Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

Sāsanavaṃsappadīpikā

佛教史

Buddhaṃ [Pg.1] sumālī dvipaduttamo tamo,Hantvāna bodhesidha paṅkajaṃ kajaṃ;

Maggaggaselamhi suñaṭṭhito ṭhito,So maṃ ciraṃ pātu sukhaṃ sadā sadā.

佛陀，二足中尊，摧破痴暗，于此世间觉悟如莲花绽放；安住于道之顶峰，住于空性；愿彼恒常护佑我，令我永享安乐。

Sīhaḷaddīpatoyeva,Āgatehi disantare;

Bhikkhūhi yācito kassaṃ,Sāsnavaṃsappadīpikaṃ.

由来自僧伽罗岛(Sīhaḷaddīpa)及远方的比丘们所请求，我将撰写《教法世系灯》。

Kāmañca porāṇehi yā,Sāsnavaṃsappadipikā;

Vitthāra vācanāmaggā,Viracitā vinicchayā.

虽然古人已撰写《教法世系灯》，但其叙述冗长，且多有决疑之处。

Sā [Pg.2] pana marammabhāsāya,Katattāyeva etesaṃ;

Dīpantaranivāsinaṃ,Vahāti suṭṭhunātthaṃ.

然而，其既以缅甸语写成，故于他岛之居民，实不善通其义。

Tasmā hi mūlabhāsāya,Karissāmi ahaṃ have;

Saṃsanditvāna ganthehi,Taṃ sallakkhentu sādhavoti.

是故我今依根本语，比对诸论而作此书，愿诸善士仔细审察。

Tatrāyaṃmātikā –

此为纲要——

1. Navaṭṭhānāgatasāsanavaṃsakathāmaggo,

1. 九处教法传承史之道，

2. Sīhaḷadīpikasāsanavaṃsakathāmaggo,

2. 僧伽罗岛教法传承史之道，

3. Suvaṇṇabhūmisāsanavaṃsakathāmaggo,

3. 金地(Suvaṇṇabhūmi)教法传承史之道，

4. Yonakaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo,

4. 希腊国(Yonakaraṭṭha)教法传承史之道，

5. Vanavāsīraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo,

5. 婆那婆私国(Vanavāsīraṭṭha)教法传承史之道，

6. Aparantaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo,

6. 阿巴兰多国(Aparantaraṭṭha)教法传承史之道，

7. Kasmīragandhāraraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo,

7. 克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāra)教法传承史之道，

8. Mahiṃsakaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo,

8. 摩醯沙国(Mahiṃsakaraṭṭha)教法传承史之道，

9. Mahāraṭṭhasāsanavaṃsavathāmaggo,

9. 大国(Mahāraṭṭha)教法传承史之道，

10. Cinaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggocāti.

10. 中国(Cinaraṭṭha)教法传承史之道。

1. Navaṭṭhānāgatasāsanavaṃsakathāmaggo

1. 九处教法传承史之道

1. Tattha ca navaṭṭhānāgatasāsanavaṃsakathāmaggo evaṃ veditabbo. Amhākañhi bhagavā sammāsambuddho veneyyānaṃ hitatthāya hatthagataṃ sukhaṃ anādiyitvā dīpaṅkarassa bhagavato pādamūle byākaraṇaṃ nāma mañjūsaka pupphaṃ pilandhitvā kappasatasahassādhikāni cattāri asakhye yāni anekāsu jātīsu attano khedaṃ anapekkhitvā samatiṃsapāramiyo [Pg.3] pūretvā vessantarattabhāvato cavitvā tusitapure devasukhaṃ anubhavi.

1. 于此，九处教法传承史之道应如是知：我等世尊、正等觉者，为利应度众生，不顾己身安乐，于燃灯世尊足下，得“授记”之名，如佩曼殊沙(mañjūsaka)花。历四大阿僧祇又十万劫，于无量生中不顾己劳，圆满三十波罗蜜，自韦桑达拉(Vessantara)身殁后，生于兜率天，享天界之乐。

Tadā devehi uyyojiyamāno hutvā kapilavatthumhi hosamataraññā pabhuti asambhinnāttiyavaṃsikassa suddho dhanassanāma mahārañño aggamahesiyā asambhinnāttiyavaṃ sikāya māyāya kucchīsmiṃ āsāḷimāsassa puṇṇamiyaṃ guruvāre paṭisandhiṃ gahetvā asamāsaccayena vesākhamāsassa puṇṇamiyaṃ sukkavāre vijāyitvā soḷasavassikakāle rajjasampattiṃ patvā ekūnatiṃsavassāni atikkamitvā maṅgalauyyānaṃ nikkhamanakāle devehi dassitāni cattāri nimittāni passitvā saṃvegaṃ āpajjitvā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anomāyanāma nadiyā tīre bhamara vaṇṇasannibhāni kesāni chinditvā devadattiyakāsāvaṃ paṭicchādetvā ne rañjarāyanāma nadiyā tīre vesākhamāsassa puṇṇamiyaṃ paccūsakāle sujātāyanāma seṭṭhidhītāya dinnaṃ pāyāsaṃ ekūnapaṇṇāsavārena paribhuñjitvā purimikānaṃ sammāsambuddhānaṃ dhammatāya suvaṇṇapātiṃ nadiyaṃ otāretvā mahābodhimaṇḍaṃ upasaṅkamitvā aparājitapallaṅke nisīditvā anamataggasaṃ sārato paṭṭhāya attānaṃ chāyā viya anuyantānaṃ anekasatakilesaverīnaṃ sīsaṃ catūhi maggasatthehi chinditvā tilokaggamahādhammarājattaṃ patvā pañcatālīsavassānaṃ tesu tesu ṭhānesu tesaṃ tesaṃ sattānaṃ mahākaruṇāsamāpattijālaṃ patthāretvā desanāñāṇaṃ vijambhetvā dhammaṃ desetvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Patiṭṭhāpetvā ca pana asītivassāyukakāle vijjotayitvā nibbāyanappa dāpajālaṃ viya anupādisesanibbānadhātuyā parinibbāyi. Maccu dhammassa ca nāma tīsu lokesu atimamāyitabbo esa, atigarukātabbo esa, atibhāyitabbo esāti vijānanasabhāvo natthi. Bhagavantaṃyeva tāva tilokaggapuggalaṃ ādāya [Pg.4] gacchati, kiṃmaṅgaṃ pana amhe yevā tevā, ahovataacchariyā saṅkhāradhammoti. Honti cettha–

那时在诸天劝请之下，他于迦毗罗卫(Kapilavatthu)，在血统纯正的净饭(Suddhodana)大王与摩耶(Māyā)王后的腹中，于阿沙荼月(āsāḷimāsa)满月之周四入胎；经十月期满，于卫塞月(Vesākha)满月之周五诞生。十六岁时继承王位，至二十九岁时，因出游王园时见诸天所示现之四相而心生悚动，遂行大出离。于阿诺玛(Anomā)河畔，削去绀青之发，披上天人所施之袈裟；于尼连禅(Nerañjarā)河畔，在卫塞月满月日黎明时分，受长者女善生(Sujātā)所献之乳糜，分四十九口食毕。依往昔诸正等觉者之惯例，将金钵放入河中，而后趋至大菩提座，坐于不败之座上。自无始轮回以来，如影随形之无量烦恼怨敌，其首级皆为四道之剑所斩，证得三界无上大法王之位。此后四十五年间，于处处为众生广布大悲定网，开显说法之智，宣说正法，建立教法。建立教法后，于八十岁时，如灯焰熄灭般，入于无余依涅槃界。须知死亡之法，于三界中，从不因其可爱、可敬或可畏而有别。其既能夺走世尊此等三界至上之补特伽罗(puggala)，何况我等凡夫？呜呼！诸行(saṅkhāra)之法，何其奇哉！

Maccudhammo ca nāmesa,Nillajjo ca anottappī;

Tilokaggaṃva ādāya,Gacchī pageva aññesu.

死亡之法，实无羞耻，亦无愧惧；既夺三界至尊，何况于他人。

Yathā goghātako coro,Māretuṃyeva ārabhi;

Goṇaṃ laddhāna lokamhi,Payojanaṃva ettakaṃ.

犹如屠牛贼，其意唯在杀；世间既得牛，所求仅于此。

Tatheva maccurājā ca,Hindagūnaṃ guṇaṃ idha;

Na vijānāti eso hi,Māretuṃyeva ārabhīti.

死王亦如是，于此世间中，不辨其功德，唯事杀戮而已。

Sattāhaparinibbute ca bhagavati āyasmā mahākassapo tiyaḍḍhasatādhikehi sahassamattehi bhikkhūhi saddhi pāvāto kusīnārāyaṃ āgacchanto antarāmagge bhagavā sammāsambuddho parinibbutoti sutvā avītasoka bhikkhū rodante disvā vuddhapabbajito subhaddānāma bhikkhu evaṃ vadati– mā āvuso paridevittha, natthettha socitabbonāmakoci, pubbe mayaṃ bhavāma samaṇena ge,bhamena upaddutā– idaṃ karotha idaṃ tumhākaṃ kappati, mā idaṃ karittha na idaṃ tumhākaṃ kappatīti, seyyathāpi iṇasādhikena dāsoti, idāni pana mayaṃ yaṃ yaṃ icchāma, taṃ taṃ sakkā kātuṃ, yaṃ yaṃ pana na icchāma,taṃ taṃ sakkā akātunti. Taṃ sutvā īdisaṃ pana verīpuggalaṃ paṭicca sammāsambuddhassa bhagavato sāsanaṃ khippaṃ antaradhāreyya, idāni suvaṇṇakkhandhasadiso sarīro saṃvijjamāno [Pg.5]yeva dukkhena nipphādite sāsane mahābhayaṃ uppajji ca, īdiso puggalo aññaṃ īdisaṃ puggalaṃ sahāyaṃ labhitvā vuddhimāpajjanto hāpetuṃ sakkuṇeyya maññeti cittakkhedaṃ patvā dhammasaṃvegaṃ labhitvā imaṃ bhikkhuṃ idheva setavatthaṃ nivāsāpetvā sarīre bhasmena vikiritvā bahiddhā karissāmīti cintesi.

世尊般涅槃七日后，具寿大迦叶与约一千一百五十位比丘从波婆城(Pāvā)前往拘尸那罗(Kusinārā)。途中听闻“世尊、正等觉者已经般涅槃”，看见尚未离愁的比丘们在哭泣。当时有位年老出家的比丘名叫须跋陀(Subhadda)，这样说道：“贤友们，不要悲伤，此处无事值得哀愁。以前我们被那沙门乔达摩所扰，备受压迫——‘这个你们要做，这个对你们是适宜的；那个你们不要做，那个对你们不适宜’，就像是欠债的奴隶。但现在，我们想做什么就能做什么，不想做什么就能不做什么了。”听了这些话，具寿大迦叶心想：“因有此等恶人，正等觉世尊的教法恐怕会迅速隐没。如今，佛陀如黄金般的身躯尚在，于艰辛成就的教法中已生起大怖。若此等人得到其他同类之人的帮助而势力增长，恐怕就能毁坏教法了。”他心中苦恼，生起法之悚惧，心想：“我要让这个比丘就在此地穿上白衣，身上撒灰，将他驱逐出去。”

Tadā āyasmato mahākassapattherassa etadahosi,– idāni samaṇassa gotamassa sarīraṃ saṃvijjamānaṃyeva parisā vivādaṃ karontīti manussā upavadissantiti. Tato pacchā imaṃ vitakkaṃ vūpasametvā khamitvā sammāsambuddho bhagavā parinibbāyamānopi tena pana desito dhammo saṃvijjati, tena desitassa dhammassa thiraṃ patiṭṭhāpanatthāya saṅgāyiyamānaṃ īdisehi puggalehi sāsanaṃ na antaradhāyissati, ciraṃ ṭhassati yevāti manasikaritvā bhagavato dinnapaṃsu kūlacīvarādivasena dhammānuggahaṃ anussaritvā bhagavato parinibbānato tatiye māse āsāḷimāsassa puṇṇamito pañcame divase rājagahe sattapaṇṇiguhāyaṃ ājātasattuṃnāma rājānaṃ nissāya pañcahi arahanta satehi saddhiṃ sattamāsehi paṭhamaṃ saṅgāyanaṃ akāsi.

那时，具寿大迦叶长老生起这样的念头：“现在，沙门乔达摩的遗体还在，僧团就已经开始争论，人们一定会批评。”之后，他平息并忍受了这个想法，思忖道：“即使正等觉的世尊已经般涅槃，但他所开示的法仍然存在。为了稳固地确立他所开示的法，通过结集，教法就不会因这类人而隐没，必定会长久存续。”如此思惟后，忆念世尊所赐予的粪扫衣等法恩，于世尊般涅槃后的第三个月，阿沙荼月(Āsāḷimāsa)的满月之后第五天，依靠阿闍世(Ajātasattu)王，与五百位阿罗汉一起，在王舍城(Rājagaha)的七叶窟(Sattapaṇṇiguhā)，用七个月的时间进行了第一次结集。

Tadā aṭṭhacattālīsādhikasatakaliyugaṃ anavasesato apanetvā kaliyugena sāsanaṃ samaṃ katvā ṭhapesi. Yadā pana ajātasattu rañño rajjaṃ patvā aṭṭhavassāni ahesuṃ, tadā marammaraṭṭhe taṅkosaṅgatvapure jambudīpadhajassanāma rañño rajjaṃ patvā atirekapañcavassāni ahesunti.

那时，在完全除去一百四十八年的迦利时期(Kaliyuga)后，使教法纪年与之对齐而确立。当阿闍世王即位八年时，在缅甸(Marammaraṭṭha)的丹拘桑伽城(Taṅkosaṅgatvapura)，有位名为瞻部幢(Jambudīpadhaja)的国王已统治超过五年。

Imissañca paṭhamasaṅgītiyaṃ āyasmā mahākassapo āyasmā upāli āyasmā ānando āyasmā anuruddho cāti evamādayo pañcasatappamāṇā mahātherā paṭhamaṃ saṅgāyitvā sāsanaṃ anuggahesuṃ. Evaṃ [Pg.6] subhaddassa duṭṭhapabbajitassa duṭṭhavacanaṃ sāsanassa anuggahe kāraṇaṃnāma ahosi. Subhaddo ca nāma duṭṭhapabbajito ātumānagaravāsī ahosi kappakakuliko. So yadā bhagavā ātumānagaraṃ gacchati, tadā atteno putte dve sāmaṇere kappakakammaṃ kārāpetvā laddhehi taṇḍulatelādīhi vatthūhi yāguṃ pacitvā sasaṅghassa buddhassa adāsi. Bhagavā pana tāni appaṭiggahetvā kāraṇaṃ pucchitvā vigarahitvā akappiyasamādānadukkaṭāpattiṃ kappakapubbassa bhikkhussa khuradhāraṇadukkaṭāpattiñca paññāpesi. Taṃ kāraṇaṃ paṭicca veraṃ bandhitvā sāsanaṃ viddhaṃsitukāmatāya tattakaayoguḷaṃ gilitvā uggīranto viya īdisaduṭṭhavacanaṃ vadīti.

在那第一次结集中，具寿大迦叶、具寿优波离、具寿阿难、具寿阿那律等约五百位大长老首先结集，以此护持了教法。如此，须跋陀这个恶劣出家人的恶语，竟成了护持教法的因缘。这个名叫须跋陀的恶劣出家人，是阿图摩城(Ātumā)的居民，出身于理发师之家。当世尊前往阿图摩城时，他让自己的两个儿子——两位沙弥——从事理发工作，用所得的米、油等物煮粥，供养佛陀和僧团。然而世尊没有接受那些供养，询问原因后呵斥了他，并制定了（令沙弥）从事不当营生的恶作罪，以及曾为理发师的比丘持有剃刀的恶作罪。他因此事结下怨恨，想要毁坏教法，犹如吞吐烧红的铁丸一般，才说了这样恶劣的话。

Ajātasatturājā ca tumhākaṃ dhammacakkaṃ hotu, mama āṇācakkaṃ pavattissāmi, vissaṭṭhā hutvā saṅgāyantūti anuggahesi. Tenesa paṭhamaṃ sāsanānuggaho rājāti veditabbo, mahākassapādīnañca arahantānaṃ pañcasatānaṃ sisāparamparā anekā honti, gaṇanapathaṃ vītivattā. Yamettha ito paraṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Te pana mahātherā saṅgāyitvā parinibbāyiṃsūti. Honti cettha–

阿闍世王也支持他们说：“愿你们的法轮转起，我将推行我的政令之轮。请你们安心地结集吧。”因此，当知他是最初护持教法的国王。大迦叶等五百位阿罗汉的弟子传承众多，不可计数。此后应说之事，当依义注中所说之法了知。那些大长老们结集后便般涅槃了。此处有偈颂：

Iddhimanto ca ye therā,Paṭhamassaṅgītiṃ katvā;

Sāsanaṃ paggahitvāna,Maccūvasaṃva sampattā.

那些具神通的长老们，完成了第一次结集，护持了教法之后，终归于死主之力。

Kiñcāpi iddhiyo santi,Tathāpi tā jahitvāna;

Nibbāyiṃsu vasaṃ maccu,Patvā te chinnapakkhāva.

纵然具有诸神通，他们亦将其舍弃；他们般涅槃，归于死主之力，犹如断翼之鸟。

Kā [Pg.7] kathāva ca amhākaṃ,Amhākaṃ gahaṇe pana;

Maccuno natthi sāro ca,Evaṃ dhāreyya paṇḍitoti.

何况于我等！于我等之执取中，并无坚实可抗死主，智者应如是忆持。

Ayaṃ paṭhamasaṅgītikathā saṅkhepo.

此为第一次结集记略。

Tato paraṃ vassasataṃ tesaṃ sissaparamparā sāsanaṃ dhāretvā āgamaṃsu. Athānukkamena gacchantesu rattidivesu vassasataparinibbute bhagavati vesālikā vajjiputtakā bhikkhū vesāliyaṃ kappati siṅgiloṇakappā, kappati dvaṅgulakappo, kappati gāmantarakappo, kappati āvāsakappo, kappati anumatikappo, kappati āciṇṇakappo, kappati āmathitakappo, kappati jaḷogiṃ pātuṃ, kappati adasakaṃ nisīdanaṃ, kappati jātarūparajatanti imāni dasavatthūni dīpesuṃ.

此后一百年间，他们的弟子传承护持教法而来。其后日夜流转，至世尊般涅槃一百年时，毗舍离(Vesālī)的跋耆子比丘在毗舍离宣示此十事为允许：角盐净、二指净、他村净、同住净、后可净、常法净、未搅乳酪净、饮未发酵棕榈汁净、无边坐具净、金银净。

Tesaṃ susunāgaputto kāḷāsokonāma rājā pakkho ahosi. Tena kho pana samayena āyasmā yaso kākaṇḍakaputto vajjīsu cārikaṃ caramāno vesālikā kira vajjiputtakā bhikkhū vesāliyaṃ dasavatthūni dipentīti sutvā na kho panetaṃ ppatirūpaṃ, yvāhaṃ dasabalassa sāsanavipattiṃ sutvā appossukko bhaveyyaṃ, sandhāhaṃ adhammavādino niggahetvā dhammaṃ dīpessāmīti cintayanto yena vesālī, tadavasari. Tadā āyasmā mahāyaso revatasabbakāmiādīhi sattasatehi arahantehi saddhiṃ saṅgāyissāmīti vesāliyaṃ vālukārāmaṃ āgacchi. Vajjiputtakāca bhikkhū upārambhacittā kāḷāsokaṃnāma rājānaṃ upasaṅkamitvā mayaṃ kho mahārāja imasmiṃ mahāvanārāme gandhakuṭiṃ rakkhitvā vassāma, idāni mahārāja adhammavādino aññe bhikkhū vilumpitukāmā viddhaṃsitukāmā āgatāti ārocesuṃ. Kāḷāsoko [Pg.8] ca mahārājā āgantukānaṃ bhikkhūnaṃ appavisanatthāya nivārethāti amacce pesesi. Amaccāca nivāretuṃ gacchantā devatānaṃ ānubhāvena bhikkhū na passanti. Tadaheva ca rattibhāge kāḷāsokamahārājā lohakumbhīniraye patanākārena supinaṃ passi. Tassa rañño bhagini nandānāma therī ākāsena āgacchanti dhammavādino mahāthere niggaṇhitvā adhammavādīnaṃ bhikkhūnaṃ paggahaṇe dosabahulataṃ pakāsetvā sāsanassa paggahaṇatthāya ovādaṃ akāsi.

那时，苏苏那伽之子，名曰黑无忧的国王是他们的支持者。其时，具寿耶舍·迦建陀子正在跋耆国游行，听闻毗舍离的跋耆子比丘们在毗舍离宣说十事。他想：“听闻十力者之教法败坏，我不可漠然置之。我应制止非法者，开显正法。”思惟已，他便前往毗舍离。当时，具寿大耶舍与瑞瓦达、萨婆迦弥等七百位阿罗汉，为举行结集故，来到毗舍离的瓦卢迦罗摩。跋耆子比丘们心怀斥责，前去谒见黑无忧王，禀告道：“大王，我等守护此大林园中的香室而安居。大王，如今有其他非法比丘前来，欲行劫夺、破坏。”黑无忧大王为阻止外来比丘进入，便派遣大臣前去。大臣们前往阻止时，因天神威力，未见到诸比丘。就在那夜，黑无忧大王梦见自己堕入铜釜地狱之相。国王的姐姐，名为难陀的长老尼，从空中前来，开示了制止持法大长老、支持非法比丘的诸多过失，并为了护持教法而给予教诫。

Kāḷāsokarājā ca saṃvegappatto hutvā āyasmantānaṃ mahāyasattherādīnaṃ khamāpetvā ajātasatturājā viya saṅgāyane paggahaṃ akāsi.

黑无忧王生起悚惧心，向具寿大耶舍长老等请求宽恕，如阿闍世王一般护持结集。

Mahāyasattherādayo ca kāḷāsokaṃ rājānaṃ nissāya vālukārāme vajjiputtakānaṃ bhikkhūnaṃ pakāsitāni adhammavatthūni bhinditvā aṭṭhati māsehi dutiyasaṅgāyanaṃ akaṃsu.

大耶舍长老等依靠黑无忧王，在瓦卢迦罗摩中，破除了跋耆子比丘所宣说的非法事，历时八个月完成了第二次结集。

Tadā ca majjhimadese pātaliputtanagare susunāgarañño puttabhūtassa kāḷāsokarañño atisekaṃ patvā dasavassāni ahesuṃ. Parammaraṭṭhe pana sirikhettanagare dvattagoṅkassanāma rañño abhisittakālato pure ekavassaṃ ahosi. Jinasāsanaṃ pana vassasataṃ ahosi.

其时，在中土(Majjhimadesa)华氏城(Pāṭaliputta)，苏苏那伽王之子黑无忧王即位已有十年。而在波罗摩国(Parammaraṭṭha)尸利讫多罗城(Sirikhetta)，则是德瓦达贡格萨王(Dvattagoṅkassa)即位前一年。此时，胜者之教法已有一百年。

Imissañca dutiyasaṅgītiyaṃ mahāyasa revata sabbakāmippamukhā sattasatappamāṇā mahātherā dutiyaṃ saṅkhāyitvā dutiyaṃ sāsanaṃ paggahesuṃ.

于此第二次结集中，以大耶舍、瑞瓦达、萨婆迦弥为首的七百位大长老，作了第二次合诵，再次护持了教法。

Āyasmā mahāyasattherocanāma pañcahi etadaggaḷāne hi bhagavatā thomitassa ānandattherassa saddhivihāriko ahosi. Vajjiputtakānaṃ bhikkhūnaṃ adhammavatthudīpanaṃ dutiyasaṅgītiyaṃ kāraṇameva. Kāḷāsokarājāca pageva adhammavādībhikkhūnaṃ sahāyopi samāno puna dhammavādibhikkhūnaṃ sahāyo [Pg.9] hutvā anuggahaṃ akāsi. Tasmā dutiyasāsanapaggaho rājāti veditabbo.

具寿大耶舍长老，是曾被世尊于五事中赞为第一的阿难长老的弟子。跋耆子比丘们宣说非法事，正是第二次结集的原因。黑无忧王先前虽是持非法比丘们的同伴，后来成为持正法比丘们的同伴，并给予支持。因此，当知此王是第二次教法的护持者。

Dutiyasaṅgītiyaṃ pana mahāyasatthera revata sabbakāmippamukhānaṃ sattasatānaṃ mahātherānaṃ sissaparamparā anekā honti, gaṇanapathaṃ vītivattā. Yamettha ito paraṃ vattabba, taṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Te pana mahātherā dutiyaṃ saṅgāyitvā parinibbāyiṃsūti. Honti cettha–

于第二次结集中，以大耶舍、瑞瓦达、萨婆迦弥为首的七百位大长老，其弟子传承众多，超越计数。此后所应说者，当依义注中所说之法而知。彼等大长老作第二次合诵后，即般涅槃。此中有颂曰：

Buddhimanto ca ye therā,Dutiyassaṅgitiṃ katvā;

Sāsanaṃ paggahitvāna,Maccūvasaṃva sampattā.

具智慧的诸长老，作第二次结集、护持教法后，亦归于死主之力。

Iddhimantopi ye therā,Maccuno tāva vasaṃ gamuṃ;

Kathaṃyeva mayaṃ muttā,Tato āraka muccanāti;

纵然具神通的诸长老，亦归于死主之力；我等又如何得解脱？当远离而求解脱！

Ayaṃ dutiyasaṅgītikathāsaṅkhepo.

此为第二次结集记略。

Tato paraṃ aṭṭhatiṃsādhikāni dvevassasatāni sammāsabbuddhassa bhagavato sāsanaṃ nirākulaṃ ahosi nirabbudaṃ. Aṭṭhatiṃsādhike pana dvivassasate sampatte pāṭaliputta nagare [Pg.10] siridhammāsokassanāma rañño kāle nigrodhasāmaṇeraṃ paṭicca buddhasāsane pasīditvā bhikkhusaṅghassa lābhasakkāraṃ bāhullaṃ ahosi. Tadā saṭṭhisahassamattā titthiyā lābhasakkāraṃ apekkhitvā apabbajitāpi pabbajitāviya hutvā upāsathapavāraṇādikammesu pavisanti, seyyathāpināma haṃsānaṃ majjhe bakā, yathā ca gunnaṃ majjhe gavajā, yathā ca sindhavānaṃ majjhe gadrabhāti.

此后二百三十八年间，正等觉世尊之教法清净无扰、无诸障难。至二百三十八年满，于华氏城法阿育王时，因尼拘陀沙弥之故，王于佛教生信，僧团所得利养恭敬甚为丰厚。当时，约有六万外道，为求利养恭敬，虽未出家而伪作出家之相，混入布萨、自恣等羯磨中，犹如天鹅群中之鹭，牛群中之杂牛，骏马中之驴骡。

Tadā bhikkhusaṅgho idāni aparisuddhā parisāti manasi karitvā uposathaṃ na akāsi. Sāsane abbudaṃ hutvā sattavassāni uposathapavāraṇāni chijjanti. Siridhammāso ko ca rājā taṃ sutvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamehi uposathaṃ kārāpehīti ekaṃ amaccaṃ pesesi. Amacco ca bhikkhū uposathaṃ akattukāme kiṃ karissāmīti rājānaṃ paṭipucchituṃ avisahatāya sayaṃ mūḷo hutvā aññena mūḷena manthetvā sace bhikkhusaṅgho uposathaṃ na kareyya, bhikkhusaṅghaṃ ghātetukāmo mahārājāti sayaṃ mūḷo hutvā mūḷassa santikā mūḷavacanaṃ sutvā vihāraṃ gantvā uposathaṃ akattukāmaṃ bhikkhusaṅghaṃ ghātesi.

当时，比丘僧团心念：“如今僧众不净。”便不举行布萨。教法中出现障难，七年间布萨与自恣皆告中断。法阿育王闻之，为平息此争端，令行布萨，遂派遣一名大臣。该大臣见诸比丘不愿行布萨，又不敢回禀国王请示，自己愚痴，与另一愚痴者商议后，误以为“若比丘僧团不行布萨，大王欲杀之。”此愚痴者听信愚痴之言，遂往寺院，将不愿行布萨的比丘们杀害。

Rājā ca taṃ sutvā ayaṃ bālo mayā anāṇattova hutvā īdisaṃ luddakammaṃ akāsi, ahaṃ pāpakammato muccissāmivā māvāti dvaḷakajāto hutvā mahāmoggaliputta tissattheraṃ gaṅgāya patisotato ānetvā taṃ kāraṇaṃ theraṃ pucchi. Thero ca dīpakatittirajātakena acetanatāya pāpakammato mocessasiti vissajjesi, sattāhampi titthiyānaṃ vādaṃ siridhammāsokarañño sikkhāpesi, vādena vādaṃ tulayitvā saṭṭhisahassamatte titthiye sāsanabāhiraṃ akāsi. Tadā pana uposathaṃ akāsi. Bhagavatā vuttaniyāmeneva kathāvatthuñca bhikkhusaṅghamajjhe byākāsi[Pg.11]. Asokārāme ca sahassamattā mahātherā navahi māsehi saṅgāyiṃsuṃ.

国王听闻此事，心想：“这愚人未经我允许就做出如此残暴的事，我能从恶业中解脱吗？”于是心中困惑，便将大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputta Tissa)长老从恒河逆流请来，就此事询问长老。长老以灯鹌鹑本生(Dīpakatittira-jātaka)的故事作答，说明因无意图，故可从恶业中解脱。他又用七天时间为法阿育王讲解外道的论说，以辩论的方式加以衡量，将大约六万名外道驱逐出圣教。当时举行了布萨，并按照世尊所规定的方式，在比丘僧团中阐述了《论事》(Kathāvatthu)。在阿育王寺(Asokārāma)，约一千位大长老用了九个月的时间进行了结集。

Tadā majjhimadese pāṭaliputtanagare siridhammāsokarañño rajjaṃ patvā aṭṭhārasavassāni ahesuṃ. Marammaraṭṭhe pana sirikhettanagare ramboṅkassanāma rañño rajjaṃ patvā dvādasa vassāni ahesunti.

那时在中土区域(Majjhimadesa)华氏城，法阿育王的统治已达十八年。而在缅甸国(Marammaraṭṭha)，尸利讫多罗(Sirikhetta)城的兰崩迦沙那(Ramboṅkassa)王的统治已达十二年。

Imissañca tatiyasaṅgītiyaṃ mahāmoggaliputtatissattheronāma dutiyasaṅgāyakehi mahātherehi brahmalo kaṃ gantvā sāsanassa paggahaṇatthaṃ tissanāma mahābrahmānaṃ āyācita niyāmena tato cavitvā idha moggaliyānāma brāhmaṇiyā kucchimhi nibbattasatto.

在第三次结集中，这位名为大目犍连子帝须的长老，是第二次结集的大长老们为了护持圣教，前往梵天界请求名为帝沙（Tissa）的大梵天，使其从梵天界命终后，投生于此地一位名为目犍连(Moggalī)的婆罗门女腹中而成的有情。

Lābhasakkāraṃ apekkhitvā saṭṭhisahassamatānaṃ titthiyānaṃ samaṇālayaṃ katvā uposathapavāraṇādīsu kammesu pavesanaṃ parisāya asuddhattā sattavassāni uposathassa akaraṇañca sāsanassa paggahaṇe kāraṇameva. Mahāmoggaliputtatissa majjhantika mahārevappamukhā mahātherā tatiyaṃ saṅgāyitvā tatiyaṃ sāsanaṃ paggahesuṃ.

因贪求利养恭敬，（国王）为六万外道建立沙门住所，允许他们参与布萨、自恣等僧团事务。由于僧团不清净，导致七年未能举行布萨，这正是护持圣教的因缘所在。大目犍连子帝须、末阐提(Majjhantika)、大瑞瓦达(Mahārevata)等大长老们共同举行第三次结集，第三次光大了圣教。

Siridhammāsokarājā ca titthiyānaṃ vādaṃ sallakkhetvā titthiye bahisāsanakaraṇādīhi sāsanassa paggaho rājāti veditabbo. Mahāmoggaliputtatissa majjhintika mahārevappamukhānaṃ sahassamattānaṃ mahātherānaṃ sissaparamparā anekā honti, gaṇanapathaṃ vītivattā. Yamettha ito paraṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Te pana mahātherā tatiyaṃ saṅgāyitvā parinibbāyiṃsūti. Honti cettha–

法阿育王考察外道们的言论，通过将外道驱逐出圣教等方式来护持圣教，应当知道国王也是圣教的护持者。以大目犍连子帝须、末阐提(Majjhantika)、大瑞瓦达(Mahārevata)等为首的大约一千位大长老，他们的弟子传承众多，多到无法计数。此后此处应当叙述的内容，应当按照义注中所说的方式来了解。那些大长老们在举行第三次结集之后，都般涅槃了。此处还有——

Mahiddhikāpi ye therā,Saṅgāyitvāna sāsane;

Maccūvasaṃva gacchiṃsu,Abbhagabbhaṃva bhākaro.

彼等具大神通之长老，虽已结集于圣教，亦趣入死神之掌控，犹如日轮没入云中。

Yathā [Pg.12] eteca gacchanti,Tathā mayampi gacchāma;

Konāma maccunā mucce,Maccūparāyanā sattā.

如彼等之逝去，我等亦将逝去；有情皆以死亡为归宿，谁能从死神处得解脱？

Tasmā hi paṇḍito poso,Nibbānaṃ pana accutaṃ;

Tasseva sacchikatthāya,Puññaṃ kareyya sabbadāti.

是故，有智之人，为亲证不朽之涅槃，应恒常修习福德。

Ayaṃ tatiyasaṅgītikathāsaṅkhepo.

此为第三次结集记略。

Tato paraṃ kattha sammāsambuddhassa bhagavato sāsanaṃ suṭṭhu patiṭṭhahissatīti vimaṃsitvā mahāmoggaliputtatissatthero paccantadese jinasāsanassa suppatiṭṭhiyamānabhāvaṃ passitvā navaṭṭhānāni jinasāsanassa patiṭṭhāpanatthāya visuṃ visuṃ mahāthere pesesi. Seyyathidaṃ. Mahāmahindattheraṃ sīhaḷadīpaṃ pesesi-tvaṃ etaṃ dīpaṃ gantvā tattha sāsanaṃ patiṭṭhapehīti, soṇattheraṃ uttarattherañcasuvaṇṇabhūmiṃ, mahārakkhitattheraṃ yonakalokaṃ, rakkhitattheraṃ vanavāsīraṭṭhaṃ, yonakadhammarakkhitattheraṃ aparantaraṭṭhaṃ, majjhanti kattheraṃ kasmīragandhā raraṭṭhaṃ, mahārevattheraṃ mahiṃsakamaṇḍalaṃ, mahādhammarakkhitattheraṃ mahāraṭṭhaṃ, majjhimattheraṃ cīnaraṭṭhanti. Tattha ca upasampadapahonakena saṅghena saddhiṃ pesesi. Te ca mahātherā visuṃ visuṃ gantvā sāsanaṃ tattha tattha patiṭṭhāpesuṃ. Patiṭṭhāpetvā ca tesu tesu ṭhānesu bhikkhūnaṃ kāsāvapajjotena vijjotamānā abbhahimadhūrajorāhusaṅkhātehi vimatto viya nisānātho jinasāsanaṃ anantarāyaṃ hutvā patiṭṭhāsi.

此后，大目犍连子帝须长老思惟：“在哪里能让正等觉世尊的圣教得以善住呢？”他观察到如来的圣教能在边地国家善为建立，便派遣大长老们分别前往九个地方建立如来的圣教。即：派遣摩哂陀长老前往师子洲(Sīhaḷadīpa)，对他说：“你到那个岛去，在那里建立圣教。”派遣须那(Soṇa)长老和郁多罗(Uttara)长老前往金地(Suvaṇṇabhūmi)，派遣大护长老前往臾那世界(Yonakaloka)，派遣护(Rakkhita)长老前往林居国(Vanavāsīraṭṭha)，派遣臾那法护(Yonakadhammarakkhita)长老前往西边国(Aparantaraṭṭha)，派遣末阐提(Majjhantika)长老前往克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāraraṭṭha)，派遣大瑞瓦达长老前往摩醯娑曼陀罗(Mahiṃsakamaṇḍala)，派遣大法护(Mahādhammarakkhita)长老前往大国(Mahāraṭṭha)，派遣末示摩(Majjhima)长老前往支那国(Cīnaraṭṭha)。他还派遣了足以举行具足戒仪式的僧团一同前往。那些大长老各自前往，在各个地方建立了圣教。圣教建立后，在那些地方，比丘们的袈裟大放光明，如来的圣教无有障碍地得以确立，犹如月亮摆脱云、雾与罗睺般光明显耀。

Tesu pana navasu ṭhānesu suvaṇṇabhūmināma adhunā sudhammanagarameva. Kasmā panetaṃ viññāyatīti ce. Maggānumānato ṭhānānumānato [Pg.13] vā. Kathaṃ maggānumānato. Ito kira suvaṇṇabhūmi sattamattāni yojanasatāni honti, ekena vāte na gacchantī nāvā sattahi ahorattehi gacchati, athekasmiṃ samaye evaṃ gacchanti nāvā sattāhampi nadiyā vaṭṭamaccha piṭṭhe neva gatāti aṭṭhakathāyaṃ vuttena sīhaḷadīpato suvaṇṇabhūmiṃ gatamaggappamāṇena sukhammapurato sīhaḷadīpaṃ gatamaggappamāṇaṃ sameti. Sudhamme purato kira hi hiṃsaḷadīpaṃ sattamattāni yojanasatāni honti, ujuṃ vāyuāgamanakāle gacchanti vāyunāvā sattahi ahorattehi sampāpuṇāti. Evaṃmaggānumānato viññāyati.

在那九个地方中，所谓的金地(Suvaṇṇabhūmi)现在就是善法城(Sudhammanagara)。若问何以知之？可从道路或地点推测。如何从道路推测呢？根据义注所载，从师子洲(Sīhaḷadīpa)到金地的路程与从善法城到师子洲的路程相等。义注中提到：“从此地到金地约有七百由旬，顺风的船需航行七日七夜；有一次，一艘这样的船航行了七天，甚至还没经过河中圆背鱼的背脊。”而从善法城到师子洲也据说约有七百由旬，顺风时，帆船七日七夜即可抵达。如是，可从道路推测而知。

Kathaṃ ṭhānānumānato. Suvaṇṇabhūmi kira mahāsamuddasamīpe tiṭṭhati, nānāverajjakānampi vāṇijānaṃ upasaṅkamanaṭṭhānabhūtaṃ mahātitthaṃ hoti. Teneva mahājanakakumārādayo campānagarādito saṃvohāratthāya nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ āgamaṃsūti. Sudhammapurampi adhunā mahāsamuddasamīpeyeva tiṭṭhati. Evaṃ ṭhānānumāsato viññāyatīti.

如何从地点推测呢？据说金地靠近大海，是各国商人往来的大港口。因此，大迦那咖王子(Mahājanaka)等人为了贸易，从瞻波城(Campā)乘船来到金地。现在的善法城也同样靠近大海。如是，可从地点推测而知。

Apare pana suvaṇṇabhūmināma haribhuñjaraṭṭhaṃyeva, tattha su vaṇṇassa bāhullattāti vadanti. Aññe pana siyāmaraṭṭhaṃyevāti vadanti. Taṃ sabbaṃ vimaṃsitabbaṃ.

另有人说，金地(Suvaṇṇabhūmi)即是哈里奔贾国(Haribhuñjaraṭṭha)，因彼处黄金甚多。又有人说即是暹罗国(Siyāmaraṭṭha)。此皆当审察。

Aparantaṃ nāma visuṃ ekaraṭṭhamevāti apare vadanti. Aññe pana aparantaṃnāma sunāparantaraṭṭhamevāti vadanti. Taṃ yuttameva. Kasmā aparantaṃ nāma sunāparantaraṭṭhamevāti viññāyatīti ce. Aṭṭhakathāsu dvīhi nāmehi vuttattā. Uparipaṇṇāsaaṭṭhakathāyañhi saḷāyatanasaṃyuttaṭṭhakathāyañca aṭṭhakathācariyehi sunāparantaraṭṭhe koṇḍadhānattherena salākādānādhikāre laddhetadaggaṭṭhānataṃ dassantehi aparantaraṭṭhaṃ suna saddena yojetvā vuttaṃ. Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ pana aṅguttaraṭṭhakathāyañca tameva raṭṭhaṃ vinā sunasaddena vuttaṃ. Sunasaddo cettha puttapariyāyo. Mandhāturañño jeṭṭhaputto catuddīpavāsi no [Pg.14] pakkositvā tesaṃ visuṃ visuṃ nivāsaṭṭhānaṃ niyyādesi. Tattha uttaradīpavāsīnaṃ ṭhānaṃ kururaṭṭhaṃnāma, pubbadīpavāsīnaṃ pana vedeharaṭṭhaṃnāma, pacchimadīpavāsīnaṃ aparantaṃ nāma. Bhattapacchimadīpe jātattā te sunasaddena vuttā. Tatra jātāpi hi tesaṃ puttātivā sunātivā vuttā, yathā vajjiputtakā bhikkhūti. Vatticchāvasena vā vācāsiliṭṭhavasena ca idameva sunasaddena visesetvā voharantīti daṭṭhabbaṃ.

另有人说，阿波兰多(Aparanta)只是一个单独的国家。又有人说，阿波兰多即是苏那巴兰达国(Sunāparantaraṭṭha)，此说合理。何以知阿波兰多即是苏那巴兰达国？因在诸义注(aṭṭhakathā)中以二名称之。在《(中部)后五十经义注》(Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā)及《六处相应(部)义注》(Saḷāyatanasaṃyutta-aṭṭhakathā)中，诸义注师为说明拘ṇḍadhāna长老在苏那巴兰达国于抽签布施中获得第一之位，而将阿波兰多国与“苏那”(suna)一词结合而说。但在《法句义注》(Dhammapada-aṭṭhakathā)及《增支部义注》(Aṅguttara-aṭṭhakathā)中，说及此国时则无“苏那”一词。此处“苏那”是“子”的同义词。真言王(Mandhātu)召集四大洲的居民，为他们分别指定了住处。其中，北洲居民之处名为俱卢国(Kururaṭṭha)，东洲居民之处名为维德哈国(Vedeharaṭṭha)，西洲居民之处名为阿波兰多。因生于西方米食洲(Bhattapacchimadīpa)，故被称为“苏那”。在那里出生的子孙亦被称为“苏那”，犹如跋耆子比丘(Vajjiputtakā bhikkhū)。当知，或因言说之意欲，或因语言之流利，而特以“苏那”一词称之。

Yonakaraṭṭhaṃnāma yavanamanussānaṃ nivāsaṭṭhānameva, yaṃjaṅgamaṅghaiti vuccati.

名为臾那国(Yonakaraṭṭha)者，即是希腊人(yavana)所居之处，亦被称为“Jaṅgamaṅgha”。

Vanavāsīraṭṭhaṃnāma sirikhettanagaraṭṭhānamo. Keci pana vanavāsīraṭṭhaṃnāma ekaṃ raṭṭhameva, na sirikhettanagaraṭṭhānanti vadanti. Taṃ na sundaraṃ. Sirikhettanagaraṭṭhānameva hi vanavāsīraṭṭhaṃ nāma. Kasmā panetaṃ viññāyatītice. Imassa amhākaṃ rañño bhātikarañño kāle sirikhettanagare gumbhehi paṭicchādite ekasmiṃ pathavipuñje anto nimmujjitvā ṭhitaṃ porāṇikaṃ ekaṃ lohamayabuddhapaṭipibbaṃ paṭilabhi, tassa ca pallaṅke idaṃ vanavāsīraṭṭhavāsīnaṃ pūjanatthāyātiādinā porāṇalekhanaṃ dissati, tasmā yevetaṃ viññāyatīti.

名为林居国(Vanavāsīraṭṭha)的地方，即是室利刹多罗城(Sirikhettanagara)。但有些人说，林居国是一个单独的国家，不是室利刹多罗城。此说不妥。林居国实际上就是室利刹多罗城。何以知之？因为在我们国王的兄弟王时期，在室利刹多罗城一处被灌木覆盖的土堆里，发现了一尊埋藏着的古老金属佛像，其基座上可见“此为林居国居民供奉”之类的古代铭文，由此可知。

Kasmīragandhāraraṭṭhaṃnāma kasmīraraṭṭhaṃ gandhāraraṭṭhañca. Tāni pana raṭṭhāni ekābaddhāni hutvā tiṭṭhanti. Teneva majjhanti kattheraṃ ekaṃ dvīsu raṭṭhesu pesesi. Janapadattā pana napuṃsakekattaṃ bhavati. Tadā pana ekassa rañño āṇāya patiṭṭhānavisayattā ekattavacanena aṭṭhakathāyaṃ vuttantipi vadanti.

名为克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-gandhāraraṭṭha)者，即克什米尔国(Kasmīraraṭṭha)与犍陀罗国(Gandhāraraṭṭha)。此二国连接为一。因此，（目犍连子帝须长老）派遣末阐提长老(Majjhantika Thera)一人至此二国。又因是国土之故，（复合词）采用中性单数形式。亦有人说，当时此二国同属一王治下，故在义注(aṭṭhakathā)中以单数说之。

Mahiṃsakamaṇḍalaṃnāma andhakaraṭṭhaṃ, yaṃ yakkhapuraraṭṭhanti vuccati.

名为摩醯娑曼陀罗(Mahiṃsakamaṇḍala)者，是安达卡国(Andhakaraṭṭha)，亦被称为夜叉城国(Yakkhapuraraṭṭha)。

Mahāraṭṭhaṃnāma mahānagararaṭṭhaṃ. Ādhunā hi mahāraṭṭhameva na garasaddena yojetvā mahānagararaṭṭhanti voharantīti. Siyāmaraṭṭhantipi vadanti ācariyā.

大国(Mahāraṭṭha)即是大城国(Mahānagararaṭṭha)。如今，人们将“大国”与“城”(nagara)一词结合，称之为“大城国”。诸师亦称之为暹罗国(Siyāmaraṭṭha)。

Cinaraṭṭhaṃnāma [Pg.15] himavantena ekābaddhaṃ hutvā ṭhitaṃ cīnaraṭṭhaṃ ye vāti.

名为支那国(Cīnaraṭṭha)者，即是与雪山(Himavanta)相连而立的支那国。

Idaṃ sāsanassa navasu ṭhānesu visuṃ visuṃ patiṭṭhānaṃ.

此为教法于九处之各自建立。

Idāni ādito paṭṭhāya theraparamparakathā vattabbā. Sammāsambuddhassa hi bhagavato saddhivihāriko upālitthe ro,tassa sisso dāsakatthero, tassa sisso soṇakatthero, tassa sisso siggavatthero candavajjitthe ro ca, tesaṃ sisso moggaliputtatissattheroti ime pañcamahātherā sāsanavaṃse ādibhūtā ācariyaparamparānāma. Tesañhi sissaparamparabhūtā theraparamparā yāvajjatanā na upacchindhanti. Ācariyaparamparāya ca lajjibhikkhū yeva pavesetvā kathetabbā no alajjibhikkhū. Alajjībhikkhū nāma hi bahussutāpi samānā lābhagarulokagaruādihi dhammatanti nāsetvā sāsanavare mahābhayaṃ uppādentīti. Sāsanarakkhanakammaṃnāma hi lajjīnaṃyeva visayo no alajjīnaṃ. Tenāhu porāṇā therā, anāgate sāsanaṃ ko nāma rakkhissatīti anupekkhitvā anāgate sāsanaṃ lajjino rakkhissanti, lajjino rakkhissanti, lajjino rakkhissantīti tikkhāttuṃ vācaṃ nicchāresuṃ. Evaṃ majjhimadesepi alajjīpuggalā bahu santīti veditabbā.

今当从最初开始宣说长老传承。世尊(Bhagavā)、正自觉者的亲近弟子是优波离长老(Upāli)，其弟子是陀娑迦长老(Dāsaka)，其弟子是索那迦长老(Soṇaka)，其弟子是悉伽瓦长老(Siggava)与旃陀跋耆长老(Candavajji)，彼等之弟子是目犍连子帝须长老(Moggaliputtatissa)——此五位大长老是圣教世系的最初师承。由彼等弟子代代相传的长老法脉，至今未断。师承法脉中只应纳入并宣说有惭比丘，而非无惭比丘。盖所谓无惭比丘，即使博学多闻，亦因重利养、重世俗等而破坏法脉，于殊胜圣教中生起大怖畏。守护圣教之责，实唯有惭者之事，非无惭者。是故古昔诸长老曾三度言：“莫思未来圣教由谁守护，未来圣教将由有惭者守护，有惭者守护，有惭者守护！”当知，于中土(Majjhimadesa)亦多有无惭之人(alajjīpuggala)。

Parinibbānato hi bhagavato vassasatānaṃ upari pubbe vuttanayeneva vajjiputtakā bhikkhū adhammavatthūni dīpetvā paṭhamasaṅgītikāle bahikatehi pāpabhikkhūhi saddhiṃ mantetvā sahāyaṃ gavesetvā mahāsaṅgītivohārena mahātherā viya saṅgītiṃ akaṃsu. Katvā ca visuṃ gaṇā ahesuṃ. Ahovata idaṃ hāsitabbakammaṃ, seyyathāpi nāma jarasiṅgālo catupadasāmaññena mānaṃ jappetvā attānaṃ sīhaṃ viya maññitvā sīho viya sīhanādaṃ nadīti. Te pāvacanaṃ yathā bhūtaṃ [Pg.16] ajānitvā saddacchāyāmattena yathābhūtaṃ atthaṃ nāma siṃsu. Kiñci pāvacanampī apanesuṃ. Tañca sakagaṇeyeva hoti, na dhammavādīgaṇe. Dhammavinayaṃ vikopetvā yathicchita vaseneva cariṃsu. Ayaṃ pana mahāsaṅgītināma eko adhammavādīgaṇo.

世尊(Bhagavā)般涅槃百年后，跋耆子比丘(Vajjiputtakā bhikkhū)等如前所说，阐明非法事，与第一次结集时被摈除的恶比丘们商议，寻求同伴，以“大结集”(Mahāsaṅgīti)之名，如大长老般举行结集。举行之后，他们便各自成立部派。啊！此事诚为可笑，犹如老狐狸因同为四足动物而生起我慢，自以为是狮子，作狮子吼。他们不如实了知圣言，仅凭语词之影，毁坏了如实之义。他们甚至移除了一些圣言。而此等（改动）仅存于其自部，不存于法说者之部。他们破坏了法与律，随心所欲而行。此名为“大结集”者，实乃一非法说者之部派。

Tato pacchā kālaṃ atikkante tatoyeva aññamaññaṃ vādato bhijjitvā gokulikonāma eko gaṇo ekabyohāronāma ekoti dve gaṇā bhijjiṃsu. Tato pacchā gokulikagaṇagaṇatoyeva aññamaññaṃ bhijjitvā bahussutikonāma eko gaṇo paññattivādonāma ekoti dve gaṇā bhijjiṃsu. Punapi tehiyeva gaṇehi cetiyavādonāma eko gaṇo bhijji.

此后，时日稍久，彼等因相互论诤而分裂，名为牛家部(Gokulika)者为一部，名为一说部(Ekabyohāra)者为一部，如是分裂为二部。此后，又从牛家部中相互分裂，名为多闻部(Bahussutika)者为一部，名为说假部(Paññattivāda)者为一部，如是分裂为二部。复次，又从彼等部派中，分裂出名为制多山部(Cetiyavāda)的一部。

Tato pacchā cirakālaṃ atikkante dhammavādīgaṇehi visabhāgagaṇaṃ pavisitvā mahiṃsāsakonāma ekogaṇo vajjiputtakonāma ekoti dve gaṇā bhijjiṃsu. Tato pacchāpi vajjiputtakagaṇatoyeva aññamaññaṃ bhijjitvā dhammuttarikonāma eko gaṇo, bhaddayānikonāma eko, channāgārikonāma eko, samutikonāma ekoti cattāro gaṇā bhijjiṃsu.

其后过了很久，从说法者部中，因见解分歧，分裂出名为化地部(Mahīśāsaka)的一部与名为跋耆子部(Vajjiputtaka)的一部，如是分裂为二部。此后，又从跋耆子部中相互分裂，名为法上部(Dhammuttarika)者为一部，名为贤胄部(Bhaddayānika)者为一部，名为六城部(Channāgārika)者为一部，名为正量部(Sammitīya)者为一部，如是分裂为四部。

Punapi mahiṃsāsakagaṇato aññamaññaṃ bhijjitvā sabbatthivādonāma eko gaṇo, dhammaguttikonāma eko, kassapiyonāma eko, saṅkantikonāma eko, suttavādo nāma ekoti pañca gaṇā bhijjiṃsu.

复次，从化地部中相互分裂，名为一切有部(Sabbatthivāda)者为一部，名为法藏部(Dhammaguttika)者为一部，名为迦叶遗部(Kassapiya)者为一部，名为说转部(Saṅkantika)者为一部，名为说经部(Suttavāda)者为一部，如是分裂为五部。

Evaṃ majjhimadese dutiyasaṅgītiṃ saṅgāyantānaṃ mahātherānaṃ dhammavādītheravādagaṇato visuṃ visuṃ bhijjamānā adhammavādīgaṇā sattarasa ahesuṃ. Te ca adhammavādīgaṇā sāsane theraparamparāya ananto gadhā. Te hi sāsane upakārā na honti, theraparamparāya ca pavesetvā gaṇhituṃ na sakkā, yathā haṃsagaṇe bako, yathā ca go gaṇe [Pg.17] gavajo, yathā ca suvaṇṇagaṇe hārakuṭoti.

如是，从于中土(Majjhimadesa)举行第二次结集的大长老们之说法者上座部中，分别分裂出的非说法部派，总共有十七个。此等非说法部派，于教法中，不入上座传承。彼等对教法实无助益，亦不能被纳入上座传承中，犹如雁群中之鹭，牛群中之野牛，黄金中之杂质。

Mahākassapattherādito pana āgatā theraparamparā upāli dāsako cevātiādinā parivārakhandhake samantapāsādikaṭṭhakathāyañca āgatanayeneva veditabbā.

然而，自大迦叶(Mahākassapa)长老以来的上座传承，当依《附随》(Parivāra)的犍度与《普端严》(Samantapāsādikā)义注中所载之优波离(Upāli)、陀娑迦(Dāsaka)等次第而得知。

Upālittherādīnaṃ parisuddhācārādīni anumānetvā yāva moggaliputtatissattherā, tāva tesaṃ therānaṃ parisuddhā cārādīnīti sakkā ñātuṃ, seyyathāpi nadiyā uparisote meghavassāni anumānetvā adhosote nadiyā udakassa bāhullabhāvo viññātuṃ sakkāti ayaṃ kāraṇānumānanayo nāma.

由优波离(Upāli)长老等之清净行持等，可推断直至目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老，彼等诸长老亦具清净行持等；犹如由推断河之上游有云雨，可知其下游水量丰沛。此名为由因推论法。

Yāva pana moggaliputtatissattherā, tāva therānaṃ parisuddhācārādīni anumānetvā upālittherassa parisuddhācārādīnīti sakkā ñātuṃ, seyyathāpi nāma uparidhūmaṃ passitvā anumānetvā aggi atthīti sakkā ñātunti ayaṃ phalānumānana yo nāma.

又，由直至目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老为止，诸长老之清净行持等，可推知优波离(Upāli)长老之清净行持等；犹如见上空有烟，可推知其下有火。此名为由果推论法。

Adibhūtassa pana upālittherassa avasānabhūtassa ca moggaliputtatissattherassa parisuddhācārādīni anumānetvā majjhe dāsakasoṇasiggavādīnaṃ therānaṃ parisuddhācārādīniti sakkā ñātuṃ, seyyathāpi nāma silāpaṭṭassa orabhāge pārabhāge ca migapadavaḷañjanaṃ disvā anumānetvā majjhe apākaṭaṃ padavaḷañcanaṃ atthīti sakkā ñātunti ayaṃ migapadavaḷañjana nayo nāma.

又，由最初之优波离(Upāli)长老与最后之目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老的清净行持等，可推知中间之陀娑迦(Dāsaka)、须那(Soṇa)、悉伽瓦(Siggava)等长老的清净行持等；犹如见石板之此端与彼端有鹿足迹，可推知其中间亦有不显之足迹。此名为鹿足迹推论法。

Evaṃ tīhi nayehi ayaṃ theravādagaṇo dhammavādīlajjipesaloti veditabbo. Evamuparipi nayo netabbo. Theraparamparā ca yāva potthakāruḷā parivārakhandhake samanta pāsādikāyañca tato mahindo iṭṭiyotiādinā vutta nayena veditabbāti.

如是，当知此上座部由斯三法，乃是说法者、有惭者、可爱乐者。此理亦可向上推知。至于上座传承，直至书写成文，当依《附随》(Parivāra)的犍度与《普端严》(Samantapāsādikā)义注，及其后摩哂陀(Mahinda)、郁帝须(Iṭṭiya)等所说之法而得知。

Iti sāsanavaṃse navaṭṭhānāgatasāsanavaṃsakathāmaggo

《教史》中，九处所传教史篇。

Nāma paṭhamo paricchedo.

第一章。

2. Sīhaḷadīpikasāsanavaṃsakathāmaggo

2. 锡兰岛教史篇

2. Idāni [Pg.18] sīhaḷadīpasāsanakathāmaggaṃ vattuṃ okāso anuppatto, tasmā taṃ vakkhāmi.

2. 如今，讲述锡兰岛教法史的时机已至，因此我将要讲述它。

Sīhaḷadīpañhi sāsanassa patiṭṭhānabhūtattā cetiyagabbhasadisaṃ hoti. Sammāsambuddho kira sīhaḷadīpaṃ dharamānakālepi tikkhattuṃ agamāsi. Paṭhamaṃ yakkhānaṃ damanatthaṃ ekakova gantvā yakkhe dametvā mayi parinibbute sīhaḷadīpe sāsanaṃ patiṭṭhahissatīti tambapaṇṇidīpe ārakkhaṃ karonto tikkhattuṃ dīpaṃ āviñchi. Dutiyaṃ mātulabhāgineyyānaṃ nāgarā jūnaṃ damanatthāya ekakova gantvā te dametvā agamāsi. Tatiyaṃ pañcabhikkhusataparivāro gantvā mahācetiyaṭṭhāne ca thūpārāmacetiyaṭṭhāne ca mahābodhipatiṭṭhitaṭṭhāne ca mahiyaṅgaṇacetiyaṭṭhāne ca mudiṅgaṇacetiyaṭṭhāne ca dīghavāpi cetiyaṭṭhāne ca kalyāṇiyacetiyaṭṭhāne ca nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi.

锡兰岛(Sīhaḷadīpa)诚为教法之立足地，犹如佛塔之胎室。据说，正等觉者在世时，曾三次前往锡兰岛。第一次是为了调伏夜叉，独自前往，降伏夜叉后，于铜色洲(Tambapaṇṇidīpa)守护，并预言：“我般涅槃后，教法将立足于锡兰岛。”他三次巡视此岛。第二次是为了调伏舅甥二位龙王，独自前往，降伏他们后离去。第三次则与五百比丘众同行，于大塔(Mahācetiya)处、塔园寺(Thūpārāma)塔处、大菩提树安立处、摩喜央伽那(Mahiyaṅgaṇa)塔处、穆丁伽那(Mudiṅgaṇa)塔处、长池(Dīghavāpi)塔处及迦罗尼耶(Kalyāṇiya)塔处，入灭尽定而坐。

Tadā ca pana sāsanaṃ ogāhetvāna tāva tiṭṭhati. Pacchā pana yathāvuttattheraparamparāya samabhiniviṭṭhena mahāmoggaliputtatissattherena pesito mahindatthero jinacakke pañcatiṃsādhike dvisate sampatte dutiyakattikamāse iṭṭiyena uttiyena sambulena bhaddasālena cāti etehi therehi saddhiṃ sīhaḷadīpaṃ agamāsi. Soṇuttarattherādayo jinacakke pañcatiṃsādhike dvisate sampatte dutiyakattikamāseyeva sāsanassa patiṭṭhāpanatthāya attano attano sampattabhārabhūtaṃ taṃ taṃ ṭhānaṃ agamaṃsu.

彼时，教法已然深入，并得以存续。其后，由笃行前述长老传承之大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老所派遣，摩哂陀长老于佛灭二百三十五年第二个迦提迦月(Kattika)，与伊提耶(Iṭṭiya)、郁提耶(Uttiya)、桑布拉(Sambuḷa)、吉祥娑罗(Bhaddasāla)诸位长老，一同前往锡兰岛。索那(Soṇa)与郁多罗(Uttara)长老等，亦于佛灭二百三十五年第二个迦提迦月，为建立教法，前往各自所负责之区域。

Mahāmahindatthero pana sattamāsāni āgametvā jinacakke chattiṃsādhike dvisate sampatte jeṭṭhamāsassa puṇṇamiyaṃ sīhaḷadīpaṃ sāsanassa patiṭṭhāpanatthāya agamāsi. Teneva tesu navasu ṭhānesu sīhaḷadīpaṃ chattiṃsādhike dvisa te [Pg.19] agamāsi. Aññāni pana aṭṭha ṭhānāni pañcatiṃsādhikadvisateyeva agamāsīti visuṃva vatthapetabbo.

然而，大摩哂陀(Mahāmahinda)长老等待了七个月，于佛陀般涅槃后二百三十六年耆陀月(Jeṭṭhamāsa)月圆之日，为在锡兰岛建立教法而前往。因此，在这九个派遣地之中，前往锡兰岛是在二百三十六年。至于其他八个地方，则是在二百三十五年动身的。此事应分别说明。

Kasmā pana mahāmahindatthero sattamāsāni āgametvā sabbapacchā sīhaḷadīpaṃ gacchatīti. Sīhaḷadīpe muṭabhivo nāma rājā jarādubbalo ahoti, sāsanaṃ paggahetuṃ asamattho, tassa pana putto devānaṃ piya tisso nāma rājakumāro daharo sāsanaṃ paggahetuṃ samattho bhavissati, so ca devānaṃ viyatisso rajjaṃ tāva labhatu vedissakagirinagare mātuyā saddhiṃ ñātake tāva passāmīti apekkhitvā sattamāsāni āgametvā chattiṃsādhikadvisateyeva jinacakke mahāmahindatthero sīhaḷadīpaṃ gacchatīti veditabbaṃ.

然则，大摩哂陀长老为何等待七个月，最后才前往锡兰岛呢？因为锡兰岛国王穆塔西瓦(Muṭasiva)年老体弱，无力护持教法；而其子天爱帝须(Devānaṃpiyatissa)王子年轻，将能护持教法。长老心想：“且待天爱帝须先获得王位，我亦可先于毗提舍山城(Vedissagiri)探望母亲与亲族。”他如此期盼，等待了七个月，于佛陀般涅槃后二百三十六年才前往锡兰岛。此事应如是了知。

Mahāmahindatthero ca iṭṭiyādīhi therehi catūhi bhāgineyyena sumanasāmaṇerena bhaṇḍukena nāma upāsake na cāti etehi saddhiṃ chattiṃsādhike dvisate jinacakke jeṭṭhamāsapuṇṇamiyaṃ suvaṇṇahaṃsā viya jeṭṭhamāse nabhaṃ uggantvā ākāsamaggena anurādhapurassa puratthimadisābhāge missa kapabbatakūṭe patiṭṭhāsi.

大摩哂陀长老与伊提耶(Iṭṭiya)等四位长老，及其外甥苏摩那(Sumana)沙弥、名为班度迦(Bhaṇḍuka)的优婆塞，于佛陀般涅槃后二百三十六年耆陀月月圆之日，如金色天鹅般升入天空，循虚空之道，降立于阿努拉德普勒城东之密沙迦(Missaka)山顶。

Jeṭṭhamāsassa ca puṇṇamiyaṃ laṅkādīpe jeṭṭhamūlanakkhattasabhā hutvā manussā chaṇaṃ akaṃsu. Tenevāha sāratthadīpaniyaṃ nāma vinayaḍīkāyaṃ, jeṭṭhamāsassa puṇṇamiyaṃ jeṭṭhanakkhattaṃ mūlanakkhattaṃ vā hotīti. Tattha ca puṇṇaminakkhattaṃ rājamattante puṇṇaminakkhattavicāraṇanayena vuttanti daṭṭhabbaṃ.

于耆陀月月圆之日，楞伽岛(Laṅkādīpa)举行耆陀与根本星宿节庆，众人欢庆。因此，在名为《心义灯》的律疏中说：“耆陀月月圆之日，适逢耆陀星或根本星。”此处之月圆星宿，当知是依《罗阇摩坦特》(Rājamattanta)中考察月圆星宿之法而说。

Devānaṃ piya tisso ca rājā nakkhattaṃ nāma ghosāpetvā chaṇaṃ kārethāti amacce āṇāpetvā cattālī sapurisasahassaparivāro nagaramhā nikkhamitvā yena missa kapabbato, tena pāyāsi migavaṃ kīḷitukāmo. Atha tasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā migarūpena rājānaṃ phalobhetvā pakkositvā therassa abhimukhaṃ akāsi.

天爱帝须王命令大臣：“宣布星宿节，举行庆典！”他率领四万随从出城，欲行猎鹿，向密沙迦山而去。其时，住于此山的一位天神化作鹿形，引诱国王，将其引至长老面前。

Thero [Pg.20] rājānaṃ āgacchantaṃ disvā mamaṃyeva rājā passatu mā itareti adhiṭṭhahitvā tissa tissa ito ehīti āha. Rājā taṃ sutvā cintesi, imasmiṃ dīpe jāto sakalopi manusso maṃ tissoti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi, ayaṃ pana bhinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍukāsāva vasano maṃ nāmena ālapati, ko nukho ayaṃ bhavissati, manusso vā amanusso vāti. Thero āha,–

长老见国王前来，便决意：“愿王只见我，不见他人。”然后呼唤道：“帝须，帝须，到此来！”国王闻声心想：“在此岛上，无人敢直呼我‘帝须’之名。然此人身着碎布衣，剃发着袈裟，竟以名唤我。他究竟是谁？是人，抑或非人？”长老说道：——

Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā;

Taveva anukampāya, jambudīpā idhāgatāti.

大王，我等是沙门，法王之声闻；唯出于对你的悲悯，从瞻部洲来到此地。

Tadā ca devānaṃ piyatisso rājā asokaraññā pesitena abhisekena ekamāsābhisitto ahosi. Visākhapuṇṇamāyaṃ hissa abhisekamakaṃsu. So ca asokaraññā pesite dhammapaṇṇākāre ratanattayaguṇappaṭisaṃyuttaṃ sāsanappavattiṃ acirasutaṃ anussaramāno taṃ therassa samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakāti vacanaṃ sutvā ayyā nukho āgatāti tāvadeva āvudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ nisīdi sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno. Yathāha,–

当时，天爱帝须王接受阿育(Asoka)王所遣之灌顶礼，已有一月。其灌顶仪式，实于毘舍佉(Visākha)月月圆之日举行。他忆念着不久前听闻的、由阿育王所赠送的法礼，以及与三宝功德相应的教法源流，又听闻长老所言“大王，我等是沙门，法王之声闻”，心想：“尊者们真的来了！”便立即放下武器，坐于一旁，交谈问候。如言：——

Āvudhaṃ nikkhipitvāna, ekamantaṃ upāvisi;

Nisajja rājā sammodi, bahuṃ atthūpasañhitanti.

放下手中器，坐于一旁处；君王欣然坐，多说有益语。

Sammodanīyaṃ kathañca kurumāneyeva tasmiṃ tānipi cattālīsapurisasahassāni āgantvā samparivāresuṃ. Tadāthero itarepi cha jane dassesi. Rājā disvā ime kadā āgatāti āha. Mayā saddhiṃyeva mahārājāti. Idāni pana jambudīpe aññepi evarūpā samaṇā santīti. Santi [Pg.21] mahārāja etarahijambudīpo kālāvapajjoto isivātapaṭivāto, tasmiṃ–

正当他们愉快交谈之际，那四万民众也来到并围绕着他们。当时长老又向国王展示了其他六人。国王见了问：“这些人何时来的？”答：“与我一同来的，大王。”国王又问：“现在瞻部洲中还有像他们这样的沙门吗？”答：“有的，大王。现在瞻部洲光明犹如迦罗瓦(Kālāvapa)之炬，圣者之风逆吹。其中——”

Tevijjā iddhipattā ca, cetopariyakovidā;

Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakāti.

三明通达证神通，善知他心智圆融；诸漏已尽阿罗汉，佛陀声闻众无穷。

Bhante kena āgatatthāti. Neva mahārāja udakena, na thalenāti. Rājā ākāsena āgatāti aññāsi. Thero atthi nukho rañño passāveyyattikanti vīmaṃsanatthāya āsannaṃ ambarukkhaṃ ārabbha pañhaṃ pucchi, –

“尊者，您从何道而来？”“大王，非由水路，亦非陆路。”国王便知：“其从空中来。”为了试探国王是否聪慧，长老指着附近的一棵芒果树问道：——

Kinnāmo mahārāja ayaṃ rukkhoti. Ambarukkho nāma bhanteti. Imaṃ pana mahārāja ambaṃ muñcitvā añño ambo atthi vā natthi vāti. Atthi bhante aññepi bahū ambarukkhāti. Imañca ambaṃ te ca ambe muñcitvā atthi nukho mahārāja aññe rukkhāti. Atthi bhante, te pana na ambarukkhāti. Aññe ca ambe anambe ca muñcitvā atthi pana añño rukkhoti. Ayameva bhante amba rukkhoti. Sādhu mahārāja paṇḍitosīti.

“大王，此树何名？”“名为芒果树，尊者。”“大王，除此芒果树外，还有别的芒果树吗？”“有的，尊者，尚有众多芒果树。”“除此芒果树与彼等芒果树外，大王，还有别的树吗？”“有的，尊者，但彼等非芒果树。”“除其他芒果树与非芒果树外，还有别的树吗？”“尊者，唯此芒果树。”“善哉，大王，汝实聪慧。”

Atthi pana mahārāja te ñātakāti. Atthi bhante bahūjanāti. Te muñcitvā keci aññātakāpi atthi mahārājāti. Aññātakā bhante ñātakehi bahutarāti. Tavañātake ca aññātake ca muñcitvā atthañño koci mahārājāti. Ahameva bhanteti. Sādhu mahārāja attā nāma attano neva ñātako na aññātakoti.

“大王，您有亲属吗？”“有的，尊者，有很多。”“大王，除去亲属，还有非亲属之人吗？”“尊者，非亲属比亲属更多。”“大王，除去您的亲属与非亲属，还有其他人吗？”“尊者，唯我而已。”“善哉，大王，所谓自我，于己既非亲属，亦非非亲属。”

Atha thero paṇḍito rājā sakkhissati dhammaṃ aññātunti cūḷahatthipadopamasuttaṃ kathesi. Kathāpariyosāne rājā tīsu saraṇesu patiṭṭhahi saddhiṃ cattālīsāya pāṇasahassehīti. Tato paraṃ yaṃ yaṃ vattabbaṃ, taṃ taṃ samantapāsādikādīsu vuttanayena veditabbaṃ.

于是长老心想：“此王贤明，必能了悟佛法”，便为之宣说《小象迹喻经》。说法结束时，国王与四万众生皆于三宝中确立信仰。此后所应说者，当依《普端严》等义注中所述之理而知。

Iccevaṃ sīhaḷadīpe sāsanānuggahaṇa mahindattherato āgatā [Pg.22] sissaparamparā bahū honti, gaṇanapathaṃ vīti vattā. Kathaṃ. Mahāmahindattherassa sisso ariṭṭho nāma thero, tassa sisso tissadatto, tassa sisso kāḷasumano, tassa sisso dīgho, tassa sisso dīgha sumano, tassa sisso kāḷasumano, tassa sisso nāgo, tassa sisso buddharakkhito, tassa sisso tisso, tassa sisso revo, tassa sisso sumano, tassa sisso cūḷanāgo, tassa sisso dhammapāli etā, tassa sisso khemo, tassa sisso upalisso, tassa sisso phussadevo, tassa sisso sumano, tassa sisso mahāpadumo, tassa sisso mahāsīvo, tassa sisso upāli, tassa sisso mahānāgo, tassa sisso abhayo, tassa sisso tisso, tassa sisso sumano, tassa sisso cūḷābhayo, tassa sisso tisso, tassa sisso cūḷadevo, tassa sisso sīvoti. Ayaṃ yāva potthakāruḷasaṅkhātā catutthasaṅgītikā, tāva theraparamparāti daṭṭhabbā.

如是，在狮子岛(Sīhaḷadīpa)，由护持教法的摩哂陀长老所传来的弟子传承众多，不可胜数。如何？大摩哂陀(Mahāmahindatthera)长老的弟子名为阿利吒(Ariṭṭha)长老，其弟子是帝萨达多，其弟子是迦罗苏摩那(Kāḷasumana)，其弟子是提伽(Dīgha)，其弟子是提伽苏摩那(Dīghasumana)，其弟子是迦罗苏摩那，其弟子是那伽(Nāga)，其弟子是佛护，其弟子是帝沙（Tissa），其弟子是雷瓦(Reva)，其弟子是苏摩那(Sumana)，其弟子是小龙，其弟子是法护，其弟子是凯玛(Khema)，其弟子是优波离萨(Upalissa)，其弟子是普萨迭瓦，其弟子是苏摩那，其弟子是大红莲，其弟子是大希瓦，其弟子是优波离，其弟子是摩诃那伽(Mahānāga)，其弟子是无畏(Abhaya)，其弟子是帝须，其弟子是苏摩那，其弟子是小无畏，其弟子是帝须，其弟子是朱罗提婆(Cūḷadeva)，其弟子是希瓦(Sīva)。此传承应视为是直至名为书写结集(Potthakāruḷha)的第四次结集以来的长老传承。

Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ,– yāvajjabhanā tesaṃyeva antevāsikaparamparabhūtāya ācariyaparamparāya ābhatantiti veditabbanti.

义注中如是说：当知此乃由彼等之弟子辗转相传而成的阿阇梨传承，流传至今。

Evaṃ tesaṃ sissaparamparabhūtā ācariyaparamparā yāvajjatanā sāsane pākaṭā hutvā āgacchantīti veditabba.

当知，彼等师徒相传之法脉，直至今日，于教法中昭然流传。

Sāsane vinayadharehi nāma tilakkhaṇasampannehi bhavitabbaṃ. Tīṇi hi vinayadharassa lakkhaṇāni icchi tabbāni. Katamāni tīṇi. Suttañcassa svāgataṃ hoti suppavatti suvinicchitaṃ suttato anubyañjanatoti idamekaṃ lakkhaṇaṃ, vinaye kho pana ṭhito hoti asaṃhīroti idaṃ dutiyaṃ, ācariyaparamparā kho panassa suggahitā hoti sumanasikatā supadhāritāti idaṃ tatiyaṃ.

于教法中，持律者当具三相。持律者有三相值得期许。何为三相？一者，于契经善能受持、善能讲说、善能决择，于经文与细节皆善通晓。二者，安住于律，不动不摇。三者，于师长传承善能领受、善能作意、善能审察。

Tattha [Pg.23] ācariyaparamparā kho panassa suggahitā hotīti theraparamparā vaṃsaparamparā cassa suṭṭhugahitā hoti. Sumanasikatāti suṭṭhu manasikatā, āvajjitamatte ñajjali tappadīpo viya hoti.

其中，“于师长传承善能领受”，是指于长老传承及世系传承皆善受持。“善能作意”，是指善于作意，心念才动，便如明灯之燃。

Supadhāritāti suṭṭhu upadhāritā, pubbāparānusandhito atthato kāraṇato ca upa dhāritā. Attano matiṃ pahāya ācariyasuddhiyā vattā hoti, mayhaṃ ācariyo asukācariyassa santike uggaṇhi, so asukassāti evaṃ sabbaṃ ācariyaparamparaṃ thera vādaṅgaṃ āharitvā yāva upālitthero sammāsambuddhassa santike uggaṇhīti pāpetvā ṭhapeti. Tatopi āharitvā upālitthero sammāsambuddhassa santike uggaṇhi, dāsakatthero attano upajjhāyassa upālittherassa, soṇakatthero attano upajjhāyassa dosakattherassa, siggavatthero attano upajjhāyassa soṇakattherassa, moggaliputtatissatthero attano upajjhāyassa siggavattherassa caṇḍa vajjittherassa cāti evaṃ sabbaṃ ācariyaparamparaṃ theravādaṅgaṃ āharitvā attano ācariyaṃ pāpetvā ṭhapeti. Evaṃ uggahitā hi ācariyaparamparā suggahitā hoti.

“善能审察”，是指善于审察，依前后文义、事理因由而审察。舍弃己见，随师长之清净而行，谓：“我师从某师学，彼师复从某师学。”如是引述上座部之一切师长传承，上溯至于优波离长老于正等觉者座前亲受，而确立之。复从彼处引述，优波离长老于正等觉者座前亲受，达萨迦(Dāsaka)长老从其戒师优波离长老受，须那迦(Soṇaka)长老从其戒师达萨迦长老受，悉伽瓦长老从其戒师须那迦长老受，目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老从其戒师悉伽瓦长老与旃陀跋耆(Caṇḍavajjī)长老受。如是引述上座部之一切师长传承，下至己师而确立之。如是领受之师长传承，方为善领受。

Evaṃ asakkontena pana dve tayo parivaṭṭā uggahetabbā. Sabbapacchimena hi nayena yathā ācariyo ca ācariyācariyo ca pāḷiñca paripuñchañca vadanti, tathā ñātuṃ vattatīti.

若不能如是，亦应学习两三遍。毕竟，最终当依师长与师长之师长所说之巴利及其义解而了知。

Yathā vuttattheraparamparā pana bhagavato dharamānakālato paṭṭhāya yāva potthakāruḷā mukhapāṭheneva piṭakattayaṃ dhāresuṃ, paripuṇṇaṃ pana katvā potthake likhitvā na ṭhapenti. Evaṃ mahātherā dukkarakammaṃ katvā sāsanaṃ paggaṇhiṃsu. Tatridaṃ vatthu,–

如前所述之长老传承，自世尊住世时起，直至书写成册，皆仅以口诵持守三藏，并未将其完整地书写于典籍中。如是，诸大长老行难行之事，护持了教法。其事如下：

Sīhaḷadīpe kira caṇḍālatissabhayena saṅkhubbhitvā devo [Pg.24] ca avassitvā dubbhikkhabhayaṃ uppajji. Tadā akko devānamindo āgantvā tumhe bhante piṭakaṃ dhāretuṃ na sakkhissatha, nāvaṃ pana ārūhitvā jambudīpaṃ gacchatha, sace nāvā appahonakā bhaveyya, kaṭṭhena vā veḷunā vā taratha, abhayatthāya pana mayaṃ rakkhissāmāti āha.

据说在锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，因惧怕旃陀罗帝须(Caṇḍālatissa)而动乱不安，天又不雨，饥荒之惧随之而生。彼时天帝释前来，说道：“诸位尊者，你们将无法持守三藏，应乘船前往瞻部洲。倘若船只不足，便以木筏或竹筏渡过，为保平安，我等必将护佑。”

Tadā saṭṭhimattā bhikkhū samuddatīraṃ gantvā puna etadahosi,– mayaṃ jambudīpaṃ na gacchissāma, idheva vasitvā tepiṭakaṃ dhārissāmāti. Tato pacchā nāvā titthato nivattitvā sīhaḷadīpekadesaṃ malayajanapadaṃ gantvā mūlaphalādīhiyeva yāpetvā sajjhāyaṃ akaṃsu. Chātakabhayena atipīḷitā hutvā evampi kātuṃ asakkonto vāḷukatale uraṃ ṭhapetvā sīsena sīsaṃ abhimukhaṃ katvā vācaṃ anicchāretvā manasāyeva akaṃsu. Evaṃ dvādasavassāni saddhiṃ aṭṭhakathāya tepiṭakaṃ rakkhitvā sāsanaṃ anuggahesuṃ.

当时约有六十位比丘来到海边，复又思忖：“我等不去瞻部洲了，就在此地安住，持守三藏。”之后，他们让船从渡口返回，前往锡兰岛一地，即马拉雅地方，仅靠根茎果实等维生，勤于诵习。因饥饿之苦逼迫至极，甚至无法出声诵读，他们便将胸口贴在沙地上，头与头相对，不出言声，仅在心中默诵。如是十二年，他们连同义注一起守护三藏，护持了教法。

Dvādasavassesu pana atikkantesu taṃ bhayaṃ vūpasamitvā pubbe jambudīpaṃ gacchantā sattabhikkhusatā āgantvā sīhaḷadīpekadesaṃ rāmajanapade maṇḍalārāmavihāraṃ āpajjiṃsu. Tepi saṭṭhimattā bhikkhū tameva vihāraṃ gantvā aññamaññaṃ sammantetvā sajjhāyiṃsu. Tadā aññamaññaṃ samenti, na virujjhanti, gaṅgādakena viya yamunodakaṃ saṃsandenti. Evaṃ piṭakattayaṃ mukhapāṭheneva dhāretvā mahātherā dukkarakammaṃ karontīti veditabbā.

十二年过去后，那种恐惧平息了。先前前往瞻部洲的七百位比丘回来，抵达锡兰岛罗摩国(Rāmajanapada)境内的曼陀罗园寺。那大约六十位的比丘也来到该寺，互相商议后共同诵读。那时他们彼此和合，没有争端，就像恒河之水与亚穆纳河水融合一般。应当知道，那些大长老们就这样以口诵的方式持诵三藏，是在做难以做到的事情。

Yampi pariyattiṃ ekapadamattampi avirajjhitvā dhārenti, taṃ dukkarakammameva.

他们忆持教理，哪怕仅一个词也不错失，那也是难行之事。

Sīhaḷadīpe kira punabbasukassa nāma kuṭumbikassa putto tissatthero buddhavacanaṃ uggaṇhitvā imaṃ jambudīpaṃ āgantvā yonakadhammarakkhitattherassa santike buddhavacanaṃ uggaṇhitvā gacchanto nāvaṃ abhirūhanatitthe ekasmiṃ pade uppannakaṅkho yojanasatamaggaṃ nivattitvā ācariyassa santikaṃ āgacchanto [Pg.25] antarāmagge ekassa kuṭumbikassa pañhaṃ kathesi. So pasīditvā satasahassagghanakaṃ kampalaṃ adāsi. Sopi taṃ āharitvā ācariyassa adāsi. Thero vā siyā koṭṭetvā nisīdanaṭṭhāne paribhaṇḍaṃ kāresi. Kimatthāyāti. Pacchimāya janatāya anuggahatthāya. Evaṃ kirassa ahosi,– amhākaṃ gatamaggaṃ āvajjitvā anāgate sabrahmacārino paṭipattiṃ pūretabbaṃ maññissantīti. Tissattheropi ācariyassa santike kaṅkhaṃ chinditvā sīhaḷadīpameva sakaṭṭhānaṃ āgamāsīti. Iccevaṃ pariyattiṃ ekapadamattampi avirajjhitvā dhāraṇampi dukkarakammamevāti daṭṭhabbaṃ.

据说在锡兰岛，有位名叫布纳跋苏(Punabbasu)的居士之子提萨长老，学习了佛言后，来到此瞻部洲，在优那迦法护长老(Yonakadhammarakkhita Thera)座下学习佛言。返回时，在登船的渡口，他对一个词生起疑惑，便折返百由旬的路程回到老师身边。途中，他为一位居士解答了一个问题，那居士心生欢喜，布施了价值十万的毛毯(kampala)。他也将它带回供养老师。长老或许是让人把它裁剪了，制成坐具。为何如此？为了利益后人。据说他这样想：“未来的梵行者们回顾我们所走过的路，将会认为应当圆满此行道。”提萨长老在老师处断除了疑惑后，就回到了锡兰岛自己的住处。由此应当看到，忆持教理，哪怕仅一个词也不错失，也是难行之事。

Yampi yebhuyyena paguṇaṃ na karonti, tassa anantaradhānatthāya asammosatthāya uggahadhāraṇādivasena rakkhanampi karonti, taṃ dukkarakammameva.

对于那些多数人不能熟练掌握的教法，为了不让它消失和混乱，通过学习、忆持等方式来守护，那也是难行之事。

Sīhaḷadīpeyeva kira mahābhaye ekasseva bhikkhuno mahāniddeso paguṇo ahosi. Atha catunikāyikatissattherassa upajjhāyo mahātipiṭakatthero nāma mahārakkhitattheraṃāha,– āvuso mahārakkhita asukassa santike mahāniddesaṃ gaṇhāhīti. Pāpokirāyaṃ bhante na gaṇhāmīti. Gaṇhāvuso ahaṃ te santike nisīdissāmīti. Sādhu bhante tumhesu nisinnesu gaṇhissāmīti paṭṭhapatvā rattindivaṃ nirantaraṃ pariyāpuṇanto osānadivase heṭṭhāmañce itthiṃ disvā bhante sutaṃyeva me pubbe, sacāhaṃ evaṃ jāneyyaṃ, na īdisassa santike dhammaṃ pariyāpuṇeyyanti āha. Tassa pana santike bahū mahātherā uggaṇhitvā mahāniddesaṃ patiṭṭhāpesuṃ. Evaṃ yaṃ yebhuyyena paguṇaṃ na karonti, tassa anantaradhānatthāya asammosattāya uggahadhāraṇādivasena rakkhanampi dukkarakammaṃ yevāti daṭṭhabbaṃ.

据说在锡兰岛大恐怖时期，只有一位比丘精通《大义释》(Mahāniddesa)。当时，四尼柯耶帝须长老(Catunikāyika-Tissatthera)的戒师，名为大三藏的长老，对大护长老说：“贤友大护，你去某某人那里学习《大义释》吧。”“尊者，据说此人品行不好，我不学。”“贤友，你学吧，我会坐在你旁边。”“好的，尊者，您在座我就学。”他于是开始日夜不辍地学习，直到学完那天，看到床下有个女人，便说：“尊者，我早就听说了。如果我早知道是这样，就不会在这种人身边学法了。”然而，许多大长老在他座下学习后，使得《大义释》得以确立。由此应当看到，对于那些多数人不能熟练掌握的教法，为了不让它消失和混乱，通过学习、忆持等方式来守护，也是难行之事。

Iccevaṃ bhagavato dharamānakālato pabhuti cirakālaṃ yathāvuttamahātheraparamparā pariyattiṃ mukhapāṭheneva dhāresuṃ[Pg.26]. Ahovata porāṇikānaṃ mahātherānaṃ satipaññāsamādhivepullatāya hi te mukhapāṭheneva dhāretu sakkāti. Mukhapāṭheneva porāṇakattherānaṃ pariyattidhāraṇaṃ pañcanavutādhikāni catusatāni ahosi.

