นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

สุโพธาลงฺกาโร

易解修辞学读诵本

๑. โทสาวโพธ-ปฐมปริจฺเฉท

1. 过失辨析·第一章

รตนตฺตยปฺปณาม

三宝归敬

๑.

1.

มุนินฺทวทนมฺโภช, คพฺภสมฺภวสุนฺทรี;

สรณํ ปาณินํ วาณี, มยฺหํ ปีณยตํ มนํ.

从圣者之王的莲华面中诞生，那作为众生归依处的美妙言语，愿它令我心喜悦。

นิมิตฺต

相

๒.

2.

ราม, สมฺมา’ทฺย’ลงฺการา, สนฺติ สนฺโต ปุราตนา;

ตถาปิ ตุ วฬญฺเชนฺติ, สุทฺธมาคธิกา น เต.

罗摩啊，古昔贤者虽有善美文饰，然彼等不习纯摩揭陀语。

อภิธานาทิกํ

名相等

๓.

3.

เตนา’ปิ นาม โตเสยฺย, เมเต ลงฺการวชฺชิเต;

อนุรูเปนา’ลงฺกาเร, เน’ส เมโส ปริสฺสโม.

因此，亦当令不喜文饰者欢喜；以相应之美饰，此非难事。

๔.

4.

เยสํ น สญฺจิตา ปญฺญา, เนกสตฺถนฺตโร’จิตา;

สมฺโมห’พฺภาหตา เว’เต, นาวพุชฺฌนฺติ กิญฺจิปิ.

彼等未积多闻慧，实为愚痴所蔽障，于法一无所知晓。

๕.

5.

กึ เตหิ ปาทสุสฺสูสา, เยสํ นตฺถิ ครูนิ’ห;

เย ตปฺปาทรโชกิณฺณา, เต’ว สาธู วิเวกิโน.

于此无师者，侍奉其足有何用？唯有为师足尘所染者，才是贤善、具辨识力之人。

๖.

6.

กพฺพ, นาฏกนิกฺขิตฺต, เนตฺตจิตฺตา กวิชฺชนา;

ยํกิญฺจิ รจยนฺเต’ตํ, น วิมฺหยกรํ ปรํ.

诗人心思系于诗与戏剧，他们所作的一切，不足为奇。

๗.

7.

เตเย’ว ปฏิภาเวนฺโต, โส’ว พนฺโธ สวิมฺหโย;

เยน โตเสนฺติ วิญฺญู เย, ตตฺถ ปฺย’วิหิตา’ทรา.

唯当他们才华横溢时，其作品才令人惊叹，智者因此而欢喜，纵使未曾留意亦为之倾心。

๘.

8.

พนฺโธ [Pg.156] จ นาม สทฺท,ตฺถา, สหิตา โทสวชฺชิตา;

ปชฺช คชฺช วิมิสฺสานํ, เภเทนา’ยํ ติธา ภเว.

所谓文体，即是声与义的结合，且无过失。此依韵文、散文及混合体之别，可分为三种。

๙.

9.

นิพนฺโธ จา’นิพนฺโธ จ, ปุน ทฺวิธา นิรุปฺปเต;

ตํ ตุ ปาเปนฺตฺย’ลงฺการา, วินฺทนียตรตฺตนํ.

复次，可分为有韵律与无韵律二种。而文饰能使其更具可赏性。

๑๐.

10.

อนวชฺชํ มุขมฺโภช, มนวชฺชา จ ภารตี;

อลงฺกตา’ว โสภนฺเต, กึ นุ เต นิร’ลงฺกตา?

无瑕的莲华面与无瑕的婆罗多之言，是唯有修饰时才显庄严，还是无修饰时亦然？

๑๑.

11.

วินา ครูปเทสํ ตํ, พาโล’ลงฺกตฺตุ มิจฺฉติ;

สมฺปาปุเณ น วิญฺญูหิ, หสฺสภาวํ กถํ นุ โส?

愚人无师教而欲修饰其文，又怎能不为智者所耻笑呢？

๑๒.

12.

คนฺโถปิ กวิวาจาน, มลงฺการ’ปฺปกาสโก;

ยาติ ตพฺพจนียตฺตํ, ต’พฺโพหารู’ปจารโต.

能彰显诗人言语之文饰的论著，依其转喻及惯例，亦被称为“文饰”。

๑๓.

13.

ทฺวิปฺปการา อลงฺการา, ตตฺถ สทฺท, ตฺถเภทโต;

สทฺทตฺถา พนฺธนามา’ว, ตํสชฺชิต ตทาวลิ.

文饰有二种，依声与义而分；声与义即是所谓的“文体”，而这一系列文体则由文饰所庄严。

๑๔.

14.

คุณาลงฺการสํยุตฺตา, อปิ โทสลว’งฺกิตา;

ปสํสิยา น วิญฺญูหิ, สา กญฺญา วิย ตาทิสี.

纵具功德与文饰，然若染有微瑕，亦不为智者所赞，犹如那样的少女。

๑๕.

15.

เตน โทสนิราโส’ว, มหุสฺสาเหน สาธิโย;

นิทฺโทสา สพฺพถา สา’ยํ, สคุณา น ภเวยฺย กึ?

是故，当以大精进断除过失。此若全然无瑕，岂不具足功德？

๑๖.

16.

สา’ลงฺการวิยุตฺตา’ปิ, คุณยุตฺตา มโนหรา;

นิทฺโทสา โทสรหิตา, คุณยุตฺตา วธู วิย.

彼作纵无文饰，然具功德而悦人心，犹如无瑕、无过、具德的新妇。

๑๗.

17.

ปเท วากฺเย ตทตฺเถ จ, โทสา เย วิวิธา มตา;

โส’ทาหรณ เมเตสํ, ลกฺขณํ กถยามฺย’หํ.

于词、于句及其义中，有种种过失；我今将举例说明彼等之相。

ปทโทส อุทฺเทส

词语过失概述

๑๘.

18.

วิรุทฺธตฺถนฺตรา, ฌตฺถ, กิลิฏฺฐานิ, วิโรธิ จ;

เนยฺยํ, วิเสสนาเปกฺขํ, หีนตฺถก มนตฺถกํ.

意义相违、隐晦、晦涩、矛盾；需推导、需修饰、意义低劣、无义。

วากฺยโทส อุทฺเทส

语句过失概述

๑๙.

19.

โทสา ปทาน วากฺยาน, เมกตฺถํ ภคฺครีติกํ;

ตถา พฺยากิณฺณ คามฺมานิ, ยติหีนํ กมจฺจุตํ;

อติวุตฺต มเปตตฺถํ, สพนฺธผรุสํ ตถา.

词语与语句的过失有：意义重复、风格破碎、杂乱、粗俗、韵律不佳、次序颠倒、言过其实、偏离主旨，以及结构粗糙。

วากฺยตฺถโทสอุทฺเทส

句义过失概述

๒๐.

20.

อปกฺกโม’[Pg.157], จิตฺยหีนํ, ภคฺครีติ, สสํสยํ;

คามฺมํ ทุฏฺฐาลงฺกตีติ, โทสา วากฺยตฺถนิสฺสิตา.

偏离主旨、不合时宜、风格破碎、意义含糊、粗俗、修饰不当：这些是与句义相关的过失。

ปทโทสนิทฺเทส

词语过失的解释

๒๑.

21.

วิรุทฺธตฺถนฺตรํ ตญฺหิ, ยสฺส’ญฺญตฺโถ วิรุชฺฌติ;

อธิปฺเปเต ยถา เมโฆ, วิสโท สุขเย ชนํ.

所谓“意义相违”，是指其意义与另一意义相矛盾。例如：“明净之云，愉悦众人。”

๒๒.

22.

วิเสสฺย มธิกํ เยนา, ฌตฺถ เมตํ ภเว ยถา;

โอภาสิตา’เสสทิโส, ขชฺโชโต’ยํ วิราชเต.

若修饰语过甚，使被修饰者变得隐晦，此即为“隐晦”之过失。例如：“此萤火虫遍照诸方，光辉灿烂。”

๒๓.

23.

ยสฺส’ตฺถา’วคโม ทุกฺโข, ปกตฺยา’ทิวิภาคโต;

กิลิฏฺฐํ ตํ ยถา ตาย, โส’ย มาลิงฺคฺยเต ปิยา.

若因其构成等分析而义理难解，此即为“晦涩”之过失。例如：“他被她所拥抱，亲爱的。”

๒๔.

24.

ยํ กิลิฏฺฐปทํ มนฺทา, ภิเธยฺยํ ยมกาทิกํ;

กิลิฏฺฐปทโทเส’ว, ตมฺปิ อนฺโต กรียติ.

若有晦涩之词，如双关语等，其义令迟钝者难解，此亦归入“晦涩词语”之过失中。

๒๕.

25.

ปตีตสทฺทรจิตํ, สิลิฏฺฐปทสนฺธิกํ;

ปสาทคุณสํยุตฺตํ, ยมกํ มต เมทิสํ.

由明晰的词语构成，词句连接流畅，且与澄净之德相应，这样的双关语方被认可。

๒๖.

26.

อพฺยเปตํ พฺยเปต’ญฺญ, มาวุตฺตา’เนกวณฺณชํ;

ยมกํ ตญฺจ ปาทาน, มาทิ, มชฺฌ, นฺต, โคจรํ.

双关有不离、相离等其他形式，由重复多个音节构成；它可出现于诗句的开头、中间或结尾。

อพฺยเปต ปฐมปาทาทิ ยมกํ

不离双关：在第一句开头

๒๗.

27.

สุชนา’สุชนา สพฺเพ, คุเณนาปิ วิเวกิโน;

วิเวกํ น สมายนฺติ, อวิเวกิชนนฺติเก.

善人与不善人，皆因其品德而有辨识力；但在无辨识力的人面前，他们无法获得辨识。

อพฺยเปต ปฐม ทุติย ปาทาทิ ยมกํ

不离双关：在第一、第二句开头

๒๘.

28.

กุสลา’กุสลา สพฺเพ, ปพลา’ปพลา ถวา;

โน ยาตา ยาว’โหสิตฺตํ, สุขทุกฺขปฺปทา สิยุํ;

อพฺยเปต ปฐม ทุติย ตติยปาทาทิ ยมกํ.

一切善与不善、强与弱的（业），皆是稳固的；只要其果报尚未穷尽，便会带来苦乐。不离双关：在第一、第二、第三句开头。

๒๙.

29.

สาทรํ สา ทรํ หนฺตุ, วิหิตา วิหิตา มยา;

วนฺทนา วนฺทนามาน, ภาชเน รตนตฺตเย.

我恭敬地礼敬，愿此礼敬能摧毁怖畏；我所作的礼敬，是向三宝——此值得尊敬之器而作。

อพฺยเปต จตุกฺกปาทาทิ ยมกํ

不离双关：在所有四句开头

๓๐.

30.

กมลํ ก’มลํ กตฺตุํ, วนโท วนโท’มฺพรํ;

สุคโต สุคโต โลกํ, สหิตํ ส หิตํ กรํ.

莲花能使水（ka）无垢（amalaṃ），云能施雨于天空；善逝善导世间，为众生带来利益。

๓๑.

31.

อพฺยเปตาทิยมก[Pg.158], สฺเสโส เลโส นิทสฺสิโต;

เญยฺยานิ’มาเยว ทิสา, ย’ญฺญานิ ยมกานิปิ.

关于“不离”等双关，于此仅略示一二；循此方法，其余各种双关也应可以了知。

๓๒.

32.

อจฺจนฺตพหโว เตสํ, เภทา สมฺเภทโยนิโย;

ตถาปิ เกจิ สุกรา, เกจิ อจฺจนฺตทุกฺกรา.

它们的种类极其繁多，源于各种组合。然而有些容易，有些则极其困难。

๓๓.

33.

ยมกํ ตํ ปเหลี จ, เนกนฺตมธุรานิ’ติ;

อุเปกฺขิยนฺติ สพฺพานิ, สิสฺสเขทภยา มยา.

那些双关与谜语，并非全然甜美，因此，由于担心弟子们会感到疲倦和畏难，我将它们全部略过。

๓๔.

34.

เทสกาลกลาโลก, ญายาคมวิโรธิ ยํ;

ตํ วิโรธิปทํ เจ’ต, มุทาหรณโต ผุฏํ.

凡与地方、时间、技艺、世间、逻辑和圣典相矛盾的，即是“矛盾语”，这一点从例子中便可明了。

๓๕.

35.

ย ทปฺปตีต มานีย, วตฺตพฺพํ เนยฺย มาหุ ตํ;

ยถา สพฺพาปิ ธวลา, ทิสา โรจนฺติ รตฺติยํ.

凡是需要推导一个不为人熟知的意义才能理解的言说，此即为“需推导”。例如：“所有方向在夜晚都洁白明亮。”

๓๖.

36.

เนทิสํ พหุ มญฺญนฺติ, สพฺเพ สพฺพตฺถ วิญฺญุโน;

ทุลฺลภา’วคตี สทฺท, สามตฺถิยวิลงฺฆินี.

各地的智者都不看重此类言说，因为这种理解难以获得，它超越了词语本身的能力。

๓๗.

37.

สิยา วิเสสนาเปกฺขํ, ยํ ตํ ปตฺวา วิเสสนํ;

สาตฺถกํ ตํ ยถา ตํ โส, ภิยฺโย ปสฺสติ จกฺขุนา.

所谓“需修饰语”，是指某个表达在获得修饰语后才具有意义。例如：“他用眼睛看得更清楚。”

๓๘.

38.

หีนํ กเร วิเสสฺยํ ยํ, ตํ หีนตฺถํ ภเว ยถา;

นิปฺปภี กต ขชฺโชโต, สมุเทติ ทิวากโร.

若修饰语使被修饰者显得低劣，此即为“意义低劣”之过失。例如：“太阳升起，令萤火虫黯然失色。”

๓๙.

39.

ปาทปูรณมตฺตํ ยํ, อนตฺถมิติ ตํ มตํ;

ยถา หิ วนฺเท พุทฺธสฺส, ปาทปงฺเกรุหํ ปิ จ.

凡仅为凑足音节的词，即被认为是“无义”。例如：“我实（hi）礼敬佛陀的莲足，亦（pi）且（ca）。”

วากฺยโทส นิทฺเทส

言语过失的解释

๔๐.

40.

สทฺทโต อตฺถโต วุตฺตํ, ยตฺถ ภิยฺโยปิ วุจฺจติ;

ต เมกตฺถํ ยถา’ภาติ, วาริโท วาริโท อยํ.

凡依词语与意义所说，而又被重复言说，即是同义反复。例如：“此云，此云。”

ยถา จ

又如：

๔๑.

41.

ติตฺถิยงฺกุรพีชานิ, ชหํ ทิฏฺฐิคตานิ’ห;

ปสาเทติ ปสนฺเน’โส, มหามุนิ มหาชเน.

这位大牟尼，于此舍弃了作为外道萌芽与种子的诸邪见，在众人中使已净信者更增净信。

๔๒.

42.

อารทฺธกฺกมวิจฺเฉทา, ภคฺครีติ ภเว ยถา;

กาปิ ปญฺญา, โกปิ ปคุโณ, ปกตีปิ อโห ตว.

当已开始的顺序被中断时，即成“破格”。例如：“某种智慧，某种熟练，以及天性，哦！你的。”

๔๓.

43.

ปทานํ [Pg.159] ทุพฺพินิกฺเขปา, พฺยาโมโห ยตฺถ ชายติ;

ตํ พฺยากิณฺณนฺติ วิญฺเญยฺยํ, ตทุทาหรณํ ยถา.

由词语的错误排列而产生混乱之处，当知其为“散乱”。其例如下：

๔๔.

44.

พหุคุเณ ปณมติ, ทุชฺชนานํ ปฺยยํ ชโน;

หิตํ ปมุทิโต นิจฺจํ, สุคตํ สมนุสฺสรํ.

礼敬多德者，此人甚至对恶人；总是欢喜地利益，忆念善逝。

๔๕.

45.

วิสิฏฺฐวจนา’เปตํ, คามฺมํ’ตฺย’ภิมตํ ยถา;

กญฺเญ กามยมานํ มํ, น กามยสิ กึนฺวิ’ทํ?

缺乏高雅言辞者，被认为是“粗俗”。例如：“少女啊，我欲求着你，你为何不欲求我？”

๔๖.

46.

ปทสนฺธานโต กิญฺจิ, ทุปฺปตีติกรํ ภเว;

ตมฺปิ คามฺมํ ตฺย’ภิมตํ, ยถา ยาภวโต ปิยา.

由词语的连接，可能会产生某种引人误解的表达，那也被认为是“粗俗”。例如：“yābhavato piyā”（因连音而产生不雅的谐音）。

๔๗.

47.

วุตฺเตสุ สูจิเต ฏฺฐาเน, ปทจฺเฉโท ภเว ยติ;

ยํ ตาย หีนํ ตํ วุตฺตํ, ยติหีนนฺติ สา ปน.

在格律所规定的位置，应有“休止”（yati），即词语的停顿。凡缺乏此休止者，即被称为“休止缺陷”（yatihīna）。

๔๘.

48.

ยติ สพฺพตฺถปาทนฺเต, วุตฺตฑฺเฒ จ วิเสสโต;

ปุพฺพาปราเนกวณฺณ, ปทมชฺเฌปิ กตฺถจิ.

