1

මිලිදටීකා

弥兰陀问经复注

---

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

---

නිරන්තරං ලොකහිතස්ස කාරකංනිරන්තරං ලොකහිතස්ස දෙසකං,නිරන්තරං ලොකහිතස්ස චින්තකංනමාමි වීරං නරදම්මසාරථිං;

恒为世间利而行，恒为世间利而说，恒为世间利而思，我礼敬勇者、调御丈夫。

---

පඤ්හධම්මවිදුං නාථං ගුය්හධම්මප්පකාසකං,නමස්සිවාන සම්බුද්ධං ධම්මං සාධුගුණම්පි ච;

我礼敬通达问法的依怙、阐明甚深之法的正自觉者，以及具善妙功德之法。

---

නාගසෙනමහාථෙරං පිටකත්තයකොවිදං,වදිවා තම්පි සිරසා පඤ්හධම්මප්පකාසකං;

我亦顶礼那通达三藏、阐明问法的龙军大长老。

---

මිලිදපඤ්හවිවරණං මධුරථප්පකාසිනිං,රචයිස්සං සමාසෙන තං සුණාථ සමාහිතා;

我今将简要地撰写阐明甜美之义的《弥兰陀问经》释义，请你们专注聆听。

---

1. තථ පකිණ්ණකථවිවරණං ජාතකුද්ධරණන්ති ද්වෙ යෙවමාතිකා.

1. 此中，〈杂说释义〉与〈本生引述〉，如是为二纲要。

---

තථ-

此中：

---

සම්බධො ච පදඤ්චෙව පදථො පදවිග්ගහොචොදනා පරිහාරො’ති ඡබ්බිධා අථවණ්ණනා’ති;

关联、词、词义、词析、质问与回答，此六种即是释义。

---

වුත්තත්තා සම්බධො තාව වෙදිතබ්බො. සො ච යථාවුත්තාජ්ඣාහාරවසෙන දුවිධො.

因其已被述及，故首先当知“关联”。它又依前述的文句省略而分为两种。

---

පකිණ්ණකථවිවරණං

杂说释义

---

තෙසු –’මිලිදො නාම සො රාජා …පෙ… සාගරන්ති එථ අජ්ඣාහාරසම්බධො වෙදිතබ්බො යො’පි මිලිදො රාජා භගවතො පරිනිබ්බානතො පඤ්චවස්සසතෙ අතික්කන්තෙ රාජකුලෙ උප්පන්නො සො රාජා මිලිදො නාම.

其中，于“名为弥兰陀(Milinda)的国王……乃至……大海”一句，当知有文句省略的关联。即是：那位弥兰陀王，是在世尊般涅槃五百年后出生于王族的那位名为弥兰陀的国王。

---

සාගලායං පුරුත්තමෙ සාගලනාමකෙ උත්තමනගරෙ රජ්ජං කාරෙන්තො නාගසෙනථෙරං උපගඤ්ඡි කිං වියා?ති.

在最殊胜的城市沙竭罗(Sāgala)为王时，他去见龙军长老，犹如什么呢？

---

ගඞ්ගාව යථ සාගරන්ති ආහ. යථා ගඞ්ගා වා යමුනාදීසු අඤ්ඤතරා වා සාගරං උපගඤ්ඡි තථා උපගඤ්ඡි’ති අථො. ව-සද්දො වෙථ සමුච්චයථො. ගඞ්ගා වා’ති වත්තබ්බෙ ආකාරස්ස රස්සත්තං කවා ගඞ්ගාව ඉති වුත්තං. උප්පලංව යථොදකෙ’ති එථ වුත්තසමුච්චයථො වාසද්දො විය.

他说：“犹如恒河之于大海。”其义为：犹如恒河(Gaṅgā)或亚穆纳(Yamunā)等诸河之一流向大海，他也如此前往。此处的“va”字是用于连接。当说“Gaṅgā vā”时，将长音“ā”缩短而说成“gaṅgāva”。这就像在“Uppalaṃva yathodake”（犹如水生青莲）一句中，“vā”字有前述的连接之义。

---

ආසජ්ජ රාජා …පෙ… විදාළනෙ’ති එථ යථාවුත්තසම්බධො වෙදිතබ්බො. සො ච සුවිඤෙඤය්‍යො’ව. පදන්ති උපසග්ග නිපාතනාමආඛ්‍යාතපදවසෙන චතුබ්බිධං. තෙසු නාමපදං සාමඤ්ඤගුණ-කිත්තිම-ඔපපාතික-නාම වසෙන චතුබ්බිධං. තථ පඨමකප්පිකමහාජනෙන සම්මන්තිවා ඨපිතත්තා මහාසම්මතො’ති රඤ්ඤො නාමං සාමඤඤනාමං නාම. ධම්මකථිකො පංසුකුලිකො විනයධරො තෙපිටකො සද්ධො පසන්නො’ති එවරූපං ගුණතො ආගතං නාමං ගුණනාමං නාම. යම්පන ජාතස්ස කුමාරස්ස නාමගහණදිවසෙ දක්ඛිණෙය්‍යානං සක්කාරං කවා සමීපෙ ඨිතා ඤාතකා කප්පෙවා’අයං අමුකො නාමා’ති නාමං කරොන්ති ඉදං කිත්තිම නාමං නාම. යා පන පුරිමපඤ්ඤත්ති පච්ඡිමපඤ්ඤත්තියං පතති, පුරිමවොහාරො පච්ඡිමවොහාරෙ සෙය්‍යථිදං පුරිමකප්පෙ’පි චදො චදොයෙව නාම එතරහි’පි චදො චදොයෙව නාම, අතීතෙ සූරියො සමුද්දො පථවී පබ්බතොයෙව නාම. එතරහි’පි පබ්බතො පබ්බතොයෙව නාමාති ඉදං ඔපපාතිකනාමං නාම, ඉදං නාමචතුක්කං අභිධම්මපරියායෙන වුත්තං. සද්දසථෙ පන නාමනාම-සබ්බනාම-සමාසනාම-තද්ධිතනාම-කිතනාමවසෙන පඤ්චවිධං වුත්තං. තං සබ්බං ඉධ යථාරහං වෙදිතබ්බං. පදථො පන ආසජ්ජා’ති පවා. ඨානාඨානගතෙ’ති කාරණාකාරණගතෙ.

“国王……乃至……剖裂”一句，于此当知有前述的关联，且其义甚明了。词有四种：前缀、小品词、名词和动词。其中，名词有四种：普通名、功德名、约定俗成名和自然生成名。例如，因在初劫时由大众共同推举而立，故国王之名“大共选王(Mahāsammata)”即是普通名。说法者、持粪扫衣者、持律者、三藏者、有信者、心喜者，此类由功德而来的名称，即是功德名。又如，王子出生，于命名之日，为供养福田，亲族集于近旁而商定：“此子名为某某。”此即是约定俗成名。又如，前时的概念落于后时的概念，前时的称谓用于后时的称谓，例如：前劫之月亦名为月，今时之月亦名为月；过去之日、海、地、山亦名为日、海、地、山，今时之山亦名为山。此即是自然生成名。这四种名称是依阿毗达摩的论述而说。但在声明学中，则说有五种：体名、代名、复合名、派生名和动名词。于此，所有这些都应酌情了知。至于词义：“āsajjā”是“走近”。“Ṭhānāṭhānagate”是“关于有因与无因”。

---

පුථූ’ති නානප්පකාරෙ.

“Puthū”是“种种”。

---

සුත්තජාලසමථිතා’ති සුත්තන්තපිටකසඞ්ඛාතසුත්තසමූහෙන සමථිතා පථිතා, සුත්තං ආහරිවා සුත්තථවිසොධනවසෙන සුත්තජාලසොධකා

“Suttajālasamathitā”（遍布经网）是指：由名为经藏的经典总集所齐备、弘扬；又指通过引用经典、辨明经义而成为“经网的澄清者”。

---

නයෙහි චාති අභිධම්මවිනයාදීහි නයෙහි යුත්තීහි වා.

“Nayehi ca”（以及诸方法）是指：以阿毗达摩、毗奈耶等方法，或以道理。

---

පණිධායා චාති අභිධම්මවිනයාදීහි නයෙහි යුත්තීහි වා.

“Paṇidhāyā ca”（以及设置之后）是指：以阿毗达摩、毗奈耶等方法，或以道理。

---

පණිධායාති අත්තනො ඤාණං ඨපෙන්තො.

“Paṇidhāya”是指向并建立自己的智慧。

---

භාසයිවාන මානසන්ති අත්තනො චිත්තං අතිසයෙන පුනප්පුනං පවත්තාපනවසෙන හාසෙවා

“Bhāsayivāna mānasaṃ”（令心欣喜）是指：通过使自己的心一再地、超常地运作而令其欣喜。

---

කඞ්ඛාඨානවිදාළනෙ’ති කඞ්ඛාය විචිකිච්ඡාය වස්සා කාරණභූතානං අවිජ්ජාදිකිලෙසානං ධම්මානං විදාළනකාරණෙ.

“Kaṅkhāṭhānavidāḷane”（于剖裂疑惑之处）是指：于剖裂那作为疑惑(kaṅkhā)、疑(vicikicchā)之因的无明等诸烦恼法。

---

අයං පදථො නාම.

此即所谓词义。

---

විග්ගහො පන එවං වෙදිතබ්බො?

而词析当如是知：

---

යොනකසඞ්ඛාතානං මිලානං ඉදො

于被称为约那(Yona)人者中……

---

මිලිදො.

弥兰陀。

---

සොතං පතිතානං ජනානං සංසීදනං රාති ආදදාතී’ති

因其“取走堕于流中之人的沉没”，故名……

---

සාගරො, තං සාගරං.

Sāgara（大海）；taṃ sāgaraṃ（向那大海）。

---

අභිධම්මවිනයෙසු අනුපවිසනථෙන ඔගාළ්හා

因能深入，故于阿毗达摩与毗奈耶中为“ogāḷhā”（深彻）。

---

අභිධම්මවිනයොගාළ්හා.

Abhidhammavinayogāḷhā（深彻阿毗达摩与毗奈耶者）。

---

සුත්තජාලස්ස සමථිතා

于经网(suttajāla)为“samathitā”（齐备者）。

---

සුත්තජාලසමථිතා.

由经网而平息。

---

කඞ්ඛා ච කඞ්ඛාඨානඤ්ච කඞ්ඛාඨානානි කඞ්ඛාඨානානං විදාළනං

疑惑，及疑惑处，诸疑惑处，及对诸疑惑处之破除。

---

කඞ්ඛාඨානවිදාළනං.

破除疑惑之因。

---

අයං විග්ගහො.

此即词析。

---

ඉමා පඤ්ච ගාථා කෙන කතා?ති චොදනා භදන්තබුද්ධඝොසාචරියෙන කතා’ති පරිහාරො. න කෙවලං පඤච ගාථා’ව, ථෙරරාජවචනෙ’පි අඤ්ඤං පුබ්බාපරවචනම්පි තෙන වුත්තං.

“此五偈由谁所作？”此为质问。“由尊者觉音(Bhadantabuddhaghosa)阿阇梨所作。”此为回答。不仅此五偈，于《长老王语》(Therarājavacana)中，其他前后文句亦由彼所说。

---

තෙසු සම්බධනයෙ–

于彼等中，其关联法则为：

---

‘එකඛ්‍යාතො පදච්චයො සියා වාක්‍යං සකාරකො’ති ච

“具一述谓动词之词组，即为具作用者之句子。”

---

‘යෙන යස්ස හි සම්බධො දූරට්ඨම්පි ච තස්ස තං,අථතො අසමානානං ආසන්නත්තං අකාරණංන්ති ච;

“一法与另一法，若实有关联，虽远亦相属；若义不相应，虽近亦无因。”

---

‘නානත්තා සති යා නානා-ක්‍රියා හොති යථාරහං,එකක්‍රියාය ඡන්නන්තු නථි කාරකතා සදා’;

“有种种性时，则有种种相应之作用；然为一作用所覆者，恒无作用者性。”

---

‘වොහාරවිසයො සද්දො’නෙකථපරමථතො,බුද්ධිවිකප්පතො චථො තස්සථො’ති පවුච්චති;

“言词为世俗言说之境，由多义及胜义而成；其义由心智分别而立，故说为彼之义。”

---

තීණී’පි ලක්ඛණානි සල්ලක්ඛෙවා යථා අථො ච සභාවො ච ලබ්භති, තථා සද්දප්පයොගො කාතබ්බො. සද්දප්පයොගෙන හි අත්ථසභාවා අනුවත්තිතබ්බා, න අත්ථසභාවෙහි සද්දප්පයොගො අපි ච ආචරියා නානාරට්ඨෙසු ඨිතා අත්තනො අත්තනො රට්ඨවොහාරානුරූපෙන සද්දප්පයොගස්ස අථං වදන්ති. ඉධ අම්හාකං බිඞ්ගරට්ඨෙ සිලිට්ඨවොහාරානුරූපෙන සද්දප්පයොගස්ස අථො වත්තබ්බො. යථා වචනං සිලිට්ඨං හොති කුලපුත්තානඤ්ච හදයං පවිසති තථා වත්තබ්බො කථං? යදි පඨමා කත්තා හොති, දුතියා කම්මං සවිසෙසනං පඨමන්තකත්තං වවා ක්‍රියාපදං වත්තබ්බං. ක්‍රියාපදං වවා සවිසෙසනං දුතියන්තකම්මං වත්තබ්බං. යදි සවිසෙසනං පඨමන්තපදං කම්මං හොති තං තස්ස විසෙසනඤ්ච වවා තතියන්තකත්තා වත්තබ්බො. තං වවා ක්‍රියාපදං වත්තබ්බන්ති.

亦应观察此三相，如是获得义理与自性，如是运用言词。实应由言词之运用随顺义理之自性，而非由义理之自性随顺言词之运用。再者，诸师长住于不同国度，皆依各自国度之言说习惯而说言词运用之义。于此，在我等宾伽国(Biṅgaraṭṭha)，应依优雅之言说习惯而说言词运用之义。应如何言说，方能令言辞优雅且能深入良家子之心？若第一格为作者，第二格为所作业，则应先说带形容词之第一格作者，后说动词；或先说动词，后说带形容词之第二格所作业。若带形容词之第一格词为所作业，则应先说彼及其形容词，后说第三格之作者，再说动词。

---

පදථො පන –

然于词义——

---

‘අථප්පකාරණා ලිඞ්ගා ඔජඤ්ඤා (?) දෙසකාලතො;

සද්දථා විභජීයන්ති;

න සද්දායෙව කෙවලා’ති ච;

“由义之类别、性、威力及处时，词义得以分别，非唯由词本身。”

---

‘පරභාවපථාපෙක්ඛං ස-අමාදි තු කාරකං,පච්චයස්ස සධාතුස්ස අථභුතන්තු සාධනන්ති ච;

“作用者，乃依于他性、路径、关待及自身等；而后缀与词根之真实义，即是成办之具。”

---

‘ධාතු සද්දො ක්‍රියාවාචී පච්චයො සාධනවාචකො,අථස්ස වාචකං ලිඞ්ගං විභත්ති අථජොතකා;

’

“词根言说作用，后缀言说成具；词干为义之言说者，格是义之显了者。”

---

ති ච ලක්ඛණානි සල්ලක්ඛෙවා එකෙකපදස්ස අථවිග්ගහො වත්තබ්බො.

应善观察此等相，并言说每一词之义理与词析。

---

පද විග්ගහො පන-

然于词之分析——

---

‘ධාවථො හි සියා හෙතු - පච්චයථො සියා ඵලං,ද්වින්නං ජානනථඤ්ච ඉති සද්දො පයුජ්ජතෙ;

“词根义或为因，后缀义或为果；为知此二者，故用‘iti’一词。”

---

සබ්බවාක්‍යෙ ක්‍රියාසද්දො ඉතිසද්දො ච හොති හි;

ක්‍රියාබ්‍යුප්පත්ති නිමිත්තං ඉතිසද්දෙන දීපිතන්ති,ආදීනි ලක්ඛණානි සල්ලක්ඛෙවා වත්තබ්බො;

“于一切句中，实有动词及‘iti’词；动词派生之因，由‘iti’词所阐明。”应善观察此等相而解说。

---

අයං අම්හෙහි වුත්තො සද්දප්පයොගඅථප්පයොගො යොජනානං නයො සබ්බථ උපකාරො කුලපුත්තෙහි උග්ගහෙතබ්බො සල්ලක්ඛෙතබ්බොයෙව.

此为我等所说之词语运用与意义运用之释义法，于一切处皆有助益，诸良家子应学习、应审察。

---

ඉතො පරං යං අථතො ච රූපතො ච අපාකටං, තංයෙව වණ්ණයිස්සාම.

自此以后，凡于义理及形态上未明了者，我等即当解说。

---

සුවිභත්ත-වීථි-චච්චර-චතුක්ක-සිඞ්ඝාටකන්නි සුවිභත්තා රථිකාසඞ්ඛාතා වීථි චච්චරසඞ්ඛාතා චතුක්කා මග්ගසධිසඞ්ඛාතා සිඞ්ඝාටකා එථාති සුවිවිභත්තවීථිචච්චරචතුක්කසිඞ්ඝාටං. වුත්තඤ්හෙතං අභිධානප්පදීපිකායං;

“善划分之街道、广场、四岔路与三岔路”。其意为：于此，有善划分之街道(vīthi)，名为巷道(rathikā)；广场(caccara)，名为四岔路(catukka)；三岔路(siṅghāṭaka)，名为道路交汇处(maggasandhi)。此诚如《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)中所说：

---

‘‘රච්ඡා ච විසිඛා වුත්තා රටිකා වීථි චාප්‍යථව්‍යුහො රච්ඡා අනිබ්බිද්ධා නිබ්බිද්ධා තු පථද්ධි ච,චතුක්කං චච්චරෙ මග්ග-සධි-සිඞ්ඝාටකම්භවෙ’’ති;

“‘Racchā’、‘visikhā’、‘rathikā’及‘vīthi’亦称为街道；未铺设之街道(racchā)为‘vyuha’，已铺设者则为‘pathaddhi’；四岔路(catukka)在广场(caccara)中，道路交汇处(maggasandhi)则为三岔路(siṅghāṭaka)。”

---

කාසික-කොටුම්බරකාදි - නානාවිධවථාපණසම්පන්නන්ති එථ මහග්ඝවථං කාසිකං කාසිකරට්ඨෙ වා උප්පන්නං කාසිකං. කොටුම්බරදෙසෙ ජාතං වථං කොටුම්බරං. ආදිසද්දෙන ඛොමං කප්පාසිකං කොසෙය්‍යං කම්බලං සාණං භඞ්ගන්ති. ධවලවථානි ච ඛොමස්ස අනුලොමභුතං දුකුලං කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමභුතානි පත්තුන්නපට්ට-සොමාර-චීනජ වථානි ච සඞ්ගණ්හාති. වුත්තඤ්හෙතං ඛුද්දකසික්ඛාගථෙ?

迦尸衣、拘头婆罗衣等——具足种种衣物之商店。于此，贵价之衣为迦尸衣，或于迦尸国(Kāsikaraṭṭha)所生者为迦尸衣。生于拘头婆罗国(Koṭumbaradesa)之衣为拘头婆罗衣。由“等”字摄入亚麻布、棉布、丝绸、毛毯、麻布、粗麻布。白衣中，与亚麻布类似者为“dukūla”；与丝绸类似者，则摄入“pattunna”、“paṭṭa”、“somāra”及产自中国(cīnaja)之衣。此诚如《小戒》(Khuddasikkhā)中所说：

---

දුකූලඤ්චෙව පත්තුන්න - පත්තං සොමාරචීනජං ඉද්ධිජං දෙවදින්නඤ්ච තස්ස තස්සානුලොමකන්ති.

“杜俱罗(dukūla)及帕屯那(pattunna)、丝绢(paṭṭa)、索玛拉(somāra)、中国(cīnaja)所产，神通所成及天神所予，皆与彼彼相顺。”

---

තස්ස ටීකායඤ්ච’වාකමයත්තා දුකුලා සාණස්ස අනුලොමකෙහි කතසුත්තමයත්තා පත්තුණ්ණපට්ට-සොමාරචීනවථානි කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමානි ඉද්ධිජදෙවදින්නවථානි ඡන්නං වථානං අනුලොමානි තෙසං අඤ්ඤතරමයත්තා’ති වුත්තං.

于其复注中说：“杜俱罗(dukūla)布由树皮所成，故与麻布相顺；帕屯那(pattuṇṇa)布、绢布(paṭṭa)、索玛拉(somāra)布、中国布由丝线所成，故与丝绸相顺；神通所成布及天神所予布，与六种布相顺，因其可由彼等中任何一种制成。”

---

තථ මිලිදපඤ්හො ලක්ඛණපඤ්හො විමතිච්ඡෙදනපඤ්හො’ති දුවිධො’ති එථ ධම්මානං ලක්ඛණපුච්ඡනවසෙන පවත්තො පඤ්හො ලක්ඛණපඤෙහා.ධම්මානං ලක්ඛණපඤ්හො’ති කථචි ලිඛිතං. ඨානුප්පන්තිකපටිහානො’ති තස්මිං තස්මිං ගම්භීරථවිචාරණකාලෙ කත්තබ්බකිච්චසඞ්ඛාතෙ ඨානෙ උප්පත්ති උප්පජ්ජනං ඨානුප්පත්ති සා අස්ස අථිති ඨානුප්පත්තිකං. ආරම්මණෙ පටිභාතීති පටිභානං, ඤාණං. ඨානුප්පත්තිකං පටිභානං යස්ස සො ඨානුප්පත්තිකපටිභානො.

如是，《弥兰陀问》(Milindapañha)有相问与断疑问二种。于此，依询问诸法之相而发起之问，为“相问”。或作“诸法之相问”。“具应机辩才者”(ṭhānuppattikapaṭibhāno)者：于彼彼甚深思察之时，于名为“应作之事”之处生起，是为“应机”(ṭhānuppatti)；彼有此，故为“具应机智者”(ṭhānuppattika)。于所缘境中显现，是为“辩才”(paṭibhāna)，即智慧。有应机之辩才者，彼即“具应机辩才者”。

---

පටිබලො අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානන්ති එථ අථානං ජානිතුන්ති පාඨසෙසො කාතබ්බො සොයෙව වා පාඨො. තථ අහං අතීතභවෙ දින්නදානො රක්ඛිතසීලො භාවිතභාවනො කතකල්‍යාණො ඉදානි ඤාණසම්පන්නො ධනවා යසවා’ති අතීතථං ජානිතුං පටිබලො ඉදානි මයා දානාදි පුඤ්ඤං කත්තබ්බං සම්පත්ති භවතො. සම්පත්ති භවෙ උප්පජ්ජිවා සුඛී හුවා පරිනිබ්බායිස්සාමී’ති. එවං පච්චුප්පන්නඅනාගතථෙ ජානිතුං පටිබලො නාම.

“于过去、未来、现在有能力者”，于此应补充“了知其义”之文，或彼即是全文。如：“我于过去世曾行布施、守护戒律、修习禅定、作诸善业，故今智慧具足、富有、有名望”，如是即名为能知过去事。“如今我应作布施等福业，以获成就。于成就之有中生已，为快乐者，我将般涅槃。”如是即名为能知现在与未来事。

---

සමන්තයොගවිධානකිරියානං කරණකාලෙ’ති යුඤ්ජිතබ්බො යොගො. සමන්තතො සබ්බතො සබ්බකාලෙ යොගො සබ්බකාලෙසු සබ්බකත්තබ්බකම්මානං විදහනං විධානං නාම. ඉදඤ්චිදඤ්ච කරිස්සාමි, ඉමස්මිං කතෙ ඉදං භවිස්සතී’ති පුබ්බභාගෙ උපායෙන කත්තබ්බවිධානං කිරියා නාම කරණකාලෙයෙව ලබ්භති. පුබ්බභාගෙ ච කරණකාලෙ ච නිසම්මකාරීති අධිප්පායො.

关于“在周遍应用、筹划与实行之时”：“应用”(yoga)是应致力于之事。周遍地、全面地、于一切时应用，即是“应用”。于一切时筹划一切应作之业，即是“筹划”(vidhāna)。“我将做这、做那，此事完成后，将有彼事发生”，像这样在事前善巧地筹划应作之事；而“实行”(kiriyā)这个名称，唯有在实行之时才能获得。其意为：无论在事前筹划还是在当下实行，皆应审慎而行。

---

සෙය්‍යථීදන්ති යානි සථානි තෙන උග්ගහිතානි තානි සෙය්‍යථිදං විභජිස්සාමීති අථො අනෙකථතො මහනිදානසුත්තවණ්ණනායඤ්ච එවමෙවථො වුත්තො’ සෙය්‍යථිදං කතමානී’ති කෙචි වදන්ති. තං’කතමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛධා? සෙය්‍යථිදං? රූපූපාදානක්ඛධො’තිආදිනා නයෙන සමෙති. තෙසු ච එකූනවීසතිසථෙසු.

关于“即”(seyyathīdaṃ)，其义为：“我将如此分析他所学习的那些论典”。在《大因缘经》的义注中，其义也是如此以多种方式被阐述。有人说：“即，是哪些？”这与“什么是五取蕴？即：色取蕴……”等句式相符。在那些十九部论典中……

---

සුතීති එථ සුය්‍යතෙ ධම්මො එතායාති සුති, වෙදො.

关于“所闻”(suti)：通过它听闻法，故称“所闻”，即是吠陀。

---

සම්මුතීති සද්දගන්ථො. සෙසා සඞ්ඛ්‍යාදයොපි ච කත්තුයොනකත්තා බාහිර සථෙසු යදි දිස්සන්ති තෙ සුගහෙතබ්බා යෙවාති.

“俗语”(sammuti)是指声论(saddagantho)。其余如数论(sāṅkhya)等，若其作者与来源见于外道论典中，也应当善巧地掌握。

---

භත්තවිස්සග්ගකරණථායාති භත්තකිච්චකරණථාය.

“为了分发食物”(bhattavissaggakaraṇathāya)即是“为了履行食物的职责”(bhattakiccakaraṇathāya)。

---

සකිං එවං චක්ඛුං උදපාදීති අතීතභවෙ තීසු වෙදෙසු පරිචයසතිඤාණබලෙන සකිමෙව එකුග්ගහණවාරමෙව චක්ඛු වෙදුග්ගහඤාණචක්ඛු උදපාදි. බහුතරං අවචාපෙවා එකවාරමෙව වදාපෙවා ධාරෙතුං අසක්කොන්තස්ස ඤාණචක්ඛු උදපාදීති අධිප්පායො.

“仅一次，眼即如此生起”，是说：在过去生中，凭借对三吠陀的熟悉、忆念与智慧之力，仅一次，就在一次领会之际，领会吠陀的智慧之眼即已生起。其意为：智慧之眼已生起，不像那些被多次教说、乃至仅被教说一次也无法记住的人。

---

ආචරියස්ස අනුයොගං දවා’ති’ආචරිය, තුම්හෙහි යං යං ඉච්ඡථ, තං තං මං පුච්ඡථ, අහං විස්සජෙස්සාමි. බ්‍යාකාතුං අසක්කොන්තස්ස මෙ ආචික්ඛථා’ති ආචරියස්ස අත්තනො අනුයොගං අනුයුඤ්ජනං චොදනං දවා. එකච්චො හි අනුයොගං දාතුං සක්කොති බ්‍යාකාතුං පන න සක්කොති. නාගසෙනදාරකො පන තදුභයම්පි කාතුං සක්කොතියෙව.

“向老师请求质询”(ācariyassa anuyogaṃ davā)是指：“老师，您想问什么就问我什么，我将回答。若我无法解说，请您告诉我。”即是向老师提出自己的质询、诘问、敦请。有些人能够提出质询，却不能解说，但龙军(Nāgasena)童子两者皆能做到。

---

ධම්මචක්ඛුං උදපාදීති’යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්මන්තිධම්මචක්ඛු සොතාපත්තිමග්ගඤාණං නිබ්බානාරම්මණං හුවා එවං උප්පජ්ජනාකාරෙන උදපාදියං කිඤ්චි සඞ්ඛතං ධම්මජාතං සමුදයධම්මං උප්පජ්ජනසභාවං සබ්බං තං නිරොධධම්මං, සබ්බං තං ධම්මජාතං නිරුජ්ඣනසභාවං අනිච්චං ඛයවයධම්මන්ති උදපාදි. කස්මා නිබ්බානාරම්මණංයෙව මග්ගඤාණමෙව උදපාදී?ති. තප්පටිච්ඡාදකමොහධකාරං විද්ධංසෙවා උප්පන්නත්තා.

“法眼生起”是指“凡是集起之法，皆是灭尽之法”的法眼。此法眼即须陀洹道智，它以涅槃为所缘，以如此生起的方式而生起。“任何有为的法类，凡是集起之法，具生起之自性，彼一切皆是灭尽之法；彼一切法类，具坏灭之自性，是无常的、坏灭之法”，（此智）如此生起。为何唯有以涅槃为所缘的道智生起？因为它是在摧毁了那遮蔽（涅槃）的无明黑暗之后才生起的。

---

(දොසිනා) දොසිතාති වත්තබ්බෙ තකාරස්ස තකාරං කවා දොසිනා’ති වුත්තං.

（关于 Dosinā）：此处本应作“dositā”，但将 t 音变为 n 音，故说成“dosinā”。

---

රථං ආරුය්හා’ති එථ සාමිකං රමයතීති රථො’ති විග්ගහො කාතබ්බො.

关于“登上车”(rathaṃ āruyha)：于此应作如下词源分析：“因为它能使其主人愉悦(ramayati)，所以称为车(ratho)。”

---

රාජරථො නාම සබ්බරතනවිචිත්තො ඉච්ඡිතබ්බො.

名为“王车”者，是装饰有各种珍宝而令人向往的。

---

(වයහං) වහන්තී එතෙනාති වයහං උපරිමණ්ඩපසදිසපදරච්ඡන්නසබ්බමාලාගුණ්ඨිමං වා ඡාදෙවාති අට්ඨකථායං වුත්තනයෙන කතසකටං වය්හං නාම.

（Vayahaṃ）：“因其运载”，故名“vayahaṃ”；依义注所说，即上部如同亭阁，覆以布幔，并完全缠绕花环的车。

---

සදමානිකා’ති උභොසු පස්සෙසු සුවණ්ණරජතාදිමයා ගොපානසියො දවා ගරුළපක්ඛකනයෙන සදමානිකා’ති අට්ඨකථායං වුත්තනයෙන කතො යානවිසෙසො වය්හාදිද්වයං චෙකථාය ඉධානීතං

“Sadamānikā”：依义注所说，这是一种特殊的车辆，其两侧有金、银等所造、形如金翅鸟翅膀的构件。为作解释，此处引述了“vayha”等两种车。

---

තිථකරො’ති’උග්ගහො සවණං පුච්ඡා කථනං ධාරණං ඉති පඤ්චධම්මවසෙනෙව තිථවාසො පවුච්චතී’ති එවං වුත්තෙ තිථවාසෙ පතිට්ඨාය පරෙ ච පතිට්ඨාපෙවා පිටකත්තයතිථඡෙකකරණෙන ධම්මතිථඞ්කරො.

“立基者”(Tithakaro)：“学习、听闻、提问、讲述、忆持，凭借这五法，被称为‘住基’(tithavāso)。”如此安住于所说的‘住基’，并使他人也安住，又因善巧于三藏之基，故为“法基确立者”(dhammatithaṅkaro)。

---

නිපුණො’ති බධාදීසු උපජානනසමථො.

“善巧”(nipuṇo)：指善于识知束缚等（烦恼）。

---

විසාරදො’ති පරිසාසු භයරහිතො.

“无畏”(visārado)：指在众会中没有恐惧。

---

සාමයිකො’ති දෙසජභාසාසඞ්ඛාතසමයකුසලො සකසමයසමයන්තරච්ඡෙකඤාණවන්තො.

“通晓宗义者”(sāmayiko)：指精通各地语言等习俗，并具有善巧辨别自宗与他宗的智慧。

---

පටිභාණො’ති කල්‍යාණවාක්‍ය සඞ්ඛ්‍යාතපටිභාණවන්තො.

“辩才”(paṭibhāṇo)：指具有被称为“善语”的辩才。

---

මෙධාවීති ධම්මොජපඤ්ඤාය මෙධාවී. ධම්මොජපඤ්ඤා නාය ඤානගතො පණ්ඩිතො’කිං සුතං කිං වා සුණාමි, කිං කුසලං ගවෙසින්ති’ යාය විචාරෙති සා ධම්මොජපඤ්ඤා නාම.

“智者”(medhāvī)：因具有法味智慧而为智者。所谓法味智慧，即智者藉以省察“我已听闻什么？应听闻什么？应寻求什么善法？”的智慧。

---

ආයස්මාපි ඛො නාගසෙනො පටිසම්මොදි…පෙ… ආරාධෙසිති යෙනෙව සම්මොදනියවචනෙන ථෙරො රඤෙඤා මිලිදස්ස චිත්තං ආරාධෙසි තොසෙසි තෙනෙව සම්මොදනීයවචනෙන රඤ්ඤා සද්ධිං පටිසම්මොදීති යොජනා.

具寿龙军也与他互相问候……乃至……“令他满意”。长老以何种可喜之言令弥兰陀(Milinda)王心生欢喜与满足，即以此可喜之言与国王互相问候——此为（句子的）连结。

---

ඤායාමීති ඤාතො පාකටො හොමි.

“我被称为”(ñāyāmi)：意为我被知道、被显现。

---

අපි ච ඛො මහාරාජ …පෙ… නාගසෙනො’ති යං ඉදංනාගසෙනො’ති නාමං එසා සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමමත්තං හොතීති යොජනා.

再者，大王……乃至……所谓“龙军”，此“龙军”之名，乃是计说、名称、施设、惯用语，仅为一名而已——此为（句子的）连结。

---

(සඞ්ඛා) එථ ච සඞ්ඛායතීති සඞ්ඛා. සඞ්කථියතීති අථො කින්ති සඞ්කථියති? පරස්සාති අත්තා’ති භවො’ති පොසො’ති පුග්ගලො’ති නරො’ති මාණවො’ති තිස්සො’ති දත්තො’ති මඤ්චපීඨං භිසිබිම්බො හනන්ති විහාරො පරිවෙණං ද්වාරං වාතපානන්ති. එවං අනෙකෙහි ආකාරෙහි සඞ්කථීයතිති සඞ්ඛා.

（计说，saṅkhā）：于此，因其被计数，故为“计说”。亦即被言说。如何被言说？即被言说为“他人的”“自我”“有”“士夫”“个人”“人”“青年”“帝沙（Tissa）”“达多(Datta)”，或“床、座、坐垫、枕头、精舍、僧院、门、窗”。如是，因其以多种方式被言说，故为“计说”。

---

සමඤ්ඤා සම්මා ඤායතීති කින්ති ඤායතී?ති. අහන්ති මමන්ති…පෙ… ද්වාරං වාතපානන්ති සම්මා ඤායතීති සමඤ්ඤා.

“名称”(samaññā)：因其被正确地了知。如何被了知？即“我”、“我的”……乃至“门”、“窗”被正确地了知，故为“名称”。

---

(පඤ්ඤත්ති) පඤ්ඤාපීයතීති පඤ්ඤත්ති.

（施设，paññatti）：因其被施设，故为“施设”。

---

(වොහාරො). කින්ති පඤ්ඤාපීයතීති…පෙ… වොහරීයතීති වොහාරො. කින්නි වොහරීයතිති. අහන්ති මමන්ති…පෙ… ද්වාරං වාතපාතන්ති වොහරීයතීති වොහාරො. ඉමෙහි චතුහි සඞ්ඛාආදීහි පදෙහී නාමපඤ්ඤත්තියෙව අධිප්පෙතා නාමමත්තන්ති දස්සනතො.

（惯用语，vohāro）：如何被施设……乃至……因其被言说，故为“惯用语”。如何被言说？即“我”、“我的”……乃至“门”、“窗”被言说，故为“惯用语”。应见：以此“计说”等四词，所指的仅是名言施设，唯名而已。

---

සචෙ වං මහාරාජ පණ්ඩිතවාදා සල්ලපිස්සසීති වං සචෙ මයා සද්ධිං පණ්ඩිතානං සල්ලාපෙන.

“大王，你若要作智者之论”，意即：你若要与我作智者之论。

---

ආවෙඨනම්පි කයිරති නිබ්බෙඨනම්පි කයිරතී’ති පඤ්හපූච්ඡනවසෙන වෙඨනං පණ්ඩිතෙහි කයිරති පඤ්හවිස්සජ්ජනවසෙන වෙඨනං පණ්ඩිතෙහි කයිරති පඤ්හවිස්සජ්ජනවසෙන නිබ්බෙඨනම්පි කයිරති.

“缠绕亦被作，解开亦被作”：智者通过提问而作“缠绕”；通过解答而作“缠绕”；亦通过解答而作“解开”。

---

නිග්ගහො’පි කයිරතී’ති නාගසෙනථෙරො මුසාභණතීතිආදිනා නිග්ගහනයෙන අඤ්ඤපණ්ඩිතානං නිග්ගහණවචනං අඤ්ඤපණ්ඩිතෙහි කයිරති. අපි ච කථාවථුප්පකරණෙ ආගතො සබ්බනිග්ගහො නිග්ගහොයෙව.

“折伏亦被作”：以“龙军(Nāgasena)长老说妄语”等折伏之理，其他智者亦对其他智者说折伏之语。再者，如《论事》(Kathāvatthu)中所出现的，一切折伏即是折伏。

---

පටික්කමම්පී’ති වං මහාරාජ’රාජා මිලිදො ජම්බුදීපෙ අග්ගරාජා කස්මා මුසා භණසී’තිආදිනා පටික්කමම්පි කයිරති.

“退避亦被作”：以“大王，弥兰陀王(Milinda)是瞻部洲(Jambudīpa)的第一王，为何说妄语？”等言辞，亦令（对方）退避。

---

විසෙසො ‘පීති’සම්පන්නං මුනිනො චිත්තං, ‘කම්මනා බ්‍යත්තත්තෙන ච විජ්ජාචරණසම්පන්නං ධම්මගතානං පසංසතී’තිආදිනා ගුණපසංසනසඞ්ඛාත විසෙසො. ඉධ පන කල්ලො’සි භන්තෙ’තිආදි පටිග්ගහණවිසෙසො’ති’සම්පන්නං මුනිනො චිත්තං…පෙ… ධම්මගතානං අනුමොදසී’තිආදිනා ගුණපසංසනසඞ්ඛාතො පටිග්ගහණවිසෙසො. ඉධ පන සාධු ඛො වං මහාරාජ රථං ජානාසී’තිආදි. එකං වථුං පටිජානන්තීති කල්‍යාණමණිආදිකං අඤ්ඤතරං එකං වථුං කල්‍යාණං වා අථි නථිති පටිජානන්ති පඨමදිවසෙ තයො පඤ්හා රඤ්ඤා පුච්ඡිතා නාමපඤ්ඤත්තිපඤ්හො සත්තවස්සිකපඤ්හො වීමංසනපඤ්හො.

“殊胜亦被作”：如“圣者之心已成就”，又如“（智者）以行为与明达，赞叹已达于法、明行具足者”等，此为名为“功德赞叹”之殊胜。于此，“尊者，你真善巧”等语，则是“领受”之殊胜。又如“圣者之心已成就……乃至……随喜已达于法者”等，此为名为“功德赞叹”之“领受”殊胜。于此，则是“善哉，大王，你确实知车”等语。“他们承认一事”：即他们承认某一事，如吉祥宝珠等，为善，或承认其“有”或“无”。第一天，国王问了三个问题：名言施设问、七岁问、思择问。

---

භන්තෙ නාගසෙන පුච්ඡිස්සාමීති …පෙ… කිම්පන මහාරාජ තයා පුච්ඡිතන්ති තතියො වීමංසනපඤ්හො ඨානුප්පත්තිකපටිහානජානනථාය වීමංසනවසෙන පුච්ඡිතත්තා විමංසනපඤ්හො නාම. තථ’පුච්ඡිතො මෙ භන්තෙ’ති ඉදං රඤ්ඤා අත්තනා හෙට්ඨා පුච්ඡිතෙ ද්වෙ පඤ්හෙ සධාය වුත්තං.

“尊者龙军(Nāgasena)，我将提问”……乃至……“大王，您想问什么呢？”——第三个是思择问，因为它是为了通过思择来了解（对方）临机应变的智慧而被提问，故名思择问。“尊者，我已如是问”——这是国王就自己先前问过的两个问题而说。

---

විස්සජ්ජිතං මෙ’ති ඉදම්පි ථෙරෙන අත්තනා හෙට්ඨා විස්සජ්ජිතෙ ද්වෙ පඤ්හෙ සධාය වුත්තං.

“我已解答”——这也是长老就自己先前解答过的两个问题而说。

---

නාගසෙනො නාගසෙනො’ති සජ්ඣායං කරොන්තො පක්කාමීති රඤ්ඤා නාගසෙනථෙරෙ බහුමානගාරවො කතො’ති දීපෙතුං බුද්ධඝොසාචරියෙන වුත්තං අගාරවො හි පුග්ගලො ගරුට්ඨානියං පුග්ගලං දිස්වාපි සුවාපි ජානිවාපි අපස්සන්තො අසුණන්තො අජානන්තො විය හොතීති. තත්‍රායං වචනථො? ආගුං පාපං න කරොතීති නාගො. සෙන්ති සයන්ති එතෙන වාදපච්චථිකා ජනාති සෙනො නාගො ච සො සෙනො චාති නාගසෙනො සාමඤ්ඤාදීසු චතුසු නාමෙසු ඉදං කිත්තිමනාමං.

“‘龙军，龙军’，他如此念诵着离开”——这是觉音(Buddhaghosa)阿阇梨为了表明国王对龙军长老怀有极大的尊敬和敬意而说的。因为不敬之人，即使见到、听到或知道应受尊敬之人，也好像没见到、没听到、不知道一样。此中语意为何？“不做过恶(āgu)，故为‘那伽’(nāga)。辩论的敌对者们因他而平息、止息，故为‘军’(sena)。他既是‘那伽’又是‘军’，故名‘龙军’(Nāgasena)。”在普通名等四种名称中，这是一个派生名。

---

සුට්ඨු ථෙරො අබභනුමොදීති’සාධු සුට්ඨු’ති වචනෙන. අන්තරාමග්ගෙ පුච්ඡිතො අනථකාලපඤ්හො.

长老以“善哉，善哉”之语而善随喜。此乃于途中所问之无益、非时之问。

---

කතමෙථ නාගසෙනො’ති කතමො ධම්මො එතස්මිං වචනෙ නාගසෙනො නාම හොතීති පුච්ඡි.

“此中谁是龙军？”——（国王）问道：“在此话语中，哪个法被称为‘龙军’？”

---

ජීවො’ති ජීවභුතො වායො.

“命”：即已成为生命之风。

---

අස්සාසපස්සාසා නාමෙතෙ කායසඞ්ඛාරො’ති ථෙරො අභිධම්මකථං අකාසීති ඉමිනා අනන්තකායස්ස එතෙ අන්තො-පවිසන-බහි-නික්ඛමතවාතා අස්සාසපස්සසා නාම කරජකායෙන අභිසඞ්ඛරීයන්ති, තස්මා කායසඞ්ඛාරා ච හොන්ති, තෙනෙව ජීවෙන නාගසෙනො නාගසෙනො’ති ඉමිනා නාමමත්තං ගණ්හාති න පුග්ගලො ජීවො ගහෙතබ්බො’ති ථෙරො අභිධම්මකථං අකාසි.

“这些入息和出息名为身行。”——长老作了阿毗达摩(abhidhamma)的开示。意思是：于此无尽之身中，这些进入与外出的风名为入息和出息，它们由身体所造作，因此是身行。同样地，通过“命”，通过这“龙军(Nāgasena)、龙军”之名，所领会到的只是一个名称，不应理解为有一个个人(puggala)或命者。长老作了阿毗达摩的开示。

---

උපාසකත්තං පවෙදෙසී’ති අත්තසන්නිය්‍යාතනෙන සිස්සභාවූපගමනෙන පණිපාතෙන සමාදානෙනාති චතුසු සරණගමනූපායෙසු සමාදානෙන රතනත්තයස්ස ච ථෙරස්ස ච උපාසකභාවං, බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි, ධම්මං සරණං ගච්ඡාමි, සඞ්ඝං සරණං ගච්ඡාමි, තඤ්ච සරණං ගච්ඡාමි, උපාසකං මං ධාරෙහි අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගතන්ති.

“他表明自己成为优婆塞(upāsaka)”——在以自身奉献、成为弟子、顶礼、以及受持这四种归依方式中，他是通过“受持”而成为三宝与长老的优婆塞。“我归依佛，我归依法，我归依僧，我也归依您。从今日起，乃至终生，请忆持我为已归依的优婆塞。”

---

අනන්තකායපඤ්හො චතුථො.