如是，从世尊住世时起，长久以来，如前所述的大长老传承便以口诵方式保持教法。啊！古代的大长老们，由于念力、智慧和定力的丰足，确实能够只用口诵来忆持教法。古代长老们以口诵方式传承教法，共历时四百九十五年。

Bhagavato parinibbānato mahāvaṃsasāratthasaṅgahesu āgatanayena jinacakke paṇṇāssādhike catusate sampatte tambapaṇṇidīpe rājūnaṃ aṭṭhārasamako’saddhātissassa nāma rañño putto vaṭṭagāmaṇi nāma rājā rajjaṃ patvā chavassakāle anāgate sattā hīnasatipaññāsamādhikā hutvā na sakkhissanti mukhapāṭhena dhāretunti upaparikkhitvā pubbe vuttehi mahātherehi anupubbena āgatā pañcamattā mahātherasatā vaṭṭagāmaṇirājānaṃ nissāya tambapaṇṇidīpekadese malayajanapade ālokaleṇe aṭṭhakathāya sahapiṭakattayaṃ potthake āropesuṃ.

据《大史精要集》(Mahāvaṃsasāratthasaṅgaha)所载，世尊般涅槃后，当佛法流传至第四百五十年时，在铜鍱洲(Tambapaṇṇidīpa)，诸王中第十八位阿萨达帝须(Asaddhātissa)王之子，名为瓦塔伽马尼(Vaṭṭagāmaṇi)的国王，于其即位第六年，预见到未来众生因正念、智慧与禅定衰退，将无法以口诵方式持守教法。于是，（依传统）次第传承的五百位大长老，在瓦塔伽马尼王的护持下，于铜鍱洲境内马拉雅(Malaya)地方的阿罗迦洞(Ālokaleṇa)，将三藏连同义注书写于贝叶上。

Tañca yathāvuttasaṅgītiyo upanidhāya catutthasaṅgītiyeva nāmāti veditabbā. Vuttañhetaṃ sāratthadīpaniyaṃ nāma vinayaṭīkāyaṃ,– catutthasaṅgītisadisā hi potthakārohasaṅgītīti.

应知，与前述诸结集相比，此次亦可名为第四次结集。在名为《心义灯》的律藏复注中也曾说道：“书本记录之结集，实则等同于第四次结集。”

Sīhaḷadīpe pana vaṭṭagāmaṇirājā marammaraṭṭhe sirikhettanagare eko nāma kukkuṭasīsarājā ca ekakālena rajjaṃ kāresi. Amarapuramāpakassa rañño kāle sīhaḷadīpabhikkhuhi idha pesitasandesakathāyaṃ pana tettiṃsādhikacatusate sampatte potthakāruḷaṃ akaṃsūti āgataṃ. Vuttañhetaṃ tattha,– tettiṃsādhikacatuvassasataparimāṇakālanti.

然而，在锡兰岛瓦塔伽马尼王统治时期，缅甸斯里凯塔城(Sirikhetta)亦有一位名为库库塔西萨(Kukkuṭasīsa)的国王同时在位。另据阿玛拉普拉城的创建者为王时，锡兰岛比丘派遣至此地的信函中所载，当（佛法流传）至第四百三十三年时，他们将（经典）书写于贝叶上。彼处曾言：“时约四百三十三年。”

Idaṃ sīhaḷadīpe yāva potthakāruḷhā

此乃锡兰岛（经典）书写成册之事

Sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

教法之确立。

Athāparaṃ [Pg.27] jambudīpe sīhaḷadīpe ca bhikkhū visuṃ visuṃ gaṇavasena bhijjiṃsu, yathā anotattadahato nikkhamananadiyā gaṅgāyamunādivasena bhijjantīti. Tattha jambudīpe gaṇānaṃ bhijjamānataṃ upariyeva vakkhāma.

此后，瞻部洲与锡兰岛的比丘们，各自依部派而分裂，犹如从阿耨达池流出的河流，分为恒河、亚穆纳等。其中，瞻部洲诸部派分裂之事，将于后文叙述。

Sīhaḷadīpe pana gaṇānaṃ bhijjamānatā evaṃ daṭṭhabbā. Kathaṃ. Sīhaḷadīpe hi sāsanassa patiṭṭhamānakālato aṭṭhārasādhi kadvivassasate sampatte vaṭṭagāmaṇiraññā kārāvite abhayagirivihāre parivārakhandhakaṃ pāṭhato ca atthato ca vipallāsaṃ katvā mahāvihāravāsigaṇato puthu hutvā eko gaṇo bhijji, so abhayagirivāsigaṇo nāma, dhammarucigaṇoti ca tasseva nāmaṃ.

于锡兰岛，诸部派之分裂应如是见。云何见耶？于锡兰岛，正法确立二百一十八年后，于伐吒伽摩尼(Vaṭṭagāmaṇi)王所建之无畏山寺中，有人对《附随》之文义加以歪曲，从大寺住部中分离，自成一部，名为无畏山住部，亦名法喜部(Dhammaruci)。

Abhayagirivāsigaṇassa bhijjamānato dvecattālīsādhikativassasate sampatte mahāsenena nāma raññā kārāpite jetavanavihāre bhikkhū ubhatovisaṅgapāṭhe viparītavasena abhisaṅkharitvā abhayagirivāsigaṇato visuṃ eko gaṇo ahosi, so jetavanavāsigaṇo nāma, sāgaliyagaṇoti ca tasseva nāmaṃ.

无畏山住部分裂三百四十二年后，于大军王所建之祇陀林寺中，有比丘以颠倒之方式解说两部《广解》(Ubhatovibhaṅga)之文句，从无畏山住部中分离，另成一部，名为祇陀林住部，亦名娑伽利部(Sāgaliya)。

Jetavana vāsigaṇassa bhijjamānakālato ekapaññāsavassādhikānaṃ tiṇṇaṃ vassasatānaṃ upari kurundavāsino ca kolambavāsino ca bhikkhū bhāgineyyaṃ dāṭhāpatiṃ nāma rājānaṃ nissāya ubhatovibhaṅgaparivārakhandhakapāṭhe viparītavasena abhisaṅkharitvā vuttehi dvīhi gaṇehi visuṃ hutvā mahāvihāra vāsigaṇhattamaṃ tulayitvā upadhāretvā mahāvihāranāmaṃ gahetvā eko gaṇo bhijji. Evaṃ sīhaḷadīpe mahāmahindattherādīnaṃ vaṃsabhūtena mahāvihāravāsi gaṇena saddhiṃ cattāro gaṇā bhijjiṃsu.

祇陀林住部分裂三百五十一年后，《古仑谛》住部与科伦跋(Kolamba)住部之比丘，依止名为达荼钵底(Dāṭhāpati)之外甥国王，以颠倒之方式解说两部《广解》、《附随》与诸犍度之文句。彼等与前述二部派分离，经衡量思虑后，自称大寺住部，并取“大寺”之名，于是又分裂出一部。如是，于锡兰岛，连同源自摩哂陀长老等传承之大寺住部，共分裂为四部。

Tattha mahāvihāravāsi gaṇoyeva eko dhammavādī ahosi, sesā pana adhammavādino. Te ca tayo adhammavādino gaṇā bhūtatthaṃ pahāya abhūtatthena dhammaṃ agaruṃ katvā cariṃsūti [Pg.28] vacanato sīhaḷadīpe adhammavādino tayopi alajjino gaṇā parimaṇḍalasuppaṭicchannādisikkhāpadāni anādiyitvā vicariṃsu. Tato paṭṭhāya sāsane ekaccānaṃ bhikkhūnaṃ nānappakāravasena nivāsanapārupanādīni dissantiti veditabbaṃ.

其中，唯大寺住部为正法说者，其余皆为非法说者。诚如所载，彼三非法说者部派，舍弃真实义，以非真实义，不敬重正法而行。是故于锡兰岛，彼三无耻之非法部派，不持守周正、善覆等学处而游荡。当知，自尔时起，教法中某些比丘之穿着等事，始见种种不同。

Adhammavādigaṇānaṃ bhijjamānakālato sattavīsādhikānaṃ pañcasatānaṃ vassānañca upari sirisaṅghabodhi nāma rājā mahāvihāra gaṇassa pakkho hutvā adhammavādinā tayo gaṇe niggahitvā jinasāsanaṃ paggahesi. So ca sirisaṅgha bodhirājā amhākaṃ marammaraṭṭhe arimandananagare anuruddhena nāma raññā samakālavasena rajjasampattiṃ anubhavi.

非法说者部派分裂五百二十七年后，有名吉祥僧伽菩提之国王，为大寺住部之拥护者，制伏三非法说者部派，扶持胜者之教。此吉祥僧伽菩提王，与我国缅甸阿梨曼陀那城(Arimandana)之阿那律王，于同一时期享受王位。

Tato pacchā sīhaḷadīpe vohārakatissassa nāma rañño kāle kapilena nāma amaccena saddhiṃ mantetvā mahāvihāra vāsino bhikkhū nissāya adhammavādigaṇe niggaṇhitvā jinasāsanaṃ paggaṇhāti.

此后，于锡兰岛伏诃罗帝须(Vohārakatissa)王时期，国王与名为迦毗罗(Kapila)之大臣商议后，依靠大寺住部之比丘，制伏非法说者部派，扶持胜者之教。

Tato pacchā ca goṭṭhābhayassa nāma rañño kāle abhayagiri vāsino bhikkhū parasamuddaṃ pabbājetvā mahāvihāra vāsino bhikkhū nissāya sāsanaṃ visodhayi.

此后，于名为瞿昙婆耶(Goṭṭhābhaya)之国王时期，彼将无畏山住部之比丘驱逐至海外，并依靠大寺住部之比丘净化教法。

Tato pacchāpi goṭṭhābhayarañño puttabhūtassa mahāsenassa nāma rañño kāle abhayagirivāsīnaṃ bhikkhūnaṃ abbhantare saṅghamitto nāma eko bhikkhu rañño padhānācariyo hutvā mahāmahindattherādīnaṃ arahantānaṃ nivāsaṭṭhānabhūtaṃ mahāvihārārāmaṃ vinassituṃ mahāsenaraññā mantetvā ārabhi. Tadā navavassāni mahāvihāre bhikkhu sañño ahosi. Ahovata mahātherānaṃ mahiddhikānaṃ nivāsaṭṭhānaṃ alajjino bhikkhū vinassāpesuṃ, suvaṇṇahaṃssānaṃ nivāsaṭṭhānaṃ kākā viyāti.

此后，于瞿昙婆耶王之子，名为大军之国王时期，无畏山住部比丘中，有一名僧伽蜜多之比丘，成为国王之国师。彼与大军王商议，着手摧毁作为摩哂陀长老等阿罗汉住处之大寺。当时，大寺九年之间空无一僧。呜呼！无耻比丘竟摧毁大神通长老之住处，犹如乌鸦占据金天鹅之住所。

Jetavanavāsīnañca bhikkhūnaṃ abbhantare eko tisso nāma bhikkhu teneva raññā mantetvā mahāvihāre sīmaṃ samūhani[Pg.29]. Achekattā pana tesaṃ sīmasamūhanakammaṃ na sampajjīti. Ahovata dussīlānaṃ pāpakānaṃ kammaṃ acchariyaṃ, seyyathāpi nāma sākhamigo aggaggho kāsivatthaṃ mahagghaṃ bhinnati, evameva bhinditabbavatthunā bhedakapuggalo ativiya dūro ahosīti. Bhavanti cettha, –

祇陀林住部比丘中，有一名帝须(Tisso)之比丘，与同一位国王商议后，于大寺中拔除结界。然因其不善巧，此拔除结界之羯磨并未成功。唉！破戒恶人之行，实为奇特！犹如卑劣之枝猴毁坏价值连城之迦尸(Kāsi)布，破坏者与所破坏之物，实不相称。对此有偈颂说：

Yathā sākhamigo pāpo, appagghoyeva kāsikaṃ;

Mahagghaṃ kacca bhinnaṃbhinnaṃ, mahussāhena chindati.

犹如卑劣恶枝猴，自身价值微不足道，奋力撕毁价值连城之迦尸衣。

Evaṃ adhammavādī pāpo, dhammavādigaṇaṃ subhaṃ;

Mahussāhena bhindayi, aho acchariyo ayaṃ.

如是邪恶非法说，奋力破坏清净之正法僧团；呜呼此事何奇哉！

Ārakā dūrato āsuṃ, bhinditabbehi bhedakā;

Bhūmitova bhavagganto, aho kammaṃ ajānatanti.

破坏者与所破物，相去甚远，如地至有顶。唉！彼等实不了知业！

Iccevaṃ adhammavādigaṇānaṃ balavatāya dhammavādigaṇo parihāyati. Yathā hi gijjhasakuṇassa pakkhavātena suvaṇṇahaṃsā pakatiyā ṭhātuṃ na sakkonti, evameva adhammavādīnaṃ balavatāya dhammavādī parihāyati. Byagghavane viya suvaṇṇamigo nillayitvā gocaraṃ gaṇhāti, yathārucivasena dhammaṃ carituṃ okāsaṃ na labhi.

如是，因非法说者团体势力强大，正法说者团体便会衰退。犹如因鹫鸟之翼风，金天鹅无法自然安住；同样，因非法说者势力强大，正法说者亦会衰退。又如金鹿于虎林中，需躲藏觅食，（正法说者）亦不得机会随心奉行正法。

Sīhaḷadīpe sāsanassa patiṭṭhānato dvisattatādhikānaṃ catusatānaṃ vassasahassānañca upari sammāsambuddhassa parinibbānato aṭṭhasattasatādhikānaṃ vassasahassānaṃ upari mahārājā nāma bhūpālo rajjaṃ kāresi. So pana rājā ñadumbaragirivāsikassapattheraggamukhā mahāvihāravāsino bhikkhū tameva rājānaṃ nissāya sāsane malaṃ visodhesuṃ, yathā heraññiko hiraññe malanti.

教法于锡兰岛确立后一千四百七十二年，正等觉者般涅槃后一千八百七十八年时，有名为“大王”(Mahārājā)之国王统治国家。以居于杜巴拉山(Ñadumbaragiri)之迦叶(Kassapa)上座为首的大寺住部比丘们，依靠这位国王，清除了教法中之垢染，犹如金匠清除黄金中之杂质。

Mahāvihāravāsigaṇato aññe adhammavādinā uppabbā jetvā [Pg.30] visodhesuṃ. So ca mahārājā amhākaṃ marammaraṭṭhe arimaddananagare narapaticaññisūnā nāma raññā samakāla vasena rajjaṃ kāresīti veditabbo.

他们将大寺住部以外的非法论者驱逐还俗，从而清净了教法。应知，这位大王与我国缅甸(Marammaraṭṭha)阿利摩陀那城(Arimaddananagara)的那罗波帝悉都王(Narapatisithu)为同一时代，皆在位为王。

Tato pacchā vi vijayabāhurājānaṃ parakkamabāhurājānañca nissāya mahāvihāra vāsino bhikkhū sāsanaṃ parisuddhaṃ akaṃsu, adhammavādino sabbepi uppabbājetvā mahāvihāravāsigaṇoyeva eko patiṭṭhahi, yathā abbhādiupakkilesamalehi vimutto nisānāthoti.

此后，依靠毗阇耶巴忽王(Vijayabāhu)与勇臂王(Parakkamabāhu)，大寺住部的比丘们使教法得以清净。他们将所有非法论者驱逐还俗，唯有大寺住部一派存立，犹如离云等垢染之月。

Sirisaṅghabodhirājā vohārikatissarājā goṭṭhābhayarājāti ete rājāno sāsanaṃ visodhentopi sabbena sabbaṃ adhammavādigaṇānaṃ avinassanato sāsanaṃ parisuddhaṃ na tāva ahosi. Sirisaṅghabodhirañño mahārañño vijayabāhurañño parakkamabāhuraññoti etesaṃyeva rājūnaṃ kāle sabbena sabbaṃ adhammavādīnaṃ vinassanato sāsanaṃ parisuddhaṃ ahosi. Tadā pana adhammavādinā sīsampi uṭṭhahituṃ na sakkā, yathā aruṇugge kosiyāti.

吉祥僧伽菩提王(Sirisaṅghabodhi)、沃哈利迦帝须王(Vohārikatissa)、哥达巴雅王(Goṭhābhaya)等诸王，虽亦曾净化教法，但因未能完全清除所有非法论者团体，教法尚未完全清净。唯于吉祥僧伽菩提王、大王、毗阇耶巴忽王、勇臂王等诸王时代，因彻底清除了所有非法论者，教法才得以完全清净。那时，非法论者甚至不能抬头，犹如黎明时分的猫头鹰。

Aparabhāge pana ciraṃ kālaṃ atikkante micchādiṭṭhikānaṃ vijātiyānaṃ bhayena laṅkādīpe sāsanaṃ osakkitvā gaṇapūraṇamattassapi bhikkhusaṅghassa avijjamānatāya mahāvijayabāhurañño kāle rāmaññadesato saṅghaṃ ānetvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi.

其后，经长时流转，因惧于邪见异族，教法于楞伽岛(Laṅkādīpa)衰退，乃至不存在足以构成僧团的比丘。于大毗阇耶巴忽王(Mahāvijayabāhu)时代，从孟族地区(Rāmaññadesa)迎请僧团，方才重建教法。

Tato pacchā ca vimaladhammasūriyassa nāma rañño kāle rakkhāpuraraṭṭhato saṅghaṃ ānetvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Tato pacchā ca vimalassa nāma rañño kāle tatoyeva saṅghaṃ ānetvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Tato pacchā ca kittissirirājasīhassa nāma rañño kāle syāmaraṭṭhato saṅghaṃ ānetvā tatheva akāsīti.

此后，于毗摩罗达摩苏利耶王(Vimaladhammasūriya)时代，从阿拉干国(Rakkhāpuraraṭṭha)迎请僧团，建立教法。此后，于毗摩罗王(Vimala)时代，亦从彼处迎请僧团，建立教法。再后，于吉帝斯利罗阇西哈王(Kittisirirājasīha)时代，从暹罗国(Syāmaraṭṭha)迎请僧团，亦复如是。

Ayaṃ sīhaḷadīpe sāsanassa osakkanakathā.

此为狮子洲教法衰落之记述。

Tato [Pg.31] pacchā jinasāsane navutādhike aṭṭhavassasate sampatte buddhadāsassa nāma rañño kāle eko dhamma kathikatthero ṭhapetvā vinayapiṭakaṃ abhidhammapiṭakañca avasesaṃ suttantapiṭakaṃ sīhaḷabhāsāya parivattitvā abhisaṅkharitvā ṭhapesi. Tañca kāraṇaṃ cūḷavaṃse vuttaṃ.

此后，于佛陀教法第八百九十年时，在佛陀达娑王(Buddhadāsa)时代，一位说法长老，除《律藏》与《阿毗达摩藏》外，将其余《经藏》译为狮子洲语(Sīhaḷabhāsā)，加以编纂并予保存。此事亦记载于《小史》(Cūḷavaṃsa)中。

Tassa kira buddhadāsassa rañño puttā asītimattā asītimahāsāvakānaṃ nāmeneva vohāritā ahesuṃ. Tesu puttesu sāriputtattherassa nāmena vohārito eko upatisso nāma rājakumāro pitari devaṅgate dvecattālīsavassāni rajjaṃ karesi.

据说，那位佛陀达娑王(Buddhadāsa)有约八十子，皆以八十大弟子的名字命名。诸子中，有一位以舍利弗上座之名命名的王子，名为伍巴谛萨(Upatissa)，于其父王去世后，统治了四十二年。

Tato pacchā kaniṭṭho mahānāmo nāma rājakumāro dvāvīsavassāni rajjaṃ kāresi. Tassa rañño kāle jina cakke tettiṃsādhikanavasatavasse sīhaḷadīpe chasaṭṭhimattānaṃ rājūnaṃ pūraṇakāle buddhaghoso nāma thero sīhaḷadīpaṃ gantvā sīhaḷabhāsāya likhite aṭṭhakathāganthe māgadhabhāsāya parivattitvā likhi.

此后，其弟摩诃男(Mahānāma)王子为王，统治了二十二年。于其治下，佛历九百三十三年，当狮子洲(Sīhaḷadīpa)第六十六位国王在位之时，觉音(Buddhaghosa)上座前往狮子洲，将以狮子洲语写成的诸义注(aṭṭhakathā)翻译并书写为摩揭陀语。

So pana mahānāma rājā amhākaṃ marammaraṭṭhe siripaccayanagare savilaññikrovi nāmakena raññā samakālo hutvā rajjaṃ kāresi. Parittaniddāne pana brūmavi?Thī? Nāmakena raññā samakālo hutvā rajjaṃ kāresīti vuttaṃ. Taṃ na yujjatiyeva.

这位摩诃男王，与我国缅甸(Marammaraṭṭha)斯利帕查亚城(Siripaccayanagara)中名为萨维兰尼克罗维(Savilaññikrovi)的国王为同一时代，皆在位为王。但在《小护卫经义释》(Parittaniddāna)中则说，其与名为布鲁玛维提(Brūmaviṭṭhī)的国王为同一时代，此说实不恰当。

Sīhaḷadīpe pana kittissirimegho nāma rājā hutvā navame vasse tasmiṃyeva dīpe rājūnaṃ dvāsaṭṭhimattānaṃ pūraṇakāle jinacakke tiṃsādhike aṭṭhasatavasse jambudīpe kaliṅgapurato kuhasivassa nāma rañño jāmātā dantakumāro hemamālaṃ nāma rājadhītaṃ gahetvā dāṭhādhātuṃ thenetvā navāya taritvā sīhaḷadīpaṃ agamāsi. Jinacakke tiṃsādhikaaṭṭhavassasate jeṭṭhatissarājā navavassāni rajjaṃ kāresi.

在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，有位名叫吉帝斯利美伽(Kittissirimegha)的国王。当他在位第九年，即该岛约六十二位国王圆满、佛历八百三十年之时，瞻部洲(Jambudīpa)羯陵伽(Kaliṅga)城一位名叫库哈西瓦(Kuhasiva)的国王，其女婿丹塔古玛拉(Dantakumāra)王子带着名叫赫玛玛拉(Hemamālā)的公主，窃取佛牙舍利，乘船渡海来到了狮子洲。佛历八百三十年时，杰塔提舍王(Jeṭṭhatissa)在位九年。

Buddhadāsarājā [Pg.32] ekūnatiṃsati vassāni upalissarājā cadvicattālīsavassāni mahānāmarājā dvāvīsavassānīti sabbāni sampiṇḍitvā jinasāsanaṃ dvattiṃsādhikanavavassasatappamāṇaṃ hoti.

佛陀达娑王(Buddhadāsa)在位二十九年，伍巴谛萨王(Upatissa)在位四十二年，摩诃男王在位二十二年——若将诸王在位年岁总计，佛陀的教法流传约九百三十二年。

Tasmiñca kāle yadā dvīhi vassehi ūnaṃ ahosi, tadā mahānāmarañño kāle tiṃsādhikanavavassasatamatte sāsane buddhaghoso nāma thero laṅkādīpaṃ agamāsi.

那时，当距前述总计年数（九百三十二年）尚差两年，即教法已历约九百三十年时，正值摩诃男王时期，有位名为觉音的长老来到了楞伽岛(Laṅkādīpa)。

Amarapuramāpakassa rañño kāle sīhaḷadīpikehi bhikkhūhi pesitasannesapaṇṇe pana chapaṇṇāsādhikanavavassasatātikkante sūti vuttaṃ.

然而，在建造阿玛拉普拉城(Amarapura)的国王时期，由狮子洲(Sīhaḷadīpa)的比丘们所派遣的信函中则记载，佛陀教法已过九百五十六年。

Ettha ṭhatvā buddhaghosattherassa aṭṭhuppattiṃsaṅkhepamattaṃ vakkhāma. Kathaṃ. Sīhaḷabhāsakkharehi parivattitaṃ pariyattisāsanaṃ māgadhasāsakkharena ko nāma puggalo parivattituṃ sakkhissatīti mahātherā nimantayitvā tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā ghosaṃ devaputtaṃ disvā saddhiṃ sakkena devānamindena taṃ yācitvā bodhirukkhasamīpe ghosagāme kesassa nāma brāhmaṇassa kesiyā nāma brāhmaṇiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhāpesuṃ. Khādatha bhonto pivatha bhontotiādinā brāhmaṇānaṃ aññamaññaṃ ghosakāle vijāyanattā ghosoti nāmaṃ akāsi. Sattavassikakāle so tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū ahosi.

在此，我们将简要叙述觉音尊者的生平。是怎样叙述的呢？大长老们商议道：“谁能将以僧伽罗语字母书写的教典，转译为摩揭陀语字母呢？”于是他们前往三十三天，见到名为瞿沙(Ghosa)的天子，与天帝释迦一起请求他，使他在菩提树附近的瞿沙村(Ghosagāma)，投生到名为髻(Kesa)的婆罗门和名为髻女(Kesī)的婆罗门女的腹中。由于他出生时，婆罗门们正互相大声呼喊“诸位请吃，诸位请喝”等，因此给他取名为“瞿沙”。七岁时，他就遍通了三吠陀。

Atha kho ekena arahantena saddhiṃ vedakathaṃ sallapanto taṃ kathaṃ niṭṭhāpetvā kusalā dhammā akusalā dhammā abyākatā dhammātiādinā paramatthavedaṃ nāma buddhamantaṃ pucchi. Tadā so sutvā uggaṇhitukāmo hutvā tassa arahantassa santike pabbajitvā devasikaṃ devasikaṃ piṭakattayaṃ saṭṭhimattehi padasahassehi sajjhāyaṃ akāsi, vācuggataṃ akāsi. Ekamāseneva tiṇṇaṃ piṭakānaṃ pāragū ahosi.

后来，他与一位阿罗汉一起讨论吠陀之说，结束此谈话后，以“善法、不善法、无记法”等为开端，询问名为“究竟义吠陀”的佛陀真言。当时他听了之后，想要学习并掌握，就在那位阿罗汉处出家，日复一日以大约六万个词句来诵读三藏，使其能背诵如流。仅在一个月内就遍通三藏。

Tato [Pg.33] paccā raho ekakova nisinnassa etadahosi,– buddhabhāsite piṭakattaye mama vā paññā adhikā, udāhu upajjhāyassa vāti. Taṃ kāraṇaṃ ñatvā upajjhācariyo niggahaṃ katvā ovadi. So saṃvegappatto hutvā khamāpetuṃ vandi. Upajjhācariyo tvaṃ āvuso sīhaḷadīpaṃ gantvā piṭakattayaṃ sīhaḷassāsakkharena likhitaṃ māgadhabhāsakkharena likhāhi, evaṃ sati ahaṃ khamissāmīti āha.

此后，他独自静坐时，心想：“在佛陀所说的三藏中，是我的智慧更胜，还是戒师的智慧更胜呢？”戒师知道此事后，便加以责难并教诫他。他因此感到悚惧，便礼拜请求宽恕。戒师说：“贤友，你到锡兰岛(Sīhaḷadīpa)去，将以僧伽罗字母写成的三藏，用摩揭陀字母重新书写，这样我才会宽恕你。”

Buddhaghoso ca pitaraṃ micchādiṭṭhibhāvato mocetvā ācariyassa vacanaṃ sirasā paṭiggahetvā piṭakattayaṃ likhituṃ sīhaḷadīpaṃ nāvāya agamāsi. Tadā samuddamajjhe tīhi divasehi tarante buddhadattatthero ca sīhaḷadīpato nāvāya āgacchanto antarāmagge devāna ānubhāvena aññamaññaṃ passitvā kāraṇaṃ pucchitvā jāni. Jānitvā ca buddhadattatthero evamāha,- mayā āvuso kato jinālaṅkāro appassāroti maññitvā piṭakattayaṃ parivattituṃ likhituṃ okāsaṃ nādāsuṃ, tvaṃ pana piṭakattayaṃ saṃvaṇṇehīti vatvā attano sakkena devānamindena dinnaṃ haritakiphalaṃ ayomayalekhana daṇḍaṃ nisitasilañca buddhaghosattherassa adāsi. Evaṃ tesaṃ dvinnaṃ therānaṃ aññamaññaṃ sallapantānaṃyeva nāvā sayameva apanetvā gacchiṃsu.

觉音解救父亲脱离邪见后，恭敬地接受了戒师的教诲，乘船前往锡兰岛书写三藏。当时在海上航行了三天时，佛授长老正从锡兰岛乘船而来，在途中由于诸天神力，他们彼此相遇，互相询问缘由后得知实情。得知情况后，佛授长老这样说道：“贤友，（僧团）认为我所著的《胜者庄严》内容贫乏，所以他们不给我机会翻译书写三藏，你应当注释三藏。”说完，就把天帝释迦所赐予的诃子、铁笔和磨石交给了觉音长老。就这样，在两位长老互相交谈时，他们的船只便自行离去了。

Buddhaghosatthero ca sīhaḷadīpaṃ patvā paṭhamaṃ saṅghapālattheraṃ passitvā piṭakattayaṃ māgadhabhāsakkharena parivattetuṃ āgatomhīti kāraṇaṃ ārocetvā sīhaḷabhikkhū ca sīle patiṭṭhāyātiādigāthaṃ niyyādetvā imissā gāthāya atthaṃ piṭakattayaṃ āloletvā saṃvaṇṇehīti uyyojesuṃ, tasmiṃyeva divase sāyanhakālato paṭṭhāya yathāvuttagāthaṃ pamukhaṃ katvā visuddhimaggaṃ akāsi. Katvā taṃ kammaṃ nipphādetvā tassa ñāṇappabhavaṃ vīmaṃsetukāmo devānamindo tañca ganthaṃ antaradhāpesi. Punāpi thero akāsi[Pg.34]. Tatheva devānamindo antaradhāpesi. Punāpi thero akāsi. Evaṃ tikkhattuṃ kārāpetvā pubbaganthepi dassesi. Tiṇṇampi ganthānaṃ aññamaññaṃ ekapadamattenapi visesatā natthi saṅghapālatthero ca taṃ ārādhayitvā piṭakattayaṃ niyyādesi. Evaṃ visuddhimagge saṅghapālattherassa yācanaṃ ārabbha visuddhimaggo katoti āgataṃ. Buddhaghosuppattikathāyaṃ pana saṅgharājattherassa āyācanaṃ ārabbhāti āgataṃ.

觉音长老到达锡兰岛后，首先遇见僧护(Saṅghapāla)长老，向他说明来意：“我来是为了将三藏转译为摩揭陀语字母。”锡兰的比丘们便交给他一首以“安住于戒……”等开头的偈颂，并嘱咐道：“请你审察三藏之后，解释此偈的意义。”就在当天傍晚开始，觉音长老便以该偈为引，著作了《清净道论》(Visuddhimagga)。完成此书后，天帝想考察他的智慧之源，便使此论书隐没。长老再次著作，天帝同样使之隐没。长老又再次著作。天帝这样让他著作了三次后，亦将先前的论书展示出来。三部论书彼此间甚至连一个字的差异也没有。僧护长老于是嘉许他，并将三藏交付给他。因此，（有说法）流传下来，《清净道论》是因僧护长老的请求而作的。但在《觉音传》(Buddhaghosuppattikathā)中则记载，说是应僧王(Saṅgharāja)长老的请求而作。

Ayaṃ buddhaghosuppattikathāyaṃ āgatanayena dassitabuddhaghosuppattikathāsaṅkhepo.

此即依据《觉音传》(Buddhaghosuppattikathā)所载之觉音生平概要。

Cūḷavaṃse panevaṃ āgato. Buddhaghosatthero nāma mahābodhirukkhasamīpe ekasmiṃ brāhmaṇagāme vijāto tiṇṇampi vedānaṃ pāragū ahosi tesu tesu vādesu ca aticheko. So aññehi ca saddhiṃ pucchābyākaraṇakammaṃ kattukāmo jambunīpatale āhiṇḍanto ekaṃ vihāraṃ patvā tasmiṃ vā āgantukabhāvena nisīdi. Tasmiñca vihāre revato nāma thero vasi. Tena therena saddhiṃ bhallapanto so brāhmaṇamāṇavo tīsu vedesu aloletvā pañhaṃ pucchi. Pucchitaṃ pucchitaṃ thero byākāsi. Therassa pana pucchitaṃ pañhaṃ māṇavo na sakkā byākātuṃ. Atha māṇavo pucchi,–ko nāmāyaṃ bhante mantoti. Buddhamanto nāmāyanti vutte uggaṇhitukāmo hutvā therassa santike pabbajitvā piṭakattayaṃ uggaṇhi. Aciraneva tiṇṇampi piṭakānaṃ pāragū ahosi. Buddhasseva ghoso yassa atthīti buddhaghosoti nāmena pākaṭo ahosi.

《小史》中如是记载：觉音(Buddhaghosa)长老出生于大菩提树附近的一个婆罗门村庄，他通达三吠陀，且在各种论议中极为卓越。他欲与他人问答，便在瞻部洲(Jambudīpa)游行，抵达一座精舍，以客人的身份坐下。该精舍中住着一位名叫瑞瓦达(Revata)的长老。那位婆罗门青年与长老交谈时，就三吠陀的疑难提出问题。长老解答了他所问的每一个问题，但青年却无法解答长老所问的问题。于是青年问道：“尊者，这是什么教法？”当被告知“这是佛陀的教法”后，他希望能学习，便在长老座下出家，学习了三藏。不久，他便通达了三藏。因其声音犹如佛陀之声，故以“觉音”之名为人所知。

Buddhaghoso ca āyasmato revatassa santike nisīdanto ñāṇodayaṃ nāma ganthaṃ aṭṭhassāliniñca nāma ganthaṃ akāsi. Tato pacchā parittaṭṭhakathaṃ kattukāmo hutvā ārabhi. Tadā ācariyo evamāha,– jambudīpe pana āvuso pāḷimattaṃyeva atthi, aṭṭhakathā pana natthi, ācariyavādo ca [Pg.35] bhinno hutvā atthi, teneva mahāmahindhattherena ānitā aṭṭhakathā tīsu ca saṅgītīsu āruḷo pāḷiyo sāriputtattherādīhi desito kathāmaggo sīhaḷadīpe atthi, tvaṃ gantvā māgadhabhāsakkharena likhehīti uyyojiyamāno buddhaghosatthero sīhaḷadīpaṃ gantvā anurādhapure mahāvihāraṃ pavisitvā saṅghapālattherassa santike saddhiṃ sīhaḷaṭṭhakathāya theravāde sutvā aṭṭhakathaṃ karissamīti ārocesi. Sīhaḷabhikkhū ca pubbe vuttanayeneva sīle patiṭṭhāyātiādi gāthā niyyādesuṃ. Buddhaghoso ca saddhiṃ aṭṭhakathāya piṭakattayaṃ saṅkhipitvā visuddhimaggaṃ akāsi.

觉音在具寿瑞瓦达座下时，撰写了名为《智启》(Ñāṇodaya)和《义释》(Aṭṭhasālinī)的论著。此后，他想撰写《护卫经义注》(Parittaṭṭhakathā)，便着手进行。当时，其师如是说：“贤友，在瞻部洲只有圣典，而无义注，且师说各异。由大摩哂陀(Mahinda)长老所带来的义注，以及与三次结集所诵圣典相符、由舍利弗(Sāriputta)长老等所开示的论道，皆存于僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)。你应前往彼处，以摩揭陀语书写。”受此派遣，觉音长老前往僧伽罗洲，进入阿努拉德普勒(Anurādhapura)的大寺，在僧护(Saṅghapāla)长老座下听闻了僧伽罗义注及上座部教义后，禀告道：“我将造义注。”僧伽罗的比丘们便如前述，交给他“安住于戒……”等偈颂以考验他。觉音则总合三藏及其义注，撰写了《清净道论》(Visuddhimagga)。

Pubbe vuttanayeneva sakko antaradhāpetvā tikkhattuṃ kārāpesi. Saṅghapālattheropi arādhayitvā piṭakattayaṃ niyyādesīti.

如前所述，帝释天令其（书稿）消失，使其重作三次。僧伽波罗(Saṅghapāla)长老亦于满意后，交付了三藏。

Kiñcāpi nānā ganthesu nānākārehi buddhaghosuppatti āgatā, tathāpi buddhaghosattherassa sīhaḷadīpaṃ gantvā piṭakattayassa likhanaṃ aṭṭhakathānañca karaṇameva pamāṇanti manokiliṭṭhaṃ na uppādetabbanti. Buddhaghosatthero vikaṭattayaṃ likhitvā jambudīpaṃ paccāgamāsi.

虽然在各种典籍中以不同方式记载了觉音长老的生平，但应以觉音长老前往僧伽罗洲书写三藏及造义注之事为准，不应心生烦恼。觉音长老写完三藏的义注后，便返回了瞻部洲。

Iccevaṃ pāḷibhāsāya pariyattiṃ parivattitvā pacchā ācariyaparamparasissānusissavasena sīhaḷadīpe jinacakkaṃ majjhanti kaṃsumāsī viya atidibbati, anekakoṭippamāṇehi sotāpannasakadāgāmianāgāmiarahantehi laṅkādīpaṃ atisobhati, sabbapāliphullena tiyojanikapāricchattakarukkhena tāvatiṃsabhavanaṃ viya satapattapadumādīhi mahāpokkharaṇī viya tesu tesu ṭhānesu maggamahāmaggaāpakagharadvāratitthavanapabbataguhamandiravihārasālādīsu aladdhamaggaphalaṭṭhānaṃ nāma kiñci natthi, thokaṃ āgametvā piṇḍāya patiṭṭhamānapadesepi maggaphalāni labhiṃsuyeva.

如是，将教理翻译为巴利语后，通过师资传承、弟子及再传弟子，佛法之轮在僧伽罗洲大放光明，犹如日正中天。僧伽罗洲(Laṅkādīpa)因无数千万的须陀洹、斯陀含、阿那含、阿罗汉而无比庄严，犹如三十三天(Tāvatiṃsa)因遍开花朵、高达三由旬的巴瑞恰达树而庄严，又如大莲池因百瓣莲花等而庄严。在各处，无论是道路、大路、商店、家门口、渡口、森林、山、洞窟、殿堂、精舍、讲堂等，无一处不能证得道果。即便是在稍候片刻以待托钵之处，也能证得道果。

Maggaphalāni sacchikarontānaṃ puggalānaṃ bāhullatāya ayaṃ [Pg.36] puthujjano ayaṃ puthujjanoti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti. Ekasmiṃ kāle sīhaḷadīpe puthujjana bhikkhu nāma natthi. Tathā hi vuttaṃ vibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ, ekavāraṃ puthujjanabhikkhu nāma natthīti.

因证得道果的个人众多，以至于需要伸出手指指着说：“此是凡夫，此是凡夫。”在某一时期，僧伽罗洲上没有所谓的凡夫比丘。诚如《分别论义注》(Vibhaṅgaṭṭhakathā)中所说：“曾有一次，没有所谓的凡夫比丘。”

Abhiññālābhīnaṃ kira mahiddhikānaṃ gamanāgamanavasena sūriyossāsaṃ alabhitvā dhaññakoṭṭakā mātugāmā dhaññakoṭṭituṃ okāsaṃ na labhiṃsu.

据说，因那些获得神通、具大威力的圣者们来来往往，以至于太阳都得不到喘息之机，而舂米的妇女们也没有机会舂米。

Devalokato sumanasāmaṇero dakkhiṇakkhakaṃ sīhaḷadīpaṃ anetvā tassa pāṭihāriyaṃ dassanavasena uddhakabindhūhi tiyojanasataṃ sakalampi laṅkādīpaṃ byāpatvā bhagavatā paribhuttacetiyaṅgaṇaṃ viya hutvā navāya gacchantā mahāsamudde udakato nāḷikeramattampi disvā sakalaṅkādīpaṃ pūjenti, mahāmahindattherassa santike ariṭṭhattherena saddhiṃ pañcamattā bhikkhusatā paṭhamaṃ tāva vinayapiṭakaṃ uggaṇhiṃsūti imehi kāraṇehi laṅkādīpaṃ jinacakkassa patiṭṭhānaṃ hutvā varadīpanti nāmaṃ paṭilabhi.

须摩那沙弥(Sumanasāmaṇera)从天界带来右锁骨舍利，为示现神变，从上方以水滴遍洒整个三百由旬的楞伽岛，使其犹如世尊曾受用过的塔院一般。航海之人，在大海中即使只看见椰子大小的陆地，也将其视为整个楞伽岛而行礼敬。在摩哂陀长老座下，阿利吒(Ariṭṭha)长老与五百位比丘首先学习了律藏。因这些缘由，楞伽岛成为佛法之轮的安立之处，获得了“殊胜之岛”的美名。

Sīhaḷadīpeyeva piṭakattayaṃ potthakāruḷavasena patiṭṭhāpetvā tato pacchā coranāgassa nāma rañño kāle sakalalaṅkādīpaṃ dubbhikkhabhayena pīḷetvā piṭakattayaṃ dhārentā bhikkhū jambudīpaṃ āgamaṃsu. Anāgantvā tattheva ṭhitāpi bhikkhū chātakabhayena pīḷetvā udarapaṭalaṃ bandhitvā kucchiṃ vālukarāsimhi ṭhapetvā piṭakattayaṃ dhāresuṃ.

三藏在僧伽罗洲以书写形式确立之后，到了名为盗龙(Coranāga)王的时期，整个楞伽岛为饥荒所困，受持三藏的比丘们来到了瞻部洲。而那些未曾前来、留在当地的比丘们，也为饥饿所迫，他们用布带束腹，将腹部置于沙堆之上，以受持三藏。

Kuṭa kaṇṇatissassa rañño kāleyeva dubbhikkhabhayaṃ vūpasamitvā jambudīpato bhikkhū puna gantvā sīhaḷadīpe ṭhitehi bhikkhūhi saddhiṃ mahāvihāre piṭakattayaṃ avirodhāpetvā samasamaṃ katvā ṭhapesuṃ. Ṭhapetvā ca pana sīhaḷadīpeyeva suṭṭhu dhāresuṃ.

到了库塔·坎那提萨(Kuṭakaṇṇatissa)王的时期，饥荒平息，比丘们从瞻部洲返回，与留在僧伽罗洲的比丘们一起，在大寺中毫无异议地将三藏进行了统一整理。确立之后，他们便在僧伽罗洲妥善地受持之。

Tattheva aṭṭhakathāyo buddhaghosatthero māgadhabhāsāya parivattetvā viraci. Pacchā ca yebhuyyena tattheva aṭṭhakathāṭīkāanumadhulakkhaṇagaṇṭhiganthantarāni [Pg.37] akaṃsu. Puna sāsanaṃ nabhe ravinduva pākaṭanti.

就在那里，觉音长老将诸义注译为摩揭陀语并加以编撰。此后，大部分义注的复注及其他各类论著也多在此处完成。于是，佛法犹如空中的日月般显耀。

Tattha buddhavaṃsaṭṭhakathaṃ buddhadattatthere akāsi. Itivuttodānacariyāpiṭakatherātherīvimānavatthupetavatthunettiaṭṭhakathāyo ācariyadhammapālatthero akāsi. So ca ācariyadhammapālatthero sīhaḷadīpassa samīpe damilaraṭṭhe badaratitthamhi nivāsitattā sīhaḷadīpeyeva saṅgahetvā vattabbo.

其中，《佛史义注》由佛授长老所作。《如是语》、《自说》、《所行藏》、《长老偈》、《长老尼偈》、《天宫事》、《饿鬼事》及《导论》的义注，由法护长老所作。这位法护长老因住在僧伽罗洲附近的达弥罗国(Damiḷaraṭṭha)的婆达罗港(Badaratittha)，故亦被算作僧伽罗洲的作者。

Paṭisambhidāmaggaṭṭhakathaṃ mahānāmo nāma thero ākāsi. Mahāniddesaṭṭhakathaṃ upaseno nāma thero akāsi. Abhidhammaṭīkaṃ pana ānandatthero akāsi. Sā ca sabbāsaṃ ṭīkānaṃ ādibhūtattā mūlaṭīkāti pākaṭā.

《无碍解道义注》由名为摩诃男的长老所作。《大解释义注》由名为优波先那的长老所作。《阿毗达摩疏》则由阿难长老所作。此疏因是所有疏之始，故被称为《根本疏》。

Visuddhimaggassa mahāṭīkaṃ dīghanikāyaṭṭhakathāya ṭīkaṃ majjhimanikāyaṭṭhakathāya ṭīkaṃ saṃyuttanikāyaṭṭhakathāya ṭīkañhāti imāyo ācariyadhammapālatthero akāsi.

法护长老作《清净道论大疏》、《长部义注疏》、《中部义注疏》及《相应部义注疏》。

Sāratthadīpaniṃ nāma vinayaṭīkaṃ aṅguttaranikāyaṭīkañca parakkamabāhuraññā yācito sāriputtatthero akāsi. Vimativinodaniṃ nāma vinayaṭīkaṃ damilaraṭṭhavāsikassapatthero akāsi.

名为《心义灯》的律藏疏及《增支部疏》，由舍利弗长老应勇臂王之请求而作。名为《断除犹豫》(Vimativinodanī)的律藏疏，由居住在达弥罗国的迦叶长老所作。

Anuṭīkaṃ pana ācariyadhammapālatthero. Sā ca mūlaṭīkāya anuttānatthāni uttānāni saṃvaṇṇitattā anuṭīkā tivuccati.

《随疏》(Anuṭīkā)由法护长老所造。此疏因阐释《根本疏》中未明之义，使其明了，故称为《随疏》。

Visuddhimaggassa cūḷaṭīkaṃ makhudīpaniñca aññetarā therā akaṃsu. Sā ca mūlaṭīkāya atthāvasesāti ca anuttānatthāti ca katvā mūlaṭīkāya saddhiṃ saṃsanditvā katattā madhura sattā ca madhudīpaninti vuccati. Mohavicchedaniṃ pana lakkhaṇaganthaṃ kassapatthero akāsi.

《清净道论》的小疏及《蜜灯》(Madhudīpanī)由其他长老所作。此疏因补充《根本疏》的未尽之义及阐明其未显之义，并与《根本疏》对校而作，又因其义理甘美，故称为《蜜灯》。迦叶长老则造了名为《除痴》(Mohavicchedanī)的相论。

Ābhidhammāvatāraṃ pana rupārūpavibhāgaṃ vinayavinicchayañca buddha dattatthero. Vinayasaṅgahaṃ sāriputtatthero. Khuddasikkhaṃ dhammasiritthero[Pg.38]. Paramatthavinicchayaṃ nāmarūpaparicchedaṃ abhidhammatthasaṅgañca anuruddhatthero. Saccasaṅkhepaṃ dhammapālatthero. Khemaṃ khematthero. Te ca saṅkhepato saṃvaṇṇitattā sukhena ca lakkhaṇiyattā lakkhaṇaganthāti vuccanti.

佛授(Buddhadatta)长老造《阿毗达摩入门》、《色非色分别》及《戒律抉择》。舍利弗长老造《戒律摄要》。法吉祥(Dhammasiri)长老造《小戒学》。阿那律长老造《胜义抉择》、《名色分别》及《摄阿毗达摩义论》。法护长老造《谛纲》。凯玛(Khema)长老造《凯玛论》。这些论典因其阐释简要，特征易于掌握，故被称为“相论”。

Tesaṃ pana saṃvaṇṇanāsu abhidhammatthasaṅgahassa porāṇaṭīkaṃ navavimalabuddhitthero akāsi. Saccaṃsaṅkhepanāmarūpaparicchedakhemāabhidhammāvatārānaṃ porāṇaṭīkaṃ vācissaramahāsāmitthero. Paramatthavinicchayassa porāṇaṭīkaṃ mahābodhitthero.

关于这些论著的注释，新净慧(Navavimalabuddhi)长老为《摄阿毗达摩义论》作了古疏。语自在大长老(Vācissaramahāsāmi)为《谛纲》、《名色分别》、《凯玛论》及《阿毗达摩入门》作了古疏。大菩提(Mahābodhi)长老为《胜义抉择》作了古疏。

Abhidhamatthasaṅgahābhidhammāvatārābhinava ṭīkāyo sumaṅgalasāmitthero. Saccasaṅkhepābhinavaṭīkaṃ araññavāsitthero. Nāmarūpaparicchedābhinavaṭīkaṃ mahāsāmitthero. Paramatthavinicchayābhinavaṭīkaṃ aññataratthero. Vinayavinicchayaṭīkaṃ revatatthero. Khuddasikkhāya purāṇaṭīkaṃ mahāyasatthero. Tāyayeva abhinavaṭīkaṃ saṅgharakkhitattheroti.

《摄阿毗达摩义论》与《阿毗达摩入门》的新疏由苏曼伽拉(Sumaṅgala)长老所作。《谛纲》的新疏由林居(Araññavāsi)长老所作。《名色分别》的新疏由大长老(Mahāsāmi)所作。《胜义抉择》的新疏由某位长老所作。《戒律抉择疏》由瑞瓦达长老所作。《小戒学》的古疏由大名(Mahāyasa)长老所作，其新疏则由僧护长老所作。

Vajirabuddhiṃ nāma vinayagaṇṭhipadatthaṃ vajirabuddhitthero. Cūḷagaṇṭhiṃ majjhimagaṇṭhiṃ mahāgaṇṭhiñca sīhaḷadīpavāsino therā. Te ca padakkamena asaṃvaṇṇetvā anuttānatthāyeva saṃvaṇṇitattā gaṇṭhipadatthāti vuccanti.

名为《金刚智》的律藏疑难义释，由金刚智(Vajirabuddhi)长老所作。《小疑难义释》、《中疑难义释》及《大疑难义释》由居住在锡兰岛的长老们所作。这些著作因其并非逐字解释，而只阐明难解之义，故被称为“疑难义释”。

Abhidhānappadīpikaṃ pana mahāmoggalānatthero. Atthabyakkhānaṃ cūḷabuddhatthero. Vuttodayaṃ sambandhacintanaṃ subodhālaṅkārañca saṅgharakkhitatthero. Byākaraṇaṃ moggalānatthero.

《名称辞典》由大目犍连(Mahāmoggallāna)长老所作。《义释》(Atthabyakkhāna)由小佛(Cūḷabuddha)长老所作。《韵律学》、《关系思择》(Sambandhacintana)及《善觉庄严》(Subodhālaṅkāra)由僧护长老所作。《文法》(Byākaraṇa)由目犍连(Moggallāna)长老所作。

Mahāvaṃsaṃ cūḷavaṃsaṃ dīpavaṃsaṃ thūpavaṃsaṃ bodhivaṃsaṃ dhātuvaṃ sañca sīhaḷadīpavāsino therā. Dāṭhādhātuvaṃsaṃ pana dhammakittitthero akāsi. Ete ca pāḷimuttakavasena vuttattā ganthantarāti vuccanti.

《大史》、《小史》、《岛史》、《塔史》、《菩提史》及《舍利史》由居住在锡兰岛的长老们所作。《佛牙史》则由法誉长老所作。这些著作因在巴利圣典之外，故被称为“其他著作”。

Iccevaṃ buddhaghosādayo thera varā yathābalaṃ yathāsattiṃ pariyattiṃ sāsanaṃ upatthambhetvā bahūhi mūlehi bahuhisākhāhi bahūhi ca viṭapehi upatthambhiyamāno vepullamā pajjamāno [Pg.39] mahānigrodharukkho viya thiraṃ hutvā cirakālaṃ tiṭṭhatīti veditabbaṃ.

当知，觉音等诸贤圣长老，各尽其力，扶持教法，令其如大榕树，为众根、众枝、众桠所支撑，日益繁茂，坚固而得久住。

Idaṃ sīhaḷadīpe potthakāruḷhato pacchā sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为佛法在锡兰岛上书于贝叶之后的确立。

Etepi ca mahāthero, yathāsattiṃ yathābalaṃ;

Aṭṭhakathādayo katvā, maccumukhaṃ upāgamuṃ.

此诸大长老，各尽其能力，造诸义注等，终趣于死域。

Seyyathāpi ca lokasmiṃ, obhāsitvāna candimā;

Āvahitvāna sattānaṃ, hitaṃ atthaṃva gacchati.

犹如世间月，光明普照耀，为众生带来，利乐而西沉。

Evameva mahātherā, ñāṇobhāsehi bhāsiya;

Āvahitvāna sattānaṃ, hitaṃ atthaṃva gacchati.

大长老亦然，以智慧之光，为众生带来，利乐而入灭。

Iti sāsanavaṃse sīhaḷadīpikasāsanavaṃsakathāmaggo

《教史》中锡兰岛教史之章。

Nāma dutiyo paricchedo.

第二章。

3. Suvaṇṇabhūmisāsanavaṃsakathāmaggo

3. 金地教史述

3. Idāni yathāṭhapitamātikāvasena suvaṇṇabhūmi raṭṭhe sāsanavaṃsakathāmaggassa vatthuṃ okāso anuppattho, tasmā suvaṇṇabhūmiraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggaṃ ārabhissāmi.

3. 如今，依照已确立之纲要，在金地(Suvaṇṇabhūmi)国，叙述教史之事由的时机已到，因此我将开始撰述《金地国教史述》。

Tattha suvaṇṇabhūmīti tīsu rāmaññaraṭṭhesu ekassa nāmaṃ. Tīṇihi rāmaññaraṭṭhāni honti haṃsāvatīmuttimasuvaṇṇabhūmivasena ekadesena sabbampi rāmaññaraṭṭhaṃ gahetabbaṃ. Tattha pana ukkalāpajanapade tapussabhallike ādiṃ katvā bhagavato abhisambujjhitvā sattasattāhesu atikkantesuyeva āsāḷhimāsassa juṇhapakkhapañcamadivasato paṭṭhāya rāmaññaraṭṭhe sāsanaṃ patiṭṭhati.

其中，“金地”是三个孟国(Rāmaññaraṭṭha)之一的名称。此三孟国为汉萨瓦底(Haṃsāvatī)、穆蒂玛(Muttima)和金地，从某个意义上说，整个孟国都应被理解为包含此三者。在那里，在乌卡拉帕(Ukkalāpa)地区，以提普萨(Tapussa)和跋利迦(Bhallika)为始，世尊证悟之后，于七七四十九日后，从阿沙荼月(Āsāḷha)白分第五日起，教法即在孟国确立。

Idaṃ rāmaññaraṭṭhe paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法在孟国的首次确立。

Bhagavato [Pg.40] abhisambuddhakālato pubbeyeva aparaṇṇakaraṭṭhe subhinnanagare tissarañño kāle ekassa amaccassa tisso jayo cāti dveputtā ahesuṃ. Te gihibhāve saṃvegaṃ labhitvā mahāsamuddassa samīpe gajjagirimhi nāma pabbate itthusipabbaṃ pabbajitvā nisīdisuṃ. Tadā nāgiyā vijjādharo santavaṃ katvā dve aṇḍāni vijāyitvā sā nāgī lajjāya tāni vijahitvā gacchi.

世尊正觉之前，在阿波罗那迦国(Aparaṇṇaka)苏宾那城(Subhinna)，提萨王(Tissa)统治时期，有一位大臣，他有两个儿子，名为帝沙（Tissa）和阇耶(Jaya)。他们在俗家时生起悚惧心，于大海附近的伽伽吉利(Gajjagiri)山，行仙人出家而住。当时，一条龙女与一位持明者(Vijjādhara)交合后产下两枚卵，那龙女因羞愧而弃卵离去。

Tadā jeṭṭho tissakumāro tāni labhitvā kaniṭṭhena saddhiṃ vibhajitvā ekaṃ ekassa santike ṭhapesi. Kāle atikkante tehi aṇḍehi dve manussā vijāyiṃsu. Te dasa vassavaye sampatte kaniṭṭhassa aṇḍato vijāyanadaharo kālaṃ katvā majjhimadese mithilanagare gavaṃpati nāma kumāro upajji. So sattavassikakāle buddhassa bhagavato santike niyyādetvā pabbājetvā acireneva arahā ahosi.

那时，长子提萨王子得到那些卵后，与弟弟平分，各置一卵于己处。随着时间的推移，从那些卵中诞生了两个人。他们十岁时，从弟弟的卵中诞生的男孩去世了，投生于中土(Majjhimadesa)弥提罗城(Mithilā)，名为伽梵婆提(Gavaṃpati)的王子。他在七岁时被送至佛陀世尊处出家，不久即成为阿罗汉。

Jeṭṭhassa pana aṇḍato vijāyanadaharo dvādasavassikakāle sakko devānamindo āgantvā rāmaññaraṭṭhe sudhammapuraṃ nāma nagaraṃ māpetvā sīharājāti nāmena tattha rajjaṃ kārāpesi. Silālone pana sirimāsokoti nāmenāti vuttaṃ. Gavaṃpatitthero ca attanā mātaraṃ daṭṭhukāmo mithilanagarato āgantuṃ ārabhi. Tadā dibbacakkhunā mātuyā kālaṅkatabhāvaṃ ñatvā idāni me mātā kuhiṃ uppajjatīti āvajjanto bāhullena nesādakevaṭṭānaṃ nivāsanaṭṭhānabhūte dese uppajjatīti ñatvā sacāhaṃ gantvā na ovādeyyaṃ, mātā me apāyagamaniyaṃ apuññaṃ vicinitvā catūsu apāyesu uppajjeyyāti cintetvā bhagavantaṃ yācitvā rāmaññaraṭṭhaṃ vehāsamaggena āgacchi. Rāmaññaraṭṭhe sudhammaparaṃ patvā attano [Pg.41] bhātunā sīharājena saddhiṃ raṭṭhavāsīnaṃ dhammaṃ desetvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi.

而从长兄的卵中诞生的男孩十二岁时，天帝释(Sakko devānamindo)前来，在孟国(Rāmaññaraṭṭha)建造了一座名为善法城(Sudhammapura)的都城，并让他以狮子王(Sīharāja)之名在那里为王。在石刻(Silālone)上则记载其名为斯里马阿育王(Sirimāsoka)。伽梵婆提长老想见母亲，便准备从弥提罗城(Mithilā)前来。那时，他以天眼得知母亲已经去世，便思察：“如今我母投生何处？”观察后，了知她多半投生在猎人与渔夫居住的地方。他心想：“若我不去教诫，我母将积集堕恶趣之不善业，投生于四恶趣中。”于是，他向世尊请求后，便以神通从空中来到了孟国。到达孟国的善法城后，他和自己的兄长狮子王一起为国人说法，使他们安住于五戒之中。

Atha sīharājā āha, lokesu bhante tvamasi aggataro puggaloti. Na mahārāja ahaṃ aggataro, tīsu pana bhavesu sabbesaṃ sattānaṃ makuṭasaṅkāso gotamo nāma mayhaṃ satthā atthi, idāni majjhimadesaṃ rājagahaṃ paṭivasatīti. Evaṃ pana bhante sati tumhākaṃ ācariyaṃ mayaṃ daṭṭhuṃ arahāma vā no vāti pucchi. Gavaṃpatittheroca āma mahārāja arahatha bhagavantaṃ daṭṭhuṃ, ahaṃ yācitvā āgacchāmīti vatvā bhagavantaṃ yāci. Bhagavā ca abhisambujjhitvā aṭṭhame vasse saddhiṃ anekasatabhikkhūhi rāmaññaraṭṭhe sukhammapuraṃ ākāsena āgamāsi. Rājavaṃse pañcahi bhikkhusatehi āgamāsīti vuttaṃ. Silālekhane pana vīsatisahassamattehi bhikkhūhīti vuttaṃ. Ettha ca yasmā bhagavā saparisoyeva āgacchi, na ekakoti ettakameva icchitabbaṃ, tasmā nānā vādataṃ paṭicca cittassākulitā na uppādetabbāti.

这时狮子王(Sīharāja)问道：“尊者，您是世间最上之人(puggala)吗？”“大王，我并非最上之人。然于三有之中，有一位我师，名为乔达摩(Gotama)，如一切众生之宝冠，如今住在中土(Majjhimadesa)的王舍城(Rājagaha)。”“尊者，既然如此，我们能否得见您的老师？”伽梵婆提(Gavaṃpati)长老回答说：“是的，大王，你们可以得见世尊。我请求后即来。”说罢，他便去请求世尊。世尊于证悟后第八年，与数百位比丘一同，由空中来到孟国(Rāmaññaraṭṭha)的善法城(Sukhammapura)。《王统史》(Rājavaṃsa)中记载有五百位比丘同行，而石刻(Silālekhana)上则记载有约两万位比丘。于此，因世尊是与眷属一同前来，并非独自一人，故应接受此说，不应因各种异说而心生困惑。

Atha āgantvā ratanamaṇḍape nisīditvā sarājikānaṃ raṭṭhavāsīnaṃ amatarasaṃ adāsi. Tīsu saraṇesu pañcasu ca sīlesu patiṭṭhāpesi. Atha bhagavā dassanatthāya āgatānaṃ channaṃ tāpasānaṃ cha kesadhātuyo pūjanatthāya adāsi. Tato pacchāsattatiṃsavassāni pūretvā parinibbānakālepi bhagavato adhiṭṭhānānurūpena citakaṭṭhānato tettiṃsa dante gahetvā gavaṃpatitthero sudhammapuraṃ ānetvā sīharañño datvā tettiṃsacetiyāni patiṭṭhāpesi. Evaṃ bhagavato parinibbānato aṭṭhameyeva vasse gavaṃpatitthero rāmañña raṭṭhe sudhammapure sāsanaṃ patiṭṭhāpesi.

于是，世尊来到宝亭中坐下，为国王及国人施予不死甘露，使他们安住于三皈依和五戒之中。接着，世尊为前来瞻仰的六位苦行者，赐予六根发舍利以供供养。此后，过了三十七年，在世尊般涅槃时，依世尊的决意力，伽梵婆提长老从火化处取了三十三颗牙舍利，带到善法城，献给狮子王，并建立了三十三座佛塔。就这样，世尊般涅槃后第八年，伽梵婆提长老在孟国善法城确立了教法。

Idaṃ rāmaññaraṭṭhe dutiyaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法在孟国的第二次确立。

Bhagavato [Pg.42] parinibbutapañcatiṃsādhikānaṃ dvinnaṃ satānaṃ uparisuvaṇṇabhūmiṃ nāma rāmaññaraṭṭhaṃ āgantvā soṇatthero uttarattherocāti dve therā pañcavaggakammārahehi bhikkhūhi saddhiṃ sāsanaṃ patiṭṭhāpesuṃ. Te ca therā mahāmoggaliputtatissattherassa saddhivihārikāti aṭṭhakathāyaṃ āgatā.

世尊般涅槃后二百三十五年，须那(Soṇa)长老和郁多罗(Uttara)长老两位长老，与足以组成五人僧团行羯磨的比丘们一同来到名为金地(Suvaṇṇabhūmi)的孟国(Rāmaññaraṭṭha)，确立了教法。义注(aṭṭhakathā)中记载，这两位长老是摩诃目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老的弟子。

Tapussabhallike gavaṃpatittherañca paṭicca sāsanaṃ tāva patiṭṭhahi. Tañca na sabbena sabbaṃ ogāhetvā ye ye pana saddhā pasannā, te te attano icchāvaseneva sāsanaṃ pasīdiṃsu. Pacchā pana soṇuttarattherā mahussāhena ācariya āṇattiyā sāsanassa patiṭṭhāpanatthāya ussukkaṃ āpannā patiṭṭhāpesuṃ. Tena aṭṭhakathāyaṃ etaṃ raṭṭhaṃ gantvā ettha sāsanaṃ patiṭṭhāpehīti kāritapaccayavasena āṇattivibhattivasenaca vuttaṃ.

教法最初依靠塔普萨(Tapussa)、跋利迦(Bhallika)以及伽梵婆提长老(Gavampatitthera)而在此地确立。但并非所有人都能完全理解，只有那些有信心和信仰的人，才各自随自己的意愿对教法生起信心。后来，须那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)长老奉老师之命，以极大的努力为确立教法而充满干劲，最终确立了教法。因此，在义注中说“去那个国家确立教法”，这是依使役动词和命令式动词的用法而说的。

Tadā pana suvaṇṇabhūmiraṭṭhe sudhammapure sirimāsoko nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tañca sudhammapuraṃ nāma kelāsapabbatamuddhani dakkhiṇāya anudisāya pubbaḍḍhabhāgena pabbatamuddhani aparaḍḍhabhāgena bhūmitale tiṭṭhati. Taṃyeva guḷapācakānaṃ massānaṃ gehasadisāni gehāni yebhuyyena, teneva goḷamittika nāmenāpi vohāriyati. Tassa pana nagarassa mahāsamuddasamīpe ṭhitattā dakayakkhinī sabbadā āgantvā rājagehe jāte jāte kumāre khādi.

那时，在金地(Suvaṇṇabhūmi)国的善法城(Sudhammapura)里，有位名叫吉祥阿育(Sirimāsoka)的国王在统治。这座善法城位于凯拉萨(Kelāsa)山顶，朝向南方，其东半部在山顶，西半部在平地。那里的房屋大多像制糖工匠的泥屋，因此也被称为“圆泥城”(Goḷamittika)。由于这座城市靠近大海，水夜叉(dakayakkhinī)总是前来，吃掉王宫里出生的每一个王子。

Soṇuttarattherānaṃ sampattadivasayeva rājagehe ekaṃ puttaṃ vijāyi. Dakayakkhinīca khādissāmīti saha pañcahi yakkhinisatehi āgatā. Taṃ disvā manussā bhāyitvā mahāviravaṃ ravanti. Tadā therā bhayānakaṃ sīhasīsavasena ekasīsasarīradvayasambandhasaṇṭhānaṃ manusīharūpaṃ māpetvā dassetvā taṃ yakkhiniṃ saparisaṃ palāpesuṃ.

就在须那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)长老抵达的那一天，王宫里生下一个王子。水夜叉心想：“我要吃掉他”，便带着五百名夜叉女前来。人们看见她们，非常害怕，大声哭喊。当时，长老们变化出一个可怕的人狮(manusīharūpa)形象，其状为狮头，一个头连接两个身体，将那夜叉女及其眷属都吓跑了。

Therā ca puna yakkhiniyā anāgamanatthāya parittaṃ akaṃsutasmiñca samāgame āgatānaṃ manussānaṃ brahmajālasuttaṃ adesayyuṃ[Pg.43]. Saṭṭhimattasahassā sotāpannādiparāyanā ahesuṃ. Kuladārakānaṃ aḍḍhuḍḍhāni sahassāni pabbajiṃsu. Kuladhītānaṃ pana dighaḍḍhasahassaṃ. Rājakumārānaṃ pañcasatādhikasahassamattaṃ pabbajiṃsu. Avasesāpi manussā saraṇe patiṭṭhahiṃsu. Evaṃ so tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesīti. Vuttañca aṭṭhakathāyaṃ,–

长老们又为了不让夜叉女再来而诵念护卫经(paritta)，并在集会上为前来的人们宣说了《梵网经》(Brahmajālasutta)。六万余人证得了须陀洹等果位。三千五百名贵族少年出家，一千五百名贵族少女出家。王子出家者则有一千五百人。其余的人们也都住于皈依。就这样，长老在那里建立了教法。正如义注中所说：

Suvaṇṇabhūmiṃ gantvāna, soṇuttarā mahiddhikā;

Pisāce niddhamitvāna, brahmajāle madesisunti.

索那(Soṇa)与郁多罗(Uttara)具大神通，前往金地(Suvaṇṇabhūmi)；驱逐恶鬼后，宣说《梵网经》。

Tato paṭṭhāya rājakumārānaṃ soṇuttaranāmehiyeva nāmaṃ akaṃsu. Avasesadvārakānampi rakkhasabhayato vimocanatthaṃ tālapattabhujapattesu therehi māpitaṃ manusīharūpaṃ dassetvā matthake ṭhapesuṃ. Manussāca silāmayaṃ manusīharūpaṃ katvā sudhammapurassa esanne padese ṭhapesuṃ. Taṃ yāvajjatanā atthīti. Iccevaṃ bhagavato parinibbānato pañcatiṃsādhike dvivassasate sampatte soṇuttarattherā āgantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā anuggahaṃ akaṃsūti.

从那时起，王子们便以索那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)为名。为了使其余的城门也免于罗刹(rakkhāsa)之惧，人们将长老们所造的人狮形象绘制于棕榈叶和贝叶上，置于城门顶上。民众也用石头雕刻人狮形象，安置在善法城(Sudhammapura)的附近地区。此像至今仍存。如是，世尊般涅槃后二百三十五年，索那和郁多罗长老前来建立教法，广施恩泽。

Idaṃ rāmaññaraṭṭhe tatiyaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为在孟国第三次建立教法。

Tato pacchā chasatādhike sahasse sampatte pubbe vuttehi tīhi kāraṇehi sāsanassa uppattiṭṭhānabhūtaṃ rāmaññaraṭṭhaṃ dāmarikacorabhayena pajjararogabhayena sāsanapaccatthikabhayenacāti tīhi bhayehi ākulitaṃ ahosi. Tadā ca tattha sāsanaṃ dubbalaṃ ahosi, yathā udake mande tatrajātaṃ uppalaṃ uppalaṃ dubbalanti. Tattha bhikkhūpi sāsanaṃ yathā kāmaṃ pūretuṃ na sakkā.

此后，当一千六百年过去时，由于之前所说的三种原因，作为教法发源地的孟国(Rāmaññaraṭṭha)，被三种怖畏所扰乱：盗贼之怖、疾疫之怖，以及教敌之怖。当时那里的教法衰弱，犹如浅水中生长的莲花般脆弱。那里的比丘们也不能随心所欲地圆满教法。

Sūriyakumārassa nāma manoharirañño pana kāle sāsanaṃ ativiya dubbalaṃ ahosi. Jinacakke ekachasatādhike vassasahasse sampatte kaliyugeca ekūnavīsatādhike [Pg.44] catuvassasate sampatte arimaddananagare anuruddhā nāma rājā tato saha piṭakena bhikkhusaṅghaṃ ānesi.

在名为苏利耶库玛拉(Sūriyakumāra)的曼胡利(Manohari)国王统治时期，教法变得非常衰弱。当佛历一千六百零一年，即迦利时代(Kaliyuga)四百一十九年时，在阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)，名叫阿那律的国王从那里将比丘僧团连同三藏一起迎请而来。

Tato pacchā jinacakke navādhike sattasate sahasse ca sampatte laṅkādīpe sirisaṅghabodhiparakkamabāhumahārājā sāsanaṃ sodhesi.

此后，当佛历一千七百零九年时，兰卡岛(Laṅkādīpa)的吉祥僧伽菩提勇臂(Sirisaṅghabodhi Parakkamabāhu)大王整顿了教法。

Tato channaṃ vassānaṃ upari kaliyuge dvattiṃsādhike pañcasate sampatte uttarājīvo nāma thero sāsane pākaṭo ahosi.

此后六年，当迦利时代(Kaliyuga)五百三十二年时，一位名为邬多罗耆婆(Uttarājīva)的长老在教法中声名显赫。

So pana rāmaññaraṭṭhavāsino ariyāvaṃsattherassa saddhivihāriko. Ariyāvaṃsatthero pana kappuṅganagaravāsino mahākāḷattherassa saddhivihāriko. Mahākāḷatthero pana sudhammapuravāsino prānadassittherassa saddhivihāriko. Ayaṃ pana uttarājīvachappadattherānaṃ vaṃsadīpanatthaṃ vuttā.

他(指邬多罗耆婆)是孟国(Rāmaññaraṭṭha)居民圣种(Ariyāvaṃsa)长老的弟子。圣种长老是迦布甘城(Kappuṅga-nagara)居民摩诃迦罗(Mahākāḷa)长老的弟子。摩诃迦罗长老是善法城(Sudhammapura)居民帕那达西(Prānadassī)长老的弟子。此乃为阐明邬多罗耆婆与恰帕达(Chappada)长老的传承谱系而说。

So pana prānadassitthero lokiyābhiññāyo labhitvā niccaṃ abhiṇhaṃ pātova magadharaṭṭhe uruvelanigame mahābodhiṃ gantvā mahābodhiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā puna āgantvā sudhammapure piṇḍāya cari. Idaṃ therassa nibaddhavattuṃ. Ayañca attho sudhammapurato magadharaṭṭhaṃ gantvā uruvelanigame vāṇijakammaṃ karontā tadākāraṃ passitvā paccāgamanakāle sudhammapura vāsīnaṃ kathesuṃ, tasmā viññāyati.

帕那达西(Prānadassī)长老获得世间神通后，总是经常在清晨前往摩揭陀国的优楼频螺村，到大菩提树处清扫庭院，然后返回善法城(Sudhammapura)乞食。这是长老固定的行持。此事之所以为人所知，是因善法城的商人们前往摩揭陀国，在优楼频螺村经商时，看到了长老的行仪，返回时告诉了善法城的居民。

Tasmiñca kāle uttarājīvatthero paripuṇṇavīsativassena chappadena nāma sāmaṇerena saddhiṃ sīhaḷadīpaṃ gacchi. Sīhaḷadīpavāsino ca bhikkhū mayaṃ mahāmahindattherassa vaṃsikā bhavāma, tumhepi soṇuttarattherānaṃ vaṃsikā bhavatha, tasmā mayaṃ ekavaṃsikā bhavāma samāna vādikāti vatvā chappadasāmaṇerassa upasampadakammaṃ akaṃsu. Tato pacchā cetiya vandanādīni kammāni niṭṭhāpetvā uttarājīvatthero saddhiṃ bhikkhusaṅkhena arimaddananagaraṃ paccāgamāhi.

那时，优多罗耆婆(Uttarājīva)长老与一位名叫恰帕达(Chappada)、已满二十岁的沙弥一同前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)。住在狮子洲的比丘们说：“我们是大摩哂陀长老的法脉，你们也是索那与郁多罗(Soṇuttara)长老的法脉，因此我们是同一法脉，持相同见解。”说完，便为恰帕达沙弥行具足戒。之后，优多罗耆婆长老与比丘僧团一起完成礼敬佛塔等事务，便返回阿里摩陀那(Arimaddana)城。

Chappadassa pana etadahosi,- sacāhaṃ ācariyena saha jambudīpaṃ [Pg.45] gaccheyyaṃ, bahūhi ñātibalibodhehi pariyattuggahaṇe antarāyo bhaveyya, tena hi sīhaḷadīpeyeva vasitvā pariyattimuggahetvā paccāgamissāmīti.

恰帕达(Chappada)心想：“如果我与老师一同去瞻部洲，众多的亲属与供养会成为学习经教的障碍，因此我应住在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，学完经教后再回去。”

Tato ācariyassa okāsaṃ yācitvā sīhaḷadīpeyeva paṭivasi. Sīhaḷadīpe vasitvā yāva laddhattherasammutikā pariyattiṃ pariyāpuṇitvā puna jambudīpaṃ paccāgantukāmo ahosi. Atha tassa etadahosi,– ahaṃ ekakova gacchanto sace mama ācariyo natthi, sacepi jambudīpavāsinā bhikkhusaṅghena saddhiṃ vinayakammaṃ kātuṃ na iccheyyaṃ, evaṃ sati visuṃ kammaṃ kātuṃ na sakkūṇeyyaṃ, tasmā piṭakadharehi catūhi therehi saddhiṃ gacceyyaṃ, iccetaṃ kusalanti.

于是他向老师请求许可后，便住在狮子洲(Sīhaḷadīpa)。住在狮子洲期间，他学习经教直到获得长老的认可，之后又想返回瞻部洲。那时他心想：“我如果独自前往，万一我的老师不在，而我又不愿与瞻部洲的比丘僧团一同行律羯磨，这样我就无法另外行羯磨了。因此，我应当与四位持三藏的长老一同前去，这才是善举。”

Evaṃ pana cintetvā tāmalittigāmavāsinā sivalittherena kambojarañño puttabhūtena tāmalindattherena kiñcipuravāsinā ānandattherena rāhulattherenacāti imehi catūhi therehi saddhiṃ nāvāya paccāgacchi. Te ca therā piṭakadharā ahesuṃ dakkhā thāmasampannā ca. Tesu visesato rāhulatthero thāmasampanno. Kusimanagaraṃ sampattakāle upakaṭṭhavassūpagamanakālo hutvā arimaddananagare ācariyassa santikaṃ asampāpuṇitvā kusimanagarayeva vassaṃ upagamiṃsu. Tesaṃ vassūpagamanavihāravatthu ārāmapākāro ca kusimanagarassa dakkhiṇadisāsāge yāvajjatanā atthi.

如是思惟后，他便与住在多摩梨帝村(Tāmalittigāma)的尸婆利(Sivali)长老、曾为柬埔寨(Kamboja)国王之子的多摩陵陀(Tāmalinda)长老、住在建志补罗(Kiñcipura)的阿难长老，以及罗睺罗长老，此四位长老一同乘船返回。彼等长老皆为持三藏者，聪慧且体力充沛。其中，罗睺罗长老尤其体力充沛。当他们抵达拘尸摩城(Kusimanagara)时，已临近安居之期，因未能抵达阿里摩陀那(Arimaddana)城的老师之处，便在拘尸摩城入雨安居。他们安居的寺院之地与园林围墙，至今仍在拘尸摩城的南面。

Vassaṃvuṭṭhakāle pana mahāpavāraṇāya pavāretvā te pañca therā arimaddananagaraṃ agamaṃsu. Uttarājīvattheroca arimaddananagara vāsīhi bhikkhūhi visuṃ hutvā saṅghakammāni akāsi. Kiñcāpi cettha uttarājīvattherādayo sīhaḷadīpato paccāgantvā arimaddananagare vasitvā sāsanaṃ anuggahesuṃ, rāmaññaraṭṭhe pana jātattā pubbe ca tattha nivāsattā idha dassitāti daṭṭhabbā.

雨安居结束后，行大自恣，彼五位长老便前往阿里摩陀那城(Arimaddananagara)。优多罗耆婆长老(Uttarājīvatthera)与住在阿里摩陀那城的比丘们分离，另外举行僧团羯磨。虽然优多罗耆婆长老等人从狮子洲(Sīhaḷadīpa)返回后，住在阿里摩陀那城护持教法，但因他们生于孟国，且先前亦住于彼处，故于此处述及，应如是了知。

Tasmiñca [Pg.46] kāle dalanagare padīpajeyyagāme jāto sāriputto nāma mahallakassamaṇero eko arimaddananagaraṃ gantvā ānandattherassa santike upasampajjitvā pariyatti pariyapuṇi. So bahussuto ahosi dakkho thāmasampanno ca. Tamatthaṃ sutvā narapaticaññisūrājā cintesi,- saceso aṅgapaccaṅgasampanno bhaveyya, ācariyaṃ katvā ṭhapessāmi anuggahessāmīti. Rājā evaṃ cintetvā rājapurise pesetvā vīmaṃsāpesi. Rājapurisā ca tassa chinnapādaṅguṭṭhaggataṃ passitvā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā taṃ sutvā evaṃ vikalaṅgapaccaṅgo bhaveyya, padhānācariyaṭṭhāne ṭhapetuṃ na yuttoti katvā padhānācariyabhāvaṃ na akāsi. Pūjāsakkā ramatteneva anuggahaṃ akāsi. Ekasmiñca kāle dhammavilāsoti lañchaṃ datvā rāmaññaraṭṭhe sāsanaṃ sodhetvā parisuddhaṃ karohīti rāmaññaraṭṭhaṃ pesesi.

其时，在达拉城(Dalanagara)的灯明村(Padīpajeyyagāma)，有一位名叫舍利弗的老沙弥，他前往阿里摩陀那城(Arimaddananagara)，在阿难长老座下受具足戒，并通达经教。他博学、聪慧且强健。那罗波帝悉都王(Narapatisithurājā)闻此事，心想：“此人若肢体健全，我将立其为师并予以护持。”国王如是思惟后，便派遣王臣前去查访。王臣们见到他足趾之端有伤残，便将此事禀告国王。国王听后，认为“此人肢体残缺，不宜立于国师之位”，故未任命其为国师，仅以供养恭敬予以护持。某时，国王赐其“法喜”(Dhammavilāsa)之印，并派遣他前往孟国，说：“去整顿教法，使之清净！”

Soca rāmaññaraṭṭhaṃ gantvā dalanagare bahunaṃ bhikkhūnaṃ dhamma vinayaṃ vācetvā sāsanaṃ paggahesi. Tattha ca rāmaññamanussā tassa dhammavilāsattherassa sissānusissā sīhaḷabhikkhu gaṇāti vohāranti. Iccevaṃ sīhaḷadīpikassa ānandattherassa sissaṃ dhammavilāsaṃ paṭicca rāmaññaraṭṭhe sīhaḷadīpato sāsanassa āgatamaggoti.

他前往孟国，在达拉城(Dalanagara)为众多比丘教授法与律，光大了教法。在那里，孟国人称法喜长老(Dhammavilāsatthera)的弟子与再传弟子为“狮子洲比丘众”。如是，缘于狮子洲阿难长老的弟子法喜，此乃教法自狮子洲传入孟国之途。

Idaṃ rāmaññaraṭṭhe catutthaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法在孟国的第四次确立。

Tasmiñca kāle muttimanagare aggamahesiyā ācariyā buddhavaṃsattheramahānāgattherā sīhaḷadīpaṃ gantvā mahāhāravāsigaṇavaṃsabhūtānaṃ bhikkhūnaṃ santike puna sikkhaṃ gaṇhitvā muttimanagaraṃ paccāgantvā muttimanagaravāsīti bhikkhūhi visuṃ hutvā saṅghakammāni katvā sāsanaṃ paggahesuṃ. Teca there [Pg.47] paṭicca rāmaññaraṭṭhe puna sīhaḷadīpato sāsanaṃ āgatanti.

其时，在马都八城(Muttimanagara)，王后的老师佛史长老(Buddhavaṃsatthera)与大龙长老(Mahānāgatthera)前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，在大寺派(Mahāvihāravāsin)传承的比丘座下重新受学，返回马都八城后，与当地比丘分离，另外举行僧团羯磨，光大了教法。缘于此二位长老，教法再次自狮子洲传入孟国。

Idaṃ rāmaññaraṭṭhe pañcamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法在孟国的第五次确立。

Tato pacchāca muttimanagare setibhindassa rañño mātuyā ācariyo medhaṅkaro nāma thero sīhaḷadīpaṃ gantvā sīhaḷadīpe araññavāsīnaṃ mahātherānaṃ santike puna sikkhaṃ gahetvā pariyattiṃ pariyāpuṇitvā suvaṇṇarajatamaye tipusīsacchanne setibhindassa rañño mātuyā kārāvite vihāre nisiditvā sāsanaṃ anuggahesi. Lokadīpakasārañca nāma ganthaṃ akāsi. Athāparimpi muttimanagareyeva suvaṇṇasobhaṇo nāma thero sīhaḷadīpaṃ gantvā mahāvihāravāsigaṇavaṃsabhūtānaṃ therānaṃ santike puna sikkhaṃ gahetvā muttimanagarameva paccāgacchi.

此后，在马都八城(Muttimanagara)，塞提频陀王(Setibhindarājā)之母的老师，名为梅檀迦罗(Medhaṅkara)的长老前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，在狮子洲林居派诸大长老座下重新受学，通达教理，然后在塞提频陀王之母所造、以金银铅锡覆顶的寺院中安住，护持教法。他还撰写了一部名为《世间明灯精要》(Lokadīpakasāra)的论著。之后，同样在马都八城，另一位名为金饰(Suvaṇṇasobhaṇa)的长老前往狮子洲，在大寺派传承的诸长老座下重新受学，之后返回了马都八城。

So pana thero araññeyeva vasi. Dhutaṅgadharo ca ahosi appiccho santuṭṭho lajjī kukkuccako sikkhā kāmo dakkho thāmasampanno ca. Sīhaḷadīpe kalambumhi nāma jātassare udakukkhepasīmāyaṃ atirekapañcavaggena vanaratanaṃ nāma saṅgharājaṃ upajjhāyaṃ katvā rāhulabhaddaṃ nāma vijayabāhurañño ācariyabhūtaṃ theraṃ kammavācācariyaṃ katvā upasampajji. Soca thero punāgantvā muttimanagareyeva vasitvā gaṇaṃ vaḍḍhetvā sāsanaṃ anuggahesi. Ete ca dve there paṭicca rāmaññaraṭṭhe sīhaḷadīpato sāsanaṃ āgataṃ.

那位长老住在森林中，奉行头陀支，少欲知足，有惭有愧，乐于学戒，聪慧且有毅力。他在狮子洲(Sīhaḷadīpa)一个名为迦兰布(Kalambu)的天然湖泊中，于水界(udakukkhepasīmā)上，以超过五位比丘的僧团，以名为林宝(Vanaratana)的僧王为戒师(upajjhāya)，以毗阇耶巴忽王(Vijayabāhurājā)的老师、名为罗睺罗跋陀(Rāhulabhadda)的长老为羯磨阿阇梨，受具足戒。那位长老后来又回到马都八城居住，壮大僧团，护持教法。缘于此二位长老，教法从狮子洲传入孟国。

Idaṃ rāmaññaraṭṭhe chaṭṭhaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法在孟国的第六次确立。

Tato pacchā sāsanavasena dvivassādhike dvisahasse kaliyugato ekāsītike sampatte haṃsāvatīnagare siriparamamahādhammarājāti [Pg.48] laddhanāmo dhammacetiyarājā kusimamaṇḍale haṃsāvatīmaṇḍale muttimamaṇḍale ca raṭṭhavāsino sapajaṃviya dhammena samena rakkhitvā rajjaṃ kāresi. So ca rājā tīsu piṭakesu catūsu ca vedesu byākaraṇacchandālaṅkārādīsu ca cheko sikkhitanānāsippo nānābhāsāsu ca pasuto saddhāsīlādiguṇopeto kumudakundasaradacandikāsamānasitapajapatibhūto ca sāsane ca atippasanno ahosi.