休止应在每句诗的末尾，尤其是在半颂的中间；有时也在词语的中间，即当其前后有许多音节时。

ตตฺโถทาหรณปจฺจุทาหรณานิ ยถา

于此，其正例与反例如下：

๔๙.

49.

ตํ นเม สิรสา จามิ, กรวณฺณํ ตถาคตํ;

สกลาปิ ทิสา สิญฺจ, ติว โสณฺณรเสหิ โย.

我以头顶礼敬彼金 | 色如来，他仿佛以金色甘露遍洒 | 于所有方向。

๕๐.

50.

สโร สนฺธิมฺหิ ปุพฺพนฺโต, วิย โลเป วิภตฺติยา;

อญฺญถา ตฺว’ญฺญถา ตตฺถ, ยา’เทสาทิ ปรา’ทิ’ว.

在连音中，前词的末尾元音，如同格尾的省略。然而在其他情况下则不同，例如替代等，或如同后词的开头。

๕๑.

51.

จาที ปุพฺพปทนฺตา’ว, นิจฺจํ ปุพฺพปทสฺสิตา;

ปาทโย นิจฺจสมฺพนฺธา, ปราทีว ปเรน ตุ.

“ca”等（助词）如同前词的词尾，总是依附于前词。而“pa”等（前缀）总是相连，但它们如同后词的词首，与后词相连。

สพฺพตฺโถทาหรณานิ ยถา

所有情况的示例如下：

๕๒.

52.

นเม ตํ สิรสา สพฺโพ, ปมา’ตีตํ ตถาคตํ;

ยสฺส โลกคฺคตํ ปตฺต, สฺโส’ปมา น หิ ยุชฺชติ.

我全然以头顶礼敬彼超越衡量的如来；对他这位已达世界顶峰者，实无比喻为宜。

๕๓.

53.

มุนินฺทํ ตํ สทา วนฺทา, มฺย’นนฺตมติ มุตฺตมํ;

ยสฺส ปญฺญา จ เมตฺตา จ, นิสฺสีมาติ วิชมฺภติ.

我总是礼敬彼牟尼主，那无限智慧的至上者；他的智慧与慈爱，广阔无边。

จาทิปาทีสุ ปจฺจุทาหรณานิ ยถา

关于“ca”等（助词）与“pa”等（前缀）的反例如下：

๕๔.

54.

มหาเมตฺตา มหาปญฺญา, จ ยตฺถ ปรโมทยา;

ปณมามิ ชินํ ตํ ป, วรํ วรคุณา’ลยํ.

大慈与大慧，| 并且，在其中有至上兴盛；我礼敬彼胜者，卓 | 越者，殊胜功德之所依。

๕๕.

55.

ปทตฺถกฺกมโต มุตฺตํ, กมจฺจุต มิทํ ยถา;

เขตฺตํ วา เทหิ คามํ วา, เทสํ วา มม โสภนํ.

违背词义顺序者，即是“顺序错乱”。例如：“请给我田地，或村庄，或地区，美丽的。”

๕๖.

56.

โลกิยตฺถ [Pg.160] มติกฺกนฺตํ, อติวุตฺตํ มตํ ยถา;

อติสมฺพาธ มากาส, เมติสฺสา ถนชมฺภเน.

超越世俗意义者，被认为是“夸张”。例如：“在她乳房隆起时，不要让天空变得太拥挤。”

๕๗.

57.

สมุทายตฺถโต’เปตํ, ตํ อเปตตฺถกํ ยถา;

คาวิปุตฺโต พลิพทฺโธ, ติณํ ขาที ปิวี ชลํ.

缺乏整体意义者，被认为是“无意义”。例如：“牛犊是公牛，吃了草，喝了水。”

๕๘.

58.

พนฺเธ ผรุสตา ยตฺถ, ตํ พนฺธผรุสํ ยถา;

ขรา ขิลา ปริกฺขีณา, เขตฺเต ขิตฺตํ ผลตฺย’ลํ.

行文中存在刺耳处，即是“结构刺耳”。例如：“坚硬的荒地已清除，田中所播皆丰收。”

วากฺยตฺถโทส นิทฺเทส

句义过失的解释

๕๙.

59.

เญยฺยํ ลกฺขณ มนฺวตฺถ, วเสนา’ปกฺกมาทินํ;

อุทาหรณ เมเตสํ, ทานิ สนฺทสฺสยามฺย’หํ.

应知偏离等（过失）的特征与意义；我现在将展示这些的例子。

ตตฺถา’ปกฺกมํ ยถา

其中，偏离，例如：

๖๐.

60.

ภาวนา, ทาน, สีลานิ, สมฺมา สมฺปาทิตานิ’ห;

โภค, สคฺคาทิ, นิพฺพาน, สาธนานิ น สํสโย.

修习、布施、持戒，于此善加成就，无疑是财富、天界等，以及涅槃的成就之法。

โอจิตฺยหีนํ ยถา

缺乏得体性，例如：

๖๑.

61.

ปูชนียตโร โลเก, อห เมโก นิรนฺตรํ;

มเยกสฺมึ คุณา สพฺเพ, ยโต สมุทิตา อหุํ.

于此世间，最应受敬仰者，持续地唯我一人；因为所有功德，皆已汇集于我一身。

ยถา จ

又如：

๖๒.

62.

ยาจิโต’หํ กถํ นาม, น ทชฺชามฺย’ปิ ชีวิตํ;

ตถาปิ ปุตฺตทาเนน, เวธเต หทยํ มม.

我既受人乞求，如何不施予，纵然是我的生命？然而因施子故，我心亦为之颤动。

ภคฺครีติ ยถา

风格不协，例如：

๖๓.

63.

อิตฺถีนํ ทุชฺชนานญฺจ, วิสฺสาโส โนปปชฺชเต;

วิเส สิงฺคิมฺหิ นทิยํ, โรเค ราชกุลมฺหิ จ.

于女人与恶人，不应生起信任；于毒药、有角兽、河流、疾病与王室，亦复如是。

สสํสยํ ยถา

存疑，例如：

๖๔.

64.

มุนินฺทจนฺทิมา โลก, สรโลลวิโลจโน;

ชโน’ วกฺกนฺตปนฺโถ’ว, โคปทสฺสนปีณิโต.

牟尼主之月，世间之人，眼目清澈而动人；犹如迷途之人，见牛迹而心喜。

๖๕.

65.

วากฺยตฺถโต ทุปฺปตีติ, กรํ คามฺมํ มตํ ยถา;

โปโส วีริยวา โส’ยํ, ปรํ หนฺตฺวา น วิสฺสมี.

句义令人难以理解者，被认为是粗俗的，例如：此人精力充沛，在击倒敌人后，我将不会休息。

๖๖.

66.

ทุฏฺฐาลงฺกรณํ เตตํ, ยตฺถา’ลงฺการทูสนํ;

ตสฺสา’ลงฺการนิทฺเทเส, รูป มาวิ ภวิสฺสติ.

彼为拙劣的修辞，即修辞本身存在过失；当解释其修辞时，其形态便将显现。

๖๗.

67.

กโต’ตฺร [Pg.161] สงฺเขปนยา มยา’ยํ,โทสาน เมสํ ปวโร วิภาโค;

เอโส’ว’ลํ โพธยิตุํ กวีนํ,ตมตฺถิ เจ เขทกรํ ปรมฺปิ.

我于此以简要之法，对这些过失作了卓越的辨析；这足以启发诗人，即使尚有其他困扰之事。

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

如是，僧护大长老所著《善解饰论》中

โทสาวโพโธ นาม

名为“过失之理解”

ปฐโม ปริจฺเฉโท.

第一章。

๒. โทสปริหาราวโพธ-ทุติยปริจฺเฉท

2. 排除过失之理解——第二章

๖๘.

68.

กทาจิ กวิโกสลฺลา, วิโรโธ สกโล ปฺย’ยํ;

โทสสงฺขฺย มติกฺกมฺม, คุณวีถึ วิคาหเต.

有时，因诗人之善巧，所有此等矛盾，超越过失之数，而入优点之列。

๖๙.

69.

เตน วุตฺตวิโรธาน, มวิโรโธ ยถา สิยา;

ตถา โทสปริหารา, วโพโธ ทานิ นียเต.

因此，为令所述矛盾不成矛盾，现阐述排除过失之理解。

ตตฺถ วิรุทฺธตฺถนฺตรสฺส ปริหาโร ยถา

其中，对矛盾义的排除，例如：

๗๐.

70.

วินฺทนฺตํ ปากสาลีนํ, สาลีนํ ทสฺสนา สุขํ;

ตํ กถํ นาม เมโฆ’ยํ, วิสโท สุขเย ชนํ?

见到成熟的稻谷能带来喜悦；那么，这洁白的云彩又如何能使人喜悦呢？

ยถา วา

又如：

๗๑.

71.

วินายโกปิ นาโค สิ, โคตโมปิ มหามติ;

ปณีโตปิ รสา’เปโต, จิตฺตา เม สามิ เต คติ.

您是导师，亦是龙象；您是乔达摩，亦具大智慧；您虽卓越，却离诸味；我主，您的境界令我心悦。

อฌ’ตฺถสฺส ยถา

言外之意，例如：

๗๒.

72.

กถํ ตาทิคุณาภาเว, โลกํ โตเสติ ทุชฺชโน?โอภาสิตาเสสทิโส, ขชฺโชโต นาม กึ ภเว?

恶人若无此等功德，如何能使世人满足？萤火虫岂能照亮所有方向？

๗๓.

73.

ปเหลิกาย มารุฬฺหา, น หิ ทุฏฺฐา กิลิฏฺฐตา;

ปิยา สุขา’ลิงฺคิตํ ก, มาลิงฺคติ นุ โน อิติ.

用于谜语时，晦涩并非过失。例如：“为爱与乐所拥抱者，谁不复拥抱我等？”

๗๔.

74.

ยมเก โน ปโยเชยฺย, กิลิฏฺฐปท มิจฺฉิเต;

ตโต ยมก มญฺญํ ตุ, สพฺพ เมตํมยํ วิย.

于叠句中，不应使用晦涩之词；否则，叠句便如同“此皆我造”，显得矫揉造作。

เทสวิโรธิโน ยถา

与地域相违，例如：

๗๕.

75.

โพธิสตฺตปฺปภาเวน[Pg.162], ถเลปิ ชลชานฺย’หุํ;

นุทนฺตานิ’ว สุจิรา, วาสกฺเลสํ ตหึ ชเล.

因菩萨之威力，陆地亦生水生植物；彼等仿佛驱除其水中长久居住之困顿。

กาลวิโรธิโน ยถา

如同与时相违者：

๗๖.

76.

มหานุภาว ปิสุโน, มุนิโน มนฺท มารุโต;

สพฺโพตุกมยํ วายิ, ธุนนฺโต กุสุมํ สมํ.

牟尼之微风，具大威力而又酷烈；其均匀吹拂，摇落四季之花。

กลาวิโรธิโน ยถา

如同与技艺相违者：

๗๗.

77.

นิมุคฺคมานโส พุทฺธ, คุเณ ปญฺจสิขสฺสปิ;

ตนฺติสฺสร วิโรโธ โส, น สมฺปีเณติ กํ ชนํ?

佛陀之心亦沉浸于五髻(Pañcasikha)之妙技中；彼琴弦之音的相违，岂不悦人哉？

โลกวิโรธิโน ยถา

如同与世间相违者：

๗๘.

78.

คณเย จกฺกวาฬํ โส, จนฺทนายปิ สีตลํ;

สมฺโพธิ สตฺต หทโย, ปทิตฺต’งฺคารปูริตํ.

具菩提心者，视轮围世界，乃至清凉之旃檀，亦为充满燃烧之炭火。

ญายวิโรธิโน ยถา

如同与正理相违者：

๗๙.

79.

ปริจฺจตฺตภโวปิ ตฺว, มุปนีตภโว อสิ;

อจินฺตฺยคุณสาราย, นโม เต มุนิปุงฺคว.

汝虽已舍有，却复引来有；具不思议功德精髓，礼敬汝，牟尼人中尊。

อาคมวิโรธิโน ยถา

如同与圣典相违者：

๘๐.

80.

เนวา’ลปติ เกนา’ปิ, วจีวิญฺญตฺติโต ยติ;

สมฺปชานมุสาวาทา, ผุเสยฺยา’ปตฺติทุกฺกฏํ.

行者不以言语表达与任何人交谈；若言说，则因故意妄语，当触犯恶作(dukkaṭa)罪。

เนยฺยสฺส ยถา

如同义须引导者：

๘๑.

81.

มรีจิจนฺทนา’เลป, ลาภา สีตมรีจิโน;

อิมา สพฺพาปิ ธวลา, ทิสา โรจนฺติ นิพฺภรํ.

因得冷光者(月亮)，世间涂上光线之旃檀；此等所有洁白方向，皆大放光明。

ยถา วา

又如：

๘๒.

82.

มโนนุรญฺชโน มาร, งฺคนาสิงฺคารวิพฺภโม;

ชิเนนา’สมนุญฺญาโต, มารสฺส หทยา’นโล.

悦人心意之魔女娇态，不为胜者所许，成魔罗心头之火。

วิเสสนาเปกฺขสฺส ยถา

如同须待限定者：

๘๓.

83.

อปยาตา’ปราธมฺปิ, อยํ เวรี ชนํ ชโน;

โกธปาฏลภูเตน, ภิยฺโย ปสฺสติ จกฺขุนา.

此人以忿怒而赤红之眼，视彼无过之人亦为敌，且愈加如此看待。

หีนตฺถสฺส ยถา

如同义有缺者：

๘๔.

84.

อปฺปกานมฺปิ ปาปานํ, ปภาวํ นาสเย พุโธ;

อปิ นิปฺปภาตา’นีต, ขชฺโชโต โหติ ภาณุมา.

智者应摧毁诸恶，虽微小亦然；纵是萤火，置于无光之处，亦能显赫。

อนตฺถสฺส ยถา

如同无义者：

๘๕.

85.

น [Pg.163] ปาทปูรณตฺถาย, ปทํ โยเชยฺย กตฺถจิ,ยถา วนฺเท มุนินฺทสฺส, ปาทปงฺเกรุหํ วรํ.

不应为凑足诗节于任何处使用词语。例如：“我礼敬牟尼主之殊胜莲足。”

๘๖.

86.

ภยโกธปสํสาทิ, วิเสโส ตาทิโส ยทิ;

วตฺตุํ กามียเต โทโส, น ตตฺเถ’กตฺถตากโต.

若有怖畏、忿怒、赞叹等如是差别，而意欲言说，则于彼处无同义反复之过。

ยถา

例如：

๘๗.

87.

สปฺโป สปฺโป! อยํ หนฺท, นิวตฺตตุ ภวํ ตโต,ยทิ ชีวิตุกาโม’สิ, กถํ ต มุปสปฺปสิ?

蛇！蛇！请君速从彼处退回！若欲活命，何故近彼？

ภคฺครีติโน ยถา

如同破格者：

๘๘.

88.

โยโกจิ รูปา’ติสโย, กนฺติ กาปิ มโนหรา;

วิลาสา’ติสโย โกปิ,อโห! พุทฺธมโห’ทโย.

凡所有殊胜之色，凡所有悦意之辉，凡所有卓越之姿——善哉！佛陀之大兴于世！

๘๙.

89.

อพฺยาโมหกรํ พนฺธํ, อพฺยากิณฺณํ มโนหรํ;

อทูรปท วินฺยาสํ, ปสํสนฺติ กวิสฺสรา.

诸大诗人赞叹：结构不致迷惑、不杂乱而悦意，词语安排紧凑。

ยถา

例如：

๙๐.

90.

นีลุปฺปลา’ภํ นยนํ, พนฺธุกรุจิโร’ธโร;

นาสา เหม’งฺกุโส เตน, ชิโน’ยํ ปิยทสฺสโน.

眼如青莲，唇艳如盘陀(bandhuka)花；鼻如金钩，是故此胜者为喜见(piyadassī)。

๙๑.

91.

สมติกฺกนฺต คามฺมตฺตํ, กนฺต วาจา’ภิสงฺขตํ;

พนฺธนํ รสเหตุตฺตา, คามฺมตฺตํ อติวตฺตติ.

由美妙言辞所成、已超越鄙俗之作品，因能引发情味，故超越鄙俗。

ยถา

例如

๙๒.

92.

ทุโนติ กามจณฺฑาโล, โส มํ สทย นิทฺทโย;

อีทิสํ พฺยสนา’ปนฺนํ, สุขีปิ กิ มุเปกฺขเส?

欲之贱民苦害我，慈悲者啊彼无情。我今身陷此灾厄，安乐的你岂漠视？

๙๓.

93.

ยติหีนปริหาโร, น ปุเน’ทานิ นียเต;

ยโต น สวนุ’พฺเพคํ, เหฏฺฐา เยสํ วิจาริตํ.

已舍离衰退的行者，今不再被牵引；因其已审察下界，故于听闻无有烦扰。

กมจฺจุตสฺส ยถา

例如，已超越欲望者

๙๔.

94.

อุทารจริโต’สิ ตฺวํ, เตเน’วา’ราธนา ตฺวยิ;

เทสํ วา เทหิ คามํ วา, เขตฺตํ วา มม โสภนํ.

你品行高尚，因此我向你请求；请给我美好的国土、村庄或田地。

อติวุตฺตสฺส ยถา

例如，夸张之言

๙๕.

95.

