. โหติสฺสเร’ โห’เห ภวิสฺสนฺติมฺหิ สฺสสฺส จ.

480, 490. 在将来时中，（词根hū的）ho变为he，并且保留ssa。

๔๘๑, ๕๒๔. กรสฺส สปฺปจฺจยสฺส กาโห.

481, 524. 带后缀的（词根）kar变为kāha。

อิติ อาขฺยาตกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

如是，动词章第三篇终。

๔๘๒, ๕๐๘. ทาทนฺตสฺสํ มิเมสุ.

482, 508. 在（结尾）mi和ma前，（词根）dā变为daṃ。

๔๘๓, ๕๒๗. อสํโยคนฺตสฺส วุทฺธิ การิเต.

483, 527. 在使役态中，不以辅音丛结尾的（词根母音）发生增长。

๔๘๔, ๕๔๒. ฆฏาทีนํ วา.

484, 542. 对于ghaṭa等（词根），（增长）为或然。

๔๘๕, ๔๓๔. อญฺเญสุ จ.

485, 434. 以及在其他（情况）中。

๔๘๖, ๕๔๓. คุหทุสานํ ทีฆํ.

486, 543. 对于guh和dus（二词根），（母音）变长。

๔๘๗, ๔๗๘. วจ วส วหาทีนมุกาโร วสฺสเย.

487, 478. 于`vac`、`vas`、`vah`等语根，其`va`转为`u`。

๔๘๘, ๔๘๑. ห วิปริยโย โล วา.

488, 481. 字母`h`与`l`或可互换。

๔๘๙, ๕๑๙. คหสฺส เฆ ปฺเป.

489, 519. 当`ppa`在后时，语根`gah`转为`ghe`。

๔๙๐, ๕๑๘. หโลโป ณฺหามฺหิ.

490, 518. 当`ṇhā`在后时，`h`脱落。

๔๙๑, ๕๒๓. กรสฺส กาสตฺตมชฺชตนิมฺหิ.

491, 523. 于不定过去时中，语根`kar`转为`kāsa`。

๔๙๒, ๔๙๙. อสสฺมา มิมานํ มิมฺหา’นฺตโลโป จ.

492, 499. 于语根`as`之后，`mi`与`ma`分别转为`mhi`与`mha`，且语根的尾音脱落。

๔๙๓, ๔๙๘. ถสฺส ตฺถตฺถํ.

493, 498. （结尾）`tha`转为`ttha`或`tthaṃ`。

๔๙๔, ๔๙๕. ติสฺส [Pg.29] ติสฺส ตฺถิตฺถํ.

494, 495. （结尾）`ti`转为`ssa`、`ttha`或`itthaṃ`。

๔๙๕, ๕๐๐. ตุสฺส ตฺถุตฺตํ.

495, 500. （结尾）`tu`转为`tthu`或`ttaṃ`。

๔๙๖, ๔๙๗. สิมฺหิ จ.

496, 497. 于`si`（结尾）亦然。

๔๙๗, ๔๗๗. ลภสฺมา อีอํนํ ตฺถตฺตํ.

497, 477. 于语根`labh`之后，（后缀）`īyaṃ`转为`ttha`或`ttaṃ`。

๔๙๘, ๔๘๐. กุสสฺมา ที จฺฉิ.

498, 480. 于语根`kus`之后，`dī`转为`cchi`。

๔๙๙, ๔๘๐. ทา ธาตุสฺส ทชฺชํ.

499, 480. 语根`dā`（于祈愿式中）变为`dajj`。

๕๐๐, ๔๘๖. วทสฺส วชฺชํ.

500, 486. 语根`vad`（于祈愿式中）变为`vajj`。

๕๐๑, ๔๔๓. คมิสฺส ฆมฺมํ.

501, 443. 语根`gam`转为`ghammaṃ`。

๕๐๒, ๔๙๓. ยมฺหิ ทา ธา มา ฐา หา ปา มห มถาทีนมี.

502, 493. 当`ya`在后时，`dā`、`dhā`、`mā`、`ṭhā`、`hā`、`pā`、`maha`、`matha`等语根的尾音转为`ī`。

๕๐๓, ๔๘๕. ยชสฺสาทิสฺสิ.

503, 485. 语根`yaj`的首部增益`i`。

๕๐๔, ๔๗๐. สพฺพโต อุํ อึสุ.

504, 470. 于所有语根之后，使用后缀`uṃ`与`iṃsu`。

๕๐๕, ๔๘๒. ชรมรานํ ชีร ชียฺย มียฺยา วา.

505, 482. 语根`jara`或转为`jīra`、`jīyya`；`mara`或转为`mīyya`。

๕๐๖, ๔๙๖. สพฺพตฺถา’สสฺสาทิโลโป จ.

506, 496. 并且，于所有时态中，语根`as`的首元音脱落。

๕๐๗, ๕๐๑. อสพฺพธาตุเก ญา.

507, 501. 于非通用语缀前，语根变为`ñā`。

๕๐๘, ๕๑๕. เยยฺยสฺส ญาโต อิยา ญา.

508, 515. 于语根`ñā`之后，（祈愿式后缀）`eyya`转为`iyā`。

๕๐๙, ๕๑๖. นาสฺส โลโป ยการตฺตํ.

509, 516. 其`y`不脱落。

๕๑๐, ๔๘๗. โลปญฺเจตฺตมกาโร.

510, 487. 并且，其尾音`ā`脱落。

๕๑๑, ๕๒๑. อุตฺตโมกาโร.

511, 521. 第一人称（单数后缀）为`o`。

๕๑๒, ๕๒๒. กรสฺสากาโร จ.

512, 522. 并且，语根`kar`的元音转为`ā`。

๕๑๓, ๔๓๕. โอ อว สเร.

513, 435. 当元音在后时，`o`转为`ava`。

๕๑๔, ๔๙๑. เอ อย.

514, 491. `e`转为`aya`。

๕๑๕, ๕๔๑. เต [Pg.30] อาวายา การิเต.

515, 541. 于使役式中，彼二（`o`与`e`）分别转为`āv`与`āy`。

๕๑๖, ๔๖๖. อิการาคโม อสพฺพธาตุกมฺหิ.

516, 466. 于非通用语缀前，增益元音`i`。

๕๑๗, ๔๘๘. กฺวจิ ธาตุวิภตฺติปฺปจฺจยานํ ทีฆวิปรีตาเทส โลปาคมา จ.

517, 488. 有时，于语基、语尾及后缀，亦发生长音化、逆转、替换、脱落及增益。

๕๑๘, ๔๔๖. อตฺตโนปทานิ ปรสฺสปทตฺตํ.

518, 446. 为己语格语尾转为为他语格。

๕๑๙, ๔๕๗. อการาคโม หิยฺยตฺถนีอชฺชตนีกาลาติปตฺตีสุ.

519, 457. 在过去时、不定过去时和条件式中，于语基前增益元音 a。

๕๒๐, ๕๐๒. พฺรูโต อี ติมฺหิ.

520, 502. 于语基 brū 之后，当 ti 紧随时，ū 转为 ī。

๕๒๑, ๔๒๕. ธาตุสฺสนฺโต โลโป’ เนกสรสฺส.

521, 425. 多音节语基的尾音节脱落。

๕๒๒, ๔๗๖. อิสุยมูนมนฺโต จฺโฉ วา.

522, 476. 语基 isu 和 yamu 的尾音可选择性地转为 ccha。

๕๒๓, ๕๒๖. การิตานํ โณ โลปํ.

523, 526. 使役词缀脱落。

อิติ อาขฺยาตกปฺเป จตุตฺโถ กณฺโฑ.

如是，动词章第四节。

อาขฺยาตสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ.

动词章终。

๗. กิพฺพิธาน

7. 初级派生法

๕๒๔, ๕๖๑. ธาตุยา กมฺมาทิมฺหิ โณ.

524, 561. 在表示业格等义时，于语基后加后缀 ṇa。

๕๒๕, ๕๖๕. สญฺญายม นุ.

525, 565. 在表示专名时，加后缀 ṇu。

๕๒๖, ๕๖๗. ปุเร ททา จ อึ.

526, 567. 于 pura 之后，从语基 dā 加后缀 i。

๕๒๗, ๕๖๘. สพฺพโต ณฺวุตฺวา’วี วา.

527, 568. 于所有语基之后，可加后缀 ṇvu、tu、āvī。

๕๒๘, ๕๗๗. วิส รุช ปทาทิโต ณ.

528, 577. 于语基 vis、ruj、pad 等之后，加后缀 ṇa。

๕๒๙, ๕๘๐. ภาเว จ.

529, 580. 并且，在表示状态时亦然。

๕๓๐, ๕๘๔. กฺวิ จ.

530, 584. 并且，加后缀 kvi。

๕๓๑, ๕๘๙. ธราทีหิ [Pg.31] รมฺโม.

531, 589. 于语基 dhar 等之后，加后缀 ramma。

๕๓๒, ๕๙๐. ตสฺสีลาทีสุ ณี ตฺวา วี จ.

532, 590. 并且，在表示“彼之习性”等义时，加后缀 ṇī、tu 及 āvī。

๕๓๓, ๕๙๑. สทฺท กุธ จล มณฺฑตฺถ รุจาทีหิ ยุ.

533, 591. 于语基 sadd、kudh、cal、maṇḍ、atth、ruc 等之后，加后缀 yu。

๕๓๔, ๕๙๒. ปาราทิคมิมฺหา รู.

534, 592. 于 pāra 等词及语基 gam 之后，加后缀 rū。

๕๓๕, ๕๙๓. ภิกฺขาทิโต จ.

535, 593. 从 bhikkha 等词后亦然。

๕๓๖, ๕๙๔. หนตฺยาทีนํ ณุโก.

536, 594. 于 han 等语基后，加后缀 ṇu。

๕๓๗, ๕๖๖. นุ นิคฺคหิตํ ปทนฺเต.

537, 566. 在词尾，后缀 ṇu 转为鼻音（ṃ）。

๕๓๘, ๕๙๕. สํหนา’ญฺญาย วา โร โฆ.

538, 595. 在表示“结合”或“了知”时，可选择加后缀 ro 或 gho。

๕๓๙, ๕๕๘. รมฺหิ รนฺโต ราทิโน.

539, 558. 于语基 ram 之后，加 anta 和 in 后缀。

๕๔๐, ๕๔๕. ภาวกมฺเมสุ ตพฺพา’นียา.

540, 545. 在状态或作业（被动）义中，加 tabba 和 anīya 后缀。

๕๔๑, ๕๕๒. ณฺโย จ.

541, 552. 以及 ṇya。

๕๔๒, ๕๕๗. กรมฺหา ริจฺจ.

542, 557. 于语基 kar 之后，加 ricca 后缀。

๕๔๓, ๕๕๕. ภูโต’พฺพ.

543, 555. 于语基 bhū 之后，加 abba 后缀。

๕๔๔, ๕๕๖. วท มท คมุ ยุช ครหาการาทีหิ ชฺช มฺมคฺคยฺเหยฺยาวาโร วา.

544, 556. 于`vad`、`mad`、`gam`、`yuj`、`garahā`、`ākāra`等（词根）后，或加`jja`、`magga`、`gayha`、`eyya`、`avāra`（后缀）。

๕๔๕, ๕๔๘. เต กิจฺจา.

545, 548. 彼等为`kicca`（未来被动分词）后缀。

๕๔๖, ๕๖๒. อญฺเญ กิต.

546, 562. 其他为`kita`（初级）后缀。

๕๔๗, ๕๙๖. นนฺทาทีหิ ยุ.

547, 596. 从难陀(Nanda)等词后，加`yu`后缀。

๕๔๘, ๕๙๗. กตฺตุกรณปเทเสสุ จ.

548, 597. 以及在作者与工具之义上。

๕๔๙, ๕๕๐. รหาทิโต ณ.

549, 550. 从`raha`等词后，加`ṇa`后缀。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

如是，构词法章第一篇终。

๕๕๐, ๕๔๙. ณาทโย [Pg.32] เตกาลิกา.

550, 549. `ṇa`等后缀通用于三时。

๕๕๑, ๕๙๘. สญฺญายํ ทาธาโต อิ.

551, 598. 在表示名称的意义上，从`dā`词根后加`i`后缀。

๕๕๒, ๖๐๙. ติ กิจฺจา’สิฏฺเฐ.

552, 609. 于不欲之义，`ti`（后缀）同`kicca`（未来被动分词）。

๕๕๓, ๕๙๙. อิตฺถิยมติยโว วา.

553, 599. 在阴性词中，可选择使用`a`、`ti`、`yu`后缀。

๕๕๔, ๖๐๑. กรโต ริริย.

554, 601. 从`kar`词根后，加`ririya`后缀。

๕๕๕, ๖๑๒. อตีเต ต ตวนฺตุ ตาวี.

555, 612. 在过去时中，使用`ta`、`tavantu`、`tāvī`后缀。

๕๕๖, ๖๒๒. ภาวกมฺเมสุ ต.

556, 622. 在状态或作业（被动）的意义上，使用`ta`后缀。

๕๕๗, ๖๐๖. พุธคมาทิตฺเถ กตฺตริ.

557, 606. 从`budh`、`gam`等词根后，（`ta`后缀）用于作者的意义上。

๕๕๘, ๖๐๒. ชิโต อิน สพฺพตฺถ.

558, 602. 从`ji`词根后，在所有情况下皆加`ina`后缀。

๕๕๙, ๖๐๓. สุปโต จ.

559, 603. 从`sup`词根后亦然。

๕๖๐, ๖๐๔. อีสํทุสูหิ ข.

560, 604. 从`īsaṃ`、`du`、`su`之后，加`kha`后缀。

๕๖๑, ๖๓๖. อิจฺฉตฺเถสุ สมานกตฺตุเกสุ ตเว ตุํ วา.

561, 636. 在表示愿望且作者相同的意义上，可选择使用`tave`或`tuṃ`后缀。

๕๖๒, ๖๓๘. อรหสกฺกาทีสุ จ.

562, 638. 以及在`araha`、`sakkā`等词后。

๕๖๓, ๖๓๙. ปตฺตวจเน อลมตฺเถสุ จ.

563, 639. 以及在表示“适时”和“适合”的意义上。

๕๖๔, ๖๔๐. ปุพฺพกาเล’กกตฺตุกานํ ตุน ตฺวาน ตฺวา วา.

564, 640. 当有同一作者且表示前一动作时，可选择使用`tuna`、`tvāna`或`tvā`后缀。

๕๖๕, ๖๔๖. วตฺตมาเน มาน’นฺตา.

565, 646. 在现在时中，使用`māna`和`anta`后缀。

๕๖๖, ๕๗๔. สาสาทีหิ รตฺถุ.

566, 574. 从`sās`等词根后，加`ratthu`后缀。

๕๖๗, ๕๗๕. ปาติโต ริตุ.

567, 575. 从`pā`词根后，加`ritu`后缀。

๕๖๘, ๕๗๖. มานาทีหิ [Pg.33] ราตุ.

568, 576. 从`mān`等词根后，加`rātu`后缀。

๕๖๙, ๖๑๐. อาคมา ตุโก.

569, 610. 从`āgam`词根后，加`tuka`后缀。

๕๗๐, ๖๑๑. ภพฺเพ อิก.

570, 611. 在表示“可能”或“未来”的意义上，使用`ika`后缀。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

如是，构词法章第二篇终。

๕๗๑, ๖๒๔. ปจฺจยาทนิฏฺฐา นิปาตนา สิชฺฌนฺติ.

571, 624. 不由后缀所成者，依特别规定而成立。

๕๗๒, ๖๒๕. สาสทิสโต ตสฺส ริฏฺโฐ จ.

572, 625. 于（词根）`sās`与`dis`之后，其（后缀`ta`）亦作`riṭṭha`。

๕๗๓, ๖๒๖. สาทิสนฺต ปุจฺฉ ภนฺช หนฺตาทีหิ ฏฺโฐ.

573, 626. 于以`s`与`h`结尾的（词根），以及`pucch`、`bhañj`、`han`等（词根）之后，（后缀`ta`）作`ṭṭha`。

๕๗๔, ๖๑๓. วสโต อุตฺถ.

574, 613. 于（词根）`vas`之后，（后缀`ta`）作`uttha`。

๕๗๕, ๖๑๔. วส วาวุ.

575, 614. （词根）`vas`之`a`，或作`u`。

๕๗๖, ๖๐๗. ธ ฒ ภ เห หิ ธฑฺฒา จ.

576, 607. 于（词根尾的）`dh`、`ḍh`、`bh`、`h`之后，（后缀`ta`）亦作`dha`与`ḍḍha`。

๕๗๗, ๖๒๘. ภนฺชโต คฺโค จ.

577, 628. 于（词根）`bhañj`之后，（后缀`ta`）亦作`gga`。

๕๗๘, ๕๖๐. ภุชาทีนมนฺโต โน ทฺวิ จ.

578, 560. `bhuj`等（词根）之尾（音）亦不重叠。

๕๗๙, ๖๒๙. วจ วา วุ.

579, 629. （词根）`vac`之`a`，或作`u`。

๕๘๐, ๖๓๐. คุปาทีนญฺจ.

580, 630. `gup`等（词根）亦然。

๕๘๑, ๖๑๖. ตราทีหิ อิณฺโณ.

581, 616. 于`tar`等（词根）之后，（后缀`ta`）作`iṇṇa`。

๕๘๒, ๖๓๑. ภิทาทิโต อินฺน อนฺน อีณา วา.

582, 631. 于`bhid`等（词根）之后，（后缀`ta`）或作`inna`、`anna`或`īṇa`。

๕๘๓, ๖๑๗. สุส ปจ สกโต กฺข กฺกา จ.

583, 617. 于（词根）`sus`、`pac`、`sak`之后，（后缀`ta`）亦作`kkha`与`kkā`。

๕๘๔, ๖๑๘. ปกฺกมาทีหิ นฺโต จ.

584, 618. 于`pakkam`等（词根）之后，（后缀`ta`）亦作`nta`。

๕๘๕, ๖๑๙. ชนาทีน มา ติมฺหิ จ.

585, 619. 于`jan`等（词根），当`ta`（后缀）在后时，（其母音`a`）亦作`ā`。

๕๘๖, ๖๐๐. คม ขน หน รมาทีนมนฺโต.

586, 600. `gam`、`khan`、`han`、`ram`等（词根）之尾（音被省略）。

๕๘๗, ๖๓๒. รกาโร จ.

587, 632. （词根尾的）`r`字亦（被省略）。

๕๘๘, ฐาปานมิอี [Pg.34] จ.

`ṭhā`、`pā`、`mā`、`i`、`ī`（等词根）亦（加`ita`后缀）。

๕๘๙, ๖๒๑. หนฺเตหิ โห หสฺส โฬ วา อทหนหานํ.

589, 621. 于以`h`结尾的（词根），除`dah`与`nah`外，`h`或作`ḷ`。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

如是，构词法章第三篇终。

๕๙๐, ๕๗๙. ณมฺหิ รนฺชสฺส โช ภาวกรเณสุ.

590, 579. 当`ṇa`（后缀）在后，于状态或工具义中，`rañj`（词根）之`j`作`g`。

๕๙๑, ๕๔๔. หนสฺส ฆาโต.

591, 544. （词根）`han`作`ghāta`。

๕๙๒, ๕๐๓. วโธ วา สพฺพตฺถ.

592, 503. 或于一切（义）中，（`han`）作`vadha`。

๕๙๓, ๕๖๔. อาการนฺตานมาโย.

593, 564. 于以`ā`结尾的（词根），（`ṇa`后缀）作`āya`。

๕๙๔, ๕๘๒. ปุรสมุปปรีหิ กโรติสฺส ข ขรา วา ตปฺปจฺจเยสุ จ.

594, 582. 于`pura`、`saṃ`、`upa`、`pari`之后，且当`ta`等后缀在后时，`kar`（词根）或作`kha`与`khara`。

๕๙๕, ๖๓๗. ตเวตุนาทีสุ กา.

595, 637. 于`tave`、`tuṃ`等（后缀）前，（`kar`）作`kā`。

๕๙๖, ๕๕๑. คมขนหนาทีนํ ตุํตพฺพาทีสุ น.

596, 551. 于`tuṃ`、`tabba`等（后缀）前，`gam`、`khan`、`han`等（词根）之（尾）鼻音不（被省略）。

๕๙๗, ๖๔๑. สพฺเพหิ ตุนาทีนํ โย.

597, 641. 于所有（词根）之后，`tūna`等（后缀）可作`ya`。

๕๙๘, ๖๔๓. จนนฺเตหิ รจฺจํ.

598, 643. 于以`c`与`j`结尾的（词根）之后，`ya`作`cca`。

๕๙๙, ๖๔๔. ทิสา สฺวานสฺวนฺตโลโป จ.

599, 644. 于（词根）`dis`之后，（`ya`）作`svāna`，且（词根）尾`s`被省略。

๖๐๐, ๖๔๕. มหทเภหิ มฺม ยฺห ชฺช พฺภ ทฺธา จ.

600, 645. 于以`m`、`h`、`d`、`bh`结尾的（词根）之后，（词根尾音与`ya`后缀）亦变为`mma`、`yha`、`jja`、`bbha`、`ddha`。

๖๐๑, ๓๓๔. ตทฺธิตสมาสกิตกา นามํ วา’ตเวตุนาทีสุ จ.

601, 334. 词缀派生词、复合词、词根派生词，以及由`tave`、`tuṃ`等后缀构成的词，皆称为“名”。

๖๐๒, ๖. ทุมฺหิ ครุ.

602, 6. 在复辅音前，（音节为）重。

๖๐๓, ๗. ทีโฆ [Pg.35] จ.

603, 7. 长（元音）也（使音节为重）。

๖๐๔, ๖๘๔. อกฺขเรหิ การ.

604, 684. （称呼）字母时加`kāra`。

๖๐๕, ๕๔๗. ยถาคมมิกาโร.

605, 547. `i`字母的增音，依教典而定。

๖๐๖, ๖๔๒. ทธนฺตโต โย กฺวจิ.

606, 642. 在以`d`、`dh`结尾的（词根）之后，有时用`ya`。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป จตุตฺโถ กณฺโฑ.

如是，构词法章第四篇终。

๖๐๗, ๕๗๘. นิคฺคหิต สํโยคาทิ โน.

607, 578. 鼻音（`ṃ`）不（被视为）复辅音之首。

๖๐๘, ๖๒๓. สพฺพตฺถ เค หี.

608, 623. `ge`（后缀）可用于所有（词根）。

๖๐๙, ๔๘๔. สทสฺส สีทตฺถํ.

609, 484. （词根）`sad`有`sīd`（沉陷）之义。

๖๑๐, ๖๒๗. ยชสฺส สรสฺสิ ฏฺเฐ.

610, 627. 对于词根`yaj`，当`saras`在前时，接`ṭṭha`后缀。

๖๑๑, ๖๐๘. หจตุตฺถานมนฺตานํ โท เธ.

611, 608. 对于以`h`及第四类字母结尾的词根，其尾音与后缀`t`音变为`ddh`。

๖๑๒, ๖๑๕. โฒ ฒกาเร.

612, 615. 在`ḍha`音前，（前音）变为`ḍha`。

๖๑๓, ๕๘๓. คหสฺส ฆร เณ วา.

613, 583. 词根`gah`在`ṇa`后缀前，可选择性地变为`ghara`。

๖๑๔, ๕๘๑. ทหสฺส โท ฬํ.

614, 581. 词根`dah`变为`daḷa`。

๖๑๕, ๕๘๖. ธาตฺวนฺตสฺส โลโป กฺวิมฺหิ.

615, 586. 当后缀为`kvi`时，词根的尾音脱落。

๖๑๖, ๕๘๗. วิทนฺเต อู.

616, 587. 词根`vid`的元音变为`ū`。

๖๑๗, ๖๓๓. น ม ก รานมนฺตานํ นิยุตฺตตมฺหิ.

617, 633. 在`niyuttata`的情况下，（此规则）不适用于以`na`、`ma`、`ka`、`ra`结尾的词根。

๖๑๘, ๕๗๑. น ก วตฺถํ จ ชา ณฺวุมฺหิ.

618, 571. 在`ṇvu`后缀前，词根`jā`的`j`不被替换为`k`。

๖๑๙, ๕๗๓. กรสฺส จ ตตฺตํ ถุสฺมึ.

619, 573. 并且，词根`kar`在`thu`后缀前，变为`tatta`。

๖๒๐, ๕๔๙. ตุํตุนตพฺเพสุ วา.

620, 549. （前述规则）在`tuṃ`、`tuna`、`tabba`后缀前，可选择性地适用。

๖๒๑, ๕๕๓. การิตํ [Pg.36] วิย ณานุพนฺโธ.

621, 553. 有指示字母`ṇ`的（后缀），其作用如同使役态。

๖๒๒, ๕๗๐. อนกา ยุ ณฺวูนํ.

622, 570. 后缀`yu`和`ṇvu`，分别变为`ana`和`aka`。

๖๒๓, ๕๕๔. ก คา จ ชานํ.

623, 554. 词根`jā`（jñā）可变为`ka`或`gā`。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป ปญฺจโม กณฺโฑ.

如是，构词法章第五篇终。

กิพฺพิธานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ.

《构词法经》终。

๘. อุณาทิกปฺป

8. 优那地等品

๖๒๔, ๕๖๓. กตฺตริ กิตฺต.

624, 563. `kitta`（后缀）用于主动者义。

๖๒๕, ๖๐๕. ภาวกมฺเมสุ กิจฺจตฺตกฺขตฺถา.

625, 605. `kicca`、`tta`、`kkhattha`（等后缀）用于状态义或所动者义。

๖๒๖, ๖๓๔. กมฺมนิ ทุติยาย ตฺโต.

626, 634. `ta`（后缀）用于所动者义，（此义）由第二格（表示）。

๖๒๗, ๖๕๒. ขฺยาทีหิ มน ม จ โต วา.

627, 652. 于`khyā`等词根后，可选择地接`mana`、`ma`及`ta`后缀。

๖๒๘, ๖๕๓. สมาทีหิ ถมา.

628, 653. 于`sam`等词根后，接`thama`后缀。

๖๒๙, ๕๖๙. คหสฺสุ’ปธสฺเส วา.

629, 569. 词根`gah`的倒数第二音节元音，可选择地变为`i`。

๖๓๐, ๖๕๔. มสุสฺส สุสฺส จฺฉรจฺเฉรา.

630, 654. 词根`mas`及`sus`，变为`cchara`及`cchera`。

๖๓๑, ๖๕๕. อาปุพฺพจรสฺส จ.

631, 655. 并且，此规则亦适用于前置`ā`的`car`词根。

๖๓๒, ๖๕๖. อล กล สเลหิ ล ยา.

632, 656. 于`al`、`kal`、`sal`等词根后，接`la`及`ya`后缀。

๖๓๓, ๖๕๗. ยาณ ลาณา.

633, 657. 亦接`yāṇa`及`lāṇa`后缀。

๖๓๔, ๖๕๘. มถิสฺส ถสฺส โล จ.

634, 658. 并且，词根`math`的`th`变为`l`。

๖๓๕, ๕๕๙. เปสาติสคฺคปตฺตกาเลสุ กิจฺจา.

635, 559. `kicca`类后缀用于表示命令、允许及适时。

๖๓๖, ๖๕๙. อวสฺสกาธมิเณสุ ณี จ.

636, 659. 并且，`ṇī`后缀用于表示必然及负债者。

๖๓๗, ๐. อรหสกฺกาทีหิ ตุํ.

637, 0. 于`araha`、`sakkā`等词后，接`tuṃ`后缀。

๖๓๘, ๖๖๘. วชาทีหิ ปพฺพชฺชาทโย นิปฺปชฺชนฺเต.

638, 668. `pabbajjā`等词由`vaj`等词根派生。

๖๓๙, ๕๘๕. กฺวิโลโป [Pg.37] จ.

639, 585. 并且，`kvi`后缀脱落。

๖๔๐, ๐. สจชานํ ก คา ณานุพนฺเธ.

640, 0. 当后缀附有指示字母`ṇ`时，词根`jā`（源自`jñā`）变为`ka`或`gā`。

๖๔๑, ๕๗๒. นุทาทีหิ ยุ ณฺวูน มนา น นา กา น น กา สการิเตหิ จ.

641, 572. 于`nud`等词根及使役词根后，`yu`及`ṇvu`后缀变为`mana`、`ana`、`nā`、`aka`、`ana`、`akā`。

๖๔๒, ๕๘๘. อิ ย ต ม กึ เอสานมนฺตสฺสโร ทีฆํ กฺวจิ ทุสสฺส คุณํ โทรํ ส กฺขี จ.

642, 588. 于某些情况下，`i`、`ya`、`ta`、`ma`、`kiṃ`的尾元音变长；`dus`词根发生`guṇa`音变，或变为`do`、`ra`；并且`sa`变为`kkhī`。

๖๔๓, ๖๓๕. ภฺยาทีหิ มติ พุธิ ปูชาทีหิ จ ตฺโต.

643, 635. 于`bhyā`等词根后，及于`mati`、`budhi`、`pūjā`等名词后，接`tta`后缀。

๖๔๔, ๖๖๑. เวปุ สี ทว วมุ กุ ทา ภูตฺวาทีหิ ถุตฺติม ณิมา นิพฺพตฺเต.

644, 661. 于`vepu`、`sī`、`dava`、`vamu`、`ku`、`dā`、`bhū`等词根后，为表“所成”义，接`thu`、`ima`、`ṇima`后缀。

๖๔๕, ๖๖๒. อกฺโกเส นมฺหานิ.

645, 662. 为表“辱骂”义，使用`na`、`mha`、`āni`后缀。

๖๔๖, ๔๑๙. เอกาทิโต สกิสฺส กฺขตฺตุํ.

646, 419. 于`eka`等数词及`sakiṃ`后，接`kkhattuṃ`后缀。

๖๔๗, ๖๖๓. สุนสฺสุนสฺโส ณ วานุวานูนนขุนานา.

647, 663. 于`suṇa`、`assu`、`nassa`后，接`ṇa`、`vānu`、`vāna`、`ūna`、`na`、`khu`、`nānā`后缀。

๖๔๘, ๖๖๔. ตรุณสฺส สุสุ จ.

648, 664. 并且，于`taruṇa`后，接`su`、`su`后缀。

๖๔๙, ๖๖๕. ยุวสฺสุวสฺสุวุวานนูนา.

649, 665. 于`yuva`后，接`su`、`vassu`、`vu`、`vāna`、`anūna`后缀。

๖๕๐, ๖๕๑. กาเล วตฺตมานาตีเต ณฺวาทโย.

650, 651. 为表现在时及过去时义，使用`ṇva`等后缀。

๖๕๑, ๖๔๗. ภวิสฺสติ คมาทีหิ ณี ฆิณ.

651, 647. 为表将来时义，于`gam`等词根后，接`ṇī`及`ghiṇa`后缀。

๖๕๒, ๖๔๘. กฺริยายํ ณฺวุ ตโว.

652, 648. 为表行为义，接`ṇvu`及`tavo`后缀。

๖๕๓, ๓๐๗. ภาววาจิมฺหิ จตุตฺถี.

653, 307. 于表示状态的词，使用第四格。

๖๕๔, ๖๔๙. กมฺมนิ โณ.

654, 649. 为表业格义，接`ṇa`后缀。

๖๕๕, ๖๕๐. เสเส สฺสํ นฺตุ มานานา.

655, 650. 于其余义，接`ssaṃ`、`ntu`、`māna`、`āna`后缀。

๖๕๖, ๖๖๖. ฉทาทีหิ ต ตฺรณ.

656, 666. 于`chad`等词根后，接`ta`及`traṇa`后缀。

๖๕๗, ๖๖๗. วทาทีหิ ณิตฺโต คเณ.

657, 667. 于vad等词根组，为ṇitta后缀。

๖๕๘, ๖๖๘. มิทาทีหิ ตฺติ ติโย.

658, 668. 于mid等词根后，为tti、ti后缀。

๖๕๙, ๖๖๙. อุสุรนฺชทสานํ [Pg.38] ทํสสฺส ทฑฺโฒ ฒฐา จ.

659, 669. usu、rañj、das及daṃs（词根），（其词形）为daḍḍha，亦为ḍha、ṭha。

๖๖๐, ๖๗๐. สูวุสานมูวุสานมโต โถ จ.

660, 670. 于sū、vu、sāna、mū、vusāna、mata后，亦为tha后缀。

๖๖๑, ๖๗๑. รนฺชุทาทีหิ ธทิทฺทกิรา กฺวจิ ชทโลโป จ.

661, 671. 于rañj、ud等（词根）后，为dha、didda、kira（后缀），且ja、da有时被省略。

๖๖๒, ๖๗๒. ปฏิโต หิสฺส เหรณ หีรณ.

662, 672. Paṭita。于hi（词根），为heraṇa、hīraṇa。

๖๖๓, ๖๗๓. กฒาทีหิ โก.

663, 673. 于kaḍh等（词根）后，为ka后缀。

๖๖๔, ๖๗๔. ขาทามคมานํ ขนฺธนฺธคนฺธา.

664, 674. khād、am、gam（词根），（其词形）分别为khandha、andha、gandha。

๖๖๕, ๖๗๕. ปฏาทีลฺยลํ.

665, 675. 于paṭa等（词根）后，为alaṃ后缀。

๖๖๖, ๖๗๖. ปุถสฺส ปุถุ ปถา โม วา.

666, 676. puthu（词根），（其词形）为puthu、patha，或为ma后缀。

๖๖๗, ๖๗๗. สสฺวาทีหิ ตุ ทโว.

667, 677. 于sas、va等（词根）后，为tu、dava后缀。

๖๖๘, ๖๗๘. จฺยาทีหิ อีวโร.

668, 678. 于ci等（词根）后，为īvara后缀。

๖๖๙, ๖๗๙. มุนาทีหิ จิ.

669, 679. 于mun等（词根）后，为ci后缀。

๖๗๐, ๖๘๐. วิทาทีลฺยูโร.

670, 680. 于vid等（词根）后，为ūra后缀。

๖๗๑, ๖๘๑. หนาทีหิ นุ ณุ ตโว.

671, 681. 于han等（词根）后，为nu、ṇu、tavo后缀。

๖๗๒, ๖๘๒. กุฏาทีหิ โฐ.

672, 682. 于kuṭ等（词根）后，为ṭha后缀。

๖๗๓, ๖๘๓. มนุปูรสุณาทีหิ อุสฺสนุสิสา.

673, 683. 于man、pūr、suṇ等（词根）后，为ussa、nu、sisā后缀。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป อุณาทิกปฺโป ฉฏฺโฐ กณฺโฑ.

如是，于《构词法品》中，《乌那地品》为第六章。

อุณาทิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ.

《乌那地经》终。

มหากจฺจายนสทฺทาปาฐ

摩诃迦旃延声论

๑. สนฺธิกปฺป

1. 连音章

ปฐมกณฺฑ

第一章

(ก)

（甲）

เสฏฺฐํ [Pg.39] ติโลกมหิตํ อภิวนฺทิยคฺคํ,พุทฺธญฺจ ธมฺมมมลํ คณมุตฺตมญฺจ;

สตฺถุสฺส ตสฺส วจนตฺถวรํ สุพุทฺธุํ,วกฺขามิ สุตฺตหิตเมตฺถ สุสนฺธิกปฺปํ.

礼敬三界所尊崇、至高无上之佛陀，以及无垢之法与最上之僧团。为善解彼导师言教之胜义，我今于此宣说有益于经之《善连接品》。

(ข)

（kha）

เสยฺยํ ชิเนริตนเยน พุธา ลภนฺติ,ตญฺจาปิ ตสฺส วจนตฺถสุโพธเนน;

อตฺถญฺจ อกฺขรปเทสุ อโมหภาวา,เสยฺยตฺถิโก ปทมโต วิวิธํ สุเณยฺยํ.

智者依胜者所说之法而得卓越，此亦由善解其言教义理而得。又因于文句中无有迷惑而得义理，是故求卓越者应谛听种种词语之基。

๑, ๑. อตฺโถ อกฺขรสญฺญาโต.

1, 1. 义由字显。

สพฺพวจนานมตฺโถ อกฺขเรเหว สญฺญายเต. อกฺขรวิปตฺติยํ หิ อตฺถสฺส ทุนฺนยถา โหติ, ตสฺมา อกฺขรโกสลฺลํ พหูปการํ สุตฺตนฺเตสุ.

一切言语之义皆由文字而显明。若文字有误，则义理难解，是故，通晓文字于诸经中大有助益。

๒, ๒. อกฺขราปาทโย [Pg.40] เอกจตฺตาลีสํ.

2, 2. 字母共有四十一。

เต จ โข อกฺขรา อปิ อการาทโย เอกจตฺตา ลีส สุตฺตนฺเตสุ โสปการา.

彼等文字，即以“a”等音为首的四十一个字母，于诸经中有所助益。

ตํ ยถา? อ อา อิ อี อุ อู เอ โอ, ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, ย ร ล ว ส ห ฬ อํ, อิติ อกฺขรา นาม.

云何为是？A ā i ī u ū e o, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ，此等名为文字。

เตน กฺวตฺโถ? อตฺโถ อกฺขรสญฺญาโต.

其义云何？义由字显。

๓, ๓. ตตฺโถทนฺตา สรา อฏฺฐ.

3, 3. 其中，元音有八。

ตตฺถ อกฺขเรสุ อการาทีสุ โอทนฺตา อฏฺฐ อกฺขรา สรา นาม โหนฺติ.

于诸字母中，从“a”开始至“o”结尾的八个字母，称为元音。

ตํ ยถา? อ อา อิ อี อุ อู เอ โอ, อิติ สรา นาม.

是哪些呢？a、ā、i、ī、u、ū、e、o，此等称为元音。

เตน กฺวตฺโถ? สรา สเร โลปํ.

那是什么？在元音之后的元音会脱落。

๔, ๔. ลหุมตฺตา ตโย รสฺสา.

4, 4. 三轻音量者为短音。

ตตฺถ อฏฺฐสุ สเรสุ ลหุมตฺตา ตโย สรา รสฺสา นาม โหนฺติ.

于此八元音中，三个轻音量元音，称为短元音。

ตํ ยถา? อ อิ อุ, อิติ รสฺสา นาม.

是哪些呢？a、i、u，此等称为短音。

เตน กฺวตฺโถ? รสฺสํ.

其应用为何？（例如：）rassaṃ（短）。

๕, ๕. อญฺเญ [Pg.41] ทีฆา.

5, 5. 其余为长音。

ตตฺถ อฏฺฐสุ สเรสุ รสฺเสหิ อญฺเญ ปญฺจ สรา ทีฆา นาม โหนฺติ.

于此八元音中，短元音之外的其余五个元音，称为长元音。

ตํ ยถา? อา อี อู เอ โอ, อิติ ทีฆา นาม.

是哪些呢？ā、ī、ū、e、o，此等称为长音。

เตน กฺวตฺโถ? ทีฆํ.

其应用为何？（例如：）dīghaṃ（长）。

๖, ๘. เสสา พฺยญฺชนา.

6, 8. 其余的是辅音。

ฐเปตฺวา อฏฺฐ สเร เสสา อกฺขรา กการาทโย นิคฺคหิตนฺตา พฺยญฺชนา นาม โหนฺติ.

除八个元音外，其余从“ka”开始至鼻音(niggahita)结尾的字母，称为辅音(byañjana)。

ตํ ยถา? ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, ย ร ล ว ส ห ฬ อํ, อิติ พฺยญฺชนา นาม.

是哪些呢？ka、kha、ga、gha、ṅa，ca、cha、ja、jha、ña，ṭa、ṭha、ḍa、ḍha、ṇa，ta、tha、da、dha、na，pa、pha、ba、bha、ma，ya、ra、la、va、sa、ha、ḷa、aṃ，此等称为辅音。

เตน กฺวตฺโถ? สรา ปกติ พฺยญฺชเน.

其应用为何？（例如在规则中：）“Sarā pakati byañjane”（元音在辅音前保持原状）。

๗, ๙. วคฺคา ปญฺจปญฺจโส มนฺตา.

7, 9. 诸组，当知五字一组。

เตสํ โข พฺยญฺชนานํ กการาทโย มการนฺตา ปญฺจปญฺจโส อกฺขรวนฺโต วคฺคา นาม โหนฺติ.

于此等辅音中，从“ka”开始至“ma”结尾，每五个字母为一组者，称为组(vagga)。

ตํ ยถา? ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, อิติ วคฺคา นาม.

是哪些呢？ka、kha、ga、gha、ṅa，ca、cha、ja、jha、ña，ṭa、ṭha、ḍa、ḍha、ṇa，ta、tha、da、dha、na，pa、pha、ba、bha、ma，此等称为组。

เตน กฺวตฺโถ? วคฺคนฺตํ วา วคฺเค.

其应用为何？（例如在规则中：）“Vaggantaṃ vā vagge”（于同组辅音前，或可变为该组之鼻音）。

๘, ๑๐. อํ [Pg.42] อิติ นิคฺคหิตํ.

8, 10. “aṃ”即是鼻音(niggahita)。

อํ อิติ นิคฺคหิตํ นาม โหติ.

“aṃ”称为鼻音(niggahita)。

เตน กฺวตฺโถ? อํ พฺยญฺชเน นิคฺคหิตํ.

其应用为何？（例如在规则中：）“Aṃ byañjane niggahitaṃ”（在辅音前，“aṃ”为鼻音）。

๙, ๑๑. ปรสมญฺญา ปโยเค.

9, 11. 其他学派之术语亦可使用。

ยา จ ปน ปเรสุ สกฺกตคนฺเถสุ สมญฺญา โฆสาติ วา อโฆสาติ วา, ตา ปโยเค สติ เอตฺถาปิ ยุชฺชนฺเต.

再者，于其他梵语(Sakkata)论典中之术语，如“有声”(ghosa)或“无声”(aghosa)，当有应用时，于此处亦适用。

ตตฺถ โฆสา นาม-ค ฆ ง, ช ฌ ญ, ฑ ฒ ณ, ท ธ น, พ ภ ม, ย ร ล ว ห ฬ, อิติ โฆสา นาม. อโฆสา นาม-ก ข, จ ฉ, ฏ ฐ, ต ถ, ป ผ, ส, อิติ อโฆสา นาม.

其中，有声(ghosa)者为：ga、gha、ṅa，ja、jha、ña，ḍa、ḍha、ṇa，da、dha、na，ba、bha、ma，ya、ra、la、va、ha、ḷa，此等称为有声。无声(aghosa)者为：ka、kha，ca、cha，ṭa、ṭha，ta、tha，pa、pha，sa，此等称为无声。

เตน กฺวตฺโถ? วคฺเค โฆสาโฆสานํ ตติยปฐมา.

其应用为何？（例如在规则中：）“Vagge ghosāghosānaṃ tatiyapaṭhamā”（前字尾音于有声与无声组辅音前，各变为其组之第三与第一字母）。

๑๐, ๑๒. ปุพฺพมโธฐิต มสฺสรํ สเรน วิโยชเย.

10, 12. 应将前（辅音）从元音分离，使之无元音而置于下方。

ตตฺถ สนฺธึ กตฺตุกาโม ปุพฺพพฺยญฺชนํ อโธฐิตํ อสฺสรํ กตฺวา สรญฺจ อุปริ กตฺวา สเรน วิโยชเย.

于此，欲作连声(sandhi)者，应将前辅音与元音分离，使辅音无元音而置于下，元音置于上。

ตตฺรายมาทิ.

此为其中之始例。

๑๑, ๑๔. นเย [Pg.43] ปรํ ยุตฺเต.

11, 14. 应引至后（字母）而连接。

อสฺสรํ โข พฺยญฺชนํ อโธฐตํ ปรกฺขรํ นเย ยุตฺเต. ตตฺราภิรติมิจฺเฉยฺย.

无元音、置于下方的辅音，当连接时，应引至后一字母。例如：Tatrābhiratimiccheyya。

ยุตฺเตติกสฺมา? อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม. เอตฺถ ปน ยุตฺตํ น โหติ.

为何说“yutte”（当连接时）？于“Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me”（他辱骂我，他殴打我，他战胜我，他掠夺我）中，则不连接。

อิติ สนฺธิกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

如是，连音章第一节终。

ทุติยกณฺฑ

第二节

๑๒, ๑๓. สรา สเร โลปํ.

12, 13. 元音于元音后，得省略。

สรา โข สเร ปเร โลปํ ปปฺโปนฺติ.

确实，前元音于后随元音时，得省略。

ยสฺสินฺทฺริยานิ สมถงฺคตานิ. โน เหตํ ภนฺเต สเมตายสฺมา สงฺเฆน.

例如：Yassindriyāni samathaṅgatāni（其诸根已达寂静）。No hetaṃ bhante sametāyasmā saṅghena（不，尊者，具寿未与僧团和合）。

๑๓, ๑๕. วา ปโร อสรูปา.

13, 15. 或，后随非同类元音。

สรมฺหา อสรูปา ปโร สโร โลปํ ปปฺโปติ วา.

于一元音后，后随之非同类元音，或得省略。

จตฺตาโร’เม ภิกฺขเว ธมฺมา, กินฺนุ’ มาวสมณิโย. วาติ กสฺมา? ปญฺจินฺทฺริยานิ, ตยสฺสุ ธมฺมา ชหิตา ภวนฺติ.

例如：Cattāro”me bhikkhave dhammā（诸比丘，此四法），kinnu”māvasamaṇiyo（这些女沙门究竟如何？）。为何说“vā”（或）？因为有时不省略，如：Pañcindriyāni（五根）；tayassu dhammā jahitā bhavanti（彼舍断三法）。

๑๔, ๑๖. กฺวจาสจณฺณํ [Pg.44] ลุตฺเต.

14, 16. 有时，前元音省略后，后元音异化。

สโร โข ปโร ปุพฺพสเร ลุตฺเต กฺวจิ อสวณฺณํ ปปฺโปติ.

确实，当前元音被省略时，后随元音有时会发生异化。

สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู, พนฺธุสฺเสว สมาคโม.

例如：Saṅkhyaṃ nopeti vedagū（通达者不落入算计），bandhusseva samāgamo（犹如亲友之会遇）。

กฺวจีติ กสฺมา? ยสฺสินฺทฺริยานิ, ตถูปมํ ธมฺมวรํ อเทสยิ.

为何说“有时”？因为有时不异化，如：Yassindriyāni（彼之诸根），tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi（他开示了那样的譬喻与最上之法）。

๑๕, ๑๗. ทีฆํ.

15, 17. 长音化。

สโร โข ปโร ปุพฺพสเร ลุตฺเต กฺวจิ ทีฆํ ปปฺโปติ. สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, อนาคาเรหิ จูภยํ.

确实，当前元音被省略时，后随元音有时会变长。例如：Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ（于此，信为人之最上财），anāgārehi cūbhayaṃ（对无家者而言，两者皆是）。

กฺวจีติ กสฺมา? ปญฺจหุปาลิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต. นตฺถญฺญํ กิญฺจิ.

为何说“有时”？因为有时不变长，如：Pañcahupāli aṅgehi samannāgato（优波离，具足五支……）。Natthaññaṃ kiñci（没有任何其他事物）。

๑๖, ๑๘. ปุพฺโพ จ.

16, 18. 及前（元音）。

ปุพฺโพ จ สโร ปรสรโลเป กเต กฺวจิ ทีฆํ ปปฺโปติ.

当省略后随元音时，前元音有时会变长。

กึสูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, สาธูติ ปฏิสฺสุณิตฺวา, กฺวจีติ กสฺมา? อิติสฺส มุหุตฺตมฺปิ.

例如：Kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ（究竟于此，何为人之最上财？），sādhūti paṭissuṇitvā（回答“善哉”之后）。为何说‘有时’？因为有时不变长，如：Itissa muhuttampi（他即使片刻……）。

๑๗, ๑๙. ยเมทนฺตสฺสาเทโส[Pg.45].

17, 19. 尾音e替代为y。

เอการสฺส อนฺตภูตสฺส สเร ปเร กฺวจิ ยการาเทโส โหติ.

尾音e，于后随元音时，有时替代为y。

อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม, ตฺยาหํ เอวํ วเทยฺยํ, ตฺยาสฺส ปหีนา โหนฺติ.

例如：Adhigato kho myāyaṃ dhammo（我确实已证得此法），tyāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ（我对你如是说），tyāssa pahīnā honti（他的那些已被断除）。

กฺวจีติ กสฺมา? เน’นาคตา, อิติ เนตฺถ.

为何说“有时”？因为有时不替代，如：Ne”nāgatā, iti nettha。

๑๘, ๒๐. วโมทุทนฺตานํ.

18, 20. 尾音o、u替代为v。

โอการุการานํ อนฺตภูตานํ สเร ปเร กฺวจิ วการาเทโส โหติ.

尾音o或u，于后随元音时，有时替代为v。

อถ ขฺวสฺส, สฺวสฺส โหติ, พหฺวาพาโธ, วตฺถฺเวตฺถ วิหิตํ นิจฺจํ จกฺขาปาถมาคจฺฉติ.

例如：Atha khvassa（然而，对他来说），svassa hoti（彼有），bahvābādho（多病），vatthvettha vihitaṃ niccaṃ cakkhāpāthamāgacchati（此处的物品被安排好，恒常进入视线范围）。

กฺวจีติกสฺมา? จตฺตาโร’เม ภิกฺขเว ธมฺมา, กินฺนุมาว สมณิโย.

为何说“有时”？因为有时不替代，如：Cattāro”me bhikkhave dhammā（诸比丘，此等四法），kinnumāva samaṇiyo（这些女沙门究竟如何？）。

๑๙, ๒๒. สพฺโพ จํติ.

19, 22. 整个ti变为c。

สพฺโพ อิจฺเจโส ติสทฺโท พฺยญฺชโน สเร ปเร กฺวจิ จการํ ปปฺโปติ.

整个“ti”音，当其后随元音时，有时会变成“c”音。

อิจฺเจตํ [Pg.46] กุสลํ, อิจฺจสฺส วจนียํ, ปจฺจุตฺตริตฺวา, ปจฺจาหรติ.

例如：Iccetaṃ kusalaṃ（此即是善），iccassa vacanīyaṃ（对他应如是说），paccuttaritvā（回答之后），paccāharati（取回）。

กฺวจีติ กสฺมา? อิติสฺส มุหุตฺตมฺปิ.

为何说“有时”？因为有时不变，如：Itissa muhuttampi（对他来说，即使是片刻……）。

๒๐, ๒๗. โท ธสฺส จ.

20, 27. dh亦作d。

ธอิจฺเจตสฺส สเร ปเร กฺวจิ ทการาเทโส โหติ.

“dha”字，于元音前，有时作“d”。

เอกมิทาหํ ภิกฺขเว สมยํ.

诸比丘，一时，我于此……

กฺวจีติ กสฺมา? อิเธว มรณํ ภวิสฺสติ.

为何说“有时”？（例如：）‘死亡将就在此处发生。’

วคฺคหเณน ธการสฺส หการาเทโส โหติ สาหุ ทสฺสน มริยานํ.

由同类取，dh字亦作h字，例如在“sāhu dassana mariyānaṃ”（善哉，得见圣者）中。

สุตฺตวิภาเคน พหุธา สิยา-

依规则之分别，可有多种（变化）。

โต ทสฺส, ยถา? สุคโต.

d作t，例如：Sugato（善逝）。

โฏ ตสฺส, ยถา? ทุกฺกฏํ.

t作ṭ，例如：Dukkaṭaṃ（恶作）。

โธ ตสฺส, ยถา? คนฺธพฺโพ.

t作dh，例如：Gandhabbo（乾闼婆）。

ตฺโร ตฺตสฺส, ยถา? อตฺรโช.

tt作tr，例如：Atrajo（己生子）。

โก คสฺส, ยถา? กุลูปโก.

g作k，例如：Kulūpako（亲近族姓者）。

โล [Pg.47] รสฺส, ยถา? มหาสาโล.

r作l，例如：Mahāsālo（大富）。

โช ยสฺส, ยถา? ควโช.

y作j，例如：Gavajo（野牛）。

พฺโพ วสฺส, ยถา? กุพฺพโต.

v作bb，例如：Kubbato（行事者）。

โก ยสฺส, ยถา? สเก.

y作k，例如：Sake（自己的）。

โย ชสฺส, ยถา? นิยํปุตฺตํ.

j作y，例如：Niyaṃputtaṃ（自己的儿子）。

โก ตสฺส, ยถา? นิยโก.

t作k，例如：Niyako（自己的）。

จฺโจ ตฺตสฺส, ยถา ภจฺโจ.

ty作cc，例如：bhacco（仆人）。

โผ ปสฺส, ยถา? นิปฺผตฺติ.

sp作ph，例如：Nipphatti（成就）。

โข กสฺส, ยถา? นิกฺขมติ. อิจฺเจวมาที โยเชตพฺพา.

sk作kh，例如：Nikkhamati（出去）。如此等等，应当连贯理解。

๒๑, ๒๑. อิวณฺโณ ยํ นวา.

21, 21. i元音或作y。

ปุพฺโพ อิวณฺโณ สเร ปเร ยการํ ปปฺโปติ นวา. ปฏิสุนฺถารวุตฺยสฺส, สพฺพา วิตฺยานุภูยเต.

前置i元音，于元音前，或作y字。例如：Paṭisunthāravutyassa, sabbā vityānubhūyate。

นวาติ กสฺมา? ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต, มุตฺตจาคี อนุทฺธโต.

为何说“或”？（例如：）Pañcahaṅgehi samannāgato, muttacāgī anuddhato（具足五支，舍离悭吝，不掉举）。

๒๒, ๒๘. เอวาทิสฺส ริ ปุพฺโพ จ รสฺโส.

22, 28. eva等之首作ri，前元音亦短。

สรมฺหา ปรสฺส เอวสฺส เอการสฺส อาทิสฺส ริกาโร โหติ, ปุพฺโพ จ สโร รสฺโส โหติ นวา.

元音之后，eva之首e元音或作ri，前元音亦变短。

ยถริว [Pg.48] วสุธาตลญฺจ สพฺพํ, ตถริว คุณวา สุปูชนิโย.

犹如整个大地，具德者亦如是，极应受崇敬。

นวาติ กสฺมา? ยถา เอว, ตถา เอว.

为何说“或”？（例如：）yathā eva, tathā eva。

อิติ สนฺธิกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

如是，连音章第二篇终。

ตติยกณฺฑ

第三篇

๒๓, ๒๖. สรา ปกติ พฺยญฺชเน.

23, 26. 元音于辅音前，保持原貌。

สรา โข พฺยญฺชเน ปเร ปกติรูปานิ โหนฺติ.

当辅音在后时，元音确实保持其自然形态。

มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ, ติณฺโณ ปารงฺคโต อหุ.

诸法意先导，放逸是死路，他已渡过，抵达彼岸。

๒๔, ๓๕. สเร กฺวจิ.

24, 35. 当元音在后时，有时〔保持原形〕。

สรา โข สเร ปเร กฺวจิ ปกติรูปานิ โหนฺติ.

当元音在后时，元音确实有时保持其自然形态。

โก อิมํ ปถวึ วิเจสฺสติ.

谁将审察此大地？

กฺวจีติ กสฺมา? อปฺปสฺสุตายํ ปุริโส.

为何说“有时”？〔例如：〕此人少闻。

๒๕, ๓๗. ทีฆํ.

25, 37. 长音化。

สรา โข พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ ทีฆํ ปปฺโปนฺติ.

当辅音在后时，元音确实有时会变长。

สมฺมา [Pg.49] ธมฺมํ วิปสฺสโต, เอวํ คาเม มุนี จเร, ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา.

〔例如：〕对如理观察法者，牟尼如是于村中行，忍耐、堪忍是最高的苦行。

กฺวจีติ กสฺมา? อิธ โมทติ เปจฺจ โมทติ, ปติลียติ, ปฏิหญฺญติ.

为何说“有时”？〔例如：〕于此乐，死后乐；退缩；被击退。

๒๖, ๓๘. รสฺสํ.

26, 38. 短音化。

สรา โข พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ รสฺสํ ปปฺโปนฺติ.

当辅音在后时，元音确实有时会变短。

โภวาทินาม โส โหติ, ยถาภาวิ คุเณน โส.

〔例如：〕他被称为说“bho”者；他因其如实的品德而如此。

กฺวจีติ กสฺมา? สมฺมาสมาธิ, สาวิตฺตี ฉนฺทโส มุขํ, อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ.

为何说“有时”？〔例如：〕正定(sammāsamādhi)；萨维提(sāvittī)是韵律之首；生命被引着走，寿命短促。

๒๗, ๓๙. โลปญฺจ ตตฺรากาโร.

27, 39. 及其脱落，彼处则为a字。

สรา โข พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ โลปํ ปปฺโปนฺติ. ตตฺร จ โลเป กเต อการาคโม โหติ.

当辅音在后时，元音确实有时会脱落。而在其脱落之处，则增补a字。

ส สีลวา. ส ปญฺญวา เอส ธมฺโม สนนฺตโน, ส เว กสาวมรหติ, ส มานกาโมปิ ภเวยฺย, ส เว มุนิ ชาติภยํ อทสฺสิ.

〔例如：〕他具戒；他具慧；此是永恒的法；他实堪受袈裟；他或有求敬之心；那位牟尼确实见到了生的怖畏。

กฺวจีติ [Pg.50] กสฺมา? โส มุนิ, เอโส ธมฺโม ปทิสฺสติ, น โส กาสาวมรหติ.

为何说“有时”？〔例如：〕那位牟尼；此法被见到；他不堪受袈裟。

๒๘, ๔๐. ปร ทฺเวภาโว ฐาเน.

28, 40. 后者有时双写。

สรมฺหา ปรสฺส พฺยญฺชนสฺส ทฺเวภาโว โหติ ฐาเน.

元音之后的辅音有时会双写。

อิธปฺปมาโท, ปุริสสฺส ชนฺตุโน, ปพฺพชฺชํ กิตฺตยิสฺสามิ, จาตุทฺทสิ, ปญฺจทฺทสิ, อภิกฺกนฺตตโร จนฺโท.

〔例如：〕于此不放逸；对那个人、那众生；我将宣说出家；第十四日，第十五日；月亮更明亮。

ฐาเนติ กสฺมา? อิธ โมทติ เปจฺจ โมทติ.

为何说“有时”？〔例如：〕于此乐，死后乐。

๒๙, ๔๒. วคฺเค โฆสาโฆสานํ ตติยปฐมา.

29, 42. 于同品中，浊音与清音〔双写时〕，其前一部分各为第三与第一字母。

วคฺเค โข ปุพฺเพสํ พฺยญฺชนานํ โฆสาโฆสภูตานํ สรมฺหา ยถาสงฺขฺยํ ตติยปฐมกฺขรา ทฺเวภาวํ คจฺฉนฺติ ฐาเน.

确实，元音后同品之浊音与清音，双写时，其前一字有时各成其品之第三与第一字母。

เอเสว จชฺฌานปฺผโล, ยตฺรฏฺฐิตํ นปฺปสเหยฺย มจฺจุ, เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต, จตฺตาริฏฺฐานานิ นโร ปมตฺโต.

〔例如：〕这正是禅那的果报；死神无法战胜安住于此者；犹如安立于岩山之顶；放逸之人〔去到〕四个地方。

ฐาเนติ กสฺมา? อิธ เจตโส ทฬฺหํ คณฺหาติ ถามสา.

为何说“有时”？〔例如：〕于此以强力坚固地把握心。

อิติ สนฺธิกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

如是，连音章第三篇终。

จตุตฺถกณฺฑ

第四篇

๓๐, ๕๘. อํ [Pg.51] พฺยญฺชเน นิคฺคหิตํ.

30, 58. 鼻音(niggahita)于辅音前成aṃ。

นิคฺคหิตํ โข พฺยญฺชเน ปเร อํ อิติ โหติ.

确实，于辅音前，鼻音(niggahita)成为aṃ。

เอวํ วุตฺเต, ตํ สาธูติ ปฏิสฺสุณิตฺวา.

如是说已，彼应诺“善哉”。

๓๑, ๔๙. วคฺคนฺตํ วา วคฺเค.

31, 49. 于同类辅音前，（随韵）或成其类之鼻音。

วคฺคภูเต พฺยญฺชเน ปเร นิคฺคหิตํ โข วคฺคนฺตํ วา ปปฺโปติ.

当后接属于某个类的辅音时，随韵（ṃ）确实可变为该类的鼻音。

ตนฺนิจฺจุตํ, ธมฺมญฺจเร สุจริตํ, จิรปฺปวาสึ ปุริสํ. สนฺตนฺตสฺส มนํ โหติ, ตงฺการุณิกํ, เอวงฺโข ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพํ.

彼已出离；应行善行之法；久住异乡之人；彼心寂静；彼具悲悯者；诸比丘，确实应如是学。

วาคฺคหเณนนิคฺคหิตํ โข ลการาเทโส โหติ. ปุคฺคลํ.

由于采用了“或”(vā)的说法，随韵(ṃ)确实会被替换为字母l。例如：个人(puggalaṃ)。

วาติ กสฺมา? น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ.

为何说“或”（vā）？彼业非善作。

๓๒, ๕๐. เอเห อุํ.

32, 50. 于e、h前，（随韵）成ñ。

เอการหกาเร ปเร นิคฺคหิตํ โข ญการํ ปปฺโปติ วา.

当后接字母e或h时，随韵（ṃ）确实可变为字母ñ。

ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายิสฺสามิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพํ. ตญฺหิ ตสฺส มุสา โหติ.

我将亲自般涅槃；我将即于此处反问此事；诸比丘，你们确实应如是学。因为那对他而言是虚妄。

วาติ [Pg.52] กสฺมา? เอวเมตํ อภิญฺญาย, เอวํ โหติ สุภาสิตํ.

为何说“或”（vā）？如是了知此，如是为善说。

๓๓, ๕๐. สเย จ.

33, 50. 于y前亦然。

นิคฺคหิตํ โข ยกาเร ปเร สห ยกาเรน ญการํ ปปฺโปติ วา.

当后接字母y时，随韵（ṃ）确实可与y结合而转变为ññ。

สญฺโญโค, สญฺญุตฺตํ.

结合，相应。

วาติ กสฺมา? สํโยโค, สํยุตฺตํ.

为何说“或”（vā）？结合，相应。

๓๔, ๕๒. มทา สเร.

34, 52. 在元音前，（随韵）成m或d。

นิคฺคหิตสฺส โข สเร ปเร มการทการาเทสา โหนฺติ วา.

当后接元音时，随韵（ṃ）确实可被替换为字母m或d。

ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ, เอตทโวจ สตฺถา.

我称他为婆罗门；导师如是说。

วาติ กสฺมา? อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม.

为何说“或”（vā）？他辱骂我，他殴打我，他战胜我，他掠夺我。

๓๕, ๓๔. ย ว ม ท น ต ร ลา จาคมา.

35, 34. y、v、m、d、n、t、r、l亦为增音。

สเร ปเร ยกาโร วกาโร มกาโร ทกาโร นกาโร ตกาโร รกาโร ลกาโร อิเม อาคมา โหนฺติ วา.

在元音之后，于另一元音前，y、v、m、d、n、t、r、l这些字母可作为增音插入。

นยิมสฺส วิชฺชา, ยถยิทํ จิตฺตํ. มิคี ภนฺตา วุทิกฺขติ, สิตฺตา เต ลหุ เมสฺสติ, อสิตฺตา เต ครุ เมสฺสติ. อสฺโส [Pg.53] ภทฺโร กสามิว, สมฺมทญฺญา วิมุตฺตานํ. มนสาทญฺญา วิมุตฺตานํ, อตฺตทตฺถมภิญฺญาย. จิรํนายติ, อิโต นายติ. ยสฺมาติห ภิกฺขเว, ตสฺมาติห ภิกฺขเว, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ. สพฺภิเรว สมาเสถ, อารคฺเคริว สาสโป, สาสโปริว อารคฺคา. ฉฬภิญฺญา, สฬายตนํ.

彼无明；即，此心。迷乱的母鹿张望；你若洒水，它将轻快，你若不洒水，它将沉重。良马如见鞭影；于正知解脱者；于意正知解脱者；了知自利后。长久不来；从此不来。诸比丘，是故于此；诸比丘，是故于此；从今日起，乃至命终。只应与善士交往；如针尖上之芥子；如芥子在针尖上。六神通；六处。

วาติ กสฺมา? เอวํ มหิทฺธิยา เอสา, อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม, อเชยฺโย อนุคามิโก.

为何说“或”（vā）？此乃大神通；他辱骂我，他殴打我，他战胜我，他掠夺我；不可战胜的、随行者。

จคฺคหเณน อิเธว มการสฺส ปกาโร โหติ. จิรปฺปวาสึ ปุริสํ.

由于采用了“亦”（ca），在此处字母m变为p。久住异乡之人。

กการสฺส จ ทกาโร โหติ. สทตฺถปสุโต สิยา.

并且字母k变为d。他当致力于真实义。

ทการสฺส จ ตกาโร โหติ, สุคโต.

并且字母d变为t。善逝。

๓๖, ๔๗. กฺวจิ โอ พฺยญฺชเน.

36, 47. 在辅音前，有时（增）o。

พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ โอการาคโม โหติ.

当后接辅音时，有时会增入字母o。

อติปฺปโค โข ตาว สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตุํ. ปโรสหสฺสํ.

在舍卫城(Sāvatthī)乞食确实还太早；超过一千。

กฺวจีกิ [Pg.54] กสฺมา? เอถ ปสฺสถิมํ โลกํ, อนฺธีภูโต อยํ โลโก.

为何说“有时”（kvaci）？你们来看这个世界；此世间已盲目。

๓๗, ๕๗. นิคฺคหิตญฺจ.

37, 57. 以及随韵（ṃ）。

นิคฺคหิตญฺจาคโม โหติ สเร วา พฺยญฺชเน วา ปเร กฺวจิ.

后接元音或辅音时，有时亦增添随韵(niggahita)。

จกฺขุํอุทปาทิ, อวํสิโร, ยาวญฺจิธ ภิกฺขเว ปุริมํ ชาตึ สรามิ, อณุํถูลานิ สพฺพโส, มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา.

眼已生起(Cakkhuṃudapādi)；头向下(avaṃsiro)；诸比丘，于此我忆起过去生(yāvañcidha bhikkhave purimaṃ jātiṃ sarāmi)；一切微细与粗大(aṇuṃthūlāni sabbaso)；诸法意先行(manopubbaṅgamā dhammā)。

กฺวจีติ กสฺมา? อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ, น หิ เอเตหิ ยาเนหิ, คจฺเฉยฺย อคตํ ทิสํ.

为何说“有时”(kvaci)？人们即于此世赞誉他，离世后于天界喜悦；确实不以此等车乘，能去到未曾去过之方所。

จคฺคหเณน วิสทฺทสฺส จ ปกาโร โหติ. ปเจสฺสติ, วิเจสฺสติ วา.

由取“ca”字，“visadda”亦变为“p”。如：pacessati（他将烹煮），或vicessati（他将辨别）。

๓๘, ๕๓. กฺวจิ โลปํ.

38, 53. 有时省略。

นิคฺคหิตํ โข สเร ปเร กฺวจิ โลปํ ปปฺโปติ.

当后接元音时，随韵(niggahita)有时会脱落。

ตาสาหํ สนฺติเก, วิทูนคฺคมิติ.

我在她们面前；智者之首。

กฺวจีติ กสฺมา? อหเมว นูน พาโล เอตมตฺถํ วิทิตฺวาน.

为何说“有时”(kvaci)？我确实是愚人，了知此义后。

๓๙, ๕๔. พฺยญฺชเน [Pg.55] จ.

39, 54. 于辅音前亦然。

นิคฺคหิตํ โข พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ โลปํ ปปฺโปติ.

当后接辅音时，随韵(niggahita)有时会脱落。

อริยสจฺจานทสฺสนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ.

见诸圣谛，此是诸佛的教诫。

กฺวจีติ กสฺมา? เอตํ มงฺคลมุตฺตมํ, ตํ โว วทามิ ภทฺทนฺเต.

为何说“有时”(kvaci)？此是最上吉祥，诸位贤友，我为汝等说。

๔๐, ๕๕. ปโร วาสโร.

40, 55. 或后元音。

นิคฺคหิตมฺหา ปโร สโร โลปํ ปปฺโปติ วา.

随韵(niggahita)之后的元音，或有脱落。

ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ, อุตฺตตฺตํว, ยถาพีชํว, ยถาธญฺญํว.

欢喜所说；如炽热；如种子；如谷物。

วาติ กสฺมา? อหเมว นูน พาโล, เอตทโหสิ.

为何说“或”(vā)？我确实是愚人，曾有此念。

๔๑, ๕๖. พฺยญฺชโน จ วิสญฺโญโค.

41, 56. 辅音亦分离。

นิคฺคหิตมฺหา ปรสฺมึ สเร ลุตฺเต ยทิ พฺยญฺชโน สสญฺโญโค วิสญฺโญโค โหติ.

随韵(niggahita)后的元音脱落时，若其后的辅音是结合辅音，则使其分离。

เอวํส เต อาสโว, ปุปฺผํสา อุปฺปชฺชิ.

如此，彼之漏；花为她生起。

ลุตฺเตติ กสฺมา? เอวมสฺส วิทูนคฺคมิติ.

为何说“脱落时”(lutte)？Evamassa；vidūnaggamiti。

จคฺคหเณน [Pg.56] ติณฺณํ พฺยญฺชนานมนฺตเร เย สรูปา, เตสมฺปิ โลโป โหติ. อคฺยาคารํ, ปฏิสนฺถารวุตฺยสฺส.

由取“ca”字，处于两个相同辅音与另一辅音之间的元音，亦会脱落。例如：Agyāgāraṃ, paṭisanthāravutyassa。

อิติ สนฺธิกปฺเป จตุตฺโถ กณฺโฑ.

如是，连音品第四章终。

ปญฺจมกณฺฑ

第五章

๔๒, ๓๒. โคสเร ปุถสฺสาคโม กฺวจิ.

42, 32. “putha”一词于元音前，有时增添“g”音。

ปุถอิจฺเจตสฺส อนฺเต สเร ปเร กฺวจิ คการาคโม โหติ.

“putha”一词，当其后有元音时，词尾有时增添“g”音。

ปุถเค ว.

Puthageva。

๔๓, ๓๓. ปาสฺส จนฺโต รสฺโส.

43, 33. “pā”字尾音亦变短。

ปาอิจฺเจตสฺส อนฺเต สเร ปเร กฺวจิ คการาคโม โหติ, อนฺโต จ สโร รสฺโส โหติ.

“pā”一词，当其后有元音时，有时增添“g”音，且尾音变短。

ปเคว วุตฺยสฺส.

Pageva vutyassa (如是说)。

กฺวจีติ กสฺมา? ปา เอว วุตฺยสฺส.

为何说“有时”(kvaci)？Pā eva vutyassa。

๔๔, ๒๔. อพฺโภ อภิ.

44, 24. Abhi作abbho。

อภิอิจฺเจตสฺส สเร ปเร อพฺภาเทโส โหติ. อพฺภุทีริตํ, อพฺภุคฺคจฺฉติ.

此`abhi`，于后接元音时，替代为`abbha`。例如：`Abbhudīritaṃ`、`abbhuggacchati`。

๔๕, ๒๕. อชฺโฌ [Pg.57] อธิ.

45, 25. Adhi作ajjho。

อธิอิจฺเจตสฺส สเร ปเร อชฺฌาเทโส โหติ.

此`adhi`，于后接元音时，替代为`ajjha`。

อชฺโฌกาเส, อชฺฌาคมา.

例如：`Ajjhokāse`、`ajjhāgamā`。

๔๖, ๒๖. เต น วา อิวณฺเณ.

46, 26. 彼二，于`i`元音在后时，或不变。

เต จ โข อภิอธิอิจฺเจเต อิวณฺเณ ปเร อพฺโภ อชฺโฌอิติวุตฺตรูปา นํ โหนฺติ วา.

此`abhi`与`adhi`，于`i`元音在后时，或不成前述之`abbho`、`ajjho`等形。

อภิจฺฉิตํ, อธีริตํ.

例如：`Abhicchitaṃ`、`adhīritaṃ`。

วาติ กสฺมา? อพฺภีริตํ, อชฺฌิณมุตฺโต.

为何说`vā`（有时）？例如：`Abbhīritaṃ`、`ajjhiṇamutto`。

๔๗, ๒๓. อติสฺส จนฺตสฺส.

47, 23. 于`ati`之末音节。

อติอิจฺเจตสฺส อนฺตภูตสฺส ติสทฺทสฺส อิวณฺเณ ปเร ‘‘สพฺโพ จํ ตี’’ติ วุตฺตรูปํ น โหติ.

此`ati`之末音节`ti`，于`i`元音在后时，不成前述“sabbo caṃ tī”之形。

อตีสิคโณ, อตีริตํ.

例如：`Atīsigaṇo`、`atīritaṃ`。

อิวณฺเณติ กสฺมา? อจฺจนฺตํ.

为何说`ivaṇṇe`（于`i`元音）？例如：`Accantaṃ`。

๔๘, ๔๓. กฺวจิ ปฏิ ปติสฺส.

48, 43. `Pati`有时作`paṭi`。

ปติอิจฺเจตสฺส สเร วา พฺยญฺชเน วา ปเร กฺวจิ ปฏิอาเทโส โหติ.

此`pati`，于元音或辅音在后时，有时替代为`paṭi`。

ปฏคฺคิ ทาตพฺโพ, ปฏิหญฺญติ.

例如：`Paṭaggi dātabbo`、`paṭihaññati`。

กฺวจีติ [Pg.58] กสฺมา? ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ, ปติลียติ, ปติรูปเทสวาโส จ.

为何说`kvaci`（有时）？例如：`Paccantimesu janapadesu`、`patilīyati`、`patirūpadesavāso ca`。

๔๙, ๔๔. ปุถสฺสุ พฺยญฺชเน.

49, 44. `Putha`于辅音在后时，末元音作`u`。

ปุถอิจฺเจตสฺส อนฺโต สโร พฺยญฺชเน ปเร อุกาโร โหติ.

此`putha`之末元音，于辅音在后时，变为`u`。

ปุถุชฺชโน, ปุถุภูตํ.

例如：`Puthujjano`、`puthubhūtaṃ`。

อนฺตคฺคหเณน อปุถสฺสาปิ สเร ปเร อนฺตสฺส อุกาโร โหติ, มนุญฺญํ.

由取“末”字故，非`putha`者，于元音在后时，其末（元音）亦作`u`。例如：`manuññaṃ`。

๕๐, ๔๕. โอ อวสฺส.

50, 45. Ava作o。

อวอิจฺเจตสฺส พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ โอกาโร โหติ.

此`ava`，于辅音在后时，有时作`o`。

อนฺธกาเรน โอนทฺธา.

例如：`Andhakārena onaddhā`。

กฺวจีติ กสฺมา? อวสุสฺสตุ เม สรีเร มํสโลหิตํ.

为何说`kvaci`（有时）？例如：`Avasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ`。

๕๑, ๕๙. อนุปทิฏฺฐานํ วุตฺตโยคโต.

51, 59. 未指明者，依已说之法连结。

อนุปทิฏฺฐานํ อุปสคฺคนิปาตานํ สรสนฺธีหิ พฺยญฺชนสนฺธีหิ วุตฺตสนฺธีหิ จ ยถาโยคํ โยเชตพฺพํ.

未指明的诸前缀与不变词，应依元音连声、辅音连声及已说之连声，如其所应地连结。

ปาปนํ[Pg.59], ปรายณํ, อุปายนํ, อุปาหนํ, นฺยาโยโค, นิคุปธิ, อนุโพโธ, ทุวูปสนฺตํ, สุวูปสนฺตํ, ทฺวาลโย, สฺวาลโย, ทุราขฺยาตํ, สฺวาขฺยาโต, อุทีริตํ, สมุทฺทิฏฺฐํ, วิยคฺคํ, วิชฺฌคฺคํ, พฺยคฺคํ, อวยาคมนํ, อนฺเวติ, อนุปฆาโต, อนจฺฉริยํ, ปริเยสนา, ปรามาโส, เอวํ สเร จ โหนฺติ.

`Pāpanaṃ`、`parāyaṇaṃ`、`upāyanaṃ`、`upāhanaṃ`、`nyāyogo`、`nigupadhi`、`anubodho`、`duvūpasantaṃ`、`suvūpasantaṃ`、`dvālayo`、`svālayo`、`durākhyātaṃ`、`svākhyāto`、`udīritaṃ`、`samuddiṭṭhaṃ`、`viyaggaṃ`、`vijjhaggaṃ`、`byaggaṃ`、`avayāgamanaṃ`、`anveti`、`anupaghāto`、`anacchariyaṃ`、`pariyesanā`、`parāmāso`，如是等亦于元音（连结）。

ปริคฺคโห, ปคฺคโห, ปกฺกโม, ปรกฺกโม, นิกฺกโม, นิกฺกสาโว, นิลฺลยนํ, ทุลฺลยนํ, ทุมฺภิกฺขํ, ทุพฺพุตฺตํ, สนฺทิฏฺฐํ, ทุคฺคโห, วิคฺคโห, นิคฺคโต, อภิกฺกโม, ปฏิกฺกโม, เอวํ พฺยญฺชเน จ. เสสา สพฺเพ โยเชตพฺพา.

`Pariggaho`、`paggaho`、`pakkamo`、`parakkamo`、`nikkamo`、`nikkasāvo`、`nillayanaṃ`、`dullayanaṃ`、`dumbhikkhaṃ`、`dubbuttaṃ`、`sandiṭṭhaṃ`、`duggaho`、`viggaho`、`niggato`、`abhikkamo`、`paṭikkamo`，如是等亦于辅音（连结）。其余一切皆应连结。

อิติ สนฺธิกปฺเป ปญฺจโม กณฺโฑ.

如是，连声章第五节终。

สนฺธิกปฺโป นิฏฺฐิโต.

连音章终。

๒. นามกปฺป

2. 名法章

ปฐมกณฺฑ

第一篇

๕๒, ๖๐. ชินวจนยุตฺตํ [Pg.60] หิ.

52, 60. 确实与佛言相应。

‘‘ชินวจนยุตฺตํ หิ’’ อิจฺเจตํ อธิการตฺถํ เวทิตพฺพํ.

“确实与佛言相应”，当知此为标题之义。

๕๓, ๖๑. ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต.

53, 61. 性亦产生。

ยถา ยถา ชินวจนยุตฺตํ หิ ลิงฺคํ, ตถา ตถา อิธ ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต.

性如何与佛言相应，于此亦如是产生性。

ตํ ยถา? เอโส โน สตฺถา, พฺรหฺมา อตฺตา, สขา, ราชา.

此云何？彼为我等之导师、梵天、我、友、王。

๕๔, ๖๒. ตโต จ วิภตฺติโย.

54, 62. 其后为格。

ตโต ชินวจนยุตฺเตหิ ลิงฺเคหิ วิภตฺติโย ปรา โหนฺติ.

其后，格于与佛言相应之性后。

๕๕, ๖๓. สิ โย, อํ โย, นา หิ, ส นํ, สฺมา หิ, ส นํ, สฺมึ สุ.

55, 63. Si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su.

กา จ ปน ตาโย วิภตฺติโย? สิ, โย อิติ ปฐมา, อํ, โยอิติ ทุติยา, นา หิ อิติ ตติยา, ส, นํอิติ จตุตฺถี, สฺมา, หิ อิติ ปญฺจมี, ส, นํ อิติ ฉฏฺฐี, สฺมึ, สุ อิติ สตฺตมี.

然则，彼格为何？Si, yo为第一格；aṃ, yo为第二格；nā, hi为第三格；sa, naṃ为第四格；smā, hi为第五格；sa, naṃ为第六格；smiṃ, su为第七格。

วิภตฺติอิจฺจเนน [Pg.61] กฺวตฺโถ? อมฺหสฺส มมํ สวิภตฺติสฺส เส.

言“格”有何义？如“amha”之“mamaṃ”，有格之“se”。

๕๖, ๖๔. ตทนุปโรเธน.

56, 64. 不违于彼。

ยถา ยถา เตสํ ชินวจนานํ อนุปโรโธ. ตถา ตถา อิธ ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต.

如何不违彼佛言，于此亦如是产生性。

๕๗, ๗๑. อาลปเน สิ ค สญฺโญ.

57, 71. 呼格中，si名为ga。

อาลปนตฺเถ สิ คสญฺโญ โหติ.

于呼格义，si名为ga。

โภติ อยฺเย, โภติ กญฺเญ, โภติ ขราทิเย.

贤贵女，贤童女，贤Kharādiya。

อาลปเนติ กิมตฺถํ? สา อยฺยา.

言“呼格”者何？（如：）彼为贵女。

สีติ กิมตฺถํ? โภติโย อยฺยาโย.

言“si”者何？（如：）诸贤贵女。

คอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ฆเต จ.

言“ga”有何义？（用于）“ghate ca”（等经）。

๕๘, ๒๙. อิวณฺณุวณฺณา ฌลา.

58, 29. i、u二音为jhala。

อิวณฺณุวณฺณาอิจฺเจเต ฌลสญฺญา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ.

此i、u二音，次第名为jhala。

อิสิโน[Pg.62], อคฺคิโน, คหปติโน, ทณฺฑิโน. เสตุโน, เกตุโน, ภิกฺขุโน. สยมฺภุโน, อภิภุโน.

仙人之、火之、家主之、持杖者之。桥之、旗之、比丘之。自生者之、克服者之。

ฌลอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ฌลโต สสฺส โน วา.

言“jhala”有何义？（用于）“jhalato sassa no vā”（等经）。

๕๙, ๑๘๒. เต อิตฺถิขฺยา โป.

59, 182. 彼等为女性时，名为pa。

เต อิวณฺณุวณฺณา ยทา อิตฺถิขฺยา, ตทา ปสญฺญา โหนฺติ.

彼i、u二音，若为女性，则名为pa。

รตฺติยา, อิตฺถิยา, เธนุยา, วธุยา.

夜之、女之、母牛之、媳之。

อิตฺถิขฺยาติ กิมตฺถํ? อิสินา, ภิกฺขุนา.

言“女性”者何？（如：）以仙人、以比丘。

สอิจฺจเนน [Pg.63] กฺวตฺโถ? ปโต ยา.

言“pa”有何义？（用于）“pato yā”（等经）。

๖๐, ๑๗๗. อา โฆ.

60, 177. Ā名为gho。

อากาโร ยทา อิตฺถิขฺโย, ตทา ฆสญฺโญ โหติ.

当Ā音表女性时，则名为gho。

สทฺธาย, กญฺญาย, วีณาย, คงฺคาย, ทิสาย สาลาย, มาลาย, ตุลาย, โทลาย, ปภาย, โสภาย, ปญฺญาย, กรุณาย นาวาย, กปาลิกาย.

信、少女、琵琶、恒河、方、会堂、花环、天平、摇篮、光、美、慧、悲、船、迦波利迦。

อาติ กิมตฺถํ? รตฺติยา, อิตฺถิยา.

言“Ā”者何为？（如：）夜（rattiyā）、女（itthiyā）。

อิตฺถิขฺโยติ กิมตฺถํ? สตฺถารา เทสิโต อยํ ธมฺโม.

言“表女性”者何为？（如：）“此法乃师所说”（Satthārā desito ayaṃ dhammo）。

ฆอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ฆโต นาทีนํ.

称之为“gha”有何用？（用于）“Ghato nādīnaṃ”等规则中。

๖๑, ๘๖. สาคโม เส.

61, 86. Se前增sa。

สการาคโม โหติ เส วิภตฺติมฺหิ.

于se语尾，有sa音之增。

ปุริสสฺส, อคฺคิสฺส, อิสิสฺส, ทณฺฑิสฺส, ภิกฺขุสฺส, สยมฺภุสฺส, อภิภุสฺส.

男人、火、仙人、杖、比丘、自觉者、降伏者。

เสติ กิมตฺตํ? ปุริสสฺมึ.

言“se”者何为？（如：）purisasmiṃ。

๖๒, ๒๐๖. สํสาสฺเวกวจเนสุ จ.

62, 206. 亦于saṃ、sā等单数格中。

สํสาสุ เอกวจเนสุ วิภตฺตาเทเสสุ สการาคโม โหติ.

于saṃ、sā等格、单数、语尾替代中，有sa音之增。

เอติสฺสํ, เอติสฺสา อิมิสฺสํ, อิมิสฺสา, ติสฺสํ, ติสฺสา,

于此（女）（etissaṃ），此（女）之（etissā）；于此（女）（imissaṃ），此（女）之（imissā）；于彼（女）（tissaṃ），彼（女）之（tissā）。

ตสฺสํ ตสฺสา, ยสฺสํ, ยสฺสา, อมุสฺสํ, อมุสฺสา.

于彼（女）（tassaṃ），彼（女）之（tassā）；于何（女）（yassaṃ），何（女）之（yassā）；于彼（女）远者（amussaṃ），彼（女）远者之（amussā）。

สํสาสฺวีติ กิมตฺถํ? อคฺคินา, ปาณินา.

言“saṃsā”者何为？（如：）火（agginā）、手（pāṇinā）。

เอกวจเนสฺวีติ กิมตฺถํ? ตาสํ, สพฺพาสํ.

言“单数”者何为？（如：）彼女等之（tāsaṃ）、一切（女）之（sabbāsaṃ）。

วิภตฺตาเทเสสฺวีติ กิมตฺถํ? มนสา, วจสา, ถามสา.

言“语尾替代”者何为？（如：）以意（manasā）、以语（vacasā）、以力（thāmasā）。

๖๓, ๒๑๗. เอติมาสมิ.

63, 217. Etā、imā之末元音为i。

เอตาอิมาอิจฺเจเตสมนฺโต สโร อิกาโร โหติ สํสาสุ เอกวจเนสุ วิภตฺตาเทเสสุ.

当后接saṃ、sā等单数语尾替代格时，etā与imā之末元音变为i音。

เอติสฺสํ, เอติสฺสา, อิมิสฺสํ, อิมิสฺสา.

于此（女）（etissaṃ），此（女）之（etissā）；于此（女）（imissaṃ），此（女）之（imissā）。

สํสาสฺวีติ [Pg.64] กิมตฺถํ? เอตาย, อิมาย.

言“saṃsā”者何为？（如：）etāya（以此女）、imāya（以此女）。

เอกวจเนสฺวีติ กิมตฺถํ? เอตาสํ, อิมาสํ.

言“单数”者何为？（如：）etāsaṃ（此等女之）、imāsaṃ（此等女之）。

๖๔, ๒๑๖. ตสฺสา วา.

64, 216. Tā之末元音或为i。

ตสฺสา อิตฺถิยํ วตฺตมานสฺส อนฺตสฺส อาการสฺส อิกาโร โหติ วา สํสาสุ เอกวจเนสุ วิภตฺตาเทเสสุ.

当后接saṃ、sā等单数语尾替代格时，表女性之tā，其末ā音或变为i音。

ติสฺสํ, ติสฺสา, ตสฺสํ, ตสฺสา.

tissaṃ（于彼女）、tissā（彼女之）；tassaṃ（于彼女）、tassā（彼女之）。

๖๕, ๒๑๕. ตโต สสฺส สฺสาย.

65, 215. 于彼等后，sa为ssāya。

ตโต ตา เอตา อิมาโต สสฺส วิภตฺติสฺส สฺสายาเทโส โหติ วา.

于tā、etā、imā之后，sa语尾或替代为ssāya。

ติสฺสาย, เอติสฺสาย, อิมิสฺสาย.

tissāya（彼女之）、etissāya（此女之）、imissāya（此女之）。

วาติ กิมตฺถํ? ติสฺสา, เอติสฺสา, อิมิสฺสา.

言“或”者何为？（如：）tissā、etissā、imissā。

๖๖, ๒๐๕. โฆ รสฺสํ.

66, 205. Gho作短音。

โฆ รสฺสมาปชฺชเต สํสาสุ เอกวจเนสุ วิภตฺตาเทเสสุ.

于`saṃsā`等词、单数、格之替代式中，`gho`变为短音。

ตสฺสํ, ตสฺสา, ยสฺสํ, ยสฺสา, สพฺพสฺสํ, สพฺพสฺสา.

于彼，由彼；于某，由某；于一切，由一切。

สํสาสฺวีติ กิมตฺถํ? ตาย, สพฺพาย.

“saṃsāsu”是为何？（例如：）以彼（女），以一切（女）。

เอกวจเนสฺวีติ กิมตฺถํ? ตาสํ, สพฺพาสํ.

“ekavacanesu”是为何？（例如：）彼女等的，一切（女）的。

๖๗, ๒๒๙. โน [Pg.65] จ ทฺวาทิโต นํมฺหิ.

67, 229. 于`dvi`（二）等之后，于`naṃ`格，亦有`na`增音。

ทฺวิอิจฺเจวมาทิโต สงฺขฺยาโต นการาคโม โหติ นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

从`dvi`（二）等数词之后，于`naṃ`格，有`na`之增音。

ทฺวินฺนํ, ตินฺนํ, จตุนฺนํ, ปญฺจนฺนํ, ฉนฺนํ, สตฺตนฺนํ, อฏฺฐนฺนํ, นวนฺนํ, ทสนฺนํ.

二（者）的，三（者）的，四（者）的，五（者）的，六（者）的，七（者）的，八（者）的，九（者）的，十（者）的。

ทฺวาทิโตติ กิมตฺถํ? สหสฺสานํ.

“dvādito”是为何？（例如：）千（众）的。

นํมฺหีติ กิมตฺถํ? ทฺวีสุ, ตีสุ.

“naṃmhi”是为何？（例如：）于二（者）中，于三（者）中。

จคฺคหเณนสฺสญฺจาคโม โหติ. จตสฺสนฺนํ อิตฺถีนํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ.

由`ca`字，亦有`ssa`增音。（例如：）四（女）的，三（受）的。

๖๘, ๑๘๔. อมา ปโต สฺมึสฺมานํ วา.

68, 184. 于`pa`等之后，`aṃ`与`ā`可选择地替代`smiṃ`与`smā`。

ปอิจฺเจตสฺมา สฺมึสฺมาอิจฺเจเตสํ อํอาอาเทสา โหนฺติ วา ยถาสงฺขฺยํ.

于`pa`等之后，`smiṃ`与`smā`二者，可选择地、并依其次第，由`aṃ`与`ā`替代。

มตฺยํ, มติยํ, มตฺยา, มติยา, นิกตฺยํ. นิกติยํ, นิกตฺยา, นิกติยา, วิกตฺยํ, วิกติยํ, วิกตฺยา, วิกติยา, วิรตฺยํ, วิรติยํ, วิรตฺยา, วิรติยา, รตฺยํ, รติยํ, รตฺยา, รติยา, ปุถพฺยํ, ปุถวิยํ, ปุถพฺยา, ปุถวิยา, ปวตฺยํ, ปวตฺยา, ปวตฺติยํ, ปวตฺติยา.

`matyaṃ`, `matiyaṃ`（于慧中），`matyā`, `matiyā`（由慧）；`nikatyaṃ`, `nikatiyaṃ`（于欺诈中），`nikatyā`, `nikatiyā`（由欺诈）；`vikatyaṃ`, `vikatiyaṃ`（于变化中），`vikatyā`, `vikatiyā`（由变化）；`viratyaṃ`, `viratiyaṃ`（于远离中），`viratyā`, `viratiyā`（由远离）；`ratyaṃ`, `ratiyaṃ`（于乐中），`ratyā`, `ratiyā`（由乐）；`puthabyaṃ`, `puthaviyaṃ`（于地中），`puthabyā`, `puthaviyā`（由地）；`pavatyaṃ`, `pavattiyaṃ`（于转起中），`pavatyā`, `pavattiyā`（由转起）。

๖๙, ๑๘๖. อาทิโต โอ จ.

69, 186. 于`ādi`之后，亦有`o`。

อาทิอิจฺเจตสฺมา สฺมึวจนสฺส อํโออาเทสา โหนฺติ วา.

于`ādi`一词，`smiṃ`格可选择地由`aṃ`与`o`替代。

อาทีํ[Pg.66], อาโท.

于初，于初。

วาติ กิมตฺถํ? อาทิสฺมึ, อาทิมฺหิ นาถํ นมสฺสิตฺวาน,

“vā”是为何？（例如：）`ādismiṃ`, `ādimhi`。（如颂：）礼敬救护主已，

จคฺคหเณน อญฺญสฺมาปิ สฺมึ วจนสฺส อา โอ อํอาเทสา โหนฺติ. ทิวา จ รตฺโต จ หรนฺติ เย พลิ. พาราณสึ อหุ ราชา.