第四，无尽身之问。

---

කිම්හි හොති කථාසල්ලාපො’ති කිම්හි කාරණෙ නිමිත්තභුතෙ කථාසල්ලාපො හොති. කිම්පයොජනො කථාසල්ලාපො’ති අධිප්පායො ඉදං රඤඤා කිමථාය වුත්තං? අනුයොගදානථාය චෙව පුච්ඡනස්ස ඔකාසදාපනථාය චාති ඤාතබ්බං.

“谈论因何而起？”是指：谈论是在什么原因、什么根据上发生的？“谈论有何目的？”其意是：国王说这话是为了什么？应当知道，这是为了给予质询的机会，以及提供提问的场合。

---

අථෙන මයං මහාරාජ අථිකා අථෙන හොතු කථාසල්ලපො’ති ඉමිනා ථෙරො රඤ්ඤො අනුයොගඤ්චෙව ඔකාසඤ්ච දෙති තථ අථෙනා’ති.

“大王，我等需要义利，愿谈论为义利而有！”——长老以此给予国王质询和提问的场合。如是，（此即）“为义”。

---

’අථො පයොජනො සද්දා’භිධෙය්‍ය වුද්ධියං ධනෙ,වථම්හි කාරණෙ නාසෙ හිතෙ පච්ඡිමපබ්බතෙ’ති;

“义”(attha)一词用于：目的、词义、增长、财富、事物、原因、坏灭、利益、西山。

---

එවං වුත්තෙසු අථෙසු ඉධ පයොජනඤ්ච හිතඤ්ච ලබ්භති. තෙසු ලොකියලොකුත්තරඵලං පයොජනං නාම, සාසනවුද්ධි වා. යථිච්ඡිතඵලනිප්ඵාදානො හිනොති පවත්තතීති හිතං. දානසීලාදිලොකියලොකුත්තරකාරණං.

在如是所说的诸“义”中，此处取“目的”与“利益”二义。其中，世间与出世间的果报，或教法的增长，名为“目的”。因为它能促成、推动所期望的果报，所以是“利益”(hita)。（此利益）即布施、持戒等世间与出世间之因。

---

කින්තී’ති කිම්හි අසඞ්ඛතධාතුසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ ඵලසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ ඉදං පච්චුප්පන්නදුක්ඛං නිරුජ්ඣෙය්‍ය.

“于何？”是问：于何处——即于名为无为界、名为果之涅槃中——此现在之苦当止息？

---

අනුපාදාපරිනිබ්බානන්ති අරහත්තඵලසඞ්ඛාතං අනුපාදාපරිනිබ්බානං. නිබ්බානඤ්හි දුවිධං අපච්චයපරිනිබ්බානං අනුපාදාපරිනිබ්බානන්ති. තෙසු අවිජ්ජාදිපච්චයරහිතත්තා අසඞ්ඛතධාතු අපච්චය-පරිනිබ්බානං නාම. කිලෙසසඞ්ඛත-පරිනිබ්බානසඞ්ඛාතං උපාදාන රහිතත්තා අරහත්තඵලං අනුපාදාපරිනිබ්බානං නාම.

“无取般涅槃”是指被称为阿罗汉果的无取般涅槃。涅槃有两种：无缘般涅槃和无取般涅槃。其中，因无无明等缘，无为界名为“无缘般涅槃”。阿罗汉果，亦名烦恼般涅槃，因其远离执取，故名“无取般涅槃”。

---

රාජාභිනීතා’ති රාජූහි පීළිතා රාජභීතා වා.

“为王所迫”是指被国王们压迫，或畏惧国王。

---

ඉණට්ටා’ති ඉණෙන පීළිතා.

“负债者”是指为债务所迫者。

---

කල්ලො’සීති බ්‍යාකරණ ඤාණෙන ඡෙකො’සි, අඞ්ගුත්තරටීකායං’ බ්‍යාකරණෙ සමථො’. පටිබලො’තිපි වත්තුං වට්ටති යෙවාති.

“你很善巧”：是说你于解释之智上善巧。如《增支部复注》(Aṅguttaraṭīkā)中所说：“于解释中善巧”。因此，亦可说“你有能力”。

---

පබ්බජ්ජාපඤ්හො පඤ්චමො.

第五，出家之问。

---

සොපාදානො’ති සකිලෙසො.

“有取”即是有烦恼。

---

පටිසදහනපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六，再连结之问。

---

යොනිසො මනසිකාරෙනාති අනිච්චං දුක්ඛන්ති උපායෙන පථෙන සාරණලක්ඛණෙන ආරම්මණපටිපාදකමනසිකාරෙන.

“以如理作意”是指：通过“无常、苦”等善巧方法与途径，以引导为特征，令心到达所缘的作意。

---

මනසිකාරපඤ්හො සත්තමො.

作意之问第七。

---

උස්සහනලක්ඛණෙ’ති සම්පයුත්තානං ආරම්මණෙ සංයොජනවසෙන උස්සහනලක්ඛණෙ ගණ්හනලක්ඛණෙ වා.

“以策励为相”是指，就相应法而言，以在所缘上结合的方式，具有策励之相，或具有抓取之相。

---

මනසිකාරලක්ඛණපඤ්හො අට්ඨමො.

作意相之问第八。

---

යො සීලක්ඛධො වරපාතිමොක්ඛියො’ති යො පාතිමොක්ඛසීලසංවරසඞ්ඛාතො බුද්ධුප්පාදෙයෙව උප්පන්නො සීලගුණො සයං පතිට්ඨාති ඉදුයාදීනං එකදසන්නං කුසලධම්මානං නිස්සයාකාරෙන නිස්සයපච්චයො චෙව බලවකාරණට්ඨෙන උපනිස්සයො ච පථවී ඉව සත්තානං පතිට්ඨා.

“最胜的波罗提木叉戒蕴”是指：那称为“波罗提木叉律仪戒”的戒德，只在佛陀出世时才生起，它自身安立，作为信等十一种善法的所依，既是依止缘，又因其是强有力的原因而是亲依止缘，如同大地是众生的立足处。

---

සීලපතිට්ඨානලක්ඛණපඤ්හො නවමො.

戒所依相之问第九。

---

අඤ්ඤෙසං චිත්තං විමුත්තං පස්සිවා’ති අඤ්ඤෙසං අරියානං සොතාපත්තිඵලාදිකෙ ඵලෙ විසෙසෙන අධිමුත්තං පක්ඛදන්තං ඤාණචක්ඛුනා පස්සිවා.

“看见他人心已解脱”是指：以智慧眼(ñāṇacakkhu)看见其他圣者在须陀洹果等果位上，已特别信解、倾向。

---

සද්ධාලක්ඛණපඤ්හො දසමො.

信相之问第十。

---

සබ්බෙ කුසලා ධම්මා’ති සබ්බෙ ලොකියකුසලධම්මා උප්පන්නා න පරිහායන්ති.

“一切善法”是指一切世间善法，生起后不会退失。

---

වීරියලක්ඛණපඤ්හො එකාදසමො.

精进相之问第十一。

---

අපිලාපනලක්ඛණො’ති ආරම්මණෙ අනුපවිසනට්ඨෙන ඔගාහනලක්ඛණො සප්පටිභාගධම්මො’ති පටිභාගෙන පච්චථිකෙන සහ වත්තන්තීති සප්පටිභාගා සුක්කො ච කණ්හපටිභාගෙන සප්පටිභාගො.

“不漂浮相”是指以进入所缘为义，具有沉入之相。“有对应部分之法”是指：因为与敌对的对应部分一起存在，所以是“有对应部分”。白法因有黑法作为其对应部分，故为“有对应部分”。

---

කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ’ති ඊදිසපාඨො යදි අථි සුදරොයෙව.

“于黑白及有对应部分”，如果存在这样的读法，那确实是非常清楚的。

---

අපිලාපෙතීති අනුපවිසනට්ඨෙන ඔගාහති.

“不漂浮”是指以进入为义而沉入。

---

හිතාහිතානං ධම්මානං ගතියො’ති කුසලාකුසලානං ධම්මානං ඉට්ඨානිට්ඨ-විපාකදානභාව-සංඛාත-නිප්ඵත්තියො.

“有益与无益之法的趣向”是指：善与不善法，其被称为“给予可爱与不可爱果报”的状态的成就。

---

සබ්බථකන්ති සබ්බකිච්චෙ නියුත්තං සබ්බලීනුධච්චෙසු ඉච්ඡිතබ්බං වා.

“全面的”是指：应用于一切事务，或是在一切昏沉与掉举中都应被期望的。

---

සතිලක්ඛණපඤ්හො ද්වාදසමො.

念相之问第十二。

---

තප්පමුඛා’වාති රාජප්පධානා ඉව.

“以其为首”犹如以国王为首。

---

සමාධිපඤ්හො තෙරසමො.

定之问第十三。

---

යො උප්පජ්ජති සො එව සො’ති යො පථවිඵස්සාදිපරමථධම්මො උප්පජ්ජති, සො උප්පන්නපුබ්බධම්මො එව.

“凡生起者，即是彼”是指：凡地触等胜义法(paramathadhammo)生起，彼即是先前已生之法。

---

පඤ්ඤාලක්ඛණපඤ්හො චුද්දසමො.

慧相之问第十四。

---

නානා-එකකිච්චකරණපඤ්හො පණ්ණරසමො.

种种法同一作用之因问第十五。

---

පණ්ණරසපඤ්හවන්තො පඨමවග්ගො සමත්තො.

具十五问的第一品完结。

---

වං පන භන්තෙ එවං වුත්තෙ කිං වදෙය්‍යාසී’ති යදා වං දහරො තරුණො මදො උත්තානසෙය්‍යකො අහොසි සොයෙව වං එතරහි මහන්තො’ති ඉමස්මිං වචනෙ මයා ච කෙනවිධ පුච්ඡනවසෙන වුත්තෙ වං කිං වදෙය්‍යාසීති යොජනා.

“尊者，当被如此说时，您会怎么说？”——即是，当此言“当您还是一个柔弱、年幼、懵懂、只能仰卧的婴儿时，正是那个您现在长大了”，由我或某人以提问的方式说出时，“您会怎么说？”——应如是理解其结构。

---

දුතියවග්ගෙ පන ධම්මසන්තතිපඤ්හො පඨමො.

于第二品中，法相续之问第一。

---

න පටිසදහනජානනපඤ්හො දුතියො.

不辨知重续之问第二。

---

සකිච්චයන්ති අත්තනො විසයොභාසනකිච්චං.

“其自身的作用”是指其照亮自己所缘范围的作用。

---

ආලිම්පනං විජ්ඣාපෙතුන්ති අග්ගිං නිබ්බාපෙතුං

“使之熄灭”是指使火熄灭。

---

පඤ්ඤානිරුජ්ඣනපඤ්හො තතියො.

慧之止息问第三。

---

නිබ්බිසං භතකො යථා’ති යථා භතකො භතකකම්මං කවා ලක්ඛං නිබ්බිසං නිබ්බිසන්තො ලභන්තො දුක්ඛං ජීවිතුං නාභිනදති මරණඤ්ච නාභිනදති මරණකාලං ආගමෙති, එවමෙවාහං කාලං මරණකාලං පටිකඞ්ඛාමි ආගමෙමීති අධිප්පායො.

“如佣人得薪”是指：如同一个佣人，做了佣工后得到工资，他既不因艰苦维生而欢喜，也不欢喜死亡，只是等待着那一刻的到来；我也是这样，期待着那一刻，即死亡时刻的到来。这就是其含义。

---

පරීනිබ්බානපඤ්හො චතුථො.

般涅槃之问第四。

---

යදි කුසලා න දුක්ඛා’ති සුඛා වෙදනා කුසලා යදි සියා සා කුසලා වෙදනා න දුක්ඛභූතා.යදි සියා සා කුසලා න හොති. කුසලං දුක්ඛන්ති න උපපජ්ජතී’ති කුසලං දුක්ඛභුතන්ති වචනං න උපපජ්ජතීති වත්තුං න යුජ්ජති. කුසලං දුක්ඛං න. අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චනීකත්තා’ති රඤ්ඤො අධිප්පායො. සභාවො පන එවං න හොති. කුසලා හි සුඛා වෙදනා සඞ්ඛාරදුක්ඛෙන විපරිණාමදුක්ඛෙන’පි දුක්ඛා. නෙක්ඛම්මනිස්සිතදොමනස්සසඞ්ඛාතදුක්ඛා’පි අනවජ්ජට්ඨෙන කුසලා සියාති ථෙරො පන මයි රාජානං අයොගුළහිමපිණ්ඩපඤ්හං පුච්ඡන්තෙ තං රාජා මිච්ඡා බ්‍යාකරිස්සති. තස්මිං දොසං ආරොපෙස්සාමි. රාජා තං මිච්ඡා බ්‍යාකරිස්සති. තස්මිං දොසං ආරොපෙස්සාමි. රාජා තං හරිතුං අසක්කොන්තො මං අථජප්පනං යාචිස්සති. අථ රාජාතං සභාවථං සඤ්ඤාපෙස්සාමීති මන්වා තං කිම්මඤ්ඤසි මහාරාජා’තිආදිමාහ. කින්නු ඛො මහාරාජ උභො’පි තෙ දහෙය්‍යුන්ති ඉමස්මිං පුච්ඡාවචනෙ ථෙරෙන වුත්තෙ රාජා සීතුණ්හසමඤ්ඤාතා තෙජොධාතු’ති සුතත්තා සීතහිමපිණ්ඩස්ස ඛරඛාදනභාවඤ්ච සධාය ධාතුනං උස්සදභාවජානනඤාණතො විරුජ්ඣිවා’ආම භන්තෙ උභො’පි තෙ දහෙය්‍යුන්ති විරුද්ධපටිවචනං අදාසි.

“若善非苦”：若乐受是善，则彼善受非苦。若是苦，则彼非善。“善是苦”不成立，是故“善是苦”之言不成立，不应说。善非苦，因其互相违逆——此是王之意趣。然自性非如是。实则，善之乐受，亦因行苦与坏苦而为苦。依于出离、名为忧苦者，亦因无过失义而为善。然长老心想：“我问王热铁丸与冰块之问时，王将错误回答。我将归其过。王将错误回答。我将归其过。王不能解之，将求我解释其义。尔时我将为王阐明其自性。”如是思惟已，说“大王，汝意云何？”等。长老说“大王，二者皆能烧灼于汝耶？”此问句时，王因曾闻“火界名为冷与热”，并忆念冰块之坚硬可食性，因无知于诸界强盛之智，而给予了矛盾的回答：“是的，尊者，二者皆能烧灼。”

---

න හි භන්තෙ’ති රඤ්ඤො අවජානනපටික්ඛපනං.

“不，尊者”，是王之无知与否定。

---

අජානාහි නිග්ගහන්ති ථෙරවචනං. යස්මා තෙ පුරිමාය’ආමා’ති පටිඤ්ඤාය පච්ඡිමා’න හි භන්තෙ’ති පටිඤ්ඤා පච්ඡිමාය ච පුරිමා න සධියතී. තස්මා වං නිග්ගහං පත්තො. වං නිග්ගහං දොසං අපරාධං සම්පිටිච්ඡාහී’ති අථො. ඉදානි උභින්නං තත්තාභාවදස්සනවසෙන උභින්නං සීතලාභාවදස්සනවසෙන ච තං නිග්ගහං පාකටං කරොන්තො යදි තත්තං දහතී’තිආදිමාහ.

“当知此斥责”，是长老之言。因为你后面“不，尊者”之承诺，与前面“是的”之承诺不相合。是故，汝已遭斥责。“汝当承认此斥责、过失、罪过”，此是其义。今为通过揭示二者之非热性与二者之非冷性，而令彼斥责显明，说“若热者烧灼”等。

---

තථ– ‘යදි තත්තං දහතී’ති සචෙ උභින්නං තත්තතා දහති. යදි තත්තං දහතී’ති ච ඨපනවචනං.

此中：“若热者烧灼”，意即若二者之热性烧灼。而“若热者烧灼”是一句假设之言。

---

න ච තෙ උභො’ති දොසාරොපනවචනං.

“然彼二者皆不”，是归咎之言。

---

තෙන න උප්පජ්ජතී’ති තෙන තස්මිං උභින්නං උණ්හභාවකාරණා උභො’පෙතෙ දහන්ති’ති වචනං තත්තභාවස්ස දහනෙ න උපපජ්ජති, න යුජ්ජති.

“是故不成立”：是故，因二者皆热，“彼二者皆烧灼”之言，于热性之烧灼，不成立，不相应。

---

යදි සීතලං දහතීති සචෙ උභින්නං සීතලභාවො දහති තෙන න උපපජ්ජතී’ති තස්මා කාරණා උභින්නං සීතලාභාවකාරණා උභො’පි තෙ දහන්ති’ති වචනං සීතලභාවස්ස දහනෙන න උපපජ්ජතී’ති වත්තුං න යුජ්ජති පුන තං දොසං පාකටතරං කරොන්තො ථෙරො කිස්ස පන තෙ මහාරාජ උභො’පි දහන්තිතිආදිමාහ.

“若冷者烧灼”，即若二者之冷性烧灼。“是故不成立”：是故，因二者皆冷，“彼二者皆烧灼”之言，与冷性之烧灼不成立，不应说。为令彼过失更显明，长老复说“然则，大王，为何彼二者皆烧灼？”等。

---

(කිස්ස)තථ-කිස්සාති කෙන කාරණෙන උභොපි තෙ දහන්තීති.

此中：“为何”，即“以何因缘彼二者皆烧灼？”

---

තෙන න උපපජ්ජතීති කෙන තස්මා කාරණා එකස්ස උණ්හස්ස එකස්ස සීතලස්ස භාවකාරණා උභොපි තෙ දහන්තී’ති තයා වුත්තවචනං න උපපජ්ජති න වට්ටති. උභොපි තෙ දහන්තීති වුත්තං, අයුත්තම්පි තයා වුත්තමෙව. කුසලං දුක්ඛන්ති වත්තුං වුත්තමෙව කුසලං දුක්ඛන්ති න උපපජ්ජතීති ඉදං වං කස්මා වදසි? වත්තුං යුත්තවචනං න යුජ්ජතීති වදසි වත්තුං අයුත්තවචනං යුජ්ජතීති වදසීති ථෙරස්ස වචනෙන අත්තනො වාදෙ දොසං පස්සන්තො තං පරිහරිතුං අසක්කොන්තො නීවමනො ථෙරං අථජප්පනං යාචන්තො’නාහං පටිබලො’තිආදිමාහ.

“是故不成立”：是故，因一者热、一者冷，汝所说“彼二者皆烧灼”之言不成立，不应理。“彼二者皆烧灼”是汝所说，不当者亦是汝所说。为说“善是苦”而说“善是苦不成立”，汝为何作此说？汝说应说之言不相应，说不应说之言相应。闻长老言，王见己论中过，不能回避，心生惭愧，求长老解释其义，说“我无能力”等。

---

තයා වාදිනාති යුත්තමථගම්භීරවිචිත්තපටිභානවාදිනා

“由汝论者”，即由汝此位言说义理相应、甚深、文采庄严、辩才无碍之论者。

---

සාධූ අථං ජප්පෙහී තී සාධු යාචාමි. සුඛා වෙදනා කුසලාති වා අකුසලා අබ්‍යාකතාති වා ඉමස්ස මයා පුච්ඡිතවචනස්ස අථං ජප්පෙහි දෙසෙහි අථෙනාහං අථිකො, කිං විවාදෙනාති අධිප්පායො.

“善哉，请阐明其义”，即“善哉，我请求”。请阐明、开示我所问“乐受是善、或不善、或无记？”此言之义。“我乃求义者，辩论何用？”——此是其意趣。

---

ගෙහනිස්සිතානීති ගෙහසදිසකාමගුණනිස්සිතානි තමාරබ්භ පවත්තානීති අථො.

“依于家”，义即：依于如家之欲乐，缘彼而转起。

---

නෙක්ඛම්මනිස්සීතානී’ති.

“依于出离”。

---

එථ

此中

---

‘පබ්බජ්ජා පඨමං ධානං නිබ්බානඤ්ච විපස්සනාසබ්බෙපි කුසලා ධම්මා නෙක්ඛම්මන්ති පවුච්චතී’ති,වුත්තනෙක්ඛම්මෙසු නිබ්බානවිපස්සනාකුසලධම්මසඞ්ඛාතෙ;

“出家、初禅、涅槃与观(vipassanā)，一切善法皆被称为出离。”于所说出离中，即名为涅槃、观、善法者。

---

නෙක්ඛම්මෙ නිස්සිතානි.

依于出离。

---

සුඛවෙදනාපඤ්හො පඤ්චමො.

第五，乐受之问。

---

සො ච අඤ්ඤපඤ්හෙහි ගම්භීරතරො, කුලපුත්තෙහි මයා වුත්තඅථමත්තෙන සන්තොසං කවා අත්තනො පඤ්ඤානුභාවෙන ච පුනප්පුනං චින්තෙවා පුබ්බාපරං සල්ලක්ඛෙවා යො මයා වුත්තඅථතො යුත්තරො සො අථො ගහෙතබ්බො යෙවාති.

此问亦比其他问题更为深奥，良家子(kulaputta)不应仅对我所说之义感到满足，而应以自己的智慧之力反复思考，前后审察，并采纳比我所说之义更为相应之义。

---

නාමරූපන්ති නාමකරණට්ඨෙන නමනට්ඨෙන චත්තාරො අරූපිනො ඛධා නාමං. ඉධ විපාකනාමං අධිප්පෙතං සීතාදීහි රුප්පනට්ඨෙන රූපං නිප්පරියායතො ඡන්නවුතිරූපකොට්ඨාසසඞ්ඛාතං නිප්ඵන්නරූපං පරියායතො දසවිධා අනිප්ඵන්නරූපඤ්ච චක්ඛුසොතඝානජිව්හාකායභාවවථුදසකසඞ්ඛාතා සත්ත දසකා, චිත්ත උතු-ආහාරජඅට්ඨකා තයො, චිත්තජ උතුජසද්දවසෙන ද්වෙ සද්දා’ති ඡන්නවුතිරූපකොට්ඨාසා. ඉධ පන කම්මජරූපං අධිප්පෙතං.

名色，即以命名义与倾向义，四无色蕴为名。此处意指果报名。以冷热等变坏义为色。究竟而言，是名为九十六色法部分之已生色；非究竟而言，是十种未生色。七个十法聚，即眼、耳、鼻、舌、身、性、心所依处十法聚；三个八法聚，即心生、时节生、食生八法聚；以及依心生与时节生之二种声：此为九十六色法部分。此处则意指业生色。

---

තෙන කම්මෙන අඤ්ඤං නාමරූපං පටිසදහතීති තෙන කුසලාකුසලකම්මෙන අඤ්ඤං නාමරූපං අඤ්ඤං අනාගතනාමරූපං සුගතිදුග්ගතිපරියාපන්නං ඉමිනා පච්චුප්පන්නනාමරූපෙන සද්ධිං පටිසදහති.

“因彼业而连接另一名色”，即因彼善不善业，将另一属于善趣恶趣之未来名色，与此现在名色连接。

---

පුරිමං භන්තෙ අම්බබීජං භූතං මූලකාරණභූතං අපච්චක්ඛාය අවිජහිවා නිබ්බත්තෙන පච්ඡිමෙන අම්බෙන පුරිසො දණඩප්පත්තො භවෙය්‍යාති යොජනා.

尊者，先前的芒果种子是根本因，在未曾被舍弃、未曾被放弃的情况下，后来结出了芒果，（偷窃者）因此受到了惩罚。这是（问题的）阐述。

---

නාමරූපපටිසදහනපඤෙහා ඡට්ඨො.

第六，名色再结生之问。

---

සත්තොපමාපතිමණඩිතො.

以七喻庄严。

---

අධිකාරන්ති මහන්තං පූජාසක්කාරං. අයං සත්තමොපඤ්හො පුන පුච්ඡතෙ. උපමං සොතුකාමතාවසෙන පුන පුච්ඡිතො’ති ඤාතබ්බං.

“增上”（adhikāra）是指极大的供养和尊重。这第七个问题是再次被提出的。应当知道这是由于想要听取譬喻的缘故而重复提问。

---

පුනපටිසදහනපඤ්හො සත්තමො.

第七，重结生之问。

---

නාමරූපපඤ්හො අට්ඨමො.

第八，名色之问。

---

අද්ධාපඤ්හො නවමො.

第九，时间之问。

---

නවපඤ්හවන්තො දුතියො වග්ගො.

九问品第二。

---

තතියවග්ගෙ අද්ධාමුලපුච්ඡනපඤ්හො පඨමො.

第三品中，第一，时间根本之问。

---

පථවියා චක්කංඅලිඛිවා’ති භමචක්කං පුනප්පුනං පරිවත්තනවසෙන ආ භුසො ලිඛිවා.

“在地上画轮”是指，像旋转的车轮一样，反复不停地画，画得非常多。

---

පුබ්බාකොටි නපඤ්ඤායන පඤ්හො දුතියො.

第二，前际不可知之问。

---

ඛධා ච දුක්ඛස්ස බීජාතීති පටිසධිභුතා බධා කෙවලස්ස සකලස්ස පවත්තිදුක්ඛරාසිස්ස මුලකාරණභාවෙන බීජානි එවං ඛණකොටිසඞ්ඛාතපටිසධිබධතො පවත්ති දුක්ඛවඩ්ඪනං සක්කා කාතුන්ති අධිප්පායො.

“诸蕴是苦的种子”是指：构成再生的诸蕴，因其是全部流转苦蕴的根本原因，故为种子。其义为：如此，从被计为无数刹那的再生之蕴，便可能使流转之苦增长。

---

කොටිවඩ්ඪනපඤ්හො තතියො.

第三，边际增长之问。

---

චක්ඛුස්මිඤ්ච ඛො මහාරාජ සති රූපෙසු ච චක්ඛුවිඤ්ඤාණං හොතීති එථ අභිධම්මාවතාරටීකාපරියායෙන එකතො සහජාතෙසු බහූසු චක්ඛුප්පසාදෙසු යං චක්ඛු විසදිතං තං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස නිස්සයපච්චයො. චක්ඛුස්මිඤ්චාති එකවචනදස්සනතො. රූපෙසු චා’ති බහුවචනස්ස දස්සනතො පන බහූනිපි රූපානි චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස පුරෙජාතපච්චයො පච්චයභාව. විසෙස-සභාවතොති දට්ඨබ්බො.

“大王，当眼根存在，色尘也存在时，眼识就生起。”这里依据《阿毗达摩入门疏》(Abhidhammāvatāra-ṭīkā)的说法，在众多同时生起的眼净色中，那最清澈的眼根就是眼识的所依缘。“眼根存在”(cakkhusmiṃ)用了单数来显示，而“色尘也存在”(rūpesu ca)用了复数来显示，由此可见，众多的色尘是眼识的前生缘。这应当被看作是它们的特殊自性。

---

අථි-කෙචි-සඤ්ජානනපඤ්හො චතුථො.

第四，关于“是否存在某些认知”之问。

---

භවන්තායෙව ඛො මහාරාජ සඞ්ඛාරා ජායන්තිති එථ අන්තප්පච්චයො අතීතෙ හොති. අතීතෙ භූතා’ති අථො.

“大王，正在生成的诸行确实会生起。”此处，现在分词词尾‘-anta’用于表示过去时。其义为“曾在过去”。

---

අයඤ්ච ගාථා’ති සදිසගාථා. අහුවා සම්භොතීති ච ගාථා ඛණිකගාථා’ති දට්ඨබ්බං. එවඤ්හි පුබ්බාපරං සමෙති.

此偈是相似偈（sadisagāthā）。而“曾有，后生起”之偈，当知为刹那偈（khaṇikagāthā）。如是，则前后相合。

---

(උත්තරාරණි) අරණිසහිතෙකන්තකිච්චකරො දණ්ඩො උත්තරාරණි නාම.

与（下）火钻（araṇi）配合，在末端起作用的木棍，名为上火钻（uttarāraṇi）。

---

භවන්තජායනපඤ්හො සත්තොපමාසහිතො පඤ්චමො.

第五，生成与出生之问，附七喻。

---

වෙදගුපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六，知者之问。

---

චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදිපඤ්හො සත්තමො.

第七，眼识等之问。

---

ඵුසනලක්ඛණො’ති චිත්තාරම්මණඵුසනලක්ඛණො. යථා චක්ඛු’ති එථ චක්ඛුප්පසාදො’පි චක්ඛුවිඤ්ඤාණම්පි ලබ්භති.

（触）是接触的特征，即心与所缘接触的特征。例如说“眼”时，既可指眼净色，也可指眼识。

---

සඞ්ඝට්ටනරසො’ති ඉමෙසං වථාරම්මණානං සඞ්ඝට්ටනරසො සම්පත්ති එතස්සා ත අථො ලබ්භති. යදා චක්ඛුවිඤ්ඤාණම්පි ලබ්භති. තදා චිත්තාරම්මණසඞ්ඝට්ටනරසො කිච්චං එතස්සෙති අථො ලබ්භති. සඞ්ඝට්ටනරසො’ති ච පඤ්චද්වාරිකඵස්සෙ ලබ්භති. න මනොද්වාරිකඵස්සෙ’ති අයමිදිසො අථො අත්ථසාලිනියං වුත්තො යෙවා’ති.

其作用是撞击，这是指它具有撞击所依与所缘的功用。当获得眼识时，便可理解其任务是心与所缘的撞击。而“撞击的作用”仅见于五门触，不见于意门触。此义在《法集论注》(Atthasālinī)中已经说过。

---

ඵුසනලක්ඛණපඤ්හො අට්ඨමො.

第八，关于触的特征之问。

---

වෙදනාලක්ඛණපඤ්හො නවමො.

第九，关于受的特征之问。

---

සඤ්ඤාලක්ඛණපඤ්හො දසමො.

第十，关于想的特征之问。

---

චෙතනාලක්ඛණපඤ්හො එකාදසමො.

第十一，关于思的特征之问。

---

විඤ්ඤාණලක්ඛණපඤ්හො ද්වාදසමො.

第十二，关于识的特征之问。

---

වඩ්ඪකී සුපරිකම්මකතං දාරුං සධිස්මිං අප්පෙතීති වඩ්ඪකී ජනො සුට්ඨුපරිකම්මකතං දාරුං සධිස්මිං අප්පෙති පාපෙති පවෙසෙති.

“木匠将精心加工的木材安装到接合处”，意思是木匠将精心加工的木材安放、送至、置入接合处。

---

විතක්කලක්ඛණපඤ්හො තෙරසමො.

第十三，关于寻的特征之问。

---

විචාරලක්ඛණපඤ්හො චුද්දසමො.

伺之特征问，第十四。

---

චුද්දසපඤ්හවන්තො තතියවග්ගො සමත්තො. විනිබ්භුජිවා විනිබභුජිවා’ති අඤ්ඤමඤ්ඤාතො විසුං විසුං කවා විභජිවා විභජිවා.

具十四问之第三品结束。“彻底分开，彻底剖析”，即令其彼此一一分离、剖析。

---

වග්ගතො අතිරෙකපඨමපඤ්හො විභජ්ජපඤ්හො පඨමො.

品外第一增问，即第一分别问。

---

නනු ලොණමෙව ආහරිතබ්බන්ති සකටෙහි සුද්ධලොණමෙව බලිවද්දෙහි ආහරිතබ්බං.

“难道不应只运盐吗？”即是说，应当以货车与牛只运载纯盐。

---

න සක්කා මහාරාජ ලොණමෙව ආහරිතුන්ති පාඨෙන භවිතබ්බන්ති නකාරො පොථකෙ දිස්සති.

应作“大王，不能只运盐”之读，因经本中可见“na”字。

---

ලොණපඤ්හො දුතියො, රඤ්ඤො ධම්මලක්ඛණෙසු දළ්හපතිට්ඨාපනථං ථෙරෙන පඨමං වුත්තො.

盐之问，第二。此乃长老为令王坚住于法相而先说。

---

එත්තාවතා තෙචත්තාළීස පඤ්හා සමත්තා.

至此，四十三问完毕。

---

චතුථවග්ගෙ නානාකම්මෙහි මහාරාජ නිබ්බත්තානි න එකෙන කම්මෙනා’ති ආපායිකසත්තානං පඤ්චායතනානි නානාඅකුසලකම්මෙහි නිබ්බත්තානි සුගතිපරියාපන්නසත්තානං පඤ්චායතනානි නානාකුසලකම්මෙහි එකෙන කම්මෙන එකෙන පටිසධිජනකකම්මෙනෙව නිබ්බත්තානි. අභිධම්මාවතාරටීකායං පටිසධික්ඛණෙ මහග්ගතචෙතනා කටත්තාරූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො’ති වචනෙන පටිසධික්ඛණෙ විජ්ජමානානං සබ්බෙසංයෙව කටත්තාරූපානං කම්මපච්චයො හොතීති විඤ්ඤායති. නානාචෙතනාහි තදා ඉද්‍රියුප්පත්තියං සති අතිපරිත්තෙන ච මහග්ගතෙන ච කම්මෙන නිබ්බත්තං කටත්තාරූපං ආපජ්ජෙය්‍ය, න චෙකා පටිසධි අනෙකම්මනිබ්බත්තා හොතී’ති.’සද්ධිං එකෙන කම්මෙන අනෙකිදිරයුප්පත්ති හොතී’ති වුත්තං. විචාරෙවා යං යුත්තතරං තං ගහෙතබ්බං. තත්‍රායං විචාරණාකාරො?

第四品中：“大王，彼等由种种业所生，非由一业所生。”恶趣众生之五内处由种种不善业所生；善趣众生之五内处由种种善业所生，然由一业，即仅由一结生业所生。于《阿毗达摩入门》(Abhidhammāvatāra)复注中，依“于结生刹那，广大思(mahaggatacetanā)为业生色之业缘”之语，可知其为于结生刹那存在之一切业生色之业缘。若尔时有种种思，于诸根生起时，则将生起由极微小与广大之业所生之业生色，且一结生非由多业所生。经云：“与一业俱，有多根生起。”当审察何者更合理而取之。于此，审察之法云何？

---

මහග්ගතසත්තානං ඉද්‍රියානි එකෙන පටිසධිජනකකම්මෙන නිබ්බත්තානි. නාගසෙනථෙරො පන අරහා ඛීණාසවො බුද්ධමතඤ්ඤු තස්ස අධිප්පායානුරූපෙන කාමාවචරකසත්තානං නානාකම්මෙහි නිබ්බත්තීති ගහෙතබ්බං.

上界有情之诸根由一结生业所生。然龙军(Nāgasena)长老是阿罗汉、漏尽者、了知佛陀意趣者，故当依其意趣理解为：欲界有情之诸根由种种业所生。

---

නානාකම්මනිබ්බත්තායතනපඤ්හො පඨමො.

种种业生处问，第一。

---

මහාකුලීනතාති උච්චකුලීනතා. සොයෙව වා පාඨො. ආබාධ-වණ්ණ-සුක්ඛ-භොග-කුලීනං පඤ්ඤකා එතෙ චුද්දස පඤ්හා’පි සුභසුත්තෙ පකාසිතා’ති අයං ගාථා සුඛවාචුග්ගතකරණථං පොරාණෙහි වුත්තා.

“大族姓”即高贵种姓。或彼即是读法。“关于疾病、肤色、快乐、财富、出身，此等十四问亦于《须婆经》(Subhasutta)中阐明。”——此偈乃古人为便于记诵而说。

---

මනුස්සනානාභාවපඤ්හො දුතියො.

人种种差别问，第二。

---

කිං පටිගච්චෙව වායමිතෙනා’ති පුබ්බෙ වායාමෙන සහ පවත්තකම්මෙන වායාමකරණෙන කිං පයොජනං අථි?

“何须预先努力？”意谓：对于往昔与努力俱行之业，（如今）复作努力，有何用处？

---

අකිච්චකරො’ති එථ යථිච්ඡිතඵලසඞ්ඛාතං කිච්චං න කරොතීති අකිච්චකරො. අයඤ්ච අයුත්තසමාසො. සද්ධං මතකභොජනං න භුඤ්ජතීති අසද්ධභොජිතිආදිකො වියා’ති.

“无所作者”(akiccakaro)：此处，因其不作名为“所欲之果”的事，故为“无所作者”。此为不当之复合词，犹如从“不食祭亡者之食”(saddhaṃ matakabhojanaṃ na bhuñjati)而得“不食祭食者”(asaddhabhoji)等。

---

බුභුක්ඛිතො’ති බුධාභිභූතො.

“饥饿”(bubhukkhito)，即为饥所征服。

---

පටිගච්චකිච්චකරණපඤ්හො තතියො.

预先作为问，第三。

---

පච්චමානා’ති නිරයග්ගීනා ඩය්හමානා.

“被烧煮”(paccamānā)，即为地狱火所焚烧。

---

සො න තාව කාලං කරොතීති තාව තත්තකං සො නෙරයිකසත්තො කාලං මරණං න කරොති. කම්මාධිකතෙනා’ති පුබ්බෙ අධිකතෙන කම්මෙන මූලකාරණභුතෙන.

“彼尚未死”，意谓彼地狱众生于尔时尚未死亡。“由业增上”，意谓由往昔已成根本原因之强力业。

---

නවිලීයනපඤ්හො චතුථො.

不消亡问，第四。

---

ආකාස-උදක-පථවිධාරණපඤ්හො පඤ්චමො.

空水地支撑问，第五。

---

අජ්ඣොසායා’ති තණ්හාය ගිලිවා පරිනිට්ඨපෙවා.

“执取”(ajjhosāya)，即为渴爱所吞噬、所断尽。

---

නිරොධනිබ්බානපඤ්හො ඡට්ඨො.

灭与涅槃问，第六。

---

අභිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ’ති අභිවිසිට්ඨෙන චතුසච්චඤාණෙන ජානිතබ්බෙ ධම්මෙ, චතුසච්චධම්මෙ.

“于应遍知之法”(abhiññeyye dhamme)，意谓于以超胜之四圣谛智所应了知之法，即四圣谛法。

---

නිබ්බානලභනපඤ්හා සත්තමො.

得涅槃问，第七。

---

නිබ්බානජානනපඤ්හො අට්ඨමො.

知涅槃问，第八。

---

අට්ඨපඤ්හවන්තො චතුථො වග්ගො.

具八问第四品。

---

පඤ්චමවග්ගෙ නථිබුද්ධපඤ්හො පඨමො.

第五品：无佛问，第一。

---

බුද්ධානුත්තරපඤ්හො දුතියො.

佛无上问，第二。

---

සක්කා ජානිතුං බුද්ධො අනුත්තරො’ති ඉදං රඤ්ඤා’භගවා බුද්ධො අනුත්තරො’ති ථෙරං පුබ්බෙ පුච්ඡිතං. පුන කස්මා වුත්තං? පුබ්බපඤ්හො ථෙරස්ස විජානනං සධාය පුච්ඡිතං පුච්ඡාපඤ්හො සබ්බපඤ්හො ථෙරස්ස විජානනං සධාය පුච්ඡිතං. පුච්ඡාපඤ්හො සබ්බපණ්ඩිතානං ජානනං සධාය පුච්ඡිතො’ති විඤ්ඤාතබ්බං.

“能否得知佛陀是无上的？”——国王先前已就“世尊佛陀是无上的”此事问过长老。为何又再次提问？当知：先前之问，是为探究长老的知解而问；此次之问，是为一切智者的知解而问。

---

සක්කා බුද්ධානුත්තරපඤ්හො තතියො.

能否知佛无上问，第三。

---

බුද්ධනෙත්තීයා’ති නිබ්බානං නෙති එතාය සදෙවකෙ ලොකෙ’ති නෙත්ති, සුත්තන්තාභිධම්මපාලි.

“佛陀之导引”者，谓以此引导含天之世间趣向涅槃，故为“导引”，即经藏与阿毗达摩藏。

---

(බුද්ධපඤ්ඤත්ති) පඤ්ඤායපීයති එතාය භගවතො ආණා’ති පඤ්ඤත්ති. බුද්ධස්ස පඤ්ඤත්ති බුද්ධපඤ්ඤත්ති, විනයපාලි.

“（佛所施设）”者，谓以此令世尊之教令得以了知，故为“施设”。佛陀之施设，即“佛所施设”，亦即律藏。

---

යාවජීවං සාවකෙහි වත්තිතබ්බන්ති ඉදං ථෙරෙන’ආම මහාරාජ ධම්මො මයා දිට්ඨො’ති අවිස්සජ්ජෙවා කස්මා වුත්තං? රාජා ථෙරස්ස ධම්මදස්සනභාවං පච්චක්ඛතො ඤවා විචිත්‍රපටිභානං සොතුකාමො පුච්ඡති, න ජානනථාය ථෙරො තස්ස අජ්ඣාසයං ඤවා එවමාහ. අදිට්ඨධම්මො හි බුද්ධනෙත්තියා බුද්ධපඤ්ඤත්තියා යාවජීවං වත්තිතුං සක්කොති.

长老为何不回答“是的，大王，我已见法”，而说“弟子应终身奉行”呢？国王是因亲自了知长老已见法，想听他巧妙的辩才才提问，并非为了求知。长老了知其意向后，如此说道：“因为即使是未见法者，也能依靠佛陀的导引与佛所施设而终身奉行。”

---

ධම්මදිට්ඨපඤ්හො චතුථො.

第四，见法问。

---

නවසඞ්කමතිපඤ්හො පඤ්චමො.

第五，不转生问。

---

වෙදගු උපලබ්භතීති අයම්පඤ්හො පුබ්බෙ ච පුච්ඡිතො. කස්මා පුන පුච්ඡිතො? පුබ්බපඤ්හො ජීවවෙදගුං සධාය පුච්ඡිතො. අයං’යෙ බ්‍රාහ්මණා වෙදගු’තිආදිනා වුත්තං පුග්ගලවෙදගුං සධාය පුච්ඡිතො. සවෙ ථෙරො’න උපලබ්භතී’ති බ්‍යාකරිස්සති, තස්ස වාදෙ දොසං ආරොපෙතුකාමතාය පුච්ඡති. ථෙරො පන විජ්ජමානෙන අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තිං සධාය’පරමථෙන ඛො මහාරාජ වෙදගු න උපලබ්භතී’ති ආහ. පරමථෙන න උපලබ්භති, වොහාරතො උපලබ්භතී’ති ථෙරස්ස අධිප්පායො.

“智者可得否？”此问先前已问，为何复问？先前之问，是关于作为生命实体的智者；此问，则是关于以“婆罗门，通达吠陀者”等语所说的作为个体的智者。国王提问，是意欲长老回答“不可得”，从而于其论说中指摘过失。然长老为阐明“以存在者施设不存在者”之理，故说：“大王，于胜义中，智者实不可得。”长老之意为：于胜义中不可得，于世俗言说中则可得。

---

පුග්ගලවෙදගුපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六，个体智者问。

---

න ඛො-පෙ තෙන රොපිතානිති තානි අම්බානි අවහාරියානි තානි අම්බානි පුරිසෙන අවහරිතානි තෙන සාමිකපුරිසෙන රොපිතානි රොපිතඅම්බභුතානි න හොන්තිති අථො

“非由彼人所植”等句，其义为：那些芒果被（另一）人拿走，它们并非由那位主人所种植，故不成为“已植之芒果”。

---

ඉමම්හාකාය පඤ්හොසත්තමො.

第七，关于此身问。

---

කුහින්තිපඤ්හො අට්ඨමො.

第八，欺瞒问。

---

උපපජ්ජති-ජානාති පඤ්හො නවමො.

第九，转生与知问。

---

අථිබුද්ධපඤ්හො දසමො.

第十，佛陀存在问。

---

දසපඤ්හසහිතො පඤ්චමො වග්ගො.

第五品，共十问。

---

සමන්තතො පග්ඝරතීති අයං ඛො ගුථමුත්තාදීහි අසුචිවථූහි සමන්තතො පග්ඝරාපෙති.

“从周遭流出”者，谓此身确实以粪、尿等不净物，令其从周遭流出。

---

ඡට්ඨවග්ගෙ කායඅප්පියපඤ්හො පඨමො.

第六品，第一，身不悦意问。

---

සම්පත්තකාලපඤ්හො දුතියො.