มุนินฺทจนฺทสมฺภูต, ยโสราสิมรีจินํ;

สกโลปฺย’ย มากาโส, นา’วกาโส วิชมฺภเน.

由圣主之月所生的名望光辉，即便是整个虚空，也不足以让其伸展。

๙๖.

96.

วากฺยํ [Pg.164] พฺยาปนฺนจิตฺตานํ, อเปตตฺถํ อนินฺทิตํ;

เตนุ’มฺมตฺตาทิกานํ ตํ, วจนา’ญฺญตฺร ทุสฺสติ.

心意败坏者的言语，无有意义且无可指责；因此，除了疯癫者等的言语，它是有过失的。

ยถา

例如

๙๗.

97.

สมุทฺโท ปียเต โส’ย, มห’มชฺช ชราตุโร;

อิเม คชฺชนฺติ ชีมูตา, สกฺกสฺเส’ราวโณ ปิโย.

大海正被喝干，我今日老病缠身；这些云正在咆哮，帝释喜爱埃罗婆那(Erāvaṇa)。

๙๘.

98.

สุขุมาลา’วิโรธิตฺต, ทิตฺตภาวปฺปภาวิตํ;

พนฺธนํ พนฺธผรุส, โทสํ สํทูสเยยฺย ตํ.

柔和不争的品性，源于卓越的天资，瞋恚会将其染污；那瞋恚是粗暴的束缚与捆绑。

ยถา

例如

๙๙.

99.

ปสฺสนฺตา รูปวิภวํ, สุณนฺตา มธุรํ คิรํ;

จรนฺติ สาธู สมฺพุทฺธ, กาเล เกฬิปรมฺมุขา.

见色之盛，闻语之甘，贤善的正觉者们游方，适时远离嬉戏。

อปกฺกมสฺส ยถา

例如，次第相违

๑๐๐.

100.

ภาวนา, ทาน, สีลานิ, สมฺมา สมฺปาทิตานิ’ห;

นิพฺพาน, โภค, สคฺคาทิ, สาธนานิ น สํสโย.

修习、布施与持戒，于此正确圆满；涅槃、财富、天界等，无疑是成就之法。

๑๐๑.

101.

อุทฺทิฏฺฐวิสโย โกจิ, วิเสโส ตาทิโส ยทิ;

อนุ’ทฺทิฏฺเฐสุ เนว’ตฺถิ, โทโส กมวิลงฺฆเน.

如果在已指明的事项中有某种特定的区别，那么在未指明的事项中，颠倒顺序并无过失。

ยถา

例如

๑๐๒.

102.

กุสลา’กุสลํ อพฺยา, กต’มิจฺเจสุ ปจฺฉิมํ;

อพฺยากตํ ปากทํ น, ปากทํ ปฐมทฺวยํ.

在善、不善、无记这三者中，最后者，即无记，是不生果报的；前两者是生果报的。

๑๐๓.

103.

สคุณานา’วิกรเณ, การเณ สติ ตาทิเส;

โอจิตฺยหีนตา’ปตฺติ, นตฺถิ ภูตตฺถสํสิโน.

若有如此因缘而不彰显其德，对如实语者而言，并无不合宜之过。

๑๐๔.

104.

โอจิตฺยํ นาม วิญฺเญยฺยํ, โลเก วิขฺยาต มาทรา;

ตตฺโถ’ปเทสปภวา, สุชนา กวิปุงฺควา.

所谓“合宜性”应当了知，它因恭敬而在世间闻名；于此，善人与卓越的诗人是教导的来源。

๑๐๕.

105.

วิญฺญาโตจิตฺยวิภโว, จิตฺยหีนํ ปริหเร;

ตโต’จิตฺยสฺส สมฺโปเส,รสโปโส สิยา กเต.

了知合宜性之重要者，应避免不合宜之事。因此，通过滋养合宜性，其作品中的意趣也会得到滋养。

ยถา

例如

๑๐๖.

106.

โย มารเสน มาสนฺน, มาสนฺนวิชยุ’สฺสโว;

ติณายปิ น มญฺญิตฺถ, โส โว เทตุ ชยํ ชิโน.

那位将逼近的魔军视若草芥者——胜利的庆典已近在眼前——愿那位胜利者赐予你们胜利。

๑๐๗.

107.

อารทฺธกตฺตุกมฺมาทิ, กมา’ติกฺกมลงฺฆเน;

ภคฺครีติวิโรโธ’ยํ, คตึ น กฺวา’ปิ วินฺทติ.

在已开始的行为等事上，若颠倒其顺序，此即是“破格”的矛盾，在任何地方都行不通。

ยถา

例如

๑๐๘.

108.

สุชน’ญฺญาน มิตฺถีนํ, [Pg.165] วิสฺสาโส โน’ปปชฺชเต;

วิสสฺส สิงฺคิโน โรค, นทีราชกุลสฺส จ.

善人应知，不应信任女人，也不应信任毒物、有角兽、疾病、河流与王族。

ยถา

例如

๑๐๙.

109.

เภสชฺเช วิหิเต สุทฺธ, พุทฺธาทิรตนตฺตเย;

ปสาท มาจเร นิจฺจํ, สชฺชเน สคุเณปิ จ.

啊，清净者！应当恒常对已开的药方、对佛陀等三宝，以及对有德的善人，生起净信。

สสํสยสฺส ยถา

例如，有疑者

๑๑๐.

110.

มุนินฺทจนฺทิมา’โลก, รส โลล วิโลจโน;

ชโน’วกฺกนฺตปนฺโถ’ว, รํสิทสฺสนปีณิโต.

对于渴望法味、已入正道的人，因见到圣主明月之光的光辉而心生欢喜。

๑๑๑.

111.

สํสยาเย’ว ยํกิญฺจิ, ยทิ กีฬาทิเหตุนา;

ปยุชฺชเต น โทโส’ว, สสํสยสมปฺปิโต.

若因戏谑等缘故，使用任何有疑虑者，则不成其为过失，犹如带着疑虑而施予。

ยถา

例如：

๑๑๒.

112.

ยาเต ทุติยํ นิลยํ, ครุมฺหิ สกเคหโต;

ปาปุเณยฺยาม นิยตํ, สุข’มชฺฌยนา’ทินา.

当尊者从自家宅前往第二住处时，我们必将通过研习等获得安乐。

๑๑๓.

113.

สุภคา ภคินี สา’ยํ, เอตสฺสิ’จฺเจวมาทิกํ;

น ‘คามฺม’มิติ นิทฺทิฏฺฐํ, กวีหิ สกเลหิปิ.

“此妹优雅”，以及如此等等，所有诗人都不认为这是鄙俗的。

๑๑๔.

114.

ทุฏฺฐา’ลงฺการวิคเม, โสภนา’ลงฺกติกฺกโม;

อลงฺการปริจฺเฉเท, อาวิภาวํ คมิสฺสติ.

当拙劣的修饰消失时，优美修饰的卓越性，将在《修饰章》中显现出来。

๑๑๕.

115.

โทเส ปรีหริตุ เมส วโร’ปเทโส,สตฺถนฺตรานุสรเณน กโต มเยวํ;

วิญฺญายิ’มํ ครุวราน’ธิก’ปฺปสาทา,โทเส ปรํ ปริหเรยฺย ยโสภิลาสี.

此乃我依循其他论典所作，为避免过失的殊胜教导。了知此理后，欲求名誉者，当以对诸大导师的极大净信，避免其他过失。

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

如是，于僧护大长老所著之《善解饰论》中

โทสปริหาราวโพโธ นาม

名为“避免过失之阐明”

ทุติโย ปริจฺเฉโท.

第二章。

๓. คุณาวโพธ-ตติยปริจฺเฉท

3. 第三章：优点之阐明

อนุสนฺธิ

承接

๑๑๖.

116.

สมฺภวนฺติ [Pg.166] คุณา ยสฺมา, โทสาเน’ว’มติกฺกเม;

ทสฺเสสฺสํ เต ตโต ทานิ, สทฺเท สมฺภูสยนฺติ เย.

因为优点正是在超越过失时生起，所以现在我将阐明那些能为言辞增色者。

สทฺทาลงฺการ อุทฺเทส

音饰之概述

๑๑๗.

117.

ปสาโท’โช, มธุรตา, สมตา, สุขุมาลตา;

สิเลโส’ทรตา, กนฺติ, อตฺถพฺยตฺติ, สมาธโย.

明晰、雄健、甜美、平顺、纤柔、紧密、高雅、优美、义明、凝练。

สทฺทาลงฺการ ปโยชน

音饰之功用

๑๑๘.

118.

คุเณเห’เตหิ สมฺปนฺโน, พนฺโธ กวิมโนหโร;

สมฺปาทิยติ กตฺตูนํ, กิตฺติ มจฺจนฺตนิมฺมลํ.

具足此等优点的作品，能令诗人欣悦，并为作者带来极其清净的名声。

สทฺทาลงฺการ นิทฺเทส

音饰的解释

๑๑๙.

119.

อทูราหิตสมฺพนฺธ, สุภคา ยา ปทา’วลิ;

สุปสิทฺธา’ภิเธยฺยา’ยํ, ปสาทํ ชนเย ยถา.

词语的排列，其关联紧密，词句优美，其义广为人知，便能产生明晰之美。例如：

๑๒๐.

120.

อลงฺกโรนฺตา วทนํ, มุนิโน’ธรรํสิโย;

โสภนฺเต’รุณรํสี’ว, สมฺปตนฺตา’มฺพุโช’ทเร.

牟尼唇间的光华，妆点着他的面容，熠熠生辉，犹如晨曦落入莲花的中心。

๑๒๑.

121.

โอโช สมาสพาหุลฺย, เมโส คชฺชสฺส ชีวิตํ;

ปชฺเชปฺย’นา’กุโล โส’ยํ,กนฺโต กามียเต ยถา.

雄健即是复合词的丰富，此乃散文的生命。即使在诗歌中，倘若不显杂乱，它也如爱人般为人所渴求。例如：

๑๒๒.

122.

มุนินฺท มนฺท สญฺชาต, หาส จนฺทน ลิมฺปิตา;

ปลฺลวา ธวลา ตสฺเส, เวโก นา’ธรปลฺลโว.

牟尼主洁白的牙齿，犹如涂上了他浅笑化作的檀香，它们并非是下唇的嫩芽。

๑๒๓.

123.

ปทา’ภิเธยฺยวิสยํ, สมาส พฺยาส สมฺภวํ;

ยํ ปาริณตฺยํ โหตี’ห, โสปิ โอโช’ว ตํ ยถา.

在词语意义的范畴内，由复合与分析所产生的圆熟，那也是雄健。例如：

๑๒๔.

124.

โชตยิตฺวาน สทฺธมฺมํ, สนฺตาเรตฺวา สเทวเก;

ชลิตฺวา อคฺคิขนฺโธ’ว, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

他已照耀正法，度脱了天人众，如火聚炽燃后熄灭，与弟子们同入涅槃。

๑๒๕.

125.

มตฺถกฏฺฐี มตสฺสา’ปิ, รโชภาวํ วชนฺตุ เม;

ยโต ปุญฺเญน เต เสนฺตุ, ชิน ปาท’มฺพุชทฺวเย.

愿我之头骨，即使已死，亦化为尘土；藉此功德，愿彼等安住于胜者之双莲足。

๑๒๖.

126.

อิจฺจตฺร [Pg.167] นิจฺจปฺปณติ, เคโธ สาธุ ปทิสฺสติ;

ชายเต’ยํ คุโณ ติกฺข, ปญฺญานมภิโยคโต.

在此，恒常的崇敬与强烈的渴慕善巧地显现；此优点由智慧敏锐者的精勤而生起。

๑๒๗.

127.

มธุรตฺตํ ปทาสตฺติ, ร’นุปฺปาสวสา ทฺวิธา;

สิยา สมสุติ ปุพฺพา, วณฺณา’วุตฺติ ปโร ยถา.

甜美有两种，源于词语的紧凑与音韵的反复：前一种是音的相似，后一种是音节的重复。例如：

๑๒๘.

128.

ยทา เอโส’ภิสมฺโพธึ, สมฺปตฺโต มุนิปุงฺคโว;

ตทา ปภุติ ธมฺมสฺส, โลเก ชาโต มหุ’สฺสโว.

当此牟尼雄杰达到圆满正觉时，自那时起，世间便有了正法的大庆典。

๑๒๙.

129.

มุนินฺทมนฺทหาสา เต, กุนฺท สนฺโทหวิพฺภมา;

ทิสนฺต มนุธาวนฺติ, หสนฺตา จนฺทกนฺติโย.

牟尼主那温柔的微笑，有着素馨花簇般的魅力，向四方流溢，嘲笑着月亮的光华。

๑๓๐.

130.

สพฺพโกมลวณฺเณหิ, นา’นุปฺปาโส ปสํสิโย;

ยถา’ยํ มาลตีมาลา, ลิน โลลา’ลิมาลินี.

并非所有柔和音节的重复都值得称赞，例如这句：“茉莉花环上，蜜蜂贪婪地依附成行。”

๑๓๑.

131.

มุทูหิ วา เกวเลหิ, เกวเลหิ ผุเฏหิ วา,มิสฺเสหิ วา ติธา โหติ, วณฺเณหิ สมตา ยถา.

平顺有三种：或仅由柔和的音节构成，或仅由粗重的音节构成，或由两者混合构成。例如：

เกวลมุทุสมตา

纯然柔和之均等

๑๓๒.

132.

โกกิลา’ลาปสํวาที, มุนินฺทา’ลาปวิพฺภโม;

หทยงฺคมตํ ยาติ, สตํ เทติ จ นิพฺพุตึ.

与杜鹃鸟之鸣相应，牟尼主言语之魅力，能深入人心，并给予贤者们寂静。

เกวลผุฏสมตา

纯然粗厉之均等

๑๓๓.

133.

สมฺภาวนียสมฺภาวํ, ภควนฺตํ ภวนฺตคุํ;

ภวนฺตสาธนา’กงฺขี, โก น สมฺภาวเย วิภุํ.

希求达成“有”之终结者，谁不敬仰那具足可敬之德、已达“有”之尽头的世尊，那位遍主呢？

มิสฺสกสมตา

混合之均等

๑๓๔.

134.

ลทฺธจนฺทนสํสคฺค, สุคนฺธิ มลยา’นิโล;

มนฺท มายาติ ภีโต’ว, มุนินฺทมุขมารุตา.

接触了旃檀而芬芳的马拉雅(Malaya)之风，亦缓慢吹拂，仿佛畏惧于牟尼主口中的气息。

๑๓๕.

135.

อนิฏฺฐุร’กฺขร’ปฺปายา, สพฺพโกมล นิสฺสฏา;

กิจฺฉมุจฺจารณา’เปต, พฺยญฺชนา สุขุมาลตา.

音节不粗恶，全然柔和而发；发音无碍，文句精妙细致。

๑๓๖.

136.

ปสฺสนฺตา รูปวิภวํ, สุณนฺตา มธุรํ คิรํ;

จรนฺติ สาธู สมฺพุทฺธ, กาเล เกฬิปรมฺมุขา.

哦，正自觉者！善人们见到您色身的庄严，听到您甜美的言语，便在适当时机远离嬉戏而行。

๑๓๗.

137.

อลงฺการวิหีนา’ปิ, สตํ สมฺมุขเต’ทิสี;

อาโรหติ วิเสเสน, รมณียา ต’ทุชฺชลา.

即使没有装饰，（世尊）在贤者们面前的这种仪态，亦因其令人愉悦与灿烂光明而格外增辉。

๑๓๘.

138.

โรมญฺจ [Pg.168] ปิญฺฉ รจนา, สาธุ วาทาหิตทฺธนี;

ลฬนฺติ’เม มุนิเมฆุ, มฺมทา สาธุ สิขาวลา.

面对牟尼之云，这些善良的孔雀因喜悦而嬉戏，它们因激动而展开羽屏，发出由“善哉”之声所引起的鸣叫。

๑๓๙.

139.

สุขุมาลตฺต มตฺเถ’ว, ปทตฺถวิสยมฺปิ จ;

ยถา มตาทิสทฺเทสุ, กิตฺติเสสาทิกิตฺตนํ.

意义本身即为精妙，词义的范围亦然。譬如在“母”等词中，一词即赞颂了其余的美德等。

๑๔๐.

140.

สิลิฏฺฐ ปท สํสคฺค, รมณีย คุณา’ลโย;

สพนฺธคารโว โส’ยํ, สิเลโส นาม ตํ ยถา.

词语的紧密结合，是愉悦品质的所在；因其关联而显厚重，此即名为双关(silesa)，譬如：

๑๔๑.

141.

พาลิ’นฺทุวิพฺภม’จฺเฉทิ, นขรา’วลิ กนฺติภิ;

สา มุนินฺทปท’มฺโภช, กนฺติ โว วลิตา’วตํ.

以其指甲行列的光辉截断新月幻景的，那牟尼主莲足的光辉，愿其围绕并守护你们。

๑๔๒.

142.

อุกฺกํสวนฺโต โยโกจิ, คุโณ ยทิ ปตียเต;

อุทาโร’ยํ ภเว เตน, สนาถา พนฺธปทฺธติ.

若有任何卓越的品质被感知，那么它（指作品）便因此而崇高，其结构便有了依托。

๑๔๓.

143.

ปาทมฺโภช รโช ลิตฺต, คตฺตา เย ตว โคตม;

อโห! เต ชนฺตโว ยนฺติ, สพฺพถา นิรชตฺตนํ.