由`ca`字，于其他词，`smiṃ`格亦有`ā`、`o`、`aṃ`之替代。（例如：）`divā ca ratto ca haranti ye bali`（彼等于日于夜献上供品），`Bārāṇasiṃ ahu rājā`（于波罗奈(Bārāṇasī)曾有一王）。

๗๐, ๓๐. ฌลานมิยุวา สเร วา.

70, 30. `jhala`（`i`, `ī`, `u`, `ū`）于元音前，可选择地有`iya`与`uva`之替代。

ฌลอิจฺเจเตสํ อิย อุวอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ วา สเร ปเร ยถาสงฺขฺยํ.

对于`jhala`（`i`, `ī`, `u`, `ū`），当元音在后时，可选择地、并依其次第，有`iya`与`uva`之替代。

ติยนฺตํ ปจฺฉิยาคาเร, อคฺคิยาคาเร, ภิกฺขุวาสเน นิสีทติ, วุถุวาสเน นิสีทติ.

于后室，于火室，坐于比丘座，坐于住处。

สเรติ กิมตฺถํ? ติมลํ, ติผลํ, ติจตุกฺกํ, ติทณฺฑํ, ติโลกํ, ตินยนํ, ติปาสํ, ติหํสํ, ติภวํ, ติขนฺธํ, ติปิฏกํ, ติเวทนํ, จตุทฺทิสํ, ปุถุภูตํ.

“sare”是为何？（例如：）`timalaṃ`（三垢）、`tiphalaṃ`（三果）、`ticatukkaṃ`（三与四）、`tidaṇḍaṃ`（三杖）、`tilokaṃ`（三界）、`tinayanaṃ`（三眼）、`tipāsaṃ`（三缚）、`tihaṃsaṃ`（三鹅）、`tibhavaṃ`（三有）、`tikhandhaṃ`（三蕴）、`tipiṭakaṃ`（三藏）、`tivedanaṃ`（三受）、`catuddisaṃ`（四方）、`puthubhūtaṃ`（广大）。

วาติ กิมตฺถํ? ปญฺจหงฺเคหิ ตีหากาเรหิ. จกฺขายตนํ.

“vā”是为何？（例如：）`Pañcahaṅgehi tīhākārehi`（以五支与三行相）。`Cakkhāyatanaṃ`（眼处）。

วาติ วิกปฺปนตฺถํ, อิการสฺส อยาเทโส โหติ, วตฺถุตฺตยํ.

`vā`是为表选择。`i`音有`ay`之替代。（例如：）`vatthuttayaṃ`（三事）。

๗๑, ๕๐๕. ยวการา จ.

71, 505. 亦有`y`与`v`之替代。

ฌลานํ ยการ วการาเทสา โหนฺติ สเร ปเร ยถาสงฺขฺยํ.

对于`jhala`（`i`, `ī`, `u`, `ū`），当元音在后时，依其次第，有`y`与`v`之替代。

อคฺยาคารํ[Pg.67], ปกฺขายตนํ, สฺวาคตํ, เต มหาวีร.

`agyāgāraṃ`（火室），`pakkhāyatanaṃ`（处），`svāgataṃ`（善来），`te mahāvīra`（大雄！）。

จคฺคหณํ สมฺปิณฺฑนตฺถํ.

`ca`字是为总括义。

๗๒, ๑๘๕. ปสญฺญสฺส จ.

72, 185. 于`pasañña`亦然。

ปสญฺญสฺส จ อิวณฺณสฺส วิภตฺตาเทเส สเร ปเร ยการาเทโส โหติ.

对于`pasañña`一词的`i`音，当其后为以元音开头的格替代式时，有`y`之替代。

ปุถพฺยา, รตฺยา, มตฺยา.

由地，由喜，由慧。

สเรติ กิมตฺถํ? ปุถวิยํ.

“于元音后”是为何义？如“puthaviyaṃ”。

๗๓, ๑๗๔. คาว เส.

73, 174. 于se后，go成gāva。

โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อาวาเทโส โหติ เส วิภตฺติมฺหิ.

于se格后，go词之o音，作āvā置换。

คาวสฺส.

牛的。

๗๔, ๑๖๙. โยสุ จ.

74, 169. 于yo等格后亦然。

โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อาวาเทโส โหติ โยอิจฺเจเตสุ ปเรสุ.

于yo等格后，go词之o音，作āvā置换。

คาโว คจฺฉนฺติ, คาโว ปสฺสนฺติ, คาวี คจฺฉนฺติ, คาวี ปสฺสนฺติ.

牛群走，牛群看；母牛群走，母牛群看。

จคฺคหณํ กิมตฺถํ? นาสฺมาสฺมึสุ วจเนสุ อาวา เทโส โหติ.

“ca”字是为何义？于nā、smā、smiṃ等语，不作āvā置换。

คาเวน, คาวา, คาเว, คาเวสุ.

以牛，从牛，于牛，于牛群。

๗๕, ๑๗๐. อวมฺหิ [Pg.68] จ.

75, 170. 于aṃ后，亦作ava。

โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อาวอวอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ อํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于aṃ格后，go词之o音，作āva、ava此等置换。

คาวํ, ควํ.

牛，牛。

จคฺคหเณน สาทิเสเสสุ ปุพฺพุตฺตวจเนสุ โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อวาเทโส โหติ.

由ca字之力，于前述其它相似语中，go词之o音，作ava置换。

ควสฺส, คโว, คเวน, ควา, คเว, คเวสุ.

牛的，牛群，以牛，从牛，于牛，于牛群。

๗๖, ๑๗๑. อาวสฺสุ วา.

76, 171. āva之尾音或作u。

อาวอิจฺเจตสฺส คาวาเทสสฺส อนฺต สรสฺส อุการาเทโส โหติ วา อํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于aṃ格后，此āva置换式之尾元音，或作u音置换。

คาวุํ, คาวํ.

牛，牛。

อาวสฺเสติ กิมตฺถํ? คาโว ติฏฺฐนฺติ.

“āvassa”（āva之）是为何义？如：gāvo tiṭṭhanti（牛群站立）。

๗๗, ๑๗๕. ตโต นมํ ปติมฺหา ลุตฺเต จ สมาเส.

77, 175. 此后，因pati，及于已省略格之复合词中，naṃ作aṃ。

ตโต โคสทฺทโต นํวจนสฺส อํอาเทโส โหติ, โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อวาเทโส โหติ ปติมฺหิ ปเร อลุตฺเต จ สมาเส.

此后，于pati后，及于未省略格之复合词中，go词之naṃ语作aṃ置换，且go词之o音作ava置换。

ควปติ.

牛主。

อลุตฺเตติ [Pg.69] กิมตฺถํ? โคปติ.

“于未省略格”是为何义？如：gopati（牛主）。

จคฺคหเณน อสมาเสปิ นํวจนสฺส อํอาเทโส โหติ, โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อวาเทโส โหติ.

由ca字之力，即便于非复合词中，naṃ语亦作aṃ置换，go词之o音亦作ava置换。

ควํ.

诸牛之。

๗๘, ๓. โอสเร จ.

78, 3. o音于元音后亦然。

โคอิจฺเจตสฺส โอการสฺส อวาเทโส โหติ สมาเส จ สเร ปเร.

于复合词中，当元音在后，go词之o音作ava置換。

ควสฺสกํ, คเวฬกํ, ควาชินํ.

牛马，牛羊，牛皮。

จคฺคหเณน อุวณฺณอิจฺเจวมนฺตานํ ลิงฺคานํ อุวอวอุราเทสา โหนฺติ สฺมึโยอิจฺเจเตสุ กฺวจิ.

由ca字之力，于smiṃ、yo等格后，以u音等结尾之词，其词尾有时作uv、ava、ur置换。

ภุวิ, ปสโว, คุรโว, จตุโร.

于地，牲畜，诸师，四。

สเรติ กิมตฺถํ? โคธโน, โควินฺโท.

为何说“元音在后时”？（例如：）Godhano（牛财主）、govindo（牛的发现者）。

๗๙, ๔๖. ตพฺพิปรีตูปปเท พฺยญฺชเน จ.

79, 46. 并且，当其作为前缀且后接辅音时，则相反。

ตสฺส อวสทฺทสฺส ยทา อุปปเท ติฏฺฐมานสฺส ตสฺส โอการสฺส วิปรีโต โหติ พฺยญฺชเน ปเร.

当作为前缀的`o`音后接辅音时，不发生`ava`音替换。

อุคฺคเต สูริเย, อุคฺคจฺฉติ, อุคฺคเหตฺวา.

（例如：）Uggate sūriye（当太阳升起时），uggacchati（上升），uggahetvā（拿起后）。

จคฺคหณมวธารณตฺถํ. อวสาเน, อวกิรเณ, อวกิรติ.

采用`ca`是为了限定。（例如：）Avasāne（在终点），avakiraṇe（在散播中），avakirati（他散播）。

๘๐, ๑๗๓. โคณ [Pg.70] นํมฺหิ วา.

80, 173. 在后缀`naṃ`前，`go`可变为`goṇa`。

สพฺพสฺเสว โคสทฺทสฺส โคณาเทโส โหติ วา นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

在格后缀`naṃ`前，整个词`go`可被替换为`goṇa`。

โคณานํ สตฺตนฺนํ.

（例如：）Goṇānaṃ sattannaṃ（七头牛的）。

วาติ กิมตฺถํ?

为何说`vā`（可选择）？

โคนญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว.

（例如：）Gonañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo（当牛群渡河时，公牛径直前行）。

สพฺพา คาวี อุชุํ ยนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati（当领头者正直地走时，所有的牛也都正直地走）。

โยควิภาเคน อญฺญตฺราปิ โคณาเทโส โหติ. โคณภูตานํ.

通过规则拆分，`goṇa`的替换也发生在其他地方。（例如：）Goṇabhūtānaṃ（已变成牛者们的）。

๘๑, ๑๗๒. สุหินาสุ จ.

81, 172. 并且在后缀`su`、`hi`、`nā`之前。

สุหินาอิจฺเจเตสุ สพฺพสฺส โคสทฺทสฺส โคณาเทโส โหติ วา.

在`su`、`hi`、`nā`这些后缀之前，整个词`go`可被替换为`goṇa`。

โคเณสุ, โคเณหิ, โคเณภิ, โคเณน.

（例如：）Goṇesu（在牛群中），goṇehi（以牛），goṇebhi（以牛），goṇena（以一头牛）。

วาติ กิมตฺถํ? โคสุ, โคหิ, โคภิ, คเวน.

为何说`vā`（可选择）？（因为也有：）Gosu、gohi、gobhi、gavena。

จคฺคหเณน สฺยาทิเสเสสุ ปุพฺพุตฺตรวจเนสุปิ โคณ คุ ควยาเทสา โหนฺติ. โคโณ, โคณา, โคณํ, โคเณ, โคณสฺส, โคณมฺหา. โคณมฺหิ, คุนฺนํ, ควเยหิ, ควเยภิ.

由于采用`ca`，在`si`等其余格中，也发生`goṇa`、`gu`、`gavaya`等替换。例如：goṇo、goṇā、goṇaṃ、goṇe、goṇassa、goṇamhā、goṇamhi、gunnaṃ、gavayehi、gavayebhi。

๘๒, ๑๔๙. อํโม [Pg.71] นิคฺคหิตํ ฌลเปหิ.

82, 149. 在`jha`、`la`、`pa`类词干后，`aṃ`和`m`变为niggahita（ṃ）。

อํวจนสฺส มการสฺส จ ฌลปอิจฺเจเตหิ นิคฺคหิตํ โหติ

在`jha`、`la`、`pa`这些词干之后，后缀`aṃ`和字母`m`变为niggahita（ṃ）。

อคฺคึ, อิสึ, คหปตึ, ทณฺฑึ, มเหสึ, ภิกฺขุํ, ปฏุํ, สยมฺภุํ, อภิภุํ, รตฺตึ, อิตฺถึ, วธุํ, ปุลฺลิงฺคํ, ปุมฺภาโว, ปุงฺโกกิโล.

（例如：）Aggiṃ（火），isiṃ（仙人），gahapatiṃ（家主），daṇḍiṃ（持杖者），mahesiṃ（大仙），bhikkhuṃ（比丘），paṭuṃ（能干者），sayambhuṃ（自生者），abhibhuṃ（征服者），rattiṃ（夜），itthiṃ（女人），vadhuṃ（新妇），pulliṅgaṃ（阳性），pumbhāvo（男性），puṅkokilo（雄杜鹃）。

อํโมติ กิมตฺถํ? อคฺคินา, ปาณินา, ภิกฺขุนา, รตฺติยา, อิตฺถิยา, วธุยา.

为何说`aṃ`和`m`？（因为此规则不适用于：）agginā（以火）、pāṇinā（以手）、bhikkhunā（以比丘）、rattiyā（于夜）、itthiyā（以女人）、vadhuyā（以新妇）。

ฌลเปหีติ กิมตฺถํ? สุขํ, ทุกฺขํ.

为何说在`jha`、`la`、`pa`类词干后？（因为此规则不适用于：）sukhaṃ（乐）、dukkhaṃ（苦）。

ปุนารมฺภ หณํ วิภาสานิวตฺตนตฺถํ. อคฺคึ, ปฏุํ, พุทฺธึ, วธุํ.

再次阐明是为了取消选择性。（例如：）aggiṃ（火）、paṭuṃ（能干者）、buddhiṃ（觉）、vadhuṃ（新妇）。

๘๓, ๖๗. สรโลโป’ มาเทส ปจฺจยาทิมฺหิ สรโลเป ตุ ปกติ.

83, 67. 在以元音开头的非替换性后缀前，（词干的）元音被省略；但在元音省略后，（词干）则保持其自然形态。

สรโลโป โหติ อมาเทสปจฺจยาทิมฺหิ สร โลเป ตุ ปกติ โหติ.

在以元音开头的非替换性后缀前，会发生元音省略；但在元音省略后，（词干）则保持其自然形态。

ปุริสํ, ปุริเส, ปาปํ, ปาเป, ปาปิโย, ปาปิฏฺโฐ.

（例如：）Purisaṃ（男人），purise（男人们），pāpaṃ（恶），pāpe（诸恶），pāpiyo（更恶的），pāpiṭṭho（最恶的）。

อมาเทสปจฺจยาทิมฺหีติ กิ ตฺถํ? อปฺปมาโท อมตํ ปทํ.

为何说“在以元音开头的非替换性后缀前”？（例如：）Appamādo amataṃ padaṃ（不放逸是无死之道）。

สรโลเปติ กิมตฺถํ? ปุริสสฺส, ทณฺฑินํ.

为何说“当元音被省略时”？（例如：）Purisassa（男人的）、daṇḍinaṃ（持杖者们的）。

ตุคฺคหณมวธารณตฺถํ. ภิกฺขุนี, คหปตานี.

采用`tu`是为了限定。（例如：）Bhikkhunī（比丘尼）、gahapatānī（女主妇）。

ปกติคฺคหณสามตฺเถน [Pg.72] ปุน สนฺธิภาโว จ โหติ. เสยฺโย, เสฏฺโฐ, เชยฺโย, เชฏฺโฐ.

凭借采用“pakati”（自然形态）一词的效力，也再次发生连声。（例如：）seyyo（更好的）、seṭṭho（最好的）、jeyyo（更优的）、jeṭṭho（最优的）。

๘๔, ๑๔๔. อโฆรสฺสเมกวจนโยสฺวปิ จ.

84, 144. 于非`gho`者，于单数及`yo`格中，亦得为短。

อโฆ สโร รสฺสมาปชฺชเต เอกวจนโยอิจฺเจเตสุ.

非`gho`之元音，于单数及`yo`格中变短。

อิตฺถึ, อิตฺถิโย, อิตฺถิยา. วธุํ, วธุโย, วธุยา. ทณฺฑึ, ทณฺฑิโน, ทณฺฑินา. สยมฺภุํ, สยมฺภุโว, สยมฺภุนา.

女人（宾格），诸女人，以女人。新娘（宾格），诸新娘，以新娘。持杖者（宾格），诸持杖者，以持杖者。自在者（宾格），诸自在者，以自在者。

อโฆติ กิมตฺถํ? กญฺญํ, กญฺญาโย, กญฺญาย.

为何说“非`gho`”？（例如：）少女（宾格），诸少女，以少女。

เอกวจนโยสฺวีติ กิมตฺถํ? อิตฺถีหิ, สยมฺภูหิ.

为何说“于单数及`yo`格中”？（例如：）以诸女人，以诸自在者。

จคฺคหณมวธารณตฺถํ. นทึ, นทิโย, นทิยา.

`ca`之用，是为限定。（例如：）河（宾格），诸河，以河。

อปิคฺคหเณน น รสฺสมาปชฺชเต. อิตฺถี, ภิกฺขุนี.

因`api`之用，有时不变短。（例如：）itthī（女人），比丘尼。

๘๕, ๑๕๐. น สิสฺมิมนปุํสกานิ.

85, 150. 于`si`、`smiṃ`，非中性者不尔。

สิสฺมึ อนปุํสกานิ ลิงฺคานิ น รสฺสมาปชฺชนฺเต. อิตฺถี, ภิกฺขุนี, วธู, ทณฺฑี, สยมฺภู.

于`si`与`smiṃ`格中，非中性词不变短。（例如：）itthī（女人），比丘尼，vadhū（新娘），daṇḍī（持杖者），sayambhū（自在者）。

สิสฺมึนฺติ กิมตฺถํ? โภติ อิตฺถิ, โภติ วธุ, โภ ทณฺฑิ, โภ สยมฺภุ.

为何说“于`si`、`smiṃ`中”？（例如，于呼格中则变短：）bhoti itthi, bhoti vadhu, bho daṇḍi, bho sayambhu。

อนปุํสกานีติ [Pg.73] กิมตฺถํ? สุขการิ ทานํ, สุขการิ สีลํ, สีฆยายิ จิตฺตํ.

为何说“非中性者”？（例如，中性词则变短：）引乐之布施，引乐之戒，速行之心。

๘๖, ๒๒๗. อุภาทิโต นมินฺนํ.

86, 227. 从`ubha`等，`naṃ`为`innaṃ`。

อุภอิจฺเจวมาทิโต สงฺขฺยาโต นํวจนสฺส อินฺนํ โหติ.

从`ubha`等数词，`naṃ`格语尾变为`innaṃ`。

อุภินฺนํ, ทุวินฺนํ.

二者之，两者之。

อุภาทิโตติ กิมตฺถํ? อุภเยสํ.

为何说“从`ubha`等”？（例如：）ubhayesaṃ（两者之）。

๘๗, ๒๓๑. อิณฺณมิณฺณนฺนํ ตีหิ สงฺขฺยาหิ.

87, 231. 于数词“三”，（`naṃ`）为`iṇṇaṃ`、`iṇṇannaṃ`。

นํวจนสฺส อิณฺณํ อิณฺณนฺนํ อิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ตีหิ สงฺขฺยาหิ.

于数词“三”，`naṃ`格语尾有`iṇṇaṃ`、`iṇṇannaṃ`此二替代形式。

ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ.

三者之，三者之。

ตีหีติ กิมตฺถํ? ทฺวินฺนํ.

为何说“于三”？（例如：）dvinnaṃ（二者之）。

๘๘, ๑๔๗. โยสุ กตนิการโลเปสุ ทีฆํ.

88, 147. 于`yo`格，于`ni`删除后，为长。

สพฺเพ สรา โยสุ กตนิการโลเปสุ ทีฆมาปชฺชนฺเต.

于`yo`格，当`ni`被删除后，一切元音皆变长。

อคฺคี, ภิกฺขู, รตฺตี, ยาคู, อฏฺฐี, อฏฺฐีนิ, อายู, อายูนิ, สพฺพานิ, ยานิ, ตานิ, กานิ, กตมานิ, เอตานิ, อปูนิ, อิมานิ.

（例如：）aggī（诸火）、诸比丘、rattī（诸夜）、yāgū（诸粥）、aṭṭhī与aṭṭhīni（诸骨）、āyū与āyūni（诸寿）、sabbāni（一切）、yāni（凡是）、tāni（那些）、kāni（哪些）、katamāni（哪些）、etāni（这些）、amūni（那些）、imāni（这些）。

โยสฺวีติ [Pg.74] กิมตฺถํ? อคฺคิ, ภิกฺขุ, รตฺติ, ยาคุ, สพฺโพ, โย, โส, โก, อมุโก.

为何说“于`yo`格中”？（例如：）aggi（火），比丘，ratti（夜），yāgu（粥），sabbo（一切），yo（凡是），so（彼），ko（谁），amuko（某某）。

กตนิการโลเปสฺวีติ กิมตฺถํ? อิตฺถิโย, วธุโย, สยมฺภุโว.

为何说“当`ni`被删除后”？（例如：）itthiyo（诸女人），vadhuyo（诸新娘），sayambhuvo（诸自在者）。

ปุนารมฺภคฺคหณํ กิมตฺถํ? นิจฺจทีปนตฺถํ. อคฺคี, ภิกฺขู, รตฺตี, ยานิ, ตานิ, กตมานิ.

为何重立此规？为示此为定则。（例如：）aggī（诸火），诸比丘，rattī（诸夜），yāni（凡是），tāni（那些），katamāni（哪些）。

๘๙, ๘๗. สุนํหิสุ จ.

89, 87. 于`su`、`naṃ`、`hi`中亦然。

สุนํหิอิจฺเจเตสุ สพฺเพ สรา ทีฆมาปชฺชนฺเต.

于`su`、`naṃ`、`hi`之前，一切元音皆变长。

อคฺคีสุ, อคฺคีนํ, อคฺคีหิ, รตฺตีสุ, รตฺตีนํ, รตฺตีหิ. ภิกฺขูสุ, ภิกฺขูนํ, ภิกฺขูหิ. ปุริสานํ.

于诸火中，诸火之，以诸火；于诸夜中，诸夜之，以诸夜；于诸比丘中，诸比丘之，以诸比丘；诸人之。

เอเตสฺวีตี กิมตฺถํ? อคฺคินา, ปาณินา, ทณฺฑินา.

为何说“于此等之前”？（例如：）agginā（以火），pāṇinā（以手），daṇḍinā（以持杖者）。

จคฺคหณมวธารณตฺถํ. สุเขตฺเตสุ พฺรหฺมจาริสุ, ธมฺมมกฺขาสิ ภควา ภิกฺขุนํ ทตฺวา สเกหิ ปาณิภิ.

`ca`之用，是为限定。（例如，有时不变长：）世尊以自己的双手布施给比丘们后，为善田中的梵行者们宣说了法。

๙๐, ๒๕๒. ปญฺจาทีนมตฺตํ.

90, 252. 五等数词的尾音作a。

ปญฺจาทีนํ สงฺขฺยานํ อนฺโต อตฺตมาปชฺชเต สุนํหิอิจฺเจเตสุ.

五等数词，在su、naṃ、hi等格尾后，其尾音变为a。

ปญฺจสุ, ปญฺจนฺนํ, ปญฺจหิ, ฉสุ, ฉนฺนํ, ฉหิ, สตฺตสุ, สตฺตนฺนํ, สตฺตหิ, อฏฺฐสุ, อฏฺฐนฺนํ, อฏฺฐหิ, นวสุ, นวนฺนํ, นวหิ, ทสสุ, ทสนฺนํ, ทสหิ.

在五个中，五个的，以五个；在六个中，六个的，以六个；在七个中，七个的，以七个；在八个中，八个的，以八个；在九个中，九个的，以九个；在十个中，十个的，以十个。

ปญฺจาทีนมีติ กิมตฺถํ? ทฺวีสุ, ทฺวินฺนํ, ทฺวีหิ.

为何说“从五开始的”？（例如：）在二者中，二者的，以二者。

อตฺตมิติภาวนิทฺเทโส [Pg.75] อุภยสฺสาคมนตฺถํ, อนฺโต อุกาโร อตฺตมาปชฺชเต. จตสฺสนฺนํ อิตฺถีนํ. ติสฺสนฺนํ เวทนานํ.

“作a”是状态的解释(bhāvaniddesa)，是为了涵盖两种情况，即尾音u变为a。例如：四位女性的(catassannaṃ itthīnaṃ)，三种感受的(tissannaṃ vedanānaṃ)。

๙๑, ๑๙๔. ปติสฺสินีมฺหิ.

91, 194. 在inī后，pati的尾音作a。

ปติสฺสนฺโต อตฺตมาปชฺชเต อินีมฺหิ ปจฺจเย ปเร.

当后缀inī在后时，pati的尾音变为a。

คหปตานี.

女家主。

อินีมฺหีติ กิมตฺถํ? คหปติ.

为何说“在inī后”？（例如：）gahapati（家主）。

๙๒, ๑๐๐. นฺตุสฺสนฺโต โยสุจ.

92, 100. 在yo、su等后，ntu的尾音亦作a。

นฺตุปจฺจยสฺส อนฺโต อตฺตมาปชฺชเต สุนํหิโยอิจฺเจเตสุ ปเรสุ.

当su、naṃ、hi、yo等格尾在后时，-ntu后缀的尾音变为a。

คุณวนฺเตสุ, คุณวนฺตานํ, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺตา, คุณวนฺเต.

在具德者们中，具德者们的，以具德者们，具德者们啊，具德者们。

นฺตุสฺเสติ กิมตฺถํ? อิสีนํ.

为何说“-ntu”？（例如：）isīnaṃ（仙人们的）。

เอเตสฺวีติ กิมตฺถํ? คุณวา.

为何说“在这些（格尾）中”？（例如：）guṇavā（具德者）。

จคฺคหเณน อญฺเญสุ วจเนสุ อตฺตญฺจ โหติ. คุณวนฺตสฺมึ, คุณวนฺเตน.

因规则中有“ca”字，在其他格中，尾音亦变为a。例如：guṇavantasmiṃ、guṇavantena。

อนฺตคฺคหเณน นฺตุปจฺจยสฺส อนฺโต อตฺตมาปชฺชเต, โยนญฺจ อิกาโร โหติ. คุณวนฺติ.

因规则中提及“anta”（尾音），-ntu后缀的尾音变为a，并且yo变为i。例如：Guṇavanti。

๙๓, ๑๐๖. สพฺพสฺส [Pg.76] วา อํเสสุ.

93, 106. 在aṃ、sa等后，整个-ntu后缀或变为a。

สพฺพสฺเสว นฺตุปจฺจยสฺส อตฺตํ โหติ วา อํสอิจฺเจเตสุ.

在aṃ、sa等格尾后，整个-ntu后缀可选择性地变为a。

สติมํ ภิกฺขุ, สติมนฺตํ ภิกฺขุํ วา, พนฺธุมํ ราชานํ, พนฺธุมนฺตํ ราชานํ วา, สติมสฺส ภิกฺขุโน, สติมโต ภิกฺขุโน วา, พนฺธุมสฺส รญฺโญ สุงฺกํ, พนฺธุมโต รญฺโญ วา สุงฺกํ เทติ.

对有念的比丘(satimaṃ bhikkhu)，或作satimantaṃ bhikkhuṃ；对有亲族的国王(bandhumaṃ rājānaṃ)，或作bandhumantaṃ rājānaṃ；有念比丘的(satimassa bhikkhuno)，或作satimato bhikkhuno；有亲族国王的税(bandhumassa rañño suṅkaṃ)，或向有亲族的国王纳税(bandhumato rañño vā suṅkaṃ deti)。

เอเตสฺวีติ กิมตฺถํ? สติมา ภิกฺขุ, พนฺธุมา ราชา.

为何说“在这些（格尾）中”？（例如：）satimā bhikkhu（有念的比丘），bandhumā rājā（有亲族的国王）。

๙๔, ๑๐๕. สิมฺหิ วา.

94, 105. 在si（主格单数格尾）后，或然。

นฺตุปจฺจยสฺส อนฺตสฺส อตฺตํ โหติ วา สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

当格尾为si时，-ntu后缀的尾音可选择性地变为a。

หิมวนฺโต ปพฺพโต.

Himavanto pabbato（雪山）。

วาติ กิมตฺถํ? หิมวา ปพฺพโต.

为何说“或”？（因为亦有）Himavā pabbato（雪山）的形式。

๙๕, ๑๔๕. อคฺคิสฺสินิ[Pg.77].

95, 145. aggi的尾音作ini。

อคฺคิสฺสนฺตสฺส อินิ โหติ วา สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

在si格尾后，aggi的尾音可选择性地变为ini。

ปุรโต อคฺคินิ, ปจฺฉโต อคฺคินิ, ทกฺขิณโต อคฺคินิ, วามโต อคฺคินิ.

前方是火，后方是火，右方是火，左方是火。

วาติ กิมตฺถํ? อคฺคิ.

为何说“或”？（因为亦有）Aggi（火）的形式。

๙๖, ๑๔๘. โยสฺวกตรสฺโส โฌ.

96, 148. 在yo等（复数格尾）后，长元音变为jho（即a）。

โยสุ อกตรสฺโส โฌ อตฺตมาปชฺชเต.

当yo等（复数格尾）在后时，长元音变为jho，即变为a。

อคฺคโย มุนโย, อิสโย, คหปตโย.

诸火、诸牟尼、诸仙人、诸家主。

โยสฺวีติ กิมตฺถํ? อคฺคีสุ.

为何说“于`yo`”？答曰：`aggīsu`（于诸火中）。

อกตรสฺโสติ กิมตฺถํ? ทณฺฑิโน.

为何说“非短元音”？答曰：`daṇḍino`（持杖者们）。

โฌติ กิมตฺถํ? รตฺติโย.

为何说“jho”？答曰：`rattiyo`（诸夜）。

๙๗, ๑๕๖. เวโวสุ โล จ.

97, 156. 于`ve`、`vo`之后，亦作`lo`（`o`）。

เวโวอิจฺเจเตสุ อกตรสฺโส โล อตฺตมาปชฺชเต.

于`ve`、`vo`等之后，非短元音变为`lo`（即`o`）。

ภิกฺขเว, ภิกฺขโว, เหตเว, เหตโว.

`bhikkhave`（诸比丘）、`bhikkhavo`（诸比丘）、`hetave`（诸因）、`hetavo`（诸因）。

อกตรสฺโสติ กิมตฺถํ? สยมฺภุโว, เวสฺสภุโว, ปราภิภุโว.

为何说“非短元音”？答曰：`sayambhuvo`（自主者）、`vessabhuvo`（毗舍浮）、`parābhibhuvo`（征服者）。

เวโวสฺวีติ กิมตฺถํ? เหตุนา, เกตุนา, เสตุนา.

为何说“于`ve`、`vo`”？答曰：`hetunā`（以因）、`ketunā`（以旗）、`setunā`（以桥）。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

采纳`ca`是为了沿续前文。

๙๘, ๑๘๖. มาตุลาทีนมานตฺตมีกาเร.

98, 186. 于`ī`音之后，`mātula`等词的词尾变为`ānatta`（即`āna`）。

มาตุลอิจฺเจวมาทีนํ อนฺโต อานตฺตมาปชฺชเต อีกาเร ปจฺจเย ปเร.

当后缀`ī`在后时，`mātula`等词的词尾变为`ānatta`（即`āna`）。

มาตุลานี[Pg.78], อยฺยกานี, วรุณานี.

`mātulānī`（舅母），`ayyakānī`（祖母），`varuṇānī`（瓦儒那之妻）。

อีกาเรติ กิมตฺถํ? ภิกฺขุนี, ราชินี, ชาลินี, คหปตานี.

为何说“于`ī`音”？答曰：`bhikkhunī`（比丘尼）、`rājinī`（王后）、`jālinī`（持网女）、`gahapatānī`（女家主）。

อานตฺตคฺคหเณน นทีอิจฺเจตสฺส ทีสทฺทสฺส ชฺโชชฺชา อาเทสา โหนฺติ สห วิภตฺติยา โยนาสอิจฺเจเตสุ. นชฺโช สนฺทนฺติ, นชฺชา กตํ ตรงฺคํ, นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร.

由采纳`ānatta`可知，于`yo`、`nā`、`sa`等格之后，`nadī`一词的`dī`音节连同格尾被替换为`jjo`和`jjā`。例如：`Najjo sandanti`（诸河流淌），`najjā kataṃ taraṅgaṃ`（河水造起的波浪），`najjā nerañjarāya tīre`（在尼连禅河的岸边）。

๙๙, ๘๑. สฺมาหิสฺมึนํมฺหาภิมฺหิวา.

99, 81. `smā`、`hi`、`smiṃ`亦可作`mhā`、`bhi`、`mhi`。

สพฺพโต ลิงฺคโต สฺมาหิสฺมึ อิจฺเจเตสํ มฺหาภิมฺหิอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ วา ยถาสงฺขฺยํ.

于所有性，`smā`、`hi`、`smiṃ`等格尾，可选择性地依次替换为`mhā`、`bhi`、`mhi`。

ปุริสมฺหา, ปุริสสฺมา, ปุริเสภิ, ปุริเสหิ, ปุริสมฺหิ, ปุริสสฺมึ.

`purisamhā`或`purisasmā`（从人）；`purisebhi`或`purisehi`（以诸人）；`purisamhi`或`purisasmiṃ`（于人）。

สฺมาหิสฺมึนมิติ กิมตฺถํ? วณฺณวนฺตํ อคนฺธกํ วิรุฬฺหปุปฺผํ, มหนฺตํ ฉตฺตํ มหาฉตฺตํ, มหนฺตํ ธชํ มหาธชํ.

为何说“`smā`、`hi`、`smiṃ`”？答曰：`vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ viruḷhapupphaṃ`（一朵盛开的有色无香之花），`mahantaṃ chattaṃ mahāchattaṃ`（大伞），`mahantaṃ dhajaṃ mahādhajaṃ`（大旗）。

๑๐๐, ๒๑๔. น ติเมหิ กตากาเรหิ.

100, 214. 由`ta`与`ima`所成之形则不适用。

ต อิมอิจฺเจเตหิ กตากาเรหิ สฺมาสฺมึ นํมฺหามฺหิอิจฺเจเต อาเทสา เนว โหนฺติ.

由`ta`、`ima`等所成之形，`smā`、`smiṃ`等不作`mhā`、`mhi`等替换。

อสฺมา ฐานา ภยํ อุปฺปชฺชติ, อสฺมึ ฐาเน ภยํ ติฏฺฐติ, อสฺมา, อสฺมึ.

`Asmā ṭhānā bhayaṃ uppajjati`（怖畏从此处生起），`asmiṃ ṭhāne bhayaṃ tiṭṭhati`（怖畏在此处存续）。此即`asmā`、`asmiṃ`。

กตากาเรหีติ [Pg.79] กิมตฺถํ? ตมฺหา, ตมฺหิ, อิมมฺหา, อิมมฺหิ.

为何说“所成之形”？答曰：`tamhā`、`tamhi`、`imamhā`、`imamhi`。

๑๐๑, ๘๐. สุหิสฺวกาโร เอ.

101, 80. 于`su`、`hi`二格尾前，`a`音作`e`。

สุหิอิจฺเจเตสุ อกาโร เอตฺตมาปชฺชเต.

于`su`、`hi`二格尾前，`a`音变为`e`。

สพฺเพสุ, เยสุ, เตสุ, เกสุ, ปุริเสสุ, อิเมสุ, กุสเลสุ, ตุมฺเหสุ, อมฺเหสุ, สพฺเพหิ, เยหิ, เตหิ, เกหิ, ปุริเสหิ, อิเมหิ, กุสเลหิ, ตุมฺเหหิ, อมฺเหหิ.

`sabbesu`、`yesu`、`tesu`、`kesu`、`purisesu`、`imesu`、`kusalesu`、`tumhesu`、`amhesu`、`sabbehi`、`yehi`、`tehi`、`kehi`、`purisehi`、`imehi`、`kusalehi`、`tumhehi`、`amhehi`。

๑๐๒, ๒๐๒. สพฺพนามานํ นํมฺหิ จ.

102, 202. 一切代名，于`naṃ`格尾前亦然。

สพฺเพสํ สพฺพนามานํ อนฺโต อกาโร เอตฺตมาปชฺชเต นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

一切代名之末`a`音，于`naṃ`格尾前，变为`e`。

สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ, เยสํ, เยสานํ, เตสํ, เตสานํ, อิเมสํ, อิเมสานํ, เกสํ, เกสานํ, อิตเรสํ, อิตเรสานํ, กตเมสํ, กตเมสานํ. สพฺพนามานมิติ กิมตฺถํ? พุทฺธานํ ภควนฺตานํ อาจิณฺณสมาจิณฺโณ.

`sabbesaṃ`、`sabbesānaṃ`、`yesaṃ`、`yesānaṃ`、`tesaṃ`、`tesānaṃ`、`imesaṃ`、`imesānaṃ`、`kesaṃ`、`kesānaṃ`、`itaresaṃ`、`itaresānaṃ`、`katamesaṃ`、`katamesānaṃ`。为何说“一切代名”？答曰：（为排除）`Buddhānaṃ bhagavantānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo`（诸佛世尊所常行者）。

อกาโรติ กิมตฺถํ? อมูสํ, อมูสานํ.

为何说“`a`音”？答曰：`amūsaṃ`、`amūsānaṃ`。

นํมฺหีติ กิมตฺถํ? สพฺเพ, อิเม.

为何要限定“在`naṃ`前”？（例如：）`Sabbe`、`ime`。

จคฺคหณ มนุกฑฺฒนตฺถํ.

采用`ca`（“以及”）一词是为了连接（前一规则的效力）。

๑๐๓, ๗๙. อโต [Pg.80] เนน.

103, 79. 在`a`音后，`nā`作`ena`。

ตสฺมา อการโต นาวจนสฺส เอนาเทโส โหติ.

因此，在`a`音之后，`nā`这个格位后缀被替代为`ena`。

สพฺเพน, เยน, เตน, เกน, อเนน, ปุริเสน, รูเปน.

`Sabbena`（以一切）、`yena`（以其）、`tena`（以彼）、`kena`（以何）、`anena`（以此）、`purisena`（以人）、`rūpena`（以色）。

อโตติ กิมตฺถํ? มุนินา, อมุนา, ภิกฺขุนา.

为何要限定“在`a`之后”？（例如：）`Muninā`、`amunā`、`bhikkhunā`。

นาติ กิมตฺถํ? ตสฺมา.

为何要限定“`nā`”？（例如：）`Tasmā`。

๑๐๔, ๖๖. โส.

104, 66. （在`a`后）`si`作`o`。

ตสฺมา อการโต สิวจนสฺส โอการาเทโส โหติ.

因此，在`a`音之后，`si`这个格位后缀被替代为`o`。

สพฺโพ, โย, โส, โก, อมุโก, ปุริโส.

`Sabbo`（一切）、`yo`（任何…的）、`so`（彼）、`ko`（谁）、`amuko`（某某）、`puriso`（人）。

สีติ กิมตฺถํ? ปุริสานํ.

为何要限定“`si`”？（例如：）`Purisānaṃ`。

อโตติ กิมตฺถํ? สยมฺภู.

为何要限定“在`a`之后”？（例如：）`Sayambhū`（自生者）。

๑๐๕, ๐. โส วา.

105, 0. `nā`或作`so`。

ตสฺมา อการโต นาวจนสฺส โสอาเทโส โหติ วา.

因此，在`a`音之后，`nā`这个格位后缀被有选择地替代为`so`。

อตฺถโส ธมฺมํ ชานาติ, พฺยญฺชนโส อตฺถํ ชานาติ, อกฺขรโส, สุตฺตโส, ปทโส, ยสโส. อุปายโส, สพฺพโส, ถามโส, ฐานโส.

他依义而知法，依文而知义；以及`akkharaso`（逐字地）、`suttaso`（逐经地）、`padaso`（逐词地）、`yasaso`（因名声）。`Upāyaso`（依方便）、`sabbaso`（全面地）、`thāmaso`（依力量）、`ṭhānaso`（依处所）。

วาติ [Pg.81] กิมตฺถํ? ปาเทน วา ปาทารเหน วา อติเรกปาเทน วา โย ภิกฺขุ เถยฺยจิตฺเตน ปรสฺส ภณฺฑํ คณฺหาติ, โส ภิกฺขุ ปาราชิโก โหติ อสํวาโส.

为何说“有选择地”？（因为也有`ena`的形式，例如：）若有比丘，以盗心取他人之物，值一足、或值一足之物、或值一足以上，彼比丘则犯波罗夷罪，不可共住。

๑๐๖, ๓๑๓. ทีโฆเรหิ.

106, 313. 从`dīgha`和`ora`。

ทีฆโอรอิจฺเจเตหิ สฺมาวจนสฺส โสอาเทโส โหติ วา.

在`dīgha`和`ora`这两个词之后，`smā`这个格位后缀被有选择地替代为`so`。

ทีฆโส, โอรโส, ทีฆมฺหา, โอรมฺหา.

`Dīghaso`、`oraso`、`dīghamhā`、`oramhā`。

ทีโฆเรหิติ กิมตฺถํ? สรมฺหา, วจนมฺหา.

为何要限定“`dīgha`和`ora`”？（例如：）`Saramhā`、`vacanamhā`。

๑๐๗, ๖๙. สพฺพโยนีนมาเอ.

107, 69. 对所有`yo`格，（替代为）`ā`和`e`。

ตสฺมา อการโต สพฺเพสํ โยนีนํอาเอ อาเทสา โหนฺติ วา ยถาสงฺขฺยํ.

因此，在`a`音之后，所有的`yo`格位后缀，依其次第，被有选择地替代为`ā`和`e`。

ปุริสา, ปุริเส, รูปา, รูเป.

`Purisā`（诸人，主格）、`purise`（诸人，宾格）、`rūpā`（诸色，主格）、`rūpe`（诸色，宾格）。

วาติ กิมตฺถํ? อคฺคโย, มุนโย, อิสโย.

为何说“有选择地”？（例如：）`Aggayo`、`munayo`、`isayo`。

โยนีนนฺติ กิมตฺถํ? ปุริสสฺส, รูปสฺส.

为何要限定“`yo`格”？（例如：）`Purisassa`、`rūpassa`。

อการโตติ กิมตฺถํ? ทณฺฑิโน, อฏฺฐีนิ, อคฺคี ปชฺชลนฺติ, มุนี จรนฺติ.

为何要限定“在`a`音之后”？（例如：）`Daṇḍino`、`aṭṭhīni`、`aggī pajjalanti`（火焰燃烧）、`munī caranti`（牟尼行走）。

๑๐๘, ๙๐. สฺมาสฺมึนํวา.

108, 90. `smā`和`smiṃ`或（被替代）。

ตสฺมา อการโต สพฺเพสํ สฺมาสฺมึอิจฺเจเตสํ อา เอ อาเทสา โหนฺติ วา ยถาสงฺขฺยํ.

因此，在`a`音之后，`smā`和`smiṃ`这两个格位后缀，依其次第，被有选择地替代为`ā`和`e`。

ปุริสา[Pg.82], ปุริสสฺมา, ปุริเส, ปุริสสฺมึ.

`Purisā`、`purisasmā`（从人）；`purise`、`purisasmiṃ`（在人中）。

อการโตติ กิมตฺถํ? ทณฺฑินา, ทณฺฑิสฺมึ, ภิกฺขุนา, ภิกฺขุสฺมึ.

为何要限定“在`a`音之后”？（例如：）`Daṇḍinā`、`daṇḍismiṃ`、`bhikkhunā`、`bhikkhusmiṃ`。

๑๐๙, ๓๐๔. อาย จตุตฺเถกวจนสฺสตุ.

109, 304. Āya为第四格单数格尾之替换式。

ตสฺมา อการโต จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทโส โหติ วา.

是故，于a字尾词，第四格单数格尾可选择性地替换为āya。

อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ โลเก อุปฺปชฺชติ.

为诸天与人之义利、利益和安乐，佛陀出现于世。

อโตติ กิมตฺถํ? อิสิสฺส.

为何言“从a[-词干]”？[例如：]isissa（仙人之）。

จตุตฺถีติ กิมตฺถํ? ปุริสสฺส มุขํ.

为何言“第四格”？[例如：]purisassa mukhaṃ（人之脸）。

เอกวจนสฺเสติ กิมตฺถํ? ปุริสานํ ททาติ.

为何言“单数”？[例如：]purisānaṃ dadāti（他施与众人）。

วาติ กิมตฺถํ? ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา.

为何言“或”？[例如：]dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā（他是沙门或婆罗门的布施者）。

ตุคฺคหเณนตฺถญฺจ โหติ. อตฺถตฺถํ, หิตตฺถํ, สุขตฺถํ.

由[经中]tu字，亦有此义：atthatthaṃ（为义利故），hitatthaṃ（为利益故），sukhatthaṃ（为安乐故）。

๑๑๐, ๒๐๑. ตโย เนว จ สพฺพนาเมหิ.

110, 201. 于一切代词，此三者绝不适用。

เตหิ สพฺพนาเมหิ อการนฺเตหิ สฺมาสฺมึ สอิจฺเจเตสํ ตโย อา เอ อายาเทสา เนว โหนฺติ.

于彼等a字尾之代词，smā、smiṃ、sa等格尾绝不作ā、e、āya此三替换。

สพฺพสฺมา[Pg.83], สพฺพสฺมึ, สพฺพสฺส. ยสฺมา, ยสฺมึ, ยสฺส. ตสฺมา, ตสฺมึ, ตสฺส. กสฺมา, กสฺมึ, กสฺส. อิมสฺมา, อิมสฺมึ, อิมสฺส.

Sabbasmā（从一切），sabbasmiṃ（于一切中），sabbassa（一切的）。Yasmā（从何者），yasmiṃ（于何者中），yassa（何者的）。Tasmā（从彼），tasmiṃ（于彼中），tassa（彼的）。Kasmā（从谁），kasmiṃ（于谁中），kassa（谁的）。Imasmā（从此），imasmiṃ（于此中），imassa（此的）。

สพฺพนาเมหีติ กิมตฺถํ? ปาปา, ปาเป, ปาปาย.

为何言“于代词”？[例如，名词pāpa（恶）则有：]pāpā, pāpe, pāpāya。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

[经中]ca字，用以承接前文。

๑๑๑, ๑๗๙. ฆโต นาทีนํ.

111, 179. nādī等词之Gha组格位。

ตสฺมา ฆโต นาทีนเมกวจนานํ วิภตฺติคณานํ อายาเทโส โหติ.

是故，nādī等词之后，Gha组单数格尾替换为āya。

กญฺญาย กตํ กมฺมํ, กญฺญาย ทียเต, กญฺญาย นิสฺสฏํ วตฺถํ. กญฺญาย ปริคฺคโห, กญฺญาย ปติฏฺฐิตํ สีลํ.

Kaññāya kataṃ kammaṃ（少女所造之业），kaññāya dīyate（给予少女），kaññāya nissaṭaṃ vatthaṃ（少女所舍之衣），kaññāya pariggaho（少女的所有物），kaññāya patiṭṭhitaṃ sīlaṃ（少女所安住之戒）。

ฆโตติ กิมตฺถํ? รตฺติยา, อิตฺถิยา, เธนุยา, วธุยา.

为何言“Gha组”？[此为排除]rattiyā（夜），itthiyā（女），dhenuyā（母牛），vadhuyā（新妇）。

นาทีนมิติ กิมตฺถํ? กญฺญํ ปสฺสติ, วิชฺชํ, วีณํ, คงฺคํ.

为何言“nādī等”？[例如，于其他格：]Kaññaṃ passati（他看见少女），vijjaṃ（明），vīṇaṃ（琴），gaṅgaṃ（恒河）。

เอกวจนานมิติ กิมตฺถํ? สพฺพาสุ, ยาสุ, ตาสุ, กาสุ, อิมาสุ, ปภาสุ.

为何言“单数”？[例如，于复数：]sabbāsu, yāsu, tāsu, kāsu, imāsu, pabhāsu。

๑๑๒, ๑๘๓. ปโต ยา.

112, 183. Pa组之后为yā。

ตสฺมา ปโต นาทีนเมกวจนานํ วิภตฺติคณานํ ยาอาเทโส โหติ.

是故，于nādī等词类中，Pa组词之单数格尾替换为yā。

รตฺติยา[Pg.84], อิตฺถิยา, เทวิยา, เธนุยา, ยาคุยา, วธุยา.

Rattiyā（夜），itthiyā（女），deviyā（天女），dhenuyā（母牛），yāguyā（粥），vadhuyā（新妇）。

นาทีนมิติ กิมตฺถํ? รตฺตี, รตฺตึ, อิตฺถี, อิตฺถึ.

为何言“nādī等”？[例如，于其他格：]rattī（夜），rattiṃ（夜[宾格]），itthī（女），itthiṃ（女[宾格]）。

ปโตติ กิมตฺถํ? กญฺญาย, วีณาย, คงฺคาย, ปภาย, โสภาย.

为何言“Pa组”？[此为排除]kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, pabhāya, sobhāya。

เอกวจนานมิติ กิมตฺถํ? รตฺตีนํ, อิตฺถีนํ.

为何言“单数”？[例如，于复数：]rattīnaṃ（诸夜之），itthīnaṃ（诸女之）。

๑๑๓, ๑๓๒. สขโต คสฺเส วา.

113, 132. sakha之后，呼格单数格尾可为e。

ตสฺมา สขโต คสฺส อการ อาการ อิการ อีการ เอการาเทสา โหนฺติ วา.

是故，sakha之后，呼格单数格尾可选择性地替换为a, ā, i, ī, e。

โภ สข, โภ สขา, โภ สขิ, โภ สขี, โภ สเข.

Bho sakha（朋友啊）, bho sakhā, bho sakhi, bho sakhī, bho sakhe。

๑๑๔, ๑๗๘. ฆเต จ.

114, 178. Gha组亦然。

ตสฺมา ฆโต คสฺส เอการาเทโส โหติ.

是故，Gha组之后，呼格单数格尾替换为e。

โภติ อยฺเย, โภติ กญฺเญ, โภติ ขราทิเย.

尊贵的女士啊，少女啊，Kharādiya啊。

จคฺคหณมวธารณตฺถํ, สนฺนิฏฺฐานํ.

ca字用于限定，此为定论。

๑๑๕, ๑๘๑. น อมฺมาทิโต.

115, 181. 不用于ammā等词。

ตโต อมฺมาทิโต คสฺส เอการตฺตํ น โหติ.

因此，对于ammā等词，其呼格单数语尾ga不转为e。

โภติ [Pg.85] อมฺมา, โภติ อนฺนา, โภติ อมฺพา, โภติ ตาตา.

尊贵的母亲啊，尊贵的母亲啊，尊贵的母亲啊，尊贵的父亲啊。

อมฺมาทิโตติ กิมตฺถํ? โภติ กญฺเญ.

为何说“ammā等词”？例如：尊贵的少女啊。

๑๑๖, ๑๕๗. อกตรสฺสา ลโต ยฺวาลปนสฺส เวโว.

116, 157. 于短u后，呼格语尾yo转为ve或vo。

ตสฺมา อกตรสฺสา ลโต ยฺวาลปนสฺส เวโวอาเทสา โหนฺติ.

因此，于短u后，呼格语尾yo替换为ve或vo。

ภิกฺขเว, ภิกฺขโว, เหตเว, เหตโว.

比丘们啊(bhikkhave, bhikkhavo)，因缘们啊(hetave, hetavo)。

อกตรสฺสาติ กิมตฺถํ? สยมฺภุโว.

为何说“短u”？例如：诸自觉者(sayambhuvo)。

ลโตติ กิมตฺถํ? นาคิโย, เธนุโย, ยาคุโย.

为何说“于u后”？例如：诸母龙(nāgiyo)，诸母牛(dhenuyo)，诸米粥(yāguyo)。

อาลปนสฺเสติ กิมตฺถํ? เต เหตโว, เต ภิกฺขโว.

为何说“呼格”？例如：那些因缘(te hetavo)，那些比丘(te bhikkhavo)。

๑๑๗, ๑๒๔. ฌลโต สสฺสโน วา.

117, 124. 于jhala后，ssa或作no。

ตสฺมา ฌลโต สสฺส วิภตฺติสฺส โน อาเทโส โหติ วา.

因此，于jhala后，语尾ssa或替换为no。

อคฺคิโน, อคฺคิสฺส, สขิโน, สขิสฺส, ทณฺฑิโน, ทณฺฑิสฺส, ภิกฺขุโน, ภิกฺขุสฺส, สยมฺภุโน, สยมฺภุสฺส.

火的(aggino, aggissa)；朋友的(sakhino, sakhissa)；持杖者的(daṇḍino, daṇḍissa)；比丘的(bhikkhuno, bhikkhussa)；自觉者的(sayambhuno, sayambhussa)。

สสฺเสติ กิมตฺถํ? อิสินา, ภิกฺขุนา.

为何说“ssa”？例如：以仙人(isinā)，以比丘(bhikkhunā)。

ฌลโตติ กิมตฺถํ? ปุริสสฺส.

为何说“于jhala后”？例如：男子的(purisassa)。

๑๑๘, ๑๔๖. ฆปโต [Pg.86] จ โยนํ โลโป.

118, 146. 于ghapa后，yo亦省略。

เตหิ ฆปฌลอิจฺเจเตหิ โยนํ โลโป โหติ วา.

于ghapa与jhala后，yo或省略。

กญฺญา, กญฺญาโย. รตฺตี, รตฺติโย, อิตฺถี, อิตฺถิโย, ยาคู, ยาคุโย, วธู, วธุโย. อคฺคี, อคฺคโย. ภิกฺขู, ภิกฺขโว. สยมฺภู, สยมฺภุโว. อฏฺฐี, อฏฺฐีนิ, อายู, อายูนิ.

诸少女(kaññā, kaññāyo)；诸夜(rattī, rattiyo)；诸女人(itthī, itthiyo)；诸米粥(yāgū, yāguyo)；诸新妇(vadhū, vadhuyo)；诸火(aggī, aggayo)；诸比丘(bhikkhū, bhikkhavo)；诸自觉者(sayambhū, sayambhuvo)；诸骨(aṭṭhī, aṭṭhīni)；诸寿(āyū, āyūni)。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

ca字用于承前。

๑๑๙, ๑๕๕. ลโต โวกาโร จ.

119, 155. 于la后，yo亦作vo。

ตสฺมา ลโต โยนํ โวกาโร โหติ วา.

因此，于la后，yo或作vo。

ภิกฺขโว, ภิกฺขู, สยมฺภุโว, สยมฺภู.

诸比丘(bhikkhavo, bhikkhū)；诸自觉者(sayambhuvo, sayambhū)。

การคฺคหณํ กิมตฺถํ? โยนํ โน จ โหติ. ชนฺตุโน.

为何使用kāra？是为了yo不作no。例如：众生之(jantuno)。

จคฺคหณมวธารณตฺถํ, อมู ปุริสา ติฏฺฐนฺติ, อมู ปุริเส ปสฺสถ.

ca字用于限定。例如：那些男子站立着(amū purisā tiṭṭhanti)，你们看见那些男子(amū purise passatha)。

อิติ นามกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

名词篇第一章竟。

ทุติยกณฺฑ

第二章

๑๒๐, ๒๔๓. อมฺหสฺส มมํ สปิภตฺติสฺส เส.

120, 243. 于se后，amha连同语尾替换为mamaṃ。

สพฺพสฺเสว อมฺหสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส มมํ อาเทโส โหติ เส วิภตฺติมฺหิ.

当语尾为se时，整个amha词连同其语尾替换为mamaṃ。

มมํ [Pg.87] ทียเต ปุริเสน, มมํ ปริคฺคโห.

为男人所给予我；我的所有物。

๑๒๑, ๒๓๓. มยํ โยมฺหิ ปฐเม.

121, 233. 于第一格yo，（amha）作mayaṃ。

สพฺพสฺเสว อมฺหสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส มยํอาเทโส โหติ โยมฺหิ ปฐเม.

于第一格yo，整个amha词连同其格尾被替换为mayaṃ。

มยํ คจฺฉาม, มยํ เทม.

我们去，我们给。

อมฺหสฺเสติ กิมตฺถํ? ปุริสา ติฏฺฐนฺติ.

为何是“amhassa”？（例：）诸人站立。

โยมฺหีติ กิมตฺถํ? อหํ คจฺฉามิ.

为何是“yomhi”？（例：）我去。

ปฐเมติ กิมตฺถํ? อมฺหากํ ปสฺสสิ ตฺวํ.

为何是“第一格”？（例：）你看见我们。

๑๒๒, ๙๙. นฺตุสฺส นฺโต.

122, 99. ntussa作nto。

สพฺพสฺเสว นฺตุปจฺจยสฺส สวิภตฺติสฺส นฺโตอาเทโส โหติ โยมฺหิ ปฐเม.

于第一格yo，整个ntu后缀连同其格尾被替换为nto。

คุณวนฺโต ติฏฺฐนฺติ.

有德者们站立。

นฺตุสฺเสติ กิมตฺถํ? สพฺเพ สตฺตา คจฺฉนฺติ.

为何是“ntussa”？（例：）一切众生行走。

ปฐเมติ กิมตฺถํ? คุณวนฺเต ปสฺสนฺติ ชนา.

为何是“第一格”？（例：）人们看见有德者们。

๑๒๓, ๑๐๓. นฺตสฺส เส วา.

123, 103. 于sa格，ntu或作nta。

สพฺพสฺเสว นฺตุปจฺจยสฺส สวิภตฺติสฺส นฺตสฺสาเทโส โหติ วา เส วิภตฺติมฺหิ.

于sa格，整个ntu后缀连同其格尾或被替换为nta。

สีลวนฺตสฺส ฌายิโน, สีลวโต ฌายิโน วา.

sīlavantassa jhāyino，或sīlavato jhāyino（具戒禅修者的）。

เสติ กิมตฺถํ? สีลวา ติฏฺฐติ.

为何是“se”？（例：）具戒者站立。

๑๒๔, ๙๘. อา [Pg.88] สิมฺหิ.

124, 98. 于si格，（ntu）作ā。

สพฺพสฺเสวนฺตุปจฺจยสฺส สวิภตฺติสฺส อาอาเทโส โหติ สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于si格，整个ntu后缀连同其格尾被替换为ā。

คุณวา, ปญฺญวา, สีลวา, พลวา, ธนวา, มติมา, สติมา, ธิติมา.

guṇavā（有德者），paññavā（有慧者），sīlavā（具戒者），balavā（有力者），dhanavā（有财者），matimā（有智者），satimā（具念者），dhitimā（有决意者）。

นฺตุสฺเสติ กิมตฺถํ? ปุริโส ติฏฺฐติ.

为何是“ntussa”？（例：）人站立。

สิมฺหีติ กิมตฺถํ? สีลวนฺโต ติฏฺฐนฺติ.

为何是“simhi”？（例：）有德者们站立。

๑๒๕, ๑๙๘. อํ นปุํสเก.

125, 198. 于中性，（ntu）作aṃ。

สพฺพสฺเสว นฺตุปจฺจยสฺส สวิภตฺติสฺส อํอาเทโส โหติ สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ นปุํสเก วตฺตมานสฺส.

当用于中性时，于si格，整个ntu后缀连同其格尾被替换为aṃ。

คุณวํ จิตฺตํ ติฏฺฐติ, รุจิมํ ปุปฺผํ วิโรจติ.

有德之心安住，悦意之花闪耀。

สิมฺหิติ กิมตฺถํ? วณฺณวนฺตํ อคนฺธกํ วิรูฬฺหปุปฺผํ ปสฺสสิ ตฺวํ.

为何是“simhi”？（例：）你看见一朵色彩鲜艳、没有香气、已绽放的花。

๑๒๖, ๑๐๑. อวณฺณา จ เค.

126, 101. 于呼格，亦作a、vaṇṇā。

สพฺพสฺเสว นฺตุปจฺจยสฺส สวิภตฺติสฺส อํ อวณฺณา จ โหนฺติ เค ปเร.

于呼格（ge），整个ntu后缀连同其格尾变为aṃ、a或ā。

โภ คุณวํ, โภ คุณว, โภ คุณวา.

哦，有德者（bho guṇavaṃ）！哦，有德者（bho guṇava）！哦，有德者（bho guṇavā）！

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

ca的摄入是为了引入（前一规则的aṃ）。

๑๒๗, ๑๐๒. โต [Pg.89] ติ ตา ส สฺมึ นาสุ.

127, 102. 于sa、smiṃ、nā、su格，（ntu后缀）作to、ti、tā。

สพฺพสฺเสว นฺตุปจฺจยสฺส สวิภตฺติสฺส โตติตาอาเทสา โหนฺติ วา สสฺมึ นาอิจฺเจเตสุ ยถาสงฺขฺยํ.

所有以-ntu为后缀的词，连同其格语尾，于sa、smiṃ、nā诸格，可分别选择性地替换为to、ti、tā。

คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวติ, คุณวนฺตสฺมึ, คุณวตา, คุณวนฺเตน, สติมโต, สติมนฺตสฺส, สติมติ, สติมนฺตสฺมึ, สติมตา, สติมนฺเตน.

例如：guṇavato、guṇavantassa（有德者之，属格）；guṇavati、guṇavantasmiṃ（于有德者，依格）；guṇavatā、guṇavantena（以有德者，具格）。同样地，satimato、satimantassa（具念者之）；satimati、satimantasmiṃ（于具念者）；satimatā、satimantena（以具念者）。

เอเตสฺวีติ กิมตฺถํ? คุณวา. สติมา.

“于此等格”是为何义？例如：guṇavā（有德者）、satimā（具念者）。

๑๒๘, ๑๐๔. นํมฺหิ ตํ วา.

128, 104. 于naṃ格，可作taṃ。

สพฺพสฺเสว นฺตุปจฺจยสฺส สวิภตฺติสฺส ตํอาเทโส โหติ วา นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

所有以-ntu为后缀的词，连同其格语尾，于naṃ格，可选择性地替换为taṃ。

คุณวตํ, คุณวนฺตานํ, สติมตํ, สติมนฺตานํ.

例如：guṇavataṃ、guṇavantānaṃ（有德者们之）；satimataṃ、satimantānaṃ（具念者们之）。

นํมฺหีติ กิมตฺถํ? คุณวนฺโต ติฏฺฐนฺติ, สติมนฺโต ติฏฺฐนฺติ.

“于naṃ格”是为何义？例如：Guṇavanto tiṭṭhanti（有德者们站立），satimanto tiṭṭhanti（具念者们站立）。

๑๒๙, ๒๒๒. อิมสฺสิทมํสิสุ นปุํสเก.

129, 222. 于中性，ima于aṃ、si格作idaṃ。

สพฺพสฺเสว อิมสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส อิทํอาเทโส โหติ วา อํสิสุ นปุํสเก วตฺตมานสฺส.

整个ima（此）词，连同其格语尾，当用于中性且于aṃ、si格时，可选择性地替换为idaṃ。

อิทํ จิตฺตํ ปสฺสสิ, อิทํ จิตฺตํ ติฏฺฐติ, อิมํ จิตฺตํ ปสฺสสิ. อิมํ จิตฺตํ ติฏฺฐติ.

例如：idaṃ cittaṃ passasi（你看见此心），idaṃ cittaṃ tiṭṭhati（此心安住）；imaṃ cittaṃ passasi（你看见此心），imaṃ cittaṃ tiṭṭhati（此心安住）。

นถุํสเกติ [Pg.90] กิมตฺถํ? อิมํ ปุริสํ ปสฺสสิ. อยํ ปุริโส ติฏฺฐติ.

“于中性”是为何义？例如：Imaṃ purisaṃ passasi（你看见此男子），Ayaṃ puriso tiṭṭhati（此男子站立）。

๑๓๘, ๒๒๕. อมุสฺสาทุํ.

138, 225. amu作aduṃ。

สพฺพสฺเสว อมุสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส อทุํอาเทโส โหติ อํสิสุ นปุํสเก วตฺตมานสฺส.

整个amu（彼）词，连同其格语尾，当用于中性且于aṃ、si格时，替换为aduṃ。

อทุํ ปุปฺผํ ปสฺสสิ, อทุํ ปุปฺผํ วิโรจติ.

例如：Aduṃ pupphaṃ passasi（你看见那朵花），aduṃ pupphaṃ virocati（那朵花闪耀）。

นปุํสเกติ กิมตฺถํ? อมุํ ราชานํ ปสฺสสิ, อสุ ราชา ติฏฺฐติ.

“于中性”是为何义？例如：Amuṃ rājānaṃ passasi（你看见那位国王），asu rājā tiṭṭhati（那位国王站立）。

๑๓๑, ๐. อิตฺถิปุมนปุํสกสงฺขฺยํ.

131, 0. 性与数。

‘‘อิตฺถิปุมนปุํสกสงฺขฺยํ’’ อิจฺเจตํ อธิการตฺถํ เวทิตพฺพํ.

“Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ”（性与数），此应知为标题句。

๑๓๒, ๒๒๘. โยสุ ทฺวินฺนํ ทฺเว จ.

132, 228. 于yo格，dvi作dve等。

ทฺวินฺนํ สงฺขฺยานํ อิตฺถิปุมนปุํสเก วตฺตมานานํ สวิภตฺตีนํ ทฺเว โหติ โยอิจฺเจเตสุ.

数词dvi（二），连同其格语尾，当用于阴、阳、中性，于yo格时，变为dve。

ทฺเว อิตฺถิโย, ทฺเว ธมฺมา. ทฺเว รูปานิ.

例如：Dve itthiyo（二位女性），dve dhammā（二法），dve rūpāni（二色）。

โยสฺวีติ กิมตฺถํ? ทฺวีสุ.

“于yo格”是为何义？例如：dvīsu（于二者中）。

จคฺคหเณน ทุเว ทฺวย อุภ อุภย ทุวิ จ โหนฺติ โยนาอนมิจฺเจเตสุ. ทุเว สมณา. ทุเว พฺราหฺมณา[Pg.91], ทุเว ชนา, ทฺวเยน, ทฺวยํ, อุภินฺนํ, อุภเยสํ ทุวินฺนํ.

由取“ca”故，于yo、nā、ānaṃ等格，亦可作duve、dvaya、ubha、ubhaya、duvi。例如：duve samaṇā（二沙门），duve brāhmaṇā（二婆罗门），duve janā（二人），dvayena（以二），dvayaṃ（一对），ubhinnaṃ（二者之），ubhayesaṃ（双方之），duvinnaṃ（二者之）。

๑๓๓, ๒๓๐. ติ จตุนฺนํ ติสฺโส จตสฺโส ตโย จตฺตาโร ตีณิ จตฺตาริ.

133, 230. ti与catu作tisso、catasso、tayo、cattāro、tīṇi、cattāri。

ติจตุนฺนํ สงฺขฺยานํ อิตฺถิปุมนปุํสเก วตฺตมานานํ สวิภตฺตีนํ ติสฺโส จตสฺโส ตโย จตฺตาโร ตีณิ จตฺตาริอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ โยอิจฺเจเตสุ.

数词ti（三）与catu（四），连同其格语尾，当用于阴、阳、中性，于yo格时，分别替换为tisso与catasso（阴性）、tayo与cattāro（阳性）、tīṇi与cattāri（中性）。

ติสฺโส เวทนา จตสฺโส ทิสา, ตโย ชนา, ชเน, จตฺตาโร ปุริสา, ปุริเส, ตีณิ อายตนานิ, จตฺตาริ อริยสจฺจานิ.

例如：tisso vedanā（三受），catasso disā（四方）；tayo janā或jane（三人），cattāro purisā或purise（四人）；tīṇi āyatanāni（三处），cattāri ariyasaccāni（四圣谛）。

โยสฺวีติ กิมตฺถํ? ตีสุ, จตูสุ.

“于yo格”是为何义？例如：tīsu（于三者中）、catūsu（于四者中）。

๑๓๔, ๒๕๑. ปญฺจาทีนมกาโร.

134, 251. 五等数词，末音作a。

ปญฺจาทีนํ สงฺขฺยานํ อิตฺถิปุมนปุํสเก วตฺตมานานํ สวิภตฺติสฺส อนฺตสฺส สรสฺส อกาโร โหติ โยอิจฺเจเตสุ.

五等数词，连同其格语尾，当用于阴、阳、中性，于yo格时，其末尾元音变为a。

ปญฺจ, ปญฺจ, ฉ, ฉ, สตฺต, สตฺต, อฏฺฐ, อฏฺฐ, นว, นว, ทส, ทส.

例如：pañca, pañca（五）；cha, cha（六）；satta, satta（七）；aṭṭha, aṭṭha（八）；nava, nava（九）；dasa, dasa（十）。

ปญฺจาทีนมิติ กิมตฺถํ? ทฺเว, ตโย.

“五等数词”是为何义？是为了排除dve（二）、tayo（三）。

๑๓๕, ๑๑๘. ราชสฺส [Pg.92] รญฺโญ ราชิโน เส.

135, 118. 于属格单数(se)后，(rāja)作rañño、rājino。

สพฺพสฺเสว ราชสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺโญ ราชิโนอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ เส วิภตฺติมฺหิ.

整个带格位的rāja词，于属格单数格位(se)后，替代为rañño与rājino。

รญฺโญ, ราชิโน.

（例如：）rañño、rājino。

เสติ กิมตฺถํ? รญฺญา.

为何说“于se后”？（为了排除其他格，）例如：raññā。

๑๓๖, ๑๑๙. รญฺญํ นํมฺหิ วา.

136, 119. 于属格复数(naṃ)后，(rāja)或作raññaṃ。

สพฺพสฺเสว ราชสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺญํอาเทโส โหติ วา นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

整个带格位的rāja词，于属格复数格位(naṃ)后，或替代为raññaṃ。

รญฺญํ, ราชูนํ อิทํ รฏฺฐํ.

（例如：）Raññaṃ, rājūnaṃ idaṃ raṭṭhaṃ（此乃诸王之国）。

๑๓๗, ๑๑๖. นามฺหิรญฺญา วา.

137, 116. 于工具格单数(nā)后，(rāja)或作raññā。

สพฺพสฺเสว ราชสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺญาอาเทโส โหติ วา นามฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

整个带格位的rāja词，于工具格单数格位(nā)后，或替代为raññā。

เตน รญฺญา กตํ. ราเชน วา กตํ.

（例如：）Tena raññā kataṃ（为彼王所作）。Rājena vā kataṃ（或为王所作）。

นามฺหีติ กิมตฺถํ? รญฺโญ สนฺตกํ.

为何说“于nā后”？（为了排除其他格，）例如：Rañño santakaṃ（国王的财产）。

๑๓๘, ๑๒๑. สฺมึมฺหิ รญฺเญ ราชินิ.

138, 121. 于方位格单数(smiṃ, mhi)后，(rāja)作raññe、rājini。

สพฺพสฺเสว ราชสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺเญราชินิอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ สฺมึมฺหิวิภตฺติมฺหิ.

整个带格位的rāja词，于方位格单数格位(smiṃ, mhi)后，替代为raññe与rājini。

รญฺเญ, ราชินิ สีลํ ติฏฺฐติ.

（例如：）Raññe, rājini sīlaṃ tiṭṭhati（戒安住于王）。

๑๓๙, ๒๔๕. ตุมฺหากํ [Pg.93] ตยิมยิ.

139, 245. 于方位格单数后，(tumha、amha)作tayi、mayi。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺห สทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตยิ มยิอิจฺเจเต อาเทโส โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ สฺมึมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

带格位的tumha与amha二词，于方位格单数格位(smiṃ, mhi)后，依次替代为tayi与mayi。

ตยิ, มยิ.

（例如：）tayi（于汝），mayi（于我）。

สฺมึมฺหีติ กิมตฺถํ? ตฺวํ ภวสิ, อหํ ภวามิ.

为何说“于smiṃ, mhi后”？（为了排除其他格，）例如：Tvaṃ bhavasi（汝是），ahaṃ bhavāmi（我是）。

๑๔๐, ๒๓๒. ตฺวมหํ สิมฺหิ จ.

140, 232. 于主格单数(si)后，(tumha、amha)亦作tvaṃ、ahaṃ。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตฺวํ อหํอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

带格位的tumha与amha二词，于主格单数格位(si)后，依次替代为tvaṃ与ahaṃ。

ตฺวํ, อหํ.

（例如：）tvaṃ（汝），ahaṃ（我）。

สิมฺหิติ กิมตฺถํ? ตยิ, มยิ.

为何说“于si后”？（为了排除其他格，）例如：tayi（于汝），mayi（于我）。

จคฺคหเณน ตุวํ จ โหติ. ตุวํ สตฺถา.

由取“ca”故，亦作tuvaṃ。例如：Tuvaṃ satthā（汝是导师）。

๑๔๑, ๒๔๑. ตว มมเส.

141, 241. 于属格单数(se)后，(tumha、amha)作tava、mama。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตวมมอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ เส วิภตฺติมฺหิ.

带格位的tumha与amha二词，于属格单数格位(se)后，依次替代为tava与mama。

ตว, มม.

（例如：）tava（汝之），mama（我之）。

เสติ กิมตฺถํ? ตยิ, มยิ.

为何说“于se后”？（为了排除其他格，）例如：tayi（于汝），mayi（于我）。

๑๔๒, ๒๔๒. ตุยฺหํ [Pg.94] มยฺหญฺจ.

142, 242. 于属格单数后，(tumha、amha)亦作tuyhaṃ、mayhaṃ。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตุยฺหํ มยฺหํอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ เส วิภตฺติมฺหิ.

带格位的tumha与amha二词，于属格单数格位(se)后，依次替代为tuyhaṃ与mayhaṃ。

ตุยฺหํ, มยฺหํ ธนํ ทียเต.

（例如：）Tuyhaṃ, mayhaṃ dhanaṃ dīyate（财富被给予汝/我）。

เสติ กิมตฺถํ? ตยา, มยา.

为何说“于se”？（是为了排除其他格，）如：tayā（由你），mayā（由我）。

๑๔๓, ๒๓๕. ตํ มมํมฺหิ.

143, 235. 于aṃ（第二格单数）中，（tumha、amha分别）成taṃ、maṃ。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตํ มอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ อํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

对于所有带语尾的tumha与amha词，当语尾为aṃ（第二格单数）时，依序替换为taṃ与maṃ。

ตํ, มํ.

例如：taṃ（你），maṃ（我）。

อํมฺหีติ กิมตฺถํ? ตยา มยา.

为何说“于aṃ（第二格单数）中”？（是为了排除其他格，）如：tayā（由你），mayā（由我）。

๑๔๔, ๒๓๔. ตวํ มมญฺจ นวา.

144, 234. （于第二格单数中，tumha、amha）亦或成tavaṃ、mamaṃ。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตวํ มมํอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ นวา ยถาสงฺขฺยํ อํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

对于所有带语尾的tumha与amha词，当语尾为aṃ（第二格单数）时，亦或依序替换为tavaṃ与mamaṃ。

ตวํ, มมํ ปสฺสติ.

例如：Tavaṃ passati（他看见你），mamaṃ passati（他看见我）。

นวาติ กิมตฺถํ? ตํ, มํ ปสฺสติ.

为何说“或”(navā)？（是为了说明前一规则的形式亦可使用，）如：Taṃ passati（他看见你），maṃ passati（他看见我）。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

（规则中的）ca字是为了承接前一规则。

๑๔๕, ๒๓๘. นามฺหี ตยา มยา.

145, 238. 于nā（第三格单数）中，（tumha、amha分别）成tayā、mayā。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตยา มยาอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ นามฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

对于所有带语尾的tumha与amha词，当语尾为nā（第三格单数）时，依序替换为tayā与mayā。

ตยา[Pg.95], มยา กตํ.

例如：tayā kataṃ（由你所做），mayā kataṃ（由我所做）。

นามฺหิติ กิมตฺถํ? ตุมฺเหหิ, อมฺเหหิ.

为何说“于nā中”？（是为了排除复数，）如：tumhehi（由你们），amhehi（由我们）。

๑๔๖, ๒๓๖. ตุมฺหสฺส ตุวํ ตฺวมํมฺหิ.

146, 236. 于aṃ（第二格单数）中，tumha成tuvaṃ、tvaṃ。

สพฺพสฺส ตุมฺหสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส ตุวํ ตฺวํ อิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ อํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

对于所有带语尾的tumha词，当语尾为aṃ（第二格单数）时，替换为tuvaṃ与tvaṃ。

กลิงฺครสฺส ตุวํ มญฺเญ, กฏฺฐสฺส ตฺวํ มญฺเญ.

例如：kaliṅgarassa tuvaṃ maññe（我认为你是朽木），kaṭṭhassa tvaṃ maññe（我认为你是木头）。

๑๔๗, ๒๔๖. ปทโต ทุติยา จตุตฺถี ฉฏฺฐีสุ โวโน.

147, 246. 于词之后，于第二、第四、第六格复数中，（tumha、amha）成vo、no。

สพฺเพสํ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ยทา ปทสฺมา ปเรสํ โว โนอาเทสา โหนฺติ นวา ยถาสงฺขฺยํ ทุติยา จตุตฺถีฉฏฺฐีอิจฺเจเตสุ พหุวจเนสุ.

对于所有带语尾的tumha与amha词，当位于一词之后时，于第二、第四、第六格的复数中，或依序替换为vo与no。

ปหาย โว ภิกฺขเว คมิสฺสามิ, มา โน อชฺช วิกนฺตึสุ, รญฺโญ สูทา มหานเส, เอวํ ทุติยตฺเถ.

“诸比丘，我将舍离你们(vo)而去。”“愿国王御厨今日不要宰割我们(no)。”此为第二格义。

ธมฺมํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, สํวิภเชถ โน รชฺเชน, เอวํ จตุตฺถฺยตฺเถ.

“诸比丘，我将为你们(vo)说法。”“请将王国分给我们(no)。”此为第四格义。

ตุฏฺโฐสฺมิ โว ภิกฺขเว ปกติยา, สตฺถา โน ภควา อนุปฺปตฺโต, เอวํ ฉฏฺฐฺยตฺเถ.

“诸比丘，我因你们(vo)的本性而喜悦。”“我们的(no)导师，世尊，已经抵达。”此为第六格义。

นวาติ [Pg.96] กิมตฺถํ? เอโส อมฺหากํ สตฺถา.

为何说“或”(navā)？（是为了说明亦可使用完整形式，）如：Eso amhākaṃ satthā（这位是我们的导师）。

ตุมฺหมฺหากมิติ กิมตฺถํ? เอเต อิสโย ปสฺสสิ.

为何要（限定）“tumha与amha”？（是为了排除其他代词，）如：Ete isayo passasi（你看见这些仙人）。

ปทโตติ กิมตฺถํ? ตุมฺหากํ สตฺถา.

为何说“于词之后”(padato)？（是为了说明在句首时，须用完整形式，）如：Tumhākaṃ satthā（你们的导师）。

เอเตสฺวีติ กิมตฺถํ? คจฺฉถ ตุมฺเห.

为何说“于这些格中”(etesu)？（是为了排除其他格，）如主格：Gacchatha tumhe（你们去）。

๑๔๘, ๒๔๗. เตเมกวจเนสุ จ.

148, 247. 于（前述诸格的）单数中，亦成te、me。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ยทา ปทสฺมา ปเรสํ เต เม อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ จตุตฺถีฉฏฺฐีอิจฺเจเตสุ เอกวจเนสุ.

对于所有带语尾的tumha与amha词，当位于一词之后时，于第四、第六格的单数中，依序替换为te与me。

ททามิ เต คามวรานิ ปญฺจ, ททาหิ เม คามวรํ, อิทํ เต รฏฺฐํ, อยํ เม ปุตฺโต.

例如：“我赐予你(te)五个上等村庄”；“请赐予我(me)一个上等村庄”；“这是你的(te)国土”；“这是我的(me)儿子”。

ปทโตติ กิมตฺถํ? ตว ญาติ, มม ญาติ.

为何说“于词之后”(padato)？（是为了说明在句首时，须用完整形式，）如：Tava ñāti（你的亲属），mama ñāti（我的亲属）。

๑๔๙, ๑๔๘. น อํมฺหิ.

149, 148. 在`aṃ`格中则不（替换）。

สพฺเพสํ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ยทา ปทสฺมา ปเรสํ เต เมอาเทสา น โหนฺติ อํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

所有带格的`tumha`和`amha`词，当位于一词之后时，在`aṃ`格（即业格单数）中，不被替换为`te`和`me`。

ปสฺเสยฺย ตํ วสฺสสตํ อโรคํ, โส มํ พฺรวีติ.

愿他健康地见你一百年；他对我说。

๑๕๐, ๒๔๙. วา [Pg.97] ตติเย จ.

150, 249. 在第三格（具格）中，也选择性地（替换）。

สพฺเพสํ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ยทา ปทสฺมา ปเรสํ เตเมอาเทสา โหนฺติ วา ยถาสงฺขฺยํ ตติเยกวจเน ปเร.

所有带格的`tumha`和`amha`词，当位于一词之后时，在第三格（具格）单数中，可依序选择性地被替换为`te`和`me`。

กตํ เต ปาปํ, กตํ เม ปาปํ, กตํ ตยา ปาปํ, กตํ มยา ปาปํ.

恶业为你所造，恶业为我所造；恶业由你所造，恶业由我所造。

ปทโตติ กิมตฺถํ? ตยา กตํ, มยา กตํ.

为何说“在一词之后”？（因为在句首时，要用：）“由你所造”，“由我所造”。

๑๕๑, ๒๕๐. พหุวจเนสุ โวโน.

151, 250. 在复数中，作`vo`、`no`。

สพฺเพสํ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ยทา ปทสฺมา ปเรสํ โวโนอาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ ตติยาพหุวจเนสุ ปเรสุ.

所有带格的`tumha`和`amha`词，当位于一词之后时，在第三格（具格）复数中，依序被替换为`vo`和`no`。

กตํ โว กมฺมํ, กตํ โน กมฺมํ.

业为你们所造，业为我们所造。

ปทโตติ กิมตฺถํ? ตุมฺเหหิ กตํ, อมฺเหหิ กตํ.

为何说“在一词之后”？（因为在句首时，要用：）“由你们所造”，“由我们所造”。

พหุวจนคฺคหเณน โยมฺหิ ปฐเม โว โนอาเทสา โหนฺติ. คามํ โว คจฺเฉยฺยาถ, คามํ โน คจฺเฉยฺยาม.

根据“复数”的规定，在第一格（主格）复数中，也（可选择性地）被替换为`vo`和`no`。例如：你们当去村，我们当去村。

๑๕๒, ๒๓๖. ปุมนฺตสฺสา สิมฺหิ.

152, 236. 在`si`格中，以`puman`结尾者，（词尾）作`ā`。

ปุมอิจฺเจวมนฺตสฺส สวิภตฺติสฺส อาอาเทโส โหติ สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

以`puman`结尾的词，其词干末尾连同`si`格（即主格单数）语尾，被替换为`ā`。

ปุมา [Pg.98] ติฏฺฐติ.

男人站立。

สิมฺหีติ กิมตฺถํ? ปุมาโน ติฏฺฐนฺติ.

为何说“在`si`格中”？（为了排除复数：）“男人们站立”。

อนฺตคฺคหเณน มฆว ยุวอิจฺเจวมาทีนมนฺตสฺสสวิภตฺติสฺส อาอาเทโส โหติ. มฆวา, ยุวา.

根据“结尾”一词，以`maghavan`、`yuvan`等结尾的词，其词干末尾连同语尾，也被替换为`ā`。例如：`Maghavā`(摩伽婆)，`yuvā`(青年)。

๑๕๓, ๑๓๘. อมาลปเนกวจเน.

153, 138. 在呼格单数中，（词尾）作`aṃ`。

ปุมอิจฺเจวมนฺตสฺส สวิภตฺติสฺส อํอาเทโส โหติ อาลปเนกวจเน ปเร.

以`puman`结尾的词，其词干末尾连同呼格单数语尾，被替换为`aṃ`。

เห ปุมํ.

嘿，男人！

อาลปเนติ กิมตฺถํ? ปุมา.

为何说“在呼格中”？（为了区别于主格的）`Pumā`。

เอกวจเนติ กิมตฺถํ? เห ปุมาโน.

为何说“在单数中”？（为了排除复数的）`He pumāno`。

๑๕๔, ๐. สมาเส จ วิภาสา.

154, 0. 并且在复合词中，是任选的。

ปุมอิจฺเจวมนฺตสฺส สมาเส จ อํอาเทโส โหติ วิภาสา สมาเส กเต.

对于以`puman`结尾的词，在构成复合词后，任选地发生`aṃ`的替换。

อิตฺถี จ ปุมา จ นปุํสกํ จ อิตฺถิปุมนปุํสกานิ. อิตฺถิปุมนปุํสกานํ สมูโห อิตฺถิปุมนปุํสกสมูโห.

女性、男性与中性，（合为）`itthipumanapuṃsakāni`。`itthipumanapuṃsakānaṃ`的集合，是`itthipumanapuṃsakasamūho`。

วิภาสาติ กิมตฺถํ? อิตฺถิปุมนปุํสกานิ.

为何说“任选地”？为了（得到）`itthipumanapuṃsakāni`。

๑๕๕, ๑๓๗. โยสฺวาโน[Pg.99].

155, 137. 在`yo`等格中，（词干连同语尾）替换为`āno`。

ปุมอิจฺเจวมนฺตสฺส สวิภตฺติสฺส อาโนอาเทโส โหติ โยสุ วิภตฺตีสุ.

以`puman`结尾的词，其词干末尾连同`yo`等格的语尾，被替换为`āno`。

ปุมาโน, เห ปุมาโน.

`Pumāno`（男人们），`he pumāno`（噢，男人们）。

โยสฺวีติ กิมตฺถํ? ปุมา.

为何说“在`yo`等格中”？（为了排除单数的）`Pumā`。

๑๕๖, ๑๔๒. อาเน สฺมึมฺหิ วา.

156, 142. 于`smiṃ`与`mhi`格，或作`āne`。

ปุมอิจฺเจวมนฺตสฺส สวิภตฺติสฺส อาเน อาเทโส โหติ วา สฺมึมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

以`puman`等结尾的词干，连同其格尾，于`smiṃ`与`mhi`格中，或替换为`āne`。

ปุมาเน, ปุเม วา.

`Pumāne`，或`pume`。

๑๕๗, ๑๔๐. หิวิภตฺติมฺหิ จ.

157, 140. 于`hi`格中亦然。

ปุมอิจฺเจวมนฺตสฺส หิวิภตฺติมฺหิ จ อาเนอาเทโส โหติ.

以`puman`等结尾的词干，于`hi`格中，亦替换为`āne`。

ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ.

`Pumānehi`、`pumānebhi`。

ปุน วิภตฺติคฺคหณํ กิมตฺถํ? สวิภตฺติคฺคหณนิวตฺตนตฺถํ. ปุมาเนหิ.

再者，（此规则中）提及“格”（`vibhatti`）是为何？是为了中止（前续规则中）“连同格尾”（`savibhatti`）的效力。例如：`Pumānehi`。

จคฺคหเณน มฆว ยุวอิจฺเจวมาทีนมนฺตสฺส อานอาเทโส โหติ สิ โย อํโย อิจฺเจเตสุ วิภตฺตีสุ, ปุมกมฺมถามนฺตสฺส จุกาโร โหติ สสฺมา สุ วิภตฺตีสุ. มฆวาโน, มฆวานา. มฆวานํ, มฆวาเน[Pg.100]. ยุวาโน, ยุวานา, ยุวานํ, ยุวาเน, ปุมุโน, ปุมุนา. กมฺมุโน, กมฺมุนา, ถามุโน, ถามุนา.

由取`ca`故，于以`maghavan`、`yuvan`等结尾的词干，其词尾于`si`、`yo`、`aṃ`、`yo`格中替换为`āna`；又，于以`puman`、`kamman`、`thāman`结尾的词干，其（词尾元音）于`smā`与`su`格中变为`u`。例如：`Maghavāno`、`maghavānā`、`maghavānaṃ`、`maghavāne`；`yuvāno`、`yuvānā`、`yuvānaṃ`、`yuvāne`；`pumuno`、`pumunā`；`kammuno`、`kammunā`；`thāmuno`、`thāmunā`。

๑๕๘, ๑๔๓. สุสฺมิมา วา.

158, 143. 于`su`与`smiṃ`格，或为`ā`。

ปุมอิจฺเจวมนฺตสฺส สุอิจฺเจตสฺมึวิภตฺติมฺหิ อาอาเทโส โหติ วา.

以`puman`等结尾的词干，于`su`格中，或替换为`ā`。

ปุมาสุ, ปุเมสุ วา.

`Pumāsu`，或`pumesu`。

๑๕๖, ๑๓๙. อุนามฺหิ จ.

156, 139. 于`nā`与`mhi`格，亦为`ā`、`u`。

ปุมอิจฺเจวมนฺตสฺส อาอุอาเทสา โหนฺติ วา นามฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

以`puman`等结尾的词干，于`nā`与`mhi`格中，或替换为`ā`与`u`。

ปุมานา, ปุมุนา, ปุเมน วา.

`Pumānā`、`pumunā`，或`pumena`。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

取`ca`是为了向下沿用。

๑๖๐, ๑๖๗. อ กมฺมนฺตสฺส จ.

160, 167. 以`kamman`结尾者，亦作`a`。

กมฺมอิจฺเจวมนฺตสฺส จ อุอ อาเทสา โหนฺติ วา นามฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

又，以`kamman`等结尾的词干，于`nā`与`mhi`格中，或替换为`u`与`a`。

กมฺมุนา, กมฺมนา, กมฺเมน วา.

`Kammunā`、`kammanā`，或`kammena`。

จคฺคหเณน มฆวยุวอิจฺเจวมนฺตสฺส อาอาเท โส โหติ กฺวจิ นาสุอิจฺเจเตสุ วิภตฺตีสุ. มฆวานา, มฆวาสุ, มฆเวสุ, มฆเวน วา. ยุวานา, ยุวาสุ, ยุเวสุ, ยุเวน วา.

由取`ca`故，于以`maghavan`、`yuvan`等结尾的词干，其词尾于`nā`与`su`格中，有时替换为`ā`。例如：`Maghavānā`（或`maghavena`）、`maghavāsu`（或`maghavesu`）；`Yuvānā`（或`yuvena`）、`yuvāsu`（或`yuvesu`）。

อิติ นามกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

名词篇第二品终。

ตติยกณฺฑ

第三品

๑๖๑, ๒๔๔. ตุมฺห’มฺเหหิ [Pg.101] นมากํ.

161, 244. 于`tumha`与`amha`后，`naṃ`格替换为`ākaṃ`。

เตหิ ตุมฺหอมฺเหหิ นํวจนสฺส อากํ โหติ.

于`tumha`与`amha`后，`naṃ`语尾作`ākaṃ`。

ตุมฺหากํ, อมฺหากํ.

`Tumhākaṃ`（你们的），`amhākaṃ`（我们的）。

นมิติ กิมตฺถํ? ตุมฺเหหิ, อมฺเหหิ.

“`naṃ`”是为何？为了（排除）`tumhehi`、`amhehi`。

๑๖๒, ๒๓๗. วา ยฺวปฺปฐโม.

162, 237. 非主格之`yo`格，或然。

เตหิ ตุมฺหอมฺเหหิ โย อปฺปฐโม อากํโหติ วา.

于`tumha`与`amha`后，非主格之`yo`格，或替换为`ākaṃ`。

ตุมฺหากํ ปสฺสามิ, ตุมฺเห ปสฺสามิ วา. อมฺหากํ ปสฺสสิ, อมฺเห ปสฺสสิ วา.

`Tumhākaṃ passāmi`（我看见你们），或`tumhe passāmi`。`Amhākaṃ passasi`（你看见我们），或`amhe passasi`。

โยติ กิมตฺถํ? ตุมฺเหหิ, อมฺเหหิ.

“`yo`”是为何？为了（排除）`tumhehi`、`amhehi`。

อปฺปฐโมติ กิมตฺถํ? คจฺฉถ ตุมฺเห, คจฺฉาม มยํ.

“非主格”（`appaṭhamo`）是为何？为了排除如`Gacchatha tumhe`（你们去）和`gacchāma mayaṃ`（我们去）句中的主格用法。

วาติวิกปฺปนตฺเถน โยนํ อํ อานํ โหนฺติ. ตุมฺหํ ตุมฺหานํ. อมฺหํ, อมฺหานํ.

由于是任选变化，故有 `aṃ` 和 `ānaṃ` 两种形式。例如：`tumhaṃ` 和 `tumhānaṃ`；`amhaṃ` 和 `amhānaṃ`。

๑๖๓, ๒๔๐. สสฺสํ.

163, 240. 属格（单数）格尾 `sa` 作 `aṃ`。

เตหิ หุมฺหอมฺเหหิ สสฺส วิภตฺติสฺส อํ อาเทโส โหติ วา.

于 `tumha` 与 `amha` 之后，属格（单数）格尾 `sa` 可任选地替换为 `aṃ`。

ตุมฺหํ ทียเต, ตว ทียเต. ตุมฺหํ ปริคฺคโห, ตว ปริคฺคโห. อมฺหํ ทียเต, มม ทียเต. อมฺหํ ปริคฺคโห, มม ปริคฺคโห.