第二，到达之时问。

---

ද්වත්තිංස…පෙ…පරිරඤ්ජිතො’ති එථ ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසරූපං බහුසු සුත්තෙසු ආගතං. තං පාකටං අසීත්‍යනුබඤ්ජනසුරූපං න පාකටං ජිනාලඞ්කාරටීකායංයෙව ආගතං. තස්මා තං දස්සයිස්සාම. කතමානි අසීත්‍යානුබ්‍යඤ්ජනනානි? චිතඞ්ගුලිතා, අනුපුබ්බඞ්ගුලිතා, වට්ටඞ්ගුලිතා, තම්බනඛතා, තුඞ්ගනඛතා, සිනිද්ධනඛතා, නිගුළ්හගොප්ඵකතා, සමපාදතා, ගජසමානක්කමනතා, සීහසමානක්කමනතා, හංසසමානක්කමනතා, උසභසමානක්කමනතා, දක්ඛිණාවට්ටගත්තතා, සමන්තතොචාරුජාණුමණඩලතා, පරිපුණ්ණ පුරිසබ්‍යඤ්ජනතා, අච්ඡිද්දනාභිතා, ගම්භීරනාභිතා, දක්ඛිණාවට්ටනාභිතා, සුවණ්ණකදලුරුතා, එරාවණකරසදිසභුජතා, අනුපුබ්බගත්තතා, මට්ඨකගත්තතා, සුචිගත්තතා, සුවිභත්තගත්තතා, අනුස්සන්නානුස්සන්නසබ්බගත්තතා, අලීනගත්තතා, තිලකාදිවිරහිතගත්තතා, අනුපුබ්බරුචිරගත්තතා, විසුද්ධගත්තතා, කොටිසහස්සහථිබලධර ගත්තතා, තුඞ්ගනාසතා, සුසණ්ඨානනාසතා, රත්තද්විජමංසතා, සුසුක්කදන්තතා, සුවිසුද්ධිද්‍රියතා, වට්ටදාඨතා, රත්තොට්ඨසමබිම්බිතා, ආයතවදනතා, ගම්භීරපාණිලෙඛතා, ආයතලෙඛතා, උජුලෙඛතා, සුරුචිරසණ්ඨානලෙඛතා, පරිමණ්ඩලකායවන්තතා, පරිපුණ්ණකපොලතා, ආයතවිසාලනෙත්තතා, පඤ්චපසාදවන්තනෙත්තතා, ආකුචිතග්ගපඛුමතා, මුදුතනුක-රත්තජීව්හතා, ආයතජීව්හතා, ආයතරුචිරකණ්ණතා, නිග්ගණ්ඨිසිරතා, නිග්ගුය්හසිරතා, ඡත්තසන්තිභචාරුසීසතා, ආයත-පුථුල-ලලාට-සොභතා, සුසණ්ඨානභමුකතා, කණ්හභමුකතා, සුඛුමාලගත්තතා, අතිවිය උජ්ජලිතගත්තතා, අතිවියසොම්මගත්තතා, අතිවිමලගත්තතා, කොමලගත්තතා, සිනිද්ධගත්තතා, සුගධතනුතා, සමලොමතා, අතිසුඛුමඅස්සාසපස්සාසධාරණතා, සුසණ්ඨානමුඛතා, සුගධමුඛතා, සුගධමුද්ධතා, සුනීලකෙසතා, දක්ඛිණාවට්ටකෙසතා, සුසණ්ඨානකෙසතා, සිනිද්ධකෙසතා, සණ්හකෙසතා, අලුලිතකෙසතා, කෙතුමාලාරතනචිත්තතා. ද්වත්තීංසපුරිසලක්ඛණපඤ්හො තතියො.

三十二相……乃至庄严具足。此三十二大士(mahāpurisa)相，于诸多经中皆有记载。此是显明的，但八十随形好之相则不显明，仅见于《胜者庄严》(Jinālaṅkāra)的注释中。是故今当示之。何等为八十随形好？指端纤长，指节次第，指节圆润，甲色红润，甲形高耸，甲面润泽，踝不显露，双足平正，行如象王，行如狮子，行如鹅王，行如牛王，身躯右旋，膝骨圆妙，具丈夫相，脐无缺陷，脐轮深陷，脐纹右旋，双腿如金芭蕉，臂如埃拉瓦那(Erāvaṇa)象鼻，身形次第，身形平滑，身形清净，身肢分明，全身肢体不凸不凹，身肢挺拔，身无黑痣等瑕疵，身形次第美好，身极清净，身具千俱胝象力，鼻梁高挺，鼻形美好，齿龈红润，齿极洁白，诸根清净，牙齿圆整，唇如红频婆果，面容宽广，手掌纹路深刻，纹路长，纹路正直，纹路美好，身形圆满，双颊丰满，眼长而广，眼具五净色，睫毛弯曲，舌软而薄红润，舌长，耳长且美，筋脉隐伏，筋脉深藏，头如伞盖般端正庄严，额头长广庄严，眉形美好，眉色绀青，身肢极细嫩，身肢极明亮，身肢极柔和，身肢极清净，身肢柔嫩，身肢润滑，身出妙香，身毛均匀，入出息极微细，面容端正，口出妙香，头出妙香，头发绀青，发旋右旋，发形端正，发极润泽，发极细软，发不散乱，顶髻如宝鬘庄严。第三，三十二大士相问。

---

බ්‍රහ්මචරියපඤ්හො පඤ්චමො.

第五，梵行问。

---

අස්සුපඤෙහා ඡට්ඨො.

第六，泪问。

---

රසපටිසංවෙදිපඤ්හො අට්ඨමො.

第八，味受问。

---

පඤ්ඤාපඤ්හො අට්ඨමො.

第八，慧问。

---

සංසාරපඤ්හො නවමො.

第九，轮回问。

---

සතිපඤ්හො දසමො.

第十，念问。

---

එවඤ්හි භන්තෙ නාගසෙන සබ්බා සති අභිජානන්තී උප්පජ්ජති නථි කටුමිකා සතීති එවං මයා චින්තනාකාරෙ සබ්බා සති අභිජානන්තී සයං පාකටා පරූපදෙසරහිතා උප්පජ්ජති, කටුමිකා පරිනිබ්බජ්ජන-පරූපදෙස-සඞ්ඛාතා කටුමසහිතා සති නථිති අථො.

“尊者龙军(Nāgasena)，诚然，一切念皆明了而生，无有粗糙之念。”其义为：依我所思，一切念皆明了、自显、离他教而生；所谓“粗糙之念”，即名为“教人舍离之他教”、伴随粗糙感之念，是无有的。

---

සති අභිජානනපඤ්හො එකාදසමො.

第十一，念与了知问。

---

එකාදසපඤ්හසහිතො ඡට්ඨවග්ගො.

第六品，共十一问。

---

අභිජානතො’ති සතිසහිතංඅභිවිසෙසංජානතො. කටුමිකායා’ති පරිපීළන-පරසාසන-සඞ්ඛාතකටුමිකාය. ඔලාරිකවිඤ්ඤාණතො’ති මහන්තෙ ආරම්මණෙ පවත්තවිඤ්ඤාණතො. අහිතවිඤ්ඤාණතො’ති දුක්ඛසඞ්ඛාතඅහිතෙ පවත්තවිඤ්ඤාණතො. සභාගනිමිත්තතො’ති සභාගාරම්මණතො. විසභාගනිමිත්තතො’ති නාමවණ්ණාදි - අඤ්ඤමඤ්ඤවිසදිසාරම්මණතො. කථාභිඤ්ඤාණතො’ති පරකථාසඞ්ඛාතඅභිඤ්ඤාණතො. ලක්ඛණතො’ති ගොණ-සකට-දන්ත-පිළකාදිලක්ඛණතො. සරණතො’ති පරෙහි සරාපනතො මුද්දාතො’ති අක්ඛරසික්ඛනතො. භාවනාතො’ති අභිඤ්ඤාසසඞ්ඛාතභාවනාතො. පොථකනිබධනතො’ති පොථකෙ ලිඛිතඔවාදඅක්ඛරධාරණතො. අනුභූතතො’ති ඡන්නං ආරම්මණානං අනුභුතපුබ්බතො. නිබධන්තී’ති පීළෙන්ති. ලිපියා සික්ඛිතත්තා’ති අක්ඛරස්ස සික්ඛිතත්තා.

了知者，即具足念的殊胜了知。粗恶者，即指压迫和他人教导所称的粗恶。粗显识，即于粗大所缘生起之识。有害识，即于称为苦之有害处所生起之识。同类相，即相似所缘。异类相，即名称、颜色等彼此相异之所缘。言说识知，即他人言说所称之识知。相状，即牛、车、牙齿、疮等之相状。忆念，即由他人令其忆念。印相，即学习文字。修习，即称为练习之修习。书册系缚，即执持书本上所写之教诫文字。曾经验，即过去曾经验六种所缘。系缚，即压迫。因习字故，即因学习文字之故。

---

සත්තමෙවග්ගෙ සතිආකාරපඤ්හො පඨමො.

第七品，念之相问第一。

---

වස්සසතපඤ්හො දුතියො.

百岁之问第二。

---

අනාගතපඤ්හො තතියො.

未来之问第三。

---

දූරබ්‍රහ්මලොකපඤ්හො චතුථො.

遥远梵天界之问第四。

---

බ්‍රහ්මලොකකස්මීරපඤ්හො පඤ්චමො.

梵天界克什米尔之问第五。

---

සත්තබොජ්ඣඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

七觉支之问第六。

---

පුඤ්ඤබහුතරපඤ්හො සත්තමො.

多福之问第七。

---

ජානාජානපඤ්හො අට්ඨමො.

知与未知之问第八。

---

උත්තරකුරුපඤ්හො නවමො.

北俱卢洲之问第九。

---

දීඝඅට්ඨිකපඤ්හො දසමො.

长骨之问第十。

---

අස්සාසපස්සාසපඤ්හො එකාදසමො.

入出息之问第十一。

---

සමුද්දපඤ්හො ද්වාදසමො.

海之问第十二。

---

එකරසපඤ්හො තෙරසමො.

一味之问第十三。

---

නථි දුතියං පඤ්ඤාය ඡෙදනන්ති යං ඡෙදනං පඤ්ඤාය සද්ධිං ද්වයං තං ඡෙදනං නථිති අථො. ඡෙදනපඤ්හො චුද්දසමො. භුතජිවපඤ්හො පන්නරසමො. දුක්කරපඤ්හො සොළසමො ථෙරෙන පඨමං වුත්තො. සොළසපඤ්හසහිතො සත්තමො වග්ගො.

“没有第二种以智慧的切断”，其义是：与智慧成双的切断是不存在的。切断之问第十四。有情命根之问第十五。难行之问第十六，这是长老最初说的。第七品，含十六个问题。

---

සම්පති කා වෙලා’ති ඉදානි කා වෙලා සම්පත්තා’ති යොජනා. ගමිස්සන්තිති තයා සද්ධිං ගමිස්සන්ති. භණ්ඩතො භණ්ඩාගාරතො. රාජදෙය්‍යානීති රාජසන්තකානි.

“现在是什么时候？”应解作“现在到了什么时候？”。“他们将要去”是指“他们将与你一同去”。“从物品”是指“从仓库”。“王所应施”是指“属于国王的”。

---

තස්ස පඤ්හවෙය්‍යාකරණෙන තුට්ඨෙ රාජා’ති තස්ස නාගසෙනථෙරස්ස අසීතිපඤ්හවෙය්‍යාකරණෙන තුට්ඨො රාජා. අබ්භන්තරකථායඤ්හි අට්ඨාසීති පඤ්හා පඨමදිවසෙ විසජ්ජිතා. තයො දිවසෙ පාසාදෙ භත්තකිච්චතො පට්ඨාය යාව පඨමයාමාවසානා අට්ඨාසීති පඤ්හා විසජ්ජිතා අහෙසුං.

“国王因他的解答而欢喜”是指国王因龙军(Nāgasena)长老解答了八十个问题而感到高兴。在阿邦答勒(abbhantara)谈话中，第一天解答了八十八个问题。在第三天，从宫殿的用餐开始到初夜时分结束，共解答了八十八个问题。

---

බාහිරකථාපඤ්හා තයො. තෙන සද්ධිං එකනවුති පඤ්හා හොන්ති.

外部谈话的问题有三个。与此合计，共有九十一个问题。

---

එකනවුතීපඤ්හ පටිමණ්ඩිතා.

由九十一个问题所庄严。

---

මිලිදපඤ්හවණ්ණනා සමත්තා.

《弥兰陀王问经》释义终。

---

මෙණ්ඩකපඤ්හෙ පන භස්සප්පවාදීති වොහාරකුසලතාය යුත්තවචනසඞ්ඛාතභස්සවදනසීලො. වෙතණඩීති ථෙරවාදෙන සද්ධිං විරුද්ධවචනවදනසීලො.

在弥兰陀王问中，“饶舌者”指因擅长言辞而习惯说适当言语的人。“诘难者”即习惯于说与上座部相违背之言语的人。

---

වසන්තො තස්ස ඡායායාති ධම්මචරිය-ගුරුසද්ධාපඤ්ඤාදිගුණමණ්ඩිතො, අස්සද්ධොපි සො තස්ස’ මෙධාවී අමතාභිමුඛො’ති එවං වුත්තෙහි සොභග්ගගුණෙහි සමන්නාගතො තස්ස ථෙරස්ස කරුණාපඤ්ඤාවසෙන පවත්තකාරණාකාරණහිතුපමායුත්තිඋපදෙසවචනසඞ්ඛාතඡායාය වසන්තො. තානි හි ථෙරස්ස කරුණාඤාණං නාමකායතො පවත්තන්ති පකතිසරීරතො පවත්තඡායා විය හොතී තී.

“他住于其荫下”的意思是：即使是无信者，若具足“有智慧、趣向不死”等所述的幸福祉德，他也能安住于那位长老的教导之荫下。那位长老具足法行、对导师的信心、智慧等功德庄严，其“荫”即是以慈悲与智慧开示的，包含原因、非原因、利益、譬喻、理据、忠告等内容的言教。因为这些言教是从长老的名身（即其慈悲与智慧）中生起，就像影子从自然的身体中生起一样。

---

අද්දක්ඛි මෙණ්ඩකෙ පඤ්හෙ’ති ඤාණචක්ඛුනා මෙණ්ඩකෙ ගම්භීරෙ පඤ්හෙ අද්දක්ඛි. අථවා සෙනකාදිභාසිතබ්බං අනෙකපරියායභාවෙන චෙව අභුතභාවෙන ච මෙණඩකපඤ්හසදිසෙ. අථවා ද්වීවචනවන්තත්තා තස්ස පඤ්හස්ස ද්විමෙණ්ඩකයුද්ධසදිසෙ’තිපි වුත්තං වට්ටති.

“他看见了弥兰陀王问”是指以智慧眼看见了弥兰陀王深奥的问题。或者，由于它具有多种解释方式和不同寻常的性质，就像塞纳卡(Senaka)等人应该提出的那样，它类似于弥兰陀王问。或者，因为这个问题是双数形式的，所以也可以说它像两只公羊的战斗。

---

පරියාය භාසිතං අථි’ති’ආනද, මයාද්වෙ’පි වෙදනා වුත්තා පරියායෙනා’තිආදිකං පරියායවචනං අථි. කථං ඉමිස්සා පරියායනිප්පරියායදෙසනාභාවො ජානිතබ්බො? උපෙක්ඛාවෙදනා හි සන්තමිං පණීතෙ සුඛෙ වුත්තා භගවතා’ති අයං හෙථ පරියායො.

有方便说，例如“阿难，我以方便说过二受”等，即是方便说之语。如何了知这方便说与非方便说之教法呢？譬如世尊说“舍受即是寂静殊胜之乐”，这就是此处的方便说。

---

සභාවභාසිතං අථිති’තිස්සො ඉහ භික්ඛවෙ වෙදනා සුඛා දුක්ඛා උපෙක්ඛා වෙදනා’තිආදිකං නිප්පරියායවචනං අථි. කථං නිප්පරියායභාවො ජානිතබ්බො? වෙදනාසභාවො හි තිවිධො’ති අයමෙථ නිප්පරියායො අථි.

有自性语，即“诸比丘，于此有三种受：乐受、苦受、舍受”等，即是无方便说之语。如何了知其无方便说之性？因为受的自性实有三种，这就是此处的无方便说。

---

සධායභාසිතන්ති’තීහි භික්ඛවෙ ඨානෙහි ජම්බුදීපිකා මනුස්සා දෙවෙ තාවතිංසෙ උත්තරකුරුකෙ ච මනුස්සෙ අධිගණ්හන්ති. කතමෙහි තීහි? සූරා සතිමන්තො ඉධ බ්‍රහ්මචරියවාසො’තිආදිකං සධාය භාසිතං අථි.’ඉධ බ්‍රහ්මචරියවාසො’ති ඉදං පබ්බජ්ජාබ්‍රහ්මචරියවාසනං වුත්තං න මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං. නෙය්‍යථනීතථවචනං ඉධ අනාගතං. තම්පි ආහරිවා දස්සෙතබ්බං.’යං කිඤ්චි වෙදයිතං සබ්බං තං දුක්ඛන්ති’ආදිකං න්‍යෙථවචනං.’සුඛාපි ඛො වෙදනා අනිච්චා සඞ්ඛතා’තිආදිකං යථාරුතවසෙන ජානිතබ්බං නීතථවචනං අථීති.

有参照语，即“诸比丘，瞻部洲人以三种原因胜过三十三天诸天与北俱卢洲人。是哪三种原因呢？勇猛、具念，以及于此有梵行住”等，即是参照而说之语。“于此有梵行住”是指在此的出家梵行，而非道梵行。应引申义与了义语在此未提及，它们也应被引出并示明。“凡所有受，皆是苦”等是应引申义语。“乐受也是无常、有为的”等应依字面义理解，是了义语。

---

‘නෙය්‍යථවචනඤ්චෙව අථො සධායභාසිතංපරියායභාසිතඤ්චෙව අථො සභාවභාසිතං’,ඉති පඤ්චප්පභෙදං’ව සාසනෙ ජිනභාසිතංසල්ලක්ඛෙවාන තං සබ්බං අථං වදෙථ පණ්ඩිතො’ති;

“应引申义语，以及参照语，方便说之语，以及自性语”，胜者教法中的言说有此五种分别。智者应完全了知这一切，而后解说其义。

---

න රහස්සකං කාතබ්බන්ති අථපටිච්ඡන්නවචනං න කාතබ්බං.

“不应行秘密”是指不应说隐秘之语。

---

ගරුකං පරිණමතීති ගරුභාවෙන පරිපාකං ගච්ඡති දධභාවෙන පාකටො හොතිති අධිප්පායො.

“沉重地成熟”，其意趣是：由于沉重而达到完全成熟，由于坚固而变得明显。

---

ඉත්තරතායාති අප්පපඤ්ඤතාය.

“因浅薄”是指因智慧少。

---

තිථවාසෙනාති

所谓“宗派住”：

---

‘උග්ගහො සවනං පුච්ඡා කථනං ධාරණං ඉති,පඤ්චධම්මවසෙනෙව තිථවාසො පවුච්චතී’ති;

“领受、听闻、探询、讲述、忆持，依此五法，即称为宗派住。”

---

එවංවුත්තතිථවාසෙන.

依如是所说之宗派住。

---

ස්නෙහසංසෙවා’ති පියපුග්ගලසංසෙවනවසෙන. මන්තිසහායො’ති මන්තී විචාරණපඤ්ඤො සහායො එතස්සාති මන්තිසහායො.

所谓“亲爱交往”，即以与可爱之人交往的方式。所谓“明智之友”，即其友有思辨之慧，故称明智之友。

---

මා හායි අථො තෙ අභික්කමතීති අත්තානුවාදාදිභයෙ උප්පන්නෙ වං එත්තකෙන කාරණෙන මා භායි. කතපුඤ්ඤො කතභීරුත්තාණො ඤාණසම්පන්නොසම්මාපයොගෙ ඨිතො න චිරස්සෙව ලොකියලොකුත්තරරථො තෙ අභික්කමති අභික්කමිස්සති පවත්තිස්සති.

“不要退失，它会向你前进的”：当自我责备等恐惧生起时，不要因此等原因而害怕。已作福德、已作怖畏之庇护、具足智慧、安住于正精进者，不久，世间与出世间之车乘就会向你前进、将会前进、将会运转。

---

අල්ලාපො’ති පඨමාමන්තානා’ති කෙචි වදන්ති. රට්ඨකවචනං ආමන්තනා.

所谓“交谈”，有些人说是“初次称呼”。地方语即是称呼。

---

සක්කච්චකාරිනා’ති හිතකරණ-හිතදෙසන-හිතචින්තනානං අඛණ්ඩකාරිනා.

所谓“恭敬行者”，即于利益之行、利益之说、利益之思，无有间断而行。

---

ඛලිතෙ ධම්මෙන පග්ගහෙතබ්බො’ති සම්මාපටිපත්තිතො වා යුත්තවචනතො වා ඛලිතෙ අන්තෙවාසිකම්හි ධම්මෙන සභාවෙන තං තං කාරණං වවා සීලාදිගුණෙසු පග්ගහෙතබ්බො.

“于过失时，应如法扶助”：即当弟子于正行或正语有所偏失时，应如法、如其自性，说明彼彼因缘，于戒等功德方面扶助之。

---

මෙණ්ඩකපඤ්හා ගම්භීරගණ්ඨිගුය්හපඤ්හා.

羊角问是深奥、纠结、隐秘之问。

---

අභිවඩ්ඪියා වායමතී’ති පරියත්තිපටිපත්තිසාසනානං අභිවඩ්ඪනථාය චතුපච්චයදානාදිනා උපායෙන වායාමං කරොති.

所谓“为增长而努力”，即是为教理与实践之教法的增长，以布施四资具等方法而努力。

---

‘භවති සඞ්ඝෙන සමසුඛො දුක්ඛි ධම්මාධිපතිකො’පි ච;

සංවිභාගී යථාථාමං ජිනචක්කාභිවඩ්ඪකොසම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො අනඤ්ඤසථුකො තථා;

සුරක්ඛො කායකම්මාදි සමග්ගාභිරතො’පි චඅකුහො න වරො චක්කෙ බුද්ධාදිසරණං ගතොදස උපාසකගුණා නාගසෙනෙන භාසිතා’ති;

“与僧同甘共苦，且以法为首；随力行分享，增长胜利轮。正见为前导，不宗奉他师；善护身业等，亦乐于和合。不欺无骄慢，归依佛陀等；此优婆塞十德，为龙军所说。”

---

ඉමා තිස්සො ගාථා.

此是三首偈颂。

---

‘පඤ්චමං ලහු සබ්බථ සත්තමං ද්විචතුථිසු,ඡට්ඨං තු ගරුපාදානං සෙසා අනියමා මතා’ති;

“第五音节处处轻，二四句中七亦然，第六音节句句重，其余咸认无定规。”

---

ඉමිනා වුත්තලක්ඛණෙන වුත්තා.

依此所说之相而说。

---

ලොකසාධාරණො’ති සත්තලොකෙන සදිසො,අප්පත්තමානසානන්ති අපපත්තඅරහත්තඵලානං;

所谓“与世间共通”，即与有情世间相似。所谓“未达意者”，即未证阿罗汉果者。

---

ඤාණරතනාරම්මණෙනා’ති අරහත්තමගගපදට්ඨානසබබඤ්ඤුත ඤාණො භගවා සබ්බඤ්ඤු සබ්බදස්සාවී දසබලසමන්නාගතො චතුහි වෙසරජ්ජෙහි සමනනාගතො පභින්නපටිසම්භිදො ඡළභිඤ්ඤො ච අසාධාරණඤාණො අට්ඨාරසබුද්ධධම්මසමන්නාගතො, තස්ස අරහත්තමගගඤාණං දසබලාදිසබ්බගුණදායකං සබ්බඤ්ඤුතඤාණං සබ්බඤෙය්‍යධම්මජානනසමථන්ති භගවතො ඤාණරතනාරම්මණෙන සකසකචිත්තුප්පාදෙන.

所谓“以智宝为所缘”：世尊(Bhagavā)具足以阿罗汉道为足处的一切知智，是一切知者、一切见者，具足十力，具足四无畏，具足无碍解，具足六神通及不共智，具足十八佛不共法。彼之阿罗汉道智乃十力等一切功德之施与者，其一切知智善于了知一切所应知法。〔众人〕以世尊之智宝为所缘而生起各自之心。

---

උබ්බත්තීයන්තෙ’ති පකතිපකතිතො විපරීයන්තො විනස්සන්තෙ වා.

所谓“被颠覆”，即从自然状态转变，或趋于毁灭。

---

නිප්පභා ජාතා කුතිථියා වං ගණීවරපවරමාසජ්ජාති කුතිථියා මිච්ඡාදිට්ඨිකා වං භදන්තං ගණිවරපවරං ගණිවරෙහි පරං සෙට්ඨං ආසජ්ජ පවා නිප්පභා නිජ්ජොතා භවෙය්‍යුන්ති යොජනා.

“诸外道遭遇最胜导师已，遂变得无光”：即是说，诸外道、邪见者，遭遇彼尊者(bhadanta)，最胜之导师，超胜诸导师之最上者，即变得无光、无辉，此是其句义结合。

---

මෙණ්ඩකපඤ්හෙසු පූජාවඤ්ධාවඤ්ධාපඤ්හො අට්ඨුපමාසහිතො පඨමො.

于诸羊角问中，第一问是关于供养有果与无果，此问附有八个譬喻。

---

වාහසතං ඛො මහාරාජ වීහීනං අඩ්ඪුචූළඤ්ච වාහා වීහී සත්තම්මණානි ද්වෙ ච තුම්බා එකච්ඡරක්ඛණෙ පවත්තවිත්තස්ස එත්තකාවිහීති ලක්ඛං ඨපීයමානා පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍යුන්ති එථ සාදිකදියඩ්ඪවාහසතං ථොකෙන උද්ධං උපඩ්ඪාවාහසතස්ස පතනාලිකෙ තුම්බො’ති අඞ්ගුත්තරටීකායං වුත්තං. අඩ්ඪචූළන්ති වාහස්ස තස්ස අඩ්ඪාධිකා වාහවීහී’තිපි වත්තුං වට්ටතියෙව.

“大王，若以一百‘婆诃’(vāha)稻谷，又五十‘婆诃’稻谷，又七‘阿摩那’(ammaṇa)及二‘敦巴’(tumba)稻谷，为于一刹那生起之心识作标记，此等稻谷亦将用尽、耗竭。于此，《增支部义注》中说：‘一百五十余婆诃……’。所谓‘aḍḍhacūḷa’，亦可说是超过半婆诃之稻谷量。

---

‘කුඩුබො පසතො එකො පථො තෙ චතුරො සියුංආළ්හකො චතුරො පථා දොණං වා චතුරාළ්හකං,මාණිකා චතුරො දොණා ඛාරීති චතුමාණිකා;

“四‘钵沙多’(pasata)为一‘库杜巴’(kuḍuba)，四库杜巴为一‘钵他’(patha)，四钵他为一‘阿罗迦’(āḷhaka)，四阿罗迦为一‘斗’(doṇa)，四斗为一‘摩尼迦’(māṇikā)，四摩尼迦为一‘佉梨’(khārī)；

---

ඛාරියො වීස වාහො’ථ සියා තුම්බො දසම්මණංආළහකො නිථියං තුම්බො පථො තු නාළි නාරියං,වාහො තු සකටො චෙකො දස දොණා තු අම්මණ’න්ති;

二十“佉梨”(khārī)为一“婆诃”(vāha)，一“敦巴”(tumba)为十“阿摩那”(ammaṇa)；（……）一“钵他”(patha)于“那利”量制中为一“那利”(nāḷi)；一“婆诃”即一车；十“斗”(doṇa)为一“阿摩那”(ammaṇa)。’

---

අභිධානප්පදිපිකායං වුත්තො සකටපපමාණො වාහො’ති විනයටීකායම්පන’ ද්වෙ සකටා වාහා එකො වාහො’ති වුත්තං. විහීනං වාහසතඤ්ච අඩ්ඪචූලඤ්ච වාහසතස්ස අඩඪඤච චූළං අඩඪතො ථොකෙන ඌනං වා හොති. යථාවුත්තවාහතො අධිකානි වීහිසත්තම්මණානි වීහීනං සත්ත අම්මණානි ද්වෙ ච තුම්බා හොන්තී’ති යොජනා. වීහීනං සාධිකදියඩ්ඪවාහසතන්ති අධිප්පායො.

于《声明灯论》(Abhidhānappadīpikā)中说：“一婆诃为一车之量。”然于《律疏》中则说：“二车为一婆诃。”（原文此处文意不清）……如前所说之婆诃，尚有七阿摩那及二敦巴之稻谷为超出之量，此是其句义结合。其意为：一百五十余婆诃之稻谷。

---

එකච්ඡරක්ඛණෙ පවත්තචිත්තස්සා’ති ඉමස්ස ලක්ඛන්ති ඉමිනා සම්බධො. ලක්ඛනති චි ගහණසල්ලක්ඛණථං සම්පදානථෙ චෙතං උපයොගවචනං’ දිවාවිහාරං පාවිසී’ති දිවාවිහාරථාය පාවිසිතිආදිසු විය. ලක්ඛසද්දො ච ලක්ඛණවාචකො. වුත්තඤ්හෙතං අභිධානසථෙ.

“于一刹那生起之心”，其“标记”与此相关。所谓“标记”(lakkhaṇa)，此词为“为把握、识知”之义，是与格用法，犹如“进入日住处”即“为日住而进入”等。“lakkha”一词亦指“标记”，此已于词典中说。

---

‘කලඞ්කො ලඤ්ඡනං ලක්ඛං අඞ්කො’භිඤ්ඤාණලක්ඛණං,චිණ්හඤ්චාපි තු සොභා තු පරමා සුසමා’ථ චා’ති;

“污点、印记、标记、记号、识别、相、徽记，以及光彩、至美、庄严。”

---

පරික්ඛයං පරියාදානන්ති ඛීණභාවං ගච්ඡෙය්‍යුං. ඉමිනා දසාධිකදිඩ්ඪවාහසතවීහිතො අධිකානිඑකච්ඡරක්ඛණෙ පවත්තචිත්තානී’ති දස්සෙති.

所谓“灭尽、耗尽”，即达到穷尽的状态。此句表明，于一刹那生起之心，比一百六十婆诃稻谷还多。

---

එවං එකච්ඡරක්ඛණෙ පවත්තචිත්තස්ස එත්තකවීහිතො අනෙකභාවං දස්සෙවා ඉදානි එකච්ඡරක්ඛණෙ පවත්තචිත්තස්ස පුග්ගලවිසෙසවසෙන විසෙසභාවං දස්සෙතුං තත්‍රීමෙ’තිආදිමාහ.

如是，在显示了一刹那生起之心多于尔许稻谷，显示其众多性之后，如今为显示一刹那生起之心，依个人(puggala)之差别而有差别，故说“于其中，此等……”等语。

---

තථ

如是

---

තත්‍රාති සත්තවිධෙසු සත්තෙසු.

所谓“于其中”，即于七种有情中。

---

ඉමෙ සත්තවිධා චිත්තා පවත්තන්තීති ඉමානි සත්තවිධානි චිත්තානි පවත්තන්ති.

所谓“此等七种心生起”，即此等七种心生起。

---

අභාවිතකායා’ති පඤ්චුපාදානක්ඛධකායෙසු අනිච්චාදිවසෙන අභාවිතකායා.

“未修身”者，谓于五取蕴身，未以无常等方式修习。

---

අභාවිතසීලා’ති අභාවිතලොකුත්තරසීලා.

“未修戒”者，谓未修习出世间戒。

---

තීසු ඨානෙසු’ති සක්කායදිට්ඨි-විචිකිච්ඡා-සීලබ්බතපරාමාස සමුග්ඝාටිතට්ඨානවසෙන තීසු ඨානෙසු. උපරිභුමීසු’ති සකදාගාමිආදීනං පඤ්චක්ඛධසඞ්ඛාත උපරිභුමිසු?

“于三处”者，谓以断除萨迦耶见、疑、戒禁取为三处。“于上地”者，谓斯陀含等被称为五蕴之上地耶？

---

පඤ්චසු ඨානෙසු’ති හෙට්ඨා වුත්තෙසු තීසු ඨානෙසු රාගදොසතනුට්ඨානද්වයං පක්ඛිපිවා පඤ්ච ඨානානි වෙදිතබ්බානි.

“于五处”者，谓于前述三处，再加贪、嗔减弱二处，当知为五处。

---

දසසු ඨානෙසු’ති හෙට්ඨා පඤ්චට්ඨානානි චෙව ගහිතග්ගහණනයෙන සක්කායදිට්ඨි-විචිකිච්ඡා-සීලබ්බතපරාමාස-ලොභ-ව්‍යාපාද-සඞ්ඛාත-ප- ඤ්චොරම්භාගයසඤ්ඤෙජනසමුග්ඝාටිතද්ධානවසෙන පඤ්ච්ौද්ධම්හාගිය සංයොජන සමුග්ඝාටිතට්ඨානවසෙනෙව. අපරාති පඤ්චා’ති දස ඨානානි විපස්සනාය ආරම්මණභුතා පඤ්චුපාදානක්ඛධා යෙවාති ගහෙතබ්බං.

“于十处”者，谓以断除被称为萨迦耶见、疑、戒禁取、贪、嗔之五下分结，以及断除五上分结为十处。又，此十处当知即是作为观(vipassanā)所缘之五取蕴。

---

නාරාචස්සා’ති උසුඅග්ගපවෙසිත-අයොමය නාරාවස්ස

“铁箭”(nārācassa)者，谓装有箭镞之铁箭。

---

දළ්හං චාපසමාරූළ්හස්සා’ති දළ්හචාපධනුම්හි ආරොපිතස්ස.

“于强弓上善安”者，谓安于坚固之弓。

---

තථා’ති භගවතො ලහුකපරිවත්තනෙ. උත්තරිකාරණ’න්ති යමකපාටිහාරියතො උත්තරියං වුත්තං

“如是”者，谓世尊之轻转。“更上之行”(uttarikāraṇa)者，谓所述更胜于双神变。

---

තම්පි මහාරාජ පාටිහිරන්ති තමභගවතො අග්ගික්ඛධ-උදකධාරා-පවත්තන-සඞ්ඛාත-යමකපාටිහීරං අත්තනො පරෙසං රාගාදිපච්චනීකහරණතො පාටිහිරං.

“大王，彼亦是神变”者，谓世尊彼所谓出火蕴、水流之双神变，因能去除自、他之贪等敌对法，故为神变。

---

ආවජ්ජනවිකළමත්තකෙනා’ති භගවතා අනුප්පාදිතවසෙන මනොද්වාරාවජ්ජනස්ස හීනවසෙන

“仅以转向之不全”者，谓因世尊不令其生，故意识门转向心微弱。

---

සබ්බඤ්ඤුපඤ්හො දුතියො.

一切知者问第二。

---

ඡකොට්ඨාසෙ කතෙ කප්පෙ’ති චතුසට්ඨිඅන්තරකප්පපමාණෙ විවට්ටට්ඨායිකප්පෙ ඡකොට්ඨාසෙ කතෙ.

“于劫分为六分”者，谓于量达六十四中劫之演住劫分为六分时。

---

අතික්කන්තෙ පඨමකොට්ඨාසෙ කිඤ්චි සාධිකදසන්තරකප්පපමාණෙ විචට්ටට්ඨායිකප්පස්ස පඨමකොටඨාසෙ අතික්කන්තෙ දෙවදත්තො සඞ්ඝං භිදි දෙවදත්තපබ්බජ්ජාපඤ්හො තතියො

于第一分过去，即演住劫中略多于十中劫之第一分过去时，提婆达多(Devadatto)破僧。提婆达多出家问第三。

---

යමනියමෙ’ති

于禁制与奉行。

---

‘යං දෙහසාධනාපෙක්ඛං නිච්චං කම්මමයං යමො,ආගන්තං සාධනං කම්මං අනිච්චං නියමො භවෙ;

“凡期盼身体成就、恒常、由业所成者，是为禁制；来至而成就之业，无常者，应为奉行。”

---

අහිංසාසච්චමාධෙය්‍යං බ්‍රහ්මචාර පරිග්ගහො,නිච්චං සරීරසොචෙය්‍යං යමො නාමාති වුච්චරෙ;

“不害、真实、不盗、梵行、不执，及恒常身净，此等说为禁制。”

---

සන්තොස-මොන-සජ්ඣායා කිච්ඡාකහාරො ච භාවනා,සයම්පාක-වනෙ වාසා-නියමා-නිච්චසාධ්‍යතා’;

“知足、静默、诵习，苦食与修行，自炊、住林，此为奉行，应恒常修习。”

---

එවං වුත්තෙ යමකම්මෙ ච නියමකම්මෙ ච.

如是说已，于禁制业与奉行业。

---

යං තථාගතො…පෙ… එවමධිප්පායො අථි යං යෙන ගුණෙන හෙතු භුතෙන…පෙ…එවං අධිප්පයො හොති තං බුද්ධානං ගුණං අභුතං අථිති යොජනා.

“如来所……等”，此为意趣；“由何功德，由何因……等”，此为意趣；其文义结合为：“彼即诸佛未曾有之真实功德”。

---

පරක්කමො දක්ඛාපිතො’ති පාරමීපූරණෙ පරක්කමො වායාමො දක්ඛාපිතො පෙක්ඛාපිතො.

“已示精进”者，谓于圆满波罗蜜时，精进、努力已被开示、显示。

---

හිය්‍යො ඔභාසිතා’ති ජිනානං පාරමී ච නයා භිය්‍යො අතිසයෙන ඔභාසිතා.

“更增辉耀”者，谓诸胜利者之波罗蜜与方法，更极辉耀。

---

භිදි තිථියානං වාදගණ්ඨින්ති වං තිථියානං මිච්ඡාවාදගණ්ඨිං පභිදි.

“破外道之见结”者，谓彼破外道之邪见结。

---

භින්නා පරප්පවාදකුම්භා’ති පරප්පවාදා තයා භින්නා.

“他论之瓶已破”者，谓他论已被汝所破。

---

ගම්භීරො උත්තානිකතො’ති අතිවිය ගම්භීරො පඤ්හො තයා උත්තාතීකතො.

“深奥者已阐明”者，谓极深奥之问已被汝阐明。

---

සම්මාලද්ධං ජිනපුත්තානං නිබ්බාහනන්ති පරමිච්ඡාවාදහරණෙ උපායසඞ්ඛාතං නිබ්බාහනමුඛං ජිනපුත්තානං ජිනපුත්තෙහි සුට්ඨු ලද්ධං.

“佛子善得引导”者，谓为去除极端邪见，被称为方便之引导门，已为佛子所善得。

---

එවමෙතන්ති සබ්බං හෙට්ඨාවුත්තවචනං තයා වුත්තං යථා හොති තං,සබ්බං වචනං එවං සභාවතො හොතීති අජ්ඣාහාරයොජනා;

“此即如是”者，谓“汝前所说一切言教，皆是如此”。其文义应补充作：“彼一切言教，自性如是。”

---

ගණීවරපවරා’ති ආලපනමෙතං ගණීනං ගණපරිසානං වරපරම,අතිසෙට්ඨ යථා තයා වුත්තං මයං තථා සම්පටිචඡාමා’ති;

“众中上首”者，此为称呼语，谓“诸众、诸会中，最胜、至上、最卓越者”。“如汝所说，我等如是领受。”

---

පථවිකම්පනහෙතුපඤ්හො චතුථො.

地震因缘问第四。

---

නථඤ්ඤං චෙථාති එතෙසු සච්චෙසු විජ්ජමානං සච්චතො අඤ්ඤං කාරණං පටිවෙධස්ස ච නථි.

“于此无有他”者，谓于此诸谛中，除现有之谛，于证悟实无他因。

---

සීහරථෙනා’ති සෙට්ඨරථෙන මඤ්චරථෙන. සීහසද්දො වා උසභසද්දො වා අඤ්ඤසද්දෙන පයුත්තො සෙට්ඨවාචකො හොතීති.

“以狮子车”者，谓以最胜车、庄严车。当“狮子”一词或“牛王”一词与其他词语连用时，即有“最胜”之义。

---

සිවිරාජදිබ්බචක්ඛුපඤ්හො පඤ්චමො.

尸毗王天眼之问第五。

---

කලලං ඔසරතීති ඉදං මාතුයා පිට්ඨිකණ්ටකනාභීනං මජ්ඣට්ඨානභුතෙ ගබ්භපතිට්ඨානාරහට්ඨානෙ සන්නිචිතං පටිකලලසදිසං මදරත්තලොහිතං සධාය වුත්තං, න කලලරූපං.

“羯罗蓝(kalala)形成”是说：这是就母亲脊骨与肚脐之间适合胎儿安住之处所积聚的、状如初凝羯罗蓝的深红色血液而说，而非指羯罗蓝的色法本身。

---

මුඛපානෙනපි ද්වයසන්තිපාතො භවතීති මුඛපානෙනපි සහ මාතා ච උතුනී ගබ්භො පච්චුපට්ඨිතො’ති ද්වයසන්නිපාතො භවති.

“即使通过口饮也会有二者之结合”是说：即使通过口饮，只要母亲正值经期且将入胎者已现前，此二者之结合也会发生。

---

පුරිමෙන තථ කාරණං වක්ඛාමීති පුරිමෙන සාමවථුනා තෙසං ද්වින්නං තිණ්ණං සන්නිපාතානං අන්තොගධභාවෙ කාරණං යූත්තිවචනං කථෙස්සාමි.

“我将同样依前例说明其原因”是说：我将以前述的类似事件，来说明那两种或三种结合被包含在内的原因及合理解释。

---

තෙ සබ්බෙ’ති යෙ කෙචි සත්තා මාතුගබ්භං ඔක්කන්තා තෙ සබ්බෙ සත්තා යෙ වනරුක්ඛාදයො’ති යොජනා.

“他们全部”是说：应连接为“凡是进入母胎的众生，以及森林中的树木等”。

---

යො කොචි ගධබ්බො’ති යො කොවි අත්තනො කම්මෙන තථ තථ උපගන්නබ්බසත්තො.

“任何将入胎者(gandhabba)”是说：任何因自身之业而将投生于彼彼之处的众生。

---

ගබභාවක්කන්තිපඤ්හො ඡට්ඨො.

入胎之问第六。

---

සද්ධම්මො’ති පටිසම්භිදාප්පත්තඛීණාසවසන්තකාධිගමසද්ධම්මො සුද්ධනය-පටිවත්තනවසෙන පටිවෙධසද්ධම්මො වා.

“正法(Saddhamma)”是说：已证得无碍解的漏尽者所证悟的正法，或依循清净理则而通达的证悟正法。

---

තං ඛයං පරිදීපයන්තො’ති තෙන වචනෙන පුබ්බපඤ්චවස්සසතප්ප-මාණට්ඨානාරහ-සද්ධම්මක්ඛයං පරිදීපයන්තො.

“显示那衰灭”是说：以那句话显示堪能住世第一个五百年的正法之衰灭。

---

සෙසකං පරිච්ඡිදීති සෙසකං පච්ඡිමපඤ්චවස්සසතං සද්ධම්මතිට්ඨනක්ඛණං පරිච්ඡිදි. තං දීපනාකාරං පරිච්ඡදනාකාරඤ්ච දස්සෙන්තො වස්සසතං සහස්සන්තිආදිමාහ.

“限定了剩余部分”是说：他限定了剩余的、最后的五百年为正法住世的时间。为了显示此种说明与限定的方式，他说了“百年、千年”等。

---

නට්ඨායිකො’ති නට්ඨධනො.

“失财者”是说：失去财富的人。

---

වස්සසතප්පමාණපඤ්හො සත්තමො.

百年量之问第七。

---

තත්‍ර යෙ තෙ සත්තෙ කම්මං විබාධති තෙ ඉමෙ සත්තා කාරණං පටිබාහන්ති, තෙසං තං වචන මිච්ඡා’ති පොථකෙසු ලිඛිතං තං දුජ්ජානං. තස්මා යෙ සත්තෙ කම්මං විබාධති, තෙ සත්තා කම්මවිපාකජා, දුක්ඛ වෙදනා වෙදයන්තීති යෙ පන සත්තා කාරණං පටිබාහන්ති තෙසං තං වචනං මිච්ඡා’ති පාඨෙන භවිතබ්බං. එවඤ්හි සති පුබ්බාපරං සමෙති.

在诸书中记载：“那些被业所困扰的众生，这些人抗拒原因，他们的言说是错误的。”此说难以理解。因此，读法应当是：“那些被业所困扰的众生，是业报所生的，正感受着苦受；而那些抗拒原因的众生，他们的言说才是错误的。”这样，前后文就一致了。

---

තත්‍ර යෙ තෙ නවවිධා’ති තත්‍ර දසවිධෙසු කුප්පවාතෙසු යෙ තෙ නවවිධා කුප්පවාතා.

“其中那九种”是说：在那十种恶风中，那九种恶风。

---

න තෙ අතීතෙ උප්පජ්ජන්තිති තෙ වාතා අතීතෙ භවෙ කම්මබලෙන න උප්පජ්ජන්ති. සෙස පදද්වයෙ’පි එසෙව නයො.

“它们不在过去生起”是说：那些风在过去世中不因业力而生起。其余两个词组也是同样的方法。

---

තෙහි තෙහි කොපෙහී’ති තෙහි තෙහි සීතාදිකොපප්පකාරෙහි.

“以那些种种扰动”是说：以那些寒冷等种种类型的扰动。

---

සකං සකං වෙදනන්ති අත්තනො අත්තනො ඵලභූතං වෙදනං.

“各自的感受”是说：各自作为果报的感受。

---

විසමපරිහාරජා’ති චතුන්නං ඉරියාපථානං විසදිසහරණතො ජාතා වෙදනා.

“源于不当处置(visamaparihārajā)”是说：源于对四种威仪姿势的不当应用而生的感受。

---

ඔපක්කමිකෙනා’ති දණ්ඩප්පහාරදිවසෙන පරූපක්කමෙන.

“由突发事件所致(opakkamika)”是说：由他人以棍棒等攻击所致。

---

කම්මවිපාකජා’ති කම්මවිපාකභුතපඤ්චක්ඛධතො ජාතා.

“业报所生(kammavipākajā)”是说：从业报所成的五蕴而生。

---

බහුතරං අවසෙසන්ති කම්මවිපාකජවෙදනාතො අවසෙසං වෙදයිතං බහුතරං.