乔达摩(Gotama)，那些身体被你莲足之尘所涂染的众生，啊！他们完全达到了无尘(niraja)之境。

๑๔๔.

144.

เอวํ ชินา’นุภาวสฺส, สมุกฺกํโส’ตฺร ทิสฺสติ;

ปญฺญวา วิธินา’เนน, จินฺตเย ปร มีทิสํ.

如此，于此可见胜者威力的卓越。有智慧者应以此方法，思惟其他类似之事。

๑๔๕.

145.

อุทาโร โสปิ วิญฺเญยฺโย, ยํ ปสตฺถ วิเสสนํ;

ยถา กีฬาสโร ลีลา, หาโส เหมงฺคทา’ทโย.

任何受赞扬的特质，也应被知为“崇高”。譬如“嬉戏之湖”、“优雅”、“欢笑”、“金臂钏”等。

๑๔๖.

146.

โลกิย’ตฺถา’น’ติกฺกนฺตา, กนฺตา สพฺพชนานปิ;

กนฺติ นามา’ติวุตฺตสฺส, วุตฺตา สา ปริหารโต.

不超越世间之义，且为众人所喜爱，此即名为“魅力”(kanti)；它是通过避免夸张之词而说的。

ยถา มุนินฺท อิจฺจาทิ.

譬如“牟尼主”等。

๑๔๗.

147.

อตฺถพฺยตฺตา’ภิเธยฺยสฺสา,เนยฺยตา สทฺทโต’ตฺถโต;

สา’ยํ ตทุภยา เนยฺย, ปริหาเร ปทสฺสิตา;

ยถา มรีจิจฺจาทิ จ, มโนนุรญฺชโนจฺจาทิ.

所指称者意义清晰，即为“可推知性”(neyyatā)，可从词语推知，也可从意义推知。此可推知性亦可从词与义两者推知，并于省略中展现。譬如“阳焰”等，以及“悦意”等。

ปุน อตฺเถน ยถา

再者，从意义而言，譬如：

๑๔๘.

148.

สภาวา’มลตา ธีร, มุธา ปาทนเขสุ เต;

ยโต เต’วนตา’นนฺต, โมฬิจฺฉายา ชหนฺติ โน.

智者啊！你足甲的自然净洁是徒然的，因为无量（天人）向你俯首，其顶冠的影子总不离去。

๑๔๙.

149.

‘พนฺธสาโร’ติ มญฺญนฺติ, ยํ สมคฺคาปิ วิญฺญุโน;

ทสฺสนา’วสรํ ปตฺโต, สมาธิ นาม’ยํ คุโณ.

即使所有智者齐集，也认为它是“结构之精华”；当获得见解的机缘时，此品质即名为“等持”(samādhi)。

๑๕๐.

150.

อญฺญธมฺโม ตโต’ญฺญตฺถ, โลกสีมา’นุโรธโต;

สมฺมา อาธียเต’จฺเจ’โส, ‘สมาธี’ติ นิรุจฺจติ.

当一法之属性，依循世间常规，从一处被恰当地安置于另一处，此即被称为“等持”(samādhi)。

สมาธิ อุทฺเทส

定之纲要

๑๕๑.

151.

อปาเณ [Pg.169] ปาณีนํ ธมฺโม, สมฺมา อาธียเต กฺวจิ,;

นิรูเป รูปยุตฺตสฺส, นิรเส สรสสฺส, จ.

于无生命者中，有生命者之法，有时被正确地安置；于无色者中，有具色者；于无味者中，有具味者。

๑๕๒.

152.

อทฺรเว ทฺรวยุตฺตสฺส, อกตฺตริปิ กตฺตุตา,;

กฐินสฺสา’สรีเร,ปิ, รูปํ เตสํ กมา สิยา.

于无实体者中，有具实体者；于非作者中，亦有作者性；即使于无身的迦絺那，其形态亦依序而有。

สมาธินิทฺเทส

定的解释

อปาเณ ปาณีนํ ธมฺโม

于无生命者中，有生命者之法

๑๕๓.

153.

อุณฺณา ปุณฺณิ’นฺทุนา นาถ! ทิวาปิ สห สงฺคมา;

วินิทฺทา สมฺปโมทนฺติ, มญฺเญ กุมุทินี ตว.

圣主！您的眉间白毫犹如满月；我想，您的睡莲即使在白日里相遇，也已苏醒，欢喜雀跃。

นิรุเป รูปยุตฺตสฺส

于无色者中，有具色者

๑๕๔.

154.

ทยารเสสุ มุชฺชนฺตา, ชนา’มตรเสสฺวิ’ว;

สุขิตา หตโทสา เต, นาถ! ปาท’มฺพุชา’นตา.

圣主！众人沉浸于慈悲之味，犹如沉浸于甘露之味；他们除去过失，向您的莲足顶礼，而得安乐。

นิรเส สรสสฺส

于无味者中，有具味者

๑๕๕.

155.

มธุเรปิ คุเณ ธีร, น’ปฺปสีทนฺติ เย ตว;

กีทิสี มนโสวุตฺติ, เตสํ ขารคุณาน โภ’.

智者啊！对于您甜美的功德，那些不生净信者——噢，那些具足苦涩品性的人！——他们的心境是怎样的呢？

อทฺรเว ทฺรวยุตฺตสฺส

于无实体者中，有具实体者

๑๕๖.

156.

สพฺพตฺถสิทฺธ! จูฬก, ปุฏเปยฺยา มหาคุณา;

ทิสา สมนฺตา ธาวนฺติ, กุนฺทโสภา ส ลกฺขณา.

一切处成就者(Sabbatthasiddha)！楚拉迦(Cūḷaka)！您的大功德，具足相好，美如茉莉，传遍四方，当以杯饮。

อกตฺตริปิ กตฺตุตา

于非作者中，亦有作者性

๑๕๗.

157.

มารา’ริพลวิสฺสฏฺฐา, กุณฺฐา นานาวิธา’ยุธา;

ลชฺชมานา’ญฺญเวเสน, ชิน! ปาทา’นตา ตว.

胜者啊！敌魔罗军所释放的种种武器，皆已摧折；他们羞愧地改换形貌，向您的双足俯首。

กฐินสฺสา สรีเร

于迦絺那身中

๑๕๘.

158.

มุนินฺทภาณุมา กาโล,ทิโต โพโธ’ทยา’จเล;

สทฺธมฺมรํสินา ภาติ, ภินฺท มนฺทตมํ ปรํ.

牟尼主之日，已于觉悟之晨山升起；以正法之光，照耀并破除无上、深重之黑暗。

๑๕๙.

159.

วมนุ’คฺคิรนาทฺเย’ตํ, คุณวุตฺย’ปริจฺจุตํ;

อติสุนฺทร มญฺญํ ตุ, กามํ วินฺทติ คามฺมตํ.

此所谓“呕吐”、“喷出”等修辞，并未偏离功德之增长；然而，若自以为其极美，则随意间便落入粗俗。

๑๖๐.

160.

กนฺตีนํ วมนพฺยาชา, มุนิปาทนขา’วลี;

จนฺทกนฺตี ปิวนฺตี’ว, นิปฺปภํ ตํ กโรนฺติโย.

牟尼足甲之行列，借口呕吐出光辉，犹如饮尽了月光，使明月黯然失色。

๑๖๑.

161.

อจิตฺตกตฺตุกํ [Pg.170] รุจฺย, มิจฺเจวํ คุณกมฺมตํ;

สจิตฺตกตฺตุกํ เป’ตํ, คุณกมฺมํ ยทุ’ตฺตมํ.

由无心者所为，亦是悦意，故可谓功德之业；然此功德之业，若由有心者所为，则为至上。

๑๖๒.

162.

อุคฺคิรนฺโต’ว สสฺเนห, รสํ ชินวโร ชเน;

ภาสนฺโต มธุรํ ธมฺมํ, กํ น สปฺปีณเย ชนํ.

最胜者于众人间，宣说甜美之法，犹如喷吐慈爱之甘露，有谁能不心生欢喜呢？

๑๖๓.

163.

โย สทฺทสตฺถกุสโล กุสโล นิฆณฺฑุ,ฉนฺโทอลงฺกติสุ นิจฺจกตา’ภิโยโค;

โส’ยํ กวิตฺตวิกโลปิ กวีสุ สงฺขฺย,โมคฺคยฺห วินฺทติ หิ กิตฺติ’ มมนฺทรูปํ.

若人善巧于声明之学，又通晓词汇，于韵律及庄严论恒常勤勉；此人即便缺乏诗才，亦得位列诗人之中，确实能获得极大的名声。

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

僧护大长老所著《善解饰论》中

คุณาวโพโธ นาม

名为功德觉悟品

ตติโย ปริจฺเฉโท.

第三章。

๔. อตฺถาลงฺการาวโพธ-จตุตฺถปริจฺเฉท

4. 义饰觉悟，第四章

๑๖๔.

164.

อตฺถาลงฺการสหิตา, สคุณา พนฺธปทฺธติ;

อจฺจนฺตกนฺตา กนฺตา ว วุจฺจนฺเต เต ตโต’ธุนา.

文体具足义饰与功德，犹如至爱之佳人，悦意非常；是故，如今当说彼等。

๑๖๕.

165.

สภาว, วงฺกวุตฺตีนํ, เภทา ทฺวิธา อลํกฺริยา;

ปฐมา ตตฺถ วตฺถูนํ, นานาวตฺถา’วิภาวินี.

庄严分二种：自性说与曲说。其中，第一种显现事物的种种状态。

ยถา

例如：

๑๖๖.

166.

ลีลา วิกนฺติ สุภโค, ทิสา ถิร วิโลกโน;

โพธิสตฺตงฺกุโร ภาสํ, วิโรจิ วาจ มาสภึ.

菩萨之苗，仪态优雅，容颜俊美，目光坚定地遍览四方；他光芒四射，言辞庄严，灿烂辉煌。

๑๖๗.

167.

วุตฺติ วตฺถุสภาวสฺส, ยา’ญฺญถา สา’ปรา ภเว;

ตสฺสา’นนฺตวิกปฺปตฺตา, โหติ พีโช’ปทสฺสนํ.

对事物自性的描述，若非如是直说，则为另一种（曲说）。因其变化无穷，故仅示其端绪。

วงฺกวุตฺติ อตฺถาลงฺการ

曲说义饰

อุทฺเทส

总说

๑๖๘.

168.

ตตฺถา’ติสย, อุปมา, รูปกา, วุตฺติ, ทีปกํ,;

อกฺเขโป, ตฺถนฺตรนฺยาโส, พฺยติเรโก, วิภาวนา.

其中有：增上、譬喻、喻象、直陈、显明、反诘、义理引证、差别、异因。

๑๖๙.

169.

เหตุ[Pg.171], กฺกโม, ปิยตรํ, สมาส, ปริกปฺปนา;

สมาหิตํ, ปริยาย, วุตฺติ, พฺยาโชปวณฺณนํ.

因、次第、更可喜、简说、设想、巧合、转说、假托赞美。

๑๗๐.

170.

วิเสส, รุฬฺหาหงฺการา, สิเลโส, ตุลฺยโยคิตา;

นิทสฺสนํ, มหนฺตตฺตํ, วญฺจนา, ปฺปกตตฺถุติ,.

特异、习用夸饰、双关、同等连结、例证、崇高、隐否、间接赞美。

๑๗๑.

171.

เอกาวลิ, อญฺญมญฺญํ, สหวุตฺติ, วิโรธิตา;

ปริวุตฺติ, พฺภโม, ภาโว, มิสฺส, มาสี, รสี, อิติ.

连环、相互、共存、对立、转换、错觉、情态、混合、祝愿、情味，如是。

๑๗๒.

172.

เอเต เภทา สมุทฺทิฏฺฐา, ภาโว ชีวิต มุจฺจเต;

วงฺกวุตฺตีสุ โปเสสิ, สิเลโส ตุ สิรึ ปรํ.

这些种类已总说。情态被称为（修辞的）生命。它滋养着曲说，而双关则是最上之光辉。

นิทฺเทส

解释

๑๗๓.

173.

ปกาสกา วิเสสสฺส, สิยา’ติสยวุตฺติ ยา;

โลกา’ติกฺกนฺตวิสยา, โลกิยา,ติ จ สา ทฺวิธา.

显现特异的表达，即是增上语。它又分二种：超世间与世间。

๑๗๔.

174.

โลกิยาติสยสฺเส’เต,เภทา เย ชาติอาทโย;

ปฏิปาทียเต ตฺว’ชฺช, โลกาติกฺกนฺตโคจรา.

世间增上语的这些种类，如生等，今日将阐述超世间之境界。

๑๗๕.

175.

ปิวนฺติ เทหกนฺตี เย, เนตฺตญฺชลิปุเฏน เต;

นา’ลํ หนฺตุํ ชิเน’สํ ตฺวํ, ตณฺหํ ตณฺหาหโรปิ กึ?

那些以眼为掌，汲饮你身光者，哦，胜者（jina），你难道不能摧毁他们的贪爱吗，即使你是贪爱的摧毁者？

๑๗๖.

176.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ สิโย’ปมา;

สทฺท, ตฺถคมฺมา, วากฺยตฺถ, วิสยา,ติ จ สา ภิธา.

喻体与被喻体之间的同等法性，即是譬喻。它又分三种：声喻、义喻与句义喻。

๑๗๗.

177.

สมาส, ปจฺจเย, วา’ที, สทฺทา เตสํ วสา ติธา;

สทฺทคมฺมา สมาเสน, มุนินฺโท จนฺทิมา’นโน.

声喻依复合词、词缀及“如”等词而有三种。通过复合词的例子是：“圣者之王月面”。

๑๗๘.

178.

อายาที ปจฺจยา เตหิ, วทนํ ปงฺกชายเต;

มุนินฺทนยน ทฺวนฺทํ, นีลุปฺปลทลียติ.

通过“āya”等词缀，面容如莲花般。圣者之王双眼如青莲花瓣。

๑๗๙.

179.

อิวาที อิว, วา, ตุลฺย, สมาน, นิภ, สนฺนิภา;

ยถา, สงฺกาส, ตุลิต, ปฺปกาส, ปติรูปกา.

“如”等词有：如、或如、相等、相同、相似、类似、譬如、好像、堪比、显如、相称。

๑๘๐.

180.

สรี, สริกฺข, สํวาที, วิโรธิ, สทิสา, วิย;

ปฏิปกฺข, ปจฺจนีกา, สปกฺโข, ปมิโต, ปมา.

相似、类似、相应、对立、相似、如、敌对、对抗、同党、被衡量、衡量。

๑๘๑.

181.

ปฏิพิมฺพ, ปฏิจฺฉนฺน, สรูป, สม, สมิตา;

สวณฺณา, ภา, ปฏินิธิ, สธมฺมา, ทิ สลกฺขณา.

影像、映影、同形、等同、平等、同色、光辉、代表、同法性、等特征。

๑๘๒.

182.

ชยตฺย[Pg.172], กฺโกสติ, หสติ, ปติคชฺชติ, ทูภติ;

อุสูยตฺย, วชานาติ, นินฺทติ, สฺสติ, รุนฺธติ.

战胜、辱骂、笑、反驳、伤害、嫉妒、轻视、责备、高傲、阻碍。

๑๘๓.

183.

ตสฺส โจเรติ โสภคฺคํ, ตสฺส กนฺตึ วิลุมฺปติ;

เตน สทฺธึ วิวทติ, ตุลฺยํ เตนา’ธิโรหติ.

盗取其美貌，掠夺其光辉；与他争论，与他等同。

๑๘๔.

184.

กจฺฉํ วิคาหเต, ตสฺส, ต มนฺเวตฺย, นุพนฺธติ;

ตํสีลํ, ตํนิเสเธติ, ตสฺส จา’นุกโรติ, เม.

与他匹敌，跟随他，追随他；（具有）其性情，阻止他，以及模仿他。

๑๘๕.

185.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ วิภาวิภิ;

อิเมหิ อุปมาเภทา, เกจิ นิยฺยนฺติ สมฺปติ.

喻体与被喻体之间的同等法性，由此等词语显现。如今将阐述一些譬喻的种类。

๑๘๖.

186.

วิกาสิปทุมํ’วา’ติ, สุนฺทรํ สุคตา’นนํ;

อิติ ธมฺโมปมา นาม, ตุลฺยธมฺมนิทสฺสนา.

“善逝之面容美好，如盛开之莲花”。此即名为法喻，是同等法性的例证。

๑๘๗.

187.

ธมฺมหีนา ‘‘มุข’มฺโภช, สทิสํ มุนิโน’’อิติ;

วิปรีโต’ปมา ‘‘ตุลฺย, มานเนน’มฺพุชํ ตว’’.

缺法喻是：“圣者之面容如莲花”。倒转喻是：“你的莲花堪比你的脸”。

๑๘๘.

188.

ตวา’นน’มิว’มฺโภชํ, อมฺโภช’มิว เต มุขํ;

อญฺญมญฺโญปมา สา’ยํ, อญฺญมญฺโญปมานโต.

你的脸如莲花，莲花如你的脸；此即相互譬喻，因其相互比较。

๑๘๙.

189.

‘‘ยทิ กิญฺจิ ภเว’มฺโภชํ, โลจน’พฺภมุวิพฺภมํ;

ธาเรตุํ มุขโสภํ ตํ, ตเว’’ติ อพฺภุโตปมา.

