နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ

声形论（词根篇）

ဓာတုမာလာ

界鬘

၁၅. သရဝဂ္ဂပဉ္စကန္တိက သုဒ္ဓဿရဓာတု

15. 纯元音语根第五品

ဣတော [Pg.1] ပရံ တု သရတော, ကကာရန္တာဒိဘေဒတော;

ဓာတုယော ဓာတုနိပ္ဖန္န-ရူပါနိ ဝိဝိဓာနိ စ.

此后，依元音、以迦(ka)等结尾之差别，[我将宣说]诸语根，以及由语根所生之种种形态。

သာဋ္ဌကထေ ပိဋကမှိ, ဇိနပါဌေ ယထာဗလံ;

နယံ ဥပပရိက္ခိတွာ, သမာသေန ကထေဿ’ဟံ.

我将尽力审察附有义注的三藏(piṭaka)及佛陀的教法，并简要阐述其理趣。

ဣ ဂတိယံ. ယေသံ ဓာတူနံ ဂတိအတ္ထော, ဗုဒ္ဓိပိ တေသံ အတ္ထော. ပဝတ္တိပါပုဏာနိပိ. တတြ ဂမနံ ဒုဝိဓံ ကာယဂမနံ ဉာဏဂမနဉ္စ. တေသု ကာယဂမနံ နာမ ဣရိယာပထဂမနံ, ဉာဏဂမနံ နာမ ဉာဏုပ္ပတ္တိ, တသ္မာ ပယောဂါနုရူပေန ‘‘ဂစ္ဆတီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဇာနာတီ’’တိပိ အတ္ထော ဘဝတိ, ‘‘ပဝတ္တတီ’’တိပိ အတ္ထော ဘဝတိ, ‘‘ပါပုဏာတီ’’တိပိ အတ္ထော ဘဝတိ, ဣရိယာပထဂမနေန ဂစ္ဆတီတိပိ အတ္ထော ဘဝတိ, ဉာဏဂမနေန ဂစ္ဆတီတိပိ အတ္ထော ဘဝတိ. တထာ ဟိ ‘‘သီဃံ ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု ဣရိယာပထဂမနံ ‘‘ဂမန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သုန္ဒရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော. ‘‘ဂတိမာ’’တိအာဒီသု [Pg.2] ပန ဉာဏဂမနံ. ဧဝံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဂတျတ္ထာနံ ဓာတူနံ ယထာပယောဂံ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

一、行(gati)义。凡具有行义的语根，亦有智慧(buddhi)、流转(pavatti)及到达(pāpuṇā)之义。其中，行(gamana)有两种：身行(kāyagamana)与智行(ñāṇagamana)。身行即威仪行(iriyāpathagamana)，智行即智生起(ñāṇuppatti)。因此，根据用法，“gacchati”(行)一词，既有“知”(jānāti)义，亦有“流转”(pavattati)义，亦有“到达”(pāpuṇāti)义；既有以威仪行而“行”之义，亦有以智行而“行”之义。例如，在“sīghaṃ gacchati”(速行)等语中，威仪行被称为“行”(gamana)。[又如]“已达美妙涅槃”(Sundaraṃ nibbānaṃ gato)。而在“有智者”(gatimā)等语中，其“行”则指智行。如是，对一切具有行义的语根，皆应随其用法而取其义。

တဿိမာနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ – ဣတိ, ဧတိ, ဥဒေတိ. ကာရိတေ ‘‘ဥဒါယတီ’’တိ ရူပံ ဘဝတိ. ဥဋ္ဌာပေတီတိ ဟိ အတ္ထော, ဒုကာရော အာဂမော. ဥပေတိ, သမုပေတိ, ဝေတိ, အပေတိ, အဝေတိ, အနွေတိ, သမေတိ, အဘိသမေတိ, သမယော, အဘိသမယော, ဤဒိ, ဥဒိ, ဧကောဒိ, ပဏ္ဍိတော, ဣတော, ဥဒိတော, ဥပေတော, သမုပေတော, အနွိတော, အပေတော, သမေတော, ဧတဗ္ဗော, ပစ္စေတဗ္ဗော, ပဋိယမာနော, ပဋိစ္စော, ဧန္တော, အဓိပ္ပေတော, အဓိပ္ပာယော, ပစ္စယော, အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ‘‘ဣတာ, ဣတ’’န္တိအာဒိနာ ယထာရဟံ ဣတ္ထိနပုံသကဝသေနပိ. ပစ္စေတုံ, ဥပေတုံ, သမုပေတုံ, အနွေတုံ, သမေတုံ, အဘိသမေတုံ, ဣစ္စ, ပဋိစ္စ, သမေစ္စ, အဘိသမေစ္စ, အပေစ္စ, ဥပေစ္စ, ပဋိမုခံ ဣတွာ, ဣတွာန, ဥပေတွာ, ဥပေတွာန, ဥပေတုန, အညာနိပိ ဗုဒ္ဓဝစနာနုရူပတော ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

由此语根(I)产生以下形态：iti(去)，eti(来)，udeti(升起)。在使役态中，形态为“udāyatī”，义为“使升起”，此中“du”为增益(āgama)。Upeti(接近)，samupeti(一起接近)，veti(行走)，apeti(远离)，aveti(了知)，anveti(跟随)，sameti(会合)，abhisameti(现观)，samayo(时节)，abhisamayo(现观)，īdi(去)，udi(升起)，ekodi(专一)，paṇḍito(智者)，ito(已去)，udito(已升起)，upeto(已接近)，samupeto(已一起接近)，anvito(已跟随)，apeto(已远离)，sameto(已会合)，etabbo(应来)，paccetabbo(应被迎接)，paṭiyamāno(正被趋向)，paṭicco(缘于)，ento(正在去)，adhippeto(意趣)，adhippāyo(意趣)，paccayo(缘)。其他形态也应相应地连接。“Itā, ita”等等，应按照适合的情况以阴性、中性(napuṃsaka)的变格来使用。Paccetuṃ(为了迎接)，upetuṃ(为了接近)，samupetuṃ(为了共同接近)，anvetuṃ(为了跟随)，sametuṃ(为了会合)，abhisametuṃ(为了现观)，icca(这样)，paṭicca(缘于)，samecca(会合之后)，abhisamecca(现观之后)，apecca(远离之后)，upecca(接近之后)，paṭimukhaṃ itvā(面向…而去)，itvāna(已经去了)，upetvā(已经接近了)，upetvāna(已经接近了)，upetuna(为了接近)。其他形态也应按照佛陀的教导相应地连接。

ဣတိဣတိ ကြိယာသဒ္ဒေါ, သုတ္တန္တေသု န ဒိဿတိ;

ဣဒမေတ္ထ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဒဿနာယေဝ မေ ရုတော.

“itiiti”这个动词(kriyāsadda)，在经藏(suttanta)中未曾见到；此处不应如此说，我仅是依其所见而说。

‘‘ဣတာယံ ကောဓရူပေန’’, ဣတိ ပါဠိ ဟိ ဒိဿတိ;

အင်္ဂုတ္တရနိကာယမှိ, မုနိနာဟစ္စ ဘာသိတာ;

“Itāyaṃ kodharūpena”，此巴利(pāḷi)经文确实可见；在《增支部》(Aṅguttaranikāya)中，由牟尼(muni)所确说。

ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ ကောဓံ နိန္ဒန္တေန –

此乃世尊(Bhagavā)在《增支部》(Aṅguttaranikāya)中谴责忿怒(kodha)时所说：

‘‘ဣတာယံ ကောဓရူပေန, မစ္စုဝေသော ဂုဟာသယော;

တံ ဒမေန သမုစ္ဆိန္ဒေ, ပညာဝီရိယေန ဒိဋ္ဌိယာ’’တိ.

“此[烦恼]以忿怒(kodha)之相而行，是藏于洞窟(guhāsaya)的死神(maccu)；当以调伏(dama)、智慧(paññā)、精进(vīriya)与正见(diṭṭhi)断除它。”

တတြ ဣတာယန္တိ ဣတိ အယန္တိ ဆေဒေါ. ဣတိဣတိ စ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. အယံ ပနေတ္ထ သုတ္တပဒတ္ထော – ယော [Pg.3] ဒေါသော လောကေ ‘‘ကောဓော’’တိ လောကိယမဟာဇနေန ဝုစ္စတိ, နာယံ အတ္ထတော ကောဓောတိ ဝတ္တဗ္ဗော. ကိန္တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗော, ဧသော ဟိ သရီရသင်္ခါတဂုဟာသယော မစ္စုရာဇာ ဧဝ ကောဓဝသေန ပမဒ္ဒန္တော သတ္တသန္တာနေ ဂစ္ဆတီတိ ဝတ္တဗ္ဗော. တံ ဧဝရူပံ ‘‘မစ္စုရာဇာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထကရံ ကောဓံ ဟိတကာမော ဒမေန ပညာယ ဝီရိယေန ဒိဋ္ဌိယာ စ ဆိန္ဒေယျာတိ.

此处“itāyaṃ”的分解是“iti”和“ayaṃ”。而“iti”的意思是“去”(gacchati)和“流转”(pavattati)。此处的经文意义是——世间凡夫所说的“忿怒”(kodha)这种过患(dosa)，实际上不应仅称之为忿怒。那应如何说呢？应说：这其实是寄居在名为身体(sarīra)之洞窟(guhāsaya)中的死王(maccurājā)，它凭借忿怒之力，在有情(satta)的相续(santāna)中运行并摧毁他们。因此，欲求利益者，应当以调伏(dama)、智慧(paññā)、精进(vīriya)和正见(diṭṭhi)，断除此种给众人带来损害、应被称为“死王”的忿怒。

ဧတီတိ ဣမဿ ပန အာဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဧတီ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ အာဥပသဂ္ဂေါ သန္ဓိကိစ္စေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ န ပါကဋော ဝလာဟကာဝတ္ထရိတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ. တထာ ဟိ ဧတ္ထ အာ ဣတိ ဧတီတိ သန္ဓိဝိဂ္ဂဟော ဘဝတိ, အာကာရဿ စ ဣကာရေန ပရေန သဒ္ဓိံယေဝ ဧကာရာဒေသော. တသ္မာ ‘‘အယံ သော သာရထီ ဧတိ. ဧတု ဝေဿန္တရော ရာဇာ’’တိအာဒီသု ‘‘အာဂစ္ဆတိ, အာဂစ္ဆတူ’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ကထေတဗ္ဗော. ဗျာကရဏသတ္ထေပိ ဟိ အာ ဣတိ ဧတီတိ သန္ဓိဝိဂ္ဂဟော ဒိဿတိ, တသ္မာ အယမ္ပိ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဣတီတိ ရဿဝသေန ဝုတ္တံ ပဒံ ဂမနံ ဗောဓေတိ, ဧတီတိ ဝုဒ္ဓိဝသေန ဝုတ္တံ ပန ယထာပယောဂံ အာဂမနာဒီနိ. မတ္တာဝသေနပိ ဟိ ပဒါနိ သဝိသေသတ္ထာနိ ဘဝန္တိ. တံ ယထာ? သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော, ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇိတောတိ. သညောဂါသညောဂဝသေနပိ, တံ ယထာ? ဂါမာ နိဂ္ဂစ္ဆတိ. ယသံ ပေါသော နိဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အယမ္ပိ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

“Etī”的意思是“来”(āgacchati)。在此，“Etī”中的前缀“ā”因连音(sandhi)之故被隐藏，犹如被云遮蔽的满月，不甚显了。实际上，此处的连音分解是“ā iti”，“ā”与后面的“i”音合为“e”音。因此，如“这位车夫来了(ayaṃ so sārathī eti)”、“愿韦桑达拉(Vessantara)王前来(Etu vessantaro rājā)”等句，应以“来了”、“请来吧”等义解释。在语法论(byākaraṇa)中亦可见“ā iti”合为“etī”的连音分解，故此规则亦应善记于心。又或者，以短音说的“iti”一词表示“去”(gamana)，而以长音(vuddhi)说的“etī”则随用法表示“来”等义。词语亦会因音量(mattā)而有特殊含义。例如：“于教法中出家(pabbajito)”与“被国家驱逐(pabbājito)”。亦会因[前缀]连接与否而异，例如：“从村中出去(Gāmā niggacchati)”与“此人获得名声(Yasaṃ poso nigacchati)”。故此规则亦应善记于心。于此，当说——

ဣ ဂတိယန္တိ ကထိတာ, ဓာတု ဝုဒ္ဓိံ ဂတာ ယဒါ;

တဒါ အာဂမနတ္ထဿ, ဝါစိကာ ပါယတော ဝသာ.

语根“I”被称为有“行”(gati)义，当其发生音转(vuddhi)时；彼时，它大都表示“来”(āgamana)的意义。

ဣရိယာပထတ္ထတော ဟေ-သာ နိစ္စာဂမဝါစိကာ;

‘‘အယံ သော သာရထီ ဧတိ’’, ဣစ္စာဒေတ္ထ နိဒဿနံ.

就威仪行(iriyāpatha)的意义而言，它总是表示“来”(āgama)；“这位车夫来了(Ayaṃ so sārathī eti)”等句即是此处的例子。

အနိရိယာပထတ္ထေန[Pg.4], ဝတ္တနေ ဂမနေပိ စ;

အာဂမနေ စ ဟောတီတိ, ဓီမာ လက္ခေယျ တံ ယထာ.

在非威仪行(aniriyāpatha)的意义上，它亦可用于流转(vattana)、去(gamana)及来(āgamana)；智者(dhīmā)应如是观察。

‘‘ပဋိစ္စ ဖလမေတီ’’တိ, ဧဝမာဒီသု ဝတ္တနေ;

ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ ဣကာရဝှာ, ဧသာ ဓာတု ပဝတ္တတိ.

在“缘此而有果生(Paṭicca phalameti)”等句中，表示“流转”(vattana)时；此名为“i”的语根，在发生音转(vuddhi)后，即如是运用。

‘‘အတ္ထမေန္တမှိ သူရိယေ, ဝါဠာ’’ ဣစ္စာဒီသု ပန;

ဂတေ, ‘‘ဧတီတိ ဣတီ’’တိ-အာဒိသွာဂမနေ သိယာ.

然而，在“日落时，野兽(vāḷā)…”等句中，[用于]“去”(gata)义；在“etīti īti”等句中，则为“来”(āgamane)义。

တထာ ဟိ ဤတီတိ အနတ္ထာယ ဧတိ အာဂစ္ဆတီတိ ဤတိ, ဥပဒ္ဒဝေါ, ဣတိ အာဂမနတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အာဟ စ သုတ္တနိပါတဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧတီတိ ဤတိ, အာဂန္တုကာနံ အကုသလဘာဂီနံ ဗျသနဟေတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

诚然，“īti”者，“为无益而来”(anatthāya eti)，故“īti”为灾祸(upaddava)，应取“来”(āgamana)义。于《经集》义注(Suttanipātaṭṭhakathā)中亦云：“‘eti’即‘īti’，此乃对外来的、属不善分之灾祸因(byasanahetu)的称谓。”

ဣဒါနိ ယထာရဟံ နိပါတာချာတနာမိကပရိယာပန္နာနံ ဣတိဣတော သဒ္ဒါနမတ္ထုဒ္ဓါရော ဝုစ္စတေ – တတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတုပရိသမာပနာဒိပဒတ္ထ ဝိပရိယာယ ပကာရာဝဓာရဏ နိဒဿနာဒိအနေကတ္ထပ္ပဘေဒေါ. တထာ ဟေသ ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒီသု ဟေတုအတ္ထေ ဒိဿတိ. ‘‘တသ္မာတိဟ မေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ. အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ, ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ, နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒီသု ပရိသမာပနေ. ‘‘ဣတိ ဝါ ဣတိ ဧဝရူပါ ဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု အာဒိအတ္ထော. ‘‘မာဂဏ္ဍိယောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တိ ဗျဉ္ဇနမဘိလာပေါ’’တိအာဒီသု ပဒတ္ထဝိပရိယာယေ. ‘‘ဣတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ သပ္ပဋိဘယော ဗာလော, အပ္ပဋိဘယော ပဏ္ဍိတော. သဥပဒ္ဒဝေါ ဗာလော, အနုပဒ္ဒဝေါ [Pg.5] ပဏ္ဍိတော. သဥပသဂ္ဂေါ ဗာလော, အနုပသဂ္ဂေါ ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒီသု ပကာရော. ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌေန သတာ အာဒန္ဒ အတ္ထီတိဿ ဝစနီယံ. ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ စေ ဝဒေယျ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိအာဒီသု အဝဓာရဏေ. ‘‘အတ္ထီတိ ခေါ ကစ္စာန အယမေကော အန္တော, နတ္ထီတိ ခေါ ကစ္စာန အယံ ဒုတိယော အန္တော’’တိအာဒီသု နိဒဿနေ. နိပါတဝသေနေဝ တေ ပယောဂါ ဂဟေတဗ္ဗာ. ‘‘ဣတာယံ ကောဓရူပေနာ’’တိ ဧတ္ထ ပန အာချာတဝသေန ဂမနေ ဣတိသဒ္ဒေါ ဒိဿတိ. အယမေဝတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတော, နိပါတတ္ထော ပန န ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, ဝိညူနံ အတ္ထဂ္ဂဟဏေ ကောသလ္လုပါဒနတ္ထံ ကေဝလံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန အာဂတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣတရော ပန –

现在，应当如理阐释归属于小品词、动词和名词类的“iti”和“ito”等词的意义——其中，“iti”一词具有原因、终结、“等”、释义、种类、确定、指示等多种含义。例如，在“诸比丘！因其变坏，故称为色”等句中，可见其表示原因之义。在“诸比丘！因此，你们应为我法的继承者，而非财物的继承者。我于你们有慈悲心，愿我弟子成为法的继承者，而非财物的继承者”等句中，表示终结。在“远离这样或那样的观赏娱乐”等句中，表示“等”之义。在“玛甘迪亚是那位婆罗门的称谓、名称、概念、言说、名字、命名、称号、语言、表达、表述”等句中，表示释义。在“诸比丘！如此，愚者有怖畏，智者无怖畏；愚者有灾患，智者无灾患；愚者有障碍，智者无障碍”等句中，表示种类。在被问及“有缘此而有老死吗？”时，应答：“有。”若问：“缘何而有老死？”应答：“缘生而有老死”等句中，表示确定。在“迦旃延！‘有’是一边，‘无’是第二边”等句中，表示指示。这些用法应依小品词的方式来理解。然而，在“Itāyaṃ kodharūpenā”一句中，“iti”一词则作为动词表示“去”的意义。此处意指的是这个意思，而不取其小品词之义。应当了知，这仅仅是为了让智者在理解词义上获得善巧而作的阐释。其余的则...

ဂတျတ္ထေ စိမသဒ္ဒတ္ထေ, ဣတောသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ;

အနွိတော’’တိ ဟိ ဂတျတ္ထေ, ပစ္စတ္တဝစနံ ဘဝေ.

“ito”一词，用于“去”义及“此”义；如“anvito”用于“去”义时，即是主动之语。

ဣမသဒ္ဒဿ အတ္ထမှိ, နိဿက္ကဝစနံ ဘဝေ;

‘‘ဣတော သာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ’’, ဣတိအာဒီသု ပါဠိသု.

用于“此”(ima)义时，则为离格之语；如“从此是南方(Ito sā dakkhiṇā disā)”等巴利文句所示。

ဂတျတ္ထော ဣစ္ဆိတော ဧတ္ထ, ဣတရတ္ထော န ဣစ္ဆိတော;

အတ္ထုဒ္ဓါရဝသာ ဝုတ္တော, ကောသလ္လတ္ထာယ ဝိညုနံ.

此处意取“去”义，不取他义；为令智者于义理善巧，故作此阐明。

ဣဓ ပန သမယသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရံ သနိဗ္ဗစနံ ဝတ္တဗ္ဗမ္ပိ အဝတွာ ဥပရိ အယဓာတုဝိသယေယေဝ ဝက္ခာမ ဣ ဧ အယဓာတုဝသေန တိဓာတုမယတ္တာ သမယသဒ္ဒဿ. တတြ ဣတီတိ ဣကာရာနန္တရတျန္တပဒဿ စ ‘‘ဧတိ, ဥဒေတီ’’တိအာဒီနဉ္စ ဧကာရာနန္တရတျန္တပဒါနံ အညေသဉ္စ ဧဝရူပါနံ ပဒမာလာ ယထာရဟံ ယေဘုယျေန အတ္တနောပဒါနိ ဝဇ္ဇေတွာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဤဒိသေသု ဟိ ဌာနေသု ဒုက္ကရာ ကြိယာပဒမာလာ. ယသ္မာ ပန ဣမသ္မိံ ပကရဏေ သုကရာ စ ဒုက္ကရာ စ တျန္တပဒမာလာ ဇာနိတဗ္ဗာ[Pg.6], တသ္မာ ဘူဝါဒိဂဏာဒီသု အဋ္ဌသု ဂဏေသု ဝိဟိတေဟိ ဆန္နဝုတိယာ ဝစနေဟိ သဗ္ဗသာဓာရဏံ အသဗ္ဗသာဓာရဏဉ္စ ပဒမာလာနယံ ဗြူမ –

在此，关于“samaya”一词，其义理与词源本应一并阐释，但此处暂且不述，我们将在上文关于“aya”词根的范围内解说，因为“samaya”一词是由“i”、“e”、“aya”三个词根构成。其中，对于以“i”音结尾的动词（如iti）和以“e”音结尾的动词（如“eti”、“udeti”）以及其他此类词语的词形变化，应在大多情况下避开为自语态(attanopada)而作适当的组合。因为在这些地方，动词的词形变化是困难的。然而，由于在本论中，无论难易，以“ti”结尾的动词词形变化都应了解，因此，我们将说明由“bhū”等八组动词词根所规定的九十六种语态中，通用与非通用的词形变化规则。

အကာရာနန္တရတျန္တ-ပဒါနံ ပန္တိယော ဗုဓော;

ဘဝတိ ရုန္ဓတာဒီနံ, ယောဇေ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗထာ.

智者应于一切处，以一切法，组合以“a”音结尾的动词（如bhavati、rundhati等）之序列。

ဣတိ ဧတီ’’တိ စေတေသံ, ပဒါနံ ပန ပန္တိယော;

သုဒ္ဓဿရပုဗ္ဗကာနံ, ယောဇေ ဝိညူ ယထာရဟံ.

至于“iti”、“eti”等词，以及其他词根为纯元音的动词序列，智者应如理组合。

အာကာရာနန္တရတျန္တ-ပဒါနဉ္စာပိ ပန္တိယော;

‘‘ယာတိ သုဏာတိ အသ္နာ-တိ’’ ဣစ္စာဒီနံ ယထာရဟံ.

对于以“ā”音结尾的动词序列，如“yāti”、“suṇāti”、“asnāti”等，亦应如理组合。

ဣဝဏ္ဏာနန္တရတျန္တ-ပဒါနမပိ ပါဠိယော;

ယောဇေ ‘‘ရုန္ဓိတိ ရုန္ဓီတိ’’-ဣစ္စာဒီနံ ယထာရဟံ.

对于以“i”音结尾的动词序列，如“rundhiti”、“rundhīti”等，亦应如理组合。

ဥကာရာနန္တရတျန္တ-သုတိဣတိ ပဒဿ စ;

ပေရဏတ္ထေ ပဝတ္တဿ, ယောဇေ မာလံ ယထာရဟံ.

对于以“u”音结尾的动词，以及用于使役义的动词，应如理组合其序列。

ဧကာရာနန္တရတျန္တ-ပဒါနမ္ပိ ယထာရဟံ;

‘‘ဇေတိ ရုန္ဓေတိ ကာရေတိ, ကာရာပေတီ’’တိအာဒီနံ.

对于以“e”音结尾的动词，如“jeti”、“rundheti”、“kāreti”、“kārāpeti”等，亦应如理组合。

ဩကာရာနန္တရတျန္တ-ပဒါနမ္ပိ ပဒက္ကမေ;

‘‘ကရောတိ ဘောတိ ဟောတီ’’တိ-အာဒီနံ ယုတ္တိတောဝဒေ;

对于以“o”音结尾的动词，如“karoti”、“bhoti”、“hoti”等，亦应于词序中如理说明。

ဣစ္စေဝံ သတ္တဓာ ဝုတ္တော, ပဒမာလာနယော မယာ;

ဣတော မုတ္တော နယော နာမ, နတ္ထိ ကောစိ ကြိယာပဒေ.

如是，我已宣说七种词形变化之法；于动词，此外再无他法。

‘‘အာဒတ္တေ ကုရုတေ ပေတေ’’, ဣစ္စာဒိ နယဒဿနာ;

ယထာရဟံ ယုတ္တိတောတိ, ဝစနံ ဧတ္ထ ဘာသိတံ.

因见有“ādatte”、“kurute”、“pete”等（为自语态）之法，故此处说“如理”、“恰当”之语。

ဣဒါနိ ဣကာရာနန္တရတျန္တပဒဿ ကမော ဝုစ္စတေ – ဣတိ, ဣန္တိ. ဣသိ, ဣထ. ဣမိ, ဣမ. အပရိပုဏ္ဏော ဝတ္တမာနာနယော. ဣတု, ဣန္တု. ဣဟိ, ဣထ. ဣမိ, ဣမ. အပရိပုဏ္ဏော ပဉ္စမီနယော. ဧတ္ထ စ ဣမေသံ ဒွိန္နံ သာသနာနုရူပဘာဝဿ ဣမာနိ သာဓကပဒါနိ [Pg.7] ‘‘ဝေတိ, အပေတိ, အနွေတီ’’တိ. တတ္ထ ဝိ ဣတိ ဝေတိ. ဝိဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော, ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ဂမနံ ဗောဓေတိ. တထာ အပ ဣတိ အပေတိ. အပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အနု ဣတိ အနွေတိ. အနုဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဂရူ ပန အနု ဧတိ အနွေတီတိ ဝဒန္တိ. တံ –

现在说明以“i”音结尾的动词的次序——iti, inti；isi, itha；imi, ima。此为不完整的现在时态法。Itu, intu；ihi, itha；imi, ima。此为不完整的命令式法。此处，为证明此二者符合教法，有“veti, apeti, anveti”等词为例。其中，vi + iti 为 veti，义为“离去”，此中“iti”一词表“去”义。同样，apa + iti 为 apeti，义为“远离”。anu + iti 为 anveti，义为“跟随”。然而，有师长说 anu + eti 为 anveti。如下所示：

‘‘ယထာ အာရညကံ နာဂံ, ဒန္တိံ အနွေတိ ဟတ္ထိနီ;

ဇေဿန္တံ ဂိရိဒုဂ္ဂေသု, သမေသု ဝိသမေသု စ;

ဧဝံ တံ အနုဂစ္ဆာမိ, ပုတ္တေ အာဒါယ ပစ္ဆတော’’တိ.

譬如林野象王行，母象循迹巨牙踪；山险平原皆经历，携子随后我亦从。

ဣမာယ ပါဠိယာ န သမေတိ ‘‘ဇေဿန္တံ အနွေတီ’’တိ ဝစနတော ‘‘အနုဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝစနတော စ. တထာ ဟိ ဧတိသဒ္ဒေါ ယတ္ထ စေ ဣရိယာပထဝါစကော, တတ္ထ အာဂမနံယေဝ ဇောတေတိ, န ဂမနံ, တသ္မာ အာဂမနတ္ထဿ အယုတ္တိတော ဂမနတ္ထဿ စ ယုတ္တိတော ဝိ ဣတိအာဒိနာ ဆေဒေါ ဉေယျော. ဧတေသဉ္စ ဣတိသဒ္ဒဝသေန ကတဆေဒါနံ အတ္ထိဘာဝံ ယုတ္တိဘာဝဉ္စ ‘‘ဣတာယံ ကောဓရူပေနာ’’တိ ပါဠိယေဝ သာဓေတိ, တသ္မာယေဝ ‘‘အနု ဣတိ, အနု ဣန္တိ, အနု ဣသီ’’တိအာဒိနာ ‘‘အနွေတီ’’တိအာဒီနံ ဆေဒေ လဗ္ဘမာနနယေန ဝုတ္တပ္ပကာရော ဝတ္တမာနာပဉ္စမီနယော ပရဿပဒဝသေန ဒဿိတော. သတ္တမီရူပါဒီနိ သဗ္ဗထာ အပ္ပသိဒ္ဓါနိ.

此[文]与此巴利句“jessantaṃ anvetī”及“anugacchāmī”不符。诚然，“eti”一词若表示行止，则仅阐明“来”，而非“去”。是故，因“来”义之不适用及“去”义之适用，当知是通过“vi”、“iti”等进行划分。而这些依“iti”词所作划分的存在性与合理性，由“itāyaṃ kodharūpenā”此句巴利证实。是故，正如通过“anu iti, anu inti, anu isī”等对“anvetī”等词进行划分而可得之理，所述类型的现在时与第五格（命令式）之法，以自言说（parassapada）的方式被展示。第七格等语形则全然不能成立。

ဣမာနိ ပန ဘဝိဿန္တိယာ ရူပါနိ, သိတ္တာ တေ လဟုမေဿတိ. ဣဿတိ, ဣဿန္တိ. ဣဿသိ, ဣဿထ. ဣဿာမိ, ဣဿာမ. ဣဿတေ, ဣဿန္တေ. ဣဿသေ, ဣဿဝှေ. ဣဿံ, ဣဿာမှေ. အသဗ္ဗဓာတုကတ္တေပိ သုဒ္ဓဿရတ္တာ ဓာတုဿ ဣကာရာဂမော န လဗ္ဘတိ. ပရိပုဏ္ဏော ဘဝိဿန္တီနယော.

此等是未来时的语形。譬如：“sittā te lahumessati”（你所播种的将迅速[结果]）。Issati, issanti. Issasi, issatha. Issāmi, issāma. Issate, issante. Issase, issavhe. Issaṃ, issāmhe。即使在非萨伐陀多迦（asabbadhātuka）的情况下，因语根为纯元音，故不得“i”音之增益。未来时之法至此圆满。

အထ ကာလာတိပတ္တိယာ ရူပါနိ ဘဝန္တိ, ဣဿာ, ဣဿံသု. ဣဿေ, ဣဿထ. ဣဿံ, ဣဿမှာ. ဣဿထ, ဣဿိသု. ဣဿသေ, ဣဿဝှေ. ဣဿံ, ဣဿာမှသေ. ကာလာတိပတ္တိဘာဝေ [Pg.8] စ အသဗ္ဗဓာတုကတ္တေ စ သန္တေပိ သုဒ္ဓဿရတ္တာ ဓာတုဿ အကာရိကာရာဂမော န လဗ္ဘတိ အနေကန္တိကတ္တာ ဝါ အနုပပန္နတ္တာ စ အကာရာဂမော န ဟောတိ. ဒွိန္နဉှေတ္ထ သုဒ္ဓဿရာနံ အနန္တရိကာနံ ဧကတောသန္နိပါတော အနုပပတ္တိ. ပရိပုဏ္ဏော ကာလာတိပတ္တိနယော.

其次，有条件式（kālātipatti）的语形：Issā, issaṃsu. Isse, issatha. Issaṃ, issamhā. Issatha, issisu. Issase, issavhe. Issaṃ, issāmhase。即使在条件式及非萨伐陀多迦（asabbadhātuka）的情况下，因语根为纯元音，故不得“a”音或“i”音之增益；或因其不确定性及不适宜性，“a”音之增益不发生。于此，二连续纯元音之并合为不适宜。条件式之法至此圆满。

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ သာဋ္ဌကထေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ သောတူနံ ပယောဂတ္ထေသု ပရမကောသလ္လဇနနတ္ထံ ‘‘နနု တေ သုတံ ဗြာဟ္မဏ ဘညမာနေ, ဒေဝါ န ဣဿန္တိ ပုရိသပရက္ကမဿာ’’တိ ပါဠိတော နယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ ဘဝိဿန္တိယာ ရူပေဟိ သဗ္ဗသော သမာနာနိ အသမာနတ္ထာနိ ဝတ္တမာနိကရူပါနိ စ ဤသကံ အညမညံ သမာနာနိ ဘဝိဿန္တီကာလာတိပတ္တီနံ ရူပါနိ စ ပကာသယိဿာမ – ဝတ္တမာနာဝသေန တာဝ ‘‘ဣဿတိ, ဣဿန္တိ. ဣဿသိ, ဣဿထာ’’တိ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ. အတ္ထော ပန ‘‘ဣဿံ ကရောတီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော. တသ္မိံယေဝ အတ္ထေ ဘဝိဿန္တီဝသေန ‘‘ဣဿိဿတိ, ဣဿိဿန္တိ. ဣဿိဿသိ, ဣဿိဿထာ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ ယောဇေတဗ္ဗံ. အတ္ထော ပန ‘‘ဣဿံ ကရိဿတီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော. ကာလာတိပတ္တိဝသေန ပန ‘‘ဣဿိဿာ, ဣဿိဿံသု. ဣဿိဿေ, ဣဿိဿထာ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ ယောဇေတဗ္ဗံ, အတ္ထော ပန ‘‘ဣဿံ အကရိဿာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော. ဓာတွန္တရဝသေန သံသန္ဒနာနယောယံ.

于此，为令听闻者于带义注的三藏佛语之运用义中生起最高善巧，我们从“婆罗门，汝岂非曾闻所言：诸天不嫉妒人之精进？”此巴利句中取其义理，以阐明：与前述未来时语形全然相同而意义不同的现在时语形，以及与未来时、条件式语形相互间略为相似的语形。——先依现在时，“issati, issanti. Issasi, issathā”等应全部连结。其义则应由“作嫉妒”等来了知。于彼同样之义，依未来时，“ississati, ississanti. Ississasi, ississathā”等应完整连结。其义则应由“将作嫉妒”等来了知。依条件式，“ississā, ississaṃsu. Ississe, ississathā”等应完整连结，其义则应由“本作嫉妒”等来了知。此乃依其他语根作比较之法。

ဣဒါနိ ဧကာရာနန္တရတျန္တပဒဿ ကမော ဝုစ္စတေ –

现在，宣说以“e”音结尾之词的次第——

ဧတိ, ဧန္တိ. ဧသိ, ဧထ. ဧမိ, ဧမ.

他去（来），他们去（来）。你去（来），你们去（来）。我去（来），我们去（来）。

ဧတု, ဧန္တု. ဧဟိ, ဧထ. ဧမိ, ဧမ.

令他去（来），令他们去（来）。你去（来），你们去（来）。我去（来），我们去（来）。

န စ အပ္ပတွာ ဒုက္ခန္တံ, ဝိဿာသံ ဧယျ ပဏ္ဍိတော;

နိဝေသနာနိ မာပေတွာ, ဝေဒေဟဿ ယသဿိနော;

ယဒါ တေ ပဟိဏိဿာမိ, တဒါ ဧယျာသိ ခတ္တိယ.

智者未达苦之尽，不应生起信任心；为声名显赫之维德哈(Vedeha)王，建造住所之后；刹帝利，当我派遣[使者]予汝时，汝当来此。

ဧယျ[Pg.9], ဧယျုံ. ဧယျာသိ, ဧယျာထ. ဧယျာမိ, ဧယျာမ. ဧထ, ဧရံ. ဧထော, ဧယျာဝှော. ဧယျံ, ဧယျာမှေ.

愿他去（来），愿他们去（来）。愿你去（来），愿你们去（来）。愿我去（来），愿我们去（来）。他应去（来），他们应去（来）。你应去（来），你们应去（来）。我应去（来），我们应去（来）。

သော ပုရိသော ဧယျ, တေ ဧယျုံ. တွံ ဧယျာသိ, တုမှေ ဧယျာထ. အဟံ ဧယျာမိ, မယံ ဧယျာမ. သော ပုရိသော ဧထ, တေ ဧရံ. တွံ ဧထော, တုမှေ ဧယျာဝှော. အဟံ ဧယျံ, မယံ ဧယျာမှေ.

那人应去（来），那些人应去（来）。你应去（来），你们应去（来）。我应去（来），我们应去（来）。那人应去（来），那些人应去（来）。你应去（来），你们应去（来）。我应去（来），我们应去（来）。

ပရောက္ခာဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီရူပါနိ သဗ္ဗသော အပ္ပသိဒ္ဓါနိ.

不定过去时、已然过去时和未然过去时的语形全然不能成立。

ဧဿတိ, ဧဿန္တိ. ဧဿသိ, ဧဿထ. ဧဿာမိ, ဧဿာမ. ဧဿတေ, ဧဿန္တေ. ဧဿသေ, ဧဿဝှေ. ဧဿံ, ဧဿာမှေ.

他将去（来），他们将去（来）。你将去（来），你们将去（来）。我将去（来），我们将去（来）。他将去（来），他们将去（来）。你将去（来），你们将去（来）。我将去（来），我们将去（来）。

သမ္မောဒမာနာ ဂစ္ဆန္တိ, ဇာလမာဒါယ ပက္ခိနော;

ယဒါ တေ ဝိဝဒိဿန္တိ, တဒါ ဧဟိန္တိ မေ ဝသံ.

众鸟共欢喜，携网飞离去；一旦起纷争，将入我掌握。

‘‘အဘိဒေါသဂတော ဣဒါနိ ဧဟီ’’တိ ဝစနဒဿနတော အပရာနိပိ ဘဝိဿန္တီရူပါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ.

由“今已向晚，来此！”(Abhidosagato idāni ehi)此语之所示，当知亦有其他未来时语形。

ဧဟိတိ, ဧဟိန္တိ. ဧဟိသိ, ဧဟိထ. ဧဟိမိ, ဧဟိမ. ဧဟိတေ, ဧဟိန္တေ. ဧဟိသေ, ဧဟိဝှေ. ဧဟိဿံ, ဧဟိဿာမှေ.

他将去（来），他们将去（来）。你将去（来），你们将去（来）。我将去（来），我们将去（来）。他将去（来），他们将去（来）。你将去（来），你们将去（来）。我将去（来），我们将去（来）。

ဧဿာ, ဧဿံသု. ဧဿေ, ဧဿထ. ဧဿံ ဧဿာမှာ. ဧဿထ, ဧဿိသု. ဧဿသေ, ဧဿဝှေ. ဧဿိံ, ဧဿာမှသေ.

他本应去（来），他们本应去（来）。你本应去（来），你们本应去（来）。我本应去（来），我们本应去（来）。他本应去（来），他们本应去（来）。你本应去（来），你们本应去（来）。我本应去（来），我们本应去（来）。

အထာပရောပိ ဧကာရာနန္တရတျန္တပဒက္ကမော ဘဝတိ;

ဥဒေတိ, ဥဒေန္တိ;

ဥဒေသိ, ဥဒေထ;

ဥဒေမိ, ဥဒေမ.

其次，亦有另一以“e”音结尾之词的次第：Udeti, udenti; Udesi, udetha; Udemi, udema。

ဥဒေတု, ဥဒေန္တု. ဥဒေဟိ, ဥဒေထ. ဥဒေမိ, ဥဒေမ, ဥဒါမသေ.

令他升起，令他们升起。你升起，你们升起。我升起，我们升起，我们升起。

ဥဒေယျ, ဥဒေယျုံ. သေသံ နေယျံ. ဥဒိဿတိ, ဥဒိဿန္တိ. သေသံ နေယျံ. ဥဒိဿာ, ဥဒိဿံသု. သေသံ နေယျံ.

Udeyya, udeyyuṃ。余者应知。Udissati, udissanti。余者应知。Udissā, udissaṃsu。余者应知。

ဣမာနိ သုဒ္ဓဿရဓာတုရူပါနိ.

此等是纯元音语根的语形。

ကကာရန္တဓာတု

以“迦”为结尾的语根

ကု [Pg.10] သဒ္ဒေ ကေ စ. ကောတိ, ကဝတိ, ကာယတိ, ဧဝံ ကတ္တုပဒါနိ ဘဝန္တိ. ကုယျတိ, ကိယျတိ, ဧဝံ ကမ္မပဒါနိ. ကာနနံ, ကဗ္ဗံ, ဇာတကံ, ဧဝံ နာမိကပဒါနိ. ကုတွာ, ကုတွာန, ကဝိတွာ, ကဝိတွာန, ကာဝိတွာ, ကာဝိတွာန, ကာယိတုံ, ဧဝံ အဗျယပဒါနိ.

语根 ku 意为“发声”，以及 ke。Koti、kavati、kāyati，如是为主动词。Kuyyati、kiyyati，如是为被动词。Kānanaṃ、kabbaṃ、jātakaṃ，如是为名词。Kutvā、kutvāna、kavitvā、kavitvāna、kāvitvā、kāvitvāna、kāyituṃ，如是为不变词。

တတြ ကာနနန္တိ ဌိတမဇ္ဈနှိကသမယေ ကဝတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ကာနနံ, ဝနံ. တထာ ဟိ –

其中，kānanaṃ（森林）一词，是因其于静止的正午时分发出声响(kavati)，故名kānanaṃ，即林(vanaṃ)。诚然如此——

‘‘ဌိတေ မဇ္ဈနှိကေ ကာလေ, သန္နိသီဝေသု ပက္ခိသု;

သဏတေဝ ဗြဟာရညံ, သာ ရတိ ပဋိဘာတိ မ’’န္တိ

“正午日当顶，鸟雀皆静栖；大林似作响，此乐令我喜。”

ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ကောကိလမယူရာဒယော ကဝန္တိ သဒ္ဒါယန္တိ ကူဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ကာနနံ. မနောဟရတာယ အဝဿံ ကုယျတိ ပဏ္ဍိတေဟီတိ ကဗ္ဗံ. ကာဝိယံ. ကာဝေယျံ. အညတြ ပန ကဝီနံ ဣဒန္တိ ကဗ္ဗန္တိ တဒ္ဓိတဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ကေစိ တု ကာဗျန္တိ သဒ္ဒရူပံ ဣစ္ဆန္တိ, န တံ ပါဝစနေ ပမာဏံ သက္ကဋဘာသာဘာဝတော. သက္ကဋဘာသာတောပိ ဟိ အာစရိယာ နယံ ဂဏှန္တိ. ဇာတံ ဘူတံ အတီတံ ဘဂဝတော စရိယံ, တံ ကီယတိ ကထီယတိ ဧတေနာတိ ဇာတကံ. ဇာတကပါဠိ ဟိ ဣဓ ‘‘ဇာတက’’န္တိ ဝုတ္တာ. အညတြ ပန ဇာတံ ဧဝ ဇာတကန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဇာတကသဒ္ဒေါ ဒေသနာယမ္ပိ ဝတ္တတိ ‘‘ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မ’’န္တိအာဒီသု. ဇာတိယမ္ပိ ဝတ္တတိ ‘‘ဇာတကံ သမောဓာနေသီ’’တိအာဒီသု.

已说。或因杜鹃、孔雀等在此处鸣叫(kavanti、saddāyanti、kūjanti)，故名kānanaṃ（森林）。因其悦意，必为智者所作，故名kabbaṃ（诗），亦作kāviyaṃ、kāveyyaṃ。于别处，若作“此乃诗人之物”解，则kabbaṃ一词应依派生关系(taddhitavasena)理解。有些人偏好kābya此一词形，然其于圣教中不为标准，因其属梵语。不过，诸师亦从梵语中取法。世尊过去已生、已有的行持，通过它得以言说、叙述，故名jātakaṃ（本生）。此处所说的“本生”，即指《本生经》。于别处，jātakaṃ则应理解为“已生”。诚然，jātaka一词亦用于指一种经文体裁，如在“如是语、本生、未曾有法”等语境中；亦用于指“出生”，如在“（佛陀）会合了本生”等语境中。

ပက္က နီစဂတိယံ. နီစဂမနံ နာမ ဟီနဂမနံ ဟီနပ္ပဝတ္တိ ဝါ. နီစသဒ္ဒေါ ဟိ ဟီနဝါစကော ‘‘နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ. ပက္ကတိ ကြိယာပဒမေတ္ထ ဒိဿတိ, န နာမိကပဒံ. ယတ္ထ ယတ္ထ နာမိကပဒံ န ဒိဿတိ, တတ္ထ တတ္ထ နာမိကပဒံ ဥပပရိက္ခိတွာ [Pg.11] ဂဟေတဗ္ဗံ. ကြိယာပဒမေဝ ဟိ ဒုဒ္ဒသံ, ကြိယာပဒေ ဝိဇ္ဇမာနေ နာမိကပဒံ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ အန္တမသော ‘‘ပက္ကနံ, တကနံ’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ ဘာဝဝါစကာနိ နာမိကပဒါနိ သဗ္ဗာသု ဓာတူသု ယထာရဟံ လဗ္ဘန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

（语根）Pakka 意为“低劣的趣向”。所谓“低劣的趣向”，即卑贱的去处或卑贱的行径。“低劣”(nīca)一词意为“卑贱”(hīna)，如在“生于低贱家族”中。此处可见其动词pakkati，未见其名词。凡未见名词之处，皆应考察而得。动词诚然难见，然若有动词，则不应言其无名词。是故当知，至少如pakkanaṃ、takanaṃ等表示状态的名词，于一切语根中皆可酌情获得。

တက ဟသနေ. ဟသနံ ဟာသော. တကတိ.

（语根）Taka 意为“笑”(hasane)。Hasanaṃ即是hāso（笑）。（动词形式为）Takati。

တကိ ကိစ္ဆဇီဝနေ. ကိစ္ဆဇီဝနံ ကသိရဇီဝနံ. တင်္ကတိ. အာတင်္ကတိ. အာတင်္ကော. အာတင်္ကောတိ ကိစ္ဆဇီဝိတကရော ရောဂေါ, တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္က’’န္တိ ဣမသ္မိံ ပါဠိပ္ပဒေသေ ဣတိ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေသုံ ‘‘အာဗာဓောတိ ဝိသဘာဂဝေဒနာ ဝုစ္စတိ, ယာ ဧကဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလသရီရံ အယပဋ္ဋေန ဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဂဏှာတိ. အာတင်္ကောတိ ကိစ္ဆဇီဝိတကရော ရောဂေါ. အထ ဝါ ယာပေတဗ္ဗရောဂေါ အာတင်္ကော, ဣတရော အာဗာဓော. ခုဒ္ဒကော ဝါ ရောဂေါ အာတင်္ကော, ဗလဝါ အာဗာဓော. ကေစိ ပန ‘အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနော အာဗာဓော, ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနော အာတင်္ကော’တိ ဝဒန္တီ’’တိ.

（语根）Taki 意为“艰难维生”(kicchajīvane)。Kicchajīvanaṃ即kasirajīvanaṃ（困苦的生活）。（动词形式为）Taṅkati、ātaṅkati。（名词为）Ātaṅko。Ātaṅko是指导致生活艰难的疾病。诚然，诸义注师在解释“少病少恼”(appābādhaṃ appātaṅkaṃ)这段圣语时，如此阐述其义：‘ābādha（病）是指不适的感受，它从一个部位生起，然后像用铁片捆绑一样抓住整个身体。Ātaṅka（恼）是指导致生活艰难的疾病。或者，可维持的慢性病是ātaṅka，另一种是ābādha。或者，小病是ātaṅka，重病是ābādha。有些人则说：“由内生起的为ābādha，由外生起的为ātaṅka。”’

အာတင်္ကော အာမယော ရောဂေါ,ဗျာဓာ’ဗာဓော ဂဒေါ ရုဇာ;

အကလ္လဉ္စေဝ ဂေလညံ,နာမံ ရောဂါဘိဓာနကံ.

Ātaṅko、āmayo、rogo、byādhi、ābādho、gado、rujā、akallaṃ以及gelaññaṃ，皆为疾病之名称。

သုက ဂတိယံ. သောကတိ, သုကော, သုကီ. တတြ သုကောတိ သုဝေါ. သောကတိ မနာပေန ဂမနေန ဂစ္ဆတီတိ သုကော. တဿ ဘရိယာ သုကီ.

（语根）Suka 意为“去”(gatiye)。由此构成：Sokati、suko、sukī。其中，suko即suvo（鹦鹉）。因其以优美的步态而行(sokati)，故名suko。其雌性为sukī。

ဗုက္က ဘဿနေ. ဣဓ ဘဿနံ နာမ သုနခဘဿနံ အဓိပ္ပေတံ ‘‘သုနခေါ ဘဿိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ, န ‘‘အာဝါသော ဂေါစရံ [Pg.12] ဘဿ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. ဝစနသင်္ခါတံ ဘဿနံ, ဗုက္ကတိ သာ.

（语根）Bukka 意为“吠”(bhassane)。此处“吠”(bhassanaṃ)意指狗吠，如在“狗吠已”中；而非如“住处、牧场毁坏(bhassa)”等中的用法。此吠是一种叫喊声。（动词形式为）Bukkati（它吠叫）。

ဓက ပဋိဃာတေ ဂတိယဉ္စ. ပဋိဃာတော ပဋိဟနနံ. ဓကတိ.

（语根）Dhaka 意为“妨碍”(paṭighāte)与“去”(gatiyañca)。Paṭighāto即paṭihananaṃ（撞击）。（动词形式为）Dhakati。

စက တိတ္တိပဋိဃာတေသု. တိတ္တိ တပ္ပနံ, ပဋိဃာတံ ပဋိဟနနံဝ. စကတိ.

（语根）Caka 意为“满足”(titti)与“妨碍”(paṭighātesu)。Titti即tappanaṃ（满足），paṭighātaṃ即paṭihananaṃ（撞击）。（动词形式为）Cakati。

အက ကုဋိလဂတိယံ. အကတိ. ဧတာ ကုအာဒိကာ အကပရိယန္တာ ဓာတုယော ပရဿ ဘာသာတိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ. တေသံ မတေ ဧတာ ‘‘တိ အန္တိ, တု အန္တု’’ ဣစ္စာဒီနံယေဝ ဝိသယော. ပါဠိယံ ပန နိယမော နတ္ထိ, တသ္မာ န တံ ဣဓ ပမာဏံ.

（语根）Aka 意为“曲行”(kuṭilagatiyaṃ)。（动词形式为）Akati。这些从ku开始到aka结束的语根，语法家们称之为来自其他语言。在他们看来，这些语根仅适用于“ti、anti、tu、antu”等（现在时与命令式）词尾。但在巴利语中并无此规则，因此那在这里不作为标准。

ဣ အဇ္ဈယနေ. အဇ္ဈယနံ ဥစ္စာရဏံ သိက္ခနံ ဝါ, အယတိ, အဓီယတိ, အဇ္ဈယတိ, အဓီတေ, အဇ္ဈေနံ, အဇ္ဈာယကော. ဒိဗ္ဗံ အဓီယသေ မာယံ. အဓီယန္တိ မဟာရာဇ, ဒိဗ္ဗမာယိဓ ပဏ္ဍိတာ. အဇ္ဈေနမရိယာ ပထဝိံ ဇနိန္ဒာ. တတ္ထ အဇ္ဈာယကောတိ အဇ္ဈယတီတိ အဇ္ဈာယကော, မန္တေ ပရိဝတ္တေတီတိ အတ္ထော.

（语根）I 意为“学习”(ajjhayane)。Ajjhayanaṃ即uccāraṇaṃ（诵读）或sikkhanaṃ（学习）。由此构成：ayati、adhīyati、ajjhayati、adhīte、ajjhenaṃ、ajjhāyako。‘你学习神圣的幻术。’‘大王，此处的智者们学习神圣的幻术。’‘尊贵的人主们以学习（吠陀）而主宰大地。’其中，ajjhāyako指学习者，意为‘反复念诵真言者’。

ဥ သဒ္ဒေ. အဝတိ, အဝန္တိ. အဝသိ. ဧတ္ထ ‘‘ယော အာတုမာနံ သယမေဝ ပါဝါ’’တိ ပါဠိ ပပုဗ္ဗဿ ဥဓာတုဿ ပယောဂေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပပုဗ္ဗဿ ဝဒဓာတုဿ ဒကာရလောပပ္ပယောဂေါတိပိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ.

（语根）U 意为“发声”(sadde)。（动词形式为）Avati、avanti、avasi。此处，应知巴利语‘yo ātumānaṃ...pāvā’是语根u加前缀pa的用法。也可以说，这是语根vad加前缀pa，并省略字母da的用法。

ဝင်္က ကောဋိလ္လေ. ဝင်္ကတိ. ဝင်္ကံ. ဝင်္ကသဒ္ဒေါ ဟိ ဝက္ကသဒ္ဒေန သမာနတ္ထော, ဝက္ကသဒ္ဒေါ စ ဝင်္ကသဒ္ဒေန. တထာ ဟိ –

（语根）Vaṅka 意为“弯曲”(koṭille)。（动词形式为）Vaṅkati。（名词为）Vaṅkaṃ。诚然，vaṅka一词与vakka一词同义，vakka一词亦与vaṅka一词同义。诚然如此——

‘‘ယံ နိဿိတာ ဇဂတိရုဟံ, သွာယံ အဂ္ဂိံ ပမုဉ္စတိ;

ဒိသာ ဘဇထ ဝက္ကင်္ဂါ, ဇာတံ သရဏတော ဘယ’’န္တိ.

“所依世间树，自身燃烈火；肢曲者四散，所依生怖畏。”

ပါဠိ [Pg.13] ဒိဿတိ. အယံ ပန ဝက္ကသဒ္ဒေါ သက္ကဋဘာသံ ပတွာ ကကာရရကာရသညောဂက္ခရိကော ဘဝတိ, ဓာတုဘာဝေါ ပနဿ ပေါရာဏေဟိ န ဝုတ္တော, တသ္မာ ကြိယာပဒံ န ဒိဋ္ဌံ. ဣမဿ ပန ဝင်္ကသဒ္ဒဿ ‘‘ဝင်္က ကောဋိလ္လေ’’တိ ဓာတုဘာဝေါ ဝုတ္တော, ‘‘ဝင်္ကတီ’’တိ ကြိယာပဒဉ္စ, ပါဠိယံ တု ‘‘ဝင်္ကတီ’’တိ ကြိယာပဒံ န ဒိဋ္ဌံ, တထာ ဘာဝဝါစကော ဝင်္ကသဒ္ဒေါပိ. ဝါစ္စလိင်္ဂေါ ပန အနေကေသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌော. တတ္တ ဝင်္ကတီတိ ကြိယာပဒံ ပါဠိယံ အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ နာထတီတိ ကြိယာပဒမိဝ. ဘာဝဝါစကဿ ပန ဝင်္ကသဒ္ဒဿ အတ္ထိတာ နတ္ထိတာ စ ပါဠိအာဒီသု ပုနပ္ပုနံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ. ကေစေတ္ထ ဝဒေယျုံ ‘‘ယဒိ ဘာဝဝါစကော ဝင်္ကသဒ္ဒေါ နတ္ထိ, ကထံ ‘အဋ္ဌဝင်္ကံ မဏိရတနံ ဥဠာရ’န္တိ ဧတ္ထ သမာသော’’တိ. ဧတ္ထ ပန အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝင်္ကံ အဋ္ဌဝင်္ကံ, န အဋ္ဌဝင်္ကာနိ ယဿာတိ. ဒဗ္ဗဝါစကော ဟိ ဝင်္ကသဒ္ဒေါ, န ဘာဝဝါစကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

可见于巴利语中。然而，vakka一词进入梵语后，成为带有辅音k与r的结合字母（即vakra）。但古人未曾言其为语根，故未见其动词形式。至于vaṅka一词，则有“vaṅka意为弯曲”的语根之说，及其动词vaṅkati。但在巴利语中，动词vaṅkati未见，同样，表示状态的名词vaṅka亦未见。然而，其形容词用法（vāccaliṅgo）则多处可见。此处，动词vaṅkati虽不见于巴利语，亦应如动词nāthati一般被接受。至于表示状态的名词vaṅka是否存在，则需在巴利语等文献中反复考察。此处或有人言：“若无表示状态的名词vaṅka，于‘aṭṭhavaṅkaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ’（八曲宝珠）一语中，复合词如何成立？”对此应知：此处aṭṭhavaṅkaṃ意为“在八个地方弯曲”，而非“其有八个弯曲”。当知vaṅka一词是指称事物的词，而非指称状态的词。

ဝင်္ကံ ဝက္ကဉ္စ ကုဋိလံ, ဇိမှဉ္စ ရိမှမနုဇု;

ဝင်္ကသဒ္ဒါဒယော ဧတေ, ဝါစ္စလိင်္ဂါ တိလိင်္ဂိကာ.

Vaṅkaṃ、vakkañca、kuṭilaṃ，jimhañca、rimhaṃ、anuju；此vaṅka等词，皆为形容词，通用于三性。

အထ ဝါ ဝင်္ကသဒ္ဒေါယံ, ‘‘ဝင်္ကဃသ္တာ’’တိအာဒိသု;

ဗဠိသေ ဂိရိဘေဒေ စ, ဝတ္တတေ သ ပုမာ တဒါ.

又或vaṅka此一词，用于“吞钩者”等处；亦指鱼钩与山隘，彼时则为阳性词。

အယဉှိ ‘‘တေ’မေ ဇနာ ဝင်္ကဃသ္တာ သယန္တိ. ယထာပိ မစ္ဆော ဗဠိသံ, ဝင်္ကံ မံသေန ဆာဒိတံ. ဝင်္ကဃသ္တောဝ အမ္ဗုဇော’’တိအာဒီသု ဗဠိသေ ဝတ္တတိ.

诚然，此词在“彼等吞钩之人躺卧”、“如鱼吞肉饵所覆之钩（baḷisaṃ）、之弯钩（vaṅkaṃ）”、“如吞钩之水生（鱼）”等语境中，用于指“鱼钩”（baḷise）。

ဧတ္ထ သိယာ ‘‘နနု စ ဘော ‘ယထာပိ မစ္ဆော ဗဠိသံ, ဝင်္ကံ မံသေန ဆာဒိတ’န္တိ ဧတ္ထ ဝင်္ကသဒ္ဒေါ ဂုဏဝါစကော ဝိသေသနသဒေါ, ယေန ဗဠိသော ဝိသေသိတော, တေန ဝင်္ကံ ကုဋိလံ ဗဠိသန္တိ အတ္ထော ဝိညာယတီ’’တိ? တန္န, ဝင်္ကသဒ္ဒေ အဝုတ္တေပိ ဗဠိသသဘာဝဿ ဝင်္ကတ္တာ ကုဋိလတ္ထော ပါကဋောတိ နတ္ထိ ဝိသေသနသဒ္ဒေန [Pg.14] ပယောဇနံ. ဣဒံ ပန ‘‘ဗဠိသံ ဝင်္က’’န္တိ ဝစနံ ‘‘ဟတ္ထိ နာဂေါ. သရောရုဟံ ပဒုမံ. ဟတ္ထီ စ ကုဉ္ဇရော နာဂေါ’’တိအာဒိဝစနမိဝ ပရိယာယဝစနံ, တသ္မာ ‘‘ဝင်္က’’န္တိ ပဒဿ ‘‘ကုဋိလ’’န္တိ အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော. အထ ဝါ ယထာ ‘‘ယထာ အာရညကံ နာဂံ, ဒန္တိံ အနွေတိ ဟတ္ထိနီ’’တိ ဧတ္ထ နာဂသဒ္ဒဿ ဒန္တီသဒ္ဒဿ စ အညမညပရိယာ ယဝစနတ္တေပိ ဒန္တိန္တိ မနောရမဒန္တယုတ္တန္တိ အတ္ထော သံဝဏ္ဏိတော, တထာ ‘‘ဗဠိသံ ဝင်္က’’န္တိ ဣမေသမ္ပိ အညမညံ ပရိယာယဝစနတ္တေပိ ဝင်္ကန္တိ ကုဋိလန္တိ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သတိ အတ္ထော သာလရာဇာ ဝိယ သုဖုလ္လိတော ဟောတိ, ဒေသနာ စ ဝိလာသပ္ပတ္တာ, န ပန ‘‘ဝင်္ကံ ဗဠိသ’’န္တိ သဒ္ဒါနံ ဂုဏဂုဏီဝသေန သမာနာဓိကရဏဘာဝေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ ဣမေသံ ဝိယ သမာနာဓိကရဏဘာဝဿ အနိစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. န ဟိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု သမာနာဓိကရဏဘာဝေါ ပေါရာဏေဟိ အနုမတော.

此处，或有人言：“‘如同鱼儿吞下被肉覆盖的弯钩（vaṅkaṃ）’一语中，vaṅka一词难道不是一个表示性质的形容词，用以限定baḷisa（钓钩）吗？由此可知其义为‘弯曲的钓钩’。”（答：）并非如此。即便不说vaṅka一词，钓钩的自性本就弯曲，其弯曲之义已然明了，故无需形容词。而且，“baḷisaṃ vaṅkaṃ”之语，如同“hatthi nāgo”（象即龙象）、“saroruhaṃ padumaṃ”（莲花即红莲）、“hatthī ca kuñjaro nāgo”（象、巨象、龙象）等语，是同义词。因此，不应取vaṅka一词的“弯曲”之义。或者，可以这样理解：譬如在“如同母象追随林中之象（nāgaṃ）、有牙者（dantiṃ）”一语中，nāga与dantin虽互为同义词，但dantin仍被解释为“具有美丽牙齿者”；同理，baḷisaṃ与vaṅkaṃ虽互为同义词，仍可取vaṅka的“弯曲”之义。若能如此，则其义理如盛开的娑罗树王般彰显，说法亦具文采。但不应将“vaṅkaṃ baḷisaṃ”视为属性与属主的同格关系，如同在“世尊（bhagavā）住在维兰迦（Verañjā）”等语境中，不希望将“buddho bhagavā”视为同格关系一样。因为古德于此类情况，并不认可同格关系。

‘‘ယတ္ထ ဧတာဒိသော သတ္ထာ, လောကေ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

တထာဂတော ဗလပ္ပတ္တော, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ,

“于此世间有导师，举世无双无比伦；如来具力正等觉，已然证入般涅槃。”

‘‘ဗုဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓံ နိခိလဝိသယံ သုဒ္ဓိယာ ယာဝ သုဒ္ဓိ’’န္တိ စ အာဒီသု ပန အနုမတော. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဧတာဒိသော’’တိ စ ‘‘အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ စ ‘‘တထာဂတော’’တိ စ ‘‘ဗလပ္ပတ္တော’’တိ စ ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ စ ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ စ ဣမာနိ ‘‘သတ္ထာ’’တိ အနေန ပဒေန သမာနာဓိကရဏာနိ. တထာ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ပစ္ဆိမံ ပုရိမေန သမာနာဓိကရဏံ ဘဝတိ.

但在“佛陀佛陀，一切境界皆清净，清净至极最清净”等句中则被认可。此处，“像这样”、“无与伦比者”、“如来”、“已得力”、“正等觉者”、“已般涅槃”等词，与“导师”一词是同格关系。同样，“佛陀佛陀”这两个词中，后一个词与前一个词也是同格关系。

ဣတိ ‘‘ယထာပိ မစ္ဆော ဗဠိသံ, ဝင်္ကံ မံသေန ဆာဒိတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝင်္ကသဒ္ဒေါ ဗဠိသဿာဘိဓာနန္တရံ, န ဂုဏဝါစကော. ဧဝံ ဝင်္ကသဒ္ဒေါ ဗဠိသေ ဝတ္တတိ. ‘‘ကင်္ကံ ဂစ္ဆာမ ပဗ္ဗတံ. ဒူရေ ဝင်္ကတပဗ္ဗတော’’တိအာဒီသု [Pg.15] ပန ဂိရိဝိသေသေ ဝတ္တတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဝင်္ကပဗ္ဗတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သုခုစ္စာရဏတ္ထံ နိရုတ္တိနယေန မဇ္ဈေ အနိမိတ္တံ တကာရာဂမံ ကတွာ ‘‘ဝင်္ကတပဗ္ဗတော’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဝင်္ကောယေဝ ဝင်္ကတာ, ယထာ ဒေဝေါ ဧဝ ဒေဝတာ. ယထာ စ ဒိသာ ဧဝ ဒိသတာတိ, ဧဝံ တာပစ္စယဝသေန ဝင်္ကတာ စ သာ ပဗ္ဗတော စာတိ ‘‘ဝင်္ကတပဗ္ဗတော’’တိ ဝုတ္တံ, မဇ္ဈေ ရဿဝသေန စေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဝင်္ကမဿ သဏ္ဌာနမတ္ထီတိ ဝင်္ကတောတိ မန္တုအတ္ထေ တပစ္စယော, ယထာ ပဗ္ဗမဿ အတ္ထီတိ ပဗ္ဗတောတိ. ဧဝံ ဝင်္ကတော စ သော ပဗ္ဗတော စာတိ ဝင်္ကတပဗ္ဗတော. ‘‘ဝင်္ကပဗ္ဗတော’’ ဣစ္စေဝ ဝါ ပဏ္ဏတ္တိ, ပါဒက္ခရပါရိပူရိယာ ပန ‘‘ဒူရေ ဝင်္ကတပဗ္ဗတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

因此，在“如同鱼吞肉饵所覆之钩”一句中，vaṅka一词是鱼钩的别名，而非表示性质的词。如此，vaṅka一词用于指鱼钩。而在“我们前往Kaṅka山，远处是Vaṅkata山”等句中，则用于指特定的山。此处，本应说vaṅkapabbato，但为了发音便利，依语法规则在中间加入了无意义的-ta-，故说为vaṅkatapabbato。或者，vaṅka即是vaṅkatā（弯曲性），如同deva（天神）即是devatā（神性），又如disā（方位）即是disatā（方位性）；既是vaṅkatā又是pabbato（山），故为vaṅkatapabbato，当知此复合词中间的元音被缩短了。或者，依“拥有”之义加-ta后缀，“其有弯曲之形，故为vaṅkato”，如同“其有峰，故为pabbato”；既是vaṅkato（有弯曲者）又是pabbato，故为vaṅkatapabbato。或者，其名称本就是Vaṅkapabbato（弯山），但为了补足诗歌的音节，才说成“远处是Vaṅkata山”，当知此理。

လောက ဒဿနေ. လောကတိ. လောကော. အာလောကောတိ အညာနိပိ ရူပါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. စုရာဒိဂဏံ ပန ပတွာ ဣမိဿာ ‘‘လောကေတိ, လောကယတိ, ဩလောကေတိ, ဩလောကယတီ’’တိအာဒိနာ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. လောကောတိ တယော လောကာ သင်္ခါရလောကော သတ္တလောကော ဩကာသလောကောတိ. တတ္ထ ‘‘ဧကော လောကော, သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ အာဂတော သင်္ခါရော ဧဝ လောကော သင်္ခါရလောကော. သတ္တာ ဧဝ လောကော သတ္တလောကော. စက္ကဝါဠသင်္ခါတော ဩကာသော ဧဝ လောကော ဩကာသလောကော, ယော ‘‘ဘာဇနလောကော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. တေသု သင်္ခါရော လုဇ္ဇတီတိ လောကောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ ခေါ ဘိက္ခု တသ္မာ လောကောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. လောကိယတိ ဧတ္ထ ပုညပါပံ တဗ္ဗိပါကော စာတိ သတ္တော လောကော. လောကိယတိ ဝိစိတ္တာကာရတော ဒိဿတီတိ စက္ကဝါဠသင်္ခါတော ဩကာသော လောကော. ယသ္မာ ပန လောကသဒ္ဒေါ သမူဟေပိ ဒိဿတိ, တသ္မာ လောကိယတိ သမုဒါယဝသေန [Pg.16] ပညာပိယတီတိ လောကော, သမူဟောတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အထ ဝါ လောကောတိ တယော လောကာ ကိလေသလောကော ဘဝလောကော ဣန္ဒြိယလောကောတိ. တေသံ သရူပံ စုရာဒိဂဏေ ကထေဿာမ ဗဟုဝိဓတဉ္စ. ဗဟိဒ္ဓါ ပန ကဝီဟိ ‘‘လောကော တု ဘုဝနေ ဇနေ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ.

Loka，于见义。它见。世间。光明(āloko)等其他色也应被执取。但当归入curādi类动词时，此词根则有“loketi, lokayati, oloketi, olokayati”等形式。所谓世间，有三种：行世间、有情世间、器世间。其中，如经云：“一世间，一切有情依食而住”，此中行即是世间，是为行世间。有情即是世间，是为有情世间。由轮围山(Cakkavāḷa)所组成的处所即是世间，是为器世间，亦称“器世间(bhājanaloka)”。于此等中，行会毁坏，故为世间。此为世尊所说：“比丘，因为它会毁坏、会败坏，所以被称为‘世间’。”于此中可见善、恶及其果报，故为有情世间。因可见种种形态，故由轮围山组成的处所为世间。又，因“loka”一词亦见于群体义，故“以群体的方式被认知，是为世间”，此“群体”之义亦应被采纳。或又，所谓世间，有三种：烦恼世间、有世间、根世间。此等之自性及其多样性，我们将在curādi类中解说。此外，诗人仅言：“世间，于世界、于人。”

သိလောက သံဃာတေ. သံဃာတော ပိဏ္ဍနံ. သိလောကတိ, သိလောကော, သိလောကမနုကဿာမိ. အက္ခရပဒနိယမိတော ဝစနသံဃာတော သိလောကော. သော ပဇ္ဇန္တိ ဝုစ္စတိ, တထာ ဟိ ‘‘သိလောကော ယသဿိ ပဇ္ဇေ’’တိ ကဝယော ဝဒန္တိ.

Siloka，于组合义。组合即积聚。它组合，偈颂，我将解释偈颂。由字母与词所限定的言语组合是偈颂。它也被称为诗(pajja)，诚如诗人所言：“偈颂于诗中有名望。”

ဒေက ဓေက သဒ္ဒုဿာဟေသု. သဒ္ဒေါ ရဝေါ, ဥဿာဟော ဝါယာမော. ဒေကတိ. ဓေကတိ.

Deka、dheka，于声与勤勇义。声即是音，勤勇即是精进。Dekati。Dhekati。

ရေက သကိ သင်္ကာယံ. ရေကတိ. သင်္ကတိ, တသ္မိံ မေ သင်္ကတေ မနော. သင်္ကာ.

Reka、saki，于怀疑义。Rekati。Saṅkati，我心于彼怀疑。Saṅkā。

အကိ လက္ခဏေ. အင်္ကတိ, အင်္ကော, သသင်္ကော.

Aki，于标记义。它标记，标记(aṅko)，有标记的(sasaṅko)。

မကိ မဏ္ဍနေ. မဏ္ဍနံ ဘူသနံ, မင်္ကတိ.

Maki，于装饰义。装饰即是庄严，它装饰。

ကတ လောလိယေ. လောလဘာဝေါ လောလိယံ ယထာ ဒက္ခိယံ. ကကတိ, ကာကော, ကာကီ. ဧတ္ထ ‘‘ကာကော, ဓင်္ကော, ဝါယသော, ဗလိ, ဘောဇိ, အရိဋ္ဌော’’တိ ဣမာနိ ကာကာဘိဓာနာနိ.

Kata，于贪求义。贪求性即是贪求，例如灵巧。它鸣叫，乌鸦(kāko)，母乌鸦(kākī)。此处“kāko、dhaṅko、vāyaso、bali、bhoji、ariṭṭho”，此等是乌鸦的异名。

ကုက ဝက အာဒါနေ. ကုကတိ, ဝကတိ, ကောကော, ဝကော. ဧတ္ထ ကောကောတိ အရညသုနခေါ. ဝကောတိ ခုဒ္ဒကဝနဒီပိကော, ဗျဂ္ဃောတိပိ ဝဒန္တိ.

Kuka、vaka，于取著义。它取著。它取著。狼(koko)，狼(vako)。此处，狼(koko)指林犬。狼(vako)指小林豹，亦有人言是虎。

ဝက ဒိတ္တိယံ ပဋိဃာတေ စ. ဒိတ္တိ သောဘာ, ဝကတိ.

Vaka，于光辉与撞击义。光辉即是美丽，它发光。

ကကိ [Pg.17] ဝကိ သက္က တိက ဋိက သေက ဂတျတ္ထာ. ကင်္ကတိ, ဝင်္ကတိ, သက္ကတိ, နိသက္ကတိ, ပရိသက္ကတိ, ဩသက္ကတိ, ဝဓာယ ပရိသက္ကနံ. ဗိဠာရနိသက္ကမတ္တမ္ပိ. တေကတိ, ဋေကတိ, ဋီကာ သေကတိ. ဧတ္ထ ဋီကာတိ ဋိကိယတိ ဇာနိယတိ သံဝဏ္ဏနာယ အတ္ထော ဧတာယာတိ ဋီကာ. ဧတာ ဣဓာတုအာဒိကာ သေကပရိယန္တာ ဓာတုယော ‘‘အတ္တနောဘာသာ’’တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ. တေသံ မတေ ဧတာ ‘‘တေ အန္တေ, တံ အန္တံ’’ဣစ္စာဒီနံယေဝ ဝိသယော, ပါဝစနေ ပန နိယမော နတ္ထိ.

Kaki、vaki、sakka、tika、ṭika、seka，于行义。Kaṅkati, vaṅkati, sakkati, nisakkati, parisakkati, osakkati。为杀而潜行。仅如猫之潜行。Tekati, ṭekati, ṭīkā, sekati。此处，所谓ṭīkā，即“通过它，义理被评注、被了知”，因其评注，故为ṭīkā。声明家言：此等从i词根始至seka词根终的词根，是“为己语(attanobhāsā)”。依其所见，此等仅是“te ante, taṃ antaṃ”等（词形）的范围，然于圣教中则无此限定。

ဟိက္က အဗျတ္တသဒ္ဒေ. အဗျတ္တသဒ္ဒေါ အဝိဘာဝိတတ္ထသဒ္ဒေါ နိရတ္ထကသဒ္ဒေါ စ. ဟိက္ကတိ, ဟိက္ကတေ. ဣမံ ‘‘ဥဘယတောဘာသာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣဒံ တု ပါဝစနေန သံသန္ဒတိ. ပရဿတ္တနောဘာသာနဉှိ ဓာတူနံ ‘‘ဘဝတိ, ဘဝတေ, ဗာဓတေ, ဗာဓတီ’’တိအာဒိနာ ယေဘုယျေန ဒွိဓာ ဒွိဓာ ရူပါနိ သာသနေ ဒိဿန္တိ.

Hikka，于不显了声义。不显了声即义不明之声与无义之声。Hikkati。Hikkate。此被称为“两语(ubhayatobhāsā)”。此实与圣教相符。实为俱（为他、为己）语之诸词根，于教法中，大多可见“bhavati, bhavate, bādhate, bādhatī”等两种形式。

ဣမာနိ ကကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

此等是以迦为尾的诸词根形式。

ခကာရန္တဓာတု

以“kha”为尾的词根

ခါ ပကထနေ ချာ စ. ပကထနံ အာစိက္ခနံ ဒေသနံ ဝါ. ခါတိ, သင်္ခါတိ. အာပုဗ္ဗတ္တေ ဝိသဒိသဘာဝေန ခါတျက္ခရဿ ဒွိတ္တံ, အာကာရဿ စ သညောဂပုဗ္ဗတ္တာ ရဿတ္တံ, အက္ခာတိ. အက္ခာသိ ပုရိသုတ္တမော. အက္ခေယျံ တေ အဟံ အယျေ. ဓမ္မော သင်္ခါယတိ. အက္ခာယတိ. အတြ ပန ကကာရလောပေါ. သွာခါတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော. သင်္ခါတော. အက္ခာတော. အက္ခာတာရော တထာဂတာ. သင်္ခါတာ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဝိဓုရော. သင်္ခါ, ပဋိသင်္ခါ. ကြိယံ အာကျာတိ ကထေတီတိ အာချာတံ. ကေစိ [Pg.18] ပန ‘‘သွာခါတော’’တိ စ ‘‘သွာက္ချာတော’’တိ စ ‘‘သွာချာတော’’တိ စ ပဒမိစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ပစ္ဆိမာနိ သက္ကဋဘာသာတော နယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တာနိ, ဣတရံ ယထာဌိတရူပနိပ္ဖတ္တိဝသေန, အတော ယထာဒဿိတပဒါနိယေဝ ပသတ္ထတရာနိ. တတ္ထ သင်္ခါသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော နီယတေ – သင်္ခါသဒ္ဒေါ ဉာဏကောဋ္ဌာသပညတ္တိဂဏနာသု ဒိဿတိ. ‘‘သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတီ’’တိအာဒီသု ဟိ ဉာဏေ ဒိဿတိ. ‘‘ပပဉ္စသညာသင်္ခါ သမုဒါစရန္တီ’’တိအာဒီသု ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ခါ သမညာ’’တိအာဒီသု ပညတ္တိယံ. ‘‘န သုကရံ သင်္ခါတု’’န္တိအာဒီသု ဂဏနာယံ. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

“khā”(词根)用于“宣说”(pakathana)与“khyā”义。“宣说”即告知、教导或解说。如：khāti(宣说)、saṅkhāti(宣说)。当有前缀“ā”时，由于音的异化，“khā”中的“kh”重复，而“ā”因在结合辅音前而缩短，故成“akkhāti”。如：“至上之人(purisuttamo)已宣说(akkhāsi)。”“尊者(ayye)，我应为你宣说(akkheyyaṃ)。”法被宣说(dhammo saṅkhāyati)。被宣说(akkhāyati)。此处则有“ka”音的省略。法乃世尊(bhagavatā)所善说(svākhāto)。被宣说(saṅkhāto)。被宣说(akkhāto)。如来(tathāgatā)是宣说者(akkhātāro)。智者(vidhuro)已通晓一切法(sabbadhammānaṃ)。概念(saṅkhā)，省察(paṭisaṅkhā)。因为它述说(ākhyāti)行为(kriyaṃ)，所以称为“ākhyātaṃ”(动词)。然而有些人认为“svākhāto”、“svākkhyāto”和“svākhyāto”等词都可以使用。其中后两者是依据梵语(sakkaṭabhāsā)规则而说，前者则依其既有形式的构成，所以依所示之词更为恰当。此处当阐明“saṅkhā”一词的含义——“saṅkhā”一词见于智慧(ñāṇa)、部分(koṭṭhāsa)、概念(paññatti)、计算(gaṇanā)等场合。如“以智省察而行(saṅkhāyekaṃ paṭisevatī)”等句中见于智慧；“戏论想的类别(papañcasaññāsaṅkhā)生起”等句中见于部分；“彼等诸法的概念、名称(saṅkhā samaññā)”等句中见于概念；“难以计数(na sukaraṃ saṅkhātuṃ)”等句中见于计算。对此，有言——

‘‘ဉာဏပညတ္တိကောဋ္ဌာသ-ဂဏနာသု ပဒိဿတိ;

သင်္ခါသဒ္ဒေါတိ ဒီပေယျ, ဓမ္မဒီပဿ သာသနေ’’တိ.

“‘saṅkhā’一词，于智慧(ñāṇa)、概念(paññatti)、部分(koṭṭhāsa)、计算(gaṇanā)中显现；于法灯(dhammadīpa)的教法(sāsana)中，此词应被阐明。”

ခိ ခယေ. ခိယနဓမ္မံ ခီယတိ. သာသနာနုရူပေန သရေ ဣကာရဿ ဣယျာဒေသော, ခိယျတိ. ‘‘ခယော, ခံ’’ ဣစ္စပိ ရူပါနိ ဉေယျာနိ. တတ္ထ ခယောတိ ခိယနံ ခယော. အထ ဝါ ခိယန္တိ ကိလေသာ ဧတ္ထာတိ ခယော, မဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနိ. ခယသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန ပါပုဏိယတ္တာ ဖလမ္ပိ ခယော. ခန္တိ တုစ္ဆံ သုညံ ဝိဝိတ္တံ ရိတ္တံ, ခန္တိ ဝါ အာကာသော.

“khi”(词根)，用于“灭尽”(khaya)义。有坏灭之法(khiyanadhamma)即会坏灭(khīyati)。根据教法(sāsana)的规则，“i”音替换为“iyya”，即“khiyyati”(被坏灭)。应当了解“灭尽”(khayo)、“空”(khaṃ)等词的形态。在此，“灭尽”(khayo)就是坏灭的意思。或者说，烦恼(kilesa)在此坏灭，所以称为“灭尽”，指的是道(magga)与涅槃(nibbāna)。由于通过被称为“灭尽”的道可以证得果(phala)，所以果也称为“灭尽”。“khaṃ”(空)就是空虚(tucchaṃ)、空无(suññaṃ)、远离(vivittaṃ)、空洞(rittaṃ)，或者“khaṃ”(空)就是虚空(ākāso)。

ခိ နိဝါသေ. ခီယတိ, ခိယျတိ ဝါ. သာသနာနုရူပေန ဣကာရဿ ဤယ ဣယျာဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယံ ဒိဝါဒိဂဏေပိ ပက္ခိပိတဗ္ဗော. ခံ ခယံ. အဘိရမဏီယံ ရာဇက္ခယံ. တတ္ထ ခီယတီတိ နိဝသတိ. ခန္တိ စက္ခာဒိဣန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ နိဝါသဋ္ဌေန. ခယန္တိ နိဝေသနံ. ရာဇက္ခယန္တိ ရညော နိဝေသနံ. အတြာယံ ပါဠိ –

“khi”(词根)，用于“居住”(nivāsa)义。居住(khīyati)，或被居住(khiyyati)。依教法(sāsana)的规则，可见“i”音转为“īya”或“iyya”。此词根亦应归入divādi词组(divādigaṇa)。“khaṃ”(居所)即“khayaṃ”(居所)。如：令人喜悦的王宫(abhiramaṇīyaṃ rājakkhayaṃ)。此处“khīyati”即居住义。眼等诸根(cakkhādiindriya)，因是眼识(cakkhuviññāṇādīnaṃ)等的住所(nivāsaṭṭha)，故称“khanti”。“khayaṃ”是住所(nivesanaṃ)。王宫(rājakkhayaṃ)，即国王的住所(rañño nivesanaṃ)。此处有巴利(Pāḷi)为证——

‘‘သစေ [Pg.19] စ အဇ္ဇ ဓာရေသိ, ကုမာရံ စာရုဒဿနံ;

ကုသေန ဇာတခတ္တိယံ, သဝဏ္ဏမဏိမေခလံ;

ပူဇိတာ ဉာတိသံဃေဟိ, န ဂစ္ဆသိ ယမက္ခယ’’န္တိ.

“汝若今朝能守持，娇儿美貌世间稀；库萨(Kusa)所生刹帝利(khattiya)种，身佩金宝与珠玑；亲族敬重若至宝，免离阎摩(Yama)之宫居(yamakkhaya)。”

တတ္ထ ယမက္ခယန္တိ ယမနိဝေသနံ.

此处“yamakkhayaṃ”即阎摩(Yama)之住所(nivesanaṃ)。

ခု သဒ္ဒေ. ခေါတိ ခဝတိ.

“khu”(词根)，用于“发声”(sadda)义。如：khoti(发声)，khavati(发声)。

ခေ ခါဒနသတ္တာသု. ခါယတိ. ဥန္ဒူရာ ခါယန္တိ. ဝိက္ခာယိတကံ. ဂေါခါယိတကံ. အဿိရီ ဝိယ ခါယတိ. ဒိသာပိ မေ န ပက္ခာယန္တိ. ဧတ္ထာဒိမှိ ကာယတီတိ ခါဒတိ. အထ ဝါ ဥပဋ္ဌာတိ ပညာယတိ.

“khe”(词根)，用于“啃食”(khādana)与“显现”(sattā)义。啃食(khāyati)。如：老鼠啃食(undūrā khāyanti)；被啃食过的(vikkhāyitakaṃ)；牛啃食过的(gokhāyitakaṃ)。又如：看起来像不吉祥(assirī viya khāyati)；我连方向都看不清楚(disāpi me na pakkhāyanti)。在前者中，“khāyati”是“khādati”(啃食)的意思；或者说，是“upaṭṭhāti”(出现)、“paññāyati”(显现)的意思。

သုခ ဒုက္ခ တကြိယာယံ. တကြိယာတိ သုခဒုက္ခာနံ ဝေဒနာနံ ကြိယာ, သုခနံ ဒုက္ခနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကမ္မကာ ဣမေ ဓာတဝေါ. သုခတိ, ဒုက္ခတိ. သုခံ, ဒုက္ခံ. သုခိတော, ဒုက္ခိတော. သုခံ သာတံ ပီဏနံ, ဒုက္ခံ ဝိဃာတံ အဃံ ကိလေသော. တတ္ထ သုခန္တိ သုခယတီတိ သုခံ. ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဒုက္ခန္တိ ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခံ. ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဒုက္ခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဣမာနိ နိဗ္ဗစနာနိ ကာရိတဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ အဋ္ဌကထာယံ သုခဒုက္ခသဒ္ဒတ္ထံ ဝဒန္တေဟိ ဂရူဟိ သုခယတိ ဒုက္ခယတိသဒ္ဒါနံ ကမ္မတ္ထမာဒါယ ဝိဝရဏဿ ကတတ္တာ. တထာ ဟိ ‘‘သုခေတိ သုခယတိ, သုခါပေတိ သုခါပယတိ, ဒုက္ခေတိ ဒုက္ခယတိ, ဒုက္ခာပေတိ ဒုက္ခာပယတီ’’တိ ဣမာနိ တေသံ ကာရိတပဒရူပါနိ, အတ္တာနံ သုခေတိ ပီဏေတီတိ စ, သုခယတိ သုခံ, ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခန္တိ စ,

“sukha”与“dukkha”(词根)，用于“彼之作用”(takriyā)义。“彼之作用”是指乐与苦这些受(vedanā)的活动，即所谓的“乐”与“苦”。这些词根是不及物的(akammaka)。如：sukhati(感受乐)，dukkhati(感受苦)；sukhaṃ(乐)，dukkhaṃ(苦)；sukhito(乐者)，dukkhito(苦者)。乐是愉悦(sātaṃ)、满足(pīṇanaṃ)，苦是损害(vighātaṃ)、灾祸(aghaṃ)和烦恼(kileso)。其中，“乐”(sukhaṃ)是因为它使人快乐(sukhayati)，意思是当它生起时，它使人感到快乐(sukhitaṃ)。“苦”(dukkhaṃ)是因为它使人痛苦(dukkhayati)，意思是当它生起时，它使人感到痛苦(dukkhitaṃ)。应当注意到，这些解释是根据使役(kārita)的含义给出的。在义注(aṭṭhakathā)中解释“乐”和“苦”的词义时，诸师(garū)采用了“使快乐”(sukhayati)和“使痛苦”(dukkhayati)这些词语的受动义(kammattha)来解释。例如，“sukheti”(使乐)和“sukhayati”(使快乐)，“sukhāpeti”(使极乐)和“sukhāpayati”(使极度快乐)；“dukkheti”(使苦)和“dukkhayati”(使痛苦)，“dukkhāpeti”(使极苦)和“dukkhāpayati”(使极度痛苦)，这些是它们的使役(kārita)词形。又如“使自己快乐就是让自己感到愉悦”，以及“使乐就是快乐，使苦就是痛苦”等等。

‘‘သစေ [Pg.20] စ ကိမှိစိ ကာလေ,မရဏံ မေ ပုရေ သိယာ;

ပုတ္တေ စ မေ ပပုတ္တေ စ,သုခါပေယျ မဟောသဓော’’တိ စ

“若我于何时，死亡先来临；愿大药(Mahosadha)能令，我子孙安乐。”

ပါဠိအာဒိဒဿနတော. သဒ္ဒသတ္ထေ ပန ဓာတုပါဌသင်္ခေပေ စ ဣမေ ဓာတဝေါ စုရာဒိဂဏေယေဝ ဝုတ္တာ. ‘‘သုခယတိ ဒုက္ခယတီ’’တိ စ အကာရိတာနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ ဣစ္ဆိတာနိ. မယံ တု တေသံ တဗ္ဗစနံ သုဒ္ဓကတ္တရိ စ တာနိ ပဒရူပါနိ န ဣစ္ဆာမ ပါဠိအာဒီဟိ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ, တသ္မာယေဝ တေ ဣမသ္မိံ ဘူဝါဒိဂဏေ ဝုတ္တာ. အယဉှိ သုဒ္ဓကတ္တုဝိသယေ အသ္မာကံ ရုစိ ‘‘သုခတီတိ သုခိတော, ဒုက္ခတီတိ ဒုက္ခိတော’’တိ.

在巴利(Pāḷi)等圣典中可见。然而，在《声论》(Saddasattha)和《语根略集》(Dhātupāṭhasaṅkhepa)中，这些语根被归入curādi词组中。他们希望将“sukhayati”和“dukkhayati”等词形视为非使役(akārita)的纯粹能动(suddhakattu)词。但我们不接受那些说法和那些词形，因为它们与巴利等圣典相违背，因此这些语根才被归入bhūvādi词组中。在纯粹能动(suddhakattu)的范畴内，我们的观点是：“sukhati”(感受乐)故为“sukhito”(乐者)，“dukkhati”(感受苦)故为“dukkhito”(苦者)。

နနု စ ဘော ‘‘သုခတိ ဒုက္ခတီ’’တိ ကြိယာပဒါနိ ဗုဒ္ဓဝစနေ န ဒိဿန္တီတိ? သစ္စံ, ဧဝံ သန္တေပိ အဋ္ဌကထာနယဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ဒိဿန္တိယေဝ နာမ. န ဟိ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗေသံ ဓာတူနံ ရူပါနိ သာသနေ လောကေ ဝါ လဗ္ဘန္တိ, ဧကစ္စာနိ ပန လဗ္ဘန္တိ, ဧကစ္စာနိ န လဗ္ဘန္တိ. ဧဝံ သန္တေပိ နယဝသေန လဗ္ဘန္တိယေဝ. ‘‘ကပ္ပယဝှော ပတိဿတာ’’တိ ဟိ ဒိဋ္ဌေ ‘‘စရဝှော ဘုဉ္ဇဝှော’’တိအာဒီနိပိ နယဝသေန ဒိဋ္ဌာနိယေဝ နာမ.

然而，朋友，难道“sukhati”和“dukkhati”等动词(kriyāpada)在佛陀的教言(buddhavacana)中没有出现吗？确实如此。即使这样，由于可以根据义注(aṭṭhakathā)的理路(naya)来理解，所以可以说它们确实存在。要知道，并非所有语根(dhātu)的所有词形(rūpa)都能在教法(sāsana)或世间中找到，有些可以找到，有些则不能。即便如此，通过理路(naya)，它们仍然可以被推知。例如，当看到“你们应当准备(kappayavho)，应当忆念(patissatā)”时，“你们应当行走(caravho)”、“你们应当受用(bhuñjavho)”等词语也可以通过理路(naya)被推知存在。

တတြ ပနာယံ နယော. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒီသု ဟိ ‘‘ဧကဒွိယောဇနမတ္တမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဂတဿ ဝါယော ကုပ္ပတိ, ဂတ္တာနိ ဒုက္ခန္တီ’’တိ ဧဝံ ဘူဝါဒိဂဏိကံ အကမ္မကံ သုဒ္ဓကတ္တုဝါစကံ ‘‘ဒုက္ခန္တီ’’တိ ကြိယာပဒံ ဒိဿတိ. တသ္မိံ ဒိဋ္ဌိယေဝ ‘‘သုခတိ, သုခန္တိ. သုခသိ, သုခထ. သုခါမိ, သုခါမာ’’တိအာဒီနိ စ ‘‘ဒုက္ခတိ, ဒုက္ခန္တိ. ဒုက္ခသိ, ဒုက္ခထာ’’တိအာဒီနိစ ဒိဋ္ဌာနိ နာမ ဟောန္တိ ဒိဋ္ဌေန အဒိဋ္ဌဿ တာဒိသဿ အနဝဇ္ဇဿ နယဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ, တသ္မာ ‘‘သုခတီတိ သုခိတော, ဒုက္ခတီတိ ဒုက္ခိတော’’တိ ဘူဝါဒိနယော ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗော, န ပန စုရာဒိနယော. အပရမ္ပေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ, သုခံ သဉ္ဇာတံ [Pg.21] ဧတဿာတိ သုခိတော, သဉ္ဇာတသုခေါတိ အတ္ထော. ဧသ နယော ဒုက္ခိတောတိ ဧတ္ထာပိ. အထ ဝါ သုခေန ဣတော ပဝတ္တောတိ သုခိတော. ဧသ နယော ‘‘ဒုက္ခိတော’’တိ ဧတ္ထာပိ. ဒုလ္လဘာယံ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ.

于此，理则如下。在《清净道论》(Visuddhimagga)等义注中可见：“纵使只走一、二由旬(yojana)的路，风界(vāyo)即会扰动，肢体便感痛苦(dukkhantī)。”如此，属于ภูādi类、无宾语(akammaka)、纯粹主动语态(suddhakattuvācaka)的动词“dukkhantī”是可见的。仅见此例，即可知“sukhati, sukhanti, sukhasi, sukhatha, sukhāmi, sukhāmā”等，以及“dukkhati, dukkhanti, dukkhasi, dukkhathā”等动词亦确实存在。因为对于未见之事，应通过已见之事，采用此种无过失的理则。因此，应采用“因sukhati(感受快乐)，故为sukhito(快乐者)；因dukkhati(感受痛苦)，故为dukkhito(痛苦者)”此一ภูādi类的理则，而非curādi类的理则。于此尚有另一语源解释：乐(sukhaṃ)于其身生起(sañjātaṃ)，故为sukhito，意即“乐已生起者”(sañjātasukho)。此理则亦适用于dukkhito。或者，以乐(sukhena)而行(ito)，故为sukhito。此理则亦适用于dukkhito。此难得之准则(nīti)，应当善记于心。

မောက္ခ မုစ္စနေ. အကမ္မကောယံ ဓာတု. မောက္ခတိ. မောက္ခော. ပါတိမောက္ခော. ကာရိတေ ‘‘မောက္ခေတိ, မောက္ခယတိ, မောက္ခာပေတိ, မောက္ခာပယတီ’’တိ ရူပါနိ. ကေစိ ပနိမံ ‘‘မောက္ခ မောစနေ’’တိ ပဌိတွာ စုရာဒိဂဏေ ပက္ခိပန္တိ. တေသံ မတေ ‘‘မောက္ခေတိ, မောက္ခယတီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ ဘဝန္တိ. ဧတာနိ ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယ စ ဝိရုဇ္ဈန္တိ. တထာ ဟိ ‘‘မောက္ခန္တိ မာရဗန္ဓနာ. န မေ သမဏေ မောက္ခသိ. မဟာယညံ ယဇိဿာမ, ဧဝံ မောက္ခာမ ပါပကာ’’တိ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈန္တိ. ‘‘ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ, တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟီတိ ပါတိမောက္ခော’’တိ အဋ္ဌကထာယ စ ဝိရုဇ္ဈန္တိ, တသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘မောက္ခေသိ မောက္ခေမာ’’တိ စ အဝတွာ ‘‘မောက္ခသိ, မောက္ခာမာ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုဝါစကံ ဝုတ္တံ, တဉ္စ ခေါ အပါဒါနဝိသယံ ကတွာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘မောက္ခေတိ, မောစေတီ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝါစကံ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ အပါဒါနဝိသယံယေဝ ကတွာ. ဧဝံ ဣမဿ ဓာတုနော သုဒ္ဓကတ္တုဝိသယေ အကမ္မကဘာဝေါ ဝိဒိတော, ဟေတုကတ္တုဝိသယေ ဧကကမ္မကဘာဝေါ ဝိဒိတော မုစ ပစ ဆိဒါဒယော ဝိယ. မောက္ခဓာတု ဒွိဂဏိကောတိ စေ? န, အနေကေသု သာဋ္ဌကထေသု ပါဠိပ္ပဒေသေသု ‘‘မောက္ခေတိ, မောက္ခယတီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုရူပါနံ အဒဿနတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

词根Mokkha，义为解脱(muccane)。此为无宾语(akammaka)动词词根。其动词形式为Mokkhati，名词形式为Mokkho，以及波罗提木叉(Pātimokkha)。其使役态(kārita)形式为“mokkheti, mokkhayati, mokkhāpeti, mokkhāpayatī”。然而，有些人读作“mokkha mocane”，并将其归入curādi类。依其观点，“mokkheti, mokkhayati”为纯粹主动语态(suddhakattu)词。此说与圣典(pāḷi)及义注(aṭṭhakathā)相违。例如，与圣典中“彼等从魔罗(Māra)的束缚中解脱(mokkhanti)”、“沙门，你不能从我这里解脱(mokkhasi)”、“我等将行大祭，如是得从罪恶中解脱(mokkhāma)”等句相违。亦与义注中“因为它保护(pāti)守护(rakkhati)他，使他从恶趣(āpāyikā)等诸苦中解脱(mokkheti)，故称波罗提木叉”之说相违。是故，圣典中不说“mokkhesi, mokkhemā”，而说“mokkhasi, mokkhāmā”等纯粹主动语态词，且用于离格(apādāna)的语境。而在义注中，则说“mokkheti, moceti”等使役语态(hetukattu)词，此亦用于离格的语境。由此可知，此词根在纯粹主动语态时为无宾语，在使役语态时为单宾语(ekakammaka)，如同muca、paca、chida等词根。若问：Mokkha词根是否属二类(dvigaṇika)？非也。当知，在众多附有义注的圣典章节中，未见“mokkheti, mokkhayati”等使役语态形式。

ကက္ခ ဟသနေ. ကက္ခတိ.

词根Kakkha，义为笑(hasane)。其动词形式为Kakkhati。

ဩခ ရာခ လာခ ဒါခ ဓာခ သောသနာလမတ္ထေသု. ဩခတိ. ရာခတိ. လာခတိ. ဒါခတိ. ဓာခတိ.

词根Okha, rākha, lākha, dākha, dhākha，义为枯竭(sosana)与胜任(alaṃ)。其动词形式为Okhati, Rākhati, Lākhati, Dākhati, Dhākhati。

သာခ [Pg.22] ဗျာပနေ. သာခတိ. သာခါ.

词根Sākha，义为遍布(byāpana)。其动词形式为Sākhati，名词形式为Sākhā。

ဥခ နခ မခ ရခ လခ ရခိ လခိ ဣခိ ရိခိ ဂတျတ္ထာ. ဥခတိ. နခတိ. မခတိ. ရခတိ. လခတိ. ရင်္ခတိ. လင်္ခတိ. ဣင်္ခတိ. ရိင်္ခတိ.

词根Ukha, nakha, makha, rakha, lakha, rakhi, lakhi, ikhi, rikhi，义为行(gati)。其动词形式为Ukhati, Nakhati, Makhati, Rakhati, Lakhati, Raṅkhati, Laṅkhati, Iṅkhati, Riṅkhati。

ရက္ခ ပါလနေ. ရက္ခတိ. ရက္ခာ, ရက္ခဏံ, သီလံ ရက္ခိတော ဒေဝဒတ္တော, သီလံ ရက္ခိတံ ဒေဝဒတ္တေန, သီလံ ရက္ခကော ဒေဝဒတ္တော.

词根Rakkha，义为守护(pālana)。其动词形式为Rakkhati，名词形式为Rakkhā, rakkhaṇaṃ。例如：提婆达多(Devadatto)守护戒(sīlaṃ rakkhito devadatto)；戒为提婆达多所守护(sīlaṃ rakkhitaṃ devadattena)；提婆达多是护戒者(sīlaṃ rakkhako devadatto)。

အက္ခ ဗျတ္တိသင်္ခါတေသု. အက္ခတိ, အက္ခိ, အက္ခံ.

词根Akkha，义为显现(byatti)与计数(saṅkhāta)。其动词形式为Akkhati，名词形式为akkhi, akkhaṃ。

နိက္ခ စုမ္ဗနေ. နိက္ခတိ, နိက္ခံ.

词根Nikkha，义为吻(cumbana)。其动词形式为Nikkhati，名词形式为nikkhaṃ。

နက္ခ ဂတိယံ. နက္ခတိ. နက္ခတ္တံ. ဧတ္ထ နက္ခတ္တန္တိ ဧတ္တော ဣတော စာတိ ဝိသမဂတိယာ အဂန္တွာ အတ္တနော ဝီထိယာဝ ဂမနေန နက္ခနံ ဂမနံ တာယတိ ရက္ခတီတိ နက္ခတ္တံ. ပေါရာဏာ ပန ‘‘နက္ခရန္တိ န နဿန္တီတိ နက္ခတ္တာနီ’’တိ ကထယိံသု. ‘‘နက္ခတ္တံ, ဇောတိ, နိရိက္ခံ, ဘံ’’ ဣစ္စေတေ ပရိယာယာ.

词根Nakkha，义为行(gati)。其动词形式为Nakkhati，名词形式为Nakkhattaṃ。于此，nakkhattaṃ(星宿)者，谓不从此到彼不规则地运行(visamagatiyā agantvā)，而仅在自身轨道(vīthi)运行，此行(nakkhanaṃ gamanaṃ)能保护(tāyati rakkhatīti)，故称nakkhattaṃ。而古人则说：“因其不毁(na kkharanti)、不灭(na nassanti)，故称nakkhattāni。”“Nakkhattaṃ, joti, nirikkhaṃ, bhaṃ”，此等皆为同义词。

ဝေက္ခ ဝေက္ခနေ. ဝေက္ခတိ.

词根Vekkha，义为看(vekkhana)。其动词形式为Vekkhati。

မက္ခ သင်္ခတေ. မက္ခတိ.

词根Makkha，义为涂抹、轻蔑(saṅkhate)。其动词形式为Makkhati。

တက္ခ တပနေ. တပနံ သံဝရဏံ. တက္ခတိ.

词根Takkha，义为烧灼(tapana)。烧灼(tapanaṃ)即防护(saṃvaraṇaṃ)。其动词形式为Takkhati。

သုက္ခ အနာဒရေ. သုက္ခတိ.

词根Sukkha，义为不敬(anādara)。其动词形式为Sukkhati。

ကခိ ဝခိ မခိ ကင်္ခါယံ. သတ္ထရိ ကင်္ခတိ. ဝင်္ခတိ, မင်္ခတိ. ‘‘ကင်္ခါ ကင်္ခါယနာ ကင်္ခါယိတတ္တံ ဝိမတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဒွေဠှကံ ဒွေဓာပထော သံသယော အနေကံသဂါဟော အာသပ္ပနာ ပရိသပ္ပနာ အပရိယောဂါဟနာ ထမ္ဘိတတ္တံ စိတ္တဿ မနောဝိလေခေါ’’ ဣစ္စေတေ ကင်္ခါပရိယာယာ. ဧတေသု ပန –

词根Kakhi, vakhi, makhi，义为疑惑(kaṅkhā)。例如：于师(satthari)生疑(kaṅkhati)。其动词形式亦有Vaṅkhati, maṅkhati。“Kaṅkhā(疑惑), kaṅkhāyanā(起疑), kaṅkhāyitattaṃ(疑性), vimati(犹豫), vicikicchā(疑), dveḷhakaṃ(两端), dvedhāpatho(歧路), saṃsayo(怀疑), anekaṃsagāho(不决), āsappanā(摇摆), parisappanā(徘徊), apariyogāhanā(不深入), cittassa thambhitattaṃ(心之僵滞), manovilekho(意之秽)”——此等皆为疑惑的同义词。于此等中——

ဝတ္တန္တိ [Pg.23] လောကဝေါဟာရေ, ‘‘ကင်္ခါ ဝိမတိ သံသယော;

ဝိစိကိစ္ဆာ’’တိ ဧတာနိ, နာမာနိယေဝ ပါယတော.

于世间言谈中，“kaṅkhā, vimati, saṃsayo, vicikicchā”，此等大抵仅为名称。

ကခိ ဣစ္စာယံ. ဓနံ ကင်္ခတိ, အဘိကင်္ခတိ, နာဘိကင်္ခါမိ မရဏံ. အဘိကင်္ခိတံ ဓနံ.

词根Kakhi，亦义为欲求(icchā)。例如：欲求(kaṅkhati)财富(dhanaṃ)，渴望(abhikaṅkhati)财富；我不渴望(nābhikaṅkhāmi)死亡(maraṇaṃ)；被渴望的财富(abhikaṅkhitaṃ dhanaṃ)。

ဒခိ ဓခိ ဃောရဝါသိတေ ကင်္ခါယဉ္စ. ဒင်္ခတိ. ဓင်္ခတိ.

词根Dakhi, dhakhi，义为作吼声(ghoravāsita)及疑惑(kaṅkhā)。其动词形式为Daṅkhati, Dhaṅkhati。

ဥက္ခ သေစနေ. ဥက္ခတိ.

词根Ukkha，义为洒(secana)。其动词形式为Ukkhati。

ကခ ဟသနေ. ကခတိ.

词根Kakha，义为笑(hasana)。其动词形式为Kakhati。

ဇက္ခ ဘက္ခဏေ စ. ဟသနာနုကဍ္ဎနတ္ထံ စကာရော. ဇက္ခတိ.

词根Jakkha，义为食(bhakkhaṇa)。“ca”字用于引申“笑”(hasana)义。其动词形式为Jakkhati。

လိခ လေခနေ. လိခတိ, သလ္လေခတိ. အတိသလ္လေခတေဝါယံ သမဏော. လေခါ, လေခနံ, လေခကော, လိခိတံ, သလ္လေခပဋိပတ္တိ, ဧတာ ဒခိအာဒိကာ လိခပရိယန္တာ ‘‘ပရဿဘာသာ’’တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ.

词根Likha，义为书写(lekhana)。其动词形式为Likhati, sallekhati。例如：此沙门过度削减(atisallekhati)。名词形式有Lekhā, lekhanaṃ, lekhako, likhitaṃ, sallekhapaṭipatti。从dakhi等词根至likha为止，声明家(saddasavidū)称之为“为他语”(parassabhāsā)。

ဓုက္ခ ဓိက္ခ သန္ဒီပနကိလေသနဇီဝနေသု. ဓုက္ခတိ. ဓိက္ခတိ. သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပန ‘‘ဓုက္ခတေ ဓိက္ခတေ’’တိ အတ္တနောဘာသံ ဝဒန္တိ. တထာ ဣတော ပရာနိ ရူပါနိပိ.

词根Dhukkha, dhikkha，义为燃(sandīpana)、恼(kilesana)、活(jīvana)。其动词形式为Dhukkhati, Dhikkhati。然而，声明家(saddasavidū)说“dhukkhate, dhikkhaté”为“为己语”(attanobhāsa)。同样，此后的形式亦然。

ရုက္ခ ဝက္ခ ဝရဏေ. ဝရဏံ သံဝရဏံ. ရုက္ခတိ. ဝက္ခတိ. ရုက္ခော, ဝက္ခော. ဧတ္ထ စ ဝက္ခောတိ ရုက္ခောယေဝ. တထာ ဟိ ‘‘သာဒူနိ ရမဏီယာနိ, သန္တိ ဝက္ခာ အရညဇာ’’တိ ဇာတကပါဌော ဒိဿတိ. ဣမာနိ ပန ရုက္ခဿ နာမာနိ –

词根Rukkha, vakkha，义为遮(varaṇa)。遮(varaṇaṃ)即防护(saṃvaraṇaṃ)。其动词形式为Rukkhati, Vakkhati，名词形式为Rukkho, vakkho。于此，vakkho即是rukkho(树)。如《本生》(Jātaka)文句可见：“林中生(araññajā)有(santi)美味(sādūni)悦意(ramaṇīyāni)之树(vakkhā)。”以下为树之异名——

‘‘ရုက္ခော မဟီရုဟော ဝက္ခော, ပါဒပေါ ဇဂတီရုဟော;

အဂေါ နဂေါ ကုဇော သာခီ, သာလော စ ဝိဋပီ တရု;

ဒုမော ဖလီ တု ဖလဝါ, ဂစ္ဆော တု ခုဒ္ဒပါဒပေါ’’တိ.

“Rukkho(树), mahīruho(地生), vakkho(树), pādapo(足饮), jagatīruho(世生)；Ago(不动), nago(不动), kujo(地生), sākhī(有枝), sālo(娑罗树), viṭapī(有枝), taru(树)；Dumo(树), phalī(有果), phalavā(具果)；而gaccho(灌木)则为khuddapādapo(小树)。”

ကေစေတ္ထ ဝဒေယျုံ ‘‘နနု စ သာလသဒ္ဒေန သာလရုက္ခောယေဝ ဝုတ္တော, နာညော ‘သာလာ ဖန္ဒနမာလုဝါ’တိ ပယောဂဒဿနတော, အထ ကိမတ္ထံ သာလသဒ္ဒေန ယော ကောစိ ရုက္ခော [Pg.24] ဝုတ္တော’’တိ? န သာလရုက္ခောယေဝ သာလသဒ္ဒေန ဝုတ္တော, အထ ခေါ သာလရုက္ခေပိ ဝနပ္ပတိဇေဋ္ဌရုက္ခေပိ ယသ္မိံ ကသ္မိဉ္စိ ရုက္ခေပိ ‘‘သာလော’’တိ ဝေါဟာရဿ ဒဿနတော အညေပိ ရုက္ခာ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ သာလရုက္ခောပိ ‘‘သာလော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ ဂါမဿ ဝါ နိဂမဿ ဝါ အဝိဒူရေ မဟန္တံ သာလဝနံ, တဉ္စဿ ဧလဏ္ဍေဟိ သဉ္ဆန္နံ. အန္တရေန ယမကသာလာန’’န္တိ. ဝနပ္ပတိဇေဋ္ဌရုက္ခောပိ. ယထာဟ –

此处或许有人会说：“难道‘sāla’一词不是仅仅指娑罗树吗？从‘sālā phandanamāluvā’的用法来看，并非指其他树木，那么为何用‘sāla’来指称任何树木呢？”并非只有娑罗树才被称为‘sāla’，而是因为娑罗树、森林中最尊贵的树，以及任何树木，都可见到被称为‘sāla’的用法，因此也指称其他树木。诚然，娑罗树也被称为‘sāla’。例如经中说：“诸比丘，譬如在村庄或城镇不远处有一片大娑罗林，它被蓖麻(elaṇḍa)覆盖，其中有成对的娑罗树。”森林中最尊贵的树也是如此。例如经中说——

‘‘တဝေဝ ဒေဝ ဝိဇိတေ, တဝေဝုယျာနဘူမိယာ;

ဥဇုဝံသာ မဟာသာလာ, နီလောဘာသာ မနောရမာ’’တိ.

“天神，在您的国土中，在您的园林土地上；耸立的巨大娑罗树，青翠光亮，令人心悦。”

ယော ကောစိ ရုက္ခောပိ. ယထာဟ ‘‘အထ ခေါ တံ ဘိက္ခဝေ မာလုဝဗီဇံ အညတရသ္မိံ သာလမူလေ နိပတေယျာ’’တိ. အတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

任何树木也是如此。例如经中说：“诸比丘，那蔓藤的种子落到某个娑罗树的根部。”此处所说的是——

‘‘သာလရုက္ခေ ဇေဋ္ဌရုက္ခေ,ယသ္မိံ ကသ္မိဉ္စိ ပါဒပေ;

သာလော ဣတိ ရဝေါ သာလာ,သန္ဓာဂါရေ ထိယံ သိယာ’’တိ.

“在娑罗树、最尊贵的树，以及任何树木中；‘sālo’这个词（可指树），‘sālā’这个词（可指）集会堂或女性。”

သိက္ခ ဝိဇ္ဇောပါဒါနေ. သိက္ခတိ. သိက္ခာ, သိက္ခနံ, သိက္ခိတံ သိပ္ပံ, သိက္ခကော, သိက္ခိတော, သေက္ခော, အသေက္ခော. ကကာရလောပေ ‘‘သေခေါ အသေခေါ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. တတ္ထ သိက္ခိတောတိ သဉ္ဇာတသိက္ခော, အသိက္ခီတိ ဝါ သိက္ခိတော, တထာ ဟိ ကတ္တုပ္ပယောဂေါ ဒိဿတိ ‘‘အဟံ ခေါ ပန သုသိက္ခိတော အနဝယော သကေ အာစရိယကေ ကုမ္ဘကာရကမ္မေ’’တိ.

词根“Sikkha”意为“学习（或获得）知识”。动词形式为“Sikkhati”。学、学习、已学习的技艺、学习者、已学者、有学、无学。省略“ka”时，则有“sekho”（有学）和“asekho”（无学）等形式。其中，“sikkhito”（已学者）是指已生起学习的人，或者说“非未学者”就是“已学者”，例如可见主动用法：“我的确已在我的陶艺老师那里学得很好，没有瑕疵”。

ဘိက္ခ ယာစနေ. ဘိက္ခတိ. ဘိက္ခု, ဘိက္ခာ, ဘိက္ခနံ, ဘိက္ခကော, ဘိက္ခိတံ ဘောဇနံ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဘိက္ခု ယတိ သမဏော မုနိ ပဗ္ဗဇိတော [Pg.25] အနဂါရော တပဿီ တပေါဓနော’’ ဣစ္စေတာနိ ပရိယာယဝစနာနိ. ဧတေသု သာသနေ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဥပသမ္ပန္နော ဝုစ္စတိ. ကဒါစိ ပန ‘‘ဘိက္ခုသတံ ဘောဇေသိ, ဘိက္ခုသဟဿံ ဘောဇေသီ’’တိအာဒီသု သာမဏေရေပိဥပါဒါယ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝေါဟာရော ပဝတ္တတိ, တာပသာပိ စ သမဏသဒ္ဒါဒီဟိ ဝုစ္စန္တိ, ‘‘အဟူ အတီတမဒ္ဓါနေ, သမဏော ခန္တိဒီပနော’’တိအာဒိ ဧတ္ထ နိဒဿနံ.

词根“Bhikkha”意为“乞求”。动词形式为“Bhikkhati”。比丘、乞食、乞求、乞讨者、乞讨来的食物。然而，在这里，“比丘、行者、沙门、牟尼、出家者、无家者、苦行者、苦行财富者”等都是同义词。在这些词语中，在教法中，“比丘”指的是受具足戒的人。然而，有时在“供养一百比丘食物，供养一千比丘食物”等语句中，即使包括沙弥，也都被称为“比丘”；苦行者也用沙门等词语称呼，例如“过去世曾有，沙门名为忍灯(Khantidīpa)”等就是这里的例子。

ဒက္ခ ဝုဒ္ဓိယံ သီဃတ္တေ စ. ဒက္ခတိ, ဒက္ခိဏာ, ဒက္ခော. ဒက္ခန္တိ ဝဒ္ဓန္တိ သတ္တာ ဧတာယ ယထာဓိပ္ပေတာဟိ သမ္ပတ္တီဟိ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဒက္ခိဏာ, ဒါတဗ္ဗဝတ္ထု. ဒက္ခတိ ကုသလကမ္မေ အညသ္မိဉ္စ ကိစ္စာကိစ္စေ အဒန္ဓတာယ သီဃံ ဂစ္ဆတီတိ ဒက္ခော, ဆေကော, ယော ‘‘ကုသလော’’တိပိ ဝုစ္စတိ.

词根“Dakkha”意为“增长”和“迅速”。动词形式为“Dakkhati”。名词形式为“Dakkhiṇā”（布施）和“Dakkho”（能干者）。众生依此增长，如其所愿，成就兴盛，崇高而上升，故为“dakkhiṇā”（布施），即应施之物。在善业及其他应作之事中，不迟缓，迅速行动，故为“dakkho”（能干者），即熟练者，亦称为“善巧”。

ဒိက္ခ မုဏ္ဍိဩပနယနနိယမဗ္ဗတာဒေသေသု. ဒိက္ခဓာတု မုဏ္ဍိယေ, ဥပနယနေ, နိယမေ, ဝတေ, အာဒေသေ စ ပဝတ္တတိ. ဒိက္ခတိ. ဒိက္ခိတော မုဏ္ဍော. ဧတ္ထ သိယာ – နနု စ ဘော သရဘင်္ဂဇာတကေ ‘‘ဂန္ဓော ဣသီနံ စိရဒိက္ခိတာနံ, ကာယာ စုတော ဂစ္ဆတိ မာလုတေနာ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒေသေ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ‘‘စိရဒိက္ခိတာနန္တိ စိရပဗ္ဗဇိတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ တတ္ထ ‘‘စိရမုဏ္ဍာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ ဣဓ ‘‘ဒိက္ခဓာတု မုဏ္ဍိယေ ဝုတ္တာ’’တိ? သစ္စံ, တတ္ထ ပန ဒိက္ခိတသဒ္ဒဿ ပဗ္ဗဇိတေ ဝတ္တနတော ‘‘စိရပဗ္ဗဇိတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ, န ဓာတုအတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ. ဣဒ ပန ဓာတုအတ္ထဝိဘာဝနတ္ထံ မုဏ္ဍိယေ ဝုတ္တာ. တာပသာ ဟိ မုဏ္ဍိယတ္ထဝါစကေန ဒိက္ခိတသဒ္ဒေန ဝတ္တုံ ယုတ္တာ. တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ စက္ကဝတ္တိသုတ္တတ္ထဝဏ္ဏနာယံ ‘‘ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ’’တိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထဝိဝရဏေ ‘‘တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇန္တာပိ ဟိ ပဌမံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ ပရူဠှကေသေ [Pg.26] ဗန္ဓိတွာ ဝိဝရန္တိ, တေန ဝုတ္တံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ’’တိ ဧဝံ အတ္ထော သံဝဏ္ဏိတော.

词根“Dikkha”意为“剃发、出家、规定、誓戒、教诲”。“Dikkha”词根用于剃发、出家、规定、誓戒和教诲等意义。动词形式为“Dikkhati”。“Dikkhito”意为“已剃发者”。此处或有疑问：贤友，在《萨拉邦咖本生》(Sarabhaṅga Jātaka)中不是有“长期受戒仙人的香气，从身体散发，随风飘去”的偈颂吗？义注师们在此处解释“ciradikkhitānaṃ”（长期受戒者）为“cirapabbajitānaṃ”（长期出家者）。那里并没有说“ciramuṇḍānaṃ”（长期剃发者）。既然如此，为何此处说“‘Dikkha’词根用于剃发”呢？确实如此，但在那里，“dikkhita”一词是指称出家者，故解释为“长期出家者”，并非为了分析词根意义。而这里是为了阐明词根意义，所以说“‘Dikkha’词根用于剃发”。因为苦行者适合用表示剃发意义的“dikkhita”一词来称呼。正如义注师们在解释《转轮王经》(Cakkavatti Sutta)的释义时，对“剃除须发，着袈裟衣”这段经文的解释中说：“即使是出家为苦行者，也是先剃除须发，之后让头发自然生长，或束发或披散，因此说‘剃除须发’。”这就是其含义的解释。

ဣက္ခ ဒဿနင်္ကေသု. ဣက္ခတိ, ဥပေက္ခတိ, အပေက္ခတိ. ဥပေက္ခာ, အပေက္ခာ, ပစ္စဝေက္ခဏာ. ကကာရလောပေ ‘‘ဥပေခါ, အပေခါ, ဥပသမ္ပဒါပေခေါ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

词根“Ikkha”意为“观察、见解”。动词形式为“Ikkhati”、“Upekkhati”、“Apekkhati”。名词形式为“Upekkhā”（舍）、“Apekkhā”（期待）、“Paccavekkhaṇā”（省察）。省略“k”时，则有“upekhā”（舍）、“apekhā”（期待）、“upasampadāpekho”（期待受具足戒）等形式。

ဒုက္ခ ဟိံသာဂတီသု. ဒက္ခတိ. ဒက္ခကော.

词根“Dukkha”意为“伤害、行”。动词形式为“Dakkhati”。名词形式为“Dakkhako”。

စိက္ခ စက္ခ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ. စိက္ခတိ, အာစိက္ခတိ, အဗ္ဘာစိက္ခတိ. အာစိက္ခကော. စက္ခတိ, စက္ခု. ဧတ္ထ စက္ခူတိ စက္ခတီတိ စက္ခု, သမဝိသမံ အဘိဗျတ္တံ ဝဒန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ‘‘သူပံ စက္ခတိ, မဓုံ စက္ခတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ယသ္မာ အဿာဒတ္ထောပိ စက္ခုသဒ္ဒေါ ဘဝတိ, တသ္မာ ‘‘စက္ခတိ ဝိညာဏာဓိဋ္ဌိတံ ရူပံ အဿာဒေန္တံ ဝိယ ဟောတီ’’တိ အဿာဒတ္ထောပိ ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘စက္ခုံ ခေါ မာဂဏ္ဍိယံ ရူပါရာမံ ရူပရတံ ရူပသမ္မုဒိတ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. သတိပိ သောတာဒီနံ သဒ္ဒါရာမတာဒိဘာဝေ နိရူဠှတ္တာ နယနေ ဧဝ စက္ခုသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ ပင်္ကဇာဒိသဒ္ဒါ ဝိယ ပဒုမာဒီသု.

词根“Cikkha”、“Cakkhā”意为“言语表达”。动词形式为“Cikkhati”、“Ācikkhati”、“Abbhācikkhati”。名词形式为“Ācikkhako”。动词形式为“Cakkhati”。名词形式为“Cakkhu”（眼睛）。在此，“cakkhu”（眼睛）之所以是“cakkhu”，是因为它能“看”(cakkhati)，其意义就像能清晰分辨是非而说话一样。或者，就像“尝汤，尝蜜”等例子一样，因为“cakkh”这个词根也有品尝味道的意义，因此也应该理解为“它能品尝意识所缘之色，就像品尝味道一样”。正如经中所说：“玛甘迪亚(Māgaṇḍiya)啊，眼睛是乐于色、喜好色、欢喜色的。”即使其他感官也有各自喜好的对象，但“cakkhu”这个词就像“莲花”等词指代莲一样，通常用来指视觉器官。

စက္ခ’က္ခိ နယနံ, လောစနံ ဒိဋ္ဌိ ဒဿနံ;

ပေက္ခနံ အစ္ဆိ ပမှံ တု, ‘‘ပခုမ’’န္တိ ပဝုစ္စတိ.

“眼睛(cakkhu)、眼睛(akkhi)、眼睛(nayanaṃ)、眼睛(locanaṃ)、见(diṭṭhi)、见(dassanaṃ)；观察(pekkhanaṃ)、眼睛(acchi)，而睫毛(pamhaṃ)则被称为‘pakhumaṃ’。”

ဧတာ ရုက္ခာဒိကာ စက္ခပရိယန္တာ ‘‘အတ္တနောဘာသာ’’တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ.

从“rukkha”等词到“cakkhā”为止的这些词，词汇专家称之为“自动词”。

ခကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以“kh”结尾的词根形态

ဂကာရန္တဓာတု

以g结尾的语根

ဂု ကရီသုဿဂ္ဂေ. ကရီသုဿဂ္ဂေါ ဝစ္စကရဏံ. ဂဝတိ. ဂေ သဒ္ဒေ. ဂါယတိ. ဂီတံ.

Gu，义为排泄粪便。排泄粪便即是排泄。Gavati。Ge，义为声音。Gāyati（歌唱）。Gītaṃ（歌）。

ဝဂ္ဂ [Pg.27] ဂတိယံ. ဝဂ္ဂတိ. ဝဂ္ဂေါ, ဝဂ္ဂိတံ. ဧတ္ထ သမုဒါယဝသေန ဝဂ္ဂနံ ပဝတ္တနံ ဝဂ္ဂေါ. ဝဂ္ဂိတန္တိ ဂမနံ. တထာ ဟိ နာဂပေတဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယော သော မဇ္ဈေ အဿတရီရထေန စတုဗ္ဘိ ယုတ္တေန သုဝဂ္ဂိတေန. အမှာကံ ပုတ္တော အဟု မဇ္ဈိမော သော, အမစ္ဆရီ ဒါနပတီ ဝိရောစတီ’’တိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထံ ဝဒန္တေဟိ ‘‘သုဝဂ္ဂိတေနာတိ သုန္ဒရဂမနေနာ’’တိ. ကိဉ္စိ ဘိယျော ကြိယာပဒမ္ပိ စ ဒိဋ္ဌံ ‘‘ဓုနန္တိ ဝဂ္ဂန္တိ ပဝတ္တန္တိ စမ္ဗရေ’’တိ.

Vagga，义为行进。Vaggati（行进）。Vaggo（群），vaggitaṃ（行进）。在此，依集合之义，“群”(vaggo)即是群体的行进。Vaggitaṃ即是行走。例如，在《龙宫饿鬼事义注》(Nāgapetavatthu-aṭṭhakathā)中，解释此偈“彼于中央，乘四骡所驾、善行之车。彼曾是我等次子，不吝之施主，光辉照耀”时说：“suvaggitena是指以美好的方式行进”。此外，也可见动词的用法，例如“于空中摇动、群行、飘荡”。

ရဂိ လဂိ အဂိ ဝဂိ မဂိ ဣဂိ ရိဂိ လိဂိ တဂိ သဂိ ဂမနေ စ. စကာရော ဂတိပေက္ခကော. ရင်္ဂတိ. ရင်္ဂေါ. လင်္ဂတိ. လင်္ဂေါ, လင်္ဂီ. အင်္ဂတိ, အင်္ဂေတိ. အင်္ဂေါ, သမင်္ဂီ, သမင်္ဂိတာ, အင်္ဂံ, အင်္ဂဏံ. ဝင်္ဂတိ. ဝင်္ဂေါ. မင်္ဂတိ. မင်္ဂေါ, ဥပင်္ဂေါ, မင်္ဂလံ. ဣင်္ဂတိ. ဣင်္ဂိတံ. ရိင်္ဂတိ. ရိင်္ဂနံ. လိင်္ဂတိ. လိင်္ဂနံ. ဥလ္လိင်္ဂတိ, ဥလ္လိင်္ဂနံ. တင်္ဂတိ. တင်္ဂနံ. သင်္ဂတိ. သင်္ဂနံ. တတ္ထ အင်္ဂန္တိ ယေသံ ကေသဉ္စိ ဝတ္ထူနံ အဝယဝေါ, သရီရမ္ပိ ကာရဏမ္ပိ စ ဝုစ္စတိ. အင်္ဂဏန္တိ ကတ္ထစိ ကိလေသာ ဝုစ္စန္တိ ‘‘ရာဂေါ အင်္ဂဏ’’န္တိအာဒီသု. ရာဂါဒယော ဟိ အင်္ဂန္တိ ဧတေဟိ တံသမင်္ဂိပုဂ္ဂလာ နိဟီနဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ ‘‘အင်္ဂဏာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ကတ္ထစိ မလံ ဝါ ပင်္ကော ဝါ ‘‘တဿေဝ ရဇဿ ဝါ အင်္ဂဏဿ ဝါ ပဟာနာယ ဝါယမတီ’’တိအာဒီသု. အဉ္ဇတိ မက္ခေတီတိ ဟိ အင်္ဂဏံ, မလာဒိ. ကတ္ထစိ တထာရူပေါ ဝိဝဋပ္ပဒေသော ‘‘စေတိယင်္ဂဏံ, ဗောဓိယင်္ဂဏ’’န္တိအာဒီသု. အဉ္ဇတိ တတ္ထ ဌိတံ အတိသုန္ဒရတာယ အဘိဗျဉ္ဇေတီတိ ဟိ အင်္ဂဏံ, ဝိဝဋော ဘူမိပ္ပဒေသော. ဣစ္စေဝံ –

Ragi、lagi、agi、vagi、magi、igi、rigi、ligi、tagi、sagi，以及[前述的vagga]，义为行进。此中“ca”字，是为关涉“行”(gati)。Raṅgati。Raṅgo。Laṅgati。Laṅgo, laṅgī。Aṅgati, aṅgeti。Aṅgo, samaṅgī, samaṅgitā, aṅgaṃ, aṅgaṇaṃ。Vaṅgati。Vaṅgo。Maṅgati。Maṅgo, upaṅgo, maṅgalaṃ。Iṅgati。Iṅgitaṃ。Riṅgati。Riṅganaṃ。Liṅgati。Liṅganaṃ。Ulliṅgati, ulliṅganaṃ。Taṅgati。Taṅganaṃ。Saṅgati。Saṅganaṃ。其中，“aṅga”被称为某些事物的部份，亦可指身体及原因。“aṅgaṇa”在某些地方被称为烦恼，如“贪为垢”等。因为贪等能令相应之人堕于卑劣状态，故被称为“aṅgaṇa”。在某些地方指污垢或泥，如“为断彼尘或垢而精进”等。“aṅgaṇa”者，实因其涂染，故指污垢等。在某些地方指此类的开阔之地，如“塔院、菩提树院”等。“aṅgaṇa”者，实因其能令立于彼处者极美地显现，故指开阔的地面。如是——

ရာဂါဒီသု ကိလေသေသု, ပင်္ကေ ကာယမလမှိ စ;

ဝိဝဋေ ဘူမိဘာဂေ စ, ‘‘အင်္ဂဏ’’န္တိ ရဝေါ ဂတော.

于贪等烦恼中，于泥与身垢中，及于开阔地面上，“aṅgaṇa”一词得以使用。

ယုဂိ [Pg.28] ဇုဂိ ဝဇ္ဇနေ. ယုင်္ဂတိ. ဇုင်္ဂတိ.

Yugi、jugi，义为避免。Yuṅgati（避免）。Juṅgati（避免）。

ရဂိ သင်္ကာယံ. ရင်္ဂတိ.

Ragi，义为怀疑。Raṅgati（怀疑）。

လဂ သင်္ဂေစ. စ ကာရော အနန္တရဝုတ္တာပေက္ခကော. လဂတိ. စ ဇတော န ဟောတိ လဂနံ. ဗဠိသေ လဂ္ဂေါ.

Laga，义为执着，以及[怀疑]。此中“ca”字，是为关涉前述[之义]。Lagati（执着）。执着不会不发生。Baḷise laggo（执着于鱼钩）。

ထဂံ သံဝရဏေ. ထဂတိ.

Thagaṃ，义为覆盖。Thagati（覆盖）。

အဂ္ဂ ကုဋိလဂတိယံ. အဂ္ဂတီတိ အဂ္ဂိ, ကုဋိလံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

Agga，义为弯曲行进。Aggati即是aggi（火），其义为“弯曲地行进”。

အဂ္ဂိ ဓူမသိခေါ ဇောတိ, ဇာတဝေဒေါ သိခီ ဂိနိ;

အဂ္ဂိနိ ဘာဏုမာ တေဇော, ပါဝကော တိဝကော’နလော.

火、烟顶、光、遍知、有焰、火；火、光辉、热、净化者、tivako、无厌足者。

ဟုတာသနော ဓူမကေတု, ဝေဿာနရော စ အစ္စိမာ;

ဃတာသနော ဝါယုသခေါ, ဒဟနော ကဏှဝတ္တနိ.

食供者、烟幢、遍入、具焰者；食酥者、风友、燃烧者、黑径者。

ဧတာ ဂုအာဒိကာ အဂ္ဂပရိယန္တာ ‘‘ပရဿဘာသာ’’တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ.

声论师言：此等从“gu”开始至“agga”结尾的（语根），是“为他语”(parassabhāsā)。

ဂါ ဂတိယံ. ဂါတိ.

Gā，义为行进。Gāti（行进）。

ဂု သဒ္ဒေ. ဂဝတိ.

Gu，义为声音。Gavati（发出声音）。

ဂု ဥဂ္ဂမေ. ဥဂ္ဂမော ဥဂ္ဂမနံ ပါကဋတာ. ဂဝတိ. သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပနိမာသံ ‘‘ဂါတေ ဂဝတေ’’တိ အတ္တနောဘာသတ္တံ ဝဒန္တိ.

Gu，义为升起。升起即是上升、显现。Gavati（升起）。然而，声论师言，“gāte”与“gavate”是“为己语”(attanobhāsattaṃ)。

ဂကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以g结尾的语根之形式。

ဃကာရန္တဓာတု

以gh结尾的语根

ဃာ ဂန္ဓောပါဒါနေ. ဃာတိ. ဃာနံ. ဂန္ဓံ ဃတွာ. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘ဂန္ဓံ ဃတွာ သတိ မုဋ္ဌာ’’တိ. ဧတိဿာ ပန ဒိဝါဒိဂဏံ ပတ္တာယ ‘‘ဃာယတိ ဃာယိတွာ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

Ghā，义为嗅取气味。Ghāti（嗅）。Ghānaṃ（鼻）。Gandhaṃ ghatvā（嗅了气味）。于此有巴利(pāḷi)文：“gandhaṃ ghatvā sati muṭṭhā”（嗅了气味，念已失）。然而，此（语根）若属于divādi类（divādigaṇa），则成ghāyati（嗅）、ghāyitvā（嗅了）等形式。

ဃု [Pg.29] အဘိဂမနေ. အဘိဂမနံ အဓိဂမနံ. ဃောတိ.

Ghu，义为前往。前往（abhigamana）即到达（adhigamana）。Ghoti（前往）。

ဇဂ္ဃ ဟသနေ. ဇဂ္ဃတိ, သဉ္ဇဂ္ဃတိ. သဉ္ဇဂ္ဃိတ္ထော မယာ သဟ. ဇဂ္ဃိတုမ္ပိ န သောဘတိ. ဇဂ္ဃိတွာ.

Jaggha，义为嬉笑。Jagghati（嬉笑），sañjagghati（一同嬉笑）。Sañjagghittho mayā saha（你曾与我一同嬉笑）。Jagghitumpi na sobhati（嬉笑亦不美）。Jagghitvā（嬉笑后）。

တဂ္ဃ ပါလနေ. တဂ္ဃတိ.

Taggha，义为守护。Tagghati（守护）。

သိဃိ အာဃာနေ. အာဃာနံ ဃာနေန ဂန္ဓာနုဘဝနံ. သိင်္ဃတိ, ဥပသိင်္ဃတိ. ဥပသိင်္ဃိတွာ. အာရာ သိင်္ဃာမိ ဝါရိဇံ. ဧတာ ‘‘ပရဿဘာသာ’’တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ.

Sighi，义为嗅闻。嗅闻（āghāna）即以鼻体验气味。Siṅghati（嗅），upasiṅghati（近嗅）。Upasiṅghitvā（近嗅后）。Ārā siṅghāmi vārijaṃ（我从远处嗅水生莲）。声论学者（saddasavividū）言：此等为“为他语”（parassabhāsā）。

ဃု သဒ္ဒေ. ဃောတိ, ဃဝတိ.

Ghu，义为声音。Ghoti（发声），ghavati（发声）。

ရဃိ လဃိ ဂတျက္ခေပေ. ဂတျက္ခေပေါ ဂတိယာ အက္ခေပေါ. ရင်္ဃတိ, လင်္ဃတိ, ဥလ္လင်္ဃတိ. လင်္ဃိတာ, ဥလ္လင်္ဃိကာပီတိ, လင်္ဃိတွာ.

Raghi、laghi，义为跳跃。跳跃（gatyakkhepa）即步伐的投掷（gatiyā akkhepo）。Raṅghati（疾行），laṅghati（跨越），ullaṅghati（跳越）。Laṅghitā（已跨越者），ullaṅghikā（能跳越者），laṅghitvā（跨越后）。

မဃိ ကေတဝေ စ. စကာရော ပုဗ္ဗတ္ထာပေက္ခော. မင်္ဃတိ.

Maghi，义为欺骗等。`ca`字是为关涉前文之义。Maṅghati（欺骗）。

ရာဃ လာဃ သာမတ္ထိယေ. ရာဃတိ. လာဃတိ.

Rāgha、lāgha，义为能力。Rāghati（有能力）。Lāghati（有能力）。

ဒါဃ အာယာသေ စ. အာယာသော ကိလမနံ. စကာရော သာမတ္ထိယာပေက္ခကော. ဒါဃတိ. နိဒါဃော.

Dāgha，义为疲劳等。疲劳（āyāsa）即劳累（kilamana）。`ca`字是为关涉能力（sāmatthiya）之义。Dāghati（燃烧）。Nidāgho（暑热）。

သိလာဃ ကတ္ထနေ. ကတ္ထနံ ပသံသနံ. သိလာဃတိ. သိလာဃာ. ဗုဒ္ဓဿ သိလာဃတေ. သိလာဃိတွာ. ‘‘အတ္တနောဘာသာ’’တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ.

Silāgha，义为称赞。称赞（katthana）即赞美（pasaṃsana）。Silāghati（称赞）。Silāghā（称赞）。Buddhassa silāghate（他称赞佛陀）。Silāghitvā（称赞后）。声论学者（saddasavividū）言：此等为“为己语”（attanobhāsā）。

ဃ ကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以gh结尾的语根之诸形式。

ဣတိ ဘူဝါဒါဂဏေ ကဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ

如是，bhūvādi类中以ka品结尾的语根之诸形式（已毕）。

သမတ္တာနိ.

完毕。

စကာရန္တဓာတု

以ca结尾的语根

ဣဒါနိ [Pg.30] စဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ ဝုစ္စန္တေ –

现说以ca品结尾的语根之诸形式——

သုစ သောကေ. သောစတိ. သောကော, သောစနာ, သောစံ, သောစန္တော, သောစန္တီ, သောစန္တံ ကုလံ, သောစိတွာ.

Suca，义为忧愁。Socati（忧愁）。Soko（忧愁）、socanā（忧愁）、socaṃ（忧愁）、socanto（忧愁者）、socantī（忧愁女）、socantaṃ kulaṃ（忧愁的家族）、socitvā（忧愁后）。

ကုစ သဒ္ဒေ တာရေ. တာရသဒ္ဒေါ အစ္စုစ္စသဒ္ဒေါ. ကောစတိ. ဥစ္စသဒ္ဒံ ကရောတီတိ အတ္ထော.

Kuca，义为高声。高声（tārasadda）即极高之声（accuccasaddo）。Kocati（作高声）。其义为发出高声。

ကုဉ္စ ကောဋိလ္လ’ပ္ပီဘာဝေသု. ကုဉ္စတိ. ကုဉ္စိကာ, ကုဉ္စိတကေသော. ကုဉ္စိတွာ.

Kuñca，义为弯曲、变小。Kuñcati（弯曲）。Kuñcikā（钥匙），kuñcitakeso（卷发）。Kuñcitvā（弯曲后）。

လုဉ္စ အပနယနေ. လုဉ္စတိ. လုဉ္စကော, လုဉ္စိတုံ, လုဉ္စိတွာ.

Luñca，义为拔除。Luñcati（拔除）。Luñcako（拔除者），luñcituṃ（为拔除），luñcitvā（拔除后）。

အဉ္စု ဂတိပူဇနာသု. မဂ္ဂံ အဉ္စတိ. ဗုဒ္ဓံ အဉ္စတိ. ဥဒ္ဓံ အနုဂ္ဂန္တွာ တိရိယံ အဉ္စိတောတိ တိရစ္ဆာနော. ကဋုကဉ္စုကတာ.

Añcu，义为行、礼敬。Maggaṃ añcati（行于道）。Buddhaṃ añcati（礼敬佛陀）。不向上行而横行，故为傍生（tiracchāno）。Kaṭukañcukatā（坚甲性）。

ဝဉ္စု စဉ္စု တဉ္စု ဂတိယံ. ဝဉ္စတိ. စဉ္စတိ. တဉ္စတိ. မဉ္စတိ. သန္တိ ပါဒါ အဝဉ္စနာ. အဝဉ္စနာတိ ဝဉ္စိတုံ ဂန္တုံ အသမတ္ထာ.

Vañcu、cañcu、tañcu，义为行。Vañcati（行）。Cañcati（行）。Tañcati（行）。Mañcati（行）。Santi pādā avañcanā（有足不行）。Avañcanāti vañcituṃ gantuṃ asamatthā（不行者，即无能行也）。

ဂုစု ဂဏေစု ထေယျကရဏေ. ထေနနံ ထေယျံ, စောရိကာ. တဿ ကြိယာ ထေယျကရဏံ. ဂေါစတိ. ဂဏေစတိ.

Gucu、gaṇecu，义为偷盗。偷（thenanaṃ）即盗（theyyaṃ），亦即偷窃（corikā）。其所作为即是偷盗（theyyakaraṇaṃ）。Gocati（偷盗）。Gaṇecati（偷盗）。

အစ္စ ပူဇာယံ အစ္စတိ. ဗြဟ္မာသုရသုရစ္စိတော.

Acca，义为礼敬。Accati（礼敬）。Brahmāsurasuraccito（为梵天、阿修罗、天神所礼敬）。

တစ္စ ဟိံသာယံ. တစ္စတိ.

Tacca，义为伤害。Taccati（伤害）。

စစ္စ ဇစ္စ ပရိဘာသနဝဇ္ဇနေသု. စစ္စတိ. ဇစ္စတိ.

Cacca、jacca，义为诃责、舍弃。Caccati（诃责）。Jaccati（舍弃）。

ကုစ သံပစ္စနကောဋိလ္လပဋိက္ကမဝိလေခနေသု. ကုစတိ, သင်္ကုစတိ. သင်္ကောစော.

Kuca，义为收缩、弯曲、退却、描画。Kucati（收缩），saṅkucati（收缩）。Saṅkoco（收缩）。

တစ သံဝရဏေ. သံဝရဏံ ရက္ခဏံ. တစတိ. တစော.

Taca，义为覆盖。覆盖（saṃvaraṇa）即是守护（rakkhaṇa）。Tacati（覆盖）。Taco（皮）。

ဒိစ [Pg.31] ထုတိယံ. ဒိစတိ.

Dica，义为赞叹。Dicati（赞叹）。

ကုစ သင်္ကောစနေ. ကောစတိ, သင်္ကောစတိ. သင်္ကောစော.

Kuca（词根）意为收缩。Kocati（他收缩），saṅkocati（他收缩）。Saṅkoco（收缩）。

ဗျာစ ဗျာဇိကရဏေ. ဗျာဇိကရဏံ ဗျာဇိကြိယာ. ဗျာစတိ.

Byāca（词根）意为欺骗。Byājikaraṇaṃ（欺骗）即byājikriyā（欺骗行为）。Byācati（他欺骗）。

ဝစ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ. ဝိယတ္တဿ ဧသာ ဝိယတ္တိ, တိဿံ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ, ဝိယတ္တာယံ ဝါစာယန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဝိယတ္တဿ ဟိ ဝဒတော ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဝါစာ ဝိယတ္တာ နာမ ဝုစ္စတိ. ယထာ ပန ကုစ္ဆိသဒ္ဒတိရစ္ဆာနဂတာဒိသဒ္ဒေါ ‘‘အဗျတ္တသဒ္ဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ, န ဧဝံ ဝစနသင်္ခါတော သဒ္ဒေါ ‘‘အဗျတ္တသဒ္ဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ ဝိညာတတ္ထတ္တာ. ‘‘ဝတ္တိ, ဝစတိ, ဝစန္တိ. ဝစသိ’’ ဣစ္စာဒီနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ. ‘‘ဝါစေတိ, ဝါစေန္တိ’’ ဣစ္စာဒီနိ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ. ‘‘အတ္ထာဘိသမယာ ဓီရော, ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတိ. ဝုစ္စန္တိ. သန္တော သပ္ပုရိသာ လောကေ, ဒေဝဓမ္မာတိ ဝုစ္စရေ’’ ဣစ္စာဒီနိ ကမ္မပဒါနိ. ဂရူ ပန ဝကာရဿ ဥကာရာဒေသဝသေန ‘‘ဥတ္တံ ဥစ္စတေ ဥစ္စန္တေ’’တိအာဒီနိ ဣစ္ဆန္တိ, တာနိ သာသနေ အပ္ပသိဒ္ဓါနိ, သက္ကဋဘာသာနုလောမာနိ. သာသနသ္မိဉှိ ရကာရာဂမဝိသယေ နိပုဗ္ဗဿေဝ ဝစဿ ဝဿ ဥကာရာဒေသော သိဒ္ဓေါ ‘‘နိရုတ္တိ, နိရုတ္တံ, နေရုတ္တ’’န္တိ. ဝစနံ, ဝါစာ, ဝစော, ဝစီ, ဝုတ္တံ, ပဝုတ္တံ, ဝုစ္စမာနံ, အဓိဝစနံ, ဝတ္တဗ္ဗံ, ဝစနီယံ, ဣမာနိ နာမိကပဒါနိ. ဝတ္တုံ, ဝတ္တဝေ, ဝတွာ, ဝတွာန, ဣမာနိ တုမန္တာဒီနိ ‘‘ပရဿဘာသာ’’တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ.

Vaca（词根）意为清晰的言语。此乃善言者之言，于清晰之言语中，意即清晰之言说。实因善言之人(puggala)所说，其言语方被称为清晰。譬如腹中声、旁生声等被称为“不清晰声”，而言说之声，因其义可解，故不被称为“不清晰声”。“Vatti, vacati, vacanti. Vacasi”等是纯粹能动态。“Vāceti, vācenti”等是使役能动态。“‘智者通达义，故称为‘贤者’。‘世间之善士，被称为‘天法’。’”等是所动态。然有师长欲依v变u之式，而成“uttaṃ, uccate, uccante”等，此于教法中不成立，乃随顺梵语之法。于教法中，于ra增音处，仅于ni为前缀之vac词根，其v音转为u音方成立，如“nirutti, niruttaṃ, nerutta”。Vacanaṃ, vācā, vaco, vacī, vuttaṃ, pavuttaṃ, vuccamānaṃ, adhivacanaṃ, vattabbaṃ, vacanīyaṃ，此等为名词。Vattuṃ, vattave, vatvā, vatvāna，此等为不定式等，声论学者称之为“为他语”。

တတ္ထ ဝတ္တီတိ ဝဒတိ. အာချာတပဒဉှေတံ. အတ္ထသံဝဏ္ဏကေဟိပိ ‘‘ဝတ္တိ ဧတာယာတိ ဝါစာ’’တိ နိဗ္ဗစနမုဒါဟဋံ. သဒ္ဒသတ္ထေ စ တာဒိသံ အာချာတပဒံ ဒိဋ္ဌံ. ဧတ္ထ ပနေကေ ဝဒန္တိ ‘‘ဝစတိ, ဝစန္တီတိအာဒီနိ ကြိယာပဒရူပါနိ ဗုဒ္ဓဝစနေ အဋ္ဌကထာဋီကာသု သတ္ထေသု စ အနာဂတတ္တာ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗာနီ’’တိ. တန္န, ယသ္မာ သာသနေ ‘‘အဝစ, အဝစိံသူ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ စ ‘‘ဝါစေတိ, ဝါစေန္တီ’’တိအာဒီနိ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ စ ဒိဿန္တိ, တသ္မာ [Pg.32] ဗုဒ္ဓဝစနာဒီသု အနာဂတာနိပိ ‘‘ဝစတိ, ဝစန္တီ’’တိအာဒီနိ ရူပါနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ဝစေယျ, ဝုစ္စတု, ဝုစ္စေယျ. သေသံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗတ္ထ ဝိတ္ထာရတော ဂဟေတဗ္ဗံ.

此处“vatti”即“vadati”（他说）。此是动词。义注家亦引“vatti etāyāti vācā”（以此而言说，故为言语）为例证。于声论中亦见如是动词。然于此，有人言：“‘vacati, vacantī’等动词形式，因未曾出现于佛语、义注、复注及诸论中，故应舍弃。”此言不然，因于教法中，既见“avaca, avaciṃsū”等纯粹能动态，亦见“vāceti, vācentī”等使役能动态，是故，即便未出现于佛语等中，“vacati, vacantī”等形式亦应接受。Vaceyya（[他]应说），vuccatu（令[他]被说），vucceyya（[他]应被说）。其余一切，应于各处详知。

ပရောက္ခာရူပါနိ ဝဒါမ – ဝစ, ဝစု. ဝစေ, ဝစိတ္ထ. ဝစံ, ဝစိမှ. ဝစိတ္ထ, ဝစိရေ. ဝစိတ္ထော, ဝစိဝှော. ဝစိံ, ဝစိမှေ.

我们来说明远过去时的形态——vaca（他曾说），vacu（他们曾说）；vace（你曾说），vacittha（你们曾说）；vacaṃ（我曾说），vacimha（我们曾说）。Vacittha（他曾为自己说），vacire（他们曾为自己说）；vacittho（你曾为自己说），vacivho（你们曾为自己说）；vaciṃ（我曾为自己说），vacimhe（我们曾为自己说）。

ဟိယျတ္တနီရူပါနိ ဝဒါမ – အဝစာ, အဝစူ. အဝစော, အဝစုတ္ထ. အဝေါစံ, အဝစုမှ. အဝစုတ္ထ, အဝစုတ္ထုံ. အဝစသေ, အဝစုဝှံ. အဝစိံ, အဝစမှသေ.

我们来说明近过去时的形态——avacā（他说了），avacū（他们说了）；avoco（你说了），avacuttha（你们说了）；avocaṃ（我说了），avacumha（我们说了）。Avacuttha（他为自己说了），avacutthuṃ（他们为自己说了）；avacase（你为自己说了），avacuvhaṃ（你们为自己说了）；avaciṃ（我为自己说了），avacamhase（我们为自己说了）。

အဇ္ဇတနီရူပါနိ ဝဒါမ – အဝစိ, အဝေါစုံ, အဝစိံသု. အဝေါစော, အဝေါစုတ္ထ. အဝေါစိံ, အဝေါစုမှ. အဝေါစာ, အဝေါစု. အဝစသေ, အဝေါစိဝံ. အဝေါစံ, အဝေါစိမှေ.

我们来说明今日过去时的形态——avaci（他说了），avocuṃ, avaciṃsu（他们说了）；avoco（你说了），avocuttha（你们说了）；avociṃ（我说了），avocumha（我们说了）。Avocā（他为自己说了），avocu（他们为自己说了）；avacase（你为自己说了），avocivaṃ（你们为自己说了）；avocaṃ（我为自己说了），avocimhe（我们为自己说了）。

ဘဝိဿန္တီရူပါနိ ဝဒါမ – ဝက္ခတိ, ဝက္ခန္တိ. ဝက္ခသိ, ဝက္ခထ. ဝက္ခာမိ, ဝက္ခာမ. ဝက္ခတေ, ဝက္ခန္တေ. ဝက္ခသေ, ဝက္ခဝှေ. ဝက္ခဿံ ဝက္ခမှေ.

我们来说明未来时的形态——vakkhati（他将说），vakkhanti（他们将说）；vakkhasi（你将说），vakkhatha（你们将说）；vakkhāmi（我将说），vakkhāma（我们将说）。Vakkhate（他将为自己说），vakkhante（他们将为自己说）；vakkhase（你将为自己说），vakkhavhe（你们将为自己说）；vakkhassaṃ（我将为自己说），vakkhamhe（我们将为自己说）。

ဣမေသံ ပန ပဒါနံ ‘‘ကထေဿတိ, ကထေဿန္တီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ဝက္ခ ရောသေတိ ဓာတုဿ စ ‘‘ဝက္ခတိ, ဝက္ခန္တိ. ဝက္ခသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ အဝသာနေ ဥတ္တမပုရိသေကဝစနဋ္ဌာနေ ‘‘ဝက္ခေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. အတ္ထော ပနိမေသံ ‘‘ရောသတိ, ရောသန္တီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော. အယံ ဝစဝက္ခဓာတူနံ ဘဝိဿန္တီဝတ္တမာနာဝသေန ရူပသံသန္ဒနာနယော. အပရာနိပိ ဝစဓာတုဿ ဘဝိဿန္တီ သဟိတာနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ – ဝက္ခိဿတိ, ဝက္ခိဿန္တိ. ဝက္ခိဿသိ, ဝက္ခိဿထ. ဝက္ခိဿာမိ, ဝက္ခိဿာမ. ဝက္ခိဿတေ, ဝက္ခိဿန္တေ. ဝက္ခိဿသေ, ဝက္ခိဿဝှေ. ဝက္ခိဿံ, ဝက္ခိဿာမှေ.

于此等词，其义当以“kathessati, kathessantī”（他将说，他们将说）等说明。而于“vakkha roseti”（vakkha意为使……生气）词根，言“vakkhati, vakkhanti. Vakkhasī”（他将生气，他们将生气，你将生气）等后，于结尾第一人称单数处，当言“vakkhemī”（我将生气）。然此等词义，当以“rosati, rosantī”（他生气，他们生气）等说明。此乃vac与vakkha二词根依未来时与现在时之形式对应规则。vac词根亦有其他未来时形式：“vakkhissati, vakkhissanti”（他将说，他们将说）；“vakkhissasi, vakkhissatha”（你将说，你们将说）；“vakkhissāmi, vakkhissāma”（我将说，我们将说）；“vakkhissate, vakkhissante”（他将为自己说，他们将为自己说）；“vakkhissase, vakkhissavhe”（你将为自己说，你们将为自己说）；“vakkhissaṃ, vakkhissāmhe”（我将为自己说，我们将为自己说）。

အတြာယံ ပါဠိ –

于此有此圣典——

‘‘အဘီတကပ္ပေ စရိတံ, ဌပယိတွာ ဘဝါဘဝေ;

ဣမမှိ ကပ္ပေ စရိတံ, ပဝက္ခိဿံ သုဏောဟိ မေ’’တိ.

“置于过去劫，于诸有无行；于此劫之行，我当说，汝听。”

ဂဒြတပဉှေပိ [Pg.33] ‘‘ရာဇာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဂဟပတိ ပတိရူပံ အာသနံ ဉတွာ နိသီဒထာတိ ဝက္ခိဿတီ’’တိ ဧဝမာဒိအဋ္ဌကထာပါဌော ဒိဿတိ, တသ္မာယေဝ ဧဒိသီ ပဒမာလာ ရစိတာ. ဝက္ခ ရောသေတိ ဓာတုဿပိ ဘဝိဿန္တီသဟိတာနိ ရူပါနိ ‘‘ဝက္ခိဿတိ, ဝက္ခိဿန္တီ’’တိအာဒီနိ ဘဝန္တိ. အတ္ထော ပနိမေသံ ‘‘ရောသိဿတိ, ရောသိဿန္တီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗော. အယံ ဝစဝက္ခဓာတူနံ ဘဝိဿန္တီဝသေနေဝ ရူပသံသန္ဒနာနယော.

于《伽陀罗巴问》(Gadratapañha)中亦见如是义注之文：“国王与汝等寒暄后，知晓适合居士之座，将会说：‘请坐’。”是故编此词形表。vakkha（意为生气）词根亦有未来时形式“vakkhissati, vakkhissantī”等。然此等词义，当以“rosissati, rosissantī”（他将生气，他们将生气）等说明。此乃vac与vakkha二词根仅依未来时之形式对应规则。

အဝစိဿာ, ဝစိဿာ, အဝစိဿံသု, ဝစိဿံသု. သေသံ သဗ္ဗံ နေယျံ. ဣဓ ပန ဝုတ္တသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရံ ဝတ္တဗ္ဗမ္ပိ အဝတွာ ဥပရိယေဝ ကထေဿာမ ဣတော အတိဝိယ ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနတ္တာ.

Avacissā（他本会说），vacissā（他本会说），avacissaṃsu（他们本会说），vacissaṃsu（他们本会说）。其余皆应类推。于此，虽当阐明已说之词义，然因其后有极多当说之处，故留待上文再述。

စု စဝနေ. စဝတိ. ကာရိတေ ‘‘စာဝေတီ’’တိ ရူပံ. ဒေဝကာယာ စုတော. စုတံ ပဒုမံ. စဝိတုံ, စဝိတွာ.

Cu（词根）意为移动、死亡。Cavati（他死去）。使役态作“cāveti”。Devakāyā cuto（从天界死）。Cutaṃ padumaṃ（凋落的莲花）。Cavituṃ（为了死去），cavitvā（死去后）。

လောစ ဒဿနေ. လောစတိ. လောစနံ.

Loca（词根）意为看。Locati（他看）。Locanaṃ（看；眼睛）。

သေစ သေစနေ. သေစတိ.

Seca（词根）意为洒。Secati（他洒）。

သစ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ. သစတိ.

Saca（词根）意为清晰的言语。Sacati（他清晰地言说）。

ကစ ဗန္ဓနေ. ကစတိ.

Kaca（词根）意为捆绑。Kacati（他捆绑）。

မစ မုစိ ကက္ကနေ. ကက္ကနံ သရီရေ ဥဗ္ဗဋ္ဋနံ. မစတိ. မုဉ္စတိ. မစိ ဓာရဏုစ္ဆာယပူဇနေသု. ဓာရဏံ ဥစ္ဆာယော ပူဇနန္တိ တယော အတ္ထာ. တတ္ထ ဥစ္ဆာယော မလဟရဏံ. မဉ္စတိ. မဉ္စော, မဉ္စနံ. မဉ္စတိ ပုဂ္ဂလံ ဓာရေတီတိ မဉ္စော.

Maca、muci（词根）意为摩擦。摩擦即于身体涂抹。Macati（他摩擦）。Muñcati（他释放）。Maci（词根）意为持、举、供养。持、举、供养是其三义。其中，“举”为清除污垢。Mañcati（他持）。Mañco（床），mañcanaṃ（床）。因其能支持人(puggala)，故称mañco（床）。

ပစ ဗျတ္တိကရဏေ. ပစတိ. ပါကော, ပရိပါကော, ဝိပါကော, ပက္ကံ ဖလံ.

Paca（词根）意为使显现、烹煮。Pacati（他烹煮）。Pāko（成熟），paripāko（遍熟），vipāko（异熟），pakkaṃ phalaṃ（熟果）。

ထုစ ပသာဒေ. ထောစတိ.

Thuca（词根）意为明净。Thocati（他使明净）。

ဝစ ဝစိ ဒိတ္တိယံ. ဝစတိ. ဝဉ္စတိ.

Vaca、vaci（词根）意为发光。Vacati（他发光）。Vañcati（他欺骗）。

ရုစ [Pg.34] ဒိတ္တိယံ ရောစနေ စ. ဒိတ္တိ သောဘာ. ရောစနံ ရုစိ. ရောစတိ. ဝေရောစနော. သမဏဿ ရောစတေ သစ္စံ. တဿ တေ သဂ္ဂကာမဿ, ဧကတ္တမုပရောစိတံ. အယဉ္စ ဒိဝါဒိဂဏေ ရုစိအတ္ထံ ဂဟေတွာ ‘‘ရုစ္စတီ’’တိ ရူပံ ဇနေတိ. တေန ‘‘ဂမနံ မယှ ရုစ္စတီ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ. စုရာဒိဂဏေ ပန ရုစိအတ္ထံ ဂဟေတွာ ‘‘ရောစေတိ ရောစယတီ’’တိ ရူပါနိ ဇနေတိ. တေန ‘‘ကိံ နု ဇာတိံ န ရောစေသီ’’တိအာဒိကာ ပါဠိယော ဒိဿန္တိ. တေဂဏိကောယံ ဓာတု.

Ruca(语基)意为发光，也意为喜爱。Ditti即光辉。Rocana即喜爱。Rocati(他发光/喜爱)。毗卢遮那(Verocano)。真理令沙门喜悦。对于希求天界者，独处是可喜的。此语基属于divādi(第四)组，取“欢喜”之义，故产生“ruccati”之形。因此可见“行走令我欢喜”之巴利(Pāḷi)文。若属curādi(第十)组，取“欢喜”之义，则产生“roceti”、“rocayati”之形。因此可见“为何不喜欢此生”等巴利文。此语基通于三组。

ပစ သံပါကေ. ပစတိ, ပစန္တိ. သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပန ‘‘အတ္တနောဘာသာ’’တိ ဝဒန္တိ.

Paca(语基)，用于“完全烹煮、使成熟”义。Pacati(他烹煮)，pacanti(他们烹煮)。但语法学家说这是“为自言”(attanobhāsā)。

အဉ္စ ဗျယဂတိယံ. ဗျယဂတိ ဝိနာသဂတိ. အဉ္စတိ.

Añca(语基)，用于“趋向消灭”义。趋向消灭即趋向毁坏。Añcati(它趋向消灭)。

ယာစ ယာစနာယံ. ဗြာဟ္မဏော နာဂံ မဏိံ ယာစတိ. နာဂေါ မဏိံ ယာစိတော ဗြာဟ္မဏေန. တေ တံ အဿေ အယာစိသုံ. သော တံ ရထမယာစထ. ဒေဝဒတ္တံ အာယာစတိ. ဧဝံ သုဒ္ဓကတ္တရိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏေန နာဂံ မဏိံ ယာစေတိ, ယာစယတိ, ယာစာပေတိ, ယာစာပယတိ. ဧဝံ ဟေတုကတ္တရိ. ရာဇာ ဗြာဟ္မဏေန ဓနံ ယာစိယတိ, ယာစယိယတိ, ယာစာပိယတိ, ယာစာပယိယတိ. ဧဝံ ကမ္မနိ. ယာစံ, ယာစန္တော, ယာစန္တီ, ယာစန္တံ ကုလံ. ယာစမာနော, ယာစမာနာ, ယာစမာနံ ကုလံ. ယာစကော, ယာစနာ, ယာစိတဗ္ဗံ, ယာစိတုံ, ယာစိတွာန, ယာစိတုန, ယာစိယ, ယာစိယာန. ဧဝံ နာမိကပဒါနိ တုမန္တာဒီနိ စ ဘဝန္တိ.

Yāca(语基)，用于“乞求”义。婆罗门向龙乞求宝珠。龙被婆罗门乞求宝珠。他们向他乞求马匹。他向他们乞求战车。他向提婆达多乞求。此为主动语态(kattari)之形。使役主动语态(hetukattari)的动词形式有：yāceti, yācayati, yācāpeti, yācāpayati。被动语态(kammani)的例子：国王被婆罗门使之乞求财富(Rājā brāhmaṇena dhanaṃ yāciyati...)。现在分词形如：yācanto(乞求的[阳]), yācantī(乞求的[阴])等。其他派生词如：yācako(乞求者), yācanā(乞求), yācitabbaṃ(应被乞求的), yācituṃ(为了乞求), yācitvā(乞求后)等。此为名词、不定式等之形。

ပစ ပါကေ. ဩဒနံ ပစတိ. ‘‘ဥဘယတောဘာသာ’’တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ. ယထာ ပန သာသနေ ‘‘ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ [Pg.35] ဝစဓာတုဿ ကမ္မနိ ရူပံ ပသိဒ္ဓံ, န တထာ ပစဓာတုဿ. ဧဝံ သန္တေပိ ဂရူ ‘‘တယာ ပစ္စတေ ဩဒနော’’တိ တဿ ကမ္မနိ ရူပံ ဝဒန္တိ. သာသနေ ပန အဝိသေသတော ‘‘ပစ္စတေ’’တိ ဝါ ‘‘ပစ္စတီ’’တိ ဝါ ဝုတ္တဿပိ ပဒဿ အကမ္မကောယေဝ ဒိဝါဒိဂဏိကော ပယောဂေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ဒေဝဒတ္တော နိရယေ ပစ္စတိ. ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတီ’’တိအာဒိဒဿနတော. ကေစေတ္ထ ဝဒေယျုံ ‘‘သယမေဝ ပီယတေ ပါနီယန္တိအာဒိ ဝိယ ဘူဝါဒိဂဏပက္ခိကော ကမ္မကတ္တုပ္ပယောဂေါ ဧသ, တသ္မာ ‘သယမေဝါ’တိ ပဒံ အဇ္ဈာဟရိတွာ ‘သယမေဝ ဒေဝဒတ္တော ပစ္စတီ’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ တန္န, ‘‘သယမေဝ ပီယတေ ပါနီယ’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ ပါနီယံ မနုဿာ ပိဝန္တိ, န ပါနီယံ ပါနီယံ ပိဝတိ. မနုဿေဟေဝ တံ ပီယတေ, န သယံ. ဧဝံ ပရဿ ပါနကြိယံ ပဋိစ္စ ကမ္မဘူတမ္ပိ တံ သုကရပါနကြိယာဝသေန သုကရတ္တာ အတ္တနာဝ သိဇ္ဈန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘သယမေဝ ပီယတေ ပါနီယ’’န္တိ ရူဠှိယာ ပယောဂေါ ကတော.

Paca(语基)，用于“烹煮”义。Odanaṃ pacati(煮饭)。语法学家说“此为两言”(ubhayatobhāsā)。然而，如于教法中，“paṇḍitoti pavuccatī”(被称为智者)是vac(语基)的被动语态形，此为共知，但paca(语基)则不然。即便如此，诸师仍说“tayā paccate odano”(饭被你所煮)为其被动语态形。但在教法中，不加区分地说“paccate”或“paccati”时，应取其为divādi(第四)组的用法，如见“devadatto niraye paccati”(提婆达多在地狱中被烧煮)及“yāva pāpaṃ na paccatī”(直至恶业未成熟)等例。于此，或有人言：“此如‘sayameva pīyate pānīyaṃ’(水自己被喝)等，是属bhūvādi(第一)组的作-宾语用法(kammakattu-prayoga)，故应补充‘sayameva’(自己)一词，以‘sayameva devadatto paccatī’(提婆达多自己被烧煮)等来理解其义。”此言不然。于“sayameva pīyate pānīyaṃ”中，实为人饮水，非水自饮。水乃被人所饮，非自己。如是，依于他人之饮用行为，虽为所饮之宾语，然因其易饮，犹如自成，故依惯例作“sayameva pīyate pānīyaṃ”之用法。

‘‘သယမေဝ ကဋော ကရိယတေ’’တိ ဧတ္ထာပိ ကဋံ မနုဿာ ကရောန္တိ, န ကဋံ ကဋော ကရောတိ. မနုဿေဟေဝ ကဋော ကရိယတေ, န သယံ. ဧဝံ ပရဿ ကရဏကြိယံ ပဋိစ္စ ကမ္မဘူတောပိ သော သုကရဏ ကြိယာဝသေန သုကရတ္တာ အတ္တနာဝ သိဇ္ဈန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘သယမေဝ ကဋော ကရိယတေ’’တိ ရူဠှိယာ ပယောဂေါ ကတော.

于“sayameva kaṭo kariyate”(草席自己被做成)中亦然，是人做草席，非草席做草席。草席乃被人所做，非自己。如是，依于他人之制作行为，虽为所作之宾语，然因其易作，犹如自成，故依惯例作“sayameva kaṭo kariyate”之用法。

ဧတ္ထ ယထာ သယံသဒ္ဒေါ ပါနီယံ ပါနီယေနေဝ ပီယတေ, န အမှေဟိ. ကဋော ကဋေနေဝ ကရိယတေ, န အမှေဟီတိ သကမ္မကဝိသယတ္တာ ပယောဂါနံ အညဿ ကြိယာပဋိသေဓနသင်္ခါတံ အတ္ထဝိသေသံ ဝဒတိ, န တထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော နိရယေ ပစ္စတိ, ကမ္မံ ပစ္စတီ’’တိအာဒီသု တုမှေဟိ အဇ္ဈာဟရိတော သယံသဒ္ဒေါ အတ္ထဝိသေသံ ဝဒတိ အကမ္မကဝိသယတ္တာ ဧတေသံ ပယောဂါနံ. ဧဝံ [Pg.36] ‘‘ဒေဝဒတ္တော’’တိအာဒိကဿ ပစ္စတ္တဝစနဿ အကမ္မကကတ္တုဝါစကတ္တာ ကမ္မရဟိတသုဒ္ဓကတ္တုဝါစကတ္တာ စ ‘‘ပစ္စတီ’’တိ ဣဒံ ဒိဝါဒိဂဏိကရူပန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပစဓာတု သဒ္ဒသတ္ထေ ဒိဝါဒိဂဏ ဝုတ္တော နတ္ထီတိ စေ? နတ္ထိ ဝါ အတ္ထိ ဝါ, ကိမေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထံ ကရိဿတိ, ပါဠိ ဧဝ ပမာဏံ, တသ္မာ မယံ လောကဝေါဟာရကုသလဿ ဘဂဝတော ပါဠိနယညေဝ ဂဟေတွာ ဣမံ ပစဓာတုံ ဒိဝါဒိဂဏေပိ ပက္ခိပိဿာမ. တထာ ဟိ ဓမ္မပါလာစရိယ အနုရုဒ္ဓါစရိယာဒီဟိ အဘိသင်္ခတာ ဒိဝါဒိဂဏိကပ္ပယောဂါ ဒိဿန္တိ –-

于此，如“sayaṃ”(自己)一词，在“水被水自己喝，非被我等喝”、“草席被草席自己做，非被我等做”等用法中，因其属作-宾语用法，故表达了“排除其他行为者”的特殊含义。然而，在“提婆达多在地狱中被烧煮”、“业成熟”等句中，汝等所补充的“sayaṃ”一词，并无此特殊含义，因该等用法非作-宾语用法。如是，“提婆达多”等个体词，因其表示不及物动词的主事者、无宾语的纯粹主事者，故“paccati”应视为divādi(第四)组之形。若言：“paca语基在语法书中未被列入divādi组，不是吗？”有或没有，语法书于此何用？巴利(Pāḷi)经文方是准绳。是故，我等当依善于世间言说之世尊的巴利文法，将此paca语基亦归入divādi组。诚然，可见由法护(Dhammapāla)阿阇梨、阿那律(Anuruddha)阿阇梨等所造作的divādi组用法——

ဉာဏယုတ္တဝရံ တတ္ထ, ဒတွာ သန္ဓိံ တိဟေတုကံ;

ပစ္ဆာ ပစ္စတိ ပါကာနံ, ပဝတ္တေ အဋ္ဌကေ ဒုဝေ.

于彼处，施与三因之结生，彼智相应之最胜心；其后，于八转起中，二种果报乃成熟。

အသင်္ခါရံ သသင်္ခါရ-ဝိပါကာနိ စ ပစ္စတိ

无行与有行之异熟亦成熟。

ဣစ္စေဝမာဒယော. ဧတ္ထ ပန တေသံ ဣဒမေဝ ပါဠိယာ န သမေတိ. ယေ စုရာဒိဂဏမှိ သကမ္မကဘာဝေန ဘူဝါဒိဂဏေ စ အကမ္မကဘာဝေန ပဝတ္တဿ ဘူဓာတုဿေဝ ဘူဝါဒိဂဏေ ပဝတ္တဿ သကမကဿပိ သတော ဒိဝါဒိဂဏံ ပတွာ အကမ္မကဘူတဿ ပစဓာတုဿ သကမ္မကတ္တမိစ္ဆန္တိ. ဧတဉှိ သာဋ္ဌကထေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ကုတော လဗ္ဘာ, တသ္မာ ဘဂဝတော ပါဝစနေ သောတူနံ သံသယသမုဂ္ဃာဋတ္ထံ ဧတ္ထ ဣမံ နီတိံ ပဋ္ဌပေမ –

诸如此类。然于此，彼等之说实不合于巴利(Pāḷi)文。有些人希望将已入divādi(第四)组而成不及物的paca语基，视为作-宾语动词，其论证类比于bhū语基的变化。此说于有注疏之三藏佛语中，何处可得？是故，为断除听闻世尊正法者之疑惑，我等于此立此规则——

ဝိနာပိ ဥပသဂ္ဂေန, ဂဏနာနတ္တယောဂတော;

သကမ္မာကမ္မကာ ဟောန္တိ, ဓာတူ ပစဘိဒါဒယော.

纵无前缀牵，组异义亦迁；paca、bhida等语基，自成及物与不及物。

ပုရိသော ဩဒနံ ပစတိ. သ ဘူတပစနိံ ပစိ. ဩဒနော ပစ္စတိ. ကမ္မံ ပစ္စတိ. ဝီဟိသီသံ ပစ္စတိ. ရုက္ခဖလာနိ ပစ္စန္တိ. နာဂေါ ပါကာရံ ဘိန္ဒတိ. တဠာကပါဠိ ဘိဇ္ဇတိ. ဘိဇ္ဇနဓမ္မံ ဘိဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ စ သယံသဒ္ဒံ အဇ္ဈာဟရိတွာ ‘‘သယမေဝ ဩဒနော ပစ္စတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေပိ ‘‘ပုရိသော သယမေဝ ပါဏံ ဟနတိ. ဘဂဝါ သယမေဝ [Pg.37] ဉေယျဓမ္မံ အဗုဇ္ဈီ’’တိ ပယောဂေသု ပရဿ အာဏတ္တိသမ္ဘူတဟနနကြိယာပဋိသေဓမိဝ ပရောပဒေသသမ္ဘူတဗုဇ္ဈနကြိယာပဋိသေဓနမိဝ စ အညဿ ကြိယာပဋိသေဓနဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ယော သယံသဒ္ဒဝသေန ကမ္မကတ္တုဘာဝပရိကပ္ပော, တံ န ပမာဏံ. သယံသဒ္ဒေါ ဟိ သုဒ္ဓကတ္တုအတ္ထေပိ ဒိဿတိ, န ကေဝလံ ‘‘သယမေဝ ပီယတေ ပါနီယ’’န္တိအာဒီသု ကမ္မတ္ထေယေဝ, တသ္မာ သာသနာနုရူပေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော နယညူဟိ.

人煮饭。他烹煮了供养众生的食物。饭在煮熟。业在成熟。稻穗在成熟。树果在成熟。象破坏城墙。池塘堤岸破裂。坏灭之法即坏灭。于此，纵使加上“自”(sayaṃ)一词，如说“饭自己熟了”等，亦不足为凭。因为就像在“人自己杀害生命”或“世尊(Bhagavā)自己觉悟了应知的法”这些用法中，“自”是用来否定由他人指令而生的杀生行为，或否定由他人教导而生的觉悟行为，即否定他者的行为。因此，那种通过“自”一词来构想业格作格的说法，是不足为凭的。“自”一词也见于作格之义，不仅仅像“水自己被喝”等句中只用于业格之义。因此，通晓方法者(nayaññū)应当根据教法来理解其义。

ဝိနာပိ ဥပသဂ္ဂေန, ဝိနာပိ စ ဂဏန္တရံ;

သကမ္မာကမ္မကာ ဟောန္တိ, အတ္ထတော ဒိဝုအာဒယော.

无需前缀，亦无需其他（词）类；如div等（词根），依其义而有及物与不及物之分。

ကာမဂုဏေဟိ ဒိဗ္ဗတိ. ပစ္စာမိတ္တေ ဒိဗ္ဗတိ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

以欲乐而嬉戏。与敌对者较量。其他亦应如是连结。

ဂဏန္တရဉ္စောပသဂ္ဂံ, ဝိနာပိ အတ္ထနာနတံ;

ပယောဂတော သကမ္မာ စ, အကမ္မာ စ ဂမာဒယော.

无需其他（词）类与前缀，如gam等（词根），依其用法与意义之多样性，而有及物与不及物之分。

ပုရိသော မဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ. ဂမ္ဘီရေသုပိ အတ္ထေသု ဉာဏံ ဂစ္ဆတိ. ဓမ္မံ စရတိ. တတ္ထ တတ္ထ စရတိ.

人行走于路上。智慧亦通达深奥之义。奉行正法。于彼彼处行走。

ဂဏန္တရဉ္စောပသဂ္ဂံ, ပယောဂဉ္စတ္ထနာနတံ;

ဝိနာပိ တိဝိဓာ ဟောန္တိ, ဒိသာဒီ ရူပဘေဒတော.

无需其他（词）类与前缀，亦无需用法与意义之多样性，如dis等（词根），因形式之差异而有三种。

ပါသာဒံ ပဿတိ, ပါသာဒံ ဒက္ခတိ ပါသာဒေါ ဒိဿတိ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

看见宫殿，将看见宫殿，宫殿被看见。

သဘာဝတော သကမ္မာ တု, ရုဒဓာတာဒယော မတာ;

သဘာဝတော အကမ္မာ စ, နန္ဒဓာတာဒယော မတာ.

如rud等词根，依其自性被认为是及物的；而如nand等词根，依其自性被认为是不及物的。

မတံ ဝါ အမ္မ ရောဒန္တိ, ဣဓ နန္ဒတိ ပေစ္စ နန္ဒတိ.

母亲！彼等为亡者哭泣。于此世欢喜，于来世亦欢喜。

ဥပသဂ္ဂဝသေနေကေ, သကမ္မာပိ အကမ္မကာ;

သမ္ဘဝန္တိ တထေကစ္စေ, အကမ္မာပိ သကမ္မကာ.

因前缀之故，一些及物（词根）亦成不及物；同样，一些不及物（词根）亦成及物。

ဧကစ္စေ [Pg.38] တုပသဂ္ဂေဟိ, သကမ္မာ စ သကမ္မကာ;

အကမ္မကာ အကမ္မာ စ, ဧသတ္ထောပေတ္ထ ဒီပိတော;

然因前缀，一些及物者仍是及物，不及物者仍是不及物；此义于此阐明。

ပုရိသော ဂါမာ နိဂ္ဂစ္ဆတိ, ဓနံ အဓိဂစ္ဆတိ, ပုရိသော ပါဏံ အဘိဘဝတိ, ဟိမဝတာ ပဘဝန္တိ မဟာနဒိယော. အညာနိပိ ပယောဂါနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

人自村庄出，获得财富，人制伏有情，大河发源于雪山。其他用法亦应如是连结。

တတ္ထ ယဒိ သာသနေ ပစဓာတုဿ ကမ္မနိ ရူပံ သိယာ, ‘‘ပုရိသေန ကမ္မံ ကရိယတီ’’တိ ပယောဂေါ ဝိယ ‘‘ပုရိသေန ဩဒနော ပစိယတီ’’တိ ပယောဂေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. ယေ ပန ဂရူ ‘‘တယာ ပစ္စတေ ဩဒနော’’တိအာဒီနိ ဣစ္ဆန္တိ, တေ သဒ္ဒသတ္ထနယံ နိဿာယ ဝဒန္တိ မညေ. ဧဝံ သန္တေပိ ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တာနိ စေ, ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ကာရိတေ ‘‘ပုရိသော ပုရိသေန ပုရိသံ ဝါ ဩဒနံ ပါစေတိ, ပါစယတိ, ပါစာပေတိ, ပါစာပယတိ. ပုရိသေန ပုရိသော ဩဒနံ ပါစိယတိ, ပါစယိယတိ, ပါစာပိယတိ, ပါစာပယိယတီ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. ‘‘ယထာ ဒဏ္ဍေန ဂေါပါလော, ဂါဝံ ပါစေတိ ဂေါစရ’’န္တိအာဒီသု အညောပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

于此，若于教法中pac词根有业格（被动）形，则应如“业为人所作”之用法，亦希求“饭为人所煮”之用法。而彼等尊师，喜好“饭由汝所煮”等（说法），我思彼等乃依于声明之理而说。即便如此，审察之后，若（其说）合理，亦应采纳。于使役态中，则有“人通过人或使人煮饭”（即pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati）与“饭被人使（另一人）煮”（即pāciyati, pācayiyati, pācāpiyati, pācāpayiyati）等形式。于“如牧童以杖，驱牛至牧场”等句中，尚可见其他含义。

ပစံ, ပစန္တော, ပစန္တီ, ပစမာနော, ပစမာနာ. ပါတဗ္ဗံ, ပစိတံ, ပစိတဗ္ဗံ, ပစနီယံ, ပစိတုံ, ပစိတွာ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣမဿ မံသဉ္စ ပါတဗ္ဗ’’န္တိ ပယောဂေါ ဥဒါဟရဏံ. ‘‘ပစတိ, ပစန္တိ. ပစသီ’’တိအာဒိ ပဒက္ကမော သုဗောဓော.

pacaṃ, pacanto (阳), pacantī (阴), pacamāno (阳), pacamānā (阴) [现在分词]。pātabbaṃ (应饮), pacitaṃ (已煮), pacitabbaṃ (应煮), pacanīyaṃ (应煮), pacituṃ (为煮), pacitvā (煮已)。于此，“此肉应饮”之用法为例。“pacati, pacanti, pacasi”等词序易于理解。

သိစ ဃရဏေ. သေစတိ, သေကော, ‘‘ဥဘတောဘာသာ’’တိ ဝဒန္တိ.

sica，浇灌义。secati (浇灌), seko (浇灌)。[论师]言：“此为双语（兼具两态）。”

ဣမာနိ စကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

此等为以ca字结尾之词根形式。

ဆကာရန္တဓာတု

cha字尾语根

ပရဿဘာသာဒိဘာဝံ, သဗ္ဗေသံ ဓာတုနံ ဣတော;

ပရံ န ဗျာကရိဿံ သော, သာသနေ ဤရိတော န ဟိ.

从这些语根，生起为他语等；我将不再解释其他，因其未在圣教中宣说。

ဆု [Pg.39] ဆေဒနေ. ဆောတိ. ဆောတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ. အစ္ဆောစ္ဆုံဝတ ဘော ရုက္ခံ.

Chu，意为切断。他切断。砍断了以最上妙香熏过的发髻。啊，他们砍伐了树木。

မိလေဆ အဝိယတ္တာယံ ဝါစာယံ. မိလေစ္ဆတိ, မိလက္ခု. ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ပစ္စာဇာတော ဟောတိ မိလက္ခူသု အဝိညာတာရေသု.

Milecha，意为不清晰的言语。他言语不清，蔑戾车(milakkhu)。他出生在边远地区，在未开化的蔑戾车人中。

ဝဆိ ဣစ္ဆာယံ. ဝဉ္ဆတိ. ဝဉ္ဆိတံ ဓနံ.

Vachi，意为欲望。他想要。所欲的财富。

အဆိ အာယာမေ. အဉ္စတိ. ဒီဃံ ဝါ အဉ္ဆန္တော ဒီဃံ အဉ္ဆာမီတိ ပဇာနာတိ.

Achi，意为伸展。他伸展。当他作长的伸展时，他知道：“我正在作长的伸展。”

ဟုစ္ဆ ကောဋိလ္လေ. ဟုစ္ဆတိ.

Huccha，意为弯曲、欺诈。他欺诈。

မုစ္ဆ မောဟမုစ္ဆာသု. မုစ္ဆတိ. မုစ္ဆိတော ဝိသဝေဂေန, ဝိသညီ သမပဇ္ဇထ. မုစ္ဆာ, မုစ္ဆိတွာ.

Muccha，意为昏迷、迷惑。他昏迷。因毒力而昏迷，他变得失去知觉。昏迷(mucchā)，昏迷之后。

ဖုဆ ဝိသရဏေ ဖောဆတိ.

Phucha，意为散布。他散布。

ယုဆ ပမာဒေ. ယုစ္ဆတိ.

Yucha，意为放逸。他放逸。

ဥဆိ ဥဉ္ဆေ. ဥဉ္ဆော ပရိယေသနံ. ဥဉ္ဆတိ. ဥဉ္ဆာစရိယာယ ဤဟထ.

Uchi，意为拾取。拾取(uñcha)是寻求。他拾取。你们应为拾取之行而努力。

ဥဆ ပိပါသာယံ. ဥဆတိ.

Ucha，意为渴。他渴。

ပုစ္ဆ ပဉှေ ပုစ္ဆတိ. ပုစ္ဆိတာ, ပုစ္ဆကော, ပုဋ္ဌော, ပုစ္ဆိတော, ပုစ္ဆာ. ဘိက္ခု ဝိနယဓရံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. ပုစ္ဆိ, ပုစ္ဆိတုံ. ပုစ္ဆိတွာ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စဝိဓာ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ. တာသံ နာနတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယာဒိတော ဂဟေတဗ္ဗံ.

Puccha，意为提问。他提问。提问者、询问者、被问者、已询问、提问(pucchā)。比丘向持律者询问问题。他询问了，为了询问。询问后。于此，有五种提问：未见开示问(adiṭṭhajotanāpucchā)、已见复核问(diṭṭhasaṃsandanāpucchā)、决断疑惑问(vimaticchedanāpucchā)、许可请求问(anumatipucchā)、想要交谈问(kathetukamyatāpucchā)。它们的区别应当从《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)等处了解。

ဝိစ္ဆ ဂတိယံ. ဝိစ္ဆတိ. ဝိစ္ဆိကာ.

Viccha，意为行进。他行进。蝎子(vicchikā)。

ဝစ္ဆု [Pg.40] ဆေဒနေ. ဝုစ္ဆတိ. ဝုတ္တာ, ဝုတ္တဝါ, ဝုတ္တသိရော. ဝကာရဂတဿ အကာရဿ ဥတ္တံ.

Vacchu，意为截断。他截断。已截断(vuttā)，已截断者(vuttavā)，已剃头者(vuttasiro)。v字中的a音变为u。

ဝုတ္တသဒ္ဒေါ ကေသောဟရဏေပိ ဒိဿတိ ‘‘ကာပဋိကော မာဏဝေါ ဒဟရော ဝုတ္တသိရော’’တိအာဒီသု. ဧတ္ထ စ သိရသဒ္ဒေန သိရောရုဟာ ဝုတ္တာ ယထာ မဉ္စသဒ္ဒေန မဉ္စဋ္ဌာ, စက္ခုသဒ္ဒေန စ စက္ခုနိဿိတံ ဝိညာဏံ. ရောပိတေပိ ‘‘ယထာ သာရဒိကံ ဗီဇံ, ခေတ္တေ ဝုတ္တံ ဝိရူဟတီ’’တိအာဒီသု. ကထိတေပိ ‘‘ဝုတ္တမိဒံ ဘဂဝတာ, ဝုတ္တမရဟတာ’’တိအာဒိသု. အတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

vutta一词也见于剃除毛发，如“狡诈的年轻婆罗门，已剃头(vuttasiro)”等。于此，以头(sira)一词说头发(siroruhā)，犹如以床(mañca)一词说床上之人(mañcaṭṭhā)，以眼(cakkhu)一词说眼所依之识(cakkhunissitaṃ viññāṇaṃ)。也用于种植，如“犹如秋种，播于田地而生长”等。也用于言说，如“此为世尊所说，为阿罗汉所说”等。于此，偈颂曰：

ဝစ္ဆုဝပဝစဝသာ, ဝုတ္တသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ;

ကေသောဟာရေ ရောပိတေ စ, ကထိတေ စ ယထာက္ကမန္တိ.

由Vacchu、Vapa、Vaca、Vasa，vutta一词转起；依次用于剃除毛发、种植与言说。

အပရော နယော – ဝုတ္တသဒ္ဒေါ ‘‘နော စ ခေါ ပဋိဝုတ္တ’’န္တိအာဒီသု ဝါပသမီကရဏေ ဒိဿတိ. ‘‘ပန္နလောမော ပရဒတ္တဝုတ္တော’’တိအာဒီသု ဇီဝိတဝုတ္တိယံ. ‘‘ပဏ္ဍုပလာသော ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တော’’တိအာဒီသု အပဂမေ. ‘‘ဂီတံ ပဝုတ္တံ သမီဟိတ’’န္တိအာဒီသု ပါဝစနဝသေန ပဝတ္တိတေ. လောကေ ပန ‘‘ဝုတ္တော ပါရာယနော’’တိအာဒီသု အဇ္ဈေနေ ဒိဿတိ, အတြိဒံ ဝုစ္စတိ

另一解说：vutta一词见于平整播地，如“尚未平整”等。见于生计，如“毛发脱落，依他施维生(paradattavutto)”等。见于脱离，如“黄叶自缚解脱(pavutto)”等。见于依圣言而转，如“歌已宣说，已达成”等。又，于世间，见于学习，如“《彼岸道》(Pārāyano)已诵”等。于此，偈颂曰：

‘‘ဝါပသမီကရဏေ စ, အထော ဇီဝိတဝုတ္တိယံ;

အပဂမေ ပါဝစန-ဝသေန စ ပဝတ္တိတေ;

အဇ္ဈေနေ စေဝမေတေသု, ဝုတ္တသဒ္ဒေါ ပဒိဿတီ’’တိ.

于平整播地，以及于生计；于脱离，依圣言而转起；于学习，于此等义，vutta一词乃显现。

အပရောပိ နယော – ဝုတ္တသဒ္ဒေါ သဥပသဂ္ဂေါစ အနုပသဂ္ဂေါ စ ဝပနေ ဝါပသမီကရဏေ ကေသောဟာရေ ဇီဝိတဝုတ္တိယံ ပမုတ္တဘာဝေ [Pg.41] ပါဝစနဝသေန ပဝတ္တိတေ အဇ္ဈေနေ ကထနေတိ ဧဝမာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ –

又另一解说：vutta一词，有接头词或无接头词，皆可见于播种、平整播地、剃除毛发、生计、解脱状态、依圣言而转、学习、言说等义。诚然，此词：

‘‘ဂါဝေါ တဿ ပဇာယန္တိ, ခေတ္တေ ဝုတ္တံ ဝိရူဟတိ;

ဝုတ္တာနံ ဖလမသ္နာတိ, ယော မိတ္တာနံ န ဒုဗ္ဘတီ’’တိ

彼人之牛繁衍，田中所播生长；不背叛朋友者，享用所播之果。

အာဒီသု ဝပနေ အာဂတော. ‘‘နော စ ခေါ ပဋိဝုတ္တ’’န္တိအာဒီသု အဋ္ဌဒန္တကာဒီဟိ ဝါပသမီကရဏေ. ‘‘ကာပဋိကော မာဏဝေါ ဒဟရော ဝုတ္တသိရော’’တိအာဒီသု ကေသောဟရဏေ. ‘‘ပန္နလောမော ပရဒတ္တဝုတ္တော မိဂဘူတေန စေတသာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု ဇီဝိတဝုတ္တိယံ. ‘‘သေယျထာပိ နာမ ပဏ္ဍုပလာသော ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တော အဘဗ္ဗော ဟရိတတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု ဗန္ဓနတော ပမုတ္တဘာဝေ. ‘‘ယေသမိဒံ ဧတရဟိ ပေါရာဏံ မန္တပဒံ ဂီတံ ပဝုတ္တံ သမီဟိတ’’န္တိအာဒီသု ပါဝစနဘာဝေန ပဝတ္တိတေ. လောကေ ပန ‘‘ဝုတ္တော ဂဏော, ဝုတ္တော ပါရာယနော’’တိအာဒီသု အဇ္ဈေနေ. ‘‘ဝုတ္တံ ခေါ ပနေတံ ဘဂဝတာ, ဓမ္မဒါယာဒါ မေ ဘိက္ခဝေ ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒီသု ကထနေ. အတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

（于播种义，）如前偈颂所示。于平整播地，如“尚未平整”等，是以八齿耙(aṭṭhadantaka)等（平整）。于剃除毛发，如“狡诈的年轻婆罗门，已剃头(vuttasiro)”等。于生计，如“毛发脱落，依他施维生(paradattavutto)，以野兽之心而住”等。于从束缚中解脱的状态，如“犹如黄叶，从蒂解脱(pavutto)，不能再绿”等。于依圣言而转，如“对他们而言，此古老咒句，已歌咏(gītaṃ)，已宣说(pavuttaṃ)，已达成(samīhitaṃ)”等。又，于世间，于学习，如“僧团已诵(vutto gaṇo)，《彼岸道》(Pārāyano)已诵”等。于言说，如“此乃世尊所说：‘诸比丘，你们当为我法之继承人(dhammadāyādā)，勿为我资具之继承人(āmisadāyādā)。’”等。于此，偈颂曰：

ဝပ ဝတု ဝစ္ဆုဝစ-ဓာတူနံ ဝသတော မတော;

သောပသဂ္ဂေါ နောပသဂ္ဂေါ, ဝုတ္တသဒ္ဒေါ ယထာရဟံ.

vutta一词，被认为依Vapa、Vatu、Vacchu、Vaca语根之力而有；有接头词或无接头词，皆随其相应之义。

ဝပနေ စ ဝါပသမီ-ကရဏေ မုဏ္ဍတာယ စ;

ဇီဝဝုတျံ ပမုတ္တတ္ထေ, ဝသာ ပါဝစနဿ တု;

ပဝတ္တိတေ စ အဇ္ဈေနေ, ကထနေ စာတိ လက္ခယေ;

于播种、平整播地与剃除；于生计、解脱义，以及依圣言而转；于学习与言说，应如是辨识。

တစ္ဆ တနုကရဏေ. တစ္ဆတိ. တစ္ဆကော ဒါရုံ.

Taccha，意为削薄。他削。木匠削木。

ဆကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

cha字尾语根之诸形式。

ဇကာရန္တဓာတု

以ja音结尾的语根

ဇိဇယေ. ဇေတိ. ဇယတိ, ပရာဇယတိ. ဓမ္မံ စရန္တော သာမိကံ ပရာဇေတိ. ဓမ္မံ စရန္တော ပရဇ္ဇတိ. ရာဇာနံ ဇယာပေသုံ. ဇယာပေတွာ. ဧတ္ထ ဇယာပေသုန္တိ ‘‘ဇယတု ဘဝ’’န္တိ အာသီသဝစနံ ဝဒိံသူတိ အတ္ထော. ဇယနံ, ဇိတံ, ဇယော, ဝိဇိတံ, ဇိနော, ဇေတာ, ဇေတော, ဇိတော မာရော, မာရံ ဇိတော, ဇိတဝါ, ဇိတာဝီ, ဝိဇိတာဝီ, မာရဇိ, လောကဇိ, ဩဓိဇိနော, အနောဓိဇိနော, ဇိတော. ဝိဇိတော, ဇေတုံ, ဝိဇေတုံ, ဇိတွာ, ဝိဇိတွာ. ဣမဿ ပန ဓာတုဿ ကိယာဒိဂဏံ ပတ္တဿ ‘‘ဇိနာတိ ဇိနိတွာ’’တျာဒီနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

Ji，在胜利义上。他胜。他胜，他击败。奉行正法者击败主人。奉行正法者被击败。他们使国王胜利。使胜利后。此处“使胜利”的意思是说了“愿您胜利”的祝福语。胜利，已胜，胜利，征服，胜者，征服者，征服者，魔罗已被战胜，已战胜魔罗，战胜者，胜利者，征服者，战胜魔罗者，战胜世间者，有碍胜者，无碍胜者，已被战胜。已被征服，为征服，为征服，已征服，已征服。然而，此语根归于kiyādi类时，则成“jināti(他征服)、jinitvā(征服后)”等形。

ဇိ အဘိဘဝနေ. ဇေတိ. ဇိနော. ပုဗ္ဗေ ဝိယ ရူပါနိ. ဧတ္ထ စ ‘‘တုမှေဟိ အာနန္ဒ သပ္ပုရိသေဟိ ဝိဇိတံ, ပစ္ဆိမာ ဇနတာသာလိမံသောဒနံ အတိမညိဿတီ’’တိ ပါဠိ အဘိဘဝနတ္ထသာဓကာ. ဧတ္ထ ဟိ ဝိဇိတန္တိ အဓိဘူတန္တိ အတ္ထော.

Ji，在克服义上。他胜。胜者。诸形如前。于此，巴利语“阿难(Ānanda)，你们善男子已克服，后世之人将轻视米饭与肉食”可证克服之义。于此，“vijitaṃ”义为“已克服”。

ဇု ဂတိယံ. ဧတ္ထ သီဃဂတိ အဓိပ္ပေတာ. ဇဝတိ. ဇဝနံ, ဇဝေါ, ဇဝံ, ဇဝန္တော, ဇဝနစိတ္တံ, ဇဝနပညော, ဇဝနဟံသော. မနောဇဝံ ဂစ္ဆတိ ယေနကာမံ.

Ju，在行进义上。此处意指速行。他疾行。疾行，迅速，迅速，疾行者，速行心，速慧，速行天鹅。心速疾行，随欲而去。

ဇေခယေ. ဇီယတိ. ဧကာရဿ ဤယာဒေသော. သာသနာနုရူပေန ‘‘ကိံ မံ ဓနေန ဇီယေထာ’’တိ ဟိ ပါဠိ ဒိဿတိ. သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပန ‘‘ဇာယတီ’’တိ ရူပံ ဝဒန္တိ.

Je，在衰败义上。他衰败。e音变为īya。符合教法的巴利语中可见：“财富于我何损？”。然而，声明学家说其形为“jāyati(他生)”。

သဇ္ဇ ဂတိယံ. သဇ္ဇတိ.

Sajja，在行进义上。他行进。

ကုဇု ခုဇု ထေယျကရဏေ. ကောဇတိ. ခေါဇတိ.

Kuju、Khuju，在盗窃义上。他偷窃。他偷窃。

ဝဇ ဂတိယံ. ဓဇ ဓဇိ စ. ဝဇတိ. အဗ္ဗဇတိ. မနုဿတ္တဉ္စ အဗ္ဗဇေ. ဝဇော, ဝဇနံ, ပဝဇနံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ပဗ္ဗဇိတော, ပဗ္ဗာဇိတော.

Vaja，在行进义上。Dhaja、Dhaji亦然。他行进。他离去。亦应舍离人身。行进，行进，前行，出家，出家者，被驱逐者。

သကာ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇိတော, အညံ ဇနပဒံ ဂတော;

မဟန္တံ ကောဋ္ဌံ ကယိရာထ, ဒုရုတ္တာနံ နိဓေတဝေ.

自国被驱逐，去至他国土；应造大仓库，用以存恶语。

ဓဇတိ. ဓဇော. ဓဉ္ဇတိ. ဓဉ္ဇနံ. ဧတ္ထ ဓဇောတိ ကေတု. ဓဉ္ဇနန္တိ ဂမနံ.

他行进。旗帜。他行进。行进。于此，dhajo是旗帜，dhañjanaṃ是行进。

အဇ ခေပနေ စ. ဂတိအပေက္ခကောယေဝ စကာရော. အဇတိ. အဇော. ဧတ္ထ အဇောတိ ဧဠကော. ဣမာနိ ပနဿ ပရိယာယဝစနာနိ ‘‘အဇော ဧဠကော ဥရဗ္ဘော အဝိ မေဏ္ဍော’’တိ. တတ္ထ ဥရဗ္ဘောတိ ဧဠကော, ယော ‘‘အဇော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. အဝီတိ ရတ္တလောမော ဧဠကော. မေဏ္ဍောတိ ကုဋိလသိင်္ဂေါ ဧဠကော. တထာ ဟိ ဇနကဇာတကေ အဇရထတော မေဏ္ဍရထာ ဝိသုံ ဝုတ္တာ. အပိစ အဇေဠကန္တိ အဇတော ဧဠကဿ ဝိသုံ ဝစနတော ဧဠကသဒ္ဒေန မေဏ္ဍောပိ ဂဟေတဗ္ဗော, မဟောသဓဇာတကဋ္ဌကထာယဉှိ မေဏ္ဍေဠကာနံ နိဗ္ဗိသေသတာ ဝုတ္တာတိ.

Aja，在驱赶义上，亦然。ca字表示与行进义相关。他驱赶。山羊。于此，ajo是山羊(eḷako)。这些是其同义词：“ajo(山羊)、eḷako(山羊)、urabbho(绵羊)、avi(绵羊)、meṇḍo(公羊)”。其中，urabbho是山羊，亦称ajo。avi是红毛山羊。meṇḍo是弯角山羊。如是，在《阇那迦本生》(Janakajātaka)中，山羊车与公羊车被分别述及。再者，在ajeḷaka一词中，因eḷaka与aja有别，故eḷaka一词亦可含meṇḍa，诚如《摩诃萨陀本生义注》(Mahosadhajātakaṭṭhakathā)中所说，meṇḍa与eḷaka无别。

အဇ္ဇ သဇ္ဇ အဇ္ဇနေ. အဇ္ဇနံ အဇ္ဇနကြိယာ. အဇ္ဇတိ. သဇ္ဇတိ.

Ajja、Sajja，在积集义上。积集是积集的行为。他积集。他积集。

ကဇ္ဇ ဗျထနေ. ဗျထနံ ဟိံသာ. ကဇ္ဇတိ.

Kajja，在伤害义上。伤害即是暴力。他伤害。

ခဇ္ဇ မဇ္ဇနေ စ. မဇ္ဇနံ သုဒ္ဓိ. ဗျထနာပေက္ခော စကာရော. ခဇ္ဇတိ. ခဇ္ဇူရော.

Khajja，在清洁义上，亦然。清洁即是清净。ca字表示与伤害义相关。他清洁。枣椰树。

ခဇ မန္ထေ. မန္ထော ဝိလောဠနံ. ခဇတိ.

Khaja，在搅动义上。搅动即是搅拌。他搅动。

ခဇိ ဂတိဝေကလ္လေ. ကိဿ ဘန္တေ အယျော ခဉ္ဇတီတိ. ဥဘော ခဉ္ဇာ. ခဉ္ဇနံ, ခဉ္ဇိတုံ, ခဉ္ဇိတွာ.

Khaji，在跛行义上。“尊者，此人为何跛行？”两人皆跛。跛行，为跛行，跛行后。

ခဇ ကမ္ပနေ. ခဇတိ. ဧဇာ. ဧတ္ထ စ ဧဇာတိ လာဘာဒိံ ပဋိစ္စ ဧဇတိ ကမ္ပတီတိ ဧဇာ, ဗလဝတဏှာယေတံ နာမံ.

Khaja，在震动义上。他震动。动摇。于此，ejā是缘利得等而动摇、颤抖，故名ejā，此为强力渴爱之名。

ဗုဇ ဝဇိရနိဗ္ဗေသေ. ဝဇိရနိဂ္ဃောသေတိ ကေစိ ဝိဒူ ဝဒန္တိ. ဗောဇတိ.

Buja，在金刚击破义上。有智者言是金刚之声。他击破。

ခိဇ [Pg.44] ကုဇိ ဂုဇိ အဗျတ္တသဒ္ဒေ. ခိဇတိ. ကုဉ္ဇတိ. ဂုဉ္ဇတိ.

Khija、Kuji、Guji，在不明了声义上。他作响。他作响。他作响。

လဇ လာဇ တဇ္ဇ ဘဿနေ. လဇတိ. လာဇတိ. တဇ္ဇတိ.

Laja、Lāja、Tajja，在呵责义上。他呵责。他呵责。他恐吓。

လဇိ ဒိတ္တိယဉ္စ. ဘဿနာပေက္ခော စကာရော. လဉ္ဇတိ. တတိယော နယလဉ္ဇကော. လဉ္ဇေတိ ပကာသေတိ သုတ္တတ္ထန္တိ လဉ္ဇကော.

Laji，在光辉义上，亦然。ca字表示与呵责义相关。他发光。第三是nayalañjako。Lañjako是因其能标识(lañjeti)、阐明(pakāseti)经义。

ဇဇ ဇဇိ ယုဒ္ဓေ. ယုဇ္ဈနံ ယုဒ္ဓံ. ဇဇတိ. ဇဉ္ဇတိ.

Jaja、Jaji，在战斗义上。战斗即是战争。他战斗。他战斗。

တုဇ ဟိံသာယံ. တောဇတိ.

Tuja，在伤害义上。他伤害。

တုဇိ ဗလနေ စ. ဗလနံ ဗလနကြိယာ. ဟိံသာပေက္ခကော စကာရော. တုဉ္ဇတိ.

Tuji，在力量义上，亦然。力量即是力量的行为。ca字表示与伤害义相关。他施力。

ဂဇ ကုဇိ မုဇိ ဂဇ္ဇ သဒ္ဒတ္ထာ. ဂဇတိ. ကုဉ္ဇတိ. မုဉ္ဇတိ. ဂဇော ဂဇ္ဇတိ, မေဃော ဂဇ္ဇတိ. ယတ္ထ ဒါသော အာမဇာတော, ဌိတော ထုလ္လာနိ ဂဇ္ဇတိ. မဏိ ဂဇ္ဇတိ. ဉာဏဂဇ္ဇနံ ဂဇ္ဇတိ. ဂဇ္ဇိတုံ သမတ္ထော. ဂဇ္ဇိတာ. ဂဇ္ဇိတွာ. တတ္ထ ဂဇောတိ ဟတ္ထီ. ဟတ္ထိဿ ဟိ အနေကာနိ နာမာနိ –

Gaja、Kuji、Muji、Gajja，在声音义上。他鸣叫。他鸣叫。他鸣叫。象鸣叫，云雷鸣。于彼处，生而为奴者，站立作粗语。宝珠闪耀。智慧之声响起。能鸣叫。已鸣叫者。鸣叫后。于此，gajo是大象(hatthī)。大象实有众多名称——

ဟတ္ထီ နာဂေါ ဂဇော ဒန္တီ, ကုဉ္ဇရော ဝါရဏော ကရီ;

မာတင်္ဂေါ ဒွိရဒေါ သဋ္ဌိ-ဟာယနော’နေကပေါ ဣဘော.

Hatthī(象)、nāgo(龙/象)、gajo(象)、dantī(有牙者)，kuñjaro(象)、vāraṇo(障者)、karī(有鼻者)；Mātaṅgo(象)、dvirado(二牙者)、saṭṭhihāyano(六十岁者)、anekapo(多饮者)、ibho(象)。

ထမ္ဘော ရမ္မော ဒွိပေါ စေဝ, ဟတ္ထိနီ တု ကရေဏုကာ;

ဟတ္ထိပေါတော ဟတ္ထိစ္ဆာပေါ, ဘိင်္ကော စ ကလဘော ဘဝေ.

Thambho(柱/象)、rammo(可爱/象)、dvipo(洲/象)，hatthinī(母象)与kareṇukā(母象)；Hatthipoto(幼象)、hatthicchāpo(幼象)，bhiṅko(幼象)与kalabho(幼象)。

စဇ စာဂေ. စဇတိ. ပရိစ္စဇတိ. စာဂေါ. ပရိစ္စာဂေါ. စဇနံ. စဇံ, စဇန္တော. စဇမာနော.

Caja，在舍弃义上。他舍弃。他遍舍。舍。遍舍。舍弃。舍弃者，舍弃者，舍弃者。

သန္ဇ သင်္ဂေ. သင်္ဂေါ လဂနံ. သဉ္စတိ. သတ္တော. သဇနံ, သတ္တိ. အာသတ္တိ. သဇိတုံ. သဇိတွာ.

Sanja，在执着义上。执着即是系着。他执着。已执着。执着，执着。深执着。为执着，执着后。

ဤဇ ဂတိယံ. ဤဇတိ.

Īja，在行进义上。他行进。

ဘဇိ ဘဇ္ဇနေ. ဘဇ္ဇနံ တာပကရဏံ. တိလာနိ ဘဇ္ဇတိ. ပုရိသေန ဘဇ္ဇမာနာနိ တိလာနိ.

Bhaji，用于烘烤义。烘烤即加热。彼烘烤芝麻。芝麻为某人所烘烤。

ဧဇ [Pg.45] ဘေဇ ဘာဇ ဒိတ္တိယံ. ဒိတ္တိ သောဘာ. ဧဇတိ. ဘေဇတိ. ဘာဇတိ.

Eja、Bheja、Bhāja，用于光辉义。光辉即美丽。彼发光。彼发光。彼发光。

တိဇ နိသာနေ, ခမာယဉ္စ. နိသာနံ တိက္ခတာကရဏံ. ခမာ ခန္တိ. တေဇတိ. တိတိက္ခတိ. တေဇနော. တေဇော. တတ္ထ တေဇနောတိ ကဏ္ဍော သရော ဥသု. တေဇောတိ သူရိယော. အထ ဝါ တေဇောတိ တေဇနံ ဥသ္မာ ဥဏှတ္တံ တာပေါ. တေဇောတိ ဝါ အာနုဘာဝေါ ပဘာဝေါ.

Tija，用于磨砺义，亦用于忍耐义。磨砺即使其锐利。忍耐即忍辱。彼磨砺/发光。彼忍受。Tejano（磨砺者/箭）。Tejo（光辉/热力）。于此，tejano即箭、芦苇、箭矢。Tejo即太阳。或说，tejo即磨砺、热气、热、温度。或说，tejo即威力、势力。

သဉ္ဇ ပရိဿဂ္ဂေ, အာလိင်္ဂနံ ပရိဿဂ္ဂေါ. သဉ္ဇတိ.

Sañja，用于拥抱义。拥抱（parissagga）即拥抱（āliṅgana）。彼拥抱。

ခဇိ ဒါနေ, ဂတိယဉ္စ. ခဉ္ဇတိ. ခဉ္ဇနံ.

Khaji，用于布施义，亦用于行进义。彼布施/行进。布施/行进。

ရာဇ ဒိတ္တိယံ ဘာဇ စ. ရာဇတိ. ဘာဇတိ. ရာဇာ. ရာဇိနီ. ဝနရာဇိ. ရာဇိတွာ. ဝိရာဇိတွာ. အတြ ဝိညူနမတ္ထဝိဝရဏေ ကောသလ္လဇနနတ္ထံ သိလောကံ ရစယာမ –

Rāja，用于光辉义，亦用于分割义。彼发光。彼分割/分享。王。王后。林列。发光后。失去光辉后。于此，为令智者于义理阐释中生起善巧，我等创作偈颂：

မ’ဟာ’ရာဇ မဟာရာဇ, မဟာရာဇ မမေဝ’ဟိ;

နေ’တဿ ဣတိ ဝတွာန, ဒွေ ဇနာ ကလဟံ ကရုံ.

“大王啊大王，大王实属我；言‘非彼所有’”，二人起纷争。

ဧတ္ထ စ ပဌမပါဒဿ ဒုတိယပဒေ ‘‘မေ အဟိ မဟီ’’တိ ဆေဒေါ ‘‘ပုတ္တာ မေ အတ္ထိ ပုတ္တာ မတ္ထီ’’တိ ဝိယ. ‘‘မဟိ အရာဇ မဟာရာဇာ’’တိ စ ဆေဒေါ ‘‘ယောပိ အယံ ယောပါယ’’န္တိ ဝိယ. ဧတ္ထ အရာဇသဒ္ဒေါ ‘‘အတိကရမကရာစရိယာ’’တိ ဧတ္ထ အကရီတိ အတ္ထဝါစကော အကရသဒ္ဒေါ ဝိယ အာချာတပရောက္ခာဝိဘတ္တိကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အရာဇ ဝိရောစီတိ အတ္ထော. အယံ ပန ဂါထာယ ပိဏ္ဍတ္ထော ‘‘မဟာရာဇ မေ အဟိ အရာဇ, မမ ဧဝ အဟိ အရာဇ, န ဧတဿ ဣတိ ဝတွာ ဒွေ အဟိတုဏ္ဍိကဇနာ ကလဟံ ကရိံသူ’’တိ.