给予你（`tumhaṃ`），给予你（`tava`）。你的所有物（`tumhaṃ pariggaho`），你的所有物（`tava pariggaho`）。给予我（`amhaṃ`），给予我（`mama`）。我的所有物（`amhaṃ pariggaho`），我的所有物（`mama pariggaho`）。

สสฺเสติ [Pg.102] กิมตฺถํ? ตุมฺเหสุ, อมฺเหสุ.

为何说 `sassa`（属格的）？（为了排除其他格，例如：）`tumhesu`（在你们中），`amhesu`（在我们中）。

๑๖๔, ๒๐๐. สพฺพนาม’การเต ปฐโม.

164, 200. 于以`a`结尾的代词后，（适用）第一格（的变化）。

สพฺเพสํ สพฺพนามานํ อการโต โย ปฐโม เอตฺตมาปชฺชเต.

于所有以`a`结尾的代词后，第一格（主格）复数格尾 `yo` 变为 `e`。

สพฺเพ, เย, เต, เก, ตุมฺเห, อมฺเห, อิเม.

（例如：）`sabbe`（一切），`ye`（凡是……的），`te`（那些），`ke`（谁），`tumhe`（你们），`amhe`（我们），`ime`（这些）。

สพฺพนามาติ กิมตฺถํ? เทวา, อสุรา, นาคา, คนฺธพฺพา, มนุสฺสา.

为何说 `sabbanāma`（代词）？（为了排除名词，例如：）`devā`（天神），`asurā`（阿修罗），`nāgā`（龙），`gandhabbā`（乾闼婆），`manussā`（人）。

อการโตติ กิมตฺถํ? อมู ปุริสา ติฏฺฐนฺติ.

为何说 `akārato`（在`a`之后）？（例如：）`amū purisā tiṭṭhanti`（那些人站着）。

โยติ กิมตฺถํ? สพฺโพ, โย, โส, โก, อยํ.

为何说 `yo`（主格复数格尾）？（为了排除其他格，例如主格单数：）`sabbo`（一切），`yo`（凡是……的），`so`（那个），`ko`（谁），`ayaṃ`（这个）。

ปฐมคฺคหณํ อุตฺตรสุตฺตตฺถํ.

采用 `paṭhama`（第一格）一词，是为了下一条经（规则）。

๑๖๕, ๒๐๘. ทฺวนฺทฏฺฐา วา.

165, 208. 于并列复合词（`dvanda`）义，则可任选。

ตสฺมา สพฺพนาม’การโต ทฺวนฺทฏฺฐา โย ปฐโม เอตฺตมาปชฺชเต วา.

因此，于以`a`结尾的代词后，当其为并列复合词义时，第一格（主格）复数格尾 `yo` 可任选地变为 `e`。

กตรกตเม, กตรกตมา วา.

（例如：）`katarakatame` 或 `katarakatamā`（哪两个和哪些？）。

สพฺพนามาติ กิมตฺถํ? เทวาสุรนาค คนฺธพฺพมนุสฺสา.

为何说 `sabbanāma`（代词）？（为了排除名词，例如：）`devāsuranāgagandhabbamanussā`（天、阿修罗、龙、乾闼婆、人）。

ทฺวนฺทฏฺฐาติ กิมตฺถํ เต, สพฺเพ.

为何说 `dvandaṭṭhā`（在并列复合词的意义上）？（为了排除非并列复合词的情况，例如：）`te`（那些），`sabbe`（一切）。

๑๖๖, ๒๐๙. นาญฺญํ [Pg.103] สพฺพนามิกํ.

166, 209. 无其他代词性（变化）。

สพฺพนามิกานํ ทฺวนฺทฏฺเฐ นาญฺญํ การิยํ โหติ,

当（代词）为并列复合词义时，不应进行其他代词性的（语法）作业。

ปุพฺพาปรานํ, ปุพฺพุตฺตรานํ, อธรุตฺตรานํ.

（例如：）`pubbāparānaṃ`（先前与后来诸者的），`pubbuttarānaṃ`（先前与上方诸者的），`adharuttarānaṃ`（下方与上方诸者的）。

๑๖๗, ๒๑๐. พหุพฺพีหิมฺหิ จ.

167, 210. 于依主释（`bahubbīhi`）复合词中亦然。

พหุพฺพีหิมฺหิ จ สมาเส สพฺพนามวิธานญฺจ นาญฺญํ การิยํ โหติ.

于依主释复合词中，亦不进行其他代词性的（语法）作业。

ปิยปุพฺพาย, ปิยปุพฺพานํ, ปิยปุพฺเพ, ปิยปุพฺพสฺส.

（例如：）`piyapubbāya`（对以先为爱者），`piyapubbānaṃ`（以先为爱诸者的），`piyapubbe`（在以先为爱者中），`piyapubbassa`（以先为爱者的）。

เจติ กิมตฺถํ? สพฺพนามวิธานํ โหติ, ทกฺขิณ ปุพฺพสฺสํ, ทกฺขิณปุพฺพสฺสา, อุตฺตรปุพฺพสฺสํ, อุตฺตรปุพฺพสฺสา.

为何说 `ca`（并且）？是为了（表明）代词的规则（有时也）适用。（例如：）`dakkhiṇapubbassaṃ` 或 `dakkhiṇapubbassā`（东南方的），`uttarapubbassaṃ` 或 `uttarapubbassā`（东北方的）。

๑๖๘, ๒๐๓. สพฺพโต นํ สํ สานํ.

168, 203. 于一切（代词）后，`naṃ` 作 `saṃ`、`sānaṃ`。

สพฺพโต สพฺพนามโต นํวจนสฺส สํสานํอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ.

于一切代词后，`saṃ` 与 `sānaṃ` 是格尾 `naṃ` 的替换形式。

สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ, สพฺพาสํ, สพฺพาสานํ. เยสํ, เยสานํ, ยาสํ, ยาสานํ. เตสํ, เตสานํ, ตาสํ, ตาสานํ. เกสํ, เกสานํ, กาสํ, กาสานํ. อิเมสํ, อิเมสานํ, อิมาสํ, อิมาสานํ. อมูสํ, อมูสานํ.

例如：`sabbesaṃ` 或 `sabbesānaṃ`（一切的，阳/中），`sabbāsaṃ` 或 `sabbāsānaṃ`（一切的，阴）；`yesaṃ` 或 `yesānaṃ`（凡是……的，阳/中），`yāsaṃ` 或 `yāsānaṃ`（凡是……的，阴）；`tesaṃ` 或 `tesānaṃ`（那些的，阳/中），`tāsaṃ` 或 `tāsānaṃ`（那些的，阴）；`kesaṃ` 或 `kesānaṃ`（谁的，阳/中），`kāsaṃ` 或 `kāsānaṃ`（谁的，阴）；`imesaṃ` 或 `imesānaṃ`（这些的，阳/中），`imāsaṃ` 或 `imāsānaṃ`（这些的，阴）；`amūsaṃ` 或 `amūsānaṃ`（那些的，阴）。

นมิติ กิมตฺถํ? สพฺพสฺส, ยสฺส, ตสฺส, กสฺส. เอวํ สพฺพตฺถ.

为何说 `naṃ`？（为了排除其他格，例如属格单数：）`sabbassa`（一切的），`yassa`（凡是……的），`tassa`（那个的），`kassa`（谁的）。其他（代词）以此类推。

๑๖๙, ๑๑๗. ราชสฺส [Pg.104] ราชุ สุนํหิสุ จ.

169, 117. 于 `su`、`naṃ`、`hi`（等格尾）前，`rājan` 作 `rāju`。

สพฺพสฺเสว ราชสทฺทสฺส ราชุอาเทโส โหติ สุนํหิอิจฺเจเตสุ.

于 `su`、`naṃ`、`hi` 这些（格尾）前，整个 `rājan` 一词被替换为 `rāju`。

ราชูสุ, ราชูนํ, ราชูหิ, ราชูภิ.

`Rājūsu`（于诸王中），`rājūnaṃ`（诸王之），`rājūhi`、`rājūbhi`（以诸王）。

สุนํหิสูติ กิมตฺถํ? ราชา.

为何说“于`su`、`naṃ`、`hi`之后”？[是为了排除他例，如：]`Rājā`（王）。

จคฺคหณมวธารณตฺถํ. ราเชสุ, ราชานํ, ราเชหิ ราเชภิ.

取`ca`字是为限定义。[因此亦有此等形式：]`rājesu`（于诸王中），`rājānaṃ`（诸王之），`rājehi`、`rājebhi`（以诸王）。

๑๗๐, ๒๒๐. สพฺพสฺสิมสฺเส วา.

170, 220. `ima`之全部，或作`e`。

สพฺพสฺเสว อิมสทฺทสฺส เอกาโร โหติ วา สุนํหิอิจฺเจเตสุ.

于`su`、`naṃ`、`hi`之后，`ima`之全部，或作`e`。

เอสุ, อิเมสุ, เอสํ, อิเมสํ, เอหิ, เอภิ, อิเมหิ, อิเมภิ.

`Esu`、`imesu`（于此等中）；`esaṃ`、`imesaṃ`（此等之）；`ehi`、`ebhi`、`imehi`、`imebhi`（以此等）。

อิมสฺเสติ กิมตฺถํ? เอเตสุ, เอเตสํ, เอเตหิ, เอเตภิ.

为何说`imassa`（`ima`之）？[是为了排除他例，如`eta`：]`Etesu`（于彼等中），`etesaṃ`（彼等之），`etehi`、`etebhi`（以彼等）。

๑๗๑, ๒๑๙. อนิมิ นามฺหิ จ.

171, 219. 于`nā`后，（`ima`）亦作`an`、`im`。

อิมสทฺทสฺส สพฺพสฺเสว อน อิมิอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ นามฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于格后缀`nā`之后，`ima`之全部，替换为`an`、`im`。

อเนน ธมฺมทาเนน. สุขิตา โหตุ สา ปชา.

`Anena dhammadānena`（以此法施）。`Sukhitā hotu sā pajā`（愿彼众生得安乐）。

อิมินา พุทฺธปูเชน, ปตฺวาน อมตํ ปทํ.

`Iminā buddhapūjena`（以此佛陀供养），`patvāna amataṃ padaṃ`（已证不死位）。

นามฺหีติ กิมตฺถํ? อิเมสุ, อิเมสํ, อิเมหิ, อิเมภิ.

为何说`nāmhi`（于`nā`后）？[是为了排除他例，如：]`Imesu`（于此等中），`imesaṃ`（此等之），`imehi`、`imebhi`（以此等）。

๑๗๒, ๒๑๘. อนปุํสกสฺสา [Pg.105] ยํ สิมฺหิ.

172, 218. 非中性（`ima`），于`si`后，作`ayaṃ`。

อิมสทฺทสฺส สพฺพสฺเสว อนปุํสกสฺส อยํอาเทโส โหติ สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于格后缀`si`之后，非中性`ima`之全部，替换为`ayaṃ`。

อยํ ปุริโส, อยํ อิตฺถี.

`Ayaṃ puriso`（此男人），`ayaṃ itthī`（此女人）。

อนปุํสกสฺเสติ กิมตฺถํ? อิทํ จิตฺตํ ติฏฺฐติ.

为何说`anapuṃsakassa`（非中性）？`Idaṃ cittaṃ tiṭṭhati`（此心安住）。

สิมฺหิติ กิมตฺถํ? อิมํ ปุริสํ ปสฺสสิ ตฺวํ.

为何说`simhi`（于`si`后）？`Imaṃ purisaṃ passasi tvaṃ`（汝见此男人）。

๑๗๓, ๒๒๓. อมุสฺส โม สํ.

173, 223. `amu`之`m`作`s`。

อมุสทฺทสฺส อนปุํสกสฺส มกาโร สการมาปชฺชเต วา สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于格后缀`si`之后，非中性`amu`词之`m`字，或变为`s`字。

อสุ ราชา, อสุ อิตฺถี, อมุโก ราชา, อมุกา อิตฺถี.

`Asu rājā`（彼王），`asu itthī`（彼女人）；`amuko rājā`（某王），`amukā itthī`（某女人）。

อนปุํสกสฺเสติ กิมตฺถํ? อทุํ ปุปฺผํ วิโรจติ.

为何说`anapuṃsakassa`（非中性）？`Aduṃ pupphaṃ virocati`（彼花鲜艳）。

อมุสฺเสติ กิมตฺถํ? อยํ ปุริโส ติฏฺฐติ.

为何说`amussa`（`amu`之）？`Ayaṃ puriso tiṭṭhati`（此男人站立）。

สิมฺหิติ กิมตฺถํ? อมฺหํ ปุริสํ ปสฺสสิ.

为何说`simhi`（于`si`后）？`Amuṃ purisaṃ passasi`（汝见彼男人）。

๑๗๔, ๒๑๑. เอตเตสํ โต.

174, 211. `eta`、`ta`之`t`作`s`。

เอต ตอิจฺเจเตสํ อนปุํสกานํ ตกาโร สการมาปชฺชเต สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于格后缀`si`之后，非中性`eta`、`ta`之`t`字，变为`s`字。

เอโส ปุริโส, เอสา อิตฺถี, โส ปุริโส, สา อิตฺถี.

`Eso puriso`（此男人），`esā itthī`（此女人）；`so puriso`（彼男人），`sā itthī`（彼女人）。

เอตเตสมิติ [Pg.106] กิมตฺถํ? อิตโร ปุริโส, อิตรา อิตฺถี.

为何说`etatesaṃ`（`eta`、`ta`之）？`Itaro puriso`（另一男人），`itarā itthī`（另一女人）。

อนปุํสกานมิติ กิมตฺถํ? เอตํ จิตฺตํ, เอตํ รูปํ. ตํ จิตฺตํ, ตํ รูปํ.

为何说`anapuṃsakānaṃ`（非中性）？`Etaṃ cittaṃ`（此心），`etaṃ rūpaṃ`（此色）；`taṃ cittaṃ`（彼心），`taṃ rūpaṃ`（彼色）。

๑๕๗, ๒๑๒. ตสฺส วา นตฺตํ สพฺพตฺถ.

157, 212. `ta`之`t`，于一切处，或作`n`。

ตสฺส สพฺพนามสฺส ตการสฺส นตฺตํ โหติ วา สพฺพตฺถ ลิงฺเคสุ.

代词`ta`之`t`字，于一切性中，或变为`n`。

นาย, ตาย, นํ, ตํ, เน, เต, เนสุ, เตสุ, นมฺหิ, ตมฺหิ, นาหิ, ตาหิ, นาภิ, ตาภิ.

（例如：）nāya或tāya，naṃ或taṃ，ne或te，nesu或tesu，namhi或tamhi，nāhi或tāhi，nābhi或tābhi。

๑๗๖, ๒๑๓. สสฺมาสฺมึสํสาสฺวตฺตํ.

176, 213. 于 smā、smiṃ、saṃ、sā 之后，ta 作 a。

ตสฺส สพฺพนามสฺส ตการสฺส สพฺพสฺเสว อตฺตํ โหติ วา สสฺมาสฺมึ สํสาอิจฺเจเตสุ สพฺพตฺถ ลิงฺเคสุ.

于一切性中，彼代词“ta”，于smā、smiṃ、saṃ、sā等格位标记之后，其整个词干可选择地作a。

อสฺส, ตสฺส, อสฺมา, ตสฺมา, อสฺมึ, ตสฺมึ, อสฺสํ, ตสฺสํ, อสฺสา, ตสฺสา.

（例如：）assa或tassa，asmā或tasmā，asmiṃ或tasmiṃ，assaṃ或tassaṃ，assā或tassā。

ตการสฺเสติ กิมตฺถํ? อมุสฺสํ, อมุสฺสา.

（问：）“对于ta”一说是为何义？（答：）amussaṃ、amussā。

เอเตสฺวีติ กิมตฺถํ? เนสุ, เตสุ.

（问：）“在这些格位标记之后”一说是为何义？（答：）nesu、tesu。

๑๗๗, ๒๒๑. อิมสทฺทสฺส จ.

177, 221. Ima亦然。

อิมสทฺทสฺส จ สพฺพสฺเสว อตฺตํ โหติ วา สสฺมาสฺมึ สํ สาอิจฺเจเตสุ สพฺพตฺถ ลิงฺเคสุ.

于一切性中，彼代词“ima”，于smā、smiṃ、saṃ、sā等格位标记之后，其整个词干亦可选择地作a。

อสฺส[Pg.107], อิมสฺส, อสฺมา, อิมสฺมา, อสฺมึ, อิมสฺมึ, อสฺสํ, อิมิสฺสํ, อสฺสา, อิมิสฺสา.

（例如：）assa或imassa，asmā或imasmā，asmiṃ或imasmiṃ，assaṃ或imissaṃ，assā或imissā。

อิมสทฺทสฺเสติ กิมตฺถํ? เอติสฺสํ, เอติสฺสา.

（问：）“对于ima词”一说是为何义？（答：）etissaṃ、etissā。

๑๗๘, ๒๒. สพฺพโต โก.

178, 22. 于一切（代词）后，增ka。

สพฺพโต สพฺพนามโต กการาคโม โหติ วา สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于一切代词之后，于主格单数格位标记si，可选择地增补ka。

สพฺพโก, ยโก, สโก, อมุโก, อสุโก.

（例如：）sabbako（一切的），yako（任何的），sako（那个），amuko（某个），asuko（某个）。

วาติ กิมตฺถํ? สพฺโพ, โย, โส, โก.

（问：）“可选择地”一说是为何义？（答：）sabbo、yo、so、ko。

สพฺพนามโตติ กิมตฺถํ? ปุริโส.

（问：）“在代词之后”一说是为何义？（答：）puriso（男人）。

ปุน สพฺพโตคฺคหเณน อญฺญสฺมาปิ กการาคโม โหติ, หีนโก, โปตโก.

再者，通过（规则中）“所有”一词的涵盖，ka增补也发生于其他词之后，（例如：）hīnako（卑劣者）、potako（幼兽）。

๑๗๙, ๒๐๔. ยปโต สฺมึสานํ สํสา.

179, 204. 于 gha 与 pa 类词之后，smiṃ 与 sā 分别变为 saṃ 与 sā。

สพฺพโต สพฺพนามโต ฆปสญฺญโต สฺมึสอิจฺเจเตสํ สํสา อาเทสา โหนฺติ วา ยถาสงฺขฺยํ.

于一切有gha与pa称号的代词之后，格位标记smiṃ与sā，可选择地、依次地替换为saṃ与sā。

สพฺพสฺสํ, สพฺพสฺสา, สพฺพายํ, สพฺพาย, อิมิสฺสํ, อิมิสฺสา, อิมายํ, อิมาย, อมุสฺสํ, อมุสฺสา, อมุยํ, อมุยา.

（例如：）sabbassaṃ或sabbāyaṃ，sabbassā或sabbāya；imissaṃ或imāyaṃ，imissā或imāya；amussaṃ或amuyaṃ，amussā或amuyā。

สพฺพนามโตติ กิมตฺถํ? อิตฺถิยํ, อิตฺถิยา.

（问：）“在代词之后”一说是为何义？（答：）itthiyaṃ（于女人中），itthiyā（女人之）。

สฺมึสานมิติ กิมตฺถํ? อมุโย.

（问：）“smiṃ、sā二者”一说是为何义？（答：）amuyo。

๑๘๐, ๒๐๗. เนตาหิ [Pg.108] สฺมิมาย ยา.

180, 207. 于此等（代词），smiṃ不作āya、yā。

เอเตหิ สพฺพนาเมหิ ฆปสญฺเญหิ สฺมึวจนสฺส เนว อาย ยาอาเทสา โหนฺติ.

于此等有gha与pa称号的代词，smiṃ格的语尾既不替换为āya，也不替换为yā。

เอติสฺสํ, เอตายํ, อิมิสฺสํ, อิมายํ, อมุสฺสํ, อมุยํ.

（例如：）etissaṃ、etāyaṃ、imissaṃ、imāyaṃ、amussaṃ、amuyaṃ。

สฺมึนฺติ กิมตฺถํ? ตาย อิตฺถิยา มุขํ.

（问：）“smiṃ”一说是为何义？（答：）tāya itthiyā mukhaṃ（那女人的脸），此处的 tāya 非处格。

เอตาหีติ กิมตฺถํ? กญฺญาย, วีณาย, คงฺคาย, กปาลิกาย.

（问：）“etāhi”一说是为何义？（答：）kaññāya、vīṇāya、gaṅgāya、kapālikāya，此等名词不受此规则限制。

๑๘๑, ๙๕. มโนคณาทิโต สฺมึนานมิอา.

181, 95. 于manas组等词，smiṃ、nā二者作i、ā。

ตสฺมา มโนคณาทิโต สฺมึนาอิจฺเจเตสํ อิการอาการาเทสา โหนฺติ วา ยถาสงฺขฺยํ.

是故，于manas组等词，smiṃ与nā二语尾，可选择地、依次地作i与ā。

มนสิ, มนุสฺมึ, สิรสิ, สิรสฺมึ, มนสา, มเนน, วจสา, วเจน, สิรสา, สิเรน, สรสา, สเรน, ตปสา, ตเปน, วยสา, วเยน, ยสสา, ยเสน, เตชสา, เตเชน, อุรสา, อุเรน, ถามสา, ถาเมน.

（例如：）manasi或manusmiṃ（于意中），sirasi或sirasmiṃ（于头中），manasā或manena（以意），vacasā或vacena（以语），sirasā或sirena（以头），sarasā或sarena（以湖），tapasā或tapena（以苦行），vayasā或vayena（以年龄），yasasā或yasena（以名声），tejasā或tejena（以光辉），urasā或urena（以胸），thāmasā或thāmena（以力）。

สฺมึนานมิติ กิมตฺถํ? มโน, สิโร, ตโม, ตโป, เตโช.

（问：）“smiṃnānam”一说是为何义？（答：）mano、siro、tamo、tapo、tejo，此等为其他格的范例。

อาทิคฺคหเณน อญฺญาสฺมาปิ สฺมึนานํ อิการอาการาเทสา โหนฺติ, พิลสิ, พิลสา, ปทสิ, ปทสา.

通过“等”(ādi)字，其他词的smiṃ和nā亦替换为i和ā。例如：bilasi、bilasā；padasi、padasā。

๑๘๒, ๙๗. สสฺส [Pg.109] โจ.

182, 97. sa亦作o。

ตสฺมา มโนคณาทิโต สสฺส จ โอกาโร โหติ.

因此，对于manas组等词，其属格单数语尾sa亦变为o。

มนโส, ถามโส, ตปโส.

例如：manaso（意之），thāmaso（力之），tapaso（苦行之）。

๑๘๓, ๔๘. เอเตสโม โลเป.

183, 48. 于此等词，当格尾脱落时，尾音变为o。

เอเตสํ มโนคณาทีนํ อนฺโต โอตฺตมาปชฺชเต วิภตฺติโลเป กเต.

对于此等manas组词，当格尾脱落时，其尾音变为o。

มโนมยํ, อโยมยํ, เตโชสเมน, ตโปคุเณน, สิโรรุเหน.

例如：manomayaṃ（意所成），ayomayaṃ（铁所成），tejosamena（以威力），tapoguṇena（以苦行之德），siroruhena（以顶发）。

อาทิคฺคหณํกิมตฺถํ? อญฺเญสมนฺโต โอตฺตมาปชฺชเต. อาโปสเมน, วาโยสเมน.

“等”(ādi)字是为何义？为令其他词的尾音亦变为o。例如：āposamena（以水），vāyosamena（以风）。

โลเปติ กิมตฺถํ? ปทยา, ตปสา, ยสสา, วจสา, มนสา, เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

“lope”（当脱落时）是为何义？[是为了排除]padayā、tapasā、yasasā、vacasā、manasā[等格尾未脱落的情况]。如是，其他亦应适用。

๑๘๔, ๙๖. ส สเร วาคโม.

184, 96. 后接元音时，s为选择性增音。

เอเตเหว มโนคณาทีหิ วิภตฺตาเทเส สเร ปเร สการาคโม โหติ วา.

对于此等manas组词，当后接作为格尾替换的元音时，可选择地加入s增音。

มนสา, วจสา, มนสิ, วจสิ.

例如：manasā（以意），vacasā（以语），manasi（于意），vacasi（于语）。

วาติ กิมตฺถํ? มเนน, เตเชน, วเสน,

“vā”（选择性）是为何义？为[包含]manena、tejena、vasena[等不加s的形式]。

สเรติ [Pg.110] กิมตฺถํ? มโน, เตโช, ยโส.

“sare”（当元音在后时）是为何义？[是为了排除]mano、tejo、yaso[等后非元音的情况]。

ปุน อาทิคฺคหเณน อญฺญสฺมิมฺปิ ปจฺจเย ปเร สการาคโม โหติ. มานสิกํ, วาจสิกํ.

再者，通过“等”(ādi)字，可知当有其他后缀在后时，亦会加入s增音。例如：mānasikaṃ（意所生的），vācasikaṃ（语所生的）。

๑๘๕, ๑๑๒. สนฺตสทฺทสฺส โส เต โพ จนฺเต.

185, 112. santa作sa，且尾部增b（当bha在后时）。

สพฺพสฺส สนฺตสทฺทสฺส สการาเทโส โหติ ภกาเร ปเร, อนฺเต จ พการาคโม โหติ.

对于整个santa一词，当后接bha时，替换为sa，且尾部加入b增音。

สพฺภิเรว สมาเสถ,

只应与善士交往，

สพฺภิกุพฺเพถ สนฺถวํ.

应与善士建立友谊。

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,

了知圣者之正法，

เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.

会变得更好而非更坏。

ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา.

装饰华丽的王车会朽坏，

อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ.

此身亦将趋于衰老。

สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ,

然圣者之法绝不衰老，

สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺติ.

圣者实向善士们如是说。

สพฺภูโต, สพฺภาโว.

例如：sabbhūto（善士），sabbhāvo（善性）。

เภติ กิมตฺถํ? สนฺเตหิ ปูชิโต ภควา.

“bhe”（当bha在后时）是为何义？[是为了排除]santehi pūjito bhagavā（世尊为圣者所敬奉）[等情况]。

จคฺคหณํ กฺวจิ สการสฺเสว ปสิทฺธตฺถํ. สกฺกาโร, สกฺกโต.

“ca”的提及，在某些情况下是为了确立s音。例如：sakkāro（恭敬），sakkato（被恭敬者）。

๑๙๖, ๑๐๗. สิมฺหิคจฺฉนฺตาทีนํ [Pg.111] นฺตสทฺโท อํ.

196, 107. 于smiṃ格，gacchant等词的nta音变为aṃ。

สิมฺหิ คจฺฉนฺตาทีนํ นฺตสทฺโท อมาปชฺชเต วา.

于smiṃ格，gacchant等词的nta音可选择地变为aṃ。

คจฺฉํ, คจฺฉนฺโต, มหํ, มหนฺโต, จรํ, จรนฺโต, ขาทํ, ขาทนฺโต.

去者（对格），去者；大者（对格），大者；行者（对格），行者；食者（对格），食者。

คจฺฉนฺตาทีนมิติ กิมตฺถํ? อนฺโต, ทนฺโต, วนฺโต, สนฺโต.

说“gacchanta等”是为何？是为了排除 anto（末端）、danto（牙齿）、vanto（已吐）、santo（存在者）。

๑๘๗, ๑๐๘. เสเสสุ นฺตุว.

187, 108. 于其余格，或作 ntu。

คจฺฉนฺตาทีนํนฺตสทฺโทนฺตุปฺปจฺจโยว ทฏฺฐพฺโพ เสเสสุ วิภตฺติปฺปจฺจเยสุ.

于其余格缀前，gacchanta等词的nta应视为ntu。

คจฺฉโต, มหโต, คจฺฉติ, มหติ, คจฺฉตา, มหตา.

去者的，大者的；于去者，于大者；以去者，以大者。

เสเสสูติ กิมตฺถํ? คจฺฉํ, มหํ, จรํ, ขาทํ.

说“于其余格”是为何？是为了排除 gacchaṃ、mahaṃ、caraṃ、khādaṃ。

๑๘๘, ๑๑๕. พฺรหฺมตฺต สข ราชาทิโต อมานํ.

188, 115. 于 brahma、atta、sakha、rāja 等后，aṃ 作 ānaṃ。

พฺรหฺม อตฺต สข ราชอิจฺเจวมาทิโต อํวจนสฺส อานํ โหติ วา.

于 brahma、atta、sakha、rāja 等词之后，aṃ 格可选择作 ānaṃ。

พฺรหฺมานํ, พฺรหฺมํ, อตฺตานํ, อตฺตํ, สขานํ, สขํ, ราชานํ, ราชํ.

Brahmānaṃ, brahmaṃ；attānaṃ, attaṃ；sakhānaṃ, sakhaṃ；rājānaṃ, rājaṃ。

อมิติ กิมตฺถํ? ราชา.

说“aṃ”是为何？是为了排除 rājā。

๑๘๙, ๑๑๓. สฺยา [Pg.112] จ.

189, 113. Si 亦作 ā。

พฺรหฺม อตฺต สข ราชอิจฺเจวมาทิโต สิวจนสฺส อา จ โหติ.

于 brahma、atta、sakha、rāja 等词之后，si 格亦作 ā。

พฺรหฺมา, อตฺตา, สขา, ราชา, อาตุมา.

Brahmā, attā, sakhā, rājā, ātumā。

๑๙๐, ๑๑๔. โยนมาโน.

190, 114. Yo 作 āno。

พฺรหฺมอตฺต สข ราชอิจฺเจวมาทิโต โยนํ อาโนอาเทโส โหติ.

于 brahma、atta、sakha、rāja 等词之后，yo 格作 āno。

พฺรหฺมาโน, อตฺตาโน, สขาโน, ราชาโน, อาตุมาโน.

Brahmāno, attāno, sakhāno, rājāno, ātumāno。

๑๙๑, ๑๓๐. สขโต จาโย โน.

191, 130. 于 sakha 后，yo 亦作 āyo、no。

ตสฺมา สขโต จ โยนํ อาโย โน อาเทสา โหนฺติ.

因此，于 sakha 之后，yo 格亦作 āyo 和 no。

สขาโย, สขิโน.

Sakhāyo, sakhino。

โยนมิติ กิมตฺถํ? สขา.

说“yo”是为何？是为了排除 sakhā。

๑๙๒, ๑๓๕. สฺมิเม.

192, 135. Smiṃ 作 e。

ตสฺมา สขโต สฺมึวจนสฺส เอกาโร โหติ. สเข.

因此，于 sakha 之后，smiṃ 格作 e。如：sakhe。

๑๙๓, ๑๒๒. พฺรหฺมโต [Pg.113] คสฺส จ.

193, 122. 于 brahma 后，ga 亦作 e。

ตสฺมา พฺรหฺมโต คสฺส จ เอกาโร โหติ. เห พฺรหฺเม.

因此，于 brahma 之后，ga 格亦作 e。如：he brahme。

๑๙๔, ๑๓๑. สขนฺตสฺสิ โน นา นํ เสสุ.

194, 131. 于 no、nā、naṃ、sa 之前，sakha 的尾音作 i。

ตสฺส สขนฺตสฺส อิกาโร โหติ โนนานํสอิจฺเจเตสุ.

于 no、nā、naṃ、sa 等后缀前，该 sakha 的尾音作 i。

สขิโน, สขินา, สขีนํ, สขิสฺส.

Sakhino, sakhinā, sakhīnaṃ, sakhissa。

เอเตสฺวีติ กิมตฺถํ? สขาเรหิ.

说“于此等后缀前”是为何？是为了排除 sakhārehi。

๑๙๕, ๑๓๔. อาโร หิมฺหิ วา.

195, 134. 于 hi、smiṃ 前，（尾音）可作 ār。

ตสฺส สขนฺตสฺส อาโร โหติ วา หิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ. สขาเรหิ, สเขหิ.

于格后缀 hi 与 smiṃ 前，该 sakha 的尾音可选择作 ār。如：sakhārehi, sakhehi。

๑๙๖, ๑๓๓. สุนมํสุ วา.

196, 133. 于su、naṃ、aṃ前，或（作此变化）。

ตสฺส สขนฺตสฺส อาโร โหติ วา สุนํ อํอิจฺเจเตสุ.

于su、naṃ、aṃ等格前，该sakha词的尾音或变为ār。

สขาเรสุ, สเขสุ, สขารานํ, สขีนํ, สขารํ, สขํ.

（处格复数：）sakhāresu、sakhesu；（属格复数：）sakhārānaṃ、sakhīnaṃ；（宾格单数：）sakhāraṃ、sakhaṃ。

๑๙๗, ๑๒๕. พฺรหฺมโต ตุ สฺมึ นิ.

197, 125. 于brahma后，smiṃ则为ni。

ตสฺมา พฺรหฺมโต สฺมึวจนสฺส นิอาเทโส โหติ. พฺรหฺมนิ.

因此，于brahma后，smiṃ格替换为ni。如：brahmani。

ตุคฺคหเณน [Pg.114] อพฺรหฺมโตปิ สฺมึ วจนสฺส นิ โหติ. กมฺมนิ, จมฺมนิ, มุทฺธนิ.

因有tu一词，故于brahma之外的词后，smiṃ格亦为ni。如：kammani（于业中），cammani（于皮上），muddhani（于头上）。

๑๙๘, ๑๒๓. อุตฺตํ สนาสุ.

198, 123. 于sa、nā前，（尾音）为u。

ตสฺส พฺรหฺมสทฺทสฺส อนฺโต อุตฺตมาปชฺชเต สนาอิจฺเจเตสุ.

于sa、nā等格前，该brahma词的尾音变为u。

พฺรหฺมุโน, พฺรหฺมุนา.

brahmuno（梵天之），brahmunā（以梵天）。

สนาสูติ กิมตฺถํ? พฺรหฺมา.

为何说“于sa、nā前”？是为了（排除如）brahmā（等情况）。

๑๙๙, ๑๕๘. สตฺถุปิตาทีนมา สิสฺมึสิโลโปจ.

199, 158. satthar、pitar等词于si格前，其尾音变为ā，且si被省略。

สตฺถุปิตุอาทีนมนฺโต อตฺตมาปชฺชเต สิสฺมึ, สิโลโป จ โหติ.

satthar、pitar等词的尾音，于si格前变为ā，且si被省略。

สตฺถา, ปิตา, มาตา, ภาตา, กตฺตา.

satthā（导师），pitā（父亲），mātā（母亲），bhātā（兄弟），kattā（作者）。

สิสฺมินฺติ กิมตฺถํ? สตฺถุสฺส, ปิตุสฺส, มาตุสฺส, ภาตุสฺส, กตฺตุสฺส.

为何说“于si格前”？（是为了排除如：）satthussa（导师的）、pitussa（父亲的）、mātussa（母亲的）、bhātussa（兄弟的）、kattussa（作者的）。

๒๐๐, ๑๕๙. อญฺเญสฺวารตฺตํ.

200, 159. 于其他（格）中，（尾音）为ār。

สตฺถุปิตุอาทีนมนฺโต อญฺเญสุ วจเนสุ อารตฺตมาปชฺชเต.

satthar、pitar等词的尾音，于其他格中变为ār。

สตฺถารํ, ปิตรํ, มาตรํ, ภาตรํ, กตฺตารํ, สตฺถาเรหิ, ปิตเรหิ, มาตเรหิ, ภาตเรหิ, กตฺตาเรหิ.

（宾格单数：）satthāraṃ（导师）、pitaraṃ（父亲）、mātaraṃ（母亲）、bhātaraṃ（兄弟）、kattāraṃ（作者）；（工具格复数：）satthārehi（以诸导师）、pitarehi（以诸父亲）、mātarehi（以诸母亲）、bhātarehi（以诸兄弟）、kattārehi（以诸作者）。

อญฺเญสฺวีติ [Pg.115] กิมตฺถํ? สตฺถา, ปิตา, มาตา, ภาตา, กตฺตา.

为何说“于其他（格）中”？（是为了排除如：）satthā（导师）、pitā（父亲）、mātā（母亲）、bhātā（兄弟）、kattā（作者）。

๒๐๑, ๑๖๓. วา นํมฺหิ.

201, 163. 于naṃ格前，或（作此变化）。

สตฺถุปิตุอาทีนมนฺโต อารตฺตมาปชฺชเต วา นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

satthar、pitar等词的尾音，于naṃ格前，或变为ār。

สตฺถารานํ, ปิตรานํ, มาตรานํ, ภาตรานํ.

satthārānaṃ（诸导师的），pitarānaṃ（诸父亲的），mātarānaṃ（诸母亲的），bhātarānaṃ（诸兄弟的）。

วาติ กิมตฺถํ? สตฺถานํ, ปิตูนํ, มาตูนํ, ภาตูนํ.

为何说“或”？（因为亦可作：）satthānaṃ（诸导师的）、pitūnaṃ（诸父亲的）、mātūnaṃ（诸母亲的）、bhātūnaṃ（诸兄弟的）。

๒๐๒, ๑๖๔. สตฺถุนตฺตญฺจ.

202, 164. 并且，satthar（之尾音）为a。

ตสฺส สตฺถุสทฺทสฺส อนฺโต อตฺตมาปชฺชเต วา นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

该satthar词的尾音，于naṃ格前，或变为a。

สตฺถานํ, ปิตานํ, มาตานํ, ภาตานํ, กตฺตานํ.

satthānaṃ（诸导师的），pitānaṃ（诸父亲的），mātānaṃ（诸母亲的），bhātānaṃ（诸兄弟的），kattānaṃ（诸作者的）。

วาติ กิมตฺถํ? สตฺถารานํ, ปิตรานํ, มาตรานํ, ภาตรานํ, ธีตรานํ.

为何说“或”？（因为亦可作：）satthārānaṃ（诸导师的）、pitarānaṃ（诸父亲的）、mātarānaṃ（诸母亲的）、bhātarānaṃ（诸兄弟的）、dhītarānaṃ（诸女儿的）。

จคฺคหณํ อญฺเญสมฺปิ สงฺคหณตฺถํ.

使用ca（并且）一词，是为了也包含其他（同类词语）。

๒๐๓, ๑๖๒. อุสสฺมึ สโลโป จ.

203, 162. 于sa格前，（尾音）为u，且sa被省略。

สตฺถุปิตุอิจฺเจวมาทีนมนฺตสฺส อุตฺตํ โหติ วา สสฺมึ, สโลโป จ.

satthar、pitar等词的尾音，于sa（属格单数）格前，或变为u，且sa被省略。

สตฺถุ[Pg.116], สตฺถุสฺส, สตฺถุโน ทียเต, ปริคฺคโห วา. ปิตุ, ปิตุสฺส, ปิตุโน ทียเต, ปริคฺคโห วา. ภาตุ, ภาตุสฺส, ภาตุโน ทียเต, ปริคฺคโห วา.

satthu、satthussa、satthuno：施予导师（与格），或为导师的所有物（属格）。pitu、pitussa、pituno：施予父亲，或为父亲的所有物。bhātu、bhātussa、bhātuno：施予兄弟，或为兄弟的所有物。

จคฺคหณํ ทุติยสมฺปิณฺฑนตฺถํ.

取`ca`是为了总括第二项（即`sa`的省略）。

๒๐๔, ๑๖๗. สกฺกมนฺธาตาทีนญฺจ.

204, 167. 以及对于`sakka`(帝释)、`mandhātu`(真言王)等词。

สกฺกมนฺธาตุอิจฺเจวมาทีนมนฺโต อุตฺตมาปชฺชเต สสฺมึ, สโลโป จ โหติ.

对于`sakka`(帝释)、`mandhātu`(真言王)等词，当后接`sa`（属格单数）时，其末音变为`u`，且`sa`被省略。

สกฺกมนฺธาตุ อิว อสฺส ราชิโน วิภโว. เอวํ กตฺตุ, คนฺตุ, ทาตุ อิจฺเจวมาที.

此王的财富犹如帝释与真言王一般。同样地，亦有`kattu`（作者的）、`gantu`（去者的）、`dātu`（施者的）等形式。

ปุนารมฺภคฺคหณํ กิมตฺถํ? นิจฺจทีปนตฺถํ. สกฺกมนฺธาตุ.

为何重立此则？为了表明其为定则。如`sakkamandhātu`。

จคฺคหณํ ทุติยสมฺปิณฺฑนตฺถํ.

取`ca`是为了总括第二项（即`sa`的省略）。

๒๐๕, ๑๖๐. ตโต โยนโม ตุ.

205, 160. 在此之后，`yo`（主格/宾格复数）则变为`o`。

ตโต อาราเทสโต สพฺเพสํ โย นํ โอการาเทโส โหติ.

在`ār`替换之后，所有的`yo`（主格/宾格复数）语尾都替换为`o`。

สตฺถาโร, ปิตโร, มาตโร, ภาตโร, กตฺตาโร, วตฺตาโร.

`satthāro`(诸导师)、`pitaro`(诸父)、`mātaro`(诸母)、`bhātaro`(诸兄弟)、`kattāro`(诸作者)、`vattāro`(诸说者)。

ตุคฺคหเณน อญฺญสฺมาปิ โยนํ โอกาโร โหติ. จตุโร ชนา, คาโว, อุโภ ปุริสา.

通过`tu`一词，其他词的`yo`（主格/宾格复数）语尾亦变为`o`。例如：`caturo janā`(四人)、`gāvo`(诸牛)、`ubho purisā`(二人)。

๒๐๖, ๑๖๕. ตโต [Pg.117] สฺมิมิ.

206, 165. 在此之后，`smiṃ`（处格单数）变为`i`。

ตโต อาราเทสโต สฺมึวจนสฺส อิการาเทโส โหติ.

在`ār`替换之后，`smiṃ`（处格单数）语尾替换为`i`。

สตฺถริ, ปิตริ, มาตริ, ธีตริ, ภาตริ, กตฺตริ, วตฺตริ.

`satthari`(于导师)、`pitari`(于父)、`mātari`(于母)、`dhītari`(于女)、`bhātari`(于兄弟)、`kattari`(于作者)、`vattari`(于说者)。

ปุน ตโตคหเณน อญฺญสฺมาปิ สฺมึวจนสฺส อิกาโร โหติ. ภุวิ.

复次，通过`tato`一词，其他词的`smiṃ`（处格单数）语尾亦变为`i`。例如：`bhuvi`(于地)。

๒๐๗, ๑๖๑. นา อา.

207, 161. `nā`（工具格单数）变为`ā`。

ตโต อาราเทสโต นาวจนสฺส อาอาเทโส โหติ.

在`ār`替换之后，`nā`（工具格单数）语尾替换为`ā`。

สตฺถารา, ปิตรา, มาตรา, ภาตรา, ธีตรา, กตฺตารา, วตฺตารา.

`satthārā`(以导师)、`pitarā`(以父)、`mātarā`(以母)、`bhātarā`(以兄弟)、`dhītarā`(以女)、`kattārā`(以作者)、`vattārā`(以说者)。

๒๐๘, ๑๖๖. อาโร รสฺสมิกาเร.

208, 166. `ār`在`i`前短化。

อาราเทโส รสฺสมาปชฺชเต อิกาเร ปเร.

当`i`在后时，`ār`替换音短化。

สตฺถริ, ปิตริ, มาตริ, ธีตริ, กตฺตริ, วตฺตริ.

`satthari`(于导师)、`pitari`(于父)、`mātari`(于母)、`dhītari`(于女)、`kattari`(于作者)、`vattari`(于说者)。

๒๐๙, ๑๖๘. ปิตาทีนมสิมฺหิ.

209, 168. `pitar`等词于`asi`语尾。

ปิตาทีน มาราเทโส รสฺสมาปชฺชเต อสิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

在`asi`语尾中，`pitar`等词的`ār`替换音短化。

ปิตรา, มาตรา, ภาตรา, มีตรา ปิตโร, มาตโร, ภาตโร, ธีตโร.

`pitarā`(以父)、`mātarā`(以母)、`bhātarā`(以兄弟)、`mītarā`(以友)；`pitaro`(诸父)、`mātaro`(诸母)、`bhātaro`(诸兄弟)、`dhītaro`(诸女)。

อสิมฺหิคฺคหณํ [Pg.118] โตมฺหิ ปเร อิการาเทสญาปนตฺถํ. มาติโต, ปิติโต, ภาติโต, ทุหิติโต.

取`asimhi`是为了表明：当`to`在后时，有`i`之替换。例如：`mātito`(从母)、`pitito`(从父)、`bhātito`(从兄弟)、`duhitito`(从女)。

๒๑๐, ๒๓๙. ตยาตยีนํ ตกาโร ตฺวตฺตํ วา.

210, 239. `tayā`、`tayi`之`t`或作`tv`。

ตยาตยิ อิจฺเจเตสํ ตกาโร ตฺวตฺตมาปชฺชเต วา.

对于`tayā`和`tayi`这些词，其`t`音或可变为`tv`。

ตฺวยา, ตยา, ตฺวยิ, ตยิ.

`tvayā`、`tayā`（以你），`tvayi`、`tayi`（于你）。

เอเตสมิติ กิมตฺถํ? ตุวํ, ตวํ.

为何说“对于这些”？（是为了排除）`tuvaṃ`和`tavaṃ`。

อิติ นาธกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

名品第三章竟。

จตุตฺถกณฺฑ

第四章

๒๑๑, ๑๒๖. อตฺตนฺโต หิสฺมิ’มนตฺตํ.

211, 126. `attan`的尾部在`hi`和`smiṃ`之后变为`anatta`。

ตสฺส อตฺตโน อนฺโต อนตฺตมาปชฺชเต หิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

该`attan`的尾部，在格后缀`hi`之后，变为`anatta`。

อตฺตเนหิ, อตฺตเนภิ.

Attanehi, attanebhi.

อตฺตนฺโตติ กิมตฺถํ? ราเชหิ, ราเชภิ.

为何说“`attan`的尾部”？（是为了排除）Rājehi, rājebhi。

หิสฺมินฺติ กิมตฺถํ? อตฺตโน.

为何说“在`hi`和`smiṃ`之后”？（是为了排除）Attano。

อนตฺตมิติภาวนิทฺเทเสน อตฺตสทฺทสฺส สกาเทโส โหติ สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ. สโก, สกา, สกํ, สเก.

通过“成为`anatta`”这一状态的解释，`attan`一词在所有格位中都有`saka`的替换形式。Sako, sakā, sakaṃ, sake。

๒๑๒, ๓๒๙. ตโต [Pg.119] สฺมึนิ.

212, 329. 在它（`attan`）之后，`smiṃ`变为`ni`。

ตโต อตฺตโต สฺมึวจนสฺส นิ โหติ. อตฺตนิ.

由此`attan`，格后缀`smiṃ`变为`ni`。Attani。

๒๑๓, ๑๒๗. สสฺส โน.

213, 127. `sa`变为`no`。

ตโตอตฺตโต สสฺส วิภตฺติสฺส โน โหติ, อตฺตโน.

由此`attan`，格后缀`sa`变为`no`。Attano。

๒๑๔, ๑๒๘. สฺมา นา.

214, 128. `smā`变为`nā`。

ตโต อตฺตโต สฺมา วจนสฺส นา โหติ. อตฺตนา.

由此`attan`，格后缀`smā`变为`nā`。Attanā。

ปุน ตโตคหเณน ตสฺส อตฺตโน ตการสฺเสว รกาโร โหติ สพฺเพสุ วจเนสุ. อตฺรโช, อตฺรชํ.

再者，通过再次使用`tato`一词，该`attan`的`t`音在所有（复合）词中都变为`r`音。Atrajo, atrajaṃ。

๒๑๕, ๑๔๑. ฌลโต จ.

215, 141. 在`jhala`之后亦然。

ฌลอิจฺเจเตหิ สฺมาวจนสฺส นา โหติ.

在`jhala`（即以i, ī, u, ū结尾的词干）之后，格后缀`smā`变为`nā`。

อคฺคินา, ทณฺฑินา, ภิกฺขุนา, สยมฺภุนา.

Agginā, daṇḍinā, bhikkhunā, sayambhunā.

สฺมาติ กิมตฺถํ? อคฺคโย, มุนโย, อิสโย.

为何说`smā`？（是为了排除）Aggayo, munayo, isayo。

๒๑๖, ๑๘๐. ฆปโต สฺมึ ยํ วา.

216, 180. 在`ghapa`之后，`smiṃ`或变为`yaṃ`。

ตสฺมา ฆปโต สฺมึ วจนสฺส ยํ โหติ วา.

因此，在`ghapa`（即以ā, i, ī, u, ū结尾的阴性词干）之后，格后缀`smiṃ`或变为`yaṃ`。

กญฺญายํ[Pg.120], กญฺญาย. รตฺติยํ, รตฺติยา. อิตฺถิยํ, อิตฺถิยา. ยาคุยํ, ยาคุยา. วขุยํ, วธุยา.

Kaññāyaṃ, kaññāya. Rattiyaṃ, rattiyā. Itthiyaṃ, itthiyā. Yāguyaṃ, yāguyā. Vakhuyaṃ, vadhuyā.

๒๑๗, ๑๙๙. โยนํ นิ นปุํสเกหิ.

217, 199. 在中性词之后，诸`yo`变为`ni`。

สพฺเพสํ โยนํ นิ โหติ วา นปุํสเกหิ ลิงฺเคหิ.

在所有中性词之后，格后缀诸`yo`或变为`ni`。

อฏฺฐีนิ, อฏฺฐี, อายูนิ, อายู.

Aṭṭhīni, aṭṭhī, āyūni, āyū.

นปุํสเกหีติ กิมตฺถํ? อิตฺถิโย.

为何说“在中性词之后”？（是为了排除）Itthiyo。

๒๑๘, ๑๙๖. อโต นิจฺจํ.

218, 196. 在`a`（词干）之后，恒常（如此）。

อการนฺเตหิ นปุํสกลิงฺเคหิ โยนํ นิ โหติ นิจฺจํ.

在以`a`结尾的中性词之后，格后缀诸`yo`恒常变为`ni`。

ยานิ, ยานิ. ตานิ, ตานิ. กานิ, กานิ. ภยานิ, ภยานิ. รูปานิ, รูปานิ.

Yāni, yāni. Tāni, tāni. Kāni, kāni. Bhayāni, bhayāni. Rūpāni, rūpāni.

๒๑๙, ๑๙๖. สึ.

219, 196. `si`变为`aṃ`。

อการนฺเตหิ นปุํสกลิงฺเคหิ สิวจนสฺส อํ โหติ นิจฺจํ.

在以`a`结尾的中性词之后，格后缀`si`恒常变为`aṃ`。

สพฺพํ, ยํ, ตํ, กํ, รูปํ.

Sabbaṃ, yaṃ, taṃ, kaṃ, rūpaṃ.

๒๒๐, ๗๔. เสสโต โลปํ ปสิปิ.

220, 74. 其余的ga与si被省略。

ตโต นิทฺทิฏฺเฐหิ ลิเคหิ เสสขตา คสิอิจฺเจเต โลปมาปชฺชนฺเต.

因此，在已指明的性相之外，其余的ga与si被省略。

โภติ [Pg.121] อิตฺถิ, สา อิตฺถี. โภ ทณฺฑิ, โส ทณฺฑี. โภ สตฺถ, โส สตฺถา. โภ ราช, โส ราชา. เสสโตติ กิมตฺถํ? ปุริโส คจฺฉติ.

贤女，女人，即那位女人。贤友，持杖者，即那位持杖者。贤友，导师，即那位导师。贤友，国王，即那位国王。为何说“其余的”？如：Puriso gacchati。

คสีติ กิมตฺถํ? อิตฺถิยา, สตฺถุสฺส.

为何说“ga与si”？如：itthiyā（女人的），satthussa（导师的）。

๒๒๑, ๒๘๒. สพฺพาสมาวุโส ปสคฺคนิปาตาทีหิ จ.

221, 282. 于贤友(āvuso)、前缀、小品词等之后，亦省略所有[格尾]。

สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ เอกวจนพหุวจนานํ ปฐมา ทุติยาตติยา จตุตฺถี ปญฺจมี ฉฏฺฐี สตฺตมีนํ โลโป โหติ, อาวุโส อุปสคฺค นิปาตอิจฺเจวมาทีหิ จ,

于贤友(āvuso)、前缀、小品词等之后，第一格至第七格的所有单数和复数格尾皆被省略。

ตฺวํ ปนาวุโส, ตุมฺเห ปนาวุโส, ปทโส ธมฺมํ วาเจยฺย, วิหารํ สฺเว อุปคจฺเฉยฺย.

然，贤友(āvuso)，你；然，贤友(āvuso)，你们。应当逐字地教导法，明日应当去往寺院。

ป, ปรา, นิ, นี, อุ, ทุ, สํ, วิ, อว, อนุ, ปริ, อธิ, อภิ, ปติ, สุ, อา, อติ, อปิ, อป, อุป, ปหาโร, ปราภโว, นิหาโร, นีหาโร, อุหาโร, ทุหาโร, สํหาโร, วิหาโร, อวหาโร, อนุหาโร, ปริหาโร, อธิหาโร, อภิหาโร, ปติหาโร, สุหาโร, อาหาโร, อติหาโร, อปิหาโร, อปหาโร, อุปหาโร, เอวํ วีสติ อุปสคฺเคหิ จ.

pa、parā、ni、nī、u、du、saṃ、vi、ava、anu、pari、adhi、abhi、pati、su、ā、ati、api、apa、upa。如：pahāro（打击）、parābhavo（衰败）、nihāro（取出）、nīhāro（引出）、uhāro（移开）、duhāro（难运）、saṃhāro（集合）、vihāro（住处）、avahāro（拿下）、anuhāro（模仿）、parihāro（避开）、adhihāro（主宰）、abhihāro（带来）、patihāro（反击）、suhāro（易运）、āhāro（食物）、atihāro（过度）、apihāro（覆盖）、apahāro（夺走）、upahāro（献礼）。以及此二十前缀。

ยถา, ตถา, เอวํ, ขลุ, โข, ตตฺร, อโถ, อถ, หิ, ตุ จ, วา, โว, หํ, อภํ, อลํ, เอว, โห อโห, เห[Pg.122], อเห, เร, อเร, เอวมาทีหิ นิปาเตหิ จ โยเชตพฺพานิ.

亦当与如下等小品词连用：yathā（如）、tathā（如是）、evaṃ（这样）、khalu（确实）、kho（的确）、tatra（在那里）、atho（又）、atha（那么）、hi（因为）、tu（但是）、ca（和）、vā（或）、vo（你们）、haṃ（唉）、ambho（喂）、alaṃ（足够）、eva（仅）、ho（嗬）、aho（啊）、he（嘿）、ahe（喂）、re（咧）、are（啊咧）。

จคฺคหณม วธารณตฺถํ.

“ca”之取用，是为了表示限定。

๒๒๒, ๓๔๒. ปุมสฺส ลิงฺคาทีสุ สมาเสสุ.

222, 342. 于复合词中，当liṅga等[词]在后时，puma[的尾音被省略]。

ปุมอิจฺเจตสฺส อนฺโต โลปมาปชฺชเต ลิงฺคาทีสุ ปรปเทสุ สมาเสสุ.

于复合词中，当liṅga等词作为后分词时，puma一词的尾音被省略。

ปุลฺลิงฺคํ, ปุมฺภาโว, ปุงฺโกกิโล.

pulliṅgaṃ（阳性），pumbhāvo（男性），puṅkokilo（雄杜鹃）。

ปุมสฺเสติ กิมตฺถํ? อิตฺถิลิงฺคํ, นปุํสกลิงฺคํ.

为何说“puma的”？如：itthiliṅgaṃ（阴性），napuṃsakaliṅgaṃ（中性）。

ลิงฺคาทีสูติ กิมตฺถํ? ปุมิตฺถี.

为何说“当liṅga等在后时”？如：pumitthī（男女）。

สมาเสสูติ กิมตฺถํ? ปุมสฺส ลิงฺคํ.

为何说“在复合词中”？如：pumassa liṅgaṃ（男人的性相）。

๒๒๓, ๑๘๘. อํ ยมีโต ปสญฺญโต.

223, 188. 于阴性词的ī之后，aṃ[变为]yaṃ。

อํ วจนสฺส ยํ โหติ วา อีโต ปสญฺญโต.

于阴性词的ī之后，格尾aṃ可选择地变为yaṃ。

อิตฺถิยํ, อิตฺถึ.

itthiyaṃ, itthiṃ。（对女人）

ปสญฺญโตติ กิมตฺถํ? ทณฺฑินํ, โภคินํ.

为何说“阴性词的”？如：daṇḍinaṃ（对持杖者），bhoginaṃ（对有财富者）。

อมิติ กิมตฺถํ? อิตฺถีหิ.

为何说“aṃ”？如：itthīhi（以女人们）。

๒๒๔, ๑๕๓. นํ ฌโต กตรสฺสา.

224, 153. 于jha之后，katara的[aṃ变为]naṃ。

ตสฺมา ฌโต กตรสฺสา อํ วจนสฺส นํ โหติ.

因此，于jha之后，属于katara[类]的[词干]的格尾aṃ变为naṃ。

ทณฺฑินํ[Pg.123], โภคินํ.

daṇḍinaṃ（持杖者），bhoginaṃ（有财富者）。

ฌโตติ กิมตฺถํ? เวสฺสภุํ.

为何说“于jha之后”？如：Vessabhuṃ（毗舍浮）。

กตรสฺสาติ กิมตฺถํ? กุจฺฉึ.

为何说“katara的”？如：kucchiṃ（肚子）。

๒๒๕, ๑๕๑. โยนํ โน.

225, 151. yo[格尾]变为no。

สพฺเพสํ โยนํ ฌโต กตรสฺสา โน โหติ.

于属于katara类的jha[词干]之后，所有的yo格尾都变为no。

ทณฺฑิโน โภคิโน, เห ทณฺฑิโน, เห โภคิโน.

daṇḍino（持杖者们），bhogino（有财富者们）；嘿，daṇḍino（持杖者们），嘿，bhogino（有财富者们）。

กตรสฺสาติ กิมตฺถํ? อคฺคโย, มุนโย, อิสโย.

为何说“katara的”？如：aggayo（火），munayo（牟尼），isayo（仙人）。

ฌโตติ กิมตฺถํ? สยมฺภุโน.

为何说“在jha之后”？例如：Sayambhuno（自在者的）。

โยนนฺติ กิมตฺถํ? ทณฺฑินา, โภคินา.

为何说“yo”？例如：daṇḍinā（由持杖者），bhoginā（由富者）。

๒๒๖, ๑๕๔. สฺมึนิ.

226, 154. Smiṃ作ni。

ตสฺมา ฌโต กตรสฺสา สฺมึวจนสฺส นิอาเท โส โหติ.

因此，在jha与katara之后，smiṃ格变为ni。

ทณฺฑินิ, โภคินิ.

Daṇḍini（于持杖者），bhogini（于富者）。

กตรสฺสาติ กิมตฺถํ? พฺยาธิมฺหิ.

为何说“katara”？例如：byādhimhi（于疾病）。

๒๒๗, ๒๗๐. กิสฺส กเวจ.

227, 270. kiṃ在va前亦作ka。

กิมิจฺเจตสฺส โก จ โหติ วปจฺจเย ปเร.

此kiṃ在va后缀之后，变为ka。

กฺว [Pg.124] คโตสิ ตฺวํ เทวานํ ปิยติสฺส.

天爱帝须（Devānaṃpiyatissa），汝去往何处？

จคฺคหเณน อวปจฺจเย ปเรปิ โก จ โหติ. โก ตํนินฺทิตุ มรหติ, กถํ โพธยิตุํ ธมฺมํ.

由ca字，在非va后缀之后，kiṃ亦变为ko。例如：Ko taṃ nindituṃ arahati（谁能呵责他？），kathaṃ bodhayituṃ dhammaṃ（如何开示法？）。

เวติ กิมตฺถํ? กุโต อาคโตสิ ตฺวํ.

为何说“va”？例如：Kuto āgatosi tvaṃ（汝从何处来？）。

๒๒๘, ๒๗๒. กุหึ หํ สุ จ.

228, 272. 在hiṃ、haṃ、su之前，[kiṃ]作ku。

กิมิจฺเจตสฺส กุ โหติ หึ หํอิจฺเจเตสุ จ. กุหึ คจฺฉสิ, กุลํ คจฺฉสิ.

此kiṃ在hiṃ、haṃ等后缀前变为ku。例如：Kuhiṃ gacchasi（汝去何处？），kuhaṃ gacchasi（汝去何向？）。

จคฺคหเณน หิญฺจนํทาจนํ ปจฺจเยสุ ปเรสุ อญฺญตฺถาปิ กุ โหติ. กุหิญฺจนํ, กุทาจนํ.

由ca字，在hiñcanaṃ、dācanaṃ等其他后缀之后，亦变为ku。例如：kuhiñcanaṃ（于任何处），kudācanaṃ（于任何时）。

๒๒๙, ๒๒๖. เสเสสุ จ.

229, 226. 在其余格中亦然。

กิมิจฺเจตสฺส โก โหติ เสเสสุ วิภตฺติปจฺจเยสุ ปเรสุ.

此kiṃ在其余格后缀之后，变为ko。

โก ปกาโร กถํ, กํ ปการํ กถํ.

Ko pakāro（何种方式）即kathaṃ（如何），kaṃ pakāraṃ（何种方式）即kathaṃ（如何）。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

ca字用于承前。

๒๓๐, ๒๖๒. ตฺรโภเถสุ จ.

230, 262. 在tra、to、tha等后缀前亦然。

กิมิจฺเจตสฺส กุ โหติ ตฺรโตถ อิจฺเจเตสุ จ.

此kiṃ在tra、to、tha等后缀前，变为ku。

กุตฺร, กุโต, กุตฺถ.

Kutra（何处），kuto（从何处），kuttha（于何处）。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ,

ca字用于承前。

๒๓๑, ๒๖๓. สพฺพสฺเสตสฺส[Pg.125], กาโร วา.

231, 263. sabba与eta或变为a。

สพฺพสฺส เอตสทฺทสฺส อกาโร โหติ วา โตถอิจฺเจเตสุ.

sabba与eta在to、tha等后缀前，或变为a。

อโต, อตฺถ, เอตฺโต, เอตฺถ.

Ato（从彼处），attha（于彼处），etto（从此处），ettha（于此处）。

๒๓๒, ๒๖๗. ตฺเร นิจฺจํ.

232, 267. 在tra前，则恒常[如此]。

สพฺพสฺส เอตสทฺทสฺส อกาโร โหติ นิจฺจํ ตฺรปจฺจเย ปเร.

sabba与eta在tra后缀之后，恒变为a。

อตฺร.

Atra（于彼处）。

๒๓๓, ๒๖๔. เอ โตเถสุ จ.

233, 264. 在to、tha等后缀前，亦变为e。

สพฺพสฺส เอตสทฺทสฺส เอกาโร โหติ วา โตถอิจฺเจเตสุ.

sabba与eta在to、tha等后缀前，或变为e。

เอตฺโต, อโต, เอตฺถ, อตฺถ.

Etto（从此处），ato（从彼处），ettha（于此处），attha（于彼处）。

๒๓๔, ๒๖๕. อิมสฺสิ ถํ ทานิ ห โต เธสุ จ.

234, 265. `ima`于`thaṃ`、`dāni`、`ha`、`to`、`dha`等后缀前，变为`i`。

อิมสทฺทสฺส สพฺพสฺเสว อิกาโร โหติ ถํ ทานิหโต ธอิจฺเจเตสุ.

整个`ima`词干，于`thaṃ`、`dāni`、`ha`、`to`、`dha`等后缀前，变为`i`。

อิตฺถํ, อิทานิ, อิห, อิโต, อิธ.

Itthaṃ（如是），idāni（现在），iha（于此处），ito（从此处），idha（于此处）。

๒๓๕, ๒๘๑. อธุนามฺหิ [Pg.126] จ.

235, 281. 以及于`adhunā`、`amhi`后缀前。

อิมสทฺทสฺส สพฺพสฺเสว อกาโร โหติ ธุนามฺหิ ปจฺจเย ปเร.

整个`ima`词干，于`dhunā`、`amhi`后缀前，变为`a`。

อธุนา.

Adhunā（现在）。

จคฺคหณมวธารณตฺถํ.

采用`ca`是为了起限定作用。

๒๓๖, ๒๘๐. เอต รหิมฺหิ.

236, 280. (`ima`)于`rahimhi`后缀前，变为`eta`。

สพฺพสฺเสว อิมสทฺทสฺส เอตาเทโส โหติ รหิมฺหิ ปจฺจเย ปเร.

整个`ima`词干，于`rahimhi`后缀前，被替换为`eta`。

เอตรหิ.

Etarahi（现在）。

๒๓๗, ๑๗๖. อิตฺถิยมโต อาปจฺจโย.

237, 176. 阴性中，于以`a`结尾的词干后加`ā`后缀。

อิตฺถิยํ วตฺตมานาย อการโต อาปจฺจโย โหติ.

表示阴性时，于以`a`结尾的词干后加`ā`后缀。

สพฺพา, ยา, สา, กา. กตรา.

Sabbā（一切，阴性），yā（任一，阴性），sā（她），kā（谁，阴性），katarā（哪一个，阴性）。

๒๓๘, ๑๘๗. นทาทิโต วา อี.

238, 187. 于`nadī`等词类，或加`ī`。

นทาทิโต วาอนทาทิโตวา อิตฺถิยํ วตฺตมานาย อีปจฺจโย โหติ.

表示阴性时，于`nadī`等词类及非`nadī`等词类，可加`ī`后缀。

นที, มหี, กุมารี, ตรุณี, สขี, อิตฺถี.

Nadī（河），mahī（大地），kumārī（少女），taruṇī（年轻女子），sakhī（女性朋友），itthī（女人）。

๒๓๙, ๑๙๐. ณว [Pg.127] ณิก เณยฺย ณ นฺตุหิ.

239, 190. 于以`-ṇava`、`-ṇika`、`-ṇeyya`、`-ṇa`、`-ntu`结尾者。

ณว ณิก เณยฺย ณ นฺตุอิจฺเจเตหิ อิตฺถิยํ วตฺตมาเนหิ อีปจฺจโย โหติ.

于以`-ṇava`、`-ṇika`、`-ṇeyya`、`-ṇa`、`-ntu`结尾且表示阴性的词干，加`ī`后缀。

มาณวี, ปณฺฑวี, นาวิกี, เวนเตยฺยี, กุนฺเตยฺยี, โคตมี, คุณวตี, สามาวตี.

Māṇavī（少女），paṇḍavī（畔达瓦族女），nāvikī（女船员），venateyyī（毗娜达裔女），kunteyyī（贡蒂裔女），gotamī（乔达弥），guṇavatī（具德女），sāmāvatī（萨玛瓦蒂）。

๒๔๐, ๑๙๓. ปติ ภิกฺขุราชีการนฺเตหิ อินี.

240, 193. 于`pati`、`bhikkhu`、`rāja`及以`-in`结尾的词干，加`inī`。

ปติ ภิกฺขุ ราชีการนฺเตหิ อิตฺถิยํ วตฺตมาเนหิ อินีปจฺจโย โหติ.

于`pati`、`bhikkhu`、`rāja`及以`-in`结尾且表示阴性的词干，加`inī`后缀。

คหปตานี, ภิกฺขุนี, ราชินี, หตฺถินี, ทณฺฑินี, เมธาวินี, ตปสฺสินี.

Gahapatānī（女家主），bhikkhunī（比丘尼），rājinī（王后），hatthinī（母象），daṇḍinī（持杖女），medhāvinī（有慧女），tapassinī（女苦行者）。

๒๔๑, ๑๙๑. นฺตุสฺส ตมีกาเร.

241, 191. `-ntu`于`ī`前，变为`t`。

สพฺพสฺเสว นฺตุปจฺจยสฺส ตกาโร โหติ วา อีกาเร ปเร.

整个`-ntu`后缀，于`ī`前，可选择性地变为`t`。

คุณวตี, คุณวนฺตี, กุลวตี, กุลวนฺตี, สติมตี. สติมนฺตี, มหตี, มหนฺตี, โคตฺตมตี, โคตฺตมนฺตี.

Guṇavatī, guṇavantī（具德女）；kulavatī, kulavantī（具家世女）；satimatī, satimantī（具念女）；mahatī, mahantī（大女）；gottamatī, gottamantī（具宗姓女）。

๒๔๒, ๑๙๒. ภวโต โภโต.

242, 192. `bhavant`变为`bho`。

สพฺพสฺเสว ภวนฺตสทฺทสฺส โภตาเทโส โหติ อีกาเร อิตฺถิคเต ปเร.

整个`bhavant`一词，当表示阴性的`ī`后缀在后时，被替换为`bho`。

โภติ อยฺเย, โภติ กญฺเญ, โภติ ขราทิเย.

Bhoti ayye（尊贵的女士），bhoti kaññe（尊贵的少女），bhoti kharādiye（尊贵的Kharādiyā）。

๒๔๓, ๑๑๐. โภเค [Pg.128] ตุ.

243, 110. 但于呼格中，（`bhavant`）作`bho`。

สพฺพสฺเสว ภวนฺตสทฺทสฺส โภอาเทโส โหติ เค ปเร.

当呼格后缀`ge`在后时，整个`bhavant`词被替换为`bho`。

โภ ปุริส, โภ อคฺคิ, โภ ราช, โภ สตฺถ, โภ ทณฺฑิ, โภ สยมฺภุ.

啊，男人！啊，火！啊，国王！啊，导师！啊，持杖者！啊，自在者！

เคติ กิมตฺถํ? ภวตา, ภวํ.

为何说`ge`？（是为了排除其他格，）例如：`bhavatā`、`bhavaṃ`。

ตุคฺคหเณน อญฺญสฺมิมฺปิ วจเน สพฺพสฺส ภวนฺตสทฺทสฺส โภนฺต ภนฺเต โภนฺโต ภทฺเท โภตา โภ โตอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ.

由于使用了`tu`，在呼格复数中，整个`bhavant`词也发生`bhonta`、`bhante`、`bhonto`、`bhadde`、`bhotā`、`bho`、`to`这些替换。

โภนฺต, ภนฺเต, โภนฺโต, ภทฺเท, โภตา, โภโต.

`bhonta`、`bhante`、`bhonto`、`bhadde`、`bhotā`、`bhoto`。

๒๔๔, ๗๒. อการปิตาทฺยนฺตานมา.

244, 72. 以`a`结尾及`pitar`等词，其尾音（在呼格中）变为`ā`。

อกาโร จ ปิตาทีนมนฺโต จ อตฺตมาปชฺชเต เค ปเร.

当呼格后缀`ge`在后时，`a`及`pitar`等词的尾音变为`ā`。

โภ ปุริสา, โภ ราชา, โภ ปิตา, โภ มาตา, โภ สตฺถา.

啊，诸位男人！啊，国王！啊，父亲！啊，母亲！啊，导师！

๒๔๕, ๑๕๒. ฌลปา รสฺสํ.

245, 152. （呼格中）长元音变短。

ฌลปอิจฺเจเต รสฺสมาปชฺชนฺเต เค ปเร.

当呼格后缀`ge`在后时，（词干末的）长元音变短。

โภ ทณฺฑิ, โภ สยมฺภุ, โภติ อิตฺถิ, โภติวธุ,

啊，持杖者！啊，自在者！啊，女士！啊，新妇！

๒๔๖, ๗๓. อากาโร [Pg.129] วา.

246, 73. `ā`可选择性地（变短）。

อากาโร รสฺสมาปชฺชเต วา เค ปเร.

当呼格后缀`ge`在后时，长元音`ā`可选择性地变短。

โภ ราช, โภ ราชา, โภ อตฺต, โภ อตฺตา, โภ สข, โภ สขา, โภ สตฺถ, โภ สตฺถา.

啊，国王（`rāja`、`rājā`）！啊，自我（`atta`、`attā`）！啊，朋友（`sakha`、`sakhā`）！啊，导师（`sattha`、`satthā`）！

อิติ นามกปฺเป จตุตฺโถ กณฺโฑ.

如是，名词篇第四章终。

ปญฺจมกณฺฑ

第五章

๒๔๗, ๒๖๑. ตฺวาทโย วิภตฺติสญฺญาโย.

247, 261. `tvā`等（后缀）名为`vibhatti`（词尾）。

โตอาทิ เยสํ ปจฺจยานํ, เต โหนฺติ ตฺวาทโย. เต ปจฺจยา ตฺวาทโย วิภตฺติสญฺญาว ทฏฺฐพฺพา.

以`to`等为首的后缀，即是`tvā`等（后缀）。这些`tvā`等后缀，当知其名为`vibhatti`（词尾）。

สพฺพโต, ยโต, ตโต, กุโต, อโต, อิโต, สพฺพทา, ยทา, ตทา, กทา, อิธ, อิทานิ.

从一切处、从何处、从彼处、从哪里？、从此、从这里、在一切时、当……时、那时、何时？、此处、现在。

๒๔๘, ๒๖๐. กฺวจิ โต ปญฺจมฺยตฺเถ.

248, 260. 有时，`to`后缀用于第五格（从格）义。

กฺวจิ โตปจฺจโย โหติ ปญฺจมฺยตฺเถ.

有时，`to`后缀用于第五格（从格）义。

สพฺพโต, ยโต, ตโต, กุโต, อโต, อิโต.

从一切处、从何处、从彼处、从哪里？、从此、从这里。

กฺวจีติ กิมตฺถํ? สพฺพสฺมา, อิมสฺมา.

为何说“有时”？（因为也使用常规从格，）如：`sabbasmā`（从一切）、`imasmā`（从这）。

๒๔๙, ๒๖๖. ตฺร [Pg.130] ถ สตฺตมิยา สพฺพนาเมหิ.

249, 266. 从诸代词后可加`tra`、`tha`后缀，以表第七格（处格）义。

ตฺรถอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ สตฺตมฺยตฺเถ สพฺพ นาเมหิ.

从诸代词后，可加`tra`、`tha`这些后缀，以表第七格（处格）义。

สพฺพตฺร, สพฺพตฺถ, ยตฺร, ยตฺถ, ตตฺร, ตตฺถ.

在一切处（`sabbatra`、`sabbattha`），在何处（`yatra`、`yattha`），在彼处（`tatra`、`tattha`）。

๒๕๐, ๒๖๘. สพฺพโต ธิ.

250, 268. 于`sabba`后加`dhi`后缀。

สพฺพอิจฺเจตสฺมา ธิปจฺจโย โหติ กฺวจิ สตฺตมฺยตฺเถ. สพฺพธิ, สพฺพสฺมึ.

从`sabba`词，有时可加`dhi`后缀以表第七格（处格）义。如：`sabbadhi`（在一切处），（常规形式为）`sabbasmiṃ`（在一切中）。

๒๕๑, ๒๖๙. กึ สฺมา โว.

251, 269. 于`kiṃ`后加`va`后缀。

กิมิจฺเจตสฺมา วปจฺจโย โหติ สตฺตมฺยตฺเถ.

从`kiṃ`词后，加`va`后缀以表第七格（处格）义。

กฺว คโตสิ ตฺว เทวานํปิยติสฺส.

天爱帝须(Devānaṃpiyatissa)，你去了哪里？

๒๕๒, ๒๗๑. หึ หํ หิญฺจนํ.

252, 271. Hiṃ haṃ hiñcanaṃ。

กิมิจฺเจตสฺมา หึหํหิญฺจนํอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ สตฺตมฺยตฺเถ.

由“kiṃ”（何）一词，附加“hiṃ”、“haṃ”、“hiñcanaṃ”为后缀，表示第七格（处格）的意义。

กุหึ, กุลํ, กุหิญฺจนํ.

kuhiṃ（在何处），kuhaṃ（在何处），kuhiñcanaṃ（在任何地方）。

๒๕๓, ๒๗๓. ตมฺหา จ.

253, 273. 亦由“ta”。

ตมฺหา จ หิ หํอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ สตฺตมฺยตฺเถ. ตหึ, ตหํ.

亦由“ta”（彼）一词，附加“hi”、“haṃ”为后缀，表示第七格（处格）的意义。例如：tahiṃ（在那里），tahaṃ（在那里）。

จคฺคหณํ [Pg.131] หิญฺจนคฺคหณนิวตฺตนตฺถํ.

采用“ca”是为了排除对“hiñcanaṃ”的沿用。

๒๕๔, ๒๗๔. อิมสฺมา ห ธา จ.

254, 274. 由“ima”亦（附加）“ha”、“dhā”。

อิมสฺมา หธอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ สตฺตมฺยตฺเถ. อิห, อิธ.

由“ima”（此）一词，附加“ha”、“dha”为后缀，表示第七格（处格）的意义。例如：iha（在此），idha（在此）。

จคฺคหณมวธารณตฺถํ.

采用“ca”是为了起限定作用。

๒๕๕, ๒๗๕. ยโต หึ.

255, 275. 由“ya”（附加）“hiṃ”。

ตสฺมา ยโต หึปจฺจโย โหติ สตฺตมฺยตฺเถ. ยหึ.

由“ya”（所）一词，附加“hiṃ”为后缀，表示第七格（处格）的意义。例如：yahiṃ（在……之处）。

๒๕๖, ๐. กาเล.

256, 0. （论）时间。

‘‘กาเล’’อิจฺเจตํ อธิการตฺถํ เวทิตพฺพํ.

应知“kāle”（时间）一词是标题，统摄下文。

๒๕๗, ๒๗๙. กึสพฺพญฺเญกยกุหิทาทาจนํ.

257, 279. 由“kiṃ”、“sabba”、“añña”、“eka”、“ya”、“ku”（附加）“dā”、“dācanaṃ”。

กึ สพฺพอญฺญ เอก ย กุอิจฺเจเตหิ ทา ทาจนํอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ กาเล สตฺตมฺยตฺเถ.

由“kiṃ”（何）、“sabba”（一切）、“añña”（其他）、“eka”（一）、“ya”（所）、“ku”（何）这些词，附加“dā”、“dācanaṃ”为后缀，表示时间义的第七格（处格）。

กทา, สพฺพทา, อญฺญทา, เอกทา, ยทา, กุทาจนํ.

kadā（何时），sabbadā（总是），aññadā（在其他时候），ekadā（有一次），yadā（当……时），kudācanaṃ（在任何时候）。

๒๕๘, ๒๗๘. ตมฺหา ทานิ จ.

258, 278. 由“ta”亦（附加）“dāni”。

ตอิจฺเจตสฺมา ทานิ ทาอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ, กาเล สตฺตมฺยตฺเถ.

由“ta”（彼）一词，附加“dāni”、“dā”为后缀，表示时间义的第七格（处格）。

ตทานิ[Pg.132], ตทา.

tadāni（那时），tadā（那时）。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

采用“ca”是为了沿用（前一经文的“dā”）。

๒๕๙, ๒๗๙. อิมสฺมา รหิ ธุนา ทานิ จ.

259, 279. 由“ima”亦（附加）“rahi”、“dhunā”、“dāni”。

อิมสฺมา รหิ ธุนา ทานิอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ กาเล สตฺตมฺยตฺเถ.

由“ima”（此）一词，附加“rahi”、“dhunā”、“dāni”为后缀，表示时间义的第七格（处格）。

เตรหิ, อธุนา, อิทานิ.

terahi（那时），adhunā（如今），idāni（现在）。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

采用“ca”是为了沿用。

๒๖๐, ๒๗๗. สพฺพสฺส โส ทามฺหิ วา.

260, 277. “sabba”于“dā”后，（首音节）亦可为“sa”。

สพฺพอิจฺเจตสฺส สการาเทโส โหติ วา ทามฺหิ ปจฺจเย ปเร.

当后缀“dā”在后时，“sabba”一词可选择地被替换为“sa”。

สทา, สพฺพทา.

sadā（总是），sabbadā（总是）。

๒๖๑, ๓๖๙. อวณฺโณ เย โลปญฺจ.

261, 369. “a”元音于“ya”后，亦省略。

อวณฺโณ เย ปจฺจเย ปเร โลปมาปชฺชเต.

当后缀“ya”在后时，“a”元音被省略。

พาหุสฺสจฺจํ, ปณฺฑิจฺจํ, เวปุลฺลํ, การุญฺญํ, โกสลฺลํ, สามญฺญํ, โสหชฺชํ.

博学、智慧、广大、悲悯、善巧、沙门性、友情。

๒๖๒, ๓๙๑. วุฑฺฒสฺส โช อิยิฏฺเฐสุ.

262, 391. “vuḍḍha”作“j”，于“iya”、“iṭṭha”[后缀]后。

สพฺพสฺเสว วุฑฺฒสทฺทสฺส โชอาเทโส โหติ อิย อิฏฺฐอิจฺเจเตสุ ปจฺจเยสุ.

当后接“iya”、“iṭṭha”后缀时，整个“vuḍḍha”一词被替换为“j”。

เชยฺโย[Pg.133], เชฏฺโฐ.

jeyyo（更年长的），jeṭṭho（最年长的）。

๒๖๓, ๓๙๒. ปสตฺถสฺส โส จ.

263, 392. “pasattha”作“s”与“j”。

สพฺพสฺเสว ปสตฺถสทฺทสฺส โสอาเทโส โหติ, ชาเทโส จ อิยอิฏฺฐอิจฺเจเตสุ ปจฺจเยสุ.

当后接“iya”、“iṭṭha”后缀时，整个“pasattha”一词被替换为“s”，亦被替换为“j”。

เสยฺโย, เสฏฺโฐ, เชยฺโย, เชฏฺโฐ.

seyyo（更佳的），seṭṭho（最佳的），jeyyo（更佳的），jeṭṭho（最佳的）。

๒๖๔, ๓๙๓. อนฺติกสฺส เนโท.

264, 393. “antika”作“neda”。

สพฺพสฺส อนฺติกสทฺทสฺส เนทาเทโส โหติ อิย อิฏฺฐอิจฺเจเตสุ ปจฺจเยสุ.

当后接“iya”、“iṭṭha”后缀时，整个“antika”一词被替换为“neda”。

เนทิโย, เนทิฏฺโฐ.

nediyo（更近的），nediṭṭho（最近的）。

๒๖๕, ๓๙๔. พาฬฺหสฺส สาโธ.

265, 394. “bāḷha”作“sādha”。

สพฺพสฺส พาฬฺหสทฺทสฺส สาธาเทโส โหติ อิย อิฏฺฐอิจฺเจเตสุ ปจฺจเยสุ.

当后接“iya”、“iṭṭha”后缀时，整个“bāḷha”一词被替换为“sādha”。

สาธิโย, สาธิฏฺโฐ.

sādhiyo（更强的），sādhiṭṭho（最强的）。

๒๖๖, ๓๙๕. อปฺปสฺส กณ.

266, 395. “appa”作“kaṇa”。

สพฺพสฺส อปฺปสทฺทสฺส กณ อาเทโส โหติ อิย อิฏฺฐอิจฺเจเตสุ ปจฺจเยสุ.

当后接“iya”、“iṭṭha”后缀时，整个“appa”一词被替换为“kaṇa”。

กณิโย, กณิฏฺโฐ.

kaṇiyo（更年幼的），kaṇiṭṭho（最年幼的）。

๒๖๗, ๓๙๖. ยุวานญฺจ[Pg.134].

267, 396. “yuvan”亦作“kaṇa”。

สพฺพสฺส ยุวสทฺทสฺส กณ อาเทโส โหติ อิย อิฏฺฐอิจฺเจเตสุ ปจฺจเยสุ.

当后接“iya”、“iṭṭha”后缀时，整个“yuvan”一词被替换为“kaṇa”。

กนิโย, กนิฏฺโฐ.

kaniyo（更年幼的），kaniṭṭho（最年幼的）。

จคฺคหณมนุกฑฺฒนตฺถํ.

“ca”字用于承接前文。

๒๖๘, ๓๙๗. วนฺตุมนฺตุ วีนญฺจ โลโป.

268, 397. “vantu”、“mantu”及“vī”脱落。

วนฺตุมนฺตุวีอิจฺเจเตสํ ปจฺจยานํ โลโป โหติ อิยอิฏฺฐอิจฺเจเตสุ ปจฺจเยสุ.

当后接“iya”、“iṭṭha”后缀时，“vantu”、“mantu”与“vī”等后缀脱落。

คุณิโย, คุณิฏฺโฐ, สติโย, สติฏฺโฐ, เมธิโย, เมธิฏฺโฐ.

guṇiyo（更有德者），guṇiṭṭho（最有德者）；satiyo（更有念者），satiṭṭho（最有念者）；medhiyo（更有慧者），medhiṭṭho（最有慧者）。

๒๖๙, ๔๐๑. ยวตํ ต ล ณ ทการานํ พฺยญฺชนานิ จ ล ญ ชการตฺตํ.

269, 401. 与“y”相连的辅音“t”、“l”、“ṇ”、“d”，其状态分别转为“c”、“l”、“ñ”、“j”。

ยการวนฺตานํ ต ล ณ ทการานํ พฺยญฺชนานิ จ ล ญ ชการตฺตมาปชฺชนฺเต ยถาสงฺขฺยํ.

后接“y”的辅音“t”、“l”、“ṇ”、“d”，依序转成“c”、“l”、“ñ”、“j”的状态。

พาหุสฺสจฺจํ, ปณฺฑิจฺจํ, เวปุลฺลํ, การุญฺญํ, โกสลฺลํ, เนปุญฺญํ, สามญฺญํ, โสหชฺชํ.

博学、智慧、广大、悲悯、善巧、精明、沙门性、友情。

ย ว ตมิติ กิมตฺถํ? ติณทลํ.

为何说“后接y”？（例如）“tiṇadalaṃ”（草叶）。

ต ล ณ ทการานมิติ กิมตฺถํ? อาลสฺยํ, อาโรคฺยํ.

为何说“t、l、ṇ、d”等辅音？（例如）“ālasyaṃ”（懒惰），“ārogyaṃ”（健康）。

พฺยญฺชนานมิติ [Pg.135] กิมตฺถํ? มจฺจุนา.

为何说“诸辅音”？（例如）“maccunā”（以死亡）。

การคฺคหณํ กิมตฺถํ? ยการสฺส มการาเทสญาปนตฺถํ. โอปมฺมํ.

为何使用“kāra”？是为了说明“y”音可被替换为“m”音。（例如）“opammaṃ”（譬喻）。

๒๗๐, ๑๒๐. อมฺห ตุมฺหนฺตุราช พฺรหฺมตฺต สขสตฺถุ ปิตาทีหิสฺมา นาว.

270, 120. 于`amha`、`tumha`、`-ntu`、`rājan`、`brahman`、`attan`、`sakhi`、`satthar`、`pitar`等之后，`smā`作`nā`。

อมฺห ตุมฺหนฺตุราช พฺรหฺม อตฺต สข สตฺถุ ปิตุอิจฺเจวมาทีหิ สฺมาวจนํ นาว ทฏฺฐพฺพํ.

于`amha`、`tumha`、`-ntu`、`rājan`、`brahman`、`attan`、`sakhi`、`satthar`、`pitar`等词之后，应知第五格词尾`smā`作`nā`。

มยา, ตยา, คุณวตา, รญฺญา, พฺรหฺมุนา, อตฺตนา, สขินา, สตฺถารา, ปิตรา, มาตรา, ภาตรา, ธีตรา, กตฺตารา, วตฺตารา.

由我，由你，由有德者，由国王，由梵天，由自己，由朋友，由导师，由父亲，由母亲，由兄弟，由女儿，由作者，由说者。

เอเตหีติ กิมตฺถํ? ปุริสา.

为何说“于此等之后”？（是为了排除）`purisā`（从人）。

อิติ นามกปฺเป ปญฺจโม กณฺโฑ

如是，名章第五篇终。

นามกปฺโป นิฏฺฐิโต.

名章终。

๓. การกกปฺป

3. 格章

ฉฏฺฐกณฺฑ

第六篇

๒๗๑, ๘๘, ๓๐๘. ยสฺมา [Pg.136] ทเปติ ภยมาทตฺเต วา ตทปาทานํ.

271, 88, 308. 从之离去、恐惧或拿取者，是为离格。

ยสฺมา วา อเปติ, ยสฺมา วา ภยํ ชายเต, ยสฺมา วา อาทตฺเต, ตํ การกํ อปาทานสญฺญํ โหติ.

从之离去者，或从之生起恐惧者，或从之拿取者，此作用格名为离格。

ตํ ยถา? คามา อเปนฺติ มุนโย, นครา นิคฺคโต ราชา, โจรา ภยํ ชายเต, อาจริยุปชฺฌาเยหิ สิกฺขํ คณฺหาติ สิสฺโส.

此即如何？诸牟尼从村庄离去；国王从城市出走；从盗贼生起恐惧；弟子从阿阇梨(ācariya)与戒师处学习教诲。

อปาทานมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อปาทาเน ปญฺจมี.

称“离格”有何作用？于离格用第五格。

๒๗๒, ๓๐๙. ธาตุนา มานมุปสคฺคโยคาทฺวีสฺวปิ จ.

272, 309. 于语根、名、前缀等结合中亦然。

ธาตุนามานํ ปโยเค จ อุปสคฺคโยคาทีสฺวปิ จ ตํ การกํ อปาทานสญฺญํ โหติ.

在动词词根与名词的使用中，以及在与前缀等的结合中，该作用格亦被称为离格。

ธาตูนํ ปโยเค ตาว ชิอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส ปราปุพฺพสฺส ปโยเค โย อสโห, โส อปาทานสญฺโญ โหติ.

首先，在动词词根的用法中，当动词词根`ji`与前缀`parā`连用时，其所不能胜者，被称为离格。

ตํ ยถา? พุทฺธสฺมา ปราเชนฺติ อญฺญติตฺถิยา.

此即如何？诸外道为佛陀所败。

ภูอิจฺเจตสฺส [Pg.137] ธาตุสฺส ปปุพฺพสฺส ปโยเค ยโต อจฺฉินฺนปฺปภโว, โส อปาทานสญฺโญ โหติ.

当动词词根`bhū`与前缀`pa`连用时，其源头处，被称为离格。

ตํ ยถา? หิมวตา ปภวนฺติ ปญฺจ มหานทิโย, อนวตตฺตมฺหา ปภวนฺติ มหาสรา, อจิรวติยา ปภวนฺติ กุนฺนทิโย.

此即如何？五大河发源于雪山(Himavā)；诸大湖发源于无热恼池(Anavatatta)；诸小河发源于阿致罗筏底河。

นามปฺปโยเคปิ ตํ การกํ อปาทานสญฺญํ โหติ.

在名词的使用中，该作用格亦被称为离格。

ตํ ยถา? อุรสฺมา ชาโต ปุตฺโต, ภูมิโต นิคฺคโต รโส, อุภโต สุชาโต ปุตฺโต มาติโต จ ปิติโต จ.

此即如何？从胸膛所生之子；从地里涌出之汁；从母亲与父亲双方善生之子。

อุปสคฺคโยเค ตํ การกํ อปาทานสญฺญํ โหติ.

与前缀(upasagga)连用时，该作用格被称为离格。

ตํ ยถา? อปสาลาย อายนฺติ วาณิชา, อาพฺรหฺมโลกา สทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ อุปริ ปพฺพตา เทโว วสฺสติ, พุทฺธสฺมา ปติ สาริปุตฺโต ธมฺมเทสนาย ภิกฺขู อาลปติ เตมาสํ, ฆตมสฺส เตลสฺมา ปติ ททาติ, อุปฺปลมสฺส ปทุมสฺมา ปติ ททาติ, กนกมสฺส หิรญฺญสฺมา ปติ ททาติ.

此即如何？商人们从市场(apasālā)来；声音上达梵天界(brahmaloka)；天神从山顶降雨；舍利弗代替佛陀，在三个月里为比丘说法；他给他酥油以代替油；他给他青莲花以代替红莲花；他给他黄金以代替未铸造的金子。

อาทิคฺคหเณน การกมชฺเฌปิ ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ. อิโต ปกฺขสฺมา วิชฺฌติ มิคํ ลุทฺทโก, โกสา วิชฺฌติ กุญฺชรํ, มาสสฺมา ภุญฺชติ โภชนํ.

由“等”字可知，在作用格之间亦用第五格。例如：猎人从此侧射鹿；（他）从鞘中（拔出武器）刺穿大象；（他）在一个月里享用食物。

อปิคฺคหเณน นิปาตปโยเคปิ ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ ทุติยา จ ตติยา จ. รหิตา มาตุชา ปุญฺญํ กตฺวา [Pg.138] ทานํ เทติ, รหิตา มาตุชํ, รหิตา มาตุเชน วา. ริเต สทฺธมฺมา กุโต สุขํ ลภติ, ริเต สทฺธมฺมํ, ริเต สทฺธมฺเมน วา. เต ภิกฺขู นานา กุลา ปพฺพชิตา, วินา สทฺธมฺมา นตฺถญฺโญ โกจิ นาโถ โลเก วิชฺชติ, วินา สทฺธมฺมํ, วินา สทฺธมฺเมน วา. วินา พุทฺธสฺมา, วินา พุทฺธํ, วินา พุทฺเธน วา.