“其余为数更多”是说：除了业报所生的感受之外，其余的感受为数更多。

---

න සම්භවතීති න සම්පජ්ජති.

“不发生”是说：不成就。

---

බීජදුට්ඨතා’ති ඛෙත්තතො අඤ්ඤකාරණදුට්ඨතා.

“种子的损坏(bījaduṭṭhatā)”是说：由田地以外的其他原因所造成的损坏。

---

කම්මවිපකතො වා’ති එථ

或由业果所致，此处(应说)：

---

‘වෙමාතුභාතිකං පුබ්බෙ ධනහෙතු හනිං අහංතෙන කම්මවිපාකෙන දෙවදත්තො සිලං ඛිපි;

අඞ්ගුට්ඨං පිංසයී පාදෙ මම පාසාණසක්ඛරා’ති;

“我昔为财故，杀害异母弟；由彼业果故，提婆达多掷石；石片伤我足，压碎我足趾。”

---

අයං ගාථා වත්තබ්බා තථ ධනහෙතු’ති දාසිදාසසඞ්ඛාත-ජඞ්ගමධන-හෙතු. ධනඤ්හි ථාවරජඞ්ගම-සංහාරිම-අඞ්ගසම-අනුගාමිධනවසෙන පඤ්චවිධං.

此偈应当在此处诵念。其中“为财故”，是指为了男女奴隶等所谓的可动财产。财富有五种：不动产、动产、可携带财、傍身财和随业财。

---

කිරියතො වා’ති දෙවදත්තස්ස උපක්කමකිරියතො වා.

“或由行为”，即或由提婆达多的攻击行为所致。

---

භොජනං විසමං පරිණමතීති කුච්ඡිගතභොජනං විසමං පරිපක්කභාවං ගච්ඡති.

食物消化不良，是指进入腹中的食物不能正常地消化成熟。

---

තාය ච පන වෙදනායා’ති ඉදං කත්තථෙ කරණවචනං.

“由彼感受”，此处是作格义的具格(工具格)表述。

---

නිකායවරඤ්ඡකෙ’ති එථ ලඤ්ඡන්ති සඤ්චානන්ති එතෙන එථ වා පුඤ්ඤපාපානි පණ්ඩිතජනාති ලඤ්ඡකො’ති නිකායවරො ච සො ලඤ්ඡකො චාති විග්ගහො.

于“众中最胜标记(nikāyavarañchake)”一词中，所谓“标记(lañchako)”，是因为智者由此标记或辨识善恶。其复合词的解析(viggaho)为：“彼是众中最胜者(nikāyavaro)，且是标记(lañchako)。”

---

සබ්බාකුසලජ්ඣාපනපඤ්හො අට්ඨමො.

烧尽一切不善之问，第八。

---

ඉමස්මිං පඤ්හෙ ථෙරස්ස එකංසිකං බ්‍යාකරණං න හොති. තස්මා විචාරෙවා යං යුත්තරං තං ගහෙතබ්බං. තත්‍රායං විචාරණාකාරො. මග්ගවජ්ඣා හි කිලෙසා අනුපාදින්නකභුතා යෙ නෙව අතීතා අනාගතා න පච්චුප්පන්නා. උපාදින්නකනිරොධකථා ච අනාගතභවං සධාය කථිතා භගවතො උප්පන්නා වෙදනා ඉමස්මිං පච්චුප්පන්නභවෙයෙව හොති. අපරාපරවෙදනියකම්මඤ්ච බුද්ධපච්චෙකබුද්ධෙහි’පි න සක්කා නිවාරෙතුං. තස්මා ථෙරස්ස කම්මවිපාකතො වා එසා වෙදනා නිබ්බත්තා’ති වාදො යුත්තතරො’ති ගහෙතබ්බං. යදි එවං කස්මා ථෙරො අනෙකවිහිතං කථෙසී?ති. රාජා මිලිදො ඤාණභෙදං ගවෙසන්තො විචිත්‍රපටිභානං සොතුකාමො හොති. තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන අනෙකවිහිතං කථෙසී’ති පරිහාරො වත්තබ්බො අඤ්ඤෙසු ඊදිසෙසු ඨානෙසු යුත්තියෙව ගවෙසිතබ්බා, න එකචින්තිනා භවිතබ්බන්ති.

在此问题上，长老并没有给出决定的回答。因此，应当通过审察来采纳更合理的说法。此处的审察方式如下：由道断除的烦恼是无所执取的，它们既非过去、未来，也非现在。而关于已执取者之灭尽的论述，是针对未来生存而说的。世尊生起的感受，也只存在于此现在生中。而且，应在未来成熟的业，即使是佛陀和独觉佛(paccekabuddha)也无法阻止。因此，应当采纳长老“此感受或由业果而生”的说法，此说更为合理。若如此，为何长老说了各种不同的解释呢？回答是：弥兰陀王(Milinda)寻求智慧的差别，想听各种巧妙的机辩。长老是顺着他的意向而说了各种解释。在其他类似的情况下，也应当寻求合理的解释，不应固执一见。

---

කතස්ස පතිචයො’ති චතුසු සච්චෙසු කතසොළසකිච්චස්ස පතිචයො පුන වඩ්ඪනං නථි.

“已作之事的累积”，是指对于四圣谛已完成的十六行相，不会再有累积或增长。

---

නිබ්බාහිතබ්බො’ති නිබ්බෙඨෙතබ්බො කථෙතබ්බො. පටිසල්ලානන්ති කායිකචෙතසිකපටිසල්ලානකිරියා. අථතො පන පටිසල්ලානට්ඨානෙ ලහිතබ්බා සමාධිසතිසම්පජඤ්ඤාදයො කුසලා ධම්මා පටිසල්ලානං නාම.

“应予阐明”，即应予解释、说明。“独住”是身心退隐的行为。再者，在独住之处所应获得的定、念、正知等善法，也称为“独住”。

---

රක්ඛතීති සම්පරායිකඅපායාදිදුක්ඛතො රක්ඛති.

“守护”，即守护免于来世的恶趣等痛苦。

---

පටිසල්ලානපඤ්හො නවමො.

独住之问，第九。

---

තං ඉද්ධිබලන්ති තෙන ඉද්ධිබලෙන ලභිතබ්බකප්පකප්පාවස්සට්ඨානං.

“彼神通力”，是指凭借该神通力所能获得的、住留一劫或一劫中剩余时间的状态。

---

අන්තමසො අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පීති සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි කාලං පඤ්චක්ඛධසඞ්ඛාතභවස්ස පවත්තනං න වණ්ණෙමි, අප්පවත්තනනිබ්බානමෙව වණ්ණෙමීති අධිප්පායො.

“乃至一弹指顷”，其义为：以最究竟的限定而言，我连那被称为五蕴之存在的流转，哪怕只是一弹指顷的时间，也不称赞；我只称赞不流转的涅槃。

---

ඉද්ධිබලකිත්තනපඤ්හො දසමො.

称赞神通力之问，第十。

---

දසපඤ්හපටිමණ්ඩිතඅට්ඨමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

以十问庄严的第八品释义，完毕。

---

අභිඤ්ඤායාහං භික්ඛවෙ ධම්මං දෙසෙමීති පඤ්චක්ඛධා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, චත්තාරි සච්චානි, බාවීසතිද්‍රියානි, නව හෙතු, චත්තාරො ආහාරා, සත්තවස්සා, සත්ත වෙදනා, සත්ත සඤ්ඤා, සත්ත චෙතනා, සත්ත චිත්තානීතිආදිනා අභිවිසෙසෙන සබ්බඤ්ඤුතඤාණෙන ජානිවා ධම්මං දෙසෙමි.

“诸比丘，我以亲证后说法”，是指我以超凡的一切知智，了知五蕴、十二处、十八界、四谛、二十二根、九因、四食、七识住、七受、七想、七思、七心等法后，才为你们说法。

---

අඤ්ඤං උත්තරිං…පෙ…සතන්ති ඛුද්දානුඛුද්දකතො අඤ්ඤං උත්තරිං චතුපාරාජික - තෙරස සඞ්ඝාදිසෙස - තිංසනිස්සග්ගිය - ද්වානවුති - පාචිත්තිය - චතුපාටිදෙසනීය - සත්තාධිකරණ -සික්ඛාපද - සඞ්ඛාතදියඩ්ඪ - සික්ඛාපදසතං.

“此外更上……乃至……百”，是指在细小又细小的学处之外，更有四波罗夷、十三僧残、三十尼萨耆波逸提、九十二波逸提、四应悔过、七灭诤法等，总计一百五十条学处。

---

තෙහිපි න එකජ්ඣකතා’ති අත්තනො චිත්තනිට්ඨා එකන්තභාවෙන න කතා.

“他们也未曾统一”，是指他们未能完全地建立自己内心的决意。

---

ධම්මසණ්ඨිතපරියායෙනාති යඤ්ච තං ආපත්තිං ආපන්නො තඤ්ච යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’ති වුත්තධම්මසණ්ඨිතිපරියායෙන.

“以法建立之方式”，是指以所说的“彼人所犯之罪，应使之如法处置”这一以法建立的方式。

---

ඛුද්දානුඛුද්දකසමූහනනපඤ්හො පඨමො.

废除细小又细小（学处）之问，第一。

---

අනිච්චම්පන රූපන්ති විභජ්ජබ්‍යාකරණියො පඤ්හො’ති අනිච්චං නාමරූපං, කිං. රූපමෙවා?ති පුට්ඨො අනිච්චං නාමරූපම්පි අනිච්චා වෙදනා පී’තිආදිනා නයෙන විභජිවා බ්‍යාකාතබ්බො විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො නාමා’ති අථො. කින්නු ඛො චක්ඛුනා සබ්බං විජානාතීති පුග්ගලො සබ්බං චක්ඛුනා කිං විජානාතීති ඉමස්මිං පඤ්හෙ කෙනාපි පුට්ඨො’කතමෙන චක්ඛුනා සමන්තචක්ඛුනා උදාහු මංසචක්ඛුනා’ති වුත්තෙ’ආමා’ති වත්තබ්බො’ති අයං පඤ්හො පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො නාමාති යොජනා.

“色是无常的吗？”此为应分别解答之问。即是说，当被问到“名色是无常的，是什么？只是色吗？”时，应以“名色是无常的，受也是无常的”等方式分别解答，此即所谓应分别解答之问。又如，当有人问“一个人(puggala)能以眼知一切吗？”这个问题时，若被反问：“以何种眼？是以一切眼(samantacakkhu)，还是以肉眼(maṃsacakkhu)？”而答：“是的”，此即所谓应反问解答之问。

---

මාලුඞ්ක්‍යපුත්තපඤ්හො දුතියො.

摩罗迦子之问，第二。

---

සමුහතො භයහෙතු අරහතො’ති භයහෙතු අරහතො අරහන්තෙන සමූහතො.

“于阿罗汉，怖畏因已根除”，意为：阿罗汉的怖畏之因已被阿罗汉根除。

---

උන්නතාවනතා’ති සුඛෙ උන්නතිඨානවසෙන උන්නතා දුක්ඛෙ මඞ්කුවසෙන ඔනතා

“高与低”，是说快乐时高涨，痛苦时低落。

---

කුටිපුරිසෙ’ති පාකටපුරිසෙ.

“于狡诈之人”，意为于（其恶行）显露之人。

---

ආහච්චපදන්ති භගවතො සබ්බඤ්ඤුතඤාණෙන විසෙසෙවා වුත්තවචනං.

“撞击之句”，是世尊以其一切知智特别说出的言语。

---

සබ්බතසපඤ්හො තතියො.

遍光之问，第三。

---

තෙන තෙසං පවත්තෙනා’ති තෙසං පරිත්තානං තෙජවන්තානං තෙන පවත්තෙන.

“因彼等之流转”，意为：因那些微小而有威力者的流转。

---

විසං චික්ඛස්සන්තො’ති විසං විනාසයමානො.

“疗毒者”，意为毁灭毒素者。

---

උද්ධමධො ආචයමානො’ති සරීරස්ස උද්ධං සුඛං වඩ්ඪයමානො.

“上下积聚者”，意为在身体上方增长快乐者。

---

චොරානං උක්ඛිත්තලගුළන්තී පොථකෙසු ලිඛිතං වෙරිචොරානං උක්ඛත්තලගුළම්පීති පාඨෙන භවිතබ්බං. වෙරිචොරෙහි උක්ඛිත්තමුග්ගරං න සම්භවතීති අථො.

“盗贼所投之棍”，书中记载应作“敌贼所投之棍”的读法。其意为：“敌贼所投之槌”是不可能之事。

---

ආහාරථං වා එරතී’ති ආහාරකිච්චං සම්පාදෙති.

“为食物而行动”，意为完成觅食之事。

---

සූචිකායා’ති උද්ධ-වමනාබාධෙන.

“由针刺（病）”，意为由呕吐之疾。

---

දූරුපචාරෙනා’ති දුට්ඨපයුත්තෙන කාරණෙන.

“由恶行”，意为由恶意相应之因。

---

සත්තානං රක්ඛනං මහාරාජා පරිත්තන්ති මහාරාජ, පරිත්තං නාම සත්තානං රක්ඛන්තානං සත්තානං අනුරක්ඛනං හොතීති යොජනා.

“大王，对众生的保护即是遍护。”大王，所谓遍护，即是对受护众生的守护与随护。此为（句义之）联系。

---

අත්තනා කතෙන ආරක්ඛං ජනාතී’ති කම්මාචරණාදිතො පාපපුග්ගලො අත්තනා කතෙන දොසෙන පරිත්තස්ස රක්ඛනභාවං ජහති විනාසෙති.

“由己所作而毁坏守护”，意为：恶人因自身所作的行为、行仪等过失，舍弃、毁坏了守护的作用。

---

පරරිත්තානුරක්ඛනපඤ්හො චතුථො.

守护与随护之问第四。

---

බුද්ධබලතො ච මාරබලං බලවතරං න හොතී’ති යොජනා.

并且，魔力不会比佛力更强，此为联系。

---

පඤ්චසාලගාපඤ්හො පඤ්චමො.

五娑罗村之问第五。

---

තත්‍ර අථන්තරං අථි’ති තථ තෙසු ද්වීසු වචනෙසු. අථභෙදො අථවිසෙසො අථි.’

“其中有义之差异”，意为在那两个句子中有意义的差别或特殊的意义。

---

අන්තරං මජ්ඣවථඤ්ච ඛණොකාසො’පි හෙතුසු ව්‍යවධානෙ විනා චෙථ භෙදෙ ඡිද්දෙ මනස්‍යපී’ති අභිධානසථෙ වුත්තං.

如《词典》(Abhidhāna)中所说：“antara一词用于中间、道路、时机、因缘、障碍、无、差异、缝隙，以及内心。”

---

සඤ්ඤාවිමොක්ඛොති සඤ්ඤාය භාවෙන ආපත්තිභාවතො විමොක්ඛො සඤ්ඤවිමොක්ඛො. සචිත්තකාපත්තීති අථො.

“想解脱”，意为：因有“想”，便可从过患状态中解脱，此即想解脱。其义为“有心之过患”。

---

නො සඤ්ඤාවිමොක්ඛොති සඤ්ඤායාභාවෙන ආපත්තිභාවතො නො විමොක්ඛො, නසඤ්ඤාවිමොක්ඛො, අචිත්තකාපත්තීති අථො.

“非想解脱”，意为：因无“想”，故无法从过患状态中解脱，此即非想解脱。其义为“无心之过患”。

---

පාපාජානපඤ්හො ඡට්ඨො.

恶与无知之问第六。

---

එතස්මිඤ්ච මහාරාජ පඤ්හෙ’ති එතස්මිං තයා පුච්ඡිතපඤ්හෙ.

“大王，于此问中”，意为：于你所问之此问中。

---

එකො අථො සාවසෙසො’ති’තථාගතස්ස ඛො ආනදඑවං හොතී’තිආදිවචනස්ස එකො අථො නරාමිසපරිහරණසඞ්ඛාතඅථෙන අවසෙසෙන සාවසෙසො.

“一义有余”，意为：对于“阿难，如来有此……”等句，其一义，因以“远离人世间之饵”此义为其余，故称“有余”。

---

ගණපරිහරණපඤ්හො සත්තමො.

避众之问第七。

---

කතෙන ආදානෙන වාති කතෙන දොසෙන වා.

“或因所作之执取”，意为：或因所作之过失。

---

අභෙජ්ජපරිසපඤ්හො අට්ඨමො.

不破众之问第八。

---

අට්ඨපඤ්හවන්තො දුතියවග්ගො.

具八问之第二品。

---

සෙට්ඨො යමො’ති

“制戒为最胜”，

---

‘යං දෙහසාධනාපෙක්ඛං නිච්චකම්මමයං යමොආගන්තුකසාධනං කම්මමනිච්චංනියමොභවෙ’;

“制戒是依赖于身体修行的常恒之业；规范是依赖于外在助缘的无常之业”；

---

අහිංසා සච්චමාධෙය්‍යං බ්‍රහ්මචාරි අපරිග්ගහොනිච්චං සරීරෙ සාධ්‍යත්තා යමො නාමාති වුච්චරෙ’ති;

“不害、真实、可信、梵行、不执取，因其常于身中修习，故被称为制戒”；

---

එවං වුත්තො සෙට්ඨො යමො.

如是所说为最胜之制戒。

---

අග්ගො නියමො’ති

“规范为第一”，

---

සන්තොස මොන-සජ්ඣායා කිච්ඡාපරො ච භාවනා,සයම්පාකවනවාසා නියමානි ච සාධයතො’ති;

“知足、默然、讽诵、苦行与修习，自炊与林居，行此者修习规范”；

---

එවං වුත්තො අග්ගො නියමො.

如是所说为第一之规范。

---

තථ අහිංසා’ති ඉමිනා කරුණා වුත්තා. සච්චන්ති වචීසච්චඤාණසච්චපරමථසච්චානි. ආධෙය්‍යන්ති ආධෙය්‍යවචනතා බ්‍රහ්මචාරීති මෙථුනවිරති. අපරිග්ගහොති මම ඉදන්ති පරිග්ගහිතතණ්හාරහිතභාවො වුත්තො සන්තොසමොනසජ්ඣායා’ති ද්වාදසවිධසන්තොසා පාපප්පවාහා න බුද්ධවචන සජ්ඣායා. කිච්ඡාපරොති ඉමිනා ධූතඞ්ගපරිහරණං භාවනා’ති පරිකම්ම භාවනාදයො තිස්සො භාවනා. සයම්පාකවනෙ වාසා’ති එථ ඉමස්මිං සයම්පාකෙවනෙ බුද්ධසාසනෙ සයම්පාකවිරති ගහෙතබ්බා. ආදිආකාරෙනචාති.

在此，“不害”，以此说为慈悲。“真实”，是指语真实、智真实与胜义真实。“可信”，是指言语可信。“梵行”，是指断绝淫欲。“不执取”，是指没有“这是我的”这种执取贪爱。“知足、默然、讽诵”，是指十二种知足，以及能断绝恶流的讽诵佛语。“苦行”，以此是指奉行头陀支。“修习”，是指预备修习等三种修习。“自炊与林居”，在此佛教中，应理解为受持不自炊之戒。以及诸如此类。

---

චාරො’ති සෙඛිය වග්ගානුරූපෙනගාමවිහාරෙසු චාරො.

“行”，是指符合众学法品而在村落和寺院中的行止。

---

විහාරො’ති සමණසාරුප්පෙරියාපථවිහාරො චෙව දිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවසෙන තිවිධධම්මවිහාරො ච.

“住”，是指与沙门身份相称的威仪住，以及天住、梵住、圣住这三种法住。

---

සයංමො’ති ඉද්‍රියසංයමො.

“自制”，即是根律仪。

---

සංවරො’ති පාතිමොක්ඛසංවරො.

“防护”，即是波罗提木叉律仪。

---

ඛන්තී’ති අධිවාසනඛන්ති ඤාණඛන්ති.

“忍耐”，是指忍受之忍和智慧之忍。

---

සික්ඛාපදානං උද්දෙසො’ති සික්ඛාපදානං පාළි.

“学处之诵”，即是学处之巴利（原文）。

---

උග්ගහපරිපුච්ඡා’ති සික්ඛාපදානං අට්ඨකථා උග්ගහණං

“受持与请问”，意为受持学处之义注。

---

කාසාවධාරණං භණ්ඩුභාවො’ති ඉමිනා ද්විලිඞ්ගසරූපං දස්සෙති

“持袈裟”和“光头”，这显示了两种沙门相。

---

භණ්ඩුභාවො ද්වඞ්ගුලකෙසොවා නවමුණ්ඩො වා’ති අධිප්පායො භවති හි.

“光头”意指两指长的头发，或刚剃的光头。

---

‘‘යමො ච නියමො චෙව චාරො චවිහාරො තථා,සංයමො සංවරො චෙව ඛන්තී ච සොරච්චම්පි ච;

“制戒与规范，行与住，自制与防护，忍耐与柔顺；

---

එකන්තචරියා චෙව එකත්තාභිරතා’පි ච,පටිසල්ලානසෙවනං හිරිඔතප්පමෙව ච;

独行与乐于独处，修习静处，惭与愧；

---

අප්පමාදො ච වීරියං උද්දෙසපරිපුච්ඡා තථා,සීලාද්‍යභිරති චෙව නිරාලයසභාවතො;

不放逸与精进，诵与问，乐于戒等，以及无依止性；

---

සික්ඛාපදාභිපූරණමිති වීසප්පභෙදෙන,සමණකරණා ධම්මා නාගසෙනෙන දෙසිතා;

圆满诸学处：此二十种法，是龙军(Nāgasena)所教示的沙门成就法；

---

කාසාවධාරණඤ්චෙව භණ්ඩුභාවො තථා ඉති,දුවෙ සමණලිඞ්ගා’ච නාගසෙනෙනදෙසිතා’ති;

以及持袈裟与光头，此二种沙门相，亦是龙军所教示。”

---

සාමඤ්ඤං උපගතො’ති වීසතිධම්මද්විලිඞ්ගෙහි සදිසභාවඞ්ගතො.

“已入沙门性”是指具备二十种法与两种相，达到相似的状态。

---

සො සාමඤ්ඤන්ති සො සමණභාවො. අග්ගපරිසන්ති භික්ඛුපරිසසඞ්ඛාතං අග්ගපරිසං.

“沙门性”即是沙门的状态。“最上众”是指被称为比丘众的最上众。

---

සො මෙ ආගමො’ති වීසතිධම්මද්විලිඞ්ගානං මය්හං සත්තානෙ සො ආගමො නථි.

“那是我的传承”是指：在我身中，并没有那二十种法与两种相的传承。

---

පුථුජ්ජනපඤ්හො පඨමො.

凡夫问第一。

---

යෙ තෙ භබ්බා’ති යෙ තෙ සත්තා භව්‍යා යුත්තා

“那些有能力者”是指那些有能力、有资格的众生。

---

මුඛලොහිතපග්ඝරණපඤ්හො දුතියො.

口吐鲜血问第二。

---

තප්පටිභාගන්ති තෙන වථගුය්හෙන සදිසං.

“其对应部分”是指与那膀胱的隐秘处相似。

---

අනුසාසනියං අනුවාසෙතීති උපරිභාගෙ පස්සාවමග්ගෙ වථිකම්මංවුත්තං ආයුබ්බෙදෙ

“Anusāsaniyaṃ anuvāsetīti”，意指在《阿育吠陀》(Āyubbeda)中所说的、于上部小便道进行的膀胱疗法(vathikamma)。

---

‘වමනං රෙචනං නස්‍යං නිරූහ අනුවාසනංඤෙය්‍යං පඤ්චවිධං කම්මං විධානං තස්ස වුච්චතෙ’ති;

“催吐、泻药、滴鼻、清洁灌肠、油性灌肠，应知此为五种疗法，其施用方法如是说。”

---

නිරූහඅනුවාසනවසෙන හි දුවිධං වථිකම්මං.

灌肠疗法确实有清洁灌肠和油性灌肠两种。

---

තථ නිරූහවථිකම්මං අධොභාගෙ වච්චමග්ගෙ කාතබ්බං. අනුවාසනවථිකම්මං උපරිභාගෙ පස්සාවමග්ගෙ කාතබ්බං. වථිකම්මං උත්තරවථිකම්මම්පි ඉදං නාමද්වයං තෙසංයෙව නාමන්ති. තස්ස ටීකා?

同样，清洁灌肠疗法应在下部的大便道进行；油性灌肠疗法应在上部的小便道进行。灌肠疗法和上灌肠疗法，这两个名称就是指它们。其注释是什么？

---

‘‘සම්බාධස්සෙව සාමන්තා තථ කම්මං දුවඞ්ගුලං,වාරිතං වථිකම්මම්පි සම්බාධෙයෙව සත්ථුනා’’;

“在狭窄之处附近，即使是两指宽的疗法，灌肠疗法也被导师因其狭窄而禁止。”

---

වථිකම්මන්ති තෙලභෙසජ්ජානං විජ්ඣනවසෙනකත්තබ්බං වථිකම්මන්ති විනයටීකා.

灌肠疗法是指通过注射的方式施用油药的疗法，这是《律疏》的说法。

---

ගුය්හප්පකාසනපඤ්හො තතියො.

揭示隐秘之问第三。

---

අසාරම්භෙනාති නිද්දොසෙන.

“Asārambhena”意为“无过失”。

---

චතුසච්චාහිසමයො’ති චතුන්නං අරියසච්චානං ඤාණෙන අභිසමයො.

“Catusaccāhisamayo”意为以智慧现观四圣谛。

---

පුරිසත්තනන්ති පුරිසත්තං, සොයෙව වා පාඨො.

“Purisattanaṃ”即是“purisattaṃ”，或者说它本身就是正确的读法。

---

අඤ්ඤං කයිරමානං අඤ්ඤෙන සම්භවතීති අඤ්ඤං ලොකුත්තරඵලං ආරබ්භ විපස්සනා කම්මං තෙන කයිරමානං අඤ්ඤෙන ලොකියඵලෙන සම්භවති, ලොකියඵලං දෙතීති අධිප්පායො. සභාවම්පී’ති සභාවෙන වචනෙන.

“做一件事，却由另一件事而生起”，意思是：以另一出世间果为所缘而修习的观(vipassanā)业，在修习时，却由另一世间果而生起，意即它产生世间果。“Sabhāvampi”意为“依其本质而言”。

---

යො අක්කොසන්තො’ති යො පරං අක්කොසන්තො.

“Yo akkosanto”意为“辱骂他人者”。

---

කිරියායෙව කතා’ති දොසවන්තස්ස පුග්ගලස්ස කිරියායයෙව කරණෙනයෙව මොඝපුරිසවචනකතා’ති.

“Kiriyāyeva katā”意为：有过失的人(puggala)仅因其所做的行为，就被称为“愚人”。

---

සවණෙන…පෙ… ජිගුච්ඡතීති භගවතො භගවන්තස්ස සවණෙන සාසනසවණෙන.

“Savaṇena…pe… jigucchati”意为因听闻世尊，即听闻其教法而厌恶。

---

ඔත්තප්පතී’ති ජිගුච්ඡති.

“Ottappati”意为“厌恶”。

---

භිය්‍යොදස්සනෙනාති භගවතො දස්සනෙන ඔත්තප්පති ජිගුච්ඡති.

“Bhiyyodassanena”意为因一再见到世尊而感到惭愧、厌恶。

---

මොඝපුරිසවචනපඤ්හො චතුථො.

第四，愚人语之问。

---

‘‘අචෙතනං බ්‍රාහ්මණ අස්සුණන්තංජානං අජානන්තමිමං පලාසං,ආරද්ධවීරියො ධුවමප්පමත්තොසුඛසෙය්‍යං පුච්ඡසි කිස්සහෙතු’’ති;

婆罗门，此树无心不能听，你明知它无知觉，而你已发勤精进、恒常不放逸，为何问它是否安眠？

---

ඉදං චතුක්කනිපාත්ඤාගතං පලාසජාතකං සධාය වුත්තං.

此是针对《本生经》〈四集〉中的《婆罗娑本生》(Palāsajātaka)而说。

---

ඉති ඵදන රුක්ඛෙ’පි තාවදෙ’ති මිලිදෙ ආගතං. ජාතකෙ පන

“Iti phadana rukkhe’pi tāvade”此语出现于《弥兰陀王问经》。然而在《本生经》中，

---

‘‘ඉති ඵදනරුක්ඛෙපි දෙවතා අජ්ඣභාසත,මය්හම්පි වචනං අථි භාරද්වාජ සුණොහි මෙ’’ති;

如是，在颇陀那树中，天神说道：“巴罗多迦，我亦有言，请听我说。”

---

ආගතං ඉදඤ්ච තෙරසනිපාතෙ ආගතං ඵදනජාතකං සධාය වුත්තං.

此语出现于〈十三集〉，是针对《颇陀那本生》(Phadanajātaka)而说。

---

රුක්ඛාචෙතනපඤ්හො පඤ්චමො.

第五，树木无情之问。

---

නවන්නං මහාරාජ අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තීනන්ති අට්ඨරූපාවචරසමාපත්තිඑකනිරොධසමාපත්තිවසෙන නවන්නං අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තීනං. නිබ්බානසුත්තකථායම්පන ඵලසමාපත්තිසමත්තාය පරිනිබ්බානසමත්තාය තෙසං ද්වින්නං දායකානං අනුස්සරණෙ සමත්තායාති තීහි කාරණෙහිද්වෙ පිණ්ඩපාතා සමඵලා වුත්තා.

大王，九次第住等至是指八等至与一种灭尽定，由此而有九次第住等至。但在《涅槃经》的论述中，由于与果等至等同、与般涅槃等同，以及在忆念两位施主上等同，以这三个原由，说两种供食有同等的果报。

---

ද්විපිණ්ඩපාතසමඵලපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六，两种供食果报等同之问。

---

පූජෙථ නං පූජනීයස්ස ධාතුං එවං කිර භො සග්ගමිතො ගමිස්සථාති ඉදංඅනෙකවණ්ණවිමානෙ වුත්තං.

“你们应供奉值得供奉者的舍利，先生们，这样你们将从此去到天界。”此说出自《种种色天宫》(Anekavaṇṇavimāna)。

---

බුද්ධපූජාපඤ්හො සත්තමො.

第七，佛陀供养之问。

---

අනිමිත්තකතසදිසා’ති අසල්ලක්ඛනකතසදිසා.

Animittakatasadisā”ti，意为如同未被察觉所作。

---

අපාසනපපටිකපඤ්හො අට්ඨමො.

第八，蜕皮之问。

---

ඛීණාසවපඤ්හො නවමො.

第九，漏尽者之问。

---

උබ්බිලාවිතපඤ්හො දසමො.

第十，欣悦之问。

---

මාමකො’ති මම සන්තකො මම සාවකො.

Māmako”ti，即我的所有物，我的弟子。

---

කාරණා’ති පීළනා.

Kāraṇā”ti，即逼迫。

---

සන්නතිවිකොපනන්ති නාමරූපසන්තතිවිනාසනං ධම්මො හි මහාරාජඅහිංසාලක්ඛණො’ති සකලො හි සභාවවචනධම්මො අහිංසාවචනලක්ඛණො. උද්ධතං මහාරාජ චිත්තං නිග්ගහෙතබ්බන්ති යොගාවචරෙහි උද්ධතං චිත්තං පස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගෙහි නිග්ගහෙතබ්බං පග්ගහෙතබ්බන්තී පග්ගහදණ්ඩසදිසෙහි ධම්මවිචයවීරියපීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගෙහි පග්ගහෙතබ්බං. සති පන සබ්බථ ලීනුද්ධච්චෙසුඉච්ඡිතබ්බා? ‘‘සතිං ඛවාහං භික්ඛවෙසබ්බථිකං වදාමී’’ති වචනතො.

“中断相续”，即名色相续的坏灭。大王，法确实以不害为特征，因为一切自性语之法都以不害语为特征。大王，掉举之心应当抑制。禅修者应当以轻安、定、舍觉支来抑制掉举之心；应当以如策励之鞭的择法、精进、喜觉支来策励它。那么，在一切昏沉与掉举中，正念都是需要的吗？根据“比丘们，我说正念在一切情况下都是有益的”之语，（是的）。

---

සයඞ්කතෙනසොඝාතීයතීති සො චොරො අත්තනා කතෙන දුච්චරිතකම්මෙනකත්තුභුතෙන පරිඝාතීයති.

“他因自作而受害”，即是说，那盗贼被自己所造、已成为作者的恶业所摧毁。

---

අපි ච ධම්මානුසථි අනුසාසීයතීති එකංසෙන භගවතො අනුසිට්ඨි පණ්ඩිතජනෙ අපරාධිකමනුස්සෙ අනුසාසයති ධම්මෙන අනුවදාපෙති.’ නිග්ගහෙ නිග්ගහාරහන්තිවචනතො වදතො භගවතො දොසො නථිති අධිප්පායො’නිග්ගහෙ නිග්ගහාරහන්ති’ ඉදඤ්ච ධම්මෙන නිගහනං සධාය වුත්තං, න පීළනකම්මං සධාය වුත්තන්ති ඉදං ථෙරෙන වත්තබ්බං කස්මා නවුත්තන්ති චෙ රඤ්ඤො රුචියා අනනුකූලත්තා. ථෙරො හි යථා රාජා කඞ්ඛං විනයිවා ධම්මසභාවං ජානාති තථා පඤ්හං බ්‍යාකරොතීති. භගවතා සඞ්ඛෙපවිථාරදෙසිතනයෙන තථා තථා හි පඤ්හං පකාසෙති. එස යථා යථාස්ස සද්ධම්මතෙජවිහතවිලයනඛණෙන මිලිදරාජහදයෙ විමති පයාතීති.

此外，法的教诫也是一种教导。世尊的教导完全是教诫智者与有过失之人，让他们依法而行。根据“应呵责者，当呵责之”之语，说此话的世尊是没有过失的。而“应呵责者，当呵责之”是针对如法的呵责而说，不是针对逼迫的行为而说。如果问：“此话长老本应说，为何没说呢？”是因为不合国王的意愿。因为长老是以能消除国王疑惑、令其了知法之自性的方式来解答问题的。他确实是按照世尊时而简略、时而详细的教导方式来阐明问题的。如此，当正法的威力破除疑惑时，弥兰陀王(Milindarāja)心中的疑惑便会消失。

---

නිග්ගහපඤ්හො එකාදසමො.

第十一，呵责之问。

---

පණාමෙසීති පබ්බාජෙසි.

Paṇāmesīti，即令其出家。

---

අප්පතිවත්තිතො’ති අප්පහීණො.

Appativattito”ti，即未断除。

---

නිච්ඡුහතීති නීහරති.

Nicchuhatīti，即移走。

---

ථලං උස්සාදෙතී’ති ථලට්ඨානෙ රාසිං කරොති.

Thalaṃ ussādetī”ti，即在地面上堆成一堆。

---

පරිලීයතී’ති පටිලීයිතුං අරහති

Parilīyatī”ti，即应退避。

---

පණාමීයතී’ති පණමෙතුං වා පබ්බාජෙතුං වා අරහති.

Paṇāmīyatī”ti，即应令其礼敬或令其出家。

---

පණාමනපඤ්හො ද්වාදසමො.

第十二，遣送之问。

---

ද්වාදසපඤ්හවන්තතතියවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

具十二问之第三品释义完毕。

---

කම්මාධිග්ගහිතස්සාති අභිභවනීයමානස්ස.

Kammādhiggahitassā”ti，即被征服者。

---

මොග්ගල්ලාන නිබ්බානපඤ්හො පඨමො.

目犍连涅槃之问第一。

---

අථරසො’ති ඵලං කථිතං.

“义味”，即所说的果。

---

ධම්මරසො’ති හෙතු.

“法味”，即是因。

---

විමුත්තිරසො’ති නිබ්බානං.

“解脱味”，即是涅槃。

---

අඤ්ඤං ආරාධෙතීති සමත්තකාරී පරිපුණ්ණකාරී අඤ්ඤං අරහත්තඵලං ආරාධෙති, අත්තනො සන්තානෙ නිප්ඵාදෙති.

“成就另一者”，即作为圆满完成者、彻底完成者，他成就了另一者，即阿罗汉果，在自己的（心）相续中产生它。

---

සවරපුරං අනුගත’න්ති මනුස්සජානපදපුරං අනුප්පත්තං.

“抵达萨瓦拉城(Savarapura)”，即抵达人类国度的城市。

---

පාතිමොක්ඛපිහිතපඤ්හො දුතියො.

波罗提木叉覆藏之问第二。

---

උච්ඡිජ්ජතී’ති යං යෙන කාරණෙන භික්ඛුභාවො උච්ඡිජ්ජති.

“被断除”，即比丘身份因某个原因而被断除。

---

උභතො පක්ඛෙ’ති මාතුපිතුපක්ඛසඞ්ඛාතෙ උභතොපක්ඛෙ.

“从两边”，即从被称为母亲一方与父亲一方的两边。

---

මනුස්සන්තරෙනා’ති මනුස්සසානත්තෙන. ඡන්නඤ්හි නානත්තං අතිවිය නානත්තං හොති. වුත්තඤ්හෙතං වෙදසථෙ-

“以人的差异”，即以人的不同。因为六（根）的差异是极大的差异。这在《吠陀论》(Vedasattha)中说道：

---

‘‘වාජී වා මරණලොහානං කට්ඨපාසාණවාසසං,නාරීපුරිසගොයානං අන්තරං බහුතන්තරන්ති’’;

“马、死、铁，木、石、衣，女、男、牛、车，其间的差异甚大。”

---

මුසාවාදතරපඤ්හො තතියො.

妄语之问第三。

---

නිමෙසන්තරම්පති චක්ඛුනිම්මිසනක්ඛණම්පි.

“一眨眼之间”，即眼睛一眨的瞬间。

---

වාණිජො හථිනාගො ච සාකටිකො නියාමකොහිසක්කො උත්තරසෙතු භික්ඛු චෙව බොධිසත්තො,උත්තරසෙතු පටිපන්නකො පුග්ගලො;

එතෙ අනාගතං අට්ඨ ජනා විලොකියා;

වික්කයානාගතමග්ගො තිථං තීරමායුථිරංඅනාගතං කුලම්පි ච අට්ඨට්ඨානා විලොකියා’ති;

“商人、象王、车夫、舵手、帝释天(Sakko)、优多罗塞图(Uttarasetu)、比丘以及菩萨，这八种人应观察未来；贩卖、未来、道路、渡口、彼岸、寿命、稳固、未来的家族，这八处也应观察。”

---

කුලවිලොකනපඤ්හො චතුථො.

家族观察之问第四。

---

යථාධම්මො කාරෙතබ්බොතිආපත්තිධම්මො විනයෙ තිට්ඨති. යථා තිට්ඨති, තථා සො භික්ඛු සඞ්ඝෙන කාරෙතබ්බො, තථා බොධෙතබ්බො.

“依法应如何处置”是说，犯戒之法已在律中确立。律中如何规定，僧团就应如何处置该比丘，并如此教诫他。

---

අත්තනිපාතනපඤ්හො පඤ්චමො.

自投之问第五。

---

නෙතෙ මහාරාජ ගුණා පුග්ගලස්සාති පුග්ගලස්ස එතෙ ගුණා එකාදසාදිසඞ්ඛා න හොන්ති. මෙත්තා භාවනාය එව එතෙ ගුණා. මෙත්තාවිහාරි පුග්ගලස්ස සංවිජ්ජන්තීති අධිප්පායො.

“大王，这些功德并非属于个人”是说，这些功德并非属于某个个人，也不是说某个人拥有这十一类等功德。这些功德正是由修习慈心而有。其意为：它们存在于安住于慈心的个人身上。

---

යස්සාති යස්ස ගුණස්ස හෙතු.

“由于何”是说，由于何种功德为因。

---

අන්තරධානමූලන්නිති පකතිසරීරස්ස අන්තරධාන-දිබ්බභෙසජ්ජරුක්ඛමූලං.

“消失之根”是说，能使凡常身体消失的神药树根。

---

අන්තරධානස්සා’ති අන්තරධානකරණස්ස.

“消失”是说，导致消失的行为。

---

යන්ති යෙන ගුණෙන.

“行”是说，凭借何种功德而行。

---

මෙත්තං සමාපන්තො’ති අප්පණාප්පත්තං මෙත්තං සමාපන්නො.

“进入慈心”是说，已证得达到安止的慈心。

---

මෙත්තාභාවනා හිතානම්පි අහිතානම්පීති හිතරහිතානම්පි සත්තෙසු ඵරණකමෙත්තාභාවනා සබ්බකුසලගුණාවහා සබ්බනිරවජ්ජගුණානිසංසා’ව හොති.

“对有益者与无益者修习慈心”是说，对有益者与无益者等众生遍满慈心的修习，能带来一切善的功德，并具有一切无过失功德的果报。

---

සබ්බෙසන්ති සබ්බෙසු විඤ්ඤාණබද්ධෙසු සත්තෙසු මහානිසංසා මෙත්තාභාවනා සමඵරණවසෙන පණ්ඩිතෙහි සංවිහජිතබ්බා.

“对一切”是说，智者们应当以平等遍满的方式，与一切为识所缚的众生分享具有大果报的慈心修习。

---

සුවණ්ණසාමමෙත්තාවිහාරපඤ්හො ඡට්ඨො.

金娑摩慈住之问第六。

---

නට්ඨායිකො’ති නට්ඨධනො.

“损失者”是说，失去财富者。

---

යදා දෙවදත්තො සිගාලො අහොසි ඛත්තියධම්මො, සො යාවතා ජම්බුදීපෙ පදෙසරාජානො තෙ සබ්බෙ අනුයුත්තෙ අකාසි. තදා බොධිසත්තො විධුරො නාම පණ්ඩිතො අහොසීති ඉදං දුකනිපාතෙ සබ්බදාඨජාතකං සධාය වුත්තං.

当提婆达多是一只豺狼，行刹帝利之法时，他使瞻部洲所有地方的君王都臣服于他。那时，菩萨是一位名叫维杜罗(Vidhura)的智者。这是针对《本生》二集中的《一切牙本生》而说的。

---

යථා පණිහිතන්ති යථා ඉච්ඡිතං, යථා ඨපිතං වා.

“如所设置”是说，如所愿，或如所安置。

---

බොධිසත්තාධිකසමපඤ්හො සත්තමො.

菩萨超胜等同之问第七。

---

සපක්ඛො’ති සපරිවාරො.

“有己方”是说，有眷属。

---

මිත්තසම. නො’ති අත්තනා සහජාත-සහජනාධිකෙහි මිත්තෙහි සමන්නාගතො.

“无等同之友”是说，不具足与自己一同出生、一同成长或更超胜的朋友。

---

ආයූහකො’ති ධනපුඤ්ඤානං ආයූහකො.

“积集者”是说，积集财富与福德者。

---

සඞ්ගාහකො’ති චතුහි දානාදිසඞ්ගහවථූහි චතුහි ජනසඞ්ගාහකෙහි සඞ්ගාහකො.

“摄受者”是说，以布施等四摄事，即四种摄众之法，而行摄受。

---

සඛිලො’ති මධුකවචනො හදයඞ්ගමකණ්ණසුඛමට්ඨවචනො.

“言语柔和”是说，言语如蜜，深入人心，悦耳动听，言辞文雅。

---

හිතෙසී උපනිස්සිතානන්ති සත්තාන නිස්සාය වසන්තානං පුග්ගලානං ධනයසපඤ්ඤාසඞ්ඛාතහිතගවෙසනසීලො.

“为所依者求利益”是说，有为依附自己而住的个人寻求财富、名声和智慧等利益的品性。

---

ධනවා’ති ථාවරජඞ්ගමසංහාරිමඅඞ්ගසමඅනුගාමිධනසඞ්තෙහි පඤ්චධනෙහි ධනවා.

“富足者”是说，拥有五种财富而富足，即：不动产、动产、可转移的财物、如肢体般的技艺，以及跟随于身的福德。

---

අමරාදෙවිනිමන්තනපඤ්හො අට්ඨමො.

阿摩罗天女邀请之问第八。

---

ඔපතන්තීති උපගච්ඡන්ති.

“降临”是说，走近。

---

අරහන්තසභායනපඤ්හො නවමො.

阿罗汉集会之问第九。

---

ඔකස්සා’ති ආකඩ්ඪිවා පාගුපමෙය්‍යකස්ස. (?)

“牵引”是说，用力拉扯，如拉扯甘蔗一般。

---

සක්‍යොපමාහරණපඤ්හො දසමො.

释迦譬喻之问第十。

---

දසපඤ්හපටිමණ්ඩිතචතුථවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

以十问庄严的第四品释义完毕。

---

ද්වෙ අථවසෙ’ති ද්වෙ ආනිසංසෙ.

“两种目的”是说，两种利益。

---

බ්‍යත්තසඞ්කෙතා’ති පාකටසඞ්කෙතා සුලභදස්සනං දස්සනකාමානන්ති සීලවන්තානං දස්සනකාමානං උපාසකොපාසිකානං සුලභදස්සනං සුඛෙන ලභිතබ්බං සීලවන්තදස්සනං භවිස්සති.