其后，时值佛教纪年两千零八十三年，在汉萨瓦底城(Haṃsāvatīnagara)，一位名为法塔王(Dhammacetiyarājā)的国王获得了“吉祥至上大法王”(Siriparamamahādhammarājā)的称号。他在拘尸摩(Kusima)、汉萨瓦底和马都八(Muttima)三个区域，以正法平等地守护着国中百姓，如待己出，并治理国家。这位国王精通三藏、四吠陀以及声明、韵律、修辞等学问，通晓各种技艺与多种语言，具足信、戒等功德，其洁白声誉犹如睡莲、茉莉与秋月之光，对教法亦极为虔信。

Ekasmiṃ kāle so cintesi, bhagavato sāsanaṃ nāma pabbajjaupasampadatāvena sambandhaṃ, upasampadabhāvo ca sīmaparisavatthu ñattikammavācāsampattīhi sambandhoti. Evañca pana cintetvā sīmavinicchayaṃ tassaṃ vaṇṇanaṃ vinayasaṅgahaṃ tassaṃvaṇṇanaṃ sīmālaṅkāra sīmasaṅgahañca saddato atthato ca punappunaṃ upaparikkhitvā aññamaññaṃ saṃsanditvā pubbāparaṃ tulayitvā bhagavato adhippāyo īdiso ganthakārānaṃ adhippāyo īdisoti passitvā amhākaṃ rāmaññaraṭṭhe baddhanadīsamuddajātessarādayo sīmāyo bahukāpi samānā ayaṃ parisuddhāti vavatthapetuṃ dukkaraṃ, evaṃ sati sīmaparisāparisuddhā bhavituṃ dukkarāti paṭibhāti.

一时，他心想：“世尊的教法，是与出家和受具足戒相关的；而受具足戒，又与界、僧、事、白、羯磨语的圆满具足相关。”如此思惟后，他反复从文句和义理上考查《界抉择》(Sīmāvinicchaya)及其释义(vaṇṇanā)、《戒律摄要》(Vinayasaṅgaha)及其释义、《界庄严》(Sīmālaṅkāra)和《界摄》(Sīmasaṅgaha)，相互参照，前后权衡，洞见“世尊的意趣是如此，诸论师的意趣是如此”。于是他想：“在我们孟国(Rāmaññaraṭṭha)，虽有已结的河界、海界、自然湖等众多界(sīmā)，但要确定‘此界清净’甚为困难。如此一来，界的清净与僧的清净，看来也难以成就。”

Tato pacchā rāmaññaraṭṭhe tipiṭakadharabyattappaṭibalattherehi mantetvā rañño paṭibhānānurūpaṃ sīmaparisā parisuddhā bhavituṃ dukkarāti therā vinicchaniṃsu.

其后，与孟国(Rāmaññaraṭṭha)持三藏、聪慧、能干的诸长老商议后，长老们裁决道：“诚如王之所见，界的清净与僧的清净，实难成就。”

Atha rājā evampi cintesi,– ahovata sammāsambuddhassa sāsanaṃ pañcavassasahassāni patiṭṭhatissatīti ganthesu vuttopi samāno abhisambuddhato catusaṭṭhādhikadvisahassamatteneva kālena sāsane malaṃ hutvā upasampadakamme kaṅkhāṭṭhānaṃ tāva uppajji, kathaṃ pana pañcavassasahassāni sāsanassa patiṭṭhānaṃ bhavissatīti. Evaṃ dhammasaṃvegaṃ uppādetvā punāpi evaṃ cintesi,- evaṃ ettakaṃ sāsane malaṃ dissamānopi [Pg.49] samāno upasampadakamme kaṅkhāṭṭhānaṃ dissamānopi samāno parisuddhatthāya anārabhitvā mādiso appossukko majjhatto nisīdituṃ ayutto, evañhi sati bhagavati saddho pasannomhīti vattabbataṃ anāpajjeyyaṃ, tasmā sāsanaṃ nimmalaṃ kātuṃ ārabhissāmīti.

于是国王又思惟道：“经中虽言‘善哉，愿正等觉者之教法住世五千年’，然自佛陀证悟至今，仅两千零六十四年，教法中已生垢染，于受具足戒羯磨中亦生疑窦，教法又如何能住世五千年呢？”他如此生起法悚惧心(dhammasaṃvega)后，复又思惟：“纵然教法中已见如是垢染，于受具足戒羯磨中已见疑窦，然若不为令其清净而发起精进，如我这般人，漠然中立、安坐不动，实为不当。若如此，则我将无由自称‘于世尊有信有净’了。是故，我当发起努力，令教法清净无垢。”

Kuto nukho dāni sāsanaṃ āharitvā thiraṃ patiṭṭhā peyyanti āvajjanto evaṃ cintesi,- bhagavato kira parinibbānato chattiṃsādhike dvisate sampatte mahāmoggali puttatissatthero mahāmahindattheraṃ pesetvā sīhaḷadīpe sāsanaṃ patiṭṭhāpesi, tadā devānaṃ piyatissarājā mahāvihāraṃ kārāpetvā adāsi, sāsanavarañca ekāsitādhikāni dvivassasatāni vimalaṃ hutvā patiṭṭhahi, bhikkhusaṅghopi mahāvihāra vāsigaṇavasena ekatova aṭṭhāsi, tato pacchā abhayagirivāsije tavanavāsivasena dvedhā hutvā bhijji, jinacakke aṭṭhasattasatādhike sahasse sampatte sirisaṅghabodhiparakkamabāhumahārājā udumbaragirivāsi mahākassapattherappamukhaṃ mahāvihāra vāsigaṇaṃ anuggahetvā yathāvutte dvegaṇe visodhesi, sāsanaṃ nimmalaṃ akāsi, tato pacchā vijayabāhuparakkamabāhurājūnaṃ dvinnaṃ kālepi sāsanaṃ nimmalaṃ hutvāyeva aṭṭhāsi, teneva byattappaṭibalabhikkhū āyācitvā sīhaḷadīpaṃ gantvā puna sikkhaṃ gaṇhā pessāmi, tesaṃ pana paramparavasena pavattānaṃ bhikkhūnaṃ vasena amhākaṃ rāmaññaraṭṭhe sāsanaṃ nimmalaṃ hutvā patiṭṭhahissatīti. Evaṃ pana cintetvā moggalānattheraṃ somattherañca sīhaḷadīpaṃ gamanatthāya yāci. Therāca sāsanappaṭiyattakammamidanti manasikaritvā paṭiññaṃ akaṃsu.

他心想：“如今当从何处迎来教法，方能令其稳固建立？”他思惟道：“据说世尊般涅槃后二百三十六年，大目犍连子帝须(Mahāmoggalliputtatissa)长老派遣摩哂陀长老到狮子洲(Sīhaḷadīpa)建立教法。当时天爱帝须(Devānaṃpiyatissa)王建造大寺(Mahāvihāra)并作供养，殊胜的教法清净无染地确立了二百八十一年，比丘僧团也以大寺派为一个整体而住。后来，因无畏山派和祇多林(Jetavana)派的缘故，分裂为二。佛历一千七百七十八年时，吉祥僧伽菩提勇臂王扶持以优昙跋罗山(Udumbaragiri)住的摩诃迦叶长老为首的大寺派，清净了前述二派，使教法清净。此后，在毗阇耶巴忽(Vijayabāhu)王和勇臂王两位国王的时代，教法仍然保持清净。因此，我要请求那些聪慧且具能力的比丘前往狮子洲，重新受学，然后由他们代代相传，这样我们孟国的教法也会清净地建立起来。”这样思索后，他便请求目犍连(Moggalāna)长老和须摩(Soma)长老前往狮子洲。两位长老认为这是整备教法之事，便答应了。

Rājā ca dāṭhādhātupūjanatthāya bhikkhusaṅghassa pūjanatthāya bhūvanekabāhurañño paṇṇākāratthāya deyyadhammapaṇṇākāravatthūni paṭiyādetvā citradūtaṃ rāmadūtanti ime dve amacce dvīsu nāvāsu nāyakaṭṭhāne ṭhapetvā kaliyuge sattatiṃsādhike aṭṭhavassasate sampatte māghamāsassa puṇṇamito ekādasamiyaṃ sūravāre citradūtaṃ saddhiṃ moggalānattherappamukhehi bhikkhūhi ekāya nāvāya gamāpesi. Phagguṇamāsassa aṭṭhamiyaṃ sīhaḷadīpe kalambutitthaṃ pāyāsi.

国王为供养佛牙舍利、供养比丘僧团，以及作为致布瓦内卡巴忽(Bhūvanekabāhu)王的献礼，准备了应施之物与礼品。他任命画使(Citradūta)与罗摩使(Rāmadūta)二位大臣为两艘船的统领。于迦利时代(Kaliyuga)八百三十七年，摩伽月圆后第十一日，周日，国王派遣画使与以目犍连长老为首的比丘们乘一艘船出发。于法古那(Phagguṇa)月第八日，抵达狮子洲的迦兰布(Kalambutittha)港。

Rāmadūtaṃ pana tasmiṃyeva vasse māghamāsassa puṇṇamito dvādasamiyaṃ candavāre saddhiṃ somattherappamukhehi bhikkhūhi ekāya nāvāya gamāpesi. Ujukaṃ pana vātaṃ alabhitvā citramāsassa juṇhapakkhanavamiyaṃ sīhaḷadīpe valligāmaṃ pāyāsi.

至于罗摩使，则于同年摩伽月圆后第十二日，周一，与以须摩(Soma)长老为首的比丘们乘一艘船出发。然因未得顺风，于质多(Citta)月白分第九日，方抵达狮子洲的瓦利伽摩(Valligāma)村。

Tato pacchā tepi dve amaccā dvīsu nāvāsu ābhatāni dātabbapaṇṇākāravatthūni sandesapaṇṇāni ca bhūvanekabāhurañño bhikkhūsaṅghassa ca adāsi. Raññā pesitabhikkhūnañca sandesapaṇṇe kathitaniyāmeneva kalyāṇiyaṃ nāma nadiyaṃ udakukkhepasīmāyaṃ sāmaṇerabhūmiyaṃ patiṭṭhāpetvā puna upasampadakammaṃ akaṃsu.

其后，彼二位大臣将两艘船所载之应献礼品与信函，呈予布瓦内卡巴忽(Bhūvanekabāhu)王及比丘僧团。国王所遣之比丘们，亦依据信中所述之规定，于名为迦罗尼(Kalyāṇī)河的掷水界中，先令其住于沙弥位，复为彼等行受具足戒羯磨。

Upasampajjitvā ca bhūvanekabāhurājā nānāppakāre bhikkhūnaṃ sāruppe parikkhāre datvā idaṃ pana āmisadānaṃ yāva jīvitapariyosānāyeva paribhuñjitabbaṃ bhavissati, nāmalañchaṃ pana na jīrissatīti katvā rāmadūtassa nāvāya pakhānabhūtassa somattherassa sirisaṅghabodhisāmīti nāmaṃ adāsi. Avasesānaṃ pana dasannaṃ therānaṃ kittisirimeghasāmi parakkamabāhusāmi buddhaghosasāmi sīhaḷadīpavisuddhasāmi guṇaratanadharasāmī jinālaṅkārasāmi ratanamālisāmi saddhammatejasāmi dhammarāmasāmi bhūvanekabāhusāmīti nāmāni adāsi.

彼等受具足戒后，布瓦内卡巴忽王(Bhūvanekabāhu)布施比丘们各种适宜的资具，并言：“此等物资布施，当受用至命终，然名号则不朽。”于是，赐予罗摩使(Rāmadūta)之船的首领须摩长老(Soma thera)“吉祥僧伽菩提主”之名。又赐予其余十位长老：吉祥师利弥伽主(Kittisirimeghasāmi)、勇臂王主(Parakkamabāhusāmi)、觉音主(Buddhaghosasāmi)、狮子洲清净主(Sīhaḷadīpavisuddhasāmi)、功德宝持主(Guṇaratanadharasāmi)、《胜者庄严》主(Jinālaṅkārasāmi)、宝鬘主(Ratanamālisāmi)、正法光主(Saddhammatejasāmi)、法乐主(Dhammarāmasāmi)、布瓦内卡巴忽主(Bhūvanekabāhusāmi)之名。

Citradūtassa [Pg.51] nāvāya pakhānabhūtassa moggalānattherassa dhammakittilokagarusāmīti nāmaṃ adāsi. Avasesānaṃ pana sirivanaratanasāmi maṅgalattherassāmi kalyāṇatissassāmi candagirisāmi siridantadhātusāmi vanavāsitissasāmi ratanalaṅkārasāmi mahādevasāmi udumbaragirisāmi cūḷābhayatissasāmīti nāmāni adāsi. Bāvīsatiyā pana pacchā samaṇānaṃ nāmaṃ na adāsi. Abhinavasikkhaṃ pana sabbesaṃyeva adāsi.

赐予画使(Citradūta)之船的首领目犍连长老(Moggalāna thera)“法誉世间师主”(Dhammakittilokagarusāmi)之名。又赐予其余诸人：吉祥林宝主(Sirivanaratanasāmi)、吉祥长老主(Maṅgalattherasāmi)、迦腻帝须主(Kalyāṇitissasāmi)、月山主(Candagirisāmi)、吉祥牙舍利主(Siridantadhātusāmi)、林住帝须主(Vanavāsitissasāmi)、宝庄严主(Ratanalaṅkārasāmi)、大天主(Mahādevasāmi)、优昙跋罗山主(Udumbaragirisāmi)、小无畏帝须主(Cūḷābhayatissasāmi)之名。然未赐予其后二十二位沙门名号，但于众人皆授以新学。

Tato pacchā cetiyapūjanādīni katvā taṃtaṃkiccaṃ nipphādetvā puna āgamaṃsu. Bhūvanekabāhurājā citradūtaṃ evamāha, rāmādhipatirañño paṇṇākāraṃ paṭidātuṃ icchāmi, paṭidūtañca pesetuṃ tāva tvaṃ āgamehīti. Evaṃ pana vatvā pacchā āgamanakāle caṇḍavātabhayena mahāsamuddamajjhe nāvā avagacchati. Tena sīhaḷaraññā pesitanāvāya sabbe sannipatitvā āruhitvā āgacchantā tīṇi divasāni atikkamitvā puna caṇḍavātabhayena agambhīraṭṭhāne silāya ghaṭṭetvā laggitvā gantuṃ asakkuṇitvā ekaṃ uḷumpaṃ bandhitvā jaṅgheneva agamaṃsu. Sīhaḷarañño ca dūto paṇṇākāraṃ datvā paccāgamāsi. Bhikkhūsu ca bhikkhū antarāmaggeyeva maccu ādāya gacchati. Aho aniccā vata saṅkhārāti. Honti cettha,–

其后，彼等行佛塔供养等，办妥诸事后返回。布瓦内卡巴忽王(Bhūvanekabāhu)对画使(Citradūta)言：“我欲回报罗摩主君王(Rāmādhipati)之礼，亦将遣回使，汝暂等候。”言毕，然于返程之时，因暴风之险，船于大海中沉没。彼等皆集于狮子王(Sīhaḷa-rāja)所遣之船，登船而行。过三日后，复因暴风之险，于不深处触石搁浅，不能前行，遂缚一木筏，涉水而去。狮子王之使者献上礼品后返回。然众比丘中，有比丘于途中为死神所夺。呜呼！诸行实无常！兹有偈颂：–

Imesaṃ pana āraddhaṃ, na kiccaṃ yāva niṭṭhitaṃ;

Na tāva ādiyissanti, maccu natthi āpekkhanā.

彼等所创业，其事尚未终；死神无顾待，不俟其事成。

Nikkāruṇiko hi esa, balakkārena ādiya;

Rodamānaṃva ñātīnaṃ anicchantaṃva gacchatīti.

彼实无悲悯，强力而夺取；亲眷虽哭泣，不愿亦携离。

Rāmādhipatirājāca tesaṃ bhikkhūnaṃ pattakāle haṃsāvatīnagarassa pacchimasmiṃ disābhāge narasūrena nāma amaccena paribhutte gāmakhette pāḷiaṭṭhakathāḷīkādayo punappunaṃ passitvā upaparikkhitvā sīmasamūhanasīmasammutikammāni kārapesi. Sīhaḷadīpe bhagavatā nhāyitapubbāya kalyāṇiyā nāma nadiyaṃ udakukkhepasīmaṃ katvā tattha mahāvihāravāsīnaṃ bhikkhūnaṃ santike upaladdhaupasampadabhāvehi bhikkhūhi katattā kalyāṇīsīmāti samaññaṃ akāsi. Iccevaṃ rāmādhipatirājā pattalaṅke bhikkhū nissāya sāsanaṃ suṭṭhu patiṭṭhitaṃ akāsi. Kaliyugassa aṭṭhatiṃsādhikaaṭṭhavassasatakālato yāva ekacattālīsādhikaaṭṭhavassasatā tesaṃ bhikkhūnaṃ vaṃse asītimattā gaṇapāmokkhattherā ahesuṃ. Tesaṃ sissajātāni pana chabbisādhikāni dvisatāni catusahassāni dasasahassāni ahesuṃ. Evaṃ bhagavato sāsanaṃ rāmaññaraṭṭhe vuḍḍhiṃ rāmaññaraṭṭhe vuḍḍhiṃ virūḷiṃ vepullamāpajjiti.

罗摩主君王(Rāmādhipati)于时机成熟时，在汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)西边，名为人狮(Narasūra)的大臣所管辖的村庄田地，再三审阅圣典、义注、复注等后，下令举行废除旧界与确立新界的仪式。在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，于世尊曾经沐浴过的迦腻河(Kalyāṇī-nadī)中，以水结界，因其是由住在大寺(Mahāvihāra)、已获得具足戒的比丘们所建立，故得名“迦腻界”(Kalyāṇī-sīmā)。就这样，罗摩主君王依靠从楞伽(Laṅkā)而来的比丘们，使正法得以稳固建立。从迦利时代(Kaliyuga)八百三十八年至八百四十一年，这些比丘的传承中出现了大约八十位僧团领袖长老。而他们的弟子则有一万四千二百二十六位。如此，世尊的教法在孟国日益增长、繁荣昌盛。

Idaṃ rāmaññaraṭṭhe sattamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为佛法于孟国第七次确立。

Yadā pana arimaddananagare anuruddho nāma rājā sudhammapuraṃ sarājikaṃ abhibhavitvā viddhaṃsi, tadā rāmaññaraṭṭhaṃ rājasuññaṃ hutvā patiṭṭhahi. Rāmaññaraṭṭhe muttimanagare soṇuttaravaṃso eko gaṇo, sivalivaṃso eko, tāmalindavaṃso eko, ānandavaṃso eko, buddhavaṃso eko, mahānāgavaṃso ekoti chaggaṇā visuṃ visuṃ hutvā aṭṭhaṃsu nānāsaṃvāsakā nānānikāyā.

然，当阿梨摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿那律王攻破并摧毁了连同其王的善法城(Sudhammapura)时，孟国便处于无王统治的状态。在孟国的穆提摩城(Muttima-nagara)，有苏那优多罗传承(Soṇuttara-vaṃsa)、尸婆利传承(Sivali-vaṃsa)、多摩林陀传承(Tāmalinda-vaṃsa)、阿难传承(Ānanda-vaṃsa)、佛史传承(Buddhavaṃsa)、摩诃那伽传承(Mahānāga-vaṃsa)此六派，各自独立，同住不同，部派各异。

Dhammacetiyaraññā pana kārāpitasāsanampi abhijjamānaṃ hutvā aṭṭhāsi. Samānasaṃvāso ekanikāyoyeva ahosi. Haṃsāvatīmuttimasuvasena tīṇipi rāmaññaraṭṭhāni sunāparanta saṅkhātena ekābaddhāni hutvā tiṭṭhanti. Pubbeca marammaraṭṭhindarājūnaṃ āṇāpavattanaṭṭhānāni ahesuṃ[Pg.53]. Tasmā marammaraṭṭhato ekacce bhikkhū rāmaññaraṭṭhaṃ gantvā kalyāṇīsīmāyaṃ puna sikkhaṃ gaṇhiṃsu. Dhammacetiyaraññākārāvitasāsanaṃ sakalaṃ marammaraṭṭhampi byāpetvā ogāhetvā tiṭṭhati.

达摩制底王(Dhammacetiya-rāja)所兴办的教法也完整无损地存续下来。僧众们同住一处，属于同一个部派。汉萨瓦底(Haṃsāvatī)、穆提摩(Muttima)和苏婆塞那(Suvasena)这三个孟国地区，被统称为苏那巴兰达，联合为一。这些地方以前也是缅甸国(Marammaraṭṭha)诸王政令施行之处。因此，一些比丘从缅甸国前往孟国，在迦腻界(Kalyāṇī-sīmā)重新受学处。达摩制底王所兴办的教法传播到整个缅甸国，并深入其中。

Rāmaññaraṭṭhe soṇuttarattherānaṃ sāsanaṃ patiṭṭhāpitakālato paṭṭhāya yāva sudhammapure manohariraññā arahantānaṃ saṃvijjamānatā veditabbā. Tato pacchā pana uttarā jīvāriyāvaṃsamahākāḷaprānadassittherānaṃ kāle lokiyajjhānābhiññālābhiyoyeva saṃvijjaṃsūti. Adhunā pana tīsupi rāmaññaraṭṭhesu dhammacetiyaraññā kārāvitasāsanaṃyeva tiṭṭhati. Etthaca hetuphalasambandhavasena ādiantavasene ca sāsanavaṃsaṃ paññāya tulayitvā āditova dassitehi tīhi nayehi yathāpaveṇī ghaṭṭiyati, tathā gaṇheyyāti. Ayañca sāsanavaṃso lajjipesalasikkhākāmānaṃyeva vasena vutto, nālajjīnaṃ vasenāti daṭṭhabbo.

当知，于孟国(Rāmaññaraṭṭha)，自苏那优多罗长老(Soṇuttara Thera)建立教法时起，至善法城(Sudhammapura)摩奴哈利王(Manohari-raññā)时，皆有阿罗汉存在。其后，于优多罗耆婆圣种(Uttarājīva-ariyāvaṃsa)之大迦罗长老(Mahākāḷa Thera)与波罗那陀须长老(Prānadassita Thera)时代，则仅有获得世间禅定与神通者。如今，于三孟国中，唯有达摩制底王(Dhammacetiya-raññā)所兴办的教法存续。于此，当以因果关系、首末次第，以慧权衡此教法传承，如初所示之三理，循其传统而领会。当知此教法传承，乃为有惭、有德、乐于学戒者说，非为无惭者说。

Tāya ca theraparamparāya muttimanagaravāsimedhaṅkaratthero lokadīpakasāraṃ nāma ganthaṃ akāsi. Haṃsāvatīnagaravāsī pana ānandatthero madhusāratthadīpaniṃ nāma abhidhammaṭīkāya saṃvaṇṇanaṃ, haṃsāvatīnagaravāsīyeva dhammabuddhatthero kavissāraṃ nāma chandovaṇṇanaṃ, haṃsāvatīnagaravāsīyeva saddhammālaṅkāratthero paṭṭhānasāradīpaniṃ nāma pakaraṇaṃ, tatheva aññataro thero apheggusāraṃ nāma ganthaṃ akāsi. Evaṃ anekappakārānaṃ ganthakārānaṃ mahātherānaṃ vasanaṭṭhānaṃ hutvā sāsanaṃ ogāhetvā virūḷaṭṭhānaṃahosīti.

于彼长老传承中，穆提摩城(Muttimanagara)的弥邓迦罗长老(Medhaṅkara Thera)创作了名为《世间灯要》(Lokadīpakasāra)的著作。汉萨瓦底城(Haṃsāvatī-nagara)的阿难长老(Ānanda Thera)撰写了名为《蜜味义灯》(Madhusāratthadīpanī)的阿毗达摩复注之释义；同住汉萨瓦底城的法觉长老(Dhammabuddha Thera)创作了名为《诗人精华》(Kavissāra)的韵律学释义；同住汉萨瓦底城的正法庄严长老(Saddhammālaṅkāra Thera)创作了名为《发趣要灯》(Paṭṭhānasāradīpanī)的论著；同样，另一位长老创作了名为《无实要》(Apheggusāra)的著作。如是，此地成为众多著作者与诸大长老的住处，教法深入，繁荣兴盛。

Iti sāsanavaṃse suvaṇṇabhūmisāsanavaṃsakathāmaggā nāma

此为《教法史》中“金地教法史话”篇。

Tatiyo paricchedo.

第三章。

4. Yonakaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

4. 约那国教法史话篇

4. Idāni pana yonakaraṭṭhe sāsanassuppattiṃ kathessāmi[Pg.54]. Bhagavā hi veneyyahitāvaho yonakaraṭṭhe mamasāsanaṃ cirakālaṃ pabhiṭṭhahissatīti āpekkhitvā saddhiṃ bhikkhu saṅghena desacārikaṃ āhiṇḍanto labhuñjaṃ nāma nagaraṃ agamāsi. Tadā eko nesādo hariphalaṃ datvā taṃ paribhuñjitvā haribīje khipite pathaviyaṃ apatitvā ākāseyeva patiṭṭhāsi. Taṃ disvā sitaṃ patvākāsi. Tamatthaṃ disvā ānandatthero pucchi. Anāgate kho ānanda imasmiṃ ṭhāne mama dhātucetiyaṃ patiṭṭhahissati, sāsanaṃ virūḷamāpajjissatīti byākāsi. Bhagavatā pana hariphalassa bhuñjitaṭṭhānattāharibhuñjoti tassa raṭṭhassa nāmaṃ ahosi. Dvinnaṃ tāpasānaṃ ṭhapitaṃ jalasuttikaṃ paṭicca yonakānaṃ bhāsāya labhuñjoti nāmaṃ ahosi.

4. 如今，我将讲述教法在约那国(Yonakaraṭṭha)的兴起。世尊为了利益可调伏的众生，考虑到“我的教法将在约那国长久住立”，便与比丘僧团一同游行教化，来到了一座名为拉布恩贾(Labhuñja)的城市。当时，一位猎人献上诃梨勒果，世尊食用后将诃梨勒果核丢弃，果核没有落在地上，却停留在空中。看到此景，世尊露出了微笑。阿难长老看到此事便询问。世尊便授记道：“阿难，未来在此地将建立我的舍利塔，教法将会兴盛。”又因世尊食用诃梨勒果之处，该国便得名为诃梨布恩贾(Haribhuñja)。又因两位苦行者所设的汲水器，在约那人的语言中，此地得名为拉布恩贾。

Tadā tattha mapinnāya nāma ekissā mātikāya samīpe nisinno eko lavakulikajeṭṭhako attano puttaṃ sattavassikaṃ bhagavato niyyādetvā pabbājesi. Kammaṭṭhānānuyogavasena acireneva arahattaṃ pāpuṇi. Sattavassi kassaca sāmaṇerassa arahattaṃ sacchikataṭṭhānataṃ paṭicca yonakabhāsāya etaṃ ṭhānaṃ caṅgamaṅgha iti vuccati. Cirakāla vasena jaṅgamaṅgha iti vuccati. Tato paṭṭhāyayeva yonakaraṭṭhe sāsanaṃ patiṭṭhātīti.

当时，在一位名叫马频那(Mapinnā)的女士附近，坐着一位年长的拉瓦库利迦人，他将自己七岁的儿子献给世尊，令其出家。这位沙弥由于勤修业处，不久便证得阿罗汉果。因七岁沙弥证得阿罗汉果之处，此地在约那语中被称为“羌嘎芒嘎”(Caṅgamaṅgha)。久而久之，便被称为“姜嘎芒嘎”(Jaṅgamaṅgha)。从那时起，教法便在约那国确立了。

Idaṃ yonakaraṭṭhe paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法在约那国的初次建立。

Sāsane pana pañcatiṃsādhike dvivassasate sampatte mahārakkhitatthero yonakaraṭṭhaṃ gantvā kambojakhemāvara haribhuñjāyuddhayādīsu anekesu raṭṭhesu sāsanaṃ patiṭṭhāpeti. Tāni hi sabbāni raṭṭhāni saṅgahetvā dassentehi aṭṭhakathācariyehi yonakalokanti okāsakālokavācakena sāmaññasaddena vuttaṃ. Pakati hesā ganthakārānaṃ yena [Pg.55] kenacākārena atthantarassa viññāpanāti.

教法住世二百三十五年时，大护长老前往约那国，在迦摩步阇(Kamboja)、克玛瓦拉(Khemāvara)、诃梨布恩贾(Haribhuñjā)、阿瑜陀耶(Ayuddhaya)等众多国家建立教法。义注师们在展示时，将所有这些国家总括起来，用“约那世界(Yonakaloka)”这一表示地域的通用词汇来称呼。此乃著作者们以某种方式阐明另一层含义的惯例。

Mahārakkhitatthero ca saddhiṃ pañcahi bhikkhūhi pāṭaliputtato anilapathamaggena yonakalokaṃ āgantvā kāḷakārāmasuttena yonake pasādesi. Sattatisahassādhikapāṇasatasahassaṃ maggaphalālaṅkāraṃ adāsi. Santike cassa dasasahassāni pabbajiṃsu. Evaṃ so tatthasāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Tathā ca vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ,–

大护长老与五位比丘从华氏城(Pāṭaliputta)出发，循无风之路来到约那世界，以《迦罗迦罗摩经》(Kāḷakārāma Sutta)令约那人生起净信。他使十七万众生获得道果庄严。在他座下有一万人出家。就这样，他在那里建立了教法。正如义注中所说：——

Yonakaraṭṭhaṃ tadā gantvā, so mahārakkhito isi;

Kāḷakārāmasuttena, te pasādesi yonaketi.

其时，大护仙人前往约那国，以《迦罗迦罗摩经》令约那人生起净信。

Tato paṭṭhāya tesaṃ sissaparamparā bahū honti, gaṇanapathaṃ vītivattā.

从那时起，他们的弟子世代相传，数量众多，不可胜数。

Idaṃ yonakaraṭṭhe mahārakkhitattherādayo paṭicca

此为在约那国，以大护长老等为缘起

Dutiyaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

教法的第二次建立。

Yonakaraṭṭhe lakunnanagare jinacakke pañcavassasate maṇimayaṃ buddhappaṭimaṃ māpetvā visukammadevaputto nāgasenattherassa adāsi. Nāgesenatthero ca tasmiṃ paṭimamhi dhātu āgantvā patiṭṭhātūti adhiṭṭhāsi. Adhiṭṭhānavaseneva sattadhātuyo āgantvā tattha patiṭṭhahitvā pāṭihāriyaṃ dassesunti rājavaṃse vuttaṃ.

在约那国(Yonakaraṭṭha)的拉昆那城(Lakunna)，佛法之轮转动五百年时，毗首羯磨天子(Visukammadevaputta)为龙军长老造了一尊宝珠佛像。龙军长老就对此佛像发愿：“愿舍利前来安住于此。”据《王统史》(Rājavaṃsa)所述，由于此发愿的力量，七种舍利前来安住于此，并展现神变。

Tañca vacanaṃ mama parinibbānato pañcavassasate atikkante ete uppajjissantīti milindapañhāyaṃ vuttavacanena kālaparimāṇavasena ca sameti. Yonakaraṭṭhe milindarañño kāle jinacakke pañcavassasateyeva nāgasenattheraṃ paṭissa jinacakkaṃ virūḷaṃ hutvā patiṭṭhāsi.

此说与《弥兰陀问经》(Milindapañha)中所言“我般涅槃五百年后，彼等将出现”的预言，在时间上相符。在约那国弥兰陀王(Milinda)时代，正于佛法之轮第五百年时，因龙军长老之故，佛法之轮得以兴盛确立。

Idaṃ yonakaraṭṭhe nāgasenattheraṃ paṭicca tatiyaṃ

此为在约那国，以龙军长老为缘起的第三次

Sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

教法的建立。

Kaliyuge [Pg.56] pañcasaṭṭhivasselabhuñjanagarato saṅkamitvā kyuṅgaranagare māpikassa baññācomaṅgara nāmakassa rañño kāle majjhimadesato kassapatthero pañcahi therehi saddhiṃ āgacchi.

迦利时代(Kaliyuga)第六十五年，（教法）从拉布恩贾城(Labhuñja)迁移，传至居伽罗城(Kyuṅgara)。其时，正值马皮卡(Māpika)族的班尼亚乔曼伽罗王(Baññācomaṅgara)在位，迦叶长老从中土(Majjhimadesa)与五位长老一同到来。

Tadā so rājā vihāraṃ katvā tesaṃ adāsi. Sīhaḷadīpato ca dhātuyo ānetvā eko thero āgacchi. Dhātuto pāṭihāriyaṃ disvā pasīditvā labhuñjacetiya nidhānaṃ akāsi. Te ca there paṭicca yonakaraṭṭhe sāsana vaṃso āgato.

那时，国王建造寺院布施给他们。又有一位长老从狮子洲(Sīhaḷadīpa)带来舍利。国王见到舍利的神变后心生净信，遂于拉布恩贾塔(Labhuñja Cetiya)中进行安奉。因彼等长老之故，教法传承传入约那国(Yonakaraṭṭha)。

Idaṃ yonakaraṭṭhe catutthaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为于约那国教法之第四次建立。

Kaliyuge dvāsaṭṭhādhike sattasate sampatthe cinaraṭṭhindo rājā abhibhavitvā sakalampi yonakaraṭṭhaṃ saṅkhubbhitaṃ hoti. Tadā mahādhammagambhīratthero mahāmedhaṅkaratthe rocāti dve thero yonakaraṭṭhato saddhiṃ bahūhi bhikkhūhi sīhaḷadīpaṃ agamaṃsu. Tadā ca sīhaḷadīpe dubbhikkhabhayena abhibhūto hutvā tato syāmaraṭṭhe sokkatayanagaraṃ puna agamaṃsu.

迦利时代七百六十二年时，支那国(Cinaraṭṭha)王征服了整个约那国，使其陷入动荡。当时，大法深长老(Mahādhammagambhīra)与大慧行长老(Mahāmedhaṅkara)这两位长老，与众多比丘一同从约那国前往狮子洲。其时，狮子洲正遭受饥荒威胁，他们便又从那里前往暹罗国(Syāmaraṭṭha)的素可泰城(Sokkataya)。

Tato pacchā lakunnanagaraṃ gantvā sāsanaṃ paggaṇhantānaṃ lajjipesalānaṃ bhikkhūnaṃ santike puna sikkhaṃ gaṇhiṃsu. Te ca thero syāmaraṭṭhe yonakaraṭṭhe ca sabbattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesunti.

之后，他们前往拉昆那城(Lakunnanagara)，在护持教法、有惭、善行的比丘们座下重新受学。彼等长老在暹罗国和约那国各处建立了教法。

Idaṃ yonakaraṭṭhe pattalaṅke dve there paṭicca pañcamaṃ

此为于约那国，以帕塔楞格的两位长老为缘起之第五次

Sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

教法之建立。

Kaliyuge pañcavīsādhike aṭṭhavassasate sampatte sirisaddhammalokapaticakkavattirājā labhuñjacetiyaṃ puna mahantaṃ katvā [Pg.57] tassa cetiyassa samīpe cattāro vihāre kārāpetvā mahāmedhaṅkarattherassa sāriputtattherassa ca adāsi. Tadāpi te dve therā sāsanaṃ parisuddhaṃ katvā patiṭṭhāpesunti.

迦利时代八百二十五年时，吉祥正法世界转轮王(Sirisaddhammalokapaticakkavattirājā)重修拉布恩贾塔(Labhuñjacetiya)，使其更为宏伟，并于塔之附近建造四座寺院，供养予大慧行(Mahāmedhaṅkara)长老与舍利弗长老。彼时，此二位长老亦令教法清净而得以住立。

Idaṃ yonakaraṭṭhe mahāmedhaṅkarasāriputtatthere

此为于约那国，以大慧行与舍利弗二长老

Paṭicca chaṭṭhaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

为缘起之第六次教法之建立。

Kaliyuge tecattālīsādhike navavassasate sampatte haṃsāvatīnagare anekasetibhindo nāma rājā yonakaraṭṭhaṃ abhibhavitvā attano hatthagataṃ katvā bali bhuñjanatthāya jeṭṭhaputtassa anuruddhassa nāma rājakumārassa datvā bahūhi amaccehi saddhiṃ tattha gantvā anurājatāvena rajjaṃ kārāpesi. Sāsanañca visodhāpetuṃ saddhammacakkasāmittheraṃ tena saddhiṃ pahiṇi.

迦利时代九百四十三年时，于汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)，有名为阿内迦塞提频陀(Anekasetibhindo)之王，征服约那国并将其纳入掌控。为征收赋税，彼将此国交予长子阿那律王子，并派遣众多大臣与之同往，令王子以副王之位治理国事。为净化教法，亦派遣正法轮主(Saddhammacakkasāmi)长老与之同行。

Anekasetibhinno kira rājā yonakaraṭṭhaṃ vijayakāle paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhānabhūtamidanti katvā taṃraṭṭhavāsino karamarānītabhāvena na aggahesīti.

据说，阿内迦塞提频陀王于征服约那国时，因视其为教法初立之地，故未向该国居民征收赋税。

Yathāvuttattheravaṃsesu ca eko lakunnanagare araññavāsī thero tattha nagare ajja asukasmiṃ ṭhāne eko matoti gihīnaṃ kathetvā yathākathitaṃ bhūtaṃ hutvā ayaṃ abhiññālābhīti pākaṭo ahosi.

于如前所述之长老传承中，有一位住于拉昆那城的林居长老，他向在家人言：“今日某处有一人亡故。”其后事正如其所言发生，故此长老以具神通力(abhiññālābhī)而闻名。

Tasmiṃyeva ca nagare mahāmaṅgalo nāma thero anekasetibhindassa rañño yujjhituṃ āgatakāle anekasetibhindo rājā maṃ pakkosissati, samānajātikaṃ dūtaṃ pessessatīti pakkositakālato paṭhamamevavadi. Yathāvuttaniyāmeneva pakkosanato ayaṃ abhiññā lābhīti kitti ghoso ahosi.

亦在同一城中，有名为大吉祥(Mahāmaṅgala)的长老。当阿内迦塞提频陀王前来作战时，长老于被召见前即预言：“国王将召见我，并会派遣同族使者前来。”后果然如其所言被召见，因此他具神通力(abhiññālābhī)之名声广为流传。

Tattha nagare ñāṇavilāsatthero saṅkhyāpakāsakaṃ nāma [Pg.58] pakaraṇaṃ akāsi. Taṃḷīkaṃ pana pattalaṅkattherassa vihāre vasanto sirimaṅgalonāma thero akāsi.

在那座城中，智光(Ñāṇavilāsa)长老造了一部名为《数论明解》(Saṅkhyāpakāsaka)的论著。而住在帕塔楞格长老寺院中的吉祥(Sirimaṅgala)长老，则为之作了复注(ṭīkā)。

Visuddhimaggadīpaniṃ pana saṃññvattaaraññavāsī uttarārāmo nāma eko thero. Maṅgaladīpaniṃ sirimaṅgalatthero. Uppātasantiṃ aññataro thero. Taṃ kira uppātasantiṃ sajjhāyitvā cīnarañño senaṃ ajinīti. Iccevaṃ yonakaraṭṭhe abhiññālābhīnaṃ ganthakārānañca therānaṃ ānubhāvena jinasāsanaṃ parisuddhaṃ hutvā patiṭṭhāti. Evaṃ hetuphalasambandhavasena ādi anta sambandhavasena ca yathāvuttehi tīhi nayehi theraparamparā ghaṭṭetvā gahetabbā.

《清净道论灯》(Visuddhimaggadīpanī)则由一位名为北方园(Uttarārāma)的林住长老所著；《吉祥灯》(Maṅgaladīpanī)由吉祥长老所著；《灾异寂静》(Uppātasanti)由另一位长老所著。据说，通过讽诵此《灾异寂静》，击败了中国国王的军队。如是，在约那国，凭借具神通力及著论长老们的威力，胜者之教得以清净而住立。因此，应通过因果关联、首尾关联等如前所述的三种方法，来连贯地把握此长老传承。

Iti sāsanavaṃse yonakaraṭṭhasāsanavaṃsakathā

如是，于《教史》中，此为〈约那国教史篇〉。

Maggo nāma catuttho paricchedo.

第四章，名为道。

5. Navavāsīraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

5. 森林住处国教史篇

5. Idāni vanavāsīraṭṭhe sirikhettanagarasāsanavaṃsaṃ vakkhāmi. Jinacakke hi ekādhike vassasate sampatte jaṭilo sakko nāgo garuḷo kumbhaṇḍo candī paramīsvarocāti ime satta sirikhettaṃ nāma nagaraṃ māpesuṃ. Tattha dvattapoṅko nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa kira tīṇi akkhīni santīti. Tadā bhagavato sāvakā arahantā tisahassamattā tattha vasiṃsu. So rājā tesaṃ arahantānaṃ devasikaṃ catūhi paccayehi upatthambhi. Cha sarīradhātuyo ca ekekaṃ ekekasmiṃ nidahitvā cha cetiiyāni kārāpesi. Dakkhiṇabāhuṃ pana nidahitvā ekampi cetiyaṃ kārāpesi.

5. 如今我当说森林住处国(Vanavāsīraṭṭha)室利刹城(Sirikhetta)之教史。佛灭后一百零一年，有名为积顶(Jaṭila)、释迦(Sakka)、龙(Nāga)、金翅鸟、鸠槃荼(Kumbhaṇḍa)、旃提(Candī)、自在天(Paramīsvara)之七位神祇，建造了名为室利刹之城。当时，有名为德瓦塔邦卡(Dvattapoṅka)之王于彼处治国。据说彼王有三眼。尔时，有约三千位世尊之声闻弟子阿罗汉住于彼处。彼王每日以四事供养彼诸阿罗汉。彼将六份身骨舍利各奉安一处，建造了六座佛塔。又奉安右臂舍利，建造了一座佛塔。

Uṇhīsadhātuṃ pana kaṅgarannagarato ānetvā ekampi cetiyaṃ kārāpesi. Taṃ pana tāva na niṭṭhitaṃ. Pacchā anuruddharājā gahetvā arimaddananagaraṃ ānetvā caññiṅkhu nāma cetiye nidhānaṃ [Pg.59] akāsi. Tasmā rakkhitattherassa āgamanato pubbepi sāsanaṃ patiṭṭhāsīti daṭṭhabbaṃ. Tato pacchā sāsanaṃ dubbalaṃ hutvā aṭṭhāsi.

又从康伽兰那城(Kaṅgaranna)迎请顶骨舍利(Uṇhīsadhātu)，亦建造了一座佛塔。然彼当时未终。其后，阿那律王取之，携至阿梨摩达那城(Arimaddananagara)，奉安于名为赞宁库(Caññiṅkhu)之佛塔中。是故当知，于护(Rakkhita)长老到来前，教法即已建立。此后，教法转衰而住。

Idaṃ vanavāsīraṭṭhe paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法于森林住处国之初次建立。

Mahāmoggaliputtatissattherena pana pesito rakkhitatthero vanavāsīraṭṭhaṃ gantvā ākāse ṭhatvā anamataggapariyāyakathāya vanavāsike pasādesi. Kathāpariyosāne panassa saṭṭhisahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Sattatisahassamattā pabbajiṃsu. Pañcavihārasatāni patiṭṭhāpesuṃ. Evaṃ so tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Teneva aṭṭha kathāyaṃ –

然，由摩诃目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)所遣之护长老(Rakkhitatthera)，前往婆那婆私国(Vanavāsīraṭṭha)，住于空中，以《无始经》开示，令婆那婆私国人众生起净信。开示终时，六万人证悟佛法，约七万人出家，并建立了五百座精舍。彼如是于彼处建立教法。是故，于义注中云——

Gantvāna rakkhitatthero,Vanavāsiṃ mahiddhiko;

Antalikkhe ṭhito tattha,Desesi anamataggiyanti vuttaṃ.

护长老具大神通，前往婆那婆私国；于彼住立空中，宣说无始之教。

Evaṃ vanavāsīraṭṭhe pubbeyeva sāsanaṃ ogāhetvā patiṭṭhahi. Na pana tāva sakalaṃ byāpetvā patiṭṭhahi.

如是，于婆那婆私国，教法先前即已传入建立，然尚未遍及全部而立。

Idaṃ tāva vanavāsīraṭṭhe sirikhettanagare dutiyaṃ

此为于婆那婆私国室利刹城第二次

Sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

教法之建立。

Jinacakke pana tettiṃsādhike catuvassasate kukkuṭa sīso nāma eko rājā rajjaṃ kāresi. Tassa rañño kāle bhagavato sāvakā arahantā pañcasatamattā ahesuṃ. Tesampi so rājā devasikaṃ catūhi paccayehi upatthambhesi. Sotāpannasakadāgāmianāgāmino pana gaṇanapathaṃ [Pg.60] vītivattā ahesuṃ.

然，佛灭后四百三十三年，有名为鸡头王(Kukkuṭasīsa)者治国。于彼王之时，有约五百位世尊之声闻弟子阿罗汉。彼王亦每日以四事供养彼等。至于须陀洹、斯陀含、阿那含，则其数不可计。

Idaṃ vanavāsīraṭṭhe sirikhettanagare paramparābhatavasena

此为于婆那婆私国室利刹城，依次第传承

Tatiyaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

第三次教法之建立。

Iccevaṃ vanavāsīraṭṭhe anekasatehi arahantattherehi sāsanaṃ puṇṇindusaṅkāsaṃ hutvā ativiya vijjotesi. Sāsanika ganthakārā pana mahātherā tattha na sandissanti. Arahantattherā pana rājūnaṃ āyācanaṃ ārabbha dhammasatthaṃ ekaṃ viracayiṃsūti porāṇā vadantīti. Iccevaṃ–

如是，于婆那婆私国，由数百阿罗汉长老，教法犹如满月，极为辉耀。然，撰写教典之诸大长老，于彼处则未得见。古人云：诸阿罗汉长老应诸王之请，曾造一部法论。如是——

Teca therā mahāpaññā,Paggahetvāna sāsanaṃ;

Sūriyo viya atthaṅgo,Upagā maccusantikaṃ.

彼诸长老大智慧，护持教法；犹如日轮西沉，趋近死边。

Tasmā hi paṇḍito poso,Yāva maccu nacāgato;

Tāva puññaṃ kare niccaṃ,Mā pamajjeyya sabbadāti.

是故智者，当于死未至之时，恒常勤修福业，于一切时莫放逸。

Iti sāsanavaṃse vanavāsīraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

如是，《教史》中婆那婆私国教法史记

Nāma pañcamo paricchedo.

名第五章。

6. Aparantaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

6. 边远国教史之章

6. Idāni pana marammamaṇḍale aparantaraṭṭhe sāsanavaṃsaṃ vakkhāmi. Amhākañhi marammaraṭṭhe suppādakatitthe vāṇijagāme vasante cūḷapuṇṇa mahāpuṇṇedve bhātike paṭicca bhagavato dharamānasseva atirekavīsativassakālato pabhuti sāsanaṃ patiṭṭhāsi. Na pana tāva byāpetvā patiṭṭhāsi. Teneva puna sāsanassa patiṭṭhāpanatthāya mahāmoggaliputtatissatthero [Pg.61] yonakadhammarakkhitattheraṃ pesesīti.

6. 现在，我将宣说缅甸(Maramma)地区边远国(Aparantaraṭṭha)的教史。在我们缅甸国，于善现港(Suppādakatittha)的商人村(Vāṇijagāma)，缘于居住在此的小富那(Cūḷapuṇṇa)与大富那(Mahāpuṇṇa)两位兄弟，早在世尊住世二十余载之时，教法即已建立。然当时教法尚未广传。是故，为再次确立教法，摩诃目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)派遣了优那迦法护(Yonakadhammarakkhita)长老。

Bhagavā pana lohitacandanavihāraṃ paṭiggahetvā sattasattāhāni nisīditvā samāgatānaṃ devamanussānaṃ dhammarasaṃ adāsi. Sattāhesu ca ekasmiṃ ahu caturāsītipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Pañcasatamattehi ca pāsādehi āgacchanto antarāmagge saccabandhapabbate nisinnassa saccabandhassa nāma isino dhammaṃ desetvā chahi abhiññāhi saddhiṃ arahattaṃ pāpesi. Vāṇijagāme ca isidinnaseṭṭhi ādīnampi dhammarasaṃ pāyesi. Iccevaṃ saccabandhaisidinnamahāpuṇṇādayo paṭicca amhākaṃ marammamaṇḍale sāsanaṃ patiṭṭhāsi.

世尊接受了赤旃檀(Lohitacandana)精舍，于彼处安坐七七四十九日，为前来集会的诸天与人众施予法味。于此七周之中，曾有八万四千有情证悟佛法。世尊亦于途中，在萨迦班达山(Saccabandhapabbata)，为坐于彼处的萨迦班达(Saccabandha)仙人说法，使其证得具足六神通的阿罗汉果。又于商人村，令伊西丁那(Isidinna)长者等人得饮法味。如是，缘于萨迦班达仙人、伊西丁那、大富那等人，教法于我等缅甸地区得以确立。

Idaṃ marammamaṇḍale aparantaraṭṭhe paṭhamaṃ sāsanassa

此为于缅甸地区的边远国，教法初次的

Patiṭṭhānaṃ.

确立。

Bhagavato parinibbutato pañcatiṃsādhike dvivassasate sampatte tatiyasaṅgītiṃ saṅgāyitvā avasāne mahāmoggaliputtatissatthero attano saddhivihārikaṃ yonakadhammarakkhitattheraṃ saddhiṃ catūhi bhikkhūhi aparantaraṭṭhaṃ pesesi. Aparantaraṭṭhañca nāma amhākaṃ marammamaṇḍale sunāparantaraṭṭhameva. Tamatthaṃ pana heṭṭhā avocumhā.

世尊般涅槃后二百三十五年，第三次结集完毕之时，摩诃目犍连子帝须长老派遣其共住弟子优那迦法护长老，与四位比丘一同前往边远国。所谓边远国，即我等缅甸地区的苏那巴兰达国。此事我等已于前文述及。

Yonakadhammarakkhitattheropi aparantaraṭṭhaṃ āgantvā aggikkhandhopamasuttena raṭṭhavāsīnaṃ pasādesi. Sattatimattānaṃ pāṇasahassānaṃ dhammarasaṃ pāyesi. Raṭṭhavāsino ca bahavo sāsane pabbajiṃsu. Rājakulatopi sahassamattā pabbajiṃsu. Itthīnaṃ pana atirekasaṭṭhisahassamattā pabbajiṃsu. Tañca na aggikkhandhopamasuttantaṃ sutvā pabbajantīnaṃ itthīnaṃ vasena vuttaṃ, atha kho ādito paṭṭhāya yāvacirakālā sāsanaṃ pasīditvā pabbajantīnaṃ itthīnaṃ vasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Kasmāti ce, itthīnaṃ bhikkhunīnaṃ santikeyeva pabbajituṃ yuttattā yonakadhammarakkhitattherena [Pg.62] ca saddhiṃ bhikkhunīnaṃ anāgatattā. Evaṃ cirakālaṃ atikkamitvā pacchā bhikkhuniyo āgantvā tāsaṃ santike pabbajitānaṃ vasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Sīhaḷadīpe anuḷādeviyo pabbajitakāle mahāmahindattherassa saṅghamittātheriyā pakkosanatā idha ñāpakāti. Evaṃ yonakadhammarakkhitattheraṃ paṭicca aparantaraṭṭhe sattānaṃ bahupakāro ahosi. Tenevaṭṭhakathāyaṃ–

优那迦法护长老亦来到边远国，以《火蕴《本行》》令国人生起净信，并令约七万众生得饮法味。国中众多人民于教法中出家，王族亦有千人出家。至于女性，则有超过六万之众出家。此非指听闻《火蕴《本行》》后出家之女性，而应理解为，是从最初开始，于长时中对教法生起净信而出家之女性的总数。何以故？因女性于比丘尼处出家方为合宜，而优那迦法护长老并未与比丘尼同行。故应理解为，此乃指经过长时之后，比丘尼们前来，她们于比丘尼处出家之数。于狮子洲(Sīhaḷadīpa)，阿奴拉(Anuḷā)王后出家时，摩哂陀长老邀请僧伽蜜多长老尼一事，于此可为佐证。如是，缘于优那迦法护长老，边远国众生多获饶益。是故义注中说——

Aparantaṃ vigāhitvā, yonako dhammarakkhito;

Aggikkhandhūpamenettha, pasādesi jane bahūti.

优那迦法护，深入边远国；于此以火蕴，令众多人生信。

Tatthāyaṃ adhippāya viseso gahetabbo. Kathaṃ. Aggikkhandhopamasuttantaṃ nāma bhikkhūnaṃ paṭipattivasena vuttaṃ, taṃ bhikkhūnaṃyeva desetuṃ vaṭṭati, theropi tattha taṃ desesi, tasmā puṇṇasaccabandhādayo paṭicca bhagavato dharamānassa vīsativassakāleyeva sāsanaṃ aparantaraṭṭhe patiṭṭhahitvā kasmiñci kasmiñci ṭhāne bhikkhūnaṃ saṃvijjamānattā tesaṃ bhikkhūnaṃ saṅgahetvā desetuṃ pacchā āgatānañca bhikkhūnaṃ parisuddhācārataṃ viññāpetuṃ aggikkhandhopamasuttaṃ thero desesīti. Evañca sati arimaddananagare samaṇakuttakānaṃ saṃvijjamānabhāvaṃ vakkhamānena vacanena sameti.

于此，应理解其特殊意趣。云何？《火蕴《本行》》(Aggikkhandhopamasuttanta)是就比丘的行持而说，只适宜对比丘宣讲，长老亦于彼处宣讲此经。是故，缘于富那(Puṇṇa)、萨迦班达(Saccabandha)等人，早在世尊住世二十载之时，教法已于边远国(Aparantaraṭṭha)确立，且在某些地方已有比丘存在。长老宣讲《火蕴《本行》》，正是为了摄受这些比丘，并向后来的比丘们开示清净的行为。如是，此说与下文将述及阿梨摩达那(Arimaddana)城有败坏沙门存在之语，便能相合。

Idaṃ marammamaṇḍale aparantaraṭṭhe dutiyaṃ

此为缅甸地区边远国第二次

Sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

教法之确立。

Yasmā pana buddhe, bhagavā puṇṇattherassa yācanamārabbha aparantaraṭṭhaṃ āgantvā vāṇije hi kārite candanavihāre vasitvā ekasmiṃ samaye ānandena pacchāsamaṇena tambadīparaṭṭhampi desacārikaṃ āhiṇḍi. Āhiṇḍitvā arimaddananagaraṭṭhānasamīpaṃ patvā pabbatamuddhani ṭhatvā anāgate kho ānanda imasmiṃ padese sammuti nāma rājā arimaddanaṃ nāma nagaraṃ māpessati[Pg.63], tasmiñca nagare mama sāsanaṃ virūḷaṃ hutvā patiṭṭhahissatīti byākāsi. Ayamattho porāṇavedapātthakesu vutto.

又，世尊因应富那(Puṇṇa)长老之请，来到边远国(Aparantaraṭṭha)，住于商人们所造的旃檀精舍(Candanavihāra)。某时，与侍者阿难一道，亦于铜岛国(Tambadīpa)游化。游化至阿梨摩达那(Arimaddana)城旧址附近，立于山顶授记曰：“阿难，未来于此地，将有名为三穆提(Sammuti)之王，建造阿梨摩达那城，我之教法将于彼城中繁荣昌盛，得以确立。”此事于古代吠陀典籍中有所记载。

Yonakadhammarakkhitatthero ca aparantaraṭṭhaṃ āgantvā tambadīparaṭṭhampi āhiṇḍitvā tambadīparaṭṭhavāsīnampi dhammarasaṃ pāyesiyeva. Ayamattho khattiyakulato eva purisasahassāni pabbajiṃsūti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā viññāyati. Tadā hi aparantaraṭṭhe khattiyo natthi, tambadīparaṭṭhindoyeva taṃ anusāsetvā ati vasati, khattiye ca āsante kuto khattiyakulāni bhavissanti, teneva tambadīparaṭṭhato purisasahassāni pabbajiṃsūti viññātabbaṃ. Tasmā tambadīpikasāsanavaṃsampi idha vattuṃ yujjati.

优那迦法护(Yonakadhammarakkhita)长老来到边远国(Aparantaraṭṭha)，亦于铜岛国(Tambadīpa)游化，令铜岛国居民得饮法味。此事可由义注所言“仅从刹帝利(khattiya)族姓中即有上千人出家”而得知。当时，边远国并无刹帝利，唯有铜岛国之王统治彼地。既无刹帝利，何来刹帝利族姓？是故当知，此上千人乃从铜岛国出家。因此，于此处亦应宣说铜岛国之教史。

Tenidāni tambadīpikāsāsanavaṃsaṃ pavakkhāmi. Amhākañhi marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare sammutirājā nāma bhūpālo rajjaṃ karesi. Tato paṭṭhāya yāva anuruddharaññā samathi nāmake dese nisinnānaṃ tiṃsamattānaṃ samaṇakuttakānaṃ saṭṭhisahassamattānaṃ sissānaṃ ovādaṃ datvā cariṃsu.

现在我将讲述铜岛(Tambadīpa)教史。在我们的摩罗摩(Maramma)地区铜岛国的阿梨摩达那(Arimaddana)城，有一位名叫三穆提(Sammuti)的国王统治着国家。从那时起，直到阿那律王时期，有大约三十位住在萨摩提(Samathi)地方的败坏沙门，他们教导了大约六万名弟子，并四处游化。

Tesaṃ pana samaṇakuttakānaṃ ayaṃ vādo,- sace yo pāṇātipātaṃ kareyya, so īdisaṃ parittaṃ bhaṇanto tamhā pāpakammā parimucceyya, sace pana yo mātāpitaraṃ hantvā anantariyakammato parimuccitukāmo bhaveyya, īdisaṃ parittaṃ bhaṇeyya, sacepi puttadhitānaṃ āvāhavivāhakammaṃ kattukāmo bhaveyya, ācariyānaṃ paṭhamaṃ niyyādetvā āvāhavivāhakammaṃ kātabbaṃ, yo idaṃ cārittaṃ atikkameyya, bahu apuññaṃ pasaveyyāti evamādīhi micchāvādehi attano attano upagatānaṃ ovādaṃ adaṃsu. Tamatthaṃ sutvā anuruddharājā paricitapuñño tesaṃ vādaṃ na ruci. Ayaṃ tesaṃ micchāvādoti.

那些败坏沙门的说法是：“如果有人杀生，只要念诵这样的护咒，就能从那恶业中解脱；如果有人杀害父母，想要从无间业中解脱，也应当念诵这样的护咒；如果有人想为儿女操办婚嫁之事，应当先将新娘呈献给诸师，然后再办婚嫁之事；谁要是违反这个规矩，就会产生很多非福。”他们用诸如此类的邪说来教导那些归附自己的人。阿那律王听闻此事，因其积集福德，故不喜欢他们的学说，心想：“这是他们的邪说。”

Tadā [Pg.64] ca arimaddananagare arahanto nāma thero āgantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Ayaṃ arahantattherassa aṭṭhuppatti,– rājavaṃsāgataparittanidānāgatasāsanappaveṇiyāgatavasena tividhā hoti.

那时，在阿梨摩达那(Arimaddana)城，一位名叫阿罗汉(Arahanta)的长老前来建立了教法。这位阿罗汉长老的生平事迹，依王族传承、依护咒缘起传承、依教法传统传承，而有三种。

Tatthāyaṃ rājavaṃsāgataṭṭhuppatti,– tadā hi sunāparantatambadīparaṭṭhesu sabbena sabbaṃ sabbadā thiraṃ sāsanaṃ na tāva patiṭṭhāsi. Teneva bhagavato byākataniyāmena sāsanaṃ patiṭṭhāpessāmāti cintetvā mahātherā sakkassa devānamindassa santikaṃ gantvā sāsanaṃ anuggahituṃ samatthaṃ puggalaṃ dehīti yāciṃsu. Sakkoca devānamindo tāvatiṃsabhavane ekaṃ devaputtaṃ yācitvā ekissā brāhmaṇiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhāpesi. Dasamāsaccayena vijāyanakāle sīlabuddhi nāma thero anurakkhitvā vaye sampatte pabbājesi. Tīsu piṭakesu ativiya cheko hutvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahantoti nāmena pākaṭo ahosi.

其中，依王族传承的生平事迹是：当时在苏那巴兰达(Sunāparanta)国和铜岛国(Tambadīpa)，教法尚未完全、恒常地稳固建立。因此，诸大长老心想：“我们应依照世尊的授记来建立教法。”于是前往天主帝释(Sakka devānaminda)之处，请求道：“请赐予我们一位能够护持教法之人。”天主帝释便在忉利天(Tāvatiṃsa)界请求一位天子，令其于一位婆罗门女的胎中结生。十月期满分娩之时，尸罗菩提(Sīlabuddhi)长老守护着他，待其年龄具足便令其出家。他于三藏变得极为精通，证得阿罗汉果。他以阿罗汉(Arahanta)之名为人所知。

Soca thero marammamaṇḍale jinasāsanaṃ vijjotāpetuṃ arimaddananagaraṃ āgantvā nagarato avidūre ekasmiṃ araññe nisīdi. Tadā sakko devānamindo ekaṃ nesādaṃ palobhetvā tassa theraṃ dassesi. Atha nesādassa etadahosi,– ayaṃ pana amanusso yakkho bhaveyya, sace pana manusso bhaveyya, evaṃ sati milakkhujātiko bhaveyyāti. Evaṃ pana cintetvā rañño dassanatthāya nagaraṃ ānesi. Thero ca aṭṭhaparikkhāre gahetvā anugacchi. Nesādā ca theraṃ ānetvā rañño dassesi.

那位长老为了在摩罗摩(Maramma)地区光大胜者之教，来到阿梨摩达那(Arimaddana)城，在离城不远的一处森林中坐下。当时，天主帝释引诱一位猎人，向他显现了那位长老。于是猎人心中想道：“此人或为非人，是个夜叉；如果他是人，那也必定是蛮族之人。”他如此思索后，便将长老带到城里去见国王。长老则拿着八资具跟随而去。猎人将长老带来，引见给国王。

Rājā disvā santindriyo ayaṃ, na milakkhujātiko, imassa abbhantare sāradhammo atthi maññeti laddhasūriyobhāsaṃviya padumaṃ phullacittaṃ hutvā vīmaṃsetukāmo theraṃ āha,– attano sāruppaṃ āsanaṃ ñatvā nisīdāhīti.

国王见到他诸根寂静，并非蛮族之人，心想：“此人内心必定有坚实之法。”他心花怒放，犹如莲花得见日光，并欲探究，便对长老说：“请自知适合你的座位而坐。”

Thero ca rājapallaṅkaṃ āruhitvā nasīdi. Rājā ca ayaṃ aggāsane [Pg.65] nisīdi, avassaṃ aggapuggalo bhaveyyāti cintetvā tvaṃ kassa ñāti, kassa bhisso, kuto āgatosīti pucchi. Thero ca evamāha,– lokasmiṃ yo navaguṇasampanno bhagavā sammāsambuddho, tassāhaṃ ñāti, sobhagavāyeva mamācariyo, bhikkhusaṅghassa nisinnaṭṭhānato āgatomhīti.

长老登上国王的宝座坐下。国王心想：“此人坐于上座，必定是上首之人。”于是问道：“你是谁的亲属？是谁的弟子？从何处而来？”长老回答说：“世间那位具足九种功德的世尊、正等觉者，我是他的亲属，那位世尊就是我的导师，我从比丘僧团的住处而来。”

Rājā ca somanassappatto hutvā āha, tava ācariyena desitaṃ dhammaṃ ekadesato desehīti. Atha yathā siridhammāsokarañño nigrodhasāmaṇerena appamādadhammo desito, evaṃ appamādadhammaṃyeva thero desesi.

国王心生欢喜，说道：“请为我讲说一部分你导师所教之法。”于是，长老便如吉祥法阿育(Siridhammāsoka)王时尼拘陀(Nigrodha)沙弥所说的不放逸法那般，为国王讲说了不放逸法。

Rājā ca puna āha,– kuhiṃ dāni sammāsambuddho nisīdati, tena pana desito dhammo katippamāṇo, tassa sāvakā pana katippamāṇā, tumhādisā aññe atthi vā mā vāti. Idāni amhākaṃ ācariyo sammāsambuddho parinibbuto, dhātuyoyeva idāni atthi, tena pana desito dhammo caturāsītidhammakkhandhasahassappamāṇo, sudhammapure piṭakattayaṃ yugaḷavasena tiṃsavidhā atthi, mayā añño paramattha sammutivasena duvidhopi saṅgho atthīti.

国王又问道：“如今正等觉者安住在何处？他所教之法有多少？其声闻弟子有多少？除你之外，还有其他人吗？”长老答道：“如今我们的导师正等觉者已经般涅槃，现在只有舍利存世。他所教之法有八万四千法蕴之多。在善法(Sudhamma)城，有三十部成对的三藏。除我之外，依胜义与世俗，尚有二种僧团。”

Taṃ sutvā rājā bhiyyosomattāya pasanno hutvā puna ārocesi,– mama bhante imasmiṃ paccakkhe natthi tayā añño nātho, ajjabhagge pāṇupetaṃ maṃ upāsakoti dhārehi, tava ovādaṃ ahaṃ sirasā paṭiggaṇhissāmīti.

听闻此言，国王更增欢喜与净信，再次禀告：“尊者，于我面前，舍你之外再无其他依怙。从今日起，请忆持我为终生归依的优婆塞。我将顶戴领受您的教诲。”

Tato pacchā araññakaṅgārahe ṭhāne vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Samaṇakuttakānampi vādaṃ bhindi, yathā pana suvaṇṇapātiṃ labhitvā suvaṇṇabhājanaṃ labhitvā mattikābhājananti. Sakalepi ca raṭṭhe samaṇakuttakānaṃ vādaṃ jahāpesi. Tasmiñca kāle samaṇakuttakā hīnalābhā hutvā therassa upanāhaṃ bandhiṃsu. Te pana samaṇakuttakā araññe nissāmikāviya [Pg.66] koleyakā sunakhā anāthā hutvā kāyikacetasikadukkhaṃ labhiṃsu.

此后，国王命人于林中一处名为“林火坑”(Araññakaṅgāraha)之地建造精舍并作供养。他亦破斥伪沙门之说，犹如得金钵而弃陶器。并且，他令全国皆舍弃伪沙门之说。当时，那些伪沙门失去利养，遂对长老心怀怨恨。那些伪沙门犹如林中无主之犬，孤苦无依，备受身心之苦。

Rājā ca tamatthaṃ ñatvā yathā samaṇakuttakā nābhibhavanti, tathā ārakkhaṃ ṭhapesi. Te ca samaṇakuttake setavatthaṃ nivāsāpetvā āvudhagāhayodhabhāvena rājakamme niyojāpesi. Thero ca sāsane pasanne jane pabbājetvā upasampādetvā sāsanaṃ visodhāpesi. Rājā ca imasmiṃ raṭṭhe porāṇikā rājāno samaṇakuttakānaṃ vādaṃ gahetvā rajjaṃ kāresuṃ, sace hi pana tesaṃ anatthakarajjaṃ puna gaṇhāpetuṃ sakkuṇeyyaṃ, evaṃ sati ahaṃ tesaṃ anatthakarajjaṃ apanetvā sātthakarajjaṃ gaṇhāpetumicchāmīti anusocīti.

国王得知此事后，为防伪沙门得势，便设置了守卫。又令彼等伪沙门穿着白衣，作为持械士兵为王室服务。长老则为于教法有信之人剃度并授予具足戒，清净了教法。国王则忧虑地想道：“此国往昔诸王，皆听信伪沙门之言而治国。纵使我能使那有害之政再度建立，我亦愿将其废除，而确立有益之政。”

Ayaṃ pana parittanidānāgataṭṭhuppatti, –

此乃护卫经之缘起事。

Sīhaḷadīpe kira vippavāsīnagare nisinno eko bhikkhuupadvārāvatīnagaraṃ gantvā pariyattiṃ uggaṇhi. Tato pacchā sudhamma puraṃ gantvā pariyattiṃ uggaṇhi. Tasmiñca kāle sirikhettanagare pāṭalirukkhe eko gantho atthīti sutvā sudhammapurato sirikhettanagaraṃ agamāsi. Antarāmagge luddhako theraṃ passitvā ayaṃ yakkhoti maññitvā gahetvā anuruddharañño dassesi.

据说在狮子洲(Sīhaḷadīpa)的维帕瓦西城(Vippavāsīnagara)，住着一位比丘。他前往邬波陀瓦底城(Upadvārāvatīnagara)学习教理，之后又前往善法城(Sudhammapura)学习教理。当时，他听说在吉祥地城(Sirikhettanagara)的波吒利树(Pāṭalirukkha)中有一部典籍，便从善法城前往吉祥地城。在路上，一位猎人看见长老，以为是夜叉，便抓住他带去见阿那律王。

Tadā rājā theraṃ pucchi,– ko pana tvanti. Ahaṃ mahārāja gobhamassa sāvakoti. Puna rājā pucchi,–tiṇṇaṃ pana ratanānaṃ kīdisoti. Thero āha,– mahosadhapaṇḍitoviya mahārāja buddho daṭṭhabbo, umaṅgoviya dhammo, videhasenā viya saṅghoti. Evaṃ upamāhi pakāsito rājā puna pucchi,–kiṃ nukho ime gotamassa sāvakāti. Na kho mahārāja ime gotamassa sāvakā, ime pana amhehi visabhāgā samaṇakuttakāye vāti. Evaṃ vutte tato paṭṭhāya te samaṇakuttake vijahi, tiṇaṃ viya nātimaññi. Pāṭalirukkhasu siratopi [Pg.67] laddhaṃ tesaṃ ganthaṃ laddhaṭṭhāneyeva agginā jhāpesi. Tampi ṭhānaṃ yāvajjatanā aggijhāpanathalanti pākaṭanti.

那时国王问长老：“那么，您是谁？”长老答：“大王，我是瞿婆摩沙(Gobhamasa)的弟子。”国王又问：“三宝是怎样的呢？”长老说：“大王，佛陀当如大药(Mahosadha)智者，法当如地道(Umaṅga)，僧当如威德哈(Videha)之军。”国王听此譬喻后，再问：“那些人真是乔达摩的弟子吗？”长老答：“大王，他们不是乔达摩的弟子，而是与我们不同的伪沙门。”听闻此言，国王自那时起便抛弃了那些伪沙门，视之如草芥。从波吒利树顶上得到的他们的典籍，就在得到之处用火烧毁了。那个地方直到今日，仍以“焚书之地”(Aggijhāpanathala)而闻名。

Thero ca vimāna vatthuṃ rañño desesi. Rājā ca pasīditvā sirikhettanagarato arimaddananagaraṃ paccāgamanakāle ānesi.

长老为国王开示了《天宫事》(Vimānavatthu)。国王心生净信，从吉祥地城(Sirikhettanagara)返回敌灭城(Arimaddananagara)时，便将长老一同带回。

Idaṃ pana pāṭalisusire laddhaganthassa kāraṇaṃ,- tesañhi samaṇakuttakānaṃ abbhantare eko upāyaccheko samaṇakuttako attano vādānurūpaṃ ganthaṃ katvā sirikhettanagare dvattiṃsaratanakkhandhassa pāṭalirukkhassa susire pavesetvā punappunaṃ udakena temetvā mattikāya limpetvā puna tacaṃ uppādetvā uṭṭhāpesi. Tadā mayaṃ supine pāṭalirukkhe sāragantho atthabyañjanasampanno eko atthītii passāmāti kolāhalaṃ uppādesuṃ. Taṃ sutvā rājā sirikhettanagaraṃ gantvā taṃ pāṭalirukkhaṃ bhinditvā gavesento taṃ ganthaṃ labhi. Ganthe pana sakavādavasena samaṇakuttakasāmaññatā īdisāyeva, ete gotamāsāvakā hontii, etesaṃyeva ācāro saggamaggapathabhūtoti evamādīhi kāraṇehi vuttaṃ. Rājā ca pasīditvā samaṇakuttakānaṃ bahūni dātabbāni adāsi. Tato pacchā therassa dhammakathaṃ sutvā taṃ agginā jhāpesīti evaṃ samaṇakuttakānaṃ vacanaṃ sutvā sirikhettanagaraṃ gantvā arimaddananagaraṃ paccāgacchanto theraṃ ānesīti daṭṭhabbaṃ. Arimaddananagaraṃ sampattakāle jetavanaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Thero ca tattha sāsānaṃ visodhetvā nisīdi. Rājā devasikaṃ udakaṃ ānetvā aggamahesī pana devasikaṃyeva piṇḍapātaṃ ānetvā bhojesi. Uppannakaṅkhā kālepi taṃtaṃkaṅkhāṭṭhānaṃ pucchīti.

此乃于波吒利树(pāṭalirukkha)洞中获得典籍之因由：当时，沙门败类中有一位善于计谋者，依其自说编写了一部典籍，带到吉祥地城(Sirikhettanagara)，放入一棵有三十二肘量树干的波吒利树的树洞中，反复用水浸湿，再用泥土涂抹，待树皮重新长出后，便将此事宣扬开来。他们制造流言说：“我们在梦中见到波吒利树中有一部义理文句具足的精要典籍。”国王听后，便前往吉祥地城，劈开那棵波吒利树探寻，果然找到了那部典籍。书中依其自说，言：“沙门败类之性如此，彼等方为乔达摩之弟子，唯其行持，乃天界之道。”等等。国王心生欢喜，给予沙门败类诸多赏赐。其后，国王听闻长老说法，才将那部典籍用火烧毁。由此可知，国王是听信了沙门败类之言前往吉祥地城，在返回敌灭城(Arimaddananagara)时，才将长老带回。抵达敌灭城后，国王建造了一座名为祇陀林的寺院供养长老。长老便住于彼处，清净教法。国王每日送水，王后则每日送食供养。每当生起疑惑时，国王亦会就各个疑点请教长老。

Ayaṃ pana sāsanappaveṇiyāgataṭṭhuppatti,–

此乃依教法传承而来之事由。

Sudhammapure hi samāpattilābhī anomadassī nāma thero [Pg.68] soṇuttarattherānaṃ vaṃsānurukkhaṇavasena saddhiṃ pañcahi bhikkhu satehi nisīdi. Tassa pana padhānasisso adhisīlonāma, tassa padhānasisso prānadassī nāma, tassa padhānasisso kāḷo nāma, tassa padhānasisso arahanto nāma, tassa padhānasisso ariyavaṃso nāmāti.

于善法城(Sudhammapura)，有一位证得等至、名为上见(Anomadassī)的长老，为守护索纳与郁多罗(Soṇa-Uttara)二位长老的传承，与五百比丘一同安住。其上首弟子名为增上戒(Adhisīla)，增上戒的上首弟子名为波罗那陀私(Prāṇadassī)，波罗那陀私的上首弟子名为迦罗(Kāḷa)，迦罗的上首弟子名为阿罗汉(Arahanta)，阿罗汉的上首弟子名为圣种(Ariyavaṃsa)。

Idañca vacanaṃ-ko panesa uttarājīvamahātheroti. Ayañhi thero rāmaññadesiyaputto ariyavaṃsattherassa sisso. Ariyavaṃsatthero pana kappuṅganagaravāsī mahākāḷattherassa sisso. So pana sudhammanagaravāsino prānadassī mahātherassa sissoti kalyāṇī silālekhane vuttavacanena na sameti. Evampi sati yathicchita adhippāyo na nassatīti daṭṭhabbaṃ.

又有此言：“这位北方命(Uttarājīva)大长老是谁？”此长老乃孟族地区之子，是圣种(Ariyavaṃsa)长老的弟子。圣种长老是劫宾伽城(Kappuṅganagara)的居民，是大迦罗(Mahākāḷa)长老的弟子。而大迦罗长老又是善法城(Sudhammanagara)居民波罗那陀私(Prāṇadassī)大长老的弟子。此说与《迦利亚尼碑文》(Kalyāṇī silālekhana)所载不合。即便如此，当知其所欲表达之义并未失。

Evaṃ nānācariyānaṃ vādo nānākārena dissamānopi arahantattherassa arimaddananagare sāsanaṃ anuggahetvā patiṭṭhānatāyevettha pamāṇanti katvā nāvamaññitabbo. Sabbesañhi ācariyānaṃ vādepi arahantatthero arimaddananagaraṃ āgantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesīti attho icchitabboyevāti.

如是，诸师之说虽现种种不同，然应以阿罗汉长老于敌灭城(Arimaddananagara)扶助并建立教法之事为准，不应轻视。盖因诸师之说，皆欲表达阿罗汉长老前来敌灭城建立教法之义，此义理当接受。

Arahantatthero pana mūlanāmena dhammadassīti pākaṭo sudhammapuravāsī sīlabuddhittherassa sissoti daṭṭhabbo. So ca thero pubbeva pabbajjakālato catūsu vedesu sikkhitasippo. Pabbajitvā pana sāḷakathaṃ piṭakattayaṃ uggaṇhitvā pāraṃ gantvā sabbattha pākaṭo. Sokkatayanagaraṃ anetvā manussā pūjenti. Tattha dasavassāni vasitvā puna sudhammapuraṃ āgantvā araññavāsaṃ samādiyi.

阿罗汉长老以其本名法见(Dhammadassī)而闻名，当知其为善法城(Sudhammapura)居民戒慧(Sīlabuddhi)长老之弟子。其于出家前，已通晓四吠陀。出家后，则学习《舍罗迦论》(Sāḷakathā)及三藏，通达彼岸，声名远播。人们将他带到索迦塔耶城(Sokkatayanagara)并供养他。于彼处住十年后，复返善法城，受持林居。

Tato pacchā jinacakke ekasaṭṭhādhike pañcasate sahasseca sampatte kaliyuge ekūnāsītādhike tisate sampatte anuruddharājā rajjaṃ pāpuṇi. Tadā arimaddananagare samaṇakuttakā [Pg.69] mayaṃ gotamasāvakāti vatvā tiṃsatiṃsavaggā hutvā nisīdiṃsu. Vaggavasena kira sahassamattāti. Anuruddharājā ca tesaṃ samaṇakuttakānaṃ āgāriyābrahmacariyādīni sutvā na pasīdi. Evampi paveṇiyā āgabhattā na pajahi. Arahantaṃ pana theraṃ passitvā tato paṭṭhāya tesaṃ samaṇakuttakānaṃ nibaddhavattāni bhinditvā sāsane pasīdi.

此后，当胜者法轮(Jinacakka)转至一千五百六十一年，迦利时代(Kaliyuga)至三百七十九年时，阿那律王获得王位。彼时，于敌灭城(Arimaddananagara)，一些自称“吾等乃乔达摩弟子”之伪沙门(samaṇakuttaka)，三十人一组地安住。据说以组计之，约有千人。阿那律王闻彼伪沙门之在家梵行等事，心不欢喜。即便如此，亦因世代相传而未废止其供养。然当其见到阿罗汉长老后，自此破除彼伪沙门之固定行持，并对教法生起信心。

Idaṃ marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare arahantaṃ.

此乃关于在缅甸地区铜鍱国敌灭城的阿罗汉之事。

Nāma theraṃ paṭicca tatiyaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

以阿罗汉长老为缘，教法第三次确立。

Tasmiñca kāle arahantatthero anuruddharājānaṃ āha,-tīsu sāsanesu pariyattisāsane tiṭṭhanteyeva paṭipatti sāsanaṃ tiṭṭhati, paṭipattisāsane tiṭṭhanteyeva paṭivedhasāsanaṃ tiṭṭhati, yathā hi gunnaṃ satepi sahassepi vijjamāne paveṇipa,likāya dhenuyā asati so vaṃso sāpaveṇī na ghaḷīyatii, evamevaṃ dhutaṅgadharānaṃ bhikkhūnaṃ satepi sahassepi vijjamāne pariyattiyā antarahitāya paṭivedho nāma na hoti, yathā pana nimikumbhiyo jānanatthāya pāsāṇa piṭṭhe akkharesu ṭhapitesu yāva akkharāni dharanti, tāva nidhikumbhiyo naṭṭhā nāma na honti, evamevaṃ pariyattiyā dharamānāya sāsanaṃ anantarahitaṃ nāma hoti, yathā ca mahato taḷākassa pāḷiyā thirāya udakaṃ na ṭhassatīti na vattabbaṃ, udake sati padumādīni pupphāni na pupphissantīti na vattabbaṃ, evamevaṃ mahātaḷākassa thirapāḷisadise tepiṭake buddhavacane sati udakasadisā paṭipattipūrakā kulaputtā natthīti na vattabbaṃ, tesu sati padumādipupphasadiso paṭivedho natthīti na vattabbaṃ, evaṃ ekantato pariyattimeva pamāṇaṃ, tasmā antamaso dvīsu pātimokkhasu vattamānesupi sāsanaṃ anantarahitameva, pariyattiyā antarahitāya suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo natthi, anantarahitāya eva dhammābhisamayo atthi[Pg.70], idānipi amhākaṃ pariyattisāsanaṃ paripuṇṇaṃ natthi, sarīradhātuyo ca natthi, tasmā yattha pariyattisāsanaṃ sarīradhātuyo ca atthi, tattha paṇṇākārena saddhiṃ dūtaṃ pesetvā ānetabbā, evaṃ sati amhākaṃ raṭṭhe jinasāsanaṃ cirakālaṃ patiṭṭhahissatīti.

那时，阿罗汉长老对阿那律王说：“于三教法中，教理教法住世，则行持教法住世；行持教法住世，则证悟教法住世。譬如虽有成百上千之牛，若无传承谱系之母牛，则彼牛群传承便不成列。同理，虽有成百上千之头陀行比丘，若教理隐没，则无证悟。又譬如为识别宝藏罐而于石板上刻字，乃至文字存续，则宝藏罐不名丢失。同理，乃至教理存续，则教法不名隐没。又譬如大池塘堤坝坚固，不可说水不住留；有水，不可说莲花等花不开。同理，三藏佛语如大池塘之坚固堤坝，于其存续时，不可说无有如水一般圆满行持之良家子；于彼等存在时，不可说无有如莲花之证悟。是故，教理实为根本。因此，乃至仅存两部波罗提木叉，教法亦不隐没。教理隐没，则虽善修行者亦无法现观；教理不隐没，则有法现观。如今我等之教理教法不圆满，亦无舍利。是故，当备礼派遣使者，前往有教理教法与舍利之处迎请。若如此，胜者教法于我国将长久住世。”

Evaṃ pana bhante sati kattha yācissāmāti. Suvaṇṇabhūmiraṭṭhe mahārāja sudhammapure tīhi vārehi piṭakattayaṃ likhitvā ṭhapesi, sarīradhātuyo ca bahū tattha atthīti. Rājā evaṃ bhanteti paṭiggaṇhitvā bahū paṇṇākāre paṭiyādetvā rājalekhanaṃ likhitvā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ ekaṃ amaccaṃ dūtaṃ katvā pesesi.

“尊者，若如此，我等当于何处求请？”“大王，于金地国(Suvaṇṇabhūmi)善法城(Sudhammapura)，三藏已被书写三次并安放于彼，且彼处有众多舍利。”国王回答：“诚如尊言。”遂准备众多礼物，书写国书，派遣一位具足八德之大臣为使者前往。

Sudhammapurindo manohari nāma rājāpi maccheracitto hutvā tumhādisānaṃ micchādiṭṭhīnaṃ ṭhāne piṭakattayaṃ sarīradhātuyo ca pahiṇituṃ na yuttā, tilokaggassa hi sammāsambuddhassa sāsanaṃ sammādiṭṭhīnaṃ ṭhāneyeva patiṭṭhahissati, yathā nāma kesarasīharājassa vasā suvaṇṇapātiyaṃyeva, na mattikābhājaneti.

善法城主，名为曼诺哈里(Manohari)之王，心生悭吝，说道：“将三藏与舍利送至汝等邪见者之处，实为不当。三界顶首正等觉者之教法，唯当建立于正见者之处，譬如狮王之膏脂，唯存金钵，不存陶器。”

Dūtā paccāgantvā anuruddharañño tamatthaṃ ārocesuṃ. Taṃ sutvā anuruddharājā kujjhi, tattakakapāle pakkhittatilaṃviya taṭa taṭāyi.

使者返回，将此事禀告阿那律王。阿那律王闻后大怒，如芝麻投于热锅，噼啪作响。

Atha rājā nadīmaggena nāvānaṃ asītisatasahassehi nāvikānaṃ yodhānaṃ aṭṭhakoṭīhi senaṃ byūhitvā thalamaggena saddhiṃ catūhi mahāyodhanāyakehi hatthīnaṃ asīti sahassehi assānaṃ navutiisatasahassehi yodhānaṃ asītikoṭiyā senaṃ byūhitvā sayameva yujjhituṃ sudhammaparaṃ gacchi.

于是国王由水路列阵，有船八百万艘，水手与士兵八千万；由陆路列阵，有四大将、战象八万、战马九百万、士兵八亿，亲自前往善法城作战。

Taṃ sutvā manoharirājā sītatasito hutvā attano [Pg.71] bahū yodhe saṃvidahitvā sudhammapurayeva paṭisenaṃ katvā nisīdi.

曼诺哈里王闻之，心生恐惧，集结麾下众多士兵，于善法城内陈兵以待，坐镇其中。

Atha athabbaṇavede āgatappayogavasena punappunaṃ vāyamantāpi nagaramūlaṃ upasaṅkamituṃ na sakkā. Tadā rājā vedaññuno pucchi,–kasmā panettha nagaramūlaṃ upasaṅkamituṃ na sakkomāti. Vedaññuno āhaṃsu,-athabbaṇavedavidhānaṃ mahārāja atthi maññeti. Atha rājā pathaviyaṃ nidahitvā matakaḷevaraṃ uddharitvā mahāsamudde khipesi.

其后，虽依阿闼婆吠陀(Athabbanavede)所载之法再三尝试，亦不能靠近城根。彼时，国王问吠陀通晓者：“缘何我等不能靠近此城根？”吠陀通晓者答：“大王，臣等认为此处有阿闼婆吠陀之法术。”于是国王命人掘地，取出所埋尸体，投入大海。

Ekaṃ kira manussaṃ hindukulaṃ jeṅgunāmakaṃ kīṭaṃ khādāpetvā taṃ māretvā hatthapādādīni aṅgapaccaṅgāni gahetvā chinnachinnāni katvā nagarassa sāmantā pathaviyaṃ nadahitvā ṭhapesi. Tadā pana nagaraṃ upasaṅkamituṃ sakkā. Nagarañca pavisitvā anuruddharājā manoharirājānaṃ jīvaggāhaṃ gaṇhi. Sudhammapure porāṇikānaṃ rājūnaṃ paveṇīāgatavasena ratanamayamañjūsāyaṃ ṭhapetvā pūjitaṃ sahadhātūhi piṭakattayaṃ gahetvā manoharirañño santakānaṃ dvattiṃsahatthīnaṃ piṭṭhiyaṃ āropetvā ānesi.