由“亦”字可知，与不变词(nipāta)连用时，亦用离格，以及业格与具格。例如：离于母亲（离格），行福布施；或离于母亲（业格）；或离于母亲（具格）。无有正法（离格），何处得乐？或无有正法（业格）；或无有正法（具格）。彼等比丘从种种家而出家。无有正法（离格），世间无有他怙主；或无有正法（业格）；或无有正法（具格）。无有佛陀（离格）；或无有佛陀（业格）；或无有佛陀（具格）。

จคฺคหเณน อญฺญตฺถาปิ ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ. ยโตหํ ภคินิ อริยาย ชาติยา ชาโต. ยโต สรามิ อตฺตานํ, ยโต ปตฺโตสฺมิ วิญฺญุตํ, ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสเวยฺยุํ.

由“及”字可知，于他处亦用第五格。例如：姐妹啊，自从我生为圣裔。自从我忆起自己。自从我获得智慧。由于此因，当他住于眼根不防护时，贪与忧等邪恶不善法即会流入。

๒๗๓, ๓๑๐. รกฺขณตฺถานมิจฺฉิตํ.

273, 310. 于有“保护”义的动词，其所欲（使之远离）的对象为离格。

รกฺขณตฺถานํ ธาตูนํ ปโยเค ยํ อิจฺฉิตํ, ตํ การกํ อปาทานสญฺญํ โหติ.

使用有“保护”义的动词词根时，其所欲（使之远离）的对象，该作用格被称为离格。

กาเก รกฺขนฺติ ตณฺฑุลา, ยวา ปฏิเสเธนฺติ คาโว.

（人们）保护稻米免受乌鸦之害；（人们）阻止牛群接近大麦。

๒๗๔, ๓๑๑. เยน วา’ ทสฺสนํ.

274, 311. 或不欲为所见者。

เยน วา อทสฺสนมิจฺฉิตํ, ตํ การกํ อปาทานสญฺญํ โหติ.

或欲不为所见之对象，该作用格被称为离格。

อุปชฺฌายา อนฺตรธายติ สิสฺโส, มาตรา จ ปิตรา จ อนฺตรธายติ ปุตฺโต.

弟子从戒师处隐没；儿子从父母处隐没。

วาติ [Pg.139] กิมตฺถํ? สตฺตมีวิภตฺยตฺตํ. เชตวเน อนฺตรธายติ ภควา.

为何说“或”？为了表示处格的意义。例如：世尊于祇陀林中隐没。

๒๗๕, ๓๑๒. ทูรนฺติ กทฺธ กาล นิมฺมาน ตฺวาโลป ทิสาโยควิภตฺตารปฺปโยค สุทฺธปฺปโมจน เหตุ วิวิตฺตปฺปมาณ ปุพฺพโยคพนฺธน คุณวจน ปญฺห กถน โถกากตฺตูสุ จ.

275, 312. 以及在距离、附近、确定路程、确定时间、省略-tvā、方向关联、分别、禁绝、清净、解脱、原因、远离、衡量、先前关联、束缚、德说、提问、叙述、少量和非作者等（意义）时。

ทูรตฺเถ, อนฺติกตฺเถ, อทฺธนิมฺมาเน, กาลนิมฺมาเน, ตฺวาโลเป, ทิสาโยเค, วิภตฺเต, อารปฺปโยเค, สุทฺเธ, ปโมจเน, เหตฺวตฺเถ, วิวิตฺตตฺเถ, ปมาเณ, ปุพฺพโยเค, พนฺธนตฺเถ, คุณวจเน, ปญฺเห, กถเน, โถเก, อกตฺตริ จ อิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ, ปโยเคสุ จ, ตํ การกํ อปาทานสญฺญํ โหติ.

在距离、附近、确定路程、确定时间、省略-tvā、方向关联、分别、禁绝、清净、解脱、原因、远离、衡量、先前关联、束缚、德说、提问、叙述、少量和非作者等意义及用法中，该作用者被称为离格。

ทูรตฺเถตาว – กีว ทูโร อิโต นฬการคาโม, ทูรโต วา คมฺม, อารกา เต โมฆปุริสา อิมสฺมา ธมฺมวินยา. ทุติยา จ ตติยา จ, ทูรํ คามํ อาวโต, ทูเรน คาเมน วา อาคโต. อารกา อิมํ ธมฺมวินยํ, อเนน ธมฺมวินเยน วา อิจฺเจวมาทิ.

首先是距离义：芦苇匠村离这里多远？或从远处来。那些愚人远离此法与律。也可用业格和具格：（他）来到遥远的村庄（业格），或从遥远的村庄来（具格）；远离此法与律（业格），或（远离）此法与律（具格），等等。

อนฺติกตฺเถ – อนฺติกํ คามา, อาสนฺนํ คามา, สมีปํ คามา, สมีปํ สทฺธมฺมา. ทุติยา จ ตติยา จ, อนฺติกํ คามํ, อนฺติกํ คาเมน วา. อาสนฺนํ คามํ, อาสนฺนํ คาเมน วา. สมีปํ คามํ. สมีปํ คาเมน วา. สมีปํ สทฺธมฺมํ, สมีปํ สทฺธมฺเมน วา อิจฺเจวมาทิ.

附近义：村庄的附近（离格），村庄的邻近（离格），村庄的旁边（离格），正法的旁边（离格）。也可用业格和具格：村庄的附近（业格），或村庄的附近（具格）；村庄的邻近（业格），或村庄的邻近（具格）；村庄的旁边（业格），或村庄的旁边（具格）；正法的旁边（业格），或正法的旁边（具格），等等。

อทฺธนิมฺมาเน [Pg.140] – อิโต มถุราย จตูสุ โยชเนสุ สงฺกสฺสํ นาม นครํ อตฺถิ, ตตฺถ พหู ชนา วสนฺติ อิจฺเจวมาทิ.

确定路程义：从此地往马图拉(Mathurā)，于四由旬处，有一座名为桑咖萨的城市，那里有许多人居住，等等。

กาลนิมฺมาเน – อิโต ภิกฺขเว เอกนวุติกปฺเป วิปสฺสี นาม ภควา โลเก อุทปาทิ, อิโต ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสติ อิจฺเจวมาทิ.

确定时间义：诸比丘，从此（算起）第九十一劫，名为毗婆尸的世尊出现于世；从现在起三个月后，（他）将般涅槃，等等。

ตฺวาโลเป กมฺมาธิกรเณสุ – ปาสาทา สงฺกเมยฺย, ปาสาทํ อภิรุหิตฺวา วา. ปพฺพตา สงฺกเมยฺย, ปพฺพตํ อภิรุหิตฺวา วา. หตฺถิกฺขนฺธา สงฺกเมยฺย, หตฺถิกฺขนฺธํ อภิรุหิตฺวา วา. อาสนา วุฏฺฐเหยฺย. อาสเน นิสีทิตฺวา วา อิจฺเจวมาทิ.

省略-tvā时（用于业格与处格）：从宫殿下来，（即）登上宫殿后（下来）；从山下来，（即）登上山后（下来）；从象肩下来，（即）登上象肩后（下来）；从座位站起，（即）在座位上坐下后（站起），等等。

ทิสาโยเค – อวิจิโต ยาว อุปริภวคฺคมนฺตเร พหู สตฺตนิกายา วสนฺติ, ยโต เขมํ ตโต ภยํ, ปุรตฺถิมโต, ทกฺขิณโต, ปจฺฉิมโต, อุตฺตรโต อคฺคี ปชฺชลนฺติ, ยโต อสฺโสสุํ ภควนฺตํ, อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา อิจฺเจวมาทิ.

方向关联义：从无间地狱(Avīci)乃至有顶天之间，有许多种类的众生居住；安稳之处即是怖畏之源；火从东方、南方、西方、北方燃起；他们从何处听闻世尊；从脚底向上，从头顶向下，等等。

วิภตฺเต – ยโต ปณีตตโร วา วิสิฏฺฐตโร วา นตฺถิ. ฉฏฺฐี จ, ฉนฺนวุตีนํ ปาสณฺฑานํ, ธมฺมานํ ปวรํ ยทิทํ สุคตวินโย อิจฺเจวมาทิ.

分别义：没有比此更高超或更殊胜的了。也可用所有格：于九十六种外道中，善逝之律乃诸法中最胜者，等等。

อารปฺปโยเค – [Pg.141] คามธมฺมา วสลธมฺมา อสทฺธมฺมา อารติ วิรติ ปฏิวิรติ, ปาณาติปาตา เวรมณี อิจฺเจวมาทิ.

禁绝义：远离、禁绝、戒除村俗法、贱民法、非正法；戒除杀生，等等。

สุทฺเธ – โลภนิเยหิ ธมฺเมหิ สุทฺโธ อสํสฏฺโฐ, มาติโต จ ปิติโต จ สุทฺโธ อสํสฏฺโฐ อนุปกุทฺโธ อครหิโต อิจฺเจวมาทิ.

清净义：于可贪法，（他）清净、不混杂；于母亲方面与父亲方面，（他）清净、不混杂、不被非难、不被指责，等等。

ปโมจเน – ปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามิ, มุตฺโตสฺมิ มารพนฺธนา, น เต มุจฺจนฺติ มจฺจุนา อิจฺเจวมาทิ.

解脱义：我说“（他）已从苦中彻底解脱”；我已从魔罗的束缚中解脱；他们不能从死亡中解脱，等等。

เหตฺวตฺเถ – กสฺมา เหตุนา, เกน เหตุนา, กิสฺส เหตุนา, กสฺมา นุ ตุมฺหํ ทหรา น มียเร, กสฺมา อิเธว มรณํ ภวิสฺสติ อิจฺเจวมาทิ.

原因义：以何原由？以何原因？因何缘故？为何你们这些年轻人不死？为何死亡偏偏会在这里发生？等等。

วิวิตฺตตฺเถ – วิวิตฺโต ปาปกา ธมฺมา, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ อิจฺเจวมาทิ.

远离义：远离诸恶法；远离诸欲，远离诸不善法，等等。

ปมาเณ – ทีฆโส นววิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา ปมาณิกา กาเรตพฺพา, มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส อฑฺฒ เตฬสหตฺถา อิจฺเจวมาทิ.

衡量义：长度上，应以善逝张手为标准制作九张手（的物品）；中等身材的人（身高）为十二肘半，等等。

ปุพฺพโยเค – ปุพฺเพว สมฺโมธา อิจฺเจวมาทิ.

先前关联义：在互相问候之前，等等。

พนฺธนตฺเถ – สตสฺมา พนฺโธ นโร. ตติยา จ, สเตน พนฺโธ นโร รญฺญา อิณตฺเถน อิจฺเจวมาทิ.

束缚义：人因一百（金）而被束缚。也可用具格：人因一百（金）而被国王以债务束缚，等等。

คุณวจเน [Pg.142] – ปุญฺญาย สุคตึ ยนฺติ, จาคาย วิปุลํ ธนํ, ปญฺญาย วิมุตฺติมโน, อิสฺสริยาย ชนํ รกฺขติ ราชา อิจฺเจวมาทิ.

德说义：因福德而往生善趣；因布施而得广大财富；因智慧而心解脱；国王因权威而守护人民，等等。

ปญฺเห ตฺวาโลเป กมฺมาธิกรเณสุ – อภิธมฺมา ปุจฺฉนฺติ, อภิธมฺมํ สุตฺวา, อภิธมฺเม ฐตฺวา วา. วินยา ปุจฺฉนฺติ, วินยํ สุตฺวา, วินเย ฐตฺวา วา. ทุติยา จ ตติยา จ, อภิธมฺมํ, อภิธมฺเมน วา. วินยํ, วินเยน วา. เอว สุตฺตา, เคยฺยา, คาถาย, เวยฺยากรณา, อุทานา, อิติวุตฺตกา, ชาตกา, อพฺภุตธมฺมา, เวทลฺลา อิจฺเจวมาทิ.

提问义（省略-tvā，用于业格与处格）：（他们）从阿毗达摩提问，即“听闻阿毗达摩后”或“安住于阿毗达摩后”（提问）；（他们）从律提问，即“听闻律后”或“安住于律后”（提问）。也可用业格和具格：阿毗达摩（业格），或以阿毗达摩（具格）；律（业格），或以律（具格）。同样地，（可用于）经、应颂、伽陀、记说、自说、如是语、本生、未曾有法、广解，等等。

กถเน ตฺวาโลเป กมฺมาธิกรเณสุ – อภิธมฺมา กถยนฺติ, อภิธมฺมํ สุตฺวา, อภิธมฺเม ฐตฺวา วา. วินยา กถยนฺติ, วินยํ สุตฺวา, วินเย ฐตฺวา วา. ทุติยา จ ตติยา จ, อภิธมฺมํ, อภิธมฺเมน วา. วินยํ วินเยน วา. เอวํ สุตฺตา, เคยฺยา, คาถาย, เวยฺยากรณา, อุทานา, อิติวุตฺตกา, ชาตกา, อพฺภุตธมฺมา, เวทลฺลา อิจฺเจวมาทิ.

叙述义（省略-tvā，用于业格与处格）：（他们）从阿毗达摩叙述，即“听闻阿毗达摩后”或“安住于阿毗达摩后”（叙述）；（他们）从律叙述，即“听闻律后”或“安住于律后”（叙述）。也可用业格和具格：阿毗达摩（业格），或以阿毗达摩（具格）；律（业格），或以律（具格）。同样地，（可用于）经、应颂、伽陀、记说、自说、如是语、本生、未曾有法、广解，等等。

โถเก – โถกา มุจฺจนฺติ. อปฺปมตฺตกา มุจฺจนฺติ, กิจฺฉา มุจฺจนฺติ. ตติยา จ. โถเกน, อปฺปมตฺตเกน, กิจฺเฉน วา อิจฺเจวมาทิ.

少量义：（他们）险些解脱；（他们）勉强解脱；（他们）艰难地解脱。也可用具格：以少量、以微量或以艰难（而解脱），等等。

อกตฺตริจ – กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา จกฺขุวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อิจฺเจวมาทิ.

非作者（表原因）义：由于业已造、已积、已盛、已广，眼识生起，等等。

จคฺคหเณน [Pg.143] เสเสสุปิ เย มยา โนปทิฏฺฐา อปาทานปโยคิกา, เต ปโยควิจกฺขเณหิ ยถาโยคํ โยเชตพฺพา.

通过使用“ca”（和）一词，其余我未曾指出的离格用法，应由精通用法者酌情运用。

๒๗๖, ๓๐๒. ยสฺส ทาตุกาโม โรจเต ธารยเต วา ตํ สมฺปทานํ.

276, 302. 凡乐欲施予、或其所喜、或其所负者，是为与格。

ยสฺส วา ทาตุกาโม ยสฺส วาโรจเต, ยสฺส วา ธารยเต, ตํ การกํ สมฺปทานสญฺญํ โหติ.

凡乐欲施予者，或其所喜者，或其所负者，该作用者被称为与格。

สมณสฺส จีวรํ ททาติ, สมณสฺส โรจเต สจฺจํ, เทวทตฺตสฺส สุวณฺณจฺฉตฺตํ ธารยเต ยญฺญทตฺโต.

他布施衣给沙门；真理为沙门所喜；雅那达多欠提婆达多一把金伞。

สมฺปทานมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? สมฺปทาเน จตุตฺถี.

说“与格”有何用？（答：）与格用第四格（变化）。

วาติ วิกปฺปนตฺถํ, ธาตุนามานํ ปโยเค วา อุปสคฺคปฺปโยเค วา นิปาตปฺปโยเค วา สติ อตฺถวิกปฺปนตฺถํ วาติ ปทํ ปยุชฺชติ.

“vā”一词用于表示选项。当使用动词词根、名词、前置词或不变词时，为了表示意义上的选项，就使用“vā”一词。

๒๗๗, ๓๐๓. สิลาฆ หนุ ฐา สป ธาร ปิห กุธ ทุหิสฺโสสูย ราธิกฺข ปจฺจาสุณ อนุปติคิณ ปุพฺพกตฺตาโรจนตฺถ ตทตฺถ ตุมตฺถาลมตฺถ มญฺญานาทรปฺปาณินิ, คตฺยตฺถกมฺมนิ, อาสีสตฺถ สมฺมุติ ภิยฺย สตฺตมฺยตฺเถสุ จ.

277, 303. （与格用于）赞美、隐藏、侍立、诅咒、负债、渴望、愤怒、伤害、嫉妒、羡慕、取悦、看待、应答、随喜；先前作者、告知义、彼义、为了义、足够义；在“认为”表示不尊重且对象为无生命物时；移动义动词的业格；祝福义、同意义、更义，以及第七格义。

สิลาฆ หนุ ฐา สป ธาร ปิห กุธ ทุห อิสฺสอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ ปโยเค, อุสูยตฺถานญฺจ ปโยเค, ราธิกฺขปฺปโยเค, ปจฺจาสุณอนุปติคิณานํ ปุพฺพกตฺตริ, อาโรจนตฺเถ[Pg.144], ตทตฺเถ, ตุมตฺเถ, อลมตฺเถ, มญฺญติปฺปโยเค อนาทเร อปฺปาณินิ, คตฺยตฺถานํ ธาตูนํ กมฺมนิ, อาสีสตฺเถ จ สมฺมุติ ภิยฺย สตฺตมฺยตฺเถสุ จ, ตํ การกํ สมฺปทานสญฺญํ โหติ.

在使用silāgh（赞美）、hanu（隐藏）、ṭhā（侍立）、sapa（诅咒）、dhāra（负债）、piha（渴望）、kudha（愤怒）、duha（伤害）、issa（嫉妒）这些动词词根时，以及在使用具有usūya（羡慕）义的词时，在使用rādh（取悦）和ikkh（看待）时，对于paccāsuṇa（应答）和anupatigiṇa（随喜）的先前作者，在告知义、彼义、为了义、足够义中，在maññati（认为）用于表示不尊重且对象为无生命物时，对于移动义动词的业格，以及在祝福义、同意义、更义和第七格义中，该作用格被称为“与格”(sampadāna)。

สิลาฆปฺปโยเค ตาว – พุทฺธสฺส สิลาฆเต, ธมฺมสฺส สิลาฆเต, สงฺฆสฺส สิลาฆเต, สกํอุปชฺฌายสฺส สิลาฆเต, ตว สิลาฆเต มม สิลาฆเต อิจฺเจวมาทิ.

首先，在赞美的用法中——他赞美佛陀，他赞美法，他赞美僧团，他赞美自己的戒师，他赞美你，他赞美我，等等。

หนุปฺปโยเค – หนุเต ตุยฺหเมว, หนุเต มยฺหเมว อิจฺเจวมาทิ.

在隐藏的用法中——他只对你隐藏，他只对我隐藏，等等。

ฐาปโยเค – อุปติฏฺเฐยฺย สกฺยปุตฺตานํ วฑฺฒกี, ภิกฺขุสฺส ภุญฺชนฺตสฺส ปานีเยน วา วิธูปเนน วา อุปติฏฺเฐยฺย ภิกฺขุนี อิจฺเจวมาทิ.

在侍立的用法中——木匠应侍奉释迦子弟；比丘用餐时，比丘尼应用水或扇子侍奉，等等。

สปปฺปโยเค – ตุยฺหํ สปเต, มยฺหํ สปเต อิจฺเจวมาทิ.

在诅咒的用法中——他诅咒你，他诅咒我，等等。

ธารปฺปโยเค – สุวณฺณํ เต ธารยเต อิจฺเจวมาทิ.

在负债的用法中——他欠你黄金，等等。

ปิหปฺปโยเค – พุทฺธสฺส อญฺญติตฺถิยา ปิหยนฺติ, เทวา ทสฺสนกามา เต, ยโต อิจฺฉามิ ภทฺทนฺตสฺส, สมิทฺธานํ ปิหยนฺติ ทลิทฺทา อิจฺเจวมาทิ.

在渴望的用法中——外道们羡慕佛陀；“诸天神渴望见到您”；“因为我渴望从尊者处获得”；穷人羡慕富人，等等。

กุธทุหอิสฺสอุสูยปฺปโยเค – โกธยติ เทว ทตฺตสฺส, ตสฺส กุชฺฌ มหาวีร, มา รฏฺฐํ วินสฺส อิทํ. ทุหยติ [Pg.145] ทิสานํ เมโฆ, ติตฺถิยา สมณานํ อิสฺสยนฺติ คุณคิทฺเธน, ติตฺถิยา สมณานํ อิสฺสยนฺติ ลาภคิทฺเธน, ทุชฺชนา คุณวนฺตานํ อุสูยนฺติ คุณคิทฺเธน, กา อุสูยา วิชานตํ อิจฺเจวมาทิ.

在愤怒、伤害、嫉妒、羡慕的用法中——他对提婆达多发怒；“大雄啊，对他发怒吧！愿这个国家不致毁灭。”；云对四方造成伤害；外道因贪求德行而嫉妒沙门；外道因贪求利养而嫉妒沙门；恶人因贪求德行而羡慕有德者；“对于了知者，哪有羡慕可言？”，等等。

ราธ อิกฺข อิจฺเจเตสํ ธาตูนํ ปโยเค ยสฺส อกถิตสฺส ปุจฺฉนํ กมฺมวิกฺขฺยาปนตฺถญฺจ, ตํ การกํ สมฺปทานสญฺญํ โหติ, ทุติยา จ.

在使用rādh（取悦）和ikkh（看待）这些动词词根时，当为了阐明（间接）宾语而询问未言及者时，该作用格被称为“与格”，也可用第二格（业格）。

อาราโธหํ รญฺโญ, อาราโธหํ ราชานํ, กฺยาหํ อยฺยานํ อปรชฺฌามิ, กฺยาหํ อยฺเย อปรชฺฌามิ, จกฺขุํ ชนสฺส ทสฺสนาย ตํ วิย มญฺเญ, อายสฺมโต อุปาลิตฺเถรสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข อุปติสฺโส, อายสฺมนฺตํ วา อิจฺเจวมาทิ.

我取悦国王，我取悦国王；我怎会冒犯诸位尊长？我怎会冒犯诸位尊长？“我视他如世人之眼，为使人得见”；伍巴谛萨是希求从具寿优波离长老受具足戒的人；或者从具寿处，等等。

ปจฺจาสุณ อนุปติคิณานํ ปุพฺพกตฺตริ สุโณติสฺส ปจฺจาโยเค ยสฺส กมฺมุโน ปุพฺพสฺส โย กตฺตา, โส สมฺปทานสญฺโญ โหติ.

对于“应答”和“随喜”的先前作者：在使用带前缀paccā-的suṇoti时，先前行为的作者，被称为“与格”。

ตํ ยถา? ภควา ภิกฺขู เอตทโวจ.

此例如何？世尊对诸比丘说了这番话。

ภิกฺขูติ อกถีต กมฺมํ, เอตนฺติ กถิตกมฺมํ. ยสฺส กมฺมุโน ปุพฺพสฺส โย กตฺตา, โส‘ภควา’ติ ‘‘โย กโรติ ส กตฺตา’’ติ สุตฺตวจเนน กตฺตุสญฺโญ. เอวํ ยสฺส [Pg.146] กมฺมุโน ปุพฺพสฺส โย กตฺตา, โส สมฺปทานสญฺโญ โหติ.

在此，“比丘”是间接业格，“此”是直接业格。先前行为的作者是“世尊”，根据“作者即行为者”的规则，他被称为“作者格”。同样地，（在后续行为中）先前行为的作者，被称为“与格”。

ตํ ยถา? เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ, อาสุณนฺติ พุทฺธสฺส ภิกฺขู.

此例如何？那些比丘回应了世尊。诸比丘听从佛陀。

คิณสฺส อนุปติโยเค ยสฺส กมฺมุโน ปุพฺพสฺส โย กตฺตา, โส สมฺปทานสญฺโญ โหติ.

在使用带前缀anu-或pati-的giṇā时，先前行为的作者，被称为“与格”。

ตํ ยถา? ภิกฺขุ ชนํ ธมฺมํ สาเวติ, ตสฺส ภิกฺขุโน ชโน อนุคิณาติ, ตสฺส ภิกฺขุโน ชโน ปติคิณาติ.

此例如何？比丘令人们听闻法。人们随喜那位比丘。人们信受那位比丘。

โย วเทติ ส‘กตฺตา’ติ,วุตฺตํ ‘กมฺม’นฺติ วุจฺจติ;

โย ปฏิคฺคาหโก ตสฺส,‘สมฺปทานํ’ วิชานิยา.

说者是“作者”，所说是“业”；彼之领受者，当知是“与格”。

อิจฺเจวมาทิ.

等等。

อาโรจนตฺเถ – อาโรจยามิ โว ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว ภิกฺขเว, ปฏิเวทยามิ โว ภิกฺขเว, อาโรจยามิ เต มหาราช, อามนฺตยามิ เต มหาราช, ปฏิเวทยามิ เต มหาราช อิจฺเจวมาทิ.

在告知义中——诸比丘，我向你们宣告；诸比丘，我呼唤你们；诸比丘，我向你们通告。大王，我向您宣告；大王，我呼唤您；大王，我向您通告，等等。

ตทตฺเถ – อูนสฺส ปาริปูริยา ตํ จีวรํ นิกฺขิปิตพฺพํ. พุทฺธสฺส อตฺถาย, ธมฺมสฺส อตฺถาย, สงฺฆสฺส อตฺถาย, ชีวิตํ ปริจฺจชามิ อิจฺเจวมาทิ.

在彼义中——为了补足欠缺，应将那件衣存放起来。为了佛陀，为了法，为了僧团，我舍弃生命，等等。

ตุมตฺเถ [Pg.147] -โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ โลเก อุปฺปชฺชติ. ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย วินโย ปญฺญตฺโต อิจฺเจวมาทิ.

在为了义中——为了怜悯世间，为了天人的利益、福祉与安乐，佛陀出现于世。为了比丘们的安住，制定了律，等等。

อลมตฺถปฺปโยเค-อลมิติ อรหติ ปฏิกฺขิตฺเตสุ. อลํ เม พุทฺโธ, อลํ เม รชฺชํ, อลํ ภิกฺขุ ปตฺตสฺส, อลํ มลฺโล มลฺลสฺส, อรหติ มลฺโล มลฺลสฺส. ปฏิกฺขิตฺเต อลํ เต รูปํ กรณียํ, อลํ เม หิรญฺญสุวณฺเณน อิจฺเจวมาทิ.

在足够义的用法中——“足够”用于“堪能”和“禁止”义。佛陀于我已足够；王国于我已足够；比丘与钵相称；力士与力士堪能匹敌；力士能对抗力士。在禁止义中：够了，别再造作色相了！我不需要金银，等等。

มญฺญติปฺปโยเค อนาทเร อปฺปาณินิ-กฏฺฐสฺส ตุวํ มญฺเญ, กลิงฺครสฺส ตุวํ มญฺเญ.

在“认为”用于表示不尊重且对象为无生命物时——我认为你连一块木头都不如；我认为你连一根木屑都不如。

อนาทเรติ กิมตฺถํ? สุวณฺณํ วิย ตํ มญฺเญ.

为何说“不尊重”？我视他如黄金。

อปฺปาณินีติ กิมตฺถํ? คทฺรภํ ตุวํ มญฺเญ อิจฺเจวมาทิ.

为何说“无生命物”？我认为你是一头驴，等等。

คตฺยตฺถกมฺมนิ-คามสฺส ปาเทน คโต, นครสฺส ปาเทน คโต, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉติ, สคฺคสฺส คมเนน วา, มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย สงฺโฆ. ทุติยา จ, คามํ ปาเทน คโต, นครํ ปาเทน คโต, อปฺโป สคฺคํ คจฺฉติ, สคฺคํ คมเนน วา, มูลํ ปฏิกสฺเสยฺย สงฺโฆ อิจฺเจวมาทิ.

在表示移动的动词中——他步行到村庄；他步行到城市；少数人去往天界；或通过去往天界；僧团应回到根本。也可用第二格：他步行到村庄；他步行到城市；少数人去往天界；或通过去往天界；僧团应回到根本，等等。

อาสีสตฺเถ-อายสฺมโต ทีฆายุโก โหตุ, ภทฺทํ ภวโต โหตุ, กุสลํ ภวโต โหตุ, อนามยํ [Pg.148] ภวโต โหตุ, สุขํ ภวโต โหตุ, สฺวาคตํ ภวโต โหตุ, อตฺโถ ภวโต โหตุ, หิตํ ภวโต โหตุ อิจฺเจวมาทิ.

在祝福义中——愿具寿长寿！愿您吉祥！愿您安好！愿您无恙！愿您安乐！欢迎您！愿您达成所愿！愿您获得利益！等等。

สมฺมุติปฺปโยเค– อญฺญตฺร สงฺฆสมฺมุติยา ภิกฺขุสฺส วิปฺปวตฺถุํ น วฏฺฏติ, สาธุ สมฺมุติ เม ตสฺส ภควโต ทสฺสนาย อิจฺเจวมาทิ.

在表同意的用法中——未经僧团同意，比丘不应离住。善哉，我同意去见那位世尊，等等。

ภิยฺยปฺปโยเค – ภิยฺโยโส มตฺตายํ อิจฺเจวมาทิ.

在更胜的用法中——其程度更甚，等等。

สตฺตมฺยตฺเถ – ตุยฺหญฺจสฺส อาวิ กโรมิ, ตสฺส เม สกฺโก ปาตุรโหสิ อิจฺเจวมาทิ.

在第七格义中——我向你显明此事；帝释向我显现，等等。

อตฺถคฺคหเณน พหูสุ อกฺขรปฺปโยเคสุ ทิสฺสติ.

通过理解意义，（与格）亦见于许多词语的用法中。

ตํ ยถา? อุปมํ มต กริสฺสามิ, ธมฺมํ โว เทเสสฺสามิ.

此例如何？我将为你作一譬喻；我将为你们说法。

สารตฺเถ จ – เทเสตุ ภนฺเต ภควา ธมฺมํ ภิกฺขูนํ. ตสฺส ผาสุ วิหาราย โหติ, เอตสฺส ปหิเณยฺย, ยถา โน ภควา พฺยากเรยฺย, ตถาปิ เตสํ พฺยากริสฺสาม[Pg.149], กปฺปติ สมณานํ อาโยโค, อมฺหากํ มณินา อตฺโถ, กิมตฺโถ เม พุทฺเธน, เสยฺโย เม อตฺโถ, พหูปการา ภนฺเต มหาปชา ปติโคตมี ภควโต, พหูปการา ภิกฺขเว มาตาปิตโร ปุตฺตานํ อิจฺเจวมาทิ.

以及在所为义中——尊者，愿世尊为诸比丘说法。这是为了他的安住。应派遣给他。世尊会如何为我们解说，我们也将那样为他们解说。努力适合于沙门。我们需要宝石。我需要佛陀何用？我的目标更殊胜。尊者，摩诃波阇波提·乔达弥对世尊多有助益。诸比丘，父母对子女多有助益，等等。

เสเสสุ อกฺขรปฺปโยเคสุปิ อญฺเญปิ ปโยคา ปโยควิจกฺขเณหิ โยเชตพฺพา.

在其余的词语用法中，其他用法也应由精通于用法者加以应用。

จคฺคหณํ วิกปฺปนตฺถวาคฺคหณานุกฑฺฒนตฺถํ. เย เกจิ สทฺทา สมฺปทานปฺปโยคิกา มยา โนปทิฏฺฐา, เตสํ คหณตฺถํ อิธ วิกปฺปียติ วาสทฺโท.

“ca”（与）的采用是为了引出有抉择义的“vā”（或）。任何我未曾指出的与格用法词，为了包含它们，在此用“vā”字来作抉择。

ตํ ยถา? ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปภู อยํ ภควา, เทสสฺส ปภู อยํ ราชา. เขตฺตสฺส ปภู อยํ คหปติ, อรญฺญสฺส ปภู อยํ ลุทฺทโก อิจฺเจวมาทิ. กฺวจิ ทุติยา ตติยา ปญฺจมี ฉฏฺฐี สตฺตมฺยตฺเถสุ จ.

此例如何？这位世尊是比丘僧团之主；这位国王是国土之主；这位家主是田地之主；这位猎人是森林之主，等等。有时（与格）也用于第二格、第三格、第五格、第六格和第七格义。

๑๗๘, ๓๒๐. โยธาโร ตโมกาสํ.

178, 320. 凡为所依，即是处所。

โย อาธาโร, ตํ โอกาสสญฺญํ โหติ. สฺวาธาโร จตุพฺพิโธ พฺยาปิโก, โอปสิเลสิโก, เวสยิโก สามีปิโก จาติ.

凡为所依，即被称为“处所”（okāsa）。此所依有四种：遍满的、依附的、领域的、邻近的。

ตตฺถ [Pg.150] พฺยาปิโก ตาว–ชเลสุ ขีรํ ติฏฺฐติ, ติเลสุ เตลํ, อุจฺฉูสุ รโส.

其中，遍满者如：水中有乳，芝麻中有油，甘蔗中有汁。

โอปสิเลสิโก–ปริยงฺเก ราชา เสติ, อาสเน อุปวิฏฺโฐ สงฺโฆ.

依附者如：国王卧于榻上，僧团坐于座上。

เวสยิโก–ภูมีสุ มนุสฺสา จรนฺติ, อนฺตลิกฺเข วายู วายนฺติ. อากาเส สกุณา ปกฺขนฺทนฺติ.

领域者如：人们在地上行走，风在空中吹动，鸟在天空中飞翔。

สามีปิโก–วเน หตฺถิโน จรนฺติ, คงฺคายํ โฆโส ติฏฺฐติ, วเช คาโว ทุหนฺติ, สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน.

邻近者如：大象在林中漫步，恒河边有牧人村落，在牛栏中挤牛奶，住在舍卫城（Sāvatthī）的祇陀林。

โอกาสมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? โอกาเส สตฺตมี.

“处所”（okāsa）一词何用？在“处所”义中，使用第七格。

๒๗๙, ๒๙๒. เยน วา กยิรเต ตํ กรณํ.

279, 292. 造作所凭借者，即是工具。

เยน วา กยิรเต, เยน วา ปสฺสติ, เยน วา สุณาติ, ตํ การกํ กรณสญฺญํ โหติ.

凭借它而造作，或凭借它而看，或凭借它而听，该要素即名为“工具”（karaṇa）。

ทตฺเตน วิหึ ลุนาติ, วาสิยา กฏฺฐํ ตจฺฉติ, ผรสุนา รุกฺขํ ฉินฺทติ, กุทาเลน ปถวึ ขณติ, สตฺเถน กมฺมํ กโรติ. จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ.

以镰刀割稻，以锛斧削木，以斧头砍树，以锄头掘地，以刀具劳作。以眼见色。

กรณมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? กรเณ ตติยา.

“工具”（karaṇa）一词何用？在“工具”义中，使用第三格。

๒๘๐, ๒๘๕. ยํ [Pg.151] กโรติ ตํ กมฺมํ.

280, 285. 所作为者，即是业。

ยํ วา กโรติ, ยํ วา ปสฺสติ, ยํ วา สุณาติ, ตํ การกํ กมฺมสญฺญํ โหติ.

所做的、所看的或所听的，该要素即名为“业”（kamma）。

ฉตฺตํ กโรติ, รถํ กโรติ, รูปํ ปสฺสติ, สทฺทํ สุณาติ, กณฺฏกํ มทฺทติ, วิสํ คิลติ.

造伞，造车，见色，闻声，踩踏荆棘，吞食毒药。

กมฺมมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? กมฺมตฺเถ ทุติยา.

“业”（kamma）一词何用？在“业”义中，使用第二格。

๒๘๑, ๒๙๔. โย กโรติ ส กตฺตา.

281, 294. 造作者，即是作者。

โย กโรติ, โส กตฺตุสญฺโญ โหติ.

造作者，即名为“作者”（kattā）。

อหินา ทฏฺโฐ นโร, ครุเฬน หโต นาโค. พุทฺเธน ชิโต มาโร, อุปคุตฺเตน มาโร พนฺโธ.

人被蛇所咬，龙为金翅鸟所杀。魔罗为佛陀所降伏，魔罗为优波毱多（Upagutta）所束缚。

กตฺตุอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? กตฺตริ จ.

“作者”（kattā）一词何用？在“作者”义中亦然。

๒๘๒, ๒๙๕. โย กาเรติ ส เหตุ.

282, 295. 使他人造作者，是为因。

โย กตฺตารํ กาเรติ, โส เหตุสญฺโญ โหติ, กตฺตา จ.

令作者行动者，彼名为“因”；而（被使者）则为“作者”。

โส ปุริโส ตํ ปุริสํ กมฺมํ กาเรติ โส ปุริโส เตน ปุริเสน กมฺมํ กาเรติ, โส ปุริโส ตสฺส ปุริสสฺส กมฺมํ กาเรติ. เอวํ หาเรติ ปาเฐติ ปาเจติ, ธาเรติ.

那人使那人做事，那人通过那人使做事，那人为那人使做事。像这样，有使带走、使读、使煮、使持有等用法。

เหตุอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ธาตูหิ เณ ณย ณาเป ณาปยา การิตานิ เหตฺวตฺเถ.

“因”一词有何用？在“因”的意义上，从动词词根后接ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpayā等后缀构成使役动词。

๒๘๓, ๓๑๖. ยสฺส [Pg.152] วา ปริคฺคโห ตํ สามี.

283, 316. 有其物者，是为主人。

ยสฺส วา ปริคฺคโห, ตํ สามีสญฺญํ โหติ.

有其物者，名为“主人”。

ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิวีโส, ตสฺส ภิกฺขุโน ปตฺโต, ตสฺส ภิกฺขุโน จีวรํ, อตฺตโน มุขํ.

那位比丘的份额，那位比丘的钵，那位比丘的僧衣，自己的脸。

สามีอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? สามิสฺมึ ฉฏฺฐี.

“主人”一词有何用？在“主人”的意义上，使用第六格。

๒๘๔, ๒๘๓. ลิงฺคตฺเถ ปฐมา.

284, 283. 在表示名词词干意义时，使用第一格。

ลิงฺคตฺถาภิธานมตฺเต ปฐมาวิภตฺติ โหติ.

第一格仅用于表达名词词干的意义。

ปุริโส, ปุริสา, เอโก, ทฺเว, จ, วา, เห, อเห, เร, อเร.

男人、诸男人、一、二、以及、或者、嘿、哎、喂、啊喂。

๒๘๕, ๗๐. อาลปเน จ.

285, 70. 在呼格中亦然。

อาลปนตฺถา ธิเก ลิงฺคตฺถาภิธานมตฺเต จ ปฐมาวิภตฺติ โหติ.

在仅表示名词词干意义时，以及在附加呼格意义时，皆使用第一格。

โภ ปุริส, ภวนฺโต ปุริสา, โภ ราช, ภวนฺโต ราชาโน, เห สเข, เห สขิโน.

喂，先生；诸位先生；喂，国王；诸位国王；嘿，朋友；嘿，朋友们。

๒๘๖, ๒๙๑. กรเณ ตติยา.

286, 291. 在工具的意义上，使用第三格。

กรณการเก ตติยาวิภตฺติ โหติ.

在工具格中，使用第三格。

อคฺคินา กุฏึ ฌาเปติ, มนสา เจ ปทุฏฺเฐน, มนสา เจ ปสนฺเนน, กาเยน กมฺมํ กโรติ.

以火焚烧孤邸；以污染之心；以清净之心；以身造业。

๒๘๗, ๒๙๙. สหาทิโยเค [Pg.153] จ.

287, 299. 在与“saha”等词连用时亦然。

สหาทิโยคตฺเถ จ ตติยาวิภตฺติ โหติ.

在与“saha”等词连用的意义上，亦使用第三格。

สหาปิ คคฺเคน สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺย, วินาปิ คคฺเคน, มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ, สหสฺเสน สมํ มิตา.

僧团可与伽伽(Gagga)一起举行布萨，亦可无伽伽而举行；与庞大的比丘僧团一起；朋友们与一千人一起。

๒๘๘, ๒๙๓. กตฺตริ จ.

288, 293. 在施事者的意义上亦然。

กตฺตริ จ ตติยาวิภตฺติ โหติ.

在施事者的意义上，亦使用第三格。

รญฺญา หโต โปโส, ยกฺเขน ทินฺโน วโร, อหินา ทฏฺโฐ นโร.

为国王所杀之人，为夜叉所赐之福，为蛇所咬之人。

๒๘๙, ๒๙๗. เหตฺวตฺเถ จ.

289, 297. 在因由的意义上亦然。

เหตฺวตฺเถ จ ตติยาวิภตฺติ โหติ.

第三格也用于表原因义。

อนฺเนน วสติ, ธมฺเมน วสติ, วิชฺชาย วสติ, สกฺกาเรน วสติ.

以食而住，以法而住，以明而住，以恭敬而住。

๒๙๐, ๒๙๘. สตฺตมฺยตฺเถ จ.

290, 298. 也用于第七格义。

สตฺตมฺยตฺเถ จ ตติยาวิภตฺติ โหติ.

第三格也用于表第七格义。

เตน [Pg.154] กาเลน, เตน สมเยน. (เยน กาเลน, เยน สมเยน,) เตน โข ปน สมเยน.

在那个时候，在那个时节。（在何时，在何时节，）就在那个时候。

๒๙๑, ๒๙๙. เยนงฺควิกาโร.

291, 299. 表肢体残缺。

เยน พฺยาธิมตา องฺเคน องฺคิโน วิกาโร ลกฺขียเต. ตตฺถ ตติยาวิภตฺติ โหติ.

由何患病之肢体而标示出身体的残缺，于此用第三格。

อกฺขินา กาโณ, หตฺเถน กุณี, กาณํ ปสฺสติ เนตฺเตน, ปาเทน ขญฺโช, ปิฏฺฐิยา ขุชฺโช.

眼盲，手残，以眼见盲者，足跛，背驼。

๒๙๒, ๓๐๐. วิเสสเน จ.

292, 300. 也用于表特征。

วิเสสนตฺเถ จ ตติยาวิภตฺติ โหติ.

第三格也用于表特征义。

โคตฺเตน โคตโม นาโถ, สุวณฺเณน อภิรูโป, ตปสา อุตฺตโม.

保护主以乔达摩为姓，以金色而貌美，以苦行为至上。

๒๙๓, ๓๐๑. สมฺปทาเน จตุตฺถี.

293, 301. 于与格，用第四格。

สมฺปทานการเก จตุตฺถีวิภตฺติ โหติ.

在与格中，用第四格。

พุทฺธสฺส วา ธมฺมสฺส วา สงฺฆสฺส วา ทานํ เทติ, ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา.

他布施予佛、或法、或僧伽；他成为沙门或婆罗门的布施者。

๒๙๔, ๓๐๕. นโมโยคาทีสฺวปิ จ.

294, 305. 也用于与“礼敬”等词连用。

นโมโยคาทีสฺวปิ จ จตุตฺถีวิภตฺติ โหติ.

与“礼敬”等词连用时，也用第四格。

นโม [Pg.155] เต พุทฺธ วีรตฺถุ, โสตฺถิ ปชานํ, นโม กโรหิ นาคสฺส, สฺวาคตํ เต มหาราช.

愿礼敬于您，勇者佛陀；愿众生安好；请礼敬龙；欢迎您，大王。

๒๙๕, ๓๐๗. อปาทาเน ปญฺจมี.

295, 307. 于离格，用第五格。

อปาทานการเก ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ.

在离格中，用第五格。

ปาปา จิตฺตํ นิวารเย, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา, ภยา มุจฺจติ โส นโร.

应使心远离恶，犹如月亮脱离云层，彼人得以解脱怖畏。

๒๙๖, ๓๑๔. การณตฺเถ ฒ.

296, 314. 于原因义，ḍha。

การณตฺเถ จ ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ.

第五格也用于表原因义。

อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตํ อทสฺสนา.

由于未能觉悟、未能通达、未能如实知见四圣谛。

๒๙๗, ๒๘๔. กมฺมตฺเถ ทุติยา.

297, 284. 于宾格，用第二格。

กมฺมตฺเถ ทุติยาวิภตฺติ โหติ.

在宾格中，用第二格。

คาวํ หนติ, วีหโย ลุนาติ, สตฺถํ กโรติ, ฆฏํ กโรติ, รถํ กโรติ, ธมฺมํ สุณาติ, พุทฺธํ ปูเชติ, วาจํ ภาสตี, ตณฺฑุลํ วจติ, โจรํ ฆาเตติ.

杀牛，割稻，造器，制罐，造车，闻法，礼敬佛陀，说话，煮饭，杀贼。

๒๙๘, ๒๘๗. กาลทฺธานมจฺจนฺตสํโยเค.

298, 287. 于时间与路程的持续贯穿。

กาลทฺธานํ อจฺจนฺตสํโยเค ทุติยาวิภตฺติ โหติ.

在表示时间与路程的持续贯穿时，用第二格。

มาสํ [Pg.156] มํโสทนํ ภุญฺชติ, สรทํ รมณียา นที, มาสํ สชฺฌายติ, โยชนํ วนราชิ, โยชนํ ทีโฆ ปพฺพโต, โกสํ สชฺฌายติ.

吃一月肉饭，秋季河流赏心悦目，背诵一月，一由旬的林带，一由旬长的山，背诵一拘卢舍。

อจฺจนฺตสํโยเคติ กิมตฺถํ? สํวจฺฉเร โภชนํ ภุญฺชติ.

为何说“持续贯穿”？（反例：）一年中吃一顿饭。

๒๙๙, ๒๘๘. กมฺมปฺปวธนียยุตฺเต.

299, 288. 与业声词连用。

กมฺมปฺปวจนียยุตฺเต ทุติยาวิภตฺติ โหติ.

与业声词连用时，用第二格。

ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต, ปพฺพชิตมนุปพฺพชึสุ.

关于那位乔达摩尊者，有这样美好的声誉传扬开来。他们跟随已出家者而出家。

๓๐๐, ๒๘๖. คติ พุทฺธิ ภุช ปฐ หร กร สยาทีนํ การิเต วา.

300, 286. 于“去”、“知”、“食”等义的使役式，或（用第二格）。

คติ พุทฺธิ ภุช ปฐ หร กร สยาทีนํ ปโยเค การิเต ทุติยาวิภตฺติ โหติ วา.

在使用“去”、“知”、“食”、“读”、“运”、“作”、“卧”等词根的使役式时，（原主事者）或用第二格。

ปุริโส ปุริสํ (คามํ) คามยติ, ปุริโส ปุริเสน วา, ปุริโส ปุริสสฺส วา. เอวํ โพธยติ, โภชยติ, ปาฐยติ, หารยติ, การยติ, สยาปยติ. เอวํ สพฺพตฺถ การิเต.

一人使另一人去（村庄），或由另一人（使之去），或对另一人（使之去）。同样地，使知、使食、使读、使运、使作、使卧。于所有使役式中，皆是如此。

๓๐๑, ๒๑๕. สามิสฺมึ ฉฏฺฐี.

301, 215. 于所有主，用第六格。

สามิสฺมึ ฉฏฺฐีวิภตฺติ โหติ.

于属主之义，为第六格。

ตสฺส [Pg.157] ภิกฺขุโน ปฏิวีโส, ตสฺส ภิกฺขุโน ปตฺโต, ตสฺส ภิกฺขุโน จีวรํ, อตฺตโน มุขํ.

那位比丘的份，那位比丘的钵，那位比丘的衣，自己的脸。

๓๐๒, ๓๑๙. โอกาเส สตฺตมี.

302, 319. 于处所，为第七格。

โอกาสการเก สตฺตมีวิภตฺติ โหติ.

于处所格，为第七格。

คมฺภีเร โอทกนฺติเก, ปาปสฺมึ รมติ มโน, ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ กุลปุตฺโต.

在深水的岸边，心乐于恶，良家子于世尊处修梵行。

๓๐๓, ๓๒๑. สามิสฺสราธิปติ ทายาท สกฺขีปติภู ปสุตกุสเลหิ จ.

303, 321. 以及与主人、主宰、支配者、继承人、见证人、保证人、专精者、善巧者连用。

สามี อิสฺสร อธิปติ ทายาท สกฺขีปติภู ปสุตกุสล อิจฺเจเตหิ ปโยเค ฉฏฺฐีวิภตฺติ โหติ, สตฺตมี จ.

与“主人”、“主宰”、“支配者”、“继承人”、“见证人”、“保证人”、“专精者”、“善巧者”等词连用时，使用第六格，亦使用第七格。

โคณานํ สามี, โคเณสุ สามี, โคณานํ อิสฺสโร, โคเณสุ อิสฺสโร. โคณานํ อธิปติ, โคเณสุ อธิปติ. โคณานํ ทายาโท, โคเณสุ ทายาโท. โคณานํ สกฺขี, โคเณสุ สกฺขี, โคณานํ ปติภู, โคเณสุ ปติภู. โคณานํ ปสุโต, โคเณสุ ปสุโต. โคณานํ กุสโล, โคเณสุ กุสโล.

牛之主人，牛中之主人；牛之主宰，牛中之主宰；牛之支配者，牛中之支配者；牛之继承人，牛中之继承人；牛之见证人，牛中之见证人；牛之保证人，牛中之保证人；牛之专精者，牛中之专精者；牛之善巧者，牛中之善巧者。

๓๐๔, ๓๒๒. นิทฺธารเณ จ.

304, 322. 以及于简别。

นิทฺธารณตฺเถ จ ฉฏฺฐีวิภตฺติ โหติ, สตฺตมี จ.

于简别之义，使用第六格，亦使用第七格。

กณฺหา [Pg.158] คาวีนํ สมฺปนฺนขีรตมา, กณฺหา คาวีสุ สมฺปนฺนขีรตมา. สามา นารีนํ ทสฺสนียตมา, สามา นารีสุ ทสฺสนียตมา. มนุสฺสานํ ขตฺติโย สูรตโม, มนุสฺเสสุ ขตฺติโย สูรตโม. ปถิกานํ ธาวนฺโต สีฆตโม, ปถิเกสุ ธาวนฺโต สีฆตโม.

黑牛是牛群中最富乳的，黑牛在牛群中最富乳的。棕肤女子是女子中最美丽的，棕肤女子在女子中最美丽的。刹帝利是人中最勇猛的，刹帝利在人中最勇猛的。奔跑者是行旅者中最迅速的，奔跑者在行旅者中最迅速的。

๓๐๕, ๓๒๓. อนาทเร จ.

305, 323. 以及于无视。

อนาทเร ฉฏฺฐีวิภตฺติ โหติ, สตฺตมี จ.

于无视之义，使用第六格，亦使用第七格。

รุทโต ทารกสฺส ปพฺพชิ, รุทนฺตสฺมึ ทารเก ปพฺพชิ.

不顾哭泣的孩子，他出家了；当孩子哭泣时，他出家了。

๓๐๖, ๒๘๙. กฺวจิ ทุติยา ฉฏฺฐีนมตฺเถ.

306, 289. 有时第二格用于第六格之义。

ฉฏฺฐีนมตฺเถ กฺวจิ ทุติยาวิภตฺติ โหติ.

于第六格之义，有时使用第二格。

อปิสฺสุ มํ อคฺคิเวสฺสน ติสฺโส อุปมา ปฏิภํสุ.

阿耆毗舍那(Aggivessana)，又有三则譬喻向我显现。

๓๐๗, ๒๙๐. ตติยาสตฺตมีนญฺจ.

307, 290. 以及用于第三格与第七格之义。

ตติยาสตฺตมีนํ อตฺเถ จ กฺวจิ ทุติยาวิภตฺติ โหติ.

于第三格与第七格之义，有时亦使用第二格。

สเจ มํ สมโณ โคตโม อาลปิสฺสติ, ตฺวญฺจ มํ นาภิภาสสิ. เอวํ ตติยตฺเถ.

“如果沙门乔达摩对我说话，而你却不对我说话。”如此是为第三格之义。

ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา, เอกํ สมยํ ภควา. เอวํ สตฺตมฺยตฺเถ.

“Pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā”（于上午时分着衣后），“ekaṃ samayaṃ bhagavā”（一时，世尊）。如此是为第七格之义。

๓๐๘, ๓๑๗. ฉฏฺฐี [Pg.159] จ.

308, 317. 以及第六格。

ตติยาสตฺตมีนํ อตฺเถ จ กฺวจิ ฉฏฺฐีวิภตฺติ โหติ.

于第三格与第七格之义，有时亦使用第六格。

กโต เม กลฺยาโณ, กตํ เม ปาปํ. เอวํ ตติยตฺเถ.

“我已作善，我已作恶。”如此是为第三格之义。

กุสลา นจฺจคีตสฺส สิกฺขิตา จาตุริตฺถิโย, กุสโล ตฺวํ รถสฺส องฺคปจฺจงฺคานํ. เอวํ สตฺตมฺยตฺเถ.

“诸巧女善于歌舞且训练有素”，“你善于战车之各部分”。如此是为第七格之义。

กฺวจีติ กิมตฺถํ? โย โว อานนฺท มยา ธมฺโม จ วินโย จ เทสิโต ปญฺญตฺโต, อานนฺโท อตฺเถสุ วิจกฺขโณ.

为何说“有时”？如：“阿难，我为你们所教导、制定的法与律”；“阿难于诸义理中善巧”。

๓๐๙, ๓๑๘. ทุติยาปญฺจมีนญฺจ.

309, 318. 以及用于第二格与第五格之义。

ทุติยาปญฺจมีนญฺจ อตฺเถ กฺวจิ ฉฏฺฐีวิภตฺติ โหติ.

于第二格与第五格之义，有时亦使用第六格。

ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร, สหสา กมฺมสฺส กตฺตาโร, เอวํ ทุติยตฺเถ.

“（人们）成为议论他者，成为造作鲁莽业者。”如此是为第二格之义。

อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, กินฺนุ โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามิ, สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโน, ภีโต จตุนฺนํ อาสีวิสานํ โฆรวิสานํ, ภายามิ โฆรวิสสฺส นาคสฺส. เอวํ ปญฺจมฺยตฺเถ.

“因不听闻法而退失”；“我为何要害怕那快乐呢？”；“一切众生都害怕刑罚”；“一切众生都畏惧死亡”；“（他）害怕四条剧毒的毒蛇”；“我害怕剧毒的龙”。如此是为第五格之义。

๓๑๐, ๓๒๔. กมฺม [Pg.160] กรณ นิมิตฺตตฺเถสุ สตฺตมี.

310, 324. 第七格用于业格、具格、因格之义。

กมฺมกรณนิมิตฺตตฺเถสุ สตฺตมีวิภตฺติ โหติ.

于业格、具格、因格之义，用第七格。

สุนฺทราวุโส อิเม อาชีวกา ภิกฺขูสุ อภิวาเทนฺติ. เอวํ กมฺมตฺเถ.

“贤友孙陀罗，此等裸行顺命外道礼敬诸比丘。”此为业格之义。

หตฺเถสุ ปิณฺฑาย จรนฺติ, ปตฺเตสุ ปิณฺฑาย จรนฺติ, ปเถสุ คจฺฉนฺติ. เอวํ กรณตฺเถ.

“以手行乞，以钵行乞，于路而行。”此为具格之义。

ทีปิ จมฺเมสุ หญฺญเต, กุญฺชโร ทนฺเตสุ หญฺญเต, เอวํ นิมิตฺตตฺเถ.

“豹因皮被杀，象因牙被杀。”此为因格之义。

๓๑๑, ๓๒๕. สมฺปทาเน จ.

311, 325. 及于为格。

สมฺปทาเน จ สตฺตมีวิภตฺติ โหติ.

于为格之义，亦用第七格。

สงฺเฆ ทินฺนํ มหปฺผล, สงฺเฆ โคตมี เทหิ, สงฺเฆ เต ทินฺเน อหญฺเจว ปูชิโต ภวิสฺสามิ.

“于僧团施，有大果报”；“乔达弥，当施于僧团”；“汝施于僧团时，我亦将受供养”。

๓๑๒, ๓๒๖. ปญฺจมฺยตฺเถ จ.

312, 326. 及于第五格之义。

ปญฺจมฺยตฺเถ จ สตฺตมีวิภตฺติ โหติ.

于第五格之义，亦用第七格。

กทลีสุ คเช รกฺขนฺติ.

从芭蕉林中守护诸象。

๓๑๓, ๓๒๗. กาลภาเวสุ จ.

313, 327. 及于时间与状态。

กาลภาเวสุ จ กตฺตริ ปยุชฺชมาเน สตฺตมีวิภตฺติ โหติ.

于时间与状态，当述及作者时，用第七格。

ปุพฺพณฺหสมเย [Pg.161] คโต, สายนฺหสมเย อาคโต. ภิกฺขูสุ โภชียมาเนสุ คโต, ภุตฺเตสุ อาคโต. โคสุทุยฺหมาเนสุ คโต, ทุทฺธาสุ อาคโต.

上午时去，傍晚时来。诸比丘正食时去，食已而来。诸牛正被挤乳时去，挤讫而来。

๓๑๔, ๓๒๘. อุป’ฌาธิกิสฺสรวจเน.

314, 328. 于upa、adhi，表优越、主宰义。

อุปอธิอิจฺเจเตสํ ปโยเค อธิกอิสฺสรวจเน สตฺตมีวิภตฺติ โหติ.

当使用upa与adhi表优越、主宰之义时，用第七格。

อุป ขาริยํ โทโณ, อุป นิกฺเข กหาปณํ. อธิ พฺรหฺมทตฺเต ปญฺจาลา, อธิ นจฺเจสุ โคตมี, อธิ เทเวสุ พุทฺโธ.

一多那(doṇa)少于一卡利(khāri)，一伽哈巴那(kahāpaṇa)少于一尼卡(nikkha)。梵授王(Brahmadatta)为般遮罗(Pañcāla)之主，乔达弥(Gotamī)于舞蹈中为优，佛陀于诸天中为尊。

๓๑๕, ๓๒๙. มณฺฑิตุ’สฺสุกฺเกสุ ตติยา.

315, 329. 于庄严、热忱，用第三格。

มณฺฑิตอุสฺสุกฺกอิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ ตติยาวิภตฺติ โหติ, สตฺตมี จ.

于庄严、热忱等义，用第三格，亦用第七格。

ญาเณน ปสีทิโต, ญาณสฺมึ วา ปสีทิโต, ญาเณน อุสฺสุกฺโก, ญาณสฺมึ วา อุสฺสุกฺโก ตถาคโต วา ตถาคตโคตฺโต วา.

以智慧而庄严，或于智慧中庄严；以智慧而热忱，或于智慧中热忱——如来或如来种姓者。

อิติ นามกปฺเป การกกปฺโป ฉฏฺโฐ กณฺโฑ.

如是，名篇中格篇为第六章。

การกกปฺโป นิฏฺฐิโต.

格篇终。

๔. สมาสกปฺป

4. 复合词篇

สตฺตมกณฺฑ

第七章

๓๑๖, ๓๓๑. นามานํ [Pg.162] สมาโส ยุตฺตตฺโถ.

316, 331. 意义相应之诸名，成复合词。

เตสํ นามานํ ปยุชฺชมานปทตฺถานํ โย ยุตฺตตฺโถ, โส สมาสสญฺโญ โหติ.

此等正用之名，其义相应者，名为复合词。

กถินทุสฺสํ, อาคนฺตุกภตฺตํ, ชีวิตินฺทฺริยํ, สมณพฺราหฺมณา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, พฺราหฺมณ คหปติกา.

迦絺那衣，客食，命根，沙门与婆罗门，舍利弗与目犍连，婆罗门与居家者。

นามานมิติ กิมตฺถํ? เทวทตฺโต ปจติ, ยญฺญทตฺโต ปจติ.

为何言“诸名”？（如：）提婆达多烹煮，雅那达多烹煮。

ยุตฺตตฺโถติ กิมตฺถํ? ภโต รญฺโญ ปุตฺโต เทวทตฺตสฺส.

为何言“义相应”？（如：）国王之仆，提婆达多之子。

สมาสอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? กฺวจิ สมาสนฺตคตานมการนฺโต.

言“复合词”，有何义？答曰：于某些复合词之末，转为阿(a)声。

๓๑๗, ๓๓๒. เตสํ วิภตฺติโย โลปา จ.

317, 332. 彼等之格结尾亦省略。

เตสํ ยุตฺตตฺถานํ สมาสานํ วิภตฺติโย โลปา จ โหนฺติ.

于意义相连之复合词，其格结尾亦省略。

กถินทุสฺสํ[Pg.163], อาคนฺตุกภตฺตํ.

迦絺那衣，客食。

เตสํคหเณน สมาสตทฺธิตาขฺยาตกิตกานํ วิภตฺติปจฺจยปทกฺขราคมา จ โลปา โหนฺติ. วาสิฏฺโฐ, เวนเตยฺโย.

通过“彼等”(Tesaṃ)一词的涵盖，复合词、派生词、动词和初级派生词的格结尾、后缀、词、字母和增音亦被省略。例如：婆悉吒(Vāsiṭṭho)，毗那达耶(Venateyyo)。

จคฺคหณ มวธารณตฺถํ, ปภงฺกโร, อมตทฺทโท, เมธงฺกโร, ทีปงฺกโร.

“ca”字用于限定。例如：破暗者，施甘露者，增慧者，燃灯者。

๓๑๘, ๓๓๓. ปกติ จสฺส สรนฺตสฺส.

318, 333. 元音尾词亦呈自然形态。

ลุตฺตาสุ วิภตฺตีสุ อสฺส สรนฺตสฺส ลิงฺคสฺส ปกติรูปานิ โหนฺติ.

当格结尾被省略时，此元音尾词呈其自然形态。

จกฺขุโสตํ, มุขนาสิกํ, ราชปุตฺโต, ราชปุริโส.

眼耳，口鼻，王子，王臣。

๓๑๙, ๓๓๐. อุปสคฺคนิปาตปุพฺพโก อพฺยยีภาโว.

319, 330. 不变位复合词以接头词或小品词为首。

อุปสคฺคนิปาตปุพฺพโก สมาโส อพฺยยีภาวสญฺโญ โหติ.

以接头词或小品词为首的复合词，称为不变位复合词。

นครสฺส [Pg.164] สมีเป ปวตฺตติ กถา อิติ อุปนครํ, ทรถานํ อภาโว นิทฺทรถํ, มกสานํ อภาโว นิมฺมกสํ, วุฑฺฒานํ ปฏิปาฏิ ยถาวุฑฺฒํ, เย เย วุฑฺฒา วา ยถาวุฑฺฒํ, ชีวสฺส ยตฺตโก ปริจฺเฉโท ยาวชีวํ, จิตฺตมธิกิจฺจ ปวตฺตนฺติ เต ธมฺมาติ อธิจิตฺตํ, ปพฺพตสฺส ติโร ติโรปพฺพตํ, โสตสฺส ปติ ปวตฺตติ นาวา อิติ ปติโสตํ, ปาสาทสฺส อนฺโต อนฺโตปาสาทํ.

谈论在城市附近发生，是为“近城”(upanagaraṃ)；苦恼的不存在，是为“无苦”(niddarathaṃ)；蚊子的不存在，是为“无蚊”(nimmakasaṃ)；依年长者的次序，是为“如其年长”(yathāvuḍḍhaṃ)；或凡是年长者，是为“如其年长”(yathāvuḍḍhaṃ)；生命的所有范围，是为“尽寿”(yāvajīvaṃ)；那些以心为增上而转起的法，是为“增上心”(adhicittaṃ)；在山的那边，是为“越山”(tiropabbataṃ)；船逆流而行，是为“逆流”(patisotaṃ)；在宫殿之内，是为“内殿”(antopāsādaṃ)。

อพฺยยีภาวมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อํวิภตฺตีน มการนฺตา อพฺยยีภาวา.

为何要（定义）“不变位复合词”(abyayībhāva)？（答：）因为以“a”结尾的不变位复合词，其格结尾为“aṃ”。

๓๒๐, ๓๓๕. โส นปุํสกลิงฺโค.

320, 335. 彼为中性。

โส อพฺยยีภาวสมาโส นปุํสกลิงฺโคว ทฏฺฐพฺโพ.

该不变位复合词应被视为中性。

กุมารีสุ อธิกิจฺจ ปวตฺตติ กถา อิติ อธิกุมาริ, วธุยา สมีเป ปวตฺตติ กถา อิติ อุปวธุ, คงฺคาย สมีเป ปวตฺตติ กถา อิติ อุปคงฺคํ, มณิกาย สมีเป ปวตฺตติ กถา อิติ อุปมณิกํ.

谈论关于少女，是为“关于少女”(adhikumāri)；谈论在新妇附近，是为“近新妇”(upavadhu)；谈论在恒河(Gaṅgā)附近，是为“近恒河”(upagaṅgaṃ)；谈论在水壶附近，是为“近水壶”(upamaṇikaṃ)。

๓๒๑, ๓๔๙. ทิคุสฺเสกตฺตํ.

321, 349. 数词复合词的单数性。

ทิคุสฺส สมาสสฺส เอกตฺตํ โหติ, นปุํสกลิงฺคตฺตญฺจ.

数词复合词是单数，并且是中性。

ตโย [Pg.165] โลกา ติโลกํ, ตโย ทณฺฑา ติทณฺฑํ, ตีณิ นยนานิ ตินยนํ, ตโย สิงฺคา ติสิงฺคํ. จตสฺโส ทิสา จตุทฺทิสํ, ปญฺจ อินฺทฺริยานิ ปญฺจินฺทฺริยํ.

三界(tayo lokā)为“三界”(tilokaṃ)；三杖(tayo daṇḍā)为“三杖”(tidaṇḍaṃ)；三眼(tīṇi nayanāni)为“三眼”(tinayanaṃ)；三峰(tayo siṅgā)为“三峰”(tisiṅgaṃ)；四方(catasso disā)为“四方”(catuddisaṃ)；五根(pañca indriyāni)为“五根”(pañcindriyaṃ)。

๓๒๒, ๓๕๙. ตถา ทฺวนฺเท ปาณิ ตูริย โยคฺคเสนงฺคขุทฺทชนฺตุก วิวิธวิรุทฺธ วิสภาคตฺถาทีนญฺจ.

322, 359. 同样地，在并列复合词中，由表示肢体、乐器、轭具、军队部分、小生物、各种对立或不同性质事物等的词构成时（亦为单数中性）。

ตถา ทฺวนฺเท สมาเส ปาณิ ตูริย โยคฺค เสนงฺคขุทฺทชนฺตุก วิวิธวิรุทฺธ วิสภาคตฺถอิจฺเจวมาทีนํ เอกตฺตํ โหติ, นปุํสกลิงฺคตฺตญฺจ.

同样地，在并列复合词中，由表示肢体、乐器、轭具、军队部分、小生物、各种对立或不同性质事物等词构成时，其复合词为单数，并且是中性。

ตํ ยถา? จกฺขุ จ โสตญฺจ จกฺขุโสตํ, มุขญฺจ นาสิกา จ มุขนาสิกํ, ฉวิ จ มํสญฺจ โลหิตญฺจ ฉวิมํสโลหิตํ. เอวํ ปาณฺยงฺคตฺเถ.

此云何？眼与耳为“眼耳”(cakkhusotaṃ)；口与鼻为“口鼻”(mukhanāsikaṃ)；皮、肉与血为“皮肉血”(chavimaṃsalohitaṃ)。此为身体部分之例。

สงฺโข จ ปณโว จ สงฺขปณวํ, คีตญฺจ วาทิตญฺจ คีตวาทิตํ, ททฺทริ จ ฑิณฺฑิโม จ ททฺทริฑิณฺฑิมํ. เอวํ ตูริยงฺคตฺเถ.

螺与铙为“螺铙”(saṅkhapaṇavaṃ)；歌与乐为“歌乐”(gītavāditaṃ)；达达利鼓(daddari)与丁迪玛鼓(ḍiṇḍima)为“达达利丁迪玛鼓”(daddariḍiṇḍimaṃ)。此为乐器之例。

ผาโล จ ปาจนญฺจ ผาลปาจนํ, ยุคญฺจ นงฺคลญฺจ ยุคนงฺคลํ. เอวํ โยคฺคงฺคตฺเถ.

犁头与赶牛棒为“犁头赶牛棒”(phālapācanaṃ)；轭与犁为“轭犁”(yuganaṅgalaṃ)。此为轭具之例。

อสิ จ จมฺมญฺจ อสิจมฺมํ, ธนุ จ กลาโป จ ธนุกลาปํ, หตฺถี จ อสฺโส จ หตฺถิอสฺสํ, รโถ จ ปตฺติโก จ รถปตฺติกํ. เอวํ เสนงฺคตฺเถ.

剑与盾为“剑盾”(asicammaṃ)；弓与箭囊为“弓箭囊”(dhanukalāpaṃ)；象与马为“象马”(hatthiassaṃ)；车与步兵为“车步兵”(rathapattikaṃ)。此为军队部分之例。

ฑํสา [Pg.166] จ มกสา จ ฑํสมกสํ, กุนฺโถ จ กิปิลฺลิโก จ กุนฺถกิปิลฺลิกํ, กีโฏ จ สรีสโป จ กีฏสรีสปํ. เอวํ ขุทฺทชนฺตุกตฺเถ.

虻与蚊为“虻蚊”(ḍaṃsamakasaṃ)；小虫(kuntha)与蚂蚁(kipillika)为“小虫蚂蚁”(kunthakipillikaṃ)；昆虫与爬虫为“昆虫爬虫”(kīṭasarīsapaṃ)。此为微小生物之例。

อหิ จ นกุโล จ อหินกุลํ, พิฬาโร จ มูสิโก จ พิฬารมูสิกํ, กาโก จ อุลูโก จ กาโกลูกํ. เอวํ วิวิธวิรุทฺธตฺเถ.

蛇与那拘罗为“蛇那拘罗”(ahinakulaṃ)；猫与鼠为“猫鼠”(biḷāramūsikaṃ)；乌鸦与猫头鹰为“乌鸦猫头鹰”(kākolūkaṃ)。此为种种敌对者之例。

สีลญฺจ ปญฺญาณญฺจ สีลปญฺญาณํ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ สมถวิปสฺสนํ, วิชฺชา จ จรณญฺจ วิชฺชาจรณํ. เอวํ วิสภาคตฺเถ.

戒与慧为“戒慧”(sīlapaññāṇaṃ)；止与观为“止观”(samathavipassanaṃ)；明与行为“明行”(vijjācaraṇaṃ)。此为不同性质者之例。

อาทิคฺคหณํ กิมตฺถํ? ทาสี จ ทาโส จ ทาสิทาสํ, อิตฺถี จ ปุมา จ อิตฺถิปุมํ, ปตฺโต จ จีวรญฺจ ปตฺตจีวรํ, ฉตฺตญฺจ อุปาหนา จ ฉตฺตุปาหนํ, ติกญฺจ จตุกฺกญฺจ ติกจตุกฺกํ, เวโน จ รถกาโร จ เวนรถการํ, สากุณิโก จ มาควิโก จ สวกุณิกมาควิกํ, ทีโฆ จ มชฺฌิโม จ ทีฆมชฺฌิมํ อิจฺเจวมาทิ.

“等”的涵义是什么？女奴与男奴为“女奴男奴”(dāsidāsaṃ)；女人与男人为“男女”(itthipumaṃ)；钵与衣为“衣钵”(pattacīvaraṃ)；伞与鞋为“伞鞋”(chattupāhanaṃ)；三与四为“三四”(tikacatukkaṃ)；竹匠(vena)与车匠(rathakāra)为“竹车匠”(venarathakāraṃ)；捕鸟人(sākuṇika)与猎人(māgavika)为“捕鸟猎人”(sākuṇikamāgavikaṃ)；长与中为“长中”(dīghamajjhimaṃ)，如此等等。

๓๒๓, ๓๖๐. วิภาสา รุกฺข ติณ ปสุข น ธญฺญ ชนปทาทีนญฺจ.

323, 360. 对于树、草、牲畜、财富、谷物、国土等，（复合是）有选择性的。

รุกฺขติณ ปสุ ธน ธญฺญ ชนปทอิจฺเจวมาทีนํ วิภาสา เอกตฺตํ โหติ, นปุํสกลิงฺคตฺตญฺจ ทฺวนฺเท สมาเส. อสฺสตฺโถ [Pg.167] จ กปีตโน จ อสฺสตฺถกปีตนํ, อสฺสตฺถกปีตนา วา. อุสีรญฺจ พีรณญฺจ อุสีรพีรณํ, อุสีรพีรณา วา. อโช จ เอฬโก จ อเชฬกํ, อเชฬกา วา. หิรญฺญญฺจ สุวณฺณญฺจ หิรญฺญสุวณฺณํ, หิรญฺญสุวณฺณา วา. สาลิ จ ยโว จ สาลิยวํ, สาลิยวา วา. กาสี จ โกสลา จ กาสิโกสลํ, กาสิโกสลา วา.

对于树、草、牲畜、财富、谷物、国土等，在并列复合词中，有选择性地成为单数、中性。阿说他树(Assattha)与迦毗陀那树(Kapītana)为“阿说他迦毗陀那”(assatthakapītanaṃ，中性单数)，或“阿说他迦毗陀那”(assatthakapītanā，阳性复数)。香根草(Usīra)与毗罗那草(Bīraṇa)为“香根毗罗那草”(usīrabīraṇaṃ，中性单数)，或“香根毗罗那草”(usīrabīraṇā，阳性复数)。山羊(Aja)与绵羊(Eḷaka)为“山羊绵羊”(ajeḷakaṃ，中性单数)，或“山羊绵羊”(ajeḷakā，阳性复数)。金(Hirañña)与黄金(Suvaṇṇa)为“金黄金”(hiraññasuvaṇṇaṃ，中性单数)，或“金黄金”(hiraññasuvaṇṇā，阳性复数)。稻米(Sāli)与大麦(Yava)为“稻米大麦”(sāliyavaṃ，中性单数)，或“稻米大麦”(sāliyavā，阳性复数)。迦尸(Kāsī)与憍萨罗(Kosalā)为“迦尸憍萨罗”(kāsikosalaṃ，中性单数)，或“迦尸憍萨罗”(kāsikosalā，阳性复数)。

อาทิคฺคหณํ กิมตฺถํ? สาวชฺชญฺจ อนวชฺชญฺจ สาวชฺชานวชฺชํ, สาวชฺชา นวชฺชา วา. หีนญฺจ ปณีตญฺจ หีนปณีตํ. หีนปณีตา วา. กณฺโห จ สุกฺโก จ กณฺหสุกฺกํ, กณฺหสุกฺกา วา.

“等”字作何义？有过的与无过的为“有过无过”（中性单数），或“有过无过”（复数）。低劣的与优胜的为“低劣优胜”（中性单数），或“低劣优胜”（复数）。黑的与白的为“黑白”（中性单数），或“黑白”（复数）。

๓๒๔, ๓๓๙. ทฺวิปเท ตุลฺยาธิกรเณ กมฺมธารโย.

324, 339. 二词同格，为持业释。

ทฺเว ปทานิ ตุลฺยาธิกรณานิ ยทา สมสฺยนฺเต, ตทา โส สมาโส กมฺมธารยสญฺโญ โหติ.

当两个同格的词复合时，该复合词名为持业释。

มหนฺโต [Pg.168] จ โส ปุริโส จาติ มหาปุริโส, กณฺโห จ โส สปฺโป จาติ กณฺหสปฺโป, นีลญฺจ ตํ อุปฺปลญฺจาติ นีลุปฺปลํ, โลหิตญฺจ ตํ จนฺทนญฺจาติ โลหิตจนฺทนํ, พฺราหฺมณี จ สา ทาริกา จาติ พฺราหฺมณทาริกา, ขตฺติยา จ สา กญฺญา จาติ ขตฺติยกญฺญา.

彼是伟大的，亦是人，故为“大士”；彼是黑的，亦是蛇，故为“黑蛇”；彼是青的，亦是莲，故为“青莲”；彼是赤的，亦是檀，故为“赤檀”；彼是婆罗门女，亦是少女，故为“婆罗门少女”；彼是刹帝利女，亦是少女，故为“刹帝利少女”。

กมฺมธารยอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? กมฺมธารยสญฺเญ จ.

“持业释”此语有何作用？为立“持业释”之名。

๓๒๕, ๓๔๘. สงฺขฺยาปุพฺโพ ทิคุ.

325, 348. 数词在前，为带数释。

สงฺขฺยาปุพฺโพ กมฺมธารยสมาโส ทิคุสญฺโญ โหติ.

数词在前的持业复合词，名为带数释。

ตีณิ มลานิ ติมลํ, ตีณิ ผลานิ ติผลํ, ตโย โลกา ติโลกํ, ตโย ทณฺฑา ติทณฺฑํ, จตสฺโส ทิสา จตุทฺทิสํ, ปญฺจ อินฺทฺริยานิ ปญฺจินฺทฺริยํ, สตฺต โคทาวริโย สตฺตโคทาวรํ.

三垢为“三垢”，三果为“三果”，三界为“三界”，三杖为“三杖”，四方为“四方”，五根为“五根”，七哥达瓦里河为“七哥达瓦里河”。

ทิคุอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ทิคุสฺเส กตฺตํ.

“带数释”此语有何作用？为明带数释之单数性。

๓๒๖, ๓๔๑. อุเภ ตปฺปุริสา.

326, 341. 二者皆为依主释。

อุเภ ทิคุกมฺมธารยสมาสา ตปฺปุริสสญฺญา โหนฺติ.

带数释与持业释这两种复合词，皆名为依主释。

น พฺราหฺมโณ อพฺราหฺมโณ, น วสโล อวสโล, น ภิกฺขุ อภิกฺขุ, น ปญฺจวสฺสํ อปญฺจวสฺสํ, น [Pg.169] ปญฺจปูลี อปญฺจปูลี, น สตฺตโคทาวรํอสตฺตโคทาวรํ, น ทสควํ อทสควํ, น ปญฺจควํ อปญฺจควํ.

非婆罗门为“非婆罗门”，非贱民为“非贱民”，非比丘为“非比丘”，非五年为“非五年”，非五束为“非五束”，非七哥达瓦里河为“非七哥达瓦里河”，非十牛为“非十牛”，非五牛为“非五牛”。

ตปฺปุริสอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อตฺตํ นสฺส ตปฺปุริเส.

“依主释”此语有何作用？在依主释中，否定词“na”于元音前变为“an”。

๓๒๗, ๓๕๑. อมาทโย ปรปเทภิ.

327, 351. 业格等与后词复合。

ตา อมาทโย นาเมหิ ปรปเทภิ ยทา สมสฺยนฺเต, ตทา โส สมาโส ตปฺปุริสสญฺโญ โหติ.

当业格等与后面的名词复合时，该复合词名为依主释。

ภูมึ คโต ภูมิคโต, สพฺพรตฺตึ โสภโณ สพฺพรตฺติโสภโณ. อปายํ คโต อปายคโต, อิสฺสเรน กตํ อิสฺสรกตํ, สลฺเลน วิทฺโธ สลฺลวิทฺโธ, กถินสฺส ทุสฺสํ กถินทุสฺสํ, อาคนฺตุกสฺส ภตฺตํ อาคนฺตุกภตฺตํ, เมถุนา อเปโต เมถุนาเปโต, โจรา ภยํ โจรภยํ, รญฺโญ ปุตฺโต ราชปุตฺโต, ธญฺญานํ ราสิ ธญฺญราสิ, รูเป สญฺญา รูปสญฺญา, สํสาเร ทุกฺขํ สํสารทุกฺขํ.

“去到地”为“至地”；“彻夜美”为“彻夜美”；“去到恶趣”为“至恶趣”；“自在天所作”为“自在天作”；“为箭所射”为“箭射”；“迦絺那之布”为“迦絺那布”；“客人之食”为“客食”；“离淫欲”为“离淫欲”；“从贼之惧”为“贼惧”；“王之子”为“王子”；“谷物之堆”为“谷堆”；“于色之想”为“色想”；“轮回中之苦”为“轮回苦”。

๓๒๘, ๓๕๒. อญฺญปทตฺเถสุ พหุพฺพีหิ.

328, 352. 表他词义，为多主释。

อญฺเญสํ ปทานํ อตฺเถสุ ทฺเว นามานิ พหูนิ นามานิ ยทา สมสฺยนฺเต, ตทา โส สมาโส พหุพฺพีหิ สญฺโญ โหติ.

当二或多名词复合，而表他词之义时，该复合词名为多主释。

อาคตา [Pg.170] สมณา อิมํ สงฺฆารามํ โสยํ อาคตสมโณ, สงฺฆาราโม. ชิตานิ อินฺทฺริยานิ อเนน สมเณน โสยํ ชิตินฺทฺริโย, สมโณ. ทินฺโน สุงฺโก ยสฺส รญฺโญ โสยํ ทินฺนสุงฺโก, ราชา. นิคฺคตา ชนา อสฺมา คามา โสยํ นิคฺคตชโน, คาโม. ฉินฺโน หตฺโต ยสฺส ปุริสสฺส โสยํ ฉินฺนหตฺโถ, ปุริโส. สมฺปนฺนานิ สสฺสานิ ยสฺมึ ชนปเท โสยํ สมฺปนฺนสสฺโส, ชนปโท.

沙门已来此僧伽蓝，故此僧伽蓝为“已来沙门”。此沙门已制伏诸根，故此沙门为“已制伏根”。税已献予此王，故此王为“已献税”。人民已离此村，故此村为“已离人”。此人之手已断，故此人为“断手”。此国土谷物丰饶，故此国土为“谷物丰饶”。

นิคฺโรธสฺส ปริมณฺฑโล นิคฺโรธปริมณฺฑโล, นิคฺโรธปริมณฺฑโล อิว ปริมณฺฑโล โย ราชกุมาโร โสยํ นิคฺโรธปริมณฺฑโล. อถ วา นิคฺโรธปริมณฺฑโล อิว ปริมณฺฑโล ยสฺส ราชกุมารสฺส โสยํ นิคฺโรธปริมณฺฑโล, ราชกุมาโร.

榕树的匀称为“榕树匀称”（依主释）。如榕树之匀称般匀称的王子，彼为“榕树匀称”（譬喻持业释）。或者，其匀称如榕树之匀称的王子，彼为“榕树匀称”（多主释）。

จกฺขุโน ภูโต จกฺขุภูโต, จกฺขุภูโต อิว ภูโต โย ภควา โสยํ จกฺขุภูโต, ภควา.

眼之所成为“眼成”（依主释）。如眼之成般已成的世尊，彼为“眼成”世尊。

สุวณฺณสฺส วณฺโณ สุวณฺณวณฺโณ, สุวณฺณวณฺโณ วิย วณฺโณ ยสฺส ภควโต โสยํ สุวณฺณวณฺโณ, ภควา.

黄金的色泽为“黄金色”（依主释）。其色泽如黄金之色的世尊，彼为“黄金色”世尊。

พฺรหฺมุโน สโร พฺรหฺมสฺสโร, พฺรหฺมสฺสโร วิย สโร ยสฺส ภควโต โสยํ พฺรหฺมสฺสโร, ภควา.

梵天之声为“梵声”（依主释）。其声音如梵天之声的世尊，彼为“梵声”世尊。

สยํ [Pg.171] ปติต ปณฺณ ปุปฺผผลวายุโตยาหาราติ ปณฺณญฺจ ปุปฺผญฺจ ผลญฺจ ปณฺณปุปฺผผลานิ, สยเมว ปติตานิ สยํปติตานิ, สยํปติตานิ จ ตานิ ปณฺณปุปฺผผลานิ เจติ สยํปติตปณฺณปุปฺผผลานิ วายุ จ โตยญฺจ วายุโตยานิ, สยํปติตปณฺณปุปฺผผลานิ จ วายุโตยานิ จ สยํปติตปณฺณปุปฺผผลวายุโตยานิ. สยํปติตปณฺณปุปฺผผลวายุโตยานิ อาหารา เยสํ เต สยํปติตปณฺณปุปฺผผลวายุโตยาหารา, อิสโย. ยเมตฺถ วตฺตพฺพํ, ตํ เหฏฺฐา วุตฺตเมว. อยํ ปน ทฺวนฺทกมฺมธารยคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณปหุพฺพีหิ.

关于“以自落叶花果风水为食者”：叶、花、果即“叶花果”（等立释）；自落即“自落”（依主释）；自落且为叶花果，故为“自落叶花果”（持业释）；风、水即“风水”（等立释）；自落叶花果与风水，即“自落叶花果风水”（等立释）。以自落叶花果风水为食者，彼等即是“以自落叶花果风水为食者”，即仙人（isayo）。此处所应说者，已于下方说明。此乃含等立释与持业释的同格多主释。

อถ วา – สยํปติตปณฺณปุปฺผผลวายุโตเยหิ อาหารา เยสํ เต สยํปติตปณฺณปุปฺผผลวายุโตยาหารา. อยํ ปน ภินฺนาธิกรณพหุพฺพีหิ.

或者：以自落叶花果风水为食者，彼等即是“以自落叶花果风水为食者”。此乃异格多主释。

นานา ทุมปติต ปุปฺผวาสิต สานูติ นานาปการา ทุมา นานาทุมา, นานาทุเมหิ ปติตานิ นานาทุมปติ ตานิ, นานาทุมปติตานิ จ ตานิ ปุปฺผานิ เจติ นานาทุมปติตปุปฺผานิ, นานาทุมปติตปุปฺเผหิ วาสิตา นานาทุมปติตปุปฺผวาสิตา, นานาทุมปติตปุปฺผวาสิตา สานู ยสฺส ปพฺพตราชสฺส โสยํ นานาทุมปติตปุปฺผวาสิตสานุ, ปพฺพตราชา. อยํ ปน กมฺมธารยตปฺปุริสคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“种种树落花所熏之山坡者”：种种树即“种种树”（持业释）；从种种树落下即“种种树落”（依主释）；种种树落且为花，故为“种种树落花”（持业释）；为种种树落花所熏，即“种种树落花所熏”（依主释）；其山坡为种种树落花所熏的山王，彼即是“种种树落花所熏之山坡者”山王。此乃含持业释与依主释的同格多主释。

อถ [Pg.172] วา – วาสิตา สานู วาสิตสานุ, สาเปกฺขตฺเต สติปิ คมกตฺตา สมาโส. นานาทุมปติตปุปฺเผหิ วาสิตสานู ยสฺส ปพฺพตราชสฺส โสยํ นานาทุมปติตปุปฺผวาสิตสานุ, ปพฺพตราชา. อยํ ปน ภินฺนาธิกรณพหุพฺพีหิ.

或者：“所熏之山坡”即“所熏山坡”，虽有待他性，然因能表义，故成复合词（samāso）。其山坡为种种树落花所熏的山王，彼即是“种种树落花所熏之山坡者”山王。此乃异格多主释。

พฺยาลมฺพมฺพุธรพินฺทุจุมฺพิตกูโฏติ อมฺพุํ ธาเรตีติ อมฺพุธโร, โก โส? ปชฺชุนฺโน. วิวิธา อาลมฺโพ พฺยาลมฺโพ, พฺยาลมฺโพ จ โส อมฺพุธโร จาติ พฺยาลมฺพมฺพุธโร, พฺยาลมฺพมฺพุธรสฺส พินฺทู พฺยาลมฺพมฺพุธรพินฺทู, พฺยาลมฺพมฺพุธรพินฺทูหิ จุมฺพิโต พฺยาลมฺพมฺพุธรพินฺทุจุมฺพิโต, พฺยาลมฺพมฺพุเรพินฺทุจุมฺพิโต กูโฏ ยสฺส ปพฺพตราชสฺส โสยํ พฺยาลมฺพมฺพุธรพินฺทุจุมฺพิตกูโฏ. อยํ ปน กมฺมธารยตปฺปุริสคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“垂云滴吻峰者”(Byālambambudharabinducumbitakūṭo)：持水(ambuṃ dhāreti)者，是为“持水者”(ambudharo)，是谁？是雨云(Pajjunna)。种种悬垂，是为“悬垂”(byālambo)；既是悬垂又是持水者，是为“垂云”(byālambambudharo)；垂云之滴，是为“垂云滴”(byālambambudharabindū)；被垂云滴所吻，是为“垂云滴吻”(byālambambudharabinducumbito)。其峰被垂云滴所吻的山王，彼即是“垂云滴吻峰者”。此乃含持业复合词(kammadhāraya)与依主复合词(tappurisa)的同格多主复合词(tulyādhikaraṇabahubbīhi)。

อถ วา – จุมฺพิโต กูโฏ จุมฺพิตกูโฏ, สาเปกฺขตฺเต สติปิ คมกตฺตา สมาโส. พฺยาลมฺพมฺพุธรพินฺทูหิ จุมฺพิตกูโฏ ยสฺส ปพฺพตราชสฺส โสยํ พฺยาลมฺพมฺพุธรพินฺทุจุมฺพิตกูโฏ. อยํ ปน ภินฺนาธิกรณพหุพฺพีหิ.

或者：“所吻之峰”(cumbito kūṭo)即“吻峰”(cumbitakūṭo)，虽有待他性(sāpekkhatte sati)，然因能表义(gamakattā)而成复合词(samāso)。其山峰为垂云滴所吻的山王，彼即是“垂云滴吻峰者”。此乃异格多主复合词(bhinnādhikaraṇabahubbīhi)。

อมิต พล ปรกฺกมชุตีติ น มิตา อมิตา, พลญฺจ ปรกฺกโม จ ชุติ จ พลปรกฺกมชุติโย, อมิตา พลปรกฺกมชุติโย ยสฺส โสยํ อมิตพลปรกฺกมชุติ, อยํ ปน กมฺมธารยทฺวนฺทคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“无量力精进光辉者”(Amitabalaparakkamajuti)：不被测量(na mitā)，是为“无量”(amitā)。力、精进与光辉，是为“力精进光辉”(balaparakkamajutiyo)。其力、精进与光辉无量者，彼即是“无量力精进光辉者”。此乃含持业复合词(kammadhāraya)与并列复合词(dvanda)的同格多主复合词(tulyādhikaraṇabahubbīhi)。

ปีโณรกฺขํส [Pg.173] พาหูติ อุโร จ อกฺขญฺจ อํโส จ พาหุ จ อุรกฺขํสพาหโว, ปีณา อุรกฺขํสพาหโว ยสฺส ภควโต โสยํ ปีโณรกฺขํสพาหุ. อยํ ปน ทฺวนฺทวพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“胸锁骨肩臂丰满者”(Pīṇorakkhaṃsabāhu)：胸、锁骨、肩与臂，是为“胸锁骨肩臂”(urakkhaṃsabāhavo)。其胸、锁骨、肩与臂丰满的世尊(bhagavato)，彼即是“胸锁骨肩臂丰满者”。此乃含并列复合词(dvanda)的同格多主复合词(tulyādhikaraṇabahubbīhi)。

ปีณ คณฺฑ วทน ถนูรุชฆนาติ คณฺโฑ จ วทนญฺจ ถโน จ อูรุ จ ชฆนญฺจ คณฺฑวทนถนูรุชฆนา, ปีณา คณฺฑวทนถนูรุชฆนา ยสฺสา สายํ ปีณคณฺฑวทนถนูรุชฆนา. อยมฺปิ ทฺวนฺทคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“颊面乳房腿臀丰满者”(Pīṇagaṇḍavadanathanūrujaghanā)：颊、面、乳房、腿与臀，是为“颊面乳房腿臀”(gaṇḍavadanathanūrujaghanā)。其颊、面、乳房、腿与臀丰满的她，彼即是“颊面乳房腿臀丰满者”。此亦为含并列复合词(dvanda)的同格多主复合词(tulyādhikaraṇabahubbīhi)。

ววร สุราสุร ครุฑ มนุช ภุชค คนฺธพฺพ มกุฏ กูฏ จุมฺพิต เสลสงฺฆฏฺฏิต จรโณติ สุรา จ อสุรา จ ครุฑา จ มนุชา จ ภุชคา จ คนฺธพฺพา จ สุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพา, ปวรา จ เต สุราสุรครุฑมนุชภุชค คนฺธพฺพา เจติ ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพา, ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพานํ มกุฏานิ ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏานิ, ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏานํ กูฏานิ ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูฏานิ, ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูเฏสุ จุมฺพิตา ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตา, ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตา จ เต เสลา จาติ ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตเสลา, ปวรสุราสุร ครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตเสเลหิ สงฺฆฏฺฏิตา ปวรสุราสุร ครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตเสลสงฺฆฏฺฏิตา, ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตเสลสงฺฆฏฺฏิตา จรณา ยสฺส ตถาคตสฺส โสยํ [Pg.174] ปวรสุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตเสลสงฺฆฏฺฏิตจรโณ, ตถาคโต, อยํ ปน ทฺวนฺทกมฺมธารยตปฺปุริสคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“足为胜天修罗金翅人龙乾闼婆冠顶所吻之岩所触者”(Vavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitacaraṇo)：天、阿修罗、金翅鸟、人、龙与乾闼婆，是为“天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆”(surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā)。彼等卓越的天、阿修罗、金翅鸟、人、龙与乾闼婆，是为“胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆”(pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā)。胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆之宝冠，是为“胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠”(pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭāni)。胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠之顶尖，是为“胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖”(pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭāni)。被胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖所吻，是为“胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖所吻”(pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitā)。彼等被胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖所吻之岩，是为“胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖所吻之岩”(pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselā)。被胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖所吻之岩所触，是为“胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖所吻之岩所触”(pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitā)。如来之足为胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖所吻之岩所触，彼如来即是“足为胜天修罗金翅人龙乾闼婆冠顶所吻之岩所触者”。此乃含并列复合词(dvanda)、持业复合词(kammadhāraya)与依主复合词(tappurisa)的同格多主复合词(tulyādhikaraṇabahubbīhi)。

อถ วา–สงฺฆฏฺฏิตา จรณา สงฺฆฏฺฏิตจรณา, สาเปกฺขตฺเต สติปิ คมกตฺตา สมาโส. ปวรสุราสุร ครุฑมนุชภุชค คนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตเสเลหิ สงฺฆฏฺฏิตจรณา ยสฺส ตถาคตสฺส โสยํ ปวรสุราสุรครุฑ มนุชภุชค คนฺธพฺพมกุฏกูฏจุมฺพิตเสลสงฺฆฏฺฏิต จรโณ. อยํ ปน ภินฺนาธิกรณพหุพฺพีหิ.