于此，第一句的第二部分可断句为“me ahi mahī”，如同“puttā me atthi（我有子），puttā matthī（我无子）”。亦可断句为“Mahi arāja mahārājā”，如同“yopi ayaṃ（此亦是），yopāya（彼亦是）”。此处的“arāja”一词，应视为动词过去完成时，如同“atikaramakarācariyā”中的“akarī”是“akar”的过去时态。Arāja意为“彼曾闪耀”。此偈颂的总义为：“‘大王（指蛇）！我之蛇曾闪耀，实乃我之蛇曾闪耀，非彼所有！’如是说后，二弄蛇人起纷争。”

ရန္ဇ ရာဂေ. ဘိက္ခု စီဝရံ ရဇတိ. သတ္တော ရူပါဒီသု ရဉ္ဇတိ. ရဇနံ. ရဇကော. ရာဂေါ. ဝိရာဂေါ. ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ. ရာဇာ. ရာဇိနီ. ဣမဿ စ ဒိဝါဒိဂဏံ ပတ္တဿ ‘‘ရဇ္ဇတိ ဝိရဇ္ဇတီ’’တိ ရူပါနိ [Pg.46] ဘဝန္တိ. တတ္ထ ရဇနန္တိ ရဇနဝတ္ထု. ရဇကောတိ ရဇကာရော ဝတ္ထဓောဝနကော. ရာဂေါတိ ရဇ္ဇန္တိ သတ္တာ တေန, သယံ ဝါ ရဉ္ဇတိ, ရဉ္ဇနမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ ရာဂေါ, တဏှာ. ဣမာနိ ပန တဒဘိဓာနာနိ –

Ranja，用于染着义。比丘染衣。有情于色等生染着。染色。染工。染着。离染。姜黄染。王。王后。此词根若属divādi类，则成“rajjati（彼染着）、virajjati（彼离染）”等形。于此，rajanaṃ即染色之物。rajako即染工、洗衣人。rāgo，有情因此而染着，或其自身染着，或仅是染着，此即渴爱。以下是其同义词：

ရာဂေါ လောဘော တသိဏာ စ, တဏှာ ဧဇာ ဝိသတ္တိကာ;

သတ္တိ အာသတ္တိ မုစ္ဆာ စ, လုဗ္ဘိတတ္တဉ္စ လုဗ္ဘနာ.

染着（rāgo）、贪（lobho）、渴（tasiṇā），与渴爱（taṇhā）、动摇（ejā）、缠缚（visattikā）；执着（satti）、强执（āsatti）、沉迷（mucchā），与贪性（lubbhitatta）、贪婪（lubbhanā）。

ကာမော နိကာမနာ ဣစ္ဆာ, နိကန္တိ စ နိယန္တိ စ;

ဝနဉ္စ ဝနထော စေဝ, အပေက္ခာ ဘဝနေတ္တိ စ.

欲（kāmo）、欲求（nikāmanā）、希求（icchā），与喜乐（nikanti）、牵引（niyanti）；欲林（vana）与欲求（vanatha），依恋（apekkhā）与有之导（bhavanetti）。

အနုရောဓော စ သာရာဂေါ, သင်္ဂေါ ပင်္ကော စ သိဗ္ဗိနီ;

နန္ဒီရာဂေါ အနုနယော, ဂေဓော သဉ္ဇနနီ တထာ;

ဇနိကာ ပဏိဓိ စေဝ, အဇ္ဈောသာနန္တိနေကဓာ.

随顺（anurodho）与染贪（sārāgo），系缚（saṅgo）、污泥（paṅko）与缝纫者（sibbinī）；喜贪（nandīrāgo）、迎合（anunayo），贪婪（gedho）与生起者（sañjananī）；产生者（janikā）与愿求（paṇidhi），以及多种执著（ajjhosāna）。

ဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနဉ္စ. ရာဇာတိ ပထဝိဿရော. ဧတ္ထ ဓာတုဒွယဝသေန နိဗ္ဗစနာနိ နိယျန္တေ. နာနာသမ္ပတ္တီဟိ ရာဇတိ ဒိဗ္ဗတိ ဝိရောစတီတိ ရာဇာ. ဒါနဉ္စ ပိယဝစနဉ္စ အတ္ထစရိယာ စ သမာနတ္တတာ စာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ အတ္တနိ မဟာဇနံ ရဉ္ဇေတီတိပိ ရာဇာ. ရာဇိနီတိ ရာဇဘရိယာ. တေသံ အဘိဓာနာနိ ဝုစ္စန္တေ သဟာဘိဓာနန္တရေဟိ –

离染即道与涅槃。王即大地之主。于此，依二种词根导出其义。因以种种成就而光辉、闪耀、显赫，故为王。又因以布施、爱语、利行、同事此四摄事，令大众对自己欢喜（rañjeti），故亦为王。王后即王之妻。其称谓将与其他相关称谓一并宣说：

ရာဇာ ဘူပတိ ဒေဝေါ စ, မနုဇိန္ဒော ဒိသမ္ပတိ;

ပတ္ထိဝေါ ဇဂတိပါလော, ဘူဘုဇော ပထဝိဿရော.

王、大地主与天，人主、方主；地主、世间护者，大地享用者、大地自在者。

ရဋ္ဌာဓိပေါ ဘူမိပါလော, မနုဿိန္ဒော ဇနာဓိပေါ;

နရိန္ဒော ခတ္တိယော စေဝ, ခေတ္တဿာမိ ပဘာဝကော.

国主、大地护者，人主、民主；人王与刹帝利，田主、具威光者。

မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ရာဇာတိ, ကထိတော ဣတရော ပန;

ရာဇညော ခတ္တိယော စာတိ, ဝုတ္တော ခတ္တိယဇာတိကော.

头顶灌油者，被称为“王”；而其他刹帝利种姓者，则被称为“王族”（rājañña）与“刹帝利”。

မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော အနုရာဇာ, ဥပရာဇာတိ ဘာသိတော;

စတုဒ္ဒီပီ ရာဇရာဇာ, စက္ကဝတ္တီတိ ဘာသိတော.

头顶灌油之王、小王（anurājā），亦被称为副王（uparājā）；四洲之主、诸王之王，则被称为转轮王。

ရာဇိနီ [Pg.47] ဥပရီ ဒေဝီ, မဟေသီ ဘူဘုဇင်္ဂနာ;

ခတ္တိယာ ရာဇပဒုမီ, ခတ္တိယာနီ စ ခတ္တိယီ;

ဣတ္ထာဂါရန္တု ဩရောဓော, ဥပရီတိပိ ဝုစ္စတိ.

王后（rājinī）、贵妃（uparī）、天女（devī），大妃、王之妻；刹帝利女（khattiyā）、王之莲（rājapadumī），刹帝利女（khattiyānī）与刹帝利女（khattiyī）；后宫（itthāgāra）亦称内宫（orodho），亦被称为贵妃（uparī）。

ဘဇ သေဝါယံ. ဘဇတိ. ဘဇနာ. သမ္ဘဇနာ. ဘတ္တိ. သမ္ဘတ္တိ. ဘတ္တာ.

Bhaja，用于侍奉义。Bhajati（彼侍奉）。Bhajanā（侍奉）。Sambhajanā（亲近）。Bhatti（信）。Sambhatti（笃信）。Bhattā（信者）。

ယဇ ဒေဝပူဇသင်္ဂတကရဏဒါနဓမ္မေသု. ဒေဝပူဇဂ္ဂဟဏေန ဗုဒ္ဓါဒိပူဇာ ဂဟိတာ. သင်္ဂတကရဏံ သမောဓာနကရဏံ. တထာ ဟိ အဓိမုတ္တတ္ထေရဝတ္ထုမှိ ‘‘ယဒတ္ထိ သင်္ဂတံ ကိဉ္စိ, ဘဝေါ ဝါ ယတ္ထ လဗ္ဘတီ’’တိ ဂါထာယံ သင်္ဂတသဒ္ဒေန သမောဓာနံ ဝုတ္တံ. ဒါနံ ပရိစ္စာဂေါ. ဓမ္မော ဈာနသီလာဒိ. ဧတေသွတ္ထေသု ယဇဓာတု ဝတ္တတိ. ပုပ္ဖေဟိ ဗုဒ္ဓံ ယဇတိ. ဒေဝတံ ယဇတိ. ဒေဝမနုဿေဟိ ဘဂဝါ ယဇိယတိ. ဣဇ္ဇတိ. ယိဋ္ဌံ. ယညော. ယာဂေါ. ဓမ္မယာဂေါ. ယဇမာနော သကေ ပုရေ. ယိဋ္ဌုံ, ယဇိတုံ. ပုထုယညံ ယဇိတွာန. သောဠသပရိက္ခာရံ မဟာယညံ ကတ္တုကာမော.

Yaja，用于天神供养、促成和合、布施与法义。天神供养亦含摄佛陀等供养。促成和合即是促成聚集。诚然，于《阿提目多长老事》（Adhimuttattheravatthu）中，偈颂“凡有任何聚集，或于何处得有”中，saṅgata一词即指和合。布施即舍弃。法即禅那、戒等。Yaja词根用于此等义。彼以花供养佛。彼祭祀天神。世尊为天人所供养。Ijjati（彼成就）。Yiṭṭhaṃ（已祭祀）。Yañño（祭祀）。Yāgo（供养）。Dhammayāgo（法供养）。Yajamāno sake pure（祭祀者于己城）。Yiṭṭhuṃ、yajituṃ（为祭祀故）。Puthuyaññaṃ yajitvāna（广行祭祀后）。Soḷasaparikkhāraṃ mahāyaññaṃ kattukāmo（欲作十六资具大祭祀）。

မဇ္ဇ သံသုဒ္ဓိယံ. မဇ္ဇတိ. ဗာဟိရံ ပရိမဇ္ဇတိ. ဘူမိံ သမ္မဇ္ဇတိ. မဇ္ဇနံ. သမ္မဇ္ဇနီ.

Majja，用于清净义。Majjati（彼擦拭）。Bāhiraṃ parimajjati（彼擦拭外部）。Bhūmiṃ sammajjati（彼扫地）。Majjanaṃ（擦拭）。Sammajjanī（扫帚）。

နိဉ္ဇိ သုဒ္ဓိယံ. နိဉ္ဇတိ. ပနိဉ္ဇတိ. နိဉ္ဇိတုံ. ပနိဉ္ဇိတုံ. နိဉ္ဇိတွာ. ပနိဉ္ဇိတွာ. အယံ ပန ပါဠိ ‘‘တတော တွံ မောဂ္ဂလ္လာန ဥဋ္ဌာယာသနာ ဥဒကေန အက္ခီနိ ပနိဉ္ဇိတွာ ဒိသာ အနုလောကေယျာသီ’’တိ.

Niñji，用于清净义。Niñjati（彼洗濯）。Paniñjati（彼浣洗）。Niñjituṃ（为洗濯故）。Paniñjituṃ（为浣洗故）。Niñjitvā（洗濯后）。Paniñjitvā（浣洗后）。此巴利文为：“目犍连，尔时汝应从座起，以水浣眼，环顾诸方。”

နိဇိ အဗျတ္တသဒ္ဒေ. နိဉ္ဇတိ.

Niji，用于不清晰声义。Niñjati（彼作不清晰声）。

ဘဇ ပါကေ. တိလာနိ ဘဇ္ဇတိ. ဘဇ္ဇမာနာ တိလာနိ စ.

Bhaja，用于烹煮义。Tilāni bhajjati（彼炒芝麻）。Bhajjamānā tilāni ca（与被炒之芝麻）。

ဥဇု အဇ္ဇဝေ. အဇ္ဇဝံ ဥဇုဘာဝေါ. ဩဇတိ. ဥဇု.

Uju，用于正直义。Ajjavaṃ ujubhāvo（正直即率直性）。Ojati（彼舍弃）。Uju（正直）。

သဇ [Pg.48] ဝိဿဂ္ဂပရိဿဇ္ဇနဗ္ဘုက္ကိရဏေသု. သဇတိ. လောကျံ သဇန္တံ ဥဒကံ.

Saja，用于施舍、拥抱与撒布义。Sajati（彼施舍/拥抱/撒布）。Lokyaṃ sajantaṃ udakaṃ（世间流动之水）。

ရုဇ ဘင်္ဂေ. ရုဇတိ. ရုဇာ. ရောဂေါ. ဧတ္ထ ရုဇာတိ ဗျာဓိ ရုဇနဋ္ဌေန. ရောဂေါတိ ရုဇတိ ဘဉ္ဇတိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနီတိ ရောဂေါ, ဗျာဓိယေဝ, ယော ‘‘အာတင်္ကော’’တိပိ ‘‘အာဗာဓော’’တိပိ ဝုစ္စတိ.

Ruja，用于破坏义。Rujati（彼破坏/痛苦）。Rujā（痛苦）。Rogo（疾病）。于此，rujā因有破坏义，故为病（byādhi）。所谓rogo，因其破坏、毁坏肢节，故为病，即是疾病，亦被称为“疾”（ātaṅka）或“病患”（ābādha）。

ဘုဇ ကောဋိလ္လေ. အာဝိပုဗ္ဗော အညတ္ထေသု စ. ဥရဂေါ ဘုဇတိ. အာဘုဇတိ. ဘိက္ခု ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇတိ, ဦရုဗဒ္ဓါသနံ ဗန္ဓတီတိ အတ္ထော. မဟာသမုဒ္ဒေါ အာဘုဇတိ, အာဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘ဩသက္ကတီ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ‘‘ဝဏ္ဏဒါန’’န္တိ အာဘုဇတိ, မနသိ ကရောတီတိ အတ္ထော. မူလာနိ ဝိဘုဇတီတိ မူလဝိဘုဇော, ရထော. ဧတ္ထ စ ဝိဘုဇတီတိ ဆိန္ဒတိ. ဘောဂေါ. ဘောဂီ. အာဘောဂေါ. အာဘုဇိတွာ. ဧတ္ထ စ ဘောဂေါတိ ဘုဇယတိ ကုဋိလံ ကရိယတီတိ ဘောဂေါ, အဟိသရီရံ. ဘောဂီတိ သပ္ပော.

Bhuja（词根）用于弯曲义。亦用于其他义，与前缀āvi-连用。Urago bhujati（蛇盘绕）。Ābhujati（他盘绕）。Bhikkhu pallaṅkaṃ ābhujati（比丘盘腿），意思是结跏趺坐（ūrubaddhāsanaṃ bandhati）。Mahāsamuddo ābhujati（大海回旋），意思是旋转（āvaṭṭati）。然而有些人说其意为“退缩”（osakkati）。在“赞叹”（vaṇṇadāna）的语境中，ābhujati的意思是“放在心上”（manasi karoti）。Mūlāni vibhujatīti mūlavibhujo（因其折断树根，故称“断根者”），指车（ratho）。在此，vibhujati的意思是“砍断”（chindati）。Bhogo（蛇身）。Bhogī（有蛇身者）。Ābhogo（盘绕）。Ābhujitvā（盘绕后）。在此，bhogo，因其被弯曲、被弄弯，故称bhogo，即蛇身（ahisarīraṃ）。Bhogī即是蛇（sappo）。

ရဇိ ဝိဇ္ဈနေ. နာဂေါ ဒန္တေဟိ ဘူမိံ ရဉ္ဇတိ. အာရဉ္ဇတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘တထာဂတရဉ္ဇိတံ ဣတိပီ’’တိ နေတ္တိပါဠိ နိဒဿနံ. တဿတ္ထော ‘‘ဣဒံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ တထာဂတဂန္ဓဟတ္ထိနော မဟာဝဇိရဉာဏသဗ္ဗညုတညာဏဒန္တေဟိ ရဉ္ဇိတံ အာရဉ္ဇိတံ, တေဘူမကဓမ္မာနံ အာရဉ္ဇနဋ္ဌာနန္တိပိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ရဉ္ဇိတန္တိ ဟိ ရဉ္ဇတိ ဝိဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ ရုဉ္ဇိတံ, ရဉ္ဇနဋ္ဌာနံ. ‘‘ဣဒံ နေသံ ပဒက္ကန္တ’’န္တိအာဒိမှိ ဝိယ ဧတဿ သဒ္ဒဿ သိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ အဓိကရဏတ္ထသမ္ဘဝတော.

Raji（词根）用于穿透义。Nāgo dantehi bhūmiṃ rañjati（象用牙穿透大地）。Ārañjati（他穿透）。在此，《导论》(Nettippakaraṇa)的例子是“tathāgatarañjitaṃ”。其义为：“此包含于三学(sikkhattaya)的教法(sāsana)与梵行(brahmacariya)，为如来香象(tathāgatagandhahatthi)以大金刚智(mahāvajirañāṇa)、一切知智(sabbaññutaññāṇa)之牙所穿透(rañjitaṃ)、所遍穿透(ārañjitaṃ)，亦被称为三界法(tebhūmakadhamma)的穿透之处(ārañjanaṭṭhāna)。”诚然，ruñjitaṃ，因其在此处穿透、刺入，故为ruñjitaṃ，即穿透之处（rañjanaṭṭhānaṃ）。此词的构成，当知如“Idaṃ nesaṃ padakkantaṃ（这是他们的足迹）”等句，因其有处所义故。

ဝိဇီ ဘယစလနေသု. ဤကာရန္တောယံ ဓာတု, တေနဿ သနိဂ္ဂဟီတာဂမာနိ ရူပါနိ န သန္တိ. ဝေဇတိ. ဝေဂေါ. ဓမ္မသံဝေဂေါ. သံဝိဂေါ ဝေဂေန ပလာယိ. နဒီဝေဂေါ. ဦမိဝေဂေါ[Pg.49], ဝါတဝေဂေါ. ဧတ္ထ ဓမ္မသံဝေဂေါတိ သဟောတ္တပ္ပံ ဉာဏံ. ‘‘ဝေဂေါ, ဇဝေါ, ရယော’’တိ ဣမေ ဧကတ္ထာ. ဒိဝါဒိဂဏံ ပန ပတ္တဿ ‘‘ဝိဇ္ဇတိ သံဝိဇ္ဇတိ ဥဗ္ဗိဇ္ဇတီ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ ဒွိဂဏိကတ္တာ.

Vijī（词根）用于怖畏与动摇义。此为以“ī”结尾的词根，故其词形无鼻音插入。Vejati（他颤动）。Vego（速度）。Dhammasaṃvego（法悚惧）。Saṃvigo vegena palāyi（悚惧者疾速逃离）。Nadīvego（河流之速）。Ūmivego（波浪之速），Vātavego（风之速）。在此，dhammasaṃvego是指伴有愧(ottappa)的智慧(ñāṇa)。“Vego（速度）、javo（迅速）、rayo（急流）”，此等为同义词。然而，当此词根归于Divādi类时，因其属于双类，故有vijjati、saṃvijjati、ubbijjatī等词形。

လဇ္ဇ လဇ္ဇနေ. လဇ္ဇတိ. လဇ္ဇာ. လဇ္ဇာတိ ဟိရီ. ယာ ‘‘ဝိရိဠနာ’’တိပိ ဝုစ္စတိ.

Lajja（词根）用于羞耻义。Lajjati（他感到羞耻）。Lajjā（羞耻）。Lajjā即是惭(hirī)。其亦被称为“羞耻”（viriḷanā）。

ဝဠဇိ ပရိဘောဂေ. ဝဠဉ္ဇတိ.

Vaḷaji（词根）用于受用义。Vaḷañjati（他受用）。

ကုဇ္ဇ အဓောမုခီကရဏေ. ကုဇ္ဇတိ. နိကုဇ္ဇတိ. ဥက္ကုဇ္ဇတိ. ပဋိကုဇ္ဇတိ. နိကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ. အညိဿာ ပါတိယာ ပဋိကုဇ္ဇတိ. အဝကုဇ္ဇော နိပဇ္ဇဟံ. တတ္ထ ကုဇ္ဇတိ နိကုဇ္ဇတီတိ ဣမာနိ ‘‘စရတိ ဝိစရတီ’’တိ ပဒါနိ ဝိယ သမာနတ္ထာနိ, အဓောမုခံ ကရောတီတိ ဟိ အတ္ထော. ဥက္ကုဇ္ဇတီတိ ဥပရိမုခံ ကရောတိ. ပဋိကုဇ္ဇတီတိ မုခေ မုခံ ဌပေတိ.

Kujja（词根）用于使面向下义。Kujjati（他覆下）。Nikujjati（他倒覆）。Ukkujjati（他翻正）。Paṭikujjati（他反盖）。Nikujjitaṃ vā ukkujjeyya（或将倒覆者翻正）。Aññissā pātiyā paṭikujjati（用另一钵反盖）。Avakujjo nipajjahaṃ（我脸朝下躺卧）。在此，kujjati与nikujjati，此二词如carati与vicarati，义同，即“使面向下”义。Ukkujjati是使面向上。Paṭikujjati是使口与口相对放置。

မုဇ္ဇ ဩသီဒနေ. မုဇ္ဇတိ. နိမုဇ္ဇတိ. နိမုဂ္ဂေါ. ဥမ္မုဂ္ဂေါ.

Mujja（词根）用于沉没义。Mujjati（他沉没）。Nimujjati（他沉入）。Nimuggo（已沉没的）。Ummuggo（已浮出的）。

ဩပုဇိ ဝိလိမ္ပနေ. ဂေါမယေန ပထဝိံ ဩပုဉ္ဇတိ.

Opuji（词根）用于涂抹义。Gomayena pathaviṃ opuñjati（他用牛粪涂抹地面）。

ဇကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以“ja”结尾的词根形态。

ဈကာရန္တဓာတု

以jha为尾的语根

ဈေ စိန္တာယံ. ဈာယတိ, နိဇ္ဈာယတိ, ဥပနိဇ္ဈာယတိ, ဥဇ္ဈာယတိ, သဇ္ဈာယတိ. ဈာနံ, နိဇ္ဈာနံ, ဥပနိဇ္ဈာနံ, ဥဇ္ဈာယနံ, သဇ္ဈာယနံ. နိဇ္ဈတ္တိ. ဥပဇ္ဈာ, ဥပဇ္ဈာယော. ဈာယီ, အဇ္ဈာယကော.

语根Jhe，用于“思惟”义。其动词为：jhāyati（禅思），nijjhāyati（审思），upanijjhāyati（审察），ujjhāyati（抱怨），sajjhāyati（讽诵）。其名词为：jhānaṃ（禅那），nijjhānaṃ（审思），upanijjhānaṃ（审察），ujjhāyanaṃ（抱怨），sajjhāyanaṃ（讽诵）。Nijjhatti（省察）。Upajjhā，upajjhāyo（戒师）。Jhāyī（禅修者），ajjhāyako（讽诵者）。

တတ္ထ ဈာယနန္တိ ဒုဝိဓံ ဈာယနံ သောဘနမသောဘနဉ္စ. တေသု သောဘနံ ‘‘ဈာယီ တပတိ ဗြာဟ္မဏော. ဈာယာမိ [Pg.50] အကုတောဘယော’’တိအာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အသောဘနံ ပန ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ဈာယန္တော နိသီဒိ. အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော နိသီဒီ’’တိအာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဈာယီတိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန ဝါ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန ဝါ ဈာယနသီလော စိန္တနသီလော. ဈာယီ ဈာနဝါတိ အတ္ထော. အဇ္ဈာယကောတိ ဣဒံ ‘‘န ဒါနိမေ ဈာယန္တိ, န ဒါနိမေ ဈာယန္တီတိ ခေါ ဝါသေဋ္ဌ အဇ္ဈာယကာ အဇ္ဈာယကာတွေဝ တတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ပဌမကပ္ပိကကာလေ ဈာနဝိရဟိတာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဂရဟဝစနံ ဥပ္ပန္နံ, ဣဒါနိ ပန တံ အဇ္ဈာယတီတိ အဇ္ဈာယကော, မန္တေ ပရိဝတ္တေတီတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ပသံသာဝစနံ ကတွာ ဝေါဟရန္တီတိ. အယံ ပနတ္ထော ‘‘အဓိပုဗ္ဗဿ ဣ အဇ္ဈယနေ’’တိ ဓာတုဿ ဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝံ အဓိပုဗ္ဗဿ ဣဓာတုဿ ဝသေန ဣမဿ ဓာတုဿ အတ္ထပရိဝတ္တနံ ဘဝတိ. ယံ သန္ဓာယ ‘‘အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော’’တိ ဝုတ္တံ.

此处，“禅思”(jhāyana)有两种：善与不善。其中，善的（禅思）可见于“禅修的婆罗门，（以苦行）燃烧。我禅修，无所畏惧”等句。而不善的（禅思）则可见于“他在各处忧思而坐。他低头忧思而坐”等句。“禅修者”(jhāyī)指通过审察所缘或审察特相，而有禅思、思惟习惯的人。“禅修者”(jhāyī)即“有禅那者”(jhānavā)之义。关于“讽诵者”(ajjhāyako)一词，有这样的说法：“如今他们不禅修，如今他们不禅修，婆塞特(Vāseṭṭha)啊，于是‘不禅修者’(ajjhāyakā)这个词就产生了，这是在（jhāyaka前）加上了第三个字母（a）而成的。”像这样，在初劫时期，产生了这句用来斥责无禅那的婆罗门的话。但现在，因为“他讽诵”(ajjhāyati)，所以称为“讽诵者”(ajjhāyako)，人们以“背诵明咒”的意义，将它当作赞美之词来使用。这个意义应根据“前缀adhi加语根i，用于‘学习’义”来理解。像这样，根据前缀adhi加语根i，这个语根（jhe）的意义发生了转变。有鉴于此，才说“讽诵者，持明咒者”。

ဈေ ဒိတ္တိယံ. ဒီပေါ ဈာယတိ, ဒါရူနိ ဈာယန္တိ. ဧတ္ထ ဈာယတီတိ ဇလတိ. ဈာယနဇလနသဒ္ဒါ ဟိ ဧကတ္ထာ.

语根Jhe，用于“光明”或“燃烧”义。灯在燃烧，木柴在燃烧。此处，jhāyati意为“燃烧”(jalati)。确实，jhāyana和jalana二词同义。

ဇဇ္ဈ ပရိဘာသနတဇ္ဇနေသု. ဇဇ္ဈတိ.

语根Jajjha，用于“斥骂”与“恐吓”义。Jajjhati（他斥骂）。

ဥဇ္ဈ ဥဿဂ္ဂေ. ဥဿဂ္ဂေါ ဆဍ္ဍနံ. ဥဇ္ဈတိ. ဥဇ္ဈိတံ.

语根Ujjha，用于“舍弃”义。舍弃(ussagga)即是抛弃(chaḍḍana)。Ujjhati（他舍弃）。Ujjhitaṃ（被舍弃的）。

ဈကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以jha为尾的语根之诸形态。

ဉကာရန္တဓာတု

以ña为尾的语根

ဉာ အဝဗောဓနေ. ‘‘ဉာတိ, ဉန္တိ, ဉာသိ. ဉာတု, ဉန္တု. ဉေယျ, ဉေယျု’’န္တိအာဒီနိ ယထာပါဝစနံ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ဉာတိ, ဉာတကော, အညော, ဉတ္တံ, ဉတ္တိ, ပညတ္တိ, ဝိညတ္တိ, သညတ္တိ, သညာ, သညာဏံ, ပညာ, ပညာဏံ, ဉာဏံ, ဝိညာဏံ.

语根Ñā，用于“了知”义。“ñāti（他知），ñanti（他们知），ñāsi（你知）。Ñātu（让他知），ñantu（让他们知）。Ñeyya（他应知），ñeyyu（他们应知）”等，应根据其用法来理解。衍生词如：ñāti（亲族），ñātako（亲族），añño（其他），ñattaṃ（了知），ñatti（表白），paññatti（施设），viññatti（表示），saññatti（共许），saññā（想），saññāṇaṃ（标识），paññā（慧），paññāṇaṃ（智慧），ñāṇaṃ（智），viññāṇaṃ（识）。

တတ္ထ [Pg.51] ဉာတီတိ ဇာနာတိ. ပုန ဉာတီတိ ဗန္ဓု. သော ဟိ ‘‘အယံ အမှာက’’န္တိ ဉာတဗ္ဗဋ္ဌေန ဉာတီတိ. ဧဝံ ဉာတကော. အညောတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒယော အတ္ထေ န ဉာတိ န ဇာနာတီတိ အညော, အဝိဒွါ ဗာလောတိ အတ္ထော. ဉတ္တန္တိ ဇာနနဘာဝေါ. ‘‘ယာဝဒေဝ အနတ္ထာယ, ဉတ္တံ ဗာလဿ ဇာယတီ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. သညာဏန္တိ စိဟနံ. ကာရိတေ ‘‘ဉာပေတိ သညာပေတိ ဝိညာပယတီ’’တိအာဒီနိ ဘဝန္တိ. ယသ္မာ ပန ‘‘အညာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. အတ္တတ္ထံ ဝါ ပရတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ. အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ. ဧကစ္စေ နဗ္ဘညံသု, ဧကစ္စေ အဗ္ဘညံသူ’’တိ ပါဠိယော ဒိဿန္တိ, တသ္မာ ဉာတီတိအာဒီနိ အာချာတိကပဒါနိ ဒိဋ္ဌာနိယေဝ ဟောန္တိ နယဝသေန. တထာ ဟိ အညာတီတိ ဧတ္ထ အာဣတိ ဥပသဂ္ဂေါ, သော ပရဿက္ခရဿ သညောဂုစ္စာရဏိစ္ဆာယ ရဿံ ကတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဉာတီတိ သာသနေ အာချာတိကပဒံ ဒိဋ္ဌံ, တသ္မာယေဝ ‘‘ဉာတိ, ဉန္တိ. ဉာသီ’’တိအာဒိနာ ပဒမာလာကရဏေ နတ္ထေဝ ဒေါသော.

此处，ñāti意为“他知道”(jānāti)。又，ñāti意为亲族(bandhu)。因为可以被认知为“此是我等之人”，故称ñāti。ñātako也是如此。Añño（他人）指对于现世利益等事，既非亲族(na ñāti)亦不了知(na jānāti)者，意即无知、愚痴之人。Ñattaṃ（了知）即知的状态。如经证云：“愚者生智慧，唯招不幸事。”Saññāṇaṃ（标识）即是记号(cihana)。其使役态有ñāpeti（使知），saññāpeti（使信），viññāpayati（令解）等。又，因经中可见“aññāti paṭivijjhati（他彻知、通达），Attatthaṃ vā paratthaṃ vā ñassati（他将知自利或利他），Anaññātaññassāmītindriyaṃ（未知当知根），Ekacce nabbhaññaṃsu, ekacce abbhaññaṃsū（一些人不知，一些人知晓）”等句，故根据此理，ñāti等词确实被视为动词形态。例如，在aññāti一词中，ā是前缀。在教法中，ñāti被视为动词形态，因此，以“ñāti（他知），ñanti（他们知），ñāsī（你已知）”等来构成词形变化并无过失。

ဉာ မာရဏတောသနနိသာနေသု. မာရဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကရဏံ. တောသနံ တုဋ္ဌိ. နိသာနံ တိက္ခတာ. ဉတ္တိ. မနုညံ. ပညတ္တိ.

语根Ñā，用于“杀害”、“使喜悦”、“使锐利”义。杀害(māraṇa)是断绝命根的行为。使喜悦(tosana)即是满足(tuṭṭhi)。使锐利(nisāna)即是锋利(tikkhatā)。衍生词如：Ñatti（表白），Manuññaṃ（悦意的），Paññatti（施设）。

ဧတ္ထ ဉတ္တီတိ မာရေတီတိ ဝါ တောသေတီတိ ဝါ နိသေတီတိ ဝါ အတ္ထော. အယဉ္စ ဉတ္တိသဒ္ဒေါ ‘‘ဝတ္တိ ဧတာယာတိ ဝါစာ’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္တိသဒ္ဒေါ ဝိယ အာချာတိကပဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ အာဒတ္တေတိ ဧတ္ထ ဝိဘတ္တိဘူတဿ တေသဒ္ဒဿ ဝိယ ဝိဘတ္တိဘူတဿ တိသဒ္ဒဿ သညောဂဘာဝေါ စ ဓာတုအန္တဿရဿ ရဿတ္တဉ္စ. မနုညန္တိ မနံ အာဘုသော ဉေတိ တောသေတီတိ မနုညံ. အယမတ္ထော မနသဒ္ဒူပပဒဿ အာပုဗ္ဗဿိမဿ ဉာဓာတုဿ ဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပညတ္တီတိ နာနပ္ပကာရတော ပဝတ္တိနိဝါရဏေန အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဉတ္တိ [Pg.52] မာရဏံ ပညတ္တိ. အထ ဝါ ဓမ္မံ သုဏန္တာနံ ဓမ္မဒေသနာယ စိတ္တေ အနေကဝိဓေန သောမနဿုပ္ပာဒနံ. အတိခိဏဗုဒ္ဓီနံ အနေကဝိဓေန ဉာဏတိခိဏကရဏဉ္စ ပညတ္တိ နာမ, တထာ သောတူနံ စိတ္တတောသနေန စိတ္တနိသာနေန စ ပညာပနံ ပညတ္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

此处，ñatti一词的意义是“他杀害”、“他使喜悦”或“他使锐利”。应知此ñatti一词是动词形态，如同“vatti etāyāti vācā（言语是人们用以言说者）”一句中的vatti。同样，（ñatti一词）中作为语尾的ti，就像ādatteti一词中作为语尾的te一样，（与词根）结合，且词根的尾元音缩短。所谓manuññaṃ（悦意的），是因其能令心(manaṃ)喜悦(ñeti=toseti)，故为manuññaṃ。此义应根据前置词manas、前缀ā与此ñā语根来理解。所谓paññatti（施设），是以各种方式防止生起，从而杀害(ñatti=māraṇaṃ)诸不善法，故为paññatti。或者，是通过说法，在闻法者心中以多种方式生起喜悦。以及，对智慧极其迟钝者，以多种方式使其智慧变得敏锐，也名为paññatti。因此，应知paññatti是通过令听者心生喜悦、心智敏锐而进行的教导(paññāpanaṃ)。

ဣတိ ဘူဝါဒိဂဏေ စဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ

如是，为bhūvādi（第一语基）组中以ca品为尾的语根之诸形态。

သမတ္တာနိ.

圆满。

ဋကာရန္တဓာတု

ṭ字尾的词根

ဣဒါနိ ဋဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ ဝုစ္စန္တေ –

现在将讲述以ṭa组辅音结尾的词根形式——

သောဋု ဂဗ္ဗေ. ဂဗ္ဗံ ဒဗ္ဗနံ. သောဋတိ.

Soṭu，用于渗出义。渗出即流淌。Soṭati。

ယောဋု သမ္ဗန္ဓေ. ယောဋတိ.

Yoṭu，用于连结义。Yoṭati。

မေဋု မိလေဋု ဥမ္မာဒေ. မေဋတိ. မိလေဋတိ.

Meṭu、mileṭu，用于疯狂义。Meṭati。Mileṭati。

ကဋ ဝဿာဝရဏေသု. ကဋတိ.

Kaṭa，用于遮蔽雨水义。Kaṭati。

သဋ ပရိဘာသနေ. သဋတိ.

Saṭa，用于辱骂义。Saṭati。

လဋ ဗာလျေ စ. ပုဗ္ဗာပေက္ခာယ စကာရော. လဋတိ. လာဋော.

Laṭa，用于愚蠢义。“ca”字是承前文之义。Laṭati。Lāṭo。

သဋ ရုဇာဝိသရဏဂတျာဝသာနေသု. ရုဇာ ပီဠာ. ဝိသရဏံ ဝိပ္ဖရဏံ. ဂတျာဝသာနံ ဂတိယာ အဝသာနံ ဩသာနံ အဘာဝကရဏံ, နိသီဒနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဋတိ. သာဋော ဝုစ္စတိ သာဋကော.

Saṭa，用于疾病、蔓延、行动停止义。疾病即痛苦。蔓延即散布。行动停止即行动的终止、终结、使其消失，意为坐下。Saṭati。Sāṭo 称为 sāṭako（外衣）。

ဝဋ ဝေဓနေ. ဝဋတိ. ဝဋော. ဝါဋော.

Vaṭa，用于穿刺义。Vaṭati。Vaṭo。Vāṭo。

ခိဋ ဥတ္တာသနေ. ခေဋတိ, အာခေဋကော, ခေဋော, ဥက္ခေဋိတော, သမုက္ခေဋိတော.

Khiṭa，用于惊吓义。Kheṭati, ākheṭako, kheṭo, ukkheṭito, samukkheṭito。

သိဋ အနာဒရေ. သေဋတိ.

Siṭa，用于不敬义。Seṭati。

ဇဋ [Pg.53] ဃဋ သံဃာတေ. ဇဋတိ. ဇဋာ, ဇဋိလော, ဇဋီ. အန္တောဇဋာ ဗဟိဇဋာ, ဇဋာယ ဇဋိတာ ပဇာ. ကာရိတေ ‘‘သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋံ. အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ဝိဇဋေတိ နာမာ’’တိ ပယောဂေါ.

Jaṭa、ghaṭa，用于缠绕集结义。Jaṭati。Jaṭā, jaṭilo, jaṭī。内结外结，众生被结缠绕。使役用法：“他应解开此结。在阿罗汉道之刹那解开它”是其用法。

ဘဋ ဘတ္တိယံ. ဘဋတိ. ဘဋော. ဝေတနံ ဘဋကော ယထာ.

Bhaṭa，用于受雇义。Bhaṭati。Bhaṭo。如受雇者领薪。

တဋ ဥဿယေ. ဥဿယော အာရောဟော ဥဗ္ဗေဓော. တဋတိ. တဋော, ဂိရိတဋော, နဒီတဋော, တဋီ, တဋံ.

Taṭa，用于高地义。高地即隆起、增高。Taṭati。Taṭo, giritaṭo, nadītaṭo, taṭī, taṭaṃ。

ခဋ ကံသေ. ခဋတိ. ခဋော.

Khaṭa，用于敲击金属义。Khaṭati。Khaṭo。

နဋ နတိယံ. နဋတိ. နဋော, နာဋကံ.

Naṭa，用于舞蹈义。Naṭati。Naṭo, nāṭakaṃ。

ပိဋ သဒ္ဒသံဃာဋေသု. ပေဋတိ. ပေဋကော, ပိဋကံ. ပိဋကသဒ္ဒေါ ‘‘မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေနာ’’တိအာဒီသု ပရိယတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒါလပိဋကံ အာဒါယာ’’တိအာဒီသု ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဘာဇနေ.

Piṭa，用于声音与集结义。Peṭati。Peṭako, piṭakaṃ。Piṭaka一词，于“莫以通晓三藏为足”等句中，见于教典义；于“尔时，有人持锄与筐而来”等句中，则指任何容器。

ဟဋ ဒိတ္တိယံ. ဟဋတိ. ဟာဋကံ, ဟဋကံ. ယံ ဇာတရူပံ ဟဋကန္တိ ဝုစ္စတိ.

Haṭa，用于闪耀义。Haṭati。Hāṭakaṃ, haṭakaṃ。黄金被称为haṭaka。

သဋ အဝယဝေ. သဋတိ.

Saṭa，用于部分义。Saṭati。

လုဋ ဝိလောဌနေ. လောဋတိ.

Luṭa，用于搅动义。Loṭati。

စိဋ ပေသနေ. စေဋတိ. စေဋကော.

Ciṭa，用于派遣义。Ceṭati。Ceṭako。

ဝိဋ သဒ္ဒေ. ဝေဋတိ. ဝေဋကော.

Viṭa，用于发声义。Veṭati。Veṭako。

အဋ ပဋ ဣဋ ကိဋ ကဋ ဂတိယံ. အဋတိ. ပဋတိ. ဧဋတိ. ကေဋတိ. ကဋတိ. ပဋော ဣစ္စေဝ နာမိကပဒံ ဒိဋ္ဌံ. ပဋတိ ဇိဏ္ဏဘာဝံ [Pg.54] ဂစ္ဆတီတိ ပဋော. ပဋောတိ ဝတ္ထံ. ဝတ္ထဿ ဟိ အနေကာနိ နာမာနိ –

Aṭa、paṭa、iṭa、kiṭa、kaṭa，用于行动义。Aṭati。Paṭati。Eṭati。Keṭati。Kaṭati。Paṭo 一词亦见为名词。因其会变得陈旧，故称 paṭo。Paṭo 即是布。布实有众多名称——

ပဋော စောဠော သာဋကော စ, ဝါသော ဝသနမံသုကံ;

ဒုဿမစ္ဆာဒနံ ဝတ္ထံ, စေလံ ဝသနိ အမ္ဗရံ.

布、粗布与外衣，衣裳、衣着、细布；布料、遮盖、衣物，衣衫、衣着、衣饰。

မုဋ ပမဒ္ဒနေ. မောဋတိ.

Muṭa，用于践踏义。Moṭati。

စုဋ အပ္ပီဘာဝေ. စောဋတိ.

Cuṭa，用于变小义。Coṭati。

ဝဋိ ဝိဘာဇနေ. ဝဋတိ. ဝဏ္ဋော.

Vaṭi，用于划分义。Vaṭati。Vaṇṭo。

ရုဋိ လုဋိ ထေယျေ. ရုဏ္ဋတိ. လုဏ္ဋတိ. ရုဏ္ဋကော. လုဏ္ဋကော.

Ruṭi、luṭi，用于偷窃义。Ruṇṭati。Luṇṭati。Ruṇṭako。Luṇṭako。

ဖုဋ ဝိသရဏေ ဖောဋတိ. ဖောဋော.

Phuṭa，用于散开义。Phoṭati。Phoṭo。

စေဋ စေဋာယံ. စေဋတိ. စေဋကော.

Ceṭa，意为侍奉。Ceṭati。Ceṭako。

ဃုဋ ပရိဝတ္တနေ. ဃောဋတိ.

Ghuṭa，意为转动。Ghoṭati。

ရုဋ လုဋ ပဋိဃာတေ. ရောဋတိ. လောဋတိ.

Ruṭa、luṭa，意为抗拒。Roṭati。Loṭati。

ဃဋ စေတာယံ. ဃဋတိ. ဃဋော. ဃဋော ဝုစ္စတိ ကုမ္ဘော. ဣမာနိ တဒဘိဓာနာနိ –

Ghaṭa，意为努力。Ghaṭati。Ghaṭo。Ghaṭo，称为kumbho。这些是它的别称——

ဃဋော ကုမ္ဘော ဃဋီ ကုမ္ဘီ, တုဏ္ဍိကိရော တု ဥက္ခလီ;

မဟန္တဘာဇနံ စာဋိ, အတိခုဒ္ဒံ ကုဋ္ဋံ ဘဝေ;

Ghaṭo、kumbho、ghaṭī、kumbhī，tuṇḍikiro、ukkhalī；大器皿名为cāṭi，极小者名为kuṭṭa。

စဋ ဘဋ ပရိဘာသနေ ဒေဋ စ. စဋတိ. ဘဋတိ. ဒေဋတိ.

Caṭa、bhaṭa及deṭa，意为辱骂。Caṭati。Bhaṭati。Deṭati。

ကုဋ ကောဋိလ္လေ. ကုဋတိ. ပဋိကုဋတိ.

Kuṭa，意为弯曲或欺骗。Kuṭati。Paṭikuṭati。

ပုဋ သံကိလေသနေ. ပုဋတိ.

Puṭa，意为杂染。Puṭati。

စုဋ ဆုဋ ကုဋ ဆေဒနေ. စုဋတိ. ဆုဋတိ. ကုဋတိ.

Cuṭa、chuṭa、kuṭa，意为切断。Cuṭati。Chuṭati。Kuṭati。

ဖုဋ ဝိကသနေ. ဖုဋတိ.

Phuṭa，意为开放。Phuṭati。

မုဋ အဂ္ဂိသဒ္ဒပက္ခေပမဒ္ဒနေသု. မုဋတိ.

Muṭa，意为火、声、投掷、压制。Muṭati。

တုဋ ကလဟကမ္မနိ. တုဋတိ.

Tuṭa，意为争吵行为。Tuṭati。

ဃုဋ ပဋိဃာတေ. ဃုဋတိ. ဃောဋကော.

Ghuṭa，意为抵触。Ghuṭati。Ghoṭako。

ဋကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

ṭa尾语根形态

ဌကာရန္တဓာတု

ṭha尾语根

ဌာ [Pg.55] ဂတိနိဝတ္တိယံ. ဂတိနိဝတ္တိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ဂမနဿုပစ္ဆေဒေါ. ဌာတိ, ဌန္တိ. တိဋ္ဌတိ. ပတိဋ္ဌာတိ. အဓိဋ္ဌာတိ. အဓိဋ္ဌေတိ. သဏ္ဌာတိ. သဏ္ဌဟတိ. အဓိဋ္ဌဟတိ. ဥပဋ္ဌဟတိ. ဌာတု. တိဋ္ဌတု. တိဋ္ဌေယျ. အဋ္ဌ, အဋ္ဌု. အဋ္ဌာ, အဋ္ဌူ, အဋ္ဌာသိ, အဋ္ဌံသု. ယာဝဿ ကာယော ဌဿတိ. တိဋ္ဌိဿတိ. ဥပဿုတိ တိဋ္ဌိဿထ. အဋ္ဌိဿာ, အဋ္ဌိဿံသု. အတိဋ္ဌိဿာ, အတိဋ္ဌိဿံသု. ဌာတုံ, ဥပဋ္ဌာတုံ. ဥပဋ္ဌဟိတုံ. အဓိဋ္ဌာတုံ. အဓိဋ္ဌဟိတုံ. ဌတွာ, အဓိဋ္ဌိတွာ. ဥပဋ္ဌဟိတွာ, အဓိဋ္ဌဟိတွာ. ဌာနံ, ဌိတိ, သဏ္ဌိတိ, အဝဋ္ဌိတိ. သဏ္ဌာနံ, ပဋ္ဌာနံ. ဥပဋ္ဌာကော, ဌိတော. ပဗ္ဗတဋ္ဌော ဘူမဋ္ဌော. ဥပဋ္ဌဟံ ဣစ္စာဒီနိ.

Ṭhā，意为停止行进。停止行进是指正在行进中的中断。Ṭhāti（住），ṭhanti（他们住）。Tiṭṭhati（住立）。Patiṭṭhāti（安住）。Adhiṭṭhāti（决意）。Adhiṭṭheti（他使之决意）。Saṇṭhāti（稳固）。Saṇṭhahati（他使之稳固）。Adhiṭṭhahati（他决意）。Upaṭṭhahati（侍立）。Ṭhātu（愿他住）。Tiṭṭhatu（愿他住）。Tiṭṭheyya（他应住）。Aṭṭha（他住立），aṭṭhu（他们住立）。Aṭṭhā（他住立），aṭṭhū（他们住立），aṭṭhāsi（他住立），aṭṭhaṃsu（他们住立）。Yāvassa kāyo ṭhassati（只要他的身体住立）。Tiṭṭhissati（他将住立）。Upassuti tiṭṭhissatha（你们将住立而倾听）。Aṭṭhissā（他将住立），aṭṭhissaṃsu（他们将住立）。Atiṭṭhissā（他本应住立），atiṭṭhissaṃsu（他们本应住立）。Ṭhātuṃ（为了住立），upaṭṭhātuṃ（为了侍立）。Upaṭṭhahituṃ（为了侍立）。Adhiṭṭhātuṃ（为了决意）。Adhiṭṭhahituṃ（为了决意）。Ṭhatvā（住立后），adhiṭṭhitvā（决意后）。Upaṭṭhahitvā（侍立后），adhiṭṭhahitvā（决意后）。Ṭhānaṃ（住立处），ṭhiti（住立），saṇṭhiti（稳固），avaṭṭhiti（确立）。Saṇṭhānaṃ（形态），paṭṭhānaṃ（发趣）。Upaṭṭhāko（侍者），ṭhito（住立者）。Pabbataṭṭho（山住者），bhūmaṭṭho（地住者）。Upaṭṭhahaṃ（侍立）等等。

တတ္ထ ဌာနသဒ္ဒေါ ဣဿရိယဌိတိခဏကာရဏေသု ဒိဿတိ. ‘‘ကိံ ပနာယသ္မာ ဒေဝါနမိန္ဒော ကမ္မံ ကတွာ ဣမံ ဌာနံ ပတ္တော’’တိအာဒီသု ဟိ ဣဿရိယေ ဒိဿတိ. ‘‘ဌာနကုသလော ဟောတိ အက္ခဏဝေဓီ’’တိအာဒီသု ဌိတိယံ. ‘‘ဌာနသောပေတံ တထာဂတံ ပဋိဘာတီ’’တိအာဒီသု ခဏေ. ‘‘ဌာနဉ္စ ဌာနသော ဉတွာ အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနသော’’တိအာဒီသု ကာရဏေ. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ တတ္ထ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိဘာဝေန, တသ္မာ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ.

此处“ṭhāna”一词，可见于主权、存续、时节、原因等义。“具寿，帝释天造作何业而得此位？”等句中，是主权之义。“善于处事，精于射术”等句中，是存续之义。“如来于适当时机显现”等句中，是时节之义。“如实知晓因与非因”等句中，是原因之义。原因之所以称为“处”，是因为果于其中安住，并且果的运作依赖于原因。

ဣဿရိယေ ဌိတိယဉ္စ, ခဏသ္မိမ္ပိ စ ကာရဏေ;

စတူသွတ္ထေသု ဧတေသု, ဌာနသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတီတိ.

统治地位安立称，刹那因缘亦可名，四种意义皆适用，此处“处”字立此情。

ဌေ သဒ္ဒသင်္ကာတေသု. ဌီယတိ.

Ṭhe，意为声响与疑虑。Ṭhīyati。

ဌေ ဝေဌနေ. ဌာယတိ.

Ṭhe，意为包裹。Ṭhāyati。

ပဌ [Pg.56] ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ. ဓမ္မံ ပဌတိ. ပါဌော, နက္ခတ္တပါဌကော, သော ဟောရပါဌကံ ပုစ္ဆိ. သဗ္ဗပါဌီ ဘဝိဿတိ. ပဌိတုံ, ပဌိတဝေ, ပဌိတွာ, ပဌိတွာန, ပဌိတုန, ပဌိယ, ပဌိယာန.

Paṭha，意为明了言说。Dhammaṃ paṭhati（他读诵佛法）。Pāṭho（诵读），nakkhattapāṭhako（星象诵读者），so horapāṭhakaṃ pucchi（他询问占星的诵读者）。Sabbapāṭhī bhavissati（他将成为一切诵读者）。Paṭhituṃ（为了读），paṭhitave（为了读），paṭhitvā（读后），paṭhitvāna（读后），paṭhituna（为了读），paṭhiya（读后），paṭhiyāna（读后）。

ဧဝံဝိဓံ တုံပစ္စယန္တာဒိဝိဘာဂံ သဗ္ဗတ္ထ ယထာရဟံ ဝတ္တုကာမာပိ ဂန္ထ ဝိတ္ထာရဘယေန န ဝဒါမ. အဝုတ္တောပိ ဤဒိသော ဝိဘာဂေါ နယာနုသာရေန ယထာသမ္ဘဝံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗော. ယတ္ထ ပန ပါဠိနိဒဿနာဒိဝိသေသော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ဟောတိ, တတ္ထေဝေတံ ဒဿေဿာမ.

虽然我们想在所有地方适当地阐述像“tuṃ”等词尾的分类，但因为害怕篇幅过长而没有说。即使没有说，这样的分类也应当根据推理在所有可能的地方进行组合。然而，如果需要特殊的巴利文例证等，我们就在那里展示。

ဝဌ ထူလိယေ. ဝဌတိ. ဝဌရော. ဝဌရောတိ ထူလဃနသရီရသ္မိံ ဝတ္တဗ္ဗဝစနံ. တထာ ဟိ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဌရောတိ ထူလော, ထူလော စ ဃနသရီရော စာယံ ဘိက္ခူတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

Vaṭha，意为粗大。Vaṭhati。Vaṭharo。Vaṭharo是指身体粗壮结实的人的称谓。正如《律藏义注》中所说：“‘vaṭharo’是粗壮，这句话的意思是这位比丘既粗壮又身体结实。”

မဌ နိဝါသေ. မဌတိ. မဌော.

Maṭha，意为居住。Maṭhati。Maṭho。

ကဌ ကိစ္ဆဇီဝနေ. ကဌတိ. ကဌော.

Kaṭha，意为艰难生活。Kaṭhati。Kaṭho。

ရဌ ပရိဘာသနေ. ရဌတိ.

Raṭha，意为毁谤。Raṭhati。

သာဌ ဗလက္ကာရေ. ဗလက္ကာရော နာမ အတ္တနော ဗလေန ယထာဇ္ဈာသယံ ဒဗ္ဗလဿ အဘိဘဝနံ. သာဌတိ. သာဌော.

Sāṭha，意为强力。所谓强力，即以己力随己欲压制弱者。Sāṭhati。Sāṭho。

ဥဌ ရုဌ လုဌ ဥပဃာတေ. ဩဌတိ. ရောဌတိ. လောဌတိ.

Uṭha、ruṭha、luṭha，意为伤害。Oṭhati。Roṭhati。Loṭhati。

ပိဌ ဟိံသာသံကိလေသေသု. ပေဌတိ. ပိဌရော.

Piṭha，意为伤害与杂染。Peṭhati。Piṭharo。

သဌ ကေတဝေ စ. ပုဗ္ဗတ္ထေသု စကာရော. သဌတိ. သဌော သဌောတိ ကေရာဋိကော ဝုစ္စတိ.

Saṭha，亦意为欺诈。`ca`字用于合集前述诸义。Saṭhati。Saṭho，即欺诈者，称为kerāṭiko（狡诈者）。

သုဌ ဂတိပဋိဃာတေ. ဂမနပဋိဟနနံ ဂတိပဋိဃာတော. သောဌတိ.

Suṭha：于“行进障碍”义。行进之障碍，即行进障碍。Soṭhati（他受阻）。

ကုဌိ လုဌိ အာလဿိယေ စ. စကာရော ပုဗ္ဗတ္ထေ စ. ကုဏ္ဌတိ. ကုဏ္ဌော. လုဏ္ဌတိ. လုဏ္ဌော.

Kuṭhi、luṭhi：于“懒惰”义。ca字亦兼前义。Kuṇṭhati（他懒惰）。Kuṇṭho（懒惰者）。Luṇṭhati（他懒惰）。Luṇṭho（懒惰者）。

သုဌိ [Pg.57] သောသနေ. သုဏ္ဌတိ.

Suṭhi：于“干燥”义。Suṇṭhati（他枯干）。

ရုဌိ လုဌိ အဌိ ဂတိယံ. ရုဏ္ဌတိ. လုဏ္ဌတိ. အဏ္ဌတိ.

Ruṭhi、luṭhi、aṭhi：于“行进”义。Ruṇṭhati（他行进）。Luṇṭhati（他行进）。Aṇṭhati（他行进）。

ဝေဌ ဝေဌနေ. ဝေဌတိ, နိဗ္ဗေဌတိ. ဝေဌနံ, နိဗ္ဗေဌနံ.

Veṭha：于“缠绕”义。Veṭhati（他缠绕），nibbeṭhati（他解开）。Veṭhanaṃ（缠绕），nibbeṭhanaṃ（解开）。

ဝဌိ ဧကစရိယာယံ. ဝဏ္ဌတိ.

Vaṭhi：于“独行”义。Vaṇṭhati（他独行）。

မဌ ကုဌိ သောကေ. မဌတိ. ကုဏ္ဌတိ.

Maṭha、kuṭhi：于“忧伤”义。Maṭhati（他忧伤）。Kuṇṭhati（他忧伤）。

ဧဌ ဟေဌ ဝိဗာဓာယံ. ဧဌတိ. ဟေဌတိ. ဝိဟေဌတိ. ဝိဟေဌနံ.

Eṭha、heṭha：于“恼害”义。Eṭhati（他恼害）。Heṭhati（他恼害）。Viheṭhati（他恼害）。Viheṭhanaṃ（恼害）。

လုဌ ပဋိဃာတေ. လောဌတိ.

Luṭha：于“抵触”义。Loṭhati（他抵触）。

ပဌ ဝိချာနေ. ပဌတိ.

Paṭha：于“显扬”义。Paṭhati（他显扬）。

လုဌ သံကိလေသေ. လောဌတိ.

Luṭha：于“杂染”义。Loṭhati（他染污）。

ဌကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

ṭh尾语根之诸形。

ဍကာရန္တဓာတု

ḍa尾语根

ဍိ ဝိဟာယသဂတိယံ ဂမနမတ္တေ စ. ဍေတိ, ဍယတိ. ဍေမာနော. ဥစ္စေ သကုဏ ဍေမာန. ယေ မံ ပုရေ ပစ္စုဍ္ဍေန္တိ.

Ḍi：于“空中行进”及“仅行进”义。Ḍeti（他飞），ḍayati（他飞）。Ḍemāno（飞行着）。Ucce sakuṇa ḍemāna（高空之鸟飞行）。Ye maṃ pure paccuḍḍenti（彼等昔向我飞来）。

ဍိ ခိပနုဍ္ဍနေသု. ဍေတိ. ဥဍ္ဍေတိ.

Ḍi：于“投掷”及“举起”义。Ḍeti（他投掷）。Uḍḍeti（他举起）。

ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပါသဏ္ဍာ, ဒိဋ္ဌီသု ပသီဒန္တိ တေ;

န တေသံ ဓမ္မံ ရောစေမိ, န တေ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ.

于此教外有外道(pāsaṇḍā)，彼等乐着于诸见；我不乐彼法，彼非善知法者。

ဧတ္ထ စ ပါသဏ္ဍာတိ ပါသံ ဍေန္တီတိ ပါသဏ္ဍာ, သတ္တာနံ စိတ္တေသု ဒိဋ္ဌိပါသံ ခိပန္တီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တဏှာပါသံ ဒိဋ္ဌိပါသဉ္စ ဍေန္တိ ဥဍ္ဍေန္တီတိ ပါသဏ္ဍာ.

于此，pāsaṇḍā者，谓抛掷罗网(pāsaṃ ḍenti)，故为pāsaṇḍā，义为于有情心中投邪见网。或又，抛掷、散布贪爱网及邪见网，故为pāsaṇḍā。

မုဍိ [Pg.58] ကဏ္ဍနေ. မုဏ္ဍတိ. ကုမာရံ မုဏ္ဍိံသု. မုဏ္ဍော.

Muḍi：于“剃除”义。Muṇḍati（他剃发）。Kumāraṃ muṇḍiṃsu（他们为男孩剃发）。Muṇḍo（已剃发者）。

စုဍ္ဍ ဟာဝကရဏေ. စုဍ္ဍတိ.

Cuḍḍa：于“作态”义。Cuḍḍati（他作态）。

အဍ္ဍ အဘိယောဂေ. အဍ္ဍတိ.

Aḍḍa：于“控告”义。Aḍḍati（他控告）。

ဂဍိ ဝဒနေကဒေသေ. ဂဏ္ဍတိ. ဂဏ္ဍော.

Gaḍi：于“面之一处”义。Gaṇḍati（他生疮）。Gaṇḍo（疮、肿块）。

ဟုဍိ ပိဍိ သံဃာတေ. ဟုဏ္ဍတိ. ပိဏ္ဍတိ. ပိဏ္ဍော.

Huḍi、piḍi：于“集合”义。Huṇḍati（他集合）。Piṇḍati（他团集）。Piṇḍo（团、块）。

ဟိဍိ ဂတိယံ. ဟိဏ္ဍတိ, အာဟိဏ္ဍတိ.

Hiḍi：于“行”义。Hiṇḍati（他漫游），āhiṇḍati（他周游）。

ကုဍိ ဒါဟေ. ကုဏ္ဍတိ. ကုဏ္ဍော.

Kuḍi：于“燃烧”义。Kuṇḍati（他燃烧）。Kuṇḍo（燃烧者）。

ဝဍိ မဍိ ဝေဌနေ. ဝဏ္ဍတိ. မဏ္ဍတိ. မဏ္ဍလံ.

Vaḍi、maḍi：于“缠绕”义。Vaṇḍati（他分配）。Maṇḍati（他装饰）。Maṇḍalaṃ（圆、坛城）。

ဘဍိ ပရိဘာသနေ. ဘဏ္ဍတိ. ဘဏ္ဍနံ. ဘဏ္ဍော.

Bhaḍi：于“责骂”义。Bhaṇḍati（他争吵）。Bhaṇḍanaṃ（争吵）。Bhaṇḍo（争吵者）。

မဍိ မဇ္ဇနေ. မဏ္ဍတိ. မဏ္ဍနံ.

Maḍi：于“擦亮”义。Maṇḍati（他装饰）。Maṇḍanaṃ（装饰）。

တုဍိ တောဠနေ. တုဏ္ဍတိ. တုဏ္ဍော. တုဏ္ဍေနာဒါယ ဂစ္ဆေယျ.

Tuḍi：于“啄”义。Tuṇḍati（他啄）。Tuṇḍo（喙）。Tuṇḍenādāya gaccheyya（以喙取之而去）。

ဘုဍိ ဘရဏေ. ဘုဏ္ဍတိ.

Bhuḍi：于“承担”义。Bhuṇḍati（他承担）。

စဍိ ကောပေ. စဏ္ဍတိ. စဏ္ဍော. စဏ္ဍာလော, စဏ္ဍိက္ကံ.

Caḍi：于“愤怒”义。Caṇḍati（他愤怒）。Caṇḍo（暴恶者）。Caṇḍālo（旃陀罗），caṇḍikkaṃ（暴恶）。

သဍိ ရုဇာယံ. သဏ္ဍတိ. သဏ္ဍော.

“Saḍi”意为“疼痛、疾病”。Saṇḍati 意为“他生病”。Saṇḍo 意为“病人”。

တဍိ တာဠနေ. တဏ္ဍတိ. ဝိတဏ္ဍာ.

“Taḍi”意为“打击”。Taṇḍati 意为“他殴打”。Vitaṇḍā 意为“无益之诤”。

ပဍိ ဂတိယံ. ပဏ္ဍတိ. ပဏ္ဍာ, ပဏ္ဍိတော. ဧတ္ထ ပဏ္ဍာတိ ပညာ. သာ ဟိ သုခုမေသုပိ အတ္ထေသု ပဏ္ဍတိ ဂစ္ဆတိ ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိကမ္ပိ အာကာရံ ဇာနာတီတိ ‘‘ပဏ္ဍာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍာယ ဣတော ဂတော ပဝတ္တောတိ ပဏ္ဍိတော. အထ ဝါ သဉ္ဇာတာ ပဏ္ဍာ ဧတဿာတိ ပဏ္ဍိတော. ပဏ္ဍတိ ဉာဏဂတိယာ ဂစ္ဆတီတိပိ ပဏ္ဍိတော. တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ [Pg.59] ဝုတ္တံ ‘‘ပဏ္ဍန္တီတိ ပဏ္ဍိတာ. သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကတ္ထေသု ဉာဏဂတိယာ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော’’တိ.

“Paḍi”意为“行、去”。Paṇḍati。Paṇḍā, paṇḍito。此处，“paṇḍā”即是般若(paññā)。因为智慧能在极细微的事物中运行，了解苦等逼迫的种种状态，所以称为“paṇḍā”。“Paṇḍito”是指以智慧而行者，或已生起智慧者。又或者说，以智慧通达者，也称为“paṇḍito”。正如义注(aṭṭhakathā)中所说：“‘Paṇḍantīti paṇḍitā’（行者即是智者）。意思是于现世和来世的各种意义中，以智慧之行而通达。”

ဂဍိ မဒေ. ဂဏ္ဍတိ.

“Gaḍi”意为“沉醉、骄傲”。Gaṇḍati 意为“他沉醉”。

ခဍိ မန္ထေ. ခဏ္ဍတိ. ခဏ္ဍိတော, ခဏ္ဍော.

“Khaḍi”意为“搅拌、粉碎”。Khaṇḍati 意为“他破碎”。Khaṇḍito 意为“已破碎”，khaṇḍo 意为“碎片”。

လဍိ ဇိဝှာမထနေ. လဏ္ဍတိ. လဏ္ဍော.

“Laḍi”意为“弄舌”。Laṇḍati 意为“他弄舌”。Laṇḍo 意为“弄舌者”。

ဍကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以ḍa音结尾的语根之诸形式。

ဍကာရန္တဓာတု

以ḍa音结尾的语根

ဝဍ္ဎ ဝဍ္ဎနေ. ဝဍ္ဎတိ. သိရိဝဍ္ဎကော, ဓနဝဍ္ဎကော, ဝဍ္ဎိတော, ဗုဍ္ဎော. ဧတ္ထ စ ဝကာရဿ ဗကာရော, အကာရဿ စုကာရော.

“Vaḍḍha”意为“增长”。Vaḍḍhati 意为“他增长”。吉祥增(Sirivaḍḍhako)、财富增长者(dhanavaḍḍhako)、已增长(vaḍḍhito)、老者(buḍḍho)。此处，v音转为b音，a音转为u音。

ကဍ္ဎ အာကဍ္ဎနေ. ကဍ္ဎတိ, အာကဍ္ဎတိ, နိကဍ္ဎတိ. အကာမာ ပရိကဍ္ဎန္တိ, ဥလူကညေဝ ဝါယသာ.

“Kaḍḍha”意为“拉、拖”。Kaḍḍhati 意为“拉”，ākaḍḍhati 意为“拉近”，nikaḍḍhati 意为“拉出”。“不情愿者被拖拽，犹如乌鸦拖拽猫头鹰。”

ဣမာနိ ဎကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

此等是以ḍha音结尾的语根之诸形式。

ဏကာရန္တဓာတု

以ṇa音结尾的语根

အဏ ရဏ ဝဏ ဘဏ မဏ ကဏ သဒ္ဒေ. အဏတိ. အဏကော ဗြာဟ္မဏော. ရဏတိ. ရဏံ. ဝဏတိ. ဝါဏကော. ဘဏတိ. ဘာဏကော. မဏတိ. မဏိကော. ကဏတိ. ကာဏော. တတ္ထ ဗြာဟ္မဏောတိ ဗြဟ္မံ အဏတီတိ ဗြာဟ္မဏော, မန္တေ သဇ္ဈာယတီတိ အတ္ထော. အက္ခရစိန္တကာ ပန ‘‘ဗြဟ္မုနော အပစ္စံ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဝဒန္တိ. အရိယာ ပန ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏောတိ.

“Aṇa”、“raṇa”、“vaṇa”、“bhaṇa”、“maṇa”、“kaṇa”意为“发声”。Aṇati。Aṇako, brāhmaṇo (婆罗门)。Raṇati。Raṇaṃ。Vaṇati。Vāṇako。Bhaṇati。Bhāṇako。Maṇati。Maṇiko。Kaṇati。Kāṇo。此处，“brāhmaṇo”是指念诵梵(brahmaṃ)者，意为讽诵圣典。然而，文字学者(akkharacintakā)说：“婆罗门是梵天(brahmā)的后代。”而圣者(ariyā)则说：“因已驱除罪恶(bāhitapāpattā)，故为婆罗门。”

ဗြာဟ္မဏော [Pg.60] သောတ္တိယော ဝိပ္ပော, ဘောဝါဒီ ဗြဟ္မဗန္ဓု စ;

ဗြဟ္မသူနု ဒွိဇော ဗြဟ္မာ, ကမလာသနသူနု စ;

婆罗门(brāhmaṇo)，亦称索提耶(sottiyo)、维波(vippo)、婆瓦底(bhovādī)、梵友(brahmabandhu)；梵之胤裔(brahmasūnu)、二生者(dvijo)、梵士(brahmā)、莲座之子(kamalāsanasūnu)。

ရဏသဒ္ဒေါ ‘‘သရဏာ ဓမ္မာ အရဏာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ကိလေသေသု ဝတ္တတိ. ကိလေသာ ဟိ ရဏန္တိ ကန္ဒန္တိ ဧတေဟီတိ ရဏာတိ ဝုစ္စန္တိ.

“Raṇa”一词在“有染法(saraṇā dhammā)、无染法(araṇā dhammā)”等处，意指烦恼(kilesa)。因为（众生）因烦恼而喧闹、哭叫(raṇanti kandanti)，故（烦恼）被称为“raṇa”。

‘‘ဓနုဂ္ဂဟော အသဒိသော, ရာဇပုတ္တော မဟဗ္ဗလော;

သဗ္ဗာမိတ္တေ ရဏံ ကတွာ, သံယမံ အဇ္ဈုပါဂမီ’’တိ

“无双弓箭手，王子力宏雄，尽摧诸敌后，归于寂静中。”

ဧတ္ထ ယုဒ္ဓေ ဝတ္တတိ. ရဏံ ကတွာတိ ဟိ ယုဒ္ဓံ ကတွာတိ အတ္ထော. ‘‘တိဏဉ္စ ကဋ္ဌဉ္စ ရဏံ ကရောန္တာ, ဓာဝိံသု တေ အဋ္ဌဒိသာ သမန္တတော’’တိ ဧတ္ထ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏကရဏေ ဝတ္တတိ. ရဏံ ကရောန္တာတိ ဟိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရောန္တာတိ အတ္ထော. ဧဝံ အတ္ထဝိဝရဏမ္ပိ သဒ္ဒသင်္ခါတမတ္ထံ အန္တောယေဝ ကတွာ အဓိပ္ပာယတ္ထဝသေန ကတံ, န ဓာတုနာနတ္ထဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဓာတူနမတ္ထာတိသယယောဂေါပိ ဘဝတိ, တေန ဧဝံ အတ္ထဝိဝရဏံ ကတန္တိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

此处，（raṇa）用于战斗之义。“Raṇaṃ katvā”即是“进行战斗”之义。“‘Tiṇañca kaṭṭhañca raṇaṃ karontā, dhāviṃsu te aṭṭhadisā samantato’（他们将草木摧毁粉碎，四散奔逃至八方）”一句中，（raṇa）用于粉碎之义。“Raṇaṃ karontā”即是“使其粉碎”之义。应当了知，如此解释词义，是依循语词所指的意趣，而非基于语根有多种含义。或者也应了知，语根可有引申义，故而作此词义解释。

ဘဏ ဘဏနေ. ပရိတ္တံ ဘဏတိ, ဝစနံ ဘဏတိ. ဒီဃဘာဏကော, ပိယဘာဏီ, ဘာဏဝါရော. ဧတ္ထ ဘာဏဝါရောတိ –

“Bhaṇa”意为“言说”。Parittaṃ bhaṇati 意为“念诵护卫经(paritta)”，vacanaṃ bhaṇati 意为“说话”。长部诵者(dīghabhāṇako)、言语和蔼者(piyabhāṇī)、诵段(bhāṇavāro)。此处“诵段”是指——

‘‘အဋ္ဌက္ခရာ ဧကပဒံ, ဧကာ ဂါထာ စတုပ္ပဒံ;

ဂါထာ စေကာမတော ဂန္ထော, ဂန္ထော ဗာတ္တိံသတက္ခရော;

“八字为一足，一偈有四足；一偈即一章(gantha)，一章三十二字。”

ဗာတ္တိံသက္ခရဂန္ထာနံ, ပညာသံ ဒွိသတံ ပန;

ဘာဏဝါရော မတော ဧကော, သွဋ္ဌက္ခရသဟဿကော’’တိ.

“三十二字之章，二百五十为一诵段；一诵段即八千字。”

ဧဝံ အဋ္ဌက္ခရသဟဿပရိမာဏော ပါဌော ဝုစ္စတိ.

如此，以八千字为量的读诵文，称为诵段。

ဩဏံ အပနယနေ. ဩဏတိ.

“Oṇa”意为“去除”。Oṇati 意为“他去除”。

သောဏ ဝဏ္ဏဂတီသု. သောဏတိ, သောဏော.

“Soṇa”意为“颜色与行进”。Soṇati 意为“他着色/行进”。Soṇo 意为“狗”。

သောဏ [Pg.61] သိလောဏ သံဃာတေ. သောဏတိ. သိလောဏတိ.

“Soṇa”、“siloṇa”意为“集合”。Soṇati。Siloṇati。

ဃိဏိ ဃုဏိ ဃဏိ ဂဟဏေ. ဃိဏ္ဏတိ. ဃုဏ္ဏတိ. ဃဏ္ဏတိ.

“Ghiṇi”、“ghuṇi”、“ghaṇi”意为“取、把握”。Ghiṇṇati。Ghuṇṇati。Ghaṇṇati。

ဃုဏ ဃုဏ္ဏ ဂမနေ. ဃောဏတိ. ဃုဏ္ဏတိ.

“Ghuṇa”、“ghuṇṇa”意为“行进”。Ghoṇati。Ghuṇṇati。

ပဏ ဗျဝဟာရေ, ထုတိယဉ္စ. ပဏတိ ဝါဏိဇော, ဝေါဟာရံ ကရောတိ ဣစ္စတ္ထော. သဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓံ ပဏတိ, ထောမယတိ ဣစ္စတ္ထော, အာပဏံ, သာပဏော ဂါမော.

“Paṇa”意为“交易，亦意为赞颂”。Paṇati vāṇijo 意为“商人进行交易”，此即其义。Saddho buddhaṃ paṇati 意为“虔诚者赞颂佛陀”，此即其义。Āpaṇaṃ 意为“店铺”，sāpaṇo gāmo 意为“有店铺的村庄”。

ဂဏ ရဏ ဂတိယံ. ဂဏတိ. ရဏတိ.

“Gaṇa”、“raṇa”意为“行进”。Gaṇati 意为“他计算”。Raṇati 意为“他鸣响”。

စဏ သဏ ဒါနေ. စဏတိ. သဏတိ.

“Caṇa”、“saṇa”意为“布施”。Caṇati。Saṇati。

ဖဏ ဂတိယံ. ဖဏတိ. ဖဏံ.

“Phaṇa”意为“行进”。Phaṇati。Phaṇaṃ 意为“（蛇的）头罩”。

ဝေဏု ဉာဏစိန္တာနိသာမနေသု. ဝေဏတိ.

词根“Veṇu”，用于智慧、思考、观察义。其动词形式为“Veṇati”。

ပီဏ ပီဏနေ. ပီဏနံ ပရိပုဏ္ဏတာ. ပီဏတိ. ပီဏော ဒိဝါ န ဘုဉ္ဇတိ, ပီဏောရက္ခံသဗာဟု.

词根“Pīṇa”，用于使丰满义。丰满（Pīṇana）即圆满。其动词形式为“Pīṇati”。例：“丰满者白天不食”，“胸肩臂丰满”。

မိဏ ဟိံသာယံ. မိဏတိ.

词根“Miṇa”，用于伤害义。其动词形式为“Miṇati”。

ဒုဏ ဂတိယဉ္စ. ဟိံသာပေက္ခကော စကာရော. ဒုဏတိ.

词根“Duṇa”，用于行动义。其中的“ca”字亦指伤害义。其动词形式为“Duṇati”。

သဏ အဗျတ္တသဒ္ဒေ. သဏတိ. သဏတေဝ ဗြဟ္မာရညံ. သဏတေဝါတိ နဒတိ ဝိယ.

词根“Saṇa”，用于不分明之声义。其动词形式为“Saṇati”。例：“Saṇateva brahmāraññaṃ”（大森林仿佛在回响）。“Saṇateva”意为如同轰鸣。

တုဏ ကောဋိလ္လေ. တောဏတိ.

词根“Tuṇa”，用于弯曲义。其动词形式为“Toṇati”。

ပုဏ နိပုဏေ. ပုဏတိ, နိပုဏတိ. နိပုဏဓမ္မော. ဧတ္ထ စ နိပုဏသဏှသုခုမသဒ္ဒါ ဝေဝစနသဒ္ဒါ ကုသလဆေကဒက္ခသဒ္ဒါ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

词根“Puṇa”，用于精通义。其动词形式为“Puṇati”、“Nipuṇati”。例：“Nipuṇadhammo”（精通法者）。于此，应知“精妙”（nipuṇa）、“柔和”（saṇha）、“微细”（sukhuma）等词，与“善巧”（kusala）、“巧妙”（cheka）、“敏捷”（dakkha）等词为同义词。

မုဏ ပဋိညာဏေ. မုဏတိ.

词根“Muṇa”，用于知晓义。其动词形式为“Muṇati”。

ကုဏ သဒ္ဒေါပကရဏေ. ကောဏတိ.

词根“Kuṇa”，用于发声义。其动词形式为“Koṇati”。

စုဏ [Pg.62] ဆေဒနေ. စောဏတိ.

词根“Cuṇa”，用于切断义。其动词形式为“Coṇati”。

မဏ စာဂေ. ဝေရံ မဏတီတိ ဝေရမဏိ.

词根“Maṇa”，用于舍弃义。舍弃敌意（Veraṃ maṇati），故为“戒除”（veramaṇi）。

ဖုဏ ဝိကိရဏေ ဝိဓုနနေ စ. ဖုဏတိ. အင်္ဂါရကာသုံ အပရေ ဖုဏန္တိ.

词根“Phuṇa”，用于散播与抖落义。其动词形式为“Phuṇati”。例：“Aṅgārakāsuṃ apare phuṇanti”（另一些人向火炭坑中扬撒）。

ဣမာနိ ဏကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以上是ṇ字尾的语根形式。

ဣတိ ဘူဝါဒိဂဏေ ဋဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ

如是，“有”语组中ṭa- वर्ग字尾的语根完毕。

သမတ္တာနိ.

完毕。

တကာရန္တဓာတု

ta字尾的语根

အထ တဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ ဝုစ္စန္တေ –

现在开始宣说ta- वर्ग（tavagga）字尾的语根形式——

တေ ပါလနေ. ပါလနံ ရက္ခဏံ. တာယတိ. တာဏံ, ဂေါတ္တံ, နက္ခတ္တံ. အဃဿ တာတာ. ကိစ္ဆေနာဓိဂတာ ဘောဂါ, တေ တာတော ဝိဓမိ ဓမံ. တတ္ထ ဂေါတ္တန္တိ ဂံ တာယတီတိ ဂေါတ္တံ. ‘‘ဂေါတမော ကဿပေါ’’တိ ဟိ အာဒိနာ ပဝတ္တမာနံ ဂံ ဝစနံ ဗုဒ္ဓိဉ္စ တာယတိ ဧကံသိကဝိသယတာယ ရက္ခတီတိ ဂေါတ္တံ. ယထာ ဟိ ဗုဒ္ဓိ အာရမ္မဏဘူတေန အတ္ထေန ဝိနာ န ဝတ္တတိ, တထာ အဘိဓာနံ အဘိဓေယျဘူတေန, တသ္မာ သော ဂေါတ္တသင်္ခါတော အတ္ထော တာနိ တာယတိ ရက္ခတီတိ ဝုစ္စတိ. ကော ပန သောတိ? အညကုလပရမ္ပရာသာဓာရဏံ တဿ ကုလဿ အာဒိပုရိသသမ္မုဒိတံ တံကုလပရိယာပန္နသာဓာရဏံ သာမညရူပံ.

词根“Te”，用于保护义。保护（Pālana）即守护（rakkhaṇa）。其动词形式为“Tāyati”。派生词有：“庇护”（tāṇa）、“姓氏”（gotta）、“星宿”（nakkhatta）。例：“Aghassa tātā”（罪恶的防护者）。“Kicchenādhigatā bhogā, te tāto vidhami dhamaṃ”（辛劳所得之财富，父亲将其挥霍）。其中，“姓氏”（gotta）者，乃“保护家族”（gaṃ tāyati）之义。如“乔达摩(Gotama)、迦叶(Kassapa)”等，因其以确定无疑的方式守护言说与智慧，故称“姓氏”。譬如智慧离所缘境则无从生起，名称亦然，离所指对象则无从安立。是故，此被称为“姓氏”的含义，即是守护彼等。然则何为姓氏？即非其他家族传承所共有，为该家族始祖所公认，为该家族成员所共有的普遍形态。

နက္ခတ္တန္တိ ဝိသမဂတိယာ အဂန္တွာ အတ္တနော ဝီထိယာဝ ဂမနေန နက္ခနံ ဂမနံ တာယတိ ရက္ခတီတိ နက္ခတ္တံ, တံ ပန အဿယုဇာဒိဝသေန သတ္တဝီသတိဝိဓံ ဟောတိ. တထာ ဟိ အဿယုဇော [Pg.63] ဘရဏီ ကတ္တိကာ ရောဟဏီ မိဂသိရော အဒ္ဒါ ပုနဗ္ဗသု ဖုဿော အဿလိသော မာဃော ပုဗ္ဗဖဂ္ဂုဏီ ဥတ္တရဖဂ္ဂုဏီ ဟတ္ထော စိတ္တံ သွာတိ ဝိသာခါ အနုရာဓာ ဇေဋ္ဌာ မူလံ ပုဗ္ဗာသဠှံ ဥတ္တရာသဠှံ သာဝဏံ ဓနသိဋ္ဌာ သတဘိသတ္တံ ပုဗ္ဗဘဒ္ဒပဒံ ဥတ္တရဘဒ္ဒပဒံ ရေဝတီ စာတိ သတ္တဝီသတိ နက္ခတ္တာနိ. တာနိ ပန အတ္တနော ဂမနဋ္ဌာနံ ဤသကမ္ပိ န ဝိဇဟန္တိ ကိဉ္စိ သီဃံ ကိဉ္စိ ဒန္ဓံ, ကဒါစိ သီဃံ, ကဒါစိ ဒန္ဓံ, ဧတ္တော ဣတော စာတိ ဧဝံ ဝိသမဂတိယာ အဂန္တွာ ယန္တစက္ကေ ပဋိပါဋိယာ ယောဇိတာနိ ဝိယ သမပ္ပမာဏဂတိယာ အတ္တနော ဝီထိယာဝ ဂစ္ဆန္တာနိ မဏ္ဍလာကာရေန သိနေရုံ ပရိဝတ္တန္တိ. ဧဝံ ဣမာနိ နက္ခနံ ဂမနံ တာယန္တိ ရက္ခန္တီတိ နက္ခတ္တာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ပေါရာဏာ ပန ခရဓာတုဝသေန ‘‘နက္ခရန္တိ န နဿန္တီတိ နက္ခတ္တာနီ’’တိ အာဝေါစုံ, ‘‘နက္ခတ္တံ ဇောတိ ရိက္ခံ တံ’’ ဣစ္စေတာနိ နက္ခတ္တတာရကာနံ နာမာနိ. ‘‘ဥဠု တာရာ တာရကာ’’တိ ဣမာနိ ပန သဗ္ဗာသမ္ပိ တာရကာနံ သာဓာရဏနာမာနိ. ဩသဓီတိ ပန တာရကာဝိသေသဿ နာမံ.

“星宿”（nakkhatta）者，因其不以不规则的方式运行，而是依循自身轨道，从而守护其运行（nakkhaṇaṃ gamanaṃ），故得此名。星宿有二十七种，即：阿湿缚庾阇(Assayuja)、婆罗尼(Bharaṇī)、吉栗底迦(Kattikā)、卢醯尼(Rohiṇī)、鹿首(Migasira)、阿达罗(Addā)、布纳跋苏(Punabbasu)、富沙(Phusso)、阿湿丽沙(Assaliso)、摩伽(Māgha)、布婆法古尼(Pubbaphagguṇī)、乌多罗法古尼(Uttaraphagguṇī)、诃塔(Hattho)、吉塔(Cittaṃ)、斯瓦帝(Svāti)、毘舍佉(Visākhā)、阿努拉达(Anurādha)、杰塔(Jeṭṭhā)、穆拉(Mūlaṃ)、布婆阿沙荼(Pubbāsaḷhaṃ)、乌多罗阿沙荼(Uttarāsaḷhaṃ)、舍罗瓦拿(Sāvaṇaṃ)、达那舍提(Dhanasiṭṭhā)、萨达比沙(Satabhisattaṃ)、布婆婆达波达(Pubbabhaddapadaṃ)、乌多罗婆达波达(Uttarabhaddapadaṃ)与瑞瓦蒂(Revatī)。此二十七宿，丝毫不离其运行位置，或快或慢，时快时慢，并非不规则地运行，而是犹如依次安装于轮机之上，以均等的速度沿自身轨道运行，呈圆形环绕须弥山(Sineru)旋转。如是，此等守护运行者，故被称为“星宿”。古人则依“khar”语根之义说：“不毁不灭（nakkharanti na nassanti），故为星宿”。“星宿”（nakkhatta）、“光明”（joti）、“亮星”（rikkha）皆为星宿之名。而“星”（uḷu）、“星”（tārā）、“星”（tārakā）则为所有星辰之通名。“药草星”（Osadhī）则为特定星辰之名。

စိတိ သညာဏေ. သညာဏံ စိဟနံ လက္ခဏကရဏံ. စေတတိ. စိဟနံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဤကာရန္တဝသေန ဝုတ္တတ္တာ အသ္မာ ဓာတုတော သကိ သင်္ကာယန္တိ ဓာတုတော ဝိယ နိဂ္ဂဟီတာဂမော န ဟောတိ. ဧသ နယော အညေသုပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု.

词根“Citi”，用于标识义。标识（Saññāṇa）即是记号（cihana）、作相（lakkhaṇakaraṇa）。其动词形式为“Cetati”，意为“作记号”。因所述为长音ī结尾，故从此语根派生时，不像从“saki saṅkāyaṃ”（怀疑）语根那样有鼻音的增益。此规则亦适用于其他类似之处。

ပတ ဂတိယံ. ပတတိ. ပပတတိ ပပါတံ, ပပတေယျဟံ. ပါပတ္တံ နိရယံ ဘုသံ. အဟံသဒ္ဒေန ယောဇေတဗ္ဗံ, ပါပတ္တံ ပပတိတောသ္မီတိ အတ္ထော. ပါပတ္ထ နိရယံ ဘုသံ, သောကုမာရောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ, ပါပတ္ထ ပပတိတောတိ အတ္ထော. ပရောက္ခာပဒဉှိဧတံ ဒွယံ. ‘‘ပါဝဒံ ပါဝဒါ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဥပသဂ္ဂပဒဿ ဒီဃဘာဝေါ, တတော အံသဒ္ဒဿ တ္တံအာဒေသော, အသဒ္ဒဿ စ တ္ထာဒေသော ဘဝတိ. အစိန္တေယျော ဟိ ပါဠိနယော.

词根“Pata”，用于行进义。其动词形式为“Patati”（坠落）。例：“Papatati papātaṃ”（他堕入深渊），“papateyyahaṃ”（我愿堕入）。“Pāpattaṃ nirayaṃ bhusaṃ”（我已深堕地狱），此句应与“我”（ahaṃ）结合，意为“我已堕落”（papatitosmi）。“Pāpattha nirayaṃ bhusaṃ”（你已深堕地狱），此句应与“娇贵者”（sokumāro）结合，意为“他已堕落”（papatito）。此二者皆为遥远过去时（parokkhāpada）。其构词如“Pāvadaṃ pāvadā”等例，前缀音节长音化，其后“aṃ”变为“tta”，“as”变为“ttha”。巴利语法诚不可思议。

အတ [Pg.64] သာတစ္စဂမနေ. သာတစ္စဂမနံ နိရန္တရဂမနံ. အတတိ. ယသ္မာ ပန အတဓာတု သာတစ္စဂမနတ္ထဝါစိကာ, တသ္မာ ဘဝါဘဝံ ဓာဝန္တော ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာဒိဘေဒံ အနေကဝိဟိတံ သံသာရဒုက္ခံ အတတိ သတတံ ဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတိ အဓိဂစ္ဆတီတိ အတ္တာတိပိ နိဗ္ဗစနမိစ္ဆိတဗ္ဗံ. အတ္ထန္တရဝသေန ပန ‘‘အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ, အတ္တဘာဝေါ’’တိ စ ‘‘သုခဒုက္ခံ အဒတိ အနုဘဝတီတိ အတ္တာ’’တိ စ ‘‘အတ္တမနောတိ ပီတိသောမနဿေန ဂဟိတမနော’’တိ စ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ယတ္ထ ယတ္ထ ယထာ ယထာ အတ္ထော လဗ္ဘတိ, တတ္ထ တတ္ထ တထာ တထာ အတ္ထဿ ဂဟေတဗ္ဗတောတိ.

词根“Ata”，用于持续行进义。持续行进（Sātaccagamana）即不间断地行进（nirantaragamana）。其动词形式为“Atati”。因“ata”语根表持续行进义，故于生死轮回中奔波，恒常行进、到达、获得种种生老病死等轮回之苦者，可推知其为“我”（attā）。另据他义，亦应知：“我慢（ahaṃmāna）置于此中，故为我（attā）或自体（attabhāva）”；“受食（adati）或经验（anubhavati）苦乐，故为我（attā）”；“意喜（attamano）乃心为喜悦所持”。义理所在，当随其所示而领解。

စုတ အာသေစနေ ခရဏေ စ. စောတတိ.

词根“Cuta”，用于倾注与滴落义。其动词形式为“Cotati”。

အတိ ဗန္ဓနေ. အန္တတိ. အန္တံ. အန္တိယတိဗန္ဓိယတိ အန္တဂုဏေနာတိ အန္တံ. ဣဓ အန္တ သဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော ဝုစ္စတေ ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယ’’န္တိ ဧတ္ထ ဒွတ္တိံသာကာရန္တောဂဓံ ကုဏပန္တံ အန္တံ နာမ. ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ အန္တော ဇီရတိ. ဟရိတန္တံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ အန္တိမမရိယာဒန္တော အန္တော နာမ. ‘‘အန္တမိဒံ ဘိက္ခဝေ ဇီဝိကာန’’န္တိ ဧတ္ထ လာမကန္တော. ‘‘သက္ကာယော ဧကော အန္တော’’တိ ဧတ္ထ ကောဋ္ဌာသန္တော. ‘‘ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿ သပ္ပစ္စယသင်္ခယာ’’တိ ဧတ္ထ ကောဋန္တော. ဣစ္စေဝံ –

词根“Ati”，用于束缚义。其动词形式为“Antati”。派生词为“Antaṃ”（终、边）。由“终”之特性所束缚（antiyati/bandhiyati），故为“终”（antaṃ）。于此，宣说“anta”一词的含义：于“肠（anta）、肠膜（antaguṇa）、腹中物（udariya）”中，指三十二身分所摄之腐尸部分（kuṇapantaṃ），名为“终”。于“身缚之终必坏，或如青草之边”中，指最终界限（antimamariyādanto），名为“终”。于“诸比丘，此为生计之末”中，指低劣（lāmaka）之“终”。于“萨迦耶为一边”中，指部分（koṭṭhāsa）之“终”。于“此即苦之尽，有因之灭”中，指边际（koṭa）之“终”。如是——

ကုဏပန္တံ [Pg.65] အန္တိမဉ္စ, မရိယာဒေါ စ လာမကံ;

ကောဋ္ဌာသော ကောဋိ’မေ အတ္ထော, အန္တသဒ္ဒေန ဘာသိတာ.

腐尸边、最终、界限、低劣、部分、顶端——此等诸义，皆由“anta”一词所诠。

ကိတ နိဝါသေ ရောဂါပနယနေ စ. ကေတတိ. သာကေတံ န ဂရံ, နိကေတော, နိကေတံ ပါဝိသိ. အာမောဒမာနော ဂစ္ဆတိ သန္နိကေတံ. တိကိစ္ဆတိ, စိကိစ္ဆတိ, စိကိစ္ဆာ, စိကိစ္ဆကော. တတ္ထ သာကေတန္တိ သာယံ ဂဟိတဝသနဋ္ဌာနတ္တာ သာကေတံ, ယံသဒ္ဒလောပေါ.

词根“Kita”意为居住、祛除疾病。动词“Ketati”意为居住。娑枳多(Sāketa)不是城市，是住所，进入住所。欢喜地走向自己的住所。医治(tikicchati)、治疗(cikicchati)、医疗(cikicchā)、医师(cikicchako)。其中，“娑枳多”(Sāketa)因是傍晚时放置所取衣物之处而得名，此中省略了“yaṃ”字。

ယတ ပတိယတနေ. ပတိယတနံ ဝါယာမကရဏံ. ယတတိ. ယတိ, ယတဝါ, ပယတနံ, အာယတနံ, လောကာယတံ. ဧတ္ထ အာယတနန္တိ အာယတနတော အာယတနံ, စက္ခုရူပါဒီနိ. ဧတာနိ ဟိ တံဒွါရာရမ္မဏစိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သေန သေန အနုဘဝနာဒိကိစ္စေန အာယတန္တိ ဥဋ္ဌဟန္တိ ဃဋန္တိ ဝါယမန္တိ ဧတေသူတိ ‘‘အာယတနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတ္ထ ပန နီတနုဓာတူနံ ဝသေနပိ အာယတနသဒ္ဒတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ, သော ဥတ္တရိ အာဝိဘဝိဿတိ.

词根“Yata”意为努力。努力(patiyatana)即是精进(vāyāmakaraṇa)。动词“Yatati”意为努力。行者(yati)、精进者(yatavā)、努力(payatana)、处(āyatana)、世间论(lokāyata)。此处，所谓“处”(āyatana)，因其延展之义而为处，如眼与色等。因为心与心所等法，以彼等为门、以彼等为所缘，通过各自感受等作用，于其中延展、生起、努力、精进，是故被称为“诸处”(āyatanāni)。此外，“处”一词的含义，亦可依引导(nī)等词根之力而宣说，此义将于后文中阐明。

အာယတနသဒ္ဒေါ နိဝါသဋ္ဌာနေ အာကရေ သမောသရဏဋ္ဌာနေ သဉ္ဇာတိဒေသေ ကာရဏေ စ. တထာ ဟိ ‘‘လောကေ ဣဿရာယတနံ ဝါသုဒေဝါယတန’’န္တိအာဒီသု နိဝါသဋ္ဌာနေ အာယတနသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. ‘‘သုဝဏ္ဏာယတနံ ရဇတာယတန’’န္တိအာဒီသု အာကရေ. သာသနေ ပန ‘‘မနောရမေ အာယတနေ, သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု သမောသရဏဋ္ဌာနေ. ‘‘ဒက္ခိဏာပထော ဂုန္နံ အာယတန’’န္တိအာဒီသု သဉ္ဇာတိဒေသေ. ‘‘တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိအာဒီသု ကာရဏေ ဝတ္တတီတိ [Pg.66] ဝေဒိတဗ္ဗော. သော စ နာနာပဝတ္တိနိမိတ္တဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော.

“处”(āyatana)一词，亦用于居住地(nivāsaṭṭhāna)、矿藏(ākāra)、聚集处(samosaraṇaṭṭhāna)、出生地(sañjātidesa)与原因(kāraṇa)之义。例如，在“世间自在天处”(loke issarāyatanaṃ)、“瓦素迭瓦(Vāsudeva)处”等句中，“处”一词用于居住地之义。在“金矿”(suvaṇṇāyatanaṃ)、“银矿”(rajatāyatanaṃ)等句中，用于矿藏之义。在教法中，如“众鸟栖于悦意处”等句，则用于聚集处之义。在“南路是牛之出生地”等句中，用于出生地之义。在“于彼彼处，因缘具备时，即能证得”等句中，则用于原因之义，应如是了知。此词应依其各种不同用法之相而理解。

နိဝါသေ အာကာရေ စေဝ, ဇာတိဒေသေ စ ကာရဏေ;

သမောသရဏဋ္ဌာနေ စ, အာယတနရဝေါ ဂတော.

“处”之声名，用于住处、矿藏、出生地、原因以及聚集处。

လောကာယတံ နာမ ‘‘သဗ္ဗံ ဥစ္ဆိဋ္ဌံ, သဗ္ဗံ နုစ္ဆိဋ္ဌံ. သေတော ကာကော, ကာဠော ဗကော ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာ’’တိ ဧဝမာဒိနိရတ္ထကကာရဏပဋိသံယုတ္တံ တိတ္ထိယသတ္ထံ, ယံ လောကေ ‘‘ဝိတဏ္ဍသတ္ထ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ယဉ္စ သန္ဓာယ ဗောဓိသတ္တော အသမဓုရော ဝိဓုရပဏ္ဍိတော ‘‘န သေဝေ လောကာယတိကံ, နေတံ ပညာယ ဝဍ္ဎန’’န္တိ အာဟ. အာယတိံ ဟိတံ တေန လောကော န ယတတိ န ဤဟတီတိ လောကာယတံ, ကိန္တံ? ဝိတဏ္ဍသတ္ထံ. တဉှိ ဂန္ထံ နိဿာယ သတ္တာ ပုညကြိယာယ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပာဒေန္တိ. အညတ္ထာပိ ဟိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘လောကာယတသိပ္ပန္တိ ‘ကာကော သေတော, အဋ္ဌီနံ သေတတ္တာ, ဗလာကာ ရတ္တာ, လောဟိတဿ ရတ္တတ္တာ’တိ ဧဝမာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ပရလောကနိဗ္ဗာနာနံ ပဋိသေဓကံ ဝိတဏ္ဍသတ္ထသိပ္ပ’’န္တိ.

所谓“世间论”(lokāyata)，是与“一切是残食，一切非残食。乌鸦是白的，白鹭是黑的，由于此彼原因”等此类无义之论相应的外道论典，世间称之为“诡辩论”(vitaṇḍasattha)。菩萨、无双的智者维杜拉(Vidhurapaṇḍita)亦针对此而说：“不应习世间论，彼不增长智慧。”世人因此论而于未来之利益(āyatiṃ hitaṃ)不努力、不精进，故称“世间论”。此为何？即诡辩论。因为有情依赖此论，于福业连心亦不生起。于他处亦如是说：“所谓世间论之技艺，即‘乌鸦是白的，因其骨白；白鹭是红的，因其血红’等此类，是否定来世与涅槃的诡辩论技艺。”

ယုတ ဇုတ ဘာသနေ. ဘာသနံ ဥဒီရဏံ. ယောတတိ. ဇောတတိ.

词根“Yuta”、“Juta”，意为言说。言说(bhāsana)即是表达(udīraṇa)。动词“Yotati”、“Jotati”意为言说。

ဇုတဒိတ္တိယံ. ဇောတတိ, ဝိဇ္ဇောတတိ. ဇုတိ, ဇောတိ. ကာရိတေ ‘‘ဇောတေတိ, ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မ’’န္တိ ပယောဂါ. ဧတ္ထ စ ဇုတီတိ အာလောကော သိရိ ဝါ. ဇောတီတိ ပတာပေါ. အထ ဝါ ဇောတီတိ စန္ဒာဒီနိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတ သိရိမာဝိမာန ဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဇောတီတိ စန္ဒိမသူရိယနက္ခတ္တတာရကာနံ သာဓာရဏနာမ’’န္တိ. အထ ဝါ ‘‘ဇောတိ ဇောတိပရာယဏော’’တိ ဝစနတော ယော ကောစိ ဇောတတိ ခတ္တိယကုလာဒီသု ဇာတတ္တာ စ ရူပသောဘာယုတ္တတ္တာ စ, သော ‘‘ဇောတီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

词根“Juta”，意为光明。动词“Jotati”、“vijjotati”意为照耀、闪耀。名词为“Juti”、“joti”。其使役态用法如：“令正法光明(jotayitvāna saddhammaṃ)”。此处，“juti”意为光明或吉祥；“joti”意为威力，或指月亮等。于《西丽玛天宫事义注》(Sirimāvimānavatthuaṭṭhakathā)中亦说：“‘joti’是月、日、星宿、星辰之通名。”又，依“光耀者，以光耀为归宿”之说，凡因生于刹帝利(khattiya)等族姓，或因具足色貌之美而光耀者，皆称为“joti”。

သိတ [Pg.67] ဝဏ္ဏော. သိတဓာတု သေတဝဏ္ဏေ ဝတ္တတိ. ကိဉ္စာပေတ္ထ ဝဏ္ဏသာမညံ ဝုတ္တံ, တထာပိ ဣဓ နီလပီတာဒီသု သေတဝဏ္ဏောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော ပယောဂဒဿနဝသေန. သေတတိ. သေတံ ဝတ္ထံ. ဝါစ္စလိင်္ဂတ္တာ ပန သေတသဒ္ဒေါ တိလိင်္ဂေါ ဂဟေတဗ္ဗော.

词根“Sita”，意为颜色。词根“Sita”用于白色之义。虽然此处说的是颜色通义，然依用法所见，于青、黄等色中，当取白色之义。动词“Setati”意为变白。例如：“白色的布(setaṃ vatthaṃ)”。又，因“seta”一词为形容词，故当知其通于三性。

သေတံ သိတံ သုစိ သုက္ကံ, ပဏ္ဍရံ ဓဝလမ္ပိ စ;

အကဏှံ ဂေါရမောဒါတံ, သေတနာမာနိ ဟောန္တိ ဟိ.

白(seta)、白(sita)、净(suci)、纯(sukka)、皎(paṇḍara)、皓(dhavala)，以及无黑(akaṇha)、乳白(gora)、明净(odāta)，此等皆为白色之名。

ဝတု ဝတ္တနေ. ဝတ္တတိ, ပဝတ္တတိ, သံဝတ္တတိ, အနုဝတ္တတိ, ပရိဝတ္တတိ. ပဝတ္တံ.

词根“Vatu”，意为进行。动词如：进行(vattati)、转起(pavattati)、会转(saṃvattati)、随转(anuvattati)、回转(parivattati)。已转起(pavattaṃ)。

ကိလောတ အဒ္ဒဘာဝေ. အဒ္ဒဘာဝေါ တိန္တဘာဝေါ. ကိလောတတိ, ပကိလောတတိ, တေမေတီတိ အတ္ထော. ကာရိတေ ပကိလောတေတိ, ပကိလောတယတိ. ဥဏှောဒကသ္မိံ ပကိလောတယိတွာ, တေမေတွာတိ အတ္ထော.

词根“Kilota”，意为湿。湿(addabhāva)即是浸湿(tintabhāva)。动词“Kilotati”、“pakilotati”，意为浸湿。其使役态为“pakiloteti”、“pakilotayati”。例如：“于热水中浸湿(uṇhodakasmiṃ pakilotayitvā)”，意即“使其湿润”。

ဝတ ယာစနေ. ဝတတိ.

词根“Vata”，意为请求。动词“Vatati”意为请求。

ကိတ ဉာဏေ. ကေတတိ. ကေတနံ, ကေတကော, သင်္ကေတော.

词根“Kita”，意为知晓。动词“Ketati”意为知晓。名词如：旗帜(ketanaṃ)、计陀迦树(ketako)、约定(saṅketo)。

ကတိ သုတ္တဇနနေ. သုတ္တံ ကန္တတိ.

词根“Kati”，意为纺线。动词“Kantati”意为纺线，如：“纺线(suttaṃ kantati)”。

ကတိ ဆေဒနေ. မံသံ ကန္တတိ, ဝိကန္တတိ, အယောကန္တော. သလ္လကန္တော မဟာဝီရော. မာ နော အဇ္ဇ ဝိကန္တိံသု, ရညော သူဒါ မဟာနသေ.

词根“Kati”，意为切割。例如：切割肉(maṃsaṃ kantati)、切碎(vikantati)、铁钩(ayokanto)。又如：拔箭者(sallakanto)，大雄(mahāvīro)。又如：愿国王的厨师今日于御厨中，勿切割我等。

စတီ ဟိံသာဂန္ဓေသု. ဤကာရန္တတ္တာ ဣမသ္မာ နိဂ္ဂဟီတာဂမော န ဟောတိ. စတတိ.

词根“Catī”，意为伤害与气味。因此词根以长音“ī”结尾，故不加“ṃ”音。动词“Catati”意为伤害或散发气味。

တကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以“ta”结尾的词根之形式。

ထကာရန္တဓာတု

以tha为尾音的语根

ထာ [Pg.68] ဂတိနိဝတ္တိယံ. ထာတိ. အဝတ္ထာ, ဝဝတ္ထာနံ, ဝဝတ္ထိတံ, ဝနထော. ‘‘ဆေတွာ ဝနံ ဝနထဉ္စာ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ မဟန္တာ ရုက္ခာ ဝနံ နာမ, ခုဒ္ဒကာ ပန တသ္မိံ ဝနေ ဌိတတ္တာ ဝနထော နာမ ဝုစ္စန္တိ.

语根thā，意为止动。Thāti（站立）。Avatthā（状态），vavatthānaṃ（确立），vavatthitaṃ（已确立），vanatho（林丛）。“Chetvā vanaṃ vanathañcā”ti（‘砍伐森林和林丛’）——于此，大树名为vana（森林），而小树因立于（ṭhitattā）彼林中，故名为vanatho（林丛）。

ထု ထုတိယံ. ထဝတိ, အဘိတ္ထဝတိ. ထဝနာ, အဘိတ္ထဝနာ, ထုတိ, အဘိတ္ထုတိ.

语根thu，意为赞颂。Thavati（赞颂），abhitthavati（极力赞颂）。Thavanā（赞颂），abhitthavanā（极力赞颂），thuti（称赞），abhitthuti（极力称赞）。

ယဒိ ဟိ ရူပိနီ သိယာ, ပညာ မေ ဝသုမတီ န သမေယျ;

အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော, ဖလမေတံ ဉာဏထဝနာယ.

若我的智慧有形色，大地也无法与它相比；此乃赞颂无譬(Anomadassī)世尊之智慧的果报。

တေဟိ ထုတိပ္ပသတ္ထော သော, ယေနိဒံ ထဝိတံ ဉာဏံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော စ ထောမိတော. တတြ ထဝနာတိ ပသံသနာ. ပသံသာယ ဟိ အနေကာနိ နာမာနိ.

他因那些赞颂而备受称赞，其智慧因此被赞颂，最胜佛陀亦被称扬。于此，thavanā（赞颂）即是pasaṃsanā（赞赏）。诚然，赞赏有诸多名称。

ထဝနာ စ ပသံသာ စ, သိလာဃာ ဝဏ္ဏနာ ထုတိ;

ပနုတိ ထောမနာ ဝဏ္ဏော, ကတ္ထနာ ဂုဏကိတ္တနံ;

赞颂(thavanā)、赞赏(pasaṃsā)、称赞(silāghā)、释义(vaṇṇanā)、歌颂(thuti)；赞扬(panuti)、称扬(thomanā)、赞美(vaṇṇo)、夸耀(katthanā)、宣扬功德(guṇakittanaṃ)。

ထေ သဒ္ဒသံဃာတေသု. ထီယတိ, ပတိတ္ထီယတိ. ထီ. အတြိမာ ပါဠိယော – အဘိသဇ္ဇတိ ကုပ္ပတိ ဗျာပဇ္ဇတိ ပတိတ္ထီယတိ, ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောတိ. ထိယော နံ ပရိဘာသိံသူတိ. တတြ ‘‘ထီယတိ ပတိတ္ထီယတီ’’တိမာနိ ဧကာရဿီယာဒေသဝသေန သမ္ဘူတာနိ. ထီယတိ သံဃာတံ ဂစ္ဆတိ ဂဗ္ဘော ဧတိဿာတိ ထီ. အာစရိယာ ပန ဣတ္ထီသဒ္ဒဿေဝ ဧဝံ နိဗ္ဗစနံ ဝဒန္တိ, န ထီသဒ္ဒဿ.

语根the，意为聚合。Thīyati（聚合），patitthīyati（完全聚合）。Thī（女人）。以下是经文：“abhisajjati kuppati byāpajjati patitthīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti”（执著、忿怒、怀恶、固执，显露愤怒、嗔恨与不满）。“Thiyo naṃ paribhāsiṃsū”ti（女人们辱骂他）。于此，“thīyati”与“patitthīyati”是依替换规则而形成。“Gabbho thīyati saṅghātaṃ gacchati etissā”ti thī（胎儿于其体内聚合），故为thī（女人）。然而，诸师仅说此为词语itthī（妇女）的释义，而非词语thī的释义。

ဂဗ္ဘော ထီယတိ ဧတိဿာ, ဣတိ ထီ ဣတိ နော ရုစိ;

ဂဗ္ဘော ထီယတိ ဧတိဿာ, ဣတိ ဣတ္ထီတိ အာစရိယာ.

“胎儿于其体内聚合，故为thī”——此非我所好；“胎儿于其体内聚合，故为itthī”——诸师如是说。

တေသံ သုဒုက္ကရောဝါဒေ, ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ပဒသမ္ဘဝေါ;

အယံ ဝိနိစ္ဆယော ပတ္တော, နိစ္ဆယံ ဘော သုဏာထ မေ.

于彼等难行教诫中，有“itthī”一词之由来；此决议已定，诸君请听我定论。

ထီသဒ္ဒေန [Pg.69] သမာနတ္ထော, ဣတ္ထီသဒ္ဒေါ ယတော တတော;

ထီသဒ္ဒေ လဗ္ဘမာနတ္ထံ, ဣတ္ထီသဒ္ဒမှိ ရောပိယ.

因“itthī”一词与“thī”一词同义，故可将从“thī”一词所得之义，赋予“itthī”一词。

အပ္ပာနံ ဗဟုတာ ဉာယေ, ဂဟိတေ သတိ ယုဇ္ဇတိ;

တထာ ဟိ ‘‘ဒွေ ဒုဝေ, တဏှာ, တသိဏာ’’တိ နိဒဿနံ.

以少知多的原则，若被接受即为合理；譬如“dve, duve”（二），“taṇhā, tasiṇā”（渴爱）即是例证。

အထ ဝါ ပန ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ-ဣဒံ ဝဏ္ဏာဂမာဒိတော;

နိရုတ္တိလက္ခဏေနာပိ, သိဇ္ဈတီတိ ပကာသယေ.

又或者，应宣说“itthī”此词由元音添加等，亦可依词源学之特征成立。

ဣစ္ဆတီတိ နရေ ဣတ္ထီ, ဣစ္ဆာပေတီတိ ဝါ ပန;

ဣဒံ နိဗ္ဗစနဉ္စာပိ ဉေယျံ နိဗ္ဗစနတ္ထိနာ.

“女人欲求男人，故为itthī”，或“使人欲求”；此等词源解释，求词义者亦应知晓。

အတြိမာနိ ဣတ္ထီနမဘိဓာနာနိ –

以下是妇女的名称：

ဣတ္ထီ ထီ ဝနိတာ နာရီ, အဗလာ ဘီရု သုန္ဒရီ;

ကန္တာ သီမနိနီ မာတု-ဂါမော ပိယာ စ ကာမိနီ.

Itthī（妇女）、thī（女人）、vanitā（女子）、nārī（妇人）；abalā（弱者）、bhīru（胆怯者）、sundarī（美人）；kantā（可爱者）、sīmaninī（有界限者）、mātugāmo（母人）、piyā（爱人）与kāminī（欲求者）。

ရမဏီ ပမဒါ ဒယိတာ, လလနာ မဟိလာ’င်္ဂနာ;

တာသံယေဝ စ နာမာနိ, အဝတ္ထာတော ဣမာနိပိ.

Ramaṇī（悦人者）、pamadā（放荡者）、dayitā（爱人）；lalanā（嬉戏者）、mahilā（妇女）、aṅganā（女子）。这些亦是她们的名称，依其状态而定。

ဂေါရီ စ ဒါရိကာ ကညာ, ကုမာရီ စ ကုမာရိကာ;

ယုဝတီ တရုဏီ မာဏ-ဝိကာ ထေရီ မဟလ္လိကာ.

Gorī（白皙女）、dārikā（女孩）、kaññā（少女）；kumārī（童女）与kumārikā（小童女）；yuvatī（青年女）、taruṇī（妙龄女）、māṇavikā（年轻女子）；therī（长老尼）与mahallikā（老妇）。

တထာ ဟိ အဋ္ဌဝဿိကာ ဂေါရီတိပိ ဒါရိကာတိပိ ဝုစ္စတိ. ဒသဝဿိကာ ကညာတိ ဝုစ္စတိ. အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ ဝါ ယောဗ္ဗနိတ္ထီ ကညာတိ ဝုစ္စတိ. ဒွါဒသဝဿိကာ ကုမာရီတိပိ ဝုစ္စတိ ကုမာရိကာတိပိ. အထော ဇရံ အပ္ပတ္တာ ယုဝတီတိပိ တရုဏီတိပိ မာဏဝိကာတိပိ ဝုစ္စတိ. ဇရံ ပတ္တာ ပန ထေရီတိပိ မဟလ္လိကာတိပိ ဝုစ္စတိ. ပုရိသေသုပိ အယံ နယော ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗော.

诚然，八岁者被称为gorī或dārikā。十岁者被称为kaññā。未婚的年轻女子亦被称为kaññā。十二岁者被称为kumārī或kumārikā。此外，尚未衰老者被称为yuvatī、taruṇī或māṇavikā。而年老者则被称为therī或mahallikā。于男子，亦应准此理知之。

ကိဉ္စာပေတ္ထ ဧဝံ နိယမော ဝုတ္တော, တထာပိ ကတ္ထစိ အနိယမဝသေနပိ ဝေါဟာရော ပဝတ္တတိ. တထာ ဟိ ‘‘ရာဇာ ကုမာရမာဒါယ, ရာဇပုတ္တီ စ ဒါရိက’’န္တိ စ ‘‘အစ္ဆာ ကဏှာဇိနံ ကည’’န္တိ စ ဣမာသံ ဒွိန္နံ ပါဠီနံ ဝသေန ယာ ဣတ္ထီ ဒါရိကာသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗာ, သာ ကညာသဒ္ဒေနပိ ဝတ္တဗ္ဗာ ဇာတာ. ယာပိ [Pg.70] စ ကညာသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗာ, သာပိ ဒါရိကာသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗာ ဇာတာ. တထာ ‘‘ရာဇာ ကုမာရမာဒါယ, ရာဇပုတ္တီ စ ဒါရိက’’န္တိ စ ‘‘ကုမာရိယေ ဥပသေနိယေ, နိစ္စံ နိဂဠမဏ္ဍိတေ’’တိ စ ဣမာသံ ပန ပါဠီနံ ဝသေန ယာ ဣတ္ထီ ဒါရိကာသဒေန ဝတ္တဗ္ဗာ, သာ ကုမာရိကာသဒ္ဒေနပိ ဝတ္တဗ္ဗာ ဇာတာ. ယာ စ ပန ကုမာရီသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗာ, သာပိ ဒါရိကာသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗာ ဇာတာ. အပိစေတ္ထ ‘‘ရာဇကညာ ရုစာ နာမာ’’တိ စ ‘‘တတော မဒ္ဒိမ္ပိ နှာပေသုံ, သိဝိကညာ သမာဂတာ’’တိ စ ဣမာသံ ဒွိန္နံ ပါဠီနံ ဒဿနတော ယာ အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ ဝါ ဟောတု နိဗ္ဗိဒ္ဓါ ဝါ, ယာဝ ဇရံ န ပါပုဏာတိ, တာဝ သာ ကညာယေဝ နာမာတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

虽然此处已说明了规则，但有时也会有不依规则的用法。譬如，依据“国王带着王子，公主也带着女孩”及“哦，身穿洁净黑羚皮的少女”这两句经文，凡当以dārikā一词称呼的女子，亦可名为kaññā；凡当以kaññā一词称呼者，亦可名为dārikā。同样，依据“国王带着王子，公主也带着女孩”及“优波先那(Upasenā)童女，常以镣铐为饰”这两句经文，凡当以dārikā一词称呼的女子，亦可名为kumārikā；凡当以kumārī一词称呼者，亦可名为dārikā。此外，依据“有名叫卢佳(Rucā)的公主”及“其后为玛蒂(Maddī)沐浴，抬轿少女们聚集”这两句经文，亦当了知：无论已婚未婚，乃至未至年老，皆可名为kaññā。

ကေစေတ္ထ ဝဒေယျုံ – ယံ တုမှေဟိ ‘‘အဋ္ဌဝဿိကာ ဂေါရီတိပိ ဒါရိကာတိပိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧတသ္မိံ ပန ဝစနေ ‘‘ယဒါဟံ ဒါရကော ဟောမိ, ဇာတိယာ အဋ္ဌဝဿိကော’’တိ ဝစနတော အဋ္ဌဝဿော ဒါရကော ဟောတု, ‘‘တတ္ထဒ္ဒသကုမာရံ သော, ရမမာနံ သကေ ပုရေ’’တိ ပါဠိယံ ပန ပုတ္တဒါရေဟိ သံဝဒ္ဓေါ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာ ကထံ ‘‘ကုမာရော’’တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇိဿတိ ဒွါဒသဝဿာတိက္ကန္တတ္တာ? ယုဇ္ဇတေဝ ဘဂဝတော ဣစ္ဆာဝသေန. ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မိဿရတ္တာ ဝေါဟာရကုသလတာယ စ ယံ ယံ ဝေနေယျဇနာနုရူပံ ဒေသနံ ဒေသေတုံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ဒေသေတိ ဧဝ, တသ္မာ ဘဂဝတာ တဿ မာတာပိတူနံ အတ္ထိတံ သန္ဓာယ ကုမာရပရိဟာရေန ဝဒ္ဓိတတ္တဉ္စ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာ. တထာ ဟိ အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ ကုမာရပရိဟာရေန ဝဒ္ဓိတတ္တာ မဟလ္လကောပိ သမာနော ကုမာရကဿပေါတွေဝ ဝေါဟရိယတိ. ‘‘န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’’တိ ဧတ္ထ ပန သိရသ္မိံ ပလိတေသု ဇာတေသုပိ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တသ္မိံ ထေရေ အဓိမတ္တဝိဿာသော [Pg.71] ဟုတွာ ကောမာရဝါဒေန ဩဝဒန္တော ကုမာရကောတိ အဝေါစာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဥဒါနဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သတ္တာ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပဉ္စဒသဝဿံ, တာဝ ကုမာရကာ, ဗာလာတိ စ ဝုစ္စန္တိ, တတော ပရံ ဝီသတိဝဿာနိ ယုဝါနော’’တိ ဝုတ္တံ.

于此，或有人言：“汝等所说‘八岁者被称为gorī或dārikā’，然于此说中，依据‘我为男孩(dāraka)时，生来八岁’之经文，八岁者可为男孩；又于‘彼时彼见王子，于自城中嬉戏’之经文中，与妻儿共住之韦桑达拉(Vessantara)大王，既已逾十二岁，何以能称为‘王子(kumāra)’？”此为可行，乃依世尊之意乐。世尊为法主，且善巧于言说，欲为各类所化有情说相应之法，即如是说。是故，世尊顾及其父母尚在，且彼以王子之仪养育成人，而作此说。譬如，具寿童子迦叶(Kumārakassapa)虽已年长，然因以王子之仪养育成人，故仍被称为‘童子迦叶’。至于“此童子不知量”一语，当知具寿阿难(Ānanda)头上虽已生白发，具寿大迦叶(Mahākassapa)因于彼长老极为信赖，故以少年之称告诫之，而称其为‘童子(kumāraka)’。又，《自说义注》(Udānaṭṭhakathā)中说：“有情从出生之日至十五岁，被称为童子(kumāraka)或幼儿(bāla)；其后二十年，被称为青年(yuvāna)。”

မန္ထ မတ္ထ ဝိလောဠနေ. မန္ထတိ. မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ အာဒါယ. အဘိမတ္ထတိ ဒုမ္မေဓံ ဝဇိရံဝမှမယံ မဏိံ. သိနေရုံ မတ္ထံ ကတွာ.

词根Mantha、Mattha，意为搅动。Manthati（他搅动）。“拿着搅棍和蜜丸。”“他摧伏愚者，如金刚摧毁宝石。”“把须弥山当作搅棍。”

ကုထိ ပုထိ လုထိ ဟိံသာသံကိလေသေသု. ကုန္ထတိ. ကုန္ထော, ကုန္ထကိပိလ္လိကံ. ဒိသွာန ပတိတံ သာမံ, ပုတ္တကံ ပံသုကုန္ထိတံ. ပုန္ထတိ. လုန္ထတိ.

词根Kuth、Puth、Luth，意为伤害和染污。Kunthati（他伤害/染污）。Kuntho（一种昆虫），kunthakipillikaṃ（小蚂蚁）。“看见自己的孩子跌倒，满身尘土。”Punthati（他伤害/染污）。Lunthati（他伤害/染污）。

နာထ ယာစနောပတာပိဿရိယာသီသာသု. နာထဓာတု ယာစနေ ဥပတာပေ ဣဿရိယေ အာသီသနေ စာတိ စတူသွတ္ထေသု ဝတ္တတိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ ‘‘နာထတီတိ နာထော, ဝေနေယျာနံ ဟိတသုခံ အာသီသတိ ပတ္ထေတိ, ပရသန္တာနဂတံ ဝါ ကိလေသဗျသနံ ဥပတာပေတိ, ‘‘သာဓု ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ အတ္တသမ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခေယျာ’တိအာဒိနာ တံ တံ ဟိတပဋိပတ္တိံ ယာစတီတိ အတ္ထော, ပရမေန စိတ္တိဿရိယေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗသတ္တေ ဝါ ဂုဏေဟိ ဤသတိ အဘိဘဝတီတိ ပရမိဿရော ဘဂဝါ ‘နာထော’တိ ဝုစ္စတီတိ နာထတီတိ နာထော’’တိ. သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပန တေသု စတူသု အတ္ထေသု နာထ နာဓ ဣတိ ဓာတုဒွယံ ပဌန္တိ. အတ္တနောဘာသတ္တာ ပန တဿ ‘‘နာထတေ နာဓတေ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

词根Nātha，意为祈求、折磨、主宰和祝福。Nātha词根用于祈求、折磨、主宰和祝福这四种意义。因此古人说：“他庇护，故为庇护者(nātho)。他为可教化者祝福、祈求利益与安乐；或折磨他人相续中的烦恼与不幸；或以‘诸比丘，善哉！比丘应时时省察自己的成就’等语，求取此一利益与修行，此即其义；或因具足至上之心自在，以诸功德主宰、压倒一切有情，故至上主宰者世尊被称为‘庇护者’。因此，他庇护，故为庇护者。”然而，声论学者们于此四义中读作nāth与nādh两个词根。又因其为为己格，故其形为“nāthate”与“nādhate”。

ဧတ္ထ သိယာ ‘‘ယဒိ ယာစနတ္ထေန နာထတီတိ နာထော, ဧဝံ သန္တေ ယော ကောစိ ယာစကော ဒလိဒ္ဒေါ, သော ဧဝ နာထော [Pg.72] သိယာ. ယော ပန အယာစကော သမိဒ္ဓေါ, သော န နာထတိ န ယာစတီတိ အနာထော သိယာ’’တိ? န, နာထသဒ္ဒေါ ဟိ ယာစနတ္ထာဒီသု ပဝတ္တမာနော လောကသင်္ကေတဝသေန ဥတ္တမပုရိသေသု နိရူဠှော, ဘဂဝါ စ ဥတ္တမေသု သာတိသယံ ဥတ္တမော, တေန တံ တံ ဟိတပဋိပတ္တိံ ယာစတီတိ နာထသဒ္ဒဿတ္ထော ဝုတ္တော. အနာထသဒ္ဒေါ ပန ဣတ္တရဇနေသု နိရူဠှော, သော စ ခေါ ‘‘န နာထောတိ အနာထော. နတ္ထိ နာထော ဧတဿာတိ ဝါ အနာထော’’တိ ဒဗ္ဗပဋိသေဓဝသေန, န ပန ‘‘န နာထတိ န ယာစတီတိ အနာထော’’တိ ဓာတုအတ္ထပဋိသေဓဝသေန. ယော ဟိ အညဿ သရဏံ ဂတိ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ, သော နာထော, ယော စ အညဿ သရဏံ ဂတိ ပတိဋ္ဌာ န ဟောတိ, နာပိ အတ္တနော အညော သရဏံ ဂတိ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ, သော အနာထောတိ ဝုစ္စတိ သင်္ကေတဝသေန. တထာ ဟိ ‘‘သင်္ကေတဝစနံ သစ္စံ, လောကသမ္မုတိကာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣမဿ ပနတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ‘‘လောကနာထော တုဝံ ဧကော, သရဏံ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ စ ‘‘အနာထာနံ ဘဝံ နာထော’’တိ စ –

于此，可能会有这样的疑问：“若因祈求之义而称‘庇护者’，那么任何贫穷的乞丐都应是庇护者了。而那不祈求的富人，因他不庇护、不祈求，岂不就成了无庇护者？”并非如此。nātha一词虽用于祈求等义，但依世间规约，已确定用于至上之人。而世尊是至上者中之最上者，因此说他求取此一利益与修行，此即是nātha一词之义。而anātha一词则确定用于卑微之人，其义为“非庇护者，故为无庇护者”或“他没有庇护者，故为无庇护者”，这是从实体否定的意义上说的，而非从“他不庇护，即不祈求，故为无庇护者”的词根义否定的意义上说的。凡是能成为他人的归依处、去处、立足处者，即是庇护者；凡是不能成为他人的归依处、去处、立足处，自己也没有他人作为归依处、去处、立足处者，依规约被称为无庇护者。诚如所言：“规约之言是真实，乃世间共许之因。”为显明此义，于此引用“世间庇护者唯汝一人，一切有情之归依处”及“汝为无庇护者之庇护者”——

‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, နေကကောဋိသတံ ဓနံ;

နာထာနာထာနံ ဒတွာန, ဟိမဝန္တမုပါဂမိ’’န္တိ စ

“我如是思惟已，施予亿万财富，予有庇护者与无庇护者，遂往雪山而去。”以及

ပါဠိယော နိဒဿနာနိ ဘဝန္တိ. ယသ္မာ ပန သာသနေ စ လောကေ စ ယာစကော ‘‘နာထော’’တိ န ဝုစ္စတိ, အယာစကော စ ‘‘အနာထော’’တိ. လောကဿ ပန သရဏံ ‘‘နာထော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ သရဏံ န ဝိဇ္ဇတိ, သော ‘‘အနာထော’’တိ ဝုစ္စတိ, တထာ သမိဒ္ဓေါ ‘‘နာထော’’တိ ဝုစ္စတိ, အသမိဒ္ဓေါ ‘‘အနာထော’’တိ. တသ္မာ ပညဝတာ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု ဓာတုအတ္ထမတ္တေန လောကသမညံ အနတိဓာဝိတွာ ယထာနုရူပံ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အယဉ္စ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ.

这些是巴利圣典中的例子。因为在教法中和世间中，乞求者不被称为“庇护者”，不乞求者也不被称为“无庇护者”。而世间的归依处被称为“庇护者”；没有归依处的人，被称为“无庇护者”。同样，富裕者被称为“庇护者”，不富裕者被称为“无庇护者”。因此，有智慧者在一切情况下，不应仅以词根义而超越世间共称，应随其相应而理解其义。此一原则应善记于心。

ဝိထု [Pg.73] ယာစနေ. ဝေထတိ.

词根Vithu，意为祈求。Vethati（他祈求）。

သထ သေဌိလ္လေ. သထတိ. သထလော ဟိ ပရိဗ္ဗာဇော, ဘိယျော အာကိရတေ ရဇံ. သိဌိလောတိပိ ပါဠိ ဒိဿတိ. တဒါ ဌိကာရော မုဒ္ဓဇော ဂဟေတဗ္ဗော.

词根Satha，意为狡诈。Sathati（他行狡诈）。“狡诈的游方者，更散播尘垢。”巴利(Pāḷi)中也见到Siṭhila（松懈）的读法。那时，ṭh字母应取为顶音。

ကထိ ကောဋိလ္လေ. ကန္ထတိ.

词根Kathi，意为弯曲。Kanthati（他弯曲）。

ကတ္ထ သိလာဃာယံ. ကတ္ထတိ, ဝိကတ္ထတိ. ကတ္ထနာ, ဝိကတ္ထနာ. တတ္ထ ကတ္ထတီတိ ပသံသတိ. ဝိကတ္ထတီတိ ဝိရူပံ ကတ္ထတိ အဘူတဝတ္ထုဒီပနတော. ဧတ္ထ စ ‘‘ဗဟုမ္ပိ သော ဝိကတ္ထေယျ, အညံ ဇနပဒံ ဂတော’’တိ စ ‘‘ဣဓေကစ္စော ကတ္ထီ ဟောတိ ဝိကတ္ထီ, သော ကတ္ထတိ ‘အဟမသ္မိ သီလသမ္ပန္နောတိ ဝါ ဝတ္တသမ္ပန္နောတိ ဝါ ဝိကတ္ထတီ’တိ’’ စ အာဒယော ပယောဂါ.

词根Kattha，意为赞颂。Katthati（他赞颂），vikatthati（他吹嘘）。Katthanā（赞颂），vikatthanā（吹嘘）。其中，katthati意为赞扬。Vikatthati意为不如实地赞扬，因其显扬不实之事。于此有如下用例：“纵然他多吹嘘，去到他国亦复然”，以及“于此，某人好赞颂、好吹嘘，他赞颂或吹嘘说：‘我具足戒’或‘我具足行持’”等。

ဗျထ ဒုက္ခဘယစလနေသု. ဗျထတိ. ဘန္တာ ဗျထိတမာနသာ. တတော ကုမာရာဗျထိတာ, သုတွာ လုဒ္ဒဿ ဘာသိတံ. ဣတ္ထေတံ ဒွယံ စလဉ္စေဝ ဗျထဉ္စ.

词根Byatha，意为苦、怖、动摇。Byathati（他苦恼）。“心意迷乱而苦恼。”“尔时，诸王子闻猎人语而苦恼。”如此，此二者即是动摇与苦恼。

သုထ ကုထ ကထ ဟိံသာယံ. သောထတိ. ကောထတိ. ကထတိ.

词根Sutha、Kutha、Katha，意为伤害。Sothati。Kothati。Kathati。

ပထ ဂတိယံ. ပထတိ. ပထော. ပထောတိ မဂ္ဂေါ. သော ဒုဝိဓော မဟာဇနေန ပဒသာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗော ပကတိမဂ္ဂေါ စ ပဏ္ဍိတေဟိနိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗော ပဋိပဒါသင်္ခါတော အရိယမဂ္ဂေါ စာတိ. တတ္ထ ပကတိမဂ္ဂေါ ဥပ္ပန္နကိစ္စာကိစ္စေဟိ ဇနေဟိ ပထိယတိ ဂစ္ဆိယတီတိ ပထော, ပဋိပဒါ ပန အမတမဟာပုရံ ဂန္တုကာမေဟိ ကုလပုတ္တေဟိ သဒ္ဓါပါထေယျံ ဂဟေတွာ ပထိယတိ ပဋိပဇ္ဇိယတီတိ ပထော. အထ ဝါ ပါထေတိ ကာရကံ ပုဂ္ဂလံ ဂမေတိ နိဗ္ဗာနံ သမ္ပာပေတီတိ ဝါ ပထော[Pg.74], ပဋိပဒါယေဝ. မဂ္ဂါဘိဓာနံ စုရာဒိဂဏေ မဂ္ဂဓာတုကထနဋ္ဌာနေ ကထေဿာမ.

词根Patha，意为行进。Pathati（他行进）。Patho（路）。路即是道(maggo)。此道有二：一为大众以足履行的常道，二为智者、求涅槃者所行、名为行道(paṭipadā)的圣道。其中，常道为有各种事务者所行、所往，故为路；而行道则为欲往不死大城、携带信心资粮的良家子所行、所修，故为路。或者，它使作为者的个人前进，令其到达涅槃，故为路，即是行道。关于“道”(magga)的名称，我们将在解释词根magg之处，于curādi词组中说明。

ကထ နိပ္ပာကေ. ကထတိ.

词根Katha，意为烹煮。Kathati（他烹煮）。

မထ ဝိလောထနေ. မထတိ.

词根Matha，意为搅动。Mathati（他搅动）。

ပေါထ ပရိယာယနဘာဝေ. ပေါထတိ. ပေါထကော. ပေါထေတီတိ အယံ စုရာဒိဂဏေပိ ဝတ္တတိ. တေန ‘‘သမန္တာ အနုပရိယေယျုံ, နိပ္ပောထေန္တာ စတုဒ္ဒိသာ’’တိ ပယောဂေါ ဒိဿတိ.

词根Potha，意为击打。Pothati（他击打）。Pothako（击打者）。Potheti一词也用于curādi词组。因此可见“遍行于四周，击打于四方”之用例。

ဂေါတ္ထ ဝံသေ. ဂေါတ္ထတိ. ဂေါတ္ထုလော, ဂေါတ္ထု.

词根Gottha，意为家族。Gotthati。Gotthulo（家族的），gotthu（家族）。

ပုထု ဝိတ္ထာရေ. ပေါထတိ. ပုထဝီ.

词根Puthu，意为扩展。Pothati（他扩展）。Puthavī（大地）。

ထကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以th字母结尾的诸词根形式。

ဒကာရန္တဓာတု

以“d”为尾音的语根

ဒါ ဒါနေ. အာပုဗ္ဗော ဂဟဏေ. သဒ္ဓေါ ဒါနံ ဒဒါတိ ဒေတိ, သီလံ အာဒဒါတိ အာဒေတိ. ဣမာနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ တဒ္ဒီပကတ္တာ. သဒ္ဓေါ အဿဒ္ဓံ ဒါနံ ဒါပေတိ, သီလံ အာဒပေတိ, သမာဒပေတိ. ယေ ဓမ္မမေဝါဒပယန္တိ သန္တော. ဣမာနိ ကာရိတပဒါနိ ဟေတုကတ္တုပဒါနီတိ စ ဝုစ္စန္တိ တဒ္ဒီပကတ္တာ. သဒ္ဓေန ဒါနံ ဒီယတိ, သီလံ အာဒီယတိ, သမာဒီယတိ, ဣမာနိ ကမ္မပဒါနိ တဒ္ဒီပကတ္တာ. အယဉ္စ ဒါ ဒါနေတိ ဓာတု သာသနာနုရူပသုတိဝသေန ဒိဝါဒိဂဏံ ပတွာ သုပနကြိယံ ဝဒန္တော ‘‘ဒါယတိ နိဒ္ဒါယတိ နိဒ္ဒါ’’တိ သနာမပဒါနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ ဇနယတိ. ဒါနမဝခဏ္ဍနဉ္စ ဝဒန္တော ‘‘ဒိယတိ ဒါနံ ဒါတ္တ’’န္တိ သနာမပဒါနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ ဇနယတိ. သုဒ္ဓိံဝဒန္တော ‘‘ဒါယတိ ဝေဒါယတိ ဝေါဒါန’’န္တိ သနာမပဒါနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ ဇနယတိ, ဣမသ္မိံ ပန ဘူဝါဒိဂဏေ ဒါနံ ဝဒန္တော အာပုဗ္ဗဝသေန ဂဟဏဉ္စ [Pg.75] ဝဒန္တော ‘‘ဒဒါတိ ဒေတိ အာဒဒါတိ အာဒေတိ ဒါနံ အာဒါန’’န္တိ သနာမပဒါနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ ဇနယတိ. တထာ ကုစ္ဆိတဂမနံ ဝဒန္တော ‘‘ဒါတိ သုဒ္ဒါတိ သုဒ္ဒေါ သုဒ္ဒီ’’တိ သနာမပဒါနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ ဇနယတီတိ အယံ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝမညတြာပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိသေသော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော နယညူဟိ.

语根“dā”用于“布施”义。前缀“ā”时，用于“受持”义。有信者布施(dadāti, deti)，受持戒律(ādadāti, ādeti)。这些是单纯主动语态动词，因为它们表明了该行为。有信者使无信者布施(dāpeti)，使之受持戒律(ādapeti)，使之受持三摩地(samādapeti)。“善人只教人受持法。”这些被称为使役动词，也称作使役主动语态动词，因为它们表明了该行为。由有信者，布施被施予(dīyati)，戒律被受持(ādīyati)，三摩地被受持(samādīyati)。这些是被动语态动词，因为它们表明了该行为。此语根“dā”，在“布施”义上，随顺教法之经，归入div词群，表述“睡眠”之行为时，产生如“dāyati”(睡眠)、“niddāyati”(睡眠)、“niddā”(睡眠)等名词与单纯主动语态动词。表述“切割”时，产生如“diyati”(被切割)、“dānaṃ”(切割)、“dāttaṃ”(镰刀)等名词与单纯主动语态动词。表述“清净”时，产生如“dāyati”(被净化)、“vedāyati”(感受)、“vodānaṃ”(净化)等名词与单纯主动语态动词。然而，在此bhū词群中，表述“布施”时，以及通过前缀“ā”表述“受持”时，产生如“dadāti”(施)、“deti”(施)、“ādadāti”(受)、“ādeti”(受)、“dānaṃ”(布施)、“ādānaṃ”(受持)等名词与单纯主动语态动词。同样，表述“卑劣的行走”时，产生如“dāti”(飞翔？)、“suddāti”(？)、“suddo”(首陀罗)、“suddī”(首陀罗女)等名词与单纯主动语态动词。此中差别应当了知。如此处，其他地方亦应由善巧者随其可能审察其差别。

ဣဒါနိဿ နာမပဒါနိ တုမန္တာဒီနိ ဗြူမ. ‘‘ဒါနံ, ဒေယျံ, ဒါတဗ္ဗံ, ဗြဟ္မဒေယျံ, ဒိန္နံ, ဒါယကော, ဒါယိကာ, ဒက္ခိဏာ’’ ဣစ္စာဒီနိ, ‘‘ဒါတုံ, ပဒါတုံ, ဒါတဝေ, ပဒါတဝေ, ဒတွာ, ဒတွာန, ဒဒါတုန, ဒဒိတွာ, ဒဒိတွာန, ဒဒိယ, ဒဇ္ဇာ, ဒဒိယာန, အာဒါတုံ, အာဒါယ, အာဒိယ’’ ဣစ္စာဒီနိ စ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

现在我们说它的名词形式，以及不定式(tumanta)等形式。诸如：“dānaṃ”(布施)、“deyyaṃ”(应施物)、“dātabbaṃ”(应施)、“brahmadeyyaṃ”(梵施)、“dinnaṃ”(已施)、“dāyako”(施者男)、“dāyikā”(施者女)、“dakkhiṇā”(供养)等；以及诸如：“dātuṃ”(为了布施)、“padātuṃ”(为了给予)、“dātave”(为了布施)、“padātave”(为了给予)、“datvā”(布施后)、“datvāna”(布施后)、“dadātuna”(你们应布施)、“daditvā”(布施后)、“daditvāna”(布施后)、“dadiya”(布施后)、“dajjā”(应布施)、“dadiyāna”(布施后)、“ādātuṃ”(为了受持)、“ādāya”(受持后)、“ādiya”(受持后)等，应当加以应用。

တတ္ထ ဒါနန္တိ ဒါတဗ္ဗံ, ဒဒန္တိ ဧတေနာတိ အတ္ထေ န ဒေယျဓမ္မော ဒါနစေတနာ စ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ ပန တတ္ထ ဒိန္နသဒ္ဒေါယေဝ ကထိယတိ, န ဒတ္တသဒ္ဒေါတိ? အကထနေ ကာရဏမတ္ထိ. ‘‘ဒါနံ ဒိန္န’’န္တိအာဒီသု ဟိ ဒိန္နသဒ္ဒဋ္ဌာနေ ဒတ္တသဒ္ဒေါ န ဒိဿတိ, တသ္မာ န ကထိယတိ.

其中，“dānaṃ”(布施)是应施之物；在“以此而施”的意义上，它被称为所施之物与布施之思。那么，为何此处只说“dinna”(已施)一词，而不说“datta”(所施)一词呢？不说的原因在于：在“dānaṃ dinnaṃ”(布施已施)等语中，“datta”一词未曾见于“dinna”一词的位置，是故不说。

ဂုဏဘူတော ဒတ္တသဒ္ဒေါ, န ဒိဋ္ဌော ဇိနဘာသိတေ;

‘‘မနသာ ဒါနံ မယာ ဒိန္နံ’’, ဣတိ ဒိန္နပဒံ ဝိယ.

“datta”一词作谓语，不见于佛陀之言教；不像“dinna”一词，如在“我已由心意行布施”中。

‘‘ဒေဝဒတ္တော ယညဒတ္တော, ဒတ္တော’’ ဣတိ စ အာဒိကော;

ပဏ္ဏတ္တိဝစနေ ဒိဋ္ဌော, သမာသဗျာသတော ပန.

然而，在诸如“提婆达多”、“雅那达多”、“达多”等施设语(专名)中，通过复合与分析，则可见到“datta”一词。

တသ္မာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော’’တိအာဒီသု ‘‘ဒေဝေန ဒိန္နော’’တိ သမာသံ ကတွာ ပဏ္ဏတ္တိဝစနတ္တာ ဒိန္နသဒ္ဒဿ ဒတ္တာဒေသော ကာတဗ္ဗော သာသနာနုရူပေန. ဥပရိ ဟိ ‘‘ဒိန္နဿ ဒတ္တော ကွစိ ပဏ္ဏတ္တိယ’’န္တိ လက္ခဏံ ပဿိဿထ. အယမေဝ ဟိ သာသနေ နီတိ အဝိလင်္ဃနီယာ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ –

因此，在“提婆达多”等词中，应作“由天神所施”(devena dinno)的复合解析，又因其为施设语，故应依教法之理，以“datta”替代“dinna”。你们将在后面看到“在某些施设语中，dinna作datta”的规则。这正是教法中不可违越的准则。此中决议如下：

သက္ကဋေ ဒတ္တသဒ္ဒေါဝ, ဒိန္နသဒ္ဒေါ န ဒိဿတိ;

ဗျာသမှိ ဒိန္နသဒ္ဒေါဝ, ဒတ္တသဒ္ဒေါ န ပါဠိယံ.

在梵语中，只见“datta”一词，不见“dinna”一词；在巴利语的非复合词中，只见“dinna”一词，不见“datta”一词。

‘‘မနသာ [Pg.76] ဒါနံ မယာ ဒိန္နံ, ဒါနံ ဒိန္နော’’တိအာဒိသု;

‘‘ဓမ္မဒိန္နာ မဟာမာယာ’’, ဣစ္စာဒီသု စ ပါဠိသု.

在诸如“我已由心意行布施”(Manasā dānaṃ mayā dinnaṃ)、“布施已施”(dānaṃ dinno)等巴利语句中，以及在诸如“法施”(Dhammadinnā)、“摩诃摩耶”(Mahāmāyā)等巴利语复合词中。

ဣတိ ဗျာသသမာသာနံ, ဝသာ ဒွေဓာ ပဝတ္တတိ;

ဒိန္နသဒ္ဒေါတိ ဒီပေယျ, န သော သက္ကဋဘာသိတေ.

是故依复合与否，“dinna”用法分两种；应当如是作阐明，此法梵语中不通。

ဂုဏဘူတော ဒတ္တသဒ္ဒေါ, အသမာသမှိ ကေဝလော;

န ဒိဿတိ မုနိမတေ, ဒိန္နသဒ္ဒေါဝ ကေဝလော.

在牟尼之教中，“datta”一词作为谓语，单独用于非复合词句的情况未曾得见；唯有“dinna”一词单独使用。

တေနေဝ ဒိန္နသဒ္ဒဿ, ဒတ္တာဒေသော ကတော မယာ;

‘‘ဒတ္တံ သိရပ္ပဒါန’’န္တိ, ကဝယော ပန အဗြဝုံ.

正因如此，我才立下以“datta”替代“dinna”的规则。然而，有些诗人曾说：“最上之施已施”(Dattaṃ sirappadānaṃ)。

ဧဒိသော ပါဠိယံ နတ္ထိ, နယော တသ္မာ န သော ဝရော;

‘‘ဒတ္တော’’တိ ဘူရိဒတ္တဿ, သညာ ပဏ္ဏတ္တိယံ ဂတာ.

此类用法不见于巴利圣典，故非善法。“Datta”作为“广施”(Bhūridatta)之名，已成施设语。

‘‘ဗြဟ္မဒတ္တော ဗုဒ္ဓဒတ္တော, ဒတ္တော’’ ဣတိ ဟိ သာသနေ;

ပဏ္ဏတ္တိယံ ဒတ္တသဒ္ဒေါ, အသမာသသမာသိကော.

诚然，在教法中，如“梵授”(Brahmadatto)、“佛授”(Buddhadatto)、“达多”(Datto)等施设语里，“datta”一词既可单独使用，亦可用于复合词。

‘‘ပရဒတ္တဘောဇန’’န္တိ, ဧဝမာဒီသု ပါဠိသု;

သမာသေ ဂုဏဘူတောယံ, ဒတ္တသဒ္ဒေါ ပတိဋ္ဌိတော.

在诸如“他人所施之食”(paradattabhojanaṃ)等巴利语中，“datta”一词作为复合词的次要成分而成立。

‘‘မနသာ ဒါနံ မယာ ဒိန္နံ, ဒါနံ ဒိန္နော’’တိအာဒိသု;

ဂုဏဘူတော ဒိန္နသဒ္ဒေါ, အသမာသမှိ ဒိဿတိ.

在诸如“我已由心意行布施”(Manasā dānaṃ mayā dinnaṃ)、“布施已施”(dānaṃ dinno)等语中，“dinna”一词作为谓语，见于非复合词句中。

‘‘ဒိန္နာဒါယီ ဓမ္မဒိန္နာ’’, ဣစ္စေဝမာဒီသု ပန;

သမာသေ ဂုဏပဏ္ဏတ္တိ-ဘာဝေနေသ ပဒိဿတိ.

然而，在诸如“受所施者”(dinnādāyī)和“法施”(Dhammadinnā)等词中，此词(dinna)在复合词里作为次要成分或施设名而出现。

ကောစိ [Pg.77] ပန သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဂရု ဧဝံ သဒ္ဒရစနမကာသိ –

然而，某位精通声明的导师曾作此偈颂：

‘‘ယဿင်္ကုရေဟိ ဇိမုတမ္ဗုဇလောဒိတေဟိ,ဝါတေရိတေဟိ ပတိတေဟိ သုဏေဟိ တေဟိ.

由其云水所生、为风所动而飘落之嫩芽……

ဇေနန္တစီဝရမသောဘထ ဗြဟ္မဒတ္တံ,ဝန္ဒာမိ တံ စလဒလံ ဝရဗောဓိရုက္ခ’’န္တိ.

……庄严了梵授(Brahmadatta)之衣的边缘，我礼敬那叶片摇曳的殊胜菩提树。

ဧတ္ထ စ ဗြဟ္မဒတ္တန္တိ ဣဒံ သက္ကဋဘာသာတော နယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, န ပါဠိတော. ပါဠိနယဉှိပတွာ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တိယ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဗြဟ္မဒိန္န’’န္တိ ဝါ ‘‘ဒေဝဒတ္တိယ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဒေဝဒိန္န’’န္တိ ဝါ ရူပေန ဘဝိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ‘‘ဗောဓိသတ္တော စ မဒ္ဒီ စ သမ္မောဒမာနာ သက္ကဒတ္တိယေ အဿမေ ဝသိံသူ’’တိ ပါဠိနယာနုရူပေါ အဋ္ဌကထာပါဌော ဒိဿတိ. တသ္မာ ဧတ္ထေဝံ ဝဒါမ –

此处“brahmadattaṃ”一词，是取自梵语的用法，而非巴利语。若依巴利语规则，其形式应为“brahmadattiya”或“brahmadinna”，或“devadattiya”或“devadinna”。诚然，可见符合巴利语规则的义注(aṭṭhakathā)文句：“菩萨与玛蒂(Maddī)欢喜共住于帝释(Sakka)所施之仙人处。”因此，我们于此说：

‘‘ဒတ္တသဒ္ဒဿ ဌာနမှိ, ‘‘ဒတ္တိယ’’န္တိ ရဝေါ ဂတော;

ဒေဝဒတ္တိယပတ္တော စ, အဿမော သက္ကဒတ္တိယော’’တိ.

在“datta”之处，音变为“dattiya”；如提婆达多(Devadatta)所施之钵，及帝释(Sakka)之仙处。

အယံ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ. အတြ ပန ပရိပုဏ္ဏာပရိပုဏ္ဏဝသေန ယထာရဟံ ပဒက္ကမော ဘဝတိ.

此准则当善记于心。于此，词形变化乃依其完整与不完整形式而相应发生。

ဒဒါတိ, ဒဒန္တိ. ဒဒါသိ, ဒဒါထ. ဒဒါမိ, ဒဒါမ. ဒဒါတု, ဒဒန္တု. ဒဒါဟိ, ဒဒါထ. ဒဒါမိ, ဒဒါမ, ဒဒါမသေ. ဒဒေယျ, ဒဒေ, ဒဇ္ဇာ. ဒဇ္ဇာ သပ္ပုရိသော ဒါနံ. ဒဒေယျုံ, ဒဇ္ဇုံ. ပိတာ မာတာ စ တေ ဒဇ္ဇုံ. ဒဒေယျာသိ, ဒဇ္ဇာသိ, ဒဇ္ဇေသိ ဣစ္စပိ. ဒဇ္ဇာသိ အဘယံ မမ. မာတရံ ကေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာသိ ဒကရက္ခိနော. သီလဝန္တေသု ဒဇ္ဇေသိ, ဒါနံ မဒ္ဒိ ယထာရဟံ. ဒဒေယျာထ, ဒဇ္ဇာထ. ဒဒေယျာမိ, ဒဇ္ဇာမိ, ဒဒေယျာမ, ဒဇ္ဇာမ. ဒဒေထ, ဒဒေရံ. ဒဒေထော, ဒဒေယျာဝှော, ဒဇ္ဇာဝှော. ဒဒေယျံ, ဒဇ္ဇံ. နေဝ ဒဇ္ဇံ မဟောသဓံ. ဒဒေယျာမှေ, ဒဇ္ဇာမှေ. အယမသ္မာကံ ခန္တိ. ဂရူနံ ပန ခန္တိ အညထာ ဘဝတိ. တထာ ဟိ –

（现在时：）`dadāti`（他施），`dadanti`（他们施）。`dadāsi`（你施），`dadātha`（你们施）。`dadāmi`（我施），`dadāma`（我等施）。（命令式：）`dadātu`（愿他施），`dadantu`（愿他们施）。`dadāhi`（你当施），`dadātha`（你们当施）。`dadāmi`（我当施），`dadāma`（我等当施），`dadāmase`（我等为自己施）。（可能式：）`dadeyya`、`dade`、`dajjā`（他应施）。例：“善人应布施。”`dadeyyuṃ`、`dajjuṃ`（他们应施）。例：“愿你的父母施予。”`dadeyyāsi`、`dajjāsi`、`dajjesi`（你应施）。例：“你应施我无畏。”“母亲，因何过失，你竟将我施予水夜叉？”“玛蒂(Maddī)，你应当如法地布施给具戒者。”`dadeyyātha`、`dajjātha`（你们应施）。`dadeyyāmi`、`dajjāmi`（我应施），`dadeyyāma`、`dajjāma`（我等应施）。（不定过去时：）`dadetha`（你们已施），`daderaṃ`（他们已施）。（双数：）`dadetho`（你们二位已施），`dadeyyāvho`、`dajjāvho`（你们二位应施）。（第一人称可能式：）`dadeyyaṃ`、`dajjaṃ`（我应施）。例：“我绝不施予摩睺娑陀(Mahosadha)。”`dadeyyāmhe`、`dajjāmhe`（我等应施）。此为我等之所许。然诸师之所许则异。如下：

ဂရူ ‘‘ဒဇ္ဇတိ ဒဇ္ဇန္တိ’’, ဣတိအာဒိနယေန တု;

အဋ္ဌန္နမ္ပိ ဝိဘတ္တီနံ, ဝသေနာဟု ပဒက္ကမံ.

然而，诸师则依“`dajjati`、`dajjanti`”等方式，宣说了依于所有八种动词语尾的词形变化。

ပါဠိံ ဥပပရိက္ခိတွာ, တဉ္စေ ယုဇ္ဇတိ ဂဏှထ;

န ဟိ သဗ္ဗပ္ပကာရေန, ပါဠိယော ပဋိဘန္တိ နော.

当审察巴利圣典，若相应则采纳之；圣典之义我等未能尽解。

တတ္ထ [Pg.78] အသ္မာကံ ခန္တိယာ ‘‘ဒဇ္ဇာ ဒဇ္ဇ’’န္တိအာဒီနိ ယျကာရသဟိတေယေဝ သတ္တမိယာ ပဒရူပေ သိဇ္ဈန္တိ. ‘‘ဒဇ္ဇာ သပ္ပုရိသော ဒါန’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဒဇ္ဇာ ဣဒံ ‘‘ဒဒေယျာ’’တိ ပဒရူပံ ပတိဋ္ဌပေတွာ ယျကာရေ ပရေ သရလောပံ ကတွာ တတော တိဏ္ဏံ ဗျဉ္ဇနာနံ သံယောဂဉ္စ တီသုသညောဂဗျဉ္ဇနေသု ဒွိန္နံ သရူပါနမေကဿ လောပဉ္စ ဒျကာရသညောဂဿ စ ဇကာရဒွယံ ကတွာ တတော ဒီဃဝသေနုစ္စာရိတဗ္ဗတ္တာ အနိမိတ္တံ ဒီဃဘာဝံ ကတွာ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. ဧဝံ သာသနဿာနုရူပေါ ဝဏ္ဏသန္ဓိ ဘဝတိ. ဒုဝိဓော ဟိ သန္ဓိ ပဒသန္ဓိ ဝဏ္ဏသန္ဓီတိ. တေသု ယတ္ထ ပဒစ္ဆေဒေါ လဗ္ဘတိ, သော ပဒသန္ဓိ. ယထာ? တတြာယံ. ယတ္ထ ပန န လဗ္ဘတိ, သော ဝဏ္ဏသန္ဓိ. ယထာ? အတြဇော. ယထာ စ သုဂတော, ယထာ စ ပဒ္ဓါနိ. ဧဝံ ဒုဝိဓေသု သန္ဓီသု ‘‘ဒဇ္ဇာ’’တိ အယံ ဝဏ္ဏသန္ဓိ ဧဝ.

于此，依我等之所许，“dajjā”等词形乃由第七组动词变化（可能式）与y音结合而成。在“善人应布施”一句中，dajjā一词是这样形成的：以dadeyyā为基础词形，在其后的y音前省略元音，然后使三个辅音连接，再于此三合辅音中，省略两个同形辅音之一，并将dy合音变为jj双音，再因其当以长音念诵，故无因致长，最终形成。如是，便成为符合教法的音变。音变有二种：词连接与音连接。其中，可见词语分界者，为词连接。例如：tatrāyaṃ。不可见分界者，为音连接。例如：atrajo。又如sugato，又如paddhāni。于此二种连接中，dajjā即是音连接。

အပရောပိ ရူပနယော ဘဝတိ တွာပစ္စယန္တဝသေန –

另有一种词形构成法，是关于以tvā为后缀的形式——

‘‘အယံ သော ဣန္ဒကော ယက္ခော, ဒဇ္ဇာ ဒါနံ ပရိတ္တကံ;

အတိရောစတိ အမှေဟိ, စန္ဒော တာရဂဏေ ယထာ’’တိ

“此即因陀伽夜叉，布施虽微少，其光辉胜我等，犹如月亮胜星辰。”

ဒဿနတော. ဧတ္ထ ဟိ ဒဇ္ဇာတိ ဒတွာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ပန ဒတွာသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ ‘‘ဒဒိယျ’’ ဣတိ ပဒရူပံ ပတိဋ္ဌပေတွာ ယျကာရေ ပရေ သရလောပံ ကတွာ သညောဂေသု သရူပလောပဉ္စ တတော ဒျကာရသညောဂဿ ဇ္ဇကာရဒွယံ ဒီဃတ္တဉ္စ ကတွာ နိပ္ဖဇ္ဇတိ.

此处，dajjā意为datvā（施已）。此词与datvā同义，是以dadiyya为基础词形，在其后的y音前省略元音，于辅音丛中省略同形音，然后将dy的辅音丛变为双jj音并延长元音而形成。

အထာပရောပိ ရူပနယော ဘဝတိ ကမ္မနိ ယပစ္စယဝသေန. တထာ ဟိ ‘‘ပေတာနံ ဒက္ခိဏံ ဒဇ္ဇာ’’တိ စ ‘‘ဒက္ခိဏာ ဒဇ္ဇာ’’တိ စ ဒွေ ပါဌာ ဒိဿန္တိ. တတ္ထ ပစ္ဆိမဿ ဒဇ္ဇာတိ ဒါတဗ္ဗာတိ အတ္ထော ကမ္မနိ ယပစ္စယဝသေန. ဣဓ ပန ဒါဓာတုတော ယပစ္စယံ ကတွာ ဓာတုဿ ဒွိတ္တဉ္စ ပုဗ္ဗဿ ရဿတ္တဉ္စ တတော ယကာရေ ပရေ [Pg.79] သရလောပံ သညောဂဘာဝဉ္စ ဇ္ဇကာရဒွယဉ္စ ဣတ္ထိလိင်္ဂတ္တာ အာပစ္စယာဒိဉ္စ ကတွာ ‘‘ဒဇ္ဇာ’’တိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. ဧဝံ ‘‘ဒဇ္ဇာ ဒဒေယျာ’’တိ စ ‘‘ဒဇ္ဇာ ဒဒိယျ ဒတွာ’’တိ စ ‘‘ဒဇ္ဇာ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ စ ဧတာနိ ပစ္စေကံ ပရိယာယဝစနာနိ ဘဝန္တိ. ‘‘ဒဇ္ဇုံ. ဒဇ္ဇာသိ, ဒဇ္ဇာထ. ဒဇ္ဇာမိ, ဒဇ္ဇာမ. ဒဇ္ဇာဝှော, ဒဇ္ဇ’’န္တိ ဧတာနိပိ ‘‘ဒဒေယျုံ ဒဒေယျာသီ’’တိအာဒိနာ ပဒရူပါနိ ပတိဋ္ဌပေတွာ ယျကာရေ ပရေ သရလောပံ သညောဂေသု သရူပလောပံ ဒျကာရသမညောဂဿ ဇ္ဇကာရဒွယဉ္စ ကတွာ နိပ္ဖဇ္ဇန္တိ. ဧတေသု ဒဇ္ဇာသီတိ ယံ ရူပံ တဿာဝယဝဿ အာကာရဿ ဧကာရံ ကတွာ အပရမ္ပိ ‘‘ဒဇ္ဇေသီ’’တိ ရူပံ ဘဝတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော အညတြာပိ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော.

此外还有一种基于被动语态及ya后缀的构词法。例如，可见两种读法：“petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā”（应施与亡者供品）与“dakkhiṇā dajjā”（供品应被施予）。其中，后者“dajjā”意为“dātabbā”（应被给予），是基于被动语态及ya后缀的用法。此处，从词根“dā”（施）添加ya后缀，将词根重叠，缩短前一音节，然后在“ya”之前省略元音，形成辅音连缀，再将“dy”连缀变为双“jj”，并因其为阴性而添加“ā”后缀等，最终派生出“dajjā”。如此，“dajjā dadeyyā”、“dajjā dadiyya datvā”、“dajjā dātabbā”等，各自皆为同义词。“Dajjuṃ. Dajjāsi, dajjātha. Dajjāmi, dajjāma. Dajjāvho, dajja”这些词形，也是在“dadeyyuṃ dadeyyāsī”等词形的基础上，在“ya”之前省略元音，在辅音连缀中省略相似音，并将“dy”连缀变为双“jj”而派生出来的。其中，对于“dajjāsī”这一词形，应注意其构成部分的“ā”可变为“e”，从而形成另一个词形“dajjesī”。此构词法亦应酌情运用于其他相应之处。

အစိန္တေယျာနုဘာဝဿ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဠိနယော အစိန္တေယျောယေဝ ဟောတိ, ဂမ္ဘီရော ဒုက္ခောဂါဠှော, န ယေန ကေနစိ လက္ခဏေန သာဓေတဗ္ဗော, ယထာတန္တိ ဝိရစိတေဟေဝ လက္ခဏေဟိ သာဓေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ‘‘ခတ္တိယာ တိတ္ထိယာ စေတိယာနီ’’တိအာဒီသု ယကာရေ ပရေ သရလောပေါ ဘဝတိ, တေန ‘‘အထေတ္ထေကသတံ ခတျာ. ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော ဝဒန္တိ. အာရာမရုက္ခစေတျာနီ’’တိ ပယောဂါ ဒိဿန္တိ. တထာ ‘‘သာကစ္ဆတိ တစ္ဆ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘သဟ ကထယတီ’’တိဝါ ‘‘သံကထယတီ’’တိ ဝါ ‘‘တထျ’’န္တိ စ ပဒရူပံ ပတိဋ္ဌပေတွာ သဟသဒ္ဒဿ ဟကာရလောပံ, သံသဒ္ဒေ စ နိဂ္ဂဟီတလောပံ ကတွာ သကာရဂတဿ သရဿ ဒီဃံ ကတွာ ယကာရေ ပရေ သရလောပံ ကတွာ တတော ထျကာရသညောဂဿ စ္ဆယုဂံ ကတွာ ဝိသဘာဂသညောဂေ ဧကော ဧကဿ သဘာဂတ္တမာပဇ္ဇတိ. တေန ‘‘သာကစ္ဆတိ တစ္ဆ’’န္တိ ရူပါနိ သိဇ္ဈန္တိ. တထာ ဟိ ‘‘အညမညံ သာကစ္ဆိံသု. ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာ. ဘူတံ တစ္ဆံ. ယထာတထိယံ ဝိဒိတွာပိ ဓမ္မံ, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျာ’’တိ [Pg.80] သဝိကပါနိ ပယောဂါနိ ဒိဿန္တိ. ‘‘နဇ္ဇာ’’တိအာဒီသုပိ ‘‘နဒိယာ’’တိအာဒီနိ ပဒရူပါနိ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဝဏ္ဏသန္ဓိဝသေန ယကာရေ ပရေ လောပဝိဓိ လဗ္ဘတိယေဝ. ဝိဝိဓော ဟိ သာသနာနုကူလော ရူပနိပ္ဖာဒနုပါယော, ဥပရိ စ ဧတေသံ သာဓနတ္ထံ ‘‘သရလောပေါ ယမနရာဒီသူ’’တိအာဒီနိ လက္ခဏာနိ ဘဝိဿန္တိ. တတ္ထ –

诚然，正自觉者(sammāsambuddha)具有不可思议的威力，其巴利语的构词法也是不可思议的，甚深、难以测度，不能以任何一般的规则来确立，而必须以依据其自身体系所制定的规则来确立。例如，在“khattiyā”（刹帝利）、“titthiyā”（外道）、“cetiyānī”（支提）等词中，当后接“ya”时，前面的元音会脱落，因此可见“athetthekasataṃ khatyā”（于此有一百个刹帝利）、“Evampi titthyā puthuso vadanti”（外道们也如是各别宣说）、“Ārāmarukkhacetyānī”（园林、树木与支提）等用法。同样，在“sākacchati taccha”（交谈、真实）中，也是在确立了“saha kathayati”（共同说）、“saṃkathayati”（交谈）或“tathya”（真实）的词形后，省略“saha”中的“ha”音，或省略“saṃ”中的鼻音“ṃ”，并将“sa”的元音长音化，然后在“ya”之前省略元音，再将“thya”连缀变为双“ccha”——在异类辅音连缀中，一个音会变得与另一个音同类。由此，“sākacchati”与“taccha”的词形得以成立。例如，可见“aññamaññaṃ sākacchiṃsu”（他们互相交谈）、“Kālena dhammasākacchā”（适时的法谈）、“Bhūtaṃ tacchaṃ”（是事、是实）、“Yathātathiyaṃ viditvāpi dhammaṃ, sammā so loke paribbajeyyā”（如实了知法后，他当于世间正命而行）等用法。在“najjā”（河）等词中，也是在确立了“nadiyā”等词形后，通过音变的规则，在“ya”之前元音脱落的法则便可获得。诚然，与教法相应的构词方法是多种多样的，并且为了在后文证明这些，将会有“saralopo yamanarādīsū”（在ya、ma、na、ra等之前元音脱落）等规则。于此——

‘‘ဒဇ္ဇာ ဒဇ္ဇု’’န္တိအာဒီနိ, သတ္တမီနံ ဝသေန မေ;

ဝုတ္တာနိ ယောဂိရာဇဿ, သာသနတ္ထံ မဟေသိနော.

“‘dajjā’、‘dajjuṃ’等詞形，是我為了大仙、瑜伽之王(yogirāja)的教法，依祈願式(sattamī)而說。”

အတြိဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ, ကိဉ္စာပိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ‘‘မာတရံ တေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာဟံ ဒကရက္ခိနော’’တိ ဧတ္ထ ဒဇ္ဇန္တိ ပဒဿ ‘‘ဒမ္မီ’’တိ ဝတ္တမာနာဝသေန ဝိဝရဏံ ကတံ, တထာပိ သတ္တမီပယောဂေါယေဝ. အာစရိယာ ဟိ ‘‘သတ္တမီပယောဂေါ အယ’’န္တိ ဇာနန္တာပိ ‘‘ကဒါစိ အညေ ပရိကပ္ပတ္ထမ္ပိ ဂဏှေယျု’’န္တိ အာသင်္ကာယ ဧဝံ ဝိဝရဏမကံသု. တထာ ကိဉ္စာပိ တေဟိ ‘‘အနာပရာဓကမ္မန္တံ, န ဒဇ္ဇံ ဒကရက္ခိနော’’တိ ဧတ္ထ န ဒဇ္ဇန္တိ ပဒဿ ‘‘နာဟံ ဒကရက္ခဿ ဒဿာမီ’’တိ ဘဝိဿန္တီဝသေန ဝိဝရဏံ ကတံ, တထာပိ သတ္တမီပယောဂေါယေဝ, အနာဂတံ ပန ပဋိစ္စ ဝတ္တဗ္ဗတ္ထတ္တာ ဧဝံ ဝိဝရဏံ ကတံ. ‘‘နေဝ ဒဇ္ဇံ မဟောသဓ’’န္တိ ဧတ္ထ ပန ‘‘န တွေဝ ဒဒေယျ’’န္တိ သတ္တမီပယောဂဝသေနေဝ ဝိဝရဏံ ကတန္တိ. ဧဝံ ဒဇ္ဇံပဒဿ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

於此應說：雖然諸義注師在“mātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino”（我因彼過失，當施母與水羅剎）一句中，將“dajjaṃ”一詞依現在時(vattamānā)的用法解釋為“dammī”（我施），但它其實是祈願式(sattamī)的用法。諸阿闍梨(ācariyā)雖知“此為祈願式用法”，但因擔心“或許他人會作其他揣測”，故作如是解釋。同樣，他們在“anāparādhakammantaṃ, na dajjaṃ dakarakkhino”（於無過之業，我不施與水羅剎）一句中，將“na dajjaṃ”一詞依將來時(bhavissantī)的用法解釋為“nāhaṃ dakarakkhassa dassāmi”（我將不施與水羅剎），但它其實也是祈願式的用法；只因其義涉及未來，故作如是解釋。至於在“Neva dajjaṃ mahosadha”（大藥，我絕不施）一句中，則純粹依祈願式解釋為“na tveva dadeyya”（實不應施）。應如是了知“dajjaṃ”一詞的抉擇。

ဣဒါနိ ပရောက္ခာဒိဝသေန ပဒက္ကမော ကထိယတိ. ‘‘ဒဒ, ဒဒူ. ဒဒူ’’တိ စ ဣဒံ ‘‘နာရဒေါ ဣတိ နာမေန, ကဿပေါ ဣတိ မံ ဝိဒူ’’တိအာဒီသု ဝိဒူသဒ္ဒေန သမံ. ဒဒေ, ဒဒိတ္ထ, ဒဒံ, ဒဒိမှ. ဒဒိတ္ထ, ဒဒိရေ. ဒဒိတ္ထော, ဒဒိဝှော.

現在，依完成時(parokkhā)等時態宣說詞形次第。“Dada, dadū”，此中的“dadū”與“nārado iti nāmena, kassapo iti maṃ vidū”（其名那羅達，人知我迦葉）等句中的“vidū”一詞相同。Dade, dadittha, dadaṃ, dadimha. Dadittha, dadire. Dadittho, dadivho.

ဧတ္ထ စ ဒဒိတ္ထောတိ ဣဒံ ‘‘သဉ္ဇဂ္ဃိတ္ထော မယာ သဟ. မာ ကိသိတ္ထော မယာ ဝိနာ. မာ နံ ကလလေ အက္ကမိတ္ထော’’တိအာဒီသု ‘‘သဉ္ဇဂ္ဃိတ္ထော’’တိအာဒီဟိ [Pg.81] သမံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘမာနဝသေန သဒိသတာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ. ဒဒံ, ဒဒိမှေ. ပရောက္ခာသဟိဘရူပါနိ.

於此，“dadittho”一詞與“sañjagghittho mayā saha”（你曾與我共笑）、“Mā kisittho mayā vinā”（無我你莫憔悴）、“Mā naṃ kalale akkamittho”（莫踏彼於泥中）等句中的“sañjagghittho”等詞相同。應依此理，於一切可得之處考察其相似性。Dadaṃ, dadimhe。此為完成時(parokkhā)中間語態(sahibharūpāni)的詞形。

အဒဒါ, အဒဒူ. အဒဒေ, အဒဒတ္ထ. အဒဒံ, အဒဒမှ. အဒဒတ္ထ, အဒဒတ္ထုံ. အဒဒသေ, အဒဒဝှံ. အဒဒိံ အဒဒမှသေ. ဣတိ အနကာရပုဗ္ဗမ္ပိ ရူပံ ဂဟေတဗ္ဗံ ‘‘ယေသံ နော န ဒဒမှသေ’’တိ ဒဿနတော. ဟိယျတ္တနီသဟိတရူပါနိ.

Adadā, adadū. Adade, adadattha. Adadaṃ, adadamha. Adadattha, adadatthuṃ. Adadase, adadavhaṃ. Adadiṃ, adadamhase. 根據“yesaṃ no na dadamhase”（我們未曾施與他們）的用法，沒有前綴“a-”的詞形也應被採納。此為未完成過去時(hiyyattanī)的詞形。

အဒဒိ, အဒဒုံ, အဒဒိံသု. အဒဒေါ, အဒဒိတ္ထ. အဒဒိံ, အဒဒိမှာ. အဒဒါ, အဒဒူ. အဒဒသေ, အဒဒိဝှံ. အဒဒံ, အဒဒိမှေ. အဇ္ဇတနီသဟိတရူပါနိ.

Adadi, adaduṃ, adadiṃsu. Adado, adadittha. Adadiṃ, adadimhā. Adadā, adadū. Adadase, adadivhaṃ. Adadaṃ, adadimhe. 此為不定過去時(ajjatanī)的詞形。

‘‘ဒဒိဿတိ, ဒဒိဿန္တိ’’ ဣစ္စာဒိ သဗ္ဗံ နေယျံ. ဘဝိဿန္တီသဟိတရူပါနိ.

“Dadissati, dadissanti”（他將施，他們將施）等所有詞形皆應類推。此為將來時(bhavissantī)的詞形。

‘‘အဒဒိသာ, ဒဒိဿာ, အဒဒိဿံသု, ဒဒိဿံသု’’ ဣစ္စာဒိ စ သဗ္ဗံ နေယျံ. ကာလာတိပတ္တိသဟိတရူပါနိ.

“Adadisā, dadissā, adadissaṃsu, dadissaṃsu”等所有詞形皆應類推。此為條件式(kālātipatti)的詞形。

အပရာနိပိ ဝတ္တမာနာဒိသဟိတရူပါနိ ဘဝန္တိ. ဒေတိ, ဒေန္တိ. ဒေသိ, ဒေထ. ဒေမိ, ဒမ္မိ, ဒေမ, ဒမ္မ. ဒေတု, ဒေန္တု. ဒေဟိ, ဒေထ. ဒေမိ, ဒမ္မိ, ဒေမ, ဒမ္မ. အတ္တနောပဒါနိ အပ္ပသိဒ္ဓါနိ. သတ္တမီနယော စ ပရောက္ခာနယော စ အပ္ပသိဒ္ဓေါ. ဟိယုတ္တနီနယော ပန အဇ္ဇတနီနယော စ ကောစိ ကောစိ ပသိဒ္ဓေါ ပါဠိယံ အာဂတတ္တာ, သက္ကာ စ ‘‘အဒါ, အဒူ, အဒေါ, အဒ’’န္တိအာဒိနာ ယောဇေတုံ. တထာ ဟိ နယော ဒိဿတိ. အဒါ ဒါနံ ပုရိန္ဒဒေါ. ဝရဉ္စေမေ အဒေါ သက္က. ဗြာဟ္မဏာနံ အဒံ ဂဇံ. အဒါသိမေ. အဒံသု တေ မမောကာသံ. အဒါသိံ ဗြာဟ္မဏေ တဒါတိ. ‘‘ဒဿတိ, ဒဿန္တိ’’ ဣစ္စာဒိ သဗ္ဗံ နေယျံ. ‘‘အဒဿာ, ဒဿာ, အဒဿံသု, ဒဿံသု, ဒဿိံသု’’ ဣစ္စာဒိ စ သဗ္ဗံ နေယျံ.

亦有其他與現在時(vattamānā)等相關的詞形。Deti, denti. Desi, detha. Demi, dammi, dema, damma. Detu, dentu. Dehi, detha. Demi, dammi, dema, damma. 中間語態(attanopada)不常見。祈願式(sattamī)與完成時(parokkhā)亦不常見。然而，未完成過去時(hiyattanī)與不定過去時(ajjatanī)則有些是著名的，因其出現於巴利聖典中，故可以“adā, adū, ado, ada”等形式來組合。例如，可見此用法：“Adā dānaṃ purindado”（普林達多施予了布施）。“Varañceme ado sakka”（帝釋，你施予我此願）。“Brāhmaṇānaṃ adaṃ gajaṃ”（我施予婆羅門大象）。“Adāsime”（你施予我）。“Adaṃsu te mamokāsaṃ”（他們給了我機會）。“Adāsiṃ brāhmaṇe tadā”ti（那時我施予了婆羅門）。“Dassati, dassanti”等所有詞形皆應類推。“Adassā, dassā, adassaṃsu, dassaṃsu, dassiṃsu”等所有詞形亦皆應類推。

တထာ [Pg.82] အာဒဒါတိ, အာဒဒန္တိ. အာဒဒါသိ, အာဒဒါထ. အာဒဒါမိ, အာဒဒါမ. ကစ္စာယနမတေ ‘‘အာဒတ္တေ’’တိ အတ္တနောပဒံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ‘‘အာဒဒါတု, အာဒဒေယျ’’ ဣစ္စာဒိ သဗ္ဗံ နေယျံ. အာဒေတု အာဒေယျ ဣစ္စာဒိ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝမေဝ စ ‘‘ဒါပေတိ, အာဒါပေတီ’’တိအာဒီနိပိ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

同樣，ādadāti, ādadanti. Ādadāsi, ādadātha. Ādadāmi, ādadāma. 在迦旃延(Kaccāyana)的觀點中，“ādatte”被稱為中間語態(attanopada)。如此，“ādadātu, ādadeyya”等所有詞形皆應類推。“Ādetu, ādeyya”等應適當組合。同樣，“dāpeti, ādāpetī”等也應適當組合。

ဒါကုစ္ဆိတေ ဂမနေ. ဒါတိ. သုဒ္ဒါတိ. သုဒ္ဒေါ, သုဒ္ဒီ. တတ္ထ သုဒ္ဒေါတိ သုဒ္ဒါတီတိ သုဒ္ဒေါ, ပရပေါထနာဒိလုဒ္ဒါစာရကမ္မုနာ ဒါရုကမ္မာဒိခုဒ္ဒါစာရကမ္မုနာ စ လဟုံ လဟုံ ကုစ္ဆိတံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ သု ဣတိ သီဃတ္ထေ နိပါတော, ဒါ ဣတိ ဂရဟတ္ထော ဓာတု ကုစ္ဆိတဂတိဝါစကတ္တာ. သုဒ္ဒဿ ဘရိယာ သုဒ္ဒီ.

（詞根）Dā，用於鄙劣的行動。Dāti. Suddāti. Suddo, suddī. 此中，“suddo”即“suddāti”，其義為：因毆打他人等殘忍行為，或因木工等卑下行為，而迅速地趨於鄙劣。因為“su”是表示“迅速”的不變詞，而（此處的）詞根“dā”因表示鄙劣的行動而有“應受譴責”之義。首陀羅(Sudda)的妻子是首陀羅女(suddī)。

ဒု ဂတိယံ. ဒဝတိ. ဒုမော. ဧတ္ထ စ ဒဝတိ ဂစ္ဆတိ မူလက္ခန္ဓသာခါဝိဋပပတ္တပလ္လဝပုပ္ဖဖလေဟိ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏာတီတိ ဒုမော.

（詞根）Du，用於行動。Davati. Dumo. 此中，“dumo”之所以是“dumo”，是因為它行動(davati)，即通過根、幹、枝、杈、葉、芽、花、果而達到成長、增盛、廣大的狀態。

ဒေသောဓနေ. သောဓနံ ပရိယောဒါပနံ. ဒါယတိ. ဒါယနံ. ယထာ ဂါယတိ, ဂါယနံ. ဒါယိတုံ, ဒါယိတွာ, ဓာတာဝယဝဿေကာရဿ အာယာဒေသော. ‘‘ဒါတုံ, ဒတွာ’’ ဣစ္စပိ ရူပါနိ.

（詞根）De，用於淨化。Sodhanaṃ即pariyodāpanaṃ。Dāyati. Dāyanaṃ. 如同gāyati, gāyanaṃ。Dāyituṃ, dāyitvā，（這些詞形是）通過將詞根音節的“e”替換為“āya”而形成。亦有“dātuṃ, datvā”等詞形。

တတြ ဒါတုန္တိ သောဓေတုံ. ဒတွာတိ သောဓေတွာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ‘‘ဗာလော အဗျတ္တော နပ္ပဋိဗလော အနုယုဉ္ဇိယမာနော အနုယောဂံ ဒါတု’’န္တိ ဧတ္ထ ဒါတုန္တိ ပဒဿ သောဓေတုန္တိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘ဒါနတ္ထ’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ. န ဟိ ယော ပရေဟိ အနုယုဉ္ဇိယတိ, သော အနုယောဂံ ဒေတိ နာမာတိ. တသ္မာ ‘‘အာစရိယဿ အနုယောဂံ ဒတွာ ဗာရာဏသိံ ပစ္စာဂစ္ဆီ’’တိအာဒီသုပိ အနုယောဂံ ဒတွာတိ အနုယောဂံ သောဓေတွာတိ အတ္ထောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော. တထာ [Pg.83] ဟိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ‘‘အနုယောဂဒါပနတ္ထ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ပဒေသေ ဧသောယေဝတ္ထော ဝိဘာဝိတော. ကထံ? အနုယောဂဒါပနတ္ထန္တိ အနုယောဂံ သောဓာပေတုံ. ဝိမဒ္ဒက္ခမဉှိ သီဟနာဒံ နဒန္တော အတ္ထတော အနုယောဂံ သောဓေတိ နာမ, အနုယုဉ္ဇန္တော စ နံ သောဓာပေတိ နာမာတိ. ဣဒမ္ပိ စ တေဟိ ဝုတ္တံ. ဒါတုန္တိ သောဓေတုံ. ကေစိ ‘‘ဒါနတ္ထ’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ. န ဟိ ယော သီဟနာဒံ နဒတိ, သော ဧဝ တတ္ထ အနုယောဂံ ဒေတီတိ. သမန္တပဋ္ဌာနမဟာပကရဏ သံဝဏ္ဏနာယမ္ပိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ‘‘ဒါနံ ဒတွာတိ တံ စေတနံ ပရိယောဒါပေတွာ’’တိ သောဓနတ္ထော ဝုတ္တော. ဒုလ္လဘာ အယံ နီတိ သာဓုကံ စိတ္တေ ဌပေတဗ္ဗာ.

在此，“dātuṃ”即是“sodhetuṃ”。“datvā”应理解为“sodhetvā”之义。诚然，在‘愚昧无能者，在被质询时，不能给予答复’中，“dātuṃ”一词即是“sodhetuṃ”之义。有些人说其义为‘布施’，那是不恰当的。因为被他人质询者，不能说是他在‘给予’质询。因此，在‘向老师澄清了质询后，他返回了波罗奈(Bārāṇasī)’等句中，“anuyogaṃ datvā”也应理解为“anuyogaṃ sodhetvā”之义。诚然，古师们在‘为令给予质询’这一节中，也阐明了此义。如何阐明？‘为令给予质询’即是‘为令澄清质询’。因为，作能折服[他人]的狮子吼者，实际上是在澄清质询；而质询者，则是在使它被澄清。他们也曾如此说：“dātuṃ”即是“sodhetuṃ”。有些人说其义为‘布施’，那是不恰当的。因为作狮子吼者，他并非是在那里‘给予’质询。在《发趣论大疏》(Samantapaṭṭhāna-mahāpakaraṇa-saṃvaṇṇanā)中，古师们也说：‘“dānaṃ datvā”是“使那心清净后”’，说的是澄清之义。此难得之义理，当善记于心。

ဒေ ပါလနေ. ဒီယတိ. ဒါနံ, ဥဒ္ဒါနံ ဒါယိတုံ, ဒါယိတွာ. တတ္ထ ဒါနန္တိ ဒုဂ္ဂတိတော ဒါယတိ ရက္ခတီတိ ဒါနံ, ဒါနစေတနာ. ဥဒ္ဒါနန္တိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝက္ခမာနဿ ဝါ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဘာဝေန နဿိတုံ အဒတွာ ဥဒ္ဓံ ဒါနံ ရက္ခဏံ ဥဒ္ဒါနံ, သင်္ဂဟဝစနန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥဒ္ဒါနန္တိ ပစ္ဆုဒ္ဒါနာဒိကံ ဥဒ္ဒါနံ.

（词根）De，义为“守护”。其形为 dīyati。衍生词如：dānaṃ（布施）、uddānaṃ（纲要）、dāyituṃ、dāyitvā。其中，dānaṃ（布施）是“从不幸中守护、保护”，即是布施之思(dānacetanā)。uddānaṃ（纲要）是“不令已说或将说的义理因散乱而消失，向上地保护、守护”，其义为“摄颂”。或者，uddānaṃ（纲要）是指“后序纲要”等。

ခါဒ ဘက္ခနေ. ခါဒတိ. ခါဒိကာ, ခါဒနံ, အညမညခါဒိကာ. ပုဗ္ဗဖလခါဒိကာ, ခဇ္ဇံ, ခါဒနီယံ, ခန္ဓာ.

（词根）Khād，义为“食”。其形为 khādati。衍生词如：khādikā（食者）、khādanaṃ（食）、aññamaññakhādikā（互相吞食）、pubbaphalakhādikā（食前成果者）、khajjaṃ（硬食）、khādanīyaṃ（嚼食）、khandhā（蕴）。

တတ္ထ ခဇ္ဇန္တိ ပူဝေါ. ခါဒနီယန္တိ ပူဝဖလာဖလာဒိ. ‘‘ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ ဝိသုံ ဘောဇနီယဿ ဝစနတော ခါဒနံ နာမ ခဇ္ဇဿ ဝါ ခါဒနီယဿ ဝါ ဘက္ခနံ. အပိစ ဟိံသာပိ ‘‘ခါဒန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဇာတိဇရာဗျာဓိဒုက္ခာဒီဟိ ခဇ္ဇန္တီတိ ခန္ဓာ, ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာနိ. ‘‘စီဝရာနိ နဿန္တိပိ ဍယှန္တိပိ ဥန္ဒူရေဟိပိ ခဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ ခဇ္ဇန္တိ သဒ္ဒေါ ကမ္မတ္ထော.

在此，“khajjaṃ”（硬食）指糕饼。“khādanīyaṃ”（嚼食）指糕饼、水果、非水果等。在‘嚼食或啖食’中，由于‘啖食’是分开说的，因此“khādanaṃ”（食）是指对硬食或嚼食的食用。再者，伤害也被称为‘食’。因为被生、老、病、苦等所‘食’，故为蕴(khandhā)，即色、受、想、行、识。如在‘衣会被毁坏、会被烧毁、会被鼠“食”’中，‘被食’一词是作业（被动）义。

ဗဒ [Pg.84] ထေရိယေ. ထိရဘာဝေါ ထေရိယံ, ယထာ ဒက္ခိယံ. ဗဒတိ. ဗဒရီ, ဗဒရံ. အတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

（词根）Bada，义为“坚定”。“坚定”(theriyaṃ)即是稳固的状态，如同“熟练”(dakkhiyaṃ)。其形为 badati。衍生词如：badarī（枣树）、badaraṃ（枣子）。于此有说：

ကက္ကန္ဓု ဗဒရီ ကောလီ, ကောလံ ကုလဝမိစ္စပိ;

တေနိလံ ဗဒရဉ္စာတိ, နာမံ ရုက္ခဿ ကောလိယာတိ.

“Kakkandhu、badarī、kolī，kolaṃ以及kulavam；Tenilaṃ与badaraṃ，是枣树之名。”

ခဒ ဓိတိဟိံသာသု စ. ထေရိယာပေက္ခာယ စကာရော. ခဒတိ. ခဒိရော.

（词根）Khad，义为“坚定”与“伤害”。“与”(ca)字是相对于“坚定”而言。其形为 khadati。衍生词如：khadiro（儿茶树）。

ဂဒ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ. ဂဒတိ. အာဂဒနံ, တထော အာဂဒေါ ဧတဿာတိ တထာဂတော. သုဋ္ဌု ဂဒတီတိ သုဂဒေါ.

（词根）Gad，义为“明晰语”。其形为 gadati（他说）。衍生词如：āgadanaṃ（说明）。“他有如实的说明”，故为“如来”(Tathāgata)。“善说”，故为“善逝”(Sugata)。

ရဒ ဝိလေခနေ. ရဒတိ. ရဒနော, ရဒေါ, ဒါဌာရဒေါ. အတြ ရဒနောတိ ဒန္တော.

（词根）Rad，义为“刮，掘”。其形为 radati（他刮）。衍生词如：radano（牙）、rado（牙）、dāṭhārado（獠牙）。在此，radano 即是牙齿。

နဒ အဗျတ္တသဒ္ဒေ. သီဟော နဒတိ, ပဏဒတိ. နာဒေါ, နဒီ. ပဗ္ဗတေသု ဝနာဒီသု နဒတီတိ နဒီ. နဒ ဣ ဣတိ ဓာတုဒွယဝသေန ပန ‘‘နဒန္တီ ဂစ္ဆတီတိ နဒီ’’တိပိ နိဗ္ဗစနံ ဝဒန္တိ.

（词根）Nad，义为“非明晰声”。狮子吼叫(nadati)，大声吼叫(paṇadati)。衍生词如：nādo（吼声）、nadī（河）。因为它在山中、林中等处发出声响，故为“河”(nadī)。但也有人根据 nad（发声）和 i（去）这两个语根，说出“发着声响流去，故为‘河’”这样的语源解释。

ကေစေတ္ထ ဝဒေယျုံ ယာ ပနေသာ ‘‘နဒ အဗျတ္တသဒ္ဒေ’တိ ဓာတု တုမှေဟိ ဝုတ္တာ, သာ ကိံနိစ္စမဗျတ္တသဒ္ဒေယေဝ ဝတ္တတိ, ဥဒါဟု ကတ္ထစိ ဝိယတ္တိယမ္ပိ ဝါစာယံ ဝတ္တတီ’’တိ? နိစ္စမဗျတ္တသဒ္ဒေယေဝ ဝတ္တတီတိ. ယဇ္ဇေဝံ ‘‘သီဟော နဒတီ’’တိအာဒီသု တိရစ္ဆာနဂတာဒိသဒ္ဒဘာဝေန အဝိဘာဝိတတ္ထတာယ နဒသဒ္ဒေါ အဗျတ္တသဒ္ဒေါ ဟောတု, ‘‘သီဟော ဝိယ အယံ ပုရိသော နဒတီ’’တိအာဒီသု ပန မနုဿဘာသာပိ အဗျတ္တသဒ္ဒေါ သိယာတိ? တန္န ဝိယတ္တာပိ သမာနာ မနုဿဘာသာ သီဟော ဝိယာတိ ဧဝံ သမုပေက္ခာဝသေန သီဟပဒတ္ထဿာပေက္ခနတော နဒသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိယတိ[Pg.85], န ပုရိသာပေက္ခနဝသေန. ယထာ ဟိ ဝလာဟကူပမာဝသေန ကထိတံ, ‘‘ကထဉ္စ ပုဂ္ဂလော ဂဇ္ဇိတာ စ ဝဿိတာ စ ဟောတီ’’တိ ပါဠိယံ ဂဇ္ဇနံ ဝဿနဉ္စ ပုဂ္ဂလေ အလဗ္ဘမာနမ္ပိ ဝလာဟကဿ ဂဇ္ဇနဝဿနသဒိသတာယ ဘာသနကရဏကြိယာယူပလဗ္ဘနတော ဝတ္တဗ္ဗမေဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ နိဗ္ဘယဘာဝေန သီဟနာဒသဒိသိယာ ဝါစာယ နိစ္ဆရဏတော သီဟော ဝိယ နဒတီတိ အဝိဘာဝိတတ္ထဝန္တေန နဒသဒ္ဒေန မနုဿဘာသာပိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ ဟောတိ.

于此，有些人或许会说：“你们所说的语根‘nad，义为非明晰声’，它是否总是用于非明晰声，或者有时也用于明晰语？”[答：]它总是用于非明晰声。若如此，在“狮子吼叫”等句中，由于其义未被辨明为畜生等的声音，‘nadasadda’（吼声）可以是“非明晰声”；但在“此人如狮子般吼叫”等句中，人的语言是否也成了“非明晰声”呢？并非如此。人的语言虽是明晰的，但在说“如狮子般”时，是以比喻的方式，着眼于“狮子”一词的含义，才用‘nada’（吼叫）来指称，并非着眼于“人”。正如以云为喻所说，在“个人(puggala)如何能打雷又能下雨？”的圣典中，虽然在个人身上找不到打雷和下雨，但由于其说话和行动类似于云的打雷和下雨，故可如此说。同理，由于以无畏发出如狮子吼般的声音，人的语言也可用具有非明晰义的‘nada’一词来指称。

ဧတ္ထ စ အမ္ဗဖလူပမာဒယောပိ အာဟရိတွာ ဒဿေတဗ္ဗာ. န ဟိ ပက္ကာမကတာဒီနိ ပုဂ္ဂလေသု ဝိဇ္ဇန္တိ, အထ ခေါ အမ္ဗဖလာဒီသု ဧဝ ဝိဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဘဂဝတာ အညေနာကာရေန သဒိသတ္တံ ဝိဘာဝေတုံ အမ္ဗဖလူပမာဒယော ဝုတ္တာ, ဧဝမေဝ နဒသဒ္ဒေါ အဗျတ္တသဒ္ဒဘာဝေန တိရစ္ဆာနဂတသဒ္ဒါဒီသု ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗောပိ အတ္ထန္တရဝိဘာဝနတ္ထံ ‘‘သီဟော ဝိယ နဒတီ’’တိအာဒီသု မနုဿဘာသာယမ္ပိ ရူဠှိယာ ဝုတ္တော, န သဘာဝတော. တထာ ဟိ သဘာဝတော နဒသဒ္ဒေနပိ ဝဿိတသဒ္ဒါဒီဟိပိ မနုဿဘာသာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ န ဟောတီတိ. ယဒိ ဧဝံ –

在此也应引用芒果等譬喻来说明。因为成熟、未成熟等[特性]不存在于个人(puggala)身上，而只存在于芒果等之中。虽然如此，世尊(Bhagavā)为了以另一种方式阐明相似性，而说了芒果等譬喻。同理，“nada”一词，虽然因其为非明晰声而只应指畜生等的声音，但为了阐明其他意义，在‘如狮子般吼叫’等句中，也依惯例用于人的语言，并非依其自性。诚然，依自性而言，人的语言不应用“nada”（吼叫）、“vassita”（鸣叫）等词来指称。若如此——

‘‘သုဝိဇာနံ သိင်္ဂါလာနံ, သကုဏာနဉ္စ ဝဿိတံ;

မနုဿဝဿိတံ ရာဇ, ဒုဗ္ဗိဇာနတရံ တတော’’တိ

“豺狼之鸣叫，以及鸟之鸣，易于了知；王啊，人之鸣叫，比那更难了知。”

ဧတ္ထ ကသ္မာ ဝဿိတသဒ္ဒေန မနုဿဘာသာ နိဒ္ဒိသိယတီတိ? သစ္စံ မနုဿဘာသာပိ ဝဿိတသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဒိဿတိ, ဧဝံ သန္တေပိ သာ ‘‘သုဝိဇာနံ သိင်္ဂါလာနံ, သကုဏာနဉ္စ ဝဿိတ’’န္တိ ဝဿိတသဒ္ဒဝသေန ပယောဂဿ ဝစနတော တဒနုရူပံ နိဒ္ဒိသိတုံ အရဟတီတိ မန္တွာ ဝဿိတသဒ္ဒသဒိသီ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. န ဟိ ‘‘မနုဿော ဝဿတီ’’တိအာဒိနာ ဝိသုံ ပယောဂါ ဒိဿန္တိ, ‘‘သကုဏော ဝဿတိ, ကူဇတီ’’တိအာဒိနာ ပန ပယောဂါ ဒိဿန္တိ, တသ္မာ ‘‘သင်္ဂါမံ ဩတရိတွာန, သီဟနာဒံ နဒိ ကုသော’’တိအာဒီသု ဝိယ ယထာရဟံ [Pg.86] အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝံ နဒဓာတု သဘာဝတော အဗျတ္တသဒ္ဒေယေဝ ဟောတိ, န ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

在此，为何用“鸣叫”一词指称人的语言？诚然，人的语言也可见被“鸣叫”一词所指称。虽然如此，但考虑到“豺狼之鸣叫，以及鸟之鸣，易于了知”的用法，认为它适合于相应地指称，故而指称为与“鸣叫”相似。因为并没有“人鸣叫”等单独的用法，但可见“鸟鸣叫、啼叫”等用法。因此，应如“进入战场后，拘舍作狮子吼”等句一样，随宜取其义。如是，当知语根 nad 依自性只用于非明晰声，不用于明晰语。

အဒ္ဒ ဂတိယံ ယာစနေ စ. အဒ္ဒတိ.

语根 Add，义为“去”与“乞求”。其形为 addati。

နဒ္ဒ ဂဒ္ဒ သဒ္ဒေ. နဒ္ဒတိ. ဂဒ္ဒတိ.

语根 Nadd、Gadd，义为“声”。其形为 naddati，gaddati。

တဒ္ဒ ဟိံသာယံ. တဒ္ဒတိ.

语根 Tadd，义为“伤害”。其形为 taddati。

ကဒ္ဒ ကုစ္ဆိတေ သဒ္ဒေ. ကဒ္ဒတိ. ကဒ္ဒမော.

语根 Kadd，义为“可鄙声”。其形为 kaddati。衍生词如：kaddamo (泥)。

ခဒ္ဒ ဒံသနေ. ဒံသနမိဟ ဒန္တသုကတကတ္တိကာ ကြိယာ အဘိဓီယတေ. သဘာဝတ္တာ ဓာတုယာ သာဓနပ္ပယောဂသမဝါယီ. ခဒ္ဒတိ.

语根 Khadd，义为“咬”。在此，“咬”是指牙齿所作的切割行为。此语根因其自性而与工具和作用相结合。其形为 khaddati。

အဒိ ဗန္ဓနေ. အန္ဒတိ. အန္ဒု. အန္ဒုသဒ္ဒေါပနေတ္ထ ဣတ္ထိလိင်္ဂေါ ဂဟေတဗ္ဗော ပါဠိယံ ဣတ္ထိလိင်္ဂပ္ပယောဂဒဿနတော ‘‘သေယျထာပိ ဝါသေဋ္ဌ အယံ အစိရဝတီ နဒီ ပူရာ ဥဒကဿ သမတိတ္တိကာ ကာကပေယျာ, အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ပါရတ္ထိကော ပါရဂဝေသီ ပါရဂါမီ ပါရံ တရိတုကာမော, သော ဩရိမတီရေ ဒဠှာယ အန္ဒုယာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနဗန္ဓော’’တိ. တတြ အန္ဒူတိ ယံ ကိဉ္စိ ဗန္ဓနံ ဝါ. ‘‘ယထာ အန္ဒုဃရေ ပုရိသော’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဗန္ဓနဝိသေသော ဝါ, ‘‘အန္ဒုဗန္ဓနာဒီနိ ဆိန္ဒိတွာ ပလာယိံသူ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. အပိစ အန္ဒနဋ္ဌေန ဗန္ဓနဋ္ဌေန အန္ဒု ဝိယာတိပိ အန္ဒု, ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ဣမေ ခေါ ဝါသေဋ္ဌ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ အရိယဿ ဝိနယေ အန္ဒူတိပိ ဗန္ဓနန္တိပိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ. နိဂ္ဂဟီတာဂမဝသေနာယံ ဓာတု ဝုတ္တာ. ကတ္ထစိ ပန ဝိဂတနိဂ္ဂဟီတာဂမောပိ ဟောတိ, တံ ယထာ? ‘‘အဝိဇ္ဇာ ဘိက္ခဝေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ အနွဒေဝ အဟိရိက’’န္တိ ပါဠိ. ဧတ္ထ အနုအန္ဒတိ အနုဗန္ဓတီတိ အနွဒိ. အနွဒိ ဧဝ အနွဒေဝါတိ ကိတဝိဂ္ဂဟော သန္ဓိဝိဂ္ဂဟော စ [Pg.87] ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနွဒေဝါတိ အနုဗန္ဓမာနမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ အဝိဇ္ဇမဟိရိကံ အနုဗန္ဓမာနမေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော.

语根 Ad，义为“束缚”。其形为 andati。衍生词如：andu (枷锁)。在此，andu 一词应取阴性，因为在圣典中可见其阴性用法：“婆悉吒(Vāseṭṭha)，譬如这条阿致罗筏底河，水满及岸，乌鸦可饮。此时，有想去对岸、寻求对岸、要到对岸、欲渡对岸之人，他在此岸被坚固的枷锁反绑双手，作强力束缚。”在此，andu (枷锁)是任何一种束缚。诚然，经中说：“如人在枷锁房中。”它也是一种特定的束缚。诚然，经中说：“切断枷锁等束缚后逃走了。”再者，因其有束缚之义，如枷锁一般，五种欲乐也称为 andu。世尊曾说：“婆悉吒(Vāseṭṭha)，此五种欲乐在圣律中被称为‘枷锁’，亦被称为‘束缚’。”此语根是就其带有鼻音而说。但在某些地方，它也出现为不带鼻音的形式，例如：“诸比丘，无明是生起诸不善法的先导，无惭愧紧随其后(anvadeva)。”在此，‘anuandati’(随之束缚)即是‘anubandhati’(跟随)，由此得‘anvadi’。当知‘anvadi’即是‘anvadeva’，这是其词法分解与连音分解。诚然，在义注中说：“anvadeva 即是‘紧随其后’”，其义为：无惭愧紧随着无明。

ဣဒိ ပရမိဿရိယေ ဣန္ဒတိ. ဣန္ဒနံ, ဣန္ဒော.

语根 Id，义为“至上主权”。其形为 indati。衍生词如：indanaṃ (燃料)、indo (主宰者，因陀罗)。

ဧတ္ထ ဣန္ဒောတိ အဓိပတိဘူတော ယော ကောစိ. သော ဟိ ဣန္ဒတိ ပရေသု ဣဿရိယံ ပါပုဏာတီတိ ဣန္ဒောတိ ဝုစ္စတိ. အပိစ ဣန္ဒောတိ သက္ကော. သက္ကဿ ဟိ အနေကာနိ နာမာနိ –

在此，indo (主宰者)是任何成为主导者的人。因为他行使主权(indati)，于他人中获得主导地位，故被称为 indo。再者，indo 是指帝释。诚然，帝释有许多名字：

သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါ ဣန္ဒော, ဝတြဘူ ပါကသာသနော;

သဟဿနေတ္တော မဃဝါ, ဒေဝရာဇာ သုဇမ္ပတိ.

“帝释、布施城者、因陀罗，伏魔者、惩治婆伽者；千眼者、摩伽婆，天王、须阇之夫。”

သဟဿက္ခော ဒသသတ-လောစနော ဝဇိရာဝုဓော;

ဟူတပတိ မဟိန္ဒော စ, ကောသိယော ဒေဝကုဉ္ဇရော.

千眼者、千目尊、手持金刚杵；火供主、摩哂陀，拘尸族、天中象王。

သုရာဓိပေါ သုရနာထော, ဝါသဝေါ တိဒိဝါဓိဘူ;

ဇမ္ဗာရိ စေဝ ဝဇိရ-ဟတ္ထော အသုရသာသနော;

ဂန္ဓရာဇာ ဒေဝိန္ဒော, သုရိန္ဒော အသုရာဘိဘူတိ.

诸天之主、诸天之庇护者、婆薮、三十三天之主；降伏妖魔者、手持金刚杵者、惩治阿修罗者；犍达婆之王、诸天之帝、诸天之主、征服阿修罗者。

ဧဝံ အနေကာနိ နာမာနိ. ဧကောပိ ဟိ အတ္ထော အနေကသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တတာယ အနေကနာမော. တေနာဟ ဘဂဝါ –

如此有众多名称。即使是一个意义，由于是众多语词生起的因缘，所以有多种名称。因此，世尊说——

သက္ကော မဟာလိ ဒေဝါနမိန္ဒော ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော မဃော နာမ မာဏဝေါ အဟောသိ, တသ္မာ ‘‘မဃဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သက္ကော မဟာလိ ဒေဝါနမိန္ဒော ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော ပုရေ ဒါနံ အဒါသိ, တသ္မာ ‘‘ပုရိန္ဒဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သက္ကော မဟာလိ ဒေဝါနမိန္ဒော ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော သက္ကစ္စံ ဒါနံ အဒါသိ, တသ္မာ ‘‘သက္ကော’’တိ ဝုစ္စတိ. သက္ကော မဟာလိ ဒေဝါနမိန္ဒော ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော အာဝါသံ အဒါသိ, တသ္မာ ‘‘ဝါသဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သက္ကော မဟာလိ ဒေဝါနမိန္ဒော သဟဿံ အတ္ထာနံ မုဟုတ္တေန [Pg.88] စိန္တေတိ, တသ္မာ ‘‘သဟဿက္ခော’’တိ ဝုစ္စတိ. သက္ကဿ မဟာလိ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သုဇာ နာမ အသုရကညာ ပဇာပတိ, တသ္မာ ‘‘သုဇမ္ပတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သက္ကော မဟာလိ ဒေဝါနမိန္ဒော ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ, တသ္မာ ‘‘ဒေဝါနမိန္ဒော’’တိ ဝုစ္စတီတိ.

摩诃离！天帝释从前为人时，是一位名叫摩伽(Magha)的年轻人，因此被称为“摩伽婆”(Maghavā)。摩诃离！天帝释从前为人时，在城市里布施，因此被称为“布施城者”(Purindada)。摩诃离！天帝释从前为人时，恭敬地布施，因此被称为“帝释”(Sakka)。摩诃离！天帝释从前为人时，施舍住所，因此被称为“婆薮”(Vāsava)。摩诃离！天帝释在一瞬间能思虑千种事情，因此被称为“千眼”(Sahassakkha)。摩诃离！天帝释的妻子是一位名叫须阇(Sujā)的阿修罗女，因此被称为“须阇之夫”(Sujampati)。摩诃离！天帝释对三十三天的诸天行使主权与统治权，因此被称为“诸天之主”(Devānaminda)。

ဧဝမေကဿာပိ အတ္ထဿ အနေကာနိ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တာနိ ဒိဿန္တိ.

如此，即使是一个意义，也可以见到有多种令语词生起的因缘。

တထာ ဟိ ယေန ပဝတ္တိနိမိတ္တေန တာဝတိံသာဓိပတိမှိ ဣန္ဒသဒ္ဒေါ ပဝတ္တော, န တေန တတ္ထ သက္ကာဒိသဒ္ဒါ ပဝတ္တာ, အထ ခေါ အညေန. တထာ ယေန သမ္မာဒိဋ္ဌိယံ ပညာသဒ္ဒေါ ပဝတ္တော, န တေန တတ္ထ ဝိဇ္ဇာဒိသဒ္ဒါ. ယေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝေန ဥပ္ပန္နဓမ္မသ္မိံ စိတ္တသဒ္ဒေါ ပဝတ္တော, န တေန တတ္ထ ဝိညာဏာဒိသဒ္ဒါ. န ဟိ ဝိနာ ကေနစိ ပဝတ္တိနိမိတ္တေန သဒ္ဒေါ ပဝတ္တတီတိ. ဧကောပိ အတ္ထော သမ္မုတျတ္ထော စ ပရမတ္ထော စ အနေကသဒ္ဒပ္ပဝ္တ္တိနိမိတ္တတာယ အနေကနာမောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

例如，在三十三天之主那里，凭借引发“因陀”(Inda)一词使用的因由，并非也引发“帝释”(Sakka)等词的使用，而是凭借其他的因由。同样，凭借在正见中引发“慧”(paññā)这个词使用的因由，并非也引发“明”(vijjā)等词的使用。凭借在与相应法以先导之态生起的法中引发“心”(citta)这个词使用的因由，并非也引发“识”(viññāṇa)等词的使用。因为没有任何词是会无缘无故被使用的。应当这样理解：一个意义，无论是世俗义还是胜义，由于有多种引发语词的因由，也会有多种名称。

ဧတ္ထ သိယာ ‘‘နာမာနီတိ ဝဒထ, ကိံ နာမံ နာမာ’’တိ. ဝုစ္စတေ – ဤဒိသေ ဌာနေ အတ္ထေသု သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ‘‘နာမ’’န္တိ ဂဟိတံ, ယံ ‘‘လိင်္ဂ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ ‘‘နာမ’’န္တိ စ ‘‘လိင်္ဂ’’န္တိ စ သဒ္ဒေါပိ ဝုစ္စတိ, ‘‘အညံ သောဘနံ နာမံ ပရိယေသိဿာမိ. လိင်္ဂဉ္စ နိပ္ပဇ္ဇတေ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အသဘာဝဓမ္မဘူတံ နာမပညတ္တိသင်္ခါတံ အတ္ထေသု သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တမ္ပိ ဝုစ္စတိ ‘‘နာမဂေါတ္တံ န ဇီရတိ. သတလိင်္ဂေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဣတိ နာမသဒ္ဒေနပိ လိင်္ဂသဒ္ဒေနပိ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဿ ကထနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဉ္စ နာမ လောကသင်္ကေတသိဒ္ဓေါ တံတံဝစနတ္ထနိယတော သာမညာကာရဝိသေသောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သော ဧဝံဘူတောယေဝ သာမညာကာရဝိသေသော နာမ ပညတ္တီတိ ပုဗ္ဗာစရိယာ ဝဒန္တိ[Pg.89]. သော ဟိ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ သဒ္ဒံ နာမေတိ တဿ တဿ အတ္ထဿ နာမသညံ ကရောတီတိ နာမံ, ပကာရေဟိ ဉာပနတော ပညတ္တိ စ. သဝိညတ္တိဝိကာရဿ ပန သဒ္ဒဿ သမ္မုတိပရမတ္ထသစ္စာနံ ပကာရေဟိ ဉာပနတော ပညတ္တိဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. သဒ္ဒဿေဝ ဟိ ဧကန္တေန ပညတ္တိဘာဝေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပရိတ္တာရမ္မဏာ’’တိ စ ‘‘နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ’’တိ စ ‘‘နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ’’တိ စ ပါဠိဒဿနတော. ဣဓ ပန သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တာဓိကာရတ္တာ နာမဝသေန အတ္ထော ပကာသိတော. ဧဝံ အနေကဝိဓဿ သာမညာကာရဝိသေသောတိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဂဟိတဿ နာမပညတ္တိသင်္ခါတဿ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဿ ဝသေန ဧကောပိ ဉေယျတ္ထော အနေကလိင်္ဂေါတိ ဂဟေတဗ္ဗော. တေနာဟ အာယသ္မာ သုဟေမန္တော ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒေါ –

于此，或问：“汝言‘名’，何为名？”答曰：于此场合，于诸义中语词转起之因，被称为“名”，亦被称为“相”(liṅga)。诚然，“名”与“相”亦可指语词，如于“我将寻求另一善名，相亦随之生”等句中。被称为“名概念”(nāmapaññatti)、非为自性法、于诸义中语词转起之因，亦被称为“名”，如于“名与姓不朽，具百相”等句中。是故当知，“名”字与“相”字，皆为说明语词转起之因。而语词转起之因，当知为一种特殊的共相，由世间约定而成，为各别语词之义所限定。古师言，正是此种特殊的共相，即是“概念”(paññatti)。其于此一或彼一义中导向(nāmeti)语词，为此一或彼一义造作名想，故为“名”；又以种种方式令人了知，故为“概念”。至于有表义变化之语词，其以种种方式令人了知世俗谛与胜义谛，其为“概念”自不待言。语词本身，实应全视为“概念”，如圣典所示：“词无碍解(niruttipaṭisambhidā)以有限为所缘”、“词无碍解以现在为所缘”、“词无碍解以外部为所缘”。然于此处，因主述语词转起之因，故以“名”来阐明其义。如是，依古师所取、被称为“名概念”、具有多种形式的特殊共相，即语词转起之因，当知纵是一所知境，亦可有多种“相”。是故，已达无碍解之具寿(āyasmā)苏赫曼陀(Suhemanto)曰——

‘‘သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿ, သတလက္ခဏဓာရိနော;

ဧကင်္ဂဒဿီ ဒုမ္မေဓော, သတဒဿီဝ ပဏ္ဍိတော’’တိ.