据说，他们让一只名叫真拘(Jeṅgu)的印度虫咬死一人，取其手足等肢体，切割成块，埋于城郊地下。此后，方能靠近城池。入城后，阿那律王活捉了曼诺哈里王。在善法城中，他依照古代诸王之传统，取走了供奉于宝石箱中的舍利与三藏，令曼诺哈里王所属的三十二头大象驮载而归。

Arimaddananagaraṃ pana patvā dhātuyo ratanamayamañjūsāyaṃ ṭhapetvā sirisayanagabbhe ratanamañce sīsopadesassa samīpe ṭhapesi. Piṭakattayampi ratanamaye pāsāde ṭhapetvā bhikkhusaṅghassa uggahadhāraṇādiatthāya niyyādesi. Tato kira ānītaṃ piṭakattayaṃ uggaṇhantānaṃ ariyānaṃ sahassamattaṃ ahosīti.

到达阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)后，他将舍利安放在宝石箱中，置于吉祥卧房的宝石床上，靠近头部之处。三藏也安放在宝石楼阁中，交付给比丘僧团，以供学习、受持等。据说，当时学习受持所带来的三藏的圣者约有一千人。

Sudhammanagaraṃ vijayitvā piṭakena saddhiṃ bhikkhusaṅghaṃ ānetvā sāsanassa patiṭṭhāpanaṃ jinacakke ekādhike chasate vassasahasse kaliyuge ca soḷasādhike catusate sampatteti silālekhanesu vuttaṃ.

据石碑铭文记载，征服善法城(Sudhammanagara)后，他携三藏与比丘僧团前来，建立了教法。此时正值胜者法轮转动后的一千六百零一年，以及迦利时代(Kaliyuga)的四百一十六年。

Anuruddharañño kāle puññānubhāvena tiiṇṇaṃ ratanānaṃ paripuṇṇattā [Pg.72] puṇṇagāmoti samaññā ahosi. Cirakālaṃ atikkante ṇṇakāraṃ lopavasena makārassa ca niggahita vasena pugamīti marammabhāsāya vohārīyatīti anāgatavaṃsarājavaṃsesu vuttaṃ.

阿那律王(Anuruddharāja)时代，因其福德威力，三宝圆满，故得名为“圆满村”(Puṇṇagāma)。据《未来史》(Anāgatavaṃsa)与《王统史》(Rājavaṃsa)记载，经过漫长的岁月，因“ṇṇ”音的省略以及“m”音转为鼻音(ṃ)，在缅语中被称为“蒲甘”(Pugam)。

Anuruddharājāyeva cattāro mahāyodhe sīhaḷadīpaṃ pesetvā tatopi piṭakattayaṃ ānesi. Sīhaḷadīpato ānītapiṭakattayena sudhammapurato ānītapiṭakattayaṃ aññamaññaṃ yojetvā saṃsandetvā arahantatthero vīmaṃsesi. Tadā gaṅgādakenaviya yamunodakaṃ aññamaññaṃ anūnaṃ anadhikaṃ ahosi. Tehi piṭakehi aññānipi vaḍḍhetvā tipiṭakagabbhe ṭhapetvā pūjesi. Tesu tesu ṭhānesupi patiṭṭhāpesi.

正是阿那律王派遣四位大勇士前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，也从那里带回了三藏。阿罗汉长老将从狮子洲带来的三藏与从善法城(Sudhammapura)带来的三藏相互比对校勘，仔细审查。两者如同恒河之水与亚穆纳河之水，无有增减。他们又用这些藏经增补了其他典籍，收藏于三藏宝库中加以供养，并将其弘扬于各地。

Manoharirājānampi mraṅkapā nāma dese upaṭṭhākehi saha ṭhapesi. Tassa ca kira rañño mukhaṃ viravitvā kathaṃ sallāpentassa mukhato obhāso pajjalitvā nikkhami. So kadāci kadāci anuruddharañño santikaṃ āgantvā gāravavasena vandanādīni akāsi. Tadā anuruddharañño lomahaṃso uppajji ubbiggo ca. Tasmā tassa rañño nitthejatthāya buddharūpassa cetiyassa bhattaṃ pūjetvā taṃ gahetvā manoharirañño bhājesi. Tadā tassa tadānubhāvo antaradhāyi. Manoharirājā saṃvegaṃ āpajjitvā saṃsāre saṃsaranto yāva nibbānaṃ na pāpuṇāmi, tāva paravase nānuvatteyyanti patthanaṃ akāsi. Sudhammapurato ābhataṃ attano santakaṃ manomaya maṇiṃ ekassa seṭṭhino santike vikkiṇitvā laddhamūlena pañcavāharajatena abhujitapallaṅkavasena ekaṃ mahantaṃ buddha bimbaṃ parinibbānākārena ekanti dve buddhappaṭibimbāni kārāpesi. Yāvajjatanā tāni santīti. Iccevaṃ anuruddharājā sudhammapurato [Pg.73] sīhaḷadīpato ca sāsanaṃ ānetvā arimaddananagare patiṭṭhāpesīti.

他将摩奴哈利王(Manoharirāja)与侍从们安置在名为木坎巴(Mraṅkapā)的地方。据说这位国王开口说话时，口中会发出炽盛的光芒。他有时会前往阿那律王处，出于恭敬而行顶礼等。那时，阿那律王便会毛骨悚然，心生恐惧。因此，为消除其威势，阿那律王将供养佛像与佛塔的食物分给摩奴哈利王。于是，摩奴哈利王的神力便消失了。摩奴哈利王心生悚惧，发愿道：“我于轮回中流转，乃至未证涅槃，绝不受制于人。”他将从善法城带来的如意宝珠卖给一位长者，用所得的五瓦哈银，仿照未曾使用过的床座，造了一尊巨大的般涅槃相佛像，以及另一尊佛像，共计两尊。这些佛像至今尚存。就这样，阿那律王从善法城和狮子洲迎请教法，并将其建立于阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)。

Idaṃ amhākaṃ marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare

此为在我等缅甸国铜鍱洲之阿梨摩陀那城

Anuruddharājānaṃ paṭicca catutthaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

依阿那律王，此为教法之第四次建立。

Uttarājīvattheropi soṇuttarānaṃ vaṃsato sāsanaṃ gahetvā sudhammapurato arimaddananagaraṃ āgantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi.

优多罗耆婆(Uttarājīva)长老亦从索纳(Soṇa)与优多罗(Uttara)之传承接受教法，从善法城来到阿梨摩陀那城，建立了教法。

Idaṃ amhākaṃ marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare uttarājīvattheraṃ paṭicca pañcamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

在我等缅甸国铜鍱洲之阿梨摩陀那城，依优多罗耆婆长老，此为教法之第五次建立。

Uttarājīvattherassa sīhaḷadīpaṃ gatakāle tena saddhiṃ gataṃ chappadaṃ nāma sāmaṇeraṃ sīhaḷadīpeyeva sīhaḷadīpikā pabbajiṃsu. Pabbajitvā ca chappadasāmaṇero pariyattiṃ uggaṇhitvā dasavassaṃ tattha vasitvā arimaddananagaraṃ paccāgacchi. Sivalittherañca tāmalindattherañca ānandattherañca rāhulatthe rañca anesi. Te pana therā tipiṭakadharā honti byattā dakkhā ca. Ayañcattho vitthārena heṭṭhā vutto.

优多罗耆婆长老前往狮子洲时，有名为车波多(Chappada)的沙弥随行。狮子洲的僧众就在狮子洲为车波多沙弥授了具足戒。受具足戒后，他学习教理，在彼处住了十年，然后返回阿梨摩陀那城。他还带来了尸婆利(Sivali)长老、多摩林陀(Tāmalinda)长老、阿难长老和罗睺罗长老。这些长老皆为三藏持者，聪慧且善巧。此事已在下文详述。

Arimaddananagaraṃ patvā arimaddana vāsīhi bhikkhūhi saddhiṃ vinayakammāni akatvā puthu hutvā nisīdiṃsu. Narapatirājā ca tesu theresu ativiya pasīdi. Erāvatīnadiyaṃ uḷumpaṃ bandhitvā tattheva upasampadakammaṃ kārāpesi. Cirakālaṃ atikkamitvā so gaṇo vuḍḍhi hutvā uppajji.

到达阿梨摩陀那城后，他们没有与居住在阿梨摩陀那的比丘们共同举行律羯磨，而是分立宗派。那罗波帝王(Narapatirājā)对这些长老极为信赖。他在伊洛瓦底江(Erāvatī)上结缚浮台，就在那里举行了具足戒仪式。经过漫长的岁月，此僧团日益壮大。

Narapatirājā ca te there saddhiṃ saṅghena nimantetvā mahādānaṃ adāsi. Tadā chaṇe ākappasampannaṃ rūpasobhaggappakkaṃ ekaṃ nāṭakittiṃ disvā rāhulatthero paṭibaddhacitto lepe laggitavānaroviya kaddame laggitamātaṅgoviya ca kāma guṇalepakaddamesu laggito sāsane viramitvā hī nāyāvattītuṃ ārabhi. Maraṇanti karogena abhibhūto viya [Pg.74] atekiccho hutvā sesattheresu ovādaṃ dinnesu pinādiyi. Tadā sesattherā taṃ evamāhaṃsu,-mā tvaṃ ekaṃ taṃ paṭicca sabbepi amhe lajjāpetuṃ na arahasi, mā idha hīnāyā vattehi, mallārudīpaṃ gantvā yathāruciṃ karohīti pesesuṃ. Rāhulatthero ca kusimatitthato nāvaṃ āruyha mallārudīpaṃ agamāsi. Mallārudīpaṃ pattakāle mallārurājā vinayaṃ jānitukāmo saha ṭīkāya khuddasikkhāpakaraṇaṃ tassa santike uggaṇhitvā ekapattamattaṃ maṇiṃ adāsi. Soca taṃ labhitvā hīnāyāvattīti. Honti cettha,-

那罗波帝王邀请那些长老以及僧团，举行了大布施。当时，罗睺罗长老看见一位装扮完美、容貌美丽的舞女，内心被系缚，就像猿猴被粘胶粘住、大象陷入泥潭一样，沉溺于欲乐的染污泥潭中，于是舍弃教法，开始还俗。他就像被致命疾病折磨、无药可救的病人一样，当其他长老给予教诫时，他都不听从。于是其他长老这样对他说：“你不要因为一个人的缘故，让我们所有人都感到羞愧，你不应该在这里还俗，去摩罗卢岛(Mallārudīpa)，随你的心意行事吧。”便把他送走了。罗睺罗长老从拘尸摩提渡口(Kusimatittha)乘船前往摩罗卢岛。到达摩罗卢岛时，摩罗卢国王(Mallārurājā)想要了解律，就向他学习了带有注释的《小戒学》论，并赠送给他一颗与钵等大的宝石。他得到宝石后，便还俗了。此处有偈颂：

Atidūreva hotabbaṃ, bhikkhunā nāma itthibhi;

Itthiyo nāma bhikkhūnaṃ, bhavanti idha verino.

比丘当远离女人；于此世间，女人实为比丘之敌。

Tāva tiṭṭhantu duppaññā, mayaṃ porāṇikāpi ca;

Mahāpaññā vināsaṃ, pattā haritacādayo.

且不论无慧者，即便是古人；如哈利陀迦(Haritaca)等大智慧者，亦已趋于毁灭。

Tasmā hi paṇḍito bhikkhu, antamasova itthibhi;

Vissāsaṃ na kare loke, rāgo ca duppavāritoti.

是故，有智比丘，于此世间，对女人不应生起丝毫信任；贪欲实难防止。

Sesesu ca theresu chappado nāma thero paṭhamaṃ kālaṅkato. Sivalitāmalindānandattherāyeva tayo pariyattiuggahaṇadhāraṇādivasena sāsanaṃ upatthambhetvā arimaddananagare nisīdiṃsu. Ekasmiñca kāle rājā tesaṃ tiṇṇaṃ therānaṃ ekekaṃ hatthiṃ adāsi. Sivalitāmalindattherā paṭiggahetvā vane vissajjāpesuṃ. Ānandatthero pana kiñcipuranagaraṃ pahiṇitvā ñātakānaṃ dehīti kusimatitthaṃ gantvā nāvaṃ āropesi. Taṃ kāraṇaṃ ñatvā sivalitāmalindattherātaṃ evamāhaṃsu,– mayaṃ pana āvuso hatthīnaṃ sukhatthāya vane vissajjema,tvaṃ pana adhammikaṃ karosīti. Kinnāma bhante ñābhakānaṃ saṅgaho na vaṭṭati, nanu ñātakānañca saṅgahoti bhagavatā vuttanti.

其余长老中，名为恰巴达(Chappada)的长老最先去世。尸婆利(Sivali)、多摩林陀(Tāmalinda)和阿难三位长老，通过学习、受持教法等方式护持教法，住在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)。某个时候，国王曾分别赠予这三位长老各一头大象。尸婆利和多摩林陀长老接受后，便将大象放归森林。而阿难长老却将大象送到某个城镇，吩咐送给亲属，之后前往拘尸摩提渡口(Kusimatittha)，让人把大象装上船。尸婆利和多摩林陀长老得知此事后，对他说：“贤友，我们为了大象的安乐而将它们放归森林，你却做不如法的事。”阿难长老说：“尊者，难道帮助亲属是不可以的吗？世尊不是说过‘以及帮助亲属’吗？”

Therā [Pg.75] āhaṃsu,-sace tvaṃ amhākaṃ vacanaṃ nakareyyāsi,bhava icchānurūpaṃ karohi, mayaṃ pana tayā saddhiṃ saṃvāsaṃ na karissāmāti visuṃ nisīdiṃsu.

长老们说道：“你若不听我等之言，便随汝意行事。然我等将不再与你共住。”于是他们便分开而坐。

Tato paṭṭhāya dve gaṇā bhijjiṃsu. Tato pacchākāle atikkante tāmalindatthero bahussutānaṃ byattibalānaṃ sissānaṃ anuggahatthāya gahaṭṭhānaṃ santike ayaṃ bahussuto ayaṃ mahāpaññoti evamādinā vacīviññattiṃ samuṭṭhāpeti, evaṃ kate kulaputtā sulabhapaccayavasena sāsanassa hitaṃ āvahibhuṃsakkhissantīti katvā. Taṃ kāraṇaṃ sutvā sivalitthero evamāha,- kasmā tvaṃ vacīviññattiṃ samuṭṭhāpetvā buddhappaṭikucchitaṃ kammaṃ karosīti. Bhagavatā attano atthāyayeva vacīviññattiṃ paṭikkhittā, ahaṃ pana paresaṃyeva atthāya vacīviññattiṃsamuṭṭhāpemi, nāttano atthāya, sāsanassa hi vepullatthāya evaṃ vacīviññattiṃsamuṭṭhāpemi. Sivalittheropi na tvaṃ mama vacanaṃ karosi, yaṃ yaṃ tvaṃ icchasi, taṃ taṃ karohi, ahaṃ pana tayā saddhiṃ saṃvāsaṃ nakarissāmīti visuṃ hutvā saddhiṃ sakapakkhena nisīdi. Tato paṭṭhāya tayo gaṇā bhijjiṃsu.

从那时起，分裂为两个部派。此后过了一段时间，多摩林陀长老为帮助博学善辩的弟子们，而在居士面前以言语示意，说：“这位博学多闻，这位智慧广大”等等，他这样做是认为良家子们能因此容易获得资具，从而有能力为教法带来利益。尸婆利长老听闻此事后说道：“你为何以言语示意，做佛陀所呵责之事？”多摩林陀长老回答说：“世尊禁止为自己之利而以言语示意，而我是为他人之利，非为己利。我是为教法兴盛才如此以言语示意。”尸婆利长老说：“你不听我的话，想做什么就做什么吧，但我不再与你共住。”于是他便分开，与自己的派系坐在一起。从那时起，分裂为三个部派。

Evaṃ arimaddananagare arahantattherassa eko vaṃso, sivalittherassa eko, tāmalindattherassa eko, ānandattherassa ekoti cattāro gaṇā ahesuṃ.

如此，在阿梨摩陀那城，有阿罗汉长老的一个部派，尸婆利长老的一个部派，多摩林陀长老的一个部派，阿难长老的一个部派，共计四个部派。

Tesu arahantattheragaṇo sudhammapurato paṭhamaṃ āgatattā purimagaṇoti vohāriyati, aññe pana pacchā āgatattā pacchāgaṇāti.

其中，阿罗汉长老的部派因最先从善法城(Sudhammapura)而来，故被称为“前部派”；其余部派则因后来到达，被称为“后部派”。

Sivalitthero arimaddananagare yāvījīvaṃ sāsanaṃ paggaṇhitvā kaliyuge navutādhike pañcavassasate kāle kālamakāsi.

尸婆利长老在阿梨摩陀那城终生护持教法，于迦梨时代(Kaliyuga)五百九十年时去世。

Ānandatthero pana arimaddananagareyeva catucattālīsa vassāni [Pg.76] sāsanaṃ paggaṇhitvā chanavutādhike pañcavassasate kāle kālamakāsi.

阿难长老则在阿梨摩陀那城护持教法四十四年，于五百九十六年时去世。

Tāmalindattheropi yāvajīvaṃ sāsanaṃ paggaṇhitvā aṭṭhana vutādhike pañcavassasate kāle kālamakāsīti. Aho saṅkhārasabhāvoti.

多摩林陀长老亦终生护持教法，于五百九十八年时去世。呜呼！诸行之自性！

Seyyathājagarasseva, nābhiyā cakkamaṇḍale;

Laggo saso samitvāpi, disaṃ gacchati taṃ mukhaṃ.

犹如系于轮毂之野兔，纵然静止，其面仍朝向彼方。

Tatheva sabbasattāpi, maccucakkesu laggitā;

Yāvajīvampi dhāvitvā, maccumukhaṃ upāgamunti.

一切众生亦如是，系缚于死之轮中；纵然毕生奔走，终将趋向死神之口。

Iccevaṃ arimaddanapure arahantehi ca ganthakārehi ca puthujjanehi jinasāsanaṃ nabhe candoviya vijjotati.

如是，在阿梨摩陀那城，由阿罗汉、论师及凡夫，胜者之教如空中明月，大放光明。

Tattha hi yadā anuruddharājā sudhammapurato sāsanaṃ ānesi, tadā arahantā chasatasahassamattā āgatā, sotāpannasakadāgāmianāgāmino pana gaṇanapathaṃ vīti vattāti.

当时，阿那律王(Anuruddharājā)从善法城迎来教法，有六十万阿罗汉前来。至于须陀洹、斯陀含、阿那含，则不计其数。

Chattaguhindassa nāma rañño kālepi himavante gandhamādanapabbatato aṭṭha arahantā piṇḍāya rājagehaṃ āgamaṃsu. Rājā ca pattaṃ gahetvā piṇḍapātena bhojetvā idāni kuto āgatatthābhi pucchi. Himavante mahārāja gandha mādanapabbatatoti. Atha rājā atippasanno hutvā idha temāsaṃ vassaṃ upagacchathāti yācitvā vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Temāsampi antogehe nimantetvā piṇḍapātena bhojesi.

遮多求频陀王(Chattaguhinda-rājā)时，有八位阿罗汉从雪山香醉山来到王宫乞食。国王接过钵，用食物供养后，问道：“尊者们现在从何处来？”答言：“大王，从雪山香醉山而来。”于是国王大喜，恳请道：“愿您们在此雨安居三个月。”并为他们建造精舍。三个月里，国王皆迎请他们到内宫，以食物供养。

Ekaṃ samayaṃ arahantānaṃ gandhamādanapabbate nandamūlaguhaṃ viya ekaṃ guhaṃ māpetvā dassehīti yāci. Te ca arahantā nandamūlaguhaṃviya ekaṃ guhaṃ iddhiyā māpetvā dassesuṃ[Pg.77]. Rājā ca tāya guhāya sadisaṃ ekaṃ guhaṃ kārāpesi. Nandamūlaguhākārena pana katattā nandāti nāmampi akāsi. Iccevaṃ chattaguhindassa rañño kāle gandhamādanapabbate nandamūlaguhato āgantvā arahantā sāsanaṃ patiṭṭhāpesuṃ.

一时，国王向阿罗汉们请求道：“请为我变造一个如同香醉山上的难陀慕罗窟(Nandamūlaguhā)那样的洞窟，让我看看。”那些阿罗汉便以神通力变造了一个如同难陀慕罗窟的洞窟给他看。国王也命人建造了一个与那个洞窟相似的洞窟。因其仿照难陀慕罗窟的样式而造，故亦将其命名为“难陀”。就这样，在遮多求频陀王时期，阿罗汉们从香醉山的难陀慕罗窟前来，建立了教法。

Arahantabhāvo ca nāmesa yathābhūtaṃ jānituṃ dukkaro, anupasampannānaṃ uttarimanussadhammadassanassa paṭikkhittattā, arahattaṃ vā patvāpi vāsanāya appajahitattā. Arahāpi hi samāno ahaṃ arahāti anupasampannānaṃ kathetuṃ na vaṭṭati, arahattaṃ patvāpi ekacco vāsanaṃ pajahituṃ na sakkā, pilindavacchattheravatthucettha ñāpakaṃ. Evaṃ loke arahanta bhāvo jānituṃ dukkaro. Teneva mahākassapattherassa upaṭṭhāko eko bhikkhu attano upajjhāyassa mahākassapattherassa santike vasitvāpi tassa arahanta bhāvaṃ na jāni.

阿罗汉的状态，诚然难以如实了知。此因向未受具足戒者示现超越常人之法是被禁止的，且或有虽证阿罗汉果，其习气却未断尽。阿罗汉本人亦不宜向未受具足戒者宣称“我是阿罗汉”，且有些虽证阿罗汉果，却未能断尽习气，毕陵伽婆蹉长老的故事即是明证。是故，于世间，阿罗汉的状态难以了知。正因如此，大迦叶(Mahākassapa)长老的一位侍者比丘，虽长住于其戒师大迦叶长老身边，却不知晓长老是阿罗汉。

Mahākassapattherañhi ekena saddhivihārikena saddhiṃ araññavihārato gāmaṃ piṇḍāya carantaṃ antarāmagge pattā diparikkhāre gahetvā pacchā gacchantoyeva ekosaddhi vihāriko evamāha,–lokasmiṃ bhante arahā arahāti pākaṭo, sutamattovāhaṃ bhavāmi, na kadāci diṭṭhapubboti. Taṃ sutvā thero pacchā parivattatvā olokento parikkhāre āvuso gahetvā arahantassa pacchāgacchantoyeva arahantabhāvaṃ na jānātīti āhāti.

大迦叶长老与一位同住弟子从林中住处前往村庄乞食，途中，那位持着衣钵跟在后面的同住弟子如此说道：“尊者，世间盛传有‘阿罗汉’，我却只是听闻，从未亲见。”长老听后，转身看着他说：“贤友，你拿着资具跟在一位阿罗汉身后，却不知其为阿罗汉！”

Arimaddananagarepi sīlabuddhipolloṅkasumedhattherādayopi arahantāyeva ahesuṃ. Narapatirājā hi khaṇitti pādapabbataṃ gantvā paccāgamanakāle antarāmagge ekissā mātikāya maṇobhāsaṃ disvā idha puññaṃ kāretukāmo sakko dasseti maññeti manasikaritvā cetiyaṃ kārāpessāmīti [Pg.78] tattha raṭṭhavāsīti samaṃ bhūmibhāgaṃ kārāpesi.

在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，戒慧(Sīlabuddhi)、波隆迦苏弥陀(Polloṅkasumedha)等长老也都是阿罗汉。那罗波帝王(Narapatirājā)前往卡尼提足山(Khaṇitti Pādapabbata)，返回途中，见到一位老妇人的心光，心想：“帝释天(Sakko)示现此相，是希望我在此处造福吧。”于是决定建造一座佛塔，便与国内民众一同平整土地。

Atha eko sīlabuddhi nāma thero evamāha,– puññaṃ mahārāja karissamīti idaṃ bhūmiparikammaṃ kārāpesi, evaṃ kārāpentassa te apuññaṃyeva bhavati, nopuññanti vatvā bahū sattā mā kilamantūti manasikatvā rañño daṇḍakammena tajjanatthāya raññā dinnaṃ piṇḍapātaṃ nabhuñji. Rājā ca sace tvaṃ mayā dinnaṃ piṇḍapātaṃ abhuñjitukāmo bhaveyyāsi, mama vijite vasantoyeva tvaṃ mama piṇḍapātā na mucceyyāsi, raṭṭhavāsīhipi dinnapiṇḍapāto mayhameva santako, nanu nāma mama piṇḍapātaṃyeva tvaṃ bhuñjasīti āha.

当时，有一位名叫戒慧的长老说道：“大王，您说‘我要修福’而令人整治这片土地，如此行事，于您只有非福，而非福德。”说完，他心想“勿令众多有情劳苦”，为抗议国王强征劳役之举，便拒绝食用国王布施的食物。国王说：“你若不愿食用我布施的食物，只要你住于我国土之内，便无法摆脱我的食物。国民所布施的食物，也皆为我所有。你所食用的，难道不正是我的食物吗？”

Sīlabuddhittheropi sace ahaṃ evaṃ bhaveyyāmi, sīhaḷadīpaṃ gantvā vasissāmīti cintetvā araññe vasi.

戒慧长老心想：“若事情如此，我便去狮子岛(Sīhaḷadīpa)居住。”思忖已定，他便住于林中。

Atha tamatthaṃ jānitvā nagaradvāre ārakkho eko yakkho rañño āgatakāle abhimukhaṃ ṭhitova bhayānakarūpaṃ nisīdi. Atha nānāvijjākammehi apanentopi na sakkā apanetuṃ.

于是，一位守护城门的夜叉得知此事，便在国王到来时，迎面化现出恐怖的形象坐了下来。虽然人们用各种法术驱赶，却无法使其离开。

Atha rājā nimittapāṭhake pakkosāpetvā pucchi,-kena kāraṇena ayaṃ yakkho idha nisinnoti. Tvaṃ mahārāja sīlabuddhittheraṃ agāravavasena pubbe kathesi, yakkhāpi there ativiya pasannāti amhehi sutapubbā, taṃ paṭicca yakkho bhayānakarūpaṃ dassetvā nisinno bhavissatīti āha.

于是国王召来占相师问道：“此夜叉为何坐于此处？”他们答道：“大王，您先前曾对戒慧长老言语不敬。我们曾听闻，夜叉们对长老极为崇敬。因此之故，此夜叉想必是示现恐怖之相坐于此地。”

Rājāpi amacce āṇāpesi theraṃ pakkāsathāti. Thero nāgacchi. Sīhaḷadīpaṃyeva gamissāmīti ārabhi. Tamatthaṃ sutvā rājā ekaṃ caturaṅgapaccayaṃ nāma amaccaṃ pakkosāpetvā tvaṃ gantvā theraṃ pakkosāhīti pesesi. Caturaṅgapaccayo ca chekatāya ekaṃ suvaṇṇamayaṃ buddhappaṭibimbaṃ nāvāya ṭhapetvā mahāsamuddatitthaṃ agamāsi. Atha theraṃ sampāpuṇitvā [Pg.79] idāni idha bhagavā sammāsambuddho agamāsi, sīlabuddhitthero bhagavato sammāsambuddhassa dassanatthāya āgacchatūti dūtaṃ pesesi. Theropi bhagavato sammāsambuddhassa dassanatthāya āgacchatūti vacanaṃ paṭikkhipituṃ buddhagāravavasena avisahatāya āgacchīti.

国王也命令大臣们：“去把长老请来。”但长老不来，并准备动身前往狮子岛。国王听闻此事，召来一位名叫四资具(Caturaṅgapaccaya)的大臣，派他说：“你去把长老请来。”四资具大臣聪慧，便将一尊金佛像置于船上，前往大海渡口。抵达长老处后，他派使者说：“如今世尊、正自觉者已来到此地，请戒慧长老前来拜见世尊、正自觉者。”长老出于对佛陀的敬重，无法拒绝“为拜见世尊、正自觉者而来”之语，于是便前来了。

Porāṇikānaṃva therānaṃ, buddhe sagāravaṃ idha;

Paṇḍito gāravaṃ buddhe, kare pasannacetasāti.

犹如古昔诸长老，于此敬佛亦如是；智者当怀清净心，于佛生起恭敬意。

Nāvaṃ abhirūhitvā thero bhagavato sammāsambuddhassa vandanāmānapūjāsakkāradīni akāsi. Therassa evaṃ vandanāmānapūjāsakkārādīni karontasseva vegena nāvaṃ ānetvā gacchi. Atha caturaṅgapaccayo evamāha,– idāni bhante tumhākaṃ ācariyassa sammāsambuddhassa sāsanaṃ paggaṇhituṃ yuttoti. Rājā ca amaccehi parivārito paccuggacchi. Nāvāya therassa hatthe gahetvā rājagehaṃ ānesi. Dvāraṃ pattakāle yakkho pathaviyaṃ nisīditvā theraṃ vandi.

长老登上船后，对世尊、正自觉者行礼拜、尊敬、供养、恭敬等。当长老正在行此等礼敬时，船快速地行驶起来。这时，四资具说道：“尊者，现在正是扶持您老师——正自觉者——教法的时候。”国王也被大臣们围绕着前来迎接。他从船上握住长老的手，将他带到王宫。到达门口时，一个夜叉坐在地上向长老礼拜。

Rājā rājagehaṃ patvā theraṃ nānābhojanehi bhojesi. Evañca avoca,–ajjatagge bhante tvamasi mamācariyo, bhagavatova ovādaṃ sirasā paṭiggahetvā anuvattissāmāti attano pañcaputtepi therassa adāsi. Te ca pañcakumārā therena saddhiṃ anuvattiṃsu. Thero te pakkosetvā vihāraṃ agamāsi. Antarāmagge kappiyapathaviyaṃ pañca parimaṇḍalākārāni likhitvā tesaṃ rājakumārānaṃ dassetvā nivattāpesi. Rājakumārā paṭinivattitvā taṃ kāraṇaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā ca tumhākaṃ puññaṃ kārāpanatthāya dassetīti vatvā tulāvasena tehi rājakumārehi suvaṇṇaṃ samaṃ katvā tena suvaṇṇena mūlaṃ katvā bhagavato dharamānakāle [Pg.80] passenadikosalaraññā kārāpitaṃ candanappaṭibimbaṃviya visuṃ visuṃ paṭibimbaṃ kārāpesi.

国王到达王宫后，用各种美食供养长老，并说道：“尊者，从今天起您就是我的老师，我将以头顶戴、领受世尊的教诲并遵照实行。”他还把自己的五个儿子交给长老。这五个王子便与长老一同随行。长老叫上他们，前往寺院。在路上的净地上画了五个圆形，给那些王子们看了后，就让他们回去了。王子们回去后把这件事禀告国王。国王说：“他是为了让你们造作功德才这样指示的。”于是国王用秤称量，使黄金与那些王子的体重相等，用这些黄金作为资本，如同世尊在世时憍萨罗(Kosala)国王波斯匿(Pasenadi)所造的旃檀佛像一样，分别为他们建造了各自的佛像。

Tesaṃ nidhānaṭṭhānabhūtāni pañca cetiyānipi sakko kamma vidhāyako hutvā patiṭṭhāpesi. Ettha ca pubbe raññā pasīditvā therassa rājakumārā dinnā, mūlaṃ ratanattayassa datvā puna rājakumāre bhūjisse kāretukāmatāya thero evaṃ saññaṃ adāsīti daṭṭhabbaṃ.

作为他们安奉之处的五座塔，也是由帝释天作为工程的安排者而建立的。此处应当理解为：先前国王心生欢喜，将王子们赐予长老；长老则将此供养的根本归于三宝，又希望让王子们恢复自由之身，因此作了那样的表示。

So ca sīlabuddhitthero arahantagaṇavaṃsoti daṭṭhabbo.

那位戒慧长老，当知是阿罗汉众的传承者。

Arimaddananagareyeva narapati rañño kāle kassapo nāma thero desacārikaṃ caramāno polloṅkanāmakaṃ desaṃ, tadavasari. Atha dve mahallakapolloṅkā manussā there atippasannatāya dve putte upaṭṭhākatthāya niyyādesuṃ.

在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，国王那罗波帝(Narapati)时代，一位名叫迦叶(Kassapa)的长老游行各方，抵达了一个名为波隆迦(Polloṅka)的地方。在那里，两位年老的波隆迦人因对长老极为敬信，便将自己的两个儿子托付给他作为侍者。

Polloṅkamanussānaṃ atippasannataṃ paṭicca theropi polloṅkattheroti vohāriyati. Yadā ca pana so thero sīhaḷadīpaṃ gantukāmo ahosi, tadā sakko devānamindo byaggharūpaṃ māpetvā piṭṭhiyā yāva mahāsamuddatīraṃ ānesi. Mahāsamuddatīraṃ pana patvā nāvaṃ abhirūhitvā vāṇijehi saddhiṃ tari.

由于波隆迦(Polloṅka)民众的极度虔信，这位长老也被称为“波隆迦长老”。当这位长老想要前往师子岛(Sīhaḷadīpa)时，天帝释化作老虎的形象，将他背负至大海边。到达大海边后，长老便登上船只与商人们一同渡海。

Mahāsamuddamajjhe pana patvā sā nāvā na gacchi, niccalāva aṭṭhāsi. Atha vāṇijā mantesuṃ,-amhākaṃ nāvāya alakkhī pāpajano atthi maññeti. Evaṃ pana mantetvā salākādānaṃ akaṃsu. Yāva tatiyampi therasseva hatthe salākā pubbe katakammavipākavasena nipati. Idaṃ pana therassa pubbe katakammaṃ,-thero hi tato attabhāvato sattame bhave ekasmiṃ gāme kuladārako hutvā kīḷanatthāya ekaṃ sunakhaṃ nadiyaṃ otāretvā udake kīḷamāpesi. Evaṃ kīḷamantaṃ sunakhaṃ sayameva urena uggahetvā tīraṃ ānesīti evaṃ [Pg.81] pubbe katakammavipākavasena therasseva hatthe salākā nipati.

然而，当船抵达大海中央时，那艘船却无法前行，静止不动。于是商人们商议道：“想必我们船上有带来厄运的恶人。”如此商议后，他们便进行抽签。乃至第三次，签都因过去所造之业的果报而落入长老手中。此乃长老过去所造之业：长老于此生之前的第七世，曾是一个村庄里的良家子，为了嬉戏，将一只狗放入河中，让它在水里玩耍。当狗玩耍时，他又亲自用胸膛将它抱起，带到岸边。正是因这过去所造之业的果报，签才落入长老手中。

Tadā vāṇijā udakapiṭṭhe khipiṃsu. Atha sakko devānamindo kumbhīlarūpaṃ māpetvā piṭṭhiyaṃ āropetvā ānesi. Thero yakkhadīpaṃ patvā andhacakkhukānaṃ yakkhānaṃ mettānubhāvena cakkhuṃ labhāpesi. Yakkhā ca therassa guṇaṃ ñatvā dve yakkhabhātike adaṃsu. Thero ca sīhaḷadīpaṃ gantvā mahācetiyarūpaṃ lohapāsādarūpaṃ sarīradhātuṃ mahābodhibijāni ca ānetvā paccāgamāsīti.

当时商人们将长老投入水中。其后，天帝释化作鳄鱼的形象，将长老驮起带走。长老到达夜叉岛(Yakkadīpa)后，以慈心之力使失明的夜叉们重获视力。夜叉们了知长老的功德后，赠予他两位夜叉兄弟。长老则前往师子岛(Sīhaḷadīpa)，带回了大塔模型、铜殿(Lohapāsāda)模型、身骨舍利与大菩提树的种子，然后返回。

Sumedhatthero ca halaṅkassa nāma nagarassa dakkhiṇadisābhāge mhattipāme puratthimāya anudisāya dinnanāmike vihāre vasi. Ṭhānassa pana nāmavasena therassopi dinnavihāro tveva nāmaṃ ahosi. Sopi thero paṃsukūliko lajjīpesalo sikkhākāmo jhānalābhī arahāyeva. So hi devasikaṃ devasikaṃ aṭṭhanavayojanappamāṇe pādacetiyaṃ gantvā vandi. Cetiyaṅgaṇavattañca akāsi. Tato āgantvā mhattigāme piṇḍāya cari. Idaṃ therassa nibaddhavattaṃ.

须弥陀(Sumedha)长老住在名为哈兰迦(Halaṅka)城的南面，在象村(Mhattigāma)的东南方，一个名为迪那(Dinna)的寺院中。因地名之故，这位长老也被称为“迪那寺长老”。这位长老也是一位穿粪扫衣、有惭、可亲、乐于学习、得禅那的阿罗汉。他每日前往八或九由旬远的足塔礼拜，并履行塔院的义务。之后回来在象村乞食。这是长老固定的行持。

Aparānipi vatthūni bahūni santi, sabbāni pana tāni vitthāretvā vattabbānipi ganthapāravabhayena na vakkhāma. Sabbānipi hi vuccamānāni ayaṃ sāsanavaṃsappadīpikā atippapañcā bhavissati.

尚有其他许多事迹，但因害怕文句繁重，我们不作详述。因为如果全部都说，这部《教史灯》(Sāsanavaṃsappadīpikā)将会变得过于繁复。

Sammāsambuddhassa hi parinibbānato yāvajjatanā therānaṃ paramparavasena saṅghaṭṭetvā ānayanamevettha adhippetaṃ. Yathāvuttāni pana vatthūni adhunā abhiññālābhīnaṃ puggalānaṃ akhettabhāvena pasaṅgañāṇappaṭibāhaṇatthaṃ arimaddananagare ca bahūnaṃ abhiññālābhīnaṃ puggalānaṃ nivāsaṭṭhānatā dassanatthaṃ vuttāni. Vuttañcetaṃ bhikkhunīkhandhakaṭṭhakathāyaṃ,–

此处的主旨，是从正自觉者般涅槃以来，直至今日，依长老们的代代相传，将教法汇集传承下来。至于上面所说的那些事迹，是为了说明如今能得神通的个人，其生起的因缘犹如贫瘠之地，（述说这些）是为了排除（人们）由此而生的臆想，并且也是为了显示阿梨摩陀那(Arimaddana)城是许多得神通者居住的地方。这在《比丘尼犍度义注》(Bhikkhunīkhandhakaṭṭhakathā)中也曾说到：

Paṭisambhidāpattehi vassasahassaṃ sukkhavipassakehi vassasahassaṃ [Pg.82] anāgāmīhi vassasahassaṃ sakadāgāmīhi vassasahassaṃ sotāpannehi vassasahassanti evaṃ pañcavassasahassāni paṭivedhadhammo ṭhassatīti.

证达无碍解者一千年，纯观行者一千年，不还者一千年，一来者一千年，入流者一千年，如是通达之法将住立五千年。

Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ pana saṃyuttanikāyaṭṭhakathāyañca paṭisambhidāpattehi vassasahassaṃ chaḷābhiññehi vassasahassaṃ tevijjehi vassasahassaṃ sukkhavipassakehi vassasahassaṃ pātimokkhena vassasahassanti vuttaṃ.

在《长部义注》(Dīghanikāyaṭṭhakathā)与《相应部义注》(Saṃyuttanikāyaṭṭhakathā)中则说：有证得无碍解者一千年，有具足六神通者一千年，有具足三明者一千年，有干观者一千年，（仅存）波罗提木叉一千年。

Aṅguttaranikāyaṭṭhakathāyaṃ pana vibhaṅgakathāyañca buddhānaṃ parinibbānato vassasahassameva paṭisambhidā nibbattetuṃ sakkonti, tato paraṃ cha abhiññā, tatopi asakkontā tisso vijjā nibbattiṃsu. Gacchante kāle tāpi nibbattetuṃ asakkontā sukkhavipassakā honti. Eteneva nayena anāgāmino sakadāgāmino sotāpannāti vuttaṃ.

在《增支部义注》(Aṅguttaranikāyaṭṭhakathā)与《分别论义注》(Vibhaṅga-aṭṭhakathā)中说，诸佛般涅槃后一千年内，尚能生起无碍解；此后，（能生起）六神通；再之后，若不能（生起六神通），则生起三明。随着时间流逝，连此等也无法生起时，则成为干观行者。依此理趣，亦说（依次只能证得）阿那含、斯陀含、须陀洹。

Evaṃ nānānayehi aṭṭhakathāyapi āgatattā adhunā loke ariyapuggalā bhavituṃ na sakkāti na vattabbaṃ. Ariyānameva khettassa adhunāpi sambhavato, sace āraddhavipassako bhaveyya so arahā bhavituṃ sakkāyevāti niṭṭhametthāvagantabbaṃ. Aṭṭhakathāsu pana nānābhāṇakattherānaṃ nānāvādavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ettakeneva pana nānākārena vādo bhinnopi sāsanaṃ bhijjatiyeva. Sāsanassa abhinnaṃyeva hi ettha pamāṇanti.

如是，因义注中亦有各种说法，故不应说现今世间不可能有圣人(ariyapuggala)存在。圣者之田现今依然存在，若有精进的观禅修行者，他确实可能成为阿罗汉，于此当得定论。然而，当知义注中所说，是源于不同诵经师长老们的不同观点。仅因这些各种不同的说法，教法并不会分裂。于此，实以教法的完整无缺为标准。

Evaṃ marammamaṇḍale arimaddananagare anekehi arahantasatehi sāsanaṃ vijjotati. Bhagavato pana parinibbānato tiṃsādhikānaṃ navavassasatānaṃ upari parammaraṭṭhe señilaññikrodhināmena raññā samakālavasena sīhaḷadīpe rajjaṃ pattassa mahānāmarañño kāle buddhaghosabuddhadattattherehi pabhuti tetemahātherā teteganthe akaṃsu.

如是在摩罗摩国(Marammamaṇḍala)阿梨摩陀那(Arimaddana)城，有数百阿罗汉令教法光耀。世尊般涅槃后九百三十余年，在婆罗摩国(Parammaraṭṭha)有名为斯尼兰尼拘律陀(Señilaññikrodhi)的国王，与在僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)获得王权的摩诃男(Mahānāma)王同时代，觉音(Buddhaghosa)、佛授(Buddhadatta)等诸大长老创作了彼等论著。

Tato pacchā satisamādhipaññāmandavasena sukhāvabodhanatthaṃ [Pg.83] ṭīkāyo akaṃsu. Arimaddananagare jinacakkesattanavutādhike chasate sahasse ca sampatte tiṇṇaṃ piṭakānaṃ mūlabhūtesu saddanayesu sotārānaṃ chekatthāya mahāsamuddeviya ānando nāma mahāmaccho tīsu piṭakesu sāṭṭhakathesu viloletvā aggavaṃso nāma thero saddanītippakaraṇaṃ akāsi. Arimaddananagare hi uttarājīvattherādīnaṃ sīhaḷadīpaṃ gamanato pubbeyeva tayo mahātherā pariyattivisāradā, mahāaggapaṇḍito, tassa saddhivihāriko dutiyaaggapaṇḍito, tassa bhāgineyyo tatiyaaggapaṇḍitoti. Tatiyaaggapaṇḍito pana aggavaṃsotipi vohāriyati.

此后，因念、定、慧力渐弱，为易于理解，诸师乃造复注(ṭīkā)。在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)，佛历一千六百九十七年时，为令听众善巧于作为三藏根本的声明之学(saddanaya)，阿伽婆娑(Aggavaṃsa)长老，如名为阿难(Ānanda)的大鱼，遨游于三藏及其义注的大海后，撰写了《声律论》(Saddanītippakaraṇa)。在阿利摩陀那城，早于郁多罗耆婆(Uttarājīva)长老等人前往僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)之前，已有三位精通教理的大长老：大阿伽班智达(Mahā-aggapaṇḍita)、其共住弟子第二阿伽班智达(Dutiya-aggapaṇḍita)、其外甥第三阿伽班智达(Tatiya-aggapaṇḍita)。而第三阿伽班智达亦称阿伽婆娑。

Tasmiñca kāle arimaddananagaravāsino saddakovidā bahavo santīti yāva laṅkādīpā kittighoso patthari. Tasmā sīhaḷadīpikā saddakovidā vīmaṃsetukāmā hutvā arimaddananagaraṃ āgamaṃsu. Tadā arimaddananagaravāsino bhikkhū saddanītippakaraṇaṃ dassesu.

其时，阿利摩陀那城(Arimaddananagara)住有众多精通声明的学者，其名声远播至楞伽岛(Laṅkādīpa)。因此，僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)精通声明的学者们欲作考察，遂来到阿利摩陀那城。当时，阿利摩陀那城的比丘们向他们展示了《声律论》(Saddanītippakaraṇa)。

Sīhaḷadīpikā ca taṃ disvā upadhārentā saddavisaye ayaṃ ganthoviya sīhaḷadīpe gantho itthi, imasmiṃ pakaraṇe āgatavinicchayampi sakalaṃ na jānimhāti nānāppakārehi thomesunti yāvajjabhanā kathāmaggo na upacchinnoti.

僧伽罗洲的学者们见到此论，审视之后，在声明方面说道：“在僧伽罗洲，没有一部论著能与此相比，我们对此论中所作的抉择全然不知。”他们如是百般赞叹，以至于今日，（两地）论道之风亦未断绝。

Arimaddananagare sīhaḷadīpaṃ gantvā paccāgato chappado nāma saddhammajotipālatthero saddanaye chekatāya suttaniddesaṃ akāsi. Paramatthadhamme ca chekatāya saṅkhepavaṇṇanaṃ nāmacāradīpakañca. Vinaye chekatāya vinayagūḷatthadīpaniṃ sīmālaṅkārañca akāsi. Attanā kathānaṃ ganthānaṃ nigame saddhamma jotipāloti mūlanāmena vuttaṃ. Kusimanagare pana chappada gāme jātattā ṭhānassa nāmena chappadoti pākaṭo.

从阿利摩陀那城(Arimaddananagara)前往僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)后复返的六足(Chappada)·善法光护(Saddhammajotipāla)长老，因善巧声明之学，造《经释》(Suttaniddesa)；因善巧胜义法，造《摄义释义》(Saṅkhepavaṇṇanā)与《名行灯》(Nāmacāradīpaka)；因善巧律学，造《律藏幽义明》(Vinayagūḷatthadīpanī)与《界饰》(Sīmālaṅkāra)。于其所造论著的结语中，他以本名“善法光护”自称。然因其生于拘尸摩城(Kusimanagara)的六足村，故以地名为人所知，号为“六足”。

Kukhananagare pana chappadoti vohāritopi eko thero atthi. So alajjī dussīlo. Ekacce pana nāmasāmaññalesamattena pattalaṅkaṃ sīlavantaṃ pesalaṃ sikkhākāmaṃ chappadattheraṃ alajjidussīlabhāvena upavadanti, yathā nāma sāmaññalesamattena mallaputtaṃ āyasmantaṃ dabbaṃ asamācārenāti.

然而，在拘кха那城(Kukhananagara)亦有一位被称为“六足”的长老，其人无惭、破戒。有些人仅因名字些许相同，便以无惭、破戒之事，非议曾至楞伽(Laṅkā)、具戒、贤善、乐学的六足长老，犹如仅因名字些许相同，便以非行诽谤末罗子(Mallaputta)具寿达婆(Dabba)一般。

Arimaddananagarayeva aloṅgacaññisūnāmakassa rañño kāle mahāvimalabuddhitthero cūḷavimalabuddhittheroti dve therā pariyattivisāradā ahesuṃ. Tesu mahāvimalabuddhitthero kaccāyanassa saṃvaṇṇanaṃ nyāsaganthamakāsi.

就在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)，于阿隆伽江喜苏(Aloṅgacaññisū)王时代，有大无垢觉(Mahāvimalabuddhi)长老与小无垢觉(Cūḷavimalabuddhi)长老二位精通教理的长老。其中，大无垢觉长老为《迦旃延》(Kaccāyana)造了一部名为《尼亚萨》(Nyāsa)的释论。

Keci pana sīhaḷadīpavāsī vimalabuddhitthero tamakāsīti vadanti. Cūḷavimalabuddhitthero pana vuttodayassa porāṇaṭīkamakāsi. Chandosāratthavikāsiniṃ saddhammañāṇatthero akāsi. Vacanatthajotiṃ pana vepullatthero akāsi. Nyāsaganthassaporāṇaṭīkaṃ narapatirañño kāle eko amacco akāsi.

然而，有些锡兰岛人说，是无垢觉(Vimalabuddhi)长老所造。小无垢觉长老则为《韵律学》(Vuttodaya)造了古复注。善法智(Saddhammañāṇa)长老作了《韵律精华义释》(Chandosāratthavikāsinī)。毗富罗(Vepulla)长老则作了《文句光》(Vacanatthajoti)。在那罗波帝(Narapati)王时期，有一位大臣为《尼亚萨》(Nyāsa)撰写了古复注。

So hi rañño ekaṃ orodhaṃ paṭicca jātaṃ ekaṃ dhītaraṃ disvā vānaroviya lepe laggito tissaṃ paṭibandhacitto hutvā laggi. Tamatthaṃ jānitvā rājā evamāha,– sace etaṃ iccheyyāsi, ekaṃ ganthaṃ paripuṇṇavinicchayaṃ gūḷatthaṃ karohi, sace tvaṃ tādisaṃ ganthaṃ kātuṃ sakkuṇeyyāsi, etaṃ labhissasīti. Atha so nyāsassa saṃvaṇṇanaṃ porāṇaṭīkaṃ akāsi.

这位大臣见到国王一位生于后宫的女儿，心生爱恋，为其所缚，犹如猕猴身陷粘胶。国王知此事后，便说道：“你若想要她，就写一部抉择圆满、义理深奥的论著。你若能写出这样的论著，就能得到她。”于是，他便为《尼亚萨》(Nyāsa)撰写了一部古复注。

Tato pacchā hīnāyāvattitvā dhītaraṃ datvā rajjuggāhāmaccaṭṭhāne ṭhapesi, yaṃ marammavohārena saṃpyaṅgaiti vuccati. Tena pana katattā sopi gantho taṃ nāmena vuccati. Kārikaṃ tassā ca saṃvaṇṇanaṃ chattaguhindassa nāma rañño kāledhammasenāpatitthero akāsi. Tena kira kārapite nandaguhāya samīpe nandavihāre nisīditvā akāsi.

此后，国王还俗，将女儿嫁予那位大臣，并任命他为执绳大臣，此职在缅语中被称为“Saṃpyaṅgai”。由于此书为他所作，该书亦以其名而称。此偈颂及其释义，乃遮塔古欣达(Chattaguhinda)王时期的法将(Dhammasenāpati)长老所造。据说，他是应王之请，坐于难陀窟(Nandaguhā)附近的难陀寺(Nandavihāra)中完成此书的。

Tasmiñcakāle [Pg.85] ganthamādanapabbate nandamūlaguhato arahantā āgantvā tasmiṃ vihāre vassaṃ upagacchiṃsu. Tesaṃ sammukhe katattā te ca ganthā paṇḍitehi sārato paccetabbāti ācariyā vadanti.

其时，有阿罗汉从典籍欢喜山(Ganthamādana Pabbata)的难陀根窟(Nandamūlaguhā)前来，于彼寺院中入雨安居。诸师言：此等论典乃于彼等阿罗汉面前作成，故智者当依其精要信受之。

Vāccavācakaṃ pana dhammadassī nāma sāmaṇero akāsi.

至于《能诠所诠》(Vāccavācaka)，则由一位名为见法(Dhammadassī)的沙弥所作。

Saddatthabhedacintaṃ pana arimaddananagarasamīpe ṭhitassa khaṇittipādapabbatassa samīpe ekasmiṃ gāme vasanto saddhammasiri nāma thero akāsi. Soyeva thero brahajaṃ nāma vedasatthampi marammabhāsāya parivattesi.

至于《词义差别思辨》(Saddatthabhedacintā)，乃由居住在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)附近、佉尼提波陀山(Khaṇittipāda Pabbata)旁一村庄中的善法吉祥(Saddhammasiri)长老所作。彼长老亦将一部名为《梵生》(Brahaja)的吠陀论典译为缅语。

Ekakkharakosaṃ pana saddhammakittitthero akāsi. So hi kaliyuge sattāsītādhike aṭṭhasate sampatte micchā diṭṭhikānaṃ jalumasaññitānaṃ kulānaṃ bhayena sakalepi tambadīparaṭṭhe sāsanobhāso milāyati. Bahūnipi potthakāni aggibhayena nassesuṃ.

至于《一字藏》(Ekakkharakosa)，由善法誉(Saddhammakitti)长老所作。时当斗诤时(Kaliyuga)第八百八十七年，因惧于邪见之Jaluma族，于整个铜鍱洲(Tambadīpa)，教法之光辉渐趋暗淡。众多典籍亦因火灾而毁失。

Tadā taṃ pavattiṃ passitvā sace pariyattidhammovinasseyya, paṭipattidhammopi nassissati, paṭipattidhamme nassante kuto paṭivedhadhammo bhavissatīti saṃvegaṃ apajjitvā imaṃ ganthaṃ akāsīti taṭṭikāyaṃ vuttaṃ.

当时，见此情状，他心生悚惧，思惟：“若教法(pariyattidhamma)消亡，行法(paṭipattidhamma)亦将消亡；行法消亡，证法(paṭivedhadhamma)复从何有？”于是造此论。其复注中如是说。

Mukhamattasāraṃ sāgaratthero akāsi.

《口面精要》(Mukhamattasāra)乃由萨伽罗(Sāgara)长老所作。

Kaliyuge ekāsītādhike pañcasate sampatte ekaṃ daharaputtaṃ kālaṅkataṃ paṭicca saṃvegaṃ āpajjitvā paccekabuddhattaṃ patthayantassa jeyyasiṅkhanāmakassa rañño putto kyacvānāmako rājā rajjaṃ kāresi. Dhammarājātipi nāmalañchaṃ paṭiggaṇhi. Tīsu pana piṭakesu yathābhūtaṃ vijānakatāya marammavohārena kyacvāti vohāriyati.

于斗诤时(Kaliyuga)第五百八十一年，有王名Jeyyasiṅkha，因一幼子夭亡而心生悚惧，发愿求辟支佛果。其子名Kyacvā，继承王位。彼亦接受“法王”(Dhammarājā)之称号。因其如实了知三藏，故于缅语中被称为Kyacvā。

So ca kira rājā pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu atichekatāya piṭakattaye sākacchamattampi kātuṃ samattho [Pg.86] nāma natthīti uggahitatipiṭako hutvā bhikkhusaṅghampi divase sattahi vārehi ganthaṃ vāceti.

据说，彼王于巴利(Pāḷi)、义注、复注(ṭīkā)及其他典籍中极为善巧，已通达三藏，以至无人能与彼进行三藏方面之讨论。他亦每日为比丘僧团读诵经典七次。

Khaṇittipādapabbatassa samīpepi ekaṃ taḷākaṃ kārāpetvā tattha rājāgāraṃ kārāpetvā tattha nisīditvā ganthaṃ vāceti. Sabbāni pana rājūnaṃ kiccāni puttasseva uparājassa niyyādesi. Ganthaṃ uggaṇhantānaṃ orodhānamatthāya saṅkhepato saddabinduṃ nāma pakaraṇaṃ paramatthabinduñca nāma pakaraṇaṃ akāsi. Tassa hi cittaṃ pariyattiyaṃyeva ramati. Aññaṃ pana rājakiccaṃ suṇitumpi na icchi. Anuruddharājā anāgate ahaṃ rājā bhaveyyāmi, tadāyeva imāni tāḷibījāni uṭṭhahantūti adhiṭṭhahitvā ropesi. Tāni tassa rañño kāle uṭṭhahiṃsu. Teneva anuruddharājāyevāyanti raṭṭhavāsino sañjāniṃsu. Sammutirājā hi anuruddharājā kyacvārājāti ime tayo ekasantānāti vadanti.

他亦于佉尼提波陀山(Khaṇittipāda Pabbata)附近命人造一池塘，于彼处建一王宫，坐于其中读诵经典。他将所有王事皆交付其子副王。为方便学习经论的宫人，他简要地造了名为《声滴》(Saddabindu)与《胜义滴》(Paramatthabindu)的论著。彼心实唯乐于教法，不欲听闻其他任何政事。阿那律王曾发愿后种下棕榈种子：“愿我未来为王时，此等种子即发芽。”此等种子于彼王之时发芽。国人因此认为：“此即阿那律王。”人言三牟提(Sammuti)王、阿那律王与Kyacvā王此三者，实为一脉。

So rājā ekampi cetiyaṃ akāsi, na taṃ niṭṭhaṃ agamāsi, pariyattiyaṃyeva paricārakattāti rājavaṃse āgataṃ. Lokasammutivasena kakkhaḷadine iṭṭhakāni kārāpetvā tasmiṃyeva dine bhūmisamaṃ katvā tasmiṃyeva dine aññampi sabbaṃ kārāpesi. Tena marammavohārena prassadā cetiyanti yāvajjabhanā pākaṭaṃ.

彼王曾造一塔，然未竣工。王统史(rājavaṃsa)载，此乃因其唯奉事教法(pariyatti)故。依世俗共许，彼于吉日命人造砖，并于同日平整地基，亦于同日完成所有其他工程。因此，于缅语中，此塔被称为“一日塔”(Prassadā cetiya)，其名流传至今。

Tassa rañño ekā dhibhā vibhatyatthaṃ nāma ganthaṃ akāsīti.

彼王之一女，作《语形义》(Vibhatyattha)一书。

Pubbe kira arimaddananagare uggahadhāraṇādivasena sāsanaṃ ativiya virūḷamāpajji. Arimaddananagareyeva hi eko vuḍḍhapabbajito bhikkhu ganthaṃ likhituṃ silālekhanadaṇḍena icchanto rājagehaṃ pāvisi. Rājā kena āgatosīti pucchi. Ganthaṃ likhituṃ silālekhanadaṇḍena icchanto āgato mhīti. Evaṃ mahallako tvaṃ ganthaṃ mahussāhena pariyāpuṇantopi [Pg.87] ganthesu chekassa okāsaṃ na passāmi, sace himusalo aṅkuraṃ uṭṭhāpetvā rūheyya, evaṃ sati tvaṃ ganthesu chekataṃ āpajjeyyāsīti āha.

往昔，据说于阿梨摩陀那城(Arimaddana)，因学习、受持等故，教法极为兴盛。于此城中，有一年老出家之比丘，欲求石笔以书写典籍，遂入王宫。王问：“汝为何来？”答言：“为求石笔书写典籍而来。”王言：“汝已年迈，纵勤学典籍，我亦不见汝有善巧之机。若冰杵能生芽，汝或能善巧于典籍。”

Tato pacchā vihāraṃ gantvā devasikaṃ devasikaṃ ekadantakaṭṭhappamāṇattaṃ lekhanaṃ uggahetvā kaccāyanaabhidhammetthasaṅgahappakaraṇaṃ ādiṃ katvā ācariyassa santike uggaṇhi. So acireneva ganthesu chekataṃ patvā musale jamburukkhaṅkuraṃ bandhitvā ussāpetvā rājagehaṃ pāvisi.

此后，彼返回寺院，日日执如齿木大小之笔，于阿阇黎处，从《迦旃延》、阿毗达摩之《摄义论》(Abhidhammatthasaṅgaha)等论学起。不久，彼即善巧于诸典籍，乃将一阎浮树芽绑于杵上，高举而入王宫。

Atha taṃ rājā pucchi,-kenaāgatosīti. Ayaṃ mahāraja musalo aṅkuraṃ uṭṭhāpetvā rūhatīti ācikkhituṃ āgatomhīti vutte rājā etassa ganthesu chekataṃ pattomhīti vuttaṃ hotīti jānāsi. Taṃ saccaṃ vā alikaṃ vāti vīmaṃsanatthāya mahātherānaṃ santikaṃ pahiṇi. Mahātherāpi gūḷaṭṭhānaṃ pucchiṃsu. Sopi pucchitaṃ pucchitaṃ byākāsi.

于是王问彼曰：“为何而来？”答言：“大王，我乃为告知此事而来：此杵已生芽成长。”王闻言，知其意为“我已善巧于诸典籍”。为察其言虚实，遣彼至诸大长老处。诸大长老亦问以深奥之处，彼皆一一解答所问。

Atha so bhikkhu mahāthere evamāha,-tumhe bhante maṃ bahū pucchatha, ahampi tumhe pucchituṃ icchāmi, okāsaṃ dethāti yācitvā aññasamānacetasikanti ettha aññasaddassa avadhyāpekkhattā avadhipadaṃ uddharitvā dassethāti pucchi. Mahātherāpi pubbe amanasikatattā sīghaṃ vissajjituṃ na sakkhiṃsu. Rājā tamatthaṃ sutvā tuṭṭhacitto hutvā disā pāmokkhanamena ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. So pana bhikkhu aganthakārakopi ganthakārakoviya pacchimānaṃ janatānaṃ dinnopadesavasena upakāraṃ katvā sāsane uppajjīti. Honti cettha,–

其时，彼比丘对大长老们说：“诸位尊者多次问我，我也想请教诸位，请给予机会。”他请求后问道：“在‘异俱心所’(aññasamānacetasika)中，‘异’(añña)一词需要一个所对简别，请举出所对简别之词。”大长老们因先前未曾思惟此问题，一时无法迅速回答。国王听闻此事后心生欢喜，以国师之位尊崇他。这位比丘即便不是论著作者，亦如论著作者一般，通过给予后世人们教导而为教法作出了贡献。此处有偈颂：–

Ahaṃ mahallako homi, duppañño pariyattikaṃ;

Uggahaṃ mahussāhena, na sakkhissāmi jānituṃ.

我已年迈，智慧浅薄，于教理学习，纵然勤勉，亦不能通晓。

Evañca [Pg.88] nātimaññeyya,Nāppossukkatamāpajje;

Saddhamme chekakāmova,Ussāhaṃva kare poso.

是故不应轻视自己，亦不应变得懈怠；欲善巧于正法者，当勤勉精进。

Vuḍḍhapabbajito bhikkhu,Mahallakopi duppañño;

Āpajji chekataṃ dhamme,Tamapekkhantu sotāroti.

年迈出家的比丘，即使年老而智慧浅薄，亦于法中得善巧，愿听者们留意此事。

Pubbe kira arimaddananagare mātugāmāpi ganthaṃ uggaṇhiṃsu. Yebhuyyena uggahadhāraṇādivasena pariyattisāsanaṃ paggahesuṃ. Mātugāmā hi aññamaññaṃ passantā tumhe kittakaṃ ganthaṃ uggaṇhatha, kittakaṃ ganthaṃ vācuggataṃ karothāti pucchi sunti.

据说，从前在阿梨摩陀那城，妇女们也学习经典。她们大多通过学习、受持等方式来掌握教法。妇女们见面时会互相询问：“你们学习了多少经典？背诵了多少经典？”

Eko kira mātugāmo ekaṃ mātugā,maṃ pucchi,-tvaṃ idāni kittakaṃ ganthaṃ vācuggataṃ karosīti. Ahaṃ pana idāni daharaputtehi balibodhattā byākulaṃ patvā bahuṃ ganthaṃ vācuggataṃ kātuṃ nasakkā,samantamahāpaṭṭhāne pana kusalattikamattaṃva vācuggataṃ karomīti āhāti.

据说，有一位妇女问另一位妇女：“你现在能背诵多少经典呢？”那位妇女回答说：“我现在因有幼儿牵绊而事务繁忙，无法背诵很多经典，在《大发趣论》(Mahāpaṭṭhāna)中，也仅能背诵善法三则而已。”

Idampi arimaddananagaravāsīnaṃ mātugāmānampi pariyattuggahaṇe ekaṃ vatthu,–

这也是关于居住在阿梨摩陀那城的妇女们学习教法的一件事。–

Ekaṃ kira bhikkhuṃ piṇḍāya carantaṃ ekā dvādasavassikā daharitthī pucchi,-kinnāmosi tvaṃ bhanteti. Khemānāmāhanti. Kathañhi bhante pumāva samāno itthiliṅgena nāmaṃ akāsīti āha. Atha antogehe nisinnā mātā sutvā dhītaraṃ āha,-tvaṃ rājādigaṇassa lakkhaṇaṃ na jānāsīti. Āma jānāmi, ayaṃ pana khemasaddo na rājādigaṇapakkhaṃ bhajatīti. Atha [Pg.89] mātā evamāha,-ayaṃ pana khemasaddo ekadeseneva rājādigaṇapakkhaṃ bhajatīti.

据说有一位比丘托钵时，一个十二岁的少女问他：“尊者，您叫什么名字？”比丘回答：“我名叫凯玛(Khemā)。”少女便说：“尊者，您既是男子，为何取了女性的名字？”这时，坐在屋内的母亲听见，便对女儿说：“你不知道‘王’(rājan)等词类的规则吗？”女儿说：“我知道，但‘凯玛’这个词并不属于‘王’等词类。”母亲就说：“‘凯玛’这个词在某种程度上属于‘王’等词类。”

Ayaṃ panettha dhītu adhippāyo,-na rājādisaddo kadāci rājoti paccattavacanavasena okāranto dissati vinā devarājotiādisamāsavisayaṃ, khemasaddo pana katthaci khemoti ca khemanti ca liṅgantaravasena rūpantaraṃ dissati, teneva khemasaddo na rājādigaṇoti veditabboti.

此处女儿的意思是：像“王”(rājan)这类词，其主格单数绝不会是“rājo”这样以“o”结尾的形式，除非是在“天王”(devarājo)等复合词中。而“khema”这个词，在其他性别中则有“khemo”和“khemaṃ”等不同形式，因此可知“khema”一词不属于“王”等词类。

Ayaṃ pana mātu adhippāyo,-khemasaddo abhidheyyaliṅgattā tiliṅgako,yadā pana saññāsaddādhikāre paccattavacanavasena khemāti ākāranto dissati, tadā ekadesena khemasaddo rājādigaṇapakkhaṃ bhajatīti.

而母亲的意思是：“khema”这个词，因其性别随所指对象而定，故为三性通用。当它在专有名词的范畴中，作为主格单数，以“Khemā”这样以“ā”结尾的形式出现时，那么，“khema”这个词在某种程度上，就属于“王”等词类。

Idampi ekaṃ vatthu,–

这又是一件事。–

Arimaddananagare kira ekassa kuṭumbikassa eko putto dve dhītaro ahesuṃ. Ekasmiñca kāle ghammābhibhūtattā gehassa uparitale nahāyitvā nisīdi. Atha ekā dāsī gehassa heṭṭhā ṭhatvā kiñci kammaṃ karontī tassa kuṭumbikassa guyhaṭṭhānaṃ olokesi. Tamatthaṃ jānitvā kuṭumbiko sākhaṃ olokesīti ekaṃ vākyaṃ bandhitvā puttassa dassesi,imassa atthayojanaṃ karohīti. Atha putto atthayojanaṃ akāsi,-sākhaṃ rukkhasākhaṃ olekesi udikkhatīti. Atha pacchā ekāya dhītuyā dassesi, imassa atthayojanaṃ karohīti. Sāpi atthayojanaṃ akāsi,- sā sunakho khaṃ ākāsaṃ olokesi udikkhatīti. Atha pacchā ekāya dhītuyā dassesi, imassa attha yojanaṃ karohīti. Sāpi atthayojanaṃ akāsi,-sā itthī khaṃ aṅgajātaṃ olokesi mukhaṃ uddhaṃ katvā olokesīti.

据说在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，有一位家主，他有一个儿子和两个女儿。有一次，因天气炎热，他在屋顶沐浴后坐着。当时，一个女仆在屋下做事，看到了那位家主的私处。家主知道后，便作了一句“sākhaṃ olokesi”，拿给儿子看，让他解释其义。儿子解释说：‘（他）看树枝。’之后，他又拿给一个女儿看，让她解释其义。她解释说：‘是那只狗(sā)在看天空(khaṃ)。’然后，他又拿给另一个女儿看，让她解释其义。她也解释说：‘是那个女人(sā)抬头看生殖器(khaṃ)。’

Idampi ekaṃ vatthu,–

这又是一件事。–

Eko kira sāmaṇero ratanapūravāsī arimaddananagare mātugāmāpi [Pg.90] saddanayesu atikovidāti sutvā ahaṃ tattha gantvā jānissāmīti arimaddananagaraṃ gato. Atha antarāmagge arimaddananagarassa samīpe ekaṃ daharitthiṃ kappāsavatthuṃ rakkhitvā nisinnaṃ passi. Atha sāmaṇero tassā santikaṃ maggapucchanatthāya gacchi. Atha daharitthī sāmaṇeraṃ pucchi,-kuto āgatosīti.

据说，有一位住在宝满城(Ratanapura)的沙弥，听说在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，连妇女们都精通语法，心想：“我要去那里了解一下。”于是前往阿梨摩陀那城。途中，在靠近阿梨摩陀那城的地方，他看见一个年轻女子坐在那里看守棉布。于是沙弥为了问路，就走到她跟前。那年轻女子问沙弥：“您从哪里来？”

Sāmaṇero āha,-ratanapūrato ahaṃ āgacchatīti. Kuhiṃ gatosīti vutte arimaddananagaraṃ gacchatīti āha. Atha daharitthī evamāha,-tvaṃ bhante saddayogavinicchayaṃ anupadhāretvā kathesi, amhayogaṭṭhāne hi tvaṃ nāma yogasaddena yojetvā kathesi, nanu paṇḍitānaṃ vacanena nāma paripuṇṇatthena aviruddhasaddanayena puṇṇindusaṅkāsena bhavitabbanti. Atha sāmaṇero khettavatthūni rakkhantī duggatā daharitthīpi tāva saddanayakovidā hoti, kimaṅgaṃ pana bhogasampannā mahallakitthiyoti lajjitvā tatoyeva paṭinivattitvā paccāgamāsīti.

沙弥说：“我从宝满城来。”当被问到“您到哪里去”时，他说要去阿梨摩陀那城。于是少女这样说：“尊者，您说话没有仔细省察语法，在需要使用第一人称的地方，您却使用了不匹配的动词。智者说话难道不应该意义完整、符合语法规则、像满月一样圆满吗？”沙弥心想：“一个看守田地的贫穷少女都如此精通语法，更何况那些富有的老妇人呢？”他感到羞愧，便从那里转身回去了。

Idaṃ marammamaṇḍale tambadīparaṭṭhe arimaddananagare theraparamparavasena sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

这是在缅甸地区(Marammamaṇḍala)铜鍱国(Tambadīparaṭṭha)的阿梨摩陀那城，依长老传承而确立教法之事。

Idāni marammamaṇḍaleyeva jeyyavaḍḍhanaraṭṭhe ketumatīnagare sāsanavaṃsaṃ vakkhāmi.

现在，我将讲述缅甸地区(Marammamaṇḍala)胜增国(Jeyyavaḍḍhanaraṭṭha)计都末底城(Ketumatīnagara)的教法传承。

Kaliyuge hi dvisattatādhike aṭṭhavassasate sampatte jeyyavaḍḍhanaraṭṭhe ketumatīnagare mahāsirijeyyasūro nāma rājā rajjaṃ kāresi. Ekaṃ atichekaṃ devanāga nāmakaṃ ekaṃ hatthiṃ nissāya vijitaṃ vitthāramakāsi. Tassa pana rañño kāle kaliyuge dvinavutādhike aṭṭhavassasate sampatte mahāparakkamo nāma thero sīhaḷadīpato nāvāya āgantvā ketumatīnagaraṃ sampatto. Rājā ca dvārā vatīnagarassa [Pg.91] dakkhiṇadisābhāge mahāvihāraṃ kārāpetvā tassa adāsi niccabhattampi. Tasmiñca vihāre sīmaṃ sammannitvā tissaṃ sīmāyaṃ tulāvasena attanā samaṃ katvā lohamayabuddhappaṭibimbaṃ kārāpesi. Tañca buddhappaṭibimbiṃ sampattalaṅkādīpanti nāmena pākaṭaṃ ahosi.

当迦梨时代(Kaliyuga)八百七十二年时，在胜增国计都末底城，有位名叫大吉祥胜勇(Mahāsirijeyyasūro)的国王统治国家。他依靠一头名叫天龙(Devanāga)的非凡大象，扩展了疆土。在这位国王的时代，迦梨时代八百九十二年时，有位名叫大精进(Mahāparakkamo)的长老从狮子洲(Sīhaḷadīpa)乘船来到计都末底城。国王在堕罗钵底城(Dvārāvatī)的南方为他建造了一座大寺，并常设斋食。长老在那座寺院中划定戒场，并于戒场内，以秤称量与己身等重之铁，造了一尊铁佛像。这尊佛像以“抵达楞伽”(Sampattalaṅkā)之名为人所知。

Tassa rañño kāle surāmerayasikkhāpadaṃ paṭicca vipādo ahosi. Kathaṃ. Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyā detvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya tālanālikerādīnaṃ puppharaso pupphato galitābhinavakālato paṭṭhāya ca na pātabboti kaṅkhāvitaraṇīṭīkādīsu vuttavacane adhippāyaṃ vipallāsato gahetvā tālanālikerādīnaṃ raso galitābhinavato paṭṭhāya pivituṃ na vaṭṭatīti ekacce vadanti. Ekacce pana evaṃ vadanti,–tālanālikerādīnaṃ raso galitābhinavakāle pivituṃ vaṭṭatīti.

于彼王之时，缘于酒学处(surāmerayasikkhāpada)而起争论。如何？于《疑惑度脱复注》(Kaṅkhāvitaraṇīṭīkā)等书中所说：“‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，以及从棕榈、椰子等花汁自花朵滴落之初起，便不应饮用。”有人因颠倒理解此语意趣，而说：“棕榈、椰子等汁液从刚滴落时起便不适合饮用。”而另一些人则如是说：“棕榈、椰子等汁液在刚滴落时适合饮用。”

Tattha pubbapakkhe ācariyānaṃ ayamadhippāyo,–

于此，前派诸师之意趣为：

Bījato paṭṭhāyāti ettha sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya na pātabbo. Tālanālikerādīnaṃ puppharaso ca galitābhinavakālatoyeva na pātabboti.

“于此，‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，便不应饮用。而棕榈、椰子等之花汁，亦应从刚滴落之时起便不饮用。”

Ayaṃ pana aparapakkhe ācariyānamadhippāyo,–

此则为后派诸师之意趣：

Bījato paṭṭhāyāti ettha sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya na pātabbo. Tālanālikerādīnaṃ sambhārehi paṭiyādito puppharaso pupphato galitābhinavakālato na pātabboti.

“于此，‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，便不应饮用。而棕榈、椰子等之花汁，若已加入原料进行处理，则从其自花朵滴落之初起，便不应饮用。”

Evaṃ tālanālikerādīnaṃ raso galitābhinavakālato paṭṭhāya pātuṃ vaṭṭati na vaṭṭatīti vivādaṃ karontānaṃ majjhe nisīditvā sampattalaṅko mahāparakkamatthero tādiso pivituṃ vaṭṭatīti vinicchindi, surāvinicchayañca nāma ganthaṃ akāsi[Pg.92]. Evaṃ ketumatīnagaraṃ māpentaṃ mahāsirijeyyasūraṃ nāma rājānaṃ nissāya ketumatiyaṃ sāsanaṃ patiṭṭhahi.

如是，于“棕榈、椰子等汁液从刚滴落时起是否适合饮用”之争论者中，抵达楞伽之大精进长老(Sampattalaṅka Mahāparakkamatthera)坐于其间，裁决曰：“如是者适合饮用。”并造《酒论》(Surāvinicchaya)一书。如是，依于建造计都末底城之大吉祥胜勇王，教法于计都末底得以建立。

Idaṃ marammamaṇḍaleyeva ketumatīnagare

此乃于马蓝马地区，计都末底城中，

Sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

教法之建立。

Idāni marammamaṇḍale tambadīparaṭṭheyeva khandhapurasāsanavaṃsaṃ vakkhāmi.

现在，我将于马蓝马地区铜岛国(Tambadīpa)中，讲述犍陀补罗城(Khandhapura)的教法传承。

Kaliyuge hi catusaṭṭhādhike chavassasate tayo bhātikā kittitaranāmakaṃ rājānaṃ rajjato cāvetvā khandhapuranagare rajjaṃ kāresuṃ. Tadā kittitaranāmakassa rañño eko putto cīnaraṭṭhindarājānaṃ yācitvā bahūhi senaṅgehi khandhapuranagaraṃ samparivāretvā aṭṭhāsi. Atha tīsu piṭakesu chekaṃ ekaṃ mahātheraṃ pakkosetvā mantesuṃ. Thero evamāha,– janapadāyattamidaṃ kammaṃ samaṇānaṃ na kappati vicāretuṃ, ahampi samaṇo, nāṭakehi pana saddhiṃ mantethāti. Atha nāṭake pakkosetvā mantesuṃ. Nāṭakāpi sace kāraṇaṃ natthi, evaṃ sati phalaṃ na bhaveyya, sace pūti natthi, makkhikā na sannipateyyunti gītaṃ gāyitvā udake kīḷanti.

实在迦梨时代(Kaliyuga)六百六十四年时，有三兄弟废黜了名为吉帝多罗(Kittitara)的国王，于犍陀补罗城统治国家。当时，吉帝多罗王有一子，向中国王(Cīnarājā)求援，率领众多军队包围了犍陀补罗城。于是三兄弟召来一位精通三藏(Tipiṭaka)的大长老商议。长老如是说：“此事关乎俗人，沙门(samaṇa)不宜参与商议，我亦是沙门。你们当与伎人(nāṭaka)商议。”于是他们召来伎人商议。伎人们则唱道：“若无其因，则无其果；若无腐臭，则无蝇聚。”他们唱着歌，在水中嬉戏。

Atha teca tayo bhātikā taṃ sutvā kittitaranāmakaṃ rājānaṃ bandhanāgārato gahetvā māretvā idāni yaṃ rajje ṭhapayissāmāti cintetvā tumhe gacchatha, ayaṃ tassa sīso, idāni esa paralokaṃ gatoti sīsaṃ dassesuṃ. Atha cīnaraṭṭhasenāyopi idāni rājavaṃsiko natthi, te nahi yujjhituṃ na icchāma, yaṃ rajje ṭhapayissāmāti katvā mayaṃ āgatā, idāni so natthīti vatvā nivattetvā agamaṃsu.

于是，彼三兄弟闻此，便从狱中带出吉帝多罗王将其杀害，他们展示其头颅对中国军队说：“你们去吧，此乃其头，今彼已赴他世。”于是，中国军队亦言：“如今已无王族，我等不愿与之交战。我等前来，乃为立彼为王，如今彼已不在。”言毕，撤军而去。

So ca thero nāṭakehi saddhiṃ mantethāti ettakameva vuttattā bhikkhubhāvato na mocetīti daṭṭhabbaṃ. Vuttañcetaṃ,–

应知，彼长老仅言“当与伎人商议”，因所言仅此，故未脱离比丘身份。如是所说：

Pariyāyoca āṇatti, tatiye dutiye pana;

Āṇattiyeva sesesu, dvayametaṃ na labbhatīti.

方便说与教令，于第二第三次；于余者唯教令，此二者不可得。

Tasmiṃ pana khandhapure arimaddananagare arahantagaṇavaṃsikā chappadagaṇavaṃsikā ānanda gaṇavaṃsikā ca therā bahavo vasanti. Tehi pana katagantho nāma koci natthīti.

于彼犍陀补罗城，有众多长老居住，他们分属阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿罗汉众传承、车波多(Chappada)众传承及阿难众传承。然无任何由他们所造之论典。

Idaṃ khandhapure sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此乃教法于犍陀补罗城之建立。

Idāni marammamaṇḍale tambadīpareṭṭheyeva vijayapure sāsanavaṃsaṃ vakkhāmi.

现在，我将于马蓝马地区铜岛国中，讲述胜利城(Vijayapura)的教法传承。

Kaliyuge hi catusattatādhike chavassasate sīhasūro nāma rājā vijayapuraṃ māpesi. Tato pacchā dvīsu saṃvaccharesu atikkantesu camuṃnadiyaṃ matasetibhaṃ ekaṃ labhitvā ekasetibhinnoti tassa nāmaṃ pākaṭaṃ ahosi. Tassa rañño kāle vijayapure sīlavantā lajjīpesalā bhikkhū bahavo natthi. Arimaddananagarato anuruddharājakāle rājabhayena nilīyitvā avasesā samaṇakuttakāyeva bahavo atthi. Pacchā cūḷaarahantattheradibbacakkhuttherānaṃ āgatakāleyeva lajjīpesalā bhikkhū balavantā hutvā gaṇaṃ vaḍḍhāpesuṃ. Rājā ca dibbacakkhuttheraṃ antepuraṃ pavesetvā devasikaṃ piṇḍapātena bhojesi. Anuruddharaññā tambulamañjūsāyaṃ ṭhapetvā pūjitā satta dhātuyo labhitvā tāsaṃ pañcadhātuyo caññiṅkhucetiye nidhānaṃ akāsi. Avasesā pana dve dhātuyo puññassa nāma amaccassa pūjanatthāya niyyādesi. Soca amacco jeyyapure puññacetiye nidhānaṃ akāsi.

在迦梨时代六百七十四年，一位名为狮勇(Sīhasūra)的国王建造了胜利城(Vijayapura)。此后两年过去，他在战象河(Camuṃnadī)中获得一头死象，因此以“独牙”(Ekasetibhiṇṇa)之名而闻名。这位国王在位期间，胜利城中少有持戒、知耻、温和的比丘。由于在阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿那律王时期，因畏惧国王，多数比丘都隐藏起来，剩下的多是自称沙门(samaṇakuttaka)的人。后来，当小阿罗汉长老(Cūḷaarahanta-thera)和天眼长老(Dibbacakkhu-thera)到来时，知耻温和的比丘们才得以壮大，扩增了僧团(gaṇa)。国王将天眼长老迎入内宫，每日以斋食供养。他获得了由阿那律王用槟榔盒(tambulamañjūsā)供奉的七份舍利(dhātu)，并将其中五份安放在姜丘塔(Caññiṅkhu-cetiya)中。剩余的两份舍利，则为了供养名为福德(Puñña)的大臣而交给了他。那位大臣将它们安放在了杰耶城(Jeyyapura)的福德塔(Puñña-cetiya)中。

Tadā ca kira samaṇakuttakā gahaṭṭhāviya rājarājamahāmattānaṃ [Pg.94] santike upaṭṭhānaṃ akaṃsu. Kaliyuge catuasītādhike chavassasate sampatte sīsasūrarañño jeṭṭha putto ujano nāma rājā rajjaṃ kāresi. So pana avapaṅkyā nāmake dese campakakaṭṭhamaye sattavihāre kārāpesi. Dvi vassādhike sattavassasate kāle te vihārā niṭṭhaṃ agamaṃsu.

那时，据说自称沙门(samaṇakuttaka)的人们像在家人一样，侍奉国王和大臣们。到了迦梨时代六百八十四年，狮勇(Sīhasūra)王的长子，名为优禅那(Ujana)的国王统治国家。他在名为阿瓦邦迦(Avapaṅkyā)的地方，命人建造了七座以瞻波木(campaka-kaṭṭha)所造的精舍。在七百零二年时，那些精舍竣工。

Tesu vihāresu campakaṃ nāma padhānavihāraṃ amaccaputtassa sudhammamahāsāmittherassa adāsi. So pana thero arimaddananagare arahantattherassa vaṃsikoti daṭṭhabbo.

在那些精舍中，他将名为“瞻波”(Campaka)的主精舍献给大臣之子须达摩大长老(Sudhammamahāsāmi-thera)。这位长老应被视为阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)阿罗汉长老的传承者。

Veḷūvanaṃ nāma parivāravihāraṃ pana ābhidhammikassa ñāṇadhajassa nāma therassa adāsi. Sopi arahantattherassa vaṃsiko.

名为竹林(Veḷūvana)的附属精舍，则赐予名为智幢(Ñāṇadhaja)、精通阿毗达摩的长老。这位长老也是阿罗汉长老的传承者。

Jetavanaṃ nāma parivāravihāraṃ pana sakalavinayapiṭakaṃ vācuggataṃ karontassa guṇārāmattherassa adāsi. So pana thero arimaddananagareyeva ānandattherassa vaṃsiko.

名为祇陀林的附属精舍，则赐予能口诵全部律藏的功德林(Guṇārāma)长老。这位长老是阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)阿难长老的传承者。

Kulavihāraṃ nāma parivāravihāraṃ ādiccaraṃsino nāma therassa adāsi. Sopi ānandattherassa vaṃsikoyeva.

名为“族姓精舍”(Kulavihāra)的附属精舍，则赐予名为日辉(Ādiccaraṃsi)的长老。这位长老也是阿难长老的传承者。

Suvaṇṇavihāraṃ nāma parivāravihāraṃ sudhammālaṅkārassa nāma therassa adāsi. Sopi ānandattheravaṃsikoyeva.

名为金精舍(Suvaṇṇavihāra)的附属精舍，则赐予名为善法庄严(Sudhammālaṅkāra)的长老。这位长老也是阿难长老的传承者。

Nīcagehaṃ nāma parivāravihāraṃ varapattassa nāma therassa adāsi. So pana sudhammamahāsāmittherassa antevāsiko.

他将名为低房(Nīcageha)的附属精舍，赠予名为胜得(Varapatta)的长老。而这位长老是须达摩大长老(Sudhammamahāsāmi-thera)的弟子。

Dakkhiṇakoṭiṃ nāma parivāravihāraṃ siripuññavāsino nāma therassa adāsi. Sopi sudhammamahāsāmittherassa antevāsikoti.

他将名为南隅(Dakkhiṇakoṭi)的附属精舍，赠予名为吉祥福居(Siripuññavāsin)的长老。这位长老也是须达摩大长老的弟子。

Tesaṃ vihārānaṃ esannaṭṭhāne rājā sayameva hatthena gahetvā mahābodhirukkhaṃ ropesi. Tesaṃ vihārānaṃ paṭi jagganatthāya bahūnipi khettavatthūni adāsi ārāmagopaka kulāni ca.

国王亲自用手在那些精舍附近栽种了大菩提树。为了维护那些精舍，他还布施了很多田地和园林守护者家族。

Tesaṃ [Pg.95] pana therānaṃ sudhammapurārimaddanapurabhikkhuvaṃsikattālajjipesalatā viññātabbā. Teneva vijayapure sāsanaṃ ativiya parisuddhaṃ ahosīti daṭṭhabbaṃ.

应当知晓，这些长老们因其属于须达摩城(Sudhammapura)和阿利摩陀那城(Arimaddanapura)的比丘传承而知耻温和。由此可知，胜利城(Vijayapura)的教法曾极为纯净。

Tesampi sissaparamparā anekasahassappamāṇā ahesuṃ. Evaṃ lajjīpesalānaṃyo bhikkhūnaṃ santikā keci saddhivihārikā kīṭāgirimhi assajipunabbasukāviya alajjī dussīlā uppajjiṃsu, seyyathāpi nāma madhurambarukkhato ambilaphalanti. Te pana bahuanācāraṃ cariṃsuyeva. Idaṃ pana tesaṃ mūlauppatti dassanaṃ.