“若有莲花，能具无云晴空般的眼之媚态，方能承载你面容之美”——此即奇妙譬喻。

๑๙๐.

190.

‘‘สุคนฺธิ โสภา สมฺพนฺธี, สิสิรํ’สุ วิโรธิ จ;

มุขํ ตว’มฺพุชํเว’ติ’’, สา สิเลโสปมา มตา.

“你的脸实是莲花：芬芳、美丽，且与冷光者（月亮）相敌”——此被认为是双关譬喻。

๑๙๑.

191.

สรูปสทฺทวาจฺจตฺตา, สา สนฺตาโนปมา ยถา;

พาลา’วุ’ยฺยานมาลา’ยํ, สา’ลกา’นนโสภินี.

因其由同形之词表达，故为连环譬喻，例如：“这位少女是园中的花鬘，她以发卷（或：娑罗花）美化着面容”。

๑๙๒.

192.

ขยี จนฺโท, พหุรชํ, ปทุมํ, เตหิ เต มุขํ;

สมานมฺปิ สมุกฺกํสิ, ตฺย’ยํ นินฺโทปมา มตา.

月亮在消逝，莲花满是尘埃；你的面容，虽与它们相似，却超越它们——此即名为讥讽譬喻。

๑๙๓.

193.

อสมตฺโถ มุเขนิ’นฺทุ, ชิน! เต ปฏิคชฺชิตุํ;

ชโฬ กลงฺกี’ติ อยํ, ปฏิเสโธปมา สิยา.

哦，胜者！月亮无法与你的面容争辉！它愚钝且有污点——此即驳斥譬喻。

๑๙๔.

194.

‘‘กจฺฉํ จนฺทารวินฺทานํ, อติกฺกมฺม มุขํ ตว;

อตฺตนา’ว สมํ ชาต’’, มิตฺย’สาธารโณปมา.

“你的面容，超越了月莲之丛，变得与自身等同”——此即独特譬喻。

๑๙๕.

195.

‘‘สพฺพ’มฺโภช’ปฺปภาสาโร, ราสิภูโต’ว กตฺถจิ;

ตวา’นนํ วิภาตี’’ติ, โหตา’ภูโตปมา อยํ.

“所有莲花的精华光辉，仿佛汇于一处，你的面容如此灿烂”——此即非实譬喻。

๑๙๖.

196.

ปตียเต’ตฺถคมฺมา ตุ, สทฺทสามตฺถิยา กฺวจิ;

สมาส, ปฺปจฺจเย, วาทิ, สทฺทโยคํ วินา อปิ.

然而，义喻有时仅凭词语本身的力量即可被理解，即使没有复合词、词缀等词语的组合。

๑๙๗.

197.

ภิงฺคาเน’มานิ [Pg.173] จกฺขูนิ, นา’มฺพุชํ มุข’เมวิ’ทํ;

สุพฺยตฺตสทิสตฺเตน, สา สรูโปปมา มตา.

“此双眼是蜂，此面非莲”——因其清晰的相似性，此被认为是形态譬喻(sarūpopamā)。

๑๙๘.

198.

‘‘มเย’ว มุขโสภา’สฺเส, ตฺยล’มินฺทุ! วิกตฺถนา;

ยโต’มฺพุเชปิ สา’ตฺถีติ’’, ปริกปฺโปปมา อยํ.

“月亮啊！我面容的光华，足以让你停止自夸；因为那份美丽，莲花中也有。”——此即假想譬喻(parikappopamā)。

๑๙๙.

199.

‘‘กึ วา’มฺพุช’นฺโตภนฺตาลิ, กึ โลลนยนํ มุขํ;

มม โทลายเต จิตฺต’’, มิจฺจ’ยํ สํสโยปมา.

“是莲中游蜂，抑或眸光流转之面？令我心神不定”，此即疑惑譬喻(saṃsayopamā)。

๒๐๐.

200.

กิญฺจิ วตฺถุํ ปทสฺเสตฺวา, สธมฺมสฺสา’ภิธานโต;

สามฺยปฺปตีติสพฺภาวา, ปติวตฺถุปมา ยถา.

呈现某一事物，并说明其自身的特性，由于相似性得以被感知，此即对物譬喻(pativatthupamā)，如下所示。

๒๐๑.

201.

ชเนสุ ชายมาเนสุ, เน’โกปิ ชินสาทิโส;

ทุติโย นนุ นตฺเถ’ว, ปาริชาตสฺส ปาทโป.

在芸芸众生中，无一能与胜者(Jina)相比；诚然，也没有第二棵波利阇多树(pārijāta)。

๒๐๒.

202.

วากฺยตฺเถเน’ว วากฺยตฺโถ, ยทิ โกจู’ปมียเต;

อิวยุตฺตา, วิยุตฺตตฺตา, สา วากฺยตฺโถปมา ทฺวิธา.

若以一句之义譬喻另一句之义，则根据是否使用“如”之类的词语，此句义譬喻(vākyatthopamā)分为两种。

อิวยุตฺตา

与“如”字连用

๒๐๓.

203.

ชิโน สํกฺเลสตตฺตานํ, อาวิภูโต ชนาน’ยํ;

ฆมฺมสนฺตาปตตฺตานํ, ฆมฺมกาเล’มฺพุโท วิย.

这位胜者为烦恼所折磨的众生而出现，犹如酷暑时节，为炎热所苦恼者出现的云朵。

อิววิยุตฺตา

不与“如”字连用

๒๐๔.

204.

มุนินฺทานน มาภาติ, วิลาเสกมโนหรํ;

อุทฺธํ สมุคฺคตสฺสา’ปิ, กึ เต จนฺท วิชมฺภนา.

牟尼主(Muninda)的面容以其独有的优雅照耀，令人心醉；月亮啊，你纵然高升，又有何可炫耀？

๒๐๕.

205.

สมุพฺเพเชติ ธีมนฺตํ, ภินฺนลิงฺคาทิกํ ตุ ยํ;

อุปมาทูสนายา’ล, เมตํ กตฺถจิ ตํ ยถา.

然而，凡有性别等不一致之处，都会令智者不安；这足以败坏譬喻，有时可见如下例子。

๒๐๖.

206.

หํสี’วา’ยํ สสี ภินฺน, ลิงฺคา, กาสํ สรานิ’ว;

วิชาติ วจนา, หีนา, สา’ว ภตฺโต ภโฏ’ธิเป.

“此月（阳性）如雌鹅（阴性）”，是性别不符；“迦奢草（单数）如众湖（复数）”，是数目不符；“她之于主君犹如仆役”，是低劣譬喻。

๒๐๗.

207.

‘‘ขชฺโชโต ภาณุมาลี’ว, วิภาติ’’ตฺยธิโกปมา;

อผุฏฺฐตฺถา ‘‘พลมฺโพธิ, สาคโร วิย สํขุภิ.’’

“萤火虫如太阳般闪耀”，是过度譬喻；“军队的海洋如大海般动荡”，是赘余譬喻。

๒๐๘.

208.

‘‘จนฺเท กลงฺโก ภิงฺโค’เว’, ตฺยุ’ปมาเปกฺขินี อยํ;

ขณฺฑิตา เกรวา’กาโร, สกลงฺโก นิสากโร.

“月亮上的斑点如蜜蜂”，此乃期待譬喻；有斑点的月亮，形如残缺的白睡莲。

๒๐๙.

209.

อิจฺเจวมาทิรูเปสุ, ภวนฺติ วิคตา’ทรา;

กโรนฺติ จา’ทรํ ธีรา, ปโยเค กฺวจิ เท’ว ตุ.

对于此类形式，智者不予重视；然而，在某些用法上，智者们确实会予以重视。

๒๑๐.

210.

อิตฺถียํ’วา’ชโน ยาติ, วทตฺเย’สา ปุมา วิย;

ปิโย ปาณา อิวา’ยํ เม, วิชฺชา ธน’มิว’จฺจิตา.

“此妇人行止如男子，言语亦如男子”；“此人于我，珍爱如生命”；“知识受敬，犹如财富”。

๒๑๑.

211.

ภวํ [Pg.174] วิย มหีปาล, เทวราชา วิโรจเต;

อล’มํสุมโต กจฺฉํ, เตชสา โรหิตุํ อยํ.

君王啊，你如天帝般光辉灿烂；此威光足以媲美太阳的领域。

๒๑๒.

212.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, อเภทสฺส นิรูปนา;

อุปมา’ว ติโรภูต, เภทา รูปก มุจฺจเต.

将喻体与被喻体描述为无二无别，当譬喻本身隐没了其间的差异时，即称为隐喻(rūpaka)。

๒๑๓.

213.

อเสส วตฺถุ วิสยํ, เอกเทส วิวุตฺติ, จ;

ตํ ทฺวิธา ปุน ปจฺเจกํ, สมาสาทิวสา ติธา.

（隐喻）有两种：遍及整体事物，以及表述局部。此二者又各自依复合词等方式分为三种。

อเสสวตฺถุวิสยสมาส

遍及一切事的复合式

๒๑๔.

214.

องฺคุลิทล สํโสภึ, นขทีธิติ เกสรํ;

สิรสา น ปิลนฺธนฺติ, เก มุนินฺท ปท’มฺพุชํ.

以趾为瓣而庄严，以甲光为蕊；谁不将圣主(muninda)的莲足顶戴于头？

อเสสวตฺถุวิสยอสมาส

遍及一切事的非复合式

๒๑๕.

215.

รตนานิ คุณา ภูรี, กรุณา สีตลํ ชลํ;

คมฺภีรตฺต มคาธตฺตํ, ปจฺจกฺโข’ยํ ชิโน’มฺพุธิ.

功德是无量珍宝，慈悲是清凉之水，其性深邃而不可测度；此胜者(jino)是亲见之大海。

อเสสวตฺถุวิสยมิสฺสก

遍及一切事的混合式

๒๑๖.

216.

จนฺทิกา มนฺทหาสา เต, มุนินฺท! วทนิ’นฺทุโน;

ปโพธยตฺย’ยํ สาธุ, มโน กุมุท กานนํ.

圣主(muninda)啊！您月面的柔和微笑即是月光；它善巧地唤醒了心意的睡莲林。

๒๑๗.

217.

อเสสวตฺถุวิสเย, ปเภโท รูปเก อยํ;

เอกเทสวิวุตฺติมฺหิ, เภโท ทานิ ปวุจฺจติ.

关于遍及一切事的隐喻，此分类已述；如今，将解说局部表达的分类。

เอกเทสวิวุตฺติสมาส

局部表达的复合式

๒๑๘.

218.

วิลาส หาส กุสุมํ, รุจิรา’ธร ปลฺลวํ;

สุขํ เก วา น วินฺทนฺติ, ปสฺสนฺตา มุนิโน มุขํ.

以优雅微笑为花，以秀美嘴唇为嫩芽；见圣者之面，谁能不感安乐？

เอกเทสวิวุตฺติอสมาส

局部表达的非复合式

๒๑๙.

219.

ปาททฺวนฺทํ มุนินฺทสฺส, ททาตุ วิชยํ ตว;

นขรํสี ปรํ กนฺตา, ยสฺส ปาปชยทฺธชา.

愿圣主的双足赐予你胜利；其甲光无比可爱，是战胜邪恶的胜利旗帜。

เอกเทสวิวุตฺติมิสฺสก

局部表达的混合式

๒๒๐.

220.

สุนิมฺมลกโปลสฺส, มุนินฺท วทนิ’นฺทุโน;

สาธุ’ปฺปพุทฺธ หทยํ, ชาตํ เกรว กานนํ.

圣主的月面双颊清净无瑕；善妙觉醒的心，已化为白莲林。

๒๒๑.

221.

รูปกานิ [Pg.175] พหูนฺเย’ว, ยุตฺตา, ยุตฺตาทิเภทโต;

วิสุํ น ตานิ วุตฺตานิ, เอตฺเถ’ว’นฺโตคธานิ’ติ.

隐喻确实众多，依连接、非连接等而有分别；它们不在此单独解说，因已包含于此中。

๒๒๒.

222.

‘‘จนฺทิมา’กาสปทุม’’, มิจฺเจตํ ขณฺฑรูปกํ;

ทุฏฺฐ, ‘‘มมฺโพรุหวนํ, เนตฺตานิ’จฺจา’’ทิ สุนฺทรํ.

“月亮是天空的莲花”，此为残缺隐喻；“眼睛是莲花林”等喻，虽美而有缺陷。

๒๒๓.

223.

ปริยนฺโต วิกปฺปานํ, รูปกสฺโส’ปมาย จ;

นตฺถิ ยํ เตน วิญฺเญยฺยํ, อวุตฺต มนุมานโต.

构想(vikappānaṃ)、隐喻与譬喻是没有穷尽的；因此，未言说者，当由推论而知。

๒๒๔.

224.

ปุนปฺปุน มุจฺจารณํ, ยมตฺถสฺส, ปทสฺส จ;

อุภเยสญฺจ วิญฺเญยฺยา, สา’ย’มาวุตฺติ นามโต.

对义、对词以及对二者的反复阐述，当知其名为复述(āvutti)。

อตฺถาวุตฺติ

义复述

๒๒๕.

225.

มโน หรติ สพฺเพสํ, อาททาติ ทิสา ทส;

คณฺหาติ นิมฺมลตฺตญฺจ, ยโสราสิ ชินสฺส’ยํ.

此胜者(jinassa)的无量声誉，摄受一切众生之心，遍及十方，亦含摄清净。

ปทาวุตฺติ

词复述

๒๒๖.

226.

วิภาเสนฺติ ทิสา สพฺพา, มุนิโน เทหกนฺติโย;

วิภา เสนฺติ จ สพฺพาปิ, จนฺทาทีนํ หตา วิย.

圣者的身光，照亮一切方向；一切方向亦皆辉耀，犹如日月等已黯然失色。

อุภยาวุตฺติ

二者复述

๒๒๗.

227.

ชิตฺวา วิหรติ กฺเลส, ริปุํ โลเก ชิโน อยํ;

วิหรตฺย’ริวคฺโค’ยํ, ราสิภูโต’ว ทุชฺชเน.

此胜者(jino)已战胜烦恼之敌，安住于世间；而彼敌群则被摧毁，犹如堆积于恶人之上。

๒๒๘.

228.

เอกตฺถ วตฺตมานมฺปิ, สพฺพวากฺโย’ปการกํ;

ทีปกํ นาม ตํ จาทิ, มชฺฌ, นฺตวิสยํ ติธา.

虽处于一处，却利益于全句；此法名为“灯喻”(dīpaka)，依其在句首、句中、句末而分三种。

อาทิ ทีปก

前置灯喻

๒๒๙.

229.

อกาสิ พุทฺโธ เวเนยฺย, พนฺธูน มมิโต’ทยํ;

สพฺพปาเปหิ จ สมํ, เนกติตฺถิยมทฺทนํ.

佛陀为应受教化者与亲族带来了无量的利益；同时摧伏了一切恶与众多外道。

มชฺเฌ ทีปก

中置灯喻

๒๓๐.

230.

ทสฺสนํ มุนิโน สาธุ, ชนานํ ชายเต’มตํ;

ตท’ญฺเญสํ ตุ ชนฺตูนํ, วิสํ นิจฺโจ’ปตาปนํ.

见到牟尼是好事，为人们带来不死；但对其他众生，却成了恒常折磨的毒药。

อนฺตทีปก

后置灯喻

๒๓๑.

231.

อจฺจนฺต [Pg.176] กนฺต ลาวณฺย, จนฺทา’ตป มโนหโร;

ชินา’นนิ’นฺทุ อินฺทุ จ, กสฺส นา’นนฺทโก ภเว.

极为可爱美丽，如月光般怡人，胜者的月脸与天上的月亮，谁能不为之欣喜呢？

มาลาทีปก

鬘灯喻

๒๓๒.

232.

โหตา’วิปฺปฏิสาราย, สีลํ, ปาโมชฺชเหตุ โส;

ตํ ปีติเหตุ, สา จา’ยํ, ปสฺสทฺธฺยา’ทิ ปสิทฺธิยา.

戒是为了不后悔，不后悔是喜悦的因；喜悦是喜的因，而此喜是为了成就轻安等法。

๒๓๓.

233.

อิจฺจา’ทิทีปกตฺเตปิ, ปุพฺพํ ปุพฺพ มเปกฺขินี;

วากฺยมาลา ปวตฺตาติ, ตํ มาลาทีปกํ มตํ.

如是，由于一句句前后相依，延续不断，形成句鬘，因此即使它属于前置灯喻等，也被认为是鬘灯喻。

๒๓๔.

234.

อเนเน’ว’ปฺปกาเรน, เสสาน มปิ ทีปเก;

วิกปฺปานํ วิธาตพฺพา, นุคติ สุทฺธพุทฺธิภิ.

有清净智慧者，应以同样的方式，将其中的各种变化应用于其余的灯喻。

๒๓๕.

235.

วิเสส วจนิ’จฺฉายํ, นิเสธวจนํ ตุ ยํ;

อกฺเขโป นาม โสยญฺจ, ติธา กาลปฺปเภทโต.

当欲表达特殊意义时，所用的否定性言辞，即名为呵责法(akkhepa)；它依时间的区别而分为三种。

๒๓๖.

236.

เอกากี’ เนกเสนํ ตํ, มารํ ส วิชยี ชิโน;

กถํ ต มถวา ตสฺส, ปารมีพล มีทิสํ.