具百相之义，持百种特征；愚者见一端，智者见百态。

ဧဝံ သဗ္ဗာဘိဓာနေသုပိ ဣမိနာ နယေန ယထာရဟံ အတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော နယညူဟိ.

如是，于一切名，知理者当以此理则，恰如其分地辨明其义。

ဝိဒိ အဝယဝေ. ဝိန္ဒတိ. ယဒိ အဘိဓာနမတ္ထိ, ‘‘ဝိန္ဒော’’တိ ဒိဿတိ. ယထာ ကဏ္ဍတိ. ကဏ္ဍော.

词根vid用于“部分”(avayava)义。其动词为vindati。若有名词，则可见为vindo。犹如kaṇḍati，其名词为kaṇḍo。

ခိဒိ အဝယဝေတိ စန္ဒဝိဒုနော ဝဒန္တိ. တေသံ မတေ ‘‘ခိန္ဒတီ’’တိ ရူပံ.

月亮派(Canda)学者言，词根khid用于“分解”(avayava)义。依其之见，其动词形式为khindati。

နိဒိ ကုစ္ဆာယံ. ကုစ္ဆာသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော. နိန္ဒတိ. နိန္ဒာ.

词根nid用于“责备”(kucchā)义。Kucchā一词意为“谴责”(garahā)。其动词为nindati，名词为nindā。

ပေါရာဏမေတံ အတုလ, နေတံ အဇ္ဇတနာမိဝ;

နိန္ဒန္တိ တုဏှိမာသီနံ, နိန္ဒန္တိ ဗဟုဘာဏိနံ;

မိတဘာဏိမ္ပိ နိန္ဒန္တိ, နတ္ထိ လောကေ အနိန္ဒိတော.

阿图拉(Atula)，此乃古之道，非独今日然。人责默然者，亦责多语者，亦责寡言者，世无不被责。

အဝဏ္ဏော [Pg.90] အဂုဏော နိန္ဒာ, ဂရဟာ အယသောပိ စ;

အသိလောကော အကိတ္တိ စ, အသိလာဃာ စ အတ္ထုတိ.

恶评、劣德与责备，谴责、恶名亦复然；坏誉、非议与不赞，以及无有赞美言。

နန္ဒ သမိဒ္ဓိယံ. အကမ္မိကာ ဓာတု. နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ. နန္ဒာယ နုန မရဏေန. နန္ဒသိ သိရိဝါဟန. နန္ဒနံ ဝနံ. အဘိသဒ္ဒယောဂေ ပနာယံ သကမ္မကောပိ. အဘိနန္ဒန္တိ အာဂတံ နာဘိနန္ဒန္တိ မရဏံ.

词根nand用于“繁荣”(samiddhi)义。此为不及物动词词根。例如：有子者因子而欢喜。难陀(Nandā)或因死而喜。光辉车乘者(sirivāhana)，汝欢喜。欢喜林(Nandanaṃ vanaṃ)。然与前缀abhi连用时，此词根亦可为及物动词。例如：彼等欢迎到来，不欢迎死亡。

သိရီဝ ရူပိနိံ ဒိသွာ, နန္ဒိတံ အာသိ တံ ကုလံ;

တေန နန္ဒာတိ မေ နာမံ, သုန္ဒရံ ပဝရံ အဟု.

见彼美如吉祥天女(Sirī)，其家族欢喜；因此我名“难陀”(Nandā)，美好而殊胜。

ရမ္မံ ဝေဠုဝနံ ယေန, န ဒိဋ္ဌံ သုဂတာလယံ;

န တေန နန္ဒနံ ဒိဋ္ဌံ, ဣတိ မညေ မဟေသယံ.

若人未曾见，悦意竹林(Veḷuvana)，善逝之住处；大仙我思忖，彼实未曾见，天界欢喜园(Nandana)。

ယေန ဝေဠုဝနံ ဒိဋ္ဌံ, နရနန္ဒနနန္ဒနံ;

သုဒိဋ္ဌံ နန္ဒနံ တေန, အမရိန္ဒသုနန္ဒနံ.

若人已见竹林(Veḷuvana)，令世人欢喜之乐园；彼已善见欢喜园(Nandana)，天帝之善喜园(Sunandana)。

စဒိ ဟိလာဒနေ ဒိတ္တိယဉ္စ. ဟိလာဒနံ သုခနံ. ဒိတ္တိ သောဘာ. စန္ဒတိ. စန္ဒနော, စန္ဒော.

词根cad用于“使喜悦”(hilādana)与“发光”(ditti)义。Hilādana意为“使快乐”。Ditti意为“光辉”。其动词为candati。其名词派生词有candano（旃檀）与cando（月亮）。

ဧတ္ထ စ စန္ဒနဿပိ အနေကာနိ နာမာနိ – စန္ဒနံ, ဂန္ဓသာရော, မလယဇော, သုဝဏ္ဏစန္ဒနံ, ဟရိစန္ဒနံ, ရတ္တစန္ဒနံ, ဂေါသီတစန္ဒနံ. စန္ဒယတိ ဟိလာဒယတိ သီတဂုဏသမင်္ဂိတာယ သတ္တာနံ ပလိဠာဟံ ဝူပသမေန္တံ သုခံ ဥပ္ပာဒေတီတိ စန္ဒနံ. စန္ဒောတိ သောမော, သောပိ စန္ဒယတိ ဟိလာဒယတိ သီတဂုဏသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနော ပဘာယ သတ္တာနံ ပရိဠာဟံ ဝူပသမေန္တော သုခံ ဥပ္ပာဒေတီတိ စန္ဒောတိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ စန္ဒတိ ဒိဗ္ဗတိ သိရိယာ ဝိရောစတီတိ စန္ဒော. အာဂမဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ စန္ဒော’’တိ ဝုတ္တံ. တဿာပိ အနေကာနိ နာမာနိ –

于此，旃檀亦有数名——旃檀(candana)、香髓(gandhasāra)、马拉雅生(malayaja)、黄金旃檀(suvaṇṇacandana)、青旃檀(haricandana)、赤旃檀(rattacandana)、牛头旃檀(gosītacandana)。因其具清凉之性，能使有情欣悦，平息其热恼，生起安乐，故名“旃檀”。月亮(cando)即苏摩(soma)，其亦因具足清凉之性，以自身光芒平息有情热恼，生起安乐，故名“月亮”。或曰：因其照耀、闪亮、以光辉而发光，故名“月亮”。然于圣典义注(Āgamaṭṭhakathā)中则言：“因其能生起欲求(chanda)”，故名“月亮”。其亦有数名——

စန္ဒော [Pg.91] နက္ခတ္တရာဇာ စ, ဣန္ဒု သောမော နိသာကရော;

စန္ဒိမာ မာ နိသာနာထော, ဩသဓီ သော နိသာပတိ.

月、星宿王，月、苏摩、造夜者；月神、月、夜之主，药草主、夜之主。

ဥဠုရာဇာ သသင်္ကော စ, ဟိမရံသိ သသီပိ စ;

ဒွိဇရာဇာ သသဓရော, တာရာပတိ ဟိမံသု စ.

星辰王、怀兔者，冷光者、亦持兔；双生王、持兔者，众星主、冷光者。

ကုမုဒဗန္ဓဝေါ စေဝ, မိဂင်္ကော စ ကလာနိဓိ;

သုဓံ သုဓိ ဓူပိ ယူပ-ရသ္မိ စေဝ ခမာကရော;

နက္ခတ္တေသော စ ရဇနီ-ကရော သုဗ္ဘံသု ဧဝ စ.

睡莲之友、鹿印者、技艺之库；甘露、贤者、香熏者、柱光者、虚空之源；群星之主、造夜者、以及白光者。

တဒိ စေတာယံ. တန္ဒတိ. တန္ဒီ.

词根tad用于“疲倦”义。其动词为tandati，名词为tandī。

ကဒိ ကလဒိ အဝှာနေ ရောဒနေ စ. ကန္ဒတိ, ပက္ကန္ဒတိ. ပက္ကန္ဒုံ, ကန္ဒန္တော, ကလန္ဒကော.

词根kad与kalad用于“呼唤”(avhāna)与“哭泣”(rodana)义。其动词为kandati、pakkandati。派生词有pakkanduṃ、kandanto、kalandako。

ကလိဒိ ပရိဒေဝနေ. ကလိန္ဒတိ.

词根kalid用于“悲叹”(paridevana)义。其动词为kalindati。

ခေါဒ ပဋိဃာတေ. ခေါဒတိ.

词根khod用于“撞击”(paṭighāta)义。其动词为khodati。

ခန္ဒ ဂတိသောသနေသု. ခန္ဒတိ. ခန္ဒော. ခန္ဒော နာမ ဧကော ဒေဝေါ, ယော ‘‘ကုမာရော သတ္တိဓရော’’တိ စ ဝုစ္စတိ.

词根khand用于“行进”(gati)与“干涸”(sosana)义。其动词为khandati。名词为khando。又，有一位名叫塞建陀(Khanda)的天神，亦被称为“持矛童子”(kumāro sattidharo)。

ခုဒိ အာပဝနေ. ခုန္ဒတိ.

词根khud用于“播种”(āpavana)义。其动词为khundati。

သိဒိ သီတိယေ. သီတိယံ သီတိဘာဝေါ. သိန္ဒတိ. သောသိန္ဒော, သောတတ္တော.

词根sid用于“寒冷”(sītiya)义。Sītiyaṃ意为“寒冷的状态”(sītibhāvo)。其动词为sindati。派生词有sosindo、sotatto。

ဝန္ဒ အဘိဝါဒနထုတီသု. ဝန္ဒတိ, အဘိဝန္ဒတိ. အဘိဝန္ဒနာ, ဝန္ဒနံ, ဝန္ဒကော.

词根vand用于“礼敬”(abhivādana)与“赞颂”(thuti)义。其动词为vandati、abhivandati。其名词派生词有abhivandanā、vandanaṃ、vandako。

ဧတ္ထ ပန ဝန္ဒတီတိ ပဒဿ နမဿတိ ထောမေတိ ဝါတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ သုတ္တန္တဋီကာကာရော ‘‘ဝန္ဒေတိ ဝန္ဒာမိ ထောမေမိ ဝါ’’တိ အာဟ.

于此，vandati一词，其义为“礼拜”(namassati)或“赞颂”(thometi)。诚如经疏(suttantaṭīkā)作者所言：“vandeti意为‘我礼敬’(vandāmi)或‘我赞颂’(thomemi)”。

ဘဒိ ကလ္လာဏေ သောခိယေ စ. ကလ္လာဏံ ကလျာဏံ, သောခိယံ သုခိနော ဘာဝေါ, သုခမိစ္စေဝတ္ထော. ဘန္ဒတိ. ဘန္ဒကော, ဘဒ္ဒေါ, ဘဒြော.

词根bhad用于“贤善”(kallāṇa)与“安乐”(sokhiya)义。Kallāṇaṃ即kalyāṇaṃ。Sokhiyaṃ是快乐者(sukhino)的状态，义即是“乐”。其动词为bhandati。派生词有bhandako、bhaddo、bhadro。

မဒိ [Pg.92] ထုတိမောဒမဒသုပနဂတီသု. မန္ဒတိ. မန္ဒော.

词根 Madi 用于“赞颂、喜悦、沉醉、睡眠、行进”等义。其动词形式为 mandati (变得迟钝)。名词为 mando (迟钝者，愚者)。

ဧတ္ထ ပန မန္ဒောတိ အညာဏီပိ ဗာလဒါရကောပိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ အညာဏီ မန္ဒတိ အညာဏဘာဝေန အပ္ပသံသိတဗ္ဗမ္ပိ ပုဂ္ဂလံ ထောမေတီတိ မန္ဒော. မန္ဒတိ အမောဒိတဗ္ဗဋ္ဌာနေပိ မောဒတီတိ မန္ဒော. မန္ဒတိ ဒါနသီလာဒိပုညကြိယာသု ပမဇ္ဇတီတိ မန္ဒော. မန္ဒတိ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ဟိတာဟိတံ အစိန္တေန္တော ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီဟိ အတ္တနော ကာယံ သဉ္ဇာတမေဒံ ကုရုမာနော သုပတီတိ မန္ဒော. မန္ဒတိ အယုတ္တံ ပရေသံ ကြိယံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနေန ဂစ္ဆတိ ဂဏှာတီတိ မန္ဒော. အထ ဝါ မန္ဒတိ ပုနပ္ပုနံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဂဗ္ဘံ ဂစ္ဆတီတိ မန္ဒော. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ. ဗာလဒါရကော ပန မန္ဒတိ ယုတ္တာယုတ္တမဇာနန္တော ဥတ္တာနသေယျံပရိဝတ္တနသေယျံ ဝါ သုပတီတိ မန္ဒော. တထာ ဟိ –

此处所谓愚者，也指无知者和幼童。其中，无知者因其无知而赞叹不应受赞叹之人，故为愚。在不应喜悦之处喜悦，故为愚。于布施、持戒等福业懈怠，故为愚。不思己他之利害，只以食物等令身体肥胖而眠睡，故为愚。见他人行不当之事而仿效，故为愚。或因屡屡受生而入胎，故为愚。如世尊所说：“愚者一再入胎。”至于幼童，因其不知何为适当、何为不当，或仰卧或翻身而睡，故为愚。诚然如此——

‘‘နောနီတသုခုမာလံ မံ, ဇာတပလ္လဝကောမလံ;

မန္ဒံ ဥတ္တာနသယနံ, ပိသာစဘယတဇ္ဇိတာ.

“我身如新酪般细嫩，又似新芽般柔软；孩儿仰卧在床上，因惧鬼魅而惊颤。

ပါဒမူလေ မဟေသိဿ, သာယေသုံ ဒီနမာနသာ;

ဣဒံ ဒဒါမ တေ နာထ, သရဏံ ဟောဟိ နာယကာ’’တိ

他们心怀愁苦，将（孩儿）置于大仙足下，说：“主啊，我们将此献予您，愿您，领导者，作为我们的皈依！”’

ဝုတ္တံ, ဣတိ ဥတ္တာနသယနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မန္ဒဒသကံ, တာဝ ‘‘မန္ဒော’’တိ ‘‘ဒါရကော’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အပ္ပတ္ထဝါစကောပိ ပန မန္ဒသဒ္ဒေါ ဟောတိ, သော ပါဋိပဒိကတ္တာ ဣဓ နာဓိပ္ပေတော, အထ ဝါ မန္ဒတိ အပ္ပဘာဝေန ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ နိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကဝသေနပိ ဂဟေတဗ္ဗော.

如是说，当知从仰卧开始，直到“愚之十年”(mandadasaka)，他应被视为“愚者”(mando)或“孩童”(dārako)。然而，“manda”一词也有微小之义，但因其为名词词干，此处不取此义。或者，也可从其派生名词词干的角度，理解为“以微弱之力而行、而转起”。

မုဒ ဟာသေ. ဟသနံ ဟာသော တုဋ္ဌိ. မောဒတိ, ပမောဒတိ. သမ္မောဒတိ. သမ္မောဒကော. သမ္မောဒမာနာ ဂစ္ဆန္တိ မုဒိတာ. မုဒါ.

词根 Muda，义为喜笑。喜笑(hasanaṃ)即是“hāsa”(笑)、“tuṭṭhi”(喜悦)。Modati (他欢喜)，pamodati (他极欢喜)，sammodati (他共同欢喜)。Sammodako (共同欢喜者)。Sammodamānā gacchanti muditā (他们共同欢喜、欣悦地走着)。Mudā (以欢喜)。

ဟဒ [Pg.93] ကရီသောဿဂ္ဂေ. ကရီသောဿဂ္ဂေါ နာမ ကရီသဿ ဩဿဇ္ဇနံ ဝိဿဇ္ဇနံ. ဟဒတိ. ဥဟဒတိ. ဟဒနော.

词根 Hada，义为排泄粪便(karīsossagge)。所谓排泄粪便，即是粪便的排出、舍弃。Hadati (他排泄)。Uhadati (他用力排泄)。Hadano (排泄者)。

ဧတ္ထ စ ‘‘ယေသံ နော သန္ထတေ ဒါရကာ ဥဟဒန္တိပိ ဥမ္မိဟန္တိပီ’’တိ အယံ ပါဠိ နိဒဿနံ, တတြ ဥဟဒန္တိပီတိ ဝစ္စမ္ပိ ကရောန္တိ. ဥမ္မိဟန္တိပီတိ ပဿာဝမ္ပိ ကရောန္တိ. ပစ္ဆိမပဒဿတ္ထော မိဟ သေစနေတိ ဓာတုဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယံ ပန စုရာဒိဂဏေပိ ဝတ္တတိ ဒွိဂဏိကတ္တာ. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ ‘‘မုတ္တေတိ ဩဟဒေတိ စာ’’တိ စရိယာပိဋကပါဠိပ္ပဒေသော နိဒဿနံ. တတ္ထ မုတ္တေတီတိ ပဿာဝံ ကရောတိ. ဩဟဒေတီတိ ကရီသံ ဝိဿဇ္ဇေတိ.

于此，“我们的孩子在其上大小便”(yesaṃ no santhate dārakā uhadantipi ummihantipī)此句巴利语即为例证。其中，“uhadanti”意为排便，“ummihanti”意为排尿。后一词之义当依词根“mih”(排尿)而知。此(词根“had”)亦用于朱罗提(curādi)语基类，因其属于两个语基类之故。于此，来自《所行藏》(Cariyāpiṭaka)的“排尿与排便”(mutteti ohadeti cā)一节亦为例证。其中，“mutteti”意为排尿，“ohadeti”意为舍弃粪便。

ဥဒ မောဒေ ကီဠာယဉ္စ. ဥဒတိ. ဥဒါနံ. ဥဒဂ္ဂေါ.

词根 Uda，义为喜悦与嬉戏。Udati (他喜悦)。Udānaṃ (自说语)。Udaggo (意气高扬者)。

တတ္ထ ဥဒါနန္တိ ကေနဋ္ဌေန ဥဒါနံ? ဥဒါနနဋ္ဌေန. ကိမိဒံ ဥဒါနနံ နာမ? ပီဘိဝေဂသမုဋ္ဌာပိတော ဥဒါဟာရော. ယထာ ဟိ ယံ တေလာဒိ မိနိတဗ္ဗဝတ္ထု မာနံဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, ဝိဿန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ ‘‘အဝသေကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ ဇလံ တဠာကံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ ‘‘ဩဃော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမေဝ ယံ ပီတိဝေဂသမုဋ္ဌာပိတံ ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရံ ဟဒယံ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ, သော အဓိကော ဟုတွာ အန္တော အသဏ္ဌဟိတွာ ဝစီဒွါရေန နိက္ခမန္တော ပဋိဂ္ဂါဟကနိရပေက္ခော ဥဒါဟာရဝိသေသော ‘‘ဥဒါန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဥဒဂ္ဂေါတိ သဉ္ဇာတသောမနဿော.

此处，“自说语”(udāna)以何义而为“自说语”？以“发出之声”(udānana)为义。此“发出之声”为何？是由喜悦之力所引发的言语。譬如，量具无法容纳所要计量的油等物而溢出，此谓“残余”(avaseko)；又如，池塘无法容纳水而漫溢，此谓“洪流”(ogho)；同理，由喜悦之力所引发的思绪扩张，心无法容纳时，其量过多，无法安住于内，遂从语门而出，成为一种不依赖于接受者的特殊言语，此谓“自说语”(udāna)。“意气高扬”(udaggo)即是生起喜悦。

ကုဒ ခုဒ ဂုဒ ကီဠာယမေဝ. ကောဒတိ. ခေါဒတိ. ဂေါဒတိ.

词根 Kuda、Khuda、Guda，仅用于嬉戏义。Kodati。Khodati。Godati。

သူဒ ပဂ္ဃရဏေ. သူဒတိ. သုတ္တံ. သူဒေါ. ရညော သူဒါ မဟာနသေ.

词根 Sūda，义为流出。Sūdati (它流出)。Suttaṃ (经)。Sūdo (厨师)。Rañño sūdā mahānase (国王的厨师们在御膳房)。

ဧတ္ထ [Pg.94] စ သုတ္တန္တိ သူဒတိ ဓေနု ဝိယ ခီရံ အတ္ထေ ပဂ္ဃရာပေတီတိ သုတ္တံ, တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. သကမ္မိကဓာတုတ္တာ ပန ‘‘ပဂ္ဃရာပေတီ’’တိ ကာရိတဝသေန အတ္ထော ကထေတုံ လဗ္ဘတိ. တထာ ဟိ ‘‘ကရောတီ’’တိ ပဒဿ ‘‘နိပ္ဖာဒေတီ’’တိ အတ္ထော ကထေတုံ လဗ္ဘတိ. သူဒေါတိ ဘတ္တကာရော. ယော ‘‘အာဠာရိကော, ဩဒနိကော, သူပကာရော, ရသကော’’တိ စ ဝုစ္စတိ. သူဒတိ ‘‘ဧဝဉ္စေဝဉ္စ ကတေ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ သုဂန္ဓံ မနာပံ သုရသဉ္စ ဘဝိဿတီ’’တိ ရန္ဓနကြိယာယ သုကုသလတာယ ရသံ ပဂ္ဃရာပေတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ သူဒေါ.

在此，所谓经(sutta)，是因其能令义理流出，犹如母牛流出牛乳，故为经，即三藏佛语。然因其为及物动词词根，“paggharāpeti”(令流出)之义可以使役态来解释。诚然，‘karoti’(做)一词之义可解释为‘nipphādeti’(完成)。所谓厨师(sūdo)，即是炊事员(bhattakāro)，亦称‘āḷārika’(厨工)、‘odanika’(饭师)、‘sūpakāra’(羹师)、‘rasaka’(味师)。厨师因其善于烹调，心想‘如此如此制作，食物便会芳香、可意、美味’，而令美味流出、产生，故名厨师。

ရဟဒ အဗျတ္တသဒ္ဒေ. ရဟဒတိ. ရဟဒေါ.

词根 Rahada，义为不清晰之声。Rahadati (他发出不清晰之声)。Rahado (湖)。

ဟိလာဒိ သုခေ စ. စကာရော ပုဗ္ဗတ္ထာပေက္ခကော. ဟိလာဒတိ. ဟိလာဒနံ, ဟိလာဒေါ, မေတ္တာသဟာယကတသတ္တမဟာဟိလာဒေါ.

词根 Hilādi，亦用于安乐义。“Ca”字关联前义。Hilādati (他欢喜)。Hilādanaṃ (欢喜)，hilādo (欢喜)，mettāsahāyakatasattamahāhilādo (由慈心而结为友伴之众生的大欢喜)。

သဒ္ဒ ကုစ္ဆိတေ သဒ္ဒေ. သဒ္ဒတိ.

词根 Sadda，义为可鄙之声。Saddati (他发声)。

မိဒ သ္နေဟေ. သ္နေဟော နာမ ဝသာသင်္ခါတော သ္နေဟော ပီတိသ္နေဟောတိ ဒုဝိဓော. ဣဓ ပန ဝသာသင်္ခါတော သ္နေဟော အဓိပ္ပေတော, မေဒတိ မေဒေါ.

词根 Mida，义为润泽。所谓润泽(sneha)，有脂油之润泽与喜爱之情二种。此处意指脂油之润泽。Medati (他肥胖)；medo (脂肪)。

ဧတ္ထ စ မေဒတီတိ မေဒသဟိတော ဘဝတိ အယံ ပုရိသောတိ အတ္ထော. မေဒေါ နာမ ထူလဿ သကလသရီရံ ဖရိတွာ ကိသဿ ဇင်္ဃမံသာဒီနိ နိဿာယ ဌိတော ပတ္ထိန္နသိနေဟော, သော ဝဏ္ဏေန ဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏော ဟောတိ. ကာရိတေ ‘‘မေဒေတိ မေဒယတီ’’တိ ရူပါနိ. တထာ ဟိ ‘‘တေ ဣမံ ကာယံ ဗလံ ဂါဟေန္တိ နာမ ဗြူဟေန္တိ နာမ မေဒေန္တိ နာမာ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ. တတ္ထ မေဒေန္တီတိ သဉ္ဇာတမေဒံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ဣမိဿာ ပန ဓာတုယာ ဒိဝါဒိဂဏံ ပတ္တာယ ပီတိသိနေဟတ္ထေ ‘‘မေဇ္ဇတီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုရူပံ ဘဝတိ. စုရာဒိဂဏံ ပန [Pg.95] ပတ္တာယ ‘‘မေဒေတိ မေဒယတီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုရူပါနိ ဘဝန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

此处，“medati”之义为“此人具足脂肪”。所谓脂肪，是遍布于肥胖者全身、或依附于瘦者小腿肉等处的延展性脂油，其色如姜黄。其使役态形式为“medeti”、“medayati”。诚然，可见巴利语云：“他们确实令此身强壮，确实令此身增长，确实令此身生脂。”其中，“medenti”意为“令脂肪生成”。然而，当此词根属于divādi词组时，用于表达喜爱之情时，其形式为“mejjati”。当其属于curādi词组时，当知其形式为“medeti”、“medayati”。

သိဒ မောစနေ. သိဒတိ. သေဒေါ.

词根 Sida，义为释放。Sidati (他释放)。Sedo (汗)。

သန္ဒ ပသဝနေ. ပသဝနံ သန္ဒနံ အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိ. သန္ဒတိ ဥဒကံ. မဟန္တော ပုညာဘိသန္ဒော.

词根 Sanda，义为流出。流出(pasavanaṃ)即是流动(sandanaṃ)、无间断地进行(avicchedappavatti)。Sandati udakaṃ (水流动)。Mahanto puññābhisando (大福德之流)。

ဧတ္ထ စ ပုညာဘိသန္ဒောတိ ပုညပ္ပဝါဟော, ပုညနဒီတိပိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ.

此处“福德之流”即是福德的流动，亦可说为“福德之河”。

မဒ္ဒ မဒ္ဒနေ. မဒ္ဒဘိ, ပမဒ္ဒတိ. မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနော. ကဏ္ဋကံ မဒ္ဒတိ.

词根 Madda，义为碾碎。Maddati (他碾碎)，pamaddati (他彻底碾碎)。Mārasenappamaddano (碾碎魔军者)。Kaṇṭakaṃ maddati (他碾碎荆棘)。

ကဒိ ဝေလမ္ဗေ. ဝိလမ္ဗဘာဝေါ ဝေလမ္ဗော. ကန္ဒတိ.

（词根）Kadi，于迟延义。迟延的状态即是“velamba”。Kandati（他哭喊）。

ကဒ အဝှာနေ ရောဒနေ စ. ကဒတိ.

（词根）Kada，于呼唤、哭泣义。Kadati（他呼唤或哭泣）。

ခဒိ ဥဇ္ဈနေ. ဆန္ဒတိ.

（词根）Khadi，于舍弃义。Chandati（他意欲）。

သဒ သာဒနေ. သဒတိ. အဿာဒေါ.

（词根）Sada，于尝味义。Sadati（他尝味）。Assādo（滋味，享受）。

သီဒ ဝိသရဏဂတျာဝသာနေသု. ဝိသရဏံ ဝိပ္ဖရဏံ. ဂတျာဝသာနံ ဂမနဿ အဝသာနံ ဩသာနံ အဘာဝကရဏံ, နိသီဒနန္တိ အတ္ထော. သီဒတိ, လာဗူနိ သီဒန္တိ. သံသီဒတိ, ဩသီဒတိ, ပသီဒတိ, ဝိပ္ပသီဒတိ. ပသာဒေါ. ပသန္နော. ဝိပ္ပသန္နော. ပသာဒကော. ပသာဒိတော. ပါသာဒေါ. ဩသီဒါပကော. ကုသီတော. အာသီနော. နိသိန္နော. နိသိန္နကော. သန္နိသီဝေသု ပက္ခိသု. နိသီဒနံ, နိသိန္နံ. နိသဇ္ဇာ. ဂေါနိသာဒေါ, ဥပနိသာ. သီဒေတိ. သီဒယတိ. သီဒါပေတိ. သီဒါပယတိ. ပသာဒေတိ. နိသီဒိတုံ. နိသီဒါပေတုံ, နိသာဒေတုံ, နိသီဒါပေတိ, နိသီဒါပေတွာ. ဥစ္ဆင်္ဂေ မံ နိသာဒေတွာ, ပိတာ အတ္ထာနုသာသတိ. နိသီဒိတွာတိပိ ပါဌော. နိသီဒိတွာ. နိသီဒိတွာန. နိသီဒိတုန[Pg.96]. နိသီဒိယ. နိသီဒိယာန. သံသီဒိတွာ. အဝသီဒိတွာ. ဩသီဒိတွာ.

（词根）Sīda，于散开、行、终尽义。散开（visaraṇaṃ）即遍布（vippharaṇaṃ）。行之终尽（gatyāvasānaṃ）即去之终止、完结、消失，义为坐下（nisīdanaṃ）。Sīdati（他下沉），lābūni sīdanti（葫芦下沉）。Saṃsīdati（沉没），osīdati（陷落），pasīdati（清净），vippasīdati（极清净）。Pasādo（净信）。Pasanno（已清净者）。Vippasanno（极清净者）。Pasādako（令清净者）。Pasādito（被令清净者）。Pāsādo（殿堂）。Osīdāpako（令陷落者）。Kusīto（懒惰者）。Āsīno（坐者）。Nisinno（已坐者）。Nisinnako（已坐者）。Sannisīvesu pakkhisu（于已栖息之群鸟中）。Nisīdanaṃ（坐具，坐），nisinnaṃ（坐）。Nisajjā（坐）。Gonisādo（牛栏），upanisā（近因）。Sīdeti、sīdayati、sīdāpeti、sīdāpayati（令下沉）。Pasādeti（令清净）。Nisīdituṃ（为坐）。Nisīdāpetuṃ、nisādetuṃ（为令坐），nisīdāpeti（令坐），nisīdāpetvā（令坐已）。Ucchaṅge maṃ nisādetvā, pitā atthānusāsati（父亲让我坐于膝上后，教导我义利）。亦有“nisīditvā”之读法。Nisīditvā、nisīditvāna、nisīdituna、nisīdiya、nisīdiyāna（坐已）。Saṃsīditvā（沉没已）。Avasīditvā（消沉已）。Osīditvā（陷落已）。

တတ္ထ ကုသီတောတိ ဝီရိယေနာဓိဂန္တဗ္ဗဿ အတ္ထဿ အလာဘတော ကုစ္ဆိတေနာကာရေန သီဒတီတိ ကုသီတော. အထ ဝါ သယမ္ပိ ကုစ္ဆိတေနာကာရေန သီဒတိ အညေပိ သီဒါပေတိ တံ နိဿာယ အညေသံ သီဒနဿ သမ္ဘဝတောတိ ကုသီတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

此处，所谓懒惰者，是指因无法通过精进获得应得之利，而以可鄙之状沉沦，故为懒惰者。或者，自己以可鄙之状沉沦，亦令他人沉沦，因依止于他，他人亦可能沉沦，故为懒惰者。诚然如是说：

‘‘ပရိတ္တံ ကဋ္ဌမာရူယှ, ယထာ သီဒေ မဟဏ္ဏဝေ;

ဧဝံ ကုသီတမာဂမ္မ, သာဓဇီဝီပိ သီဒတီ’’တိ;

“犹如乘小木，沉于大海洋；如是近懒人，善住者亦沉。”

ကုသီတောတိ စေတ္ထ ဒဿ တတ္တံ ‘‘သုဂတော’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ ‘‘သတသ္မီတိ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ စ. တထာ ဟိ သီဒတီတိ သတံ, အနိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣမိနာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တာ. သတဣတိ စေတ္ထ အဝိဘတ္တိကော နိဒ္ဒေသော. သန္နိသီဝေသူတိ ပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ သဗ္ဗသော နိသီဒန္တေသု, ဝိဿမမာနေသူတိ အတ္ထော, ဒကာရဿ ဝကာရံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော. နိသီဒနန္တိ နိသီဒနကြိယာ. မဉ္စပီဌာဒိကံ ဝါ အာသနံ. တဉှိ နိသီဒန္တိ ဧတ္ထာတိ နိသီဒနန္တိ ဝုစ္စတိ. နိသိန္နန္တိ နိသီဒနကြိယာ ဧဝ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ ဘာသိတေ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟော မညေ တယာ နိသိန္နန္တိ ကုက္ကုစ္စံ ဥပဒဟတီတိအာဒီသု စဿ ပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ဟိ ဂမနံ ဂဘံ, ဌာနံ ဌိတံ, နိသီဒနံ နိသန္နံ, သုပနံ သုတ္တံ, ဇာဂရဏံ ဇာဂရိတံ, ဘာသနံ ဘာသိတန္တိ ဝုစ္စတိ. နိသဇ္ဇာတိ နိသီဒနာ. ဂေါနိသာဒေါတိ ဂေါနိသဇ္ဇနာ. ဥပနိသာတိ ဥပနိသီဒတိ ဖလံ ဧတ္ထာတိ ဥပနိသာ, ကာရဏံ. နိသာဒေတုန္တိ နိသီဒါပေတုံ. နိသာဒေတွာတိ နိသီဒါပေတွာ.

于此“kusīto”一词中，“d”作“t”，犹如“sugato”及“satasmīti hoti”。诚然，“sīdati”（沉没）即是“sataṃ”（已毁坏），此为“anicca”（无常）之同义词，以此宣说断见。于此“sata”为无格变化之指示词。“Sannisīvesu”意为“为消除疲劳而完全坐下”，即放松，此为“d”字作“v”字之指示。“Nisīdanaṃ”是坐的行为，或指床、凳等座位，因人于其上坐，故名“nisīdanaṃ”。“Nisinnaṃ”即坐的行为。于此，如“于行、住、坐、卧、醒、语、默时，具足正知”及“我疑汝与女人独坐而生懊恼”等例中，当知其用法。此处，行动（gamanaṃ）称“已行”（gataṃ），站立（ṭhānaṃ）称“已站”（ṭhitaṃ），坐（nisīdanaṃ）称“已坐”（nisinnaṃ），睡眠（supanaṃ）称“已睡”（suttaṃ），清醒（jāgaraṇaṃ）称“已醒”（jāgaritaṃ），言说（bhāsanaṃ）称“已说”（bhāsitaṃ）。“Nisajjā”即坐。“Gonisādo”即牛之坐卧处（gonisajjanā）。“Upanisā”，果从其近坐而生，故为“upanisā”，即因缘。“Nisādetuṃ”即“nisīdāpetuṃ”（为令坐）。“Nisādetvā”即“nisīdāpetvā”（令坐已）。

ဘာဝေ [Pg.97] နပုံသကော ဉေယျော, နိသိန္နန္တိ ရဝေါ ပန;

ဝါစ္စလိင်္ဂေါ တိလိင်္ဂေါ သော, ဂတာဒီသုပျယံ နယော.

当知，表述状态时为中性，然“nisinna”一词，随所饰言变三性，“gata”等亦同此理。

စဒ ယာစနေ. ယာစနံ အဇ္ဈေသနံ. စဒတိ.

（词根）Cada，于乞求义。乞求（yācanaṃ）即是恳求（ajjhesanaṃ）。Cadati（他乞求）。

မိဒ မေဒ မေဓာဟိံသာသု. မိဒတိ. မေဒတိ.

（词根）Mida、Meda，于爱恋、伤害义。Midati（他爱恋），medati（他伤害）。

နိဒ နေဒ ကုစ္ဆာသန္နိကရိသေသု. ကုစ္ဆာ ဂရဟာ. သန္နိကရိသံ ဝေါဟာရဝိသေသော. နိဒတိ. နေဒတိ.

（词根）Nida、Neda，于鄙视、斥责义。鄙视即是谴责。斥责是一种特殊的言语。Nidati（他鄙视）。Nedati（他斥责）。

ဗုန္ဒိ နိသာနေ. နိသာနံ တေဇနံ တိက္ခတာ. ဗုန္ဒတိ. ဗောန္ဒိ.

（词根）Bundi，于磨砺义。磨砺即是使之锐利、锋利。Bundati（他磨砺）。Bondi（锋利）。

ဧတ္ထ စ ဗောန္ဒီတိ သရီရံ. တဉှိ ဗုန္ဒာနိ တိက္ခာနိ ပိသုဏဖရုသဝါစာဒီနိ ဝါ ပညာဝီရိယာဒီနိ ဝါ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဗောန္ဒီတိ ဝုစ္စတိ, သညောဂပရတ္တေပိ ဥကာရဿောကာရာဒေသော, ပါပကလျာဏဇနဝသေနေသ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗောန္ဒိသဒ္ဒဿ သရီရဝါစကတာ ပန –

于此，“bondi”即是身体。因为于此身中，有利如恶语、粗语等，亦有利如慧、精进等存在，故称为“bondi”。即使在后面有结合辅音时，u也会变成o。此义当依善人与恶人而了知。至于“bondi”一词表示身体，可见于如下：

‘‘နာဟံ ပုန န စ ပုန, န စာပိ အပုနပ္ပုနံ;

ဟတ္ထိဗောန္ဒိံ ပဝေက္ခာမိ, တထာ ဟိ ဘယတဇ္ဇိတော’’တိအာဒီသု

“我不再，亦不复，永不再复，进入于象身，因我为怖畏所慑。”等。

ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဣမာနိဿ နာမာနိ –

应当了知。这些是它的名称——

ကာယော ဒေဟံ သရီရဉ္စ, ဝပု ဗိမ္ဗဉ္စ ဝိဂ္ဂဟံ;

ဗောန္ဒိ ဂတ္တံ တနု စေဝ, အတ္တဘာဝေါ တထူပဓိ;

သမုဿယောတိ စေတာနိ, ဒေဟနာမာနိ ဟောန္တိ ဟိ.

身、躯与身体，色身、形像与形体；身、肢体与身，自体以及所依；还有积聚，当知这些，皆是身体之名。

ဝဒ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ. ဝဒတိ, ဝဇ္ဇတိ. ဝဒေတိ, ဩဝဒတိ, ဩဝဒေတိ, ပဋိဝဒတိ. အဘိဝဒတိ, အနုဝဒတိ, ဥပဝဒတိ, အပဝဒတိ. နိဝဒတိ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ‘‘ဝဇ္ဇန္တု ဘောန္တော အမ္မ’’န္တိ ပါဠိဒဿနတော ဝဇ္ဇတီတိ ပဒံ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ဂရူ ‘‘ဝဇ္ဇေတီ’’တိ ရူပံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တဉ္စေ ဂဟေတဗ္ဗံ, ‘‘ဥပါသကော ဘိက္ခုံ ဝဒေတိ. တေန ယောဂေန ဇနကာယံ, ဩဝဒေတိ မဟာမုနီ’’တိ စ ဒဿနတော ဝဒေတိ ဩဝဒေတီတိ စ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗာနေတာနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ.

（词根）Vada，于清晰的言说义。Vadati、vajjati（他说）。Vadeti（他使说），ovadati（他劝告），ovadeti（他使劝告），paṭivadati（他回答）。Abhivadati（他问候），anuvadati（他复述），upavadati（他斥责），apavadati（他诽谤）。Nivadati（他告知）。其他亦应类推。其中，根据圣典所见之“诸位贤者，请说！”，而说有‘vajjati’一词。但有些老师希望用‘vajjetī’的形式，应当审查，若合理则应采纳。又根据圣典所见之“优婆塞对比丘说。以此因缘，大仙劝诫众人”，而说有‘vadeti’与‘ovadeti’。所有这些都是主动语态动词。

ဩဝါဒေတိ[Pg.98], ဝါဒယတိ, ဝါဒါပေတိ, ဝါဒါပယတိ. ဝဇ္ဇေန္တော, ဝဇ္ဇယန္တော, ဣမာနိ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ.

Ovādeti（使劝告）、vādayati（使说）、vādāpeti（使令说）、vādāpayati（使令说）。Vajjento、vajjayanto（使说时）。这些都是使役动词。

ကမ္မေ ‘‘ဝဒိယတိ, ဩဝဒိယတိ, ဝဇ္ဇိယတိ. ဝဒိယမာနော, ဝဇ္ဇမာနော, ဩဝဒိယမာနော, ဩဝဇ္ဇမာနော န ကရောတိ သာသနံ’’ ဣစ္စာဒီနိ ဘဝန္တိ. ‘‘ဝါဒေါ, ဩဝါဒေါ, ပဋိဝါဒေါ, ပဝါဒေါ, အဘိဝါဒနံ, အနုဝါဒေါ, ဥပဝါဒေါ, အပဝါဒေါ, ဝိဝါဒေါ, နိဝါဒနံ, ဝဇ္ဇံ, ဝဒနံ’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ နာမိကပဒါနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

在被动语态中，有“vadiyati、ovadiyati、vajjiyati”（被说、被劝告、被说）。例如：‘被说者、被说者、被劝告者、被劝告者，不奉行教诫’等等。名词如‘vādo（言说）、ovādo（劝诫）、paṭivādo（反驳）、pavādo（主张）、abhivādanaṃ（敬礼）、anuvādo（复述）、upavādo（斥责）、apavādo（非难）、vivādo（争论）、nivādanaṃ（告知）、vajjaṃ（过失/言语）、vadanaṃ（言说/面容）’等，都应相应地组合运用。

‘‘ဝဒိတုံ, ဝဒိတွာ, ဝိဝဒိတွာ’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ စ တုမန္တာဒီနိ ပဒါနိ.

以及“vadituṃ（为说）、vaditvā（说已）、vivaditvā（争论已）”等以不定式（-tuṃ）等结尾的词。

တတ္ထ ဝါဒေါတိ ကထာ. ဝဒိတဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝဇ္ဇံ, ကိံ တံ? ဝစနံ. ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန, သမင်္ဂိနီ သာမိကေန ဟောမီတိ ဧတ္ထ ဟိ ဝစနံ ‘‘ဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝဒနံ, မုခံ. မုခဿ ဟိ ဣမာနိ နာမာနိ –

于此，“vādo”即是谈话。应说、当说者，是为“vajja”。那是什么？是言语。例如在‘以此真实语（saccavajja），愿我与夫主结合’一句中，言语即被称为“vajja”。人们用它来说话，是为“vadana”，即口。口有如下这些名称：

ဝဒနံ လပနံ တုဏ္ဍံ, မုခ မဿဉ္စ အာနနံ;

သူကရာဒိမုခံ တုဏ္ဍ-မိတိ ဉေယျံ ဝိသေသတော.

Vadanaṃ、lapanaṃ、tuṇḍaṃ，mukhaṃ、assañca、ānanaṃ。猪等的口，当特知为“tuṇḍa”。

တတြ ဝဒတီတိ ပိတာ ပုတ္တံ ဝဒတိ. အပိစ ဝဒတီတိ ဘေရီ ဝဒတိ, နာဒံ မုဉ္စတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော ဝဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထာပိ.

于此，`vadati`（他说）是指父亲对儿子说话。又，`vadati`（它说）也指鼓在响，意思是发出声音。此理则亦适用于`vajjati`一词。

တတြာယံ ပဒမာလာ, ဝဒတိ, ဝဒန္တိ. ဝဒသိ, ဝဒထ. ဝဒါမိ, ဝဒါမ. ဝဒတေ, ဝဒန္တေ. ဝဒသေ, ဝဒဝှေ. ဝဒေ, ဝဒမှေ.

此处是其词形变化：`vadati`（他说），`vadanti`（他们说）。`vadasi`（你说），`vadatha`（你们说）。`vadāmi`（我说），`vadāma`（我们说）。`vadate`（他说，为己），`vadante`（他们说，为己）。`vadase`（你说，为己），`vadavhe`（你们说，为己）。`vade`（我说，为己），`vadamhe`（我们说，为己）。

ဝဒတု, ဝဒန္တု. ဝဒါဟိ, ဝဒ, ဝဒထ. ဝဒါမိ, ဝဒါမ. ဝဒတံ, ဝဒန္တံ. ဝဒဿု, ဝဒဝှော. ဝဒေ, ဝဒါမသေ.

（命令式主动语态：）`vadatu`（让他说），`vadantu`（让他们说）。`vadāhi`/`vada`（你说），`vadatha`（你们说）。`vadāmi`（让我说），`vadāma`（让我们说）。（命令式中间语态：）`vadataṃ`（让他为己说），`vadantaṃ`（让他们为己说）。`vadassu`（你为己说），`vadavho`（你们为己说）。`vade`（让我为己说），`vadāmase`（让我们为己说）。

ဝဇ္ဇတိ, ဝဇ္ဇန္တိ. ဝဇ္ဇသိ, ဝဇ္ဇထ. ဝဇ္ဇာမိ, ဝဇ္ဇာမ. ဝဇ္ဇတေ, ဝဇ္ဇန္တေ. ဝဇ္ဇသေ, ဝဇ္ဇဝှေ. ဝဇ္ဇေ, ဝဇ္ဇမှေ.

（`vajjati`的词形变化：）`vajjati`（他说），`vajjanti`（他们说）。`vajjasi`（你说），`vajjatha`（你们说）。`vajjāmi`（我说），`vajjāma`（我们说）。`vajjate`（他说，为己），`vajjante`（他们说，为己）。`vajjase`（你说，为己），`vajjavhe`（你们说，为己）。`vajje`（我说，为己），`vajjamhe`（我们说，为己）。

ဝဇ္ဇတု[Pg.99], ဝဇ္ဇန္တု. ဝဇ္ဇာဟိ, ဝဇ္ဇ, ဝဇ္ဇထ. ဝဇ္ဇာမိ, ဝဇ္ဇာမ. ဝဇ္ဇတံ, ဝဇ္ဇန္တံ. ဝဇ္ဇဿု, ဝဇ္ဇဝှော. ဝဇ္ဇေ, ဝဇ္ဇာမှသေ. ဣမာ ဒွေ ပဒမာလာ ဝဒဓာတုဿ ဝဇ္ဇာဒေသဝသေန ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတြာယံ သုခုမတ္ထဝိနိစ္ဆယော, ‘‘မာနုဿကာ စ ဒိဗ္ဗာ စ, တူရိယာ ဝဇ္ဇန္တိ တာဝဒေ’’တိ ပါဠိ. ဧတ္ထ ဝဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ သုဒ္ဓကတ္တုပဒံ တဒ္ဒီပကတ္တာ. ကိံ ဝိယ?

（`vajjati`的命令式：）`vajjatu`（让他说），`vajjantu`（让他们说）。`vajjāhi`/`vajja`（你说），`vajjatha`（你们说）。`vajjāmi`（让我说），`vajjāma`（让我们说）。`vajjataṃ`（让他为己说），`vajjantaṃ`（让他们为己说）。`vajjassu`（你为己说），`vajjavho`（你们为己说）。`vajje`（让我为己说），`vajjāmhase`（让我们为己说）。当知这两组词形变化是词根`vad`经`vajja`替换后而说。于此有一细微的义理抉择。如圣典所说：“人间与天上的乐器，彼时皆鸣响。”于此，`vajjanti`一词是主动语态动词，因其表明（乐器自身鸣响）。犹如什么？

‘‘ဥဒီရယန္တု သင်္ခပဏဝါ, ဝဒန္တု ဧကပေါက္ခရာ;

နဒန္တု ဘေဤ သန္နဒ္ဓါ, ဝဂ္ဂူ ဝဒန္တု ဒုန္ဒုဘီ’’တိ

“让海螺与小鼓发出声响，让单面鼓鸣响；让绷紧的战鼓怒吼，让悦耳的大鼓作响。”

ဧတ္ထ ‘‘ဥဒီရယန္တု ဝဒန္တု’’အာဒီနိ ဝိယ. တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဇ္ဇန္တီတိ ဝဇ္ဇိံသူတိ အတီတဝစနေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေန ဝိဝရဏံ ကတံ, တသ္မာ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ဝဒဓာတုဿ ဝဇ္ဇာဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

于此，就如“让他们发声”、“让他们说”等词一样。诚然，在义注中，对主动语态作了如此解释：“`vajjanti`（他们响）即是`vajjiṃsu`（他们响过），当知此处是以现在时态表示过去时态。”因此，在类似的地方，当见了知词根`vad`被替换为`vajja`。

‘‘သင်္ခါ စ ပဏဝါ စေဝ, အထောပိ ဒိဏ္ဍိမာ ဗဟူ;

အန္တလိက္ခမှိ ဝဇ္ဇန္တိ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ’’တိ

“海螺与小鼓，以及众多定音鼓，在空中鸣响，因见到天空中的奇迹。”

ဧတ္ထ ပန ဝဇ္ဇန္တီတိ ဟေတုကတ္တုပဒံ တဒ္ဒီပကတ္တာ. တဉ္စ ခေါ ဝဏ္ဏသန္ဓိဝိသယတ္တာ ဝါဒယန္တီတိ ကာရိတပဒရူပေန သိဒ္ဓံ. တထာ ဟိ ‘‘ဝါဒယန္တီ’’တိ ပဒရူပံ ပတိဋ္ဌပေတွာ ယကာရေ ပရေ သရလောပေါ ကတော, ဒျကာရသညောဂဿ ဇ္ဇကာရဒွယံ ပုဗ္ဗက္ခရဿ ရဿတ္တဉ္စ ဘဝတိ. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဇ္ဇန္တီတိ ဝါဒယန္တီ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန ဝိဝရဏံ. တထာ ဟိ ‘‘ဒေဝတာ နဘေ အစ္ဆေရကံ ဘဂဝတော ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ အန္တလိက္ခေ ဧတာနိ သင်္ခပဏဝါဒီနိ တူရိယာနိ ဝါဒယန္တီ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော ဘဝတိ, တသ္မာ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ဝဒဿ ဝဇ္ဇာဒေသော န ဘဝတိ.

于此，`vajjanti`一词是使役动词，因其表明了使役之义。它是由使役动词`vādayanti`经音变而成。具体来说，先确立`vādayanti`的词形，当`y`在后时，前面的元音脱落，`dy`的结合辅音变为双`jj`，且前面的音节变短。因此，义注中解释说：“`vajjanti`即`vādayanti`”，这是对使役动词的解释。诚然，“诸天在空中见到世尊的双神变（yamakapāṭihāriya）奇迹后，就在空中演奏这些海螺、小鼓等乐器”，此句的意义应被理解为使役义。因此，在这样的语境下，`vad`词根不会发生`vajja`的替换。

ကေစေတ္ထ ဝဒေယျုံ ‘‘အန္တလိက္ခမှိ ဝဇ္ဇန္တိ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဝဇ္ဇန္တီ’’တိ ပဒံ သုဒ္ဓကတ္တုပဒမေဝ, န ဟေတုကတ္တုပဒံ [Pg.100] ‘‘ဝဇ္ဇန္တီတိ ဝါဒယန္တီ’’တိ ဝိဝရဏေ ကတေပိ, တထာ ဟိ ‘‘ယေ ကေစိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ, ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’န္တိ ဝိဝါဒယန္တီ’’တိ စ ‘‘ဧဝမ္ပိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝါဒယန္တီ’’တိ စ ဧဝမာဒီသု ဝဒန္တိပဒေန သမာနတ္ထံ ‘‘ဝါဒယန္တီ’’တိ ပဒဉ္စ သာသနေ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ? တန္န, ‘‘ဒိသွာ’’တိ ဒဿနကြိယာဝစနတော. န ဟိ သင်္ခပဏဝါဒီနံ ပါဋိဟာရိယာဒိဒဿနံ ဥပပဇ္ဇတိ ဒဿနစိတ္တဿ အဘာဝတောတိ. သစ္စံ, တထာပိ –

于此，有人可能会说：在“于空中鸣响，因见到天空中的奇迹”一句中，`vajjanti`一词也只是主动语态动词，而非使役动词，即使有“`vajjanti`即`vādayanti`”的解释。因为在教法中可见，如“那些执着于诸见者，争论说‘唯此是实’”以及“亦如是争执而论”等句中，`vādayanti`一词与`vadanti`（他们说）同义。——此说不然，因为有`disvā`（见到）一词，表看见的动作。海螺、小鼓等（乐器）是不可能看见神变的，因为它们没有能见的心。——诚然，但——

‘‘ရာဒန္တေ ဒါရကေ ဒိသွာ, ဥဗ္ဗိဒ္ဓါ ဝိပုလာ ဒုမာ;

သယမေဝေါနမိတွာန, ဥပဂစ္ဆန္တိ ဒါရကေ’’တိ

“见到嬉戏的孩童，高大的树木长出（枝叶）；它们自行弯下身，接近那些孩童。”

ဧတ္ထ ဝိယ ဥပစရိတတ္တာ ဥပပဇ္ဇတေဝ ဒဿနဝစနံ. တသ္မာ ‘‘ဝဇ္ဇန္တီတိ ဝါဒယန္တီ’’တိ ဝိဝရဏံ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေန ကတန္တိ? တန္န, ဟေဋ္ဌာ –

就像在此处，因为是譬喻用法，所以“看见”一词才得以成立。（那么，是否可以因此说）“`vajjanti`即`vādayanti`”的解释是在主动语态的意义上作出的呢？——此说不然，因为下面（的偈颂）说：

‘‘သင်္ဂီတိယော စ ဝတ္တန္တိ, အမ္ဗရေ အနိလဉ္ဇသေ;

စမ္မနဒ္ဓါနိ ဝါဒေန္တိ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ’’တိ

“合诵声在空中进行，在无风的天道上；他们敲响蒙皮的（鼓），因见到天空中的奇迹。”

ဣမိန္နာ ဂါထာယ ‘‘ဝါဒေန္တီတိ ဝါဒယန္တိ ဒေဝတာ’’တိ သပါဌသေသဿ အတ္ထဝိဝရဏဿ ဟေတုကတ္တုဝသေန ကတတ္တာ. အထာပိ ဝဒေယျုံ ‘‘သင်္ခါ စ ပဏဝါ စေဝ, အထောပိ ဒိဏ္ဍိမာ ဗဟူ’တိ ပစ္စတ္တဝစနဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဝဇ္ဇန္တီတိ ပဒံ ကမ္မဝါစကပဒ’’န္တိ စေ? တမ္ပိ န, ကမ္မဝသေန ဝိဝရဏဿ အကတတ္တာ, ကတ္တုဝသေန ပန ကတတ္တာတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

因为此偈颂对意义的解释，在补充了上下文后，是作“`vādenti`即诸天（devatā）使之鸣响”，这是在使役义上说的。又，若有人说：“因为‘海螺与小鼓，以及众多定音鼓’是以主格说，所以`vajjanti`一词是被动语态动词”，此说亦不然。因为解释不是在被动义上作，而是在主动（或使役）义上作的。于此当得此结论。

အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒွိဂဏိကော ဝဒဓာတု ဘူဝါဒိဂဏိကော စ စုရာဒိဂဏိကော စ. သော ဟိ ဘူဝါဒိဂဏေ ဝတ္တန္တော ‘‘ဝဒတိ ဝဇ္ဇတီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုရူပါနိ ဇနေတွာ ‘‘ဝါဒေတိ, ဝါဒယတိ, ဝါဒါပေတိ, ဝါဒါပယတီ’’တိ စတ္တာရိ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ ဇနေတိ, စုရာဒိဂဏေ ပန ‘‘ဝါဒေတိ, ဝါဒယတီ’’တိ [Pg.101] သုဒ္ဓကတ္တုရူပါနိ ဇနေတွာ ‘‘ဝါဒါပေတိ, ဝါဒါပယတီ’’တိ စ ဒွေ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ ဇနေတိ, တသ္မာ သာသနေ ‘‘ဝါဒေန္တိ ဝါဒယန္တီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ ဒိဿန္တိ. ‘‘ဝဒေယျ, ဝဒေယျုံ’’ ဣစ္စာဒိ သဗ္ဗံ နေယျံ. ‘‘ဝဇ္ဇေယျ, ဝဇ္ဇေယျုံ’’ ဣစ္စာဒိ စ သဗ္ဗံ နေယျံ ဝဇ္ဇာဒေသဝသေန.

于此当知此决择。词根`vad`属二组：即第一组（bhūvādi）与第十组（curādi）。当它在第一组时，产生`vadati`、`vajjati`等主动语态动词，并产生`vādeti`、`vādayati`、`vādāpeti`、`vādāpayati`四种使役动词形式。在第十组时，则产生`vādeti`、`vādayati`等主动语态动词，并产生`vādāpeti`、`vādāpayati`两种使役动词形式。因此，在教法中可见`vādenti`、`vādayanti`等主动语态动词。`vadeyya`、`vadeyyuṃ`等（愿望式）皆应类推。`vajjeyya`、`vajjeyyuṃ`等，亦皆应依`vajja`替换的规则类推。

အထ ဝါ ဝဒေယျ, ဝဒေယျုံ, ဝဇ္ဇုံ. ပိတာ မာတာ စ တေ ဒဇ္ဇုန္တိ ပဒမိဝ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဝဇ္ဇုံ ဝါ တေ န ဝါ ဝဇ္ဇုံ, နတ္ထိ နာသာယ ရူဟနာ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. ဝဒေယျုံ ဝါန ဝဒေယျုံဝါတိ အတ္ထော. ဝဒေယျာသိ, ဝဇ္ဇာသိ, ဝဇ္ဇေသိ ဣစ္စပိ. ဝုတ္တော ဝဇ္ဇာသိ ဝန္ဒနံ. ဝဇ္ဇေသိ ခေါ တွံ ဝါမူရံ. ဝဒေယျာထ, ဝဇ္ဇာထ. အမ္မံ အရောဂံ ဝဇ္ဇာထ. ဝဒေယျာမိ, ဝဇ္ဇာမိ, ဝဒေယျာမ, ဝဇ္ဇာမ. ဝဒေထ, ဝဒေရံ. ဝဒေထော, ဝဒေယျာဝှော, ဝဇ္ဇာဝှော. ဝဒေယျံ, ဝဇ္ဇံ, ဝဒေယျာမှေ, ဝဇ္ဇာမှေ. ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဣဓာပိ ယကာရေ ပရေ သရလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အညာနိပိ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗာနိ.

或者，（愿望式亦有）`vadeyya`、`vadeyyuṃ`、`vajjuṃ`。就如“父母可给予你”一句中的`dajjuṃ`一词。于此，圣典的例子是：“他们或说或不说，鼻子也不会长出来。”其义即是“他们可以说或不说”。（其他形式有）`vadeyyāsi`、`vajjāsi`、`vajjesi`。例如“被告知后，你应行敬礼”。又如“诚然，你说了，美腿女郎”。`vadeyyātha`、`vajjātha`。例如“你们当说母亲无恙”。`vadeyyāmi`、`vajjāmi`；`vadeyyāma`、`vajjāma`。`vadetha`、`vaderaṃ`。`vadetho`、`vadeyyāvho`、`vajjāvho`。`vadeyyaṃ`、`vajjaṃ`；`vadeyyāmhe`、`vajjāmhe`。如前所述，于此亦当见了知`y`前的元音脱落。其他（形式）亦当审查后采纳。

ဣဒါနိ ပရောက္ခာဒိရူပါနိ ကထယာမ. ဝဒ, ပါဝဒ, ယထာ ဗဘုဝ. ဒကာရလောပေ ‘‘ပါဝ’’ ဣတိပိ ရူပံ ဘဝတိ, ‘‘ပဋိပံ ဝဒေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ပဋိပ’’န္တိ ပဒံ ဝိယ. တထာ ဟိ ‘‘ယော အာတုမာနံ သယမေဝ ပါဝ’’ ဣတိ ပါဠိ ဒိဿတိ. ဧတ္ထ ပသဒ္ဒေါ ဥပသဂ္ဂေါ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တော ‘‘ပါဝဒတိ ပါဝစန’’န္တိအာဒီသု ဝိယ, ပါဝါတိ စ ဣဒံ အတီတဝစနံ, အဋ္ဌကထာယံ ပန အတီတဝစနံ ဣဒန္တိ ဇာနန္တောပိ ဂရု ဝတ္တမာနဝစနဝသေန ‘‘ပါဝါတိ ဝဒတီ’’တိ ဝိဝရဏမကာသိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ကာလဝိပလ္လာသဝသေန အတ္ထဿ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ.

现在我们来讲述完成式等词形。Vada，pāvada，如其所成。当字母da脱落时，也会有pāva的形式，就像在“paṭipaṃ vadehi bhaddante”一句中“paṭipaṃ”一词那样。确实，在圣典中可见：“yo ātumānaṃ sayameva pāva”。在此，前缀pa被拉长，就像在“pāvadati”(讲述)、“pāvacana”(言教)等词中一样。而pāva是过去时态的词，但在义注中，导师虽然知道它是过去时态的词，却以现在时态的意义解释为“pāvāti即是说”，因为在这些地方，可以通过时态的转换来表达其义。

အာယသ္မာပိ စ သာရိပုတ္တော နိဒ္ဒေသေ ‘‘ယော အာတုမာနံ သယမေဝ ပါဝါ’’တိ ပဒံ နိက္ခိပိတွာ အာတုမာ ဝုစ္စတိ အတ္တာ, သယမေဝ ပါဝါတိ သယမေဝ အတ္တာနံ ပါဝဒတိ, ‘‘အဟမသ္မိ [Pg.102] သီလသမ္ပန္နော’’တိ ဝါ ‘‘ဝတသမ္ပန္နော’’တိ ဝါတိ ဝတ္တမာနဝစနေန အတ္ထံ နိဒ္ဒိသိ. အထ ဝါ ပါဝါတိ ဣဒံ န ကေဝလံ ဝဒဓာတုဝသေနေဝ နိပ္ဖန္နံ, အထ ခေါ ဥဓာတုဝသေနပိ. တထာ ဟိ ဣဒံ ပပုဗ္ဗဿ ဥသဒ္ဒေ ဣတိ ဓာတုဿ ပယောဂေ ဥကာရဿ ဩကာရာဒေသံ ကတွာ တတော ပရောက္ခာဘူတေ အကာရေ ပရေ ဩကာရဿ အာဝါဒေသံ တတော စ သန္ဓိကိစ္စံ ကတွာ သိဇ္ဈတိ, တသ္မာ ဥဓာတုဿ ဝဒဓာတုယာ သမာနတ္ထတ္တာ တန္နိပ္ဖန္နရူပဿ စ ဝဒဓာတုယာ နိပ္ဖန္နရူပေန သမာနရူပတ္တာ ‘‘သယမေဝ အတ္တာနံ ပါဝဒတီ’’တိ ဝဒဓာတုဝသေန နိဒ္ဒိသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

具寿舍利弗也在《解释》(Niddesa)中，引述“yo ātumānaṃ sayameva pāvā”一词后解释道：ātumā即是attā(自己)，seyyaṃ pāvāti即是自己宣说自己，并以现在时态的词句，如“我是具戒圆满者”或“我是具誓愿者”来指明其义。又或者，pāvā一词不仅由语根vad(说)派生，也由语根u派生。确实，此词由前缀pa加上意为“发声”的语根u，将u变为o，其后接完成式词尾a时，o变为āv，再经连音变化而形成。因此，由于语根u与语根vad意义相同，且其派生词形与语根vad的派生词形相同，故应知，他是以语根vad的意义来阐释“自己宣说自己”。

ဣဒါနိ ဝိစ္ဆိန္နာ ပဒမာလာ ဃဋီယတိ. ဝဒ, ဝဒုံ. ဝဒေ, ဝဒိတ္ထ, ဝဒံ, ဝဒိမှ. ဝဒိတ္ထ, ဝဒိရေ. ဝဒိတ္ထော, ဝဒိဝှော. ဝဒိံ, ဝဒိမှေ. ပါဝဒ, ပါဝ ဣစ္စပိ. ပါဝဒု. ပါဝဒေ, ပါဝဒိတ္ထ. ပါဝဒံ, ပါဝဒိမှ. ပါဝဒိတ္ထ, ပါဝဒိရေ. ပါဝဒိတ္ထော, ပါဝဒိဝှော. ပါဝဒိံ, ပါဝဒိမှေ. တထာ ‘‘ဝဇ္ဇ, ဝဇ္ဇု’’ ဣစ္စာဒီနိ ပရောက္ခာရူပါနိ.

现在，中断的词形序列被连接起来。Vada, vaduṃ. Vade, vadittha, vadaṃ, vadimha. Vadittha, vadire. Vadittho, vadivho. Vadiṃ, vadimhe. Pāvada, pāvai. Pāvadu. Pāvade, pāvadittha. Pāvadaṃ, pāvadimha. Pāvadittha, pāvadire. Pāvadittho, pāvadivho. Pāvadiṃ, pāvadimhe. 同样，“vajja, vajju”等也是完成式(parokkhā)的词形。

‘‘အဝဒါ, အဝဒူ. အဝဇ္ဇာ, အဝဇ္ဇူ’’ ဣစ္စာဒီနိ ဟိယျတ္တနီရူပါနိ.

“Avadā, avadū. Avajjā, avajjū”等是昨日时(hiyyattanī)的词形。

‘‘အဝဒိ, ဝဒိ, အဝဒုံ, ဝဒုံ, အဝဒိံသု, ဝဒိံသု. အဝဇ္ဇိ, ဝဇ္ဇိ’’ ဣစ္စာဒီနိ အဇ္ဇတနီရူပါနိ.

“Avadi, vadi, avaduṃ, vaduṃ, avadiṃsu, vadiṃsu. Avajji, vajji”等是不定过去时(ajjatanī)的词形。

‘‘ဝဒိဿတိ, ဝဒိဿန္တိ. ဝဇ္ဇိဿတိ, ဝဇ္ဇိဿန္တိ’’ ဣစ္စာဒီနိ ဘဝိဿန္တီရူပါနိ.

“Vadissati, vadissanti. Vajjissati, vajjissanti”等是将来时(bhavissantī)的词形。

‘‘အဝဒိဿာ, ဝဒိဿာ, အဝဇ္ဇိဿာ, ဝဇ္ဇိဿာ’’ ဣစ္စာဒီနိ ကာလာတိပတ္တိရူပါနိ. သေသာနိ သဗ္ဗာနိပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာနိ. ယာ ပနေတ္ထ ဝဒဓာတု ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ ဝုတ္တာ, သာ ကတ္ထစိ ‘‘ဝဒန္တံ ဧကပေါက္ခရာ. ဘေရိဝါဒကော’’တိအာဒီသု အဗျတ္တသဒ္ဒေပိ ဝတ္တတိ ဥပစရိတဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“Avadissā, vadissā, avajjissā, vajjissā”等是条件式(kālātipatti)的词形。其余所有词形都应尽可能地详细展开。此处所说，用于清晰言说的语根vad，在某些地方，如“vadantaṃ ekapokkharā”(作响的莲池)和“bherivādako”(击鼓者)等例中，也应知是转喻性地用于不清晰的声音。

ဝိဒ [Pg.103] ဉာဏေ. ဉာဏံ ဇာနနံ. ဝိဒတိ. ဝေဒေါ. ဝိဒူ. ကာရိတေ ‘‘ဝေဒေတိ. ဝေဒယတိ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ. ဝေဒယန္တိ စ တေ တုဋ္ဌိံ, ဒေဝါ မာနုသကာ ဥဘော’’တိ ပယောဂါ. တတ္ထ ပဝေဒေတီတိ ဗောဓေတိ ဉာပေတိ ပကာသေတိ. ဝေဒေါတိ ဝိဒတိ သုခုမမ္ပိ ကာရဏံ အာဇာနာတီတိ ဝေဒေါ, ပညာယေတံ နာမံ. ‘‘ဝေဒေဟမုနီ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ဉာဏံ ဝေဒေါတိ ဝုစ္စတိ. ဝေဒေါတိ ဝါ ဝေဒဂန္ထဿပိ နာမံ ဝိဒန္တိ ဇာနန္တိ ဧတေန ဥစ္စာရိတမတ္တေန တဒါဓာရံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘ဗြာဟ္မဏော အယ’’န္တိ, ဝိဒန္တိ ဝါ ဧတေန ဗြာဟ္မဏာ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝေဒေါ. သော ပန ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒဝသေန တိဝိဓော. အာထဗ္ဗဏဝေဒံ ပန ပဏီတဇ္ဈာသယာ န သိက္ခန္တိ ပရူပဃာတသဟိတတ္တာ. တသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေယေဝ ‘‘ဆန္ဒော, မန္တော, သုတီ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ.

语根Vid，意为知。知即了知。Vidati(知)。Vedo(吠陀)。Vidū(智者)。其使役态用法如：“vedeti(令知)，vedayati(令感受)。”“亲自以无上智证悟后宣说。诸天与人类两者皆感受喜悦。”在此，pavedeti意为令觉醒、令知晓、令阐明。Vedo者，因其能了知(vidati)乃至微细的因缘，故名吠陀，此为智慧之名。在“维德哈(Vedeha)牟尼”一词中，“veda”即是指智慧(ñāṇa)。又或者，Vedo也是吠陀圣典之名，因婆罗门通过它，或仅凭念诵，便能了知(vidanti)其持有者为“此是婆罗门”，或了知自己应尽的职责，故名吠陀。它分为三种：梨俱吠陀(Iruveda)、夜柔吠陀(Yajurveda)、娑摩吠陀(Sāmaveda)。至于阿闼婆吠陀(Āthabbaṇaveda)，因其含有伤害他人之内容，故意乐清净者不学习。因此，巴利圣典中说“通达三吠陀者”。此三者亦被称为“阐陀”(chando, 韵律)、“曼多”(manto, 咒语)、“素怛”(suti, 天启)。

ပညာယံ တုဋ္ဌိယံ ဝေဒေ, ဝေဒသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ;

ပါဝကေပိ စ သော ဒိဋ္ဌော, ဇာတသဒ္ဒပုရေစရော;

Veda一词用于智慧、喜悦与圣典；亦见其用于火神，当其前接jāta一词时；

ပစ္ဆာနုဂေ ဇာတသဒ္ဒေ, သတိ တုဋ္ဌဇနေပိ စ;

‘‘ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဝိဒိတေသု စ.

当jāta一词在后时，则指心生喜悦者；在“诸法通达”一句中，亦指一切已知法。

ဝိဒူတိ ပဏ္ဍိတမနုဿော. သော ဟိ ယထာသဘာဝတော ကမ္မဉ္စ ဖလဉ္စ ကုသလာဒိဘေဒေ စ ဓမ္မေ ဝိဒတီတိ ‘‘ဝိဒူ’’တိ ဝုစ္စတိ.

Vidū即是智者。因为他能如实了知业与果，以及善等不同类别的法，所以被称为“vidū”(智者)。

ရုဒ အဿုဝိမောစနေ, သကမ္မိကဝသေနိမိဿာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ရောဒတိ, ရုဒတိ ဣစ္စပိ. ရုဏ္ဏံ. ရုဒိတံ. ရောဒနံ. ရောဒန္တော. ရောဒမာနော. ရောဒန္တီ. ရောဒမာနာ. ရုဒမုခါ. ရုဒံ. ရုဒန္တော.

语根Rud(ruda)，意为流泪。其义应依其是否有受事来理解。其派生词形如：Rodati, rudati(哭泣)。Ruṇṇaṃ(哭泣，名词)。Ruditaṃ(哭泣，过去分词)。Rodanaṃ(哭泣，名词)。Rodanto, rodamāno(哭泣者，男)。Rodantī, rodamānā(哭泣者，女)。Rudamukhā(哭泣的面容)。Rudaṃ, rudanto(哭泣，现在分词)。

တတ္ထ [Pg.104] ရောဒတီတိ ကိံ ရောဒတိ? မတံ ပုတ္တံ ဝါ ဘာတရံ ဝါ ရောဒတိ. တတြာယံ ပါဠိ ‘‘နာဟံ ဘန္တေ ဧတံ ရောဒါမိ, ယံ မံ ဘန္တေ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ’’. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ‘‘ယံ မံ ဘန္တေ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ, အဟံ ဧတံ ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ န ပရောဒါမိ န ပရိဒေဝါမိ န အနုတ္ထုနာမီ’တိ ဧဝံ သကမ္မိကဝသေနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, န အဿုမုဉ္စနမတ္တေန.

其中，“rodati”(哭泣)是哭什么呢？是为死去的儿子或兄弟而哭。对此有此巴利文：“尊者，我并非为此而哭，即世尊对我所说的。”此中义理如下：“尊者，世尊对我所说的这件事，对于世尊的此番授记，我不哀哭，不悲叹，不号泣。”其义应从有受事的角度来理解，而不仅是流泪而已。

‘မတံ ဝါ အမ္မ ရောဒန္တိ, ယော ဝါ ဇီဝံ န ဒိဿတိ;

ဇီဝန္တံ အမ္မ ပဿန္တိ, ကသ္မာ မံ အမ္မ ရောဒသီ’တိ

“母亲，人们为死者而哭，或为生者不复见；母亲，你今见我尚在，为何为我而哭泣？”

အယဉ္စေတ္ထ ပယောဂေါ’’တိ ဣဒမဋ္ဌကထာဝစနံ. ဣဒံ ပန ဋီကာဝစနံ – ‘‘ယထာ သကမ္မကာ ဓာတုသဒ္ဒါ အတ္ထဝိသေသဝသေန အကမ္မကာ ဟောန္တိ ‘ဝိဗုဒ္ဓေါ ပုရိသော ဝိဗုဒ္ဓေါ ကမလသဏ္ဍော’တိ, ဧဝံ အတ္ထဝိသေသဝသေန အကမ္မကာပိ သကမ္မကာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘န ပရိဒေဝါမိ န အနုတ္ထုနာမီ’တိ အာဟ. အနုတ္ထုနသဒ္ဒေါ သကမ္မကဝသေန ပယုဇ္ဇတိ ‘ပုရာဏာနိ အနုတ္ထုန’န္တိအာဒီသု. အယဉ္စေတ္ထ ပယောဂေါတိ ဣမိနာ ဂါထာယ အနုတ္ထုနနံ ရုဒနံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿေတီ’’တိ.

“此亦是其用法”，此为义注之语。而此为疏钞之语：“正如带受事的语根词，因意义特殊而变为不带受事的，如‘已觉醒的人，已绽放的莲花丛’；同样，为表明不带受事的词亦可因意义特殊而变为带受事的，故说‘我不悲叹，我不号泣’。号泣(anutthuna)一词，在‘号泣往事’等例中，即为带受事的用法。通过‘此亦是其用法’一句表明，在此偈颂中，号泣(anutthunanaṃ)意指哭泣(rudanaṃ)。”

ဒလိဒ္ဒ ဒုဂ္ဂတိယံ. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပတိဋ္ဌာတိ ဒုဂ္ဂတီတိ အယံ အတ္ထော ‘‘အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု ယုဇ္ဇတိ, ဣဓ ပန ဣဒံ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ အညော အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ကထံ ဒုဂ္ဂတီတိ? ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန ဂတိ ဂမနံ အန္နပါနာဒိလာဘော ဒုဂ္ဂတီတိ. ဒလိဒ္ဒတိ. ဒလိဒ္ဒေါ, ဒလိဒ္ဒီ, ဒါလိဒ္ဒိယံ. တတ္ထ ဒလိဒ္ဒတီတိ သဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ ပရံ ယာစိတွာ ဧဝ ဒုက္ခေန အဓိဂစ္ဆတိ, န အယာစိတွာတိ အတ္ထော. ဒုလိဒ္ဒေါတိ ဒုဂ္ဂတမနုဿော. ဒလိဒ္ဒီတိ ဒုဂ္ဂတာ နာရီ. ဒလိဒ္ဒဿ ဘာဝေါ ဒါလိဒ္ဒိယံ. ဧတ္ထ စ သဗ္ဗမေဝ ‘‘ဒလိဒ္ဒတီ’’တိ လောကိကပ္ပယောဂဒဿနတော ‘‘ဒလိဒ္ဒတီ’’တိ ကြိယာပဒံ ဝိဘာဝိတံ. သာသနေ ပန [Pg.105] တံ ကြိယာပဒံ န အာဂတံ, ‘‘ဒလိဒ္ဒေါ ဒလိဒ္ဒီ’’တိ နာမပဒါနိယေဝ အာဂတာနိ. အနာဂတမ္ပိ တံ ‘‘နာထတီ’’တိ ပဒမိဝ သာသနာနုလောမတ္တာ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. ဂရူ ပန ကစ္စာယနမတဝသေန ဒလ ဒုဂ္ဂတိမှီတိ ဒုဂ္ဂတိဝါစကဒလဓာတုတော ဣဒ္ဒပစ္စယံ ကတွာ ‘‘ဒလိဒ္ဒေါ’’တိ နာမပဒံ ဒဿေသုံ.

Dalidda，[用于]贫困义。“苦难的归趣与立足处”，此为duggati（恶趣）之义，适用于“投生于恶处、恶趣、堕处、地狱”等句，然此处不取此义，而应取他义。何为duggati？即艰难困苦地获得饮食等，此为duggati。Daliddati（贫困）。Daliddo（贫者，男），daliddī（贫者，女），dāliddiyaṃ（贫穷）。其中，daliddati之义为：一切所欲之物，皆须向他人乞求，历经艰辛方能获得，而非不求自得。Duliddo即贫困之人。Daliddī即贫困之女。Daliddo的状态即dāliddiyaṃ。此处，因见世俗中常用daliddati，故阐明其为动词。但在教法中，此动词未曾出现，仅有名词daliddo、daliddī出现。此词虽未出现，但如nāthati一词，因其顺应教法，故亦应采纳。然而，诸师依迦旃延之见，从表恶趣之义的语根dala，加上idda后缀，示其名词为daliddo。

တုဒ ဗျထနေ. တုဒတိ, ဝိတုဒတိ. ကမ္မနိ ‘‘တုဇ္ဇတိ, ဝိတုဇ္ဇမာနော, ဝေဒနာဘိဘုန္နော’’တိ ရူပါနိ.

Tuda，[用于]刺痛义。Tudati（刺），vitudati（刺穿）。被动态词形如：“tujjati（被刺），vitujjamāno（被刺时），vedanābhibhunno（为苦受所胜）”。

တုဒန္တိ ဝါစာဟိ ဇနာ အသညတာ,သရေဟိ သင်္ဂါမဂတံဝ ကုဉ္ဇရံ;

သုတွာန ဝါကျံ ဖရုသံ ဥဒီရိတံ,အဓိဝါသယေ ဘိက္ခု အဒုဋ္ဌစိတ္တော;

无制之人以言刺，如箭伤损赴战象；比丘闻此粗恶语，当以无嗔心忍耐。

နုဒ ပေရဏေ. ပေရဏံ စုဏ္ဏိကရဏံ ပိသနံ, နုဒတိ, ပနုဒတိ. ပနုဒနံ.

Nuda，[用于]推动义。推动（peraṇaṃ）即是粉碎、研磨。Nudati（推动），panudati（驱散）。Panudanaṃ（驱散）。

ဝိဒိ လာဘေ. ဝိန္ဒတိ. ဥဋ္ဌာတာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ. ဂေါဝိန္ဒော.

Vidi，[用于]获得义。Vindati（获得）。“勤勉者获得财富。”Govindo（获得牛者，人名）。

ခဒိ ပရိဃာတေ. ပရိဃာတံ သမန္တတော ဟနနံ. ခန္ဒတိ.

Khadi，[用于]打击义。打击（parighātaṃ）即是周遍打击。Khandati（打击）。

ဒကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

d字尾语根之诸形。

ဓကာရန္တဓာတု

dh字尾语根

ဓာ ဓာရဏေ. ဒဓာတိ, ဝိဒဓာတိ. ယံ ပဏ္ဍိတော နိပုဏံ သံဝိဓေတိ. နိဓိံ နိဓေတိ. နိဓိ နာမ နိဓီယတိ. တာဝ သုနိဟိတော သန္တော. ယတော နိဓိံ ပရိဟရိ. နိဒဟတိ. ကုဟိံ ဒေဝ နိဒဟာမိ. ပရိဒဟတိ. ယော ဝတ္တံ ပရိဒဟိဿတိ. ဓဿတိ. ပရိဓဿတိ. ဗာလောတိ ပရံ ပဒဟတိ. သကျာ ခေါ အမ္ဗဋ္ဌ ရာဇာနံ [Pg.106] ဥက္ကာကံ ပိတာမဟံ ဒဟန္တိ. သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ. သဒ္ဓါ, သဒ္ဒဟနာ, သဒ္ဓါတဗ္ဗံ, သဒ္ဒဟိတဗ္ဗံ, သဒ္ဓါယိကော, ပစ္စယိကော. သဒ္ဓေယျဝစသာ ဥပါသိကာ. သဒ္ဒဟိတုံ, သဒ္ဒဟိတွာ. ဝိသေသာဓာနံ. သောတာဝဓာနံ. သောတံ ဩဒဟတိ. ဩဟိတသောတော. သောတံ ဩဒဟိတွာ. မစ္စုဓေယျံ, မာရဓေယျံ, နာမဓေယျံ, ဓာတု, ဓာတာ, ဝိဓာတာ. ဝိဓိ. အဘိဓာနံ, အဘိဓေယျံ, နိဓာနဝတီ ဝါစာ, အာဓာနဂါဟီ, သန္ဓိ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

Dhā，[用于]持义。Dadhāti（放置），vidadhāti（安排）。“智者善巧地安排。”“他埋藏宝藏。”“宝藏被称为被埋藏之物。”“如此被妥善安置。”“因此应守护宝藏。”Nidahati（他埋藏）。“天神，我该埋藏于何处？”Paridahati（他穿上）。“凡穿上衣服者。”Dhassati（他将放置）。Paridhassati（他将穿上）。“愚人攻击他人。”“安巴塔(Ambaṭṭha)，释迦族人确实将郁迦迦王(Ukkāka)认作祖父。”“他相信如来的觉悟。”Saddhā（信），saddahanā（信仰），saddhātabbaṃ（可信的），saddahitabbaṃ（应信的），saddhāyiko（有信者），paccayiko（可信赖者）。“言语可信的优婆夷。”Saddahituṃ（为了相信），saddahitvā（相信之后）。Visesādhānaṃ（特别的放置）。Sotāvadhānaṃ（专注听闻）。“他倾听。”Ohitasoto（已倾听者）。“倾听之后。”Maccudheyyaṃ（死神的领域），māradheyyaṃ（魔罗的领域），nāmadheyyaṃ（名称）。Dhātu（元素），dhātā（创造者），vidhātā（安排者）。Vidhi（规则）。Abhidhānaṃ（名称），abhidheyyaṃ（所指称者）。“富于宝藏的言语。”Ādhānagāhī（持己见者）。Sandhi（连接）。“其他也应如此组合。”

ဝိပုဗ္ဗော ဓာ ကရောတျတ္ထေ, အဘိပုဗ္ဗော တု ဘာသနေ;

နျာသံပုဗ္ဗော ယထာယောဂံ, နျာသာရောပနသန္ဓိသု.

前缀vi-的dhā用于“作”义，而前缀abhi-的用于“说”义；前缀ni-的则根据情况，用于“放置”、“施加”和“连接”义。

ဣမသ္မာ ပန ဓာဓာတုတော ပုဗ္ဗဿ အပိ ဣစ္စုပသဂ္ဂဿ အကာရော ကွစိ နိစ္စံ လောပံ ပပ္ပောတိ, ကွစိ နိစ္စံ လောပံ န ပပ္ပောတိ. အတြ လောပေါ ဝုစ္စတေ, ဒွါရံ ပိဒဟတိ, ဒွါရံ ပိဒဟန္တော, ပိဒဟိတုံ, ပိဒဟိတွာ, ဧဝံ အကာရလောပေါ ဘဝတိ. ဒွါရံ အပိဒဟိတွာ, ဧဝံ အကာရလောပေါ န ဘဝတိ. ဧတ္ထ ဟိ အကာရော အပိဥပသဂ္ဂဿ အဝယဝေါ န ဟောတိ. ကိန္တိ စေ? ပဋိသေဓတ္ထဝါစကော နိပါတောယေဝ, ဥပသဂ္ဂါဝယဝေါ ပန အဒဿနံ ဂတော, အယံ နိစ္စာလောပေါ. ဧဝံ ဓာဓာတုတော ပုဗ္ဗဿ အပိ ဣစ္စုပသဂ္ဂဿ အကာရော ကွစိ နိစ္စံ လောပံ ပပ္ပောတိ, ကွစိ နိစ္စံ လောပံ န ပပ္ပောတိ. ဣဒံ အစ္ဆရိယံ ဣဒံ အဗ္ဘုတံ. ယတြ ဟိ နာမ ဘဂဝတော ပါဝစနေ ဧဝရူပပေါပိ နယော သန္ဒိဿတိ ဝိညူနံ ဟဒယဝိမှာပနကရော, ယော ဧကသ္မိံယေဝ ဓာတုမှိ ဧကသ္မိံယေဝ ဥပသဂ္ဂေ ဧကသ္မိံယေဝတ္ထေ ကွစိ လောပါလောပဝသေန ဝိဘဇိတုံ လဗ္ဘတိ. ဣဒါနိ မယံ သောတူနံ ပရမကောသလ္လဇနနတ္ထံ တဒုဘယမ္ပိ အာကာရံ ဧကဇ္ဈံ ကရောန္တာ တဒါကာရဝတိံ ဇိနဝရပါဠိံ အာနယာမ –

然而，在此dhā语根之前，前缀api的a，在某些情况下恒常脱落，而在另一些情况下恒常不脱落。此处说的是脱落的情况，如：pidahati（他关上）、pidahanto（正关上）、pidahituṃ（为了关上）、pidahitvā（关上后），如此a音发生脱落。而在apidahitvā（未关上后），a音则不脱落。因为此处的a并非前缀api的组成部分。那么它是什么呢？它只是表示否定义的质词，而前缀（api）的a已经不见了；此为恒常脱落。如此，在此dhā语根之前，前缀api的a，在某些情况下恒常脱落，而在另一些情况下恒常不脱落。这真是奇妙！这真是稀有！在世尊的教言中，竟然能见到如此令智者心生惊叹的规则，即在同一语根、同一前缀、同一意义中，竟可依脱落与不脱落而加以区分。现在，为了让听众产生最高的善巧，我们将这两种形式汇集一处，引述具有此种形式的最胜征服者之圣典——

‘‘ဂင်္ဂံ [Pg.107] မေ ပိဒဟိဿန္တိ, န တံ သက္ကောမိ ဗြာဟ္မဏ;

အပိဓေတုံ မဟာသိန္ဓုံ, တံ ကထံ သော ဘဝိဿတိ;

န တေ သက္ကောမိ အက္ခာတုံ, အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ပုစ္ဆိတော.

“婆罗门，他们将为我覆盖恒河，但我做不到那件事；若不覆盖大海洋，那又如何能成？被问及义与法，我无法为你解说。”

စိတ္တတ္ထသာဓနိံ ဧတံ, ဂါထံ သမ္ဘဝဇာတကေ;

ပညာသမ္ဘဝမိစ္ဆန္တော, ကရေ စိတ္တေ သုမေဓသော’’တိ.

此偈出自《桑跋瓦本生》(Sambhavajātaka)，能成办心之所求。智者欲求智慧生起，当用心于此。”

ဓု ဂတိထေရိယေသု. ဂတိ ဂမနံ, ထေရိယံ ထိရဘာဝေါ. ဓဝတိ. ဓုဝံ.

Dhu，[用于]动与稳义。动即是行进，稳即是坚固。Dhavati（他奔跑）。Dhuvaṃ（稳固的）。

ဧတ္ထ စ ဓုဝန္တိ ထိရံ. ‘‘နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော’’တိအာဒီသု ဝိယ, တသ္မာ ဓုဝန္တိ ထိရံ ကိဉ္စိ ဓမ္မဇာတံ. အထ ဝါ ဓုဝန္တိ ဣဒံ ဂတိထေရိယတ္ထဝသေန နိဗ္ဗာနဿေဝ အဓိဝစနံ ဘဝိတုမရဟတိ. တဉှိ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏသောကာဒိတော မုစ္စိတုကာမေဟိ ဓဝိတဗ္ဗံ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဓုဝံ, ဥပ္ပာဒဝယာဘာဝေန ဝါ နိစ္စသဘာဝတ္တာ ဓဝတိ ထိရံ သဿတံ ဘဝတီတိ ဓုဝံ. ယဉှိ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ‘‘ဓုဝဉ္စ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဒေသေဿာမိ ဓုဝဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓုဝသဒ္ဒေါ ‘‘ဝစနံ ဓုဝသဿတ’’န္တိ ဧတ္ထ ထိရေ ဝတ္တတိ. ‘‘ဓုဝဉ္စ ဘိက္ခဝေ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနေ. ‘‘ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဧတ္ထ ပန ဧကံသေ နိပါတပဒဘာဝေန ဝတ္တတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

此处，dhuvaṃ即是“稳固”。如在‘常、稳、恒、不变易法’等语中，因此dhuvaṃ是指某种稳固的法。或者，dhuvaṃ一词，由“趋向稳固”之义，应可作为涅槃的同义词。因为欲从生、老、病、死、愁等解脱者，应奔赴、应抵达此境，故为“稳固”；或因无生灭，自性恒常，故能稳固、恒常、永恒地存在，故为“稳固”。世尊正是针对此而说：‘诸比丘，我将为你们宣说稳固法以及趣向稳固之道。’dhuva一词，在‘言语是稳固永恒的’中，用于“稳固”义；在‘诸比丘，我将宣说稳固法’中，指涅槃；而在‘你必将成佛’中，则应被理解为表示“肯定”义的质词。

ဓူ ဝိဓူနနေ. ဦကာရဿ ဦဝတ္တံ. ဓူဝတိ. ဓူဝိတာ, ဓူဝိတဗ္ဗံ. ရဿတ္တေ ‘‘ဓုတော, ဓုတဝါ’’ ဣစ္စပိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

Dhū，用于“抖落”义。长音ū变为ūv。Dhūvati，他抖落。Dhūvitā，抖落者；dhūvitabbaṃ，应被抖落。当元音缩短时，则成dhuto（已抖落的）、dhutavā（已抖落者）等形式。

ဓေ ပါနေ. ဓယတိ, ဓီယတိ. ဓေန.

Dhe，用于“饮”义。Dhayati，他吸吮；dhīyati，被吸吮。Dhenu，母牛。

ဧတ္ထ စ ဓေနူတိ ဓယတိ ပိဝတိ ဣတော ခီရံ ပေါတကောတိ ဓေနု, ‘‘ဂေါဓေနု, အဿဓေနု, မိဂဓေနူ’’တိ ဓေနုသဒ္ဒေါ သာမညဝသေန သပေါတိကာသု တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီသု ဝတ္တတိ, ဧဝံ သန္တေပိ ယေဘုယျေန ဂါဝိယံ ဝတ္တတိ. တထာ ဟိ ‘‘သတ္တ ဓေနုသတေ ဒတွာ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ.

此处，“dhenu”者，因幼崽从其吮吸、饮用乳汁，故名。“dhenu”一词，如在“母牛、母马、母鹿”中，通常指带幼崽的雌性旁生，即便如此，也多用于指母牛。诚然，可见圣典云：“布施了七百头母牛。”

သိဓု [Pg.108] ဂတိယံ သေဓတိ, နိသေဓတိ, ပဋိသေဓတိ. သိဒ္ဓေါ, ပသိဒ္ဓေါ, နိသိဒ္ဓေါ, ပဋိသိဒ္ဓေါ, ပဋိသေဓိတော, ပဋိသေဓကော, ပဋိသေဓော, ပဋိသေဓိတုံ, ပဋိသေဓိတွာ. ဣဓ အစိန္တေယျဗလတ္တာ ဥပသဂ္ဂါနံ တံယောဂေ သိဓုဓာတုဿ နာနပ္ပကာရာ အတ္ထာ သမ္ဘဝန္တိ, အညေသမ္ပိ ဧဝမေဝ.

Sidhu，用于“行”义。Sedhati，他前行；nisedhati，他阻止；paṭisedhati，他拒绝。Siddho，已成办的；pasiddho，著名的；nisiddho，被禁止的；paṭisiddho，被拒绝的；paṭisedhito，被禁止的；paṭisedhako，禁止者；paṭisedho，禁止；paṭisedhituṃ，为了禁止；paṭisedhitvā，禁止之后。此处，因前缀有不可思议之力，当其与sidhu语根结合时，会产生各种不同的意义，其他语根亦复如是。

သိဓု သတ္ထေ မင်္ဂလျေ စ. သတ္ထံ သာသနံ, မင်္ဂလျံ ပါပဝိနာသနံ ဝုဒ္ဓိကာရဏံ ဝါ. သေဓတိ. သိဒ္ဓေါ, ပသိဒ္ဓေါ, ပသိဒ္ဓိ.

Sidhu，也用于“教导”与“吉祥”义。教导即是教诫，吉祥则是灭除罪恶或增长之因。Sedhati，他成就。Siddho，已成就的；pasiddho，著名的；pasiddhi，成就。

ဒဓ ဓာရဏေ. ဇနဿ တုဋ္ဌိံ ဒဓတေတိ ဒဓိ. ဓကာရဿ ဟကာရတ္တေ ‘‘ဒဟတီ’’တိ ရူပံ. အယံ ဣတ္ထီ ဣမံ ဣတ္ထိံ အယျိကံ ဒဟတိ. ဣမေ ပုရိသာ ဣမံ ပုရိသံ ပိတာမဟံ ဒဟန္တိ. စိတ္တံ သမာဒဟာတဗ္ဗံ. သမာဒဟံ စိတ္တံ.

Dadha，用于“持”义。因其持守众人之满足，故称dadhi（凝乳）。dh音变为h音时，词形为dahati。此女认此妇为祖母。此等男子认此人为祖父。心应当被安定。我正安定自心。

ဧဓ ဝုဒ္ဓိယံ လာဘေ စ. ဧဓတိ. ဧဓော, သုခေဓိတော. ဂမ္ဘီရေ ဂါဓမေဓတိ.

Edha，用于“增长”与“获得”义。Edhati，他增长。Edho，燃料；sukhedhito，在安乐中长大。Gambhīre gādhamedhati，于深处获得立足点。

ဧတ္ထ စ ဧဓောတိ ဧဓတိ. ဝဍ္ဎတိ ဧတေန ပါဝကောတိ ဧဓော. ဣန္ဒနံ, ဥပါဒါနံ. သုခေဓိတောတိ သုခေန ဧဓိတော, သုခသံဝဍ္ဎိတောတိ အတ္ထော. ဂါဓမေဓတီတိ ဂါဓံ ပတိဋ္ဌိတံ ဧဓတိ လဘတိ.

此处，火因此而增长（edhati），故称“edho”（燃料）。同义词有“indanaṃ”、“upādānaṃ”。“Sukhedhito”即“以乐而增长”，意为“在安乐中长大”。“Gādhamedhati”即“获得稳固的立足点”。

ဗဒ္ဓ သံဟရိသေ. သံဟရိသော ဝိနိဗဒ္ဓကြိယာ. ဗဒ္ဓတိ, ဝိနိဗဒ္ဓတိ. ဝိနိဗဒ္ဓါ.

Baddha，用于“紧缚”义。紧缚即是系缚的行为。Baddhati，他系缚；vinibaddhati，他紧缚。Vinibaddhā，已被紧缚。

ဂါဓ ပတိဋ္ဌာနိဿယဂန္ဓေသု. ဂါဓတိ. ဂါဓံ ကတ္တာ. ဂမ္ဘီရတော အဂါဓံ.

Gādha，用于“立足”、“依止”、“贪求”义。Gādhati，他立足。Gādhaṃ kattā，立足者。Gambhīrato agādhaṃ，从深到浅。

ဗာဓ ဝိလောဠနေ ဗာဓတိ, ဝိဗာဓတိ. အာဗာဓော. အာဗာဓတိ စိတ္တံ ဝိလောဠေတီတိ အာဗာဓော.

Bādha，用于“妨碍”义。Bādhati，他妨碍；vibādhati，他恼乱。Ābādho，病。因其妨碍、扰乱心，故称ābādho（病）。

နာဓ [Pg.109] ယာစနာဒီသု. နာဓတိ. နာဓနံ.

Nādha，用于“求助”等义。Nādhati，他求助。Nādhanaṃ，求助。

ဗန္ဓ ဗန္ဓနေ ဗန္ဓတိ. ဗန္ဓနကော, ဗန္ဓော, ဗန္ဓာပိတော, ပဋိဗန္ဓော, ဗန္ဓနံ, ဗန္ဓော, သမ္ဗန္ဓနံ, သမ္ဗန္ဓော, ပဗန္ဓော, ဗန္ဓု.

Bandha，用于“系缚”义。Bandhati，他系缚。Bandhanako，系缚者；bandho，系缚；bandhāpito，被系缚；paṭibandho，障碍；bandhanaṃ，系缚；bandho，束缚；sambandhanaṃ，连系；sambandho，关系；pabandho，连续；bandhu，亲属。

တတ္ထ ဗန္ဓနန္တိ ဗန္ဓန္တိ သတ္တေ ဧတေနာတိ ဗန္ဓနံ, သင်္ခလိကာဒိ. ‘‘အယံ အမှာကံ ဝံသော’’တိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဗန္ဓု, ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယံ ပန ‘‘ပေမဗန္ဓနေန ဗန္ဓူ’’တိ ဝုတ္တံ.

其中，“bandhanaṃ”者，因以此系缚有情，故称“bandhanaṃ”（系缚），如锁链等。“Bandhu”（亲属）者，因“此是我等之族姓”而有应被关联之义，故称“bandhu”。但在《长老偈》释义中则说：“因爱之系缚而为亲属。”

ဒဓိ အသီဃစာရေ. အသီဃစာရော အသီဃပ္ပဝတ္တိ. ဒန္ဓတိ. ဒန္ဓော, ဒန္ဓပညော. ယော ဒန္ဓကာလေ တရတိ, တရဏီယေ စ ဒန္ဓတိ.

Dadhi，用于“缓行”义。缓行即是行动迟缓。Dandhati，他行动迟缓。Dandho，迟钝的；dandhapañño，钝慧者。彼于应缓时速行，于应速时却迟缓。

ဝဒ္ဓ ဝဒ္ဓနေ. ဝဒ္ဓတိ. ဝဒ္ဓိ, ဝုဒ္ဓိ, ဝဒ္ဓေါ, ဝုဒ္ဓေါ, ဇာတိဝုဒ္ဓေါ, ဂုဏဝုဒ္ဓေါ, ဝယောဝုဒ္ဓေါ.

Vaddha，用于“增长”义。Vaddhati，他增长。Vaddhi，增长；vuddhi，兴盛；vaddho，已增长的；vuddho，年老的、长老；jātivuddho，戒腊长者；guṇavuddho，德行长者；vayovuddho，年龄长者。

ယေ ဝုဒ္ဓမပစာယန္တိ, နရာ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ;

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ, သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတိံ.

凡通晓法并恭敬长老者，于现法中受赞扬，于来世得善趣。

သဓု သဒ္ဒကုစ္ဆိယံ. သဓတိ.

Sadhu，用于“出声赞叹”义。Sadhati，他赞叹。

ပိဠဓိ အလင်္ကာရေ. ပိဠန္ဓတိ. ပိဠန္ဓနံ.

Piḷadhi，用于“装饰”义。Piḷandhati，他佩戴。Piḷandhanaṃ，装饰品。

ပိဠန္ဓနမလင်္ကာရော, မဏ္ဍနဉ္စ ဝိဘူသနံ;

ပသာဓနဉ္စာဘရဏံ, ပရိယာယာ ဣမေ မတာ.

“piḷandhana”、“alaṅkāra”、“maṇḍana”、“vibhūsana”、“pasādhana”与“ābharaṇa”——此等皆被认为是同义词。

မေဓ ဟိံသာယံ သင်္ဂမေ စ. မေဓတိ. မေဓာ, မေဓာဝီ. အတြ မေဓာတိ အသနိ ဝိယ သိလုစ္စယေ ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ. မေဓတိ ဝါ သိရိယာ သီလာဒီဟိ စ သပ္ပုရိသဓမ္မေဟိ သဟ ဂစ္ဆတိ န ဧကိကာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ မေဓာ, ပညာယေတံ နာမံ. တထာ ဟိ –

Medha，用于“伤害”与“结合”义。Medhati，他伤害或结合。Medhā，智慧；medhāvī，有慧者。此处，“medhā”（智慧）者，因其如霹雳摧山般伤害、摧毁诸烦恼，故称“medhā”。或因其与祥瑞、戒等善士法相结合而行，非孤立存在，故称“medhā”。此为智慧之名。诚然——

‘‘ပညာ [Pg.110] ဟိ သေဋ္ဌာ ကုသလာ ဝဒန္တိ,နက္ခတ္တရာဇာရိဝ တာရကာနံ;

သီလံ သိရီ စာပိ သတဉ္စ ဓမ္မော,အနွာယိကာ ပညဝတော ဘဝန္တီ’’တိ

“善巧者言智慧最上，犹如星中之月王；戒、祥瑞及善士之法，皆追随于有慧者。”

ဝုတ္တံ. မေဓာဝီတိ ဓမ္မောဇပညာယ စ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော.

如是说。所谓“medhāvī”（有慧者），是指具足法味之慧的个人。

သဓု မဓု ဥန္ဒေ. သဓတိ. မဓတိ. မဓု.

Sadhu、madhu，用于“湿润”义。Sadhati，他令喜悦。Madhati，他陶醉。Madhu，蜜。

ဗုဓ ဗောဓနေ. ဗောဓတိ. ဗုဒ္ဓေါ. အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါနော. သမ္ဗုဒ္ဓံ. အသမ္ဗုဒ္ဓံ. ဗောဓိ. ဒိဝါဒိဂဏေပိ အယံ ဒိဿတိ. တတြဟိ ‘‘ဗုဇ္ဈတီ’’တိ ရူပံ, ဣဓ ပန ‘‘ဗောဓတီ’’တိ ရူပံ. ‘‘ယော နိန္ဒံ အပဗောဓတီ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ. ကာရိတေ ပန ‘‘ဗောဓေတိ’’ ဣစ္စာဒီနိ.

Budha，用于“觉”义。Bodhati，他觉悟。Buddho，觉者。Abhisambuddhāno，已正等觉者。Sambuddhaṃ，已觉悟。Asambuddhaṃ，未觉悟。Bodhi，菩提。此语根亦见于divādi语基组。在彼处词形为bujjhati，于此处词形则为bodhati。可见圣典云：“他拒绝责难。”于使役态中，则有bodheti等形式。

ယုဓ သမ္ပဟာရေ. ယောဓတိ. ယောဓော. ယောဓေထ မာရံ ပညာဝုဓေန. ယုဒ္ဓံ. စရဏာယုဓော, စရဏာဝုဓော ဝါ. အာဝုဓံ. ဒိဝါဒိဂဏိကဿ ပနဿ ‘‘ယုဇ္ဈတီ’’တိ ရူပံ.

Yudha，用于“战斗”义。Yodhati，他战斗。Yodho，战士。“当以智慧为武器与魔罗战斗。”Yuddhaṃ，战争。Caraṇāyudho，或caraṇāvudho，以足为武器者（公鸡）。Āvudhaṃ，武器。此语根属divādi语基组时，词形为yujjhati。

ဒီဓိ ဒိတ္တိဝေဓနေသု. ဒီဓတိ. ဒီဓိတိ. ဧတ္ထ စ ဒီဓိတီတိ ရသ္မိ. အနေကာနိ ဟိ ရသ္မိနာမာနိ.

Dīdhi，用于“照耀”与“穿透”义。Dīdhati，（他）照耀。Dīdhiti，光芒。在此，dīdhiti即是光线。光线确实有许多名称。

ရသ္မိ အာဘာ ပဘာ ရံသိ, ဒိတ္တိ ဘာ ရုစိ ဒီဓိတိ;

မရီစိ ဇုတိ ဘာဏွ’သု, မယူခေါ ကိရဏော ကရော;

နာဂဓာမော စ အာလောကော, ဣစ္စေတေ ရသ္မိဝါစကာ.

Rasmi、ābhā、pabhā、raṃsi、ditti、bhā、ruci、dīdhiti、marīci、juti、bhāṇu、aṃsu、mayūkho、kiraṇo、karo、nāgadhāmo、āloko——此等皆为表示“光线”之词。

စကာရန္တရူပါနိ.

以ca结尾的词形。

နကာရန္တဓာတု

以“na”结尾的词根

နီ နယေ. နေတိ, နယတိ, ဝိနေတိ. ဝိနေယျ ဟဒယေ ဒရံ. အာနေတိ. အာနယတိ. နေတာ. ဝိနေတာ. နာယကော. နေယျော[Pg.111]. ဝေနေယျော. ဝေနယိကော. ဝိနီတော ပုရိသော. နီယမာနေ ပိသာစေန, ကိန္နု တာတ ဥဒိက္ခတိ. နီယန္တော. နေတ္တံ. နေတ္တိ. ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ. နေတ္တိကော. ဥဒကဉှိ နယန္တိ နေတ္တိကာ. နေတ္တာ. နေတ္တေ ဥဇုံ ဂတေ သတိ. နယော. ဝိနယော. အာယတနံ. နေတုံ. ဝိနေတုံ. နေတွာ. ဝိနေတွာ ဣစ္စာဒီနိ.

Nī（引导义）。Neti, nayati, vineti（引导，带领，调伏）。Vineyya hadaye daraṃ（已调伏心中的恐惧）。Āneti, ānayati（带来）。Netā（引导者）。Vinetā（调伏者）。Nāyako（领导者）。Neyyo（应被引导者）。Veneyyo（应被调伏者）。Venayiko（调伏者）。Vinīto puriso（已被调伏的人）。Nīyamāne pisācena, kinnu tāta udikkhati（当被鬼怪引导时，父亲为何观望？）。Nīyanto（被引导）。Nettaṃ（眼）。Netti（绳索）。Bhavanetti samūhatā（有之绳已被根除）。Nettiko（引水者）。Udakañhi nayanti nettikā（引水者确实引水）。Nettā（引导者）。Nette ujuṃ gate sati（当眼正直时）。Nayo（方法）。Vinayo（律）。Āyatanaṃ（处）。Netuṃ（为引导）。Vinetuṃ（为调伏）。Netvā（引导后）。Vinetvā（调伏后）等。

တတ္ထ နေတ္တန္တိ သမဝိသမံ ဒဿေန္တံ အတ္တဘာဝံ နေတီတိ နေတ္တံ, စက္ခု. နေတ္တီတိ နေန္တိ ဧတာယ သတ္တေတိ နေတ္တိ, ရဇ္ဇု. ဘဝနေတ္တီတိ ဘဝရဇ္ဇု, တဏှာယေတံ နာမံ. တာယ ဟိ သတ္တာ ဂေါဏာ ဝိယ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ တံ တံ ဘဝံ နိယျန္တိ, တသ္မာ ဘဝနေတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. နေတ္တိကာတိ ကဿကာ. နေတ္တာတိ ဂဝဇေဋ္ဌကော ယူထပတိ. နယောတိ နယနံ ဂမနံ နယော, ပါဠိဂတိ. အထ ဝါ တတ္ထ တတ္ထ နေတဗ္ဗောတိ နယော, သဒိသဘာဝေန နေတဗ္ဗာကာရော. နီယတီတိ နယော, တထတ္တနယာဒိ. နီယတိ ဧတေနာတိ နယော, အန္တဒွယဝိဝဇ္ဇနနယာဒိ.

其中，“nettaṃ”（眼）是因其引导身体、显示平与不平，故称“nettaṃ”，即眼。“netti”（绳）是因人们用它引导众生，故称“netti”，即绳索。“bhavanetti”（有之绳）即有之绳索，这是渴爱的异名。众生确实如牛一般被它系于颈，而被牵引至各种有，因此称为“bhavanetti”。“nettikā”（引水者）即农夫。“nettā”（引导者）即牛王、牛群首领。“nayo”（方法）是引导、行进，即巴利(Pāḷi)圣典的文脉。或者，“nayo”是在各处应被应用的方法，即以相似方式应用的模式。又或，因其被引导(nīyati)，故为“nayo”，如“如实性方法”等。又或，以此而引导(nīyati etena)，故为“nayo”，如“远离二边方法”等。

တထာ ဟိ ဆဗ္ဗိဓော နယော တထတ္တနယော ပတ္တိနယော ဒေသနာနယော အန္တဒွယဝိဝဇ္ဇနနယော အစိန္တေယျနယော အဓိပ္ပာယနယောတိ. တေသု တထတ္တနယော အန္တဒွယဝိဝဇ္ဇနနယေန နီယတိ, ပတ္တိနယော အစိန္တေယျနယေန, ဒေသနာနယော အဓိပ္ပာယနယေန နီယတိ. ဧတ္ထာဒိမှိ တိဝိဓော နယော ကမ္မသာဓနေန နီယတီတိ ‘‘နယော’’တိ ဝုစ္စတိ, ပစ္ဆိမော ပန တိဝိဓော နယော ကရဏသာဓနေန နီယတိ ဧတေန တထတ္တာဒိနယတ္တယမိတိ ‘‘နယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ပပဉ္စိယမာနေ ဂန္ထဝိတ္ထာရော သိယာတိ ဝိတ္ထာရော န ဒဿိတော.

确实，方法有六种：如实性方法、获得方法、教导方法、远离二边方法、不可思议方法和意趣方法。其中，如实性方法由远离二边方法所引导，获得方法由不可思议方法所引导，教导方法由意趣方法所引导。在此，前三种方法因其以作格(kamma-sādhana)被引导(nīyati)，故称“方法”(nayo)；而后三种方法，则因其以具格(karaṇa-sādhana)而引导，即“如实性等前三法由此（后三法）而被引导”，故称“方法”(nayo)。若对此义详加阐述，则篇幅冗长，故不予详述。

အပရောပိ [Pg.112] စတုဗ္ဗိဓော နယော ဧကတ္တနယော နာနတ္တနယော အဗျာပါရနယော ဧဝံဓမ္မတာနယောတိ.

另有四种方法：一性方法、异性方法、无作用方法、如是法性方法。

ဝိနေတိ သတ္တေ ဧတ္ထ, ဧတေနာတိ ဝါ ဝိနယော. ကာယဝါစာနံ ဝိနယနတောပိ ဝိနယော. အာယတနန္တိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ပဝတ္တံ အတီဝ အာယတံ သံသာရဒုက္ခံ ယာဝ န နိဝတ္တတိ, တာဝ နယတေဝ ပဝတ္တတေဝါတိ အာယတနံ.

“Vinayo”（律）是因此人们于此调伏众生，或以此调伏众生。“Vinayo”也因其对身语的调伏而得名。“Āyatanaṃ”（处）是因此在无始的轮回中，极其漫长(āyataṃ)的轮回之苦，只要尚未止息，就会被引导(nayateva)并持续下去(pavattateva)，故称“āyatanaṃ”。

အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထုဒ္ဓါရော. ‘‘အာယတနန္တိ အဿာနံ ကမ္ဗောဇော အာယတနံ, ဂုန္နံ ဒက္ခိဏာပထော အာယတန’’န္တိ ဧတ္ထ သဉ္ဇာတိဋ္ဌာနံ အာယအနံ နာမ. ‘‘မနောရမေ အာယတနေ, သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ.

此为义理纲要。在“‘处’：马的产地是坎波扎(Kamboja)，牛的产地是南方(Dakkhiṇāpatha)”中，‘处’名为出生地。在“众鸟栖息于令人喜悦的处所”中……

ဆာယံ ဆာယတ္ထိနော ယန္တိ, ဖလတ္ထံ ဖလဘောဇိနော’’တိ ဧတ္ထ သမောသရဏဋ္ဌာနံ. ‘‘ပဉ္စိမာနိ ဘိက္ခဝေ ဝိမုတ္တာယတနာနီ’’တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ. အညေပိ ပန ပယောဂါ ယတ ပတိယတနေတိ ဧတ္ထ ပကာသိတာ.

在“求荫者趋向荫凉，食果者为求其果”中，‘处’是会集之处。在“诸比丘，有此五解脱处”中，‘处’是原因。而其他用法，已在‘yat’（词根）和‘patiyatane’（词）处阐明。

နီ ပါပနေ. နေတိ, နယတိ. နယနံ.

Nī（使达到义）。Neti, nayati（引导）。Nayanaṃ（引导；眼）。

နု ထုတိယံ. နောတိ, နဝတိ. နုတော.

Nu（赞颂义）。Noti, navati（赞颂）。Nuto（被赞颂者）。

ထန ပန ဓန သဒ္ဒေ. ထနတိ. ပနတိ. ဓနတိ.

Thana, Pana, Dhana（发声义）。Thanati（发声）。Panati（发声）。Dhanati（发声）。

ကန ဒိတ္တိကန္တီသု. ကနတိ. ကညာ. ကနကံ.

Kan（闪耀、喜爱义）。Kanati（闪耀或喜爱）。Kaññā（少女）。Kanakaṃ（黄金）。

ဧတ္ထ စ ယောဗ္ဗနိဘာဝေ ဌိတတ္တာ ရူပဝိလာသေန ကနတိ ဒိပ္ပတိ ဝိရောစတီတိ ကညာ. အထ ဝါ ကနိယတိ ကာမိယဘိ အဘိပတ္ထိယတိ ပုရိသေဟီတိပိ ကညာ, ယောဗ္ဗနိတ္ထီ. ကနကန္တိ ကနတိ, ကနီယတီတိ ဝါ ကနကံ, သုဝဏ္ဏံ. သုဝဏ္ဏဿ ဟိ အနေကာနိ နာမာနိ.

此处，“kaññā”（少女）是因其处于青春年华，以容貌之美而闪耀(kanati)、发光(dippati)、照耀(virocati)而得名。或者，“kaññā”也因其被男子所喜爱(kanīyati)、欲求(kāmiyati)、渴望(abhipatthiyati)而得名，即年轻女子。“kanakaṃ”（黄金）是因其闪耀(kanati)，或被喜爱(kanīyati)而得名，即黄金。黄金确实有许多名称。

သုဝဏ္ဏံ ကနကံ ဟေမံ, ကဉ္စနံ ဟဋကမ္ပိ စ;

ဇာတရူပံ တပနီယံ, ဝဏ္ဏံ တဗ္ဘေဒကာ ပန;

ဇမ္ဗုနဒံ သိင်္ဂိကဉ္စ, စာမိကရန္တိ ဘာသိတာ.

Suvaṇṇa, kanaka, hema, kañcana, 以及 hāṭaka；jātarūpa, tapanīya, vaṇṇa。而其类别则被称为：jambunada, siṅgika, 以及 cāmikara。

ဝန [Pg.113] သန သမ္ဘတ္တိယံ. ဝနတိ. ဝနံ. သနတိ.

Vana, Sana（分享、服务义）。Vanati（服务或欲求）。Vanaṃ（森林；渴爱）。Sanati（服务）。

တတ္ထ ဝနန္တိ. တံ သမ္ဘဇန္တိ မယူရကောကိလာဒယော သတ္တာတိ ဝနံ, အရညံ. ဝနတိ သမ္ဘဇတိ သံကိလေသပုဂ္ဂလန္တိ ဝနံ, တဏှာ.

其中，“vanaṃ”（森林）：因孔雀、杜鹃等众生依附(sambhajanti)于它，故称“vanaṃ”，即林野。“vanaṃ”（渴爱）：因它依附(vanati, sambhajati)于有烦恼之人，故称“vanaṃ”，即渴爱。

မန အဗ္ဘာသေ. မနတိ. မနော.

Man（修习义）。Manati（修习）。Mano（意）。

မာန ဝီမံသာယံ, ဝီမံသတိ. ဝီမံသာ.

Māna（考察义）。Vīmaṃsati（考察）。Vīmaṃsā（考察）。

ဇန သုန သဒ္ဒေ. ဇနတိ. သုနတိ.

Jana, Suna（发声义）。Janati（发声）。Sunati（发声）。

ဧတ္ထ စ ‘‘ကသ္မာ တေ ဧကော ဘုဇော ဇနတိ, ဧကော တေ န ဇနတီ ဘုဇော’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ ဇနတီတိ သုနတိ သဒ္ဒံ ကရောတိ.

此处有巴利文为例：“为何你一只手臂作响，而另一只手臂不作响？”其中，‘janati’意为‘sunati’，即发出声响。

ခနု အဝဒါရဏေ ခနတိ. သုခံ. ဒုက္ခံ. ခတော အာဝါဋော.

Khanu（挖掘义）。Khanati（挖掘）。Sukhaṃ（乐）。Dukkhaṃ（苦）。Khato āvāṭo（被挖掘的坑）。

တတ္ထ သုခန္တိ သုဋ္ဌု ဒုက္ခံ ခနတီတိ သုခံ. ဒုဋ္ဌု ခနတိ ကာယိကစေတသိကသုခန္တိ ဒုက္ခံ. အညမညပဋိပက္ခာ ဟိ ဧတေ ဓမ္မာ. ဒွိဓာ စိတ္တံ ခနတီတိ ဝါ ဒုက္ခံ. စုရာဒိဂဏဝသေန ပန ‘‘သုခယတီတိ သုခံ, ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခ’’န္တိ နိဗ္ဗစနာနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. သမာသပအဝသေန ‘‘သုကရံ ခမဿာတိ သုခံ, ဒုက္ကရံ ခမဿာတိ ဒုက္ခ’’န္တိ နိဗ္ဗစနာနိပိ ဝိဝိဓာ ဟိ သဒ္ဒါနံ ဗျုပ္ပတ္တိ ပဝတ္တိ နိမိတ္တဉ္စ.

其中，“sukhaṃ”（乐）是因其善(suṭṭhu)于挖掘(khanati)苦，故为“sukhaṃ”。“dukkhaṃ”（苦）是因其恶(duṭṭhu)于挖掘(khanati)身与心的乐，故为“dukkhaṃ”。此二法确实相互对立。或者，“dukkhaṃ”是因其以两种方式刺痛(khanati)心。再者，根据Curādi词类，亦可作此解：“使人快乐者为乐，使人痛苦者为苦”。根据复合词的构成，亦可作此解：“易于忍受(sukaraṃ khamassa)为乐，难于忍受(dukkaraṃ khamassa)为苦”。因为词语的词源、用法和根据确实是多种多样的。

ဒါန အဝခဏ္ဍနေ. ဒါနတိ. အပဒါနံ.

Dā（切割义）。Dānati（切割）。Apadānaṃ（本行故事）。

သာန တေဇနေ. တေဇနံ နိသာနံ. သာနတိ.

Sā（磨利义）。Tejanaṃ nisānaṃ（磨利；磨刀石）。Sānati（磨利）。

ဟန ဟိံသာဂတီသု. ဧတ္ထ ပန ဟိံသာဝစနေန ဖရုသာယ ဝါစာယ ပီဠနဉ္စ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဟရဏဉ္စ ဂဟိတံ, တသ္မာ ဟန ဟိံသာပဟရဏဂတီသူတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ‘‘ရာဇာနော စောရံ ဂဟေတွာ ဟနေယျုံ ဝါ ဗန္ဓေယျုံ ဝါ’’တိ. ပါဌဿ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေန္တေဟိ ‘‘ဟနေယျုန္တိ ပေါထေယျုဉ္စေဝ ဆိန္ဒေယျုဉ္စာ’’တိ [Pg.114] ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဆေဒနံ နာမ ဟတ္ထပါဒါဒိဆေဒနံ ဝါ သီသစ္ဆေဒဝသေန မာရဏံ ဝါ. ဟနဿ ဝဓာဒေသော ဃာတာဒေသော စ ဘဝတိ, ဟန္တိ ဟနတိ, ဟနန္တိ. ဟနသိ, ဟနထ. သေသံ သဗ္ဗံ နေယျံ.

Han（伤害、行进义）。此处，“伤害”一词包含以粗恶语压迫及以棍棒等击打，因此应理解其义为：Han（伤害、击打、行进义）。例如：‘国王捕贼后，或杀或缚。’在解释此文句之义时，说：‘“杀”即捶打与斩断。’此处，“斩断”指斩断手足等，或以斩首方式致死。Han（词根）有vadh和ghāt的替代形式。其变化形为：hanti、hanati、hananti；hanasi、hanatha。其余皆可类推。

ဟိံသာဒယော စတ္တာရော အတ္ထာ လဗ္ဘန္တိ. ‘‘ဟန္တိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟီ’’တိ ဧတ္ထ ပန ဟန္တီတိ ပဟရတီတိ အတ္ထော. ‘‘ကုဒ္ဓေါ ဟိ ပိတရံ ဟန္တိ. ဝိက္ကောသမာနာ တိဗ္ဗာဟိ, ဟန္တိ နေသံ ဝရံ ဝရ’’န္တိ. ဧတ္ထ ဟန္တီတိ မာရေန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ဝဓတိ, ဝဓေတိ, ဃာတေတိ’’ ဣစ္စပိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. တတ္ထ ‘‘ဝဓတိ န ရောဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အတ္တာနံ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ရောဒတီ’’တိအာဒီသု ဝဓော ပဟရဏံ. ပါဏံ ဝဓေတိ. ပါဏဝဓော. ‘‘ဧသ ဝဓော ခဏ္ဍဟာလဿ. သတ္တေ ဃာတေတီ’’တိ စ အာဒီသု ဝဓော မာရဏံ.

可得出伤害等四种意义。在“以手足击（hanti）”中，“hanti”意为击打。在“愤怒者实杀（hanti）其父”及“彼等猛烈哭号，杀（hanti）其至爱”中，“hanti”意为杀死。有“vadhati、vadheti、ghāteti”等形式。其中，在“打他不哭，犯恶作罪。数数自打而哭”等句中，“vadho”（杀）意为击打。“vadheti pāṇaṃ”（杀害生命），即“pāṇavadho”（杀生）。在“此为对断剑者之杀（vadho）”及“使众生被杀（ghāteti）”等句中，“vadho”（杀）意为致死。

‘‘ဥပါဟနံ, ဝဓူ’’တိ စ ဧတ္ထ ဟနဝဓသဒ္ဒတ္ထောဂမနံ. ‘‘ပုရိသံ ဟနတိ. သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟနတိ’’ ဣစ္စာဒီနိ ကတ္တုပဒါနိ. ဒေဝဒတ္တော ယညဒတ္တေန ဟညတိ. တတော ဝါတာတပေ ဃောရေ, သဉ္ဇာတေ ပဋိဟညတိ. ပစ္စတ္တဝစနဿေကာရတ္တံ, ယထာ ‘‘ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ’’တိ. ဝိဟာရေနာတိ ပဒံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, ဣစ္စာဒီနိ ကမ္မပဒါနိ. ဟန္တာ. ဟတော. ဝဓကော. ဝဓူ. အာဃာတော. ဥပဃာတော. ဃာတကော. ပဋိဃော. သံဃော. ဗျဂ္ဃော. သကုဏဂ္ဃိ. ဟန္တုံ, ဟနိတုံ, ဟန္တွာ, ဟနိတွာ. ဝဇ္ဈေတွာ, ဝဓိတွာ ဣစ္စာဒီနိ သနာမိကာနိ တုမန္တာဒိပဒါနိ.

在“upāhanaṃ”（鞋履）和“vadhū”（新妇）中，“han”和“vadh”二词有“行进”之义。“Purisaṃ hanati”（击打人）、“Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanati”（抵御寒热）等是主动语态词。“提婆达多为雅那达多所害”、“其后，于猛烈风热生起时，他被击退”等是被动语态词。（附注：处格单数形式为“e”，如“vanappagumbe”。“vihārena”一词应被连接。）相关的派生词有：Hantā（杀者）、Hato（被杀者）、Vadhako（杀者）、Vadhū（新妇）、Āghāto（怨恨）、Upaghāto（伤害）、Ghātako（杀者）、Paṭigho（瞋恚）、Saṅgho（僧团）、Byaggho（虎）、Sakuṇagghi（鹰）；以及Hantuṃ、hanituṃ（为杀），hantvā、hanitvā（杀后），vajjhetvā、vadhitvā（击打后）等。这些是名词及以“-tuṃ”等结尾的词。

တတ္ထ ဥပါဟနန္တိ တံ တံ ဌာနံ ဥပဟနန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ တတော စ အာဟနန္တိ အာဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ ဥပါဟနံ. ဝဓူတိ ကိလေသဝသေန သုနခမ္ပိ ဥပဂမနသီလာတိ ဝဓူ, သဗ္ဗာသံ ဣတ္ထီနံ [Pg.115] သာဓာရဏမေတံ. အထ ဝါ ဝဓူတိ သုဏိသာ. တထာ ဟိ ‘‘တေန ဟိ ဝဓု ယဒါ ဥတုနီ အဟောသိ, ပုပ္ဖံ တေ ဥပ္ပန္နံ, အထ မေ အာရောစေယျာသီ’’တိ ဧတ္ထ ဝဓူတိ သုဏိသာ ဝုစ္စတိ. သာ ပန ‘‘အယံ နော ပုတ္တဿ ဘရိယာ’’တိ သဿုသသုရေဟိ အဓိဂန္တဗ္ဗာ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ဝဓူတိ ဝုစ္စတိ. ဂတျတ္ထာနံ ကတ္ထစိ ဗုဒ္ဓိယတ္ထကထနတော အယမတ္ထော လဗ္ဘတေဝ. ‘‘သုဏှာ, သုဏိသာ, ဝဓူ’’ ဣစ္စေတေ ပရိယာယာ. သံဃောတိ ဘိက္ခုသမူဟော. သမဂ္ဂံ ကမ္မံ သမုပဂစ္ဆတီတိ သံဃော, သုဋ္ဌု ဝါ ကိလေသေ ဟန္တိ တေန တေန မဂ္ဂါသိနာ မာရေတီတိပိ သံဃော, ပုထုဇ္ဇနာရိယဝသေန ဝုတ္တာနေတာနိ. ဝိဝိဓေ သတ္တေ အာဟနတိ ဘုသော ဃာတေတီတိ ဗျဂ္ဃော. သော ဧဝ ‘‘ဝိယဂ္ဃော, ဝဂ္ဃော’’တိ စ ဝုစ္စတိ. အပရမ္ပိ ပုဏ္ဍရီကောတိ တဿ နာမံ. ဒုဗ္ဗလေ သကုဏေ ဟန္တီတိ သကုဏဂ္ဃိ, သေနော, အယံ ပန ဟနဓာတု ဒိဝါဒိဂဏေ ‘‘ပဋိဟညတီ’’တိ အကမ္မကံ ကတ္တုပဒံ ဇနေတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဝေါဟာရော လောကိယေ သောတေ ပဋိဟညတီ’’တိအာဒိကာ ပါဠိယော ဒိဿန္တိ.

其中，“upāhanaṃ”（鞋履）是因此人以此走向（upahananti, upagacchanti）各处，并从彼处返回（āhananti, āgacchanti）而得名。“vadhū”（新妇）是因其烦恼，有接近乃至犬类的习性而得名，此为一切女性之通性。或“vadhū”为儿媳。如在“那么，新妇，当你月事来潮，花已现时，当告知我”中，“vadhū”被称为儿媳。又因她应被公婆作为“此是我儿之妻”而接近、认识，故称“vadhū”。此义可得，是因有“行进”义的词根有时亦被解说为有“了知”义。“Suṇhā”、“suṇisā”、“vadhū”三者为同义词。“Saṅgho”（僧团）是比丘的团体。因其共同行羯磨而称“saṅgho”；或因其以道之利剑善“hanti”（击）、“māreti”（杀）诸烦恼，亦称“saṅgho”。此乃依凡夫与圣者而言。“Byaggho”（虎）是因其猛烈击打、杀害种种众生而得名。它亦被称为“viyaggho”和“vaggho”。其另一名为“puṇḍarīko”。“Sakuṇagghi”（鹰）是因其捕杀弱鸟而得名，即隼。然此“han”词根在Divādi词组中，产生不及物的主动词“paṭihaññati”。如可见巴利文：“佛陀世尊的言教冲击（paṭihaññati）世俗之耳”等。

အန ပါဏနေ. ပါဏနံ သသနံ. အနတိ. အာနံ, ပါနံ. ‘‘တတ္ထ အာနန္တိ အဿာသော. ပါနန္တိ ပဿာသော. ဧတေသု အဿာသောတိ ဗဟိ နိက္ခမနဝါတော. ပဿာသောတိ အန္တော ပဝိသနဝါတော’’တိ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ, သုတ္တန္တဋ္ဌကထာသု ပန ဥပ္ပဋိပါဋိယာ အာဂတံ. တတ္ထ ယသ္မာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနကာလေ ပဌမံ အဗ္ဘန္တရဝါတော ဗဟိ နိက္ခမတိ, ပစ္ဆာ ဗာဟိရဝါတော သုခုမံ ရဇံ ဂဟေတွာ အဗ္ဘန္တရံ ပဝိသန္တော တာလုံ အာဟစ္စ နိဗ္ဗာယတိ, တသ္မာ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဿာသောတိ ဗဟိ နိက္ခမနဝါတော, ပဿာသောတိ အန္တော ပဝိသနဝါတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေသု [Pg.116] ဒွီသု နယေသု ဝိနယနယေန အန္တော ဥဋ္ဌိတသသနံ အဿာသော, ဗဟိ ဥဋ္ဌိတသသနံ ပဿာသော. သုတ္တန္တနယေန ပန ဗဟိ ဥဋ္ဌဟိတွာပိ အန္တော သသနတော အဿာသော. အန္တော ဥဋ္ဌဟိတွာပိ ဗဟိ သသနတော ပဿာသော. အယမေဝ စ နယော ‘‘အဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော အဇ္ဈတ္တံ ဝိက္ခေပဂတေန စိတ္တေန ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ သာရဒ္ဓါ စ ဟောန္တိ ဣဉ္ဇိတာ စ ဖန္ဒိတာ စာ’’တိ, ‘‘ပဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပဂတေန စိတ္တေန ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ သာရဒ္ဓါ စ ဟောန္တိ ဣဉ္ဇိတာ စ ဖန္ဒိတာ စာ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ သမေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

（语根`An`）是“呼吸”义。呼吸是气息。`Anati`（他呼吸）。`Āna`（入息），`pāna`（出息）。“于此，`āna`是`assāsa`，`pāna`是`passāsa`。在《律义注》中说：‘此中，`assāsa`是向外呼出的风，`passāsa`是向内吸入的风。’但在诸《经义注》中，则以相反的顺序出现。于此，因为所有胎生者从母胎出来时，首先是内部（abbhantara）的风向外呼出，之后是外在的风夹带微尘进入内部，触及上颚而止息，因此《律义注》中说：‘`assāsa`是向外呼出的风，`passāsa`是向内吸入的风。’在这两种说法中，依循律的说法，于内生起的气息是`assāsa`，于外生起的气息是`passāsa`。然而，依循经的说法，即使于外生起，但因向内呼吸而为`assāsa`（入息）；即使于内生起，但因向外呼吸而为`passāsa`（出息）。当知此说法与此段圣典语相符：‘以念随观入息的初、中、后，当心向内散乱时，身与心皆会僵硬、摇动与颤抖’；‘以念随观出息的初、中、后，当心向外散乱时，身与心皆会僵硬、摇动与颤抖。’

ဓန ဓညေ. ဓနနံ ဓညံ, သိရိပုညပညာနံ သမ္ပဒါတိ အတ္ထော. ဓာတုအတ္ထော ဟိ ယေဘုယျေန ဘာဝဝသေန ကထိယတိ ဌပေတွာ ဝက္ကရုက္ခတစေတိ ဧဝမာဒိပ္ပဘေဒံ. ယထာ ဘာဝတ္ထေ ဝတ္တမာနေန ယပစ္စယေန သဒ္ဓိံ နကာရဿ ယျကာရံ ကတွာ ထေနနံ ထေယျန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဓ ယပစ္စယေန သဒ္ဓိံ နကာရဿ ညကာရံ ကတွာ ဓနနံ ဓညန္တိ ဝုစ္စတိ. ဓနိနော ဝါ ဘာဝေါ ဓညံ, တသ္မိံ ဓညေ. ဓန္တိ, ဓနတိ. ဓနိတံ. ဓညံ. ယသ္မာ ပန ဓညသဒ္ဒေန သိရိပုညပညာသမ္ပဒါ ဂဟိတာ, တသ္မာ ‘‘ဓညပုညလက္ခဏသမ္ပန္နံ ပုတ္တံ ဝိဇာယီ’’တိအာဒီသု ဓညသဒ္ဒေန သိရိပညာဝ ဂဟေတဗ္ဗာ ပုညဿ ဝိသုံ ဝစနတော.

（语根`Dhan`）是“谷物”义。`Dhananaṃ`（财富的产生）是`dhañña`（谷物），意指幸运、福德与智慧的成就。语根的含义大都依状态而说，除了“`vakkarukkhataca`”等分别。犹如在状态义中，`na`与`ya`后缀结合而作`yya`，`thenanaṃ`被称为`theyya`；同样地，于此，`na`与`ya`后缀结合而作`ñña`，`dhananaṃ`被称为`dhañña`。或者，富裕者的状态是`dhañña`，于此`dhañña`中。`Dhanti`，`dhanati`（他积聚）。`Dhanitaṃ`（已积聚）。`Dhaññaṃ`（谷物）。然而，由于`dhañña`一词已含摄幸运、福德与智慧的成就，因此在“生下具足幸运与福德相的儿子”等（经文）中，`dhañña`一词应取为幸运与智慧，因为福德已分别提及。

‘‘နဒတော ပရိသာယန္တေ, ဝါဒိတဗ္ဗပဟာရိနော;

ယေ တေ ဒက္ခန္တိ ဝဒနံ, ဓညာ တေ နရပုင်္ဂဝ.

于集会中喧哗者，击鼓奏乐者，凡得见尊颜者，彼等实为有幸，人中之雄！

ဒီဃင်္ဂုလီ တမ္ဗနခေ, သုဘေ အာယတပဏှိကေ;

ယေ ပါဒေ ပဏမိဿန္တိ, တေပိ ဓညာ ဂုဏန္ဓရ.

趾长铜色甲，足跟修长美，凡顶礼双足者，彼等亦有幸，持德者！

မဓုရာနိ ပဟဋ္ဌာနိ, ဒေါသဂ္ဃာနိ ဟိတာနိ စ;

ယေတေဝါကျာနိ သောဿန္တိ, တေပိ ဓညာနရုတ္တမာ’’တိ

言语甜美且欣喜，除过患而有利，凡得闻此语者，彼等亦有幸，人中至上！

ဧဝမာဒီသု [Pg.117] ပန ဓညသဒ္ဒေန ပုညသမ္ပဒါ ဂဟေတဗ္ဗာ, ပုညသမ္ပဒါယ ဝါ သဒ္ဓိံ သိရိပညာသမ္ပဒါပိ ဂဟေတဗ္ဗာ. ဣဒမေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ ‘‘ဓညံ သိရိပုညပညာသမ္ပဒါ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဓညာ’’တိ. ‘‘ဓညံ မင်္ဂလသမ္မတ’’န္တိ ဧတ္ထ တု ‘‘ဥတ္တမရတနံ ဣဒ’’န္တိ ဓနာယိတဗ္ဗံ သဒ္ဓါယိတဗ္ဗန္တိ ဓညံ, သိရိသမ္ပန္နံ ပုညသမ္ပန္နံ ပညာသမ္ပန္နန္တိပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ဓညံ ဓနံ ရဇတံ ဇာတရူပ’’န္တိ စ အာဒီသု ‘‘နတ္ထိ ဓညသမံ ဓန’’န္တိ ဝစနတော ဓနာယိတဗ္ဗန္တိ ဓညံ, ကိံ တံ? ပုဗ္ဗဏ္ဏံ. အပိစ ဩသဓိဝိသေသောပိ ဓညန္တိ ဝုစ္စတိ. ဓနသဒ္ဒဿ စ ပန သမာသဝသေန ‘‘အဓနော, နိဒ္ဓနော’’တိ စ နတ္ထိ ဓနံ ဧတဿာတိ အတ္ထေန ဒလိဒ္ဒပုဂ္ဂလော ဝုစ္စတိ. ‘‘နိဓနံ ယာတီ’’တိဧတ္ထ တု ကမ္ပနတ္ထဝါစကဿ ဓူဓာတုဿ ဝသေန ဝိနာသော နိဓနန္တိ ဝုစ္စတီတိ.

然而，在以上偈颂等处，dhañña一词应取为福德成就，或与福德成就一并取为幸运与智慧成就。此处的词源解释是：“他们有dhañña，即幸运、福德、智慧的成就，故为dhaññā（有福者）。”至于“dhañña被视为吉祥”，于此，因其应被珍惜、应被信赖，犹如“此为至上之宝”，故为dhañña；亦可合解为具足幸运、具足福德、具足智慧之义。在“谷物、财富、白银、黄金”等经文中，以及根据“无有财富等于谷物”，因其应被珍惜，故为dhañña。那是什么？是谷物。再者，特别的药草亦被称为dhañña。又，关于dhana（财富）一词，通过复合词的方式，如adhano、niddhano，是“他没有财富”之义，被称为贫穷的人。至于在“趣于毁灭”中，由于dhū语根有“动摇”义，毁灭被称为nidhana。

မုန ဂတိယံ. မုနတိ.

（语根Muna）为“知”义。Munati（他知道）。

စိနေ မညနာယံ. အလုတ္တန္တောယံ ဓာတု, ယထာ ဂိလေ, ယထာ စ မိလေ. စိနာယတိ, ဩစိနာယတိ. ‘‘သဗ္ဗော တံ ဇနော ဩစိနာယတူ’’တိ ဣဒမေတ္ထ ပါဠိ နိဒဿနံ. ဩစိနာယတတိ အဝမညတူတိ.

（语根Cin）为“思量”义。此语根结尾（元音）不省略，如gil（吞咽），亦如mil（集合）。Cināyati（他思量），ocināyati（他轻视）。“愿一切人都轻视他”，此为这里的圣典语范例。Ocināyatū即是avamaññatū（愿他轻视）。

ဣတိ ဘူဝါဒိဂဏေ တဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ

如是，在bhūvādi语根组中，以ta品结尾的语根形式。

သမတ္တာနိ.

圆满了。

ပကာရန္တဓာတု

以pa结尾的语根

ဣဒါနိ ပဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ ဝုစ္စန္တေ –

现在，解说以pavagga结尾的语根形式——

ပါ ပါနေ. ပါနံ ပိဝနံ. ‘‘ပါတိ, ပါန္တိ. ပါတု, ပါန္တု’’ ဣစ္စာဒိ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

（语根Pā）为“饮”义。Pānaṃ即pivanaṃ（饮用）。“Pāti（他饮），pānti（他们饮）；pātu（愿他饮），pāntu（愿他们饮）”等，应如理配合。

ခိပ္ပံ ဂီဝံ ပသာရေဟိ, န တေ ဒဿာမိ ဇီဝိတံ;

အယဉှိတေ မယာ ရူဠှော, သရော ပါဿတိ လောဟိတန္တိ.

速速伸长你的颈，我必不让你活命；我所射出的此箭，将要饮你的血。

အတြ [Pg.118] ဟိ ပါဿတီတိ ပိဝိဿတိ. ‘‘ပါဿတိ, ပါဿန္တိ. ပါဿသိ, ပါဿထ. ပါဿာမိ, ပါဿာမ’’ ဣစ္စာဒိနာ, ‘‘အပဿာ, အပဿံသု’’ ဣစ္စာဒိနာ စ နယေန သေသံ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ နယညူဟိ. ကော ဟိ သမတ္ထော သဗ္ဗာနိ ဗုဒ္ဓဝစနသာဂရေ ဝိစိတြာနိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏရူပန္တရရတနာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေတုံ, တသ္မာ သဗ္ဗာသုပိ ဓာတူသု သင်္ခေပေန ဂဟဏူပါယမတ္တမေဝ ဒဿိတံ. ပိဝတိ, ပိဝန္တိ. ပိဝံ, ပိဝန္တော, ပိဝမာနော, ပိဝံ ဘာဂိရသောဒကံ. ကာရိတေ ကုမာရံ ခီရံ ပါယေတိ. မုဟုတ္တံ တဏှာသမနံ, ခီရံ တွံ ပါယိတော မယာ. ကမ္မေ ပီယတိ, ပီတံ. တုမာဒီသု ‘‘ပါတုံ, ပိဝိတုံ, ပိတွာ, ပိဝိတွာ, ပါယေတွာ’’ ဣစ္စာဒီနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. အညေသုပိ ဌာနေသု ပါဠိနယာနုရူပေန သဒ္ဒရူပါနိ ဧဝမေဝ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

于此，pāssati即pivissati（他将饮）。应由通晓方法者，以“pāssati（他将饮），pāssanti（他们将饮）；pāssasi（你将饮），pāssatha（你们将饮）；pāssāmi（我将饮），pāssāma（我们将饮）”等，以及“apassā（他饮了），apassaṃsu（他们饮了）”等方法，配合其余一切。谁能有能力从佛言之海中，捞取所有散落各异的词形变化之宝而展示呢？因此，于所有语根，仅简要地展示掌握之法。Pivati（他饮），pivanti（他们饮）。Pivaṃ、pivanto、pivamāno（饮着），如“饮着恒河水”。使役态：pāyeti（使饮），如“使孩童饮乳”。“你被我喂奶，片刻止渴”。被动态：pīyati（被饮），pītaṃ（已饮）。于tum等（不定式与不变式）中，应配合“pātuṃ、pivituṃ（为了饮），pitvā、pivitvā（饮了后），pāyetvā（使饮后）”等。于其他地方，亦应如是依照圣典语的规则配合词形。

ပါ ရက္ခဏေ. ပါတိ. နိပါတိ. ပိတာ, ဂေါပေါ.

（语根Pā）为“保护”义。Pāti（他保护）。Nipāti（他保护）。Pitā（父亲），gopo（守护者）。

ပါ ပူရဏေ. ပါတိ, ဝိပ္ပာတိ. ဝိပ္ပော.

（语根Pā）为“充满”义。Pāti（他充满），vippāti（他卓越地充满）。Vippo（婆罗门）。

ဝိပ္ပောတိ ဗြာဟ္မဏော. သော ဟိ ဝိပ္ပေတိ ပူရေတိ ဝိသိဋ္ဌေန ဝေဒုစ္စာရဏာဒိနာ အတ္တနော ဗြာဟ္မဏကမ္မေန လောကဿ အဇ္ဈာသယံ အတ္တနော စ ဟဒယေ ဝေဒါနီတိ ဝိပ္ပောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဇာတော ဝိပ္ပကုလေ အဟ’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဝိပ္ပော’’တိ ဝုစ္စတိ. တဿ ကုလံ ဝိပ္ပကုလန္တိ.

Vippo即婆罗门。他以卓越地念诵吠陀等自身的婆罗门工作，充满（满足）世间的意向，且于自心中充满（通晓）诸吠陀，因此被称为vippo。在“我生于vippa（婆罗门）家”中，婆罗门被称为vippo。其家族即vippakula。

ပူ ပဝနေ. ပဝတိ. ပုတ္တော, ပုညံ. ဧတ္ထ ပုတ္တောတိ အတ္တနော ကုလံ ပဝတိ သောဓေတီတိ ပုတ္တော. ကိယာဒိဂဏံ ပန ပတွာ ‘‘ပုနာတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

（语根Pū）为“净化”义。Pavati（他净化）。Putto（儿子），puññaṃ（福德）。于此，putto是因其净化、清净自己的家族，故为putto。然而，此语根归于kiyādi组时，当说为punāti。

ပုတ္တော’တြဇော သုတော သူနု,တနုဇော တနယော’ရသော;

ပုတ္တနတ္တာဒယော စာထ,အပစ္စန္တိ ပဝုစ္စရေ.

Putta、atraja、suta、sūnu，tanuja、tanaya与orasa；子与孙等后代，皆被称为apacca（后裔）。

ဣတ္ထိလိင်္ဂမှိ [Pg.119] ဝတ္တဗ္ဗေ, ပုတ္တီတိ အတြဇာတိ စ;

ဝတ္တဗ္ဗံ သေသဋ္ဌာနေသု, ယထာရဟမုဒီရယေ;

ပါဠိယဉှိ အတြဇာတိ, ဣတ္ထီ ပုတ္တီ ကထိယတိ;

若言女性，则为puttī与atrajā；其余之处，当如理而说。于圣典语中，atrajā被称为女性(itthī)、女儿(puttī)。

ဧတ္ထ ပန –

于此则——

‘‘တတော ဒွေ သတ္တရတ္တဿ, ဝေဒေဟဿတြဇာ ပိယာ;

ရာဇကညာ ရုစာ နာမ, ဓာတိမာတရမဗြဝီ’’တိ

“双七之夜过后，维德哈(Vedeha)王爱女，名鲁佳(Rucā)之公主，对其乳母说道：”

အယံ ပါဠိ နိဒဿနံ. ‘‘ပုတ္တီ, ဓီတာ, ဒုဟိတာ, အတ္တဇာ’’တိ ဣစ္စေတေ ပရိယာယာ. ဧဝံ အတြဇာတိ ဣတ္ထိဝါစကဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂဿ ဒဿနတော သုတသဒ္ဒါဒီသုပိ ဣတ္ထိလိင်္ဂနယော လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ လောကေ ‘‘ဝေဿော, သုဒ္ဒေါ, နရော, ကိံပုရိသော’’ ဣစ္စာဒီနံ ယုဂဠဘာဝေန ‘‘ဝေဿီ, သုဒ္ဒီ, နာရီ, ကိံပုရိသီ’’တိအာဒီနိ ဣတ္ထိဝါစကာနိ လိင်္ဂါနိ ဒိဿန္တိ. ‘‘ပုရိသော ပုမာ’’ ဣစ္စာဒီနံ ပန ယုဂဠဘာဝေန ဣတ္ထိဝါစကာနိ ဣတ္ထိလိင်္ဂါနိ န ဒိဿန္တိ. ပုညန္တိ ဧတ္ထ ပန အတ္တနော ကာရကံ ပဝတိ သောဓေတီတိ ပုညံ. ကိယာဒိဂဏံ ပန ပတွာ ပုနာတီတိ ပုညန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

此为巴利语范例。“puttī”、“dhītā”、“duhitā”、“attajā”等是同义词。如是，对于attajā等表示女性的阴性词，亦应根据其阴性形式是否可得，来考察suta等词的阴性规则。诚然，在世间可见“vesso”（吠舍）、“suddo”（首陀罗）、“naro”（人）、“kiṃpuriso”（紧那罗）等词，有“vessī”、“suddī”、“nārī”、“kiṃpurisī”等成对的阴性词。然而，“puriso”、“pumā”（男人）等词则不见有成对的阴性词。至于puñña（福德），于此，因其净化、清净其作者，故为puñña。然而，当此语根归于kiyādi组时，因其punāti（净化），故当说为puñña。

အညော အတ္ထောပိ ဝတ္တဗ္ဗော, နိရုတ္တိလက္ခဏဿိတော;

တသ္မာ နိဗ္ဗစနံ ဉေယျံ, ဇနပူဇာဒိတော ဣဓ.

亦说另一义，依于词源之相；是故于此处，当知其词源，来自jana与pūjā等。

ပရံ ပုဇ္ဇဘဝံ ဇနေတီတိ ပုညံ. သဒါ ပူဇိတံ ဝါ ဇနေတီတိ ပုညံ. ဇနံ အတ္တကာရံ ပုနာတီတိ ပုညံ. အသေသံ အပုညံ ပုနာတီတိ ပုညံ.

因为它产生未来可敬之有，故为puñña（福德）。或因为它产生恒常被尊敬，故为puñña。因为它净化其作者，故为puñña。因为它完全净化非福，故为puñña。

ကလျာဏံ ကုသလံ ပုညံ, သုဘမိစ္စေဝ နိဒ္ဒိသေ;

ကမ္မဿ ကုသလဿာဓိ-ဝစနံ ဝစနေ ပဋု.

kalyāṇa（善）、kusala（善）、puñña（福德），与subha（净）亦当指出；言说善巧者当知，此乃善业之增上语。

ပေ ဂတိယံ. ပေတိ, ပေန္တိ. ပေသိ, ပေထ. ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဧကစ္စော အဿခဠုင်္ကော ပေဟီတိ ဝုတ္တော ဝိဒ္ဓေါ သမာနော စောဒိတော သာရထိနာ ပစ္ဆတော ပဋိသက္ကတိ, ပိဋ္ဌိတော ရထံ ပဋိဝတ္တေတိ. ဥမ္မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ, ဥဗ္ဗဋုမံ ရထံ ကရောတိ.

（语根Pe）为“去”义。Peti（他去），penti（他们去）。Pesi（你去），petha（你们去）。“诸比丘，于此，某一劣马被车夫(sārathi)呵斥‘去！’，虽被刺、被驱，却向后退，使车倒转，走上歧途，将车掀翻。”

ပေ [Pg.120] ဝုဒ္ဓိယံ ပယတိ. ပါယော, အပါယော. ဧတ္ထ အပါယောတိ နတ္ထိ ပါယော ဝုဒ္ဓိ ဧတ္ထာတိ အပါယော. အယဓာတုဝသေနပိ အတ္ထော နေတဗ္ဗော, အယတော ဝုဒ္ဓိတော, သုခတော ဝါ အပေတောတိ အပါယော, နိရယတိရစ္ဆာနယောနိပေတ္တိဝိသယအသုရကာယာ.

（语根Pe）为“增长”义。Payati（他增长）。Pāyo（增长），apāyo（恶趣）。于此，apāyo是因“于此无pāyo（增长）”，故为apāya。亦可依aya语根导出其义：从增长或安乐中远离(apeto)，故为apāya，即地狱、畜生胎、饿鬼界、阿修罗身。

ပေ သောသနေ. ပါယတိ, ပယတိ ဝါ. နိပကော. ဧတ္ထ နိပကော နိပယတိ ဝိသောသေတိ ပဋိပက္ခံ, တတော ဝါ အတ္တာနံ နိပါတိ ရက္ခတီတိ နိပကော, သမ္ပဇာနော.

（语根Pe）为“干燥”义。Pāyati或payati（他使干燥）。Nipako（智者）。于此，nipako是因其使对立者干枯，或保护自己远离之，故为nipako，即正知者(sampajāno)。

ဂုပ ရက္ခဏေ. ဂေါပတိ. ဂေါပကော.

语根Gup，义为守护。Gopati（他守护）。Gopako（守护者）。

နဂရံ ယထာ ပစ္စန္တံ, ဂုတ္တံ သာန္တရဗာဟိရံ.

犹如边境之城，于内于外皆守护。

ဧဝံ ဂေါပေထ အတ္တာနံ, ခဏော ဝေ မာ ဥပစ္စဂါ.

你们当如是守护自己，莫令刹那空过。

ဂေါပေထာတိ ဂေါပေယျ ရက္ခေယျ.

Gopethāti，即gopeyya（应当守护），rakkheyya（应当保护）。

ဝပ သန္တာနေ. ဝပတိ.

语根Vap，义为散播。Vapati（他播种）。

သပ သမဝါယေ. သပတိ.

语根Sap，义为结合。Sapati（他接触）。

စုပ မန္ဒဂတိယံ. စောပတိ.

语根Cup，义为缓慢移动。Copati（他缓慢移动）。

တုပ ဟိံသာယံ. တောပတိ. တုပ္ပတိ.

语根Tup，义为伤害。Topati（他伤害），Tuppati（他被伤害）。

ဂုပ ဂေါပနဇိဂုစ္ဆနေသု. ဂေါပတိ, ဇိဂုစ္ဆတိ. ဇိဂုစ္ဆံ, ဇိဂုစ္ဆမာနော. ဇေဂုစ္ဆီ. ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဣစ္စာဒီနိ.

语根Gup，义为守护与厌恶。Gopati（他守护），jigucchati（他厌恶）。Jigucchaṃ（厌恶）、jigucchamāno（厌恶的）、jegucchī（令人厌恶的）、jigucchitvā（已厌恶）等。

ကပု ဟိံသာတက္ကလဂန္ဓေသု. ကပ္ပတိ. ကပ္ပူရော.

语根Kapu，义为伤害、思考、气味。Kappati（他准备）。Kappūro（樟脑）。

ကပု သာမတ္ထိယေ. ဣဒံ အမှာကံ ကပ္ပတိ. နေတံ အမှေသု ကပ္ပတိ.

语根Kapu，义为适合。Idaṃ amhākaṃ kappati（这对我们是适合的）。Netaṃ amhesu kappati（那对我们是不适合的）。

ကပ ကရုဏာယံ. ကပတိ. ကပဏော, ကာပညံ. တတ္ထ ကပတီတိ ကရုဏာယတိ, ကာပညန္တိ ကပဏဘာဝေါ.

语根Kapa，义为怜悯。Kapati（他怜悯）。Kapaṇo（可怜的），kāpaññaṃ（悲惨）。于此，kapati即karuṇāyati（他怜悯），kāpaññaṃ即kapaṇabhāvo（可怜的状态）。

သပ [Pg.121] အက္ကောသေ. သပတိ. သပထော, အဘိသပထော, အဘိသပိတော, သပနကော.

语根Sapa，义为咒骂。Sapati（他咒骂）。Sapatho（誓言、诅咒），abhisapatho（强烈的诅咒），abhisapito（被诅咒的），sapanako（咒骂者）。

ဝပ ဗီဇနိက္ခေပေ. ဗီဇံ ဝပတိ. ဝါပကော. ဝါပိတံ ဓညံ. ဝုတ္တံ ဗီဇံ ပုရိသေန. ဗီဇံ ဝပ္ပတိ. ဝပ္ပမင်္ဂလံ.

语根Vap，义为播种。Bījaṃ vapati（他播种）。Vāpako（播种者）。Vāpitaṃ dhaññaṃ（已播种的谷物）。Vuttaṃ bījaṃ purisena（种子已被此人播下）。Bījaṃ vappati（种子被播种）。Vappamaṅgalaṃ（耕种节）。

သုပ သယနေ. သုပတိ. သုခံ သုပန္တိ မုနယော, ယေ ဣတ္ထီသု န ဗဇ္ဈရေ. သုတ္တော ပုရိသော, သုပနံ, သုတ္တံ.

语根Sup，义为睡眠。Supati（他睡觉）。Sukhaṃ supanti munayo, ye itthīsu na bajjhare（不为女色所缚的牟尼们，安乐地睡眠）。Sutto puriso（已睡之人），supanaṃ（睡眠），suttaṃ（睡眠）。

ခိပ ပေရဏေ. ပေရဏံ စုဏ္ဏိကရဏံ ပိသနံ. ခေပတိ. ခေပကော.

语根Khip，义为研磨（peraṇa）。Peraṇaṃ即cuṇṇikaraṇaṃ（碾成粉末）、pisanaṃ（研磨）。Khepati（他研磨）。Khepako（研磨者）。

ခိပ အဗျတ္တသဒ္ဒေ. ခိပတိ. ခိပိတသဒ္ဒေါ. ယဒါ စ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော, ခိပိ လောကဂ္ဂနာယကော.

语根Khip，义为发出不清晰之声。Khipati（他打喷嚏）。Khipitasaddo（喷嚏声）。Yadā ca dhammaṃ desento, khipi lokagganāyako（当世间第一导师说法时，他打了个喷嚏）。

ခိပ ဆဍ္ဍနော. ခိပတိ, ဥက္ခိပတိ, ဝိက္ခိပတိ, အဝခိပတိ, သံခိပတိ. ခိတ္တံ, ဥက္ခိတ္တံ, ပက္ခိတ္တံ, ဝိက္ခိတ္တံ ဣစ္စာဒီနိ.

语根Khip，义为投掷。Khipati（他投掷），ukkhipati（他举起），vikkhipati（他散布），avakhipati（他抛下），saṃkhipati（他概括、收拢）。Khittaṃ（被投掷的），ukkhittaṃ（被举起的），pakkhittaṃ（被投入的），vikkhittaṃ（被散布的）等。

ဩပ နိဋ္ဌုဘနေ. နိဋ္ဌုဘနံ ခေဠပါတနံ. ဩပတိ. ဩသဓံ သင်္ခရိတွာ မုခေ ခေဠံ ဩပိ.

语根Op，义为吐痰（niṭṭhubhana）。Niṭṭhubhanaṃ即kheḷapātanaṃ（吐出唾液）。Opati（他吐痰）。Osadhaṃ saṅkharitvā mukhe kheḷaṃ opi（准备好药后，他吐出口中的唾液）。

လိပိ ဥပလေပေ. လေပတိ. လိတ္တံ ပရမေန တေဇသာ.

语根Lip，义为涂抹。Lepati（他涂抹）。Littaṃ paramena tejasā（涂以无上光辉）。

ခိပိ ဂတိယံ. ခိမ္ပတိ.

语根Khipi，义为行动。Khimpati（他行动）。

ဍိပ ခေပေ. ဍေပတိ.

语根Ḍip，义为投掷。Ḍepati（他投掷）。

နိဒပိ နိဒမ္ပနေ. နိဒမ္ပနံ နာမ သဿရုက္ခာဒီသု ဝီဟိသီသံ ဝါ ဝရကသီသံ ဝါ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ခုဒ္ဒကသာခံ ဝါ အဘဉ္ဇိတွာ ယထာဌိတမေဝ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတွာ ဗီဇမတ္တဿေဝ ဝါ ပဏ္ဏမတ္တဿေဝ ဝါ ဂဟဏံ. ပုရိသော ဝီဟိသီသံ နိဒမ္ပတိ, ရုက္ခပတ္တံ နိဒမ္ပတိ. နိဒမ္ပကော, နိဒမ္ပိတံ, နိဒမ္ပိတုံ, နိဒမ္ပိတွာ.

语根Nidapi，义为捋取（nidampana）。所谓捋取（nidampanaṃ），是指对于谷物、树木等，不切断稻穗或梁穗，不折断小枝，仅以手抓住其原有状态向下拉，只取走种子或叶子。Puriso vīhisīsaṃ nidampati, rukkhapattaṃ nidampati（一个人捋取稻穗，捋取树叶）。Nidampako（捋取者），nidampitaṃ（被捋取的），nidampituṃ（为了捋取），nidampitvā（已捋取）。

တပ [Pg.122] ဒိတ္တိယံ. ဒိတ္တိ ဝိရောစနံ. ဒိဝါ တပတိအာဒိစ္စော.

语根Tap，义为照耀（ditti）。Ditti即virocanaṃ（发光）。Divā tapati ādicco（太阳在白日照耀）。

တပ ဥဗ္ဗေဂေ. ဥဗ္ဗေဂေါ ဥတြာသော ဘီရုတာ. တပတိ, ဥတ္တပတိ. ဩတ္တပ္ပံ, ဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ.

语根Tap，义为恐惧（ubbege）。Ubbego即utrāso（惊恐）、bhīrutā（畏惧）。Tapati（他苦恼），uttapati（他极度苦恼）。Ottappaṃ（愧），ottappiyaṃ dhanaṃ（愧之财）。

တပ ဓူပ သန္တာပေ. တပတိ. တပေါဓနံ, အာတာပေါ. အာတာပီ. အာတပံ. ဓူပတိ, သန္ဓူပနော, ကမ္မေ တာပိယတိ. ဓူပိယတိ. ဘာဝေ တာပနံ, တာပေါ, ပရိတာပေါ, သန္တာပေါ. ဓူပနံ.

语根Tap、Dhūp，义为燃烧（santāpe）。Tapati（他燃烧）。Tapodhanaṃ（以苦行为财者），ātāpo（热忱），ātāpī（有热忱者），ātapaṃ（阳光）。Dhūpati（它熏），sandhūpano（遍熏的）。被动语态（kamme）：tāpiyati（被烧灼），dhūpiyati（被熏）。状态名词（bhāve）：tāpanaṃ（燃烧），tāpo（炎热），paritāpo（折磨），santāpo（苦恼），dhūpanaṃ（熏）。

ပကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以p结尾的动词词根形式。

ဖကာရန္တဓာတု

以字母ph结尾的动词词根

ပုပ္ဖ ဝိကသနေ. အကမ္မကော စာယံ သကမ္မကော စ. ပုပ္ဖတိ. ပုပ္ဖံ, ပုပ္ဖနံ, ပုပ္ဖိတော, ပုပ္ဖိတုံ, ပုပ္ဖိတွာ. ပုပ္ဖန္တိ ပုပ္ဖိနော ဒုမာ. ထလဇာ ဒကဇာ ပုပ္ဖာ, သဗ္ဗေ ပုပ္ဖန္တိ တာဝဒေ. မဉ္ဇူသကော နာမ ရုက္ခော ယတ္တကာနိ ဥဒကေ ဝါ ထလေ ဝါ ပုပ္ဖာနိ, သဗ္ဗာနိ ပုပ္ဖတိ.

（词根）Pupph，义为开花（vikasane）。此词根既为不及物（akammako），亦为及物（sakammako）。例如：pupphati（它开花）。派生词有：pupphaṃ（花）、pupphanaṃ（开花）、pupphito（已开花的）、pupphituṃ（为了开花）、pupphitvā（已开花）。引文：“Pupphanti pupphino dumā”（开花的树木开着花）。“Thalajā dakajā pupphā, sabbe pupphanti tāvade”（陆生与水生的花，彼时皆盛开）。“Mañjūsako nāma rukkho yattakāni udake vā thale vā pupphāni, sabbāni pupphati”（有名为曼殊沙(Mañjūsako)的树，凡水中、陆上所有之花，它皆能开出）。

တုဖ ဟိံသာယံ. တောဖတိ.

（词根）Tuph，义为伤害（hiṃsāyaṃ）。例如：tophati（他伤害）。

ဒဖ ဒဖိ ဝပ္ဖ ဂတိယံ. ဒဖတိ. ဒမ္ဖတိ. ဝပ္ဖတိ.

（词根）Daph、Daphi、Vapph，义为行动（gatiyaṃ）。例如：daphati（他行动）、damphati（他行动）、vapphati（他行动）。

ဒိဖ ကထနယုဒ္ဓနိန္ဒာဟိံသာဒါနေသု. ဒေဖတိ. ဒေဖော.

（词根）Diph，义为言说、战斗、责备、伤害、给予（kathanayuddhanindāhiṃsādānesu）。例如：dephati（他言说等），depho（言说等）。

တဖ တိတ္တိယံ. တိတ္တိ တပ္ပနံ, တဖတိ.

（词根）Taph，义为满足（tittiyaṃ）。Titti即是心满意足（tappanaṃ）。例如：taphati（他感到满足）。

ဒုဖ ဥပက္ကိလေသေ. ဥပက္ကိလိဿနံ ဥပက္ကိလေသော. ဒေါဖတိ.

（词根）Duph，义为染污（upakkilese）。染污（upakkileso）即是使其染污（upakkilissanaṃ）。例如：dophati（他染污）。

ဂုဖ ဂန္ထေ. ဂန္ထော ဂန္ထိကရဏံ. ဂေါဖတိ.

（词根）Guph，义为编结（ganthe）。Gantho即是打结（ganthikaraṇaṃ）。例如：gophati（他编结）。

ဖကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以字母ph结尾的动词词根形式。

ဗကာရန္တဓာတု

以字母b结尾的动词词根

ဘဗ္ဗ [Pg.123] ဟိံသာယံ. ဘဗ္ဗတိ. ဘဗ္ဗော.

（词根）Bhabb，义为伤害（hiṃsāyaṃ）。例如：bhabbati（他伤害）。派生词：bhabbo（有能力的）。

ပဗ္ဗ ဝဗ္ဗ မဗ္ဗ ကဗ္ဗ ခဗ္ဗ ဂဗ္ဗ သဗ္ဗ စဗ္ဗ ဂတိယံ. ပဗ္ဗတိ. ဝဗ္ဗတိ. မဗ္ဗတိ. ကဗ္ဗတိ. ခဗ္ဗတိ. ဂဗ္ဗတိ. သဗ္ဗတိ. စဗ္ဗတိ.

（词根）Pabb、Vabb、Mabb、Kabb、Khabb、Gabb、Sabb、Cabb，义为行动（gatiyaṃ）。例如：pabbati（他行动）、vabbati（他行动）、mabbati（他行动）、kabbati（他行动）、khabbati（他行动）、gabbati（他行动）、sabbati（他行动）、cabbati（他行动）。

အဗ္ဗ သဗ္ဗ ဟိံသာယဉ္စ. ဂတျာပေက္ခာယ စကာရော. အဗ္ဗတိ. သဗ္ဗတိ.

（词根）Abb、Sabb，亦用于伤害之义（hiṃsāyañca）。此处的“亦”（ca）是相对于前述的“行动”之义而言（gatyāpekkhāya cakāro）。例如：abbati（他伤害），sabbati（他伤害）。

ကုဗိ အစ္ဆာဒနေ. ကုဗ္ဗတိ.

（词根）Kubi，义为覆盖（acchādane）。例如：kubbati（他覆盖）。

လုဗိ တုဗိ အဒ္ဒနေ. လုမ္ဗတိ. တုမ္ဗတိ. လုမ္ဗိနီဝနံ. ဥဒကတုမ္ဗော. အထောပိ ဒွေ စ တုမ္ဗာနိ.

（词根）Lubi、Tubi，义为压迫（addane）。例如：lumbati（他压迫），tumbati（他压迫）。派生词有：蓝毗尼园(Lumbinīvanaṃ)、udakatumbo（水壶）、athopi dve ca tumbāni（以及两个葫芦）。

စုဗိ ဝဒနသံယောဂေ. ပုတ္တံ မုဒ္ဓနိ စုမ္ဗတိ. မုခေ စုမ္ဗတိ. ဧတ္ထ သိယာ ‘‘ယဒိ ဝဒနသံယောဂေ စုဗိဓာတု ဝတ္တတိ, ကထံ အမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋောတိ ဧတ္ထ အဝဒနေ အဝိညာဏကေ ပဗ္ဗတကူဋေ အမ္ဗုဓရဗိန္ဒူနံ စုမ္ဗနံ ဝုတ္တ’’န္တိ? သစ္စံ, တံ ပန စုမ္ဗနာကာရသဒိသေနာကာရေန သမ္ဘဝံ စေတသိ ဌပေတွာ ဝုတ္တံ, ယထာ အဒဿနသမ္ဘဝေပိ ဒဿနသဒိသေနာကာရေန သမ္ဘူတတ္တာ ‘‘ရောဒန္တေ ဒါရကေ ဒိသွာ, ဥဗ္ဗိဒ္ဓါ ဝိပုလာ ဒုမာ’’တိ အစက္ခုကာနမ္ပိ ရုက္ခာနံ ဒဿနံ ဝုတ္တံ, ဧဝမိဓာပိ စုမ္ဗနာကာရသဒိသေနာကာရေန သမ္ဘူတတ္တာ အဝဒနာနမ္ပိ အမ္ဗုဓရဗိန္ဒူနံ စုမ္ဗနံ ဝုတ္တံ. သဘာဝတော ပန အဝိညာဏကာနံ ဒဿနစုမ္ဗနာဒီနိ စ နတ္ထိ, သဝိညာဏကာနံယေဝ တာနိ ဟောန္တီတိ. အယံ နယော ကမု ပဒဝိက္ခေပေတိအာဒီသုပိ နေတဗ္ဗော.

（词根）Cubi，义为口部接触（vadanasaṃyoge）。例如：puttaṃ muddhani cumbati（亲吻儿子的头顶）；mukhe cumbati（亲吻嘴部）。于此，可能会有这样的疑问：“如果词根cubi表示口部接触，那么在‘为云滴所吻之峰’(ambudharabinducumbitakūṭo)一句中，对于无口、无识的山峰，为何说被云滴亲吻呢？”确实如此，但这是在心中设想一种与亲吻相似的情形而说的。就像虽然不可能看见，但由于发生了与看见相似的情形，（经中）也说无眼的树木能看见，如：‘见孩童哭泣，高大树木亦动容’(rodante dārake disvā, ubbiddhā vipulā dumā)。同样，此处也是由于发生了与亲吻相似的情形，所以才说无口的山峰被云滴亲吻。但从本质上说，无识之物并无看见、亲吻等行为，这些行为只属于有识之物。此理亦可适用于‘kamu padavikkhepe’（词根kam，义为行走）等情况。

ဥဗ္ဗိ တုဗ္ဗိ ထုဗ္ဗိ ဒုဗ္ဗိ ဓုဗ္ဗိ ဟိံသတ္ထာ. ဥဗ္ဗတိ. တုဗ္ဗတိ. ထုဗ္ဗတိ. ဒုဗ္ဗတိ. ဒုဗ္ဗာ. ဓုဗ္ဗတိ. ဧတ္ထ ဒုဗ္ဗာတိ ဒဗ္ဗတိဏံ, ယံ ‘‘တိရိယာ နာမ တိဏဇာတီ’’တိ ပါဠိယံ အာဂတံ. ဧတ္ထ စ ဒုဗ္ဗာတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, ဒဗ္ဗန္တိ နပုံသကလိင်္ဂန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

（词根）Ubbi、Tubbi、Thubbi、Dubbi、Dhubbi，义为伤害（hiṃsatthā）。例如：ubbati、tubbati、thubbati、dubbati、dhubbati。于此，dubbā指茅草（dabbatiṇaṃ），即圣典中所说的“名为横生的草类”(tiriyā nāma tiṇajātī)。且应知，dubbā是阴性词，而dabba是中性词。

မုဗ္ဗိ [Pg.124] ဗန္ဓနေ. မုဗ္ဗတိ.

（词根）Mubbi，义为捆绑（bandhane）。例如：mubbati（他捆绑）。

ကုဗ္ဗိ ဥဂ္ဂမေ. ကုဗ္ဗတိ.

（词根）Kubbi，义为升起（uggame）。例如：kubbati（他升起）。

ပုဗ္ဗ ပဗ္ဗ သဗ္ဗ ပူရဏေ. ပုဗ္ဗတိ. ပဗ္ဗတိ. သဗ္ဗတိ. ဧတ္တ သိယာ ‘‘နနု ဘော ပုဗ္ဗသဗ္ဗသဒ္ဒါ သဗ္ဗနာမာနိ, ကသ္မာ ပနေတေ ဓာတုစိန္တာယံ ဂဟိတာ’’တိ? ဝုစ္စတေ – သဗ္ဗနာမေသု စ တုမန္တာဒိဝိရဟိတေသု စ နိပါတေသု ဥပသဂ္ဂေသု စ ဓာတုစိန္တာ နာမ နတ္ထိ, ဣမာနိ ပန သဗ္ဗနာမာနိ န ဟောန္တိ. ကေဝလံ သုတိသာမညေန သဗ္ဗနာမာနိ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တေန တေ တဗ္ဘာဝမုတ္တတ္တာ ဓာတုစိန္တာယံ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဂဟိတာ ‘‘ပုဗ္ဗတိ သဗ္ဗတီ’’တိ ပယောဂဒဿနတောတိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဧတာနိ ရူပါနိ န သန္တီတိ? အနာဂမနဘာဝေန န သန္တိ, န အဝိဇ္ဇမာနဘာဝေန. ကိဉ္စာပိ ဗုဒ္ဓဝစနေသု ဧတာနိ ရူပါနိ န သန္တိ, တထာပိ ပေါရာဏေဟိ အနုမတာ ပုရာဏဘာသာတိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ, ယထာ ‘‘နာထတီတိ နာထော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘နာထတီ’’တိ ရူပံ ဗုဒ္ဓဝစနေ အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ, ဧဝံ ဣမာနိပိ. တသ္မာ ဝေါဟာရေသု ဝိညူနံ ကောသလ္လတ္ထာယ သာသနေ အဝိဇ္ဇမာနာပိ သာသနာနုရူပါ လောကိကပ္ပယောဂါ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ‘‘ပုဗ္ဗတိ သဗ္ဗတီ’’တိ ရူပါနိ ဂဟိတာနိ. ဧသ နယော အညေသုပိ ဌာနေသု ဝေဒိတဗ္ဗော.

（词根）Pubba、Pabba、Sabba，义为充满（pūraṇe）。例如：pubbati、pabbati、sabbati。于此，可能会有这样的疑问：“先生，pubba和sabba难道不是代词吗？为何将它们纳入词根的研习中呢？”答曰：对于代词、缺少-tuṃ等后缀的词、不变词和前缀，确实没有所谓的词根研习。但这些词并非代词，只是因读音相似而显得像代词。因此，由于它们脱离了代词的性质，古代的老师们为了展示pubbati、sabbati等用法，而将它们纳入词根的研习中。若如此，为何在佛语中没有这些形式呢？它们之所以不在，是因未被传承，而非不存在。尽管在佛语中没有这些形式，但它们被古人所认可，应作为古代语言来接受。就像在‘nāthatīti nātho’（庇护，故为庇护主）一句中，nāthatī这一形式虽不见于佛语，也应被接受，这些词也是如此。因此，为了智者在世俗言谈中的善巧，即使不见于教法中，但与教法相应的世俗用法也应被接受。所以，pubbati、sabbati等形式被收录了。此理亦应在其他地方了知。

စမ္ဗ အဒနေ. စမ္ဗတိ.

（词根）Camba，义为吃（adane）。例如：cambati（他吃）。

ကဗ္ဗ ခဗ္ဗ ဂဗ္ဗ ဒဗ္ဗေ. ဒဗ္ဗော အဟင်္ကာရော. ကဗ္ဗတိ. ခဗ္ဗတိ. ဂဗ္ဗတိ.

（词根）Kabba、Khabba、Gabba，义为骄傲（dabbe）。Dabbo即我慢（ahaṅkāro）。例如：kabbati（他骄傲）、khabbati（他骄傲）、gabbati（他骄傲）。

အဗိ ဒဗိ သဒ္ဒေ. အမ္ဗတိ. အမ္ဗာ, အမ္ဗု. ဒမ္ဗတိ.

（词根）Abi、Dabi，义为声音（sadde）。例如：ambati（他发声）、dambati（他发声）。派生词有：ambā（母亲）、ambu（水）。

လဗိ အဝသံသနေ. အဝသံသနံ အဝလမ္ဗနံ. လမ္ဗတိ, ဝိလမ္ဗတိ, ဗျာလမ္ဗတိ. နီစေ စော’လမ္ဗတေ သူရိယော. အာလမ္ဗတိ[Pg.125]. အာလမ္ဗနံ, တဒါလမ္ဗနံ, တဒါလမ္ဗဏံ, တဒါလမ္ဗံ ဝါ. လာဗု. အလာဗု ဝါ, အကာရော ဟိ တဗ္ဘာဝေ.

（词根）Labi，义为垂悬（avasaṃsane）。Avasaṃsanaṃ即依靠（avalambanaṃ）。例如：lambati（悬挂）、vilambati（延迟）、byālambati（垂挂）。引文：“Nīce co’lambate sūriyo”（太阳垂于低处）。又如：ālambati（依靠）。派生词有：ālambanaṃ（所缘），或作tadālambanaṃ、tadālambaṇaṃ、tadālambaṃ（彼所缘）；lābu（葫芦），或作alābu，a字在此表示同类。

ဗကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以字母b结尾的动词词根形式。

ဘကာရန္တဓာတု

以bh结尾的词根

ဘာ ဒိတ္တိယံ. စန္ဒော ဘာတိ, ပဉှာ မံ ပဋိဘာတိ. ရတ္တိ ဝိဘာတိ. ဘာဏု, ပဋိဘာနံ. ဝိဘာတာ ရတ္တိ.

（词根）`bhā`用于表示光明。如：月亮照耀，问题于我显现，夜晚破晓。（派生名词有）`bhāṇu`（光、太阳）、`paṭibhānaṃ`（辩才）。（又如：）夜晚已明。

ဘီ ဘယေ. ဘာယတိ. ဘယံ, ဘယာနကော, ဘီမော, ဘီမသေနော, ဘီရု, ဘီရုကော, ဘီရုကဇာတိကော. ကာရိတေ ‘‘ဘာယေတိ, ဘာယယတိ, ဘာယာပေတိ, ဘာယာပယတီ’’တိ ရူပါနိ.

（词根）`bhī`用于表示怖畏。其动词形式为`bhāyati`。（派生词有）`bhayaṃ`（怖畏）、`bhayānako`（可怕的）、`bhīmo`（恐怖的）、`bhīmaseno`（怖军）、`bhīru`（胆怯的）、`bhīruko`（胆怯者）、`bhīrukajātiko`（生性胆怯的）。其使役动词形式为`bhāyeti`、`bhāyayati`、`bhāyāpeti`、`bhāyāpayati`（使怖畏）。

သဘု သမ္ဘု ဟိံသာယံ. သဘတိ. သမ္ဘတိ.

（词根）`sabhu`、`sambhu`用于表示伤害。其动词形式为`sabhati`、`sambhati`。

သုမ္ဘ ဘာသနေ စ. စကာရော ဟိံသာပေက္ခကော. သုမ္ဘတိ. သုမ္ဘော. ကုသုမ္ဘော.

（词根）`sumbha`用于表示言说，`ca`字表示兼有伤害之义。其动词形式为`sumbhati`。（派生名词有）`sumbho`、`kusumbho`。

ဧတ္ထ သုမ္ဘောတိ အာဝါဋော. ‘‘သုမ္ဘံ နိက္ခနာဟီ’’တိ ဣဒမေတ္ထ နိဒဿနံ. ကုသုမ္ဘောတိ ခုဒ္ဒကအာဝါဋော, ‘‘ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါပရိပူရာ ကုသုမ္ဘေ ပရိပူရေန္တီ’’တိ ဣဒမေတ္ထ နိဒဿနံ.

于此，`sumbho`指坑。“掘一坑（`sumbhaṃ`）”是此处的例子。`Kusumbho`指小坑。“（水流）充满了山洞、岩隙、树枝（间的水），填满了小坑（`kusumbhe`）”是此处的例子。

အဗ္ဘ ဝဗ္ဘ မဗ္ဘ ဂတိယံ. အဗ္ဘတိ. အဗ္ဘော. ဝဗ္ဘတိ. မဗ္ဘတိ.

（词根）`abbha`、`vabbha`、`mabbha`用于表示移动。其动词形式为`abbhati`、`vabbhati`、`mabbhati`。（派生名词有）`abbho`。

ဧတ္ထ အဗ္ဘောတိ မေဃော. သော ဟိ အဗ္ဘတိ အနေကသတပဋလော ဟုတွာ ဂစ္ဆတီတိ ‘‘အဗ္ဘော’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိဇ္ဇုမာလီ သတက္ကကူ’’တိ ဝုတ္တံ. သတက္ကကူတိ စ အနေကသတပဋလော. ဧတ္ထ စ အဗ္ဘသဒ္ဒေါ တိလိင်္ဂိကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ [Pg.126] ဟိ အယံ ‘‘အဗ္ဘုဋ္ဌိတောဝ သ ယာတိ, သ ဂစ္ဆံ န နိဝတ္တတီ’’တိ ဧတ္ထ ပုလ္လိင်္ဂေါ. ‘‘အဗ္ဘာ, မဟိကာ, ဓူမော, ရဇော, ရာဟူ’’တိ ဧတ္ထ ဣတ္ထိလိင်္ဂေါ. ‘‘အဗ္ဘာနိ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဆာဒေန္တီ’’တိ ဧတ္ထ နပုံသကလိင်္ဂေါ.

于此，`abbho`指云。因为它成为百千层而移动，故称`abbho`。如所说：“具闪电鬘，有百峰者。”有百峰者即有百千层。且应知`abbha`一词通三性。如在“它升起后即前行，行而不返”一句中，为阳性。在“云、雾、烟、尘、罗睺”一句中，为阴性。在“诸云遮蔽月轮”一句中，为中性。

ဣမာနိ ပန မေဃဿ နာမာနိ –

以下是云的各种名称：

မေဃော ဝလာဟကော လင်္ဃိ, ဇီမူတော အမ္ဗုဒေါ ဃနော;

ဓာရာဓရော အမ္ဗုဓရော, ပဇ္ဇုန္နော ဟိမဂဗ္ဘကော.

Megha（云）、valāhaka（雨云）、laṅghin（行者）、jīmūta（雷云）、ambuda（施水者）、ghana（密云）、dhārādhara（持流者）、ambudhara（持水者）、pajjunna（雨云；雨神）、himagabbhaka（含雹者）。

ယဘ မေထုနေ. မိထုနဿ ဇနဒွယဿ ဣဒံ ကမ္မံ မေထူနံ, တသ္မိံ မေထုနေ ယဘဓာတု ဝတ္တတိ. ယဘတိ. ယာဘဿံ.

（词根）`yabha`用于表示淫行（`methuna`）。此为一对、两人之行为，故称`methuna`。词根`yabha`即用于此淫行中。其动词形式为`yabhati`。（派生形式有）`yābhassaṃ`。

ဧတ္ထ စ ‘‘မေထုန’’န္တိ ဧသာ သဗ္ဘိဝါစာ, လဇ္ဇာသမ္ပန္နေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဝတ္တဗ္ဗဘာသာဘာဝတော. တထာ ဟိ ‘‘မေထုနော ဓမ္မော န ပဋိသေဝိတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘န မေ ရာဇာ သခါ ဟောတိ, န ရာဇာ ဟောတိ မေထုနော’’တိ စ သောဘနေ ဝါစာဝိသယေ အယံ ဘာသာ အာဂတာ. ‘‘ယဘတီ’’တိအာဒိကာ ပန ဘာသာ ‘‘သိခရဏီ’’တိအာဒိကာ ဘာသာ ဝိယ အသမ္ဘိဝါစာ. န ဟိ ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော လောကိယဇနောပိ ဤဒိသိံ ဝါစံ ဘာသတိ. ဧဝံ သန္တေပိ အဓိမတ္တုက္ကံသဂတဟိရောတ္တပ္ပောပိ ဘဂဝါ မဟာကရုဏာယ သဉ္စောဒိတဟဒယော လောကာနုကမ္ပာယ ပရိသမဇ္ဈေ အဘာသိ. အဟော တထာဂတဿ မဟာကရုဏာတိ.

在此，“methuna”（淫行）是善人之语，因为它是具足惭愧的个人（puggala）所应说的话。例如“淫欲法（methuno dhammo）不应行”及“国王非我友，国王非行淫者”，此语出现在雅言的范畴中。而“yabhati”（交媾）等语，则如“sikharaṇī”（女根）等语一样，非善人之语。具足惭愧的世俗之人尚且不说此类言语。即便如此，具足最上惭愧的世尊，仍为大悲心所驱，为哀愍世间而在大众中宣说。啊，如来之大悲！

ဣမာနိ ပန မေထုနဓမ္မဿ နာမာနိ –

以下是淫欲法的各种名称：

သံဝေသနံ နိဒ္ဓုဝနံ, မေထုနံ သူရတံ ရတံ;

ဗျထယော ဂါမဓမ္မော စ, ယာဘဿံ မောဟနံ ရတိ.

Saṃvesana（同卧）、niddhuvana（抖落）、methuna（淫行）、sūrata（情事）、rata（欢爱）；vyavāya（交合）、gāmadhamma（村人法）、yābhassa（交媾）、mohana（痴迷）、rati（爱乐）。

အသဒ္ဓမ္မော စ ဝသလ-ဓမ္မော မီဠှသုခမ္ပိ စ;

ဒွယံဒွယသမာပတ္တိ, ဒွန္ဒော ဂမ္မော’ဒကန္တိကော.

Asaddhamma（非善法）、vasaladhamma（下贱法）、mīḷhasukha（秽乐）；dvayaṃdvayasamāpatti（成双入对）、dvanda（成对）、gamma（鄙俗法）、udakantika（水边事）。

သိဘ ဝိဘ ကတ္ထနေ. သိဘတိ. ဝိဘတိ.

（词根）sibha、vibha 用于表示吹嘘。其动词形式为 sibhati、vibhati。

ဒေဘ [Pg.127] အဘိ ဒဘိ သဒ္ဒေ. ဒေဘတိ. အမ္ဘတိ. အမ္ဘော. ဒမ္ဘတိ.

（词根）debha、abhi、dabhi 用于表示声音。其动词形式为 debhati、ambhati、dambhati。（派生名词有）ambho。

ဧတ္ထ စ အမ္ဘော ဝုစ္စတိ ဥဒကံ. တဉှိ နိဇ္ဇီဝမ္ပိ သမာနံ ဩဃကာလာဒီသု ဝိဿန္ဒမာနံ အမ္ဘတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ အမ္ဘောတိ ဝုစ္စတိ.

在此，ambho 指水。因为它虽然无生命，但在洪水等时期，流动时会发出 ambhati（作响）的声音，故称 ambho。

ဣမာနိဿ နာမာနိ –

以下是水的各种名称：

ပါနီယံ ဥဒကံ တောယံ, ဇလံ ပါတော စ အမ္ဗု စ;

ဒကံ ကံ သလိလံ ဝါရိ, အာပေါ အမ္ဘော ပပမ္ပိ စ.

Pānīya（饮用水）、udaka（水）、toya（水）、jala（水）、pāta（饮品）、ambu（水）；daka（水）、ka（水）、salila（流水）、vāri（水）、āpa（水）、ambho（水）、papa（饮品）。

နီရဉ္စ ကေပုကံ ပါနိ, အမတံ ဧလမေဝ စ,အာပေါနာမာနိ ဧတာနိ, အာဂတာနိ တတော တတော.

Nīra（水）、kepuka（水）、pāni（饮品）、amata（甘露）、ela（水）。这些是水的名称，来自各处。

ဧတ္ထ စ ‘‘ဝါလဂ္ဂေသု စ ကေပုကေ. ပိဝိတဉ္စ တေသံ ဘုသံ ဟောတိ ပါနီ’’တိအာဒယော ပယောဂါ ဒဿေတဗ္ဗာ.

在此，应展示如“在毛尖与 kepuka 上”及“他们的饮品（pānī）甚多”等用法。

ထဘိ ခဘိ ပဋိဗဒ္ဓေ ထမ္ဘတိ, ဝိတ္ထမ္ဘတိ. ခမ္ဘတိ, ဝိက္ခမ္ဘတိ. ထမ္ဘော. ထဒ္ဓေါ, ဥပတ္ထမ္ဘော. ဥပတ္ထမ္ဘိနီ. ဝိက္ခမ္ဘော. ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသော.

（词根）thabhi、khabhi 用于表示障碍。其动词形式为 thambhati（僵住）、vitthambhati（伸展）、khambhati、vikkhambhati（镇伏）。（派生词有）thambho（柱子）、thaddho（僵硬的）、upatthambho（支撑）、upatthambhinī（支持者，阴性）、vikkhambho（镇伏）、vikkhambhitakileso（烦恼已被镇伏者）。

ဇဘ ဇဘိ ဂတ္တဝိနာမေ. ဇဘတိ. ဇမ္ဘတိ, ဝိဇမ္ဘတိ. ဝိဇမ္ဘနံ, ဝိဇမ္ဘိတာ. ဝိဇမ္ဘန္တော, ဝိဇမ္ဘမာနော, ဝိဇမ္ဘိတော.

（词根）jabha、jabhi 用于表示身体的伸展（打哈欠）。其动词形式为 jabhati、jambhati、vijambhati。（派生词有）vijambhanaṃ（哈欠）、vijambhitā（哈欠）、vijambhanto（正在打哈欠者）、vijambhamāno（正在打哈欠者）、vijambhito（已打哈欠）。

သဗ္ဘ ကထနေ. သဗ္ဘတိ.

（词根）sabbha 用于表示言说。其动词形式为 sabbhati。

ဝဗ္ဘ ဘောဇနေ. ဝဗ္ဘတိ.

（词根）vabbha 用于表示进食。其动词形式为 vabbhati。

ဂဗ္ဘ ဓာရဏေ. ဂဗ္ဘတိ. ဂဗ္ဘော.

（词根）gabbha 用于表示怀胎。其动词形式为 gabbhati。（派生名词有）gabbho（胎）。

ဧတ္ထ ဂဗ္ဘောတိ မာတုကုစ္ဆိပိ ဝုစ္စတိ ကုစ္ဆိဂတပုတ္တောပိ. တထာ ဟိ ‘‘ယမေကရတ္တိံ ပဌမံ, ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ’’တိ ဧတ္ထ မာတုကုစ္ဆိ ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဂဗ္ဘော မေ ဒေဝ ပတိဋ္ဌိတော. ဂဗ္ဘော စ ပတိတော ဆမာ’’တိ စ ဧတ္ထ ပန ကုစ္ဆိဂတပုတ္တော. အပိစ ဂဗ္ဘောတိ အာဝါသဝိသေသော. ‘‘ဂဗ္ဘံ [Pg.128] ပဝိဋ္ဌော’’တိအာဒီသု ဟိ ဩဝရကော ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ ဝုစ္စတိ.

在此，gabbho 既指母胎，也指胎儿。例如，在“少年于母胎中度过第一夜”一句中，gabbho 指母胎。而在“天神，我的胎已安住”及“胎儿已落于地”二句中，则指胎儿。此外，gabbho 也指一种特定的住所。例如，在“进入内室（gabbhaṃ）”等句中，gabbho 指内室。

ရဘ ရာဘဿေ. အာပုဗ္ဗော ရဘ ဟိံသာကရဏဝါယမနေသု. ရာဘဿံ ရာဘသဘာဝေါ. တံသမင်္ဂိနော ပန ပါဠိယံ ‘‘စဏ္ဍာ ရုဒ္ဓါ ရဘသာ’’တိ ဧဝံ အာဂတာ.

（词根）rabha 用于表示猛烈。带前缀 ā 的 rabha 用于表示伤害、作为和努力。Rābhassa 是猛烈的状态。在圣典中，具备此特质者被描述为“暴恶、忿怒、猛烈”。

တတ္ထ ရဘသာတိ ကရဏုတ္တရိယာ. ရဘတိ, အာရဘတိ, သမာရဘတိ, အာရမ္ဘတိ. ရဘသော. အာရမ္ဘော. သမာရမ္ဘော, အာရဘန္တော. သမာရဘန္တော. အာရဒ္ဓံ မေ ဝီရိယံ. သာရမ္ဘံ. အနာရမ္ဘံ. သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတိ. ပကာရဏာရမ္ဘော. ဝီရိယာရမ္ဘော. အာရဘိတုံ. အာရဘိတွာ. အာရဗ္ဘ.

在此，rabhasā 指行为的猛烈。其动词形式有 rabhati、ārabhati（开始）、samārabhati、ārambhati。（派生词有）rabhaso（猛烈）、ārambho（开始）、samārambho（事业）、ārabhanto（正在开始者）、samārabhanto（正在从事者）。（如：）“我已发起精进”。sārambhaṃ（有诤）、anārambhaṃ（无诤）。（如：）“你无有诤”。pakāraṇārambho（论著的开端）、vīriyārambho（精进的开始）。ārabhituṃ（为了开始）、ārabhitvā（开始后）、ārabbha（关于，开始）。

ဧတ္ထ ဝီရိယာရမ္ဘောတိ ဝီရိယသင်္ခါတော အာရမ္ဘော. အာရမ္ဘသဒ္ဒေါ ကမ္မေ အာပတ္တိယံ ကြိယာယ ဝီရိယေ ဟိံသာယ ဝိကောပနေတိ အနေကေသု အတ္ထေသု အာဂတော.

此处，所谓“发起精进”，是指名为精进的发起。“发起”（ārambha）一词，用于业、过患、行为、精进、伤害、毁坏等多种意义。

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောဘိ, သဗ္ဗံ အာရမ္ဘပစ္စယာ;

အာရမ္ဘာနံ နိရောဓေန, နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ

“诸苦之生起，皆以业为缘；诸业若止息，则无苦生起。”

ဧတ္ထ ဟိ ကမ္မံ အာရမ္ဘောတိ အာဂတံ. ‘‘အာရမ္ဘတိ စ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ အာပတ္တိ. ‘‘မဟာယညာ မဟာရမ္ဘာ, န တေ ဟောန္တိ မဟပ္ဖလ္လာ’’တိ ဧတ္ထ ယူပုဿာပနာဒိကြိယာ. ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ’’တိ ဧတ္ထ ဝီရိယံ. ‘‘သမဏံ ဂေါတမံ ဥဒ္ဒိဿ ပါဏံ အာရမ္ဘန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဟိံသာ. ‘‘ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဆေဒနဘဉ္ဇနာဒိကံ ဝိကောပနံ. ဣစ္စေဝံ –

在此（偈颂）中，“发起”（ārambha）意为“业”。在“发起而后悔”一句中，它指过患。在“大祭祀，大发起，彼等无大果”一句中，它指竖立祭柱等行为。在“当发起，当出离，当致力于佛陀教法”一句中，它指精进。在“为了沙门乔达摩而对有情发起（伤害）”一句中，它指伤害。在“远离对种子类与植物类的毁坏”一句中，它指砍伐、破坏等毁坏行为。如此——

ကမ္မေ [Pg.129] အာပတ္တိယဉ္စေဝ, ဝီရိယေ ဟိံသာကြိယာသု စ;

ဝိကောပနေ စ အာရမ္ဘ-သဒ္ဒေါ ဟောတီတိ နိဒ္ဒိသေ;

“于业、过患、精进、伤害、行为，以及毁坏中，当知有‘发起’（ārambha）一词。”

လဘ လာဘေ. လဘတိ, လဗ္ဘတိ. လာဘော, လဒ္ဓံ, အလတ္ထ, အလတ္ထုံ.

Labha（词根√labh），义为获得。Labhati（获得），labbhati（被获得）。Lābho（获得），laddhaṃ（已得），alattha（他已获得），alatthuṃ（他们已获得）。

သုဘ ဒိတ္တိယံ. သောဘတိ. သောဘာ, သောဘနံ, သောဘိတော.

Subha（词根√subh），义为照耀。Sobhati（照耀）。Sobhā（光辉），sobhanaṃ（庄严的），sobhito（已照耀）。

ခုဘ သဉ္စလနေ. ခေါဘတိ, သင်္ခေါဘတိ. ဟတ္ထိနာဂေ ပဒိန္နမှိ, ခုဗ္ဘိတ္ထ နဂရံ တဒါ. ခေါဘာ, သင်္ခေါဘော.

Khubha（词根√khubh），义为骚动。Khobhati，saṅkhobhati（骚动）。例句：“Hatthināge padinnamhi, khubbhittha nagaraṃ tadā”（当象王被放出时，彼城当时骚动）。Khobhā（骚动），saṅkhobho（大骚动）。

နဘ တုဘ ဟိံသာယံ. နဘတိ. တုဘတိ.

Nabha（词根√nabh）、tubha（词根√tubh），义为伤害。Nabhati（伤害）。Tubhati（伤害）。

သမ္ဘ ဝိဿာသေ. သမ္ဘတိ. သမ္ဘတ္တိ, သမ္ဘတ္တော.

Sambha（词根√sambh），义为信任。Sambhati（信任）。Sambhatti（信任，名词），sambhatto（已信任）。

လုဘ ဝိမောဟနေ. လောဘတိ, ပလောဘတိ. ထုလ္လကုမာရီပလောဘနံ. ကာရိတေ ပန ‘‘လောဘေတိ, ပလောဘေတိ, ပလောဘေတွာ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. ဒိဝါဒိဂဏံ ပန ပတွာ ဂိဒ္ဓိယတ္ထေ ‘‘လုဗ္ဘတီ’’တိ ရူပံ ဘဝတိ.

Lubha（词根√lubh），义为迷惑。Lobhati（贪求），palobhati（诱惑）。例：Thullakumārīpalobhanaṃ（诱惑粗壮少女）。但在使役态中，则有“lobheti”（使贪求）、“palobheti”（使诱惑）、“palobhetvā”（诱惑后）等形式。又，此词根属第四组（divādigaṇa），在“贪婪”之义上，其形式为“lubbhati”（贪著）。

ဒဘိ ဂန္ထနေ. ဒမ္ဘတိ. ဒမ္ဘနံ.

Dabhi（词根√dabh），义为编造、欺骗。Dambhati（欺骗）。Dambhanaṃ（欺骗，名词）。

ရုဘိ နိဝါရဏေ. ရုမ္ဘတိ, သန္နိရုမ္ဘတိ. သန္နိရုမ္ဘော, သန္နိရုမ္ဘိတွာ.

Rubhi（词根√rubh），义为阻止。Rumbhati（阻止），sannirumbhati（完全阻止）。Sannirumbho（完全阻止，名词），sannirumbhitvā（完全阻止后）。

ဥဘ ဥဗ္ဘ ဥမ္ဘ ပူရဏေ. ဥဘတိ. ဥဗ္ဘတိ. ဥမ္ဘတိ. ဥဘနာ. ဥဗ္ဘနာ. ဥမ္ဘနာ. ဩဘော. ကေဋုဘံ. ဥဗ္ဘံ. ကုမ္ဘော. ကုမ္ဘီ. ကာရိတေ ‘‘ဩဘေတိ. ဥဗ္ဘေတိ. ဥမ္ဘေတီ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

Ubha（词根√ubh）、ubbha（词根√ubbh）、umbha（词根√umbh），义为充满。Ubhati、ubbhati、umbhati（充满）。Ubhanā、ubbhanā、umbhanā（充满，名词）。衍生词：obho、keṭubhaṃ（诗法论）、ubbhaṃ（高）、kumbho（罐）、kumbhī（瓶）。使役态形式有“obheti”、“ubbheti”、“umbheti”（使充满）。

တတ္ထ ကေဋုဘန္တိ ကြိယာကပ္ပဝိကပ္ပော ကဝီနံ ဥပကာရိယသတ္ထံ. ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ ကိဋေတိ ဂမေတိ ကြိယာဒိဝိဘာဂံ, တံ ဝါ အနဝသေသပရိယာဒါနတော ကေဋေန္တော ဂမေန္တော ဩဘေတိ ပူရေတီတိ ကေဋုတံ ကိဋဥဘဓာတုဝသေန. ဥဗ္ဘတိ ဥဗ္ဘေတိ [Pg.130] ပူရေတီတိ ဥဗ္ဘံ, ပူရဏန္တိ အတ္ထော. စရိယာပိဋကေပိ ဟိ ဤဒိသီ သဒ္ဒဂတိ ဒိဿတိ, တံ ယထာ? ‘‘မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ, အစ္စုဗ္ဘံ သာဂရူပမ’’န္တိ. တတ္ထ စ အစ္စုဗ္ဘန္တိ အတိဝိယ ယာစကာနံ အဇ္ဈာသယံ ပူရဏံ. အက္ခုမ္ဘန္တိပိ ပါဌော. ကုမ္ဘောတိ ကံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တေန ဥဗ္ဘေတဗ္ဗောတိ ကုမ္ဘော, သော ဧဝ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ကုမ္ဘီ. ဧတ္ထ စ ‘‘ကုမ္ဘီ ဓောဝတိ ဩနတော’’တိ ပယောဂေါ.

其中，keṭubhaṃ 指的是对诗人有助益的论著，是关于作法与变化的学问。此处的词源解释是：它阐明（kiṭeti）、使人了解（gameti）作法等的分别；或因其能完全无遗地阐明、充满（obheti=pūreti）义理，故依 kiṭa-ubha 词根而称为 keṭubha。Ubbhati 或 ubbheti 意为“充满”，故 ubbhaṃ 的意思是“充满”。在《所行藏》（Cariyāpiṭaka）中也可见到此类词语，例如：“行大布施，如海满溢”。其中 accubbhaṃ 意为极度满足求者的意愿。也有读作 akkhumbhaṃ 的。至于 kumbho：kaṃ 意为水，应以水充满者（ubbhetabbo）即是 kumbho（罐）；其阴性形式即是 kumbhī（瓶）。此处有“他弯腰洗瓶”的用法为例。

ကုမ္ဘသဒ္ဒေါ ဃဋေ ဟတ္ထိ-သိရောပိဏ္ဍေ ဒသမ္ဗဏေ;

ပဝတ္တတီတိ ဝိညေယျော, ဝိညုနာ နယဒဿိနာ.

“当知‘瓶’（kumbha）一词，用于罐、象额、十‘安婆那’量；具智善见者，应如是了知。”

ဘကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

尾音为 bha 的词根形式。

မကာရန္တဓာတု

以m为尾音的词根

မာ မာနေ သဒ္ဒေ စ. မာတိ. မာတာ. ဧတ္ထ မာတာတိ ဇနိကာ ဝါ စူဠမာတာ ဝါ မဟာမာတာ ဝါ.

词根 Mā，义为测量、发声。Māti (测量)。Mātā (母亲)。此处，mātā 指生母、姨母或祖母。

မူ ဗန္ဓနေ. မဝတိ. ကိယာဒိဂဏဿ ပနဿ ‘‘မုနာတီ’’တိ ရူပံ.

词根 Mū，义为束缚。Mavati (束缚)。但此词根属第九组(kiyādigaṇa)，其形式为 munāti。

မေ ပဋိဒါနအာဒါနေသု. မေတိ, မယတိ. မေဓာ.

词根 Me，义为交换、领受。Meti, mayati (交换)。Medhā (智慧)。

ဧတ္ထ မေဓာတိ ပညာ. သာ ဟိ သုခုမမ္ပိ အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ခိပ္ပမေဝ မေတိ စ ဓာရေတိ စာတိ မေဓာတိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ ပန မေတီတိ ဂဏှာတိ. တထာ ဟိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ ‘‘အသနိ ဝိယ သိလုစ္စယေ ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ, ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန ဝါ မေဓာ’’တိ. သင်္ဂမတ္ထဝါစကဿ ပန မေဓဓာတုဿ ဝသေန မေဓတိ သီလသမာဓိအာဒီဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ သိရိယာ စ သင်္ဂစ္ဆတီတိ မေဓာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

此处，medhā 即是智慧(paññā)。因为它能迅速地衡量(meti)并忆持(dhāreti)微细的义与法，故称为 medhā。此处 meti 意为领会。如《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中所说：“如霹雳摧山岩，medhati (伤害)诸烦恼，故为 medhā (慧)；或因能速领会、忆持，故为 medhā。”又，依表示“结合”之义的词根 medha，应知其义为：以戒、定等善法及祥瑞而结合(saṅgacchati)，故为 medhā。对此有言：——

‘‘ဒွိဓာတုယေကဓာတုယာ[Pg.131], ဒွိရတ္ထဝတိယာပိ စ;

မေဓာသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တိံ, ဇညာ သုဂတသာသနေ’’တိ.

“于善逝教法，当知‘慧’一词，其构成或依二根，或依一根，亦具有二义。”

ဩမာ သာမတ္ထိယေ. သာမတ္ထိယံ သမတ္ထဘာဝေါ. အလုတ္တန္တောယံ ဓာတု, ဩမာတိ, ဩမန္တိ.

词根 Omā，义为能力。能力即是胜任的状态。此词根不省略尾音，其形式为 omāti, omanti。

အတြာယံ ပါဠိ ‘‘ဩမာတိ ဘန္တေ ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိယာ မနောမယေန ကာယေန ဗြဟ္မလောကံ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ. တတ္ထ ဩမာတီတိ ပဟောတိ သက္ကောတိ.

此处有此巴利(经文)为例：“尊者，世尊是否能够(omāti)以神通、以意生身去往梵天界？”其中 omāti 意为能够、可以。

တိမု အဒ္ဒဘာဝေ. အဒ္ဒဘာဝေါ တိန္တဘာဝေါ. တေမတိ. တိန္တော, တေမိယော. တေမိတုကာမာ တေမိံသု.

词根 Timu，义为湿润。湿润的状态即潮湿的状态。Temati (浸湿)。Tinto (湿的)，temiyo (应被浸湿者)。Temitukāmā temiṃsu (欲求湿润者，便湿润了)。

ဧတ္ထ တေမိယောတိ ဧဝံနာမကော ကာသိရညော ပုတ္တော ဗောဓိသတ္တော. သော ဟိ ရညော စေဝ မဟာဇနဿ စ ဟဒယံ တေမေန္တော အဒ္ဒဘာဝံ ပါပေန္တော သီတလဘာဝံ ဇနေန္တော ဇာတောတိ ‘‘တေမိယော’’တိ ဝုစ္စတိ.

此处，Temiya(提弥)是迦尸国王之子、菩萨的名字。因为他出生时，能浸润(temento)国王与大众之心，使其达到湿润(addabhāvaṃ)、产生清凉(sītalabhāvaṃ)，故被称为“提弥”。

နိတမိ ကိလမနေ. နိတမ္မတိ. ဟဒယံ ဒယှတေ နိတမ္မာမိ.

词根 Nitami，义为疲惫。Nitammati (疲惫)。例句：“Hadayaṃ dayhate nitammāmi” (我心燃烧，我疲惫不堪)。

စမု ဆမု ဇပု ဈမု ဥမု ဇိမု အဒနေ. စမတိ. စမူ. စမူတိ သေနာ. ဆမတိ. ဇမတိ. ဈမတိ. ဥမတိ. ဇေမတိ.

词根 Camu, chamu, japu, jhamu, umu, jimu，义为食。Camati (食)。Camū (军队)。Chamati (食)。Jamati (食)。Jhamati (食)。Umati (食)。Jemati (食)。

ကမု ပဒဝိက္ခေပေ. ပဒဝိက္ခေပေါ ပဒသာ ဂမနံ. ဣဒံ ပန ဝေါဟာရသီသမတ္တံ ဝစနံ, တသ္မာ ‘‘နာဿ ကာယေ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတီ’’တိအာဒီသု အပဒဝိက္ခေပတ္ထောပိ ဂဟေတဗ္ဗော. ကမတိ. စင်္ကမတိ, အတိက္ကမတိ. အဘိက္ကမတိ. ပဋိက္ကမတိ. ပက္ကမတိ. ပရက္ကမတိ. ဝိက္ကမတိ. နိက္ကမတိ. သင်္ကမတိ. သင်္ကမနံ. သင်္ကန္တိ. ကမနံ. စင်္ကမနံ. အတိက္ကမော. အဘိက္ကမော. ပဋိက္ကမော. ပက္ကမော. ဝိက္ကမော. နိက္ကမော. အတိက္ကန္တော ပုရိသော. အဘိက္ကန္တာ ရတ္တိ. နိက္ခမတိ. အဘိနိက္ခမတိ. ကာရိတေ [Pg.132] နိက္ခာမေတိ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ယသ္မာ ပနာယံ ဓာတု စုရာဒိဂဏံ ပတွာ ဣစ္ဆာကန္တိ ယတ္ထေသု ဝတ္တတိ, တသ္မာ တေပိ အတ္ထေ ဥပသဂ္ဂဝိသေသိတေ ကတွာ ဣဓ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရံ ဝတ္တဗ္ဗမ္ပိ အဝတွာ ဥပရိ စုရာဒိဂဏေယေဝ ကထေဿာမ.

词根 Kamu，义为行走。行走即以足而行。但这只是通常的说法，因此在“火、毒、刀刃皆不能伤其身”等句中，也应理解其行走之外的意义。Kamati (行走)。Caṅkamati (经行)，atikkamati (超越)。Abhikkamati (前进)。Paṭikkamati (后退)。Pakkamati (离去)。Parakkamati (勇猛精进)。Vikkamati (迈步)。Nikkamati (走出)。Saṅkamati (转移)。Saṅkamanaṃ (转移)，saṅkanti (转移)。Kamanaṃ (行走)。Caṅkamanaṃ (经行)。Atikkamo (超越)。Abhikkamo (前进)。Paṭikkamo (后退)。Pakkamo (离去)。Vikkamo (迈步)。Nikkamo (走出)。Atikkanto puriso (已超越之人)。Abhikkantā ratti (夜已深)。Nikkhamati (出离)。Abhinikkhamati (完全出离)。使役态：nikkhāmeti (使其出离)。其他也应类推。又，此词根属第十组(curādigaṇa)，用于“欲求”、“喜爱”之义，因此，这些意义由前缀加以区别，此处不解释 abhikkanta 一词的意义，我们将在后面讲到第十组时再解说。

ယမု ဥပရမေ. ဥပရမော ဝိရမနံ. ယမဘိ. ယမော. ‘‘ပရေ စ န ဝိဇာနန္တိ, မယမေတ္ထ ယမာမသေ’’တိ ဣဒမေတ္ထ နိဒဿနံ. တတ္ထ ယမာမသေတိ ဥပရမာမ, နဿာမ, မရာမာတိ အတ္ထော.

词根 Yamu，义为止息。止息即停止。Yamo (阎摩，亦为止息)。此处有此为例：“他人实不知，我等将亡于此。”其中 yamāmase 意为我们止息、我们毁灭、我们死亡。

နမ ဗဟုတ္တေ သဒ္ဒေ. ဗဟုတ္တော သဒ္ဒေါ နာမ ဥဂ္ဂတသဒ္ဒေါ. နမတိ.

词根 Nama，义为大声。所谓大声，即高声。Namati (发声)。

အမ ဒမ ဟမ္မ မိမ ဆမ ဂတိမှိ. အမတိ. ဒမတိ. ဟမ္မတိ. မိမတိ. ဆမတိ. ဆမာ.

词根 Ama, dama, hamma, mima, chama，义为去。Amati (去)。Damati (去)。Hammati (去)。Mimati (去)。Chamati (去)。Chamā (地)。

ဆမာတိ ပထဝီ. ဆမာသဒ္ဒေါ ဣတ္ထိလိင်္ဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ‘‘န ဆမာယံ နိသီဒိတွာ အာသနေ နိသိန္နဿ အဂိလာနဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ’’တိ စ ‘‘ဆမာယံ ပရိဝတ္တာမိ ဝါရိစရောဝ ဃမ္မေ’’တိ စ ပယောဂဒဿနတော. သော စ ခေါ သတ္တဟိ အဋ္ဌဟိ ဝါ ဝိဘတ္တီဟိ ဒွီသု စ ဝစနေသု ယောဇေတဗ္ဗော. ဆမန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ဆမာ.