或者：“所触之足”(saṅghaṭṭitā caraṇā)即“触足”(saṅghaṭṭitacaraṇā)，虽有待他性(sāpekkhatte sati)，然因能表义(gamakattā)而成复合词(samāso)。如来之足为胜天阿修罗金翅鸟人龙乾闼婆宝冠顶尖所吻之岩所触及，彼即是“足为胜天修罗金翅人龙乾闼婆冠顶所吻之岩所触者”。此乃异格多主复合词(bhinnādhikaraṇabahubbīhi)。

จตุทฺทิโสติ จตสฺโส ทิสา ยสฺส โสยํ จตุทฺทิโส, ภควา.

关于“四方者”(Catuddiso)：其有四方，彼即是“四方者”，世尊。

ปญฺจจกฺขูติ ปญฺจ จกฺขูนิ ยสฺส ตถาคตสฺส โสยํ ปญฺจจกฺขุ, ตถาคโต.

关于“五眼者”(Pañcacakkhu)：如来有五眼，彼如来即是“五眼者”。

ทสพโลติ ทส พลานิ ยสฺส โสยํ ทสพโล, ภควา.

关于“十力者”(Dasabalo)：其有十力，彼即是“十力者”，世尊。

อนนฺตญาโณติ นสฺส อนฺโต อนนฺตํ, อนนฺตํ ญาณํ ยสฺส ตถาคตสฺส โสยํ อนนฺตญาโณ, ตถาคโต.

关于“无边智者”(Anantañāṇo)：无有其尽头(na assa anto)，是为“无边”(anantaṃ)。其智无边的如来，彼如来即是“无边智者”。

อมิต ฆน สรีโรติ น มิตํ อมิตํ, ฆนํ เอว สรีรํ ฆนสรีรํ, อมิตํ ฆนสรีรํ ยสฺส ตถาคตสฺส โสยํ อมิตฆนสรีโร, ตถาคโต.

关于“无量坚实身者”(Amitaghanasarīro)：不被测量(na mitaṃ)，是为“无量”(amitaṃ)。坚实之身(ghanaṃ sarīraṃ)，即“坚实身”(ghanasarīraṃ)。其坚实身无量的如来，彼如来即是“无量坚实身者”。

อมิต พล ปรกฺกม ปตฺโตติ น มิตา อมิตา, พลญฺจ ปรกฺกโม จ พลปรกฺกมา, อมิตา เอว พลปรกฺกมา อมิตพลปรกฺกมา[Pg.175], อมิตพลปรกฺกมา ปตฺตา เยน โสยํ อมิตพลปรกฺกมปตฺโต, ภควา. อยํ ปน กมฺมธารยทฺวนฺทคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“已达无量力精进者”(Amitabalaparakkamapatto)：不被测量(na mitā)，是为“无量”(amitā)。力与精进，是为“力精进”(balaparakkamā)。无量之力精进，是为“无量力精进”(amitabalaparakkamā)。已达到无量力精进者，彼即是“已达无量力精进者”，世尊。此乃含持业复合词(kammadhāraya)与并列复合词(dvanda)的同格多主复合词(tulyādhikaraṇabahubbīhi)。

มตฺต ภมร คณ จุมฺพิต วิกสิตปุปฺผวลฺลินาครุกฺโข ปโสภิต กนฺทโรติ มตฺตา เอว ภมรา มตฺตภมรา, มตฺตภมรานํ คณา มตฺตภมรคณา, มตฺตภมรคเณหิ จุมฺพิตานิ มตฺตภมรณจุมฺพิตานิ, วิกสิตานิ เอว ปุปฺผานิ วิกสิตปุปฺผานิ, มตฺตภมรคณจุมฺพิตานิ วิกสิตปุปฺผานิ เยสํ เตหิ มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผา, วลฺลิ จ นาครุกฺโข จ มลฺลินาครุกฺขา, มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผา จ เต วลฺลินาครุกฺขา เจติ มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผวลฺลินาครุกฺขา, มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผวลฺลินาครุกฺเขหิ อุปโสภิตานิ มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผวลฺลินาครุกฺโข ปโสภิตานิ, มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผวลฺลินาครุกฺโข ปโสภิตานิ กนฺทรานิ ยสฺส ปพฺพตราชสฺส โสยํ มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผ วลฺลินาครุกฺโข ปโส ภิตกนฺทโร, ปพฺพตราชา. อยํ ปน ทฺวนฺทกมฺมธารยตปฺปุริสคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“其山洞为醉蜂群所吻之盛开花朵的蔓藤与龙树所庄严者”：醉了的蜜蜂，即“醉蜂”。醉蜂之群，即“醉蜂群”。为醉蜂群所吻，即“为醉蜂群所吻”。盛开的花，即“盛开花”。其盛开之花为醉蜂群所吻者，即“其花为醉蜂群所吻”。蔓藤与龙树，即“蔓藤龙树”。其花为醉蜂群所吻的蔓藤与龙树，即“其花为醉蜂群所吻之蔓藤龙树”。为其花为醉蜂群所吻之蔓藤龙树所庄严，即“为其花为醉蜂群所吻之蔓藤龙树所庄严”。此山王的山洞为其花为醉蜂群所吻之蔓藤龙树所庄严，因此这位山王是“其山洞为其花为醉蜂群所吻之蔓藤龙树所庄严者”。此为含摄并列复合词、持业复合词与依主复合词的同格多主复合词。

อถ วา–อุปโสภิตานิ กนฺทรานิ อุปโสภิตกนฺทรานิ, สาเปกฺขตฺเต สติปิ คมกตฺตา สมาโส. มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผวลฺลินาครุกฺเขหิ อุปโสภิตกนฺทรานิ ยสฺส ปพฺพตราชสฺส โสยํ มตฺตภมรคณจุมฺพิตวิกสิตปุปฺผวลฺลินาครุกฺโข ปโสภิตกนฺทโร, ปพฺพตราชา. อยํ ปน ภินฺนาธิกรณพหุพฺพีหิ.

或者，“被庄严的山洞”即“庄严山洞”，即使有待决成分，但因其能表达完整意义而构成复合词。山王的山洞为醉蜂群所吻之盛开花蔓藤龙树所庄严，因此这位山王是“其山洞为醉蜂群所吻之盛开花蔓藤龙树所庄严者”。此为异格多主复合词。

นานา [Pg.176] รุกฺข ติณ ปติต ปุปฺโผปโสภิต กนฺทโรติ รุกฺโข จ ติณญฺจ รุกฺขติณานิ, นานา ปการานิ เอว รุกฺขติณานิ นานารุกฺขติณานิ, นานารุกฺขติเณหิ ปติตานิ นานารุกฺขติณปติตานิ, นานารุกฺขติณปติตานิ จ ตานิ ปุปฺผานิ เจติ นานารุกฺขติณปติตปุปฺผานิ, นานารุกฺขติณปติตปุปฺเผหิ อุปโสภิตานิ นานารุกฺขติณปติต ปุปฺโผปโสภิตานิ, นานารุกฺขติณปติตปุปฺโผปโสภิตานิ กนฺทรานิ ยสฺส ปพฺพตราชสฺส โสยํ นานารุกฺขติณปติตปุปฺโผปโสภิตกนฺทโร, ปพฺพตราชา. อยํ ปน ทฺวนฺทกมฺมธารยตปฺปุริสคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“其山洞为种种树草之落花所庄严者”：树与草，即“树草”。种种树草，即“种种树草”。从种种树草落下，即“从种种树草所落”。从种种树草所落之花，即“种种树草落花”。为种种树草落花所庄严，即“为种种树草落花所庄严”。山王的山洞为种种树草落花所庄严，因此这位山王是“其山洞为种种树草落花所庄严者”。此为含摄并列复合词、持业复合词与依主复合词的同格多主复合词。

อถ วา–อุปโสภิตานิ เอว กนฺทรานิ อุปโสภิตกนฺทรานิ, (สาเปกฺขตฺเต สติปิ คมกตฺตา สมาโส.) นานารุกฺขติณปติตปุปฺเผหิ อุปโสภิตกนฺทรานิ ยสฺส ปพฺพตราชสฺส โสยํ นานารุกฺขติณปติตปุปฺโผปโสภิตกนฺทโร, ปพฺพตราชา. อยํ ปน ภินฺนาธิกรณพหุพฺพีหิ.

或者，“被庄严的山洞”即“庄严山洞”。（即使有待决成分，但因其能表达完整意义而构成复合词。）山王的山洞为种种树草落花所庄严，因此这位山王是“其山洞为种种树草落花所庄严者”。此为异格多主复合词。

นานา มุสล ผาล ปพฺพต ตรุ กลิงฺคร สร ธนุคทาสิ โตมรหตฺถาติ มุสโล จ ผาโล จ ปพฺพโต จ ตรุ จ กลิงฺคโร จ สโร จ ธนุ จ คทา จอสิ จ โตมโร, จ มุสลผาลปพฺพตตรุกลิงฺครสรธนุคทาสิโตมรา, นานา ปการา เอว มุสลผาลปพฺพตตรุกลิงฺครสรธนุคทาสิโตมรา นานามุสลผาลปพฺพตตรุกลิงฺครสรธนุคทาสิโตมรา, นานามุสลผาลปพฺพตตรุกลิงฺครสรธนุคทาสิโตมรา หตฺเถสุ [Pg.177] เยสํ เต นานามุสลผาลปพฺพตตรุกลิงฺคร สรธนุคทาสิโตมรหตฺถา. อยํ ปน ทฺวนฺทกมฺมธารยคพฺโภ ภินฺนาธิกรณพหุพฺพีหิ.

关于“手持种种棍棒、犁头、山岩、树木、木块、箭、弓、槌、剑、矛者”：棍棒、犁头、山岩、树木、木块、箭、弓、槌、剑与矛，即“棍棒犁头山岩树木木块箭弓槌剑矛”。种种棍棒、犁头、山岩、树木、木块、箭、弓、槌、剑与矛，即“种种棍棒犁头山岩树木木块箭弓槌剑矛”。手中持有种种棍棒、犁头、山岩、树木、木块、箭、弓、槌、剑与矛者，即“手持种种棍棒犁头山岩树木木块箭弓槌剑矛者”。此为含摄并列复合词与持业复合词的异格多主复合词。

พหุพฺพีหิ อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? พหุพฺพีหิมฺหิ จ.

“多主复合词”此言何义？亦用于多主复合词中。

๓๒๙, ๓๕๗. นามานํ สมุจฺจโย ทฺวนฺโท.

329, 357. 名词的集合是并列复合词。

นามานํ เอกวิภตฺติกานํ โย สมุจฺจโย, โส ทฺวนฺทสญฺโญ โหติ.

具有相同格位的名词之集合，被称为并列复合词。

จนฺทิมา จ สูริโย จ จนฺทิมสูริยา, สมโณ จ พฺราหฺมโณ จ สมณพฺราหฺมณา, สาริปุตฺโต จ โมคฺคลฺลาโน จ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, พฺราหฺมโณ จ คหปติโก จ พฺราหฺมณคหปติกา, ยโม จ วรุโณ จ ยมวรุณา, กุเวโร จ วาสโว จ กุเวรวาสวา.

月与日，即“日月”。沙门与婆罗门，即“沙门婆罗门”。舍利弗与目犍连，即“舍利弗目犍连”。婆罗门与家长，即“婆罗门家长”。阎摩与瓦儒那，即“阎摩瓦儒那”。俱毗罗与帝释，即“俱毗罗帝释”。

ทฺวนฺทอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? ทฺวนฺทฏฺฐา วา.

“并列复合词”此言何义？或为并列复合词之义。

๓๓๐, ๓๔๐. มหตํ มหา ตุลฺยาธิกรเณ ปเท.

330, 340. 当后接同格词时，“mahant”变为“mahā”。

เตสํ มหนฺตสทฺทานํ มหาอาเทโส โหติ ตุลฺยาธิกรเณ ปเท.

当后接同格词时，词“mahant”被替换为“mahā”。

มหนฺโต [Pg.178] จ โส ปุริโส จาติ มหาปุริโส, มหนฺตี จ สา เทวี จาติ มหาเทวี, มหนฺตญฺจ ตํ พลญฺจาติ มหาพลํ, มหนฺโต จ โส นาโค จาติ มหานาโค, มหนฺโต จ โส ยโส จาติ มหายโส, มหนฺตญฺจ ตํ ปทุมวนญฺจาติ มหาปทุมวนํ, มหนฺตี จ สา นที จาติ มหานที, มหนฺโต จ โส มณิ จาติ มหามณิ, มหนฺโต จ โส คหปติโก จาติ มหาคหปติโก, มหนฺตญฺจ ตํ ธนญฺจาติ มหาธนํ, มหนฺโต จ โส ปุญฺโญ จาติ มหาปุญฺโญ.

伟大的男子，故为大士(mahāpuriso)；伟大的天女，故为大天(mahādevī)；伟大的力量，故为大力(mahābalaṃ)；伟大的那伽(nāga)，故为大那伽(mahānāgo)；伟大的名声，故为大名声(mahāyaso)；伟大的莲林，故为大莲林(mahāpadumavanaṃ)；伟大的河，故为大河(mahānadī)；伟大的宝珠，故为大宝珠(mahāmaṇi)；伟大的家长，故为大家长(mahāgahapatiko)；伟大的财富，故为大财富(mahādhanaṃ)；伟大的福德，故为大福德(mahāpuñño)。

พหุวจนคฺคหเณน กฺวจิ มหนฺต สทฺทสฺส มหาเทโส โหติ. มหนฺตญฺจ ตํ ผลญฺจาติ มหปฺผลํ, มหพฺพลํ, เอวํ มหทฺธนํ, มหพฺภยํ.

根据（规则的）广义解释，“mahanta”一词有时会发生音变。例如：伟大的果，故为大果(mahapphalaṃ)；大力(mahabbalaṃ)；同样地，大财(mahaddhanaṃ)、大畏(mahabbhayaṃ)。

๓๓๑, ๓๕๓. อิตฺถิยํ ภาสิตปุมิตฺถี ปุมาว เจ.

331, 353. 在阴性词中，若其亦有阳性语形，则视同阳性。

อิตฺถิยํ ตุลฺยาธิกรเณ ปเท เจ ภาสิตปุมิตฺถี ปุมาว ทฏฺฐพฺพา.

在阴性词中，若于同格（即持业释）的词语中，（前一形容词）亦有阳性语形，则应视同阳性。

ทีฆา ชงฺฆา ยสฺส โสยํ ทีฆชงฺโฆ, กลฺยาณภริโย, ปหูตปญฺโญ.

其腿长者，此为长腿者(dīghajaṅgho)；有贤妻者(kalyāṇabhariyo)；具广慧者(pahūtapañño)。

ภาสิตปุเปติ [Pg.179] กิมตฺถํ? พฺราหฺมณพนฺธุ จ สา ภริยา จาติพฺราหฺมณพนฺธุภริยา.

为何说“亦有阳性语形”？答：“她是婆罗门亲属，也是妻子”，故为“婆罗门亲属之妻”(brāhmaṇabandhubhariyā)。

๓๓๒, ๓๔๓. กมฺมธารยสญฺเญ จ.

332, 343. 于持业释(kammadhāraya)中亦然。

กมฺมธารยสญฺเญ จ สมาเส อิตฺถิยํ ตุลฺยาธิกรเณ ปเท ปุพฺเพ ภาสิตปุมิตฺถี เจ, ปุมาว ทฏฺฐพฺพา. พฺราหฺมณทาริกา, ขตฺติยกญฺญา, ขตฺติยกุมาริกา.

于持业释复合词中，若在阴性同格词前，有具阳性词形之词，则应视为阳性。例如：婆罗门少女(brāhmaṇadārikā)、刹帝利少女(khattiyakaññā)、刹帝利公主(khattiyakumārikā)。

ภาสิตปุเมติ กิมตฺถํ? ขตฺติยพนฺธุทาริกา, พฺราหฺมณพนฺธุทาริกา.

为何说“具阳性词形”？（答：）刹帝利亲族之女(khattiyabandhudārikā)、婆罗门亲族之女(brāhmaṇabandhudārikā)。

๓๓๓, ๓๔๔. อตฺตํ นสฺส ตปฺปุริเส.

333, 344. 于依主释(tappurisa)中，na作a。

นสฺส ปทสฺส ตปฺปุริเส อุตฺตรปเท อตฺตํ โหติ.

于依主释中，于后分之后，na词作a。

นพฺราหฺมโณ อพฺราหฺมโณ, อวสโล, อภิกฺขุ, อปญฺจวสฺสํ, อปญฺจควํ.

非婆罗门(na brāhmaṇo)为abrāhmaṇo，非首陀罗(avasalo)，非比丘(abhikkhu)，非五年(apañcavassaṃ)，非五牛(apañcagavaṃ)。

๓๓๔, ๓๔๕. สเร อน.

334, 345. 于元音后，（na）作an。

นสฺส ปทสฺส ตปฺปุริเส อน อาเทโส โหติ สเร ปเร.

于依主释中，当后接元音时，na词替换为an。

น อสฺโส อนสฺโส, อนิสฺสโร, อนริโย.

非马(na asso)为anasso，非自在者(anissaro)，非圣者(anariyo)。

๓๓๕, ๓๔๖. กท [Pg.180] กุสฺส.

335, 346. ku作kada。

กุอิจฺเจตสฺส กท โหติ สเร ปเร.

于元音后，此ku作kada。

กุจฺฉิตํ อนฺนํ กทนฺนํ, กุจฺฉิตํ อสนํ กทสฺสนํ.

劣食(kucchitaṃ annaṃ)为kadannaṃ；劣食(kucchitaṃ asanaṃ)为kadassanaṃ。

สเรติ กิมตฺถํ? กุจฺฉิตา ทารา เยสํ (อปุญฺญการานํ) เต โหนฺตีติ กุทารา, กุชนา. เอวํ กุปุตฺตา, กุเคหา, กุวตฺถา, กุทาสา.

为何说“于元音后”？（答：）彼等（无福者）有劣妻，故为恶妻(kudārā)、恶人(kujanā)。如是，恶子(kuputtā)、恶屋(kugehā)、恶衣(kuvatthā)、恶奴(kudāsā)。

๓๓๖, ๓๔๗. กา’ปฺปตฺเถสุ จ.

336, 347. 于微劣义中，（ku）亦作kā。

กุอิจฺเจตสฺส กา โหติ อปฺปตฺเถสุ จ.

于微劣义中，此ku亦作kā。

กาลวณํ, กาปุปฺผํ.

微咸(kālavaṇaṃ)、劣花(kāpupphaṃ)。

พหุวจนคฺคหณํ กิมตฺถํ? กุอิจฺเจตสฺส อนปฺปตตฺเถสุปิ กฺวจิ กา โหติ, กาปุริสา.

为何用复数？（答：）此ku有时亦于非微劣义中作kā，例如：卑劣之人(kāpurisā)。

๓๓๗, ๓๕๐. กฺวจิ สมาสนฺตคตานมการนฺโต.

337, 350. 有时，复合词尾作a-词尾。

สมาสนฺตคตานํ นามานมนฺโต สโร กฺวจิ อกาโร โหติ.

有时，位于复合词尾之名词的末尾元音作a。

เทวานํ ราชา เทวราโช, เทวราชา, เทวานํ สขา เทวสโข, เทวสขา, ปญฺจ อหานิ ปญฺจาหํ, สตฺตาหํ, ปญฺจควํ, ฉตฺตุปาหนํ, อุปสรทํ, วิสาลกฺโข, วิมุโข.

诸天之王(devānaṃ rājā)为devarājo、devarājā；诸天之友(devānaṃ sakhā)为devasakho、devasakhā；五日(pañca ahāni)为pañcāhaṃ；七日(sattāhaṃ)；五牛(pañcagavaṃ)；伞与履(chattupāhanaṃ)；近秋(upasaradaṃ)；广眼者(visālakkho)；转面者(vimukho)。

การคฺคหณํ [Pg.181] กิมตฺถํ? อาการนฺต อิการนฺตา จ โหนฺติ, ปจฺจกฺขา ธมฺมา ยสฺส โสยนฺติ ปจฺจกฺขธมฺมา, สุรภิโน คนฺโธ สุรภิคนฺธิ, สุนฺทโร คนฺโธ สุคนฺธิ, ปูติโน คนฺโธ ปูติคนฺธิ, กุจฺฉิโต คนฺโธ กุคนฺธิ, ทุฏฺฐุ คนฺโธ ยสฺส โสยนฺติ ทุคนฺธิ, ปูติ เอว คนฺโธ ปูติคนฺธิ.

为何取a音？（答：）因亦有作ā-词尾与i-词尾者。其法可亲证者，为亲证法者(paccakkhadhammā)；具芬芳香者，为芳香者(surabhigandhi)；具妙香者，为妙香者(sugandhi)；具腐臭者，为腐臭者(pūtigandhi)；具恶臭者，为恶臭者(kugandhi)；其气味恶者，为恶臭者(dugandhi)；气味即腐臭，为腐臭者(pūtigandhi)。

นทีอนฺตา จ กตฺตุอนฺตา จ กปจฺจโย โหติ สมาสนฺเต.

于复合词尾，nadī-词组与kattu-词组之后，加ka后缀。

พหู นทิโย ยสฺมึ โสยํ พหุนทิโก, ชนปโท. พหโว กตฺตาโร ยสฺส โสยํ พหุกตฺตุโก, ปุริโส.

有众多河流之国，为多河国(bahunadiko janapado)。有众多作者之人，为多作者之人(bahukattuko puriso)。

๓๓๘, ๓๕๖. นทิมฺหา จ.

338, 356. 于nadī-词组后亦然。

นทิมฺหา จ กปจฺจโย โหติ สมาสนฺเต.

于复合词尾，nadī-词组之后亦加ka后缀。

พหู นทิโย ยสฺมึ โสยนฺติ พหุนทิโก. พหู กนฺติโย ยสฺส โสยนฺติ พหุกนฺติโก. พหุนาริโก.

有众多河流之处，为多河处(bahunadiko)。有众多美女之人，为多美女者(bahukantiko)。多女人者(bahunāriko)。

๓๓๙, ๓๕๘. ชายาย ตุทํ ชานิ ปติมฺหิ.

339, 358. 于pati（夫）前，jāyā（妻）作tudaṃ或jāni。

ชายาอิจฺเจตาย ตุทํ ชานิอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ปติมฺหิ ปเร.

当pati（夫）在后时，此jāyā（妻）替换为tudaṃ或jāni。

ตุทํปตี, ชานิปตี.

夫妇(tudaṃpatī)、夫妻(jānipatī)。

๓๔๐, ๓๕๕. ธนุมฺหา จ.

340, 355. 于dhanu（弓）后亦然。

ธนุมฺหา จ อาปจฺจโย โหติ สมาสนฺเต.

于复合词尾，dhanu（弓）之后亦加ā后缀。

คาณฺฑีโว [Pg.182] ธนุ ยสฺส โสยํ คาณฺฑีวธนฺวา.

其弓为甘狄拔(Gāṇḍīva)者，此为“gāṇḍīvadhanvā”(持甘狄拔弓者)。

๓๔๑, ๓๓๖. อํ วิภตฺตีนมการนฺตา อพฺยยีภาวา.

341, 336. 以“a”为尾的不变语复合词，其格结尾作“aṃ”。

ตสฺมา อการนฺตา อพฺยยีภาวสมาสา ปราสํ วิภตฺตีนํ กฺวจิ อํ โหติ.

因此，于以“a”为尾的不变语复合词之后，其格结尾有时作“aṃ”。

อธิจิตฺตํ, ยถาวุฑฺฒํ, อุปกุมฺภํ, ยาวชีวํ, ติโรปพฺพตํ, ติโรปาการํ, ติโรกุฏฺฏํ, อนฺโตปาสาทํ.

增上心，依年长，近罐，尽形寿，越山，越墙，越壁，在殿堂内。

กฺวจีติ กิมตฺถํ? อธิจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน.

“有时”是何义？(例如：)“adhicittassa bhikkhuno”(有增上心的比丘)。

๓๔๒, ๓๓๗. สโร รสฺโส นปุํสเก.

342, 337. 在中性词中，元音变短。

นปุํสเก วตฺตมานสฺส อพฺยยีภาวสมาสสฺส ลิงฺคสฺส สโร รสฺโส โหติ.

当不变语复合词为中性词时，其词干的元音变短。

กุมารีสุ อธิกิจฺจ ปวตฺตติ กถา อิติ อธิกุมาริ. อุปวธุ, อุปคงฺคํ, อุปมณิกํ.

“关于少女们的谈论”，即是‘adhikumāri’(关于少女)。(例如：)upavadhu(近新妇)，upagaṅgaṃ(近恒河)，upamaṇikaṃ(近宝珠)。

๓๔๓, ๓๓๘. อญฺญสฺมา โลโป จ.

343, 338. 从其他[词干]，且有省略。

อญฺญสฺมา อพฺยยีภาวสมาสา อนการนฺตา ปราสํ วิภตฺตีนํ โลโป จ โหติ.

从其他不以“a”为尾的不变语复合词，其后的格结尾也被省略。

อธิตฺถิ, อธิกุมาริ, อุปวธุ.

adhitthi(关于女人)，adhikumāri(关于少女)，upavadhu(近新妇)。

อิติ นามกปฺเป สมาสกปฺโป สตฺตโม กณฺโฑ.

如是，名词篇中，复合词章，第七品。

สมาสกปฺโป นิฏฺฐิโต.

复合词章终。

๕. ตทฺธิตกปฺป

5. 派生词章

อฏฺฐมกณฺฑ

第八品

๓๔๔, ๓๖๑. วาณ’ปจฺเจ[Pg.183].

344, 361. 在“后裔”义上，或[加]ṇa[-后缀]。

ณปจฺจโย โหติ วา ‘‘ตสฺสาปจฺจ’’ มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

在“此为其后裔”之义上，或加ṇa后缀。

วสิฏฺฐสฺส อปจฺจํ วาสิฏฺโฐ, วสิฏฺฐสฺส อปจฺจํ วา, วสิฏฺฐสฺส อปจฺจํ วาสิฏฺฐี, วสิฏฺฐสฺส อปจฺจํ วาสิฏฺฐํ. เอวํ ภารทฺวาโช, ภารทฺวาชี, ภารทฺวาชํ. โคตโม, โคตมี, โคตมํ. วาสุเทโว, วาสุเทวี, วาสุเทวํ. พาลเทโว, พาลเทวี, พาลเทวํ. เวสามิตฺโต, เวสามิตฺตี เวสามิตฺตํ.

婆私吒(Vasiṭṭha)的后裔是Vāsiṭṭho、Vāsiṭṭhī、Vāsiṭṭhaṃ。同样地，有巴罗多迦(Bhāradvājo)、Bhāradvājī、Bhāradvājaṃ；乔达摩(Gotamo)、乔达弥(Gotamī)、Gotamaṃ；瓦素迭瓦(Vāsudevo)、Vāsudevī、Vāsudevaṃ；巴拉提婆(Bāladevo)、Bāladevī、Bāladevaṃ；毗舍蜜多(Vesāmitto)、Vesāmittī、Vesāmittaṃ。

๓๔๕, ๓๖๖. ณายน ณาน วจฺฉาทิโต.

345, 366. 从vaccha等词，[加]ṇāyana、ṇāna[-后缀]。

ตสฺมา วจฺฉาทิโต โคตฺตคณโต ณายนณานปจฺจยา โหนฺติ วา ‘‘ตสฺสาปจฺจ’’มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

因此，从以Vaccha等为首的氏族名，在“此为其后裔”之义上，或加ṇāyana、ṇāna后缀。

วจฺฉสฺส อปจฺจํวจฺฉายโน, วจฺฉาโน, วจฺฉสฺส อปจฺจํ วา, วจฺฉสฺส อปจฺจํ วจฺฉายนี, วจฺฉานี, วจฺฉสฺส อปจฺจํ วจฺฉายนํ, วจฺฉานํ. สกฏสฺส อปจฺจํ สากฏายโน, สากฏาโน[Pg.184], สกฏสฺส อปจฺจํ วา, สากฏายนี, สา กฏานี, สากฏายนํ, สากฏานํ. เอวํ กณฺหายโน, กณฺหาโน, กณฺหสฺส อปจฺจํ วา. กณฺหายนี, กณฺหานี, กณฺหายนํ, กณฺหานํ. อคฺคิเวสฺสายโน, อคฺคิเวสฺสาโน, อคฺคิเวสฺสายนี, อคฺคิเวสฺสานี, อคฺคิเวสฺสายนํ, อคฺคิเวสฺสานํ. คจฺฉายโน, คจฺฉาโน, คจฺฉายนี, คจฺฉานี, คจฺฉายนํ, คจฺฉานํ. กปฺปายโน, กปฺปาโน, กปฺปายนี, กปฺปานี, กปฺปายนํ, กปฺปานํ. โมคฺคลฺลายโน, โมคฺคลฺลาโน, โมคฺคลฺลายนี, โมคฺคลฺลานี, โมคฺคลฺลายนํ, โมคฺคลฺลานํ. มุญฺจายโน, มุญฺจาโน, มุญฺจายนี, มุญฺจานี, มุญฺจายนํ, มุญฺจานํ. สงฺฆายโน, สงฺฆาโน, สงฺฆายนี, สงฺฆานี, สงฺฆายนํ, สงฺฆานํ. โลมายโน, โลมาโน, โลมายนี, โลมานี, โลมายนํ, โลมานํ, สากมายโน, สากมาโน, สากมายนี, สากมานี, สากมายนํ, สากมานํ. นารายโน, นาราโน, นารายนี, นารานี, นารายนํ, นารานํ. โจรายโนโจราโน, โจรายนี, โจรานี, โจรายนํ, โจรานํ, อาวสาลายโน, อาวสาลาโน, อาวสาลายนี, อาวสาลานี, อาวสาลายนํ, อาวสาลานํ. ทฺเวปายโน, ทฺเวปาโน, ทฺเวปายนี, ทฺเวปานี, ทฺเวปายนํ, ทฺเวปานํ. กุญฺจายโน, กุญฺจาโน, กุญฺจายนี, กุญฺจานี, กุญฺจายนํ, กุญฺจานํ. กจฺจายโน, กจฺจาโน, กจฺจายนี, กจฺจานี, กจฺจายนํ, กจฺจานํ.

Vaccha的后裔是vacchāyano或vacchāno(阳性)，vacchāyanī或vacchānī(阴性)，vacchāyanaṃ或vacchānaṃ(中性)。Sakaṭa的后裔是sākaṭāyano或sākaṭāno等。同样地，有kaṇhāyano、kaṇhāno；aggivessāyano、aggivessāno；gacchāyano、gacchāno；kappāyano、kappāno；moggallāyano、moggallāno(目犍连之后裔)；muñcāyano、muñcāno；saṅghāyano、saṅghāno；lomāyano、lomāno；sākamāyano、sākamāno；nārāyano、nārāno(那罗延之后裔)；corāyano、corāno；āvasālāyano、āvasālāno；dvepāyano、dvepāno；kuñcāyano、kuñcāno；kaccāyano、kaccāno(迦旃延之后裔)。

๓๔๖, ๓๖๗. เณยฺโย [Pg.185] กตฺติกาทีหิ.

346, 367. 从kattikā等词，[加]ṇeyya[-后缀]。

เตหิ โคตฺตคเณหิ กตฺติกาทีหิ เณยฺยปจฺจโย โหติ วา ‘‘ตสฺสาปจฺจ’’มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从以Kattikā等为首的那些氏族名，在“此为其后裔”之义上，或加ṇeyya后缀。

กตฺติกาย อปจฺจํ กตฺติเกยฺโย, กตฺติกาย อปจฺจํ วา. เอวํ เวนเตยฺโย, โรหิเณยฺโย, คงฺเคยฺโย, กทฺทเมยฺโย, นาเทยฺโย, อาเลยฺโย, อาเหโย, กาเมยฺโย, สุจิยา อปจฺจํ โสเจยฺโย, สาเลยฺโย, พาเลยฺโย, มาเลยฺโย, กาเลยฺโย.

Kattikā的后裔是kattikeyyo。同样地，有venateyyo、rohiṇeyyo(罗希尼之后裔)、gaṅgeyyo、kaddameyyo、nādeyyo、āleyyo、āheyo、kāmeyyo。Suci的后裔是soceyyo。还有sāleyyo、bāleyyo、māleyyo、kāleyyo。

๓๔๗, ๓๖๘. อโต ณิ วา.

347, 368. 从-a[词干]，或[加]ṇi[-后缀]。

ตสฺมา อการโต ณิปจฺจโย โหติ วา ‘‘ตสฺสาปจฺจ’’มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

因此，从以“a”为尾的词干，在‘此为其后裔’之义上，或加ṇi后缀。

ทกฺขสฺส อปจฺจํ ทกฺขิ, ทกฺขสฺส อปจฺจํ วา. ทุณสฺส อปจฺจํ โทณิ, ทุณสฺส อปจฺจํ วา, เอวํ วาสวิ, สกฺยปุตฺติ, นาฏปุตฺติ, ทาสปุตฺติ, ทาสวิ, วารุณิ, คณฺฑิ, พาลเทวิ, ปาวกิ, เชนทตฺติ, พุทฺธิ, ธมฺมิ, สงฺฆิ, กปฺปิ, อนุรุทฺธิ.

Dakkha的后裔是dakkhi。Duṇa的后裔是doṇi。同样地，有vāsavi、sakyaputti、nāṭaputti、dāsaputti、dāsavi、vāruṇi、gaṇḍi、bāladevi、pāvaki、jenadatti、buddhi、dhammi、saṅghi、kappi、anuruddhi(阿那律之后裔)。

วาติ วิกปฺปนตฺเถน ณิกปจฺจโย โหติ ‘‘ตสฺสาปจฺจ’’มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ. สกฺยปุตฺตสฺส อปจฺจํ สกฺยปุตฺติโก. เอวํ นาฏปุตฺติโก, เชนทตฺติโก.

“或”字表示选择，在‘此为其后裔’之义上，亦可加ṇika后缀。Sakyaputta的后裔是sakyaputtiko。同样地，有nāṭaputtiko、jenadattiko。

๑๔๘, ๓๗๑. ณโว’ [Pg.186] ปกฺวาทีหิ.

348, 371. 从upaku等词，[加]ṇava[-后缀]。

อุปกุอิจฺเจวมาทีหิ ณวปจฺจโย โหติ วา ‘‘ตสฺสาปจฺจ’’มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从Upaku等词，在“此为其后裔”之义上，或加ṇava后缀。

อุปกุสฺส อปจฺจํ โอปกโว, อุปกุสฺส อปจฺจํ วา. มนุโน อปจฺจํ มานโว, มนุโน อปจฺจํ วา. ภคฺคุสฺส อปจฺจํ ภคฺคโว, ภคฺคุสฺส อปจฺจํ วา, ปณฺฑุสฺส อปจฺจํ ปณฺฑโว, ปณฺฑุสฺส อปจฺจํ วา, พหุสฺส อปจฺจํ พาหโว, พหุสฺส อปจฺจํ วา.

优波古(Upaku)的后裔是优波伽沃(opakavo)，或说优波古的后裔。摩奴(Manu)的后裔是摩纳沃(mānavo)，或说摩奴的后裔。巴古(Bhaggu)的后裔是巴伽瓦，或说巴古的后裔。班度(Paṇḍu)的后裔是畔达瓦，或说班度的后裔。巴护(Bahu)的后裔是巴哈沃(bāhavo)，或说巴护的后裔。

๓๔๙, ๓๗๒. เณร วิธวาทิโต.

349, 372. 从寡妇(vidhavā)等词，加ṇera后缀。

ตสฺมา วิธวาทิโต เณรปจฺจโย โหติ วา ‘‘ตสฺสาปจฺจ’’มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

因此，从寡妇(vidhavā)等词，在“其后裔”此义上，或加ṇera后缀。

วิธวาย อปจฺจํ เวธเวโร, วิธวาย อปจฺจํ วา. พนฺธุกิยา อปจฺจํ พนฺธุเกโร, พนฺธุกิยา อปจฺจํ วา. สมณสฺส อปจฺจํ สามเณโร, สมณสฺส อปจฺจํ วา. เอวํ สามเณรี, สามเณรํ, นาฬิเกโร, นาฬิเกรี, นาฬิเกรํ.

寡妇(vidhavā)的后裔是vedhavero，或说寡妇的后裔。亲族女(bandhukī)的后裔是bandhukero，或说亲族女的后裔。沙门(samaṇa)的后裔是沙弥，或说沙门的后裔。同样地，有沙弥尼、沙弥(中性，sāmaṇeraṃ)，以及椰子(nāḷikero)、椰子(阴性，nāḷikerī)、椰子(中性，nāḷikeraṃ)。

๓๕๐, ๓๗๓. เยน วา สํสฏฺฐํ ตรติ จรติ วหติ ณิโก.

350, 373. 在“与之混合”、“藉此而渡”、“藉此而行”、“藉此而运载”的意义上，或加ṇika后缀。

เยน วา สํสฏฺฐํ, เยน วา ตรติ, เยน วา จรติ, เยน วา วหติ อิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ ณิกปจฺจโย โหติ วา.

在“与之混合”、“藉此而渡”、“藉此而行”、“藉此而运载”这些意义上，或加ṇika后缀。

ติเลน [Pg.187] สํสฏฺฐํ โภชนํ เตลิกํ, ติเลน สํสฏฺฐํ วา. เอวํ โคฬิกํ, ฆาติกํ.

与芝麻(tila)混合的食物是telikaṃ，或说与芝麻混合的。同样地，有goḷikaṃ（与糖蜜混合的）、ghātikaṃ（与酥油混合的）。

นาวาย ตรตีติ นาวิโก, นาวาย ตรติ วา. เอวํ โอฬุมฺปิโก.

“以船(nāvā)而渡”者是船夫(nāviko)，或说以船而渡。同样地，有筏夫(oḷumpiko)。

สกเฏน จรตีติ สากฏิโก, สกเฏน จรติ วา. เอวํ ปตฺติโก, ทณฺฑิโก, ธมฺมิโก, ปาทิโก.

“以车(sakaṭa)而行”者是车夫(sākaṭiko)，或说以车而行。同样地，有徒步者(pattiko)、持杖者(daṇḍiko)、如法者(dhammiko)、步行者(pādiko)。

สีเสน วหตีติ สีสิโก, สีเสน วหติ วา. อํเสน วหตีติ อํสิโก, อํเสน วหติ วา. เอวํ ขนฺธิโก, องฺคุลิโก.

“以头(sīsa)运载”者是头担者(sīsiko)，或说以头运载。“以肩(aṃsa)运载”者是肩担者(aṃsiko)，或说以肩运载。同样地，有身担者(khandhiko)、指担者(aṅguliko)。

วาติ วิกปฺปนตฺเถน อญฺเญสุปิ ณิกปจฺจโย โหติ. ราชคเห วสตีติ ราชคหิโก, ราชคเห วสติ วา. ราชคเห ชาโต ราชคหิโก, ราชคเห ชาโต วา. เอวํ มาคธิโก, สาวตฺถิโก, กาปิล วตฺถิโก, ปาฏลิปุตฺติโก, เวสาลิโก.

“或”字表示选择，ṇika后缀也用于其他意义。“住在王舍城”者是王舍城人(rājagahiko)，或说住在王舍城。“生于王舍城”者是王舍城人，或说生于王舍城。同样地，有摩揭陀(Magadha)人(māgadhiko)、舍卫城(Sāvatthī)人(sāvatthiko)、迦毗罗卫(Kāpilavatthu)人(kāpilavatthiko)、华氏城人(pāṭaliputtiko)、毗舍离人(vesāliko)。

๓๕๑, ๓๗๔. ตมธีเต เตนกตาทิ สนฺนิธาน นิโยค สิปฺป ภณฺฑ ชีวิกตฺเถสุ จ.

351, 374. 且在“学习它”、“由他所作等”、“储藏于此”、“受任于此”、“是其技能”、“是其商品”、“是其生计”诸义上，亦加ṇika后缀。

ตมธีเต, เตนกตาทิอตฺเถ, ตมฺหิ สนฺนิธานา, ตตฺถ นิยุตฺโต, ตมสฺส สิปฺปํ, ตมสฺส ภณฺฑํ, ตมสฺส ชีวิกํ อิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ จ ณิกปจฺจโย โหติ วา.

在“学习它”、“由他所作等”、“储藏于此”、“受任于此”、“是其技能”、“是其商品”、“是其生计”这些意义上，也或加ṇika后缀。

วินยมธีเต [Pg.188] เวนยิโก, วินยมธีเต วา. เอวํ สุตฺตนฺติโก, อาภิธมฺมิโก, เวยฺยากรณิโก.

“研习律(Vinaya)”者是持律者(venayiko)，或说研习律。同样地，有持经者(suttantiko)、持论者(ābhidhammiko)、语法家(veyyākaraṇiko)。

กาเยน กตํ กมฺมํ กายิกํ, กาเยน กตํ กมฺมํ วา. เอวํ วาจสิกํ, มานสิกํ.

由身所造作的业是身业(kāyikaṃ)，或说由身所造作的业。同样地，有语业(vācasikaṃ)、意业(mānasikaṃ)。

สรีเร สนฺนิธานา เวทนา สารีริกา, สรีเร สนฺนิธานา วา, เอวํ มานสิกา.

于身中存在的感受是身受(sārīrikā)，或说于身中存在的感受。同样地，有意受(mānasikā)。

ทฺวาเร นิยุตฺโต โทวาริโก, ทฺวาเร นิยุตฺโต วา. เอวํ ภณฺฑาคาริโก, นาคริโก, นาวกมฺมิโก.

于门(dvāra)受职者是守门人(dovāriko)，或说于门受职。同样地，有库管员(bhaṇḍāgāriko)、市民(nāgariko)、造船工(nāvakammiko)。

วีณา อสฺส สิปฺปํ เวณิโก, วีณา อสฺส สิปฺปํ วา. เอวํ ปาณวิโก, โมทิงฺคิโก, วํสิโก.

其技艺为鲁特琴(vīṇā)者是鲁特琴师(veṇiko)，或说其技艺为鲁特琴。同样地，有手鼓师(pāṇaviko)、小鼓师(modiṅgiko)、笛师(vaṃsiko)。

คนฺโธ อสฺส ภณฺฑํ คนฺธิโก, คนฺโธ อสฺส ภณฺฑํ วา. เอวํ เตลิโก, โคฬิโก.

其商品为香料(gandha)者是香贩(gandhiko)，或说其商品为香料。同样地，有油贩(teliko)、糖贩(goḷiko)。

อุรพฺภํ หนฺตฺวา ชีวตีติ โอรพฺภิโก, อุรพฺภํ หนฺตฺวา ชีวติ วา. มคํ หนฺตฺวา ชีวตีติ มาควิโก, มคํ หนฺตฺวา ชีวติ วา. เอวํ โสกริโก, สากุณิโก.

“以屠羊(urabbha)为生”者是屠羊夫(orabbhiko)，或说以屠羊为生。“以猎鹿(maga)为生”者是猎鹿人(māgaviko)，或说以猎鹿为生。同样地，有屠猪夫(sokariko)、捕鸟人(sākuṇiko)。

อาทิคฺคหเณน อญฺญตฺถาปิ ณิก ปจฺจโย โยเชตพฺโพ. ชาเลน หโต ชาลิโก, ชาเลน หโต วา.

由“等”字可知，ṇika后缀也应适用于其他情况。“以网(jāla)捕杀”者是网捕者(jāliko)，或说以网捕杀。

สุตฺเตน พนฺโธ สุตฺติโก, สุตฺเตน พนฺโธ วา.

“以线(sutta)捆绑”者是线工(suttiko)，或说以线捆绑。

จาโป [Pg.189] อสฺส อาวุโธ จาปิโก, จาโป อสฺส อาวุโธ วา. เอวํ โตมริโก, มุคฺคริโก, โมสลิโก.

其武器为弓(cāpa)者是弓箭手(cāpiko)，或说其武器为弓。同样地，有持矛者(tomariko)、持槌者(muggariko)、持杵者(mosaliko)。

วาโต อสฺส อาพาโธ วาติโก, วาโต อสฺส อาพาโธ วา. เอวํ เสมฺหิโก, ปิตฺติโก.

其病为风病(vāta)者是风病患者(vātiko)，或说其病为风病。同样地，有痰病患者(semhiko)、胆病患者(pittiko)。

พุทฺเธ ปสนฺโน พุทฺธิโก, พุทฺเธ ปสนฺโน วา. เอวํ ธมฺมิโก, สงฺฆิโก.

于佛有净信者是佛弟子(buddhiko)，或说于佛有净信。同样地，有法弟子(dhammiko)、僧弟子(saṅghiko)。

พุทฺธสฺส สนฺตกํ พุทฺธิกํ, พุทฺธสฺส สนฺตกํ วา. เอวํ ธมฺมิกํ, สงฺฆิกํ.

属于佛陀之物是佛物(buddhikaṃ)，或说属于佛陀之物。同样地，有法物(dhammikaṃ)、僧物(saṅghikaṃ)。

วตฺเถน กีตํ ภณฺฑํ วตฺถิกํ, วตฺเถน กีตํ ภณฺฑํ วา. เอวํ กุมฺภิกํ, ผาลิกํ, กึ กณิกํ, โสวณฺณิกํ.

以衣布(vattha)所购之货是衣布货(vatthikaṃ)，或说以衣布所购之货。同样地，有瓶罐货(kumbhikaṃ)、犁头货(phālikaṃ)、谷糠货(kiṃkaṇikaṃ)、黄金货(sovaṇṇikaṃ)。

กุมฺโภ อสฺส ปริมาณํ กุมฺภิกํ, กุมฺโภ อสฺส ปริมาณํ วา.

其量为一罐(kumbha)者是一罐之量(kumbhikaṃ)，或说其量为一罐。

กุมฺภสฺส ราสิ กุมฺภิกํ, กุมฺภสฺส ราสิ วา.

一堆罐子(kumbhassa rāsi)是一罐堆(kumbhikaṃ)，或说一堆罐子。

กุมฺภํ อรหตีติ กุมฺภิโก, กุมฺภํ อรหติ วา.

“堪受一罐(kumbha)”者是受罐者(kumbhiko)，或说堪受一罐。

อกฺเขน ทิพฺพตีติ อกฺขิโก, อกฺเขน ทิพฺพติ วา. เอวํ สาลากิโก, ตินฺทุกิโก, อมฺพผลิโก. กปิฏฺฐผลิโก, นาฬิเกริโก อิจฺเจวมาทิ.

以骰子博戏，故称博戏者；或以骰子博戏。同样地，亦有以签、黑柿、芒果、木苹果、椰子等博戏者。

๓๕๒, ๓๗๖. ณ ราคา ตสฺเส ทมญฺญตฺเถสุ จ.

352, 376. 从`rāga`（染）等词，于“此乃彼之”及其他义，亦用`ṇa`后缀。

ณปจฺจโย โหติ วา ราคมฺหา ‘‘เตน รตฺตํ’’ อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ, ‘‘ตสฺเสทํ’’ อญฺญตฺเถสุ จ.

`ṇa`后缀，或从`rāga`（染）一词，用于“为彼所染”之义；亦用于“此乃彼之”及其他义。

กสาเวน [Pg.190] รตฺตํ วตฺถํ กาสาวํ, กสาเวน รตฺตํ วตฺถํ วา. เอวํ โกสุมฺภํ, หาลิทฺทํ, ปาฏงฺคํ, รตฺตงฺค, มญฺชิฏฺฐํ, กุงฺกุมํ.

以染汁所染之衣，是为袈裟；或以染汁所染之衣。同样地，有红花染、姜黄染、苏木染、红木染、茜草染、藏红花染等。

สูกรสฺส อิทํ มํสํ โสกรํ, สูกรสฺส อิทํ มํสํ วา. เอวํ มาหิสํ.

此乃猪之肉，是为猪肉；或此乃猪之肉。同样地，有水牛肉。

อุทุมฺพรสฺส อวิทูเร ปวตฺตํ วิมานํ โอทุมฺพรํ, อุทุมฺพรสฺส อวิทูเร ปวตฺตํ วิมานํ วา.

近于优昙婆罗(Udumbara)树之天宫，是为优昙婆罗天宫；或近于优昙婆罗树之天宫。

วิทิสาย อวิทูเร นิวาโส เวทิโส, วิทิสาย อวิทูเร นิวาโส วา.

近于毗提舍(Vidisā)城之住所，是为毗提舍住所；或近于毗提舍城之住所。

มถุราย ชาโต มาถุโร, มถุราย ชาโต วา.

生于摩偷罗(Mathurā)者，是为摩偷罗人；或生于摩偷罗者。

มถุราย อาคโต มาถุโร, มถุราย อาคโต วา.

来自摩偷罗(Mathurā)者，是为摩偷罗人；或来自摩偷罗者。

กตฺติกาย นิยุตฺโต มาโส กตฺติโก, กตฺติกาย นิยุตฺโต มาโส วา. เอวํ มาคสิโร, ผุสฺโส, มาโฆ, ผคฺคุโน, จิตฺโต, เวสาโข, เชฏฺโฐ, อาสฬฺโห, สาวโณ, ภทฺโท, อสฺสยุโช.

与迦提迦(Kattikā)星相应的月份，是为迦提迦月；或与迦提迦星相应的月份。同样地，有摩伽尸罗月、普沙月、摩伽月、颇古那月、质多月、卫塞月、逝瑟吒月、阿沙荼月、室罗伐拏月、婆陀罗钵陀月、阿湿缚庾阇月。

น วุทฺธิ นีลปีตาโท, ปจฺจเย สณการเก.

于含`ṇa`之后缀，`nīla`（青）、`pīta`（黄）等词不增音。

ผกาโร ผุสฺสสทฺทสฺส, ‘‘สิโร’’ติ สิรสํ วเท.

于月份名中，`phussa`作`phusso`；`sirasaṃ`则言`siro`。

สิกฺขานํ [Pg.191] สมูโห สิกฺโข, ภิกฺขานํ สมูโห ภิกฺโข. เอวํ กาโปโต, มายูโร, โกกิโล.

学人之众，是为学众；比丘之众，是为比丘众。同样地，有鸽群、孔雀群、杜鹃群。

พุทฺเธ, อสฺส เทวตา พุทฺโธ. เอวํ ภทฺโท, มาโร, มาหินฺโท, เวสฺสวโณ, ยาโม, โสโม, นารายโณ.

以佛陀为天神者，是为佛陀信徒。同样地，有跋陀罗信徒、魔罗信徒、摩哂陀信徒、毗沙门信徒、夜摩信徒、苏摩信徒、那罗延信徒。

สํวจฺฉรมธีเต สํวจฺฉโร. เอวํ โมหุตฺโต, เนมิตฺโต, องฺควิชฺโช, เวยฺยากรโณ, ฉนฺโท, ภาสฺโส, จนฺโท.

研习年历者，是为历法家。同样地，有时刻家、占相师、肢体相师、语法家、韵律家、语言家、月相家。

วสาทานํ วิสโย เทโส วาสาโท. เอวํ กุมฺโภ, สากุนฺโต, อาติสาโร.

住所聚集之区域，是为住宅区。同样地，有制陶处、群鸟处、痢疾处。

อุทุมฺพรา อสฺมึ ปเทเส สนฺตีติ โอทุมฺพโร. สาคเรหิ นิพฺพตฺโต สาคโร. สาคลมสฺส นิวาโส สาคโล. มถุรา อสฺส นิวาโส มาถุโร. มถุราย อิสฺสโร มาถุโร. อิจฺเจวมาทโย โยเชตพฺพา.

此地有优昙婆罗(Udumbara)树，是为优昙婆罗林。由海洋所生，是为海洋之物。其住所为萨竭罗(Sāgala)，是为萨竭罗人。其住所为摩偷罗(Mathurā)，是为摩偷罗人。为摩偷罗之主，是为摩偷罗主。应如是等类推。

๓๕๓, ๓๗๘. ชาตาทีนมิมิยา จ.

353, 378. 于“出生”等义，亦用`-ima`、`-iya`后缀。

ชาตอิจฺเจวมาทีนมตฺเถ อิมอิยปจฺจยา โหนฺติ.

于“出生”等义，用`-ima`、`-iya`后缀。

ปจฺฉา ชาโต ปจฺฉิโม. เอวํ อนฺติโม, มชฺฌิโม, ปุริโม, อุปริโม, เหฏฺฐิโม, โคปฺผิโม. โพธิสตฺตชาติยา ชาโต โพธิสตฺตชาติโย, เอวํ [Pg.192] อสฺสชาติโย, หตฺถิชาติโย, มนุสฺสชาติโย.

后生者，是为最后者。同样地，有最终者、中间者、最先者、上方者、下方者、踝部者。生于菩萨种姓者，是为菩萨种姓者；同样地，有马种姓者、象种姓者、人种姓者。

อาทิคฺคหเณน นิยุตฺตตฺถาทิโตปิ ตทสฺสตฺถาทิโตปิ อิม อิย อิก อิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ. อนฺโต นิยุตฺโต อนฺติโม. เอวํ อนฺติโย, อนฺติโก.

由“等”字可知，于“受任于”等义、“彼有此”等义，亦用`-ima`、`-iya`、`-ika`等后缀。受任于内部者，是为`antimo`（最终者）。同样地，有`antiyo`、`antiko`。

ปุตฺโต อสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีติ ปุตฺติโม. เอวํ ปุตฺติเยว, ปุตฺติโก, กปฺปิโม, กปฺปิโย, กปฺปิโก.

“彼有子”，或“于彼有子”，是为`puttimo`（有子者）。同样地，有`puttiyo`、`puttiko`。又如`kappimo`、`kappiyo`、`kappiko`。

จคฺคหเณน กิยปจฺจโย โหติ นิยุตฺตตฺเถ. ชาติยํ นิยุตฺโต ชาติกิโย, อนฺเธ นิยุตฺโต อนฺธกิโย, ชาติยา อนฺโธ ชจฺจนฺโธ, ชจฺจนฺเธ นิยุตฺโต ชจฺจนฺธกิโย.

由`ca`字可知，于“关涉于”义，亦用`-kiya`后缀。关涉于种姓者，是为`jātikiyo`（种姓相关者）；关涉于盲人者，是为`andhakiyo`（盲人相关者）；生而为盲者，是为`jaccandho`（天生盲者）；关涉于天生盲者，是为`jaccandhakiyo`（天生盲者相关者）。

๓๕๔, ๓๗๙. สมูหตฺเถ กณ ณา.

354, 379. 于集合义，用`-kaṇa`、`-ṇa`后缀。

สมูหตฺเถ กณ ณอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

于集合义，用`-kaṇa`、`-ṇa`等后缀。

ราชปุตฺตานํ สมูโห ราชปุตฺตโก. เอวํ ราชปุตฺโต, มานุสฺสโก, มานุสฺโส, มายูรโก, มายูโร, มาหึสโก, มาหึโส.

王子之众，是为`rājaputtako`（王子群）。同样地，有`rājaputto`；`mānussako`（人群）、`mānusso`（人群）；`māyūrako`（孔雀群）、`māyūro`（孔雀群）；`māhiṃsako`（水牛群）、`māhiṃso`（水牛群）。

๓๕๕, ๓๘๐. คาม ชน พนฺธุ สหายาทีหิตา.

355, 380. 从`gāma`（村庄）、`jana`（人）、`bandhu`（亲戚）、`sahāya`（朋友）等词，用`-tā`后缀。

คาม ชน พนฺธุ สหายอิจฺเจวมาทีหิ ตาปจฺจโย โหติ สมูหตฺเถ.

从`gāma`（村庄）、`jana`（人）、`bandhu`（亲戚）、`sahāya`（朋友）等词，于集合义，用`-tā`后缀。

คามานํ [Pg.193] สมูโห คามตา. เอวํ ชนตา, พนฺธุตา, สหายตา, นครตา.

村庄之众，是为`gāmatā`（村民群体）。同样地，有`janatā`（人群）、`bandhutā`（亲族）、`sahāyatā`（朋友群）、`nagaratā`（城镇群）。

๓๕๖, ๓๘๑. ตทสฺส ฐานมิโย จ.

356, 381. 于“此乃其处”义，亦用`-iya`后缀。

‘‘ตทสฺส ฐาน’’ มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ อิยปจฺจโย โหติ.

于“此为其处”(tadassa ṭhāna)之义，有iya后缀。

มทนสฺส ฐานํ มทนิยํ, พนฺธนสฺส ฐานํ พนฺธนิยํ, มุจฺฉนสฺส ฐานํ มุจฺฉนิยํ, เอวํ รชนิยํ, กมนิยํ, คมนิยํ, ทุสฺสนิยํ, ทสฺสนิยํ.

“沉醉之处”为madaniyaṃ（令人沉醉的）；“束缚之处”为bandhaniyaṃ（令人束缚的）；“昏迷之处”为mucchaniyaṃ（令人昏迷的）。如是，rajaniyaṃ（令人染爱的）、kamaniyaṃ（令人喜爱的）、gamaniyaṃ（可去的）、dussaniyaṃ（令人败坏的）、dassaniyaṃ（可看的）。

๓๕๗, ๓๘๒. อุปมตฺถายิตตฺตํ.

357, 382. 于譬喻义，为āyitatta后缀。

อุปมตฺเถ อายิตตฺตปจฺจโย โหติ.

于譬喻义，有āyitatta后缀。

ธูโม วิย ทิสฺสติ อทุํ วนํ ตทิทํ ธูมายิตตฺตํ, ติมิรํ วิย ทิสฺสติ อทุํ วนํ ตทิทํ ติมิรายิตตฺตํ.

“彼林看似如烟”，此即dhūmāyitattaṃ（烟状）；“彼林看似如暗”，此即timirāyitattaṃ（暗状）。

๓๕๘, ๓๘๓. ตนฺนิสฺสิตตฺเถ โล.

358, 383. 于“依附于彼”义，为la后缀。

‘‘ตนฺนิสฺสิตตฺเถ, ตทสฺส ฐาน’’มิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ จ ลปจฺจโย โหติ.

于“依附于彼”(tannissita)及“此为其处”(tadassa ṭhāna)之义，亦有la后缀。

ทุฏฺฐุ [Pg.194] นิสฺสิตํ ทุฏฺฐุลฺลํ, เวทํ นิสฺสิตํ เวทลฺลํ, ทุฏฺฐุ ฐานํ ทุฏฺฐุลฺลํ, เวทสฺส ฐานํ เวทลฺลํ.

“依附于恶”为duṭṭhullaṃ（粗恶）；“依附于知”为vedallaṃ（智解）；“恶之处”为duṭṭhullaṃ（粗恶）；“知之处”为vedallaṃ（智解）。

๓๕๙, ๓๘๔. อาลุ ตพฺพหุเล.

359, 384. 于“彼为多”(tabbahula)义，为ālu后缀。

อาลุปจฺจโย โหติ ตพฺพหุลตฺเถ.

于“彼为多”(tabbahula)之义，有ālu后缀。

อภิชฺฌา อสฺส ปกติ อภิชฺฌาลุ, อภิชฺฌา อสฺส พหุลา วา อภิชฺฌาลุ. เอวํ สีตาลุ, ธชาลุ, ทยาลุ.

“贪欲为其本性”为abhijjhālu（贪欲者），或“其多有贪欲”亦为abhijjhālu。如是，sītālu（畏寒者）、dhajālu（多旗者）、dayālu（慈悲者）。

๓๖๐, ๓๘๗. ณฺย ตฺต ตา ภาเว ตุ.

360, 387. 于状态(bhāva)义，则为ṇya、tta、tā后缀。

ณฺยตฺตตาอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ ภาวตฺเถ.

于状态义，有ṇya、tta、tā此等后缀。

อลสสฺส ภาโว อาลสฺยํ, อโรคสฺส ภาโว อาโรคฺยํ. ปํสุกูลิกสฺส ภาโว ปํสุกูลิกตฺตํ, อโนทริกสฺส ภาโว อโนทริกตฺตํ. สงฺคณิการามสฺส ภาโว สงฺคณิการามตา, นิทฺทารามสฺส ภาโว นิทฺทารามตา.

懒惰者之状态为ālasyaṃ（懒惰），无病者之状态为ārogyaṃ（健康）。粪扫衣者之状态为paṃsukūlikattaṃ（粪扫衣行），不过量食者之状态为anodarikattaṃ（不过量食行）。乐于交往者之状态为saṅgaṇikārāmatā（乐于交往），乐于睡眠者之状态为niddārāmatā（乐于睡眠）。

ตุคฺคหเณน ตฺตนปจฺจโย โหติ. ปุถุชฺชนตฺตนํ, เวทนตฺตนํ.

由取“tu”（则）字，有ttana后缀。如：puthujjanattanaṃ（凡夫性），vedanattanaṃ（感受性）。

๓๖๑, ๓๘๘. ณ [Pg.195] วิสมาทีหิ.

361, 388. 从visama（不平）等，为ṇa后缀。

ณปจฺจโย โหติ วิสมาทีหิ ‘‘ตสฺส ภาโว’’อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从visama（不平）等词，于“彼之状态”(tassa bhāvo)之义，有ṇa后缀。

วิสมสฺส ภาโว เวสมํ, สุจิสฺส ภาโว โสจํ.

不平者之状态为vesamaṃ（不平）；清净者之状态为socaṃ（清净）。

๓๖๒, ๓๘๙. รมณียาทิโต กณ.

362, 389. 从ramaṇīya（可喜）等，为ka、ṇa后缀。

รมณียอิจฺเจวมาทิโต กณ ปจฺจโย โหติ ‘‘ตสฺส ภาโว’’อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从ramaṇīya（可喜）等词，于“彼之状态”(tassa bhāvo)之义，有ka、ṇa后缀。

รมณียสฺส ภาโว รามณียกํ, มนุญฺญสฺส ภาโว มานุญฺญกํ.

可喜者之状态为rāmaṇīyakaṃ（可喜性）；合意者之状态为mānuññakaṃ（合意性）。

๓๖๓, ๓๙๐. วิเสเส ตรตมิสิกิยิฏฺฐา.

363, 390. 于差别(visesa)义，为tara、tama、isika、iya、iṭṭha后缀。

วิเสสตฺเถ ตร ตม อิสิก อิย อิฏฺฐอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

于差别义，有tara、tama、isika、iya、iṭṭha此等后缀。

สพฺเพ อิเม ปาปา, อยมิเมสํ วิเสเสน ปาโปติ ปาปตโร. เอวํ ปาปตโม, ปาปิสิโก, ปาปิโย, ปาปิฏฺโฐ.

“此等皆恶，此人于彼等中特别为恶”，故为pāpataro（更恶的）。如是，pāpatamo（最恶的）、pāpisiko（颇恶的）、pāpiyo（更恶的）、pāpiṭṭho（最恶的）。

๓๖๔, ๓๙๘. ตทสฺสตฺถีติ วี จ.

364, 398. 于“彼有此”(tadassa atthi)义，亦为vī后缀。

‘‘ตทสฺสตฺถิ’’อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ วีปจฺจโย โหติ.

于“彼有此”(tadassa atthi)之义，有vī后缀。

เมธา [Pg.196] ยสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีติเมธาวี. เอวํ มายาวี.

“彼有智慧”(medhā yassa atthi)，或“智慧存于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，故为medhāvī（有慧者）。如是，māyāvī（有幻术者）。

จคฺคหเณน โสปจฺจโย โหติ. สุเมธา ยสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีติ สุเมธโส.

由取“ca”（亦）字，有sa后缀。“彼有善慧”(sumedhā yassa atthi)，或“善慧存于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，故为sumedhaso（有善慧者）。

๓๖๕, ๓๙๙. ตปาทิโต สี.

365, 399. 从tapas（苦行）等，为sī后缀。

ตปาทิโต สีปจฺจโย โหติ ‘‘ตทสฺสตฺถิ’’อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从tapas（苦行）等词，于“彼有此”(tadassa atthi)之义，有sī后缀。

ตโป ยสฺส อตฺถิ ตสฺมึ วา วิชฺชตีติ ตปสฺสี. เอวํ ยสสฺสี, เตชสฺสี.

“彼有苦行”(tapo yassa atthi)，或“苦行存在于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，是为tapassī(苦行者)。同样，yasassī(有名望者)、tejassī(有威力者)。

๒๖๖, ๔๐๐. ทณฺฑาทิโต อิกอี.

266, 400. 从daṇḍa(杖)等词，加ika和ī后缀。

ทณฺฑาทิโต อิก อีอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ ‘‘ตทสฺสตฺถิ’’อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从daṇḍa(杖)等词，在“彼有此”(tadassa atthi)的意义上，有ika和ī后缀。

ทณฺโฑ ยสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีติ ทณฺฑิโก, ทณฺฑี. เอวํ มาลิโก, มาลี.

“彼有杖”(daṇḍo yassa atthi)，或“杖存在于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，是为daṇḍiko、daṇḍī(持杖者)。同样，māliko、mālī(持花环者)。

๓๖๗, ๔๐๑. มธฺวาทิโต โร.

367, 401. 从madhu(蜜)等词，加ra后缀。

มธุอิจฺเจวมาทิโต รปจฺจโย โหติ ‘‘ตทสฺสตฺถิ’’อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从madhu(蜜)等词，在“彼有此”(tadassa atthi)的意义上，有ra后缀。

มธุ [Pg.197] ยสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีติ มธุโร. เอวํ กุญฺชโร, มุคฺคโร, มุขโร, สุสิโร, (สีสโร, สุกโร, สุงฺกโร), สุภโร, สุจิโร, รุจิโร.

“彼有蜜”(madhu yassa atthi)，或“蜜存在于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，是为madhuro(甜美的)。同样，kuñjaro(象)、muggaro(木槌)、mukharo(多言的)、susiro(中空的)、(sīsaro、sukaro、suṅkaro)、subharo(易养育的)、suciro(长久的)、ruciro(悦目的)。

๓๖๘, ๔๐๒. คุณาทิโต วนฺตุ.

368, 402. 从guṇa(德)等词，加vantu后缀。

คุณอิจฺเจวมาทิโต วนฺตุปจฺจโย โหติ ‘‘ตทสฺสตฺถิ’’อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从guṇa(德)等词，在“彼有此”(tadassa atthi)的意义上，有vantu后缀。

คุโณ ยสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีติ คุณวา. เอวํ ยสวา, ธนวา, ปญฺญวา, พลวา, ภควา.

“彼有德”(guṇo yassa atthi)，或“德存在于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，是为guṇavā(具德者)。同样，yasavā(具名誉者)、dhanavā(具财富者)、paññavā(具智慧者)、balavā(具力量者)、bhagavā(世尊)。

๓๖๙, ๔๐๓. สตฺยาทีหิ มนฺตุ.

369, 403. 从sati(念)等词，加mantu后缀。

สติอิจฺเจวมาทีหิ มนฺตุปจฺจโยโหติ ‘‘ตทสฺสตฺถิ’’ อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从sati(念)等词，在“彼有此”(tadassa atthi)的意义上，有mantu后缀。

สติ ยสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีติ สติมา, เอวํ ชุติมา, รุจิมา, ถุติมา, ธิติมา, มติมา, ภาณุมา.

“彼有念”(sati yassa atthi)，或“念存在于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，是为satimā(具念者)。同样，jutimā(具光辉者)、rucimā(具光彩者)、thutimā(具赞誉者)、dhitimā(具毅力者)、matimā(具智慧者)、bhāṇumā(具光明者)。

๓๗๐, ๔๐๕. สทฺธาทิโตณ.

370, 405. 从saddhā(信)等词，加ṇa后缀。

สทฺธาอิจฺเจวมาทิโต ณ ปจฺจโย โหติ ‘‘ตทสฺสตฺถิ’’อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ.

从saddhā(信)等词，在“彼有此”(tadassa atthi)的意义上，有ṇa后缀。

สทฺธา [Pg.198] ยสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีภิ สทฺโธ, เอวํ ปญฺโญ, อมจฺฉโร.

“彼有信”(saddhā yassa atthi)，或“信存在于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，是为saddho(具信者)。同样，pañño(具慧者)、amaccharo(无悭吝者)。

๓๗๑, ๔๐๔. อายุสฺสุการาส มนฺตุมฺหิ.

371, 404. 于āyus(寿)，当后接mantu时，其s变为u。

อายุสฺส อนฺโต อุกาโร อสาเทโส โหติมนฺตุมฺหิ ปจฺจเย ปเร.

当mantu后缀在后时，āyus(寿)的尾音s被替换为u。

อายุ อสฺส อตฺถิ, ตสฺมึ วา วิชฺชตีติ อายสฺมา.

“彼有寿”(āyu assa atthi)，或“寿存在于彼”(tasmiṃ vā vijjati)，是为āyasmā(具寿)。

๓๗๒, ๓๘๕. ตปฺปกติวจเน มโย.

372, 385. 在“由彼所造”的意义上，加maya后缀。

ตปฺปกติวจนตฺเถ มยปจฺจโย โหติ.

在“由彼所造”的意义上，有maya后缀。

สุวณฺเณน ปกตํ กมฺมํ โสวณฺณมยํ. เอวํ รูปิยมยํ ชตุมยํ, รชตมยํ, อิฏฺฐกมยํ, อโยมยํ, มตฺติกา มยํ, ทารุมยํ, โคมยํ.

由黄金所造(suvaṇṇena pakataṃ)，是为sovaṇṇamayaṃ(金所成)。同样，rūpiyamayaṃ(银所成)、jatumayaṃ(漆所成)、rajatamayaṃ(银所成)、iṭṭhakamayaṃ(砖所成)、ayomayaṃ(铁所成)、mattikāmayaṃ(土所成)、dārumayaṃ(木所成)、gomayaṃ(牛粪所成)。

๓๗๓, ๔๐๖. สงฺขฺยาปูรเณ โม.

373, 406. 为构成序数，加ma后缀。

สงฺขฺยาปูรณตฺเถ มปจฺจโย โหติ.

于序数义，有ma后缀。

ปญฺจนฺนํ ปูรโณ ปญฺจโม, เอวํ สตฺตโม, อฏฺฐโม, นวโม, ทสโม.

五的补足数是pañcamo(第五)。同样，sattamo(第七)、aṭṭhamo(第八)、navamo(第九)、dasamo(第十)。

๓๗๔, ๔๐๘. ส [Pg.199] ฉสฺสวา.

374, 408. cha(六)或作sa。

ฉสฺส สการาเทโส โหติ วา สงฺขฺยาปูรณตฺเถ.

于序数义，cha(六)或被替换为sa。

ฉนฺนํ ปูรโณ สฏฺโฐ, ฉฏฺโฐ วา.

六的补足数是saṭṭho或chaṭṭho(第六)。

๓๗๕, ๔๑๒. เอกาทิโต ทสสฺสี.

375, 412. 从ekādasa(十一)等词，于dasa(十)后加ī后缀。

เอกาทิโต ทสสฺส อนฺเต อีปจฺจโย โหติ วา สงฺขฺยาปูรณตฺเถ.

于序数义，从ekādasa(十一)等词，在dasa(十)的末尾或加ī后缀。

เอโก จ ทส จ เอกาทส, เอกาทสนฺนํ ปูรณี เอกาทสี. ปญฺจจ ทส จ ปญฺจทส, ปญฺจทสนฺนํ ปูรณี ปญฺจทสี. จตฺตาโร จ ทส จ จตุทฺทส, จตุทฺทสนฺนํ ปูรณี จาตุทฺทสี.

一与十为十一，十一的补足数是第十一。五与十为十五，十五的补足数是第十五。四与十为十四，十四的补足数是第十四。

ปูรเณติ กิมตฺถํ? เอกาทส, ปญฺจทส.

为何说“构成序数时”(pūraṇe)？为排除十一(ekādasa)、十五(pañcadasa)。

๓๗๖, ๒๕๗. ทเส โส นิจฺจญฺจ.

376, 257. 当“dasa”在后时，(“cha”)恒作“sa”。

ทสสทฺเท ปเร นิจฺจํ ฉสฺส โส โหติ.

当“dasa”(十)一词在后时，“cha”(六)恒被替换为“sa”。

โสฬส.

十六(soḷasa)。

๓๗๗, ๐. อนฺเต นิคฺคหิตญฺจ.

377, 0. 且于词尾加鼻音符。

ตาสํ สงฺขฺยานํ อนฺเต นิคฺคหิตาคโม โหติ.

于该些数词的词尾，增添鼻音符(niggahita)。

ปญฺจทสิ, จาตุทฺทสิ.

第十五(pañcadasi)、第十四(cātuddasi)。

๓๗๘, ๔๑๔. ติ [Pg.200] จ.

378, 414. 且加“ti”。

ตาสํ สงฺขฺยานํ อนฺเต ติการาคโม โหติ. วีสติ, ตึสติ.

于该些数词的词尾，增添“ti”。二十(vīsati)、三十(tiṃsati)。

๓๗๙, ๒๕๘. ล ทรานํ.

379, 258. “d”与“r”作“l”。

ทการ รการานํ สงฺขฺยานํ ลการาเทโส โหติ. โสฬส, จตฺตาลีสํ.

于数词中，字母“d”与“r”被替换为“l”。十六(soḷasa)、四十(cattālīsaṃ)。

๓๘๐, ๒๕๕. วีสติ ทเสสุ พา ทฺวิสฺส ตุ.

380, 255. 于“vīsati”、“dasa”等词前，“dvi”则作“bā”。

วีสติ ทสอิจฺเจเตสุ ทฺวิสฺส พา โหติ.

当“vīsati”(二十)、“dasa”(十)这些词在后时，“dvi”(二)变成“bā”。

พาวีสตินฺทฺริยานิ, พารส มนุสฺสา.

二十二根(bāvīsatindriyāni)，十二人(bārasa manussā)。

ตุคฺคหเณน ทฺวิสฺส ทุ ทิ โท อาเทสา จ โหนฺติ. ทุรตฺตํ, ทิรตฺตํ, ทิคุณํ, โทหฬินี.

通过“tu”一词，“dvi”亦有“du”、“di”、“do”等替代形式。两夜(durattaṃ)、两夜(dirattaṃ)、双倍的(diguṇaṃ)、有孕者(dohaḷinī)。

๓๘๑, ๒๕๔. เอกาทิโต ทสฺส ร สงฺขฺยาเน.

381, 254. 于“一”等数词之后，“dasa”的“da”在计数时作“ra”。

เอกาทิโต ทสสฺส ทการสฺส รกาโร โหติ วา สงฺขฺยาเน.

在计数时，于“一”等数词之后，“dasa”(十)的“da”音可选择性地变成“ra”音。

เอการส, เอกาทส, พารส, ทฺวาทส.

十一(ekārasa)、十一(ekādasa)，十二(bārasa)、十二(dvādasa)。

สงฺขฺยาเนติ กิมตฺถํ? ทฺวาทสายตนานิ.

为何说“在计数时”(saṅkhyāne)？为排除十二处(dvādasāyatanāni)。

๓๘๒, ๒๕๙. อฏฺฐาทิโต [Pg.201] จ.

382, 259. 于“八”等数词之后也同前。

อฏฺฐอิจฺเจวมาทิโต จ ทสสทฺทสฺส ทการสฺส รการาเทโส โหติ วา สงฺขฺยาเน.

于“八”等数词之后，在计数时，“dasa”(十)的“da”音也选择性地替代为“ra”音。

อฏฺฐารส, อฏฺฐทส.

十八(aṭṭhārasa)、十八(aṭṭhadasa)。

อฏฺฐาทิโตติ กิมตฺถํ? ปญฺจทส, โสฬส.

为何说“于八等之后”(aṭṭhādito)？为排除十五(pañcadasa)、十六(soḷasa)。

สงฺขฺยาเนติ กิมตฺถํ? อฏฺฐทสิโก.

为何说“在计数时”(saṅkhyāne)？为排除与十八相关的(aṭṭhadasiko)。

๓๘๓, ๒๕๓. ทฺเวกฏฺฐานมากาโร วา.

383, 253. “dvi”、“eka”、“aṭṭha”的尾音可作长音“ā”。

ทฺวิ เอก อฏฺฐอิจฺเจเตสมนฺโต อากาโร โหติ วา สงฺขฺยาเน.

在计数时，“dvi”(二)、“eka”(一)、“aṭṭha”(八)这些词的尾音可选择性地变成长音“ā”。

ทฺวาทส, เอกาทส, อฏฺฐารส.

十二(dvādasa)、十一(ekādasa)、十八(aṭṭhārasa)。

สงฺขฺยาเนติ กิมตฺถํ? ทฺวิทนฺโต, เอกทนฺโต, เอกจฺฉนฺโน, อฏฺฐตฺถมฺโภ.

为何说“在计数时”(saṅkhyāne)？为排除二牙者(dvidanto)、一牙者(ekadanto)、单顶盖(ekacchanno)、八柱殿(aṭṭhatthambho)。

๓๘๔, ๔๐๗. จตุจฺเฉหี ถ ฐา.

384, 407. 于“catu”与“cha”后，加“tha”与“ṭha”。

จตุ ฉอิจฺเจเตหิ ถ ฐอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ สงฺขฺยาปูรณตฺเถ.

于数词“catu”(四)与“cha”(六)后，附加“tha”与“ṭha”后缀，以构成序数。

จตุตฺโถ, ฉฏฺโฐ.

Catuttho(第四)，chaṭṭho(第六)。

๓๘๕, ๔๐๙. ทฺวิตีหิ [Pg.202] ติโย.

385, 409. 于“dvi”(二)与“ti”(三)后，〔加〕“tiya”。

ทฺวิ ติอิจฺเจเตหิ ติยปจฺจโย โหติ สงฺขฺยาปูรณตฺเถ.

于数词“dvi”(二)与“ti”(三)后，附加“tiya”后缀，以构成序数。

ทุติโย, ตติโย.

Dutiyo(第二)，tatiyo(第三)。

๓๘๖, ๔๑๐. ติเย ทุตาปิ จ.

386, 410. 当“tiya”为后缀时，“dvi”与“ti”亦变为“du”与“ta”。

ทฺวิ ติอิจฺเจเตสํ ทุ ตอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ติยปจฺจเย ปเร.

当“tiya”后缀在后时，数词“dvi”与“ti”分别被替换为“du”与“ta”。

ทุติโย, ตติโย.

Dutiyo(第二)，tatiyo(第三)。

อปิคฺคหเณน อญฺเญสุปิ ทฺวิอิจฺเจตสฺส ทุอาเทโส โหติ. ทุรตฺตํ.

由“api”一词可知，在其他情况下，“dvi”亦替换为“du”。例如：durattaṃ(两夜)。

จคฺคหเณน ทฺวิอิจฺเจตสฺส ทิกาโร โหติ. ทิรตฺตํ, ทิคุณํ สงฺฆาฏึ ปารุเปตฺวา.

由“ca”一词可知，“dvi”变为“di”。例如：dirattaṃ(两夜)，diguṇaṃ saṅghāṭiṃ pārupetvā(披上双叠的僧伽梨)。

๓๘๗, ๔๑๑. เตสมฑฺฒูปปเทน อฑฺฒุฑฺฒ ทิวฑฺฒ ทิยฑฺฒฑฺฒติยา.

387, 411. 当以“aḍḍha”(半)为前缀时，彼等序数词变为 aḍḍhuḍḍha(三又二分之一)、divaḍḍha(一又二分之一)、diyaḍḍha(一又二分之一)、aḍḍhatiyā(二又二分之一)。

เตสํ [Pg.203] จตุตฺถ ทุติย ตติยานํ อฑฺฒูปปทานํ อฑฺฒฑฺฒุทิวฑฺฒ ทิยฑฺฒ อฑฺฒติยาเทสา โหนฺติ, อฑฺฒูปปเทน สหนิปฺปชฺชนฺเต.

当以“aḍḍha”(半)为前缀时，“catuttha”(第四)、“dutiya”(第二)、“tatiya”(第三)与该前缀共同构成时，其替代形式分别为 aḍḍhuḍḍha、divaḍḍha、diyaḍḍha 与 aḍḍhatiyā。

อฑฺเฒน จตุตฺโถ อฑฺฒุฑฺโฒ, อฑฺเฒน ทุติโย ทิวฑฺโฒ, อฑฺเฒน ทุติโย ทิยฑฺโฒ, อฑฺเฒน ตติโย อฑฺฒติโย.

半加第四是 aḍḍhuḍḍha(三又二分之一)；半加第二是 divaḍḍha(一又二分之一)；半加第二是 diyaḍḍha(一又二分之一)；半加第三是 aḍḍhatiyo(二又二分之一)。

๓๘๘, ๖๘. สรูปานเมกเสสฺวสกึ.

388, 68. 形式相同的多个词，只保留其一。

สรูปานํ ปทพฺยญฺชนานํ เอกเสโส โหติ อสกึ. ปุริโส จ ปุริโส จ ปุริสา.

当多个形式相同的词出现时，只保留其一。例如：puriso ca puriso ca (一个男人和一个男人) 变为 purisā (男人们)。

สรูปานมิติ กิมตฺถํ? หตฺถี จ อสฺโส จ รโถ จ ปตฺติโก จ หตฺถิอสฺสรถปตฺติกา,

为何说“形式相同”？因为当形式不同时，如“hatthī ca asso ca ratho ca pattiko ca”(象、马、车、步兵)，则合并为 hatthiassarathapattikā。

อสกินฺติ กิมตฺถํ? ปุริโส.

为何说“不止一次”？是为了排除只有一个的情况，例如：puriso(一个男人)。

๓๘๙, ๔๑๓. คณเน ทสสฺส ทฺวิติจตุปญฺจฉสตฺตอฏฺฐนวกานํ วี ติ จตฺตาร ปญฺญา ฉ สตฺตาสนวา โยสุ, โยนญฺจีสมาสํ ฐิ ริ ตี ตุติ.

389, 413. 计数时，对于二、三、四、五、六、七、八、九个“十”，其词根分别变为 vī、ti、cattāra、paññā、cha、satta、asa、nava，并发生 yosu、yonañca、īsaṃ、āsaṃ、ṭhi、ri、ti、īti、uti 等变化。

คณเน ทสสฺส ทฺวิก ติก จตุกฺก ปญฺจก ฉกฺก สตฺตกอฏฺฐก นวกานํ สรูปานํ กเตกเสสานํ ยถาสงฺขฺยํ วี ติ จตฺตาร ปญฺญา ฉ สตฺต อส นวอิจฺจาเทสา โหนฺติ อสกึ โยสุ, โยนญฺจ อีสํ อาสํ ฐิ ริ ติ อีติ อุติอิจฺจาเทสา โหนฺติ. ปจฺฉา ปุน นิปฺปชฺชนฺเต.

计数时，对于由“二”(dvika)至“九”(navaka)与“十”(dasa)构成的数组合，在经过“保留其一”(ekasesa)处理后，其词根按顺序替换为 vī、ti、cattāra、paññā、cha、satta、asa、nava，并发生 yosu、yonañca、īsaṃ、āsaṃ、ṭhi、ri、ti、īti、uti 等变化，由此构成最终词形。

วีสํ[Pg.204], ตึสํ, จตฺตาลีสํ, ปญฺญาสํ, สฏฺฐิ, สตฺตริ, สตฺตติ, อสีติ, นวุติ.

Vīsaṃ(二十)，tiṃsaṃ(三十)，cattālīsaṃ(四十)，paññāsaṃ(五十)，saṭṭhi(六十)，sattari(七十)，sattati(七十)，asīti(八十)，navuti(九十)。

อสกินฺติ กิมตฺถํ? ทส.

为何说“不止一次”？是为了排除“dasa”(十)本身。

คณเนติ กิมตฺถํ? ทสทสกา ปุริสา.

为何说“计数时”？是为了排除非计数的情况，例如：dasadasakā purisā(十人一组的男人们)。

๓๙๐, ๒๕๖. จตูปปทสฺส โลโป ตุตฺตรปทาทิจสฺส จุโจปิ นวา.

390, 256. 当“catu”为前缀时，其“tu”被省略，其首音“ca”亦可选择性地变为“cu”或“co”。

จตูปปทสฺส คณเน ปริยาปนฺนสฺส ตุการสฺส โลโป โหติ, อุตฺตรปทาทิจการสฺส จุโจปิ อาเทสา โหนฺติ นวา.

在以“catu”为前缀的计数词中，其“tu”音节被省略，且其首音节“ca”可选择性地替换为“cu”或“co”，此为不定法。

จุทฺทส, โจทฺทส, จตุทฺทส.

Cuddasa(十四)，coddasa(十四)，catuddasa(十四)。

อปิคฺคหเณน อนุปปทสฺสาปิ ปทาทิจการสฺส. โลโปโหติ นวา, จสฺส จุโจปิ โหนฺติ. ตาลีสํ, จตฺตาลีสํ, จุตฺตาลีสํ, โจตฺตาลีสํ.

由“api”一词可知，即使不是前缀词，词首的“ca”音节亦可选择性地被省略，或变为“cu”、“co”。例如：tālīsaṃ、cattālīsaṃ、cuttālīsaṃ、cottālīsaṃ (皆为“四十”)。

๓๙๑, ๔๒๓. ยทนุปปนฺนา นิปาตนา สิชฺฌนฺติ.

391, 423. 凡不符合常规规则者，皆由例外规定(nipātana)而成。

เย สทฺทา อนิทฺทิฏฺฐลกฺขณา, อกฺขรปทพฺยญฺชนโต, อิตฺถิปุมนปุํสกลิงฺคโต[Pg.205], นามุปสคฺคนิปาตโต, อพฺยยีภาวสมาสตทฺธิตาขฺยาตโต, คณนสงฺขฺยากาลการกปฺปโยคสญฺญาโต, สนฺธิปกติวุทฺธิโลปาคมวิการวิปริตโต, วิภตฺติวิภชนโต จ, เต นิปาตนา สิชฺฌนฺติ.

凡其特征未被指明的词——无论关乎字母、词、辅音；阴性、阳性、中性；名词、前缀、小品词；不变复合词、复合词、派生词、动词；数、数目、时、格、用法、术语；连音、词基、元音增级、省略、增音、变化、音位变换；还是关乎屈折变化与分类——皆由例外规定(nipātana)而成。

๓๙๒, ๔๑๘. ทฺวาทิโต โก’เนกตฺเถจ.

392, 418. 于“dvi”等数词后，可加后缀“ka”，表集合等义。

ทฺวิอิจฺเจวมาทิโต กปจฺจโย โหติ อเนกตฺเถ จ, นิปาตนา สิชฺฌนฺติ.

于“dvi”等数词后，可加“ka”后缀，表集合等义，此等形式由例外规定(nipātana)而成。

สตสฺส ทฺวิกํ ทฺวิสตํ, สตสฺส ติกํ ติสตํ, สตสฺส จตุกฺกํ จตุสตํ, สตสฺส ปญฺจกํ ปญฺจสตํ, สตสฺส ฉกฺกํ ฉสตํ, สตสฺส สตฺตกํ สตฺตสตํ, สตสฺส อฏฺฐกํ อฏฺฐสตํ, สตสฺส นวกํ นวสตํ, สตสฺส ทสกํ ทสสตํ, สหสฺสํ โหติ.

一百的二倍为二百，一百的三倍为三百，一百的四倍为四百，一百的五倍为五百，一百的六倍为六百，一百的七倍为七百，一百的八倍为八百，一百的九倍为九百，一百的十倍为十百，即一千。

๓๙๓, ๔๑๕. ทสทสกํ สตํ ทสกานํ สตํ สหสฺสญฺจ โยมฺหิ.

393, 415. 十个十为一百，一百个十为一千，于yo在后时。

คณเน ปริยาปนฺนสฺส ทสทสกสฺส สตํ โหติ, สตทสกสฺส สหสฺสํ โหติ โยมฺหิ ปเร.

于计数中，十个十为一百，一百个十为一千，当yo在后时。

สตํ, สหสฺสํ.

一百，一千。

ทฺวิกาทีนํ ตทุตฺตรปทานญฺจ นิปฺปชฺชนฺเต ยถาสงฺขฺยํ. สตสฺส ทฺวิกํ (ตทิทํ โหติ) ทฺวิสตํ, เอวํ ติสตํ, จตุสตํ[Pg.206], ปญฺจสตํ, ฉสตํ, สตฺตสตํ, อฏฺฐสตํ, นวสตํ, ทสสตํ, สหสฺสํ โหติ.

由dvika等及其后续词依次构成。一百的二倍（即是）二百，同样地，有三百、四百、五百、六百、七百、八百、九百、十百，即一千。

๓๙๔, ๔๑๖. ยาว ตทุตฺตริ ทสคุณิตญฺจ.

394, 416. 乃至以上，亦乘以十。

ยาว ตาสํ สงฺขฺยานํ อุตฺตริ ทสคุณิตญฺจ กาตพฺพํ.

乃至超过那些数目，都应乘以十。

ตํ ยถา? ทสสฺส คณนสฺส ทสคุณิตํ กตฺวา สตํ โหติ, สตสฺส ทสคุณิตํ กตฺวา สหสฺสํ โหติ, สหสฺสสฺส ทสคุณิตํ กตฺวา ทสสหสฺสํ โหติ, ทสสหสฺสสฺส ทสคุณิตํ กตฺวาสตสหสฺสํ โหติ, สตสหสฺสสฺส ทสคุณิตํ กตฺวาทสสตสหสฺสํ โหติ, ทสสตสหสฺสสฺสทสคุณิตํ กตฺวา โกฏิ โหติ, โกฏิสตสหสฺสสฺส สตคุณิตํ กตฺวา ปโกฏิ โหติ. เอวํ เสสาปิ โยเชตพฺพา.

此即如何？十乘以十为一百，一百乘以十为一千，一千乘以十为一万，一万乘以十为十万，十万乘以十为一百万，一百万乘以十为一俱胝(koṭi)，十万俱胝乘以一百为一钵俱胝(pakoṭi)。其余亦应如是组合。

จคฺคหณํ วิเสสนตฺถํ.

ca的加入是为了区别。

๓๙๕, ๔๑๗. สกนาเมหิ.

395, 417. 以其各自的名称。

ยาสํ ปน สงฺขฺยานํ อนิทฺทิฏฺฐนามเธยฺยานํ สเกหิ สเกหิ นาเมหิ นิปฺปชฺชนฺเต.

然而，那些名称未被（规则）指明的数目，则由其各自的名称构成。

สตสหสฺสานํ สตํ โกฏิ, โกฏิสตสหสฺสานํ สตํ ปโกฏิ, ปโกฏิสตสหสฺสานํ สตํ โกฏิปโกฏิ[Pg.207], โกฏิปโกฏิสตสหสฺสานํ สตํ นหุตํ, นหุตสตสหสฺสานํ สตํ นินฺนหุตํ, นินฺนหุตสตสหสฺสานํ สตํ อกฺโขภิณี. ตถา พินฺทุ, อพฺพุทํ, นิรพฺพุทํ, อหหํ, อพพํ, อฏฏํ, โสคนฺธิกํ, อุปฺปลํ, กุมุทํ, ปทุมํ, ปุณฺฑริกํ, กถานํ, มหากถานํ, อสงฺขฺเยยฺยํ.