“有明确的约定”是说，有公开的约定。“想见者易见”是说，那些想见具戒者的优婆塞、优婆夷们，将能轻易获得与具戒者的会面。

---

අනිකෙතපඤ්හො පඨමො.

无依处问第一。

---

වන්තස්ස…පෙ… ආතුරස්සා’ති වන්තස්ස වෙජ්ජෙන වමාපෙතබ්බස්ස.

“已呕吐者”……“病人”，是说已呕吐者，应由医生催吐者。

---

විරිත්තස්ස අධොවිරචිතස්ස.

“已泻者”是说，已向下泻者。

---

අනුවාසිතස්ස පස්සාවමග්ගකත්තබ්බස්සඅනුවාසකම්මස්ස, ආතුරස්ස ගිලානපුග්ගලස්ස.

“已灌肠者”是说，应经由小便道施行灌肠者；“病人”是说，生病的个人。

---

උදරසංයතපඤ්හො දුතියො.

腹部调伏问第二。

---

බාහිරානං ආගමානන්ති’ති පිටකත්තයතො බාහිරානං.

“外典”是说，三藏之外的。

---

අනුත්තරභීසක්කපඤ්හො තතියො.

无上医师问第三。

---

මග්ගියන්ති ගවෙසිතබ්බං.

“被寻求”即应被寻觅。

---

තස්සපකතන්ති තෙනඅපරචක්කවත්තිනා පකතං.

“彼所作”是说，由另一位转轮王所作。

---

යොනියා ජනයිවා’ති අත්තනො පස්සාචමග්ගද්වාරෙන ජනෙවා.

“由产门生出”是说，由自己的小便道生出。

---

අනුප්පන්නමග්ගුප්පාදනපඤ්හො චතුථො.

令未生之道生起问第四。

---

වාජපෙය්‍යන්ති සප්පිආදිවථුසඞ්ඛාතං වාජං පිවන්ති එථාති වාජපෙය්‍යො, තං රාගවසෙන විසඤ්ඤිනා’ති රාගබලෙන පකතිස්ඤාරහිතෙන ලොමසකස්සපබොධිසත්තෙන.

“力饮祭(Vājapeyya)”是说，在此祭祀中饮用由酥油等物构成的力饮。“因贪欲而失去意识者”是说，因贪欲之力而失去自然意识的毛迦叶(Lomasakassapa)菩萨。

---

රත්තො රාගවසෙනා’ති පුත්තාදිසු රත්තො පුත්තාදීනං මඞ්ගලථාය රාගබලෙන පාණං හන්ති. භවතී හ-

“因贪欲而贪著者”是说，对子女等贪著，为了子女等的福祉，以贪欲之力杀生。即是说—

---

‘‘රත්තො දුට්ඨො ච මූළ්හො ච මානී ලුද්ධො තථා’ලසො,රාජා ච ඝාතකා අට්ඨ නාගසෙනෙන දෙසිතා;

’’

“贪者、瞋者与痴者，慢者、贪婪者与懈怠者，国王与杀戮者，此八种由龙军(Nāgasena)所教示。”

---

ඔනමෙය්‍යා’ති පාණං ඝාතෙය්‍ය.

“他应屈从”即他应杀害生命。

---

සසමුද්දපරියායන්ති සසමුද්දපරික්ඛෙපං.

“以海洋为边界”即以海洋为围绕。

---

ලොමසකස්සපපඤ්හො පඤ්චමො.

第五问：毛迦叶问。

---

ජොතිපාලඡද්දන්තපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六问：光护与六牙象问。

---

කස්සපබුද්ධකුටිකාඔවස්සනපඤ්හො සත්තමො.

第七问：迦叶佛的孤邸漏雨问。

---

බ්‍රාහ්මණරාජපඤ්හො අට්ඨමො.

第八问：婆罗门王问。

---

ගාථාභිගීතපඤ්හො නවමො.

第九问：以偈颂唱诵问。

---

නොධම්මදෙසනචිත්තනමනපඤ්හො දසමො.

第十问：心不倾向法义讲说问。

---

දසපඤ්හපටිමණ්ඩිතපඤ්චමවග්ගවණ්ණනා.

以十问庄严的第五品释义。

---

ඔනොජෙවා’ති උදකං පාතෙවා

“使流下”即是使水落下。

---

නම්ඤාචරියොඅථිපඤ්හො පඨමො.

第一问：著名导师有无之问。

---

සමුපාදිකා’ති සාමං උද්ධංපථවිං පවත්තී’ති සමුපාදිකා. උදකස්ස උපරි සමගමනං නිබ්බත්තීති අථො.

“Samupādikā”是“自行于地之上生起”的意思。其义为：在水面上聚集而生起。

---

ද්විබුද්ධොප්පජ්ජනපඤ්හො දුතියො.

第二问：二佛出现问。

---

මාරබලනිසූදනෙ බුද්ධෙ’ති මාරබලනිම්මද්දනසමථෙ බුද්ධෙ.

“于摧毁魔军之佛”是指于有能力粉碎魔军的佛陀。

---

එකො මනොපසාදො බුධසරණගමනචිත්තුප්පාදො.

一念心的净信，即是生起皈依佛陀之心。

---

අඤ්ජලිපණාමො අඤ්ජලිපණමනමත්තෙන වදනාකාරො

“合掌敬礼”是仅以合掌致敬的姿态所表示的敬意。

---

උස්සහතෙ තාරයිතුන්ති අපායදුක්ඛවධදුක්ඛතො තාරයිතුං සක්කොති.

“努力者能救度”，是说能够从恶趣之苦与杀戮之苦中救度。

---

ගොතමීදින්නවථපඤ්හො තතියො.

第三问：乔达弥所施衣物问。

---

ආරාධකො හොති ඤායං ධම්මං කුසලන්ති මග්ගඵලනිබ්බානසඞ්ඛාතං ඤායං කුසලධම්මං ආරාධකො සමිජ්ඣනකො හොති.

“是正道、善法的成就者”，是说道、果、涅槃所称的正道、善法的成就者，是成功者。

---

පබ්බජ්ජානිරථපඤ්හො චතුථො.

第四问：出家无益问。

---

දුක්කරකිරියානිරථකපඤ්හො පඤ්චමො.

第五问：苦行无益问。

---

ඉදමෙථ කාරණන්ති මනුස්සානං ඉදං නිට්ඨාවචනං එථ අරියමග්ගඅපාපුරණපබ්බජනෙ කාරණං හොතීති යොජනා.

“此是其因”，其构句是：此是人们的最终结论，在此揭示圣道的出家是其因。

---

සයන්ති සාසනස්ස අත්තනා ජිනසාසනවිබ්භන්තං පුග්ගලං කිං සොධෙස්සති?

他们说：一个自身已偏离胜者教法的人，如何能净化他人？

---

නිබ්බිසෙසා’තිසීලාදිගුණවිසෙසරහිතා.

“无差别者”，是说没有戒等特殊的功德。

---

අකතපුඤ්ඤා’ති පුබ්බජිනසාසනෙසු පබ්බජ්ජාපුඤ්ඤස්ස අකරණෙන අකතපුඤ්ඤා.

“未作福德者”，是说因为在过去诸胜者的教法中没有作出家的功德，所以是未作福德者。

---

අවෙමූළ්හා ජිනසාසනෙ’ති සීලාදිගුණවෙමූළ්හභාවං පාපුණිතුං අසමථා.

“于胜者教法中不迷惑者”，是说他们无法达到对戒等功德迷惑的状态。

---

හීනායවත්තනදොසපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六问：转向卑劣之过患问。

---

අරහන්තකායිකදුක්ඛවෙදනාපඤ්හො සත්තමො.

第七问：阿罗汉身苦受问。

---

පාරාජිකඅජ්ඣානපඤ්හො අට්ඨමො.

第八问：犯波罗夷问。

---

සඞ්ඝසමයංඅනුපවිට්ඨතායා’ති සඞ්ඝසමයං පවිට්ඨභාවෙන.

“已入僧伽集会”，是说因为已进入僧伽集会的状态。

---

පබ්බජිතගිහීදුස්සීලපඤ්හො නවමො.

第九问：出家者与在家者恶戒问。

---

උදකජීවපඤ්හො දසමො.

水生生物之问第十。

---

දසපඤ්හවන්තඡට්ඨවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

具十问之第六品释义终。

---

මහාරජක්ඛා’ති පඤ්ඤාමයෙ අක්ඛිම්හි මහන්තා රාගාදිරජා එතෙසන්ති මහාරජක්ඛා අථ වා අක්ඛං යෙසං අත්ථිති අක්ඛා. මහන්තං රාගාදිරජං එතෙසන්ති මහාරාජා. මහාරජා ච තෙ අක්ඛා චා ත මහාරජක්ඛා. මහාරජා එ මහාරජක්ඛා’තිපි වත්තුං වට්ටතියෙව. ඉමස්මිං පච්ඡිමවිකප්පෙ අක්ඛසද්දො නිරථො.

“大尘眼”，是说在智慧之眼中，他们有贪等大尘，故为“大尘眼”。或者，因他们有眼，故为“具眼者”；他们有贪等大尘，故为“大尘者”；他们既是“大尘者”又是“具眼者”，故为“大尘眼”。也可以说“大尘者”即是“大尘眼”，在这最后的解释中，“眼”一词是无义的。

---

නිප්පපඤ්චපඤ්හො පඨමො.

无戏论之问第一。

---

විසමකොට්ඨස්සා’ති විසමඅන්තස්ස.

“有不平之角者”，是说有不平之端者。

---

දුබ්බලගහණස්සා’ති අප්පදුබ්බලන්තරදෙහිස්ස.

“弱执取者”，是说其内在身体不虚弱者。

---

ගිහීඅරහන්තපඤ්හො දුතියො.

在家阿罗汉之问第二。

---

මග්ගො පි තස්සමහියා අනඤ්ඤාතො’ති මහියා මග්ගො තස්ස අද්ධිකස්ස අරහතො අනඤ්ඤාතො.

“大地上的道路对他也是未知的”，是说大地上的道路对那位行者、阿罗汉是未知的。

---

අරහන්තසතිසම්මොසපඤ්හො තතියො.

阿罗汉失念之问第三。

---

තීණිනථිපඤ්හො චතුථො.

三无有之问第四。

---

නථිධම්මන්ති අවිජහනසභාවං.

“无法”，是说其自性为不舍离。

---

අථිධම්මන්ති විජහනසභාවං.

“有法”，是说其自性为舍离。

---

අකම්මජපඤ්හො පඤ්චමො.

非业生之问第五。

---

බීජජාතානී’ති බීජවාසියො.

“从种子所生”，是说依种子而有。

---

කම්මජපඤ්හො ඡට්ඨො.

业生之问第六。

---

යක්ඛකුණපපඤ්හො සත්තමො.

夜叉尸体之问第七。

---

අනාගතෙසුපඤ්ඤත්තිසික්ඛාපඤ්හො නවමො.

未来安立学处之问第九。

---

සූරියතපනපඤ්හො දසමො.

日炙之问第十。

---

දසපඤ්හවන්තසත්තමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

具十问之第七品释义完毕。

---

පුනදෙව ලතාය බධිවා අදාසී’ති ඉදංජාතකෙ න පාකටං. රඤ්ඤො පරම්පරාගතවචනං ගහෙවා වුත්තං සියා. අපි ච බොධිසත්තො අත්තනො සන්තිකං ආගතෙ බධනා අමුඤ්චිවා අජ්ඣුපෙක්ඛිතො පුනදෙව ලතාය බධිවා අදාසි විය සඤ්ඤාය වුත්තං සියා.

“又用藤条绑起来给了他”，这句话在本生故事中并不明显。这可能是采纳了国王世代相传的说法。此外，菩萨解开了来到他面前被捆绑的人，然后漠然视之，这或许是基于一种“如同又用藤条绑起来给了他”的看法而说的。

---

රූළරූළස්ස ඵරුසාතිඵරුසස්ස භීමභීමස්ස ජූජකස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සවණෙ වත්තමානො.

当那凶狠粗暴、令人胆寒的婆罗门居嘉咖(Jūjaka)正在言说时。

---

දාරකෙදාරකද්වයෙ බොධිසත්තස්ස අදස්සනං ගමිතෙ සති සො බොධිසත්තො සතධා වා සහස්සධා වා සොකවසෙන.

当两个孩童被带离菩萨的视线时，他由于悲伤，心仿佛碎成百片乃至千片。

---

හදයං න එලි න ඵලෙසි ඉදං සත්තමං දුක්කරතො දුක්කරතරං අහොසීති යොජනා.

“心不动摇，不破裂”，这是第七件比难更难之事。此为文义解说。

---

වෙස්සන්තරපුත්තදාරදානපඤ්හො පඨමො.

韦桑达拉布施妻儿之问第一。

---

දුක්කරකාරිපඤ්හො දුතියො.

难行者之问第二。

---

ලොකියං භන්තෙ නාගසෙන ලොකුත්තරෙන විඤ්ඤාපිතන්ති ලොකිකං අථජාතං විය…පෙ…තයා ලොකුත්තරෙන අථජාතෙන විඤ්ඤාපිතං.

尊者龙军(Nāgasena)，世间法由出世间法所阐明，世间法如同新产生的一般。……乃至……你以出世间法阐明了那新产生的（世间法）。

---

පාපබලපඤ්හො තතියො.

恶力之问第三。

---

පෙතපාපුණනකපුඤ්ඤපඤ්හො චතුථො.

功德到达饿鬼之问第四。

---

දිබ්බො අථො’ති දිබ්බසදිසො ච එකන්තදිබ්බො ච අථො.

“天之义”是指：相似于天之义，以及纯粹天之义。

---

මිද්ධසමාපන්නො’ති භවඞ්ගවසෙන නිද්දං ආපන්නො.

“入于昏沉者”是指：通过有分心而进入睡眠。

---

කපිමිද්ධපරෙතො’ති කපිනිද්දාය සමන්නාගතො.

“为猴眠所制者”是指：具有猴子般的睡眠。

---

යො කායස්ස ඔනාහො’ති නාමකායස්ස ච රූපකායස්ස ච බධනාකාරො.

“身之缠缚”是指名身与色身的束缚状态。

---

පතියොනාහො’ති කම්මං කාතුං අසමථතාවසෙන සමන්තතො බධනාකාරො.

“反向缠缚”是指由于没有能力造作业行，从而形成全面的束缚状态。

---

යො මහාරාජ කපිනිද්දාපරෙතො වොකිණ්ණතා ජාගරතී’ති යා කපිනිද්දාය පිළිතස්ස පුග්ගලස්ස නිද්දා වොකිණ්ණකං ජාගරං ගතියා නිද්දාමිස්සකජාගරපවත්තනං.

大王，“为猴眠所制者，醒时散乱”，是指为猴眠所恼之人的睡眠，是一种散乱的觉醒，因其状态而呈现出睡眠与觉醒混杂的延续。

---

සුපිනපඤ්හො පඤ්චමො.

梦之问第五。

---

අකාරණමරණපඤ්හො ඡට්ඨො.

无因死之问第六。

---

පරිනිබ්බුතපාටිහාරියපඤ්හො සත්තමො.

般涅槃者神变之问第七。

---

ඌනසත්තවස්සපඤ්හො අට්ඨමො.

不足七岁之问第八。

---

සුඛදුක්ඛමිස්සනිබ්බානපහො නවමො.

苦乐混杂涅槃之问第九。

---

සභාවතො නථි’ති කිඤ්චි ඔපම්මනිදස්සනමත්තං සභාවතො සරූපතො නථි. ගුණතො පන අනුපලිත්තො ද්විගුණතො කිඤ්චි ඔපම්මනිදස්සනමත්තං සක්කා තුය්හං උපදස්සයිතුං පකාසෙතුං.

“自性本无”，是说没有任何譬喻或范例能说明其自性或自相。但从功德上说，它是无染的；从其功德，我能够为你展示、解说一些譬喻和范例。

---

පදුමං උදකං නෙව අගදං සාගරො තථා

莲花、水、良药、大海亦如是，

---

භොජනං ආකාස-මණිරතනවදනං

食物、虚空、摩尼宝珠，

---

සප්පිමණ්ඩො ගිරි වථූ දසූපමා

上等酥油、山、地基：此为十喻。

---

එකද්විතිචත්තාරි පඤ්චකදසකා තීණි.

一、二、三、四、五、十、三。

---

පුන තීණි පුන තීණි පඤ්ච ගුණා පණ්ඩිතෙහි විජානියා

复有三，复有三，又五功德，智者当知。

---

තථ පදුමස්ස උදකෙ අනුපලිත්තභාවො එකො ගුණො නිබ්බානං අනුප්පවිට්ඨො.

正如莲花在水中不被沾染，这是进入涅槃的一种特质。

---

උදකස්ස සීතලතා පිපාසාවිනයතා’ති ද්වෙ ගුණා.

水的清凉与止渴是其两种特质。

---

අගදස්ස පටිසරණතා රොගඅන්තකරණතා අමතතා’ති තයො ගුණා.

阿伽陀药(agada)有三种特质：作为庇护、终结疾病与不死。

---

සමුද්දස්ස කුණපසුඤ්ඤතා සවන්තීහි අපූරණතා මහන්තභූතාවාසතා අපරිමිතවිචිත්තපුප්ඵසංකුසුමිතතා’තිචත්තාරො ගුණා භොජනස්ස ආයුධාරණතා බලවඩ්ඪනතා වණ්ණජනනතා දරථවූපසමනතා ජිගච්ඡාදුබ්බල්‍යපටිවිනොදනතා’ති පඤ්චගුණා. ආකාසස්ස අජායනතා අජීරණතා අමීයනතා අචවනතා අනුප්පජ්ජනතා දුප්පසහතා අචොරහරණතා අනිස්සිතතා විහගගමනතා නිරාවරණතා අනන්තතා’ති දස ගුණා.

大海有四种特质：不留存尸体、不为众流所满、是巨大生物的住所、遍开无量奇花。食物有五种特质：维持生命、增长力量、产生色泽、平息疲劳、消除饥饿与虚弱。虚空有十种特质：不生、不老、不死、不逝、不生起、难以降服、不为盗贼所取、无所依止、为鸟类通行之处、无有障碍、无有边际。

---

මණිරතනස්ස කාමදදතා හාසකාරණතා උජ්ජොතථකරණතා’ති තයො ගුණා.

摩尼宝珠有三种特质：满足欲望、带来喜悦、产生光明。

---

ලොහිතචදනස්ස දුල්ලභතා අසමගධතා සුජනප්පසථතාති තයො ගුණා.

赤栴檀有三种特质：稀有难得、无与伦比的芳香、为善人所称赞。

---

සප්පිමණ්ඩස්ස වණ්ණසම්පන්නතා ගධසම්පන්නතා රසසම්පන්නතා’ති තයො ගුණා.

醍醐有三种特质：色具足、香具足、味具足。

---

ගිරිසිඛරස්ස අච්චුග්ගතතා අචලතා දුරභිරොහතා බීජාරූහණතා අනුනයපටිඝවිප්පමුත්තතා’තී පඤ්චගුණා නබ්බානං අනුප්පවිට්ඨා’ති.

山顶的五种特质进入了涅槃：即崇高、不动、难登、种子不生、以及远离随贪与嗔恚。

---

නිබ්බානානුප්පවිට්ඨගුණපඤ්හො දසමො.

入涅槃功德问第十。

---

එථෙවාකිරා’ති එථ එව තයා සික්ඛිතෙ නිබ්බානෙ ආකිරාහී’ති අභිකරොහි වා අයමෙව වා පාඨො.

“Ethevākirā”意为：“你应当就在此你所学的涅槃中实行(ākirāhi)”，或作“实行(abhikarohi)”。或者，这本身就是读法。

---

අනීතිතො’ති අනීතිභාවතො නිබ්බානං දට්ඨබ්බං. සෙසෙසු’පි එසෙව නයො.

“Anītito”意为：应当从无恼害的状态来理解涅槃。其余亦复如是。

---

කුහීයතී’ත විම්භයචිත්තො හොති.

“Kuhīyati”意为心意困惑。

---

නිබ්බානසච්ඡිකරණපඤ්හො ද්වාදසමො.

证悟涅槃问第十二。

---

ද්වාදසපඤ්හවන්තඅට්ඨමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

具十二问的第八品释义完毕。

---

මෙණ්ඩකපඤ්හෙ අඨමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

《门达迦问》第八品释义完毕。

---

අනුමානපඤ්හො.

推论问。

---

කම්මමූලං ගහෙවානා’ති පුබ්බබුද්ධානංසන්තිකෙ කතකුසලමූලං ගහෙවා.

“执取业根”(Kammamūlaṃ gahetvāna)意为：执取在过去诸佛面前所造的善根。

---

තතො මුච්චථ විමුත්තියා’ති තතො තෙන ආරම්මණකිණනෙන දස සඤ්ඤාභාවනානුයොගෙන විමුත්තියා සමුච්ඡෙදවිමුත්තියා වට්ටදුක්ඛතො මුච්චථ.

“由此以解脱而得解脱”(Tato muccatha vimuttiyā)意为：由此，即通过对所缘的熟练，通过致力于修习十想，以断灭解脱，从轮回苦中解脱。

---

අනිවායන්තී’ති අප්පටිවාතා හුවා වායන්ති.

“不停吹拂”(Anivāyantī)意为：无有障碍地吹拂。

---

සරණසීලන්ති සරණගමනං ගහෙවා ගහෙතබ්බං පඤ්චසීලං.

“皈依戒”(Saraṇasīlaṃ)意为：在受持三皈依后所应受持的五戒。

---

පඤ්චුද්දෙසපරියාපන්නන්ති නිදානුද්දෙස-පරාජිකුද්දෙස-සඞ්ඝාදිසෙසුද්දෙස-අනියතුද්දෙස සඞ්ඛාතං පඤ්චුද්දෙසපරියාපන්නං.

“五篇所摄”(Pañcuddesapariyāpannaṃ)意为：包含在被称为序诵、波罗夷诵、僧残诵与不定法诵的五篇之中。

---

පාතිමොක්ඛසංවරසීලන්ති සත්තවීසාධිකද්විසතපාතිමොක්ඛසංවරසීලං.

“波罗提木叉律仪戒”(Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ)即二百二十七条波罗提木叉律仪戒。

---

උපාදායුපාදාය විමුත්තානන්ති තණ්හාදිට්ඨිසඞ්ඛාතොපයෙ උපාදායුපාදාය විමුත්තානං සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමීනං

“次第解脱”(Upādāyupādāya vimuttānaṃ)意为：从被称为贪与见的执取中次第解脱的须陀洹、斯陀含、阿那含。

---

ගෙහජනො’ති දාසකම්මකරාදිකො ගෙහෙ ඨිතජනො.

“居家之人”(Gehajano)意为：住在屋里的奴隶、工人等。

---

තථා බුද්ධං සොකනුදං…පෙ… උම්ම දිස්වා සදෙවකෙ’ති එථ තථා එව උම්මිං දිස්වා මහන්තං ධම්ම්ौම්මිං ඤාණචක්ඛුනා දිස්වා බුද්ධං සොකනුදං අනුමානෙන අනුමානඤාණෙන කාතබ්බං ඤාතබ්බං. සදෙවකෙලොකෙ යථා ධම්මො උම්මිවිප්ඵාරො තථා සදෙවකෙ ලොකෙබුද්ධො අග්ගො භවිස්සතී’ති අනුමානෙන ඤාතබ්බන්ති යොජනා.

于“如是……见浪……在有天神的世界中”(Tathā... ummiṃ disvā sadevake)句中，（义为：）正如见到（物质的）浪，（行者）以智慧之眼见到巨大的法浪，由此应当以推论，以推论智，了知那驱除忧愁的佛陀。其联系如下：应当以推论了知：“正如法的浪潮在包含天神的世界中扩展，如是，佛陀在包含天神的世界中将成为最上者。”

---

මිගරාජස්සා’ති චතුප්පාදානං මහන්තභාවෙන මිගරාජස්ස හථිනො.

“兽王”(Migarājassa)意为：因其在四足动物中最为巨大，故指兽王大象。

---

පදන්ති ධම්මපදං.

“句”(Padaṃ)意为法句(dhammapadaṃ)。

---

ධම්මරාජෙන ගජ්ජිතන්ති බුද්ධසීහනාදවචනං ධම්මරාජෙන කථිතං.

“法王所吼”(Dhammarājena gajjitaṃ)意为：法王所说的佛陀狮子吼之语。

---

අනුමානෙන ඤාතබ්බං බුද්ධො ච මහන්තො බුද්ධසීහනාදො ච මහන්තො’ති විඤ්ඤාතබ්බං.

应当以推论了知，应当识知：佛陀是伟大的，佛陀的狮子吼也是伟大的。

---

ලග්ගං දිස්වා භුසං පඞ්කං කලලද්දං ගතං මහින්ති ලග්ගං ලග්ගාපනසමථං මහන්තං පඞ්කඤ්ච දිස්වා කලලදායකං උදකඤ්ච ගතං මහිං මහියා ගතං පවිට්ඨං දිස්වා පණ්ඩිතා මහාවාරික්ඛධො ගතො පවත්තො’ති අනුමානෙන ජානන්ති.

于“见黏滞，甚深泥，入地之泥沼”句，（义为：）见到能使之黏滞的“黏滞物”，以及巨大的泥，以及见到带来泥沼的水已进入大地、渗入地里，智者们由此推论而知：“一股巨大的水流已经流过并正在流动。”

---

ජනන්ති සාධුජනසමුහං.

“大众”(Janaṃ)意为：善人的大众。

---

රජපඞ්කසමොහිතන්ති රාගාදිරජසඞ්ඛාතපඞ්කෙහි අජ්ඣොථටං පරියොනද්ධං.

“被尘垢污泥所迷惑”(Rajapaṅkasamohitaṃ)意为：被名为贪等尘垢的污泥所淹没、缠缚。

---

වහිතං ධම්මනද්ධියා’ති පරියත්තිපටිපත්තිධම්මනද්ධියා වහිතං.

“被法缰所牵引”(Vahitaṃ dhammanaddhiyā)意为：被教理与实践的法缰所牵引。

---

විස්සට්ඨං ධම්මසාගරෙ’ති නිබ්බානසඞ්ඛාතෙ මහාසමුද්දෙ ධම්මනද්ධියා විස්සට්ඨං විස්සජ්ජිතං පවෙසිතං.

“投入法海”(Vissaṭṭhaṃ dhammasāgare)意为：由法缰投入、放入、送入名为涅槃的大海中。

---

ධම්මාමතගතං ධම්මාමතෙ පවත්තං සදෙවකං සබ්‍රහ්මකං ඉං මහිං මහියා ඨිතං ඉමං සාධුජනසමූහං.

已达不死法、行于不死法，连同天界与梵天界，住立于此大地上的此善人大众。

---

දිස්වා ඤාණචක්ඛුනා පස්සිවා.

“见”(Disvā)意为：以智慧之眼看见。

---

ධම්මක්ඛධො මහා’ගතො’ති සම්මාසම්බුද්ධචරණසඞ්ඛාතො චතුරාසීතියා ධම්මක්ඛධසහස්සානං දෙසිතත්තා මහාධම්මක්ඛධොආගතො පවත්තො’ති අනුමානඤාණෙන ඤාතබ්බන්ති යොජනා.

“大法蕴已至”(Dhammakkhandho mahā āgato)意为：名为正等觉者之行，因已开示八万四千法蕴，故大法蕴已来、已转起，当以推论智了知。此为文义之贯通。

---

අනුමානපඤ්හො එකාදසමො. (ධුතඞ්ගකථා)

推论问第十一。（头陀支论）

---

කතමෙන තෙ පරියායෙන අනුයොගං තෙ දම්මි’ති අනුයොගං වං පුච්ඡි අහං බ්‍යාකරිස්සාමි. අනුයොගවචනං තෙ තව කතමෙන කාරණෙන දම්මි.

“我以何种方式给予你教示？”(Katamena te pariyāyena anuyogaṃ te dammi)意即：你询问教示，我将为你解说。我以何种理由给予你教示之言呢？

---

වමෙවෙතං බ්‍රූහීති රාජවචනං භන්තෙ නාගසෙන වමෙව පරියායං බ්‍රූහි.

“请你反过来说此”(Vāmam evetaṃ brūhi)意为：此为王之言，即对龙军(Nāgasena)尊者说：“请用相反的方式说说。”

---

තෙනහී’ති තස්මා තව සොතුකාමතාය සතෙන වා…පෙ…කොටිසතසහස්සෙන වා පරියායං තෙ කථයිස්සාමීති යොජනා.

“那么”(Tenahi)意为：因此，由于你有听闻的意愿，我将以一百种……乃至百千俱胝种方式为你解说。此为文义之贯通。

---

යා කාචි කථා’ති සම්බධොඉධා’ති ඉමස්මිං ධුතඞ්ගවරගුණෙ,අභිවුට්ඨන්ති වස්සොදකෙනඅභිවුට්ඨංසම්පාදකෙ සතීති පටිපාදකෙ පුග්ගලෙ සති.

“任何言说”(Yā kāci kathā)意为：相关联。“于此”(Idha)意为：于此头陀的殊胜功德中。“遍洒”(Abhivuṭṭhaṃ)意为：如被雨水遍洒。“有成就者时”(Sampādake sati)意为：有修行之人时。

---

මය්හං පුට්ඨො’ති ඉමස්මිං ධූතඞ්ගවරගුණෙ පරිබ්‍යත්තතාය ඡෙකතාය පාකටාය බුද්ධියා යුත්තකාරණපරිදීපනං සමොසරිස්සතීති.

“我若被问及”(Mayhaṃ puṭṭho)意为：关于此头陀的殊胜功德，因具备通达、善巧、显了的智慧，阐明适当理由之言说将会自然生起。

---

විජටිතකිලෙසජාලවථූ’ති තං කිලෙන සමුහපඤ්චක්ඛධවථු.

“已解开烦恼之网者”(Vijaṭitakilesajālavatthū)意为：已解开那以五蕴为基础的烦恼之集。

---

භින්නභග්ගසඞ්කුටිතසඤ්ඡන්නගතිනිවාරණො’ති අරහත්තමග්ගඵලෙන භින්නභග්ගසඞ්කුටිතසඤ්ඡින්නගතිනිවාරණො.

“已破碎、摧毁、扭转、断绝趣向之障者”(Bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchinnagatinivāraṇo)意为：以阿罗汉道果，破碎、摧毁、扭转、断绝了趣向之障。

---

අභිනීතවාසො’ති අභිපුඤ්ඤකාමෙහි අභිපථිතවාසො අභිනීත්ैරියාපථවාසො වා.

“住处已善导者”，即为希求无上福德者所向往之住处，或为威仪已善导之住处。

---

විමුත්තිජ්ඣායිතත්තො’ති අරහත්තඵලජ්ඣානසම්පයුත්තචිත්තො අචලදළ්හභීරුත්තාණට්ඨානං ආරම්මණකරණවසෙන උපගතො.

“心意专注解脱禅者”，即心与阿罗汉果定相应，以取不动、坚固、无畏、庇护之处为所缘而达此境。

---

ධූතඞ්ගපඤ්හකථාසඞ්ඛාතයොගිකථා සමත්තා.

名为《头陀支问论》的修行者论，终。

---

චතුරාසීතිපඤ්හපටිමණ්ඩිතමෙණ්ඩකපඤ්හවණ්ණනා සමත්තා.

以八十四问庄严的《门达迦问》释义，究竟。

---

මිලිදපඤ්හමෙණ්ඩකපඤ්හෙසු සබ්බෙ පඤ්හා සම්පිණ්ඩිතා පඤ්චසත්තාධිකසතපඤ්හා හොන්ති. අඞ්ගගහණකථාය පන නාධිකසතමාතිකාසු සත්තසට්ඨිමාතිකා නිද්දෙසවසෙනඅවිස්සජ්ජිතා. සෙසා’ රඤ්ඤො චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’තිආදිකා එකූනචත්තාළීස මාතිකා නිද්දෙසවසෙන අවිස්සජ්ජිතා යථ පොථකෙසු දිස්සන්ති තතො ගහෙතබ්බා යෙවා’ති.

在《弥兰陀问》与《门达迦问》中，所有问题合计为一百七十五问。在摄分论中，于百余个纲目中，有六十七个纲目未以解释的方式解答。其余如“国王应取四支”等三十九个纲目，亦未以解释的方式解答，当如其在诸书中所示而取之。

---

චතස්සො ධම්මදෙසනායො; ධම්මාධිට්ඨානා ධම්මදෙසනා, ධම්මාධිට්ඨානා පුග්ගලදෙසනා, පුග්ගලාධිට්ඨානා ධම්මදෙසනා, පුග්ගලාධිට්ඨානා පුග්ගලදෙසනා’ති. තාසු පුරිමා තිස්සො ධම්මදෙසනා ඉධ ගථෙ ලබ්භන්ති, චතුථො න ලබ්භති.

有四种说法：依法说示法、依法说示人、依人说示法、依人说示人。其中，前三种说法见于此偈，第四种则不见。

---

අපරා’පි චුද්දසවිධා දෙසනා? අථසදස්සන-ගුණපරිදීපන-නිග්ගහ-සම්පහංසනචරියාවොදානනිදස්සන -පුච්ඡාවිසජ්ජන-අනුසාසන-පුග්ගලවිසොධනඅජ්ඣාසයපරිපූරණපවෙණි සදස්සන-පරප්පවාදමද්දනොපනිස්සයපච්චයනිදස්සනතුට්ඨා-කාරසදස්සනධම්මසභා-වගුණාදි-නිදස්සනාකාරදෙසනා’ති.

另有十四种开示：示义开示、显德开示、折伏开示、令悦开示、示导行清净开示、问答开示、教诫开示、净治个人开示、圆满意乐开示、示导传统开示、破斥他论开示、示亲依止缘开示、示满足相开示、示法自性功德等相开示。

---

තථ

如是。

---

පච්චයාකාරදෙසනා’ති පච්චයාකාරසුත්තන්ත-සතිපට්ඨාන-සම්මප්ප-ධාන-ඉද්ධිපාද-ඉද්‍රියබල-බොජ්ඣඞ්ගාදිසුත්තන්තසම්බධා.

“缘起法开示”，即与缘起经、念处、正勤、神足、根、力、觉支等经相关联之开示。

---

(අථසදස්සනා) පච්චයාකාරපච්චයථපරමථං දෙසෙන්තී පවත්තා ධම්මදෙසනා අථසදස්සනා නාම.

（示义开示）开示缘起之相、缘起之义与胜义谛而转起的法说，名为示义开示。

---

(ගුණපරිදීපනී). සුසීම-ගොසාල-ගොසිඞ්ගසම්පසාදන-පාසාදික-දසබල-ගොතමක- මහාසීහනාදාදිසුත්තන්තසම්බධ අත්තගුණපරගුණ-සාසනගුණපරිදීපනී ගුණපරිදීපනී නාම.

（显德开示）与《苏西玛经》(Susīma Sutta)、《果萨拉经》(Gosāla Sutta)、《牛角林经》(Gosiṅga Sutta)、《净信经》(Sampasādanīya Sutta)、《善悦经》(Pāsādika Sutta)、《十力经》(Dasabala Sutta)、《乔达摩咖经》(Gotamaka Sutta)、《大狮子吼经》(Mahāsīhanāda Sutta)等经相关，阐明自身功德、他人功德、教法功德者，名为显德开示。

---

(නිග්ගහදෙසනා) සකලවිනයපිටකං ආදිං කවා යා කාචි කිලෙසපාපපුග්ගලනිග්ගහදෙසනා එසා නිග්ගහදෙසනා නාම.

（折伏开示）始于全部律藏，任何为折伏具烦恼之恶人的开示，此名为折伏开示。

---

(සම්පහංසනා) භයභීරුකානං පුග්ගලානං භයපටිසෙධනථාය උපථම්භජනන-මග්ගානිසංස-සීලථොමනාදිකා දෙසනා සම්පහං-සනා නාම.

（令悦开示）为恐惧怖畏之人消除怖畏，以支持、道之功德、戒德赞扬等为内容的开示，名为令悦开示。

---

(චරියාවොදානනිදස්සනා) සකලජාතකං අච්ඡියසුත්තං ආදිං කවා ද්වෙධාවිතක්කබොධිරාජකුමාරසුත්තාදිසම්බධාදෙසනා චරියාවොදානනිදස්සනා නාම.

（示导行清净开示）以全部本生、奇妙经(Acchariyasutta)为始，以及与二寻经(Dvedhāvitakka Sutta)、菩提王子经(Bodhirājakumāra Sutta)等相关的开示，名为示导行清净开示。

---

(පුච්ඡාවිස්සජ්ජනා) අට්ඨහි පරිසාහි පුච්ඡිතානං පඤ්හානං විස්සජ්ජනාපටිසංයුත්තා සකලසගාථවග්ගමාදිං කවා වම්මිකසුත්ත-පරායණසුත්තාදිකා දෙසනා පුච්ඡාවිස්සජ්ජනා නාම.

（问答开示）与解答八众所问之问题相应，以全部有偈品(Sagāthāvagga)为始，如蚁垤经(Vammika Sutta)、彼岸道品(Pārāyana Sutta)等开示，名为问答开示。

---

(අනුසාසනා). අරියවංස-පුඤ්ඤාභිසද-ධුතඞ්ගානුසාසන-වත්තානුසාසන-සම්බධා දෙසනා අනුසාසනා නාම.

（教诫开示）与圣种(Ariyavaṃsa)、福德增长(Puññābhisanda)、头陀支教诫、行为准则教诫相关的开示，名为教诫开示。

---

(පුග්ගලවිසොධනා) භයසදස්සනදෙසනාපටිසංයුත්තා දෙවදූතඅග්ගික්ඛධොපමාදිසුත්තසම්බධාපුග්ගලානං සීලවත්තාදිවිසොධනථාය වුත්තා පුග්ගලවිසොධනා නාම.

（净治个人开示）与示现怖畏的开示相应，与天神使者经(Devadūta Sutta)、火聚《本行》(Aggikkhandhopama Sutta)等经相关，为净化个人(puggala)的戒、行等而说，名为净治个人开示。

---

(අජ්ඣාසයපරිපූරණා). තවටකනාළක-පටිපදා-ධම්මදායාදසුත්තාදිකා පුග්ගලානං සමථවිපස්සනාපරිපූරණථාය කථිතා අජ්ඣාසයපරිපූරණා නාම.

（圆满意乐开示）如《陶器匠人那罗迦经》(Tavaṭakanāḷaka Sutta)、《道次第经》(Paṭipadā Sutta)、《法嗣经》(Dhammadāyāda Sutta)等，为使个人的止(samatha)观(vipassanā)圆满而说，名为圆满意乐开示。

---

(පවෙනිසදස්සනකථා). බුද්ධවංස-මහාපදානසුත්තාකාරා අත්තනො ච පරෙසඤ්ච අභිනීහාරමාරබ්භ පරිනිබ්බානපරියොසානා පවෙනිසදස්සනකථා නාම.

（示导传统开示）以《佛史》(Buddhavaṃsa)和《大本经》(Mahāpadāna Sutta)的形式，从自己和他人的发愿开始，到般涅槃结束，名为示导传统开示。

---

(පරප්පවාදමද්දනා). චරියාපිටකමාදිං කවා මහාසීහනාද-චූල්ලසීහනාද-ධානාභිඤ්ඤාසංවණ්ණනා-පටිබද්ධා දෙසනා පරප්පවාදමද්දනා නාම.

（破斥他论开示）以《所行藏》(Cariyāpiṭaka)为始，与《大狮子吼经》(Mahāsīhanāda Sutta)、《小狮子吼经》(Cūḷasīhanāda Sutta)、以及禅那与神通的阐释相关的开示，名为破斥他论开示。

---

(උපනිස්සයපච්චයනිදස්සනා). යථූපනිස්සයා දිස්සමානා දිස්සමානකායෙන දෙසනා ඉතිවුත්තකමාදිං කත්වා ධනියසුත්ත-අරුණවතියසුත්ත-නදනපරියායසුත්තාදිප්පභෙදාඋපනිස්සාය– පච්චයනිදස්සනා නාම.

（示亲依止缘开示）如依亲依止缘而显现，以可见之身所作的开示，以《如是语》(Itivuttaka)为始，如《达尼亚经》(Dhaniya Sutta)、《阿卢那婆提经》(Aruṇavatī Sutta)、《河流《本行》》(Nadanapariyāya Sutta)等种种差别，名为示亲依止缘开示。

---

(තුට්ඨාකාරසදස්සනා). සකලොදාන-සම්පසාදනිය-සඞ්ගීතිසුත්තාදිකා දෙසනා තුට්ඨාකාරසදස්සනා නාම.

（示满足相开示）全部《自说》(Udāna)、《净信经》(Sampasādanīya Sutta)、《结集经》(Saṅgīti Sutta)等开示，名为示满足相开示。

---

(ධම්මසභාවගුණනිදස්සනා) ඛධධාවායතනිද්‍රියසච්චපටිච්ච සමුප්පාදමග්ගඵලාදයො ධම්මා විභත්තා තං තථ සභාගවිසභාගපරිදීපිකා අභිධම්මදෙසනා ච ලක්ඛණපරිදීපිකා යෙ චඤ්ඤෙ ධම්මා සලක්ඛණධාරණකා අත්තනො සභාවවසෙන වුත්තා එසා ධම්මසභාවගුණනිදස්සනා නාම.

（示法自性功德等相开示）蕴、界、处、根、谛、缘起、道、果等诸法已被分别，阿毗达摩(Abhidhamma)开示阐明同分与不同分，亦阐明其相；其他持有自相的诸法，也依其自性而被解说，此名为示法自性功德等相开示。

---

ඉමෙහි චුද්දසවිධෙහි ලොකග්ගනායකා ධම්මං දෙසෙන්ති තෙසඤ්ච සාවකා’ති.

诸位世间导师以这十四种方式教导佛法，他们的弟子们也如此。

---

තෙසු පච්ඡාවිසජ්ජනා දෙසනා ඉධ පාකටා. සෙසා යථාරහං ඉධ ගහෙතබ්බා යෙවාති.

其中，问答开示在此处是显明的。其余的则应在此根据情况去理解。

---

(සාපතත්තිකථා). දුවිධාකථා ඉමස්මිං මිලිදපඤ්හප්පකරණෙහොන්ති සාපත්තිකථා ච අනාපතත්තිකථා ච. තථ යං ථෙරෙන භගවතො වචනං රඤ්ඤො සඤ්ඤාපනථං ආභතං තංසාපත්තිකථා නාම.

（有罪论）在此《弥兰陀问》论典中，有两种论：有罪论与无罪论。其中，长老为令国王信服而引述的世尊(Bhagavā)之言，名为有罪论。

---

(අනාපත්තිකථා). යා ථෙරෙන සකපටිභානෙන වුත්තා සා අනාපත්තිකථා නාම.

（无罪论）由长老依自己的智慧所说者，名为无罪论。

---

වුත්තඤ්හෙතං පදසොධම්මසික්ඛාපදස්ස අට්ඨකථායං-’

此乃《法处学处》(Padasodhamma-sikkhāpada)的义注中所说：

---

මෙණ්ඩකමිලිදපඤ්හෙසු ථෙරස්ස සකපටිභානෙන අනාපත්ති. යම්පනරඤ්ඤො සඤඤාපනථං ආහරවා වුත්තං තථ ආපත්තී’ති (ද්වෙ කථා) පුන ද්වෙ කථා ඉධ හොන්ති සම්මුතිකථා ච පරමථකථා ච.

在《门达迦问》与《弥兰陀问》中，长老依自己的智慧所说为无罪。然为令国王信服而引述者，则为有罪。（此为二论。）复次，此处又有二论，即世俗论(sammutikathā)与胜义论(paramatthakathā)。

---

(සම්මුතිකථා). තථ සම්මුතිකථා නාම’භන්තෙ නාගසෙන වෙදගු උපලබ්භතී’තිආදිකා.

（世俗论）所谓世俗论，如“尊者龙军，有通晓吠陀者(vedagu)存在”等语。

---

පරමථකථා නාම’යො උප්පජ්ජති සො එව සො’තිආදිකාතෙනාහ?

所谓胜义论，如“生起者即是彼”等语。因此，（经中）说：

---

දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි සම්බුද්ධො වදතං වරො,සම්මුතිං පරමථඤ්ච තතියං නූපලබ්භතී’ති.

佛陀宣说二种谛，说法最胜无等伦，世俗谛与胜义谛，第三谛者实未闻。

---

යම්පුබ්බෙ වුත්තං අනුමානකථා උපමාකථා’ති, තාසු උපමාකථාය විසුං කොට්ඨාසභාවො නථි. මිලිදපඤ්හමෙණ්ඩකපඤ්හානං අන්තරන්තරා ඨිතා හොති. අනුමානකථා පන විසුං කොට්ඨාසභාවෙන හොතීති.

前文所说的比量论(anumānakathā)与譬喻论(upamākathā)中，譬喻论没有单独的章节形式。它存在于《弥兰陀问》(Milindapañha)和《门达卡问》(Meṇḍakapañha)等内容之中。而比量论则有单独的章节形式。

---

විචරෙථ අනුං පරමෙ පරමෙසුජනස්ස සුඛං නයනෙ නයනෙ,කටු හොති පධානරතො නරතොඉධ යො පන සාරමතෙ රමතෙ.