Chamā 即是地。从“不应坐于地上，为坐于座位上的无病者说法，此是应学学处”及“热天我于地上辗转，如热时之鱼”等用法可见，chamā 一词当知是阴性。它可与七或八种格以及两种数结合使用。众生于其上行走(chamanti=gacchanti)，故名为 chamā。

ဓမ သဒ္ဒဂ္ဂိသံ ယောဂေသု. ဓမဓာတု သဒ္ဒေ စ မုခဝါတေန သဒ္ဓိံ အဂ္ဂိသံယောဂေ စ ဝတ္တတိ. တတ္ထ ပဌမတ္ထေ ‘‘သင်္ခံ ဓမတိ. သင်္ခဓမကော. ဘေရိံ ဓမတိ. ဘေရိဓမကော. ဓမေ ဓမေ နာတိဓမေ’’တိ ပယောဂေါ. ဒုတိယတ္ထေ ‘‘အဂ္ဂိံ ဓမတိ. သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ ပယောဂေါ.

词根 Dhama，义为发声、吹火。词根 dhama 用于声音，以及与口中之风相关的吹火。第一义的用法：“吹海螺”、“吹海螺者”、“吹鼓”、“吹鼓者”、“吹，吹，莫过吹”。第二义的用法：“吹火”、“令己奋起，如吹微火”。

ဘာမ ကောဓေ. ဘာမတိ.

词根 Bhāma，义为愤怒。Bhāmati (发怒)。

နမု [Pg.133] နမနေ. နမတိ. နမော. နတံ, နမနံ. နတိ. နမံ. နမမာနော. နမန္တော. နမိတော. နာမံ. နာမိတံ. နမိတုံ. နတွာ, နတွာန. နမိတွာ, နမိတွာန, နမိတုန. ကာရိတေ ‘‘နာမေတိ, နာမယတိ. နာမေတွာ. နာမယိတွာ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. တတြ ဟိ ‘‘နမတိ နမိတွာ’’တိ ဧဝံပကာရာနိ ပဒါနိ နမနတ္ထေ ဝန္ဒနာယဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ, ‘‘နမော နတွာ’’တိ ဧဝံပကာရာနိ ပန ဝန္ဒနာယမေဝ. အတြာယမုပလက္ခဏမတ္တာ ပယောဂရစနာ –

词根 Namu，义为弯曲、礼敬。Namati。派生词有：Namo (礼敬)，nataṃ (已弯曲)，namanaṃ (弯曲)，nati (弯曲)，namaṃ, namamāno, namanto, namito, nāmaṃ (名)，nāmitaṃ (已使弯曲)，namituṃ, natvā, natvāna (礼敬后)，namitvā, namitvāna, namituna。使役态有 nāmeti, nāmayati (使弯曲)，nāmetvā, nāmayitvā (使之弯曲后)等形式。其中，“namati”、“namitvā”等词，当知用于“弯曲”与“礼敬”二义；而“namo”、“natvā”等词，则仅用于“礼敬”义。此处仅为用法之略例：——

ရုက္ခော ဖလီ ဖလဘာရဂရုတာယ နမိတွာန ဘိဇ္ဇတိ;

ဝုဒ္ဓေါ ဇရာဇဇ္ဇရတာယ နမတိ နမိတွာ ဂစ္ဆတိ;

သဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓံ နမတိ နမိတွာ ဂစ္ဆတိ;

နမော ဗုဒ္ဓဿ သတ္ထာရံ နတွာန အဂမာသီတိ;

结果之树因果实沉重而弯曲、断裂；年迈之人因年老衰朽而弯腰，弯着腰行走；有信之人礼敬佛陀，礼敬后离去；“礼敬佛陀！”，他礼敬导师后离去。

ဧတ္ထ နမောတိ ပဒံ နိပါတေသုပိ လဗ္ဘတိ. တေန ဟိ ပစ္စတ္တောပယောဂဝစနာနိ အဘိန္နရူပါနိ ဒိဿန္တိ ‘‘ဒေဝရာဇ နမော တျတ္ထု. နမော ကတွာ မဟေသိနော’’တိ. ဥပသဂ္ဂေဟိပိ အယံ ယောဇေတဗ္ဗာ ‘‘ပဏမတိ, ပဏာမော, ဥဏ္ဏမတိ, ဥဏ္ဏတိ’’ ဣစ္စာဒိနာ.

此处，namo 一词也见于不变化词之中。因此，用于宾格与为格的词，可见其形式不变，如：“天王，礼敬您！”、“礼敬大仙！”。此词根也可与前缀结合，如：paṇamati (俯首致敬)、paṇāmo (敬礼)、uṇṇamati (升起)、uṇṇati (提升)等。

ခမု သဟနေ. ခမတိ. ခန္တိ. ခမော, ခမနံ, ဧဝံ ဘာဝေ. ကတ္တရိ ပန ‘‘ခန္တာ. ခမိတာ. ခမော ဟောတိ သီတဿပိ ဥဏှဿပီ’’တိ ပယောဂါ.

词根 Khamu，义为忍耐。Khamati (忍耐)。Khanti (忍耐)。Khamo, khamanaṃ，如此用于状态义。用于能动者义时，则有如“khantā (能忍者)，khamitā (已忍者)”、“能忍耐寒与热”等用法。

သမ အဒဿနေ. သမတိ, ဝူပသမတိ အဂ္ဂိ.

词根 Sama，义为平息。Samati (平息)，vūpasamati aggi (火熄灭)。

ယမ ပရိဝေသနေ. ယမတိ. ယမော. ယမရာဇာ.

词根 Yama，义为抑制。Yamati (抑制)。Yamo (阎摩)。Yamarājā (阎摩王)。

သမ သဒ္ဒေ. သမတိ.

词根 Sama，义为发声。Samati (发声)。

သမ ထမ ဝေလမ္ဗေ. သမတိ. ထမတိ.

词根 Sama, thama，义为迟缓。Samati, thamati (迟缓)。

ဝါယမ ဤဟာယံ. ဝါယမတိ. ဝါယာမော.

语根 Vāyama（√vāyam），意为努力。动词为 vāyamati（努力）。Vāyāmo（努力，名词）。

ဂမု [Pg.134] ဂတိယံ. ဂစ္ဆတိ. ဂမကော. ဂတော. ဂတိ. ဂမနံ. ကာရိတေ ‘‘ဂမေတိ, ဂမယတိ, ဂစ္ဆာပေတီ’’တိအာဒီနိ ဘဝန္တိ.

语根 Gamu（√gam），意为去。动词为 gacchati（去）。Gamako（去者）。Gato（已去）。Gati（去处）。Gamanaṃ（去）。其使役态有“gameti, gamayati, gacchāpeti”（使去）等词形。

ရမု ကီဠာယံ. ရမတိ. ဝိရမတိ. ပဋိဝိရမတိ. ဥပရမတိ. အာရတိ. ဝိရတိ. ပဋိဝိရတိ. ဥပရတိ. ဝေရမဏိ. ဝိရမဏံ. ရတိ. ရမဏံ. ရတော. အာရတော ဝိရတော ပဋိဝိရတော. ဥပရတော, ဥပရမော. အာရာမော.

语根 Ramu（√ram），意为嬉乐。动词为 ramati（喜爱）。Viramati（戒除），paṭiviramati（远离），uparamati（停止）。Ārati（不乐），virati（戒除），paṭivirati（远离），uparati（止息），veramaṇi（禁戒），viramaṇaṃ（戒除）。Rati（喜乐），ramaṇaṃ（乐事）。Rato（乐于此者）。Ārato（不乐者），virato（已戒除者），paṭivirato（已远离者）。Uparato（已止息者），uparamo（止息）。Ārāmo（园林）。

ဝမု ဥဂ္ဂိရဏေ. ဝမတိ. ဝမထု. ဝမ္မိကော.

语根 Vamu（√vam），意为呕吐。动词为 vamati（呕吐）。Vamathu（呕吐物）。Vammiko（蚁丘）。

ဓီရတ္ထု တံ ဝိသံ ဝန္တံ, ယမဟံ ဇီဝိတကာရဏာ;

ဝန္တံ ပစ္စာဝမိဿာမိ, မတံ မေ ဇီဝိတာ ဝရံ.

为求活命故，已吐毒复饮；如是生可鄙，于我死为胜。

တတ္ထ ဝမ္မိကောတိ ဝမတီတိ, ဝန္တကောတိ, ဝန္တုဿယောတိ, ဝန္တသိနေဟသမ္ဗန္ဓောတိ ဝမ္မိကော. သော ဟိ အဟိနကုလဥန္ဒူရဃရဂေါဠိကာဒယော နာနပ္ပကာရေ ပါဏကေ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝန္တကောတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝမိတွာ မုခတုဏ္ဍကေန ဥက္ခိတ္တပံသုစုဏ္ဏေန ကဋိပ္ပမာဏေနပိ ပေါရိသပ္ပမာဏေနပိ ဥဿိတောတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝန္တခေဠသိနေဟေန အာဗဒ္ဓတာယ သတ္တသတ္တာဟံ ဒေဝေ ဝဿန္တေပိ န ဝိပ္ပကိရယတိ, နိဒါဃေပိ တတော ပံသုမုဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ တသ္မိံ မုဋ္ဌိနာ ပီဠိယမာနေ သိနေဟောဝ နိက္ခမတိ, ဧဝံ ဝန္တသိနေဟသမ္ဗန္ဓောတိ ဝမ္မိကော.

在此，所谓蚁丘（vammiko），是因为它“排出”（vamati），是“所排之物”（vantaka），是“所排之物的堆聚”（vantussayo），是“所排出的黏液之结合”（vantasinehasambandho）。因为它排出蛇、猫鼬、水獭（undūra）、壁虎（gharagoḷikā）等各种生物，所以叫蚁丘。因为是白蚁（upacikā）所排出的，所以叫蚁丘。白蚁用口器衔起细土，堆积而成，有时高达腰部，有时高达一人，所以叫蚁丘。由于白蚁排出的唾液黏合，即使天连续下四十九天雨，它也不会散开；即使在旱季，从蚁丘抓一把土，用手捏紧，仍会渗出黏液，像这样由排出的黏液结合而成，所以叫蚁丘。

ဧတ္ထ ပန ‘‘ဘဂဝါ, ဟိမဝါ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ န ကေဝလံ ဝန္တုပစ္စယဝသေနေဝ နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗာနိ, အထ ခေါ ဝမုဓာတုဝသေနပိ နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗာနိ, တေနာဟ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂကာရကော ‘‘ယသ္မာ ပန တီသု ဘဝေသု တဏှာသင်္ခါတံ ဂမနမနေန ဝန္တံ, တသ္မာ ‘‘ဘဝေသု ဝန္တဂမနော’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဘဝသဒ္ဒတော ဘကာရံ, ဂမနသဒ္ဒတော ဂကာရံ, ဝန္တသဒ္ဒတော ဝကာရဉ္စ ဒီဃံ ကတွာ အာဒါယ ဘဂဝါတိ ဝုစ္စတိ, ယထာ လောကေ ‘မေဟနဿ [Pg.135] ခဿ မာလာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ မေခလာ’’တိ ဝဒတာ နိရုတ္တိနယေန သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဒဿိတာ.

在此，“世尊”、“雪山”（himavā）等词，不应仅通过 vantupaccaya 后缀来构成，还应通过语根 vamu 来构成。因此，《清净道论》的作者说：“因为他已断除了三有中名为渴爱的‘行’，所以本应说‘于诸有中已断行者’（bhavesu vantagamano），但从‘有’（bhava）一词中取 bha，从‘行’（gamana）一词中取 ga，从‘断’（vanta）一词中取 va，并将其长音化后，组合成‘世尊’（bhagavā）一词。就像世间本应说‘mehanassa khassa mālā’（尿处之孔的花环），却说成‘mekhalā’（腰带）一样。”他如此说着，通过词源学的方式展示了该词的成立。

ဧတ္ထ, သိယာ ‘‘ဝိသမမိဒံ နိဒဿနံ, ယေန ‘မေဟနဿ ခဿ မာလာ’တိ ဧတ္ထ မေကာရခကာရလာကာရာနံ ကမတော ဂဟဏံ ဒိဿတိ, ‘‘ဘဝေသု ဝန္တဂမနော’တိ ဧတ္ထ ပန ဘကာရဝကာရဂကာရာနံ ကမတော ဂဟဏံ န ဒိဿတီ’’တိ? သစ္စံ, ဣဓ ပန ‘‘အဂ္ဂါဟိတော, ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော’’တိအာဒီသု ဝိယ ဂုဏသဒ္ဒဿ ပရနိပါတဝသေန ‘‘ဘဝေသု ဂမနဝန္တော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေပိ ဧဝမဝတွာ သဒ္ဒသတ္ထေ ယေဘုယျေန ဂုဏသဒ္ဒါနံ ပုဗ္ဗနိပါတဘွဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူနံ ကေသဉ္စ ဝိညူနံ မနံ တောသေတုံ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒေ အက္ခရက္ကမံ အနပေက္ခိတွာ အတ္ထမတ္တနိဒဿနဝသေန ‘‘အာဟိတဂ္ဂိ, သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏော’’တိအာဒီနိ ဝိယ ပုဗ္ဗနိပါတဝသေန ‘‘ဘဝေသု ဝန္တဂမနော’’တိ ဝုတ္တံ. ဤဒိသသ္မိဉှိ ဌာနေ ‘‘အာဟိတဂ္ဂီ’’တိ ဝါ ‘‘အဂ္ဂါဟိတော’’တိ ဝါ ‘‘ဆိန္နဟတ္ထော’’တိ ဝါ ‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နော’’တိ ဝါ ပဒေသု ယထာ တထာ ဌိတေသုပိ အတ္ထဿ အယုတ္တိ နာမ နတ္ထိ အညမညံ သမာနတ္ထတ္တာ တေသံ သဒ္ဒါနံ.

这里或许有人质疑：“这个例证并不对称——因为在‘尿器之孔的饰物’一语中，可以看到me、kha、la等字母依顺序对应，但在‘于诸有中已断行者’中，却看不到bha、va、ga等字母依顺序对应？”确实如此。不过在此处，如同‘善执持者、明行具足者’等词中品质词后置的用法，虽然可以说‘于诸有中具足行者’（bhavesu gamanavanto），但为了符合语法学中品质词大多前置的惯例，并使通晓语法的智者们满意，所以在‘世尊’一词中不考虑字母顺序，仅以表示意义为主，采用前置方式说‘于诸有中已断行者’（bhavesu vantagamano）。正是在这种情况下，如‘已献火者’（āhitaggī）或‘火已献者’（aggāhito）、‘已断手者’（chinnahattho）或‘手已断者’（hatthacchinno）等词，虽然排列不同，但因这些词意义相同，在表达上并没有不妥。

ဝေဒဇာတောတိအာဒီသု ပန ဌာနေသု အတ္ထေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒဿ ဝမုဓာတုဝသေနပိ နိပ္ဖတ္တိ ဒဿိတာ, တဋ္ဋီကာယမ္ပိ စ ဒဿိတာ ‘‘ဘဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ. ဘာဂေ ဝမီတိ ဘဂဝါ’’တိ. နိဗ္ဗစနံ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဘဂသင်္ခါတံ သိရိံ ဣဿရိယံ ယသဉ္စ ဝမိ ဥဂ္ဂိရိ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ အနပေက္ခော ဆဍ္ဍယီတိ ဘဂဝါ. အထ ဝါ ဘာနိ နာမ နက္ခတ္တာနိ, တေဟိ သမံ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဘဂါ, သိနေရုယုဂန္ဓရဥတ္တရကုရုဟိမဝန္တာဒိဘာဇနလောကာ, ဝိသေသသန္နိဿယသောဘာကပ္ပဋ္ဌိယဘာဝတော. တေပိ ဘဂဝါ ဝမိ တန္နိဝါသိသတ္တာဝါသသမတိက္ကမနတော တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဇဟီတိ ဘဂဝါ.

在“已知生”（vedajāto）等处，当知其义亦然成立。像这样，《清净道论》中，通过“世尊”一词的“舍弃”（vamu）词根，说明了其构成，在其注疏中也已说明：“于福德（bhaga）中舍弃，故为世尊。于福分（bhāga）中舍弃，故为世尊。”其词源则应如是理解：将名为“福（bhaga）”的吉祥、自在和名声，如唾沫团般无所顾惜地舍弃（vami），故为世尊。又或者，星宿名为“bhāni”，与彼等一同运行者，名为“bhagā”，即须弥山(Sineru)、持双山(Yugandhara)、北俱卢洲(Uttarakuru)、雪山(Himavanta)等器世界，因其是殊胜所依，形态庄严，住劫而稳固。彼等“bhagā”，世尊亦已舍弃（vami），因其超越了居住于彼处的有情之住处，并以舍断与彼等相关的欲贪而舍弃，故为世尊。

စက္ကဝတ္တိသိရိံ [Pg.136] ယသ္မာ, ယသံ ဣဿရိယံ သုခံ;

ပဟာသိ လောကစိတ္တဉ္စ, သုဂတော ဘဂဝါ တတော.

因舍转轮王威德，名声自在与安乐；亦舍世间诸心行，故善逝因此称世尊。

တထာ ခန္ဓာယတနဓာတာဒိဘေဒေ ဓမ္မကောဋ္ဌာသေ သဗ္ဗံ ပပဉ္စ သဗ္ဗံ ယောဂံ သဗ္ဗံ ဂန္ထံ သဗ္ဗံ သံယောဇနံ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ အမတံ ဓာတုံ သမဓိဂစ္ဆန္တော ဝမိ ဥဂ္ဂိရိ အနပေက္ခော ဆဍ္ဍယိ န ပစ္စာဝမီတိ ဘဂဝါ. အထ ဝါ သဗ္ဗေပိ ကုသလာကုသလေ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇေ ဟီနပ္ပဏီတေ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေ အရိယမဂ္ဂဉာဏမုခေန ဝမိ ဥဂ္ဂိရိ အနပေက္ခော ပရိစ္စဇိ ပဇဟီတိ ဘဂဝါ.

同样，世尊于蕴、处、界等种种法类中，断尽一切戏论、一切轭、一切结、一切结缚，证得不死界，如呕吐般吐出、不顾、舍弃、不复吞咽，故为世尊。又或者，世尊以圣道智为门径，于一切善与不善、有罪与无罪、下劣与殊胜、黑白对分之法，如呕吐般吐出、不顾、舍离、舍弃，故为世尊。

ခန္ဓာယတနဓာတာဒီ, ဓမ္မဘေဒါ မဟေသိနာ;

ကဏှသုက္ကာ ယတော ဝန္တာ, တတောပိ ဗဂဝါ မတော.

蕴处界等诸法类，大仙已然皆舍弃；黑白之法既已吐，故彼亦被称世尊。

ဇာတကဋ္ဌကထာယံ ပန ဟိမဝါတိ ပဒဿ ဝမုဓာတုဝသေနပိ နိပ္ဖတ္တိ ဒဿိတာ. တထာ ဟိ သမ္ဘဝဇာတကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဟိမဝါတိ ဟိမပါတသမယေ ဟိမယုတ္တောတိ ဟိမဝါ. ဂိမှကာလေ ဟိမံ ဝမတီတိ ဟိမဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဇာတကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဟိမဝါ’’တိ ပဒဿ ဝမုဓာတုဝသေနပိ နိပ္ဖတ္တိ ဒဿိတာ, အယံ နယော ဤဒိသေသု ဌာနေသုပိ နေတဗ္ဗော. ‘‘ဂုဏဝါဂဏဝါ’’တိအာဒီသု ပန န နေတဗ္ဗော. ယဒိ နယေယျ, ‘‘ဂုဏဝါ ဂဏဝါ’’တိ ပဒါနံ ‘‘နိဂ္ဂုဏော ပရိဟီနဂုဏော’’တိ ဧဝမာဒိအတ္ထော ဘဝေယျ, တသ္မာ အယံ နယော သဗ္ဗတ္ထပိ န နေတဗ္ဗော. ဧတ္ထ သိယာ ‘‘ယဒိ ‘‘ဘဂဝါ’တိအာဒိပဒါနံ ဝမုဓာတုဝသေန နိပ္ဖတ္တိ ဟောတိ, ကထံ ‘‘ဘဂဝန္တော, ဘဂဝန္တ’’န္တိအာဒီနိ သိဇ္ဈန္တီ’’တိ? ယထာ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒံ နိရုတ္တိနယေန သိဇ္ဈတိ, တထာ တာနိပိ တေနေဝ သိဇ္ဈန္တိ. အစိန္တေယျော ဟိ နိရုတ္တိနယော ကေဝလံ အတ္ထယုတ္တိပဋိဗန္ဓမတ္တောဝ, အတ္ထယုတ္တိယံ သတိ နိပ္ဖာဒေတုမသက္ကုဏေယျာနိပိ ရူပါနိ အနေနေဝ သိဇ္ဈန္တိ. ဧတ္ထ စ [Pg.137] ယံ နိရုတ္တိလက္ခဏံ အာဟရိတွာ ဒဿေတဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဥပရိ ရူပနိပ္ဖာဒနာဓိကာရေ ဥဒါဟရဏေဟိ သဒ္ဓိံ ပကာသေဿာမ.

在《本生义注》中，也通过“vam”词根来说明“himavā”(雪山)一词的形成。例如，在《相生本生义注》中说：“‘himavā’，因在降雪时节与雪相连(himayutto)，故为‘himavā’。又因在夏季散发(vamati)雪，故为‘himavā’”。这样，《本生义注》通过“vam”词根展示了“himavā”一词的形成，这个方法也可以类推到其他类似情况。但对于“guṇavā”(具德者)、“gaṇavā”(有众者)等词则不应如此类推。若强行类推，则“guṇavā”、“gaṇavā”等词将产生“无德者、缺乏功德者”等含义，因此这个方法不能普遍适用。这里可能会有人问：“如果‘世尊’(bhagavā)等词是通过‘vam’词根构成，那么‘bhagavanto’(诸世尊)、‘bhagavantaṃ’(世尊，宾格)等词形是如何成立的呢？”正如“bhagavā”一词依词源学规则成立，那些词形也依同样的规则成立。词源学规则确实不可思议，它仅仅受到意义合理的限制，只要意义合理，即使是无法(通过常规语法)形成的词形也能依此成立。至于此处应引用来说明的词源学特征，我们将在后面的词形构成部分，结合例子来阐述。

ဣဓ သာရမတေ မုနိရာဇမတေ,ပရမံ ပဋုတံ သုဇနော ပိဟယံ;

ဝိပုလတ္ထဓရံ ဓနိနီတိမိမံ,သတတံ ဘဇတံ မတိသုဒ္ဓကရံ.

于此牟尼王之教中，智者乐于其精要；善人希求最高的善巧。你们当恒常修习此珍贵之法，它持有广大的义理，能净化心意。

ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေ ဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညုနံ

如是，在具义注的九分教与三藏中，以及在智者们的表达方式中。

ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေ

在为憍萨罗人之利益而作的《声论》中

သရဝဂ္ဂပဉ္စကန္တိကော နာမ ဓာတုဝိဘာဂေါ

名为“第五元音品”的语根分别。

ပန္နရသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

第十五章。

၁၆. ဘူဝါဒိဂဏိကပရိစ္ဆေဒ

16. “部”等组章

ဣတော ပရံ အဝဂ္ဂန္တာ, မိဿကာ စေဝ ဓာတုယော;

ဝက္ခာမိ ဓာတုဘေဒါဒိ-ကုသလဿ မတာနုဂါ.

此后，我将遵循语根分别等善巧者之见，解说非组音结尾的语根与混合语根。

ယကာရန္တဓာတု

以ya结尾的语根

ယာ ဂတိပါပုဏေသု. ယာတိ, ယန္တိ. ယာတု, ယန္တု. ယေယျ, ယေယျုံ, အနုပရိယေယျုံ. ယထာသမ္ဘဝံ ပဒမာလာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ယန္တော ပုရိသော. ယန္တီ ဣတ္ထီ. ယန္တံ ကုလံ. ယာနံ, ဥပယာနံ, ဥယျာနံ ဣစ္စာဒီနိ. ဒိဝါဒိဂဏိကဿ ပနဿ ‘‘ယာယတိ, ယာယန္တီ’’တိအာဒီနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

语根yā，义为去、到达。Yāti, yanti。Yātu, yantu。Yeyya, yeyyuṃ, anupariyeyyuṃ。应尽可能地组合词形变化。Yanto puriso。Yantī itthī。Yantaṃ kulaṃ。Yānaṃ, upayānaṃ, uyyānaṃ等等。但对于属于“div”等组的此语根，则有‘yāyati, yāyantī’等形式。

တတြ ယာနန္တိအာဒီသု ယန္တိ ဧတေနာတိ ယာနံ, ရထသကဋာဒိ. ဥပယန္တိ ဧတေန ဣဿရဿ ဝါ ပိယမနာပဿ ဝါ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဥပယာနံ, ပဏ္ဏာကာရံ. ‘‘ဥပယာနာနိ မေ ဒဇ္ဇုံ, ရာဇပုတ္တ တယိ ဂတေ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ပဏ္ဏာကာရာနိ ‘‘ဥပယာနာနီ’’တိ [Pg.138] ဝုစ္စန္တိ. သမ္ပန္နဒဿနီယပုပ္ဖဖလာဒိတာယ ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တာ ယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥယျာနံ.

其中，在“yāna”(车乘)等词中，“yāna”是“凭借它而行”之义，如战车、货车等。“upayāna”指凭借它走近、去到王者或可爱可意者跟前，即是礼物。如在“王子，您走后，他们会给我礼物”一句中，礼物即被称为“upayānāni”。“uyyāna”(公园)指因其具足悦目的花果等，人们仰望而行于其中。

ဗျာ ဥမ္မီသနေ. ဗျာတိ, ဗျန္တိ. ဗျာသိ, ဗျာထ. ဗျာမိ, ဗျာမ. ယထာသမ္ဘဝံ ပဒမာလာ ယောဇေတဗ္ဗာ. တတြ ပနာယံ ပါဠိ ‘‘ယာဝ ဗျာတိ နိမ္မီသတိ, တတြာပိ ရသတိဗ္ဗယော’’တိ. တတ္ထ ယာဝ ဗျာတီတိ ယာဝ ဥမ္မီသတိ, ပုရာဏဘာသာ ဧသာ, အယဉှိ ယသ္မိံ ကာလေ ဗောဓိသတ္တော စူဠဗောဓိပရိဗ္ဗာဇကော အဟောသိ, တသ္မိံ ကာလေ မနုဿာနံ ဝေါဟာရော.

语根byā，义为睁眼。Byāti, byanti。Byāsi, byātha。Byāmi, byāma。应尽可能地组合词形变化。于此，有此巴利语：“乃至一开眼一闭眼，其中亦有味之极大损耗。”其中，“乃至睁眼”(yāva byāti)即是“乃至开眼”(yāva ummīsati)，这是古语，是菩萨为小菩提(Cūḷabodhi)游方者时人们的用语。

ယု မိဿနေ ဂတိယဉ္စ. ယောတိ, ယဝတိ. အာယု, ယောနိ.

语根yu，义为混合、去。Yoti, yavati。Āyu(寿命)，yoni(生)。

တတ္ထ ‘‘အာယူ’’တိ အာသဒ္ဒေါ ဥပသဂ္ဂေါ. အာယဝန္တိ မိဿီဘဝန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ အာယု. အထ ဝါ အာယဝန္တိ အာဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တိ တသ္မိံ သတိ အရူပဓမ္မာတိ အာယု. တထာ ဟိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ ‘‘အာယဝနဋ္ဌေန အာယု. တသ္မိဉှိ သတိ အရူပဓမ္မာ အာယဝန္တိ အာဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ အာယူတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ‘‘အာယု, ဇီဝိတံ, ပါဏော’’ ဣစ္စေတေ ပရိယာယာ လောကဝေါဟာရဝသေန. အဘိဓမ္မဝသေန ပန ‘‘ဌိတိ ယပနာ ယာပနာ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ’’ ဣစ္စေတေပိ တေဟေဝ သဒ္ဓိံ ပရိယာယာ. ယောနီတိ အဏ္ဍဇာဒီနံ အဏ္ဍဇာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ယာယ မိဿီဘာဝေါ ဟောတိ, သာ ယောနိ. ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ ‘‘ယဝန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာ ဧကဇာတိသမနွယေန အညမညံ မိဿကာ ဟောန္တီတိ ယောနိ’’ ဣတိ. ဧတ္ထ စ ယောနိသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော နီယတေ. ယောနီတိ ခန္ဓကောဋ္ဌာသဿပိ ကာရဏဿပိ ပဿာဝမဂ္ဂဿပိ နာမံ. ‘‘စတဿော နာဂယောနိယော. စတဿော သုပဏ္ဏယောနိယော’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ခန္ဓကောဋ္ဌာသော ယောနိ နာမ. ‘‘ယောနိ [Pg.139] ဟေသာ ဘူမိဇ ဖလဿ အဓိဂမာယာ’’တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ. ‘‘န စာဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ, ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝ’’န္တိ ဧတ္ထ ပဿာဝမဂ္ဂေါ. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

于此，在“āyu”(寿命)一词中，“ā”是前缀。众生因它而结合，故称为“āyu”。或者，当它存在时，无色法得以生起、持续、流转，故称为“āyu”。正如在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中所说：“以连接为义，故为āyu。因为当它存在时，无色法得以连接、生起、持续，故称为āyu。”“Āyu(寿命)、jīvitaṃ(生命)、pāṇo(气息)”，这些在世俗用法上是同义词。而从阿毗达摩的观点来看，“ṭhiti(住)、yapanā(维持)、yāpanā(延续)、jīvitindriyaṃ(命根)”这些也与它们是同义词。“Yoni”(生)是指卵生等众生与卵生等众生得以混合，此即为“yoni”。此处的语源解释是：“众生在此处以同一物种而相互混合，故为yoni。”此处引申出“yoni”一词的含义。“Yoni”亦是种类、原因、小便道之名。在“四种龙生，四种金翅鸟生”中，“yoni”意为种类。在“这，布弥迦(Bhūmija)，是证果之因”中，意为原因。在“我不因其从母胎所生，而称其为婆罗门”中，意为小便道。于此，经中说道——

ခန္ဓာနဉ္စာပိ ကောဋ္ဌာသေ, မုတ္တမဂ္ဂေ စ ကာရဏေ;

ဣမေသု တီသု အတ္ထေသု, ယောနိသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

于种类中，于小便道与原因；于此三义上，使用“yoni”一词。

ဗျေ သံဝရဏေ. ဗျာယတိ.

语根bye，义为覆盖。Byāyati。

ဗျေ ပဝတ္တိယံ. ဗျေတိ သဟဗျော.

语根bye，义为进行。Byeti。Sahabyo(同伴)。

ဧတ္ထ သဟဗျောတိ သဟ ဗျေတိ သဟ ပဝတ္တတီတိ သဟဗျော, သဟာယော, ဧကဘဝူပဂေါ ဝါ. တထာ ဟိ ‘‘တာဝတိံသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပန္နော’’တိအာဒီသု ဧကဘဝူပဂေါ ‘‘သဟဗျော’’တိ ဝုစ္စတိ.

此处“sahabyo”(同伴)是指共同行进、共同持续，即是同伴、朋友，或投生于同一生存状态者。例如，在“投生于三十三天诸神为伴”等句中，投生于同一生存状态者即被称为“sahabyo”。

ဟယ ဂတိယံ. ဟယတိ. ဟယော. ဟယောတိ အဿော. သော ဟိ ဟယတိ သီဃံ ဂစ္ဆတီတိ ဟယောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမာနိ ပနဿ နာမာနိ –

语根haya，义为去。Hayati。Hayo(马)。Hayo即是马。因为它去得快，即快速行进，故称为hayo。以下是它的名字——

အဿော တုရင်္ဂေါ တုရဂေါ, ဝါဇီ ဝါဟော ဟယောပိ စ;

တဗ္ဘေဒါ သိန္ဓဝေါ စေဝ, ဂေါဇော အဿတရောပိ စ.

Asso、turaṅgo、turago、vājī、vāho以及hayo；其类别则有sindhavo、gojo以及assatari。

ကာရဏာကာရဏညူ တု, အာဇာနီယော ဟယုတ္တမော;

ဃောဋကော တု ခဠုင်္ကဿော, ဝဠဝေါတိ စ ဝုစ္စတိ;

အဿပေါတော ကိသောရောတိ, ခဠုင်္ကောတိပိ ဝုစ္စတိ;

能知应为不应为，此为良种最上马；劣马名为ghoṭaka，牝马则称为vaḷavā；马驹名为kisora，亦得称khaḷuṅka。

ဟရိယ ဂတိဂေလညေသု. ဟရိယတိ.

语根hariya，义为去、疲厌。Hariyati。

အယ ဝယ ပယ မယ တယ စယ ရယ ဂတိယံ. အယတိ. ဝယတိ. ပယတိ. မယတိ. တယတိ. စယတိ. ရယတိ. အယော, သမယော, ဝယော, ပယော, ရယော. မယတယစယဓာတူနံ နာမိကပဒါနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာနိ.

语根ay、vay、pay、may、tay、cay、ray，义为“去”。其动词形式为：ayati、vayati、payati、mayati、tayati、cayati、rayati。其名词形式有：ayo（铁）、samayo（时）、vayo（年龄）、payo（乳、水）、rayo（速度）。由语根may、tay、cay派生的名词应当被考察。

တတ္ထ [Pg.140] အယောတိ ကာဠလောဟံ, အယတိ နာနာကမ္မာရကိစ္စေသု ဥပယောဂံ ဂစ္ဆတီတိ အယော. ဝယောတိ ပဌမဝယာဒိအာယုကောဋ္ဌာသော, ဝယတိ ပရိဟာနိံ ဂစ္ဆတီတိ ဝယော. ပယောတိ ခီရဿပိ ဥဒကဿပိ နာမံ, ပယတိ ဇနေန ပါတဗ္ဗဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ပယော. ရယောတိ ဝေဂေါ, ယော ‘‘ဇဝေါ’’တိပိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ရယနံ ဇဝနံ ရယော. ဧတ္ထ သမယသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော ဝုစ္စတေ အဟ နိဗ္ဗစနေန. သမယသဒ္ဒေါ –

于此，ayo是黑铁，因其在各种铁匠工艺中“去”向使用，故为ayo。vayo是初龄等生命阶段，因其“去”向衰败，故为vayo。payo是乳或水的名称，因其“去”至能被人饮用的状态，故为payo。rayo是速度，亦称javo，因此，速行（rayanaṃ）即疾行（javanaṃ），故为rayo。于此，将说明samaya一词的语义引申。samaya一词——

သမဝါယေ ခဏေ ကာလေ, သမယေ ဟေတုဒိဋ္ဌိသု;

ပဋိလာဘေ ပဟာနေ စ, ပဋိဝေဓေ စ ဒိဿတိ.

（samaya一词）可见于聚合、刹那、时间、集会、因、见、获得、断除及通达之义。

တထာ ဟိ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သွေပိ ဥပသင်္ကမေယျာမ ကာလဉ္စ သမယဉ္စ ဥပါဒါယာ’’တိ ဧဝမာဒီသု သမဝါယော အတ္ထော. ‘‘ဧကောဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိအာဒီသု ခဏော. ‘‘ဥဏှသမယော ပရိဠာဟသမယော’’တိအာဒီသု ကာလော. ‘‘မဟာသမယော ပဝနသ္မိ’’န္တိအာဒီသု သမူဟော. ‘‘သမယောပိ ခေါ တေ ဘဒ္ဒါလိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ အဟောသီ’’တိအာဒီသု ဟေတု. ‘‘တေန သမယေန ဥဂ္ဂါဟမာနော ပရိဗ္ဗာဇကော သမဏမုဏ္ဍိကာပုတ္တော သမယပ္ပဝါဒကေ တိန္ဒုကာစီရေ ဧကသာလကေ မလ္လိကာယ အာရာမေ ပဋိဝသတီ’’တိအာဒီသု ဒိဋ္ဌိ.

例如：在“也许我们明天也能看准时机与场合前去”等句中，samaya意为聚合。在“诸比丘，只有一个刹那、一个时机得以修习梵行”等句中，意为刹那。在“热季、暑季”等句中，意为时间。在“林中大集会”等句中，意为集会。在“跋达离(Bhaddāli)，你尚未通达此因”等句中，意为因。在“尔时，游方者郁伽哈玛纳(Uggāhamāna)，沙门文提迦(Samaṇamuṇḍikā)之子，住在茉莉夫人的园林中，位于Tinduka树丛中名为‘论议堂’的单柱厅里”等句中，意为见。

‘‘ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စ ယော အတ္ထော, ယော စတ္ထော သမ္ပရာယိကော;

အတ္ထာဘိသမယာ ဓီရော, ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ

于现法之义利，及未来之义利，因通达此义利，智者被称为贤哲。

အာဒီသု [Pg.141] ပဋိလာဘော. ‘‘သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိအာဒီသု ပဟာနံ. ‘‘ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော သင်္ခတဋ္ဌော သန္တာပဋ္ဌော အဘိသမယဋ္ဌော’’တိအာဒီသု ပဋိဝေဓော. ဧတ္ထ စ ဥပသဂ္ဂါနံ ဇောတကမတ္တတ္တာ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဝါစကော သမယသဒ္ဒေါ ဧဝါတိ သမယသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေပိ သဥပသဂ္ဂေါ အဘိသမယသဒ္ဒေါ ဝုတ္တော.

在（前颂）等处，abhisamaya意为获得。在“通过彻底断除我慢，他终结了痛苦”等句中，意为舍断。在“苦有逼迫义、有为义、热恼义、当通达义”等句中，意为通达。于此，由于前缀仅起阐明作用，表达各个意义的词就是samaya本身。因此，在解释samaya一词的语义引申时，也使用了带有前缀的abhisamaya一词。

တတ္ထ သဟကာရီကာရဏတာယ သန္နိဇ္ဈံ သမေတိ သမဝေတီတိ သမယော, သမဝါယော. သမေတိ သမာဂစ္ဆတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ဧတ္ထ တဒါဓာရပုဂ္ဂလောတိ သမယော, ခဏော. သမေန္တိ ဧတ္ထ, ဧတေန ဝါ သင်္ဂစ္ဆန္တိ ဓမ္မာ သဟဇာတဓမ္မေဟိ ဥပ္ပာဒါဒီဟိ ဝါတိ သမယော, ကာလော. ဓမ္မပ္ပဝတ္တိမတ္တတာယ အတ္ထတော အဘူတောပိ ဟိ ကာလော ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အဓိကရဏံ ကရဏံ ဝိယ စ ပရိကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓေန ရူပေန ဝေါဟရိယတီတိ. သမံ, သဟ ဝါ အဝယဝါနံ အယနံ ပဝတ္တိ အဝဋ္ဌာနန္တိ သမယော, သမူဟော, ယထာ ‘‘သမုဒါယော’’တိ. အဝယဝသဟာဝဋ္ဌာနမေဝ ဟိ သမူဟော. ပစ္စယန္တရသမာဂမေ ဧတိ ဖလံ ဧတသ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတိ စာတိ သမယော, ဟေတု, ယထာ ‘‘သမုဒယော’’တိ. သမေတိ သံယောဇနဘာဝတော သမ္ဗန္ဓာ ဧတိ အတ္တနော ဝိသယေ ပဝတ္တတိ, ဒဠှဂ္ဂဟဏဘာဝတော ဝါ သံယုတ္တာ အယန္တိ ပဝတ္တန္တိ သတ္တာ ယထာဘိနိဝေသံ ဧတေနာတိ သမယော, ဒိဋ္ဌိ. ဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဟိ သတ္တာ အတိဝိယ ဗဇ္ဈန္တိ. သမိတိ သင်္ဂတိ သမောဓာနန္တိ သမယော, ပဋိလာဘော. သမဿ နိရောဓဿ ယာနံ, သမ္မာ ဝါ ယာနံ အပဂမော အပ္ပဝတ္တီတိ သမယော, ပဟာနံ. ဉာဏေန အဘိမုခံ သမ္မာ ဧတဗ္ဗော အဓိဂန္တဗ္ဗောတိ သမယော, ဓမ္မာနံ အဝိပရီတော သဘာဝေါ, အဘိမုခဘာဝေန သမ္မာ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ဗုဇ္ဈတီတိ သမယော. ယထာဘူတသဘာဝါဝဗောဓော. ဧဝံ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ သမယသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

于此，因有助缘而会合、结合，故为samayo，即“聚合”。在此会合、聚集而修习梵行，或依此人而修习，故为samayo，即“刹那”。诸法在此、或因此与俱生法、生起等相结合，故为samayo，即“时间”。实际上，时间虽非实有，仅是法的流转，但为说明法的流转，便以概念假立的方式，视其为处所或工具而使用。诸部分平等地、或共同地行进、活动、安住，故为samayo，即“集会”，如samudāyo（集）一词。诸部分共同安住即是集会。其他诸缘聚合时，果从此行进、生起、持续，故为samayo，即“因”，如samudayo（集起）一词。因其为结缚而结合，在其自身范围中行进；或因其为坚固的执取，众生随各自的执取而与之结合、行进，故为samayo，即“见”。众生确实被见结紧紧地束缚。会合、结合、统一，故为samayo，即“获得”。向于寂灭的行进，或正确地行进、趋向、不复流转，故为samayo，即“舍断”。以智慧正对，应被行至、应被证得者，故为samayo，即诸法不颠倒的自性；以正对的方式行进、趣向、觉悟，故为samayo，即如实觉悟自性。应当如此了知samaya一词在各个意义中的用法。

နနု [Pg.142] စ အတ္ထမတ္တံ ပတိ သဒ္ဒါ အဘိနိဝိသန္တီတိ န ဧကေန သဒ္ဒေန အနေကေ အတ္ထာ အဘိဓီယန္တီတိ? သစ္စမေတံ သဒ္ဒဝိသေသေ အပေက္ခိတေ. သဒ္ဒဝိသေသေ ဟိ အပေက္ခမာနေ ဧကေန သဒ္ဒေန အနေကတ္ထာဘိဓာနံ န သမ္ဘဝတိ. န ဟိ ယော ကာလတ္ထော သမယသဒ္ဒေါ, သောယေဝ သမူဟာဒိအတ္ထံ ဝဒတိ. ဧတ္ထ ပန တေသံ တေသံ အတ္ထာနံ သမယ သဒ္ဒဝစနီယတာ သာမညမုပါဒါယ အနေကတ္ထတာ သမယသဒ္ဒဿ ဝုတ္တာ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထုဒ္ဓါရေ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

然则，难道不是词语只执着于单一意义，一个词不能表达多种意义吗？此言诚然，但需考虑词语的特指。若考虑词语的特指，一个词表达多种意义则不可能。例如，表示“时间”义的samaya一词，本身并不言说“集会”等义。但于此，是基于这些不同意义皆可由samaya一词表达的共通性，才说samaya一词具有多义性。在所有解释语义引申之处，都应如是理解其意趣。

ဣတော ယာတော အယတော စ, နိပ္ဖတ္တိံ သမုဒီရယေ;

ဝိညူ သမယသဒ္ဒဿ, သမဝါယာဒိဝါစိနော.

智者应当宣说，能表达聚合等义的samaya一词，是如何从语根i(去)及ay(去)派生而来。

ဣတော ယာတော အယတော စ, သမာနတ္ထေဟိ ဓာတုဟိ;

ဧဝံ သမာနရူပါနိ, ဘဝန္တီတိ စ ဤရယေ.

并且应当说明，由语根i及ay，以及其他同义的语根，可以产生如此形态相似的词。

နယ ရက္ခဏေ စ. စကာရော ဂတိပေက္ခကော. နယတိ. နယော. နယောတိ နယနံ ဂမနန္တိ နယော, ပါဠိဂတိ. နယန္တိ ဝါ ရက္ခန္တိ အတ္ထံ ဧတေနာတိ နယော, တထတ္တနယာဒိ.

语根Nī/Naya，义为保护；ca字亦指“行”义。其动词为nayati，名词为nayo。所谓nayo，即是引导、行进之义，也就是圣典的理路。或者，因人们用它来引导或保护义理，故称为nayo，例如真实理则等。

ဒယ ဒါနဂတိဟိံသာဒါနရက္ခာသု. ဒယတိ. ဒယာ.

语根Daya，义为布施、行、伤害、取、保护。其动词为dayati，名词为dayā。

ဒယာတိ မေတ္တာပိ ဝုစ္စတိ ကရုဏာပိ. ‘‘ဒယာပန္နော’’တိ ဧတ္ထ ဟိ မေတ္တာ ‘‘ဒယာ’’တိ, မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နောတိ ဟိ အတ္ထော. ‘‘အဒယာပန္နော’’တိ ဧတ္ထ ပန ကရုဏာ ‘‘ဒယာ’’တိ ဝုစ္စတိ. နိက္ကရုဏတံ အာပန္နောတိ ဟိ အတ္ထော. ဧဝံ ဒယာသဒ္ဒဿ မေတ္တာကရုဏာသု ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မဋီကာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဒယာသဒ္ဒေါ ယတ္ထ ယတ္ထ ပဝတ္တတိ, တတ္ထ တတ္ထ အဓိပ္ပာယဝသေန ယောဇေတဗ္ဗော. ဒယာသဒ္ဒေါ ဟိ အနုရက္ခဏတ္ထံ အန္တောနီတံ ကတွာ ပဝတ္တမာနော မေတ္တာယ စ ကရုဏာယ စ ပဝတ္တတီ’’တိ.

dayā一词，既可指慈(mettā)，也可指悲(karuṇā)。在dayāpanno（具悲悯者）一词中，dayā指慈，其义为“已达慈心”。而在adayāpanno（无悲悯者）一词中，dayā则指悲，其义为“已达无悲”。应如此了知dayā一词在慈与悲二义中的用法。正如《阿毗达摩复注》(Abhidhammaṭīkā)中所说：“dayā一词无论在何处出现，都应根据其意趣来连结。因为dayā一词，当其包含守护之义而使用时，既可指慈，也可指悲。”

ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဒယတိ ဒဒါတိ သတ္တာနံ အဘယံ ဧတာယာတိ ဒယာ. ဒယတိ ဂစ္ဆတိ ဝိဘာဂံ အကတွာ [Pg.143] ပါပကလျာဏဇနေသု သမံ ဝတ္တတိ, သီတေန သမံ ဖရန္တံ ရဇောမလဉ္စ ပဝါဟေန္တံ ဥဒကမိဝါတိပိ ဒယာ, မေတ္တာ. ဒယတိ ဝါ ဟိံသတိ ကာရုဏိကံ ယာဝ ယထာဓိပ္ပေတံ ပရဿ ဟိတနိပ္ဖတ္တိံ န ပါပုဏာတိ, တာဝါတိ ဒယာ. ဒယတိ အနုဂ္ဂဏှာတိ ပါပဇနမ္ပိ သဇ္ဇနော ဧတာယာတိပိ ဒယာ. ဒယတိ အတ္တနော သုခမ္ပိ ပဟာယ ခေဒံ ဂဏှာတိ သဇ္ဇနော ဧတာယာတိ ဒယာ. ဒယန္တိ ဂဏှန္တိ ဧတာယ မဟာဗောဓိသတ္တာ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အဘိနီဟာရကရဏကာလေ ဟတ္ထဂတမ္ပိ အရဟတ္တဖလံ ဆဍ္ဍေတွာ သံသာရသာဂရတော သတ္တေ သမုဒ္ဓရိတုကာမာ အနဿာသကရံ အတိဘယာနကံ မဟန္တံ သံသာရဒုက္ခံ, ပစ္ဆိမဘဝေ စ သဟ အမတဓာတုပဋိလာဘေန အနေကဂုဏသမလင်္ကတံ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာတိပိ ဒယာ, ကရုဏာ. ကရုဏာမူလကာ ဟိ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ.

此处词义应如是了知——凭借它，布施无畏予众生，故为dayā（悲悯）。不作分别，平等地对待恶人与善人，犹如水平等地流淌，冲走尘垢，故亦为dayā，即是慈（mettā）。或者，有悲者凭借它而折磨自己，直到达成他人所愿之利益，故为dayā。善人凭借它而扶助恶人，故亦为dayā。善人凭借它而舍弃自己的安乐、承受疲劳，故亦为dayā。大菩萨（mahābodhisatta）为成就佛果而发愿时，为欲救度众生出离轮回之海，凭借它而舍弃已到手的阿罗汉果，承受无有慰藉、极其恐怖的巨大轮回之苦，并在最后一生中，与不死界的证得一同获得由无数功德庄严的一切知智，故亦为dayā，即是悲（karuṇā）。诚然，一切佛德皆以悲为根本。

အပရော နယော – ဒယန္တိ အနုရက္ခန္တိ သတ္တေ ဧတာယ, သယံ ဝါ အနုဒယတိ, အနုဒယမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ ဒယာ, မေတ္တာ စေဝ ကရုဏာ စ. ကိဉ္စိ ပယောဂမေတ္ထ ကထယာမ ‘‘သေယျထာပိ ဂဟပတိ ဂိဇ္ဈော ဝါ ကင်္ကော ဝါ ကုလလော ဝါ မံသပေသိံ အာဒါယ ဒယေယျ. ပုတ္တေသု မဒ္ဒီ ဒယေသိ, သဿုယာ သသုရမှိ စ. ဒယိတဗ္ဗော ရထေသဘ’’. တတ္ထ ဒယေယျာတိ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆေယျ, ဂတျတ္ထဝသေနေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒယေသီတိ မေတ္တစိတ္တံ ကရေယျာသိ. ဒယိတဗ္ဗောတိ ပိယာယိတဗ္ဗော. ဥဘယမ္ပေတံ ဝိဝရဏံ ရက္ခဏတ္ထံ အန္တောဂဓံ ကတွာ အဓိပ္ပာယတ္ထဝသေန ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

另一种说法：凭借它守护众生，或自己生起悲悯，或它本身即是悲悯，故为dayā，即是慈与悲。我们在此举一些用例：“居士，譬如秃鹫、苍鹭或鹰，抓起一块肉飞走(dayeyya)。”“玛蒂(Maddī)，你慈爱儿子们，也慈爱公婆。”“车主(rathesabha)，你应被爱。”其中，“dayeyya”意为“飞起而去”，应从“行”义来理解。“Dayesi”意为“你应起慈心”。“Dayitabbo”意为“应被喜爱”。应知这两种解释都是在包含“守护”之义的基础上，根据意趣而作出的。

ဦယီ တန္တသန္တာနေ. ဦယတိ. ဦတော, ဦတဝါ.

（语根）Ūyī 义为线的延续（编织）。其动词为 ūyati（编织）。其过去分词为 ūto, ūtavā（已编织的）。

ပူယီ ဝိသရဏေ ဒုဂ္ဂန္ဓေ စ. ပူယတိ. ပူတော, ပူတဝါ. ပူတိမစ္ဆံ ကုသဂ္ဂေန, ယော နရော ဥပနယှတိ.

（语根）Pūyī 义为扩散与恶臭。其动词为 pūyati（腐烂）。其过去分词为 pūto, pūtavā（已腐烂的）。[用例：]“若人以吉祥草尖包裹腐鱼。”

ကနုယီ [Pg.144] သဒ္ဒေ. ကနုယတိ. ကနုတော, ကနုတဝါ.

（语根）Kanuyī 义为声音。其动词为 kanuyati（发声）。其过去分词为 kanuto, kanutavā（已发声的）。

ခမာယ ဝိဓူနနေ. ခမာယတိ. ခမာတော, ခမာတဝါ.

（语根）Khamāya 义为去除。其动词为 khamāyati（去除）。其过去分词为 khamāto, khamātavā（已去除的）。

ဖာယိ ပါယိ ဝုဒ္ဓိယံ. ဖာယတိ. ဖီတော, ဖတဝါ.

（语根）Phāyi 与 Pāyi 义为增长。其动词为 phāyati（增长）。其过去分词为 phīto（肥胖的）, phatavā（已增长的）。

တတ္ထ တတဝန္တုပစ္စယာ, ယကာရလောပေါ, ဓာတွန္တဿ သရဿ ဣကာရာဒေသော စ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧသ နယော ‘‘ပူတော ပူတဝါ’’တိအာဒီသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပါယတိ. ပါယော. အပါယော. ဧတ္ထ စ နတ္ထိ ပါယော ဝုဒ္ဓိ ဧတ္ထာတိ အပါယော. အထ ဝါ ပန အယတော သုခတော အပေတောတိ အပါယောတိပိ နိဗ္ဗစနီယံ. အပါယောတိ စ နိရယော တိရစ္ဆာနယောနိ ပေတ္တိဝိသယော အသုရကာယောတိ စတ္တာရော အပါယာ.

在此，应见到后缀-ta与-vantu，y音的省略，以及语根结尾的元音被替换为i。此方法也应视情况适用于“pūto, pūtavā”等词。Pāyati（增长）。Pāyo（增长）。Apāyo（恶趣）。在此，“无增长(pāyo=vuddhi)之处”，故为“恶趣(apāyo)”。或可说，“远离(apeto)安乐(sukhato)”，故为“恶趣”。恶趣即地狱、畜生界、饿鬼界、阿修罗身这四种恶趣。

တာယု သန္တာနပါလနေသု. တာယတိ. တာယနံ. ဒိဝါဒိဂဏေ ပန တာ ပါလနေတိ ဓာတုံ ပဿထ, တဿ ‘‘တာယတိ တာဏ’’န္တိ ရူပါနိ. ဥဘယေသံ ကြိယာပဒံ သမံ. အကာရယကာရပစ္စယမတ္တေနေဝ နာနတ္တံ, နာမိကပဒါနိ ပန ဝိသဒိသာနိ ‘‘တာယနံ, တာဏ’’န္တိ.

（语根）Tāyu 义为延续与保护。其动词为 Tāyati，名词为 Tāyanaṃ。然而在Divādi（第四类）语群中，可见语根“tā”义为保护，其形式为“tāyati”和“tāṇa”。两者的动词形式相同。差异仅在于后缀-a与-ya，但名词形式“tāyanaṃ”和“tāṇa”则不同。

စာယု ပူဇာနိသာမနေသု. ပူဇာ ပူဇနာ. နိသာမနံ ဩလောကနံ သဝနဉ္စ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣင်္ဃ မဒ္ဒိ နိသာမေဟိ. နိသာမယထ သာဓဝေါ’’တိ စ အာဒီသု ဟိ ဩလောကနသဝနာနိ နိသာမနသဒ္ဒေန ဝုတ္တာနိ. အပိစ ဉာဏေန ဥပပရိက္ခဏမ္ပိ နိသာမနမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. စာယတိ, အပစာယတိ. အနဂါရေ ပဗ္ဗဇိတေ, အပစေ ဗြဟ္မစာရိယေ. ယေ ဝုဒ္ဓမပစာယန္တိ. အပစိတိံ ဒဿေတိ. နိစ္စံ ဝုဒ္ဓါပစာယိနော.

（语根）Cāyu 义为礼敬与观察。礼敬即是恭敬。观察亦称审视与听闻。例如，在“来，玛蒂(Maddī)，请看”和“善人们，请听”等语句中，审视与听闻即是用“nisāmana”一词表达。此外，应知以智慧省察亦是观察。Cāyati, apacāyati（礼敬，恭敬）。[用例：]应恭敬无家者、出家者，恭敬梵行。那些恭敬长者的人。他表示恭敬。恒常恭敬长者的人。

ယကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以y结尾的语根形式。

ရကာရန္တဓာတု

以'ra'为尾音的语根

ရာ [Pg.145] အာဒါနေ. ရာတိ.

语根Rā，于'取'义。Rāti(他取)。

ရိ သန္တာနေ. ရေတိ. ရေဏု. ရေဏူတိ ရဇော.

语根Ri，于'延续'义。Reti(他延续)。Reṇu(尘埃)。Reṇūti rajo(尘埃即是微尘)。

ရု ဂတိယံ ရောသနေ စ. ရဝတိ, ဝိရဝတိ.

语根Ru，于'行进'及'愤怒'义。Ravati(他叫喊)，viravati(他大声叫喊)。

ရု သဒ္ဒေ. ရောတိ, ရဝတိ. ရဝေါ, ဥပရဝေါ. ရုတမနုညံ ရုစိယာ စ ပိဋ္ဌိ. ရုတန္တိ ရဝနံ ရုတံ, သဒ္ဒေါ.

语根Ru，于'声音'义。Roti(他发出声音)，ravati(他喧闹)。Ravo(响声)，uparavo(巨响)。Rutamanuññaṃ ruciyā ca piṭṭhi(悦耳的声音与合意的背脊)。Rutanti ravanaṃ rutaṃ, saddo('Ruta'即是叫声、声音、声响)。

ရေ သဒ္ဒေ. ရာယတိ. ရာ. ရတ္တိ. ဧတ္ထ စ ရာတိ သဒ္ဒေါ. ရတ္တီတိ နိသာသင်္ခါတော သတ္တာနံ သဒ္ဒဿ ဝူပသမကာလော. ရာ တိယျတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ရတ္တိ.

语根Re，于'声音'义。Rāyati(他发声)。Rā(声音)。Ratti(夜晚)。在此，'rāti'是声音。'Ratti'(夜晚)是名为'夜'的、众生声音止息的时刻。声音(rā)于此(ettha)被切断(tiyyati)、被断绝(ucchijjati)，故为'ratti'(夜晚)。

ဗြူ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ. အပိ ဟန္တွာ ဟတော ဗြူတိ.

语根Brū，于'清晰言说'义。Api hantvā hato brūti(即使杀了人，也说'被杀了')。

ဗြဝီတိ, ဗြုန္တိ. ဗြူသိ, ဗြူထ. ဗြူမိ, ဗြူမ. ဗြူတေ, ဗြုဝန္တေ. ဗြူသေ, ဗြုဝှေ. ဗြုဝေ, ဗြုမှေ.

他说，他们说。你说，你们说。我说，我们说。他说（为己），他们说（为己）。你说（为己），你们说（为己）。我说（为己），我们说（为己）。

ဗြူတု, ဗြုဝိတု, ဗြုဝန္တု. ဗြူဟိ, ဗြူထ. ဗြူမိ, ဗြူမ. ဗြူတံ, ဗြုဝန္တံ.

让他说，让他说，让他们说。你说，你们说。让我说，让我们说。让他说（为己），让他们说（为己）。

ဧတ္ထ စ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ ‘‘ပုန ဘဝံ ဂေါတမော ဗြုဝိတူ’’တိ ပါဠိဒဿနတော ‘‘ဗြုဝိတူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ ဥပပရိက္ခိတွာ နယော ဂဟေတဗ္ဗော.

在此《安巴塔经》(Ambaṭṭhasutta)中，根据“puna bhavaṃ gotamo bruvitū”(尊者乔达摩请再说)的巴利文所示，而说“bruvitū”。如此，应在一切处仔细考察后，掌握其方法。

ဗြုဝေယျ, ဗြုဝေ, ဗြုဝေယျုံ. ဗြုဝေယျာသိ, ဗြုဝေယျာထ. ဗြုဝေယျာမိ, ဗြုဝေယျာမ. ဗြုဝေထ, ဗြုဝေရံ. ဗြုဝေထော, ဗြုဝေယျာဝှော. ဗြုဝေယျံ. ဗြုဝေယျာမှေ.

他应说，他应说，他们应说。你应说，你们应说。我应说，我们应说。他应说（为己），他们应说（为己）。你应说（为己），你们应说（为己）。我应说（为己），我们应说（为己）。

ပဗြူတိ. အနုဗြူတိ. ပဗြူတု, အနုဗြူတု. ပဗြုဝေယျ, အနုဗြုဝေယျ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ပအနုဥပသဂ္ဂေဟိပိ ယထာသမ္ဘဝံ ပဒမာလာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

宣说。随说。让他宣说，让他随说。他应宣说，他应随说。如此，在所有地方，都应视情况将词形变化与前缀 pa- 和 anu- 组合。

အာဟ, အာဟု. ဗြဝေ, ဗြဝိတ္ထ, ဗြဝိရေ. ဗြဝိတ္ထော, ဗြဝိဝှော. ဗြဝိံ, ဗြဝိမှေ. ပရောက္ခာဝသေန ဝုတ္တာနိ.

他说，他们说。他说（为己），你说（为己），他们说（为己）。你俩说（为己），你们说（为己）。我说（为己），我们说（为己）。这些是用远过去时表达的。

အဗြဝါ[Pg.146], အဗြဝူ. အဗြဝေါ, အဗြဝတ္ထ. အဗြဝံ, အဗြဝမှာ. အဗြဝတ္ထ, အဗြဝတ္ထုံ. အဗြဝသေ, အဗြဝှံ. အဗြဝိံ, အဗြဝိမှသေ. ဟိယျတ္တနီဝသေန ဝုတ္တာနိ.

他说，他们说。你说，你们说。我说，我们说。他说（为己），他们说（为己）。你说（为己），你们说（为己）。我说（为己），我们说（为己）。这些是用昨日时表达的。

အဗြဝိ, အဗြဝုံ. အဗြဝေါ, အဗြဝိတ္ထ. အဗြဝိံ, အဗြဝိမှာ. အဗြဝါ, အဗြဝူ. အဗြဝသေ, အဗြဝိဝှံ. အဗြဝံ, အဗြဝိမှေ. အဇ္ဇတနီဝသေန ဝုတ္တာနိ.

他说，他们说。你说，你们说。我说，我们说。他说（为己），他们说（为己）。你说（为己），你们说（为己）。我说（为己），我们说（为己）。这些是用不定过去时表达的。

ဗြုဝိဿတိ, ဗြုဝိဿန္တိ. အဗြဝိဿာ, အဗြဝိဿံသု. သေသံ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ. ကမ္မပဒံ အပ္ပသိဒ္ဓံ. သစေ ပန သိယာ, ‘‘ဗြူယတီ’’တိ သိယာ ‘‘လုယတိ, လူယတီ’’တိ ပဒါနိ ဝိယ.

他将说，他们将说。他本会说，他们本会说。其余一切都应类推。被动语态的形式不存在。但如果存在，则应为'brūyatī'(被说)，如同'luyati'(被切割)、'lūyatī'(被切割)等词。

ဇီရ ဗြူဟနေ. ဗြူဟနံ ဝဍ္ဎနံ. ဇီရတိ. ဇီရံ. ဇီရမာနော. ဇီရဏံ. အပ္ပဿုတာယံ ပုရိသော, ဗလိဗဒ္ဒေါဝ ဇီရတိ.

语根Jīra，于'增长'义。Brūhanaṃ(增长)即vaḍḍhanaṃ(增长)。Jīrati(他衰老)。Jīraṃ(衰老)。Jīramāno(正在衰老者)。Jīraṇaṃ(衰老的过程)。“此寡闻之人，如公牛般衰老。”

ပူရ ပူရဏေ. ပူရတိ. ပူရတောဝ မဟောဒဓိ. သဗ္ဗေ ပူရေန္တု သင်္ကပ္ပာ. ပူရိတုံ, ပူရိတွာ, ပူရံ, ပူရိတံ. ပုဏ္ဏံ, ပရိပုဏ္ဏံ. သမ္ပုဏ္ဏံ, ပူရဏံ. ပူရဏော ကဿပေါ. ကာရိတေ ‘‘ပါရမိယော ပူရေတိ, ပူရယတိ, ပူရာပေတိ, ပူရာပယတိ. ပူရေတွာ, ပူရယိတွာ, ပူရာပေတွာ, ပူရာပယိတွာ, ပရိပူရေတွာ’’ ဣစ္စာဒီနိ ဘဝန္တိ.

语根Pūra，于'充满'义。Pūrati(他充满)。Pūratova mahodadhi(大海也充满)。Sabbe pūrentu saṅkappā(愿所有意愿都圆满)。Pūrituṃ(为了充满)，pūritvā(充满后)，pūraṃ(充满)，pūritaṃ(已充满)。Puṇṇaṃ(圆满)，paripuṇṇaṃ(遍满)。Sampuṇṇaṃ(完全圆满)，pūraṇaṃ(充满的过程)。Pūraṇo kassapo(富兰那·迦叶)。在使役态中，有“pāramiyo pūreti”(他圆满诸波罗蜜)，“pūrayati”(使充满)，“pūrāpeti”(令使充满)，“pūrāpayati”(令使充满)。“pūretvā”(圆满后)，“pūrayitvā”(使充满后)，“pūrāpetvā”(令使充满后)，“pūrāpayitvā”(令使充满后)，“paripūretvā”(遍满后)等形式。

ဃောရ ဂတိပဋိဃာတေ. ဂတိပဋိဃာတံ ဂတိပဋိဟနနံ. ဃောရတိ.

语根Ghora，于'行动障碍'义。Gatipaṭighātaṃ(行动障碍)即gatipaṭihananaṃ(阻碍行动)。Ghorati(他阻碍行动)。

ဓောရ ဂတိစာတုရိယေ. ဂတိစာတုရိယံ ဂတိဆေကဘာဝေါ. ဓောရေတိ.

语根Dhora，于'行动巧妙'义。Gaticāturiyaṃ(行动巧妙)即gatichekabhāvo(行动熟练的状态)。Dhoreti(他行动巧妙)。

သရ ဂတိယံ. သရတိ, ဝိသရတိ, ဥဿရတိ. ဥဿာရဏာ. သရော. သံသာရော ဣစ္စာဒီနိ. တတ္ထ သရောတိ ရဟဒေါ. သံသာရောတိ ဝဋ္ဋံ, ယော ‘‘ဘဝေါ’’တိပိ ဝုစ္စတိ.

语根Sara，于'行进'义。Sarati(他行进)，visarati(他散布)，ussarati(他涌出)。Ussāraṇā(涌出)。Saro(湖泊)。Saṃsāro(轮回)等。其中，saro即湖泊。saṃsāro即轮转，也被称为'有'。

စရ စရဏေ. စရတိ, ဝိစရတိ, အနုစရတိ, သဉ္စရတိ.

语根Cara，于'行'义。Carati(他行)，vicarati(他游行)，anucarati(他随行)，sañcarati(他周游)。

စရ [Pg.147] ဂတိဘက္ခနေသု. စရတိ, ဝိစရတိ, အနုစရတိ, သဉ္စရတိ, ပဋိစရတိ. စရိယာ. စရိတာ. စာရော. ဝိစာရော. အနုဝိစာရော. ဥပဝိစာရော. စရဏံ. စာရကော. ဩစရကော. ဗြဟ္မစရိယံ ဣစ္စာဒီနိ.

语根Cara，于'行进'及'食'义。Carati(他行)，vicarati(他游行)，anucarati(他随行)，sañcarati(他周游)，paṭicarati(他遍行)。Cariyā(行为)。Caritā(已行)。Cāro(行动)。Vicāro(思察)。Anuvicāro(随察)。Upavicāro(细察)。Caraṇaṃ(行)。Cārako(行者)。Ocarako(间谍)。Brahmacariyaṃ(梵行)等。

တတ္ထ စရတီတိ ဂစ္ဆတိ, ဘက္ခတိ ဝါ. တထာ ဟိ စရန္တိ ပဒဿ ဂစ္ဆန္တော ခါဒန္တော စာတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ ဂရူ. ပဋိစရတီတိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. စာရကောတိ တံပဝေသိတာနံ သတ္တာနံ သုခံ စရတိ ဘက္ခတီတိ စာရကော, ရောဓော. ဩစရကောတိ အဓောစာရီ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဒါနမ္ပိ ဝေယျာဝစ္စမ္ပိ သိက္ခာပဒမ္ပိ ဗြဟ္မဝိဟာရောပိ ဓမ္မဒေသနာပိ မေထုနဝိရတိပိ သဒါရသန္တောသောပိ ဥပေါသထောပိ အရိယမဂ္ဂေါပိ သကလံ သာသနမ္ပိ အဇ္ဈာသယောပိ ဝုစ္စတိ.

其中，“carati”意为“gacchati”(去)或“bhakkhati”(吃)。的确，诸师说“caranti”一词有“去”和“吃”的意思。“Paṭicarati”意为“paṭicchādeti”(遮盖)。“Cārako”(监狱)，因为它吞食被关押在内的众生的快乐，所以称为“cārako”，即监狱。“Ocarako”(间谍)即“adhocārī”(暗中行动者)。“Brahmacariyaṃ”(梵行)可指：布施、服务、学处、梵住、说法、戒除性行为、满足于自己的妻子、布萨、圣道、整个教法，以及意乐。

ကိန္တေ ဝတံ ကိံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ,ကိဿ သုစိဏ္ဏဿ အယံ ဝိပါကော;

ဣဒ္ဓိဇုတိဗလဝီရိယူပပတ္တိ,ဣဒဉ္စ တေ နာဂ မဟာဝိမာနံ.

你的誓愿是什么？你的梵行又是什么？这是何种善行的果报？神通、光辉、力量、精进的生起，以及你这龙神的宏伟宫殿。

အဟဉ္စ ဘရိယာ စ မနုဿလောကေ,သဒ္ဓါ ဥဘော ဒါနပတီ အဟုမှာ;

ဩပါနဘူတံ မေ ဃရံ တဒါသိ,သန္တပ္ပိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ.

我和妻子在人间，我们两人都是有信心的布施主；那时我的家就像饮水站一样，沙门和婆罗门都得到了满足。

တံ မေ ဝတံ တံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ,တဿ သုစိဏ္ဏဿ အယံ ဝိပါကော;

ဣဒ္ဓိဇုတိဗလဝီရိယူပပတ္တိ,ဣဒဉ္စ မေ ဓီရ မဟာဝိမာန’’န္တိ

那是我的誓愿，那是我的梵行，这是那善行的果报；神通、光辉、力量、精进的生起，以及我的这宏伟宫殿，智者啊。

ဣမသ္မိဉှိ ပုဏ္ဏကဇာတကေ ဒါနံ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

在这《本那咖本生》(Puṇṇakajātaka)中，布施被称为“梵行”。

‘‘ကေန [Pg.148] ပါဏိ ကာမဒဒေါ, ကေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ;

ကေန တေ ဗြဟ္မစရိယေန, ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတိ.

“由何手能施予所欲？由何手能流出蜜汁？由你何种梵行，功德在手中成就？”

တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ, တေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ;

တေန မေ ဗြဟ္မစရိယေန, ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတီ’’တိ

“由是手能施予所欲，由是手能流出蜜汁；由我此种梵行，功德在手中成就。”

ဣမသ္မိံ အင်္ကုရပေတဝတ္ထုမှိ ဝေယျာဝစ္စံ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ ဘိက္ခဝေ တိတ္တိရိယံ နာမ ဗြဟ္မစရိယံ အဟောသီ’’တိ ဣမသ္မိံ တိတ္တိရဇာတကေ သိက္ခာပဒံ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တံ ခေါ ပန ပဉ္စသိခ ဗြဟ္မစရိယံ နေဝ နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ…ပေ… ယာဝဒေဝ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ’’တိ ဣမသ္မိံ မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တေ ဗြဟ္မဝိဟာရာ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဧကသ္မိံ ဗြဟ္မစရိယသ္မိံ, သဟဿံ မစ္စုဟာယိနော’’တိ ဧတ္ထ ဓမ္မဒေသနာ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ပရေ အဗြဟ္မစာရီ ဘဝိဿန္တိ, မယမေတ္ထ ဗြဟ္မစာရိနော ဘဝိဿာမာ’’တိ သလ္လေခသုတ္တေ မေထုနဝိရတိ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တာ.

在《安古拉饿鬼事》(Aṅkurapetavatthu)中，服务被称为“梵行”。‘诸比丘，这就是名为鹧鸪的梵行’——在《鹧鸪本生》(Tittirajātaka)中，学处被称为“梵行”。‘五髻(Pañcasikha)啊，这梵行既非为了厌离，也非为了离欲……乃至仅仅是为了投生梵天界’——在《大果文达经》(Mahāgovindasutta)中，梵住被称为“梵行”。‘于一种梵行中，千人摆脱死主’——此处，说法被称为“梵行”。‘他人将成为非梵行者，我们于此当为梵行者’——在《削减经》(Sellekhasutta)中，戒除淫行被称为“梵行”。

မယဉ္စ ဘရိယာ နာတိက္ကမာမ,အမှေ စ ဘရိယာ နာတိက္ကမန္တိ;

အညတြ တာဟ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ;

တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ န မီယရေ’’တိ

我们不逾越自己的妻子，妻子们也不逾越我们；除她们之外，我们修梵行；因此我们的幼儿不会夭亡。

မဟာဓမ္မပါလဇာတကေ သဒါရသန္တောသော ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တော.

在《大法护本生》(Mahādhammapālajātaka)中，满足于自己的妻子被称为“梵行”。

ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန, ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ;

မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝေသု, ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ

卑劣梵行，投生刹帝利；中等梵行，投生诸天；殊胜梵行，则得清净。

ဧဝံ နိမိဇာတကေ အဝီတိက္ကမဝသေန ကတော ဥပေါသထော ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တော. ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန ပဉ္စသိခ ဗြဟ္မစရိယံ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ…ပေ… အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ [Pg.149] မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တသ္မိံယေဝ အရိယမဂ္ဂေါ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တော. ‘‘တယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝဒေဝ မနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတ’’န္တိ ပါသာဒိကသုတ္တေ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သကလံ သာသနံ ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

如是在《尼弥本生》(Nimijātaka)中，以不违犯的方式行持的布萨被称为“梵行”。‘五髻啊，这梵行是为了完全的厌离、离欲……这正是圣八支道’——在《大果文达经》(Mahāgovindasutta)中，圣道被称为“梵行”。‘此梵行兴盛、繁荣、广布、为众人所知、普遍，乃至为人们所善说’——在《净信经》(Pāsādikasutta)中，包含三学的一切教法被称为“梵行”。

‘‘အပိ အတရမာနာနံ, ဖလာသာဝ သမိဇ္ဈတိ;

ဝိပက္ကဗြဟ္မစရိယောသ္မိ, ဧဝံ ဇာနာဟိ ဂါမဏီ’’တိ

“即使不急躁，果报亦成就；我已圆满梵行，村长当知如是。”

ဧတ္ထ အဇ္ဈာသယော ‘‘ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝုတ္တော. ဣစ္စေဝံ –

此处，意乐被称为“梵行”。如是——

ဒါနံ ဝေယျာဝဋိယဉ္စ, သိက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရကာ;

ဓမ္မက္ခာနံ မေထုနတာ-ဝိရတိ စ ဥပေါသထော.

布施与服务，学处与梵住；说法、戒除淫行与布萨。

သဒါရေသု စ သန္တောသော, အရိယမဂ္ဂေါ စ သာသနံ;

အဇ္ဈာသယော စိမေ ဗြဟ္မ-စရိယသဒ္ဒေန ဝုစ္စရေ.

满足于己妻，圣道与教法，以及意乐；此等皆以“梵行”之名而说。

ဟုရ ကောဋိလ္လေ. ဟုရတိ.

词根`hur`，用于狡猾义。动词：`hurati`（他行狡猾）。

သရ သဒ္ဒေါပတာပေသု. သရတိ. သရော, သရဏံ.

词根`sar`，用于声音与恼害义。其动词形式为`sarati`。其名词形式为`saro`、`saraṇaṃ`。

ဧတ္ထ စ သရောတိ သဒ္ဒေါပိ ဝုစ္စတိ ဥသုပိ. သရဏန္တိ သရတိ ဥပတာပေတိ ဟိံသတိ သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာပံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိံ ပရိကိလေသဉ္စာတိ သရဏံ, ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယံ. အထ ဝါ သဒ္ဓါ ပသန္နာ မနုဿာ ‘‘အမှာကံ သရဏမိဒ’’န္တိ သရန္တိ စိန္တေန္တိ, တံ တတ္ထ စ ဝါစံ နိစ္ဆရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ စာတိပိ သရဏံ.

于此，`saro`既指声音，也指箭。至于`saraṇaṃ`（归依处）：因为它仅凭归依之行，便能摧毁、折磨、伤害归依者的怖畏、苦恼、痛苦、恶趣与烦恼，故称为`saraṇaṃ`，此即佛等三宝。再者，有信心、心清净的人们忆念、思惟：“这是我们的归依处”，他们对此发出言语并前往，因此也称为`saraṇaṃ`。

သရ စိန္တာယံ. သရတိ, သုသရတိ ဣစ္စပိ ပယောဂေါ. အပ္ပက္ခရာနဉှိ ဗဟုဘာဝေါ အညထာဘာဝေါ စ ဟောတိ, ယထာ ‘‘ဒွေ, ဒုဝေ, တဏှာ တသိဏာ, ပမှံ, ပခုမ’’န္တိ. အနုဿရတိ, ပဋိဿရတိ. သရန္တိ ဧတာယ သတ္တာ, သယံ ဝါ သရတိ, သရဏမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ သတိ. အနုဿတိ, ပဋိဿတိ. သရတီတိ သတော. ပုနပ္ပုနံ သရတီတိ ပဋိဿတော.

词根`sar`，用于思惟义。由此派生出`sarati`（忆念）、`susarati`（善忆念）等。因为少音节词常有增减或变换形式，例如：`dve`作`duve`（二），`taṇhā`作`tasiṇā`（渴爱），`pamhaṃ`作`pakhumaṃ`（睫毛）。其他派生词有`anussarati`（随念），`paṭissarati`（忆念）。众生凭借它而忆念，或它自行忆念，或它仅是忆念本身，故称为`sati`（念）。名词有`anussati`（随念），`paṭissati`（忆念）。忆念者，是为`sato`（有念者）。一再忆念者，是为`paṭissato`（具念者）。

ဒွရ [Pg.150] သံဝရဏေ. သံဝရဏံ ရက္ခဏာ. ဒွရတိ. ဒွါရံ. ဒွိသဒ္ဒူပပဒအရဓာတုဝသေနပိ ဣဒံ ရူပံ သိဇ္ဈတိ. တတြိမာနိ နိဗ္ဗစနာနိ – ဒွရန္တိ သံဝရန္တိ ရက္ခန္တိ ဧတေနာတိ ဒွါရံ, အထ ဝါ ဒွေ ကဝါဋာ အရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိပိ ဒွါရန္တိ. ဂေဟဒွါရမ္ပိ ကာယဒွါရာဒီနိပိ ဥပါယောပိ ဒွါရန္တိ ဝုစ္စတိ. ပါဠိယံ တု ‘‘ဒွါရံ ဒွါရာ’’တိ စ ဣတ္ထိနပုံသကဝသေန ဒွါရသဒ္ဒေါ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ‘‘ဒွါရမ္ပိ သုရက္ခိတံ ဟောတီ’’တိ စ ‘‘ဒွါရာပေသာ’’တိ စ တဿ ဒွိလိင်္ဂတာ ဝုတ္တာ.

词根`dvar`，用于遮护义。遮护即是守护。动词：`dvarati`。名词：`dvāraṃ`（门）。此词形也可由前缀`dvi`（二）与词根`ar`构成。其语源分析如下：通过它而遮护、防护、守护，故为`dvāraṃ`。或，两扇门板于此`aranti`（行、移动、运作），故为`dvāraṃ`。房门、身门等，以及方法，都可称为`dvāra`。在巴利语中，`dvāra`一词可用作阴性和中性，如`dvāraṃ`和`dvārā`。其双性用法可见于此：`dvārampi surakkhitaṃ hotī`（门亦善被守护）以及`dvārāpesā`。

ဂရ ဃရ သေစနေ. ဂရတိ. ဃရတိ. ဃရံ.

词根`gar`和`ghar`，用于灌注义。动词：`garati`，`gharati`。名词：`gharaṃ`（家）。

ဓူရ ဟုစ္ဆနေ. ဟုစ္ဆန ကောဋိလ္လံ. ဓူရတိ.

词根`dhūr`，用于歪曲义。歪曲即是`koṭillaṃ`（弯曲）。动词：`dhūrati`。

တရ ပ္လဝနသရဏေသု. တရတိ. တရဏံ. တိတ္ထံ. တိဏ္ဏော. ဥတ္တိဏ္ဏော. ဩတိဏ္ဏော ဣစ္စာဒီနိ. တတ္ထ တရဏံ ဝုစ္စတိ နာဝါ, တရတိ ဥဒကပိဋ္ဌေ ပ္လဝတိ, တရန္တိ ဥတ္တရန္တိ ဝါ နဒိံ ဧတေနာတိ အတ္ထေန.

词根`tar`，用于漂浮与渡越义。由此派生出：`tarati`（他渡过），`taraṇaṃ`（渡越），`titthaṃ`（渡口），`tiṇṇo`（已渡），`uttiṇṇo`（已渡过），`otiṇṇo`（已下去）等。其中，`taraṇaṃ`（渡具）被称为船，`tarati`意为在水面上漂浮。因人们藉此渡过或越过河流，故有此义。

နာဝါ ပ္လဝေါ တရံ ပေါတော, တရဏံ ဥတ္တရံ တထာ;

ဇလယာနန္တိ ဧတာနိ, နာဝါနာမာနိ ဟောန္တိ တု.

`Nāvā`、`plavo`、`taraṃ`、`poto`，以及`taraṇaṃ`、`uttaraṃ`、`jalayānaṃ`，这些都是船的名称。

တရ သမ္ဘမေ. သမ္ဘမော အနဝဋ္ဌာနံ. တရတိ. တရိတော. တုရင်္ဂေါ.

词根`tar`，用于仓促义。仓促即是不稳定。动词：`tarati`（他仓促行动）。过去分词：`tarito`（仓促的）。名词：`turaṅgo`（马）。

ဧတ္ထ စ ‘‘သော မာသခေတ္တံ တရိတော အဝါသရိ’’န္တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ တရိတောတိ တုရိတော သမ္ဘမန္တော. အဝါသရိန္တိ ဥပဂစ္ဆိံ ဥပဝိသိံ ဝါ.

于此，巴利语的例子是：“so māsakhettaṃ tarito avāsari”（他匆忙地走近豆田）。其中，`tarito`意为`turito`（迅速地）、`sambhamanto`（仓促地）。`avāsari`意为`upagacchi`（他走近）或`upavisi`（他坐下）。

ဇရ ရောဂေ. ဧတ္ထ ဇရရောဂေါယေဝ ‘‘ရောဂေါ’’တိ အဓိပ္ပေတော ပယောဂဝသေန. ဇရသဒ္ဒဿ ဟိ ဇရရောဂေ ပဝတ္တနိယမနတ္ထံ ‘‘ရောဂေ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန အညော ရောဂေါ ဣဓ ရောဂသဒ္ဒေန န ဝုစ္စတိ. ဇရတိ. ဇရော. သဇ္ဇရော. ပဇ္ဇရရောဂေါ. ဇရေန ပီဠိတာ မနုဿာ. ယတ္ထ တု အယံ ဝယောဟာနိဝါစကော[Pg.151], တတ္ထ ပယောဂေ ‘‘ဇီရတိ, ဇရာ’’တိ စဿ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

词根`jar`，用于病义。于此，依用法，`roga`（病）意指`jararoga`（老病）。说“用于病义”，是为了将`jara`一词的用法限定于老病。因此，此处`roga`一词不指其他疾病。动词：`jarati`（他衰老）。名词：`jaro`（老），`sajjaro`（连同衰老），`pajjararogo`（衰老之病）。例句：`jarena pīḷitā manussā`（被衰老所折磨的人们）。当此词根表示年龄衰退时，其在用法中的形式则为`jīrati`和`jarā`。

ဒရ ဘယေ. ဒရတိ. ဒရီ. ‘‘ဗီလာသယာ ဒရီသယာ’’တိ နိဒဿနံ. တတ္ထ ဒရီတိ ဘာယိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒရီ.

词根`dar`，用于怖畏义。动词：`darati`（他害怕）。名词：`darī`（山洞）。例子是：`bīlāsayā darīsayā`（从兽穴，从洞窟）。其中，`darī`因其为可畏之处而得名。

ဒရ အာဒရာနာဒရေသု. ဒရတိ, အာဒရတိ, အနာဒရတိ. အာဒရော, အနာဒရော.

词根`dar`，用于尊敬与不敬义。动词：`darati`，`ādarati`（他尊敬），`anādarati`（他不敬）。名词：`ādaro`（尊敬），`anādaro`（不敬）。

ဧတ္ထ စ ဒရတီတိ ဒရံ ကရောတီတိ စ အနာဒရံ ကရောတီတိ စ အတ္ထော. ယထာ ဟိ အာရကာသဒ္ဒေါ ဒူရာသန္နဝါစကော, တထာယမ္ပိ ဒရဓာတု အာဒရာနာဒရဝါစကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒရသဒ္ဒေါ စ ကာယဒရထေ စိတ္တဒရထေ ကိလေသဒရထေ စ ဝတ္တတိ. အယဉှိ –

于此，`darati`意为`daraṃ karoti`（作恭敬）及`anādaraṃ karoti`（作不恭敬）。犹如`ārakā`一词既指远又指近，此`dar`词根也应被理解为表示恭敬与不恭敬义。而`daratha`一词则用于身之苦恼、心之苦恼与烦恼之苦恼。即——

အာဒိတ္တံ ဝတ မံ သန္တံ, ဃတသိတ္တံဝ ပါဝကံ;

ဝါရိနာ ဝိယ ဩသိဉ္စိ, သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာပယေ ဒရ’’န္တိ

我实已燃，如火浇酥；君以水洒，熄我众苦。

ဧတ္ထ ကာယဒရထေ စိတ္တဒရထေ စ ဝတ္တတိ. ‘‘ဝီတဒ္ဒရော ဝီတသောကော ဝီတသလ္လော, သယံ အဘိညာယ အဘာသိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဧတ္ထ ပန ကိလေသဒရထေ ဝတ္တတိ. ဝီတဒ္ဒရောတိ ဟိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဝိဂတကိလေသဒရထောတိ အတ္ထော.

此处，（`dara`）用于身之苦恼与心之苦恼。但在“离苦恼，离忧愁，离箭刺，佛陀自亲证后而宣说”一句中，则用于烦恼之苦恼。所谓“离苦恼”（`vītaddaro`），意指通过最上道完全断除一切烦恼，故已离烦恼之苦恼。

နရ နယနေ. နရတိ. နရော, နာရီ.

词根`nar`，用于引导义。动词：`narati`（他引导）。名词：`naro`（男人），`nārī`（女人）。

ဧတ္ထ နရောတိ ပုရိသော. သော ဟိ နရတိ နေတီတိ နရော. ယထာ ပဌမပကတိဘူတော သတ္တော ဒတရာယ ပကတိယာ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ပုရိ ဥစ္စာဋ္ဌာနေ သေတိ ပဝတ္တတီတိ ပုရိသောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ နယနဋ္ဌေန နရောတိ ဝုစ္စတိ. ပုတ္တဘာတုဘူတောပိ ဟိ ပုဂ္ဂလော မာတုဇေဋ္ဌဘဂိနီနံ နေတုဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ပဂေဝ ဣတရော ဣတရာသံ. နာရီတိ နရေန ယောဂတော, နရဿာယန္တိ ဝါ နာရီ. အပရမ္ပေတ္ထ နရသဒ္ဒဿ နိဗ္ဗစနံ, နရိယတိ သကေန [Pg.152] ကမ္မေန နိယျတီတိ နရော, သတ္တော မနုဿော ဝါ. ‘‘ကမ္မေန နိယျတေဩ လောကော’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နရသဒ္ဒဿ တာဝ ပုရိသဝစနေ ‘‘နရာ စ အထ နာရိယော’’တိ နိဒဿနံ. သတ္တမနုဿဝစနေ ပန ‘‘ဗုဒ္ဓေါ အယံ ဧဒိသကော နရုတ္တမော. အာမောဒိတာ နရမရူ’’တိ စ နိဒဿနံ, တသ္မာ ‘‘နရောတိ ပုရိသော, နရောတိ သတ္တော, နရောတိ မနုဿော’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ယထာသမ္ဘဝံ အတ္ထော သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗော.

于此，`naro`即`puriso`（男人）。因其`narati`，即`neti`（引导），故为`naro`。正如一个众生，因其卓越之性，在前或高处安住、活动，故被称为`puriso`；同理，因其引导义，故被称为`naro`。即使是儿子或弟弟，也处于引导母亲、姐姐的地位，何况其他男人之于其他女人。`nārī`（女人）一词，或因与`nara`（男人）的联系，或因其“属于男人”而得名。关于`nara`一词，尚有另一语源：因被自身的业所引导，故为`naro`，即有情或人。如言：“世间被业所引导。”其中，`nara`一词用于指代男人时，例子是“`narā ca atha nāriyo`”（男人以及女人）。用于指代有情或人时，例子是“`buddho ayaṃ edisako naruttamo. Āmoditā naramarū`”（此佛是如此人中之最上者，人天皆欢喜）。因此，`naro`可指男人，可指有情，可指人，应随处依可能之义而诠释。

ဟရ ဟရဏေ. ဟရဏံ ပဝတ္တနံ. ဟရတိ. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. ဝိဟာသိ. ဝိဟံသု. ဝိဟရိဿတိ. အပ္ပမတ္တော ဝိဟိဿတိ. ဝေါဟရတိ. သံဝေါဟရတိ. သဗ္ဗော ဟရတိ ဝါ. ရူပိယသံဝေါဟာရော, ရူပိယသဗ္ဗောဟာရော ဝါ. ပါဋိဟာရိယံ. ပီတိပါမောဇ္ဇဟာရော. ဝိဟာရော. ဝေါဟာရော. အဘိဟာရော. စိတ္တံ အဘိနီဟရတိ. သာသနေ ဝိဟရံ, ဝိဟရန္တော, ဝိဟရမာနော. ဝိဟာတဗ္ဗံ, ဝိဟရိတုံ. ဝိဟရိတွာ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

词根`har`，用于运载义。运载即是进行。动词：`harati`（他运载）。派生词：`Sāvatthiyaṃ viharati`（他住在舍卫城）。`Vihāsi`（他曾住）。`Vihaṃsu`（他们曾住）。`Viharissati`（他将住）。`Appamatto vihissati`（不放逸者将安住）。`Voharati`（他使用，交易）。`Saṃvoharati`（他共同使用）。或`sabbo harati`。`Rūpiyasaṃvohāro`（金钱的交易），或`rūpiyasabbohāro`。`Pāṭihāriyaṃ`（神变）。`Pītipāmojjahāro`（带来喜悦与胜喜者）。`Vihāro`（住处）。`Vohāro`（使用；惯例）。`Abhihāro`（供奉）。`Cittaṃ abhinīharati`（他引导心）。分词：`Sāsane viharaṃ`, `viharanto`, `viharamāno`（住在教法中）。其他形式：`Vihātabbaṃ`（应住），`viharituṃ`（为了住），`Viharitvā`（住已）。其他亦应组合理解。

တတ္ထ ပါဋိဟာရိယန္တိ သမာဟိတေ စိတ္တေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ ကတကိစ္စေန ပစ္ဆာ ဟရိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ပါဋိဟာရိယံ. ပဋီတိ ဟိ အယံ သဒ္ဒေါ ‘‘ပစ္ဆာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဗောဓေတိ ‘‘တသ္မိံ ပဋိပဝိဋ္ဌမှိ, အညော အာဂဉ္ဆိ ဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဝိဟာရောတိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒိနာ ဝိဟရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိဟာရော, ဘိက္ခူနံ အာဝါသော. ဝိဟရဏံ ဝါ ဝိဟာရော, ဝိဟရဏကြိယာ. ဝေါဟာရောတိ ဗျဝဟာရောပိ ပဏ္ဏတ္တိပိ ဝစနမ္ပိ စေတနာပိ. တတ္ထ

其中，`pāṭihāriyaṃ`（神变）是：由已作已办、心已得定、已离随烦恼者，于后时所应运载、引发者，故为`pāṭihāriyaṃ`。`paṭi`一词，诚然表示“之后”义，如在“彼已入后，复有婆罗门来”等句中。`vihāro`（住处）是：人们于此以站、坐等方式安住，故为`vihāro`，即比丘们的住所。或`vihāro`即是安住，安住之行。`vohāro`（惯例；使用）可指交易、概念、言语及思。其中，

ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဝေါဟာရံ ဥပဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာတိ, ဝါဏိဇော သော နဗြာဟ္မဏော’’တိ.

“婆悉吒，当知：任何人于世间，依交易（`vohāra`）而活命，彼是商人，非婆罗门。”

အယံ [Pg.153] ဗျဝဟာရဝေါဟာရော နာမ. ‘‘သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော’’တိ အယံ ပဏ္ဏတ္တိဝေါဟာရော နာမ. တထာ တထာ ဝေါဟရန္တိ ပရာမသန္တီတိ အယံ ဝစနဝေါဟာရော နာမ. ‘‘အဋ္ဌ အရိယဝေါဟာရာ, အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟာရာ’’တိ အယံ စေတနာဝေါဟာရော နာမ. ဣစ္စေဝံ –

此即名为交易之`vohāra`。“数、名、概念、惯例”，此即名为概念之`vohāra`。如是如是使用、称谓，此即名为言语之`vohāra`。“八圣者惯例，八非圣者惯例”，此即名为思之`vohāra`。如是——

ဗျဝဟာရေ ဝစနေ စ, ပဏ္ဏတ္တိစေတနာသု စ;

ဝေါဟာရသဒ္ဒေါ စတူသု, ဣမေသွတ္ထေသု ဒိဿတိ.

于交易、言语、概念及思，`vohāra`一词，见用于此四义中。

ဟရ အပနယနေ. အပနယနံ နီဟရဏံ. ဒေါသံ ဟရတိ. နီဟရတိ. နီဟာရော, ပရိဟရတိ. ပရိဟာရော. ရဇောဟရဏံ. သဗ္ဗဒေါသဟရော ဓမ္မော. ဘဂဝတော စ သာသနဿ စ ပဋိပက္ခေ တိတ္ထိယေ ဟရတီတိ ပါဋိဟာရိယံ. မတ္တာဝဏ္ဏဘေဒေနေတ္ထ ‘‘ပါဋိဟေရံ ပါဋိဟီရံ ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ တီဏိ ပဒရူပါနိ, ဘဝန္တိ.

词根`har`，用于去除义。去除即是移出。`Dosaṃ harati`（他去除过失）。`Nīharati`（他移出）。`Nīhāro`（移出），`pariharati`（他避开）。`Parihāro`（避开）。`Rajoharaṇaṃ`（除尘器）。`Sabbadosaharo dhammo`（去除一切过失之法）。因其能去除与世尊及其教法敌对之外道，故为`pāṭihāriyaṃ`（神变）。于此，因音量与字母之别，有`pāṭiheraṃ`、`pāṭihīraṃ`、`pāṭihāriyaṃ`三种词形。

ဟရ အာဒါနေ. အဒိန္နံ ဟရတိ. ဟရိဿတိ. ဟာဟိတိ ဣစ္စပ. ‘‘ခရာဇိနံ ပရ သုဉ္စ, ခါရိကာဇဉ္စ ဟာဟိတီ’’တိ ဣဒမေတ္ထ နိဒဿနံ. အာဟရတိ, အဝဟရတိ, သံဟရတိ, အပဟရတိ, ဥပဟရတိ, ပဟရတိ, သမ္ပဟရတိ, သမာဟရတိ. မနောဟရော ပါသာဒေါ. ပရဿဟရဏံ. အာဟာရော, အဝဟာရော, သံဟာရော, ဥပဟာရော, သမ္ပဟာရော, သမာဟာရော. ဟရိယျတိ, အာဟရိယျတိ. အာဟရိယျန္တိ. အာဟဋံ, ဟရိတုံ, အာဟရိတုံ, အာဟရိတွာ, အာဟရိတွာန. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

词根`har`，用于拿取义。`Adinnaṃ harati`（他拿走未给予之物）。`Harissati`（他将拿走）。`Hāhiti`（他将拿走）。例子：`“Kharājinaṃ para suñca, khārikājañca hāhitī”`。`Āharati`（带来），`avaharati`（拿走），`saṃharati`（收集），`apaharati`（夺走），`upaharati`（供奉），`paharati`（打击），`sampaharati`（互击），`samāharati`（聚集）。`Manoharo pāsādo`（悦意的殿堂）。`Parassaharaṇaṃ`（拿走他人之物）。`Āhāro`（食物），`avahāro`（拿走），`saṃhāro`（收集），`upahāro`（供奉），`sampahāro`（互击），`samāhāro`（聚集）。被动语态：`Hariyyati`（被拿走），`āhariyyati`（被带来）。`Āhariyyanti`（他们被带来）。其他形式：`Āhaṭaṃ`（已带来），`harituṃ`（为了拿走），`āharituṃ`（为了带来），`āharitvā`（带来后），`āharitvāna`（带来后）。其他亦应组合理解。

ဓရ ဓရဏေ. ဓရဏံ ဝိဇ္ဇမာနတာ. ဓရတိ. ဓရတေ သတ္ထုသာသနံ.

词根`dhar`，用于执持义。执持即是存在。动词：`dharati`（他执持）。`Dharate satthusāsanaṃ`（他受持导师的教诲）。

ဓရ အဝိဒ္ဓံသနေ. နိဗ္ဗာနံ နိစ္စံ ဓရတိ.

词根`dhar`，用于不毁坏义。`Nibbānaṃ niccaṃ dharati`（涅槃恒常存续）。

ခရ ခယေ. ခရတိ. ခရဏံ. နက္ခရန္တိ န ခိယျန္တီတိ အက္ခရာနိ. နက္ခရန္တိ န နဿန္တီတိ နက္ခတ္တာနီတိ ပေါရာဏာ.

词根`khar`，用于毁坏义。动词：`kharati`（它毁坏）。名词：`kharaṇaṃ`（毁坏）。因其不毁坏、不减损，故为`akkharāni`（文字，不朽者）。古人说：因其不毁坏、不消失，故为`nakkhattāni`（星宿）。

ဇာဂရနိဒ္ဒက္ခယေ [Pg.154] ဇာဂရတိ. ဇာဂရော, ဇာဂရဏံ, ဇာဂရံ. ဒီဃာ ဇာဂရတော ရတ္တိ. ဇာဂရမာနော. အယဉ္စ ဓာတု တနာဒိဂဏံ ပတွာ ‘‘ဇာဂရောတိ, ပဋိဇာဂရောတီ’’တိ ရူပါနိ ဇနေတိ.

词根`jāgar`，用于去除睡眠义，动词为`jāgarati`（他醒着）。名词：`jāgaro`（醒者），`jāgaraṇaṃ`（醒觉），`jāgaraṃ`（醒着）。例句：`Dīghā jāgarato ratti`（醒者夜长）。分词：`Jāgaramāno`（正在醒觉者）。此词根归入`tanādi`类动词时，产生`jāgaroti`、`paṭijāgaroti`等形式。

ဤရ ဝစနေ ဂတိကမ္ပနေသု စ. ဤရတိ. ဤရိတံ. ဧရိတံ. သမီရဏော. ဇိနေရိတော ဓမ္မော. ကုပ္ပန္တိ ဝါတဿပိ ဧရိတဿ.

词根`īr`，用于言说、行动与摇动义。动词：`īrati`（他说；他动）。过去分词：`īritaṃ`、`eritaṃ`（已说；已动）。名词：`samīraṇo`（风）。`Jinerito dhammo`（胜者所说之法）。`Kuppanti vātassapi eritassa`（因风吹拂而摇动）。

တတ္ထ သမီရဏောတိ ဝါတော. သော ဟိ သမီရတိ ဝါယတိ, သမီရေတိ စ ရုက္ခသာခါပဏ္ဏာဒီနိ သုဋ္ဌု ကမ္ပေတီတိ ‘‘သမီရဏော’’တိ ဝုစ္စတိ.

其中，`samīraṇo`即是风。因为它`samīrati`（吹动），即`vāyati`（吹），并且`samīreti`（使……动），即能很好地摇动树枝、树叶等，故被称为`samīraṇo`。

ဟရေ လဇ္ဇာယံ. အလုတ္တန္တောယမေကာရန္တော ဓာတု, ဂိလေ ပီတိက္ခယေတိ ဓာတု ဝိယ. ဟရာယတိ. ဟရာယနံ. အဋ္ဋီယာမိ ဟရာယာမိ.

词根`hare`，用于羞耻义。这是一个以-e结尾且词尾不脱落的词根，如同词根`gil`（在吞咽、饮尽、毁坏义中）一样。`Harāyati`（他感到羞耻）。`Harāyanaṃ`（羞耻）。`Aṭṭīyāmi harāyāmi`（我苦恼，我羞耻）。

ဧတ္ထ ဟရာယတီတိ လဇ္ဇတိ, ဟိရိံ ကရောတီတိ အတ္ထော.

此处，`harāyati`意为`lajjati`（感到羞耻），其义为“产生惭愧”。

ပရ ပါလနပူရဏေသု. ‘‘ပရတိ, ပရမော’’တိမဿ ရူပါနိ, နရ နယနေတိ ဓာတုဿ ‘‘နရတိ နရော’’တိ ရူပါနိ ဝိယ.

词根`Par`，义为守护与圆满。其形态有`parati`、`paramo`，如同词根`Nar`（义为引导）的形态`narati`、`naro`一样。

တတ္ထ ပရတီတိ ပါလေတိ, ပူရတိ ဝါ. သုဒ္ဓကတ္တုဝသေနိဒံ ပဒံ ဝုတ္တံ. ဟေတုကတ္တုဝသေန ဟိ ‘‘ပါရေတိ ပါရယတီ’’တိအာဒီနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. ပရမောတိ ပါလကော ပူရကော ဝါ. ဧတ္ထ စ ‘‘ပါရမီ’’တိ ပဒံ ဧတဿတ္ထဿ သာဓကံ. တထာ ဟိ ပါရမီတိ ပရတိ, ပါရေတိ စာတိ ပရမော, ဒါနာဒီနံ ဂုဏာနံ ပါလကော ပူရကော စ မဟာဗောဓိသတ္တော. ပရမဿ ဣဒံ, ပရမဿ ဝါ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ, ဒါနာဒိကြိယာ. ဂရူဟိ ပန ‘‘ပူရေတီတိ ပရမော, ဒါနာဒီနံ ဂုဏာနံ ပူရကော ပါလကော စာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဝီမံသိတဗံ.

此处，`parati`意为守护或圆满。此词是在纯粹主动者的意义上说的。在使役态中，则有`pāreti`、`pārayati`等形态。`Paramo`意为守护者或圆满者。于此，`pāramī`(波罗蜜)一词确立了此义。即：因为他守护(`parati`)并且使之超越(`pāreti`)，所以是`paramo`(至高者)，也就是大菩萨(mahābodhisatta)，他是布施等美德的守护者与圆满者。`Pāramī`是`paramo`的所有物，或`paramo`的状态，或`paramo`的行为，即布施等行为。然而，诸师说：“因为他圆满(`pūreti`)，所以是`paramo`，即布施等美德的圆满者与守护者。”此说应当审察。

ဝရ ဝရဏေ. ဝရတိ. ဝါရဏော, ဝရုဏော.

词根`Var`，义为选择。`Varati`(他选择)。`Vāraṇo`(障碍；象)，`varuṇo`(瓦儒那)。

ဂိရ [Pg.155] နိဂ္ဂိရဏော. နိဂ္ဂိရဏံ ပဂ္ဃရဏံ. ဂိရတိ, ဂိရိ.

词根`Gir`，义为吞咽。`Niggiraṇaṃ`(吞咽)，`paggharaṇaṃ`(流出)。`Girati`(他吞咽)，`giri`(山)。

ဧတ္ထ ဂိရီတိ ပဗ္ဗတာ, ယော ‘သေလော’’တိအာဒီဟိ အနေကေဟိ နာမေဟိ ကထိယတိ. သော ဟိ သန္ဓိသင်္ခါတေဟိ ပဗ္ဗေဟိ စိတတ္တာ ပဗ္ဗမဿ အတ္ထီတိ ပဗ္ဗတော. ဟိမဝမနာဒိဝသေန ဇလဿ သာရဘူတာနံ ဘေသဇ္ဇာဒိဝတ္ထူနဉ္စ ဂိရဏတော ဂိရီတိ ဝုစ္စတိ.

此处，`giri`指的是`pabbata`(山)，它也被称为`selo`(岩石)等许多名称。因为它由被称为“节”的连接部分构成，有节(`pabba`)，故称`pabbata`。又因为它吞下(`giraṇato`)雪山等的水之精华及药草等物，故称`giri`。

ဣမာနိ ပနဿ နာမာနိ –

以下是其名称——

ပဗ္ဗတော အစလော သေလော, နဂေါ ဂိရိ မဟီဓရော;

အဒ္ဒိ သိလုစ္စယော စာတိ, ဂိရိပဏ္ဏတ္တိယော ဣမာ.

`Pabbata`(山)、`acala`(不动者)、`selo`(岩石)、`nāga`(山)、`giri`(山)、`mahīdhara`(持地者)、`addi`(山)以及`siluccaya`(石堆)——这些是山的名称。

သုရ ဣဿရိယဒိတ္တီသု. သုရတိ. သုရော, အသုရော.

词根`Sur`，义为主权与光明。`Surati`(他闪耀/统治)。`Suro`(天神)，`asuro`(阿修罗)。

တတြ သရောတိ သုရတိ ဤသတိ ဒေဝိဿရိယံ ပါပုဏာတိ ဝိရောစတိ စာတိ သုရော. သုန္ဒရာ ရာ ဝါစာ အဿာတိ ဝါ သုရော, ဒေဝေါ. ဒေဝါဘိဓာနာနိ ဒိဝါဒိဂဏေ ပကာသေဿာမ. အသုရောတိ ဒေဝေါ ဝိယ န သုရတိ န ဤသတိ န ဝိရောစတိ စာတိ အသုရော. သုရာနံ ဝါ ပဋိပက္ခော မိတ္တပဋိပက္ခာ အမိတ္တာ ဝိယာတိ အသုရော, ဒါနဝေါ, ယော ‘‘ပုဗ္ဗဒေဝေါ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ ကုမ္ဘဇာတကေ ဝုတ္တံ –

其中，`sura`(天神)是因为他闪耀(`surati`)、统治(`īsati`)、获得天界的主权、并且光芒四射(`virocati`)。或因其有美妙的言语(`sundarā rā`)，故为`sura`，即`deva`(天神)。我们将在“Divādi词根组”中阐明天的各种名称。`Asura`(阿修罗)则如天神一般，但不闪耀、不统治、不发光，故为`asura`。或者，`asura`是天神的敌对者，如朋友(`mitta`)的敌对者是敌人(`amitta`)一样；他是`dānava`(檀那婆)，也被称为`pubbadeva`(昔日天)。正如《Kumbha本生》中所说——

‘‘ယံ ဝေ ပိဝိတွာ ပုဗ္ဗဒေဝါ ပမတ္တာ,တိဒိဝါ စုတာ သဿတိယာ သမာယာ;

တံ တာဒိသံ မဇ္ဇမိမံ နိရတ္ထံ,ဇာနံ မဟာရာဇ ကထံ ပိဝေယျာ’’တိ.

“昔日天饮用它之后变得放逸，永久地从三十三天堕落。大王，既然知道这无益的酒是这样的，您怎么能饮用它呢？”

သဂါထာဝဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယံ ပန ‘‘န သုရံ ပိဝိမှ, န သုရံ ပိဝိမှာ’တိ အာဟံသု, တတော ပဋ္ဌာယ အသုရာ နာမ ဇာတာ’’တိ ဝုတ္တံ.

再者，在《有偈品》的释义中说：“他们说：‘我们不饮苏罗酒(`na suraṃ pivimha`)。’从那时起，他们就生为名为阿修罗(`asurā`)的众生。”

ဣမာနိ [Pg.156] တဒဘိဓာနာနိ –

以下是他们的名称——

အသုရော ပုဗ္ဗဒေဝေါ စ, ဒါနဝေါ ဒေဝတာရိ တု;

နာမာနိ အသုရာနန္တိ, ဣမာနိ နိဒ္ဒိသေ ဝိဒူ.

`Asura`(阿修罗)、`pubbadeva`(昔日天)、`dānavo`(檀那婆)以及`devatāri`(天敌)——智者应指出这些是阿修罗的名称。

ပါကော ဣတိ တု ယံ နာမံ, ဧကဿ အသုရဿ တု;

ပဏ္ဏတ္တီတိပိ ဧကစ္စေ, ဂရဝေါ ပန အဗြဝုံ.

至于`Pāka`这个名称，是一个阿修罗的名字；但有些导师说，这也是一个（通用的）概念。

ကုရ သဒ္ဒေ အက္ကောသေ စ. ကုရတိ. ကုရရော, ကုရရီ. ကုမ္မော, ကုမ္မီ.

词根`Kur`，义为发声与辱骂。`Kurati`(他发声)。`Kuraro`(鱼鹰)，`kurarī`(雌鱼鹰)。`Kummo`(龟)，`kummī`(雌龟)。

ခုရ ဆေဒနေ ဝိလေခနေ စ. ခုရတိ. ခုရော.

词根`Khur`，义为切割与刮削。`Khurati`(他切割)。`Khuro`(剃刀)。

မုရ သံဝေဌနေ. မုရတိ. မုရော, မောရော.

词根`Mur`，义为围绕。`Murati`(他围绕)。`Muro`，`moro`(孔雀)。

ဃုရ အဘိမတ္တ သဒ္ဒေသု. ဃုရတိ. ဃောရော.

词根`Ghur`，义为巨大声响。`Ghurati`(他发出巨大声响)。`Ghoro`(恐怖的)。

ပုရ အဂ္ဂဂမနေ. အဂ္ဂဂမနံ နာမ ပဓာနဂမနံ, ပဌမမေဝ ဂမနံ ဝါ. ပုရတိ. ပုရံ, ပုရီ. အဝါပုရတိ. အဝါပုရေတံ အမတဿ ဒွါရံ. အဝါပုရဏံ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ.

词根`Pur`，义为前行。所谓前行，即是走在前面，或首先行走。`Purati`(他前行)。`Puraṃ`(城)，`purī`(城)。`Avāpurati`(他打开)。`Avāpuretaṃ amatassa dvāraṃ`(他们已打开不死之门)。`Avāpuraṇaṃ ādāya gacchati`(他拿着钥匙离去)。

တတ္ထ ပုရန္တိ ရာဇဓာနီ. တထာ ဟိ ‘‘နဂရံ ပုရံ ပုရီ ရာဇဓာနီ’’တိ ဧတေ ပရိယာယာ. ‘‘ဧသော အာဠာရိကော ပေါသော, ကုမာရီ ပုရမန္တရေ’’တိအာဒီသု ပန ဂေဟံ ‘‘ပုရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပဓာနတာယ ပုရတော ပုရတော ဂမနေန ဂန္တဗ္ဗန္တိ ပုရံ, ရာဇဓာနီ စေဝ ဂေဟဉ္စ. အဝါပုရဏန္တိ အဝါပုရန္တိ ဝိဝရန္တိ ဒွါရံ ဧတေနာတိ အဝါပုရဏံ, ယံ ‘‘ကုဉ္စိကာ’’တိပိ ‘‘တာဠော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. အဝါပုရတီတိအာဒီသု အဝ အာဣစ္စုဘော ဥပသဂ္ဂါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

此处，`puraṃ`指的是王都。因此，`nagaraṃ`、`puraṃ`、`purī`、`rājadhānī`是同义词。但在“这位厨师，少女在房内”等语境中，`puraṃ`则指房屋(`geha`)。因其重要性而走在前面(`purato`)，故称`puraṃ`，既指王都也指房屋。`Avāpuraṇaṃ`是指人们用以打开(`avāpuranti`, `vivaranti`)门的东西，它也被称为`kuñcikā`(钥匙)或`tāḷo`(锁/钥匙)。在`avāpurati`等词中，应当看到`ava`和`ā`都是前缀。

ဖရ ဖရဏေ. ဖရဏံ နာမ ဗျာပနံ ဂမနံ ဝါ. သမံ ဖရတိ သီတေန. အာဟာရတ္ထံ ဖရတိ. ဖရဏံ.

词根`Phar`，义为遍满。所谓遍满，即是弥漫或行走。`Samaṃ pharati sītena`(他以寒冷均匀地遍满)。`Āhāratthaṃ pharati`(他为食物而四处行走)。`Pharaṇaṃ`(遍满)。

ဂရ ဥဂ္ဂမေ. ဂရတိ. ဂရု.

词根`Gar`，义为升起。`Garati`(他升起)。`Garu`(重；尊者)。

ဂရူတိ [Pg.157] မာတာပိတာဒယော ဂါရဝယုတ္တပုဂ္ဂလာ. တေ ဟိ ဂရန္တိ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တိ ဥဂ္ဂတာ ပါကဋာ ဟောန္တီတိ ဂရူတိ ဝုစ္စန္တိ. အပိစ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဘာရိယဋ္ဌေန ဂရူတိ ဝုစ္စန္တိ. ဂရုသဒ္ဒေါ ‘‘ဣဒမာသနံ အတြ ဘဝံ နိသီဒတု, ဘဝဉှိ မေ အညတရော ဂရူန’’န္တိ ဧတ္ထ မာတာပိတူသု ဒိဿတိ. ‘‘သနရာမရလောကဂရု’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗလောကာစရိယေ သဗ္ဗညုမှိ. အပိစ ဂရုသဒ္ဒေါ အညေသွတ္ထေသုပိ ဒိဿတိ. သဗ္ဗမေတံ ဧကတော ကတွာ အတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

`Garu`(尊者)指父母等值得尊敬的人。他们被称为`garu`，是因为他们升起(`garanti`, `uggacchanti`)、崇高(`uggatā`)、显赫(`pākaṭā`)。再者，也因其如石伞般的沉重(`bhāriya`)之义而被称为`garu`。在“贤者，请坐此座，您是我的尊长之一”此句中，`garu`一词见用于指父母。在“人天世间的导师(`Sanarāmaralokagaru`)”此句中，则指一切世间的导师、一切知者。此外，`garu`一词也见用于其他意义。将所有这些合在一起，此处当说——

မာတာပိတာစရိယေသု, ဒုဇ္ဇရေ အလဟုမှိ စ;

မဟန္တေ စုဂ္ဂတေ စေဝ, နိဆေကာဒိကရေသု စ;

တထာ ဝဏ္ဏဝိသေသေသု, ဂရုသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

`Garu`一词用于指：父母与老师；难以消化的与沉重的；伟大的与崇高的；以及履行（义务）等的人；也用于指特殊的音节（长音节）。

ကေစိ ပနာစရိယာ ‘‘ဂရု ဂရူ’’တိ စ ဒွိဓာ ဂဟေတွာ ဘာရိယဝါစကတ္တေ ဂရုသဒ္ဒေါ ဌိတော. အာစရိယဝါစကတ္တေ ပန ဂုရုသဒ္ဒေါတိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ပါဠိဝိသယေ ဟိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ယထာဝုတ္တာနံ အတ္ထာနံ ဝါစကတ္တေ ဂရုသဒ္ဒေါယေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, အကာရဿ အာကာရဘာဝေ ‘‘ဂါရဝ’’န္တိ သဝုဒ္ဓိကဿ တဒ္ဓိတန္တပဒဿ ဒဿနတော. သက္ကဋဘာသာဝိသယေ ပန ဂုရုသဒ္ဒေါယေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, ဥကာရဿ ဝုဒ္ဓိဘာဝေ အညထာ တဒ္ဓိတန္တပဒဿ ဒဿနတော.

然而，有些导师将此词分为`garu`和`guru`两种，认为在表示“沉重”义时是`garu`，而在表示“老师”义时则是`guru`。此说不应采纳。因为在巴利语领域，对于上述所有意义，都应使用`garu`一词，因为其增益派生词是`gārava`(尊敬)，这是元音`a`变为`ā`的结果。但在梵语领域，则应使用`guru`一词，因为其增益派生词`gaurava`是通过元音`u`的增益形成的。

မရ ပါဏစာဂေ. မရတိ. မတ္တုံ. မရိတွာ. ဟေတုကတ္တရိ ‘‘ပုရိသော ပုရိသံ မာရေတိ, မာရယတိ. ပုရိသော ပုရိသေန ပုရိသံ မာရာပေတိ, မာရာပယတိ. ပုရိသော ပုရိသံ မာရေတုံ မာရေတွာ’’ ဣစ္စာဒီနိ ရူပါနိ. မစ္စော. မရု. မရဏံ, မစ္စု. မဋ္ဋု. မာရော.

词根`Mar`，义为舍弃生命。`Marati`(他死去)。`Mattuṃ`(去死)。`Maritvā`(死后)。在使役态中，有“`puriso purisaṃ māreti, mārayati`(男人杀死男人)；`Puriso purisena purisaṃ mārāpeti, mārāpayati`(男人让另一个男人去杀人)；`Puriso purisaṃ māretuṃ māretvā`(男人为了杀人，在杀死之后)”等形态。`Macco`(凡人)。`Maru`(天神)。`Maraṇaṃ`(死亡)，`maccu`(死)，`maṭṭu`(死)。`Māro`(魔罗)。

တတ္ထ မတ္တုန္တိ မရိတုံ. တထာ ဟိ အလီနသတ္တုဇာတကေ ‘‘ယော မတ္တုမိစ္ဆေ ပိတုနော ပမောက္ခာ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ. မစ္စောတိ မရိတဗ္ဗသဘာဝတာယ ‘‘မစ္စော’’တိ လဒ္ဓနာမော သတ္တော[Pg.158]. မရူတိ ဒီဃာယုကောပိ သမာနော မရဏသီလောတိ မရု, ဒေဝေါ. မရဏန္တိ စုတိ.

此处，mattuṃ是marituṃ（死）。如在《无倦(Alīnasattu)本生》中可见此巴利句：“yo mattumicche pituno pamokkhā（为解救父亲而愿赴死）”。Macco是指因有必死之性而得名“macco”的有情。Maru是指即使长寿也终有一死者，即天神。Maraṇaṃ是cuti（死）。

မရဏံ အန္တကော မစ္စု, ဟိန္ဒံ ကာလော စ မဋ္ဋု စ;

နိက္ခေပေါ စုတိ စေတာနိ, နာမာနိ မရဏဿ ဝေ.

Maraṇaṃ、antako、maccu、hindaṃ、kālo、maṭṭu、nikkhepo、cuti——这些确实是死亡的名称。

မာရောတိ သတ္တာနံ ကုသလံ မာရေတီတိ မာရော, ကာမဒေဝေါ.

Māro（魔罗）是：他杀害(māreti)有情的善法，故为魔罗；即欲神(kāmadeva)。

ဣမာနိဿ နာမာနိ –

以下是他的名称——

မာရော နမုစိ ကဏှော စ, ဝသဝတ္တိ ပဇာပတိ;

ပမတ္တဗန္ဓု မဒ္ဒနော, ပါပိမာ ဒဗ္ဗကောပိ စ;

ကန္ဒပ္ပော စ ရတိပတိ, ကာမော စ ကုသုမာယုဓော.

Māro（魔罗）、Namuci（那牟质）、Kaṇho（黑者）、Vasavattī（自在者）、Pajāpati（生主）、Pamattabandhu（放逸者之友）、Maddano（粉碎者）、Pāpimā（恶者）、Dabbako、Kandappo（欲神）、Ratipati（爱主）、Kāmo（爱欲）、Kusumāyudho（花箭者）。

အညေ အညာနိပိ နာမာနိ ဝဒန္တိ, တာနိ သာသနာနုလောမာနိ န ဟောန္တီတိ ဣဓ န ဒဿိတာနိ. အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘မာရော, နမုစိ, ကဏှော, ပမတ္တဗန္ဓူ’’တိ စတ္တာရောဝ နာမာနိ အာဂတာနိ.

其他人也说及别的名称，但因其不随顺教法，故此处未予展示。在诸义注中，则只出现四个名称：Māro（魔罗）、Namuci（那牟质）、Kaṇho（黑者）、Pamattabandhu（放逸者之友）。

ဧတ္ထ စ မာရောတိ ဒေဝပုတ္တမာရေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စ မာရာ ကိလေသမာရော ခန္ဓမာရော အဘိသင်္ခါရမာရော မစ္စုမာရော ဒေဝပုတ္တမာရောတိ.

此处，魔罗有五种：烦恼魔、蕴魔、行魔、死魔与天子魔。

ဓရ အဝတ္ထာနေ. ဓရတိ.

Dhar，义为住立。Dharati（他保持；他支持）。

ဘရ ပေါသနေ. ဘရတိ. ဘရိတော, ဘတ္တာ.

Bhar，义为滋养。Bharati（他支持；他滋养）。Bharito（被支持的），bhattā（支持者；丈夫）。

ထရ သန္ထရဏေ. ထရတိ, သန္ထရတိ. သန္ထရဏံ.

Thar，义为铺展。Tharati, santharati（他铺展）。Santharaṇaṃ（铺展）。

ဒရ ဝိဒါရဏေ. ဘူမိံ ဒရတိ. ကုဒါလော.

Dar，义为撕裂。Bhūmiṃ darati（他破开大地）。Kudālo（锄头）。

ဒရ ဒါဟေ. ကာယော ဒရတိ. ဒရော, ဒရထော.

Dar，义为燃烧（或恐惧）。Kāyo darati（身体战栗）。Daro（恐惧），daratho（忧恼）。

တိရ အဓောဂတိယံ. တိရတိ. တိရစ္ဆာနော, တိရစ္ဆာ ဝါ.

Tir，在下界义中。Tirati（他渡过）。Tiracchāno（畜生），或 tiracchā（横行者）。

အရ ဂတိယံ. အရတိ. အတ္ထံ, အတ္ထော, ဥတု.

Ar，义为行进。Arati（他行进）。Atthaṃ（义利），attho（目的），utu（时节）。

ဧတ္ထ [Pg.159] အတ္ထံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ. တံ တံ သတ္တကိစ္စံ အရတိ ဝတ္တေတီတိ ဥတု.

此处，atthaṃ（义利）被称为涅槃。其使众生的种种事务得以进行，故称为utu（时节）。

ရကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以ra结尾的词根形式。

လကာရန္တဓာတု

以la结尾的词根

လာ အာဒါနေ. လာတိ. လာနံ, ဂရုဠော, သီဟဠော, ရာဟုလော, ကုသလံ, ဗာလော, မဟလ္လကော, မဟလ္လိကာ.

Lā，义为拿取。Lāti（他拿取）。派生词：lānaṃ（拿取）、金翅鸟(garuḷo)、僧伽罗人(sīhaḷo)、罗睺罗(rāhulo)、善(kusalaṃ)、愚人(bālo)、老人(mahallako)、老妇人(mahallikā)。

တတြ ဂရုဠောတိ ဂရုံ လာတိ အာဒဒါတိ ဂဏှာတီတိ ဂရုဠော, ယော ‘‘သုပဏ္ဏော, ဒိဇာဓိပေါ, နာဂါရိ, ကရောဋီ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. သီဟဠောတိ သီဟံ လာတိ အာဒဒါတိ ဂဏှာတီတိ သီဟဠော, ပုဗ္ဗပုရိသော. တဗ္ဗံသေ ဇာတာ ဧတရဟိ သဗ္ဗေပိ သီဟဠာ နာမ ဇာတာ.

其中，金翅鸟(garuḷo)是：他拿取(lāti)、领受(ādadāti)、抓取(gaṇhāti)沉重之物(garuṃ)，故为金翅鸟。他亦被称为“美翼鸟”(supaṇṇa)、“鸟王”(dijādhipa)、“龙敌”(nāgāri)与“迦楼提”(karoṭī)。僧伽罗人(sīhaḷo)是：他拿取、领受、抓取狮子(sīhaṃ)，故为僧伽罗人，是古代的祖先。如今，所有生于其血统者，皆名为僧伽罗人。

ရာဟုလောတိအာဒီသု ပန ရာဟု ဝိယ လာတိ ဂဏှာတီတိ ရာဟုလော, ကော သော? သိက္ခာကာမော အာယသ္မာ ရာဟုလဘဒ္ဒေါ ဗုဒ္ဓပုတ္တော. တဿ ဟိ ဇာတဒိဝသေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ တုဋ္ဌိံ နိဝေဒေထာ’’တိ ဥယျာနေ ကီဠန္တဿ ဗောဓိသတ္တဿ သာသနံ ပဟိဏိ. ဗောဓိသတ္တော တံ သုတွာ ‘‘ရာဟု ဇာတော ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ အာဟ. ပုတ္တဿ ဟိ ဇာယနံ ရာဟုဂ္ဂဟော ဝိယ ဟောတိ. တဏှာကိလိဿနတာပါဒနတော ဗာဠှေန စ သင်္ခလိကာဒိဗန္ဓနေန ဗန္ဓံ ဝိယ ဟောတိ မုစ္စိတုံ အပ္ပဒါနတောတိ ‘‘ရာဟု ဇာတော ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘ကိံ မေ ပုတ္တော အဝစာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ မေ နတ္တာ ‘ရာဟုလော’ တွေဝ ဟောတူ’’တိ အာဟ, တတော ပဋ္ဌာယ ကုမာရော ရာဟုလော နာမ ဇာတော.

至于罗睺罗(Rāhulo)等词，罗睺罗是：他像罗睺(Rāhu)一样拿取(lāti)，故为罗睺罗。他是谁？是渴望学习的具寿罗睺罗贤(Rāhulabhadda)，佛陀之子。在他出生那天，净饭大王派人给正在园中嬉戏的菩萨报喜。菩萨听后说：“罗睺(rāhu)已生，束缚已生。”儿子的出生确实像被罗睺抓住(rāhuggaho)一样。由于它带来渴爱与烦恼的痛苦，又像被坚固的锁链等束缚，难以解脱，故说：“罗睺已生，束缚已生。”国王问：“我儿说了什么？”听了那句话后，他说：“从今以后，我的孙子就叫‘罗睺罗’吧。”从此，王子便名为罗睺罗。

မဟာပဒါနသုတ္တဋီကာယဉှိ [Pg.160] ‘‘ရာဟု ဇာတော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ရာဟူတိ ရာဟုဂ္ဂဟော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ပန ‘‘ရာဟုလော’’တိ ဝစနဿတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ အဓိပ္ပာယတ္ထဝသေန ဝုတ္တံ. န ဟိ ကေဝလော ‘‘ရာဟူ’’တိ သဒ္ဒေါ ‘‘ရာဟုဂ္ဂဟော’’တိ အတ္ထံ ဝဒတိ, အထ ခေါ ဇာတသဒ္ဒသမ္ဗန္ဓံ လဘိတွာ ဝဒတိ. တထာ ဟိ ‘‘ရာဟု ဇာတော’’တိ ဗောဓိသတ္တေန ဝုတ္တဝစနဿ ‘‘ရာဟုဂ္ဂဟော ဇာတော’’တိ အတ္ထ္ौ ဘဝတိ, တသ္မာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ‘‘မမ နတ္တာ ရာဟု ဝိယ လာတီတိ ရာဟုလောတိ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ရာဟုလောတွေဝ ဟောတူ’’တိ အာဟာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

确实，在《大本经》(Mahāpadānasutta)的复注中，对于“rāhu jāto（罗睺已生）”，有言“rāhu是rāhuggaho（罗睺之执）”。但这是为了阐明“rāhulo（罗睺罗）”一词的含义，依意趣而说。因为单单“rāhu”一词并无“罗睺之执”的含义，而是与“jāto（已生）”一词相连时才有此义。因此，菩萨所说“rāhu jāto”一语，其义为“rāhuggaho jāto（罗睺之执已生）”。所以应知，净饭大王思忖：“我孙如罗睺般拿取，故为罗睺罗。”于是说：“就让他叫罗睺罗吧。”

ကေစိ ပန ‘‘ရာဟုလော ဇာတော ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ပဌန္တိ, ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ စ လိခန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ, အတ္ထဿ အယုတ္တိတော ဋီကာယ စ သဒ္ဓိံဝိရောစတော. န ဟိ ‘‘ရာဟုလော’’တိ ကုမာရဿ နာမံ ပဌမံ ဥပ္ပန္နံ, ပစ္ဆာယေဝ ပန ဥပ္ပန္နံ အယျကေန ဒိန္နတ္တာ, တသ္မာ တဒါ ဗောဓိသတ္တေန ‘‘ရာဟုလော ဇာတော’’တိ ဝတ္တုံ န ယုဇ္ဇတိ. ယထာ ဟိ အနဘိသိတ္တေ အရာဇိနိ ပုဂ္ဂလေ ‘‘မဟာရာဇာ’’တိ ဝေါဟာရော နပ္ပဝတ္တတိ. ဋီကာယဉ္စ ‘‘ရာဟူတိ ရာဟုဂ္ဂဟော’’တိ ဝုတ္တံ. အထာပိ တေသံ သိယာ ‘‘ရာဟုလော ဇာတော ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ပဒဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဧဝ ဋီကာယံ ‘‘ရာဟုဂ္ဂဟော’’တိ ဘာဝဝသေန လာသဒ္ဒေန သမာနတ္ထော အာဒါနတ္ထော ဂဟသဒ္ဒေါ ဝုတ္တောတိ ဧဝမ္ပိ နုပပဇ္ဇတိ, ‘‘ရာဟုလာနံ ဇာတံ ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ပါဌဿ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ. ရာဟုလောတိ ဟိ ဣဒံ ပဒံ ‘‘သီဟဠော’’တိ ပဒံ ဝိယ ဒဗ္ဗဝါစကံ, န ကဒါစိပိ ဘာဝဝါစကံ, တသ္မာ ‘‘ရာဟုလော ဇာတော ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ဧတံ ဧကစ္စေဟိ ဒုရောပိတံ ပါဌံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ရာဟု ဇာတော ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ အယမေဝ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော, သာရတော စ ပစ္စေတဗ္ဗော သုပရိသုဒ္ဓေသု အနေကေသု ပေါတ္ထကေသု ဒိဋ္ဌတ္တာ, ပေါရာဏေဟိ စ ဂမ္ဘီရသုခုမဉာဏေဟိ အာစရိယပစာရိယေဟိ ပဌိတတ္တာ.

然而，有些人读诵“rāhulo jāto bandhanaṃ jātaṁ（罗睺罗已生，束缚已生）”，有些书中也如此记载，但这并不好，因为其义理不合，且与复注相违。因为“罗睺罗”并非王子最初的名字，而是后来由祖父所赐，故当时菩萨说“罗睺罗已生”是不合理的。正如对未行灌顶、非为国王之人，不会使用“大王”的称谓。复注中亦言：“rāhu是rāhuggaho（罗睺之执）。”即便他们认为，正因为存在“rāhulo jāto bandhanaṃ jātaṁ”此句，复注中才以状态之义(bhāvavasena)，说出与“lā”（拿取）一词同义、有拿取之义的“gaha”（执）字，即“罗睺之执”——即便如此也不成立，因为（若表状态）读法应为“rāhulānaṃ jātaṃ bandhanaṃ jātaṁ（罗睺罗性已生，束缚已生）”。“罗睺罗”此词如“僧伽罗人”一词，是表示事物的词(dabbavācakaṃ)，从不表示状态(bhāvavācakaṃ)。因此，不应采纳某些人错误安立的“rāhulo jāto bandhanaṃ jātaṁ”此读法，而应采纳“rāhu jāto bandhanaṃ jātaṁ（罗睺已生，束缚已生）”此读法，并应视之为核心而信受，因为它见于诸多极为清净的典籍，且为古代具足深细智慧的师长与弟子们所传诵。

အယံ [Pg.161] ပနေတ္ထ သာဓိပ္ပာယာ အတ္ထပ္ပကာသနာ – ရာဟု ဇာတောတိ ဗောဓိသတ္တော ပုတ္တဿ ဇာတသာသနံ သုတွာ သံဝေဂပ္ပတ္တော ‘‘ဣဒါနိ မမ ရာဟု ဇာတော’’တိ ဝဒတိ, မုစ္စိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန မမ ဂဟဏတ္ထံ ရာဟု ဥပ္ပန္နောတိ ဟိ အတ္ထော. ဗန္ဓနံ ဇာတန္တိ ဣမိနာ ‘‘မမ ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ဝဒတိ. တထာ ဟိ ဋီကာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ရာဟူတိ ရာဟုဂ္ဂဟော’’တိ. တတ္ထ ရာဟုဂ္ဂဟောတိ ဂဏှာတီတိ ဂဟော, ရာဟု ဧဝ ဂဟော ရာဟုဂ္ဂဟော, မမ ဂါဟကော ရာဟု ဇာတောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဂဟဏံ ဂဟော, ရာဟုနော ဂဟော ရာဟုဂ္ဂဟော, ရာဟုဂ္ဂဟဏံ မမ ဇာတန္တိ အတ္ထော. ပုတ္တော ဟိ ရာဟုသဒိသော. ပိတာ စန္ဒသဒိသော ပုတ္တရာဟုနာ ဂဟိတတ္တာ.

此处是具有意趣的义理阐明：所谓“罗睺已生”，是菩萨听闻儿子出生的消息后，心生紧迫感而说：“如今我的罗睺已生。”其义实为：“因无机可脱，为抓捕我，罗睺已出现。”以“束缚已生”，他说：“我的束缚已生。”复注中亦如是说：“罗睺即罗睺之执。”其中，罗睺之执是：能抓取者为“执”；罗睺即是执，故为“罗睺之执”。其义为：“我的抓捕者罗睺已生。”或者，抓取为“执”；罗睺之执取为“罗睺之执”。其义为：“于我，罗睺的抓取已发生。”儿子实如罗睺，父亲如月亮，因其被儿子此罗睺所执取。

ဧကစ္စေ ပန ‘‘ရာဟုလောတွေဝ ဟောတူ’’တိ ဣမံ ပဒေသံ ဒိသွာ ‘‘ရာဟု ဇာတော’’တိ ဝုတ္တေ ဣမိနာ န သမေတိ, ‘‘ရာဟုလော ဇာတော’’တိ ဝုတ္တေယေဝ ပန သမေတီတိ မညမာနာ ဧဝံ ပါဌံ ပဌန္တိ လိခန္တိ စ, တသ္မာ သော အနုပပရိက္ခိတွာ ပဌိတော ဒုရောပိတော ပါဌော န ဂဟေတဗ္ဗော, ယထာဝုတ္တော ပေါရာဏကော ပေါရာဏာစရိယေဟိ အဘိမတော ပါဌောယေဝ အာယသ္မန္တေဟိ ဂဟေတဗ္ဗော အတ္ထဿ ယုတ္တိတော, ဋီကာယ စ သဒ္ဓိံ အဝိရောဓတောတိ.

然而，有些人见到“就让他叫罗睺罗吧”这段，认为若说“罗睺已生”则与此不符，只有说“罗睺罗已生”才相符，便如此读诵和书写。因此，那未经审察而读诵、被错误安立的读法不应采纳。如前所述，古老的、为古代师长们所认可的读法，才应为诸位具寿所采纳，因其义理允当，且与复注无违。

တတ္ထ ကုသလန္တိ ကုစ္ဆိတာနံ ပါပဓမ္မာနံ သာနတော တနုကရဏတော ဉာဏံ ကုသံ နာမ, တေန ကုသေန လာတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ကုသလံ. ဗာလောတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကသင်္ခါတေ ဒွေ အနတ္ထေ ဒေဝဒတ္တကောကာလိကာဒယော ဝိယ လာတိ အာဒဒါတီတိ ဗာလော. ဣမာနိ ပန တံနာမာနိ –

其中，善（kusala）是：因其动摇、削弱可鄙的恶法，故智慧名为“kusa”；应以彼“kusa”（智慧）所拿取、令其生起者，是为善。愚人（bālo）是：他像提婆达多、果嘎里咖等人一样，拿取、领受被称为现法与后世的两种无义利事，故为愚人。这些是其同义词——

ဗာလော အဝိဒွါ အညော စ, အညာဏီ အဝိစက္ခဏော;

အပဏ္ဍိတော အကုသလော, ဒုမ္မေဓော ကုမတိ ဇဠော.

愚人、无知者与无识，无智亦无辨。不贤、不善、劣慧者，恶慧、迟钝与愚蒙。

ဧဠမူဂေါ [Pg.162] စ နိပ္ပညော, ဒုမ္မေဓီ အဝိဒူ မဂေါ;

အဝိညူ အန္ဓဗာလော စ, ဒုပ္ပညော စ အဝိဒ္ဒသု.

痴呆、无慧、劣慧者，无识、愚昧如兽迷。无解、盲愚、恶慧者，亦是无见无识知。

မဟလ္လကောတိ မဟတ္တံ လာတိ ဂဏှာတီတိ မဟလ္လကော, ဇိဏ္ဏပုရိသော. ဣမာနိဿ နာမာနိ –

年老者（mahallako）是：他拿取、获得年长，故为年老者，即衰老之人。这些是其同义词——

ဇိဏ္ဏော မဟလ္လကော ဝုဒ္ဓေါ, ဗုဒ္ဓေါ ဝုဍ္ဎော စ ကတ္တရော;

ထေရော စာတိ ဣမေ သဒ္ဒါ, ဇိဏ္ဏပညတ္တိယော သိယုံ.

衰朽、年老与耆宿，老者、年迈与长者；长老亦然此诸词，皆为老人之名号。

တထာ ဟိ –

诚然——

‘‘ဒုရေ အပဿံ ထေရောဝ, စက္ခုံ ယာစိတုမာဂတော’’;

ဧဝမာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ထေရသဒ္ဒေါ မဟလ္လကေ.

“我如长老，远不能见，为求眼目，故来于此。”在诸如此类的文句中，当知“长老”一词指年老者。

ဣမာနိ ပန နာမာနိ ဣတ္ထိယာ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝတ္တဗ္ဗာနိ –

而这些名称，用于女性时，应依女性语性而说——

ဇိဏ္ဏာ မဟလ္လိကာ ဝုဒ္ဓီ, ဗုဒ္ဓီ ဝုဍ္ဎီ စ ကတ္တရာ;

ထေရီ စာတိ ဣမေ သဒ္ဒါ, နာမံ ဇိဏ္ဏာယ ဣတ္ထိယာ;

衰朽、老妇与耆宿，老者、年迈与长者；女长老亦此诸词，皆为老妇之名号。

ဒလ ဖလ ဝိသရဏေ. ဒလတိ. ဖလတိ. ဒလိတော ရုက္ခော. ဖလိတော ဘူမိဘာဂေါ.

Dala、phala，意为裂开。裂开。裂开。树被劈开。地块裂开。

အလ ဘူသနေ. အလတိ. အလင်္ကာရော, အလင်္ကတော, အလင်္ကတံ. ‘‘သာလင်္ကာနနယောဂေပိ, သာလင်္ကာနနဝဇ္ဇိတာ’’တိ ဣမိဿဉှိ ကဝီနံ ကဗ္ဗရစနာယံ အလင်္ကသဒ္ဒေါ ဘူသနဝိသေသံ ဝဒတိ. ကေစိ ပနေတ္ထ အလ ဘူသနပရိယာပနဝါရနေသူတိ ဓာတုံ ပဌန္တိ, ‘‘အလတီ’’တိ စ ရူပံ ဣစ္ဆန္တိ. မယံ ပန အလဓာတုဿ ပရိယတ္တိနိဝါရဏတ္ထဝါစကတ္တံ န ဣစ္ဆာမ ပယောဂါဒဿနတော. နိပါတဘူတော ပန အလံသဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိနိဝါရဏတ္ထဝါစကော ဒိဿတိ ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗံ. အလံ မေ တေန ရဇ္ဇေနာ’’တိအာဒီသု.

Ala，意为装饰。装饰。装饰品、已装饰、被装饰。在“虽与非庄严相应，然离于非庄严”这句诗人的作品中，“alaṅka”一词指特殊的装饰。此处有些人读诵此词根为 ala，用于装饰、充足、遮止之义，并希望有“alati”的形式。但我们不认为 ala 词根有充足和遮止的含义，因为未见其用例。然而，作为不变词的 alaṃ 一词，可见其有充足和遮止的含义，如在“这一切都够了”、“我于彼国已足矣”等句中。

မီလ နိမေလနေ. မီလတိ, နိမီလတိ, ဥမ္မီလတိ. နိမီလနံ.

Mīla，意为闭眼。闭眼、闭眼、睁眼。闭眼。

ဗိလ ပတိတ္ထမ္ဘေ. ဗိလတိ.

Bila，意为支撑。支撑。

နီလ [Pg.163] ဝဏ္ဏေ. နီလဝတ္ထံ.

Nīla，意为染色。青衣。

သီလ သမာဓိမှိ. သီလတိ. သီလံ, သီလနံ.

Sīla，意为修习、等持。修习。戒，修习。

ဧတ္ထ သီလန္တိ သီလနဋ္ဌေန သီလံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘သီလန္တိ ကေနဋ္ဌေန သီလံ? သီလနဋ္ဌေန သီလံ, ကိမိဒံ သီလနံ နာမ? သမာဓာနံ ဝါ ကာယကမ္မာဒီနံ သုသီလျဝသေန အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော. ဥပဓာရဏံ ဝါ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာနဝသေန အာဓာရဘာဝေါတိ အတ္ထော. ဧတဒေဝ ဟိ ဧတ္ထ အတ္ထဒွယံ သဒ္ဒလက္ခဏဝိဒူ အနုဇာနန္တိ. အညေ ပန ‘သိရဋ္ဌော သီလဋ္ဌော, သီတလဋ္ဌော သီလဋ္ဌော’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေနေတ္ထ အတ္ထံ ဝဏ္ဏေန္တီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘အတ္ထဒွယံ သဒ္ဒလက္ခဏ ဝိဒူ အနုဇာနန္တီ’’တိ ဣဒံ ‘‘သီလ သမာဓိမှိ သီလ ဥပဓာရဏေ’’တိ ဒွိဂဏိကဿ သီလဓာတုဿ အတ္ထေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣမဿ ဟိ စုရာဒိဂဏံ ပတ္တဿ ဥပဓာရဏေ ‘‘သီလေတိ, သီလယတီ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ, ဥပဓာရေတီတိပိ တေသံ အတ္ထော. ဣဓ ပန ဘူဝါဒိဂဏိကတ္တာ သမာဓာနတ္ထေ ‘‘သီလတီ’’တိ ရူပံ ဘဝတိ, သမာဓိယတီတိ တဿ အတ္ထော. ပုနပိ ဧတ္ထ သောတူနံ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ နိဗ္ဗစနာနိ ဝုစ္စန္တေ. သီလတိ သမာဓိယတိ ကာယကမ္မာဒီနံ သုသီလျဝသေန န ဝိပ္ပကိရတီတိ သီလံ. အထ ဝါ သီလန္တိ သမာဒဟန္တိ စိတ္တံ ဧတေနာတိ သီလံ. ဣမာနိ ဘူဝါဒိဂဏိကဝသေန နိဗ္ဗစနာနိ. စုရာဒိဂဏိကဝသေန ပန သီလေတိ ကုသလေ ဓမ္မေ ဥပဓာရေတိ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန ဘုသော ဓာရေတီတိ သီလံ. သီလေန္တိ ဝါ ဧတေန ကုသလေ ဓမ္မေ ဥပဓာရေန္တိ ဘုသော ဓာရေန္တိ သာဓဝေါတိ သီလန္တိ နိဗ္ဗစနာနိ.

在此，所谓戒（sīla），是以整摄（sīlana）为义。如《清净道论》中所说：“戒以何义为戒？以整摄义为戒。此整摄为何？即是调和，谓身业等因善持而无散乱之义；或为支撑，谓作为诸善法之立足处而为基础之义。于此，唯此二义为通晓词语特征者所认可。而其他人则以‘首要义为戒义，清凉义为戒义’等方式来阐述其义。”其中，“唯此二义为通晓词语特征者所认可”一句，是针对属于两个语基类的sīla词根的含义而说，即‘sīla于定中’与‘sīla于支撑’。此词根若属curādi语基类，于支撑义，则有sīleti、sīlayati等形态，其义亦为‘支撑’。此处因属bhūvādi语基类，故于调和之义形成sīlati之形态，其含义为‘调和’。再者，为令听者易于理解，又作语源解释：其调和身业等，因善持而不散乱，故为戒。或说，贤善者以此调和自心，故为戒——此为依bhūvādi语基类所作的解释。若依curādi语基类，则说：其支撑善法，作为立足处而坚固执持，故为戒；或说，贤善者由此支撑、坚固执持善法，故为戒——此皆为语源解释。

ကိလ ဗန္ဓေ. ကိလတိ. ကိလံ.

Kila，意为捆绑。捆绑。桩。

ကူလ အာဝရဏေ. ကုလတိ. ကူလံ. ဝဟေ ရုက္ခေ ပကူလဇေ. ကူလံ ဗန္ဓတိ. နဒီကူလေ ဝသာမဟံ. ကူလတိ အာဝရတိ ဥဒကံ ဗဟိ နိက္ခမိတုံ န ဒေတီတိ ကူလံ.

Kūla，意为遮蔽。筑堤。堤岸。河中岸生之树。他筑堤。我住在河岸。其遮蔽、阻挡水，不令其外流，故称堤岸。

သူလ [Pg.164] ရုဇာယံ. သူလတိ. သူလံ. ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ.

Sūla，意为疼痛。感到刺痛。刺痛、矛。不引起耳痛。

တူလ နိက္ကရီသေ. နိက္ကရီသံ နာမ ကရီသမတ္တေနပိ အမိနေတဗ္ဗတော လဟုဘာဝေါယေဝ. တူလတိ. တူလံ ဘဋ္ဌံဝ မာလုတော.

Tūla，意为梳理。所谓梳理，即是轻盈，因其甚至无法以些微粪屑来衡量。飘动。棉絮。棉絮如被风吹落。

ပုလ သံဃာတေ. ပုလတိ. ပဉ္စပုလိ.

Pula，意为聚集。聚集。五聚。

မူလ ပတိဋ္ဌာယံ မူလတိ. မူလံ. မူလသဒ္ဒေါ ‘‘မူလာနိ ဥဒ္ဓရေယျ အန္တမသော ဥဿီရနာဠိမတ္တာနိပီ’’တိအာဒီသု မူလမူလေ ဒိဿတိ. ‘‘လောဘော အကုသလမူလ’’န္တိအာဒီသု အသာဓာရဏဟေတုမှိ. ‘‘ယာဝမဇ္ဈနှိကေ ကာလေ ဆာယာ ဖရတိ, နိဝါတေ ပဏ္ဏာနိ ပတန္တိ, ဧတ္တာဝတာ ရုက္ခမူလ’’န္တိအာဒီသု သမီပေ. အတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

词根Mūla，义为确立。Mūlati（它扎根）。Mūlaṃ（根）。词语“根”，在“应连根拔起，乃至仅如香根草茎大小者亦然”等句中，见于其本义（植物之根）。在“贪是不善根”等句中，见于其非共因之义。在“正午时分树影所及之处，无风时落叶所坠之处，此即树根（范围）”等句中，见于其附近之义。于此，当说：—

မူလမူလေ မူလသဒ္ဒေါ, ပဒိဿတိ တထေဝ စ;

အသာဓာရဏဟေတုမှိ, သမီပမှိ စ ဝတ္တတိ.

词语“根”用于其本义，亦复如是；其转用于非共因，以及附近之义。

ဖလ နိဗ္ဗတ္တိယံ. ရုက္ခော ဖလတိ. ရုက္ခဖလာနိ ဘုဉ္ဇန္တာ. မဟပ္ဖလံ မဟာနိသံသံ. သောတာပတ္တိဖလံ. တတ္ထ ဖလန္တိ မဟာနိဗ္ဗတ္တိကံ.

词根Phala，义为生成。Rukkho phalati（树结果）。（例如：）食树果。大果、大利益。须陀洹果。此处，phalanti（结果）意为有大生成。

ဖလ ဘေဒေ. ဖလတိ. မုဒ္ဓါ တေ ဖလတု သတ္တဓာ. ပါဒါ ဖလိံသု. တတ္ထ ဖလတူတိ ဘဇ္ဇိတု.

词根Phala，义为破裂。Phalati（它破裂）。（例如：）愿你的头裂成七块。双足已裂。此处，phalatu（愿其破裂）意为愿其碎裂。

ဖလ အဗျတ္တသဒ္ဒေ. အသနီ ဖလတိ. ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ အသနိယာ ဖလန္တိယာ န သန္တသန္တိ. ဖလန္တိယာတိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိယာ.

词根Phala，义为发出声响。Asanī phalati（霹雳作响）。（例如：）诸比丘，此二者于霹雳作响时不惊恐。所谓phalantiyā，即是发出声响。

စုလ္လ ဟာဝကရဏေ. ဟာဝကရဏံ ဝိလာသကရဏံ. စုလ္လတိ.

词根Culla，义为示媚。示媚即是调情。Cullati（他示媚）。

ဖုလ္လ [Pg.165] ဝိကသနဘေဒေသု. ဖုလ္လတိ. ဖုလ္လံ. ဖုလ္လိတော ကိံသုကော. သုဖုလ္လိတမရဝိန္ဒဝနံ.

词根Phulla，义为绽放与破裂。Phullati（它绽放）。Phullaṃ（已绽放）。（例如：）已绽放的赤花树。盛开的莲林。

အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ;

သောဘတိ ဒီပရုက္ခောဝ, သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတော.

八十肘高燃灯佛，大牟尼身甚庄严；光耀犹如灯明树，亦似盛开娑罗王。

ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏံ.

修补残破。

စိလ္လ သေဌိလ္လေ. သိဌိလဘာဝေါ သေဌိလ္လံ. စိလ္လတိ.

词根Cilla，义为松弛。松弛即是松懈的状态。Cillati（他松弛）。

ဝေလု စေလု ကေလု ခေလု ပေလု ဗေလု သေလု သလ တိလ ဂတိယံ. ဝေလတိ. စေလတိ. ကေလတိ. ခေလတိ. ပေလတိ. ဗေလတိ. သေလတိ. သလတိ. တိလတိ. စေလံ, ဗေလကော. ဧတ္ထ စေလန္တိ ဝတ္ထံ. ပေလကောတိ သသော.

词根Velu、celu、kelu、khelu、pelu、belu、selu、sala、tila，义为运动。Velati。Celati。Kelati。Khelati。Pelati。Belati。Selati。Salati。Tilati。（例如：）Celaṃ、belako。此处，celaṃ是衣，pelako是兔。

ခလ စလနေ. ခလတိ. ခလော. ခလောတိ ဒုဇ္ဇနော အသာဓု အသပ္ပုရိသော ပါပဇနော.

词根Khala，义为动摇。Khalati（他动摇）。Khalo（恶人）。所谓恶人，即是恶人、不善者、非善士、罪恶之人。

ခလ သဉ္စိနနေ. ခလတိ. ခလံ. ခလန္တိ ဝီဟိဋ္ဌပနောကာသဘူတံ ဘူမိမဏ္ဍလံ. တဉှိ ခလန္တိ သဉ္စိနန္တိ ရာသိံ ကရောန္တိ ဧတ္ထ ဓညာနီတိ ခလန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ခလံ သာလံ ပသုံ ခေတ္တံ, ဂန္တာ စဿ အဘိက္ခဏ’’န္တိ ပယောဂေါ.

词根Khala，义为聚集。Khalati（他聚集）。Khalaṃ（禾场）。所谓禾场，即是放置稻谷的平地。因人们于此处聚集、收集、堆积谷物，故称禾场。（例如：）“常去其禾场、厅堂、牲畜、田地”，此为用例。

ဂိလ အဇ္ဈောဟရဏေ. ဂိလတိ. ဂိလမက္ခံ ပုရိသော န ဗုဇ္ဈတိ.

词根Gila，义为吞咽。Gilati（他吞咽）。（例如：）人不觉知吞咽之垢。

ဂလ အဒနေ. ဂလတိ. ဂလော. ဂလန္တိ အဒန္တိ အဇ္ဈောဟရန္တိ ဧတေနာတိ ဂလော. ဂလောတိ ဂီဝါ ဝုစ္စတိ.

词根Gala，义为食。Galati（他食）。Galo（喉）。因以此吞、食、咽，故称喉。所谓喉，亦称颈。

သလ သလ္လ အာသုဂတိယံ. အာသုဂတိ သီဃဂမနံ. သလတိ. သလ္လတိ. သလ္လံ. ဧတ္ထ စ ‘‘သလ္လံ ဥသု သရော သလ္လော ကဏ္ဍော တေဇနော’’တိ ပရိယာယာ ဧတေ.

词根Sala、salla，义为速行。速行即是快速移动。Salati（他速行）。Sallati（他速行）。Sallaṃ（箭）。于此，“sallaṃ（箭）、usu（箭）、saro（矢）、sallo（箭）、kaṇḍo（箭）、tejano（箭）”，此等皆为同义词。

ခေါလ ဂတိပဋိဃာတေ. ခေါလတိ.

词根Khola，义为步履障碍。Kholati（他跛行）。

ဂိလေ [Pg.166] ပီတိက္ခယေ. ဂိလာယတိ. ဂိလာနော, ဂေလညံ. ဂိလာနောတိ အကလ္လကော. ဝိနယေပိ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘နာဟံ အကလ္လကော’’တိ. အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘နာဟံ အကလ္လကောတိ နာဟံ ဂိလာနော’’တိ ဝုတ္တံ.

词根Gilā，义为疲病。Gilāyati（他生病）。Gilāno（病人），gelaññaṃ（病）。所谓病人，即是不适者。在律藏中也说：“我非不适者。”而在义注中则说：“‘我非不适者’即‘我非病人’。”

မိလေ ဂတ္တဝိနာမေ. မိလာယတိ. မိလာယနော, မိလာယန္တော, မိလာယမာနော.

词根Milā，义为身体萎靡。Milāyati（他凋谢）。Milāyano、milāyanto、milāyamāno（皆为“凋谢的”）。

ကေလေ မမာယနေ. မမာယနံ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ ဂဟဏံ. ကေလာယတိ. တွံ ကံ ကေလာယတိ.

词根Kela，义为我所执。所谓我所执，即是依贪与见而执取“此是我的”。Kelāyati（他执取）。（例如：）你执取于谁？

သလ စလနေ သံဝရဏေ စ, ဝလ ဝလ္လ စလနေ စ. သံဝရဏာပေက္ခာယံ စကာရော. သလတိ. ကုသလံ. ဝလတိ. ဝလ္လတိ. ဝလ္လူရော.

词根Sala，义为动与防护；词根Vala、valla，亦义为动。此中“与”字，是就防护义而言。Salati（他动）。Kusalaṃ（善）。Valati（他动）。Vallati（他动）。Vallūro（干肉）。

တတ္ထ ကုသလန္တိ ကုစ္ဆိတေ ပါပဓမ္မေ သလယတိ စလယတိ ကမ္ပေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတံ အပါယဒွါရံ သလန္တိ သံဝရန္တိ ပိဒဟန္တိ သာဓဝေါ ဧတေနာတိ ကုသလံ. ဝလ္လန္တိ သံဝရန္တိ ရက္ခန္တိ ဣတော ကာကသေနာဒယော သတ္တေ အခါဒနတ္ထာယာတိ ဝလ္လူရော.

于此，所谓善（kusalaṃ），因其动摇、摇撼、震动、摧毁可鄙之恶法，故为善。或，贤善者以此防护、遮蔽可鄙之恶趣门，故为善。所谓干肉（vallūro），因其被防护、守护，以免被乌鸦等啄食，故为干肉。

မလ မလ္လ ဓာရဏေ. မလတိ. မလံ. မလ္လတိ. မလ္လော.

词根Mala、malla，义为持有。Malati（他持有）。Malaṃ（污垢）。Mallati（他持有/角力）。Mallo（力士）。

ဘလ ဘလ္လ ပရိဘာသနဟိံသာဒါနေသု. ဘလတိ. ဘလ္လတိ.

词根Bhala、bhalla，义为言说、伤害与拿取。Bhalati。Bhallati。

ကလ သင်္ချာနေ. ကလတိ. ကလာ, ကာလော.

词根Kala，义为计算。Kalati（他计算）。Kalā（分，艺），kālo（时）。

ဧတ္ထ ကလာတိ သောဠသဘာဂါဒိဘာဂေါ. ကာလောတိ ‘‘ဧတ္တကော အတ္က္ကန္တော’’တိအာဒိနာ ကလိတဗ္ဗော သင်္ခါတဗ္ဗောတိ ကာလော, ပုဗ္ဗဏှာဒိသမယော.

此处，kalā（分）即是十六分之一等部分。kālo（时）即是通过“已过尔许”等方式所应计算、所应测度者，如上午等时段。

ကလ္လ အသဒ္ဒေ. အသဒ္ဒေါ. နိဿဒ္ဒေါ. ကလ္လတိ.

词根Kalla，义为无声。Asaddo（无声）。Nissaddo（寂静）。Kallati（他寂静）。

ဇလ ဒိတ္တိယံ. ဇလတိ. ဇလံ, ဇလန္တော, ပဇ္ဇလန္တော, ဇလမာနော.

词根Jala，义为燃烧。Jalati（它燃烧）。Jalaṃ（水），jalanto（燃烧的），pajjalanto（炽燃的），jalamāno（燃烧的）。

ကော [Pg.167] ဧတိ သိရိယာ ဇလံ. ဇလံဝ ယသသာ အဋ္ဌာ, ဒေဝဒတ္တောတိ မေ သုတံ. သဒ္ဓမ္မပဇ္ဇောတော ဇလိတော.

（例如：）谁以光辉而行，光芒闪耀？他以声誉而立，光芒闪耀，我闻其为提婆达多。正法之灯已燃。

ဟုလ စလနေ. ဟုလတိ. ဟလော. ဟလောတိ ဖာလော, သော ဟိ ဟောလေတိ ဘူမိံ ဘိန္ဒန္တော မတ္တိကခဏ္ဍံ စာလေတီတိ ‘‘ဟလော’’တိ ဝုစ္စတိ ဥကာရဿ အကာရံ ကတွာ.

词根Hula，义为动。Hulati（他动）。Halo（犁）。所谓犁，即是犁头。因其犁地时，破开土地，翻动土块，故称犁（halo），此乃将u音变为a音而成。

စလ ကမ္ပနေ. စလတိ. စလိတော, အစလော. မဟန္တော ဘူမိစာလော. စလနံ, စာလော.

词根Cala，于摇动义。Calati（彼摇动）。Calito（已摇动的），acalo（不动的）。Mahanto bhūmicālo（大地震）。Calanaṃ（摇动），cālo（震动）。

ဇလ ဓညေ. ဇလတိ. ဇလံ.

词根Jala，于谷物义。Jalati（彼燃烧）。Jalaṃ（水）。

ဋလ ဋုလ ဝေလမ္ဗေ. ဋလတိ. ဋုလတိ.

词根Ṭala、ṭula，于摇摆义。Ṭalati（彼摇摆）。Ṭulati（彼摇摆）。

ထလ ဌာနေ. ထလတိ. ထလော. ထလောတိ နိရုဒကပ္ပဒေသော. ပဗ္ဗဇ္ဇာနိဗ္ဗာနေသုပိ တံသဒိသတ္တာ တဗ္ဗောဟာရော. ယထာ ဟိ လောကေ ဥဒကောဃေန အနောတ္ထရဏဋ္ဌာနံ ‘‘ထလော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ကိလေသောဃေန အနောတ္ထရဏီယတ္တာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နိဗ္ဗာနဉ္စ ‘‘ထလော’’တိ ဝုစ္စတိ, ‘‘တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ.

词根Thala，于处所义。Thalati（彼立于）。Thalo（陆地）。所谓陆地，即无水之处。出家与涅槃亦因与其相似而得此称。譬如世间不为水之洪流所淹没处称为“陆地”，如是，因不为烦恼之洪流所淹没，故出家与涅槃亦称“陆地”。如言：“已渡，已至彼岸，婆罗门立于陆地。”

ဖာလ ဝိလေခနေ. ဖာလတိ ဘူမိံ ဝိလေခတိ ဘိန္ဒတီတိ ဖာလော.

词根Phāla，于分裂义。因其分裂、犁开、破开地面，故称“犁”（phālo）。

နလ ဂန္ထေ. နလတိ.

词根Nala，于捆绑义。Nalati（彼捆绑）。

ဗလ ပါဏနေ. ဣဟ ပါဏနံ ဇီဝနံ သသနဉ္စ. ဗလတိ. ဗလံ, ဗာလော.

词根Bala，于活命义。此处活命即生存与呼吸。Balati（彼活命）。Balaṃ（力），bālo（愚人）。

ဧတ္ထ ဗလန္တိ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ ဧတေနာတိ ဗလံ, ကာယဗလဘောဂဗလာဒိကံ ဗလံ. အထ ဝါ ဗလန္တိ သမ္မာဇီဝနံ ဇီဝန္တိ ဧတေနာတိ ဗလံ, သဒ္ဓါဒိကံ ဗလံ. အာဂမဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အဿဒ္ဓိယေ န ကမ္ပတီတိ သဒ္ဓါဗလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ ဒဠှဋ္ဌေန ဗလန္တိ ဝတ္တဗ္ဗာနံ သဒ္ဓါဒီနံ အကမ္ပနဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ [Pg.168] ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဓာတူနံ အတ္ထာတိသယယောဂတော အဿဒ္ဓိယာဒီနံ အဘိဘဝနေန သဒ္ဓါဒိဗလာနံ အဘိဘဝနတ္ထောပိ ဂဟေတဗ္ဗော ‘‘အဗလာ နံ ဗလိယန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ. ဗာလောတိ ဗလတိ အဿသတိ စေဝ ပဿသတိ စာတိ ဗာလော, အဿသိတပဿသိတမတ္တေန ဇီဝတိ, န သေဋ္ဌေန ပညာဇီဝိတေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗလန္တီတိ ဗာလာ, အဿသိတပဿသိတမတ္တေန ဇီဝန္တိ, န ပညာဇီဝိတေနာတိ အတ္ထော’’တိ. ပညာဇီဝိနောယေဝ ဟိ ဇီဝိတံ သေဋ္ဌံ နာမ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ.

于此，“彼等凭此活命，维持生命”，故为“力”（balaṃ），即身力、财富力等。或，“彼等凭此活命，过正当的生活”，故为“力”（balaṃ），即信力等。于圣典义注中又说：“不为不信所动，故为信力”等，当知此说是为显示信等以坚固为义而被称作“力”，具有不动摇的性质。或，从语根的殊胜义结合来看，信等力能降伏不信等，亦应取其“降伏”义，如“弱者为强者所制”。“愚人”（bālo）者，“彼活命，即吸气与呼气”，故为“愚人”。此谓彼仅靠出入息而活，不以殊胜的慧命而活。诚如义注中所说：“‘彼等活命’，故为‘愚人’（bālā）；其义为：彼等仅靠出入息而活，不以慧命而活。”确实，唯以慧命而活者，其生命才堪称殊胜。是故世尊说：“谓以慧命而活者，其生为最胜。”

ပုလ မဟတ္တေ. ပုလတိ. ဝိပုလံ.

词根Pula，于广大义。Pulati（彼增大）。Vipulaṃ（广大）。

ကုလ သင်္ခါနေ ဗန္ဓုမှိ စ. ကောလတိ. ကုလံ, ကောလော.

词根Kula，于计算与亲属义。Kolati（彼计算）。Kulaṃ（家族），kolo。

သလ ဂမနေ. သလတိ.

词根Sala，于行进义。Salati（彼行进）。

ကိလ ပီတိယ ကီဠနေသု. ပီတဿ ဘာဝေါ ပီတိယံ ယထာ ဒက္ခိယံ. ကီဠနံ ကီဠာယေဝ. ကိလတိ.

词根Kila，于喜悦与嬉戏义。此中，pītiyaṃ是“已喜悦的状态”（pītassa bhāvo），如dakkhiyaṃ（熟练的状态）。Kīḷanaṃ即是kīḷā（嬉戏）。Kilati（彼嬉戏）。

ဣလ ကမ္ပနေ. ဣလတိ. ဧလံ, ဧလာ. ဧတ္ထ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော. ကေနဋ္ဌေန? ကမ္ပနဋ္ဌေန. ဒေါသောတိ စေတ္ထ အဂုဏော ဝေဒိတဗ္ဗော, န ပဋိဃော. ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ ဣဒမေတ္ထ နိဒဿနံ.

词根Ila，于摇动义。Ilati（彼摇动）。Elaṃ，elā。于此，elaṃ称为“过失”（doso）。以何义故？以摇动义故。于此，“过失”（doso）当知为“缺点”（aguṇo），而非“瞋恚”（paṭigho）。“无过失者，白衣覆盖”（Nelaṅgo setapacchādo）是此处的例子。

အပိစ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ. တထာ ဟိ ‘‘ဧလမ္ဗုဇံ ကဏ္ဋကိံ ဝါရိဇံ ယထာ’’တိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထံ နိဒ္ဒိသန္တော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ‘‘ဧလံ ဝုစ္စတိ ဥဒက’’န္တိ အာဟ. ဧလာတိ လာလာ ဝုစ္စတိ ‘‘ဧလမူဂေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ. အပိစ ဧလာတိ ခေဠော ဝုစ္စတိ ‘‘သုတွာ နေလပတိံ ဝါစံ, ဝါဠာ ပန္ထာ အပက္ကမု’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိယ. ဧတ္ထ နေလပတိံ ဝါစန္တိ ခေဠဗိန္ဒုနိပါတဝိရဟိတံ [Pg.169] ဝစနန္တိ အတ္ထော. လာလာခေဠဝါစကဿ တု ဧလာသဒ္ဒဿ အညံ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. အနေကပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တာ ဟိ သဒ္ဒါ. ကိံ ဝါ အညေန ပဝတ္တိနိမိတ္တေန, ဣလ ကမ္ပနေတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ကမ္ပနံ ဧဝ လာလာခေဠဝါစကဿ ဧလာသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ, တသ္မာ ဣလန္တိ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗဘာဝေန ကမ္ပေန္တိ ဟဒယစလနံ ပါပုဏန္တိ ဇနာ ဧတ္ထာတိ ဧလာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. သမာနပဝတ္တိနိမိတ္တာယေဝ ဟိ သဒ္ဒါ လောကသင်္ကေတဝသေန နာနာပဒတ္ထဝါစကာပိ ဘဝန္တိ. တံ ယထာ? ဟိနောတိ ဂစ္ဆတီတိ ဟေတု, သပ္ပတိ ဂစ္ဆတီတိ သပ္ပော, ဂစ္ဆတီတိ ဂေါတိ. တထာ အသမာနပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တာယေဝ သမာနပဒတ္ထဝါစကာပိ ဘဝန္တိ. တံ ယထာ? ရဉ္စတီတိ ရာဇာ, ဘူမိံ ပါလေတီတိ ဘူမိပါလော, နရေ ဣန္ဒတီတိ နရိန္ဒောတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာပိ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

再者，elaṃ亦称“水”（udakaṃ）。诚如具寿舍利弗在阐明“如水生、有刺、水生（莲花）”此句圣典语的意义时说：“elaṃ称为水”。Elā亦称“唾液”（lālā），如在“elamūgo”（流口水的哑人）一词中。再者，elā亦称“痰”（kheḷo），如在“听闻无痰之语，猛兽远离道路”一句中。于此，“无痰之语”意为“没有痰滴掉落的言语”。然而，对于表示唾液和痰的elā一词，应寻求其他的转义所依。因为词语有多种转义所依。或，何需其他转义所依？“ila，于摇动义”中所说的“摇动”，正是表示唾液和痰的elā一词的转义所依。因此，应取此义：“人们于此，因其可厌恶性而摇动，心生颤动”，故为elā。确实，即使是具有相同转义所依的词语，亦会因世俗约定而表示不同的事物。例如：hinoti（彼去），故为hetu（因）；sappati（彼爬行），故为sappo（蛇）；gacchati（彼去），故为go（牛）。同样，即使是具有不同转义所依的词语，亦可表示相同的事物。例如：rañcati（彼使喜悦），故为rājā（王）；bhūmiṃ pāleti（彼保护大地），故为bhūmipālo（护地者）；nare indati（彼于人中为王），故为narindo（人主）。此理于一切处皆当思察。

ဣလ ဂတိယံ. ဣလတိ.

词根Ila，于行进义。Ilati（彼行进）。

ဟိလ ဟာဝကရဏေ. ဟေလတိ.

词根Hila，于示媚态义。Helati（彼示媚态）。

သိလ ဥဉ္ဆေ. သိလတိ.

词根Sila，于拾集义。Silati（彼拾集）。

တိလ သိနေဟနေ. တိလတိ. တိလံ, တေလံ, တိလော.

词根Tila，于油润义。Tilati（彼油润）。Tilaṃ（芝麻），telaṃ（油），tilo（芝麻树）。

စိလ ဝသနေ. စိလတိ.

词根Cila，于穿着义。Cilati（彼穿着）。

ဝလ ဝိလာသနေ. ဝလတိ.

词根Vala，于嬉戏义。Valati（彼嬉戏）。

ပိလ ဂဟဏေ. ပိလတိ.

词根Pila，于执取义。Pilati（彼执取）。

မိလ သိနေဟနေ. မိလတိ.

词根Mila，于慈爱义。Milati（彼慈爱）。

ဖုလ သဉ္စလေ ဖရဏေ စ. ဖုလတိ.

词根Phula，于动摇与遍满义。Phulati（彼动摇、遍满）。

လကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以l结尾的语根形式。

ဝကာရန္တဓာတု

以v结尾的词根

ဝါ [Pg.170] ဂတိဂန္ဓနေသု. ဝါတိ. ဝါတော.

Vā，于行进与散香义。Vāti。Vāto（风）。

ဝီ ပဇနကန္တိ အသနခါဒန ဂတီသု. ပဇနံ စလနံ. ကန္တိ အဘိရုစိ. အသနံ ဘတ္တပရိဘောဂေါ. ခါဒနံ ပူဝါဒိဘက္ခနံ. ဂတိ ဂမနံ. ဝေတိ.

Vī，于驱动、喜爱、食、嚼、行进义。Pajanaṃ是动；kanti是喜爱；asanaṃ是食用饭食；khādanaṃ是食用糕点等；gati是去。Veti。

ဝေ တန္တသန္တာနေ. ဝါယတိ. တန္တဝါယော.

Ve，于编织义。Vāyati。Tantavāyo（织工）。

ဝေ သောသနေ. ဝါယတိ.

Ve，于干燥义。Vāyati。

ဓိဝု ခိဝု နိဒဿနေ. ဓေဝတိ. ခေဝတိ.

Dhivu、khivu，于指示义。Dhevati。Khevati。

ထိဝု ဒိတ္တိယံ. ထေဝတိ. မဓုမဓုကာ ထေဝန္တိ.

Thivu，于光辉义。Thevati。Madhumadhukā thevanti（蜂蜜与甘草闪耀）。

ဇီဝ ပါဏဓာရဏေ. ဇီဝတိ. ဇီဝိတံ, ဇီဝေါ, ဇီဝိကာ. အတ္ထိ နော ဇီဝိကာ ဒေဝ, သာ စ ယာဒိသကီဒိသာ. ဇီဝိတံ ကပ္ပေတိ.

Jīva，于维持生命义。Jīvati。Jīvitaṃ（生命），jīvo（命），jīvikā（生计）。Atthi no jīvikā deva, sā ca yādisakīdisā（天神，我们有生计，但却是如此这般的生计）。Jīvitaṃ kappeti（他维持生命）。

ပိဝ မိဝ တိဝ နိဝ ထူလိယေ. ပိဝတိ. ပိဝရော. မိဝတိ. တိဝတိ. နိဝတိ.

Piva、miva、tiva、niva，于肥胖义。Pivati。Pivaro（肥胖者）。Mivati。Tivati。Nivati。

ဧတ္ထ စ ပိဝရောတိ ကစ္ဆပေါ, ယော ကောစိ ဝါ ထူလသရီရော. တထာ ဟိ ‘‘ပိဝရော ကစ္ဆပေ ထူလေ’’တိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဝုတ္တံ.

在此，pivaro是乌龟，或任何身体肥胖者。诚如古师所说：“pivaro用于乌龟与肥胖者。”

အဝ ပါလနေ. အဝတိ. ဗုဒ္ဓေါ မမ အဝတံ.

Ava，于保护义。Avati。Buddho mama avataṃ（愿佛陀保护我）。

ဘဝ ဂတိယံ. သဝတိ.

Sava，于流动义。Savati。

ကဝ ဝဏ္ဏေ. ကဝတိ.

Kava，于描绘义。Kavati。

ခိဝု မဒေ. ခိဝတိ.

Khivu，于沉醉义。Khivati。

ဓောဝု ဓောဝနေ. ဓောဝတိ.

Dhovu，于洗涤义。Dhovati。

ဒေဝု [Pg.171] ဒေဝ ဒေဝနေ. ဒေဝတိ အာဒေဝတိ, ပရိဒေဝတိ, အာဒေဝေါ, ပရိဒေဝေါ, အာဒေဝနာ, ပရိဒေဝနာ, အာဒေဝိတတ္တံ, ပရိဒေဝိတတ္တံ.

Devu、deva，于悲叹义。Devati（悲叹），ādevati（哀号），paridevati（恸哭）。Ādevo（哀号），paridevo（恸哭），ādevanā（哀号），paridevanā（恸哭），ādevitattaṃ（哀号的状态），paridevitattaṃ（恸哭的状态）。

သေဝု ကေဝု ခေဝု ဂေဝု ဂိလေဝု မေဝု မိလေဝု သေစနေ. သေဝတိ. ကေဝတိ. ခေဝတိ. ဂေဝတိ. ဂိလေဝတိ. မေဝတိ မိလေဝတိ.

Sevu、kevu、khevu、gevu、gilevu、mevu、milevu，于灌溉义。Sevati。Kevati。Khevati。Gevati。Gilevati。Mevati。Milevati。

ဒေဝု ပ္လုတဂတိယံ. ပ္လုတဂတိ ပရိပ္လုတဂမနံ. ဒေဝတိ.

Devu，于跳跃行义。Plutagati是pariplutagamanaṃ（四处跳跃而行）。Devati。

ဓာတု ဂတိသုဒ္ဓိယံ. ဓာဝတိ, ဝိဓာဝတိ. အာဓာဝတိ, ပရိဓာဝတိ. ဓာဝကော.

Dhāvu，于行进与清净义。Dhāvati（跑；清洗），vidhāvati（四处跑；彻底清洗）。Ādhāvati（跑来），paridhāvati（跑遍）。Dhāvako（跑者）。

စိဝု အာဒါနသံဝရေသု. စိဝတိ.

Civu，于执取与防护义。Civati。

စေဝိ စေတနာတုလျေ. စေဝတိ.

Cevi，于思量义。Cevati。

ဝကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以v结尾的词根形式。

သကာရန္တဓာတု

以s结尾的词根

သာ ပါကေ. သာတိ.

Sā，于烹煮义。Sāti。

သိ သေဝါယံ. သေဝတိ. သေဝနာ, သေဝကော, သေဝိတော, သိဝေါ, သိဝံ.

Si，于侍奉义。Sevati。Sevanā（侍奉），sevako（侍奉者），sevito（被侍奉者），sivo（吉祥者），sivaṃ（吉祥）。

နိဟီယတိ ပုရိသော နိဟီနသေဝီ,န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ;

သေဋ္ဌမုပဂမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ,တသ္မာ အတ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဘဇေထ;

与卑劣者为伍者衰败，与同等者为伍则不退。亲近至上者，能迅速提升；是故，应亲近比自己更优越者。

သိ ဂတိဗုဒ္ဓီသု. သေတိ, အတိသေတိ. အတိသိတုံ, အတိသိတွာ, သေတု.

Si，于去与知义。Seti，atiseti。Atisituṃ，atisitvā，setu。

သီ [Pg.172] သယေ. သယော သုပနံ. သေတိ. သယတိ. သေနံ. သယနံ.

Sī，于卧义。Sayo是supanaṃ（睡眠）。Seti。Sayati。Senaṃ（卧具），sayanaṃ（卧）。

သု ဂတိယံ. သဝတိ. ပသဝတိ. ပသုတော, သုတော.

Su，于去义。Savati。Pasavati。Pasuto，suto。

ဧတ္ထ သုတောတိ ဒူတော, ‘‘ဝိတ္တိဉှိ မံ ဝိန္ဒတိ သုတ ဒိသွာ’’တိ ‘‘ဒေဝသုတော စ မာတလီ’’တိ စ ဣမာနိ တတ္ထ ပယောဂါနိ.

此处，suto是使者。“vittiñhi maṃ vindati suta disvā”（见到使者，我便获得喜悦）及“devasuto ca mātalī”（天神使者摩多利），这些是其用例。

သု သဝနေ. သဝနံ သန္ဒနံ. သဝတိ. အာသဝေါ.

Su，流出义。Savanaṃ意为sandanaṃ（流出）。Savati。Āsavo。

သူ ပသဝေ. ပသဝေါ ဇနနံ. သဝတိ, ပသဝတိ. သုတ္တံ.

Sū，生产义。Pasavo意为jananaṃ（生产）。Savati, pasavati。Suttaṃ。

ဧတ္ထ ပန သုတ္တန္တိ အတ္ထေ သဝတိ ဇနေတီတိ သုတ္တံ, တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, တဒညမ္ပိ ဝါ ဟတ္ထိသုတ္တာဒိ သုတ္တံ.

于此，所谓经（suttaṃ），是因为它能产生义理，故称为经。三藏中的佛语是经，此外如《象经》（Hatthisutta）等也是经。

သူ ပါဏဂဗ္ဘဝိမောစနေသု. သူတိ. ပသူတိ. ပသူတော.

Sū，分娩义。Sūti。Pasūti。Pasūto。

သု ပေရဏေ. သုတိ.

Su，驱动义。Suti。

သေ ခယေ. သီယတိ. ဧကာရဿီယာဒေသော.

Se，毁坏义。Sīyati。e被替换为sīya。

သေ ပါကေ. သေတိ.

Se，烹煮义。Seti。

သေ ဂတိယံ. သေတိ. သေတု.

Se，去义。Seti。Setu。

ဟိံသ ဟိံသာယံ. ဟိံသတိ. ဟိံသကော, ဟိံသနာ, ဟိံသာ.

Hiṃsa，伤害义。Hiṃsati。Hiṃsako, hiṃsanā, hiṃsā。

ဣဿ ဣဿာယံ. ဣဿတိ. ပုရိသပရက္ကမဿ ဒေဝါ န ဣဿန္တိ. ဣဿာ, ဣဿာယနာ.

Issa，嫉妒义。Issati。“诸天神不嫉妒人的努力。”Issā, issāyanā。

နမဿ ဝန္ဒနာနတိယံ. ဝန္ဒနာနတိ နာမ ဝန္ဒနာသင်္ခါတံ နမနံ, သကမ္မကောယေဝါယံ ဓာတု, န နမုဓာတု ဝိယ သကမ္မကော စေဝ အကမ္မကော စ. နမဿတိ.

Namassa，礼敬义。Vandanānati指称为礼敬的鞠躬。此词根仅为他动词，不像namu词根既是自动词也是他动词。Namassati。

ဃုသ သဒ္ဒေ. ဃုသတိ, ဃောသတိ. ပဋိဃောသော, နိဂ္ဃောသော, ဝစီဃောသော.

Ghusa，声响义。Ghusati, ghosati。Paṭighoso, nigghoso, vacīghoso。

စုသ [Pg.173] ပါနေ. စုသတိ.

Cusa，吸饮义。Cusati。

ပုသ ဗုဒ္ဓိယံ. ပုသတိ. ပေါသော. သမ္ပီဠေ မမ ပေါသနံ. ပေါသနန္တိ ဝဍ္ဎနံ.

Pusa，增长义。Pusati。Poso。“于压迫中，我得滋养。”Posanaṃ意为vaḍḍhanaṃ（增长）。

မုသ ထေယျေ. ထေနနံ ထေယျံ စောရိကာ. မုသတိ. ဒုဒ္ဒိက္ခော စက္ခုမုသနော. မုသလော.

Musa，偷盗义。Thenanaṃ、theyyaṃ、corikā均意为偷盗。Musati。“邪见者欺骗眼睛。”Musalo。

ပုသ ပသဝေ. ပုသတိ.

Pusa，生产义。Pusati。

ဝါသိ ဘူသ အလင်္ကာရေ. ဝါသတိ. ဘူသတိ, ဝိဘူသတိ. ဘူသနံ, ဝိဘူသနံ.

Vāsi, bhūsa，装饰义。Vāsati。Bhūsati, vibhūsati。Bhūsanaṃ, vibhūsanaṃ。

ဥသ ရုဇာယံ. ဥသတိ.

Usa，病痛义。Usati。

ဣသ ဥစ္ဆေ. ဧသတိ. ဣသိ.

Isa，寻觅义。Esati。Isi。

ဧတ္ထ ပန သီလာဒယော ဂုဏေ ဧသန္တီတိ ဣသယော, ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာယ စ ပဗ္ဗဇိတာ နရာ. ‘‘ဣသိ တာပသော ဇဋိလော ဇဋီ ဇဋာဓရော’’တိ ဧတေ တာပသပရိယာယာ.

于此，因寻求戒等功德，故称仙人（isi）；佛陀等圣者，以及以苦行方式出家的人也是。“仙人、苦行者、结发者、持发髻者、蓄发者”，这些是苦行者的同义词。

ကသ ဝိလေခနေ. ကသတိ, ကဿတိ. ကဿကော, အာကာသော.

Kasa，耕作义。Kasati, kassati。Kassako, ākāso。

ဧတ္ထ ကဿကောတိ ကသိကာရကော. အာကာသောတိ နဘံ. တဉှိ န ကဿတီတိ အာကာသော. ကသိတုံ ဝိလေခိတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော. ဣမာနိ တဒဘိဓာနာနိ –

此处，kassako指农夫。Ākāso指天空。因为它不可被耕犁，故称ākāso。其义为不可耕犁、不可刻划。以下是它的别名：

အာကာသော အမ္ဗရံ အဗ္ဘံ, အန္တလိက္ခ’မဃံ နဘံ;

ဝေဟာသော ဂဂနံ ဒေဝေါ, ခ’မာဒိစ္စပထောပိ စ.

虚空(Ākāso)、天空(ambaraṃ)、云霄(abbhaṃ)、中际(antalikkhaṃ)、无碍(aghaṃ)、云天(nabhaṃ)；虚空(vehāso)、苍穹(gaganaṃ)、天(devo)、空(khaṃ)以及日光道(ādiccapatho)。

တာရာပထော စ နက္ခတ္တ-ပထော ရဝိပထောပိ စ;

ဝေဟာယသံ ဝါယုပထော, အပထော အနိလဉ္ဇသံ.

星宿道(Tārāpatho)、星象道(nakkhattapatho)以及日道(ravipatho)；天空(vehāyasaṃ)、风道(vāyupatho)、无迹(apatho)与风之径(anilañjasaṃ)。

ကသ [Pg.174] သိသ ဇသ ဈသ ဝသ မသ ဒိသ ဇုသ ယုသ ဟိံသတ္ထာ. ကသတိ. သိသတိ. ဇသတိ. ဈသတိ. ဝသတိ. မသတိ. မသကော. ဩမသတိ, ဩမသဝါဒေါ. ဒိသတိ. ဇုသတိ. ယူသတိ.

Kasa, sisa, jasa, jhasa, vasa, masa, disa, jusa, yusa，为伤害义。Kasati。Sisati。Jasati。Jhasati。Vasati。Masati。Masako。Omasati, omasavādo。Disati。Jusati。Yūsati。

တတ္ထ ဩမသတီတိ ဝိဇ္ဈတိ. ဩမသဝါဒေါတိ ပရေသံ သူစိယာ ဝိယ ဝိဇ္ဈနဝါဒေါ. မသကောတိ မကသော.

此处，omasati意为刺穿。Omasavādo指像用针刺伤他人般的言说。Masako指蚊子。

ဘဿ ဘဿနေ. ဘဿန္တိ ကထနံ ဝုစ္စတိ ‘‘အာဝါသော ဂေါစရော ဘဿံ. ဘဿကာရက’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. ဘဿတိ. ဘဋ္ဌံ. ဘဋ္ဌန္တိ ဘာသိတံ, ဝစနန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန –

Bhassa，言说义。Bhassaṃ被称为kathanaṃ（言说），如在“住所、行境、言谈、言谈者”等用例中。Bhassati。Bhaṭṭhaṃ。Bhaṭṭhaṃ意为bhāsitaṃ，即vacanaṃ（话语）之义。于此，有如下例子：

‘‘သုဘာသိတာ အတ္ထဝတီ, ဂါထာယော တေ မဟာမုနိ;

နိဇ္ဈတ္တောမှိ သုဘဋ္ဌေန, တွဉ္စ မေ သရဏံ ဘဝါ’’တိ

“大牟尼，您的偈颂善说而义深；我已为您之善说所折服，愿您成为我的归依处。”

ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ နိဇ္ဈတ္တောတိ နိဇ္ဈာပိတော ဓမ္မောဇပညာယ ပညတ္တိဂတော အမှိ. သုဘဋ္ဌေနာတိ သုဘာသိတေန.

此为巴利范例。其中，nijjhatto意为：我已通过法味之慧获得理解，达到概念的认知。Subhaṭṭhena意为“以善说”。

ဇိသု နိသု ဝိသု မိသု ဝဿ သေစနေ. ဇေသတိ. နေသတိ. ဝေသတိ. မေသတိ. ဒေဝေါ ဝဿတိ.

Jisu, nisu, visu, misu, vassa，为浇灌义。Jesati。Nesati。Vesati。Mesati。Devo vassati（天降雨）。

မရိသု သဟနေ စ. စကာရော သေစနာပေက္ခကော. မရိသတိ.

词根`maris`，用于“忍耐”义。`ca`字兼指`secana`（灌溉）义。其动词形式为`marisati`。

ပုသ ပေါသနေ. ပေါသတိ. ပေါသော. ကမ္မစိတ္တဥတုအာဟိအာရေဟိ ပေါသိယတီတိ ပေါသော. ‘‘အညေပိ ဒေဝေါ ပေါသေတီ’’တိ ဒဿနတော ပန စုရာဒိဂဏေပိ ဣမံ ဓာတုံ ဝက္ခာမ.

词根`pus`，用于“滋养”义。其动词形式为`posati`。名词`poso`。所谓`poso`，是因为他由业、心、时节与食所滋养。又，在“天神亦滋养他人”等句中，我们将在`curādi`品动词中也解说此词根。

ပိသု သိလိသု ပုသု ပလုသု ဥသု ဥပဒါဟေ. ပေသတိ. သိလေသတိ. သိလေသော. ပေါသတိ. ပလောသတိ. ဩသတိ. ဥသု.

词根`pis`、`silis`、`pus`、`palus`、`us`，用于“燃烧、折磨”义。其派生形式有：`pesati`、`silesati`、`sileso`、`posati`、`palosati`、`osati`、`usu`。

ဃသု သံဟရိသေ. သံဟရိသော သံဃဋ္ဋနံ. ဃဿတိ.

词根`ghas`，用于“摩擦”义。`saṃharisa`即是`saṅghaṭṭana`（碰撞、摩擦）。其动词形式为`ghassati`。

ဟသု အာလိင်္ဂေ. အာလိင်္ဂေါ ဥပဂူဟနံ. ဟဿတိ.

词根`has`，用于“拥抱”义。`āliṅga`即是`upagūhana`（拥抱）。其动词形式为`hassati`。

ဟသ [Pg.175] ဟသနေ. ဟသတိ. အဿာ ဟသန္တိ, အာဇာနီယာ ဟသန္တိ, ပဟသတိ, ဥဟသတိ. ကာရိတေ ‘‘ဟာသေတိ’’ဣစ္စာဒိ, ဥဟသိယမာနော, ဟာသော, ပဟာသော, ဟသနံ, ပဟသနံ, ဟသိတံ. ဟကာရလောပေန မန္ဒဟသနံ ‘‘သိတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘သိတံ ပါတွာကာသီ’’တိအာဒီသု.

词根`has`，用于“笑”义。其动词形式为`hasati`。例如：`assā hasanti`（母马笑），`ājānīyā hasanti`（良马笑），`pahasati`（大笑），`uhasati`（嘲笑）。其使役态为`hāseti`等；被动态有`uhasiyamāno`；名词形式有`hāso`、`pahāso`、`hasanaṃ`、`pahasanaṃ`、`hasitaṃ`。因`ha`音的省略，`mandahasanaṃ`（微笑）被称为`sita`，如在`sitaṃ pātvākāsī`（他露出微笑）等句中。

တတ္ထ ဥဟသတီတိ အဝဟသတိ. ဥဒသိယမာနောတိ အဝဟသိယမာနော. တတြာယံ ပါဠိ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခုံ အရညဂတံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတံ ဝါ သုညာဂါရဂတံ ဝါ မာတုဂါမော ဥပသင်္ကမိတွာ ဥဟသတိ’’ ဣတိ စ ‘‘သော မာတုဂါမေန ဥဟသိယမာနော’’ ဣတိ စ. ဟာသောတိ ဟသနံ ဝါ သောမနဿံ ဝါ ‘‘ဟာသော မေ ဥပပဇ္ဇထာ’’တိအာဒီသု ဝိယ.

其中，`uhasati`意为`avahasati`。`udasiyamāno`意为`avahasiyamāno`。于此，有此巴利（经文）为例：“于此，有女人走近去到森林、树下或空宅的比丘而嘲笑他”，以及“他被女人嘲笑”。`hāso`意为“笑”或“喜悦”，如在“愿我生起喜悦”等句中。

တုသ ဟသ ဟိသ ရသ သဒ္ဒေ. တုသတိ, ဟသတိ, ဟိသတိ, ရသတိ, ရသိတံ. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘ဘေရိယော သဗ္ဗာ ဝဇ္ဇန္တု, ဝီဏာ သဗ္ဗာ ရသန္တု တာ’’ ဣတိ.

词根`tus`、`has`、`his`、`ras`，用于“发声”义。其派生形式有`tusati`、`hasati`、`hisati`、`rasati`、`rasitaṃ`。于此，有此巴利（经文）为例：“愿所有鼓都被敲响，愿所有那些琴都鸣响”。

ရသ အဿာဒနေ. ရသတိ. ရသော.

词根`ras`，用于“品尝”义。其动词形式为`rasati`。名词形式为`raso`。

ရသ အဿာဒသိနေဟေသု. ရသတိ. ရသော.

词根`ras`，用于“享受”与“爱欲”义。其动词形式为`rasati`。名词形式为`raso`。

ရသ ဟာနိယံ. ရသတိ. ရသနံ, ရသော.

词根`ras`，用于“损耗”义。其动词形式为`rasati`。名词形式为`rasanaṃ`、`raso`。

အတြာယံ ပါဠိ –

于此，有如下巴利（Pāḷi）偈颂：

‘‘နဟေဝ ဌိတ နာ’သီနံ, န သယာနံ န ပဒ္ဓဂုံ;

ယာဝ ဗျာတိ နိမီသတိ, တတြာပိ ရသတိဗ္ဗယော’’တိ.

“非立亦非坐，非卧亦非行；乃至眨眼间，寿命恒损减。”

တတ္ထ ရသတိဗ္ဗယောတိ သော သော ဝယော ရသတိ ပရိဟာယတိ, န ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထော.

其中，`rasatibbayo`的意思是：彼彼寿命（`vayo`）衰减（`rasati`）、损耗（`parihāyati`），不再增长。

လသ သိလေသနကီဠနေသု. လသတိ. လာသော. လသီ စ တေ နိပ္ပလိတာ. လသိ ဝုစ္စတိ မတ္ထလုင်္ဂံ. နိပ္ပလိတာတိ နိက္ခန္တာ.

词根`las`，用于“黏附”与“嬉戏”义。其动词形式为`lasati`。名词形式为`lāso`。例如：`lasī ca te nippalitā`（你的脑髓已流出）。此处，`lasi`被称为`matthaluṅgaṃ`（脑髓）。`nippalitā`意为`nikkhantā`（流出）。

နိသ [Pg.176] သမာဓိမှိ. သမာဓိ သမာဓာနံ စိတ္တေကဂ္ဂတာ. နေသတိ.

词根`nis`，用于“三摩地”（samādhi）义。三摩地即是`samādhāna`（专注）或`cittekaggatā`（心一境性）。其动词形式为`nesati`。

မိသ မသ သဒ္ဒေ ရောသေ စ. မေသတိ. မသတိ. မေသော. မသကော.

词根`mis`、`mas`，用于“发声”与“忿怒”义。其动词形式有`mesati`、`masati`。名词形式有`meso`、`masako`。

ပိသိ ပေသု ဂတိယံ. ပိသတိ. ပေသတိ.

词根`pis`、`pes`，用于“去”义。其动词形式为`pisati`、`pesati`。

သသု ဟိံသာယံ. သသတိ. သတ္ထံ. သတ္ထံ ဝုစ္စတိ အသိ.

词根`sas`，用于“杀害”义。其动词形式为`sasati`。名词形式为`satthaṃ`。`satthaṃ`即被称为`asi`（刀剑）。

သံသ ထုတိယဉ္စ. စကာရော ဟိံသာပေက္ခာယ. သံသတိ, ပသံသတိ. ပသံသာ, ပသံသနာ. ပသတ္ထော ဘဂဝါ. ပသံသမာနော, ပသံသိတော, ပသံသကော, ပသံသိတဗ္ဗော, ပသံသနီယော, ပါသံသော, ပသံသိတွာ ဣစ္စာဒီနိ.

词根`saṃs`，用于“赞美”义。`ca`字是为了包含“杀害”义。其动词形式有`saṃsati`、`pasaṃsati`。名词形式有`pasaṃsā`、`pasaṃsanā`。例如：`pasattho bhagavā`（世尊是被赞美者）。其他派生形式有：`pasaṃsamāno`、`pasaṃsito`、`pasaṃsako`、`pasaṃsitabbo`、`pasaṃsanīyo`、`pāsaṃso`、`pasaṃsitvā`等。

ဒိသ ပေက္ခနေ. ဧတိဿာ ပန နာနာရူပါနိ ဘဝန္တိ – ‘‘ဒိဿတိ ပဒိဿတိ’’ ဣစ္စာဒိ အကမ္မကံ. ‘‘ပဿတိ ဒက္ခတိ’’ဣစ္စာဒိ သကမ္မကံ.

词根`dis`，用于“看”义。此词根有多种形式：`dissati`、`padissati`等为不及物动词；`passati`、`dakkhati`等为及物动词。

ဒိဿတု, ပဿတု, ဒက္ခတု. ဒိဿေယျ, ပဿေယျ, ဒက္ခေယျ. ဒိဿေ, ပဿေ, ဒက္ခေ. ဒိဿ, ပဿ, ဒက္ခ. အဒိဿာ, အပဿာ. အဒ္ဒါ သီဒန္တရေ နဂေ. အဒ္ဒက္ခာ, အဒ္ဒက္ခုံ, အဒဿုံ. အဒဿိ, အပဿိ, အဒက္ခိ.

其动词变位形式举例：`dissatu`、`passatu`、`dakkhatu`；`disseyya`、`passeyya`、`dakkheyya`；`disse`、`passe`、`dakkhe`；`dissa`、`passa`、`dakkha`；`adissā`、`apassā`；`addā sīdantare nage`（例句）；`addakkhā`、`addakkhuṃ`、`adassuṃ`；`adassi`、`apassi`、`adakkhi`。

ဒဿိဿတိ, ပဿိဿတိ, ဒက္ခိဿတိ. အဒဿိဿာ, အပဿိဿာ, ဒက္ခိဿာ. ဧဝံ ဝတ္တမာနပဉ္စမိယာဒိဝသေန ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာနိ. ကာရိတေ ‘‘ဒဿေတိ ဒဿယတီ’’တိ ရူပါနိ. ကမ္မေ ‘‘ပဿိယတိ’’ ဣစ္စာဒီနိ.

将来时有`dassissati`、`passissati`、`dakkhissati`。条件式有`adassissā`、`apassissā`、`dakkhissā`。应如是根据现在时、命令式等展开。使役态的形式为`dasseti`、`dassayati`。被动态的形式为`passiyati`等。

ဒိသာ. ပဿော. ပဿံ. ပဿိတာ. ဒဿေတာ. ဒဿနံ. ဝိပဿနာ, ဉာဏဒဿနန္တိ နာမိကပဒါနိ. တဒတ္ထေ ပန တုမတ္ထေ စ ‘‘ဒက္ခိတာယေ’’တိ ရူပံ. ‘‘အာဂတာမှ ဣမံ ဓမ္မသမယံ, ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃ’’န္တိ ဟိ ပါဠိ. ဣမသ္မိံ ပန ပါဠိပ္ပဒေသေ ‘‘ဒက္ခိတာယေ’’တိ ဣဒံ တဒတ္ထေ တုမတ္ထေ ဝါ စတုတ္ထိယာ ရူပံ. တထာ [Pg.177] ဟိ ဒက္ခိတာယေတိ ဣမဿ ဒဿနတ္ထာယာတိ ဝါ ပဿိတုန္တိ ဝါ အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော. ဒိသာတိအာဒီသု ပန ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါပိ ဒိသာတိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

名词形式有：`disā`、`passo`、`passaṃ`、`passitā`、`dassetā`、`dassanaṃ`、观（vipassanā）、`ñāṇadassana`（智见）。此外，在表示“为彼”或不定式（`tum-atthe`）的意义时，有`dakkhitāye`的形式。如巴利（Pāḷi）经文中所说：“我等来此法会，为见不败之僧团。”在这段巴利文中，`dakkhitāye`是表示“为彼”或不定式意义的第四格形式。因此，`dakkhitāye`的意思应结合为`dassanatthāya`（为了见）或`passituṃ`（去见）。又，在`disā`等词中，东方等区别亦被称为`disā`。如言：

‘‘ဒိသာ စတဿော ဝိဒိသာ စတဿော,ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသတာ ဣမာယော;

ကတမံ ဒိသံ တိဋ္ဌတိ နာဂရာဇာ,ယမဒ္ဒသာ သုပိနေ ဆဗ္ဗိသာဏ’’န္တိ.

“四方及四维，上下成十方；龙王居何处，梦见六牙尊？”

မာတာပိတာဒယောပိ. ယထာဟ –

父母等亦（是方向）。如言：

‘‘မာတာပိတာ ဒိသာ ပုဗ္ဗာ, အာစရိယာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ;

ပုတ္တဒါရာ ဒိသာ ပစ္ဆာ, မိတ္တာမစ္စာ စ ဥတ္တရာ;

“父母为东方，师长为南方，妻儿为西方，亲友为北方，

ဒါသကမ္မကရာ ဟေဋ္ဌာ, ဥဒ္ဓံ သမဏဗြာဟ္မဏာ;

ဧတာ ဒိသာ နမဿေယျ, အလမတ္တော ကုလေ ဂိဟီ’’တိ;

仆役为下方，沙门婆罗门为上方。在家族中，有能力的在家人，应礼敬此诸方。”

ပစ္စယဒါယကာပိ. ယထာဟ – ‘‘အဂါရိနော အန္နဒပါနဝတ္ထဒါ, အဝှာယိကာ နမ္ပိ ဒိသံ ဝဒန္တီ’’တိ.

资具布施者亦（是方向）。如言：“在家的施主，布施饮食与衣物者，邀请者，他们亦被称为‘方’。”

နိဗ္ဗာနမ္ပိ. ယထာဟ –

涅槃亦（是方向）。如言：

‘‘ဧတာဒိသာ ပရမာ သေတကေတု,ယံ ပတွာ နိဒ္ဒုက္ခာ သုခိနော ဘဝန္တီ’’တိ;

白幢(Setaketu)，此乃最上，证得它，则无苦而安乐。

ဧဝံ ဒိသာသဒ္ဒေန ဝုစ္စမာနံ အတ္ထရူပံ ဉတွာ ဣဒါနိဿ နိဗ္ဗစနမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒိဿတိ စန္ဒာဝဋ္ဋနာဒိဝသေန ‘‘အယံ ပုရိမာ အယံ ပစ္ဆိမာ’’တိအာဒိနာ နာနပ္ပကာရတော ပညာယတီတိ ဒိသာ, ပုရတ္ထိမဒိသာဒယော. တထာ ‘‘ဣမေ အမှာကံ ဂရုဋ္ဌာန’န္တိအာဒိနာ ပဿိတဗ္ဗာတိ ဒိသာ, မာတာပိတာဒယော. ဒိဿန္တိ သကာယ ပုညကြိယာယ ဣမေ ဒါယကာတိ ပညာယန္တီတိ ဒိသာ, ပစ္စယဒါယကာ. ဒိဿတိ ဥပ္ပာဒဝယာဘာဝေန နိစ္စဓမ္မတ္တာ သဗ္ဗကာလမ္ပိ ဝိဇ္ဇတီတိ ဒိသာ, နိဗ္ဗာနံ. ပဿောတိ ကာရဏာကာရဏံ [Pg.178] ပဿတီတိ ပဿော. ဧဝံ ပဿတီတိ ပဿံ. အတြာယံ ပါဠိ –

如此，了知由“方”(disā)一词所表达的意义之自性后，现在应如是看待其语源。由月亮运转等方式，通过“此是东方，此是西方”等各种方法而被看见(dissati)、被了知(paññāyati)，故为“方”(disā)，即东方等方向。同样，通过“此等是我等之尊重”等而被看待(passitabbā)，故为“方”(disā)，即父母等。通过其自身的福业而被看见(dissanti)、被了知(paññāyanti)为“此等是布施者”，故为“方”(disā)，即资具布施者。因其无生灭、是常法，故在一切时都被看见(dissati)、都存在(vijjati)，故为“方”(disā)，即涅槃。能见因与非因(kāraṇākāraṇaṃ passati)，故为“见者”(passo)。如是见者，即是“见者”(passaṃ)。于此，有此巴利(Pāḷi)经文为例：

‘‘ပဿတိ ပဿော ပဿန္တံ, အပဿန္တမ္ပိ ပဿတိ;

အပဿန္တော အပဿန္တံ, ပဿန္တမ္ပိ န ပဿတီ’’တိ.

见者见见者，亦见不见者；不见者不见不见者，亦不见见者。

ပဿတီတိ ပဿိတာ. ဒဿေတီတိ ဒဿိတာ. ဒဿနန္တိ ဒဿနကြိယာ. အပိစ ဒဿနန္တိ စက္ခုဝိညာဏံ. တဉှိ ရူပါရမ္မဏံ ပဿတီတိ ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ. တထာ ‘‘ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ’’တိ ဝစနတော ဒဿနံ နာမ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ. ကသ္မာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဒဿနံ? ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော. နနု ဂေါတြဘူ ပဌမတရံ ပဿတီတိ? နော န ပဿတိ, ဒိသွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ပန န ကရောတိ သံယောဇနာနံ အပ္ပဟာနတော, တသ္မာ ‘‘ပဿတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရာဇာနံ ဒိသွာပိ ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိယာ အဒိဋ္ဌတ္တာ အဇ္ဇာပိ ရာဇာနံ န ပဿာမီတိ ဝဒန္တော ဂါမဝါသီ နိဒဿနံ.

“见”(passati)者，是为“见者”(passitā)。“示”(dasseti)者，是为“示者”(dassitā)。“见”(dassana)是见的行为。又，“见”(dassana)也是眼识。因为眼识看色所缘，故称为“见”(dassana)。同样，根据“以见所断之法”，“见”(dassana)即是须陀洹道。为何须陀洹道是“见”(dassana)？因其初见涅槃。然则，种姓心不是更先见到吗？不，并非不见。而是虽然见到，却没有完成应做之事，因为未能断除诸结，所以不能被称为“见”。譬如某处的村民，虽已见到国王并献上礼物，但因事情未办妥，仍说“我还没见到国王”，此即为例证。

ဝိပဿနာတိ အနိစ္စာဒိဝသေန ခန္ဓာနံ ဝိပဿနကံ ဉာဏံ. ဉာဏဒဿနန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပိ ဝိပဿနာပိ မဂ္ဂေါပိ ဖလမ္ပိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အပ္ပမတ္တော သမာနော ဉာဏဒဿနံ အာရာဓေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဉာဏဒဿနံ နာမ. ‘‘ဉာဏဒဿနာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရတိ အဘိနိန္နာမေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိပဿနာဉာဏံ. ‘‘အဘဗ္ဗာ တေ ဉာဏဒဿနာယ အနုတ္တရာယ သမ္ဗောဓာယာ’’တိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ, ‘‘အယမညော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော အဓိဂတော ဖာသုဝိဟာရော’’တိ ဧတ္ထ ဖလဉာဏံ. ‘‘ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ, အကုပ္ပာ မေ စေတောဝိမုတ္တိ, အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ‘‘ဉာဏဉ္စ [Pg.179] ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ သတ္တာဟကာလင်္ကတော အာဠာရော ကာလာမော’’တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ဧတ္ထေတံ ဘဝတိ –

观(Vipassanā)是依无常等相而观照诸蕴的智慧。智见(Ñāṇadassana)可指天眼、观、道、果、省察智及一切知智。在“不放逸者成就智见”一句中，天眼即是智见。在“引导、倾向其心于智见”一句中，智见指观智。在“彼等不堪于无上正觉的智见”一句中，智见指道。在“此是另一超人法，已证得足堪圣者的智见之殊胜安乐住”一句中，智见指果智。在“于我，智见生起：‘我心解脱不动，此是最后一世，今后不再有后有’”一句中，智见指省察智。在“于我，智见生起：‘阿罗逻·迦蓝(Āḷāra Kālāma)已于七日前命终’”一句中，智见指一切知智。于此，可知：

‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုပိ မဂ္ဂေါပိ, ဖလဉ္စာပိ ဝိပဿနာ;

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမ္ပိ, ဉာဏံ သဗ္ဗညုတာပိ စ;

ဉာဏဒဿနသဒ္ဒေန, ဣမေ အတ္ထာ ပဝုစ္စရေ’’တိ.

天眼、道、果以及观，省察智与一切知智，这些意义皆由“智见”一词所说。

ဒံသ ဒံသနေ. ဒံသတိ, ဝိဒံသတိ. ဒန္တော. ကာရိတေ အာလောကံ ဝိဒံသေတိ.

词根daṃs，用于“咬”(daṃsane)义。其动词形式有daṃsati、vidaṃsati。名词或分词形式为danto。其使役态(kārite)有ālokaṃ vidaṃseti（他显示光明）。

ဧသ ဗုဒ္ဓိယံ. ဧသတိ.

词根es，用于“知解”(buddhiyaṃ)义。其动词形式为esati（他寻求）。

သံသ ကထနေ. သံသတိ. ယော မေ သံသေ မဟာနာဂံ.

词根saṃs，用于“言说”(kathane)义。其动词形式为saṃsati。例如：yo me saṃse mahānāgaṃ（谁为我宣说大龙？）。

ကိလိသ ဗာဓနေ. ကိလိသတိ. ကိလေသော.

词根kilis，用于“恼害”(bādhane)义。其动词形式为kilisati（他烦恼）。名词形式为kileso（烦恼）。

ဧတ္ထ ဗာဓနဋ္ဌေန ရာဂါဒယောပိ ‘‘ကိလေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ ဒုက္ခမ္ပိ. ဧတေသု ဒုက္ခဝသေန –

此处以恼害之义，贪等也被称为“烦恼”，苦也是如此。在这些之中，以苦为由——

‘‘ဣဒဉ္စ ပစ္စယံ လဒ္ဓါ, ပုဗ္ဗေ ကိလေသမတ္တနော;

အာနန္ဒိယံ ဝိစရိံသု, ရမဏီယေ ဂိရိဗ္ဗဇေ’’တိ

“既得此助缘，往昔苦已除，于悦意山城，欢喜而游行。”

ပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒိဝါဒိဂဏံ ပန ပတ္တဿ ‘‘ကိလိဿတီ’’တိ ရူပံ.

其用法当知。而当它属于第四组动词时，其形式为“kilissati”。

ဝသ သိနေဟနေ. ဝသတိ. ဝသာ.

词根vas，用于“喜爱、油腻”(sinehane)义。其动词形式为vasati（他居住），名词形式为vasā（脂肪）。

ဧတ္ထ စ ဝသာ နာမ ဝိလီနသိနေဟော. သာ ဝဏ္ဏတော နာဠိကေရတေလဝဏ္ဏာ. အာစာမေ အာသိတ္တတေလဝဏ္ဏာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

于此，所谓“脂肪”(vasā)，即是融化的油脂。其颜色如椰子油的颜色。也可以说，其颜色如倒在米汤里的油的颜色。

ဤသ ဟိံသာဂတိဒဿနေသု. ဤသတိ. ဤသော.

词根īs，用于“伤害、去、见”(hiṃsāgatidassanesu)义。例如：īsati（他主宰），īso（主宰者）。

ဘာသဗျတ္တာယံ ဝါစာယံ. ဘာသတိ. ဘာသာ, ဘာသိတံ, ဘာတာ. ပရိဘာသတိ. ပရိဘာသာ, ပရိဘာသကော.