那位胜者独自一人战胜了拥有大军的魔罗。这怎么可能呢？不，这是因为他的波罗蜜之力就是如此。

อตีตกฺเขโป.

过去时呵责。

๒๓๗.

237.

กึ จิตฺเต’ชาสมุคฺฆาตํ, อปตฺโต’สฺมีติ ขิชฺชเส;

ปณาโม นนุ โส เย’ว, สกิมฺปิ สุคเต คโต.

“我尚未根除内心的烦恼”，你为何为此苦恼呢？要知道，即使只是对善逝的一次顶礼，也已经足够了。

วตฺตมานกฺเขโป.

现在时呵责。

๒๓๘.

238.

สจฺจํ น เต คมิสฺสนฺติ, สิวํ สุชนโคจรํ;

มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปริกฺกนฺต, มานสา เย สุทุชฺชนา.

确实，那些心被邪见所占据的恶人，将无法去到善人们的安稳去处。

อนาคตกฺเขโป.

未来时呵责。

๒๓๙.

239.

เญยฺโย อตฺถนฺตรนฺยาโส, โย, ญฺญวากฺยตฺถสาธโน;

สพฺพพฺยาปี วิเสสฏฺโฐ, หิวิสิฏฺฐ’สฺส เภทโต.

应知义转置(atthantaranyāsa)是用来证实另一句意义的方法。它分为普遍义和特殊义，又根据是否带有“hi”而有所区别。

หิ รหิต สพฺพพฺยาปี

不带“hi”的普遍义

๒๔๐.

240.

เตปิ โลกหิตา สตฺตา, สูริโย จนฺทิมา อปิ;

อตฺถํ ปสฺส คมิสฺสนฺติ, นิยโม เกน ลงฺฆฺยเต.

看，即使是太阳和月亮这些利益世间的存在，也终将消逝。谁又能逾越这法则呢？

หิ สหิต สพฺพพฺยาปี

带“hi”的普遍义

๒๔๑.

241.

สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, วสี โสปิ มุนิสฺสโร;

คโต’ว นิพฺพุตึ สพฺเพ, สงฺขารา น หิ สสฺสตา.

天人导师、自在者、圣者之主，连他也已入涅槃。诚然，一切行皆非永恒。

หิ รหิต วิเสสฏฺฐ

不带“hi”的特殊义

๒๔๒.

242.

ชิโน [Pg.177] สํสารกนฺตารา, ชนํ ปาเปติ นิพฺพุตึ;

นนุ ยุตฺตา คติ สา’ยํ, เวสารชฺช สมงฺคินํ.

胜者引导人们出离轮回的旷野，抵达涅槃。对具足无畏者而言，这确实是理所当然的道路。

หิ สหิต วิเสสฏฺฐ

带“hi”的特殊义

๒๔๓.

243.

สุรตฺตํ เต’ธรผุฏํ, ชิน! รญฺเชติ มานสํ;

สยํ ราคปรีตา หิ, ปเร รญฺเชนฺติ สงฺคเต.

胜者啊！您那鲜红的嘴唇愉悦人心。诚然，自身有“染色”者，在相遇时也能“染”悦他人。

๒๔๔.

244.

วาจฺเจ คมฺเม ถ วตฺถูนํ, สทิสตฺเต ปเภทนํ;

พฺยติเรโก’ย’มปฺเย’โก, ภยเภทา จตุพฺพิโธ.

对于可言说和可理解的事物，在它们相似之处所作的区分，即是别异(byatireka)。此法虽为一种，但因对两者作出区分而有四种。

วาจฺจเอกพฺยติเรก

言说一类区别

๒๔๕.

245.

คมฺภีรตฺต มหตฺตาทิ, คุณา ชลธินา ชิน!;

ตุลฺโย ตฺว มสิ เภโท ตุ, สรีเรเน’ทิเสน เต.

胜者！于深邃、伟大等德行，你与海洋相等；然区别在于，你有如是之身。

วาจฺจ อุภยพฺยติเรก

言说两者区别

๒๔๖.

246.

มหาสตฺตา’ติคมฺภีรา, สาคโร สุคโตปิ จ;

สาคโร’ญฺชนสงฺกาโส, ชิโน จามีกรชฺชุติ.

大士甚深，善逝与海亦然；海如眼墨色，胜者如金辉。

คมฺม เอกพฺยติเรก

可解一类区别

๒๔๗.

247.

น สนฺตาปาปหํ เนวิ, จฺฉิตทํ มิคโลจนํ;

มุนินฺท! นยนทฺวนฺทํ, ตว ตคฺคุณ ภูสิตํ.

牟尼尊！鹿眼既不除苦恼，亦不予所求；而汝之双眸，则为彼等功德所庄严。

คมฺมอุภยพฺยติเรก

可解两者区别

๒๔๘.

248.

มุนินฺทานน มมฺโภช, เมสํ นานตฺต มีทิสํ;

สุวุตฺตา’มตสนฺทายี, วทนํ เน’ทิส’มฺพุชํ.

牟尼尊颜与莲华，二者差别乃如是：圣颜善说施甘露，莲华岂有此功德。

๒๔๙.

249.

ปสิทฺธํ การณํ ยตฺถ, นิวตฺเตตฺวา’ ญาการณํ;

สาภาวิกตฺต มถวา, วิภาพฺยํ สา วิภาวนา.

于此处，否定了众所周知的原因后，彰显出另一原因，或者彰显其为自性使然，此即“显明”。

การณนฺตรวิภาวนา

他因之显明

๒๕๐.

250.

อนญฺชิตา’สิตํ เนตฺตํ, อธโร รญฺชิตา’รุโณ;

สมานตา ภมุ จา’ยํ, ชินา’นาวญฺจิตา ตว.

妙目乌黑未曾染，绛唇天然色赤红；双眉齐整不修饰，胜者之容本天成。

สาภาวิก วิภาวนา

自性显明

๒๕๑.

251.

น โหติ ขลุ ทุชฺชนฺย, มปิ ทุชฺชนสงฺคเม;

สภาวนิมฺมลตเร, สาธุชนฺตูน เจตสิ.

于善士本性极清净心中，纵然与恶人交往，亦绝不生起邪恶。

๒๕๒.

252.

ชนโก[Pg.178], ญาปโก เจติ, ทุวิธา เหตโว สิยุํ;

ปฏิสงฺขรณํ เตสํ, อลงฺการตาโย’ทิตํ.

因有能生与能知二种；对此二因之修饰，说为一种庄严。

๒๕๓.

253.

ภาวา’ภาว กิจฺจวสา, จิตฺตเหตุวสาปิ จ;

เภทา’นนฺตา อิทํ เตสํ, มุขมตฺต นิทสฺสนํ.

依有无作用，亦依心之因，其差别无尽，此仅示其端。

๒๕๔.

254.

ปรมตฺถปกาเส’ก, รสา สพฺพมโนหรา;

มุนิโน เทสนา’ยํ เม, กามํ โตเสติ มานสํ.

牟尼的此一教法，阐明究竟真理，具足一味，悦一切心，令我心意满足。

ภาวกิจฺโจ การกเหตุ.

有作用之能作因

๒๕๕.

255.

ธีเรหิ สห สํวาสา, สทฺธมฺมสฺสา’ภิโยคโต;

นิคฺคเหนิ’นฺทฺริยานญฺจ, ทุกฺขสฺสุ’ปสโม สิยา.

与智者共住，勤修正法故，并调伏诸根，苦乃得止息。

อภาวกิจฺโจ การกเหตุ.

无作用之能作因

๒๕๖.

256.

มุนินฺท’จนฺท สํวาทิ, กนฺตภาโว’ปโสภินา;

มุเขเน’ว สุโพธํ เต, มนํ ปาปา’ภินิสฺสฏํ.

尊容美如月，仪态甚可爱；由此即易知，汝心离诸恶。

ภาวกิจฺโจ ญาปกเหตุ.

有作用之能知因

๒๕๗.

257.

สาธุหตฺถา’รวินฺทานิ, สงฺโกจยติ เต กถํ;

มุนินฺท! จรณทฺวนฺท, ราคพาลา’ตโป ผุสํ?

牟尼尊！汝之双足，犹如赤色晨曦，当其碰触之时，如何能令善士之莲手合拢？

อยุตฺตการี จิตฺตเหตุ.

行不当之心因

๒๕๘.

258.

สงฺโกจยนฺติ ชนฺตูนํ, ปาณิปงฺเกรุหานิ’ห;

มุนินฺท! จรณทฺวนฺท, นข จนฺทาน’ มํสโว.

牟尼尊！在此，是汝双足趾甲之月所发光芒，令众生之莲手合拢。

ยุตฺตการี จิตฺตเหตุ.

行正当之心因

๒๕๙.

259.

อุทฺทิฏฺฐานํ ปทตฺถานํ, อนุทฺเทโส ยถากฺกมํ;

‘สงฺขฺยาน’มิติ นิทฺทิฏฺฐํ, ยถาสงฺขฺยํ กโมปิ จ.

对于已先行陈述的事物，再依序逐一说明，此即所谓“列举”（Saṅkhyāna），亦称“依序”（yathāsaṅkhya）或“顺序”（kama）。

๒๖๐.

260.

อาลาป หาส ลีฬาหิ, มุนินฺท! วิชยา ตว;

โกกิลา กุมุทานิ โจ, ปเสวนฺเต วนํ ชลํ.

牟尼尊！汝以言谈、欢笑、优雅而取胜；犹如杜鹃栖于林，白莲生于水。

๒๖๑.

261.

สิยา ปิยตรํ นาม, อตฺถรูปสฺส กสฺสจิ;

ปิยสฺสา’ติสเยเน’ตํ, ยํ โหติ ปฏิปาทนํ.

由于对某事物或形象的极度喜爱，而称之以更可爱之名，此即所谓“更可爱”庄严。

๒๖๒.

262.

ปีติยา เม สมุปฺปนฺนา, สนฺต! สนฺทสฺสนา ตว;

กาเลนา’ยํ ภเว ปีติ, ตเว’ว ปุน ทสฺสนา.

圣者！因得见您，我心生喜。愿于未来，此喜悦从再见您而生。

๒๖๓.

263.

วณฺณิเตโน’ปมาเนน, วุตฺยา’ธิปฺเปต วตฺถุโน;

สมาสวุตฺติ นามา’ยํ, อตฺถ สงฺเขป รูปโต.

以所描述之譬喻，言说所意欲之事；此名“简说”，其形式为义理之浓缩。

๒๖๔.

264.

สา’ยํ [Pg.179] วิเสสฺยมตฺเตน, ภินฺนา’ภินฺนวิเสสนา;

อตฺเถ’ว อปรา ปฺย’ตฺถิ, ภินฺนา’ภินฺนวิเสสนา.

此即，仅就所饰词而言，有相异与不相异之饰词；于义理上，亦另有相异与不相异之饰词。

อภินฺนวิเสสน

不相异饰词

๒๖๕.

265.

วิสุทฺธา’มตสนฺทายี, ปสตฺถรตนา’ลโย;

คมฺภีโร จา’ย’ มมฺโพธิ, ปุญฺเญนา’ปาทิโต มยา.

清净甘露之源泉，殊胜珍宝之库藏；此甚深大海，是我以福德所成办。

ภินฺนาภินฺนวิเสสน

相异与不相异饰词

๒๖๖.

266.

อิจฺฉิต’ตฺถปโท สาโร, ผลปุปฺโผ’ปโสภิโต;

สจฺฉาโย’ย’มปุพฺโพว กปฺปรุกฺโข สมุฏฺฐิโต.

施予所欲之利，精华所萃，花果庄严；此具佳荫之劫树(kapparukkha)，前所未有而生起。

๒๖๗.

267.

สาครตฺเตน สทฺธมฺโม, รุกฺขตฺเตโน’ทิโต ชิโน;

สพฺเพ สาธารณา ธมฺมา, ปุพฺพตฺรา’ญฺญตฺร ตุ’ตฺตยํ.

正法以海洋为喻，胜者以树木为称；于前者，诸法皆共通，于后者则有不同。

๒๖๘.

268.

วตฺถุโน’ญฺญปฺปกาเรน, ฐิตา วุตฺติ ตท’ญฺญถา;

ปริกปฺปียเต ยตฺถ, สา โหติ ปริกปฺปนา.

事物之存在为一方式，然其表述为另一方式；于何处作如是构想，彼即是“构想”(parikappanā)。

๒๖๙.

269.

อุปมา’พฺภนฺตรตฺเตน, กิริยาทิวเสน จ;

กเมโน’ทาหริสฺสามิ, วิวิธา ปริกปฺปนา.

我将以内在譬喻及行为等方式，依次举例说明种种“构想”。

อุปมาพฺภนฺตรปริกปฺปนา

内在譬喻构想

๒๗๐.

270.

อิจฺฉาภงฺคา’ตุรา’สีนา, ตา’ตินิจฺจล มจฺฉรา;

วสํ เนนฺติ’ว ธีรํ ตํ, ตทา โยคา’ภิโยคโต.

彼时，因其致力于修行，彼等因欲望受挫而苦恼、极为固执嫉妒之（魔女），仿佛要将彼智者置于其控制之下。

กฺริยาปริกปฺปนา

行为构想

๒๗๑.

271.

คชํ มาโร สมารุฬฺโห, ยุทฺธาย’จฺจนฺต’มุนฺนตํ;

มคฺค มนฺเวสตี นูน, ชินภีโต ปลายิตุํ.

魔罗(Māra)为战骑上高象，气势昂扬；实则畏惧胜者，正寻求逃亡之路。

คุณปริกปฺปนา

特质构想

๒๗๒.

272.

มุนินฺท! ปาททฺวนฺเท เต, จารุ ราชิว สุนฺทเร;

มญฺเญ ปาปา’ภิ’สมฺมทฺท, ชาตโสเณน โสณิมา.

牟尼尊主(Muninda)！于您那美丽如莲之双足，我思其赤色，乃因碾碎诸恶而生。

๒๗๓.

273.

มญฺเญ, สงฺเก, ธุวํ, นูน, มิว, มิจฺเจว มาทิหิ;

สา’ยํ พฺยญฺชียเต กฺวา’ปิ, กฺวา’ปิ วากฺเยน คมฺยเต.

此构想，有时以“我思”(maññe)、“我疑”(saṅke)、“确定”(dhuvaṃ)、“确实”(nūna)、“如”(iva)、“诚然”(iti eva)等词表达，有时则由句义领会。

คมฺมปริกปฺปนา

可意会之构想

๒๗๔.

274.

ทยา สญฺชาต สรสา, เทหา นิกฺขนฺตกนฺติโย;

ปีเณนฺตา ชิน! เต สาธุ, ชนํ สรสตํ นยุํ.

胜者(Jina)！由慈悲所生之妙趣，及由尊身所出之光辉，善能愉悦众人，引其入于喜乐之境。

๒๗๕.

275.

อารพฺภนฺตสฺส [Pg.180] ยํกิญฺจิ, กตฺตุํ ปุญฺญวสา ปุน;

สาธน’นฺตรลาโภ โย, ตํ วทนฺติ สมาหิตํ.

为作某事而始勤，复因福德之力，得另一助成之缘，智者称此为“等引”(samāhita)。

๒๗๖.

276.

มารา’ริภงฺคา’ภิมุข, มานโส ตสฺส สตฺถุโน;

มหามหี มหารวํ, รวี’ย’มุปการิกา.

彼导师心向摧破敌魔罗，此大地作为助益者，发出巨大轰鸣。

๒๗๗.

277.

อวตฺวา’ภิมตํ ตสฺส, สิทฺธิยา ทสฺสน’ญฺญถา;

วทนฺติ ตํ ‘ปริยาย, วุตฺตี’ติ สุจิพุทฺธโย.

不直言其意，为成就故，以他法示之；净慧者称此为“委婉语”(pariyāyavutti)。

๒๗๘.

278.

วิวฏ’งฺคณนิกฺขิตฺตํ, ธน’มารกฺข วชฺชิตํ;

ธนกาม! ยถากามํ, ตุวํ คจฺฉ ยทิจฺฉสิ.

财富置于敞开庭院，无人看守；求财者！你可随心所欲，取汝所欲。

๒๗๙.

279.

ถุตึ กโรติ นินฺทนฺโต, วิย ตํ พฺยาชวณฺณนํ;

โทสา’ภาสา คุณา เอว, ยนฺติ สนฺนิธิ มตฺร หิ.

看似谴责而实为赞美，此即“伪赞”(byājavaṇṇanaṃ)；于此，功德实以过失之相显现。

๒๘๐.

280.

สญฺจาเลตุ มลํ ตฺวํ’สิ, ภุสํ กุวลยา’ขิลํ;

วิเสสํ ตาวตา นาถ!, คุณานํ เต วทาม กึ?

您能搅动整个大地之尘垢；主公！仅凭此，我们该如何言说您功德之殊胜？

๒๘๑.

281.

วิเสสิ’จฺฉายํ ทพฺพสฺส, กฺริยา, ชาติ, คุณสฺส จ;

เวกลฺลทสฺสนํ ยตฺร, วิเสโส นาม ยํ ภเว.

为显事物、行为、种类或特质之卓越，而示其所依之阙如，此即名为“殊胜”(visesa)。

๒๘๒.

282.

น รถา, น จ มาตงฺคา, น หยา, น ปทาตโย;

ชิโต มาราริ มุนินา, สมฺภาราวชฺชเนน หิ.