他们的弟子也代代相传，人数约有数千。就这样，在那些知耻温和的比丘中，出现了一些无惭、破戒的共住弟子，就像鸡吒山的阿说示和布纳跋苏一样，如同从甜美的芒果树上结出酸涩的果实。他们确实行了许多不如法之事。以下是关于他们起源的说明。

Rājā hi tadā tesaṃ vihārānaṃ paṭijagganatthāya bahūni khettavatthūni adāsi. Tesu khettavatthūsu balivicāraṇatthāya sudhammamahāsāmitthero ekacce bhikkhū ārakkhaṇaṭṭhāne ṭhapesi. Ārakkhaṇabhikkhū pana dhammānulomavasena kassakānaṃ ovādāpesi, khettavatthusāmibhāgampi paṭiggaṇhāpesi. Tasmiñca kāle khettavatthūni paṭicca bhikkhū vivādaṃ akaṃsu. Atha taṃ vivādaṃ sutvā sāsanadharatthero ca dve parakkamattherā ca tato nikkhamiṃsu. Nikkhamitvā sāsanadharatthero khaṇitti pādapabbate nisīdi. Dve parakkamattherā ca caṅgakiṅgapabbatakandare nisīdiṃsu. Tesañhi nivāsaṭṭhānattā yāvajjatanā taṃ ṭhānaṃ parakkamaṭṭhānanti pākaṭaṃ ahosi. Te pana therā ekacārāti vohāriṃsu. Avasesā pana bhikkhū gāmavāsībahucārāti vohāriṃsu. Tato paṭṭhāya araññavāsīgāmavāsīvasena visuṃ gaṇā honti. Vihārassa ninnānaṃ khettavatthūnaṃ balippaṭiggāhakabhikkhūnampi saṅghajātisamaññā ahosi.

当时，国王为了维护那些精舍，布施了许多田地。在这些田地上，须达摩大长老为了征收税赋，安排了一些比丘驻守在守护处。守护比丘们依照正法劝导农夫，并让他们收取田地所有者的那份收成。当时，比丘们因田地之事起了争执。听闻此事后，护法长老(Sāsanadhara-thera)与两位精进长老(Parakkama-thera)便离开了那里。离开后，护法长老坐在了锄头足山(Khaṇitti Pādapabbata)，而两位精进长老则坐在了昌加金加山(Caṅgakiṅga Pabbata)的山洞里。因他们曾居住于此，直到今日，那地方仍以“精进处”而闻名。那些长老被称为“独行者”，而其余的比丘则被称为“村居众行者”。从此以后，林居派与村居派便分成了不同的僧团。那些收取精舍低洼田地税赋的比丘们，也有了“僧伽种姓”(saṅghajāti)的称号。

Kaliyuge catuvassādhike sattasate ujanassa rañño dharamānasseva kaniṭṭhabhātiko kyecvā nāma rājā kumāro rajjaṃ gaṇhi.

在迦梨时代(Kaliyuga)七百零四年，优禅那(Ujana)王还在位时，他的弟弟，名为计耶苴(Kyecvā)的王子夺取了王位。

Ayaṃ pana tassa aṭṭhuppatti,– ujano nāma rājā tvaṃ samuddamajjhaṃ [Pg.96] nāma gāmaṃ gantvā tattha nisīditvā tatruppādabaliṃ bhuñjāhīti niyyādesi. So pana rājakumāro luddakammesuyeva abhirammaṇasīlo. Ekasmiṃ samaye pigavaṃ gantvā paccāgatakāle rattiyaṃ supinaṃ passi,– sakko devānamindo āgantvā uposathasīlaṃ samādiyāhi, evaṃ sati acireneva setibhe labhissasatīti vatvā tāvatiṃsabhavanaṃ puna gatoti.

此乃其事缘：优禅那王命令道：“你前往名叫海中(Samuddamajjha)的村庄，坐在那里享用当地的供奉。”然而，那位王子天性喜好狩猎。有一次，他前往毕伽瓦(Pigava)后返回途中，夜里做了一个梦，梦见天帝释(Sakko devānamindo)前来对他说：“你应当受持布萨戒，如此不久便将获得白象。”说完便返回了三十三天。

Soca rājakumāro tato paṭṭhāya uposathasīlaṃ samādiyi. Pacchā kālepi attano hatthe guthena kilinnaṃ bhavatīti puna supinaṃ passi. So acireneva pañca setibhe labhi. Atha eko amacco gantvā rañño tamatthaṃ ārocesi. Rājā tuṭṭhacitto hutvā mama kira bhonto kaniṭṭhabhātiko pañca setibhe labhīti rājapurisānaṃ majjhe saṃvaṇṇesi. Amacco puna rājakumārassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesi. Rājakumāropi mama bhātiko rājā akathitapubbaṃ vācāpeyyaṃ vadatīti ārādhayitvā puna gantvā tamatthaṃ rañño ārocāpesi. Rājāpi tatheva vadatīti. Taṃ sutvā rājakumāro bhiyyoso pasīdi.

那位王子从此开始受持布萨戒。后来，他又梦见自己的手被粪便弄脏。不久，他获得了五头白象。于是，一位大臣前往向国王禀告此事。国王心生欢喜，在朝臣之中赞扬道：“诸位，我最小的弟弟竟获得了五头白象。”大臣又去到王子那里，将此事禀告了他。王子心想：“我的兄长国王说了前所未有的嘉言。”他心生欢喜，便让大臣再回去向国王禀告此事。国王也如是说。听闻此事，王子愈加欣喜。

Kasmā pana ujano rājā kittitaraṃ nāma rājakumāraṃ kaniṭṭhavohārena na vadatīti. Ekasetibhindo hi rājā aparassa rañño deviṃ gabbhiniṃ ānetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi, ṭhapetvā acireneva ujanaṃ vijāyi, teneva na ujano ekasetibhindassa putto, kittitaro nāma rājakumāroyeva ekasetibhindassa putto, tasmā taṃ kāraṇaṃ paṭicca so taṃ kaniṭṭhavohārena na vadatīti.

然而，优禅那王为何不以弟弟之名称呼吉提塔罗(Kittitara)王子呢？因为一白象王(Ekasetibhinda)迎娶了另一位国王已怀孕的王后，并将其立为首席王后。立后不久，她就生下了优禅那。因此，优禅那不是一白象王的儿子，而吉提塔罗王子才是一白象王的儿子。正是因为这个原因，所以他通常不以弟弟之名称呼他。

Kaniṭṭho pañcasetibhe labhatīti sutvā rājā bhāyitvā kaniṭṭhassa rajjaṃ upaniyyādesi. Rājā rājagehassa pacchimadvārena nikkhami. Kaniṭṭho purimadvārena pāvisi. Pañcannaṃ pana setibhānaṃ laddhattā pañcasetibhindoti pākaṭo. Mūlanāmaṃ panassa [Pg.97] sīhasūroti daṭṭhabbaṃ. Tassa rañño kāle bahū alajjino gāmasāmanta vihāre vasitvā anekavidhaṃ ānācāraṃ cariṃsu. Sudhammapuraarimaddanapurato paramparavasena āgatā bhikkhūpi bahū lajjino sikkhākāmā santi.

听闻弟弟将获得五头白象，国王心生畏惧，便将王位让与弟弟。国王从王宫西门离开，弟弟则由东门进入。因获得五头白象，他便以“五白象王(Pañcasetibhinda)”之名为人所知。其本名当知为“师子勇(Sīhasūra)”。在那位国王时期，许多无耻之徒居住在村庄附近的寺院中，行种种不法之事。而从须达摩城和阿利摩陀那城代代相传而来的比丘中，亦有许多知耻乐学之人。

Atha tassa rañño bhattaṃ paribhuñjanakāle eko samaṇakuttako aṭṭha parikkhāre gahetvā āgantvā rañño sammukhe aṭṭhāsi. Kimatthāya āgatosīti pucchite piṇḍapātatthāya āgatomhīti āha. Atha rājā sayaṃ bhuñjissāmīti ārabhitvāpi atippasannatāya pana suvaṇṇapātiyā paṭiyāditaṃ sakalampi bhattaṃ adāsi. Atha rājā evaṃ cintesi,– ayaṃ bhikkhu piṇḍapātatthāya upamajjhanti kayeva āgantvā aṭṭhāsi, na so puthujjanabhikkhu, atha kho abhiññālābhī arahā bhaveyya, mama puññatthāya āgato bhaveyya maṃ anukampaṃ upādāyāti.

那时，当国王正在用餐时，一个伪沙门(samaṇakuttako)拿着八资具(aṭṭha parikkhāre)来到国王面前站立。国王问道：“你为何而来？”他回答说：“为乞食而来。”国王本打算自己吃，但由于心生极大净信，便将金钵中备好的一切饭食都布施了。这时国王心想：“这位比丘为乞食而来，恰在我用餐时出现，他不是凡夫比丘，应是证得神通的阿罗汉，为了我的福德，或许是出于对我的怜悯而来。”

Evaṃ pana cintetvā ekaṃ rājapurisaṃ āṇāpesi tassa pacchā anugantvā oloketuṃ. So pana samaṇakuttako sayaṃ alajjibhūtattāva attano bhariyā paccuggantvā pattaṃ gaṇhi. Taṃ disvā rājapuriso rañño santikaṃ gantvā paṭhamameva evaṃ cintesi,– sace yathābhūtaṃ āroceyyaṃ, rañño pasādo vinasseyya, evaṃ pana anārocetvā yathā rañño passādo bhiyyosomattāya bhaveyya, mayhampi lābho uppajjeyya, samaṇakuttakopi rājaparādhato vimucceyya, evaṃ ārocessāmīti. Evaṃ pana cintetvā ahaṃ mahārāja taṃ anugantvā olokesi, atha mama evaṃ olokentassava antaradhāyīti ārocesi. Rājā bhiyyosomattāya pasīditvā hatthaṃ pasāretvā yathāhaṃ maññami, tathā avirajjhanamevatanti tikkhattuṃ vācaṃ nicchāresi, rājapurisassa ca dātabbaṃ adāsi.

如是思惟后，国王命令一名侍从跟随他去观察。那名伪沙门本是无耻之徒，其妻出门相迎，并接过了他的钵。侍从见到此景，回到国王面前，心想：“若我如实禀告，国王的净信将会消失；若不如实禀告，而让国王的净信更增，我亦可获得赏赐，那伪沙门也能免于王法惩处，我当如此禀告。”思惟已定，他便禀告道：“大王，我跟随他观察，就在我看着他时，他便消失了。”国王愈加欢喜，心生净信，伸出手来，三次说道：“正如我所想，果然不虚！”并赏赐了那名侍从。

Tasmiṃyeva divase eko amacco rañño paṇṇākāratthāya [Pg.98] velāhakaṃ nāma ekaṃ turaṅgamaṃ adāsi. Atha rājā mama puññānubhāvena esa laddhoti sampahaṃsi. Taṃ pana turaṅgamaṃ ārohitvā ekaṃ hatthārohaṃ pājāpesi. Atha mahājanassa olokentassa hatthārohassa sīseveṭṭhanadussaṃyeva passitvā ākāse pakkhandho bakoviya paññāyati. So pana turaṅgamo pātova vijayapurato gacchanto pabbatabbhantaranagaraṃ sāyanhasamaye pāpuṇi. Abbha vijabbhanaassotipi nāmaṃ akāsi.

就在那一天，一位大臣为向国王献礼，供奉了一匹名为维拉哈卡(Velāhaka)的骏马。国王欢喜道：“此乃我福德威力所获！”他命一位骑者驾驭那匹骏马。当众人观看时，只见那马跃入空中，快如白鹭，众人仅能瞥见骑者头上的缠头布。那匹骏马清晨从胜利城(Vijayapura)出发，傍晚时分便抵达了山间之城。因此，它被命名为“破云驹(Abbhavijabbhana-assa)”。

Iccevaṃ samaṇakuttakā dārampi posesuṃ, pageva itaraṃ anācāraṃ. Teneva te samaṇakuttakā rañño mallaraṅgampi pavisitvā mallaṃ yujjhesuṃ. Tesu pana samaṇakuttakesu ovicaṅgākhuṃsaṅghajo nāma samaṇakuttako mallakamme ativiya cheko adhiko. So kira saṃvacchare saṃvacchare rañño mallaraṅge jayitvā pannarasa vā vīsati vā asse paṭilabhīti.

这些伪沙门(samaṇakuttakā)甚至养活妻子，更何况其他不如法的行为了。因此，那些伪沙门甚至进入国王的角力场进行角力比赛。在那些伪沙门中，有一名叫奥维昌伽库僧伽乔(Ovicaṅgākhuṃsaṅghajo)者，于角力之术尤为精湛超群。据说他年复一年在国王的角力场上获胜，可获得十五或二十匹马作为奖赏。

Ratanapūranagare mallakamme aticheko adhiko eko kambojakulo atthi. So ratanapūranagare jeyyapuranagara ca attanā samathāmaṃ mallapurisaṃ asabhitvā vijaya puraṃ āgantvā campakavihārassa dvārasamīpe mallasabhāmaṇḍape pavisitvā mallakammaṃ kātuṃ icchāmīti rañño ārocesi. Atha rājā taṃ saṅghajaṃ āmantetvā evamāha,- idāni bho tvaṃ iminā saddhiṃ mallayuddhaṃ kātuṃ sakkhissasīti. Āmamahārāja pubbe ahaṃ dahare hutvā kīḷanatthāyayeva mallakammaṃ akāsiṃ, idāni pana ekūnasattativasso ahaṃ ito pacchā mallayuddhaṃ kātuṃ sakkhissāmi vā mā vāti na jānāmi, idāni parapakkhaṃ mallapurisaṃ mallakammena māressāmīti vadati.

在宝满城(Ratanapūranagara)，有一位角力(mallakamma)技艺高超的柬埔寨(Kamboja)族人。他在宝满城与胜战城(Jeyyapurana)未找到与自己实力相当的力士，便来到胜利城(Vijayapura)，进入瞻波伽寺(Campakavihāra)门前的角力场，向国王禀告：“我想进行角力。”于是国王召来僧伽乔(Saṅghajo)对他说：“喂，你现在能与此人进行角力决斗吗？”（僧伽乔）答道：“大王，从前我年轻时，只是为了游戏才练习角力。如今我已六十九岁，此后是否还能进行角力决斗，我亦不知。现在对方的力士扬言要以角力杀死对手。”

Atha rājūnaṃ mallakammaṃ nāma kīḷanatthāyayeva bhavati, mā māretuṃ ussāhaṃ karohīti vatvā aññamaññaṃ mallayuddhaṃ kārāpesi[Pg.99]. Saparisassa rañño olokentasseva te mallākārena naccitvā aññamaññaṃ samīpaṃ upagacchiṃsu. Atha saṅghajo mallo kambojamallassa pādena paharaṇākāraṃ dassetvā dakkhiṇahatthamuṭṭhinā kapāle pahāraṃ adāsi. Atha kambojamallassa mukhaṃ pacchato ahosi. Tadā sapariso rājā īdisā pana vimukhato maraṇameva seyyo idāni pana imaṃ passituṃ na visahāmīti vadati. Puna saṅghajo vāmahattha muṭṭhinā pahāraṃ adāsi. Atha kambojamallassa mukhaṃ parivaṭṭetvā yathā pubbe, tathā patiṭṭhāsi.

于是国王说：“对国王而言，角力仅是娱乐，切勿试图杀人！”便让他们互相进行角力决斗。在国王与随从们的注视下，那些力士以角力者的舞姿互相靠近。这时，僧伽乔力士佯作用脚攻击柬埔寨力士，随即用右拳击打其头骨。柬埔寨力士的脸顿时转向后方。当时，国王与随从们议论道：“像这样脸被扭向后方，还不如死了的好。我现在实在不忍心看下去了。”随后，僧伽乔力士又用左拳击打。柬埔寨力士的脸便转了回来，恢复如初。

Tasmiñca kāle sapariso khattiyo taṃ acchariyaṃ disvā dve asse tiṃsamattāni vattāni satakahāpaṇañca adāsīti. Idañca vacanaṃ porāṇapotthakesu āgatattā sādhujanānañca saṃvejaniyaṭṭhānattā vuttaṃ. Ṭhapetvā hi saṃvegalābhaṃ natthi aññaṃ kiñci payojananti.

当时，刹帝利王与其随从见到这奇异的景象，便赏赐了两匹马、三十件衣物和一百个钱币。之所以讲述此事，是因此事出自古籍，且是能令善人生起悚惧之处。除获得悚惧之益外，并无其他任何用意。

Kaliyuge terasādhike sattavassasate vijayapureyeva tassa putto kittitaranāmako rājā rajjaṃ kāresi. Vitarā sadisanāmavaseneva sīhasūroti nāmaṃ paṭiggaṇhi. Pitu rañño kāle laddhesu pañcasu setihesu catunnaṃyeva avasesattā catusetibhindoti nāmaṃ pākaṭaṃ. Tene vāha abhidhānappadīpikāṭīkāyaṃ catusetibhindoti. Tassa rañño kāle caturaṅgabalo nāma mahāamacco ganthakovido abhidhānappadīpikāsaṃ vaṇṇanaṃ akāsi. So pana sakalabyākaraṇavanāsaṅgañāṇācārī ahosi.

迦利时代(Kaliyuga)七百一十三年，在胜利城(Vijayapura)，前王之子，名为吉帝达罗(Kittitara)的国王登基。他因与“离贪者”(Vitarāga)之名相应，而取名为狮勇(Sīhasūra)。因其父王在位时获得的五头白象仅余四头，故以“四白象破坏者”(Catusetibhindoti)之名为人所知。因此，在《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)的复注(ṭīkā)中称他为“四白象破坏者”。在该王统治时期，有一位名为四军(Caturaṅgabala)的大臣，他博通经论，为《名称辞典》作了释义(vaṇṇanā)。他是一位精通全部语法学的学者。

Ekasmiñca samaye rājā ekaṃ mahantaṃ vihāraṃ kārāpetvā asukaraññā ayaṃ vihāro kārāpito, imasmiṃ vihāre sīlavantāyeva nisīdantūti kolāhalaṃ uppādesi. Atha sācaññināmagāmavāsī eko thero āgantvā nisīdi.

一时，国王建造了一座宏伟的寺院，并宣告道：“此寺院由某某国王所建，唯有持戒清净者方可安住于此！”此事引起了一阵喧哗。当时，有一位居住在萨迦尼(Sācaññi)村的长老前来坐下。

Ayaṃ [Pg.100] pana tassa therassa aṭṭhuppatti,–

以下是那位长老的出身始末——

Sācaññigāme kira eko gahapati attano puttaṃ sippuggahaṇatthāya vihāre ekassa bhikkhussa santike niyyādesi. Puttassa pana vihāraṃ agantukāmassa tajjanatthāya sakaṇṭakagacchassa upari khipati. So ca daharo nikkhamitvā gehaṃ anāgatvā vihāreyeva nisīdi. Mātāpitūnaṃ santikaṃ anāgantvā thokaṃ thokaṃ dūraṃ gantvā sāmaṇera bhūmito upasampadabhūmiṃ patvā arimaddananagaraṃ gacchi. Atipaññavantatāya pana pattappattaṭṭhāne mahāthero saṅgaṇhiṃsu. Tenevesa sakalamarammaraṭṭhe pākaṭo ahosi. Atha mātāpitaro puttassa āgamanaṃ apekkhitvāyeva nisīdiṃsu. Tamatthaṃ pana sutvā esa amhākaṃ putto bhavissati vā no vāti vīmaṃsitukāmo pitā anugacchi. Arimaddananagare taṃ sampāpuṇitvā upaṭṭhapetvā nisīdi. Sopi bhikkhu yathāupaṭṭhāneneva santappetvā ganthaṃ uggaṇhi. Aparasmiṃ pana kāleso bhikkhu ajja sūpo appaloṇotiādinā punappunaṃ bhaṇati.

据说在萨迦尼村(Sācaññigāma)，有位家主为让儿子学习技艺，将他送到寺院一位比丘处。但儿子不愿去寺院，家主为恐吓他，便将他扔到带刺的灌木丛上。那男孩出来后，没有回家，径直坐在寺院里。他未去父母身边，而是渐渐远行，从沙弥位至受具足戒位，然后去了阿利摩陀那城(Arimaddananagara)。因其智慧超群，所到之处，皆为大长老们所接纳。因此，他在整个缅甸国(Marammaraṭṭha)声名远播。其父母则一直盼望儿子归来。父亲听闻其事，想查明“这究竟是不是我们的儿子”，便追随而去。在阿利摩陀那城找到他后，便侍奉他，然后坐下。那位比丘也如常接受侍奉，心满意足地学习经典。但在后来，那位比丘却常常念叨：“今天的汤不够咸”等等。

Atha pitā evamāha,- na pubbe piyaputtaka tayā īdisaṃ vacanaṃ kathitaṃ, idāni pana tvaṃ abhiṇhaṃ īdisaṃ vacanaṃ chaṇasi, kāraṇamettha kinti pucchi. Pubbe ganthesu chekattaṃ appatvā ganthesu chekatthaṃ byāpannacittatāya na vuttaṃ, idāni pana mayā icchito attho matthakaṃ patto, tasmā kāyabalapariggahaṇatthāya mayā īdisaṃ vacanaṃ vuttanti vadati. Taṃ vacanaṃ sutvā pitā mātuyā santikaṃ gamanatthāya okāsaṃ yācitvā pitarā saddhiṃ sakaṭṭhānaṃ āgacchanto vijayapuraṃ cetiyavandanatthāya pāvisi.

于是父亲说道：“亲爱的孩子，你从前从未说过这样的话，如今却频繁说起，这是什么原因呢？”（儿子）答道：“从前我尚未精通典籍，心系于此，故未曾言说。如今我所求的目标已经达成，因此为了保养体力，才说了这样的话。”父亲听了这番话，便请求允许去见（孩子的）母亲。在与儿子一同返回自己住处的途中，他为了礼拜圣塔而进入了胜利城(Vijayapura)。

Tadā raññā vuttavacanaṃ sutvā tasmiṃ vihāre aruhitvā nisīdi[Pg.101]. Ārakkhapurisā ca taṃ bhikkhuṃ vihāre nisinnaṃ disvā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā ca caturaṅgabalaṃ amaccaṃ āṇepesi,-gantvā tassa bhikkhussa ñāṇathāmaṃ upadhārehīti. Caturaṅgabalo ca gantvā taṃ bhikkhuṃ gūḷagūḷaṭṭhānaṃ pucchi. Sopi pucchitaṃ pucchitaṃ vissajjesi. Caturaṅgabalo ca tamatthaṃ rañño ārocesi. Rājā tuṭṭhacitto hutvā taṃ vihāraṃ tassa bhikkhussa adāsi. Tassa pana bhikkhussa daharakāle sakaṇṭakagacche pituno khipanaṃ paṭicca kaṇḍakakhipattheroti samaññā ahosi, mūlanāmaṃ panassa nāgitoti. Sotasmiṃ vihāre nisīditvā saddasāratthajaliniṃ nāma ganthaṃ akāsi. Tassa kira therassa kāle tasmiṃ nagare āraddha vipassanādhurā mahallakā bhikkhū sahassamattā ahesuṃ. Āraddhaganthadhurā pana daharabhikkhū gaṇanapathaṃ vītivattā.

那时，（那位比丘）听了国王所说的话，便登上那座寺院坐下。卫兵们看见那位比丘坐在寺院里，就把此事禀报国王。国王命令一位名为四兵(Caturaṅgabala)的大臣：“去考察那位比丘的智力。”四兵大臣前去，向那位比丘询问了各种深奥隐晦之处。那位比丘也对所问一一作答。四兵大臣将此事禀报国王。国王心生欢喜，便将那座寺院布施给那位比丘。那位比丘年幼时，因其父将他抛于荆棘丛中，而得名为“荆棘抛长老”(Kaṇḍakakhipatthera)，其本名为那吉达。他在那座寺院安住，造了一部名为《声义甘露鬘》(Saddasāratthajalini)的论著。据说，在那位长老的时代，于那座城中，修习观业处的年长比丘约有千人，而修习经教业处的年轻比丘则多得不可胜数。

Tassa pana pitarampi seṭṭhiṭṭhāne ṭhapesi. Teneva taṃ gāmaṃ seṭṭhigāmoti nāmena vohariṃsu.

国王又任命其父为长者，因此人们便以“长者村”(Seṭṭhigāma)之名称呼那个村庄。

Kaccāyanavaṇṇanaṃ pana vijayapureyeva abhayagiripabbate nisinno mahāvijitāpī nāma thero akāsi. Vācako padesampi soyeva akāsi. Saddavuttiṃ pana saddhammagurutthero akāsi.

《迦旃延释义》乃住于胜利城(Vijayapura)无畏山的大威胜(Mahāvijitāpī)长老所造。《读诵指南》(Vācakopadesa)亦为彼所造。而《声论》(Saddavutti)则为善法师(Saddhammaguru)长老所造。

Iccevaṃ vijayapure anekehi ganthakārehi sāsanaṃ vipulaṃ ahosi.

如是，于胜利城(Vijayapura)，由众多论师之故，教法得以广弘。

Kaliyuge pana pañcāsītādhike chavassasate sampatte asaṅkhayācoyonnāmako rājā jeyyapuranagaraṃ māpetvā tattha rajjaṃ kāresi. Tattha pana rājūnaṃ kāle therehi katagantho nāma natthi.

于迦利时代(Kaliyuga)六百八十五年，有王名为阿僧伽优(Asaṅkhayācoyon)，其建造了杰耶补罗城(Jeyyapura)，并于彼处为王。然于彼处诸王时代，并无长老所造之论典。

Kaliyuge chabbisādhike sattavassasate vesākhamāse jeyyapuranagaraṃ vinassi. Tasmiṃyeva saṃvacchare jeṭṭhamāse vijayapuraṃ vinassi. Tasmiṃyeva saṃvacchare phaggunamāse satvivarājā [Pg.102] ratanapūraṃ nāma nagaraṃ māpetvā rajjaṃ kāresīti.

于迦利时代(Kaliyuga)七百二十六年卫塞月，杰耶补罗城(Jeyyapura)毁灭。同年耆吒月(Jeṭṭhamāsa)，胜利城(Vijayapura)毁灭。同年颇求拿月(Phaggunamāsa)，萨特维瓦王(Satvivarāja)建造名为宝城(Ratanapūra)之城，并于彼处为王。

Idaṃ vijayapurajeyyapuresu sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法于胜利城与杰耶补罗城之确立。

Idāni marammamaṇḍale tambanīparaṭṭheyeva ratanapūranagare sāsanavaṃsaṃ vakkhāmi.

今我将说缅甸(Maramma)地区、丹巴尼帕国(Tambanīparaṭṭha)宝城(Ratanapūra)之教法史。

Kaliyuge hi aṭṭhāsītādhike sattavassasate narapatirañño dhitāya saddhiṃ aloṅgacaññisūrañño putto ānandasūriyo nāma santhavaṃ katvā ekaṃ (siddhikaṃ nāma puttaṃ vijāyi. So vaye sampatte rajjasampattiṃ labhi. Tato pabhuti yāva mrenacodighā raññā arimaddananagare rajjaṃ akaṃsu). Tato pacchā sirisudhammarājādhipatīti laddhanāmo satvivarājā ratanapūranagare rajjaṃ kāresi. Tassa rañño kāle kaliyuge ekanavutādhike sattavassasate sampatte laṅkādīpato sirisaddhammālaṅkāratthero sīhaḷamahāsāmittherocāti ime dve therā pañca sarīradhātuyo ānetvā nāvāya kusimatitthaṃ pāpuṇitvā rāmaññaraṭṭhe baññārani nāmena raññā nivāritā anisīdisvā tato soyeva rājā there yāva sirikhettanagarā pahiṇi. Tamatthaṃ ñatvā ratanapūrindo rājā cattālīsāya nāvāhi yāva sirikhettanagaraṃ paccuggantvā ānesi. Ānetvā ca mahānavagāmaṃ pattakāle saha orodhehi amaccehi ca sayameva rājā paccuggacchi. Ratanapūraṃ ppana pattakāle mahāpathavī cali, paṭinādañca nadi. Tadā rājā sammāsambuddhassa tilokaggassa sāsanaṃ paggaṇhissāmīti cintetvā sarīradhātuṃ ānetvā idha pattakāle ayaṃ mahāpathavī calati, paṭinādañca nadati, idaṃ [Pg.103] amhākaṃ raṭṭhe jinasāsanassa cirakālaṃ patiṭṭhānabhāve pubbanimittanti sayameva nimittapāṭhaṃ akāsi.

于迦利时代(Kaliyuga)七百八十八年，那罗波帝王(Narapati)之女与阿隆伽赞尼苏罗王(Aloṅgacaññisūra)之子，名为阿难陀苏利耶(Ānandasūriya)者交往，生一子（名为悉底迦(Siddhika)）。其成年后，获得王位。自彼时起，直至弥邻乔提伽王(Mrenacodighā)，皆于阿利摩陀那城(Arimaddana)为王。其后，得名为“吉祥正法王主”(Sirisudhammarājādhipati)的萨特维瓦王(Satvivarāja)于宝城(Ratanapūra)为王。彼王之时，于迦利时代七百九十一年，从楞伽岛(Laṅkādīpa)来了吉祥正法庄严(Sirisaddhammālaṅkāra)长老与师子国大上座(Sīhaḷamahāsāmi)长老此二位长老。此二位长老携五枚舍利，乘船抵达拘尸摩港(Kusimatittha)，于孟国(Rāmaññaraṭṭha)为名为般若罗尼(Baññārani)之王所阻，未能安住。于是，该王派遣长老们前往尸利吉多城(Sirikhetta)。宝城之主闻此事，率四十艘船前往尸利吉多城相迎。迎至大新村(Mahānavagāma)时，国王与后妃、大臣亲自出迎。抵达宝城时，大地震动，河水轰鸣。尔时，国王思惟：“我必护持三界至尊正等觉者之教法。”当迎请舍利至此时，此大地震动，河水轰鸣，国王便亲自解此征兆说：“此乃于我国，胜者之教法得长时住立之先兆。”

Tāva tiṭṭhatu jīvamānassa sammāsambuddhassa ānubhāvo, ahovata sarīradhātuyāyeva anubhāvoti bahuraṭṭha vāsino pasidiṃsu. Honti cettha, –

“且住世正等觉者之威力不论，仅是舍利便有如是威力！”众多国人皆生净信。于此有偈：

Sarīradhātuyā tāva, mahantocchariyo hoti;

Kā kathā pana buddhassa, jīvamānassa seṭṭhassa.

舍利之威力，已有大奇迹；何况于世尊，住世最胜者。

Evaṃ anussaritvāna, uppādeyya pasādakaṃ;

Buddhaguṇesu bāhullaṃ, gāravañcaṃ kare janoti.

如是随念者，当生起净信；于佛众功德，人应生恭敬。

Kaliyuge dvenavutādhike sattavassasate tā pañca dhātuyo nidahitvā jeyyapuranagarato pacchimadisābhāge samabhūmibhāge cetiyaṃ patiṭṭhāpesi. Tañca cetiyaṃ ratanacetiyanti paññāpesi, hatthirūpabāhullatāya pana anekibhindoti pākaṭaṃ hoti. Tīhi sirigabbhehi sattahi dvārehī ca alaṅkataṃ nāma mahāvihāraṃ kārāpetvā dvinnaṃ sīhaḷadīpikattherānaṃ adāsi. Tato pacchā tesu mahantatthero sakavihārasamīpe pabbatamuddhani attano sissepi appavesetvā lajjīpesalabahussutasikkhākāmehi sabbehi tīhi therehi saddhiṃ sīmaṃ sammannati. Iccevaṃ sīmasammutipariyattivācanādikammehi marammaraṭṭhe sāsanaṃ virūḷaṃ katvā patiṭṭhāpesi.

于迦利时代(Kaliyuga)七百九十二年，国王将此五枚舍利供奉于杰耶补罗城(Jeyyapura)西面平坦之地，建立了一座佛塔。此塔被称为宝塔(Ratanacetiya)，又因多象形，而以“象破”(Anekibhinda)闻名。又建造一座名为大寺(Mahāvihāra)的寺院，饰以三座圣殿与七座门，布施给两位来自师子国岛(Sīhaḷadīpa)的长老。其后，其中那位大长老于自家寺院附近山顶，即便自己的弟子亦不许进入，与所有三位具足惭愧、可亲、多闻、乐学之长老共同划定戒场(sīmā)。如是，通过划定戒场、读诵教典等法事，于缅甸国(Marammaraṭṭha)令教法增长、确立。

Idaṃ marammamaṇḍale ratanapūranagare sīhaḷadīpike

此为于缅甸国宝城，由师子国岛长老

Dve there paṭicca paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

为缘，教法之首次确立。

Kaliyuge chabbīsādhike sattavassasate sampatte phaggunamāse satvavarājā ratanapūranagaraṃ māpesi. Tassa rañño [Pg.104] kāle jeyyapuranagare ekā pūpikā itthī alajjino ekassa bhikkhussa santike dhanaṃ upanidahi. Aparabhāgesā taṃ dhanaṃ yāci. Atha so bhikkhu tava dhanaṃ ahaṃ na paṭiggaṇhāmīti musā bhaṇati. Evaṃ vivādaṃ katvā taṃ kāraṇaṃ rañño ārocesi. Rājā pakkosāpetvā sayameva taṃ bhikkhuṃ pucchi,-tvaṃ bhante tassā itthiyā dhanaṃ paṭiggaṇhāsi vā mā vāti. Ahaṃ mahārāja samaṇo alikaṃ bhaṇituṃ na vaṭṭati, na paṭiggaṇhāmīti vadati. Taṃ kāraṇaṃ rājā ca punappunaṃ pucchitvā vīmaṃsanto bhikkhussa kerāṭikabhāvaṃ jānitvā taṃ samaṇo samāno bhagavato paññattaṃ sikkhāpadaṃ akkamitvā musā bhaṇatīti kujjhitvā sayameva aparādhānurūpaṃ sīyaṃ chinditvā rājagehato heṭṭhā khipi.

在迦利时代(Kaliyuga)七百二十六年颇求拿月(Phaggunamāsa)，萨提瓦罗王(Satvavarājā)建造了宝城(Ratanapūra)。国王在位时，在杰耶补罗城(Jeyyapura)有一位卖饼妇人将钱财寄存在一位无耻的比丘处。之后她向比丘索要那笔钱。那比丘却谎称：“我没有接受你的钱。”他们为此争论，并将此事禀告国王。国王传唤比丘，亲自问他：“尊者，您是否接受了那位妇人的钱？”比丘回答：“大王，我作为沙门，不应说谎，我没有接受。”国王反复询问、调查此事，了解到比丘的欺诈行为后，龙心大怒，说道：“你身为沙门，竟违越世尊所制学处，说此妄语！”于是亲自依照罪行，斩其首级，自王宫抛下。

Tañca kāraṇaṃ sakalamarammaraṭṭhe pākaṭaṃ. Alajjībhikkhūpi aññe pāpakammaṃ kātuṃ na visahiṃsu. Raññā bhāyitvāyeva sikkhāpadaṃ na akkamesuṃ.

此事在整个缅甸国(Marammaraṭṭha)广为人知。其他无耻的比丘们也不敢再做恶事。他们正是因为畏惧国王，才没有违犯学处。

Kaliyuge tiṃsādhike sattavassasate sampatte maṅgakricvācoṅka nāma rājā rajjaṃ kāresi. So pana rājā raṭṭhavāsīnaṃ sukhatthāya nimittaṃ gahetvā tālavaṇṭaṃ gahetvā rājagehaṃ paṭiggaṇhi. So ca rājā sakkarāje pañcacattālīsādhike sattavassasate sampatte caññiṅkhuṃ nāma cetiyaṃ patiṭṭhāpesi. Yaṅgaranāmakassa silāpabbatassa samīpe porāṇikaṃ ekaṃ cetiyaṃ nadīudakaṃ bhindi. Tadā sakaraṇḍakā pañca dhātuyo udake nimmujjantiyo erāpatho nāma nāgo gahetvā pacchā caññiṅkhuṃ nāma cetiyaṃ patiṭṭhāpessāmīti raññā āraddhakāleyeva dāṭhānāgassa nāma therassa saha karaṇḍakena pañca dhātuyo niyyādesi. So ca thero rañño adāsi. Rājā dve dhātuyo muṭṭhocetiye nidhānaṃ akāsi. Tisso pana caññiṅkhuṃ cetiyeti porāṇapotthakesu vuttaṃ.

在迦利时代(Kaliyuga)七百三十年时，有位名叫曼伽克里瓦康卡(Maṅgakricvācoṅka)的国王统治国家。这位国王为求国民安乐，得吉兆后，手持棕榈扇入主王宫。该王在萨迦罗纪年(Sakkarāja)七百四十五年时，建立了一座名为禅宁昆(Caññiṅkhuṃ)的佛塔。在名为扬伽拉(Yaṅgara)的石山附近，一座古塔被河水冲毁。当时，装在舍利匣中的五枚舍利沉入水中，为名为埃拉帕陀(Erāpatha)的龙王所取。后来，当国王开始建造禅宁昆佛塔时，龙王便将这五枚舍利连同舍利匣托付给名为达陀那伽(Dāṭhānāga)的长老。长老将舍利呈交国王。国王将两枚舍利安奉于穆陀佛塔(Muṭṭhocetiya)中。古籍记载，另外三枚则在禅宁昆佛塔中。

So [Pg.105] rājā kumārakāle sikkhāpakassa ācariyassa setacchattaṃ datvā saṅghanāyakaṭṭhānaṃ niyyādesi. Khemācāro nāma eko thero rattibhāge majjhantikakāle cetiyaṅgaṇe olambetvā ṭhapitaṃ bheriṃ anekavāraṃ pahari. Atha rājā rājagehatoyeva sutvā yathāṭhapitantiyāmavasena vihāre koci bhikkhu kālaṃ kato bhaveyyāti maññitvā vihāraṃ gantvā pucchāhīti dūtaṃ pesesi. Dūto vihāraṃ gantvā kāraṇaṃ pucchi. Bhikkhū ca evamāhaṃsu,- na amhesu kālaṅkatabhikkhu nāma atthi, atha kho sakko devānamindo idāni kālaṅkatoti bahūnaṃ manussānaṃ ñāpanatthāya bheriṃ paharimhāti. Puna rājā bhikkhū pakkosāpetvā pucchi,-kasmā pana bhante tumhe sakkassa devānamindassa kālaṅkatabhāvaṃ jānāthāti. Atha bhikkhū evamāhaṃsu,-bhagalato parinibbānakāle sāsanaṃ rakkhissāmīti sakko devānamindo paṭiññaṃ katvāpi idāni sāsane vasantānaṃ amhākaṃ anupālanakammaṃ nāma kiñci na akāsi, sace pana sakko devānamindo jīvamāno bhaveyya, sammāsambuddhassa santike paṭiññaṃ daḷaṃ katvā idāni appossukko na bhaveyya. Idāni pana sakkassa devānamindassa ārakkhaṇakammaṃ nāma kiñci na dissati, tasmā idāni sakko devānamindo kālaṅkatoti jānimhāti.

国王年少时，曾将白伞赠予教导他的阿阇梨，并将僧团领导之位托付给他。有位名叫克摩阿罗(Khemācāro)的长老，在夜半时分多次敲击悬挂于佛塔庭院中的鼓。国王在王宫里听到后，以为寺院里有比丘去世，便派使者去询问。使者到寺院后询问原因，比丘们这样回答：“我们这里没有比丘去世，而是帝释天王(Sakko devānamindo)现在已经去世，为了让众人知晓此事，所以才敲鼓。”国王又召集比丘们问道：“尊者们，你们怎么知道帝释天王去世了呢？”比丘们回答说：“世尊般涅槃时，帝释天王曾立誓守护教法。但现在，他没有对安住于教法中的我们做任何护持之事。如果帝释天王还活着，他在正自觉者面前立下坚固誓言，现在就不会如此漠不关心。如今看不到帝释天王有任何守护的行为，因此我们知道帝释天王已经去世了。”

Rājā taṃ sutvā khemācārattherassa pasīditvā vihāraṃ kārāpetvā adāsi. So ca thero sudhammapuravāsīnaṃ sīhaḷavaṃsikānaṃ mahātherānaṃ vaṃse bhavati lajjī pesalo hotīti.

国王听后，对克摩阿罗长老生起净信，便建造寺院布施给他。这位长老是善法城(Sudhammapura)的居民，属于锡兰传承(Sīhaḷavaṃsa)的大长老一脉，他知惭、温和可亲。

Ratanapūranagareyeva adhikarañño kāle ratanapūranagarassa dakkhiṇadisābhāge mahāsetuṃ kārāpesi. Tassa [Pg.106] pana ācariyo saṅgharājā lajjīpakkhaṃ na bhajati. Teneva theraparamparāya esa na saṅgahitabbo.

就在宝城(Ratanapūra)，阿迪迦王(Adhikarājā)时代，国王在宝城南面建造了一座大桥。然而他的老师僧王并不亲近知惭派。因此他不应被纳入长老的传承中。

Tassa rañño kāle chasaṭṭhādhike sattavassasate kaliyuge rājādhirājā nāma rāmaññaraṭṭhindo bhūpāloti sahassappamāṇāsu nāvāsu saṭṭhisatasahassehi yodhehi saddhiṃ nadīmaggena yujjhanatthāya ratanapūrābhimukhaṃ āgato.

那位国王在位期间，正值迦利时代(Kaliyuga)七百六十六年，一位名为罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)的孟国(Rāmaññaraṭṭha)君主，率领约一千艘战船和六百万士兵，沿河道前来，朝向宝城(Ratanapūra)欲行交战。

Atha adhikarājā bahavo amacceca bhikkhū ca sannipātāpetvā mantesi,-idāni rāmaññaraṭṭhino rājā yujjhanatthāya idha āgacchati, yuddhaṃ akatvā kenupāyena taṃ paṭinivattāpetuṃ sakkhissāmāti. Atha sabbe kiñci akathetvā tuṇhībhāveneva nisīdiṃsu.

于是阿迪迦王(Adhikarājā)召集众多大臣和比丘，集会商议说：“现在孟国(Rāmaññaraṭṭha)国王为交战而来此地，不行战争，我们能以何种方法使他返回呢？”当时所有人都一言不发，只是沉默地坐着。

Atha jātavassena ekattiṃsavassiko upasampadāvasena pana ekādasavassiko eko bhikkhu evamāha,-eko pana rāmaññaraṭṭhindo rājādhirājā tāva tiṭṭhatu, sace sakalepi jambudīpe sabbe rājāno āgaccheyyuṃ, evampi kathāsallāpeneva yuddhaṃ akatvā paṭinivattāpesuṃ sakkomīti.

那时，一位年龄三十一岁、受具足戒(upasampadā)十一年的比丘这样说道：“且不说孟国(Rāmaññaraṭṭha)的君主罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)，即便整个瞻部洲(Jambudīpa)的所有国王都来了，我也能仅凭言谈，无需战争，就使他们退返。”

Atha adhikarājā tuṭṭhacitto hutvā āha,- yathā bhante tvaṃ sakkosi rājādhirājaṃ yathāsallāpena paṭini vatthāpetuṃ, tathā karohīti.

于是阿迪迦王(Adhikarājā)心生欢喜，说道：“尊者，既然您能以言谈令罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)退返，那就请您如是行之。”

Atha so bhikkhu mettāsandesapaṇṇaṃ pesetvā okāsaṃ yāci tassa rājādhirājassa santikaṃ pavisitukāmo. Rājādhirājā ca tassa bhikkhussa mettāsandesapaṇṇaṃ passitvā taṃ bhikkhuṃ sīṅghaṃ ānethāti dūtaṃ pesesi. Dūto ānetvā rañño dassesi. Atha so bhikkhu rājādhirājaṃ dhammadesanāya ovādaṃ datvā sakaṭṭhānaṃ paṭinivattāpesi. Ayañca [Pg.107] bhikkhu arimaddananagare catūsu gaṇesu arahantagaṇavaṃso sikkhākāmo lajjī pesalo. Arimaddananagare cāgahe nāma dese pana jātattā cāgruhi bhikkhūti vohāriyati.

于是，那位比丘送上慈心信函，欲至罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)面前请求许可。罗阇帝罗阇见了那位比丘的慈心信函后，便派遣使者说：“速将彼比丘带来。”使者便将比丘带来觐见国王。于是，那位比丘以法教诫罗阇帝罗阇，劝其返回本国。这位比丘在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)的四个部派中，属于乐学、有惭、和善的阿罗汉僧团传承。又因他出生于阿梨摩陀那城中一个名为贾伽(Cāgaha)的地方，故被称为贾伽族比丘(Cāgruhi Bhikkhu)。

Kaliyuge aṭṭhāsītādhike sattavassasate sampatte miññhaṅga dhammarājā ratanapūreyeva rajjaṃ sampatto. Tassa rañño kāle sīhaḷadīpato dve mahātherā ratanapūraṃ āgantvā sāsanaṃ anuggahetvā nisīdiṃsu.

迦利时代(Kaliyuga)七百八十八年时，明行法王(Miññhaṅga Dhammarājā)于宝城(Ratanapūra)登基为王。在其统治期间，有两位大长老从锡兰岛(Sīhaḷadīpa)来到宝城，护持教法并驻锡于此。

Tadā kaliyuge aṭṭhasate sampuṇṇe porāṇakaṃ kaliyugaṃ apanetvā abhinavaṃ ṭhapetuṃ okāso anuppatto. Atha cāgrihi thero ca rājavihāravāsitthero ca evamāhaṃsu,- apanītabbakāle mahārāja sampatte anapanetuṃ na vaṭṭatīti.

其时，迦利时代满八百年，消除旧历、建立新历的时机已至。于是，贾伽族长老与王寺住长老(Rājavihāravāsitthera)如是说道：“大王，当废除之时已至，若不废除，实为不宜。”

Atha rājā puna evamāha,-apanītabbe sampatte anapanetvā ajjhupekkhitvā vasantassa ko dosoti. Sace apanītabbe sampatte anapanetvā ajjhupekkhitvā nisīdeyya, raṭṭhavāsīnaṃ dukkhaṃ bhavissatīti vedasatthesu āgataṃ, sakkarājaṃ apanentopi rājā tasmiṃyeva vasse divaṅgato bhaveyyāti āhaṃsu.

于是国王又如是说：“当废除之时已至，若不废除而漠然置之，有何过失？”（长老们答道：）“倘若当废除之时已至，却不废除而漠然置之，则国中居民将遭受痛苦，此乃吠陀(Veda)论典所载。而废除萨迦罗纪年(sakkarāja)的国王，亦将于同年驾崩。”他们如是说道。

Atha rājā sattānaṃ sukhaṃ labhīyamānataṃ jānantoyeva mādiso attano bhayaṃ apekkhitvā apanītabbaṃ anapanetvā nisīdituṃ na vaṭṭati, kammaṃ khīyitvāpi mama aguṇaṃ loke pattharitvā patiṭṭhahissatīti manasikaritvā sakkarāje aṭṭhavassasate sampuṇṇe basyuchidramunisakhyaṃ apanetvā cammāvasesaṃ ṭhapesi. Atha mahāmaṇḍapaṃ kārāpetvā mahāchaṇaṃ katvā mahādānampi adāsi.

于是国王了知众生将得安乐，便思忖道：“如我这般，不应顾及自身安危，而对当废除之事不予废除、安然不动。纵使我业报穷尽，我的恶名亦将流布于世、根深蒂固。”作是念已，便于萨迦罗纪年(Sakkarāja)八百年圆满时，废除‘婆修质多罗牟尼数’(Basyuchidramunisakhya)，另立‘瞻摩婆萨’(Cammāvasesa)。其后，他命人建造大殿，举行盛大庆典，并广行布施。

Cāgrihithero rājavihāra vāsittherocāti arimaddana nagare [Pg.108] arahantagaṇāṃsiko lajjī pesalo sikkhākāmo.

贾伽族长老与王寺住长老，皆是阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)阿罗汉僧团的成员，具足惭愧、和善、乐于学问。

Īdisaṃ pana vacanaṃ sāsanappaṭiyattattā ca raṭṭhavāsikāyattattā ca dhammānulomavasena vuttaṃ.

然而，此言是依循教法之惯例、国民之习俗，并随顺于法而说。

Kaliyuge catuvassādhike aṭṭhasate mahānarapati rājā ratanapūranagare rajjaṃ kāresi. So ca rājā thūpārāmacetiyaṃ kārāpesi. Tassa pana ācariyo mahāsāmitthero nāma. So pana thero sīhaḷadīpaṃ gantvā sīhaḷindassa rañño ācariyassa sāriputtattherassa santike sikkhaṃ gahetvā paccāgatattheravaṃsikoti daṭṭhabbo. Tassa rañño kāle ratanapūranagare mahāariyavaṃso nāma eko thero atthi. So pana pariyattivisārado arimaddananagare chappadagaṇato āgatavaṃsiko.

迦利时代(Kaliyuga)八百零四年，大那罗波帝王(Mahānarapati Rājā)于宝城(Ratanapūra)执政。该王命人建造了塔园(Thūpārāma)的佛塔。他的老师名为大萨弥长老(Mahāsāmitthera)。当知此长老曾前往锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，于锡兰国王之师舍利弗(Sāriputta)长老处学习，乃是学成归来之传承长老。国王在位期间，宝城有一位名为大圣种(Mahāariyavaṃsa)的长老。他精通教理，传承自阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)的六足僧团(Chappadagaṇa)。

Ekasmiṃ samaye jeyyapuranagaraṃ gantvā reṅga iti pākaṭassa mahātherassa santike saddanayaṃ uggaṇhitvā nisīdi. So pana kira mahāthero aññehi saddhiṃ yaṃvā taṃvā kathaṃ asallapitukāmatāya mukhe udakaṃ ṭhapetvā yebhuyyena nisīdati. Tenevesa marammavohārena reṅgu iti pākaṭo ahosi.

一时，他前往胜城(Jeyyapurana)，于名为冷伽(Reṅga)的著名大长老处学习声明学(saddanaya)并安住。据说，那位大长老因不欲与他人闲谈，常口中含水而坐。是故，他以缅甸语(Maramma)被称为“冷古”(Reṅgu)。

So kira ariyavaṃsatthero reṅguṃ therassa santikaṃ ganthaṃ vācāpetu okāsaṃ yācissāmīti upagacchantopi kathāsallāpaṃ akatvā dve ahāni vattaṃ paripūretvāyeva paccāgacchi. Tatiyadivase pana cammakhaṇḍaṃ ākoṭunattā saddaṃ sutvā mukhato udakaṃ uggiritvā kāraṇaṃ pucchi. Ganthaṃ uggahaṇatthāya āgatabhāvaṃ ārocesi.

据说，圣种长老(Ariyavaṃsatthera)前往冷古长老(Reṅgu Thera)处，心想：“我将请求他允许我学习经典。”但他走近后并未交谈，仅是圆满完成了两天的日常行仪便返回了。到了第三天，（圣种长老）敲击了一块皮革，（冷古长老）听到声响，便从口中吐出水来，询问缘由。于是（圣种长老）说明自己是为学习经典而来。

Atha thero evamāha,-ahaṃ āvuso divase divavase tikkhattuṃ ganthaṃ vācemi, majjhanti kātikkamakālepi paññacetiyaṃ gantvā cetiyaṅgaṇe sammajjanakiccaṃ karomi, okāsaṃ [Pg.109] na labhāmi, evampi tvaṃ bahūganthe uggahetvāpi ācariyehi dinnopadesaṃ alabhitvā puna mama santikaṃ āgacchasi, tasmāyaṅgaṇe sammajjanavattaṃ tāvakālikaṃ vikopetvā ganthuggahaṇatthāya okāsaṃ dassāmīti vatvā abhidhammatthavisāviniṃ nāma lakkhaṇaṭīkaṃ uggaṇhāpesi. Nānānayehi upadesaṃ datvā vācesi. Vācetvā ca tatiyadivase ācariyassa santikaṃ nāgacchi. Mahātheropi kāraṇaṃ akallatāya anāgato bhaveyyāti maññitvā pucchanatthāya bhikkhū pesesi.

于是长老如是说道：“贤友(āvuso)，我每日诵习经典三次，午后亦需前往智慧塔(Paññācetiya)清扫塔院，并无闲暇。即便如此，你虽已学习众多经典，却未得师长教导，而今又来我处。因此，我将暂时放下清扫庭院之事，给予你学习经典的机会。”说罢，便教他学习名为《阿毗达摩义显》(Abhidhammatthavibhāvinī)的疏释。长老以种种方法教导，令其读诵。然而，（圣种长老）学习之后，第三日却未到老师之处。大长老心想：“或许是因身体不适未来吧。”便派遣比丘前去探问。

Ariyavaṃsattheroca ācariyassa santikaṃ gamissāmīti āgato, antarāmaggeyeva dūtabhikkhū passitvā tehi saddhiṃ mahātherassa santikaṃ āgamaṃsu. Ācariyassa santikaṃ patvā ācariyā ariyavaṃsattheraṃ pucchi,-kasmā pana tvaṃ na uggahaṇatthāya āgatosīti. Ahaṃ bhante tumhehi dinnopadesaṃ nissāya idāni sabbaṃ nayaṃ jānāmīti. Atha ācariyo āha, yaṃ pana ganthaṃ nissāya tvaṃ chekataṃ pattosi, tassa saṃvaṇṇanaṃ katvā upakāraṃ karohīti. Atha ariyavaṃsatthero ācariyassa vacanaṃ sirasā paṭiggahetvā abhidhammatthavibhāviniyā maṇisāramañjūsaṃ nāma anusaṃvaṇṇanaṃ akāsi. Niṭṭhitaniṭṭhitapāḷaṃ uposathadivase uposathadivase puññacetiyassa cetiyaṅgaṇe bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā bhikkhusaṅghassa majjhe vācāpetvā suṇāpesi,- sace koci doso atthi, taṃ vadathāti.

圣种(Ariyavaṃsa)长老心想：“我要去老师那里。”于是出发，在半路上遇见传信比丘们，便与他们一同来到大长老那里。到达老师那里后，老师问圣种长老：“你为何不来学习了？”长老回答：“尊者，如今我依靠您所教授的教导，已经通晓一切义理。”于是老师说：“那么，请为你所依靠而精通的论著撰写一部释义，以此利益他人吧。”于是圣种长老恭敬地接受老师的教导，撰写了对《阿毗达摩义显(Abhidhammatthavibhāvinī)》的复注，名为《摩尼宝匣(Maṇisāramañjūsā)》。每当完成一个段落，就在布萨日于功德塔的塔园中召集比丘僧团，在比丘僧团中诵读令其听闻，并说：“若有任何过失，请指出。”

Atha arimaddananagarato cetiyavandanatthāya eko bhikkhu āgantvā parisakoṭiyaṃ suṇitvā nisīdi. Atha so bhikkhu dve vāraṃ eeiti saddaṃ akāsi. Taṃ ṭhānaṃ sallakkhetvā ṭhapesi. Nivāsanaṭṭhānañca pucchi. Ariyavaṃsattheropi sakavihāraṃ patvā tasmiṃ ṭhāne upadhāronto ekasmiṃ ṭhāne ekassa atthassa dvikkhattuṃ vuttattā punaruttidoso dissati, ekasmiṃ [Pg.110] ṭhāne imaṃ ganthanti pulliṅgarūpena vattabbaṭṭhāne idaṃ ganthanti napuṃsakaliṅgena vuttattā liṅgavirodhidoso dissati.

那时，一位比丘从敌摧城(Arimaddananagara)前来礼拜佛塔，在集会的一角听闻后坐下。那位比丘两次发出“嗯”的声音。他标记了那个地方并记了下来，还询问了住处。圣种长老回到自己的寺院后，思量那个地方时发现：在一处，同一义理说了两遍，可见有重复的过失；在另一处，本应以阳性词形说“imaṃ ganthaṃ”（这部论著）的地方，却以中性词形说了“idaṃ ganthaṃ”（这个论著），可见有词性相违的过失。

Atha taṃ puggalaṃ pakkosāpetvā evamāha,-ahaṃ āvuso imaṃ ganthaṃ mahussāhena karomi, tañca vivekakāle rattibhāgeyeva potthakaṃ pattharitvā likhāmi, evaṃ mahussāhena karontampi tvaṃ aruccanākārena saddaṃ karosi, kīdisaṃ pana dosaṃ sutvā evaṃ karosīti pucchi. Atha so bhikkhu evamāha,- tayo bhante mahussāhena kate ganthe dosavasena bahuvattabbaṭṭhānaṃ natthi, saddatoceva atthato ca paripuṇṇoyevesa gantho, atha kho pana ekasmiṃ ṭhāne ekassa atthassa dvikkhattuṃ vuttattā puranuttidoso dissati, ekasmiṃ pana imaṃ ganthanti pulliṅgena vattabbaṭṭhāne idaṃ ganthanti napuṃsakaliṅgena vuttattā liṅgavirodhidoso dissati, evaṃ ettakaṃyeva dosaṃ disvā īdisaṃ aruccanākāraṃ dassemīti.

于是他叫来那个人后这样说：“贤友，我正以极大努力撰写这部论著，而且我都是在独处时，于夜间铺开书写。即便我如此努力，你却发出表示不悦的声音，你是听到了什么样的过失才这样做的？”那位比丘回答说：“尊者，由您以极大努力所作的这部论著，在文句和义理上都堪称圆满，就过失而言，并无太多可说之处。不过，在一处，同一义理说了两遍，可见有重复的过失；在另一处，本应以阳性词形说‘imaṃ ganthaṃ’的地方，却以中性词形说了‘idaṃ ganthaṃ’，可见有词性相违的过失。我正是看到了这一点过失，才表现出这样不悦的样子。”

Atha ariyavaṃsatthero tuṭṭhacitto hutvā attano sarīrapārupitaṃ dupaṭṭacīvaraṃ imināhaṃ tava ñāṇaṃ pūjemīti vatvā adāsi. Pacchākāle adhikarājā tamatthaṃ sutvā nāma lañchaṃ adāsi.

于是圣种长老心生欢喜，脱下自己裹在身上的双层衣，说道：“我以此供养您的智慧。”说完便赠予了他。后来，国王听闻此事，赐予了他一个封号。

So ca ariyavaṃsatthero maṇidīpaṃ nāma ganthaṃ ganthā bharaṇañceva jātakavisodhanañca pāḷibhāsāya akāsi. Anuṭīkāya pana atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi.

那位圣种长老用巴利语撰写了名为《摩尼灯(Maṇidīpa)》的论著，以及《论著庄严(Ganthābharaṇa)》和《本生校订(Jātakavisodhana)》。此外，他还用缅甸语为复注撰写了义理疏解。

Ekaṃ samayaṃ adhikarājā vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇi. Thero dhammaṃ desetvā niṭṭhitakāle yānabaliṃ sukhatthāya yāci. Rājā adatvā nāvaṃ abhirūhitvā paccāgacchi. Antarāmagge nāvāya phiyaṃ eko saṃsumāro mukhena gaṇhitvā niccalaṃ katvā ṭhapesi. Therena yācitaṃ yānabaliṃ dadāmīti mahāsaddaṃ katvā rājapurise tikkhattuṃ nicchāresi. Atha saṃsumāro nāvaṃ muñcitvā gacchi. Ekasmiñca kāle rājā vihāraṃ nikkhami. Atha [Pg.111] eko hatthinī vihārasamīpe bandhitvā ṭhapesi. Sā bodhirukkhasākhaṃ chinditvā khādi. Sā tattheva bhūmiyaṃ pati. Atha thero saccakiriyaṃ katvā mettābhāvanaṃ bhāvetvā mettodakena bhiñci. Taṃ khaṇaññeva sā uṭṭhahi. Rājā ca taṃ acchariyaṃ disvā tassā agghanakamūlaṃ datvā vihārato nadī titthaṃ gamanamagge silāpaṭṭaṃ cinitvā setuṃ akāsīti.

一时，国王前往寺院听法。长老说法终时，为求便利而乞求车乘。国王没有施予，便登船返回。途中，一条鳄鱼用嘴咬住船舵，使船静止不动。国王于是大声让其侍从宣告三次：“我将施予长老所乞求的车乘！”鳄鱼这才放开船离去。又有一次，国王从寺院出来。当时，有一头母象被拴在寺院附近。那母象折断菩提树的树枝吃下后，当即倒在地上。于是长老行真实祈愿，修习慈心，并以慈水洒之。刹那间，母象便站了起来。国王见到此等奇事，便布施了与母象等值的财物，并且从寺院到河边渡口的路上，铺设石板，建造了一座桥。

Saddhammakittitthero pana ariyavaṃsattherassa saddhivihāriko jetavanavihāravāsī. Te pana therā chappadagaṇavaṃsikāti daṭṭhabbā.

法誉(Saddhammakitti)长老是圣种(Ariyavaṃsa)长老的同住弟子，居住在祇陀林(Jetavana)寺。当知这些长老属于六足(Chappada)传承。

Kaliyuge dvecattālīsādhike aṭṭhavassasate sampatte ratanapūranagareyeva sirisudhammarājādhipati nāma dutiyādhikarājā rajjaṃ kāresi. Tasmiñca kāle pabbatabbhantaranagarato mahāsīlavaṃso nāma thero pañcacattālīsādhike aṭṭhavassasate sampatte sumedhakathaṃ kabyālaṅkāravasena bandhitvā buddhālaṅkārañca nāma kabyālaṅkāraṃ pabbatabbhantarappaṭisaṃyuttañceva kabyālaṅkāraṃ bandhitvā te gahetvā ratanapūranagaraṃ āgacchi.

迦梨时代(Kaliyuga)八百四十二年时，在宝满城(Ratanapūra)，有名为吉祥正法王(Sirisudhammarājādhipati)的第二位国王正在统治。那时，一位名叫大戒族(Mahāsīlavaṃsa)的长老从山腹城(Pabbatabbhantara)而来，他在八百四十五年时，以诗庄严体创作了《善慧传(Sumedhakathā)》，又创作了名为《佛庄严(Buddhālaṅkāra)》的诗庄严著作，以及一部与山腹城相应的诗庄严著作，之后带着这些著作来到宝满城。

Atha rājā thūpārāmacetiyassa esannaṭṭhāne ratanavimānavihāre nisīdāpesi. So ca thero tattha sotārānaṃ pariyattiṃ vācetvā nisīdi. So ca thero tattha nisinnānaṃ therānaṃ aṭṭhamako hoti. So ca mahāsīlavaṃsatthero kaliyugassa pannarasādhike aṭṭhavassasate jāto. Tiṃsavassakāle ratanapūranagaraṃ āgatoti porāṇapotthakesu vuttaṃ. So pana thero nettipāḷiyā attha yojanaṃ marammabhāsāya akāsi pārāyanavatthuñca.

于是国王安排他在塔园寺(Thūpārāma)佛塔附近的宝殿精舍(Ratanavimānavihāra)住下。那位长老在那里为听众诵读教理后坐下。他是当时坐在那里的长老中的第八位。那位大戒族长老出生于迦梨时代八百一十五年。据古籍记载，他三十岁时来到宝满城。此外，那位长老用缅甸语为《导论》(Nettippakaraṇa)及《彼岸道事》(Pārāyanavatthu)作了义理疏解。

Ratanapūranagareyeva raṭṭhasāro nāma eko thero atthi, mahāsīlavaṃsattherena samaññāṇathāmo. So pana ratanapūranagareyeva [Pg.112] kaliyugassa tiṃsādhike aṭṭhavassasate kāle jāto. Bhūridattajātakaṃ hatthipālajātakaṃ saṃvarajātakañca kabyālaṅkāravasena bandhi aññañca anekavidhaṃ kabyālaṅkāraṃ. Te pana dve therā kabyālaṅkārakā rakāti theraparamparāya pavesetvā na gaṇenti porāṇā.

在宝满城(Ratanapūra)有一位名叫国髓(Raṭṭhasāra)的长老，与大戒族(Mahāsīlavaṃsa)长老智慧相当。这位长老于迦梨时代(Kaliyuga)八百三十年时在宝满城出生。他以诗庄严体创作了《大地施本生》(Bhūridattajātaka)、《象护本生》(Hatthipālajātaka)和《防护本生》(Saṃvarajātaka)，以及其他各种诗庄严作品。然而，古人并不将这两位擅长诗庄严的长老纳入长老传承。

Ettha ca kiñcāpi samaṇānaṃ uposathikānañca kabyālaṅkāraṃ bandhituṃ vācetuṃ vā kappākappavicāraṇaṃ vattuṃ okāso laddho, sāsanavaṃsaṃ pana vattuṃ okāsassa ativitthārovasesattā taṃ avatvā ajjhupekkhissāma. Uposathavinicchaye pana naccagītādisikkhāpadassa visaye vitthārena mayaṃ avocumhā.

于此，虽然沙门和布萨持戒者有机会创作或诵读诗庄严作品，或讨论其合宜与否，但因讲述教法史(sāsanavaṃsa)的篇幅过于广大，故我们略而不谈。在《布萨决议》(Uposathavinicchaya)中，关于歌舞等学处的问题，我们已详细讲述。

Kaliyugassa gate tesaṭṭhādhike aṭṭhavassasate ratanapūranagareyeva siritribhavanādityanarapatipavaramahādhamma rājādhipatirājā rajjaṃ kāresi. Tassa rañño kāletisāsanadhajo nāma bhikkhu saddhammakittittherassa santike ganthaṃ uggaṇhi. Atha arimaddananagarato eko mahātherosotunaṃ vācitvā ratanapūranagare nisīdissāmīti āgato. Atha saddhammakittittherassa ganthaṃ vācentasseva vihārassa heṭṭhā nisīditvā so mahāthero saddaṃ suṇitvā evaṃ cintesi,-etassa santike ahaṃ navakaṭṭhāne ṭhatvā thokaṃ ganthaṃ uggaṇhissāmīti. Atha so mahāthero saddhammakittittherassa santikaṃ pavisitvā ganthaṃ vācāpetuṃ okāsaṃ yāci. Atha saddhammakittitthero vassapamāṇaṃ pucchitvā tvaṃ bhante mayā vuḍḍhatarosīti āha. Ahaṃ tayā vuḍḍhataropi samāno navakaṭṭhāne ṭhatvā ganthaṃ uggaṇhissāmīti āha. Atha saddhammakittitthero tassa ganthaṃ vācesi. Atipasīditvā pana taṃ mahātheraṃ mahāsādhujjanoti nāmena vohārati.

迦梨时代(Kaliyuga)八百六十三年时，在宝满城(Ratanapūra)，名为吉祥三界日王最胜大正法王诸王之王(Siritribhavanādityanarapatipavaramahādhammarājādhipatirājā)的国王统治着国家。在那位国王时期，有位名叫教幢(Tisāsanadhaja)的比丘在法誉(Saddhammakitti)长老座下学习论著。后来有位大长老从敌摧城(Arimaddana)前来，心想：“我要去宝满城居住并为听众讲法。”当时法誉长老正在讲授论著，这位大长老坐在寺院下方听闻，心想：“我要以新学者的身份在他座下学习一些论著。”于是那位大长老来到法誉长老处，请求允许听他讲授论著。法誉长老询问他的戒腊后说：“尊者，您比我年长。”大长老回答：“虽然我比你年长，但我要以新学者的身份学习论著。”于是法誉长老为他讲授论著。由于对他极为敬信，便以“大善人”(Mahāsādhujjana)之名来称呼那位大长老。

Atha [Pg.113] pacchā marammaraṭṭhaṃ kaliyugassa pañcāsītādhikaaṭṭhasatakālato paṭṭhāya yāva aṭṭhāsītādhikaaṭṭhasatavassakālaṃ nānābhayehi saṅkhubbhitaṃ ahosi. Tadā kambojaraṭṭhato sihanisvā nāma bhinnakuto āgantvā ratana pūranagare rajjaṃ gaṇhi. Atha so evaṃ cintesi,- bhikkhū adārā aputtikā hutvā puna sisse posetvā parivāraṃ gavesanti, sace bhikkhū parivāraṃ vicinitvā rājabhāvaṃ gaṇheyyuṃ, evaṃ sati rajjaṃ gahetuṃ sakkhissanti, idāneva bhikkhū gahetvā māretuṃ vaṭṭatīti. Evaṃ pana cintetvā tovisīlū nāmake khettavane bahū maṇḍape kārāpetvā gomahisakukkuṭasūkarādayo mārāpetvā bhikkhū bhojessāmīti vatvā jeyyapuravijayapuraratanapūranagaresu sabbe mahāthere bahūhi antevāsikehi saddhiṃ pakkosāpetvā tesu maṇḍapesu nisīdāpetvā hatthiassādisenaṅgehi parivāretvā māresi. Tadā kira tisahassappamāṇā bhikkhū mariṃsūti. Bhikkhū ca māretvā bahūpi potthake agginā jhāpesi, cetiyānipi bhedāpesi. Ahovata pāpajanassa pāpakammanti. Honti cettha,-

此后，在迦梨时代(Kaliyuga)自八百八十五年至八百八十八年间，马拉马国(Marammaraṭṭha)因种种恐怖而动荡不安。那时，从柬埔寨国(Kambojaraṭṭha)来了一个名叫西哈尼斯(Sihanisva)的叛徒，占据了宝满城(Ratanapūra)为王。他这样想道：“比丘没有妻子儿女，收了弟子后还会寻求侍从，如果比丘寻得侍从并夺取王位，这样就能篡夺王权。现在就应该抓住比丘杀掉！”他如此思虑后，在多毗尸罗(Tovisīlū)名田园中建造了许多亭阁，宰杀牛、水牛、鸡、猪等，声称要供养比丘。于是召集杰亚布拉城(Jeyyapura)、维贾亚布拉城(Vijayapura)、宝满城的所有大长老及其众多弟子，让他们坐在那些亭阁中，用象兵、马兵等军队包围后杀害。据说当时约有三千比丘被杀害。杀害比丘后，他又用火焚烧了许多典籍，还破坏了佛塔。唉，这是恶人的恶行啊！偈颂曰：

Sāsanaṃ nāma rājānaṃ, nissāya tiṭṭhate idha;

Micchādiṭṭhikarājāno, sāsanaṃ dūsenti satthuno.

教法实依王力存，邪见君王玷导师教。

Sammādiṭṭhī ca rājāno, paggaṇhanteva sāsanaṃ;

Evañca sati ākāse, ulūrājāva dibbatīti.

正见之诸王，则拥护教法；如此则如星王，闪耀于空中。

Atha kaliyuge ekavassādhike navavassasate sampatte ākāse bahūhi tārakāhi dhūmā nikkhamiṃsu. Caññiṅkhucetiyepi buddhappaṭibimbassa akkhikūpato udakadhārānettajalāniviya nikkhamiṃsūti rājavaṃse vuttaṃ.

那时，在迦梨时代(Kaliyuga)九百零一年时，天空中许多星星冒出烟雾。在禅宁库支提(Caññiṅkhucetiya)，佛像的眼眶中流出如泪水般的水流，《王史》(Rājavaṃsa)中如此记载。

Atha [Pg.114] saddhammakittitthero saddhiṃ mahāsādhujjanatisāya nadhajattherehi ketumatīnagaraṃ agamāsi. Raṭṭhasārattheropi sirikhettanagaraṃ sayameva agamāsīti porāṇapotthakesu vuttaṃ. Taṃ pana rājavaṃse sirikhettanagarindo satva varājā taṃ ānesīti vuttavacanena na sameti.

法誉(Saddhammakitti)长老与大善人(Mahāsādhujjana)、三藏法幢(Tisāsanadhaja)诸位长老一同前往凯图马蒂城(Ketumatī)。国髓(Raṭṭhasāra)长老也独自去了斯里吉达城(Sirikhetta)，古籍中如此记载。然而这与《王史》(Rājavaṃsa)中斯里吉达城主萨特瓦拉国王(Satva Varājā)迎请他的说法不符。

Saddhammakittittheropi ketumatīnagare kālaṅkato. Tato pacchā thokaṃ kālaṃ atikkamitvā mahāsādhujjanatthero tattheva kālamakāsi.

法誉(Saddhammakitti)长老也在凯图马蒂城(Ketumatī)去世。此后不久，大善人(Mahāsādhujjana)长老也在那里去世。

Tisāsanadhajatthero pana kaliyuge dvādasādhike navavassasate sampatte haṃsāvatīnagare anekasetibhindassa rañño kāle ketumatīnagarato haṃsāvatīnagaraṃ agamāsi.

三藏法幢(Tisāsanadhaja)长老在迦梨时代(Kaliyuga)九百一十二年时，于汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)阿内卡塞提宾达(Anekasetibhinda)国王在位期间，从凯图马蒂城(Ketumatī)前往汉萨瓦底城。

Tato pacchā ticattālīsavassiko hutvā kaliyuge terasādhike navavassasate miṅgha brahmanarapatiraññokāle puna jeyyapuranagaraṃ sampatto hutvā jetavanavihārasamīpe ekissaṃ guhāyaṃ disīdi. Mahāariyavaṃsagaṇikassa jetavanattherassa santike upasaṅkami.

此后，他四十三岁时，在迦梨时代(Kaliyuga)九百一十三年，明伽婆罗门王(Miṅgha Brahmanarapati)统治时期，再次到达杰亚布拉城(Jeyyapura)，住在祇陀林寺附近的一个洞穴里。他去亲近属于大圣族系(Mahāariyavaṃsagaṇika)的祇陀林长老。

Tasmiñca kāle jetavanatthero gilāno hutvā mayi kālaṅkate mama ṭhānaṃ adhunā haṃsāvatīnagarato āgato tisāsanadhajo nāma thero pariggaṇhituṃ samattho bhavissati, tassa niyyādessāmīti cintesi. Tasmiṃ khaṇe tisāsanadhajatthero purimayāme supinaṃ massi,– matakaḷevaraṃ samīpaṃ āgacchatīti, majjhimayāme pana taṃ matakaḷevaraṃ guhāyaṃ pavisatīti, pacchimayāme matakaḷevarassa maṃsaṃ satthena chindatīti. Atha supinaṃ passitabhāvaṃ attano samīpe sayantassa ekassa sāmaṇerassa ārocesi. Ārocetvā ca parittaṃ bhaṇetvā nisīdantasseva jetavanatthero taṃ pakkositvā jetavanavihāraṃ tassa niyyādesi. Tisāsanadhajatthero ca jetavanavihāre nisīditvā [Pg.115] ganthaṃ vācetvā nisīdi. Miṅgha brahmanarapatirājā ca tassa anuggahitaṃ akāsi.

那时，祇陀林长老生病了，心想：“我去世后，现在从汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)来的，名叫三藏法幢(Tisāsanadhaja)的长老能够胜任接管我的位置，我要把精舍交给他。”就在那时，三藏法幢长老在初夜梦见一具尸体来到附近；在中夜梦见那具尸体进入洞穴；在后夜梦见有人用刀切割尸体上的肉。于是他把所做的梦告诉睡在身边的一个沙弥。告诉沙弥并念诵护卫经后，正安坐时，祇陀林长老就叫他过去，把祇陀林精舍交给他。三藏法幢长老安住于祇陀林精舍后，读诵典籍并安住下来。明伽婆罗门王(Miṅgha Brahmanarapatirājā)也对他给予了支持。

Pacchā kaliyuge soḷasādhike navavassasate sampatte haṃsāvatīnagarindo anekasetibhindo nāma rājā ratanapūranagaraṃ vijayitvā ekaṃ vihāraṃ kārāpetvā tassa adāsi.

后来，在迦梨时代(Kaliyuga)第九百一十六年，汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)主阿内卡塞提宾达王(Anekasetibhinda)征服了宝满城(Ratanapūra)，建造了一座精舍并供养给他。

So ca tisāsanadhajatthero arimaddananagare arahanta gaṇavaṃsikoti daṭṭhabbo.

这位三藏法幢长老，在阿里马达那城(Arimaddana)，应当被看作是阿罗汉僧团传承者。

Tassa pana sissā anekasatappamāṇā lajjino ahesuṃ. Tesu pana sissesu varabāhutthero bhūminikhānena garavāsitthero mahāraṭṭhagāmavāsino tayo mahātherāti ime pañca therā visesato pariyattikovidāti.

然而，他的弟子们大约有数百位，都有惭愧心。在这些弟子中，瓦拉巴胡长老(Varabāhu)、掘地者伽拉瓦西长老(Bhūminikhānena Garavāsī)、以及居住在大国村(Mahāraṭṭhagāma)的三位大长老——这五位长老尤其精通教典。

Tisāsanadhajatthero ca mahallakakāle anāpāna satikammaṭṭhānaṃ gahetvā araññaṃ pavisitvā vivekaṭṭhānaṃ gaṇhi. Tadā jetavanagaṇādayo arahanta gaṇavaṃsāyeva. Aparabhāgeyeva tesaṃ sissānusissaparamparāsu keci bhikkhū siracchādanaṃ nānāvaṇṇappaṭimaṇḍitañca tālavaṇṭaṃ gahetvā ācāravikāraṃ āpajjiṃsu.

三藏法幢长老在年老时，修习安般念业处，进入森林，选择僻静之处。当时，祇陀林僧团等都还是阿罗汉僧团的族系。但在后来的弟子代代相传中，他们的一些比丘拿了头巾以及用各种颜色装饰的棕榈叶扇，做出了行为失常的举动。

Kaliyuge ekavassādhike sahasse sampatte ukkaṃsiko nāma rājā vihāraṃ kārāpetvā tisāsanadhajattherassa sissabhūtassa varabāhuttherassa sissabhūtassa mahāratanākarassa nāma therassa adāsi.

在迦梨时代(Kaliyuga)第一千零一年，乌坎西卡王(Ukkaṃsika)建造了一座精舍，并将其赠予三藏法幢长老的弟子——瓦拉巴胡长老(Varabāhu)的弟子——大宝藏长老(Mahāratanākara)。

So ca mahāratanākaratthero ukkaṃsikarañño sirisudhammarājāmahādhipatīti nāmalañchaṃ chandālaṅkārasaddanetti nayehi alaṅkaritvā dassitaṃ rajindarājanāmābhidheyyādīpaniṃ nāma ganthaṃ akāsi.

彼大宝藏长老造了一部名为《王中王名义明灯》(Rajindarājanāmābhidheyyādīpani)的典籍，书中以韵律、修辞、语法等方法，庄严地阐释了乌坎西卡王(Ukkaṃsika)的尊号“吉祥善法大王”(Sirisudhammarājāmahādhipati)。

Tañca ganthaṃ parivisodhanatthāya tiropabbatābhidheyyassa mahātherassa niyyādesi. Tisāsanadhajattherassa sissabhūtesu [Pg.116] mahāraṭṭhagāmavāsīsu tīsu bhātikattheresu jeṭṭho tiṃsaguhāsuvasanto pariyattiṃ vācetvā nisīdi. Satvavarājā ca tasmiṃ there ativiya pasanno ahosi. Ññoṅkarami nāmakassa rañño kālepi cūḷapitā ekaṃ vihāraṃ kārāpetvā tasseva adāsi. Ukkaṃsikarañño kālepi maṅgavaṃnāmake pabbate vihāraṃ kārāpetvā tasseva adāsi.

为了校订此典籍，他将其托付给名为提罗巴瓦塔(Tiropabbata)的大长老。在三藏法幢(Tisāsanadhaja)长老的弟子中，有三位住在大国村的兄弟长老，其中年长者住在三十窟(Tiṃsaguhāsu)，教授教理后便安住下来。萨特瓦拉王(Satvavarājā)对这位长老极为信奉。在尼翁卡拉米王(Ññoṅkarami)时期，长老的叔父建造了一座精舍并供养给他。在乌坎西卡王(Ukkaṃsika)时期，又在曼伽瓦纳山(Maṅgavaṃna)上建造了一座精舍并供养给他。

Tesu mahāraṭṭhagāmavāsittheresu majjhimattheropi tisāsanadhajattherassa jeṭṭhabhātikattherassa ca nivāsaṭṭhānabhūte jetavanavihāreyeva ganthaṃ vācetvā nisīdi. Kaniṭṭhattheropi tesaṃ nivāsaṭṭhānabhūtesuyeva vihāresu ganthaṃ vācetvā nisīdi. Ettha ca tisāsanadhajatthero nāma lajjialajjivasena dubbidho. Yathāvuttatthero pana lajjīye vāti daṭṭhabbo. Alajjī pana imasmiṃ theraparamparādassane na icchi tabbo. Alajjībhūtassa pana tisāsanadhajattherassa vatthuṃ idha avatvā ajjhupekkhissāma, payojanābhāvā ganthassa ca papañcūpagamanattāti.

那些住在大国村的长老中，中间的长老也在三藏法幢长老及其兄长长老所居住的祇陀林精舍研习教理后安住下来。最年少的长老也在他们所居住的那些精舍中研习教理后安住下来。此处，三藏法幢长老有具惭与无惭二种。当知，如前所述的长老是具惭者。在此长老传承的记述中，不应纳入无惭者。至于无惭的三藏法幢长老之事，因无必要且会使典籍繁复，故于此舍而不述。

Yogiraṅga nāmakassa rañño kāle jeyyapure suvaṇṇaguhavāsī mahāthero dakkhiṇārāmavihāravāsī mahāthero catubhūmikavihāravāsī mahāthero toṅgabhīlū vihāravāsī mahāthero ca tisāsanadhajamahātherassa saddhivihārikāyeva. Tesaṃ pana vatthumpi ganthavitthārabhayena na vadāma. Lajjigaṇavaṃsikā eteti vijānanameva hettha pamāṇanti.

瑜伽兰伽王(Yogiraṅga)在位时，于杰亚布拉城(Jeyyapura)，有住金窟(Suvaṇṇaguhā)大长老、住南园寺(Dakkhiṇārāma)大长老、住四层寺(Catubhūmika)大长老及住通伽毗卢寺(Toṅgabhīlū)大长老，他们皆是三藏法幢大长老的亲传弟子。然因恐典籍冗长，于此不述其事。于此，当知他们是具惭僧团的传承者，以此为准。

Kaliyuge ekasaṭṭhādhike navavassasate sampatte phaggunamāsassa juṇhapakkhadutiyadivase sukkavāre ratanapūranagaraṃ dutiyaṃ māpetvā ññogīraṅga nāma rājā rajjaṃ kāresi. Sīhasūradhammarājātipi nāmalañchaṃ paṭiggaṇhi. Tocabhīlū vihāravāsīmahātheraṃ [Pg.117] uddissa catubhūmikavihāraṃ kārāpesi. Cattāri mahāmunicetiyānipi kārāpesi. Vihāra cetiyesu aniṭṭhitesuyeva sinnīnagaraṃ nikkhamitvā tattha veraṃ vūpasamāpetvā paccāgatakāle saṅkhārasabhāvaṃ anatikkamanato divaṅgato ahosi. Ahovata saṅkhāradhammāti. Honti cettha,–

迦利时代(Kaliyuga)第九百六十一年，法古那月(Phagguna)白分第二天周五，一位名叫尼奥吉兰伽(Ññogīraṅga)的国王兴建了第二座拉达那布拉城(Ratanapūra)并治理国事。他也接受了“狮勇法王”(Sīhasūradhammarājā)的尊号。他为住兜伽毗卢寺(Tocabhīlū)大长老兴建了四层寺，亦兴建了四座大牟尼塔。在寺院与佛塔尚未完工时，他前往辛尼城(Sinnī)，于彼处平息敌意后，在返回途中，因未能超越诸行之性而逝世。呜呼，诸行之法！此中有偈：—

Seyyathā vāṇijānaṃva, gharagoḷikarūpakaṃ;

Taṃtaṃdisaṃ bhamitvāva, sīsaṃ ṭhapeti uttaraṃ;

犹如商旅之罗盘，虽于诸方旋转，终将头指于北方；

Evaṃ lokamhi sattā ca, sandhicutīnamantare;

Yathā tathā bhamitvāva, ante ṭhapenti santanunti;

世间众生亦如是，于生死流转间，虽于诸趣轮回，终究奠定其相续。

Kaliyuge sattasaṭṭhādhike navavassasate phaggunamāsassa kāḷapakkhaterasamiyaṃ tassa jeṭṭhaputto pitu santakaṃ rajjaṃ gaṇhi. Mahādhammarājāti nāmalañchampi paṭiggaṇhi. Pitu kāle aniṭṭhitāni cetiyāni puna kārāpesi. Catubhūmikavihārañca niṭṭhaṃ gamāpetvā tovibhīlū mahātherassa paralokaṃ gantvā avijjamānatāya catubhūmikavihāravāsī mahātherassa dassāmīti antepuraṃ pakkosāpesi. Thero dve vārāni pakkosiyamānopi nāgacchi. Tatiya vāre pana bahū saddhivihārikā antepuraṃ gantvā pavisatha, na hi sakkā raññā pakkosite paṭikkhipitunti āhaṃsu.

迦利时代第九百六十七年，法古那月(Phagguna)黑分第十三日，其长子继承父王之位，亦接受了“大法王”(Mahādhammarāja)的尊号。他将父亲在世时未完工的佛塔重新修建。他完成了四层精舍，因兜毗卢(Tovibhīlū)大长老已逝，便召请住四层寺的大长老入宫，说道：“我欲将此四层精舍供养于您。”长老虽经两次召请，亦未前来。至第三次，众多亲传弟子劝请道：“请您入宫吧，国王的召请是无法拒绝的。”

Atha thero evamāha,- ahaṃ āvuso raṭṭhapīḷanapiṇḍapātaṃ bhuñjituṃ na icchāmi, evampi sace tumhe icchatha rañño santikaṃ gantuṃ, evaṃ sati idāni rañño santikaṃ ahaṃ gamissāmīti antepuraṃ pāvisi. Pavisitvā raññā saddhiṃ sallāpaṃ katvā ayaṃ vihāro araññavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ asappāyoti paṭikkhipi. Evaṃ pana bhante sati tasmiṃ vihāre nisīdiyamānaṃ theraṃ upadissathāti[Pg.118]. Khaṇittipādavihāravāsī mahārāja thero pariyattivissārado sikkhākāmo, tassa dātuṃ vaṭṭatīti. Atha rājā tassa vihāraṃ adāsi. Mahāsaṅghanāthoti nāmalañchampi adāsi. So tattha pariyattiṃ vācetvā nisīdi.

于是长老说道：“贤友们，我不愿食用压迫国民而得的供养。即便如此，若你们希望我去见国王，那么我现在便去。”说完便进入王宫。入宫后与国王交谈，并以“此精舍不适宜于林住比丘”为由而回绝了。国王说：“尊者，既然如此，那么请您为那座精舍推荐一位适合安住的长老吧。”长老答道：“大王，住掘足(Khaṇittipāda)精舍的长老，他精通教理，乐于学处，将精舍供养给他方为适宜。”于是国王便将那座精舍供养给他，还赐予“大僧伽主”(Mahāsaṅghanātha)的尊号。他就在那里教授教理并安住下来。

Tassa pana vihārassa parivārabhūtesu cattālīsāya vihāresu uttarāya anudisāya ekasmiṃ vihāre vasanto varābhisaṅghanātho nāma thero maṇikuṇḍalavatthuṃ marammabhāsāya akāsi. Pacchimāya anudisāya ekasmiṃ vihāre vasanto eko thero sattarājadhammavatthuṃ akāsi.