词根bhās，用于“清晰言说”(byattāyaṃ vācāyaṃ)义。例如：bhāsati（他说），bhāsā（语言），bhāsitaṃ（所说），bhātā（兄），paribhāsati（他斥责、定义），paribhāsā（斥责、定义），paribhāsako（斥责者、定义者）。

တတြ [Pg.180] ဘာသန္တိ အတ္ထံ ဧတာယာတိ ဘာသာ, မာဂဓဘာသာဒိ. ဘာသိတန္တိ ဝစနံ. ဝစနတ္ထော ဟိ ဘာသိတသဒ္ဒေါ နိစ္စံ နပုံသကလိင်္ဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ‘‘သုတွာ လုဒ္ဒဿ ဘာသိတ’’န္တိ. ဝါစ္စလိင်္ဂေါ ပန ဘာသိတသဒ္ဒေါ တိလိင်္ဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ‘‘ဘာသိတော ဓမ္မော, ဘာသိတံ စတုသစ္စံ, ဘာသိတာ ဝါစာ’’တိ. ပုဗ္ဗေ ဘာသတီတိ ဘာတာ, ဇေဋ္ဌဘာတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော ဟိ ပုဗ္ဗေ ဇာတတ္တာ ဧဝံ ဝတ္တုံလဘတိ. ကိဉ္စာပိ ဘာတုသဒ္ဒေါ ‘‘ဘာတိကသတံ, သတ္တဘာတရော. ဘာတရံ ကေန ဒေါသေန, ဒုဇ္ဇာသိ ဒကရက္ခိနော’’တိအာဒီသု ဇေဋ္ဌကနိဋ္ဌဘာတူသု ဝတ္တတိ, တထာပိ ယေဘုယျေန ဇေဋ္ဌကေ နိရူဋ္ဌော, ‘‘ဘာတာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဇေဋ္ဌဘာတာတိ ဝိညာယတိ, တသ္မာ ကတ္ထစိ ဌာနေ ‘‘ကနိဋ္ဌဘာတာ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ.

于此，人们用它言说义理，故为“语言”(bhāsā)，如摩揭陀语等。“所说”(bhāsitaṃ)即是言语。当bhāsita一词意为“言语”时，当知其恒为中性，例如：“听闻猎人之所说”。但作为形容词，bhāsita一词当知通三性，例如：“所说的法”(bhāsito dhammo)，“所说的四圣谛”(bhāsitaṃ catusaccaṃ)，“所说的话”(bhāsitā vācā)。“先说者”(pubbe bhāsati)为“兄”(bhātā)，此即是说“长兄”。因为他先生，故能如是说。虽然“兄弟”(bhātu)一词，在“一百个兄弟”、“七个兄弟”、“兄弟有何过……”等例子中，通指长兄和幼弟，但它主要用于指长兄。因为当说“兄”(bhātā)时，即被理解为“长兄”。因此，在某些地方会特别加上“幼”(kaniṭṭha)一词，说成“幼弟”(kaniṭṭhabhātā)。

နနု စ ဘော ကတ္ထစိ ‘‘ဇေဋ္ဌဘာတာ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ, တံ ပန ဘာတာသဒ္ဒဿ ကနိဋ္ဌေပိ ဝတ္တနတော ပါကဋီကရဏတ္ထံ ‘‘ဇေဋ္ဌဘာတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဟရိဏေသု ဝတ္တမာနဿ မိဂသဒ္ဒဿ ကဒါစိ အဝသေသစတုပ္ပဒေသုပိ ဝတ္တနတော ‘‘ဟရိဏမိဂေါ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝါစံ ဘာသန္တိ, ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ စ ဂေါဟတ္ထိမဟိံသအစ္ဆသူကရသသဗိဠာရာဒီသု သာမညဝသေန မိဂသဒ္ဒေ ဝတ္တမာနေပိ ‘‘မိဂစမ္မံ မိဂမံသ’’န္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ‘‘ဟရိဏဿာ’’တိ ဝိသေသနသဒ္ဒံ ဝိနာပိ ‘‘ဟရိဏမိဂစမ္မံ ဟရိဏမိဂမံသ’’န္တိ ဝိသေသတ္ထာဓိဂမော ဟောတိ, ဧတ္ထ န ဂေါဟတ္ထိအာဒီနံ စမ္မံ ဝါ မံသံ ဝါ ဝိညာယတိ. တထာ ‘‘မိဂမံသံ ခါဒန္တီ’’တိ ဝစနဿ ဂေါဟတ္ထိအာဒီနံ မံသံ ခါဒန္တီတိ အတ္ထော န သမ္ဘဝတိ, ဧဝမေဝ ကတ္ထစိ ဝိနာပိ ဇေဋ္ဌကဣတိ ဝိသေသနသဒ္ဒံ ‘‘ဘာတာ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ ‘‘ဇေဋ္ဌကဘာတာ’’တိ အတ္ထော ဝိညာယတီတိ. နနု စ ဘော ‘‘မိဂစမ္မံ, မိဂမံသ’’န္တိ ဧတ္ထ စမ္မမံသသဒ္ဒေဟေဝ [Pg.181] ဝိသေသတ္ထာဓိဂမော ဟောတီတိ? န ဟောတိ, မိဂသဒ္ဒဿ ဣဝ စမ္မမံသသဒ္ဒါနံ သာမညဝသေန ဝတ္တနတော, ဧဝဉ္စ သတိ ကေန ဝိသေသတ္ထာဓိဂမော ဟောတီတိ စေ? လောကသင်္ကေတဝသေန, တထာ ဟိ မိဂသဒ္ဒေ စ စမ္မသဒ္ဒါဒီသု စ သာမညဝသေန ဝတ္တမာနေသုပိ လောကသင်္ကေတေန ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ဂေါဟတ္ထိအာဒီနံ စမ္မာဒီနိ န ဉာယန္တိ လောကေန, အထ ခေါ ဟရိဏစမ္မာဒီနိယေဝ ဉာယန္တိ. ‘‘သင်္ကေတဝစနံ သစ္စံ, လောကသမ္မုတိ ကာရဏ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“尊者，难道不是在某些地方也特别说‘长兄’(jeṭṭhabhātā)吗？”“确实如此。但之所以说‘长兄’，是为了阐明‘bhātā’（兄弟）一词也用于幼弟。譬如‘miga’（兽）一词，本用于鹿，但有时也用于其余四足动物，为了明确，人们便特别说‘hariṇamiga’（鹿兽）。此处也应如是理解。又譬如，虽然‘miga’一词泛指牛、象、水牛、熊、猪、兔、猫等，但在说到‘兽皮’(migacamma)、‘兽肉’(migamaṃsa)时，即便没有‘鹿的’(hariṇassa)这个限定词，也能理解其特指‘鹿皮’、‘鹿肉’，而不会理解为牛、象等的皮肉。同样，说‘食兽肉’时，其义并非食牛、象等肉。同理，在某些地方，即便没有‘长’(jeṭṭha)这个限定词，只说‘bhātā’，也能理解其义为‘长兄’。”“尊者，在‘兽皮’、‘兽肉’的例子中，难道不是通过‘皮’、‘肉’等词来获得特定含义的吗？”“不是的，因为‘皮’、‘肉’等词也如‘兽’一词一样是泛指。既然如此，那又是如何获得特定含义的呢？是通过世间约定。诚然，‘兽’和‘皮’等词都是泛指，但因世间约定俗成所限，人们不会将之理解为牛、象等的皮，而只会理解为鹿皮等。当知有言：‘约定之言为真实，世俗认许是原因。’”

ဂိလေသု အနွိစ္ဆာယံ. ပုနပ္ပုနံ ဣစ္ဆာ အနွိစ္ဆာ. ဂိလေသတိ.

词根giles，义为寻求。再三欲求，是为“寻求”(anvicchā)。例如：gilesati（他寻求）。

ယေသု ပယတနေ. ယေသတိ.

词根yes，义为努力。例如：yesati（他努力）。

ဇေသု နေသု ဧသု ဟေသု ဂတိယံ. ဇေသတိ. နေသတိ. ဧသတိ. ဟေသတိ. ဓာတွန္တဿ ပန သညောဂဝသေန ‘‘ဇေဿတိ, နေဿတီ’’တိအာဒီနိပိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ဇေဿမာနော. ဇေဿံ, ဇေဿန္တော. ဧတ္ထ စ –

词根jes、nes、es、hes，义为去。例如：jesati、nesati、esati、hesati。而当词根末尾有结合音时，也应作jessati、nessati等形式。例如：jessamāno（行进者），jessaṃ、jessanto（行进着）。于此——

‘‘ယထာ အာရညကံ နာဂံ, ဒန္တိံ အနွေတိ ဟတ္ထိနီ;

ဇေဿန္တံ ဂိရိဒုဂ္ဂေသု, သမေသု ဝိသမေသု စာ’’တိ

“犹如林中象，牝象跟随雄象，行进于山路险夷，平坦崎岖间。”

ပါဠိ နိဒဿနံ.

巴利语示例。

ဒေသု ဟေသု အဗျတ္တသဒ္ဒေ. ဒေသတိ. ဟေသတိ.

词根des、hes，义为发不明晰之声。例如：desati、hesati。

ကာသ သဒ္ဒကုစ္ဆာယံ. ကာသတိ, ဥက္ကာသတိ. ကာသော. ကာသံ သာသံ ဒရံ ဗလျံ, ခီဏမေဓော နိဂစ္ဆတိ.

词根kās，义为作可厌声。例如：kāsati（他咳嗽），ukkāsati（他清喉）。kāso（咳嗽）。例如：“咳嗽、气喘、怖畏、无力，脂肪消尽者走向灭亡。”

ကာသု ဘာသု ဒိတ္တိယံ. ဒိတ္တီတိ ပါကဋတာ, ဝိရာဇနတာ ဝါ. ကာသတိ, ပကာသတိ. ပကာသတိ တေဇော. ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ. ဘာသတိ. ပဘာသတိ မိဒံ ဗျမှံ. ပကာသော. ကာသု ဩဘာသော.

词根kās、bhās，义为光明。所谓“光明”(ditti)，即是显现或照耀。例如：kāsati、pakāsati（照耀）。tejo pakāsati（火照耀）。dūre santo pakāsenti（远处之物显现）。bhāsati（发光）。pabhāsati midaṃ byamhaṃ（此天界发光）。pakāso（光明）。kāsu（光、坑）。obhāso（光辉）。

တတြ [Pg.182] ပကာသတီတိ ပကာသော, ပါကဋော ဟောတီတိ အတ္ထော. တုစ္ဆဘာဝေန ပုဉ္ဇဘာဝေန ဝါ ကာသတိ ပကာသတိ ပါကဋာ ဟောတီတိ ကာသု. ‘‘ကာသု’’ ဣတိ အာဝါဋောပိ ဝုစ္စတိ ရာသိပိ.

于此，“照耀”(pakāsati)，故为“光明”(pakāso)，义为“变得显现”。或因空无（如坑），或因堆积（如堆），而显现、昭著，故为“kāsu”。“kāsu”一词，亦称“坑”，亦称“堆”。

‘‘ကိံနု သန္တရမာနောဝ, ကာသုံ ခနသိ သာရထိ;

ပုဋ္ဌော မေ သမ္မ အက္ခာဟိ, ကိံကာသုယာ ကရိဿသီ’’တိ

“车夫，你为何如此匆忙地掘坑？朋友，我问你，请告诉我，你要用这坑做什么？”

ဧတ္ထ ဟိ အာဝါဋော ကာသု နာမ. ‘‘အင်္ဂါရကာသုံ အပရေ ဖုဏန္တိ, နရာ ရုဒန္တာ ပရိဒဍ္ဎဂတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ ရာသိ. ကာရိတေ – ပကာသေတီတိ ပကာသကော. ဩဘာသေတီတိ ဩဘာသကော. ကမ္မေ ပကာသိယတီတိ ပကာသိတော. ဧဝံ ဘာသိတော. ဘာဝေ – ကာသနာ. သင်္ကာသနာ. ပကာသနာ. တုမန္တာဒိတ္တေ ‘‘ပကာသိတုံ, ပကာသေတုံ, ဩဘာသိတုံ, ဩဘာသေတုံ. ပကာသိတွာ, ပကာသေတွာ, ဩဘာသိတွာ, ဩဘာသေတွာ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. တဒ္ဓိတေ ဘာသု ဧတဿ အတ္ထီတိ ဘာသုရော, ပဘဿရော ယော ကောစိ. ဘာသုရောတိ ဝါ ကေသရသီဟော. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ဘာသုသဒ္ဒေါ ‘‘ရာဇ ဒိတ္တိယ’’န္တိ ဧတ္ထ ရာဇသဒ္ဒေါ ဝိယ ဝိရာဇနဝါစကော သိယာ, တသ္မာ ရူပသိရိယာ ဝိရာဇနသမ္ပန္နတာယ ဘာသု ဝိရာဇနတာ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဘာသုရောတိ နိဗ္ဗစနံ ဉေယျံ.

于此（指上偈），“kāsu”即是坑。在‘aṅgārakāsuṃ apare phuṇanti, narā rudantā paridaḍḍhagattā’（另一些人被投入炭堆，人们哭号着，身体被烧焦）一例中，“kāsu”则为堆。在使役态中：“使之照耀”者，为“照耀者”(pakāsako)；“使之发光”者，为“发光者”(obhāsako)。在被动态中：“被照耀”者，为“被照耀的”(pakāsito)；同理有bhāsito。在状态名词中，有kāsanā（照耀）、saṅkāsanā（阐明）、pakāsanā（宣布）。在不定式等形式中，有pakāsituṃ、pakāsetuṃ（为了照耀）；obhāsituṃ、obhāsetuṃ（为了发光）。pakāsitvā、pakāsetvā（照耀后）；obhāsitvā、obhāsetvā（发光后）。在派生词(taddhita)中：从此词根派生的“bhāsu”（光辉），“拥有此物者”即为“bhāsura”（光辉的），指任何“pabhassara”（光明的）事物。或“bhāsura”指“kesarasīha”（有鬃毛的狮子）。在此义中，“bhāsu”一词如“rāja dittiyaṃ”（词根rāj，义为光明）中的“rāja”一词，是“照耀”的同义词。因此，当知其语源为：因形色之庄严而具足照耀，“bhāsu”（照耀）为其所有，故为“bhāsura”。

နာသု ရာသု သဒ္ဒေ. နာသတိ. ရာသတိ. နာသာ, နာသိကာ.

词根nās、rās，义为出声。例如：nāsati（他出声）。rāsati（他吼叫）。nāsā（鼻），nāsikā（鼻）。

တတြ နာသာတိ ဟတ္ထိသောဏ္ဍာပိ နာသာတိ ဝုစ္စတိ ‘‘သစေ မံ နာဂနာသူရူ, ဩလောကေယျ ပဘာဝတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. မနုဿာဒီနံ နာသိကာပိ နာသာတိ ဝုစ္စတိ ‘‘ယော တေ ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ, ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆေဒယီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. နာသန္တိ အဗျတ္တသဒ္ဒံ ကရောန္တိ ဧတာယာတိ နာသာ. နာသာ ဧဝ နာသိကာ. ယတ္ထ နိဗ္ဗစနံ န ဝဒါမ, တတ္ထ တံ သုဝိညေယျတ္တာ အပ္ပသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.183] ဝါ န ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အဝုတ္တမ္ပိ ပယောဂဝိစက္ခဏေဟိ ဥပပရိက္ခိတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

于此，“nāsā”（鼻）亦指象鼻，如在‘sace maṃ nāganāsūrū, olokeyya pabhāvatī’（若象鼻股的波帕瓦蒂看我一眼）等句中。人等的鼻(nāsikā)亦称“nāsā”，如在‘yo te hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayī’（他砍断你的手足与耳鼻）等句中。人们用它发出不明晰之声，故为“nāsā”。“nāsā”即是“nāsikā”。凡我们未说语源之处，当知是因其易解或不重要而未说，虽未说，有经验者亦当审察而运用。于此有言——

နာသာ သောဏ္ဍာ ကရော ဟတ္ထော,ဟတ္ထိဒဗ္ဗေ သမာ မတာ;

နာသာ စ နာသိကာ စ ဒွေ,နရာဒီသု သမာ မတာ’’တိ.

“nāsā、soṇḍā、karo、hattho，此四者于象，皆指其鼻（象鼻）；nāsā与nāsikā，此二者于人等，皆指其鼻。”

နသ ကောဋိလ္လေ. နသတိ.

词根nas，义为弯曲。例如：nasati（他弯曲）。

ဘိသိ ဘယေ. ဘိံသတိ. ဘိံသနကော. တဒါသိ ယံ ဘိံသနကံ. ဘေသ္မာကာယော.

词根bhis，义为恐惧。例如：bhiṃsati（他恐吓）。bhiṃsanako（恐怖的）。例如：tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ（那是恐怖的）。bhesmākāyo（恐怖之身）。

အာသိသိ ဣစ္ဆာယံ. အာပုဗ္ဗော သိသိ ဣစ္ဆာယံ ဝတ္တတိ. အာသိသတိ. အာသိသတေဝ ပုရိသော. အာသိသနာ. အာသိသတ္တံ. အာသိသန္တော, အာသိသမာနော, အာသမာနော. ‘‘သုဂ္ဂတိမာသမာနာ’’တိ ပါဠိ ဧတ္ထ နိဒဿနံ.

词根ā-sis，义为希望。即前缀ā加词根sis，用于“希望”之义。例如：āsisati（他希望）。āsisateva puriso（人实有希望）。āsisanā（希望），āsisattaṃ（希望的状态）。āsisanto、āsisamāno、āsamāno（希望着）。于此，巴利语‘suggatimāsamānā’（希望善趣者）即为例证。

ဂသု အဒနေ. ဂသတိ.

词根gas，义为食。例如：gasati（他食）。

ဃုသီ ကန္တိကရဏေ. ဤကာရန္တောယံ, တေန ဣတော န နိဂ္ဂဟီတာဂမော. ဃုသတိ.

词根ghusī，义为宣告。此词根以ī结尾，因此无鼻音(ṁ)的加入。例如：ghusati（他宣告）。

ပံသု ဘံသု အဝသံသနေ. ပံသတိ. ဘံသတိ.

词根paṃs、bhaṃs，义为毁坏、落下。例如：paṃsati（他毁坏）。bhaṃsati（他落下）。

ဓံသု ဂတိယံ. ဓံသတိ. ရဇော နုဒ္ဓံသတိ ဥဒ္ဓံ.

词根dhaṃs，义为去。例如：dhaṃsati（他去）。例如：rajo nuddhaṃsati uddhaṃ（尘土不向上飞扬）。

ပသ ဝိတ္ထာရေ. ပသတိ. ပသု.

词根pas，义为扩展。例如：pasati（他扩展）。pasu（牲畜）。

ကုသ အဝှာနေ ရောဒနေ စ. ကောသတိ, ပက္ကောသတိ. ပက္ကောသကော, ပက္ကောသိတော, ပက္ကောသနံ.

词根kus，义为呼唤与哭泣。例如：kosati（他哭喊），pakkosati（他呼唤）。pakkosako（呼唤者），pakkosito（被呼唤者），pakkosanaṃ（呼唤）。

ကဿ ဂတိယံ. ကဿတိ, ပရိကဿတိ. ပဋိကဿတိ. မူလာယ ပဋိကဿေယျ. ပဋိကဿေယျာတိ အာကဍ္ဎေယျ, မူလာပတ္တိယံယေဝ ပတိဋ္ဌာပေယျာတိ အတ္ထော.

词根kass，义为去、拖曳。例如：kassati（他拖曳），parikassati（他四处拖曳），paṭikassati（他拉回）。Mūlāya paṭikasseyya（他应被拉回根本）。“Paṭikasseyya”即是“ākaḍḍheyya”（应拉回），义为应使之重新安立于根本罪。

အသ [Pg.184] ဒိတျာဒါနေသု စ. စကာရော ဂတိပေက္ခကော. အသတိ.

词根as，义为光明与拿取等。“ca”字亦含“去”义。例如：asati。

ဒိသ အာဒါနသံဝရဏေသု. ဒိဿတိ ပုရိသော.

词根dis，义为拿取及防护。例如：dissati puriso（此人退失）。

ဒါသု ဒါနေ. ဒါသတိ.

词根dās，义为布施。例如：dāsati（他布施）。

ရောသ ဘယေ. ရောသတိ. ရောသကော.

词根ros，义为恐惧。例如：rosati（他恐惧），rosako（恐惧者）。

ဘေသု စလနေ. ဘေသတိ.

词根bhes，义为动摇。例如：bhesati（他动摇）。

ပသ ဗာဓနဖဿနေသု. ပသတိ. ပါသော, နာဂပါသော, ဟတ္ထပါသော.

词根pas，义为束缚与触。例如：pasati（他束缚）。Pāso（套索），nāgapāso（龙之套索），hatthapāso（伸手所及）。

လသ ကန္တိယံ. လသတိ, အဘိလသတိ, ဝိလသတိ. လာသော, ဝိလာသော, ဝိလသနံ.

词根las，义为喜爱、美丽。例如：lasati（他嬉戏），abhilasati（他渴求），vilasati（他展现魅力）。Lāso（嬉戏），vilāso（魅力），vilasanaṃ（展现魅力）。

စသ ဘက္ခဏေ. စသတိ.

词根cas，义为食。例如：casati（他食）。

ကသ ဟိံသာယံ. ကသတိ.

词根kas，义为伤害。例如：kasati（他伤害）。

တိသ တိတ္တိယံ. တိတ္တိ တပ္ပနံ ပရိပုဏ္ဏတာ သုဟိတတာ. တိသတိ. တိတ္တိ.

词根tis，义为满足。Titti（满足）即饱足、圆满、充分满足。例如：tisati（他满足）。Titti（满足）。

ဝသ နိဝါသေ. ဝသတိ, ဝသိယတိ, ဝစ္ဆတိ. ဝတ္ထု, ဝတ္ထံ, ပရိဝါသော, နိဝါသော, အာဝါသော, ဥပဝါသော, ဥပေါသထော, ဝိပ္ပဝါသော, စိရပ္ပဝါသီ, စိရပ္ပဝုတ္ထော, ဝသိတွာ, ဝတ္တုံ, ဝသိတုံ ဣစ္စာဒီနိ.

词根vas，义为居住。例如：vasati、vasiyati、vacchati。派生词有：vatthu（住处）、vatthaṃ（地基，衣物）、parivāso（别住）、nivāso（住所）、āvāso（住处）、upavāso（近住，斋戒）、uposatho（布萨）、vippavāso（远离）、cirappavāsī（久离者）、cirappavuttho（久离者）、vasitvā（居住后）、vattuṃ（为了居住）、vasituṃ等。

အတြ ဥပဝါသောတိ အန္နေန ဝဇ္ဇိတော ဝါသော ဥပဝါသော. ဥပေါသထောတိ ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော, ဥပဝသန္တိ သီလေန ဝါ အနသနေန ဝါ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတိ အတ္ထော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထုဒ္ဓါရော – ‘‘အာယာမာဝုသော ကပ္ပိန ဥပေါသထံ ဂမိဿာမာ’’တိအာဒီသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော [Pg.185] ဥပေါသထော. ‘‘ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ ဝိသာခေ ဥပေါသထော ဥပဝုတ္ထော’’တိအာဒီသု သီလံ. ‘‘သုဒ္ဓဿ ဝေ သဒါ ဖဂ္ဂု, သုဒ္ဓဿုပေါသထော သဒါ’’တိအာဒီသု ဥပဝါသော. ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု ပညတ္တိ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ တဒဟုပေါသထေ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ’’တိအာဒီသု ဥပဝသိတဗ္ဗဒိဝသောတိ.

于此，upavāso（近住）是远离食物的居住，即斋戒。uposatho（布萨）是“于此而住”，故为布萨，其义为：具足戒或断食而住。此中义理的阐明如下：在“来，贤友迦宾那(Kappina)，我们去行布萨”等语境中，布萨指波罗提木叉的诵戒。在“毘舍佉，像这样具足八支所受持的布萨”等语境中，指戒。在“于清净者，常是吉日；于清净者，常是布萨”等语境中，指斋戒。在“名为优波萨陀(Uposatho)的龙王”等语境中，指概念。在“诸比丘，在那布萨日，有比丘的住处……”等语境中，指应行布萨之日。

ဝသ ကန္တိယံ. ဝစ္ဆတိ. ဇိနဝစ္ဆယော.

词根vas，义为行。例如：vacchati（他行）。Jinavacchayo（胜者之道）。

သသ သုသနေ. သသတိ. သသော.

词根sasa，义为速行。例如：sasati（他速行）。Saso（兔）。

သသ ပါဏနေ. သသတိ. သတောဝ အဿသတိ, သတောဝ ပဿသတိ. သသော, သသနံ. အဿာသော ပဿာသော အဿသန္တော ပဿသန္တော.

词根sasa，义为呼吸。例如：sasati（他呼吸）。Satova assasati, satova passasati（他有念地入息，有念地出息）。Saso（呼吸）、sasanaṃ（呼吸）。Assāso（入息）、passāso（出息）、assasanto（入息者）、passasanto（出息者）。

အသ ဘုဝိ. အတ္ထိ. အသ.

词根as，义为存在。例如：atthi（有），asa（存在）。

ဧတ္ထ အတ္ထီတိ အာချာတပဒံ. န အတ္ထိ ခီရာ ဗြာဟ္မဏီ. အတ္ထိတာ, အတ္ထိဘာဝေါ, ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရတနံ အတ္ထီ’’တိအာဒီသု ဝိယ နိပါတပဒံ. တသ္မာ အတ္ထီတိ ပဒံ အာချာတနိပါတဝသေန ဒုဝိဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အသဣတိ အဝိဘတ္တိကံ နာမိကပဒံ. ဧတ္ထ စ ‘‘အသသ္မီတိ ဟောတီ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ အတ္ထီတိ အသ, နိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣမိနာ သဿတဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တာ.

于此，atthi（有）是动词。例如：“Na atthi khīrā brāhmaṇī”（婆罗门女没有牛奶）。Atthitā（存在性）、atthibhāvo（存在状态），以及在“yaṃ kiñci ratanaṃ atthi”（任何存在的珍宝）等语境中，atthi则如不变化词。因此，应知atthi一词有动词和不变化词两种。Asa（存在）是无变化的体词。于此，“asasmīti hoti”（我是存在）是巴利语的例子。其中，atthi（有）即是asa（存在），这是“常”的同义词。此说表达了常见。

တတြာယံ ပဒမာလာ – ‘‘အတ္ထိ, သန္တိ. အသိ, အတ္ထ. အသ္မိ, အသ္မ, အမှိ, အမှ’’ ဣစ္စေတာနိ ပသိဒ္ဓါနိ. ‘‘အတ္ထု, သန္တု. အာဟိ, အတ္ထ. အသ္မိ, အသ္မ အမှိ, အမှ’’ ဣစ္စေတာနိ စ, ‘‘သိယာ, အဿ, သိယုံ, အဿု, သိယံသု. အဿ, အဿထ. သိယံ, အဿ, အဿာမ’’ ဣစ္စေတာနိ စ ပသိဒ္ဓါနိ.

此处的词形变化如下：“atthi（是），santi（是，复数）；asi（你是），attha（你们是）；asmi/amhi（我是），asma/amha（我们是）”，这些是常见的（现在时）。以及“atthu（愿他是），santu（愿他们是）；āhi（你当是），attha（你们当是）；asmi/amhi（愿我是），asma/amha（愿我们是）”（命令时）。以及“siyā/assa（他可能是），siyuṃ/assu/siyaṃsu（他们可能是）；assa（你可能是），assatha（你们可能是）；siyaṃ/assa（我可能是），assāma（我们可能是）”，这些也是常见的（可能时）。

ဧတ္ထ ပန ‘‘တေသဉ္စ ခေါ ဘိက္ခဝေ သမဂ္ဂါနံ သမ္မောဒမာနာနံ…ပေ… သိယံသု ဒွေ ဘိက္ခူ အဘိဓမ္မေ နာနာဝါဒါ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ[Pg.186]. တတ္ထ သိယံသူတိ ဘဝေယျုံ. အဘိဓမ္မေတိ ဝိသိဋ္ဌေ ဓမ္မေ.

于此，“诸比丘，当彼等和合、欢喜时……乃至……可能会有两位比丘在阿毗达摩(Abhidhamma)上持不同意见”是巴利语的例子。其中，siyaṃsu（可能会有）意为bhaveyyuṃ（他们可能会是）。Abhidhamme（在阿毗达摩上）指在殊胜法上。

ဣဒါနိ သိယာသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော ပဘေဒေါ စ ဝုစ္စတေ. သိယာတိ ဧကံသေ စ ဝိကပ္ပနေ စ ‘‘ပထဝီဓာတု သိယာ အဇ္ဈတ္တိကာ, သိယာ ဗာဟိရာ’’တိ ဧကံသေ. ‘‘သိယာ အညတရဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိဝီတိက္ကမော’’တိ ဝိကပ္ပနေ.

现在阐述siyā一词的义理阐明与区别。Siyā用于确定陈述(ekaṃsa)和推测(vikappana)。在确定陈述的用法中，如：“pathavīdhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā”（地界，或为内在，或为外在）。在推测的用法中，如：“Siyā aññatarassa bhikkhuno āpattivītikkamo”（某位比丘可能有过失）。

သိယာတိ ဧကမာရချာတပဒံ, ဧကမဗျယပဒံ. အာချာတတ္တေ ဧကဝစနန္တံ, အဗျယတ္တေ ယထာပါဝစနံ. ‘‘ပုတ္တာ မတ္ထိ ဓနာ မတ္ထီ’’တိ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ အဗျယပဒမိဝ ဧကဝစနန္တမ္ပိ ဗဟုဝစနန္တမ္ပိ ဘဝတိ. တဿာချာတတ္တေ ပယောဂေါဝိဒိတောဝ. အဗျယတ္တေ ပန ‘‘သုခံ န သုခသဟဂတံ, သိယာ ပီတိသဟဂတ’’န္တိ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ သိယာ ပရိတ္တာရမ္မဏာ’’တိ စ ဧကဝစနဗဟုဝစနပ္ပယောဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ဓာတုယာ ကိစ္စံ နတ္ထိ. ပရောက္ခာယံ ‘‘ဣတိဟ အသ ဣတိဟ အသာ’’တိ ဒဿနတော အသ ဣတိ ပဒံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဟိယျတ္တနီရူပါနိ အပ္ပသိဒ္ဓါနိ. အဇ္ဇတနိယာ ပန ‘‘အာသိ, အာသိံသု, အာသုံ. အာသိ, အာသိတ္ထ. အာသိံ, အာသိမှာ’’ ဣစ္စေတာနိ ပသိဒ္ဓါနိ. ဘဝိဿန္တိယာ ‘‘ဘဝိဿတိ, ဘဝိဿန္တိ’’ ဣစ္စာဒီနိ. ကာလာတိပတ္တိယာ ‘‘အဘဝိဿာ, အဘဝိဿံသု’’ ဣစ္စာဒီနိ ဘဝန္တိ.

Siyā，一为动词，一为不变化词。作为动词时，是单数；作为不变化词时，随名词的数而定。在“Puttā m”atthi, dhanā m”atthi”（我有子，我有财）中，atthi如不变化词一样，既可用于单数也可用于复数。其作为动词的用法是已知的。而作为不变化词，则如“乐不与乐俱行，或与喜俱行”及“此等法或以有限为所缘”，应知其有单数和复数的用法。于此，不涉及词根的作用。在完成时(parokkha)中，从“itiha asa, itiha asā”（据说他曾是，据说他们曾是）中，应取asa一词。昨日时(hiyyattanī)的形态尚未确立。而不定过去时(ajjatanī)则有：“āsi（他曾是），āsiṃsu/āsuṃ（他们曾是）；āsi（你曾是），āsittha（你们曾是）；āsiṃ（我曾是），āsimhā（我们曾是）”，这些是常见的。将来时有“bhavissati, bhavissanti”等。条件时有“abhavissā, abhavissaṃsu”等形式。

သာသ အနုသိဋ္ဌိယံ. သာသတိ, အနုသာသတိ. ကမ္မန္တံ ဝေါ သာသတိ, သာသနံ, အနုသာသနံ, အနုသာသနီ, အနုသိဋ္ဌိ, သတ္ထာ, သတ္ထံ, အနုသာသကော, အနုသာသိကာ.

词根sāsa，义为教诫。例如：sāsati（他教导），anusāsati（他训导）。Kammantaṃ vo sāsati（他教你们工作）。派生词有：sāsanaṃ（教导，教法）、anusāsanaṃ（训导）、anusāsanī（训导）、anusiṭṭhi（教诲）、satthā（导师）、satthaṃ（论典）、anusāsako（教导者，男）、anusāsikā（教导者，女）。

တတြ သာသနန္တိ အဓိသီလာဒိသိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတသာသနံ, ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသင်္ခါတံ ဝါ သာသနံ. တဉှိ သာသတိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါတိ ‘‘သာသန’’န္တိ ပဝုစ္စတိ. အပိစ သာသနန္တိ ‘‘ရညော [Pg.187] သာသနံ ပေသေတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ပါပေတဗ္ဗဝစနံ. တထာ သာသနန္တိ ဩဝါဒေါ, ယော ‘‘အနုသာသနီ’’တိ စ, ‘‘အနုသိဋ္ဌီ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. သတ္ထာတိ တိဝိဓယာနမုခေန သဒေဝကံ လောကံ သာသတီတိ သတ္ထာ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တေ အနုသာသတီတိ အတ္ထော. သတ္ထန္တိ သဒ္ဒေ စ အတ္ထေ စ သာသတိ အာစိက္ခတိ ဧတေနာတိ သတ္ထံ. ကိံတံ? ဗျာကရဏံ.

于此，sāsana（教法）是指包含增上戒等三学的教法，或称为经教、行道与证悟的教法。因为以此而教导，或于此中而教导，故称为“教法”。此外，sāsana（教令）也如“传达国王的教令”等语境中，指应传达的言辞。同样，sāsana（教诫）是忠告，也被称为anusāsanī（训导）和anusiṭṭhi（教诲）。Satthā（导师）是通过三乘之门教导包括天神在内的世间，故为导师；其义为：根据众生的根机，以现法、后世及究竟的利益而适时地训导他们。Satthaṃ（论典）是指以此教导、开示语和义的工具。那是什么？是文法。

ဤသ ဣဿရိယေ. ဣဿရိယံ ဣဿရဘာဝေါ. ဤသတိ. ဝင်္ဂီသော, ဇနပဒေသော, မနုဇေသော.

词根īsa，义为自在。Issariyaṃ（自在）即issarabhāvo（自在的状态）。例如：īsati（他为自在主）。派生词有：Vaṅgīso（婆耆舍）、janapadeso（国主）、manujeso（人主）。

တတြ ဝင်္ဂီသောတိ ဝါစာယ ဤသော ဣဿရောတိ ဝင်္ဂီသော. ကော သော? အာယသ္မာ ဝင်္ဂီသော အရဟာ. အာဟ စ သယမေဝ –

于此，Vaṅgīso（婆耆舍）是“言语的主人、自在者”，故名婆耆舍。他是谁？是具寿婆耆舍(Vaṅgīso)阿罗汉。他自己说道：

‘‘ဝင်္ဂေ ဇာတောတိ ဝင်္ဂီသော, ဝစနေ ဣဿရောတိ စ;

‘ဝင်္ဂီသော’ ဣတိ မေ နာမံ, အဘဝီ လောကသမ္မတ’’န္တိ;

“我生于婆伽(Vaṅga)，亦是言语主，故我名为‘婆耆舍’，此名世间闻。”

အာသ ဥပဝေသနေ. ဥပဝေသနံ နိသီဒနံ ‘‘အာသနေ ဥပဝိဋ္ဌော သံဃော’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ. အာသတိ. အစ္ဆတိ. အာသီနော. အာသနံ. ဥပါသတိ. ဥပါသကော.

Āsa，义为坐。Upavesanaṃ(坐下)即nisīdanaṃ(就座)，如在“僧团已安坐于座位上”中。Āsati(他坐)，Acchati(他坐，他住)。Āsīno(已坐者)、Āsanaṃ(座位)、Upāsati(他亲近)、Upāsako(优婆塞)。

တတ္ထ အာသနန္တိ အာသတိ နိသီဒတိ ဧတ္ထာတိ အာသနံ, ယံ ကိဉ္စိ နိသီဒနယောဂ္ဂံ မဉ္စပီဌာဒိ.

于此，āsanaṃ(座)是“于此而坐、就座”，故为座，指任何适合坐的东西，如床、凳等。

ကသီ ဂတိသောသနေသု. ဤကာရန္တောယံ ဓာတု, တေနိတော န နိဂ္ဂဟီတာဂမော. ကသတိ.

Kasī，义为行与枯干。此词根以ī结尾，因此没有鼻音的加入。Kasati。

နိသီ စုမ္ဗနေ. နိသတိ.

Nisī，义为吻。Nisati。

ဒိသီ အပ္ပီတိယံ. ဓမ္မံ ဒေဿတိ. ဒိသော. ဒိဋ္ဌော. ဒေဿီ. ဒေဿော. ဒေဿိယော.

Disī，义为不喜。Dhammaṃ dessati(他憎恨法)。Diso(敌人)、Diṭṭho(敌人)、Dessī(憎恨者)、Desso(憎恨)、Dessiyo(可憎的)。

တတြ ဒိသောတိ စ ဒိဋ္ဌောတိ စ ပစ္စာမိတ္တဿာဓိဝစနမေတံ. သော ဟိ ပရေ ဒေဿတိ နပ္ပိယာယတိ, ပရေဟိ ဝါ ဒေဿိယတိ ပိယော [Pg.188] န ကရိယတီတိ ‘‘ဒိသော’’တိ စ ‘‘ဒိဋ္ဌော’’တိ စ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဒိသောတိ စောရော ဝါပစ္စာမိတ္တော ဝါ. ဒိဋ္ဌောတိ ပစ္စာမိတ္တောယေဝ. အတြိမေ ပယောဂါ –

于此，diso(敌)和diṭṭho(敌)都是paccāmitta(仇敌)的同义词。因为他憎恨他人、不喜爱他人，或被他人憎恨、不被他人喜爱，所以被称为“diso”和“diṭṭho”。或者，diso指盗贼或仇敌，而diṭṭho仅指仇敌。此中有如下用法：

‘‘ဒိသော ဒိသံ ယံ တံ ကယိရာ, ဝေရီ ဝါ ပန ဝေရိနံ;

မိစ္ဆာပဏိဟိတံ စိတ္တံ, ပါပိယော နံ တတော ကရေ’’တိ စ.

“仇敌于仇敌，怨家于怨家，所做诸伤害，不及一恶意，自伤更为剧。”

‘‘ဒိသာ ဟိ မေ ဓမ္မကထံ သုဏန္တူ’’တိ စ, ‘‘ဒိသာ ဟိ မေ တေ မနုဿေ ဘဇန္တု ယေ ဓမ္မမေဝါဒပယန္တိ သန္တော’’တိ စ,

“愿四方(众生)听我说法”，以及“愿那些只教导正法的贤善者，从四方而来亲近我”，

‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ, ဝါနရိန္ဒ ယထာ တဝ;

သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ, ဒိဋ္ဌံ သော အတိဝတ္တတီ’’တိ စ.

“猴王啊，如你一般，谁有此四法：真实、正法、坚忍、舍离，他便能战胜其敌。”

ဒေဿီတိ ဒေဿနသီလော အပ္ပိယာယနသီလောတိ ဒေဿီ. ‘‘ဓမ္မကာမော ဘဝံ ဟောတိ, ဓမ္မဒေဿီ ပရာဘဝေါ’’တိ ဣဒမေတ္ထ ပယောဂနိဒဿနံ. ဒေဿောတိ အပ္ပိယော, တထာ ဒေဿိယောတိ. ဧတ္ထ စ –

Dessī(憎恨者)指有憎恨习性、不喜爱习性者。“爱法者兴盛，憎法者衰败”是此处的用法示例。Desso(可憎者)即不被喜爱者，dessiyo(应被憎者)亦然。于此，又有：

‘‘န မေ ဒေဿာ ဥဘော ပုတ္တာ, မဒ္ဒီဒေဝီ န ဒေဿိယာ;

သဗ္ဗညုတံ ပိယံ မယှံ, တသ္မာ ပိယေ အဒါသဟ’’န္တိ စ,

“我二子非我所憎，玛蒂王后亦非应憎；一切智于我实为可爱，是故我施舍诸可爱者。”

‘‘န မေ သာ ဗြာဟ္မဏီ ဒေဿာ, နပိ မေ ဗလံ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ စ,

“我并不憎恨那位婆罗门女，也并非我没有力量。”

‘‘မာတာ ပိတာ န မေ ဒေဿာ, နပိ ဒေဿံ မဟာယသံ;

သဗ္ဗညုတံ ပိယံ မယှံ, တသ္မာ ဝတမဓိဋ္ဌဟိ’’န္တိ စ

“父母非我所憎，大名声亦非我所憎；一切智于我实为可爱，是故我受持此誓愿。”

ပယောဂါ. သဗ္ဗတ္ထ မေတိ စ မယှန္တိ စ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

用法示例。在所有地方，me和mayhaṃ都应被视为所有格。

ဣမာနိ ပန ပစ္စာမိတ္တဿ နာမာနိ –

再者，以下是仇敌的各种名称：

‘‘ပစ္စမိတ္တော ရိပု ဒိဋ္ဌော, ဒိသော ဝေရီ စ သတွ’ရိ;

အမိတ္တော စ သပတ္တော စ, ဧဝံ ပဏ္ဏတ္တိကာရိသူ’’တိ.

Paccāmitto(仇敌)、ripu(敌人)、diṭṭho(敌)、diso(敌)、verī(怨家)、sattari(仇人)、amitto(非友)、sapatto(对头)，这些都是对敌人的称谓。

ဧသု ဂတိယံ. ဧသတိ.

Esu，义为行。Esati。

ဘဿ [Pg.189] ဘဿနဒိတ္တီသု. ဘဿနံ ဝစနံ. ဒိတ္တိ သောဘာ. ဘဿတိ. ဘဿံ, ပဘဿရံ.

Bhassa，义为言说与光耀。Bhassanaṃ(言说)即vacanaṃ(言语)。Ditti(光耀)即sobhā(光彩)。Bhassati(他说/他发光)。Bhassaṃ(言语)、pabhassaraṃ(光净)。

ဓိသ သဒ္ဒေ. ဓိသတိ.

Dhisa，义为出声。Dhisati。

ဒိသ အတိသဇ္ဇနေ. ဒိသတိ, ဥပဒိသတိ, သန္ဒိသတိ, နိဒ္ဒိသတိ, ပစ္စာဒိသတိ, ပဋိသန္ဒိသတိ, ဥဒ္ဒိသတိ. ဒေသော, ဥဒ္ဒေသော ဣစ္စာဒီနိ.

Disa，义为指出。Disati(他指出)、upadisati(他教示)、sandisati(他告知)、niddisati(他解说)、paccādisati(他驳回)、paṭisandisati(他回报)、uddisati(他指定)。Deso(地方，指示)、uddeso(指出，纲要)等。

ပိသု အဝယဝေ. ပိသတိ.

Pisu，义为粉碎。Pisati。

ဣသိ ဂတိယံ. ဣသတိ.

Isi，义为行进。Isati。

ဖုသ သမ္ဖဿေ. ဖုသတိ. ဖဿော, ဖုသနာ, သမ္ဖုသနာ, သမ္ဖုသိတတ္တံ. ဧဝရူပေါ ကာယသမ္ဖဿော အဟောသိ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ, ဖုသိတံ. ဒေဝေါ စ ဧကမေကံ ဖုသာယတိ. ဖုဋ္ဌုံ, ဖုသိတုံ, ဖုသိတွာ, ဖုသိတွာန, ဖုသိယ, ဖုသိယာန. ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တိံ ကရောတိ.

Phusa，义为触。Phusati(他触)。Phasso(触)、phusanā(触及)、samphusanā(遍触)、samphusitattaṃ(已触的状态)。曾有这样的身触。Phoṭṭhabbaṃ(所触之物)、phusitaṃ(已触)。天神也一一触碰。Phuṭṭhuṃ, phusituṃ(为触), phusitvā, phusitvāna, phusiya, phusiyāna(触后)。一再地触而导致灭亡。

တတြ ဖဿောတိ အာရမ္မဏံ ဖုသန္တိ ဧတေန, သယံ ဝါ ဖုသတိ, ဖုသနမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ ဖဿော, အာရမ္မဏေ ဖုသနလက္ခဏော ဓမ္မော.

此中，所谓触，即是：以此触及所缘，或其自身触及，或仅是触及本身；触是在所缘上具有触及之相的法。

ရုသ ရိသ ဟိံသာယံ. ရောသတိ. ရိသတိ. ပုရိသော.

Rusa、risa，义为伤害。Rosati(他发怒)。Risati(他伤害)。Puriso(人)。

ဧတ္ထ စ ‘‘ပုံ ဝုစ္စတိ နိရယော, တံ ရိသတီတိ ပုရိသော’’တိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ.

于此，诸师言：“‘puṃ’意为地狱，因其伤害(risati)之，故称‘puriso’(人)。”

ရိသ ဂတိယံ. ရေသတိ.

Risa，义为行进。Resati。

ဝိသ ပဝေသနေ. ဝိသတိ, ပဝိသတိ. ပဝေသော, ပဝေသနံ, နိဝေသနံ, ပဝိသံ. ဧတ္ထ နိဝေသနံ ဝုစ္စတိ ဂေဟံ.

Visa，义为进入。Visati(他进入)，pavisati(他进入)。Paveso(进入)、pavesanaṃ(进入)、nivesanaṃ(住所)、pavisaṃ(进入)。此中，nivesanaṃ称为gehaṃ(家)。

မသ အာမသနေ. မသတိ, အာမသတိ, ပရာမသတိ. ပရာမာသော, ပရာမသနံ.

Masa，义为触摸。Masati(他触摸)，āmasati(他触及)，parāmasati(他执取)。Parāmāso(执取)、parāmasanaṃ(执取)。

ဧတ္ထ [Pg.190] ပရာမာသောတိ ပရတော အာမသတီတိ ပရာမာသော, အနိစ္စာဒိဓမ္မေ နိစ္စာဒိဝသေန ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. ‘‘ပရာမာသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကုမ္မဂ္ဂေါ မိစ္ဆာပထော’’တိအာဒီနိ ဗဟူနိ ဝေဝစနပဒါနိ အဘိဓမ္မတော ဂဟေတဗ္ဗာနိ.

此中，所谓执取（parāmāso），即是错误地触及（parato āmasati），故称执取；其义为，于无常等法，作常等想而取。“执取是邪见，是邪道，是邪路”等众多同义词，皆应从阿毗达摩（abhidhamma）中获取。

ဣသု ဣစ္ဆာယံ. ဣစ္ဆတိ, သမ္ပဋိစ္ဆတိ. သမ္ပဋိစ္ဆနံ, ဣစ္ဆာ, အဘိစ္ဆာ, ဣစ္ဆံ, ဣစ္ဆမာနော.

Isu，义为欲求。Icchati（他欲求），sampaṭicchati（他接受）。Sampaṭicchanaṃ（接受）、icchā（欲）、abhicchā（贪欲）、icchaṃ（欲求的）、icchamāno（欲求的）。

ဝေသု ဒါနေ. ဝေစ္ဆတိ, ပဝေစ္ဆတိ, ပဝေစ္ဆေတိ. ပဝေစ္ဆံ, ပဝေစ္ဆန္တော.

Vesu，义为施予。Vecchati（他施予），pavecchati（他施予），paveccheti（他令施予）。Pavecchaṃ（施予的）、pavecchanto（施予的）。

နိသ ဗဒ္ဓါယံ. ဗဒ္ဓါတိ ဝိနိဗဒ္ဓေါ, အဟင်္ကာရဿေတံ အဓိဝစနံ. နိသတိ.

Nisa，在 baddhā 的意义上。Baddhā 即是系缚，是我慢的同义词。Nisati（他陷溺）。

ဇုသိ ပီတိသေဝနေသု. ဇောသတိ.

Jusi，义为喜悦与受用。Josati（他享受）。

ဣသ ပရိယေသနေ. ဧသတိ. ဣသိ, ဣဋ္ဌံ, အနိဋ္ဌံ, ဧသံ, ဧသမာနော.

Isa，义为寻求。Esati（他寻求）。Isi（仙人）、iṭṭhaṃ（可喜的）、aniṭṭhaṃ（不可喜的）、esaṃ（寻求的）、esamāno（寻求的）。

သံကသေ အစ္ဆနေ. အစ္ဆနံ နိသီဒနံ. သင်္ကသာယတိ.

Saṃkase，义为坐。Acchanaṃ 即是 nisīdanaṃ（坐）。Saṅkasāyati（他坐）。

သကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以 sa 结尾的语根形式。

ဟကာရန္တဓာတု

以 ha 结尾的语根

ဟာ စာဂေ. ဇဟတိ, ဝိဇဟတိ. ဝိဇဟနံ, ဇဟိတုံ, ဇဟာတဝေ, ဇဟိတွာ, ဇဟာယ.

Hā，义为舍弃。Jahati（他舍弃），vijahati（他舍弃）。Vijahanaṃ（舍弃）、jahituṃ（为舍弃）、jahātave（为舍弃）、jahitvā（舍弃后）、jahāya（舍弃后）。

မှီ ဤသံဟသနေ. မှယတေ, ဥမှယတေ ဝိမှယတေ.

Mhī，义为微笑。Mhayate（他微笑），umhayate（他微笑），vimhayate（他惊奇）。

တတ္ထ မှယတေတိ သိတံ ကရောတိ. ဥမှယတေတိ ပဟဋ္ဌာကာရံ ဒဿေတိ. ဝိမှယတေတိ ဝိမှယနံ ကရောတိ. တတြာယံ ပါဠိ ‘‘န နံ ဥမှယတေ ဒိသွာ. ပေက္ခိတေန မှိတေန စ. မှိတပုဗ္ဗံဝ [Pg.191] ဘာသတိ. ယဒါ ဥမှယမာနာ မံ, ရာဇပုတ္တီ ဥဒိက္ခတိ. ဥမှာပေယျ ပဘာဝတီ. ပမှာပေယျ ပဘာဝတီ’’တိ.

此中，mhayate 意为微笑。Umhayate 意为显现欣喜之相。Vimhayate 意为感到惊奇。此为巴利原文：“见之不笑。以注视与微笑。言谈先带笑。当公主微笑仰望我时。波婆瓦提（Pabhāvatī）或能令之微笑。波婆瓦提（Pabhāvatī）或能令之大笑。”

တတ္ထ ဥမှယမာနာတိ ပဟဋ္ဌာကာရံ ဒဿေတွာ ဟသမာနာ. ဥမှာပေယျာတိ သိတဝသေန ပဟံသေယျ. ပမှာပေယျာတိ မဟာဟသိတဝသေန ပရိဟာသေယျ.

此中，umhayamānā 意为显现欣喜之相而微笑。Umhāpeyya 意为以微笑引人发笑。Pamhāpeyya 意为以大笑戏弄。

ဟု ဒါနေ. ဟဝတိ. ဟုတိ.

Hu，义为献供。Havati（他献供）。Huti（供品）。

ဟု ပသဇ္ဇကရဏေ. ပသဇ္ဇကရဏံ ပကာရေန သဇ္ဇနကြိယာ. ဟဝတိ. ဟုတော, ဟုတဝါ, ဟုတာဝီ, အာဟုတိ.

Hu，义为准备。Pasajjakaraṇaṃ 即是以特殊方式准备的行为。Havati（他准备）。Huto（已准备的）、hutavā（已准备者）、hutāvī（常准备者）、āhuti（供品）。

ဟူ သတ္တာယံ. ဟောတိ, ဟောန္တိ. ဟောသိ, ဟောထ. ဟောမိ, ဟောမ. ပဟောတိ, ပဟောန္တိ. ပဟူတံ, ပဟူတာ, ကုတော ပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ. ဟောန္တော, ဟောန္တာ, ဟောန္တံ, ပဟောန္တော. ပစ္ဆာသမဏေန ဟောတဗ္ဗံ. ဟောတုံ ဟောတုယေ, ပဟောတုံ, ဟုတွာန. ဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိရူပါဒီနိ. ဧတ္ထ ပသိဒ္ဓရူပါနေဝ ဂဟိတာနိ.

Hū，义为存在。Hoti（他是）、honti（他们是）。Hosi（你是）、hotha（你们是）。Homi（我是）、homa（我们是）。Pahoti（他能够）、pahonti（他们能够）。Pahūtaṃ（丰盛的）、pahūtā（丰盛的），kuto pahūtā kalahā vivādā（争吵与争论从何而生？）。Honto、hontā、hontaṃ、pahonto。应成为随行沙门。Hotuṃ（为成）、hotuye（为成）、pahotuṃ（能成）、hutvāna（成后）。此为现在时等语尾变化形式。此处仅取常见形式。

ဟောတု, ဟောန္တု. ဟောသိ, ဟောထ. ဟောမိ, ဟောမ. ပဉ္စမီဝိဘတ္တိရူပါနိ. ဧတ္ထာပိ ပသိဒ္ဓရူပါနေဝ ဂဟိတာနိ.

Hotu（愿他是），hontu（愿他们是）。Hosi（你是），hotha（你们是/你们当是）。Homi（我是），homa（我们是）。此为第五语尾变化（命令式）的形式。此处亦仅取常见形式。

ဟုဝေယျ, ဟုဝေယျုံ. ဟုဝေယျာသိ, ဟုဝေယျာထ. ဟုဝေယျာမိ, ဟုဝေယျာမ. ဟုဝေထ, ဟုဝေရံ. ဟုဝေထော, ဟုဝေယျာဝှော. ဟုဝေယျံ, ဟုဝေယျာမှေ. သတ္တမိယာ ရူပါနိ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဥပကော အာဇီဝကော ‘ဟုဝေယျ ပါဝုသော’တိ ဝတွာ သီသံ ဩကမ္ပေတွာ ဥမ္မဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပက္ကမီ’’တိ ပါဠိယံ ဟုဝေယျာတိ ပဒဿ ဒဿနတော နယဝသေန ‘ဟုဝေယျ, ဟုဝေယျု’’န္တိအာဒီနိ ဝုတ္တာနိ. ဟုပေယျာတိပိ ပါဌော ဒိဿတိ, ယထာ ပစ္စပေက္ခဏာ. တဗ္ဗသေန ‘‘ဟုပေယျ, ဟုပေယျုံ[Pg.192]. ဟုပေယျာသီ’’တိအာဒိနာ ဝကာရဿ ပကာရာဒေသဘူတာနိ ရူပါနိပိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ.

Huveyya（他可能是）、huveyyuṃ（他们可能是）。Huveyyāsi（你可能是）、huveyyātha（你们可能是）。Huveyyāmi（我可能是）、huveyyāma（我们可能是）。Huvetha、huveraṃ。Huvetho、huveyyāvho。Huveyyaṃ、huveyyāmhe。此为第七语尾变化（可能式）的形式。于此，在“裸行顺命外道者优波迦（Upaka）说：‘贤友，可能是吧’，然后摇头，走上岔路离开了”这段巴利文中，由 huveyya 一词，可推知其形式有 huveyya、huveyyuṃ 等。亦可见 Hupeyyāti 之读法，如在省察中。基于此，hupeyya、hupeyyuṃ、hupeyyāsī 等 v 音变为 p 音的形式也应被采纳。

အပရော နယော – ဟေယျ, ဟေယျုံ. ဟေယျာသိ, ဟေယျာထ. ဟေယျာမိ, ဟေယျာမ. ဟေထ, ဟေရံ. ဟေထော, ဟေယျာဝှော. ဟေယျံ, ဟေယျာမှေ. ဣမာနိ အဋ္ဌကထာနယေန ဂဟိတရူပါနိ. ဧတ္ထ ပန ‘‘န စ ဥပ္ပာဒေါ ဟောတိ. သစေ ဟေယျ, ဥပ္ပာဒဿာပိ ဥပ္ပာဒေါ ပါပုဏေယျာ’’တိ ဣဒမ္ပိ နိဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

另一法：heyya、heyyuṃ。Heyyāsi、heyyātha。Heyyāmi、heyyāma。Hetha、heraṃ。Hetho、heyyāvho。Heyyaṃ、heyyāmhe。这些是依义注之法所得的形式。于此，“且无有生起。若其会生起，则亦会达到生起之生起”，此亦可视为例证。

ဟုဝ, ဟုဝု. ဟုဝေ, ဟုဝိတ္ထ. ဟုဝံ, ဟုဝိမှ. ဟုဝိတ္ထ, ဟောထ ဣစ္စပိ သညောဂတကာရလောပေန အဟောသီတိ အတ္ထော. တထာဟိ ‘‘ကသိရာ ဇီဝိကာ ဟောထာ’’တိ ပဒဿတ္ထံ ဝဏ္ဏေန္တေဟိ ‘‘ဒုက္ခာ နော ဇီဝိကာ အဟောသီ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဟုဝိရေ. ဟုဝိတ္ထော, ဟုဝိဝှော. ဟုဝိံ, ဟုဝိမှေ. ပရောက္ခာယ ရူပါနိ.

Huva、huvu。Huve、huvittha。Huvaṃ、huvimha。Huvittha，以及 hotha，通过结合辅音（saññoga）中 k 音的脱落，意为 ahosi（他曾是）。例如，在解释“kasirā jīvikā hothā”（生计曾是艰难的）一词时，其义被解说为“dukkhā no jīvikā ahosī”（我们的生计曾是痛苦的）。Huvire。Huvittho、huvivho。Huviṃ、huvimhe。此为完成时的形式。

အဟုဝါ, အဟုဝူ. အဟုဝေါ, အဟုဝတ္ထ. အဟုဝံ, အဟုဝမှ. အဟုဝတ္ထ, အဟုဝတ္ထုံ. အဟုဝသေ, အဟုဝဝှံ. အဟုဝိံ, အဟုဝမှသေ. ဟိယျတ္တနီရူပါနိ.

Ahuvā（他曾是）、ahuvū（他们曾是）。Ahuvo（你曾是）、ahuvattha（你们曾是）。Ahuvaṃ（我曾是）、ahuvamha（我们曾是）。Ahuvattha、ahuvatthuṃ。Ahuvase、ahuvavhaṃ。Ahuviṃ、ahuvamhase。此为昨日时（过去时）的形式。

ဧတ္ထ အဟုဝမှသေတိ မယံ ဘဝမှသေတိ အတ္ထော. ‘‘အကရမှသ တေ ကိစ္စံ, ယံ ဗလံ အဟုဝမှသေ’’တိ ပါဠိယံ ပန ‘‘အဟုဝ အမှသေ’’ ဣတိ ဝါ ပဒစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော ‘‘အဟု အမှသေ’’တိ ဝါ. ပစ္ဆိမနယေ ဝကာရာဂမော ‘‘အဟုဝါ’’တိ စ ‘‘အဟူ’’တိ စ ဒွိန္နမ္ပိ အဟောသီတိ အတ္ထော. အမှန္တိ အမှာကံ. သေတိ နိပါတမတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အမှာကံ ယံ ဗလံ အဟောသိ, မယံ တေန ဗလေန တဝ ကိစ္စံ အကရမှာတိ.

此中，ahuvamhase 意为“我们曾是”。在巴利文“Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase”中，应断句为“ahuva amhase”或“ahu amhase”。在后一种断法中，有 v 的增音，“ahuvā”与“ahū”二者之义皆为“曾是”。Amha 意为 amhākaṃ（我们的）。Se 仅为助词。此言意谓：我们以我们曾有的力量，为你完成了那件事。

အဟောသိ, အဟုံ, အဟေသုံ. အဟုဝေါ, အဟုဝိတ္ထ. အဟောသိတ္ထဣစ္စပိ. အဟောသိံ, အဟုဝါသိံ ဣစ္စပိ, အဟောသိမှာ, အဟုမှာ[Pg.193]. အဟုဝါ, အဟုဝု, အဟုဝသေ, အဟုဝိဝှံ. အဟုဝံ, အဟုံ ဣစ္စပိ. အဟုဝိမှေ. အဇ္ဇတနိယာ ရူပါနိ.

Ahosi（他曾是）、ahuṃ（他们曾是/我曾是）、ahesuṃ（他们曾是）。Ahuvo（你曾是）、ahuvittha（你们曾是）。亦作 Ahosittha。Ahosiṃ（我曾是），亦作 ahuvāsiṃ；ahosimhā（我们曾是）、ahumhā（我们曾是）。Ahuvā、ahuvu、ahuvase、ahuvivhaṃ。Ahuvaṃ，亦作 ahuṃ。Ahuvimhe。此为不定过去时的形式。

ဧတ္ထ ‘‘အဟံ ကေဝဋ္ဋဂါမသ္မိံ, အဟုံ ကေဝဋ္ဋဒါရကော’’တိ ဒဿနတော ‘‘အဟု’’န္တိ ဝုတ္တံ, အဟောသိန္တိ အတ္ထော. ‘‘အဟံ ဘဒန္တေ အဟုဝါသိံ ပုဗ္ဗေ သုမေဓနာမဿ ဇိနဿ သာဝကော’’တိ ဒဿနတော ‘‘အဟုဝါသိ’’န္တိ ဣစ္စေဝတ္ထော. တထာ ဟိ အနေကဝဏ္ဏဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထံ ဝဏ္ဏေန္တေဟိ အဟုဝါသိန္တိ အဟောသိန္တိ အတ္ထော ပကာသိတော.

于此，在“我曾在渔夫村，曾是渔夫之子”这段巴利文中，所言“ahuṃ”，其义为 ahosiṃ（我曾是）。在“尊者，我过去曾是善慧佛的弟子”这段巴利文中，“ahuvāsiṃ”亦是此义。诚然，在《多彩天宫事义注》（Anekavaṇṇavimānavatthuaṭṭhakathā）中，解释此巴利文者已阐明，ahuvāsiṃ 意即 ahosiṃ。

‘‘ဟေဿတိ, ဟေဟိဿတိ, ဟေဟိတိ, ဟောဟိတီ’’တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘဝိဿန္တိယာ မာတိကာပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

“Hessati、hehissati、hehiti、hohiti”——此四者应知为未来时的根本词。

ဣဒါနိ တာနိ ဝိဘဇိဿာမိ – ဟေဿာတိ, ဟေဿန္တိ. ဟေဿသိ, ဟေဿထ. ဟေဿာမိ, ဟေဿာမ. ဟေဿတေ, ဟေဿန္တေ. ဟေဿသေ, ဟေဿဝှေ. ဟေဿံ, ဟေဿာမှေ. ဣမာနိ ‘‘အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမ’’န္တိ ဒဿနတော ဝုတ္တာနိ.

今当分别之：hessati、hessanti。Hessasi、hessatha。Hessāmi、hessāma。Hessate、hessante。Hessase、hessavhe。Hessaṃ、hessāmhe。此等词见于“于未来时，我等将亲见此”等句中。

ဟေဟိဿတိ, ဟေဟိဿန္တိ. ဟေဟိဿသိ. သေသံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

Hehissati、hehissanti。Hehissasi。余者应类推。

ဟောဟိဿတိ, ဟောဟိဿန္တိ. ဟောဟိဿသိ. သေသံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

Hohissati、hohissanti。Hohissasi。余者应类推。

ဟေဟိတိ, ဟေဟိန္တိ. ဟေဟိသိ. သေသံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

Hehiti, hehinti。Hehisi。余者应类推。

ဟောဟိတိ, ဟောဟိန္တိ. ဟောဟိသိ. သေသံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဘဝိဿန္တိယာ ရူပါနိ.

Hohiti, hohinti。Hohisi。余者应类推。此为未来时的形式。

အဟုဝိဿာ, အဟုဝိဿံသု. အဟုဝိဿသေ, အဟုဝိဿထ. အဟုဝိဿံ, အဟုဝိဿမှာ. အဟုဝိဿထ, အဟုဝိဿိသု. အဟုဝိဿသေ[Pg.194], အဟုဝိဿဝှေ. အဟုဝိဿိံ, အဟုဝိဿာမှသေ. ကာလာတိပတ္တိရူပါနိ.

Ahuvissā, ahuvissaṃsu。Ahuvissase, ahuvissatha。Ahuvissaṃ, ahuvissamhā。Ahuvissatha, ahuvissisu。Ahuvissase, ahuvissavhe。Ahuvissiṃ, ahuvissāmhase。此为条件式的形式。

ဝှေ အဝှာယနေ ဗဒ္ဓါယံ သဒ္ဒေ စ. အဝှာယနံ ပက္ကောသနံ. ဗဒ္ဓါတိ အဟင်္ကာရော, ဃဋ္ဋနံ ဝါ သာရမ္ဘကရဏံ ဝါ. သဒ္ဒေါ ရဝေါ. ဝှေတိ, ဝှာယတိ, အဝှေတိ, အဝှာယတိ, အဝှာသိ ဣစ္စပိ. ကစ္စာယနော မာဏဝကောသ္မိ ရာဇ, အနူနနာမော ဣတိ မဝှယန္တိ. အာသဒ္ဒေါ ဥပသဂ္ဂေါဝ, သော သညောဂပရတ္တာ ရဿော ဇာတော. အဝှိတော. အနဝှိတော တတော အာဂါ. အဝှာ, အဝှာယနာ. ဝါရဏဝှယနာ ရုက္ခာ. ကာမဝှေ ဝိသယေ. ကုမာရော စန္ဒသဝှယော.

Vhe，义为呼唤、束缚与声音。Avhāyanaṃ 即是 pakkosanaṃ（呼唤）。Baddhā 即是我慢，或为冲突，或为暴行。Saddo 即是 ravo（声音）。Vheti、vhāyati、avheti、avhāyati，亦作 avhāsi。“大王，我是婆罗门青年迦旃延（Kaccāyano），他们称我为‘无缺名’（Anūnanāmo）”。Ā 这一音节是前缀，因后接辅音丛而变短。Avhito（被呼唤者）。Anavhito tato āgā（不待呼唤，他从彼处来）。Avhā（呼唤）、avhāyanā（呼唤）。名为‘瓦拉纳’（Vāraṇa）的树。在名为‘欲’（Kāma）的领域。名为‘月’（Canda）的王子。

‘‘သတ္တတန္တိံ သုမဓုရံ,ရာမဏေယျံ အဝါစယိံ;

သော မံ ရင်္ဂမှိ အဝှေတိ,သရဏံ မေ ဟောဟိ ကောသိယာ’’တိ.

我曾奏响七弦琴，其音甜美又悦耳；如今他于场上挑战我，拘尸（Kosiya）啊，请做我的归依处！

ဧတ္ထ အဝှေတီတိ သာရမ္ဘဝသေန အတ္တနော ဝိသယံ ဒဿေတုံ သံဃဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ‘‘သမာဂတေ ဧကသတံ သမဂ္ဂေ, အဝှေတ္ထ ယက္ခော အဝိကမ္ပမာနော’’တိ ဧတ္ထာပိ သာရမ္ဘဝသေန ဃဋ္ဋနံ အဝှာယနံ နာမ.

此处，“avheti”（挑战）的意思是：以争强好胜之心，为显示自己的势力范围而发生冲突。在“百众和合集会时，夜叉毫不动摇地挑战”这句中，“avhāyanaṃ”（挑战）也是指以争强好胜之心发生的冲突。

‘‘တတ္ထ နစ္စန္တိ ဂါယန္တိ, အဝှာယန္တိ ဝရာဝရံ;

အစ္ဆရာ ဝိယ ဒေဝေသု, နာရိယော သမလင်္ကတာ’’တိ

彼处仕女载歌舞，争奇斗艳竞高下；犹如天神中天女，盛装打扮貌如花。

ဧတ္ထ ပန အဝှာယန္တိ ဝရာဝရန္တိ ဝရတော ဝရံ နစ္စဉ္စ ဂီတဉ္စ ကရောန္တိယော သာရမ္ဘံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

此处，“avhāyanti varāvaraṃ”（争相媲美）应理解为：她们在舞蹈和歌唱上力求精益求精，相互争强好胜。

ပဉှ ပုစ္ဆာယံ. ဘိက္ခု ဂရုံ ပဉှံ ပဉှတိ. ပဉှော. အယံ ပန ပါဠိ ‘‘ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ ဣဒံ ဘန္တေ ကထံ ဣမဿ ကော အတ္ထော’’တိ. ပဉှသဒ္ဒေါ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ပဉှော မံ [Pg.195] ပဋိဘာတိ, တံ သုဏာ’’တိ ယေဘုယျေန ပုလ္လိင်္ဂပ္ပယောဂဒဿနတော. ကတ္ထစိ ပန ဣတ္ထိလိင်္ဂေါပိ ဘဝတိ နပုံသကလိင်္ဂေါပိ. တထာ ဟိ ‘‘ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ. ကောဏ္ဍည ပဉှာနိ ဝိယာကရောဟီ’’တိ တဒ္ဒီပိကာ ပါဠိယော ဒိဿန္တိ, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဝါ တတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

（词根 pañh）用于提问。比丘向老师提问。问题。而这段巴利是：“他遍问，他质询：‘尊者，这是怎么回事？它是什么意思？’”Pañha一词应理解为阳性。因为通常可见其阳性用法，如：“一个问题浮现在我心中，请听我说。”但它在某些地方也用作阴性或中性。例如，可见阐明此点的巴利：“此乃我由善者所思之问。”“憍陈如（Koṇḍañña），请解答此等问题。”此处应视为语性的转换。

ပဉှ ဣစ္ဆာယံ. ပဉှတိ. ပဉှော. ဧတ္ထ စ ပဉှောတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော. ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ ပဉှိယတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိယတိ သောတိ ပဉှောတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ’’တိ ဣမိဿာ နေတ္တိပါဠိယာ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေန္တေန ‘‘ပဉှေတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတေ အတ္ထေ’’တိ.

（词根 pañh）用于意欲。他意欲。问题。此处，“问题”是指意欲了知的事物。此处的语源学解释是：它被询问，它被意欲了知，因此是“问题”。诚然，在阐释《指导论》（Nettipāḷi）中“当问题被解答时”这段巴利的意义时，（注释）说道：“‘问题’是指意欲了知的事物。”

မိဟ သေစနေ. မိဟတိ, ဥမ္မိဟတိ. မေဃော, မေဟနံ.

（词根 mih）用于喷洒。他小便，向上小便。云，小便处。

တတ္ထ ဥမ္မိဟတီတိ ပဿာဝံ ကရောတိ. မေဃောတိ မိဟတိ သိဉ္စတိ လောကံ ဝဿဓာရာဟီတိ မေဃော, ပဇ္ဇုန္နော. မေဟနန္တိ ဣတ္ထီနံ ဂုယှဋ္ဌာနံ.

此处，“ummihati”（向上小便）指小便。“megho”（云）是因为它以雨流喷洒、浇灌世间，故名“云”，即雨神。“mehanaṃ”（小便处）指女性的私密处。

ဒဟ ဘသ္မီကရဏေ ဓာရဏေ စ. အာဂါရာနိ အဂ္ဂိ ဒဟတိ. အယံ ပုရိသော ဣမံ ဣတ္ထိံ အယျိကံ ဒဟတိ, မမ အယျိကာတိ ဓာရေတီတိ အတ္ထော. ဣမဿ ပုရိသဿ အယံ ဣတ္ထီ အယျိကာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အတြ ပနာယံ ပါဠိ ‘‘သကျာ ခေါ အမ္ဗဋ္ဌ ရာဇာနံ ဥက္ကာကံ ပိတာမဟံ ဒဟန္တီ’’တိ. အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ ဂေဟံ, ဒယှတိ, ဒယှမာနံ. ဒဿ ဍာဒေသေ ‘‘ဍဟတီ’’တိ ရူပံ. ‘‘ဍဟန္တံ ဗာလမနွေတိ, ဘသ္မာဆန္နောဝ ပါဝကော’’တိအာဒယော ပယောဂါ ဧတ္ထ နိဒဿနာနိ ဘဝန္တိ.

（词根 dah）用于焚烧与执持。火燃烧房屋。此人“dahati”此女为祖母，意思是执持她为“我的祖母”。其意为：此女是此人的祖母。此处有此巴利：“安巴塔（Ambaṭṭha），释迦族人（Sakyā）确实尊奉郁迦迦（Ukkāka）王为始祖。”被火烧毁的房屋；它被燃烧；正在被燃烧。当 d 被替换为 ḍ 时，其形式为“ḍahati”。“恶业追随燃烧的愚人，犹如灰烬覆盖的火”等用法是此处的范例。

စဟ ပရိသက္ကနေ. စဟတိ.

（词根 cah）用于努力。他努力。

ရဟ စာဂေ. ရဟတိ. ရဟော, ရဟိတော.

（词根 rah）用于舍弃。他舍弃。独处，已舍离。

ရဟိ ဂတိယံ. ရဟတိ. ရဟော, ရဟံ.

（词根 rah）用于行进。他行进。独处，秘密地。

ဒဟိ [Pg.196] ဗဟိ ဝုဒ္ဓိယံ. ဒဟတိ. ဗဟတိ.

（词根 dah, bah）用于增长。他增长。他增长。

ဗဟိ သဒ္ဓေ စ. စကာရော ဝုဒ္ဓါပေက္ခော. ဗဟတိ.

（词根 bah）亦用于信仰。“ca”（亦）字关联前项“增长”。他有信仰。

တုဟိ ဒုဟိ အဒ္ဒနေ. တုဟတိ. ဒုဟတိ.

（词根 tuh, duh）用于折磨。他折磨。他折磨。

အရဟ မဟ ပူဇာယံ. အရဟတိ. အရဟံ, အရဟာ. မဟတိ.

（词根 arah, mah）用于尊敬。他值得。阿罗汉。他尊敬。

မဟနံ, မဟော. ဝိဟာရမဟော. စေတိယမဟော.

尊敬，庆典。寺院庆典。塔庆典。

တတြ နိက္ကိလေသတ္တာ ဧကန္တဒက္ခိဏေယျဘာဝေန အတ္တနော ကတပူဇာသက္ကာရာဒီနံ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန အရဟဏီယော ပူဇနီယောတိ အရဟာ, ခီဏာသဝေါ.

在此，因无烦恼，因是独一无二的应供者，因能使他人对自己所作的供养、恭敬等带来大果报，故为值得（arah-）尊敬、值得崇拜者，是为“阿罗汉”（arahā），即漏尽者。

ဤဟ စေတာယံ. ဤဟတိ. ဤဟာ. ဤဟာ ဝုစ္စတိ ဝီရိယံ.

（词根 īh）用于努力。他努力。努力。“努力”被称为精进。

ဝဟ မဟ ဗုဒ္ဓိယံ. ဝဟတိ, မဟတိ.

（词根 vah, mah）用于了知。他了知。他了知。

အဟိ ပိလဟိ ဂတိယံ. အဟတိ. ပိလဟတိ, အဟိ.

（词根 ah, pilah）用于行进。他行进。他行进，蛇。

ဧတ္ထ စ အဟီတိ နိပ္ပာဒေါပိ သမာနော အဟတိ ဂစ္ဆတိ ဂန္တုံ သက္ကောတီတိ အဟိ.

此处，“ahi”（蛇）虽无足，却能行进（ahati, gacchati），能够行走，故名“ahi”。

ဂရဟ ကလဟ ကုစ္ဆနေ. ဂရဟတိ. ဂရဟာ, ကလဟတိ, ကလဟော.

（词根 garah, kalah）用于责备。他责备。责备；他争吵，争吵。

ဝရဟ ဝလဟ ပဓာနိယေ ပရိဘာသနဟိံသာဒါနေသု စ. ဝရဟတိ. ဝလဟတိ. ဝရာဟော.

（词根 varah, valah）用于努力，亦用于辱骂、伤害与拿取。他努力（等）。他努力（等）。野猪。

ဧတ္ထ စ ဝရာဟောတိ သူကရောပိ ဟတ္ထီပိ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဧနေယျာ စ ဝရာဟာ စ. မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော’’တိအာဒီသု သူကရော ‘‘ဝရာဟော’’တိ နာမေန ဝုစ္စတိ. ‘‘မဟာဝရာဟဿ နဒီသု ဇဂ္ဂတော, ဘိသံ ဃသမာနဿာ’’တိအာဒီသု ပန ဟတ္ထီ ‘‘ဝရာဟော’’တိ နာမေန ဝုစ္စတိ. မဟာဝရာဟဿာတိ ဟိ မဟာဟတ္ထိနောတိ အတ္ထော.

此处，“varāho”（野猪）既可指猪，也可指象。例如，在“羚羊与野猪”、“犹如以饵食喂养的大野猪”等句中，猪被称为“varāho”。但在“在河中守护、啃食莲藕的大varāha”等句中，象则被称为“varāho”。因为“mahāvarāhassa”的意思就是“大象的”。

ဝေဟု ဇေဟု ဝါဟု ပယတနေ. ဝေဟတိ, ဇေဟတိ. ဝါဟတိ. ဝါဟနော.

（词根 veh, jeh, vāh）用于努力。他努力。他努力。他努力/运载。坐骑。

ဝါဟနော [Pg.197] ဝုစ္စတိ အဿော. သော ဟိ ဝါဟန္တိ သင်္ဂါမာဒီသု ကိစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ပယတန္တိ ဝီရိယံ ကရောန္တိ, ဧတေနာတိ ဝါဟနောတိ ဝုစ္စတိ.

马被称为“vāhano”（运载者）。因为当战争等要务发生时，它们运载、努力、勤奋，因此被称为“vāhano”。

ဒါဟု နိဒ္ဒက္ခယေ. ဒါဟတိ.

（语根Dāhu）义为烧尽。他烧尽。

ဦဟ ဝိတက္ကေ. ဦဟတိ, အာယူဟတိ, ဝိယူဟတိ, ဗျူဟတိ အပေါဟတိ. ဦဟနံ, အာယူဟနံ, ဗျူဟော, အပေါဟော.

（语根Ūha）义为思量。他思量，他努力，他移除，他部署，他排除。思量，努力，部署，排除。

တတ္ထ ဦဟတီတိ ဝိတက္ကေတိ, အာယူဟတီတိ ဝါယမတိ, ဝိယူဟတီတိ ပံသုံ ဥဒ္ဓရတိ. ဧဝံ ဗျူဟတီတိ ဧတ္ထာပိ. အပေါဟတီတိ ဆဍ္ဍေတိ, အထ ဝါ ဝိဝေစေတိ.

此处，“ūhati”指思量；“āyūhati”指努力；“viyūhati”指清除尘土。“byūhati”在此处也是同样的意思。“apohati”指舍弃，或指辨别。

ဂါဟု ဝိလောဠနေ. ဂါဟတိ. ဂါဟော, စန္ဒဂ္ဂါဟော, သူရိယဂ္ဂါဟော, နက္ခတ္တဂ္ဂါဟော.

（语根Gāhu）义为浸入、搅动。他浸入。执取；月食，日食，星食。

ဂဟ ဂဟဏေ. ဂဟတိ, ပဂ္ဂဟတိ. အာဟုတိံပဂ္ဂဟိဿာမိ. ပဂ္ဂဟော, ပဂ္ဂါဟော.

（语根Gaha）义为执取。他执取，他举起。我将举起献祭。举起，策励。

ပဂ္ဂဟောတိ ပတ္တော. ပဂ္ဂါဟောတိ ဝီရိယံ.

“paggaho”指钵。“paggāho”指精进。

သဟ ပရိသဟနေ. ပရိသဟနံ ခန္တိ. သဟတိ. သဟော, အသဟော, အသယှော.

（语根Saha）义为忍耐。忍耐即是堪忍。他忍耐。能忍耐者，不能忍耐者，不可忍耐者。

ရုဟ စမ္မနိ ပါတုဘာဝေ. ရုဟတိ. ရုက္ခော.

（语根Ruha）义为生长、出现。它生长。树。

မာတု မာနေ. မာဟတိ.

（语根Mātu）义为测量。他测量。

ဂုဟူ သံဝရဏေ. ဂုဟတိ နိဂ္ဂုဟတိ. ဂုဟော, ဂုယှကော.

（语根Guhū）义为隐藏。他隐藏，他覆藏。洞穴，秘密的。

ဝဟ ပါပုဏေ. ဝဟတိ. ဝါရိဝဟော.

（语根Vaha）义为达到。他运载。水流。

ဒုဟ ပပူရဏေ. ဒုဟတိ, ဒေါဟတိ. ဒုယှမာနာ ဂါဝီ.

（语根Duha）义为充满（引申为挤奶）。他挤奶。正在被挤奶的母牛。

ဒိဟ ဥပစယေ. ဒေဟတိ. ဒေဟော. ဒေဟောတိ သရီရံ.

（语根Diha）义为增长。它增长。身体。“deho”（身体）即是“sarīraṃ”（躯体）。

လိဟ [Pg.198] အဿာဒနေ. လေဟတိ, ပလေဟတိ. လေဟနီယံ. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘သုနခါ ဟိမဿ ပလိဟိံသု ပါဒေ’’တိ. အယံ ပနတ္ထော – သုနခါ ဣမဿ ကုမာရဿ ပါဒတလေ အတ္တနော ဇိဝှာယ ပလိဟိံသူတိ.

（语根Liha）义为舔尝。其动词为 lehati、palehati。（其衍生词为）lehanīyaṃ（可舔尝之物）。于此，巴利（引文）为：“诸狗舔其足”。此义则为：诸狗以己舌舔此童子之足底。

ဩဟ စာဂေ. ဩဟတိ. သဗ္ဗမနတ္ထံ အပေါဟတိ. အပေါဟော.

（语根Oha）义为舍弃。其动词为 ohati。（例句：）sabbamanatthaṃ apohati（舍弃一切不善）。（其衍生词为）apoho（舍弃）。

ဗြဟ္မ ဥဂ္ဂမေ. ဗြဟတိ. ဗြဟာ.

（语根Brahma）义为增长。其动词为 brahati。（其衍生词为）Brahā。

ဒဟ ထဟ ဟိံသတ္ထာ. ဒဟတိ. ထဟတိ.

（语根Daha、Thaha）义为伤害。其动词为 dahati、thahati。

ဗြူဟ ဝဍ္ဎနေ. ဥပရူပရိ ဗြူဟတီတိ ဗြဟ္မာ. ကာရိတေ ‘‘ဝိဝေကမနုဗြူဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပယောဂေါ.

（语根Brūha）义为增长。“不断增长”，故为梵天（brahmā）。于使役态，用法为：“适于增长远离”。

ဗြဟ္မာတိ တေဟိ တေဟိ ဂုဏဝိသေသေဟိ ဗြူဟိတောတိ ဗြဟ္မာ. ဗြဟ္မာတိ မဟာဗြဟ္မာပိ ဝုစ္စတိ တထာဂတောပိ ဗြာဟ္မဏောပိ မာတာပိတရောပိ သေဋ္ဌမ္ပိ. ‘‘သဟဿော ဗြဟ္မာ ဒွိသဟဿော ဗြဟ္မာ’’တိအာဒီသု ဟိ မဟာဗြဟ္မာ ‘‘ဗြဟ္မာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဗြဟ္မာတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဧတ္ထ တထာဂတော.

所谓梵天（brahmā），即因彼彼殊胜之德而增长者，故为梵天。所谓梵天，亦可指大梵天、如来、婆罗门、父母、最胜者。于“千梵天、二千梵天”等（引文）中，大梵天被称为梵天。于“诸比丘，梵天实为如来之增上语”（引文）中，（梵天）指如来。

‘‘တမောနုဒေါ ဗုဒ္ဓေါ သမန္တစက္ခု,လောကန္တဂူ သဗ္ဗဘဝါတိဝတ္တော;

အနာသဝေါ သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပဟီနော,သစ္စဝှယော ဗြဟ္မေ ဥပါသိတော မေ’’တိ

“驱暗者、佛陀、普眼者，达世间边际、越一切有，无漏、断尽一切苦，名为‘真实’者——婆罗门啊，此为我所崇拜。”

ဧတ္ထ ဗြာဟ္မဏော. ‘‘ဗြဟ္မာတိ မာတာပိတရော, ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ဝုစ္စရေ’’တိ ဧတ္ထ မာတာပိတရော. ‘‘ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီ’’တိ ဧတ္ထ သေဋ္ဌံ. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

于此（引文）中，（brahme）指婆罗门。于“父母、先师，被称为梵天”（引文）中，（梵天）指父母。于“转梵轮”（引文）中，（梵天）指最胜。于此，有言——

‘‘မဟာဗြဟ္မနိ [Pg.199] ဝိပ္ပေ စ, အထော မာတာပိတူသု စ;

တထာဂတေ စ သေဋ္ဌေ စ, ဗြဟ္မသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတီ’’တိ.

“于大梵天、智者（婆罗门），以及于父母，于如来、最胜者，梵天一词得以使用。”

အပရော နယော – ဗြဟ္မာတိ တိဝိဓာ ဗြဟ္မာနော သမ္မုတိဗြဟ္မာနော ဥပပတ္တိဗြဟ္မာနော ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မာနောတိ.

另一法门：所谓梵天（brahmā），有三种：世俗梵天（sammutibrahmāno）、转生梵天（upapattibrahmāno）、清净梵天（visuddhibrahmāno）。

‘‘သမ္ပန္နံ သာလိကေဒါရံ, သုဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ ကောသိယ;

ပဋိဝေဒေမိ တေ ဗြဟ္မေ, န နေ ဝါရေတုမုဿဟေ,ပရိဗ္ဗဇ မဟာဗြဟ္မေ, ပစန္တညေပိ ပါဏိနော’’တိ စ

“拘尸罗啊，稻田已成熟，鹦鹉正食之；婆罗门啊，我告知您，我无法阻止它们。大婆罗门啊，请游方去吧，其他有情亦在烹煮。”

ဧဝမာဒီသု ဟိ ဗြဟ္မသဒ္ဒေန သမ္မုတိဗြဟ္မာနော ဝုတ္တာ.

于此等（引文）中，实以梵天一词说示世俗梵天。

‘‘အပါရုတာ တေသံ အမတဿ ဒွါရာ,ယေ သောတဝန္တော ပမုဉ္စန္တု သဒ္ဓံ;

ဝိဟိံသသညီ ပဂုဏံ န ဘာသိံ,ဓမ္မံ ပဏီတံ မနုဇေသု ဗြဟ္မေ,

“不死之门已为彼等开启，具耳者可放出信心。梵天啊，您曾因视之为恼，而未在人间说此善妙法。”

အထ ခေါ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတီ’’တိ စ ဧဝမာဒီသု ဗြဟ္မသဒ္ဒေန ဥပပတ္တိဗြဟ္မာ. ‘‘ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီ’’တိအာဒိဝစနတော ဗြဟ္မန္တိ အရိယဓမ္မော ဝုစ္စတိ. တတော နိဗ္ဗတ္တာ အဝိသေသေန သဗ္ဗေပိ အရိယာ ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မာနော နာမ ပရမတ္ထဗြဟ္မတာယ. ဝိသေသတော ပန ‘‘ဗြဟ္မာတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝစနတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥတ္တမဗြဟ္မာ နာမ သဒေဝကေ လောကေ ဗြဟ္မဘူတေဟိ ဂုဏေဟိ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တိတော. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

于“于是，娑婆主梵天（brahmā sahampatī）……”等（引文）中，以梵天一词说示转生梵天。由“转梵轮”等语，可知梵天被称为圣法。由此（圣法）而生，一切圣者无有差别，因其胜义梵性而名清净梵天（visuddhibrahmā）。但特别地，依“诸比丘，梵天实为如来之增上语”之语，正自觉者因其已成梵之德，于含有诸天之世界中达于卓越圆满，故名至上梵天（uttamabrahmā）。于此，有言——

‘‘သမ္မုတိယုပပတ္တီနံ, ဝိသုဒ္ဓီနံ ဝသေန စ;

ဗြဟ္မာနော တိဝိဓာ ဟောန္တိ, ဥတ္တမေန စတုဗ္ဗိဓာ’’တိ.

“依世俗、转生及清净，梵天有三种；连同至上者，则有四种。”

ဓိမှ [Pg.200] နိဋ္ဌုဘနေ. ဓိမှေတိ. ‘‘ပဋိဝါမဂတံ သလ္လံ, ပဿ ဓိမှာမိ လောဟိတ’’န္တိ ပါဠိ နိဒဿနံ.

（语根Dhimha）义为唾弃。其动词为 dhimheti。巴利示例如：“看此逆行之箭，我唾弃其血。”

တတ္ထ ဓိမှာမီတိ နိဋ္ဌုဘာမီတိ အတ္ထော.

于此，dhimhāmi义为niṭṭhubhāmi（我唾弃）。

ဟကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以ha为尾音的语根之形态。

ဠကာရန္တဓာတု

以ḷa为尾音的语根

ဗိဠ အက္ကောသေ. ဗေဠတိ. ဗိဠာရော.

（语根）biḷ，义为辱骂。其动词为beḷati。（其衍生词为）biḷāro（猫）。

ကီဠ ဝိဟာရေ. ကီဠတိ. ကီဠာ.

（语根）kīḷ，义为嬉戏。其动词为kīḷati。（其衍生词为）kīḷā（嬉戏）。

အဠ ဥဂ္ဂမေ. အဠတိ. ဝါဠော.

（语根）aḷ，义为升起。其动词为aḷati。（其衍生词为）vāḷo（猛兽）。

လဠ ဝိလာသေ. လဠတိ. လဠိတော အဿော.

（语根）laḷ，义为嬉戏。其动词为laḷati。（其衍生词为）laḷito asso（娇美之马）。

ကဠ မဒေ ကက္ကဿေ စ. ကက္ကဿံ ကဿသိယံ ဖရုသဘာဝေါ. ကဠတိ.

（语根）kaḷ，义为沉醉、粗恶。所谓kakkassaṃ（粗恶），即kassasiyaṃ，为粗暴之性。（其动词为）kaḷati。

တုဠ တောဠနေ. တောဠတိ.

（语根）tuḷ，义为称量。其动词为toḷati。

ဟုဠ ဟောဠ ဂတိယံ. ဟုဠတိ. ဟောဠတိ.

（语根）huḷ、hoḷ，义为去。其动词为huḷati、hoḷati。

ရောဠ အနာဒရေ. ရောဠတိ.

（语根）roḷ，义为不敬。其动词为roḷati。

လောဠ ဥမ္မာဒေ. လောယတိ.

（语根）loḷ，义为疯狂。其动词为loyati。

ဟေဠ ဟောဠ အနာဒရေ. ဟေဠတိ. ဟောဠတိ.

（语根）heḷ、hoḷ，义为不敬。其动词为heḷati、hoḷati。

ဝါဠ အာလပေ. ဝါဠတိ.

（语根）vāḷ，义为言说。其动词为vāḷati。

ဒါဠ ဓာဠ ဝိသရဏေ. ဒါဠတိ. ဓာဠတိ.

（语根）dāḷ、dhāḷ，义为散开。其动词为dāḷati、dhāḷati。

ဟဠ သိလာဃာယံ. ဟဠတိ.

（语根）haḷ，义为赞美。其动词为haḷati。

ဟီဠ အနာဒရေ. ဟီဠတိ. ဟီဠာ, ဟီဠိကော, ဟီဠိတော.

（语根）hīḷ，义为不敬。其动词为hīḷati。（其衍生词为）hīḷā（不敬）、hīḷiko（不敬者）、hīḷito（被不敬者）。

ကဠ [Pg.201] သေစနေ. ကဠတိ. ကဠနံ.

（语根）kaḷ，义为灌注。其动词为kaḷati。（其衍生词为）kaḷanaṃ（灌注）。

ဟေဠ ဝေဌနေ. ဟေဠတိ.

（语根）heḷ，义为缠绕。其动词为heḷati。

ဤဠ ထုတိယံ. ဤဠတိ.

（语根）īḷ，义为赞颂。其动词为īḷati。

ဇုဠ ဂတိယံ. ဇုဠတိ, ဇောဠတိ.

（语根）juḷ，义为去。其动词为juḷati、joḷati。

ပုဠ မုဠ သုခနေ. ပုဠတိ. မုဠတိ.

（语根）puḷ、muḷ，义为使愉悦。其动词为puḷati、muḷati。

ဂုဠ ရက္ခာယံ. ဂုဠတိ. ဂုဠော.

（语根）guḷ，义为守护。其动词为guḷati。（其衍生词为）guḷo（糖蜜，球）。

ဇုဠ ဗန္ဓနေ. ဇုဠတိ.

（语根）juḷ，义为捆绑。其动词为juḷati。

ကုဠ ဃသနေ. ကုဠတိ.

（语根）kuḷ，义为食。其动词为kuḷati。

ခုဠ ဗာလျေ စ. စကာရော ဃသနာပေက္ခကော. ခုဠတိ.

（语根）khuḷ，义为愚痴，亦兼指食。其动词为khuḷati。

သုဠ ဗုဠ သံဝရဏေ. သုဠတိ. ဗုဠတိ.

（语根）suḷ、buḷ，义为防护。其动词为suḷati、buḷati。

ပုဠ သံဃာတေ. ပုဠတိ. ပုဠိနံ.

（语根）puḷ，义为聚集。其动词为puḷati。（其衍生词为）puḷinaṃ（沙洲）。

သဠ အဗျတ္တသဒ္ဒေ. သဠတိ. သာဠိကော, သာဠိကာ.

（语根）saḷ，义为不清晰声。其动词为saḷati。（其衍生词为）sāḷiko（八哥鸟）、sāḷikā（雌八哥鸟）。

‘‘ဥသဘောဝ မဟီ နဒတိ,မိဂရာဇာဝ ကူဇတိ;

သုသုမာရောဝ သဠတိ,ကိံ ဝိပါကော ဘဝိဿတီ’’တိ နိဒဿနံ;

“如公牛吼动大地，如兽王放声长啸，如鳄鱼发出闷响，将会有何等果报？”此为例证。

ဣမာနိ ဠကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

此等为以ḷa为尾音的语根形式。

ဣတိ ဘူဝါဒိဂဏေ အဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ သမတ္တာနိ. ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗာပိ ဘူဝါဒိဂဏေ ဓာတုယော ပကာသိတာ.

如是，于ဘူ(bhū)等词组中，非 वर्ग(varga)尾语根的形式已毕。至此，ဘူ(bhū)等词组中所有语根皆已阐明。

ဣဒါနိ ဘူဝါဒိဂဏိကဓာတူနံယေဝ ကာစိ အသမာနသုတိကာ, ကာစိ အသမာနန္တိကာ. တာသု ကာစိ သမာနတ္ထဝသေန သမောဓာနေတွာ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဝုတ္တာ, တာယေဝ ဓာတုယော ဧကဒေသေန ရူပဝိဘာဝနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပကာသယိဿာမ. တံ ယထာ?

现在，于ဘူ(bhū)等词组的诸语根中，有些发音不同，有些词尾不同。其中，有些因意义相同，被古代诸师(pubbācariya)合并讲述。我们将仅就其中一部分，连同其形式分析(rūpavibhāvanā)等，阐明彼等语根。此为何？

ဟူ [Pg.202] ဘူ သတ္တာယံ ဟောတိ, ဘဝတိ. ပဟောတိ, ပဘဝတိ. ဟုဝေယျ ပါဝုသော. သစေ ဥပ္ပာဒေါ ဟေယျ. အဇေသိ ယက္ခော နရဝီရသေဋ္ဌံ, တတ္ထပ္ပနာဒေါ တုမုလော ဗဟူဝ. အမ္ဗာ’ယံ အဟုဝါ ပုရေ. အဟု ရာဇာ ဝိဒေဟာနံ. ပဟူတံ မေ ဓနံ သက္က. ပဟူတမရိယော ပကရောတိ ပုညံ. ပဟူတဝိတ္တော ပုရိသော. ပဟူတဇိဝှော ဘဂဝါ. ပိယပ္ပဘူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ. ပစ္ဆာသမဏေန ဟောတဗ္ဗံ. ဘဝိတဗ္ဗံ. ဟောတုံ, ဟေတုယေ, ဘဝိတုံ. ဟုတွာ, ဟုတွာန. ဘဝိတွာ, ဘဝိတွာန.

Hū、bhū，在存在(sattāyaṃ)义。其形为 hoti、bhavati。Pahoti、pabhavati。贤友，愿其是(Huveyya)。若有生起(Sace uppādo heyya)。夜叉战胜人中英雄(naravīraseṭṭhaṃ)，其处喧嚣(tumulo)巨大(bahūva)。此芒果(Ambā)昔曾有(ahuvā pure)。曾有威德哈王。帝释(sakka)，我财甚多(Pahūtaṃ me dhanaṃ)。圣者(ariyo)多作福德(puññaṃ)。财富丰厚(Pahūtavitto)之人。世尊广长舌(Pahūtajivho)。争论(kalahā vivādā)由喜爱(piyappabhūtā)而生。应为后随沙门(Pacchāsamaṇena hotabbaṃ)。应有(Bhavitabbaṃ)。Hotuṃ、hetuye、bhavituṃ。Hutvā、hutvāna。Bhavitvā、bhavitvāna。

ဧတ္ထ ပန ‘‘အတ္ထိ ဟေဟိတိ သော မဂ္ဂေါ, န သော သက္ကာ န ဟေတုယေ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ နဟေတုယေတိ အဘဝိတုံ. ဟူဓာတုတော တုံပစ္စယဿ တဝေပစ္စယဿ ဝါ တုယေ အာဒေသော, ဦကာရဿ စ ဧကာရာဒေသော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဟေတုဘာဝါယ န န သက္ကာတိပိ အတ္ထော. အယံ ပနတ္ထော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော, ပုရိမောယေဝတ္ထော အဓိပ္ပေတော ဟောတိဿ ဓာတုနော ပယောဂဘာဝါယ ဥဒါဟရိတပဒဿတ္ထဘာဝတော. တတ္ထ ပဟောတီတိ ဣဒံ ဝတ္ထံ ဝိပုလဘာဝေန စီဝရံ ကာတုံ ပဟောတိ, နော နပ္ပဟောတိ. ပဟောတီတိ ဝါ ပုရိသော အရယော ဇေတုံ သက္ကောတိ. အထ ဝါ ပဟောတီတိ ဟောတိ. ပဘဝတီတိ သန္ဒတိ. ပဟူတန္တိ ဝိပုလံ, မဟန္တန္တိ အတ္ထော. ပဟူတဝိတ္တောတိ ဝိပုလဝိတ္တော မဟဒ္ဓနော. ပဟူတဇိဝှောတိ သုပုထုလသုဒီဃသုမုဒုကဇိဝှော, ပိယပ္ပဘူတာတိ ပိယတော နိဗ္ဗတ္တာ.

于此，巴利(pāḷi)“彼道将有，其非不能有(atthi hehiti so maggo, na so sakkā na hetuye)”为例证(nidassanaṃ)。其中，na hetuye 意为“不能有(abhavituṃ)”。当知，此由语根 hū 加后缀 tuṃ 或 tave，代之为 tuye，且 ū 音代之为 e 音(ekārādeso)而成。或亦有义为“为成其因(hetubhāvāya)，非不能也”。然此义于此非所预期(nādhippeto)，所预期者为前义，因所引之词乃为示 hū 语根之用法与意义。其中，pahoti 意为此布料(vatthaṃ)足以(pahoti)制成大衣(cīvaraṃ)，非不足以(no nappahoti)。或 pahoti 意为人能战胜(jetuṃ)敌人(arayo)。或 pahoti 意为“是”。Pabhavati 意为流出(sandati)。Pahūtaṃ 意为广大(vipulaṃ)、巨大(mahantaṃ)。Pahūtavitto 意为财富广大(vipulavitto)、大富(mahaddhano)。Pahūtajivho 意为舌甚广(suputhula)、甚长(sudīgha)、甚软(sumuduka)。Piyappabhūtā 意为从喜爱(piyato)而生(nibbattā)。

ဂမု သပ္ပ ဂတိယံ. ဂစ္ဆတိ, ဂမတိ, ဃမ္မတိ, အာဂစ္ဆတိ, ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, အတိဂစ္ဆတိ, ပဋိဂစ္ဆတိ, အဝဂစ္ဆတိ, အဓိဂစ္ဆတိ, အနုဂစ္ဆတိ, ဥပဂစ္ဆတိ, အပဂစ္ဆတိ, ဝိဂစ္ဆတိ, နိဂစ္ဆတိ, နိဂ္ဂစ္ဆတိ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ‘‘သမုဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒိနာ ဥပသဂ္ဂဒွယဝသေနပိ [Pg.203] ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. သပ္ပတိ, သံသပ္ပတိ, ပရိသပ္ပတိ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

Gamu、sappa，在行(gatiyaṃ)义。Gacchati、gamati、ghammati、āgacchati、uggacchati、atigacchati、paṭigacchati、avagacchati、adhigacchati、anugacchati、upagacchati、apagacchati、vigacchati、nigacchati、niggacchati。其他亦应组合(yojetabbāni)。如“samuggacchati”等，亦应视情况依双前缀(upasaggadvaya)组合。Sappati、saṃsappati、parisappati。其他亦应组合。

တတ္ထ ဂမတီတိ ဂစ္ဆတိ. ကာရိတေ ‘‘ဒေဝဒတ္တံ ဂမေတိ ဂမယတီ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. ‘‘အပါယံ ဂမေတီတိ အပါယဂမနီယ’’န္တိ ဣဒမေတ္ထ နိဒဿနံ. စုရာဒိဂဏံ ပတ္တဿ အာပုဗ္ဗဿ ဣမဿ ‘‘အာဂမေတိ, အာဂမယတိ, အာဂမေန္တော, အာဂမယမာနော’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုရူပါနိ ဘဝန္တိ.

其中，gamati 意为 gacchati。在使役态(Kārite)中，其形为“使提婆达多去”(devadattaṃ gameti, gamayati)。“导向恶趣(Apāyaṃ gameti)”，故为“趣向恶趣的(apāyagamanīya)”，此为例证(nidassanaṃ)。此语根加前缀 ā 并归入 စုရ(curādi)等词组时，有 āgameti、āgamayati、āgamento、āgamayamāno 等形式。

တတ္ထ အာဂမေတီတိ မုဟုတ္တံ အဓိဝါသေတီတိ အတ္ထော. ဃမ္မတီတိ ဂစ္ဆတိ. အာဂစ္ဆတီတိ အာယာတိ. ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ ဥယျာတိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတိ. အတိဂစ္ဆတီတိ အတိက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ. ပဋိဂစ္ဆတီတိ ပုန ဂစ္ဆတိ. အဝဂစ္ဆတီတိ ဇာနာတိ. အဓိဂစ္ဆတီတိ လဘတိ ဇာနာတိ ဝါ. အနုဂစ္ဆတီတိ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆတိ. ဥပဂစ္ဆတီတိ သမီပံ ဂစ္ဆတိ. အပဂစ္ဆတီတိ အပေတိ. ဝိဂစ္ဆတီတိ ဝိဂမတိ. နိဂစ္ဆတီတိ လဘတိ. ‘‘ယသံ ပေါသော နိဂစ္ဆတီ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနံ. နိဂ္ဂစ္ဆတီတိ နိက္ခမတိ. သပ္ပတီတိ ဂစ္ဆတိ. သံသပ္ပတီတိ သံသရန္တော ဂစ္ဆတိ. ပရိသပ္ပတီတိ သမန္တတော ဂစ္ဆတိ.

其中，āgameti 意为“等待片刻(muhuttaṃ adhivāseti)”。Ghammati 意为去。Āgacchati 意为来。Uggacchati 意为上升(uyyāti)、向上去(uddhaṃ gacchati)。Atigacchati 意为越过去(atikkamitvā gacchati)。Paṭigacchati 意为返回去(puna gacchati)。Avagacchati 意为了知(jānāti)。Adhigacchati 意为获得(labhati)或了知(jānāti)。Anugacchati 意为随从去(pacchato gacchati)。Upagacchati 意为走近(samīpaṃ gacchati)。Apagacchati 意为离去(apeti)。Vigacchati 意为消失(vigamati)。Nigacchati 意为获得(labhati)。“人获得声誉(Yasaṃ poso nigacchati)”此为例证(nidassanaṃ)。Niggacchati 意为出去(nikkhamati)。Sappati 意为去。Saṃsappati 意为轮回(saṃsaranto)而去。Parisappati 意为周遍(samantato)而去。

ဣဒါနိ ပန ဝိညူနံ သာဋ္ဌကထေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ပရမကောသလ္လဇနနတ္ထံ သပ္ပယောဂံ ပဒမာလံ ကထယာမ. သေယျထိဒံ? သော ဂစ္ဆတိ, တေ ဂစ္ဆန္တိ, ဂစ္ဆရေ. တွံ ဂစ္ဆသိ, တုမှေ ဂစ္ဆထ. အဟံ ဂစ္ဆာမိ, မယံ ဂစ္ဆာမ. သော ဂစ္ဆတေ, တေ ဂစ္ဆန္တေ. တွံ ဂစ္ဆသေ, တုမှေ ဂစ္ဆဝှေ. အဟံ ဂစ္ဆေ, မယံ ဂစ္ဆာမှေ. ဝတ္တမာနာယ ရူပါနိ.

如今，为令智者(viññūnaṃ)于有注疏(sāṭṭhakatha)的三藏(tepiṭaka)佛语(buddhavacane)中生起最高善巧(paramakosallajananatthaṃ)，我们来解说附带用法(sappayogaṃ)的词形变化(padamālaṃ)。此即：他去(So gacchati)，他们去(te gacchanti, gacchare)。你去(Tvaṃ gacchasi)，你们去(tumhe gacchatha)。我去(Ahaṃ gacchāmi)，我们去(mayaṃ gacchāma)。他走向(So gacchate)，他们走向(te gacchante)。你走向(Tvaṃ gacchase)，你们走向(tumhe gacchavhe)。我走向(Ahaṃ gacche)，我们走向(mayaṃ gacchāmhe)。此为现在时(Vattamānāya)诸形。

သော ဂစ္ဆတု, တေ ဂစ္ဆန္တု. တွံ ဂစ္ဆာဟိ, ဂစ္ဆ, ဂစ္ဆဿု, တုမှေ ဂစ္ဆထ. အဟံ ဂစ္ဆာမိ, မယံ ဂစ္ဆာမ. သော ဂစ္ဆတံ, တေ ဂစ္ဆန္တံ. တွံ ဂစ္ဆဿု, တုမှေ ဂစ္ဆဝှော. အဟံ ဂစ္ဆေ, မယံ ဂစ္ဆာမသေ. ပဉ္စမိယာ ရူပါနိ.

让他去(So gacchatu)，让他们去(te gacchantu)。你去(Tvaṃ gacchāhi, gaccha, gacchassu)，你们去(tumhe gacchatha)。我走(Ahaṃ gacchāmi)，我们走(mayaṃ gacchāma)。愿他去(So gacchataṃ)，愿他们去(te gacchantaṃ)。你当走(Tvaṃ gacchassu)，你们当走(tumhe gacchavho)。我愿走(Ahaṃ gacche)，我们愿走(mayaṃ gacchāmase)。此为命令式(Pañcamiyā)诸形。

သော [Pg.204] ဂစ္ဆေယျ, ဂစ္ဆေ, တေ ဂစ္ဆေယျုံ. တွံ ဂစ္ဆေယျာသိ, တုမှေ ဂစ္ဆေယျာထ. အဟံ ဂစ္ဆေယျာမိ, မယံ ဂစ္ဆေယျာမ, ဂစ္ဆေမု. သော ဂစ္ဆေထ, တေ ဂစ္ဆေရံ. တွံ ဂစ္ဆေထော, တုမှေ ဂစ္ဆေယျာဝှော. အဟံ ဂစ္ဆေယျံ, မယံ ဂစ္ဆေယျာမှေ. သတ္တမိယာ ရူပါနိ.

他应去(So gaccheyya, gacche)，他们应去(te gaccheyyuṃ)。你应去(Tvaṃ gaccheyyāsi)，你们应去(tumhe gaccheyyātha)。我应去(Ahaṃ gaccheyyāmi)，我们应去(mayaṃ gaccheyyāma, gacchemu)。他可去(So gacchetha)，他们可去(te gaccheraṃ)。你可去(Tvaṃ gacchetho)，你们可去(tumhe gaccheyyāvho)。我可去(Ahaṃ gaccheyyaṃ)，我们可去(mayaṃ gaccheyyāmhe)。此为愿望式(Sattamiyā)诸形。

သော ဂစ္ဆ, တေ ဂစ္ဆု. တွံ ဂစ္ဆေ, တုမှေ ဂစ္ဆိတ္ထ, ဂဉ္ဆိတ္ထ. အဟံ ဂစ္ဆံ, မယံ ဂစ္ဆိမှ, ဂဉ္ဆိမှ. သော ဂစ္ဆိတ္ထ, ဂဉ္ဆိတ္ထ, တေ ဂစ္ဆိရေ. တွံ ဂစ္ဆိတ္ထော, တုမှေ ဂစ္ဆိဝှော. အဟံ ဂစ္ဆိံ, ဂဉ္ဆိံ, မယံ ဂစ္ဆိမှေ. ပရောက္ခာယ ရူပါနိ.

他去了(So gaccha)，他们去了(te gacchu)。你去了(Tvaṃ gacche)，你们去了(tumhe gacchittha, gañchittha)。我去了(Ahaṃ gacchaṃ)，我们去了(mayaṃ gacchimha, gañchimha)。他已去(So gacchittha, gañchittha)，他们已去(te gacchire)。你已去(Tvaṃ gacchittho)，你们已去(tumhe gacchivho)。我已去(Ahaṃ gacchiṃ, gañchiṃ)，我们已去(mayaṃ gacchimhe)。此为非现见过去时(Parokkhāya)诸形。

သော အဂစ္ဆာ, တေ အဂစ္ဆူ. တွံ အဂစ္ဆေ, တုမှေ အဂစ္ဆထ. အဟံ အဂစ္ဆံ, မယံ အဂစ္ဆမှာ. သော အဂစ္ဆထ, တေ အဂစ္ဆတ္ထုံ. တွံ အဂစ္ဆသေ, တုမှေ အဂစ္ဆိဝှံ. အဟံ အဂစ္ဆံ, မယံ အဂစ္ဆိမှေ. အဇ္ဇတနိယာ ရူပါနိ.

他去了(So agacchā)，他们去了(te agacchū)。你去了(Tvaṃ agacche)，你们去了(tumhe agacchatha)。我去了(Ahaṃ agacchaṃ)，我们去了(mayaṃ agacchamhā)。他曾去(So agacchatha)，他们曾去(te agacchatthuṃ)。你曾去(Tvaṃ agacchase)，你们曾去(tumhe agacchivhaṃ)。我曾去(Ahaṃ agacchaṃ)，我们曾去(mayaṃ agacchimhe)。此为不定过去时(Ajjatanī)诸形。

သော ဂစ္ဆိဿတိ, တေ ဂစ္ဆိဿန္တိ. တွံ ဂစ္ဆိဿသိ, တုမှေ ဂစ္ဆိဿထ. အဟံ ဂစ္ဆိဿာမိ, မယံ ဂစ္ဆိဿာမ. သော ဂစ္ဆိဿတေ, တေ ဂစ္ဆိဿန္တေ. တွံ ဂစ္ဆိဿသေ, တုမှေ ဂစ္ဆိဿဝှေ. အဟံ ဂစ္ဆိဿံ, မယံ ဂစ္ဆိဿာမှေ. ဘဝိဿန္တိယာ ရူပါနိ.

他将去，他们将去。你将去，你们将去。我将去，我们将去。他将去，他们将去。你将去，你们将去。我将去，我们将去。此为将来时(Bhavissantī)诸形。

သော အဂစ္ဆိဿာ, တေ အဂစ္ဆိဿံသု. တွံ အဂစ္ဆိဿေ, တုမှေ အဂစ္ဆိဿထ. အဟံ အဂစ္ဆိဿံ, မယံ အဂစ္ဆိဿာမှာ. သော အဂစ္ဆိဿထ, တေ အဂစ္ဆိဿိသု. တွံ အဂစ္ဆိဿသေ, တုမှေ အဂစ္ဆိဿဝှေ. အဟံ အဂစ္ဆိဿံ, မယံ အဂစ္ဆိဿာမှသေ. ကာလာတိပတ္တိယာ ရူပါနိ.

他本会去，他们本会去。你本会去，你们本会去。我本会去，我们本会去。他本该去，他们本该去。你本该去，你们本该去。我本该去，我们本该去。此为条件式(Kālātipatti)诸形。

တတ္ထ အဇ္ဇတနိယာ ကာလာတိပတ္တိယာ စ အကာရာဂမံ သဗ္ဗေသု ပုရိသေသု သဗ္ဗေသု ဝစနေသု လဗ္ဘမာနမ္ပိ သာသနေ အနိယတံ ဟုတွာ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ‘‘အဂစ္ဆိ, ဂစ္ဆိ, အဂစ္ဆိဿာ, ဂစ္ဆိဿာ’’တိအာဒိနာ ဒွေ ဒွေ ရူပါနိ ဒိဿန္တိ. ဂမတိ, ဂမန္တိ. ဂမတု, ဂမန္တု. ဂမေယျ. ဂမေယျုံ. သေသံ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

于此当知，在不定过去时(ajjatanī)与条件式(kālātipatti)中，a-音增益虽于一切人称、一切数中皆可得，然于教法中，其为不定(aniyata)而可得。是故，如 agacchi、gacchi，agacchissā、gacchissā 等，可见各有二形。Gamati、gamanti。Gamatu、gamantu。Gameyya、gameyyuṃ。其余一切皆应详述。

ဣဒါနိ [Pg.205] ပရောက္ခာဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီသု ဝိသေသော ဝုစ္စတေ – သော ပုရိသော မဂ္ဂံ ဂ, သာ ဣတ္ထီ ဃရ’မာဂ. တေ မဂ္ဂံ ဂု, တာ ဃရ’မာဂု. ဧကာရဿ အကာရာဒေသံ တွံ မဂ္ဂံ ဂ, တွံ ဃရ’’မာဂ. တုမှေ မဂ္ဂံ ဂုတ္ထ, တုမှေ ဃရ’မာဂုတ္ထ. အဟံ မဂ္ဂံ ဂံ, အဟံ ဃရ’မာဂံ. အဟံ တံ ပုရိသံ အနွဂံ, မယံ မဂ္ဂံ ဂုမှ, မယံ ဃရံ အာဂုမှ, မယံ တံ ပုရိသံ အနွဂုမှ. အယံ တာဝ ပရောက္ခာယ ဝိသေသော.

现在讲述非现见过去时(parokkhā)、昨日时(hiyattani)与不定过去时(ajjatanī)的区别——那男子去了路，那女子来到了家。他们去了路，她们来到了家。（第二人称单数e音作a音：）你去了路，你来到了家。你们去了路，你们来到了家。我去了路，我来到了家。我曾跟随那男子。我们去了路，我们来到了家，我们曾跟随那男子。以上即非现见过去时之特例。

‘‘သော မဂ္ဂံ အဂမာ, တေ မဂ္ဂံ အဂမူ’’ ဣစ္စာဒိ ဟိယျတ္တနိယာ ရူပံ. ‘‘သော အဂမိ, တေ အဂမုံ, တေ ဂုံ’’ ဣစ္စာဒိ အဇ္ဇတနိယာ ရူပံ.

“他去了路(maggaṃ agamā)，他们去了路(maggaṃ agamū)”等是昨日时(hiyattani)的形式。“他去了(agami)，他们去了(agamuṃ)，他们去了(guṃ)”等是不定过去时(ajjatanī)的形式。

ဣဒါနိ တေသံ ပဒရူပါနိ ပါကဋီကရဏတ္ထံ ကိဉ္စိ သုတ္တံ ကထယာမ – ‘‘သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ. အထေတ္ထ ပဉ္စမော အာဂါ. အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော. မာဟံ ကာကောဝ ဒုမ္မေဓော, ကာမာနံ ဝသမနွဂံ. အဂမာ ရာဇဂဟံ ဗုဒ္ဓေါ. ဝင်္ကံ အဂမု ပဗ္ဗတံ. ဗြာဟ္မဏာ ဥပဂစ္ဆု မ’’န္တိ ဧဝမာဒီနိ ဘဝန္တိ.

现在为阐明这些词形，我们引述一些经文为例：“他去到林中集会。于是第五位前来。有名望的诸天前来。愿我莫如愚痴的乌鸦，屈从于诸欲。佛陀去了王舍城(Rājagaha)。他们去了弯曲的山。诸婆罗门走近我。”诸如此类。

ဂ ဂု ဂ ဂုတ္ထ ဂံ ဂုမှ, အဂု အဂမု အဂမုံ;

အဂမာ’ဂမိ ဂစ္ဆန္တိ, အာဒိဘေဒံ မနေ ကရေ.

Ga gu ga guttha gaṃ gumha，agu agamu agamuṃ；Agamā”gami gacchanti，此等区别当记心。

ဣဒါနိ နာမိကပဒါနိ ဝုစ္စန္တေ – ဂတော, ဂန္တာ, ဂစ္ဆံ, ဂစ္ဆန္တီ, ဂစ္ဆန္တံ ကုလံ, သဟဂတံ, ဂတိ, ဂမနံ, ဂမော, အာဂမော, အဝဂမော, ဂန္တဗ္ဗံ, ဂမနီယံ, ဂမ္မံ, ဂမ္မမာနံ, ဂမိယမာနံ, ဂေါ, မာတုဂါမော, ဟိင်္ဂု, ဇဂု, ဣန္ဒဂူ, မေဓဂေါ ဣစ္စာဒီနိ, ကာရိတေ – ဂစ္ဆာပေတိ, ဂစ္ဆာပယတိ, ဂစ္ဆေတိ, ဂစ္ဆယတိ, ဂမ္မေတိ. ကမ္မေ – ဂမ္မတိ, ဂမိယတိ, အဓိဂမ္မတိ, အဓိဂမိယတိ. တုမန္တာဒိတ္တေ ‘‘ဂန္တုံ, ဂမိတုံ, ဂန္တွာ, ဂန္တွာန, ဂမိတွာ, ဂမိတွာန, ဂမိယ, ဂမိယာန, ဂမ္မ, အာဂမ္မ, အာဂန္တွာ, အဓိဂမ္မ, အဓိဂန္တွာ’’ ဣစ္စာဒီနိ[Pg.206]. သပ္ပဓာတုဿ ပန ‘‘သပ္ပော, သပ္ပိနီ, ပီဌသပ္ပီ, သပ္ပိ’’ ဣစ္စာဒီနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

现在要讲名词形式(nāmikapadāni)——已去(gato)、去者(gantā)、正去(gacchaṃ)、正去的(女人)(gacchantī)、正去的家族(gacchantaṃ kulaṃ)、俱行(sahagataṃ)、去处(gati)、行(gamanaṃ)、去(gamo)、来(āgamo)、理解(avagamo)、应去(gantabbaṃ)、应行(gamanīyaṃ)、可去(gammaṃ)、正被去(gammamānaṃ)、正被去(gamiyamānaṃ)、牛(go)、女人(mātugāmo)、阿魏(hiṅgu)、众生(jagu)、因陀罗瞿(indagū)、争斗(medhago)等。使役形式(kārite)——使去(gacchāpeti, gacchāpayati, gaccheti, gacchayati, gammeti)。被动语态(kamme)——被去(gammati, gamiyati)、被到达(adhigammati, adhigamiyati)。不定式等(tumantāditte)——为了去(gantuṃ, gamituṃ)、去后(gantvā, gantvāna, gamitvā, gamitvāna)、使……去后(gamiya, gamiyāna, gamma)、来后(āgamma, āgantvā)、到达后(adhigamma, adhigantvā)等。至于根 'sapp'，则有“蛇(sappo)、母蛇(sappinī)、以凳爬行者(pīṭhasappī)、酥油(sappi)”等形式。

တတ္ထ သဟဂတသဒ္ဒေါ တဗ္ဘာဝေ ဝေါကိဏ္ဏေ နိဿယေ အာရမ္မဏေ သံသဋ္ဌေတိ ဣမေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. တတ္ထ ‘‘ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ နန္ဒိရာဂသဟဂတာ’’တိ တဗ္ဘာဝေ ဝေဒိတဗ္ဗော, နန္ဒိရာဂဘူတာတိ အတ္ထော. ‘‘ယာယံ ဘိက္ခဝေ ဝီမံသာ ကောသဇ္ဇသဟဂတာ ကောသဇ္ဇသမ္ပယုတ္တာ’’တိ ဝေါကိဏ္ဏေ ဝေဒိတဗ္ဗော, အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ကောသဇ္ဇေန ဝေါကိဏ္ဏာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ‘‘အဋ္ဌိကသညာသဟဂတံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိ နိဿယေ ဝေဒိတဗ္ဗော, အဋ္ဌိကသညံ နိဿာယ အဋ္ဌိကသညံ ဘာဝေတွာ ပဋိလဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ‘‘လာဘီ ဟောတိ ရူပသဟဂတာနံ ဝါ သမာပတ္တီနံ အရူပသဟဂတာနံ ဝါ’’တိ အာရမ္မဏေ, ရူပါရူပါရမ္မဏာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဣဒံ သုခံ ဣမာယ ပီတိယာ သဟဂတံ သဟဇာတံ သမ္ပယုတ္တ’’န္တိ သံသဋ္ဌေ, ဣမိဿာ ပီတိယာ သံသဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

在此，“俱行”一词可见于五种含义：同体、混杂、依止、所缘、结合。其中“此导致再生的渴爱，与喜贪俱行”应当理解为同体义，意思是已成为喜贪。“诸比丘，此审察与懈怠俱行、与懈怠相应”应当理解为混杂义，意思是与间或生起的懈怠相互混杂。“修习与白骨想俱行的念觉支”应当理解为依止义，意思是依止白骨想，修习白骨想后获得。“获得与色界俱行的等至，或与无色界俱行的等至”应当理解为所缘义，意思是取色界和无色界为所缘。“此乐与此喜俱行、俱生、相应”应当理解为结合义，意思是与此喜相互结合。此处如是说：

တဗ္ဘာဝေ စေဝ ဝေါကိဏ္ဏေ, နိဿယာရမ္မဏေသု စ;

သံသဋ္ဌေ စ သဟဂတ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ ပဉ္စသု;

于同体与混杂，依止以及所缘，亦于结合义，“俱行”词见五处。

ဂတီတိ ဂတိဂတိ နိဗ္ဗတ္တိဂဘိ အဇ္ဈာသယဂတိ ဝိဘဝဂတိ နိပ္ဖတ္တိဂတိ ဉာဏဂတီတိ ဗဟုဝိဓာ ဂတိ နာမ.

所谓趣，有多种，即：去处趣、再生趣、意乐趣、坏灭趣、成就趣、智趣。

တတ္ထ ‘‘တံ ဂတိံ ပေစ္စ ဂစ္ဆာမီ’’တိ စ ‘‘ယဿ ဂတိံ န ဇာနန္တိ, ဒေဝါ ဂန္ဓဗ္ဗမာနုသာ’’တိ စ အယံ ဂတိဂတိနာမ. ‘‘ဣမေသံ [Pg.207] ခေါ အဟံ ဘိက္ခူနံ သီလဝန္တာနံ နေဝ ဇာနာမိ ဂတိံဝါ အဂတိံဝါ’’တိ အယံ နိဗ္ဗတ္တိဂတိ နာမ. ‘‘ဧဝံ ခေါ တေ အဟံ ဗြဟ္မေ ဂတိဉ္စ ဇာနာမိ ဇုတိဉ္စ ဇာနာမီ’’တိ အယံ အဇ္ဈာသယဂတိ နာမ. ‘‘ဝိဘဝေါ ဂတိ ဓမ္မာနံ, နိဗ္ဗာနံ အရဟတော ဂတီ’’တိ အယံ ဝိဘဝဂတိ နာမ. ‘‘ဒွေ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ’’တိ အယံ နိပ္ဖတ္တိဂတိ နာမ. ‘‘တံ တတ္ထ ဂတိမာ ဓိဘိမာ’’တိ စ ‘‘သုန္ဒရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော’’တိ စ အယံ ဉာဏဂတိ နာမ. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

在此，“死后我将去往彼趣”以及“诸天、乾达婆、人类皆不知其去处”，此即名为去处趣。“我实不知这些具戒比丘的趣向或非趣向”，此即名为再生趣。“梵天，我确知你的趣向与光明”，此即名为意乐趣。“诸法的坏灭是趣，阿罗汉的趣是涅槃”，此即名为坏灭趣。“只有二趣，别无其他”，此即名为成就趣。“他在彼处具趣、具慧”以及“已去往美妙的涅槃”，此即名为智趣。此处如是说——

ဂတိဂတျဉ္စ နိဗ္ဗတျံ, ဝိဘဝဇ္ဈာသယေသု စ;

နိပ္ဖတ္တိယဉ္စ ဉာဏေ စ, ဂတိသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

于去处趣与再生，坏灭以及意乐，亦于成就与智，“趣”词行于此诸义。

ဂစ္ဆတီတိ ဂေါ. မာတုယာ သမဘာဝံ မိဿီဘာဝဉ္စ ဂစ္ဆတိ ပါပုဏာတီတိ မာတုဂါမော. ရောဂံ ဟိံသန္တံ ဂစ္ဆတီတိ ဟိင်္ဂု.

行走的，是为牛。与母亲达到相同与混合状态的，是为女人。能对抗并伤害疾病的，是为阿魏。

ဣမာနိ တဿ နာမာနိ

这些是它的名称。

ဟိင်္ဂု ဟိင်္ဂုဇတုစ္စေဝ, တထာ ဟိင်္ဂုသိပါဋိကာ;

ဟိင်္ဂုဇာတီတိ ကထိတာ, ဝိနယဋ္ဌကထာယ ဟိ.

阿魏以及阿魏胶，亦有阿魏果荚；此等名为阿魏类，诚如律注所言。

ဇဂူတိ စုတိတော ဇာတိံ ဂစ္ဆတီတိ ဇဂု. ဣန္ဒြိယေန ဂစ္ဆတီတိ ဣန္ဒဂူ. အထ ဝါ ဣန္ဒဘူတေန ကမ္မုနာ ဂစ္ဆတီတိ ဣန္ဒဂု. ‘‘ဟိန္ဒဂူ’’တိပိ ပါဠိ. တတ္ထ ဟိန္ဒန္တိ မရဏံ. တံ ဂစ္ဆတီတိ ဟိန္ဒဂူ. သဗ္ဗမေတံ သတ္တာဓိဝစနံ, လိင်္ဂတော ပုလ္လိင်္ဂံ. မေဓဂေါတိ အတ္တနော နိဿယဉ္စ ပရဉ္စ မေဓမာနော ဟိံသမာနော ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ မေဓဂေါ, ကလဟော. ‘‘တတော သမ္မန္တိ မေဓဂါ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ကလဟော မေဓဂသဒ္ဒေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တော. ဂမိတွာတိ ဧတ္ထ –

所谓众生(jagu)，即从死后趣向于生。所谓因陀罗瞿(indagū)，即依根而行。或依如帝释般的业而行，故为因陀罗瞿。亦有巴利作“hindagū”。其中，“hindati”是死亡义。趣向于彼，是为“hindagū”。此等皆为有情之同义词，性属阳性。所谓争斗(medhago)，即伤害自所依与他人而行、活动，故为争斗，即争吵。在‘由此平息诸争斗’中，世尊即以“medhaga”一词说为争吵。至于“gamitvā”（使……去后）——

‘‘ဣသိဝှယံ ဂမိတွာန, ဝိနိတွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ;

တတော ဝိနေသိ ဘဂဝါ, ဂန္တွာ ဂန္တွာ တဟိံ တဟိ’’န္တိ

使往仙人处，调伏五比丘；其后世尊行，处处而教化。

အယံ [Pg.208] ပါဠိ နိဒဿနံ. သပ္ပောတိ သပ္ပတီတိ သပ္ပော, သံသပ္ပန္တော ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ‘‘ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါသိရော’’တိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ နိဒ္ဒေသေ ‘‘သပ္ပော ဝုစ္စတိ အဟိ. ကေနဋ္ဌေန သပ္ပော? သံသပ္ပန္တော ဂစ္ဆတီတိ သပ္ပော. ဘုဇန္တော ဂစ္ဆတီတိ ဘုဇဂေါ. ဥရေန ဂစ္ဆတီတိ ဥရဂေါ. ပန္နသိရော ဂစ္ဆတီတိ ပန္နဂေါ. သရီရေန သပ္ပတီတိ သရီသပေါ. ဗိလေ သယတီတိ ဗိလာသယော. ဒါဌာ တဿ အာဝုဓောတိ ဒါဌာဝုဓော. ဝိသံ တဿဃောရန္တိ ဃောရဝိသော. ဇိဝှာ တဿ ဒုဝိဓာတိ ဒုဇိဝှော. ဒွီဟိ ဇိဝှာဟိ ရသံ သာယတီတိ ဒွိရသညူ’’တိ. သပ္ပိနီတိ ဥရဂီ. ပီဌသပ္ပီတိ ပီဌေန သပ္ပတိ ဂစ္ဆတီတိ ပီဌသပ္ပီ, ပင်္ဂုဠော. သပ္ပီတိ ယော န ပရိဘုဉ္ဇတိ, တဿ ဗလာယုဝဍ္ဎနတ္ထံ သပ္ပတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ သပ္ပိ, ဃတံ.

所谓蛇(sappa)，即是爬行(sappati)，意为蠕动而行。因此，具寿舍利弗说：“舍弃诸欲者，如避蛇头足。”在此巴利句的解释中说：“蛇被称为‘ahi’。以何义为蛇？蠕动而行，故为蛇(sappo)。弯曲而行，故为‘bhujago’。以胸而行，故为‘urago’。垂头而行，故为‘pannago’。以身蠕行，故为‘sarīsapo’。住在洞穴中，故为‘bilāsayo’。牙齿是它的武器，故为‘dāṭhāvudho’。其毒猛烈，故为‘ghoraviso’。其舌分叉，故为‘dujivho’。用两条舌头品尝味道，故为‘dvirasaññū’。”母蛇(sappinī)即雌蛇(uragī)。以凳爬行者(pīṭhasappī)即以凳爬行，是为跛者(paṅguḷo)。所谓酥油(sappi)，为增长食用者之力与寿而行、活动，是为酥油，即黄油(ghataṃ)。

သက္က ဋေက လင်္ဃ ဂတျတ္တာ. သက္ကတိ, နိသက္ကတိ, ပရိသက္ကတိ. နိသက္ကော, ပရိသက္ကနံ. ဋေကတိ. ဋီကာ. လင်္ဃတိ, ဥလ္လင်္ဃတိ, ဩလင်္ဃတိ, လင်္ဃကော, ဥလ္လင်္ဃိကာ ပီတိ.

（词根）Sakka、ṭeka、laṅgha，用于行动义。Sakkati（移动）、nisakkati（移开）、parisakkati（四处移动）。Nisakko（移开）、parisakkanaṃ（四处移动）。Ṭekati（移动）。Ṭīkā（复注）。Laṅghati（跳）、ullaṅghati（向上跳）、olaṅghati（向下跳）、laṅghako（跳者）、ullaṅghikā pīti（跃喜）。

ကေ ရေ ဂေ သဒ္ဒေ. ကာယတိ. ရာယတိ. ဂါယတိ. ဇာတကံ. ရာ. ဂီတံ. ကာယိတုံ. ရာယိတုံ, ဂါယိတုံ. ကာယိတွာ. ရာယိတွာ. ဂါယိတွာ.

（词根）Ke、re、ge，用于声音义。Kāyati（唱）。Rāyati（鸣）。Gāyati（歌）。Jātakaṃ（本生）。Rā（声）。Gītaṃ（歌）。Kāyituṃ（为唱）。Rāyituṃ（为鸣）、gāyituṃ（为歌）。Kāyitvā（唱后）。Rāyitvā（鸣后）。Gāyitvā（歌后）。

တတ္ထ ဇာတကန္တိ ဇာတံ ဘူတံ အတီတံ အတ္တနော စရိတံ ကာယတိ ကထေတိ ဘဂဝါ ဧတေနာတိ ဇာတကံ. ဇာတကပါဠိ ဟိ ဣဓ ဇာတကန္တိ ဝုတ္တံ. အညတြ ပန ဇာတံ ဧဝံ ဇာတကန္တိ ဂဟေတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ဇာတကသဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိယမ္ပိ ဝတ္တတိ ‘‘ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မ’’န္တိအာဒီသု, ဇာတိယမ္ပိ ဝတ္တတိ ‘‘ဇာတကံ သမောဓာနေသီ’’တိအာဒီသု. ရာ ဝုစ္စတိ သဒ္ဒေါ. ဂီတန္တိ ဂါယနံ.

在此，所谓本生，即世尊以此宣说(kāyati)自己过去已生(jātaṃ)、已有(bhūtaṃ)、已逝(atītaṃ)的行谊，故名本生。于此，本生巴利被称为本生。然于他处，应知“已生”即是本生。同样，“本生”一词亦用于教法中，如在‘如是语、本生、未曾有法’等处；亦用于出生义，如在‘连接本生故事’等处。“Rā”被称为声。“Gītaṃ”即歌唱。

ခေ [Pg.209] ဇေ သေ ခယေ. ခါယတိ. ဇာယတိ. သာယတိ. ခယံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

（词根）Khe、je、se，用于灭尽义。Khāyati。Jāyati。Sāyati。意为“走向灭尽”。

ဧတ္ထ ပန သိယာ ‘‘နနု စ ဘော ခါယတီတိ ပဒဿ ခါဒတီတိ ဝါ ပညာယတီတိ ဝါ အတ္ထော ဘဝတိ, တထာ ဇာယတီတိ ပဒဿ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော, သာယတီတိ ပဒဿ ရသံ အဿာဒေတီတိ အတ္ထော, ဧဝံ သန္တေ ဘော ကသ္မာ ဣဓ ဧဝံ အတ္ထော တုမှေဟိ ကထိယတီ’’တိ? သစ္စံ, ဓာတူနန္တု အနေကတ္ထတ္တာ ဧဝံ အတ္ထော ကထေတုံ လဗ္ဘတိ. တထာ ဟိ ‘‘အပ္ပဿုတာယံ ပုရိသော, ဗလိဗဒ္ဒေါဝ ဇီရတီ’’တိ ဧတ္ထ ဇီရတီတိ အယံ သဒ္ဒေါ ဇရံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထံ အဝတွာ ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထမေဝ ဝဒတိ, ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

此处，或许有人会说：“尊者，“khāyati”一词的意思不是“吃”或“显现”吗？同样，“jāyati”一词的意思是“出生”，“sāyati”一词的意思是“品尝滋味”，既然如此，尊者，为何在此处你们要这样解说其义呢？”诚然，但因诸词根多义，故可作如是说。譬如，在‘此少闻之人，如公牛长老’一句中，“jīrati”（长老）一词，并非说其达到年老，而正是说其（肉体）增长。此事应如是见。

ဂု ဃု ကု ဥ သဒ္ဒေ. ဂဝတိ. ဃဝတိ. ကဝတိ. အဝတိ.

（词根）Gu、ghu、ku、u，用于声音义。Gavati。Ghavati。Kavati。Avati。

ခု ရု ကု သဒ္ဒေ. ခေါတိ. ရောတိ. ကောတိ.

（词根）Khu、ru、ku，用于声音义。Khoti。Roti。Koti。

စု ဇု ပု ပ္လု ဂါ သေ ဂတိယံ. စဝတိ. ဇဝတိ. ပဝတိ. ပ္လဝတိ. ဂါတိ. သေတိ. စဝနံ, စုတိ. ဇဝနံ, ဇဝေါ. ပဝနံ, ပ္လဝနံ. ဂါနံ. သေတု. ပေါတော. ပ္လဝေါ.

（词根）Cu、ju、pu、plu、gā、se，用于行动义。Cavati（死）。Javati（疾行）。Pavati（流动）。Plavati（漂浮）。Gāti（行）。Seti（卧）。Cavanaṃ（死）、cuti（死）。Javanaṃ（疾行）、javo（速）。Pavanaṃ（流动）、plavanaṃ（漂浮）。Gānaṃ（行）。Setu（桥）。Poto（船）。Plavo（浮具）。

ဧတ္ထ ဂါနန္တိ ဂမနံ. ပေါတောတိ ပဝတိ ဂစ္ဆတိ ဥဒကေ ဧတေနာတိ ပေါတော, နာဝါ. တထာ ပ္လဝတိ န သီဒတီတိ ပ္လဝေါ, နာဝါ ဧဝ. ‘‘ဘိန္နပ္လဝေါ သာဂရဿေဝ မဇ္ဈေ’’တိ ဟိ ဇာတကပါဠိ ဒိဿတိ. ‘‘နာဝါ, ပေါတော, ပ္လဝေါ, ဇလယာနံ, တရဏ’’န္တိ နာဝါဘိဓာနာနိ.

在此，“gānaṃ”即行。所谓船(poto)，即以此在水中流动、行进，故为船(nāvā)。同样，漂浮而不沉，是为浮具(plavo)，亦即是船。如于本生巴利中所见：‘如于海中央，破船无所依’。船(nāvā)、舟(poto)、浮具(plavo)、水乘(jalayānaṃ)、渡具(taraṇa)，此等皆为船之同义词。

ဓေ ထေ သဒ္ဒသံဃာတေသု. ဓာယတိ. ထာယတိ. ဘာဝေ – ဓိယတိ, ထိယတိ. ဣတ္ထီ. ထီ.

（词根）Dhe、the，用于声音与集合义。Dhāyati。Thāyati。被动态——dhiyati, thiyati。Itthī（女人）。Thī（女人）。

ဒေ တေ ပါလနေ. ဒါယတိ. ဒယာ. တာဏံ.

（词根）De、te，用于守护义。Dāyati（守护）。Dayā（悲悯）。Tāṇaṃ（护）。

ရာ လာ အာဒါနေ. ရာတိ. လာတိ.

（词根）Rā、lā，用于取予义。Rāti（予）。Lāti（取）。

အတိ အဒိ ဗန္ဓနေ. အန္တတိ. အန္ဒတိ. အန္တံ. အန္ဒု.

（词根）Ati、adi，用于束缚义。Antati（缚）。Andati（缚）。Antaṃ（终）。Andu（镣铐）。

ဇုတသုဘ [Pg.210] ရုစ ဒိတ္တိယံ. ဇောတတိ. သောဘတိ. ရောစတိ, ဝိရောစတိ.

（词根）Juta、subha、ruca，用于光明义。Jotati（照耀）。Sobhati（辉煌）。Rocati（发光）、virocati（遍照）。

အက အဂ ကုဋိလာယံ ဂတိယံ. အကတိ. အဂတိ.

（词根）Aka、aga，用于歪曲地行动义。Akati。Agati。

နာထ နာဓ ယာစနောပတာပိဿရိယာသီသာသု. နာထတိ. နာဓတိ.

（词根）Nātha、nādha，用于请求、压迫、主宰、祝福义。Nāthati。Nādhati。

သလ ဟုလ စလ ကမ္ပနေ. သလတိ. ဟုလတိ. စလတိ. ကုသလံ.

（词根）Sala、hula、cala，用于摇动义。Salati（摇动）。Hulati（摇动）。Calati（动）。Kusalaṃ（善）。

ဧတ္ထ စ ကုစ္ဆိတေ ပါပကေ ဓမ္မေ သလယတီတိ ကုသလံ, ဟေတုကတ္တုဝသေနိဒံ နိဗ္ဗစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ‘‘ကုစ္ဆိတေ ပါပကေ ဓမ္မေ သလယန္တိ စလယန္တိ ကမ္ပေန္တိ ဝိဒ္ဓံသေန္တီတိ ကုသလာ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန အတ္ထော ကထိတော. ဣဒံ သလဓာတုဝသေန ကုသလသဒ္ဒဿ နိဗ္ဗစနံ. အညေသမ္ပိ ဓာတူနံ ဝသေန ကုသလသဒ္ဒဿ နိဗ္ဗစနံ ဘဝတိ. တထာ ဟိ အဋ္ဌသာလိနိယံ အညာနိပိ နိဗ္ဗစနာနိ ဒဿိတာနိ. ကထံ? ‘‘ကုစ္ဆိတေန ဝါ အာကာရေန သယန္တီတိ ကုသာ, တေ အကုသလဓမ္မသင်္ခါတေ ကုသေ လုနန္တိ ဆိန္ဒန္တီတိ ကုသလာ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ သာနတော တနုကရဏတော ဉာဏံ ကုသံ နာမ, တေန ကုသေန လာတဗ္ဗာတိ ကုသလာ, ဂဟေတဗ္ဗာ ပဝတ္တေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ယထာ ဝါ ကုသာ ဥဘယဘာဂဂတံ ဟတ္ထပ္ပဒေသံ လုနန္တိ, ဧဝမိမေပိ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နဘာဝေန ဥဘယဘာဂဂတံ ကိလေသပက္ခံ လုနန္တိ, တသ္မာ ကုသာ ဝိယ လုနန္တီတိပိ ကုသလာ’’တိ. ဧဝံ အညာနိပိ နိဗ္ဗစနာနိ ဒဿိတာနိ. တတြ ‘‘ဓမ္မာ’’ ဣတိ ပဒါပေက္ခံ ကတွာ တဒနုရူပလိင်္ဂဝစနဝသေန ‘‘ကုသလာ’’တိ နိဒ္ဒေသော ကတော, ဣဓ ပန သာမညနိဒ္ဒေသဝသေန ‘‘ကုသလ’’န္တိ နပုံသကေကဝစနနိဒ္ဒေသော အမှေဟိ ကတော. ပုညဝါစကော ဟိ ကုသလသဒ္ဒေါ အာရောဂျဝါစကော စ ဧကန္တေန နပုံသကလိင်္ဂေါ, ဣတရတ္ထဝါစကော ပန တိလိင်္ဂိကော, ယထာ ကုသလော ဖဿော, ကုသလာ ဝေဒနာ. ကုသလံ စိတ္တန္တိ. ကုသလသဒ္ဒေါ [Pg.211] ဣမသ္မိံ ဘူဝါဒိဂဏေ လာဓာတုသလဓာတုဝသေန နိပ္ဖတ္တိံ ဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဘူဝါဒိဂဏေ သမောဓာနဂတဓာတုယော သမတ္တာ.

在此，“善”(kusala)一词指它能动摇可鄙的、邪恶的法。此语源应从因作格(hetukattu)的角度来理解。诚如《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中所说：“它们动摇、震撼、摧毁可鄙的、邪恶的法，故为善(kusalā)”，这是从因作格的角度所作的解释。这是基于词根`sala`(动摇)对“善”(kusala)一词的语源分析。基于其他词根，也能对“善”一词作出语源分析。诚如《含义阐明》中也展示了其他的语源分析。如何分析？“或者，因其以可鄙的方式躺卧，故为‘卧’(kusā)；彼等[善法]切断、斩断那名为不善法的‘吉祥草’(kusa)，故为善(kusalā)。或者，由于能削弱、减少可鄙[法]，故智慧名为‘吉祥草’(kusaṃ)；它们应通过此吉祥草[智慧]而被获得，故为善(kusalā)，其义为应被执取、应被实行。又或者，如吉祥草割伤手掌的两侧，同样地，这些[善法]也以已生和未生的方式，割除两边的烦恼，因此，它们如吉祥草般割除，故也为善(kusalā)。”如此，展示了其他的语源分析。其中，为与“法”(dhammā)一词相配，根据其相应的性和数，而作出了“善”(kusalā)的解释。但在此处，我们则以通用的方式，作了中性单数“善”(kusala)的解释。表示福德和健康的“善”一词，必定是中性；而表示其他意思时，则是三性，例如：“善触”(kusalo phasso)是阳性，“善受”(kusalā vedanā)是阴性，“善心”(kusalaṃ cittaṃ)是中性。应当了知，“善”一词在此“有”等(bhūvādi)词根组中，是基于`lā`(获得)和`sala`(动摇)这两个词根而形成的。如是，“有”等(bhūvādi)词根组中具有共同来源的词根已解说完毕。

ဣစ္စေဝံ –

如是：

ဝိတ္ထာရတော စ သင်္ခေပါ, ဘူဝါဒီနံ ဂဏော မယာ;

ယော ဝိဘတ္တော သဥဒ္ဒေသော, သနိဒ္ဒေသော ယထာရဟံ.

我已详略分，“有”等(bhūvādi)词根组；具纲亦具释，一切皆如其所应。

ဥပသဂ္ဂနိပါတေဟိ, နာနာအတ္ထယုတေဟိ စ;

ယောဇေတွာန ပဒါနေတ္ထ, ဒဿိတာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ.

前缀与小品词，具有种种义；组合成诸词，于此分别示。

ပါဠိနိဒဿနာဒီဟိ, ဒဿိတာနိ သဟေဝ တု;

တျာဒျန္တာနိ စ ရူပါနိ, သျာနျန္တာနိ စ သဗ္ဗသော.

巴利语的范例等，亦一并展示；`tvā`等结尾形，以及所有未来式之形态，皆已尽显示。

ပဒါနံ သဒိသတ္တဉ္စ, တထာ ဝိသဒိသတ္တနံ;

စောဒနာပရိဟာရေဟိ, သဟိတော စတ္ထနိစ္ဆယော.

诸词之同异，以及其辨析；问难与解答，并意义抉择。

အတ္ထုဒ္ဓါရော’ဘိဓာနဉ္စ, လိင်္ဂတ္တယဝိမိဿနံ;

အဘိဓေယျကလိင်္ဂေသု, သဝိသေသပဒါနိ စ.

义理之阐明，词语之名称；三性之混用，以及所指事物的性别；并诸特殊词，皆已作辨析。

နာနာပဒဗဟုပ္ပဒ-သမောဓာနဉ္စ ဒဿိတံ;

ရူဠှီသဒ္ဒါဒယော စေဝ, သုဝိဘတ္တာ အနာကုလာ.

各种词语与复合词的组合，皆已显示；约定俗成语等，亦已清晰无碍地分别阐明。

သဗ္ဗနာမံ သဗ္ဗနာမ-သဒိသာနိ ပဒါနိ စ;

နာနာပဒေဟိ ယောဇေတုံ, ဒဿိတာနိ ယထာရဟံ.

代词及类代词之词，如何与诸词语相组合，皆已如其所应作展示。

တုမန္တာနိ စ ရူပါနိ, တွာဒျန္တာနိ စ ဝိညူနံ;

ပိဋကေ ပါဋဝတ္ထာယ, သဗ္ဗမေတံ ပကာသိတံ.

为令智者能，通晓于三藏；`tum`结尾诸形，及`tvā`等结尾，所有这一切，皆已作阐明。

ယေ သဒ္ဒနီတိမှိ ဣမံ ဝိဘာဂံ,ဇာနန္တိ သမ္မာ မုနိသာသနေ တေ;

အတ္ထေသု သဗ္ဗေသုပိ ဝီတကင်္ခါ,အစ္ဆမ္ဘိနော သီဟသမာ ဘဝန္တိ.

若于声论中，善知此分别，彼于牟尼教，诸义皆无疑，无畏如雄狮。

ဝိဘူတဘုတဂ္ဂသယမ္ဘုစက္ကေ[Pg.212],သုဘူတဘူရိံ ဝဒတာ နရာနံ;

ယော သဒ္ဒနီတိမှိ ဘုဝါဒိကဏ္ဍော,ဝုတ္တော မယာ တံ ဘဇထတ္ထကာမော.

于众生中尊，自在人中主，为说实广慧，我于声论中，所说“有”等品，求义者当习。

ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေ ဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညူနံ

如是，于具义注之九分教与三藏的诸表达方式中，

ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေ

为获得善巧而造的《声论》中，

ပန္နရသဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟိ မဏ္ဍိတော ဘူဝါဒိဂဏော နာမ

名为“‘有’等词根组”，以十五章庄严的，

သောဠသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

是为第十六章。

၁၇. ရုဓာဒိဆက္က

17. `rudh`等六法

ရုဓာဒိဂဏိက

`rudh`等词根组

ဣတော ပရံ ပဝက္ခာမိ, ရုဓာဒိကဂဏာဒယော;

သာသနဿောပကာရာယ, ဂဏေ တု ဆဗ္ဗိဓေ ကထံ.

自此我当说，`rudh`等诸词根组；为利于教法，于此六种组中，其法云何？

ရုဓိ အာဝရဏေ. ရုဓိဓာတု အာဝရဏေ ဝတ္တတိ. ဧတ္ထ အာဝရဏံ နာမ ပိဒဟနံ ဝါ ပရိရုန္ဓနံ ဝါ ပလိဗုဒ္ဓနံ ဝါ ဟရိတုံ ဝါ အပ္ပဒါနံ, သဗ္ဗမေတံ ဝဋ္ဋတိ. ရုန္ဓတိ, ရုန္ဓိတိ, ရုန္ဓီတိ, ရုန္ဓေတိ, အဝရုန္ဓေတိ. ကမ္မနိ – မဂ္ဂေါ ပုရိသေန ရုန္ဓိယတိ. ရောဓော, ဩရောဓော, ဝိရောဓော, ပဋိဝိရောဓော, ဝိရုဒ္ဓေါ, ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ, ပရိရုဒ္ဓေါ. ရုန္ဓိတုံ, ပရိရုန္ဓိတုံ. ရုန္ဓိတွာ. ပရိရုန္ဓိတွာ.

`rudh`，在遮止义。词根`rudh`用于遮止义。在此，所谓遮止，即是关闭、或围绕、或障碍、或不许拿走，所有这些都适用。他遮止（rundhati），他遮止（rundhiti），他遮止（rundhīti），他令遮止（rundheti），他包围（avarundheti）。被动语态：道路被人所遮止（maggo purisena rundhiyati）。遮止（rodho），围住（orodho），违逆（virodho），敌对（paṭivirodho），相违的（viruddho），敌对的（paṭiviruddho），被围困的（pariruddho）。为了遮止（rundhituṃ），为了围绕（parirundhituṃ）。遮止后（rundhitvā），围绕后（parirundhitvā）。

တတြ ရောဓောတိ စာရကော. သော ဟိ ရုန္ဓတိ ပဝေသိတာနံ ကုရူရကမ္မန္တာနံ သတ္တာနံ ဂမနံ အာဝရတီတိ ရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. ဩရောဓောတိ ရာဇုဗ္ဗရီ, သာ ပန ယထာကာမစာရံ စရိတုံ အပ္ပဒါနေန ဩရုန္ဓိယတိ အဝရုန္ဓိယတီတိ ဩရောဓော. ဝိရောဓောတိ အနနုကူလတာ. ပဋိဝိရောဓောတိ ပုနပ္ပုနံ အနနုကူလတာ. ဝိရုဒ္ဓေါတိ ဝိရောဓံ အာပန္နော. ပဋိဝိရုဒ္ဓေါတိ ပဋိသတ္တုဘာဝေန [Pg.213] ဝိရောဓံ အာပန္နော. ပရိရုဒ္ဓေါတိ ဂဟဏတ္ထာယ သမ္ပရိဝါရိတော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ယထာ အရီဟိ ပရိရုဒ္ဓေါ, ဝိဇ္ဇန္တေ ဂမနေ ပထေ’’တိ. အဝရုဒ္ဓေါတိ ပဗ္ဗာဇိတော.

其中，`rodho`是监狱。因为它遮止、阻碍被关押在内从事残酷行为的众生的行动，故被称为`rodho`（监狱）。`orodho`是后宫。因为她们被限制、被包围，不被给予随心所欲行动的自由，故为`orodho`（后宫）。`virodho`是不随顺。`paṭivirodho`是再再不随顺。`viruddho`是已陷入违逆者。`paṭiviruddho`是以敌对的方式陷入违逆者。`pariruddho`是为了捕捉而被完全包围者。诚如所说：“如被敌人所围困，虽有路途可行走”。`avaruddho`是被放逐者。

မုစ မောစနေ. မိဂံ ဗန္ဓနာ မုဉ္စတိ. မုဉ္စနံ, မောစနံ. ဒုက္ခပ္ပမောစနံ, မောစော.

`muc`，在解脱义。他从束缚中释放鹿（migaṃ bandhanā muñcati）。释放（muñcanaṃ），解脱（mocanaṃ）。从苦中解脱（dukkhappamocanaṃ），解脱（moco）。

မောစောတိ စေတ္ထ အဋ္ဌိကကဒလီရုက္ခော. မုဉ္စိတုံ. မုဉ္စိတွာ. ကာရိတေ ‘‘မောစေတိ, မောစေတုံ, မောစေတွာ’’တိအာဒီနိ.

在此，`moco`指有籽的芭蕉树。为了释放（muñcituṃ）。释放后（muñcitvā）。在使役态中，有“他令释放（moceti）、为了令释放（mocetuṃ）、令释放后（mocetvā）”等形式。

ရိစ ဝိရေစနေ. ရိဉ္စတိ. ရိဉ္စနံ, ဝိရေစနံ, ဝိရေကော, ဝိရေစကော. ရိဉ္စိတုံ. ရိဉ္စိတွာ.

`ric`，在排空义。他排空（riñcati）。排空（riñcanaṃ），泻（virecanaṃ），泻药（vireko），泻者（virecako）。为了排空（riñcituṃ）。排空后（riñcitvā）。

သိစ ပဂ္ဃရဏေ. ဥဒကေန ဘူမိံ သိဉ္စတိ. ပုတ္တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိ. အဘိသေကော. မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော ခတ္တိယော. သိဉ္စ ဘိက္ခု ဣမံ နာဝံ, သိတ္တာ တေ လဟုမေဿတိ. သိတ္တဋ္ဌာနံ. သိဉ္စိတုံ. သိဉ္စိတွာ.

`sic`，在浇洒义。他用水浇洒地面（udakena bhūmiṃ siñcati）。他为儿子灌顶登王位（puttaṃ rajje abhisiñci）。灌顶（abhiseko）。头顶已受灌顶的刹帝利（muddhābhisitto khattiyo）。比丘，汲出此舟水，汲后汝舟轻（siñca bhikkhu imaṃ nāvaṃ, sittā te lahumessati）。被浇洒之处（sittaṭṭhānaṃ）。为了浇洒（siñcituṃ）。浇洒后（siñcitvā）。

ယုဇ ယောဂေ. ယုဉ္ဇတိ, အနုယုဉ္ဇတိ. ကမ္မနိ ‘‘ယုဉ္ဇိယတီ’’တိ ရူပါနိ. ကေစိ ‘‘ယုဉ္ဇတေ’’တိ ဣစ္ဆန္တိ. ယုဉ္ဇနံ, သံယောဂေါ, အနုယောဂေါ, ဘာဝနာနုယုတ္တော, သညောဂေါ, သညောဇနံ, အတ္ထယောဇနာ. ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇနံ. ယုဉ္ဇိတုံ, အနုယုဉ္ဇိတုံ. အနုယုဉ္ဇိတွာ. ယောဇေတိ. တတ္ထ သံယောဇနန္တိ ဗန္ဓနံ ကာမရာဂါဒိ. ယောဇနန္တိ –

`yuj`，在结合义。他结合（yuñjati），他致力（anuyuñjati）。被动语态的形式是“被结合”（yuñjiyati）。有些人希望用“yuñjate”。结合（yuñjanaṃ），结合（saṃyogo），致力（anuyogo），致力于修行者（bhāvanānuyutto），结合（saññogo），结（saññojanaṃ），义理的结合（atthayojanā）。于疲倦者，一由旬是漫长的（dīghaṃ santassa yojanaṃ）。为了结合（yuñjituṃ），为了致力（anuyuñjituṃ）。致力后（anuyuñjitvā）。他令结合（yojeti）。其中，所谓“结”（saṃyojanaṃ），是指欲贪等束缚。所谓“由旬”（yojanaṃ）是——

ဝိဒတ္ထိ ဒွါဒသင်္ဂုလျော, တဒွယံ ရတနံ မတံ;

သတ္တရတနိကာ ယဋ္ဌိ, ဥသဘံ ဝီသယဋ္ဌိကံ;

ဂါဝုတံ ဥသဘာသီတိ, ယောဇနံ စတုဂါဝုတံ.

十二指为一张手，二张手为一肘；七肘为一杖，二十杖为一优萨婆；八十优萨婆为一伽浮他，四伽浮他成一由旬。

ဘုဇ ပါလနဗျဝဟရဏေသု. ပါလနံ ရက္ခဏံ. ဗျဝဟရဏံ အဇ္ဈောဟရဏံ. ဘုဉ္ဇတိ, ပရိဘုဉ္ဇတိ, သံဘုဉ္ဇတိ. ဒါသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိ. ကာရိတေ ‘‘ဘောဇေတိ ဘောဇယတီ’’တိအာဒီနိ ရူပါနိ. ဘောဇနံ, သမ္ဘောဂေါ, မဟိဘုဇော, ဂါမဘောဇကော[Pg.214], ဥပဘောဂေါ, ပရိဘောဂေါ. ဘုတ္တော ဩဒနော ဘဝတာ. သစေ ဘုတ္တော ဘဝေယျာဟံ. ဩဒနံ ဘုတ္တော ဘုတ္တဝါ ဘုတ္တာဝီ. တုမန္တာဒိတ္တေ ‘‘ဘုဉ္ဇိတုံ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, ဘောဇေတုံ, ဘောဇယိတုံ, ဘုဉ္ဇိတွာ, ဘုဉ္ဇိတွာန, ဘုဉ္ဇိယ, ဘုဉ္ဇိယာန, ဘောဇေတွာ, ဘောဇေတွာန, ဘောဇယိတွာ, ဘောဇယိတွာန’’ ဣစ္စာဒီနိ ပရိသဒ္ဒါဒီဟိ ဝိသေသိတဗ္ဗာနိ.

`bhuj`，在守护与食用义。守护即是保护。食用即是吞食。他吃（bhuñjati），他享用（paribhuñjati），他共食（saṃbhuñjati）。他享用了仆役的受用品（dāsaparibhogena paribhuñji）。在使役态中，有“他令食（bhojeti, bhojayati）”等形式。食物（bhojanaṃ），共食（sambhogo），大地之主（mahibhujo），村长（gāmabhojako），受用（upabhogo），享用（paribhogo）。饭已被您吃了（bhutto odano bhavatā）。若我已被吃（sace bhutto bhaveyyāhaṃ）。饭已吃（odanaṃ bhutto），已吃者（bhuttavā, bhuttāvī）。在不定式等中，有“为了吃（bhuñjituṃ）、为了享用（paribhuñjituṃ）、为了令食（bhojetuṃ, bhojayituṃ）、吃后（bhuñjitvā, bhuñjitvāna, bhuñjiya, bhuñjiyāna）、令食后（bhojetvā, bhojetvāna, bhojayitvā, bhojayitvāna）”等形式，应通过`pari`等前缀来区别。

တတြ ဘုဉ္ဇတီတိ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, ဘောဇနီယံ ဘုဉ္ဇတိ. တထာ ဟိ ‘‘ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒတိ ဝါ ဘုဉ္ဇတိ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပိစ ကဒါစိ ခါဒနီယေပိ ‘‘ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဝေါဟာရော ဒိဿတိ. ‘‘ဖလာနိ ခုဒ္ဒကပ္ပာနိ, ဘုဉ္ဇ ရာဇ ဝရာဝရ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ပရိဘုဉ္ဇတီတိ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ပဋိသေဝတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနေဝ စ ပဋိသေဝတီတိ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ အတ္ထော သံဝဏ္ဏိယတိ. အပိစ ‘‘ကာမေ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ စ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏေ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ စ ဒဿနတော ပန ဘုဉ္ဇနပရိဘုဉ္ဇနသဒ္ဒါ ပဋိသေဝနတ္ထေန ကတ္ထစိ သမာနတ္ထာပိ ဟောန္တီတိ အဝဂန္တဗ္ဗာ. သံဘုဉ္ဇတီတိ သမ္ဘောဂံ ကရောတိ, ဧကတော ဝါသံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ သိယာ ‘‘နနု စ ဘော အတြ ဘုဇဓာတု ပါလနဗျဝဟရဏေသု ဝုတ္တော, သော ကထံ ဧတ္တကေသုပိ အတ္ထေသု ဝတ္တတီ’’တိ? ဝတ္တတေဝ, အနေကတ္ထာ ဟိ ဓာတဝေါ, တေ ဥပသဂ္ဂသဟာယေ လဘိတွာပိ အနေကတ္ထတရာဝ ဟောန္တိ. ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမန္တာဒီနိ ရူပါနိ န ဝက္ခာမ. ယတ္ထ ပန ဝိသေသော ဒိဿတိ, တတ္ထ ဝက္ခာမ.

在此，“bhuñjati”（吃）是指吃米饭，吃啖食（bhojanīya）。诚如所说：‘或嚼食（khādanīya）或啖食（bhojanīya），或嚼或啖’等。此外，有时对嚼食也可见到“bhuñjati”的用法。诚如所说：‘王中之王啊，请享用这些小果实。’“paribhuñjati”（享用）是指享用衣、钵食、病缘医药资具，即是说“受用”。因此，“受用”即是“享用”之义，此义得以阐明。此外，从‘受用欲乐’和‘受用五欲’等用法中，当知“bhuñjana”（吃）和“paribhuñjana”（享用）二词，在某些情况下，于‘受用’之义上，也可为同义词。“saṃbhuñjati”（共食）是指作共同受用，意为共同居住（ekato vāsaṃ karoti）。此处，可能会有这样的疑问：‘尊者，在此处，词根“bhuj”被说为用于守护与食用义，它如何能用于如此多的意义呢？’它确实能用，因为词根是多义的，它们在得到前缀的帮助后，意义就变得更加丰富。从此处开始，我们将不再解说不定式（tumanta）等形式。但凡见到有特殊之处，我们将会解说。

ကတိ ဆေဒနေ. ကန္တတိ, ဝိကန္တတိ. သလ္လကတ္တော.

`kati`，在切割义。他切割（kantati），他切开（vikantati）。外科医生（sallakatto）。

ဘိဒိ ဝိဒါရဏေ. ဘိန္ဒတိ. အနာဂတတ္ထေ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဘေဇ္ဇိဿတိ, ဘိန္ဒိဿတီ’’တိ ဒွိဓာ ဘဝန္တိ ရူပါနိ. ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဘိန္ဒတီတိ ဘိက္ခု. တေနာဟ –

`bhid`，在分裂义。他分裂（bhindati）。当要表达未来义时，有“bhejjissati”和“bhindissati”两种形式。因为他破除邪恶、不善之法，故名为比丘（bhikkhu）。因此，他说：

‘‘န [Pg.215] တေန ဘိက္ခု သော ဟောတိ, ယာဝတာ ဘိက္ခတေ ပရေ;

ဝိသံ ဓမ္မံ သမာဒါယ, ဘိက္ခု ဟောတိ န တာဝတာ.

“不因从他乞，而得比丘名；受持杂染法，不因此成比丘。

ယောဓ ပုညဉ္စ ပါပဉ္စ, ဗာဟိတွာ ဗြဟ္မစရိယံ;

သင်္ခါယ လောကေ စရတိ, သဝေ ‘ဘိက္ခူ’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

于此舍福罪，修持于梵行；了知于世间而行，彼实称“比丘”。’

ဣဒဉ္စ ခီဏာသဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, သေက္ခပုထုဇ္ဇနသမဏာပိ ယထာသမ္ဘဝံ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ ပါပုဏန္တိယေဝ. သံဃံ ဘိန္ဒတီတိ သံဃဘေဒကော. ဒေဝဒတ္တေန သံဃော ဘိန္နော,. ဘိန္ဒိယတီတိ ဘိန္နောတိ ဟိ နိဗ္ဗစနံ. န တေ ကဋ္ဌာနိ ဘိန္နာနိ. ဘိန္ဒတီတိ ဘေတ္တာ.

这是指漏尽者（khīṇāsava）而说的，有学、凡夫、沙门，在适当的情况下，也可以获得“比丘”（bhikkhu）之称。分裂僧团的人是破僧者（saṅghabhedako）。提婆达多（Devadatta）分裂了僧团。“bhinno”（已分裂）是由“bhindiyati”（被分裂）所派生。那些木片没有被分裂。“bhettā”（分裂者）是由“bhindati”（他分裂）所派生。

ဆိဒိ ဒွေဓာကရဏေ. ဆိန္ဒတီတိ ဆေဒကော, ဧဝံ ဆေတ္တာ. ကေသေ ဆေတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဆိန္ဒိယတီတိ ဆိန္နော. ဆိန္နောပိ ရုက္ခော ပုနဒေဝ ရူဟတိ. ဣဒံ ပန ဘိဒိဆိဒိဒွယံ ဒိဝါဒိဂဏံ ပတွာ ‘‘ဘိဇ္ဇတိ ဆိဇ္ဇတီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုဝါစကံ ရူပဒွယံ ဇနေတိ, တသ္မာ ‘‘ဘိဇ္ဇတီတိ ဘိန္နော’’တိအာဒိနာ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေနပိ နိဗ္ဗစနံ ကာတဗ္ဗံ.

词根“chid”，意为分裂为二。“Chindati”（他切），因此是“chedako”（切割者），同样也是“chettā”（切割者）。可以剪发。“Chindiyati”（被切），因此是“chinno”（已切）。即使是被切断的树，也会重新生长。然而，“bhid”和“chid”这两个词根归属于第四类动词(divādigaṇa)，当变为“bhijjati”和“chijjati”时，会产生被动语态的两种形式，因此也应该用纯粹作用者(suddhakattu)的方式来解释“bhijjatīti bhinno”等。

တဒိ ဟိံသာနာဒရေသု. တန္ဒတိ. တန္ဒီ, တဒ္ဒု. တဒ္ဒတိ ကစ္ဆု.

词根“tad”，意为伤害和不敬。“Tandati”（他伤害/不敬）。“Tandī”（懒惰），“taddu”。“Taddati kacchu”（疥疮折磨人）。

ဥဒိ ပသဝကိလေဒနေသု. ပသဝနံ သန္ဒနံ. ကိလေဒနံ တိန္ဒတာ. ဥန္ဒတိ. ဥန္ဒူရော, သမုဒ္ဒေါ.

词根“ud”，意为流出和湿润。“Pasavanaṃ”（流出）即是“sandanaṃ”（流动）。“Kiledanaṃ”（湿润）即是“tindatā”（潮湿）。“Undati”（他流出/湿润）。“Undūro”（老鼠），“samuddo”（大海）。

ဝိဒ လာဘေ. ဝိန္ဒတိ. ဂေါဝိန္ဒော, ဝိတ္တိ. ဧတ္ထ ဝိတ္တီတိ အနုဘဝနံ, ဝေဒနာ ဝါ.

词根“vid”，意为获得。“Vindati”（他获得）。“Govindo”（牛主），“vitti”（获得/喜悦）。此处“vitti”指的是体验，或者感受(vedanā)。

ဝိဒ တုဋ္ဌိယံ. ဝိန္ဒတိ, နိဗ္ဗိန္ဒတိ. နိဗ္ဗိန္ဒနံ. ဝိရဇ္ဇတိ. နိဗ္ဗိန္ဒော ကာမရတိယာ. ဝိတ္တိ, ဝိတ္တံ, ဝေဒေါ. လဘတိ အတ္ထဝေဒံ ဓမ္မဝေဒံ.

词根“vid”，意为满足。“Vindati”（他满足），“nibbindati”（他厌离）。“Nibbindanaṃ”（厌离）。“Virajjati”（他离染）。“Nibbindo kāmaratiyā”（对欲乐已厌离的人）。“Vitti”（喜悦），“vittaṃ”（财富），“vedo”（知识/吠陀）。获得义利之智(atthavedaṃ)、法义之智(dhammavedaṃ)。

ဧတ္ထ ဝိတ္တီတိ သောမနဿံ. ‘‘ဝိတ္တိ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သုတ ဒိသွာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဝိတ္တန္တိ ဝိတ္တိဇနနတ္တာ ဝိတ္တသင်္ခါတံ ဓနံ. ဝေဒေါတိ [Pg.216] ဂန္ထောပိ ဉာဏမ္ပိ သောမနဿမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ’’တိအာဒီသု ဟိ ဂန္ထော ‘‘ဝေဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏံ ဝေဒဂုမဘိဇညာ အကိဉ္စနံ ကာမဘဝေ အသတ္တ’’န္တိအာဒီသု ဉာဏံ. ‘‘ယေ ဝေဒဇာတာ ဝိစရန္တိ လောကေ’’တိအာဒီသု သောမနဿံ.

此处“vitti”指的是喜悦(somanassaṃ)。“听到和看到后，喜悦找到了我”是这样说的。“Vittaṃ”，因能产生喜悦，故被称为财富(dhanaṃ)。“Vedo”可以指经典(gantha)、智慧(ñāṇa)和喜悦(somanassa)。在“通达三吠陀”等句中，“vedo”指经典；在“了知通达吠陀的婆罗门是无所有者，不执著于欲有”等句中，指智慧；在“那些生起喜悦后，于世间游行的人”等句中，指喜悦。

ဝေဒဂန္ထေ စ ဉာဏေ စ, သောမနဿေ စ ဝတ္တတိ;

ဝေဒသဒ္ဒေါ ဣမံ နာနာ-ဓာတုတော သမုဒီရယေ.

“Veda”一词用于经典、智慧和喜悦义；“Veda”一词由此各种词根而生。

လိပ လိမ္ပနေ. လိမ္ပတိ, လိမ္ပကော. အဝလေပေါ. အဝလေပေါတိ အဟင်္ကာရော.

词根“lip”，意为涂抹。“Limpati”（他涂抹），“limpako”（涂抹者）。“Avalepo”（涂抹/执著）。“Avalepo”即是我慢(ahaṅkāro)。

လုပ အစ္ဆေဒနေ. လုမ္ပတိ. ဝိလုမ္ပကော, ဝိလုတ္တော ဝိလောပေါ.

词根“lup”，意为切断/毁坏。“Lumpati”（他切断/毁坏）。“Vilumpako”（掠夺者），“vilutto”（被掠夺的），“vilopo”（掠夺）。

ဝိလုမ္ပတေဝ ပုရိသော, ယာဝဿ ဥပကပ္ပတိ;

ယဒါ စညေ ဝိလုမ္ပန္တိ, သော ဝိလုတ္တော ဝိလုမ္ပတီတိ.

只要对他有利，人就掠夺；当他人掠夺时，那被掠夺者也去掠夺。

ပိသ စုဏ္ဏနေ. ပိံသတိ. ပိသကော. ပိသုဏာ ဝါစာ. အာဂမဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပရဿ စ သုညဘာဝံ ယာယ ဝါစာယ ဘာသတိ, သာ ပိသုဏာ ဝါစာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ နိရုတ္တိလက္ခဏေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

词根“pis”，意为磨碎。“Piṃsati”（他磨碎）。“Pisako”（磨碎者）。离间语(pisuṇā vācā)。然而，在圣典义注(Āgamaṭṭhakathā)中说：“以某种言语表达自己的可爱之处，以及他人的空无之处，这种言语就是离间语。”这应当被理解为从词源学的角度所说的定义。

ဟိသိ ဝိဟိံသာယံ. ဟိံသတိ, ဝိဟိံသတိ. ဟိံသကော.

Hisi，意为伤害。Hiṃsati（他伤害），vihiṃsati（他伤害）。Hiṃsako（伤害者）。

အဟိံသကောတိ မေ နာမံ, ဟိံသကဿ ပုရေ သတော;

အဇ္ဇာဟံ သစ္စနာမောမှိ, န နံ ဟိံသာမိ ကိဉ္စနံ.

“无害”(Ahiṃsako)是我的名字，以前我是伤害者；今天我名符其实，纤毫不再伤害。

ဟိံသိတဗ္ဗံ ကိံသတီတိ သီဟော. အာဒိအန္တက္ခရဝိပလ္လာသဝသေန သဒ္ဒသိဒ္ဓိ, ယထာ ‘‘ကန္တနဋ္ဌေန တက္က’’န္တိ. ဝိဟေသကော, ဝိဟေသနံ.

“Hiṃsitabbaṃ kiṃsatīti sīho”（他伤害应被伤害者，故为狮子）。这是通过首尾字母倒置的方式来解释词语的构成，例如‘以切割为义，故为takka（纺锤）’。“Vihesako”（恼害者），“vihesanaṃ”（恼害行为）。

သုမ္ဘ [Pg.217] ပဟာရေ. ယော နော ဂါဝေါဝ သုမ္ဘတိ. ပရိသုမ္ဘတိ. သုမ္ဘောတိ. အတြိမေ ပါဠိတော ပယောဂါ –

Sumbha，意为打击。“Yo no gāvova sumbhati”（他像牛一样冲撞我们）。“Parisumbhati”（他彻底冲撞）。“Sumbhoti”（他猛烈冲撞）。此处是引经文的用法例证——

‘‘သံသုမ္ဘမာနာ အတ္တာနံ, ကာလမာဂမယာမသေ’’တိ စ,

“我们挣扎着自己，等待着时机到来。”

‘‘ကေသဂ္ဂဟဏမုက္ခေပါ, ဘူမျာ စ ပရိသုမ္ဘနာ;

ဒတွာ စ နော ပက္ကမတိ, ဗဟုဒုက္ခံ အနပ္ပက’’န္တိ စ,

“抓发抛掷，在地上践踏；施加（痛苦）后就离开了我们，巨大的痛苦。”

‘‘ဘူမိံ သုမ္ဘာမိ ဝေဂသာ’’တိ စ.

“我以迅猛的速度震撼大地。”

အညတ္ထ ပန အညာပိ ဝုတ္တာ. တာ ဣဓ အနုပပတ္တိတော န ဝုတ္တာ. ကေစေတ္ထ မညေယျုံ, ယထာ ဘူဝါဒိဂဏေ ‘‘သကိ သင်္ကာယံ ခဇိ ဂတိဝေကလ္လေ’’တိအာဒီနံ ဓာတူနံ ပဋိလဒ္ဓဝဂ္ဂန္တဘာဝဿ နိဂ္ဂဟီတာဂမဿ ဝသေန ‘‘သင်္ကတိ ခဉ္ဇတီ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ, တထာ ဣမသ္မိံ ရုဓာဒိဂဏေ ‘‘မုစ မောစနေ ကတိ ဆေဒနေ’’တိအာဒီနံ ဓာတူနံ ပဋိလဒ္ဓဝဂ္ဂန္တဘာဝဿ နိဂ္ဂဟီတာဂမဿ ဝသေန ‘‘မုဉ္စတိ ကန္တတီ’’တိအာဒီနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. ဧဝံ သန္တေ ကော ဣမေသံ တေသဉ္စ ဝိသေသောတိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ – ယေ ဘူဝါဒိဂဏသ္မိံ အနေကဿရာ အသံယောဂန္တာ ဣကာရန္တဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, တေ အာချာတတ္တဉ္စ နာမိကတ္တဉ္စ ပတွာ သုဒ္ဓကတ္တုဟေတုကတ္တုဝိသယေသု ဧကန္တတော နိဂ္ဂဟီတာဂမေန နိပ္ဖန္နရူပါ ဘဝန္တိ, န ကတ္ထစိပိ တေသံ ဝိနာ နိဂ္ဂဟီတာဂမေန ရူပပ္ပဝတ္တိ ဒိဿတိ. တံ ယထာ? သင်္ကတိ, သင်္ကာ, ခဉ္ဇတိ, ခဉ္ဇော ဣစ္စာဒိ. အယံ အနေကဿရာနံ ဣကာရန္တဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဘူဝါဒိဂဏိကာနံ ဝိသေသော.

然而，在其他地方还有其他说法。那些因为在这里不适用所以没有提及。于此，有些人可能会这样想：就像在第一类动词(bhūvādigaṇa)中，“saki，意为怀疑；khaji，意为行动不便”等词根，通过鼻音插入并变为同类鼻音的方式，形成了“saṅkati、khañjati”等形式；同样，在这个第七类动词(rudhādigaṇa)中，“muca，意为释放；kati，意为切断”等词根，也通过鼻音插入并变为同类鼻音的方式，形成了“muñcati、kantati”等形式。若是如此，那么这两类词根有什么区别呢？对此要说的是：在第一类动词中，那些被指定为多音节(anekassara)、非复合辅音结尾(asaṃyoganta)、i结尾(ikāranta)的词根，在获得动词性(ākhyātatta)和名词性(nāmikatta)之后，在纯粹作用者(suddhakattu)和使役作用者(hetukattu)的范畴内，完全通过鼻音插入的方式产生词形，在任何地方都看不到它们不通过鼻音插入而产生词形的情况。例如什么呢？像“saṅkati、saṅkā、khañjati、khañjo”等等。这就是被指定为i结尾的多音节第一类动词的特殊性。

ယေ စ ရုဓာဒိဂဏသ္မိံ အနေကဿရာ အသံယောဂန္တွာ အကာရန္တဝသေန ဝါ ဥကာရန္တဝသေန ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, တေ အာချာတတ္တံ ပတွာ သုဒ္ဓကတ္တုဝိသယေယေဝ ဧကန္တတော နိဂ္ဂဟီတာဂမေန နိပ္ဖန္နရူပါ ဘဝန္တိ, န ဟေတုကတ္တုဝိသယေ. နာမိကတ္တံ ပန သဟနိဂ္ဂဟီတာဂမေန ဝိနာ စ နိဂ္ဂဟီတာဂမေန နိပ္ဖန္နရူပါ ဘဝန္တိ. ယတ္ထ [Pg.218] ဝိနာ နိဂ္ဂဟီတာဂမေန နိပ္ဖန္နရူပါ, တတ္ထ သသံယောဂရူပါယေဝ ဘဝန္တိ. တံ ယထာ? မုဉ္စတိ, မုဉ္စာပေတိ, မောစေတိ, မောစာပေတိ. ဆိန္ဒာပေတိ. ဆေဒေတိ, ဆေဒါပေတိ. ဆိန္ဒနံ, ဆေဒေါ. မုဉ္စနံ, မောစနံ. ကန္တတိ, ကန္တနံ, သလ္လကတ္တော. ပိဋ္ဌိမံသာနိ အတ္တနော, သာမံ ဥက္ကစ္စ ခါဒသိ ဣစ္စာဒီနိ. တတ္ထ ဥက္ကစ္စာတိ ဥက္ကန္တိတွာ, ဆိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော.

而在第七类动词(rudhādigaṇa)中，那些被指定为多音节、非复合辅音结尾、以a或u结尾的词根，当它们获得动词性后，仅在纯粹作用者(suddhakattu)的范畴内，完全通过鼻音插入的方式产生词形，而不用于使役作用者(hetukattu)的范畴。至于名词性，则既有通过鼻音插入形成的，也有不通过鼻音插入形成的。在不通过鼻音插入形成词形之处，它们必然是带有复合辅音的形式。例如：“Muñcati”（他释放），“muñcāpeti”（他使释放），“moceti”（他解脱），“mocāpeti”（他使解脱）。“Chindāpeti”（他使切断）。“Chedeti”（他切断），“chedāpeti”（他使切断）。“Chindanaṃ”（切断），“chedo”（切断）。“Muñcanaṃ”（释放），“mocanaṃ”（解脱）。“Kantati”（他切割），“kantanaṃ”（切割），“sallakatto”（外科医生）。“你自己亲手割下背部肌肉来吃”等等。其中“ukkacca”的意思是“ukkantivā”（切割之后），即“chinditvā”（切断之后）。

နနု စ ဘော ဧဝံ သန္တေ အာချာတနာမိကဘာဝံ ပတွာ သုဒ္ဓကတ္တုဟေတုကတ္တုဝိသယေသု ဧကန္တတော ပဋိလဒ္ဓနိဂ္ဂဟီတာဂမေဟိ သကိ ခဇိ အာဒီဟိယေဝ ရုဓာဒိဂဏိကေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, န ပန မုစဆိဒိအာဒီဟီတိ? တန္န, မုစဆိဒိအာဒီဟိယေဝ ရုဓာဒိဂဏိကေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ ရုစဓာတုယာ သမာနဂတိကတ္တာ, တထာ ဟိ ယထာ ‘‘ရုန္ဓိဿ, ရုန္ဓယတိ, ရုန္ဓာပေတိ, ရုန္ဓနံ, ရောဓော, ဝိရောဓော’’တိအာဒီသု နိဂ္ဂဟီတာဂမာနိဂ္ဂဟီတာဂမဝသေန ဒွိပ္ပကာရာနိ ရူပါနိ ဒိဿန္တိ, တထာ မုစဆိဒိအာဒီနမ္ပီတိ.

然而，诸位啊！若是如此，那么在获得动词性和名词性之后，在纯粹作用者和使役作用者的范畴内，完全通过鼻音插入而获得词形的“saki”、“khaji”等词根，才应该是第七类动词，而不是“muca”、“chidi”等词根，不是吗？并非如此，“muca”、“chidi”等词根才应该是第七类动词，因为它们与“rudh”词根的词形变化方式相同。因为，正如在“rundhissa”（他将阻碍）、“rundhayati”（他使阻碍）、“rundhāpeti”（他使阻碍）、“rundhanaṃ”（阻碍）、“rodho”（障碍）、“virodho”（反对）等词中，根据有无鼻音插入，可以看到两种形式，“muca”、“chidi”等词根也是如此。

နနု ကစ္စာယနေ နိဂ္ဂဟီတာဂမဿ နိစ္စဝိဓာနတ္ထံ ‘‘ရုဓာဒိတော နိဂ္ဂဟီတပုဗ္ဗဉ္စာ’’တိ လက္ခဏံ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ, တံ ပန ကြိယာပဒတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဒိ စ နာမိကပဒတ္တမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဘဝေယျ, ‘‘ဝိရောဓော’’တိအာဒီနံ ဒဿနတော ဝါသဒ္ဒံ ပက္ခိပိတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န စ ဝါသဒ္ဒံ ပက္ခိပိတွာ ဝုတ္တံ, တေန ဉာယတိ ကြိယာပဒတ္တံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ.

难道迦旃延(Kaccāyana)不是为了规定鼻音插入的恒常性而提出“从rudh等（词根）开始，且前面有鼻音”这一特征吗？确实如此。但那是针对动词而说的。如果也针对名词，那么考虑到“virodho”等例子，就应该加入“vā”字，但实际上并没有加入“vā”字，因此可知这只是针对动词而说的。

နနု စ ဘော ဧဝံ သန္တေ သကိခဇိအာဒီနံ နိစ္စံ သနိဂ္ဂဟီတာဂမကြိယာပဒတ္တံယေဝ သန္ဓာယ ‘‘ရုဓာဒိတော နိဂ္ဂဟီတပုဗ္ဗဉ္စာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ သက္ကာ မန္တုန္တိ? န သက္ကာ, သကိခဇိအာဒီနံ ရုဓဓာတုယာ အသမာနဂတိကတ္တာ နာမိကတ္တေ ဒွိပ္ပကာရဿ အသမ္ဘဝတော. တထာ ဟိ ယေသံ ယာ နာမိကတ္တေ နိဂ္ဂဟီတာဂမာနိဂ္ဂဟီတာဂမဝသေန ဒွိပ္ပကာရဝန္တတာ, သာ [Pg.219] ဧဝ တေသံ ရုဓာဒိဂဏဘာဝဿ လက္ခဏံ. တဉ္စ သကိခဇိအာဒီနံ နတ္ထိ. ‘‘သင်္ကာ ခဉ္ဇော’’တိအာဒိနာ ဟိ နာမတ္တေ ဧကောယေဝ ပကာရော ဒိဿတိ သနိဂ္ဂဟီတာဂမော, ‘‘ကမု ပဒဝိက္ခေပေ’’ဣစ္စာဒီနံ ပန ‘‘ကမော, ကမနံ, စင်္ကမော, စင်္ကမန’’န္တိအာဒိနာ နာမိကတ္တေ ဒွိပ္ပကာရဝန္တတာသမ္ဘဝေပိ နိဂ္ဂဟီတာဂမဿ အဗ္ဘာသဝိသယေ ပဝတ္တတ္တာ သာ ဒွိပ္ပကာရဝန္တတာ ရုဓာဒိဂဏဘာဝဿ လက္ခဏံ န ဟောတိ, တသ္မာ အဗ္ဘာသဝိသယေ ပဝတ္တံ နိဂ္ဂဟီတာဂမံ ဝဇ္ဇေတွာ ယာ ဒွိပ္ပကာရဝန္တတာ, သာယေဝ ရုဓာဒိဂဏိကဘာဝဿ လက္ခဏန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗံ. အယံ နယော အတီဝ သုခုမော သမ္မာ မနသိ ကာတဗ္ဗော.

然而，诸位，如果这样，那么针对像sakikhaji等词总是带有鼻音插入的动词形式，是否就可以认为“从rudh等（词根）开始，且前面有鼻音”这句话是指这种情况呢？不能这样认为。因为sakikhaji等词与rudh词根的性质不同，它们的名词形式不可能有两种类型。也就是说，那些在名词形式上，因有鼻音插入和无鼻音插入而具有两种类型的词，这才是它们属于rudh语群的特征。而sakikhaji等词没有这种特征。例如，在“saṅkā”(怀疑)、“khañjo”(跛子)等词的名词形式中，只见到有鼻音插入的一种类型。而像“kamu padavikkhepe”(行走)等词根，虽然在名词形式上可能有“kamo”(步)、“kamanaṃ”(行走)、“caṅkamo”(经行)、“caṅkamana”(经行)等两种类型，但因为鼻音插入出现在重叠(abbhāsa)的情况下，所以这两种类型的存在不能作为属于rudh语群的特征。因此，应当确定：排除了在重叠情况下出现的鼻音插入，那两种类型的存在，才是属于rudh语群的特征。这个道理非常精妙，应当仔细思惟。

ရုဓာဒီ ဧတ္တကာ ဒိဋ္ဌာ, ဓာတဝေါ မေ ယထာဗလံ;

သုတ္တေသွညေပိ ပေက္ခိတွာ, ဂဏှဝှော အတ္ထယုတ္တိတောတိ.

我已尽己所能，见到这些rudh语群的词根；亦应在其他经文中观察，并择取其相应之义。

ဒုဓာဒိဂဏောယံ.

此为Dudhādi语群。

ဒိဝါဒိဂဏိက

Divādi语群的动词

ဒိဝု ကီဠာဝိဇိဂိသာဗျဝဟာရဇုတိထုတိကန္တိဂတိသတ္တီသု. ဧတ္ထ စ ကီဠာတိ လဠနာ, ဝိဟာရော ဝါ. လဠနာတိ စ လဠိတာနုဘဝနဝသေန ရမဏံ. ဝိဟာရော ဣရိယာပထပရိဝတ္တနာဒိနာ ဝတ္တနံ. ဝိဇိဂိသာတိ ဝိဇယိစ္ဆာ. ဗျဝဟာရောတိ ဝေါဟာရော. ဇုတီတိ သောဘာ. ထုတီတိ ထောမနာ. ကန္တီတိ ကမနီယတာ. ဂတီတိ ဂမနံ. သတ္တီတိ သာမတ္ထိယံ. ဣမေသု အတ္ထေသု ဒိဝုဓာတု ဝတ္တတိ. ဒိဗ္ဗတိ. ဒေဝေါ. ဒေဝီ. ဒေဝတာ.

语根divu用于嬉戏、征服欲、交往、光辉、赞誉、喜爱、行动、能力等义。其中，“嬉戏”指爱抚或游乐。爱抚是因体验可爱而享受；游乐是以变换威仪等方式活动。“征服欲”是征服的意欲。“交往”即是言说。“光辉”即是光彩。“赞誉”即是赞美。“喜爱”即是可爱。“行动”即是去。“能力”即是干练。语根divu用于这些含义。其派生词如：dibbati（嬉戏、闪耀），deva（天），devī（天女），devatā（天神）。

ဧတ္ထ ဒေဝေါတိ တိဝိဓာ ဒေဝါ သမ္မုတိဒေဝါ ဥပပတ္တိဒေဝါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ. တေသု မဟာသမ္မတကာလတော ပဋ္ဌာယ လောကေန ‘‘ဒေဝါ’’တိ သမ္မတတ္တာ ရာဇရာဇကုမာရာဒယော သမ္မုတိဒေဝါ [Pg.220] နာမ. ဒေဝလောကေ ဥပပန္နာ ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ. ခီဏာသဝါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သမ္မုတိဒေဝါ နာမ ရာဇာနော ဒေဝိယော ကုမာရာ. ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ ဘုမ္မဒေဝေ ဥပါဒါယ တဒုတ္တရိဒေဝါ. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ’’တိ.

于此，天有三种：世俗天、转生天、清净天。其中，从大共选王(Mahāsammata)时代开始，因世人公认为“天”，故国王、王子等名为世俗天。生于天界的名为转生天。漏尽者名为清净天。对此也曾说：“世俗天是国王、王后、王子。转生天是指从地居天起及其以上诸天。清净天是佛陀、独觉佛、漏尽者。”

ဣဒံ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ – ဒိဗ္ဗန္တိ ကာမဂုဏဈာနာဘိညာစိတ္တိဿရိယာဒီဟိ ကီဠန္တိ, တေသု ဝါ ဝိဟရန္တီတိ ဒေဝါ. ဒိဗ္ဗန္တိ ယထာဘိလာသိတံ ဝိသယံ အပ္ပဋိဃာတေန ဂစ္ဆန္တီတိ ဒေဝါ. ဒိဗ္ဗန္တိ ယထိစ္ဆိတနိပ္ဖာဒနေ သက္ကောန္တီတိ ဒေဝါ. အထ ဝါ တံတံဗျသနနိတ္ထရဏတ္ထိကေဟိ သရဏံ ပရာယဏန္တိ ဒေဝနီယာ အဘိတ္ထဝနီယာတိ ဒေဝါ. သောဘာဝိသေသယောဂေန ကမနီယာတိ ဝါ ဒေဝါ.

此为释义：他们以欲乐、禅定、神通、心自在等嬉戏，或安住于其中，故名为天。他们能无碍地去到所欲之处，故名为天。他们能成办所欲之事，故名为天。又，为求脱离种种灾厄者所当归依、赞颂，故名为天。又，因具特殊光彩而可爱，故名为天。

ဧတ္ထ စ ထုတိကန္တိ အတ္ထာ ကမ္မသာဓနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ကီဠာဒယော ဆ အတ္ထာ ကတ္တုသာဓနဝသေန. ကေစိ ပန ‘‘ဒိဝု ကီဠာဝိဇိဂိသာဗျဝဟာရဇုတိထုတိဂတီသူ’’တိ ပဌန္တိ. ကေစိ ‘‘ဂတီ’’တိ ပဒံ ဝိဟာယ ‘‘ဇုတိထုတီသူ’’တိ ပဌန္တိ. ကေစိ ‘‘ထုတီ’’တိ ပဒံ ဝိဟာယ ‘‘ဇုတိဂတီသူ’’တိ ပဌန္တိ, ကေစိ ပန ဒိဝုဓာတုံ ‘‘သတ္တိထုတိက’’န္တိအတ္ထေပိ ဣစ္ဆန္တိ. တေနာဟ အဘိဓမ္မဿ အနုဋီကာကာရော ‘‘ဒေဝသဒ္ဒေါ ယထာ ကီဠာဝိဇိဂိသာဝေါဟာရဇုတိဂတိအတ္ထော, ဧဝံ သတ္တိအဘိတ္ထဝကမနတ္ထောပိ ဟောတိ ဓာတုသဒ္ဒါနံ အနေကတ္ထဘာဝတော’’တိအာဒိ.

于此，“赞誉”和“喜爱”二义应从被动义理解，而“嬉戏”等六义则应从主动义理解。有些人读作“divu 用于嬉戏、征服欲、交往、光辉、赞誉、行动等义”。有些人省略“行动”一词，读作“用于光辉、赞誉等义”。有些人省略“赞誉”一词，读作“用于光辉、行动等义”。还有些人认为 divu 语根也具有“能力、赞誉、喜爱”等义。因此，《阿毗达摩》(Abhidhamma)的复注作者说：“deva 一词，既有嬉戏、征服欲、交往、光辉、行动等义，同样也有能力、赞誉、喜爱等义，因为语根词有多重含义”等等。

ဣဒံ ပန ယထာဝုတ္တေသု သမ္မုတိဒေဝါဒီသု ပစ္စေကံ နိဗ္ဗစနံ – ဒိဗ္ဗန္တိ ကီဠန္တိ အတ္တနော ဝိသယေ ဣဿရိယံ ကရောန္တီတိ ဒေဝါ, ရာဇာနော. ဒိဗ္ဗန္တိ ကီဠန္တိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ, ပဋိပက္ခေ ဝါ ဝိဇေတုံ ဣစ္ဆန္တိ, ဝေါဟရန္တိ စ လောကဿ ယုတ္တာယုတ္တံ, ဇောတန္တိ ပရမာယ သရီရဇုတိယာ, ထောမိယန္တိ တဗ္ဘာဝတ္ထိကေဟိ, ကာမိယန္တိ ဒဋ္ဌုံ သောတုဉ္စ [Pg.221] သောဘာဝိသေသယောဂေန, ဂစ္ဆန္တိ စ ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အပ္ပဋိဟတဂမနေန, သက္ကောန္တိ စ အာနုဘာဝသမ္ပတ္တိယာ တံတံကိစ္စံ နိပ္ဖာဒေတုန္တိ ဒေဝါ, စာတုမဟာရာဇိကာဒယော. ကီဠန္တိ ပရမာယ ဈာနကီဠာယ, ဝိဇေတုံ ဣစ္ဆန္တိ ပဋိပက္ခံ, ပရမသုခုမဉာဏဝိသေသဝိသယံ အတ္ထဉ္စ ဝေါဟရန္တိ, ဇောတန္တိ သဗ္ဗကိလေသဒေါသကလုသာဘာဝါ ပရမဝိသုဒ္ဓါယ ဉာဏဇုတိယာ, ထောမိယန္တိ စ ဝိညာတသဘာဝေဟိ ပရမနိမ္မလဂုဏဝိသေသယောဂတော, ကာမိယန္တိ စ အနုတ္တရပုညက္ခေတ္တတာယ ဒဋ္ဌုံ သောတုံ ပူဇိတုဉ္စ, ဂစ္ဆန္တိ စ အမတမဟာနိဗ္ဗာနံ အပစ္စာဂမနီယာယ ဂတိယာ, သက္ကောန္တိ စ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ တေ တေ သတ္တေ ဟိတေ နိယောဇေတုံ အမတမဟာနိဗ္ဗာနသုခေ စ ပတိဋ္ဌာပေတုန္တိ ဒေဝါ, ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ.

然而，此为对前述世俗天等各自的释义：在自己领域嬉戏、行使主权者，是为天，即诸王。他们以五种欲乐嬉戏，或欲征服敌对者，并向世间宣说合理与不合理之事，以最胜身光照耀，为求生彼天者所赞叹，因具殊胜光彩而令人渴见渴闻，能以无碍的行进抵达所欲之处，依仗威力成就各项事业——此谓四大王天(Cātumahārājikādayo)等诸天。他们以最胜禅定为嬉戏，欲征服敌对者（烦恼），宣说作为最极微细之特殊智慧所缘的义理，因无一切烦恼、过失、垢染而以最极清净的智慧之光照耀，因具最极无垢的特殊功德而为已了知自性者所赞叹，因是无上福田而令人渴见、渴闻、供养，以不还之行趣向不死大涅槃，能了知彼彼有情的心行而引导他们趋向利益，并使他们安住于不死大涅槃之乐——此谓清净天(Visuddhadevā)。

ဒေဝသဒ္ဒ ‘‘ဝိဒ္ဓေ ဝိဂတဝလာဟကေ ဒေဝေ’’တိအာဒီသု အဇဋာကာသေ အာဂတော. ‘‘ဒေဝေါ စ ထောကံ ထောကံ ဖုသာယတီ’’တိအာဒီသု မေဃေ. ‘‘အယဉှိ ဒေဝ ကုမာရော’’တိအာဒီသု ခတ္တိယေ. ‘‘အဟံ ဒေဝ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အညဿ ရညော သန္တိကေ ကိဉ္စိ ဘယံ န ပဿာမီ’’တိအာဒီသု ဣဿရပုဂ္ဂလေ. ‘‘ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေတိ ဒေဝေါ မညေ’’တိအာဒီသု ဥပပတ္တိဒေဝေ. ‘‘ဒေဝါတိဒေဝံ နရဒမ္မသာရထိ’’န္တိအာဒီသု ဝိသုဒ္ဓိဒေဝေ အာဂတော.

“deva”一词，在“于晴朗无云的天空中”等语句中，指无云的天空；在“天正下着微雨”等语句中，指云；在“这位王子，陛下”等语句中，指刹帝利；在“大王，我在整个瞻部洲(Jambudīpa)，于其他国王处看不到任何危险”等语句中，指有权势的个人(issarapuggala)；在“他具足受用五种欲乐，我想他就是个天人”等语句中，指转生天(upapattideva)；在“天中之天，调御丈夫的导师”等语句中，指清净天(visuddhideva)。

ဒေဝီတိ ရာဇဘရိယာပိ ဒေဝဓီတာပိ ‘‘ဒေဝီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဒေဝဿ ဘရိယာတိ ဟိ ဒေဝီ, သာပိ အတ္ထတော ‘‘ဒိဗ္ဗတီတိ ဒေဝီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ, ယထာ ‘‘ဘိက္ခတီတိ ဘိက္ခုနီ’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒိဗ္ဗတိ အတ္တနော ပုညိဒ္ဓိယာ ကီဠတီတိ ဒေဝီ’’တိ.

“devī”一词，既指国王的妻子，也指天女，都称为“devī”。因为是deva(国王)的妻子，所以是devī；从词义上说，也应称为“因嬉戏、闪耀(dibbati)故为devī”，犹如“因乞食(bhikkhati)故为比丘尼(bhikkhunī)”。如《天宫事义注》(Vimānavatthuaṭṭhakathā)中所说：“因自身的福德神力而嬉戏、闪耀，故为devī”。

ဒေဝတာတိ [Pg.222] ဒေဝပုတ္တောပိ ဗြဟ္မာပိ ဒေဝဓီတာပိ. ‘‘အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရုတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု ဟိ ဒေဝပုတ္တော ‘‘ဒေဝတာ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘ဒေဝေါယေဝ ဒေဝတာ’’တိ ကတွာ, တထာ ‘‘တာ ဒေဝတာ သတ္တသတာ ဥဠာရာ, ဗြဟ္မာ ဝိမာနာ အဘိနိက္ခမိတွာ’’တိအာဒီသု ဗြဟ္မာနော.

“devatā”一词包括天子(devaputta)、梵天(brahmā)和天女(devadhītā)。在“这时，某位天神，于后夜时分，以殊胜的光彩”等句中，天子被称为“devatā”，即“deva亦为devatā”；同样，在“那七百位尊贵的天神，梵天从宫殿出来”等句中，指的也是梵天们。

‘‘အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, ယာ တွံ တိဋ္ဌသိ ဒေဝတေ;

ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ’’တိ-

“汝以殊胜之容色，伫立于此，天神！普照一切诸方所，犹如启明之星。”

အာဒီသု ဒေဝဓီတာ.

等偈颂中，(devatā)指天女。

ဣမာနိ ဥပပတ္တိဒေဝါနံ နာမာနိ –

这些是转生天(upapattideva)的名称：

ဒေဝေါ သုရော စ ဝိဗုဓော, နိဇ္ဇရော အမရော မရု;

သုဓာသီ တိဒသော သဂ္ဂ-ဝါသီ အနိမိသောပိ စ;

ဒိဝေါကော’မတပါယီ စ, သဂ္ဂဋ္ဌော ဒေဝတာနိ စ.

天、天神、觉者、不老者、不死者、天人、甘露饮者、三十三天神、天界住者、不瞬目者、天界住者、不死饮者、住于天界者、天神。

ခိ ခယေ. ခိယတိ. ခယော. ခိယနံ. ရာဂက္ခယော.

（语根）khi，义为“尽”。khiyati(被灭尽)。khayo(尽)。khiyanaṃ(灭尽)。rāgakkhayo(贪尽)。

ခိ နိဝါသေ ကောဓဟိံသာသု စ. ခိယတိ. န ဂစ္ဆသိ ယမက္ခယံ. နာဂဒါနေန ခိယန္တိ.

（语根）khi，亦用于“住”、“怒”、“害”等义。khiyati(他居住)。na gacchasi yamakkhayaṃ(你不去阎魔的住处)。nāgadānena khiyanti(他们因布施大象而发怒)。

တတ္ထ ခိယတီတိ နိဝသတိ. ယမက္ခယန္တိ ယမနိဝေသနံ. ခိယန္တီတိ ကုဇ္ဈန္တိ ဟိံသန္တိ ဝါ.

于此，khiyati意为居住。yamakkhayaṃ意为阎魔的住所。khiyanti意为他们发怒或伤害。

ဃာ ဂန္ဓောပါဒါနေ. ဃာယတီတိ ဃာနံ. ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတုံ ဃာယိတွာ.

（语根）ghā，义为“嗅取气味”。因其嗅(ghāyati)，故为鼻(ghāna)。用鼻(ghānena)嗅(ghāyituṃ)气味(gandhaṃ)，嗅了之后(ghāyitvā)。

ရုစ ရောစနေ. ရောစနံ ရုစိ. ဘတ္တံ မေ ရုစ္စတိ. ဘတ္တမ္ပိတဿ န ရုစ္စတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာ မမ ရုစ္စတိ. ရုစ္စိတုံ, ရုစ္စိတွာ. ကေစိ ပန ဣမသ္မိံ ဒိဝါဒိဂဏေ ‘‘ရုစ ဒိတ္တိမှီ’’တိ ပဌန္တိ. တံ န ယုတ္တံ ကတ္ထစိပိ ဒိတ္တိသင်္ခါတသောဘနတ္ထဝါစကဿ [Pg.223] ရုစဓာတုနော ‘‘ရုစ္စတီ’’တိ ရူပါဘာဝတော. တသ္မာ ဧဝံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ, ဒိတ္တိရုစီနံ ဝါစကော ရုစဓာတု ဘုဝါဒိဂဏိကော. တဿ ဟိ ‘‘ရောစတိ, ဝိရောစတိ. ဧကတ္တမုပရောစိတ’’န္တိ ရူပါနိယေဝ ဘဝန္တိ, န ‘‘ရုစ္စတီ’’တိ ရူပံ. ရုစိယာယေဝ ဝါစကော ပန ဒိဝါဒိဂဏိကောပိ ဟောတိ စုရာဒိဂဏိကောပိ. တဿ ဟိ ဒိဝါဒိဂဏိကကာလေ ‘‘ဂမနံ မယှံ ရုစ္စတီ’’တိ ရူပံ. စုရာဒိဂဏိကကာလေ ‘‘ကိံ နု ဇာတိံ န ရောစေသီ’’တိ ရူပံ. အာပုဗ္ဗော စေ အာစိက္ခနေ ဝတ္တတိ, ‘‘အာရောစေတိ, အာရောစယတီ’’တိ ရူပါနိ ဒိဿန္တိ.

（语根）ruc，义为“喜爱”。喜爱(rocanaṃ)即是ruci。bhattaṃ me ruccati(食物合我意)。bhattampitassa na ruccati(食物却不合他意)。pabbajjā mama ruccati(出家合我意)。ruccituṃ(为了喜爱)，ruccitvā(喜爱之后)。然而有些人在这个divādi组中读作“ruc用于光辉义”，这是不恰当的，因为表示光辉(即光彩)义的ruc语根在任何地方都没有ruccati的形式。因此应当这样注意：表示光辉和喜爱的ruc语根属于bhūvādi组。它的形式只有rocati、virocati、ekattamuparocita，而没有ruccati的形式。而只表示喜爱的语根，则既可以是divādi组，也可以是curādi组。当它属于divādi组时，其形式为“gamanaṃ mayhaṃ ruccati”(我喜欢去)。当它属于curādi组时，其形式为“kiṃ nu jātiṃ na rocesi”(你为何不喜欢出生)。如果前面加上ā，则用于“告知”义，可见到āroceti、ārocayati等形式。

မုစ မောက္ခေ. ဒုက္ခတော မုစ္စတိ. သဒ္ဓါယ အဓိမုစ္စတိ. မုတ္တိ, ဝိမုတ္တိ, အဓိမုတ္တိ, မုစ္စမာနော.

（语根）muc，义为“解脱”。dukkhato muccati(从苦中解脱)。saddhāya adhimuccati(以信胜解)。(派生词如：)mutti(解脱)，vimutti(彻底解脱)，adhimutti(胜解)，muccamāno(正在解脱者)。

ဥစ သမဝါယေ. ဥစ္စတိ. ဩကော, ဦကာ, ဥက္ကာ.

（语根）uc，义为“聚合”。uccati(被称为)。(派生词如：)oko(住所)，ūkā(虱)，ukkā(火炬)。

ဩကောတိ ဥဒကမ္ပိ အာဝါသောပိ. ‘‘ဩကပုဏ္ဏေဟိ စီဝရေဟီ’’တိ စ, ‘‘ဝါရိဇောဝ ထလေ ခိတ္တော, ဩကမောကတမုဗ္ဘတော’’တိ စေတ္ထ ပယောဂေါ. ဦကာတိ သီသေ နိဗ္ဗတ္တကိမိဝိသေသော.

“oka”既指水也指住所。“okapuṇṇehi cīvarehi”(以充满水的衣)以及“vārijova thale khitto, okamokatamubbhato”(如被抛上陆地的水生动物，从其住所水中被取出)是其用例。“ūkā”是头上生的一种特殊的虫子。

ဥက္ကာတိ ဒီပိကာဒယော ဝုစ္စန္တိ. ‘‘ဥက္ကာသု ဓာရိယမာနာသူ’’တိ ဟိ အာဂတဋ္ဌာနေ ဒီပိကာ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဥက္ကံ ဗန္ဓေယျ, ဥက္ကံ ဗန္ဓိတွာ, ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေယျာ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ အင်္ဂါရကပလ္လံ. ‘‘ကမ္မာရာနံ ယထာ ဥက္ကာ, အန္တော ဈာယတိ နော ဗဟီ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ကမ္မာရုဒ္ဓနံ. ‘‘ဧဝံ ဝိပါကော ဥက္ကာပါတော ဘဝိဿတီ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝါတဝေဂေါ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သဏ္ဍာသေန ဇာတရူပံ [Pg.224] ဂဟေတွာ ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပေယျာ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ သုဝဏ္ဏကာရာနံ မူသာ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣစ္စေဝံ –

“ukkā”被称为灯等。在“ukkāsu dhāriyamānāsū”(当火炬被举着时)一句中，灯被称为“ukkā”。在“ukkaṃ bandheyya, ukkaṃ bandhitvā, ukkāmukhaṃ ālimpeyyā”(应捆扎火炬，捆扎后，涂抹火炬口)一句中，指炭盆。在“kammārānaṃ yathā ukkā, anto jhāyati no bahī”(如铁匠的熔炉，内燃而外不燃)一句中，指铁匠的熔炉。在“evaṃ vipāko ukkāpāto bhavissatī”(果报将如陨石坠落)一句中，暴风被称为“ukkā”。在“saṇḍāsena jātarūpaṃ gahetvā ukkāmukhe pakkhipeyyā”(用钳子夹取黄金投入火口)一句中，金匠的坩埚应知为“ukkā”。如此——

ဒီပိကာဝါတဝေဂေသု, ကမ္မာရာနဉ္စ ဥဒ္ဓနေ;

မူသာယမ္ပိ စ အင်္ဂါရ-ကပလ္လေ စာတိ ပဉ္စသု;

ဝိသယေသု ပနေတေသု, ဥက္ကာသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ;

在灯、暴风、铁匠的熔炉、坩埚和炭盆这五种事物中，使用ukkā一词。

ဆေ ဆေဒနေ. ဆိယတိ, ဆိယန္တိ. အဝစ္ဆိတံ, အဝစ္ဆာတံ. ဆေတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ.

（语根）che，义为“切断”。chiyati(被切断)，chiyanti(被切断，复数)。avacchitaṃ(已切断)，avacchātaṃ(已切断)。chetvāna moḷiṃ varagandhavāsitaṃ(斩断以妙香熏过的发髻)。

သဇ သင်္ဂေ. သင်္ဂေါ လဂနံ. သဇ္ဇတိ. သဇ္ဇနံ, သဇ္ဇိတော, သတ္တော.

（语根）saj，义为“执着”。执着(saṅga)即是附着(laganaṃ)。sajjati(他执着)。(派生词如：)sajjanaṃ(执着)，sajjito(已执着)，satto(执着者/有情)。

ယုဇ သမာဓိမှိ. သမာဓာနံ သမာဓိ, ကာယကမ္မာဒီနံ သမ္မာပယောဂဝသေန အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော. ယုဇ္ဇတိ. ယောဂေါ, ယောဂီ.

（语根）yuj，义为“定”。定(samādhi)即是专注(samādhānaṃ)，其义为通过身业等的正当运用而不散乱。yujjati(被结合、相应)。yogo(瑜伽、相应)，yogī(瑜伽士)。

ဧတ္ထ ယောဂေါတိ ဝီရိယံ. တဉှိ –

此处所谓瑜伽(yoga)，即是精进。因为——

‘‘ဝါယမေထေဝ ပုရိသော, န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော;

ပဿာမိ ဝေါ’ဟ’မတ္တာနံ, ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟု’’န္တိ

“智者当精进，莫怀厌倦意；我观自身已，如愿得圆成。”

ဝစနတော အဝဿံ ကာတုံ ယုဇ္ဇတိ ဥပပဇ္ဇတီတိ ယောဂေါတိ ဝုစ္စတိ.