无战车，无大象，无骏马，亦无步兵；牟尼之所以战胜敌魔罗，实乃凭借舍离诸资具。

ทพฺพวิเสสวุตฺติ.

事物殊胜之表达。

๒๘๓.

283.

น พทฺธา ภูกุฏิ, เนว, ผุริโต ทสนจฺฉโท;

มาราริภงฺคํ จา’กาสิ, มุนิ วีโร วโร สยํ.

未曾皱眉，嘴唇亦未颤动；牟尼、英雄、卓越者，独自摧破敌魔罗。

กฺริยาวิเสสวุตฺติ.

行为殊胜之表达。

๒๘๔.

284.

น ทิสาสุ พฺยาตฺตา รํสิ,นา’โลโก โลกปตฺถโฏ;

ตถาปฺย’นฺธตมหรํ, ปรํ สาธุสุภาสิตํ.

光芒未遍布四方，光明未普照世间；然最胜之善说，能除极暗。

ชาติวิเสสวุตฺติ.

种类殊胜之表达。

๒๘๕.

285.

น ขรํ, น หิ วา ถทฺธํ, มุนินฺท! วจนํ ตว;

ตถาปิ คาฬฺหํ ขณติ, นิมฺมูลํ ชนตามทํ.

牟尼之主！您的言语非粗糙，亦非僵硬；然而，它能深入挖掘，根除众生的憍慢。

คุณวิเสสวุตฺติ

殊胜功德的表述。

๒๘๖.

286.

ทสฺสียเต’ติริตฺตํ [Pg.181] ตุ, สูรวีรตฺตนํ ยหึ;

วทนฺติ วิญฺญูวจนํ, รุฬฺหาหงฺการ มีทิสํ.

凡英雄气概过度展现之处，智者称此等言语为增长的傲慢。

๒๘๗.

287.

ทเม นนฺโทปนนฺทสฺส, กึ เม พฺยาปารทสฺสนา?ปุตฺตา เม ปาทสมฺภตฺตา, สชฺชา สนฺเต’ว ตาทิเส.

在调伏难陀与优波难陀(Nandopananda)方面，我何须展现作为？我的弟子们，我足下的奉献者，对于此类(对手)已然准备就绪。

๒๘๘.

288.

สิเลโส วจนา’เนกา, ภิเธยฺเย’กปทายุตํ;

อภินฺนปทวากฺยาทิ, วสา เตธา’ย มีริโต.

双关语(silesa)为一词多义之言说；依词句不可分等，此法被说为三种。

๒๘๙.

289.

อนฺธตมหโร หารี, สมารุฬฺโห มโหทยํ;

ราชเต รํสิมาลี’ยํ, ภควา โพธยํ ชเน.

驱除大暗，带来喜悦，登上大兴盛；此具光鬘者(raṃsimālī)、世尊闪耀光芒，觉悟众生。

อภินฺนปทวากฺยสิเลโส.

词句不可分双关语。

๒๙๐.

290.

สารทา’มลกา’ภาโส, สมานีต ปริกฺขโย;

กุมุทา’กรสมฺโพโธ, ปีเณติ ชนตํ สุธี.

其光辉澄净如秋，已尽诸损耗；其觉悟开启喜悦之藏，此贤者令众生欣悦。

ภินฺนปทวากฺยสิเลโส.

词句可分双关语。

๒๙๑.

291.

สมาหิต’ตฺตวินโย, อหีน มท มทฺทโน;

สุคโต วิสทํ ปาตุ, ปาณินํ โส วินายโก.

心已入定，调伏自我，摧伏龙王及不劣之慢；善逝、引导者，愿彼清净地守护众生。

ภินฺนาภินฺนปทวากฺยสิเลโส.

词句可分不可分双关语。

๒๙๒.

292.

วิรุทฺธา, วิรุทฺธา, ภินฺน, กมฺมา, นิยมวา, ปโร;

นิยม’กฺเขปวจโน, อวิโรธิ, วิโรธฺย’ปิ.

相违、不相违、异业、有定、其他；破定之言、不相违、以及相违。

๒๙๓.

293.

โอจิตฺย สมฺโปสกาทิ, สิเลโส, ปทชา’ทิ ปิ;

เอสํ นิทสฺสเนสฺเว’ว, รูป มาวิ ภวิสฺสติ.

适切、滋养等双关语，以及由词语等产生的双关语；其形式将在这些例子中得以显现。

วิรุทฺธกมฺมสิเลส

相违业双关语

๒๙๔.

294.

สวเส วตฺตยํ โลกํ, อขิลํ กลฺลวิคฺคโห;

ปราภวติ มาราริ, ธมฺมราชา วิชมฺภเต.

令整个世界随其意志运转，身形健美；魔罗之敌被击败，法王大显神威。

อวิรุทฺธกมฺมสิเลส

不相违业双关语

๒๙๕.

295.

สภาวมธุรํ ปุญฺญ วิเสโส’ทย สมฺภวํ;

สุณนฺติ วาจํ มุนิโน, ชนา ปสฺสนฺติ จา’มตํ.

人们听闻牟尼之语，其言自性甘甜，由殊胜功德之生起而生；亦得见甘露(amataṃ)不死。

อภินฺนกมฺมสิเลส

不分业双关语

๒๙๖.

296.

อนฺธการา’ปหาราย[Pg.182], สภาว มธุราย จ;

มโน ปีเณติ ชนฺตูนํ, ชิโน วาจาย ภาย จ.

为驱除黑暗，亦为自性甘甜；胜者以言语和光芒，悦乐众生之心。

นิยมวนฺตสิเลส

有定双关语

๒๙๗.

297.

เกส’กฺขีนํ’ว กณฺหตฺตํ, ภมูนํเยว วงฺกตา;

ปาณิปาทา’ธรานํ’ว, มุนินฺทสฺสา’ภิรตฺตตา.

牟尼之主的黑，仅在发与眼；其弯曲，仅在双眉；其深红，仅在手、足、唇。

นิยมกฺเขปสิเลส

破定双关语

๒๙๘.

298.

ปาณิปาทา’ธเรสฺเว’ว, สาราโค ตว ทิสฺสติ;

ทิสฺสเต โส’ย มถวา, นาถ! สาธุคุเณสฺว’ปิ.

在手、足、唇上，你的爱染(或红润)可见；世尊！它亦可见于您的善德之中。

อวิโรธิสิเลส

不相违双关语

๒๙๙.

299.

สลกฺขโณ’ติสุภโค, เตชสฺสี นิยโต’ทโย;

โลเกโส ชิตสํกฺเลโส,วิภาติ สมณิสฺสโร.

具足相好(salakkhaṇo)，极为祥瑞，具足威力，其兴起有定；世间主、已胜烦恼、沙门之主，闪耀光芒。

วิโรธิสิเลส

相违双关语

๓๐๐.

300.

อสโมปิ สโม โลเก,โลเกโสปิ นรุตฺตโม;

สทโย ปฺย’ทโย ปาเป, จิตฺตา’ยํ มุนิโน คติ.

世间无等亦平等，世间主亦人中尊；于恶有慈悲亦无慈悲，此乃牟尼奇妙之行境。

โอจิตฺยสมฺโปสกปทสิเลส

顺适词语双关语

๓๐๑.

301.

สํสารทุกฺโข’ปหตา, วนตา ชนตา ตฺวยิ;

สุข มิจฺฉิต มจฺจนฺตํ, อมตนฺทท! วินฺทติ.

为轮回之苦所恼害、心怀欲望的众生，在你之处，哦，甘露施予者！获得了所希求的究竟之乐。

๓๐๒.

302.

คุณยุตฺเตหิ วตฺถูหิ, สมํ กตฺวาน กสฺสจิ;

สํกิตฺตนํ ภวติ ยํ, สา มตา ตุลฺยโยคิตา.

将某人与具德之物等同称扬，此即所谓的“平等相应”。

๓๐๓.

303.

สมฺปตฺตสมฺมโท โลโก, สมฺปตฺตา’โลกสมฺปโท;

อุโภหิ รํสิมาลี จ, ภควา จ ตโมนุโท.

世间获得大喜悦，亦得圆满之光明；太阳与世尊，二者皆为黑暗驱除者。

๓๐๔.

304.

อตฺถนฺตรํ สาธยตา, กิญฺจิ ตํ สทิสํ ผลํ;

ทสฺสียเต อสนฺตํ วา, สนฺตํ วา ตํ นิทสฺสนํ.

为确立另一义理，而展示某个相似的结果，无论其存在与否，此即所谓的“例证”。

อสนฺตผลนิทสฺสน

非实果例证

๓๐๕.

305.

อุทยา [Pg.183] สมณินฺทสฺส, ยนฺติ ปาปา ปราภวํ;

ธมฺมราชวิรุทฺธานํ, สูจยนฺตา ทุร’นฺตตํ.

沙门之主兴起，诸恶走向败亡，仿佛预示着违逆法王者将有悲惨的结局。

สนฺตผลนิทสฺสน

真实果例证

๓๐๖.

306.

สิโร นิกฺขิตฺต จรโณ, จฺฉริยาน’มฺพุชาน’ยํ;

ปรม’พฺภุตตํ โลเก, วิญฺญาเปต’ตฺตโน ชิโน.

这位胜者将其如奇妙莲花般的双足置于（诸天）头顶，向世间昭示了自身至上的稀有。

๓๐๗.

307.

วิภูติยา มหนฺตตฺตํ, อธิปฺปายสฺส วา สิยา;

ปรมุกฺกํสตํ ยาตํ, ตํ มหนฺตตฺต มีริตํ.

威势的伟大或意向的伟大，当其达到至高卓越的境地，即被称为“伟大”。

วิภูติมหนฺตตฺต

威势之伟大

๓๐๘.

308.

กิรีฏ รตน’จฺฉายา, นุวิทฺธา’ตป วารโณ;

ปุรา ปรํ สิรึ วินฺทิ, โพธิสตฺโต’ ภินิกฺขมา.

昔日，菩萨获得至上荣光，其华盖与宝冠宝石的光辉交织；而后他出家了。

อธิปฺปายมหนฺตตฺต

意向之伟大

๓๐๙.

309.

สตฺโต สมฺโพธิยํ โพธิ, สตฺโต สตฺตหิตาย โส;

หิตฺวา สฺเนหรสาพนฺธ, มปิ ราหุลมาตรํ.

为求菩提，菩萨专念于正等觉；为利有情，他亦致力于众生福祉；舍弃了爱染滋味的束缚，乃至罗睺罗的母亲。

๓๑๐.

310.

โคเปตฺวา วณฺณนียํ ยํ, กิญฺจิ ทสฺสียเต ปรํ;

อสมํ วา สมํ ตสฺส, ยทิ สา วญฺจนา มตา.

隐藏应赞叹之事，而展示他物，无论后者与前者相等或不相等，此即所谓的“欺瞒”。

อสมวญฺจนา

不等欺瞒

๓๑๑.

311.

ปุรโต น สหสฺเสสุ, น ปญฺเจสุ จ ตาทิโน;

มาโร ปเรสุ ตสฺเส’สํ, สหสฺสํ ทสวฑฺฒิตํ.

在如来面前，魔罗的十千之众，算不上千，也算不上五百。

สมวญฺจนา

平等欺瞒

๓๑๒.

312.

วิวาท มนุยุญฺชนฺโต, มุนินฺทวทนิ’นฺทุนา;

สมฺปุณฺโณ จนฺทิมา นา’ยํ, ฉตฺต เมตํ มโนภุโน.

与牟尼之主的月脸争辩者说：“此非圆满之月，此乃心生者（魔罗）之伞盖。”

๓๑๓.

313.

ปรานุวตฺตนาทีหิ, นิพฺพินฺเทนิ’ห ยา กตา;

ถุติ ร’ปฺปกเต สา’ยํ, สิยา อปฺปกตตฺถุติ.

此处，由随从他人等而心生厌离者，对微小之事所作的赞叹，即是“微事赞”。

๓๑๔.

314.

สุขํ ชีวนฺติ หริณา, วเนสฺว’ปรเสวิโน;

อนายาโส ปลาเภหิ, ชลทพฺภงฺกุราทิภิ.

鹿群在林中安乐地生活，不侍奉他人；它们毫不费力地以水、吉祥草、嫩芽等为食。

๓๑๕.

315.

อุตฺตรํ อุตฺตรํ ยตฺถ, ปุพฺพปุพฺพวิเสสนํ;

สิยา เอกาวลิ สา’ยํ, ทฺวิธา วิธิ, นิเสธโต.

凡以后一者为前一者的修饰，如此层层相续，此即“串珠”（ekāvali）。它依肯定和否定而分为两种。

วิธิเอกาวลิ

肯定之链

๓๑๖.

316.

ปาทา [Pg.184] นขาลิ รุจิรา, นขาลิ รํสิ ภาสุรา;

รํสีตโมปหาเน’ก, รสา โสภนฺติ สตฺถุโน.

导师之足甲行甚美，其甲光辉耀；此光于驱暗中独一无二，因导师之德而庄严。

นิเสธเอกาวลิ

否定之链

๓๑๗.

317.

อสนฺตุฏฺโฐ ยติ เนว,สนฺโตโส นา’ลยาหโต;

นา’ลโย โย ส ชนฺตูนํ, นา’นนฺต พฺยสนา วโห.

不满足的行者永不得安；知足者不为执着所害；彼不执着于众生，不带来无尽之灾厄。

๓๑๘.

318.

ยหึ ภูสิย ภูสตฺตํ, อญฺญมญฺญํ ตุ วตฺถุนํ;

วินา’ว สทิสตฺตํ ตํ, อญฺญมญฺญวิภูสนํ.

诸事物彼此互相庄严，纵然没有相似之处，此即是“互相庄严”。

๓๑๙.

319.

พฺยามํ’สุ มณฺฑลํ เตน, มุนินา โลกพนฺธุนา;

มหนฺตึ วินฺทตี กนฺตึ, โสปิ เตเนว ตาทิสึ.

由世间之友的牟尼，其一寻光圈获得巨大光辉；彼亦因此而同样辉耀。

๓๒๐.

320.

กถนํ สหภาวสฺส, กฺริยาย จ, คุณสฺส จ;

‘สหวุตฺตี’ติ วิญฺเญยฺยํ, ต’ทุทาหรณํ ยถา.

对行动与功德的共同存在状态的描述，当知是为“共现”；其示例如下。

กฺริยาสหวุตฺติ

行动共现

๓๒๑.

321.

ชลนฺติ จนฺทรํสีหิ, สมํ สตฺถุ นขํ สโว;

วิชมฺภติ จ จนฺเทน, สมํ ตมฺมุขจนฺทิมา.

导师指甲之光，与月光一同闪耀；其面月亦与明月一同绽放。

คุณสหวุตฺติ

功德共现

๓๒๒.

322.

ชิโน’ทเยน มลีนํ, สห ทุชฺชน เจตสา;

ปาปํ ทิสา สุวิมลา, สห สชฺชน เจตสา.

胜者出世，污垢与恶人之心一同消逝；罪恶匿迹，诸方与善人之心一同变得极为清净。

๓๒๓.

323.

วิโรธีนํ ปท’ตฺถานํ, ยตฺถ สํสคฺคทสฺสนํ;

สมุกฺกํสา’ภิธานตฺถํ, มตา สา’ยํ วิโรธิตา.

于矛盾词义处，若见其关联，为表达卓越之义，此即是“矛盾法”。

๓๒๔.

324.

คุณา สภาว มธุรา, อปิ โลเก’ก พนฺธุโน;

เสวิตา ปาป เสวีนํ, สมฺปทูเสนฺติ มานสํ.

世间唯一之友（佛陀）的功德，其性本甜美，然若为恶行者所习，反倒染污其心。

๓๒๕.

325.

ยสฺส กสฺส จิ ทาเนน, ยสฺส กสฺส จิ วตฺถุโน;

วิสิฏฺฐสฺส ย มาทานํ, ‘ปริวุตฺตี’ติ สา มตา.

通过布施任何事物，而获得另一殊胜之物，此即是“交换”。

๓๒๖.

326.

ปุรา ปเรสํ ทตฺวาน, มนุญฺญํ นยนาทิกํ;

มุนินา สมนุปฺปตฺตา, ทานิ สพฺพญฺญุตาสิรี.

往昔，牟尼曾施予他人眼等悦意之物；如今，彼已证得一切智之荣耀。

๓๒๗.

327.

กิญฺจิ [Pg.185] ทิสฺวาน วิญฺญาตา, ปฏิปชฺชติ ตํสมํ;

สํสยา’ปคตํ วตฺถุํ, ยตฺถ โส’ยํ ภโม มโต.

见者于无疑之事，见一物已，却认作相似之他物，此即是“错认”。

๓๒๘.

328.

สมํ ทิสาสุ’ชฺชลาสุ, ชิน ปาท นขํ’สุนา;

ปสฺสนฺตา อภินนฺทนฺติ, จนฺทา’ตป มนา ชนา.

胜者足甲之光，平等照耀于光明诸方；见者心生欢喜，误以为是月光。

๓๒๙.

329.

ปวุจฺจเต ยํ นามาทิ, กวีนํ ภาวโพธนํ;

เยน เกนจิ วณฺเณน, ภาโว นามา’ย มีริโต.

诗人以任何言辞，表达其所悟之情状，此即名为“情状”。

๓๓๐.

330.

นนุ เตเย’ว สนฺตาโน, สาครา น กุลาจลา;

มนมฺปิ มริยาทํ เย, สํวฏฺเฏปิ ชหนฺติ โน.