在那座精舍的四十座附属精舍中，于北隅的一座精舍里，住着一位名为“胜上僧伽主”(Varābhisaṅghanātha)的长老，他用缅甸语创作了《宝珠耳环事》(Maṇikuṇḍalavatthu)。于西隅的一座精舍里，住着一位长老，他创作了《七王法事》(Sattarājadhammavatthu)。

Tasmiñca kāle bhāmaaṅkyo ācāraaṅkyoti dvinnaṃ bhikkhūnañca lokadhammesu chekatāya dve vihāre katvā adāsi. Te pana dve therā vedasatthakovidā, pariyattipaṭipattīsu pana mandā, rāmaññaraṭṭhato āgatā. Te pana theraparamparāya na gaṇanti porāṇā.

那时，国王因婆罗门安乔(Bhāmaaṅkyo)与阿阇梨安乔(Ācāraaṅkyo)两位比丘擅长世间法，便建造了两座精舍供养给他们。但这两位长老虽精通吠陀论典，于教理与行持上却迟钝。他们是从孟国来的。古人不将他们计入长老传承之中。

Kaliyuge tisattatādhike navavassasate sampatte mahāmunicetiyassa puratthimadisābhāge cattāro vihāre kārāpetvā catunnaṃ therānaṃ adāsi. Te ca therā tattha nisīditvā sāsanaṃ paggaṇhiṃsu.

到了迦利时代九百七十三年，国王于大牟尼(Mahāmuni)塔东方兴建了四座精舍，供养给四位长老。那些长老便在那里安住，护持教法。

Tasmiṃyeva kāle badaravanavāsī nāma ekopi thero atthi. Sopi pariyattivisārado chappadavaṃsiko. So ca thero yāvajīvaṃ yathābalaṃ sāsanaṃ paggaṇhitvā dutiyabhave calaṅganagare ekissā itthiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Dasamāsaccayena kaliyuge cattālīsādhike navavassasate sampatte budhavāre vijāyitvā terasavassikakāle sāsane pabbajitvā pariyattiṃ uggaṇhi. Sirikhettanagarindo rājā sirikhettanagaraṃ ānetvā sirikhettanagare sāmaṇeroti nāmena pākaṭo hutvā kaliyuge catupaṇṇāsādhike [Pg.119] navavassasate sampatte pannarasavassikakāle vessantarajābhakaṃ kabyālaṅkāravasena bandhi. Paripuṇṇavīsativassakāle sirikhettanagareyeva sirikhettanagarindo veravijayo nāma rājā anuggahetvā upasampadabhūmiyaṃ patiṭṭhāti. Pacchimapakkhādhiko nāma rājā sirikhettanagaraṃ attano hatthagataṃ akāsi. Tasmiñca kāle taṃ theraṃ ānetvā ratanapūranagare vasāpesi. Sūrakitti nāma rañño kaniṭṭhabhātiko erāvatīnadītīre catubhūmikavihāraṃ kārāpetvā tassa therassa adāsi. Rājā ca tipiṭakālaṅkāroti nāmalañchaṃ adāsi.

那时，也有一位名叫“枣林住者”(Badaravanavāsī)的长老。他精通教理，属于六足(Chappada)传承。这位长老终其一生，尽力护持教法，于第二有在迦楞伽(Calaṅga)城投生于一位妇女胎中。十月期满后，于迦梨时代九百四十年周三出生。十三岁时，他在教法中出家，学习教理。室利差呾罗(Sirikhetta)城的国王将他带到室利差呾罗城，他在那里以“沙弥”之名而闻名。到了迦梨时代九百五十四年，当他十五岁时，他以诗庄严体创作了《韦桑达拉本生》。年满二十岁时，室利差呾罗城的国王韦罗毗阇耶(Veravijaya)在室利差呾罗城资助他，使他得受具足戒。后来，一位名叫西分主(Pacchimapakkhādhika)的国王将室利差呾罗城纳入自己手中。那时，他迎请这位长老到勒德那补罗(Ratanapūra)城安住。国王名为苏罗吉帝(Sūrakitti)的弟弟，在伊洛瓦底(Erāvatī)河边建造了一座四层精舍，供养给这位长老。国王也授予他“三藏庄严”(Tipiṭakālaṅkāra)的名号。

Kaliyuge vassasahasse sampatte phaggunamāsassa puṇṇamiyaṃ saṭṭhivassiko hutvā tiriyapabbataṃ gantvā araññavāsaṃ vasi. Dve vassādhike vassasahasse rājā tasmiṃ vihāraṃ kārāpetvā tasseva therassa adāsi. So pana tipiṭakālaṅkāratthero sirikhettanagare navaṅgakandare pattalaṅkassa atulavaṃsattherassa vaṃsiko. Sirikhettanagare navaṅgakandare suvaṇṇavihāre vasantassa therassa kittighoso sabbattha patthari. Jeyyapure erāvatīnadītīre catubhūmikavihāre vasanakāle aṭṭhasāliniyā ādito vīsati gāthānaṃ saṃvaṇṇanaṃ akāsi. Sūrakittināmakassa kaniṭṭhabhātikassa yācanamārabbha yasavaḍḍhanavatthuñca akāsi. Tiriyapabbate vasanakāle vinayālaṅkāraṭīkaṃ akāsi. Pacchimapakkhādhikarañño kāle mahāsaṅghanāthattheraṃ saṅgharājabhāve ṭhapesi. So ca saṅgharājā ativiya pariyatti visārado. Tasmiñca kāle ratanapūranagarepi ariyālaṅkārattharo nāma eko atthi. So pana tipiṭakālaṅkārattherena samaññāṇathāmo. Vayasāpi samānavassikā.

到了迦梨时代一千年，在法古那(Phagguna)月满月日，他年届六十，前往底利耶(Tiriya)山安住于林野。到了一千零二年，国王在那里建造了一座精舍，供养给那位长老。这位三藏庄严长老，是室利差呾罗(Sirikhetta)城九曲洞(Navaṅgakandara)中，属钵多楞伽(Pattalaṅka)的阿多罗世系(Atulavaṃsa)长老之法脉传人。当这位长老住在室利差呾罗城九曲洞的金精舍(Suvaṇṇavihāra)时，他的声誉传遍各地。在住于制耶补罗(Jeyyapura)城伊洛瓦底(Erāvatī)河岸的四层精舍期间，他为《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)的开篇二十颂作了释义。又因名为苏罗吉帝(Sūrakitti)的国王之弟请求，他创作了《名增事》(Yasavaḍḍhanavatthu)。住在底利耶山期间，他创作了《律庄严疏》(Vinayālaṅkāraṭīkā)。西分主(Pacchimapakkhādhika)王在位时，任命大僧伽主(Mahāsaṅghanātha)长老为僧王(Saṅgharāja)。那位僧王于教理极为精通。那时，在勒德那补罗(Ratanapūra)城也有一位名叫圣庄严(Ariyālaṅkāra)的长老。他与三藏庄严长老的智力相等，年龄也相同。

Tesu tipiṭakālaṅkāratthero ganthantarabahussutaṭṭhāne [Pg.120] adhiko, ariyālaṅkāratthero pana dhātupaccayavibhāgaṭṭhāne adhikoti daṭṭhabbo. Pacchā pana ukkaṃsikaraññokāle tepi dve therā rañño ācariyā hutvā sāsanaṃ paggaṇhiṃsu. Tesu ariyālaṅkāratthero aparabhāge kālaṅkaritvā tassa therassa saddhivihārikassa dutiyāriyālaṅkārattherassa rājamaṇicūḷacetiyassa samīpe dakkhiṇavanārāmaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā adāsi.

他们之中，三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)长老于经论博学处更为卓越，而圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老则于界与缘的分析处更为卓越，应如是了知。后来，在乌甘西柯(Ukkaṃsika)王时期，那两位长老成为国王的老师，扶持了教法。他们中的圣庄严长老之后去世，国王便为那位长老的弟子——第二圣庄严长老(Dutiyāriyālaṅkāratthera)，在王摩尼顶支提(Rājamaṇicūḷacetiya)附近建造了一座名为南林苑(Dakkhiṇavanārāma)的精舍并布施给他。

Ukkaṃsiko nāma rājā pana sāsane bahuppakāro. So ca kaliyuge chanavutādhike navavassasate rajjaṃ patto. Rajjaṃ pana patvā siridhammāsokarājāviya cattāri vassāni atikkamitvā muddhābhisekaṃ paṭiggahetvā sirisudhamma rājāmahādhipatīti nāmalañchampi paṭiggaṇhi. Ekasmiṃ pana samaye haṃsāvatīnagaraṃ gantvā tattha nisīdi. Atha rāmaññaraṭṭhavāsino evamāhaṃsu,- marammikabhikkhū nāma pariyattikovidā vedasatthaññuno natthīti. Taṃ sutvā rājā catubhūmikavihāravāsittherassa santikaṃ sāsanaṃ pesesi,-tiṃsavassikā cattālīsavassikā vā pariyattikovidā vedasatthaññuno bhikkhū rāmaññaraṭṭhaṃ mama santikaṃ pesethāti. Atha catubhūmi kavihāravāsitthero tipiṭakālaṅkāraṃ tilokālaṅkāraṃ tisāsanālaṅkārañca saddhiṃ tiṃsamatthehi bhikkhūhi pesesi. Haṃsāvatīnagaraṃ pana patvā modhocetiyassa puratthimabhāge vihāre kārāpetvā tesaṃ adāsi.

名为乌甘西柯(Ukkaṃsika)的国王对教法多有助益。他在迦梨时代九百九十六年登基。登基后，他像法阿育王一样，过了四年才接受灌顶，并接受了“吉祥善法大王”(Sirisudhamma Rājāmahādhipati)的称号。有一次，他前往汉沙瓦底(Haṃsāvatī)城并在那里停留。当时孟国居民这样说：“没有精通教理、通晓吠陀论典的缅族比丘。”国王听闻后，派遣使者至四层精舍(Catubhūmikavihāra)的住持长老处传旨：“请派遣三十岁或四十岁、精通教理及通晓吠陀论典的比丘到孟国我这里来。”于是四层精舍的住持长老派遣了三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)、三界庄严(Tilokālaṅkāra)、三教庄严(Tisāsanālaṅkāra)，以及三十位有德能的比丘一同前往。比丘们抵达汉沙瓦底城后，国王在摩都支提(Modhocetiya)东面为他们建造了精舍并作布施。

Uposathadivasesu sudhammasālāyaṃ rāmaññaraṭṭhavāsino pariyattikovide vedasatthaññuno sannipātāpetvā tehi tīhi therehi saddhiṃ kathāsallāpaṃ kārāpesi. Atha rāmaññaraṭṭhavāsino bhikkhū evamāhaṃsu,– pubbe pana mayaṃ marammaraṭṭhe pariyattikovidā vedasattaññuno natthīti maññāma, idāni marammaraṭṭhavāsino ativiya pariyatti kovidā [Pg.121] vedasatthaññunoti. Aparabhāge kaliyuge chanavutādhike navavassasate sampatte rājā ratanapūranagaraṃ paccāgacchi.

在布萨日，国王在善法堂(Sudhammasālā)召集孟国精通教理、通晓吠陀论典的比丘，让他们与那三位长老一起进行法义讨论。于是，孟国的比丘们说道：“以前我们认为缅族国(Marammaraṭṭha)没有精通教理和吠陀论典的比丘，现在才知道缅族国的比丘们于此极为精通。”之后，在迦梨时代九百九十六年时，国王返回了勒德那补罗(Ratanapūra)城。

Tepi therā paccāgantukāmā rāmaññaraṭṭhe padhānabhūtassa tilokagarūti nāmadheyyassa mahātherassa santikaṃ vandanatthāya agamaṃsu.

那些长老们想要返回，便前往礼敬孟国名为“三界导师”(Tilokagaru)的首席大长老。

Tadā tilokagaruttheropi tehi saddhiṃ sallāpaṃ katvā evamāha,-tumhesu pana tipiṭakālaṅkāratthero paṭhamaṃ āvāsavihāraṃ labhissatīti. Kasmā pana bhante evama vocāti vutte ayaṃ pana piṇḍāya carantopi antarāmagge veḷuvettādīni labhitvā gahetvā vihāre paṭisaṅkharaṇaṃ akāsi, tasmāhaṃ evaṃ vadāmi, loke vihāre paṭisaṅkharaṇasīlā bhikkhū sīghameva āvāsavihāraṃ labhantīti hi porāṇattherā āhaṃsūti āha.

那时，三界导师长老(Tilokaguru-thera)与他们交谈后这样说道：“你们之中，三藏庄严长老(Tipiṭakālaṅkāra-thera)将首先获得住所精舍。”当被问及“尊者，为何如此说”时，他解释道：“这位长老即使在托钵时，也会在路途中获得竹子、藤条等物，带回精舍进行修缮，因此我如此说。古昔长老们曾说：‘世间有修缮精舍习惯的比丘，很快就能获得住所精舍。’”

Tepi ratanapūranagaraṃ paccāgacchiṃsu. Tilokagaruttherassa vacanānurūpameva tipiṭakālaṅkāratthero sabbapaṭhamaṃ āvāsavihāraṃ labhīti.

他们回到了拉达那布拉(Ratanapūra)城。正如三界导师长老所言，三藏庄严长老最先获得了住所精舍。

Kaliyuge pana navavassādhike vassasahasse sampatte rañño kaniṭṭho kālamakāsi. Athaṃ rañño putto uccanagarabhojako bālajanehi santhavaṃ katvā tesaṃ vacanaṃ ādiyitvā paccūsakāle pitaraṃ ghātetukāmo antepuraṃ sahasā pāvisi.

在迦梨时代(Kaliyuga)一千零九年到来时，国王的弟弟去世了。于是，国王的儿子，即邬禅那伽罗(Uccanagara)的长官，与一些愚人结交，听从他们的话，在黎明时分突然闯入内宫，企图杀害他的父亲。

Rājāva anagghaṃ muddikaṃ gahetvā nandajeyyena nāma amaccena rājayodhena nāma amaccenaca saddhiṃ aññataravesena nagarato nikkhamitvā rajatavālukanadiṃ sampatto.

国王拿着一枚无价的戒指，与名为难陀耆耶(Nandajeyya)的大臣和名为罗阇由达(Rājayodha)的大臣一起，乔装打扮后出城，到达了银沙河(Rajatavāluka)。

Tasmiñca kāle eko sāmaṇero mātāpitūnaṃ gehe piṇḍapātaṃ ānessāmīti khuddakanāvāya nadiyaṃ āgacchi. Atha [Pg.122] taṃ sāmaṇeraṃ disvā rājā evamāha,- amhe bhante paratīraṃ nāvāya ānehīti. Sāmaṇero ca āha,-sace upāsaka tumhe paratīraṃ āneyyaṃ, bhattakālaṃ atikkameyyanti. Atha rājā amheyeva sīghaṃ ānehi, imaṃ muddikaṃ dassāmīti assāsetvā ānetuṃ okāsaṃ yāci. Atha sāmaṇero kāruññappattaṃ vacanaṃ sutvā paratīraṃ ānesi.

那时，有一位沙弥想：“我将为父母送去斋食。”便乘小船来到河上。国王看见那位沙弥，便说：“尊者，请用船载我们到对岸。”沙弥回答：“优婆塞，如果我载你们到对岸，就会错过用餐时间。”于是国王安慰他说：“你快点载我们过去，我会给你这枚戒指。”并请求他载送。沙弥听了这番引人怜悯的话语，便将他们渡到了对岸。

Atha catubhūmikavihāraṃ patvā tasmiṃ vihāre therassa sabbampi kāraṇaṃ ārocetvā evamāha,-sace bhante amhe gaṇhituṃ āgacchayya, te nivārethāti. Theroca mayaṃ mahārāja samaṇā na sakkā evaṃ nivāretuṃ, evampi eko upāyo atthi,-nisinnavihāravāsitthero pana gihikammesu ativiya cheko, taṃ pakkosetvā kāraṇaṃ cintetuṃ yuttanti. Atha taṃ pakkosetvā tamatthaṃ ārocetvā rājā idamavo ca,- sace bhante amhe gaṇhituṃ āgaccheyyuṃ, atha kenacideva upāyena te nivārethāti. Atha so thero evamāha,-tena hi mahārāja mā kiñci soci mābhāyi vihāramajjhe sirigabbhaṃ pavisitvā nisīdathāti vatvā piṇḍāya acarante bhikkhusāmaṇere sannipātāpetvā visuṃ visuṃ daṇḍahatthā hutvā ekassapi purisassa vihāraṃ pavisituṃ okāsaṃ mā dethāti vatvā senaṃviya byūhesi. Sāmantavihāresupi vasante bhikkhusāmaṇere pakkosi. Tadā kira āgantvā sannipātānaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ atirekasahassamattaṃ ahosi. Thero te vihāre dvārakoṭṭhakesu āgatamagge ca visuṃ visuṃ daṇḍahatthā hutvā ārakkhaṇatthāya ṭhapesi, yathā vaḍḍhakī sūkaro byagghassa nivāraṇatthāya visuṃ visuṃ sūkare saṃvidhāya ṭhapesīti. Atha puttassa yodhāpi rājānaṃ gahetuṃ na sakkā, bhikkhu sāmaṇerānaṃ [Pg.123] gāravavasena balakkārena māretvā pavisituṃ na visahanti, bhikkhu sāmaṇerānaṃ bāhullatāya ca.

于是，他到达四层精舍(Catubhūmika-vihāra)，向该精舍的长老禀报了所有事由，说道：“尊者，如果他们来抓我们，请阻止他们。”长老说：“大王，我们是沙门，不能这样阻止。不过有一个方法——住在坐精舍(Nisinna-vihāra)的长老对世俗事务非常精通，应该召他来商议对策。”于是，国王召来那位长老，告知此事，说道：“尊者，如果他们来抓我们，请务必想个办法阻止他们。”那位长老便说：“既然如此，大王不必忧愁，不要害怕，请进入精舍中央的宝室坐下。”说完，便召集未去托钵的比丘和沙弥，让他们各自手持棍棒，不给任何人进入精舍的机会，如军队般部署。他又召集了住在附近精舍的比丘和沙弥。据说，当时前来集会的比丘和沙弥超过一千人。长老让他们在精舍的门楼和来路上，各自手持棍棒，为了守护而站立，就像木匠为了防止老虎而分别布置木桩一样。于是，王子的士兵们无法抓到国王，因为他们对比丘和沙弥心怀敬意，不敢强行杀戮闯入，也因为比丘和沙弥人数众多。

Tasmiṃyeva saṃvacchare assayujamāsassa kāḷapakkhapañcamito yāva kattikamāsassa kāḷapakkhapañcamī vihāreyeva rājā nilīyitvā nisīdi. Atha antepuravāsikā amaccā puttaṃ apanetvā rājānaṃ ānetvā rajje ṭhapesuṃ. Rājā ca puna rajjaṃ patvā vihāre nisinnakāle mā bhāyi mahārāja tvaṃ jinessatīti rañño ārocentassa vedasatthaññuno ekassa bhikkhussa caññiṅkhucetiyassa esannaṭṭhāne ekaṃ vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Dhammanandarājagurūti nāmalañchampi adāsi. Tassa pana vijātaṭṭhānabhūtaṃ gāmaṃ nissāya marammavohārena ‘ye ne nā se yāṃ va’ iti samaññā ahosi.

就在那一年，从阿输陀月(Assayuja)黑分第五日至迦刺底迦月(Kattika)黑分第五日，国王一直藏身于精舍中。之后，后宫眷属与大臣们废黜了王子，迎回国王，立其为王。国王重获王位后，忆起先前在精舍时，有一位精通吠陀论典(vedasattha)的比丘曾向他禀告：“大王，不要害怕，您必将胜利。”于是，国王在象鼻塔(Caññiṅkhucetiya)附近建造了一座精舍，布施给那位比丘，并赐予“法难陀王师”(Dhammanandarājaguru)的名号。而那座精舍所在的村庄，依缅甸语的称呼，其名为“耶内那塞耶姆瓦”。

Rājā ca puna rajjaṃ patvā tasmiṃyeva saṃvacchare kattikamāsassa kāḷapakkhacuddasamiyaṃ sabbepi mahāthere nimantetvā rājagehaṃ pavesetvā piṇḍapātena bhojesi. Atha rājā evamāha,-catubhūmikavihāravāsitthero samparāyikatthāvaho ācariyo, nisinnavihāravāsitthero pana diṭṭhadhammikatthāvahoti evaṃ rājāvaṃse vuttaṃ. Porāṇapotthakesu pana catubhūmikavihāra vāsitthero ekantasamaṇo ācariyo, nisinnavihāravāsitthero pana yodhāraho yodhakamme chekoti rājā ahāti vuttaṃ. Rājā kira samparāyikatthaṃ anupekkhitvā dinnakāle nisinnavihārattherassa na adāsi, kadāci kadāci pana diṭṭhadhammikatthaṃ anuppekkhitvā tassa visuṃ adāsīti. Ettha ca yasmā nisinnavihāra vāsitthero rañño bhīyehi nivāraṇatthāya ārakkhaṃ akāsi, na paresaṃ viheṭhanatthāya, āṇattikappayogā ca na dissati, tasmā natthi āpattidoso. Saddhātissarañño bhayehi [Pg.124] nivāraṇatthaṃ arahantehi therehi katappayogoviya daṭṭhabbo.

国王重获王位后，于同年迦刺底迦月黑分第十四日，邀请所有大长老进入王宫，以饮食供养。之后，国王如是说：“四层精舍的长老是带来后世利益的导师，而坐精舍的长老则是带来现世利益的。”《王统记》(Rājāvaṃsa)中如是记载。然而，在古籍中则记载，国王曾说：“四层精舍的长老是专一的沙门导师，而坐精舍的长老则堪为战士，精通战事。”据说，国王在布施时，若不考虑后世利益，便不布施给坐精舍的长老；但有时，当他考虑到现世利益时，则会另外单独布施给他。于此，由于坐精舍的长老为国王提供守护，是为了防止其恐惧，而非为了伤害他人，且未见有教唆之行，是故没有犯戒之过。当知此事，犹如为防护信帝须王(Saddhātissa)之恐惧，诸阿罗汉长老所采取的措施一般。

Catubhūmikavihāra vāsitthero pana khaṇittipādagāme jāto, arimaddanapure arahantattheragaṇappabhavo, yattha katthaci gantvā aññesaṃ bhikkhūnaṃ ācāraṃ yathābhūtaṃ jānitvā tehi catupaccayasambhogo na kabhapubbo, antamaso udakampi na pivitapubbo, taṃtaṃṭṭhānampi cammakhaṇḍaṃ gahetvāyeva gamanasīlo. Ukkaṃsikarājā pana sirikhettanagare dvattapoṅkaraññā kārāvitacetiyasaṇṭhānaṃ gahetvā rājamaṇicūḷaṃ nāma cetiyaṃ akāsi. Taṃ pana cetiyaṃ parimaṇḍalato tihatthasatappamāṇaṃ, ubbedhatopi ettakameva. Tassa pana cetiyassa catūsu passesu cattāro vihārepi kārāpesi, puratthimapasse pubbavanārāmo nāma vihāro, dakkhiṇapasse pana dakkhiṇavanārāmo nāma, pacchimapasse pacchimavanārāmo nāma, uttarapasse uttaravanārāmo nāma. Tesu catūsu vihāresu uttaravanārāmo nāma vihāro asanipābhagginā ḍayhitvā vinassi. Avasese pana tayo vihāre pariyattikovidānaṃ tiṇṇaṃ mahātherānaṃ adāsi. Nāma lañchampi tesaṃ adāsi. Pacchimassa rañño kāleyeva uttarapasse vihāraṃ kārāpesi.

住在四层精舍(Catubhūmikavihāra)的长老出生于锄足村(Khaṇittipādagāma)，源自阿利摩陀那城(Arimaddanapura)的阿罗汉长老僧团。他无论去往何处，都会如实了解其他比丘的行持，但从未与他们共用四资具，乃至未曾共饮过水，并且习惯于带着一块皮革行走。而乌迦ṃ西迦王(Ukkaṃsikarājā)则在室利差呾罗城(Sirikhettanagara)，仿照陀德蓬王(Dvattapoṅ)所造佛塔的形制，建造了一座名为“王宝髻”(Rājamaṇicūḷa)的佛塔。该佛塔周长与高度均为三百肘。国王还在佛塔的四方各自建造了四座精舍：东面的名为东林园寺(Pubbavanārāma)，南面的名为南林园寺(Dakkhiṇavanārāma)，西面的名为西林园寺(Pacchimavanārāma)，北面的名为北林园寺(Uttaravanārāma)。在这四座精舍中，北林园寺遭雷击而烧毁。国王将其余三座精舍布施给了三位精通教理的大长老，并赐予他们名号。在后一位国王的时代，又在北面重建了精舍。

Tasmiṃ pana cetiye chattaṃ anāropetvāyeva so rājā divaṅgato. Tesu pana catūsu vihāresu nisinnānaṃ therānaṃ dakkhiṇavanārāmavihāravāsīmahāthero kaccāyanaganthassa atthaṃ chabbidhehi saṃvaṇṇanānayehi alaṅkaritvā marammabhāsāya saṃvaṇṇesi. Pacchimavanārāmavihāra vāsitthero pana nyāsassa saṃvaṇṇanaṃ chahi nayehi alaṅkaritvā akāsi.

然而，那位国王未及在该佛塔上安立伞盖便已驾崩。当时，在安住于那四座精舍的长老中，住在南林园寺的大长老，以六种释义之法庄严《迦旃延文法》之义，并以缅甸语作了释义。而住在西林园寺的长老，则以六种方法庄严并完成了对《尼亚萨》(Nyāsa)的释义。

Kaliyuge pana dasavassādhike sahasse sampatte tassa [Pg.125] rañño putto sirinandasudhammarājāpavarādhīpati rajjaṃ kāresi. Pituno rājagehaṃ bhinditvā vihāraṃ kārāpetvā tilokālaṅkārassa nāma mahātherassa adāsi. Tilokālaṅkāratthero ca nāma tipiṭakālaṅkārattherena samaññāṇathāmassa ariyālaṅkārattherassa sissoti daṭṭhabbo. Ayañcattho heṭṭhā dassito. Jeyyapure catubhūmikaatulavihāraṃ kārāpetvā dāṭṭhānāgarājaguruttherassa adāsi. So ca thero niruttisāramañjūsaṃ nāma nyāsasaṃvaṇṇanaṃ akāsī.

迦梨时代(Kaliyuga)一千零一十年时，那位国王的儿子尸利难陀·善法王·胜主(Sirinandasudhammarājāpavarādhipati)登基为王。他拆毁父王的宫殿，建造精舍，施予名为“三界庄严”(Tilokālaṅkāra)的大长老。当知，这位三界庄严长老是圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老的弟子，而圣庄严长老与三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)长老有同等的智慧与力量。此义已在下文说明。他又在胜城(Jeyyapura)建造四层无譬精舍，施予象牙城王师(Dāṭṭhānāgarājaguru)长老。这位长老撰写了名为《词语精要宝匣》(Niruttisāramañjūsā)的《尼亚萨》释义。

Kaliyuge dvādasādhike vassasahasse sampatte phaggunamāse sotāpannā nāma ārakkhadevatā aññattha gamissāmāti āhaṃsūti nagarā supinaṃ passantā hutvā bahūsannipatitvā devapūjaṃ akaṃsu. Devatānaṃ pana saṅkamanaṃ nāma natthi, pubbanimittamevatanti daṭṭhabbaṃ.

在迦梨时代(Kaliyuga)一千零一十二年到来时，在颇勒古拏月(Phaggunamāsa)，名为“入流”(Sotāpanna)的守护神们说：“我们将前往别处。”城里的人们梦见此事，于是聚集起来举行天神祭。当知，天神并无迁徙之事，此应被视为预兆而已。

Tasmiñca kāle cinarañño yodhā āgantvā marammaraṭṭhaṃ dūsesuṃ. Sāsanaṃ abbhappaṭicchanno viya cando dubbalaṃ ahosi.

那时，支那(Cīna)国王的军队前来，侵扰了缅甸(Maramma)国。正法如同被云遮蔽的月亮，变得衰弱。

Kaliyuge tevīsādhike vassasahasse sampatte tassa rañño kaniṭṭho mahāpavaradhammarājālokādhipati nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tasmiñca kāle lokasaṅketavasena puññaṃ mandaṃ bhavissatīti vedasatthaññūhi ārocitattā lokasaṅketavaseneva abhinavapuññuppādanatthaṃ khandhavāragehaṃ kārāpetvā tāvakālikavasena saṅkamitvā nisīdi. Tato aparabhāge uttaragehaṃ bhinditvā tasmiṃyeva ṭhāne vihāraṃ kārāpetvā ekassa mahātherassa adāsi.

在迦梨时代(Kaliyuga)一千零二十三年到来时，那位国王的弟弟，名为“大胜法王世间主”(Mahāpavaradhammarājālokādhipati)者，登基为王。那时，因通晓吠陀(Veda)论典的智者宣告：‘依世间之兆，福德将会衰减’，国王便依世间之兆，为生起新的福德，命人建造营帐(khandhavārageha)，暂时迁居于彼。此后，他又拆毁北屋，于原址建造精舍，施予一位大长老。

Dakkhiṇagehaṃ pana nagarassa puratthimadisābhāge vihāraṃ kārāpetvā aggaṇammālaṅkārattherassa adāsi. So ca thero kaccāyanaganthassaceva abhidhammatthasaṅgahassa ca mātikādhātukathāyamakapaṭṭhānānañca [Pg.126] atthaṃ marammabhāsāya yojesi.

又在城的东部，将南屋建成精舍，施予胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老。那位长老用缅甸语诠释了《迦旃延(Kaccāyana)文法》、《阿毗达摩摄义论》(Abhidhammatthasaṅgaha)，以及《论母》(Mātikā)、《界说》(Dhātukathā)、《双对论》(Yamaka)和《发趣论》(Paṭṭhāna)的义理。

Uparājā ca mahāsetuno pamukhe ṭhāne sovaṇṇamayavihāraṃ kārāpetvā uttaragehavihāra vāsittherassa antevāsikassa jinārāmattherassa adāsi. Tasmiṃyeva ṭhāne nānāratanavicitraṃ vihāraṃ kārāpetvā tasseva therassa antevāsikassa guṇagandhattherassa adāsi.

副王(Uparājā)亦于大桥(mahāsetu)首要之处建造黄金精舍，施予北屋精舍长老的弟子——胜园(Jinārāma)长老。又于同一地点建造以种种珍宝庄严的精舍，施予那位长老的另一位弟子——功德香(Guṇagandha)长老。

So pana thero ‘china vḍina’ gāme vijāto. Vaye pana sampatte ratanapūranagaraṃ gantvā pariyattiṃ uggaṇhitvā tato puna nivattitvā badunanagare badaragāme nisīditvā pacchā ‘china vḍina’ gāme catūhi paccayehi kilamatho hutvā vasati. Tasmiñca kāle gāme mokkhassa nāma purisassa santike ekaṃ anagghaṃ maṇiṃ rājā labhitvā ativa mamāyi. ‘China vḍina’ mokkhamaṇīti pākaṭo ahosi.

这位长老出生于支那卫地那(China Vaḍina)村。成年后，前往宝城(Ratanapūra)学习教理，之后返回，住在巴度那(Baduna)城的巴达拉(Badara)村。后来因四资具困乏，又回到支那卫地那村居住。当时，国王从村里一位名叫解脱(Mokkha)的男子处得到一颗无价宝珠，极为珍爱。此宝珠以“支那卫地那解脱宝珠”而闻名。

Atha uttaragehavihāravāsitthero āha,- ‘china vḍina’ gāmake na maṇiyeva anagghaṃ, atha kho ekopi thero guṇagandho nāma pariyattikovido anagghoyevāti.

于是，住在北屋精舍的长老说：“在支那卫地那(China Vaḍina)村，不仅宝珠无价，还有一位名为功德香(Guṇagandha)、通晓教理的长老，也同样是无价之宝。”

Atha taṃ sutvā rājā taṃ pakkosetvā catūhi paccayehi upatthambhetvā pūjaṃ akāsi.

国王听后，便召见那位长老，以四资具予以资助，并加以供养礼敬。

Sahassorodhagāme guṇasāro nāma thero paliṇagāme sujāto nāma thero ca guṇagandhattherassa sissāyeva ahesuṃ.

在千妃村(Sahassorodhagāma)的功德精要(Guṇasāra)长老，以及在巴利那(Paliṇagāma)村的善生(Sujāta)长老，皆是功德香(Guṇagandha)长老的弟子。

Ekasmiñca kāle tiriyapabbatavihāravāsīmahāthero bhikkhusaṅghamajjhe aggadhammālaṅkārattheraṃ kīḷanavasena evamāha,- amhesu āvuso antaradhārayamānesu tvaṃ loke eko ganthakovidatthero bhavissasi maññeti. Atha aggadhammālaṅkāro ca evamāha,-tumhesu bhante antaradhārayamānesu mayaṃ ganthakovidāna bhaveyyāmako nāma [Pg.127] puggalo loke ganthakovido bhavissatīti. Porāṇapotthakesu pana ariyālaṅkāratthero nanu panidāni mayaṃ ganthakovidā na tāva bhavāmāti evamāhāti vuttaṃ. So aggadhammālaṅkārattheroyeva raññā yācito rājavaṃsa. Saṅkhepampi akāsi. So ppana thero amaccaputto.

有一次，住在横山(Tiriyapabbata)精舍的大长老在比丘僧众中，以开玩笑的方式对胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老说：“贤友(āvuso)，我想我们这些人去世之后，你将成为世上唯一精通典籍的长老了。”胜法庄严长老则回应说：“尊者们，在您们去世之后，我们若不能成为精通典籍者，世间又有谁能精通典籍呢？”然而，在古籍中记载，圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老是这样说的：“难道我们现在还不是精通典籍者吗？”也正是这位胜法庄严长老，应国王之请，撰写了《王统史》的概要。这位长老是大臣之子。

Ekasmiñca kāle hīnāyāvattako eko mahāamacco rañño santikā attanā upaladdhaparibhogaṃ sabbaṃ gahetvā vihāraṃ āgantvā aggadhammālaṅkārattherena saddhiṃ sallāpaṃ akāsi. Sallāpaṃ pana katvā sabbaṃ paribhogaṃ therassa dassetvā sace bhante tvaṃ gihi bhaveyyāsi, ettakaṃ paribhogaṃ labhissatīti āha. Theropi evamāha,-tumhākaṃ pana ettako paribhogo amhākaṃ samaṇānaṃ vaccakuṭiṃ asubhabhāvanaṃ bhāvetvā pavisantānaṃ puññaṃ kalaṃ nāgghati soḷasinti. Kiñcāpi idañca pana vacanaṃ sāsanavaṃse appadhānaṃ hoti, pubbācariyasīhehi pana vutta vacanaṃ yāva apāṇakoṭikā saritabbamevāti manasikarontena vuttanti.

一时，一位还俗的大臣，从国王处取得自己所得的全部财物，来到精舍与胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老交谈。交谈后，他将所有财物展示给长老，说道：“尊者，您若是在家人，便能得到如此多的财物。”长老亦如是回答：“你的这些财物，比不上我们这些修习不净观后进入孤邸(vaccakuṭi)的沙门所获功德的十六分之一。”此言虽于教史中无足轻重，然述此事者，乃是心念“往昔诸师之言，实应忆持，乃至众生之尽头”故说。

Kaliyuge pana catuttiṃsādhike vassasahasse sampatte tassa putto narāvaro nāma rājā rajjaṃ kāresi. Mahāsīhasūradhammarājāti nāmalañchaṃ paṭiggaṇhi. Tassa rañño kāle ‘sī khoṃ’ cetiyassa samīpe jetavanavihāre ganthaṃ uggaṇhanto eko daharabhikkhu ganthachekopi samāno bālakāle bālacittena ākulito hutvā vaccakūpe vātātapehi bahisukkhabhāvena paṭicchādite daṇḍena ālulitvā duggandhoviya cittasantāne pariyattivātātapehi bahisukkhabhāvena paṭicchādite kenacideva rūpārammaṇādinā ālulitvā kilesasattisaṅkhāto duggandho vāyitvā hīnāyāvattissāmīti cintetvā gihivatthāni gahetvā saddhiṃ sahāyabhikkhuhi nadītitthaṃ agamāsi. Antarāmagge [Pg.128] tāva bhikkhubhāveneva cetiyaṃ vandissāmīti gihivatthāni sahāyakānaṃ hatthe ṭhapetvā cetiyappamukhe leṇaṃ pavisitvā vanditvā nisīdi. Atha ekā daharitthī cetiyaṅgaṇaṃ āgantvā bahi leṇaṃ nisīdisvā udakaṃ siñcitvā patthanaṃ akāsi,-iminā puññakammena sabbehi apāyādinukkhehi moceyyāmi, bhave bhave ca hīnāyāvattakassa purisassa pādacārikā na bhaveyyāmīti.

在迦利时代(Kaliyuga)，当一千零三十四年过去时，那位国王的儿子——名为那罗瓦罗(Narāvaro)的国王登基执政。他接受了“大狮子勇猛法王”(Mahāsīhasūradhammarājā)的尊号。在这位国王的时代，有一位年轻比丘在西孔(Sī Khoṃ)佛塔附近的祇陀林学习经典。虽然他精通经典，却因年少心性不定而陷入困惑，犹如被风日晒干表面的粪坑，一经棍棒搅动便散发恶臭；同样地，他的心相续虽被教法之风日遮护，然一旦被色等外缘所搅动，烦恼的恶臭便散发出来。他思忖：“我将还俗”，便取了在家衣物，与同伴比丘们一同前往河渡口。途中，他心想：“我还是先以比丘身份礼拜佛塔”，便将在家衣物交给同伴，进入佛塔前的石窟礼拜后坐下。此时一位年轻女子来到塔院，坐在石窟外洒水发愿：“以此功德，愿我解脱一切恶趣等苦，生生世世不为还俗的男子做侍女。”

Atha taṃ sutvā daharabhikkhu evaṃ cintesi,-idāni ahaṃhīnāyāvattissāmīti cintetvā āgato, ayampi daharitthī hīnāyāvattakassa purisassa pādacārikā na bhaveyyā mīti patthanaṃ akāsi, idāni taṃ daharitthiṃ kāraṇaṃ pucchissāmīti. Evaṃ pana cintetvā bahi leṇaṃ nikkhamitvā taṃ daharitthiṃkāraṇaṃ pucchi,-kasmā pana tvaṃ hīnāyāvattakassa purisassa pādacārikā na bhaveyyāmīti patthanaṃ karosīti. Hīnāyāvattakassa bhante purisassa pādacārikā na bhaveyyāmīti vuttavacanaṃ bālapurisassa pādacārikā na bhaveyyāmīti vuttavacanena nānā na hoti, sadisatthakamevāti nanu hīnāyā vattako bāloyeva nāma, sace pana bhante hīnāyāvattako bālo nāma na bhaveyya, ko nāma loke bālo bhaveyya, bhikkhu nāma hi parehi dinnaṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanaṃ paribhuñjitvā sukhaṃ vasati, sace ganthaṃ uggaṇhitu kāmo bhaveyya, yathākāmaṃyeva ganthaṃ uggaṇhituṃ okāsaṃ labhati, evaṃ pana ahutvā alasikoyeva bhuñjitvā sayitvā nisīdituṃ iccheyya, evampi yathākāmaṃ bhuñjituṃ sayituṃ okāsaṃ labhati, evampi samāno parassa dāso bhavissāmi, dārassa kiṃkaro bhavissāmīti akathentopi kathentoviya hutvā hīnāyāvatteyya, so loke aññehi bālehi adhiko bāloti ahaṃ maññāmi, sace pana bālatarassa bhariyā bhaveyya, ahaṃ bālatarī bhaveyyanti [Pg.129] vutte so daharabhikkhu saṃvegaṃ āpajjitvā bahinagaradvāraṃ nikkhamitvā vānaragaṇena vinā jhāyantoviya vānaro jhāyitvā nisīdi.

那时，年轻比丘听了这话，心里想：“我正想着要还俗，这位年轻女子却发愿不做还俗男子的侍女。我当问她缘由。”他这样想着，便走出石窟，问那年轻女子：“你为何发愿不做还俗之人的侍女呢？”她回答：“尊者，‘不做还俗之人的侍女’此语，与‘不做愚人之侍女’此语，并无不同，其义实一。还俗之人，不就是愚人吗？尊者，倘若还俗之人不算愚人，世间还有谁可称为愚人呢？比丘享用他人所施的衣、食、住处，安乐而住。若想学习经典，便可随愿学习。即便不如此，只是懒惰，只想吃、睡、坐，亦可随愿而行。即便如此，他却想着：‘我将成为他人的奴仆，妻子的仆役’，虽未言说，实则如是，进而还俗。我认为，此人在世间比其他愚人更为愚蠢。若我成为一个更愚蠢之人的妻子，那我自己就更愚蠢了。”听了这话，那年轻比丘心生警觉，走出城门，如离群之猴，独自禅坐。

Atha sahāyakā āgantvā gihivatthāni gaṇhāhīti pakkosiṃsu. Tasmiṃ kāle so daharabhikkhu āgacchatha bhavantoti vatvā sabbaṃ kāraṇaṃ tesaṃ ācikkhitvā idāni pana bhavanto hīnāyāvattehīti sace yo koci āgantvā mama sīsaṃ muggarena pahāreyya, evaṃ santepi hīnāyāvattituṃ na icchāmi, ito paṭṭhāya yāva jīvitapariyantā hīnāyāvattituṃ manasāpi na cintayissāmīti vatvā erāvatīnaṃdiṃ taritvā jeyyapuraṃ agamāsi. Tadā kira daharitthī devalābhavayya, na manussitthīti vadanti paṇḍitāti.

那时，他的同伴们前来，呼唤道：“来拿在家衣物吧！”这时，那位年轻比丘说：“诸位请过来。”他把事情的全部缘由告诉他们，然后说：“诸位，关于还俗一事，现在即便有人前来用木槌敲击我的头，我也不愿还俗。从今以后，乃至生命终结，我心中连还俗的念头都不会生起。”说完，他便渡过伊洛瓦底江(Erāvatī)，前往胜城(Jeyyapura)。据说，智者们说，当时那位年轻女子应是天女，非人间女子。

Jeyyapuraṃ pana patvā pariyattikovidānaṃ mahātherānaṃ santike nayaṃ gahetvā puññacetiyassa dakkhiṇadisābhāge ekasmiṃ vihāre nisīdi. Pariyattiṃ vācetvā atha kamena taṃtaṃdisāhi bhikkhusāmaṇerā āgantvā tassa santike pariyattiṃ uggaṇhiṃsu. Āvāsaṃ pana alabhitvā keci bhikkhusāmaṇerā chattānipi chāditvā nisīdiṃsu.

抵达胜城(Jeyyapura)后，他在精通教理的诸大长老处学习教法，然后在功德塔(Puññacetiya)南面的一座寺院里安住。他教授教理，渐渐地，来自各方的比丘和沙弥前来他座下学习。因为没有住处，有些比丘和沙弥甚至撑伞而坐。

Ekasmiṃ kāle rājā nikkhamitvā puññacetiyaṃ vandissāmīti cetiyaṅgaṇaṃ pāvisi. Atha chattāni chādetvā nisinne bhikkhū disvā guhāya saddhiṃ vihāraṃ kārāpetvā tassa bhikkhussa adāsi. Tilokagarūtipi nāmalañchaṃ adāsi. Sukhavohāratthaṃ pana kakāralopaṃ katvā tilogarūti vohariṃsu.

一时，国王出宫，欲礼拜功德塔，遂进入塔院。他看见比丘们撑伞而坐，便命人连同一座石窟(guhā)建造了一座寺院，供养给那位比丘，并赐予“三界之师”(Tilokagarū)的称号。为方便称呼，人们省略了“ka”音，称其为“帝洛迦卢”(Tilogarū)。

Tassa pana saddhivihāriko sattavassiko tejodīpo nāma bhikkhu parittaṭīkaṃ akāsi. Aparabhāge pana tilokālaṅkāroti nāmalañchaṃ adāsi. Evaṃ tejedīpo nāma bhikkhu narāvararañño kāle parittaṭīkaṃ akāsīti daṭṭhabbaṃ. Keci pana pacchimapakkhādhikarañño kāleti vadanti.

他的依止弟子，一位名为焰光(Tejodīpa)的七岁比丘，撰写了《护卫经复注》(Parittaṭīkā)。后来，他被赐予“三界庄严”(Tilokālaṅkāra)的称号。因此，当知焰光比丘是在那罗瓦罗王(Narāvararañño)时代撰写了《护卫经复注》。不过，也有人说是在西方国王(Pacchimapakkhādhikarañño)时代。

Ekasmiṃ [Pg.130] pana kāle tiriyapabbatavihāravāsīmahāthero pādacetiyaṃ vandanatthāya gantvā paccāgatakāle kukhananagare suvaṇṇaguhāyaṃ jambudhajattherassa santikaṃ pavisitvā tena saddhiṃ sallāpaṃ akāsi. Te ca mahātherā aññamaññaṃ passitvā sallapitvā ativiya pamodiṃsu. Lokasmiñhi bālo bālena paṇḍito paṇḍitena saddhiṃ ativiya pamodatīti. Te ca dve therā samānavassikā. Tiriyapabbatavihāra vāsīmahāthero tena saddhiṃ sallāpaṃ katvā paccāgacchi. Jambudhajatthero ca maggaṃ acikkhituṃ anugacchi. Atha tiriyapabbatavihāravāsīmahāthero jambudhajattheraṃ āha,- ahaṃ bhante rājavallabho homi rājaguru,tvaṃyeva mama purato gacchāhīti. Atha jambudhajattheropi tiriyapabbatavihāravāsittheraṃ āha,-tvaṃ bhante rājavallabho bhavasirājaguru, loke rājaguru nāma padhānabhāve ṭhito, tasmā tvaṃyeva mama purato gacchāhīti. Ettha ca dvepi mahātherā aññamaññaṃ gāravavasena lokavattaṃ apekkhitvā evamāhaṃsūti daṭṭhabbaṃ. Tiriyapabbatavihāravāsīmahātheropi ratanapūranagaraṃ patvā rājavaṃsapabbataṃ gantvā araññavāsaṃ vasi.

一时，提利耶山寺(Tiriyapabbata Vihāra)住持大长老为礼敬佛足塔(Pādacetiya)而去，返回时途经库卡那城(Kukhananagara)的金窟(Suvaṇṇaguhā)，进入阎浮幢长老(Jambudhaja Thera)处，与他交谈。二位大长老相见交谈，甚为欢喜。世间愚者与愚者、智者与智者相遇，皆甚欢喜。二位长老年龄相仿。提利耶山寺住持大长老与他交谈后即返回。阎浮幢长老亦随行送别，为他指路。于是提利耶山寺住持大长老对阎浮幢长老说：“尊者，我是受国王器重之人，是王师，请您走在前面。”阎浮幢长老亦对提利耶山寺住持长老说：“尊者，您才是受国王器重之人，是世间的王师。世间所谓的王师，是处于首要地位的，故请您走在前面。”此处应知，二位大长老皆是出于互相尊重，顾及世俗礼仪而如是说。提利耶山寺住持大长老到达宝满城(Ratanapūra Nagara)后，前往王族山(Rājavaṃsapabbata)，安住于森林中。

Atha ukkaṃsikarājā kaniṭṭhena sūrakittināmena saddhiṃ mantesi,-sace tvaṃ vane theraṃ paṭhamaṃ passasi, tvaṃyeva vihāraṃ kārāpetvā therassa dadāhi, sace panāhaṃ paṭhamaṃ passeyya, ahaṃ vihāraṃ kārāpetvā dadāmīti.

于是，优迦西卡王(Ukkaṃsika Rājā)与弟弟苏拉吉帝(Sūrakitti)商议道：“如果你在林中先见到长老，你便建造精舍供养长老；如果我先见到，我便建造精舍供养他。”

Atha kaniṭṭhā paṭhamaṃ passitvā tiriyapabbatakandare jetavanaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā adāsi. Idañca vacanaṃ sādhujjanānaṃ guṇaṃ evakāraṃ pītisomanassaṃ uppajji, tena puññakammena tena pītisomanassena sattakkhattuṃ devarajjasampattiṃ sattakkhattuṃ manussarajjasampattiṃ paṭilabhīti vuttattā sādhujjanānaṃ guṇaṃ anussaritvā puññavisesalābhatthāya vuttaṃ.

于是弟弟首先见到，便在提利耶山(Tiriyapabbata)的洞窟中建造了一座名为祇陀林(Jetavana)的精舍并作了供养。讲述此事，是为忆念善士之德，以期获得殊胜福德，因为经中说道，因那福业与欢喜心，行此善者获得了七次天王之位与七次人王之位。

Tiriyapabbatavihāravāsīmahāthero ca jambudhajattherassa [Pg.131] guṇaṃ ukkaṃsikarañño ārocesi. Rājā ca ativiya pasīditvā jambudhajoti mūlanāme dīpasaddena yojetvā jambudīpadhajoti nāmalañchaṃ adāsi.

提利耶山寺住持大长老向优迦西卡王(Ukkaṃsika Rājā)称扬了阎浮幢长老的功德。国王听后甚为欢喜，将阎浮幢(Jambudhaja)的本名与“洲”(dīpa)字结合，赐予“瞻部洲幢”(Jambudīpadhaja)之称号。

Jambudhajatthero ca nāma dhammanandattherassa saddhivihārikā. Dhammanandatthero ca jotipuññattherassa saddhivihāriko. Te ca therā arahantagaṇavaṃsikā.

阎浮幢长老是法喜长老(Dhammananda Thera)的依止弟子。法喜长老又是光福长老(Jotipuñña Thera)的依止弟子。这些长老皆属阿罗汉僧团的传承。

Jambudhajatthero pana vinayapāḷiyā aṭṭhakathāya ca attha yojanaṃ marammabhāsāya akāsi. Maṇiratano nāma pana thero aṭṭhasālinīsammohavinodanīkaṅkhāvitaraṇīaṭṭhakathānaṃ abhidhammatthavibhāvanīsaṅkhapavaṇṇanāḷīkānañca atthaṃ maramma bhāsāya yojesi.

阎浮幢长老曾用缅甸语(Marammabhāsā)为《律藏》(Vinayapāḷi)及其义注作过释义。另有一位名为摩尼宝(Maṇiratana)的长老，用缅甸语解释了《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)、《迷惑破除》(Sammohavinodanī)、《越度疑惑》(Kaṅkhāvitaraṇī)等义注，以及《阿毗达摩义疏》(Abhidhammatthavibhāvanī)和《摄要义释》(Saṅkhepavaṇṇanā-ṭīkā)。

Mūlāvāsagāme ca pubbārāmavihāravāsitthero gūḷattha dīpaniṃ nāma ganthaṃ visuddhimaggagaṇṭhipadatthañca mūlabhāsāya akāsi, nettipāḷiyā ca atthaṃ marammabhāsāya yojesi. So pana thero pubbe gāmavāsī hutvā sīsaveṭhanatālapattāni gahetvā ācariyappaveṇīvasena vinayavilomācāraṃ cari. Pacchā pana taṃ ācāraṃ vissajjitvā araññavāsaṃ vasi. Sopi thero gambhīrañāṇiko saddatthanayesu ativiya cheko.

穆拉瓦萨村(Mūlāvāsagāma)的东园寺住持长老，以根本语言(mūlabhāsā)撰写了名为《幽义明灯》(Gūḷhatthadīpanī)的著作以及《清净道论》的《疑难义释》，并以缅甸语解释了《导论》(Nettipāḷi)的含义。这位长老早年住在村里，拿着头巾和多罗叶，按照师承传统行持违律之行。后来他舍弃了那种行为，安住于森林。这位长老智慧深邃，于文法义理之道极为通达。

Kaliyuge pana pañcatiṃsādhike vassasahasse sampatte kaniṭṭho siripavaramahādhammarājā nāma bhūpālo rajjaṃ kāresi. Dabbimukhajātassare pana gehaṃ kārāpetvā nisīdanato dabbimukhajātassaroti nāmaṃ pākaṭaṃ ahosi. Tasmiṃ pana jātassare jeyyabhūmikittiṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā sirisaddhammapālattherassa adāsi. Bahūnampi gāmavāsī araññavāsī bhikkhūnaṃ anuggahaṃ akāsi. Ratanapūranagarasmiñhi dasasu ‘ñyौṃ yāṃ’ rājāṃsesu ppacchimā pañca rājāno avicinitvāyeva alajjīlajjīmissakavasena sāsanaṃ paggaṇhiṃsu. Tadā [Pg.132] jinasāsanaṃ abbhantare candoviya atiparisuddhaṃ na ahosi. Evampi lajjino attano attano vaṃsānurakkhaṇavasena dhammaṃ pūretuṃ anivāritattā lajjīgaṇavaṃso na chijjati. Tathā alajjinopi attano attano ācariyappaveṇīvasena vicariṃsu, tena alajjīgaṇavaṃsopi na chijjatīti daṭṭhabbaṃ. Tassa rañño kāle devacakkobhāso nāma eko thero atthi, vedasatthaññū piṭakesu pana mandoti.

于迦利时代(Kaliyuga)一千零三十五年时，一位名为吉祥最胜大法王(Siripavaramahādhammarājā)的年少君主统治着国家。他在达比穆卡天然湖(Dabbimukhajātassara)畔命人建造房舍并居住于此，因此达比穆卡天然湖之名便广为人知。这位国王在那湖附近兴建了一座名为“胜地光辉”(Jeyyabhūmikitti)的精舍，供养给吉祥法护(Siri-Saddhammapāla)长老。他还护持了许多村住和林住的比丘。在宝满城(Ratanapūra)的十个‘ñyauṃ yāṃ’王族中，后五个君王不加分辨，以无惭与有惭混杂的方式护持教法。那时，佛陀的教法在阿邦答勒(abbhantare)不像月亮那般极其纯净。即便如此，因有惭者为守护各自的传承而圆满正法未受阻碍，故有惭者的僧团传承未曾断绝。同样，无惭者也按各自的师承行事，故无惭者的僧团传承也未断绝，当知此事。在那位国王的时代，有一位名叫天轮光(Devacakkobhāsa)的长老，他精通吠陀论典，但在三藏方面却很迟钝。

Kaliyuge pana aṭṭhatiṃsādhike vassasahasse sampatte vesākhamāsassa kāḷapakkhaaṭṭhamito paṭṭhāya lokasaṅketavasena uppajjamānaṃ bhayaṃ nivāretuṃ navaguhāyaṃ tena devacakkobhāsattherena kathitaniyāmena paṭhamaṃ marammikabhikkhū paṭṭhānappakaraṇaṃ vācāpesi. Tato pacchā jeṭṭhamāsassa juṇhapakkhapāṭipadadivasato rāmaññaraṭṭhavāsike bhikkhū paṭṭhānappakaraṇaṃ vācāpesi. Mahāchaṇañca kārāpesi. Raṭṭhavāsinopi bahupūjāsakkāraṃ kārāpesi. Tassa kira rañño kāle potthakaṃ aṭṭhibhallikarukkhaniyyāsehi parimaṭṭhaṃ katvā manosilāya likhitvā suvaṇṇena limpetvā piṭakaṃ patiṭṭhāpesi. Tato paṭṭhāya yāvajjatanā idaṃ potthakakammaṃ marammaraṭṭhe akaṃsūti.

于迦利时代(Kaliyuga)一千零三十八年，为消除世间所认为的灾祸，从卫塞月黑分第八日起，天轮光长老在九窟(Navaguhā)依既定方式，先令缅甸比丘们诵念《发趣论》。其后，自阇月(Jeṭṭha)白分第一日起，又令孟国比丘们诵念《发趣论》，并举行盛大庆典，亦令国人广行供养恭敬。据说，彼王在位时，曾以漆树(aṭṭhibhallika)之脂涂抹贝叶，以雌黄书写，复以黄金贴饰，制成经藏并予以安置。自此之后，乃至今日，缅甸国仍行此经书制作之法。

Kaliyuge saṭṭhādhike vassasahasse sampatte (assayujamāsassa kāḷapakkhachaṭṭhamiyaṃ aṅgāravāre) tassa putto rajjaṃ kāresi. Sirihāsīhasūrasudhammarājāti nāmalañchampi paṭiggaṇhi. Pitu rañño gehaṭṭhāne cetiyaṃ kārāpesi. Tassa pana mārajeyyaratananti samaññā ahosi. Tassa pana rañño kāle sallāvatiyā nāma nadiyā pacchimabhāge tunnanāmake gāme guṇābhilaṅkāro nāma thero sāmaṇerānaṃ gāmaggavesanakāle ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā [Pg.133] sīsaveṭhanatālapattāni pana na gaṇhāpetvā tālavaṇṭameva gaṇhāpesi. Eko gaṇo hutvā saparivārena saddhiṃ tunnagāme nisīdi. Tunnagaṇoti tassa samaññā ahosi. So pana thero pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu adhippāyaṃ yathābhūtaṃ na jānāti, abhidhammapiṭakaṃyeva sissānaṃ vācetvā nisīdi.

于迦利时代一千零六十年（阿沙庾支月(Assayuja)黑分第六日，火曜日），其子为王，接受“师利哈西哈苏罗善法王”(Sirihāsīhasūrasudhammarājā)之称号，并于其父王宫殿故址建塔，此塔得名“降魔宝”(Mārajeyyaratana)。彼王在位时，于萨拉瓦提河(Sallāvatī)西岸之屯那村(Tunna)，有名为功德庄严(Guṇābhilaṅkāra)之长老，于沙弥们为乞食入村时，令其偏袒上衣，不持头巾与多罗叶，仅持多罗扇。彼等自成一派，与眷属同住屯那村，故得名“屯那派”(Tunna Gaṇa)。然此长老不如实了知巴利经典、义注、复注及其他论典中之义理，仅令弟子们诵读《阿毗达摩藏》。

Tasmiñca kāle ketumatīnagare nisinnā baddhannā buddhaṅkuratthera cittattherā, dīpayaṅganagare uḷugāme nisinno sunandatthero, taluppanagare jeyyabahuandhagāme kalyāṇattheroti ime cattāro therā sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ akārāpetvā sīsaveṭhanatālapattāni aggaṇhāpetvā cīvaraṃ pārupāpetvā tālavaṇṭaṃ gaṇhāpetvā sakalakagaṇaṃ ovādaṃ katvā nisīdiṃsu. Te pana therā pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu adhippāyaṃ yathābhūbhaṃ jāniṃsu, tīsupi piṭakesu kovidā ahesuṃ. Iccevaṃ sirimahāsīhasūrasudhammarañño kāle pārupanabhikkhūhi nānā hutvā virūpaṃ āpajjitvā ekaṃsikagaṇo nāma visuṃ bhijji, yathā pana ayamalaṃ ayato uṭṭhahitvā visadisaṃ hutvā viruddhaṃ hotīti. Evaṃ bhijjamānāpi gaṇā rājā pamādo anussukko hutvā attano attano rucivaseneva caritvā nisīdiṃsu.

其时，住于计都末帝城(Ketumatī-nagara)之佛种长老(Buddhaṅkura Thera)与质多长老(Citta Thera)，住于灯焰城(Dīpayaṅga-nagara)乌ḷu村(Uḷugāma)之善喜长老，住于多罗城(Taluppa-nagara)胜众暗村(Jeyyabahuandhagāma)之吉利长老(Kalyāṇa Thera)，此四位长老于沙弥们入村时，不令其偏袒上衣，不持头巾与多罗叶，而令其披覆袈裟，手持多罗扇，并于教诫全僧团后方坐。此等长老如实通达巴利经典、义注、复注等论典之义理，且精通三藏。如是，于师利摩诃西哈苏罗善法王(Sirimahāsīhasūrasudhamma-rañño)时代，一个名为“偏袒一肩派”的僧团，因与披衣比丘们行持相异、见解不同而分裂出来，犹如铁锈从铁中生出，既不相同，复相违背。僧团虽已分裂，然国王放逸不勤，僧人们亦各随己好而行。

Tesu ca dvīsu gaṇesu pārupanagaṇe therā pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu nītatthavasena vuttaṃ vacanaṃ nissāya nikkaṅkhā niddosāva hutvā nisīdiṃsu. Ekaṃsikagaṇe pana therā attano attano vādo na pāḷiyaṃ na ca aṭṭhakathāsu neva ṭīkāsu nāpi ganthanteresu dissati, imamatthaṃ ajānantā idameva saccaṃ moghamaññanti vatvā keci pana sakasakasissānaṃ ovādaṃ adaṃsu. Evarūpāpi sissā ovādaṃ paṭiggaṇhiṃsu.

于此二派中，披衣派之长老们，依据巴利经典、义注、复注及其他论典中已明确阐述之义理，心无疑惑、清净无误而住。然偏袒一肩派之长老们，其各自之论点，既不见于巴利经典，亦不见于义注、复注，乃至其他论典之中；彼等不了知此义，却宣称“唯此是实，余者皆虚”，并各自教导其弟子。此等弟子亦接受如是教导。

Keci pana pāḷiyādīsu sakavādassa anāgatabhāvaṃ ñatvāyeva [Pg.134] aparisuddhacittā hutvā sammāsambuddhassa bhagavato mukhaṃ anoloketvā sammāsambuddhasseva bhagavato guṇaṃ anussaritvā sakavāde ākāse pasārita hatthoviya appatiṭṭhānoti jānitvāyeva amhākaṃ vādo sampattalaṅkassa saddhammacārittherassa vaṃsappabhavoti anissāyabhūbhampi nissayaṃ akaṃsu. Abhūtena mahātheraṃ sīlavantaṃ abbhācikkhiṃsu. Phyasīnāmake gāme diṭṭhadhammikasamparāyi katthaṃ anapekkhantassa hīnāyāvattakassa dussīlassa upāsakassa lañjaṃ datvā amhākaṃ vādānurūpaṃ ekaṃ ganthaṃ karohīti uyyojetvā anāgate anubhaviyamānadukkhato abhāyitvā nissayaṃ gavesiṃsūti.

然有些人明知自己的学说在巴利等经典中并无根据，心不清净，不瞻仰世尊、正等觉者之容颜，亦不忆念世尊、正等觉者之功德，明知自己的论点如伸手于空中般毫无依凭，却说：“我们的论点源自证得圆满功德的善法行长老(Saddhammacāri Thera)之传承。”他们为无所依之事强作依据，以不实之语诽谤具戒大长老。在毗耶尸村(Phyasī)，他们不顾现世与来世之利益，贿赂一位已还俗、毁坏戒行的优婆塞，唆使他：“写一部符合我们观点的书。”他们不畏惧未来将要承受的苦果，以此寻求依止。

Tasmiṃñca kāle nigrodhapāḷisuvaṇṇavihāravāsitthero gāmavāsībhikkhu gaṇaṃ samitiṃ katvā tassa nāyako hutvā sīsaveṭhanaṃ adhārentā amaṅgalabhikkhū sāsane mātiṭṭhantūti araññavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ ganthaṃ vikopetvā tato tato pabbajesuṃ. Atha hatthisālagāmassa puratthimāya anudisāya seṭṭhitaḷākassa dakkhiṇāya anudisāya vihāre nisinne atirekapaṇṇāsabhikkhūpi pabbājessāmāsi cintetvā gāmavāsībhikkhū sannahitvā agamāsi. Atha rājā tamatthaṃ sutvā gāmavāsīgaṇopi eko, araññavāsīgaṇopi eko, gāmavāsībhikkhū araññavāsībhikkhū viheṭhesuṃ na sakkā, sakasakavādavasena sakasakaṭṭhāne nisīdi tabbanti rājalekhanaṃ pesesi. Atha araññavāsībhikkhū sukhaṃ vasituṃ okāsaṃ labhiṃsu.

其时，住于尼拘律陀巴利金寺(Nigrodhapāḷisuvaṇṇavihāra)的长老，召集村居比丘集会，自为首领，宣称：“戴头巾的不祥比丘不应住于教法中！”于是他们破坏林居比丘们的经书，并将他们从各处驱逐。其后，村居比丘们集结起来，意图前往驱逐住在象舍村(Hatthisālagāma)东南、长者池(Seṭṭhitaḷāka)西南寺院里的五十多位比丘。国王听闻此事，便颁布王令：“村居僧团为一派，林居僧团为一派，村居比丘不可骚扰林居比丘，应各依己见，安住其处。”于是，林居比丘们获得了安住的机会。

Kaliyuge chasattatādhike vassasahasse sampatte tassa rañño putto mahāsīhasūradhammarājādhirājā nāma rajjaṃ kāresi. Soyeva sūrajjarājāti ca setibhindoti ca vohāriyati.

于迦利时代(Kaliyuga)一千零七十六年，该王之子，名为大狮子勇善法王中之王(Mahāsīhasūradhammarājādhirāja)者，统治国家。彼亦被称为勇王(Sūrajjarāja)与破白旗者(Setibhindu)。

Tassa [Pg.135] rañño kāle suvaṇṇayānolokanagāmavāsīukkaṃsamālaṃ nāma theraṃ antoyudhanāyako eko amacco ānetvā ratanapūranagaraṃ patvā suvaṇṇakukkuṭācale vihāraṃ kārāpetvā ṭhapesi.

于彼国王时代，一位名叫安托尤达纳亚科(Antoyudhanāyako)的内务大臣，将住在金车村(Suvaṇṇayānolokanagāma)的乌坎萨玛拉长老(Ukkaṃsamāla Thera)迎请至宝满城(Ratanapūranagara)，并于金鸡山(Suvaṇṇakukkuṭācala)建造精舍，令其安住。

So pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu ativiya cheko. Vaṇṇabodhanaṃ nāma likhananayañca akāsi. Tassa gāmassa rājūhi dinnavasena cetiyajagganakamme yuttakulattā pana rañño ācariyaṭṭhāne aṭṭhapetvā antoyudhanāya kasseva pūjanatthāya niyyādesi. Tassāpi rañño kāle sāmaṇerehi gāmappavasanakāle pārupetvā pavisitabbanti ekacce vadiṃsu. Ekacce pana ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā pavisitabbanti vadiṃsu. Evaṃ aññamaññaṃ kalahaṃ akaṃsu.

这位长老精通巴利、义注、复注等典籍，还制定了名为《文义阐明》(Vaṇṇabodhanaṃ)的写作规范。由于其村庄为国王所赐，用于佛塔维护之业，且其家族适于此任，国王便立其为国师，并为供养安托尤达纳亚科(Antoyudhanāya)大臣而将其交付。于彼国王时代，关于沙弥入村时之穿着，有人说应全身披衣而入，但也有人说应偏袒一肩，披上衣而入。彼等如是互相争论。

Tattha ukkaṃsamālānāmako thero pārupanagaṇe padhāno hutvā nānāganthesu pārupanavattameva āgatanti pakāsiṃsu. Ekaṃsikagaṇe pana tiriyapabbatavihāravāsīmahātherā ācariyappaveṇīdassanavasena pārupanavādaṃ paṭikkhipiṃsu.

于此，名叫乌坎萨玛拉(Ukkaṃsamāla)的长老在披衣派中成为首领，宣称在各种典籍中皆有披衣之传统。然而，一肩派的住于提利耶山寺(Tiriyapabbatavihāra)之大长老们，依师承之见，驳斥了披衣之说。

Atha rājā ca phalikakhacitavihāravāsittheraṃ meghuccanavihāravāsittheraṃ suhatthattheraṃ buddhaṅkurattherañcāti ime cattāro there vinayavinicchakaṭṭhāne ṭhapetvā dve pakkhā attano attano vādaṃ dassentūti āha.

于是国王将住于琉璃镶嵌寺(Phalikakhacitavihāra)之长老、住于云顶寺(Meghuccanavihāra)之长老、善手长老(Suhatthatthera)与觉芽长老(Buddhaṅkuratthera)此四位长老安置于律藏裁决处，令彼二派各自陈述己见。

Te ca cattāro therā pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu akovidā. Tesañhi ṭhapetvā rājavallabhamattaṃ añño koci guṇaviseso natthi rājagurubhāvatthāya, yathā byagghā rukkhagacchalatādippaṭicchanne duggaṭṭhāne nisinne mige khuddakattā dubbalepi gaṇhetuṃ na sakkonti, evameva te ekaṃsikatthere [Pg.136] rājānaṃ nissāya ṭhite ganthesu anāgatattā dubbalepi vādavasena abhibhavituṃ na sakkhiṃsu. Teneva parasenāya balavataṃ jānitvā nipaccakāraṃ dassetvā veraṃ sametvā nisinno paṇḍitayodhoviya vādaṃ niṭṭhaṃ appāpetvāyeva pārupanagaṇā nisīdiṃsūti.

这四位长老不精通巴利、义注、复注等典籍。彼等除受国王宠爱之外，实无其他特异之德足以担任国师。譬如老虎藏于树木藤蔓等物遮蔽之险恶处，即便面对弱小之鹿亦无法捕捉；同样地，彼等虽依仗国王而立，然因不通典籍，即便面对论点薄弱的一肩派长老，亦无法在辩论中胜过。因此，披衣派的长老们如同明智的战士，认识到敌方强大，便示以谦恭之态，平息怨恨后坐下，未待辩论结束便已终止。

Kaliyuge pana pañcanavutādhike vassasahasse sampatte tassa putto mahārājādhipati nāma rajjaṃ kāresi. Pacchā pana kāle terasādhike sate vassasahasse ca sampatte rāmaññaraṭṭhino rājā taṃ abhibhavitvāva anītattā pattahaṃsāvatīti pākaṭaṃ ahosi.

当迦利时代(Kaliyuga)一千零九十五年满时，其子大君主王(Mahārājādhipati)统治国家。后来，当十万零十三年满时，孟国国王征服了该地，因其未被迁走，故以帕塔汉萨瓦底(Pattahaṃsāvatī)之名为人所知。

Tassa rañño kāle kukhananagare jālayutta gāmato ñāṇavaraṃ nāma theraṃ ānetvā ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. So pana thero pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu ativiya cheko. Sudhammasabhāyaṃ pariyattivācakānaṃ sotārānaṃ atthāya abhidhammatthasaṅgahappakaraṇassa gaṇṭhipadatthaṃ paṭhamaṃ akāsi. Tato pacchā aṭṭhasāliniyaṃ gaṇṭhipadatthaṃ surāvinicchayañca akāsi. Tato pacchā tena raññā yācito abhidhānappaṭīpikāya atthaṃ marammabhāsāya yojesi. Rañño nāmalañchaṃ chandolaṅkārasaddanettividaggadaṇḍībyañjīnanayehi alaṅkaritvā rājādhirājanāmatthappakāsiniṃ nāma ganthampi akāsi.

那位国王在位时，从拘迦那城(Kukhananagara)之贾拉尤塔村(Jālayuttagāma)请来一位名叫智贤(Ñāṇavara)的长老，立其为导师。这位长老对巴利、义注、复注等典籍极为精通。他首先在善法讲堂(Sudhammasabhā)为听闻教法者撰写了《摄阿毗达摩义论》(Abhidhammatthasaṅgahappakaraṇa)的《疑难义释》。之后又撰写了《含义阐明》的《疑难义释》与《饮酒决断》(Surāvinicchaya)。后来应国王请求，他以缅甸语解释了《名号指南》(Abhidhānappaṭīpikā)。他还以国王的名号与印章为题，运用音韵、修辞、声明、指导法、檀丁诗学等方法加以庄严，撰写了名为《王中之王名号释义》(Rājādhirājanāmatthappakāsinī)的著作。

Rājā hatthisālanāmake dese kārāpitagehaṃ bhinditvā satappamāṇe vihāre kārāpetvā sabbesampi vihārānaṃ kittijeyyavāsaṭṭhāpananti nāmāni paññāpetvā tasseva therassa adāsi. Vihāranāmeneva ca therassāpi taṃsamaññā ahosi.

国王在名为象舍(Hatthisāla)之地拆毁旧屋，命人建造了百座寺院，并为所有寺院规定名为“功德胜利住处之建立”(Kittijeyyavāsaṭṭhāpana)，随后赐予彼长老。长老亦因寺院之名而得此同称。

Tasmiñca kāle akyakarañño piturañño ca kāle tesaṃ [Pg.137] dvinnaṃ gaṇānaṃ vivādavasena avippakatavacanaṃ puna vivādassa vūpasamanatthāya attano attano vādaṃ kathāpesi. Pārupanagaṇe so thero padhāno hutvā ekaṃsikagaṇe pana pāsaṃsatthero padhāno hutvā yathāyuddhaṃ akāsi. Atha rājā ativiya rājavallabhaṃ jeyyabhūmisuvaṇṇavihāravāsittheraṃ tesaṃ vādassa vinicchindanatthāya vinayacareṭṭhāne ṭhapesi.

那时，正值阿奇亚卡拉王(Akyakara)与其父王在位之时，为平息彼二派僧团因争论而悬而未决之言论，国王令彼等再次各自陈述己见。在披衣派中，那位长老成为首领；而在一肩派中，巴桑萨长老(Pāsaṃsatthera)成为首领，彼等如临战阵。于是，国王任命其极其宠信的、住于胜地金寺(Jeyyabhūmisuvaṇṇavihāra)的长老为律藏裁决官，以裁决彼等之争论。

Kiñcāpi so pana thero pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu thokaṃyeva jānakattā pariyattikovidesu abbohārikoyeva ahosi, rājavallabhattā pana rājā yathābhūtaṃ ajānitvā vinayadharaṭṭhāne ṭhapesi. Yathā pana ayaṃ puratthimadisā, ayaṃ pana pacchimadisābhi evamādinā disāvavatthānamattaṃyeva kātuṃ samatthaṃ naṅgalakoṭiyā saṃvaḍḍhantaṃ parisuṃ rājāgāre dhammavinicchakāmapaccaṭṭhāne ṭhapeti, evameva rājā ayaṃ īdiso ayaṃ īdisoti ajānitvā vinayadharaṭṭhāne ṭhapitattā so jeyyabhūmisuvaṇṇavihāravāsitthero tesaṃ dvinnaṃ pakkhānaṃ dvīsu vādesu ayaṃ bhūto ayaṃ abhūtoti vattuṃ na sakkā, advāraghare paviṭṭhakāleviya tadā ahosi. Seyyathāpi nāma mahiso attano samīpe ṭhatvā devagītaṃ gāyitvā devavīṇaṃ vādentassa devagandhabbassa veḷusalākaṃ paharantassa ca gāmadārakassa saddesu kiñci visesaṃ na jānāti, evamidaṃ sampadaṃ daṭṭhabbaṃ. Atha rājā mama vijite yeyebhikkhū yaṃyaṃicchanti, tetebhikkhū taṃtaṃcaritvā yathākammaṃ nisīdantūti rājalekhanaṃ ṭhapesi. Tesaṃ vivādo tadā na vūpasami.

这位长老虽然对巴利、义注、复注等典籍所知甚少，在精通教理者中亦不善言谈，但由于受到国王的宠信，国王不了解其真实情况，便将其安立于持律者之位。譬如国王将一个仅能辨识东西等方位、如在犁尖下长大般无知之人，安置于王宫中担任法官；同样地，国王因不了解“此人如何，彼人如何”，便将住于胜地金寺(Jeyyabhūmisuvaṇṇavihāra)的长老置于持律者之位。因此，当彼二派就两种观点争论时，此长老无法判断“此为真实，彼为不实”，如同进入无门之屋一般。又譬如水牛，对于站在其身旁的天乾闼婆(devagandhabba)所唱的天歌、所奏的天琴之声，以及村童击打竹竿之声，皆不能分辨其中差别，此事亦应如是理解。随后国王颁布王令：“凡我国境内之比丘，皆可随己所欲而行，并依其业而住。”然而，彼等之争论当时仍未平息。

Aparabhāge terasādhike sate sahasse ca sampatte ratanapūranagaraṃ vinassi.

后来，当十万零十三年满时，宝满城(Ratanapūranagara)毁灭。

Tato pacchā dutiye saṃvacchare ratanasikhanagaramāpako rājā rāmaññaraṭṭhindassa rañño senaṃ yavakhettato cātakasakuṇaṃviya [Pg.138] attano puññanubhāvena marammaraṭṭhato nīharitvā sakalampi rāmaññaraṭṭhaṃ attano hatthagataṃ katvā rajjaṃ kāresi.

此后第二年，建立宝顶城(Ratanasikhanagara)之国王，如同从麦田中驱赶杜鹃一般，凭借己之福德威力，将孟国国王的军队从缅甸国(Marammaraṭṭha)驱逐，将整个孟国纳入己之掌控，开始统治。

Tasmiñca kāle sakalamarammaraṭṭhavāsīnaṃ cittaṃ pasādesi, yathā nāma sūriyātapena milāyantānaṃ kumudānaṃ anotattodakena siñcitvā haritattaṃ pāpeti, evameva rāmaññaraṭṭhindassa senābalātapehi dukkhappattānaṃ marammaraṭṭhavāsīnaṃ gahaṭṭhānañceva bhikkhūnañca attano puññānotattodakena chiñcitvā kāyikacetasikavasena duvidhampi sukhaṃ uppādesi.

那时，他令整个缅甸(Marammaraṭṭha)居民心生净信，犹如被烈日晒蔫的睡莲，经阿耨达池水浇灌而重现青翠；同样地，孟国国王以军队之威势，令缅甸居民饱受痛苦，他以自身福德之阿耨达池水浇灌，令缅甸居民中的居士与比丘，皆生起身心二种安乐。

Sakalamarammaraṭṭhavāsino ca ayaṃ amhākaṃ rājā bodhisattoti vohāriṃsu. Atha ekasmiṃ māse catūsu uposathadivasesu bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā antepure pavesetvā piṇḍapātena bhojesi. Rājorodhāmaccehi saddhiṃ uposathaṃ upavasi. Sabbesampi rājorodhāmaccānaṃ guṇattayapāṭhaṃ saha atthayojanānayena vācaggataṃ kārāpesi.

整个缅甸(Marammaraṭṭha)的居民都称其为：“这位是我们的菩萨王！”于是，于一月中的四个布萨日，他邀请比丘僧团进入内宫，以钵食供养。他和王室大臣一起受持布萨。他还让所有王室大臣都能背诵三宝功德文，并以义理之解释令其熟练。

Atha beluvagāmavāsīyasattheraṃ anetvā attano ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. Mahāatulayasadhammarājagurūti nāmalañchampi adāsi. Tato paṭṭhāya pana atulattheroti nāmena pākaṭo ahosi. Tasmiñca kāle pārupanagaṇapakkhāpaliṇagāmavāsīsujātattherādayo sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle cīvaraṃ pārupitvā pavisitabbanti akkharaṃ likhitvā rañño santikaṃ sandesapaṇṇaṃ paveseti.

于是，迎请贝鲁瓦村(Beluvagāma)之耶舍长老，立为己师。并赐予“摩诃阿都拉耶沙达摩罗阇古鲁(Mahāatulayasadhammarājaguru)”的称号。自此，彼即以阿都拉长老(Atulatthera)之名而著称。在那时，披衣派(Pārupanagaṇa)之巴利那村(Paliṇagāma)善生长老等，书写“沙弥入村时，应披衣而入”之文，将书信呈送国王。

Atha ekaṃsikagaṇapakkhāpi atulattherādayo pubbesaṃ rājūnaṃ kāle adhikaraṇaṃ vūpasami, idāni vūpasamitakammaṃ puna na uppādetabbanti lekhanaṃ likhitvā rañño santikaṃ pesesi.

于是，袒肩派(Ekaṃsikagaṇa)之阿都拉长老等，亦书写文书呈送国王，曰：“于前代诸王之时，诤事已平息。今既已平息之事，不应再令生起。”

Atha rājā dvinnaṃ pakkhānaṃ sakasakavādaṃ kathetukāmopi [Pg.139] idāni rājappaṭisaṃyuttaṃ kammaṃ bahu atthi, tiṭṭhasu tāva sāsanappaṭisaṃyuttaṃ kammaṃ, rājappaṭisaṃyuttameva kammaṃ paṭhamaṃ ārabhissāmi, pacchā sāsanappaṭisaṃyuttaṃ kammaṃ karissāmīti rājalekhanaṃ ṭhapesi. Aparabhāge pana rājā evaṃ āṇaṃ ṭhapesi,-idāni mama vijite sabbepi bhikkhū mama ācariyassa matiṃ anuvattitvā carantūti.

于是，国王虽欲听取两派各自之论点，然思：“今有诸多与王事相应之事，且暂置与教法相应之事，吾将先处理王事，后处理与教法相应之事。”遂颁布王令。其后，国王颁布如是敕令：“今于吾之国土内，所有比丘皆应依吾师之见而行。”

Atha pārupanagaṇabhikkhūpi ekaṃsikagaṇaṃ anuvattesuṃ rañño āṇāvasena. Sahassorodhagāme pana dve mahātherā attano parisaṃ pārupanavaseneva gāmappavesanavattaṃ paripūritabbanti ovaditvā nisīdiṃsu.

那时，披衣派比丘亦因国王之敕令而随顺袒肩派。然于千内宫村(Sahassorodhagāma)，二大长老告诫其僧团曰：“应依披衣派之方式，圆满入村之行仪。”如是教诫已，即坐下。

Tadā rañño ācariyo yasatthero tamatthaṃ sutvāte pakkosāpesi. Te ca āgantvā nagaraṃ sampattakāle eko upāsako pasanno hutvā tesaṃ therānaṃ piṇḍapātena upaṭṭhahi. Atha atulatthero te mahāthere dūraṭṭhānato vālukaṃ ānetvā tassa upāsakassa gehasamīpe okirāpesi. Idaṃ vinayadhammassa ananulomavasena carantānaṃ daṇḍakammanti kolāhalampi uppādesi. Atha tesaṃ vālukaṃ āharantānaṃyeva aññamaññaṃ sallapesuṃ,-idāni bhante vinayadhammānulomavasena ācarantānaṃ amhākaṃ īdisaṃ kammaṃ asāruppaṃ, aho acchariyadhammo lokoti eko thero āha. Atha pana eko thero evamāha,-idāni āvuso lokapālā devā īdisaṃ adhammakammaṃ disvāyeva ajjhupekkhitvā appossukā nisīdituṃ na sakkā, idāni lokapālā devā pamajjitvā nisīdanti maññeti.

当时国王之师耶舍长老闻此事已，即遣人召彼等。彼等至城时，一优婆塞心生欢喜，以食物供养彼等长老。随后阿都拉长老令彼等大长老从远处运沙，撒于彼优婆塞家附近，并宣称：“此乃对不符律法而行者之惩罚”，遂引起骚动。当彼等搬运沙时，互相交谈曰：“尊者，今吾等依律法而行，然此等行径于吾等实不适宜。呜呼！世间之法，何其奇妙！”一长老如是说。复有一长老如是说：“贤友，今护世天神见此非法之业，岂能坐视不理，漠不关心？吾思护世天神今正懈怠而坐。”

Tasmiṃyeva khaṇe vegena megho uṭṭhahitvā atulattherassa vihāre rājagehe ca ekakkhaṇe asaniyo nipatiṃsu. Evaṃ samānopi so thero atimānathaddhatāya satiṃ na labhi.

就在那一刻，乌云疾起，于阿都拉长老之精舍及王宫，同时降下霹雳。纵然如是，彼长老仍因极度傲慢顽固，未能生起正念。

Puna [Pg.140] rājā idāni mama vijite sabbepi bhikkhū mama ācariyassa matiṃ anuvattanti vā mā vāti amacce pucchi. Amaccāpi evaṃ rañño ārocesuṃ,-idāni mahārāja kukhananagare nīpagāme nisinno eko mahāthero munindaghoso nāma atthi, so pārupanavasena attano parisaṃ ovādetvā bahuguṇaṃ uppādetvā nisīdatīti.

国王复问大臣：“今于吾之国土，所有比丘皆遵循吾师之见，抑或不遵循？”大臣亦如是禀告国王：“大王，今于库卡那城(Kukhananagara)之尼巴村(Nīpagāma)，有一名牟尼因陀瞿沙(Munindaghosa)之大长老，彼以披衣之方式教诫其僧团，令生诸多功德，并安住于彼处。”

Atha rājā evamāha,-taṃ pakkosetvā sudhammasasāyaṃ mahāthere sannipābhāpetvā tassa therassa vinaya paṇṇattiṃ yathābhūtaṃ ajānantassa yathābhūtaṃ sabhāvaṃ dassetvā ovādentūti.

于是国王如是说：“召彼前来，于善法堂召集诸大长老集会，向那位不了解律制真实情况的长老，如实开示其本质后，再行教诫。”

Atha amaccā tathā akaṃsu. Mahātherā ca sudhammasassayaṃ sannipatitvā taṃ pakkosetvā ovadiṃsu. Tesu pana mahātheresu eko thero bhūpālassa saṅgharañño ca mukhaṃ oloketvā bhagavato pana sammāsambuddhassa mukhaṃ anoloketvā munindaghosattheraṃ evamāha,- idāni āvuso imasmiṃ marammaraṭṭhe sabbepi bhikkhū bhūpālassa saṅghassa rañño ca āṇaṃ anuvattitvā ekaṃsikāyeva ahesuṃ, tvaṃyeva eko saddhiṃ parisāya pārupanavatthaṃ caritvā nisīdasi, kasmā pana tvaṃ mānathaddho hutvā īdisaṃ anācāraṃ avijahitvā tiṭṭhasīti.

于是大臣们如是行之。诸大长老亦于善法堂集会，召彼前来教诫。彼诸大长老中，一长老瞻视国王与僧王之面，然不瞻视世尊正等觉者之面，对牟尼因陀瞿沙长老如是说：“贤友，如今在这缅甸(Marammaraṭṭha)，所有比丘皆随顺国王与僧王之敕令，皆成袒肩僧。唯汝一人与僧团披衣而行，汝何故如此傲慢顽固，不舍此等不正之行？”

Atha munindaghosatthero tassa therassa mukhaṃ ujukaṃ oloketvā evamāha,- tvaṃ lajjīpesalo sikkhākāmoti pubbe mayā sutapubbo, īdiso pana puggalo īdisaṃ vacanaṃ vattunaṃ yutto,īdisassa hi puggalassa īdisaṃ vacanaṃ assāruppaṃ, sace tvaṃ ayaṃ appapuñño nittejo anāthoti maṃ maññitvā agāravavasena vattuṃ iccheyyāsi, evaṃ santepi mamācariyassa mukhaṃ oloketvā mamācariyassa guṇaṃ jānitvā tassa sissoyanti anussaritvā īdisaṃ vacanaṃ adhammikaṃ vattuṃ na sakkāti.