根据此偈可知，“必然应做”、“是适当的”，故称为“相应”(yoga)。

ရန္ဇ ရာဂေ. ရဇ္ဇတိ. ဝိရဇ္ဇတိ. ရဇ္ဇမာနော, ရဇ္ဇံ, ရဇ္ဇန္တော, ရာဂေါ, ဝိရာဂေါ, ရဇ္ဇနံ, ဝိရဇ္ဇနံ, ရဇနီယံ. ဥပသဂ္ဂဝသေန အညော အတ္ထော ဘဝတိ. သမှာ ရဋ္ဌာ နိရဇ္ဇတိ, အတ္တနော ရဋ္ဌာ နိဂ္ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

（语根）rañj，义为“染爱”。rajjati(染著)。virajjati(离染)。rajjamāno(正在染著的)，rajjaṃ(染著)，rajjanto(染著者)，rāgo(染)，virāgo(离染)，rajjanaṃ(染著)，virajjanaṃ(离染)，rajanīyaṃ(可染之物)。通过前缀，则有其他含义。例如，samhā raṭṭhā nirajjati(从王国出去)，意思是“离开自己的王国”。

တတ္ထ ဝိရာဂေါတိ ဝိရဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ သံကိလေသဓမ္မာတိ ဝိရာဂေါ, နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂေါ စ.

其中，“离染”(virāgo)是：诸杂染法于此离染，故为“离染”，此即涅槃与道。

ဝိဇီ ဘယစလနေသု. ဝိဇ္ဇတိ, သံဝိဇ္ဇတိ. သံဝေဂေါ, သံဝေဇနီယံ. ဥဗ္ဗိဇ္ဇတိ. ဥဗ္ဗေဂေါ, ဥဗ္ဗိဂ္ဂဟဒယော.

（语根）vij，义为“恐惧与动摇”。vijjati(震动)，saṃvijjati(被完全震动)。saṃvego(悚惧)，saṃvejanīyaṃ(令人悚惧的)。ubbijjati(感到惊骇)。ubbego(惊骇)，ubbiggahadayo(心怀惊骇的)。

လုဇ [Pg.225] ဝိနာသေ. လုဇ္ဇတီတိ လောကော. လောပေါ, လုတ္တိ, လုဇ္ဇနံ, လုတ္တော.

（语根）luj，义为“毁坏”。因为它会毁坏(lujjati)，所以称为“世间”(loka)。lopo(毁坏)，lutti(毁坏)，lujjanaṃ(毁坏)，lutto(已毁坏的)。

ဌာ ဂတိနိဝတ္တိယံ. ဌာယတိ. ဌာယီ, ဌိတိ, ဌာနံ, ဌိတော, တတြဋ္ဌော, တိဋ္ဌံ, ကပ္ပဋ္ဌာယီ, အာသဘဋ္ဌာနဋ္ဌာယီ.

（语根）ṭhā，义为“运动的停止”。ṭhāyati(站立)。ṭhāyī(立者)，ṭhiti(住立)，ṭhānaṃ(处所)，ṭhito(已立者)，tatraṭṭho(立于彼处者)，tiṭṭhaṃ(站立着)，kappaṭṭhāyī(住立于劫者)，āsabhaṭṭhānaṭṭhāyī(立于牛王之位者)。

‘‘သုခံ သယာမိ ဌာယာမိ, သုခံ ကပ္ပေမိ ဇီဝိတံ;

အဟတ္ထပါသော မာရဿ, အဟော သတ္ထာနုကမ္ပကော’’တိ

“我安乐地卧与立，我安乐地度此生。不在魔罗伸手所及处，啊，导师何其悲悯！”

ပါဠိ နိဒဿနံ. လာပံ ဂေါစရဋ္ဌာယိနန္တိ စ. တတ္ထ ဌာယာမီတိ တိဋ္ဌာမိ.

巴利示例。以及“于牧场中住立者得鹌鹑”。其中，“ṭhāyāmi”即“tiṭṭhāmi”（我站立）。

ဍိဂတိယံ. ဍိယတိ. ဍေမာနော. ဍိနော ဝါ. ‘‘ဥစ္စေ သကုဏ ဍေမာန, ပတ္တယာန ဝိဟင်္ဂမ. ဝဇ္ဇေသိ ခေါ တွံ ဝါမူရု’’န္တိ နိဒဿနံ.

（词根）Ḍī，义为“行”（特指飞行）。飞。正在飞的。或已飞者（鸟）。范例如：‘高飞的鸟儿啊，展翅的行空者！你确实避开了，啊，美腿女郎！’

ဧတ္ထ ဍိယတီတိ ဍေမာနောတိ နိဗ္ဗစနံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

此处，应知“ḍemāna”（正在飞的）的语源是“ḍiyati”（飞）。

တာ ပါလနေ. တာယတိ. အဃဿ တာတာ. သော နူန ကပဏော တာတော, စိရံ ရုဇ္ဇတိ အဿမေ. တာဏံ, ပရိတ္တံ, ဂေါတ္တံ. တွံ ခေါသိ ဥပါသက ကတကလျာဏော ကတဘီရုတ္တာဏော.

（词根）Tā，义为“守护”。守护。苦难的守护者。‘那可怜的父亲，想必在净修林中长久受苦。’保护，护卫，氏族。‘你确实是已行善、已作怖畏之防护的优婆塞。’

တတြ ပရိတ္တန္တိ မဟာတေဇဝန္တတာယ သမန္တတော သတ္တာနံ ဘယံ ဥပဒ္ဒဝံ ဥပသဂ္ဂဉ္စ တာယတိ ရက္ခတီတိ ပရိတ္တံ, ဂံ တာယတီတိ ဂေါတ္တံ.

其中，“护卫”(paritta)是：因其大威力，能周遍地守护、保护有情免于怖畏、灾患与厄难，故为“护卫”。守护血脉，故为“氏族”(gottaṃ)。

နတ ဂတ္တဝိနာမေ. ဂတ္တဝိနာမော ဂတ္တဝိက္ခေပေါ. နစ္စတိ. နစ္စံ. နိဂဏ္ဌော နာဋပုတ္တော.

（词根）Naṭ，义为“肢体弯曲”。肢体弯曲即肢体摆动。跳舞。舞蹈。尼乾陀·若提子(Nigaṇṭho Nāṭaputto)。

ဒါ သောဓနေ. ဒါယတိ. ဒါနံ. အနုယောဂဒါပနတ္ထံ. အနုယောဂံ ဒတွာ. ဒါနံ ဒတွာ.

（词根）Dā，义为“净化”。净化。布施。为令作劝导故。作劝导后。行布施后。

ဒါ [Pg.226] သုပနေ. ဒါယတိ. နိဒ္ဒါယတိ. နိဒ္ဒါယနံ, နိဒ္ဒါယမာနော, နိဒ္ဒါယန္တော.

（词根）Dā，义为“睡眠”。睡觉。入睡。睡眠，正在睡眠的，正在睡眠的。

ဒါဒါနေ. ပုရိသော ဒါနံ ဒါယတိ. အာပုဗ္ဗော ဂဟဏေ. အဒိန္နံ အာဒိယတိ. သီလံ သမာဒိယတိ. ကမ္မေ – ပုရိသေန ဒါနံ ဒီယတိ, အဒိန္နံ အာဒိယတိ. ကာရိတေ – အာဒပေတိ, သမာဒပေတိ, အာဒပယတိ, သမာဒပယတိ, ယေ ဓမ္မမေဝါဒပယန္တိ သန္တော.

（词根）Dā，义为“施与”。人给予布施。前缀为“ā”时，义为“拿取”。拿取未给予之物。受持戒。被动态：布施被人给予，未给予之物被拿取。使役态：使拿取，使受持，使拿取，使受持，‘贤善者令受持正法’。

ဒါ အဝခဏ္ဍနေ. ဒိယတိ, ဒိယန္တိ. ပရိတ္တံ.

（词根）Dā，义为“分割”。被分割。少量。

ဧတ္ထ စ ပရိတ္တန္တိ သမန္တတော ခဏ္ဍိတတ္တာ ပရိတ္တံ. အပ္ပမတ္တကဉှိ ဂေါမယပိဏ္ဍံ ပရိတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ပရိတ္တန္တိ အပ္ပကဿ နာမံ ကာမာဝစရဿ စ ဓမ္မဿ အပ္ပေသက္ခတ္တာ.

此处，“少量”(paritta)是：因其被周遍地分割，故为“少量”。确实，一小团牛粪亦称为“少量”。因此，“少量”是微少者的名称，也指欲界法，因其影响力小。

ဒါ သုဒ္ဓိယံ. ဒါယတိ. ဝေါဒါယတိ. ဝေါဒါနံ. အကမ္မကောယံ ဓာတု. တထာ ဟိ ‘‘ဝေါဒါယတိ သုဇ္ဈတိ ဧတေနာတိ ဝေါဒါနံ, သမထဝိပဿနာ’’တိ နေတ္တိသံဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ.

（词根）Dā，义为“清净”。清净。变得清净。清净。此词根为不及物的。诚然，如《导论释》(Nettisaṃvaṇṇanā)中所说：‘由此而变得清净、被净化，故为清净，此即止与观(vipassanā)。’

ဒီ ခယေ. ဒီယတေ. ဒီနော, အာဒီနဝေါ.

（词根）Dī，义为“损耗”。被损耗。困乏者，过患。

တတြ ဒီနောတိ ပရိက္ခီဏဉာတိဓနာဒိဘာဝေန ဒုက္ခိတော. အာဒီနဝေါတိအာဒီနံ ဒုက္ခံ ဝါတိ အဓိဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိအာဒီနဝေါ, ဒေါသော.

其中，“困乏者”(dīno)是因亲属、财富等已损耗而痛苦者。“过患”(ādīnavo)是：由此经历或通达困乏与苦，故为“过患”，即过失。

ဒု ပရိတာပေ. ဒုယတေ. ဒုနော, ဒူတော.

（词根）Du，义为“烧灼”。被烧灼。烧灼，使者。

ဘိဒိ ဘိဇ္ဇနေ. ဘိဇ္ဇနဓမ္မံ ဘိဇ္ဇတိ. ဘိဇ္ဇတီတိ ဘိန္နော. ဘိဇ္ဇနံ ဘေဒေါ.

（词根）Bhid，义为“破坏”。具破坏之法者会被破坏。因为它被破坏，所以是“已破的”(bhinna)。破坏即是分裂。

ဆိဒိ ဆိဇ္ဇနေ. သုတ္တံ ဆိဇ္ဇတိ. ဆိဇ္ဇတီတိ ဆိန္နော. ဧဝံ ဆိဒ္ဒံ. ဆိဇ္ဇနံ ဆေဒေါ.

（词根）Chid，义为“切断”。线被切断。因为它被切断，所以是“已断的”(chinna)。同样地，（有）“孔”(chidda)。切断即是断绝。

ခိဒိ [Pg.227] ဒီနိယေ. ဒီနဘာဝေါ ဒီနိယံ, ယထာ ဒက္ခိယံ. ခိဇ္ဇတိ, ခိန္နော, အခိန္နမတိ, ခေဒေါ, ခေဒင်္ဂတော လောကဟိတာယ နာထော.

（词根）Khid，义为“困乏”。困乏的状态即是“困乏性”(dīniyaṃ)，如“可施性”(dakkhiyaṃ)。感到困乏，已困乏的，心不疲倦者，疲劳，‘为世间利益而达疲劳的依怙者’。

ဧတ္ထ ခေဒင်္ဂတောတိ ကာယိကဒုက္ခသင်္ခါတံ ပရိဿမံ ပတ္တော, ဒုက္ခမနုဘဝီတိ အတ္ထော.

此处，“达疲劳”(khedaṅgato)意为：达到名为身苦的疲劳，即正在感受苦。

ပဒ ဂတိယံ. ပဇ္ဇတိ. မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ. ပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇတိ. အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ဟောတိ, ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ. အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. အကမ္မကမ္ပိ ဘဝတိ, တေသံ အဓမ္မော အာပဇ္ဇတိ, ပဇ္ဇော, ဗျဂ္ဃပဇ္ဇော, သမ္ပဒါယော.

（词根）Pad，义为“行”。行。行于道。行于行道。行于长途。达到果定。犯戒。它也是不及物的，（如）“他们的非法生起”。道路，虎路，成就。

ဧတ္ထ စ ပဇ္ဇောတိ မဂ္ဂေါ. ဗျဂ္ဃပဇ္ဇေ သဒ္ဒုလပထေ ဇာတောတိ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇော, ဧဝံနာမကော ကုလပုတ္တော. သမ္ပဒိယတိ ဉာပိယတိ ဓမ္မော ဧတေနာတိ သမ္ပဒါယော, အက္ခာတာ.

此处，“路”(pajjo)即是道。生于虎路、虎径，故名“虎路”(Byagghapajja)，是此名的良家子。由此法得以成就、被了知，故为“成就”(sampadāyo)，（义为）“宣说者”。

ဝိဒ သတ္တာယံ. သတ္တာ ဝိဇ္ဇမာနာကာရော. ဝိဇ္ဇတိ, သံဝိဇ္ဇတိ. ဇာတဝေဒေါ, ဝိဇ္ဇာ, အဝိဇ္ဇာ, ဝိဒိတော.

（词根）Vid，义为“存在”。存在是现存的状态。存在，完全存在。焰生，明，无明，已知。

တတ္ထ ဇာတဝေဒေါတိ အဂ္ဂိ. သော ဟိ ဇာတောဝ ဝေဒယတိ ဓူမဇာလုဋ္ဌာနေန ပညာယတိ, တသ္မာ ဇာတဝေဒေါတိ ဝုစ္စတိ. ဝိဇ္ဇာတိ ဓမ္မာနံ သဘာဝံ ဝိဒိတံ ကရောတီတိ ဝိဇ္ဇာ, ဉာဏံ. အဝိဇ္ဇာတိ ခန္ဓာနံ ရာသဋ္ဌံ, အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ, ဓာတူနံ သုညဋ္ဌံ, သစ္စာနံ တထဋ္ဌံ, ဣန္ဒြိယာနံ အဓိပတိယဋ္ဌံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိ အဝိဇ္ဇာ, မောဟော.

其中，“焰生”(jātavedo)即是火。因为它一生起，就通过烟与焰的升起而被知晓、被识别，故称为“焰生”。“明”(vijjā)是：它能使人知晓诸法的自性，故为“明”，即是智。“无明”(avijjā)是：它使人不知蕴的积聚义、处所的处所义、界的空义、谛的如实义、根的主导义，故为“无明”。它使人不知苦等以逼迫等方式所说的四种含义，故为“无明”，即是痴。

မဒ ဥမ္မာဒေ. ဥမ္မာဒေါ နာမ မုယှ နံ ဝါ သတိဝိပ္ပဝါသော ဝါ စိတ္တဝိက္ခေပေါ ဝါ. မဇ္ဇတိ, ပမဇ္ဇတိ. မတ္တော, သုရာမဒမတ္တော. မတ္တော အဟံ မဟာရာဇ. ပုတ္တမံသာနိ ခါဒယိံ. မတ္တဟတ္ထီ, ပမတ္တော, ဥမ္မတ္တော.

（词根）Mad，义为“癫狂”。所谓癫狂，即是昏昧、或失念、或心乱。沉醉，放逸。已醉的，因酒而沉醉的。‘大王，我疯了，吃了我儿子的肉。’醉象，放逸者，癫狂者。

အပ္ပမာဒေါ [Pg.228] အမတံ ပဒံ, ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ;

အပ္ပမတ္တာ န မိယျန္တိ, ယေ ပမတ္တာ ယထာ မတာ.

不放逸是甘露道，放逸是死亡道。不放逸者不死，放逸者如已死。

မိဒ သိနေဟနေ. မေဇ္ဇတိ. မေတ္တာ, မေတ္တိ, မိတ္တံ, မိတ္တော.

（词根）Mid，义为“慈爱”。慈爱。慈，慈爱，友谊，朋友。

အန္တရဓာ အဒဿနေ. အန္တရပုဗ္ဗော ဓာဓာတု ဝိဇ္ဇမာနဿ ဝတ္ထုနော အဒဿနေ ဝတ္တတိ. အန္တရဓာယတိ. အန္တရဓာနံ, အန္တရဓာယန္တော. သာ ဒေဝတာ အန္တရဟိတာ. အန္တရာပိဓာယတိ.

（词根）Antaradhā，义为“不见”。带前缀“antara”的词根“dhā”，用于已存在事物的“不见”。消失。消失，正在消失的。‘彼天神已消失。’中间被覆盖。

ဗုဓ အဝဂမနေ. အဝဂမနံ ဇာနနံ. ဗုဇ္ဈတိ, ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဒ္ဓိ, ဗုဒ္ဓံ, ဗောဓော, ဗောဓိ. ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနိ. သကလံ ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဒ္ဓဝါ, ဝိဗောဓေတိ, ဗောဓေတာ, ဗုဒ္ဓေါ, ဝိဗုဒ္ဓေါ ဣစ္စာဒီနိ.

（词根）Budh，义为“觉悟”。觉悟即是了知。觉悟，已觉者，觉，已觉的，觉，菩提。已觉悟诸谛。全然觉悟者，已觉悟者，令觉悟，令觉悟者，已觉者，已觉醒者，等等。

တတြ ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ. အထ ဝါ ပါရမိတာပရိဘာဝိတာယ ပညာယ သဗ္ဗမ္ပိ ဉေယျံ အဗုဇ္ဈီတိ ဗုဒ္ဓေါ. ကေစိ ပန ကမ္မေနပိ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿ သိဒ္ဓံ ဣစ္ဆန္တာ ဧဝံ နိဗ္ဗစနံ ကရောန္တိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါတိ အဓိဂတဂုဏဝိသေသေဟိ ခီဏာသဝေဟိ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗောတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ဝိတ္ထာရော ပန နိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗော. ဗုဒ္ဓီတိ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဒ္ဓိ. ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ ဗောဓော ဗောဓိ စ. အထ ဝါ ဗုဇ္ဈနံ ဗုဒ္ဓိ. ဧဝံ ဗောဓော ဗောဓိ စ, သဗ္ဗမေတံ ပညာယာဓိဝစနံ.

其中，“佛陀”是：因已觉悟诸谛，故为佛陀；因能觉悟众生，故为佛陀。又或，因以波罗蜜所熏修的智慧觉悟了一切所应知，故为佛陀。另有人希望从所作业来确立“佛陀”一词，他们如是释义：‘彼世尊实是正自觉者，应为已证得殊胜功德的诸漏尽者所觉悟，故为佛陀。’其详尽义当依《义释》(Niddesa)所说之理了知。“觉”(buddhi)是：因此而觉悟，故为“觉”。觉悟(buddhaṃ)、觉(bodho)、菩提(bodhi)亦然。又或，觉悟即是“觉”。觉、菩提亦然，此等皆为智慧的同义词。

ဣဒါနိ ဗောဓိသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရံ ဝဒါမ. ဗောဓီတိ ဟိ ရုက္ခောပိ မဂ္ဂေါပိ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဧဝံပဏ္ဏတ္တိကော ပုဂ္ဂလောပိ ဝုစ္စတိ, တထာ ဟိ ‘‘ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ စ, ‘‘အန္တရာ စ ဗောဓိံ အန္တရာ စ ဂယ’’န္တိ စ အာဂတဋ္ဌာနေ ရုက္ခော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏ’’န္တိ [Pg.229] အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂေါ. ‘‘ပပ္ပောတိ ဗောဓိံ ဝရဘူရိ သုမေဓသော’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ‘‘ပတွာန ဗောဓိံ အမတံ အသင်္ခတ’’န္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗာနံ. ‘‘ဗောဓိ ဘန္တေ ရာဇကုမာရော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’’တိ ‘‘အရိယသာဝကော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ စ အာဂတဋ္ဌာနေ ဧဝံပဏ္ဏတ္တိကော ပုဂ္ဂလော.

现在我们来解说“菩提”一词的含义。“菩提”，可指树，亦可指道、一切知智、涅槃，以及如此得名的个人。诚然，如在‘于菩提树下初正觉’及‘在菩提（树）与伽耶(Gaya)之间’等处，“菩提”被称为树。在‘于四道中之智’处，指道。在‘具慧者善慧者得达殊胜菩提’处，指一切知智。在‘已证得不死、无为的菩提’处，指涅槃。在‘尊者，菩提王子头面顶礼世尊双足’及‘圣弟子被称为菩提’等处，指如此得名的个人。

အတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

于此，偈曰：

ရုက္ခေ မဂ္ဂေ စ နိဗ္ဗာနေ, ဉာဏေ သဗ္ဗညုတာယ စ;

တထာ ပဏ္ဏတ္တိယဉ္စေဝ, ဗောဓိသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

于树、道、与涅槃，于一切知之智，亦于施设，菩提一词行于斯。

ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဇ္ဈိတာ, ဗောဓေတီတိ ဗောဓေတာ.

觉悟，故为觉悟者；令觉悟，故为令觉悟者。

ဧတ္ထ စ ကောစိ ပယောဂေါ တုမန္တာဒီနိ စ ရူပါနိ ဝုစ္စန္တေ – ‘‘ဂုယှမတ္ထမသမ္ဗုဒ္ဓံ, သမ္ဗောဓယတိ ယော နရော. ပရံ သမ္ဗုဒ္ဓုမရဟတိ. ဗုဇ္ဈိတုံ, ဗုဒ္ဓုံ, ဗုဇ္ဈိတွာ, ဗုဇ္ဈိတွာန, ဗုဇ္ဈိတုန, ဗုဒ္ဓိယ, ဗုဒ္ဓိယာန, ဗုဒ္ဓါ, ဗုဒ္ဓါန’’ ဣတိ ဘဝန္တိ.

于此，说到某些用法及以“tum”等结尾的形态，即：“若人能令[他人]觉悟未被觉悟的秘密之义，他堪能令他人觉悟。”于是有“bujjhituṃ”、“buddhuṃ”、“bujjhitvā”、“bujjhitvāna”、“bujjhituna”、“buddhiya”、“buddhiyāna”、“buddhā”、“buddhāna”等形态。

တတြ အသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ပရေဟိ အညာတံ, ‘‘အသမ္ဗောဓ’’န္တိပိ ပါဌော, ပရေသံ ဗောဓေတုံ အယုတ္တန္တိ အတ္ထော. သမ္ဗုဒ္ဓုန္တိ သံဗုဇ္ဈိတုံ. ဗုဒ္ဓါတိ ဗုဇ္ဈိတွာ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါနာတိ ဧတ္ထာပိ.

于此，“asambuddhaṃ”意为“不为他人所知”；亦有读作“asambodha”者，其义为“不适合令他人觉悟”。“Sambuddhuṃ”意为“完全觉悟”。“Buddhā”意为“觉悟后”，“buddhāna”一词也是如此。

ကေစိ ပန ‘‘နာမရူပပရိစ္ဆေဒေ ‘ဗောဓိမဂ္ဂေန ဗုဓွာ’တိ စ, ‘‘ဗုဓွာ ဗောဓိတလေ ယမာဟ သုဂတော’တိ စ ဓကာရဝကာရသညောဂဝတော ပဒဿ ဒဿနတော တွာပစ္စယန္တဘာဝတော စ ဓကာရဝကာရသံယောဂဝသေန ‘‘ဗုဓွာ’’တိ ပဒသိဒ္ဓိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တာဒိသဿ ပဒရူပဿ ဗုဒ္ဓဝစနေ အဒဿနတော စ, ဗုဒ္ဓဝစနဿ အနနုကူလတာယ စ, ပရိသုဒ္ဓေ စ ပေါရာဏပေါတ္ထကေ [Pg.230] ဝကာရသံယောဂဝိဂတဿ ‘‘ဗောဓိမဂ္ဂေန ဗုဒ္ဓါ’’တိစ, ‘‘ဗုဒ္ဓါ ဗောဓိတလေ’’တိ စ ပဒဿ ဒဿနတော န ဂဟေတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ န တာဒိသော ပါဌော ဗုဒ္ဓဝစနဿ အနုကူလော ဟောတီတိ. န ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ပရိယေသန္တာ တာဒိသံ ဝကာရဓကာရသညောဂပဒံ ပဿိဿန္တိ. ဧဝံ ‘‘ဗုဓွာ’’တိ ပဒရူပဿ ဗုဒ္ဓဝစနဿ အနနုကူလတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တဉှိ သက္ကဋဂန္ထေ ကတပရိစယဘာဝေန ဝဉ္စိတေဟိ ဝိဒူဟိ ဣစ္ဆိတံ, န သဒ္ဓမ္မနီတိဝိဒူဟိ. ဧတ္ထ ဣမာနိ နိဒဿနပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ –

然而，有些人说：“在《名色分别》(Nāmarūpapariccheda)中，由于见到‘以菩提道觉悟’(bodhimaggena budhvā)及‘善逝于菩提座下觉悟后所说’(budhvā bodhitale yamāha sugato)等句中，有含dha与va连音的词，并且因为是tvā后缀，所以应当认为“budhvā”一词是通过dha与va连音而成立的。”这种说法不应被接受，因为在佛语中没有发现这样的词形，而且它也不符合佛语。在清净的古代典籍中，可见没有va连音的‘bodhimaggena buddhā’(以菩提道觉悟)和‘buddhā bodhitale’(于菩提座下觉悟)等词。确实，这样的读法不符合佛语。即使在佛语中寻找一百年甚至一千年，也找不到这种va与dha连音的词。由此可见，‘budhvā’这个词形与佛语不符。这只是那些因熟悉梵语著作而被迷惑的学者们的主张，而非精通正法之法理者所欲。于此，当知以下范例之词：

ကော မံ ဝိဒ္ဓါ နိလီယတိ. လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတိ. လဒ္ဓါန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ, အဒဿနံ မစ္စုရာဇဿ ဂစ္ဆေ.

谁射中我而隐藏？凡夫得到所欲求之物。获得前后之殊胜，得至不见死王处。

ဥမ္မာဒန္တိမဟံ ဒိဋ္ဌာ, အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလံ;

န သုပါမိ ဒိဝါရတ္တိံ, သဟဿံဝ ပရာဇိတော’’တိ;

我见乌玛丹蒂(Ummādanti)，佩戴宝珠耳环；昼夜不得入眠，如输千金者。

တတ္ထ ဝိဒ္ဓါတိ ဝိဇ္ဈိတွာ. လဒ္ဓါတိ လဘိတွာ. လဒ္ဓါနာတိ လဘိတွာန. ဒိဋ္ဌာတိ ဒိသွာ. ဣတိ ‘‘ဝိဒ္ဓါ လဒ္ဓါ လဒ္ဓါန ဒိဋ္ဌာ’’တိ ပဒါနိ တွာပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဂတာနိပိ သညောဂဝသေန ဝကာရပဋိဗဒ္ဓါနိ န ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓါန’’ ဣစ္စေတာနိပိ ‘‘လဒ္ဓါ လဒ္ဓါန’’ ဣစ္စာဒီနိ ဝိယ ပရိဟီနဝကာရသညောဂါနိ ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ယေ ‘‘ဗုဓွာ’’တိ ရူပံ ဣစ္ဆန္တိ ပဌန္တိ စ, မညေ တေ တွာပစ္စယော ဝဉ္စေတိ, တေန တေ ဝဉ္စနံ ပါပုဏန္တိ, တသ္မာ တာဒိသံ ရူပံ အဂ္ဂဟေတွာ ယော သဒ္ဒနီတိယံ သဒ္ဒဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော, သောယေဝ အာယသ္မန္တေဟိ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗော.

于此，“viddhā”意为“vijjhitvā”(射中后)，“laddhā”意为“labhitvā”(获得后)，“laddhāna”意为“labhitvāna”(获得之后)，“diṭṭhā”意为“disvā”(看见后)。因此，“viddhā、laddhā、laddhāna、diṭṭhā”等词，虽与tvā后缀相关，但并非通过连音而与va字母相连。所以，“buddhā、buddhāna”等词，也应像“laddhā、laddhāna”等词一样，被理解为省略了va连音的形式。那些希望并读诵“budhvā”这种形式的人，我认为是被tvā后缀迷惑了，因此他们陷入了错误。所以，不应该接受这种形式，而诸具寿应当信受《声论》中所说的词语抉择。

ဗုဓ ဗောဓနေ. သကမ္မကာကမ္မကောယံ ဓာတု. တထာ ဟိ ဗောဓနသဒ္ဒုစ္စာရဏေန ဇာနနံ ဝိကသနံ နိဒ္ဒက္ခယော စ ဂဟိတော, တသ္မာ ‘‘ဗုဓ ဉာဏေ, ဗုဓ ဝိကသနေ, ဗုဓ နိဒ္ဒက္ခယေ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗုဇ္ဈတိ ဘဂဝါ, ဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတိ, ပဗုဇ္ဈတိ, ပဒုမံ ဗုဇ္ဈတိ. ပုရိသော ဗုဒ္ဓေါ, ပဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓတိ, ပဗောဓတိ ဣစ္စာဒီနိ.

“Budha”(觉)义为“bodhana”(觉悟)。此语根为及物与不及物动词。确实，由“bodhana”(觉悟)一词，包含了“jānana”(知)、“vikasana”(开放)、“niddakkhaya”(睡眠的消除)之义。因此说：“budha”用于知，“budha”用于开放，“budha”用于消除睡眠。世尊觉悟，于法觉悟，完全觉悟；莲花开放。人是觉悟者，已完全觉悟；使觉悟，使完全觉悟，等等。

သံဓာ [Pg.231] သန္ဓိမှိ. သံပုဗ္ဗော ဓာဓာတု သန္ဓိမှိ ဝတ္တတိ. နေဝဿ မဒ္ဒီ ဘာကုဋိ, န သန္ဓိယတိ န ရောဒတိ. န သန္ဓိယတီတိ ဣဒံ အညေဟိ ပကရဏေဟိ အသာဓာရဏံ ဒိဝါဒိရူပံ.

“Saṃdhā”用于“sandhi”(连接)之义。带前缀“saṃ”的“dhā”词根，用于连接之义。“玛蒂(Maddī)没有皱眉，不蹙容，也不哭泣。”此中“na sandhiyati”一词，是于其他论著中不常见的divādi(第四组)词形。

ဓနု ယာစနေ. မာတာ ဟိ တဝ ဣရန္ဓတိ, ဝိဓရဿ ဟဒယံ ဓနိယျတိ. ဣဒမ္ပိ အသာဓာရဏံ ဒိဝါဒိရူပံ.

“Dhanu”用于“yācana”(请求)之义。“你的母亲确实在悲叹，寡妇的心在悲鸣。”此中[的动词]也是一个不常见的divādi(第四组)词形。

ဓီ အနာဒရေ. ဓီယတေ. ဓီနော.

“Dhī”用于“anādara”(不敬)之义。Dhīyate(被不敬)。Dhīno(被不敬者)。

ယုဓ သမ္ပဟာရေ. ယုဇ္ဈတိ. ယောဓော, ယုဒ္ဓံ, စရဏာယုဓော, ယကာရဿ ဝကာရဘာဝေ ‘‘အာဝုဓ’’န္တိ ရူပံ. တတြ စရဏာယုဓောတိ ကုက္ကုဋော.

“Yudha”用于“sampahāra”(战斗)之义。Yujjhati(他战斗)。Yodho(战士)，yuddhaṃ(战争)，caraṇāyudho(以足为武器者)；当y字母变为v时，形态为“āvudha”。其中，caraṇāyudho指公鸡。

ကုဓ ကောပေ. ကုဇ္ဈတိ. ကောဓော, ကုဇ္ဈနာ, ကုဇ္ဈိတတ္တံ. ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ.

“Kudha”用于“kopa”(忿怒)之义。Kujjhati(他发怒)。Kodho(忿怒)，kujjhanā(发怒)，kujjhitattaṃ(易怒的状态)。忿怒者不知义，忿怒者不见法。

သုဓ သောစေယျေ. သောစေယျံ သုစိဘာဝေါ. သုဇ္ဈတိ. သုဒ္ဓိ, ဝိသုဒ္ဓိ, သုဇ္ဈနံ, သုဒ္ဓေါ, ဝိသုဒ္ဓေါ, ပရိသုဒ္ဓေါ. ကာရိတေ ‘‘သောဓေတိ, သောဓကော’’ ဣစ္စာဒီနိ.

“Sudha”用于“soceyya”(清净)之义。Soceyya是纯洁的状态。Sujjhati(得到净化)。Suddhi(清净)、visuddhi(遍净)、sujjhanaṃ(净化)、suddho(清净的)、visuddho(遍净的)、parisuddho(完全清净的)。其使役态为“sodheti”(他使之清净)、“sodhako”(清净者)等。

သိဓု သံရာဓနေ. သိဇ္ဈတိ. သိဒ္ဓိ.

“Sidhu”用于“saṃrādhana”(成就)之义。Sijjhati(达成)。Siddhi(成就)。

ရဓ ဟိံသာယံ. ရဇ္ဈတိ, ဝိရဇ္ဈတိ, အပရဇ္ဈတိ. အပရာဓော.

“Radha”用于“hiṃsā”(伤害)之义。Rajjhati(犯错)，virajjhati(犯错)，aparajjhati(犯罪)。Aparādho(过错)。

ရာဓ သာဓ သံသိဒ္ဓိယံ. ရာဓယတိ, သာဓယတိ. အာရာဓနံ, သာဓနံ. သပရဟိတံ သာဓေတီတိ သာဓု, သပ္ပုရိသော. အစ္စန္တံ သာဓေတဗ္ဗန္တိ သာဓု, လဒ္ဓကံ သုန္ဒရံ ဒါနသီလာဒိ.

“Rādha”与“sādha”用于“saṃsiddhi”(圆满成就)之义。Rādhayati(使圆满)，sādhayati(使成就)。Ārādhanaṃ(圆满)，sādhanaṃ(成就)。因其成就自他之利，故为sādhu(善人)、sappuriso(善士)。因其能彻底成就，故为sādhu(善)，如所获得的布施、戒等善行。

ဝိဓ ဝိဇ္ဈနေ. ဝိဇ္ဈတိ. ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ခဏ ဝိဒ္ဓ, ဝိဓု, ဝိဇ္ဈနကော, ဝိဒ္ဓေါ, ပဋိဝိဒ္ဓေါ, ဝိဇ္ဈနံ, ဝေဓော, ပဋိဝေဓော, ဝိဇ္ဈိတွာ, ဝိဒ္ဓါ, ဝိဒ္ဓါန. ကော မံ ဝိဒ္ဓါ နိလီယတိ.

“Vidha”用于“vijjhana”（穿透）之义。Vijjhati（穿透）。Paṭivijjhati（通达）。[其派生词有：] khaṇa viddha, vidhu, vijjhanako, viddho, paṭividdho, vijjhanaṃ, vedho, paṭivedho, vijjhitvā, viddhā, viddhāna。“谁射中我而隐藏？”

ဣဓ ဝုဒ္ဓိယံ. ဣဇ္ဈတိ, သမိဇ္ဈတိ. ဣဒ္ဓိ, ဣဇ္ဈနံ, သမိဇ္ဈနံ, ဣဒ္ဓေါ. တတ္ထ ဣဒ္ဓီတိ ဣဇ္ဈနံ ဣဒ္ဓိ. ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ သတ္တာ ဧတာယ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ.

“Idh”用于“vuddhi”（增长）之义。Ijjhati（成就），samijjhati（圆满成就）。Iddhi（神通）、ijjhānaṃ（成就）、samijjhānaṃ（圆满成就）、iddho（已成就者）。于此，iddhi即是ijjhānaṃ（成就）。或因众生藉此而成就、增长、达到卓越，故称iddhi（神通）。

ဂိဓု [Pg.232] အဘိကင်္ခါယံ. ဂိဇ္ဈတိ, ဂိဇ္ဈော. ဂဒ္ဓေါ. ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော. ကာမဂိဒ္ဓေါ န ဇာနာသိ. ဂေဓော.

“Gidhu”用于“abhikaṅkhā”（渴望）之义。Gijjhati（贪求），gijjho（贪婪者）。Gaddho（执着）。Gaddhabādhipubbo。“你耽于欲乐而不知。”Gedho（贪欲）。

ရုဓိ အာဝရဏေ. ရုဇ္ဈတိ, ဝိရုဇ္ဈတိ, ပဋိဝိရုဇ္ဈတိ. ဝိရောဓကော, ဝိရုဒ္ဓေါ. ရောဓော, ဝိရောဓော, ပဋိဝိရောဓော, အနုဝိရောဓော.

“Rudh”用于“āvaraṇa”（遮蔽）之义。Rujjhati（被阻碍），virujjhati（反对），paṭivirujjhati（对抗）。Virodhako（反对者），viruddho（反对的）。Rodho（障碍），virodho（反对），paṭivirodho（反抗），anuvirodho（随顺与反对）。

အနုဝိဓာ အနုကရဏေ. အနုဝိပုဗ္ဗော ဓာဓာတု အနုကြိယာယံ ဝတ္တတိ. ပုရိသော အညဿ ပုရိသဿ ကြိယံ အနုဝိဓီယတိ တတြာယံ ပါဠိ –

“Anuvidhā”用于“anukaraṇa”（模仿）之义。带前缀“anu-vi”的“dhā”词根，用于“anukriyā”（模仿）之义。当一个人模仿另一个人的行为时，于此有此巴利语为例：

ဒူသိတော ဂိရိဒတ္တေန, ဟယော သာမဿ ပဏ္ဍဝေါ;

ပေါရာဏံ ပကတိံ ဟိတွာ, တဿေဝါနုဝိဓီယတီ’’တိ.

为吉离达多(Giridatta)所败坏，萨玛(Sāma)的畔达瓦马；舍弃往昔之本性，唯将彼行来模仿。

ဣဒမ္ပိ အသာဓာရဏံ ဒိဝါဒိရူပံ.

这也是一个不常见的divādi（第四组）词形。

အနုရုဓ ကာမေ. ကာမော ဣစ္ဆာ. အနုပုဗ္ဗော ရုဓဓာတု ဣစ္ဆာယံ ဝတ္တတိ. အနုရုဒ္ဓေါ, အနုရောဓော. အနုသ္မာတိ ကိံ ဝိရောဓော.

“Anurudha”（随顺）用于“kāma”（欲）之义。欲即是“icchā”（意欲）。带前缀“anu”的“rudh”词根，用于“icchā”（意欲）之义。阿那律(Anuruddho)，anurodho（随顺）。与`anu`相对的是什么？是`virodho`（反对）。

တတ္ထ အနုရုဒ္ဓေါတိ အနုရုဇ္ဈတိ ပဏီတံ ပဏီတံ ဝတ္ထုံ ကာမေတီတိ အနုရုဒ္ဓေါ. အနုရောဓောတိ အနုကူလတာ. အယံ ပါဠိ ‘‘သော ဥပ္ပန္နံ လာဘံ အနုရုဇ္ဈတိ, အလာဘေ ပဋိဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

于此，“anuruddha”（阿那律）者，因其随求、欲求种种上妙之物，故称阿那律。“Anurodha”（随顺）即是“anukūlatā”（顺从）。此巴利语为例：“彼随顺已生之利得，于无利得时则反对。”

ဗျဓ တာဠနေ. ဗျဇ္ဈတိ. ဗျာဓော. ဗျာဓောတိ လုဒ္ဓေါ. တံ တံ မိဂံ ဗျဇ္ဈတိ တာဠေတိ ဟိံသတီတိ ဗျာဓော.

“Byadha”用于“tāḷana”（击打）之义。Byajjhati（击打）。Byādho（猎人）。Byādho即是luddho（猎人）。因其穿刺、击打、伤害各种野兽，故称byādho（猎人）。

ဂုဓ ပရိဝေဌနေ. ဂုဇ္ဈတိ. ဂေါဓာ.

“Gudha”用于“pariveṭhana”（包裹）之义。Gujjhati（包裹）。Godhā（巨蜥）。

မန ဉာဏေ. မညတိ, အဝမညတိ, အတိမညတိ. သေယျာဒိဝသေန မညတီတိ မာနော. ‘‘မညနာ, မညိတတ္တံ, မာနော, အဟင်္ကာရော, ဥန္နတိ, ကေတု, ပဂ္ဂဟော, အဝလေပေါ’’တိ ပရိယာယာ.

“Man”用于“ñāṇa”（知）之义。Maññati（思量），avamaññati（轻视），atimaññati（高傲）。因以“我更优越”等方式思量，故为“māna”（慢）。其同义词为：“maññanā”（思量）、“maññitattaṃ”（已思量）、“māno”（慢）、“ahaṅkāro”（我慢）、“unnati”（高举）、“ketu”（旗帜）、“paggaho”（执取）、“avalepo”（轻蔑）。

ဇန [Pg.233] ဇနနေ. သကမ္မကောယံ ဓာတု. ‘‘ဇညတီ’’တိမဿ ရူပံ, ကရောတီတိ အတ္ထော. ကာရိတေ – ဇနေသိ ဖုဿတီ မမံ. ဇနယတိ, သုခံ ဇနေတိ, ဇနယတီတိ ဇနကော, ပိတာ, ယော ကောစိ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေတာ. ပုထု ကိလေသေ ဇနေတီတိ ပုထုဇ္ဇနော. တတ္ထ ‘‘ဇနေတိ ဇနယတီ’’တိ ရူပါနိ စုရာဒိဂဏံ ပတွာ သုဒ္ဓကတ္တုရူပါနိ ဘဝန္တိ. ကရောတီတိ ဟိ တေသံ အတ္ထော. ဟေတုကတ္တုဝသေနပိ တဒတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘နိဗ္ဗတ္တေတီ’’တိ.

“Jana”用于“janana”（生产）之义。此为及物动词语根。其形态为“jaññati”，义为“造作”。使役态中，如：“janesi phussatī mamaṃ”。Janayati（产生），sukhaṃ janeti（产生快乐）；能产生者为janako（生产者）、pitā（父亲），或任何令产生者。因其产生众多烦恼，故称puthujjano（凡夫）。于此，“janeti”、“janayati”等形态，属curādi（第十组）动词，为使役态。其义实为“造作”。从使役作者的角度，其义亦可说为“令产生”。

ဇနီ ပါတုဘာဝေ. ဤကာရန္တောယံ အကမ္မကော ဓာတု, ဝိပုဗ္ဗော စေ, သကမ္မကော. ပုတ္တော ဇာယတိ, ဇာတော. ပုထု ကိလေသာ ဇာယန္တိ ဧတ္ထာတိ ပုထုဇ္ဇနော. ဇနနံ ဇာတိ, ‘‘သဉ္ဇာတိ, နိဗ္ဗတ္တိ, အဘိနိဗ္ဗတ္တိ, ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ’’တိ ပရိယာယာ. ဣတ္ထီ ပုတ္တံ ဝိဇာယတိ, ဣတ္ထီ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ. သော ပုရိသော ဝိဇာတမာတုယာပိ အမနာပေါ. ဥပဝိဇညာ ဣတ္ထီ. ကာရိတေ ‘‘ဇာပေတိ, ဇာပယတိ. အတ္ထဇာပိကာ ပညာ’’တိ ရူပါနိ.

“Janī”用于“pātubhāva”（显现）之义。此为以“ī”结尾的不及物动词语根，若带前缀“vi”，则为及物动词。Putto jāyati（儿子出生），jāto（已出生）。因众多烦恼于此生起，故称puthujjano（凡夫）。生即是jāti，其同义词为：sañjāti（再生）、nibbatti（形成）、abhinibbatti（新生）、khandhānaṃ pātubhāvo（诸蕴的显现）。Itthī puttaṃ vijāyati（女人生子），itthī puttaṃ vijātā（女人已生子）。那人连刚生产的母亲都厌恶。Upavijaññā itthī（临产的女人）。其使役态形式为：jāpeti、jāpayati，如“atthajāpikā paññā”（能生利益之慧）。

ဟန ဟိံသာယံ. ဣဓ ဟိံသာဝစနေန ဃဋ္ဋနံ ဂဟေတဗ္ဗံ. သဒ္ဒေါ သောတမှိ ဟညတိ. ပဋိဟညတိ. ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဝေါဟာရော လောကိလေ သောတေ ပဋိဟညတိ. ဣမာနိ ကတ္တုပဒါနိ. ဘူဝါဒိဂဏံ ပန ပတွာ ‘‘လောဟေန ဝေ ဟညတိ ဇာတရူပံ, န ဇာတရူပေန ဟနန္တိ လောဟ’’န္တိ ပါဠိယံ ‘‘ဟညတီ’’တိ ပဒံ ကမ္မပဒံ, ဇာတရူပံ လောဟေန ကမ္မာရေဟိ ဟညတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဟနန္တီ’’တိ ပဒံ ကတ္တုပဒံ, လောဟံ ဇာတရူပေန ကမ္မာရာ ဟနန္တီတိ ဟိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ဟနနံ ပဟရဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

“Han”用于“hiṃsā”（伤害）之义。这里，‘伤害’这个词应该理解为触击。声音在耳根处被触击，被反击。佛陀世尊的言教在世俗之耳中被抵触，这些是主动语态的词。至于bhūvādi（第一组）动词，例如巴利文经句中说‘黄金实为铁所击，非铁为黄金所击’，这里的‘被击打’是被动语态，意思是黄金被工匠用铁锤击打；‘击打’是主动语态，意思是工匠用铁击打黄金。在这里，‘hanana’（杀害）应该理解为‘paharaṇa’（击打）。

ရူပ ရုပ္ပနေ. ရုပ္ပနံ ကုပ္ပနံ ဃဋ္ဋနံ ပီဠနံ. ရုပ္ပတိ. ရူပံ, ရုပ္ပနံ. ဣမဿ ပန ‘‘ရူပ ရူပကြိယာယ’’န္တိ စုရာဒိဂဏေ ဌိတဿ ‘‘ရူပေတိ ရူပယတီ’’တိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

“Rūpa”用于“ruppana”（变坏）之义。Ruppana即是kuppana（动摇）、ghaṭṭana（触击）、pīḷana（逼迫）。Ruppati（被变坏）。Rūpaṃ（色），ruppanaṃ（变坏）。然而，此语根若作为curādi（第十组）动词，义为“rūpakriyā”（造色），则其形态为“rūpeti”、“rūpayati”（使成形）。

တတ္ထ [Pg.234] ရူပန္တိ ကေနဋ္ဌေန ရူပံ? ရုပ္ပနဋ္ဌေန ရူပံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ကိဉ္စ ဘိက္ခဝေ ရူပံ? ရုပ္ပတီတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တသ္မာ ‘ရူပ’န္တိ ဝုစ္စတိ. ကေန ရုပ္ပတိ? သီတေနပိ ရုပ္ပတိ, ဥဏှေနပိ ရုပ္ပတိ, ဇိဃစ္ဆာယပိ ရုပ္ပတိ, ပိပါသာယပိ ရုပ္ပတိ, ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿေနပိ ရုပ္ပတိ, ရုပ္ပတီတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တသ္မာ ‘ရုပ’န္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

在此，“色”是什么意义上的色呢？“变坏”是色的意义。正如世尊所说：“诸比丘，什么是色？诸比丘，因为它会变坏，所以称为‘色’。被什么变坏呢？被寒冷变坏，被炎热变坏，被饥饿变坏，被口渴变坏，被蚊、虻、风、日、蛇的接触变坏。诸比丘，因为它会变坏，所以称为‘色’。”

တတ္ထ ရုပ္ပတီတိ ကုပ္ပတိ ဃဋ္ဋိယတိ ပီဠိယတိ, ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဘိဇ္ဇတီတိ ဝိကာရံ အာပဇ္ဇတိ, ဝိကာရာပတ္တိ စ သီတာဒိသန္နိပါတေ ဝိသဒိသရူပပ္ပဝတ္တိယေဝ. ဧတ္ထ စ ကုပ္ပတီတိ ဧတေန ကတ္တုအတ္ထေ ရူပပဒသိဒ္ဓိံ ဒဿေတိ, ဃဋ္ဋိယတိ ပီဠိယတီတိ ဧတေဟိ ကမ္မတ္ထေ. ကောပါဒိကြိယာယေဝ ဟိ ရုပ္ပနကြိယာတိ, သော ပန ကတ္တုဘူတော ကမ္မဘူတော စ အတ္ထော ဘိဇ္ဇမာနော နာမ ဟောတီတိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ.

此处，“变坏”就是动摇、被冲击、被压迫，意思是毁坏。“毁坏”是指发生变化，而发生变化正是在寒冷等因素聚集时，不协调的色生起。这里，通过“动摇”一词，显示了“色”在主动意义上的成立；通过“被冲击”、“被压迫”，则显示了其在被动意义上的成立。因为动摇等行为本身就是变坏的行为，而那个成为主动者与被动者的意义，被称为“正在毁坏”；为了显示此义，故说“意思是毁坏”。

အထ ဝါ ရုပ္ပတီတိ ရူပန္တိ ကမ္မကတ္တုတ္ထေ ရူပပဒသိဒ္ဓိ ဝုတ္တာ. ဝိကာရော ဟိ ရုပ္ပနန္တိ ဝုစ္စတိ, တေနေဝ ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထောတိ ကမ္မကတ္တုတ္ထေန ဘိဇ္ဇတီတိ သဒ္ဒေန အတ္ထံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ယဒါ ကမ္မတ္ထေ ‘‘ရုပ္ပတီ’’တိ ပဒံ, တဒါ ‘‘သီတေနာ’’တိအာဒိ ကတ္တုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ယဒါ ပန ‘‘ရုပ္ပတီ’’တိ ပဒံ ကတ္တုအတ္ထေ ကမ္မကတ္တုအတ္ထေ ဝါ, တဒါ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

或者，“它自己变坏”故为“色”，这是在反身意义上说明“色”一词的成立。因为变化被称为“变坏”，所以它用具有反身意义的“毁坏”一词来显示其义。在此，当“ruppati”（被变坏）一词用于被动意义时，“sītena”（被寒冷）等词是主动意义上的工具格。然而，当“ruppati”（变坏）一词用于主动意义或反身意义时，工具格则应被理解为表示原因。

ရူပသဒ္ဒေါ ခန္ဓ ဘဝ နိမိတ္တ ပစ္စယ သရီရ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီသု အတ္ထေသု ဝတ္တတိ. အယဉှိ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ ဧတ္ထ ရူပက္ခန္ဓေ ဝတ္တတိ. ‘‘ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိ ဧတ္ထ ရူပဘဝေ. ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနိ ပဿတီ’’တိ [Pg.235] ဧတ္ထ ကသိဏနိမိတ္တေ. ‘‘သရူပါ ဘိက္ခဝေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ, နော အရူပါ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္စယေ. ‘‘အာကာသော ပရိဝါရိတော ရူပန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဧတ္ထ သရီရေ. ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝဏ္ဏေ. ‘‘ရူပပ္ပမာဏော ရူပပ္ပသန္နော’’တိ ဧတ္ထ သဏ္ဌာနေ. ဣစ္စေဝံ –

“色”(rūpa)一词，用于蕴、有、相、缘、身体、颜色、形状等义。例如，在“任何色，无论是过去、未来或现在”中，它用于色蕴；在“修习导向色有(rūpabhava)的道路”中，它用于色有；在“于内无色想(arūpasaññī)者，观外在诸色”中，它用于遍相(kasiṇanimitta)；在“诸比丘，诸恶不善法有缘而生起，非无缘而生起”中，它用于缘；在“虚空被色围绕，即被算作色”中，它用于身体；在“缘于眼与诸色而生起眼识”中，它用于颜色；在“以色为量，以色为净信”中，它用于形状。像这样——

ခန္ဓေ ဘဝေ နိမိတ္တေ စ, သရီရေ ပစ္စယေပိ စ;

ဝဏ္ဏေ သဏ္ဌာနအာဒိမှိ, ရူပသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

“色”一词运用于蕴、有、相、身、缘，以及颜色、形状等义。

ကုပ ကောပေ. ကုပ္ပတိ. ကုပ္ပန္တိ ဝါတဿပိ ဧရိတဿ. ကောပေါ, ပကောပေါ. ဝစီပကောပံ ရက္ခေယျ.

Kup，义为愤怒。Kuppati（愤怒）。Kuppanti vātassapi eritassa（被风吹动也会摇动）。Kopo（愤怒），pakopo（大怒）。Vacīpakopaṃ rakkheyya（应守护语怒）。

တပ သန္တာပေ. တပ္ပတိ, သန္တပ္ပတိ. သန္တာပေါ.

Tap，义为烧灼。Tappati（烧灼），santappati（苦恼）。Santāpo（热恼）。

တပ ပီဏနေ. တပ္ပတိ. တပ္ပနံ.

Tap，义为满足。Tappati（满足）。Tappanaṃ（满足）。

ဒပ ဟာသေ. ဒပ္ပတိ.

Dap，义为欢笑。Dappati（欢笑）。

ဒီပ ဒိတ္တိယံ. ဒိပ္ပတိ. ဒီပေါ.

Dīp，义为光明。Dippati（照耀）。Dīpo（灯）。

လုပ အဒဿနေ. လုပ္ပနံ, လောပေါ, လုတ္တိ.

Lup，义为消失。Luppanaṃ（消失），lopo（省略），lutti（断绝）。

ခိပ ပေရဏေ. ခိပ္ပတိ. ခိပ္ပံ.

Khip，义为抛掷。Khippati（抛掷）。Khippaṃ（迅速地）。

လုဘ ဂိဒ္ဓိယံ. လုဗ္ဘတိ. အတ္တနောယေဝ ဇဏ္ဏုကံ ဩလုဗ္ဘ တိဋ္ဌတိ. လုဗ္ဘနံ, လောဘော, လုဗ္ဘိတွာ, လုဗ္ဘိတွာန, လုဗ္ဘိယ, လုဗ္ဘိယာန, ဩလုဗ္ဘိတွာ, ဩလုဗ္ဘိတွာန, ဩလုဗ္ဘိယ, ဩလုဗ္ဘိယာန, လုဗ္ဘိတုံ, ဩလုဗ္ဘိတုံ.

Lubh，义为贪求。Lubbhati（贪著）。Attanoyeva jaṇṇukaṃ olubbha tiṭṭhati（他抱着自己的膝盖站立）。Lubbhanaṃ（贪求），lobho（贪），lubbhitvā、lubbhitvāna、lubbhiya、lubbhiyāna（贪著后），olubbhitvā、olubbhitvāna、olubbhiya、olubbhiyāna（攀附后），lubbhituṃ（为了贪著），olubbhituṃ（为了攀附）。

တတ္ထ လောဘောတိ လုဗ္ဘန္တိ တေန သတ္တာ, သယံ ဝါ လုဗ္ဘတိ, လုဗ္ဘနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ လောဘော. ဧတ္ထ ပန ‘‘လောဘော လုဗ္ဘနာ [Pg.236] လုဗ္ဘိတတ္တံ ရာဂေါ တဏှာ တသိဏာ မုစ္ဆာ ဧဇာ ဝနံ ဝနထော’’ ဣစ္စာဒီနိ လောဘဿ ဗဟုနာမာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

此处，所谓贪，即众生因此而贪著，或它自己贪著，或仅是贪著的状态，故为贪。在此，应知“贪、贪著、贪著性、贪染、渴爱、渴望、迷恋、动摇、欲林、欲从”等，皆是贪的异名。

ခုဘ သဉ္စလနေ. ခုဗ္ဘတိ, သံခုဗ္ဘတိ. ခုဗ္ဘိတ္ထနဂရံ. သင်္ခေါဘော. ကာရိတေ – ခေါဘေတိ, ခေါဘယတိ.

Khubh，义为动摇。Khubbhati（颤动），saṃkhubbhati（剧烈颤动）。Khubbhitthanagaraṃ（被动摇的城市）。Saṅkhobho（骚动）。使役动词：khobheti, khobhayati（使颤动）。

သမု ဥပသမေ. စိတ္တံ သမ္မတိ, ဥပသမ္မတိ, ဝူပသမ္မတိ, သမဏော, သန္တိ, သန္တော.

Sam，义为寂静。Cittaṃ sammati（心寂静），upasammati（平息），vūpasammati（完全平息）。Samaṇo（沙门），santi（寂静），santo（寂静者）。

ဧတ္ထ သမဏောတိ သမ္မတိ သန္တစိတ္တော ဘဝတီတိ သမဏော. ကာရိတဝသေန ပန ကိလေသေ သမေတိ ဥပသမေတီတိ သမဏောတိ နိဗ္ဗစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ‘‘ယံ သမေတီတိ ဣဒံ အရိယံ. သမယတီတိဓ သတ္တာန’’န္တိ ဒွေ ကာရိတရူပါနိ.

此处，“沙门”(samaṇa)即“心寂静”、“成为寂静心者”，故为沙门。但从使役(kārita)的角度，应知其词源：“他平息、止息烦恼(kilesa)”，故为沙门。例如“他所平息的是圣法；于此他平息众生”，此为两种使役形式。

သမု ခေဒေ နိရောဓေ စ. ခေဒေါ. ကိလမနံ. နိရောဓော အဘာဝဂမနံ. အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ ကာယော သမ္မတိ. အဂ္ဂိ သမ္မတိ. သန္တော.

Sam，义为疲劳与止息。Khedo（疲劳）。Kilamanaṃ（困顿）。Nirodho abhāvagamanaṃ（止息是趣于无有）。Addhānamaggappaṭipannassa kāyo sammati（行于长途者的身体感到疲劳）。Aggi sammati（火熄灭）。Santo（疲劳的/止息的）。

သန္တသဒ္ဒေါ ‘‘ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇန’’န္တိအာဒီသု ကိလန္တဘာဝေ အာဂတော. ‘‘အယဉ္စ ဝိတက္ကော အယဉ္စ ဝိစာရော သန္တာ ဟောန္တိ သမိတာ’’တိအာဒီသု နိရုဒ္ဓဘာဝေ. ‘‘အဓိဂတော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော ဒုဒ္ဒသော ဒုရနုဗောဓော သန္တော ပဏီတော’’တိအာဒီသု သန္တဉာဏဂေါစရတာယံ. ‘‘ဥပသန္တဿ သဒါ သတီမတော’’တိအာဒီသု ကိလေသဝူပသမေ. ‘‘သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီ’’တိအာဒီသု သာဓူသု. ‘‘ပဉ္စိမေ ဘိက္ခဝေ မဟာစောရာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ’’တိအာဒီသု အတ္ထိဘာဝေ. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

“santo”一词，在“于疲者，一由旬亦长”等句中，用于疲惫义；在“此寻(vitakka)与此伺(vicāra)皆寂静、平息”等句中，用于止息义；在“我所证得此法，甚深、难见、难觉、寂静、殊妙”等句中，用于作为寂静智(santañāṇa)之境；在“于恒具念之寂静者”等句中，用于烦恼平息；在“贤善者确实开示”等句中，用于贤善者；在“诸比丘，有此五大盗存在”等句中，用于存在义。于此，经中说——

‘‘ကိလန္တတ္တေ [Pg.237] နိရုဒ္ဓတ္တေ, သန္တဓီဂေါစရတ္တနေ;

ကိလေသူပသမေ စေဝ, အတ္ထိဘာဝေ စ သာဓုသု;

ဣမေသု ဆသု ဌာနေသု, သန္တသဒ္ဒေါ ပနာဂတော’’တိ.

“于疲惫义、止息义、作为寂静智之境、烦恼平息、存在义及贤善者，于此六处，用‘santo’一词。”

ဒမု ဒမနေ. ဒမ္မတိ. ဒန္တော, ဒမော, ဒမနံ. ကာရိတေ ‘‘စိတ္တံ ဒမေတိ, ဒမယတီ’’တိ ရူပါနိ.

Dam，义为调伏。Dammati（被调伏）。Danto（已调伏者），damo（调伏），damanaṃ（调伏之事）。使役(kārita)动词的形式为：cittaṃ dameti, damayati（他调伏其心）。

တတ္ထ ဒမောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနံ ဧတံ နာမံ. ‘‘သစ္စေန ဒန္တော ဒမသာ ဥပေတော. ဝေဒန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရော ‘‘ဒမော’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘ယဒိ သစ္စာ ဒမာ စာဂါ, ခန္တျာ ဘိယျောဓ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဧတ္ထ ပညာ ‘‘ဒမော’’တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဒါနေန ဒမေန သံယမေန သစ္စဝဇ္ဇေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဥပေါသထကမ္မံ ‘‘ဒမော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒမုပသမေနာ’’တိ ဧတ္ထ ခန္တိ ‘‘ဒမော’’တိ ဝုတ္တာ. ဣစ္စေဝံ –

在此，“调伏”(damo)是根律仪(indriyasaṃvara)等的名称。在“以谛调伏，具足调御，通达吠陀，已住梵行”中，根律仪被称为“调伏”。在“若有谛实、调伏、舍离，忍耐于此更胜”中，慧(paññā)被称为“调伏”。在“以布施、调伏、自制、谛语”中，布萨(uposatha)业被称为“调伏”。在“以调伏与寂静”中，忍耐(khanti)被称为“调伏”。像这样——

‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရော ပညာ, ခန္တိ စာပိ ဥပေါသထော;

ဣမေ အတ္ထာ ပဝုစ္စန္တိ, ဒမသဒ္ဒေန သာသနေ’’တိ.

“根律仪、慧、忍耐及布萨，此等意义，在教法中以‘调伏’一词言说。”

ယာ ဂတိပါပုဏေသု. ယာယတိ, ယာယန္တိ. ပရိယာယော. ယာယမာနော မဟာရာဇာ, အဒ္ဒါ သီဒန္တရေ နဂေ. ယာယန္တော. ယာယန္တမနုယာယတိ. ယာတာနုယာယီ. ယာယိတုံ, ယာယိတွာ ဣစ္စာဒီနိ.

Yā，义为行进、到达。Yāyati（行进），yāyanti（他们行进）。Pariyāyo（方式）。Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage（大王行进时，见林中疲象）。Yāyanto（行进者）。Yāyantamanuyāyati（他跟随行进者）。Yātānuyāyī（随行者）。Yāyituṃ（为了行进），yāyitvā（行进后）等。

ဧတ္ထ ပရိယာယသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော ဝုစ္စတေ, ပရိယာယသဒ္ဒေါ ဝါရဒေသနာကာရဏေသု သမန္တတော ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ စ သဒိသေ စ ဝတ္တတိ. ‘‘ကဿ နု ခေါ အာနန္ဒ အဇ္ဇ ပရိယာယော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတု’’န္တိအာဒီသု ဟိ ဝါရေ ဝတ္တတိ. ‘‘မဓုပိဏ္ဍိကပရိယာယောတိနံ ဓာရေဟီ’’တိအာဒီသု ဒေသနာယံ. ‘‘ဣမိနာပိ ခေါ တေ ရာဇည ပရိယာယေန ဧဝံ ဟောတူ’’တိအာဒီသု [Pg.238] ကာရဏေ. ‘‘ပရိယာယပထော’’တိအာဒီသု သမန္တတော ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ. ‘‘ကောပသဒ္ဒေါ ခေါဘပရိယာယော’’တိအာဒီသု သဒိသေ ဝတ္တတိ. ဣစ္စေဝံ –

此处阐明“pariyāya”一词的意义。“pariyāya”一词用于轮次、教说、因由、遍行处及同义。例如，在“阿难(Ānanda)，今日轮到谁去教诫诸比丘尼(bhikkhunī)？”等句中，用于轮次。在“你当受持此《蜜丸教说》(Madhupiṇḍikapariyāya)”等句中，用于教说。在“王裔，以此因由，愿你……”等句中，用于因由。在“遍行道”等句中，用于遍行处。在“‘kopa’一词是‘khobha’的同义词”等句中，用于同义。像这样——

ပရိယာယရဝေါ ဝါရ-ဒေသနာကာရဏေသု စ;

သမန္တတောဝ ဂန္တဗ္ဗ-ဋ္ဌာနေ စ သဒိသေ သိယာ.

“pariyāya”一词，用于轮次、教说、因由、遍行处及同义。

ရိ ဝသနေ. ရိယတိ.

Ri，义为居住。Riyati（居住）。

ဝိလီ ဝိလီနဘာဝေ. သပ္ပိ ဝိလီယတိ. ကာရိတေ ဝိလာပယတိ.

Vilī，义为融化。Sappi vilīyati（酥油融化）。使役态：vilāpayati（使融化）。

ဝါ ဂတိဂန္ဓနေသု. ဝါယတိ. ဝါယော, ဝါတော.

Vā，义为行进、散发气味。Vāyati（吹）。Vāyo（风界），vāto（风）。

သိဝု တန္တသန္တာနေ. သိဗ္ဗတိ, သံသိဗ္ဗတိ. သိဗ္ဗံ, သိဗ္ဗန္တော. ကာရိတေ – သိဗ္ဗေတိ, သိဗ္ဗယတိ, သိဗ္ဗာပေတိ, သိဗ္ဗာပယတိ.

Siv，义为缝纫。Sibbati（缝），saṃsibbati（缝合）。Sibbaṃ（缝纫），sibbanto（正在缝者）。使役态：sibbeti, sibbayati（使缝），sibbāpeti, sibbāpayati（令使缝）。

သိဝု ဂတိသောသနေသု. သိဗ္ဗတိ.

Siv，义为行进、枯萎。Sibbati（行进/枯萎）。

ဓိဝု ခိဝု နိဒဿနေ. ဓိဗ္ဗတိ. ခိဗ္ဗတိ.

Dhiv, Khiv，义为显示。Dhibbati（显示）。Khibbati（显示）。

သာ တနုကရဏေ. သိယတိ, သိယန္တိ.

Sā，义为削减。Siyati（被削减），siyanti（它们被削减）。

သာ အန္တကမ္မနိ. သိယတိ အနဝသေသတော မာနံ သိယတိ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ မာနသန္တိ ဟိ ဝုတ္တံ.

Sā，用于终结义。Siyati anavasesato mānaṃ siyati samucchindatīti aggamaggo mānasanti hi vuttaṃ（至上道无余地终结、断除我慢，故被称为“慢之寂止”）。

သာ အဿာဒနေ. ရသံ သာယတိ. သာယိတံ, သာယနံ.

Sā，用于品尝义。Rasaṃ sāyati（品尝味道）。Sāyitaṃ（已尝），sāyanaṃ（品尝）。

သိ ပါဏိပ္ပသဝေ. သူယတိ, ပသူယတိ. ပသူတာ ဂါဝီ.

Si，用于生产义。Sūyati（生产），pasūyati（生育）。Pasūtā gāvī（已生产的母牛）。

ကုသု ဟရဏဒိတ္တီသု. ကုသယတိ.

Kusu，用于拿取、发光义。Kusayati（拿取/发光）。

သိလိသ အာလိင်္ဂနေ. သိလိဿတိ. သိလေသော.

Silisa，用于拥抱、粘着义。Silissati（粘着）。Sileso（粘着物，粘液）。

ကိလိသ ဥပတာပေ. ကိလိဿတိ, သံကိလိဿတိ. ကိလေသော, သံကိလေသော. ဣကာရလောပေ က္လိဿတိ က္လေသော [Pg.239] ဣစ္စာဒီနိ. အပိစ မလီနတာပိ ကိလိသသဒ္ဒေန ဝုစ္စတိ, ကိလိဋ္ဌဝတ္ထံ ပရိဒဟတိ. ‘‘စိတ္တေန သံကိလိဋ္ဌေန, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ’’တိအာဒီသု ဓာတူနံ အနေကတ္ထတာယ.

Kilisa，用于苦恼义。Kilissati（被染污），saṃkilissati（被杂染）。Kileso（烦恼），saṃkileso（杂染）。省略i音时，成为klissati、kleso等。此外，“污秽”也用kilisa一词表示，如kiliṭṭhavatthaṃ paridahati（穿着污秽的衣服）。在‘cittena saṃkiliṭṭhena, saṃkilissanti māṇavā（心被杂染时，人们亦被杂染）’等句中，可见词根具有多义性。

မသ အပ္ပီဘာဝေ ခမာယဉ္စ. မဿတိ.

Masa，用于减损与忍耐义。Massati（减损/忍耐）。

လီသ အပ္ပီဘာဝေ. လိဿတိ. လေသော. ‘‘လိသ လေသနေ’’တိပိ ပဌန္တိ အာစရိယာ.

Līsa，用于变少义。Lissati（他变少）。Leso（少量）。诸师也读作“lisa lesane（lisa，用于涂染义）”。

တသ ပိပါသာယံ. တဿတိ, ပရိတဿတိ. ပရိတဿနာ, တသိဏာ, တသိတော.

Tasa，用于渴望义。Tassati（他渴望），paritassati（他极为焦躁）。Paritassanā（极为焦躁），tasiṇā（渴爱），tasito（已渴望者）。

ဒုသ ဒေါသနေ. ဒုဿတိ. ဒေါသော, ဒေါသနံ, ဒေါသိတော.

Dusa，用于忿怒义。Dussati（他忿怒）。Doso（嗔），dosanaṃ（忿怒），dosito（被忿怒者）。

ဒုသ အပ္ပီတိယံ. ဒုဿတိ, ပဒုဿတိ. ဒေါသော, ပဒေါသော, ဒုဋ္ဌော, ပဒုဋ္ဌော, ဒူသကော, ဒူသိတော, ဒူသနာ.

Dusa，用于不悦义。Dussati（他不悦），padussati（他极为不悦）。Doso（嗔恚），padoso（极度嗔恚），duṭṭho（已败坏者），paduṭṭho（极度败坏者），dūsako（毁坏者），dūsito（被毁坏者），dūsanā（毁坏）。

အသု ခေပေ. ခေပေါ ခိပနံ. အဿတိ. နိရဿတိအာဒိယတိ စ ဓမ္မံ. ဣဿာသော.

Asu，用于投掷义。Khepo即khipanaṃ（投掷）。Assati（他投掷）。Nirassatiādiyati ca dhammaṃ（他舍弃并且受持法）。Issāso（弓箭手）。

ဧတ္ထ စ နိရဿတီတိ ဆဍ္ဍေတိ သတ္ထာရံ တထာ ဓမ္မက္ခာနာဒီနိ. ဣဿာသောတိ ဥသုံ အဿတိ ခိပတီတိ ဣဿာသော, ဓနုဂ္ဂဟော.

于此，nirassati是说他抛弃导师以及说法等。Issāso是说usuṃ assati khipatīti（他投掷、射出箭），因此是issāso，即dhanuggaho（持弓者）。

ယသု ပယတနေ. ယဿတိ. နိယသကမ္မံ.

Yasu，用于努力义。Yassati（他努力）。Niyasakammaṃ（委任业）。

ဧတ္ထ စ ယေန ဝိနယကမ္မေန ‘‘နိဿာယ တေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ နိယဿိယတိ ဘဇာပိယတီတိ နိယသော ဗာလံ, တံ နိယသကမ္မံ နာမ. ‘‘ကရောဟိ မေ ယက္ခ နိယသကမ္မ’’န္တိ ဧတ္ထ ပန နိဂ္ဂဟကမ္မံ နိယသကမ္မံ နာမ.

于此，通过“nissāya te vatthabbaṃ（你应依止而住）”这样的律行，愚人被委任、被迫交往，这称为委任业。但在“karohi me yakkha niyasakammaṃ（夜叉，为我行委任业）”这句中，委任业则名为制伏业。

ဘဿ ဘဿနေ. ဘဿတိ. ဘဿံ, ဘဿကာရကော.

Bhassa，用于言说义。Bhassati（他言说）。Bhassaṃ（空谈），bhassakārako（空谈者）。

ဝသ သဒ္ဒေ. သကုဏော ဝဿတိ. အဓမော မိဂဇာတာနံ, သိင်္ဂါလော တာတ ဝဿတိ. မဏ္ဍူကော ဝဿတိ.

Vasa，用于鸣叫义。Sakuṇo vassati（鸟在鸣叫）。Adhamo migajātānaṃ, siṅgālo tāta vassati（诸兽中最下劣者，亲爱的，豺狼在嚎叫）。Maṇḍūko vassati（青蛙在鸣叫）。

နသ [Pg.240] အဒဿနေ. နဿနဓမ္မံ နဿတိ. ပနဿတိ. ဝိနဿတိ. နဿ ဝသလိ, စရ ပိရေ ဝိနဿ. နဋ္ဌော, ဝိနဋ္ဌော. ကာရိတေ – နာသေတိ, နာသယတိ.

Nasa，用于消失义。Nassanadhammaṃ nassati（有消失法者会消失）。Panassati（他消失）。Vinassati（他毁灭）。Nassa vasali, cara pire vinassa（消失吧，贱民！去吧，恶人，毁灭吧！）。Naṭṭho（已消失者），vinaṭṭho（已毁灭者）。使役态：nāseti, nāsayati（他使……消失）。

သုသ သောသနေ. ပဏ္ဏံ သုဿတိ. ကာရိတေ – ဝါတော ပဏ္ဏံ သောသေတိ, သောသယတိ. ကမ္မေ – ဝါတေန ပဏ္ဏံ သောသိယတိ. ဘာဝေ ကြိယာပဒမပ္ပသိဒ္ဓံ. သောသော, သုက္ခံ ကဋ္ဌံ. သုဿံ, သုဿန္တော. သုဿမာနော ဒဟဒေါ.

Susa，用于干燥义。Paṇṇaṃ sussati（叶子干枯）。使役态：vāto paṇṇaṃ soseti, sosayati（风使叶子干燥）。被动态：vātena paṇṇaṃ sosiyati（叶子被风吹干）。无人称态动词不常用。Soso（干燥），sukkhaṃ kaṭṭhaṃ（干木）。Sussaṃ, sussanto（正在干枯的）。Sussamāno dahado（正在干涸的湖）。

တုသ တုဋ္ဌိယံ. တုဿတိ, သန္တုဿတိ. သန္တုဋ္ဌိ, သန္တောသော, တောသနံ, တုဋ္ဌဗ္ဗံ, တုဿိတဗ္ဗံ, တုသိတာ. ကာရိတေ ‘‘တောသေတိ’’ ဣစ္စာဒီနိ.

Tusa，用于满足义。Tussati（他喜悦），santussati（他满足）。Santuṭṭhi（满足），santoso（喜悦），tosanaṃ（使喜悦），tuṭṭhabbaṃ（应喜悦的），tussitabbaṃ（应喜悦的），tusitā（兜率天或已喜悦者）。使役态为toseti（使喜悦）等。

ဟာ ပရိဟာနိယံ. ဟာယတိ, ပရိဟာယတိ. ဟာယန္တိ တတ္ထ ဝဠဝါ. ဘာဝေ ‘‘ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ, သော ပဟီယိဿတီ’’တိ စ ‘‘ရာဂေါ ပဟီယတီ’’တိ စ ရူပံ. ကမ္မေ ကြိယာပဒမပ္ပသိဒ္ဓံ. ‘‘ရာဂေါ ပဟီယတီ’’တိ ဣဒံ ပန ‘‘ဟာ စာဂေ’’တိ ဝုတ္တဿ ဘူဝါဒိဂဏိကဓာတုဿ ရူပံ ‘‘ရာဂံ ပဇဟတီ’’တိ ကတ္တုပဒဿ ဒဿနတော.

Hā，用于衰退义。Hāyati（他衰退），parihāyati（他遍衰退）。Hāyanti tattha vaḷavā（在那里的母马衰退）。在无人称态中，其形式如“bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissatīti（恐惧、惊愕或毛骨悚然，它将被舍弃）”及“rāgo pahīyati（贪被舍弃）”。被动态动词不常用。而“rāgo pahīyati”此句，是所说的“hā cāge（hā，用于舍弃义）”这一属于bhū（存）品类的语根的形态，以显示主动句“rāgaṃ pajahati（他舍弃贪）”。

နဟ ဗန္ဓနေ. နယှတိ. ဥပနယှတိ. သန္နယှတိ. သန္နာဟော. သန္နဒ္ဓေါ.

Naha，用于捆绑义。Nayhati（他捆绑）。Upanayhati（他结怨）。Sannayhati（他装备）。Sannāho（盔甲）。Sannaddho（已武装者）。

မုဟ ဝေစိတ္တေ. မုယှတိ, သမ္မုယှတိ, ပမုယှတိ. မောဟော, ပမောဟော. မူဠှော. မောမူဟော ပုရိသော. မောမူဟံ စိတ္တံ. ကာရိတေ – မောဟေတိ. ပမောဟကော. ဧတ္ထ စ မောမူဟောတိ အဝိသဒတာယ မောမူဟော, မဟာမူဠှောတိ အတ္ထော.

Muha，用于痴迷义。Muyhati（他痴迷），sammuyhati（他完全痴迷），pamuyhati（他彻底痴迷）。Moho（痴），pamoho（极痴）。Mūḷho（痴人）。Momūho puriso（极痴之人）。Momūhaṃ cittaṃ（极痴之心）。使役态：moheti（他使痴迷）。Pamohako（使痴迷者）。于此，momūho因其不明晰而为momūho，意即mahāmūḷho（大痴人）。

သဟ သုဟ သတ္တိယံ. သယှတိ. သုယှတိ.

Saha、suha，用于能力义。Sayhati（他能够）。Suyhati。

နှာ [Pg.241] သောစေယျေ. နှာယတိ, အပ္ပက္ခရာနံ ဗဟုဘာဝေ နဟာယတိ. နဟာယိတွာ, နှာယိတွာ. နဟာနံ, နှာနံ. သီသံ နှာတော. ဧတ္ထ စ သီသံ နှာတောတိ သီသံ ဓောဝိတွာ နှာတောတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော ပေါရာဏေဟိ အနုမတတ္တာ.

Nhā，用于清洁义。Nhāyati（他沐浴），因少字变多字而作nahāyati。Nahāyitvā, nhāyitvā（沐浴后）。Nahānaṃ, nhānaṃ（沐浴）。Sīsaṃ nhāto（头已沐浴者）。于此，sīsaṃ nhāto之义应取为“sīsaṃ dhovitvā nhāto（洗头后沐浴）”，因其为古师所认可。

သိနိဟ ပီတိယံ. သိနိယှတိ. သိနေဟကော, သိနေဟိတော, သိနိဒ္ဓေါ. ပုတ္တေ သိနေဟော အဇာယထ. ဣကာရလောပေန သ္နေဟော. တထာ ဟိ ‘‘နိသ္နေဟမဘိကင်္ခါမီ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ.

Siniha，用于喜爱义。Siniyhati（他喜爱）。Sinehako（喜爱者），sinehito（被爱者），siniddho（亲爱的）。Putte sineho ajāyatha（对儿子生起了爱）。省略i音后成sneho。诚然，可见巴利圣典云：“nisnehamabhikaṅkhāmi（我渴望无爱）”。

ဝိရိဠ လဇ္ဇာယံ စောဒနေ စ. ဝိရိဠိတော. လဇ္ဇာဝသေန အတ္ထော ပသိဒ္ဓေါ, န စောဒနာဝသေန. တထာ ဟိ ‘‘ဝိရိဠိတောတိ လဇ္ဇိတော’’တိ အတ္ထသံဝဏ္ဏကာ ဂရူ ဝဒန္တိ ‘‘လဇ္ဇနာကာရပ္ပတ္တော’’တိ စ.

Viriḷa，用于羞愧义与斥责义。Viriḷito（已羞愧者）。其义以羞愧而闻名，非以斥责。诚然，义疏师们说：“viriḷitoti lajjito（viriḷito即lajjito，已羞愧者）”，以及“lajjanākārappatto（已达羞愧之相者）”。

ဒိဝါဒီ ဧတ္တကာ ဒိဋ္ဌာ, ဓာတဝေါ မေ ယထာဗလံ;

သုတ္တေသွညေပိ ပေက္ခိတွာ, ဂဏှဝှော အတ္ထယုတ္တိတောတိ.

Div品类的这些语根，我已尽己所能列出；亦应在诸经中寻察其他，并取其合于义理者。

ဒိဝါဒိဂဏောယံ.

此为Div（天）品类。

သွာဒိဂဏိက

Su品

သု သဝနေ. ‘‘သုဏောတိ, သုဏာတိ. သုဏိံသု. ပဋိဿုဏိ, ပဋိဿုဏိံသု. အဿောသိ, အဿောသုံ. ပစ္စဿောသိ, ပစ္စဿောသုံ’’ ဣစ္စာဒီနိ, ‘‘သုဏိဿတိ, သောဿတိ’’ ဣစ္စာဒီနိ စ ဘဝန္တိ. အဗ္ဘာသဝိသယေ ‘‘သုဿူသတိ, သုဿူသာ’’ ဣစ္စာဒီနိ. အနဗ္ဘာသဝိသယေ – သာဝကော, သောတော, သုဏံ, သုဏန္တော, သုဏမာနော, သုယျမာနော, သဝနံ, သုတံ. အသုယိတ္ထာတိ ဝါ သုတံ. သုတဝါ, သောတံ, သောဏော, သုဏိတုံ, သောတုံ. သုဏိတွာ, သုဏိယ, သုဏိယာန, သုတွာ, သုတွာန. ကာရိတေ – သာဝေတိ, သာဝယတိ. ကမ္မေ – သဒ္ဒေါ သုယျတိ, သူယတိ စ. ဘာဝေ ပဒရူပမပ္ပသိဒ္ဓံ.

Su(苏)，用于听闻义。有suṇoti, suṇāti(他听)；suṇiṃsu(他们听了)；paṭissuṇi(他应诺), paṭissuṇiṃsu(他们应诺了)；assosi, assosuṃ(他/他们听了)；paccassosi, paccassosuṃ(他/他们回答了)等；以及suṇissati, sossati(他将听)等形式。在重叠式中，有sussūsati(他想听), sussūsā(听闻欲)等。在非重叠式中，有sāvako(声闻)，soto(听觉)，suṇaṃ, suṇanto, suṇamāno(正在听)，suyyamāno(正在被听)，savanaṃ(听闻)，sutaṃ(已听闻)。或sutaṃ即asuyittha(它被听闻)。Sutavā(已听闻者)，sotaṃ(听觉)，soṇo(狗)，suṇituṃ, sotuṃ(为了听)。Suṇitvā, suṇiya, suṇiyāna, sutvā, sutvāna(听了之后)。使役态：sāveti, sāvayati(他使听)。被动态：saddo suyyati，以及sūyati(声音被听到)。无人称态的词形不常用。

တတ္ထ [Pg.242] သာဝကောတိ အန္တေဝါသိကော, သော ဒုဝိဓော အာဂတပ္ဖလော အနာဂတပ္ဖလော စ, တတ္ထ အာဂတပ္ဖလော သဝနန္တေ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတောတိ ‘‘သာဝကော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဣတရော ဂရူနံ ဩဝါဒံ သုဏာတီတိ ‘‘သာဝကော’’တိ. သာဝကော, အန္တေဝါသိကော, သိဿောတိ ပရိယာယာ.

于此，sāvako(声闻)即弟子。他有二种：已得果者与未得果者。其中，已得果者在听闻的最后生于圣族，故名“声闻”。另一种则因听闻师长的教诫而名“声闻”。Sāvako(声闻)、antevāsiko(弟子)、sisso(门徒)是同义词。

ဧတ္ထ သုတသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရံ ဝဒါမ သဒ္ဓိံ သောတသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေန. သုတသဒ္ဒေါ သဥပသဂ္ဂေါ အနုပသဂ္ဂေါ စ အနုပပဒေန, သုတသဒ္ဒေါ စ –

于此，我们当解说suta(所闻)一词的义理，并及sota(听/流)一词的义理。Suta一词，可带或不带接头词，可不带前行词。而suta一词——

ဂမနေ ဝိဿုတေ တိန္တေ, နိယောဂေါ’ပစိတေပိ စ;

သဒ္ဒေ စ သောတဒွါရာနု-သာရဉာတေသု ဒိဿတိ.

可见于行进、闻名、浸湿、努力、积集、声音，以及通过耳门随行而了知等义。

တထာ ဟိ ‘‘သေနာယ ပသုတော’’တိအာဒီသု ဂစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော. ‘‘သုတဓမ္မဿ ပဿတော’’တိအာဒီသု ဝိဿုတဓမ္မဿာတိ အတ္ထော. ‘‘အဝဿုတာ အဝဿုတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿာ’’တိအာဒီသု တိန္တဿာတိ အတ္ထော. ‘‘ယေ ဈာနပ္ပသုတာ ဓီရာ’’တိအာဒီသု အနုယုတ္တာတိ အတ္ထော. ‘‘တုမှေဟိ ပုညံ ပသုတံ အနပ္ပက’’န္တိအာဒီသု ဥပစိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတ’’န္တိအာဒီသု သဒ္ဒေါတိ အတ္ထော. ‘‘ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော’’တိအာဒီသု သောတဒွါရာနုသာရဝိညာတဓမ္မဓရောတိ အတ္ထော.

诚然，在“senāya pasuto”(随军而行)等句中，其义为gacchanto(行进)。在“sutadhammassa passato”(见所闻法)等句中，其义为vissutadhammassa(闻名之法)。在“avassutā avassutassa purisapuggalassā”(漏失于漏失的男性个人)等句中，其义为tintassa(浸湿)。在“ye jhānappasutā dhīrā”(贤者勤修禅)等句中，其义为anuyuttā(努力)。在“tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ”(汝等已生无量福)等句中，其义为upacitaṃ(积集)。在“diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ”(所见、所闻、所觉、所识)等句中，其义为saddo(声音)。在“bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo”(是多闻者、持闻者、积闻者)等句中，其义为sotadvārānusāraviññātadhammadharo(通过耳门随行而了知并受持法者)。

သောတသဒ္ဒေါပိ အနေကတ္ထပ္ပဘေဒေါ. တထာ ဟေသ –

Sota一词也有多种不同的含义。诚然，它——

မံသဝိညာဏဉာဏေသု, တဏှာဒီသု စ ဒိဿတိ;

ဓာရာယံ အရိယမဂ္ဂေ, စိတ္တသန္တတိယမ္ပိ စ.

可见于肉(耳)、识、智、渴爱等、流、圣道，以及心相续等义。

‘‘သောတာယတနံ[Pg.243], သောတဓာတု, သောတိန္ဒြိယ’’န္တိအာဒီသု သောတသဒ္ဒေါ မံသသောတေ ဒိဿတိ, ‘‘သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ’’တိအာဒီသု သောတဝိညာဏေ. ‘‘ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ’’တိအာဒီသု ဉာဏသောတေ. ‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိန္တိ, ယာနိ ဧတာနိ သောတာနိ မယာ ကိတ္တိတာနိ ပကိတ္တိတာနိ အာစိက္ခိတာနိ ဒေသိတာနိ ပညပိတာနိ ပဋ္ဌပိတာနိ ဝိဝရိတာနိ ဝိဘတ္တာနိ ဥတ္တာနီကတာနိ ပကာသိတာနိ. သေယျထိဒံ? တဏှာသောတော ဒိဋ္ဌိသောတော ကိလေသသောတော ဒုစ္စရိတသောတော အဝိဇ္ဇာသောတော’’တိအာဒီသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု. ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာန’’န္တိအာဒီသု ဥဒကဓာရာယံ. ‘‘အရိယဿေတံ အာဝုသော အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစနံ, ယဒိဒံ သောတော’’တိအာဒီသု အရိယမဂ္ဂေ. ‘‘ပုရိသဿ စ ဝိညာဏသောတံ ပဇာနာတိ ဥဘယတော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဣဓလောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စာ’’တိအာဒီသု စိတ္တသန္တတိယန္တိ.

在“耳处”(sotāyatanaṃ)、“耳界”(sotadhātu)、“耳根”(sotindriyaṃ)等语中，sota一词可见于肉耳；在“以耳闻声”(sotena saddaṃ sutvā)等语中，可见于耳识。在“以天耳界”(dibbāya sotadhātuyā)等语中，可见于智耳。在“世间诸流”(yāni sotāni lokasmiṃ)……“是哪五种呢？贪流、见流、烦恼流、恶行流、无明流”(seyyathidaṃ? Taṇhāsoto diṭṭhisoto kilesasoto duccaritasoto avijjāsoto)等语中，可见于五法。在“世尊看见一根大木材在恒河中顺流而下”(addasā kho bhagavā mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānaṃ)等语中，可见于水流。在“贤友，此乃八支圣道之增语，即是流”(ariyassetaṃ āvuso aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ, yadidaṃ soto)等语中，可见于圣道。在“他了知此人的识流于两边不断，立足于此世，亦立足于他世”(purisassa ca viññāṇasotaṃ pajānāti ubhayato abbocchinnaṃ idhaloke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañcā)等语中，可见于心相续。

သောဏောတိ သုနခေါ. သော ဟိ သာမိကဿ ဝစနံ သုဏာတီတိ သောဏောတိ ဝုစ္စတိ.

Soṇo即是狗。因其听从主人的话，故被称为soṇo。

ဣမာနိ တဒဘိဓာနာနိ –

这些是它的名称：

သုနခေါ သာရမေယျော စ, သုဏော သူနော စ ကုက္ကုရော;

သောဏော သွာနော သုဝါနော စ, သာဠုရော မိဂဒံသနော.

善爪(Sunakho)、萨罗梅耶(sārameyyo)、犬(suṇo)、犬(sūno)与狗(kukkuro)；犬(soṇo)、犬(svāno)与犬(suvāno)、萨路拉(sāḷuro)与猎兽犬(migadaṃsano)。

သာ သုနိဓာတိ’မေ သဒ္ဒါ, ပုမာနေသု ပဝတ္တရေ;

သုနခီ ကုက္ကုရီ သီ’တိ, ဣမေ ဣတ္ထီသု ဝတ္တရေ.

这些词，如sunakhā等，用于阳性。Sunakhī, kukkurī, sī等，用于阴性。

သုနခါ သာရမေယျာတိ, အာဒိ ဗဟုဝစော ပန;

ပဝတ္တတိ ပုမိတ္ထီသု, အညတြာပိ အယံ နယော;

Sunakhā, sārameyyā等复数形式，则可通用于阳性和阴性。此法亦可用于他处。

ကုက္ကုရောတိ [Pg.244] အယံ တတ္ထ, ဗာလကာလေ ရဝေန ဝေ;

မဟလ္လကေပိ သုနခေ, ရူဠှိယာ သမ္ပဝတ္တတိ.

其中，kukkuro一词，因其幼时吠叫，故如此称呼；但依惯例，也用于大狗。

တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ကုက္ကုရဇာတကေ ‘‘ယေ ကုက္ကုရာ ရာဇကုလမှိ ဝဍ္ဎာ, ကောလေယျကာ ဝဏ္ဏဗလူပပန္နာ’’တိဣမသ္မိံပဒေသေ ဧဝမတ္ထံ ဝဏ္ဏယိံသု ‘‘ယေ ကုက္ကုရာတိ ယေ သုနခါ. ယထာ ဟိ တရုဏောပိ ပဿာဝေါ ပူတိမုတ္တန္တိ တဒဟုဇာတောပိ သိင်္ဂါလော ‘‘ဇရသိင်္ဂါလော’တိ, ကောမလာပိ ဂဠာစီလတာ ‘ပူတိလတာ’တိ, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော ‘ပူတိကာယော’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမေဝ ဝဿသတိကောပိ သုနခေါ ‘ကုက္ကုရော’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ မဟလ္လကာ ကာယူပပန္နာပိ တေ ‘ကုက္ကုရာ’တွေဝ ဝုတ္တာ’’တိ.

诚然，义注师们在《拘狗本生》(Kukkura Jātaka)中，对“那些在王家住所长大的狗，是良种，具足色与力”(ye kukkurā rājakulamhi vaḍḍhā, koleyyakā vaṇṇabalūpapannā)这一段，作了如下解释：“ye kukkurā，即那些狗。犹如幼童的尿亦称‘臭尿’，当日生的豺狼亦称‘老豺狼’，柔软的gaḷācī藤亦称‘臭藤’，黄金色的身体亦称‘臭身’，同理，百岁之狗亦称‘kukkuro’。因此，那些年老体壮的狗，也被称为‘kukkura’。”

ကိ ဟိံသာယံ. ကိဏောတိ, ကိဏာတိ, ကိဏန္တိ.

Ki，用于伤害义。Kiṇoti, kiṇāti(他伤害)，kiṇanti(他们伤害)。

သက သာမတ္ထိယေ. သမတ္ထဘာဝေါ သာမတ္ထိယံ, ယထာ ဒက္ခိယံ. သက္ကုဏာတိ, သက္ကုဏန္တိ. အသက္ခိ. သက္ခိဿတိ. သက္ကော. သက္ကီ.

Saka，用于能力义。Sāmatthiyaṃ即是samatthabhāvo(有能力的状态)，犹如dakkhiyaṃ(熟练)。Sakkuṇāti(他能)，sakkuṇanti(他们能)。Asakkhi(他曾能)。Sakkhissati(他将能)。Sakko(能者，阳性)。Sakkī(能者，阴性)。

ဧတ္ထ သက္ကောတိ ဒေဝရာဇာ. သော ဟိ ပရဟိတံ သကဟိတဉ္စ ကာတုံ သက္ကုဏာတီတိ သက္ကော. အပိစ သကျကုလဇာတော ယော ကောစိပိ. တထာ ဟိ ‘‘အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဘဂဝန္တဉ္စ ပိင်္ဂိယော မံ သက္က သမုဒ္ဓရာဟီတိ အာလပိ. သကျာ ဝတ ဘော ကုမာရာ ပရမသကျာ ဝတ ဘော ကုမာရာ’’တိ ဝစနမုပါဒါယ သဗ္ဗေပိ သကျကုလေ ဇာတာ ‘‘သကျာ’’တိ စ ‘‘သာကိယာ’’တိ စ ‘‘သက္ကာ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ. ဧတ္ထ သွာဒိတ္တေပိ အနေကဿရဓာတုတော ဧကောဝ ဥဏာပစ္စယော ဟောတိ, န ဏု ဏာပစ္စယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

此处的“能者”(sakko)是天帝释。因为他能成办他人与自己的利益，所以是“能者”。此外，任何出生于释迦族者也是。诚然，经中说：“当时，摩诃男(Mahānāma)释迦族人……”等。宾吉亚(Piṅgiya)称呼世尊：“能者，请救度我！”根据“诸位释迦族童子，真是最殊胜的释迦族童子！”此语，所有生于释迦族者，皆被称为“释迦”(sakyā)、“释种”(sākiyā)与“能者”(sakkā)。此处应见，即使在svādi等词中，由多音节词根也只形成一个uṇā后缀，而非ṇu或ṇā后缀。

ခီ [Pg.245] ခယေ. ခီဏောတိ. ခီဏာတိ. ခီဏာ ဇာတိ. ခီဏော. အယောဂါ ဘူရိသင်္ခယော.

Khī，义为灭尽。Khīṇoti, khīṇāti(他灭尽)。Khīṇā jāti(生已尽)。Khīṇo(已尽者)。Ayogā bhūrisaṅkhayo(离轭，是为广大之灭尽)。

ဂေ သဒ္ဒေ. ဂိဏောတိ, ဂိဏာတိ.

Ge，义为声。Giṇoti, giṇāti(他歌唱)。

စိ စယေ. ဏကာရဿ နကာရတ္တံ. ပါကာရံ စိနောတိ. စိတံ ကုသလံ. စေတော ပုဂ္ဂလော.

Ci，义为积聚。ṇ音变为n音。Pākāraṃ cinoti(他建造围墙)。Citaṃ kusalaṃ(已积聚的善)。Ceto puggalo(建造者)。

ရု ဥပတာပေ. ရုဏောတိ, ရုဏာတိ.

Ru，义为恼害。Ruṇoti, ruṇāti(他恼害)。

ရာဓ သာဓ သံသိဒ္ဓိယံ. ရာဓုဏာတိ. သာဓုဏာတိ. ရာဓနံ. အာရာဓနံ. သာဓနံ.

Rādha、sādha，义为成就。Rādhuṇāti(他成就)。Sādhuṇāti(他成就)。Rādhanaṃ(成就)。Ārādhanaṃ(取悦)。Sādhanaṃ(成就)。

ပီ ပီတိယံ. ပီဏောတိ, ပီဏာတိ. ပီတိ, ပိယော.

词根“Pī”义为“喜悦”。他使喜悦。喜。可爱者。

အပ ပါပုဏေ သမ္ဘု စ. ပါပုဏောတိ, ပါပုဏာတိ. ပတ္တော. သဗ္ဗညုတံ သတ္ထာ ပတ္တော. သမ္ပတ္တော ယမသာဓနံ. သမ္ဘုဏာတိ, န ကိဉ္စိ အတ္ထံ အဘိသမ္ဘုဏာတိ. သမ္ဘုဏန္တော, အဘိသမ္ဘုဏမာနော.

词根“Apa”义为“到达”，以及“Sambhu”。他到达。已到达。导师已证得一切知智。已到达阎摩的领域。他能够，他不能成就任何义利。能够者，完全能够者。

တတ္ထ ပတ္တောတိ ပသဒ္ဒေါ ဥပသဂ္ဂေါ ‘‘ပပ္ပောတီ’’တိ ဧတ္ထ ပသဒ္ဒေါ ဝိယ. တထာ ဟိ ‘‘ပတ္တော’’တိ ဧတ္ထ ပါပုဏီတိ အတ္ထေ ပပုဗ္ဗဿ အပဓာတုဿ ပကာရေ လုတ္တေ တပစ္စယဿ ဒွိဘာဝေါ ဘဝတိ. တတ္ထ န အဘိသမ္ဘုဏာတီတိ န သမ္ပာပုဏာတိ, န သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

其中，在“patto”中，“pa”音是前缀，如同在“pappoti”中的“pa”音。诚然，此处的“patto”，在“到达”(pāpuṇīti)的意义上，是由前缀“pa”加上词根“ap”，在“p”音脱落后，“ta”后缀发生重叠而成。此处的“na abhisambhuṇāti”，即是说“不到达”(na sampāpuṇāti)、“不成就”(na sādheti)。

ခိပ ခေပေ. ခိပုဏာတိ. ခိပ္ပံ. ခိပ္ပန္တိ မစ္ဆပဉ္ဇရော.

词根“Khipa”义为“投掷”。他投掷。迅速地。他们投掷鱼笼。

အာပ ဗျာပနေ. အာပုဏာတိ. အာပေါ.

词根“Āpa”义为“遍布”。他获得。水。

မိ ပက္ခေပနေ. မိနောတိ. မိတ္တော.

词根“Mi”义为“投入”。他投入。朋友。

ဧတ္ထ စ သဗ္ဗဂုယှေသု နိမိယတိ ပက္ခိပိယတီတိ မိတ္တော. ‘‘မိတ္တော ဟဝေ သတ္တပဒေန ဟောတီ’’တိ ဝစနံ ပန ဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တံ, န အတ္ထဝသေန. ဝုစ္စေယျ စေ, ယော ကောစိ အဝိဿာသိကော [Pg.246] အတ္တနော ပဋိဝိရုဒ္ဓေါပိ စ မိတ္တော နာမ ဘဝေယျ, န စေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ ပန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘သတ္တပဒဝီတိဟာရမတ္တေနပိ သဟ ဂစ္ဆန္တော သဟ ဂစ္ဆန္တဿ ပိယဝါစာနိစ္ဆာရဏေန အညမညံ အာလာပသလ္လာပကရဏမတ္တေန မိတ္တော နာမ ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ကိံကာရဏာ? ဒဠှဝိဿာသော မိတ္တော နာမ န ဘဝေယျာတိ မိတ္တဿ ဂုဏပသံသာဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ.

在此，于一切秘密事中被信赖、被置入者，是为“朋友”。而“朋友实以七步而成”此语，是依世俗言说，非依真实义。若作是说，则任何不可信赖者，乃至与己敌对者，亦可名为朋友，但不应作如是见。而应如是见：“仅以同行七步之交往，同行者之间，因言语悦耳，相互交谈，即可名为朋友。”为何如此？这并非说有牢固信赖者就不是朋友，而是为了赞叹朋友的功德而如是说。

ဝု သံဝရဏေ. ဝုဏောတိ, ဝုဏာတိ, သံဝုဏောတိ, သံဝုဏာတိ. ပဏ္ဍိတော သီလသံဝုတော.

词根“Vu”义为“防护”。他防护，他防护，他善防护，他善防护。智者为戒所防护。

သု အဘိသဝေ. အဘိသဝေါ နာမ ပီဠနံ မန္ထနံ သန္ဓာနံ သိနှာနံ ဝါ. သုဏောတိ, သုဏာတိ.

词根“Su”义为“压榨”。所谓“压榨”，即是挤压、搅拌、混合或浸润。他压榨，他压榨。

သိ ဗန္ဓနေ. သိနောတိ.

词根“Si”义为“捆绑”。他捆绑。

သိ နိသာနေ. သိဏောတိ, သိဏာတိ. နိသိတသတ္ထံ.

词根“Si”义为“磨利”。他磨利，他磨利。磨利的武器。

န ဟိ နူနာယံ သာ ခုဇ္ဇာ, လဘတိ ဇိဝှာယ ဆေဒနံ;

သုနိသိတေန သတ္ထေန, ဧဝံ ဒုဗ္ဘာသိတံ ဘဏံ;

实非此驼背女，因说此恶说，而以磨利的武器遭受断舌。

ဧတ္ထ ဘဏန္တိ ဘဏန္တီ.

此处，“bhaṇanti”即“bhaṇantī”（正在说者，阴性）。

ဝုသ ပါဂဗ္ဗိယေ. ပါဂဗ္ဗိယံ နာမ ကာယဝါစာမနေဟိ ပဂဗ္ဗဘာဝေါ. ဝုသုဏာတိ.

词根“Vusa”义为“勇猛”。所谓“勇猛”，即身、语、意的勇猛状态。他勇猛。

အသု ဗျာပနေ. အသုဏာတိ. အဿု.

词根“Asu”义为“遍布”。他遍布。泪。

ဟိ ဂတိဗုဒ္ဓီသု ဥပတာပေ စ. ဟိနောတိ.

词根“Hi”义为“行”、“知”与“恼害”。他派遣。

ဧတ္ထ ပန အသမာနန္တတ္တေပိ သမာနတ္ထာနံ သမောဓာနံ ဝုစ္စတိ.

在此，即使并非紧接，意义相同之处的结合亦称为“合义”。

တိက တိဂ သဃ ဒိက္ခ ကိဝိ စိရိ ဇိရိ ဒါသ ဒု ဟိံသာယံ. တိကုဏာတိ. တိဂုဏာတိ. သဃုဏာတိ. ဒိက္ခုဏာတိ. ကိဝုဏာတိ[Pg.247]. စိရုဏာတိ. ဇိရုဏာတိ. ဒါသုဏာတိ. ဒုဏောတိ, ဒုဏာတီတိ ရူပါနိ ဟိံသာဝါစကာနိ ဘဝန္တိ.

词根“Tika”、“tiga”、“sagha”、“dikkha”、“kivi”、“ciri”、“jiri”、“dāsa”、“du”义为“伤害”。“Tikuṇāti”、“tiguṇāti”、“saghuṇāti”、“dikkhuṇāti”、“kivuṇāti”、“ciruṇāti”、“jiruṇāti”、“dāsuṇāti”、“duṇoti”、“duṇāti”，这些形式都表示伤害。

သုဝါဒီ ဧတ္တကာ ဒိဋ္ဌာ, ဓာတဝေါ မေ ယထာဗလံ;

သုတ္တေသွညေပိ ပေက္ခိတွာ, ဂဏဝှော အတ္ထယုတ္တိတော.

我已尽己所能，见到如是Svādi词组的诸词根；亦应于诸经中寻察其他，依其义理而取之。

သွာဒိဂဏောယံ.

此为Svādi词组。

ကိယာဒိဂဏိက

Kiyādi语组

ကီ ဒဗ္ဗဝိနိမယေ. ဒဗ္ဗဝိနိမယော ကယဝိက္ကယဝသေန ဘဏ္ဍဿ ပရိဝတ္တနံ. ကိဏာတိ, ကိဏန္တိ. ဝိက္ကိဏာတိ, ဝိက္ကိဏန္တိ. ကေတုံ, ကိဏိတုံ. ဝိက္ကေတုံ, ဝိက္ကိဏိတုံ. ကိဏိတွာ, ဝိက္ကိဏိတွာ. ကီတံ ဘဏ္ဍံ. ကယော, ဝိက္ကယော. ဝိက္ကိဏေယျ ဟနေယျ ဝါ.

“Kī”义为“物品交换”。所谓“物品交换”，即是通过买卖方式转换货物。他买，他们买。他卖，他们卖。为买。为卖。买已，卖已。已买的货物。买，卖。可以卖或可以毁坏。

ခိ ဂတိယံ. ခိဏာတိ. အတိခိဏော သရော. ခံ, ခါနိ. နကာရဿ ဏကာရတ္တံ.

“Khi”义为“行”。他行。超越的箭。天界，诸天界。n音变为ṇ音。

တတ္ထ ခိဏာတီတိ ဂစ္ဆတိ. အတိခိနောတိ အတိဂတော. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘သေန္တိ စာပါတိခိဏာဝ, ပုရာဏာနိ အနုတ္ထုန’’န္တိ. တတ္ထ စာပါတိခိဏာ’တိ စာပတော အတိခိဏာ အတိဂတာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘စာပါတိခိဏာတိ စာပတော အတိခိဏာ စာပါ ဝိနိမုတ္တာတိ အတ္ထော’’တိ ပဒတ္ထဝိဝရဏံ ကတံ, တမ္ပိ ဂတတ္ထညေဝ သန္ဓာယ အဓိပ္ပာယတ္ထဝသေန ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတြ ခန္တိ သဂ္ဂေါ. သော ဟိ ကတပုညေဟိ ဂန္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ခါနီတိ သဂ္ဂါ.

此处，“khiṇāti”意为“gacchati”(他去)。“Atikhino”意为“atigato”(已超越)。于此有此圣典：“如箭离弓弦，不复悲往昔。”此处“cāpātikhiṇā”意为“cāpato atikhiṇā”(从弓超越)，即已超越。于义注中则释为：“‘cāpātikhiṇā’意为‘cāpato atikhiṇā’，义为从弓解脱。”此亦应见为依其意趣，就“去”之义而作。于此，“khaṃ”是天界。因其为造福者所应去处，故称为“khaṃ”。“Khāni”意为诸天界。

စိ စယေ. ပုညံ စိနာတိ. ပါကာရံ စိနာတိ. ပါရမိယော ဝိစိနာတိ, ဝိစိနတိ စ. ပုပ္ဖံ ဩစိနာတိ, ဩစိနတိ ဝါ. ပစိနာတိ. ပစိနိတွာ. စိတံ ကုသလံ. စယော သဉ္စယော. စိတော ပါကာရော. စိနာတီတိ စေတော, ဣဋ္ဌကဝဍ္ဎကီ. ယော သတ္တော ပုညသဉ္စယော[Pg.248]. ‘‘သဉ္စယော ရာသိ သမူဟော ပိဏ္ဍော ဂဏော သံဃော ကဒမ္ဗော ဝဂ္ဂေါ ကရော ဃဋာ’’ဣစ္စေဝမာဒယော ပရိယာယာ.

“Ci”义为“积聚”。他积聚福德。他建造围墙。他拣择诸波罗蜜。他采花。他采摘。采摘已。已积之善。堆，积聚。已建之墙。“Cetā”意为“积者”，即砖匠。彼有情是福德的积聚。“积聚”(sañcayo)、“堆”(rāsi)、“集合”(samūho)、“团”(piṇḍo)、“群”(gaṇo)、“众”(saṅgho)、“咖丹巴”(kadambo)、“组”(vaggo)、“束”(karo)、“群”(ghaṭā)等是其同义词。

ဇိ ဇယေ. ဇိနာတိ, ဝိဇိနာတိ, ဇိနိယတိ. ဇေတာ, ဇိနော. ဇိတော မာရော. မာရံ ဇိတော. ဇိတဝါ, ဇိတာဝီ, ဇိတဗ္ဗော, ဇေယျော, ဇယနံ, ဇိတံ, ဝိဇိတံ, ဇယော, ပရာဇယနံ, ပရာဇယော. ယဿ ဇိတံ နာဝဇီယတိ. ဇိတမဿ နောယာတိ ကောစိ လောကေ. ဇယော ဟိ ဗုဒ္ဓဿ သိရီမတော အယံ, မာရဿ စ ပါပိမတော ပရာဇယော.

“Ji”义为“胜”。他胜，他征服，他被征服。胜者，征服者。魔被战胜。战胜魔者。已胜者，胜利者。应被胜者，可胜者。战胜，已胜，已征服，胜利。失败。其所胜不复败。世间无人能胜其所胜。此实为具德佛陀之胜利，邪恶者魔罗之失败。

တတ္ထ ဇေတာတိ ဇိနာတီတိ ဇေတာ, ယော ကောစိ ပုဂ္ဂလော. အဇိနီတိ ဇိနော, သဗ္ဗညူ ဓမ္မရာဇာ. ကိံ သော အဇိနိ? ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ မာရာဒိအရယော စ. ဣတိ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ မာရာဒယော စ အရယော အဇိနီတိ ဇိနော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

在此，“jetā”意为“jināti”(他战胜)，指任何个人。“Jino”意为“ajini”(他已战胜)，指一切知者、法王。他战胜了什么？诸恶、不善法，以及魔罗等怨敌。如是，因战胜了诸恶、不善法与魔罗等怨敌，故为“jino”(胜者)。对此亦有言：—

‘‘မာဒိသာ ဝေ ဇိနာ ဟောန္တိ, ယေ ပတ္တာ အာသဝက္ခယံ;

ဇိတာ မေ ပါပကာ ဓမ္မာ, တသ္မာဟံ ဥပက ဇိနော’’တိ,

“胜者实如我，已达诸漏尽；我已胜恶法，是故优波迦，我为胜者。”

‘‘တထာဂတော ဘိက္ခဝေ အဘိဘူ အနဘိဘူတော’’တိ စ.

以及：“诸比丘，如来是征服者，不被征服者。”

ဇိနသဒ္ဒေါ ဟိ ကေဝလော သဗ္ဗညုမှိ ပဝတ္တတိ, သောပပဒေါ ပန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီသု တမှိ စ ယထာရဟံ ပဝတ္တတိ. ‘‘ပစ္စေကဇိနော, ဩဓိဇိနော, အနောဓိဇိနော, ဝိပါကဇိနော, အဝိပါကဇိနော’’တိ ဣမာနေတ္ထ နိဒဿနပဒါနိ.

“胜者”一词，单独使用时仅用于一切知者，但若带有限定词，则亦可酌情用于独觉佛等以及佛陀本人。“独觉胜者”、“有分胜者”、“无分胜者”、“有报胜者”、“无报胜者”，即是此处的范例。

ဇိ ဇာနိယံ. ဇိနာတိ, န ဇိနာတိ န ဇာပယေ, ဇိနော ရထဿံ မဏိကုဏ္ဍလေ စ, ပုတ္တေ စ ဒါရေ စ တထေဝ ဇိနော. ဇိနော ဓနဉ္စ ဒါသေ စ.

“Ji”义为“减损”。他输掉，不输亦不使人输，他输掉车马与宝珠耳环，同样也输掉子女与妻子。他也输掉财富与奴仆。

ဉာ [Pg.249] အဝဗောဓနေ. ဇာနာတိ, ဉာယတိ, နာယတိ. အနိမိတ္တာ န နာယရေ. ဇညာ သော ယဒိ ဟာပယေ. မာ မံ ဇညူတိ ဣစ္ဆတိ. ‘‘ဣမေ အမှာက’’န္တိ ဉာတဗ္ဗဋ္ဌေန ဉာတိ, ဉာတကော. ဉာတိမိတ္တာ သုဟဇ္ဇာ စ. ဉာတကော နော နိသိန္နောတိ. ဉာတဗ္ဗံ ဉေယျံ, သင်္ခါရဝိကာရလက္ခဏနိဗ္ဗာနပညတ္တိဓမ္မာ. ဤဒိသေသု ဌာနေသု ဉေယျသဒ္ဒေါ ဧကန္တေန နပုံသကော, ဝါစ္စလိင်္ဂတ္တေ သဗ္ဗလိင်္ဂိကော, ယထာ? ဉေယျော ဖဿော. ဉေယျာ ဝေဒနာ. ဉေယျံ စိတ္တံ. ဉေယျော ပုရိသော, ဉေယျာ ဣတ္ထီ, ဉေယျံ ဓနန္တိ စ.

“Ñā”义为“觉知”。他知道，被知道，被了知。无相者不被了知。若有舍失，彼应知之。他希望“愿人不知我”。因“此等是我人”之义而被知，故为“ñāti”(亲属)、“ñātako”(亲族)。亲属、朋友与善友。我等亲族正坐。应被知者为“ñeyyaṃ”(所知)，即行、变异、相、涅槃、施设诸法。在此等处，“ñeyya”一词绝对为中性；但作为形容词时，则通三性。例如：所知的触，所知的受，所知的心；所知的男人，所知的女人，所知的财富。

ထု အဘိတ္ထဝေ. ထုနာတိ. အဘိတ္ထုနာတိ. ထုတိ, အဘိတ္ထုတိ. ထဝနာ, အဘိတ္ထဝနာ, ထုတော, အဘိတ္ထုတော.

“Thu”义为“赞叹”。他赞叹。他赞美。赞叹，赞美。被赞叹，被赞美。

ထု နိတ္ထုနနေ. ထုနာတိ.

“Thu”义为“悲叹”。他悲叹。

ဥဋ္ဌေဟိ ရေဝတေ သုပါပဓမ္မေ,အပါရုတဒွါရေ အဒါနသီလေ;

နေဿာမ တံ ယတ္ထ ထုနန္တိ ဒုဂ္ဂတာ,သမပ္ပိတာ နေရယိကာ ဒုက္ခေန;

ပုရာဏာနိ အနုတ္ထုန’’န္တိ စ ပယောဂေါ.

“起来吧，瑞瓦蒂(Revatī)，具足恶法者，门已敞开，不施舍者；我们将带你到那不幸者呻吟之处，那里的地狱众生为苦所迫，悲叹着往昔之事”，也是一个用例。

ဒု ဟိံသာယံ. ဒုနာတိ. မိတ္တဒ္ဒု. ဒုမော.

“Du”义为“伤害”。他伤害。害友者。树。

ဧတ္ထ မိတ္တဒ္ဒူတိ မိတ္တံ ဒုနာတိ ဟိံသတိ ဒုဗ္ဘတီတိ မိတ္တဒ္ဒု. အတြ ‘‘ဝေဒါ န တာဏာယ ဘဝန္တိ တဿ, မိတ္တဒ္ဒုနော ဘူနဟုနော နရဿာ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. ဒုမောတိ ဒုနိယတိ ဂေဟသမ္ဘာရာဒိအတ္ထာယ ဟိံသိယတိ ဆိန္ဒိယတိ, ပဏ္ဏပုပ္ဖာဒိအတ္ထိကေဟိ ဝါ ပဏ္ဏပုပ္ဖာဒိဟရဏေန ပီဠိယတီတိ ဒုမော.

此处，“害友者”是指伤害、损害或背叛朋友的人。于此，“吠陀不能庇护那害友、忘恩之人”是一段巴利语引证。“树”之所以如此称呼，是因为它为了房屋材料等用途而被伤害、损害、砍伐，或被需要树叶、花朵等的人通过摘取其叶、花而伤害。

ဓူ ကမ္ပနေ. ဓုနာတိ. ဓူမော, ဓောနာ, ဓောနော, ဓုတော. ဓုနန္တော ဝါကစီရာနိ, ဂစ္ဆာမိ အမ္ဗရေ တဒါ.

“Dhū”义为“摇动”。他摇动。烟、智慧、智者、已摇动。“当我抖动树皮衣时，我便在空中行走。”

တတ္ထ [Pg.250] ဓူမောတိ ဓုနာတိ ကမ္ပတီတိ ဓူမော. ဓူမသဒ္ဒေါ ကောဓေ တဏှာယ ဝိတက္ကေ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဓမ္မဒေသနာယံ ပကတိဓူမေတိ ဣမေသု အတ္ထေသု ဝတ္တတိ. ‘‘ကောဓော ဓူမော ဘသ္မာနိ မောသဝဇ္ဇ’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ ကောဓေ ဝတ္တတိ. ‘‘ဣစ္ဆာ ဓူမာယိတော သဒါ’’တိ ဧတ္ထ တဏှာယံ. ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဓူမာယန္တော နိသိန္နော ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိတက္ကေ.

其中，“烟”之所以如此称呼，是因为它摇动、颤动。“烟”这个词用于以下含义：愤怒、渴爱、寻、五种欲乐、说法，以及自然的烟。在“愤怒是烟，妄语是灰”中，它用于指愤怒。在“欲求常如烟”中，它用于指渴爱。在“那时，有一位比丘在世尊不远处坐着，寻思如烟”中，它用于指寻。

‘‘ပင်္ကော စ ကာမာ ပလိပေါ စ ကာမာ,ဘယဉ္စ မေတံ တိမုလံ ပဝုတ္တံ;

ရဇော စ ဓူမော စ မယာ ပကာသိတော,ဟိတွာ တုဝံ ပဗ္ဗဇ ဗြဟ္မဒတ္တာ’’တိ

“欲望是泥沼，欲望是泥潭，此畏及其三根，我已宣说；尘垢与烟尘，我已开示，梵授(Brahmadatta)，舍此而出家吧！”

ဧတ္ထ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု. ‘‘ဓူမံ ကတ္တာ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဓမ္မဒေသနာယံ. ‘‘ဓဇော ရထဿ ပညာနော, ဓူမော ပညာနမဂ္ဂိနော’’တိ ဧတ္ထ ပကတိဓူမေ. ဣစ္စေဝံ –

此处指五种欲乐。在“他成了造烟者”中，此词指说法开示。在“旗帜是车的标志，烟是火的标志”中，此处指自然的烟。像这样——

ကောဓတဏှာဝိတက္ကေသု, ပဉ္စကာမဂုဏေသု စ;

ဒေသနာယဉ္စ ပကတိ-ဓူမေ ဓူမော ပဝတ္တတိ.

愤怒、渴爱与寻思，五欲以及说法时，并论自然之烟雾，皆用“烟”字来表示。

ဓောနာတိ ပညာ. ဝုတ္တဉှေတံ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ဓောနာ ဝုစ္စတိ ပညာ, ယာ ပညာ ပဇာနနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, ကိံကာရဏာ ဓောနာတိ ဝုစ္စတိ ပညာ? ယံ တာယ ပညာယ ကာယဒုစ္စရိတံ ဓုတဉ္စ ဓောတဉ္စ သန္ဓောတဉ္စ နိဒ္ဓေါတဉ္စ, ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ ဓုတဉ္စ ဓောတဉ္စ သန္ဓောတဉ္စ နိဒ္ဓေါတဉ္စ. တံကာရဏာ ဓောနာ ဝုစ္စတိ ပညာ. အထ ဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဓုတာ စ ဓောတာ စ သန္ဓောတာ စ နိဒ္ဓေါတာ စ, တံကာရဏာ ဓောနာ ဝုစ္စတိ ပညာ’’တိ. ‘‘ဓောနဿ ဟိ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ, ပကပ္ပိတာ ဒိဋ္ဌိ ဘဝါဘဝေသူ’’တိ အယမေတ္ထ ပါဠိ နိဒဿနံ[Pg.251]. အတြ ဓောနာ အဿ အတ္ထီတိ ဓောနော, တဿ ဓောနဿာတိ နိဗ္ဗစနံ. ဓာတူနမနေကတ္ထတာယ ဓူဓာတု ကမ္ပနတ္ထေပိ ဓောဝနတ္ထေပိ ဝတ္တတိ.

“洗净”(dhonā)即是智慧。此于《义释》(niddesa)中说：“‘洗净’即是智慧，那智慧是了知、正见。为何智慧被称为‘洗净’呢？因为通过那智慧，身恶行被抖落、洗涤、遍洗、净洗；语恶行、意恶行被抖落、洗涤、遍洗、净洗。因此智慧被称为‘洗净’。又或者，正见将邪见抖落、洗涤、遍洗、净洗，因此智慧被称为‘洗净’。”“于已洗净者，在世间任何地方，皆无关于存有与非有的预设见解”——这是此处的巴利语引证。于此，(偈颂中)‘dhonassa’(已洗净者的)一词的释义是：‘他有洗净(的智慧)，故为dhono(已洗净者)’。由于词根有多义性，词根dhū既用于“摇动”义，也用于“洗涤”义。

မုန ဉာဏေ. မုနာတိ. မောနံ, မုနိ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဓာတုယာ အာချာတတ္တေ ဧကန္တေန အန္တလောပေါ ဘဝတိ. သောဘိတတ္ထေရဂါထာယံ ပန အနာဂတဝစနေ ဥကာရဿ ဝုဒ္ဓိဝသေန ‘‘အဟံ မောနေန မောနိဿ’’န္တိ ရူပန္တရဉ္စ ဒိဿတိ. တတ္ထ မောနိဿန္တိ ဇာနိဿံ. နာမတ္တေ အန္တလောပေါ န ဟောတိ. တတ္ထ မောနန္တိ ကိဉ္စာပိ ‘‘န မောနေန မုနိ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ တုဏှီဘာဝေါ ‘‘မောန’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တထာပိ ဣဓ ‘‘ဉာဏေ’’တိ ဝစနတော န သော အဓိပ္ပေတော, ဉာဏမေဝါဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ မောနေယျပဋိပဒါသင်္ခါတံ မဂ္ဂဉာဏမောနမ္ပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. မုနီတိ မုနာတိ ဇာနာတိ ဟိတာဟိတံ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ မုနိ. အထ ဝါ ခန္ဓာဒိလောကေ တုလံ အာရောပေတွာ မိနန္တော ဝိယ ‘‘ဣမေ အဇ္ဈတ္တိကာ ခန္ဓာ, ဣမေ ဗာဟိရာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဣမေ ဥဘော အတ္ထေ မုနာတီတိ မုနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

（词根）Muna，用于“智”义。Munāti（他了知）。Monaṃ（智慧）、muni（牟尼）。在此处，动词形态中词根的元音被完全省略。但在须毗多(Sobhita)《长老偈》(theragāthā)中，也可见到未来时态下元音增长的另一种形式：“我将以智慧而了知”。此处“monissanti”意为“我将了知”。在名词中，元音省略则不发生。其中，“mona”一词虽然在“不因沉默而成牟尼”中被称为“沉默”，但此处因（词根）规定为“智”义，故不取其意，而只取智慧之义。因此，也应包含被称为“牟尼行道”的道智。“牟尼”即是了知者，能辨别利与不利者，是为牟尼。或者，如用天平称量般，以“此是内五蕴，彼是外五蕴”等方式，了知此内外二者，是为牟尼。因此世尊说：

‘‘န မောနေန မုနိ ဟောတိ, မူဠှရူပေါ အဝိဒ္ဒသု;

ယော စ တုလံဝ ပဂ္ဂယှ, ဝရမာဒါယ ပဏ္ဍိတော.

“不因沉默而成牟尼，若他愚痴无知；智者犹如执持天平，择取最胜者，

ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သ မုနိ တေန သော မုနိ;

ယော မုနာတိ ဥဘော လောကေ, မုနိ တေန ပဝုစ္စတီ’’တိ.

舍弃诸恶，因此他是牟尼；了知二世间者，因此被称为牟尼。”

အပရာပေတ္ထ ဘဝတိ အတ္ထဝိဘာဝနာ. မုနီတိ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, ကာယမောနေယျာဒီသု ဝါ အညတရံ, တေန သမန္နာဂတတ္တာ ပုဂ္ဂလော ‘‘မုနီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သော ပနေသ အဂါရိယမုနိ အနဂါရိယမုနိ သေက္ခမုနိ အသေက္ခမုနိ ပစ္စေကမုနိ မုနိမုနီတိ အနေကဝိဓော[Pg.252]. တတ္ထ အဂါရိယမုနီတိ ဂိဟိပိ အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော. အနဂါရိယမုနီတိ တထာရူပေါဝ ပဗ္ဗဇိတော. သေက္ခမုနီတိ သတ္တ သေက္ခာ. အသေက္ခမုနီတိ ခီဏာသဝေါ. ပစ္စေကမုနီတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ. မုနိမုနီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တထာ ဟိ အာယသ္မာပိ သာရိပုတ္တော အာဟ ‘‘မုနီတိ ဝုစ္စတိ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ.

此处还有另一种义理阐释。“牟尼”是因其具足“牟那”(monaṃ)，而“牟那”被称为智慧，或指身牟尼行等其中之一；因具足此，故个人(puggala)被称为“牟尼”。而此牟尼有在家牟尼、出家牟尼、有学牟尼、无学牟尼、独觉牟尼、牟尼之牟尼等多种。其中，在家牟尼是指已证果且通晓教法的在家者。出家牟尼是指同样证果的出家者。有学牟尼是指七种有学。无学牟尼是指漏尽者。独觉牟尼是指独觉佛。牟尼之牟尼是指正自觉者。诚如具寿舍利弗亦曾说：“牟尼被称为如来、阿罗汉、正自觉者。”

ပူ ပဝနေ. ပဝနံ သောဓနံ. ပုနာတိ. ပုညံ, ပုတ္တော, ဒန္တပေါဏံ.

（词根）Pū，用于“净化”义。Pavanaṃ（净化）即是sodhanaṃ（清净）。Punāti（他净化）。Puññaṃ（福德）、putto（儿子）、dantapoṇaṃ（净齿木）。

ဧတ္ထ စ ပုညန္တိ အတ္တနော ကာရကံ ပုနာတိ သောဓေတီတိ ပုညံ. အထ ဝါ ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပန္နံ တံသန္တာနံ ပုနာတိ ဝိသောဓေတီတိ ပုညံ. ကိန္တံ? သုစရိတံ ကုသလကမ္မံ. သကမ္မိကတ္တာ ဓာတုဿ ကာရိတဝသေန အတ္ထဝိဝရဏံ လဗ္ဘတိ. ပုတ္တောတိ အတ္တနော ကုလံ ပုနာတိ သောဓေတီတိ ပုတ္တော. ဧဝဉ္စ သတိ ဟီနဇစ္စာနံ စဏ္ဍာလာဒီနံ ပုတ္တော နာမ န ဘဝေယျာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သဒ္ဒါနမတ္ထကထနဿ နာနပ္ပကာရေန ပဝတ္တိတော, တသ္မာ အတ္တနော ပိတု ဟဒယံ ပူရေတီတိ ပုတ္တောတိ ဧဝမာဒိနာပိ နိဗ္ဗစနံ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. နာနာဓာတုဝသေနပိ ဟိ ပဒါနိ သိဒ္ဓိံ သမုပဂစ္ဆန္တိ.

此处，“福德”之所以如此称呼，是因为它净化、清净其造作者。或者说，它净化、清净其自身生起所在的（心）相续。那是什么？是善行、善业。由于此词根是及物性的，故可从使动义来解释其义。“儿子”之所以如此称呼，是因为他净化、清净其家族。若如此，则不应说诸如旃陀罗等低等种姓者无所谓“儿子”，因为词语的意义是以多种方式成立的。因此，诸如“他使父亲的心充满，故为儿子”这样的词源解释也应被接受。因为词语确实是依据不同的词根而成立的。

ပုတ္တော စ နာမ အတြဇော ခေတြဇော အန္တေဝါသိကော ဒိန္နကောတိ စတုဗ္ဗိဓော. တတ္ထ အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ဇာတော အတြဇော နာမ. သယနပီဌေ ပလ္လင်္ကေ ဥရေတိ ဧဝမာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော ခေတြဇော နာမ. သန္တိကေ သိပ္ပုဂ္ဂဏှနကော အန္တေဝါသိကော နာမ. ပေါသာပနတ္ထာယ ဒိန္နော ဒိန္နကော နာမ ဒန္တပေါဏန္တိ ဒန္တေ ပုနန္တိ ဝိသောဓေန္တိ ဧတေနာတိ ဒန္တပေါဏံ, ဒန္တကဋ္ဌံ.

儿子有四种：亲生子、田生子、弟子、养子。其中，从自身所生者，名为亲生子。在床、座、胸等处所生者，名为田生子。在近旁学习技艺者，名为弟子。为让人抚养而给与之子，名为养子。“净齿木”(dantapoṇaṃ)是人们用以净化、清洁牙齿之物，即齿木。

ပီ တပ္ပနကန္တီသု. ပိဏာတီတိ ပီတိ. ဧတ္ထ စ ပီတီတိ ပီဏနံ ပီတိ, တပ္ပနံ ကန္တီတိ စ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒံ ဘာဝဝသေန နိဗ္ဗစနံ. ဣဒံ [Pg.253] ပန ဟေတုကတ္တုဝသေန ပိဏယတီတိ ပီတိ, တပ္ပေတီတိ အတ္ထော.

（词根）Pī，用于“满足”与“喜爱”义。Piṇāti（他使...满足）。Pīti（喜）。此处，“喜”即是滋养，也被称为满足与喜爱。这是从状态方面所作的词源解释。但也可从使役者方面解释：“喜”是因其能使人愉悦，意思是能使人满足。

သာ ပနေသာ ခုဒ္ဒကာပီတိ ခဏိကာပီတိ ဩက္ကန္တိကာပီတိ ဥဗ္ဗေဂါပီတိ ဖရဏာပီတီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ခုဒ္ဒကာပီတိ သရီရေ လောမဟံသနမတ္တမေဝ ကာတုံ သက္ကောတိ. ခဏိကာပီတိ ခဏေ ခဏေ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒသဒိသာ ဟောတိ. ဩက္ကန္တိကာပီတိ သမုဒ္ဒတီရံ ဝီစိ ဝိယ ကာယံ ဩက္ကမိတွာ ဩက္ကမိတွာ ဘိဇ္ဇတိ. ဥဗ္ဗေဂါပီတိ ဗလဝတီ ဟောတိ ကာယံ ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ကတွာ အာကာသေ လင်္ဃာပနပ္ပမာဏာ ဟောတိ. ဖရဏာပီတိယာ ပန ဥပ္ပန္နာယ သကလသရီရံ ဓမိတွာ ပူရိတဝတ္ထိ ဝိယ မဟတာ ဥဒကောဃေန ပက္ခန္ဒပဗ္ဗတကုစ္ဆိ ဝိယ စ အနုပရိဖုဋံ ဟောတိ, ဧဝံ ပဉ္စဝိဓာ ပီတိ, သာ သမ္ပိယာယနလက္ခဏတ္တာ ‘‘ပိဏာတီ’’တိ ပီတီတိ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေနပိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ ‘‘ပိယာယတိ, ပိတာ, ပိယော, ပေမော’’တိအာဒီနိ ပီဓာတုယာ ဧဝ ရူပါနိ. တတ္ထ ‘‘ပုတ္တံ ပိယာယတီတိ ပိတာ’’တိ ဝဒန္တိ. ပိယာယိတဗ္ဗောတိ ပိယော. ပေမနံ ပေမော.

此喜又分为五种：小喜、刹那喜、流入喜、激荡喜、遍满喜。其中，小喜只能使身体毫毛竖立。刹那喜如闪电般刹那生起。流入喜如海浪拍岸，一次次涌上身体后消散。激荡喜极为强烈，能将身体举起，达到跃入空中的程度。遍满喜生起时，全身被遍满，如同吹满的皮囊，又如被巨大的水流冲入的山洞。这五种喜，因其具有令人喜爱的特质，所以也可以纯粹从能动者的角度，依“它使人欣悦”(piṇāti)而称为“喜”(pīti)。在此，“喜爱”(piyāyati)、“父亲”(pitā)、“可爱的”(piyo)、“爱”(pemo)等词，都是从词根pī演变而来的形式。其中，他们说：“喜爱儿子的人，是为父亲”。应被喜爱者，是为“可爱的”。喜爱之事，是为“爱”。

မာ ပရိမာဏေ. မိနာတိ. မာနံ, ပရိမာဏံ, မတ္တံ, မတ္တာ, မနော, ဝိမာနံ, မိနိတဗ္ဗံ, မေတဗ္ဗံ, ဆာယာ မေတဗ္ဗာ. ဤဒိသေသု ဌာနေသု အနီယပစ္စယော န လဗ္ဘတိ.

（词根）Mā，用于“度量”义。Mināti（他度量）。Mānaṃ（度量，慢）、parimāṇaṃ（度量）、mattaṃ（量）、mattā（限量）、mano（意）、vimānaṃ（天宫）、minitabbaṃ（应被度量）、metabbaṃ（应被度量）、chāyā metabbā（影应被度量）。在这些例子中，找不到anīya后缀。

ဧတ္ထ မနောတိ ဧကာယ နာဠိယာ ဧကာယ စ တုလာယ မိနမာနော ဝိယ အာရမ္မဏံ မိနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ မနော. ဝိသေသတော မိနိယတေ ပရိစ္ဆိန္ဒိယတေတိ ဝိမာနံ, ဒေဝါနံ ပုညဗလေန နိဗ္ဗတ္တဗျမှံ ဒေဝနိကေတံ. ယံ ဝိမာနံ ဥပသောဘိတံ, ပဘာသတိမိဒံ ဗျမှန္တိ စ အာဒိနာ ထောမိယတိ.

此处，“意”（mano）是因为它犹如用一个量管和一个天平来度量般，度量、限定其所缘，故为“意”。“天宫”（vimānaṃ）是因其被特别地度量、限定，是诸天以福德之力生成的住所。它被“此天宫被装饰，此宅邸光芒四射”等（偈颂）所赞美。

မီ ဟိံသာယံ. မိနာတိ. မီနော, ကုမီနံ.

词根 Mī，在“伤害”义。Mināti（他伤害）。派生词有：Mīno（鱼）、kumīnaṃ（鱼笼）。

ဧတ္ထ [Pg.254] မီနောတိ မစ္ဆော. မစ္ဆဿ ဟိ ‘‘မီနော မစ္ဆော အမ္ဗုဇော ဝါရိဇော ဝါရိစရော’’တိ အနေကာနိ နာမာနိ. ဝိသေသနာမာနိ ပန ‘‘အမရော ခလိသော စန္ဒကုလော ကန္ဒဖလိ ဣန္ဒဖလိ ဣန္ဒဝလော ကုလိသော ဝါမိ ကုင်္ကုတလော ကဏ္ဍိကော သကုလော မင်္ဂုရော သိင်္ဂီ သတဝင်္ကော ရောဟိတော ပါဌီနော ကာဏော သဝင်္ကော ပါဝုသော’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ, ‘‘တိမိ တိမိင်္ဂလော’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ စ ဘဝန္တိ. ကုမီနန္တိ ကုစ္ဆိတေနာကာရေန မစ္ဆေ မိနန္တိ ဟိံသန္တိ ဧတေနာတိ ကုမီနံ, မစ္ဆဗန္ဓနပဉ္ဇရော. သော ပန ပါဠိယံ ကုမီနသဒ္ဒေန ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ –

此处，“mīno”即是鱼。鱼有多种名称，例如“鱼、水族、水生、水行”等。其具体名称则有“amaro、khaliso、candakulo、kandaphali、indaphali、indavalo、kuliso、vāmi、kuṅkutalo、kaṇḍiko、萨古拉、maṅguro、siṅgī、satavaṅko、rohito、pāṭhīno、kāṇo、savaṅko、pāvuso”等，以及“timi、timiṅgalo”等。“鱼笼”（kumīnaṃ）是人们用以恶劣方式伤害、损害鱼的器具，即捕鱼笼。在巴利语中，它被称为“kumīna”。如下所示：

‘‘ဝါရိဇဿေဝ မေ သတော, ဗန္ဓဿ ကုမိနာမုခေ;

အက္ကောသတိ ပဟရတိ, ပိယေ ပုတ္တေ အပဿတော’’တိ

“我如水中鱼，困于鱼笼口；因不见爱子，他辱骂殴打。”

ပါဠိ ဒိဿတိ.

可见于巴利原文。

မူ ဗန္ဓနေ. မုနာတိ. မုနိ.

词根 Mū，在“束缚”义。Munāti（他束缚）。派生词有：Muni（牟尼）。

ဧတ္ထ မုနီတိ အတ္တနော စိတ္တံ မုနာတိ မဝတိ ဗန္ဓတိ ရာဂဒေါသာဒိဝသံ ဂန္တုံ န ဒေတီတိ မုနိ.

此处，所谓“牟尼”（muni），即是能约束、系缚自己的心，不让它屈从于贪、瞋等，故称“牟尼”。

ရိ ဂတိဒေသနေသု. ရိကာတိ. ရေဏု. နကာရဿ ဏတ္တံ.

词根 Ri，在“去”、“指示”等义。Rikāti（他去或指示）。派生词有：Reṇu（尘埃）。（此中）n 转为 ṇ。

လီ သိလေသေ. လိနာတိ, နိလိနာတိ. လီနံ, သလ္လီနံ, ပဋိသလ္လာနံ.

词根 Lī，在“依附”义。Lināti、nilināti（他依附，他隐藏）。派生词有：Līnaṃ（已依附的）、sallīnaṃ（已隐藏的）、paṭisallānaṃ（退隐）。

ဝီ တန္တသန္တာနေ. ဝတ္ထံ ဝိနာတိ. ဣမိနာ သုတ္တေန စီဝရံ ဝိနာဟိ. ကမ္မေ – ဣဒံ ခေါ အာဝုသော စီဝရံ မံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိယျတိ. ဝီတံ. သုဝီတံ. အပ္ပကံ ဟောတိ ဝေတဗ္ဗံ. ကာရိတေ ‘‘ဝါယာပေတိ, တန္တဝါယေဟိ စီဝရံ ဝါယာပေဿာမာ’တိ စီဝရံ ဝါယာပေသုံ’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ ဘဝန္တိ.

词根 Vī，在“纺织”义。Vatthaṃ vināti（他织布）。Iminā suttena cīvaraṃ vināhi（你当用此线织僧袍）。被动语态（kamme）：“贤友，这件僧袍是为我而织的。”Vītaṃ（已织）。Suvītaṃ（善织）。Appakaṃ hoti vetabbaṃ（当织的很少）。使役语态（kārite）：“vāyāpeti（他使人织），‘我们将让织工织僧袍’，他们就这样使人织了僧袍”，如此等等。

ဝီ ဟိံသာယံ. ဝိနာတိ. ဝေဏု. ဝေဏူတိ ဝံသော.

词根 Vī，在“伤害”义。Vināti（他伤害）。派生词有：Veṇu（竹）。Veṇu 即是 vaṃsa（竹）。

လူ [Pg.255] ဆေဒနေ. လုနာတိ. လောဏံ, ကုသလံ, ဗာလော, လူတော.

词根 Lū，在“切断”义。Lunāti（他切断）。派生词有：Loṇaṃ（盐）、kusalaṃ（善）、bālo（愚人）、lūto（蜘蛛）。

ဧတ္ထ စ လောဏန္တိ လုနာတိ ဝီတရသဘာဝံ ဝိနာသေတိ သရသဘာဝံ ကရောတီတိ လောဏံ, လဝဏံ. ကုသော ဝိယ ဟတ္ထပ္ပဒေသံ အကုသလဓမ္မေ လုနာတီတိ ကုသလံ, အနဝဇ္ဇဣဋ္ဌဝိပါကလက္ခဏော ဓမ္မော. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေ ဒွေ အတ္ထေ လုနာတီတိ ဗာလော, အဝိဒွါ. လူတောတိ မက္ကဋကော ဝုစ္စတိ. တဿ ဟိ သုတ္တံ ‘‘လူတသုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ယူသံ ပါတုံ ပဋင်္ဂမက္ခိကာဒီနံ ဇီဝိတံ လုနာတီတိ လူတော.

此处，“盐”（loṇaṃ）：因为它切断（lunāti）无味的状态，制造出有味的状态，故称“盐”，也就是“咸味”（lavaṇaṃ）。“善”（kusalaṃ）：因为它像吉祥草割手一样切断不善法，故称“善”，即具有无过失与可喜果报特性的法。“愚人”（bālo）：因为他切断此世和来世的两种利益，故称“愚人”，即无智者。“蜘蛛”（lūto）：lūto 被称为 makkaṭaka（蜘蛛）。它的丝被称为“蜘蛛丝”（lūtasutta）。因为它为了吸食汁液而切断飞蛾、苍蝇等的生命，故称“蜘蛛”。

သိ ဗန္ဓနေ. သိနာတိ. သီမာ, သီသံ.

词根 Si，在“系缚”义。Sināti（他系缚）。派生词有：Sīmā（界限）、sīsaṃ（头）。

ဧတ္ထ သီမာတိ သိနီယတေ သမဂ္ဂေန သံဃေန ကမ္မဝါစာယ ဗန္ဓိယတေတိ သီမာ. သာ ဒုဝိဓာ ဗဒ္ဓသီမာ အဗဒ္ဓသီမာတိ. တာသု အဗဒ္ဓသီမာ မရိယာဒကရဏဝသေန ‘‘သီမာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သိနာတိ ဗန္ဓတိ ကေသေ မောဠိကရဏဝသေန ဧတ္ထာတိ သီသံ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

此处，“界”（sīmā）：因为由和合的僧团通过羯磨语所系缚（sinīyate, bandhiyate），故称“界”。它有两种：已结界（baddhasīmā）与未结界（abaddhasīmā）。其中，未结界应通过确立界限的方式被理解为“界”。“头”（sīsaṃ）：因为在此处，人们以做发髻的方式系缚（sināti, bandhati）头发，故称“头”。其他词也应如此应用。

သာ ပါကေ. သိနာတိ.

词根 Sā，在“烹煮”义。Sināti（他烹煮）。

သု ဟိံသာယံ. သုဏာတိ. ပရသု. ပရံ သုဏန္တိ ဟိံသန္တိ ဧတေနာတိ ပရသု.

词根 Su，在“伤害”义。Suṇāti（他伤害）。Parasu（斧）。因为用它来伤害他人，故称parasu。

အသ ဘောဇနေ. ဝုတ္တာနံ ဖလမသ္နာတိ. အသနံ.

词根 Asa，在“食”义。Vuttānaṃ phalamasnāti（他吃所说之果）。Asanaṃ（食）。

ဧတ္ထ အသနန္တိ အာဟာရော. သော ဟိ အသိယတိ ဘုဉ္ဇိယတီတိ ‘‘အသန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အသ္နာထ ခါဒထ ပိဝထာ’’တိ ဣဒမေတ္ထ နိဒဿနံ.

此处，asana即是食物。因为它被食用、被享用，故被称为“asana”（食）。“你们吃、你们嚼、你们喝”是此处的例子。

ကိလိသ ဝိဗာဓနေ. ကိလိသ္နာတိ. ကိလေသော.

词根 Kilisa，在“恼害”义。Kilisnāti（他被染污）。Kileso（烦恼）。

ဧတ္ထ စ ကိလေသောတိ ရာဂါဒယောပိ ဒုက္ခမ္ပိ ဝုစ္စတိ.

此处，kilesa（烦恼）既指贪等，也指苦。

ဥဒ္ဓသ ဥဉ္ဆေ. ဥဉ္ဆော ပရိယေသနံ. ဥဒ္ဓသ္နာတိ.

词根 Uddhasa，在“拾取”义。Uñcho（拾取）即是pariyesanaṃ（寻求）。Uddhasnāti（他拾取）。

ဣသ [Pg.256] အဘိက္ခဏေ. ဣသ္နာတိ.

词根 Isa，在“重复”义。Isnāti（他重复）。

ဝိသ ဝိပ္ပယောဂေ. ဝိသ္နာတိ. ဝိသံ.

词根 Visa，在“分离”义。Visnāti（他分离）。Visaṃ（毒）。

ပုသ သိနေဟသဝနပူရဏေသု. ပုသ္နာတိ.

词根 Pusa，在“喜爱”、“流出”、“充满”等义。Pusnāti（他滋养）。

ပုသ ပေါသနေ. ပုသ္နာတိ.

词根 Pusa，在“滋养”义。Pusnāti（他滋养）。

မုသ ထေယျေ. မုသ္နာတိ. မုသလော.

词根 Musa，在“偷盗”义。Musnāti（他偷盗）。Musalo（杵）。

ကိယာဒီ ဧတ္တကာ ဒိဋ္ဌာ, ဓာတဝေါ မေ ယထာဗလံ;

သုတ္တေသွညေပိ ပေက္ခိတွာ, ဂဏှဝှော အတ္ထယုတ္တိတော.

Ki等诸词根，我已尽力说；诸君于经中，亦当善寻察；凡合于义理，皆应善受持。

သာသနာ လောကတော စေတေ,ဒဿိတာ တေသု လောကတော;

သာသနဿောပကာရာယ,ဝုတ္တာ တဒနုရူပကာ.

此等所示者，取自教与俗；其中世俗者，为益于圣教，依相应义说。

ကိယာဒိဂဏောယံ.

此为Ki词组。

ဂဟာဒိဂဏိက

Gah等组释

ဣဒါနိ ဂဟာဒိဂဏော ဝုစ္စတေ. ဧတ္ထေကေ ဧဝံ မညန္တိ.

现在宣说Gah等组。于此，一些人如是认为。

ဂဟာဒီနံ ဂဏော နာမ, ပစ္စေကံ နုပလဗ္ဘတိ;

အထမေကော ဂဟဓာတု, ဂဟာဒီနံ ဂဏော သိယာ.

所谓Gah等语基组，个别不可得；或唯gaha一语基，即是此语基组。

ယတော ပ္ပဏှာ ပရာ ဟေယျုံ, ဓာတုတော ဇိနသာသနေ;

တေပိ အညေ န ဝိဇ္ဇန္တိ, အညတြ ဂဟဓာတုယာ.

于胜者教法中，语基后接ppaṇhā者；除gaha语基外，他处不可见。

ဣတိ စိန္တာယ ဧကစ္စေ, ဂဟဓာတုံ ကိယာဒိနံ;

ပက္ခိပိံသု ဂဏေ ဧဝံ, န ဝဒိံသု ဂဟာဒိကံ.

如是思惟后，一些人将gaha语基置于ki等组中；如是，他们不说有Gah等组。

န တေသံ ဂဟဏံ ဓီရော, ဂဏှေယျ သုဝိစက္ခဏော;

ယတော ကစ္စာယနေ ဝုတ္တော, ဂဟာဒီနံ ဂဏော ဝိသုံ.

善辨识之智者，不应采纳彼见；因迦旃延已说，Gah等组是分别的。

‘‘ဂဟာဒိတော ပ္ပဏှာ’’ ဣတိ, လက္ခဏံ ဝဒတာ ဟိ သော;

ကစ္စာယနေန ဂရုနာ, ဒဿိတော နနု သာသနေ.

说“Gah等后接ppaṇhā”此法式者，即迦旃延尊师，实已于教法中明示。

သစေ [Pg.257] ဝိသုံ ဂဟာဒီနံ, ဂဏော နာမ န လဗ္ဘတိ;

ဂဟာဒိဒီပကေ သုတ္တေ, ဟိတွာန ဗာဟိရံ ဣဒံ.

若无分别的Gah等组，则此阐明Gah等的规则，当被舍弃为外说。

‘‘ဂဟတော ပ္ပဏှာ’’ ဣစ္စေဝ, ဝတ္တဗ္ဗံ အထ ဝါ ပန;

‘‘ကိယာဒိတော နာပ္ပဏှာ’’တိ, ကာတဗ္ဗံ ဧကလက္ခဏံ.

则应说“gaha后接ppaṇhā”；或应立一总则：“ki等后不接ppaṇhā”。

ယသ္မာ တထာ န ဝုတ္တဉ္စ, န ကတဉ္စေကလက္ခဏံ;

တသ္မာ အယံ ဝိသုံယေဝ, ဂဏော ဣစ္စေဝ ဉာယတိ.

因未如是说，亦未立总则；故知此组，实为一分别类。

‘‘သရာ သရေ လောပ’’မိတိ-အာဒီနိ လက္ခဏာနိဝ;

ဂမ္ဘီရံ လက္ခဏံ ဧတံ, ဒုဇ္ဇာနံ တက္ကဂါဟိနာ.

如“元音后遇元音，前音即省略”等法式；此法式亦甚深，纯理论者难知。

ဥသာဒယောပိ သန္ဓာယ, အာဒိဂ္ဂဟော ကတော တဟိံ;

တထာ ဟိ ‘‘ဥဏှာပေတီ’’တိ, အာဒိရူပါနိ ဒိဿရေ.

为含摄usa等，故彼处作“等”言；如是，可见“uṇhāpeti”等形。

ဣဒါနိ ပါကဋံ ကတွာ, အာဒိသဒ္ဒဖလံ အဟံ;

သပ္ပယောဂံ ဂဟာဒီနံ, ဂဏံ ဝက္ခာမိ မေ သုဏ.

今我阐明“等”字之义后，将宣说Gah等组及其用法，请听我言。

ဂဟ ဥပါဒါနေ. ဥပါဒါနံ ဂဟဏံ, န ကိလေသုပါဒါနံ. ဥပသဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ န ကိဉ္စိ အတ္ထဝိသေသံ ဝဒတိ. အထ ဝါ ကာယေန စိတ္တေန ဝါ ဥပဂန္တွာ အာဒါနံ ဂဟဏံ ဥပါဒါနန္တိ သမီပတ္ထော ဥပသဒ္ဒေါ. ကတ္ထစိ ဟိ ဥပသဒ္ဒေါ အာဒါနသဒ္ဒသဟိတော ဒဠှဂ္ဂဟဏေ ဝတ္တတိ ‘‘ကာမုပါဒါန’’န္တိအာဒီသု. ဣဓ ပန ဒဠှဂ္ဂဟဏံ ဝါ ဟောတု သိထိလဂ္ဂဟဏံ ဝါ, ယံ ကိဉ္စိ ဂဟဏံ ဥပါဒါနမေဝ, တသ္မာ ဂဟဓာတု ဂဟဏေ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဃေပ္ပတိ, ဂဏှာတိ ဝါ. ပရိဂ္ဂဏှာတိ, ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အဓိဂဏှာတိ, ပဂ္ဂဏှာတိ, နိဂ္ဂဏှာတိ. ပဓာနဂဏှနကော. ဂဏှိတုံ, ဥဂ္ဂဏှိတုံ. ဂဏှိတွာ, ဥဂ္ဂဏှိတွာ. အညထာပိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. အဟံ ဇာလိံ ဂဟေဿာမိ. ဂဟေတုံ. ဂဟေတွာ. ဥဂ္ဂါဟကော, သင်္ဂါဟကော, အဇ္ဈောဂါဠှော. ကာရိတေ ‘‘ဂဏှာပေတိ, ဂဏှာပယတိ, အညတရံ သတိပဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ, သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန ဂဏှာပေတွာ. ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတဗ္ဗော. ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတွာ[Pg.258]. ဂါဟေတိ, ဂါဟယတိ, ဂါဟာပေဿတိ. ဂါဟာပယန္တိ သဗ္ဘာဝံ. ဂါဟကော, ဂါဟေတွာ’’ ဣစ္စာဒီနိ. ကမ္မနိ – ဂယှတိ, သင်္ဂယှတိ, ဂဏှိယတိ ဝါ. တထာ ဟိ ‘‘ဂဏှိယန္တိ ဥဂ္ဂဏှိယန္တီ’’တိ နိဒ္ဒေသပါဠိ ဒိဿတိ. ‘‘ဂေဟံ, ဂါဟော, ပရိဂ္ဂဟော, သင်္ဂါဟကော, သင်္ဂဟေတာ’’ ဣစ္စာဒီနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

语基Gah，义为执取(upādāna)。执取即是执持(gahaṇa)，但非烦恼之取(kilesupādāna)。于此，接头词(upasadda)upa不表达任何特殊含义。或曰，以身或心走近(upagantvā)而执持(ādānaṃ gahaṇaṃ)，是为执取(upādāna)，故接头词upa有近(samīpa)义。在某些地方，接头词upa与ādāna一词连用，表示坚固执取，如“欲取”(kāmupādāna)等。然于此，无论是坚固执取或松散执取，任何执持皆为执取。是故，当知语基gah用于执持之义。其形如：gheppati（被执取），或gaṇhāti（执取）。pariggaṇhāti（遍取），paṭiggaṇhāti（受取），adhigaṇhāti（获得），paggaṇhāti（举起），niggaṇhāti（抑制）。Padhānagaṇhanako（主要执取者）。Gaṇhituṃ（为执取），uggaṇhituṃ（为学习）。Gaṇhitvā（执取后），uggaṇhitvā（学习后）。亦有其他形式。Ahaṃ jāliṃ gahessāmi（我将取网）。Gahetuṃ（为执取）。Gahetvā（执取后）。Uggāhako（学习者），saṅgāhako（摄集者），ajjhogāḷho（沉浸者）。使役态(kārita)中：“gaṇhāpeti（使执取），gaṇhāpayati（令执取），aññataraṃ satipaṭṭhānaṃ uggaṇhāpenti（〔他们〕令学习某一念处），saddhiṃ amaccasahassena gaṇhāpetvā（与一千大臣一起令其执取后）。Upajjhaṃ gāhāpetabbo（应求得和尚）。Upajjhaṃ gāhāpetvā（求得和尚后）。Gāheti（使执取），gāhayati（令执取），gāhāpessati（将使之执取）。Gāhāpayanti sabbhāvaṃ（他们令一切法被执取）。Gāhako（执取者），gāhetvā（使执取后）”等。被动态(kamman)中：gayhati（被执取），saṅgayhati（被摄集），或gaṇhiyati（被执取）。诚然，在《义释》(Niddesa)圣典中可见：“gaṇhiyanti uggaṇhiyantī”（被执取，被学习）。“Gehaṃ（家），gāho（执），pariggaho（所有物），saṅgāhako（摄集者），saṅgahetā（摄受者）”等，应如是配合。

တတြ အကာရာနန္တရတျန္တပဒါနံ ‘‘ဃေပ္ပတိ, ဃေပ္ပန္တိ. ဃေပ္ပသီ’’တိ စ ‘‘ဂဏှတိ, ဂဏှန္တိ. ဂဏှသီ’’တိ စ အာဒိနာ နယေန သဗ္ဗာသု ဝိဘတ္တီသု သဗ္ဗထာ ပဒမာလာ ယောဇေတဗ္ဗာ. အာကာရေကာရာနန္တရတျန္တပဒါနံ ‘‘ဂဏှာတိ ဂဏှာပေတီ’’တိအာဒိနာ ယထာသမ္ဘဝံ ပဒမာလာ ယောဇေတဗ္ဗာ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဝဇ္ဇေတွာ.

在此，对于以“a”和“at”结尾的词干，应按照以“gheppati, gheppanti. Gheppasī”及“gaṇhati, gaṇhanti. Gaṇhasī”等为始的方法，在所有语尾变化中全面地组合其词形变化。对于以“ā”、“e”和“at”结尾的词干，应按照以“gaṇhāti gaṇhāpetī”等为始的方法，在可能的情况下，避开应避之处，组合其词形变化。

ဣမာနိ ပန ပသိဒ္ဓါနိ ကာနိစိ အဇ္ဇတနီရူပါနိ ‘‘အဂ္ဂဟီ မတ္တိကာပတ္တံ. အဂ္ဂဟုံ, အဂ္ဂဟိံသု, အဂ္ဂဟေသု’’န္တိ. ဘဝိဿန္တီအာဒီသု ဂဟေဿတိ, ဂဟေဿန္တိ. သေသံ ပရိပုဏ္ဏံ ကာတဗ္ဗံ. အဂ္ဂဟိဿာ, အဂ္ဂဟိဿံသု. သေသံ ပရိပုဏ္ဏံ ကာတဗ္ဗံ.

又，这些是一些著名的不定过去时(ajjatanī)形式：“（他）拿了土钵(aggahī mattikāpattaṃ)。他们拿了(aggahuṃ, aggahiṃsu, aggahesu)。”将来时等形式有“gahessati”、“gahessanti”。其余部分应予补全。条件式有“aggahissā”、“aggahissaṃsu”。其余部分应予补全。

ဥသ ဒါဟေ. ဒါဟော ဥဏှံ. ဥသတိ ဒဟတီတိ ဥဏှံ. ဥဏှသဒ္ဒေါ ‘‘ဥဏှံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒီသု ဒဗ္ဗမပေက္ခတိ, ‘‘သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟနတီ’’တိအာဒီသု ပန ဂုဏံ ဥဏှဘာဝဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ. ဥဏှဘာဝေါ ဟိ သီတဘာဝေါ စ ဂုဏော.

语基Us，义为燃烧。燃烧即是热。因为它燃烧，所以是热(uṇhaṃ)。“uṇha”（热）一词，在“食热饭”等句中，指涉物质；但在“抵御寒热”等句中，则指涉性质，因为其意欲表达的是热的状态。诚然，热的状态和冷的状态是性质。

တသ ဝိပါသာယံ. တဏှာ. ကေနဋ္ဌေန တဏှာ? တဿတိ ပရိတဿတီတိ အတ္ထေန.

语基Tas，义为渴。渴爱(taṇhā)。以何义为渴爱？以其渴望、焦灼之义。

ဇုသိ ပီတိသေဝနေသု. ဇုဏှော သမယော. ကာဠေ ဝါ ယဒိ ဝါ ဇုဏှေ, ယဒါ ဝါယတိ မာလုတော.

语基Jus，义为喜悦与享受。光明的时分(juṇho samayo)。“无论在黑暗时，或在光明时，当风吹起。”

တတ္ထ ဇုဏှောတိ ဇောသေတိ လောကဿ ပီတိံသောမနဿဉ္စ ဥပ္ပာဒေတီတိ ဇုဏှော.

此处，juṇho（光明）者，因其能令世人产生喜(pīti)与悦(somanassa)，故名juṇho。

ဇုတ [Pg.259] ဒိတ္တိယံ. ဇုဏှာ ရတ္တိ. ဇောတတိ သယံ နိပ္ပဘာပိ သမာနာ စန္ဒတာရကပ္ပဘာသေနပိ ဒိဗ္ဗတိ ဝိရောစတိ သပ္ပဘာ ဟောတီတိ ဇုဏှာ.

语基Jut，义为光明。光明的夜晚(juṇhā ratti)。它发光(jotati)；虽然自身无光，但凭借月亮和星辰的光辉而闪耀(dibbati)、照耀(virocati)、变得有光，故名juṇhā。

သာ တနုကရဏေ. သဏှဝါစာ. သိယတိ တနုကရိယတိ, န ဖရုသဘာဝေန ကက္ကသာ ကရိယတီတိ သဏှာ.

语基Sā，义为使细微。柔和语(saṇhavācā)。因为它被弄得细微(siyati tanukariyati)，不因粗暴的性质而被弄得粗糙，故名saṇhā（柔和）。

သော အန္တကမ္မနိ. သဏှံ, ဉာဏံ. သိယတိ သယံ သုခုမဘာဝေန အတိသုခုမမ္ပိ အတ္ထံ အန္တံ ကရောတိ နိပ္ဖတ္တိံ ပါပေတီတိ သဏှံ.

语基So，义为终结。微细(saṇhaṃ)，即智慧(ñāṇaṃ)。它能终结(siyati)；凭借自身的微细性，能将最微细的事物也予以终结、令其达成，故名saṇhaṃ（微细）。

တိဇ နိသာနေ. နိသာနံ တိက္ခတာ. တိဏှော ပရသု. တိတိက္ခတီတိ တိဏှော.

语基Tij，义为磨利。磨利即是锐利。锋利的斧头(tiṇho parasu)。因为它能刺穿，所以是锋利(tiṇho)。

သိ သေဝါယံ. အတ္တနော ဟိတမာသီသန္တေဟိ သေဝိယတေတိ သိပ္ပံ, ယံ ကိဉ္စိ ဇီဝိတဟေတု သိက္ခိတဗ္ဗံ သိပ္ပာယတနံ. အပိစ သိပ္ပန္တိ အဋ္ဌာရသ မဟာသိပ္ပာနိ – သုတိ သူရမတိ ဗျာကရဏံ ဆန္ဒောဝိစိတိ နိရုတ္တိ ဇောတိသတ္ထံ သိက္ခာ မောက္ခဉာဏံ ကြိယာဝိဓိ ဓနုဗ္ဗေဒေါ ဟတ္ထိသိက္ခာ ကာမတန္တံ အဿလက္ခဏံ ပုရာဏံ ဣတိဟာသော နီတိ တက္ကော ဝေဇ္ဇကဉ္စာတိ.

语基Si，义为从事。为求自身利益者所从事，故名“技艺”(sippaṃ)；任何为维生而应学习的，即是技艺之领域(sippāyatana)。再者，“技艺”指十八种大技艺，即：听闻、算术、语法、韵律学、词源学、天文学、技艺学、解脱智、仪式、弓术、象术、爱欲论、相马术、古谭、传说、政治学、论理学和医学。

ကု ကုစ္ဆာယံ. ကုစ္ဆာ ဂရဟာ. ကဏှာ ဓမ္မာ. ကဏှော ပုရိသော.

语基Ku，义为厌恶。厌恶即是呵责。黑法(kaṇhā dhammā)。黑人(kaṇho puriso)。

တတ္ထ ကဏှာတိ အပဘဿရဘာဝကရဏတ္တာ ပဏ္ဍိတေဟိ ကုစ္ဆိတဗ္ဗာ ဂရဟိတဗ္ဗာတိ ကဏှာ, အကုသလဓမ္မာ. ကာဠဝဏ္ဏတ္တာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာဒိကံ ဥပနိဓာယ ကုစ္ဆိတဗ္ဗော နိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ကဏှော, ကာဠဝဏ္ဏော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

此处，kaṇhā（黑法）者，因其能导致无光净的状态，应为智者所厌恶、呵责，故名“kaṇhā”，即不善法。Kaṇho（黑人）者，因其肤色黑，与金色等相比，应受厌恶、谴责，故名“kaṇho”，即黑色者。对此亦有言：

‘‘ကဏှော ဝတာယံ ပုရိသော, ကဏှံ ဘုဉ္ဇတိ ဘောဇနံ;

ကဏှေ ဘူမိပ္ပဒေသသ္မိံ, န မယှံ မနသော ပိယော’’တိ စ,

“此人实黑，食黑色食；于黑土地，非我心所喜。”

‘‘န [Pg.260] ကဏှော တစသာ ဟောတိ,အန္တောသာရော ဟိ ဗြာဟ္မဏော;

ယသ္မိံ ပါပါနိ ကမ္မာနိ,သ ဝေ ကဏှော သုဇမ္ပတီ’’တိ စ.

“非因肤色而成黑，婆罗门以内在为实质；善主(Sujampati)啊，有恶业之人，彼实为黑。”

ဣစ္စေဝံ –

如是——

ဂဟာဒိကေ ဓာတုဂဏေ, သန္ဓာယ တသိအာဒယော;

အာဒိဂ္ဂဟော ကတော ပ္ပဏှာ, ဂဟာဒီသု ယထာရဟံ.

针对以“gah”等开头的词根群，以及“tas”等词根，最初对后缀“ppa”和“ṇhā”的摄入，是依据“gah”等词根而适当地作出的。

ဂဟတော ဓာတုတော ဟိ ပ္ပော,အာချာတတ္တေဝဒိဿတိ;

အာချာတတ္တေ စ နာမတ္တေ, ဏှာသဒ္ဒေါ ဥသတော တထာ.

确实，后缀“ppa”仅在由词根“gah”构成的动词中见到；而后缀“ṇhā”，在动词和名词中都可见到，从词根“us”构成时也同样如此。

ဥသဂဟေဟိ အညသ္မာ, နာမတ္တေဝ ဒုဝေ မတာ;

ဧဝံ ဝိသေသတော ဉေယျော, ဂဟာဒိဂဏနိစ္ဆယော.

从“us”和“gah”以外的词根，此二后缀被认为仅用于名词。如是，当特别了知关于以“gah”等开头的词根群的决断。

ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ သာသနေ ‘‘တဏှာယတီ’’တိ ကြိယာပဒမ္ပိ ဒိဿတိ, တထာပိ တဿ ‘‘ပဗ္ဗတာယတိ, မေတ္တာယတီ’’တိအာဒီနိ ဝိယ နာမသ္မာ ဝိဟိတဿ အာယပစ္စယဿ ဝသေန သိဒ္ဓတ္တာ ကြိယာပဒတ္တေပိ ဏှာပစ္စယော မုချတော လဗ္ဘတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ‘‘တဏှာယတီ’’တိ ဟိ ဣဒံ ဏှာပစ္စယဝတာ တသဓာတုတော နိပ္ဖန္နတဏှာသဒ္ဒသ္မာ ပရဿ အာယပစ္စယဿ ဝသေန နိပ္ဖန္နံ. တထာ ကိဉ္စာပိ ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ ‘‘ဝါသိဖလံ တာပေတွာ ဥဒကံ ဝါ ခီရံ ဝါ ဥဏှာပေတီ’’တိ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ ‘‘ဥဏှာပေတီ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝါစကံ ကြိယာပဒံ ဒိဿတိ, တထာပိ တဿ ဏှာပစ္စယဝတာ ဥသဓာတုတော နိပ္ဖန္နဥဏှာသဒ္ဒတော ဝိဟိတဿ ကာရိတသညဿ ဏာပေပစ္စယဿ ဝသေန နိပ္ဖန္နတ္တာ ကြိယာပဒတ္တေပိ ဏှာပစ္စယော မုချတော လဗ္ဘတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ‘‘ဥဏှာပေတီ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တပ္ပကာရဥဏှာသဒ္ဒတော ဏာပေပစ္စယဝသေန နိပ္ဖန္နံ, ဧတသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ ‘‘ဥဏှာပယတီ’’တိ ပဒမ္ပိ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ.

在此，即使在教法中可见“taṇhāyati”(渴望)这样的动词，但它如同“pabbatāyati”(如山)、“mettāyati”(行慈)等词一样，是从名词加上后缀-āya而成的，因此，虽是动词，也不能说其主要是通过后缀-ṇhā获得的。确实，“taṇhāyati”一词，是在由词根tas加后缀-ṇhā构成的名词taṇhā之后，再通过后缀-āya构成的。同样，即使在关于货币交易学处的释义中，在“加热斧刃后，使水或牛乳变热”这一段里，可见“uṇhāpeti”(使热)这一使役动词，但它是在由词根us加后缀-ṇhā构成的名词uṇha之后，通过名为“使役”的后缀-ṇāpe构成的，因此，虽是动词，也不能说其主要是通过后缀-ṇhā获得的。“uṇhāpeti”一词是由前述的uṇha一词通过后缀-ṇāpe构成的，见到此词，也就等于见到了“uṇhāpayati”这一形式。

ကိဉ္စ [Pg.261] ဘိယျော ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥဏှာပေတီ’’တိ ကာရိတပဒဿ ဒိဋ္ဌတ္တာယေဝ ‘‘ဥဏှတီ’’တိ ကတ္တုပဒမ္ပိ နယတော ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ ကတ္တုကာရိတပဒါနံ ဧကဓာတုမှိ ဥပလဗ္ဘမာနတ္တာ, ယထာ? ဂဏှတိ, ဂဏှာပေတိ, ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆာပေတီတိ, တသ္မာ ‘‘ဥသ ဒါဟေ’’တိ ဓာတုဿ ‘‘ဥဏှတီ’’တိ ရူပံ ဥပလဗ္ဘတီတိ မန္တွာ ‘‘ဥဏှတီတိ ဥဏှ’’န္တိ နိဗ္ဗစနံ ကာတဗ္ဗံ. ဣတိ ပ္ပပစ္စယော ဂဟတော စ အညတော စ ဧကဓာ လဗ္ဘတိ, ဏှာပစ္စယော ပန ဂဟတော ဥသတော စ ဒွိဓာ အညတော ဧကဓာ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပေတ္ထ ဧဝံ နိယမော ဝုတ္တော, တထာပိ သာဋ္ဌကထေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အညာနိပိ ဧကေကဿ ဓာတုဿ နာမိကပဒါနိ ဒွေ ဒွေ ကြိယာပဒါနိ ဝိစိနိတဗ္ဗာနိ. ယေန ပန ဗုဒ္ဓဝစနာနုရူပေန နယေန ဂဟာဒိဂဏေ အာဒိသဒ္ဒေန တသဓာတာဒယော အမှေဟိ ဂဟိတာ, ဣမသ္မာ နယာ အညော နယော ပသတ္ထတရော နတ္ထိ, အယမေဝ ပသတ္ထတရော, တသ္မာ အယံ နီတိ သာသနဋ္ဌိတိယာ အာယသ္မန္တေဟိ သာဓုကံ ဓာရေတဗ္ဗာ ဝါစေတဗ္ဗာ စ.

再者，在《律义注》中，正因为见到了使役动词“uṇhāpeti”(令加热)，通过推论，也就等于见到了主动动词“uṇhati”(加热)，因为主动动词和使役动词可在同一词根中找到，例如：gaṇhati(执取)、gaṇhāpeti(令执取)；gacchati(去)、gacchāpeti(令去)。因此，应认为词根“us dāhe”(us用于燃烧义)可得“uṇhati”的形式，并应作出“uṇhatīti uṇhaṃ”(因为它加热，所以是热)的词源解释。如是，当知后缀ppa从gah及其他词根获得(的方式)是一种；而后缀ṇhā从gah和us获得(的方式)是两种，从其他词根获得(的方式)是一种。虽然此处宣说了这样的规则，但在带有义注的三藏佛语中，对于每一个词根，仍应探寻其另外的两种名词形式和两种动词形式。我们依据符合佛语之理的方法，在gah词根群中，以“等”字含摄了tas等词根，此方法无有更胜，此即最胜。因此，为令教法久住，诸具寿应善记、善诵此规则。

ဂဟာဒီ ဧတ္တကာ ဒိဋ္ဌာ, ဓာတဝေါ မေ ယထာဗလံ;

သုတ္တေသွညေပိ ပေက္ခိတွာ, ဂဏှဝှော အတ္ထယုတ္တိတော.

我已尽己所能，见到如是gah等词根；你们亦应审察诸经中其他词根，依其义理而执取之。

ဂဟာဒိဂဏောယံ.

此为Gahādi(执取等)词根群。

တနာဒိဂဏိက

属于tanu等词组的

တနု ဝိတ္ထာရေ. တနောတိ. အာယတနံ, တနု. ကမ္မနိ ‘‘တနိယျတိ, တနိယျန္တိ. ဝိတနိယျတီ’’တိ ရူပါနိ. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘ယထာ ဟိ အာသဘံ စမ္မံ, ပထဗျာ ဝိတနိယျတီ’’တိ. ဂရူ ပန ‘‘ပတာယတေ, ပတညတီ’’တိ ရူပါနိ ဝဒန္တိ. တနိတုံ, တနိတွာန. တုမန္တာဒိရူပါနိ.

Tanu，意为伸展。Tanoti（伸展）。派生词有āyatanaṃ（处）、tanu（身）。在被动语态中，有“taniyyati（被伸展）、taniyyanti（他们被伸展）、vitaniyyatī（被展开）”等词形。此处的巴利语是：“犹如公牛之皮，在地上被展开。”然而，有些老师说有“patāyate（飘扬）、pataññatī（被飘扬）”等词形。不定式与动名词等词形有：tanituṃ（为了伸展）、tanitvāna（伸展之后）。

တတ္ထ [Pg.262] အာယတနန္တိ အာယဘူတေ ဓမ္မေ တနောတိ ဝိတ္ထာရေတီတိ အာယတနံ. တနူတိ သရီရံ. တဉှိ ကလလတော ပဋ္ဌာယ ကမ္မာဒီဟိ ယထာသမ္ဘဝံ တနိယျတိ ဝိတ္ထာရိယတိ မဟတ္တံ ပါပိယတီတိ ‘‘တနူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘တနု ဝပု သရီရံ ပုံ ကာယော ဒေဟော’’တိအာဒယော သရီရဝါစကာ သဒ္ဒါ. သရီရံ ခန္ဓပဉ္စကံ. ယဉှိ မဟာဇနော သရီရန္တိ ဝဒတိ, တံ ပရမတ္ထတော ခန္ဓပဉ္စကမတ္တမေဝ, န တတော အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါ ဥပလဗ္ဘတိ. ‘‘ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ တနုတ္တကရံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂစိတ္တ’’န္တိအာဒီသု ပန တနုသဒ္ဒေါ အပ္ပတ္ထဝါစကော, အပ္ပတ္ထဝါစကဿ စ တဿ ကြိယာပဒံ န ပဿာမ, တသ္မာ နိပါတပဒေန တေန ဘဝိတဗ္ဗံ. တနုသဒ္ဒေါ နိပါတပဒန္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနမ္ပိ န ပဿာမ, နိစ္ဆယေန ပန အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကောတိ ဂဟေတဗ္ဗော.

此处，“处”(āyatana)的词义是：它扩展作为增长来源的诸法，因此称为“处”。“身”(tanu)是指身体。此身从胚胎之初，由业等因缘，如其可能地被伸展、扩展、达到壮大，所以称为“身”。“Tanu、vapu、sarīraṃ、puṃ、kāyo、deho”等都是指称身体的词。身体就是五蕴。一般人所说的身体，从究竟义上说，仅仅是五蕴而已，从中找不到我或我所。在“减损欲贪与嗔恚的斯陀含道心”等语句中，“tanu”一词表示微少之义，而作为表示微少之义的词，我们没有看到它的动词形式，因此它应该是一个不变词。我们也没有看到“tanu”一词被说成是不变词的地方，但可以确定它是一个不可派生的词干。

တနောတိ, တနောန္တိ. တနောသိ, တနောထ. တနောမိ, တနောမ. တနုတေ, တနုန္တေ. တနုသေ, တနုသေ, တနုဝှေ. တနေ, တနုမှေ. သေသံ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

Tanoti（他伸展），tanonti（他们伸展）。Tanosi（你伸展），tanotha（你们伸展）。Tanomi（我伸展），tanoma（我们伸展）。Tanute（他为自己伸展），tanunte（他们为自己伸展）。Tanuse（你为自己伸展），tanuvhe（你们为自己伸展）。Tane（我为自己伸展），tanumhe（我们为自己伸展）。其余应如其可能地详细解释。

တနောတု, တနောန္တု. တနေယျ, တနေ, တနေယျုံ. ဝိတန, ဝိတနု. အတနာ, အတနု. အမ္မာယ ပတနု ကေသာ. အတနိ, အတနိံသု. တနိဿတိ, တနိဿန္တိ. အတနိဿာ, အတနိဿံသု. ကမ္မနိ ‘‘တနိယျတိ, တနိယျန္တိ. တနိယျသီ’’တိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

Tanotu（愿他伸展），tanontu（愿他们伸展）。Taneyya（他应伸展），tane（他应为自己伸展），taneyyuṃ（他们应伸展）。Vitana（展开！），vitanu（伸展！）。Atanā（他伸展了），atanu（他们伸展了）。例句：Ammāya patanu kesā（母亲的头发散落了）。Atani（他伸展了），ataniṃsu（他们伸展了）。Tanissati（他将伸展），tanissanti（他们将伸展）。Atanissā（他本会伸展），atanissaṃsu（他们本会伸展）。在被动语态中，以“taniyyati（被伸展）、taniyyanti（他们被伸展）、taniyyasī（你被伸展）”等为例应详细解释。

သက သတ္တိယံ. သတ္တိ သမတ္ထဘာဝေါ. သက္ကောတိ သက္ကော. ဝိညာပေတုံ အသက္ခိ. သက္ခိဿသိ. သက္ခတိ. တွမ္ပိ အမ္မ ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿသိ. သက္ကတေ ဇရာယ ပဋိကမ္မံ ကာတုန္တိ ပါဠိ.

Saka，意为能力。能力是胜任的状态。Sakkoti（能够），sakko（能者）。他未能使之明白。你将能够。他将能够。妈妈，你也能出家。巴利语中有此句：“能够对衰老采取对治措施。”

တတ္ထ [Pg.263] သက္ကောတိ ဒေဝရာဇာ. သော ဟိ အတ္ထာနံ သဟဿမ္ပိ မုဟုတ္တေန စိန္တနသမတ္ထတာယ သပရဟိတံ ကာတုံ သက္ကောတီတိ ‘‘သက္ကော’’တိ ဝုစ္စတိ. အညတြ ပန ဓာတူနံ အဝိသယေ တဒ္ဓိတဝသေန သက္ကစ္စံ ဒါနံ အဒါသီတိ သက္ကောတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထံ ဂဟေတွာ သက္ကသဒ္ဒေါ နိရုတ္တိနယေန သာဓေတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘သက္ကော မဟာလိ ဒေဝါနမိန္ဒော ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတော သမာနော သက္ကစ္စံ ဒါနံ အဒါသိ, တသ္မာ ‘သက္ကော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. သက္ကောန္တော. သက္ကောန္တီ. သက္ကောန္တံ ကုလံ.

此处，“能者”(sakko)即天帝释。他能在瞬间思虑千事，因其有能力行自他之利，故被称为“能者”。此外，在词根范围之外，通过派生(taddhita)的方式，取“因恭敬地(sakkaccaṃ)布施而有能力”之义，也应以词源学的方式来解释“sakka”一词。因为世尊曾说：“摩诃离，天帝释过去为人时，曾恭敬地(sakkaccaṃ)布施，因此被称为‘Sakko’。”现在分词：Sakkonto（能够的，阳性）。Sakkontī（能够的，阴性）。Sakkontaṃ kulaṃ（能够的家族，中性）。

ခုဏု ခိဏု ဟိံသာယံ. ခုဏောတိ. ခိဏောတိ.

Khuṇu、khiṇu，意为伤害。Khuṇoti（伤害）。Khiṇoti（伤害）。

ဣဏု ဂတိယံ. ဣဏောတိ. ဣဏံ ဣဏာယိကော.

Iṇu，意为去。Iṇoti（去）。派生词有：iṇaṃ（负债）、iṇāyiko（负债者）。

တိဏု အဒနေ. တိဏောတိ. တိဏံ. ဧတ္ထ တိဏန္တိ ယဝသံ. တဉှိ တိဏိယတေ တိဏဘက္ခေဟိ ဂေါဏာဒီဟိ အဒိယတေ ခါဒိယတေတိ တိဏံ.

Tiṇu，意为吃。Tiṇoti（吃）。Tiṇaṃ（草）。此处“tiṇa”是指草料。因为它被食草的牛等动物所吃、所食，所以称为“tiṇa（草）”。

ဃိဏု ဒိတ္တိယံ. ဃိဏောတိ.

Ghiṇu，意为发光。Ghiṇoti（发光）。

ဟနု အပနယနေ. အပနယနံ အနာလာပကရဏံ နိဗ္ဗစနတာကရဏံ. ဟနောတိ. ဟနုတေ.

Hanu，意为去除。去除是指不交谈、断绝关系。Hanoti（去除）。Hanute（去除）。

ပနု ဒါနေ ပနောတိ. ပနုတေ.

Panu，意为给予。Panoti（给予）。Panute（给予）。

မနု ဗောဓနေ. မနောတိ. မနုတေ. မနော. မနံ. မာနသံ. မနုဿော. မာနဝေါ. မာဏဝေါ.

Manu，意为知晓。Manoti（知晓）。Manute（知晓）。Mano（意）。Manaṃ（意）。Mānasaṃ（意、心）。Manusso（人）。Mānavo（人）。Māṇavo（少年）。

ဧတ္ထ မနောတိ မနုတေ ဗုဇ္ဈတီတိ မနော, ဧဝံ မနံ. ဣမေသံ ပန ဒွိန္နံ မနသဒ္ဒါနံ ‘‘ယသ္မိံ မနော နိဝိသတိ. သန္တံ တဿ မနံ ဟောတီ’’တိအာဒီသု ပုန္နပုံသကလိင်္ဂတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. မာနသန္တိ ရာဂေါပိ စိတ္တမ္ပိ အရဟတ္တမ္ပိ. ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ [Pg.264] စရတိ မာနသော’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ရာဂေါ မာနသံ. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသ’’န္တိ ဧတ္ထ စိတ္တံ. ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော သေက္ခော, ကာလံ ကယိရာ ဇနေ သုတော’’တိ ဧတ္ထ အရဟတ္တံ. ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

此处，“mano”的词义是：因为它思考(manute)、觉知(bujjhati)，所以是“mano（意）”；“manaṃ”也是如此。然而，对于这两个“mana”词，在“意(mano)于何处住，彼意(manaṃ)得寂静”等语句中，当知其有阳性和中性之分。“Mānasaṃ”也能指贪欲、心，以及阿罗汉果。在“空中行之网，彼乃意(mānaso)所行”中，“mānasaṃ”是指贪欲。在“心、意、识(cittaṃ mano mānasaṃ)”中，它是指心。在“未达目标(appattamānaso)之学人，若逝为众知”中，它是指阿罗汉果。对此，偈言：

ရာဂေါ စိတ္တံ အရဟတ္တဉ္စ, ‘‘မာနသ’’န္တိ သမီရိတံ;

သတ္ထုနော သာသနေ ပါပ-သာသနေ’ခိလသာသနေ.

贪欲、心以及阿罗汉果，皆被称为“mānasa”；于导师之教、于邪教、于一切教中皆然。

တတ္ထ သမ္ပယုတ္တမနသိ ဘဝေါတိ ရာဂေါ မာနသော. မနော ဧဝ မာနသန္တိ ကတွာ စိတ္တံ မာနသံ. အနဝသေသတော မာနံ သိယတိ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ မာနသံ. တန္နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ပန အရဟတ္တဿ မာနသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. မနူတိ သတ္တော. ‘‘ယေန စက္ခုပသာဒေန, ရူပါနိ မနု ပဿတီ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘မနူ’’တိ သတ္တော ဝုတ္တော. အထ ဝါ မနူတိ ပဌမကပ္ပိကကာလေ မနုဿာနံ မာတာပိဘုဋ္ဌာနေ ဌိတော မနုနာမကော ပုရိသော, ယော သာသနေ ‘‘မဟာသမ္မတရာဇာ’’တိ ဝုတ္တော. သော ဟိ သကလလောကဿ ဟိတံ ကာတုံ မနုတေ ဇာနာတီတိ ‘‘မနူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဗလံ အတ္တနော ဟိတံ မနုတေ ဇာနာတီတိ မနုဿော, မနဿ ဝါ ဥဿန္နတ္တာ မနုဿော. အထ ဝါ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ မနုနော အပစ္စံ မနုဿော. ဧဝံ မာနဝေါ မာဏဝေါ စ, နကာရဿ ဟိ ဏကာရေ ကတေ ‘‘မာဏဝေါ’’တိ ရူပံ သိဇ္ဈတိ. ကေစိ ပနာဟု ‘‘ဒန္တဇနကာရသဟိတော မာနဝသဒ္ဒေါ သဗ္ဗသတ္တသာဓာရဏဝစနော, မုဒ္ဓဇဏကာရသဟိတော ပန မာဏဝသဒ္ဒေါ ကုစ္ဆိတမူဠှာပစ္စဝစနော’’တိ, တံ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တဉ္စေ, ဂဟေတဗ္ဗံ, န ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘မာဏဝသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရဝစနေ ဣဒံ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ အန္တရသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ အန္တရအန္တရိကာသဒ္ဒါနမ္ပိ အာဟရဏဿ ဒဿနတော.

在此，于相应的心中生起，故贪为“mānasa”（心的）。视“mano”（意）即“mānasa”，故“citta”（心）为“mānasa”。无余地断尽慢，故无上道为“mānasaṃ”。又因由它而生，当知阿罗汉果具有“mānasatā”（心的性质）。“Manū”是众生。在“以眼净，人见色”中，“manū”即被称为众生。或者，“manū”是在初劫时，立于人类父母之位、名为马努(Manu)的人，他在教法中被称为“大共选王”(Mahāsammatarājā)。因为他思考、了知如何为全世界谋求利益，故被称为“manū”。根据自己的能力思考、了知自己的利益，故为“manusso”（人）；或因心(manas)的优越，故为“manusso”。或者，人(manusso)是上述马努的后代。“mānavo”与“māṇavo”也是如此，因为当“na”音变为“ṇa”音时，便形成了“māṇavo”的形式。有些人说：“带齿音na的词‘mānavo’是通指一切众生的词；而带顶音ṇa的词‘māṇavo’是指卑劣愚痴后代的词。”此说应加以审察，若合理，则应采纳。此处不应说：“在解释‘māṇavo’一词的含义时，此说有矛盾”，因为在解释“antara”一词的含义时，“antara”和“antarikā”二词也都被引用为例证。

တတြ [Pg.265] ပနာယံ ဝီမံသနာ – စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ္တသ္မိဉှိ ‘‘သုဘော မာဏဝေါတောဒေယျပုတ္တော’’တိ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ‘‘သုဘောတိ သော ကိရ ဒဿနီယော အဟောသိ ပါသာဒိကော, တေနဿ အင်္ဂသုဘတာယ ‘သုဘော’တွေဝ နာမံ အကံသု. ‘မာဏဝေါ’တိ ပန တံ တရုဏကာလေ ဝေါဟရိံသု, သော မဟလ္လကကာလေပိ တေနေဝ ဝေါဟာရေန ဝေါဟရိယတီ’’တိ ဧဝံ မုဒ္ဓဇဏကာရဿ မာဏဝသဒ္ဒဿ အတ္ထော ပကာသိတော, တဋ္ဋီကာယမ္ပိ ဂရူဟိ ‘‘ယံ အပစ္စံ ကုစ္ဆိတံ မုဒ္ဓံ ဝါ, တတ္ထ လောကေ မာဏဝဝေါဟာရော, ယေဘုယျေန စ သတ္တာ ဒဟရကာလေ မုဒ္ဓဓာတုကာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘တရုဏကာလေ ဝေါဟရိံသူ’’တိ, ဧဝံ မုဒ္ဓဇဏကာရဿ မာဏဝသဒ္ဒဿ အတ္ထော ပကာသိတော. ဣဒါနိ မာဏဝသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော ဘဝတိ, မာဏဝေါတိ သတ္တောပိ စောရောပိ တရုဏောပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘စောဒိတာ ဒေဝဒူတေဟိ, ယေ ပမဇ္ဇန္တိ မာဏဝါ’’တိအာဒီသု ဟိ သတ္တော ‘‘မာဏဝေါ’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘မာဏဝေဟိ သဟ ဂစ္ဆန္တိ ကတကမ္မေဟိပိ အကတကမ္မေဟိပီ’’တိအာဒီသု စောရော. ‘‘အမ္ဗဋ္ဌော မာဏဝေါ’’တိအာဒီသု တရုဏော ‘‘မာဏဝေါ’’တိ ဝုတ္တော.

于此有一考察：在《小业分别经》(Cūḷakammavibhaṅgasutta)中“多迭亚(Todeyya)之子苏跋(Subha)青年”这一段，诸义注师解释道：“‘苏跋’，据说他相貌俊美、令人愉悦，因其肢体美好，人们便为他取名为‘苏跋’。而‘青年’(māṇavo)，是人们在他年轻时对他的称呼，他年老时，人们仍以此名称呼他。”如此，阐明了带有顶音ṇ的‘māṇava’一词的意义。在其复注中，诸师也说：“凡是卑劣或愚痴的后代，世人皆以‘青年’(māṇava)称之。并且，大多数有情在年幼时本性愚痴，故说‘在他年轻时称呼他’。”如此，阐明了带有顶音ṇ的‘māṇava’一词的意义。现在来阐明‘māṇava’一词的意义：‘māṇava’可指有情、盗贼或年轻人。在“受天使所谴，彼等放逸之青年”等句中，‘青年’被说为“有情”。在“与青年们同行，无论已作业或未作业”等句中，‘青年’指盗贼。在“安巴塔(Ambaṭṭha)青年”等句中，‘青年’被说为“年轻人”。

အပ္ပ ပါပုဏေ. အပ္ပောတိ. အာပေါ.

（词根）Appa，到达义。例如：appoti（他到达）。Āpo（水）。

ဧတ္ထ အာပေါတိ အပ္ပောတိ တံ တံ ဌာနံ ဝိဿရတီတိ အာပေါ.

此处，因为它到达、遍及、流布于各个地方，故称“水”(āpo)。

မာ ပရိမာဏေ. မိနောတိ. ဥပမာ, ဥပမာနံ, ဝိမာနံ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

（词根）Mā，度量义。例如：minoti（他度量）。[派生词如] upamā（譬喻）、upamānaṃ（所喻）、vimānaṃ（天宫）。其他词也应同样连结。

ဧတ္ထ စ ယာ အစ္စန္တံ န မိနောတိ န ဝိစ္ဆိန္ဒတိ, သာ မာနဿ သမီပေ ဝတ္တတီတိ ဥပမာ ယထာ ‘‘ဂေါဏော ဝိယ ဂဝဇော’’တိ. ဥပမာနန္တိ [Pg.266] ဥပမာ ဧဝ. တထာ ဟိ ‘‘ဝီတောပမာနမပ္ပမာဏမနာထနာထ’’န္တိ. ဧတ္ထ ဝီတောပမာနန္တိ ဣမဿ ဝီတောပမံ, နိရုပမန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥပမာနန္တိ ဥပမေတဗ္ဗာကာရော ‘‘သီဟော ဝိယ ဘဂဝါ’’တိ. ဧတ္ထ ဟိ သီဟော ဥပမာ, ဘဂဝါ ဥပမေယျော တေဇောပရက္ကမာဒီဟိ ဥပမေတဗ္ဗတ္တာ, တေဇောပရက္ကမာဒယော ဥပမေတဗ္ဗာကာရော. ဧတ္ထ ပန သာတိသယတ္တာ ကိဉ္စာပိ သီဟဿ တေဇာဒီဟိ ဘဂဝတော တေဇာဒိဥပမေတဗ္ဗာကာရော နတ္ထိ, တထာပိ ဟီနူပမာဝသေန ‘‘သီဟော ဝိယ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိမာနန္တိ ဥတုသမုဋ္ဌာနတ္တေပိ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနတ္တာ ကမ္မေန ဝိသေသတော မိနိယတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိယတီတိ ဝိမာနံ.

此处，那不完全度量、不完全断绝，而是在度量(māna)附近作用的，即是“譬喻”(upamā)，例如“野牛如牛”。“所喻”(upamāna)即是譬喻。诚然，如言：“离喻、无量、无依者之依怙”。此处“离喻”意为无喻、无可比拟。或者，“所喻”是指可资比较的特质，例如“世尊如狮子”。此处，狮子是喻体(upamā)，世尊是所喻者(upameyya)，因其威力、勇猛等可被比较，而威力、勇猛等即是可资比较的特质。然而，在此处，由于世尊的超胜，虽然狮子的威力等与世尊的威力等并无可比性，但当知“世尊如狮子”是以劣喻的方式而说。至于“天宫”(vimāna)，虽然它由时节所生，但因它是以业为缘、由时节所生，故由业而特别地被度量、被限定，因此称为“天宫”。

ကရ ကရဏေ. ‘‘ကရောတိ, ကယိရတိ, ကုဗ္ဗတိ, ကြုဗ္ဗတိ, ပကရောတိ, ဥပကရောတိ, အပကရောတိ, ပဋိကရောတိ, နိရာကရောတိ, ပဋိသင်္ခရောတိ, အဘိသင်္ခရောတိ’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ ကတ္တရိ ဘဝန္တိ. ကမ္မေ ပါဠိနယဝသေန ဣကာရာဂမဋ္ဌာနေ ယကာရဿ ဒွေဘာဝေါ. တသ္မိံယေဝဌာနေ ရယကာရာနံ ဝိပရိယာယေ သတိ န ဒွေဘာဝေါ. တထာ ဤကာရာဂမဋ္ဌာနေ ‘‘ကရိယျတိ, ကယိရတိ, ကရီယတိ, ကယျတိ, ပကရီယတိ, ပကရိယျတိ, ပဋိသင်္ခရိယျတိ, အဘိသင်္ခရိယျတိ’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ ကမ္မနိ ဘဝန္တိ.

（词根）Kara，作义。诸如“karoti（作）、kayirati、kubbati（作）、krubbati、pakaroti（造作）、upakaroti（帮助）、apakaroti（伤害）、paṭikaroti（对治）、nirākaroti（拒绝）、paṭisaṅkharoti（修复）、abhisaṅkharoti（行作）”等，皆为主动语态(kattari)。在被动语态(kammani)中，依巴利规则，于增益元音i之处，y音重复。于同一处，若r音与y音换位，则不重复。同样，于增益元音ī之处，诸如“kariyyati、kayirati、karīyati、kayyati、pakarīyati、pakariyyati、paṭisaṅkhariyyati、abhisaṅkhariyyati”等，皆为被动语态。

ဧတ္ထ စ ကယိရတီတိ ပဒံ ဒွီသု ဌာနေသု ဒိဿတိ ကတ္တရိ ကမ္မေ စ. တေသ ကတ္တုဝသေန ‘‘ပုရိသော ကမ္မံ ကယိရတီ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ, ကမ္မဝသေန ပန အယံ ပါဠိ ‘‘ကုဋိ မေ ကယိရတိ အဒေသိတဝတ္ထုကာ’’တိ. တတ္ထ စ ကတ္တုဝသေန ဝုတ္တံ ကတ္တုပဒံ ယိရပစ္စယေန သိဒ္ဓံ. ကမ္မဝသေန ပန ဝုတ္တံ ကမ္မပဒံ ဣကာရာဂမဿ အာဒိအန္တဘူတာနံ ရယကာရာနံ ဝိပရိယာယေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကာရေတိ, ကာရယတိ, ကာရာပေတိ, ကာရာပယတီ’’တိ စတ္တာရိ ကာရိတရူပါနိ, ယာနိ ‘‘ဟေတုကတ္တုရူပါနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ တဒ္ဒီပကတ္တာ.

此处，“kayirati”一词见于主动语态和被动语态两种情况。其中，主动语态应结合“puriso kammaṃ kayirati”（人作业）来理解。而被动语态则如这段巴利语所示：“kuṭi me kayirati adesitavatthukā”（为我建造一间未指定材料的孤邸）。在此，所说的主动语态词是通过“yira”后缀构成的。而所说的被动语态词，应知是通过增益元音i以及作为其首尾的r音与y音的换位而构成的。“Kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati”这四种是使役形式，被称为“使役主动词”(hetukatturūpāni)，因为它们指明了促使者。

ဣဒါနိ [Pg.267] ပန ပဒမာလာ ဝတ္တဗ္ဗာ, တတြ ပဌမံ ‘‘ကုဗ္ဗတီ’’တိ ပဒဿေဝ ပဒမာလံ ယောဇေဿာမ သဗ္ဗာသု ဝိဘတ္တီသု ဧကာကာရေန ယောဇေတဗ္ဗတ္တာ. ‘‘ကရောတီ’’တိ ဩကာရာနန္တရတျန္တပဒဿ ပန ‘‘ကာရေတီ’’တိ ဧကာရာနန္တရတျန္တပဒဿ စ ပဒမာလံ ယထာသမ္ဘဝံ ပစ္ဆာ ယောဇေဿာမ ဧကာကာရေန အယောဇေတဗ္ဗတ္တာ.

现在要讲词形变化表(padamālā)。在此，我们首先将以“kubbati”一词为例，展示其词形变化，因为它在所有语尾变化(vibhatti)中都以单一形式组合。至于以o音结尾的“karoti”一词和以e音结尾的“kāreti”一词，我们稍后将根据情况展示其词形变化，因为它们不能以单一形式组合。

တတြ ကုဗ္ဗတိ, ကုဗ္ဗန္တိ. ကုဗ္ဗသိ, ကုဗ္ဗထ. ကုဗ္ဗာမိ, ကုဗ္ဗာမ. ကုဗ္ဗတေ, ကုဗ္ဗန္တေ. ကုဗ္ဗသေ, ကုဗ္ဗဝှေ. ကုဗ္ဗေ, ကုဗ္ဗမှေ. ဝတ္တမာနာဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

在此，（主动语态：）kubbati（他作），kubbanti（他们作）；kubbasi（你作），kubbatha（你们作）；kubbāmi（我作），kubbāma（我们作）。（中间语态：）kubbate（他为自己作），kubbante（他们为自己作）；kubbase（你为自己作），kubbavhe（你们为自己作）；kubbe（我为自己作），kubbamhe（我们为自己作）。以上是现在时(vattamānā)的形式。

ပဉ္စမိယာဒီနံ ဝသေန ပန ကုဗ္ဗတု, ကုဗ္ဗန္တု. ကုဗ္ဗေယျ, ကုဗ္ဗေယျုံ. သေသံ ‘‘ဘဝတိ, ဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန သဗ္ဗတ္ထ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

而就命令式(pañcamī)等而言，则是：kubbatu（让他作），kubbantu（让他们作）；kubbeyya（他应作），kubbeyyuṃ（他们应作）。其余的应按照就“bhavati, bhavanti”所说的方式，在所有地方展开。

‘‘ကရိယတီ’’တိအာဒီနိပိ အ ကာရာနန္တရတျန္တပဒါနိ ဧဝမေဝ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ကုဗ္ဗတိ, ကုဗ္ဗန္တိ. ကုဗ္ဗသီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ အယံ ပဒမာလာ ပါဠိနယဒဿနတော ဧဒိသီ ဝုတ္တာ. သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပန သာသနိကာ သဒ္ဒသတ္ထေယေဝ အာဒရံ ကတွာ ‘‘ကုဗ္ဗတိ, ကုဗ္ဗသီ’’တိ ဧဝံပကာရာနိ ရူပါနိ ပါဠိယံ နတ္ထီတိ မညန္တာ န ဣစ္ဆန္တိ. တေဟိ သဒ္ဒသတ္ထေ ဝိယ ပါဠိယမ္ပိ ‘‘အသန္တော နာနုကုဗ္ဗန္တီ’’တိအာဒီသု ဩကာရပစ္စယဿာဒေသဘူတော ဥကာရော သရေယေဝ ပရေ ဝကာရံ ပပ္ပောတီတိ မညမာနာ ‘‘ကုဗ္ဗန္တိ, ကုဗ္ဗန္တေ’’တိအာဒီနိယေဝ ရူပါနိ ဣစ္ဆန္တိ, ပရသရဿာဘာဝတော ‘‘ကုဗ္ဗတိ, ကုဗ္ဗသီ’’တိအာဒီနိ ပါဠိယံ နတ္ထီတိ န ဣစ္ဆန္တိ. မယံ ပန ပါဠိနယဒဿနတော တာနိ ရူပါနိ ဣစ္ဆာမ. အတြ သောတာရာနံ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ ကိဉ္စိ ပါဠိနယံ ဝဒါမ – ‘‘သီလဝန္တော န ကုဗ္ဗန္တိ, ဗာလော သီလာနိ ကုဗ္ဗတီ’’တိ စ, ‘‘ကသ္မာ ဘဝံ ဝိဇနမရညနိဿိတော, တပေါ ဣဓ ကြုဗ္ဗတီ’’တိ စ, ‘‘ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ ပကြုဗ္ဗမာနော’’တိ စ. ဤဒိသေသု ပန ဌာနေသု အကာရာဂမော ကာတဗ္ဗော[Pg.268]. အစိန္တေယျော ဟိ ပါဠိနယော, ယေဘုယျေန သဒ္ဒသတ္ထနယဝိဒူရော စ. တထာ ဟိ ယထာ ‘‘အဂ္ဂိနိံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ ပဝိသန္တီ’’တိ ပါဠိဂတိဒဿနတော ‘‘အဂ္ဂိနိ, အဂ္ဂိနီ, အဂ္ဂိနယော. အဂ္ဂိနိံ, အဂ္ဂိနီ, အဂ္ဂိနယော. အဂ္ဂိနိနာ’’တိ ပဒမာလာ ကာတဗ္ဗာ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ‘‘ဗာလော သီလာနိ ကုဗ္ဗတီ’’တိ ပါဠိဂတိဒဿနတော ‘‘ကုဗ္ဗတိ, ကုဗ္ဗန္တိ. ကုဗ္ဗသီ’’တိ ပဒမာလာပိ ယောဇေတဗ္ဗာဝ.

“Kariyatī”等以a音后接ti结尾的词也应如此组合。在此，像“kubbati, kubbanti, kubbasī”等所说的这个词形变化表，是根据巴利语的用法(pāḷinaya)而如此说的。然而，那些精通语法学(saddasattha)的教内学者，只尊重语法学，认为巴利语中没有“kubbati, kubbasī”这类形式，因此不接受它们。他们认为，在语法学中以及在巴利语中，如“asanto nānukubbantī”等例子里，作为o后缀之替代的u音，只有在后面跟有元音时才会变成v音。因此，他们只接受“kubbanti, kubbante”等形式，并且由于后面没有元音，他们不接受巴利语中有“kubbati, kubbasī”等形式。然而，我们根据巴利语的用法接受这些形式。在此，为了消除听者的疑惑，我们引用一些巴利语的用法：如“sīlavanto na kubbanti, bālo sīlāni kubbatī”(持戒者不作，愚人作诸戒)，又如“kasmā bhavaṃ vijanamaraññanissito, tapo idha krubbatī”(尊者为何依止于无人烟的森林，于此修行苦行？)，又如“pharusāhi vācāhi pakrubbamāno”(正以粗恶语攻击)。在这些地方，应作a元音的增益。巴利语的用法确实是不可思议的，并且大多远离语法学的规则。的确，正如根据“agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī”(进入燃烧的火)的巴利语用法(pāḷigati)，词形变化应作“aggini, agginī, agginayo. Agginiṃ, agginī, agginayo. Aggininā”；完全同样地，根据“bālo sīlāni kubbatī”(愚人作诸戒)的巴利语用法，“kubbati, kubbanti, kubbasī”的词形变化也应同样组合。

ယထာ စ ‘‘ဗဟုမ္ပေတံ အသဗ္ဘိ ဇာတဝေဒါ’’တိ ပါဠိဂတိဒဿနတော ‘‘သန္တော သဗ္ဘီဟိ သဒ္ဓိံ သတံ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတီတိ ပဝေဒယန္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာဂတိဒဿနတော စ ‘‘သဗ္ဘိ, သဗ္ဘီ, သဗ္ဘယော. သဗ္ဘိံ, သဗ္ဘီ, သဗ္ဘယော. သဗ္ဘိနာ’’တိ ပဒမာလာ ယောဇေတဗ္ဗာ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ‘‘ဗာလော သီလာနိ ကုဗ္ဗတီ’’တိ ပါဠိဂတိဒဿနတော ‘‘ကုဗ္ဗတိ, ကုဗ္ဗန္တိ. ကုဗ္ဗသီ’’တိ ပဒမာလာပိ ယောဇေတဗ္ဗာဝ. တထာ ‘‘ကြုဗ္ဗတိ, ကြုဗ္ဗန္တိ. ကြုဗ္ဗသီ’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ.

又如，根据“bahumpetaṃ asabbhi jātavedā”(烈火亦不触及恶人)的巴利语用法，以及根据“santo sabbhīhi saddhiṃ sataṃ dhammo na jaraṃ upetīti pavedayantī”(贤善者与贤善者共住，他们宣示贤善者之法不会衰败)的义注(aṭṭhakathā)用法，应构成“sabbhi, sabbhī, sabbhayo. Sabbhiṃ, sabbhī, sabbhayo. Sabbhinā”的词形变化表。同样地，根据“bālo sīlāni kubbatī”(愚人作诸戒)的巴利语用法，“kubbati, kubbanti, kubbasī”的词形变化表也必须同样构成。同样地，“krubbati, krubbanti, krubbasī”等所有形式都应在各处适用。

ဣဒါနိ ယထာပဋိညာတာ ပဒမာလာ အနုပ္ပတ္တာ. ကရောတိ, ကရောန္တိ. ကရောသိ, ကရောထ. ကရောမိ, ကုမ္မိ, ကရောမ, ကုမ္မ. ကုရုတေ, ကုဗ္ဗန္တေ. ကုရုသေ, ကုရုဝှေ. ကရေ, ကရုမှေ. ဝတ္တမာနာဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

现在，所承诺的词形变化表如下。他做，他们做。你做，你们做。我做，我们做。他为自己做，他们为自己做。你为自己做，你们为自己做。我为自己做，我们为自己做。以上是现在时的形式。

ကရောတု, ကုရုတု, ကရောန္တု. ကရောဟိ, ကရောထ. ကရောမိ, ကုမ္မိ, ကရောမ, ကုမ္မ. ကုရုတံ, ကုဗ္ဗန္တံ. ကရဿု, ကုရုဿု, ကုရုဝှော. ကရေ, ကုဗ္ဗာမသေ. ပဉ္စမီဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

让他做，让他们做。你做，你们做。让我做，让我们做。让他为自己做，让他们为自己做。你为自己做，你们为自己做。让我为自己做，让我们为自己做。以上是命令式的形式。

ဧတ္ထ ပန ကောစိ ဝဒေယျ –

在此，有人可能会说：

‘‘န နော ဝိဝါဟော နာဂေဟိ, ကတပုဗ္ဗော ကုဒါစနံ;

တံ ဝိဝါဟံ အသံယုတ္တံ, ကထံ အမှေ ကရောမသေ’’တိ

“我等未曾与龙族，于任何时缔过婚；如此不相应(asaṃyuttaṃ)的婚姻，我等如何能缔结？”

ပါဠိဒဿနတော [Pg.269] ‘‘ကရောမသေ’’တိ ပဒံ ကသ္မာ ဣဓ န ဝုတ္တံ, နနု ကရဓာတုတော ပရံ ဩကာရံ ပဋိစ္စ အာမသေဝစနဿာဝယဝဘူတော အာကာရော လောပံ ပပ္ပောတီတိ? တန္န, ‘‘ကရောမသေ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘အာမသေ’’တိ ဝစနဿ အဘာဝတော မဝစနဿ သဗ္ဘာဝတော. ဧတ္ထ ဟိ သေကာရော အာဂမော, တသ္မာ ‘‘ကရောမာ’’တိ ဝတ္တမာနာဝစနဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော, န ပန ပဉ္စမီဝစနဝသေန. ဧဝံဘူတော စ သေကာရော ကတ္ထစိ နာမိကပဒတော ပရော ဟောတိ ‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ. ယံ ဗလံ အဟုဝမှသေ’’တိအာဒီသု. ကတ္ထစိ ပနာချာတိကပဒတော သာဒေသနိရာဒေသဝသေန –

根据巴利语的用法，为何“karomase”一词没有在此处(的词形变化表中)列出呢？难道不是因为在词根“kar”之后，由于“o”的缘故，作为“āmase”语尾一部分的“ā”被省略了吗？并非如此。因为在“karomase”中，没有“āmase”这个语尾，而有“ma”这个语尾。在此，“se”是增益成分。因此，其义应理解为现在时语尾的“karomā”，而非命令式语尾。这种增益成分“se”有时出现在名词之后，如“ye keci buddhaṃ saraṇaṃ gatāse”(凡是皈依佛陀的人)和“yaṃ balaṃ ahuvamhase”(我们曾有的力量)等。有时也出现在动词之后，有的是替代，有的不是替代——

‘‘အကရမှသ တေ ကိစ္စံ;

ဩက္ကန္တာမသိ ဘူတာနိ;

သုတံ နေတံ အဘိဏှသော, တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ’’တိ

“我等已为汝办事；诸鬼神已入我身；此事我等不常闻；是故我等如是说。”

အာဒီသု.

等等。

ကရေယျ, ကရေယျုံ. ကရေယျာသိ, ကရေယျာထ. ကရေယျာမိ, ကရေယျာမ. ကုဗ္ဗေထ, ကုဗ္ဗေရံ. ကုဗ္ဗေထော, ကုဗ္ဗေယျဝှော. ကရေယျံ, ကရေ, ကရေယျာမှေ. သတ္တမီဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

他应该做，他们应该做。你应该做，你们应该做。我应该做，我们应该做。他应为自己做，他们应为自己做。你应为自己做，你们应为自己做。我应为自己做，我们应为自己做。以上是愿望式的形式。

ကရ, ကရု. ကရေ, ကရိတ္ထ. ကရံ, ကရိမှ. ကရိတ္ထ, ကရိရေ. ကရိတ္ထော, ကရိဝှော. ကရိံ, ကရိမှေ. ပရောက္ခာဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

他做了，他们做了。你做了，你们做了。我做了，我们做了。他为自己做了，他们为自己做。你为自己做了，你们为自己做。我为自己做了，我们为自己做。以上是完成时的形式。

ဧတ္ထ ကရာတိ ပုရိသော ကမ္မံ ကရီတိ ပဌမပုရိသယောဇနာယ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အာဂုံ ကရ မဟာရာဇ, အကရံ ကမ္မဒုက္ကဋ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘မဟာရာဇ ဘဝံ အာဂုံ ကရီ’’တိ ပဌမပုရိသယောဇနာယ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတိ အယံ ပယောဂေါ ‘‘မညေ ဘဝံ ပတ္ထယတိ, ရညော ဘရိယံ ပတိဗ္ဗတ’’န္တိအာဒယော ဝိယ ပဌမပုရိသပ္ပယောဂေါ ဘဝတိ.