智者应游于极善之境，慧眼当观于善士之乐。精进之人或觉路途艰辛，得真义者自于此间欢欣。

---

පකිණ්ණකවචනවණ්ණනා සමත්තා.

杂说释义完毕。

---

ජාතකුද්ධරණං.

本生概要。

---

ජාතකුද්ධරණං පන එවං වෙදිතබ්බං. මෙණ්ඩකපඤ්හතතියවග්ගෙ පඤ්ච පඤ්ච පඤ්හා.

本生概要应当这样理解：在《门达卡问》(Meṇḍakapañha)的第三品中，有五组五个问题。

---

‘‘අචෙතනං බ්‍රාහ්මණ අසුණන්තං…පෙ… පුච්ඡසි තං කිස්ස හෙතු‘‘ති ඉදංචතුක්කනිපාතෙ ආගතංපලාසජාතකං සධාය වුත්තං. කතමං තං ජාතකන්ති?’

“婆罗门，你问那无意识、不能听闻之物……是何缘故？”——此语出自《本生·四集》，是就《帕拉沙本生》(Palāsajātaka)而说的。那是哪个本生呢？

---

අචෙතනං බ්‍රාහ්මණා’ති ඉදං සථා පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නො ආනදථෙරං ආරබ්භ කථෙසි.

“婆罗门，那无意识的……”——此话是导师躺在般涅槃床上时，就阿难长老而说的。

---

‘‘සො පායස්මා රුක්ඛදෙවතා පනා අහමෙවා’’ති.

“当时的国王是具寿阿难，而我就是那树神。”

---

පලාසජාතකං සමත්තං.

《帕拉沙本生》结束。

---

‘‘ඉති ඵදනරුක්ඛා’පි තා දෙවතා…පෙ… භාරද්වාජ සුණොහි මෙ’’ති ආගතං. ඉදඤ්ච තෙරසනිපාතෙඵදනජාතකං සධාය වුත්තං. කතමං තං ජාතකන්ති?

“如是，即使是帕达那树……那些天神……巴罗多迦，请听我说。”——此语出自《本生·十三集》，是就《帕达那本生》(Phadanajātaka)而说的。那是哪个本生呢？

---

‘‘කුඨාරිහථො පුරිසො’ති ඉදං සථා රොහිණීනදීතීරෙ විහරන්තො ඤාතකානං කලහං ආරබ්භ කථෙසි වනසණ්ඩෙ දෙවතා අහ’’න්ති.

“手持斧头之人……”——此话是导师住在罗希尼(Rohiṇī)河边时，就其亲族间的争吵而说的。在故事中，菩萨说：“我是林中的天神。”

---

ඵදනජාතකං දුතියං තෙරසනිපාතං.

《帕达那本生》，为《本生·十三集》中第二则。

---

මෙණ්ඩකපඤ්හචතුථවග්ගෙ දෙවදත්තබොධිසත්තාධිකසම්පඤ්හෙ බාවීසතිජාතකානි ආගතානී’ති.

在《门达卡问》(Meṇḍakapañha)第四品中，关于提婆达多与菩萨优劣的问题里，引述了二十二个本生故事。

---

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ? දෙවදත්තොඑකන්තකණ්හො එකන්තකණ්හෙහි ධම්මෙහි සමන්නගතො, බොධිසත්තො එකන්තසුක්කෙහි ධම්මෙහි සමන්නගතො’ති. පුන ච දෙවදත්තො භවෙ භවෙ යසෙන ච පක්ඛෙන ච බොධිසත්තෙන සමසමො හොති කදාචි අධිකතරො වා යදා දෙවදත්තො නගරෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තස්ස රඤ්ඤො පුරොහිතපුත්තො අහොසි, තදා බොධිසත්තො ඡවකචණ්ඩාලො විජ්ජාධරො, විජ්ජං පරිජපිවා අකාලෙ අම්බඵලානි නිබ්බත්තෙසි. එථ තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තෙන ජාතියා නිහීනො යසසා ච නිහීනො …පෙ… පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො තාපො නාම රාජා අහොසි තදාබොධිසත්තො තස්ස පුත්තො ධම්මපාලො නාම අහොසි තදා සො රාජා සකපුත්තස්ස හථපාදෙ සීසඤ්ච ඡිදාපෙසි. තථ තාව දෙවදත්තොයෙව උත්තරො අධිකතරො. අජ්ජෙතරහි උභො’පි සක්‍යකුලෙ ජායිසු. බොධිසත්තො බුද්ධො අහොසි සබ්බඤ්ඤු ලොකනායකො. දෙවදත්තො අතිදෙවස්ස සාසනෙ පබ්බජිවා ඉද්ධිං නිබ්බත්තෙවා බුද්ධාලයං අකාසි. කින්නු ඛො භන්තෙ නාගසෙන යං මයා භණිතං තං සබ්බං තථං උදාහු විතථන්ති? ‘‘අයම්පන මිලිදරඤ්ඤා යානි බාවීසතිජාතකානි නිස්සාය පුච්ඡිතො හොති තානි මයා උද්ධරිවා ඉධ කථෙතබ්බානි.

“尊者龙军，您是这么说的吗？‘提婆达多是全然黑的，具足全然黑的法；菩萨是全然白的，具足全然白的法。’然而，提婆达多在生生世世的名声与眷属方面，有时与菩萨相等，有时甚至超过他。例如，当提婆达多在波罗奈(Bārāṇasī)城是梵授王的国师之子时，菩萨却是食尸的旃陀罗，一位持明者，他念诵明咒，使芒果在非时节结果。在那时，菩萨的出身和名声都低于提婆达多……再者，当提婆达多是一位名叫达波(Tāpa)的国王时，菩萨是他的儿子，名叫法护。那时，那位国王命人砍断了自己儿子的手、脚和头。在那时，提婆达多确实更高、更优越。如今，他们二人都出生在释迦族。菩萨成了佛，是全知者、世间导师。提婆达多在至上天（佛陀）的教法中出家，生起神通后，却企图与佛陀抗衡。尊者龙军，我所说的这一切，是真实的还是虚假的呢？”“弥兰陀王依据二十二个本生故事提出的这个问题，我应当在此引述宣说。”

---

තථ ච,’යදා ච දෙවදත්තො නගරෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තස්ස රඤ්ඤො පුරොහිතපුත්තො අහොසි තදා බොධිසත්තො ඡවකචණ්ඩාලො අහොසි විජ්ජාධරො විජ්ජං පරිජපිවා අකාලෙ අම්බඵලානි නිබ්බත්තෙසි. එථ තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නිහීනො යසසා ච නිහීනො. ‘‘ඉදම්පන වචනං ජෙතවනාරාමෙ විහරන්තෙන සථාරා තෙරසනිපාතෙ දෙවදත්තමාරබ්භ කථිතං අම්බජාතකං සධාය වුත්තං හොති. දෙවදත්තො හි ‘‘අහං බුද්ධො භවිස්සාමි…පෙ… චණ්ඩාලපුත්තො අහමෙවා’’ති.

同样，“当提婆达多在波罗奈城是梵授王的国师之子时，菩萨是食尸的旃陀罗，一位持明者，他念诵明咒，使芒果在非时节结果。就此而言，菩萨的出身和名声都低于提婆达多。”——此语是导师住在祇陀林时，在《本生·十三集》中就提婆达多而说的《芒果本生》(Ambajātaka)里所引述的。因为故事结尾的身份认定是：提婆达多是国师之子……而“我就是那旃陀罗之子”。

---

එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං අම්බජාතකං සධාය කථිතං හොතීති ඉදං රඤ්ඤො ආභතං පඨමං ජාතකං.

如是，这是弥兰陀王就此《芒果本生》而说的。这是为国王引述的第一个本生故事。

---

‘‘පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො රාජා අහොසි මහීපති සබ්බකාමසමඞ්ගී තදා බොධිසත්තො තස්සූපභොගො අහොසි හථිනාගො සබ්බලක්ඛණසම්පන්නො තස්ස චාරුගතිවිලාසං අසහමානො රාජා වධං ඉච්ඡන්තො හථාචරියං එවමවොව? ‘‘අසික්ඛිතො තෙ ආචරිය හථිනාගො තස්ස ආකාසගමනං නාම කාරණං හොතී’’ති තථප තාච බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නීහීනො, ලාමකො තිරච්ඡානගතො’’ති. ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා වෙළුවනෙ විහරන්තෙන සථාරා එකකනිපාතෙ දෙවදත්තමාරබ්භකථිතං දුම්මෙධජාතකං සධාය වුත්තං හොති ධම්මසභායං භික්ඛු’ආවුසො දෙවදත්තො …පෙ… හථි පන අහමෙවා’’ති එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤො ඉමං දුම්මෙධජාතකං සධාය කථිතං හොතීති. දුතියං ජාතකං.

“再者，当提婆达多是一位大地之主、具足一切欲乐的国王时，菩萨是供他骑乘的象王，具足一切祥相。国王无法忍受其优雅的步态与风姿，想要杀死它，便对驯象师说：‘老师，你的象未受训练，它为何举步如飞？’即便如此，菩萨的出身也低于提婆达多，是卑劣的畜生。”——此语是世尊住在竹林时，在《本生·一集》中就提婆达多而说的《愚人本生》(Dummedhajātaka)里所引述的。在法堂上，世尊对比丘们说：“贤友们，提婆达多……而我就是那头大象。”如是，这是弥兰陀王就此《愚人本生》而说的。第二则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි. පවනෙ නට්ඨායිකො තදා බොධිසත්තො මහාපථවි නාම මක්කටො අහොසි. එථපි තාව දිස්සති විසෙසො මනුස්සස්ස ච තිරච්ඡානගතස්ස ච. එථපි තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නිහීනො’ති ඉමං පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා වෙළුවනෙ විහරන්තෙන සථාරා තිංසනිපාතෙ දෙවදත්තස්ස සිලාපවිජ්ඣනමාරබ්භ කථිතං මහාකපිජාතකං සධාය වුත්තං හොති? ‘‘තෙන හි ධනුග්ගහෙ පයොජෙවා…පෙ… කපිරාජා අහමෙවා’’ති එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමංමහාකපිජාතකං සධාය වුත්තං හොතීති. තතියං ජාතකං.

再者，有一次提婆达多为人，是林中的舞者，那时菩萨是一只名叫大地(Mahāpathavi)的猕猴。于此，可见人与畜生之别，且菩萨之出身亦低于提婆达多。”——此言是弥兰王(Milinda-raññā)所说，他援引了世尊住在竹林时，就提婆达多掷石一事，在三十集中所讲述的《大猕猴本生》(Mahākapijātaka)。“那么，应派弓箭手……我就是猴王。”——就这样，弥兰王援引此《大猕猴本生》而说了这句话。第三则本生故事。

---

‘‘පූන ච පරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො හොති සොණුත්තරො නාම නෙසාදො බලවා බලවතරො නාගබලො තදාබොධිසත්තො ඡද්දන්තො නාම නාගරාජා අහොසි. තදා ලුද්දකො තං හථිනාගං ඝාතෙසි. තථපි තාව දෙවදත්තො අධිකතරො‘‘ති ඉදං වචනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ මහාවිහාරෙ විහාරන්තෙන සථාරා තිංසනිපාතෙ එකං දහරභික්ඛුනිං ආරබ්භ කථිතං ඡද්දන්තජාතකං සධාය වුත්තං හොති තථ භගවතා විථාරතො දෙසිතං ඡද්දන්තජාතකං තං මයා ඉධ සඞ්ඛෙපතො උද්ධරිවා කථෙතබ්බමෙව. ‘‘සා කිර සාවථියං…පෙ… සා පන භික්ඛුණී පච්ඡා විපස්සිවා අරහත්තං පත්තා’’ති. එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං ඡද්දන්තජාතකං සධාය වුත්තං හොති. චතුථාජාතකං.

再者，有一次提婆达多为人，名叫索努塔拉(Soṇuttara)，是个有象力的强壮猎人。那时菩萨是名叫六牙(Chaddanta)的象王。那猎人杀害了这头大象。“即使如此，提婆达多更为恶劣。”——此言是弥兰王所说，他援引了世尊住在祇陀林大精舍时，为一个年轻比丘尼，在三十集中所讲述的《六牙象本生》(Chaddantajātaka)。世尊曾详细开示《六牙象本生》，我在此当简略引述：“据说她在舍卫城(Sāvatthī)……那位比丘尼后来修习内观而证得阿罗汉果。”就这样，弥兰王援引此《六牙象本生》而说了这句话。第四则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි වනචරකො අනිකෙතවාසී තදා බොධිසත්තො සකුණො අහොසි තිත්තිරො මන්තජ්ඣායී. තදා සො වනචරකො තං සකුණං ඝාතෙසි. තථපි තාව දෙවදත්තො ජාතියා අධිකතරො’’ති ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා ගිජ්ඣකූටෙ විහරන්තෙන සථාරා නවකනිපාතෙ දෙවදත්තස්ස වධාය පරිසක්කනං ආරබ්භ කථිතං දද්දරජාතකං (තිත්තිරජාතකං) සධාය වුත්තං හොති. ‘‘තස්මිං සමයෙ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං…පෙ… තිත්තිරපණ්ඩිතො පන අහමෙවා’’ති. එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං දද්දරජාතකං සධාය කථිතං හොතීති. පඤ්චමජාතකං.

再者，有一次提婆达多为人，是无家的林居者，那时菩萨是一只精通咒语的鹧鸪(tittira)。那时，那林居者杀害了那只鸟。“即便如此，提婆达多在出身方面更优越。”——此言是弥兰王所说，他援引了世尊住在鹫峰山时，就提婆达多企图行刺一事，在九集中所讲述的《达达罗本生》(Daddarajātaka)，亦即《鹧鸪本生》(Tittirajātaka)。“当时，在法堂中，他们发起了谈论……而那智慧的鹧鸪就是我。”就这样，弥兰王援引此《达达罗本生》而说了这句话。第五则本生故事。

---

‘‘පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො කලාබු නාම බාරාණසිරාජා අහොසි තදා බොධිසත්තො තාපසො අහොසි ඛන්තිවාදී. තදා සො රාජා තස්සතාපසස්ස කුද්ධො හථපාදෙ වංසකලීරෙ විය ඡෙදාපෙසි. තථපි තාව දෙවදත්තොයෙව අධිකතරො ජාතියා ච යසෙන චා’’ති ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙචවනෙ විහරන්තෙන සථාරා චතුක්කනිපාතෙ එකං කොධනභික්ඛුං ආරබ්භ කථිතං ඛන්තිවාදිජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘සථා පන තං භික්ඛුං කස්මාවං…පෙ… ඛන්තිවාදිතාපසොපන අහමෙවා’’ති එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං ඛන්තිවාදිජාතකං සධාය වුත්තං හොතීති. පට්ඨජාතකං.

再者，有一次提婆达多是名叫迦拉布(Kalābu)的波罗奈(Bārāṇasī)王，那时菩萨是名叫忍辱(Khantivādī)的苦行者。当时，那国王对苦行者发怒，命人砍断他的手脚，如同砍竹笋一般。“即便如此，提婆达多在出身和名声上仍然更优越。”——此言是弥兰王所说，他援引了世尊住在祇陀林时，为一个易怒的比丘，在四集中所讲述的《忍辱本生》(Khantivādijātaka)。“世尊对那位比丘……忍辱苦行者就是我。”就这样，弥兰王援引此《忍辱本生》而说了这句话。第六则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො අහොසි වනචරො තදාබොධිසත්තො නදියො නාම වානරිදො අහොසි. තදාපි සො වනචරො තං වානරිදං ඝාතෙසි සද්ධිං මාතරා කතිට්ඨභාතිකෙනපි. තථපි තාව දෙවදත්තොයෙවඅධිකතරො ජාතියා‘‘ති ඉදං පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා වෙළුවනෙ විහරන්තෙනසථාරා දුකනිපාතෙ දෙවදත්තං ආරබ්භ කථිතං චුල්ලනදියජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘එකදිවසඤ්හි භික්ඛූ ධම්මසහායං …පෙ… සුපණ්ණරාජා පන අහමෙවා’’ති එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං පණ්ඩරජාතකං සධාය පරතොඝොසවසෙන බොධිසත්තො පණ්ඩරකො නාම නාගරාජ අහොසී’’ති කථිතං හොති තථාහි ඉමස්මිං ජාතකෙ බොධිසත්තො සුපණ්ණරාජා යෙවා’ති. අට්ඨමං ජාතකං.

再者，有一次提婆达多为林居者，那时菩萨是名叫难提优(Nandiya)的猴王。那时，那林居者连同其母亲和弟弟一起杀害了那猴王。“即便如此，提婆达多在出身方面更优越。”——此言是弥兰王所说，他援引了世尊住在竹林时，就提婆达多之事，在二集中所讲述的《小难提优本生》(Cullanandiyajātaka)。“有一天，比丘们在法堂……金翅鸟王(supaṇṇarājā)就是我。”——就这样，弥兰王援引此《潘达拉本生》(Paṇḍarajātaka)，并以他人的口吻说：“菩萨曾是名叫潘达拉(Paṇḍara)的龙王。”然而，在此本生中，菩萨其实是金翅鸟王。第八则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසිපවනෙ ජටිලකො තදා බොධිසත්තො තච්ඡකො නාම මහාසූකරො අහොසි. තථපි තාව දෙවදත්තොයෙව ජාතියා අධිකතරො’’ති ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ විහරන්තෙන සථාරා පකිණ්ණකනිපාතෙ ද්වෙ මහල්ලකෙ ථෙරෙ ආරබ්භ කථිතං තච්ඡකසූකරජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘මහාකොසලො පන බිම්බිසාරස්ස ධිතරං දෙන්තො…පෙ…රුක්ඛදෙවතා පන අහමෙවා’’ති.

再者，当提婆达多是在林中的一位结发苦行者时，菩萨是一头名叫达车迦(Tacchaka)的大野猪。“即便如此，提婆达多在出身方面仍然更优越。”——此言是弥兰王所说，他援引了世尊住在祇陀林时，就两位大长老之事，在《杂集》(Pakiṇṇakanipāta)中所讲述的《达车迦野猪本生》(Tacchakasūkarajātaka)。“大憍萨罗王将女儿嫁给频婆娑罗……而我就是那树神。”

---

එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං තච්ඡකසූකරජාතකං සධාය පරතොඝොසවසෙන බොධිසත්තො මහාතච්ඡකසූකරො නාම අහොසිති කථිතං තථා හි ඉමස්මිං ජාතකෙ බොධිසත්තො රුක්ඛදෙවතායෙව අහොසීති. නවමං ජාතකං.

就这样，弥兰王援引此《达车迦野猪本生》，依据他人之说，言及菩萨曾为一头名叫大达车迦的野猪。然而，在此本生故事中，菩萨实为一位树神。第九则本生故事。

---

පුන ච පරං යදාදෙවදත්තො චෙතියෙසු සුරපරිචරො නාම රාජා අහොසි උපරි පුරිසමත්තෙ ගගනෙවෙහාසඞ්ගමො, තදා බොධිසත්තො කපිලො නාම බ්‍රාහ්මණො අහොසි. තථපි තාව දෙවදත්තස්ස පථවිප්පවෙසමාරබ්භ කථිතං චෙතියජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘තස්මිඤ්හි දිවසෙ භික්ඛූ ධම්මසහායං. පෙ-කපිල-බ්‍රාහ්මණො පන අහමෙවා’’ති එවඤ්චෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉදංචෙතියජාතකං සධාය වුත්තං හොතීති. දසමං ජාතකං.

再者，当提婆达多为支提国(Cetiyesu)一位名叫苏罗波利迦罗(Suraparicara)的国王，能离地一人高在空中行走时，菩萨是一位名叫迦毗罗(Kapila)的婆罗门。此言乃援引就提婆达多堕入大地一事所宣说的《支提本生》(Cetiyajātaka)而说：“在那一天，比丘们在法堂中……而我就是迦毗罗婆罗门。”就这样，弥兰王援引此《支提本生》而说了这番话。第十则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි සාමො නාම, තදා බොධිසත්තො රූරුනාම මිගරාජා අහොසි. තථපි තාව දෙවදත්තොයෙව ජාතියා අධිකතරො’ති ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ විහරන්තෙන සථාරා තෙරසකනිපාතෙ දෙවදත්තමාරබ්භකථිතං රූරූමගරාජජාතකං සධාය වුත්තං හොති. සො කිර භික්ඛූහි’බහුපකාරො ආවුසො-පෙරූරුමිගො පන අහමෙවා’’ති. එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමංරූරුමිගජාතකං සධාය වුත්තං හොතී’ති එකාදසමං ජාතකං.

再者，当提婆达多是名叫娑摩（Sāma）的人时，菩萨是名叫嚕嚕（Rūru）的鹿王。即便如此，提婆达多在出身方面仍然更优越。”弥兰陀王（Milinda）的这句话，是参照世尊住在祇陀林时，在《十三集》（Terasakanipāta）中针对提婆达多所说的《嚕嚕鹿王本生》（Rūrumigarājajātaka）而说的。据说，（此本生源于）比丘们谈论：“贤友，（菩萨）多行饶益……”，而世尊则说：“……而嚕嚕鹿王就是我。”就这样，弥兰陀王参照这个《嚕嚕鹿王本生》而说了这番话。第十一则本生故事。

---

‘‘පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි ලුද්දකො පවනචරො, තදා බොධිසත්තො හථිනාගො අහොසි සො ලුද්දකො තස්ස හථිනාගස්ස සත්තක්ඛත්තුං දන්තෙ ඡිදිවා හරි තථපි තාව දෙවදත්තොයෙව යොනියා අධිකතරො’ති ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ විහරන්තෙන සථාරා එකකනිපාතෙ දෙවදත්තමාරබ්භ කථිතං සීලවනාගරාජජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ධම්මසභායඤ්හි භික්ඛූ’ආවුසො දෙවදත්තො…පෙ… සීලවනාගරාජා පන අහමෙවාති.

再者，当提婆达多是一个在林中游荡的猎人时，菩萨是一头大象。那个猎人七次砍下并拿走了那头大象的象牙。即便如此，提婆达多在出身方面仍然更优越。”弥兰陀王（Milinda）的这句话，是参照世尊住在祇陀林时，在《一集》（Ekakanipāta）中针对提婆达多所说的《护戒象王本生》（Sīlavanāgarājajātaka）而说的。比丘们在法堂中谈论：“贤友，提婆达多……”，而世尊则说：“……而护戒象王就是我。”

---

එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං සීලවනාගරාජජාතකං සධාය වුත්තං හොතී’ති ද්වාදසමං ජාතකං.

就这样，弥兰陀王参照这个《护戒象王本生》而说了这番话。第十二则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො සිගාලො අහොසි ඛත්තියධම්මො, සො යාවතා ජම්බුදීපෙ පදෙසරාජානො තෙ සබ්බෙ අනුයුත්තෙ අකාසි, තදා බොධිසත්තො විධුරො නාම පණ්ඩිතො අහොසි තථපි තාව දෙවදත්තොයෙව යසෙන අධිකතරො’ති ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා වෙළුවනෙ විහරන්තෙන සථාරා දුකනිපාතෙ දෙවදත්තමාරබ්භ කථිතං සබ්බදාඨජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘දෙවදත්තො අජාතසත්තුං පසාදෙවා…පෙ… පුරොහිතො පන අහමෙවා’’ති.

再者，当提婆达多是一只名叫刹帝利达摩（Khattiyadhamma）的豺狼，使瞻部洲所有地方国王都臣服于他时，菩萨是一位名叫维杜罗（Vidhura）的智者。即便如此，提婆达多在名声方面仍然更优越。”弥兰陀王（Milinda）的这句话，是参照世尊住在竹林时，在《二集》（Dukanipāta）中针对提婆达多所说的《一切齿本生》（Sabbadāṭhajātaka）而说的。“提婆达多使阿闍世信服……而我就是那位国师啊。”

---

එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං සබ්බදාඨික ජාතකං සධාය වුත්තං පරතොඝොසවසෙන ‘‘සො යාවතා ජම්බුදීපෙ පදෙසරාජානො, තෙ සබ්බෙ අනුයුත්තෙ අකාසී’’ති වුත්තං තදා හි සොන සබ්බෙ රාජානො අනුයුත්තෙ අකාසී’ති. තෙරසමං ජාතකං.

就这样，弥兰陀王为了说明这个《一切齿本生》，依据他人的说法，讲说：“他在整个瞻部洲境内，使所有地方国王都臣服于他。”然而事实上，那时他并没能使所有国王都臣服于他。第十三则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො සථිනාගො හුවා ලටුකිකාය සකුණිකාය පුත්තකෙඝාතෙසි, තදා බොධිසත්තො’පි හථිනාගො අහොසි යුථපති තථ තාව උභො’පි සමසමා අහෙසුන්ති’ ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා වෙළුවනෙ විහරන්තෙන සථාරා පඤ්චකනිපාතෙ දෙවදත්තමාරරබ්භ කථිතං ලටුකිකජාතකං සධායවුත්තං හොතී’ති චුද්දසමං ජාතකං.

再者，当提婆达多是一头凶恶的大象，杀死了鹌鹑的幼雏时，菩萨也是象群的首领。那时他们两者势均力敌。”弥兰陀王（Milinda）说的这句话，是参照《鹌鹑本生》（Laṭukikajātaka）而说的，该本生是世尊住在竹林时，在《五集》（Pañcakanipāta）中针对提婆达多所说的。第十四则本生故事。

---

පුන ච පරං ‘‘යදා දෙවදත්තො යක්ඛො අහොසි අධම්මො නාම, තදා බොධිසත්තොපි යක්ඛො අහොසි ධම්මො නාම. තථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුන්ති‘‘ඉදං පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ විහරන්තෙන සථාරා එකාදසකනිපාතෙ දෙවදත්තස්ස පථවිප්පවෙසමාරබ්භ කථිතං ධම්මදෙවපුත්ත ජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘තදා භික්ඛු ධම්මිසභායං ධම්මදෙවපුත්තො පන අහමෙව සම්මාසම්බුද්ධො’’ති. එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤො ඉමං ධම්මදෙවපුත්තජාතකං සධාය වුත්තං හොතීති පණ්ණරසමං ජාතකං.

再者：“当提婆达多成为名为‘非法’的夜叉时，菩萨也成为名为‘法’的夜叉。即使如此，当时他们双方也是平等的。”这句话是弥兰陀王（Milinda）为了阐明《法天子本生》（Dhammadevaputta-jātaka）而说的，该本生是导师住在祇陀林时，就提婆达多堕入大地之事，在《十一集》中讲述的。“那时，比丘们，法堂中的法天子就是我，即正自觉者。”因此，这是弥兰陀王依据这部《法天子本生》而说的。这是第十五则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො නාවිකො අහොසි, පඤ්චන්නං කුලසතානං ඉස්සරො, තදා බොධිසත්තොපි නාවිකො අහොසි පඤ්චන්නං කුලසතානං ඉස්සරො තථපි තාව උභොපි සමසමා’ච අහෙසුන්ති‘‘ඉදම්පන මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ විහරන්තෙන සථාරා ද්වාදසකනිපාතෙ දෙවදත්තස්ස පඤ්චකුලසතානි ගහෙවා නිරයෙ පවිට්ඨභාවමාරබ්භ කථිතං සමුද්දවාණිජජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘සො හි අග්ගසාවකෙසු පරිසං ගහෙවා සොපණ්ඩිතවඩඪකී නාම අහමෙවා’’ති. එවමෙතං මිලිදරරඤඤා ඉමං සමුද්දවාණිජජාතකං සධාය වුත්තං හොතී’ති. සොළසමං ජාතකං.

再者：“当提婆达多是船主，五百家族的主人时，菩萨也是船主，五百家族的主人。即使如此，当时他们双方也是平等的。”这句话是弥兰陀王（Milinda）为了阐明《海商本生》（Samuddavāṇija-jātaka）而说的，该本生是导师住在祇陀林时，就提婆达多带领五百家族堕入地狱一事，在《十二集》中所说的。“名叫智匠（paṇḍita-vaḍḍhakī）的，就是我。”因此，这是弥兰陀王依据这部《海商本生》而说的。这是第十六则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො සථවාහො අහොසි පඤ්චන්නං සකටසතානං ඉස්සරො, තදා බොධිසත්තොපි සථවාහො අහොසි පඤ්චන්නං සකටසතානං ඉස්සරො. තථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසු’’න්ති ඉදම්පනවචනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ විහරන්තෙන සථාරා එකකනිපාතෙ අනාථපිණ්ඩිකස්සසහායකෙ තිථයසාවකෙ ආරබ්භ කථිතං අපණ්ණක ජාතකං සධාය වුත්තං හොතී’ති. සත්තරසමං ජාතකං.

再者：“当提婆达多成为拥有五百辆货车的商队首领时，菩萨也成为拥有五百辆货车的商队首领。即使如此，当时他们双方也是平等的。”这句话是弥兰陀王（Milinda）为了阐明《无欺本生》（Apaṇṇaka-jātaka）而说的，该本生是导师住在祇陀林时，就给孤独的朋友——外道弟子之事，在《一集》中讲述的。这是第十七则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො සාඛො නාම මිගරාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තොපි නිග්‍රොධො නාම මිගරාජා අහොසි. තථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුන්ති ‘‘ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ විහරන්තෙන සථාරා එකකනිපාතෙ කුමාරකස්සපමාතරං භික්ඛුණිං ආරබ්භ කථිතං නිග්‍රොධමිගජාතකං සධාය වුත්තං හොති සා කිර රාජගහනගරෙ මහාවිභවස්ස සෙට්ඨිනො ධීතා අහොසි නිග්‍රොධමිගරාජා පන අහමෙවා’’ති එව මෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං නිග්‍රොධමිගරාජජාතකං සධාය වුත්තං හොතී’ති. අට්ඨාරසමං ජාතකං.

再者：“当提婆达多是名叫萨诃（Sākha）的鹿王时，菩萨也是名叫尼拘律（Nigrodha）的鹿王。即使如此，当时他们双方也是平等的。”这句话是弥兰陀王（Milinda）为了阐明《尼拘律鹿本生》（Nigrodhamiga-jātaka）而说的，该本生是导师住在祇陀林时，就拘摩罗迦叶（Kumārakassapa）的母亲比丘尼之事，在《一集》中讲述的。“据说她是王舍城一位大富长者的女儿，而尼拘律鹿王就是我。”因此，这是弥兰陀王依据这部《尼拘律鹿王本生》而说的。这是第十八则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො සාඛො නාම සෙනාපති අහොසි, තදා බොධිසත්තො නිග්‍රොධො නාම රාජා අහොසි. තථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුන්ති ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා වෙළුවනෙ විහරන්තෙන සථාරා දසකනිපාතෙ දෙවදත්තාමාරබ්භ කථිතං නිග්‍රොධජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘එකදිවසඤ්හි භික්ඛූ නිග්‍රොධජාතකං සධාය වුත්තං හොතී’ති. එකුනවිසතිමං ජාතකං.

再者：“当提婆达多是名为萨诃(Sākha)的将军时，菩萨是名为尼拘律(Nigrodha)的国王。即使如此，当时他们双方也是平等的。”此言是弥兰王为阐明《尼拘律本生》(Nigrodha-jātaka)而说，该本生是导师住于竹林时，在《十集》中就提婆达多之事而讲述的。“某日，比丘们……”，此为第十九则本生故事。

---

පුන ච පරං සදා දෙවදත්තො ඛණ්ඩහාලො නාම බ්‍රාහ්මණො අහොසි, තදා බොධිසත්තො චදො නාම රාජකුමාරො අහොසි. තථාපි තාව අනෙන ඛණ්ඩහාලො අධිකතරො’ති ‘‘ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා ගිජ්ඣකූටෙ විහරන්තෙන සථාරා දසජාතකෙදෙවදත්තමාරබ්භ කථිතං චදකුමාරජාතකං සධාය වුත්තං තං සඞ්ඛෙපනො දස්සයිස්සාම. ‘‘තස්ස වථු සඞ්ඝභෙදක්ඛධකෙ ආගතමෙව චදකුමාරො පන අහමොවා’’ති එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං වදකුමාරජාතකං සධාය වුත්තන්ති වීසතිමජාතකං.

再者：“当提婆达多是名为堪达哈拉(Khaṇḍahāla)的婆罗门时，菩萨是名为旃陀(Canda)的王子。即使如此，堪达哈拉也比他更优越。”此言是弥兰王为阐明《旃陀王子本生》(Candakumāra-jātaka)而说，该本生是导师住于鹫峰山时，在《十本生》中就提婆达多之事而讲述的。“其事已见于（律藏）僧团分裂犍度中，而我即是旃陀王子。”如是，此乃弥兰王依据此《旃陀王子本生》所说。此为第二十则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො බ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජ අහොසි, තදා බොධිසත්තො තස්ස පුත්තො මහාපදුමො නාම කුමාරො අහොසි, තදා සොරාජා සකපුත්තං චොරප්පපාතෙ ඛිපාපෙසි. යතො කුතොචි පිතා පුත්තානං අධිකතරො අහොසි විසිට්ඨො, තථපි තාව දෙවදත්තොයෙව අධිකතරො’ති ඉදම්පන එවනං මිලිදරඤ්ඤා ජෙතවනෙ විහරන්තෙන සථාරා ද්වාදසකනිපාතෙ චිඤ්චං මාණවිකමාරබ්භ කථිතං මහාපදුමජාතකං සධාය වුත්තං. ‘‘පඨමබොධියඤ්හි දසබලස්ස අහං තදා රාජපුත්තො, එවං ධාරෙථ ජාතකන්ති, එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං මහාපදුමජාතකං සධාය පුත්තන්ති එකවීසතිමජාතකං.

再者，当提婆达多为梵授王时，菩萨是他的儿子，名为大红莲童子。那时，那位国王让自己的儿子被扔下盗贼崖。虽然在任何情况下，父亲都比儿子更优越、更卓越，但提婆达多却更为恶劣。此言是弥兰王为阐明《大红莲本生》，该本生是世尊住于祇陀林时，在《十二集》中就金迦女(Ciñcā-māṇavikā)之事而讲述的。“于初证菩提时，具足十力的我，即是当时的王子，你们应当这样忆持本生。”弥兰王正是依据这部《大红莲本生》而作此说。此为第二十一则本生故事。

---

පුන ච පරං යදා දෙවදත්තො මහාපතාපො නාම රාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තො තස්ස පුත්තො ධම්මපාලො නාම කුමාරො අහොසි, තදා සො රාජා සකපුත්තස්ස හථපාදෙ සීසඤ්ච ඡෙදාපෙසි. තථපි තාව දෙවදත්තො යෙච උත්තරො අධිකතරො’’ති ඉදම්පන වචනං මිලිදරඤ්ඤා වෙළුවනෙ විහරන්තෙන සථාරා පඤ්චකනිපාතෙ දෙවදත්තස්සවධපරිසක්කනමාරබ්භ කථිතං චුල්ලධම්මපාලජාතකං සධාය වුත්තං හොති. ‘‘අථෙකදිවසං භික්ඛු ධම්මසභායං කථං ධම්මපාලකුමාරො පන අහමෙවා’’ති එවමෙතං මිලිදරඤ්ඤා ඉමං චුල්ලධම්මපාලජාතකං සධාය වුත්තන්ති බාවීසතිම ජාතකං සමත්තං.

再者，当提婆达多为大威王时，菩萨是他的儿子，名为法护童子。那时，那位国王让人砍断了自己儿子的手、脚和头。即便如此，提婆达多却更为恶劣。此言是弥兰王为阐明《小法护本生》而说，该本生是世尊住于竹林时，在《五集》中就提婆达多谋害世尊之事而讲述的。“法护童子就是我。”弥兰王正是依据这部《小法护本生》而作此说。第二十二则本生故事结束。

---

අම්බජාතක-දුම්මෙධජාතකානි මහාකපි-

《芒果本生》、《愚钝本生》、《大猴本生》、

---

ඡද්දන්ත-දද්දරඤ්චාපි ඛන්තිවාදිකජාතකං

《六牙象本生》、《达达罗本生》与《忍辱仙人本生》、

---

චුල්ලනදිය-පණ්ඩරක-තච්ඡසුකරජාතකං

《小难提本生》、《盘陀罗迦本生》、《木匠野猪本生》、

---

චෙතියජාතකඤ්චාපි රූරුමිගිදජාතකං

《支提耶本生》与《鲁鲁鹿本生》、

---

සීලවං සබ්බදාඨඤ්ච ලටුකිකඤ්ච අපණ්ණකං

《持戒本生》、《萨婆达陀本生》、《鹌鹑本生》与《无谬本生》、

---

නිග්‍රොධමිග-නිග්‍රොධ-චදකුමාරජාතකං

《尼拘律鹿本生》、《尼拘律本生》、《旃陀王子本生》、

---

මහාපදුමකුමාර-ධම්මපාලකජාතකං

《大红莲童子本生》与《法护本生》。

---

ඉති එතානි බාවීස ජාතකානි යථාක්කමං

如是，此等二十二则本生故事依次排列，

---

මිලිදො නාමුපදාය නාගසෙනස්ස අබ්‍රවීති.

弥兰王列举这些本生后，对龙军说：

---

එවඤ්ච සො රාජා ඉමානි ජාතකානි සධාය කථෙවා පුනපි එවමාහ? ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අජ්ජෙකරහි උභොපි සක්‍යකුලෙසු ජායිංසු. බොධිසත්තොපි බුද්ධො අහොසි. සබ්බඤ්ඤු ලොකනායකො, දෙවදත්තො තස්ස දෙවාතිදෙවස්ස සාසනෙ පබ්බජිවා බුද්ධාලයං අකාසි. කින්නුඛො භන්තෙ නාගසෙන, යං මයා භණිතං තං සබ්බම්පි තථං උදාහු විතථන්ති.’’

国王这样讲述了这些本生故事后，又再次说道：“尊者龙军，如今他们二位都出生于释迦族。菩萨也已成佛，是一切知者、世间导师。提婆达多在那位天中之天的教法中出家，却对佛陀怀有敌意。尊者龙军，我所说的这一切，是真实的还是虚假的呢？”

---

ජාතකුද්ධරණං සමත්තං.

本生引述完毕。

---

ගාථාසරූපං

偈颂纲要

---

ගාථාසරූපම්පන එවං වෙදිතබ්බං?

偈颂纲要当如是理解：

---

මිලිදො නාම සො රාජා සාගලායම්පුරුත්තමෙ

那位名为弥兰的国王，住于最上之城娑伽罗，

---

උපගඤ්ඡි නාගසෙනං ගඞ්ගා’ව යථසාගරං.

他走近龙军，犹如恒河奔向海洋。

---

ආසජ්ජ රාජා චිත්‍රකථී උක්කාධාරං තමොනුදං අපුච්ඡි නිපුණෙ පඤ්හෙ ඨානාඨානගතෙ පුථූ,

国王走近这位言辞善巧、驱暗持炬者，询问众多关于处与非处的精妙问题。

---

පුච්ඡා විසජ්ජනා චෙව ගම්භිරථූපනිස්සිතා

问答皆依于甚深之义，

---

හදයඞ්ගමා කණ්ණසුඛා අබ්භුතා ලොමහංසනා

动人心弦，悦耳怡人，奇妙绝伦，令人毛发耸立。

---

අභිධම්මවිනයොගාළ්හා සුත්තජාලසමථිතා

深探阿毗达摩与毗奈耶，并以经网庄严。

---

නාගසෙනකථා චිත්‍රා ඔපම්මෙහි නයෙහි ච

龙军的言辞善巧，善用譬喻与理路。

---

තථ ඤාණම්පණිධාය හාසයිවාන මානසං

是故，当立志于智慧，令心欣悦，

---

සුණොථ නිපුණෙ පඤ්හෙ කඞ්ඛාට්ඨානවිදාළනෙ’ති

且听此等能破除疑根的精妙问答。

---

තෙනාහු?-

是故说：

---

බහුස්සුතො චිත්‍රකථී නිපුණො ච විසාරදො,සාමයිකො ච කුසලො පටිභානෙ ච කොවිදො;

多闻广博善敷演，聪敏练达辩无碍，明察时机善权变，捷思善巧应答来。

---

තෙපි තෙපිටකා භික්ඛූ පඤ්චනෙකායිකාපි ච,චතුනෙකායිකා චෙව නාගසෙනං පුරක්ඛරුං;

三藏通达诸比丘，五部四部皆精修，咸以龙军为上首。

---

ගම්භීරපඤ්ඤො මෙධාවී මග්ගාමග්ගස්ස කොවිදො,උත්තමථමනුප්පත්තො නාගසෙනො විසාරදො;

慧深睿智，善辨道与非道，已证最上义，龙军实练达。

---

තෙහි භික්ඛූහි පරිවුතො නිපුණෙහි සච්චවාදිභී,චරන්තො ගාමනිගමං සාගලං උපසඞ්කමී;

为诸比丘所围绕，彼等善巧真实语，游行村镇与城邑，渐向娑伽罗城去。

---

සඞ්ඛෙය්‍යපරිවෙණස්මිං නාගසෙනො තදා වසී,කථෙති සො මනුස්සෙහි පබ්බතෙ කෙසරී යථා’ති;

龙军彼时住于僧伽耶园，如山中雄狮，向众人说法。

---

චරණෙන චෙව සම්පන්නං සුදන්තං උත්තමෙ දමෙ,දිස්වා රාජා නාගසෙනං ඉදං වචනමබ්‍රවි;

国王见到龙军戒行具足，于最上调御中善受调御，便说了这番话：

---

කථිකා මයා බහූ දිට්ඨා සාකච්ඡා ඔසටා බහූ,න තාදිසං භයං ආසි අජ්ජතාසො යථා මම;

我曾见过许多论师，也曾多次参与讨论，但从未有过如我今日这般的恐惧。

---

නිස්සංසයං පරාජයො මම අජ්ජ භවිස්සති,ජයො’ව නාගසෙනස්ස යථා චිත්තං න සණ්ඨිතන්ති;

毫无疑问，今日我必将失败，胜利必属龙军，因为我的心无法安定。

---

බාහිරගාථා

外偈

---

යථා හි අඞ්ගසම්භාරා හොති සද්දො රථො ඉති,එවං ඛධෙසු සන්තෙසු හොති සත්තොති සම්මුති;

犹如依各部件的组合而有“车”之名，同样地，当诸蕴存在时，便有“众生”的世俗称谓。

---

සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤෙඤා චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං,ආතාපී නිපකො භික්ඛු සො ඉමං විජටයෙ ජටන්ති;

有智慧的人安住于戒，修习心与慧，热忱、审慎的比丘，他能解开此结。

---

අයම්පතිට්ඨා ධරණීව පාණිනං ඉදඤ්ච මූලං කුසලාභිවුද්ධියා,මුඛඤ්චිදං සබ්බජිනානුසාසනෙ යො සූලක්ඛධො වරපාතිමොක්ඛියො’ති;

此戒是众生之立足处，犹如大地；此亦是善法增长之根源；此是诸佛教导之开端，即殊胜的波罗提木叉戒蕴。

---

සද්ධාය තරතී ඔඝං අප්පමාදෙන අණ්ණවං,වීරියෙන දුක්ඛං අච්චෙති පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති;

以信渡暴流，以不放逸渡海洋，以精进越众苦，以智慧得清净。

---

නාභිනදාමි මරණං නාභිනදාමි ජීවිතං,කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි නිබ්බිසං භතකො යථා;

我不乐于死，亦不乐于生，我等待时机，犹如佣人等待薪资。

---

නාභිනදාමි මරණං නාභිනදාමි ජීවිතං,කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි සම්පජානො පතිස්සතො;

我不乐于死，亦不乐于生，我正知正念地等待时机。

---

පටිගච්චෙව තං කයිරා යං ජඤ්ඤා හිතමත්තනො,න සාකාටිකචින්තාය මන්තා ධීරො පරක්කමෙ;

人应预先做自己知道有益的事，智者应在思虑后努力，而不应像车夫那样思虑。

---

යථා සාකටිකො නාම සමං හිවා මහාපථං,විසමං මග්ගමාරුය්හ අක්ඛභින්නො’ව ධායති;

犹如车夫舍弃平坦大道，驶入崎岖之路，车轴断裂而忧愁。

---

එවං ධම්මා අපක්කම්ම අධම්මමනුවත්තිය,මදො මච්චුමුඛම්පත්තො අක්ඛච්ඡින්නො’ව සොචති;

同样地，愚人背离正法，追随非法，当他到达死亡之口时，便会像车轴断裂者般悲伤。

---

අල්ලවම්මපටිච්ඡන්නො නවද්වාරො මහාවණො,සමන්තතො පග්ඝරති අසුචි පූතිගධියො’ති;

（此身）为湿皮所覆，是具九窍的大创伤，从各处流出不净与腐臭。

---

මිලිදපඤ්හෙ ඨිතා බාවීසති ගාථා සමත්තා.