一百个十万为一俱胝(koṭi)，一百个十万俱胝为一钵俱胝(pakoṭi)，一百个十万钵俱胝为一俱胝钵俱胝(koṭipakoṭi)，一百个十万俱胝钵俱胝为一那由他(nahuta)，一百个十万那由他为一频那由他(ninnahuta)，一百个十万频那由他为一阿閦婆(akkhobhiṇī)。同样地，还有频头(bindu)、阿浮陀(abbudaṃ)、尼罗浮陀(nirabbudaṃ)、呵呵(ahahaṃ)、阿婆婆(ababaṃ)、阿吒吒(aṭaṭaṃ)、索犍提(sogandhikaṃ)、优钵罗(uppalaṃ)、拘牟陀(kumudaṃ)、钵头摩(padumaṃ)、芬陀利(puṇḍarikaṃ)、迦他那(kathānaṃ)、摩诃迦他那(mahākathānaṃ)、阿僧祇耶(asaṅkhyeyyaṃ)。

๓๙๖, ๓๖๓. เตสํ โณ โลปํ.

396, 363. 它们的ṇ被省略。

เตสํ ปจฺจยานํ โณ โลปมาปชฺชเต.

那些后缀的ṇ被省略。

โคตมสฺส อปจฺจํ โคตโม. เอวํ วาสิฏฺโฐ. เวนเตยฺโย, อาลสฺยํ, อาโรคฺยํ.

乔达摩(Gotama)的后裔是乔达摩(Gotamo)。同样地，有婆私吒(Vāsiṭṭho)。还有毗那达耶(Venateyyo)、懒惰(ālasyaṃ)、健康(ārogyaṃ)。

๓๙๗, ๔๒๐. วิภาเค ธา จ.

397, 420. 于分别义，亦加dhā后缀。

วิภาคตฺเถ จ ธาปจฺจโย โหติ.

于分别义，亦有dhā后缀。

เอเกน วิภาเคน เอกธา. เอวํ ทฺวิธา, ติธา, จตุธา, ปญฺจธา, ฉธา.

以一个部分为一份(ekadhā)。同样地，有二份(dvidhā)、三份(tidhā)、四份(catudhā)、五份(pañcadhā)、六份(chadhā)。

เจติ กิมตฺถํ? โสปจฺจโย โหติ. สุตฺตโส, พฺยญฺชนโส, ปทโส.

ca是为何义？是为了引出so后缀。例如：逐经(suttaso)、逐字(byañjanaso)、逐词(padaso)。

๓๙๘, ๔๒๑. สพฺพนาเมหิ [Pg.208] ปการวจเน ตุ ถา.

398, 421. 从一切代词，于方式义，则加thā后缀。

สพฺพนาเมหิ ปการวจนตฺเถ ถาปจฺจโย โหติ.

从一切代词，于表方式义，有thā后缀。

โส ปกาโร ตถา, ตํ ปการํ ตถา, เตน ปกาเรน ตถา, ตสฺส ปการสฺส ตถา, ตสฺมา ปการา ตถา, ตสฺส ปการสฺส ตถา, ตสฺมึ ปกาเร ตถา. เอวํ ยถา, สพฺพถา, อญฺญถา, อิตรถา.

tathā可表示“那种方式”(so pakāro)的各种格，如主格、宾格(taṃ pakāraṃ)、工具格(tena pakārena)、与格(tassa pakārassa)、离格(tasmā pakārā)、属格(tassa pakārassa)、处格(tasmiṃ pakāre)。同样地，还有yathā(如是)、sabbathā(以一切方式)、aññathā(以他法)、itarathā(以别法)。

ตุคฺคหณํ กิมตฺถํ? ตตฺถาปจฺจโย โหติ. โส ปกาโร ตถตฺถา. เอวํ ยถตฺถา. สพฺพถตฺถา, อญฺญถตฺถา, อิตรถตฺถา.

tu是为何义？是为了引出tthā后缀。“那种方式”即tathatthā。同样地，有yathatthā、sabbathatthā、aññathatthā、itarathatthā。

๓๙๙, ๔๒๒. กิมิเมหิ ถํ.

399, 422. 从kiṃ和ima（代词），加thaṃ后缀。

กึ อิมอิจฺเจเตหิ ถํปจฺจโย โหติ ปการวจนตฺเถ.

从kiṃ和ima这些（代词），于表方式义，有thaṃ后缀。

โก ปกาโร กถํ, กํ ปการํ กถํ, เกน ปกาเรน กถํ, กสฺส ปการสฺส กถํ, กสฺมา ปการา กถํ. กสฺส ปการสฺส กถํ, กสฺมึ ปกาเร กถํ, อยํ ปกาโร อิตฺถํ, อิมํ ปการํ อิตฺถํ, อิมินา ปกาเรน อิตฺถํ, อิมสฺส ปการสฺส อิตฺถํ, อิมสฺมา ปการา อิตฺถํ, อิมสฺส ปการสฺส อิตฺถํ, อิมสฺมึ ปกาเร อิตฺถํ.

kathaṃ(如何)可表示“何种方式”(ko pakāro)的各种格，如主格、宾格(kaṃ pakāraṃ)、工具格(kena pakārena)等。itthaṃ(如是)可表示“此种方式”(ayaṃ pakāro)的各种格，如主格、宾格(imaṃ pakāraṃ)、工具格(iminā pakārena)等。

๔๐๐, ๓๖๔. วุทฺธาทิสรสฺส [Pg.209] วา’สํโยคนฺตสฺส สเณ จ.

400, 364. 当saṇa等后缀在后时，不以辅音连结结尾的词，其首元音可选择性增级。

อาทิสรสฺส วา อสํโยคนฺตสฺส อาทิพฺยญฺชนสฺส วา สรสฺส วุทฺธิ โหติ สณการเก ปจฺจเย ปเร.

当具有saṇa作用的后缀在后时，不以辅音连结结尾的词，其首元音或首辅音的元音，可有元音增级。

อาภิธมฺมิโก, เวนเตยฺโย, วาสิฏฺโฐ, อาลสฺยํ, อาโรคฺยํ.

阿毗达摩师(Ābhidhammiko)、毗那达耶(Venateyyo)、婆私吒(Vāsiṭṭho)、懒惰(ālasyaṃ)、健康(ārogyaṃ)。

อสํโยคนฺตสฺเสติ กิมตฺถํ? ภคฺคโว, มนฺเตยฺโย, กุนฺเตยฺโย.

“不以辅音连结结尾”是为何义？例如：巴伽瓦(Bhaggavo)、曼提亚(Manteyyo)、昆提亚(Kunteyyo)。

๔๐๑, ๓๗๕. มายูนมาคโม ฐาเน.

401, 375. 于i与u，于其处无增音。

อิอุอิจฺเจเตสํ อาทิภูตานํ มา วุทฺธิ โหติ. เตสุ จ เอ โอ วุทฺธาคโม โหติ ฐาเน.

于词首之i与u，不发生增级。然于其处，则有e与o之增级增音。

พฺยากรณมธีเต เวยฺยากรณิโก, นฺยายมธีเต เนยฺยายิโก, พฺยาวจฺฉสฺส อปจฺจํ เวยฺยาวจฺโฉ, ทฺวาเร นิยุตฺโต โทวาริโก.

学习声明(byākaraṇa)者是声明师(veyyākaraṇiko)；学习正理(nyāya)者是正理师(neyyāyiko)；管理者(byāvaccha)的后裔是veyyāvaccho；被任命于门口(dvāra)者是守门人(dovāriko)。

๔๐๒, ๓๗๗. อาตฺตญฺจ[Pg.210].

402, 377. 以及ātta。

อิอุอิจฺเจเตสํ อาตฺตญฺจ โหติ, ริการาคโม จ ฐาเน.

于i、u等，有ātta之增添，并于其处有ri音之增添。

อิสิสฺส ภาโว อาริสฺยํ, อิณสฺส ภาโว อาณฺยํ, อุสภสฺส ภาโว อาสภํ, อุชุโน ภาโว อชฺชวํ, อิจฺเจวมาที โยเชตพฺพา.

仙人(isi)的状态为圣洁(ārisyaṃ)，负债(iṇa)的状态为负债性(āṇyaṃ)，公牛(usabha)的状态为雄壮(āsabhaṃ)，正直(uju)的状态为正直性(ajjavaṃ)。诸如此类，应配合理解。

ยูนมิติ กิมตฺถํ? อปาเยสุ ชาโต อาปายิ โก.

“yūnaṃ”是为何？生于恶趣(apāya)者，为恶趣者(āpāyiko)。

ฐาเนติ กิมตฺถํ? เวมติโก, โอปนยิโก, โอปมายิโก, โอปายิโก.

“ṭhāne”是为何？疑者(vematiko)、引导的(opanayiko)、譬喻的(opamāyiko)、方便的(opāyiko)。

๔๐๓, ๓๕๔. กฺวจาทิมชฺฌุตฺตรานํ ทีฆรสฺสา ปจฺจเยสุ จ.

403, 354. 于某些情形，词首、词中、词尾之音，于有后缀时，亦变为长音或短音。

กฺวจิ อาทิมชฺฌอุตฺตรอิจฺเจเตสํ ทีฆรสฺสา โหนฺติ ปจฺจเยสุ จ อปจฺจเยสุ จ.

在某些情况下，首、中、尾这些音节有长化和短化，无论有无后缀都是如此。

อาทิทีโฆ ตาว – ปากาโร, นีวาโร, ปาสาโท, ปากโฏ, ปาติโมกฺโข, ปาฏิกงฺโข อิจฺเจวมาทิ.

首音长化：如围墙(pākāro)、屏障(nīvāro)、殿堂(pāsādo)、显明(pākaṭo)、波罗提木叉(pātimokkho)、所期待者(pāṭikaṅkho)，诸如此类。

มชฺเฌทีโฆ [Pg.211] ตาว – องฺคมาคธิโก, โอรพฺภมาควีโก อิจฺเจวมาทิ.

中音长化：如鸯伽与摩揭陀的(aṅgamāgadhiko)、orabbhamāgavīko，诸如此类。

อุตฺตรทีโฆ ตาว – ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา, อญฺชนา คิริ, โกฏรา วนํ, องฺคุลี อิจฺเจวมาทิ.

末音长化：如khantī（在“khantī paramaṃ tapo titikkhā”〔忍耐是最高苦行〕一句中）、Añjanā山(añjanā giri)、Koṭarā林(koṭarā vanaṃ)、手指(aṅgulī)，诸如此类。

อาทิรสฺโส ตาว – ปเคว อิจฺเจวมาทิ.

首音短化：如先前(pageva)，诸如此类。

มชฺเฌรสฺโส ตาว – สุเมธโส สุวณฺณธเรหิ อิจฺเจวมาทิ.

中音短化：如善慧者(sumedhaso)、由持金者(suvaṇṇadharehi)，诸如此类。

อุตฺตรรสฺโส ตาว – โภวาทิ นาม โส โหติ, ยถาภาวิ คุเณน โส อิจฺเจวมาทิ. อญฺเญปิ ยถาชินวจนานุปโรเธน โยเชตพฺพา.

末音短化：如bhovādi（在“bhovādi nāma so hoti”〔他被称为“bho”等〕一句中）、yathābhāvi（在“yathābhāvi guṇena so”〔他依其德行而存在〕一句中），诸如此类。其他例子也应不违背佛陀之言教而配合理解。

จคฺคหเณน อปจฺจเยสุ จาติ อตฺถํ สมุจฺเจติ,

通过使用ca字，总集了“亦于无后缀时”的义理。

๔๐๔, ๓๗๐. เตสุ วุทฺธิโลปาคมวิการวิปรีตาเทสา จ.

404, 370. 于彼等，亦有增级、省略、增音、变异、倒置与替换。

เตสุ อาทิมชฺฌุตฺตเรสุ ยถาชินวจนานุปโรเธน กฺวจิ วุทฺธิ โหติ, กฺวจิ โลโป โหติ, กฺวจิ อาคโม โหติ, กฺวจิ วิกาโร โหติ, กฺวจิ วิปรีโต โหติ, กฺวจิ อาเทโส โหติ.

于彼等首、中、尾音，不违佛语，于某些情形有增级，于某些情形有省略，于某些情形有增音，于某些情形有变异，于某些情形有倒置，于某些情形有替换。

อาทิวุทฺธิ ตาว – อาภิธมฺมิโก, เวนเตยฺโย อิจฺเจวมาทิ.

首音增级：如阿毗达摩论师(ābhidhammiko)、毗那达之子(venateyyo)，诸如此类。

มชฺเฌวุทฺธิ [Pg.212] ตาว – สุขเสยฺยํ, สุขการิ ทานํ, สุขการิ สีลํ อิจฺเจวมาทิ.

中音增级：如舒适的卧具(sukhaseyyaṃ)、带来安乐的布施(sukhakāri dānaṃ)、带来安乐的戒行(sukhakāri sīlaṃ)，诸如此类。

อุตฺตรวุทฺธิ ตาว – กาลิงฺโค, มาคธิโก, ปจฺจกฺขธมฺมา อิจฺเจวมาทิ.

末音增级：如迦陵伽人(kāliṅgo)、摩揭陀人(māgadhiko)、亲见法者(paccakkhadhammā)，诸如此类。

อาทิโลโป ตาว – ตาลีสํ อิจฺเจวมาทิ.

首音省略：如四十(tālīsaṃ)，诸如此类。

มชฺเฌโลโป ตาว – กตฺตุกาโม, กุมฺภการปุตฺโต, เวทลฺลํ อิจฺเจวมาทิ.

中音省略：如想做者(kattukāmo)、陶工之子(kumbhakāraputto)、毗陀罗(vedallaṃ)，诸如此类。

อุตฺตรโลโป ตาว – ภิกฺขุ, ภิกฺขุนี อิจฺเจวมาทิ.

末音省略：如比丘、比丘尼，诸如此类。

อาทิอาคโม ตาว – วุตฺโต ภควตา อิจฺเจวมาทิ.

首音增音：如世尊所说(vutto bhagavatā)，诸如此类。

มชฺเฌอาคโม ตาว – สสีลวา, สปญฺญวาอิจฺเจวมาทิ.

中音增音：如有戒者(sasīlavā)、有慧者(sapaññavā)，诸如此类。

อุตฺตรอาคโม ตาว – เวทลฺลํ อิจฺเจวมาทิ.

末音增音：如毗陀罗(vedallaṃ)，诸如此类。

อาทิวิกาโร ตาว – อาริสฺยํ, อาณฺยํ, อาสภํ, อชฺชวํ อิจฺเจวมาทิ.

首音变异：如圣洁(ārisyaṃ)、负债性(āṇyaṃ)、雄壮(āsabhaṃ)、正直性(ajjavaṃ)，诸如此类。

มชฺเฌวิกาโร ตาว – วราริสฺยํ, ปราริสฺยํ อิจฺเจวมาทิ.

中音变异：如殊胜的圣洁(varārisyaṃ)、他人的圣洁(parārisyaṃ)，诸如此类。

อุตฺตรวิกาโร ตาว – ยานิ, ตานิ, สุขานิ อิจฺเจวมาทิ.

末音变异：如 yāni（凡是那些）、tāni（那些）、sukhāni（诸乐），诸如此类。

อาทิวิปรีโต [Pg.213] ตาว – อุคฺคเต สูริเย อุคฺคจฺฉติ อิจฺเจวมาทิ.

首音倒置：如 uggate sūriye（日已升时）、uggacchati（升起），诸如此类。

มชฺเฌวิปรีโต ตาว – สมุคฺคจฺฉติ, สมุคฺคเต สูริเย อิจฺเจวมาทิ.

中间音倒置：如 samuggacchati（升起）、samuggate sūriye（日已升时），诸如此类。

อุตฺตรวิปรีโต ตาว – ทิคุ, ทิคุณํ อิจฺเจวมาทิ.

末音倒置：如 digu（二合词）、diguṇaṃ（二倍），诸如此类。

อาทิอาเทโส ตาว – ยูนํ อิจฺเจวมาทิ.

首音替换：如 yūnaṃ（青年），诸如此类。

มชฺเฌอาเทโส ตาว – นฺยาโยคา อิจฺเจวมาทิ.

中间音替换：如 nyāyogā（由正理），诸如此类。

อุตฺตรอาเทโส ตาว – สพฺพเสยฺโย, สพฺพเสฏฺโฐ, จิตฺตํ อิจฺเจวมาทิ. เอวํ ยถาชินวจนานุปโรเธน สพฺพตฺถ โยเชตพฺพา.

末音替换：如 sabbaseyyo（一切中最好的）、sabbaseṭṭho（一切中最殊胜的）、cittaṃ（心），诸如此类。应如是，不违背佛陀之言教而于一切处配合运用。

๔๐๕, ๓๖๕. อยุวณฺณานญฺจาโย วุทฺธิ.

405, 365. 四〇五、三六五。a、i、u元音的增强为ā、e、o。

อ อิติ อกาโร, อิ อีอิติ อิวณฺโณ, อุ อูอิติ อุวณฺโณ, เตสํ อการอิวณฺณุวณฺณานํ อา เอ โอวุทฺธิโย โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ, อา อี อูวุทฺธิ จ.

“a”指a音，“i, ī”指i音，“u, ū”指u音。对于a音、i音、u音，其元音增强分别为ā、e、o。并且也有ā、ī、ū的增强。

อาภิธมฺมิโก, เวนเตยฺโย, โอฬุมฺปิโก.

Ābhidhammiko（阿毗达摩论师）、venateyyo（毗那达之子）、oḷumpiko（舟人）。

ปุน วุทฺธิคฺคหณํ กิมตฺถํ? อุตฺตรปทวุทฺธิภาวตฺถํ, องฺคมคเธหิ อาคตาติ องฺคมาคธิกา. นิคมชนปเทสุ ชาตาติ [Pg.214] เนคมชานปทา. ปุริมชนปเทสุ ชาตาติ โปริมชานปทา. สตฺตาเห นิยุตฺโตติ สตฺตาหิกา, จตุวิชฺเช นิยุตฺโตติ จาตุวิชฺชิกา. อิจฺเจวมาที โยเชตพฺพา.

再问，为何要提及“元音增强”？是为了复合词后分词的元音增强。从鸯伽(Aṅga)和摩揭陀(Magadha)而来，故为 aṅgamāgadhikā（鸯伽-摩揭陀人）。生于城镇和地方，故为 negamajānapadā（城镇地方人）。生于东方国土，故为 porimajānapadā（东方国土人）。受雇七日，故为 sattāhikā（七日受雇者）。通晓四明，故为 cātuvijjikā（四明通晓者）。诸如此类，应配合理解。

วุทฺธิอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? วุทฺธาทิสรสฺส วา’สํโยคนฺตสฺส สเณ จ.

“元音增强”一词有何作用？用于对已增强的元音，或对不以辅音丛结尾的音节，在加上 sa 等后缀时。

อิติ นามกปฺเป ตทฺธิตกปฺโป อฏฺฐโม กณฺโฑ.

如是，于名词篇中，派生词品为第八章。

ตทฺธิตกปฺโป นิฏฺฐิโต.

派生词品终。

๖. อาขฺยาตกปฺป

6. 动词品

ปฐมกณฺฑ

第一章

(ก)

（甲）

อาขฺยาตสาครมถชฺชตนีตรงฺคํ[Pg.215],ธาตุชฺชลํ วิกรณาคมกาลมีนํ;

โลปานุพนฺธริยมตฺถวิภาคตีรํ,ธีรา ตรนฺติ กวิโน ปุถุพุทฺธินาวา.

贤智的诗人们以广大的智慧为舟，渡过动词的海洋，此海洋以语根为水，以语干构成素、增音和时态为鱼，以省略、标示字母、所取之义和分别为岸，其波浪由不定过去时等所搅动。

(ข)

（乙）

วิจิตฺตสงฺขารปริกฺขิตํ อิมํ,อาขฺยาตสทฺทํ วิปุลํ อเสสโต;

ปณมฺย สมฺพุทฺธมนนฺตโคจรํ,สุโคจรํ ยํ วทโต สุณาถ เม.

顶礼了境界无边的正自觉者后，我将宣说这广大、完整、且以种种造作庄严的动词之学，愿你们谛听我所说的这易解之法。

(ค)

（丙）

อธิกาเร มงฺคเล เจว, นิปฺผนฺเน จาวธารเณ;

อนนฺตเร จ ปาทาเน, อถสทฺโท ปวตฺตติ.

Atha一词用于表示标题、吉祥、完成、强调、紧接，以及开始新话题。

๔๑๖, ๔๒๙. อถ ปุพฺพานิ วิภตฺตีนํ ฉ ปรสฺสปทานิ.

416, 429. 四一六、四二九。现在，语尾的前六个是为他态(parassapada)。

อถ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ ยานิ ยานิ ปุพฺพกานิ ฉ ปทานิ, ตานิ ตานิ ปรสฺสปทสญฺญานิ โหนฺติ.

现在，所有语尾中，前六个词形被称为“为他态”。

ตํ ยถา? ติ อนฺติ, สิ ถ, มิ ม.

例如：ti, anti; si, tha; mi, ma。

ปรสฺสปทมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? กตฺตริ ปรสฺสปทํ.

“为他态”有何用？为他态用于主动者。

๔๐๗, ๔๓๙. ปราณฺยตฺตโนปทานิ[Pg.216].

407, 439. 四〇七、四三九。后面的（六个）是为己态(attanopada)。

สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ ยานิ ยานิ ปรานิ ฉ ปทานิ. ตานิ ตานิ อตฺตโนปทสญฺญานิ โหนฺติ.

所有语尾中，后六个词形被称为“为己态”。

ตํ ยถา? เต อนฺเต, เส วฺเห, เอ มฺเห.

例如：te, ante; se, vhe; e, mhe。

อตฺตโนปทมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อตฺตโนปทานิ ภาเว จ กมฺมนิ.

“为己态”有何用？为己态用于状态（无人称）和作业（被动）。

๔๐๘, ๔๓๑. ทฺเว ทฺเว ปฐม มชฺฌิมุตฺตมปุริสา.

408, 431. 每两个（词尾）分别是第三、第二、第一人称。

ตาสํ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ ปรสฺสปทานํ, อตฺตโนปทานญฺจ ทฺเว ทฺเว ปทานิ ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริสสญฺญานิ โหนฺติ.

在所有那些为他态和为己态的语尾中，每两个词形分别被称为第三人称、第二人称和第一人称。

ตํ ยถา? ติ อนฺติ อิติ ปฐมปุริสา, สิ ถ อิติ มชฺฌิมปุริสา, มิ ม อิติ อุตฺตมปุริสา. อตฺตโนปทานมฺปิ เต อนฺเต อิติ ปฐมปุริสา, เส วฺเห อิติ มชฺฌิมปุริสา, เอ มฺเห อิติ อุตฺตมปุริสา. เอวํ สพฺพตฺถ.

例如：（在为他态中，）ti, anti是第三人称；si, tha是第二人称；mi, ma是第一人称。同样，在为己态中，te, ante是第三人称；se, vhe是第二人称；e, mhe是第一人称。处处皆然。

ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริสมิจฺจเนน กฺวตฺโถ? นามมฺหิ ปยุชฺชมาเนปิ ตุลฺยาธิกรเณ ปฐโม, ตุมฺเห มชฺฌิโม, อมฺเห อุตฺตโม.

“第三、第二、第一人称”此说有何用？与名词同格时，用第三人称；与“你”(tumha)同格时，用第二人称；与“我”(amha)同格时，用第一人称。

๔๐๙, ๔๔๑. สพฺเพสเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส.

409, 441. 当所有（人称）同时被指称时，用后者的人称。

สพฺเพสํ ติณฺณํ ปฐมมชฺฌิมุตฺตม ปุริสานํ เอกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ.

当所有三者，即第三、第二、第一人称同时被指称时，应取后者的人称。

โส [Pg.217] จ ปฐติ, ตฺวญฺจ ปฐสิ, ตุมฺเห ปฐถ. โส จ ปจติ, ตฺวญฺจ ปจสิ. ตุมฺเห ปจถ. เอวํ เสสาสุ วิภตฺตีสุ ปโร ปุริโส โยเชตพฺโพ.

他读，你也读；你们读。他煮，你也煮；你们煮。同样，在其余的语尾中，也应适用后者的人称。

๔๑๐, ๔๓๒. นามมฺหิ ปยุชฺชมาเนปิ ตุลฺยาธิกรเณ ปฐโม.

410, 432. 当与名词同格时，（动词）用第三人称。

นามมฺหิ ปยุชฺชมาเนปิ อปฺปยุชฺชมาเนปิ ตุลฺยาธิกรเณ ปฐมปุริโส โหติ.

当与名词同格时，无论该名词是否被使用，（动词）都用第三人称。

โส คจฺฉติ, เต คจฺฉนฺติ.

他去，他们去。

อปฺปยุชฺชมาเนปิ – คจฺฉติ, คจฺฉนฺติ.

（名词）不使用时：（他）去，（他们）去。

ตุลฺยาธิกรเณติ กิมตฺถํ? เตน หญฺญเส ตฺวํ เทวทตฺเตน.

为何说“同格”？（反例如：）你被他提婆达多所杀。

๔๑๑, ๔๓๖. ตุมฺเห มชฺฌิโม.

411, 436. 与“你”(tumha)连用时，（动词）用第二人称。

ตุมฺเห ปยุชฺชมาเนปิ อปฺปยุชฺชมาเนปิ ตุลฺยาธิกรเณ มชฺฌิมปุริโส โหติ.

当与“你”同格时，无论“你”是否被使用，（动词）都用第二人称。

ตฺวํ ยาสิ, ตุมฺเห ยาถ.

你去，你们去。

อปฺปยุชฺชมาเนปิ – ยาสิ, ยาถ.

（“你”）不使用时：（你）去，（你们）去。

ตุลฺยาธิกรเณติ กิมตฺถํ? ตยา ปจฺจเต โอทโน.

为何说“同格”？（反例如：）饭被你所煮。

๔๑๒, ๔๓๗. อมฺเห [Pg.218] อุตฺตโม.

412, 437. 与“我”(amha)连用时，（动词）用第一人称。

อมฺเห ปยุชฺชมาเนปิ อปฺปยุชฺชมาเนปิ ตุลฺยาธิกรเณ อุตฺตมปุริโส โหติ.

当与“我”同格时，无论“我”是否被使用，（动词）都用第一人称。

อหํ ยชามิ, มยํ ยชาม.

我祭祀，我们祭祀。

อปฺปยุชฺชมาเนปิ – ยชามิ, ยชาม.

（“我”）不使用时：（我）祭祀，（我们）祭祀。

ตุลฺยาธิกรเณติ กิมตฺถํ? มยา อิชฺชเต พุทฺโธ.

为何说“同格”？（反例如：）佛陀被我所崇敬。

๔๑๓, ๔๒๗. กาเล.

413, 427. 时。

‘‘กาเล’’ อิจฺเจตํ อธิการตฺถํ เวทิตพฺพํ.

“时”应被理解为标题。

๔๑๔, ๔๒๘. วตฺตมานา ปจฺจุปฺปนฺเน.

414, 428. 现在时用于现在。

ปจฺจุปฺปนฺเน กาเล วตฺตมานาวิภตฺติ โหติ.

于现在时，使用现在时语尾。

ปาฏลิปุตฺตํ คจฺฉติ, สาวตฺถึ ปวิสติ.

他去华氏城(Pāṭaliputta)，进入舍卫城(Sāvatthī)。

๔๑๕, ๔๕๑. อาณตฺยา สิฏฺเฐ’นุตฺตกาเล ปญฺจมี.

415, 451. 于命令与祝福，在非指定时间，用第五语尾。

อาณตฺยตฺเถ จ อาสีสตฺเถ จ อนุตฺตกาเล ปญฺจมี วิภตฺติ โหติ.

在命令义和祈愿义中，当时间未指定时，使用第五语尾。

กโรตุ กุสลํ, สุขํ เต โหตุ.

愿他行善，愿你快乐。

๔๑๖, ๔๕๔. อนุมติปริกปฺปตฺเถสุ สตฺตมี.

416, 454. 于允许与假定之义，当用祈愿式。

อนุมตฺยตฺเถ จ ปริกปฺปตฺเถ จ อนุตฺตกาเล สตฺตมี วิภตฺติ โหติ.

于允许义和假定义中，当时间未指定时，使用祈愿式语尾。

ตฺวํ [Pg.219] คจฺเฉยฺยาสิ, กิมหํ กเรยฺยามิ.

你可去。我该做什么呢？

๔๑๗, ๔๖๐. อปจฺจกฺเข ปโรกฺขาตีเต.

417, 460. 于非亲见之过去，当用完成时。

อปจฺจกฺเข อตีเต กาเล ปโรกฺขาวิภตฺติ โหติ.

于非亲见之过去时，使用完成时语尾。

สุปิเน กิลมาห, เอวํ กิล โปราณาหุ.

据说他在梦中说；据说古人如此说。

๔๑๘, ๔๕๖. หิยฺโยปภุติ ปจฺจกฺเข หิยฺยตฺตนี.

418, 456. 于始自昨日之亲见事，当用昨日时。

หิยฺโยปภุติ อตีเต กาเล ปจฺจกฺเข วา อปจฺจกฺเข วา หิยฺยตฺตนี วิภตฺติ โหติ.

于始自昨日之过去时，无论是亲见或非亲见，皆使用昨日时语尾。

โส อคมา มคฺคํ, เต อคมู มคฺคํ.

他走上那条路，他们走上那条路。

๔๑๙, ๔๖๙. สมีเป’ชฺชตนี.

419, 469. 于邻近之时，当用今日时。

อชฺชปฺปภุติ อตีเต กาเล ปจฺจกฺเข วา อปจฺจกฺเข วา สมีเป อชฺชตนีวิภตฺติ โหติ.

于始自今日之邻近过去时，无论是亲见或非亲见，皆使用今日时语尾。

โส มคฺคํ อคมี, เต มคฺคํ อคมุํ.

他走上那条路，他们走上那条路。

๔๒๐, ๔๗๑. มาโยเค สพฺพกาเล จ.

420, 471. 与“mā”连用，亦通一切时。

หิยฺยตฺตนีอชฺชตนีอิจฺเจตา วิภตฺติโย ยทา มาโยคา, ตทา สพฺพกาเล จ โหนฺติ.

昨日时与今日时这些语尾，当与“mā”连用时，亦可用于一切时。

มา คมา, มา วจา, มา คมี, มา วจี.

莫去，莫说；莫去，莫说。

จคฺคหเณน [Pg.220] ปญฺจมีวิภตฺติปิ โหติ. มา คจฺฉาหิ.

因（前一经中的）“ca”字，亦可使用命令式语尾。例如：莫去。

๔๒๑, ๔๗๓. อนาคเต ภวิสฺสนฺตี.

421, 473. 于未来时，当用未来时。

อนาคเต กาเล ภวิสฺสนฺตี วิภตฺติ โหติ.

于未来时，使用未来时语尾。

โส คจฺฉิสฺสติ, กริสฺสติ. เต คจฺฉิสฺสนฺติ, กริสฺสนฺติ.

他将去，将做。他们将去，将做。

๔๒๒, ๔๗๕. กฺริยาติปนฺเน’ตีเต กาลาติปตฺติ.

422, 475. 于已过未行之动，当用条件式。

กฺริยาติปนฺนมตฺเต อตีเต กาเล กาลาติปตฺติ วิภตฺติ โหติ.

于仅表示已过未行之动的过去时，使用条件式语尾。

โส เจ ตํ ยานํ อลภิสฺสา, อคจฺฉิสฺสา. เต เจ ตํ ยานํ อลภิสฺสํสุ, อคจฺฉิสฺสํสุ.

倘若他获得那辆车，他本已去了。倘若他们获得那辆车，他们本已去了。

๔๒๓, ๔๒๖. วตฺตมานา ติ อนฺติ, สิ ถ, มิ ม, เต อนฺเต, เส วฺเห, เอ มฺเห.

423, 426. 现在时者：ti, anti, si, tha, mi, ma, te, ante, se, vhe, e, mhe。

วตฺตมานา อิจฺเจสา สญฺญา โหติ ติ อนฺติ, สิ ถ, มิ ม, เต อนฺเต, เส วฺเห, เอ มฺเห อิจฺเจเตสํ ทฺวาทสนฺนํ ปทานํ.

“现在时”是 ti, anti, si, tha, mi, ma, te, ante, se, vhe, e, mhe 这十二个语基的名称。

วตฺตมานา อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? วตฺตมานา ปจฺจุปฺปนฺเน.

“现在时”此名何用？（答：）现在时用于现在。

๔๒๔, ๔๕๐. ปญฺจมี ตุ อนฺตุ, หิถ, มิม, ตํ อนฺตํ, สฺสุ วฺโห, เอ อามเส.

424, 450. 命令式者：tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase。

ปญฺจมีอิจฺเจสา [Pg.221] สญฺญา โหติ ตุ อนฺตุ, หิ ถ, มิม, ตํ อนฺตํ, สฺสุ วฺโห, เอ อามเส อิจฺเจเตสํ ทฺวาทสนฺนํ ปทานํ.

“命令式”是 tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase 这十二个语基的名称。

ปญฺจมีอิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อาณตฺยาสิฏฺเฐ, นุตฺตกาเล ปญฺจมี.

“命令式”此名何用？（答：）于命令与祝福义，及非特定时间，当用命令式。

๔๒๕, ๔๕๓. สตฺตมี เอยฺย เอยฺยุํ, เอยฺยา สิ เอยฺยา ถ, เอยฺยามิ เอยฺยาม, เอถ เอรํ, เอโถ เอยฺยาวฺโห, เอยฺยํ เอยฺยามฺเห.

425, 453. 第七时态（祈愿式）者：eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe。

สตฺตมี อิจฺเจสา สญฺญา โหติ เอยฺย เอยฺยุํ, เอยฺยาสิ เอยฺยาถ, เอยฺยามิ เอยฺยาม, เอถ เอรํ, เอโถ, เอยฺยาวฺโห, เอยฺยํ เอยฺยามฺเห อิจฺเจเตสํ ทฺวาทสนฺนํ ปทานํ.

“第七时态（sattamī）”是 eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe 这十二个语基的名称。

สตฺตมี อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อนุมติปริกปฺปตฺเถสุ สตฺตมี.

“祈愿式”此称何义？用于允许及假定之义。

๔๒๖, ๔๕๙. ปโรกฺขา ออุ เอตฺถ, อํมฺห, ตฺถเร, ตฺโถ วฺโห, อึ มฺเห.

426, 459. 远过去时（语尾）为：a, u；e, ttha；aṃ, mha；ttha, re；ttho, vho；iṃ, mhe。

ปโรกฺขา อิจฺเจสา สญฺญา โหติ อ อุ, เอตฺถ, อํ มฺห, ตฺถ เร ตฺโถ วฺโห, อึ มฺเห อิจฺเจเตสํ ทฺวาทสนฺนํ ปทานํ.

“远过去时”是 a, u；e, ttha；aṃ, mha；ttha, re；ttho, vho；iṃ, mhe 此十二语尾的名称。

ปโรกฺขา อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อปจฺจกฺเข ปโรกฺขาตีเต.

“远过去时”此称何义？用于非亲见之过去。

๔๒๗, ๔๕๕. หิยฺยตฺตนี [Pg.222] อาอู, โอตฺถ, อํมฺหา, ตฺถตฺถุํ, เส วฺหํ, อึ มฺหเส.

427, 455. 近过去时（语尾）为：ā, ū；o, ttha；aṃ, mhā；ttha, tthuṃ；se, vhaṃ；iṃ, mhase。

หิยฺยตฺตนี อิจฺเจสา สญฺญา โหติ อา อู, โอ ตฺถ, อํ มฺหา, ตฺถ ตฺถุํ, เส วฺหํ, อึ มฺหเส อิจฺเจเตสํ ทฺวาทสนฺนํ ปทานํ.

“近过去时”是 ā, ū；o, ttha；aṃ, mhā；ttha, tthuṃ；se, vhaṃ；iṃ, mhase 此十二语尾的名称。

หิยฺยตฺตนี อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? หิยฺโยปภุติ ปจฺจกฺเข หิยฺยตฺตนี.

“近过去时”此称何义？用于始于昨日且亲见的（事件）。

๔๒๘, ๔๖๘. อชฺชตนี อี อุํ, โอ ตฺถ, อึ มฺหา, อา อู, เส วฺหํ, อํ มฺเห.

428, 468. 今日过去时（语尾）为：ī, uṃ；o, ttha；iṃ, mhā；ā, ū；se, vhaṃ；aṃ, mhe。

อชฺชตนี อิจฺเจสา สญฺญา โหติ อี อุํ, โอ ตฺถ, อึมฺหา, อา อู, เสวฺหํ, อํ มฺเห อิจฺเจเตสํ ทฺวาทสนฺนํ ปทานํ.

“今日过去时”是 ī, uṃ；o, ttha；iṃ, mhā；ā, ū；se, vhaṃ；aṃ, mhe 此十二语尾的名称。

อชฺชตนี อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? สมีเปชฺชตนี.

“今日过去时”此称何义？用于临近之（过去事件）。

๔๒๙, ๔๗๒. ภวิสฺสนฺตี สฺสติ สฺสนฺติ, สฺสสิ สฺสถ, สฺสามิ สฺสาม, สฺสเต สฺสนฺเต, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสํ สฺสามฺเห.

429, 472. 未来时（语尾）为：ssati, ssanti；ssasi, ssatha；ssāmi, ssāma；ssate, ssante；ssase, ssavhe；ssaṃ, ssāmhe。

ภวิสฺสนฺตี อิจฺเจสา สญฺญา โหติ สฺสติ สฺสนฺติ, สฺสสิ สฺสถ, สฺสามิ สฺสาม, สฺสเต สฺสนฺเต, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสํ สฺสามฺเห อิจฺเจเตสํ ทฺวาทสนฺนํ ปทานํ.

“未来时”是 ssati, ssanti；ssasi, ssatha；ssāmi, ssāma；ssate, ssante；ssase, ssavhe；ssaṃ, ssāmhe 此十二语尾的名称。

ภวิสฺสนฺตี อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อนาคเต ภวิสฺสนฺตี.

“未来时”此称何义？用于未来之事。

๔๓๐, ๓๗๓. กาลาติปตฺติ [Pg.223] สฺสา สฺสํสุ, สฺเส สฺสถ, สฺสํ สฺสามฺหา, สฺสถ สิสฺสุ, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสึ สฺสามฺหเส.

430, 373. 条件时（语尾）为：ssā, ssaṃsu；sse, ssatha；ssaṃ, ssāmhā；ssatha, ssisu；ssase, ssavhe；ssiṃ, ssāmhase。

กาลาติปตฺติ อิจฺเจสา สญฺญา โหติ สฺสา สฺสํสุ, สฺเส สฺสถ, สฺสํ สฺสามฺหา, สฺสถ สฺสิสุ, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสึ สฺสามฺหเส อิจฺเจเตสํ ทฺวาทสนฺนํ ปทานํ.

“条件时”是 ssā, ssaṃsu；sse, ssatha；ssaṃ, ssāmhā；ssatha, ssisu；ssase, ssavhe；ssiṃ, ssāmhase 此十二语尾的名称。

กาลาติปตฺติ อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? กฺริยาติปนฺเน’ ตีเต กาลาติปตฺติ.

“条件时”此称何义？用于过去未发生之行动。

๔๓๑, ๔๕๘. หิยฺยตฺตนี สตฺตมี ปญฺจมี วตฺตมานา สพฺพธาตุกํ.

431, 458. 近过去时、祈愿式、命令式、现在时，名为“遍根”（sabbadhātuka）。

หิยฺยตฺตนาทโย จตสฺโส วิภตฺติโย สพฺพธาตุก สญฺญา โหนฺติ.

近过去时等四种时式，名为“遍根”。

อคมา, คจฺเฉยฺย, คจฺฉตุ, คจฺฉติ.

他去了，他应去，让他去，他去。

สพฺพธาตุก อิจฺจเนน กฺวตฺโถ? อิการาคโม อสพฺพธาตุกมฺหิ.

“遍根”此称何义？于非遍根（asabbadhātuka）则有 i 元音之增益。

อิติ อาขฺยาตกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

如是，动词章第一节终。

ทุติยกณฺฑ

第二节

๔๓๒, ๓๖๒. ธาตุลิงฺเคหิ [Pg.224] ปรา ปจฺจยา.

432, 362. 后缀接在词根和语基之后。

ธาตุลิงฺคอิจฺเจเตหิ ปรา ปจฺจยา โหนฺติ.

后缀接在词根和语基之后。

กโรติ, คจฺฉติ. โย โกจิ กโรติ, ตํ อญฺโญ ‘‘กโรหิ กโรหิ’’ อิจฺเจวํ พฺรวีติ, อถ วา กโรนฺตํ ปโยชยติ = กาเรติ. สงฺโฆ ปพฺพตมิว อตฺตานมาจรติ = ปพฺพตายติ. ตฬากํ สมุทฺทมิว อตฺตานมาจรติ = สมุทฺทายติ, สทฺโท จิจฺจิฏมิว อตฺตานมาจรติ = จิจฺจิฏายติ, วสิฏฺฐสฺส อปจฺจํ วาสิฏฺโฐ. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

他做，他去。无论谁在做，另一个人对他说：“做！做！”，或者策励正在做的人，此即“使做”（kāreti）。僧团行为如山（Saṅgho pabbatamiva attānamācarati），即是 pabbatāyati；湖泊行为如海（taḷākaṃ samuddamiva attānamācarati），即是 samuddāyati；声音行为如吱喳声（saddo cicciṭamiva attānamācarati），即是 cicciṭāyati。婆私吒（Vasiṭṭha）的后代是婆私吒子（Vāsiṭṭho）。其他例子也应依此理类推。

๔๓๓, ๕๒๘. ติช คุป กิต มาเน หิ ข ฉ สา วา.

433, 528. 在语根 tij、gup、kit、mān 之后，可选择性地加 kha、cha、sa（后缀）。

ติช คุป กิต มานุ อิจฺเจเตหิ ธาตูหิ ข ฉ ส อิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ วา.

在 tij、gup、kit、mān 这些语根之后，可选择性地加上 kha、cha、sa 这些后缀。

ติติกฺขติ, ชิคุจฺฉติ, ติกิจฺฉติ, วีมํสติ.

他忍耐，他厌离，他治疗，他审察。

วาติ กิมตฺถํ? เตชติ, โคปติ, มาเนติ.

为何说“可选择性地”？（因为也有这些形式：）tejati（他磨利），gopati（他守护），māneti（他尊敬）。

๔๓๔, ๕๓๔. ภุช ฆส หร สุ ปาทีหิ ตุมิจฺฉตฺเถสุ.

434, 534. 在语根 bhuj、ghas、har、su、pā 等之后，当表达“意欲做某事”之义时（可加后缀）。

ภุช [Pg.225] ฆส หร สุ ปาอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตุมิจฺฉตฺเถสุ ข ฉ สอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ วา.

于语根 bhuj、ghas、har、su、pā 等之后，表“意欲”义时，可选择性地加 kha、cha、sa 等后缀。

โภตฺตุมิจฺฉติ=พุภุกฺขติ, ฆสิตุมิจฺฉติ=ชิฆจฺฉติ, หริตุมิจฺฉติ=ชิคีสติ, โสตุมิจฺฉติ=สุสฺสุสติ, ปาตุมิจฺฉติ=ปิวาสติ.

想吃(bhottumicchati) = bubhukkhati；想食(ghasitumicchati) = jighacchati；想取(haritumicchati) = jigīsati；想听(sotumicchati) = sussusati；想饮(pātumicchati) = pivāsati。

วาติ กิมตฺถํ? โภตฺตุมิจฺฉติ.

为何说“可选择性地”？（因为）亦可作 bhottumicchati。

ตุมิจฺฉตฺเถสูติ กิมตฺถํ? ภุญฺชติ.

为何说“表意欲义时”？（是为排除）bhuñjati。

๔๓๕, ๕๓๖. อาย นามโต กตฺตูปมานาทาจาเร.

435, 536. 表“行为如……”义时，于作主语之喻体的名词后，加 āya 后缀。

นามโต กตฺตูปมานา อาจารตฺเถ อายปจฺจโย โหติ.

于作主语之喻体的名词后，表“行为”义时，加 āya 后缀。

สงฺโฆ ปพฺพตมิว อตฺตานมาจรติ = ปพฺพตายติ, ตฬากํ สมุทฺทมิว อตฺตานมาจรติ = สมุทฺทายติ, สทฺโท จิจฺจิฏมิว อตฺตานมาจรติ = จิจฺจิฏายติ. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

僧团如山般行事（Saṅgho pabbatamiva attānamācarati），即是 pabbatāyati；湖泊如海般行事（taḷākaṃ samuddamiva attānamācarati），即是 samuddāyati；声音如吱喳般作响（saddo cicciṭamiva attānamācarati），即是 cicciṭāyati。其他例子也应依此理类推。

๔๓๖, ๕๓๗. อียูปมานา จ.

436, 537. 于喻体名词后，（表行为义时）亦加 īya 后缀。

นามโต อุปมานา อาจารตฺเถ จ อียปจฺจโย โหติ.

于喻体名词后，表“行为”义时，亦加 īya 后缀。

อฉตฺตํ [Pg.226] ฉตฺตมิว อาจรติ =ฉตฺตียติ, อปุตฺตํ ปุตฺตมิว อาจรติ=ปุตฺตียติ.

他待无伞者如伞（achattaṃ chattamiva ācarati），即是 chattīyati；他待无子者如子（aputtaṃ puttamiva ācarati），即是 puttīyati。

อุปมานาติ กิมตฺถํ? ธมฺมํ อาจรติ.

为何说“于喻体”？（是为排除）Dhammaṃ ācarati。

อาจาเรติ กิมตฺถํ? อฉตฺตํ ฉตฺตมิว รกฺขติ. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

为何说“表行为义时”？（是为排除）achattaṃ chattamiva rakkhati。其他亦应依此理类推。

๔๓๗, ๕๓๘. นามมฺหา’ตฺติจฺฉตฺเถ.

437, 538. 于名词后，表“为自己欲求”义时（加 īya 后缀）。

นามมฺหา อตฺตโน อิจฺฉตฺเถ อียปจฺจโย โหติ.

于名词后，表“为自己欲求”义时，加 īya 后缀。

อตฺตโน ปตฺตมิจฺฉติ = ปตฺตียติ. เอวํ วตฺถียติ, ปริกฺขารียติ, จีวรียติ, ธนียติ, ฆฏียติ.

为自己欲求钵，即是 pattīyati。同样地，vatthīyati（欲求布），parikkhārīyati（欲求资具），cīvarīyati（欲求袈裟），dhanīyati（欲求财富），ghaṭīyati（欲求罐）。

อตฺติจฺฉตฺเถติ กิมตฺถํ? อญฺญสฺส ปตฺตมิจฺฉติ. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

为何说“为自己欲求”？（是为排除）aññassa pattamicchati。其他亦应依此理类推。

๔๓๘, ๕๔๐. ธาตูหิ เณ ณย ณาเป ณาปยา การิตานิ เหตฺวตฺเถ.

438, 540. 于诸语根后，表使役义时，加 ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpaya，此等名为“使役”(kārita)。

สพฺเพหิ ธาตูหิ เณณย ณาเป ณาปยอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ การิตสญฺญา จ เหตฺวตฺเถ.

于所有语根后，表使役义时，加 ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpaya 等后缀，且其名为“使役”(kārita)。

โย โกจิ กโรติ, ตํ อญฺโญ ‘‘กโรหิ กโรหิ’’ อิจฺเจวํ พฺรวีติ, อถ วา กโรนฺตํ ปโยชยติ [Pg.227] = กาเรติ, การยติ, การาเปติ, การา ปยติ. เย เกจิ กโรนฺติ, เต อญฺเญ ‘‘กโรถ กโรถ’’ อิจฺเจวํ พฺรุวนฺติ = กาเรนฺติ, การยนฺติ, การาเปนฺติ, การาปยนฺติ. โย โกจิ ปจติ, ตํ อญฺโญ ‘‘ปจาหิ ปจาหิ’’อิจฺเจวํ พฺรวีติ, อถ วา ปจนฺตํ ปโยชยติ = ปาเจติ, ปาจยติ, ปาจาเปติ, ปาจาปยติ. เย เกจิ ปจนฺติ, เต อญฺเญ ‘‘ปจถ ปจถ’’ อิจฺเจวํ พฺรุวนฺติ = ปาเจนฺติ, ปาจยนฺติ, ปาจาเปนฺติ. ปาจาปยนฺติ. เอวํ ภเณติ, ภณยติ, ภณาเปติ, ภณาปยติ. ภเณนฺติ, ภณยนฺติ, ภณาเปนฺติ, ภณาปยนฺติ. ตถริว อญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

若某人做，另一人对他说：“做！做！”，或策励正在做的人，即是 kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati（使……做）。若某些人做，另一些人对他们说：“你们做！你们做！”，即是 kārenti, kārayanti, kārāpenti, kārāpayanti（使……做）。若某人煮，另一人对他说：“煮！煮！”，或策励正在煮的人，即是 pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati（使……煮）。若某些人煮，另一些人对他们说：“你们煮！你们煮！”，即是 pācenti, pācayanti, pācāpenti, pācāpayanti（使……煮）。同样地，bhaṇeti, bhaṇayati, bhaṇāpeti, bhaṇāpayati（使……说）；bhaṇenti, bhaṇayanti, bhaṇāpenti, bhaṇāpayanti（使……说）。其他动词也应依此理类推。

เหตฺวตฺเถติ กิมตฺถํ? กโรติ, ปจติ.

为何说“表使役义时”？（是为排除）karoti、pacati。

อตฺถคฺคหเณน อลปจฺจโย โหติ, โชตลติ.

由“义”(attha)字可知，亦有 ala 后缀，如 jotalati。

๔๓๙, ๕๓๙. ธาตุรูเป นามสฺมา ณโย จ.

439, 539. 于名词后，当其具语根形式时，亦加 ṇaya 后缀。

ตสฺมา นามสฺมา ณยปจฺจโย โหติ การิตสญฺโญ จ ธาตุรูเป สติ.

于名词后，当其具语根形式时，加 ṇaya 后缀，且其名为“使役”(kārita)。

หตฺถินา อติกฺกมติ มคฺคํ = อติหตฺถยติ, วีณาย อุปคายติ คีตํ = อุปวีณยติ, ทฬฺหํ กโรติ วีริยํ [Pg.228] = ทฬฺหยติ, วิสุทฺธา โหติ รตฺติ = วิสุทฺธยติ.

以象越路 = atihatthayati；以琴歌咏 = upavīṇayati；令精进坚固 = daḷhayati；夜变得清净 = visuddhayati。

จคฺคหเณน อาร อาลอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ. สนฺตํ กโรติ = สนฺตารติ, อุปกฺกมํ กโรติ = อุปกฺกมาลติ.

由“ca”字可知，亦有 āra、āla 等后缀。如：令其寂静 = santārati；作努力 = upakkamālati。

๔๔๐, ๔๔๕. ภาวกมฺเมสุ โย.

440, 445. 于状态义与被动义时，（于语根后）加 ya 后缀。

สพฺเพหิ ธาตูหิ ภาวกมฺเมสุ ยปจฺจโย โหติ.

于所有语根后，于状态义与被动义时，加 ya 后缀。

ฐียเต, พุชฺฌเต, ปจฺจเต, ลพฺภเต, กรียเต, ยุชฺชเต, อุจฺจเต.

ṭhīyate（被站立），bujjhate（被觉知），paccate（被烹煮），labbhate（被获得），karīyate（被做），yujjate（被结合），uccate（被说）。

ภาวกมฺเมสูติ กิมตฺถํ? กโรติ, ปจติ, ปฐติ.

为何说“于状态义与被动义时”？（是为排除）karoti、pacati、paṭhati。

๔๔๑, ๔๔๗. ตสฺส จวคฺคยการวการตฺตํ สธาตฺวนฺตสฺส.

441, 447. 彼(ya)与语根之尾音结合而发生同化。

ตสฺส ยปจฺจยสฺส จวคฺคยการวการตฺตํ โหติ ธาตูนํ อนฺเตน สห ยถาสมฺภวํ.

该ya后缀，视情况与诸语根的尾音结合，而变为ca组字母、y字母或v字母。

วุจฺจเต, วุจฺจนฺเต, อุจฺจเต, อุจฺจนฺเต, ปจฺจเต, ปจฺจนฺเต. มชฺชเต, มชฺชนฺเต, ยุชฺชเต, ยุชฺชนฺเต. พุชฺฌเต, พุชฺฌนฺเต, กุชฺฌเต, กุชฺฌนฺเต, อุชฺฌเต, อุชฺฌนฺเต. หญฺญเต, หญฺญนฺเต. กยฺยเต, กยฺยนฺเต. ทิพฺพเต, ทิพฺพนฺเต.

vuccate, vuccante（被说）；uccate, uccante（被说）；paccate, paccante（被烹煮）；majjate, majjante（被沉醉）；yujjate, yujjante（被结合）；bujjhate, bujjhante（被觉知）；kujjhate, kujjhante（被激怒）；ujjhate, ujjhante（被舍弃）；haññate, haññante（被杀害）；kayyate, kayyante（被做）；dibbate, dibbante（被嬉戏）。

๔๔๒, ๔๔๘. อิวณฺณาคโม [Pg.229] วา.

442, 448. 或有i音的增添。

สพฺเพหิ ธาตูหิ ยมฺหิ ปจฺจเย, ปเร อิวณฺณาคโม โหติ วา.

所有语根后接ya后缀时，或有i音的增添。

กรียเต, กรียติ, คจฺฉียเต, คจฺฉียติ.

karīyate, karīyati（被做）；gacchīyate, gacchīyati（被去）。

วาติ กิมตฺถํ? กยฺยเต.

为何说“或”？是为了（涵盖）kayyate此形。

๔๔๓, ๔๔๙. ปุพฺพรูปญฺจ.

443, 449. （ya后缀）亦变为前行式。

สพฺเพหิ ธาตูหิ ยปจฺจโย ปุพฺพรูปมาปชฺชเต วา.

所有语根后的ya后缀，或变为前行式。

วุฑฺฒเต, ผลฺลเต, ทมฺมเต, สกฺกเต, ลพฺภเต, ทิสฺสเต.

vuḍḍhate（被增长），phallate（被破裂），dammate（被调伏），sakkate（是可能的），labbhate（被获得），dissate（被看见）。

๔๔๔, ๕๐๑. ตถา กตฺตริ จ.

444, 501. 在主动义中亦然。

ยถา เหฏฺฐา ภาวกมฺเมสุ ยปจฺจยสฺส อาเทโส โหติ ตถา กตฺตริปิ ยปจฺจยสฺส อาเทโส กาตพฺโพ.

如前述在状态义与被动义中ya后缀有替代，同样地，在主动义中ya后缀亦应有此替代。

พุชฺฌติ, วิชฺฌติ, มญฺญติ, สิพฺพติ.

bujjhati（他觉知），vijjhati（他刺穿），maññati（他认为），sibbati（他缝纫）。

๔๔๕, ๔๓๓. ภูวาทิโต อ.

445, 433. 于bhū等（语根）后，加a后缀。

ภูอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต อปจฺจโย โหติ กตฺตริ.

于以bhū等开头的语根组后，在主动义中加a后缀。

ภวติ[Pg.230], ปฐติ, ปจติ, ชยติ.

bhavati（他成为），paṭhati（他阅读），pacati（他烹煮），jayati（他征服）。

๔๔๖, ๕๐๙. รุธาทิโต นิคฺคหิตปุพฺพญฺจ.

446, 509. 于rudh等（语根）后，（加a后缀，）且前置鼻音。

รุธอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต อปจฺจโย โหติ กตฺตริ, ปุพฺเพ นิคฺคหิตาคโม โหติ.

于以rudh等开头的语根组后，在主动义中加a后缀，且在语根最后一辅音前有鼻音的增添。

รุนฺธติ, ฉินฺทติ, ภินฺทติ.

rundhati（他阻止），chindati（他切断），bhindati（他破坏）。

จคฺคหเณน อิ อี เอ โออิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ นิคฺคหิตปุพฺพญฺจ.

通过（前一经中的）“ca”（一词），亦可加i、ī、e、o等后缀，且前置鼻音。

รุนฺธิติ, รุนฺธีติ, รุนฺเธติ, รุนฺโธติ, สุมฺโภติ, ปริสุมฺโภติ.

rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti（他阻止）；sumbhoti（他压迫）；parisumbhoti（他完全压迫）。

๔๔๗, ๕๑๐. ทิวาทิโต โย.

447, 510. 于div等（语根）后，加ya后缀。

ทิวุอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต ยปจฺจโย โหติ กตฺตริ.

于以div等开头的语根组后，在主动义中加ya后缀。

ทิพฺพติ, ถิพฺพติ, ยุชฺฌติ, วิชฺฌติ, พุชฺฌติ.

dibbati（他嬉戏），thibbati（他坚定），yujjhati（他战斗），vijjhati（他刺穿），bujjhati（他觉知）。

๔๔๘, ๕๑๒. สฺวาทิโต ณุ ณา อุณา จ.

448, 512. 于su等（语根）后，加ṇu、ṇā及uṇā（后缀）。

สุอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต ณุ ณา อุ ณาอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ.

于以su等开头的语根组后，在主动义中加ṇu、ṇā、uṇā等后缀。

อภิสุโณติ[Pg.231], อภิสุณาติ, สํวุโณติ, สํวุณาติ, อาวุโณติ, อาวุณาติ, ปาปุโณติ, ปาปุณาติ.

abhisuṇoti, abhisuṇāti（他听闻）；saṃvuṇoti, saṃvuṇāti（他覆盖）；āvuṇoti, āvuṇāti（他穿上）；pāpuṇoti, pāpuṇāti（他到达）。

๔๔๙, ๕๑๓. กิยาทิโต นา.

449, 513. 于kī等（语根）后，加nā（后缀）。

กีอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต นาปจฺจโย โหติ กตฺตริ.

于以kī等开头的语根组后，在主动义中加nā后缀。

กิณาติ, ชินาติ, ธุนาติ, มุนาติ, ลุนาติ, ปุนาติ.

kiṇāti（他购买），jināti（他战胜），dhunāti（他摇动），munāti（他知道），lunāti（他收割），punāti（他净化）。

๔๕๐, ๕๑๗. คหาทิโต ปฺป ณฺหา.

450, 517. 于gah等（语根）后，加ppa及ṇhā（后缀）。

คหอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต ปฺปณฺหาอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ.

从以gah等为首的语根组，在主动语态中，有ppa和ṇhā这些后缀。

เฆปฺปติ, คณฺหาติ.

gheppati（被拿取），gaṇhāti（他拿取）。

๔๕๑, ๕๒๐. ตนาทิโต โอยิรา.

451, 520. 从tan等（语根）后，（加）o及yirā（后缀）。

ตนุอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต โอ ยิรอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ.

从以tanu等为首的语根组，在主动语态中，有o和yira这些后缀。

ตโนติ[Pg.232], ตโนหิ, กโรติ, กโรหิ, กยิ รติ, กยิราหิ.

tanoti（他伸展），tanohi（你当伸展）；karoti（他做），karohi（你当做）；kayirati（他愿做），kayirāhi（你当做）。

๔๕๒, ๕๒๕. จุราทิโต, เณ ณยา.

452, 525. 从cur等（语根）后，（加）ṇe及ṇaya（后缀）。

จุรอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต เณ ณยอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, การิตสญฺญา จ.

从以cura等为首的语根组，在主动语态中，有ṇe和ṇaya这些后缀，且名为使役（kārita）。

โจเรติ, โจรยติ, จินฺเตติ, จินฺตยติ, มนฺเตติ, มนฺตยติ.

coreti（他偷盗），corayati（他偷盗）；cinteti（他思考），cintayati（他思考）；manteti（他商议），mantayati（他商议）。

๔๕๓, ๔๔๔. อตฺตโนปทานิ ภาเว จ กมฺมนิ.

453, 444. 为己语（attanopada）用于状态语态和被动语态。

ภาเว จ กมฺมนิ จ อตฺตโนปทานิ โหนฺติ.

在状态语态和被动语态中，使用为己语（attanopada）。

อุจฺจเต, อุจฺจนฺเต, มชฺชเต, มชฺชนฺเต, ยุชฺชเต, ยุชฺชนฺเต, กุชฺฌเต, กุชฺฌนฺเต, ลพฺภเต, ลพฺภนฺเต, กยฺยเต, กยฺยนฺเต.

uccate（它被说），uccante（它们被说）；majjate（它被擦亮），majjante（它们被擦亮）；yujjate（它被结合），yujjante（它们被结合）；kujjhate（他发怒），kujjhante（他们发怒）；labbhate（它被获得），labbhante（它们被获得）；kayyate（它被做），kayyante（它们被做）。

๔๕๔, ๔๔๐. กตฺตริ จ.

454, 440. 也用于主动语态。

กตฺตริ จ อตฺตโนปทานิ โหนฺติ.

在主动语态中，也使用为己语（attanopada）。

มญฺญเต, โรจเต, โสจเต, พุชฺฌเต, ชายเต.

maññate（他认为），rocate（他喜欢），socate（他悲伤），bujjhate（他觉悟），jāyate（他出生）。

๔๕๕, ๕๓๐. ธาตุปฺปจฺจเยหิ วิภตฺติโย.

455, 530. 语根和后缀之后是语尾。

ธาตุนิทฺทิฏฺเฐหิ ปจฺจเยหิ ขาทิการิตนฺเตหิ วิภตฺติโย โหนฺติ.

在语根所指定的、以欲求式（khādika）和使役式（kārita）等结尾的后缀之后，是语尾（vibhatti）。

ติติกฺขติ[Pg.233], ชิคุจฺฉติ, วีมํสติ, สมุทฺทายติ, ปุตฺตียติ, กาเรติ, ปาเจติ.

titikkhati（他忍受），jigucchati（他厌恶），vīmaṃsati（他考察），samuddāyati（他行为如海），puttīyati（他待如亲子），kāreti（他使做），pāceti（他使煮）。

๔๕๖, ๔๓๐. กตฺตริ ปรสฺสปทํ.

456, 430. 在主动语态中用为他语（parassapada）。

กตฺตริ ปรสฺสปทํ โหติ.

在主动语态中用为他语（parassapada）。

กโรติ, ปจติ, ปฐติ, คจฺฉติ.

karoti（他做），pacati（他煮），paṭhati（他读），gacchati（他去）。

๔๕๗, ๔๒๔. ภูวาทโย ธาตโว.

457, 424. bhū等是语根（dhātu）。

ภูอิจฺเจวมาทโย เย สทฺทคณา, เต ธาตุสญฺญา โหนฺติ.

以bhū等为首的语群，名为“语根”。

ภวติ, ภวนฺติ, จรติ, จรนฺติ, ปจติ, ปจนฺติ, จินฺตยติ, จินฺตยนฺติ, โหติ, โหนฺติ, คจฺฉติ, คจฺฉนฺติ.

他成为，他们成为；他行走，他们行走；他烹煮，他们烹煮；他思考，他们思考；他是，他们是；他去，他们去。

อิติ อาขฺยาตกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

如是，动词章第二节终。

ตติยกณฺฑ

第三节

๔๕๘, ๔๖๑. กฺวจาทิวณฺณานเมกสฺสรานํ ทฺเวภาโว.

458, 461. 有时，首个单音节的字母发生重叠。

อาทิภูตานํ วณฺณานํ เอกสฺสรานํ กฺวจิ ทฺเวภาโว โหติ.

首个单音节的字母，有时发生重叠。

ติติกฺขติ[Pg.234], ชิคุจฺฉติ, ติกิจฺฉติ, วีมํสติ, พุภุกฺขติ, ปิวาสติ, ททฺทลฺลติ, ททาติ, ชหาติ, จงฺกมติ.

他忍受，他厌恶，他治疗，他考察，他想吃，他想喝，它闪耀，他给予，他舍弃，他经行。

กฺวจีติ กิมตฺถํ? กมฺปติ, จลติ.

为何说“有时”？（例如在）kampati（他颤抖）、calati（他移动）中（就没有重叠）。

๔๕๙, ๔๖๒. ปุพฺโพ’พฺภาโส.

459, 462. 前者是重叠音节。

ทฺเวภูตสฺส ธาตุสฺส โย ปุพฺโพ, โส อพฺภาสสญฺโญ โหติ.

对于已重叠的语基，其前一部分名为“重叠音节”。

ทธาติ, ททาติ, พภูว.

例如：dadhāti（他放置），dadāti（他给予），babhūva（他曾是）。

๔๖๐, ๕๐๖. รสฺโส.

460, 506. （重叠音节的元音）变短。

อพฺภาเส วตฺตมานสฺส สรสฺส รสฺโส โหติ. ทธาติ, ชหาติ.

重叠音节中的元音变短。例如：dadhāti, jahāti。

๔๖๑, ๔๖๔. ทุติยจตุตฺถานํ ปฐมตติยา.

461, 464. 第二与第四（字母）变为第一与第三（字母）。

อพฺภาสคตานํ ทุติยจตุตฺถานํ ปฐมตติยา โหนฺติ.

在重叠音节中，（每一类字母的）第二与第四（字母）变为第一与第三（字母）。

จิจฺเฉท, พุภุกฺขติ, พภูว, ทธาติ.

例如：ciccheda（他曾切断），bubhukkhati（他想吃），babhūva（他曾是），dadhāti（他放置）。

๔๖๒, ๔๗๖. กวคฺคสฺส จวคฺโค.

462, 476. k组（字母）变为c组（字母）。

อพฺภาเส วตฺตมานสฺส กวคฺคสฺส จ วคฺโค โหติ.

在重叠音节中，k组（字母）变为c组（字母）。

จิกิจฺฉติ[Pg.235], ชิคุจฺฉติ, ชิฆจฺฉติ, ชิคีสติ, ชงฺคมติ, จงฺกมติ.

例如：cikicchati（他治疗），jigucchati（他厌恶），jighacchati（他想吃），jigīsati（他想征服），jaṅgamati（他行走），caṅkamati（他经行）。

๔๖๓, ๕๓๒. มานกิตานํ วตตฺตํ วา.

463, 532. （语基）mān与kit（的重叠音节）或作va与ta。

มานกิตอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ อพฺภาสคตานํ วการ ตการตฺตํ โหติ วา ยถาสงฺขฺยํ.

对于语基mān与kit，其重叠音节中的辅音分别或变为v与t。

วีมํสติ, ติกิจฺฉติ.

例如：vīmaṃsati（他考察），tikicchati（他治疗）。

วาติ กิมตฺถํ? จิกิจฺฉติ.

为何说“或”？（因为也有不变的情形，）例如：cikicchati。

๔๖๔, ๕๐๔. หสฺส โช.

464, 504. h变为j。

อพฺภาเส วตฺตมานสฺส หการสฺส โช โหติ.

在重叠音节中，字母h变为j。

ชหาติ, ชุหฺวติ, ชุโหติ, ชหาร.

例如：jahāti（他舍弃），juhvati（他祭献），juhoti（他祭献），jahāra（他拿了）。

๔๖๕, ๔๖๓. อนฺตสฺสิวณฺณากาโร วา.

465, 463. （重叠音节）末尾的元音为i或a。

อพฺภาสสฺส อนฺตสฺส อิวณฺโณ โหติ, อกาโร วา.

重叠音节的末尾元音为i或a。

ชิคุจฺฉติ, ปิวาสติ, วีมํสติ, ชิฆจฺฉติ, พภูว, ทธาติ.

例如：jigucchati（他厌恶），pivāsati（他想喝），vīmaṃsati（他考察），jighacchati（他想吃），babhūva（他曾是），dadhāti（他放置）。

วาติ กิมตฺถํ? พุภุกฺขติ.

为何说“或”？（因为也有其他元音，）例如：bubhukkhati。

๔๖๖, ๔๘๙. นิคฺคหิตญฺจ[Pg.236].

466, 489. 以及鼻音（ṃ）。

อพฺภาสสฺส อนฺเต นิคฺคหิตาคโม โหติ วา.

在重叠音节之末，或有鼻音（ṃ）的增益。

จงฺกมติ, จญฺจลติ, ชงฺคมติ.

例如：caṅkamati（他经行），cañcalati（他摇动），jaṅgamati（他行走）。

วาติ กิมตฺถํ? ปิวาสติ, ททฺทลฺลติ.

为何说“或”？（因为也有不加的情形，）例如：pivāsati（他想喝），daddallati（他闪耀）。

๔๖๗, ๕๓๓. ตโต ปามานานํ วา มํ เสสุ.

467, 533. 于重叠之后，pā与māna二根，于sa等后缀前，各别替换为vā与maṃ。

ตโต อพฺภาสโต ปามานอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ วามํอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ สปจฺจเย ปเร.

于重叠之后，当sa后缀在后时，语根pā与māna各别替换为vā与maṃ。

ปิวาสติ, วีมํสติ.

例如：pivāsati（他想喝），vīmaṃsati（他考察）。

๔๖๘, ๔๖๒. ฐา ติฏฺโฐ.

468, 462. 语根ṭhā变为tiṭṭha。

ฐาอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส ติฏฺฐาเทโส โหติ วา.

语根ṭhā或替换为tiṭṭha。

ติฏฺฐติ, ติฏฺฐตุ, ติฏฺเฐยฺย, ติฏฺเฐยฺยุํ.

例如：tiṭṭhati（他站立），tiṭṭhatu（愿他站立），tiṭṭheyya（他应站立），tiṭṭheyyuṃ（他们应站立）。

วาติ กิมตฺถํ? ฐาติ.

为何说“或”？（因为也有不变的情形，）例如：ṭhāti。

๔๖๙, ๔๙๔. ปา ปิโว.

469, 494. 语根pā变为piva。

ปาอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส ปิวาเทโส โหติ วา.

语根pā或替换为piva。

ปิวติ, ปิวตุ, ปิเวยฺย, ปิเวยฺยุํ.

例如：pivati（他喝），pivatu（愿他喝），piveyya（他应喝），piveyyuṃ（他们应喝）。

วาติ กิมตฺถํ? ปาติ.

为何说“或”？（因为也有不变的情形，）例如：pāti（他保护）。

๔๗๐, ๕๑๔. ญาสฺส [Pg.237] ชา ชํ นา.

470, 514. 语根ñā（替换为）jā、jaṃ、nā。

ญาอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส ชา ชํ นาอาเทสา โหนฺติ วา.

语根ñā或替换为jā、jaṃ、nā。

ชานาติ, ชาเนยฺย, ชานิยา, ชญฺญา, นายติ.

例如：jānāti（他知道），jāneyya（他应知道），jāniyā（他应知道），jaññā（他应知道），nāyati（他知道）。

๔๗๑, ๔๘๓. ทิสสฺส ปสฺส ทิสฺส ทกฺขา วา.

471, 483. 语根dis或（替换为）passa、dissa、dakkha。

ทิสอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส ปสฺส ทิสฺส ทกฺขอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ วา.

语根dis或替换为passa、dissa、dakkha。

ปสฺสติ, ทิสฺสติ, ทกฺขติ, อทกฺข.

例如：passati（他看见），dissati（被看见），dakkhati（他将看见），adakkha（他看见了）。

วาติ กิมตฺถํ? อทฺทส.

为何说“或”？（因为也有不变的情形，）例如：addasa（他看见了）。

๔๗๒, ๕๓๑. พฺยญฺชนนฺตสฺส โจ ฉปจฺจเยสุ จ.

472, 531. 以辅音结尾（之语根的末尾辅音），于cha等后缀前，亦变为c。

พฺยญฺชนนฺตสฺส ธาตุสฺส โจ โหติ ฉปจฺจเยสุ ปเรสุ.

以辅音结尾的语根（之末尾辅音），当cha等后缀在后时，变为c。

ชิคุจฺฉติ, ติกิจฺฉติ, ชิฆจฺฉติ.

例如：jigucchati（他厌恶），tikicchati（他治疗），jighacchati（他饥饿）。

๔๗๓, ๕๒๙. โก เข จ.

473, 529. （末尾辅音）于kha（后缀）前，亦（变为）k。

พฺยญฺชนนฺตสฺส ธาตุสฺส โก โหติ ขปจฺจเย ปเร.

以辅音结尾的语根（之末尾辅音），当kha后缀在后时，变为k。

ติติกฺขติ[Pg.238], พุภุกฺขติ.

例如：titikkhati（他忍耐），bubhukkhati（他想吃）。

๔๗๔, ๕๓๕. หรสฺส คีเส.

474, 535. har（语根）于sa（后缀）前，（替换为）gī。

หรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺเสว คีอาเทโส โหติ สปจฺจเย ปเร.

当sa后缀在后时，语根har整个替换为gī。

ชิคีสติ.

例如：jigīsati（他想要夺取）。

๔๗๕, ๕๖๕. พฺรูภูนมาหภูวา ปโรกฺขายํ.

475, 565. （语根）brū和bhū，在远过去时中，（分别）变为āha和bhūva。

พฺรูภูอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ อาหภูวอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ ปโรกฺขายํ วิภตฺติยํ.

对于brū和bhū这两个语根，在远过去时结尾中，依序发生āha和bhūva的替换。

อาห, อาหุ, พภูว, พภูวุ.

例如：āha（他说），āhu（他们说），babhūva（他曾是），babhūvu（他们曾是）。

ปโรกฺขายมิติ กิมตฺถํ? อพฺรจุํ.

为何说“在远过去时中”？（因为在其他时态中并非如此，）例如：abravuṃ（他们说了）。

๔๗๖, ๔๔๒. คมิสฺสนฺโต จฺโฉ วา สพฺพาสุ.

476, 442. （语根）gam的末尾，在所有（时态结尾）中，可选择地变为cch。

คมุอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อนฺโต มกาโร จฺโฉ โหติ วา สพฺพาสุ ปจฺจยวิภตฺตีสุ.

此语根gam的末尾字母m，在所有的后缀和结尾中，可选择地变为cch。

คจฺฉมาโน, คจฺฉนฺโต. คจฺฉติ, คเมติ. คจฺฉตุ, คเมตุ. คจฺเฉยฺย. คเมยฺย. อคจฺฉา, อคมา. อคจฺฉี, อคมี. คจฺฉิสฺสติ, คมิสฺสติ. อคจฺฉิสฺสา, อคมิสฺสา.

例如：gacchamāno, gacchanto（走着）；gacchati, gameti（他去）；gacchatu, gametu（愿他去）；gaccheyya, gameyya（他应去）；agacchā, agamā（他去了）；agacchī, agamī（他去了）；gacchissati, gamissati（他将去）；agacchissā, agamissā（他本该去）。

คมิสฺเสติ [Pg.239] กิมตฺถํ? อิจฺฉติ.

为何说“gam的”？（因为此规则不适用于其他语根，）例如：icchati（他欲求）。

๔๗๗, ๔๗๙. วจสฺสชฺชตนิมฺหิ มกาโร โอ.

477, 479. 于不定过去时，语根`vac`之`a`变为`o`。

วจอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อกาโร โอตฺตมาปชฺชเต อชฺชตนิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

此语根`vac`之`a`，于不定过去时语尾中，变为`o`。

อโวจ. อโวจุํ.

`avoca`（他说了），`avocuṃ`（他们说了）。

อชฺชตนิมฺหีติ กิมตฺถํ? อวจ, อวจู.

为何说“于不定过去时”？（例如）`avaca`、`avacū`。

๔๗๘, ๔๓๘. อกาโร ทีฆํ หิ มิ เมสุ.

478, 438. 于`hi`、`mi`、`ma`语尾前，`a`变长音。

อกาโร ทีฆมาปชฺชเต หิมิมอิจฺเจเตสุ วิภตฺตีสุ.

于`hi`、`mi`、`ma`这些语尾中，`a`变为长音。

คจฺฉาหิ, คจฺฉามิ, คจฺฉาม, คจฺฉามฺเห.

`gacchāhi`（你去！），`gacchāmi`（我去），`gacchāma`（我们去），`gacchāmhe`（我们去）。

มิการคฺคหเณน หิวิภตฺติมฺหิ อกาโร กฺวจิ น ทีฆมาปชฺชเต. คจฺฉหิ.

提及`mi`，是为表明于`hi`语尾前，`a`有时不变长音。例如：`gacchahi`。

๔๗๙, ๔๕๒. ห โลปํ วา.

479, 452. 语尾`hi`可选择地脱落。

หิวิภตฺติ โลปมาปชฺชเต วา.

语尾`hi`可选择地脱落。

คจฺฉ, คจฺฉาหิ, คม, คมาหิ, คมย, คมยาหิ.

`gaccha`、`gacchāhi`（你去！）；`gama`、`gamāhi`（你去！）；`gamaya`、`gamayāhi`（你使之去！）。

หีติ กิมตฺถํ? คจฺฉติ, คมยติ.

为何说“hi”？（例如）`gacchati`（他去），`gamayati`（他使之去）。

๔๘๐, ๔๙๐. โหติสฺสเรโหเห ภวิสฺสนฺติมฺหิสฺสสฺส จ.

480, 490. 于将来时，语根`hū`变为`he`或`ho`，且其将来时标记`ssa`亦可脱落。

หูอิจฺเจตสฺส [Pg.240] ธาตุสฺส สโร เอ ห โอห เอตฺตมาปชฺช เต ภวิสฺสนฺติมฺหิ, สฺสสฺส จ โลโป โหติ วา.

此语根`hū`，于将来时中，其元音变为`e`或`o`，且其将来时标记`ssa`可选择地脱落。

เหหิติ, เหหินฺติ, โหหิติ, โหหินฺติ, เหติ, เหนฺติ, เหหิสฺสติ, เหหิสฺสนฺติ, โหหิสฺสติ, โหหิสฺสนฺติ, เหสฺสติ, เหสฺสนฺติ.

（其形式如：）`hehiti`、`hehinti`、`hohiti`、`hohinti`、`heti`、`henti`、`hehissati`、`hehissanti`、`hohissati`、`hohissanti`、`hessati`、`hessanti`。

หูติ กิมตฺถํ? ภวิสฺสติ, ภวิสฺสนฺติ.

为何说“hū”？（例如）`bhavissati`（他将是），`bhavissanti`（他们将是）。

ภวิสฺสนฺติมฺหีติ กิมตฺถํ? โหติ.

为何说“于将来时”？（例如）`hoti`（他是）。

๔๘๑, ๕๒๔. กรสฺส สปจฺจยสฺส กาโห.

481, 524. 带后缀之语根`kar`，变为`kāh`。

กรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สปจฺจยสฺส กาหาเทโส โหติ วา ภวิสฺสนฺติมฺหิ วิภตฺติมฺหิ, สสฺส จ นิจฺจํ โลโป โหติ.

此带后缀之语根`kar`，于将来时语尾中，可选择地替换为`kāh`，且`s`（将来时标记`ssa`之`s`）恒常脱落。

กาหติ, กาหิติ, กาหสิ, กาหิสิ, กาหามิ, กาหาม.

`kāhati`、`kāhiti`（他将做），`kāhasi`、`kāhisi`（你将做），`kāhāmi`（我将做），`kāhāma`（我们将做）。

วาติ กิมตฺถํ? กริสฺสติ, กริสฺสนฺติ.

为何说“可选择地”？（例如）`karissati`（他将做），`karissanti`（他们将做）。

สปจฺจยคฺคหเณน อญฺเญหิปิ ภวิสฺสนฺติยา วิภตฺติยา ขามิ ขาม ฉามิ ฉามอิจฺจาทโย อาเทสา โหนฺติ. วกฺขามิ, วกฺขาม, วจฺฉามิ, วจฺฉาม.

通过提及“带词缀的”，（可知）对于其他将来时语尾，亦可发生`khāmi`、`khāma`、`chāmi`、`chāma`等替换。例如：`vakkhāmi`（我将说）、`vakkhāma`（我们将说）；`vacchāmi`（我将说）、`vacchāma`（我们将说）。

อิติ อาขฺยาตกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

如是，动词篇第三章终。

จตุตฺถกณฺฑ

第四章

๔๘๒, ๕๐๘. ทาทนฺตสฺสํ [Pg.241] มิ เมสุ.

482, 508. 于`mi`、`ma`语尾前，`dā`语根之尾音`ā`变为`a`。

ทาอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อนฺตสฺส อํ โหติ มิมอิจฺเจเตสุ.

此`dā`语根之尾音，于`mi`、`ma`语尾前，变为`a`。

ทมฺมิ, ทมฺม.

`dammi`（我给），`damma`（我们给）。

๔๘๓, ๕๒๗. อสํโยคนฺตสฺส วุทฺธิ การิเต.

483, 527. 于使役态，非复合辅音结尾之（语根元音）发生音增。

อสํโยคนฺตสฺส ธาตุสฺส การิเต วุทฺธิ โหติ.

于使役态，非复合辅音结尾之语根（元音）发生音增。

กาเรติ, กาเรนฺติ, การยติ, การยนฺติ, การาเปติ, การาเปนฺติ, การาปยติ, การาปยนฺติ.

`kāreti`、`kārenti`、`kārayati`、`kārayanti`、`kārāpeti`、`kārāpenti`、`kārāpayati`、`kārāpayanti`（使做，令做）。

อสํโยคนฺตสฺเสติ กิมตฺถํ? จินฺตยติ, มนฺตยติ.

为何说“非复合辅音结尾的”？例如：cintayati（他思考），mantayati（他商议）。

๔๘๔, ๕๔๒. ฆฏาทีนํ วา.

484, 542. ghaṭ等（词根的音增）是任选的。

ฆฏาทีนํ ธาตูนํ อสํโยคนฺตานํ วุทฺธิ โหติ วา การิเต.

对于ghaṭ等非复合辅音结尾的词根，在使役态中，音增是任选的。

ฆาเฏติ, ฆเฏติ, ฆาฏยติ, ฆฏยติ, ฆาฏาเปติ, ฆฏาเปติ, ฆาฏาปยติ, ฆฏาปยติ, คาเมติ, คเมติ, คามยติ, คมยติ, คามาเปติ, คมาเปติ. คามาปยติ, คมาปยติ.

ghāṭeti、ghaṭeti（使努力）；ghāṭayati、ghaṭayati（使努力）；ghāṭāpeti、ghaṭāpeti（使努力）；ghāṭāpayati、ghaṭāpayati（使努力）。gāmeti、gameti（使去）；gāmayati、gamayati（使去）；gāmāpeti、gamāpeti（使去）；gāmāpayati、gamāpayati（使去）。

ฆฏาทีนมิติ กิมตฺถํ? กาเรติ.

为何说“ghaṭ等”？例如：kāreti（使做）。

๔๘๕, ๔๓๔. อญฺเญสุ [Pg.242] จ.

485, 434. 在其他词缀前亦然。

อญฺเญสุ จ ปจฺจเยสุ สพฺเพสํ ธาตูนํ อสํโยคนฺตานํ วุทฺธิ โหติ.

在其他词缀前，所有非复合辅音结尾的词根发生音增。

ชยติ, โหติ, ภวติ.

jayati（他征服），hoti（他是），bhavati（他变成）。

จคฺคหเณน ณุปจฺจยสฺสาปิ วุทฺธิ โหติ. อภิสุโณติ.

由取“ca”（亦然）一词，（可知）在ṇu词缀前（词根元音）也发生音增。例如：abhisuṇoti（他听闻）。

๔๘๖, ๕๔๓. คุห ทุสานํ ทีฆํ.

486, 543. guh和dus（词根的元音）长音化。

คุห ทุสอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ สโร ทีฆมาปชฺชเต การิเต.

在使役态中，guh和dus这两个词根的元音发生长音化。

คูหยติ, ทูสยติ.

gūhayati（他使隐藏），dūsayati（他败坏）。

๔๘๗, ๔๗๘. วจ วส วหาทีนมุกาโร วสฺส เย.

487, 478. 在ya词缀前，vac、vas、vah等（词根）的v作u。

วจ วส วหอิจฺเจวมาทีนํ ธาตูนํ วการสฺส อุกาโร โหติ ยปจฺจเย ปเร.

当ya词缀在后时，vac、vas、vah等词根的辅音v作u。

อุจฺจเต, วุจฺจติ, คุสฺสติ, วุยฺหติ.

uccate、vuccati（被称为），vussati（被居住），vuyhati（被运载）。

๔๘๘, ๔๘๑. ห วิปริยโย โล วา.

488, 481. h与y换位，y任选地省略。

หการสฺส วิปริยโย โหติ ยปจฺจเย ปเร, ยปจฺจยสฺส จ โล โหติ วา.

当ya词缀在后时，辅音h发生换位，且ya词缀任选地被省略。

วุลฺหติ, วุยฺหติ.

vuḷhati、vuyhati（被运载）。

๔๘๙, ๕๑๙. คหสฺส [Pg.243] เฆ ปฺเป.

489, 519. 在ppa词缀前，gah（词根）作ghe。

คหอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺส เฆกาโร โหติ ปฺปปจฺจเย ปเร.

当ppa词缀在后时，整个gah词根作ghe。

เฆปฺปติ.

gheppati（被拿取）。

๔๙๐, ๕๑๘. หโล โป ณฺหามฺหิ.

490, 518. 在ṇhā前，h音被省略。

คหอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส หการสฺส โลโป โหติ ณฺหามฺหิ ปจฺจเย ปเร.

当后缀ṇhā在后时，gah此词根的h音被省略。

คณฺหาติ.

gaṇhāti（他拿取）。

๔๙๑, ๕๒๓. กรสฺส กาสตฺตมชฺชตนิมฺหิ.

491, 523. 在不定过去时中，kar变为kāsa。

กรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺส กาสตฺตํ โหติ วา อชฺชตนิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

在不定过去时中，整个词根kar任选地变为kāsa。

อกาสิ, อกาสุํ. อกริ, อกรุํ.

akāsi（他做了），akāsuṃ（他们做了）。akari（他做了），akaruṃ（他们做了）。

กาสตฺตมิติภาวนิทฺเทเสน อญฺญตฺถาปิ สาคโม โหติ. อโหสิ, อทาสิ.

根据“变为kāsa”的解释，在其他地方也有s的增音。例如：ahosi（他曾是），adāsi（他曾给）。

๔๙๒, ๔๙๙. อสสฺมา มิมานํ มฺหิมฺหา’ นฺตโลโป จ.

492, 499. 在词根as后，mi和ma任选地变为mhi和mhā，且词根末音被省略。

อสอิจฺเจตาย ธาตุยา มิมอิจฺเจเตสํ วิภตฺตีนํ มฺหิมฺหาเทสา โหนฺติ วา, ธาตฺวนฺตสฺส โลโป จ.

在词根as后，mi和ma这两个语尾任选地被替换为mhi和mhā，且词根的末音被省略。

อมฺหิ[Pg.244], อมฺห, อสฺมิ, อสฺม.

Amhi、asmi（我是）；amha、asma（我们是）。

๔๙๓, ๔๙๘. ถสฺส ตฺถตฺตํ.

493, 498. tha变为ttha。

อสอิจฺเจตาย ธาตุยา ถสฺส วิภตฺติสฺส ตฺถตฺตํ โหติ, ธาตฺวนฺตสฺส โลโป จ.

于as此语根后，语尾tha变为ttha，且语根末音被省略。

อตฺถ.

Attha（你们是）。

๔๙๔, ๔๙๕. ติสฺส ตฺถิตฺตํ.

494, 495. ti变为tthi。

อสอิจฺเจตาย ธาตุยา ติสฺส วิภตฺติสฺส ตฺถิตฺตํ โหติ, ธาตฺวนฺตสฺส โลโป จ.

于as此语根后，语尾ti变为tthi，且语根末音被省略。

อตฺถิ.

Atthi（有）。

๔๙๕, ๕๐๐. ตุสฺส ตฺถุตฺตํ.

495, 500. tu变为tthu。

อสอิจฺเจตาย ธาตุยา ตุสฺส วิภตฺติสฺส ตฺถุตฺตํ โหติ, ธาตฺวนฺตสฺส โลโป จ.

于as此语根后，语尾tu变为tthu，且语根末音被省略。

อตฺถุ.

Atthu（愿有）。

๔๙๖, ๔๙๗. สิมฺหิ จ.

496, 497. 于si后亦然。

อสสฺเสว ธาตุสฺส สิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ อนฺตสฺส โลโป จ โหติ.

于as此语根，当后接语尾si时，其末音亦被省略。

โก นุ ตฺวมสิ มาริส.

“朋友，你是谁？”

๔๙๗, ๔๗๗. ลภสฺมา [Pg.245] อี อึนํ ตฺถ ตฺถํ.

497, 477. 于labh后，ī、iṃ变为ttha、tthaṃ。

ลภอิจฺเจตาย ธาตุยา อี อึนํ วิภตฺตีนํ ตฺถ ตฺถํอาเทสา โหนฺติ, ธาตฺวนฺตสฺส โลโป จ.

于labh（得）此语根后，语尾ī、iṃ被替换为ttha、tthaṃ，且语根末音被省略。

อลตฺถ, อลตฺถํ.

Alattha（他得到），alatthaṃ（我得到）。

๔๙๘, ๔๘๐. กุสสฺมา ที จฺฉิ.

498, 480. 于kus后，ī变为cchi。

กุสอิจฺเจตาย ธาตุยา อีวิภตฺติสฺส จฺฉิโหติ, ธาตฺวนฺตสฺส โลโป จ.

于kus（叱骂）此语根后，语尾ī变为cchi，且语根末音被省略。

อกฺโกจฺฉิ.

Akkocchi（他辱骂了）。

๔๙๙, ๕๐๗. ทาธาตุสฺส ทชฺชํ.

499, 507. dā语根变为dajja。

ทาอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺส ทชฺชาเทโส โหติ วา.

语根dā（给）或可整体替换为dajja。

ทชฺชามิ, ทชฺเชยฺย, ททามิ, ทเทยฺย.

Dajjāmi, dajjeyya, dadāmi, dadeyya.

๕๐๐, ๔๘๖. วทสฺส วชฺชํ.

500, 486. vad变为vajja。

วทอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺส วชฺชาเทโส โหติ วา.

语根vad（说）或可整体替换为vajja。

วชฺชามิ, วชฺเชยฺย, วทามิ, วเทยฺย.

Vajjāmi, vajjeyya, vadāmi, vadeyya.

๕๐๑, ๔๔๓. คมิสฺส [Pg.246] ฆมฺมํ.

501, 443. gam变为ghamma。

คมุอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺส ฆมฺมาเทโส โหติ วา.

语根gam（去）或可整体替换为ghamma。

ฆมฺมตุ. ฆมฺมาหิ, ฆมฺมามิ.

Ghammatu. Ghammāhi, ghammāmi.

วาติ กิมตฺถํ? คจฺฉตุ, คจฺฉาหิ, คจฺฉามิ.

“或”字何义？[意谓亦可作：]Gacchatu, gacchāhi, gacchāmi.

๕๐๒, ๔๙๓. ยมฺหิ ทา ธา มา ฐา หา ปา มหมถาทีนมี.

502, 493. 于ya后，dā、dhā、mā、ṭhā、hā、pā、maha、matha等语根的末音变为ī。

ยมฺหิ ปจฺจเย ปเร ทา ธา มา ฐา หา ปา มห มถ อิจฺเจวมาทีนํ ธาตูนํ อนฺโต อีการมาปชฺชเต.

当`ya`后缀在后时，`dā`（给）、`dhā`（置）、`mā`（量）、`ṭhā`（站）、`hā`（舍）、`pā`（饮）、`maha`（敬）、`matha`（搅）等语根的尾音变为`ī`。

ทียติ, ธียติ, มียติ, ฐียติ, หียติ, ปียติ, มหียติ, มถียติ.

被给予，被放置，被测量，被站立，被舍弃，被饮用，被崇敬，被搅动。

๕๐๓, ๔๘๕. ยชสฺสาทิสฺสิ.

503, 485. `yaj`之首音作`i`。

ยชอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อาทิสฺส อิการาเทโส โหติ ยปจฺจเย ปเร.

语根`yaj`（祭祀），当`ya`后缀在后时，其首音被替换为`i`。

อิชฺชเต มยา พุทฺโธ.

佛陀为我所祭祀。

๕๐๔, ๔๗๐. สพฺพโต อุํ อึสุ.

504, 470. 于一切（语根）后，`uṃ`作`iṃsu`。

สพฺเพหิ ธาตูหิ อุํวิภตฺติสฺส อึสุอาเทโส โหติ.

于一切语根后，语尾`uṃ`被替换为`iṃsu`。

อุปสงฺกมึสุ[Pg.247], นิสีทึสุ.

彼等走近，彼等坐下。

๕๐๕, ๔๘๒. ชร มรานํ ชีร ชิยฺย มิยฺยา วา.

505, 482. `jar`、`mar`或作`jīra`、`jiyya`、`miyya`。

ชร มร อิจฺเจเตสํ ธาตูนํ ชีร ชิยฺย มิยฺยาเทสา โหนฺติ วา.