在此，“kara”应以第三人称来组合，即“puriso kammaṃ kari”(人造了业)。在“Āguṃ kara mahārāja, akaraṃ kammadukkaṭaṃ”(大王，您已犯错，我未作恶作(dukkaṭa))中，也应以第三人称来组合，即“mahārāja bhavaṃ āguṃ karī”(大王，您已犯错)。如此，此用法就像“maññe bhavaṃ patthayati, rañño bhariyaṃ patibbataṃ”(我想，尊者欲求国王的贞洁妻子)等一样，是第三人称的用法。

ဇာတကဋ္ဌကထာယံ [Pg.270] ပန မဇ္ဈိမပုရိသပ္ပယောဂေါ ဝုတ္တော ‘‘အာဂုံ ကရာတိ မဟာရာဇ တွံ မဟာပရာဓံ မဟာပါပံ ကရိ. ဒုက္ကဋန္တိ ယံ ကတံ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ,တံ လာမကံ ကမ္မံ အကရ’’န္တိ, တသ္မာ ဇာတကဋ္ဌကထာဝသေနာပိ ကဒါစိ ကရဣတိ စ ကရီတိ စ အကရန္တိ စ မဇ္ဈိမပုရိသပ္ပယောဂေါ ဘဝတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယေဘုယျဝသေန ပန ‘‘ပုရိသော ကမ္မံ ကရ, ပုရိသော ကမ္မံ ကရိ, အဟံ ကမ္မံ အကရ’’န္တိ ပဌမုတ္တမပုရိသပ္ပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ကရဣတိ ယထာဝုတ္တဝိဘတ္တိဝသေန, ကရီတိ အဇ္ဇတနီဝသေန, အကရန္တိ ဟိယျတ္တနီဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ကရိတ္ထော’’တိ ပဒံ ‘‘အညံ ဘတ္တာရံ ပရိယေသ, မာ ကိသိတ္ထော မယာ ဝိနာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ကိသိတ္ထော’’တိ ပဒေန သမံ ပရောက္ခာယတ္တနောပဒမဇ္ဈိမပုရိသေကဝစနဝသေန, ဧဒိသော ပန နယော အညတြာပိ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော.

然而，在《本生义注》(Jātakaṭṭhakathā)中，则说了第二人称的用法，如：“‘大王，您已犯错’，是说：你犯了大过，造了大罪。‘恶作(dukkaṭa)’，是说：所作的即是恶作，你做了那卑劣的行为。”因此，应知依据《本生义注》，“karāti”、“kari”和“akara”有时也作第二人称用法。但通常情况下，应知为“人造了业(kara)”、“人造了业(kari)”、“我造了业(akara)”等第三人称和第一人称的用法。在此，“karāti”是如前所说的语尾变化，“kari”是依不定过去时，“akara”是依昨日时。其中，“karittho”一词，与“aññaṃ bhattāraṃ pariyesa, mā kisittho mayā vinā”（去寻找别的丈夫，不要因我而消瘦）中的“kisittho”一词相同，是完成时、为自语、第二人称、单数语尾，这种规则在其他地方也应视情况应用。

အကာ, အကရာ, အကရ ဣတိ ရဿပါဌောပိ. အကရု. ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗာရိဝိဇယံ အကာ’’တိ ပဒံ နိဒဿနံ. အကရာတိ ပုရိသော ကမ္မံ အကာသီတိ အတီတကြိယာဝါစကော ပဌမပုရိသပ္ပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ‘‘ရဇ္ဇဿ ကိရ သော ဘီတော, အကရာ အာလယေ ဗဟူ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ. ‘‘မာ မေတံ အကရာ ကမ္မံ, မာ မေ ဥဒကမာဟရီ’’တိ ဧတ္ထ ပန သန္တေပိ အတီတဝါစကပဋ္ဌမပုရိသပ္ပယောဂဘာဝေ မာသဒ္ဒယောဂတော ဟိယျတ္တနဇ္ဇတနီဝိဘတ္တိယော ပဉ္စမီဝိဘတ္တိအတ္ထေ အနုတ္တကာလိကာ ဟုတွာ ‘‘တွံ မာ ကရောသိ, မာ အာဟရသီ’’တိ မဇ္ဈိမပုရိသပ္ပယောဂါရဟာ ဘဝန္တိ.

（不定过去时形式还有）“Akā”、“akarā”，以及其短音读法“akara”。还有“akaru”。在此，“sabbārivijayaṃ akā”（他战胜了一切敌人）一词是范例。“Akarā”应被理解为表示过去行为的第三人称用法，意为“人造了业”(akāsi)。确实，巴利经文中可见：“rajjassa kira so bhīto, akarā ālaye bahū”（据说他因畏惧王国而作了许多执著）。至于“Mā metaṃ akarā kammaṃ, mā me udakamāharī”（不要对我做这事，不要为我取水），在此，虽然是表示过去行为的第三人称用法，但由于和“mā”（勿）一词连用，昨日时和不定过去时语尾失去了表示过去时间的意义，而取得了命令式的意义，从而适合于第二人称的用法，即“tvaṃ mā karosi, mā āharasī”（你不要做，你不要取）。

ကိဉ္စ ဘိယျော ‘‘ဇရာဓမ္မံ မာ ဇီရီတိ အလဗ္ဘနေယျံ ဌာန’’န္တိအာဒီသုပိ သန္တေပိ အတီတဝါစကပဌမပုရိသပ္ပယောဂဘာဝေ မာသဒ္ဒယောဂတော အဇ္ဇတနီဝိဘတ္တိပဉ္စမီဝိဘတ္တိအတ္ထေ အနုတ္တကာလိကာ ဟုတွာ ‘‘မာ ဇီရတူ’’တိအာဒိနာ ပဌမပုရိသပ္ပယောဂါရဟာ [Pg.271] ဘဝန္တိ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘ဇရာဓမ္မံ မာ ဇီရီတိ ယံ မယှံ ဇရာသဘာဝံ, တံ မာ ဇီရိတု. ဧသ နယော သေသေသုပီ’’တိ. ယံ ပနမှေဟိ ‘‘အကရ ဣတိ ရဿပါဌောပီ’’တိ ဝုတ္တံ, တဿ ‘‘အတိကရ’မကရာ’စရိယ, မယှမ္ပေတံ န ရုစ္စတီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဝသေန အတ္ထိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဿာယမတ္ထော ‘‘အာစရိယ ဘဝံ အတိက္ကန္တကရဏံ အကရာ’’တိ ပဌမပုရိသဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော. အပိစ ‘‘ဘဝ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အတ္ထေ ‘‘တွ’’န္တိ ဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ အဓိပ္ပာယဝသေန ‘‘အာစရိယ တွံ အတိက္ကန္တကရဏံ ကရောသီ’’တိ ယောဇနာပိ ကာတဗ္ဗာဝ.

再者，在“身为有衰老之法者，愿其不衰老，此乃不可得之事”等语境中，虽然是表示过去行为的第三人称用法，但由于与`mā`一词连用，不定过去时语尾取得了命令式的意义，从而成为非时态的，因此适合于“愿其不衰老”等第三人称的用法。所以诸义注师说：“‘身为有衰老之法者，愿其不衰老’，意即‘我此衰老之性，愿其不衰老’。此理亦通于其余。”至于我们所说“亦有`akara`的短音读法”，其存在应通过“老师，您做得过分了，我对此不喜”这段经文来理解。其义应依第三人称理解为：“老师，您做了过分之事。”此外，在应说`bhavaṃ`（您）之处，说`tvaṃ`（你）亦可，故依此意趣，亦可解释为：“老师，您正在做过分之事。”

အကရော, အကတ္ထ, အကရောထ. အကရံ, အကံ, အကရမှ, အကမှ. ဧတ္ထ ‘‘သံဝဍ္ဎယိတွာ ပုဠိနံ, အကံ ပုဠိနစေတိယ’’န္တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. အကတ္ထ, အကတ္ထုံ. အကုရုသေ, အကရဝှံ. အကရိံ, အကရံ, အကရမှသေ. ဟိယျတ္တနီဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

（他）做了，（你）做了，（你们）做了。（我）做了，（我）做了，（我们）做了，（我们）做了。于此，经文的例子是：“堆积沙土后，我造了沙塔。”（他为自己）做了，（他们为自己）做了。（你为自己）做了，（你们为自己）做了。（我为自己）做了，（我为自己）做了，（我们为自己）做了。这些是依昨日时所说的形式。

ဧတ္ထ စ ပဉ္စဝိဓော သေကာရော အာဟရိတွာ ဒဿေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ပဉ္စဝိဓော သေကာရော ပဒါဝယဝ အပဒါဝယဝအနေကန္တပဒါဝယဝ သောသဒ္ဒတ္ထ အာဒေသဝသေန. တတ္ထ ပဒါဝယဝေါ သေကာရော ‘‘တွံ ကမ္မံ ကုရုသေ, တွံ အတ္ထကုသလော အဘဝသေ’’တိအာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အပဒါဝယဝေါ ပန ‘‘တသ္မာ ဧဝံ ဝဒေမသေ. မူလာ အကုသလာ သမူဟတာသေ’’တိအာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနေကန္တပဒါဝယဝေါ ‘‘အရောဂါ စ ဘဝါမသေ. မဏိံ တာတ ဂဏှာမသေ’’အာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထ ဟိ သေကာရော ယဒိ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိယံ အာမသေဝစနဿာဝယဝေါ, တဒါ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိယုတ္တာနံ ပတ္ထနာသီသနတ္ထာနံ ‘‘ဘဝါမသေ, ဂဏှာမသေ’’တိ ပဒါနံ အဝယဝေါ ဟောတိ. ယဒိ ပန အာဂမော, ပဉ္စမီဝိဘတ္တိယုတ္တာနံ ပတ္ထနာသီသနတ္ထာနံ ‘‘ဘဝါမ, ဂဏှာမာ’’တိ ပဒါနံ အဝယဝေါ န ဟောတိ, ဧဝံ ‘‘ဘဝါမသေ’’တိအာဒီသု [Pg.272] သေကာရဿ အနေကန္တပဒါဝယဝတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သောသဒ္ဒတ္ထော ‘‘ဧသေသေ ဧကေ ဧကဋ္ဌေ’’တိ ဧတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧသေသေတိ ဣမဿ ဟိ ‘‘ဧသောသော ဧကော ဧကဋ္ဌော’’တိ အတ္ထော. အာဒေသော ‘‘အကရမှသ တေ ကိစ္စ’’န္တိ ဧတ္ထ, ‘‘ဩက္ကန္တာမသိ ဘူတာနီ’’တိ စေတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဧကာရဿ အကာရိကာရာဒေသကရဏဝသေန. တတ္ထ ‘‘အကရမှသ တေ ကိစ္စ’’န္တိ ဣမဿ ‘‘အကရမှသေ တေ ကိစ္စ’’န္တိ အတ္ထော. ‘‘အကရမှသေ’’တိ စေတ္ထ သစေ သေကာရော အာဂမော, တဒါ ‘‘ကရမှာ’’တိ ပဒံ ဟိယျတ္တနီပရဿပဒေ ဥတ္တမပုရိသဗဟုဝစနန္တံ. သစေ ပန မှသေဝစနဿာဝယဝေါ, တဒါ ‘‘အကရမှသေ’’တိ ပဒံ ဟိယျတ္တနီအတ္တနောပဒေ ဥတ္တမပုရိသဗဟုဝစနန္တံ. ဧဝံ ပဉ္စဝိဓော သေကာရော ဘဝတီတိ အဝဂန္တဗ္ဗံ.

于此，应引述并说明五种`se`的用法。此五种`se`分别是：作为词素、非词素、不定词素、`so`词之义、以及替代。其中，作为词素的`se`，可见于“`tvaṃ kammaṃ kuruse`（你造业），`tvaṃ atthakusalo abhavase`（你已善于义利）”等处。作为非词素的`se`，可见于“`tasmā evaṃ vademase`（是故我等如是说），`mūlā akusalā samūhatāse`（诸不善根已被根除）”等处。作为不定词素的`se`，可见于“`arogā ca bhavāmase`（愿我等无病），`maṇiṃ tāta gaṇhāmase`（父亲，让我等取宝珠）”等处。于此，若`se`是命令式中`-āmase`词尾的组成部分，则它便是“`bhavāmase`（愿我等成为）”、“`gaṇhāmase`（愿我等拿取）”等具祈愿、祝福义的命令式词语的词素。若它是一个增益成分，则它便不是“`bhavāma`”、“`gaṇhāma`”等具祈愿、祝福义的命令式词语的词素。如是，当知在“`bhavāmase`”等词中，`se`为不定词素。`so`词之义的`se`，可见于“`esese eke ekaṭṭhe`”之处，此中“`esese`”义为“`eso so eko ekaṭṭho`（此彼一者，于一义中）”。替代的`se`，可见于“`akaramhasa te kicca`（我等已为你办事）”及“`okkantāmasi bhūtānī`（诸有情已入）”之处，这是通过将`e`音替代为`a`音或`i`音而实现的。其中，“`akaramhasa te kicca`”义为“`akaramhase te kicca`”。于此“`akaramhase`”一词，若`se`是增益成分，则“`karamhā`”一词是昨日时、为他语、第一人称、复数结尾。若`se`是`-mhase`词尾的组成部分，则“`akaramhase`”一词是昨日时、为自语、第一人称、复数结尾。应知`se`有此五种。

အကရိ, ကရိ, အကာသိ, အကရုံ, အကရိံသု, အကံသု, အကံသုံ. အကရော, အကရိတ္ထ, အကာသိတ္ထ.

（他）做了，（他）做了，（他）做了。（他们）做了，（他们）做了，（他们）做了，（他们）做了。（我为自己）做了。（你们）做了，（你们）做了。

ဧတ္ထ စ အကရောတိ တွံ အကရောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အကရော’’ ဣတိ ဟိ ပဒံ ‘‘ဝရဉ္စေ မေ အဒေါ သက္ကာ’’တိ ဧတ္ထ မဇ္ဈိမပုရိသေကဝစနတ္ထံ ‘‘အဒေါ’’တိ ပဒမိဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ပါဠိယံ အဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ နယဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ. ဂရူ ပန ‘‘အကရော’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ‘‘အကာသီ’’တိ မဇ္ဈိမပုရိသဝစနံ ဣစ္ဆန္တိ. တာဒိသဉှိ ပဒံ ယေဘုယျေန ပဌမပုရိသဝစနမေဝ ဟောတိ. တထာ ဟိ ‘‘အဒါသိ မေ, အကာသိ မေ’’တိ ပဌမပုရိသပါဠိယော ဗဟူ သန္ဒိဿန္တိ. ‘‘မာကာသိ မုခသာ ပါပံ, မာ ခေါ သူကရမုခေါ အဟူ’’တိအာဒီသု ပန မာသဒ္ဒယောဂတော ‘‘တွံ ပါပံ မာ အကာသိ, မာ သူကရမုခေါ အဟောသီ’’တိ ပဒယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于此，`akaro`应与`tvaṃ`（你）连用，即`tvaṃ akaro`（你做了）。`akaro`一词，应视作如“`varañce me ado sakkā`（帝释，若你给我恩惠）”中的`ado`（你给了）一词，虽然在圣典中不存在，但应通过推论理解其为第二人称单数义。然而，诸师长在说到`akaro`之处，倾向于使用第二人称词`akāsī`，因为此类词通常是第三人称。确实，可见许多第三人称的圣典文句，如“`adāsi me, akāsi me`（他给了我，他为我做了）”。但在“`mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū`（莫以口作恶，莫成猪面）”等句中，因与`mā`一词连用，当知应作如此构句：“`tvaṃ pāpaṃ mā akāsi, mā sūkaramukho ahosī`（你莫作恶，你莫成猪面）。”

အကရိံ[Pg.273], ကရိံ, အကာသိံ, အကရိမှ, ကရိမှ, အကာသိမှ. အကရာ, အကရူ. အကရုသေ, အကရိဝှံ. အကရံ, အကရိမှေ. အဇ္ဇတနီဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

`Akariṃ, kariṃ, akāsiṃ`（我做了）；`akarimha, karimha, akāsimha`（我们做了）。`Akarā`（他为自己做了），`akarū`（他们为自己做了）。`Akaruse`（你为自己做了），`akarivhaṃ`（你们为自己做了）。`Akaraṃ`（我为自己做了），`akarimhe`（我们为自己做了）。以上是依不定过去时所说的形式。

ကရိဿတိ, ကရိဿန္တိ. ကရိဿသိ, ကရိဿထ. ကရိဿာမိ, ကရိဿာမ. ကရိဿတေ, ကရိဿန္တေ. ကရိဿသေ, ကရိဿဝှေ. ကရိဿံ, ကဿံ ဣစ္စပိ. တထာ ဟိ ပါဠိ ဒိဿတိ ‘‘ကဿံ ပုရိသကာရိယ’’န္တိ. ကရိဿမှေ. တထာ ကာဟတိ, ကာဟန္တိ. ကာဟသိ, ကာဟထ. ကာဟာမိ, ကာဟာမ. ကာဟိတိ, ကာဟိန္တိ. ကာဟိသိ ဣစ္စေဝမာဒိနာ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဘဝိဿန္တီဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

`Karissati`（他将做），`karissanti`（他们将做）；`Karissasi`（你将做），`karissatha`（你们将做）；`Karissāmi`（我将做），`karissāma`（我们将做）。（为己格：）`Karissate`（他为自己将做），`karissante`（他们为自己将做）；`Karissase`（你为自己将做），`karissavhe`（你们为自己将做）；`Karissaṃ`（我为自己将做），亦作`kassaṃ`，如是可见圣典：“`kassaṃ purisakāriyaṃ`（我将做大丈夫之事）”；`Karissamhe`（我们为自己将做）。同样，`kāhati`、`kāhanti`；`kāhasi`、`kāhatha`；`kāhāmi`、`kāhāma`；以及`kāhiti`、`kāhinti`、`kāhisi`等等，应视情况连用。以上是依未来时所说的形式。

အကရိဿာ, အကရိဿ, အကရိဿံသူတိ သေသံ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကာလာတိပတ္တိဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

`Akarissā`（他会已做），`akarissa`（你会已做），`akarissaṃsū`（他们会已做），其余一切应如是连缀。以上是依条件式所说的形式。

ကယိရတိ, ကယိရန္တိ. ကယိရသိ, ကယိရာထ. ကယိရာမိ, ကယိရာမ. ကယိရတေ. သေသံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝတ္တမာနာဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

`Kayirati`（它被做），`kayiranti`（它们被做）；`Kayirasi`（你被做），`kayirātha`（你们被做）；`Kayirāmi`（我被做），`kayirāma`（我们被做）。（为己格：）`Kayirate`（它为自己而被做）。其余应如是连缀。以上是依现在时所说的形式。

ကယိရတု, ကယိရန္တု. သေသံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဉ္စမီဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

`Kayiratu`（愿它被做），`kayirantu`（愿它们被做）。其余应如是连缀。以上是依命令式所说的形式。

ကယိရာ, ကုယိရာ. ကယိရုံ. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘ကုမ္ဘိမှိပ’ဉ္ဇလိံ ကုယိရာ, စာတဉ္စာပိ ပဒက္ခိဏ’’န္တိ. တတ္ထ ကုမ္ဘိမှိပိ အဉ္ဇလိန္တိ ဆေဒေါ. ကယိရာသိ, ကယိရာထ. ကယိရာမိ, ကယိရာမ. ကယိရေထ, ကယိရေရံ. ကယိရေထော, ကယိရာဝှော. ကယိရံ, ကယိရာမှေ. သတ္တမီဝသေန ဝုတ္တရူပါနိ.

`Kayirā`、`kuyirā`（他应做）；`Kayiruṃ`（他们应做）。于此有圣典：“`kumbhimhipa’ñjaliṃ kuyirā, cātañcāpi padakkhiṇaṃ`（应对水瓶作合掌，亦复向其作右绕）。”其中，分词为`kumbhimhi pi añjaliṃ`。`Kayirāsi`（你应做），`kayirātha`（你们应做）；`Kayirāmi`（我应做），`kayirāma`（我们应做）。（为己格：）`Kayiretha`（他为自己应做），`kayireraṃ`（他们为自己应做）；`Kayiretho`（你为自己应做），`kayirāvho`（你们为自己应做）；`Kayiraṃ`（我为自己应做），`kayirāmhe`（我们为自己应做）。以上是依祈愿式所说的形式。

တတ္ထ ကယိရာတိ ဣဒံ ‘‘ပုညဉ္စေ ပုရိသော ကယိရာ’’တိ ဒဿနတော ပဌမပုရိသဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ, ‘‘အဓမ္မံ သာရထိ ကယိရာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘သာရထိ ဘဝံ အဓမ္မံ ကရေယျာ’’တိ [Pg.274] ပဌမပုရိသဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ, န မဇ္ဈိမပုရိသဝသေန. အထ ဝါ ‘‘ကယိရာသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သိကာရလောပံ ကတွာ ‘‘ကယိရာ’’တိ မဇ္ဈိမပုရိသဝစနံ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

于此，`kayirā`一词，如在“`puññañce puriso kayirā`（若人应作福）”中，应与第三人称连用。在“`adhammaṃ sārathi kayirā`（御者，应行非法）”中，也应与第三人称连用，理解为“`sārathi bhavaṃ adhammaṃ kareyyā`（御者，您应行非法）”，而非与第二人称连用。或者，当知本应说`kayirāsi`，省略了音节`si`后说成`kayirā`，此为第二人称词。

ဧတ္ထ ပန သိယာ – ယထာ ‘‘ပုတ္တံ လဘေထ ဝရဒ’’န္တိ ပါဠိယံ ‘‘လဘေထာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ ‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ, သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝ’’န္တိအာဒီသု ‘‘သမာသေထာ’’တိအာဒီနံ ဝိယ ပဌမပုရိသဝသေန အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ ပုရိသဝိပလ္လာသံ ကတွာ ‘‘လဘေယျ’’န္တိ ဥတ္တမပုရိသဝသေနတ္ထော အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဂဟိတော, တထာ တုမှေဟိပိ ‘‘အဓမ္မံ သာရထိ ကယိရာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ကယိရာ’’တိ ပဒဿ ပုရိသဝိပလ္လာသံ ကတွာ ‘‘ကရေယျာသီ’’တိ မဇ္ဈိမပုရိသဝသေနတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော, အဋ္ဌကထာစရိယေဟိပိ ‘‘ကရေယျာသီ’’တိ တဒတ္ထော ဝုတ္တောတိ? သစ္စံ, ဧဝံ သန္တေပိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝေါဟာရတ္ထေသု ပရမကောသလ္လသမန္နာဂတတ္တာ ‘‘တွ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အတ္ထေ ဘဝံသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ, ‘‘ဘဝ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အတ္ထေ တွံသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတီတိ စိန္တေတွာ အဓိပ္ပာယတ္ထဝသေန ‘‘ကရေယျာသီ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော, န ပုရိသဝိပလ္လာသဝသေန. တထာ ဟိ ‘‘ပုတ္တံ လဘေထ ဝရဒ’’န္တိ ဣမဿ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘လဘေထာ’’တိ ဥလ္လိင်္ဂိတွာ ‘‘လဘေယျ’’န္တိ ပုရိသဝိပလ္လာသဝသေန ဝိဝရဏံ ကတံ. ‘‘အဓမ္မံ သာရထိ ကယိရာ’’တိ ဣမဿ ပန အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကယိရာ’’တိ ဥလ္လိင်္ဂိတွာ ‘‘ကရေယျာသီ’’တိ ဝိဝရဏံ ကတံ, တသ္မာ ‘‘အဓမ္မံ သာရထိ ကယိရာ’’တိ ဧတ္ထ ပုရိသဝိပလ္လာသော န စိန္တေတဗ္ဗော. အထ ဝါ ယထာ ‘‘ပုတ္တံ လဘေထ ဝရဒ’’န္တိ ဧတ္ထ စ ‘‘ကာယေ ရဇော န လိမ္ပေထာ’’တိအာဒီသု ဧထဝစနံ ဂဟိတံ, ဧဝံ ဧထဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘လဘေ အထာ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ ကရဏီယော. ဧဝဉှိ သတိ ပုရိသဝိပလ္လာသေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. တတ္ထ လဘေတိ သတ္တမိယာ [Pg.275] ဥတ္တမပုရိသဝစနံ ‘‘ဝဇ္ဈဉ္စာပိ ပမောစယေ’’တိ ပဒမိဝ. အထာတိ အဓိကာရန္တရေ နိပါတော ပဒပူရဏေ ဝါ. ဧတ္ထ စ အဓိကာရန္တရဝသေန အပရမ္ပိ ဝရံ ပုတ္တံ လဘေယျန္တိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဒွိန္နမတ္ထာနံ ဥပ္ပတ္တိ ဒိဿတိ, ယသ္မာ စေတေသု ဒွီသု ဒုဇ္ဇာနော ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော, တသ္မာ ဒွေပိ အတ္ထာ ဂဟေတဗ္ဗာဝ.

于此，或有问：如圣典“`puttaṃ labhetha varada`（施恩者，愿我得子）”中，`labhethā`一词，义注师们不像“`sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhava`（应与善士交，应与善士亲）”等句中的`samāsetha`等词那样，依第三人称取义，而是作了人称转换，依第一人称取义为`labheyya`（愿我得）。同理，你们对于“`adhammaṃ sārathi kayirā`（御者，应行非法）”中的`kayirā`一词，是否也应作人称转换，依第二人称取义为`kareyyāsi`（你应做）呢？义注师们不也释为此义吗？诚然。即便如此，义注师们因于世俗言说极为善巧，思及在当说`tvaṃ`（你）之处可用`bhavaṃ`（您），当说`bhavaṃ`之处亦可用`tvaṃ`，故依意趣释为`kareyyāsi`，而非依人称转换。如是，在“`puttaṃ labhetha varada`”的义注中，标出`labhethā`后，依人称转换解释为`labheyya`。但在“`adhammaṃ sārathi kayirā`”的义注中，标出`kayirā`后，解释为`kareyyāsi`。是故，在“`adhammaṃ sārathi kayirā`”中，不应思为人称转换。又或者，如在“`puttaṃ labhetha varada`”及“`kāye rajo na limpethā`（尘埃莫染身）”等句中，虽取了`etha`词尾，亦可不取`etha`词尾，而分词为`labhe athā`。若如是，则无需人称转换。其中，`labhe`如“`vajjhañcāpi pamocaye`（亦应释死囚）”一词，是祈愿式第一人称。而`athā`是用于转折或填补音节的虚词。于此，依转折之义，其意为“愿我亦得另一更佳之子”。由于此处可见两种含义产生，且于此二者中，世尊的意趣难以了知，是故两种含义皆应采纳。

ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ဝစနဝိပလ္လာသော ကာလဝိပလ္လာသော ပုရိသဝိပလ္လာသော အက္ခရဝိပလ္လာသောတိ ဆဗ္ဗိဓော ဝိပလ္လာသော အာဟရိတွာ ဒဿေတဗ္ဗော, တထာပိ သော ဥပရိ အာဝိဘဝိဿတီတိ န ဒဿိတော. တတြ ကယိရာထာတိ ပဒံ သတ္တမိယာ ပရဿပဒဝသေန အတ္တနောပဒဝသေန စ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇတိ, တထာ မဇ္ဈိမပုရိသဗဟုဝစနဝသေန ပဌမပုရိသေကဝစနဝသေန စ. တထာ ဟိ ‘‘ယထာ ပုညာနိ ကယိရာထ, ဒဒန္တာ အပရာပရ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကယိရာထာ’’တိ ဣဒံ သတ္တမိယာ ပရဿပဒဝသေန မဇ္ဈိမပုရိသဗဟုဝစနဝသေန စ ဝုတ္တံ. ယထာနုရူပံ ပုညာနိ ကရေယျာထယေဝါတိ ဟိ အတ္ထော. ‘‘ကယိရာထ ဓီရော ပုညာနီ’’တိ ဧတ္ထ ပန ‘‘ကယိရာထာ’’တိ ဣဒံ သတ္တမိယာ အတ္တနောပဒဝသေန ပဌမပုရိသေကဝစနဝသေန စ ဝုတ္တံ. ကရေယျာတိ ဟိ အတ္ထော. ဣဓ ပရောက္ခာဒိဝသေန ယိရပစ္စယသဟိတာနိ ရူပါနိ ယေဘုယျေန သာသနေ အပ္ပသိဒ္ဓါနီတိ န ဒဿိတာနိ.

在此，虽然应该举出六种颠倒，即性颠倒、格颠倒、数颠倒、时颠倒、人称颠倒和字母颠倒来加以说明，但由于它们将在后面自会显现，故未在此展示。其中，“kayirātha”一词，依祈愿式可分为为他语和为己语两种，也可分为第二人称复数和第三人称单数。例如，在“yathā puññāni kayirātha, dadantā aparāpara”一句中，“kayirātha”是祈愿式、为他语、第二人称复数，其义为“你们应如是行善”。而在“kayirātha dhīro puññānī”一句中，“kayirātha”是祈愿式、为己语、第三人称单数，其义为“他应行”。至于那些带有“yira”后缀的完成时等形式，因为在教法中极少出现，所以没有在此展示。

အတ္တနော ဖလံ ကရောတီတိ ကာရဏံ. ကရောတီတိ ကတ္တာ, ဧဝံ ကာရကော ကာရကံ ဝါ. ဧတ္ထ ဟိ ကာရကသဒ္ဒေါ ယတ္ထ ကတ္တုကာရကကမ္မကာရကာဒိဝါစကော, တတ္ထ ပုလ္လိင်္ဂေါပိ ဟောတိ, ယေဘုယျေန နပုံသကလိင်္ဂေါပိ. ယတ္ထ ပန ရဇတကာရကမ္မကာရလောဟကာရာဒိဝါစကော, တတ္ထ ပုလ္လိင်္ဂေါ ဧဝ. ကာရာပေတီတိ ကာရာပကော. ကရံ, ကုဗ္ဗံ, ကြုဗ္ဗံ, ကရောန္တော, ကုဗ္ဗန္တော, ကုဗ္ဗာနော, ကုရုမာနော, ပကြုံဗ္ဗမာနော[Pg.276]. ကာရိကာ, ကာရာပိကာ. ကရောန္တီ, ကုဗ္ဗန္တီ. ကာရကံ ကုလံ. ကာရာပကံ, ကရောန္တံ, ကုဗ္ဗန္တံ, ကုရုမာနံ. သင်္ခါရော, ပရိက္ခာရော, ပရိက္ခတော, ပုရက္ခတော, ကရဏံ, ကြိယာ. အက္ခရစိန္တကာ ပန ‘‘ကြိယာ’’ ဣစ္စပိ ပဒမိစ္ဆန္တိ. ဧတ္ထ ကြိယာသဒ္ဒေါ ကိဉ္စာပိ ‘‘အဖလာ ဟောတိ အကြုဗ္ဗတော’’တိအာဒီသု ကကာရရကာရသံယောဂဝန္တာနိ ပဒါနိ ဒိဿန္တိ, တထာပိ က္လေသသဒ္ဒေါ ဝိယ ပါဠိယံ န ဒိဿတိ, အဒိဿမာနောပိ သော အဋ္ဌကထာစရိယာဒီဟိ ဂရူဟိ ဂဟိတတ္တာ ဂဟေတဗ္ဗောဝ. တထာ ဟိ ‘‘ကြိယာကြိယာပတ္တိဝိဘာဂဒေသကော’’တိအာဒိကာ သဒ္ဒရစနာ ဒိဿတိ.

“造作自己的果”，故为“因”（kāraṇaṃ）。“造作”者为“作者”（kattā），同样地，有“作用者”（kārako）或“作用”（kārakaṃ）。在此，“kāraka”一词，在表示作格作用者、业格作用者等义时，既可以是阳性，也多为中性；但在表示银匠、工匠、铁匠等义时，则仅为阳性。“使造作”者为“使作者”（kārāpako）。现在分词有：karaṃ, kubbaṃ, krubbaṃ, karonto, kubbanto, kubbāno, kurumāno, pakruṃbbamāno。阴性名词有：kārikā（女作者）, kārāpikā（女使作者）。阴性现在分词有：karontī, kubbantī。中性形式有：kārakaṃ kulaṃ（作用之家），以及 kārāpakaṃ, karontaṃ, kubbantaṃ, kurumānaṃ。其他派生词有：saṅkhāro（行）, parikkhāro（资具）, parikkhato（已准备的）, purakkhato（被置于前的）, karaṇaṃ（作）, kriyā（所作）。而语法学家们则接受“kriyā”（所作）一词。此“kriyā”一词，虽然在“aphalā hoti akrubbato”（于不作者则无果）等句中可见带有k-r辅音连缀的词，但它本身如“klesa”（烦恼）一词一样，在巴利语中未见。然而，因为它被诸位可敬的义注师等所采用，故亦应接受。例如可见“kriyākriyāpattivibhāgadesako”（开示作、非作与犯戒之分别者）等构词。

ကာတုံ, ကတ္တုံ. ကာတဝေ, ကာရေတုံ. ကတွာ, ကတွာန, ကာတုန, ကရိတွာ, ကရိတွာန, ကစ္စ, အဓိကစ္စ, ကရိယ, ကရိယာန, ပုရက္ခိတွာ, ကာရေတွာ. အညာနိပိ တုမန္တာဒီနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

不定式有：kātuṃ, kattuṃ, kātave，以及使役形式的kāretuṃ。独立式有：katvā, katvāna, kātuna, karitvā, karitvāna, kacca, adhikacca, kariya, kariyāna, purakkhitvā，以及使役形式的kāretvā。其他不定式与独立式等也应同样构作。

တတြ ကစ္စာတိ ကတွာ. အဓိကစ္စာတိ အဓိကံ ကတွာ. အက္ခရစိန္တကာ ပန သဒ္ဒသတ္ထနယံ နိဿာယ ‘‘အဓိကိစ္စ’’ ဣတိ ရူပံ ဣစ္ဆန္တိ, မယံ ပနေတာဒိသံ ရူပံ ပါဠိယာ အနုကူလံ န ဟောတီတိ န ဣစ္ဆာမ. တထာ ဟိ ထေရိကာဂါထာယံ ဂေါတမိယာ ပရိနိဗ္ဗာနဝစနေ ‘‘ပဒက္ခိဏံ ကစ္စ နိပစ္စ ပါဒေ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ. တတ္ထ ဟိ ပဒက္ခိဏံ ကတွာတိ အတ္ထော. ကစ္စာတိ ပဒဿ ဒဿနေန အဓိကစ္စာတိ ပဒမ္ပိ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ, ဧသ နယော အညတြာပိ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗော.

其中，“kacca”即“katvā”（做了）。“adhikacca”即“adhikaṃ katvā”（特别地做了）。而语法学家们依据语法规则，倾向于“adhikicca”这一形式，但我们认为此形式不符合巴利语而不予采用。例如，在《长老尼偈》中，关于乔达弥(Gotamī)般涅槃的言说里，可见巴利语“padakkhiṇaṃ kacca nipacca pāde”（右绕后，顶礼双足）。此处的义为“padakkhiṇaṃ katvā”（右绕之后）。既然可见“kacca”一词，那么“adhikacca”一词也同样可见。此理则在其他地方也应酌情了知。

ဣဒါနိ ကရောတိဿ ဓာတုဿ အပ္ပမတ္တကံ အတ္ထာတိသယယောဂံ ကထယာမ – တဏှင်္ကရော. ကာရဏာ. ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ ပကြုဗ္ဗမာနော. သန္တေ န ကုရုတေ ပိယန္တိ.

现在我们说一说语根“karoti”（做）的一些特殊意义用法：Taṇhaṅkaro（渴爱制造者）。Kāraṇā（伤害）。Pharusāhi vācāhi pakrubbamāno（被粗恶言语所伤害）。Sante na kurute piyanti（不对善者行亲爱）。

တတြ [Pg.277] တဏှင်္ကရောတိ ဝေနေယျာနံ တဏှံ လောဘံ ကရောတိ ဟိံသတီတိ တဏှင်္ကရော. အထ ဝါ ရူပကာယဓမ္မကာယသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနိ သကလလောကဿ တဏှံ သိနေဟံ ကရောတိ ဇနေတီတိ တဏှင်္ကရော. ကာရဏာတိ ဟိံသနာ. ပကြုဗ္ဗမာနောတိ ဟိံသမာနော. သန္တေ န ကုရုတေ ပိယန္တိ သပ္ပုရိသေ အတ္တနော ပိယေ ဣဋ္ဌေ ကန္တေ မနာပေ န ကရောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပိယံ ပိယာယမာနော တုဿမာနော မောဒမာနော သန္တေ န ကုရုတေ န သေဝတီတိ အတ္ထော. ယထာ ‘‘ရာဇာနံ သေဝတီ’’တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ရာဇာနံ ပိယံ ကုရုတေတိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ မန္တေန္တိ, ဒုလ္လဘာယံ နီတိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗာ.

此处，“Taṇhaṅkaro”（渴爱制造者）：他“karoti”（断除、伤害）了应受调伏者的渴爱与贪婪，故名“Taṇhaṅkaro”。或者，因其色身与法身的成就，他在自身中为全世界“karoti”（生起）了渴爱与慈爱，故名“Taṇhaṅkaro”。“Kāraṇā”意为伤害。“Pakrubbamāno”意为“正在伤害”。“Sante na kurute piyan”（不对善者行亲爱）意为：不把善人当作自己所喜爱、所希求、所中意、所愉悦的人。或者，其义为：虽然喜爱、满意、欢喜，但不与善人交往、不亲近他们。例如，对于“rājānaṃ sevati”（侍奉国王），语法学家们认为其义为“rājānaṃ piyaṃ kurute”（亲爱国王）。此为罕见之规则，应善记于心。

ဧတ္ထ စ ပရိက္ခာရသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော နီယတေ, ‘‘ပရိက္ခာရောတိ သတ္တဟိ နဂရပရိက္ခာရေဟိ သုပရိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒီသု ပရိဝါရော ဝုစ္စတိ. ‘‘ရထော သေတပရိက္ခာရော, ဈာနက္ခော စက္ကဝီရိယော’’တိအာဒီသု အလင်္ကာရော. ‘‘ယေ စိမေ ပဗ္ဗဇိတေန ဇီဝိတပရိက္ခာရာ သမုဒါနေတဗ္ဗာ’’တိအာဒီသု သမ္ဘာရော. ဧတ္ထေတဉှိ ဝုစ္စတိ –

此处，引述“parikkhāra”（资具）一词的义理。在“sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhittaṃ hoti”（由七重城墙善加围绕）等句中，它被称为“parivāra”（围绕物）。在“ratho setaparikkhāro, jhānakkho cakkavīriyo”（白饰庄严车，禅定为轴，精进为轮）等句中，意为“alaṅkāra”（装饰）。在“ye cime pabbajitena jīvitaparikkhārā samudānetabbā”（出家者应获取此等活命资具）等句中，意为“sambhāra”（必需品）。于此，经中说：

သာသနညူဟိ ဝိညူဟိ, ပရိက္ခာရောတိ သာသနေ;

ပရိဝါရော အလင်္ကာရော, သမ္ဘာရော စ ပဝုစ္စတိ.

了知教法之智者，于教法中说“资具”，有围绕物、装饰，以及必需品之义。

ဇာဂရ နိဒ္ဒက္ခယေ. ဇာဂရောတိ. ဇာဂရံ. ဒီဃာ ဇာဂရတော ရတ္တိ.

（动词词根）“jāgar”（醒觉），用于“niddakkhaye”（灭除睡眠）之义。Jāgaroti（他醒觉）。Jāgaraṃ（醒觉）。Dīghā jāgarato ratti（于醒觉者夜漫长）。

တနာဒီ ဧတ္တကာ ဒိဋ္ဌာ, ဓာတဝေါ မေ ယထာဗလံ;

သုတ္တေသွညေပိ ပေက္ခိတွာ, ဂဏှဝှော အတ္ထယုတ္တိတောတိ.

我已尽己所能，见到此等以“tan”开头的语根；（你们也）应在诸经中寻察其他语根，并撷取其相应之义。

တနာဒိဂဏောယံ.

此为tanādi（以tan开头的）语组。

ရုဓာဒိဆက္ကံ [Pg.278] ဝိဝိဓတ္ထသာရံ,မတိင်္ကရံ ဝိညုဇနာဓိရာမံ;

ဥဠာရဆန္ဒေဟိ သုသေဝနီယံ,သုဝဏ္ဏဟံသေဟိ သုစိံဝ ဌာနံ.

以rudh等开头的六语组，义理丰富精要，能启发智慧，令智者喜悦；应以高尚之韵律善加学习，犹如金天鹅之于清净处。

ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေ ဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညူနံ

如是，于具义注的九分教与三藏中智者们的表达方式，

ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေ ရုဓာဒိဆက္ကံ

为成就其善巧而造的《声律论》中，以rudh等开头的六语组

နာမ

名为

သတ္တရသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

第十七章。

၁၈. စုရာဒိဂဏပရိဒီပန

18. Cura等品阐释

ဣတော ပရံ ပဝက္ခာမိ, ပစုရတ္ထဟိတက္ကရံ;

စုရာဒိကဂဏနာမံ, နာမတော အဋ္ဌမံ ဂဏံ.

此后我当说，能成多利乐；名为Cura等品，是为第八组。

စုရ ထေယျေ. ထေနနံ ထေယျံ, စောရိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မိံ ထေယျေ စုရဓ္တု ဝတ္တတိ. စောရေတိ, စောရယတိ, စောရော, စောရီ, စောရိကာ, စောရေတု, စောရယိတုံ, စောရေတွာ, စောရယိတွာ. ကတ္တုတ္ထေသု ဏေဏယတာ စုရာဒိဂဏလက္ခဏံ. ကာရိတေ – စောရာပေတိ, စောရာပယတိ, စောရာပေတုံ, စောရာပယိတုံ, စောရာပေတွာ, စောရာပယိတွာ. ကမ္မေဓနံ စောရေဟိ စောရိယတိ, စောရိတံ ဓနံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

语根Cur(cur)用于“偷盗”义。偷窃(thenanaṃ)就是盗窃(theyyaṃ)；这被称为盗窃(corikā)。于此偷盗义中，语根cur起作用。其形式有：coreti、corayati(他偷)，coro(男贼)，corī(女贼)，corikā(盗窃)，coretu(让他偷)，corayituṃ(为了偷)，coretvā、corayitvā(偷了之后)。在主动义中，因有ṇe和ṇaya，此即Cura等品之特征。使役态中：corāpeti、corāpayati(使偷)，corāpetuṃ、corāpayituṃ(为了使偷)，corāpetvā、corāpayitvā(使偷之后)。被动态中：财富被盗贼所偷(dhanaṃ corehi coriyati)，被偷的财富(coritaṃ dhanaṃ)。此理遍通一切。

ကကာရန္တဓာတု

以k结尾的语根

လောက ဒဿနေ. လောကေတိ, လောကယတိ, ဩလောကေတိ, ဩလောကယတိ, ဥလ္လောကေတိ, ဥလ္လောကယတိ, အပလောကေတိ, အပလောကယတိ, အာလောကေတိ, အာလောကယတိ, ဝိလောကေတိ, ဝိလောကယတိ. လောကော, အာလောကော, လောကနံ, ဩလောကနံ, ဥလ္လောကနံ, အာလောကနံ, ဝိလောကနံ, အပလောကနံ, အဝလောကနံ. ဩလောကေတုံ, ဩလောကယိတုံ, ဩလောကေတွာ, ဩလောကယိတွာ. ကာရိတေ ပန ‘‘ဩလောကာပေတိ, ဩလောကာပယတိ, ဩလောကာပေတုံ, ဩလောကာပယိတုံ, ဩလောကာပေတွာ[Pg.279], ဩလောကာပယိတွာ’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာပိ.

语根Lok(lok)用于“见”义。其动词形式有：loketi、lokayati(看)，oloketi、olokayati(看)，ulloketi、ullokayati(仰望)，apaloketi、apalokayati(回顾，请示)，āloketi、ālokayati(看，照亮)，viloketi、vilokayati(观察)。其名词形式有：loko(世间)，āloko(光明)，lokanaṃ(看)，olokanaṃ(看)，ullokanaṃ(仰望)，ālokanaṃ(光明，看)，vilokanaṃ(观察)，apalokanaṃ(请示)，avalokanaṃ(回顾)。其不定式与独立式有：oloketuṃ、olokayituṃ(为了看)，oloketvā、olokayitvā(看了之后)。在使役态中，则应组合成 olokāpeti、olokāpayati(使看)，olokāpetuṃ、olokāpayituṃ(为了使看)，olokāpetvā、olokāpayitvā(使看之后)等形式。此理亦遍通一切。

တတ္ထ လောကောတိ တယော လောကာ သင်္ခါရလောကော သတ္တလောကော ဩကာသလောကောတိ. တတ္ထ ‘‘ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခါရလောကော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ သတ္တလောကော.

其中，所谓“世间”，有三种世间：行世间(saṅkhāraloka)、有情世间(sattaloka)、处所世间(okāsaloka)。在“一世间，一切有情依食而住”出现之处，当知为行世间。在“世间是常”或“世间是无常”出现之处，则为有情世间。

‘‘ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တိ,ဒိသာ ဘန္တိ ဝိရောစမာနာ;

တာဝ သဟဿဓာ လောကော,ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတေ ဝသော’’တိ

日月所周行，光明照诸方；如是千世界，君权于中扬。

အာဂတဋ္ဌာနေ ဩကာသလောကော.

在此经文出现之处，指的是处所世间。

အထ ဝါ လောကောတိ တိဝိဓော လောကော ကိလေသလောကော ဘဝလောကော ဣန္ဒြိယလောကောတိ. တတ္ထ ရာဂါဒိကိလေသဗဟုလတာယ ကာမာဝစရသတ္တာ ကိလေသလောကော. ဈာနာဘိညာပရိဗုဒ္ဓိယာ ရူပါဝစရသတ္တာ ဘဝလောကော. အာနေဉ္ဇသမာဓိဗဟုလတာယ ဝိသဒိန္ဒြိယတ္တာ အရူပါဝစရသတ္တာ ဣန္ဒြိယလောကော. အထ ဝါ ကိလိဿနံ ကိလေသော, ဝိပါကဒုက္ခန္တိ အတ္ထော. တသ္မာ ဒုက္ခဗဟုလတာယ အပါယေသု သတ္တာ ကိလေသလောကော. တဒညေ သတ္တာ သမ္ပတ္တိဘဝဘာဝတော ဘဝလောကော. တတ္ထ ယေ ဝိမုတ္တိပရိပါစကေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတာ သတ္တာ, သော ဣန္ဒြိယလောကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

或者，世间有三种：烦恼世间(kilesaloka)、有世间(bhavaloka)、根世间(indriyaloka)。其中，欲界有情因贪等烦恼众多，是为烦恼世间；色界有情因禅那与神通而净化，是为有世间；无色界有情因不动定众多、诸根明利，是为根世间。又或者，染污即是烦恼，意为苦果。因此，恶趣有情因苦多，是为烦恼世间；其余有情因福报有，是为有世间。其中，具足解脱成熟之根的有情，当知是为根世间。

ဇာတကဋ္ဌကထာယံ ပန –

在《本生义注》中则说——

‘‘သင်္ခါရလောကော သတ္တလောကော ဩကာသလောကော ခန္ဓလောကော အာယတနလောကော ဓာတုလောကောတိ [Pg.280] အနေကဝိဓော လောကော. ဧတ္ထ ‘ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ…ပေ… အဋ္ဌာရသ လောကာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’တိ ဧတ္ထ သင်္ခါရလောကော ဝုတ္တော. ခန္ဓလောကာဒယော တဒန္တောဂဓာယေဝ. ‘အယံ လောကော ပရော လောကော ဗြဟ္မလောကော သဒေဝကော’တိအာဒီသု ပန သတ္တလောကော ဝုတ္တော. ‘ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တိ, ဒိသာ ဘန္တိ ဝိရောစမာနာ. တာဝ သဟဿဓာ လောကော, ဧတ္ထ တေဝတ္တတေ ဝသော’တိ ဧတ္ထ ဩကာသလောကော ဝုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ.

“世间有多种：行世间、有情世间、处所世间、蕴世间(khandhaloka)、处世间(āyatanaloka)、界世间(dhātuloka)。在此，‘一世间，一切有情依食而住……(中略)……十八世间，即十八界’，此处说的是行世间。蕴世间等都包含在其中。在‘此世间、他世间、梵天世间连同天神’等处，说的则是有情世间。在‘日月所周行，光明照诸方；如是千世界，君权于中扬’此处，说的则是处所世间。”

အတ္ထတော ပန ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ခန္ဓာနံ သမူဟော သန္တာနော စ သတ္တလောကော, ရူပါဒီသု သတ္တဝိသတ္တတာယ သတ္တော, လောကိယတိ ဧတ္ထ ကုသလာကုသလံ တဗ္ဗိပါကော စာတိ. အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ရူပါနံ သမူဟော သန္တာနော စ ဩကာသလောကော, လောကိယန္တိ ဧတ္ထ တသာ ထာဝရာ စ, တေသဉ္စ ဩကာသဘူတောတိ, တဒါဓာရဏတာယ ဟေသ ‘‘ဘာဇနလောကော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ဒုဝိဓောပိ စေသ ရူပါဒိဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပညတ္တတ္တာ ဥပါဒါပညတ္တိဘူတော အပရမတ္ထသဘာဝေါ သပ္ပစ္စယေ ပန ရူပါရူပဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပညတ္တတ္တာ တဒုဘယဿာပိ ဥပါဒါနာနံ ဝသေန ပရိယာယတော ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာ ဥပစရိတဗ္ဗာ, တဒုဘယေ ခန္ဓာ သင်္ခါရလောကော, ပစ္စယေဟိ သင်္ခရိယန္တိ, လုဇ္ဇန္တိ ပလုဇ္ဇန္တိ စာတိ ဧတ္ထ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ မဂ္ဂဖလဓမ္မာနမ္ပိ သတိပိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနတ္တေ တေဘူမိကဓမ္မာနံယေဝ ‘‘လောကော’’တိ အဓိပ္ပေတတ္တာ နတ္ထိ လောကတာပဇ္ဇနံ. တထာ ဟိ တေ ‘‘လောကုတ္တရာ’’တိ ဝုတ္တာ.

然而，就意义而言，与诸根相连的诸蕴之集合与相续是有情世间；由于对色等法执著、沉迷，故称为“有情”；于其中可见善、不善及其果报。不与诸根相连的色法之集合与相续是处所世间；于其中可见动摇与不动摇之物，且为其处所；因其为所依，故亦称“器世间”(bhājanaloka)。此二者皆是依色等法而安立，故是依之假立，不具究竟自性。然而，依有缘之色、无色法而安立，故可从二者之取著方面，方便地说其存在依赖于因缘。此二者之蕴为行世间，由因而被造作，且会毁坏、败坏。于此，虽说道、果法亦有因缘依存性，有毁坏、败坏之说，但“世间”意指三界法，故不入于世间之列。因此，彼等被称为“出世间”。

အာလောကောတိ ရသ္မိ, အာလောကေန္တိ ဧတေန ဘုသော ပဿန္တိ ဇနာ စက္ခုဝိညာဏံ ဝါတိ အာလောကော. ဩလောကနန္တိ [Pg.281] ဟေဋ္ဌာ ပေက္ခနံ. ဝိလောကနန္တိ ဥဒ္ဓံ ပေက္ခနံ. အာလောကနန္တိ ပုရတော ပေက္ခနံ. ဝိလောကနန္တိ ဒွီသု ပဿေသု ပေက္ခနံ, ဝိဝိဓာ ဝါ ပေက္ခနံ. အပလောကနန္တိ ‘‘သံဃံ အပလောကေတွာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဇာနာပနံ. အဝလောကနန္တိ ‘‘နာဂါဝလောကိတံ အဝလောကေတွာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ပုရိမကာယံ ပရိဝတ္တေတွာ ပေက္ခနံ. ‘‘အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဘာဝဝသေန အာလောကနံ အာလောကိတံ ဝိလောကနံ ဝိလောကိတန္တိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

Āloko是光，人们借此清晰地看，或者眼识也称为āloko。Olokana是向下看。Vilokana是向上看。Ālokana是向前看。Vilokana是向两边看，或种种看。Apalokana是告知，如在“saṅghaṃ apaloketvā”(向僧团告知后)等句中。Avalokana是转过前半身回顾，如在“nāgāvalokitaṃ avaloketvā”(以龙象之回顾而回顾)等句中。在“ālokite vilokite sampajānakārī hoti”(前瞻后顾时保持正知)一句中，也应理解为：就行为而言，ālokitaṃ即是ālokana，vilokitaṃ即是vilokana。

ထက ပဋိဃာတေ. ထကေတိ, ထကယတိ ဒွါရံ ပုရိသော.

语根Thaka用于“妨碍”义。例如：thaketi, thakayati dvāraṃ puriso(男人关门)。

တက္က ဝိတက္ကေ. တက္ကေတိ, ဝိတက္ကေတိ, ဝိတက္ကယတိ. တက္ကော, ဝိတက္ကော, ဝိတက္ကိတာ.

语根Takka用于“思惟”义。其形式有：takketi, vitakketi, vitakkayati(思惟)。Takko, vitakko(思惟)，vitakkitā(思惟者)。

တတ္ထ တက္ကနံ တက္ကော, ဦဟနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဧဝံ ဝိတက္ကော. အထ ဝါ ဝိတက္ကေန္တိ ဧတေန, သယံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, ဝိတက္ကနမတ္တမေဝ ဝါ ဧတန္တိ ဝိတက္ကော. ‘‘တက္ကော, ဝိတက္ကော, အပ္ပနာ, ဗျပ္ပနာ, စေတသော အဘိနိရောပနာ’’တိ အဘိဓမ္မေ ပရိယာယသဒ္ဒါ ဝုတ္တာ. ဝိတက္ကေတီတိ ဝိတက္ကိတာ, ပုဂ္ဂလော. ‘‘အဝိတက္ကိတာ မစ္စုမုပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ ပါဠိ.

此处，takkanaṃ(思惟)即是takko，意为ūhanaṃ(推度)；vitakko也是如此。或者，因其而思惟，或自身思惟，或仅是思惟之行为，故为vitakko。在阿毗达摩(abhidhamma)中，“takko, vitakko, appanā, byappanā, cetaso abhiniropanā”被称为同义词。Vitakketīti vitakkitā，即思惟者，一个人(puggala)。巴利语中有：“Avitakkitā maccumupabbajantī”(不思惟者走向死亡)。

အကိ လက္ခဏေ. လက္ခဏံ သညာဏံ, သဉ္ဇာနနကာရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတြိဒံ သလ္လက္ခိတဗ္ဗံ. ယေ ဣမသ္မိံ စုရာဒိဂဏေ အနေကဿရာ အသံယောဂန္တာ ဣကာရာနုဗန္ဓဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဓာတဝေါ, တေ ဧဝံဝုတ္တေဟိ ဣမေဟိ တီဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတာ အာချာတတ္တံ နာမိကတ္တဉ္စ ပါပုဏန္တာ ဧကန္တတော နိဂ္ဂဟီတာဂမေန နိပ္ဖန္နရူပါယေဝ ဘဝန္တိ, န ကတ္ထစိပိ ဝိဂတနိဂ္ဂဟီတာဂမရူပါနိ ဘဝန္တိ. အင်္ကေတိ, အင်္ကယတိ. အင်္ကနံ, အင်္ကော[Pg.282]. သမာသေ ပန ‘‘သသင်္ကော, စက္ကင်္ကိတစရဏော’’တိအာဒီနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ.

语根Aki用于“标记”义。标记（lakkhaṇaṃ）即是记号（saññāṇaṃ），意为认知的原因。于此当注意：在此朱罗组（curādigaṇa）中，凡被指明为多音节、非以辅音丛结尾、且附有i音的语根，当具备此三特征时，其动词与名词形式，皆必定通过鼻音（ṃ）的加入而构成，绝无不加鼻音的形式。例如：aṅketi, aṅkayati（标记）。Aṅkanaṃ（标记[的行为]），aṅko（记号）。在复合词中则有sasaṅko（有记号的）、cakkaṅkitacaraṇo（足有轮相标记的）等形式。

သက္က ဝက္က ဘာသနေ. သက္ကေတိ, သက္ကယတိ. ဝက္ကေတိ, ဝက္ကယတိ.

语根Sakka、Vakka用于“说”义。其形式有：sakketi, sakkayati；vakketi, vakkayati。

နက္က ဝက္က နာသနေ. နက္ကေတိ, နက္ကယတိ. ဝက္ကေတိ, ဝက္ကယတိ.

语根Nakka、Vakka用于“毁灭”义。其形式有：nakketi, nakkayati；vakketi, vakkayati。

စက္က စုက္က ဗျထနေ. စက္ကေတိ, စက္ကယတိ. စုက္ကေတိ, စုက္ကယတိ. စက္ကံ. စက္ကန္တိ ကေနဋ္ဌေန စက္ကံ? စက္ကေတိ ဗျထတိ ဟိံသတီတိ အတ္ထေန စက္ကံ. စက္ကသဒ္ဒေါ –

语根Cakka、Cukka用于“折磨”义。其形式有：cakketi, cakkayati；cukketi, cukkayati。Cakkaṃ（轮）。以何义故名为“轮”（cakkaṃ）？因其折磨、伤害之义，故名为“轮”。“轮”一词——

သမ္ပတ္တိယံ လက္ခဏေ စ, ရထင်္ဂေ ဣရိယာပထေ;

ဒါနေ ရတ္နဓမ္မခုရ-စက္ကာဒီသု ပဒိဿတိ;

于成就与相好，车轮与威仪；布施、宝、法、剃刀轮等中，皆可见其义。

‘‘စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ စက္ကာနိ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု ဟိ အယံ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ ဧတ္ထ လက္ခဏေ. ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ. ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ. ‘‘ဒဒ ဘုဉ္ဇ စ မာ စပ္ပမာဒေါ, စက္ကံ ဝတ္တဿု ပါဏိန’’န္တိ ဧတ္ထ ဒါနေ. ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ. ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ, စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ ဧတ္ထ ခုရစက္ကေ. ‘‘ခုရပရိယန္တေန စေပိ စက္ကေနာ’’တိ ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ. ‘‘အသနိဝိစက္က’’န္တိ ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေတိ.

在“诸比丘，天人具有此四轮……”等句中，可见其“成就”义。在“足底生轮”句中，指“相好”。在“如轮随足”句中，指“车轮”。在“四轮九门”句中，指“威仪”。在“当布施当享用且莫放逸，以手转动轮子”句中，指“布施”。在“天上的轮宝出现”句中，指“宝轮”。在“我所转之轮”句中，指“法轮”。在“为欲望所击打之人，轮于头顶旋转”句中，指“剃刀轮”。在“即使以刀刃为轮”句中，指“武器轮”。在“雷霆之轮”（asanivicakkaṃ）句中，指“雷电圈”。

တကိ [Pg.283] ဗန္ဓနေ. တင်္ကေတိ, တင်္ကယတိ.

语根Taki用于“捆绑”义。其形式有：taṅketi, taṅkayati。

အက္က ထဝနေ. ထဝနံ ထုတိ. အက္ကေတိ, အက္ကယတိ. အက္ကော. အက္ကောတိ သူရိယော. သော ဟိ မဟာဇုတိတာယ အက္ကိယတိ အဘိတ္ထဝိယတိ တပ္ပသန္နေဟိ ဇနေဟီတိ အက္ကော. တထာ ဟိ တဿ ‘‘နတ္ထိ သူရိယသမာ အာဘာ. ဥဒေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ’’တိအာဒိနာ အဘိက္ခုတိ ဒိဿတိ.

语根Akka用于“赞颂”义。赞颂（thavanaṃ）即是赞美（thuti）。其形式有：akketi, akkayati。Akko（名词）。Akko指太阳（sūriyo）。因其光芒万丈，为虔信者所赞颂（akkiyati abhitthaviyati），故名为akko。如经中所见赞颂之语：“无有光明等同于日，此具眼者、独一王者升起。”

ဟိက္က ဟိံသာယံ. ဟိက္ကေတိ, ဟိက္ကယတိ.

语根Hikka用于“伤害”义。其形式有：hikketi, hikkayati。

နိက္က ပရိမာဏေ. နိက္ကေတိ, နိက္ကယတိ.

语根Nikka用于“计量”义。其形式有：nikketi, nikkayati。

ဗုက္က ဘဿနေ. ဧတ္ထ သုနခဘဿနံ ဘဿနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, န ဝါစာသင်္ခါတံ ဘဿနံ. ဗုက္ကေတိ, ဗုက္ကယတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဗုက္ကယတိ သာ စောရေ’’ ဣတိ လောကိယပ္ပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘူဝါဒိဂဏေ ပန ‘‘ဗုက္ကတိ သာ’’တိ ရူပံ ဘဝတိ. အညော တု ‘‘ဗုက္က ပရိဘာသနေ’’ ဣတိ ပဌတိ, ဧဝံ ပဌန္တေပိ သုနခဘဿနမေဝါဓိပ္ပေတံ.

语根Bukka用于“吠”义。此处应取“吠”为狗吠（sunakhabhassanaṃ），而非言说之吠。其形式有：bukketi, bukkayati。于此，当知世俗用法有“bukkayati sā core”（狗朝贼吠）。而在浮瓦地组（bhūvādigaṇa）中，其形式则为“bukkati sā”。另有人读作“Bukka用于‘斥骂’（paribhāsane）义”，虽作此读，所指仍是狗吠。

ဒက လက အဿာဒနေ. ဒကေတိ, ဒကယတိ. လကေတိ, လကယတိ.

语根Daka、Laka用于“尝味”义。其形式有daketi、dakayati；laketi、lakayati。

တက္က လောက ဘာသာယံ. တက္ကေတိ, တက္ကယတိ. လောကေတိ, လောကယတိ.

语根Takka、Loka用于“言谈”义。其形式有takketi、takkayati；loketi、lokayati。

စိက သိက အာမသနေ. စိကေတိ, စိကယတိ. သိကေတိ, သိကယတိ.

语根Cika、Sika用于“触摸”义。其形式有ciketi、cikayati；siketi、sikayati。

ကကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以迦结尾的语根形式。

ခကာရန္တဓာတု

以佉结尾的语根

လက္ခ ဒဿနင်္ကေသု. ဒဿနံ ပဿနံ. အင်္ကော လဉ္ဇနံ. လက္ခေတိ, လက္ခယတိ. သလ္လက္ခေတိ, သလ္လက္ခယတိ. လက္ခံ ဝိဇ္ဈတိ ဥသုနာ, လက္ခံ ကရောတိ.

语根lakkha用于“观看”与“标记”义。观看即是看见；标记即是记号。其形式有lakkheti、lakkhayati；sallakkheti、sallakkhayati。例如：Lakkhaṃ vijjhati usunā（用箭射靶），lakkhaṃ karoti（设立目标）。

ဂင်္ဂါယ [Pg.284] ဝါလုကာ ခီယေ, ဥဒကံ ခီယေ မဟဏ္ဏဝေ;

မဟိယာ မတ္တိကာ ခီယေ, လက္ခေ န မမ ဗုဒ္ဓိယာ.

恒河之沙或可尽，大洋之水或可竭；大地之土或可穷，我智无量不可测。

ကပ္ပလက္ခဏံ. ဂေါလက္ခဏံ. ဣတ္ထိလက္ခဏံ. ဓမ္မာနံ လက္ခဏံ. သလ္လက္ခနာ. ဥပလက္ခနာ. ပစ္စုပလက္ခနာ. လက္ခဓာတုယာ ယုပစ္စယန္တာယ သမာဒိပုဗ္ဗာနံ ရူပါနံ နကာရော ဒန္တဇော.

劫相。牛相。女相。诸法之相。详察。辨察。再察。对于以saṃ-等为前缀、由语根lakkha和后缀-yu构成的词形，其中的n音为齿音。

ဘက္ခ အဒနေ. ဘက္ခေတိ, ဘက္ခယတိ. ဘက္ခော နော လဒ္ဓေါ. ဘက္ခယန္တိ မိဂါဓမာ. ဘူဝါဒိဂဏေ ပန ‘‘ဘက္ခတီ’’တိ ရူပံ.

语根bhakkha用于“食”义。其形式为bhakkheti、bhakkhayati。例如：Bhakkho no laddho（未获得食物）；Bhakkhayanti migādhamā（卑劣的野兽吃食）。另外，在bhūvādi（第一类）语根群中，其形式为bhakkhati。

နက္ခ သမ္ဗန္ဓေ. နက္ခေတိ, နက္ခယတိ.

语根nakkha用于“连接”义。其形式有nakkheti、nakkhayati。

မက္ခ မက္ခနေ. မက္ခေတိ, မက္ခယတိ. မက္ခော, မက္ခီ. တတ္ထ မက္ခောတိ ပရေဟိ ကတဂုဏံ မက္ခေတိ ပိသတီတိ မက္ခော, ဂုဏဓံသနာ. ‘‘မက္ခံ အသဟမာနော’’တိ ဧတ္ထ ပန အတ္တနိ ပရေဟိ ကတံ အဝမညနံ မက္ခောတိ ဝုစ္စတိ.

语根makkha用于“涂抹”、“贬低”义。其动词形式为makkheti、makkhayati；名词形式为makkho、makkhī。此处，makkho（贬低）是指抹杀他人所做的功德，即毁坏美德。而在‘不能忍受轻蔑’（Makkhaṃ asahamāno）一句中，makkho则指他人对自己所作的轻视。

ယက္ခ ပူဇာယံ. ယက္ခေတိ, ယက္ခယတိ. ယက္ခော. ယက္ခောတိ မဟာနုဘာဝေါ သတ္တော. တထာ ဟိ ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ မဟာယက္ခ, သဗ္ဗဘူတာနမိဿရာ’’တိ ဧတ္ထ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘ယက္ခော’’တိ ဝုတ္တော. အထ ဝါ ယက္ခောတိ ယက္ခယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တသတ္တော. သဗ္ဗေပိ ဝါ သတ္တာ ‘‘ယက္ခာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘ပရမယက္ခဝိသုဒ္ဓိံ ပညာပေန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ယက္ခသဒ္ဒေါ သတ္တေ ဝတ္တတိ. တထာ ဟိ ယက္ခောပိ သတ္တောပိ ဒေဝေါပိ သက္ကောပိ ခီဏာသဝေါပိ ယက္ခောယေဝ နာမ, မဟာနုဘာဝတာယ ယက္ခိယတိ သရဏဂတေဟိ ဇနေဟိ နာနာပစ္စယေဟိ နာနာဗလီဟိ စ ပူဇိယတီတိ ယက္ခော.

语根yakkha用于“祭祀”义。其动词形式为yakkheti、yakkhayati；名词为yakkho（夜叉）。夜叉指具有大威力的有情。例如，在‘我请问你，大夜叉，一切有情的主宰’中，天帝释(Sakko devarājā)被称为‘夜叉’。或者，夜叉指生于夜叉胎的有情。一切有情也都可以被称为‘夜叉’。在‘开示最上之有情清净’(Paramayakkhavisuddhiṃ paññāpentī)一句中，yakkha一词即指有情。因此，有情、天神、帝释、漏尽者，皆可名为夜叉，因其有大威力，为寻求皈依者以种种资具与献祭所崇敬祭祀，故名夜叉。

သတ္တေ ဒေဝေ စ သက္ကေ စ, ခီဏာသဝေ စ ရက္ခသေ;

ပဉ္စသွေတေသု အတ္ထေသု, ယက္ခသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

于有情、天神、帝释，及漏尽者、罗刹，于此五种意义中，通用yakkha（夜叉）一词。

လက္ခ [Pg.285] အာလောစနေ. လက္ခေတိ, လက္ခယတိ. လက္ခံ ဝိဇ္ဈတိ ဥသုနာ.

语根lakkha用于“观察”义。其形式有lakkheti、lakkhayati。例如：Lakkhaṃ vijjhati usunā（以箭射靶）。

မောက္ခ အာသနေ. မောက္ခေတိ, မောက္ခယတိ.

语根mokkha用于“释放”义。其形式有mokkheti、mokkhayati。

ရုက္ခ ဖာရုဿေ. ဖာရုဿံ ဖရုသဘာဝေါ. ရုက္ခေတိ, ရုက္ခယတိ. သမာသေ ‘‘ရုက္ခကေသော, အတိရုက္ခဝစနော’’တိ ရူပါနိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သမဏော အယံ ပါပေါ အတိရုက္ခဝါစော’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ အတိရုက္ခဝါစောတိ အတိဖရုသဝစနောတိ အတ္ထော.

语根rukkha用于“粗恶”义。粗恶即是粗恶之性。其形式有rukkheti、rukkhayati。在复合词中，有rukkhakeso（粗发者）、atirukkhavacano（极粗恶语者）等形式。此处有巴利语为例：‘此邪恶沙门言语极粗恶’(samaṇo ayaṃ pāpo atirukkhavāco)。其中，atirukkhavāco意为言语极其粗恶者。

ခကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以佉结尾的语根形式。

ဂကာရန္တဓာတု

以伽结尾的语根

လိင်္ဂ စိတ္တီကရဏေ. စိတ္တီကရဏံ ဝိစိတြဘာဝကရဏံ. လိင်္ဂေတိ, လိင်္ဂယတိ, လိင်္ဂံ. ဧတ္ထ လိင်္ဂံ နာမ ဒီဃရဿကိသထူလပရိမဏ္ဍလာဒိဘေဒံ သဏ္ဌာနန္တိ ဂဟဏေ အတီဝ ယုဇ္ဇတိ. တဉှိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဝိစိတြံ ဟောတိ, လိင်္ဂီယတိ ဝိစိတ္တံ ကရိယတိ အဝိဇ္ဇာတဏှာကမ္မေဟိ ဥတုနာ ဝါ စုဏ္ဏာဒီဟိ ဝါ သရီရမိတိ လိင်္ဂံ, အဇ္ဈတ္တသန္တာနတိဏရုက္ခာဒိကုဏ္ဍလကရဏ္ဍကာဒီသု ပဝတ္တသဏ္ဌာနဝသေနေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. လိင်္ဂသဒ္ဒေါ သဒ္ဒေ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တေ ဣတ္ထိဗျဉ္ဇနေ ပုရိသဗျဉ္ဇနေ သညာဏေ အာကာရေ စာတိ ဣမေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘ရုက္ခောတိ ဝစနံ လိင်္ဂ’’န္တိ ဧတ္ထ သဒ္ဒေ ဒိဿတိ. ‘‘သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿာ’’တိ ဧတ္ထ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တေ. ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ဘိက္ခုနော ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပါတုဘဝတီ’’တိ ဧတ္ထ ဣတ္ထိဗျဉ္ဇနေ. ‘‘ပုရိသလိင်္ဂနိမိတ္တကုတ္တာကပ္ပာန’’န္တိ ဧတ္ထ ပုရိသဗျဉ္ဇနေ. ‘‘တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧတ္ထ သညာဏေ[Pg.286]. ‘‘တေဟိ လိင်္ဂေဟိ တေဟိ နိမိတ္တေဟိ တေဟိ အာကာရေဟိ အာဂန္တုကဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော ‘‘အာဂန္တုကာ ဣမေ’’တိ ဧတ္ထ အာကာရေ ဒိဿတိ.

语根liṅga，意为多彩化。多彩化即是造作种种样态。其动词形式为liṅgeti、liṅgayati；名词为liṅgaṃ（相）。此处，liṅga（相）一词，极适于理解为形状，即长、短、瘦、胖、圆等差别。它由无明、渴爱、业，或由时节、粉末等而变得多彩多样；身体被多彩化，故为liṅga（相）。这应被看作是依于内在相续、草木等，以及碗、篮等而呈现的形状。liṅga一词可见于以下意义中：词语、词性（即语法上的性）、女性特征、男性特征、记号、样貌。例如：在“rukkhoti vacanaṃ liṅga”（‘树’一词是liṅga）中，它指‘词语’。在“sataliṅgassa atthassā”（具有百种词性之义）中，它指‘词性’。在“tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno itthiliṅgaṃ pātubhavati”（其时，某位比丘显现出女性特征）中，它指‘女性特征’。在“purisaliṅganimittakuttākappānaṃ”（男性特征、相状、姿态、行为）中，它指‘男性特征’。在“tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissatī”（我等依此记号而知：‘必定将成佛’）中，它指‘记号’。在“tehi liṅgehi tehi nimittehi tehi ākārehi āgantukabhāvo jānitabbo ‘āgantukā ime’ti”（应依那些相、那些相状、那些样貌而知晓‘他们是新来者’）中，它指‘样貌’。

သဒ္ဒေ စ တန္နိမိတ္တေ စ, ကာဋကောဋစိကာယ စ;

လက္ခဏေ စေဝ အာကာရေ, လိင်္ဂသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

liṅga一词，用于词语、词性、男女根、特征以及样貌等义。

မဂ အနွေသနေ. မဂေတိ, မဂယတိ. မိဂေါ, မဂေါ, မဂေါ, မဂယမာနော.

语根maga，意为寻找。其形式为mageti、magayati。其衍生词有migo（野兽、鹿）、mago（野兽、愚人），以及（现在分词）magayamāno（正在寻找者）。

ဧတ္ထ စ ‘‘ယထာ ဗိဠာရော မူသိကံ မဂယမာနော’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. ‘‘မိဂေါ’’တိ စ ‘‘မဂေါ’’တိ စ စတုပ္ပဒေါ ပဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ မိဂေါတိ မဂယတိ ဣတော စိတော ဂေါစရံ အနွေသတိ ပရိယေသတီတိ မိဂေါ. ဧဝံ မဂေါ. ဧတ္ထ ဝိသေသတော ဟရိဏ မိဂေါ မိဂေါ နာမ. သာမညတော ပန အဝသေသာပိ စတုပ္ပဒါ ‘‘မိဂေါ’’ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စန္တိ. တထာ ဟိ သုသီမဇာတကေ ‘‘ကာဠာ မိဂါ သေတဒန္တာ တဝ ဣမေ, ပရောသဟဿံ ဟေမဇာလာဘိသဉ္ဆန္နာ’’တိ ဧတသ္မိံ ပါဠိပ္ပဒေသေ ဟတ္ထိနောပိ မိဂသဒ္ဒေန ဝုတ္တာ ‘‘ကာဠမိဂါ’’တိ. အထ ဝါ မဂိယတိ ဇီဝိတကပ္ပနတ္ထာယ မံသာဒီဟိ အတ္ထိကေဟိ လုဒ္ဒေဟိ အနွေသိယတိ ပရိယေသိယတီတိ မိဂေါ, အရညဇာတာ သသပသဒဟရိဏေဏေယျာဒယော စတုပ္ပာဒါ, ဧဝံ မဂေါ. ‘‘အတ္ထံ န လဘတေ မဂေါ’’တိ ဧတ္ထ ပန မဂေါ ဝိယာတိ မဂေါ, ဗာလောတိ အတ္ထော.

此处有巴利语为例：“如猫追寻老鼠”。migo和mago皆被称为四足动物。此处，migo（鹿）因其四处寻觅食物，故得此名；mago亦然。特指羚鹿为migo，但通常其余四足动物亦可称为migo。例如，在《苏西玛本生》(Susīmajātaka)中，即以migā（兽）一词称呼大象：“汝此千余头身披金网之白牙黑兽”。又或者，因其为猎人所追寻，故名migo，指野兔、羚羊、鹿等生于林野的四足动物；mago亦然。在“愚人不得其利”一句中，mago则意为愚人。

မဂ္ဂ ဂဝေသနေ. မဂ္ဂေတိ, မဂ္ဂယတိ. မဂ္ဂေါ, မဂ္ဂနံ.

语根magga，意为寻求。其形式为maggeti、maggayati。其名词为maggo（道路）与magganaṃ（寻求）。

ဧတ္ထ စ မဂ္ဂေါတိ ပဋိပဒါယ စ ပကတိမဂ္ဂဿ စ ဥပါယဿ စ အဓိဝစနံ. ‘‘မဟာဝိဟာရဝါသီနံ, ဝါစနာမဂ္ဂနိဿိတ’’န္တိအာဒီသု ပန ကထာပဗန္ဓောပိ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တတြ ပဋိပဒါ ဧကန္တတော ဇာတိဇရာဗျာဓိဒုက္ခာဒီဟိ ပီဠိတေဟိ သတ္တေဟိ ဒုက္ခက္ခယံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏတ္ထာယ မဂ္ဂိတဗ္ဗော ဂဝေသိတဗ္ဗောတိ မဂ္ဂေါ. ပကတိမဂ္ဂေါ [Pg.287] ပန မဂ္ဂမူဠှေဟိ မဂ္ဂိတဗ္ဗောတိ မဂ္ဂေါ. ပကတိမဂ္ဂမူဠှေဟိ စ ပဋိပဒါသင်္ခါတာရိယမဂ္ဂမူဠှာ ဧဝ ဗဟဝေါ သန္တိ. ပကတိမဂ္ဂေါ ဟိ ကဒါစိ ဧဝ အဒ္ဓိကာနံ မုယှတိ, ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ နာယကာ န ဒုလ္လဘာ. အရိယမဂ္ဂေါ ပန သဗ္ဗဒါယေဝ သဗ္ဗလောကဿ မုယှတိ, နာယကာ ပရမဒုလ္လဘာ. တသ္မာ သော ဧဝ အဝိဇ္ဇာသမ္မူဠှေဟိ မဂ္ဂိတဗ္ဗောတိ မဂ္ဂေါ. အညေသံ ပန ဒွိန္နံ ဓာတူနံ ဝသေနပိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ ဂရူ ‘‘ကိလေသေ မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ မဂ္ဂေါ’’တိ. တံ တံ ကိစ္စံ ဟိတံ ဝါ နိပ္ဖာဒေတုကာမေဟိ မဂ္ဂိယတိ ဂဝေသိယတီတိ မဂ္ဂေါ, ဥပါယော. မဂ္ဂသဒ္ဒေါ ဟိ ‘‘အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂံ, ဒေဝါနံ သမ္ပဝတ္တယီ’’တိ ဧတ္ထ ဥပါယေပိ ဝတ္တတိ. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မဋီကာယံ ‘‘မဂ္ဂေါတိ ဥပါယော, ခန္ဓာယတနာဒီနံ ကုသလာဒီနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝဗောဓဿ သစ္စပ္ပဋိဝေဓဿေဝ ဝါ ဥပါယဘာဝတော အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော, ပဗန္ဓော ဝါ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ ဒီဃတ္တာ မဂ္ဂေါ ဝိယာတိ မဂ္ဂေါ, တသ္မာ အဘိဓမ္မကထာပဗန္ဓော အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. ဣဒါနိ ပကတိပဋိပဒါမဂ္ဂါနံ နာမာနိ ကထယာမ. တေသု ပကတိမဂ္ဂဿ –

此处“道”(maggo)是修行之道、常规道路和方法的同义词。在“大寺住众(Mahāvihāravāsīnaṃ)，言教依道”等语句中，论著也可称为“道”。其中，修行之道，是为生、老、病、死等痛苦所逼迫的众生，为证得苦灭的涅槃而应寻求、应探求之道，故名为“道”。常规道路，则为迷路者所应寻求，故名为“道”。而在常规道路上迷路的人中，许多人也在被称为修行之道的圣道上迷失。常规道路只是偶尔会让行路者迷惑，指路人并不难找；而圣道却总是让整个世间迷惑，指引者极为难得。因此，圣道才是为无明所迷惑者真正应寻求之道。此外，有导师依另外两个语根之义解释道：“灭除(mārento)烦恼而前行(gacchati)，故为道”。为成就此或彼利益之事而寻求、探求，故为道，即是方法。“道”一词亦用于“为诸天演说阿毗达摩之道”中，指“方法”义。诚如《阿毗达摩复注》(Abhidhammaṭīkā)中所言：“道即方法，因其是觉悟蕴、处等诸法及善法等，或证悟实相的方法，故称阿毗达摩之道。”或因其篇幅长如道路，故论著亦称“道”，因此阿毗达摩论著被称为阿毗达摩之道。现在我们来解说常规道路和修行之道各自的名称。其中，常规道路的名称有——

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဈသံ ဝဋုမာ’ယနံ;

အဒ္ဓါန’မဒ္ဓါ ပဒဝီ, ဝတ္တနိ စေဝ သန္တတီ’’တိ

“道、径、路、途，直道、行道；长途、路程、足迹，道途及延续。”

ဣမာနိ နာမာနိ. ပဋိပဒါမဂ္ဂဿ ပန –

以上是其名称。至于修行之道——

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာ’ယနံ;

နာဝ ဥတ္တရ သေတု စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’တိ

“道、径、路、途，直道、行道；舟、渡、桥与筏，皮筏与津梁。”

အနေကာနိ နာမာနိ. ဧတ္ထ ပန ကေစိ ‘‘နာဝါတိအာဒီနိ ပကတိမဂ္ဂဿ နာမာနီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, ပကတိမဂ္ဂဿ ကိသ္မိဉ္စိပိ ပါဠိပ္ပဒေသေ ‘‘နာဝါ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တဋ္ဌာနာဘာဝတော, အဘိဓာနသတ္ထေသု စ ‘‘နာဝါ’’ ဣစ္စာဒိကာနံ တဒဘိဓာနာနံ အနာဂတတ္တာ.

（以上是其）诸多名称。然而，此处有人说“舟船等是常规道路的名称”，此说不应采纳。因为在任何巴利圣典段落中，常规道路都未曾被“舟船”等词所指称；在诸名相论典中，“舟船”等也未作为其同义词出现。

အယံ [Pg.288] ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – နာဝါဝိယာတိ နာဝါ, ဥတ္တရန္တိ ဧတေနာတိ ဥတ္တရံ, နာဝါယေဝ ဥတ္တရန္တိ. အယဉှိ နာဝါပရိယာယော ‘‘တရံ, တရဏံ, ပေါတော, ပ္လဝေါ’’တိ. ဣမေပိ တံပရိယာယာယေဝ. ဥတ္တရံ ဝိယာတိ ဥတ္တရံ. သေတု ဝိယာတိ သေတု. ကုလ္လော ဝိယာတိ ကုလ္လော. ဘိသိ ဝိယာတိ ဘိသိ. သင်္ကမော ဝိယ, သင်္ကမန္တိ ဝါ ဧတေနာတိ သင်္ကမော, သဗ္ဗမေတံ အရိယမဂ္ဂဿေဝ နာမံ, န ပကတိမဂ္ဂဿ. တထာ ဟိ ‘‘ဓမ္မနာဝံ သမာရူယှ, သန္တာရေဿံ သဒေဝက’’န္တိ စ, ‘‘ဓမ္မသေတုံ ဒဠှံ ကတွာ, နိဗ္ဗုတော သော နရာသဘော’’တိ စ, ‘‘ကုလ္လော’တိ ခေါ ဘိက္ခဝေ အရိယမဂ္ဂဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ စ ဧဝမာဒိနာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဂဝတာ အရိယမဂ္ဂေါ ‘‘နာဝါ’’တိအာဒီဟိ အနေကေဟိ နာမေဟိ ဝုတ္တော. အဋ္ဌကထာစရိယေဟိပိ သုတ္တနိပါတဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဗဒ္ဓါ ဘိသိ သုသင်္ခတာ ဘဂဝါ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒေသေ ဧဝံ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ ကတာ ‘‘ဘိသီတိ ပတ္ထရိတွာ ပုထုလံ ကတွာ ဗဒ္ဓါ ‘ကုလ္လာ’တိ ဝုစ္စတိ လောကေ, အရိယဿ ဝိနယေ ပန အရိယမဂ္ဂေါ’တိ.

此中词义如下：（圣道）犹如船（nāvā viya），故名为“船”（nāvā）；人们以此渡越（uttaranti etena），故名为“渡具”（uttaraṃ），而船就是一种渡具。此船的同义词有“taraṃ”（渡）、“taraṇaṃ”（渡具）、“poto”（舟）、“plavo”（筏）等，这些也都是它的同义词。犹如渡具，故为“渡具”（uttaraṃ）；犹如桥，故为“桥”（setu）；犹如筏，故为“筏”（kullo）；犹如皮筏，故为“皮筏”（bhisi）；犹如渡桥（saṅkamo viya），或人们以此而渡（saṅkamanti etena），故为“渡桥”（saṅkamo）。所有这些都是圣道的名称，不是常规道路的名称。正如世尊在各处所说：“乘正法之船，普度诸天众”，“坚固正法桥，人雄证涅槃”，以及“比丘们，所谓“木筏”实为圣道的别称”等。义注师在《经集义注》中对“世尊，结好备妥皮筏（baddhā bhisi susaṅkhatā bhagavā）”一处也作了这样的释义：“皮筏（bhisi）指展开加厚后捆扎而成之物，世间称为“筏”（kullā），但在圣者律中则指圣道”。

‘မဂ္ဂေါ ပဇ္ဇော ပထော ပန္ထော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာ’ယနံ;

နာဝါ ဥတ္တရ သေတု စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော;

အဒ္ဓါနံ ပဘဝေါ’စ္စေဝ, တတ္ထ တတ္ထ ပကာသိတော’’တိ.

“道、途、路与径，直道与行道；船、渡、桥与筏，皮筏与津梁；长途与源头，处处皆昭彰。”

ဧဝံ အာစရိယေဟိ ကတာယ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဒဿနတော စ ‘‘နာဝါတိအာဒီနိပိ ပကတိမဂ္ဂဿ နာမာနီ’’တိ ဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, ယထာဝုတ္တမေဝ ဝစနံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

因此，根据阿阇梨们所作的释义，“船等也是常规道路的名称”这种说法不应被采纳，只应采纳如前所述的说法。

ကောစိ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ဓမ္မသေတုံ ဒဠှံ ကတွာ’တိ ဧတ္ထ ‘ဓမ္မသေတုန္တိ မဂ္ဂသေတု’န္တိ ဝစနတော ဓမ္မသဒ္ဒေါ မဂ္ဂေ ဝတ္တတိ, န သေတုသဒ္ဒေါ’’တိ. တန္န, ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဝိယ သေတုသဒ္ဒေါပိ မဂ္ဂေ ဝတ္တတီတိ သေတု ဝိယာတိ သေတု, ဓမ္မော ဧဝ သေတု ဓမ္မသေတူတိ အတ္ထဝသေန, ဧသ နယော အညတြာပိ. အပရမ္ပိ ဝဒေယျ [Pg.289] ‘‘နနု ဗြဟ္မဇာလသုတ္တန္တဋ္ဌကထာယံ ‘ဒက္ခိဏုတ္တရေန ဗောဓိမဏ္ဍံ ပဝိသိတွာ အဿတ္ထဒုမရာဇာနံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုဗ္ဗုတ္တရဘာဂေ ဌိတော’တိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဒက္ခိဏုတ္တရသဒ္ဒေန ဒက္ခိဏော မဂ္ဂေါ ဝုတ္တော’’တိ. န, အနေကေသု ပါဠိပ္ပဒေသေသု အဋ္ဌကထာပဒေသေသု စ အဘိဓာနသတ္ထေသု စ မဂ္ဂဝါစကဿ ဥတ္တရသဒ္ဒဿ အနာဂတတ္တာ, တသ္မာ တတ္ထ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ဒက္ခိဏဒိသတော ဂန္တဗ္ဗော ဥတ္တရဒိသာဘာဂေါ ဒက္ခိဏုတ္တရောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံဘူတေန ဒက္ခိဏုတ္တရေန ဗောဓိမဏ္ဍပဝိသနံ သန္ဓာယ ဒက္ခိဏုတ္တရေန ဗောဓိမဏ္ဍံ ပဝိသိတွာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ. အထ ဝါ ဒက္ခိဏုတ္တရေနာတိ ဒက္ခိဏပစ္ဆိမုတ္တရေန, ဧတ္ထ အာဒိအဝသာနဂ္ဂဟဏေန မဇ္ဈဿပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂဟဏံယေဝ ဟိ ယံ ဇာတကနိဒါနေ ဝုတ္တံ ‘‘ဗောဓိသတ္တော တိဏံ ဂဟေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရူယှ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ဥတ္တရာဘိမုခေါ အဋ္ဌာသိ, တသ္မိံ ခဏေ ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠံ ဩသီဒိတွာ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိသမ္ပတ္တံ ဝိယ အဟောသိ, ဥတ္တရစက္ကဝါဠံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂပ္ပတ္တံ ဝိယ အဟောသိ, ဗောဓိသတ္တော ဣဒံ သမ္ဗောဓိပါပုဏဋ္ဌာနံ န ဘဝတိ မညေတိ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂံ ဂန္တွာ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ အဋ္ဌာသီ’’တိအာဒိ, တေန သမေတိ. အထာပိ ဝဒေယျ ‘‘ယဒိ ဥတ္တရသဒ္ဒေါ ဒိသာဝါစကော, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ဒက္ခိဏုတ္တရေနာ’’တိ ဧနယောဂံ အဝတွာ ‘‘ဒက္ခိဏုတ္တရာယာ’’တိ အာယယောဂေါ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ. တန္န, ဒိသာဝါစကဿပိ သဒ္ဒဿ ‘‘ဥတ္တရေန နဒီ သီတာ, ဂမ္ဘီရာ ဒုရတိက္ကမာ’’တိ ဧနယောဂဝသေန ဝစနတော. အပိစ ဒိသာဘာဂံ သန္ဓာယ ‘‘ဒက္ခိဏုတ္တရေနာ’’တိ ဝစနံ ဝုတ္တံ. ဒိသာဘာဂေါ ဟိ ဒိသာ ဧဝါတိ နိဋ္ဌမေတ္ထာဝဂန္တဗ္ဗံ.

有人可能会这样说：“在‘造一坚固法桥’一句中，根据‘法桥即道桥’的说法，‘法’一词指代道，而非‘桥’一词。”此说不然。如“法”一词，“桥”一词亦可指代道，故有“犹如桥，故为桥”之说。从意义上说，“法即是桥，故为法桥”。此理亦通于他处。又有人可能会说：“在《梵网经义注》(Brahmajālasuttantaṭṭhakathā)中，‘从南-北（方）进入菩提道场，右绕菩提树王，立于东北方’之处，‘南-北’（dakkhiṇuttarena）一词是指南方的道路。”此说不然。因为在众多巴利圣典和义注以及词典中，表示“道”的“uttara”一词并未出现。因此，此处应作如下理解：“从南面应去往的北面部分，被称为‘南-北’（dakkhiṇuttara）。意指通过这样的‘南-北’（方）进入菩提道场，故说‘从南-北（方）进入菩提道场’。”或者，“dakkhiṇuttarena”意为“从南经西至北”，此处应理解为，举其首尾，则中间亦包含在内。这种理解方式与《本生义注》(Jātakanidāna)中所说相符：“菩萨取草登上菩提道场，立于南面，面向北方。其时，南方轮围山仿佛下陷至下方的无间地狱，北方轮围山仿佛上升至上方的有顶天。菩萨想：‘此非我得正觉之处。’便右绕而行，至西面，面向东方而立。”等。若又有人说：“如果‘uttara’一词表示方位，那么就应说‘dakkhiṇuttarāya’（向南-北），而不应说‘dakkhiṇuttarena’（从南-北）。”此说不然。因为表示方位的词也可以用“ena”格，如“uttarena nadī sītā”（北有悉达河，水深难渡）。再者，说“dakkhiṇuttarena”是针对方位部分而言，方位部分即是方位本身，于此必须有此定解。

ဂကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

G字尾语根形式。

ဃကာရန္တဓာတု

gh尾语根

လိဃိ [Pg.290] ဘာသနေ. လင်္ဃေတိ, လင်္ဃယတိ. ဧတာနိ ဗုဒ္ဓဝစနေ အပ္ပသိဒ္ဓါနိပိ လောကိကပ္ပယောဂဒဿနဝသေန အာဂတာနိ. သာသနသ္မိဉှိ ဘူဝါဒိဂဏစုရာဒိဂဏပရိယာပန္နဿ ဂတျတ္ထဝါစကဥလ္လင်္ဃနတ္ထပရိဒီပကဿ ဓာတုဿ ရူပံ အတီဝ ပသိဒ္ဓံ.

语根Ligh，义为“说”。其形式为laṅgheti、laṅghayati。这些形式虽然在佛语中不常见，但因见于世俗用法而被收录。因为在教法中，属于bhū（第一组）与curā（第十组）等组、表示运动义和阐明跨越义的（laṅgh）语根的形式是极为著名的。

လင်္ဃ လင်္ဃနေ. လင်္ဃေတိ, လင်္ဃယတိ.

语根Laṅgh，义为“跨越”。其形式为laṅgheti、laṅghayati。

‘‘အတိကရ’မကရာ’စရိယ, မယှမ္ပေတံ န ရုစ္စတိ;

စတုတ္ထေ လင်္ဃယိတွာန, ပဉ္စမိယမ္ပိ အာဝုတော’’တိ

“阿提迦罗摩迦罗师，此事于我亦不宜；第四关隘方逾越，第五樊笼复缠羁。”

ဣမသ္မိံ သတ္တိလင်္ဃနဇာတကေ စုရာဒိဂဏပရိယာပန္နဿ ဂတျတ္ထဝါစကဿ ဥလ္လင်္ဃနတ္ထပရိဒီပကဿ လင်္ဃဓာတုဿ ‘‘လင်္ဃယိတွာ, လင်္ဃယိတွာနာ’’တိ ရူပေ ဒိဋ္ဌေယေဝ ‘‘လင်္ဃေတိ, လင်္ဃယတီ’’တိ ရူပါနိ ဒိဋ္ဌာနိ ဧဝ ဟောန္တိ. ဘာသတ္ထဝါစကဿ ပန တထာရူပါနိ ရူပါနိ န ဒိဋ္ဌာနိ, ဧဝံ သန္တေပိ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဒီဃဒဿီဟိ အဘိမတတ္တာ ဘာသတ္ထဝါစိကာပိ လင်္ဃဓာတု အတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗာ, ဧဝံ သဗ္ဗေသုပိ ဘူဝါဒိဂဏာဒီသု သာသနေ အပ္ပသိဒ္ဓါနမ္ပိ ရူပါနံ သာသနာနုကူလာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အနနုကူလာနဉ္စ အပ္ပသိဒ္ဓါနံ ဆဍ္ဍနံ.

于此《跃矛本生》（Sattilaṅghanajātaka）中，属于curā（第十组）等组、表示运动义和阐明跨越义的laṅgh语根，其“laṅghayitvā”、“laṅghayitvāna”（跨越后）等形式确实可见，因此“laṅgheti”、“laṅghayati”（跨越，使跨越）等形式也确实存在。然而，表示“说”义的语根却未见此类形式。即便如此，因其为具远见的古代阿阇梨们所认可，故亦应承许存在表示“说”义的laṅgh语根。同样，在所有bhū（第一组）等语根组中，应当了知，即使是教法中不常见的形式，若与教法相符，亦应采纳；而不符教法且不常见者，则应舍弃。

အဃ ပါပကရဏေ. အဃေတိ, အဃယတိ. အဃံ, အဃော, အနဃော.

语根Agh，义为“作恶”。其形式为agheti、aghayati。衍生词有aghaṃ（恶）、agho（恶）、anagho（无恶者）。

တတ္ထ အဃန္တိ ဒုက္ခံ. ‘‘အဃန္တံ ပဋိသေဝိဿံ. ဝနေ ဝါဠမိဂါကိဏ္ဏေ. ခဂ္ဂဒီပိနိသေဝိတေ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနံ. အဃောတိ ကိလေသော. တေန အဃေန အရဟာ အနဃော. တတ္ထ အဃယန္တိ ပါပံ ကရောန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ အဃံ, ကိန္တံ? ဒုက္ခံ, ဧဝံ အဃော. နနု စ သပ္ပုရိသာ ဒုက္ခဟေတုပိ ကိလေသဟေတုပိ စ အတ္တနော သုခတ္ထာယ ပါပံ န ကရောန္တိ. တထာ ဟိ –

于此，“aghaṃ”意为苦。“我将忍受此苦，于猛兽遍布、虎豹出没之林中。”此即为例证。“agho”意为烦恼。因无此烦恼，阿罗汉为“anagho”（无恶者）。于此，“有情因此而作恶，故为aghaṃ”。那是什么？是苦。“agho”也是如此。然而，善人不会为了自身的快乐，而因苦或因烦恼而作恶。诚然如此——

‘‘န [Pg.291] ပဏ္ဍိတာ အတ္တသုခဿ ဟေတု,ပါပါနိ ကမ္မာနိ သမာစရန္တိ;

ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌာ ခလိတာပိ သန္တာ,ဆန္ဒာ စ ဒေါသာ န ဇဟန္တိ ဓမ္မ’’န္တိ

“智者不为自乐故，不行诸恶业；纵为苦所触或有失足，亦不因贪欲与嗔恚而舍弃正法。”

ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ ‘‘အဃ ပါပကရဏေ’’တိ ဓာတု စ ‘‘အဃယန္တိ ပါပံ ကရောန္တိ သတ္တာ ဧတေနာတိ အဃ’’န္တိအာဒိဝစနဉ္စ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ, ယေဘုယျေန ပန သတ္တာ ဒုက္ခာဒိဟေတု ပါပကမ္မံ ကရောန္တိ, ဧတေသု သပ္ပုရိသာ ဧဝ န ကရောန္တိ, ဣတရေ ကရောန္တိ. ဧဝံ ပါပကရဏဿ ဟိ ဒုက္ခံ ကိလေသော စ ဟေတု. တထာ ဟိ –

已说。既然如此，为何又说“agha，义为作恶”以及“有情因此而作恶，故为agha”等语呢？诚然，大多数有情因苦等而造作恶业，其中唯有善人不作，其余则作。如此，苦与烦恼实为作恶之因。确实如此——

သုခီပိ ဟေကေ န ကရောန္တိ ပါပံ,အဝဏ္ဏသံသဂ္ဂဘယာ ပုနေကေ;

ပဟူ သမာနော ဝိပုလတ္ထစိန္တီ,ကိံကာရဏာ မေ န ကရောသိ ဒုက္ခ’’န္တိ

“虽有乐者不作恶，复有畏恶评恶交；汝具大能思广利，何故不使我生苦痛？”

ဝုတ္တံ. အယဉှိ ဂါထာ ဒုက္ခဟေတုပိ သတ္တာ ပါပံ ကရောန္တီတိ ဧတမတ္ထံ ဒီပေတိ. ‘‘ကုဒ္ဓေါ ဟိ ပိတရံ ဟန္တိ, ကုဒ္ဓေါ ဟန္တိ သမာတရ’’န္တိ အယံ ပန ကိလေသဟေတုပိ ပါပံ ကရောန္တီတိ ဧတမတ္ထံ ဒီပေတိ, တသ္မာ အမှေဟိ ‘‘အဃ ပါပကရဏေ’’တိအာဒိဝစနံ ဝုတ္တံ.

已说。此偈阐明有情亦因苦而作恶之义。而“忿怒者杀父，忿怒者杀母”一句，则阐明有情亦因烦恼而作恶之义。因此我们才说了“agha，义为作恶”等语。

ဃကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

gh尾语根的形式。

စကာရန္တဓာတု

以ca结尾的语根

လောစ ဒဿနေ. လောစေတိ, လောစယတိ. လောစနံ. ရူပါရမ္မဏံ လောစယတိ ပဿတီတိ လောစနံ, စက္ခု.

语根Loca，义为见。其动词为loceti、locayati。名词为locanaṃ。因其见色所缘，故称locanaṃ，即眼。

ကိစိ မဒ္ဒနေ. ကိဉ္စေတိ, ကိဉ္စယတိ. ကိဉ္စနံ, အကိဉ္စနော.

语根Kici，义为压迫。其动词为kiñceti、kiñcayati。名词为kiñcanaṃ（障碍），akiñcano（无障碍者）。

တတ္ထ [Pg.292] ကိဉ္စနန္တိ ပလိဗောဓော. ကိဉ္စေတိ သတ္တေ မဒ္ဒတီတိ ကိဉ္စနံ. ကိဉ္စနသဒ္ဒေါ မဒ္ဒနတ္ထေ ဝတ္တတိ. မနုဿာ ဟိ ဝီဟိံ မဒ္ဒန္တာ ဂေါဏံ ‘‘ကိဉ္စေဟိ ကာပိလ, ကိဉ္စေဟိ ကာပိလာ’’တိ ဝဒန္တိ.

在此，kiñcanaṃ（障碍）即是挂碍。因其压迫众生，故称kiñcanaṃ。Kiñcana一词用于压迫之义。诚然，人们在碾谷时会对牛说：“kiñcehi kāpila, kiñcehi kāpilā”（压吧，迦毗罗！压吧，迦毗罗！）。

ပစိ ဝိတ္ထာရေ. ပဉ္စေတိ, ပဉ္စယတိ. ပပဉ္စေတိ, ပပဉ္စယတိ. ပပဉ္စာ.

语根Paci，义为扩展。其动词为pañceti、pañcayati。加前缀后为papañceti、papañcayati。名词为papañcā（戏论）。

ဧတ္ထ ပပဉ္စာတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော. ဧတာ ဟိ အတ္တနိဿိတာနံ သတ္တာနံ သံသာရံ ပပဉ္စေန္တိ ဝိတ္ထိန္နံ ကရောန္တီတိ ပပဉ္စာတိ ဝုစ္စန္တိ. အထ ဝါ ပပဉ္စေန္တိ ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပန္နာ တံသန္တာနံ ဝိတ္ထာရေန္တိ စိရံ ဌပေန္တီတိ ပပဉ္စာ. လောကိယာ ပန ‘‘အမှာကံ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထေန္တာနံ ပပဉ္စော ဟောတီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ကာလဿ စိရဘာဝံ ပပဉ္စောတိ ဝဒန္တိ, သာသနေ ပန ဒွယမ္ပိ လဗ္ဘတိ.

在此，papañcā（戏论）即是贪、慢、见。因其为执取自我的众生扩展、延长轮回，故被称为papañcā。或者，因其在自身生起之处，扩展其相续并使之长存，故为papañcā。然而，世俗之人说“我们与你交谈，成了戏论”等语，是把时间的冗长称为戏论。但在教法中，两种含义皆可成立。

သိစ္စ ကုဍ္ဍနေ. သိစ္စေတိ, သိစ္စယတိ.

语根Sicca，义为涂抹。其动词为sicceti、siccayati。

ဝဉ္စု ပလမ္ဘနေ. ပလမ္ဘနံ ဥပလာပနံ. ဝဉ္စေတိ, ဝဉ္စယတိ. ဝဉ္စကော, ဝဉ္စနံ. ဘူဝါဒိဂဏေ ပန ဝဉ္စဓာတု ဂတျတ္ထေ ဝတ္တတိ. ‘‘သန္တိ ပါဒါ အဝဉ္စနာ’’တိ ဟိ ပါဠိ

语根Vañcu，义为欺骗。欺骗即是哄骗。其动词为vañceti、vañcayati。名词为vañcako（欺骗者）、vañcanaṃ（欺骗）。但在Bhūvādi组中，语根vañc用于行走之义。诚然，巴利语中有：“有稳健不移的足”。

စစ္စ အဇ္ဈယနေ. စစ္စေတိ, စစ္စယတိ.

语根Cacca，义为学习。其动词为cacceti、caccayati。

စု စဝနေ. စာဝေတိ, စာဝယတိ. အညော ‘‘စု သဟနေ’’ ဣတိ ဗြုတေ. စာဝေတိ, စာဝယတိ, သဟတီတိ အတ္ထော.

语根Cu，义为移动、去世。其动词为cāveti、cāvayati。另有人说语根Cu义为忍受。Cāveti、cāvayati，即是忍受之义。

အဉ္စု ဝိသေသနေ. အဉ္စေတိ, အဉ္စယတိ.

语根Añcu，义为识别。其动词为añceti、añcayati。

လောစ ဘာသာယံ. လောစေတိ, လောစယတိ. လောစနံ, လောစယတိ သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တံ ဝိယ ဘဝတီတိ လောစနံ, စက္ခု.

语根Loca，义为说。其动词为loceti、locayati。名词为locanaṃ。因其犹如言说，指示平与不平，故称locanaṃ，即眼。

ရစ ပတိယတနေ. ရစေတိ, ရစယတိ. ရစနာ, ဝိရစိတံ, ကေသရစနာ, ဂါထာရစနာ.

语根Raca，义为布置、创作。其动词为raceti、racayati。衍生词如：racanā（创作），viracitaṃ（已创作的），kesaracanā（发式），gāthāracanā（偈颂创作）。

သူစ [Pg.293] ပေသုညေ. ပိသုဏဘာဝေါ ပေသုညံ. သူစေတိ, သူစယတိ. သူစကော.

语根Sūca，义为离间。离间即是说谗言。其动词为sūceti、sūcayati。名词为sūcako（离间者）。

ပစ္စ သံယမနေ. ပစ္စေတိ, ပစ္စယတိ.

语根Pacca，义为抑制。其动词为pacceti、paccayati。

ရိစ ဝိယောဇနသမ္ပဇ္ဇနေသု. ရေစေတိ, ရေစယတိ. သေဋ္ဌိပုတ္တံ ဝိရေစေယျ. ဝိရေစေတိ, ဝိရေစယတိ. ဝိရေစကော, ဝိရေစနံ.

语根Rica，义为分离、清空。其动词为receti、recayati。例如：Seṭṭhiputtaṃ vireceyya（应为长者子通便）。加前缀的动词为vireceti、virecayati。名词为virecako（泻药）、virecanaṃ（通便）。

ဝစ ဘာသနေ. ဝစေတိ, ဝစယတိ. ဘူဝါဒိဂဏေပိ အယံ ဝတ္တတိ. တဒါ တဿာ ‘‘ဝတ္တိ, ဝစတိ, အဝေါစ, အဝေါစု’’န္တိအာဒီနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. ကာရိတေ ပန ‘‘အန္တေဝါသိကံ ဓမ္မံ ဝါစေတိ, ဝါစယတီ’’တိ ရူပါနိ. ဝတ္တုံ, ဝတ္တဝေ, ဝတွာ, ဝုတ္တံ, ဝုစ္စတိ.

语根Vaca，义为说。其动词为vaceti、vacayati。此语根亦属Bhūvādi组。届时其形式为vatti、vacati、avoca、avocu等。在使役态中，其形式为“antevāsikaṃ dhammaṃ vāceti, vācayatī”（他教弟子读诵法）。其他形式有：vattuṃ（为了说）、vattave（为了说）、vatvā（说完后）、vuttaṃ（已被说）、vuccati（被说）。

အစ္စ ပူဇာယံ. အစ္စေတိ, အစ္စယတိ. ဗြဟ္မာသုရသုရစ္စိတော.

语根Acca，义为尊敬。其动词为acceti、accayati。例如：Brahmāsurasuraccito（为梵天、阿修罗、天神所尊敬者）。

သူစ ဂန္ဓနေ. သုစေတိ, သူစယတိ. သူစကော, သုတ္တံ.

语根Sūca，义为指示、刺穿。其动词为suceti、sūcayati。名词为sūcako（指示者）、suttaṃ（经，线）。

ဧတ္ထ စ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒေ အတ္ထေ သူစေတီတိ သုတ္တံ. တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ.

在此，因其指示了自利、他利等不同含义，故称suttaṃ（经）。三藏即是佛语。

ကစ ဒိတ္တိယံ. ကစ္စေတိ, ကစ္စယတိ. ကစ္စော.

语根Kaca，义为闪耀。其动词为kacceti、kaccayati。名词为kacco（闪耀者）。

ဧတ္ထ ကစ္စောတိ ရူပသမ္ပတ္တိယာ ကစ္စေတိ ဒိဗ္ဗတိ ဝိရောစတီတိ ကစ္စော, ဧဝံနာမကော အာဒိပုရိသော, တဗ္ဗံသေ ဇာတာ ပုရိသာ ‘‘ကစ္စာနာ’’တိပိ ‘‘ကစ္စာယနာ’’တိပိ ‘‘ကာတိယာနာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ, ဣတ္ထိယော ပန ‘‘ကစ္စာနီ’’တိပိ ‘‘ကစ္စာယနီ’’တိပိ ‘‘ကာတိယာနီ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ.

在此，迦遮（Kacca）是因其容色圆满而闪耀、发光，故名迦遮，此为始祖之名。生于其族姓的男子，被称为迦旃延（Kaccānā）、迦旃延（Kaccāyana）或迦旃延（Kātiyāna）；而女子则被称为迦旃尼（Kaccānī）、迦旃尼（Kaccāyanī）或迦提亚尼（Kātiyānī）。

စကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以ca结尾的语根形式。

ဆကာရန္တဓာတု

以cha结尾的语根

မိလေဆ [Pg.294] အဗျတ္တာယံ ဝါစာယံ. မိလေစ္ဆေတိ, မိလေစ္ဆယတိ. မိလက္ခု.

语根milecha，义为言语不清。其动词形式为mileccheti、milecchayati。名词为milakkhu（蛮人）。

ဧတ္ထ မိလက္ခူတိ မိလေစ္ဆေတိ အဗျတ္တဝါစံ ဘာသတီတိ မိလက္ခု.

在此，milakkhu（蛮人）是因其言语不清，故称milakkhu。

ကုစ္ဆ အဝက္ခေပေ. အဝက္ခေပေါ အဓောခိပနံ. ကုစ္ဆေတိ, ကုစ္ဆယတိ.

语根kuccha，义为鄙视。鄙视即是贬低。其动词形式为kuccheti、kucchayati。

ဝိစ္ဆ ဘာသာယံ. ဝိစ္ဆေတိ, ဝိစ္ဆယတိ.

语根viccha，义为说。其动词形式为viccheti、vicchayati。

ဆကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以cha结尾的语根形式。

ဇကာရန္တဓာတု

以ja结尾的语根

ဝဇ္ဇ ဝဇ္ဇနေ. ဝဇ္ဇေတိ, ဝဇ္ဇယတိ. ပရိဝဇ္ဇနကော. ဝဇ္ဇိတော သီလဝန္တေဟိ, ကထံ ဘိက္ခု ကရိဿသီတိ.

语根vajja，义为避开。其动词形式为vajjeti、vajjayati。名词为parivajjanako（回避者）。例如：“为具戒者所避，比丘，你当如何行？”

တုဇ္ဇ ဗလပါလနေသု. တုဇ္ဇေတိ, တုဇ္ဇယတိ.

语根tujja，义为强力、守护。其动词形式为tujjeti、tujjayati。

တုဇိ ပိဇိ ဟိံသာဗလဒါနနိကေတနေသု. နိကေတနံ နိဝါသော. တုဉ္ဇေတိ, တုဉ္ဇယတိ. ပိဉ္ဇေတိ. ပိဉ္ဇယတိ.

语根tuji和piji，义为伤害、强力、施与、居住。其中，niketanaṃ即是住所（nivāso）。其动词形式为tuñjeti、tuñjayati和piñjeti、piñjayati。

ခဇိ ကိစ္ဆဇီဝနေ. ခဉ္ဇေတိ, ခဉ္ဇယတိ. ခဉ္ဇော.

语根khaji，义为生活艰难。其动词形式为khañjeti、khañjayati。名词为khañjo（跛者）。

ခဇိ ရက္ခဏေ. တာဒိသာနိယေဝ ရူပါနိ. ဘူဝါဒိဂဏေ ‘‘ခဇိ ဂတိဝေကလ္လေတိ ဣမိဿာ ‘‘ခဉ္ဇတီ’’တိ ရူပံ.

语根khaji，亦义为守护，其形式同上。在bhūvādi组中，语根khaji义为步履蹒跚，其形式为khañjati。

ပူဇ ပူဇာယံ. ပူဇေတိ, ပူဇယတိ. ပူဇာ. ဧသာဝ ပူဇနာ သေယျော. ပူဇကော, ပူဇိတော, ပူဇနီယော, ပူဇနေယျော, ပူဇေတဗ္ဗော, ပုဇ္ဇော.

语根pūja，义为恭敬。其动词形式为pūjeti、pūjayati。名词为pūjā（恭敬）。例如：“此恭敬为更胜。”衍生词如：pūjako（恭敬者）、pūjito（被恭敬者）、pūjanīyo（应被恭敬者）、pūjaneyyo（值得恭敬者）、pūjetabbo（应被恭敬者）、pujjo（应受恭敬者）。

ဂဇ [Pg.295] မဒ္ဒနသဒ္ဒေသု. ဂဇေတိ, ဂဇယတိ. ဂဇော.

语根gaja，义为踩踏、吼叫。其动词形式为gajeti、gajayati。名词为gajo（象）。

တိဇ နိသာနေ. တေဇေတိ, တေဇယတိ.

语根tija，义为磨快。其动词形式为tejeti、tejayati。

ဝဇ မဂ္ဂနသင်္ခါရေသု. ဝဇေတိ, ဝဇယတိ.

语根vaja，义为寻求、准备。其动词形式为vajeti、vajayati。

တဇ္ဇ သန္တဇ္ဇနေ. တဇ္ဇေတိ, တဇ္ဇယတိ. သန္တဇ္ဇေတိ, သန္တဇ္ဇယတိ. သန္တဇ္ဇိတော.

语根tajja，义为恐吓。其动词形式为tajjeti、tajjayati。加前缀后为santajjeti、santajjayati。过去分词为santajjito（被恐吓者）。

အဇ္ဇ ပဋိသဇ္ဇနေ. အဇ္ဇေတိ, အဇ္ဇယတိ.

语根ajja，义为准备。其动词形式为ajjeti、ajjayati。

သဇ္ဇ သဇ္ဇနေ. သဇ္ဇေတိ, သဇ္ဇယတိ ဒါနံ. ဂမနသဇ္ဇော ဟုတွာ.

语根sajja，义为准备。其动词形式为sajjeti、sajjayati。例如：sajjayati dānaṃ（准备布施）；gamanasajjo hutvā（准备好上路后）。

ဘဇ ဝိဿာသေ. ဘဇေတိ, ဘဇယတိ. ဘူဝါဒိဂဏေ ပန ‘‘ဘဇတီ’’တိ ရူပံ, ဘတ္တိ, သမ္ဘတ္တိ.

语根bhaja，义为信靠。其动词形式为bhajeti、bhajayati。但在bhūvādi组中，其形式为bhajati。名词有bhatti（虔信）、sambhatti（深信）。

တုဇိ ပိဇိ လုဇိ ဘဇိ ဘာသာယံ. တုဉ္ဇေတိ, တုဉ္ဇယတိ. ပိဉ္ဇေတိ, ပိဉ္ဇယတိ. လုဉ္ဇေတိ, လုဉ္ဇယတိ. ဘဉ္ဇေတိ, ဘဉ္ဇယတိ. ကထေတီတိ အတ္ထော.

语根tuji、piji、luji、bhaji，义为言说。其动词形式为tuñjeti、tuñjayati；piñjeti、piñjayati；luñjeti、luñjayati；bhañjeti、bhañjayati。其义为“讲述”（katheti）。

ရုဇ ဟိံသာယံ. ရောဇေတိ, ရောဇယတိ. ရောဂေါ.

语根ruja，义为伤害。其动词形式为rojeti、rojayati。名词为rogo（疾病）。

ဘာဇ ပုထကမ္မနိ. ပုထကမ္မံ ပုထက္ကရဏံ, ဝိသုံ ကြိယာတိ အတ္ထော. ဘာဇေတိ, ဘာဇယတိ. ဝိဘာဇေတိ, ဝိဘာဇယတိ. ဝိဘတ္တိ.

语根bhāja，义为分别作业（puthakamma）。分别作业即是分开（puthakkaraṇaṃ），义为单独行动（visuṃ kriyā）。其动词形式为bhājeti、bhājayati；vibhājeti、vibhājayati。名词为vibhatti（分别、词形变化）。

သဘာဇ သီတိသေဝနေသု. သဘာဇေတိ, သဘာဇယတိ.

语根sabhāja，义为尊敬、侍奉。其动词形式为sabhājeti、sabhājayati。

လဇ ပကာသနေ. လဇေတိ, လဇယတိ. လာဇာ.

语根laja，义为显露。其动词形式为lajeti、lajayati。名词为lājā（炒米）。

ယုဇ သံယမနေ. သံပုဗ္ဗော ဗန္ဓနေ. ယောဇေတိ, ယောဇယတိ. သံယောဇေတိ, သံယောဇယတိ. သံယောဇနံ.

语根yuja，义为调御。与前缀saṃ-连用时，义为捆绑。其动词形式为yojeti、yojayati；saṃyojeti、saṃyojayati。名词为saṃyojanaṃ（结）。

မဇ္ဇ သောစေယျာလင်္ကာရေသု. မဇ္ဇေတိ, မဇ္ဇယတိ. သမ္မဇ္ဇေတိ, သမ္မဇ္ဇယတိ. သမ္မဇ္ဇာ.

语根majja，义为清洁、装饰。其动词形式为majjeti、majjayati；sammajjeti、sammajjayati。名词为sammajjā（扫帚）。

ဘာဇ [Pg.296] ဘာဇနဒါနေသု. ဘာဇေတိ, ဘာဇယတိ. ကထံ ဝေဿန္တရော ပုတ္တော, ဂဇံ ဘာဇေတိ သဉ္စယ.

语根bhāja，义为分配、布施。其动词形式为bhājeti、bhājayati。例如：“韦桑达拉王子如何将大象布施出去，山佳耶？”

ဇကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以j结尾的语根形式。

ဈဉန္တာ အပ္ပသိဒ္ဓါ. သဒ္ဒသတ္ထေ ပန ‘‘ဉာ နိယောဇနေ’’တိ ပဌန္တိ, ရူပံ ပန ဗုဒ္ဓဝစနာနုကူလံ န ဘဝတိ, တသ္မာ န ဒဿိတံ အမှေဟိ.

以jh和ñ结尾的语根罕见。但在语法书中，人们读到“语根ñā，义为指令”，但其形式不符合佛语，因此我们不予展示。

ဋကာရန္တဓာတု

以“ṭ”结尾的语根

ဃဋ္ဋ ဃဋ္ဋနေ. ဃဋ္ဋနံ ဝါယာမကရဏံ. ဃဋ္ဋေတိ, ဃဋ္ဋယတိ. ဧတ္ထ တု ‘‘ဃဋ္ဋေသိ, ဃဋ္ဋေသိ, ကိံကာရဏာ ဃဋ္ဋေသိ, အဟံ တံ ဇာနာမီ’’တိ နိဒဿနံ.

语根Ghaṭṭa，义为奋争。奋争即是努力。其动词为ghaṭṭeti, ghaṭṭayati。此处的范例是：“你奋争，你奋争，为何奋争？我认识你。”

ဃဋ သံဃာတေ. ပုဗ္ဗေ ဝိယ ကြိယာပဒါနိ, နာမိကတ္တေ ‘‘ဃဋော, ဃဋာ’’တိ ရူပါနိ. ဧတ္ထ ဂဋောတိ ပါနီယဃဋော. ဃဋာတိ သမူဟော ‘‘မစ္ဆဃဋာ’’တိအာဒီသု ဝိယ.

语根Ghaṭa，义为聚集。动词形式如前。其名词形式为ghaṭo, ghaṭā。其中ghaṭo指水壶；ghaṭā指群体，如macchaghaṭā（鱼群）等。

ဃဋ္ဋ စလနေ. ဃဋ္ဋေတိ, ဃဋ္ဋယတိ.

语根Ghaṭṭa，义为摇动。其动词为ghaṭṭeti, ghaṭṭayati。

နဋ အဝသန္ဒနေ. အဝသန္ဒနံ ဂတ္တဝိက္ခေပေါ. နဋေတိ, နဋယတိ.

语根Naṭa，义为舞动。舞动即是肢体的摆动。其动词为naṭeti, naṭayati。

စုဋ ဆုဋ ကုဋ္ဋ ဆေဒနေ. စုဋေတိ, စုဋယတိ. ဆုဋေတိ, ဆုဋယတိ. ကုဋ္ဋေတိ, ကုဋ္ဋယတိ.

语根Cuṭa, chuṭa, kuṭṭa，义为切断。其动词为cuṭeti, cuṭayati; chuṭeti, chuṭayati; kuṭṭeti, kuṭṭayati。

ပုဋ္ဋ စဋ္ဋ အပ္ပဘာဝေ. ပုဋ္ဋေတိ, ပုဋ္ဋယတိ. စုဋ္ဋေတိ, စုဋ္ဋယတိ, အပ္ပံ ဘဝတီတိ အတ္ထော.

语根Puṭṭa, caṭṭa，义为少量。其动词为puṭṭeti, puṭṭayati; cuṭṭeti, cuṭṭayati。其义为“变少”。

မုဋ သဉ္စုဏ္ဏနေ. မောဋေတိ, မောဋယတိ.

语根Muṭa，义为粉碎。其动词为moṭeti, moṭayati。

အဋ္ဋ သုဋ္ဋ အနာဒရေ. အဋ္ဋေတိ, အဋ္ဋယတိ. သုဋ္ဋေတိ, သုဋ္ဋယတိ.

语根Aṭṭa, suṭṭa，义为不敬。其动词为aṭṭeti, aṭṭayati; suṭṭeti, suṭṭayati。

ခဋ္ဋ [Pg.297] သံဝရဏေ ခဋ္ဋေတိ, ခဋ္ဋယတိ.

语根Khaṭṭa，义为遮蔽。其动词为khaṭṭeti, khaṭṭayati。

သဋ္ဋ ဟိံသာဗလဒါနနိကေတနေသု. သဋ္ဋေတိ, သဋ္ဋယတိ.

语根Saṭṭa，义为伤害、力量、布施、居住。其动词为saṭṭeti, saṭṭayati。

တုဝဋ္ဋ နိပဇ္ဇာယံ. တုဝဋ္ဋေတိ, တုဝဋ္ဋယတိ. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဧကမဉ္စေ တုဝဋ္ဋေန္တိ.

语根Tuvaṭṭa，义为躺卧。其动词为tuvaṭṭeti, tuvaṭṭayati。例如：六群比丘同卧一床。

ဆဋ္ဋ ဆဋ္ဋနေ. ဆဋ္ဋေတိ, ဆဋ္ဋယတိ. အတြာယံ ပါဠိ – သစေ သော ဆဋ္ဋေတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နောစေ ဆဋ္ဋေတိ, ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ရူပိယဆဋ္ဋကော သမ္မန္နိတဗ္ဗော.

语根Chaṭṭa，义为抛弃。其动词为chaṭṭeti, chaṭṭayati。此处的巴利文句是：“若他抛弃，此为善。若不抛弃，具足五支的比丘应被认定为钱币抛弃者。”

ပုဋ ဟိံသာယံ. ပေါဋေတိ, ပေါဋယတိ.

语根Puṭa，义为伤害。其动词为poṭeti, poṭayati。

ကီဋ ဗန္ဓေ. ဗန္ဓော ဗန္ဓနံ. ကီဋေတိ, ကီဋယတိ. ကီဋော.

语根Kīṭa，义为捆绑。Bandho即是bandhanaṃ（捆绑）。其动词为kīṭeti, kīṭayati。名词形式为kīṭo（虫）。

စုဋိ ဆေဒနေ. စုဏ္ဋေတိ, စုဏ္ဋယတိ.

语根Cuṭi，义为切断。其动词为cuṇṭeti, cuṇṭayati。

လုဋိ ထေယျေ. လုဏ္ဋေတိ, လုဏ္ဋယတိ.

语根Luṭi，义为偷盗。其动词为luṇṭeti, luṇṭayati。

ကူဋ အပ္ပသာဒေ. ကူဋေတိ, ကူဋယတိ. ကူဋံ ရဇတံ. ကူဋာ ဂါဝီ. ကုဋတာပသော.

语根Kūṭa，义为欺诈。其动词为kūṭeti, kūṭayati。例如：kūṭaṃ rajataṃ（伪银），kūṭā gāvī（伪牛），kuṭatāpaso（伪苦行者）。

စုဋ ပုဋ ဖုဋ ဝိဘေဒေ. စုဋေတိ, စုဋယတိ. ပေါဋေတိ, ပေါဋယတိ. ဖောဋေတိ, ဖောဋယတိ. အင်္ဂုလိယော ဖောဋေသုံ.

语根Cuṭa, puṭa, phuṭa，义为破裂。其动词为cuṭeti, cuṭayati; poṭeti, poṭayati; phoṭeti, phoṭayati。例如：aṅguliyo phoṭesuṃ（他们弹响手指）。

ဃဋ သံဃာဋေ ဟန္တျတ္ထေ စ. ဃဋေတိ, ဃဋယတိ.

语根Ghaṭa，义为聚集与击打。其动词为ghaṭeti, ghaṭayati。

ပဋ ပုဋ လုဋ ဃဋ ဃဋိ ဘာသာယံ. ပါဋေတိ, ပါဋယတိ. ပေါဋေတိ, ပေါဋယတိ. လောဋေတိ, လောဋယတိ. ဃာဋေတိ, ဃာဋယတိ. ဃဏ္ဋေတိ, ဃဏ္ဋယတိ.

语根Paṭa, puṭa, luṭa, ghaṭa, ghaṭi，义为言说。其动词为pāṭeti, pāṭayati; poṭeti, poṭayati; loṭeti, loṭayati; ghāṭeti, ghāṭayati; ghaṇṭeti, ghaṇṭayati。

ပဋ ဝဋ ဂန္ထေ. ပဋေတိ, ပဋယတိ. ဝဋေတိ, ဝဋယတိ.

语根Paṭa, vaṭa，义为编结。其动词为paṭeti, paṭayati; vaṭeti, vaṭayati。

ခေဋ ဘက္ခဏေ. ခေဋေတိ, ခေဋယတိ.

语根Kheṭa，义为吞食。其动词为kheṭeti, kheṭayati。

ခေါဋ ခေပေ. ခေါဋေတိ, ခေါဋယတိ.

语根Khoṭa，义为抛掷。其动词为khoṭeti, khoṭayati。

ကုဋိ ဒါဟေ. ကုဋေတိ, ကုဋယတိ.

语根Kuṭi，义为燃烧。其动词为kuṭeti, kuṭayati。

ယုဋ သံသဂ္ဂေ. ယောဋေတိ, ယောဋယတိ.

语根Yuṭa，义为交往。其动词为yoṭeti, yoṭayati。

ဝဋ ဝိဘဇနေ. ဝဋေတိ, ဝဋယတိ.

语根Vaṭa，义为分割。其动词为vaṭeti, vaṭayati。

ဋကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以“ṭ”结尾的语根形式。

ဌကာရန္တဓာတု

以ṭh结尾的语根

သဌ [Pg.298] သင်္ခါရဂတီသု. သဌေတိ, သဌယတိ.

Saṭha，于欺诈行中。Saṭheti, saṭhayati。

သုဌ အာလသိယေ. သောဌေတိ, သောဌယတိ.

Suṭha，于懒惰中。Soṭheti, soṭhayati。

သုဌိ သောသနေ. သုဏ္ဌေတိ, သုဏ္ဌယတိ.

Suṭhi，于干燥中。Suṇṭheti, suṇṭhayati。

သဌ သိလာဃာယံ. သဌေတိ, သဌယတိ.

Saṭha，于夸耀中。Saṭheti, saṭhayati。

သဌ အသမ္မာဘာသနေ. သဌေတိ. သဌယတိ, သဌော.

Saṭha，于不正语中。Saṭheti, saṭhayati, saṭho。

ဧတ္ထ သဌောတိ ကေရာဋိကော. သဌယတီတိ သဌော, န သမ္မာ ဘာသတီတိ အတ္ထော.

此处，saṭho即欺诈者。行欺诈(saṭhayati)，故为saṭho，义即“不正确地说话”。

သဌ ကေတဝေ. ရူပံ တာဒိသမေဝ.

Saṭha，于欺诈中。其形式亦同。

‘‘သုဒဿံ ဝဇ္ဇမညေသံ, အတ္တနော ပန ဒုဒ္ဒသံ…ပေ…အတ္တနော ပန ဆာဒေတိ, ကလိံဝ ကိတဝါသဌော’’တိ.

“他人之过失易见，自己之过失实难见……（略）……他却遮藏自己的过失，如狡诈的赌徒遮藏不利的骰子。”

ဧတ္ထ သာကုဏိကော ‘‘ကိတဝါ’’တိ ဝုတ္တော. တဿ ဣဒံ ကေတဝံ, တသ္မိံ ကေတဝေ အယံ ဓာတု ဝတ္တတီတိ အတ္ထော.

此处，捕鸟人被称为“kitavā”（欺诈者）。此即其欺诈(ketavaṃ)，其义是此语根用于此“欺诈”之义。

ကဌိ သောကေ. ကဏ္ဌေတိ, ကဏ္ဌယတိ.

Kaṭhi，于忧愁中。Kaṇṭheti, kaṇṭhayati。

ဌကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以ṭh结尾的语根形式。

ဍကာရန္တဓာတု

以ḍ结尾的语根

ပဋိ ပရိဟာသေ. ပဏ္ဍေတိ, ပဏ္ဍယတိ. ဥပ္ပဏ္ဍေတိ, ဥပ္ပဏ္ဍယတိ. မနုဿာနံ နံ ဘိက္ခုနိံ ဥပ္ပဏ္ဍိံသု.

Paṭi，于嘲弄中。Paṇḍeti, paṇḍayati。Uppaṇḍeti, uppaṇḍayati。人们过度嘲弄那位比丘尼。

လဍိ ဥက္ခေပေ. လဏ္ဍေတိ, လဏ္ဍယတိ.

Laḍi，于举起中。Laṇḍeti, laṇḍayati。

ခဍိ ကဍိ ဆေဒေ. ခဏ္ဍေတိ, ခဏ္ဍယတိ. ကဏ္ဍေတိ, ကဏ္ဍယတိ. ခဏ္ဍော, ကဏ္ဍော.

Khaḍi, kaḍi，于切断中。Khaṇḍeti, khaṇḍayati。Kaṇḍeti, kaṇḍayati。Khaṇḍo, kaṇḍo。

ပိဍိ [Pg.299] သံဃာတေ. ပိဏ္ဍေတိ, ပိဏ္ဍယတိ. ပိဏ္ဍော.

Piḍi，于聚集、结合中。Piṇḍeti, piṇḍayati。Piṇḍo。

ဧတ္ထ စ ပိဏ္ဍောတိ သမူဟသင်္ခါတော ကလာပေါပိ ‘‘စောဠံ ပိဏ္ဍော ရတိ ခိဍ္ဍာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တော အာဟာရသင်္ခါတော ပိဏ္ဍောပိ ပိဏ္ဍောယေဝ.

此处，piṇḍo（团）也指称为“集合”的“聚”；如在“布团是娱乐嬉戏之物”中所说；而称为“食物”的“团”（即团食）也是piṇḍo。

ကုဍိ ဝေဓနေ. ကုဏ္ဍေတိ, ကုဏ္ဍယတိ. ကုဏ္ဍလံ.

Kuḍi，于穿刺中。Kuṇḍeti, kuṇḍayati。Kuṇḍalaṃ。

မဍိ ဘူသာယံ ဟသနေ စ. မဏ္ဍေတိ, မဏ္ဍယတိ. မဏ္ဍော, မဏ္ဍနံ, မဏ္ဍိတော.

Maḍi，于装饰与笑中。Maṇḍeti, maṇḍayati。Maṇḍo, maṇḍanaṃ, maṇḍito。

ဘဍိ ကလျာဏေ. ကလျာဏံ ကလျာဏတာ. ဘဏ္ဍေတိ, ဘဏ္ဍယတိ. ဘဏ္ဍော.

Bhaḍi，于善中。Kalyāṇaṃ（善）即kalyāṇatā（善性）。Bhaṇḍeti, bhaṇḍayati。Bhaṇḍo。

ဧတ္ထ စ ဘဏ္ဍောတိ ဓနံ, အလင်္ကာရော ဝါ. ‘‘ဘဏ္ဍံ ဂဏှာတိ. သမလင်္ကရိတွာ ဘဏ္ဍေနာ’’တိ စ အာဒီသု ဝိယ.

此处，bhaṇḍo指财富或装饰。如“取用物品”及“以饰物庄严”等例。

ဒဏ္ဍ ဒဏ္ဍဝိနိပါတေ. ဒဏ္ဍေတိ, ဒဏ္ဍယတိ. ဒဏ္ဍော.

Daṇḍa，于施加惩罚中。Daṇḍeti, daṇḍayati。Daṇḍo。

ဆဍ္ဍ ဆဍ္ဍနေ. ဆဍ္ဍေတိ, ဆဍ္ဍယတိ. ဆဍ္ဍနကော. ဆဍ္ဍိယတိ, ဆဍ္ဍိတော. ဆဍ္ဍိတုံ, ဆဍ္ဍယိတုံ, ဆဍ္ဍေတွာ, ဆဍ္ဍယိတွာ.

Chaḍḍa，于舍弃中。Chaḍḍeti, chaḍḍayati。Chaḍḍanako。Chaḍḍiyati, chaḍḍito。Chaḍḍituṃ, chaḍḍayituṃ, chaḍḍetvā, chaḍḍayitvā。

ဍကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以ḍ结尾的语根形式。

ဎကာရန္တဓာတု

以ḍh结尾的语根

ဝဍ္ဎ အာကိရဏေ. ကံသပါတိယာ ပါယာသံ ဝဍ္ဎေတိ, ဝဍ္ဎယတိ. ဘတ္တံ ဝဍ္ဎေတွာ အဒါသိ.

Vaḍḍha，于分配（食物）中。以铜钵分配乳粥(vaḍḍheti, vaḍḍhayati)。分配食物后施与。

ဣမာနိ ဎကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

此等即以ḍh结尾的语根形式。

ဏကာရန္တဓာတု

以ṇ结尾的语根

ဝဏ္ဏ ဝဏ္ဏကြိယာဝိတ္ထာရဂုဏဝစနေသု. ဝဏ္ဏော ပသံသာ. ကြိယာ ကရဏံ. ဝိတ္ထာရော ဝိတ္ထိန္နတာ. ဂုဏော သီလာဒိဓမ္မော. ဝစနံ [Pg.300] ဝါစာ. ဝဏ္ဏေတိ, ဝဏ္ဏယတိ. ဝဏ္ဏော, ဝဏ္ဏံ, သုဝဏ္ဏံ, သံဝဏ္ဏနာ.

（词根）Vaṇṇa，用于描述、行为、详述、功德、言语。描述即赞扬；行为即作为；详述即广说；功德即戒等法；言语即言说。Vaṇṇeti, vaṇṇayati。Vaṇṇo, vaṇṇaṃ, suvaṇṇaṃ, saṃvaṇṇanā。

ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ဆဝိထုတိကုလဝဂ္ဂကာရဏသဏ္ဌာနပမာဏရူပါယတနာဒီသု ဒိဿတိ. တတ္ထ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောသိ ဘဂဝါ’’တိ ဧဝမာဒီသု ဆဝိယံ. ‘‘ကဒါ သညူဠှာ ပန တေ ဂဟပတိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု ထုတိယံ. ‘‘စတ္တာရောမေ ဘော ဂေါတမ ဝဏ္ဏာ’’တိဧဝမာဒီသု ကုလဝဂ္ဂေ. ‘‘အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု ကာရဏေ. ‘‘မဟန္တံ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိဧဝမာဒီသု သဏ္ဌာနေ. ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု ပမာဏေ. ‘‘ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာ’’တိ ဧဝမာဒီသု ရူပါယတနေတိ.

vaṇṇa一词可见于肤色、赞叹、种姓、原因、形状、大小、色处等义。其中，如“世尊，您是金色之肤”等，用于肤色；如“然而，居士，你何时称誉过沙门乔达摩的功德？”等，用于赞叹；如“乔达摩贤者，有此四种种姓”等，用于种姓；如“然则以何因缘，被称为盗香者？”等，用于原因；如“化现出大象王之巨大形象”等，用于形状；如“钵有三种大小”等，用于大小；如“色、香、味、食素”等，用于色处。

တတ္ထ ဆဝိယန္တိ ဆဝိဂတာ ဝဏ္ဏဓာတု ဧဝ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော’’တိ ဧတ္ထ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာတိ အပရေ. ဝဏ္ဏနံ ကိတ္တိယာ ဥဂ္ဃောသနန္တိ ဝဏ္ဏော, ထုတိ. ဝဏ္ဏိယတိ အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထပိယတီတိ ဝဏ္ဏော, ကုလဝဂ္ဂေါ. ဝဏ္ဏိယတိ ဖလံ ဧတေန ယထာသဘာဝတော ဝိဘာဝိယတီတိ ဝဏ္ဏော, ကာရဏံ, ဝဏ္ဏံ ဒီဃရဿာဒိဝသေန သဏ္ဌဟနန္တိ ဝဏ္ဏော, သဏ္ဌာနံ. ဝဏ္ဏိယတိ အဍ္ဎမဟန္တာဒိဝသေန ပမိယတီတိ ဝဏ္ဏော, ပမာဏံ. ဝဏ္ဏေတိ ဝိကာရမာပဇ္ဇမာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ ဝဏ္ဏော, ရူပါယတနံ. ဧဝံ တေန တေန ပဝတ္တိနိမိတ္တေန ဝဏ္ဏသဒ္ဒဿ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

其中，关于肤色，另有人说，在“suvaṇṇavaṇṇo”（金色之肤）中，vaṇṇa一词即指与皮肤相关的颜色元素。描述、称扬、宣告，故为vaṇṇa，即赞叹。被区分、被确立而无混淆，故为vaṇṇa，即种姓。果由此而被如实阐明，故为vaṇṇa，即原因。依长短等而构成，故为vaṇṇa，即形状。依半、大等而被衡量，故为vaṇṇa，即大小。显示变化及动心之状态，故为vaṇṇa，即色处。如是，应知vaṇṇa一词，乃依此等不同缘由而用于彼等不同含义中。

အပရမ္ပိ [Pg.301] ဝဏ္ဏသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရံ ဝဒါမ. ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ သဏ္ဌာနဇာတိ ရူပါယတနကာရဏပမာဏဂုဏပသံသာဇာတရူပပုဠိနက္ခရာဒီသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘မဟန္တံ သပ္ပရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိအာဒီသု သဏ္ဌာနေ ဒိဿတိ, ‘‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော, ဟီနော အညော ဝဏ္ဏော’’တိအာဒီသု ဇာတိယံ. ‘‘ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော’’တိအာဒီသု ရူပါယတနေ.

我们再解说vaṇṇa一词的含义。vaṇṇa一词可见于形状、种姓、色处、原因、大小、功德、赞叹、黄金、沙地、字母等义。例如，在“化现出巨大的蛇王形象”等处，用于形状；在“婆罗门是最高等的种姓，其他种姓是低劣的”等处，用于种姓；在“具足最上之美色”等处，用于色处。

‘‘န ဟရာမိ န ဘဉ္ဇာမိ, အာရာ သိင်္ဃာမိ ဝါရိဇံ;

အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ

“我不拿也不折，只是远远地嗅闻水生莲花。然则以何因缘，我被称为盗香者？”

အာဒီသု ကာရဏေ. ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု ပမာဏေ. ‘‘ကဒါ သညူဠှာ ပန တေ ဂဟပတိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု ဂုဏေ. ‘‘ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိအာဒီသု ပသံသာယံ. ‘‘ဝဏ္ဏံ အဉ္ဇနဝဏ္ဏေန, ကာလိင်္ဂမှိ ဝနိမှသေ’’တိ ဧတ္ထ ဇာတရူပေ. ‘‘အကိလာသုနော ဝဏ္ဏပထေ ခဏန္တာ’’တိ ဧတ္ထ ပုဠိနေ. ‘‘ဝဏ္ဏာဂမော ဝဏ္ဏဝိပရိယာယော’’တိအာဒီသု အက္ခရေ ဒိဿတိ. ဣစ္စေဝံ သဗ္ဗထာပိ –

等处，用于原因。在“钵有三种大小”等处，用于大小。在“然而，居士，你何时称誉过沙门乔达摩的功德？”等处，用于功德。在“称赞值得称赞者”等处，用于赞扬。在“我们于迦陵伽乞求色如眼膏的黄金”处，用于黄金。在“不倦者于沙道上挖掘”处，用于沙地。在“字母增添、字母转换”等处，用于字母。如是，总而言之——

ဆဝိယံ ထုတိယံ ဟေမေ, ကုလဝဂ္ဂေ စ ကာရဏေ;

သဏ္ဌာနေ စ ပမာဏေ စ, ရူပါယတနဇာတိသု;

ဂုဏက္ခရေသု ပုဠိနေ, ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ;

vaṇṇa一词用于肤色、赞叹、黄金、种姓与原因、形状与大小、色处与种类、功德、字母、沙地等义。

သုဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ဆဝိသမ္ပတ္တိဂရုဠဇာတရူပေသု အာဂတော. အယဉှိ ‘‘သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ’’တိ, ‘‘သုဝဏ္ဏတာ သုဿရတာ’’တိ [Pg.302] စ ဧဝမာဒီသု ဆဝိသမ္ပတ္တိယံ အာဂတော. ‘‘ကာကံ သုဝဏ္ဏာ ပရိဝါရယန္တီ’’တိအာဒီသု ဂရုဠေ. ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစော’’တိအာဒီသု ဇာတရူပေတိ.

suvaṇṇa一词用于肤色之美、金翅鸟、黄金等义。例如，在“美色者与丑色者，善趣者与恶趣者”及“肤色之美，声音之美”等处，用于肤色之美。在“诸金翅鸟围绕乌鸦”等处，用于金翅鸟。在“其肤金色，如纯金”等处，用于黄金。

ပုဏ သံဃာတေ. ပုဏေတိ, ပုဏယတိ.

（词根）Puṇa，用于聚集。Puṇeti, puṇayati。

စုဏ သင်္ကောစနေ. စုဏေတိ, စုဏယတိ.

（词根）Cuṇa，用于收缩。Cuṇeti, cuṇayati。

စုဏ္ဏ ပေရဏေ. စုဏ္ဏေတိ, စုဏ္ဏယတိ. စုဏ္ဏံ. စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရောတိ.

（词根）Cuṇṇa，用于碾磨。Cuṇṇeti, cuṇṇayati。Cuṇṇaṃ。Cuṇṇavicuṇṇaṃ karoti。

သဏ ဒါနေ. သဏေတိ, သဏယတိ.

（词根）Saṇa，用于布施。Saṇeti, saṇayati。

ကုဏ သင်္ကောစနေ. ကုဏေတိ, ကုဏယတိ. ကုဏော. ကုဏဟတ္ထော. ဟတ္ထေန ကုဏီ.

（词根）Kuṇa，用于收缩。Kuṇeti, kuṇayati。Kuṇo。Kuṇahattho。Hatthena kuṇī。

တူဏ ပူရဏေ. တူဏေတိ, တူဏယတိ. တူဏီ.

（词根）Tūṇa，用于充满。Tūṇeti, tūṇayati。Tūṇī。

ဧတ္ထ တူဏီတိ သရကလာပေါ. သာ ဟိ တူဏေန္တိ ပူရေန္တိ သရေ ဧတ္ထာတိ တူဏီ.

此处，tūṇī 即箭筒。因为人们于此中充满、填满箭矢，故称“箭筒”。

ဘူဏ ဘာသာယံ. ဘူဏေတိ, ဘူဏယတိ.

（词根）Bhūṇa，用于言说。Bhūṇeti, bhūṇayati。

ကဏ နိမီလနေ. ကာဏေတိ, ကာဏယတိ. ကာဏော.

（词根）Kaṇa，用于闭目。Kāṇeti, kāṇayati。Kāṇo。

ဧတ္ထ ကာဏောတိ ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ အက္ခီဟိ ပရိဟီနက္ခိ. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန ‘‘ကာဏော နာမ ဧကက္ခိနာ ကာဏော, အန္ဓော နာမ ဥဘယက္ခိကာဏော’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ကာဏန္ဓသဒ္ဒါနံ ဧကတ္ထသန္နိပါတေ ယုဇ္ဇတိ. ဣတရထာ ကာဏကစ္ဆပေါပမသုတ္တေ ဝုတ္တော ကစ္ဆပေါ ဧကသ္မိံ ကာဏော သိယာ, ဧကက္ခိကာဏော စ ပန ပုရိသော ‘‘အန္ဓော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ, တသ္မာ တေသမယုဂဠတ္တေ ဧကေကဿ ယထာသမ္ဘဝံ ဒွိန္နံ ဒွိန္နမာကာရာနံ ဝါစကတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ကောသလသံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကာဏောတိ ဧကစ္ဆိကာဏော ဝါ [Pg.303] ဥဘယစ္ဆိကာဏော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ‘‘ဩဝဒေယျာနုသာသေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ဩဝါဒါနုသာသနာနံ ဝိယ သဝိသေသတာ အဝိသေသတာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

此处，所谓“独眼者”（kāṇo），是指缺损一只或两只眼睛者。但诸义注师说：“所谓‘独眼者’（kāṇo），是瞎了一只眼；所谓‘盲者’（andho），是双目皆盲。”此说在“独眼”与“盲”二词并列为一义时是恰当的。否则，在《独眼龟喻经》中所说的龟，就成了一只眼盲，而只有一只眼睛盲的人则不能被称为“盲者”了。因此，当此二词并用时，当知其各能表示两种可能的情况。诚然，如《憍萨罗相应》的义注中所说：“‘独眼者’，或指独眼盲，或指双目盲。”或者，如同在“他当教诫、训示”一句中，应当看到“教诫”与“训示”既有区别，又有共通之处。

ဂဏ သင်္ချာနေ. ဂဏေတိ, ဂဏယတိ. ဂဏနာ, ဂဏော.

（词根）Gaṇa，用于计数。Gaṇeti, gaṇayati。Gaṇanā, gaṇo。

ဧတ္ထ ဂဏနာတိ သင်္ချာ. ဂဏောတိ ဘိက္ခုသမူဟော. ယေသံ ဝါ ကေသဉ္စိ သမူဟော. သမူဟဿ စ အနေကာနိ နာမာနိ. သေယျထိဒံ –

此处，“计数”（gaṇanā）即数量。“团体”（gaṇo）指比丘的团体，或任何事物的集合。集合又有多名，如下所示：

သံဃော ဂဏော သမူဟော စ,ခန္ဓော သန္နိစယော စယော;

သမုစ္စယော စ နိစယော,ဝဂ္ဂေါ ပူဂေါ စ ရာသိ စ.

僧团、团体与集合，蕴、积集与堆聚；总合与积聚，品、群与堆。

ကာယော နိကာယော နိကရော,ကဒမ္ဗော ဝိသရော ဃဋာ;

သမုဒါယော စ သန္ဒေဟော,သံဃာတော သမယော ကရော.

身、部、群，咖丹巴、群众与密集；集起与积聚，结合、会合与群。

ဩဃော ပုဉ္ဇော ကလာပေါ စ,ပိဏ္ဍော ဇာလဉ္စ မဏ္ဍလံ;

သဏ္ဍော ပဝါဟော ဣစ္စေတေ,သမူဟတ္ထာဘိဓာယကာတိ.

洪流、堆与束，团、网与圈；丛、流皆如是，此等说集义。

ကိဉ္စာပိ ဧတေ သံဃဂဏသမူဟာဒယော သဒ္ဒါ သမူဟတ္ထဝါစကာ, တထာပိ သံဃဂဏသဒ္ဒါယေဝ ဝိနာပိ ဝိသေသကပဒေန ဘိက္ခုသမူဟေ ဝတ္တန္တိ, နာညေ, အညေ ပန သံဃဂဏသဒ္ဒေဟိ သဒ္ဓိံ အညမညဉ္စ ကဒါစိ သမာနတ္ထဝိသယာ ဟောန္တိ, ကဒါစိ အသမာနတ္ထဝိသယာ, တသ္မာ ယထာပါဝစနံ အသမ္မုယှန္တေန ယောဇေတဗ္ဗာ. ‘‘ဧကော, ဒွေ’’တိအာဒိနာ ဂဏေတဗ္ဗောတိ ဂဏော.

虽然“僧伽”、“团体”、“集合”等词都表示集合之义，但唯有“僧伽”与“团体”二词，即便没有限定词，也用于比丘的团体，其他词则不然。至于其他词，与“僧伽”、“团体”及彼此之间，有时语义范围相同，有时不同，因此应当不加混淆地依惯例而应用。又因能以“一、二”等来计数，故称“团体”(gaṇo)。

ကဏ္ဏ [Pg.304] သဝနေ. ကဏ္ဏေတိ, ကဏ္ဏယတိ. ကဏ္ဏော. ကဏ္ဏယန္တိ သဒ္ဒံ သုဏန္တိ ဧတေနာတိ ကဏ္ဏော, ယော လောကေ ‘‘သဝနံ, သောတ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ.

（词根）Kaṇṇa，听闻义。例如：kaṇṇeti（他听闻）、kaṇṇayati（他使听闻）。Kaṇṇo（耳）。人们用它来听闻、听声音，故称“耳”(kaṇṇo)，世间亦称之为“听处”(savana)、“听根”(sota)。

ကုဏ ဂုဏ အာမန္တနေ. ကုဏေတိ, ကုဏယတိ. ဂုဏေတိ, ဂုဏယတိ. ဂုဏော. ဂေါဏော.

（词根）Kuṇa、Guṇa，呼唤义。例如：kuṇeti（他呼唤）、kuṇayati（他使呼唤）；guṇeti（他呼唤）、guṇayati（他使呼唤）。Guṇo（功德）。Goṇo（牛）。

ဧတ္ထ ဂုဏောတိ သီလာဒယော ဓမ္မာ, ကေနဋ္ဌေန တေ ဂုဏာ. ဂေါဏာပိယတိ အာမန္တာပိယတိ အတ္တနိ ပတိဋ္ဌိတော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌုံ သောတုံ ပူဇိတုဉ္စ ဣစ္ဆန္တေဟိ ဇနေဟီတိ ဂုဏော. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သီလာဒိဓမ္မာနံ အာမန္တာပနံ နတ္ထိ, တထာပိ တံဟေတုအာမန္တနံ နိမန္တနဉ္စ တေယေဝ ကရောန္တိ နာမာတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ –

此处，“功德”(guṇo)指戒等诸法。以何义称之为“功德”？因为安住于此（戒等法）的人，被欲见、欲闻、欲供养者所呼唤、所邀请，故称“功德”。此处，戒等诸法本身虽无呼唤，然而以它们为因而有的呼唤与邀请，确实可说是它们所为，故如是说。诚然——

‘‘ယထာပိ ခေတ္တသမ္ပန္နေ,ဗီဇံ အပ္ပမ္ပိ ရောပိတံ;

သမ္မာ ဓာရံ ပဝဿန္တေ,ဖလံ တောသေတိ ကဿက’’န္တိ

“譬如于沃田，纵播种微少；若得时雨降，果实悦农夫。”

ဧတ္ထ ကဿကဿ တုဋ္ဌိဥပ္ပတ္တိကာရဏတ္တာ ဟေတုဝသေန နိစ္စေတနဿပိ ဖလဿ တောသနံ ဝုတ္တံ, ဧဝမိဓာပိ အာမန္တာပနကာရဏတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အညေ ပန ‘‘ဂုဉ္ဇန္တေ အဗျယန္တေ ဣတိ ဂုဏာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. တဒနုရူပံ ပန ဓာတုသဒ္ဒံ န ပဿာမ, ‘‘ဂုဏ အာမန္တနေ’’ ဣစ္စေဝ ပဿာမ, ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

此处，因是农夫生喜之因，故就因果而言，说无情识的果实能“令……喜悦”。此处（功德）亦然，因是呼唤之因，故如是说。另有人说其义为：“因其鸣响而不衰亡，故为功德。”然我等未见与此相应之词根，只见“Guṇa，呼唤义”，应审察而取。

ဝဏ ဂတ္တဝိစုဏ္ဏနေ. ဝဏေတိ, ဝဏယတိ. ဝဏော.

（词根）Vaṇa，伤身义。例如：vaṇeti（他伤害）、vaṇayati（他使伤害）。Vaṇo（伤口）。

ဧတ္ထ ဝဏောတိ အရု. သာ ဟိ သရီရံ ဝဏယတိ ဝိစုဏ္ဏေတိ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ ကရောတီတိ ဝဏောတိ ဝုစ္စတိ.

此处，所谓“伤口”(vaṇo)，即是伤疮(aru)。因为它伤害、毁坏身体，使其遍体鳞伤，故称“伤口”。

ပဏ္ဏ ဟရိတေ. ပဏ္ဏေတိ, ပဏ္ဏယတိ. တာလပဏ္ဏံ. သူပေယျပဏ္ဏံ.

（词根）Paṇṇa，绿色义。例如：paṇṇeti（它变绿）、paṇṇayati（它使变绿）。Tālapaṇṇaṃ（棕榈叶）。Sūpeyyapaṇṇaṃ（菜叶）。

ဧတ္ထ [Pg.305] စ ဟရိတဘာဝဝိဂတေပိ ဝတ္ထုသ္မိံ ပဏ္ဏဘာဝေါ ရူဠှိတော ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ပဏ္ဏံ, ပတ္တံ, ပလာသော, ဒလံ’’ ဣစ္စေတေ သမာနတ္ထာ.

此处当知，即使在失去绿色的事物上，“叶”的状态也是依世俗惯例而成立的。“Paṇṇaṃ（叶）、pattaṃ（叶）、palāso（叶）、dalaṃ（叶）”，此等词语同义。

ပဏ ဗျဝဟာရေ. ပဏေတိ, ပဏယတိ. ရာဇာ စ ဒဏ္ဍံ ဂရုကံ ပဏေတိ.

（词根）Paṇa，交易义。例如：paṇeti（他交易）、paṇayati（他使交易）。Rājā ca daṇḍaṃ garukaṃ paṇeti（国王处以重罚）。

ဣမာနိ ဏကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以上是ṇ音尾的词根形式。

တကာရန္တဓာတု

以t结尾的词根

စိန္တ စိန္တာယံ. စိန္တေတိ, စိန္တယတိ. စိတ္တံ, စိန္တာ, စိန္တနာ, စိန္တနကော. ကာရိတေ ‘‘စိန္တာပေတိ, စိန္တာပယတီ’’တိ ရူပါနိ.

词根`cint`，表“思”义。其动词形式为`cinteti`、`cintayati`。其名词形式有`cittaṃ`（心）、`cintā`（思）、`cintanā`（思惟）、`cintanako`（思者）。其使役动词形式为`cintāpeti`、`cintāpayati`。

တတ္ထ စိတ္တန္တိ အာရမ္မဏံ စိန္တေတီတိ စိတ္တံ, ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော, သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏဝသေနေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ သိယာ – ကသ္မာ ‘‘အာရမ္မဏံ စိန္တေတီတိ စိတ္တ’’န္တိ ဝတွာပိ ‘‘ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ, နနု စိန္တနဝိဇာနနာ နာနာသဘာဝါ. န ဟိ ‘‘စိန္တေတီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဝိဇာနာတီ’’တိ အတ္ထော သမ္ဘဝတိ, ဒုပ္ပညဿ ဟိ နာနပ္ပကာရေဟိ စိန္တယတောပိ သုခုမတ္ထာဓိဂမော န ဟောတီတိ? သစ္စံ, ‘‘ဝိဇာနာတီ’’တိ ဣဒံ ပဒံ စိတ္တဿ သညာပညာကိစ္စေဟိ ဝိသိဋ္ဌဝိသယဂ္ဂဟဏံ ဒီပေတုံ ဝုတ္တံ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏတ္တာ စိတ္တသဒ္ဒဿ. ယဉှိ ဓမ္မဇာတံ ‘‘စိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တဒေဝ ဝိညာဏံ, တသ္မာ ဝိဇာနနတ္ထံ ဂဟေတွာ သညာပညာကိစ္စာဝိသိဋ္ဌဝိသယဂ္ဂဟဏံ ဒီပေတုံ ‘‘ဝိဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

在此，所谓心(citta)，是因其思惟所缘(ārammaṇa)，故名为心，其义为“了别”(vijānāti)；当知此义通于一切心。于此，或有疑问：既说“因其思惟所缘，故名为心”，为何又说“其义为了别”？思惟与了别难道自性各异吗？“思惟”一词实不具“了别”之义，因为无慧者纵然百般思惟，亦不能证得微细之义。答：诚然。说“了别”一词，是为了开示心通过想(saññā)与慧(paññā)的作用来识知特定所缘，因为“心”这个词通用于一切心。凡被称为“心”的法即是识(viññāṇa)，因此，取“了别”之义，是为了开示其识知所缘的功能，此功能不限定于想与慧的作用，所以才说“了别”。

ဣဒါနိ အညဂဏိကဓာတုဝသေနပိ နိဗ္ဗစနံ ပကာသယာမ – သဗ္ဗေသု စိတ္တေသု ယံ လောကိယကုသလာကုသလမဟာကြိယစိတ္တံ, တံ ဇဝနဝီထိဝသေန အတ္တနော သန္တာနံ စိနောတီတိ စိတ္တံ, ဝိပါကံ ကမ္မကိလေသေဟိ စိတန္တိ စိတ္တံ, ဣဒံ စိဓာတုဝသေန နိဗ္ဗစနံ. ယံ ကိဉ္စိ လောကေ ဝိစိတ္တံ သိပ္ပဇာတံ, သဗ္ဗဿ တဿ [Pg.306] စိတ္တေနေဝ ကရဏတော စိတ္တေတိ ဝိစိတ္တေတိ ဝိစိတ္တံ ကရိယတိ ဧတေနာတိ စိတ္တံ, စိတ္တကရဏတာယ စိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဣဒံ စိတ္တဓာတုဝသေန နိဗ္ဗစနံ. စိတ္တတာယ စိတ္တံ, ဣဒံ ပါဋိပဒိကဝသေန နိဗ္ဗစနံ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ယထာနုရူပတော စိတ္တတာယ စိတ္တံ, စိတ္တကရဏတာယ စိတ္တန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

现在，我们亦依其他词根类的体例来说明其语源。于一切心中，世间善心、不善心与大唯作心，依速行路(javanavīthi)，积集其自身的相续，故为心；或由业(kamma)与烦恼(kilesa)所积集，故为心。此乃依`ci`词根的语源解释。世间任何多彩多姿的技艺，皆由心所造作，故说它彩绘、使多彩，多彩之物由它所造，故为心。因其能造多彩之物，故名为心。此乃依`citt`词根的语源解释。因其多彩性，故为心。此乃依语干(pāṭipadika)的语源解释。是故，诸义注师(aṭṭhakathācariyā)言：“于此，当如是了知其义：一切心皆依其各自相应的方式，因其多彩性，因其能造多彩之物，故名为心。”

ဧတ္ထ ဟိ စိတ္တဿ သရာဂသဒေါသာဒိဘေဒဘိန္နတ္တာ သမ္ပယုတ္တဘူမိအာရမ္မဏဟီနမဇ္ဈိမပဏီတာဓိပတီနံ ဝသေန စိတ္တဿ စိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကိဉ္စာပိ ဧကဿ စိတ္တဿ ဧဝံ ဝိစိတ္တတာ နတ္ထိ, တထာပိ ဝိစိတ္တာနံ အန္တောဂဓတ္တာ သမုဒါယဝေါဟာရေန အဝယဝေါပိ ‘‘စိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ယထာ ပဗ္ဗတနဒီသမုဒ္ဒါဒိဧကဒေသေသု ဒိဋ္ဌေသု ပဗ္ဗတာဒယော ဒိဋ္ဌာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘ကာမဉ္စေတ္ထ ဧကမေဝ ဧဝံ စိတ္တံ န ဟောတိ, စိတ္တာနံ ပန အန္တောဂဓတ္တာ ဧတေသု ယံ ကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ စိတ္တတာယ ‘စိတ္တ’န္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

在此，当知心的多彩性(cittatā)，是由于心有有贪(sarāga)、有瞋(sadosa)等差别，以及依相应法(sampayutta)、地(bhūmi)、所缘(ārammaṇa)、下中上、增上(adhipati)等而有差别。尽管单一的心刹那并无如是多彩性，然因其含摄于多彩的心之中，故依集合的言说方式，其部分亦被称为“心”；犹如见到山、河、海等的一部分时，亦说见到了山等。是故，诸义注师(aṭṭhakathācariyā)言：“诚然，于此，单一的心并非如此多彩，然因其含摄于诸心之中，故其中任何一心，皆可因其多彩性而被称为‘心’。”

ဧတ္ထ စ ဝုတ္တပ္ပကာရာနမတ္ထာနံ ဝိနိစ္ဆယော ဗဝတိ. ကထံ? ယသ္မာ ယတ္ထ ယတ္ထ ယထာ ယထာ အတ္ထော လဗ္ဘတိ, တတ္ထ တတ္ထ တထာ တထာ ဂဟေတဗ္ဗော. တသ္မာ ယံ အာသေဝနပစ္စယဘာဝေန စိနောတိ, ယဉ္စ ကမ္မုနာ အဘိသင်္ခတတ္တာ စိတံ, တံ တေန ကာရဏေန စိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန တထာ န ဟောတိ, တံ ပရိတ္တကြိယဒွယံ အန္တိမဇဝနဉ္စ လဗ္ဘမာနစိန္တနဝိစိတ္တတာဒိဝသေန စိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဟသိတုပ္ပာဒေါ ပန အညဇဝနဂတိကောယေဝါတိ.

于此，当决择上述诸义。如何决择？即义在何处以何方式可得，即应在彼处以彼方式取之。是故，凡以重复缘(āsevanapaccaya)的方式积集者，以及由业(kamma)所行、所积集者，以此原因为心。然若非如此，则如两种微小唯作心(parittakiriya)与最终速行(antimajavana)，当依其所具有的思惟、多彩等义而了知为心。至于生笑心(hasituppāda)，则归于其他速行一类。

ဣမာနိ စိတ္တဿ နာမာနိ –

以下是心的诸名：

စိတ္တံ မနော မာနသဉ္စ, ဝိညာဏံ ဟဒယံ မနံ;

နာမာနေတာနိ ဝေါဟာရ-ပထေ ဝတ္တန္တိ ပါယတော.

心、意与心意，识、心以及意；此等诸名称，多用于世俗言说。

စိတ္တသဒ္ဒေါ [Pg.307] ပညတ္တိယံ ဝိညာဏေ ဝိစိတ္တေ စိတ္တကမ္မေ အစ္ဆရိယေတိ ဧဝမာဒီသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘စိတ္တော ဂဟပတိ. စိတ္တမာသော’’တိအာဒီသု ပညတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသ’’န္တိအာဒီသု ဝိညာဏေ. ‘‘ဝိစိတ္တဝတ္ထာဘရဏာ’’တိအာဒီသု ဝိစိတ္တေ. ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဝေါ ဘိက္ခဝေ စရဏံ နာမ စိတ္တ’’န္တိအာဒီသု စိတ္တကမ္မေ. ‘‘ဣင်္ဃ မဒ္ဒိ နိသာမေဟိ, စိတ္တရူပံဝ ဒိဿတီ’’တိအာဒီသု အစ္ဆရိယေတိ.

“心”(citta)一词可见于施设(paññatti)、识(viññāṇa)、多彩(vicitta)、绘画(cittakamma)、奇妙(acchariya)等义。例如，在“质多(Citto)居士”、“质多月(Cittamāso)”等中，用于施设义。在“心、意、心意”等中，用于识义。在“多彩的衣饰”等中，用于多彩义。在“诸比丘，汝等曾见名为‘行’(Caraṇa)之图画否？”等中，用于绘画义。在“来，玛蒂(Maddi)，请听，看似奇妙之形色显现”等中，用于奇妙义。

စိတ သဉ္စေတနေ. စေတေတိ, စေတယတိ. ရတ္တော ခေါ ဗြာဟ္မဏ ရာဂေန အဘိဘူတော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ပရဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ဥဘယဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ. အာကင်္ခတိ စေတယတိ, တံ နိသေဓ ဇုတိန္ဓရ. စေတနာ, သဉ္စေတနာ. စေတယိတံ, စေတေတွာ, စေတယိတွာ. သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ.

词根`cit`，表“思”义。其动词形式为`ceteti`、`cetayati`。“婆罗门，贪染者被贪欲所征服，实会为恼害自己而思，为恼害他人而思，为恼害双方而思。”“彼欲求、彼思量，具光者，汝当制止之。”其名词形式有`cetanā`（思）、`sañcetanā`（审思）。其分词与独立式为`cetayitaṃ`、`cetetvā`、`cetayitvā`。“故意夺取有情生命。”

တတ္ထ စေတနာတိ စေတယတီတိ စေတနာ, သဒ္ဓိံ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ အာရမ္မဏေ အဘိသန္ဒဟတီတိ အတ္ထော. သဉ္စေတနာတိ ဥပသဂ္ဂဝသေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ. စေတယိတန္တိ စေတနာကာရော. သဉ္စိစ္စာတိ သယံ ဉတွာ, စေစ္စ အဘိဝိတရိတွာတိ အတ္ထော. ဣမာနိ စေတနာယ နာမာနိ –

在此，“思”即是思量，意思是，它将与自身相应的诸法一起导向所缘。“审思”是通过前缀加强的词。“所思”是思的状态。“故意”是自己知道后，刻意去执行的意思。这些都是“思”的名称——

သဉ္စေတနာ စေတယိတံ, စေတနာ ကမ္မမေဝ စ;

ကမ္မဉှိ ‘‘စေတနာ’’ တွေဝ, ဇိနေနာဟစ္စ ဘာသိတံ.

审思与所思，思即是业；业实为“思”，此乃胜者所确说。

အတြာယံ ပါဠိ ‘‘စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ, စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’’တိ.

此处的巴利圣典是：“诸比丘，我说思是业；思已，以身、语、意造业。”

မန္တ [Pg.308] ဂုတ္တဘာသနေ. မန္တေတိ, မန္တယတိ, နိမန္တေတိ, နိမန္တယတိ, အာမန္တေတိ, အာမန္တယတိ. ဇနာ သင်္ဂမ္မ မန္တေန္တိ, မန္တယန္တိ, မန္တယိံသု ရဟောဂတာ. နိမန္တယိတ္ထ ရာဇာနံ. အာမန္တယိတ္ထ ဒေဝိန္ဒော, ဝိသုကမ္မံ မဟိဒ္ဓိကံ. မန္တာ, မန္တော. ကာရိတေ ‘‘မန္တာပေတိ, မန္တာပယတီ’’တိ ရူပါနိ.

词根`manta`，表“秘密谈论”义。其动词形式有：`manteti`、`mantayati`、`nimanteti`、`nimantayati`、`āmanteti`、`āmantayati`。“人们聚集在一起秘密商议”(Janā saṅgamma mantenti, mantayanti, mantayiṃsu rahogatā)。“他邀请了国王”(Nimantayittha rājānaṃ)。“天帝释对大神通的毗首羯磨说道”(Āmantayittha devindo, visukammaṃ mahiddhikaṃ)。其名词形式有：`mantā`（谋士），`manto`（密语）。其使役动词形式为：`mantāpeti`、`mantāpayati`。

ဧတ္ထ မန္တာတိ ပညာ, ‘‘ဂဝေသနသညာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. မန္တောတိ ဂုတ္တဘာသနံ. ‘‘ဥပဿုတိကာပိ သုဏန္တိ မန္တံ, တသ္မာ ဟိ မန္တော ခိပ္ပမုပေတိ ဘေဒ’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ ဂုတ္တဘာသနံ ‘‘မန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ. အပိစ မန္တောတိ ဆဠင်္ဂမန္တော. ဝုတ္တဉ္စ ‘‘ယေ မန္တံ ပရိဝတ္တေန္တိ, ဆဠင်္ဂံ ဗြဟ္မစိန္တိတ’’န္တိ. ဧတ္ထ သိက္ခာ နိရုတ္တိ ကပ္ပ ဗျာကရဏ ဇောတိသတ္ထ ဆန္ဒောဝိစိတိဝသေန မန္တော ‘‘ဆဠင်္ဂေါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတာနိ ဧဝ ဆ ‘‘ဝေဒင်္ဂါနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဝေဒေါ ဧဝ ဟိ ‘‘မန္တော, သုတီ’’တိ စ ဝုတ္တော. အထ ဝါ မန္တောတိ ဝေဒါဒိဝိဇ္ဇာ.

在此，mantā是智慧，也有人说是“寻求想”。manto是密语。在“偷听者也能听到密语，因此密语很快就会泄露”这句中，密语就被称为“manto”。再者，manto也指六支明咒。如所说：“他们诵念的明咒，是梵天所思的六支。”在此，应知明咒因音韵学、词源学、仪轨、文法、天文学、韵律学而为“六支”。这六者也被称为“吠陀支”。吠陀本身也被称为“明咒”和“圣典”。或者，manto是吠陀等学问。

ယန္တ သင်္ကောစနေ. ယန္တေတိ, ယန္တယတိ. ယန္တံ, တေလယန္တံ ယထာစက္ကံ, ဧဝံ ကမ္ပတိ မေဒနီ.

（语根）Yanta，义为约束。其（动词）形态有：yanteti, yantayati。（名词为）yantaṃ（机械）。（例如：）“如榨油机之轮，大地亦如是震动。”

သတ္တ ဂတိယံ. သတ္တေတိ, သတ္တယတိ.

（语根）Satta，义为去。其（动词）形态有：satteti, sattayati。

သန္တ အာမပ္ပယောဂေ. အာမပ္ပယောဂေါ နာမ ဥဿန္နကြိယာ. သန္တေတိ, သန္တယတိ.

（语根）Santa，义为强盛作用(āmappayoga)。所谓强盛作用，即是丰盛的行为。其（动词）形态有：santeti, santayati。

ကိတ္တ သံသန္ဒနေ. ကိတ္တေတိ, ကိတ္တယတိ. ‘‘ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော. ကိတ္တနာ ပရိကိတ္တနာ’’တိအာဒီသု ပန ကတ္ထနာ ‘‘ကိတ္တနာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

（语根）Kitta，义为称扬。其（动词）形态有：kitteti, kittayati。在“我将次第以言语称扬你们”、“称扬、遍称扬”等（用法）中，称赞(katthanā)被称为称扬(kittanā)。

တန္တ ကုဋုမ္ဗဓာရဏေ. တန္တေတိ, တန္တယတိ. သတန္တော, သပ္ပဓာနောတိ အတ္ထော.

（语根）Tanta，义为维持家庭。其（动词）形态有：tanteti, tantayati。Satanto，意思是具足精勤者(sappadhāno)。

ယတ [Pg.309] နိကာရောပကာရေသု. ယတေတိ, ယတယတိ. နီတော စ ပဋိဒါနေ, ယတဓာတု နိဥပသဂ္ဂတော ပရော ပဋိဒါနေ ဝတ္တတိ, နိယျာတေတိ, နိယျာတယတိ. တကာရဿ ပန ဒကာရတ္တေ ကတေ ‘‘နိယျာဒေတိ, နိယျာဒယတိ. ရထံ နိယျာဒယိတွာန, အဏဏော ဧဟိ သာရထီ’’တိ ရူပါနိ.

（语根）Yata，义为轻蔑与帮助(nikāropakāresu)。其（动词）形态有：yateti, yatayati。语根yata前置ni-时，义为归还，（形态为）niyyāteti, niyyātayati。当t音变为d音时，形态为niyyādeti, niyyādayati。例如：“交还马车后，无债的车夫，来吧！”

ဝတု ဘာသာယံ. ဝတ္တေတိ, ဝတ္တယတိ.

（语根）Vatu，义为说。其（动词）形态有：vatteti, vattayati。

ပတ ဂတိယံ. ပတေတိ, ပတယတိ.

（语根）Pata，义为去。其（动词）形态有：pateti, patayati。

ဝါတ ဂတိသုခသေဝနေသု. ဂတိ သုခံ သေဝနန္တိ တယော အတ္ထာ. တတ္ထ သုခနံ သုခံ. ဝါတေတိ, ဝါတယတိ. ဝါတော, ဝါတပုပ္ဖံ. စီဝရဿ အနုဝါတော.

（语根）Vāta，义为去、乐、事奉。去、乐、事奉是其三种意义。其中，乐即是快乐。其（动词）形态有：vāteti, vātayati。（名词为）vāto（风），vātapupphaṃ（风花），cīvarassa anuvāto（衣的顺风）。

ကေတ အာမန္တနေ. ကေတေတိ, ကေတယတိ. ကေတကော.

（语根）Keta，义为呼叫。其（动词）形态有：keteti, ketayati。（名词为）ketako（计陀迦树/旗帜）。

သတ္တ သန္တာနကြိယာယံ. သန္တာနကြိယာ နာမ ပဗန္ဓကြိယာ အဝိစ္ဆေဒကရဏံ. သတ္တေတိ, သတ္တယတိ. သတ္တော.

（语根）Satta，义为相续作用。所谓相续作用，即是关联作用、不间断的行为。其（动词）形态有：satteti, sattayati。（名词为）satto（有情）。

‘‘ကိန္နု သန္တရမာနောဝ, လာယိတွာ ဟရိတံ တိဏံ;

ခါဒ ခါဒါတိ လပသိ, ဂတသတ္တံ ဇရဂ္ဂဝ’’န္တိ

“为何你匆匆忙忙地割来青草，对已无生命的老牛说‘吃吧，吃吧’？”

ပါဠိယံ ပန ‘‘ဂတသတ္တံ ဇရဂ္ဂဝ’’န္တိ ပါဌဿ ‘‘ဝိဂတဇီဝိတံ ဇိဏ္ဏဂေါဏ’’န္တိ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေသုံ. ဣမိနာ သတ္တသဒ္ဒဿ ဇီဝိတဝစနံ ဝိယ ဒိဿတိ, ‘‘န သုကရာ ဥဉ္ဆေန ပဂ္ဂဟေန ယာပေတု’’န္တိ ဧတ္ထ ပဂ္ဂဟသဒ္ဒဿ ပတ္တကထနံ ဝိယ. သုဋ္ဌု ဝိစာရေတဗ္ဗံ.

在巴利(圣典)中，注释者们将“gatasattaṃ jaraggava”这句解释为“失去生命的老牛”。由此可见，satta一词似乎是“生命”的同义词，就像在“以拾穗与收受难以维生”一句中，paggaha一词被说成是“钵”一样。此点当善加审察。

သုတ္တ အဝမောစနေ. သုတ္တေတိ, သုတ္တယတိ.

（语根）Sutta，义为释放。其（动词）形态有：sutteti, suttayati。

မုတ္တ ပသဝနေ. မုတ္တေတိ, မုတ္တယတိ. ဩမုတ္တေတိ, ဩမုတ္တယတိ. မုတ္တံ. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘မုတ္တေတိ ဩဟဒေတိ စာ’’တိ. တတ္ထ မုတ္တေတီတိ ပဿာဝံ ကရောတိ. ဩဟဒေတီတိ ကရီသံ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ကာရိတေ ‘‘မုတ္တာပေတိ, မုတ္တာပယတီ’’တိ ရူပါနိ.

（语根）Mutta，义为排尿。其（动词）形态有：mutteti, muttayati, omutteti, omuttayati。（名词为）muttaṃ（尿）。此处的巴利语为：“mutteti ohadeti cā”（排尿与排便）。其中，mutteti是排尿，ohadeti是排便。使役态的形态为muttāpeti, muttāpayatī。

ကတ္တရ [Pg.310] သေထိလ္လေ. ကတ္တရေတိ, ကတ္တရယတိ. ကတ္တရော. ကတ္တရဒဏ္ဍော, ကတ္တရသုပ္ပံ.

（语根）Kattara，义为松弛。其（动词）形态有：kattareti, kattarayati。（名词为）kattaro（年迈者）、kattaradaṇḍo（老者之杖）、kattarasuppaṃ（旧的簸箕）。

တတ္ထ ကတ္တရောတိ ဇိဏ္ဏော. မဟလ္လကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကေနဋ္ဌေန? ကတ္တရယတိ အင်္ဂါနံ သိထိလဘာဝေန သိထိလော ဘဝတီတိ အတ္ထေန. ကတ္တရဒဏ္ဍောတိ ကတ္တရေဟိ ဇိဏ္ဏမနုဿေဟိ ဧကန္တတော ဂဟေတဗ္ဗတာယ ကတ္တရာနံ ဒဏ္ဍော ကတ္တရဒဏ္ဍော. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘ကတ္တရဒဏ္ဍောတိ ဇိဏ္ဏကာလေ ဂဟေတဗ္ဗဒဏ္ဍော’’တိ. ကတ္တရသုပ္ပန္တိ ဇိဏ္ဏသုပ္ပံ. ကတ္တရဉ္စ တံ သုပ္ပဉ္စာတိ ကတ္တရသုပ္ပန္တိ သမာသော.

其中，kattaro是年老、衰朽的意思，即指年迈者。是何义？意思是：因肢体松弛而变得衰弱。Kattaradaṇḍo是年迈衰朽者必须执持的杖，因此是“年迈者之杖”。所以义注师们说：“kattaradaṇḍo是年老时应执持之杖。”Kattarasuppaṃ是破旧的簸箕。它是kattaraṃ ca taṃ suppaṃ ca的复合词(samāso)。

စိတ္တ စိတ္တကရဏေ, ကဒါစိ ဒဿနေပိ. စိတ္တကရဏံ ဝိစိတ္တဘာဝကရဏံ. စိတ္တေတိ, စိတ္တယတိ. စိတ္တံ.

（语根）Citta，义为多彩化，有时也义为见。多彩化即使之多样化。其（动词）形态有：citteti, cittayati。（名词为）cittaṃ（心/画）。

တကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

t字尾语根的形态。

ထကာရန္တဓာတု

tha-词尾语根

ကထ ကထနေ. ကထေတိ, ကထယတိ. ဓမ္မံ သာကစ္ဆတိ. သာကစ္ဆာ, ကထာ, ပရိကထာ, အဋ္ဌကထာ.

语根Katha，义为“讲述”。形态为katheti、kathayati。例如：Dhammaṃ sākacchati（讨论法）。派生词：sākacchā（讨论）、kathā（谈话）、parikathā（详谈）、aṭṭhakathā（义注）。

တတ္ထ သာကစ္ဆတီတိ သဟ ကထယတိ. အတ္ထော ကထိယတိ ဧတာယာတိ အဋ္ဌကထာ, တ္ထကာရဿ ဋ္ဌကာရတ္တံ.

其中，sākacchati即saha kathayati（一起谈论）。Attho kathiyati etāya（义理藉此被解说），故为aṭṭhakathā（义注）；其中ttha转为ṭṭha。

ယာယ’တ္ထမဘိဝဏ္ဏေန္တိ, ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒါနုဂံ;

နိဒါနဝတ္ထုသမ္ဗန္ဓံ, ဧသာ အဋ္ဌကထာ မတာ.

藉此阐明义，随顺文句与词，并及因缘事，此即称义注。

‘‘အဋ္ဌကထာ’’တိ စ ‘‘အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ’’တိ စ နိန္နာနာကရဏံ.

“义注”与“义理释义”二者并无差别。

ပထိ ဂတိယံ. ပန္ထေန္တိ, ပန္ထယန္တိ. ပန္ထော. ဘူဝါဒိဂဏေ ‘‘ပထ ဂတိယ’’န္တိ အကာရန္တဝသေန ကထိတဿ ‘‘ပထတိ, ပထော’’တိ [Pg.311] နိဂ္ဂဟီတာဂမဝဇ္ဇိတာနိ ရူပါနိ ဘဝန္တိ, ဣဓ ပန ဣကာရန္တဝသေန ကထိတဿ သနိဂ္ဂဟီတာဂမာနိ ရူပါနိ နိစ္စံ ဘဝန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

语根Pathi，义为“行进”。形态为panthenti、panthayati。派生词为pantho（道路）。在bhūvādi群中，所说a-词尾语根patha（义为“行进”），其形态为pathati、patho，无鼻音加入；然于此处，所说i-词尾语根，其形态则恒常带有鼻音，当知。

ပုတ္ထ အာဒရာနာဒရေသု. ပုတ္ထေတိ, ပုတ္ထယတိ.

语根Puttha，义为“尊敬与不尊敬”。形态为puttheti、putthayati。

မုတ္ထ သံဃာတေ. မုတ္ထေတိ, မုတ္ထယတိ.

语根Muttha，义为“冲击”、“集合”。形态为muttheti、mutthayati。

ဝတ္ထ အဒ္ဒနေ. ဝတ္ထေတိ, ဝတ္ထယတိ.

语根Vattha，义为“覆盖”。形态为vattheti、vatthayati。

ပုထ ဘာသာယံ. ပေါထေတိ, ပေါထယတိ. ကထေတီတိ အတ္ထော.

语根Putha，义为“说”。形态为potheti、pothayati。其义为katheti（讲述）。

ပုထ ပဟာရေ. ပေါထေတိ, ပေါထယတိ. ကုမာရေ ပေါထေတွာ အဂမာသိ.

语根Putha，义为“击打”。形态为potheti、pothayati。例如：Kumāre pothetvā agamāsi（击打孩童后离去）。

ကထ ဝါကျပဗန္ဓေ. ကထေတိ, ကထယတိ. ကထာ.

语根Katha，义为“构语”。形态为katheti、kathayati。派生词：kathā（谈话）。

သထ ဒုဗ္ဗလျေ. သထေတိ, သထယတိ.

语根Satha，义为“软弱”。形态为satheti、sathayati。

အတ္ထ ပတ္ထ ယာစနာယံ. အတ္ထေတိ, အတ္ထယတိ. အတ္ထော. ပတ္ထေတိ, ပတ္ထယတိ. ပတ္ထနာ. ပဋိပက္ခံ အတ္ထယန္တိ ဣစ္ဆန္တီတိ ပစ္စတ္ထိကာ.

语根Attha、Pattha，义为“祈求”。Attha：形态为attheti、atthayati；派生词为attho（利益）。Pattha：形态为pattheti、patthayati；派生词为patthanā（愿望）。Paccatthikā（敌人）指希求（atthayanti，即icchanti）对立面（paṭipakkhaṃ）者。

ထောမ သိလာဃာယံ. ထောမေတိ, ထောမယတိ. ထောမနာ.

语根Thoma，义为“赞美”。形态为thometi、thomayati。派生词：thomanā（赞美）。

ကာထ ဟိံသာယံ. ကာထေတိ, ကာထယတိ.

语根Kātha，义为“伤害”。形态为kātheti、kāthayati。

သထ ဗန္ဓနေ. သထေတိ, သထယတိ.

语根Satha，义为“捆绑”。形态为satheti、sathayati。

သန္ထ ဂန္ထ သန္ထမ္ဘေ. သန္ထေတိ, သန္ထယတိ. ဂန္ထေတိ, ဂန္ထယတိ. ဂန္ထော.

语根Santha、Gantha，义为“抑制”。Santha：形态为santheti、santhayati。Gantha：形态为gantheti、ganthayati；派生词为gantho（结，著作）。

ထကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

tha-词尾语根之诸形态。

ဒကာရန္တဓာတု

d-词尾语根

ဟဒ [Pg.312] ကရီသုဿဂ္ဂေ. ကရီသုဿဂ္ဂေါ ကရီသဿ ဥဿဂ္ဂေါ ဝိဿဇ္ဇနံ. ဟဒေတိ, ဟဒယတိ. ဩဟဒေတိ, ဩဟဒယတိ.

语根Hada，义为“排便”。Karīsussagga（排便）即karīsassa ussaggo（粪便的舍弃）或vissajjanaṃ（排出）。形态为hadeti、hadayati；ohadeti、ohadayati。

ဝိဒ လာဘေ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ လာဘော နာမ အနုဘဝနံ, တသ္မာ ဝိဒဓာတု အနုဘဝနေ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ. ဝေဒယတိ. ဝေဒနာ, ဝိတ္တိ. ဝေဒယိတံ. သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော.

语根Vida，义为“获得”。于此处，获得（lābha）意为体验（anubhavanaṃ），是故当知语根vida用于体验之义。例如：Sukhaṃ vedanaṃ vedeti（感受乐受），Dukkhaṃ vedanaṃ vedeti（感受苦受）。亦有形态vedayati。派生词：vedanā（受）、vitti（感受）。Vedayitaṃ（所感受的）。Sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno（正在感受乐受）。

ကုဒိ အနတဘာသနေ. ကုန္ဒေတိ, ကုန္ဒယတိ.

语根Kudi，义为“说不实语”。形态为kundeti、kundayati。

မိဒ သိနေဟနေ. အတြ သိနေဟော နာမ ပီတိ. မေဒေတိ, မေဒယတိ.

语根Mida，义为“喜爱”。此处喜爱（sineha）名为喜悦（pīti）。形态为medeti、medayati。

ဆဒ သံဝရဏေ. ဂေဟံ ဆာဒေတိ, ဆာဒယတိ. ဒေါသံ ဆာဒေတိ, ဆာဒယတိ. ပဋိစ္ဆာဒေတိ, ပဋိစ္ဆာဒယတိ. ဆတ္တံ. ဆန္နာ ကုဋိ.

语根Chada，义为“遮盖”。形态为chādeti、chādayati，如：Gehaṃ chādeti（遮盖房屋）；Dosaṃ chādeti（遮盖过失）。Paṭicchādeti、paṭicchādayati（遮蔽）。派生词：chattaṃ（伞）。Channā kuṭi（已覆盖的孤邸）。

တတြ ဆတ္တန္တိ အာတပတ္တံ. အာတပံ ဆာဒေတီတိ ဆတ္တံ. ပဋိစ္ဆာဒိယတေတိ ဆန္နာ.

其中，chattaṃ（伞）即ātapattaṃ（遮阳伞）。以其遮挡（chādeti）阳光（ātapaṃ），故为chattaṃ。以其被覆盖（paṭicchādīyati），故为channā。

စုဒ သဉ္စောဒနေ အာဏတ္တိယဉ္စ. စောဒေတိ, စောဒယတိ. စောဒကော, စုဒိတကော, စောဒနာ. အာနန္ဒော ဗုဒ္ဓစောဒိတော.

语根Cuda，义为“督促”与“命令”。形态为codeti、codayati。派生词：codako（督促者）、cuditako（被督促者）、codanā（督促）。例如：Ānando buddhacodito（阿难为佛陀所督促）。

တတြ စောဒနာတိ စာလနာ. စာလနာတိ ဒေါသာရောပနာတိ အတ္ထော.

其中，codanā（督促）即cālanā（策动）。Cālanā义为dosāropanā（归咎）。

ဆဒ္ဒ ဝမနေ. ဆဒ္ဒေတိ, ဆဒ္ဒယတိ.

语根Chadda，义为“呕吐”。形态为chaddeti、chaddayati。

မဒ ဝိတ္တိယောဂေ. မဒေတိ, မဒယတိ.

语根Mada，义为“沉醉”。形态为madeti、madayati。

ဝိဒ စေဟနာချာနနိဝါသေသု. စေဟနာ သညာဏံ. အာချာနံ ကထနံ. နိဝါသော နိဝသနံ. ဝေဒေတိ, ဝေဒယတိ. ပဋိဝေဒေတိ, ပဋိဝေဒယတိ. ပဋိဝေဒယာမိ တေ မဟာရာဇ.

Vida，义为标识、叙述、居住。Cehanā（标识）即saññāṇaṃ（标记）。Ākhyānaṃ（叙述）即kathanaṃ（讲述）。Nivāso（居住）即nivasanaṃ（住处）。其形式为vedeti, vedayati；paṭivedeti, paṭivedayati。例如：Paṭivedayāmi te mahārāja（大王，我向您禀告）。

သဒ္ဒ [Pg.313] သဒ္ဒနေ. သဒ္ဒေတိ, သဒ္ဒယတိ. ဝိသဒ္ဒေတိ, ဝိသဒ္ဒယတိ. သဒ္ဒေါ, သဒ္ဒိတော. ဒီဃတ္တေ ‘‘သဒ္ဒါယတီ’’တိ ရူပံ.

Sadda，义为发声。其形式为saddeti, saddayati；visaddeti, visaddayati。派生词有saddo（声音），saddito（已发声的）。长音化时，其形式为saddāyati。

ဧတ္ထ စ ‘‘မံ သဒ္ဒါယတီတိ သညာယ ဝေဂေန ဥဒကေ ပတီ’’တိ အဋ္ဌကထာပါဌော နိဒဿနံ, ဣဒံ ‘‘ပဗ္ဗတာယတီ’’တိ ရူပံ ဝိယ ဓာတုဝသေန နိပ္ဖန္နံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဓာတုဝသေန နိပ္ဖန္နံယေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သဒ္ဒေါတိ သဒ္ဒိယတီတိ သဒ္ဒေါ, ယထာဝုစ္စတီတိ ဝစနံ. အထ ဝါ သဒ္ဒိယတိ အတ္ထော အနေနာတိ သဒ္ဒေါ. ဂရဝေါ ပန ‘‘သပ္ပတီတိ သဒ္ဒေါ. ဥဒီရိယတိ အဘိလပိယတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝဒန္တိ.

此处，义注(aṭṭhakathā)中有“以‘他正在叫我’之想，迅速落入水中”一文为例。此词不应如pabbatāyati（如山一般）的形式，被说成非由语根派生，而应理解为确实由语根派生。“声音”(saddo)是因其被发出(saddiyati)，犹如“言语”(vacanaṃ)是因其被言说(vuccati)。或者，意义藉此被发出，故为“声音”。然而，诸师言：“sappatīti saddo，其义为被发出、被言说。”

သူဒ အာသေစနေ. သူဒေတိ, သူဒယတိ. သူဒေါ.

Sūda，义为浇淋。其形式为sūdeti, sūdayati。派生词有sūdo（厨师）。

သူဒေါတိ ဘတ္တကာရကော, ယော ‘‘ရသကော’’တိပိ ဝုစ္စတိ.

Sūdo（厨师）即bhattakārako（做饭者），亦称rasako（调味者）。

ကန္ဒ သာတစ္စေ. သာတစ္စံ သတတဘာဝေါ နိရန္တရဘာဝေါ. ကန္ဒေတိ, ကန္ဒယတိ.

Kanda，义为持续。Sātaccaṃ（持续）即satatabhāvo（恒常的状态）或nirantarabhāvo（无间断的状态）。其形式为kandeti, kandayati。

မုဒ သံသဂ္ဂေ. ဧကတောကရဏံ သံသဂ္ဂေါ. မောဒေတိ, မောဒယတိ သတ္တူနိ သပ္ပိနာ.

Muda，义为混合。Saṃsaggo（混合）即ekatokaraṇaṃ（合一）。例如：Modeti, modayati sattūni sappinā（他用酥油混合麦粉）。

နဒ ဘာသာယံ. နာဒေတိ, နာဒယတိ. ဟေတုကတ္တုရူပါနီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ ပါဠိဒဿနတော ‘‘သီဟော စ သီဟနာဒေန, ဒဒ္ဒရံ အဘိနာဒယီ’’တိ. အညတြာပိ သံသယော န ကာတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ စုရာဒိဂဏေ ဟေတုကတ္တုရူပသဒိသာနမ္ပိ သုဒ္ဓကတ္တုရူပါနံ သန္ဒိဿနတော.

Nada，义为发声。其形式为nādeti, nādayati。根据巴利圣典“狮子以狮子吼，令山谷回响”之例，不应说这些是使役动词形式。在其他地方亦不应生疑，因在此curādi（第十组）动词中，可见到与使役动词形式相似的单纯动词形式。

သဒ အဿာဒနေ. သာဒေတိ, သာဒယတိ. အဿာဒေတိ, အဿာဒယတိ. ဧတ္ထ အာဥပသဂ္ဂေါ ရဿဝသေန ဌိတော.

Sada，义为品尝。其形式为sādeti, sādayati；assādeti, assādayati。在此，前缀ā-以短音a的形式存在。

ဂဒ ဒေဝသဒ္ဒေ. ဒေဝသဒ္ဒေါ ဝုစ္စတိ မေဃသဒ္ဒေါ. ဂဒေတိ, ဂဒယတိ.

Gada，义为天声。天声(devasadda)即云声(meghasadda，雷声)。其形式为gadeti, gadayati。

ပဒ [Pg.314] ဂတိယံ. ပဒေတိ, ပဒယတိ. ပဒံ. ဣမိဿာ ဒိဝါဒိဂဏေ ‘‘ပဇ္ဇတီ’’တိ ရူပံ ဘဝတိ, ဣဓ ပန ဤဒိသာနိ.

Pada，义为行。其形式为padeti, padayati。其名词形式为padaṃ。此语根在divādi-gaṇa（第四组动词）中作“pajjatī”形，但在此处则作这些形式。

ဆိဒ္ဒ ကဏ္ဏဘေဒေ. ဆိဒ္ဒေတိ, ဆိဒ္ဒယတိ. ဆိဒ္ဒံ.

Chidda，义为穿耳。其形式为chiddeti, chiddayati。其名词形式为chiddaṃ。

ဆိဒ ဒွေဓာကရဏေ. နနု ဘော ယော စတုဓာ ဝါ ပဉ္စဓာ ဝါ အနေကသတဓာ ဝါ ဆိန္ဒတိ, တဿ တံ ဆေဒနံ ဒွေဓာကရဏံ နာမ န ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ သာမညေန အဝတွာ ‘‘ဒွေဓာကရဏေ’’တိ ဒွိဓာ ဂဟဏံ ကတန္တိ? ဒွိဓာကရဏံ နာမ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, အနေကသတဓာ ဆေဒနမ္ပိ ဒွိဓာကရဏံယေဝ. အပရဿ ဟိ အပရဿ ဆိန္နကောဋ္ဌာသဿ ပုဗ္ဗေန ဧကေန ကောဋ္ဌာသေန သဒ္ဓိံ အပေက္ခနဝသေန ဒွိဓာကရဏံ ဟောတိယေဝ. ဆေဒေတိ, ဆေဒယတိ.

Chida，义为分成两半。[问：] 尊者，若有人将某物切成四份、五份，乃至百千份，那么他的那个切割就不叫“分成两半”了。既然如此，为何不笼统地说“切”，而要取“分成两半”之义呢？[答：] 不应说那不叫“分成两半”。即使切成百千份，也同样是“分成两半”。因为，每一个后切下的部分，在与前一个部分相较之下，确实就是分成两半。其形式为chedeti, chedayati。

ယော တေ ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ, ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆေဒယိ;

တဿ ကုဇ္ဈ မဟာဝီရ, မာ ရဋ္ဌံ ဝိနဿ ဣဒံ;

彼断汝手足，复割汝耳鼻；大雄应对彼发怒，莫使此国遭毁灭。

ယော မေ ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ, ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆေဒယိ;

စိရံ ဇီဝတု သော ရာဇာ, န ဟိ ကုဇ္ဈန္တိ မာဒိသာတိ.

彼曾断我手与足，亦曾割我耳与鼻；愿彼国王得长寿，如我辈者实不瞋。

ဆဒ အပဝါရဏေ. ဆာဒေတိ, ဆာဒယတိ. ဆတ္တံ. ပုရိသဿ ဘတ္တံ ဆာဒယတိ.

Chada，义为遮盖。其形式为chādeti, chādayati。其名词形式为chattaṃ（伞盖）。例如：Purisassa bhattaṃ chādayati（他为男子遮盖食物）。

ဤဒီ သန္ဒီပနေ. ဤဒေတိ, ဤဒယတိ. ဤကာရန္တဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ သနိဂ္ဂဟီတာဂမာနိ ရူပါနိ န ဘဝန္တိ.

Īdī，义为点燃。其形式为īdeti, īdayati。因其被标明为以长ī结尾，故不发生带鼻音的词形变化。

အဒ္ဒ ဟိံသာယံ. အဒ္ဒေတိ, အဒ္ဒယတိ.

Adda，义为伤害。其形式为addeti, addayati。

ဝဒ ဘာသာယံ. ဝါဒေတိ, ဝါဒယတိ. ဝါဒေါ.

Vada，义为说。其形式为vādeti, vādayati。其名词形式为vādo。

တတ္ထ ‘‘ဝါဒေတိ, ဝါဒယတီ’’တိ ဣမေသံ ‘‘ဝဒတီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေနေဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န ဟေတုကတ္တုဝသေန. တထာ ဟိ ‘‘သင်္ကေတံ ကတွာ ဝိသံဝါဒေတိ. ဩဝဒေယျာနုသာသေယျ. ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ စ ဝါဒယန္တိ. အဝိသံဝါဒကော လောကဿာ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုဒီပကပါဠိနယာ ဒိဿန္တိ[Pg.315], သဒ္ဒသတ္ထေ စ ‘‘ဝါဒယတီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒံ ဒိဿတိ. တတ္ထ ဝိသံဝါဒေတီတိ မုသာ ဝဒေတိ, အထ ဝါ ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ, ဝါဒေါတိ ဝစနံ. ‘‘ဝါဒေါ ဇပ္ပော ဝိတဏ္ဍာ’’တိ ဧဝံဝိဓာသု တီသု ကထာသု ဝါဒသင်္ခါတာ ကထာ. ‘‘ဝါဒါပေတိ, ဝါဒါပယတီ’’တိ ဒွေယေဝ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ ဘဝန္တိ.

此处，对于“vādeti, vādayati”，其义应当视同“vadati”，仅为主动者义，而非使役义。例如，在“作好约定后却欺骗”、“他应劝诫、教导”、“他们宣称‘唯此是实’”、“对世人不欺”等启发性的经文中可见其用法；在声明论中，“vādayati”亦被视为主动态词。其中，“visaṃvādeti”意为“说谎”或“欺骗”；“vādo”意为“言说”。在“论”(vādo)、“谈”(jappo)、“辩”(vitaṇḍā)这三类言谈中，被称为“论”的那种。只有“vādāpeti, vādāpayatī”这两个词才是使役动词。

ဆဒီ ဣစ္ဆာယံ. ဤကာရန္တောယံ ဓာတု, တသ္မာ သနိဂ္ဂဟီတာဂမာနိဿ ရူပါနိ န ဘဝန္တိ. ပုရိသဿ ဘတ္တံ ဆာဒေတိ, ဆာဒယတိ, ရုစ္စတီတိ အတ္ထော. ပုရိသဿ ဘတ္တံ ဆာဒယမာနံ တိဋ္ဌတိ ဆာဒေန္တံ ဝါ.

Chadī，义为欲求。此语根以长ī结尾，故其词形不带鼻音增音。例如：Purisassa bhattaṃ chādeti, chādayati，义为“食物令彼人满意”(ruccati)。又如：Purisassa bhattaṃ chādayamānaṃ tiṭṭhati 或 chādentaṃ（他站着，喜欢那人的食物）。

ဝဒီ အဘိဝါဒနထုတီသု. အယမ္ပိ ဤကာရန္တော ဓာတု, တသ္မာ ဣမဿပိ သနိဂ္ဂဟီတာဂမာနိ ရူပါနိ န ဘဝန္တိ. ဝါဒေတိ, ဝါဒယတိ, ဝန္ဒတိ, ထောမေတိ ဝါတိ အတ္ထော. ဣမာနိ အနုပသဂ္ဂါနိ ရူပါနိ. သဒ္ဒသတ္ထေပိ စ ‘‘ဝါဒယတီ’’တိ အနုပသဂ္ဂဝန္ဒနထုတိအတ္ထံ ပဒံ ဝုတ္တံ, သာသနေ ပန ‘‘အဘိဝါဒေတိ, အဘိဝါဒယတိ, အဘိဝါဒနံ, ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ’’တိအာဒီနိ သောပသဂ္ဂါနိ ရူပါနိ ဒိဿန္တိ.

Vadī，义为敬礼与赞叹。此语根亦以长ī结尾，故其词形亦不带鼻音增音。其形式为vādeti, vādayati，义为“敬礼”(vandati)或“赞叹”(thometi)。这些是无前缀的词形。在声明论中，“vādayati”一词被说成是无前缀而有敬礼、赞叹之义；但在教法中，则可见“abhivādeti”、“abhivādayati”、“abhivādanaṃ”、“bhagavantaṃ abhivādetvā”（礼敬世尊后）等带前缀的词形。

တတ္ထ အဘိဝါဒေတွာတိ ဝန္ဒိတွာ, ထောမေတွာ ဝါ, အယမသ္မာကံ ရုစိ. အာဂမဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အဘိဝါဒေတွာတိ ‘သုခီ အရောဂေါ ဟောတူ’တိ ဝဒါပေတွာ, ဝန္ဒန္တော ဟိ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒါပေတိ နာမာ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန အဘိဝါဒနသဒ္ဒတ္ထော ဝုတ္တော, အမှေဟိ ပန ဝန္ဒနသဒ္ဒံ သဒ္ဒသတ္ထနယမဂ္ဂဟေတွာ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေန အတ္ထော ကထိတော. အဘိဝါဒနဉှိ ဝန္ဒနံယေဝ, န ဝဒါပနံ အဘိသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓိတတ္တာ ‘‘အဘိဝါဒနသီလိဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ. ဣဒဉှိ ‘‘အဘိဝါဒါပနသီလိဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ. ယဒိ စ သဒ္ဒသတ္ထေ ဝဒါပနမဓိပ္ပေတံ သိယာ, ‘‘ဝဒီ ဝဒါပနထုတီသူ’’တိ နိဿန္ဒေဟဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ[Pg.316], ဧဝဉ္စ န ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဝဒီ အဘိဝါဒနထုတီသူ’’တိ, တေန ဝဒါပနမနဓိပ္ပေတန္တိ ဉာယတိ.

此处，“abhivādetvā”（敬礼后）意为“礼拜后”(vanditvā)或“赞叹后”(thometvā)，此乃我等之见。然于《阿含义注》(Āgamaṭṭhakathā)中，“abhivādana”一词之义被解为使役义：“‘abhivādetvā’是使人说‘愿你安乐无病’，因为敬礼者实际上就是使人如是说。”而我等则依声明论之理，解说其主动义。因为“abhivādana”（敬礼）即是“vandana”（礼拜），而非“vadāpana”（使说），因其与前缀“abhi”相连，如在“abhivādanasīlissa”（有敬礼习惯者）一词中。此词并未被说成“abhivādāpanasīlissā”（有使人敬礼习惯者）。并且，若声明论意指“使说”，则应无疑地表述为“语根vadī，义为‘使说与赞叹’”，然并未如是说，而是说“语根vadī，义为‘敬礼与赞叹’”。由此可知，其意不含“使说”。

အထာပိ သိယာ ‘‘ကဿစိ ဝုဒ္ဓေန ဝိသိဋ္ဌံ ဝဒါပနံ အဘိဝါဒန’’န္တိ, ဧဝမ္ပိ နုပပဇ္ဇတိ ကာရိတဝသေန ဓာတုအတ္ထဿ အကထေတဗ္ဗတော. တထာ ဟိ ‘‘ပစ ပါကေ, ဆိဒိ ဒွိဓာကရဏေ’’တိအာဒိနာ ဘာဝဝသေန အတ္ထပ္ပကာသနမတ္တေယေဝ ‘‘ပစတိ, ပစ္စတိ, ပါစေတိ. ဆိန္ဒတိ, ဆိဇ္ဇတိ, ဆေဒါပေတီ’’တိအာဒီနိ သကမ္မကာနိ စေဝ အကမ္မကာနိ စ သကာရိတာနိ စ ရူပါနိ နိပ္ဖဇ္ဇန္တိ, န စ တဒတ္ထာယ ဝိသုံ ဝိသုံ ဓာတုနိဒ္ဒေသော ကရိယတိ. တသ္မာ ‘‘ဝဒီ အဘိဝါဒနထုတီသူ’’တိ ဧတ္ထ ကာရိတဝသေန ဓာတုအတ္ထော ကထိတောတိပိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ ကြိယာသဘာဝတ္တာ ဓာတူနံ. ယထာ ပန ‘‘တက္ကေတိ, ဝိတက္ကေတိ. တက္ကော, ဝိတက္ကော’’တိအာဒီနိ သမာနတ္ထာနိ, တထာ ‘‘ဝါဒေတိ, အဘိဝါဒေတီ’’တိအာဒီနိ သမာနတ္ထာနိ. အတော သဒ္ဒသတ္ထေပိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူဟိ ‘‘တက္က ဝိတက္ကေ, ဝဒီ အဘိဝါဒနထုတီသူ’’တိအာဒီနံ ဓာတူနံ ‘‘တက္ကယတိ, ဝါဒယတီ’’တိအာဒီနိ အနုပသဂ္ဂါနိယေဝ ရူပါနိ ဒဿိတာနိ, တာနိ စ ခေါ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိယေဝ, န ဟေတုကတ္တုပဒါနိ, တသ္မာ ‘‘အဘိဝါဒနထုတီသူ’’တိ ဧတဿ ‘‘ဝဒါပနထုတီသူ’’တိ အတ္ထော နုပပဇ္ဇတိ.

又或者，[有人会说]：“abhivādana是指由尊长使某位杰出者说话”。即便如此，这也不成立，因为词根的意义不应以使役的方式来说明。诚然，如“[词根]paca，义为‘煮’”、“[词根]chidi，义为‘分成两半’”等，仅通过表述行为本身，即可派生出如“pacati[煮]、paccati[被煮]、pāceti[使煮]”，以及“chindati[切]、chijjati[被切]、chedāpeti[使切]”等主动、被动及使役形式，而无需为每一种形式分别作词根解释。因此，就“[词根]vadī，义为‘敬礼与赞叹’”而言，亦不可说其词根义是以使役的方式表述的，因为词根的本质是行为。再者，正如“takketi”与“vitakketi”、“takko”与“vitakko”等词义相同，“vādeti”与“abhivādeti”等词义也相同。因此，在声明论中，精通声明的学者们对“[词根]takka，义为‘思察’”、“[词根]vadī，义为‘敬礼与赞叹’”等词根，也仅展示了“takkayati”、“vādayati”等无前缀的形式，而这些都是主动词，非使役词。是故，“abhivādanathutīsu”[敬礼与赞叹]之义，不成立于“vadāpanathutīsū”[使说与赞叹]。

ကိဉ္စ ဘိယျော – ‘‘အဘိဝါဒေတိ, အဘိဝါဒယတိ. အဘိဝါဒေတွာ, အဘိဝါဒယိတွာ’’တိအာဒီနိ သမာနတ္ထာနိ, ဏေဏယမတ္တေန ဟိ သဝိသေသာနိ. ယဒိ ‘‘အဘိဝါဒေတွာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ ‘‘သုခီ အရောဂေါ ဟောတူ’တိ ဝဒါပေတွာ’’တိ အတ္ထော သိယာ, ‘‘သိရသာ အဘိဝါဒယိ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘သိရသာ’’တိ ပဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ဝဒါပနေန အသမ္ဗန္ဓတ္တာ. ယသ္မာ ဝုတ္တံ တံ ပဒံ, တေန ဉာယတိ ‘‘အဘိဝါဒေတွာ’’တိအာဒီသု ဝဒါပနတ္ထော န ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, ဝန္ဒနတ္ထော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ထောမနတ္ထော စ. ယသ္မာ ဘူဝါဒိဂဏေ ‘‘ဝန္ဒ အဘိဝါဒါနထုတီသူ’’တိ ဣမဿ ဓာတုဿ ‘‘ဝန္ဒတီ’’တိ [Pg.317] ပဒရူပဿ ‘‘အဘိဝန္ဒတိ, ထောမေတိ စာ’’တိ အတ္ထောယေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, န ဝဒါပနတ္ထော. တထာ ဟိ ‘‘ဝန္ဒေ သုဂတံ ဂတိဝိမုတ္တ’’န္တိ ပဒါနမတ္ထံ ဝဒန္တေန ဋီကာစရိယေနပိ ‘‘ဝန္ဒေတိ ဝန္ဒာမိ, ထောမေမိ စာ’’တိ ဝန္ဒနထောမနတ္ထောယေဝ ဒဿိတော, န အဘိဝါဒနသဒ္ဒတ္ထံ ပဋိစ္စ ဝဒါပနတ္ထော, တသ္မာ ‘‘အဘိဝါဒေတွာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဝန္ဒနထောမနတ္ထာယေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, န ဝဒါပနတ္ထော.

再者，“abhivādeti, abhivādayati”[敬礼]、“abhivādetvā, abhivādayitvā”[敬礼后]等词义相同，仅因ṇe/ṇaya后缀而有别。若“abhivādetvā”一词之义为“使人说‘愿你安乐无病’”，则在“sirasā abhivādayi”[以头敬礼]一句中，“sirasā”[以头]一词便不应说，因其与“使说”无关。正因说了此词，可知于“abhivādetvā”等词中，不应取“使说”义，而应取“礼拜”义与“赞叹”义。又因在bhūvādigaṇa[第一组动词]中，对于“[词根]vanda，义为‘敬礼与赞叹’”，其词形“vandati”之义亦应取“敬礼”(abhivandati)与“赞叹”(thometi)，而非“使说”义。诚然，注疏师在解释“vande sugataṃ gativimuttaṃ”[我礼敬善逝、解脱轮回者]的文句时，亦明示“‘vande’即我礼拜(vandāmi)、我赞叹(thomemi)”，仅显示礼拜与赞叹之义，并未因“abhivādana”一词而引申出“使说”义。是故，于“abhivādetvā”一词，亦应取礼拜与赞叹之义，而非“使说”义。

အထာပိ သိယာ ‘‘ဝန္ဒေ’တိ ပဒေ ကာရိတပစ္စယော နတ္ထိ, ‘အဘိဝါဒေတွာ’တိ ဣမသ္မိံ ပန အတ္ထိ, တသ္မာ တတ္ထ ဝဒါပနတ္ထော န လဗ္ဘတိ, ဣဓ ပန လဗ္ဘတီ’’တိ. တန္န, ‘‘ကရောတီ’’တိသုဒ္ဓကတ္တုပဒဿပိ ‘‘နိပ္ဖာဒေတီ’’တိ ဟေတုကတ္တုပဒဝသေန ဝိဝရဏဿ ဝိယ ‘‘ဝန္ဒေ’’တိ ပဒဿပိ ‘‘သုခီ အရောဂေါ ဟောတူ’တိ ဝဒါပေတွာ’’တိ ဝိဝရဏဿ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ. ‘‘အဘိဝါဒေတွာ’’တိ ဣဒဉ္စ ‘‘ဝန္ဒေ’’တိ ပဒမိဝ ကာရိတပစ္စယန္တံ န ဟောတိ. ကသ္မာတိ စေ? ယသ္မာ ‘‘စိန္တေတိ, စိန္တယတိ. မန္တေတိ, မန္တယတီ’’တိအာဒီနံ စုရာဒိဂဏိကာနံ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနံ ‘‘စိန္တာပေတိ, စိန္တာပယတီ’’တိအာဒီနိယေဝ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ ဒိဿန္တိ, တသ္မာ ယဒိ ဟေတုကတ္တုပဒံ အဓိပ္ပေတံ သိယာ, ‘‘အဘိဝါဒါပေတွာ’’တိ ဝါ ‘‘အဘိဝါဒါပယိတွာ’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ယသ္မာ ပနေဝံ န ဝုတ္တံ, တသ္မာ တံ ကာရိတပစ္စယန္တံ န ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ.