于是牟尼因陀瞿沙长老直视彼长老之面，如是说道：“吾昔曾闻，汝乃具惭愧心、品行端正、乐于学处者。然如是之人，说如是之语，实不相称。若汝认为吾乃福薄、无力、无依者，欲以不敬之方式言说于吾，纵然如是，汝亦应瞻视吾师之面，了知吾师之功德，忆念‘吾乃其弟子’，而不应说出如是之非法语。”

Atha [Pg.141] so thero taṃ pucchi,-ko pana tavācariyoti. Atha sukhammasabhāyaṃ ṭhapitaṃ buddharūpaṃ vadditvā ayaṃ mamācariyoti āha. Mamāsariyoti vatvā pana bhikkhusaṅghamajjhe uṭṭhahitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ahaṃ bhante yāva jīvitapariyosānā mama jīvitaṃyeva pariccajissāmi, bhagavato panati lokaggassa sikkhāpadaṃ na vijahissāmīti ārocesi.

于是那位长老问他：“那么你的老师是谁呢？”他礼敬了安放于善法堂的佛像后，说道：“此即吾师。”言“吾师”已，即于比丘僧团中起立，偏袒上衣，蹲踞而坐，合掌，禀告曰：“尊者，吾将尽吾一生，乃至舍弃生命，亦不舍弃世尊、此世间至上者之学处。”

Atha rājā tamatthaṃ sutvā mānathaddho eso mama vijite nisīdāpetuṃ vaṭṭati, raṭṭhantaraṃ pabbājetabboti rājāṇāya raṭṭhantaraṃ pesesi.

国王闻此事已，心生傲慢，思曰：“此人不宜住于吾之国土，应将其驱逐至他国。”遂依王令，将其遣送他国。

Rājapurisā ca taṃ pakkosetvā raṭṭhantaraṃ ānesi. Bahaṅgaṃ nāma desaṃ patvā bahaṅganāyako puriso rājapurisānaṃ lañjaṃ datvā evamāha,- ayaṃ pana bhonto marammaraṭṭhassa pariyantappadeso, idheva ṭhapetvā tumhe nivattathāti.

王臣召彼前来，遣送他国。抵达名为巴杭伽(Bahaṅga)之地，巴杭伽之首领予王臣贿赂，曰：“诸位大人，此乃缅甸之边境地区，将其留于此处，汝等即可返回。”

Rāja purisāpi lañjaṃ gahetvā tattheva ṭhapetvā nivattiṃsu. Theropi catūhi disāhi āgatānaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ pārupanavasena ovādaṃ datvā pariyattiṃ vācetvā tattha nisīdi. Abhidhammatthasaṅgahaganthassa atthayojanampi marammabhāsāya akāsi.

王臣们收受贿赂，即将其留于彼处而返回。长老亦为从四方来之比丘、沙弥，教导披衣之法，教授圣典，并安住于彼处。彼亦以缅甸语对《阿毗达摩义集》(Abhidhammatthasaṅgaha)作了义理阐释。

Aparabhāge rājā tamatthaṃ sutvā idāni so thero mama vijitapariyanteyeva nisīditvā amhehi anicchitaṃ nivāritaṃ kammaṃ katvā nisīdi, taṃ pakkosathāti āha.

其后，国王闻此事已，曰：“今彼长老即安住于吾国边境，行吾等不欲且已禁止之业，召彼前来。”

Rājadūtā ca tattha gantvā pakkosiṃsu. Thero ca idāni maṃ rājā māretukāmoti maññitvā sikkhaṃ paccakkhitvā gihivatthaṃ nivāsetvā tehi saddhiṃ āgacchi. Nagaraṃ pana āgantvā pattakāle rañño santikaṃ ānesi.

国王使者至彼处，召彼前来。长老思曰：“今国王欲杀吾”，遂舍弃学处，着在家衣，与彼等同来。抵达城市后，于适时，彼被带至国王面前。

Atha rājā evamāha,-tvaṃ bhikkhu hutvā gaṇaṃ vaḍḍhāpetvā nisīdasīti mayā sutaṃ, kasmā panidāni gihi bhavasīti. Sace [Pg.142] tvaṃ mahārāja maṃ māretukāmo pakkoseyyāsi, evaṃ sati yadi sikkhaṃ appaccakkhāya ṭhitaṃ maṃ māreyyāsi, tava bhāriyaṃ kammaṃ bhavissatīti manasikaritvā tava kammassa abhāriyatthāya sikkhaṃ paccakkhitvā āgatomhi, sace maṃ māretukāmosi, mārehīhi. Rājā ca taṃ bandhanāgāre ṭhapetvā syāmaraṭṭhaṃ yujjhanatthāyagacchi. Yajjhanatthāya pana gantvā paccāgatakāle antarāmaggeva divaṅgato ahosīti.

于是国王如是说：“吾闻汝曾为比丘，扩大僧团而住，然今何故成在家者？”长老曰：“大王，若汝欲杀吾而召吾前来，若吾未舍学处而住，汝杀吾则将有重业。吾思及为免汝造重业，故舍学处而来。若汝欲杀吾，则杀之。”国王遂将其囚禁于牢狱，后为战事前往暹罗国。然彼为战事而去，于归途中即已命终。

Kaliyuge pana dvāvīsādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa jeṭṭhaputto siripavaramahādhammarājā nāma rajjaṃ kāresi. Ratanasikhanagarato saṅkametvā jeyyapuraṃ dutiyaṃ māpitattā jeyyapuramāpeko rājātipi tassa samaññā ahosi. Tasmiñca kāle mahāpabbatabbhantaranagaravāsiṃ ñāṇattheraṃ ānetvā ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. Sokira thero gambhīrapañño ekasmiṃ divase nava vā dasa vā bhāṇavāre vācuggataṃ kātuṃ samattho ahosi. Abhinavopasampannakāleyeva padavibhāgaganthaṃ nyāsasaṃ vaṇṇanaṃ yamakasaṃvaṇṇanaṃ mahāpaṭṭhānasaṃvaṇṇanañca marammabhāsāya akāsi. Rājā mahābhūmirammaṇiyavihāraṃ nāma kārāpetvā tasseva adāsi. Ñāṇālaṅkāramahādhammarājagurū tipi nāmalañchaṃ adāsi.

在迦梨时代(Kaliyuga)经过一千一百二十二年后，他的长子吉祥最胜大法王(Siripavaramahādhammarājā)即位统治。由于从宝顶城(Ratanasikhanagara)迁都到第二个新建的胜利城(Jeyyapura)，因此他也被称为胜利城建造者王(Jeyyapuramāpeko Rājā)。在那时，他迎请居住在大山腹地之城(Mahāpabbatabbhantaranagara)的智长老(Ñāṇatthera)，安置在阿阇梨的位置上。据说那位长老智慧深邃，一天能够记诵九至十个诵品。刚受完具足戒的时候，他就用缅甸语完成了《句分别》(Padavibhāgagantha)、《纲要释》(Nyāsasaṃvaṇṇana)、《双论释》(Yamakasaṃvaṇṇana)和《大发趣释》(Mahāpaṭṭhānasaṃvaṇṇana)。国王建造了一座名为大善地悦意(Mahābhūmirammaṇiyavihāra)的精舍，并把它赠予了他，还赐予了“智庄严大法王师”(Ñāṇālaṅkāramahādhammarājagurū)的称号。

Tasmiñca kāle pārupanagaṇe therā evaṃ cintesuṃ,- idāni pana amhākaṃ pakkhiko thero rañño ācariyo ahosi, idāni mayaṃ patiṭṭhānaṃ labhāmāti. Evaṃ pana cintetvā sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle cīvaraṃ pārupetvā pavisitabbanti sandesapaṇṇaṃ rañño santikaṃ pavesesi. Atha atulatthero pubbe vuttanayena vūpasamitaṃ kammamidanti sandesapaṇṇaṃ rañño santikaṃ pavesesi. Teneva aññamaññaṃ paṭivacanavasena dassetuṃ okāsaṃ na labhiṃsūti.

那时，披衣派(Pārupanagaṇa)的长老们这样想：“现在我们同派系的长老成了国王的老师，我们应该能得到支持了。”这样想后，他们便让沙弥们在进村时披上僧衣，并就此事致信国王。然后阿图拉长老(Atulatthera)也致信国王说，此事已如之前所说的那样平息了。因此，他们没有机会通过互相辩驳来表明自己的立场。

Tato pacchā kaliyuge pañcavīsavassādhike sate sahasse [Pg.143] ca sampatte tassa rañño siripavarasudhammamahārājindādhipati nāma rajjaṃ kāresi. Ratanapūraṃ pana tatiyaṃ māpakattā ratanapūramāpakoti ekassa pana chaddantanāgarājassa sāmibhūtattā setibhindoti ca samaññā ahosi. Caracca gāmavāsīcandāvaraṃ nāma theraṃ ānetvā attano ācariyaṭṭhāne ṭhapesi. Sūmikittiatulaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā tassa adāsi. Jambudīpaanantadhajamahādhammarājagurūtipi nāmalañchaṃ adāsi. Tassa rañño kāle ekacce manussā diṭṭhivipallāsā ahesuṃ, tepi pakkosāpetvā sammādiṭṭhiṃ gaṇhāpesi. Tassa pana rañño kāle ekaṃsikagaṇaṃ abhibhavituṃ okāsaṃ na labhiṃsūti.

其后，在迦梨时代(Kaliyuga)经过一千一百二十五年后，一位名为吉祥最胜善法大王因陀罗主(Siripavarasudhammamahārājindādhipati)的国王登基。由于第三次建造宝城(Ratanapūra)，因此得名宝城建造者(Ratanapūramāpaka)；又因成为一头六牙象王的主人，也得名白象降伏者(Setibhinda)。他请来住在遮罗村(Caracca gāma)的旃陀跋罗(Candāvara)长老，立为自己的老师。国王建造了名为苏弥吉帝阿图拉(Sūmikittiatula)的寺庙并布施给他，还赐予“瞻部洲无边旗大法王师”(Jambudīpaanantadhajamahādhammarājagurū)的头衔。此王在位时，有些人见解颠倒，王便召集他们，使他们接受正见。在此王统治期间，偏袒一肩派(ekaṃsikagaṇa)没有机会得势。

Tato pacchā kaliyuge aṭṭhatiṃsādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa rañño putto mahādhamme rājādhirājā nāma rajjaṃ kāresi. Nagarassa dakkhiṇadisābhāge pañcabhūmikavihāraṃ kārāpetvā jeyyabhūmivāsātulanāmena paññāpetvā mārāvaṭṭanassa nāma therassa adāsi. Guṇamunindābhisāsanadhajamahādhammarājādhirājagurūtipi nāmalañchaṃ adāsi.

其后，于迦梨时代(Kaliyuga)一千一百三十八年，该王之子，名为大法王中之王(Mahādhammarājādhirājā)，登基为王。他在城之南面建造了一座五层精舍，命名为胜地住者无等(Jeyyabhūmivāsātula)，并布施给名为魔回(Mārāvaṭṭana)的长老。又赐予“功德牟尼王教幢大法王中之王师”(Guṇamunindābhisāsanadhajamahādhammarājādhirājagurū)的称号。

Tasmiñca kāle nandamālo nāma thero calaṅganagarassa puratthimadisābhāge vihāre nisīditvā bahūnaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ ganthaṃ vācesi. Sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle pārupanavattameva paripūretvā pavisitabbaṃ, ekaṃsikavattaṃ pana neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāyaṃ na ca ṭīkāsu nāpi ganthantaresu dissati, na dhammānulomanti ovādaṃ abhiṇhaṃ adāsi. Pāḷiaṭṭhakathādīsu āgatavinicchayaṃ dassetvā ekampiganthaṃ akāsi.

其时，有名为难陀摩罗(Nandamālo)之长老，住于迦楞伽城(Calaṅganagara)东面之精舍，为众多比丘、沙弥教授典籍。彼常教诫言：“诸沙弥入村时，应圆满披衣而入；至于偏袒一肩之法，于圣典(Pāḷi)、义注(aṭṭhakathā)、疏钞(ṭīkā)乃至其他典籍中皆不可见，不随顺于法。”彼亦依据圣典、义注等所示之决择，造论一部。

Atha ekaṃsikagaṇikā bhikkhū taṃ ganthaṃ rañño santikaṃ pavesiṃsu dosāvikaraṇatthāya. Tasmiñca kāle rājā evarūpaṃ supinaṃ passi, -sakko hi devarājā setavatthaṃ nivāsetvā [Pg.144] setālaṅkārehi alaṅkaritvā setakusumāni pilanditvā rañño santikaṃ āgantvā evamāha,- aparantaraṭṭhehi mahārāja nampadānadītīre pādacetiye bahūni tiṇāni uṭṭhahitvā aññamaññaṃ mūlena mūlaṃ khandhena khandhaṃ pattena pattaṃ sampandhitvā paṭicchādetvā ṭhitāni, tāni pana pubbarājūhi yathābhūtaṃ ajānantehi avisodhitāni, idāni pana tayā yathābhūtaṃ jānantena parisuddhaṃ kattukāmena visodhitabbāni, tatthaca eko bhikkhu āgantvā upadesanayaṃ dassatīti.

于是，偏袒一肩派的比丘为显其过，持此论书呈于王。其时，王得如是之梦：天帝释(Sakka)身着白衣，饰以白庄严具，头戴白花，来至王前，如是言曰：“大王，于边地南帕达纳河(Nampadānadī)岸之足印塔(Pādacetiya)处，杂草丛生，根茎枝叶，互相缠绕覆盖。昔王未知实情，未曾清除。今汝已知实情，欲令清净，应清除之。且将有一比丘前来，示以教诲。”

Evaṃ pana supinaṃ passitvā nandamālaṃ nāma theraṃ pakkosāpetvā ratanapūranagarassa esannaṭṭhāne udakakīḷanatthāya kārāpite rājagehe vasāpesi.

王得此梦后，即召难陀摩罗(Nandamāla)长老，令其住于宝城(Ratanapūra)附近为水戏而造之王室殿宇中。

Atha thero sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle pārupanavasena pavisitabbanti pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantarehi rājānaṃ jānāpesi, yathā mahāmoggaliputtatissatthero siridhammāsokarājānaṃ sammāvādanti. Atha rājā paricita pāramīpuññasambhāro mahāñāṇo jānāsi,-pārupanavādoyeva pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu āgato, ekaṃsikavādo pana tesu katthacipi na āgatoti. Evaṃ pana jānitvā rañño gehe dve pakkhe there sannipātāpetvā attano attano vādaṃ kathāpesi.

于是，长老依据圣典、义注、疏钞及其他典籍，告知国王：沙弥入村时，应以披覆衣之方式进入，犹如大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老为法阿育王(Siridhammāsoka)说示正见。于是，彼积集波罗蜜福德资粮、具大智慧之王了知：披覆衣之说，实出于圣典、义注、疏钞及其他典籍；而偏袒一肩之说，于彼等中未曾出现。如是了知后，王于宫中召集二派长老，令其各陈己见。

Atha ekaṃsikatthero evamāhaṃsu,-tumhākaṃ pārupanavādo kattha āgatoti. Tadā pārupanattherā parimaṇḍalaṃ pārupissāmītiādinā nayena pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu pārupanavādo āgatoti āhaṃsu. Tato pacchā pārupanattherā evamāhaṃsu,-tumhākaṃ pana ekaṃsikavādo kattha āgatoti. Tadā te ekaṃsikattherā advāragharaṃ paviṭṭhakāloviya rattibhāge mahāvanamagge gamanakāloviya ca hutvā kiñci vattuṃ na sakkā. Mukhaṃ nāma kathanatthāya bhuñjanatthāya hotīti [Pg.145] vuttattā yaṃ vā taṃ vā vadantāpi rājānaṃ ārādhetuṃ na sakkhiṃsu.

于是，偏袒一肩派长老问言：“汝等披覆衣之说，出于何处？”彼时，披覆衣派长老答言：“披覆衣之说，乃依‘我将圆满披覆’等文，出于圣典、义注、疏钞及其他典籍。”其后，披覆衣派长老反问：“然则，汝等偏袒一肩之说，复出于何处？”彼时，彼偏袒一肩派长老，犹如入无门之室，又如夜行于大林之道，无言以对。纵如俗言“口为言食”而随意言说，亦不能令王信服。

Rājā ca theraṃ nissāya vinaye kosallatāya pāḷiyaṃ īdisoyeva āgato, aṭṭhakathādīsu īdisoyevāti vatvā tumhākaṃ ekaṃsikavādo pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantaresu na dissati, evampi samānā kasmā īdisaṃ vattaṃ akaṃsūti pucchi. Atha te ekaṃsikattherā catuhatthagabbhe sahoḍḍena gahitacorāviya manussehi gatitakākāviya ca kiñci vattuṃ asakkuṇeyyatāya sabbadisāsu oloketvāyeva amhākaṃ cārittaṃ pāḷiādīsu na diṭṭhapubbaṃ, atha kho pana ācariyappaveṇīvaseneva carimhāti vatvā parājayaṃ patvā pārupanapakkheyeva pavisiṃsūti. Rājā ca ito paṭṭhāya bhikkhū pārupanavattameva kārāpetuṃ sāmaṇerānaṃ ovadantūti rājāṇaṃ ṭhapesi. Tato paṭṭhāya ekaṃsikapakkhātherā aruṇuggamanakāle kosiyāviya sīsaṃ uṭṭhahitumpi na sakkāti.

国王依止该长老，并以其戒律善巧为据，说道：“在圣典中是这样，在义注等中也是这样。”然后问道：“你们偏袒一肩之说，在圣典、义注、复注及其他典籍中都未见到，既然如此，为何行此法？”于是，那些偏袒一肩派的长老，犹如在四肘房内人赃并获的盗贼，又如被人追赶的乌鸦，无言以对，唯环顾四方。他们说道：“我们的行法，在圣典等中确实未曾见过，然而是依师承传统而行。”说罢，自认失败，归入披覆衣派。国王于是下令：“自今而后，诸比丘应教导沙弥，只行披覆衣法。”自此，偏袒一肩派的长老，犹如黎明时的猫头鹰，不能抬头。

Sokasarabhūmahācetiyassa puratthimadisābhāge dvīhi pāsādehi alaṅkataṃ catubhūmikaṃ bhūmikittivirāmaṃ nāma vihāraṃ kārāpetvā nandamālattherassa adāsi, narindābhidhajamahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchampi adāsi. So pana thero chappadavaṃsikoti daṭṭhabbo. Abhinavopasampannakāleyeva vinayavinicchayassa suttasaṅgahassa mahāvaggaṭṭhakathāya ca atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi, sāsanasuddhidīpikaṃ nāma ganthampi akāsīti.

王于索迦萨拉布(Sokasarabhū)大塔东面，造四层精舍，饰以二殿，名为地誉止息(Bhūmikittivirāma)，施予难陀摩罗(Nandamāla)长老，复赐予“人主胜幢大法王中之王师”(Narindābhidhajamahādhammarājādhirājagurū)之称号。当知彼长老乃六足(Chappada)传承者。彼于新受具足戒时，即以缅甸语为《戒律抉择》、《经集》(Suttasaṅgaha)及《大品义注》(Mahāvaggaṭṭhakathā)作义疏，亦造《教净明灯》(Sāsanasuddhidīpika)一书。

Tato pacchā kaliyuge tecattālīsādhike vassasate sahasse ca sampatte phaggunamāsassa kāḷapakkhapanna rasamiyaṃ ratanasikhamāpakassa rañño majjhimaputto rajjaṃ kāresi[Pg.146].

其后，于迦梨时代(Kaliyuga)一千一百四十三年，帕古那月(Phaggunamāsa)黑分第十五日，宝顶造者(Ratanasikhamāpaka)王之中子登基为王。

Tadā rājā evaṃ cintesi,-ekaṃsikapārupanavasena uppanno vivādo pubbesaṃ rājūnaṃ kāle vūpasamituṃ na sakkā, siripavarasudhammamahārājindādhipatino kālepi rājagehe sannipātāpetvā rañño sammukhe kathāpitattā vissaṭṭhena kathetuṃ okāsassa aladdhattā yathākāmaṃ vattuṃ avisahattā parājayo ahosīti lesaṃ oḍḍatuṃ okāso bhaveyyamayhaṃ pana kāle īdisaṃ akatvā tesaṃ tesaṃ therānaṃ vihāre dūtaṃ pesetvā sakasakavādaṃ kathā pessāmi, evañhi sati tetetherā vissaṭṭhā hutvā kathessantīti.

那时，国王这样想：“过去诸王时代因偏袒一肩覆衣而生的争论无法平息，即使在吉祥最胜善法大王中之王主(Siripavarasudhammamahārājindādhipati)时期，虽然召集他们在王宫集会，并在国王面前讨论，但由于未能获得自由发言的机会，不敢随心所欲地说话，他们便会找借口说自己失败了。在我执政时，不应如此，而是派遣使者到各位长老的寺院，让他们各自陈述自己的论点，这样长老们就能畅所欲言了。”

Evaṃ pana cintetvā antoyudhanāyakaṃ amaccaṃ padhānaṃ katvā tesaṃ tesaṃ therānaṃ santikaṃ gantvā ārocāpesi,-sakasakavādaṃ vissaṭṭhā hutvā vadathāti. Atha ekaṃsikagaṇikā therā amhehi vuttavacanaṃ pāḷiādīsu na dissati, atha kho pana ācariyappaveṇīvaseneva mayaṃ carimhāti anujāniṃsu.

如此思虑后，国王便任命内务大臣(antoyudhanāyaka amacca)为首，前往诸长老处宣告：“请各位畅所欲言，陈述各自的论点。”当时，偏袒一肩派的长老们承认道：“我们所说的话在巴利圣典等中没有记载，但我们只是按照师承(ācariyappaveṇī)奉行。”

Mahārājā ca evaṃ therānaṃ anujānane sati kiñci kattabbaṃ natthi, idāni parimaṇḍalasuppaṭicchannasikkhāpadāni avikopetvā sāmaṇerā gāmaṃ pavisantūti rājalekhanaṃ tattha tattha pesesi.

大王在长老们如此承认后，认为已无他事可做，于是将王令送到各处：“如今，沙弥们在不违越穿着整齐的学处(parimaṇḍalasuppaṭicchannasikkhāpadāni)下，可以进入村落。”

Aparabhāge pana sahassorodhagāmato upasampadā vassena sattavassikaṃ ñāṇaṃ nāma bhikkhuṃ ānetvā antoyudhavihāraṃ nāma kārāpetvā tassa adāsi, ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājagurūti nāmalañchampi adāsi. Atha raññā yācito rājābhisekaganthaṃ parisodhetvā marammabhāsāya atthaṃ yojesi.

后来，国王从千户村(Sahassorodhagāma)迎请一位名为智(Ñāṇa)、具足七年戒腊的比丘，为他建造了一座名为内务精舍(Antoyudhavihāra)的寺院并供养给他，又赐予他“智教导幢大法王导师”(Ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguru)的名号印章。之后，应国王的请求，他校订了《王位灌顶仪轨》(Rājābhisekagantha)，并用缅语解释了其义。

Aparabhāge bhagavā dharamānoyeva āgantvā catunnaṃ yakkhānaṃ dametvā tehi dinnaṃ maṃsodanaṃ paṭiggahetvā pabbatasāmantadesaṃ [Pg.147] gantvā paribhuñjitvā taṃ ṭhānaṃ oloketvā sitaṃ pātvākāsi. Atha ānandatthero kāraṇaṃ pucchi. Anāgate kho ānanda imasmiṃ dese mahānagaraṃ bhavissati, cattāro ca ime yakkhā tasmiṃ nagare rājāno bhavissantīti byākāsi.

后来，世尊在世时亲自前来，调伏了四位夜叉，接受了他们供养的肉饭，去到山麓之地享用。他观察那个地方后，露出微笑。于是阿难长老询问其原因。世尊预言道：“阿难，未来在这个地方将会出现一座大城市，而这四位夜叉将会成为那个城市的国王。”

Yathābyākataniyāmeneva kaliyuge catucattālīsādhike vassasate sahasse ca sampatte māghamāsassa kāḷapakkhadvādasamiyaṃ aṅgāravāre uttaraphaggunīnakkhattena yoge amarapuraṃ nāma mahārājaṭṭhānīnagaraṃ māpesi.

正如预言所示，在迦利时代(Kaliyuga)一千一百四十四年，摩伽月黑半月第十二日，星期二，与北颇勒古尼宿(Uttaraphaggunī)交会时，他建造了名为阿玛拉普拉的大王都城。

Siriparavijayānantayasatribhavanādityādhipatipaṇḍitamahādhammarājādhirājāti nāmalañchampi paṭiggaṇhi.

他接受了“吉祥殊胜胜利无边名声·三界之日主宰·智者大法王中王”(Siriparavijayānantayasatribhavanādityādhipatipaṇḍitamahādhammarājādhirāja)的名号印章。

Aggamahesiyā kārāpitaṃ jeyyabhūmivihārakittināmakaṃ vihāraṃ guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘me o sayāḍo’ iti vuccati.

大王后命人建造了名为“胜利地名闻精舍”(Jeyyabhūmivihārakitti)的寺院，并供养给“功德庄严正法大法王中王导师”长老(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“梅奥萨亚多”。

Kannīnagarabhojakāya rājakaññāya kārāpitaṃ vihāraramaṇīyavirāmaṃ nāma vihāraṃ guṇamunindādhipati mahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘māṃ le sayāḍo’ iti vuccati.

坎尼城(Kannīnagara)城主的公主命人建造了名为“精舍美妙休憩处”(Vihāraramaṇīyavirāma)的寺院，并供养给“功德牟尼主宰大法王中王导师”长老(Guṇamunindādhipati Mahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“曼勒萨亚多”。

Uparañño deviyā kārāpitaṃ maṅgalāvirāmaṃ nāma vihāraṃ tipiṭakasaddhammasāmimahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘soṃ ṭhā sayāḍo’ iti vuccati.

副王妃命人建造了名为“吉祥休憩处”(Maṅgalāvirāma)的寺院，并供养给“三藏正法主大法王中王导师”长老(Tipiṭakasaddhammasāmimahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“松塔萨亚多”。

Majjhimagehavāsideviyā kārāpitaṃ maṅgalāvāsātulaṃ nāma vihāraṃ ñāṇajambudīpaanantadhajamahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘meṃ jvā sayāḍo’ iti vuccati.

中宫妃命人建造了名为“吉祥无与伦比居所”(Maṅgalāvāsātula)的寺院，并供养给“智瞻部洲无尽幢大法王中王导师”长老(Ñāṇajambudīpaanantadhajamahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“明瓦萨亚多”。

Ime ppana cattāro mahāthere saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi.

他将这四位大长老安置于僧王之位。

Uttaragehavāsideviyā kārāpitaṃ maṅgalabhūmikittiṃ nāma [Pg.148] vihāraṃ kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguruttherassa adāsi, yo ‘ñyoṃ kāṃ sayāḍo’ iti vuccati.

北宫妃命人建造了名为“吉祥地名闻”(Maṅgalabhūmikitti)的寺院，并供养给“诗王胜法持幢大法王导师”长老(Kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguru)，此长老被称为“纽康萨亚多”。

Sirikhettanagarabhojakena rājakumārena kārāpitaṃ atulabhūmivāsaṃ nāma vihāraṃ kavindābhisaddhammapavaramahādhamma rājaguruttherassa adāsi, yo ‘sve ṭoṃ sayāḍo’ iti vuccati.

室利刹(Sirikhetta)城主王子命人建造了名为“无与伦比地居”(Atulabhūmivāsa)的寺院，并供养给“诗主上胜法殊胜大法王导师”(Kavindābhisaddhammapavaramahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“绥东萨亚多”。

Antoamaccena ekena kārāpitaṃ vihāraṃ ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguruttherassa adāsi, yo ‘seṃ ṭe sayāḍo’ iti vuccati.

一位内务大臣命人建造了一座寺院，并供养给“智庄严正法幢大法王导师”(Ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“森德萨亚多”。

Vāmabalanāyakenāmaccena kārāpitaṃ vihāraṃ paramasirivaṃsadhajamahādhammarājaguruttherassa adāsi, yo ‘me ṭhī sayāḍo’ iti vuccati.

左军统领大臣命人建造了一座寺院，并供养给“最胜吉祥族幢大法王导师”(Paramasirivaṃsadhajamahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“梅蒂萨亚多”。

Dhammavinicchakena ekenāmaccena kārāpitaṃ vihāraṃ kavinda sāradhajamahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi, yo ‘lokā mhāṃ keṃ sayāḍo’ iti vuccati.

一位断法大臣命人建造了一座寺院，并供养给“诗主精要幢大法王中王导师”(Kavindasāradhajamahādhammarājādhirājaguru)长老，此长老被称为“洛卡玛肯萨亚多”。

Iccevaṃ pariyattikovidānaṃ anekānaṃ mahātherānaṃ saddhiṃ nāmalañchena vihāraṃ datvā anuggahaṃ akāsi. Yasmā pana sabbesaṃ therānaṃ nāmaṃ uddharitvā visuṃ visuṃ kathite ayaṃ sāsanavaṃsappadīpikakathā atippapañcā bhavissati, tasmā idha ajjhupekkhitvā vattabbameva vakkhāmāti.

如是，他向许多精通教理的大长老布施了题有其名号的寺院，给予护持。然而，若将所有长老的名字一一列举述说，这部《教法世系明灯史》(Sāsanavaṃsappadīpikakathā)的叙述便会过于繁复，故此处略过，仅说当说之事。

Pacchābhāge cattāro mahātherā rājādubbalatāya yathākāmaṃ sāsanaṃ visodhetuṃ sakkhissantīti maññitvā puna aṭṭha there etehi catūhi mahātherehi saddhiṃ sāsanaṃ visodhāpetuṃ saṅghanāyakaṭṭhāne ṭhapesi. Seyyathidaṃ, kavindābhisaddhammapavaramahādhammarājagurutthero, tipiṭakālaṅkāradhajamahādhammarājagurutthero, cakkindābhidhajamahādhammarājaguruttherā, paramasirivaṃsadhajamahādhammarājagurutthero, janindābhipavaramahādhammarājagurutthero, mahāñāṇābhidhajamahādhammarājagurutthero[Pg.149], ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguruthero, ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguruttheroti.

后来，国王认为因王权衰弱，四位大长老将无法随心所欲地净化教法，于是又任命了八位长老，让他们与这四位大长老一起净化教法，并将他们安置在僧伽领袖之位上。他们是：诗主上胜法殊胜大法王导师长老、三藏庄严幢大法王导师长老、轮主阿毗幢大法王导师长老、最胜吉祥族幢大法王导师长老、人主阿毗殊胜大法王导师长老、大智阿毗幢大法王导师长老、智庄严正法幢大法王导师长老、智阿毗教法幢大法王导师长老。

Atha arahāpi samāno nissayamuccakaṅgavikalo vinānissayācariyena vasituṃ na vaṭṭatīti jānitvā nissayā cariyappahonakānaṃ therānaṃ nissayaṅgāni nissayamuccakārahānaṃ nissayamuccakaṅgāni paripūrāpetvā nissitakānaṃ nissayaṃ gaṇhitvāva nisīdāpesi.

那时，他了知“即使是阿罗汉，若不具足免除依止的条件，也不应在没有依止师的情况下居住”，于是为那些能作为依止师的长老们补足了依止的条件，为那些应免除依止者补足了免除依止的条件，然后才让依止者接受依止并安住下来。

Tato pacchā kaliyuge paññāsādhike vassasate sahasseva sampatte ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguruttheraṃyeva ekaṃ saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi. Tato paṭṭhāya soyeva eko saṅghanāyako hutvā sāsanaṃ visodhayi.

此后，在迦利时代一千一百五十年之际，他仅将智阿毗教法幢大法王导师长老一人立于僧王之位。自此以后，唯有他一人作为僧伽领袖，净化了教法。

Tato pacchā ekapaṇṇāsādhike vassasate sahasse ca sampatte phaggunamāse mahāmunicetiyassa dakkhiṇadisābhāge dvīhi iṭṭhakamayehi pākārehi parikkhittaṃ pañcabhūmikaṃ asokārāme ratanabhūmikittiṃ nāma vihāraṃ atimahantaṃ kārāpetvā ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguruttherassa adāsi. Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchampi puna adāsi. Tato aññāni jeyyabhūmivihārakittimaṅgalavirāmādayo anekepi vihāre tasseva adāsi.

此后，在一千一百五十一年法尔古那月(Phagguna)，国王在大牟尼塔的南面，于阿育王寺中，用两道砖墙围绕，建造了一座极其巨大的五层楼阁，名为“宝地名闻”(Ratanabhūmikitti)精舍，供养给智阿毗教法幢大法王导师长老。又再次赐予他“智增法军主大法王中王导师”(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)的称号。此后，又将胜利地精舍(Jeyyabhūmi-vihāra)、名闻吉祥园(Kittimaṅgala-virāma)等诸多精舍都供养给他。

So pana tesu vihāresu vārena nisīditvā pariyattiṃ vācesi. Ubhatovibhaṅgānipi vācuggataṃ akāsi. Niccaṃyeva ekāsanikadhujaṅgaṃ samādiyi.

那位长老在那些寺院中轮流安住，教授教理。他还将二部《毗崩伽》背诵娴熟，并且恒常受持一座食头陀支。

So pana thero upasampadāvassena pañcavassiko hutvā pubbeva saṅgharājabhāvato peṭakālaṅkāra nāma nettisaṃvaṇṇanaṃ abhinavaṭīkaṃ akāsi. Aṭṭhavassiikakāle saṅgharājā ahosi. Saṅgharājā hutvā sādhujjanavilāsiniṃ nāma [Pg.150] dīghanikāyaṭīkaṃ akāsi. Ariyavaṃsālaṅkāraṃ nāma ganthañca akāsi. Mahādhammaraññā yācito jātakaṭṭhakathāya atthayojanaṃ catusāmaṇeravatthuṃ rājovādavatthuṃ tigumbhathomanaṃ chaddantanāgarājuppattikathaṃ rājādhirāja vilāsiniṃ nāma ganthañcāti evamādayopi akāsi.

那位长老在具足戒腊五年时，尚未成为僧王之前，就撰写了名为《藏庄严》(Peṭakālaṅkāra)的《导论》新疏。戒腊八年时，他成为了僧王。成为僧王后，他撰写了名为《善人悦》(Sādhujjanavilāsinī)的《长部》复注，还写作了名为《圣种庄严》(Ariyavaṃsālaṅkāra)的著作。应大法王之请，他还为《本生义注》作了义理疏解，并撰写了《四沙弥事》、《王教事》、《三丛林赞》、《六牙象王本生记》、《王中王悦》等著作。

Kaliyuge pana dvāsaṭṭhādhike vassasate sahasse ca sampatte sīhaḷadīpato ampagahapatisso, mahādampo, koccha godho, brāhmaṇavatto, bhogahavatto, vāturagammoti ime cha sāmaṇerā dasa dhātuyo dhammapaṇṇā kāratthāya ānetvā amarapuraṃ nāma mahārājaṭṭhānīnagaraṃ āgatā saddhiṃ ekena upāsakena.

在迦利时代一千一百六十二年之际，有六位沙弥：安巴嘎哈帕蒂萨(Ampagahapatissa)、摩诃丹波(Mahādampo)、果差·果陀(Koccha Godho)、婆罗门瓦达(Brāhmaṇavatto)、 भोग哈瓦达(Bhogahavatto)、瓦都拉嘎摩(Vāturagammo)，他们为兴法之故，从狮子洲(Sīhaḷadīpa)携来十颗舍利与贝叶经，与一位优婆塞一起来到名为阿玛拉普拉的大王都城。

Atha ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurunā saṅgharaññā upajjhāyena kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguruttherena janindābhidhajamahādhammarājaguruttherena munindaghosamahādhammarājaguruttherenāti evamādīhi rājagurutthe rehi kammavācariyehi hatthirajjusuvaṇṇaguhasīmāyaṃ upasampadakammaṃ kārāpesi, upāsakañca sāmaṇerabhūmiyaṃ patiṭṭhāpesi, tato pacchā ca anekavāraṃ āgatānaṃ bhikkhūnaṃ puna sikkhaṃ gaṇhāpesi, sāmaṇerānañca upasampadakammaṃ kārāpesi, upāsakānañca pabbajjakammanti.

于是，以僧王兼戒师——智增法军主大法王中王导师，以及诗主阿毗正法持幢大法王导师长老、人主阿毗幢大法王导师长老、牟尼音大法王导师长老等诸位王师长老为羯磨语阿阇梨，在象王金窟界中为他们举行了具足戒羯磨，并让那位优婆塞安立于沙弥位。此后又多次为前来的比丘们重新授予学处，为沙弥们举行具足戒羯磨，为优婆塞们举行出家羯磨。

Aparabhāge pana kaliyuge chacattālīsādhike vassasate sahasse ca sampatte piturañño ācariyapubbo atulo nāma thero cīvarapaṭalaṃ uparisaṅghāṭiṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitabbanti cūḷagaṇṭhipade vuttattā sāmaṇerānaṃ gāmappavasenakāle ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitvāyeva pavisitabbanti daḷaṃ katvā rañño santikaṃ lekhanaṃ pavesesi.

后来，在迦利时代一千一百四十六年之际，先王之师阿图罗长老，因《小疑难义释》中说“应将衣布叠成上层僧伽梨，并系上胸带”，故而坚定地认为沙弥们进入村庄时，必须偏袒上衣，系上胸带才能进入，并向国王呈递了书信。

Atha rājā taṃ sutvā mahāthere sudhammasabhāyaṃ sannipātāpetvā [Pg.151] atulattherena saddhiṃ sākacchaṃ kārāpesi. Atha atulatthero cīvarapaṭalaṃ uparisaṅghāṭiṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitabbanti cūḷagaṇṭhipade āgatapāṭhaṃ dassetvā sāmaṇerānaṃ gāmappavesanakāle ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitvā pavisitabbanti āha.

国王听闻此事后，便在善法堂召集诸大长老，让他们与阿图罗长老进行讨论。于是阿图罗长老展示了《小疑难义释》中“应将衣布叠成上层僧伽梨，并系上胸带”的原文，并说：“沙弥们进入村庄时，应该偏袒上衣，系上胸带后再进入。”

Atha mahātherā taṃ pucchiṃsu,-īdiso adhippāyo aññattha dissati vā mā vāti. Atha atulatthero evamāha,-aññattha pana īdiso adhippāyo na dissatīti. Evaṃ hotu, ayaṃ gantho kena katoti. Sīhaḷadīpe anurādhapurassa dakkhiṇadisābhāge pokkanti gāme arahantena moggalānattherenāti. Ayamattho kathaṃ jānitabboti. Piṭakattayalakkhaṇaganthe āgatattāti. Ayañca piṭakattaya lakkhaṇagantho kuto laddhoti. Buddhaghosattherena kira sīhaḷadīpato ānītattā tato, ayañhi gantho sīhaḷadīpato attanā ānītesu ganthesu asuko gantho asukena therena katoti viññāpanatthāya buddhaghosattherena kato, idānāyaṃ gantho amhākaṃ hatthe saṃvijjatīti. Sace idānāyaṃ gantho tumhākaṃ hatthe saṃvijjati, amhākaṃ dassehīti. Passathāvuso ayamamhākaṃ hatthe ganthoti dassesi. Atha mahātherehi saṅgharājappamukhehi tasmiṃ ganthe passite vinayagaṇṭhipadaṃ sīhaḷadīpe parakkamabāhurañño kāle moggalānatthero akāsīti āgataṃ, na cūḷagaṇṭhipadaṃ sīhaḷadīpe anurādhapurassadakkhiṇadisābhāge pokkantigāme arahā moggalānatthero akāsīti.

于是诸大长老问他：“这样的意趣在别处可见吗？”阿图罗长老如是说：“然而，这样的意趣在别处不可见。”“那么，此论著为何人所作？”“在狮子国(Sīhaḷadīpa)阿努拉德普勒(Anurādhapura)的南方，波康提(Pokkanti)村，由阿罗汉目犍连(Moggalāna)长老所作。”“此义如何得知？”“因其出于《三藏特征论》(Piṭakattayalakkhaṇagantha)。”“此《三藏特征论》又从何处得来？”“据说是由觉音(Buddhaghosa)长老从狮子国带来的。此论著是觉音长老为了说明他自己从狮子国带来的诸论著中‘某论著为某长老所作’而撰写的，如今此论著就在我们手中。”“若此论著现今在你们手中，请出示给我等。”他便出示说：“贤友(āvuso)们请看，此论著就在我等手中。”于是以僧王(Saṅgharāja)为首的诸大长老们查看了那部论著，发现其中记载：‘《律藏疑难义释》(Vinayagaṇṭhipada)是目犍连长老在狮子国勇臂王(Parakkamabāhu)时期所作’，而不是‘《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)是阿罗汉目犍连长老在狮子国阿努拉德普勒的南方，波康提村所作’。

Atha therā evamāhaṃsu,-kasmā pana piṭakattayalakkhaṇaganthe anāgatampi āgataṃviya katvā musā vadatha, na nu tumhākampi ekaṃsikabhikkhūnaṃ musāvādasikkhāpadaṃ atthīti. Atha atulatthero uttariṃ vattuṃ asakkuṇeyyattā luddakassa [Pg.152] vākure bandhamigoviya phandamāno hutvā aṭṭhāsi, sahoḍḍena gahitoviya coro sahamusāvādakammena so thero gahito ahosīti.

于是诸长老如是说：“为何你们将《三藏特征论》中未记载之事说成仿佛已记载一般，打妄语呢？难道你们这些固执己见的比丘，没有妄语学处(musāvādasikkhāpada)吗？”于是阿图罗长老无法再作答，犹如陷入猎人罗网的野兽般颤抖而立，又如人赃俱获的盗贼，那位长老因其妄语之业而被抓住了。

Idaṃ imassa atthassa āvibhāvatthāya vatthu, –

此为阐明此义的故事。

Imasmiṃ kira raṭṭhe eko janapadavāsīpuriso kenacideva karaṇīyena amarapuraṃ nāma mahārājaṭṭhānīnagaraṃ āgacchi. Āgantvā ca paccāgatakāle antarāmagge pātheyyaṃ khayaṃ ahosi. Athassa etadahosi,- idāni mama pātheyyaṃ khayaṃ ahosi, imasmiṃ kira raṭṭhe sahassorodhagāme laddhavaro nāma mahāseṭṭhi sabbattha bhūtale ativiya pākaṭo. Tassāhaṃ ñātīti vañcetvā kathessāmi, evaṃ sati tena mahāseṭṭhinā mittasanthavaṃ kātuṃ tetegāmikā manussā mama bahu lābhaṃ dassanti, tadā pātheyyena akiccho bhavissāmīti. Evaṃ pana cintetvā antarāmagge sampattasampattagāmesu mahābhogānaṃ gehaṃ vicinetvā mahābhogānaṃ santikaṃ pavisitvā kathāsallāpaṃ akāsi.

据说在此国中，有一乡居之人因某些事务来到名为阿玛拉普拉(Amarapura)的王都(mahārājaṭṭhānīnagara)。当他返回时，在途中干粮已尽。于是他心想：“现今我之干粮已尽，据说在此国中，千户村(Sahassorodhagāma)有一位名为乐施(Laddhavara)的大富长者(mahāseṭṭhi)，在各地都非常有名。我将欺骗他们说我是他的亲戚。如此一来，为了与那位大富长者结交，那些村民将给我许多好处，届时我便不愁干粮了。”他如此思忖后，在途中所经过的每个村庄里，寻找富裕人家的宅邸，然后进入富人家中与他们交谈。

Atha tetegāmikā tvaṃ kuto āgato, kuhiṃ gamissasi, kassa ñāti,ko vā tvanti pucchiṃsu. Amarapūramahārājaṭṭhānīnagarato āgato, sahassorodhagāmaṃ gamissāmi, sahassorodhagāme laddhavarassa nāma mahāseṭṭhino jāmātā dhanavaḍḍhako nāmāhanti āha.

于是那些村民问他：“你从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？你又是谁？”他回答说：“我从阿玛拉普拉王都而来，将往千户村去。我是千户村中名为乐施的大富长者之女婿，名为财增(Dhanavaḍḍhaka)。”

Atha tetegāmikā laddhavarena mahāseṭṭhinā mittasanthavaṃ kātuṃ nānābhojanehi bhojesuṃ. Aññehipi bahūhi paṇṇākārehi saṅgahaṃ akaṃsu. Imināva nayena sampatta sampattagāmesu vañcetvā attano guṇaṃ kathetvā addhāna maggaṃ tari. Pacchā pana sahassorodhagāmaṃ sampatto. So sahassorodhagāmaṃ na sampattapubbo. Laddhavaro mahāseṭṭhi tena na diṭṭhapubbo. Sahassorodhagāmaṃ sampatteyeva ayaṃ kiṃ nāma gāmoti apucchitvāyeva tasmiṃ gāme mahābhogatarassa [Pg.153] mahāgehaṃ vicinanto tasseva laddhavarassa seṭṭhino mahantaṃ gehaṃ passitvā laddhavarassa seṭṭhino santikaṃ pavisitvā tena saddhiṃ kathāsallāpaṃ akāsi.

于是那些村民为了与乐施大富长者结交朋友，便用各种美食款待他。其他人也用许多礼物来供养他。他便以同样的方式，在所到达的每个村庄行骗，宣扬自己的身份，继续赶路。后来，他到达了千户村。他以前从未到过千户村，也从未见过乐施大富长者。刚一到达千户村，他甚至都没问“此村名为何？”，就在村里寻找最富裕人家的豪宅，结果看到了那位乐施大富长者的宏伟住宅。他直接走进乐施大富长者的住所，与他攀谈起来。

Atha mahāseṭṭhi taṃ pucchi,-tvaṃ kuto āgato, kuhiṃ gamissasi, kassa ñāti,ko tvanti. Amarapuramahārājaṭṭhānīnagarato sāmi āgato, sahassorodhagāmaṃ gamissāmi, sahassorodhagāme laddhavarassa nāma mahāseṭṭhino jāmātā, dhanavaḍḍhako nāmāhanti āha.

于是大富长者问他：“你从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？你又是谁？”他回答说：“主人，我从阿玛拉普拉王都而来，将往千户村去。我是千户村中名为乐施的大富长者之女婿，名为财增。”

Atha mahāseṭṭhi tassa mukhaṃ ujuṃ oloketvā ayaṃ māṇava sahassorodhagāmoyeva, ahampi laddhavaro nāma mahāseṭṭhi, mama dhītaro santi, tāpi sassāmikāyeva honti, idāni tā sakasakassāmikānaṃyeva santike vasanti, na tvaṃ kadāci mayā diṭṭhapubbo, kena kāraṇena kuto āgantvā mama jāmātā bhavasīti pucchi.

于是大富长者直视其面，问道：“这位年轻人，你就是千户村的人。而我就是有福的大富长者。我有几个女儿，她们也都有丈夫了，如今她们都和各自的丈夫住在一起。我从未见过你，你因何缘故，从何处而来，竟成了我的女婿呢？”

Atha so mmanussehi anubandhiyamānoviya migo sakalampi kāyaṃ phandāpetvā kiñci vattabbaṃ vacanaṃ ajānitvā aladdhappatiṭṭhānatāya evaṃ sati kuto āgato, kuhiṃ gamissāmi, kassa ñāti, ko vā ahanti idāni na jānāmi, sabbadisā sammuyhāmi, khamāhi mama aparādhaṃ, ito paṭṭhāya yāva jīvitapariyosānā na vañcessāmi, vañcetuṃ na visahāmi, idāni ativiya bhāyāmi, mā kiñci daṇḍakammaṃ karohīti vatvā vegena uṭṭhahitvā palāyīti.

于是那人全身颤抖，如同被人们追赶的鹿一般，不知该说什么话，因无立足之地，便说道：“如此一来，‘我从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？我又是谁？’我现在都不知道了，我完全迷失了方向。请原谅我的过错，从今以后直到生命终结，我将不再欺骗，也不敢再欺骗。我现在非常害怕，请不要施加任何惩罚！”说完便迅速起身逃走了。

Iccevaṃ atulatthero dummukho hutvā yaṃvātaṃvā mukhārūḷaṃ vilapitvā saṅghamajjhe nisīdi.

就这样，阿图罗长老(Atulatthero)面色不悦，口不择言地哀叹着，在僧团中坐了下来。

Ayaṃ atulattherassa paṭhamo parājayo.

这是阿图罗长老的第一次失败。

Tato pacchā khalitvā kaddame patitaṃ purisaṃ puna upari akkamantāviya puna mahātherā evaṃ pucchiṃsu,-idaṃ bhante tava cūḷagaṇṭhipadaṃ nāma tīsu vinayamahāṭīkāsu sādhakavasena dassitaṃ [Pg.154] cūḷagaṇṭhipadaṃ udāhu aparanti. Tīsu vinayamahāṭīkāsu sādhakavasena dassitaṃ cūḷagaṇṭhipadaṃyeva idanti. Evaṃsati kasmā tava cūḷagaṇṭhipadeyeva vuttañhi vajirabuddhiṭīkāyaṃ, vuttañhi sāratthadīpanīṭīkāyaṃ, tathā hi vuttaṃ vimati vinodanīṭīkāyanti tāsaṃ vinayamahāṭīkānaṃ pacchā hutvā tisso vinayamahāṭīkāyo sādhakavasena dassitāti. Evaṃ pana pucchanto so mayā pubbe vuttaṃ tīsu vinayamahāṭīkāsu sādhakavasena dassitaṃ cūḷagaṇṭhipadaṃyeva idanti vacanaṃ saccamevāti mukhāsuññatthāya punappunaṃ vadi.

此后，诸大长老又像踩踏已陷泥沼之人一般，再次追问：“尊者，您这部名为《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)的著作，是三部律藏大疏(Vinayamahāṭīkā)中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》，还是另一部呢？”他答道：“正是三部律藏大疏中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》。”（众人又问：）“既然如此，为何您的《小疑难义释》中却说‘《金刚智疏》(Vajirabuddhiṭīkā)中如是说’‘《心义灯》(Sāratthadīpanī)中如是说’，以及‘《除疑遣惑疏》(Vimativinodanī)中亦如是说’呢？您的书是在这些律藏大疏之后才出现的，却将这三部律藏大疏作为论证依据来引用。”当被如此追问时，他为了避免无言以对，便一再空口辩称，他先前所说“这正是三部律藏大疏中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》”之言为实。

Idañca imassa atthassa āvibhāvatthāya vatthu, –

为阐明此义，其事如下：

Eko kira puriso ekena sahāyena saddhiṃ puttadāraposanatthāya rañño bhatiṃ gahetvā yuddhakammaṃ kātuṃ saṅgāmaṃ gacchati. Atha parasenāya yujjhitvā parasenā abhibhavitvā sabbe manussā attano attano abhimukhaṭṭhānaṃ palāyiṃsu. Atha sopi puriso tena sahāyena saddhiṃ attano abhimukhaṭṭhānaṃ palāyi. Tokaṃ palāyitvā antarāmagge parasenāhi paharitadaṇḍena mucchito hutvā so puriso tena saddhiṃ gantuṃ na sakkā, antamaso nisīditumpi na sakkā.

据说有一人为了养活妻儿，接受国王的俸禄，带着一个同伴去战场作战。于是与敌军交战，击败敌军后，所有人都各自朝自己来的方向逃跑。那人也和同伴一起朝自己来的方向逃跑。逃了一小段路，在途中被敌军用棍棒击打而昏厥过去，那人既不能和同伴一起走，甚至连坐都坐不起来。

Atha sahāyassa etadahosi,-idāni ayaṃ ativiya bāḷagilāno hoti maraṇāsanno, sacāhaṃ tassa upaṭṭhahitvā idheva nisīdeyyaṃ, verino āgantvā maṃ gaṇhissantīti. Evaṃ pana cintetvā gilānassa santakāni kahāpaṇavatthādīni gahetvā taṃ tattheva ṭhapetvā gacchati. Sakaṭṭhānasamīpaṃ pana pattassa tassa etadahosi,- sace taṃ antarāmagge ṭhapetvā āgacchāmīti vadeyyaṃ, tassa ñātakā mama upari dosaṃ ropessanti, idāni so maritvā ahaṃ ekakova āgacchāmīti vadissāmīti. Sakaṭṭhānaṃ pana patvā tassa bhariyā tassa santikaṃ āgantvā mayhaṃ pana sāmiko [Pg.155] kuhiṃ gato, kattha ṭhapetvā tvaṃ ekakova āgacchasīti pucchi. Tava ayye sāmiko paresaṃ āvudhena paharitvā kālaṅkato, imāni tava sāmikassa santakānīti vatvā kahāpaṇavatthādīni datvā mā soci mā paridevi, idāni matakabhattaṃ datvā puññabhāgaṃyeva bhājehīti samassāsesi. Atha sā tāni gahetvā roditvā matakabhattaṃ datvā puññabhāgaṃ bhājesi.

这时，他的同伴心中思忖：“现在这个人病得很重，已临近死亡，如果我留下来照料他，敌人来了会抓住我。”他如此思忖后，便拿走了病人的钱财衣物等，将他弃置于彼处，然后离去。当他走到靠近自己住处的地方时，他又想：“如果我说‘我将他弃置于半路便回来了’，他的亲戚们将会责怪我。不如说‘他已死去，我独自一人回来了’。”当他抵达自己的住处时，那人的妻子来到他面前问道：“我的丈夫去了哪里？你将他弃置于何处，独自一人回来了？”他就说：“夫人，你的丈夫被他人以武器击杀，已经命终。这些是你丈夫的遗物。”说完，他将钱财衣物等交予她，并安慰道：“莫要悲伤，莫要哭泣，现在应布施亡者食，并将功德回向给他。”于是她接过那些东西，哭泣着布施了亡者食，并将功德回向给他。

Aparabhāge pana thokaṃ kālaṃ atikkante gilānā vuṭṭhito sakagehaṃ āgacchati. Bhariyāpi taṃ na saddahi. Ahaṃ na kālaṅkato, gilānaṃyeva maṃ ṭhapetvā so mama santakāni gahetvā gato, sace maṃ tvaṃ na saddahasi, ahaṃ antogabbhe nilīyitvā nisīdissāmi, taṃ pakkosetvā pucchāhīti āha.

此后，过了一小段时间，那病人康复后，回到了自己的家。他的妻子也不相信他。他说：“我并未命终，他只是将生病的我弃置于彼，然后拿走了我的财物。如果你不相信我，我可以躲藏在内室中，你可唤他前来询问。”

Atha sā taṃ pakkosetvā bahi gabbhe nisīditvā pucchi,-mama sāmi sāmiko kālaṅkatoti taṃ saccaṃ vā alikaṃ vāti. Saccamevetaṃ, yaṃ tava sāmiko kālaṅkatoti.

于是她唤他前来，自己坐在外室问道：“先生，我的丈夫命终了，此是真话还是假话？”“是真话，你的丈夫确实已经命终。”

Atha so puriso bahi gabbhaṃ nikkhamitvā aṅguliṃ pasāretvā na idāni bhosamma ahaṃ kiñci mattopi marāmi, kasmā pana amarantaṃyeva maṃ mato esoti vadesīti. Atha kiñci vattabbassa kāraṇassa adissanato mukhāsuññatthāya aṅguliṃ pasāretvā ujuṃ oloketvā idāni tvaṃ idha āgantuṃ samatthopi matoyeva, matoti mayā vutta vacanaṃ saccaṃyeva, nāhaṃ kiñci alikaṃ vadāmīti āha. Evaṃ so punappunaṃ vadantopi jīvamānakassa saṃvijjamānattā paccakkheyeva ca tassa ṭhitattā kocipi tassa vacanaṃ na saddahi, parājayaṃyeva so pattoti.

于是那人从内室走出，伸出手指说道：“喂，朋友！我现在明明还活着，丝毫未死，为何你却对还活着的我说‘他死了’呢？”由于找不到任何可说的理由，为了避免无言以对，他伸出手指，直视前方，说道：“现在你即使能来到此处，也确实是已死之人。我说你死了的话是真实的，我并未说谎。”即使他如此一再重复，但因那人还活着且就在眼前，故无人相信他的话，他最终只能失败。

Iccevaṃ [Pg.156] atulatthero mukhāsuññatthāya vadantopi koci na saddahi, parājayaṃyeva so pattoti.

如此，阿图罗长老即使为了避免无言以对而说，也无人相信，他最终只是失败。

Ayaṃ atulattherassa dutiyo parājayo.

这是阿图罗长老的第二次失败。

Punapi seyyathāpi luddako kuñjaraṃ disvā ekena vārena usunā vijjhitvā patantampi kuñjaraṃ puna anuṭṭhāhanatthāya katipayavārehi usūhi vijjhati, evameva ekavāreneva parājayaṃ pattaṃ pana vādassa anukkhipanatthāya katipayavārehi parājayaṃ pāpetuṃ pārupanavādino mahātherā evamāhaṃsu,- tava cūḷagaṇṭhipadeyeva sāmaṇerānaṃ parimaṇḍalasuppaṭicchannādīni vattāni abhinditvāyeva pavisitabboti pubbe vatvā cīvarapaṭalauparisaṅghāṭiṃ katvā urabandhanavatthaṃ bandhitabbanti pana vuttaṃ, kasmā pana pubbena aparaṃ asaṃsanditvā vuttaṃ, tumhākaṃ vāde paṭisaraṇabhūtānaṃ pāḷiaṭṭhakathāṭīkāganthantarānaṃ natthitāya amhākaṃ paṭisaraṇabhūtaṃ cūḷagaṇṭhipadanti vadatha, tumhākaṃ paṭisaraṇabhūtā cūḷagaṇṭhipadatoyeva bhayaṃ uppajjatīti vatvā saha nilīyanaṭṭhānena gahitaṃ coraṃ viya saha nissayena adhammavādino gaṇhiṃsu.

复次，譬如猎人见象，以一箭射之，象虽倒地，为使其无法再起，仍以数箭连射。同样地，为使已败之论无法再起，持覆衣论的大长老们以数种方式令其彻底失败，他们说道：“你们的《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)中，先是说沙弥应不破坏圆整覆藏等规制而进入，后又说应将僧伽梨置于衣上并系上胸衣(urabandhanavattha)，为何前后之说不相吻合呢？你们说：‘因在我们的论点中，无巴利、义注、疏等其他论著可为依据，故以《小疑难义释》为依据。’然而，恐惧正是从你们作为依据的《小疑难义释》中产生！”言毕，便如捉拿盗贼，连其藏身之处一并拿下一般，将这些不如法的论者连同其所依之论一并击破。

Idaṃ imassa atthassa avibhāvatthāya vatthu, –

为阐明此义，有如下一事：

Atīte kira bārāṇasito avidūre nadītīre gāmake pāṭali nāma naṭamacco vasati. So ekasmiṃ ussava divase bhariyamādāya bārāṇasiṃ pavisitvā naccitvā vīṇaṃ vāditvā gāyitvā dhanaṃ labhitvā ussavapariyosāne bahu surābhattaṃ gāhāpetvā attano gāmaṃ gacchanto nadītīraṃ patvā navodakaṃ āgacchantaṃ disvā bhattaṃ bhuñjanto suraṃ vivanto nisīditvā matto hutvā attano balaṃ ajānanto mahāvīṇaṃ gīvāya bandhitvā nadiṃ otaritvā gamissāmīti bhariyaṃ hatthe gahetvā nadiṃ otari. Vīṇāchiddehi udakaṃ [Pg.157] pāvisi. Atha naṃ sā pīṇā udake osīdāpesi. Bhariyā panassa osīdanabhāvaṃ ñatvā taṃ vissajjitvā uttaritvā nadītīre aṭṭhāsi. Naṭapāṭali sakiṃ ummujjati, sakiṃ nimmujjati, udakaṃ pavisitvā uddhumātaudaro ahosi. Athassa bhariyā cintesi,-mayhaṃ sāmiko idāni marissati, ekaṃ gītaṃ yācitvā parisamajjhe taṃ gāyantī jīvitaṃ kappessāmīti cintetvā sāmi tvaṃ udake nimmujjasi, ekaṃ me gītaṃ dehi, tena jīvitaṃ kappessāmīti vatvā–

据说，往昔在波罗奈城(Bārāṇasī)不远处的河岸边，有个村庄，住着一位名叫波吒利(Pāṭali)的戏子。在一个节日里，他带着妻子进入波罗奈城，跳舞、弹琴、唱歌，赚取了钱财。节日结束后，他买了许多酒食，在返回自己村庄的途中，抵达河边，看到河水上涨，便一边吃饭一边喝着酒，坐着。他喝醉后，不自量力，将大琴挂在脖子上，心想：“我要渡河”，便牵着妻子的手下到河里。琴的孔洞进了水。于是那把沉重的琴将他拖入水中。他的妻子知道他正在下沉，便放开他，上岸站在河边。戏子波吒利一会儿浮起，一会儿沉没，水进入他的身体，肚子胀得鼓鼓的。这时，他的妻子心想：“我的丈夫现在要死了，我向他要一首歌，便可在众人面前唱诵，以此维生。”于是说道：“夫君，你现在沉入水中，给我一首歌吧，我能靠它维生。”

Bahussutaṃ cittakathaṃ, gaṅgā vahati pāṭaliṃ;

Vuyhamānakaṃ bhaddante, ekaṃ me dehi gāthakanti.

“多闻善语者，恒河正将波吒利冲走；尊者，您正被冲走，请赐我一偈。”

Atha naṃ naṭapāṭali bhadde kathaṃ tava gītaṃ dassāmi, idāni mahājanassa patisaraṇabhūtaṃ udakaṃ maṃ māretīti vatvā–

这时，戏子波吒利对她说：“善女子，我如何能为你作歌呢？这本是大众所依止的水，现在却要杀死我！”如此说道：

Yena siñcanti dukkhitaṃ, yena siñcanti āturaṃ;

Tassa majjhe marissāmi, jātaṃ saraṇato bhayanti.

“人们以此浇灌苦者，人们以此浇灌病者；我将在此中死去，恐惧竟从所依止处生起。”

Atha atulatthero attano patisaraṇabhūtā cūḷagaṇṭhipadato bhayaṃ uppajjitvā kiñci vattabbaṃ ajānitvā adhomukho hutvā parājāyaṃ pattoti.

于是阿图拉长老(Atulatthera)由于其所依止的《小疑难义释》而生起恐惧，不知该说什么，垂头丧气，遭受了失败。

Ayaṃ atulattherassa tatiyo parājayo.

这是阿图拉长老的第三次失败。

Atha rājā tesaṃ dvinnaṃ pakkhānaṃ vacanaṃ sutvā cūḷagaṇṭhipadassa pubbāparavirodhidosahi ākulattā suttasuttānulomādīsu appaviṭṭhattā āgamasuddhiyā ca abhāvato parovassasataṃ ciraṃ ṭhitassa gehassaviya atidubbalavasena athirataṃ jānitvā idāni sāsanaṃ parisuddhaṃ bhavissatīti somanassappatto hutvā mama vijite sabbepi bhikkhū pārupanavasena samānavādikā hontūti āṇaṃ ṭhapesi. Tato [Pg.158] paṭṭhāya yāvajjatanā sakalepi marammaraṭṭhe pārupanavasena samānavādikā bhavantīti.

于是国王听了那两派的言论后，知道《小疑难义释》由于前后矛盾的过失而混乱，不通达经、经随顺等，又缺乏传承的清净性，如同经历百余年之久的房屋般，因其极其脆弱而不可靠。他明白现在教法将会清净，心生欢喜，便下令：“在我的国土上，所有比丘都应在穿衣方式上持有相同的主张。”从那时起，直到今天，整个缅甸国(Marammaraṭṭha)的所有比丘都在穿衣方式上持有相同的主张。

Ayamettha saṅkhepo,-tesañhi dvinnaṃ pakkhānaṃ sannipatitvā vacanappaṭivacana vasena vivādakathā vitthārena vuccamānā chapañcasāṇavāramattampi patvā niṭṭhaṃ na pāpuṇeyya. Yasmā pana sabbaṃ anavasesetvā vuccamānaṃ ayaṃ sāsanavaṃsappaṭīpikā atippapañcā bhavissati, tasmā ettha icchitamattameva dassayitvā ajjhupekkhāmāti.

此处仅是简述，因为如果让那两派聚集在一起，以言语问答的方式详细地展开辩论，即使持续五六月之久，也难以得出结论。然而，如果将一切都毫无遗漏地叙述出来，这部《教史灯》将会变得过于繁琐。因此，在此仅展示所需内容，其余则略过不谈。

Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirāja guru pana saṅgharājā mahāthero sīhaḷadīpe amarapuranikāyikānaṃ bhikkhūnaṃ ādibhūto ācariyo bahūpakāro. Amarapuranikāyoti tattherappabhavoti.

智增法将大法王大帝王之师、僧王大长老，是狮子岛(Sīhaḷadīpa)阿玛拉普拉派比丘们的创始导师，广有助益。所谓阿玛拉普拉派，即源于彼长老。

Kaliyuge pana ekāsītādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa rañño nattā siritribhavanādityapavarapaṇḍitamahādhammarājādhirājā nāma rajjaṃ kāresi. So pana amarapurato saṅkamitvā ratanapūraṃ catutthaṃ māpesi. Tassa rañño kāle guṇamunindādhipatimahādhammarājādhirājaguruttherassa sīssaṃ sajīvagāmavāsiṃ sīlācāraṃ nāma theraṃ araññavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ pāmokkhaṭṭhāne ṭhapesi. Rājāgāranāmake dese vihāraṃ kārāpetvā tasseva adāsi.

在迦利时代一千一百八十一年到来时，那位国王的孙子——名为吉祥三界日最胜博学大法王的统治者开始执政。他从阿玛拉普拉迁都，建立了第四座宝城(Ratanapūra)。在该王时期，功德牟尼主大法王大帝王之师长老的弟子——名为戒行(Sīlācāra)长老、住在萨吉瓦伽马(Sajīvagāma)的阿兰若比丘，被立为阿兰若比丘的首领。国王在名为王家(Rājāgāra)的地方建造寺院，并布施给这位长老。

Kaliyuge ekāsītādhike vassasate sahasse ca sampatte calaṅgapurato paññāsīhaṃ nāma theraṃ ānetvā asokārāme ratanabhūmikittivihāre patiṭṭhāpesi, munindābhisirisaddhammadhajamahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchampi adāsi.

在迦利时代一千一百八十一年到来时，国王从伽楞伽城(Calaṅgapura)迎请了名为慧狮(Paññāsīha)的长老，将其安立于阿育王寺的宝地名闻寺(Ratanabhūmikittivihāra)，并赐予“胜牟尼王吉祥正法幢大法王大帝王之师”的名号。

Kaliyuge catūsīsādhike vassasate sahasse ca sampatte munindābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchaṃ datvā mahājeyyabhūmivihārarammaṇīyaṃ nāma vihāraṃ [Pg.159] datvā taṃyeva mahātheraṃ saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi.

在迦利时代一千一百八十四年到来时，国王赐予“牟尼圣裔法将大法王大帝王之师”的头衔，布施名为大胜地悦意寺(Mahājeyyabhūmivihārarammaṇīya)的寺院，并立那位大长老为僧王。

Ekasmiñca samaye mahāthere rājā pucchi,-catasso dāṭhā nāma cattālīsāya dantesu antogadhā vā, udāhu cattālīsāya dantehi visuṃ bhūtāti pucchi.

有一次，国王问大长老：“所谓的四颗犬齿，是包含在四十颗牙齿之内呢，还是与四十颗牙齿分开的？”

Atha ekacce therā evamāhaṃsu,-catasso dāṭhā nāma cattālīsāya dantesu antogadhāti. Ekacce pana catasso dāṭhā nāma cattālīsāya dantehi visuṃ bhūtāti āhaṃsu. Atha rājā ganthaṃ āharathāti āha. Atha antogadhavādikā therā ganthaṃ āhariṃsu,- aññesaṃ paripuṇṇadantānampi dvattiṃsadantā honti, imassa pana cattālīsaṃ bhavissantīti ca.

于是有些长老这样说：“所谓的四颗犬齿，是包含在四十颗牙齿之内的。”另一些长老却说：“所谓的四颗犬齿，是与四十颗牙齿分开的。”于是国王说：“把典籍拿来！”主张包含在内的长老们便呈上典籍，（引文说）：“其他人即使牙齿完整也只有三十二颗牙齿，而这位却会有四十颗。”

Dantāti paripuṇṇadantassa dvattiṃsadantaṭṭhikāni. Tepi vaṇṇato setā, saṇṭhānato anekasaṇṭhānā. Tesañhi heṭṭhimāya tāva dantapāḷiyā majjhe cattāro dantā mattikāpiṇḍe paṭipāṭiyā ṭhapitaālābubījasaṇṭhānā, tesaṃ ubhosu passesu ekeko ekamūlako ekakoṭiko mallikamakuḷasaṇṭhāno, tato ekeko dvimūlako dvikoṭiko yānakaupatthamphinisaṇṭhāno, tato dve dve timūlakā tikoṭikā, tato dve dve catumūlakā catukoṭikāti. Uparimāya dantapāḷiyāpi eseva nayoti ca.

牙齿是指具足牙齿者的三十二颗牙骨。它们颜色是白的，形状是多种多样的。其中，在下排牙列的中间，有四颗牙齿，形状像在泥团上依次放置的葫芦籽；在它们两侧，各有一颗单根、单尖、茉莉花蕾形状的牙齿；接着，各有一颗双根、双尖、形状像车轭销的牙齿；然后，各有两颗三根、三尖的牙齿；再然后，各有两颗四根、四尖的牙齿。上排牙列也是同样的道理。

Tassa kira uttaroṭṭhaappakatāya tiriyaṃ phāletvā apanītaddhaṃviya khāyati, cattāro dante dve ca dāṭhā na chādeti, tena naṃ oṭṭhaddhoti voharantīti ca.

据说他的上唇不饱满，看起来像被横向剖开并移除了一半，无法遮盖四颗门牙和两颗犬齿，因此人们称他为“半唇(Oṭṭhaddha)”。

Tattha tassāti licchavino nāma rājakumārassa, uttaroṭṭhaappakatāyāti upari oṭṭhassa appakatāya. Apanītaddhaṃ viyāti upari oṭṭhassa upaḍḍhabhāgaṃ apanītaṃ viya khāyatīti attho. Na chādetīti upari oṭṭhassa upaḍḍhabhāge pana na paṭicchādeti. Tenāhi yena cattāro dante dve ca dāṭhā na chādeti, tena naṃ licchavīrājakumāraṃ oṭṭhaddhoti voharantīti[Pg.160]. Evaṃ antogadhavādehi therehi ganthaṃ āharitvā dassite sabbepi tasmiṃ vāde patiṭṭhahiṃsūti.

其中，“他的”是指离车(Licchavi)族的王子；“上唇不饱满”是指上唇不正常。“像被移除了一半”的意思是，看起来像是上唇的一半被移除了。“不遮盖”是指上唇的一半不能遮盖。因此，因为（上唇）不能遮盖四颗门牙和两颗犬齿，所以人们称那位离车王子为“半唇(Oṭṭhaddha)”。就这样，当持“包含”说的长老们引用典籍开示后，所有人都确立了那个说法。

Ekasmiñca kāle rājā mantiniṃ amaccaṃ pucchi,-pubbarājūhi vihārassa cetiyassa vā dinnāni khettavatthuādīni pacchimarājūnaṃ kāle yathādinnaṃ tāni patiṭṭhahanti vā mā vāti.

又有一时，国王问大臣与官员：“前代诸王布施给寺院或塔庙的田地、宅地等，在后代诸王的时代，是否还像当初布施时那样被确立？”

Atha mantiniāmacco evaṃ kathesi,- saṅghikāya bhūmiyā puggalikāni bījāni ropayanti, bhāgaṃ datvā paribhuñjitabbānīti dasakoṭṭhāse katvā eko koṭṭhāso bhūmissāmikānaṃ dātabboti ca vinayapāḷiaṭṭhakathāsu vuttattā pubbe ekena raññā dinnāni khettavatthuādīni pacchā ekassa rañño kāle yathādinnaṃ ṭhitāni. Ettha hi saṅghikāya bhūmiyāti vuttattā lābhasīmāyaṃviya baliṃyeva adatvā saha bhūmiyā dinnattā paveṇīvasena saṅghikā bhūmi atthīti viññāyati. Etthaca paṭiggāhakesu matesu tadañño catuddisasaṅgho anāgatasaṅgho ca issaro, tassa santako, tena vicāretabboti.

于是大臣与官员这样说道：“因为在律(Vinaya)藏的义注(aṭṭhakathā)中说：‘在僧团的土地上种植个人的种子，应在给出份额后享用’，以及‘应分为十份，将一份给予土地所有者’，所以，先前由一位国王布施的田地、宅地等，在后来另一位国王的时代，也像被布施时那样存续。此处，因为说到‘僧团的土地’，就像在得利界(lābhasīmā)中一样，虽然没有直接给出税赋(bali)，但因为是连同土地一起布施的，所以应知，依传统而有属于僧团的土地。并且在此，当接受者们去世后，其他的四方僧团和未来僧团是所有者，（土地）是他们的财产，应由他们来处理。”

Cetiya padīpatthāya paṭisaṅkhāraṇatthāya vā diinnaārāmopi jaggitabbo, vettanaṃ atvāpi jaggāpetabboti cetiye chattaṃ vā vedikaṃ vā jiṇṇaṃ vā paṭisaṅkharontena sudhākammādīni vā karontena cetiyassa upanikkhepato kāretabbanti ca aṭṭhakathāyaṃ vuttattā pubbarājūhi cetiyassa dinnāni khettavatthuādīni pacchimarājūnaṃ kālepi cetiyasantakasāveneva ṭhitānīti veditabbāni.

“为塔庙的灯供或修缮而布施的园林也应被照管，即使不给工资也应使其被照管。并且因为在义注(aṭṭhakathā)中说：‘当修缮塔庙的伞盖、围栏或破旧之处，或进行涂漆等工作时，应从塔庙的基金中支出。’所以应知，前代诸王布施给塔庙的田地、宅地等，在后代诸王的时代，也作为塔庙的财产而存续。”

Athāparampi pucchi,- kadā kassa rañño kāle ādiṃ katvā khettavatthuādīni vihārassa cetyassa vā dinnānīti.

又继续问道：“那么，是从何时、哪位国王的时代开始，将田地、宅地等布施给寺院或塔庙的呢？”

Atha mantinamacco evamāha,-purimakappesu purimānaṃ rājūnaṃ kālepi vihārassa cetiyassa vā dinnānīti veditabbāni, teneva sujātassa nāma bhagavato amhākaṃ bodhisatto [Pg.161] cakkavattirājā saddhiṃ sattahi ratanehi dvisahasse khuddakadīpe cattāro mahādīpe ca adāsi, raṭṭhavāsino ca ārāmagopakakiccaṃ kārāpesīti ganthesu āgataṃ, tasmā cirakālatoyeva paṭṭhāya pubbarājūhi khettavatthuādini dinnānīti veditabbāni.

于是大臣与官员这样说道：“应知，在过去劫、过去诸王的时代，也曾有对寺院或塔庙的布施。正是在名为善生(Sujāta)的世尊时期，我们的菩萨——一位转轮王，连同七宝，布施了二千小岛和四大洲，并且让国中人民做园林守护者的工作，这在典籍中有所记载。因此应知，从很久以前开始，前代诸王就已布施田地、宅地等。”

Rājavaṃsesupi bhagavato parinibbānato vassasatānaṃ upari sirikhettanagare ekāya āpūpikāya pañcakarīsa mattaṃ khettaṃ ekassa therassa dinnaṃ, taṃ dvattapoṅko nāma rājā vilumpitvā gaṇhi. Atha pahāraghaṇṭabheriyo paharitāpi saddaṃ na akaṃsu. Rañño kuntacakkampi yathā pubbe, tathā pesitaṭṭhānaṃ na gacchi. Atha taṃ kāraṇaṃ ñatvā āpūpikāya yathādinnameva therassa niyyādesīti.

在王统史中也有记载：世尊般涅槃一百多年后，在室利差呾罗城(Sirikhetta)，一位卖饼妇将五格利沙(karīsa)量的田地布施给了一位长老。后来，一位名为Dvattapoṅka的国王抢夺了它。于是，即使敲击战鼓和铜锣，也不发出声音。国王的矛和轮宝也不像以前那样，去到被派往的地方。然后，国王知道了那个原因后，就将（田地）像当初那样交还给了长老。

Kaliyuge pana navanavutādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa kaniṭṭho siripavarādityalokāpeti vijayamahādhammarājādhirānā rajjaṃ kāresi, so pana rājā ratanapūrato saṅkamitvā amarapuraṃ dutiyaṃ māpesi. Tassa rañño rajjaṃ pattasaṃvacchareyeva jeṭṭhamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ ratanapūranagare māravijayaratanasudhammāya nāma piṭakasālāya sūriyavaṃsassa nāma therassa parisamajjhe rājalekhanaṃ vācāpetvā saṅgharajjaṃ niyyādesi. Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurūti nā malañchampi adāsi.

于迦利时代(Kaliyuga)一千一百九十九年，其幼弟吉祥胜光阿迭多罗伽胜利大法王(Siripavarādityalokāpeti Vijayamahādhammarājādhirājā)开始执政。这位国王从宝城(Ratanapura)迁出，建造了第二座阿玛拉普拉(Amarapura)城。就在这位国王获得王位的同一年， ज्येष्ठ月(Jeṭṭha)白分第五日，在宝城名为“降魔胜宝善法”(Māravijayaratanasudhamma)的藏经堂中，于名为Sūriyavaṃsa的长老的会众中，让人宣读王室文书，授予其僧王之位，并赐予“Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru”的名号与印章。

So pana thero kaliyuge pañcavīsādhike vassasate sahasse ca sampatte migasiramāsassa juṇhapakkhasattamiyaṃ suttavāre vālukavāpigāme paṭisandhiyā vijātotisattativayaṃ sampatte saṅgharajjaṃ patto santindriyo khantī dhammo sikkhākāmo pariyattivihārado tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguruttherassa sisso. So pana kaliyuge pannarasādhike [Pg.162] dvivassasate sahasseca sampatte tassa rañño kāleyeva maccuvasaṃ patto.

那位长老于迦利时代(Kaliyuga)一千一百二十五年，鹿首(Migasira)月白分第七日周日，在沙池村(Vālukavāpi)结生。当他七十三岁时，获得僧王之位。他诸根寂静、具足忍辱、好乐学习、通晓教理，是“三藏庄严大法王古鲁”(Tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru)长老的弟子。他在迦利时代一千二百一十五年，即那位国王在位期间去世。

Atha rājā anekasahassehi pāsādehi abhūtapubbehi acchariyakammehi sarīrajhāpanakiccaṃ akāsi. Atha kaliyuge seḷasādhike vassasate sahasseca sampatte tassa mahātherassa sissaṃ ñeyyadhammaṃ nāma theraṃ puna saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi. Paṭhamaṃ ñeyyadhammālaṅkāradhamma senāpatimahādhammarājādhirājagurūti nāmalañchaṃ adāsi. Tato pacchā dutiyaṃ ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirāja- gurūti nāmalañchaṃ adāsi.

尔时，国王以数千前所未有、工艺奇妙之殿堂，举行了遗体火化仪式。后于迦利时代一千一百一十六年，将彼大长老之弟子，名智法(Ñeyyadhamma)的长老，复立于僧王之位。初赐予“智法庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)之称号与印章。其后，复赐予第二称号“智法上族吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)与印章。

So pana thero kaliyuge ekasaṭṭhādhike vassasate sahasseca devasūragāme paṭisandhiyā vijāto hutvā asītādhike vassasate sahasseca paṭhamaāsāḷimāsassa juṇhapakkhacuddasamiyaṃ upasampadabhūmiṃ patto.

又，彼长老于迦利时代一千一百六十一年，生于提婆修罗村(Devasūragāma)。至一千一百八十年，于初阿沙荼(Āsāḷha)月白分第十四日，得受具足戒。

Tassa rañño kāle kaliyuge navanavutādhike vassasate sahasseca sampatte sīhaḷadīpato paññātisso nāma thero saddhiṃ sunandena nāma bhikkhunā indasārena nāma sāmaṇerena ekena upāsakena ekena dārakenaca amarapuraṃ nāma nagaraṃ sampatto. Atha saṅgharājā tesaṃ paccayānuggahena dhammānuggaheca anuggahesi. Tesu aparabhāge kaliyuge dvivassādhike dvisate vassasahasseca sampatte paññātissatthero jararogena abhibhūtattā saṅkhāradhammānaṃ sabhāvaṃ anativattattā kālamakāsi. Tassa puna sikkhaṃ gaṇhissāmīti parivitakko matthakaṃ appatto hutvā vinassayi. Tenāhabhagavā, –

于彼王时，迦利时代一千一百九十九年，有名般若帝须(Paññātissa)之长老，从师子岛(Sīhaḷadīpa)，与名善喜(Sunanda)之比丘、名因陀沙罗(Indasāra)之沙弥、一优婆塞及一童子，同抵阿玛拉普拉(Amarapura)城。尔时，僧王以资具之护助及法之护助而护持之。其后，于迦利时代一千二百零二年，般若帝须长老为老病所制，不越诸行法之自性而命终。彼“我将再受学”之思，未至究竟而坏灭。是故世尊言：

Acintitampi [Pg.163] bhavati, cinti tampi vinassati;

Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vāti.

不思亦可有，思之亦可无；非由思虑得财富，于女于男皆如是。

Imasmiṃ pana loke paṇḍito puññaṃ kattukāmo abhitthareva kareyya. Ko nāma jaññā ajje vā suve vā parasuve vā maraṇaṃ bhavissabhīti. Tenāha bhagavā, –

又，于此世间，智者欲作福，应速行之。谁知死之将至，于今日、明日或后日耶？是故世尊言：

Abhittharetha kalyāṇe, pāpā cittaṃ nivāraye;

Dandañhi karato puññaṃ, pāpasmiṃ ramatī manoti.

应急速于善，制止心于恶；行善缓为者，其心乐于恶。

Atha mahārājā tassa sarīrajhāpanakiccaṃ bahūhi sādhukīḷanasabhāyehi akāsi. Tato pacchā sunandassa nāma bhikkhussa puna sikkhaṃ adāsi. Sāmaṇeraṃ pana upasampadabhūmiyaṃ patiṭṭhāpesi. Dārakañca sāmaṇerabhūmiyanti.

尔时，大王以众多善妙之庆典集会，为彼行身体火化之事。其后，复授名善喜(Sunanda)之比丘学处，又令沙弥立于具足戒地，及令童子立于沙弥地。

Te pana mahārājā kaliyuge tivassādhike dvisate sahasseca sampatte māghamāse bahūhi paccayehi upatthambhetvā tānitāni sabbāni kammāni tīretvā kusimanagarajeṭṭhassa ekassa amaccassa bhāraṃ katvā tasseva sabbāni kiccāni niyyādetvā sīhaḷadīpaṃ pahiṇīti.

又，彼大王于迦利时代一千二百零三年摩伽(Māgha)月，以众多资具支持，完成彼等一切事业后，委任拘尸摩城(Kusimanagara)一首席大臣，将一切事务交付于彼，派遣其往师子岛。

Saṅgharājāmahāthero pana sāsanassa ciraṭṭhitatthāya sotārānaṃ sukhappaṭibodhanatthāya nānāganthehi pāṭhaṃ visodhetvā saddhammappajjotikāya nāma mahāniddesaṭṭhakathāya atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi. Bahūnaṃ sissānaṃ pariyattivācanavasena jinasāsanassa anuggahaṃ akāsīti.

又，僧王大长老为令正法久住，为令听者易解，以种种典籍净化文句，以缅语为名《善法明》(Saddhammappajjotikā)之《大解释义注》(Mahāniddesa-aṭṭhakathā)作义疏。复以教授教理之方式，护持胜者之教，饶益众多弟子。

Aparabhāge kaliyuge aṭṭhavassādhike dvisake sahasseca sampatte migasiramāsassa juṇhapakkhaaṭṭhamiyaṃ tassa putto sīripavarādityavijayānantayasamahādhammarājādhirājā nāma rajjaṃ kāresi. Tadā sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru- mahātherassa sissaṃ paññājotābhidhajamahādhammarājādhirājaguruttheraṃ [Pg.164] saṅgharājaṭṭhāne ṭhapesi.

其后，于迦利时代一千二百零八年鹿首(Migasira)月白分第八日，其子，名“吉祥最胜日胜无边誉大法王中王”(Sīripavarādityavijayānantayasamahādhammarājādhirājā)者，登位为王。尔时，彼王立“日族上吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)大长老之弟子——“慧光上幢大法王中王师”(Paññājotābhidhajamahādhammarājādhirājagurutthera)长老于僧王之位。

Sopi sīlavā pariyattikovido sikkhākāmo lajjīpesalo. Aṅguttaranikāyapāḷiyā tadaṭṭhakathāyaca attha yojanaṃ marammabhāsāya akāsi.

彼亦具戒，通达教理，乐于学，有惭、可亲。以缅语为《增支部》圣典及其义注作义疏。

Tassa rañño kāle ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirāja- gurutthero saddhammavilāsiniyā nāma paṭisambhidāmaggaṭṭhakathāya atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi.

于彼王时，“所应知法上族吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)长老，以缅语为名《善法庄严》(Saddhammavilāsinī)之《无碍解道义注》(Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā)作义疏。

Maṇijotasaddhammālaṅkāramahādhammarājādhirājaguruttherosaṃyutta- nikāyapāḷiyā tadaṭṭhakathāyaca atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi.

“宝光正法庄严大法王中王师”(Maṇijotasaddhammālaṅkāramahādhammarājādhirājaguru)长老，以缅语为《相应部》圣典及其义注作义疏。

Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājagurutthero dīghanikāyapāḷiyā tadaṭṭhakathāyaca atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsi.

慧增上种正法幢大法王上王导师(Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājagurutthero)长老，以缅语为《长部》圣典及其义注作义疏。

Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahā dhammarājādhirājaguruttherassa sisso upasampadāvasena pañcavassiko paññāsāmi nāmāhaṃ saddatthabhedacintānāmakassaganthassa gaṇṭhipadatthavaṇṇanaṃ marammabhāsāya akāsiṃ. Dasavassikakāle pana abhidhānappadīpikāsaṃvaṇṇanāya atthayojanaṃ marammabhāsāya akāsiṃ. Tassāca pāṭhaṃ bahūhi ganthehi saṃsadditvā visodhesinti.