《弥兰陀问经》中的二十二首偈颂至此结束。

---

භස්සප්පවෙදී වෙතණ්ඩී අතිබුද්ධිවිචක්ඛණො,මිලිදො ඤාණභෙදාය නාගසෙනමුපාගමී;

善于言谈与辩论，智慧卓越又明察，弥兰陀为抉择智慧，前去见龙军。

---

වසන්තො තස්ස ඡායාය පරිපුච්ඡන්තො පුනප්පුනං,පභින්නබුද්ධි හුවාන සො’පි ආසි තිපෙටකො;

住于他的庇荫下，再三地提问，他智慧开显，亦通达了三藏。

---

නවඞ්ගං අනුමජ්ජන්තො රත්තිභාගෙ රහොගතො,අද්දක්ඛි මෙණ්ඩකෙ පඤ්හෙ දුන්නිවෙඨෙ සනිග්ගහෙ;

夜间独处时，他思惟九分教，见到那些难以理清、附带诘难的“两难”问题。

---

පරියායභාසිතං අථි අථි සධාය භාසිතං,සභාවභාසිතං අථි ධම්මරාජස්ස සාසනෙ;

在法王的教导中，有间接说，有意趣说，也有依自性说。

---

තෙසං අථමවිඤ්ඤාය මෙණ්ඩකෙ ජිනභාසිතෙ,අනාගතම්හි අද්ධානෙවිග්ගහො තථ හෙස්සති;

若不理解佛陀所说的那些“两难”问题的含义，在未来，将会因此而有争论。

---

හද කථිම්පසාදෙත්වා ඡෙජ්ජාපෙස්සාමි මෙණ්ඩකෙ,තස්ස නිද්දිට්ඨමග්ගෙන නිද්දිසිස්සන්ත්‍යනාගතෙ;

那么，我当澄清论题，断除这些“两难”问题，未来之人将依循他所指出的道路来解说。

---

විසමං සභයං අතිවාතො පටිච්ඡන්නං දෙවනිස්සිතං,පථො ච සඞ්කමො තිථං අට්ඨෙතෙ පරිවජ්ජියා;

崎岖、危险、风大、隐蔽、天神所依之处，以及小径、桥梁、渡口——这八者应当避开。

---

රත්තො දුට්ඨො ච මූළ්හො ච මානී ලුද්ධො තථා’ලසො,එකචින්තී ච බාලො ච එතෙ අථවිනාසකා;

贪欲者、瞋恚者、愚痴者、傲慢者、贪婪者、懈怠者、固执己见者以及愚者——这些人会毁坏利益。

---

රත්තො දුට්ඨො ච මූළ්හො ච භීරු ආමිසචක්ඛුකො,ඉථි සොණ්ඩො පණ්ඩකො ච නවමො භවති දාරකො;

贪欲者、瞋恚者、愚痴者、怯懦者、贪求利养者、沉溺女色者、黄门，以及第九种是孩童。

---

නවෙතෙ පුග්ගලා ලොකෙ ඉත්තරා චලිතා චලා,එතෙහි මන්තිතං ගුය්හං ඛිප්පං භවති පාකටං;

世间这九种人是轻浮、动摇、不稳定的，他们所商议的秘密很快就会泄露。

---

වසෙන යසපුච්ඡාහි තිථවාසෙන යොනිසො,සාකච්ඡා ස්නෙහසංසෙවා පතිරූපවසෙන ච

通过权力、通过询问名声、通过住处、通过如理作意、通过讨论、通过友爱交往、以及通过适宜性。

---

එතානි අට්ඨ ඨානානි බුද්ධිවිසදකාරකා,යෙසං එතානි සම්හොන්ති තෙසං බුද්ධි පභිජ්ජති;

这八种情况能使智慧明晰，若有人具备这些，他们的智慧就会开显。

---

පූජීයන්තා අසමසමා සදෙවමානුසෙහි තෙ,න සාදියන්ති සක්කාරං බුද්ධානං එස ධම්මතා’ති

他们受天人所崇拜，无与伦比，但他们不乐于恭敬，此是诸佛的法性。

---

අයං ගාථා සාරිපුත්තථෙරෙන වුත්තා.

此偈为舍利弗长老所说。

---

ඉමෙහි අට්ඨිහි තමග්ගපුග්ගලංදෙවාතිදෙවං නරදම්මසාරථිං,සමන්තචක්ඛුං සතපුඤ්ඤලක්ඛණංපාණෙහි බුද්ධං සරණං ගතො’ස්මි;

我以此骨骸与生命，皈依彼无上之人、天中之天、可调御者的导师、普眼者、百福相庄严的佛陀。

---

ජාලිංකණ්හාජිනං ධීතං මද්දිදෙවිං පතිබ්බතං,චජමානො නචින්තෙසිං බොධියායෙව කාරණා;

(ජාතකගාථා)

我舍弃了阇利(Jāli)与女儿羇拏延(Kaṇhājinā)，舍弃了贞洁的玛蒂王妃，不曾思虑，只为菩提之故。（本生偈）

---

න අන්තලික්ඛෙ න සමුද්දමජ්ඣෙන පබ්බතානං විවරං පවිස්ස,න විජ්ජති සො ජගතිප්පදෙසොයථට්ඨිතං නප්පසහෙය්‍ය මච්චු;

无论在虚空，无论在海中央，无论进入山洞深处，世间没有一个地方，能让人立足而不为死亡所征服。

---

කායෙන සංවරො සාධු සාධුවාචාය සංවරො,මනසා සංවරො සාධු සාධු සබ්බථසංවරො;

身防护为善，语防护为善，意防护为善，一切防护皆为善。

---

අචෙතනං බ්‍රාහ්මණ අස්සුණන්තංජානං අජානන්තමිමං පලාසං,ආරද්ධවීරියො ධුවමප්පමත්තොසුඛසෙය්‍යං පුච්ඡසි කිස්ස හෙතු’ති;

(ජාතකගාථා)

婆罗门，你精勤、坚定、不放逸，明知这片树叶无心、不闻、无知，为何还要问它安眠之事？（本生偈）

---

ඉති ඵදන රුක්ඛො’පි තාවදෙ අජ්ඣභාසථ,මය්හම්පි වචනං අථි භාජද්වාජ සුණොහි මෙ’ති;

(ජාතකගාථා)

于是，那棵帕达那树(phandana)立刻开口说：“我也有话要说，婆罗堕闍(Bhāradvāja)，请听我说。”（本生偈）

---

චුදස්ස භත්තං භුඤ්ජිවා කම්මාරස්සා’ති මෙ සුතං,ආබාධං සම්ඵුසී ධීරො පබාළ්හං මාරණන්තිකත්ති

我听说，在吃了铁匠纯陀的食物后，那位贤者遭受了剧烈的、致命的疾病。

---

සථවාතො භයං ජාතං නිකෙතා ජායතී රජො,අනිකෙතමසථවං එතං වෙ මුනිදස්සනන්ති;

(ජිනභාසිතා මිනිදෙන වුත්තා)

从交往中生起怖畏，从住处生起尘垢，无住处、无交往，这才是牟尼的见解。（胜者所说，弥兰陀所引述）

---

සසමුද්දපරියායං මහිං සාගරකුණ්ඩලං,න ඉච්ඡෙ සහ නිදාය එවං සය්හ විජානහීති;

(ජාතකගාථා ලොමකස්සපෙන වුත්තා)

这片大地被大海环绕，以大海为耳环，我不想与它一同安眠，朋友，你当知晓此理。（本生偈，由毛迦叶(Lomakassapa)所说）

---

වධිස්සමෙතන්ති පරාමසන්තොකාසාවමද්දක්ඛි ධජං ඉසීනං,දුක්ඛෙන ඵුට්ඨස්සුදපාදි සඤ්ඤාඅරහද්ධජො සබ්භි අවජ්ඣරූපො’ති;

(ජාතකගාථා ඡද්දන්තනාගරාජෙන වුත්තා)

当他心怀“我将杀此”之念时，他看见了袈裟——圣者的旗帜。被痛苦触及的他，生起了一种认知：‘阿罗汉的旗帜，为善人所不可侵犯。’（本生偈，由六牙龙王(Chaddantanāgarāja)所说）

---

ගාථාභිගීතම්මෙ අභොජනෙය්‍යංසම්පස්සතං බ්‍රාහ්මණ නෙස ධම්මො,ගාථාභිගීතං පනුදන්ති බුද්ධාධම්මෙ සති බ්‍රාහ්මණ වුත්තිරෙසා;

(සුත්තානිපාතගාථා ජිනභාසිතා)

婆罗门，以偈颂歌咏所得之物，我不应食用；对于洞见者而言，这不是法。诸佛舍弃以偈颂歌咏所得之物；婆罗门，当法存在时，这便是他们的维生之道。（经集偈，胜者所说）

---

න මෙ ආචරියො අථ සදිසො මෙ න විජ්ජති,සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං නථි මෙ පටිපුග්ගලො’ති;

(ඛධකගාථා ජිනභාසිතා)

我没有老师，也没有与我相等者；在天人世间中，没有与我匹敌者。（犍度偈，胜者所说）

---

විපුලො රාජගහිකානං ගිරිසෙට්ඨො පවුච්චති,සෙතො හිමවතං සෙට්ඨො ආදිච්චො අඝගාමිනං;

毗富罗山(Vipula)被称为王舍城(Rājagaha)群山中的最胜者；白山(Seto)是雪山中的最胜者；太阳是空中运行者中的最胜者；

---

සමුද්දො’දධිනං සෙට්ඨො නක්ඛත්තානඤ්ච චදිමා,සදෙවකස්ස ලොකස්ස බුද්ධො අග්ගො පවුච්චතීති;

大海是诸水中的最胜者，月亮是星辰中的最胜者；在天人世间中，佛陀被称为最上者。

---

(ද්වෙ ගාථා මාණවකදෙවපුත්තෙන වුත්තා නාගසෙනථෙරෙන වුත්තා)

（此二偈由摩纳瓦天子(Māṇavakadevaputta)所说，龙军长老所引述。）

---

එකො මනොපසාදො සරණගමනං අඤ්ජලිප්පණාමො වා,උස්සහතෙ තාරයිතුං මාරබලනිසූදනෙ බුද්ධෙ’ති;

(අයං ගාථා සාරිපුත්තථෙරෙනාභතා)

一心净信，或皈依、或合掌礼敬，即能于摧伏魔军的佛陀处得度。（此偈由舍利弗长老所引述。）

---

ආරහථ නික්ඛමථ යුජ්ජථ බුද්ධසාසනෙ,ධුනාථ මච්චුනො සෙනං නළාගාරං’ව කුඤ්ජරො’ති;

(ජිනභාසිතා මිලිදෙන වුත්තා)

你们当奋起！当出离！当致力于佛陀的教法！你们当摧破死神的军队，犹如大象摧破芦苇屋。（胜者所说，弥兰陀所引述）

---

යො සීල වා දුස්සීලෙසු දදාති දානංධම්මෙන ලද්ධං සුපසන්න චිත්තො,අභිසද්දහං කම්මඵලං උලාරංතං වෙ දානං දායකතො විසුජ්ඣතී’ති;

(අයං නාගසෙනෙන ආභතා)

无论对持戒者或破戒者布施，若以如法所得之物，怀着清净心，并笃信殊胜的业果，则此布施因布施者而清净。（此乃龙军所引述）

---

න මෙ දෙස්සා උභො පුත්තා මද්දී දෙවී න අප්පියා,සබ්බඤ්ඤුතං පියං මය්හං තස්මා පියෙ අදාසහන්ති;

我并非憎恶两个孩子，玛蒂王妃也非我所不爱。然一切知智于我最珍爱，是故我施舍了我的挚爱。

---

සහස්සග්ඝඤ්හි මං තාතො බ්‍රාහ්මණස්ස පිතා අදා,අථො කණ්හාජිනං කඤ්ඤං හථිනඤ්ච සතෙන චා’ති;

父亲将价值千金的我赠予婆罗门，还有羇拏延(Kaṇhājinā)女孩，以及一百头大象。

---

ජිගච්ඡාය පිපාසාය අහිනා දට්ඨො විසෙන ච,අග්ගි උදක සත්තීහි අකාලෙ තථ මිය්‍යති;

或因饥渴，或被蛇咬中毒，或因火、水、刀兵，人会于彼处非时而死。

---

අනුමානපඤ්හෙ වුච්චමානා ඉමා ගාථා සල්ලක්ඛෙතබ්බා?

在关于推论的问题中，所说的这些偈颂应当被善加注意吗？

---

බහු ජනෙ තාරයිවා නිබ්බුතො උපධික්ඛයෙ,අනුමානෙනඤාතබ්බං’අථි සො දීපදුත්තමො’ති;

他已度脱众多众生，于诸取灭尽时般涅槃；应以推论而知：“彼最胜之洲屿存在。”

---

කම්මමූලං ගහෙත්වාන ආපණං උපගච්ඡථ,ආරම්මණං කිණිවාන තතො මුච්චථ මුත්තියාති;

你们当以业为资本，进入市场；购买了所缘后，便能从解脱中解脱。

---

න පුප්ඵගධො පටිවාතමෙති න චදනං තගරමල්ලිකා වා,සතඤ්ච ගධො පටිවාතමෙති සබ්බා දිසාසප්පුරිසො පවාති;

花香不能逆风飘送，檀香、多伽罗香、茉莉香也是如此。但贤者之香能逆风传送，善人的香气遍及一切方向。

---

චදනං තගරං වාපි උප්පලං අථ වස්සිකී,එතෙසං ගධජාතානං සීලගධො අනුත්තරො;

檀香、多伽罗香，或青莲、素馨，于此等诸香中，戒德之香无上。

---

අප්පමත්තො අය ගධො යවායං නගරචදනී,යො ච සීලවතං ගධො වාත දෙවෙසු උත්තමො’ති;

这多伽罗和檀木之香，是微不足道的；而持戒者的香气，才是无上的，甚至飘散于诸天之中。

---

කම්මමූලං ජනා දවා ගණ්හන්ති අමතං ඵලං,තෙන තෙ සුඛිතා හොන්ති යෙ කීතා අමතං ඵලන්ති;

人们付出了业的资本，获得了不死之果；那些买得不死之果的人，因此而获得快乐。

---

යෙ කෙචි ලොකෙ අගදා විසානං පටිබාහකා,ධම්මාගදසමං නථි එතං පිවථ භික්ඛවො’ති;

世间凡有任何能驱除诸毒的解毒药，无一能与法药相比。比丘们，饮此法药吧！

---

යෙ කෙචි ඔසධා ලොකෙ විජ්ජන්ති විවිධා බහූ,ධම්මොසධ සමං නථි එතං පිවථ භික්ඛවො’ති;

世间存在着各种各样的药物，无一能与法药相比。比丘们，饮此法药吧！

---

ධම්මොසධං පිවිවාන අජරාමරණා සියුං,භාවයිවා ච පස්සිවා නිබ්බුතා උපධික්ඛයෙ’ති;

饮用此法药后，他们将无老无死，修习并观照后，诸有尽而得涅槃。

---

බ්‍යාධිතං ජනතං දිස්වා අමතාපණං පසාරයී,කම්මෙන තං කිණිවාන අමතමාදෙථ භික්ඛවො’ති;

见到病苦的众生，他开设了不死市场。比丘们，以业购买它，并获得不死吧！

---

එවරූපානි සීලානිසන්ති බුද්ධස්ස ආපණෙ,කම්මෙන තං කිණිවාන රතනං වො පිලධථා’ති;

如是戒德存在于佛陀的市场中。比丘们，以业购买它，并佩戴此珍宝吧！

---

සමාධිරතනමාලස්ස කුවිතක්කා න ජායරෙ,න ච වික්ඛිප්පතෙ චිත්තං එතං තුම්හෙ පිලධථා’ති;

拥有禅定宝鬘者，恶寻思不生，心亦不散乱。汝等佩戴此物吧！

---

පඤ්ඤාරතනමාලස්ස න චිරං වත්තතෙ භවො,ඛිප්පං ඵස්සෙති අමතං න ච සො රොචතෙ භවෙ’ති;

拥有智慧宝鬘者，其有不长久。他速触不死，亦不乐于有。

---

මණිමාලාධරං ගෙහජනො සාමිං උදික්ඛති,විමුත්තිරතනමාලන්තු උදික්ඛන්ති සදෙවකා’ති;

家人仰望佩戴珠宝的主人，诸天则瞻仰佩戴解脱宝鬘者。

---

යෙන ඤාණෙන බුජ්ඣන්ති අරියා කතකිච්චතං,තං ඤාණරතනං ලද්ධුං වායමෙථ ජිනොරසා’ති;

圣者以彼智慧觉悟所作已办。胜者之子们，当努力获得彼智慧宝！

---

පටිසම්භිදා කිණිවානඤාණෙන ඵස්සයෙය්‍ය යො,අසම්භීතො අනුබ්බිග්ගො අතිරොචති සදෙවකෙ’ති;

若有人以智慧购买并触证无碍解，他将无畏无恼，光耀胜过诸天人。

---

බොජ්ඣඞ්ගරතනමාලස්ස උදික්ඛන්ති සදෙවකා,කම්මෙන තං කිණිවාන රතනං වො පිලධථා’ති;

诸天人瞻仰拥有七觉支宝鬘者。汝等以业购买它，并佩戴此珍宝吧！

---

ආයු ආරොගතා වණ්ණං සග්ගං උච්චාකුලීනතා,අසඞ්ඛතඤ්ච අමතං අථි සබ්බාපණෙ ජිනෙ;

寿命、健康、容色、天界、高贵出身，以及无为与不死，皆存在于胜者的市场中。

---

අප්පෙන බහුකෙනාපි කම්මමූලෙන ගය්හති,කිණිවා සද්ධාමූලෙන සමිද්ධා හොථ භික්ඛවො;

以业为价，或多或少，皆可购得。比丘们，以信为价购买，愿你们成就圆满！

---

භවතීහ-

在此处，有：

---

වීතරාගා වීතදොසා වීතමොහා අනාසවා,වීතතණ්හා අනාදානා ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

离贪、离嗔、离痴、无漏、离渴爱、无执取者，他们安住于法城中。

---

ආරඤ්ඤකා ධූතධරා ධායිනො ලූඛචීවරා,විවෙකාභිරතා ධීරා ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ’ති;

林野栖身者、持头陀行者、禅修者、穿粗衣者、乐于独处者、智者，他们安住于法城中。

---

නෙසජ්ජිකා සථතිකා අථො’පි ඨානවඞ්කමා,පංසුකූලධරා සබ්බෙ ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

常坐不卧者、恒常精进者、以及经行者，所有粪扫衣者，他们安住于法城中。

---

තිචීවරධරා සබ්බෙ චම්මඛණ්ඩචතුථකා,රතා එකාසනෙ විඤ්ඤු ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

所有披三衣者、以皮片为第四物者、乐于一坐食的智者，他们安住于法城中。

---

අප්පිච්ඡා නිපකා ධීරා අප්පාහාරා අලොලුපා,ලාභාලාභෙන සන්තුට්ඨා ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

寡欲者、审慎者、智者、少食者、无贪求者、于得失知足者，他们安住于法城中。

---

ධායී ධානරතා ධීරා සන්තචිත්තා සමාහිතා,ආකිඤ්චඤ්ඤං පථයානා ධම්මනගරෙ වසන්තී තෙ;

禅修者、乐于禅那者、智者、心寂静者、心已定者、希求无所有处者，他们安住于法城中。

---

පටිපන්නා ඵලට්ඨා ච සෙක්ඛා ඵලසමඞ්ගිනො,ආසිංසකා උත්තමථං ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

行道者、住果者、有学、具足果者、希求最上义者，他们安住于法城中。

---

සොතාපන්නා ච විමලා සකදාගාමිනො ච යෙ,අනාගාමී ච අරහන්තො ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

无垢的预流者，以及一来者、不还者与阿罗汉，他们安住于法城中。

---

සතිපට්ඨානකුසලා බොජ්ඣඞ්ගභාවනාරතා,විපස්සකා ධම්මධරා ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

善巧念住者、乐于修习觉支者、观者、持法者，他们安住于法城中。

---

ඉද්ධිපාදෙසු කුසලා සමාධිභාවනාරතා,සම්මප්පධානමනුයුත්තා ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

善巧神足者、乐于修习禅定者、勤修正勤者，他们安住于法城中。

---

අභිඤ්ඤාපාරමිප්පත්තා පෙත්තිකෙ ගොචරෙ රතා,අන්තළික්ඛම්හි චරණා ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

已达神通彼岸、乐于先圣境域、能行于虚空者，他们安住于法城。

---

ඔක්ඛිත්තචක්ඛු මිතභාණී ගුත්තද්වාරා සුසංවුතා,සුදන්තා උත්තමෙ දමෙ ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

眼目低垂、言语适度、善护诸根、善自律、于最上调御中善调伏者，他们安住于法城。

---

තෙවිජ්ජා ජළභිඤ්ඤා ච ඉද්ධියා පාරමිං ගතා,පඤඤාය පාරමිප්පත්තා ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ;

三明者、具足六神通者、已达神通波罗蜜者、已达智慧波罗蜜者，他们安住于法城。

---

යථාපි නගරං දිස්වා සුවිභත්තං මනොරමං,අනුමානෙන ජානන්ති වඩ්ඪකිස්ස මහත්තනං;

犹如见到一座划分良好、令人愉悦的城市，人们便能推断出建造者的伟大。

---

තථෙව ලොකනාථස්ස දිස්වා ධම්මපුරං වරං,අනුමානෙන ජානන්ති අථි සො භගවා ඉති;

同样，见到世导师殊胜的法城，人们便能推断出“他确实是世尊”。

---

අනුමානෙනජානන්ති ඌමිං දිස්වාන සාගරෙ,යථා’යං දිස්සතෙ ඌමී මහන්තො සො භවිස්සති;

见到海中的波浪，人们便能推断：“此波浪将是巨大的。”

---

තථා බුද්ධං සොකනුදං සබ්බථමපරාජිතං,තණ්හක්ඛයමනුප්පත්තම්භවසංසාරමොචනං;

同样，见到佛陀，他已驱除忧愁，在一切处无与伦比，已证得爱尽，从轮回中解脱。

---

අනුමානෙන ඤාතබ්බං ඌමිං දිස්වා සදෙවකෙ,යථා ධම්මුමිවිප්ඵරො අග්ගො බුද්ධො භවිස්සති;

于天人界中，见到波浪，应以推知：“如是法浪广传，佛陀将为至上。”

---

අනුමානෙන ජානන්ති දිස්වා අච්චුග්ගතං ගිරිං,යථා අච්චුග්ගතො එස හිමවා සො භවිස්සති;

见到高耸的山峰，人们便能推断：“这座高耸的山将是雪山(Himavā)。”

---

තථා දිස්වාධම්මගිරිං සීතීභුතං නිරූපධිං,අච්චුග්ගතං භගවතො අචලං සුප්පතිට්ඨිතං;

同样，见到世尊那已清凉、无所依、极高、不动、善安住的法山，

---

අනුමානෙන ඤාතබ්බං දිස්වාන ධම්මපබ්බතං,තථා හි සො මහාවීරො අග්ගො බුද්ධො භවිස්සති;

见到法山，便可推知：“如此，那位大雄(mahāvīro)将是至上的佛陀。”

---

යථාපි ගජරාජස්ස පදං දිස්වාන මානුසා,අනුමානෙනජානන්ති මහා එස ගජො ඉති;

犹如人们见到象王(gajarāja)的足迹，便能推断：“这是一头巨大的象。”

---

තථෙව බුද්ධනාගස්ස පදං දිස්වා විභාවිනො,අනුමානෙන ජානන්ති උළාරො සො භවිස්සති;

同样，见到佛陀龙象(buddhanāga)的足迹，那些能辨别者便能推断：“他将是伟大的。”

---

අනුමානෙනජානන්ති භීතෙ දිස්වාන කුම්මිගෙ,මිගරාජස්ස සද්දෙනභීතා’මෙ කුම්මිගා ඉති;

见到惊恐的野兽，人们便能推断：“这些野兽是被兽王(migarāja)的声音吓坏了。”

---

තථෙව තිථියෙ දිස්වා විථද්ධෙ භීතමානසෙ,අනුමානෙන ඤාතබ්බං ධම්මරාජෙන ගජ්ජිතං;

同样，见到那些困惑且心怀恐惧的外道(tithiya)，应可推知是法王(dhammarāja)发出了吼声。

---

නිබ්බුතං පථවිං දිස්වා හරිතපත්තං මහොදකං,අනමානෙන ජානන්ති මහාමෙඝෙන නිබ්බුතං;

见到大地已清凉，绿叶繁茂，水量充沛，人们便能推断它已被大云雨所清凉。

---

තථෙවිමං ජනං දිස්වා ආමොදිතපමොදිතං,අනුමානෙන ඤාතබ්බං ධම්මරාජෙන තප්පිතං;

同样，见到这些人欢欣鼓舞，应可推知他们已被法王所满足。

---

ලග්ගං දිස්වා භිසං පඞ්කං කලලද්දගතං මහිං,අනුමානෙන ජානන්ති වාරික්ඛධො මහා ගතො;

见到莲藕陷于淤泥中，大地亦被泥泞覆盖，人们便能推断大洪水已经过。

---

තථෙවිමං ජනං දිස්වා රජොපක්ඛසමාහිතං,වහිතං ධම්මනදියා විස්සට්ඨං ධම්මසාගරෙ;

同样，见到这些人被尘垢所覆，由法河(dhammanadī)带走，释放到法海(dhammasāgara)中，

---

ධම්මාමතගතං දිස්වා සදෙවකමිමං මහිං,අනුමානෙන ඤාතබ්බං ධම්මක්ඛධො මහා ගතො;

见到这有天人的大地已趋向法甘露(dhammāmata)，应可推知大法的洪流已过。

---

අනුමානෙන ජානන්ති ඝායිවා ගධමුත්තමං,යථා’යං වායතී ගධො හෙස්සන්ති පුප්ඵිතා දුමා;

闻到最上的妙香，人们便能推断：“当此香气飘散时，树木将会开花。”

---

තථෙවායං සීලගධො පවායති සදෙවකෙ,අනුමානෙන ඤාතබ්බං අථි බුද්ධො අනුත්තරො’ති;

同样，此戒香(sīlagandha)飘散于天人世界，应可推知：“有无上佛陀。”

---

අනුමානපඤ්හං.

推论之问。

---

පස්සතාරඤ්ඤකෙ භික්ඛූ අජ්ඣොගාළ්හෙ ධුතෙ ගුණෙ,පුන පස්සති ගිහි රාජා අනාගාමිඵලෙ ඨිතෙ;

他见到林住比丘深入头陀功德，又见到在家国王安住于不还果(anāgāmiphala)。

---

උභො’පි තෙ විලොකෙවා උප්පජ්ජි සංසයො මහා,බුජ්ඣෙය්‍ය චෙ ගිහිධම්මෙ ධුතඞ්ගං නිප්ඵලං සියා;

观察此二者后，他生起了大疑惑：“若在居家生活中即能觉悟，头陀行(dhutaṅga)岂非徒劳？”

---

පරවාදිවාදමථනං නිපුණං පිටකත්තයෙ,හද පුච්ඡෙ කථිසෙට්ඨං සො මෙ කඞ්ඛං විනොස්සතී’ති

“有一位善于摧破他论、精通三藏(piṭakattaya)者。我应去请问那位最上的说法者，他将为我消除疑惑。”

---

මෙණ්ඩකපඤ්හෙ ඨිතා ද්වාසීති ගාථා සමත්තා.

门达葛问中的八十二首偈颂至此结束。

---

මිලිදප්පකරණෙ සබ්බා ගාථා සම්පිණ්ඩිතා චතුරාධිකසතගාථා හොන්ති.

《弥兰王问经》中所有偈颂总计为一百零四首。

---

මිලිදප්පකරණෙ සබ්බගාථාසරූපගහණං සමත්තං.

《弥兰王问经》所有偈颂之纲要摄集至此结束。

---

සංඛ්‍යාසරූපං

数的形态

---

සඞ්ඛ්‍යාසරූපං පන එවං වෙදිතබ්බං. එක-ද්වි-ති-චතු-පඤ්ච-ඡ-සත්ත-අට්ඨ-නව-දස-එකාදස-ද්වාදස- තෙරස-චුද්දස-සොළස-සත්තරස-අට්ඨාරස-එකූනවීසති-පඤ්චවීසති-අට්ඨවීසති-තිංසා -ඡසට්ඨි-දියඩ්ඪසතන්ති පඤ්චවීසතිවිධා සඞ්ඛ්‍යා. තථ බුද්ධො එකො, පථවි එකා, සමුද්දො එකො, සිනෙරු එකො, දෙවලොකො එකො, බ්‍රහ්මලොකො එකො’ති ඡ එකකා මිලිදප්පකරණෙ ආගතා.

关于数的形态，应当这样理解：一、二、三、四、五、六、七、八、九、十、十一、十二、十三、十四、十六、十七、十八、十九、二十五、二十八、三十、六十六、一百五十——这些是二十五种数。同样，佛陀是一个，大地是一个，海洋是一个，须弥山是一个，天界是一个，梵天界是一个，这六个“一”出现在《弥兰王问经》(Milindapañha)中。

---

ද්වෙ අථවසෙ සම්පස්සමානා භගවතා විහාරදානං අනුඤ්ඤාතං? විහාරදානං නාම සබ්බබුද්ධෙහි වණ්ණිතං අනුමතං ථොමිතං පසථං විහාරදානං දවා දෙවමනුස්සා ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණෙහි මුච්චිස්සන්ති. විහාරෙ සති භික්ඛූ භික්ඛුනියො වා කතොකාසා දස්සනකාමානං සුලභදස්සනං භවිස්සන්තී’ති.

世尊看到哪两种利益而允许布施僧房呢？所谓布施僧房，是被一切佛陀所称赞、认可、赞叹、嘉许的。通过布施僧房，天人将会从生、老、病、死中解脱。当僧房存在时，比丘和比丘尼们将会有安身之处，并且容易让想见到他们的人见到。

---

ද්වෙ අථවසෙ පටිච්ච සබ්බබුද්ධා අත්තනා නිම්මිතං චතුපච්චයං න පරිභුඤ්ජන්ති? අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො සථා’ති බහූ දෙවමනුස්සා චතුපච්චයං දත්වා දුක්ඛා මුච්චිස්සන්ති. බුද්ධා පටිහාරියං කවා ජීවිතවුත්තිං පරියෙසන්තී’ති පරූපවාදලොපනථඤ්චාති.

缘于哪两个原因，一切佛陀不享用自己所变现的四资具呢？（一）“导师是最上应供者”，（因此）许多天人布施四资具后将从苦中解脱。（二）以及为了消除他人的诽谤：“诸佛通过施行神迹来谋求生计”。

---

ද්වෙ අකම්මජා අහෙතුජා අනුතුජා? ආකාසො නිබ්බානඤ්චා’ති

哪两种事物非由业生、非由因生、非由时节生？虚空与涅槃。

---

ද්වෙ අථවසෙ සම්පස්සමානෙන වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා ද්වෙ පුත්තා දින්නා? දානපථොව මෙ න පරිහායිස්සති, ඉමෙ කුමාරා මූලජලාහාරභුඤ්ජනදුක්ඛතො මුචචිස්සන්තී’ති.

韦桑达拉王看到哪两种利益而布施了两个孩子？“（一）我的布施之道将不会衰退；（二）这些孩子将从以树根和水为食的痛苦中解脱。”

---

උදකස්ස ද්වෙ ගුණා නිබ්බානං අනුප්පවිට්ඨා? සීතලභාවො, පීතස්ස ඝම්මවිනයනභාවො චා’ති.

水的两种特质已趣入涅槃吗？即清凉之性，以及饮用后能消除热恼之性。

---

අසතියා අජානනෙන චා’ති ද්වීහි කාරණෙහි ආපත්තිං ආපජ්ජන්තී’ති ඡ දුකා ආගතා.

“由于无正念和无知这两种原因而犯戒”——如是，已述六组二法。

---

සීතෙන උණ්හෙන අතිභොජනෙනා’ති තීහි ආකාරෙහි පිත්තං කුප්පති.

由于寒冷、炎热、过量饮食这三种情况，胆汁会失调。

---

සීතෙන උණ්හෙන අන්නාපානෙන චා’ති තහී ආකාරෙහි සෙම්හං කුප්පති.

由于寒冷、炎热、饮食这三种情况，痰会失调。

---

බුද්ධවංසතාය ධම්මගරුකතාය භික්ඛුභුමිමහන්තතායා’ති තීහි කාරණෙහි පාතිමොක්ඛං පටිච්ඡන්නං කාරාපෙති.

由于佛种的延续、对法的尊重、比丘众的广大这三个原因，（佛陀）允许在遮蔽处诵念波罗提木叉。

---

අගදස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුප්පවිට්ඨා? ගිලානකානං පරිසරණං රොගවිනාසනං අමතකරණන්ති.

良药的三种特质已趣入涅槃吗？即：作为病人的依靠、能消除疾病、能达成不死。

---

මණිරතනස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුප්පවිට්ඨා? සබ්බකාමදදං නහාසකරං උජ්ජොතථකරන්ති.

摩尼宝(maṇiratana)的三种特质已趣入涅槃吗？即：能满足一切欲望、能驱除黑暗、能带来光明。

---

රතනචදනස්ස තයො ගුණා? වණ්ණසම්පන්නො ගධසම්පන්නො රසසම්පන්නො’ති සත්ත තිකා වුත්තා.

宝贵旃檀(ratanacandana)有哪三种特质？颜色具足、香气具足、味道具足。如是，已述七组三法。

---

සප්පිමණ්ඩස්ස තයො ගුණා? වණ්ණසමපන්නො, ගධසම්පන්නො, රසසම්පන්නො’ති සත්තතිකා වුත්තා දිට්ඨධම්මඵාසුවිහාරතාය අනවජ්ජගුණබහුලතායඅසෙසඅරියවීථිභාවතො සබ්බබුද්ධපසථතායාති ඉමෙ චත්තාරො අථවසෙ සම්පස්සමානා බුද්ධා පටිසල්ලානං සෙවන්ති.

酥油的精华有三种特质：颜色具足、香气具足、味道具足。又，诸佛看到四种利益而乐于独住：为了现法乐住，为了具足众多无过的品质，为了作为一切圣道的根本，以及为了被一切佛陀所称赞。

---

නින්නතාය ද්වාරතාය චිණ්ණතාය සමුදාචරිතත්තාති චතුහි ආකාරෙහි මනොවිඤ්ඤාණං ද්විපඤ්චවිඤ්ඤාණෙ අනුපවත්තති.

意识以倾向性、门性、串习性、惯行性这四种方式，随五双识之后转起。

---

කම්මවසෙන යොනිවසෙන කුලවසෙන ආයාචනවසෙනා’ති චතුන්නං සන්නිපාතානං වසෙන ගබ්භස්සාවක්කන්ති හොති.

由于业力、生处、家族及祈求这四者的聚合，而有入胎。

---

අදිට්ඨන්තරායො, උද්දිස්සකතස්ස අන්තරායො, උපක්ඛටන්තරායො පරිභොගන්තරායො’ති චත්තාරො අන්තරායා තෙසු අදිට්ඨන්තරායො භගවතො අථි, සෙසා තයො නථි, උද්දිස්සකතස්ස බ්‍යාමප්පභාය සබ්බඤ්ඤුතඤාණස්ස ජීවිතස්ස චා’ති චතුන්නං අන්තරායාභාවා.

有四种障碍：未见障、指定障、已备障、受用障。其中，世尊有未见障，其余三种则无，这是因为对（佛陀的）指定身份、一寻光、一切知智及寿命这四者没有障碍的缘故。

---

අබ්භා, මහිකා, මෙඝො, රාහු චා’ති චත්තාරො සූරියරොගා සමුද්දසස චත්තාරො ගුණා? කුණපෙහි අසංවාසියභාවො, නදීහි අපූරණතා, මහාභුතාවාසතා, විචිත්තපුප්ඵසමාකිණ්ණතා’ති.සත්ත චතුක්කා වුත්තා.

云、霜、雨云、罗睺(Rāhu)，此四为太阳的病患；大海有四种特质：不与尸体同住、众流难满、是诸大有情的住所、遍布种种花朵。如是，已述七组四法。

---

5. භුමිමහන්තතා, පරිසුද්ධවිමලතා, පාපෙහිඅසංවාසියතා, දුප්පටිවිජ්ඣතා, බහුවිධසංවරරක්ඛියතා’ති සාසනස්ස ඉමෙ අතුල්‍යා පඤ්ච ගුණා වත්තන්ති පකාසන්ති.

5. 教法有此五种无与伦比的特质，它们存在并彰显：如大地般广大、完全清净无垢、不与恶法共住、难以洞察、由多种防护与守护所维系。

---

භොජනස්ස පඤ්ච ගුණා නිබ්බානං අනුප්පවිට්ඨා? අච්චුග්ගතතා, අචලතා දුරධිරොහණතා බීජාරූහණතා කොපානුනයවිවජ්ජනතා’ති.

山岳的五种特质已趣入涅槃吗？即：极为高耸、不动摇、难以攀登、种子不生、远离愤怒与随贪。

---

ආහච්චපදෙන රසෙන ආචරියවංසතාය අධිප්පායාකාරතාය ඤාණුත්තරතායා’ති ඉමෙහි පඤ්චගුණෙහි අථො පටිග්ගහෙතබ්බො චා’ති චත්තාරො පඤ්චකා වුත්තා.

以章句之义味、师资传承、意趣之相、智慧之优越这五种功德，以及应受持，如是已说四组五法。

---

6. සෙනාපති, පුරොහිතො, අක්ඛදස්සො, භණ්ඩාගාරිකො, ඡත්තගාහො, ඛග්ගගාහො අමච්චො’ති ඡ අමච්චා ගණීයන්ති. වෙපුල්ලො රාජගහියානං බුද්ධො අග්ගො පවුච්චතී’ති ඡ අග්ගා. මාණවගාමිකදෙවපුත්තෙන වුත්තගාථා නාගසෙනෙන ආහරිවා වුත්තා.

6. 将军、祭司、司法官、库官、持伞者、持剑者，这六者被算作大臣。毗富罗山(Vepulla)于王舍城人中为第一，佛陀被称为最上，如是为六种第一。龙军引述了摩纳婆伽弥迦天子(Māṇavagāmikadevaputta)所说的偈颂。

---

වාතිකො, පිත්තිකො, සෙම්හිකො, දෙවතූපසංහාරතො, සමුදාචිණ්ණතො, පුබ්බනිමිත්තතො’ති ඡ ජනා සුපිනංපස්සන්තී’ති තයො ඡක්කා වුත්තා.

风病者、胆病者、痰病者、天神引致者、习性使然者、先兆所致者，这六种人会做梦。如是已说三组六法。

---

7. පුථුජ්ජනචිත්තං, සොතාපන්නචිත්තං, සකදාගාමිචිත්තං, අනාගාමිචිත්තං, අරහන්තචිත්තං, පච්චෙකබුද්ධචිත්තං, සම්මාසම්බුද්ධචිත්තන්ති සත්ත චිත්තවිමුත්තියො.

7. 凡夫心、须陀洹心、斯陀含心、阿那含心、阿罗汉心、独觉佛心、正等觉佛心，此为七种心解脱。

---

නාරදො, ධම්මන්තරී, අංගීරසො, කපිලො, කණ්ඩරග්ගිසාමො, අතුලො, පුබ්බකච්චායනො’ති සත්ත ආචරියා ඔවාදකාරකා.

那罗达、达摩安达利(Dhammantarī)、鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)、迦毗罗(Kapila)、犍达罗吉萨摩(Kaṇḍaraggisāma)、阿图罗(Atula)、前迦旃延(Pubbakaccāyana)，这七位是作劝诫的老师。

---

‘‘ජිඝච්ඡාය, පිපාසාය, අහිනා දට්ඨො, විසෙන ච,අග්ගී-උදක-සත්තීහි අකාලෙ තත්ථ මිය්‍යතී’’ති;

“因饥饿、因干渴、被蛇咬、以及中毒，因火、水、武器，彼于非时而死。”

---

ඉමෙ සත්ත ජනා අකාලමරණිකා නාමා’ති තයො සත්තකා වුත්තා.

这七种人被称为非时死者，如是已说三组七法。

---

8. විසමං සභයං …පෙ… අට්ඨෙතෙ පරිවජ්ජියා’ති ඉමානි අට්ඨට්ඨානානි පණ්ඩිතෙහි පරිවජ්ජනීයානීති පරිවජ්ජනීයට්ඨානට්ඨකං නාම.

8. “不平坦的、有危险的……乃至……这八者应被避开。”这八处是智者所应避开的，此名为“应避八处”。

---

රත්තොදුට්ඨො …පෙ… එතෙ අථවිනාසකා’ති ඉදං අථවිනාසකට්ඨකං නාම.

“有贪欲者、有瞋恚者……乃至……这些是利益的毁灭者。”此名为“毁灭利益八法”。

---

වසෙන යසපුච්ඡාහි …පෙ… තෙසං බුද්ධි පභිජ්ජතී’ති ඉදං බුද්ධිවිසදකරණට්ඨකං නාම.

“因权力、名声、诘问……乃至……他们的智慧被败坏。”此名为“令智慧败坏八法”。

---

කාලං දෙසං දීපං කුලං ජනෙත්තිමායුං මාසං නෙක්ඛම්මං විලොකෙතී’ති ඉදං බොධිසත්තෙන විලොකියට්ඨකං නාම.

“观察时、处、洲、家系、母亲、寿元、月份、出离。”此名为“菩萨所观八法”。

---

‘‘වික්කයානාගතමග්ගො තිථං තීරං ආයුථිරං;

අනාගතං කුසලංවා’ති අට්ඨට්ඨානා විලොකියා’’ති;

“贩卖、未至之道、渡口、岸边、寿、稳定、未来、善，此八处应被观察。”

---

ඉදං අනාගතවිලොකියට්ඨකං නාම.

此名为“观察未来八法”。

---

‘‘වාණිජො හථිනාගො ච සාකටිකො නියාමකොභිසක්කො උත්තරසෙතු භික්ඛු චෙව ජිනඞ්කුරො,එතෙ අට්ඨ අනාගතෙ අට්ඨ ජනා විලොකියා’’ති;

“商人、驯象师、车夫、舵手、医生、造渡桥者、比丘、以及佛子，这八种人于未来应被观察。”

---

ඉදං විලොකියට්ඨකං නාම.

此名为“所观八法”。

---

රත්තො දුට්ඨො’ච මූළ්හො ච මානී ලුද්ධො තථා’ලසො රාජා ච ඝාතකා අට්ඨ නාගසෙනෙන දෙසිතා’තිඉදං ඝාතකට්ඨකං නාම.

“贪染者、瞋恚者、愚痴者、我慢者、贪婪者、懒惰者、国王、以及杀戮者，此八者为龙军(Nāgasena)所示。”此名为“杀戮者八法”。

---

වාත පිත්තෙන සෙම්හෙන …පෙ… අකාලෙ තථ විය්‍යතී’ති ඉදං අකාලමරණකාරණට්ඨකං නාම.

“因风、胆汁、痰……乃至……彼于非时而死。”此名为“非时死因八法”。

---

න වා අථො අනුසාසිතබ්බො, න රාගුපසංහිතං චිත්තං න දොසූපසංහිතං චිත්තං න මොහූපසංහිතං චිත්තං උපට්ඨාපෙතබ්බං, දාසකම්මකරපොරිසෙසු නීචවුත්තිනා භවිතබ්බං, කායිකවාචසිකං සුට්ඨු රක්ඛිතබ්බං, ඡළිද්‍රියානි සුට්ඨූ රක්ඛිතබ්බානි, මෙත්තාභාවනාය මානසං උපට්ඨාපෙතබ්බන්ති ඉදං රඤ්ඤා මිලිදෙන සමාදින්නං වත්තට්ඨකං නාම.

不应再被教诫；不应生起与贪俱行之心；不应生起与瞋俱行之心；不应生起与痴俱行之心；对奴仆、雇工、下人应保持谦下；应善守护身业与语业；应善守护六根；应于慈心修习中安立意念。此名为“弥兰陀王(Milinda)所受持之义务八法”。

---

පුප්ඵාපණං ගධාපනං ඵලාපණං අගදාපණං ඔසධාපණං අමතාපණං රතනාපණං සබ්බාපණන්ති ඉදං ආපණට්ඨකං නාමා’ති. දස අට්ඨකා වුත්තා.

花店、香店、水果店、药店、草药店、甘露店、珠宝店、杂货店，此名为“商店八法”。如是已说十组八法。

---

9.’රත්තො දුට්ඨො ච මූළ්හො ච …පෙ… ඛිප්පං භවති පාකටන්ති’ ඉදං ඉත්තරනවකං නාම.

9. “贪染者、瞋恚者、愚痴者……乃至……迅速变得彰显。”此名为“小九法”。

---

නවානුපුබ්බවිහාරසඞ්ඛාතධම්මානුමජ්ජජනවකන්ති ද්වෙ නවකා වුත්තා.

名为“九次第住”者与“法浸润九法”，如是已说两组九法。

---

10.

10.