语根`jar`（衰老）、`mar`（死），或被替换为`jīra`、`jiyya`、`miyya`。

ชีรติ, ชีรนฺติ, ชิยฺยติ, ชิยฺยนฺติ, มิยฺยติ, มิยฺยนฺติ, มรติ, มรนฺติ.

彼衰老，彼等衰老；彼衰败，彼等衰败；彼死去，彼等死去；彼死，彼等死。

๕๐๖, ๔๙๖. สพฺพตฺถา’ สสฺสาทิโลโป จ.

506, 496. 于一切处，`as`之首音亦被省略。

สพฺพตฺถ วิภตฺติปจฺจเยสุ อสอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อาทิสฺส โลโป โหติ วา.

于一切语尾及后缀，语根`as`（在）之首音或被省略。

สิยา, สนฺติ, สนฺเต, สมาโน.

应是，彼等是，于存在时，存在着。

วาติ กิมตฺถํ? อสิ.

“或”字何义？[是为例外：]汝是。

๕๐๗, ๕๐๑. อสพฺพธาตุเก ภู.

507, 501. 在非sabbadhātuka[词缀]前，`as`[词根]作`bhū`。

อสสฺเสว ธาตุสฺส ภูโหติ วา อสพฺพธาตุเก.

在非sabbadhātuka[词缀]前，语根`as`或作`bhū`。

ภวิสฺสติ. ภวิสฺสนฺติ.

彼将是。彼等将是。

วาติ กิมตฺถํ? อาสุํ.

“或”字何义？[是为例外：]彼等曾是。

๕๐๘, ๕๑๕. เอยฺยสฺส [Pg.248] ญาโต อิยา ญา.

508, 515. 在`ñā`[词根]后，`eyya`[词缀]作`iyā`与`ñā`。

เอยฺยสฺส วิภตฺติสฺส ญาอิจฺเจตาย ธาตุยา ปรสฺส อิยา ญาอาเทสา โหนฺติ วา.

在语根`ñā`（知）后，语尾`eyya`或替换为`iyā`和`ñā`。

ชานิยา, ชญฺญา.

Jāniyā（他应知），jaññā（他应知）。

วาติ กิมตฺถํ? ชาเนยฺย.

“或”字何义？[是为例外：]jāneyya（他应知）。

๕๐๙, ๕๑๖. นาสฺส โลโป ยการตฺตํ.

509, 516. 后缀`nā`被省略，或变为`y`。

ญาอิจฺเจตาย ธาตุยา ปรสฺส นาปจฺจยสฺส โลโป โหติ วา, ยการตฺตญฺจ.

于语根`ñā`之后，后缀`nā`或被省略，或变为`y`。

ชญฺญา, นายติ.

Jaññā（他应知），nāyati（他知道）。

วาติ กิมตฺถํ? ชานาติ.

“或”字何义？[是为例外：]jānāti（他知道）。

๕๑๐, ๔๘๗. โลปญฺเจตฺตมกาโร.

510, 487. `a`后缀被省略，且（根母音）变为`e`。

อการปจฺจโย โลปมาปชฺชเต, เอตฺตญฺจ โหติ วา.

后缀`a`被省略，且（语根的）母音或变为`e`。

วชฺเชมิ, วเทมิ, วชฺชามิ, วทามิ.

Vajjemi（我说）、vademi（我说）、vajjāmi（我说）、vadāmi（我说）。

๕๑๑, ๕๒๑. อุตฺตโมกาโร.

511, 521. o转为u。

โอการปจฺจโย อุตฺตมาปชฺชเต วา.

o音或转为u。

กุรุเต, กโรติ.

Kurute（他做），karoti（他做）。

โอกาโรติ [Pg.249] กิมตฺถํ? โหติ.

说o是为何义？[例如：]hoti（他是）。

๕๑๒, ๕๒๒. กรสฺสากาโร จ.

512, 522. 语基kar之a亦然。

กรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อกาโร อุตฺตมาปชฺชเต วา.

语基kar之元音a，或转为u。

กุรุเต, ตโรติ, ตุพฺพนฺติ, กยิรติ.

Kurute（他做），taroti（他渡过），tubbanti（他们伤害），kayirati（被做）。

กรสฺเสติ กิมตฺถํ? สรติ, มรติ.

说kar是为何义？[例如：]sarati（他记得），marati（他死去）。

๕๑๓, ๔๓๕. โอ อว สเร.

513, 435. 于元音前，o转为ava。

โอการสฺส ธาตฺวนฺตสฺส สเร ปเร อวาเทโส โหติ.

语基末之o，于后接元音时，替换为ava。

จวติ. ภวติ.

Cavati（他去世），bhavati（他存在）。

โอติ กิมตฺถํ? ชยติ.

说o是为何义？[例如：]jayati（他征服）。

๕๑๔, ๔๙๑. เอ อย.

514, 491. e转为aya。

เอการสฺส ธาตฺวนฺตสฺส สเร ปเร อยาเทโส โหติ.

语基末之e，于后接元音时，替换为aya。

นยติ, ชยติ.

Nayati（他引导），jayati（他征服）。

๕๑๕, ๕๔๑. เต [Pg.250] อาวายา การิเต.

515, 541. 于使役[后缀]前，彼二[元音]转为āva及āya。

เต โอ เออิจฺเจเต อาว อายาเทเส ปาปุณนฺติ การิเต.

元音o与e，于使役后缀前，分别被替换为āva和āya。

ลาเวติ, นาเยติ.

Lāveti（使收割），nāyeti（使引导）。

โยควิภาเคน อญฺญสฺมิมฺปิ เอการสฺส อายาเทโส โหติ. คายติ, คายนฺติ.

依规则拆分，于其他情况，元音e亦可替换为āya。例如：gāyati（他唱），gāyanti（他们唱）。

๕๑๖, ๔๖๖. อิการาคโม อสพฺพธาตุกมฺหิ.

516, 466. 于非sabbadhātuka[后缀]前，增入元音i。

สพฺพสฺมึ อสพฺพธาตุกมฺหิ อิการาคโม โหติ.

于所有非sabbadhātuka[后缀]前，增入元音i。

คมิสฺสติ, กริสฺสติ, ลภิสฺสติ, ปจิสฺสติ.

Gamissati（他将去），karissati（他将做），labhissati（他将获得），pacissati（他将煮）。

อสพฺพธาตุกมฺหีติ กิมตฺถํ? คจฺฉติ, กโรติ, ลภติ, ปจติ.

说“asabbadhātukamhi”是为何义？[例如：]gacchati（他去），karoti（他做），labhati（他获得），pacati（他煮）。

๕๑๗, ๔๘๘. กฺวจิ ธาตุวิภตฺติปจฺจยานํ ทีฆ วิปรีตาเทสโลปาคมา จ.

517, 488. 有时，于语基、词尾及后缀，亦有长音化、转置、替换、脱落及增音。

อิธ อาขฺยาเต อนิทฺทิฏฺเฐสุ สาธเนสุ กฺวจิ ธาตุวิภตฺติปจฺจยานํ ทีฆวิปรีตาเทสโลปาคมอิจฺเจตานิ การิยานิ ชินวจนานุรูปานิ กาตพฺพานิ.

于此动词章中，对于未指明的构词，有时应依循佛语，对语基、词尾及后缀施行长音化、转置、替换、脱落及增音等作业。

ชายติ[Pg.251], กเรยฺย, ชานิยา, สิยา, กเร, คจฺเฉ, ชญฺญา, วกฺเขถ, ทกฺเขถ, ทิจฺฉติ, อคจฺฉิ, อคจฺฉุํ, อโหสิ, อเหสุํ อิจฺเจวมาทีนิ อญฺญานิปิ สาธนานิ โยเชตพฺพานิ.

Jāyati（他出生），kareyya（他应作），jāniyā（他应知），siyā（他应是），kare（他应作），gacche（他应去），jaññā（他应知），vakkhetha（你们当说），dakkhetha（你们当见），dicchati（他欲给），agacchi（他曾去），agacchuṃ（他们曾去），ahosi（他曾是），ahesuṃ（他们曾是）等，其他诸如此类的构词亦应随宜应用。

๕๑๘, ๔๔๖. อตฺตโนปทานิ ปรสฺสปทตฺตํ.

518, 446. 为己语态转为他语态。

อตฺตโนปทานิ กฺวจิ ปรสฺสปทตฺตมาปชฺชนฺเต.

有时，为己语态转为他语态。

วุจฺจติ, ลพฺภติ, ปจฺจติ.

Vuccati（被说），labbhati（被得），paccati（被煮）。

กฺวจีติ กิมตฺถํ? กรียเต, ลพฺภเต, ปจฺจเต.

为何说“有时”？[例如：]karīyate（被作），labbhate（被得），paccate（被煮）。

๕๑๙, ๔๕๗. อการาคโม หิยฺยตฺตนีอชฺชตนีกาลาติปตฺตีสุ.

519, 457. 于昨日时、今日时及远过去时，有a增音。

กฺวจิ อการาคโม โหติ หิยฺยตฺตนี อชฺชตนีกาลาติปตฺติอิจฺเจตาสุ วิภตฺตีสุ.

有时，于昨日时、今日时及远过去时这些词尾中，有a增音。

อคมา, อคมี, อคมิสฺสา.

曾去(agamā)，曾去(agamī)，本应去。

กฺวจีติ กิมตฺถํ? คมา, คมี, คมิสฺสา.

为何说“有时”？Gamā, gamī, gamissā。

๕๒๐, ๕๐๒. พฺรูโต อี ติมฺหิ.

520, 502. 于brū后，于ti时，有ī。

พฺรูอิจฺเจตาย ธาตุยา อีการาคโม โหติ ติมฺหิ วิภตฺติมฺหิ.

于语基brū后，当词尾为ti时，有ī增音。

พฺรวีติ.

说。

๕๒๑, ๔๒๕. ธาตุสฺสนฺโต [Pg.252] โลโป’เนกสรสฺส.

521, 425. 多音节语基的末音脱落。

ธาตุสฺส อนฺโต กฺวจิ โลโป โหติ อเนกสรสฺส.

有时，多音节语基的末音脱落。

คจฺฉติ, สรติ, มรติ.

去，忆念，死去。

อเนกสรสฺเสติ กิมตฺถํ? ปาติ, ยาติ, วาติ.

为何说“多音节的”？饮，行，吹。

กฺวจีติ กิมตฺถํ? มหียติ, มถียติ.

为何说“有时”？被尊敬，被扰乱。

๕๒๒, ๔๗๖. อิสุยมูนมนฺโต จฺโฉ วา.

522, 476. isu及yamu的末尾，或变为ccha。

อิสุ ยมุ อิจฺเจเตสํ ธาตูนํ อนฺโต จฺโฉ โหติ วา. อิจฺฉติ, นิยจฺฉติ.

这些语基isu和yamu的末尾，或变为ccha。欲求，抑制。

วาติ กิมตฺถํ? เอสติ, นิยมติ.

为何说“或”？欲求，抑制。

๕๒๓, ๕๒๖. การิตานํ โณ โลปํ.

523, 526. 使役[后缀]的ṇ脱落。

การิตอิจฺเจเตสํ ปจฺจยานํ โณ โลปมาปชฺชเต.

这些使役后缀的ṇ发生脱落。

กาเรติ, การยติ, การาเปติ, การาปยติ.

使作(kāreti)，使作(kārayati)，使作(kārāpeti)，使作(kārāpayati)。

สาสนตฺถํ สมุทฺทิฏฺฐํ, มยาขฺยาตํ สมาสโต;

สกํ พุทฺธิวิเสเสน, จินฺตยนฺตุ วิจกฺขณา.

我为教法故，已简要解说；愿诸睿智者，以己胜慧思量之。

อิติ อาขฺยาตกปฺเป จตุตฺโถ กณฺโฑ.

如是，动词篇第四章终。

อาขฺยาตกปฺโป นิฏฺฐิโต.

动词篇终。

๗. กิพฺพิธานกปฺป

7. 派生词章

ปฐมกณฺฑ

第一篇

(ก)

（甲）

พุทฺธํ [Pg.253] ญาณสมุทฺทํ, สพฺพญฺญุํ โลกเหตุ’ขีณมตึ;

วนฺทิตฺวา ปุพฺพมหํ, วกฺขามิ สสาธนํ หิ กิตกปฺปํ.

我先顶礼佛陀——智慧的海洋、一切知者、为世间利益而智慧无穷尽者，然后我将解说附有构词法的《派生词章》。

(ข)

（乙）

สาธนมูลํ หิ ปโยคํ,อาหุ ปโยคมูลมตฺถญฺจ;

อตฺเถสุ วิสารทมตโย,สาสนสฺสุธรา ชินสฺส มตา.

诚然，人们说应用的根本是构词法，而意义的根本是应用。于诸义理娴熟的智者，被认为是胜者教法的传承者。

(ค)

（丙）

อนฺโธ เทสกวิกโล,ฆตมธุเตลานิ ภาชเนน วินา;

นฏฺโฐ นฏฺฐานิ ยถา,ปโยควิกโล ตถา อตฺโถ.

犹如盲人迷失方向，犹如酥油、蜜、油没有容器，犹如迷路者找不到失物，同样地，意义也因缺乏应用而失坏。

(ฆ)

（丁）

ตสฺมา สํรกฺขณตฺถํ, มุนิวจนตฺถสฺส ทุลฺลภสฺสาหํ;

วกฺขามิ สิสฺสกหิตํ, กิตกปฺปํ สาธเนน ยุตํ.

是故，为守护难得的牟尼之语的意义，我将为学生的利益，解说此部配有构词规则的《派生词章》。

๕๒๔, ๕๖๑. ธาตุยา กมฺมาทิมฺหิ โณ.

524, 561. 于语根后，于业格等义，加后缀`ṇa`。

ธาตุยา กมฺมาทิมฺหิ ณปจฺจโย โหติ.

于语根后，在业格等义上，有`ṇa`后缀。

กมฺมํ กโรตีติ กมฺมกาโร, เอวํ กุมฺภกาโร, มาลากาโร, กฏฺฐกาโร, รถกาโร, รชตกาโร[Pg.254], สุวณฺณกาโร, ปตฺตคฺคาโห, ตนฺตวาโย, ธญฺญมาโย, ธมฺมกาโม, ธมฺมจาโร.

造作其业者，是为作业者。同样，有陶工、花匠、木匠、车匠、银匠、金匠、持钵者、织布工、量米者、爱法者、行法者。

๕๒๕, ๕๖๕. สญฺญายม นุ.

525, 565. 于名称义，（加后缀`a`），并增益`nu`。

สญฺญายมภิเธยฺยายํ ธาตุยา กมฺมาทิมฺหิ อการปจฺจโย โหติ, นามมฺหิ จ นุการาคโม โหติ.

当表示名称之义时，于语根后，当其为业格等时，加`a`后缀，且于名词有`nu`之增益。

อรึ ทเมตีติ อรินฺทโม, ราชา. เวสฺสํ ตรตีติ เวสฺสนฺตโร, ราชา. ตณฺหํ กโรตีติ ตณฺหงฺกโร, ภควา. เมธํ กโรตีติ เมธงฺกโร, ภควา. สรณํ กโรตีติ สรณงฺกโร, ภควา. ทีปํ กโรตีติ ทีปงฺกโร, ภควา.

降伏敌人者，是为阿邻达摩(Arindama)，国王。超越商人者，是为韦桑达拉(Vessantara)，国王。造作渴爱者，是为坦杭迦罗(Taṇhaṅkaro)，世尊。造作智慧者，是为梅杭迦罗(Medhaṅkaro)，世尊。造作归依者，是为萨兰杭迦罗(Saraṇaṅkaro)，世尊。造作明灯者，是为提盘迦罗(Dīpaṅkaro)，世尊。

๕๒๖, ๕๖๗. ปุเร ททา จ อึ.

526, 567. 于`pura`之后，于`dā`语根，（`pura`的`a`）亦转为`i`。

ปุรสทฺเท อาทิมฺหิ ททอิจฺเจตาย ธาตุยา อการปจฺจโย โหติ, ปุรสทฺทสฺส อการสฺส จ อึ โหติ.

当`pura`一词在前时，于`dā`此语根后，加`a`后缀，且`pura`的`a`转为`i`。

ปุเร ทานํ อทาสีติ ปุรินฺทโท เทวราชา.

因往昔曾行布施，是为普林达达(Purindado)，天王。

๕๒๗, ๕๖๘. สพฺพโต ณฺวุ ตฺวาวี วา.

527, 568. 于一切（语根），或（加）`ṇvu`、`tu`、`āvī`。

สพฺพโต ธาตุโต กมฺมาทิมฺหิ วา อกมฺมาทิมฺหิ วา อการ ณฺวุ ตุ อาวีอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

于一切语根，无论有业格等或无业格等，皆可加`a`、`ṇvu`、`tu`、`āvī`这些后缀。

ตํ [Pg.255] กโรตีติ ตกฺกโร, หิตํ กโรตีติ หิตกโร, วิเนติ เอตฺถ, เอเตนาติ วา วินโย นิสฺสาย นํ วสตีติ นิสฺสโย.

造作彼者，是为彼作者；造作利益者，是为利益者。于此调伏，或由此调伏，是为调伏；依靠而住，是为依止。

ณฺวุมฺหิ – รถํ กโรตีติ รถการโก, อนฺนํ, ททาตีติ อนฺนทายโก, วิเนติ สตฺเตติ วินายโก, กโรตีติ การโก, ททาตีติ ทายโก, เนตีติ นายโก.

于`ṇvu`后缀：造车者，是为造车者；施食者，是为施食者；调伏有情者，是为调伏者；作者，是为作者；施者，是为施者；引导者，是为引导者。

ตุมฺหิ – ตํ กโรตีติ ตกฺกตฺตา, ตสฺส กตฺตาติ วา ตกฺกตฺตา. โภชนํ ททาตีติ โภชนทาตา, โภชนสฺส ทาตาติ วา โภชนทาตา. กโรตีติ กตฺตา. สรตีติ สริตา.

于`tu`后缀：造作彼者，是为彼作者；或，彼之作者，是为彼作者。布施食物者，是为施食者；或，食物之施者，是为施食者。作者，是为作者。忆念者，是为忆念者。

อาวีมฺหิ – ภยํ ปสฺสตีติ ภยทสฺสาวี อิจฺเจวมาทิ.

于`āvī`后缀：见怖畏者，是为见怖畏者，等等。

๕๒๘, ๕๗๗. วิส รุช ปทาทิโต ณ.

528, 577. 于`vis`、`ruj`、`pad`等（语根）后，（加）`ṇa`。

วิส รุช ปทอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ณ ปจฺจโย โหติ.

于`vis`、`ruj`、`pad`等诸语根后，加`ṇa`后缀。

ปวิสตีติ ปเวโส, รุชตีติ โรโค, อุปฺปชฺชตีติ อุปฺปาโท, ผุสตีติ ผสฺโส, อุจตีติ โอโก, ภวตีติ ภาโว, อยตีติ อาโย, สมฺมา พุชฺฌตีติ สมฺโพโธ, วิหรตีติ วิหาโร.

进入，是为入；致病，是为病；生起，是为生；触，是为触；乐住，是为住所；存在，是为有；来，是为入；正觉，是为正觉；住，是为住处。

๕๒๙, ๕๘๐. ภาเว [Pg.256] จ.

529, 580. 亦于状态义。

ภาวตฺถาภิเธยฺเย สพฺพธาตูหิ ณปจฺจโย โหติ.

当表示状态之义时，于一切语根后，皆可加`ṇa`后缀。

ปจฺจเต, ปจนํ วา ปาโต, จชเต, จชนํ วา จาโค, เอวํ ยาโค, โยโค, ภาโค, ปริทาโห.

被烹煮，或烹煮，是为烹煮；被舍弃，或舍弃，是为舍。同样地，有祭祀、结合、部分、遍烧。

๕๓๐, ๕๘๔. กฺวิ จ.

530, 584. 亦加kvi。

สพฺพธาตูหิ กฺวิปจฺจโย โหติ.

于一切语根后，加kvi后缀。

สมฺภวตีติ สมฺภู, วิเสเสน ภวตีติ วิภู, ภุเชน คจฺฉตีติ ภุชโค, สํ อตฺตานํ ขนติ, สํ สฏฺฐุ ขนตีติ วา สงฺโข.

生起，是为自生者；殊胜地存在，是为尊主；以曲而行，是为蛇；自己挖掘，或为造者所掘，是为螺。

๕๓๑, ๕๘๙. ธราทีหิ รมฺโม.

531, 589. 于`dhara`等语根后，加`ramma`。

ธรอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ รมฺมปจฺจโย โหติ.

于`dhara`等诸语根后，加`ramma`后缀。

ธรติ เตนาติ ธมฺโม, กรียเต ตนฺติ กมฺมํ.

能持，是为法；被造作，是为业。

๕๓๒, ๕๙๐. ตสฺสีลาทีสุ ณีตฺวาวี จ.

532, 590. 于“彼之习性”等义，亦加`ṇī`、`tu`、`āvī`。

สพฺเพหิ ธาตูหิ ตสฺสีลาทีสฺวตฺเถสุ ณี ตุ อาวี อิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

于一切语根后，当表“彼之习性”等义时，加`ṇī`、`tu`、`āvī`这些后缀。

ปิยํ ปสํสิตุํ สีลํ ยสฺส รญฺโญ, โส โหติ ราชา ปิยปสํสี, พฺรหฺมํ จริตุํ สีลํ ยสฺส ปุคฺคลสฺส โส [Pg.257] โหติ ปุคฺคโล พฺรหฺมจารี, ปสยฺห ปวตฺติตุํ สีลํ ยสฺส รญฺโญ, โส โหติ ราชา ปสยฺหปวตฺถา, ภยํ ปสฺสิตุํ สีลํ ยสฺส สมณสฺส, โส โหติ สมโณ ภยทสฺสาวี อิจฺเจวมาทิ.

若国王有喜爱赞美之习性，彼王即是喜爱赞美者；若人有修习梵行之习性，彼人即是梵行者；若国王有强行施政之习性，彼王即是强行施政者；若沙门有见怖畏之习性，彼沙门即是见怖畏者，等等如此。

๕๓๓, ๕๙๑. สทฺท กุ ธ จล มณฺฑตฺถรุธาทีหิยุ.

533, 591. 于 sadd、kudh、cal、maṇḍ、atth、ruc 等词根后，加 yu。

สทฺท กุธ จล มณฺฑตฺเถหิ จ รุจาทีหิ จ ธาตูหิ ยุปจฺจโย โหติ ตสฺสีลาทีสฺวตฺเถสุ.

于 sadd、kudh、cal、maṇḍ、atth 及 ruc 等词根后，当表“彼之习性”等义时，加 yu 后缀。

โฆสนสีโล โฆสโน, ภาสนสีโล ภาสโน. เอวํ วิคฺคโห กาตพฺโพ. โกธโน, โทสโน, จลโน, กมฺปโน, ผนฺทโน, มณฺฑโน, วิภูสโน, โรจโน, โชตโน, วฑฺฒโน.

有呼喊习性者，是为呼喊者；有言说习性者，是为言说者。应如是分析。易怒者、易嗔者、动摇者、颤动者、跳动者、装饰者、修饰者、发光者、照亮者、增长者。

๕๓๔, ๕๖๒. ปาราทิคมิมฺหา รู.

534, 562. 于 pāra 等词后的 gam 词根，加 rū。

คมุอิจฺเจตมฺหา ธาตุมฺหา ปารสทฺทาทิมฺหา รูปจฺจโย โหติ ตสฺสีลาทีสฺวตฺเถสุ.

于 gam 此词根后，当其前有 pāra 等词时，于“彼之习性”等义，加 rū 后缀。

ภวสฺส ปารํ ภวปารํ, ภวปารํ คนฺตุํ สีลํ ยสฺส ปุริสสฺส, โส โหติ ปุริโส ภวปารคู.

有之彼岸，即是“有彼岸”。若人有去到有之彼岸的习性，彼人即是“有彼岸行者”。

ตสฺสีลาทีสฺวีติ กิมตฺถํ? ปารงฺคโต.

为何言“于‘彼之习性’等义”？为了（说明此规则不适用于）已到彼岸者（pāraṅgata）。

ปาราทิคมิมฺหาติ กิมตฺถํ? อนุคามี.

为何言“于 pāra 等词后的 gam 词根”？为了（说明此规则不适用于）随行者（anugāmī）。

๕๓๕, ๕๙๓. ภิกฺขาทิโต [Pg.258] จ.

535, 593. 亦于 bhikkh 等词根后。

ภิกฺขอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ รูปจฺจโย โหติ ตสฺสีลาทีสฺวตฺเถสุ.

于 bhikkh 等诸词根后，当表“彼之习性”等义时，加 rū 后缀。

ภิกฺขนสีโล ยาจนสีโล ภิกฺขุ, วิชานนสีโล วิญฺญู.

有行乞习性、有乞求习性者，是为比丘；有辨知习性者，是为识者。

๕๓๖, ๕๙๔. ตนตฺยาทีนํ ณุโก.

536, 594. 于 han 等词根后，加 ṇuka。

หนตฺยาทีนํ ธาตูนํ อนฺเต ณุกปจฺจโย โหติ ตสฺสีลาทีสฺวตฺเถสุ.

于 han 等诸词根后，当表“彼之习性”等义时，加 ṇuka 后缀。

อาหนนสีโล อาฆาตุโก, กรณสีโล การุโก.

有打击习性者，是为攻击者；有造作习性者，是为作者。

๕๓๗, ๕๖๖. นุ นิคฺคหิตํ ปทนฺเต.

537, 566. 在词尾，nu 成 niggahita。

ปทนฺเต นุการาคโม นิคฺคหิตมาปชฺชเต.

在词尾，增益的 nu 变成 niggahita。

อรึ ทเมตีติ อรินฺทโม, ราชา. เวสฺสํ ตรตีติ เวสฺสนฺตโร, ราชา. ปภํ กโรตีติ ปภงฺกโร, ภควา.

降伏敌人，故为降敌者（arindamo），国王。渡越商人，故为韦桑达拉（Vessantara），国王。创造光明，故为创光者（pabhaṅkaro），世尊。

๕๓๘, ๕๙๕. สํหนาญฺญาย วา โร โฆ.

538, 595. 于 saṃ-han 或其他词根后，加 ra，han 变为 gha。

สํปุพฺพาย หนอิจฺเจตาย ธาตุยา, อญฺญาย วา ธาตุยา รปจฺจโย, หนสฺส จ โฆ โหติ.

对于前缀为 saṃ 的词根 han，或对于其他词根，加 ra 后缀；并且 han 变为 gha。

สมคฺคํ [Pg.259] กมฺมํ สมุปคจฺฉตีติ สงฺโฆ, สมนฺตโต นครสฺส มาหิเร ขญฺญตีติ ปริขา, อนฺตํ กโรตีติ อนฺตโก.

和合行事，故为僧团（saṅgha）。于城外周遭被挖掘，故为护城河（parikhā）。作终结者，故为终结者（antako，死神）。

สํอิติ กิมตฺถํ? อุปหนนํ อุปฆาโต.

为何言“saṃ”？（例如）upahananaṃ 即是 upaghāto（伤害）。

๕๓๙, ๕๕๘. รมฺหิ รนฺโต ราทิโน.

539, 558. 当 ra 在后，（词根）末尾的 ra 等音省略。

รมฺหิ ปจฺจเย ปเร สพฺโพ ธาตฺวนฺโต รการาทิ โลโป โหติ.

当后缀 ra 在后时，所有词根末尾的 ra 等音皆被省略。

อนฺตโก, ปารคู, สตฺถา, ทิฏฺโฐ อิจฺเจวมาทิ.

例如：终结者（antako）、到彼岸者（pāragū）、导师（satthā）、已见者（diṭṭho）等等。

๕๔๐, ๕๔๕. ภาวกมฺเมสุ ตพฺพานียา.

540, 545. 于状态、所作义，（使用）tabba、anīya（后缀）。

ภาวกมฺมอิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ ตพฺพ อนียอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ สพฺพธาตูหิ.

为表示状态和所作之义，后缀 tabba 和 anīya 可用于所有词根。

ภวิตพฺพํ, ภวนียํ, อาสิตพฺพํ, อาสนียํ, ปชฺชิตพฺพํ, ปชฺชนียํ, กตฺตพฺพํ, กรณียํ, คนฺตพฺพํ, คมนียํ.

应是，应是；应坐，应坐；应行，应行；应作，应作；应去，应去。

๕๔๑, ๕๕๒. ณฺโย จ.

541, 552. 以及 ṇya（后缀）。

ภาวกมฺเมสุ สพฺพธาตูหิ ณฺยปจฺจโย โหติ.

于状态、所作义，所有词根皆可加后缀 ṇya。

กตฺตพฺพํ การิยํ, เชตพฺพํ เชยฺยํ, เนตพฺพํ เนยฺยํ, อิจฺเจวมาทิ.

应作的(kattabbaṃ)即“kāriyaṃ”；应胜的(jetabbaṃ)即“jeyyaṃ”；应引导的(netabbaṃ)即“neyyaṃ”，如是等。

จคฺคหเณน [Pg.260] เตยฺยปจฺจโย โหติ. ญาตพฺพํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยํ อิจฺเจวมาทิ.

由“ca”字，亦有“teyya”后缀。例如：应知的(ñātabbaṃ)即“ñāteyyaṃ”；“daṭṭheyyaṃ”(应见的)；“patteyyaṃ”(应得的)，如是等。

๕๔๒, ๕๕๗. กรมฺหา ริจฺจ.

542, 557. 从(语根)“kar”，(加)“ricca”(后缀)。

กรอิจฺเจตมฺหา ธาตุมฺหา ริจฺจปจฺจโย โหติ ภาวกมฺเมสุ.

从语根“kar”，于状态、所作义，加“ricca”后缀。

กตฺตพฺพํ กิจฺจํ.

应作的(kattabbaṃ)即“kiccaṃ”(义务，要事)。

๕๔๓, ๕๕๕. ภูโต’พฺพ.

543, 555. 从(语根)“bhū”，(“ū”与后缀)成“abba”。

ภูอิจฺเจตาย ธาตุยา ณฺยปจฺจยสฺส อูกาเรน สห อพฺพาเทโส โหติ ภาวกมฺเมสุ.

从语根“bhū”，于状态、所作义，后缀“ṇya”与语根的“ū”音一同被替换为“abba”。

ภวิตพฺโพ ภพฺโพ, ภวิตพฺพํ ภพฺพํ.

应成的(bhavitabbo)即“bhabbo”(可能的，适当的)；应成的(bhavitabbaṃ)即“bhabbaṃ”。

๕๔๔, ๕๕๖. วท มท คมุ ยุช ครหาการาทีหิ ชฺช มฺม คฺค ยฺเหยฺยา คาโร วา.

544, 556. 从“vad”、“mad”、“gam”、“yuj”、“garahā”及以“ā”结尾等(语根)，(“ṇya”后缀)成“jja”、“mma”、“gga”、“yha”、“eyya”；或“garahā”成“gāra”。

วท มท คมุ ยุช ครหาการนฺตอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ณฺยปจฺจยสฺส ยถาสงฺขฺยํ ชฺช มฺม คฺค ยฺห เอยฺยาเทสา โหนฺติ วา ธาตฺวนฺเตน สห, ครสฺสํ จ คาโร โหติ ภาวกมฺเมสุ.

从“vad”、“mad”、“gam”、“yuj”、“garahā”及以“ā”结尾等语根，于状态、所作义，后缀“ṇya”(与语根末尾)可分别被替换为“jja”、“mma”、“gga”、“yha”、“eyya”；并且“garahā”可成“gāra”。

วตฺตพฺพํ วชฺชํ, มทนียํ มชฺชํ, คมนียํ คมฺมํ, โยชนียํ โยคฺคํ, ครหิตพฺพํ คารยฺหํ, ทาตพฺพํ เทยฺยํ, ปาตพฺพํ เปยฺยํ, หาตพฺพํ [Pg.261] เหยฺยํ, มาตพฺพํ เมยฺยํ, ญาตพฺพํ เญยฺยํ, อิจฺเจวมาทิ.

应说的(vattabbaṃ)即“vajjaṃ”；应醉的(madanīyaṃ)即“majjaṃ”(酒)；应去的(gamanīyaṃ)即“gammaṃ”；应结合的(yojanīyaṃ)即“yoggaṃ”(合适的)；应受谴责的(garahitabbaṃ)即“gārayhaṃ”；应施的(dātabbaṃ)即“deyyaṃ”；应饮的(pātabbaṃ)即“peyyaṃ”；应舍的(hātabbaṃ)即“heyyaṃ”；应量的(mātabbaṃ)即“meyyaṃ”；应知的(ñātabbaṃ)即“ñeyyaṃ”，如是等。

๕๔๕, ๕๔๘. เต กิจฺจา.

545, 548. 彼等(后缀)名为“kicca”。

เย ปจฺจยา ตพฺพาทโย ริจฺจนฺตา, เต กิจฺจสญฺญาติ เวทิตพฺพา.

从“tabba”到“ricca”的这些后缀，当知其名为“kicca”。

กิจฺจสญฺญาย กึปโยชนํ? ภาวกมฺเมสุ กิจฺจตฺตขตฺถา.

“kicca”之名有何用途？(是为了规定：)“kicca”、“tta”、“khattha”(等后缀)用于状态和所作的意义。

๕๔๖, ๕๖๒. อญฺเญ กิต.

546, 562. 其他(后缀)名为“kita”。

อญฺเญ ปจฺจยา กิต เอว สญฺญา โหนฺติ.

其他后缀则名为“kita”。

กิต สญฺญาย กึปโยชนํ? กตฺตริ กิต.

“kita”之名有何用途？(是为了规定：)“kita”(后缀)用于能作者(之义)。

๕๔๗, ๕๙๖. นนฺทาทีหิ ยุ.

547, 596. 从“nand”等(语根)，(加)“yu”(后缀)。

นนฺทาทีหิ ธาตูหิ ยุปจฺจโย โหติ ภาวกมฺเมสุ.

从“nand”等语根，于状态、所作义，加“yu”后缀。

นนฺทียเต นนฺทนํ, นินฺทิตพฺพํ วา นนฺทนํ, คหณียํ คหณํ, จริตพฺพํ จรณํ, เอวํ สพฺพตฺถ โยเชตพฺพา.

所喜悦(nandīyate)即“nandanaṃ”(喜悦)；或应呵责的(ninditabbaṃ)亦是“nandanaṃ”；所应取的(gahaṇīyaṃ)即“gahaṇaṃ”(执取)；所应行的(caritabbaṃ)即“caraṇaṃ”(行)。于一切处皆应如是配合。

๕๔๘, ๕๙๗. กตฺตุกรณปเทเสสุ จ.

548, 597. 以及在能作者、工具、处所等义上。

กตฺตุกรณปเทสอิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ จ ยุปจฺจโย โหติ.

于能作者、工具、处所等义中，亦有“yu”后缀。

กตฺตริ [Pg.262] ตาว – รชํ หรตีติ รโชหรณํ โตยํ.

先说能作者义：“去除尘垢”(rajaṃ harati)，故为“除垢者”(rajoharaṇaṃ)，指水。

กรเณ ตาว – กโรติ เตนาติ กรณํ.

先说工具义：“以它而作”(karoti tena)，故为“作具”(karaṇaṃ)。

ปเทเส ตาว – ติฏฺฐนฺติ ตสฺมินฺติ ฐานํ. เอวํ สพฺพตฺถ โยเชตพฺพา.

先说处所义：“于其中站立”(tiṭṭhanti tasmiṃ)，故为“处所”(ṭhānaṃ)。于一切处皆应如是配合。

๕๔๙, ๕๕๐. รหาทิโต ณ.

549, 550. 于“ra”、“ha”等之后，“n”作“ṇ”。

รการหการาทฺยนฺเตหิ ธาตูหิ อนาเทสสฺส นสฺส โณ โหติ.

于以“r”或“h”为首或尾的语根之后，非替代的“n”作“ṇ”。

กโรติ เตนาติ กรณํ, ปูเรติ เตนาติ ปูรณํ. คหณียํ เตนาติ คหณํ. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

“以它而作”(karoti tena)，故为“作具”(karaṇaṃ)；“以它而充满”(pūreti tena)，故为“充满”(pūraṇaṃ)；“以它而执取”，故为“执取”(gahaṇaṃ)。其他亦应如是配合。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป ปฐโม กณฺโฑ.

如是，词根派生法品第一章终。

ทุติยกณฺฑ

第二章

๕๕๐, ๕๔๖. ณาทโย เตกาลิกา.

550, 546. Ṇa 等后缀通用于三时。

ณาทโย ปจฺจยา ยุปจฺจยนฺตา เตกาลิกาติ เวทิตพฺพา.

应知从 ṇa 起始至 yu 结尾的诸后缀，皆通用于三时。

กุมฺภํ กโรติ อกาสิ กริสฺสตีติ กุมฺภกาโร, กโรติ อกาสิ กริสฺสติ เตนาติ กรณํ. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

“他制作、曾制作、将制作罐子”，故为‘陶工’；“以它制作、曾制作、将制作”，故为‘作具’。其他亦应如是配合。

๕๕๑, ๕๙๘. สญฺญายํ [Pg.263] ทา ธาโต อิ.

551, 598. 为表名称，于 dā、dhā 语根后，加 i 后缀。

สญฺญายมภิเธยฺยายํ ทา ธาโต อิปจฺจโย โหติ.

为表名称义，于 dā、dhā 语根后，有 i 后缀。

ปฐมํ อาทียตีติ อาทิ, อุทกํ ทธาตีติ อุทมิ, มโหทกานิ ทธาตีติ มโหทธิ, วาลานิ ทธาติ ตสฺมินฺติ วาลธิ, สมฺมา ธียตีติ สนฺธิ.

“最先被取”，故为‘始’；“容纳水”，故为‘海’；“容纳大水”，故为‘大海’；“毛发置于其中”，故为‘箭筒’；“被妥善放置”，故为‘接合’。

๕๕๒, ๖๐๙. ติ กิต จาสิฏฺเฐ.

552, 609. 于祝愿义，ti 后缀为词根派生。

สญฺญายมภิเธยฺยายํ สพฺพธาตูหิ ติปจฺจโย โหติ, กิต จ อาสิฏฺเฐ.

为表名称义，于一切语根后有 ti 后缀；于祝愿义时，其为词根派生后缀。

ชิโน ชนํ พุชฺฌตูติ ชินพุทฺธิ, ธนํ อสฺส ภวตูติ ธนภูติ, ภวตูติ ภูโต, ภวตูติ ภาโว, ธมฺโม ชนํ ททาตูติ ธมฺมทินฺโน, วฑฺฒตูติ วฑฺฒมาโน. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

“愿胜者令众生觉悟”，故名‘胜觉’；“愿彼有财富”，故名‘富裕’；“愿其生成”，故为‘已成者’；“愿其生成”，故为‘存在’；“愿法施予人”，故名‘法施’；“愿其增长”，故名‘增长者’。其他亦应如是配合。

๕๕๓, ๕๙๙. อิตฺถิยมติยโว วา.

553, 599. 于女性义，可选用 a、ti、yu 后缀。

อิตฺถิยมภิเธยฺยายํ สพฺพธาตูหิ อการ ติ ยุ อิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ วา.

为表女性义，于一切语根后，可选用 a、ti、yu 此等后缀。

ชีรตีตี ชรา, มญฺญตีติ มติ, เจตยตีติ เจตนา, เวทยตีติ เวทนา. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

“其衰老”，故为‘老’；“其思考”，故为‘意’；“其意图”，故为‘思’；“其感受”，故为‘受’。其他亦应如是配合。

๕๕๔, ๖๐๑. กรโต [Pg.264] ริริย.

554, 601. 于 kar 语根后，加 ririya 后缀。

กรโต อิตฺถิยมนิตฺถิยํ วา อภิเขยฺยายํ ริรียปจฺจโย โหติ วา.

于 kar 语根后，为表女性或非女性义，可选用 ririya 后缀。

กตฺตพฺพา กิริยา, กรณียํ กิริยํ.

应作之事，即是“行”（阴性）；应作之事，即是“行”（中性）。

๕๕๕, ๖๑๒. อตีเต ตตวนฺตุตาวี.

555, 612. 于过去时，用 ta、tavantu、tāvī 后缀。

อตีเต กาเล สพฺพธาตูหิ ตตวนฺตุตาวีอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

于过去时，于一切语根后，有 ta、tavantu、tāvī 此等后缀。

หุโต, หุตวา, หุตาวี. วุสิโต, วุสิตวา, วุสิตาวี. ภุตฺโต, ภุตฺตวา, ภุตฺตาวี.

已祭献者（三形式：huto, hutavā, hutāvī）。已居住者（三形式：vusito, vusitavā, vusitāvī）。已食者（三形式：bhutto, bhuttavā, bhuttāvī）。

๕๕๖, ๖๒๒. ภาวกมฺเมสุ ต.

556, 622. 于状态义与作业义，用 ta 后缀。

ภาวกมฺเมสุ อตีเต กาเล ตปจฺจโย โหติ สพฺพธาตูหิ.

于状态义与作业义，于过去时，于一切语根后，有 ta 后缀。

ภาเว ตาว – ตสฺส คีตํ, นจฺจํ, นฏฺฏํ, หสิตํ.

先说状态义：彼之所歌、所舞、所演、所笑。

กมฺมนิ ตาว – เตน ภาสิตํ, เทสิตํ.

就作业而言：由彼所说、所教。

๕๕๗, ๖๐๖. พุธคมาทิตฺเถ กตฺตริ.

557, 606. 于budh、gam等（语根），在作格（主动）义中。

พุธคมุอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตทตฺเถ คมฺยมาเน ตปจฺจโย โหติ กตฺตริ สพฺพกาเล.

从budh、gam等语根，当其义被理解时，于一切时，在作格（主动）义中，有ta后缀。

สพฺเพ [Pg.265] สงฺขตาสงฺขเต ธมฺเม พุชฺฌติ อพุชฺฌิ พุชฺฌิสฺสตีติ พุทฺโธ, สรณงฺคโต, สมถงฺคโต, อมถงฺคโต, ชานาติ อชานิ ชานิสฺสตีติ ญาโต, อิจฺเจวมาทิ.

“彼觉悟、曾觉悟、将觉悟一切有为与无为法”，故为“佛陀”。已达归依者，已达寂止者，已达不死者。“彼知、曾知、将知”，故为“智者”。诸如此类。

๕๕๘, ๖๐๒. ชิโต อิน สพฺพตฺถ.

558, 602. 从ji（语根），于一切处，有ina（后缀）。

ชิอิจฺเจตาย ธาตุยา อินปจฺจโย โหติ สพฺพกาเล กตฺตริ.

从此ji语根，于一切时，在作格（主动）义中，有ina后缀。

ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ชินาติ อชินิ ชินิสฺสตีติ ชิโน.

“彼战胜、曾战胜、将战胜诸邪恶不善法”，故为“胜者”。

๕๕๙, ๖๐๓. สุปโต จ.

559, 603. 从sup（语根）亦然。

สุปอิจฺเจตาย ธาตุยา อินปจฺจโย โหติ กตฺตริ, ภาเว จ.

从此sup语根，在作格（主动）义与状态义中，有ina后缀。

สุปตีติ สุปินํ, สุปียเต สุปินํ.

因其睡，故为梦（主动义）；因被睡，故为梦（被动义）。

๕๖๐, ๖๐๔. อีสํทุสูหิ ข.

560, 604. 于īsaṃ、du、su之后，有kha（后缀）。

อีสํทุสุสทฺทาทีหิ สพฺพธาตูหิ ขปจฺจโย โหติ.

于īsaṃ、du、su等词之后，从一切语根，有kha后缀。

อีสสฺสโย, ทุสฺสโย, สุสฺสโย ภวตา, อีสกฺกรํ, ทุกฺกรํ, สุกรํ, ภวตา.

由您，是微难卧、难卧、易卧；由您，是微难做、难做、易做。

๕๖๑, ๖๓๖. อิจฺฉตฺเถสุ [Pg.266] สมานกตฺตุเกสุ ตเว ตุํ วา.

561, 636. 于愿望义中，当（动词）主语相同时，（可使用）tave或tuṃ（后缀）。

อิจฺฉตฺเถสุ สมานกตฺตุเกสุ สพฺพธาตูหิตเวตุํอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ สพฺพกาเล กตฺตริ.

于愿望义中，当（动词）主语相同时，从一切语根，于一切时，在作格（主动）义中，有tave和tuṃ这些后缀。

ปุญฺญานิ กาตเว, สทฺธมฺมํ โสตุ มิจฺฉติ.

（他）想要行福德，（也）想要听闻正法。

๕๖๒, ๖๓๘. อรหสกฺกาทีสุ จ.

562, 638. 于“值得”、“能够”等义中亦然。

อรหสกฺกาทีสุ จ อตฺเถสุ สพฺพธาตูหิ ตุํปจฺจโย โหติ.

于“值得”、“能够”等义中，从一切语根，亦有tuṃ后缀。

โก ตํ นินฺทิตุมรหติ, สกฺกา เชตุํ ธเนน วา. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

谁能责备他呢？或能以财富战胜（他）吗？其他（例子）也应如是组合。

๕๖๓, ๖๓๙. ปตฺตวจเน อลมตฺเถสุ จ.

563, 639. 于“适时”及“足够”义中亦然。

ปตฺตวจเน อลมตฺเถสุ สพฺพธาตูหิ ตุํปจฺจโย โหติ.

于“适时”及“足够”义中，从一切语根，有tuṃ后缀。

อลเมว ทานานิ ทาตุํ, อลเมว ปุญฺญานิ กาตุํ.

实应行布施，实应作福德。

๕๖๔, ๖๔๐. ปุพฺพกาเล’ กกตฺตุกานํ ตุน ตฺวาน ตฺวาวา.

564, 640. 于先时，当（动词）主语相同时，（可选择使用）tuna、tvāna或tvā（后缀）。

ปุพฺพกาเล เอกกตฺตุกานํ ธาตูนํ ตุนตฺวาน ตฺวาอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ วา.

于先时，当诸语根的主语相同时，可选择使用tuna、tvāna和tvā这些后缀。

กาตุน [Pg.267] กมฺมํ คจฺฉติ, อกาตุน ปุญฺญํ กิลิสฺสติ, สตฺตา สุตฺวาน ธมฺมํ โมทนฺติ, ริปุํ ชิตฺวาน วสติ, ธมฺมํ สุตฺวาน’สฺส เอตทโหสิ, อิโต สุตฺวาน อมุตฺร กถยนฺติ, สุตฺวา ชานิสฺสาม. เอวํ สพฺพตฺถ โยเชตพฺพา.

作业后而去；未作福而受染；众生闻法后而喜；战胜敌后而住；听闻法后，他心生此念；于此处听闻后，于彼处言说；听闻后，我等将知。应如是遍处组合。

๕๖๕, ๖๔๖. วตฺตมาเน มานนฺตา.

565, 646. 于现在时，（使用）māna和anta（后缀）。

วตฺตมาเน กาเล สพฺพธาตูหิ มานอนฺตอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

于现在时，从一切语根，有māna和anta这些后缀。

สรมาโน โรทติ. คจฺฉนฺโต คณฺหาติ.

忆念着而哭泣。行走时而抓取。

๕๖๖, ๕๗๔. สาสาทีหิ รตฺถุ.

566, 574. 从sās等（语根），有ratthu（后缀）。

สาสอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ รตฺถุปจฺจโย โหติ.

从sās等语根，有ratthu后缀。

สาสตีติ สตฺถา, สาสติ หึสตีติ วา สตฺถา.

他教导，故为“导师”；或，他训诫，故为“导师”。

๕๖๗, ๕๗๕. ปาติโตริตุ.

567, 575. 于pā（词根）后，（加）-ritu（后缀）。

ปาอิจฺเจตาย ธาตุยา ริตุปจฺจโย โหติ.

从此 pā 语根，有 ritu 后缀。

ปาติ ปุตฺตนฺติ ปิตา.

他保护儿子，故为“父亲”。

๕๖๘, ๕๗๖. มานาทีหิ [Pg.268] ราตุ.

568, 576. 于mā等（词根）后，（加）-rātu（后缀）。

มานอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ราตุปจฺจโย โหติ, ริตุ ปจฺจโย จ.

从 mā 等语根，有 rātu 后缀，亦有 ritu 后缀。

ธมฺเมน ปุตฺตํ มาเนตีติ มาตา, ปุพฺเพ ภาสตีติ ภาตา, มาตาปิตูหิ ธารียตีติ ธีตา.

她以法尊敬其子，故为“母亲”；他先说，故为“兄弟”；她为父母所扶持，故为“女儿”。

๕๖๙, ๖๑๐. อาคมา ตุโก.

569, 610. 于（前缀ā-加）gam（词根）后，（加）-tuka（后缀）。

อาอิจฺจาทิมฺหา คมิโต ตุกปจฺจโย โหติ.

从以 ā 为前缀的 gam 语根，有 tuka 后缀。

อาคจฺฉตีติ อาคนฺตุโก, ภิกฺขุ.

前来，故名“来客”，如比丘。

๕๗๐, ๖๑๑. ภพฺเพ อิก.

570, 611. 于“适合”义，加ika后缀。

คมุอิจฺเจตมฺหา ธาตุมฺหา อิกปจฺจโย โหติ ภพฺเพ. คมิสฺสติ คนฺตุํ ภพฺโพติ คมิโก, ภิกฺขุ.

于此gam词根后，于“适合”义，加ika后缀。“将去”、“适合去”，故为“行者”，如比丘。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป ทุติโย กณฺโฑ.

如是，词根派生法品第二篇终。

ตติยกณฺฑ

第三篇

๕๗๑, ๖๒๔. ปจฺจยาทนิฏฺฐา นิปาตนา สิชฺฌนฺติ,

571, 624. 由后缀等形成的不规则词，依特殊规则而成。

สงฺขฺยานามสมาสตทฺธิตาขฺยาตกิตกปฺปมฺหิ สปฺปจฺจยา เย สทฺทา อนิฏฺฐงฺคตา, เต สาธเนน นิรกฺขิตฺวา สเกหิ สเกหิ นาเมหิ นิปาตนา สิชฺฌนฺติ.

在数词、名词、复合词、次生派生词、动词和原生派生词的章节中，那些带有后缀且形式不规则的词，不依循常规构成规则，而是以其各自的名称，依特殊规则而成立。

สงฺขฺยายํ [Pg.269] ตาว – เอกสฺส เอตา โหติ, ทสสฺส จ ทการสฺส รการาเทโส โหติ. เอโก จ ทส จ เอการส.

首先于数词中：eka的a音增长，且dasa的d字母被替换为r字母。eka（一）与dasa（十）合成ekārasa（十一）。

ทฺวิสฺส พา โหติ, ทสสฺส จ ทการสฺส รการาเทโส โหติ, ทฺเว จ ทส จ พารส.

dvi（二）变为bā，且dasa（十）的d字母被替换为r字母。dve与dasa合成bārasa（十二）。

ทฺวิสฺส พา โหติ, ทสสฺส จ วีสํ โหติ. ทฺเว จ วีสญฺจ พาวีสํ.

dvi（二）变为bā。dve与vīsaṃ（二十）合成bāvīsaṃ（二十二）。

ฉสฺส โส โหติ, ทสสฺส จ ทการสฺส โฬ โหติ, ฉ จ ทส จ โสฬส.

cha（六）变为so，且dasa（十）的d字母变为ḷ。cha与dasa合成soḷasa（十六）。

ฉอายตนมฺหิ ฉสฺส สโฬ โหติ, สฬายตนํ. เอวํ เสสา สงฺขฺยา กาตพฺพา.

在cha-āyatana（六处）一词中，cha（六）变为saḷa，得saḷāyatanaṃ。其余数词亦应如是构成。

นามิเก ตาว-อิม สมาน อปรอิจฺเจเตหิ ชฺชชฺชุ ปจฺจยา โหนฺติ, อิม สมานสทฺทานญฺจ อการสการาเทสา โหนฺติ. อิมสฺมึ กาเล อชฺช, อชฺชุ, สมาเน กาเล สชฺช, สชฺชุ, อปรสฺมึ กาเล อปรชฺช, อปรชฺชุ.

首先于名词中：于ima、samāna、apara这些词干后，加jja和jju后缀。并且ima和samāna二词分别被替换为a和sa。Imasmiṃ kāle（此时）作ajja、ajju；samāne kāle（同时）作sajja、sajju；aparasmiṃ kāle（他时）作aparajja、aparajju。

สมาเส ตาว – ภูมิคโต, อปายคโต, อิสฺสรกตํ. สลฺลวิทฺโธ, กถินทุสฺสํ, โจรภยํ, ธญฺญราสิ, สํสารทุกฺขํ, ปุพฺพาปรํ.

于复合词中：地居、堕恶趣、自在所作、为箭所射、迦絺那衣、盗贼之惧、谷堆、轮回之苦、前与后。

ตทฺธิเต [Pg.270] ตาว – วาสิฏฺโฐ, ภารทฺวาโช, ภคฺคโว, ปณฺฑโว, กาเลยฺโย.

于次生派生词中：婆私吒、巴罗多迦、巴伽瓦、畔达瓦、迦梨耶。

อาขฺยาเต ตาว – ‘‘อส ภาเว’’ติ ธาตุโต วตฺตมาเนสุ เอกวจนพหุวจเนสุ เอกวจนสฺส ติสฺส สฺโส โหติ อนฺเตน สห, พหุวจนสฺส อนฺติสฺส สฺสุ โหติ อนฺเตน สห. เอวมสฺส วจนีโย, เอวมสฺสุ วจนียา.

于动词中：从意为“存在”的as词根，于现在时单数与复数中，单数词尾ti连同词根尾音变为sso，复数词尾anti连同词根尾音变为ssu。如：evamassa vacanīyo，evamassu vacanīyā。

อาณตฺติยํ หิสฺส สฺสุ โหติ วา, คจฺฉสฺสุ, คจฺฉาหิ.

于命令式中，hi可变为ssu。例如：gacchassu，gacchāhi（你去）。

กิตเก ตาว – วท หนอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ กปจฺจโย โหติ, วทสฺส จ วาโท โหติ, หนสฺส จ ฆาโต โหติ. วาทโก, ฆาตโก.

于原生派生词中：从vad（说）、han（杀）等词根，加ka后缀；并且vad变为vāda，han变为ghāta。例如：vādako（说者），ghātako（杀者）。

นฏธาตุโต ตปญฺจยสฺส จฺจ ฏฺฏาเทสา โหนฺติ อนฺเตน สห. นจฺจํ, นฏฺฏํ. อิจฺเจวมาทโย นิปาตนา สิชฺฌนฺติ.

从naṭa（舞）词根，ta后缀连同词根尾音可变为cca和ṭṭa。例如：naccaṃ（舞蹈），naṭṭaṃ（戏剧）。诸如此类皆依特殊规则而成。

๕๗๒, ๖๒๕. สาส ทิสโต ตสฺส ริฏฺโฐ จ.

572, 625. 从sās和dis词根，ta后缀亦作riṭṭha。

สาส ทิสอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตปจฺจยสฺส ริฏฺฐาเทโส โหติ ฐาเน.

从sās（教）、dis（见）等词根，ta后缀被替换为riṭṭha。

อนุสิฏฺโฐ โส มยา, ทิฏฺฐํ เม รูปํ.

他为我所教诫，我已见到色。

จคฺคหเณน [Pg.271] กิจฺจตการสฺส จ ตุํ ปจฺจยสฺส จ รฏฺฐรฏฺฐุํอาเทสา โหนฺติ. ทสฺสนียํ ทฏฺฐพฺพํ. ทฏฺฐุํ วิหารํ คจฺฉนฺติ สมณานํ.

由ca字，于dis词根后，kicca后缀（如tabba）与tuṃ后缀亦变为ṭṭha与ṭṭhuṃ。例如：Dassanīyaṃ daṭṭhabbaṃ（应见，当见）。诸沙门为见寺院而去。

๕๗๓, ๖๒๖. สาทิสนฺต ปุจฺฉ ภนฺช หนฺสาทีหิฏฺโฐ.

573, 626. 从s尾词根，及pucch、bhañj、hans等词根，ta后缀变为ṭṭha。

สการนฺต ปุจฺฉ ภนฺช หนฺส อิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตปจฺจยสฺส สหาทิพฺยญฺชเนน ฏฺฐาเทโส โหติ ฐาเน.

从s尾词根，及pucch（问）、bhañj（破）、hans（喜）等词根，ta后缀连同词根的末尾辅音被替换为ṭṭha。

ตุฏฺโฐ, อหินา ทฏฺโฐ นโร, มยา ปุฏฺโฐ, ภฏฺโฐ, ปภฏฺโฐ, หฏฺโฐ, ปหฏฺโฐ, ยิฏฺโฐ. เอวมญฺเญปิ ธาตโว สพฺพตฺถ โยเชตพฺพา.

Tuṭṭho（满足的），ahinā daṭṭho naro（被蛇所咬的人），mayā puṭṭho（为我所问的），bhaṭṭho（堕落的），pabhaṭṭho（败坏的），haṭṭho（欢喜的），pahaṭṭho（非常欢喜的），yiṭṭho（已祭祀的）。其他词根亦应在一切情况下如此运用。

๕๗๔, ๖๑๓. วสโต อุฏฺฐ.

574, 613. 从vas词根，ta后缀变为uṭṭha。

วสอิจฺเจตมฺหา ธาตุมฺหา ตการปจฺจยสฺส สหาทิพฺยญฺชเนน อุฏฺฐาเทโส โหติ ฐาเน.

从此vas词根，ta后缀连同词根的末尾辅音被替换为uṭṭha。

วสฺสํวุฏฺโฐ.

Vassaṃvuṭṭho（已过雨安居者）。

๕๗๕, ๖๑๔. วสฺส วา วุ.

575, 614. vas词根可变为vu。

วสสฺเสว ธาตุสฺส ตปจฺจเย ปเร วการสฺส อุการาเทโส โหติ วา.

对于词根“vas”，当后缀“ta”在后时，其“va”可选择性地替换为“u”。

วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, อุฏฺโฐ. วุโฐ วา.

Vusitaṃ brahmacariyaṃ（梵行已住）。Uṭṭho（已住）。或作 vuṭho（已住）。

๕๗๖, ๖๐๗. ธ [Pg.272] ฒ ภ เย หิ ธ ฒา จ.

576, 607. 从以“dh”、“ḍh”、“bh”、“h”结尾的词根，（后缀“ta”）亦变为“dha”、“ḍha”。

ธ ฒ ภ หอิจฺเจวมนฺเตหิ ธาตูหิ ตการปจฺจยสฺส ยถากฺกมํ ธ ฒาเทสา โหนฺติ.

从以“dh”、“ḍh”、“bh”、“h”结尾的词根，后缀“ta”依次替换为“dha”、“ḍha”。

ยถา? พุทฺโธ ภควา, วฑฺโฒ ภิกฺขุ, ลทฺธํ เม ปตฺถจีวรํ, อคฺคินา ทฑฺฒํ วนํ.

例如：Buddho bhagavā（觉者世尊），vaḍḍho bhikkhu（年长比丘），laddhaṃ me patthacīvaraṃ（我已得衣钵），agginā daḍḍhaṃ vanaṃ（林为火所烧）。

๕๗๗, ๖๒๘. ภนฺชโต คฺโว จ.

577, 628. 从词根“bhañj”，（后缀“ta”）亦可变为“gga”。

ภนฺชโต ธาตุมฺหา ตการปจฺจยสฺส คฺโค อาเทโส โหติ สหาทิพฺยญฺชเนน.

从词根“bhañj”，后缀“ta”连同词根的末尾辅音一起被替换为“gga”。

ภคฺโค.

Bhaggo（已破）。

๕๗๘, ๕๖๐. ภุชาทีนมนฺโต โน ทฺวิ จ.

578, 560. 对于“bhuj”等词根，其末尾（辅音）被省略，且（后缀“ta”）双写。

ภุชอิจฺเจวมาทีนํ ธาตูนํ อนฺโต โน โหติ, ตปจฺจยสฺส จ ทฺวิตาโว โหติ.

对于“bhuj”等词根，其末尾（辅音）被省略，且后缀“ta”被双写。

ภุตฺโต, ภุตฺตาวี, จตฺโต, สตฺโต, รตฺโต, ยุตฺโต, วิวิตฺโต.

Bhutto（已食），bhuttāvī（已食者），catto（已舍），satto（已执着），ratto（已染），yutto（已结合），vivitto（已远离）。

๕๗๙, ๖๒๙. วจ วาวุ.

579, 629. 对于词根“vac”，可作“vu”变。

วจอิจฺเจตสฺส [Pg.273] ธาตฺวสฺส วการสฺส อุการาเทโส โหติ อนฺโต จกาโร โน โหติ, ตปจฺจยสฺส จ ทฺเวภาโว โหติ วา.

对于词根“vac”，其“va”替换为“u”，末尾的“ca”被省略，且后缀“ta”可选择性地双写。

วุตฺตํ ภควตา, อุตฺตํ วา.

Vuttaṃ bhagavatā（世尊所说）。或作 uttaṃ（已说）。

๕๘๐, ๖๓๐. คุปาทีนญฺจ.

580, 630. “gup”等（词根）亦然。

คุปอิจฺเจวมาทีนํ ธาตูนํ อนฺโต จ พฺยญฺชโน โน โหติ, ตปจฺจยสฺส จ ทฺเวภาโว โหติ.

对于“gup”（护）等词根，其末尾辅音被省略，且后缀“ta”被双写。

สุคุตฺโต, จตฺโต, ลิตฺโต, สนฺตตฺโต, อุตฺโต, วิวิตฺโต, สิตฺโต. เอวมญฺเญปิ โยเชตพฺพา.

Sugutto（善护），catto（已舍），litto（已涂），santatto（已烧热），utto（已播），vivitto（已远离），sitto（已缝）。其他（词根）亦应如是组合。

๕๘๑, ๖๑๖. ตราทีหิ อิณฺโณ.

581, 616. 对于“tar”等词根，（后缀“ta”）变为“iṇṇa”。

ตรอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตปจฺจยสฺส อิณฺณาเทโส โหติ, อนฺโต จ พฺยญฺชโน โน โหติ.

对于“tar”（渡）等词根，后缀“ta”被替换为“iṇṇa”，且词根的末尾辅音被省略。

ตรตีติ ติณฺโณ, อุตฺตรตีติ อุตฺติณฺโณ, สํปูรตีติ สมฺปุณฺโณ, ตุรตีติ ตุณฺโณ, ปริชีรตีติ ปริชิณฺโณ, อากิรตีติ อากิณฺโณ.

Taratīti tiṇṇo（因其渡，故为“已渡”）；uttaratīti uttiṇṇo（因其超越，故为“已超越”）；saṃpūratīti sampuṇṇo（因其充满，故为“已充满”）；turatīti tuṇṇo（因其急速，故为“急速”）；parijīratīti parijiṇṇo（因其衰老，故为“已衰老”）；ākiratīti ākiṇṇo（因其遍撒，故为“遍满”）。

๕๘๒, ๖๓๑. ภิทาทิโต [Pg.274] อินฺน อนฺน อีณาวา.

582, 631. 对于“bhid”等词根，（后缀“ta”）可变为“inna”、“anna”、“īṇa”。

ภิทิอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตปจฺจยสฺส อินฺน อนฺน อีณาเทสา โหนฺติ วา, อนฺโต จ พฺยญฺชโน โน โหติ.

对于“bhid”等词根，后缀“ta”可选择性地被替换为“inna”、“anna”、“īṇa”，且词根的末尾辅音被省略。

ภินฺทิตพฺโพติ ภินฺโน, ฉินฺทียตีติ ฉินฺโน, อุจฺฉินฺทียิตฺถาติ อุจฺฉินฺโน, ทียตีติ ทินฺโน, นิสีทตีติ นิสินฺโน, สุฏฺฐุ ฉาทียตีติ สุฉนฺโน, ขิทตีติ ขินฺโน, โรทตีติ รุนฺโน, ขีณา ชาติ.

Bhinditabboti bhinno（应破为已破）；chindīyatīti chinno（被切断为已断）；ucchindīyitthāti ucchinno（曾被断绝为已断绝）；dīyatīti dinno（被给予为已给）；nisīdatīti nisinno（坐下为已坐）；suṭṭhu chādīyatīti suchanno（被善覆为善覆）；khidatīti khinno（苦恼为已苦恼）；rodatīti runno（哭泣为已哭泣）。Khīṇā jāti（生已尽）。

วาติ กิมตฺถํ? ภิชฺชตีติ ภิตฺติ.

为何说“或”（vā）？（因为有此形式：）Bhijjatīti bhitti（因为它被分开，所以是“墙壁”）。

๕๘๓, ๖๑๗. สุส ปจ สกโต กฺข กฺกา จ.

583, 617. 对于词根“sus”、“pac”、“sak”，（后缀“ta”）亦变为“kkha”、“kkā”。

สุส ปจ สกอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตปจฺจยสฺส กฺขกฺกาเทสา โหนฺติ, อนฺโต จ พฺยญฺชโน โน โหติ.

对于“sus”、“pac”、“sak”等词根，后缀“ta”被替换为“kkha”、“kkā”，且词根的末尾辅音被省略。

สุสฺสตีติ สุกฺขํ, กฏฺฐํ, ปจฺจตีติ ปกฺกํ, ผลํ. สกติ สมตฺเถติ, ปูเชตีติ วา สกฺโก, สุชมฺปติ.

Sussatīti sukkhaṃ kaṭṭhaṃ（因为它干枯，所以是“干的”，如“木头”）。Paccatīti pakkaṃ phalaṃ（因为它成熟，所以是“熟的”，如“果实”）。Sakati samattheti, pūjetīti vā sakko, sujampati（“sakati”意为“能够”或“尊敬”，因此有“能者”Sakko，即“须阇之主”Sujampati）。

๕๘๔, ๖๑๘. ปกฺกมาทีหิ นฺโต จ.

584, 618. 对于“pakkam”等词根，（后缀“ta”）亦变为“nto”。

ปกฺกมอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตปจฺจยสฺส นฺโตอาเทโส โหติ, อนฺโต จ โน โหติ.

对于“pakkam”等词根，后缀“ta”被替换为“nto”，且词根的末尾（辅音）被省略。

ปกฺกมตีติ [Pg.275] ปกฺกนฺโต, วิพฺภมตีติ วิพฺภนฺโต, สงฺกนฺโต, ขนฺโต, สนฺโต, ทนฺโต, วนฺโต.

Pakkamatīti pakkanto（因其离去，故为“已离去”）；vibbhamatīti vibbhanto（因其迷乱，故为“已迷乱”）。以及：saṅkanto（已跨越），khanto（已忍耐），santo（已寂静），danto（已调伏），vanto（已呕吐）。

จคฺคหณํ กิมตฺถํ? เตเหว ธาตูหิ ตปจฺจยสฺสนฺติ โหติ. อนฺโต จ โน โหติ. กนฺติ, ขนฺติ. เอวํ สพฺพตฺถ.

为何要使用“与”(ca)？是为了说明，对于同样的那些语根，其尾音在-ti前也被删除。例如：“意欲”(kanti)、“忍耐”(khanti)。一切情况皆应类推。

๕๘๕, ๖๑๙. ชนาทีนมา ติมฺหิ จ.

585, 619. 对于jan等语根，其尾音在-ta与-ti前变为ā。

ชนอิจฺเจวมาทีนํ ธาตูนํ อนฺตสฺส พฺยญฺชนสฺส อาตฺตํ โหติ ตปจฺจเย ปเร, ติมฺหิ จ.

对于jan等语根，当后缀-ta或-ti在后时，其尾部辅音变为ā。

อชนีติ ชาโต, ชนนํ ชาติ.

因为它已生(ajanī)，所以是“已生者”(jāto)；“生的行为”(jananaṃ)是“生”(jāti)。

ติมฺหีติ กิมตฺถํ? อญฺญสฺมิมฺปิ ปจฺจเย ปเร อาการนิวตฺตนตฺถํ. ชนิตฺวา, ชนิตา, ชนิตุํ, ชนิตพฺพํ อิจฺเจวมาทิ.

为何要说“在-ti前”(timhi)？是为了在有其他后缀时，防止其尾音变为ā。例如：“生后”(janitvā)、“生者”(janitā)、“为生”(janituṃ)、“应被生”(janitabbaṃ)等。

๕๘๖, ๖๐๐. คม ขน หน รมาทีนมนฺโต.

586, 600. 对于gam、khan、han、ram等语根，其尾音被删除。

คม ขน หน รมุอิจฺเจวมาทีนํ ธาตูนํ อนฺโต พฺยญฺชโน โน โหติ วา ตปจฺจเย ปเร ติมฺหิ จ.

对于gam、khan、han、ramu等语根，当后缀-ta或-ti在后时，其尾部辅音有选择地被删除。

สุนฺทรํ นิพฺพานํ คจฺฉตีติ สุคโต. สุนฺทรํ นิพฺพานํ คจฺฉตีติ สุคติ, ขตํ, ขติ. อุปหตํ, อุปหติ. รโต, รติ, มโต, มติ.

“去到美好的涅槃”(sundaraṃ nibbānaṃ gacchati)，故为“善逝”(sugato)。“去往美好的涅槃”(sundaraṃ nibbānaṃ gacchati)，故为“善趣”(sugati)。其他例子如：“已掘”(khataṃ)、“掘”(khati)；“已毁”(upahataṃ)、“毁”(upahati)；“已喜”(rato)、“喜”(rati)；“已思”(mato)、“思”(mati)。

วาติ [Pg.276] กิมตฺถํ? รมโต, รมติ.

为何说“有选择地”(vā)？因为也有不省略的形式，如：ramato、ramati。

๕๘๗, ๖๓๒. รกาโร จ.

587, 632. 以及语根的尾音r。

รกาโร จ ธาตูนมนฺตภูโต โน โหติ ตปจฺจเย, ปเร ติมฺหิ จ.

语根末尾的字母r，当后缀-ta或-ti在后时，也被删除。

ปกาเรน กรียตีติ ปกโต, ปฐมํ กรียตีติ ปกติ, วิสรียตีติ วิสโต, วิสติ.

“以特殊方式被造作”(pakārena karīyati)，故为“所作”(pakato)；“首先被造作”(paṭhamaṃ karīyati)，故为“本性”(pakati)。“被散布”(visarīyati)，故为“已散布者”(visato)、“散布”(visati)。

๕๘๘, ๖๒๐. ฐาปานมิ อี จ.

588, 620. 对于语根ṭhā与pā，其尾音ā分别变为i与ī。

ฐา ปาอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ อนฺตสฺส อาการสฺส อิการ อีการาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ ตปจฺจเย ปเร, ติมฺหิ จ.

对于ṭhā与pā这两个语根，当后缀-ta或-ti在后时，其尾音ā依序被替换为i与ī。

ยตฺร ฐิโต, ฐิติ, ปีโต, ปีติ.

例如：“已站立”(ṭhito)、“站立”(ṭhiti)；“已饮”(pīto)、“饮”(pīti)。

๕๘๙, ๖๒๑. หนฺเตหิ โห หสฺส โฬ วา อทหนหานํ.

589, 621. 对于除dah与nah外以h结尾的语根，后缀-ta变为h，且语根的h有选择地变为ḷ。

หการนฺเตหิ ธาตูหิ ตปจฺจยสฺส หการาเทโส โหติ, หการสฺส ธาตฺวนฺตสฺส โฬ โหติ วา อทหนหานํ.

对于除dah与nah外以字母h结尾的语根，后缀-ta被替换为h，并且语根尾部的h有选择地被替换为ḷ。

อารุหิตฺถาติ อารุฬฺโห. คาฬฺโห, พาฬฺโห. มูโฬ.

“已攀登”(āruhittha)，故为“已登上者”(āruḷho)。又如：“深”(gāḷho)、“强”(bāḷho)、“迷”(mūḷo)。

อทหนหานมิติ [Pg.277] กิมตฺถํ? ทยฺหตีติ ทฑฺโฒ, สํสุฏฺฐุ นยฺหตีติ สนฺนทฺโธ.

为何要说“dah与nah除外”(adahanahānaṃ)？因为它们有不同变化：“被燃烧”(dayhati)，故为“已燃”(daḍḍho)；“被善捆绑”(saṃsuṭṭhu nayhati)，故为“已束”(sannaddho)。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป ตติโย กณฺโฑ.

《造语篇》第三章竟。

จตุตฺถกณฺฑ

第四章

๕๙๐, ๕๗๙. ณมฺหิรนฺชสฺส โช ภาวกรเณสุ.

590, 579. 在状态义和工具义中，当后缀ṇa在后时，ranj的nj变为j。

ณมฺหิ ปจฺจเย ปเร รนฺชอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อนฺตภูตสฺส นฺชการสฺส โชอาเทโส โหติ ภาวกรเณสุ.

当后缀ṇa在后，且用于状态义或工具义时，语根ranj尾部的nj被替换为j。

รญฺชนํ ราโค, รนฺชนฺติ เอเตนาติ ราโค.

染着的状态(rañjanaṃ)是“染”(rāgo)；“众生因此而染着”(ranjanti etena)，此工具是“染”(rāgo)。

ภาวกรเณสูติ กิมตฺถํ? รนฺชตีติ รงฺโค.

为何要说“在状态义和工具义中”(bhāvakaraṇesu)？因为在其他意义上，如“他染着”(ranjati)，故为“染料”或“舞台”(raṅgo)。

๕๙๑, ๕๔๔. หนสฺส ฆาโต.

591, 544. han变为ghāta。

หนอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺส ฆาตาเทโส โหติ ณมฺหิ ปจฺจเย ปเร.

当后缀ṇa在后时，整个语根han被替换为ghāta。

อุปหนตีติ อุปฆาโต, คาโว หนตีติ โคฆาตโก.

“他伤害”(upahanati)，故为“伤害”(upaghāto)；“他杀牛”(gāvo hanati)，故为“屠牛夫”(goghātako)。

๕๙๒, ๕๐๓. วโธ [Pg.278] วา สพฺพตฺถ.

592, 503. 语根han在一切情况下有选择地变为vadha。

หนอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส วธาเทโส โหติ วา สพฺพตฺถ ฐาเนสุ.

语根han在所有情况下都有选择地被替换为vadha。

หนตีติ วโธ, วธโก, อวธิ, อหนิ วา.

“他杀”，故为“杀”(vadho)、“杀者”(vadhako)、“他已杀”(avadhi)，或“ahani”。

๕๙๓, ๕๖๔. อาการนฺตานมาโย.

593, 564. 以ā结尾的词根，其尾音变为āya。

อาการนฺตานํ ธาตูนํ อนฺตสฺส อาการสฺส อายาเทโส โหติ ณมฺหิ ปจฺจเย ปเร.

对于以ā结尾的词根，当后缀ṇa在后时，其尾音ā被替换为āya。

ททาตีติ ทายโก, ทานํ ทาตุํ สีลํ ยสฺสาติ ทานทายี, มชฺชํ ทาตุํ สีลํ ยสฺสาติ มชฺชทายี, นครํ ยาตุํ สีลํ ยสฺสาติ นครยายี.

“他给予”，故为“施者”(dāyako)；“以布施为习性者”，是为“常行布施者”(dānadāyī)；“以施酒为习性者”，是为“常施酒者”(majjadāyī)；“以进城为习性者”，是为“常进城者”(nagarayāyī)。

๕๙๔, ๕๘๒. ปุร สมุป ปรีหิ กโรติสฺส ข ขรา วา ตปฺปจฺจเยสุจ.

594, 582. 在前缀pura、saṃ、upa、pari之后，当ta等后缀在后时，词根kar有选择地变为kha或kharā。

ปุร สํ อุป ปริอิจฺเจเตหิ กโรติสฺส ธาตุสฺส ข ขราเทสา โหนฺติ วา ตปจฺจเย ปเร, ณมฺหิ จ.

在前缀pura、saṃ、upa、pari之后，当ta后缀或ṇa后缀在后时，词根kar有选择地被替换为kha或kharā。

ปุเร กรียตีติ ปุรกฺขโต, สมฺมา กรียตีติ สงฺขโต, อุปคนฺตฺวา กรียตีติ อุปกฺขโต, ปริสมนฺตโต กโรตีติ ปริกฺขาโร, สํกรียตีติ สงฺขาโร.

“被置于前方所作”，故为“被崇敬者”(purakkhato)；“被妥善造作”，故为“有为法”(saṅkhato)；“走近后被作”，故为“已准备”(upakkhato)；“周遍地作者”，故为“资具”(parikkhāro)；“被共同造作”，故为“行”(saṅkhāro)。

วาติ กิมตฺถํ? อุปคนฺตฺวา กโรตีติ อุปกาโร.

为何说“有选择地”(vā)？（因为有：）“走近后所作”，即是“帮助”(upakāro)。

๕๙๕, ๖๓๗. ตเว [Pg.279] ตุนาทีสุ กา.

595, 637. 在tave、tuna等后缀前，词根kar变为kā。

ตเว ตุนอิจฺเจวมาทีสุ ปจฺจเยสุ กโรติสฺส ธาตุสฺส กาอาเทโส โหติ วา.

在tave、tuna等后缀前，词根kar有选择地被替换为kā。

กาตเว, กาตุํ, กตฺตุํ วา, กาตุน, กตฺตุน วา.

kātave；kātuṃ，或kattuṃ；kātuna，或kattuna。

๕๙๖, ๕๕๑. คม ขน หนาทีนํ ตุํ ตพฺพาทีสุ น.

596, 551. gam、khan、han等词根的尾音，在tuṃ、tabba等后缀前，变为n。

คม ขน หนอิจฺเจวมาทีนํ ธาตูนํ อนฺตสฺส นกาโร โหติ วา ตุํ ตพฺพาทีสุ ปจฺจเยสุ.

gam、khan、han等词根的尾音，在tuṃ、tabba等后缀前，有选择地变为n。

คนฺตุํ, คมิตุํ, คนฺตพฺพํ, คมิตพฺพํ. ขนฺตุํ. ขนิตุํ, ขนฺตพฺพํ, ขนิตพฺพํ. หนฺตุํ, หนิตุํ, หนฺตพฺพํ. หนิตพฺพํ. มนฺตุํ, มนิตุํ, มนฺตพฺพํ, มนิตพฺพํ.

gantuṃ或gamituṃ；gantabbaṃ或gamitabbaṃ；khantuṃ或khanituṃ；khantabbaṃ或khanitabbaṃ；hantuṃ或hanituṃ；hantabbaṃ或hanitabbaṃ；mantuṃ或manituṃ；mantabbaṃ或manitabbaṃ。

อาทิคฺคหณํ กิมตฺถํ? ตุนคฺคหณตฺถํ. คนฺตุน, ขนฺตุน, หนฺตุน, มนฺตุน.

为何要包含“等”(ādi)？是为了包含tuna后缀。例如：gantuna、khantuna、hantuna、mantuna。

๕๙๗, ๖๔๑. สพฺเพหิ ตุนาทีนํ โย.

597, 641. 在所有词根之后，tuna等后缀可替换为ya。

สพฺเพหิ ธาตูหิ ตุนาทีนํ ปจฺจยานํ ยการาเทโส โหติ วา.

在所有词根之后，tuna等后缀有选择地被替换为ya。

อภิวนฺทิย, อภิวนฺทิตฺวา, โอหาย, โอหิตฺวา, อุปนีย, อุปเนตฺวา, ปสฺสิย, ปสฺสิตฺวา, อุทฺทิสฺส, อุทฺทิสิตฺวา, อาทาย, อาทิยิตฺวา.

abhivandiya或abhivanditvā；ohāya或ohitvā；upanīya或upanetvā；passiya或passitvā；uddissa或uddisitvā；ādāya或ādiyitvā。

๕๙๘, ๖๔๓. จนนฺเตหิ [Pg.280] รจฺจํ.

598, 643. 在以c和n结尾的词根之后，后缀变为racca。

จการนการนฺเตหิ ธาตูหิ ตุนาทีนํ ปจฺจยานํ รจฺจาเทโส โหติ วา.

在以字母c或字母n结尾的词根之后，tuna等后缀有选择地被替换为racca。

วิวิจฺจ, อาหจฺจ, อุหจฺจ.

vivicca、āhacca、uhacca。

วาติ กิมตฺถํ? หนฺตฺวา.

为何说“或”(vā)？（例如：）hantvā。

๕๙๙, ๖๔๔. ทิสา สฺวาน สฺวานฺตโลโป จ.

599, 644. 于dis语根后，后缀成svāna、svā，且语根尾音被省略。

ทิสอิจฺเจตาย ธาตุยา ตุนาทีนํ ปจฺจยานํ สฺวานสฺวาเทสา โหนฺติ, อนฺตโลโป จ.

于dis此语根后，tuna等后缀被替换为svāna、svā，且语根尾音被省略。

ทิสฺวาน, ทิสฺวา.

disvāna、disvā。

๖๐๐, ๖๔๕. ม ห ท เภหิ มฺม ยฺห ชฺช พฺภ ทฺธา จ.

600, 645. 于以m、h、d、bh结尾的语根后，后缀亦成mma、yha、jja、bbha、ddhā。

ม ห ท ภ อิจฺเจวมนฺเตหิ ธาตูหิ ตุนาทีนํ ปจฺจยานํ มฺม ยฺห ชฺช พฺภ ทฺธา อาเทสา โหนฺติ วา อนฺตโลโป จ.

于以m、h、d、bh结尾的诸语根后，tuna等后缀或替换为mma、yha、jja、bbha、ddhā，且语根尾音被省略。

อาคมฺม, อาคมิตฺวา, โอกฺกมฺม. โอกฺกมิตฺวา, ปคฺคยฺห, ปคฺคณฺหิตฺวา, อุปฺปชฺช, อุปฺปชฺชิตฺวา, อารพฺภ, อารภิตฺวา, อารทฺธ, อารภิตฺวา.

āgamma或āgamitvā；okkamma或okkamitvā；paggayha或paggaṇhitvā；uppajja或uppajjitvā；ārabbha或ārabhitvā；āraddha或ārabhitvā。

๖๐๑, ๓๓๔. ตทฺธิตสมาสกิตกา [Pg.281] นามํ วา’ ตเว ตุนาทีสุ จ.

601, 334. 派生词、复合词、造语词是名词，但以tave、tuna等后缀结尾者除外。

ตทฺธิตสมาสกิตกอิจฺเจวมนฺตา สทฺทานามํว ทฏฺฐพฺพา ตเว ตุน ตฺวาน ตฺวาทิปจฺจยนฺเต วชฺเชตฺวา.

派生词、复合词、造语词，应视为名词，但以tave、tuna、tvāna、tvā等后缀结尾者除外。

วาสิฏฺโฐ, ปตฺตธมฺโม, กุมฺภกาโร อิจฺเจวมาทิ.

例如：Vāsiṭṭho（婆私吒）、pattadhammo（得法者）、kumbhakāro（陶工）等。

๖๐๒, ๖. ทุมฺหิ ครุ.

602, 6. 于辅音结合前（的音节为）重（音节）。

ทุมฺหิ อกฺขเร โย ปุพฺโพ อกฺขโร, โส ครุโกว ทฏฺฐพฺโพ.

于辅音结合的字母前，其前面的字母应视为重（音节）。

ภิตฺวา, ฉิตฺวา, ทตฺวา, หุตฺวา.

bhitvā（破坏已）、chitvā（切断已）、datvā（给予已）、hutvā（祭献已）。

๖๐๓, ๗. ทีโฆ จ.

603, 7. 长（音节）亦（重）。

ทีโฆ จ สโร ครุโกว ทฏฺฐพฺโพ.

长元音亦应视为重（音节）。

อาหาโร, นที, วธู, เต ธมฺมา, โอปนยิโก.

āhāro（食物）、nadī（河）、vadhū（新妇）、te dhammā（彼诸法）、opanayiko（引导的）。

๖๐๔, ๖๘๔. อกฺขเรหิ การ.

604, 684. 于诸字母后（加）kāra。

อกฺขรตฺเถหิ อกฺขราภิเธยฺเยหิ การปจฺจโย โหติ ปโยเค สติ.

当在语用中为指称字母时，（其后）加 kāra 后缀。

อ เอว อกาโร, อา เอว อากาโร, ย เอว ยกาโร.

a 即是 akāro，ā 即是 ākāro，ya 即是 yakāro。

๖๐๕, ๖๔๗. ยถาคมมิกาโร[Pg.282].

605, 647. 依传承（加入）i音。

ยถาคมํ สพฺพธาตูหิ สพฺพปจฺจเยสุ อิการาคโม โหติ.

依传承，于一切语根后、一切后缀前，有增益音 i。

การิยํ, ภวิตพฺพํ, ชนิตพฺพํ, วิทิตพฺพํ, กริตฺวา, อิจฺฉิตํ.

kāriyaṃ（应作的）、bhavitabbaṃ（应有的）、janitabbaṃ（应生的）、viditabbaṃ（应知的）、karitvā（作已）、icchitaṃ（所欲求的）。

๖๐๖, ๖๔๒. ทธนฺตโต โย กฺวจิ.

606, 642. 于 d、dh 结尾（之语根）后，有时（增入）y。

ทการธการนฺตาย ธาตุยา ยถาคมํ ยการาคโม โหติ กฺวจิ ตุนาทีสุ ปจฺจเยสุ.

于以 d、dh 结尾的语根后，于 tuna 等后缀前，有时依传承有增益音 y。

พุทฺโธ โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา, ธมฺมํ พุชฺฌิตฺวา.

佛陀出现于世间后，觉悟了法。

ทธนฺตโตติ กิมตฺถํ? ลภิตฺวา.

为何说“于 d、dh 结尾（之语根）后”？（例如：）labhitvā。

กฺวจีติ กิมตฺถํ? อุปฺปาเทตฺวา.

为何说“有时”？（例如：）uppādetvā。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป จตุตฺโถ กณฺโฑ.

如是，造语词法品第四章。

ปญฺจมกณฺฑ

第五章

๖๐๗, ๕๗๘. นิคฺคหิต สํโยคาทิโน.

607, 578. 连缀之首的 n（转为）鼻音（ṃ）。

สํโยคาทิภูโต นกาโร นิคฺคหิตมาปชฺชเต.

位于辅音连缀之首的 n，转为鼻音（ṃ）。

รงฺโค, ภงฺโค, สงฺโค.

raṅgo（色彩）、bhaṅgo（破坏）、saṅgo（执著）。

๖๐๘, ๖๒๓. สพฺพตฺถ [Pg.283] เค คี.

608, 623. 词根 ge 于一切处作 gī。

เคอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส คีอาเทโส โหติ สพฺพตฺถ ฐาเน.

此词根 ge，于一切处被替换为 gī。

คีตํ คายติ.

gītaṃ（歌）、gāyati（他唱歌）。

๖๐๙, ๔๘๔. สทสฺส สีทตฺตํ.

609, 484. 词根 sad 转为 sīda。

สทอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สีทาเทโส โหติ สพฺพตฺถ ฐาเน.

此词根 sad，于一切处被替换为 sīda。

นิสินฺโน, นิสีทติ.

nisinno（已坐下）、nisīdati（他坐下）。

๖๑๐, ๖๒๗. ยชสฺส สรสฺสิ ฏฺเฐ.

610, 627. 当 ṭṭha 在后，词根 yaj 之元音转为 i。

ยชอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สรสฺส อิการาเทโส โหติ ฏฺเฐ ปเร.

语根 yaj 之元音，于 ṭṭha 在后时，替换为 i。

ยิฏฺโฐ, ยิฏฺฐา.

Yiṭṭho（已祭祀），yiṭṭhā（已祭祀[阴性]）。

ฏฺเฐติ กิมตฺถํ? ยชนํ.

为何说“于 ṭṭha 在后时”？（答曰：）Yajanaṃ（祭祀）。

๖๑๑, ๖๐๘. หจตุตฺถานมนฺตานํ โท เธ.

611, 608. 以浊送气音结尾之语根，于 dh 在后时，其尾音转为 d。

หจตุตฺถานํ ธาตฺวนฺตานํ โท อาเทโส โหติ เธ ปเร.

以浊送气音结尾之语根，于 dh 在后时，其尾音替换为 d。

สนฺนทฺโธ, กุทฺโธ, ยุทฺโธ, สิทฺโธ, ลทฺโธ, อารทฺโธ.

Sannaddho（已武装），kuddho（已愤怒），yuddho（已战斗），siddho（已成就），laddho（已获得），āraddho（已开始）。

๖๑๒, ๖๑๕. โฑ [Pg.284] ฒกาเร.

612, 615. 于 ḍh 在后时，（语根尾之浊送气音）转为 ḍ。

หจตุตฺถานํ ธาตฺวนฺตานํ โฑ อาเทโส โหติ ฒกาเร ปเร.

以浊送气音结尾之语根，于 ḍh 在后时，其尾音替换为 ḍ。

ทยฺหตีติ ทฑฺโฒ, วฑฺฒตีติ วุฑฺโฒ.

由 dayhati（燃烧）得 daḍḍho（已烧尽）；由 vaḍḍhati（增长）得 vuḍḍho（已增长，年老的）。

ฒกาเรติ กิมตฺถํ? ทาโห.

为何说“于 ḍh 在后时”？（答曰：）Dāho（燃烧）。

๖๑๓, ๕๘๓. คหสฺส ฆร เณ วา.

613, 583. 语根 gah，于 ṇa 在后时，有时转为 ghara。

คหอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺส ฆราเทโส โหติ วา ณปจฺจเย ปเร.

此语根 gah 之全部，于 ṇa 后缀在后时，有时替换为 ghara。

ฆรํ, ฆรานิ.

Gharaṃ（家），gharāni（诸家）。

วาติ กิมตฺถํ? คาโห.

为何说“有时”？（答曰：）Gāho（执取）。

๖๑๔, ๕๘๑. ทหสฺส โท ฬํ.

614, 581. 语根 dah 之 d 作 ḷ。

ทหอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส ทกาโร ฬตฺตมาปชฺชเต วา ณปจฺจเย ปเร.

此语根 dah 之 d，于 ṇa 后缀在后时，有时转为 ḷ。

ปริทหนํ ปริฬาโห.

Paridahanaṃ（遍烧），pariḷāho（热恼）。

วาติ กิมตฺถํ? ปริทาโห.

为何说“有时”？（答曰：）Paridāho（遍烧）。

๖๑๕, ๕๘๖. ธาตฺวนฺตสฺส โลโป กฺวิมฺหิ.

615, 586. 于 kvi 在后时，语根之尾音脱落。

ธาตฺวนฺตสฺส พฺยญฺชนสฺส โลโป โหติ กฺวิมฺหิ ปจฺจเย ปเร.

于 kvi 后缀在后时，语根之尾辅音脱落。

ภุเชน [Pg.285] คจฺฉตีติ, ภุชโค. อุเรน คจฺฉตีติ อุรโค, ตุรโค, สงฺโข.

以弯曲行走，故为 bhujago（蛇）；以胸行走，故为 urago（爬行者）。Turago（马）、saṅkho（海螺）。

๖๑๖, ๕๘๗. วิทนฺเต อู.

616, 587. 于语根 vid 之末，增入 ū。

วิทอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อนฺเต อูการาคโม โหติ กฺวิมฺหิ ปจฺจเย ปเร.

此语根 vid 之末，于 kvi 后缀在后时，增入 ū。

โลกํ วิทติ ชานาตีติ โลกวิทู.

了知、洞悉世间，故为 lokavidū（世间解）。

๖๑๗, ๖๓๓. น ม ก รานมนฺตานํ นิยุตฺตตมฺหิ.

617, 633. 以 na、ma、ka、ra 结尾之语根，于 i 所连之 ta 后，其尾音不脱落。

นการ มการ กการ รการานํ ธาตฺวนฺตานํ โลโป น โหติ อิการยุตฺเต ตปจฺจเย ปเร.

以 na、ma、ka、ra 为尾音之语根，于其后接与 i 相连之 ta 后缀时，其尾音不脱落。

หนิภุํ, คมิโต, รมิโต, สกิโต, สริโต, กริตฺวา.

Hanibhuṃ（已伤），gamito（已去），ramito（已乐），sakito（已疑），sarito（已忆），karitvā（作已）。

อิยุตฺตตมฺหีติ กิมตฺถํ? คโต, สโต.

为何说“于 i 所连之 ta”？（答曰：）Gato（已去），sato（已忆）。

๖๑๘, ๕๗๑. น ก คตฺตํ จ ชาณฺวุมฺหิ.

618, 571. 于 ṇvu 后缀后，ca、ja 不转为 ka、ga。

จการ ชการา กการ คการตฺตํ นาปชฺชนฺเต ณฺวุมฺหิ ปจฺจเย ปเร.