我名般若萨弥(Paññāsāmi)，乃所应知法增上种吉祥胜严法将大法王上王导师(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurutthero)长老之弟子。受具足戒后五年，我以缅语为《语义差别思择》(Saddatthabhedacintā)一书作疑难义之释义。十年腊时，复以缅语为《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)之注疏作义疏，并以众多典籍校对、净化其文句。

Aparabhāge sakkarāje cuddasādhike dvisate sahasseca sampatte ayaṃ amhākaṃ dhammiko rājā anekasatajātīsu upacitapuññānubhāvena jinasāsanassa paggaṇhanatthāya sammādevalokapālehi uyyojiyanoviyarajjasampattiṃ paṭilabhi. Dasabalassasāsanaṃ paggaṇhitukāmassa dhammarājassa manoratho matthakaṃ patto ahosi. Mariyādaṃ bhinditvā dinnakatamaggaṃviya udakaṃ laddhokāsatāya saddhā mahogho [Pg.165] avattharitvā tiṭṭhati. Cattārica vassāni atikkamitvā besākhamāse pañcakakudhabhaṇḍādīhi anekehi rājabhoggabhaṇḍehi parivāretvā udumbarabhaddapiṭṭhe saddhiṃ mahesiyā abhisekaṃ patto. Tenāvocumhā nāgarājuppattikathāyaṃ,-

后来，在萨迦纪年一千二百一十四年到来之际，我们这位如法之王，凭借无数生中积累的功德威力，为了扶助佛陀圣教，犹如被正护世天神劝请一般，获得了王位。这位想要扶助十力者圣教的法王，其心愿得以实现。犹如洪水冲破堤岸，获得通路，信心的洪流亦得其机，广为流布。经过四年，在吠舍佉月(besākhamāsa)，他以五种王室标帜等众多王室珍宝围绕，与王后一同在乌昙跋罗吉祥座上接受灌顶。因此，我们在《龙王出生记》中这样说：-

Mahāpuññova rājāyaṃ, kaṭṭhaṭagheva āgate;

Sakkarāje hi sampattiṃ, patvā dāne rato vate.

大王实乃大福德，犹如木筏抵渡口；萨迦纪年得富贵，诚然乐于行布施。

Tadā cattāri vassāni, atikkamitvā visādhike;

Saddhiṃ mahesiyā sekaṃ, patto hutvā mahātale.

彼时四年有余，他与王后一同于大地上接受灌顶。

Jinacakkañca jotesi, mahāsokādayo yathā;

Alajjinoca niggayha, paggahetvāna lajjino.

他使佛陀之轮绽放光芒，犹如大阿育王(Mahāsoka)等人；他制伏无惭者，扶助有惭者。

Raṭṭheca dānasīlesu, bhāvanāyābhiyuñcaye;

Nimirājādayo yathāti.

他应在王国中鼓励布施、持戒与修行，犹如尼弥王(Nimirāja)等人一样。

Tadā yasmā alajjino niggahitabbapuggale avīcinarake nikkhipantoviya niggahakammaṃ akāsi, tasmā te aladdhokāsā nilīyanti, yathā aruṇuggamanakāle kosiyāti. Tenāvocumhā nāgarājuppattikathāyaṃ,-

因为当时他对那些无耻且应受制伏的人，采取了犹如将他们投入无间地狱般的制伏行为，所以他们得不到机会而藏匿起来，就像黎明升起时的猫头鹰一样。因此我们在《龙王出生记》中说：-

Tadā pana jinacakkaṃ, nabhe candova pākaṭaṃ;

Alajjino nilīyanti, aruṇuggeva kosiyāti.

彼时佛陀之轮，如月显于空；无惭者藏匿，如枭鸟避晨曦。

Yasmāca lajjino paggahitabbapuggale bhavaggeukkhipantoviya paggahakammaṃ karoti, tasmā te laddhokāsā uṭṭhitasīsā nirāsaṅkā hutvā tiṭṭhanti, yathā candimasūriyālokānaṃ paṭiladdhakāle ādikappikāti. Tenāvocumhā, –

因为他对那些有惭且应受扶助的人，采取了犹如将他们举至有顶天般的扶助行为，所以他们得到机会，昂首挺立，无所畏惧，就像初劫时期的人们重获日月之光一样。因此我们说：-

Tadāpica [Pg.166] jinacakkaṃ, khe bhāṇumāva pākaṭaṃ;

Lajjinopi uṭṭhahanti, obhāladdheva kappikāti.

彼时佛陀之轮，如日显于空；有惭者奋起，如劫初众生得光明。

Tepiṭakampi navaṅgaṃ buddhavacanaṃ ciraṭṭhitikaṃ kattukāmo pariyattivissaradehi mahātherehi visodhāpetvā lekhakānaṃ bhatiṃ datvā kaṇṭhajamuddhajādividhānaṃ sithiladhanitādividhānañca punappunaṃ vicāretvā antamaso paricchedalekhamattampi avirādhetvā antepuraṃ pavisetvā suvaṇṇamayesu lohamayesuca potthakesu likhāpesi. Ñāṇathāmasampanneca bhikkhū vicinetvā yathābalaṃ vinayapiṭakaṃ visuṃ visuṃ dhāreti vācuggataṃ kārāpeti. Aggamahesiṃ ādiṃ katvā sakala orodhādayo bahū rājasevakā amaccādayo nāgarikeca yathābalaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakañca visuṃ visuṃ ekekasuttamātikāpadabhājanīcittavārādivasena vibhājetvā dhāreti vācuggataṃ kārāpeti. Sayañca anattalakkhaṇādikaṃ anekavidhaṃ suttaṃ devasikaṃ sajjhāyaṃ karoti. Jinasāsanassa ciraṭṭhitatthāyasakalavijiteca araññavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ assamassa samantato pañcadhanusatappamāṇe ṭhānethaladakacarānaṃ sabbesaṃ sattānaṃ abhayaṃ adāsi. Pariyatti visāradānañca therānutherānaṃ mātāpitādayo ñātake sabbarājakiccato balikammatoca mocāpetvā yathāsukhaṃ vasāpeti. Ekāhenevāpi sahassamatte kulaputte pabbajūpasampadabhūmīsu patiṭṭhāpetvā sāsanaṃ paggaṇhi. Aññānipi bahūni puññakammāni karoti. Katvāca vivaṭṭameva pattheti, no vaṭṭaṃ. Aññeca orodhādayo tumhe yāni kānici puññakammāni katvā vivaṭṭameva pattheta, mā vaṭṭanti abhiṇhaṃ ovadati. Aniccalakkhaṇādisaṃyuttāya dhammakathāya niccaṃ ovadati. Sayampi samathavipassanāsu niccāraddhaṃ akāsi. Rājūnaṃ pana raṭṭhasāmikānaṃ dhammatāya kiccabāhullatāya kadāci kadāci okāsaṃ na labhati kammaṭṭhānamanuyuñjituṃ, evampi samāno sarīramalaparijagganakālepi kammaṭṭhānamanuyuñjatiyeva, na moghavasena kālaṃ khepeti. Loke hi amaṅgalasammatānipi manussasīsakapālaṭṭhiādīni susāsanato ānetvā dantakaṭṭhādīni vā taṃsadisāni kārāpetvā attano samīpe ṭhapetvā aṭṭhikādibhāvanāmayapuññaṃ vicināti.

他为使包含三藏与九分教的佛语长久住世，便请精通教理的大长老们校订，付给抄写者报酬，并反复考究喉音、顶音等发音方法以及松音、紧音等规则，乃至连章节的标记亦不忽略，然后进入内宫，命人写在金册和铜册上。他又挑选具足智慧和力量的比丘，让他们根据各自的能力，分别受持和口诵律藏。他让以王后为首的所有后宫众人、众多王室侍从、大臣和市民，都根据各自的能力，将经藏和阿毗达摩藏，按照一一经、一一论母、句释、心品等方式来划分，分别受持和口诵。他自己也每日诵读《无我相经》等各种经典。为了佛陀的教法长久住世，他在全国范围内，于林住比丘的住所周围五百弓的区域，给予所有陆行和水行众生无畏。他还让那些精通教理的长老和中坚长老的父母等亲属，免除一切王室公务和赋税，让他们安乐地生活。他甚至在一天之内，就让上千名良家子安住于出家与受具足戒，以此扶助教法。他还做了许多其他功德善业。做了之后，只祈愿出离轮回(vivaṭṭa)，而不求轮回(vaṭṭa)。他还时常告诫后宫众人等：“你们做了任何功德善业，都只应祈愿出离轮回，不要祈愿轮回。”他时常以包含无常相等内容的法谈来教导众人。他自己也恒常勤修止(samatha)与观(vipassanā)。但作为国王和国土的主人，依其常规，因事务繁多，有时没有机会修习业处，即便如此，他甚至在清理身体污垢时也修习业处，不让时间白白流逝。世间认为不祥之物，如人的头骨等，他也让人从墓地取来，或让人制作牙签等类似的东西，放在自己身边，以此积累骨想等修行所成的福德。

Tadā pana amhākaṃ ācariyavaraṃ pariyattivisāradaṃ tikkha javanagacchirādiñāṇopetaṃ vicitradhammadesanākathaṃ sakala marammikabhikkhūnaṃ onamitaṭṭhānabhūtaṃ vuddhāpacāyiṃ rūpasobhaggapattaṃ yuttavādikaṃ ñeyyadhammābhimunivarañāṇakittisiridhajadhammasenāpati- mahādhammarājādhirājagurūti tatiyaṃ laddhalañchaṃ taṃ bhikkhusaṅghānaṃ sakalaraṭṭhavāsīnaṃ pāmokkhabhāve patiṭṭhāpesi asokamahārājāviya mahāmoggaliputtatissattheraṃ. Tenāvocumhā nāgarājuppattikathāyaṃ,–

那时，我们的尊师，他精通教理，具足敏锐、迅速、通达等智慧，善于宣说种种奇妙之法，是所有缅甸比丘的恭敬处，恭敬长老，相貌庄严，言语得体，获得了“Ñeyyadhammābhimunivarañāṇakittisiridhajadhammasenāpati-mahādhammarājādhirājaguru”此第三印记。如同阿育大王(Asokamahārājā)立大目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)一般，国王亦将他立为全国比丘僧团及全国人民的首领。因此，我们在《龙王出生记》(Nāgarājuppattikathā)中说道：-

Tadāca bhikkhusaṅghānaṃ, theraṃ pāmokkhabhāvake;

Ñeyyādiladdhalañchaṃ taṃ, patiṭṭhāpesi sādhukanti.

那时，他善加安立了那位获得“Ñeyya”等印记的长老，使其成为比丘僧团的首领。

Tadāca amhākaṃ dhammikamahārājā sakkarāje ekūnavīsatādhike sahasse dvisateca sampatte mantalākhyātācalassa samīpe subhūmilakkhaṇopetaṃ ekanipātatitthamiva bahujananayanavihaṅgānaṃ sabbanagarālaṅkārehi parikkhittaṃ manussānaṃ cakkhulolatājanakaṃ nānāratanehi sampuṇṇaṃ nānā verajjavāṇijānaṃ puṭabhedanaṭṭhānabhūtaṃ ratanapuṇṇanāmakaṃ mahārājaṭṭhānikaṃ māpesi, mandhātuviya rājagahaṃ, sudassano viyaca kusāvatīnagaranti. Tenāvocumhā nāgarājuppattikathāyaṃ,–

那时，在萨卡纪元(sakkarāja)一千二百一十九年，我们的如法大王在名为曼陀罗(Mantala)的山附近，建造了一座名为“宝满城”(Ratanapuṇṇa)的王都。此都具备吉祥地相，如同一个汇聚的渡口，吸引着众多百姓的目光如鸟群般聚集；它被各种城市的庄严所围绕，令人生起眼目之贪，充满了种种珍宝，是各国商人打开货包的商贸之地。它就像真言王(Mandhātu)所建的王舍城(Rājagaha)，又如善见王(Sudassana)所建的拘萨婆提城(Kusāvatī)。因此，我们在《龙王出生记》中说道：

Tadā kaṭṭhaṭajhe sampatte, mantalākhyācalassaca;

Erāvatīti nāmāya, māpesi samīpe nagaraṃ.

那时，时值Kaṭṭhaṭajha年，国王于名为曼陀罗(Mantala)的山旁、名为伊洛瓦底(Erāvatī)的河边，建造了一座城市。

Subhūmilakkhaṇopetaṃ[Pg.168], ratanapuṇṇanāmakaṃ;

Rājagahaṃva mandhātu, akirammaṇiyaṃ subhanti.

具足吉祥地相，名为“宝满城”；如真言王(Mandhātu)的王舍城(Rājagaha)，他建造得美好而令人喜悦。

Seyyathāpi nāma loke ālokatthikānaṃ sattānaṃ pītisomanassaṃ uppādento upakaronto udayapabbatato sahassaraṃsī divākaro uṭṭhahati, evamevaṃ marammaraṭṭhikānaṃ lajjīpesalānaṃ sikkhākāmānaṃ bhikkhūnaṃ gihīnañca pītisomanassaṃ uppādento upakāronto ayaṃ dhammikorājā imasmiṃ marammaraṭṭhe uppajjati.

譬如，为世间渴望光明的众生带来利益、生起喜悦与欣悦，千光之日从东方山升起；同样地，为缅甸国土中有惭、有德、乐于学习的比丘与在家众带来利益、生起喜悦与欣悦，这位如法的国王在此缅甸国土中出现。

Imañca dhammikarājānaṃ nissāya marammaraṭṭhe sammāsambuddhassa sāsanaṃ ativiya joteti. Vuḍḍhiṃ virūḷiṃ vepullaṃ āpajjati.

依靠这位如法的国王，正自觉者的教法在缅甸极为光耀，达到增长、增盛与广布。

Sāsanañca nāmetaṃ rājānaṃ nissāya tiṭṭhatīti. Ayaṃ dhammikarājāyeva na sāsanassūpakāro dhammacārī dhammamānī, apica kho dhammikarājānaṃ nissitāpi sabbaraṭṭhavāsikā sāsanassūpakārāyeva dhammacārino dhammamānino rājānugatā hutvā. Tenevāha mahābodhijātakādīsu, –

教法确实是依靠国王而住立的。不仅这位如法的国王是教法的助益者，是法的奉行者与尊重者；而且所有依靠这位如法国王的国中居民，也因随顺国王而成为教法的助益者、法的奉行者与尊重者。因此，在《大菩提本生》(Mahābodhijātaka)等经中说道：

Gavañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;

Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.

牛群在横渡时，如果领头的公牛走得直，当领导者走得直时，所有的牛都走得直。

Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

So cepi dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;

Sabbaraṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammikoti.

同样地，在人类中，被认为是领导者的人，如果他奉行正法，其他人民更会如此。如果国王是如法的，整个国家都会安乐。

Visesato pana dutiyaṃ amarapuraṃ māpentassa mahādhammarañño aggamahesiyā ajjavamaddavasohajjādiguṇayuttāya dhitā amhākaṃ rañño aggamahesī sammācārinī patibbatā. Sabbanārīnaṃ aggabhāvaṃ pattāpi samānā kāmaguṇasaṅkhātena surāmadena appamajjitvā puññakammesu appamādavasena niccāraddhavīriyā hoti. Niccaṃ pariyattiyā uggahaṇaṃ akāsi. Vedapāragūca [Pg.169] ahosi. Sammāsambuddhasāsane ativiya pasannā aññāpi orodhādayo mahādhammarañño ovāde ṭhatvā dhammaṃ cariṃsu. Sāsanaṃ pasīdiṃsuyeva. Uparājāpi mahādhammarājassa ekamātāpītiko mahādhammarājicchāya avirodhetvāyeva sakalaraṭṭhavāsīnaṃ gihīnaṃ bhikkhūnañca atthahitamāvahati, seyyathāpi cakkavattirañño santike jeṭṭhaputto thāmajavasampanno atisūro uṭṭhānavīriyo. Aññepi amaccā anekasahassappamāṇā mahādhammaraññā laddhesu laddhesu ṭhānantaresu ṭhitā mahādhammarañño taṃ taṃ kiccamāvahanti puññakammesu abhiramanti. Sakalaraṭṭhavāsinoca manussā dānasīlabhāvanāsuyeva cittaṃ ṭhapenti. Bhikkhūca saṅgharājappamukhādayo theranavamajjhimā ganthadhuravipassanādhuresu abhiyuñjanti.

特别值得一提的是，建造第二座阿玛拉普拉(Amarapura)城的大法王(Mahādhammarāja)的王后具备正直、柔和、友爱等美德，她的女儿，也就是我们国王的王后，行为端正，恪守妇道。即使位居所有女性之首，她也不被那名为感官享受的酒所麻醉，而是以不放逸，恒常精进于善业。她恒常学习经教，并通晓吠陀。她对正自觉者的教法极为虔信，其他后宫嫔妃也在大法王的教导下奉行正法，并对教法生起了净信。副王(Uparājā)与大法王同父同母，他就像转轮王身边具备力量、速度、极为勇猛且奋发精进的长子一样，在不违背大法王意愿的前提下，为全国的在家众和比丘们带来利益与幸福。还有数千名大臣，在大法王所授予的各个职位上，为大法王处理各项事务，乐于行善。全国的百姓都将心安住于布施、持戒与修习之中。以僧王(Saṅgharāja)为首的长老、中辈和新学比丘们，则致力于经教之务与观(vipassanā)之务。

Evamekassa sādhujjanassa guṇaṃ mahantena ussāhena kathentopi dukkaraṃtāva niṭṭhaṃ pāpetuṃ, bhagavato pana tilokaggassa anekasahassapāramitānubhāvena pavattaṃ guṇaṃ ko nāma puggalo sakkhissati niṭṭhaṃ pāpetvā kathetunti. Evaṃ mahādhammarājassaca aggamahesiyāceva uparājādīnañca guṇe vissaṭṭhena vitthārato kathiyamāne imissā sāsanavaṃsappadīpikāya anekasatabhāṇavāramattampi patvā pariyanto na paññāyeyya, yasmāca atippapañcā bhaveyya, tasmā saṅkhepenevāyaṃ kathitā sādhujjanānaṃ mahāpuññamayāya pītiyā anumodanatthāya. Idañhi suṇantehi sādhujjanehi anumoditabbaṃ,- asukasmiṃ kira kāle asukasmiṃ raṭṭhe asuko nāma rājā sāsanaṃ paggaṇhitvā vuḍḍhiṃ virūḷiṃ vepullamāpajji, seyyathāpi nāma rukkho bhūmodakānaṃ nissāya vuḍḍhiṃ virūḷiṃ vepullamāpajjīti.

即使以极大的努力来讲述一位善人的功德，都难以说完，更何况是世尊，三界至尊，凭借无数波罗蜜的威力所成就的功德，又有哪个人(puggala)能够讲述详尽呢？像这样，如果详细广泛地讲述大法王、王后、副王等人的功德，这部《教法世系明灯》(Sāsanavaṃsappadīpikā)即使达到数百诵的篇幅，也看不到尽头，而且会变得过于繁复。因此，此处仅作简述，以令善人们随喜这充满大功德的喜悦。听闻此事的善人们应当随喜：“据说在某个时候、某个国家，有位名叫某某的国王护持教法，使其增长、繁茂、广布，就像树木依靠土地和水而生长、繁茂、广布一样。”

Imassa rañño kāle ñeyyadhammābhimunivaraññāṇakitti siridhajadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru nāma saṅgharājā [Pg.170] mahāthero raññā abhiyācito surājamaggadīpaniṃ nāma ganthaṃ akāsi. Majjhimanikāyaṭṭhakathāya atthaṃ sissānaṃ vācetvā yathāvācitaniyāmena atthayojanānayaṃ potthake āropāpesi.

这位国王在位时，名为“智法胜者智誉吉祥法幢法军大法王之王导师”(Ñeyyadhammābhimunivaraññāṇakitti-siridhaja-dhammasenāpati-mahādhammarājādhirājaguru)的僧王大长老应国王的请求，撰写了名为《善王道明灯》(Surājamaggadīpanī)的著作。他在为弟子们讲授《中部义注》的意义后，按照所讲授的义理，命人将义理疏解编纂成书。

Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājaguru nāma mahāthero jātakapāḷiyā atthayojanānayaṃ marammabhāsāya akāsi.

名为“慧增上正法幢大法王之王导师”(Medhābhivaṃsasaddhammadhaja-mahādhammarājādhirājaguru)的大长老，以缅甸语撰写了《本生》圣典的义理疏解。

Saṅgharājassa sisso paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājagurūti raññā laddhanāmalañcho soyevāhaṃ dhamma raññā aggamahesiyāca abhiyācito sīlakathaṃ nāma ganthaṃ upāyakathaṃ nāma ganthañca akāsiṃ. Rañño ācariyabhūtena disāpāmokkhena nāma upāsakena abhiyācito soyevātaṃ akkharavisodhaniṃ nāma ganthaṃ āpattivinicchayaṃ nāma ganthañca. Tathā saṅgharaññā codito soye vāhaṃ nāgarājuppatikathaṃ vohāratthabhedañca vivādavinicchayañca akāsiṃ. Tathā pañcajambugāmabhojakena lekhakāmaccena dvīhica ārocanalekhakāmaccehi abhiyācito so yevāhaṃ rājasevakadīpaniṃ nāma ganthaṃ akāsiṃ. Tathā dīghanāvānagarabhojakena mahāamaccena abhiyācito soyevāhaṃ nirayakathādīpakaṃ nāma ganthaṃ akāsiṃ. Tathā silāleḍḍukanāmakena upāsakena abhiyācito soyevāhaṃ uposathavinicchayaṃ nāma ganthaṃ akāsiṃ. Tathā bahūhi sotujanehi abhiyācito soyevāhaṃ saddanītiyā saṃvaṇṇanaṃ pāḷibhāsāya akāsinti.

僧王(Saṅgharāja)座下的弟子，蒙国王赐予“般若主吉祥慧幢大法王之王导师”(Paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguru)之名号者，正是我。应国王与王后之请，我撰写了名为《戒论》(Sīlakathā)与《方便论》(Upāyakathā)的著作。作为国王的老师，又应名为“四方导师”(Disāpāmokkha)的优婆塞所请，我完成了名为《文字校正》(Akkharavisodhani)与《罪过判决》(Āpattivinicchaya)的典籍。同样受到僧王的督促，我撰写了《龙王起源故事》(Nāgarājuppatikathā)、《词义辨析》(Vohāratthabheda)与《诤讼判决》(Vivādavinicchaya)。应五阎浮村(Pañcajambugāma)的文书大臣以及两位公告文书大臣的请求，我编写了名为《国王侍从明灯》(Rājasevakadīpanī)的著作。又应长船城(Dīghanāvānagara)主的大臣之请求，我撰写了名为《地狱故事明灯》(Nirayakathādīpaka)的著作。又应名为石弹(Silāleḍḍuka)的优婆塞之请求，我完成了名为《布萨判决》(Uposathavinicchaya)的著作。最后应众多听众之请求，我以巴利语对《声论》(Saddanīti)作了释义。

Ekasmiñca samaye kaliyuge vīsādhike dvisate sahasseca sampatte rañño etadahosi,- idāni buddhassa bhagavato sāsane kesañci bhikkhūnaṃ sāmaṇerānañca kuladūsanādiasāruppakammehi uppāditā cattāro paccayā bahū dissanti[Pg.171], kecipi alajjī puggalā jātarūpādinissaggiyavatthumpisādiyanti, kecipi vinā paccayaṃ vikāle tambulaṃ khādanti, sannidhiñca katvā dhūmānica pivanti, agilānā hutvā saupāhanā gāmaṃ pavisanti, chattaṃ dhārenti, aññepi avinayānulomācāre caranti, idāni bhikkhūnaṃ sāmaṇerānañca buddhassa sammukhe buddhaṃ sakkhiṃ katvā ime anācāre na carissāmāti paṭiññaṃ kārāpetvā bhagavato sikkhāpadāni rakkhāpetuṃ vaṭṭati, evañca sati bhikkhū sāmaṇerāca mayaṃ buddhassa sammukhe evaṃ paṭiññaṃ karoma, paṭiññañca katvā vikāraṃ āpajjantānaṃ amhākaṃ imasmiṃyeva attabhāve imasmiṃyeva paccakkhe kiñci bhayaṃ uppajjeyyāti paccakkhabhayaṃ apekkhitvā te sikkhāpadaṃ rakkhissantīti. Evaṃ pana cintetvā bhikkhūnaṃ sāmaṇerānañca evaṃ paṭiññaṃ kārāpetuṃ yujjati vā mā vāti mayaṃ na jānāma, idāni saṅgharājādayo mahāthere sannipātāpetvā pucchissāmīti puna cintesi.

在迦利时代(Kaliyuga)一千二百二十年之际，国王心想：“如今在世尊的教法中，可见有些比丘和沙弥通过败坏家庭等不当行为获得了众多四资具。有些无耻之人甚至接受金银等尼萨耆波逸提物，有些无故在非时嚼食槟榔，储存物品并吸烟，没有生病却穿着鞋进入村庄，撑着伞，还做出其他不符律仪的行为。现在应该让比丘和沙弥在佛陀面前，以佛为见证，立誓‘我们不再行此等不如法之事’，并让他们守护世尊的学处。这样，比丘和沙弥若能在佛前如此立誓，他们会因畏惧眼前的怖畏而守护学处，因为他们会想：‘我们立誓后如果再违犯，愿在这一生、就在眼前遭受某种怖畏！’”国王又思忖：“但是，让比丘和沙弥这样立誓是否合适呢？我们并不清楚。现在应该召集僧王等大长老来询问。”

Atha sabbepi mahāthere saṅgharājassa vihāre sannipātāpetvā imaṃ kāraṇaṃ pucchathāti amacce āṇāpesi. Atha amaccā mahāthere sannipātāpetvā pucchiṃsu,-idāni bhante sāsane bhikkhūnaṃ sāmaṇerānañca avinayānulomācārāni disvā buddhassa sammukhe buddhaṃ sakkhiṃ katvā rājā yathā ime anācāre na carissāmāti paṭiññaṃ kārāpetvā bhagavato sikkhāpadāni rakkhāpetuṃ icchati, tathā kārāpetuṃ yujjati vā mā vāti.

于是国王命令大臣们，召集所有大长老到僧王(Saṅgharāja)的寺院集会，询问此事。大臣们召集大长老们后问道：“尊者们，如今在教法中见到比丘和沙弥们有不合律仪的行为，国王想在佛陀面前，以佛为证，让他们立誓‘我们不再行此等不如法之事’，以此来让他们守护世尊的学处。这样做是否合适？”

Atha saṅgharājappamukhādayo mahātherā evamāhaṃsu,- yasmā sāsanassa parisuddhabhāvaṃ icchanto evaṃ karoti, tasmā tathā kārāpetuṃ yujjatīti.

这时，以僧王(Saṅgharāja)为首的诸位大长老这样说道：“既然他为了教法的清净而这样做，那么这样做是合适的。”

Paṇḍitābhidhajamunindaghosamahādhammarājaguruttherādayo pana katipayattherā evamāhaṃsu, – idāni bhikkhū nāma saddhābalādīnaṃ [Pg.172] thokatāya bhagavato āṇāsaṅkhātaṃ sacittakācittakāpattiiṃ āpajjitvā bhagavatāyeva anuññātehi desanāvuṭṭhānakammehi paṭikaritvā sīlaṃ parisuddhaṃ katvā lajjīpesalabhāvaṃ karonti, na kadāci āpattiṃ anāpajjitvā, tasmā bhagavatā paṭikkhittaṃ kammaṃ sañciccana vītikkamissāmāti buddhassa sammukhe paṭiññākaraṇaṃ atibhāriyaṃ hoti, sacepi pubbe paṭiññaṃ katvā pacchā visaṃvādeyya, evaṃ sati paṭissavavisaṃvāde suddhacittassa dukkaṭaṃ paṭissavakkhaṇeeva pācitti itarassacāti vacanato taṃ taṃ āpattiṃ paṭissavavisaṃvādanadukkapettiyā saheva āpajjeyya, atha paṭiññākaraṇatoyeva āpattibahulatā bhaveyya, yathā pana rogaṃ vūpasamituṃ asappāyabhesajjaṃ paṭisevati, athassa rogo avūpasamitvā atikkameyya, evaṃ āpattiṃ anāpajjitukāmo buddhassa sammukhe paṭiññaṃ karoti, athassa āpattibahulāyeva bhaveyyāti, kiñca bhiyyo abhayadassāvino bhikkhū anekasatabuddhassa sammukhe anekasatavārānipi paṭiññaṃ katvā sikkhāpadaṃ vītikkamituṃ visahissantiyevāti.

然而，名为“智幢牟尼王音大法王导师”(Paṇḍitābhidhajamunindaghosamahādhammarājaguru)的长老等几位长老这样说：“现在比丘因为信等力量薄弱的缘故，即使触犯世尊所制定的有心或无心的罪过，也能通过世尊允许的表白、出罪等行为来弥补，使戒行清净，保持知惭知畏，并非从不犯戒。因此，在世尊面前发誓决不故意违犯世尊所禁止的行为，是极其沉重的。即使先前发誓，之后又违背誓言，这样一来，根据戒律，若当初发誓时心清净而事后违背，则犯恶作；若当初发誓时心就不清净，则犯波逸提。因此，他们会连同违背誓言的恶作或波逸提罪，一起触犯各种罪过。如果因为发誓而导致罪过增多，就像为了治病而服用不适合的药物，结果病不但没有好转反而加重一样，为了避免犯戒而在世尊面前发誓，反而会使罪过增多。更何况，那些无所畏惧的比丘，即使在无数佛陀面前发誓无数次，也敢于违犯学处！”

Atha saṅgharājā mahāthero attano sissaṃ paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguruṃ nāma maṃ uyyojesi, tassa therassa vacane paṭivacanaṃ dātuṃ.

于是，僧王大长老派遣其弟子，即名为“慧主吉祥智幢大法王王师”(Paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguru)的我，去回复那位长老的话。

Athāhaṃ evaṃ vadāmi,- dve puggalā abhabbā sañcicca āpattiṃ āpajjituṃ bhikkhūca bhikkhuniyoca ariyā puggalā, dve puggalā sabbā sañcicca āpattiṃ āpajjituṃ bhikkhūca bhikkhuniyoca puthujjanāti parivārapāḷiyaṃ vuttattā ariyapuggalānaṃviya puthujjanānaṃ vissaṭṭhena paṭiññaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti manasikaritvā puthujjanabhikkhūnaṃ paṭiññākaraṇaṃ atibhāriyanti vedeyyace, sabbehipi ariyaputhujjanehi bhikkhūhi upasampadāmāḷake āditova [Pg.173] cattāri akaraṇīyāni ācikkhitabbānīti vuttesu catūsu akaraṇīyesu antamaso tiṇasalākaṃ upādāya yo bhikkhu pādaṃ vā pādārahaṃ vā atirekapādaṃ vā adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyati, assamaṇo hoti asakyaputtiyoti, antamaso kuntakipillikaṃ upādāya yo bhikkhu sañcicca manussaviggahaṃ jīvitaṃ voropesi, antamaso gabbhapātanaṃ upādāya assamaṇo hoti asakyaputtiyoti, antamaso suññāgāre abhiramāmīti yo bhikkhupāpiccho icchāpakato asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapati, assamaṇo hoti asakyaputtiyotica upajjhācariyena ovadiyamānehi abhinavopasampannehi āma bhanteti paṭiññākathāyeva. Sāmaṇerehipi pabbajjakkhaṇeyeva upajjhāyassa santike pāṇātipātāveramaṇisikkhāpadaṃ samādiyāmītiādinā paṭhamaṃ paṭiññā katāyeva. Tathā bhikkhūhi taṃtaṃāpattiṃ āpajjitvā desanāya paṭikaraṇakāle sādhu suṭṭhu bhante saṃvarissāmīti abhiṇhaṃ paṭiññā katāyeva. Sāmaṇerehipi upajjhācariyassa santike sikkhāggahaṇakālepi pāṇātipātāvera maṇisikkhāpadaṃ samādiyāmītiādinā abhiṇhaṃ paṭiññā katāyeva. Tāhi pana paṭiññāhi abhāyitvā itoyeva bhāyāmīti vuttavacanaṃ acchariyaṃviya hutvā khāyati. Imāya hi paṭiññāya tāsaṃ paṭiññānaṃ visesatā na dissatīti.

于是我说：“《附随》(Parivārapāḷi)中说：‘有两种人不可能故意犯罪——比丘与比丘尼中的圣者；有两种人能够故意触犯所有罪——比丘与比丘尼中的凡夫。’并且，凡夫作承诺，不可同于圣者，不应轻率允诺。若因此认为令凡夫比丘作承诺是过于沉重之事，须知所有圣凡比丘在受具足戒的戒坛上，最初就应被告知四种不可为之事。在所说的四种不可为之事中：‘乃至仅取一根草，若有比丘以盗心取未给予的价值一波陀、等于一波陀或超过一波陀之物，他便不是沙门，不是释迦子’；‘若有比丘故意断绝人的生命，乃至堕胎，他便不是沙门，不是释迦子’；‘乃至仅说“我乐于在空屋中”，若有比丘心怀恶欲，为欲望所驱使，言说不实、虚假的增上人法，他便不是沙门，不是释迦子’。当新受具足戒者被戒师与阿阇梨教诫时，回答‘是的，尊者’，这本身就是承诺。沙弥在出家时，也已在戒师面前首先承诺‘我受持离杀生学处’等。同样，比丘们在触犯种种罪过后，于发露忏悔时，也一再承诺‘善哉，尊者，我将好好防护’。沙弥们在戒师与阿阇梨处受学时，也一再承诺‘我受持离杀生学处’等。然而，对那些承诺不感到畏惧，反而说‘我害怕这个’，此言听来有如奇事。因为从此承诺中，看不出与那些承诺有何差别。”

Ayaṃ panettha sanniṭṭhānattho,- paṭissavadukkaṭāpatti nāma sāvatthiyaṃ passenadikosalaraññā imasmiṃ vihāre vassaṃ upagacchāhīti āyācite sādhūti paṭijānitvā lābhabahulataṃ paṭicca antarāmagge aññasmiṃ vihāre vassaṃ upagantvā paṭissavavisaṃvādanapaccayā upanandaṃ nāma bhikkhuṃ ārabbha paññattā. Samantapāsādikañca nāma vinayaṭṭhakathāya vassūpanāyikakkhandhakavaṇṇanāyaṃ [Pg.174] paṭissaveca āpatti dukkaṭassāti ettha na kevalaṃ imaṃ temāsaṃ idha vassaṃ vasathāti etasseva paṭissave āpatti, imaṃ temāsaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, ubhopi mayaṃ vassaṃ vasissāma, ekato uddissāpessāmāti evamādināpi tassa tassa paṭissave dukkaṭaṃ, tañca kho paṭhamaṃ suddhacittassa pacchā visaṃvādanapaccayā, paṭhamampi asuddha cittassa pana paṭissave pācittiyanti vuttaṃ.

此处的定论是：所谓的“承诺恶作”罪，是针对优波难陀(Upananda)比丘制定的。事因在舍卫城(Sāvatthī)，憍萨罗(Kosala)国波斯匿王(Pasenadi)邀请说：“请在这座寺院中入雨安居。”他回答“善哉”作了承诺后，却因贪图丰厚的利养，在半途中的另一座寺院入雨安居，由此违背承诺而犯。在名为《普端严》(Samantapāsādikā)的律藏义注中，于《雨安居犍度》的释义里，就“承诺则犯恶作”一句说到：不仅对“请您于此度过此三月雨安居”这样的承诺，违背了会犯罪；对于“请您接受此三月的饮食”、“我俩一同入雨安居”、“我们将一起诵戒”等诸如此类的承诺，违背了也犯恶作。并且，若最初是清净心，后来因违背承诺而犯恶作；但若最初即非清净心而承诺，则犯波逸提。

Iccevaṃ bhikkhūnaṃ aññamaññaṃ dāyakehica saddhiṃ paṭijānitvā visaṃvādanapaccayā aññesaṃ atthahitabhedeyeva dukkaṭāpatti vuttā, na attano icchāvasena sayameva ahaṃ bhuñjissāmi sayissāmīti evamādinā vatvā yathāvuttānurūpaṃ akatvā visaṃvādaneti. Sace pana bhikkhusāmaṇerānaṃ paṭhamameva āma bhantetiādinā paṭiññaṃ katvā pacchā kenacideva karaṇīyena taṃtaṃāpattiṃ āpajjanto saha paṭissavavisaṃvādena dukkaṭāpattiyā āpajjeyya, evaṃ sati tattha tattha sikkhāpadesu dve dve āpattiyo paññāpeyya, na ca evampi paññattā, teneva paṭissavadukkaṭāpatti nāma paresaṃ santike paresaṃ matiṃ gahetvā paṭijānitvā visaṃvādanaṭṭhāneyeva paññattāti daṭṭhabbā.

如是，只有当比丘们彼此之间或与施主们相互承诺后，因违背承诺而损害他人利益时，才说构成恶作罪；并非自己随己意说“我将吃”、“我将睡”等，之后未如所说去做而违背承诺。再者，倘若比丘、沙弥在最初承诺“是的，尊者”等之后，后来因某事由而触犯彼彼学处时，会连同违背承诺而再犯一恶作罪，如此一来，就应在彼彼学处中制定两条罪，但事实并非如此制定。是故当知，所谓的“承诺恶作罪”，是在他人面前，接受他人的意见而承诺，之后又违背承诺的情况下才制定的。

Idāni rājā sāsanassa suddhiṃ icchanto iminā upāyena bhikkhusāmaṇerānaṃ sīlaṃ saṃvarāpento paccakkhasamparāyikabhayaṃ anupekkhitvā saṃvaraṃ āpajjeyyunti cintetvā buddhassa sammukhe paṭiññaṃ kārāpitattā na koci doso dissati. Bhikkhusāmaṇerānampi bhiyyosomattāyasīlaṃ saṃvaritvā sīlaparisuddhi bhaveyyāti. Atha rājā sabbesaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ buddhassa sammukhe paṭiññaṃ kārāpetvā sīlaṃ rakkhāpesīti.

如今，国王欲求教法清净，以此方法令比丘、沙弥防护其戒，心想：“愿他们能思量现世与来世的怖畏而行于防护。”由于是让其在佛陀面前作承诺，故不见任何过失。比丘、沙弥们也应为求增上而防护戒行，从而令戒清净。于是，国王令所有比丘、沙弥在佛陀面前作承诺后，守护戒行。

Iccevaṃ imassa rañño kāle pubbe alajjinopi samānā bhayaṃ anupekkhitvā yebhuyyena lajjinova bhavantīti.

如是，于此王之时，往昔无耻之徒，亦因顾及怖畏，大多变得有耻。

Buddhassa [Pg.175] bhagavato parinibbānato tisatādhikānaṃ dvivassasahassānaṃ upari navutime saṃvacchare bahinadītīre gāmasīmato paṭṭhāya yāva antoudakukkhepā, tāva kammaṃ karontānaṃ bhikkhūnaṃ sukhena gamanatthāya gahaṭṭhā gāmasīmāya udakukkhepasīmaṃ sambandhitvā setuṃ akaṃsu.

世尊佛陀般涅槃后二千三百九十年，于巴希那(Bahina)河畔，从村界至内投水处，为方便行羯磨的比丘们行走，在家人连接村界与投水处界，建了一座桥。

Atha tattha ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇā cariyanāmako thero upasampadādivinayakammāni katipaya vassesu akāsi.

其时，彼处有一位名为行者(Cariya)的长老，其称号为“智庄严苏摩那大法王师僧团导师”(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)，他在数年间举行了受具足戒等律行。

Dhīrānandatthero pana tattha saṅkaradoso hotīti kammaṃ kātuṃ na icchati. Tathā paṭṭhāya ye ye ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariyassa matiṃ ruccanti, te te tassa pakkhikā bhavanti. Ye ye pana dhīrānandattherassamatiṃ ruccanti, tete tassa pakkhikā bhavanti. Evaṃlaṅkādīpe amarapuranikāyikā bhikkhū. Dvedhā bhinditvā tiṭṭhanti.

然而，提拉难陀(Dhīrānanda)长老认为于彼处有杂染之过，不愿意作羯磨。从那时起，凡是赞同智庄严善意大法王师僧团导师(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)之见者，即成为其派系；凡是赞同提拉难陀长老之见者，亦成为其派系。如是，在楞伽岛(Laṅkādīpa)，阿玛拉普拉派的比丘分裂为二而住。

Atha dhīrānandapakkhe bhikkhu tappakkhikassa sīlakkhandhattherassa sisse dhammakkhandhavanaratanabhikkhū amhākaṃ jambudīpe ratanapuṇṇanagaraṃ pesesuṃ saṅgharājamahātherassa santike ovādassa paṭiggāhaṇatthāya. Te ca kaliyuge aṭṭhārasādhike dvivassasate sahasseca sampatte kattikamāsassa juṇhapakkhaaṭṭhamiyaṃ sīhaḷadīpato nikkhamitvā āgacchantā ekūnavīsādhike dvivassasate sahasseca sampatte phaggunamāsassa juṇhapakkhasattamiyaṃ ratanapuṇṇanagaraṃ sampattā.

尔时，提拉难陀(Dhīrānanda)派的比丘，为从僧王大长老(Saṅgharājamahāthera)处领受教诫，派遣同派的戒蕴(Sīlakkhandha)长老之弟子——法蕴(Dhammakkhandha)比丘与林宝(Vanaratana)比丘，前往我等之瞻部洲的宝满城(Ratanapuṇṇanagara)。彼等于迦利时代(Kaliyuga)一二一八年迦底迦月(Kattikamāsa)白半第八日，从师子岛(Sīhaḷadīpa)出发，于迦利时代一二一九年颇勒古那月(Phaggunamāsa)白半第七日抵达宝满城。

Atha dhammarājā saṅgharājassa ārāme catubhūmikaṃ vihāraṃ kārāpetvā tattha te vasāpesi. Catūhi paccayehica saṅgahaṃ akāsi. Saṅgharājāca tesaṃ dvinnaṃ pakkhikānaṃ vacanaṃ sutvā bahūhi ganthehi saṃsanditvā vivādaṃ vinicchindi. Tādise ṭhāne saṅkaradosassa atthibhāvaṃ pakāsetvā sandesapaṇṇampi tesaṃ adāsi.

尔时，法王(Dhammarājā)于僧王之住处建造四层精舍，令彼等住于其中，并以四事摄护。僧王听闻此二派之言后，对照众多典籍，裁决了争论。他阐明于如是之处存在杂染之过，并授予彼等一封书信。

Mahādhammarājāca [Pg.176] tesaṃ puna sikkhaṃ saṅgharājassa santike gaṇhāpetvā piṭakattayapotthakādīni dātabbavatthūni datvā tasmiṃyeva saṃvacchare paṭhamaāsāḷimāsassa kāḷapakkhadasamiyaṃ nāvāya te pesesi.

大法王(Mahādhammarājā)亦令彼等于僧王座下再受学处，布施三藏典籍等应施之物，即于同年首个阿沙荼月(Āsāḷimāsa)黑半第十日，以船遣送彼等。

Tato pacchāca ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariyapakkhe bhikkhūpi tappakkhikassa paññāmolittherassa sisse vimalajotidhammanandabhikkhū pesesuṃ saddhiṃ ariyālaṅkārena nāma sāmaṇerena catūhica upāsakehi. Teca kaliyuge vīsādhike dvisate sahasseca sampatte kattikamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ sampattā.

其后，智庄严善意大法王师僧团导师(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)派的比丘，亦派遣同派的慧髻(Paññāmoli)长老之弟子——无垢光(Vimalajoti)比丘与法喜(Dhammananda)比丘，以及一位名为圣庄严(Ariyālaṅkāra)的沙弥和四位优婆塞。彼等于迦利时代(Kaliyuga)一二二〇年迦底迦月(Kattikamāsa)白半第五日抵达。

Tadāpi saṅgharājassa ārāmeyeva ekaṃ vihāraṃ kārāpetvā te vasāpesi. Catūhi paccayehica saṅgahaṃ akāsi. Saṅgharājāpi puna vinicchayaṃ adāsi yathāvuttanayena. Dhammarājā tesampi bhikkhūnaṃ saṅgharājassa santike puna sikkhaṃ gaṇhāpetvā sāmaṇerañca upasampādetvā catūhi paccayehi saṅgahaṃ katvā pahiṇi.

当时，法王亦于僧王之住处为彼等建造一精舍，令其住下，并以四事摄护。僧王亦再依前述之理作出判决。法王亦令彼等比丘于僧王处再受学处，为沙弥授具足戒，以四事摄护后，将之遣返。

Tato pacchāca kaliyuge bāvīsādhike dvivassasate sahasseca sampatte māghamāsassa kāḷapakkhaekādasamiyaṃ sīhaḷadīpatoyeva dve bhikkhū tayo sāmaṇerā cattāro upāsakā sarajatasuvaṇṇakaraṇḍakaṃ sarajatasuvaṇṇacetiyadātuṃ hatthidantamayaṃ buddharūpaṃ mahābodhipattāni mahābodhitacaṃ mahābodhipatiṭṭhānasūmiṃ sīhaḷadakkhiṇasākhābodhipattāni dutiyasattāhaanimisaṭṭhānabhūmiñca dhammapaṇṇākāratthāya gahetvā ratanapuṇṇaṃ nāma mahārājaṭṭhānīnagaraṃ sampattā. Tesampi dhammarājā catūhi paccayehi saṅgahaṃ katvā saṅgharañño ārāme vasāpesi. Bhikkhunañca puna sikkhaṃ gaṇhāpesi. Sāmaṇerānañca upasampadakammaṃ gahaṭṭhānañca pabbajjakammaṃ gaṇhāpesi.

其后，于迦利时代(Kaliyuga)一二二二年摩伽月(Māghamāsa)黑半第十一日，从师子岛(Sīhaḷadīpa)来了两位比丘、三位沙弥、四位优婆塞。彼等为作法供养，携带金银宝函、金银舍利塔、象牙佛像、大菩提树叶、大菩提树皮、大菩提树基址之土、师子岛南枝菩提树叶，以及第二七日不瞬目处之土，抵达名为宝满(Ratanapuṇṇa)的大王都城。法王亦以四事摄护彼等，令其住于僧王之住处。又令诸比丘再受学处，令诸沙弥受具足戒，令诸在家者受出家戒。

Iccevaṃ marammaraṭṭhe bhagavato parinibbānato paṭṭhāya yāvajjatanā [Pg.177] sāsanassa theraparamparavasena patiṭṭhānatā veditabbā.

如是，当知从世尊般涅槃起，直至今日，教法于马兰马国(Marammaraṭṭha)由长老传承而得以住立。

Iccevaṃ marammamaṇḍale arimaddanapure arahantattheragaṇo uttarājīvattherachappadattheragaṇo sivalittheragaṇo ānandattheragaṇo tāmalindattheragaṇoti pañca gaṇā ahesuṃ.

如是，于马兰马地区(Marammamaṇḍala)之阿利摩陀那城(Arimaddanapura)中，曾有五支僧团：阿罗汉长老僧团、优多罗耆婆与车波多(Uttarājīva-Chappada)长老僧团、尸婆利(Sivali)长老僧团、阿难长老僧团、多摩林陀(Tāmalinda)长老僧团。

Idāni arimaddananagare pañcagaṇato paṭṭhāya vijayapurajeyyapuraratanapūresu theraparamparavasena sāsanassa anukkamena āgatabhāvaṃ dassayissāmi. Sirikhettanagare hi ‘so yāṃ noṃ’ nāma rājā parakkamavaṃsikassa sāradassittherassa antevāsikaṃ saddhammaṭṭhitittheraṃ attano ācariyaṃ katvā pūjesi.

今我将开示，教法如何从阿利摩陀那城(Arimaddananagara)的五支僧团开始，通过长老传承，次第传入毗阇耶城(Vijayapura)、阇耶城(Jeyyapura)、宝城(Ratanapūra)。于室利差呾罗城(Sirikhettanagara)，有名为“苏耶农”(So Yāṃ Noṃ)之王，彼尊奉波罗迦摩(Parakkama)族系之萨罗达西(Sāradassi)长老的弟子——正法住(Saddhammaṭṭhiti)长老为己师而行供养。

Kaliyugassa catuvassādhikaaṭṭhasatakāle sirikhettanagarato āgantvā so ratanapūre rajjaṃ kāresi. Atha attano puttaṃ anekibhaṃ nāma rājakumāraṃ mahārāja nāmena sirikhettanagaraṃ bhuñjāpesi. Dakkhiṇadisābhāge ‘kū vṭhe ṭa-yo mo’ nagaraṃ, pacchimadisābhāge ‘pho khoṃ’ nāma ṭhānaṃ, uttaradisābhāge ‘ma loṃ’ nagaraṃ, puratthimadisābhāge ‘koṃ khoṃ’ nāma ṭhānaṃ, etthantare nisinnānaṃ gihīnaṃ mama puttassa āṇā pavattatu, bhikkhūnaṃ mamācariyassa saddhammaṭṭhitittherassa āṇā pavattatūti niyyādesi.

于迦利时代(Kaliyuga)八〇四年，彼从室利差呾罗城(Sirikhettanagara)而来，于宝城(Ratanapūra)建立统治。尔后，令其子，名为阿尼基巴(Anekibha)之王子，以大王之名统治室利差呾罗城。彼下令曰：“于南方之‘库特塔约莫’(Kūvṭheṭayomo)城，西方之‘颇孔’(Pho khoṃ)地，北方之‘马隆’(Ma loṃ)城，东方之‘孔孔’(Koṃ khoṃ)地，于此间安住之在家人，当遵我子之令；诸比丘当遵我师正法住(Saddhammaṭṭhiti)长老之令。”

Tassaca saddhammaṭṭhitittherassa ariyavaṃsatthero mahāsāmittheroti dve sissā ahesuṃ. Tesu mahāsāmitthero pubbe vuttanayena sāsanavaṃsaṃ ānessāmīti sīhaḷadīpaṃ gantvā sīhaḷadīpato saddhiṃ pañcahi bhikkhūhi saddhammacāriṃ nāma theraṃ ānetvā abhinavasikkhaṃ gaṇhitvā sirikhettanagare sīhaḷadīpavaṃsikaṃ sāsanaṃ vaḍḍhāpetvā nisīdi. Tassa mahāsārittherassa sisso atulavaṃso nāma thero catūsu disāsu ahiṇḍitvā pariyattiṃ uggaṇhitvā sirikhettanagareyeva [Pg.178] tambulabhuñjamātikāsamīpe sāsanaṃ paggaṇhitvā nisīdi. Tassa atulavaṃsattherassa sisso ratanaraṃsī nāma theroca pariyattivesārajjaṃ patvā sirikhettanagareyeva sāsanaṃ paggaṇhitvā nisīdi. Tassaca ratanaraṃ sittherassa sisso satvavadhammarājassa ācariyo abhisaṅketo nāma thero pariyattivesārajjaṃ patvā sirikhettanagarayeva sāsanaṃ paggaṇhitvā nisīdi. Tassa pana sisso munindaghoso nāma thero atthi. Kaliyuge sattatādhike navasate sampatte pacchimapakkhādhikarājā sirikhettanagaraṃ abhibhavitvā nandayodhena nāma amaccena saddhiṃ taṃ munindaghosattheraṃ ānetvā ratanapūre patiṭṭhāpesi.

正法住立长老有两位弟子，分别是圣种长老(Ariyavaṃsatthera)和大萨米长老(Mahāsāmitthera)。其中，大萨米长老依照前述的方式，为了延续教法而前往锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，并与五位比丘一同迎请名为善法行(Saddhammacāri)的长老，重新受学后，在室利刹多罗城(Sirikhettanagara)弘扬源自锡兰的教法，使之兴盛。大萨米长老的弟子是阿图拉梵娑长老(Atulavaṃsatthera)，他曾游历四方学习经教，之后在室利刹多罗城槟榔供养母(Tambulabhuñjamātikā)附近住持教法。阿图拉梵娑长老的弟子是宝光长老(Ratanaraṃsīthera)，他已达经教无畏，也在室利刹多罗城住持教法。宝光长老的弟子是授记长老(Abhisaṅketatthera)，他是萨陀跋达摩罗阇王(Satvavadhammarājā)的老师，已达经教无畏，也在室利刹多罗城住持教法。授记长老有一位弟子名为牟尼德音长老(Munindaghosatthera)。在迦梨时代(Kaliyuga)九百七十年之际，西方边境的国王征服了室利刹多罗城，与其大臣难陀由陀(Nandayodha)一同迎请牟尼德音长老，并将他安顿在宝满城(Ratanapūra)。

So kira pacchimapakkhādhikarājā evaṃ kathesi,- ahaṃ sirikhettanagaraṃ labhitvā ekaṃyeva bhikkhuṃ ekaṃyeva gihiṃ labhāmīti.

据说，那位西方边境的国王曾如此说道：“我攻占了室利刹多罗城，只要能得到一位比丘和一位在家人就够了。”

So pana thero sāmaṇeranāmena munindaghoso nāma. Upasampannakāle pana mātulabhūtassa therassa nāmena upāli nāma. Dinnanāmena pana tipiṭakālaṅkāro nāma. Tiriyapabbatavihāre pana vāsattā ṭhānanāmena tiriyapabbatatthero nāma.

那位长老，沙弥(sāmaṇera)时的名字是牟尼德音；受具足戒时，则以其舅父长老之名，名为伍巴利(Upāli)；他被赐予的名字是三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)；又因曾住在底利耶山(Tiriyapabbata)精舍，故依其住处而名为底利耶山长老。

So kira erāvatīnadītīre catubhūmikavihāre paṭhamaṃ nisīditvā pacchā kaliyugassa vassasahasse kālesaṭṭhivassāyuko hutvā tiriyapabbatavihāre nisīdi. Sāmaṇerakāle so jalumasyāmabhayena ratanapūrato nikkhamitvā ketumatīnagaraṃ patvā tattha tisāsanadhajattherassa sissabhūtassa dhammarājaguruttherassa santike ganthaṃ uggaṇhiṃ. Pāḷiaṭṭhakathāṭīkāsu atichekatāya daharakāleyevaca vessantarajātakaṃ kabyālaṅkārena bandhitvā kathanato ativiya pākaṭo ahosi. Tassa pana [Pg.179] therassa sisso uccanagaravāsī mahātissattheroti saṅgirajanapade araññavāsaṃ vasitvā pariyattiṃ vācetvā sāsanaṃ paggaṇhi. Tassa pana sisso reminagāme gāmavāsī candatthero nāma. Tassa sisso taṃgāmavāsī guṇasiritthero nāma. Tassa sisso taṃgāmavāsī kalyāṇadhajattharo nāma. So pana thero padumanagare sahassorodhabodhodadhigāmesu pariyattiṃ vācetvā nisīdi. Tassa sisso bodhodadhigāmavāsino indobhāsakalyāṇacakkavimalācārattherā sahassorodhagāmavāsino guṇasāracandasārattherā vaṃtumagāmavāsī varaesitthero kanninagare jararājagāma vāsī guṇasirittherocāti ime therā kalyāṇadhajattherassa santike puna sikkhaṃ gahetvā pariyattiṃ uggaṇhitvā kovidā ahesuṃ.

据说他最初住在伊罗婆提(Erāvatī)河边的四层精舍，后来在迦梨时代一千年时，寿六十岁，便住在底利耶山精舍。沙弥时期，他因害怕水灾而从宝满城出来，到达吉都摩提城(Ketumatīnagara)，在那里跟随法王师长老(Dhammarājagurutthera)学习经典，这位长老是三藏幢长老(Tisāsanadhajatthera)的弟子。由于对巴利(Pāḷi)圣典、义注(aṭṭhakathā)和复注(ṭīkā)的精通，他年少时就以诗歌形式编纂了《韦桑达拉本生》(Vessantarajātaka)，因此非常出名。这位长老的弟子是住在高城(Uccanagara)的大帝萨长老(Mahātissatthera)，他后来在僧祇罗(Saṅgira)国森林中居住，教授经论，住持教法。他的弟子是住在雷弥那(Remina)村的旃达长老(Candatthera)。旃达长老的弟子是同村居住的功德希利长老(Guṇasiritthera)。功德希利长老的弟子是同村居住的吉祥幢长老(Kalyāṇadhajatthera)。这位长老曾在莲花城(Padumanagara)、千辐村(Sahassorodha)和菩提奥达提(Bodhodadhi)村教授经论并居住。吉祥幢长老的弟子有：住在菩提奥达提村的因陀罗巴沙·吉祥轮·无垢行长老(Indobhāsakalyāṇacakkavimalācāratthera)、住在千辐村的功德精华·旃达精华长老(Guṇasāracandasāratthera)、住在梵图玛(Vaṃtuma)村的瓦拉耶希长老(Varaesitthera)、住在甘尼城(Kanninagara)贾拉拉加(Jararāja)村的功德希利长老等。这些长老在吉祥幢长老处重新受学，研习经论，都成为了精通者。

Tasseva kalyāṇadhajattherassa sisso saṅgirajanapade samivanagāme nisinno dhammadharo nāma thero mahallakakāle padumanagare kusumamūlagāme nisīditvā ganthaṃ vācetvā sāsanaṃ paggaṇhi.

那位吉祥幢长老(Kalyāṇadhajatthera)的弟子，名叫法持(Dhammadhara)长老，住在僧祇罗地区(Saṅgirajanapada)的萨米瓦那村(Samivanagāma)。年老时，他在莲花城(Padumanagara)的花根村(Kusumamūlagāma)居住，教授经论，护持教法。

Tesu guṇasiritthero amarapuramāpakassa rañño kāle guṇābhilaṅkārasaddhammamahārājādhirājagurūti nāmalañchaṃ gaṇhitvā jeyyabhūmivāsakittivihāre paṭivasi.

他们当中，功德希利长老(Guṇasiritthera)在创建阿玛拉普拉(Amarapura)的国王时代，获得“功德庄严正法大王之王上师”(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahārājādhirājaguru)的称号与印记，住在胜利地(Jeyyabhūmi)的吉提精舍(Kittivihāra)。

Tassa pana therassa sisso ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājāguru nāma mahāthero. Tasseva rañño kāle saṅgharājā ahosi. So pana thero sīhaḷadīpe amarapuranikāyikānaṃ pabhavo. Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguruttherasseva sisso tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru nāma thero. Tassa sisso sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpati mahādhammarājādhirājaguru nāma thero amarapuradutiyamāpakassa rañño kāle [Pg.180] saṅgharājā ahosi. Tassa pana sisso ñeyya dhammābhivaṃsamunivarañāṇakittisiripavarālaṅkāradhammasenāpati- mahādhammarājādhirājaguru mahāthero dutiyaṃ amarapuramāpakassa ratanapuṇṇamāpakassaca rañño kālesu saṅgha rājā ahosi. So pana ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguruttherassa saṅgharañño sissopi varaesittherassa sissoca ahosi.

那位长老的弟子，是名为智增上法将大法王上师(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājāguru)的大长老。他在那位国王的时代成为僧王。这位长老是锡兰岛(Sīhaḷadīpa)阿玛拉普拉部派(Amarapuranikāya)的创始人。功德庄严正法大法王之王上师长老(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājagurutthera)的弟子，是名为三藏庄严大法王上师(Tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru)的长老。他的弟子是名为日族胜吉祥最胜庄严法将大法王之王上师(Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpati mahādhammarājādhirājaguru)的长老，在第二位创建阿玛拉普拉的国王时代成为僧王。他的弟子，是名为应知法增上牟尼胜智誉吉祥最胜庄严法将大法王之王上师(Ñeyyadhammābhivaṃsamunivarañāṇakittisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)的大长老，在第二位创建阿玛拉普拉的国王与创建宝满城(Ratanapuṇṇa)的国王时代成为僧王。而他又是智增上法将大法王之王上师僧王(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurutthera saṅgharājā)的弟子，也是瓦拉耶希长老(Varaesitthera)的弟子。

Ayaṃ sīhaḷadīpato sabbapacchimāgatehi saddhammacārīmahāsāmittherehi yāva amhākaṃ ācariyā theraparamparā dassanakathā.

这是从锡兰岛(Sīhaḷadīpa)最后到来的善法行长老(Saddhammacārī)与大萨米长老(Mahāsāmitthera)，直到我们老师为止的长老传承之叙述。

Ayampi aparā theraparamparā veditabbā. Chappadattheravaṃsiko saddhammakitti nāma thero jeyyapuraṃ āgantvā catudīpabhūmiṭṭhāne nisīditvā mahāariyavaṃsattherassa santike pariyattiṃ uggaṇhitvā tato pacchā jetavanavihāraṃ saṅkamitvā tattha nisīditvā pariyattiṃ vācetvā sāsanaṃ paggaṇhi.

还应了知另一支长老传承。属于恰帕达长老(Chappadatthera)世系的善法誉(Saddhammakitti)长老来到阇耶补罗(Jeyyapura)，住在四洲地(Catudīpabhūmiṭṭhāna)，于大圣种长老(Mahāariyavaṃsatthera)座下学习教理，之后前往祇陀林(Jetavana)精舍，住在那里讲授教理，护持教法。

Tassa saddhammakittittherassa sisso tisāsanadhajo nāma. Tassa sisso dhammarājaguru nāma. Tassa sisso munindaghoso nāma. Tassa sisso mahātisso nāma. Tassa sisso candapañño nāma. Tassa sisso guṇasiri nāma. Tassa sisso ñāṇadhajo nāma. Tassa sisso dhammadharo nāma. Tassa sisso indobhāso nāma. Tato paṭṭhāya kalyāṇacakka vimalācāra guṇasāra candasāra varaesī guṇasiri ñāṇābhivaṃsa ñeyyadhammābhivaṃsattherānaṃ vasena sāsanavaṃso veditabboti.

其正法誉(Saddhammakitti)长老之弟子名三教幢(Tisāsanadhaja)。其弟子名法王上师(Dhammarājaguru)。其弟子名牟尼音(Munindaghosa)。其弟子名大帝萨(Mahātissa)。其弟子名月慧(Candapañña)。其弟子名功德吉祥(Guṇasiri)。其弟子名智幢(Ñāṇadhaja)。其弟子名持法(Dhammadhara)。其弟子名帝释光(Indobhāsa)。自彼始，当知此教法世系乃依吉祥轮(Kalyāṇacakka)、离垢行(Vimalācāra)、功德精(Guṇasāra)、月精(Candasāra)、瓦拉埃西(Varaesī)、功德吉祥(Guṇasiri)、智增上(Ñāṇābhivaṃsa)、应知法增上(Ñeyyadhammābhivaṃsa)诸长老而流传。

Ayaṃ pattalaṅkassa chappadattherassa sissabhūtā saddhammakittittherato paṭṭhāya theraparamparadassanakathā.

此为自帕塔兰卡(Pattalaṅka)之恰帕达长老(Chappadatthera)的弟子——正法誉长老(Saddhammakittitthera)起始之长老传承叙述。

Idaṃ ratanapuṇṇanagare sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

此为教法在宝满城之建立。

Evaṃ aparantaraṭṭhasaṅkhātena ekadesena sakalampi marammaraṭṭhaṃ [Pg.181] gahetvā sāsanavaṃso dassetabbo. Bhagavāpi hi aparantaraṭṭhe candanavihāre vasitvā tambadīparaṭṭhe taṃtaṃdesampi iddhiyā caritvā sattānaṃ dhammaṃ desesiyevāti.

如是，以被称为阿巴兰陀国(Aparantaraṭṭha)之一部分，涵盖整个缅甸国(Marammaraṭṭha)后，当展示其教法世系。诚然，世尊亦曾住于阿巴兰陀国之檀香精舍(Candanavihāra)，并以神通力游行至铜碟岛国(Tambadīparaṭṭha)各处，为诸有情开示正法。

Iti sāsanavaṃse aparantaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

如是，《教法世系》中阿巴兰陀国教法世系之章。

Nāma chaṭṭho paricchedo.

第六章。

7. Kasmiragandhāraraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

7. 克什米尔-犍陀罗国教法世系之章

7. Idāni yathāvuttamātikāvasena kasmīravandhāraraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggaṃ vattuṃ okāso anuppatto, tasmā taṃ vakkhāmi.

7. 如今，依照前述之纲要，已至讲述克什米尔(Kasmīra)-犍陀罗(Gandhāra)国教法世系之章的时机，是故我当说之。

Tatiyasaṅgītāvasāne hi mahāmoggaliputtatissatthero majjhanti kattheraṃ kasmīragandhāraraṭṭhaṃ pesesi,-tvaṃ etaṃ raṭṭhaṃ gantvā ettha sāsanaṃ pabhiṭṭhāpehīti. Ettha ca kasmīragandhāraraṭṭhaṃ nāma cīnaraṭṭhasamīpe tiṭṭhati. Teneva hi adhunā kasmīragandhāraraṭṭhavāsino cinaraṭṭhavāsinoca manussā aravāḷassa nāma nāgarājassa uppajjanakālato paṭṭhāya yāvajjatanā nāgarūpaṃ katvā mānenti pūjenti sakkaronti, vatthabhājanādīsupi nāgarūpameva te yebhuyyena karontīti.

第三次结集结束时，大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣末阐提(Majjhantika)长老前往克什米尔-犍陀罗国，说道：“汝当往彼国，于彼处建立教法。”此克什米尔-犍陀罗国位于中国(Cīnaraṭṭha)附近。是故，自名为阿罗婆罗(Aravāḷa)之龙王出现之时起，直至今日，克什米尔-犍陀罗国与中国之居民，皆制作龙之形象以尊敬、供养、崇奉，其衣物、器皿等亦大都制作成龙之形状。

Soca majjhantikattheropi catūhi bhikkhūhi saddhiṃ attha pañcamo hutvā pāṭaliputtato vehāsaṃ abbhuggantvā himavati aravāḷadahassa upari otari. Tena kho pana samayena kasmīragandhāraraṭṭhe sassapākasamaye aravāḷo nāma nāgarājā aravāḷadahe nisīditvā karakavassaṃ nāma vassāpetvā sassaṃ harāpetvā mahāsamuddaṃ pāpesi. Teroca aravāḷadahassa upari otaritvā aravāḷadahapiṭṭhikaṃ caṅkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti. Nāgamāṇavakā taṃ disvā aravāḷassa nāgarājassa ārocesuṃ, - mahārāja eko chinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍukāsāvavasano amhākaṃ udakaṃ dūsetīti. Tadā pana thero attānaṃyeva [Pg.182] nāgānaṃ dasseti. Nagarājā tāvadeva kodhābhibhūto nikkhamitvā theraṃ disvā makkhaṃ assahamāno antalikkhe anekāni bhiṃsanakāni nimmini. Tato tato bhusāvātā vāyanti, rukkhā chijjanti, pabbatakūṭā patanti meghāgajjanti, vijjuṃlatā niccharanti, asaniyo phalanti, bhinnaṃ viya gaganaṃ udakaṃ paggharati, bhayānakarūpā nāgakumārā sannipatanti, sayampi dhūmāyati pajjalati, paharaṇavuṭṭhiyo vissajjeti, ko ayaṃmuṇḍako chinnabhinnapaṭadharotiādīhi pharusavacanehi theraṃ santajjeti, etha gaṇhatha hanatha niddhamatha imaṃ samaṇanti nāgabalaṃ āṇāpesi.

彼末阐提长老与四位比丘同行，共为五人，从华氏城(Pāṭaliputta)腾空而起，降于雪山(Himavanta)之阿罗婆罗湖(Aravāḷadaha)上。其时，正值克什米尔-犍陀罗国庄稼成熟之际，名为阿罗婆罗之龙王坐于阿罗婆罗湖中，降下冰雹雨，毁坏庄稼，使其流入大海。长老降于阿罗婆罗湖上，于湖面或经行，或站立，或安坐，乃至躺卧。龙族青年见之，禀告阿罗婆罗龙王：“大王，有一身着破碎衣、披着褪色袈裟之人，正在污染我等之水。”当时，长老仅向龙众显现自身。龙王即刻为怒火所吞噬，出而见长老，不堪其慢，遂于空中变现诸多恐怖景象：于是狂风呼啸，树木断折，山峰崩塌，雷云轰鸣，电光闪烁，霹雳降下，天空如裂，大雨倾盆，相貌可怖之龙子聚集，龙王自身亦喷烟冒火，降下武器之雨，并以“此剃头者、身着破碎衣者为谁？”等粗恶之语威吓长老，又向龙军下令：“来！捉住他！杀了他！将此沙门驱逐出去！”

Thero sabbaṃ taṃ bhiṃsanakaṃ attano iddhibalena paṭibāhitvā nāgarājānaṃ āha,–

长老以己之神通力退却所有恐怖景象后，对龙王说：

Sadevakopi ce loko, āgantvā tāsayeyya maṃ;

Na me paṭibalo assa, janetuṃ bhayabheravaṃ.

纵使天界与此世间，前来恐吓于我，亦不能令我，生起怖畏心。

Sacepi tvaṃ mahiṃ sabba, sasamuddaṃ sapabbataṃ;

Ukkhipitvā mahānāga, khipeyyāsi mamūpari.

大龙王，纵使汝能将此大地，连同海洋与山脉，举起并投掷于我之上，

Neva me sakkuṇeyyāsi, janetuṃ bhayabheravaṃ;

Aññadatthu tavevassa, vighāto uragādhipāti.

亦绝不能令我，生起怖畏心；蛇王，反之，此举只会为你自身带来伤害。

Evaṃ vutte nāgarājā vihatānubhāvo nipphalavāyāmo dukkhī dummano ahosi.

闻此言已，龙王威势尽失，徒劳无功，忧愁苦恼。

Taṃ thero taṅkhaṇānurūpāya dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā tīsu saraṇesu pañcasuca sīlesu patiṭṭhāpesi saddhiṃ caturāsītiyā nāgasahassehi. Aññepi bahū himavantavāsino yakkhāca gandhabbāca kumbhaṇḍāca therassa dhammakathaṃ sutvā saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhahiṃsu. Pañcakopi yakkho saddhiṃ bhariyāya yakkhiniyā pañcahica puttasatehi paṭhame [Pg.183] phale patiṭṭhito. Athāyasmā majjhanti katthero sabbenāgayakkharakkhase āmantetvā evamāha,-

长老随即以契合当时情境之法谈，向其开示、劝导、激励并使之欢喜，将其与八万四千龙众，一同安立于三皈依及五戒之中。另有众多居住于雪山之夜叉(yakkha)、乾闼婆(gandhabba)与鸠槃荼(kumbhaṇḍa)，听闻长老法谈后，亦安住于皈依与戒律中。夜叉盘查卡(Pañcaka)与其妻夜叉女及五百子，证得初果。于是，具寿末阐提长老召集所有龙、夜叉、罗刹(rakkhase)，如是说道：

Mādāni kodhaṃ janayittha, ito uddhaṃ yathā pure;

Sassaghātañca mā kattha, sukhakāmā hi pāṇino;

Karotha mettaṃ sattesu, vasantu manujā sukhanti.

自今而后，莫再生起嗔怒，勿复如往昔；莫再毁坏庄稼，有情皆希求安乐；当于众生修习慈心，愿人安乐而住。

Te sabbepi sādhu bhanteti therassa vacanaṃ paṭissuṇitvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjiṃsu. Taṃ divasameva nāgarājassa pūjāsamayo hoti. Atha nāgarājā attano ratanamayaṃ pallaṅkaṃ āharāpetvā therassa paññapesi. Nisīdi thero pallaṅke. Nāgarājāpi theraṃ bījayamāno samīpe aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe kasmīragandhāraraṭṭhavāsino āgantvā theraṃ disvā amhākaṃ nāgarājatopi thero mahiddhikataroti therameva vanditvā nisinnā. Thero tesaṃ āsivisopamasuttaṃ kathesi. Suttapariyosāne asītiyāpāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Kulasatasahassañca pabbaji. Tato pabhuti ca kasmīragandhāro yāvajjetanā kāsāvapajjotā isivātapaṭivātāeva.

他们都回答道：“善哉，尊者！”并听从长老的话，如教奉行。那一天正是龙王举行供养的时候。于是龙王命人取来自己以珍宝制成的床座，为长老铺设好。长老便坐在床座上。龙王也手持扇子，站在一旁为长老扇风。就在那时，来自克什米尔(Kasmīra)和犍陀罗(Gandhāra)国的人们前来，见到长老后说：“这位长老比我们的龙王更有神通。”他们便礼拜长老后坐下。长老为他们宣讲了《毒蛇《本行》》(Āsīvisopamasutta)。经文结束时，八万众生法现观，十万族姓之人出家。从那时起，克什米尔和犍陀罗，远至耶吒那(Yāvajjetanā)，袈裟辉耀，圣风普吹。

Gantvā kasmīragandhāraṃ, isi majjhantiko tadā;

Duṭṭhaṃ nāgaṃ pasādetvā, mocesi bandhanā bahūti.

末阐提(Majjhantika)仙人，前往克什米尔-犍陀罗；调伏恶龙后，解脱众多束缚。

Adhunā pana kasmīragandhāraraṭṭhe sāsanassa atthaṅgatassaviya sūriyassa obhāso na paññāyati, tasmā tattha sāsanassa patiṭṭhāne vitthārena vattabbakiccaṃ natthīti.

如今，在克什米尔与犍陀罗地区，教法之光辉已不复见，犹如太阳已落。因此，关于在此地确立教法一事，便无须详述了。

Iti sāsanavaṃse kasmīragandhāraraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

《教史》中克什米尔与犍陀罗国教法传承史章。

Nāma sattamo paricchedo.

第七章。

8. Mahiṃsakaraṭṭhassāsanavaṃsakathāmaggo

8. 摩醯娑迦国教法传承史章

8. Idāni [Pg.184] yathāvuttamātikāvasena mahiṃsakaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggaṃ vattuṃ okāso anuppatto, tasmā taṃ vakkhāmi.

8. 如今，依照前述纲要，讲述摩醯娑迦国教法传承史的时机已到，因此我将开始讲述。

Tatiyasaṅgītāvasāne hi mahāmoggaliputtatissatthero mahārevattheraṃ mahiṃsakamaṇḍalaṃ pesesi,- tvaṃ etaṃ raṭṭhaṃ gantvā ettha sāsanaṃ patiṭṭhāpehīti.

第三次结集结束时，大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣大瑞瓦达(Mahārevata)长老前往摩醯娑迦(Mahiṃsaka)地区，说：“你到那个国家去，在那里确立教法。”

Soca attapañcamo hutvā mahiṃsakamaṇḍalaṃ agamāsi paccantimesu janapadesu pañcavaggo gaṇo alaṃ upasampadakammāyāti maññamāno. Thero mahiṃsakamaṇḍalaṃ gantvā devadūtasuttaṃ kathesi. Suttapariyosāne cattālīsapāṇasahassāni dhammacakkhuṃ ppaṭilabhiṃsu. Cattālīsaṃyeva pāṇasahassāni pabbajiṃsu.

他与其他四人一同前往摩醯娑迦地区，认为在边远地区，五位比丘的僧团足以举行受具足戒(upasampadā)仪式。长老到达摩醯娑迦地区后，宣讲了《天使经》(Devadūtasutta)。经文结束时，四万生灵获得了法眼，另有四万生灵出家。

Gantvāna raṭṭhaṃ mahiṃsaṃ, mahārevo mahiddhiko;

Codetvā devadūtehi, mocesi bandhanā bahūti.

大神通者大瑞瓦达，前往摩醯娑迦国；以《天使经》训诫后，解脱众多束缚。

Adhunā pana tattha sāsanassa abbhehiviya paṭicchannassa sūriyassa okāso dubbalo hutvā paññāyati.

如今，那里的教法犹如被云层遮蔽的太阳，其光芒显得微弱。

Iti sāsanavaṃse mahiṃsakaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

《教史》中摩醯娑迦国教法传承史章。

Nāma aṭṭhamo paricchedo.

第八章。

9. Mahāraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

9. 大国教法传承史章

9. Ito paraṃ mahāraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggaṃ kathayissāmi yathāvuttamātikāvasena.

9. 接下来我将依照已说的纲要，讲述大国教法传承史。

Tatiyasaṅgītāvasāne hi mahāmoggaliputtatissatthero mahādhammarakkhittheraṃ mahāraṭṭhaṃ pesesi,-tvaṃ etaṃ raṭṭhaṃ gantvā ettha sāsanaṃ patiṭṭhāpesīti.

第三次结集完毕时，目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣大护法(Mahādhammarakkhita)长老前往大国，说：“你去那个国家，在那里确立教法。”

Mahādhammarakkhitattheroca attapañcamo hutvā mahāraṭṭhaṃ gantvā mahānāradakassapajātakakathāya mahāraṭṭhake pasādetvā [Pg.185] caturāsītipāṇasahassāni maggaphalesu patiṭṭhāpesi. Terasasahassāni pabbajiṃsu. Evaṃ so tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesi.

大护法长老一行五人前往大国，通过讲述《大那罗达迦叶本生经》，使大国的民众生起净信，并令八万四千众生证得道果。一万三千人出家。如此，他在那里确立了教法。

Mahāraṭṭhaṃ isi gantvā, so mahā dhammarakkhito;

Jātakaṃ kathayitvāna, pasādesi mahājananti.

圣者大护法，前往大国境；为说本生事，令众生起信。

Tattha kira manussā pubbe aggihutādimicchākammaṃ yebhuyyena akaṃsu. Teneva thero mahānāradakassapajātakakathaṃ desesi. Tato paṭṭhāya tattha manussā jātaka kathaṃ yebhuyyena sotuṃ ativiya icchanti. Bhikkhūca yebhuyyena gahaṭṭhānaṃ jātakakathaṃyeva desenti. Visesato pana vassantarajātakakathaṃ te manussā bahūhi dātabbavatthūhi pūjetvā suṇanti.

据说，当时那里的人们大多从事火供等邪业。因此，长老宣讲了《大那罗达迦叶本生经》。从那以后，那里的人们非常渴望听闻本生故事。比丘们也大多为在家人宣讲本生故事。特别是《韦桑塔拉本生经》(Vessantarajātaka)，那里的人们会以许多供物来供养，然后聆听。

Tañca mahāraṭṭhaṃ nāma syāmaraṭṭhasamīpe ṭhitaṃ, teneva syāmaraṭṭhavāsinopi bhikkhū gahaṭṭhāca yebhuyyena sotuṃ icchantīti. Mahādhammarakkhitattheropi mahāraṭṭhavāsīhi saddhiṃ sakalasyāmaraṭṭhavāsīnaṃ dhammaṃ desesi, amatarasaṃ pāyesi, yathā yonakadhammarakkhitatthero aparantaraṭṭhaṃ gantvā sakalamarammaraṭṭhavāsīnanti.

那个名为大国的地方，位于暹罗国(Syāmaraṭṭha)附近，因此暹罗国的比丘和在家人也大多乐于听闻。大护法长老与大国的居民一起，为所有暹罗国的居民宣说正法，令他们饮甘露味；正如希腊法护(Yonakadhammarakkhita)长老前往阿波兰多(Aparanta)国，为所有缅甸(Maramma)的居民说法一样。

Yaṃ pana yonakaraṭṭhasāsanavaṃsakathāyaṃ vuttaṃ, tampi sabbaṃ etthāpi daṭṭhabbaṃyeva, tehi tassa ekasadisattena ṭhitattāti. Tathā hi nāgasenattheropi yonakaraṭṭhe vasitvā syāmaraṭṭhādīsupi sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Yonakaraṭṭhavāsino mahādhammagambhīrattheramahāmedhaṅkarattherāca saddhiṃ bahūhi bhikkhūhi sīhaḷadīpaṃ gantvā tato punāgantvā syāmaraṭṭhe sokkatayanagaraṃ patvā tattha nisīditvā sāsanaṃ paggaṇhitvā pacchā lakunnanagare nisīditvā sāsanaṃ paggaṇhi. Evaṃ yonakaraṭṭhe sāsanaṃ ṭhitaṃ syāmādīsupi ṭhitaṃyevāti daṭṭhabbaṃ.

凡在《希腊国教法传承史》中所述，此处亦应作如是观，因其性质相同。例如，龙军(Nāgasena)长老也曾住在希腊国，并在暹罗(Syāma)等国确立教法。住在希腊国的大法深(Mahādhammagambhīra)长老和大慧行(Mahāmedhaṅkara)长老与众多比丘一同前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，之后返回，抵达暹罗国的素可泰(Sokkataya)城，安住于彼处，扶持教法；后来又安住于洛坤那(Lakunna)城，扶持教法。应知，教法既已立于希腊国，亦立于暹罗等国。

Buddhassa bhagavato parinibbānato dvisatādhikānaṃ dvinnaṃ vassasahassānaṃ [Pg.186] upari navutime vassa sīhaḷadīpe rajjaṃ pattassa kittissirirājasīhamahārājassa abhisekato tatiye vasse teneva kittissirirājasīhamahāraññā pahitapaṇṇākārasāsanaṃ āgamma sarāmādhipatidhammikamahārājādhirājenāṇattehi laṅkādīpaṃ āgatehi upālitthe rādīhi patiṭṭhāpito vaṃso upālivaṃsoti pākaṭo. Soca duvidho pubbārāmavihāravāsīabhayagirivihāravāsīvasenāti. Evaṃ mahānagarayonakalyāmaraṭṭhesu sāsanaṃ thiraṃ hutvā tiṭṭhatīti veditabbanti.

世尊般涅槃后二千二百九十年，即吉谛师利罗阇星哈(Kittisirirājasīha)大王于狮子洲(Sīhaḷadīpa)登基后第三年，由其所遣使节，奉暹罗国主法王之命，伍巴利(Upāli)长老等人前来楞伽岛(Laṅkādīpa)所建立的传承，被称为伍巴利派(Upālivaṃsa)。此派又分为二：东园(Pubbārāma)寺住派与无畏山(Abhayagiri)寺住派。应知，教法如此于大城、希腊、暹罗等国得以稳固安住。

Iti sāsanavaṃse mahāraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo nāma

《教法史》中，大国教法传承史述章竟。

Navamo paricchedo.

第九章。

10. Cinaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo

10. 支那国教法传承史述

10. Tato paraṃ pavakkhāmi cīnaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggaṃ yathāṭṭhavitamātikāvasena.

10. 此后，我将依据所立之纲要，讲述支那国教法传承史述。

Tatiyasaṅgītāvasāne hi mahāmoggaliputtatissatthero majjhimattheraṃ cinaraṭṭhaṃ pesesi,-tvaṃ etaṃ raṭṭhaṃ gantvā ettha sāsanaṃ patiṭṭhāpehīti.

第三次结集完毕时，大目犍连子帝须长老派遣中部长老去支那国，说：“你到那个国家去，在那里建立教法。”

Majjhimattheroca kassapagottarena aḷakarevattherena dundabhiyattherena mahārevattherenaca saddhiṃ himavantappadese pañcacīnaraṭṭhaṃ gantvā dhammacakkappavattanasuttantakathāyataṃ desaṃ pasādetvā asītipāṇakoṭiyo maggaphalaratanāni paṭilābhesi. Pañcapica te therā pañcaraṭṭhāni pasādesuṃ. Ekamekassa santike sahassamattā pabbajiṃsu. Evaṃ te tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpesuṃ.

中部长老与迦叶族(Kassapagotta)长老、阿罗迦瑞瓦达(Aḷakarevata)长老、敦达比耶(Dundabhiya)长老和摩诃瑞瓦达(Mahārevata)长老一同前往雪山地区的五支那国，以《转法轮经》的开示使那个地方生起净信，令八十俱胝的众生获得道果之宝。那五位长老也使五个国家生起净信。在每一位长老座下，都有约一千人出家。他们就这样在那里建立了教法。

Gantvā majjhimatthero, himavantaṃ pasādayi;

Yakkhasenaṃ pakāsento, dhammacakkappavattananti.

中部长老前往，令雪山生净信；开示夜叉军，转动妙法轮。

Tattha kira manussā yebhuyyena candīparamīsvārānaṃ yakkhānaṃ pūjaṃ [Pg.187] karonti. Teneva te pañca therā tesaṃ yakkhasenaṃ pakāsayitvā dhammaṃ desesuṃ. Kasmīragandhāraraṭṭhaṃ pana kadāci kadāci cīnaraṭṭhindassa vijitaṃ hoti, kadāci kadāci pana visuṃ hoti. Tadā pana visuṃyeva ahosīti daṭṭhabbaṃ.

据说那里的人大多祭祀凶猛的至上主夜叉。因此，那五位长老向他们宣示夜叉军，然后才说法。至于克什米尔犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāra)，有时被支那国国王征服，有时又是独立的。应当了知当时是独立的。

Cīranaṭṭhe pana bhagavato sāsanaṃ dubbalaṃyeva hutvā aṭṭhāsi, na thiraṃ hutvā. Teneva idāni tattha katthaciyeva sāsanaṃ chāyāmattaṃva paññāyati, vātavegena vikiṇṇaabbhaṃviya tiṭṭhatīti.

然而，世尊的教法在支那国实则衰微，未能稳固。因此，如今在那一带，教法仅如影现，犹如被狂风吹散的云朵。

Iti sāsanavaṃse cīnaraṭṭhasāsanavaṃsakathāmaggo nāma

《教法史》中，支那国教法传承史述章竟。

Dasamo paricchedo.

第十章。

Evaṃ sabbena sabbaṃ sāsanavaṃsakathāmaggo niṭṭhito.

如是，《教法史》全书终。

Ettāvatāca –

至此——

Laṅkāgatena santena, citrañāṇena bhikkhunā;

Saraṇaṅkaranāmena, saddhammaṭṭhitikāminā.

由来自楞伽(Laṅkā)、名为萨拉囊迦罗(Saraṇaṅkara)之比丘，其心寂静，智慧明晰，希求正法久住；

Dūratoyeva dīpamhā, sumaṅgalena jotinā;

Visuddhasīlināceva, dīpantaraṭṭhabhikkhunā.

以及由来自远方岛屿、光明的苏曼迦拉(Sumaṅgala)、具足清净戒的另一岛国比丘；

Aññehicābhiyācito, paññāsāmīti nāmako;

Akāsiṃ suṭṭhukaṃ ganthaṃ, sāsanavaṃsappadīpikaṃ.

我，名为般若萨弥(Paññāsāmi)，亦应他人之请，撰写了这部名为《教法史灯》的善妙著作。

Dvisateca sahasseca, tevīsādhike gate;

Puṇṇāyaṃ migasīrassa, niṭṭhaṃ gatāva sabbaso.

于一千二百二十三年，鹿首月圆满日，此书完全究竟。

Koci ettheva doso ce, paññāyati sucittakā;

Taṃ khamantu ca suddhiyā, gaṇhantu yuttikaṃ haveti.

若有智者在此处发现任何过失，请为清净而宽恕之，并采纳其合理之处。