诚然，彼等之相续，如海洋而非山脉；纵于坏劫，亦不弃心之界限。

๓๓๑.

331.

องฺคงฺคิ ภาวา สทิส, พลภาวา จ พนฺธเน;

สํสคฺโค’ลงฺกตีนํ โย, ตํ ‘มิสฺส’นฺติ ปวุจฺจติ.

诸庄严饰之结合，于构成中或有主从关系，或有均等关系，此即名为“混合”。

องฺคงฺคีภาวมิสฺส

主从混合

๓๓๒.

332.

ปสตฺถา มุนิโน ปาท, นข รํสิ มหานที;

อโห! คาฬฺหํ นิมุคฺเคปิ, สุขยตฺเย’ว เต ชเน.

牟尼足甲光所成之大河，值得赞叹！啊！纵使深陷其中，亦能令彼等众生安乐。

สทิส พล ภาว มิสฺส

均势情感的混合

๓๓๓.

333.

เวโส สภาว มธุโร, รูปํ เนตฺต รสายนํ;

มธู’ว มุนิโน วาจา, น สมฺปีเณติ กํ ชนํ.

其姿态自然甜美，其形色是眼之甘露；圣者的言语如蜜，有谁不被其满足呢？

๓๓๔.

334.

อาสี นาม สิยา’ตฺถสฺส, อิฏฺฐสฺสา’สีสนํ ยถา;

ติโลเก’กคติ นาโถ,ปาตุ โลก มปายโต.

名为“祝福”(Āsī)，即如对所欲之事的祈愿；三界唯一的依怙，愿他护佑世间免于恶趣。

๓๓๕.

335.

รส’ปฺปตีติ ชนกํ, ชายเต ยํ วิภูสนํ;

‘รสวนฺต’นฺติ ตํ เญยฺยํ, รสวนฺต วิธานโต.

那能生起情味(rasa)体验，并作为庄严而生起者；应知其为“具味者”(Rasavanta)，乃依具味之法而成就。

๓๓๖.

336.

ราคา’นต’พฺภุต สโรช มุขํ ธราย,ปาทา ติโลกครุโน’ธิก พนฺธราคา;

อาทาย นิจฺจสรเสน กเรน คาฬฺหํ,สญฺจุมฺพยนฺติ สตตา’หิต สมฺภเมน.

大地以其奇妙的莲花面容，因爱恋而低垂；（信众们）以恒常喜悦之手，紧紧握住三界导师那激起无限爱恋的双足，并以持续的崇敬亲吻着。

๓๓๗.

337.

อิจฺจา’นุคมฺม [Pg.186] ปุริมาจริยา’นุภาวํ,สงฺเขปโต นิคทิโต’ย มลงฺกตีนํ;

เภโท’ปรูปริ กวีหิ วิกปฺปิยานํ,โก นาม ปสฺสิตุ มลํ ขลุ ตาส มนฺตํ.

如此，遵循前代导师之威德，这些庄严的分类已被简要阐述；它们被诗人们不断地构想，谁又能真正看尽其究竟呢？

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิ วิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

如是，于僧护大长老所著《善解庄严论》中，

อตฺถาลงฺการาวโพโธ นาม

名为“义庄严之领悟”。

จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท.

第四章。

๕. ภาวาวโพธ-ปญฺจมปริจฺเฉท

5. 情态领悟：第五章

๓๓๘.

338.

ปฏิภานวตา โลก, โวหาร’มนุสารินา;

ตโต’จิตฺย สมุลฺลาส, เวทินา กวินา ปรํ.

其次，由具足才智、遵循世间惯例、并通晓适宜性之展现的诗人（当知）。

๓๓๙.

339.

ฐายิสมฺพนฺธิโน ภาว, วิภาวา สา’นุภาวกา;

สมฺพชฺฌนฺติ นิพนฺธา เต, รส’สฺสาทาย สาธุนํ.

常住情态(ṭhāyībhāva)、激发因素(vibhāva)与相应表现(anubhāva)，它们在作品中相互关联，以令善者品味其情味(rasa)。

ภาวอธิปฺปาย

情态之意

๓๔๐.

340.

จิตฺต วุตฺติ วิเสสา ตุ, ภาวยนฺติ รเส ยโต;

รตฺยาทโย ตโต ภาว, สทฺเทน ปริกิตฺติตา.

心识活动的特殊状态，因其能生起诸情味(rasa)，故喜爱(rati)等，即以“情态”(bhāva)之名而宣说。

ฐายีภาวอธิปฺปาย

常住情态之意

๓๔๑.

341.

วิโรธินา’ญฺญภาเวน, โย ภาโว น ติโรหิโต;

สีเลน ติฏฺฐติ’จฺเจโส, ‘ฐายีภาโว’ติ สทฺทิโต.

不被对立之他法所遮蔽，以其自性而安住者，此即名为“常住情态”。

ฐายีภาวปฺปเภทอุทฺเทส

常住情态之种类概要

๓๔๒.

342.

รติ, หสฺโส, จ โสโก, จ,โกธุ, สฺสาหา, ภยํ,ปิ จ;

ชิคุจฺฉา, วิมฺหโย, เจว, สโม จ นว ฐายิโน.

爱欲、欢笑、忧伤、愤怒、热忱、恐惧、厌恶、惊奇，以及平静，此九种为常住情态。

พฺยภิจารีภาวอธิปฺปาย

变异情态之意

๓๔๓.

343.

ติโรภาวา, วิภาวา’ทิ, วิเสสนา’ภิมุขฺยโต;

เย เต จรนฺติ สีเลน, เต โหนฺติ พฺยภิจาริโน.

因其（随情境）显现与隐没，并朝向于（根本情感的）特定状态，那些依其自性而流转者，即是“变异情态”。

พฺยภิจาริภาวปเภท

变异情态之种类

๓๔๔.

344.

นิพฺเพโท[Pg.187], ตกฺก, สงฺกา, สม,ธิติ, ชฬตา, ทีนตุ, คฺคา, ลสตฺตํ,สุตฺตํ, ตาโส, คิลานุ, สฺสุก, หริส,สติ, สฺสา, วิสาทา, พหิตฺถา ;

จินฺตา, คพฺพา, ปมาโร, มริส, มท,มตุ, มฺมาท, โมหา, วิโพโธ,นิทฺทา, เวคา, สพิลํ, มรณ,จปลตา, พฺยาธิ, เตตฺตึส เมเต.

厌离、推测、疑虑、疲劳、坚毅、呆滞、悲惨、暴烈、怠惰、昏沉、惊怖、病、渴望、喜悦、忆念、嫉妒、绝望、隐瞒、思虑、骄傲、怠慢、不耐、迷醉、智慧、狂乱、愚痴、觉醒、睡眠、冲动、羞愧、死亡、轻佻、疾病，此三十三种。

สตฺติกภาวอธิปฺปาย

自性情态之意

๓๔๕.

345.

สมาหิต’ตฺต’ปฺปภวํ, สตฺตํ เตโน’ปปาทิตา;

สตฺติกา ปฺย’นุภาวตฺเต, วิสุํ ภาวา ภวนฺติ เต.

由专注之心所生，自性由此而产生；自性情态亦因其为随现情态，而成为各别之情态。

สตฺติกภาวปฺปเภท

自性情态之种类

๓๔๖.

346.

ถมฺโภ, ปฬย, โรมญฺจา, ตถา เสท, สฺสุ, เวปถุ;

เววณฺณิยํ, วิสรตา, ภาวา’ฏฺเฐ’เต ตุ สตฺติกา.

僵直、昏厥、毛发竖立，以及汗流、泪水、颤抖、变色、失声，此八种为自性情态。

๓๔๗.

347.

ยทา รตฺยาทโย ภาวา, ฐิติสีลา น โหนฺติ เจ;

ตทา สพฺเพปิ เต ภาวา, ภวนฺติ พฺยภิจาริโน.

若爱欲等情态不具常住之性，则彼时所有情态皆成为变异情态。

๓๔๘.

348.

วิภาโว การณํ เตสุ, ปฺปตฺติยุ’ทฺทีปเน ตถา;

โย สิยา โพธโก เตสํ,อนุภาโว’ย มีริโต.

引发情态(vibhāva)是那些情态的原因，也是其生起与激发的原因；而那能令它们被了知者，则被称为随现情态(anubhāva)。

๓๔๙.

349.

เนกเหตุํ มโนวุตฺติ, วิเสสญฺจ วิภาวิตุํ;

ภาวํ วิภาวา’นุภาวา, วณฺณิยา พนฺธเน ผุฏํ.

为显现多因之心行与特殊性，情态、引发情态与随现情态，应在作品中清晰地描述。

๓๕๐.

350.

สวิภาวา’นุภาเวหิ, ภาวา เต เต ยถารหํ;

วณฺณนียา ยโถ’จิตฺยํ, โลกรูปา’นุคามินา.

那些情态，连同其引发情态与随现情态，应依其适切性，并随顺世间之形相而描述。

๓๕๑.

351.

จิตฺต [Pg.188] วุตฺติ วิเสสตฺตา, มานสา สตฺติกา’งฺคโต;

พหิ นิสฺสฏ เสทาทิ, อนุภาเวหิ วณฺณิยา.

因心行之特殊，且自性情态为意生成分，故应以汗流等外显的随现情态来描述。

รสอธิปฺปาย

味之意

๓๕๒.

352.

สามาชิกาน มานนฺโท, โย พนฺธตฺถา’นุสารินํ;

รสียตีติ ตญฺญูหิ, รโส นามา’ย’มีริโต.

观众之喜悦，随顺作品之义；因其能被知者品味，故此名为“味”。

รสปฺปเภท

味之种类

๓๕๓.

353.

สวิภาวา, นุภาเวหิ, สตฺติก,พฺยภิจาริภิ;

อสฺสาทิยตฺต มานีย, มาโน ฐาเย’ว โส รโส.

由引发情态、随现情态、自性情态与变异情态，被带至可品味之境，彼常住情态即是味。

๓๕๔.

354.

สิงฺคาร,หสฺส,กรุณา, รุทฺท,วีร,ภยานกา;

พีภจฺฉ,พฺภุต,สนฺตา, จ, รสา ฐายีน นุกฺกมา.

爱欲、欢笑、悲悯、忿怒、勇猛、怖畏、厌恶、惊奇及平静，此诸味依常住情态之次第而列。

๓๕๕.

355.

ทุกฺขรูเป’ย’ มานนฺโท, กถํ นุ กรุณาทิเก?สิยา โสตูนมานนฺโท,โสโก เวสฺสนฺตรสฺส หิ.

在悲悯等苦相中，如何会有喜悦呢？听者或有喜悦，因为悲伤实属韦桑达拉(Vessantara)。

ฐายีภาว นิทฺเทส รติฏฺฐายีภาว

常住情态的解释：爱欲常住情态

๓๕๖.

356.

รมฺม,เทส, กลา, กาล, เวสาทิ, ปฏิเสวนา;

ยุวาน’ญฺโญญฺญรตฺตานํ, ปโมโท รติ รุจฺจเต.

对宜人之地、艺术、时节、服饰等的享用，以及互相爱恋的年轻人之喜悦，即名为“爱欲”(rati)。

๓๕๗.

357.

ยุตฺยา ภาวานุภาวา เต, นิพนฺธา โปสยนฺติ นํ;

โสปฺย’โยค, วิปฺปโยค, สมฺโภคานํ วสา ติธา.

那些情态与随现情态，通过在作品中的联结而滋养它；它又因未合、分离和结合之故而有三种。

หสฺสฏฺฐายีภาว

欢笑常住情态

๓๕๘.

358.

วิการา’กติอาทีหิ, อตฺตโน ถ ปรสฺส วา;

หสฺโส นิทฺทา, สมา’ลสฺย, มุจฺฉาทิ,พฺยภิจาริภิ;

ปริโปเส สิยา หสฺโส, ภิยฺโย’ตฺถิปภุตีนํ โส.

欢笑(此常住情态)由自身或他人的形貌变化等而生起。它可由昏沉、懈怠、昏厥等变异情态(byabhicāribhāva)所滋养。对于骨骼突出等人，此情态会更加强烈。

หสฺสปฺปเภท

欢笑之种类

๓๕๙.

359.

สิต มิห วิกาสิ นยนํ,กิญฺจา’ลกฺขิย ทิชํ ตุ ตํ หสิตํ;

มธุรสฺสรํ วิหสิตํ, อํสสิโรกมฺปมุปหสิตํ.

微笑(sita)时眼睛微开，轻笑(hasita)时牙齿微露；欢笑(vihasita)时声音甜美，大笑(upahasita)时耸肩摇头。

๓๖๐.

360.

อปหสิตํ [Pg.189] สชล’กฺขิ, วิกฺขิตฺตงฺคํ ภวตฺย’ติหสิตํ;

ทฺเว ทฺเว กถิตา เจ’สํ,เชฏฺเฐ มชฺเฌ’ธเม จ กมโส.

狂笑(apahasita)时泪眼，极笑(atihasita)时肢体散乱。这六种笑，每两种为一组，依次属于上等、中等和下等之人。

กรุณฏฺฐายีภาว

悲之住立情态

๓๖๑.

361.

โสกรูโป ตุ กรุโณ, นิฏฺฐปฺปตฺติ’ฏฺฐ นาสโต;

ตตฺถา’นุภาวา รุทิต, ปฬย,ตฺถมฺภกาทโย;

วิสาทา,ลสฺย,มรณ, จินฺตา’ที พฺยภิจาริโน.

悲味(karuṇa)的本质是悲伤，由所爱之物的毁灭而生。其随感(anubhāva)是哭泣、昏厥、僵硬等；沮丧、懈怠、死亡、忧虑等是其变异情态(byabhicārin)。

รุทฺทฏฺฐายีภาว

暴怒之住立情态

๓๖๒.

362.

โกโธ มจฺฉริยา’ทีหิ, โปเส ตาส, มทาทิภิ;

นยนา’รุณตาทีหิ, รุทฺโท นาม รโส ภเว.

愤怒(krodha)由悭吝、怖畏、骄慢等而得以滋养；名为暴怒(rudda)的味(rasa)由眼睛发红等而生起。

วีรฏฺฐายีภาว

勇之住立情态

๓๖๓.

363.

ปตาป, วิกฺกมา’ทีหุ, สฺสาโห ‘วีโร’ติ สญฺญิโต;

รณ,ทาน,ทยาโยคา, วีโร’ยํ ติวิโธ ภเว;

เตวา’นุภาวา ธิติ,ม, ตฺยา’ทโย พฺยภิจาริโน.

与威势、勇武等相关的精进(ussāha)，被称为勇味(vīra)。此勇味有三种：战斗之勇、布施之勇与慈悲之勇。坚毅、决心、布施等是其变异情态(byabhicārin)。

ภยฏฺฐายีภาว

怖畏之住立情态

๓๖๔.

364.

วิการา,สนิ,สตฺตา’ทิ, ภยุ’กฺกํโส ภยานโก;

เสทา’ทโย นุภาเว’ตฺถ, ตาสา’ที พฺยภิจาริโน.

由形变、雷电、恶趣众生等引起的极度恐惧，是为怖畏味(bhayānaka)。其随感(anubhāva)是出汗等，其变异情态(byabhicārin)是惊恐等。

ชิคุจฺฉาฏฺฐายีภาว

厌恶之住立情态

๓๖๕.

365.

ชิคุจฺฉา รุธิรา’ทีหิ, ปูตฺยา’ทีหิ วิราคโต;

พีภจฺโฉ โขภนุ’พฺเพคี, กเมน กรุณายุโต;

นาสา วิกูณนาทีหิ, สงฺกาทีหิ’สฺส โปสนํ.

厌恶(jigucchā)由对血液、腐烂物等的厌离而生。厌恶味(bībhaccha)是搅动人心、令人不安的，并逐渐伴有悲悯。它由皱鼻等以及怀疑等而得以滋养。

วิมฺหยฏฺฐายีภาว

惊奇之住立情态

๓๖๖.

366.

อติ โลก ปทตฺเถหิ, วิมฺหโย’ยํ รโส’พฺภุโต;

ตสฺสา’นุภาวา เสท,สฺสุ, สาธุวาทา’ทโย สิยุํ;

ตาสา,เวค,ธิติ,ปฺปญฺญา, โหนฺเต’ตฺถ พฺยภิจาริโน.

由超世间的事物所生起的惊奇(vimhaya)，是为奇妙味(abbhuta)。其随感(anubhāva)是出汗、流泪、称赞“善哉”等。此处的变异情态(byabhicārin)是惊恐、激动、坚毅、智慧等。

สมฏฺฐายีภาว

寂静之住立情态

๓๖๗.

367.

ฐายีภาโว สโม เมตฺตา, ทยา,โมทา’ทิ สมฺภโว;

ภาวาทีหิ ต’ทุกฺกํโส, สนฺโต สนฺต นิเสวิโต.

名为“寂静”(sama)的住立情态(ṭhāyībhāva)由慈、悲、喜等而生。其极致是寂静味(santa)，为寂静者所习行。

อิติ สงฺฆรกฺขิต มหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

僧护大长老所著《善解庄严论》，

รสภาวา’วโพโธ นาม

名为“味与情态之理解”，

ปญฺจโม ปริจฺเฉโท.

第五章终。

สุโพธาลงฺกาโร สมตฺโต.

《善解庄严论》终。