于 ṇvu 后缀在后时，ca 字与 ja 字不转为 ka 字与 ga 字。

ปจตีติ ปาจโก, ยชตีติ ยาชโก.

烹煮，故为厨师；祭祀，故为祭司。

๖๑๙, ๕๗๓. กรสฺส [Pg.286] จ ตตฺตํ ตุสฺมึ.

619, 573. 于`tu`（后缀）后，`kar`（语根）之尾音变为`t`。

กรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อนฺตสฺส รการสฺส ตการตฺตํ โหติ ตุปจฺจเย ปเร.

此`kar`语根的尾音`r`，当其后接`tu`后缀时，变为`t`。

กโรตีติ กตฺตา, กโรนฺตีติ กตฺตาโร.

他做，故为作者；他们做，故为作者们。

๖๒๐, ๕๔๙. ตุํ ตุน ตพฺเพสุ วา.

620, 549. 于`tuṃ`、`tuna`、`tabba`（后缀），则任选。

กรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อนฺตสฺส รการสฺส ตการตฺตํ โหติ วา ตุํ ตุน ตพฺพอิจฺเจเตสุ ปจฺจเยสุ.

此`kar`语根的尾音`r`，当其后接`tuṃ`、`tuna`、`tabba`这些后缀时，可任选变为`t`。

กตฺตุํ, กาตุํ, กตฺตุน. กาตุน, กตฺตพฺพํ, กาตพฺพํ.

kattuṃ、kātuṃ（为了做）；kattuna、kātuna（作已）；kattabbaṃ、kātabbaṃ（应作）。

๖๒๑, ๕๕๓. การิตํ วิย ณานุพนฺโธ.

621, 553. 带`ṇ`随标（的后缀），视同`kārita`（使役形）。

ณการานุพนฺโธ ปจฺจโย การิตํ วิย ทฏฺฐพฺโพ วา.

带`ṇ`随标的后缀，应任选地视为如同`kārita`（使役）形。

ทาโห, เทโห, วาโห, พาโห, จาโค, วาโร, จาโร, ปริกฺขาโร, ทายโก, นายโก, ลาวโก, ภาวโก, การี, ฆาตี, ทายี.

dāho（燃烧），deho（身体），vāho（运载），bāho（手臂），cāgo（舍弃），vāro（轮次），cāro（行境），parikkhāro（资具），dāyako（施者），nāyako（领导者），lāvako（收割者），bhāvako（培育者），kārī（作者），ghātī（杀害者），dāyī（给予者）。

วาติ กิมตฺถํ? อุปกฺขโร.

为何说“任选”？如`upakkharo`（助益）。

๖๒๒, ๕๗๐. อนกา [Pg.287] ยุ ณฺวูนํ.

622, 570. `yu`、`ṇvu`替换为`ana`、`aka`。

ยุณฺวุอิจฺเจเตสํ ปจฺจยานํ อน อกอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ.

`yu`与`ṇvu`这两个后缀，被替换为`ana`与`aka`。

นนฺทนํ, การโก.

nandanaṃ（欢喜），kārako（作者）。

๖๒๓, ๕๕๔. ก คา จ ชานํ.

623, 554. `ca`、`ja`替换为`ka`、`ga`。

จ ชอิจฺเจเตสํ ธาตฺวนฺตานํ กการคการาเทสา โหนฺติ ณานุพนฺเธ ปจฺจเย ปเร.

当带`ṇ`随标的后缀在后时，语根尾音`ca`与`ja`被替换为`ka`与`ga`。

ปาโก, โยโค.

pāko（成熟），yogo（相应）。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป ปญฺจโม กณฺโฑ.

如是，词根派生法品第五篇终。

กิตกปฺโป นิฏฺฐิโต.

词根派生法品终。

๘. อุณาทิกปฺป

8. Uṇādi词缀品

ฉฏฺฐกณฺฑ

第六篇

๖๒๔, ๕๖๓. กตฺตริ [Pg.288] กิต.

624, 563. `kita`（词缀）用于主动者义。

กตฺตุอิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ กิต ปจฺจยา โหนฺติ.

在“主动者”此义上，使用`kita`词缀。

การุ, การุโก, การโก, ปาจโก, กตฺตา, ชนิตา, ปจิตา, เนตา.

kāru（工匠），kāruko（工匠），kārako（作者），pācako（厨师），kattā（作者），janitā（生者），pacitā（煮者），netā（引导者）。

๖๒๕, ๖๐๕. ภาวกมฺเมสุ กิจฺจตฺต ขตฺถา.

625, 605. `kicca`、`tta`、`khattha`（等词缀）用于状态义与作业义。

ภาวกมฺมอิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ กิจฺจ ตฺต ขตฺถอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

在“状态”与“作业”这些意义上，使用`kicca`、`tta`、`khattha`这些词缀。

อุปสมฺปาเทตพฺพํ อุปสมฺปาทนียํ ภวตา, สยิตพฺพํ ภวตา, กตฺตพฺพํ ภวตา, โภตฺตพฺโพ โอทโน ภวตา, อสิตพฺพํ โภชนํ ภวตา, อสิตํ ภวตา, สยิตํ ภวตา, ปจิตํ ภวตา, อสิตํ อสนํ ภวตา, สยิตํ สยนํ ภวตา, ปจิโต โอทโน ภวตา, กิญฺจิสฺสโย, อีสสฺสโย, ทุสฺสโย, สุสฺสโย ภวตา.

应由您使之受具足戒（upasampādetabbaṃ）；应由您使之受具足戒（upasampādanīyaṃ）；应由您睡（sayitabbaṃ）；应由您做（kattabbaṃ）；饭应由您吃（bhottabbo odano）；食物应由您吃（asitabbaṃ bhojanaṃ）；由您吃了（asitaṃ）；由您睡了（sayitaṃ）；由您煮了（pacitaṃ）；吃这件事由您做了（asitaṃ asanaṃ）；睡这件事由您做了（sayitaṃ sayanaṃ）；饭由您煮了（pacito odano）；为您所难卧（kiñcissayo）；为您所易卧（īsassayo）；为您所恶卧（dussayo）；为您所善卧（sussayo）。

๖๒๖, ๖๓๔. กมฺมนิ [Pg.289] ทุติยาย ตฺโต.

626, 634. 当作业（受事）为第二格时，`ta`（词缀用于能作者义）。

กมฺมนิ อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ ทุติยายํ วิภตฺติยํ กตฺตริ ตฺตปจฺจโย โหติ.

于有作业之义，当受词为第二格（宾格）时，`ta`词缀用于能作者义。

ทานํ ทินฺโน เทวทตฺโต, สีลํ รกฺขิโต เทวทตฺโต, ภตฺตํ ภุตฺโต เทวทตฺโต, ครุํ อุปาสิโต เทวทตฺโต.

提婆达多已行布施，提婆达多已守护戒，提婆达多已食用饭，提婆达多已承事上师。

๖๒๗, ๖๕๒. ขฺยาทีหิ มาน ม จ โต วา.

627, 652. 从“khyā”等词根，加“māna”后缀，其“ma”可任选变为“ta”。

ขิ ภี สุ รุ หุ วา ธู หิ ลู ปี อทอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ มน ปจฺจโย โหติ, มสฺส จ โต โหติ วา.

从“khi”、“bhī”、“su”、“ru”、“hu”、“vā”、“dhū”、“hi”、“lū”、“pī”、“ad”等诸词根，加“mana”后缀，其“ma”可任选变为“ta”。

ขียนฺติ อุปทฺทวา เอตฺถาติ เขโม, ภายิตพฺโพติ เภโม, ภายนฺติ เอตสฺมาติ วา เภโม, รํสิโย อภิสฺสเวตีติ โสโม, รวติ คจฺฉตีติ โรโม, หุวติ ชุหฺวติ เอเตนาติ โหโม, ปฏิโลมวเสน วาติ คจฺฉตีติ วาโม, ลามกวเสน วาติ คจฺฉติ ปวตฺตตีติ วา วาโม, ธุนาติ กมฺปตีติ ธูโม, เสฏฺฐภาเวน หิโนติ ปวตฺตติ จิตฺตํ เอตสฺมินฺติ เหโม, ลุนิตพฺโพติ โลโม, มํสจมฺมานิ ลุนาติ ฉินฺทตีติ วา โลโม, ปิยนํ เปโม, ปิยายิตพฺโพติ วา เปโม, สุขทุกฺขํ อทติ ภกฺขตีติ อตฺตา, ชาติชรามรณาทีหิ อทียเต ภกฺขียเตติ วา อตฺตา, อาตุมา.

灾祸于此止息，故为安稳（khemo）；应被怖畏，故为可怖（bhemo）；或，有情因此而怖畏，故为可怖（bhemo）。放射光芒，故为月（somo）。鸣叫、移动，故为身毛（romo）。以此献供、祭祀，故为祭品（homo）。逆向吹动、行进，故为左（vāmo）；或，以低劣方式吹动、行进、发生，故为左（vāmo）。摇动、颤动，故为烟（dhūmo）。以其殊胜，能驱动、策励心，故为金（hemo）。应被剪除，故为毛发（lomo）；或，剪除、切断皮肉，故为毛发（lomo）。喜爱，是为爱（pemo）；或，应被喜爱，故为爱（pemo）。吞食苦与乐，故为我（attā）；或，被生、老、死等所吞食，故为我（attā）；亦作ātumā。

๖๒๘, ๖๕๓. สมาทีหิ [Pg.290] ถ มา.

628, 653. 由“sam”等词根，加“tha”和“ma”后缀。

สมุ ทมุ ทร รห ทุ หิ สิ ภี ทา ยา สา ฐาภสอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ถ ม ปจฺจยา โหนฺติ.

由“sam(u)”、“dam(u)”、“dar(a)”、“rah(a)”、“du”、“hi”、“si”、“bhī”、“dā”、“yā”、“sā”、“ṭhā”、“bhasa”等词根，加“tha”和“ma”后缀。

สเมตีติ สมโถ, ทมตีติ ทมโถ, ทมนํ วา ทมโถ, ทมิตพฺโพติ วา ทมโถ, ทรตีติ ทรโถ, ชิณฺณภาวํ รหิสฺสติ คณฺหิสฺสตีติ รโถ, ทพฺพสมฺภาเร รหติ คณฺหาตีติ วา รโถ, ทวติ คจฺฉตีติ ทุโม, ทวติ วุทฺธิ วิรุฬฺหิ คจฺฉติ ปวตฺตตีติ อุทฺธํ วา ทุโม, ปถวีปพฺพตาทีสุ คจฺฉติ ปตตีติ หิโม, กมฺมวาจาย พนฺธติ เอตฺถาติ สีมา. พนฺธิตพฺพาติ วา สีมา. ภายนฺติ เอตสฺมาติ ภีโม, สตฺเต อวขณฺเฑนฺติ นิวาเรนฺติ เอเตนาติ ทาโม, มูสิกาทีหิ ขาทียติ อวขณฺฑียตีติ วา ทาโม, ยาติ คจฺฉตีติ ยาโม, ปเรสํ จิตฺตํ คณฺหิตุํ สมตฺเถตีติ สาโม, ติฏฺฐนฺติ เอเตนาติ ถาโม, ภสติ ภสฺมีกรียตีติ ภสฺมา.

止息，故为寂止（samatho）；调伏，故为调御（damatho）；或调伏即是调御（damatho）；或应被调伏者即是调御（damatho）。忧恼，故为忧恼（daratho）。将舍弃衰老之态而执取，故为车（ratho）；或执取物资，故为车（ratho）。奔走，故为树（dumo）；或向上奔走、生长、发芽、进行，故为树（dumo）。于地、山等处行、落，故为霜（himo）。以羯磨语(kammavācā)在此处结缚，故为界（sīmā）；或应被结缚者，故为界（sīmā）。人们于此感到恐惧，故为可怖（bhīmo）。以此砍断、阻止有情，故为绳索（dāmo）；或被鼠等所食、所断，故为绳索（dāmo）。行进，故为夜分（yāmo）。能摄取他人之心，故为柔和（sāmo）。以此而站立，故为力量（thāmo）。吞噬或被烧成灰，故为灰（bhasmā）。

๖๒๙, ๕๖๙. คหสฺสุ’ปธสฺเส วา.

629, 569. 对于“gah”的“upadhā”，或作“e”。

คหอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อุปธสฺส อการสฺส เอตฺต โหติ วา.

此词根“gah”的“upadhā”（倒数第二音节元音）“a”，或可变为“e”。

ทพฺพสมฺภาร คณฺหาตีติ เคหํ, คหํ.

执取物资，故为家宅（gehaṃ），或家宅（gahaṃ）。

๖๓๐, ๖๕๔. มสุสฺส [Pg.291] สุสฺส จฺฉร จฺเฉรา.

630, 654. “masu”的“su”作“cchara”、“cchera”。

มสุอิจฺเจตสฺส ปาฏิปทิกสฺส สุสฺส จฺฉรจฺเฉราเทสา โหนฺติ.

此词干“masu”的“su”，被替换为“cchara”和“cchera”。

มจฺฉรตีติ มจฺฉโร, เอวํ มจฺเฉโร.

吝啬，故为吝啬（maccharo）；同样地，吝啬（macchero）。

๖๓๑, ๖๕๕. อาปุพฺพจรสฺส จ.

631, 655. 以及前缀为“ā”的“car”。

อาปุพฺพสฺส จรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส จฺฉริยจฺฉรจฺเฉรา เทสา โหนฺติ, อาปุพฺพสฺส จ รสฺโส โหติ.

前缀为“ā”的此词根“car”，被替换为“cchariya”、“cchara”、“cchera”，并且前缀“ā”变短。

อาภุโส จริตพฺพนฺติ อจฺฉริยํ. เอวํ อจฺฉรํ, อจฺเฉรํ.

重复行之，故为稀有（acchariyaṃ）。同样地，稀有（accharaṃ），稀有（accheraṃ）。

จคฺคหเณน มสุสฺส สุสฺสาปิ จฺฉริยาเทโส โหติ, มจฺฉริยํ.

由于规则中的“ca”（以及），“masu”的“su”也被替换为“cchariya”，得悭吝（macchariyaṃ）。

๖๓๒, ๖๕๖. อล กล สเลหิ ลยา.

632, 656. 由“al(a)”、“kal(a)”、“sal(a)”，加“la”、“ya”。

อล กล สลอิจฺเจเตหิ ธาตูหิ ล ยปจฺจยา โหนฺติ.

由“al(a)”、“kal(a)”、“sal(a)”这些词根，加“la”和“ya”后缀。

อลติ สมตฺเถตีติ อลฺลํ, กลิตพฺพํ สงฺขฺยาตพฺพนฺติ กลฺลํ, สลติ คจฺฉติ ปวิสตีติ สลฺลํ. เอวํ อลฺยํ, กลฺยํ, สลฺยํ.

能胜任，故为湿润的（allaṃ）；应被计算、应被数，故为适当的（kallaṃ）；移动、行进、进入，故为箭（sallaṃ）。同样地，有湿润的（alyaṃ）、适当的（kalyaṃ）、箭（salyaṃ）。

๖๓๓, ๖๕๗. ยาณ [Pg.292] ลาณา.

633, 657. “yāṇa”、“lāṇa”。

เตหิ กล สลอิจฺเจเตหิ ธาตูหิ ยาณ ลาณปจฺจยา โหนฺติ.

由彼等词根“kal”与“sal”，加“yāṇa”与“lāṇa”为后缀。

กลิตพฺพํ สงฺขฺยาตพฺพนฺติ กลฺยาณํ, คณโต ปฏิกฺกมิตฺวา สลนฺติ เอตฺถาติ ปฏิสลฺยาณํ. เอวํ สลฺลาโณ, ปฏิสลฺลาโณ.

应被计算、应被数，故为善（kalyāṇaṃ）；从团体中退出后于此行，故为退隐（paṭisalyāṇaṃ）。同样地，有“sallāṇo”、“paṭisallāṇo”。

๖๓๔, ๖๕๘. มถิสฺส ถสฺส โล จ.

634, 658. “math”之“th”亦为“l”。

มถอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส ถสฺส ลาเทโสโหติ. อญฺญมญฺญํ มถติ วิโลฬตีติ มลฺโล, มลฺลํ.

此词根“math”之“th”被替换为“l”。互相搅动、扰乱，故为摔跤手（mallo），摔跤（mallaṃ）。

จคฺคหเณน ลโต โก จ อาคโม โหติ. มลฺลโก, มลฺลกํ.

由“ca”字，“l”后亦有增音“ka”，得：mallako, mallakaṃ。

๖๓๕, ๕๕๙. เปสาติสคฺคปตฺตกาเลสุกิจฺจา.

635, 559. 于命令、允许、适时义中，用应动分词。

เปส อติสคฺค ปตฺตกาลอิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ กิจฺจปจฺจยา โหนฺติ.

于命令、允许、适时此等义中，用应动分词后缀。

กตฺตพฺพํ กมฺมํ ภวตา, กรณียํ กิจฺจํ ภวตา, โภตฺตพฺพํ โภชนํ ภวตา, โภชนียํ โภชนํ ภวตา, อชฺฌยิตพฺพํ อชฺเฌยฺยํ ภวตา, อชฺฌยนียํ อชฺเฌยฺยํ ภวตา.

工作应由您完成（kattabbaṃ），事务应由您完成（karaṇīyaṃ）。食物应由您食用（bhottabbaṃ），食物应由您啖食（bhojanīyaṃ）。所学应由您学习（ajjhayitabbaṃ），所学应由您学习（ajjhayanīyaṃ）。

๖๓๖, ๖๕๙. อวสฺสกา’ธมิเณสุ [Pg.293] ณี จ.

636, 659. 于必须与负债人义中，用“ṇī”及应动分词。

อวสฺสก อธมิณอิจฺเจเตสฺวตฺเถสุ ณีปจฺจโย โหติ, กิจฺจา จ.

于必须与负债人此等义中，用“ṇī”后缀，亦用应动分词。

อวสฺสเต ตาว – การีสิ เม กมฺมํ อวสฺสํ หารีสิ เม ภารํ อวสฺสํ.

先说必须义：你必须为我工作，你必须为我运载重负。

อธมิเณ – ทายีสิ เม สตํ อิณํ, ธารีสิ เม สหสฺสํ อิณํ.

负债人义：你应付我一百的债务，你欠我一千的债务。

กิจฺจา จ – ทาตพฺพํ เม ภวตา สตํ อิณํ. ธารยิตพฺพํ เม ภวตา สหสฺสํ อิณํ, กตฺตพฺพํ เม ภวตา เคหํ, กรณียํ เม ภวตา กิจฺจํ, การิยํ เม ภวตา สยนํ.

以及应动分词之例：一百的债务应由您付给我。一千的债务应由您为我承担。房屋应由您为我建造。事务应由您为我处理。床座应由您为我制作。

๖๓๗, ๐. อรหสกฺกาทีหิ ตุํ.

637, 0. 与`araha`、`sakka`等词连用时，用`tuṃ`。

อรห สกฺก ภพฺพอิจฺเจวมาทีหิ ปโยเค สติ สพฺพธาตูหิ ตุํปจฺจโย โหติ.

当与`araha`（值得）、`sakka`（能够）、`bhabba`（适合）等词连用时，所有语基都可加`tuṃ`后缀。

อรหา ภวํ วตฺตุํ, อรหา ภวํ กตฺตุํ, สกฺกา ภวํ หนฺตุํ, สกฺกา ภวํ ชเนตุํ, ชนิตุํ, ภวิตุํ, สกฺกา ภวํ ทาตุํ, สกฺกา ภวํ คนฺตุํ, ตพฺโพ ภวํ ชเนตุํ อิจฺเจวมาทิ.

尊者值得说（vattuṃ），尊者值得做（kattuṃ）；尊者能够杀（hantuṃ），尊者能够生（janetuṃ, janituṃ, bhavituṃ）；尊者能够给（dātuṃ），尊者能够去（gantuṃ）；尊者适合生（janetuṃ），等等。

๖๓๘, ๖๖๐. วชาทีหิปพฺพชฺชาทโย [Pg.294] นิปฺปชฺชนฺเต.

638, 660. 由`vaj`等语基，派生出`pabbajjā`等词语。

วชอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ, อุปสคฺคปจฺจยาทีหิ จ ปพฺพชฺชาทโย สทฺทา นิปฺปชฺชนฺเต.

由`vaj`等语基，以及前缀、后缀等，派生出`pabbajjā`（出家）等词语。

ปฐมเมว วชิตพฺพาติ ปพฺพชฺชา, อิญฺชนํ เอชฺชา, สมชฺชนํ สมชฺชา, นิสีทนํ นิสชฺชา, วิชานนํ วิชฺชา วิสชฺชนํ วิสชฺชา, ปทนํ ปชฺชา, หนนํ วชฺฌา, เอสนํ อิจฺฉา, อติเอสนํ อติจฺฉา, สทนํ สชฺชา, สยนฺติ เอตฺถาติ เสยฺยา, สมฺมา จิตฺตํ นิเธติ เอตายาติ สทฺธา, จริตพฺพา จริยา, กรณํ กิริยา, รุชนํ รุจฺฉา, ปทนํ ปจฺฉา, ริญฺจนํ ริจฺฉา, ติกิจฺฉนํ ติติจฺฉา, สํโกจนํ สํกุจฺฉา, มทนํ มจฺฉา, ลภนํ ลจฺฉา, รทิหพฺพาติ รจฺฉา, รทนํ วิเลขนํ วารจฺฉา, อโธ ภาเคน คจฺฉตีติ ติรจฺฉา, ติรจฺฉาโน, อชนํ อจฺฉา, ติติกฺขตีติ ติติกฺขา, สห อาคมนํ สาคจฺฉา, ทุฏฺฐุ ภกฺขนํ โทภจฺฉา, ทุฏฺฐุ โรสนํ ทุรุจฺฉา, ปุจฺฉนํ ปุจฺฉา, มุหนํ มุจฺฉา, วสนํ วจฺฉา, กจนํ กจฺฉา, สห กถนํ สากจฺฉา, ตุทนํ ตุจฺฉา, วิสนํ วิจฺฉา, ปิสนํ ปิจฺฉิลฺลา, สุขทุกฺขํ มุทติ ภกฺขตีติ มจฺโฉ[Pg.295], สตฺตานํ ปาณํ มุเสติ จเชตีติ มจฺจุ, สตนํ สจฺจํ, อุทฺธํ ธุนาติ กมฺปตีติ อุทฺธจฺจํ, นฏนํ นจฺจํ, นิตนํ นิจฺจํ, ตถนํ ตจฺฉํ อิจฺเจวมาทิ.

首先应前往，故为`pabbajjā`（出家）；动摇为`ejjā`（动）；集合为`samajjā`（集会）；坐为`nisajjā`（坐具）；了知为`vijjā`（明）；回答为`visajjā`（回答）；行为`pajjā`（道）；杀害为`vajjhā`（杀戮）；寻求为`icchā`（欲）；过度寻求为`aticchā`（贪欲）；沉陷为`sajjā`（准备）；于此躺卧，故为`seyyā`（卧具）；以此善安置心，故为`saddhā`（信）；应行为`cariyā`（行）；作为`kiriyā`（作用）；病痛为`rucchā`（病）；行为`pacchā`（后）；舍弃为`ricchā`（舍）；治疗为`titicchā`（忍耐）；收缩为`saṃkucchā`（收缩）；迷醉为`macchā`（沉醉）；获得为`lacchā`（得）；应被挖掘，故为`racchā`（街道）；挖掘或刮削为`racchā`；以低下部分行走，故为`tiracchā`、`tiracchāno`（傍生）；行为`acchā`（熊）；忍耐，故为`titikkhā`（忍辱）；一同前来为`sāgacchā`（交谈）；恶意地食为`dobhacchā`（饥荒）；恶意地怒为`durucchā`（恶怒）；询问为`pucchā`（问）；昏迷为`mucchā`（昏迷）；居住为`vacchā`（犊）；捆绑为`kacchā`（沼泽地）；一同谈论为`sākacchā`（会谈）；刺为`tucchā`（空）；进入为`vicchā`（进入）；研磨为`picchillā`（滑）；吞食苦乐，故为`maccho`（鱼）；偷走、使有情舍弃生命，故为`maccu`（死）；属于善人，故为`saccaṃ`（谛）；向上摇动、颤动，故为`uddhaccaṃ`（掉举）；舞蹈为`naccaṃ`（舞）；引导为`niccaṃ`（常）；如是为`tacchaṃ`（真实），等等。

๖๓๙, ๕๘๕. กฺวิโลโป จ.

639, 585. 以及`kvi`之脱落。

กฺวิโลโป โหติ, ปุน จ นิปฺปชฺชนฺเต.

`kvi`后缀脱落，并再次派生词语。

วิวิเธหิ สีลาทิคุเณหิ ภวตีติ วิภู, วิเสเสน วา ภวตีติ วิภู, สยํ อตฺตนา ภวตีติ สยมฺภู, อภิวิตฺวา ภวตีติ อภิภู, สํ สุฏฺฐุ ธุนาติ กมฺปตีติ สนฺธู, วิเสเสน ภาติ ทิพฺพตีติ วิภา, นิสฺเสเสน ภาติ ทิพฺพตีติ นิภา, ปกาเรน ภาติ ทิพฺพตีติ ปภา, สห ภาสนฺติ เอตฺถาติ สภา, อาภุโส ภาติ ทิพฺพตีติ อาภา, ภุเชน กุฏิเลน คจฺฉตีติ ภุชโค, ตุริตตุริโต คจฺฉตีติ ตุรโค, สํ สุฏฺฐุ ปถวึ ขนตีติ สงฺโข, วิเสเสน ยมติ อุปรมตีติ วิโย, สุฏฺฐุ มนติ ชานาตีติ สุโม, ปริ สมนฺตโต ตโนติ วิตฺถาเรตีติ ปริโต อิจฺเจวมาทิ.

以种种戒等功德而成，故为`vibhū`（主宰）；或以殊胜而成，故为`vibhū`。由自己而成，故为`sayambhū`（自生者）。征服之后而成，故为`abhibhū`（征服者）。善摇动、颤动，故为`sandhū`。以殊胜方式发光、闪耀，故为`vibhā`（光辉）。无余地发光、闪耀，故为`nibhā`（光彩）。以某种方式发光、闪耀，故为`pabhā`（光明）。他们于此一同言说，故为`sabhā`（集会）。极度发光、闪耀，故为`ābhā`（光芒）。以弯曲之身行走，故为`bhujago`（蛇）。非常迅速地行走，故为`turago`（马）。善于挖掘大地，故为`saṅkho`（螺）。特别地抑制、止息，故为`viyo`。善于思考、了知，故为`sumo`。在周围伸展、扩展，故为`parito`（周围），等等。

๖๔๐, ๐. สจชานํ กคา ณานุพนฺเธ.

640, 0. 当有指示音`ṇa`时，`ca`、`ja`分别变为`ka`、`ga`。

สจ ชานํ ธาตูนมนฺตานํ จชานํ กคาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ ณานุพนฺเธ ปจฺจเย ปเร.

当带有指示字母`ṇ`的后缀跟随时，语基末尾的`c`与`j`分别被替换为`k`与`g`。

โอโก[Pg.296], ปาโก, เสโก, โสโก, วิเวโก, จาโค, โยโค, โภโค, โรโค, ราโค, ภาโค, ภงฺโค, รงฺโค, สงฺโค.

住所（oko），烹煮（pāko），洒水（seko），忧愁（soko），远离（viveko），舍离（cāgo），瑜伽（yogo），受用（bhogo），疾病（rogo），贪欲（rāgo），部分（bhāgo），破坏（bhaṅgo），舞台（raṅgo），执著（saṅgo）。

๖๔๑, ๕๗๒. นุทาทีหิ ยุณฺวูนมนานนากานนกา สการิเตหิ จ.

641, 572. 在以`nud`等为首的语基以及使役语基之后，后缀`yu`、`ṇ`、`vū`被替换为`ana`、`ānana`、`aka`、`ānanaka`。

นุท สูท ชน สุ ลู หุ ปุ ภู ญา อ ส สมุอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ, ผนฺท จิติ อาณ อิจฺเจวมาทีหิ สการิเตหิ จ ยุณฺวูนํ ปจฺจยานํ อน อานน อก อานนกาเทสา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ กตฺตริ, ภาวกรเณสุ จ.

在`nud`、`sūd`、`jan`、`su`、`lū`、`hu`、`pū`、`bhū`、`ñā`、`as`、`sam`等语基之后，以及在由`phand`、`cit`、`āṇ`等形成的使役语基之后，后缀`yu`、`ṇ`、`vū`在主动者、状态与工具义中，根据情况被替换为`ana`、`ānana`、`aka`与`ānanaka`。

กตฺตริ ตาว – ปนุทตีติ ปนูทโน. เอวํ สูทโน, ชนโน, สวโณ, ลวโน, หวโน, ปวโน, ภวโน, ญาโณ, อสโน, สมโณ.

先说主动者义：`panudati`（他驱除），因此是`panūdano`（驱除者）。同样地：`sūdano`（杀者），`janano`（生者），`savaṇo`（闻者），`lavano`（割者），`havano`（祭者），`pavano`（净化者），`bhavano`（有者），`ñāṇo`（知者），`asano`（食者），`samaṇo`（沙门）。

ภาเว จ – ปนุทเต ปนูทนํ. เอวํ สูทนํ, ชนนํ, สวณํ, ลวนํ, หวนํ, ปวนํ, ภวนํ, ญาณํ, อสนํ, สมณํ, สญฺชานนํ, กุยเต กานนํ.

以及状态义：`panudate`（驱除），即是`panūdanaṃ`（驱除）。同样地：`sūdanaṃ`（杀害），`jananaṃ`（出生），`savaṇaṃ`（听闻），`lavanaṃ`（收割），`havanaṃ`（祭祀），`pavanaṃ`（净化），`bhavanaṃ`（存在），`ñāṇaṃ`（智），`asanaṃ`（食），`samaṇaṃ`（平静），`sañjānanaṃ`（识知），`kuyate kānanaṃ`（……林）。

การิเต จ – ผนฺทาปียเต ผนฺทาปนํ, เจตาปียเต เจตาปนํ, อาณาปียเต อาณาปนํ.

以及使役义：`phandāpīyate`（被使摇动），即是`phandāpanaṃ`（使摇动）；`cetāpīyate`（被使思考），即是`cetāpanaṃ`（使思考）；`āṇāpīyate`（被使命令），即是`āṇāpanaṃ`（使命令）。

กรเณ – นุทนฺติ อเนนาติ นูทนํ, เอวํ สูทนํ, ชนนํ, สวณํ, ลวณํ, หวนํ, ปวนํ, ภคนํ, ญาณํ, อสนํ, สวณํ.

在工具义中：`nudanti anena`（他们用此推动），因此是`nūdanaṃ`（推动的工具）。同样地：`sūdanaṃ`（杀的工具），`jananaṃ`（生的工具），`savaṇaṃ`（听的工具），`lavaṇaṃ`（割的工具），`havanaṃ`（祭的工具），`pavanaṃ`（净化的工具），`bhaganaṃ`（破坏的工具），`ñāṇaṃ`（知的工具），`asanaṃ`（食的工具），`savaṇaṃ`（流的工具）。

ปุน [Pg.297] กตฺตริ – นุทตีติ นูทโก, สูทตีติ สูทธกา, ชเนตีติ ชนโก, สุโณตีติ สาวโก, ลุนาตีติ ลาวโก, ชุโหตีติ หาวโก, ปุนาตีติ ปาวโก, ภวตีติ ภาวโก, ชานาตีติ ชานโก, อสตีติ อสโก, อุปาสตีติ อุปาสโก, สเมตีติ สมโก.

再于主动者义中：`nudatīti nūdako`（他推动，因此是推动者）；`sūdatīti sūdako`（他杀害，因此是杀害者）；`janetīti janako`（他生，因此是生者）；`suṇotīti sāvako`（他听，因此是声闻）；`lunātīti lāvako`（他割，因此是收割者）；`juhotīti hāvako`（他祭祀，因此是祭祀者）；`punātīti pāvako`（他净化，因此是净化者）；`bhavatīti bhāvako`（他存在，因此是存在者）；`jānātīti jānako`（他知，因此是知者）；`asatīti asako`（他食，因此是食者）；`upāsatīti upāsako`（他亲近，因此是优婆塞）；`sametīti samako`（他平静，因此是平静者）。

การิเต ตุ – ผนฺทาปยตีติ ผนฺทาปยโก. เอวํ อาณาปยโก, เจตาปยโก, สญฺชานนโก.

但在使役义中：`phandāpayatīti phandāpayako`（他使……摇动，因此是使摇动者）。同样地：`āṇāpayako`（使命令者），`cetāpayako`（使思考者），`sañjānanako`（使识知者）。

๖๔๒, ๕๘๘. อิ ย ต ม กิ เอ สาน’มนฺตสฺสโร ทีฆํ กฺวจิ ทุ ส สฺส คุณํ โท รํ สกฺขี จ.

642, 588. i、ya、ta、ma、ki、esa等（代词）的尾元音变为长音；有时，dus（词根）发生guṇa音变，其d变为r，其s变为kkh与ī。

อิย ต ม กิ เอ สอิจฺเจเตสํ สพฺพนามานมนฺโต สโร ทีฆมาปชฺชเต, กฺวจิ ทุสอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส อุกาโร คุณมาปชฺชเต, ทกาโร รการมาปชฺชเต, ธาตฺวนฺตสฺส สสฺส จ ส กฺข อีอิจฺเจเต อาเทสา โหนฺติ ยถาสมฺภวํ. เอเต สทฺทา สเกน สเกน นาเมน ยถานุปโรเธน พุทฺธสาสเน ปจฺฉา ปุน นิปฺปชฺชนฺเต.

i、ya、ta、ma、ki、esa这些代词的尾元音变为长音。有时，dus此词根的u元音发生guṇa音变，d字母变为r字母，而词根词尾的s则根据情况被替换为sa、kkha和ī。这些词语以其各自的名称，在不与（教法）冲突的情况下，之后在佛陀的教法中再次形成。

อิมมิว นํ ปสฺสตีติ อีทิโส, ยมิว นํ ปสฺสตีติ ยาทิโส, ตมิว นํ ปสฺสตีติ ตาทิโส, มมิว นํ ปสฺสตีติ มาทิโส, กิมิว นํ ปสฺสตีติ กีทิโส, เอตมิว นํ ปสฺสตีติ เอทิโส, สมานมิว นํ ปสฺสตีติ สาทิโส[Pg.298]. อิมมิว นํ ปสฺสตีติ อีริโส, ยมิว นํ ปสฺสตีติ ยาริโส, ตมิว นํ ปสฺสตีติ ตาริโส, มมิว นํ ปสฺสตีติ มาริโส, กิมิว นํ ปสฺสตีติ กีริโส, เอตมิว นํ ปสฺสตีติ เอริโส, สมานมิว นํ ปสฺสตีติ สาริโส. อิมมิว นํ ปสฺสตีติ อีทิกฺโข, ยมิว นํ ปสฺสตีติ ยาทิกฺโข, ตมิว นํ ปสฺสตีติ ตาทิกฺโข, เอวํ มาทิกฺโข, กีทิกฺโข, เอทิกฺโข, สาทิกฺโข. อีที, ยาที, ตาที, มาที, กีที, เอที, สาที.

“见彼如斯”，故为`īdiso`；“见彼如何”，故为`yādiso`；“见彼如彼”，故为`tādiso`；“见彼如我”，故为`mādiso`；“见彼如是何物”，故为`kīdiso`；“见彼如是”，故为`ediso`；“见彼如等”，故为`sādiso`。“见彼如斯”，故为`īriso`；“见彼如何”，故为`yāriso`；“见彼如彼”，故为`tāriso`；“见彼如我”，故为`māriso`；“见彼如是何物”，故为`kīriso`；“见彼如是”，故为`eriso`；“见彼如等”，故为`sāriso`。“见彼如斯”，故为`īdikkho`；“见彼如何”，故为`yādikkho`；“见彼如彼”，故为`tādikkho`；如是亦有`mādikkho`、`kīdikkho`、`edikkho`、`sādikkho`。以及`īdī`、`yādī`、`tādī`、`mādī`、`kīdī`、`edī`、`sādī`。

จคฺคหเณน เตสเมว สทฺทานํ อิยอิจฺเจวมาทีนมนฺโต จ สโร กฺวจิ ทีฆตฺถมาหุ. อีทิกฺโข, ยาทิกฺโข, ตาทิกฺโข, มาทิกฺโข, กีทิกฺโข, เอทิกฺโข, สาทิกฺโข. อิทิโส, สทิโส, สริโส, สริกฺโข.

通过采用`ca`，他们说，`i`等词的尾元音有时会变长。例如：`īdikkho`、`yādikkho`、`tādikkho`、`mādikkho`、`kīdikkho`、`edikkho`、`sādikkho`。以及`idiso`、`sadiso`、`sariso`、`sarikkho`。

๖๔๓, ๖๓๕. ภฺยาทีหิ มติ พุธิ ปูชาทีหิ จ ตฺโต.

643, 635. 于`bhī`等词根后，以及于义为思考、觉知、尊敬等的词根后，加`ta`后缀。

ภีอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ, มติ. พุธิ ปูชาทิโต จ ตฺต ปจฺจโย โหติ.

于`bhī`等词根后，以及于义为思考、觉知、尊敬等的词根后，有`ta`后缀。

ภายิตพฺโพติ ภีโต, สุปิตพฺโพติ สุตฺโต, มิชฺชิตพฺโพ สิเนเหตพฺโพติ มิตฺโต, สมฺมนฺนิตพฺโพติ สมฺมโต, สํ สุฏฺฐุ มานิตพฺโพ ปูเชตพฺโพติ สมฺมโต, สมฺมานียิตฺถาติ สมฺมโต, สํกปฺปียเตติ สงฺกปฺปิโต[Pg.299], สํกปฺปียิตฺถาติ สงฺกปฺปิโต, สมฺปาทียเตติ สมฺปาทิโต, สมฺปาทียิตฺถาติ สมฺปาทิโต, อวธารียเตติ อวธาริโต, อวธารียิตฺถาติ อวธาริโต, พุชฺฌิตพฺโพ ญาตพฺโพติ พุทฺโธ, อชฺฌยิตพฺโพติ อิโต, เอตพฺโพ คนฺตพฺโพติ อิโต, วิทิตพฺโพ ญาตพฺโพติ วิทิโต, ตกฺกียเตติ ตกฺกิโต, ปูชียเตติ ปูชิโต, ปูชียิตฺถาติ ปูชิโต, อปจายิตพฺโพติ อปจายิโต, มานิตพฺโพ ปูเชตพฺโพติ มานิโต, อปจียเตติ อปจิโต, วนฺทียเตติ วนฺทิโต, วนฺทียิตฺถาติ วนฺทิโต, สกฺกรียเตติ สกฺการิโต, สกฺกรียิตฺถาติ สกฺการิโต.

“应被畏惧”，故为`bhīto`(被畏惧者)；“应睡眠”，故为`sutto`(已睡者)；“应被爱护，应被喜爱”，故为`mitto`(朋友)；“应被尊重”，故为`sammato`(被尊重者)；“应被善加尊敬，应被供养”，故为`sammato`(被尊重者)；“曾被尊敬”，故为`sammato`(被尊重者)；“被思量”，故为`saṅkappito`(被思量者)；“曾被思量”，故为`saṅkappito`(被思量者)；“被完成”，故为`sampādito`(被完成者)；“曾被完成”，故为`sampādito`(被完成者)；“被确定”，故为`avadhārito`(被确定者)；“曾被确定”，故为`avadhārito`(被确定者)；“应被觉悟，应被了知”，故为`buddho`(觉悟者)；“应被学习”，故为`ito`(已学者)；“应被前往”，故为`ito`(已去者)；“应被了知”，故为`vidito`(已知者)；“被推考”，故为`takkito`(被推考者)；“被供养”，故为`pūjito`(被供养者)；“曾被供养”，故为`pūjito`(被供养者)；“应被尊敬”，故为`apacāyito`(被尊敬者)；“应被尊敬，应被供养”，故为`mānito`(被尊敬者)；“被敬奉”，故为`apacito`(被敬奉者)；“被礼拜”，故为`vandito`(被礼拜者)；“曾被礼拜”，故为`vandito`(被礼拜者)；“被恭敬”，故为`sakkārito`(被恭敬者)；“曾被恭敬”，故为`sakkārito`(被恭敬者)。

๖๔๔, ๖๖๑. เวปุ สี ทว วมุ กุ ทา ภู หฺวาทีหิ ถุ ตฺติม ณิมา นิพฺพตฺเต.

644, 661. 于`vep`、`sī`、`dav`、`vam`、`ku`、`dā`、`bhū`、`hu`等词根后，于“已产生”义，加`thu`、`ttima`、`ṇima`后缀。

เวปุ สี ทว วมุ กุ ทา ภู หุอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ยถาสมฺภวํ ถุ ตฺติม ณิมปจฺจยา โหนฺติ นิพฺพตฺตตฺเถ.

于`vep`、`sī`、`dav`、`vam`、`ku`、`dā`、`bhū`、`hu`等词根后，于“已产生”义，视情况可加`thu`、`ttima`、`ṇima`后缀。

เวปนํ เวโป, เตน นิพฺพตฺโต เวปถุ, สยนํ สโย, เตน นิพฺพตฺโต สยถุ, ทวนํ ทโว, เตน นิพฺพตฺโต ทวถุ. วมนํ วโม, เตน นิพฺพตฺโต วมถุ. กุตฺติ กรณํ, เตน นิพฺพตฺตํ กุตฺติมํ. ทาติ ทานํ, เตน นิพฺพตฺตํ ทตฺติมํ. ภูติ ภวนํ, เตน นิพฺพตฺตํ โภตฺติมํ. อวหุติ อวหนํ, เตน นิพฺพตฺตํ โอหาวิมํ.

`vepanaṃ`(摇动)是为`vepo`，由此而生`vepathu`(颤抖)；`sayanaṃ`(躺卧)是为`sayo`，由此而生`sayathu`(肿胀)；`davanaṃ`(奔跑)是为`davo`，由此而生`davathu`(灼热)。`vamanaṃ`(呕吐)是为`vamo`，由此而生`vamathu`(呕吐)。`kutti`是为`karaṇaṃ`(造作)，由此而生`kuttimaṃ`(人造物)。`dāti`(给予)是为`dānaṃ`(布施)，由此而生`dattimaṃ`(给予物)。`bhūti`是为`bhavanaṃ`(存在)，由此而生`bhottimaṃ`(食物)。`avahuti`是为`avahanaṃ`(运走)，由此而生`ohāvimaṃ`(被运走者)。

๖๔๕, ๖๖๒. อกฺโกเส [Pg.300] นมฺหานิ.

645, 662. 于辱骂义，于`na`后加`āni`。

อกฺโกสอิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ นมฺหิ ปฏิเสธยุตฺเต อานิปจฺจโย โหติ ธาตูหิ.

于“辱骂”此义，当与否定词`na`连用时，于诸词根后有`āni`后缀。

น คมิตพฺพํ อคมานิ เต ชมฺม เทสํ, น กตฺตพฺพํ อกราณิ เต ชมฺม กมฺมํ.

“不应去”(`na gamitabbaṃ`)，（辱骂说：）你这贱人，去了不该去的地方(`agamāni te jamma desaṃ`)！“不应做”(`na kattabbaṃ`)，（辱骂说：）你这贱人，做了不该做的事(`akarāṇi te jamma kammaṃ`)！

นมฺหีติ กิมตฺถํ? วิปตฺติ เต ชมฺม, วิกติ เต ชมฺม.

为何说“于`na`后”？（若无`na`，则说：）你这贱人，遭殃了(`vipatti te jamma`)！你这贱人，变样了(`vikati te jamma`)！

อกฺโกเสติ กิมตฺถํ? น คนฺตพฺพา อคติ เต.

为何说“于辱骂义”？（若非辱骂，则说：）你不应走上邪途(`na gantabbā agati te`)。

๖๔๖, ๔๑๙. เอกาทิโต สกิสฺส กฺขตฺตุํ.

646, 419. 于`eka`(一)等数词及`sakiṃ`(一次)后，加`kkhattuṃ`。

เอกาทิโต สกิสฺส กฺขตฺตุํ โหติ.

于`eka`(一)等数词与`sakiṃ`(一次)后，有`kkhattuṃ`。

เอกสฺส ปทตฺถสฺส สกึ วารํ เอกกฺขตฺตุํ, ทฺวินฺนํ ปทตฺถานํ สกึ วารํ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ติณฺณํ ปทตฺถานํ สกึ วารํ ติกฺขตฺตุํ, เอวํ จตุกฺขตฺตุํ, ปญฺจกฺขตฺตุํ, ฉกฺขตฺตุํ, สตฺตกฺขตฺตุํ, อฏฺฐกฺขตฺตุํ, นวกฺขตฺตุํ, ทสกฺขตฺตุํ. อิจฺเจวมาทโย สทฺทา โยเชตพฺพา.

一物一次，是为`ekakkhattuṃ`(一次)；二物一次，是为`dvikkhattuṃ`(两次)；三物一次，是为`tikkhattuṃ`(三次)。如是，`catukkhattuṃ`(四次)、`pañcakkhattuṃ`(五次)、`chakkhattuṃ`(六次)、`sattakkhattuṃ`(七次)、`aṭṭhakkhattuṃ`(八次)、`navakkhattuṃ`(九次)、`dasakkhattuṃ`(十次)。“等等”此类词语应如是组合。

๖๔๗, ๖๖๓. สุนสฺสุนสฺโสณ วานุวานูนุนขุนานา.

647, 663. `suna`的`una`部分，可被替换为`oṇa`、`vāna`、`uvāna`、`ūna`、`unakha`、`una`、`ā`、`āna`。

สุนอิจฺเจตสฺส ปาฏิปทิกสฺส อุนสฺส โอณ วาน อุวาน อูน อุนข อุน อา อานาเทสา โหนฺติ.

`suna`此一语基，其`una`部分有`oṇa`、`vāna`、`uvāna`、`ūna`、`unakha`、`una`、`ā`、`āna`等替换式。

สามิกสฺส [Pg.301] สทฺทํ สุณาตีติ โสโณ, สามิกสฺส สทฺทํ สุณาตีติ สฺวาโน, เอวํ สุวาโน, สูโน, สุนโข, สุโน, สา, สาโน.

“听主人声”，是为`soṇo`(狗)；“听主人声”，是为`svāno`(狗)。如是，`suvāno`、`sūno`、`sunakho`、`suno`、`sā`(母狗)、`sāno`。

๖๔๘, ๖๖๔. ตรุณสฺส สุสุ จ.

648, 664. `taruṇa`(年轻)亦作`susu`。

ตรุณอิจฺเจตสฺส ปาฏิปทิกสฺส สุสุ อาเทโส โหติ.

`taruṇa`此一语基有`susu`替换式。

สุสุ กาฬเกโส.

`susu kāḷakeso`(黑发的年轻人)。

๖๔๙, ๖๖๕. ยุวสฺสุวสฺสุวุวานุนูนา.

649, 665. `yuvan`的`uva`部分，可被替换为`uva`、`uvā`、`uvāna`、`una`、`ūna`。

ยุวอิจฺเจตสฺส ปาฏิปทิกสฺส อุวสฺส อุวอุวาน อุนอูนาเทสา โหนฺติ.

`yuvan`此一语基，其`uva`部分有`uva`、`uvā`、`uvāna`、`una`、`ūna`等替换式。

ยุวา, ยุวาโน, ยุโน, ยูโน.

`yuvā`(青年)、`yuvāno`(青年们)、`yuno`(青年的)、`yūno`(青年的)。

๖๕๐, ๖๕๑. กาเล วตฺตมานาตีเต ณฺวาทโย.

650, 651. 于现在与过去时义，加`ṇu`等后缀。

กาเล วตฺตมานตฺเถ จ อตีตตฺเถ จ ณุ ยุ ตปจฺจยา โหนฺติ.

于现在时义与过去时义，有`ṇu`、`yu`、`ta`后缀。

อกาสิ, กโรตีติ การุ, อคจฺฉิ, คจฺฉตีติ, วายุ, อภวิ, ภวตีติ ภูตํ.

`akāsi`(他曾做)、`karoti`(他做)，是为`kāru`(作者)；`agacchi`(他曾去)、`gacchati`(他去)，是为`vāyu`(风)；`abhavi`(他曾是)、`bhavati`(他是)，是为`bhūtaṃ`(已存在者)。

๖๕๑, ๖๔๗. ตวิสฺสติ [Pg.302] คมาทีหิ ณี ฆิณ.

651, 647. 于将来时，于`gam`等词根后，加`ṇī`与`ghiṇa`后缀。

ภวิสฺสติกาลตฺเถ คมุ ภช สุ ฐาอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ณี ฆิณ ปจฺจยา โหนฺติ.

于将来时义，于`gam`(去)、`bhaj`(分享)、`su`(听)、`ṭhā`(站立)等词根后，有`ṇī`与`ghiṇa`后缀。

อายตึ คมิตุํ สีลํ ยสฺส, โส โหตีติ คามี, อายตึ ภชิตุํ สีลํ ยสฺส, โส โหตีติ ภาชี, อายตึ ปสฺสาปิตุํ สีลํ ยสฺส, โส โหตีติ ปสฺสาวิ, อายตึ ปฏฺฐายิตุํ สีลํ ยสฺส, โส โหตีติ ปฏฺฐายิ.

将来要去是其习性，故为gāmī（去者）；将来要分享是其习性，故为bhājī（分享者）；将来要看是其习性，故为passāvī（见者）；将来要出发是其习性，故为paṭṭhāyī（出发者）。

๖๕๒, ๖๔๘. กฺริยายํ ณฺวุ ตโว.

652, 648. 于行为义，（有）ṇvu与tu（后缀）。

กฺริยายมตฺเถ ณฺวุ ตุอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ ภวิสฺสติกาเล.

于未来时，于行为义，有ṇvu与tu此等后缀。

‘‘กริสฺส’’นฺติ การโก วชติ, ‘‘ภุญฺชิสฺส’’นฺติ โภตฺตา วชติ.

“我将做”，故作者(kārako)去；“我将吃”，故食者(bhottā)去。

๖๕๓, ๓๐๖. ภาววาจิมฺหิ จตุตฺถี.

653, 306. 于表状态或行为之词，（用）第四格。

ภาววาจิมฺหิ จตุตฺถีวิภตฺติ โหติ ภวิสฺสติกาเล,

于未来时，表状态或行为之词用第四格。

ปจิสฺสเต, ปจนํ วา ปาโก, ปากาย วชติ. ภุญฺชิสฺสเต, โภชนํ วา โภโค, โภคาย วชติ. นจฺจิสฺสเต, นจฺจนํ วา นจฺจํ, นจฺจาย วชติ.

（他）将要烹煮(pacissate)，其行为是烹煮(pacanaṃ)或烧煮(pāka)，（故说）为烹煮而去(pākāya vajati)。（他）将要食用(bhuñjissate)，其行为是食用(bhojanaṃ)或享用(bhoga)，（故说）为享用而去(bhogāya vajati)。（他）将要跳舞(naccissate)，其行为是跳舞(naccanaṃ)或舞蹈(naccaṃ)，（故说）为舞蹈而去(naccāya vajati)。

๖๕๔, ๖๔๙. กมฺมนิ [Pg.303] โณ.

654, 649. 于宾语（前置）时，（用）ṇa（后缀）。

กมฺมนิ อุปปเท ณปจฺจโย โหติ ภวิสฺสติกาเล.

于未来时，当宾语为前置词时，有ṇa后缀。

นครํ กริสฺสติ นครกาโร วชติ, สาลึ ลาวิสฺสติ สาลิลาโว วชติ, ธญฺญํ วปิสฺสติ ธญฺญวาโป วชติ, โภคํ ททิสฺสติ โภคทาโย วชติ, สินฺธุํ ปิวิสฺสติ สินฺธุปาโย วชติ.

（他）将要建造城市，造城者(nagarakāro)（为此）而去；（他）将要收割稻谷，割稻者(sālilāvo)（为此）而去；（他）将要播撒谷物，播种者(dhaññavāpo)（为此）而去；（他）将要施予财富，施与者(bhogadāyo)（为此）而去；（他）将要饮用河水，饮河者(sindhupāyo)（为此）而去。

๖๕๕, ๖๕๐. เสเส สฺสํ นฺตุมานานา.

655, 650. 于其余义，（用）ssaṃ、ntu、māna、āna（后缀）。

เสสอิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ สฺสํ นฺตุ มาน อาน อิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ ภวิสฺสติกาเล กมฺมูปปเท.

于未来时，当宾语为前置词时，于“其余”义，有ssaṃ、ntu、māna、āna此等后缀。

กมฺมํ กริสฺสติ กมฺมํ กริสฺสํ, เอวํ กมฺมํ กโรนฺโต, กมฺมํ กุรุมาโน, กมฺมํ กราโน วชติ. โภชนํ ภุญฺชิสฺสติ โภชนํ ภุญฺชิสฺสํ, เอวํ โภชนํ ภุญฺชนฺโต, โภชนํ ภุญฺชมาโน, โภชนํ ภุญฺชาโน วชติ. ขาทนํ ขาทิสฺสติ ขาทนํ ขาทิสฺสํ, เอวํ ขาทนํ ขาทนฺโต, ขาทนํ ขาทมาโน, ขาทนํ ขาทาโน วชติ. มคฺคํ จริสฺสติ มคฺคํ จริสฺสํ, เอวํ มคฺคํ จรนฺโต, มคฺคํ จรมาโน, มคฺคํ จราโน วชติ. ภิกฺขํ ภิกฺขิสฺสติ ภิกฺขํ ภิกฺขิสฺสํ, เอวํ ภิกฺขํ ภิกฺขนฺโต, ภิกฺขํ ภิกฺขมาโน, ภิกฺขํ ภิกฺขาโน วชติ.

为作业(kammaṃ karissati / kammaṃ karissaṃ)而去，如是，作业(kammaṃ karonto)、作业(kammaṃ kurumāno)、作业(kammaṃ karāno)而去。为进食(bhojanaṃ bhuñjissati / bhojanaṃ bhuñjissaṃ)而去，如是，进食(bhojanaṃ bhuñjanto)、进食(bhojanaṃ bhuñjamāno)、进食(bhojanaṃ bhuñjāno)而去。为吃硬食(khādanaṃ khādissati / khādanaṃ khādissaṃ)而去，如是，吃着硬食(khādanaṃ khādanto)、吃着硬食(khādanaṃ khādamāno)、吃着硬食(khādanaṃ khādāno)而去。为行道(maggaṃ carissati / maggaṃ carissaṃ)而去，如是，行于道(maggaṃ caranto)、行于道(maggaṃ caramāno)、行于道(maggaṃ carāno)而去。为乞食(bhikkhaṃ bhikkhissati / bhikkhaṃ bhikkhissaṃ)而去，如是，乞着食(bhikkhaṃ bhikkhanto)、乞着食(bhikkhaṃ bhikkhamāno)、乞着食(bhikkhaṃ bhikkhāno)而去。

๖๕๖, ๖๖๖. ฉวาทีติ [Pg.304] ตตฺรณ.

656, 666. 于cha等（词根）后，（用）tra与ṇa（后缀）。

ฉ ท จิ ติ สุ นี วิ ท ปท ตนุ ยต อท มท ยุช วตุมิท มา ปุ ก ล วร เว ปุ คุป ทา อิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตตฺรณ อิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ ยถาสมฺภวํ.

于cha、da、ci、ti、su、nī、vi、da、pada、tanu、yata、ada、mada、yuj、vatu、mid、mā、pu、ka、la、vara、ve、pu、gup、dā等词根后，视情况有tra与ṇa此等后缀。

อาตปํ ฉาเทตีติ ฉตฺตํ, ฉตฺรํ. อารมฺมณํ จินฺเตตีติ จิตฺตํ, จิตฺรํ. จินฺเตนฺติ สมฺปยุตฺตธมฺมา เอเถนาติ วา จิตฺตํ, จิตฺรํ. อตฺเถ อภิสฺสเวตีติ สุตฺตํ, สุตฺรํ. อตฺเถ สูเจตีติ วา สุตฺตํ, สุตฺรํ. สตฺเต เนตีติ เนตฺตํ, เนตฺรํ. สตฺเต อิจฺฉิตฏฺฐานํ เนนฺติ เอเตนาติ วา เนตฺตํ, เนตฺรํ. ปกาเรน วิทตีติ ปวิตฺตํ, ปวิตฺรํ. วิวิเธน อากาเรน มงฺค ปาปํ ปุนาติ, โสเธตีติ ปวิตฺตํ, ปวิตฺรํ. สุจิภาวํ วา ปาปุณาตีติ ปวิตฺตํ, ปวิตฺรํ. ปทติ ปาปุณาตีติ ปตฺโต, ปตฺโร. อาหารา ปตนฺติ เอตฺถ ภาชเนติ ปตฺตํ, ปตฺรํ. ปทติ ปวตฺตตีติ วา ปตฺตํ, ปตฺรํ. ตโนติ วิตฺถาเรตีติ ตนฺตํ, ตนฺตฺรํ, ตนิตพฺพํ วิตฺถาเรตพฺพนฺติ วา ตนฺตํ, ตนฺตฺร. ยตตีติ ยตฺตํ, ยตฺรํ. ยตติ วีริยํ กโรติ เอเตนาติ วา ยตฺตํ, ยตฺรํ. ยตนํ วา ยตฺตํ, ยตฺรํ. สุขทุกฺขํ อทติ ภกฺขตีติ อตฺตา, อตฺรา. มทตีติ มตฺตํ, มตฺรํ. วตฺถุํ ยุชฺชนฺติ เอเตนาติ โยตฺตํ, โยตฺรํ. วตฺตตีติ วตฺตํ, วตฺรํ. มิทติ [Pg.305] สิเนหํ กโรตีติ มิตฺตํ. มิตฺรํ. มิทติ สิเนหติ เอตายาติ เมตฺตา, เมตฺรา. ปริ สมนฺต โต สพฺพากาเรน มินนฺติ เอตายาติ มตฺตา, มตฺรา. มานนํ วา มตฺตํ, มตฺรํ. อตฺตโน กุลํ ปุนาติ โสเธตีติ ปุตฺโต, ปุตฺโร. กลิตพฺพํ สงฺขฺยาตพฺพนฺติ กลตฺตํ, กลตฺรํ. สํสุฏฺฐุ วาเรติ เอเตนาติ วรตฺตํ, วรตฺรํ. เวปติ กมฺปตีติ เวตฺตํ, เวตฺรํ. โคปิตพฺพํ รกฺขิตพฺพนฺติ คุตฺตํ. คุตฺรํ, โคตฺตํ, โคตฺรํ. ทาติ อวขณฺฑติ เอเตนาติ ทาตฺตํ, ทาตฺรํ อิจฺเจวมาทิ.

其遮蔽阳光，故为chattaṃ（伞）。其思虑所缘，故为cittaṃ（心）。或，相应法藉此而思虑，故为cittaṃ。其阐明义理，故为suttaṃ（经）。或，其指示义理，故为suttaṃ。其引导有情，故为nettaṃ（眼）。或，藉此引导有情至所欲之处，故为nettaṃ。其以种种方式净化、洗涤罪恶，故为pavittaṃ（净）。或，其达到清净状态，故为pavittaṃ。其行走、到达，故为patto（钵）。食物落入此容器中，故为pattaṃ。或，其持续行进，故为pattaṃ。其伸展、扩展，故为tantaṃ（线，续）。或，应伸展者被扩展，故为tantaṃ。其努力，故为yattaṃ（努力）。或，藉此而努力、精进，故为yattaṃ。或，努力(yatanaṃ)即是yattaṃ。其吞食苦乐，故为attā（我）。其令人沉醉，故为mattaṃ（醉）。藉此连接事物，故为yottaṃ（轭绳）。其转动，故为vattaṃ（轮）。其滋润、产生慈爱，故为mittaṃ（朋友）。藉此而慈爱，故为mettā（慈）。藉此而周遍、全面地衡量，故为mattā（量）。或，衡量(mānanaṃ)即是mattaṃ。其净化自家族，故为putto（儿子）。应被计算者，故为kalattaṃ（妻）。藉此而极好地防护，故为varattaṃ（皮带）。其摇动、颤动，故为vettaṃ（杖）。应被守护、保护者，故为guttaṃ（守护）或gottaṃ（氏族）。藉此而切割，故为dāttaṃ（镰刀）。诸如此类。

๖๕๗, ๖๖๗. วทาทีหิ ณิตฺโต คเณ.

657, 667. 于vad等（词根）后，于集合义，（用）ṇitta（后缀）。

วท จร วรอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ณิตฺตปจฺจโย โหติ คณตฺเถ.

于说(vad)、行(car)、选择(var)等词根后，于集合义，有ṇitta后缀。

วาทิตานํ คโณ วาทิตฺตํ. เอวํ จาริตฺตํ, วาริตฺตํ, อิจฺเจวมาทิ.

乐器(vāditānaṃ)的集合是vādittaṃ（音乐）。同样地，有cārittaṃ（行持的集合）、vārittaṃ（遮止的集合）等。

๖๕๘, ๖๖๘. มิทาทีหิ ตฺติติโย.

658, 668. 于mid等（词根）后，（用）tti与ti（后缀）。

มิท ปท รนฺช ตนุ ธาอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตฺติ ติ อิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

于mid、pad、rañj、tan、dhā等词根后，有tti与ti此等后缀。

มิทติ สิเนหตีติ เมตฺติ, ปทติ คจฺฉตีติ ปตฺติ, รนฺชติ เอตฺถาติ รตฺติ, ตโนติ วิตฺถาเรตีติ ตนฺติ, อตฺตโน [Pg.306] กุลํ ตโนติ วิตฺถาเรตีติ วา ตนฺติ, ปเรสํ อิตฺถีนํ ปุตฺตํ ธาเรตีติ ธาติ, ขีรํ ธาเรตีติ วา ธาติ, อตฺตโน สภาวํ ธาเรตีติ วา ธาติ อิจฺเจวมาทิ.

因其慈爱，故为metti（慈）。因其行至，故为patti（得达）。于此中染着，故为ratti（夜）。因其扩展、伸展，故为tanti（线，传承）。或，因其扩展自家族，故为tanti。因其怀抱他人妇女之子，故为dhāti（乳母）。或，因其保持乳汁，故为dhāti。或，因其保持自性，故为dhāti（界）。诸如此类。

๖๕๙, ๖๖๙. อุสุ รนฺช ทํสานํ ทํสสฺส ทฑฺโฒฒ ฐา จ.

659, 669. 于us、rañj、daṃs（三词根），daṃs（变为）daḍḍha，且（有）ḍha、ṭha（二后缀）。

อุสุ รนฺช ทํสอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ ทํสสฺส ทฑฺฒาเทโส โหติ, ฒ ฐปจฺจยา จ โหนฺติ.

于us（烧）、rañj（染）、daṃs（咬）此等词根，daṃs有daḍḍha之替换，且有ḍha与ṭha二后缀。

อุสียเต อุฑฺโฒ, รนฺชนฺติ เอตฺถาติ รฏฺฐํ, ทํสียเตติ ทฑฺโฒ.

被烧，故为uḍḍho（已烧）；于此中染着，故为raṭṭhaṃ（国土）；被咬，故为daḍḍho（被咬/被烧）。

๖๖๐, ๖๗๐. สูวุสานมูวุสานมโตโถจ.

660, 670. 于sū、vu、as（三词根），其（元音）ū、u、a（变为）a，且（有）tha（后缀）。

สูวุ อสอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ อูอุอสานํ อตาเทโส โหติ, ถปจฺจโย จ.

于sū、vu、as此等词根，其ū、u、a有a之替换，且有tha后缀。

สวติ หึสติ เอเตนาติ สตฺถํ, หิโรตฺตปฺปํ สํวรติ เอเตนาติวตฺถํ, สทฺทานุรูปํ อสติภวตีติ อตฺโถ,

藉此而流动、伤害，故为satthaṃ（武器）。藉此而遮护惭与愧，故为vatthaṃ（衣）。其存在与词语相应，故为attho（义）。

๖๖๑, ๖๗๑. รนฺชุทาทีหิ [Pg.307] ธ ทิทฺท กิรา กฺวจิ ชทโลโปจ.

661, 671. 于rañj、ud等（词根）后，（有）dha、da、idda、ka、ira（等后缀），且有时ja与da脱落。

รนฺช อุท อิทิ จทิ มทิ ขุท ฉิทิ รุทิ ทล สุส สุจ วจ วช อิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ธ ท อิทฺท ก อิรอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ, กฺวจิ ช ท โลโป จ, ปุน นิปฺปชฺชนฺเต.

从`rañj`、`ud`、`id`、`cad`、`mad`、`khud`、`chid`、`rud`、`dal`、`sus`、`suc`、`vac`、`vaj`等词根后，接`dha`、`da`、`idda`、`ka`、`ira`这些后缀，有时`ja`与`da`会脱落，词形由此生成。

รญฺชิตพฺพนฺติ รนฺธํ, รนฺชยิตฺถาติ วา รนฺธํ, อตฺตนิ สนฺนิสฺสิตานํ มจฺฉมกรานํ ปีติโสมนสฺสํ อุนฺทติ ปสวติ ชเนตีติ สมุทฺโท, อินฺทติ ปรมิสฺสริยํ กโรตีติ อินฺโท, อินฺทตฺตํ อธิปติภาวํ กโรตีติ วา อินฺโท, จนฺทิตพฺโพ อิจฺฉิตพฺโพติ จนฺโท, มนฺทติ หาเสตีติ มนฺโท, มทิตพฺโพ หาเสตพฺโพติ วา มนฺโท, ขุทติ ปิปาเสตีติ ขุทฺโท, ฉินฺทิตพฺโพติ ฉิทฺโท, รุทติ หึสตีติ รุทฺโท, ทลติ ทุคฺคตภาวํ คจฺฉตีติ ทลิทฺโท, สุสฺสตีติ สุกฺกํ, สุจตีติโสโก, วจิตพฺพนฺติ วกฺกํ, อปฺปฏิหโต หุตฺวา วชติ คจฺฉตีติ วชิรํ อิจฺเจวมาทิ.

应被染着，故为`randhaṃ`（过失）；或能使之染着，故为`randhaṃ`。能滋润、产生、生起依附于自身的鱼、摩羯罗等的喜与乐，故为`samuddo`（海洋）。能行使最高主权，故为`indo`（因陀罗）；或能行使主权，故为`indo`。应被喜爱、应被期望，故为`cando`（月亮）。其迟钝、衰退，故为`mando`（愚者）；或应被轻慢、应被嘲笑，故为`mando`。其饥饿、干渴，故为`khuddo`（卑小者）。应被切断，故为`chiddo`（孔洞）。其哭泣、伤害，故为`ruddo`（楼陀罗）。其陷入、走向不幸的状态，故为`daliddo`（贫穷者）。其干枯，故为`sukkaṃ`（干）。其悲伤，故为`soko`（愁）。应被言说，故为`vakkaṃ`（肾）。无碍而行，故为`vajiraṃ`（金刚）。诸如此类。

๖๖๒, ๖๗๒. ปฏิโต หิสฺส เหรณ หีรณ.

662, 672. `paṭi`之后的词根`hi`，变为`heraṇa`与`hīraṇa`。

ปฏิอิจฺเจตสฺมา หิสฺส ธาตุสฺส เหรณ หีรณ อาเทสา โหนฺติ.

在前缀`paṭi`之后，词根`hi`被替换为`heraṇa`与`hīraṇa`。

ปฏิปกฺเขมทฺทิตฺวาคจฺฉติ ปวตฺตตีติ ปาฏิเหรํ, ปาฏิหีรํ.

能压伏敌对者而发生，故为`pāṭiheraṃ`或`pāṭihīraṃ`（神变）。

๖๖๓, ๖๗๓. กฑฺยาทีหิ [Pg.308] โก.

663, 673. 从`kaḍi`等词根后，加`ka`后缀。

กฑิ ฆฑิ วฑิ กรฑิ มฑิ สฑิ กุฐิ ภฑิ ปฑิ ทฑิ รฑิ ตฑิ อิสิฑิ จฑิ คฑิ อฑิ ลฑิ เมฑิ เอรฑิ ขฑิ อิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ กปจฺจโย โหติ สห ปจฺจเยน จ นิปฺปชฺชนฺเต ยถาสมฺภวํ.

从`kaḍi`、`ghaḍi`、`vaḍi`、`karaḍi`、`maḍi`、`saḍi`、`kuṭhi`、`bhaḍi`、`paḍi`、`daḍi`、`raḍi`、`taḍi`、`isiḍi`、`caḍi`、`gaḍi`、`aḍi`、`laḍi`、`meḍi`、`eraḍi`、`khaḍi`等词根后，接`ka`后缀，并依情况构成词形。

กณฺฑิตพฺโพ ฉินฺทิตพฺโพติ กณฺโฑ, ฆณฺฑิตพฺโพ ฆเฏตพฺโพติ ฆณฺโฑ, วณฺฑนฺติ เอตฺถาติ วณฺโฑ, กรณฺฑิตพฺโพ ภาเชตพฺโพติ กรณฺโฑ, มณฺฑียเต วิภูสียเต เอเตนาติ มณฺโฑ, สณฺฑนฺติ คุมฺพนฺติ เอตฺถาติ สณฺโฑ, องฺคมงฺคานิ กุณฺฐติ ฉินฺทตีติ กุฏฺฐํ, ภณฺฑิตพฺพนฺติ ภณฺฑํ, ปณฺฑติ ลิงฺคเวกลฺลภาวํ คจฺฉตีติ ปณฺฑโก. ทณฺฑติ อาณํ กโรติ เอเตนาติ ทณฺโฑ, รณฺฑติ หึสตีติ รณฺโฑ, วิเสเสน ตณฺฑติ จาเลติ ปเรสํ วิญฺญูนํ หทยํ กมฺเปตีติ วิตณฺโฑ, อิสิณฺฑติ ปเรสํ มทฺทตีติ อิสิณฺโฑ, จณฺฑติ จณฺฑิกฺกภาวํ กโรตีติ จณฺโฑ, คณฺฑติ สนฺนิจยติ สมูหํ กโรติ เอตฺถาติ คณฺโฑ, อณฺฑียติ นิพฺพตฺตียตีติ อณฺโฑ, ลณฺฑิตพฺโพ ชิคุจฺฉิตพฺโพติ ลณฺโฑ, เมณฺฑติ [Pg.309] กุฏิลภาวํ คจฺฉตีติ เมณฺโฑ, เอรณฺฑติ โรคํ หึสตีติ เอรณฺโฑ, ขณฺฑิตพฺโพ ฉินฺทิตพฺโพติ ขณฺโฑ อิจฺเจวมาทิ.

应被砍、应被切，故为`kaṇḍo`（箭，节）。应被敲、应被组合，故为`ghaṇḍo`（铃）。于此中分割，故为`vaṇḍo`（群）。应被分割，故为`karaṇḍo`（篮）。藉此而装饰、庄严，故为`maṇḍo`（饰）。于此中丛聚，故为`saṇḍo`（丛林）。能切割肢体，故为`kuṭṭhaṃ`（麻风病）。应被言说，故为`bhaṇḍaṃ`（物品）。能陷入性别不全的状态，故为`paṇḍako`（黄门）。藉此行使命令，故为`daṇḍo`（杖，罚）。能伤害，故为`raṇḍo`（恶棍）。能特别地冲击、动摇、撼动他人及智者之心，故为`vitaṇḍo`（诡辩者）。能压迫他人，故为`isiṇḍo`（压迫者）。能行暴恶，故为`caṇḍo`（暴恶者）。于此中积聚、成群，故为`gaṇḍo`（肿块）。其被产生，故为`aṇḍo`（卵）。应被厌恶，故为`laṇḍo`（粪）。能陷入弯曲的状态，故为`meṇḍo`（公羊）。能伤害疾病，故为`eraṇḍo`（蓖麻）。应被破碎、应被切断，故为`khaṇḍo`（碎片）。诸如此类。

๖๖๔, ๖๗๔. ขาทามคมานํ ข นฺธ’นฺธ คนฺธา.

664, 674. 词根`khād`、`am`、`gam`分别变为`khandha`、`andha`、`gandha`。

ขาท อม คมุอิจฺเจเตสํ ธาตูนํ ขนฺธ อนฺธ คนฺธาเทสา โหนฺติ, กปจฺจโย จ โหติ.

词根`khād`（食）、`am`（去）、`gam`（去）等，被替换为`khandha`、`andha`、`gandha`，并加`ka`后缀。

ชาติชรามรณาทีหิ สํสารทุกฺเขหิ ขาทิตพฺโพติ ขนฺโธ, อมติ องฺคมงฺคสฺส รุชฺชนภาวํ คจฺฉตีติ อนฺโธ, จกฺขุนา อมติ รุชฺชตีติ วา อนฺโธ, ตํ ตํ ฐานํ วาเตน คจฺฉตีติ คนฺโธ. เอวํ ขนฺธโก, อนฺธโก, คนฺธโก.

因其应被生、老、死等轮回之苦所吞食，故为`khandho`（蕴）；因其走向肢体败坏的状态，故为`andho`（盲）；或因眼根走向败坏，故为`andho`（盲）；因其随风去至彼彼之处，故为`gandho`（香）。由此而有`khandhako`（蕴者）、`andhako`（盲者）、`gandhako`（香者）。

๖๖๕, ๖๗๕. ปฏาทีหฺยลํ.

665, 675. 从`paṭa`等词后，加`ala`后缀。

ปฏ กล กุส กท ภคนฺท เมข วกฺก ตกฺก ปลฺล สทฺท มูล พิล วิท จฑํ ปญฺจ วา วส ปจิ มจ มุส โคตฺถุ ปุถุ พหุ มงฺค พห กมฺพ สมฺพ อคฺคอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ปาฏิ ปทิเกหิ จ อุตฺตรปเทสุ อลปจฺจโย โหติ, ปจฺฉา ปุน นิปฺปชฺชนฺเต.

从`paṭa`、`kala`、`kusa`、`kada`、`bhaganda`、`mekha`、`vakka`、`takka`、`palla`、`sadda`、`mūla`、`bila`、`vida`、`caḍaṃ`、`pañca`、`vā`、`vasa`、`paci`、`maca`、`musa`、`gotthu`、`puthu`、`bahu`、`maṅga`、`baha`、`kamba`、`samba`、`agga`等词根或体词后，接`ala`后缀，由此构成新词。

ปเฏ อลนฺติ ปฏลํ, กเล อลนฺติ กลลํ, ปาปเก อกุสเล ธมฺเม กุสติ ฉินฺทตีติ กุสลํ, กุสภูเต ยถาสภาวธมฺเม อลนฺติ วา กุสลํ, กุเส อุทฺทิสฺส ทาเน อลนฺติ วา กุสลํ, กุเส สญฺจเย ธมฺมสมุทาเย อลนฺติ [Pg.310] วา กุสลํ, กทฺเท มทฺเท อลนฺติ กทลํ, ภคนฺเท เสจเน อลนฺติ ภคนฺทลํ, ภคนฺเท มุตฺตกรีสหรเณ อลนฺติ วา ภคนฺทลํ, เมเข กฏิวิจิตฺเต อลนฺติ เมขลํ, วกฺเก รุกฺขตเจ อลนฺติ วกฺกลํ, ตกฺเก รุกฺขสิเลเส อลนฺติ ตกฺกลํ, ปลฺเล นินฺนฏฺฐาเน อลนฺติ ปลฺลลํ, สทฺเท หริเต อลนฺติ สทฺทลํ, มูเล ปติฏฺฐาเน อลนฺติ มุลาลํ, พิเฬ นิสฺสเย อลนฺติ พิลาลํ, วิเท วิชฺชมาเน อลนฺติ วิทลํ, จณฺเฑ อลนฺติ จณฺฑาโล, ปญฺจนฺนํ ราชูนํ อลนฺติ ปญฺจาโล, วา คติคนฺธเนสุ อลนฺติ วาลํ, วา ปทคมเน อลนฺติ วา วาโฬ, วเส อจฺฉาทเน อลนฺติ วสโล, ปเจ วิตฺถาเร อลนฺติ ปจโล, มเจ โจรกมฺเม อลนฺติ มจโล, มุเส เถยฺเย, มุเส ปาณจาเค วา อลนฺติ มุสโล, โคตฺเต วํเส สิงฺคาลชาติยํ อลนฺติ โคตฺถุโล, ปุถุมฺหิ วิตฺถาเร อลนฺติ ปุถุโล, พหุมฺหิ สงฺขฺยาเน อลนฺติ พหุโล, พหุมฺหิ วุทฺธิมฺหิ อลนฺติ วา พหุโล, มงฺคมฺหิ คมเน อลนฺติ มงฺคลํ, พหุมฺหิ วุทฺธิมฺหิ อลนฺติ พหลํ, กมฺพมฺหิ สญฺจลเน อลนฺติ [Pg.311] กมฺพลํ. สมฺพมฺหิ มณฺฑเล อลนฺติ สมฺพลํ, อคฺเค คติโกฏิลฺเล อลนฺติ อคฺคฬํ. อิจฺเจวมาทโย อญฺเญปิ สทฺทา ภวนฺติ.

适于布，故为`paṭalaṃ`（膜）；适于微粒，故为`kalalaṃ`（胚胎）；能斩断邪恶不善法，故为`kusalaṃ`（善）；或适于如实存在的诸法，故为`kusalaṃ`；或适于为吉祥草而布施，故为`kusalaṃ`；或适于吉祥草的积聚、法的积聚，故为`kusalaṃ`；适于泥，故为`kadalaṃ`（芭蕉）；适于漏病，故为`bhagandalaṃ`（漏）；或适于在漏病中运走大小便，故为`bhagandalaṃ`；适于作为腰部饰物，故为`mekhalaṃ`（腰带）；适于树皮，故为`vakkalaṃ`（树皮衣）；适于树胶，故为`takkalaṃ`（树胶）；适于低洼处，故为`pallalaṃ`（池塘）；适于青草，故为`saddalaṃ`（草地）；适于根基，故为`mulālaṃ`（莲藕）；适于洞穴为依止，故为`bilālaṃ`（猫）；适于存在，故为`vidalaṃ`（剖开的竹片）；适于暴恶，故为`caṇḍālo`（旃陀罗）；适于五王，故为`pañcālo`（般遮罗）；适于行与香，故为`vālaṃ`（毛发）；或适于疾行，故为`vāḷo`（猛兽）；适于遮蔽，故为`vasalo`（贱民）；适于扩展，故为`pacalo`（摇晃）；适于偷盗，故为`macalo`（Macala鱼）；适于偷盗，或适于夺取生命，故为`musalo`（杵）；适于宗族、豺狼之种，故为`gotthulo`（豺）；适于宽广，故为`puthulo`（宽阔）；适于数量多，故为`bahulo`（众多）；或适于增长多，故为`bahulo`；适于行进，故为`maṅgalaṃ`（吉祥）；适于增长多，故为`bahalaṃ`（厚）；适于摇动，故为`kambalaṃ`（毛毯）；适于圆，故为`sambalaṃ`（资粮）；适于顶端弯曲，故为`aggaḷaṃ`（门闩）。如此等等，亦有其他词语。

๖๖๖, ๖๗๖. ปุถสฺส ปุถุ ปถา โม วา.

666, 676. `putha`被替换为`puthu`或`patha`，或加`ma`后缀。

ปุถอิจฺเจตสฺส ปาฏิปทิกสฺส ปุถุ ปถาเทสา โหนฺติ, กฺวจิ อมปจฺจโย โหติ.

对于体词`putha`，其被替换为`puthu`或`patha`，有时加`ama`后缀。

ปุถ หุตฺวา ชาตนฺติ ปุถวี ปถเม ชาโต ปถโม, ปถวี, ปฐโม วา, ปุถุ กิเลเส ชเนตีติ ปุถุชฺชโน, ปุถุ หุตฺวา ชาตนฺติ ปถวี, ปถวี วา.

因其分离而生，故为`puthavī`（地）；生为第一，故为`pathamo`（第一）；或为`pathavī`，或为`paṭhamo`。因其产生种种烦恼，故为`puthujjano`（凡夫）；因其种种而生，故为`pathavī`，或为`pathavī`。

๖๖๗, ๖๗๗. สสฺวาทีหิ ตุ ทโว.

667, 677. 从`sasu`等词根后，加`tu`、`du`后缀。

สสุ ทท อท มทอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ ตุ ทุอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

从`sasu`、`dada`、`ada`、`mada`等词根后，接`tu`、`du`这些后缀。

อญฺเญ สตฺเต สสติ หึสตีติ สตฺตุ, ทุกฺขํ ททาตีติ ททฺทุ, ทุกฺเขน อทติ ภกฺขติ เอตฺถาติ อทฺทุ, ทุกฺขํ อทติ อนุภวติ ชโน เอเตนาติ วา อทฺทุ, ทุกฺขํ ภาชนํ [Pg.312] อาธารํ ภาวตีติ วา อทฺทุ, มทติ อุมฺมตฺตํ กโรตีติ มทฺทุ, มทติ มทฺทภาวํ กโรตีติ วา มทฺทุ.

因其伤害其他有情，故为敌人(sattu)；因其给予痛苦，故为癣(daddu)；于此以痛苦而食或被食，故为addu；或人因此而感受痛苦，故为addu；或痛苦成为其容器、基础，故为addu；因其使人沉醉、疯狂，故为醉物(maddu)；或因其造成沉醉状态，故为醉物(maddu)。

๖๖๘, ๖๗๘. ฌาทีหิ อีวโร.

668, 678. 由ci等（词根后加）īvara（后缀）。

จิ ปา ธาอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ อีวรปจฺจโยโหติ.

对于语根ci、pā、dhā等，加上īvara后缀。

จียตีติ จีวรํ, ปิวตีติ ปีวโร, ปาตพฺพํ รกฺขิตพฺพนฺติ วา ปีวรํ. ธาเรติ ธาเรตฺวา ชีวิตํ กปฺเปตีติ ธีวโร, ธีวรํ.

因其被积聚（或穿戴），故为衣(cīvara)；因其能饮，故为肥胖(pīvara)；或因其当被守护、饮用，故为肥胖。因其执持（鱼网）并以此维生，故为渔夫(dhīvara)。

๖๖๙, ๖๗๙. มุนาทีหิ จิ.

669, 679. 由mun等（词根后加）i（后缀）。

มุน ยต อคฺค ปต กว สุจ รุจ มหาล ภทฺทาล มนอิอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ, ปาฏิปทิเกหิ จ อิปจฺจโย โหติ.

对于语根或体词如muna、yata、agga、pata、kava、suca、ruca、mahāla、bhaddāla、mana等，加上i后缀。

อตฺถานตฺถํ มุนาติ, เญยฺยธมฺมํ ลกฺขณาทิวเสน วา ชานาตีติ มุนิ, ยตติ วีริยํ กโรตีติ ยติ, อคฺคติ กุฏิลภาวํ คจฺฉตีติ อคฺคิ, ปตติ เสฏฺโฐ หุตฺวา ปุรโต คจฺฉตีติ ปติ, กพฺยํ พนฺธตีติ กวิ, กนฺตํ มนาปวจนํ วทตีติ วา กวิ. สุจติ ปริสุทฺธํ ภวตีติ สุจิ, รุจติ ทิพฺพตีติ รุจิ, มหนฺตํ วิภาวํ โภคกฺขนฺธํ ลาตีติ มหาลิ, ภทฺทํ ยสํ ลาตีติ ภทฺทาลิ, มนํ ตตฺถ รตเน นยตีติ มณิ.

了知利益与非利益，或依特征等方式了知所应知法，故为牟尼(muni)；努力、精进，故为行者(yati)；以弯曲之势而去，故为火(aggi)；作为最胜者前行，故为主(pati)；创作诗歌，故为诗人(kavi)；或说可爱、悦意之言，故为诗人。清净、纯净，故为净(suci)；闪耀、发光，故为光(ruci)；获得大威力、大财富，故为摩诃离(mahāli)；获得吉祥名声，故为跋陀利(bhaddāli)；将心引向彼宝，故为宝珠(maṇi)。

๖๗๐, ๖๘๐. วิทาทีหฺยูโร[Pg.313].

670, 680. 由vid等（词根后加）ūra（后缀）。

วิท วลฺล มส สิท ทุกุกปุ มย อุทิ ขชฺช กุรอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ, ปาฏิปทิเกหิ จ อูรปจฺจโยโหติ.

对于语根或体词如vida、valla、masa、sida、duku、kapu、maya、udi、khajja、kura等，加上ūra后缀。

วิทิตุํ อลนฺติ วิทูโร, วิทูรฏฺฐาเน ชาโต เวทูโร, วลฺลติ วลฺลภาเวน ภวตีติ วลฺลูโร, วลฺลติ อญฺญมญฺญํ พนฺธตีติ วา วลฺลูโร, อามสิตพฺโพติ มสูโร, สินฺทติ สิงฺคารภาวํ คจฺฉตีติ สินฺทูโร, สินฺทติ วิโรจตีติ วา สินฺทูโร, คมิตุํ อลํ อนาสนฺนตฺตาติ ทูโร, กุติ สทฺทํ กโรตีติ กูโร, อตฺตโน คนฺเธน อญฺญํ คนฺธํ กปติ หนติ หึสตีติ กปฺปูโร, กปฺปติ โรคาปนยเน สมตฺเถตีติ วา กปฺปูโร, มหิยํ รวตีติ มยูโร, มหิยํ ยาติ คจฺฉตีติ มยูโร, ปํสุํ อุนฺทติ ปสวตีติ อุนฺทูโร, ขชฺชิตพฺโพ ขาทิตพฺโพติ ขชฺชูโร, กุรติ อกฺโกสตีติ กุรูโร.

能知，故为智者(vidūra)；生于远处，故为吠琉璃(vedūra)；因其攀附、可爱，故为干肉(vallūra)；或因其互相缠绕，故为干肉；当被触碰，故为扁豆(masūra)；流动、趋于庄严，故为红丹(sindūra)；或流动、闪耀，故为红丹；能去，因其不近，故为远(dūra)；发出“咕”声，故为熟饭(kūra)；以自身气味压服、摧毁、伤害他香，故为樟脑(kappūra)；或适于、能于去除疾病，故为樟脑；于地上鸣叫，故为孔雀(mayūra)；于地上行走，故为孔雀；润湿、产生尘土，故为鼠(undūra)；当被嚼食，故为枣椰(khajjūra)；叫喊、辱骂，故为残酷(kurūra)。

๖๗๑, ๖๘๑. หนาทีหิ นุ ณุตโว.

671, 681. 由han等（词根后加）nu、ṇu、tu（后缀）。

หน ชน ภาริ ขนุ อม เว เวธา สิกิ หิ อิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ นุ ณุ กุอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ.

对于语根han、jan、bhā、ri、khan、am、ve、dhā、si、hi等，加上nu、ṇu、tu等后缀。

โภชนํ [Pg.314] หนติ หึสติ เอเตนาติ หณุ, หนุ วา. คมนํ ชเนตีตี ชาณุ, ภาณุ ทิพฺพตีติ ภาณุ, นิวาเต ริติ คจฺฉตีตี เรณุ, ขณิตพฺโพ อวทาริตพฺโพติ ขาณุ. องฺคมงฺคสฺส รุชฺชนภาวํ วิชฺฌนภาวํ อมติ คจฺฉตีติ อณุ, เวณุ, เวติ ตนฺตสนฺตาเน ภวตีตี เวณุ, พหิสาเรอลนฺติวาเวณุ วจฺฉํ, ปาเยตีตี เธนุ, อตฺถํ ธาเรตีตี ธาตุ, คมนปจนาทิกํ กฺริยํ ธาเรตีตี วา ธาตุ, สียตี พนฺธียตีตี เสตุ, อุทฺธํ คจฺฉติ ปวตฺตตีตี เกตุ, อตฺตโน ผลํ หิโนติ ปวตฺตตีตี เหตุ.

人以此伤害食物，故为颚(haṇu或hanu)；产生行走，故为膝(jāṇu)；光芒闪耀，故为光(bhāṇu)；在无风处飘动，故为尘(reṇu)；当被挖掘、劈开，故为树桩(khāṇu)；趋向肢体败坏、穿刺的状态，故为微(aṇu)；因其被编织成连续不断，故为竹(veṇu)；或适于外在的精华，故为竹；使（犊）饮，故为乳牛(dhenu)；执持义理，故为界(dhātu)；或执持行、煮等作用，故为界；被捆绑，故为桥(setu)；向上行、生起，故为旗(ketu)；促使其自身的果，故为因(hetu)。

๖๗๒, ๖๘๒. กุฏาทีหิ โฐ.

672, 682. 由kuṭ等（词根后加）ṭha（后缀）。

กุฏ กุส กฏอิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ, ปาฏิปทิเกหิ จ ฐปจฺจโย โหตี.

对于语根或体词如kuṭa、kusa、kaṭa等，加上ṭha后缀。

องฺคมงฺคํ กุฏติ ฉินฺทตีตี กุฏฺฐํ, ธญฺเญน ฉาเทตพฺโพ ปูเรตพฺโพตี โกฏฺโฐ, กฏิตพฺพํ มทฺทิตพฺพนฺติ, กฏฺฐํ.

毁伤肢体，故为麻风病(kuṭṭha)；当以谷物覆盖、充满，故为谷仓(koṭṭha)；当被切割、粉碎，故为木材(kaṭṭha)。

๖๗๓, ๖๘๓. มนุ ปูร สุณาทีหิ อุสฺส นุสิสา.

673, 683. 由man、pūr、suṇ等（词根后加）usa、nusa、isa（后缀）。

มนุ ปูร สุณ กุสุ อิล อล มห สิ กิ อิจฺเจวมาทีหิ ธาตูหิ, ปาฏิปทิเกหิ จ อุส นุส อิสอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ, ปุน นิปฺปชฺชนฺเต.

对于语根或体词如manu、pūra、suṇa、kusu、ila、ala、maha、si、ki等，加上usa、nusa、isa等后缀，由此构成新词。

กุสลากุสเล [Pg.315] ธมฺเม มนติ ชานาตีติ มนุสฺโส, มานุโส. การณา การณํ มนติ ชานาตีติ วา มนุสฺโส, มานุสฺโส. อตฺถานตฺถํ มนติ ชานาตีติ วา มนุสฺโส, มานุสฺโส. มาตาปิตูนํ หทยํ ปูเรตีติ ปุริโส, อตฺตโน มโนรถํ ปูเรตีติ วา ปุริโส, ปูเรตีติ วา โปโส, สสุเรหิ สุณิตพฺพา หึสิตพฺพาติ สุณิสา, ทฺวินฺนํ ชานานํ กุลสนฺตานํ กโรตีติ วา สุณิสา, กุจฺฉิตพฺพนฺติ กรีสํ, คพฺภํ วิโมเจตีติ สุริโส, ตมนฺธการวิธมเนน สตฺตานํ ภยํ สุรติ หึสตีติ สูริโย, โรคํ หึสตีติ สิรีโส, อิลติ กมฺปตีติ อิลฺลิโส, ตณฺหาย ทุพฺพโล หุตฺวา อิลติ กมฺปตีติ วา อิลฺลิโฆ, ปาปกรเณ อลติ สมตฺเถตีติ อลโส, มหิตพฺโพ ปูเชตพฺโพติ มหิโส, สียติ พนฺธียตีติ สีสํ, กิตพฺพํ หึสิตพฺพนฺติ กิสํ, อิจฺเจวมาทิ.

了知善与不善法，故为人(manussa)或人(mānusa)；或了知因与非因，故为人；或了知利益与非利益，故为人。充满父母之心，故为男子(purisa)；或充满自己心愿，故为男子；或充满（他人心愿），故为人(posa)。当为公婆所闻或所害，故为媳妇(suṇisā)；或延续两家之血脉，故为媳妇。因其可厌，故为粪(karīsa)；因其释放胎儿，故为苏利索(suriso)；以其驱散黑暗而消除有情之怖畏，故为太阳(sūriya)；伤害疾病，故为合欢树(sirīsa)；摇动、颤抖，故为伊利萨(illisa)；或因贪爱而衰弱、颤抖，故为伊利伽(illigha)；能于作恶，故为懒惰(alasa)；当被尊敬、供养，故为水牛(mahisa)；被捆绑，故为头(sīsa)；当被伤害，故为瘦(kisa)。如此等等。

อิติ กิพฺพิธานกปฺเป อุณาทิกปฺโป ฉฏฺโฐ กณฺโฑ.

如是，在词根派生法品中，邬那迪品为第六篇。

อุณาทิกปฺโป นิฏฺฐิโต.

邬那迪品终。

กจฺจายนปกรณํ นิฏฺฐิตํ.

迦旃延论终。