---

’සඞ්ඝසමුසුඛො දුක්ඛි ධම්මාධිපතිකොපි ච

“与僧团同乐同忧，并以法为依；

---

සංවිභාගී යථාථාමං ජිනචක්කාභිවඩ්ඪකො

随力分享，增长胜者之法轮；

---

සම්මදිට්ඨිපුරක්ඛාරො අනඤ්ඤසථුකො තථා

以正见为前导，且不以他人为师；

---

සුරක්ඛො කායකම්මාදි සමග්ගාභිරතොපි ච

善护身业等，亦乐于和合；

---

අකුභො න චරෙ චක්කෙ බුද්ධාදිසරණඞ්ගතො

不怀欺诈，归依于佛等；

---

දස උපාසකගුණා නාගසෙනෙන දෙසිතා’ති

此为龙军(Nāgasena)所示之优婆塞十德。”

---

ඉදං උපාසකගුණදසකං නාම.

此名为“优婆塞功德十法”。

---

ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභු මහී සිධු සරස්සතී වෙත්‍රවතී විතථා චදභාගා’තී ඉදංනදිදසකං නාම.

恒河(Gaṅgā)、亚穆纳河(Yamunā)、阿致罗筏底河(Aciravatī)、萨拉布河(Sarabhū)、摩醯河(Mahī)、信度河(Sindhu)、萨拉洒蒂河(Sarassatī)、韦特罗婆提河(Vetravatī)、毗达陀河(Vitathā)、月分河(Candabhāgā)，此名为“十河”。

---

සීතං උණ්හං ජිඝච්ඡා පිපාසා උච්චාරො පස්සාවො ථිනමිද්ධං ජරා බ්‍යාධි මරණන්ති ඉදං කායානුවත්තකදසකං නාම.

冷、热、饥、渴、大便、小便、昏沉与睡眠、衰老、疾病、死亡，此名为“随身十法”。

---

බුද්ධෙ සගාරවො, ධම්මෙ සගාරවො, සඞ්ඝෙ සගාරවො, සබ්‍රහ්මචාරිසු සගාරවො, උද්දෙසපරිපුච්ඡාසු වායමති, සවණබහුලො හොති, භින්නසීලො’පි ආකප්පං උපට්ඨාපෙති, ගරහභයා කායිකවාචසිකඤ්චස්ස සුරක්ඛිතං හොති, පධානාභිමුඛං චිත්තං හොති, කරොන්තොපි පාපං පටිච්ඡන්නං ආචරතී’ති ඉදං ගිහිදුස්සීලාධිකගුණදසකං නාම.

恭敬佛，恭敬法，恭敬僧，恭敬同梵行者，致力于教诫与提问，多闻，即使破戒，亦能保持威仪，因畏惧责备而善护身语，心向于精勤，即使造恶，亦隐秘行之。此名为“在家破戒者之增上功德十法”。

---

අවජ්ඣකවචධාරණකො, ඉසිසාමඤ්ඤභණ්ඩලිඞ්ගධාරණකො, සඞ්ඝසමයමනුපවිට්ඨතාය බුද්ධධම්මසඞ්ඝරතනගතතාය පධානාලයනිකෙතවාසතාය ජිනසාසනෙ ධනපරියෙසනතො වරධම්මදෙසනතො ධම්මදීපගතිපරායණතාය’ අග්ගො බුද්ධො’ති එකන්තොජුදිට්ඨිතාය උපොසථසමාදානතො දක්ඛිණං විසොධෙතී’ති එකන්තොජුදිට්ඨිතාය උපොසථසමාදානතො දක්ඛිණං විසොධෙතී’ති එකන්තොජුදිට්ඨිතාය උපොසථසමාදානතො දක්ඛිණං විසොධෙතී’ති ඉදං දක්ඛිණාවසෙන දසකං නාම.

身披不可杀害之甲胄；持有仙人与沙门的用具和相状；进入僧团的集会；归依佛法僧宝；居住于精勤的住所；在胜者教法中寻求财富；宣说胜法；以法灯为究竟归趣；具足“佛陀是至上者”的专正直见；通过受持布萨来清净供养。此名为“与供养有关的十法”。

---

අලග්ගනතා, නිරාලයතා, වාගො, පහාණං, අපුනරාවත්තිතා, සුඛුමතා, මහන්තතා, දුරනුබොධතා, දුල්ලභතා අසදිසතා, බුද්ධධම්මස්සා’ති ඉදං බොධිසත්තගුණදසකං නාම.

佛法之无执著、无依止、舍离、断除、不再轮回、微细性、广大性、难通达性、难得性、无与伦比性——此名为“菩萨功德十法”。

---

මජ්ජජදානං, සමජ්ජදානං, ඉථිදාං, අසභදානං, චිත්තකම්මදානං, විසදානං, සථදානං, සඞ්ඛලිකදානං, කුක්කුටසූකරදානං, තුලාකූට මානනකූටදානනන්ති ඉදං ලොකෙ අදානසම්මතදානං නාම.

酒施、节庆娱乐施、妇女施、牛施、画像施、毒药施、武器施、镣铐施、鸡猪施、假秤假量施，此名为“世间不认可之布施十法”。

---

මාතා බධනං, පිතා බධනං, භරියා බධනං, පුත්තා බධනං, ඤාතී බධනං, මිත්තාබධනං, ධනං බධනං, ලාභසක්කාරොබධනං, ඉස්සරියං බධනං, පඤ්චකාමගුණා බධනන්ති ඉදං බධනදසකං නාම.

母亲是束缚，父亲是束缚，妻子是束缚，儿子是束缚，亲戚是束缚，朋友是束缚，财富是束缚，利养与恭敬是束缚，主权是束缚，五种欲乐是束缚。此名为“束缚十法”。

---

විධවා ඉථි, දුබ්බලො පුග්ගලො, අමිත්තඤාතිපුග්ගලො, මහග්ඝසො, අනාචාරියකුලවාසී, පාපමිත්තො, ධනහීනො, ආචරියහීනො, කම්මහීනො, පයොගහීනො පුග්ගලො’ති ඉදං ඔඤාතබ්බපුග්ගලදසකං නාම.

寡妇，弱者，亲属怀有敌意者，大食者，住在无师家者，恶友，无财富者，无老师者，无业者，无努力者——此名为“应轻视的十种人”。

---

දමෙ සමෙ ඛන්තිසංවරෙ යමෙ නියමෙ අක්කොධෙ විහිංසාය සච්චෙ සොචෙය්‍යෙ’ති දසට්ඨානෙසු සතතං චිත්තං පවත්තතී’ති ඉදං වෙස්සන්තරගුණදසකං නාමා’ති.

于调伏、寂静、忍耐、防护、克制、自律、无嗔、不害、真实、清净——于此十处，心恒常转起。此名为“韦桑达拉(Vessantara)功德十法”。

---

එකාදස දසකා වුත්තා.

已说十一种十法。

---

11. ආකාසස්ස එකාදස ගුණා නිබ්බානං අනුප්පවිට්ඨා? න ජායති, නජිය්‍යති, න මිය්‍යති, න චවති, න උප්පජ්ජති, දුප්පසය්හො, අචොරහරණො, අනිස්සිතො, විහඞ්ගගමනො, නිරාවරණො, අනන්තො’ති ඉදං ආකාසගුණකාදසකං නාම.

11. 虚空的十一种功德已入涅槃吗？不生、不老、不死、不逝、不生起、难以降伏、不为盗贼所夺、无所依、鸟所行处、无障碍、无边际——此名为“虚空功德十一法”。

---

සීලපාකාරං …පෙ… සතිපට්ඨානවීථිකන්ති ඉදං ධම්මනගරපරිවාරෙකාදසකං නාමා’ති ද්වෙ එකාදසකා වුත්තා.

戒为城墙……（乃至）……念住为街道，此名为法城的十一种随员。已说两种十一法。

---

12. රත්තො රාගවසෙන අපචිතිං න කරොති, දුට්ඨො දොසවසෙන, මූළ්හො මොහවසෙන, උන්නළොමානවසෙන, නිග්ගුණො අවිසෙසතාය, අතිථද්ධො අතිසෙධතාය, හීනො හීනභාවතාය,වචනකරො අනිස්සරතාය, පාපො කදරියතාය, දුක්ඛාපිතො දුක්ඛාපිතතාය, ලුද්ධො ලොභවසෙන, ආයූහිතො අථසාධනවසෙන අපචිතිං න කරොතීති ඉදං අපචිතිඅකාරකපුග්ගලද්වාදසකං නාම එකමෙව ආගතං.

12. 有贪者因贪而不行恭敬，有嗔者因嗔，有痴者因痴，傲慢者因傲慢，无德者因其无差别，极固执者因其过度拒绝，卑劣者因其卑劣性，听话者因其不自主，恶人因其悭吝，受苦者因其受苦，贪婪者因其贪婪，谋求者因其追求目的而不行恭敬。此名为不行恭敬的十二种人，仅此一种传来。

---

13. පංසුකූලිකඞ්ගං තෙචීවරිකඞ්ගං පිණ්ඩපාතිකඞ්ගං සපදානචාරිකඞ්ගං එකාසනිකඞ්ගං පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගං ඛලුපචඡාභත්තිකඞ්ගං ආරඤ්ඤිකඞ්ගං රුක්ඛමූලිකඞ්ගං අබ්භොකාසිකඞ්ගං සොසානිකඞ්ගං යථාසථතිකඞ්ගං නෙසජජිකඞ්ගන්ති ඉදං ධුතඞ්ගතෙරසකං නාම එකමෙව.

13. 粪扫衣支、三衣支、常乞食支、次第乞食支、一坐食支、一钵食支、时后不食支、阿兰若住支、树下住支、露地住支、冢间住支、随处住支、常坐不卧支。此名为十三头陀支，仅此一种。

---

14. චුද්දසබුද්ධඤාණවසෙන චුද්දසකං වෙදිතබ්බං.

14. 应依十四种佛智了知十四法。

---

16. අලඞ්කාරපළිබොධො, මණ්ඩනපළිබොධො, තෙලමක්ඛනපළිබොධො, වණ්ණපළිබොධො, මාලාපළිබොධො, ගධපළිබොධො, වාසපළිබොධො, හරීටකිපළිබොධො, ආමලකපළිබොධො, රඞ්ගපළිබොධො, බධනපළිබොධො, කොච්ඡපළිබොධො, කප්පකපළිබොධො, විජටනපළිබොධො, ඌකාපළිබොධො, කෙසෙසු ලූයන්තෙසු සොචන්ති කිලමන්ති පරිදෙවන්ති උරත්තාළිං කදන්ති සම්මොහං ආපජ්ජන්තීති ඉදං කෙසපළිබොධසොළකං.

16. 装饰的障碍、打扮的障碍、涂油的障碍、润色的障碍、花环的障碍、香膏的障碍、熏香的障碍、诃梨勒果的障碍、庵摩罗果的障碍、染料的障碍、捆绑的障碍、梳理的障碍、理发的障碍、解结的障碍、虱子的障碍；以及当头发被剪掉时，她们悲伤、疲惫、哀叹、捶胸哭泣、陷入昏乱——此为头发的十六种障碍。

---

තිරච්ඡනගතො පෙතො මිච්ඡාදිට්ඨිතො කුහකො මාතුඝාතකො පිතුඝාතකො අරහන්තඝාතකො ලොහිතුප්පාදකො සඞ්ඝභෙදකො තිථියපක්කන්තකො ථෙය්‍යසංවාසකො භික්ඛුනීදූසකො තෙරසන්නං ගරුකාපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපජ්ජිවා අවුට්ඨිතො පණ්ඩකො, උභතොබ්‍යඤ්ජනකො, ඌනසත්තවස්සකො’ති ඉදං අධම්මාභිසමයපුග්ගලසොළසකන්තී ද්වෙ සොළසකා වුත්තා.

畜生、饿鬼、邪见者、谄曲者、杀母者、杀父者、杀阿罗汉者、恶意出佛身血者、破僧者、加入外道者、贼住者、污比丘尼者、已犯十三种重罪中任何一种且未出罪者、黄门、双性人、未满七岁者——此为十六种不能证法之人。如是，已说两种十六法。

---

17. අභිජානතො සති උප්පජ්ජති කටුමිකාය, ඔළාරිකවිඤ්ඤාණතො හිතවිඤ්ඤාණතො අහිතවිඤ්ඤාණතො සභාගනිමිත්තතො වීසභාගනිමිත්තතො කථාභිඤඤාණතො ලක්ඛණතො සරණතො මුද්දතො ගණනාතො ධාරණතො භාවනතො පොත්ථකනිබධනතො උපනික්ඛෙපතො අනුභුතතො සති උප්පජ්ජතීති ඉදං සතිඋප්පජ්ජනාකාරසත්තරසකං එකමෙව.

17. 对于遍知者，正念通过精勤、粗大识、有益识、无益识、相似相、不相似相、谈论智、特征、忆念、印记、计数、忆持、修习、书写、寄托、体验而生起。此为正念生起的十七种方式，仅此一种。

---

18. අට්ඨාරසබුද්ධධම්මවසෙන අට්ඨාරසකං වෙදිතබ්බං.

18. 应依十八种佛法了知十八法。

---

19. සුති සුමුති සංඛ්‍යයොගා ඤායවෙසෙසිකා ගණිතා ගධබ්බා තිකිච්ඡා චතුබ්බෙදා පුරාණා ඉතිහාසජොතිසා මායා හෙතු මන්තනා යුද්ධා ඡදසා බුද්ධවචනෙන එකූනවීසතීති ඉදං රඤ්ඤො සික්ඛිතසථෙකූනවිසතිකං.

19. 天启、圣传、数论、瑜伽、正理论、胜论、算术、音乐、医术、四吠陀、往世书、史诗、星相学、幻术、因明、谋略、兵法、声律学，连同佛语为十九种。此为国王所应学的十九种技艺。

---

22. අග්ගො යමො සෙට්ඨො නියමො හාරො විහාරො සංයමො සංවරො ඛන්ති සොරච්චං එකන්තචරියා එකත්තාභිරති පටිසල්ලානං හිරි ඔත්තප්පං වීරියං අප්පමාදො සික්ඛාපදානං උද්දෙසො පරිපුච්ඡා සීලාදිඅභිරති නිරාලයතා සික්ඛාපදපාරිපූරිතාති බාවීසතිසමණකරණා ධම්මා කාසාවධාරණං භණ්ඩුභාවො චා’ති ද්වෙ ලිඞ්ගානි පක්ඛිපිවා වදනකාරණගුණබාවීසතිකං.

22. 至上、调御、殊胜、律仪、舍离、安住、调伏、防护、忍耐、柔和、独行、独处喜乐、隐退、惭、愧、精进、不放逸、诵举学处、提问、以戒等为乐、无依止、学处圆满——此二十二种为成就沙门之法。加上受持袈裟与剃发此二相，总成二十二种成就沙门之德。

---

25. ආරක්ඛා සෙවනා චෙව පමත්තප්පමත්තා තථා සෙය්‍යාවකාසො ගෙලඤ්ඤං භොජනං ලබ්භකඤ්චෙව විසෙසො ච විජානියා පත්තභත්තං සංවිභජෙ අස්සාසො ච පටිචාරො ගාමවිහරං චාරා බෙ සල්ලාපො පන කාතබ්බො ඡිද්දං දිස්වා ඛමෙය්‍ය ච සක්කච්චාඛණ්ඩකාරී ද්වෙ අරහස්සාසෙසකාරි ද්වෙ ජනෙය්‍ය ජනකං චිත්තං වඩ්ඪිචිතතං ජනෙය්‍ය ච සික්ඛාබලෙ ඨපෙය්‍ය නං මෙත්තං චිත්තඤ්ච භාවයෙ. න ජහෙ අපදාය ච කරණීයෙ ච උස්සුකං පග්ගහෙ ඛලිකං ධම්මෙ. ඉති පංචවීස ගුණාමිලිදෙන පකාසිතා’ති ඉදං අන්තෙවාසිකම්හි ආචරියෙන කතගුණපංචවීසතිකං

25. 守护与亲近，观察其放逸与不放逸，提供卧具与病时食物，了知其所得与特殊所得，分享钵食，安慰与照料，指导村落游行，适时交谈，见到过失予以宽恕，恭敬地修补破损，教导无隐秘事，令生起与增长善心，安立于学力，修习慈心，于危难中不舍弃，于应做事热心，于法中扶助其过失。如此，由弥兰陀(Milinda)阐明了二十五种功德。此为老师对弟子所应做的二十五种功德。

---

කොධො උපනාහො මක්ඛො පලාසො ඉස්සා මච්ඡරියං මායා සාඨෙය්‍යං ථම්හො සාරම්හො මානො අතිමානො මදො පමාදො ථිනමිද්ධං නදි ආලස්‍යං පාපමිත්තතා රූපා සද්දා ගධා රසා ඵොට්ඨබ්බා බුධා පිපාසා අරතීති ඉදං චිත්තදුබ්බලීකරණධම්මපඤ්චවීසතිකන්ති ද්වෙ පඤ්චවීසතිකා වුත්තා.

瞋恚、怀恨、轻蔑、争胜、嫉妒、悭吝、虚诳、奸诈、顽固、傲慢、骄慢、过慢、骄逸、放逸、昏沉睡眠、掉举、懒惰、恶友、色、声、香、味、触、饥渴、不乐——此二十五法能令心软弱。如是，已说两种二十五法。

---

28. පටිසල්ලානං පටිසල්ලියමානං පුග්ගලං රක්ඛති. ආයුං වඩ්ඪෙති, බලං වඩ්ඪෙති, වජ්ජං පිදහති, අයසං අපනෙති, යසං උපදහති, අරතිං අපනෙති, රතිං උපදහති, භයං අපනෙති, වෙසාරජ්ජං කරොති, කොසජ්ජං අපනෙති, වීරියං අභිජනෙති, රාගං අපනෙති, දොසං අපනෙති, මොහං අපනෙති, මානං නිහන්ති, විතක්කං භඤ්ජති, චිත්තමෙකග්ගං කරොති, මානසං සිනෙහයති, හාසංඅභිජනෙති, ගරුකංකරොති, මානං උප්පාදයති, නමස්සියං කරොති, පීතිං පාපෙති, පාමොජ්ජං කරොති, සඞ්ඛාරානං සභාවං දස්සයති, භවපටිසධිං උග්ඝාටෙති, සබ්බසාමඤ්ඤං දෙතීති ඉදංපටිසල්ලානෙ ගුණට්ඨවීසතිකං.

28. 独处守护着独处之人。它增长寿命，增长力量，遮蔽过失，去除恶名，带来名声，去除不乐，带来喜悦，去除恐惧，带来无畏，去除懈怠，生起精进，去除贪欲，去除嗔恚，去除愚痴，摧毁骄慢，破除思虑，使心专注，滋润内心，生起欢悦，令人尊重，产生恭敬，令人敬仰，带来喜，带来乐，显示诸行的自性，揭示再生之途，赋予完整的沙门性——此为独处的二十八种功德。

---

මහොසධො මහාරාජ සූරො, හිරිමා, ඔත්තාපී, සපක්ඛො, මිත්තසම්පන්නො, ඛමො, සීලවා, සච්චවාදී, සොචෙය්‍යසම්පන්නො, අකොධනො, අනතිමානී, අනුසූයකො, වීරියවා, ආයූහකො, සඞ්ගාහකො, සංවිභාගී, සඛිලො, නිවාතවුත්ති, අසඨො, අමායාවී, බුද්ධිසම්පන්නො, කිත්තිමා, විජ්ජාසම්පන්නො, හිතෙසී උපනිස්සිතානං, අභිරූපො දස්සනීයො, පථිතො සබ්බජනස්ස, ධනවා යසවා’ති ඉදං මහොසධගුණට්ඨවීසතිකං ඉති ද්වෙ අට්ඨවීසතිකා වුත්තා.

大药(Mahosadha)大王是勇士，有惭，有愧，有助伴，具足朋友，能忍，持戒，说真话，具足清净，不嗔怒，不骄慢，不嫉妒，有精进，勤奋，善于团结，乐于分享，和善，行为谦逊，不虚伪，不狡诈，具足智慧，有名望，具足学识，乐于帮助依止他的人，容貌端正，仪表堂堂，为众人所知，富有且有名声——此为大药的二十八种功德。如是说了两种二十八法。

---

30. ඉමෙහි තෙරසහි ධුතගුණෙහි පුබ්බෙ ආසෙවිතෙහි නිසෙවිතෙහි චිණ්ණෙහි පරිචිණ්ණෙහි චරිතෙහි පරිපූරිතෙහි නිමිත්තභූතෙහි අරියසාවකො ඉධ භවෙ තිංසගුණවරෙහි සමුපෙතො හොති කතමෙහි තිංසගුණවරෙහි? සිනිද්ධමුදුමද්දවමෙත්තචිත්තො හොති, ඝාතිතහතවිහතකිලෙසො හොති, හතනිහතමානදප්පො හොති, අචලදළ්හනිවිට්ඨනිබ්බෙමතිකසද්ධො හොති, පරිපුණ්ණ-පීණිත. පහට්ඨලොභනිය-සන්ත-සුඛ-සමාපත්තිලාභී හොති, සීල-වර-පවර-අසම-සුචිගධපරිභාවිතො හොති, දෙවමනුස්සානං පියො හොති මනාපො, ඛීණාසව-අරියපුග්ගල-පථිතො හොති, දෙවමනුස්සානං වදිතපූජිතො ථුතථවිතථොමිතපසථො, ඉධ වා හුරං වා ලොකෙන අනුපලිත්තො, අප්පථොකවජ්ජෙ’පි භයදස්සාවී, විපුල-වර-සම්පත්තිකාමානං මග්ගඵලවරථසාධනො, අයාචිතවිපුලපණීතපච්චයභාගී, අනිකෙතසනො, ධානජ්ඣායිතපවරවිහාරී, විජටිතකිලෙසජාලවථුකො, භින්න-භග්ග-සඞ්කුටිත-සම්හින-ගතිනිවාරණො, අකුප්පධම්මො, අහීනීතවාසො, අනවජ්ජභොගී, ගතිවිමුත්තො, උත්තිණ්ණසබ්බවිචිකිච්ඡො, විමුත්තිජ්ඣායිතත්තො, දිට්ඨධම්මො, අචලදළ්හභීරුත්තාණමුපගතො, සමුච්ඡින්නානුසයො, සබ්බාසවක්ඛයම්පත්තො, සන්තසුඛසමාපත්තිවිහාරබහුලො, සබ්බසමණණගුණසමුපෙතො, ඉමෙහි තිංසගුණවරෙහි සමුපෙතො හොති. ඉති ධුතඞ්ගගුණානිසංසගුණවරතිංසකං.

30. 若圣弟子先前已修习、已惯习、已行持、已圆满此十三种头陀功德，以此为因，就会具足三十种殊胜功德。是哪三十种殊胜功德呢？心性柔和、温顺、柔软、具慈爱；已摧毁、灭除、破除烦恼；已摧毁、灭除慢与憍；具不动、坚固、安住、无疑之信；是获得圆满、丰盈、喜悦、可爱、寂静、安乐之等至者；为殊胜、最胜、无等、清净之戒香所熏习；为天人所喜爱、所悦意；为漏尽圣者所称道；为天人所礼敬、供养、赞颂、称扬、赞美、称赞；于此世或他世，不为世间所染污；即使于微小之过失亦见其怖畏；为欲求广大殊胜成就者，能成就道与果之殊胜车乘；不求而得丰厚上妙之资具；无定所；常住于殊胜禅定思惟；已解开烦恼之网；已破除趣之障碍；具不动法；住于不退转；享无过失之受用；从诸趣中解脱；已超越一切疑；其心禅思解脱；已见法；已达为怖畏者之不动坚固庇护所；已彻底断除随眠；已证一切漏尽；多住于寂静安乐之等至；具足一切沙门功德。圣弟子具足此三十种殊胜功德。此即头陀支功德利益之三十种殊胜功德。

---

ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, බ්‍යාධිපි දුක්ඛො, මරණම්පි දුක්ඛං, සොකොපි පරිදෙවොපි දුක්ඛො,උපායාසොපි අප්පියෙහි සම්පයොගොපි පියෙහි විප්පයොගොපි, මාතුමරණම්පි පිතුමරණම්පි භාතුමරණම්පි භගිනිමරණම්පි ඤාතිමරණම්පි ඤාතිබ්‍යසනම්පි භොගව්‍යසනම්පි සීලබ්‍යසනම්පි දිට්ඨිබ්‍යසනම්පි රාජබ්‍යසනම්පි චොරබ්‍යසනම්පි වෙරිභයම්පි දුබ්භික්ඛභයම්පි අග්ගිභයම්පි දුක්ඛං, උදකභයම්පි දුක්ඛං, ඌමිභයම්පි ආවට්ටභයම්පි කුම්භීලභයම්පි සුංසුමාරභයම්පි අත්තානුවාදභයම්පි පරානුවාදභයම්පි අසිලොකභයම්පි දණ්ඩභයම්පි දුග්ගතිභයම්පි පරිසසාරජ්ජභයම්පි ආජීවිකභයම්පි මරණභයම්පි මහාභයම්පි වෙත්තෙහි තාළනම්පි කසාහි තාළනම්පි අඩ්ඪදණ්ඩකෙහි තාළනම්පි හථච්ඡෙදම්පි පාදච්ඡෙදම්පි නාසච්ඡෙදම්පි කණ්ණච්ඡෙදම්පි කණ්ණනාසච්ඡෙදම්පි බිළඞ්ගථාලිකම්පි සඞ්ඛමුණ්ඩිකම්පි රාහුමුඛම්පි ජොතිමලිකම්පි හථපජ්ජොතිකම්පි එරකවත්තිකම්පි චීරකවාසිකම්පි එනෙය්‍යකම්පි බලිසමංසිකම්පි කහාපණිකම්පි ඛාරාපතච්ඡිකම්පි පළිඝපරිවත්තිකම්පි පලාලපීඨිකම්පි තත්තෙනපි තෙලෙන ඔසිඤ්චනම්පි සුනඛෙහි ඛාදාපනම්පි ජීවසූලාරොපණම්පි අසිනාසීසච්ඡෙදනම්පීති ඉදං දුක්ඛසට්ඨිකං.

生是苦，老是苦，病是苦，死是苦，愁、悲、绝望亦是苦，怨憎会是苦，爱别离是苦，母死是苦，父死是苦，兄弟死是苦，姐妹死是苦，亲族死是苦，亲族之灾难是苦，财物之灾难是苦，戒之灾难是苦，见之灾难是苦，王难是苦，贼难是苦，敌人之怖畏是苦，饥荒之怖畏是苦，火之怖畏是苦，水之怖畏是苦，波浪之怖畏是苦，漩涡之怖畏是苦，巨鳄之怖畏是苦，鲨鱼之怖畏是苦，自责之怖畏是苦，他责之怖畏是苦，恶名之怖畏是苦，刑罚之怖畏是苦，恶趣之怖畏是苦，于会众中胆怯之怖畏是苦，生计之怖畏是苦，死亡之怖畏是苦，大怖畏是苦，以杖击打是苦，以鞭击打是苦，以短棍击打是苦，断手是苦，断足是苦，断鼻是苦，断耳是苦，断耳鼻是苦，酸粥锅刑是苦，螺髻刑是苦，罗睺口刑是苦，火鬘刑是苦，手炬刑是苦，草带剥皮刑是苦，树皮衣刑是苦，羚羊刑是苦，钩肉刑是苦，钱币刑是苦，碱液刮身刑是苦，门闩转刑是苦，稻草座刑是苦，以热油浇灌是苦，被狗啃食是苦，活活穿刺是苦，以剑斩首是苦。此即六十种苦。

---

සඞ්ඛමුණ්ඩකන්ති සඞ්ඛමුණ්ඩකම්මකරණං තං කරොන්තා උත්තරොට්ඨස්ස උභයතො කණ්ණචූළිකගලවාටකපරිච්ඡෙදෙන චම්මං ඡිදිවා සබ්බකෙසෙ එකතො ගණ්ඨිං කවා දණ්ඩකෙන වෙඪවා උප්පාටෙන්ති සහ කෙසෙහි චම්මං උට්ඨහති තතො සීසකටාහංථූලසක්ඛරාහි ඝංසිවා ධොවන්තා සඞ්ඛවණ්ණං කරොන්ති.

螺髻刑：即是施行螺髻之刑。行刑者割开上唇两侧、耳垂与喉咙周围的皮肤，将所有头发扎成一束，用棍子缠绕后拔起，皮肤便连同头发一起被扯下。然后以粗砂石磨擦头盖骨，清洗后使其呈现海螺般的颜色。

---

තථ බිළඞ්ගථාලිකන්ති කඤ්ජියොක්ඛලිකකම්මකරණං. තං කරොන්තා සිසකටාහං උප්පාටෙවා තත්තං අයොගුළං සණ්ඩාසෙන ගහෙවා තථ පක්ඛිපන්ති. තෙන මථලුඞ්ගං පක්කඨිවා උපරි උත්තරති.

酸粥锅刑：此为酸粥锅之刑。行刑者掀开头盖骨，用铁钳夹取烧红的铁球投入其中，脑髓因此沸腾涌出。

---

රාහුමුඛන්ති රාහුමුඛකම්මකරණං. තං කරොන්තා සඞ්කුනා විවරිවා අන්තොමුඛෙ දීපං ජාලෙන්ති. කණ්ණචූළිකාහි වා පට්ඨාය මුඛං නිඛාදනෙන ඛණන්ති ලොහිතංපග්ඝරිවා මුඛං පූරෙති.

罗睺口刑：此为罗睺口之刑。行刑者用铁钩张开口腔，在口中点燃灯；或从耳垂开始，用利器挖掘面部，鲜血流淌并充满口腔。

---

ජොතිමාලිකන්ති සකලසරීරං තෙලපිලොතිකාය වෙඨෙවා ආලිම්පෙන්ති.

火鬘刑：用浸油布条缠绕全身后点燃。

---

හථපජ්ජොතිකන්ති හථෙ තෙලපිලොතිකාය වෙඨෙවා පජ්ජාලෙන්ති.

手炬刑：用浸油布条缠裹双手后点燃。

---

එරකවත්තිකන්ති එරකවත්තකම්මකරණං. තං කරොන්තා හෙට්ඨාගිවතො පට්ඨාය චම්මවට්ටෙ කන්තන්තා ගොප්ඵකෙ පාතෙන්තී අථ නං යොත්තෙහි බධිවා කඩ්ඪන්ති. සො අත්තනො’වචම්මවට්ටෙ අක්කමිවා පතති චීරකවාසිකන්ති චිරකවාසිකකම්මකරණං. තං කරොන්තා තථෙව චම්මවට්ටෙ කන්තිවා කටියං ඨපෙන්ති. කටිතො පට්ඨාය කන්තිවාගොප්ඵකෙසු ඨපෙන්ති. උපරිමෙහි හෙට්ඨිමසරීරං චීරකනිවාසනනිවථං විය හොති.

草带剥皮刑：此为草带剥皮之刑。行刑者从颈部下方开始，将皮肤切割成环状，一直到脚踝，然后用绳索捆绑并拉扯。那人踩着自己被割下的皮条而倒下。树皮衣刑：此为树皮衣之刑。行刑者也用同样的方法切割皮环，置于腰部；再从腰部开始切割，置于脚踝处。上半身剥下的皮条垂下，使下半身如同穿上了破烂的衣服。

---

එණෙය්‍යකන්ති එණෙය්‍යකකම්මකරණං. තං කරොන්තා උහොසු කප්පරෙසු ච ජණ්ණුකෙසු ච අයසලාකයො දවා අයසූලානි කොට්ටෙන්ති. සො චතුහි අයයුලෙහි භුමියං පතිට්ඨහති. අථ නං පරිවාරෙවා අග්ගිං කරොන්ති. තං සධිසධිතො සූලානි අපනොවා චතුහි අට්ඨිකොටීහියෙව ඨපෙන්ති.

羚羊刑(Eṇeyyaka)：此为羚羊之刑。行刑者在其双肘和双膝处打入铁钎，将他钉在地上。那人就靠这四个铁桩固定着。然后，他们围着他点火。当他被烧烤时，他们拔出铁桩，使他仅靠四处骨端支撑着。

---

බළිසමංසිකන්තිඋභතොමුඛෙහි බළිසෙහි පහරිවා චම්මමංසනහාරූනි උප්පාටෙන්ති.

钩肉刑(Baḷisamaṃsika)：用双头钩打击，撕裂皮、肉、筋。

---

කහාපණකන්ති සකල සරීරං තිණ්හාහි වාසීහි කොටිතො පට්ඨාය කහාපණ මත්තං කහාපණ මත්තං පාතෙන්තා කොට්ටෙන්ති.

钱币刑(Kahāpaṇaka)：用锋利的斧头从身体末端开始，将全身的肉切成钱币大小的肉片。

---

ඛාරාපතච්ඡිකන්ති සරීරං තථ තථ ආවුධෙහි පහරිවා කොච්ඡෙහි ඛාරං සංසෙන්ති චම්මමංසනහාරූනි පග්ඝරිවා අට්ඨකසඞ්ඛලිකා’ව තිට්ඨති.

碱刮刑(Khārāpatacchika)：用各种武器击打身体，然后在伤口上用粗糙的刷子涂抹碱性物质，导致皮、肉、筋流失，只剩下一具骨架。

---

පළිඝපරිවත්තකතී එකෙන පස්සෙන නිපජ්ජාපෙවා කණ්ණණච්ඡිද්දෙ අයසූලං කොට්ටෙවා පථවියා එකබද්ධං කරොන්ති අථ නං පාදෙ ගහෙවා ආවිජ්ඣන්ති.

门闩转刑(Paḷighaparivattaka)：让犯人侧卧，在耳孔处打入一根铁桩，将他牢牢地固定在地上。然后抓住他的脚，将他旋转。

---

පලාලපීඨිකන්ති ඡෙකො කාරණිකො ඡවිචම්මං අච්ඡිදිවා නිසදපොතකෙහි අට්ඨිනි භිදිවාකෙසකලාපෙ ගහෙවා උක්ඛිපන්ති. මංසරාසියෙව හොති. අථ නං කෙසෙහෙව පරියොනධිවා ගණ්හන්ති පලාලවට්ටිං විය කවා පළිවෙඨෙන්තී’ති විනයටීකා.

稻草垫刑(Palālapīṭhika)：熟练的行刑者在不割破皮肤的情况下打碎犯人的骨头，然后抓住他的发束将他举起，使他变成一堆肉。然后他们用他的头发将他包裹起来，像卷稻草卷一样卷起。这是《律疏》(Vinayaṭīkā)所说。

---

ඉමඤ්ච සට්ඨිවිධං දුක්ඛං සල්ලක්ඛෙවා භවෙසු නිබ්බිදිවා විරජ්ජිවා භවතණ්හං පහාවා දුක්ඛලක්ඛණං දුක්ඛානුපස්සනා ඤාණෙන පස්සිතබ්බන්ති.

应当省察这六十种苦，从而对诸有生起厌离、离贪，断除有爱，并以苦随观智观见苦相。

---

දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතන්ති පඤ්චසත්තති සෙඛියෙ අපනෙවා සෙසානං වසෙන දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං වෙදිතබ්බන්ති.

除去七十五条众学法，其余应知为一百五十条学处。

---

සඞ්ඛ්‍යාපරිච්ඡෙදස්ස සරූපගහණං සමත්තං.

数量章纲要完毕。

---

චතුරාධිකසතෙසු ගහෙතබ්බථෙසු පන චතුත්තිංස එකථානී, චතුත්තිංස ද්වෙයථානි සොළස ත්‍යථානි, පංච චතුරථානි, තෙරස පඤ්චථානි, ද්වෙ සත්තථානී’ති.

在一百零四件应取之物中，有三十四件为单层，三十四件为双层，十六件为三层，五件为四层，十三件为五层，两件为七层。

---

මිලිදපඤ්හටීකා සමත්තා.

《弥兰陀问经疏》终。

---

කුසලෙන ඨිතා කුසලාකුසලො අධිගච්ඡති සන්තිපදං,කථිතං මුනිනා සුචිතංපරමථ සභාවගතීසු ගතං;

善者安住于善，善者证得寂静句；此乃牟尼所善说，已达胜义自性之境。

---

නානාඅධිප්පායවසා පවත්තෙපාඨානමථෙ කුසලො විදිවා,ආරොචමානො වරයුත්තමථංගණ්හෙය්‍ය සීහො විය නාගරාජං;

于随种种意趣而转之文义，智者善了知后，当宣说最胜相应之义，并如狮子捕捉象王般摄取之。

---

හිවා අසාරං සුහිතඤ්ච ගණ්හෙආරොග්‍යකාමො අහිතං’ව රොගං,විඤ්ඤු පවෙසෙය්‍ය ච යුත්තමථංහංසාධිපො වා උදකං’ව ඛීරා’ති;

应舍无髓之物而取其精华，如求健康者舍弃疾病；智者应契入相应之义，如鹅王分离水与乳。

---

පරමවිසුද්ධසද්ධාබුද්ධිවීරියපතිමණ්ඩිතෙන සීලාචාරජ්ජවමද්දවාදි-ගුණසමුදයසමුදිතෙනසකසමයසමයන්තරගහණජ්ඣොගාහසමථෙන- පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියසමන්නාගතෙන තිපිටකපරියත්තිප්පභෙදෙ සාට්ඨ-කථෙ සථුසාසනෙ අප්පටිහතඤාණප්පභාවෙන ආනනුභාවකරණ- සම්පත්තිජනිතසුඛවිනිග්ගතමධුරොළාරවචනලාවඤඤයුත්තෙන යුත්ත-මථවාදිනා වාදීවරෙන මහාකවිනා සුවිපුලවිමලබුද්ධිනා මහාතිපිටක- චූළාභයථෙරො’ති ගරූහි ගහිතනාමධෙය්‍යෙනථෙරෙන කතො මිලිදටීකාගථො සමත්තො.

由具足最上清净的信、慧、精进，戒行、正行、正直、温和等功德，善于深入理解自宗与他宗，具足智慧与辩才，于三藏教典的各种分类及导师包含注释的教法拥有无碍的智慧光明，其言语甜美、崇高而优雅，乃由成就威神力所生之乐而发出，言谈契合义理，为最胜论师、大诗人、具足广博清净智慧，由诸师取名为大三藏小无畏(Mahātipiṭaka-cūḷābhaya)长老所造的《弥兰陀问经》义注，至此圆满。

---

තාව තිට්ඨතු ලොකස්මිං ලොකනිථරණෙසිතංදස්සෙන්තො කුලපුත්තානං නයපඤ්ඤා විසුද්ධියා,යාව බුද්ධො’ති නාමම්පි සුද්ධචිත්තස්ස තාදිනොලොකම්හි ලොකජෙට්ඨස්ස පවත්තති මහෙසිනො;

愿此为度脱世间而寻求之法住立于世，为良家子开示理与慧的清净；直至具清净心、如是者、世间最上、大仙的佛陀之名，仍流传于世间。

---

භුත්තා සුධාද්වාදස හන්ති පාපකෙඛුධං පිපාසං අතිදරංත්‍රිමං (?)කොධුපනාහඤ්චවිවාදපෙසුනිංසිතුණ්හතදිඤ්ච රසග්ගමාවහා;

食此甘露，能摧毁诸恶：饥渴、极度的恐惧、忿怒、怨恨、争论、离间语、寒热、疲劳，并带来最上的滋味。

---

දෙන්තස්ස පාකාදිසකප්ඵලාවහාධම්මො සුවුත්තො පන කොපධාපකෙ,තදුත්තරිං හන්ති අසෙසපාපකෙදෙන්තස්ස සොතාදිසකප්ඵලාවහො;

（物质的）布施能为布施者带来如成熟果实般的结果，而善说之法能平息忿怒者的忿怒；更胜于此，它能彻底摧毁一切恶业，为布施（法）者带来如听闻（法）般的结果。

---

ඉති පඤ්ච තියඩ්ඪසතෙ සකිදෙ (?)මධුරාභිරමෙකරසෙනන යුතො,මිලිදා සුටිකා සුගුණා සුකතානිභයෙන ද්වීපසෙන (?) යතා සමතො;

如是，这五百五十首偈颂，具足甜美愉悦的单一法味。这善妙的《弥兰陀问经》义注，品质优良，制作善巧，由无畏的岛民以平等心努力编集而成。

---

ලඞ්කව්හයෙ දිපවරෙ සුසණණ්ඨිතාමහාවිහාරෙ ච ජිනොරසාලයෙ,පරම්පරා ථෙරගණා සුසණ්ඨිතාපකාසකා යෙ වරසථුසාසනෙ;

在名为楞伽(Laṅkā)的殊胜岛屿上，在大寺，即佛子们的住处，长老僧团的传承得以确立，他们是殊胜导师教法的阐明者。

---

තෙසං අලඞ්කාරභවෙන සාසනෙතිපෙටකෙ සුද්ධවිසුද්ධබුද්ධිනා,සහාසයන්තෙන නරෙ සරාජිකෙපහාසයන්තෙන ගණෙ ගණුත්තමෙ;

他以纯净无垢的三藏智慧，成为那些长老们在教法中的庄严，令国王与人民欢喜，令最上的僧团欢喜。

---

ටීකා’ති නාමෙන මිලිදදීපිකාවරථතො ගථප්පකරෙන සම්භවං (?)සුගථකාරෙනජිනඞ්කුරෙන මෙකතඤ්ච යං යං වරපුඤ්ඤ සම්පදං (?)

名为《弥兰陀明灯》的义注，以偈颂形式从殊胜义理中产生，此乃由我——一位善偈颂的作者、佛子——所造，以及我所集聚的种种殊胜功德。

---

කුසලෙන තෙනෙවහිපථයන්තාවරබොධිඤාණං තිවිධෙසු යෙ යං,නිභයෙන තෙසං තුරසිජ්ඣතං තං (?)පරමඤ්ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණෙය්‍යං;

以此善业，愿那些希求三乘殊胜菩提智者，能无畏而迅速地成就。而我则愿证得无上一切知智。

---

ඉතො චුතො’හංසුහිතෙන කම්මුනාභවාමි දෙවෙ තුසිතව්හයෙ පුරෙ,චිරං චරන්තො කුසලං පුනප්පුනංතථෙව මෙත්තෙය්‍යවරෙ නිරන්තරං;

愿我从此地命终后，因善业而得生于兜率天城，长久地一再修习善法，并恒常亲近殊胜的弥勒(Metteyya)。

---

තතො නරන්තො’ව ජිනඞ්කුරො වරොයථා වීරබුද්ධො’ති භවෙකනායකො,තතො තරන්තො වරපුඤ්ඤකාරකොභවාමි නරානරපූජිතො සදා;

然后，愿我作为一位殊胜的佛子，犹如勇猛的佛陀、世间唯一的导师而行；又愿我度脱众生，行持殊胜的福业，恒常受人天所礼敬。

---

සුසුරො පවරො සුමනො වරදොපිටකෙන වසෙ සජනෙ කථිතෙ,පවරථ පකාසකඤාණවරොවරධම්මසුඛෙසනකො සීලවා (?)

（愿我成为）善闻、殊胜、善意、施予恩惠者，于善人中宣说三藏而能自主，具足阐明殊胜义理的卓越智慧，为具戒者，寻求殊胜法乐。

---

සචෙ තිදිවෙ තුසිතෙ මනොරමෙභවාමි ජාතො මනොරථප්පති,වරප්පදෙසෙ පතිරූපකෙ සදාධීරා පජායන්ති සුපුඤ්ඤ කම්මිනො;

若我生于令人心悦的三十三天或兜率天，愿我成为意愿的主宰。智者与善业者，总是诞生于殊胜而适宜之地。

---

අහම්පි තථෙව පදෙසමුත්තමෙභවාමි නාරීහි නරෙහි පූජිතො,ධනෙන ඤාණෙන යසෙන දීපිතොවිසොධයන්තො පුන සථුසාසනනං;

愿我也同样生于最胜之处，受男女众所礼敬，以财富、智慧与名声而光耀，并再次净化导师的教法。

---

අනෙන පුඤ්ඤෙන භවාවසානකෙසබ්බඤ්ඤුතංයාව ච පාපූණෙවරං,නිරන්තරං ලොකහිතස්ස කාරකොභවෙ භවෙය්‍යං සුචිතො ච පාරමී;

以此福德，愿我生生世世恒为世间利益之行者，积集波罗蜜，直至最终证得无上一切知智。

---

පුඤ්ඤෙනනෙන විපුලෙන භවාභවෙසුපුඤ්ඤාභිවූඩ්ඪ පරිසුද්ධගුණාධිවාසො,හුවා නරාධිකතරො (වත) සබ්බසෙට්ඨො;

බුද්ධො භවෙය්‍යමහමුත්තමනාථනාථො;

以此广大福德，愿我生生世世福德增长，成为纯净诸德的住处；愿我成为超胜世人、一切中最上者；愿我成为佛陀，无上怙主中的怙主。

---

පුඤ්ඤෙන චිණ්ණෙන පියෙ මයා’දරං (?)සත්තා අවෙරා සුඛිතා භවන්තු තෙ,දෙවා නරිදා සකලං ඉමං මහිංරක්ඛන්තු ධම්මෙන සමෙන ධම්මිනො’ති;

愿以我虔敬积集之福德，令一切众生无怨、安乐。愿诸天与人王，以正法、平等地守护此整个大地及诸具法者。