又或者，[有人会说]：“在‘vande’一词中没有使役后缀，但在‘abhivādetvā’中则有，因此前者无‘使说’义，而后者有。”此言不然。犹如纯主动词“karoti”[做]可由使役主动词“nipphādeti”[使完成]来解释，“vande”一词亦可被解释为“使人说‘愿你安乐无病’”。再者，“abhivādetvā”一词与“vande”一样，并非带有使役后缀。何以故？因为像“cinteti, cintayati”[思]、“manteti, mantayati”[商议]等curādi-gaṇa[第十组]的主动词，其使役形式只见“cintāpeti, cintāpayati”[使思]等。因此，若意指使役，则应说“abhivādāpetvā”或“abhivādāpayitvā”。既然没有这样说，就证明它不是带有使役后缀的词。

ဣမဿတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သာဋ္ဌကထံ ဝိဓုရဇာတကပ္ပဒေသံ ဝဒါမ.

为阐明此义，我等在此引用《维杜罗本生》(Vidhurajātaka)中带义注的段落。

‘‘ကထံ နော အဘိဝါဒေယျ, အဘိဝါဒါပယေထ ဝေ;

ယံ နရော ဟန္တုမိစ္ဆေယျ, တံ ကမ္မံ နုပပဇ္ဇတီ’’တိ

“于己欲杀者，如何能敬礼，或如何使敬？此行实不当。”

အယံ တာဝ ဇာတကပါဠိ. အယံ ပန အဋ္ဌကထာပါဌော ‘‘ယဉှိ နရော ဟန္တုမိစ္ဆေယျ, သော တံ ကထံ နု အဘိဝါဒေယျ, ကထံ ဝါ [Pg.318] တေန အတ္တာနံ အဘိဝါဒါပယေထ ဝေ. တဿ ဟိ တံ ကမ္မံ န ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ. တတ္ထ ပါဠိယံ အဘိဝါဒေယျာတိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒံ တဗ္ဗာစကတ္တာ. အဘိဝါဒါပယေထ ဝေတိ ဟေတုကတ္တုပဒံ တဗ္ဗာစကတ္တာ. ဧဝံ ဝိဘာဂံ ပန ဉတွာ ပါဠိယာ အဋ္ဋကထာယ စ အဓိပ္ပာယော ဂဟေတဗ္ဗော ‘‘နရော ယံ ပုဂ္ဂလံ ဟန္တုံ ဣစ္ဆေယျ, သော ဟန္တာ တံ ဝဇ္ဈံ ပုဂ္ဂလံ ကထံ နု အဘိဝါဒေယျ, သော ဝါ ဟန္တာ, တေန ဝဇ္ဈေန မံ ဝန္ဒာဟီတိ အတ္တာနံ ကထံ ဝန္ဒာပေယျာ’’တိ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ရာဇာနော စောရံ သုနခေဟိပိ ခါဒါပေန္တီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ကရဏဝသေန ‘‘တေန ဝဇ္ဈေနာ’’တိ ပဒံ ယောဇိတံ, အတ္ထော ပန ‘‘တံ ဝဇ္ဈ’’န္တိ ဥပယောဂဝစနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဒွိကမ္မကတ္တာ သကာရိတပစ္စယဿ သကမ္မကဓာတုယာတိ. နနု ဧဝံ သန္တေ ‘‘အဋ္ဌကထာစရိယာ ပဿိတဗ္ဗံ န ပဿန္တိ, အတိတ္ထေ ပက္ခန္ဒန္တီ’’တိ တေသံ ဒေါသော ဟောတီတိ? န ဟောတိ, သုဏာထ အသ္မာကံ သောဓနံ, တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ‘‘အဘိဝါဒေတွာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝဒီ အဘိဝါဒနထုတီသူ’’တိ ဓာတုယာ အတ္ထမဂ္ဂဟေတွာ ဝေါဟာရဝိသယေ ကောသလ္လသမန္နာဂတတ္တာ သဏှသုခုမမတ္ထံ သောတူနံ ဗောဓေတုံ ‘‘ဝဒ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယ’’န္တိ ဓာတုယေဝတ္ထံ ဂဟေတွာ ကာရိတပစ္စယပရိကပ္ပနေန ကာရိတတ္ထမာဒါယ ‘‘အဘိဝါဒေတွာတိ ‘သုခီ အရောဂေါ ဟောတူ’တိ ဝဒါပေတွာ, ဝန္ဒန္တော ဟိ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒါပေတိ နာမာ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန အဘိဝါဒနသဒ္ဒတ္ထော ဝုတ္တောတိ န ကောစိ တေသံ ဒေါသော. ပူဇာရဟာ ဟိ တေ အာယသ္မန္တော, နမောယေဝ တေသံ ကရောမ, ဣဒမ္ပိ ဌာနံ သုခုမံ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ ကရောတော ပညာ ဝဍ္ဎတီတိ.

此为《本生》的圣典(pāḷi)。此为义注(aṭṭhakathā)文：“若人欲杀某人，彼人如何能礼敬他？又如何能令他对自己行礼？此行实不相应。”于此，圣典中“abhivādeyya”是主动语态词，因其表述主动者；“abhivādāpayetha ve”是使役语态词，因其表述使役者。如是了知此分别后，应把握圣典与义注的意趣：“若人欲杀某人(puggalaṃ)，彼杀者如何能礼敬那应杀之人？或彼杀者如何能令那应杀之人对自己行礼说‘请礼敬我’？”于此，如“国王令狗咬盗贼”等句，“tena vajjhena”一词虽用工具格，但其义应依受事格“taṃ vajjhaṃ”来理解，因使役后缀用于双及物动词。然则，“义注师不见所应见，涉足于非津渡处”，这会成为他们的过失吗？不会。请听我们的辨正。原来，义注师于“abhivādetvā”一词，不取语根“vadī”（礼敬、赞颂义）之义，而是因其精通世俗言说，为令听者了知微细之义，而取语根“vada”（清晰言说义）之义，通过构想使役后缀，取使役义而说：“abhivādetvā”是“令人说‘愿你安乐无病’”，因为行礼者在意义上即是如此令人说的。如是，“礼敬”一词的含义是在使役的意义上说的，故彼等无任何过失。彼等具寿(āyasmanto)实堪敬奉，我们应对他们致以敬礼。此理亦微细，应善作意。如是行者，智慧增长。

ဒကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以d结尾的语根形式。

ဓကာရန္တဓာတု

以dh结尾的语根

ရန္ဓ [Pg.319] ပါကေ. သူဒေါ ဘတ္တံ ရန္ဓေတိ, ရန္ဓယတိ. ကာကံ သောကာယ ရန္ဓေဟိ. ရန္ဓကော. သူဒေန ဩဒနော ရန္ဓိယတိ. ရန္ဓိတော. ရန္ဓနံ. ပုရိသော သူဒံ သူဒေန ဝါ ဩဒနံ ရန္ဓာပေတိ, ရန္ဓာပယတိ. ရန္ဓေတုံ, ရန္ဓယိတုံ. ရန္ဓိတွာ, ရန္ဓယိတွာ, ရန္ဓိယ ဣစ္စာဒီနိ.

Randh，烹煮义。厨师煮饭(Sūdo bhattaṃ randheti, randhayati)。为悲伤而为乌鸦煮食(Kākaṃ sokāya randhehi)。烹煮者(Randhako)。饭被厨师所煮(Sūdena odano randhiyati)。已煮好的(Randhito)。烹煮(Randhanaṃ)。人使厨师煮饭，或通过厨师煮饭(Puriso sūdaṃ sūdena vā odanaṃ randhāpeti, randhāpayati)。为了煮(Randhetuṃ, randhayituṃ)。煮了之后(Randhitvā, randhayitvā, randhiya)，等等。

ဓူ ကမ္ပနေ. ဓာဝေတိ, ဓာဝယတိ.

Dhū，震动义。Dhāveti, dhāvayati。

ဂန္ဓ သူစနေ အဒ္ဒနေ စ. သူစနံ. ပကာသနံ. အဒ္ဒနံ ပရိပ္လုတာ. ဂန္ဓေတိ, ဂန္ဓယတိ, ဂန္ဓော.

Gandh，有告知(sūcana)与伤害(addana)二义。告知，即是显明(pakāsana)。伤害，即是浸没(pariplutā)。其形式有：gandheti, gandhayati, gandho（香）。

ဧတ္ထ ဂန္ဓောတိ ဂန္ဓေတိ အတ္တနော ဝတ္ထုံ သူစယတိ ပကာသေတီတိ ဂန္ဓော. ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ပုပ္ဖဖလာဒိံ ‘‘ဣဒမေတ္ထ အတ္ထီ’’တိ ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တော ဝိယ ပကာသေတီတိ ဂန္ဓော. ဂမုဓရဓာတုဒွယဝသေနပိ ဂန္ဓသဒ္ဒတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဂစ္ဆန္တော ဓရိယတီတိ ဂန္ဓော’’ ဣတိ, အာဟ စ ‘‘ဂစ္ဆန္တော ဓရိယတီတိ ဂန္ဓော, သူစနတောပိ ဝါ’’တိ. ဂန္ဓသဒ္ဒေါ စ ‘‘ဥပ္ပလဂန္ဓထေနော’’တိ ဧတ္ထ ဆေဒနေ ဝတ္တတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

在此，“香”(gandho)是因其告知、显明自身之事(vatthu)，故为“香”。或者，它显明被覆盖的花、果等，如同搬弄是非般说“此物在此”，故为“香”。“香”一词之义，亦可依“gam”（去）与“dhara”（持）二语根之力而说，即“去时被持”，故为“香”。又说：“去时被持，故为香；或因其告知。”又，“gandha”一词，于“uppalagandhatheno”一句中，应知其转为“切割”义。

ဝဓ သံယမေ. ဝဓေတိ, ဝဓယတိ.

Vadh，抑制义。Vadheti, vadhayati（杀，使杀）。

ဗုဓိ ဟိံသာယံ. ဗုန္ဓေတိ, ဗုန္ဓယတိ. ပလိဗုန္ဓေတိ, ပလိဗုန္ဓယတိ. ပလိဗောဓော, ပရိသဒ္ဒေါ ဥပသဂ္ဂေါ, သော ဝိကာရဝသေန အညထာ ဇာတော. တတ္ထ ပလိဗောဓောတိ အာဝါသပလိဗောဓာဒိ. အပိစ ပလိဗောဓောတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိတ္တယဉ္စ.

Budh，伤害义。Bundheti, bundhayati（束缚）。Palibundheti, palibundhayati（周遍束缚）。Palibodha（障碍），“pari”是前缀，它因音变而成为异形。在此，“障碍”(palibodha)指住所的障碍等。再者，“障碍”也指贪、慢、见三者。

ဝဒ္ဓ ဆေဒနပူရဏေသု. ဝဒ္ဓေတိ, ဝဒ္ဓယတိ. ဝဒ္ဓကီ. ဝဒ္ဓကီတိ ဂဟကာရကော.

Vaddh，有切割与充满二义。Vaddheti, vaddhayati。Vaddhakī（工匠）。“Vaddhakī”即是造屋者(gahakārako)。

ဂဒ္ဓ အဘိကင်္ခါယံ. ဂဒ္ဓေတိ, ဂဒ္ဓယတိ. ဂဒ္ဓေါ. ဂဒ္ဓေါတိ ဂိဇ္ဈော. ‘‘ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော’’တိ ဣဒမေတ္ထ နိဒဿနံ.

Gaddh，渴望义。Gaddheti, gaddhayati。Gaddho（贪婪的）。“Gaddho”即是秃鹫(gijjho)。“Gaddhabādhipubbo”是此处的例子。

သဓု [Pg.320] ပဟံသနေ. သဓေတိ, သဓယတိ.

Sādh，赞叹义。Sādheti, sādhayati（成办，令成办）。

ဝဒ္ဓ ဘာသာယံ. ဝဒ္ဓေတိ, ဝဒ္ဓယတိ.

Vaddh，言说义。Vaddheti, vaddhayati。

အန္ဓ ဒိဋ္ဌူပသံဟာရေ. ဒိဋ္ဌူပသံဟာရော နာမ စက္ခုသညိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဥပသံဟာရော အပနယနံ ဝိနာသော ဝါ. စက္ခု ဟိ ပဿန္တိ ဧတာယာတိ ဒိဋ္ဌီတိ ဝုစ္စတိ. ယံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာသု ‘‘သသမ္ဘာရစက္ခုနော သေတမဏ္ဍလပရိက္ခိတ္တဿ ကဏှမဏ္ဍလဿ မဇ္ဈေ အဘိမုခံ ဌိတာနံ သရီရသဏ္ဌာနုပ္ပတ္တိဒေသဘူတေ ဒိဋ္ဌိမဏ္ဍလေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဋီကာယမ္ပိ စ ‘‘ဒိဋ္ဌိမဏ္ဍလေတိ အဘိမုခဋ္ဌိတာနံ သရီရသဏ္ဌာနုပ္ပတ္တိဒေသဘူတေ စက္ခုသညိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ မဏ္ဍလေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံဘူတာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဥပသံဟာရေ အန္ဓဓာတု ဝတ္တတိ. အန္ဓေတိ, အန္ဓယတိ. စက္ခူနိ အန္ဓယိံသု, အန္ဓော. အန္ဓောတိ အန္ဓေတီတိ အန္ဓော. ဒွိန္နံ စက္ခူနံ ဧကဿ ဝါ ဝသေန နဋ္ဌနယနော, ဧဝမိဓ အန္ဓဓာတု ဝုတ္တော. ကစ္စာယနေ ပန ‘‘ခါဒါမဂမာနံ ခန္ဓန္ဓဂန္ဓာ’’တိ ဝစနေန အမဓာတုဿ အန္ဓာဒေသကရဏဝသေန ရူပနိပ္ဖတ္တိ ဒဿိတာ.

Andh，见的坏灭义。所谓“见的坏灭”，即与眼相关的“见”(diṭṭhi)的消除或破坏。因以此看，故称为“见”。就此，义注(aṭṭhakathā)中说：“于具足诸分的眼中，于白轮围绕的黑轮中央，于作为对面所立身体形态生起之处的见轮中。”复注(ṭīkā)中亦说：“见轮，即于作为对面所立身体形态生起之处的、名为眼的见之轮中。”于如是之见的坏灭中，语根 andh 起作用。Andheti, andhayati（使盲）。诸眼已盲(cakkhūni andhayiṃsu)；盲者(andho)。因其使盲，故为“盲者”。因双眼或单眼而眼已坏者，于此说为语根 andh。然于《迦旃延》(Kaccāyana)中，依“khādāmagamānaṃ khandhandhagandhā”一颂，显示了语根 am 通过变为 andh 而构成词形。

ဗဓ ဗန္ဓနေ. မိဂံ ဗာဓေတိ, ဗာဓယတိ. ဗဒ္ဓေါ မိဂေါ, ဗဒ္ဓေါသိ မာရပါသေန.

Badh，系缚义。束缚鹿(migaṃ bādheti, bādhayati)。鹿被束缚(baddho migo)。你被魔罗的网罟所缚(baddhosi mārapāsena)。

တတ္ထ ဗာဓေတီတိ ဗန္ဓတီတိ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝံ ဗာဓယတီတိ ဧတ္ထာပိ. တထာ ဟိ ‘‘ဝါတံ ဇာလေန ဗာဓေသိ, ယော အနိစ္ဆန္တိမိစ္ဆသီ’’တိ ဧတ္ထ ဗာဓေသီတိ ဗန္ဓသီတိ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေန အတ္ထော. ဘူဝါဒိဂဏေ ပန ‘‘ဗာဓ ဗဒ္ဓါယ’’န္တိ ဗာဓဓာတုဿ ဝသေန ‘‘ဗာဓတီ’’တိ ကတ္တုပဒံ ‘‘ဗာဓေတိ, ဗာဓယတီ’’တိ ဟေတုကတ္တုပဒံ ဘဝတိ. ဗဒ္ဓေါတိ ဗာဓိယတေ ဗန္ဓိယတေ သောတိ ဗဒ္ဓေါ.

于此，“bādheti”即是“bandhati”（束缚），应取此主动语态词之义。“bādhayati”亦如是。如是，于“汝以网缚风，欲其所不欲”一句中，“bādhesi”即是“bandhasi”（你束缚），是主动语态词之义。然于普瓦地(bhūvādi)词组中，依“bādh baddhāyaṃ”（bādh，压迫义），语根 bādh 的主动语态词为“bādhati”，使役语态词为“bādheti, bādhayati”。“被缚者”(baddho)，即彼被压迫、被系缚者，故为“被缚者”。

ဓကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以dh结尾的语根形式。

နကာရန္တဓာတု

以n结尾的语根

မာန [Pg.321] ပူဇာယံ ပေမနေ ဝီမံသာယံ. မာနေတိ, မာနယတိ. မာတာ. ဝိမာနေတိ, ဝိမာနယတိ, ပဋိမာနေတိ, ပဋိမာနယတိ. မာနနာ, သမ္မာနနာ, ဝိမာနနာ, ဝိမာနံ, ဝိမာနနံ, မာနိတော.

（语根）mān，用于尊敬、喜爱与考察义。Māneti, mānayati：尊敬。Mātā：母亲。Vimāneti, vimānayati：不敬。Paṭimāneti, paṭimānayati：等待，期盼。Mānanā（尊敬），sammānanā（尊重），vimānanā（不敬），vimānaṃ（天宫），vimānanaṃ（不敬），mānito（受尊敬者）。

အမာနနာ ယတ္ထ သန္တော, သန္တာနံ ဝါ ဝိမာနနာ;

ဟီနသမ္မာနနာ ဝါပိ, န တတ္ထ ဝသတိံ ဝသေ.

若于圣者有不敬，或于贤人有轻慢，或有卑劣之恭敬，于彼之处不应住。

ဝီမံသတိ, ဝီမံသာ, ဝီမံသိယတီတိ ဝီမံသိယမာနော. ဝီမံသန္တော.

Vīmaṃsati（审察），vīmaṃsā（审察）。Vīmaṃsiyamāno：正在被审察。Vīmaṃsanto：正在审察。

တတ္ထ မာနေတီတိ ပူဇေတိ, အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘မာနေန္တီ’’တိ ဧတသ္မိံ ဌာနေ အယမတ္ထော ဒဿိတော ‘‘မာနေန္တီတိ မနေန ပိယာယန္တိ. ပူဇေန္တီတိ ပစ္စယေဟိ ပူဇေန္တီ’’တိ. သော ဝေဝစနတ္ထပ္ပကာသနဝသေန ဝုတ္တောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. မာနနပူဇနသဒ္ဒါ ဟိ ပရိယာယသဒ္ဒတ္တာ ဝေဝစနသဒ္ဒါ ဧဝ. ဝိမာနေတီတိ အဝမညတိ. ဝိမာနန္တိ သောဘာဝိသေသယောဂတော ဝိသိဋ္ဌမာနိယတာယ ဝိမာနံ, ဝိသေသတော မာနေတဗ္ဗန္တိ ဟိ ဝိမာနံ, ဒေဝါနံ ဝသနဋ္ဌာနဘူတံ ဗျမှံ.

在此，“māneti”意为“pūjeti”（尊敬）。但在义注中，对“mānentī”一词则显示此义：“‘mānentī’意为以心喜爱；‘pūjenti’意为以资具恭敬。”这应被理解为是以同义词来阐明其义，因为“mānana”（尊敬）和“pūjana”（恭敬）是同义词。“Vimāneti”意为“avamaññati”（轻蔑）。“Vimāna”（天宫），因其具有特殊庄严，且特别值得尊敬，故称“天宫”；确实，因其“应被特别尊敬”（visesato mānetabbaṃ），故为“vimāna”，是诸天居住的宏伟住所。

မန ထမ္ဘေ. ထမ္ဘော စိတ္တဿ ထဒ္ဓတာ. မာနေတိ, မာနယတိ. မာနော.

（语根）man（慢），用于僵硬义。僵硬即心的顽固。Māneti, mānayati（起慢）。Māno（慢）。

ထန ဒေဝသဒ္ဒေ. ဒေဝသဒ္ဒေါ မေဃသဒ္ဒေါ, ထနေတိ, ထနယတိ.

（语根）than，用于天神之声义。天神之声即云之声（雷声）。Thaneti, thanayati（打雷，轰鸣）。

ယထာပိ မေဃော ထနယံ, ဝိဇ္ဇုမာလီ သတက္ကကု.

犹如雷鸣之云，电光环绕，百峰耸立，

ထလံ နိန္နဉ္စ ပူရေတိ, အဘိဝဿံ ဝသုန္ဓရံ.

普降大雨于大地，填满高地与低谷。

ယထာ ပါဝုသကော မေဃော, ထနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော.

犹如雨季之云，雷鸣闪电。

ဦန ပရိဟာနိယံ. ဦနေတိ, ဦနယတိ. ဦနော လောကော.

（语根）ūn，用于减少、缺少义。Ūneti, ūnayati（减少，缺少）。Ūno loko（世间是有缺陷的）。

ဓန သဒ္ဒေ. ဓနေတိ, ဓနယတိ, ဓနိယျတိ. ဓနိ, ဓနံ.

（语根）dhan，用于声音义。Dhaneti, dhanayati, dhaniyyati（发出声音）。Dhani（声音；富者），dhanaṃ（财富）。

တတ္ထ [Pg.322] ဓနီတိ သဒ္ဒေါ. ဓနန္တိ သန္တကံ, တဉှိ မမ ဣဒန္တိ ဓနာယိတဗ္ဗံ သဒ္ဒါယိတဗ္ဗန္တိ ဓနန္တိ. အယံ ပန ဓာတု ဣစ္ဆာယမ္ပိ ဝတ္တတိ. ‘‘မာတာ ဟိ တဝ ဣရန္ဓတိ, ဝိဓူရဿ ဟဒယံ ဓနိယျတီ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ ဓနိယျတီတိ ပတ္ထေတိ ဣစ္ဆတိ.

在此，“dhani”意为声音。“Dhana”意为所有物，因为它应被声称为（dhanāyitabbaṃ）、宣称为（saddāyitabbaṃ）“这是我的”，故称“dhana”。此语根也用于渴望义。巴利语的例子是：“你的母亲在悲伤，丧偶者的心在渴望”（Mātā hi tava irandhati, vidhūrassa hadayaṃ dhaniyyatī）。在此，“dhaniyyatī”意为“pattheti icchati”（期望，渴望）。

ထေန စောရိယေ. စောရဿ ဘာဝေါ စောရိယံ. ယထာ သူရိယံ, ယထာ စ ဒက္ခိယံ. ထေနေတိ, ထေနယတိ. ထေနော, ထေနေတွာ.

（语根）then，用于偷盗义（coriye）。Coriyaṃ（偷盗）是cora（盗贼）的状态，其构成如同sūriyaṃ和dakkhiyaṃ。Theneti, thenayati（偷盗）。Theno（盗贼），thenetvā（偷盗后）。

တနု သဒ္ဒေါပတာပေသု. တာနေတိ, တာနယတိ. ဣဓာယံ သဝုဒ္ဓိကာ. တနာဒိဂဏေ ဝိတ္ထာရတ္ထဝသေန ‘‘တနောတိ, တနုတေ’’တိ အဝုဒ္ဓိကာ.

（语根）tan，用于声音与折磨义。Tāneti, tānayati。此处（指第十类语根）是有增音的。在tanādi语根群中，由于是扩展义，“tanoti, tanute”则无增音。

တဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ.

以ta品结尾的语根形式。

ပကာရန္တဓာတု

以 p 结尾的语根

ဉပ တောသနနိသာနေသု. ဉာပေတိ, ဉာပယတိ, ပညာပေတိ, ပညာပယတိ, ပညတ္တိ.

（语根）ñap，用于使喜悦与磨砺（智慧）义。Ñāpeti, ñāpayati（使知晓）。Paññāpeti, paññāpayati（施设）。Paññatti（施设）。

ဧတ္ထ စ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ပညာပေတီ’’တိ ပဒံ နိဒဿနံ. တတ္ထ ပညာပေတီတိ ကတနိဗ္ဗစနေဟိ ဝါကျာဝယဝေဟိ ဝိတ္ထာရဝသေန နိရဝသေသတော ဒေသိတေဟိ ဝေနေယျာနံ စိတ္တပရိတောသနံ ဗုဒ္ဓိနိသာနဉ္စ ကရောတီတိ အတ္ထော. ပပုဗ္ဗော နိက္ခိပနေ. အာသနံ ပညာပေတိ, ပညာပယတိ. ‘‘အာသနံ ပညပေတီ’’တိ ရဿတ္တမ္ပိ ဒိဿတိ. အမတဿ ဒွါရံ ပညပေတိ, ပညာ. ကာရိတေ ‘‘ပုရိသော ပုရိသေန အာသနံ ပညပါပေတီ’’တိ ဧကမေဝ ပဒံ. တာနိ ‘‘ပညာပေတိ, ပညာပယတီ’’တိ ရူပါနိ ယဒါ ‘‘ဉာ အဝဗောဓနေ’’တိ ဣမိဿာ ရူပါနိ သိယုံ, တဒါ [Pg.323] ဟေတုကတ္တုရူပါနိ ဘဝန္တိ. ဧတ္ထ ပန သုဒ္ဓကတ္တုရူပါနိ တဗ္ဗာစကတ္တာ.

在此解释中，以“paññāpeti”一词为例。其义为：通过已构成、详尽无遗的文句进行教导，使所化众生心生喜悦，智慧得以磨砺。此词也用于放置义。例如：Āsanaṃ paññāpeti, paññāpayati（设置座位）。也可见其短音形式“āsanaṃ paññapeti”。又如：Amatassa dvāraṃ paññapeti（施设不死之门）。Paññā（智慧）。其使役态仅有“puriso purisena āsanaṃ paññapāpetī”（一人让另一人设置座位）一形。当“paññāpeti, paññāpayati”这些形式是来自意为“知晓”的语根 ñā 时，它们是使役形式。但在此处，它们也因表达此（使动）义而是使役形式。

လပ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ. လပေတိ, လပယတိ. လာပေါ, လပနံ, အာလာပေါ, သလ္လာပေါ, ကထာသလ္လာပေါ, လပိတံ.

（语根）lap，用于清晰言说义。Lapeti, lapayati（说，谈话）。Lāpo（言谈），lapanaṃ（言说），ālāpo（交谈），sallāpo（闲谈），kathāsallāpo（对话），lapitaṃ（所说之言）。

ဗျပ ဒါဟေ. ဈာပေတိ, ဈာပယတိ. ဈတ္တော, ဈာနံ.

（语根）byap，用于燃烧义。Jhāpeti, jhāpayati（燃烧，使燃烧）。Jhatto（已烧的），jhānaṃ（禅那，燃烧）。

တတ္ထ ဈတ္တောတိ ခုဒ္ဒါပရေတော ပါစနဂ္ဂိနာ ဈာပိတောတိ ဈတ္တော, ‘‘ဈတ္တာ အဿု ကိလန္တာ’’တိ စ ပါဠိ. ဈာနန္တိ နီဝရဏဓမ္မေ ဈာပေတီတိ ဈာနံ, သဝုဒ္ဓိကံ. ကာရိတေ ပန – ဈာပါပေတိ, ဈာပါပယတိ.

在此，“jhatto”意为因饥饿所迫而被烹煮之火所烧，故为“jhatto”。巴利语亦云：“jhattā assu kilantā”（饥饿者疲惫）。“Jhāna”（禅那），因其烧尽（jhāpeti）诸盖法，故称“jhāna”，此词有增音。其使役态则为：jhāpāpeti, jhāpāpayati。

ရူပ ရူပကြိယာယံ. ရူပကြိယာ နာမ ပကာသနကြိယာ. ရူပေတိ, ရူပယတိ. ရူပံ.

（语根）rūp，用于显现作用义（rūpakriyāyaṃ）。所谓显现作用，即是阐明作用（pakāsanakriyā）。Rūpeti, rūpayati（显现）。Rūpaṃ（色，形态）。

တတ္ထ ရူပန္တိ ရူပယတီတိ ရူပံ. ဝဏ္ဏဝိကာရံ အာပဇ္ဇမာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ အတ္ထော. ဒိဝါဒိဂဏေ ပနာယံ ‘‘ရူပံ ရုပ္ပနေ’’တိ ဘိဇ္ဇနာဒိအတ္ထံ ဂဟေတွာ ဌိတာ.

在此，“rūpa”（色）之所以称为“rūpa”，是因为它会“rūpayati”（显现）。其义为：它在经历颜色变化时，显现出为心所知的状态。但在 divādi 语根群中，此（语根）则取“rūpaṃ ruppane”（色会变坏）之义，具有毁坏等含义。

ကပ္ပ ဝိဓိမှိ. ဝိဓိ ကြိယာ. သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ. ကပ္ပယတိ. မောရော ဝါသမကပ္ပယိ. သီဟသေယျံ ပကပ္ပေန္တံ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမိ ဂေါတမံ.

（语根）kapp，用于规定义。规定即是行为。Sīhaseyyaṃ kappeti（他安排狮子卧）。Kappayati（他安排）。Moro vāsamakappayi（孔雀安排了住所）。Sīhaseyyaṃ pakappentaṃ, buddhaṃ vandāmi gotamaṃ（我礼敬安排狮子卧的乔达摩佛）。

ကပ္ပ ဝိတက္ကေ ဝိဓိမှိ ဆေဒနေ စ. ကပ္ပေတိ, ကပ္ပယတိ, မောရော ဝါသမကပ္ပယိ. ကပ္ပိတမဿု. ပကပ္ပေတိ, ပကပ္ပယတိ. သင်္ကပ္ပေတိ, သင်္ကပ္ပယတိ. ကပ္ပော, သင်္ကပ္ပော, ဝိကပ္ပော. ကပ္ပသမဏော ဣစ္စာဒီနိ.

（语根）kapp，用于思考、规定与切断义。Kappeti, kappayati（安排）。Moro vāsamakappayi（孔雀安排了住所）。Kappitamassu（修剪过的胡须）。Pakappeti, pakappayati（妥善安排）。Saṅkappeti, saṅkappayati（思惟）。Kappo（规定，劫），saṅkappo（思惟），vikappo（分别，选择）。Kappasamaṇo（合适的沙门）等等。

တတ္ထ ကပ္ပောတိ ပရိစ္ဆေဒဝသေန ကပ္ပိယတီတိ ကပ္ပော. သင်္ကပ္ပောတိ သင်္ကပ္ပနံ. ဝိကပ္ပောတိ ဝိဝိဓာ ကပ္ပနံ, အတ္ထဿ အနေကန္တိကဘာဝေါ. ဣဓ ကပ္ပသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော ဘဝတိ.

在此，“kappo”（劫）因其以限定的方式被规定，故称“kappo”。“Saṅkappo”（思惟）即是思惟的活动。“Vikappo”（分别）是多样的规定，是义理的非单一性。此处是对“kappa”一词的义理阐释。

ကပ္ပသဒ္ဒေါ [Pg.324] အဘိသဒ္ဒဟနဝေါဟာရကာလပညတ္တိဆေဒနဝိကပ္ပလေသသမန္တဘာဝါဒိအနေကတ္ထော. တထာ ဟိဿ ‘‘ဩကပ္ပနီယမေတံ ဘောတော ဂေါတမဿ, ယထာ တံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ ဧဝမာဒီသု အဘိသဒ္ဒဟနမတ္ထော. ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝမာဒီသု ဝေါဟာရော. ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ ဧဝမာဒီသု ကာလော. ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပော’’တိ ဧဝမာဒီသု ပညတ္တိ. ‘‘အလင်္ကတော ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိ ဧဝမာဒီသု ဆေဒနံ. ‘‘ကပ္ပတိ ဒွင်္ဂုလကပ္ပော’’တိ ဧဝမာဒီသု ဝိကပ္ပော. ‘‘အတ္ထိ ကပ္ပော နိပဇ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝမာဒီသု လေသော. ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု သမန္တဘာဝေါ.

“Kappa”一词有多种含义，如：深信、惯例、时间、施设、切断、选择、少分、全部等。例如，在“okappanīyametaṃ bhoto gotamassa, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassā”（这对乔达摩尊者是可信的，一如对彼阿罗汉、正自觉者）等句中，表示深信义。在“anujānāmi bhikkhave pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ”（诸比丘，我允许依五种沙门仪轨受用果实）等句中，表示惯例义。在“yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmi”（我通常依此而住）等句中，表示时间义。在“iccāyasmā kappo”（具寿迦波）等句中，表示施设义。在“alaṅkato kappitakesamassū”（装饰并修剪了头发和胡须）等句中，表示切断义。在“kappati dvaṅgulakappo”（允许两指宽的选择）等句中，表示选择义。在“atthi kappo nipajjituṃ”（有躺下的机会）等句中，表示少分义。在“kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā”（照亮了整个竹林）等句中，表示全部义。

အထ ဝါ ကပ္ပသဒ္ဒေါ သဥပသဂ္ဂေါ အနုပသဂ္ဂေါ စ ဝိတက္ကဝိဓာနပဋိဘာဂပညတ္တိကာလပရမာယုဝေါဟာရသမန္တဘာဝါဘိသဒ္ဒဟန ဆေဒန ဝိနိယောဂ ဝိနယ ကြိယာ လေသန္တရ ကပ္ပတဏှာဒိဋ္ဌိအသင်္ချေယျကပ္ပမဟာကပ္ပာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော’’တိအာဒီသု ဝိတက္ကေ အာဂတော. ‘‘စီဝရေ ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိအာဒီသု ဝိဓာနေ, အဓိကဝိဓာနံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဟိ အတ္ထော. ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ ဘော သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ န ဇာနိမှာ’’တိအာဒီသု ပဋိဘာဂေ, သတ္ထုသဒိသေနာတိ အယဉှိ တတ္ထ အတ္ထော. ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပော’’တိအာဒီသု ပညတ္တိယံ. ‘‘ယေန [Pg.325] သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိအာဒီသု ကာလေ. ‘‘အာကင်္ခမာနော အာနန္ဒ တထာဂတော ကပ္ပံ ဝါတိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ’’တိအာဒီသု ပရမာယုမှိ. အာယုကပ္ပော ဟိ ဣဓ ‘‘ကပ္ပော’’တိ အဓိပ္ပေတော. ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိအာဒီသု သမဏဝေါဟာရေ. ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိအာဒီသု သမန္တဘာဝေ. ‘‘သဒ္ဓါသဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ အဘိပ္ပသာဒေါ’’တိအာဒီသု အဘိသဒ္ဒဟနေ, သဒ္ဓါယန္တိ အတ္ထော. ‘‘အလင်္ကတော ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိအာဒီသု ဆေဒနေ. ‘‘ဧဝမေဝ ဣတော ဒိန္နံ, ပေတာနံ ဥပကပ္ပတီ’’တိအာဒီသု ဝိနိယောဂေ. ‘‘ကပ္ပကတေန အကပ္ပကတံ သံသိဗ္ဗိတံ ဟောတီ’’တိအာဒီသု ဝိနယကြိယာယံ. ‘‘အတ္ထိ ကပ္ပော နိပဇ္ဇိတုံ, ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိအာဒီသု လေသေ. ‘‘အာပါယိကော နေရယိကော, ကပ္ပဋ္ဌော သံဃဘေဒကော, ကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စတီ’’တိ စ အာဒီသု အန္တရကပ္ပေ.

又，“kappa”一词，无论带或不带前缀，可见于以下诸义：思惟、规定、相似、施设、时间、寿量、惯例、全部、深信、切断、应用、律行、少分、中劫、渴爱与邪见、无量劫、大劫等。例如，在“nekkhammasaṅkappo abyāpādasaṅkappo”（出离思惟、无恚思惟）等句中，用于思惟义。在“cīvare vikappaṃ āpajjeyyā”（应对衣作分别）等句中，用于规定义。在“satthukappena vata bho sāvakena saddhiṃ mantayamānā na jānimhā”（与如师之弟子商议）等句中，用于相似义。在“iccāyasmā kappo”（具寿迦波）等句中，用于施设义。在“yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmi”（我通常依此而住）等句中，用于时间义。在“ākaṅkhamāno ānanda tathāgato kappaṃ vātiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā”（阿难，如来若愿意，可住世一劫或一劫余）等句中，用于寿量义。在“anujānāmi bhikkhave pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ”（诸比丘，我允许依五种沙门惯例受用果实）等句中，用于沙门惯例义。在“kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā”（照亮了整个竹林）等句中，用于全部义。在“saddhāsaddahanā okappanā abhippasādo”（信、信解、认可、净信）等句中，用于深信义。在“alaṅkato kappitakesamassū”（装饰并修剪了头发和胡须）等句中，用于切断义。在“evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappatī”（如是此处所施，能利益于亡者）等句中，用于应用义。在“kappakatena akappakataṃ saṃsibbitaṃ hoti”（以如法所作与不如法所作缝合）等句中，用于律行义。在“atthi kappo nipajjituṃ, handāhaṃ nipajjāmi”（有少许机会可以躺下，那么让我躺下吧）等句中，用于少分义。在“āpāyiko nerayiko, kappaṭṭho saṅghabhedako, kappaṃ nirayamhi paccatī”（堕恶趣、堕地狱、住于一劫的破僧者，于一劫中在地狱中被烧煮）等句中，用于中劫义。

‘‘န ကပ္ပယန္တိ န ပုရက္ခရောန္တိ,ဓမ္မာပိ တေသံ န ပဋိစ္ဆိတာသေ;

န ဗြာဟ္မဏော သီလဝတေန နေယျော,ပါရင်္ဂတော န စ ပစ္စေတိ တာဒီ’’တိ

彼等不构想亦不推崇，于诸法亦不执取；婆罗门非由戒行得引导，如是达彼岸者不复返。

အာဒီသု တဏှာဒိဋ္ဌီသု. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ကပ္ပောတိ ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကပ္ပာ တဏှာကပ္ပော ဒိဋ္ဌိကပ္ပော’’တိ. ‘‘အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ’’တိအာဒီသု အသင်္ချေယျကပ္ပေ[Pg.326]. ‘‘စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနီ’’တိအာဒီသု မဟာကပ္ပေ. ဣစ္စေဝံ –

在渴爱与邪见等之中。如《义释》中所说：“总括而言，劫有两种：爱劫与见劫。”在“anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe”（于许多坏劫，于许多成劫）等句中，用于无量劫义。在“cattārimāni bhikkhave kappassa asaṅkhyeyyānī”（诸比丘，一劫有此四无量）等句中，用于大劫义。如是——

ဝိတက္ကေ စ ဝိဓာနေ စ, ပဋိဘာဂေ တထေဝ စ;

ပညတ္တိယံ တထာ ကာလေ, ပရမာယုမှိ စ ဆေဒနေ.

于寻思与规定，以及于相似；于施设与时间，寿量与切断。

သမန္တဘာဝေ ဝေါဟာရေ, အဘိသဒ္ဒဟနေပိ စ;

ဝိနိယောဂေ စ ဝိနယ-ကြိယာယံ လေသကေပိ စ.

于全部与惯例，以及于深信；于应用与律行，以及于少分。

ဝိကပ္ပန္တရကပ္ပေသု, တဏှာဒိဋ္ဌိသွသင်္ခယေ;

ကပ္ပေ စ ဧဝမာဒီသု, ကပ္ပသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

于选择与中劫，于渴爱、邪见与无量劫，以及大劫等义中，“kappa”一词得以运用。

ကပိ ဂတိယံ. ကမ္ပေတိ, ကမ္ပယတိ, ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဣမာနိ စလနတ္ထေ ပဝတ္တဟေတုကတ္တုရူပသဒိသာနိ ဘဝန္တိ. စလနတ္ထေ ဟိ ‘‘ကမ္ပ ကမ္ပနေ’’တိ ဓာတုယာ ‘‘ကမ္ပတီ’’တိ အကမ္မကသုဒ္ဓကတ္တုရူပံ. ‘‘ကမ္ပေတီ’’တိအာဒီနိ သကမ္မကာနိ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ ‘‘ဣဒမ္ပိ ဒုတိယံ သလ္လံ, ကမ္ပေတိ ဟဒယံ မမာ’’တိ အကမ္မကာယ ဓာတုယာ သကမ္မကရူပဒဿနတော.

词根Kapi，用于行走义。其形式为kampeti、kampayati，意为“行走”。这些形式在摇动义上，类似于使役能动者形式。确实，在摇动义上，对于词根‘kampa kampane’（kampa，用于摇动），‘kampati’是不及物的纯粹能动者形式。而‘kampeti’等是及物的使役能动者形式，因为在‘这第二支箭，也摇动我的心’这句引文中，可见此词根在摇动义上是及物形式。

ခပိ ခန္တိယံ. ခမ္ပေတိ, ခမ္ပယတိ.

词根Khapi，用于忍耐义。其形式为khampeti、khampayati。

ထူပ သမုဿယေ. သမုဿယော အာရောဟော ဥဗ္ဗေဓော. ထူပေတိ, ထူပယတိ. ထူပေါ, ထူပိကာ.

词根Thūpa，用于堆积义。堆积即升高、隆起。其形式为thūpeti、thūpayati。名词形式为thūpo（塔）、thūpikā（小塔）。

တပ ခယေ. တပေတိ, တပယတိ.

词根Tapa，用于毁坏义。其形式为tapeti、tapayati。

ဥပ ပဇ္ဇနေ. ဥပေတိ, ဥပယတိ.

词根Upa，用于接近义。其形式为upeti、upayati。

စပ ကက္ကနေ. စပေတိ, စပယတိ.

词根Capa，用于轻浮义。其形式为capeti、capayati。

သုပ္ပ မာနေ. သုပ္ပေတိ, သုပ္ပယတိ.

词根Suppa，用于度量义。其形式为suppeti、suppayati。

ဍပ ဍိပ သံဃာတေ. ဍာပေတိ. ဍာပယတိ. ဍေပေတိ, ဍေပယတိ.

词根Ḍapa、Ḍipa，用于撞击义。其形式为ḍāpeti、ḍāpayati、ḍepeti、ḍepayati。

ကပ [Pg.327] အဝကမ္ပနေ. ကပေတိ, ကပယတိ. ကပဏော. ကပဏောတိ ကရုဏာယိတဗ္ဗော. အညတ္ထ ပန ‘‘ကပ္ပတီ’’တိ ရူပံ ဝဒန္တိ.

词根Kapa，用于颤动义。其形式为kapeti、kapayati。名词形式为kapaṇo（可怜的人）。Kapaṇo意为应被怜悯者。但在别处，他们说其形式为“kappati”。

ဂုပ ကုပ ဓူပ ဘာသာယံ. ဂေါပေတိ, ဂေါပယတိ. ကောပေတိ, ကောပယတိ. ဓူပေတိ, ဓူပယတိ.

词根Gupa、Kupa、Dhūpa，分别用于保护、愤怒、熏香义。其形式为gopeti、gopayati；kopeti、kopayati；dhūpeti、dhūpayati。

ကိပ ဒုဗ္ဗလ္လေ. ကိပေတိ, ကိပယတိ.

词根Kipa，用于虚弱义。其形式为kipeti、kipayati。

ခေပ ပေရဏေ. ပေရဏံ စုဏ္ဏိကရဏံ, ခေပေတိ, ခေပယတိ.

词根Khepa，用于粉碎义。Peraṇaṃ即是粉碎。其形式为khepeti、khepayati。

တပ ပီဏနေ. တပေတိ, တပယတိ.

词根Tapa，用于折磨义。其形式为tapeti、tapayati。

အာပု လမ္ဗနေ. အာပေတိ, အာပယတိ. အာပေါ.

词根Āpu，用于获得义。其形式为āpeti、āpayati。名词形式为āpo（水）。

တပ ဒါဟေ. တပေတိ, တပယတိ. တပေါ, တာပေါ. အာတာပေါ, သန္တာပေါ. ကာရိတေ – တာပေတိ, တာပယတိ. တတ္ထ တပေါတိ အကုသလာနံ တာပနဋ္ဌေန တပေါ, သီလံ.

词根Tapa，用于燃烧义。其形式为tapeti、tapayati。名词形式为tapo（苦行）、tāpo（热）、ātāpo（精勤）、santāpo（热恼）。其使役动词为tāpeti、tāpayati。在此，tapo（苦行）因其烧尽不善法的意义而为苦行，即是戒。

ဩပထပ ထပနေ. ဩပေတိ, ဩပယတိ. န တေသံ ကောဋ္ဌေ ဩပေန္တိ. ထပေတိ, ထပယတိ. ထပိတော. ထပယိတွာ ပဋိစ္ဆဒံ ဝဝဋ္ဌပေတိ. ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ.

词根Opa、Thapa，用于放置义。其形式为opeti、opayati。例如：“Na tesaṃ koṭṭhe openti”（他们不放入其仓库中）。其形式为thapeti、thapayati。过去分词为thapito。例如：“Thapayitvā paṭicchadaṃ vavaṭṭhapeti”（放置覆盖物后，他确定之）。名词形式为voṭṭhabbanaṃ（确定）。

ဧတ္ထ စ ‘‘ဝိ အဝ ထပေတိ, ဝိ အဝ ထပန’’န္တိ ဆေဒေါ. ဧတ္ထ ပုရိမေ သရလောပေါ ထဿ ဌတ္တံ ဝိသဒိသဘာဝေန ဒွိတ္တဉ္စ. ပစ္ဆိမေ ပန သရလောပေါ, အဝဿ ဩကာရတ္တံ, ထဿ ဌတ္တံ, ပဿ ဝတ္တံ, ဝဿ ဒွိတ္တံ, ဝကာရဒွယဿ စ ဗကာရဒွယံ ဘဝတိ. ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနန္တိ စ ဗျဝတ္ထာပကစိတ္တဿ နာမံ. နကာရလောပေ ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ အပရမ္ပိ ရူပံ ဘဝတိ.

此处的分析是“vi ava thapeti”和“vi ava thapana”。在前一个词中，有元音的省略，th变为ṭ，以及因不相似而双写。但在后一个词中，有元音的省略，ava变为o，th变为ṭ，p变为v，v双写，且两个v变为两个b。而“Voṭṭhabbana”是确定心（byavatthāpakacitta）的名称。省略n后，也形成另一形式“voṭṭhabba”。

မာပ မာပနေ. ပဏ္ဏသာလံ မာပေတိ, မာပယတိ. ယော ပါဏမတိမာပေတိ, ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ.

词根Māpa，用于建造义。其形式为māpeti、māpayati，例如“Paṇṇasālaṃ māpeti”（他建造茅屋）。又如：“Yo pāṇamatimāpeti, paṇṇasālā sumāpitā”（谁毁坏生命，其茅屋被善为建造）。

ယပ ယာပနေ. ယာပနံ ပဝတ္တနံ. တေန သော တတ္ထ ယာပေတိ. ယာပယတိ. ယာပနာ.

词根Yapa，用于维持义。Yāpanaṃ即维持。其形式为yāpeti、yāpayati。例如：“Tena so tattha yāpeti”（因此他在那里维持生活）。名词形式为yāpanā（维持）。

တတ္ထ [Pg.328] ယာပေတီတိ ဣဒံ ယာဓာတုဿ ပယောဂတ္တေ သတိ ကာရိတပဒံ ဘဝတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဥယျာပေန္တိ နာမာ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ.

在此，“yāpeti”一词是词根yā的使役形式。确实，在巴利语中可见“uyyāpenti nāma”。

ပကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以辅音p结尾的词根形式。

ဖကာရန္တာဓာတုရူပါနိ အပ္ပသိဒ္ဓါနိ.

以辅音ph结尾的词根形式当知。

ဗကာရန္တဓာတု

以b音结尾的词根

သမ္ဗ သမ္ဗန္ဓေ. သမ္ဗန္ဓော ဒဠှဗန္ဓနံ. သမ္ဗေတိ, သမ္ဗယတိ. သမ္ဗလံ.

词根Samba，用于结合义。Sambandha是坚固的束缚。其形式为sambeti、sambayati。派生词为sambalaṃ（资粮）。

သဗိ မဏ္ဍလေ. မဏ္ဍလံ ပရိမဏ္ဍလတာ. ရူပံ တာဒိသမေဝ.

词根Sabi，用于圆形义。Maṇḍalaṃ是圆。其形式亦同。

ကုဗိ အစ္ဆာဒနေ. ကုမ္ဗေတိ, ကုမ္ဗယတိ.

词根Kubi，用于覆盖义。其形式为kumbeti、kumbayati。

လုဗိ ဒုဗိ အဒ္ဒနေ. အဒ္ဒနံ ဟိံသာ. လုမ္ဗေတိ, လုမ္ဗယတိ. ဒုမ္ဗေတိ, ဒုမ္ဗယတိ.

词根Lubi、Dubi，用于伤害义。Addanaṃ是伤害。其形式为lumbeti、lumbayati、dumbeti、dumbayati。

ပုဗ္ဗ နိကေတနေ. နိကေတနံ နိဝါသော. ပုဗ္ဗေတိ, ပုဗ္ဗယတိ.

词根Pubba，用于居住义。Niketanaṃ是住所。其形式为pubbeti、pubbayati。

ဂဗ္ဗ မာနေ. မာနော အဟံကာရော. ဂဗ္ဗေတိ, ဂဗ္ဗယတိ. ဂဗ္ဗနံ, ဂဗ္ဗိတော. တတ္ထ ဂဗ္ဗတီတိ န သင်္ကုစတိ.

词根Gabba，用于我慢义。Māno是我慢。其形式为gabbeti、gabbayati。名词形式为gabbanaṃ（骄傲），过去分词为gabbito（骄傲的）。在此，gabbati意为不退缩。

ဗကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以b音结尾的词根形式。

ဘကာရန္တဓာတု

以bh音结尾的词根

ဘူ ပတ္တိယံ. ပတ္တိ ပါပနံ. သကမ္မိကာ ဓာတု. ဘာဝေတိ, ဘာဝယတိ. ပဘာဝေတိ, ပဘာဝယတိ. ဣတ္ထမ္ဘူတော. စက္ခုဘူတော, ဉာဏဘူတော, ဓမ္မဘူတော, ဗြဟ္မဘူတော.

词根Bhū，用于获得义。Patti是达到。此为及物词根。其形式为bhāveti、bhāvayati、pabhāveti、pabhāvayati。Itthambhūto（如是成就者）。Cakkhubhūto（已成眼者）、ñāṇabhūto（已成智者）、dhammabhūto（已成法者）、brahmabhūto（已成梵者）。

တတ္ထ [Pg.329] ဘာဝေတီတိ ပုရိသော ဂစ္ဆန္တံ ပုရိသမနုဂစ္ဆန္တော ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သေသကြိယာပဒေသုပိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဘာဝေတီ’’တိအာဒီနိ ယတ္ထ သစေ ‘‘ဘူ သတ္တာယ’’န္တိ ဓာတုယာ ရူပါနိ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ နာမ ဟောန္တိ. ‘‘ဘာဝေတိ ကုသလံ ဓမ္မ’’န္တိအာဒီနေတ္ထ နိဒဿနပဒါနိ. ဘာဝေတီတိ ဟိ ဝဍ္ဎေတီတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန သုဒ္ဓကတ္တုရူပတ္တာ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော. ဣတ္ထမ္ဘူတောတိ ဣမံ ပကာရံ ဘူတော ပတ္တော. ‘‘စက္ခုဘူတော’’တိအာဒီနိ ပန ‘‘ဘူ သတ္တာယံ, ဘူ ပတ္တိယ’’န္တိ ဒွိဂဏိကာနံ ဒွိန္နံ ဓာတူနံ ဝသေန အဋ္ဌကထာဋီကာနယနိဿိတံ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမ အာဂမိကာနံ ကောသလ္လတ္ထာယ. တတ္ထ စက္ခုဘူတောတိ ယထာ စက္ခု သတ္တာနံ ဒဿနတ္ထံ ပရိဏေတိ, ဧဝံ လောကဿ ယာထာဝဒဿနသာဓနတော ဒဿနကိစ္စပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခုဘူတော. အထ ဝါ စက္ခု ဝိယ ဘူတောတိပိ စက္ခုဘူတော. ပညာစက္ခုမယတ္တာ ဝါ သယမ္ဘူဉာဏေန ပညာစက္ခုံ ဘူတော ပတ္တောတိ စက္ခုဘူတော. ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဉာဏဘူတော, အသာဓာရဏံ ဝါ ဉာဏံ ဘူတော ပတ္တောတိ ဉာဏဘူတော, အဝိပရီတသဘာဝဋ္ဌေန, ပရိယတ္တိဓမ္မပ္ပဝတ္တနတော ဝါ ဟဒယေန စိန္တေတွာ ဝါစာယ နိစ္ဆာရိတဓမ္မမယောတိ ဓမ္မဘူတော. ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ ဝါ ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပာဒနတော အနညသာဓာရဏံ ဝါ ဓမ္မံ ဘူတော ပတ္တောတိ ဓမ္မဘူတော. သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတော. အထ ဝါ ဗြဟ္မံ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂေါ တေန ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပာဒနတ္တာ, တဉ္စ သယမ္ဘူဉာဏေန ဘူတော ပတ္တောတိ ဗြဟ္မဘူတော. ဧဝံ ဒွိန္နံ ဓာတူနံ ဝသေန ဝုတ္တော အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

在此，“bhāveti”意为：如一人跟随另一行走之人而达到他。其余动词亦同此理。此处，“bhāveti”等词，若其为词根“bhū sattāyaṃ”（bhū，用于存在义）的形式，则称为使役形。“bhāveti kusalaṃ dhammaṃ”（修习善法）等句即为例证。确实，“bhāveti”意为“增长”。但在此处，因其为使役形，故其意为“达到”。“Itthambhūto”即“达到此种状态者”。至于“cakkhubhūto”等词，为使研习圣典者善巧故，我们将依据“bhū sattāyaṃ”（bhū，用于存在义）与“bhū pattiyaṃ”（bhū，用于获得义）此二词根，遵循义注与复注(ṭīkā)之理，阐明其义。其中，“cakkhubhūto”：如眼引导有情见物，佛陀亦因能成就世间的如实知见，而引导见的功能，故为“已成眼者”。或如眼一般存在者，故为“已成眼者”。或因具足慧眼，以自生智(sayambhūñāṇa)获得慧眼，故为“已成眼者”。“ñāṇabhūto”：因能令了知，故为“已成智者”；或已获得无上之智，故为“已成智者”。“dhammabhūto”：因自性不颠倒，或因弘扬教法，或由心思维、由语阐述而成为法所成者，故为“已成法者”；或由菩提分法(bodhipakkhiyadhammā)而生，并为世间生起此法，或已获得无上之法，故为“已成法者”。“brahmabhūto”：因其最胜，故为“已成梵者”。或，梵即是道，由道而生，并为世间生起此道，且以自生智获得此道，故为“已成梵者”。应知此义是依二词根所说。

အပရာနိ စေတ္ထ နိဒဿနပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘တာတာ မယံ မဟလ္လကာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇပုတ္တံ ဗုဒ္ဓဘူတံ သမ္ဘာဝေယျာမ ဝါ နော ဝါ, တုမှေ တဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇေယျာထာ’’တိ စ ‘‘အထ [Pg.330] ခေါ ထေရာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ရေဝတံ သဟဇာတိယံ သမ္ဘာဝိံသူ’’တိ စာတိ. အညာနိပိ ပနေတ္ထ ‘‘မနုဿဘူတော, ဒေဝဘူတော’’တိအာဒီနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. တထာ ဟိ သံသာရမောစကပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မနုဿဘူတာတိမနုဿေသု ဇာတာ, မနုဿဘာဝံ ဝါ ပတ္တာ’’တိ အတ္ထော သံဝဏ္ဏိတော.

此处当知其他例证。如：“孩子，我们年老了，是否要礼敬净饭大王的儿子、已成佛者？你们应当在他的教法中出家。”又如：“于是，长老比丘们尊敬了同生的具寿瑞瓦达。”此外，此处亦应结合“manussabhūto”（已为人身者）、“devabhūto”（已为天身者）等词来理解。确实，在《轮回解脱饿鬼事义注》(Saṃsāramocakapetavatthu-aṭṭhakathā)中，其义被阐释为：“已为人身者，生于超人之中；或已获得人身。”

ဘူ အဝကမ္ပနေ. အယမ္ပိ သကမ္မကော. ဘာဝေတိ, ဘာဝယတိ. မနောဘာဝနီယာ ဘိက္ခူ.

词根Bhū，用于摇动义。此词根亦为及物。其形式为bhāveti、bhāvayati。例如：“Manobhāvanīyā bhikkhū”（令心喜爱的比丘）。

ဧတ္ထ စ ဘာဝေတီတိ အနုကမ္ပတိ ပုတ္တံ ဝါ ဘာတရံ ဝါ ယံကိဉ္စိ. မနောဘာဝနီယာတိ ‘‘ဒီဃာယုကာ ဟောန္တု ဘဒန္တာ အရောဂါ အဗျာပဇ္ဇာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘာဝေတဗ္ဗာ အနုကမ္ပိတဗ္ဗာတိ မနောဘာဝနီယာ. အညတ္ထ ပန မနောဘာဝနီယာတိ မနောဝဍ္ဎနကာတိ အတ္ထော. ယေသု ဟိ ဒိဋ္ဌေသု မနော ဝဍ္ဎတိ, ‘‘တေ မနောဘာဝနီယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

在此，“bhāveti”意为怜悯，如同怜悯儿子、兄弟或任何人。‘Manobhāvanīyā’（令心喜爱）意为应以“愿尊者们长寿、无病、无恼”等方式来培育、怜悯，故称“令心喜爱”。在别处，“manobhāvanīyā”则意为令心增长。凡见到他们能令心增长者，即被称为“令心喜爱者”。

လဘ အာဘဏ္ဍနေ. လဘေတိ, လဘယတိ.

词根Labha，用于诽谤义。其形式为labheti、labhayati。

ဇဘိ နာသနေ. ဇမ္ဘေတိ, ဇမ္ဘယတိ.

词根Jabhi，用于毁灭义。其形式为jambheti、jambhayati。

လာဘ ပေသနေ. လာဘေတိ, လာဘယတိ. ‘‘လဘ လာဘေတိ ဓာတုဿ ရူပါနိ စေ, ကာရိတရူပါနိ ဘဝန္တိ.

词根Lābha，用于派遣义。其形式为lābheti、lābhayati。若其为词根“labha lābhe”（labha，用于获得义）的形式，则为使役形式。

ဒဘီ ဘယေ. ဤကာရန္တာယံ ဓာတု, တေန သနိဂ္ဂဟီတာဂမာနိ ရူပါနိ န ဘဝန္တိ. ဒဘေတိ, ဒဘယတိ.

词根Dabhī，用于怖畏义。此词根以ī结尾，因此其形式不带鼻音嵌入。其形式为dabheti、dabhayati。

ဒူဘ သန္ထမ္ဘေ. ဒူဘေတိ, ဒူဘယတိ.

词根Dūbha，用于僵硬义。其形式为dūbheti、dūbhayati。

ဝမ္ဘ ဝိဒ္ဓံသနေ. ဝမ္ဘေတိ, ဝမ္ဘယတိ. ဝမ္ဘနာ. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ ဝမ္ဘေန္တိ.

词根Vambha，用于毁谤义。其形式为vambheti、vambhayati。名词形式为vambhanā。例如：“Chabbaggiyā bhikkhū bhikkhuṃ vambhenti”（六群比丘毁谤比丘）。

ဘကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以bh音结尾的词根形式。

မကာရန္တဓာတု

以ma结尾的词根

အာတေန [Pg.331] စမု ဓောဝနေ. အာပုဗ္ဗော စမုဓာတု ဓောဝနေ ဝတ္တတိ. အာစမေတိ, အာစမယတိ. အာစမနကုမ္ဘီ.

带前缀ā的词根camu，用于洗涤义。其形式为ācameti、ācamayati。例如：ācamanakumbhī(漱口壶)。

ဧတ္ထ ပန ‘‘တတော ဟိ သော အာစမယိတွာ လိစ္ဆဝီ, ထေရဿ ဒတွာ ယုဂါနိ အဋ္ဌာ’’တိ အပ္ပသက္ကာရပေတဝတ္ထုပါဠိပ္ပဒေသော နိဒဿနံ. တတ္ထ အာစမယိတွာတိ ဟတ္ထပါဒဓောဝနပုဗ္ဗကံ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ. အယံ ပန ဓာတု ဘူဝါဒိဂဏိကတ္တေ ‘‘စမတီ’’တိ ဘက္ခနတ္ထံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ.

于此，“其后，那些离车人(Licchavī)洗漱完毕，供养长老八双(鞋)”这句出自《不敬施饿鬼事》(Appasakkārapetavatthu)的经文即为例证。其中，“洗漱完毕”(ācamayitvā)意为先洗手脚，后清洁口腔。然而，此词根若属bhū组，作“camati”时，则取“吃”义。

ကမု ဣစ္ဆာကန္တီသု. ကာမေတိ, ကာမယတိ. ကာမော, ကန္တိ, နိကန္တိ, ကာမနာ, ကာမယမာနော,ကာမေန္တော, အဘိက္ကန္တံ. အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ.

词根Kamu，用于欲求与喜爱义。其形式为kāmeti、kāmayati。派生词有：kāmo、kanti、nikanti、kāmanā、kāmayamāno、kāmento、abhikkantaṃ。例如：abhikkantavaṇṇā(殊胜的容色)。

ဧတ္ထ စ ကာမောတိ ရူပါဒိဝိသယံ ကာမေတီတိ ကာမော. ကာမိယတီတိ ဝါ ကာမော, ကိလေသကာမဝတ္ထုကာမဝသေနေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိလေသော ဟိ တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတဉ္စ ဝတ္ထု ‘‘ကာမော’’တိ ဝုစ္စတိ. မာရောပိ ဝါ ဒေဝပုတ္တော ‘‘ကာမော’’တိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ အစ္စန္တကဏှဓမ္မသမင်္ဂိတာယ ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေပိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကေ အတ္တနော ဝသေ ဌပေတုံ ကာမေတီတိ ‘‘ကာမော’’တိ ဝုစ္စတိ.

于此，“欲”(kāmo)是因其欲求色等所缘，故称为欲。或因其被欲求，故称为欲；这应从烦恼欲和事物欲两方面来理解。因为，被称为三界轮回的烦恼以及作为所缘的事物，皆称为“欲”。又，天子魔罗(Māra)亦称为“欲”。因为他具有极其黑暗的特质，即使对已超越戏论的佛陀、独觉佛和佛弟子，他也欲求将其置于自己的控制之下，故称为“欲”。

ဝုတ္တဉ္စေတံ ပေါရာဏကဝိရစနာယံ –

古诗亦云：

‘‘ဝန္ဒေ ဝန္ဒေဟမဿတ္ထံ, ယတ္ထ သန္တဇ္ဇိတော ဇိတော;

ကာမော ကာမောဃတိဏ္ဏေန, ဗုဒ္ဓေန ဝသတာ သတာ’’တိ;

“我再再礼敬菩提树，具念安住的佛陀，已渡欲流者，于此呵斥并战胜了欲魔。”

ဣမာနိ ပနဿ နာမာနိ –

而他的名字有这些：

ကာမော နမုစိ ကဏှော စ, ဝသဝတ္တီ ပဇာပတိ;

ပမတ္တဗန္ဓု မဒနော, ပါပိမာ ဒမ္မကောပိ စ;

ကန္ဒပ္ပော စ ရတိပတိ, မာရော စ ကုသုမာယုဓော;

欲(Kāma)、那牟支(Namuci)、黑者(Kaṇha)、自在者(Vasavattī)、生主(Pajāpati)、放逸者之亲属(Pamattabandhu)、令人醉者(Madana)、恶者(Pāpimā)、调伏者(Dammaka)、爱神(Kandappa)、喜乐主(Ratipati)、魔罗(Māra)以及花箭者(Kusumāyudha)。

အညေ [Pg.332] အညာနိပိ ဝဒန္တိ. တာနိ သာသနာနုလောမာနိ န ဟောန္တီတိ ဣဓ န ဒဿိတာနိ. အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘မာရော, နမုစိ, ကဏှော, ပမတ္တဗန္ဓူ’’တိ စတ္တာရိယေဝ နာမာနိ အာဂတာနိ.

其他人还说了别的名字。但因为那些名字不符合教法，此处不予展示。在义注中，则只出现四个名字：魔罗、那牟支、黑者、放逸者之亲属。

ဣဒါနိ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒဿ ဘူဝါဒိဂဏေ ‘‘ကမု ပဒဝိက္ခေပေ’’တိ ဝေါဟာရသီသေန ဝုတ္တဿ ကမုဓာတုဿ ဝသေန ဣဓ စ ‘‘ကမု ဣစ္ဆာကန္တီသူ’’တိ ဝုတ္တဿ ကမုဓာတုဿ ဝသေန အတ္ထုဒ္ဓါရံ ကထယာမ. အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပအဗ္ဘနုမောဒနေသု ဒိဿတိ. ‘‘အဘိက္ကန္တာ ဘန္တေ ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော’’တိအာဒီသု ခယေ ဒိဿတိ. ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိအာဒီသု သုန္ဒရေ.

现在，我们依据bhū组中以“跨步”为通行义的词根kamu，以及此处所说义为“欲求、喜爱”的词根kamu，来阐明“abhikkanta”一词的含义。“abhikkanta”一词可见于消逝、美好、优美、赞同等义。在“尊者，夜已过，初夜已尽，比丘僧团已久坐”等句中，见于消逝义。在“此人于此四人中，更为卓越、更为胜妙”等句中，见于美好义。

‘‘ကော မေ ဝန္ဒတိ ပါဒါနိ, ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ;

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာ’’တိ

“是谁在礼敬我的双足？他以神通与声誉而闪耀，以殊胜的容色，照亮所有方向。”

အာဒီသု အဘိရူပေ. ‘‘အဘိက္ကန္တံ ဘန္တေ’’တိအာဒီသု အဗ္ဘနုမောဒနေ. ဣစ္စေဝံ –

等句中，见于优美义。在“好极了，尊者！”等句中，见于赞同义。如是：

ခယသ္မိံ သုန္ဒရေ စေဝ, အထော အဗ္ဘနုမောဒနေ;

အဘိရူပေ အဘိက္ကန္တ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ သာသနေ.

在教法中，“abhikkanta”一词可见于消逝、美好、赞同及优美之义。

ထောမ သိလာဃာယံ. သိလာဃာ ပသံသာ. ထောမေတိ, ထောမယတိ. ထောမိတော, ထောမနာ.

词根Thoma，用于称赞义。Silāghā即是pasaṃsā(称赞)。其形式为thometi、thomayati。派生词有thomito、thomanā。

ယမ အပရိဝေသနေ. ယမေတိ, ယမယတိ. ယမော.

词根Yama，用于抑制义。其形式为yameti、yamayati。派生词有yamo。

သမ [Pg.333] ဝိတက္ကေ. သာမေတိ, သာမယတိ. သမာ. နိသာမေတိ, နိသာမယတိ. နိသာမနံ. ပဋိသာမေတိ, ပဋိသာမယတိ. ပဋိသာမနံ.

词根Sama，用于思考义。其形式为sāmeti、sāmayati。派生词有samā。带前缀的形式有：nisāmeti、nisāmayati、nisāmanaṃ；paṭisāmeti、paṭisāmayati、paṭisāmanaṃ。

တတ္ထ သမာတိ သံဝစ္ဆရော, သော ‘‘သမာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝုစ္စတိ. ‘‘ယော ယဇေထ သတံ သမ’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ သမာသဒ္ဒေါ ဣတ္ထိလိင်္ဂေါ, ဥပယောဂဝသေန ပန ‘‘သမ’’န္တိ ဝုတ္တော.

其中，samā意为年(saṃvacchara)，其被称为“samā”是依阴性词性。在“若祭祀百年”一句中，samā一词即是阴性，然依用法而说为“sama”。

ဣမာနိ သံဝစ္ဆရဿ နာမာနိ ‘‘သံဝစ္ဆရော, ဝစ္ဆရော, သမာ, ဟာယနော, သရဒေါ, ဝဿော’’တိအာဒီနိ ဘဝန္တိ. နိသာမေတီတိ ဝိတက္ကေတိ ဥပဓာရေတိ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဣင်္ဃ မဒ္ဒိ နိသာမေဟိ, နိဂ္ဃောသော ယာဒိသော ဝနေ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ နိသာမေဟီတိ ဝိတက္ကေဟိ ဥပဓာရေဟီတိ အတ္ထော. ပဋိသာမေတီတိ ဘဏ္ဍံ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ နိက္ခိပတိ.

年的名称有：saṃvaccharo、vacchara、samā、hāyana、sarada、vassa等。Nisāmeti意为思考、审察。于此，“来，玛蒂(Maddī)，且审察林中是何声”这句巴利语即为例证。其中，nisāmehi意为思考、审察。Paṭisāmeti意为将物品存放在安全之处。

သမ အာလောစနေ. အာလောစနံ ပေက္ခနံ. သာမေတိ, သာမယတိ. နိသာမနံ.

词根Sama，用于观察义。Ālocanaṃ即是pekkhanaṃ(观看)。其形式为sāmeti、sāmayati。带前缀的派生词有nisāmanaṃ。

ဧတ္ထ ပန နိသာမေတီတိ ပေက္ခတိ ဩလောကေတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဣင်္ဃ မဒ္ဒိ နိသာမေဟိ, စိတ္တံ ရူပံဝ ဒိဿတီ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ. တတ္ထ ဟိ နိသာမေဟီတိ ဩလောကေဟီတိ အတ္ထော. ဓာတူနမတ္ထာတိသယေန ယောဂေါတိ ဝစနတော ပန ဥပသဂ္ဂယောဂတော ဝါ သဝနေပိ အယံ ဝတ္တတိ. တထာ ဟိ ‘‘တတော ကဏှာဇိနာယာပိ, နိသာမေဟိ ရထေသဘာ’’တိအာဒိကာ ပါဠိယော ဒိဿန္တိ. တတ္ထ နိသာမေဟီတိ သုဏောဟီတိ အတ္ထော.

于此，nisāmeti意为观看、注视。如可见巴利语：“来，玛蒂，看，可见一斑斓之色。”其中，nisāmehi意为注视。然因词根意义多变，或与前缀结合，此词根亦用于听闻义。如可见巴利语：“那么，黑羚皮者，请听，车中之雄！”等。其中，nisāmehi意为谛听。

အမ ရောဂေ. အမေတိ, အမယတိ. အန္ဓော. ဗိလင်္ကပါဒေါ အန္ဓနခေါ.

词根Ama，用于疾病义。其形式为ameti、amayati。派生词有andho(盲人)、bilaṅkapādo(跛足者)、andhanakho(坏甲者)。

တတ္ထ အန္ဓောတိ နဋ္ဌနယနော ဝုစ္စတိ. အန္ဓနခေါတိ ပူတိနခေါ. ဥဘယထာပိ သရောဂတ္တံ သူစိတံ.

其中，andho被称为“失眼者”。Andhanakho意为“坏甲者”。两者皆暗示有病。

ဘာမ [Pg.334] ကောဓေ. ဘာမေတိ, ဘာမယတိ.

词根Bhāma，用于愤怒义。其形式为bhāmeti、bhāmayati。

ဂေါမ ဥပလေပနေ. ဂေါမေတိ, ဂေါမယတိ.

词根Goma，用于涂抹义。其形式为gometi、gomayati。

သာမ သွာန္တနေ အာမန္တနေ. သွာန္တနံ သာမပ္ပယောဂေါ. အာမန္တနံ အဝှာယနံ ပက္ကောသနံ. သာမေတိ, သာမယတိ.

词根Sāma，用于安抚与呼唤义。Svāntanaṃ(安抚)是柔和的言辞。Āmantanaṃ(呼唤)是召唤、邀请。其形式为sāmeti、sāmayati。

သင်္ဂါမ ယုဒ္ဓေ. သင်္ဂါမေတိ, သင်္ဂါမယတိ. ဒွေ ရာဇာနော သင်္ဂါမေသုံ. သင်္ဂါမော. အာတော ဂမု ဤသမဓိဝါသနေ. အာဂမေတိ, အာဂမယတိ, ကာမာဝစရဓမ္မေ နိဿာယ ရူပါရူပဓမ္မော သမုဒါဂမေတိ, သမုဒါဂမယတိ. ဥပါသကော ဓမ္မသဝနန္တရာယံ အနိစ္ဆန္တော ‘‘အာဂမေထ အာဂမေထာ’’တိ အာဟ. သမုဒါဂမနံ, အာဂမနံ. အာဂမေန္တော, အာဂမယမာနော.

词根Saṅgāma，用于战斗义。其形式为saṅgāmeti、saṅgāmayati。例如：“两位国王战斗了。”派生词有saṅgāmo。词根Ā + gamu，用于稍许忍耐义。其形式为āgameti、āgamayati。例如：“依于欲界法，色界与无色界法生起(samudāgameti, samudāgamayati)。”优婆塞不欲听法中断，故言：“请稍候，请稍候！”派生词有samudāgamanaṃ、āgamanaṃ、āgamento、āgamayamāno。

တတြ အာဂမေတီတိ ဤသကံ အဓိဝါသေတိ. သမုဒါဂမေတီတိ သမ္ပဝတ္တတိ. ဘူဝါဒိဂဏေ ‘‘ဂမယတီ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန ဝုတ္တံ, ဣဓ ပန ဥပသဂ္ဂနိပါတပုဗ္ဗကာနိ ကတွာ ‘‘အာဂမေတီ’’တိအာဒီနိ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

其中，āgameti意为稍许忍耐。Samudāgameti意为发生、生起。当知，在bhū组中，“gamayati”说为使役义；而此处，“āgameti”等词因前有前缀、小品词，故说为能动义。

မကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以ma结尾的词根形式。

ဣတိ စု ရာဒိဂဏေ ပဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ

如是，在curādi语根组中，以pa品结尾的语根形式。

သမတ္တာနိ.

完毕。

ယကာရန္တဓာတု

以ya结尾的词根

ယု ဇိဂုစ္ဆာယံ. ယာဝေတိ, ယာဝယတိ. ယဝေါ.

词根`yu`，用于厌恶义。其形为`yāveti`、`yāvayati`。`Yavo`(大麦)。

ဗျယ ခယေ. ဗျယေတိ, ဗျယယတိ. အဗျယီဘာဝေါ.

词根`byaya`，用于消亡义。其形为`byayeti`、`byayayati`。`Abyayībhāvo`(不变复合词)。

ဗျယ စိတ္တသမုဿဂ္ဂေ. တာဒိသံယေဝ ရူပံ.

词根`byaya`，用于心之施舍义。其形亦同。

ယကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以ya结尾的词根之诸形式。

ရကာရန္တဓာတု

以ra结尾的词根

ပရ ဂတိယံ. ပရေတိ, ပရယတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣတိ ခေါ အာနန္ဒ ကုသလာနိ သီလာနိ အနုပုဗ္ဗေန အဂ္ဂါယ ပရေန္တီ’’တိ ပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထ အဂ္ဂါယ ပရေန္တီတိ အရဟတ္တတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တိ.

词根`para`，用于行进义。其形为`pareti`、`parayati`。于此，巴利教证为：“阿难，如此，诸善戒次第趋向最高。”其中，“趋向最高”意即“为达阿罗汉果而去”。

ဂရ ဥဂ္ဂမေ. ဂရေတိ, ဂရယတိ. ဂရု.

词根`gara`，用于吞咽义。其形为`gareti`、`garayati`。`Garu`(重)。

စရ အသံသယေ. စရေတိ, စရယတိ.

词根`cara`，用于无疑义。其形为`careti`、`carayati`。

ပူရိ အပ္ပာယနေ. ပူရေတိ, ပူရယတိ.

词根`pūri`，用于充满义。其形为`pūreti`、`pūrayati`。

ဝရ ဣစ္ဆာယံ. ဝရေတိ, ဝရယတိ. ဝရော, ဝရံ, ဝရန္တော. ဧတေ ဝရာနံ စတုရော ဝရေမိ. ဧတံ သက္က ဝရံ ဝရေ.

词根`vara`，用于意欲义。其形为`vareti`、`varayati`。`Varo`(选择，殊胜者)，`varaṃ`(选择)，`varanto`(正在选择)。[例句：]“在这些选择中，我选择四个。”“愿帝释天(Sakka)选择此殊胜的选择。”

တတ္ထ ဝရောတိ ဝရိယတေ ဝရိတဗ္ဗောတိ ဝရော. ဝရန္တိ ဝရေတီတိ ဝရံ, ဣစ္ဆန္တော ပတ္ထေန္တောတိ အတ္ထော.

其中，`varo`者，因其被选择、应被选择，故名`varo`。`varaṃ`者，即选择，其义为“意欲、期愿”。

‘‘မဟာမဟာရဟံ သကျ-မုနိ နီဝရဏာ ရဏာ;

မုတ္တံ မုတ္တံ သုဒဿနံ, ဝန္ဒေ ဗောဓိဝရံ ဝရ’’န္တိ

“我礼敬伟大的释迦牟尼(Sakya-muni)，值得大供养者，他从诸盖与争斗中解脱，是解脱者、善见者，是殊胜的觉悟、殊胜者。”

ပုရာဏကဝိရစနာယံ ‘‘ဝရ’’န္တိ ပဒဿ ဝိယ. ဧဝံ ဝရေတီတိ ဝရန္တော. ဝရေတိ ဝရေမိ ဣစ္ဆာမိ ယာစာမိ. ကာရိတေ ‘‘ပဝါရေတီ’’တိ ရူပံ, ဣစ္ဆာပေတီတိ အတ္ထော. နိသေဓနတ္ထေ ပနိဒံ ကာရိတံ န ဟောတိ.

就像在古代诗人的作品中“vara”一词的用法。如此，选择者即是`varanto`。`Vareti`(他选择)、`varemi`(我选择)、`icchāmi`(我意欲)、`yācāmi`(我请求)。其使役态形为`pavāreti`，义为“使之意欲”。但此使役态不用于禁止义。

သရ အက္ခေပေ. သရေတိ, သရယတိ. သရော. သရောတိ သဒ္ဒေါ.

词根`sara`，用于斥骂义。其形为`sareti`、`sarayati`。`Saro`(声音)。`Saro`即是声响。

သာရ ဒုဗ္ဗလျေ. သာရေတိ, သာရယတိ. ဒုဗ္ဗလော ဘဝတီတိ အတ္ထော.

词根`sāra`，用于衰弱义。其形为`sāreti`、`sārayati`。其义为“变得软弱”。

ကုမာရ ကီဠာယံ. ကုမာရေတိ, ကုမာရယတိ. ကုမာရော, ကုမာရကော. ကုမာရီ, ကုမာရိကာ.

词根`kumāra`，用于嬉戏义。其形为`kumāreti`、`kumārayati`。`Kumāro`(童子)，`kumārako`(小童子)。`Kumārī`(童女)，`kumārikā`(小童女)。

ဧတ္ထ [Pg.336] ကုမာရယတိ တတ္ထ တတ္ထ ကီဠတီတိ ကုမာရော. သော ဧဝ အတိဒဟရတ္တာ ကုမာရကော. ဧသ နယော ဣတရတြာပိ.

于此，因其到处嬉戏，故名`kumāro`(童子)。又因其极为年幼，故名`kumārako`(小童子)。此理亦通于另一情况(即童女)。

သူရ ဝီရ ဝိက္ကန္တိယံ. ဝိက္ကန္တိ ဝိက္ကမနံ. သူရေတိ, သူရယတိ. ဝီရေတိ, ဝီရယတိ. သူရော, ဝီရော. သာသနိကေဟိ ပန သဒ္ဓမ္မဝိဒူဟိ ဧဝံ ဓာတုသဘာဝါနမ္ပိ သူရဝီရသဒ္ဒါနံ နိဗ္ဗစနံ န ဒဿိတံ, ကေဝလံ ပန တတ္ထ တတ္ထ ‘‘သူရောတိ ဝိသိဋ္ဌဥရော’’တိ စ ‘‘မဟာဝီရောတိ မဟာဝိက္ကန္တော’’တိ စ ‘‘ဝီရောတိ ဝီရိယဝါ’’တိ စ အတ္ထဝိဝရဏမတ္တမေဝ ဒဿိတံ.

词根`sūra`、`vīra`，用于勇健义。`Vikkanti`即是勇猛。其形为`sūreti`、`sūrayati`及`vīreti`、`vīrayati`。`Sūro`(勇者)，`vīro`(英雄)。然而，通晓正法的圣教传承者并未如此展示`sūra`、`vīra`二词基于词根自性的语源，而只是在各处仅仅开示了义理的阐释，如：“`sūro`是殊胜之心胸者”、“`mahāvīro`(大英雄)是大勇健者”、“`vīro`是有精进者”。

ပါရ တီရ ကမ္မသမ္ပတ္တိယံ. ကမ္မသမ္ပတ္တိ နာမ ကမ္မဿ ပရိသမာပနံ နိဋ္ဌာပနံ. ပါရေတိ, ပါရယတိ. တီရေတိ, တီရယတိ. ပါရံ. တီရံ. ဝိက္ကမာမိ န ပါရေမိ, ဘူမိံ သုမ္ဘာမိ ဝေဂသာ. တံ ကိစ္စံ တီရေတွာ ဂတော. သန္တီရဏံ, တီရဏပရိညာတိ စ အာဒီနိ ဧတ္ထ ဒဿေတဗ္ဗာနိ.

词根`pāra`、`tīra`，用于完成作业义。所谓“完成作业”，即是作业的圆满、终结。其形为`pāreti`、`pārayati`及`tīreti`、`tīrayati`。`Pāraṃ`(彼岸)。`Tīraṃ`(岸)。[例句：]“我奋力而不能完成，我猛力击地。”“完成了那件事后离去。”于此，应展示`santīraṇaṃ`(审察)、`tīraṇapariññā`(审察遍知)等词。

တတ္ထ န ပါရေမီတိ ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကောမီတိ အတ္ထော.

其中，“`na pāremi`”意为“我无法断除”。

ဤရ ခေပနေ. ဤရေတိ, ဤရယတိ.

词根`īra`，用于投掷义。其形为`īreti`、`īrayati`。

ဇရ ဝယောဟာနိမှိ. ဇရေတိ, ဇရယတိ. ဇရာ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ဇီရတီ’’တိ ပါဌော.

词根`jara`，用于年岁损减义。其形为`jareti`、`jarayati`。`Jarā`(衰老)。但在巴利圣典中，读作`jīrati`。

ဝရ အာဝရဏေ. ဝါရေတိ, ဝါရယတိ. နိဝါရေတိ, နိဝါရယတိ. နိဝါရေတာ. ပရိဝါရေတိ, ပရိဝါရယတိ. ပရိဝါရော. ပဝါရေတိ, ပဝါရယတိ. ပဝါရဏံ. ပဝါရဏန္တိ နိသေဓနံ ဝါ ကာမျဒါနံ ဝါ.

词根`vara`，用于遮止义。其形为`vāreti`、`vārayati`。`Nivāreti`、`nivārayati`(防止)。`Nivāretā`(防止者)。`Parivāreti`、`parivārayati`(围绕)。`Parivāro`(随从)。`Pavāreti`、`pavārayati`(邀请)。`Pavāraṇaṃ`(邀请)。`Pavāraṇaṃ`即是禁止或随欲之施。

ဓရ ဓာရဏေ. ဓာရေတိ, ဓာရယတိ. အာဓာရော, အာဓာရကော, ဓမ္မော ဣစ္စာဒီနိ.

词根`dhara`，用于执持义。其形为`dhāreti`、`dhārayati`。`Ādhāro`(所依)、`ādhārako`(支持者)、`dhammo`(法)等。

တတ္ထ ဓမ္မောတိ အနေကဝိဓေသု ဓမ္မေသု လောကုတ္တရော ဥပ္ပာဒိတော သစ္ဆိကတော စ စတူသု အပါယေသု သံသာရေ ဝါ [Pg.337] သတ္တေ အပတမာနေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. အထ ဝါ သောတာပန္နာဒီဟိ အရိယေဟိ ဓာရိယတိ, နု ပုထုဇ္ဇနေဟီတိပိ ဓမ္မော. စတုဘူမိကော ပန သကလက္ခဏံ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. ကက္ခဠတ္တာဒိနာ ဖုသနာဒိနာ သန္တိအာဒိနာ သကသကဘာဝေန ပဏ္ဍိတေဟိ ဓာရိယတိ သလ္လက္ခိယတီတိပိ ဓမ္မော. တေပိဋကော ပန ပါဠိဓမ္မော သကတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဧ အတ္ထေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. ကေစိ တု ဝိဒူ ‘‘ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဓုနာတိ ကမ္ပေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ ဓမ္မော’’တိ ဓူဓာတုဝသေနပိ နိဗ္ဗစနံ ဝဒန္တိ, တံ မဂ္ဂဓမ္မေ အတီဝ ယုဇ္ဇတိ, ဖလနိဗ္ဗာနပရိယတ္တိဓမ္မေသု ပန ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိ.

其中，`dhammo`者：在种种法中，已生起、已证悟的出世间法能执持众生，使之不堕于四恶趣或轮回中，故名`dhammo`。又，为须陀洹(sotāpanna)等圣者所持，而非为凡夫所持，故亦名`dhammo`。又，四地法执持其各自之相，故名`dhammo`。又，因坚硬等、触等、寂静等各自的状态，为智者所执持、所识知，故亦名`dhammo`。又，三藏中的巴利法教执持自利、利他等义，故名`dhammo`。而有些智者也依`dhū`词根说其语源：“能动摇、震撼、摧毁诸恶不善法，故名`dhammo`。”此说极契合于道法，但对果法、涅槃法、教法，则需转义方能契合。

ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိဟေတုဂုဏနိဿတ္တနိဇ္ဇီဝတာဒီသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ သုတ္တံ ဂေယျ’’န္တိအာဒီသု ပရိယတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု ဟေတုမှိ.

“法”一词可见于教法、因、德、无有情、无命者等义。如在‘学习法，即经(suttaṃ)、应颂(geyya)……’等句中，见于教法义。在‘于因之智为法无碍解’等句中，见于因义。

‘‘န ဟိ ဓမ္မော အဓမ္မော စ, ဥဘော သမဝိပါကိနော;

အဓမ္မော နိရယံ နေတိ, ဓမ္မော ပါပေတိ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ

“法与非法，二者果报实不同；非法导向地狱，正法引至善趣。”

အာဒီသု ဂုဏေ. ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝတာယံ.

等句中，见于德义。在“又，于其时，有诸法。于诸法中随观法而住”等句中，见于无有情、无命者义。

အထ ဝါ ဓမ္မသဒ္ဒေါ သဘာဝပညာပုညပညတ္တိအာပတ္တိပရိယတ္တိနိဿတ္တနိဇ္ဇီဝတာဝိကာရဂုဏပစ္စ- ယပစ္စယုပ္ပန္နာဒီသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု သဘာဝေ ဒိဿတိ.

又或者，“法”一词可见于自性、慧、福德、施设、罪、教法、无有情、无命者、变异、德、缘、缘生等义。如在‘善法、不善法、无记法’等句中，见于自性义。

ယဿေတေ [Pg.338] စတုရော ဓမ္မာ, သဒ္ဓဿ ဃရမေသိနော;

သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ, သ ဝေ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိ

于有信居家者，若具足此四法：真实、法、坚定、舍离，彼于命终后，实无所忧。

အာဒီသု ပညာယံ.

等句中，见于慧义。

‘‘န ဟိ ဓမ္မော အဓမ္မော စ, ဥဘော သမဝိပါကိနော;

အဓမ္မော နိရယံ နေတိ, ဓမ္မော ပါပေတိ သုဂ္ဂတိ’’န္တိအာဒီသု

在“法与非法，二者果报实不同；非法导向地狱，正法引至善趣”等句中，

ပုညေ. ‘‘ပညတ္တိဓမ္မာ, နိရုတ္တိဓမ္မာ, အဓိဝစနာဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ပညတ္တိယံ. ‘‘ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ, သံဃာဒိသေသာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု အာပတ္တိယံ. ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ဇာနာတိ သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏ’’န္တိအာဒီသု ပရိယတ္တိယံ. ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝတာယံ. ‘‘ဇာတိဓမ္မာ ဇရာဓမ္မာ မရဏဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိကာရေ. ‘‘ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာန’’န္တိအာဒီသု ဂုဏေ. ‘‘ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု ပစ္စယေ. ‘‘ဌိတာဝသာ ဓာတု ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာ’’တိအာဒီသု ပစ္စယုပ္ပန္နေ.

见于福德义。在“施设法、言说法、增语法”等句中，见于施设义。在“波罗夷法、僧残法”等句中，见于罪义。在“于此，比丘知法，即经、应颂、记说……”等句中，见于教法义。在“又，于其时，有诸法。于诸法中随观法而住”等句中，见于无有情、无命者义。在“生法、老法、死法”等句中，见于变异义。在“六种佛法”等句中，见于德义。在“于因之智为法无碍解”等句中，见于缘义。在“已住立之界、法住性、法决定性”等句中，见于缘生义。

အထ ဝါ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိသစ္စသမာဓိပညာပကတိပုညာပတ္တိဉေယျာဒီသု ဗဟူသု အတ္ထေသု ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ. တထာ ဟိ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတီ’’တိအာဒီသု ပရိယတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော’’တိအာဒီသု သစ္စေ. ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု သမာဓိမှိ. ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ’’တိ ဧဝမာဒီသု ပညာယံ. ‘‘ဇာတိဓမ္မာနံ ဘိက္ခဝေ သတ္တာန’’န္တိ ဧဝမာဒီသု ပကတိယံ. ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု ပုညေ. ‘‘စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု [Pg.339] အာပတ္တိယံ. ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဉေယျေ. ဧဝံ ဓမ္မသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိဝိသယာ ဝိဝိဓာ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဒဿိတာ, တတ္ထ တတ္ထ ပန အာဒိသဒ္ဒေန ယုတ္တိဝိသယာဒယော စ အတ္ထာ ဂဟေတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ဓမ္မသဒ္ဒေါ –

又或者，“法”一词的用法见于教法、谛、定、慧、自性、福德、罪、所应知等诸多含义中。例如：在‘于此，比丘学习法’等句中，见于教法义。在‘已见法、已达法’等句中，见于谛义。在‘彼诸世尊曾是如是法’等句中，见于定义。在‘真实、法、坚定、舍离’等句中，见于慧义。在‘诸比丘，有生法之众生……’等句中，见于自性义。在‘法实守护行法者’等句中，见于福德义。在‘四波罗夷法’等句中，见于罪义。在‘善法’等句中，见于所应知义。如此，诸义注师已开示“法”一词的种种应用范围，但在各处，当以“等”字摄入道理、所缘等义。例如，“法”一词——

‘‘နေသ ဓမ္မော မဟာရာဇ, ယံ တွံ ဂစ္ဆေယျ ဧကကော;

အဟမ္ပိ တေန ဂစ္ဆာမိ, ယေန ဂစ္ဆသိ ခတ္တိယာ’’တိ

“大王，汝欲独行，此非正理。刹帝利，汝所行之路，我亦将从之。”

အာဒီသု ယုတ္တိယံ ဝတ္တတိ. ‘‘မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏ’’န္တိအာဒီသု ဝိသယေ. ‘‘သတဉ္စ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတီ’’တိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနေ ဝတ္တတိ. တတြ ယာ နိဿတ္တတာ, သာ ဧဝ နိဇ္ဇီဝတာ. ယော စ ဟေတု, သော ဧဝ ပစ္စယော.

等句中，用于道理义。在“缘于意与诸法而生起意识”等句中，用于所缘义。在“贤者之法不至衰老”一句中，用于涅槃义。其中，无有情即是无命者，因即是缘。

ဣစ္စေဝံ –

如是——

ပရိယတ္တိပစ္စယေသု, ဂုဏေ နိဿတ္တတာယ စ;

သဘာဝေ စေဝ ပညာယံ, ပုညေ ပညတ္တိယမ္ပိ စ.

于教法与诸缘中，于德与无有情中，于自性与慧中，于福德与施设中。

အာပတ္တိယံ ဝိကာရေ စ, ပစ္စယုပ္ပန္နကေပိ စ;

သစ္စသမာဓိပကတိ-ဉေယျေသု ယုတ္တိယမ္ပိ စ;

ဝိသယေ စေဝ နိဗ္ဗာနေ, ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

于罪与变异中，亦于缘生法中，于谛、定、自性、所应知中，亦于道理中，于所缘与涅槃中，“法”一词得以运用。

ကေစိ ပန ဓမ္မသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိဝိသယာနံ ဒသဓာဝ ပရိစ္ဆေဒံ ဝဒန္တိ.

然而，有些人说，“法”一词的适用范围有十种划分。

ဉေယျမဂ္ဂေ စ နိဗ္ဗာနေ, သဘာဝေ အထ ဇာတိယံ;

မနေ ဝိသယပုညေသု, ဘာဝေ ပါဝစနေပိ စ;

ဣမေသု ဒသသွတ္ထေသု, ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

于所知、道与涅槃，于自性与生类；于心、所缘与福德，于有以及圣教；于此十义中，“法”一词得以运用。

တတြ အတ္ထုဒ္ဓါရောတိ သမာနသဒ္ဒဝစနီယာနံ အတ္ထာနံ ဥဒ္ဓရဏံ အတ္ထုဒ္ဓါရော.

于此，所谓“义摄”，是指提取由同一词所表达的诸义。

ရကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以r结尾的语基形式。

လကာရန္တဓာတု

以l结尾的语基

ပါလ [Pg.340] ရက္ခဏေ. ‘‘ရက္ခဏံ, တာဏံ, ဂေါပနံ, အဝနံ, ပါလနံ, ရက္ခာ, ရက္ခဏာ, ဂုတ္တိ’’ ဣစ္စေတေ ပရိယာယာ. ပါလေတိ, ပါလယတိ. ပါလကော, ဗုဒ္ဓပါလော. အမ္ဗပါလီ ဂဏိကာ. သမော ဘဝတု ပါလိနာ. ပါလိတော, ပါလနံ, ပါဠိ.

（语基）pāl，义为守护。“守护(rakkhaṇaṃ)、救护(tāṇaṃ)、防护(gopanaṃ)、庇护(avanaṃ)、养护(pālanaṃ)、保护(rakkhā)、守护行(rakkhaṇā)、护卫(gutti)”，这些是同义词。Pāleti, pālayati（他保护）。Pālako（保护者），buddhapālo（佛护）。艺妓庵婆波利(Ambapālī gaṇikā)。Samo bhavatu pālinā（愿他与守护者平等）。Pālito（被守护的），pālanaṃ（守护），pāḷi（巴利）。

ဧတ္ထ ပါဠီတိ အတ္ထံ ပါလေတီတိ ပါဠိ, လဿ ဠတ္တံ. အထ ဝါ အန္တောဒကံ ရက္ခဏဋ္ဌေန မဟတော တဠာကဿ ထိရာ မဟတီတိ ပါဠိ ဝိယာတိ ပါဠိ, ပရိယတ္တိဓမ္မော. အပရော နယော ပကဋ္ဌာနံ ဥက္ကဋ္ဌာနံ သီလာဒိအတ္ထာနံ ဗောဓနတော သဘာဝနိရုတ္တိဘာဝတော ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဘာသိတတ္တာ စ ပကဋ္ဌာနံ ဝစနပ္ပဗန္ဓာနံ အာဠီတိ ပါဠိ.

于此，所谓“巴利”(pāḷi)，是因为它守护(pāleti)义理(atthaṃ)，故名“巴利”，其中l变为ḷ。又或者，犹如大水池坚固的堤岸(pāḷi)守护着里面的水，“巴利”(pāḷi)也守护着法义，此即圣教法(pariyattidhammo)。另一种解释是：因为它能开示殊胜、卓越的戒等义理，具有自然的词源，且为佛陀等所说，故称之为“巴利”(pāḷi)，即殊胜言教之系列(pakaṭṭhānaṃ vacanappabandhānaṃ āḷi)。

ပါဠိသဒ္ဒေါ ပါဠိဓမ္မေ, တဠာကပါဠိယမ္ပိ စ;

ဒိဿတေ ပန္တိယဉ္စေဝ, ဣတိ ဉေယျံ ဝိဇာနတာ.

“巴利”一词用于圣教法，亦用于湖泊的堤岸；亦见用于行列中，智者当知此义。

အယဉှိ ‘‘ပါဠိယာ အတ္ထမုပပရိက္ခန္တီ’’တိအာဒီသု ပရိယတ္တိဓမ္မသင်္ခါတေ ပါဠိဓမ္မေ ဒိဿတိ. ‘‘မဟတော တဠာကဿ ပါဠီ’’တိအာဒီသု တဠာကပါဠိယံ. ‘‘ပါဠိယာ နိသီဒိံသူ’’တိအာဒီသု ပန္တိယံ, ပဋိပါဋိယာ နိသီဒိံသူတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဓာတုယာ ကိစ္စံ နတ္ထိ. ပါဋိပဒိကော ဟိ ပန္တိဝါစကော ပါဠိသဒ္ဒေါ.

确实，在“审查巴利之义”(pāḷiyā atthamupaparikkhantī)等句中，它（巴利）见用于被称为圣教法的巴利法(pāḷidhamma)。在“大湖之堤岸”(mahato taḷākassa pāḷī)等句中，它用于湖堤。在“依列而坐”(pāḷiyā nisīdiṃsū)等句中，它用于行列，意思是“依序而坐”(paṭipāṭiyā nisīdiṃsū)。但在此义中，语基不起作用，因为表示“行列”的“巴利”一词本是名词词干。

တိလ သိနေဟနေ. တေလေတိ, တေလယတိ. တေလံ, တိလော, တိလံ.

（语基）til，义为油润。Teleti, telayati（他涂油）。Telaṃ（油），tilo（芝麻植株），tilaṃ（芝麻籽）。

တတ္ထ တိလောတိ တိလဂစ္ဆော. တိလန္တိ တပ္ဖလံ. တတော ပန နိက္ခန္တော သိနေဟော တေလံ. သော ဟိ ‘‘တိလာနံ ဣဒန္တိ တေလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘သာသပတေလ’’န္တိအာဒိဝစနံ န ယုဇ္ဇေယျာတိ? နော န ယုဇ္ဇတိ, ‘‘တိလသိနေဟနေ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာယ တိလဓာတုယာ သာမညတော ယဿ [Pg.341] ကဿစိ သိနေဟဿ ဝစနတော. တေန ‘‘သာသပတေလံ, မဓုကတေလ’’န္တိအာဒယော သာသနေ ပယောဂါ ဒိဿန္တိ. မယံ ပန တိလဓာတုဝသေန နိပ္ဖန္နာနံ တိလဂစ္ဆတပ္ဖလဝါစကာနံ ‘‘တိလော, တိလ’’န္တိ သဒ္ဒရူပါနံ ပကာသနမုခေန ‘‘တိလာနံ ဣဒန္တိ တေလ’’န္တိ ဝဒါမ, န ပန တေန ဝစနေန သာသပါဒီနံ သိနေဟဿ အတေလတ္တံ ဝဒါမ. အထ ကိဉ္စရဟီတိ စေ? တဒ္ဓိတဝိဓာနေ ဝိညုနံ ကောသလ္လတ္ထံ တိလသဒ္ဒံ ပဋိစ္စ ‘‘တိလာနံ ဣဒန္တိ တေလ’’န္တိ ဝဒါမ. သိနေဟသင်္ခါတဿ သာသပါဒီနံ တေလဿ ဝစနံ န ဇဟာမ, တသ္မာ ဥဒါဟရဏပ္ပကာသနေ ‘‘တိလော, တိလံ, တေလ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘တေလံ, တိလော, တိလ’’န္တိ အမှေဟိ ဝုတ္တံ. ဣဒဉှိ ဝစနံ တေလဿ သာမညတော သိနေဟေ ပဝတ္တိံ ဒီပေတိ. တေနေဝ စ သာသနေ ‘‘တိလတေလံ, သာသပတေလ’’န္တိအာဒိနာ ဝိသေသဝစနမ္ပိ ဒိဿတီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထာဝဂန္တဗ္ဗံ. အပိစ တေလသဒ္ဒေါ ယေဘုယျေန တိလတေလေ ဝတ္တတိ, ယထာ မိဂသဒ္ဒေါ ဟရိဏမိဂေတိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于此，tilo指芝麻植株，tilaṃ指其果实（芝麻籽）。从它提取的油(sineho)则为telaṃ（油）。它被称为telaṃ，是因为（语法上说）“此乃芝麻之物”(tilānaṃ idaṃ)。若如此，“芥子油”(sāsapatelaṃ)等说法不就不成立了吗？不，是成立的。因为根据所说的“（语基）til，义为油润”，til语基普遍适用于任何油质。因此，在圣教中可见“芥子油”、“甘草油”(madhukatelaṃ)等用法。我们通过阐明源自til语基、表示芝麻植株及其果实的tilo、tilaṃ等词形，来说明“此乃芝麻之物，故为油”，但我们并非以此说法来否定芥子等油不是油。若问为何如此？是为了让学习者在派生词(taddhita)的构成法上更为娴熟，我们才依据“芝麻”一词说“此乃芝麻之物，故为油”。我们并未舍弃用“油”来指称芥子油等油质。因此，在举例说明时，我们没有说“tilo, tilaṃ, telaṃ”，而是说“telaṃ, tilo, tilaṃ”。此说法显示出“油”(tela)一词普遍用于油质。正因如此，在圣教中也可见“芝麻油”(tilatelaṃ)、“芥子油”(sāsapatelaṃ)等具体说法，于此当得究竟。此外，应知“油”(tela)一词多用于芝麻油，犹如“兽”(miga)一词多用于鹿。

ဇလ အပဝါရဏေ. ဇာလေတိ, ဇာလယတိ. ဇာလံ, ဇာလာ. ဇာလန္တိ မစ္ဆဇာလံ. ဇာလာတိ အဂ္ဂိဇာလာ.

（语基）jal，义为发光。Jāleti, jālayati（他点燃）。Jālaṃ（网），jālā（火焰）。Jālaṃ指渔网。Jālā指火焰。

ခလ သောစေယျေ. သောစေယျံ သုစိဘာဝေါ. ခါလေတိ, ခါလယတိ. ပက္ခာလေတိ, ပက္ခာလယတိ.

（语基）khal，义为清洁。清洁(soceyyaṃ)即清净的状态。Khāleti, khālayati（他洗）。Pakkhāleti, pakkhālayati（他彻底地洗）。

တလ ပတိဋ္ဌာယံ. တာလေတိ, တာလယတိ. တာလော, တလံ.

（语基）tal，义为安立。Tāleti, tālayati（他安立）。Tālo（棕榈树），talaṃ（平面，底部）。

ဧတ္ထ တာလောတိ တိဏရာဇရုက္ခော. တလန္တိ ပါဏိတလဘူမိတလာဒိ. တဉှိ တာလယတိ ပတိဋ္ဌာတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထုဇာတန္တိ တလံ.

于此，tālo指棕榈树（草中之王树）。Talaṃ指手掌、地面等。事物于其上得以安立(tālayati patiṭṭhāti)，故称之为talaṃ（平面，底部）。

တုလ ဥမ္မာနေ. တောလေတိ, တောလယတိ.

（语基）tul，义为称量。Toleti, tolayati（他称量）。

ဒုလ [Pg.342] ဥက္ခေပေ. ဥက္ခေပေါ ဥဒ္ဓံ ခိပနံ. ဒေါလေတိ, ဒေါလယတိ. ဒေါလာ.

（语基）dul，义为举起。举起(ukkhepo)即向上投掷。Doleti, dolayati（他摇动）。Dolā（摇篮，秋千）。

ဧတ္ထ စ ဒေါလိယတိ ဥက္ခိပိယတိ ယတ္ထ နိပန္နော ဒါရကော, ယထာနိပန္နကော ဝါတိ ဒေါလာ.

于此，躺卧于其中而被摇动、举起的孩童所在之处，或如躺卧之物，即是dolā（摇篮）。

ဝုလ နိမ္မဇ္ဇနေ. ဝေါလေတိ, ဝေါယလတိ.

（语基）vul，义为沉没。Voleti, voyalati（他沉没）。

မီလ နိမီလနေ. မီလေတိ, မီလယတိ. မီလနံ, ဥမ္မီလနံ, နိမီလနံ.

（语基）mīl，义为闭眼。Mīleti, mīlayati（他闭眼）。Mīlanaṃ（闭眼），ummīlanaṃ（睁眼），nimīlanaṃ（闭眼）。

မူလ ရောဟနေ. မူလေတိ, မူလယတိ. မူလံ. ဧသာ ဟိ ယဒါ ပတိဋ္ဌာယံ ဝတ္တတိ, တဒါ ဘူဝါဒိဂဏိကာ, ‘‘မူလတီ’’တိ စဿာ ရူပံ.

（语基）mūl，义为生根。Mūleti, mūlayati（他种植）。Mūlaṃ（根）。当此（语基）用于“安立”(patiṭṭhāyaṃ)之义时，则属bhū组，其形式为mūlati。

တတ္ထ မူလန္တိ မူလယတိ ရူဟတိ ရုက္ခာဒိ ဧတေနာတိ မူလံ. အထ ဝါ မူလယတိ ဆိန္နောပိ ကောစိ ဧတေန အစ္ဆိန္နေန ပုနဒေဝ ရူဟတီတိ မူလံ. ဝုတ္တဉှိ –

于此，所谓mūlaṃ（根），是因为树木等藉此而得以确立(mūlayati)、生长(rūhati)，故名mūlaṃ。或者，即使被砍断，某些植物也能凭借这未断的部分而得以确立(mūlayati)，再次生长，故名mūlaṃ。如是说：

‘‘ယထာပိ မူလေ အနုပဒ္ဒဝေ ဒဠှေ,ဆိန္နောပိ ရုက္ခော ပုနဒေဝ ရူဟတိ;

ဧဝမ္ပိ တဏှာနုသယေ အနူဟတေ,နိဗ္ဗတ္တတိ ဒုက္ခမိဒံ ပုနပ္ပုန’’န္တိ;

犹如根未伤而坚固，树虽被砍伐仍复生；如是爱欲随眠未根除，此苦亦将一再产生。

မူလသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရော ဟေဋ္ဌာ ဘူဝါဒိဂဏေ ဝုတ္တော.

“根”(mūla)一词的义摄，已在前面的“bhū”组中述及。

ကလ ပိလ ခေပေ. ကာလေတိ, ကာလယတိ. ကာလော. ပိလေတိ, ပိလယတိ.

（语基）kal、pil，义为投掷。Kāleti, kālayati（他投掷）。Kālo（时间；黑色）。Pileti, pilayati（他投掷）。

ဧတ္ထ ကာလောတိ သမယောပိ မစ္စုပိ. တတြ သမယော တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အာယုံ ကာလယတိ ခေပေတိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အပ္ပံ အပ္ပံ ကရောတီတိ ကာလောတိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

于此，kālo（时间）既指时(samayo)，也指死(maccu)。其中，时被称为kālo，因为它投送(kālayati)、耗尽(khepeti)众生的寿命，日复一日地使其减少，故名kālo。对此亦有偈颂说：

‘‘ကာလော ဃသတိ ဘူတာနိ, သဗ္ဗာနေဝ သဟတ္တနာ;

ယော စ ကာလဃသော ဘူတော, သဘူတပစနိံပစီ’’တိ.

“时间吞噬一切众生，连同其自身；而那吞噬时间的有情，他烹煮了那烹煮众生者。”

မစ္စု [Pg.343] ပန ကာလယတိ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဇီဝိတံ ခေပေတိ သမုစ္ဆေဒဝသေန နာသေတီတိ ကာလောတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘ကာလောတိ မစ္စု. ကာလယတိ သတ္တာနံ ဇီဝိတံ နာသေတီတိ ကာလော. ကာလေန မစ္စုနာ ကတော နာသိတောတိ ကာလကတော’’တိ. ‘‘မရဏံ ဟိန္ဒံ မစ္စု မဋ္ဋု စုတိ ကာလော အန္တကော နိက္ခေပေါ’’တိ မရဏဿာဘိဓာနာနိ.

而死(maccu)被称为kālo，是因为它投送、耗尽、以断绝的方式毁灭众生的生命，故名kālo。因此，义注师们说：“kālo即是死。因其毁灭(nāseti)众生之生命，故为kālo。被kālo，即死所终结，故为kālakato（命终者）。”“maraṇaṃ（死）、hindaṃ、maccu（死）、maṭṭu、cuti（逝）、kālo（时）、antako（终结者）、nikkhepo（舍弃）”，这些是死的同义词。

သုလ္လ သဇ္ဇနေ. သုလ္လေတိ, သုလ္လယတိ.

（语基）sull，义为准备。Sulleti, sullayati（他准备）。

ဣလ ပေရဏေ. ဣလေတိ, ဣလယတိ.

（语基）il，义为摇动。Ileti, ilayati（他摇动）。

ဝလ ဘရဏေ. ဝါလေတိ, ဝါလယတိ. ဝါလော.

（语基）val，义为覆盖。Vāleti, vālayati（他覆盖）。Vālo（马尾毛）。

လလ ဣစ္ဆာယံ. လလေတိ, လလယတိ.

（语基）lal，义为欲求。Laleti, lalayati（他欲求）。

ဒလ ဝိဒါရဏေ. ဒါလေတိ, ဒါလယတိ, ပဒါလေတိ, ပဒါလယတိ. ကုဒါလော.

（语基）dal，义为劈开。Dāleti, dālayati（他劈开），padāleti, padālayati（他彻底劈开）。Kudālo（锄头）。

ကလ ဂတိသင်္ချာနေသု. ကာလေတိ, ကာလယတိ. ကာလော, ကလာ. ကလာတိ အဝယဝေါ. သာ ဟိ ကာလယိတဗ္ဗာ သင်္ခါယိတဗ္ဗာတိ ကလာ.

（语基）kal，义为行进与计算。Kāleti, kālayati（他计算）。Kālo（时间），kalā（部分）。Kalā即是部分(avayavo)。它被称为kalā，因为它应被驱使(kālayitabbā)、应被计算(saṅkhāyitabbā)。

သီလ ဥပဓာရဏေ. ဥပဓာရဏံ ဘုသော ဓာရဏံ, ပတိဋ္ဌာဝသေန အာဓာရဘာဝေါ. သီလေတိ, သီလယတိ. သီလံ, သီလနံ.

（语基）sīl，义为执持。执持（upadhāraṇaṃ）即是强力地保持，以作为根基的方式而为所依。Sīleti, sīlayati（他持守）。Sīlaṃ（戒），sīlanaṃ（持守的行为）。

ဧတ္ထ သီလန္တိ သီလေတိ ဥပဓာရေတိ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ အပါယေသု ဥပ္ပတ္တိနိဝါရဏဝသေန ဘုသော ဓာရေတီတိ သီလံ. အထ ဝါသီလိယတိ ဥပစာရိယတိ သပ္ပုရိသေဟိ ဟဒယမံသန္တရံ ဥပနေတွာ ဓာရိယတီတိ သီလံ. သီလနန္တိ ဘူဝါဒိဂဏေ အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာသင်္ခါတံ သမာဓာနံ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ‘‘သီလတီ’’တိ ရူပံ, ဣဓ ပန အာဓာရဘာဝသင်္ခါတံ ဥပဓာရဏံ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သီလေတိ, သီလယတီ’’တိ ရူပါနိ. အဋ္ဌကထာသု ဟိ ‘‘ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ [Pg.344] ပတိဋ္ဌာဝသေန အာဓာရဘာဝေါ ဥပဓာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တော.

于此，所谓sīlaṃ（戒），是因为它持守（sīleti）、执持（upadhāreti），即以防止投生恶趣的方式强力地支持具戒的个人（puggalaṃ），故名sīlaṃ。或者，它为善人所习行（sīliyati upacāriyati），被置于内心深处而受持，故名sīlaṃ。Sīlanaṃ在bhū组中被称为samādhānaṃ（等持），即不散乱。其形式为sīlati。但在此处，它被称为upadhāraṇaṃ（执持），即作为所依。其形式为sīleti, sīlayati。确实，在义注（aṭṭhakathā）中说：“以作为诸善法之根基的方式而为所依，即是执持。”

ဝေလ ကာလောပဒေသေ. ဝေလေတိ, ဝေလယတိ. ဝေလာ. ကေစိ ‘‘ဝေလ ဣတိ ဓာတုသဒ္ဒေါ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, ပေါရာဏေဟိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူဟိ ‘‘ဝေလယတီ’’တိ ရူပဿ ဒဿိတတ္တာ.

（语基）vel，义为指示时间。Veleti, velayati（他指示时间）。Velā（时）。有些人说“vel不是语基词”，此说不应取，因为古代的声明家已指出velayati这一形式。

ပလ မူလ လဝနပဝနေသု. လဝနံ ဆေဒနံ, ပဝနံ သောဓနံ. ပါလေတိ, ပါလယတိ. ပလံ. ပလံ နာမ မာနဝိသေသော. လောကဿ ဝိမတိံ ပါလေတိ လုနာတိ သောဓေတိ စာတိ ပလံ. မူလေတိ, မူလယတိ. သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ပန ‘‘မူလယတိ ကေဒါရံ, မူလယတိ ဓည’’န္တိ ပယောဂံ ဝဒန္တိ.

（语基）pal、mūl，于切割、净化义。切割（lavanaṃ）即是斩断，净化（pavanaṃ）即是清洁。Pāleti, pālayati（他守护）。Palaṃ（“波罗”，一种量度单位）。它被称为palaṃ，因为它守护（pāleti）、斩断（lunāti）并净化（sodheti）世间的疑惑。Mūleti, mūlayati（他种植）。而声明家们则说有‘种植田地’（mūlayati kedāraṃ）、‘种植谷物’（mūlayati dhaññaṃ）的用法。

ထူလ ပရိဗြူဟနေ. ပရိဗြူဟနံ ဝဍ္ဎနံ. ထူလေတိ, ထူလယတိ. ထူလော ပုရိသော. ထူလာ ဇဝေန ဟာယန္တိ.

（语基）thūl，义为增盛。增盛（paribrūhanaṃ）即是增长。Thūleti, thūlayati（他使粗壮）。Thūlo puriso（粗壮的人）。Thūlā javena hāyanti（粗壮者因速度而落后）。

ပလ ဂတိယံ. ပလေတိ, ပလယတိ. အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခံ. ပလေတိ ရသမာဒါယ. ယထာ သုတ္တဂုဠံ ယတ္တကေဟိ သုတ္တေဟိ ဝေဌိတံ, တတ္တကေဟိ ဧဝ ပလယတိ.

（语基）pal，义为去。Paleti, palayati（他离去）。Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ（意义消失，不可计数）。Paleti rasamādāya（他取了味道后离去）。Yathā suttaguḷaṃ yattakehi suttehi veṭhitaṃ, tattakehi eva palayati（犹如线球，被多少线缠绕，就散开多少）。

စိင်္ဂုလ ပရိဗ္ဘမနေ. စိင်္ဂုလေတိ, စိင်္ဂုလယတိ. စိင်္ဂုလယိတွာ. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘ယာဝတိကာ အဘိသင်္ခါရဿ ဂတိ, တာဝတိကံ ဂန္တွာ စိင်္ဂုလယိတွာ ဘူမိယံ ပပတီ’’တိ. တတ္ထ စိင်္ဂုလယိတွာတိ ပရိဗ္ဘမိတွာ.

（语基）ciṅgul，义为旋转。Ciṅguleti, ciṅgulayati。Ciṅgulayitvā（旋转后）。此处的巴利文是：“行的去处有多远，便去到那么远，旋转后，落于地上。”其中，‘ciṅgulayitvā’即是‘paribbhamitvā’（回旋后）。

လကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

“la”尾语基的形态。

ဝကာရန္တဓာတု

“va”尾语基

ဒိဝု ပရိကူဇနေ. ပရိကူဇနံ ဂဇ္ဇနံ. ဒေဝေတိ, ဒေဝယတိ. ဒေဝေါ စ ပရိဒေဝိတွာ. ဒေဝေါတိ မေဃော.

（语基）divu，义为悲鸣。悲鸣（parikūjanaṃ）即是雷鸣（gajjanaṃ）。Deveti, devayati。Devo ca paridevitvā（云在悲叹后）。Devo即是云。

ဒိဝု [Pg.345] အဒ္ဒနေ. အဒ္ဒနံ ဂန္ဓပိသနန္တိ ဝဒန္တိ. ဒေဝေတိ, ဒေဝယတိ.

（语基）divu，义为涂抹。他们说“涂抹”（addanaṃ）是香的研磨。Deveti, devayati。

စိဝ ဘာသာယံ. စိဝေတိ, စိဝယတိ.

（语基）civa，义为言说。Civeti, civayati。

ဝကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

“va”尾语基的形态。

သကာရန္တဓာတု

以sa为尾的词根

ပုသ ပေါသနေ. ပေါသေတိ, ပေါသယတိ. ဣမာနိ ရူပါနိ ကိဉ္စာပိ ဘူဝါဒိဂဏိကံ ‘‘ပေါသေတီ’’တိ ရူပံ ပဋိစ္စ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ ဝိယ ဒိဿန္တိ, တထာပိ ‘‘အညေပိ ဒေဝေါ ပေါသေတီ’’တိအာဒိကဿ စုရာဒိဂဏိကရူပဿ ဒဿနတော သုဒ္ဓကတ္တုဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥဘိန္နံ ပန ကာရိတဋ္ဌာနေ ‘‘ပေါသာပေတိ, ပေါသာပယတီ’’တိ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာနိ.

Pusa，于滋养义。Poseti，posayati。虽然这些形态是基于属于第一语基组(bhūvādigaṇa)的形态“poseti”，看起来像是主动形态，但当知，说它们是为了展示属于第十语基组(curādigaṇa)的形态，如“aññepi devo posetī”(其他天神也滋养)等。再者，于二者的使役义中，应作“posāpeti, posāpayatī”这样的使役形态。

ပေသ ပဋိဟရဏေ. ပေသေတိ, ပေသယတိ.

Pesa，于遣送义。Peseti, pesayati。

ပိသ ဗလပါဏနေသု. ပိသေတိ, ပိသယတိ.

Pisa，于压碎义。Piseti, pisayati。

ပသိ နာသနေ. ပံသေတိ, ပံသယတိ.

Pasi，于灭摈义。Paṃseti, paṃsayati。

ဇသိ ရက္ခဏေ. ဇံသေတိ, ဇံသယတိ.

Jasi，于守护义。Jaṃseti, jaṃsayati。

သိလေသ သိလေသနေ. သိလေသေတိ, သိလေသယတိ. သိလေသော.

Silesa，于拥抱义。Sileseti, silesayati。Sileso。

လူသ ဟိံသာယံ. လူသေတိ, လူသယတိ.

Lūsa，于伤害义。Lūseti, lūsayati。

ပုန္သ အဘိမဒ္ဒနေ. နကာရော နိဂ္ဂဟီတတ္ထံ. ပုံသေတိ, ပုံသယတိ. နပုံသကော. ဓာတုနကာရဿ လောပေ ‘‘ပေါသော’’ ဣစ္စပိ ရူပံ.

Punsa，于压制义。“na”字是为了“ṃ”义。Puṃseti, puṃsayati。Napuṃsako。词根的“na”字脱落时，亦有“poso”的形态。

တတ္ထ န ပုံသကောတိ ဣတ္ထိဘာဝပုမ္ဘာဝရဟိတော ပုဂ္ဂလော. သော ဟိ ပုရိသော ဝိယ သာတိသယံ ပစ္စာမိတ္တေ န ပုံသေတိ အဘိမဒ္ဒနံ [Pg.346] ကာတုံ န သက္ကောတီတိ နပုံသကောတိ ဝုစ္စတိ. ကေစိ ပန ‘‘န ပုမာ, န ဣတ္ထီ’’တိ နပုံသကောတိ ဝစနတ္ထံ ဝဒန္တိ. တထာ ဟိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ တံ ပုဂ္ဂလံ နပုံသကလိင်္ဂဝသေန နပုံသကန္တိ ဝဒန္တိ.

其中，“napuṃsako”(无性者)是指没有女性状态和男性状态的个人。因为他不能像男子一样极度地压制敌人，不能行压制，故被称为“napuṃsako”。但有些人说“napuṃsako”的词义是“非男，非女”。同样地，精通词语者以中性(napuṃsakaliṅga)称此人为“napuṃsaka”。

ဓူသ ကန္တိကရဏေ. ဓူသေတိ, ဓူသယတိ.

Dhūsa，于装饰义。Dhūseti, dhūsayati。

ရုသ ရောသနေ. ရောသနံ ကောပကရဏံ. ရောသေတိ, ရောသယတိ. ရောသော. ရောသောတိ ကောဓော.

Rusa，于激怒义。激怒即是引生忿怒。Roseti, rosayati。Roso。Roso即是忿怒。

ဗျုသ ဥဿဂ္ဂေ. ဗျောသေတိ, ဗျောသယတိ.

Byusa，于舍弃义。Byoseti, byosayati。

ဇသ ဟိံသာယံ. ဇာသေတိ, ဇာသယတိ.

Jasa，于伤害义。Jāseti, jāsayati。

ဒံသ ဒံသနေ. ဒံသေတိ, ဒံသယတိ. ဒံသနော. ဒံသနောတိ ဒန္တော. ဒံသန္တိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဧတေနာတိ ဒံသနော.

Daṃsa，于咬义。Daṃseti, daṃsayati。Daṃsano。Daṃsano即是牙齿。用此物咬嚼食或啖食，故为“daṃsano”。

ဒသိ ဒဿနေ စ. စကာရော ဒံသနံ အပေက္ခတိ. ဒံသေတိ, ဒံသယတိ. ဝိဒံသေတိ, ဝိဒံသယတိ သူရိယော အာလောကံ.

Dasi，于见义及咬义。此处的“ca”字是关联“daṃsana”(咬)。Daṃseti, daṃsayati。例如：太阳显示光明。

တဿ သန္တဇ္ဇနေ. တဿေတိ, တဿယတိ ပုရိသော စောရေ.

Tassa，于恐吓义。Tasseti, tassayati。例如，人恐吓盗贼。

ဝဿု သတ္တိဗန္ဓနေ. သတ္တိဗန္ဓနံ သမတ္ထတာကရဏံ. ဝဿေတိ, ဝဿယတိ.

Vassu，于赋予能力义。赋予能力即是使有能力。Vasseti, vassayati。

ဇသ တာဠနေ. တာဠနံ ပဟရဏံ. ဇာသေတိ, ဇာသယတိ.

Jasa，于击打义。击打即是打击。Jāseti, jāsayati。

ပသ ဗန္ဓနေ. ပါသေတိ, ပါသယတိ. ပါသော. ပါသန္တိ ဗန္ဓန္တိ သတ္တေ ဧတေနာတိ ပါသော, သကုဏပါသာဒိ.

Pasa，于束缚义。Pāseti, pāsayati。Pāso。用此物束缚有情，故为“pāso”(罗网)，如捕鸟网等。

ဃုသိ ဝိသဒ္ဒနေ. ဝိသဒ္ဒနံ ဥဂ္ဃောသနံ. ဃောသေတိ, ဃောသယတိ. ဃောသော.

Ghusi，于出声义。出声即是高声宣布。Ghoseti, ghosayati。Ghoso。

လသ သိလျယောဂေ. သိလျယောဂေါ လာသိယံ နာဋကနာဋနံ ရေစကဒါနံ. လာသေတိ, လာသယတိ. လာသေန္တော, လာသေန္တီ[Pg.347]. အတြာယံ ပါဠိ ‘‘ဝါဒေန္တိယာပိ လာသေန္တိ, နစ္စန္တိယာပိ လာသေန္တိ, လာသေန္တိယာပိ နစ္စန္တီ’’တိ. တတ္ထ လာသေန္တီတိ ယာ ဥပ္လဝမာနာ ဝိယ ဥဋ္ဌဟိတွာ လာသိယနာဋကံ နာဋေန္တိ, ရေစကံ ဒေန္တိ.

Lasa，于技艺结合义。技艺结合即是舞蹈、戏剧表演、作出优美姿态。Lāseti, lāsayati。Lāsento, lāsentī。此处的巴利是：“vādentiyāpi lāsenti, naccantiyāpi lāsenti, lāsentiyāpi naccantī”(奏乐时亦舞蹈，跳舞时亦舞蹈，舞蹈时亦跳舞)。其中，“lāsentī”(舞蹈的女子)是指那些仿佛跳跃般起身，表演优雅的舞蹈，作出优美姿态者。

ဘူသ အလင်္ကာရေ. ဘူသေတိ, ဘူသယတိ. ဝိဘူသေတိ, ဝိဘူသယတိ. ဘူသနံ, ဝိဘူသနံ.

Bhūsa，于装饰义。Bhūseti, bhūsayati。Vibhūseti, vibhūsayati。Bhūsanaṃ, vibhūsanaṃ。

ဝသ သိနေဟနဆေဒါဝဟရဏေသု. အဝဟရဏံ စောရိကာယ ဂဟဏံ. ဝါသေတိ, ဝါသယတိ. ဝသာ.

Vasa，于涂油、切断、拿取诸义。拿取即是偷盗。Vāseti, vāsayati。Vasā。

တာသ ဝါရဏေ. ဝါရဏံ နိဝါရဏံ. တာသေတိ, တာသယတိ.

Tāsa，于阻止义。阻止即是制止。Tāseti, tāsayati。

ဓသ ဥဉ္ဆေ. ဓာသေတိ, ဓာသယတိ.

Dhasa，于拾穗义。Dhāseti, dhāsayati。

ဘသ ဂဟဏေ. ဘာသေတိ, ဘာသယတိ.

Bhasa，于执取义。Bhāseti, bhāsayati。

ပုသ ဓာရဏေ. ပေါသေတိ, ပေါသယတိ, အာဘရဏံ ဓာရေတီတိ အတ္ထော.

Pusa，于执持义。Poseti, posayati，其义为“佩戴装饰品”。

တုသိ ပိသိ ကုသိ ဒသိ ဘာသာယံ. တုံသေတိ, တုံသယတိ. ပိံသေတိ, ပိံသယတိ. ကုံသေတိ, ကုံသယတိ. ဒံသေတိ, ဒံသယတိ.

Tusi、pisi、kusi、dasi，于言说义。Tuṃseti, tuṃsayati。Piṃseti, piṃsayati。Kuṃseti, kuṃsayati。Daṃseti, daṃsayati。

ခုသိ အက္ကောသနေ. ခုံသေတိ, ခုံသယတိ. ခုံသနာ.

Khusi，于辱骂义。Khuṃseti, khuṃsayati。Khuṃsanā。

ဂဝေသ မဂ္ဂနေ. ဂဝေသေတိ, ဂဝေသယတိ. ဂဝေသကော, ဂဝေသိတော, ဂဝေသနာ, ဂဝေဋ္ဌိ.

Gavesa，于寻觅义。Gaveseti, gavesayati（他寻觅，他使人寻觅）。Gavesako（寻觅者），gavesito（被寻觅的），gavesanā（寻觅），gaveṭṭhi（寻觅）。

ဝါသ ဥပသေဝါယံ. ဝါသေတိ, ဝါသယတိ. ဝါသော, အာဝါသော.

Vāsa，于居住义。Vāseti, vāsayati（他居住，他使人居住）。Vāso（居住），āvāso（住所）。

ဟိသိ ဟိံသာယံ. ဟိံသေတိ, ဟိံသယတိ.

Hisi，于伤害义。Hiṃseti, hiṃsayati（他伤害，他使人伤害）。

နိဝါသ အစ္ဆာဒနေ. ဝတ္ထံ နိဝါသေတိ, နိဝါသယတိ. ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ.

Nivāsa，于穿着义。Vatthaṃ nivāseti, nivāsayati（穿上衣服，使人穿上衣服）。Pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā（上午时分穿好衣后）。

အံသ [Pg.348] သံဃာတေ. အံသေတိ, အံသယတိ. အံသော, အံသာ.

Aṃsa，于聚集义。Aṃseti, aṃsayati（他聚集，他使人聚集）。Aṃso, aṃsā。

ဧတ္ထ စ အံသောတိ ကောဋ္ဌာသောပိ ခန္ဓောပိ ဝုစ္စတိ. အံသာတိ အရိသရောဂေါ.

于此，`aṃso` 亦称 `koṭṭhāso`（份）或 `khandho`（蕴）。`Aṃsā` 指痔疮。

မိသ သဇ္ဇနေ. မေသေတိ, မေသယတိ.

Misa，于准备义。Meseti, mesayati（他准备，他使人准备）。

ရသ အဿာဒနေ. ရသေတိ, ရသယတိ. ရသော. ရသိယတေ အဿာဒိယတေ ဇနေဟီတိ ရသော.

Rasa，于品尝义。Raseti, rasayati（他品尝，他使人品尝）。Raso（味）。Rasiyate assādiyate janehīti raso（因被人们品尝、享受，故为“味”）。

ရသ သိနေဟနေ. ရသေတိ, ရသယတိ. ရသော.

Rasa，于爱恋义。Raseti, rasayati（他爱恋，他使人爱恋）。Raso（爱恋）。

တတ္ထ ရသေတီတိ သိနေဟတိ. ရသောတိ သိနေဟော, သိနေဟသမ္ဗန္ဓော သာမဂ္ဂိရသောတိ ဝုစ္စတိ, ယံ သန္ဓာယ ဗြာဟ္မဏာ ဘဂဝန္တံ ‘‘အရသရူပေါ သမဏော ဂေါတမော’’တိ အဝေါစုံ.

于此，`raseti` 意为“爱恋”。`Raso` 指爱恋，爱恋的关系被称为“和谐之味”。就此，婆罗门们称世尊为：“沙门乔达摩是无爱之人。”

သိယ အသဗ္ဗပ္ပယောဂေ. သေသေတိ, သေသယတိ. သေသော. ဝိပုဗ္ဗော အတိသယေ, ဝိပုဗ္ဗော အတိသယေ, ဝိပုဗ္ဗော သိသဓာတု အတိသယေ ဝတ္တတိ, ဝိသေသေတိ, ဝိသေသယတိ. ဝိသေသော, ဝိသိဋ္ဌော, ဝိသေသနံ.

Sisa，于剩余义。Seseti, sesayati（他留下剩余，他使人留下剩余）。Seso（剩余）。当加上前缀 vi- 时，此词根用于卓越之义，如 viseseti, visesayati（他区别，他使人区别）。Viseso（区别），visiṭṭho（卓越的），visesanaṃ（特质）。

မိဿ သမ္မိဿေ. မိဿေတိ, မိဿယတိ. သမ္မိဿေတိ, သမ္မိဿယတိ. မိဿော, မိဿော, မိဿိတော, သမ္မိဿိတော, သမ္မိဿော ဣစ္စာဒီနိ. အလမ္ဗုသာဇာတကေ မိဿာတိ ဣတ္ထီနံ ဝတ္တဗ္ဗနာမံ, ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မိဿနတာယ.

Missa，于混合义。Misseti, missayati（他混合，他使人混合）；Sammisseti, sammissayati（他一起混合，他使人一起混合）。Misso, missito, sammissito, sammisso 等（混合的，被混合的）。在《阿琅卜萨(Alambusā)本生》中，missā 是女人的称谓，因其与男人混杂之故。

ဇုသ ပရိတက္ကနေ. ဇောသေတိ, ဇောသယတိ.

Jusa，于思量义。Joseti, josayati（他思量，他使人思量）。

မသ ပဟာသနေ. မသေတိ, မသယတိ.

Masa，于舍弃义。Maseti, masayati（他舍弃，他使人舍弃）。

မရိသ တိတိက္ခာယံ. မရိသေတိ. မရိသယတိ.

Marisa，于忍耐义。Mariseti, marisayati（他忍耐，他使人忍耐）。

ပိသ ပေသနေ. ပေသေတိ, ပေသယတိ. ပေသကော, ပေသိတော.

Pisa，于研磨义。Peseti, pesayati（他研磨，他使人研磨）。Pesako（研磨者），pesito（被研磨的）。

ဃုသ [Pg.349] သဒ္ဒေ. ဃောသေတိ, ဃောသယတိ. ဥဂ္ဃောသယုံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပမောဒိတာ. ဃောသော.

Ghusa，于发声义。Ghoseti, ghosayati（他宣告，他使人宣告）。Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā（他们在菩提座下欢喜地高声呼喊）。Ghoso（声响）。

ဒိသီ ဥစ္စာရဏေ. ဒေသေတိ, ဒေသယတိ. ဒေသကော, ဒေသေတာ, ဒေသိတော, ဒေသနာ.

Disī，于宣说义。Deseti, desayati（他教示，他使人教示）。Desako, desetā（教示者），desito（被教示的），desanā（教示）。

ဝသ အစ္ဆာဒနေ. ဝါသေတိ, ဝါသယတိ. နိဝါသေတိ, နိဝါသယတိ. ဝတ္ထံ.

Vasa，于遮盖义。Vāseti, vāsayati（他穿衣，他使人穿衣）；Nivāseti, nivāsayati（他穿下衣，他使人穿下衣）。Vatthaṃ（衣）。

သကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

S字尾语根形式。

ဟကာရန္တဓာတု

H字尾语根

အရဟ ပူဇာယံ. အရဟေတိ, အရဟယတိ. အရဟာ, အရဟံ. ‘‘အရဟာ, ခီဏာသဝေါ, အသေက္ခော’’တိ အရဟတော နာမာနိ.

Araha，于崇拜义。Araheti, arahayati。Arahā, arahaṃ（阿罗汉）。“阿罗汉、漏尽者、无学者”是阿罗汉的名称。

သိနေဟ သိနေဟနေ. သိနေဟေတိ, သိနေဟယတိ.

Sineha，于喜爱义。Sineheti, sinehayati。

ဝရဟ ဟိံသာယံ. ဝရဟေတိ, ဝရဟယတိ. ဝရာဟော.

Varaha，于伤害义。Varaheti, varahayati。Varāho（野猪）。

ဝရာဟောတိ သူကရောပိ ဟတ္ထီပိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဧဏေယျာ စ ဝရာဟာ စာ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ သူကရော ‘‘ဝရာဟော’’တိ ဝုတ္တော, ‘‘မဟာဝရာဟဿ…ပေ… နဒီသု ဇဂ္ဂတော’’တိ ဧတ္ထ ပန ဟတ္ထီ ‘‘ဝရာဟော’’တိ.

Varāho（野猪）亦可指猪或象。在“羚羊与野猪”中，varāho指猪；但在“大野猪……于河中守护”中，varāho则指象。

ရဟ စာဂေ. ရဟေတိ, ရဟယတိ.

Raha，于舍弃义。Raheti, rahayati。

စဟ ပရိကတ္ထနေ. စဟေတိ, စဟယတိ.

Caha，于称赞义。Caheti, cahayati。

မဟ ပူဇာယံ. မဟေတိ, မဟယတိ. မဟိတော ရာဇာ မဟာရာဇာ. ဝိဟာရမဟော, စေတိယမဟော.

Maha，于崇拜义。Maheti, mahayati。被崇拜的国王即是“大王”(mahārājā)。寺院节(vihāramaho)，塔节(cetiyamaho)。

ပိဟ ဣစ္ဆာယံ. ပိဟေတိ, ပိဟယတိ. ပိဟာ, ပိဟာလု, အပိဟော, ပိဟနီယာ ဝိဘူတိယော.

Piha，于渴望义。Piheti, pihayati。Pihā（渴望），pihālu（渴望者），apiho（无渴望者），pihanīyā vibhūtiyo（值得渴望的财富）。

ကုဟ [Pg.350] ဝိမှာပနေ. ကုဟေတိ, ကုဟယတိ. ကုဟကော. ကုဟယတိ လောကဝိမှာပနံ ကရောတီတိ ကုဟကော. ကုဟနာ.

Kuha，于欺骗义。Kuheti, kuhayati。Kuhako（欺骗者）。Kuhayati lokavimhāpanaṃ karotīti kuhako（他欺骗，令世人惊奇，故为欺骗者）。Kuhanā（欺骗）。

သဟ ပရိသဟနေ. ပရိသဟနံ ခန္တိ. သဟေတိ, သဟယတိ. သဟနံ. ဘူဝါဒိဂဏိကဿ ပနဿ ‘‘သဟတီ’’တိ ရူပံ.

（语根sah）用于忍受。忍受即是忍耐(khanti)。其动词为saheti、sahayati。其派生词为sahanaṃ（忍受）。但此语根属于浮派(bhūvādi-gaṇa)时，其形式为sahati。

ဂရဟ ဝိနိန္ဒနေ. ဂရဟေတိ, ဂရဟယတိ. ဂရဟာ. ဘူဝါဒိဂဏိကဿ ပနဿ ‘‘ဂရဟတီ’’တိ ရူပံ.

（语根garah）用于谴责。其动词为garaheti、garahayati。其派生词为garahā（谴责）。但此语根属于浮派(bhūvādi-gaṇa)时，其形式为garahati。

ဟကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

以h结尾的语根之形式。

ဠကာရန္တဓာတု

以ḷ结尾的语根

တဠ တာဠနေ. တာဠေတိ, တာဠယတိ. ပတာဠေတိ, ပတာဠယတိ. တာဠံ. တာဠန္တိ ကံသတာဠာဒိ.

（语根taḷ）用于击打。其动词为tāḷeti、tāḷayati；patāḷeti（猛击）、patāḷayati。其派生词为tāḷaṃ（乐器）。〔例如〕tāḷanti kaṃsatāḷādi（他们敲击铜钹等）。

တဠ အာဃာတေ. ပုဗ္ဗေ ဝိယ ရူပါနိ.

（语根taḷ）用于撞击。其形式如前。

ခဠ ဘေဒေ. ခဠေတိ, ခဠယတိ.

（语根khaḷ）用于破坏。其动词为khaḷeti、khaḷayati。

ဣဠ ထဝနေ. ဣဠေတိ, ဣဠယတိ.

（语根iḷ）用于赞颂。其动词为iḷeti、iḷayati。

ဇုဠ ပေရဏေ. ဇောဠေတိ, ဇောဠယတိ.

（语根juḷ）用于派遣。其动词为joḷeti、joḷayati。

ပီဠ အဝဂါဟနေ. ပီဠေတိ, ပီဠယတိ. နိပ္ပီဠေတိ, နိပ္ပီဠယတိ. ပီဠနကော, ပီဠိတော, ပီဠာ, ပီဠနံ, နိပ္ပီဠနကော.

（语根pīḷ）用于压迫。其动词为pīḷeti、pīḷayati；nippīḷeti（榨出）、nippīḷayati。其派生词为：pīḷanako（压迫者），pīḷito（被压迫的），pīḷā（压迫），pīḷanaṃ（压迫之事），nippīḷanako（榨出者）。

လဠ ဥပသေဝါယံ. လာဠေတိ, လာဠယတိ. ဥပလာဠေတိ, ဥပလာဠယတိ. ဘူဝါဒိဂဏဋ္ဌာယ ပန ဝိလာသနတ္ထေ ဝတ္တမာနာယ ဧတိဿာ ‘‘လဠတီ’’တိ ရူပံ.

（语根laḷ）用于爱护。其动词为lāḷeti、lāḷayati；upalāḷeti（抚爱）、upalāḷayati。但此语根属于浮派(bhūvādi-gaṇa)，用于嬉戏之义时，其形式为laḷati。

သိဠ သေဠနေ. သေဠေတိ, သေဠယတိ. သေဠေန္တော. ဧတ္ထ သေဠေတီတိ သေဠိတသဒ္ဒံ ကရောတိ.

（语根siḷ）用于嘲弄。其动词为seḷeti、seḷayati。其派生词为seḷento（嘲弄者）。于此，seḷeti意为发出嘲弄之声。

အဝဂ္ဂန္တဓာတုရူပါနိ.

非品结尾的语根形式。

စုရာဒီ [Pg.351] ဧတ္တကာ ဒိဋ္ဌာ, ဓာတဝေါ မေ ယထာဗလံ;

သုတ္တေသွညေပိ ပေက္ခိတွာ, ဂဏှဝှော အတ္ထယုတ္တိတော.

我已尽己所能，示现此等以cur等为首之语根；亦当于经中考察其他，依其适当之义而领会之。

စုရပမုခဂဏော မေ သာသနတ္ထံ ပဝုတ္တော,သုပစုရဟိတကာမော တမ္ပိ သိက္ခေယျ ဓီရော;

သုပစုရနယပါဌေ သတ္ထုနော တဉှိ သိက္ခံ,ပိယုသမိဝ မနုညံ အတ္ထသာရံ လဘေထ.

我为教法之故，已解说以cur等为首的语根组。愿追求广大利益的智者亦学习此法；学习导师这部含摄众多方法的论典，他将获得如甘露般悦意的义理精华。

ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေ ဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညူနံ

如是，于具义注的九分教、三藏以及智者们的表达方式中，

ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေ

为获得善巧而作的《声论》中，

စုရာဒိဂဏပရိဒီပနော အဋ္ဌာရသမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

阐明以cur等为首之语根组的第十八 章。

၁၉. သဗ္ဗဂဏဝိနိစ္ဆယ

19. 一切语根组的抉择

ဣတော ပရံ ပဝက္ခာမိ, သဗ္ဗဂဏဝိနိစ္ဆယံ;

သောတူနံ ပဋုဘာဝတ္ထံ, ပရမေ ပိဋကတ္တယေ.

此后我将解说一切语根组的抉择，为令听者于无上三藏中获得熟练。

ပစ္စယာဒိဝိဘာဂေဟိ, နယေဟိ ဝိဝိဓေဟိ တံ;

သုခဂ္ဂါဟာယ သောတူနံ, သုဏာထ မမ ဘာသတော.

我将通过对词缀等的划分和各种方法来阐述它，为令听者容易领会，请听我宣说。

တတ္ထ ပဌမော ဘူဝါဒိဂဏော, ဒုတိယော ရုဓာဒိဂဏော, တတိယော ဒိဝါဒိဂဏော, စတုတ္ထော သွာဒိဂုဏော, ပဉ္စမော ကိယာဒိဂဏော, ဆဋ္ဌော ဂဟာဒိဂဏော, သတ္တမော တနာဒိဂဏော, အဋ္ဌမော စုရာဒိဂဏော, ဣမသ္မိံ ဘဂဝတော ပါဝစနေ အဋ္ဌဝိဓာ ဓာတုဂဏာ ဘဝန္တိ. ဧတေသု ဝိကရဏပစ္စယဝသေန –

其中，第一是浮派(bhūvādi)，第二是卢陀派(rudhādi)，第三是地婆派(divādi)，第四是须派(svādi)，第五是基派(kiyādi)，第六是伽诃派(gahādi)，第七是陀那派(tanādi)，第八是朱罗派(curādi)。在世尊的教法中，有此八种语根组。在这些语根组中，依变化词缀而言——

ဘူဝါဒိတော အကာရော စ, သာနုသာရော ရုဓာဒိတော;

အကာရော စေဝိဝဏ္ဏော စ, ဧကာရောကာရမေဝ စ.

从浮派(bhūvādi)为a，从卢陀派(rudhādi)为带随韵(anusvāra)者；以及a、i、e、o。

ယပစ္စယော ဒိဝါဒိမှာ, ဏု ဏာ ဥဏာ သုဝါဒိတော;

ကျာဒိတော ပန နာယေဝ, ပ္ပဏှာ ပန ဂဟာဒိတော.

从地婆派(divādi)为ya词缀；从须派(svādi)为ṇu、ṇā、uṇā；从基派(kiyādi)为nā；从伽诃派(gahādi)为ppa与ṇhā。

ဩယိရာ [Pg.352] တု တနာဒိမှာ, ဏေ ဏယာ စ စုရာဒိတော;

အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန, ပစ္စယာ ဒသ ပဉ္စ စ.

从陀那派(tanādi)为o与yira；从朱罗派(curādi)为ṇe与ṇaya。通过包含未提及者，（总共有）十五个词缀。

ဟိယျတ္တနီ သတ္တမီ စ, ဝတ္တမာနာ စ ပဉ္စမီ;

စတဿေတာ ပဝုစ္စန္တိ, သဗ္ဗဓာတုကနာမိကာ.

未完成时(hiyyattanī)、愿望式(sattamī)、现在时(vattamānā)和命令式(pañcamī)：这四种被称为sabbadhātuka（通用于所有语根）。

ဧတေသု ဝိသယေသွေဝ, အကာရော သုဒ္ဓကတ္တရိ;

အညတြ ခ ဆ သာဒီဟိ, သဟာပိ စုပလဗ္ဘတိ.

于此等（sabbadhātuka时态）范围内，使用a词缀。除以kha、cha、sa等为首者外，亦见其与其他（语根）共存。

‘‘ဘဝတိ ဟောတိ သမ္ဘောတိ, ဇေတိ ဇယတိ ကီယတိ;

ဍေတိ ယာတိ ဣတိ ဧတိ, အဝတိ ကောတိ သင်္ကတိ.

“bhavati（变成）、hoti（是）、sambhoti（生起）、jeti（征服）、jayati（征服）、kīyati（被购买）、ḍeti（飞）、yāti（去）、iti（去）、eti（来）、avati（保护）、koti（弯曲）、saṅkati（怀疑），

ဘိက္ခတိ ပိဝတိ ပါတိ, ဝဒေတိ ဝဒတိ’’ ဣတိ;

ဘူဝါဒိဓာတုရူပါနိ, ဘဝန္တီတိ ပကာသယေ.

bhikkhati（乞食）、pivati（饮）、pāti（保护）、vadeti（说）、vadati（说）”——当说此等为浮派(bhūvādi)语根之形式。

ရူပံ ‘‘ရုန္ဓတိ ရုန္ဓီတိ, ရုန္ဓေတိ ပုန ရုန္ဓိတိ;

သုမ္ဘောတိ’’စ္စာဒီရူပါနိ, ရုဓာဒီန္တိ ဒီပယေ.

“rundhati、rundhīti、rundheti、rundhiti（皆为‘阻止’）、sumbhoti（粉碎）”——当阐明此等形式属于卢陀派(rudhādi)。

‘‘ဒိဗ္ဗတိ သိဗ္ဗတိ စေဝ, ယုဇ္ဇတိ ဝိဇ္ဇတိ တထာ;

ဃာယတိ ဟာယတိ’’စ္စာဒိ, ရူပမာဟု ဒိဝါဒိနံ.

“`dibbati`(游戏)、`sibbati`(缝纫)、`yujjati`(结合)、`vijjati`(存在)、`ghāyati`(嗅)、`hāyati`(衰减)”——（智者）说诸如此类的形式属于`divādi`组。

‘‘သုဏောတိ စ သုဏာတိ စ, ဝုဏောတိ စ ဝုဏာတိ စ;

ပါပုဏာတိ ဟိနောတီ’’တိ, အာဒိရူပံ သုဝါဒိနံ.

“`suṇoti`和`suṇāti`(听闻)、`vuṇoti`和`vuṇāti`(覆盖)、`pāpuṇāti`(到达)、`hinoti`(派遣)”——这些是`svādi`组的主要形式。

‘‘ကိနာတိ စ ဇိနာတိ စ, ဓုနာတိ စ မုနာတိ စ;

အသ္နာတိ’’စ္စာဒိရူပဉ္စ, ကျာဒီနန္တိ ဝိဘာဝယေ.

“`kināti`(购买)、`jināti`(征服)、`dhunāti`(抖落)、`munāti`(了知)、`asnāti`(吃)”——应当辨别，诸如此类的形式属于`kiyādi`组。

‘‘ဃေပ္ပတိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, သဏှဉ္စ သဏှကောတိ စ;

ကဏှံ တဏှာ စ တိဏှုဏှ’’-မိစ္စာဒိ စ ဂဟာဒိနံ.

“`gheppati`(被取)、`paṭiggaṇhāti`(接受)，以及`saṇha`(柔和)、`saṇhakoti`(使柔和)、`kaṇha`(黑)、`taṇhā`(渴爱)、`tiṇha`(锐利)、`uṇha`(热)”——诸如此类属于`gahādi`组。

‘‘တနောတိ စ ကရောတိ စ, ကယိရတိ သနောတိ စ;

သက္ကောတ’ပ္ပောတိ ပပ္ပောတိ’’-စ္စာဒိရူပံ တနာဒိနံ.

“`tanoti`(伸展)、`karoti`(做)、`kayirati`(被做)、`sanoti`(获得)、`sakkoti`(能够)、`appoti`(获得)、`pappoti`(到达)”——诸如此类的形式属于`tanādi`组。

‘‘စောရေတိ စောရယန္တေ စ, စိန္တေတိ စိန္တယန္တိ စ;

မန္တေတိ’’စ္စာဒိကဉ္စာပိ, ရူပမာဟု စုရာဒိနံ.

“`coreti`(偷盗)、`corayante`(使……偷盗)、`cinteti`(思考)、`cintayanti`(使……思考)、`manteti`(商议)”——（智者）说诸如此类的形式也属于`curādi`组。

ဝိကရဏဝသေနေဝံ, ရူပဘေဒေါ ပကာသိတော;

ဓာတူနံ ဓာတုဘေဒါဒိ-ကုသလဿ မတာနုဂေါ.

如是，语根形式的差别已根据变化词缀而阐明，这是遵循了善于辨别语根等专家的观点。

ကိရိယာယ [Pg.353] ဓာရဏတော, ဓာတဝေါ ဧကဓာ မတာ;

ဒွိဓာပိ စ ပဝုစ္စန္တိ, သကမ္မာကမ္မတော ပန.

因持有“行为”，故语根被认为是一类的；但根据其及物性(sakammaka)与不及物性(akammaka)，它们也被说成是两类的。

တတ္ထ သကမ္မကာ နာမ, ဂမိဘက္ခာဒယာ သိယုံ;

ဌာသာဒယော အကမ္မာ စ, ဥပသဂ္ဂံ ဝိနာ ဝဒေ;

其中，及物语根有`gam`(去)、`bhakkh`(吃)等；不及物语根有`ṭhā`(站立)、`ās`(坐)等。应知此说是在没有前缀的情况下。

သကမ္မကကမ္မဘူတော, ဒိဝု ဣစ္စာဒယော ပုန;

ဂဟေတွာန တိဓာ ဟောန္တိ, ဧဝဉ္စာပိ ဝိဘာဝယေ.

此外，`div`(游戏)等语根既可是及物的，也可是不及物的。加上这类，语根便有三种。应当如是辨别。

သကမ္မကေ ဒွိဓာ ဘိတွာ, ဧကကမ္မဒွိကမ္မတော;

အကမ္မကေဟိ သဒ္ဓိံ တေ, တိဝိဓာပိ ဘဝန္တိ ဟိ.

将及物语根分为单宾语(ekakamma)和双宾语(dvikamma)两类后，再加上不及物语根，它们确实就成了三类。

အကမ္မကာ ရုတာယေဝ, ဧကကမ္မာ ဂမာဒယော;

ဟောန္တိ ဒွိကမ္မကာ နာမ, ဒုဟိကရဝဟာဒယော.

不及物语根如`ru`(哭)等；单宾语语根如`gam`(去)等；双宾语语根则有`duh`(挤奶)、`kar`(做)、`vah`(运载)等。

သကမ္မာကမ္မကတ္တမှိ, ဓာတူနမုပသဂ္ဂတော;

နိယမော နတ္ထိ သော တသ္မာ, န မယာ ဧတ္ထ ဝုစ္စတိ.

关于语根加上前缀后的及物性与不及物性，并没有固定的规则，因此我在此不作论述。

ဧကဋ္ဌာနာ ဂမိစ္စာဒီ, ဒွိဋ္ဌာနာ ဘူပစာဒယော;

တိဋ္ဌာနာ သွာဒယော ဧဝံ, ဌာနတောပိ တိဓာ မတာ.

`gam`(去)等是单形(ekaṭṭhāna)的，`bhū`(是)、`pac`(烹调)等是双形(dviṭṭhāna)的，`svād`(尝)等是三形(tiṭṭhāna)的。如是，根据形态，语根也被认为是三类的。

ဂုပါဒယော နိယောဂေန, အာချာတတ္တေ သဝုဒ္ဓိကာ;

ဝစ တုရာဒယော န ဟိ, ဝုဒ္ဓိကာ ကာရိတံ ဝိနာ;

`gup`(守护)等语根在限定动词中必须发生音增(vuddhi)；而`vac`(说)、`tur`(迅速)等语根，除非在使役态中，否则不发生音增。

ခိ ဇိ ဣစ္စာဒယော ဓာတူ, သဝုဒ္ဓါဝုဒ္ဓိကာ မတာ;

ဣတိ ဝုဒ္ဓိဝသေနာပိ, တိဝိဓော ဓာတုသင်္ဂဟော.

`khi`(毁坏)、`ji`(征服)等语根被认为既可音增也可不音增。如是，根据音增与否，语根的集合也有三种。

အလုတ္တဝိကရဏာ စ, လုတ္တဝိကရဏာ တထာ;

လုတ္တာလုတ္တဝိကရဏာ, ဧဝမ္ပိ တိဝိဓာ သိယုံ.

（语根可分为）变化词缀不省略的、变化词缀省略的，以及变化词缀既可省略也可不省略的。如是，（语根）也可分为三类。

တတြာလုတ္တဝိကရဏာ, ဂမိ ရုဓိ ဒိဝါဒယော;

ပါ ဘာဒယော ဇိနိစ္စာဒီ, ကမတော ဣတရေ သိယုံ.

其中，变化词缀不省略的有`gam`(去)、`rudh`(阻止)、`div`(游戏)等。`pā`(饮)、`bhā`(照耀)等（是变化词缀省略的），`ji`(征服)等（是变化词缀既可省略也可不省略的），依次为另外两类。

သုဒ္ဓဿရာ ဧကဿရာ, တထာနေကဿရာတိ စ;

တိဓာ ဘဝန္တိ ယုယာတာ-ပါဘာလာဒီ ကရာဒယော.

语根有纯元音、单元音，以及多元音。`yu`(结合)、`yā`(去)、`tā`(渡)、`pā`(饮)、`bhā`(照耀)、`lā`(取)等，以及`kar`(做)等，因此分为三类。

စတုဓာဒိနယော စာပိ, လဗ္ဘမာနဝသေန စ;

ဂဟေတဗ္ဗော နယညူဟိ, ယထာဝုတ္တာနုသာရတော.

此外，知晓方法的智者，也应根据所发现的情况，并遵循已述说的内容，来理解四分法等方法。

ပုန [Pg.354] သုဒ္ဓဿရာ ဓာတူ, ဧကဿရာ စ သတ္တဓာ;

အာဣဝဏ္ဏဥဝဏ္ဏန္တ-ဧဩန္တဝသာ မတာ.

再者，纯元音语根和单元音语根被分为七种，此乃根据其结尾是`ā`、`i`、`ī`、`u`、`ū`、`e`、`o`而定。

အဝဏ္ဏိဝဏ္ဏုဝဏ္ဏန္တေ-ကာရန္တာနံ ဝသေန ဝေ;

အနေကဿရဓာတူ စ, သတ္တဓာဝ ပကိတ္တိတာ.

确实，根据其结尾是`a`、`ā`、`i`、`ī`、`u`、`ū`、`e`，多元音语根也被宣说为七种。

ဧဝံ ပန္နရသဓာပိ, ဓာတူနမိဓ သင်္ဂဟော;

တပ္ပဘေဒံ ပကာသေယျုံ, ဣဥဣစ္စာဒိနာ ဝိဒူ.

如是，此处的语根集合也有十五种。智者们应通过`i`、`u`等（元音）来阐明其区别。

တတြ ‘‘ဣဂတိယံ, ဣ အဇ္ဈယနေ, ဥ သဒ္ဒေ’’ ဣစ္စေတေ သုဒ္ဓဿရာ ဓာတဝေါ. ယာ ရာ လာ ဣစ္စာဒယော ဧကဿရာ အာကာရန္တာ. ခိဇိနိဣစ္စာဒယော ဧကဿရာ ဣကာရန္တာ. ပီဣစ္စာဒယော ဧကဿရာ ဤကာရန္တာ. ခု ဒု ကု ဣစ္စာဒယော ဧကဿရာ ဥကာရန္တာ, ဘူ ဟူ ဣစ္စာဒယော ဧကဿရာ ဦကာရန္တာ. ခေ ဇေ သေ ဣစ္စာဒယော ဧကဿရာ ဧကာရန္တာ. သော ဣစ္စာဒယော ဧကဿရာ ဩကာရန္တာ.

其中，“i”(义为“去”)、“i”(义为“学习”)、“u”(义为“发声”)是纯元音语根。“yā”、“rā”、“lā”等是以“ā”结尾的单元音语根。“khi”、“ji”、“ni”等是以“i”结尾的单元音语根。“pī”等是以“ī”结尾的单元音语根。“khu”、“du”、“ku”等是以“u”结尾的单元音语根，“bhū”、“hū”等是以“ū”结尾的单元音语根。“khe”、“je”、“se”等是以“e”结尾的单元音语根。“so”等是以“o”结尾的单元音语根。

ကရ ပစ သင်္ဂါမ ဣစ္စာဒယော အနေကဿရာ အကာရန္တာ, ဩမာဣစ္စာဒယော အနေကဿရာ အာကာရန္တာ, သကိ ဣစ္စာဒယော အနေကဿရာ ဣကာရန္တာ. စက္ခီ ဣစ္စာဒယော အနေကဿရာ ဤကာရန္တာ. အန္ဓုဣစ္စာဒယော အနေကဿရာ ဥကာရန္တာ. ကက္ခူ ဣစ္စာဒယော အနေကဿရာ ဦကာရန္တာ. ဂိလေ မိလေ ဣစ္စာဒယော အနေကဿရာ ဧကာရန္တာတိ ဧဝံ ပန္နရသဝိဓေန ဓာတုသင်္ဂဟော.

“kara”、“paca”、“saṅgāma”等是以“a”结尾的多元音语根；“omā”等是以“ā”结尾的多元音语根；“saki”等是以“i”结尾的多元音语根。“cakkhī”等是以“ī”结尾的多元音语根。“andhu”等是以“u”结尾的多元音语根。“kakkhū”等是以“ū”结尾的多元音语根。“gile”、“mile”等是以“e”结尾的多元音语根。如是，语根的汇集有十五种。

အထ တေတ္တိံသဝိဓေနပိ ဓာတုသင်္ဂဟော ဘဝတိ. ကထံ?

又有三十三种语根的汇集。如何？

ဓာတူ သုဒ္ဓဿရာ စေဝ, ပုန စေကဿရာပိ စ;

ကကာရန္တာ ခကာရန္တာ, ဂန္တာ ဃန္တာ စ ဓာတဝေါ.

语根有纯元音者，亦有单元音者；以及以k、kh、g、gh为尾的诸语根。

စကာရန္တာ ဆကာရန္တာ, ဇန္တာ ဈန္တာ စ ဉန္တကာ;

ဋကာရန္တာ ဌကာရန္တာ, ဍန္တာ ဎန္တာ စ ဏန္တကာ.

以c、ch、j、jh、ñ为尾的语根；以及以ṭ、ṭh、ḍ、ḍh、ṇ为尾的语根。

တန္တာ စေဝ တထာ ထန္တာ, ဒန္တာ ဓန္တာ စ နန္တကာ;

ပန္တာ ဖန္တာ ဗကာရန္တာ, ဘန္တာ မန္တာ စ ယန္တကာ.

以t、th、d、dh、n为尾的语根；以及以p、ph、b、bh、m、y为尾的语根。

ရန္တာ [Pg.355] လန္တာ ဝကာရန္တာ, သန္တာ ဟန္တာ စ ဠန္တကာ;

ဣတိ တေတ္တိံသဓာ ဉေယျော, ဓာတူနမိဓ သင်္ဂဟော.

以r、l、v、s、h、ḷ为尾的语根。如是当知，于此，语根的汇集有三十三种。

မတေ သတ္ထုဿ ဎဏဠာ, ပဒါဒိမှိ န ဒိဿရေ;

တေနေကဿရဓာတူသု, ဎဏဠာ န ကထီယရေ.

依导师之见，ḍh、ṇ、ḷ不见于词首；是故于单母音语根中，不言及ḍh、ṇ、ḷ。

ဣကာရန္တတိကာရန္တ-ဝသေန တု ယထာရဟံ;

နာမံ သမ္ဘောတိ ဓာတူနံ, ဣတိပ္ပစ္စယယောဂတော.

根据其是以`i`结尾还是以`ti`结尾，语根的名称被相应地安立；这是通过与`iti`后缀的结合而产生的。

ပစိဘိက္ခိဆိဒိခါဒိ, ကရောတိ ဘဝတိ ဂမိ;

ဂတိဂစ္ဆတိဟောတီတိ, အာဒိဝေါဟာရမုဒ္ဓရေ.

应举出`paci`、`bhikkhi`、`chidi`、`khādi`等，`karoti`、`bhavati`、`gami`，以及`gati`、`gacchati`、`hoti`等主要用法。

ဧဝံ တေတ္တိံသဘေဒေဟိ ဂဟိတေသု နိခိလေသု ဓာတူသု –

如是，当以三十三种类别把握一切语根时——

သဟဟိံသဤဟဝသာ, သီဟသဒ္ဒဂတိံ ဝဒေ;

သဟနတော ဟနနတော, သီဟောတိ ဟိ ဂရူ ဝဒုံ.

应说`sīha`(狮)一词的词源来自`sah`、`hiṃs`、`īh`等语根；确实，大师们说：“因其能忍耐(sahanato)、能杀害(hananato)，故为`sīha`”。

တထာ ဟိ သီဟော ဝါတာတပါဒိပရိဿယမ္ပိ သဟတိ, ‘‘ကိံ မေ ဗဟူဟိ ဃာဋိတေဟီ’’တိ အတ္တနော ဂေါစရတ္ထာယ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ အဂဏှန္တော, ‘‘မာဟံ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ ဝိသမဂတေ သံဃာတံ အာပါဒေသီ’’တိ အနုဒ္ဒယဝသေန သဟိတဗ္ဗေ ခုဒ္ဒကသတ္တေပိ သဟတိ. ဟိံသိတဗ္ဗေ ပန ကာယူပပန္နေ သူကရမဟိံသာဒယော သတ္တေ ဟိံသတိ, တသ္မာပိ ‘‘သီဟော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ ပန ကန္တနဋ္ဌေန အာဒိအန္တဝိပလ္လာသတော တက္ကံ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဟိံသနဋ္ဌေနပိ သီဟောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဒဠှဝီရိယတ္တာ သုဋ္ဌု ဤဟတီတိ သီဟော. ဝုတ္တဉှိ –

确实，狮子能忍耐风、热等危险，它心想：“我何必杀害众多生灵？”，为了觅食而不捕捉弱小生物，并出于怜悯，心想：“愿我莫令误入途中的弱小生物遭到杀害”，从而也忍耐了本可忍耐的弱小有情。然而，对于应被伤害的、体型庞大的猪、水牛等有情，它则会加以伤害，因此也被称为“sīha”。再者，如同“takkaṃ”一词，因其“kantana”(剖析)之义，通过首尾音倒置而得名，同样，也应从“hiṃsana”(伤害)之义来理解“sīha”。又或者，因其在一切威仪中，具有坚固的精进而善于努力(suṭṭhu īhati)，故为“sīha”。如是说——

‘‘ယထာ သီဟော မိဂရာဇာ, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အလီနဝီရိယော ဟောတိ, ပဂ္ဂဟိတမနော သဒါ’’တိ.

“犹如兽王狮子，于坐、立、经行时，精力不懈，心常策励。”

အပရော နယော –

另一说则为——

သဟနာ စ ဟိံသနာ စ, တထာ သီဃဇဝတ္တတော;

သီဟော ဣစ္စပိ ဘာသေယျ, သကျသီဟဿ သာသနေ.

于释迦狮子之教法中，亦可说：由能忍耐、能伤害，以及迅速故，而名为“狮子”。

ဝုတ္တဉှိ [Pg.356] သုတ္တနိပါတဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဟရာ စ ဟနနာ စ သီဃဇဝတ္တာ စ သီဟော’’တိ.

诚如《经集义注》中所说：“由能忍耐、能杀害、行动迅速故，名为狮子。”

ဣဒါနိ တဒတ္ထုဒ္ဓါရော ဝုစ္စတေ, သီဟသဒ္ဒေါ ‘‘သီဟော ဘိက္ခဝေ မိဂရာဇာ’’တိအာဒီသု မိဂရာဇေ အာဂတော. ‘‘အထ ခေါ သီဟော သေနာပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီ’’တိအာဒီသု ပညတ္တိယံ. ‘‘သီဟောတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိအာဒီသု တထာဂတေ. တတ္ထ တထာဂတေ သဒိသကပ္ပနာယ အာဂတော.

现在阐述其义理纲要。“狮子”一词，在“比丘们，狮子是兽王”等句中，指兽王。在“尔时，师子(Sīha)将军前往世尊之处”等句中，指概念(即人名)。在“比丘们，当知‘狮子’是如来、阿罗汉、正自觉者的增上语”等句中，指如来。于此，就如来而言，此词是作为譬喻而使用。

ဧတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

于此，有言——

သီဟေ ပညတ္တိယဉ္စာပိ, ဗုဒ္ဓေ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလေ;

ဣမေသု တီသု အတ္ထေသု, သီဟသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

用于狮子、名号，以及无与伦比的佛陀；“狮子”一词，于此三种意义中转起。

ရူပိရုပ္ပတိဓာတူဟိ, ရူပသဒ္ဒဂတိံ ဝဒေ;

‘‘ရူပယတိ ရုပ္ပတီ’’တိ, ဝတွာ နိဗ္ဗစနဒွယံ.

当说“rūpa”(色)一词的词源来自“rūp”与“rupp”二词根。言“rūpayati”(使其成形)与“ruppati”(被恼坏)，此为两种词源。

ဝုတ္တဉှေတံ ဂရူဟိ ‘‘ရူပယတီတိ ရူပံ, ဝဏ္ဏဝိကာရံ အာပဇ္ဇမာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ အတ္ထော’’တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ရူပန္တိ ကေနဋ္ဌေန ရူပံ? ရုပ္ပနဋ္ဌေနာ’’တိ. ဘဂဝတာ ပနေတံ ဝုတ္တံ ‘‘ကိဉ္စ ဘိက္ခဝေ ရူပံ ဝဒေထ, ရုပ္ပတီတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ. ကေန ရုပ္ပတိ, သီတေနပိ ရုပ္ပတီ’’တိ ဝိတ္ထာရော. အတ္ထုဒ္ဓါရော ပနဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ.

大师们曾说：“‘rūpa’(色)，因为它能显现(rūpayati)；其义为：在经历显色变化时，它能显示出一种悦意的状态。”又说：“以何义为色？以被恼坏义。”而世尊则说：“诸比丘，你们所说的色是什么？诸比丘，因为它被恼坏(ruppati)，所以被称为色。被什么所恼坏？被寒冷所恼坏……”(详说如经)。至于其义理纲要，已于下文述及。

ပသဝတေမနတ္ထေန, ဓာတုနာ ဥဒိနာ ပန;

သမုဒ္ဒသဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိံ, ဝဒေယျ မတိမာ နရော.

智者当说，“samudda”(海洋)一词的形成，来自具有“产生”与“润湿”之义的“ud”词根。

ဧတ္ထ [Pg.357] ဟိ သမုဒ္ဒေါတိ အဋ္ဌဟိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သမုဒ္ဒတိ အတ္တသန္နိဿိတာနံ မစ္ဆမကရာဒီနံ ပီတိသောမနဿံ ပသဝတိ ဇနေတီတိ သမုဒ္ဒေါ. အယမသ္မာကံ ခန္တိ. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန ‘‘သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ, ကိလေဒနဋ္ဌေန တေနမနဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. မိလိန္ဒပဉှေ ပန အာယသ္မာ နာဂသေနော ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန သမုဒ္ဒေါ သမုဒ္ဒေါတိ ဝုစ္စတိ, ကေန ကာရဏေန အာပံ ဥဒကံ သမုဒ္ဒေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ မိလိန္ဒေန ရညာ ပုဋ္ဌော အာဟ ‘‘ယတ္တကံ မဟာရာဇ ဥဒကံ, တတ္တကံ လောဏံ, ယတ္တကံ လောဏံ, တတ္တကံ ဥဒကံ, ဥဒကသမတ္တာ သမုဒ္ဒေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. တဒါ ရညာ မိလိန္ဒေန ‘‘ကလ္လောသိ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဟိ သမံ ဥဒကေန လောဏံ ဧတ္ထာတိ သမုဒ္ဒေါတိ နိဗ္ဗစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘နီလောဒ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. တတ္ထ ဘဒန္တနာဂသေနမတဉ္စ အမှာကံ မတဉ္စ ပကတိသမုဒ္ဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတိ, အဋ္ဌကထာစရိယာနံ မတမ္ပိ ‘‘တဏှာသမုဒ္ဒေါ’’တိ စ ‘‘သမုဒ္ဒေါပေသော’’တိ စ အာဂတာနိ သမုဒ္ဒသရိက္ခကာနိ စ တဏှာစက္ခုသောတာဒီနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于此，所谓“samudda”(海洋)，因其具足八种稀有未曾有法，能令(samuddati)依赖它生存的鱼、摩竭罗(makara)等产生(pasavati)欢喜与愉悦，故名“samuddo”。此为我等之见。然而，诸义注师说：“以合流(samuddana)、润湿(kiledana/temana)之义，故为海洋。”再者，于《弥兰王问经》中，具寿龙军被弥兰王(Milinda)问道：“尊者龙军，海洋被称为samudda，以何因缘水被称为samudda？”他答道：“大王，水有多少，盐便有多少；盐有多少，水便有多少。因与水相等(udakasamattā)，故被称为samudda。”时，弥兰王言：“善哉，尊者龙军！”于此，当知其释义为：“于此，盐与水相等(samaṃ udakena loṇaṃ etthā)”，故为“samudda”，犹如“nīloda”(青水)等词。其中，尊者龙军之见与我等之见，皆因针对自然海洋而说，故不相违；诸义注师之见，亦因针对“爱欲之海”、“此亦是海”等譬喻，以及与海洋相似的爱欲、眼、耳等而说，故不相违。当如是见。

ခါဒဓာတုဝသာ စာပိ, ခနုဓာတုဝသေန ဝါ;

ခနိတော ဝါပိ ဓာတုမှာ, ဓာတော ခံပုဗ္ဗတောပိ ဝါ;

ခန္ဓသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တိံ, သဒ္ဒက္ခန္ဓဝိဒူ ဝဒေ.

通晓词蕴者当说，“khandha”(蕴)一词的形成，或由“khād”(食)词根，或由“khanu”(掘)词根，或由“khanita”(被掘)词根，或由前置“khaṃ”(空)的“dhā”(持)词根而来。

တတ္ထ ‘‘သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာပိ ဒုက္ခာ’’တိ ဝစနတော သယမ္ပိ ဒုက္ခဓမ္မောယေဝ သမာနော ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏဒုက္ခာဒီဟိ အနေကေဟိ ဒုက္ခေဟိ ခဇ္ဇတိ ခါဒိယတီတိ ခန္ဓော, တေဟေဝ ဒုက္ခေဟိ ခညတိ အဝဒါရိယတီတိပိ ခန္ဓော, ခနိယတိ ပရိခညတီတိပိ ခန္ဓော, အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ တုစ္ဆတ္တာ ခံ သုညာကာရံ ဓာရေတီတိပိ ခန္ဓော, ရူပက္ခန္ဓာဒိ. အတ္ထုဒ္ဓါရတော ပန –

于此，如经言：“简言之，五取蕴即是苦。”由于自身即是苦法，为生、老、病、死等众多痛苦所啃食(khajjati)、嚼食(khādiyati)，故为“蕴”(khandho)。又为彼等痛苦所挖掘(khaññati)、撕裂(avadāriyati)，故亦为“蕴”。又被挖掘(khaniyati)、被彻底挖掘(parikhaññati)，故亦为“蕴”。又因我与我所皆为空，而持有(dhāreti)“空”(khaṃ)——即空无之相，故亦为“蕴”，如色蕴等。然从义理纲要而言——

ခန္ဓသဒ္ဒေါ [Pg.358] ရာသိဂုဏ-ပဏ္ဏတ္တီသု စ ရူဠှိယံ;

ကောဋ္ဌာသေ စေဝ အံသေ စ, ဝတ္တတီတိ ဝိဘာဝယေ.

当明了“蕴”一词，在传统用法中，用于“堆”、“组成部分”、“概念”、“部分”以及“份”等意义。

ဝုတ္တဉှေတံ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ – ခန္ဓသဒ္ဒေါ သမ္ဗဟုလေသု ဌာနေသု နိပတတိ ရာသိမှိ ဂုဏေ ပဏ္ဏတ္တိယံ ရူဠှိယန္တိ. ‘‘သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ မဟာသမုဒ္ဒေ န သုကရံ ဥဒကဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကာနီ’တိ ဝါ ‘ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတာနီ’တိ ဝါ ‘ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသဟဿာနီ’တိ ဝါ ‘ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတသဟဿာနီ’တိ ဝါ, အထ ခေါ အသင်္ချေယျော အပ္ပမေယျော မဟာဥဒကက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု ဟိ ရာသိတော ခန္ဓော နာမ. န ဟိ ပရိတ္တကံ ဥဒကံ ဥဒကက္ခန္ဓောတိ ဝုစ္စတိ, ဗဟုကမေဝ ဝုစ္စတိ, တထာ န ပရိတ္တကံ ရဇော ရဇက္ခန္ဓော, န အပ္ပမတ္တကာ ဂါဝေါ ဂဝက္ခန္ဓော, န အပ္ပမတ္တကံ ဗလံ ဗလက္ခန္ဓော, န အပ္ပမတ္တကံ ပုညံ ပုညက္ခန္ဓောတိ ဝုစ္စတိ. ဗဟုကမေဝ ဟိ ရဇော ရဇက္ခန္ဓော, ဗဟုကာ စ ဂဝါဒယော ဂဝက္ခန္ဓော, ဗလက္ခန္ဓော, ပုညက္ခန္ဓောတိ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု ပန ဂုဏတော ခန္ဓော နာမ. ‘‘အဒ္ဒသာ ခါ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာန’’န္တိ ဧတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိတော ခန္ဓော နာမ. ‘‘ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ…ပေ… ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု ရူဠှီတော ခန္ဓော နာမ. သွာယမိဓ ရာသိတော အဓိပ္ပေတော. အယဉှိ ခန္ဓဋ္ဌော နာမ ပိဏ္ဍဋ္ဌော ပူဂဋ္ဌော ဃဋဋ္ဌော ရာသဋ္ဌော, တသ္မာ ရာသိလက္ခဏာ ခန္ဓာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကောဋ္ဌာသဋ္ဌာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. လောကသ္မိဉှိ ဣဏံ ဂဟေတွာ စောဒိယမာနာ ‘‘ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ ဒဿာမ, တီဟိ ခန္ဓေဟိ ဒဿာမာ’’တိ [Pg.359] ဝဒန္တိ. ဣတိ ကောဋ္ဌာသလက္ခဏာ ခန္ဓာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမေတ္ထ ‘‘ရူပက္ခန္ဓောတိ ရူပရာသိ ရူပကောဋ္ဌာသော, ဝေဒနာက္ခန္ဓောတိ ဝေဒနာရာသိ ဝေဒနာကောဋ္ဌာသော’’တိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ခန္ဓေ ဘာရံ. ခန္ဓတော ဩတာရေတိ, မဟာဟနုသဘက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု ပန အံသော ‘‘ခန္ဓော’’တိ ဝုစ္စတိ.

这在《痴除论》(Sammohavinodanī)，即《分别论义注》中已说——“蕴”(khandha)一词出现在多种场合，指堆积、德、施设、惯用语等。“诸比丘，譬如在大海里，难以计量水的数量，说‘有多少斛水’、‘有多少百斛水’、‘有多少千斛水’或‘有多少十万斛水’，而只能算作不可数、不可量的大水蕴。”在此等例子中，是从堆积义称为蕴。少量的水不称为水蕴，只有大量的水才被称为水蕴；同样，少量的尘不称为尘蕴，少量的牛不称为牛蕴，少量的力量不称为力蕴，少量的福德不被称为福德蕴。只有大量的尘才被称为尘蕴，大量的牛等才被称为牛蕴、力蕴、福德蕴。而“戒蕴、定蕴”等是从德义称为蕴。“世尊看见一根大木材被恒河水流冲走”，这里是从施设义称为蕴。“凡是心、意、意……识蕴”等是从惯用语称为蕴。此处意指堆积义。这蕴义即是积聚义、集群义、聚合义、堆积义，因此当知蕴以堆积为特征。亦可说有部分的特征。世间人借贷被催讨时会说：“我将分两期还，分三期还。”所以亦可说蕴有部分的特征。因此，在此处，“色蕴即是色堆、色部分，受蕴即是受堆、受部分”等，当依此理了知其义。而在“蕴（肩）是负担”、“从蕴（肩）上卸下”、“大牛肩”等例子中，“蕴”则指“肩”(aṃsa)。

အာပုဗ္ဗယတတော စာပိ, အာယူပပဒတော ပုန;

တနုတော တနိတော ဝါပိ, အာယတနရဝေါ ဂတော.

由努力而来，复由增长生；亦由扩展义，得处之声名。

ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – အာယတနတော, အာယာနံ ဝါ တနနတော, အာယတဿ စ နယနတော အာယတနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စက္ခု ရူပါဒီသု ဟိ တံတံဒွါရာရမ္မဏာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သေန သေန အနုဘဝနာဒိကိစ္စေန အာယတန္တိ ဥဋ္ဌဟန္တိ ဃဋန္တိ ဝါယမန္တီတိ ဝါ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ စ ပန အာယဘူတေ ဓမ္မေ ဧတာနိ တနန္တိ ဝိတ္ထာရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒဉ္စ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ပဝတ္တံ အတီဝ အာယတံ သံသာရဒုက္ခံ ယာဝ န နိဝတ္တတိ, တာဝ နယန္တိ, ပဝတ္တယန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ သဗ္ဗေပိမေ ဓမ္မာ အာယတနတော, အာယာနံ ဝါ တနနတော, အာယတဿ စ နယနတော အာယတနန္တိ ဝုစ္စန္တိ.

亦有说：当知“处”(āyatana)是因其努力(āyatanato)，或因其扩展源流(āyānaṃ tananato)，或因其引导长流(āyatassa nayanato)。于眼与色等，心与心所法通过各自的门与所缘，以其各自的体验等作用而努力、奋起、勤勉、奋斗，是为此义。而此等（根门）扩展、延伸彼等源流之法，是为此义。此又引导、转起无始轮回中极其漫长的轮回之苦，直至其止息，是为此义。是故，所有此等法，或因其努力，或因其扩展源流，或因其引导长流，而被称为“处”。

အပိစ နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာကရဋ္ဌေန သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန ကာရဏဋ္ဌေန အာယတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ‘‘လောကေ ဣဿရာယတနံ ဝါသုဒေဝါယတန’’န္တိအာဒီသု နိဝါသဋ္ဌာနံ အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သုဝဏ္ဏာယတနံ ရဇတာယတန’’န္တိအာဒီသု အာကရော, သာသနေ ပန ‘‘မနောရမေ အာယတနေ, သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု သမောသရဏဋ္ဌာနံ[Pg.360]. ‘‘ဒက္ခိဏာပထော ဂုန္နံ အာယတန’’န္တိအာဒီသု သဉ္ဇာတိဒေသော. ‘‘တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိအာဒီသု ကာရဏံ.

再者，当知“处”有居住地、矿源、会合处、出生地、原因之义。例如，在“世间自在天(Issara)处、瓦素迭瓦(Vāsudeva)处”等语中，“处”被称为居住地；在“金处、银处”等语中，（处）是矿源；在教法中，“于悦意处，众鸟栖息”等语中，（处）是会合处；在“南路(Dakkhiṇāpatha)是牛之产地”等语中，（处）是出生地；在“于彼彼处，当因缘存在时，即能作证”等语中，（处）是原因。

စက္ခုအာဒီသု စာပိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ နိဝသန္တိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ စက္ခာဒယော စ နေသံ နိဝါသဋ္ဌာနံ. စက္ခာဒီသု တေ အာကိဏ္ဏာ တန္နိဿိတတ္တာ တဒါရမ္မဏတ္တာ စာတိ စက္ခာဒယော စ နေသံ အာကရော. စက္ခာဒယော စ နေသံ သမောသရဏဋ္ဌာနံ တတ္ထ တတ္ထ ဒွါရာရမ္မဏဝသေန သမောသရဏတော. စက္ခာဒယော စ နေသံ သဉ္ဇာတိဒေသော တန္နိဿယာရမ္မဏဘာဝေန တတ္ထေဝ ဥပ္ပတ္တိတော, စက္ခာဒယော စ နေသံ ကာရဏံ တေသံ အဘာဝေ အဘာဝတော. ဣတိ နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာကရဋ္ဌေန သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန ကာရဏဋ္ဌေနာတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဧတေ ဓမ္မာ အာယတနန္တိ ဝုစ္စန္တိ, တသ္မာ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန စက္ခု စ တံ အာယတနဉ္စာတိ စက္ခာယတနံ…ပေ… ဓမ္မာ စ တေ အာယတနဉ္စာတိ ဓမ္မာယတနန္တိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ အတ္ထတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယောတိ. ဣစ္စေဝံ –

于眼等中，心与心所法依之而住，因其存续有赖于彼，故眼等是其居住地。于眼等中，彼等密集，因其为所依、为所缘，故眼等是其矿源。眼等是其会合处，因其依门与所缘而在彼彼处会合。眼等是其出生地，因其作为所依与所缘，即于彼处生起。眼等是其原因，因彼等不存在时，此亦不存在。是故，以居住地、矿源、会合处、出生地、原因之义，此等法被称为“处”。因此，依所说义，“眼亦是处”即是眼处……乃至“法亦是处”即是法处。于此，当如是依义了知其抉择。如是——

နိဝါသော အာကရော စေဝ, ဇာတိဒေသော စ ကာရဏံ;

သမောသရဏဋ္ဌာနဉ္စ, ဝုစ္စတာ’ယတနံ ဣတိ;

住所与矿源，生地与原因；会合之所在，亦名为处焉。

ဝိဒိဝိဒေဟိ ဓာတူဟိ, အကာရပုဗ္ဗကေဟိ ဝါ;

အန္တဝိရဟိတသဒ္ဒူ-ပပဒေန ဇုနာပိ ဝါ.အဝိဇ္ဇာသဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိ, ဒီပေတဗ္ဗာ သုဓီမတာ.

由种种知根(vid)，或前置a字；或由无边语，并速行(ju)根；智者当开显，无明词所成。

ဧတ္ထ ပူရေတုံ အယုတ္တဋ္ဌေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိ အဝိန္ဒိယံ နာမ, အလဒ္ဓဗ္ဗန္တိ အတ္ထော, တံ အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ, တဗ္ဗိပရီတတော ကာယသုစရိတာဒိ ဝိန္ဒိယံ နာမ, တံ ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ခန္ဓာနံ ရာသဋ္ဌံ, အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ, ဓာတူနံ သုညဋ္ဌံ, သစ္စာနံ တထဋ္ဌံ, ဣန္ဒြိယာနံ အဓိပတိယဋ္ဌံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိ [Pg.361] အဝိဇ္ဇာ. ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိ အဝိဇ္ဇာ, အန္တဝိရဟိတေ သံသာရေ သဗ္ဗဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေသု သတ္တေ ဇဝါပေတီတိ အဝိဇ္ဇာ, ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေသု ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ, ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတီတိ အဝိဇ္ဇာ.

于此，身恶行等因其不应行之义而名为“不应得”（avindiyaṃ），义即不可得；获得其不应得者，是为无明。与此相反，身善行等名为“应得”（vindiyaṃ）；不获得其应得者，是为无明。其令蕴之积聚义、处之来源义、界之空性义、谛之如实义、根之增上义为未知，是为无明。其令依逼迫等方式而说的苦等四种意义为未知，是为无明。其于无有终结的轮回中，于一切有、生、趣、识住、有情居中，驱使有情，是为无明。其于胜义中不实有之男女等上奔走，于实有之蕴等上不奔走，是为无明。

ယံ ပန အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အပိစ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ နံ ဓမ္မာနံ ဆာဒနတောပိ အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧတံ န သဒ္ဒတ္ထတော ဝုတ္တံ, အထ ခေါ အဝိဇ္ဇာယ ဆာဒနကိစ္စတ္တာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မဋီကာယံ ဣဒံ ဝုတ္တံ –

然而，义注中所说：“再者，亦因其覆盖眼识等之所依、所缘、缘起及缘生诸法，故为无明。”此说并非依于词义，而是依于无明有覆盖之作用而说。诚如《阿毗达摩复注》（Abhidhammaṭīkā）中所说——

‘‘ဗျဉ္ဇနတ္ထံ ဒဿေတွာ သဘာဝတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘အပိစာ’တိအာဒိမာဟ, စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနိ ‘ဣဒံ ဝတ္တု, ဣဒမာရမ္မဏ’န္တိ အဝိဇ္ဇာယ ဉာတုံ န သက္ကာတိ အဝိဇ္ဇာ တပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ ဝုတ္တာ, ဝတ္ထာရမ္မဏသဘာဝစ္ဆာဒနတော ဧဝ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဘာဝဿ, ဇရာမရဏာဒီနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဘာဝဿ စ ဆာဒနတော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဆာဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. တတ္ထ ဒုဂ္ဂတိဂါမိကမ္မဿ ဝိသေသပ္ပစ္စယတ္တာ အဝိဇ္ဇာ ‘အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီ’တိ ဝုတ္တာ, တထာ ဝိသေသပစ္စယော ဝိန္ဒနီယဿ န ဟောတီတိ ‘ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီ’တိ စ, အတ္တနိဿိတာနံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ပဝတ္တာပနံ ဥပ္ပာဒနံ အာယတနံ, သမ္မောဟဘာဝေနေဝ အနဘိသမယဘူတတ္တာ ‘အဝိဒိတံ အညာတံ ကရောတိ, အန္တဝိရဟိတေ ဇဝါပေတီ’တိ ဝဏ္ဏာဂမဝိပရိယာယဝိကာရဝိနာသဓာတုအတ္ထဝိသေသယောဂေဟိ ပဉ္စဝိဓဿ နိရုတ္တိလက္ခဏဿ ဝသေန တီသုပိ ပဒေသု အကာရဝိကာရဇကာရေ ဂဟေတွာ အညေသံ ဝဏ္ဏာနံ လောပံ ကတွာ ဇကာရဿ စ ဒုတိယဿ အာဂမံ ကတွာ အဝိဇ္ဇာတိ ဝုတ္တာ’’တိ.

“为显示文义并揭示自性义，而说‘再者’等。因无明故，不能了知眼识等的所依与所缘为‘此是所依，此是所缘’，故说无明是其覆盖者。正因覆盖了所依与所缘的自性，当知其亦覆盖了无明等的缘起性，以及老死等的缘生性，此即覆盖缘起与缘生。于此，因无明是导向恶趣之业的特胜缘，故说为‘获得不应得者’；又因其非应得者之特胜缘，故说为‘不获得应得者’。其令依附自身的眼识等转起、生起、发生，因其迷惑之自性而为不通达，故说为‘令未知者成为未知’、‘于无有终结中驱驰’。这是通过字母增添、字母倒置、字母变化、字母省略、以及词根特殊意义的结合这五种语源学特征，在所有三种解释中，取a字母的变化和j字母，并省略其他字母，再增添第二个j字母，而说为‘avijjā’。”

အရဟဓာတုတော [Pg.362] ဉေယျာ, အရဟံသဒ္ဒသဏ္ဌိတိ;

အရာရူပပဒဟန-ဓာတုတော ဝါထဝါ ပန.

阿罗汉词之构成，当知从arah词根；或复从ara词与han词根而来。

ရဟတော ရဟိတော စာပိ, အကာရပုဗ္ဗတော ဣဓ;

ဝုစ္စတေ အဿ နိပ္ဖတ္တိ, အာရကာဒိရဝဿိတာ.

或从无有秘密（a-raha），或依远离（āraka）等声；此词之构成，亦由此而说。

တထာ ဟိ အရဟန္တိ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျတ္တာ စီဝရာဒိပစ္စယေ အရဟတိ ပူဇာဝိသေသဉ္စာတိ အရဟံ. ဝုတ္တဉ္စ –

诚然，因其是至上应供者，故应受（arahati）衣等资具，亦应受特殊恭敬，是为阿罗汉。如所说——

‘‘ပူဇာဝိသေသံ သဟ ပစ္စယေဟိ,ယသ္မာ အယံ အရဟတိ လောကနာထော;

အတ္ထာနုရူပံ အရဟန္တိ လောကေ,တသ္မာ ဇိနော အရဟတိ နာမမေတ’’န္တိ.

“特殊恭敬与资具，世间导师实堪受；义理相应世间称，是故胜者名阿罗汉。”

တထာ သော ကိလေသာရယော မဂ္ဂေန ဟနီတိ အရဟံ. ဝုတ္တဉ္စ –

如是，彼以道杀烦恼敌（kilesa-ari），故为阿罗汉。如所说——

‘‘ယသ္မာ ရာဂါဒိသင်္ခါတာ, သဗ္ဗေပိ အရယော ဟတာ;

ပညာသတ္ထေန နာထေန, တသ္မာပိ အရဟံ မတော’’တိ.

“因以贪等为名之一切敌，皆为导师以智慧之剑所杀，是故亦被认为是阿罗汉。”

ယဉ္စေတံ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာမယနာဘိံ ပုညာဒိအဘိသင်္ခါရာရံ ဇရာမရဏနေမိံ အာသဝသမုဒယမယေန အက္ခေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဝိဘဝရထေ သမာယောဇိတံ အနာဒိကာလပ္ပဝတ္တံ သံသာရစက္ကံ, တဿ သော ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝီရိယပါဒေဟိ သီလပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ သဒ္ဓါဟတ္ထေန ကမ္မက္ခယကရံ ဉာဏပရသုံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေ အရေ ဟနီတိပိ အရဟံ. ဝုတ္တဉ္စ –

此轮回之轮，以无明与有爱为轮毂，以福等诸行为轮辐，以老死为轮辋，由诸漏之生起为轮轴所贯穿，装配于灭有之车上，从无始之时以来运转。他于菩提座，以精进为足，立于戒之地上，以信为手，拿起能灭尽业的智慧之斧，斩断其一切轮辐，故亦为阿罗汉。如是说：

‘‘အရာ သံသာရစက္ကဿ, ဟတာ ဉာဏာသိနာ ယတော;

လောကနာထေန တေနေသ, အရဟန္တိ ပဝုစ္စတီ’’တိ.

“因轮回之轮的轮辐，已被世间怙主以智慧之剑斩断，是故彼被称为阿罗汉。”

တထာ အတ္တဟိတံ ပရဟိတဉ္စ ပရိပူရေတုံ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇန္တေဟိ သာဓူဟိ ဒူရတော ရဟိတဗ္ဗာ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗာ ပရိဟာတဗ္ဗာတိ ရဟာ, ရာဂါဒယော ပါပဓမ္မာ, န သန္တိ ဧတဿ ရဟာတိ [Pg.363] အရဟံ. ‘‘အရဟော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဩကာရဿ သာနုသာရံ အကာရာဒေသံ ကတွာ ‘‘အရဟံ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာဟ စ –

同样，为圆满自利与他利而正确行道的贤者们所应远离、舍弃、断除的贪等恶法，称为“罗诃”（rahā）。他没有这些“罗诃”，故为阿罗汉（a-raha）。本应说“araho”，但将o音替换为带随韵的a音，而说成“arahaṃ”。又说：

‘‘ပါပဓမ္မာ ရဟာ နာမ, သာဓူဟိ ရဟိတဗ္ဗတော;

တေသံ သုဋ္ဌု ပဟီနတ္တာ, ဘဂဝါ အရဟံ မတော’’တိ.

“恶法名为‘罗诃’，因其应被贤者远离；因其已被善断故，世尊被认为是阿罗汉。”

အထ ဝါ ခီဏာသဝေဟိ သေက္ခေဟိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေဟိ စ န ရဟိတဗ္ဗော န ပရိစ္စဇိတဗ္ဗော, တေ စ ဘဂဝါတိ အရဟံ. အာဟ စ –

或者，漏尽者、有学与善凡夫不应远离、不应舍弃他，故世尊是阿罗汉。又说：

‘‘ယေ စ သစ္ဆိကတဓမ္မာ,အရိယာ သုဒ္ဓဂေါစရာ;

န တေဟိ ရဟိတော ဟောတိ,နာထော တေနာ’ရဟံ မတော’’တိ.

“那些已证悟法、行于清净境界的圣者，怙主不远离他们，因此被认为是阿罗汉。”

ရဟောတိ စ ဂမနံ ဝုစ္စတိ, နတ္ထိ ဧတဿ ရဟော ဂမနံ ဂတီသု ပစ္စာဇာတီတိ အရဟံ. အာဟ စ –

“Raho”亦被称为“去”（gamanaṃ）。他没有在诸趣中再次出生的秘密之去，故为阿罗汉（a-raha）。又说：

‘‘ရဟော ဝါ ဂမနံ ယဿ, သံသာရေ နတ္ထိ သဗ္ဗသော;

ပဟီနဇာတိမရဏော, အရဟံ သုဂတော မတော’’တိ.

“他在轮回中完全没有秘密的去处；已断生死的他，被认为是阿罗汉、善逝。”

ပါသံသတ္တာ ဝါ ဘဂဝါ အရဟံ. အက္ခရစိန္တကာ ဟိ ပသံသာယံ အရဟသဒံ ဝဏ္ဏေန္တိ. ပါသံသဘာဝေါ စ ဘဂဝတော အနညသာဓာရဏော ယထာဘုစ္စဂုဏာဓိဂတော သဒေဝကေ လောကေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော. ဣတိ ပါသံသတ္တာပိ ဘဂဝါ အရဟံ. အာဟ စ –

或者，世尊因其堪受赞叹而是阿罗汉。因为语法家们解释“araha”一词有“赞叹”之义。而世尊堪受赞叹的特质是无与伦比的，是基于如实获得的功德，在天人世间中善安立的。因此，世尊也因其堪受赞叹而是阿罗汉。又说：

‘‘ဂုဏေဟိ သဒိသော နတ္ထိ, ယသ္မာ လောကေ သဒေဝကေ;

တသ္မာ ပါသံသိယတ္တာပိ, အရဟံ ဒွိပဒုတ္တမော’’တိ.

“因为在天人世间，没有谁的功德与他相等，所以这位两足中尊也因其堪受赞叹而是阿罗汉。”

ဣမာနိ [Pg.364] နိဗ္ဗစနာနိ ‘‘အရဟ ပူဇာယံ, ဟန ဟိံသာယံ, ရဟ စာဂေ, ရဟိ ဂတိယ’’န္တိ ဣမေသံ ဓာတူနံ ဝသေန ဣဓ ဝုတ္တာနိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ ‘‘အရဟ’’န္တိ စ ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါ ‘‘အရဟ’’န္တိ စ အသပ္ပုရိသာနံ အာရကာ ဒူရေတိ ‘‘အရဟ’’န္တိ စ သပ္ပုရိသာနံ အာရကာ အာသန္နေတိ ‘‘အရဟ’’န္တိ စ. နိဗ္ဗစနာနိ ပန ဓာတုသဒ္ဒနိဿိတာနိ န ဟောန္တီတိ ဣဓ န ဂဟိတာနိ. ပသံသာ ပန အတ္ထတော ပူဇာ ဧဝါတိ ‘‘အရဟ ပူဇာယ’’န္တိ ဓာတုဿ အတ္ထော ဘဝိတုံ ယုတ္တောတိ ဣဓ အမှေဟိ ဂဟိတာ, အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ တု အရဟသဒ္ဒဿ လဗ္ဘမာနဝသေန သဗ္ဗေပိ အတ္ထာ ဂဟိတာ ဓာတုနိဿိတာ စ အဓာတုနိဿိတာ စ. ကထံ? –

这些语源解释是根据“arah pūjāyaṃ”(arah意为值得供养)、“hana hiṃsāyaṃ”(han意为杀害)、“raha cāge”(rah意为舍弃)、“rahi gatiyaṃ”(rah意为去)这些词根在此处说的。而“因远离诸烦恼，故为‘araha’(应供)”、“因无有秘密地作恶，故为‘araha’”、“因远离不善之人，故为‘araha’”、“因亲近善良之人，故为‘araha’”这些解释，由于并非基于词根词，故此处未采纳。然而，“赞叹”在意义上即是“供养”，因此词根“arah pūjāyaṃ”的含义是恰当的，故为我们所采纳。但诸义注师则根据“araha”一词可得的含义，采纳了所有基于词根和不基于词根的意义。如何？

အာရကတ္တာ ဟတတ္တာ စ, ကိလေသာရီန သော မုနိ;

ဟတသံသာရစက္ကာရော, ပစ္စယာဒီန စာရဟော;

န ရဟော ကရောတိ ပါပါနိ, အရဟံ တေန ဝုစ္စတီတိ.

“因远离(烦恼)，且因摧毁了烦恼之敌，因摧毁了轮回之轮的轮辐，且堪受资具等供养，因不秘密地作恶，那位牟尼因此被称为阿罗汉。”

ဋီကာစရိယေဟိပိ တထေဝ ဂဟိတာ. ကထံ? –

诸复注师也是这样理解的。如何？

အာရကာ မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ, အာရကာ စ ဝိဇာနတံ;

ရဟာနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ, ဝိဒူနမရဟေယျတော;

ဘဝေသု စ ရဟာဘာဝါ, ပါသံသာ အရဟံ ဇိနောတိ.

“因远离愚人，而亲近智者；因善断秘密恶行，堪受智者供养；因于诸有中无有秘密；因堪受赞叹，胜者是阿罗汉。”

ယထာ ပန အရဟံသဒ္ဒဿ, ဧဝံ အရဟာသဒ္ဒဿာပိ နိဗ္ဗစနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

又，如“arahaṃ”(阿罗汉)一词，“arahā”(阿罗汉们)一词的语源也应同样了知。

သုပုဗ္ဗဂမိတော စေဝ, သုပုဗ္ဗဂဒိတောပိ စ;

ဓီရော သုဂတသဒ္ဒဿ, နိပ္ဖတ္တိံ သမုဒီရယေ.

智者应宣说“善逝”(sugata)一词的构成：从“善”(su)的前缀与“去”(gam)，以及“善”的前缀与“说”(gad)。

ဧတ္ထ ဟိ သုဂတောတိ သောဘနံ ဂတံ ဧတဿာတိ သုဂတော, သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတောတိ သုဂတော, သမ္မာ ဂတောတိ သုဂတော, သမ္မာ စ ဂဒတီတိ သုဂတောတိ ဓာတုနိဿိတံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ သဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိ ကာတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာသု –

于此，“善逝”(sugata)即：他的去是美好的，故为善逝；他已去至美妙之处，故为善逝；他已正确地去，故为善逝；且他正确地说，故为善逝。应根据这些基于词根的含义来构成此词。在诸义注中实如是说：

‘‘သောဘနဂမနတ္တာ[Pg.365], သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ, သမ္မာ ဂတတ္တာ, သမ္မာ စ ဂဒတ္တာ သုဂတော. ဂမနမ္ပိ ဟိ ဂတန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ဘဂဝတော သောဘနံ ပရိသုဒ္ဓမနဝဇ္ဇံ. ကိံ ပန တန္တိ? အရိယမဂ္ဂေါ, တေနေသ ဂမနေန ခေမံ ဒိသံ အသဇ္ဇမာနော ဂတောတိ သောဘနဂမနတ္တာ သုဂတော’’တိအာဒိ.

“因其去的美好，因其去至美妙之处，因其正确地去，且因其正确地说，故为善逝。‘去’(gamana)实也被称为‘已去’(gata)，而世尊的那个‘去’是美好的、清净的、无过失的。那是什么呢？是圣道(ariyamagga)。通过那个‘去’，他无执着地去至安稳之处，故因其去的美好而是善逝。”等等。

ဘဂသဒ္ဒူပပဒတော, ဝနုတော ဝမုတောပိ စ;

ဘဂဝါသဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိံ, ပဝဒေ အညထာပိ ဝါ.

应宣说“世尊”(Bhagavā)一词的构成：从“bhaga”(祥瑞)一词作为前缀，以及从词根“van”(受用)或“vam”(吐出)，或者以其他方式。

အတြိမာနိ နိဗ္ဗစနာနိ – ဘဂသင်္ခါတာ လောကိယလောကုတ္တရသမ္ပတ္တိယော ဝနိ ဘဇိ သေဝီတိ ဘဂဝါ. သောမနဿကုမာရတ္တဘာဝါဒီသု စရိမတ္တဘာဝေ စ ဘဂသင်္ခါတံ သိရိံ ဣဿရိယံ ယသဉ္စ ဝမိ ဥဂ္ဂိရိ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ အနပေက္ခော ဆဍ္ဍယီတိ ဘဂဝါ. အထ ဝါ နက္ခတ္တေဟိ သမံ ပဝတ္တတ္တာ ဘဂသင်္ခါတေ သိနေရုယုဂန္ဓရဥတ္တရကုရုဟိမဝန္တာဒိဘာဇနလောကေ ဝမိ, တန္နိဝါသိတတ္တာဝါသသမတိက္ကမနတော တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဇဟီတိ ဘဂဝါတိ.

这些是其语源：他受用、分享、体验名为“bhaga”(祥瑞)的世间与出世间成就，故为“世尊”(Bhagavā)。他在作为须摩那(Somanassa)王子等的最后有中，将名为“bhaga”的幸运、主权与名望，如唾液般无恋地吐出、舍弃，故为“世尊”。又或者，因与星辰一同运行，他在名为“bhaga”的须弥山(Sineru)、持双山(Yugandhara)、北俱卢洲(Uttarakuru)、雪山(Himavanta)等器世间中“吐出”，即通过断除对它们的欲染而超越了对住所的执着，故为“世尊”。

ပရဓာတုဝသာ ဝါပိ, ပရူပပဒတောပိ ဝါ;

မုတော တထာ မဇတော စ, မယတော မုနတော မိတော.

或者根据“para”这一词根，或者根据“para”这一前缀，以及从词根“mu”、“maj”、“may”、“mun”、“mi”。

ပုန မိတောတိ ဧတေဟိ, ဓာတူဟိ ခလု သတ္တဟိ;

ဝဒေ ပရမသဒ္ဒဿ, နိပ္ဖတ္တိံ ဇိနသာသနေ.

在胜者教中，应根据这七个词根来宣说“parama”(最上)一词的构成：即词根“para”，以及在前缀“para”下的词根“mu”、“maj”、“may”、“mun”、“mi”和另一个“mi”。

ဥတ္တမဝါစီပရမ-သဒ္ဒေန သဟ အဋ္ဌဟိ;

ပဒေဟိ ပါရမီသဒ္ဒံ, ဝဒေ တဒ္ဓိတပစ္စယိံ.

应宣说由派生后缀构成的“pāramī”一词，它来自八个词基：即表示“最上”的“parama”一词，以及其他七个词基。

ပါရသဒ္ဒူပပဒတော, မဇတောပိ မုတောထ ဝါ;

မယတော ဝါ မုနတော ဝါ, မိတော ဝါ ပုနပိ မိတော.

从“pāra”(彼岸)一词作为前缀，以及从词根“maj”或“mu”，或“may”，或“mun”，或“mi”，以及再一个“mi”。

ဧတေဟိ ဆဟိ ဓာတူဟိ, မဟာပုရိသဝါစကံ;

ပါရမီသဒ္ဒမီရေန္တိ, တတော ပါရမိတာရဝံ.

他们从这六个词根说出表示“大士”(mahāpurisa)的“pāramī”一词，由此亦有“pāramitā”之声。

ဧတ္ထ [Pg.366] တာဝ ဥတ္တမတ္ထဝါစကပရမသဒ္ဒဝသေန ပါရမီနိဗ္ဗစနံ ကထေဿာမ. တတော ပရဓာတုဝသေန, တတော ပရသဒ္ဒူပပဒမုဓာတာဒိဝသေန တတော ပါရသဒ္ဒူပပဒမဇဓာတာဒိဝသေန.

于此，首先我们将根据表示“最上”义的“parama”一词来解说“pāramī”的语源。然后根据“para”词根，然后根据“para”前缀与“mu”等词根，然后根据“pāra”前缀与“maj”等词根。

ဒါနသီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန သတ္တုတ္တမတာယ ပရမာ. မဟာဗောဓိသတ္တာ ဗောဓိသတ္တာ, တေသံ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ, ဒါနာဒိကြိယာ. အထ ဝါ ပရတိ ပါလေတိ ပူရေတိ စာတိ ပရမော, ဒါနာဒီနံ ဂုဏာနံ ပါလကော ပူရကော စ ဗောဓိသတ္တော, ပရမဿ အယံ, ပရမဿ ဝါ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ, ဒါနာဒိကြိယာ. အထ ဝါ ပရံ သတ္တံ အတ္တနိ မဝတိ ဗန္ဓတိ ဂုဏဝိသေသယောဂေနာတိ ပရမော, ပရံ ဝါ အဓိကတရံ မဇ္ဇတိ သုဇ္ဈတိ ကိလေသမလတောတိ ပရမော, ပရံ ဝါ သေဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ မယတိ ဂစ္ဆတီတိ ပရမော, ပရံ ဝါ လောကံ ပမာဏဘူတေန ဉာဏဝိသေသေန ဣဓလောကံ ဝိယ မုနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ ပရမော, ပရံ ဝါ အတိဝိယ သီလာဒိဂုဏဂဏံ အတ္တနော သန္တာနေ မိနောတိ ပက္ခိပတီတိ ပရမော, ပရံ ဝါ အတ္တဘူတတော ဓမ္မကာယတော အညံ ပဋိပက္ခံ ဝါ တဒနတ္ထကရံ ကိလေသစောရဂဏံ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ပရမော, မဟာသတ္တော, ပရမဿ အယံ, ပရမဿ ဝါ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ, ဒါနာဒိကြိယာ.

由于布施、持戒等功德殊胜的缘故，(菩萨)成为众生中最上者，故为“parama”(最上)。大菩萨即菩萨，他们的状态或行为即是“pāramī”(波罗蜜)，即布施等行为。或者，守护、圆满(功德)，故为“parama”，作为布施等功德的守护者和圆满者即是菩萨；“pāramī”是“最上者”的，或“最上者”的状态或行为，即布施等行为。或者，以殊胜功德将其他众生系缚于己，故为“parama”；或者，更超胜地清净烦恼垢，故为“parama”；或者，去至最胜的涅槃，故为“parama”；或者，以作为标准的殊胜智慧，如知此世般了知他世，故为“parama”；或者，于自相续中积集极多的戒等功德，故为“parama”；或者，从自身法身，伤害、摧毁与之为敌的烦恼盗贼，故为“parama”，即大士(mahāsatta)。“pāramī”是“最上者”的，或“最上者”的状态或行为，即布施等行为。

အပရော နယော – ပါရေ နိဗ္ဗာနေ မဇ္ဇတိ သုဇ္ဈတိ, သတ္တေ စ မဇ္ဇေတိ သောဓေတီတိ ပါရမီ, မဟာပုရိသော, တဿ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ ပါရမိတာ. ပါရေ နိဗ္ဗာနေ သတ္တေ မဝတိ ဗန္ဓတိ ယောဇေဤတိ ပါရမီ, ပါရံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ မယတိ ဂစ္ဆတိ, သတ္တေ စ မာယေတိ ဂမေတီတိ ပါရမီ, မုနာတိ ဝါ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ယာထာဝတော, တတ္ထ ဝါ သတ္တေ မိနောတိ ပက္ခိပတီတိ ပါရမီ, ကိလေသာရိံ ဝါ သတ္တာနံ ပါရေ နိဗ္ဗာနေ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ပါရမီ, မဟာပုရိသော, တဿ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ ပါရမိတာ, ဒါနာဒိကြိယာဝ. ဣမိနာ နယေန ပါရမီနံ သဒ္ဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

另一理路：在彼岸涅槃中清净，并令众生清净，故为“pāramī”，即大士(mahāpurisa)；其状态或行为即是“pāramitā”。在彼岸涅槃中系缚、连接众生，故为“pāramī”；或去至彼岸涅槃，并令众生去至，故为“pāramī”；或如实了知彼岸涅槃，或将众生安置于其中，故为“pāramī”；或在彼岸涅槃中摧毁众生的烦恼之敌，故为“pāramī”，即大士；其状态或行为即是“pāramitā”，即布施等行为。应以此理路了知“pāramī”的词义。

ကရဓာတုဝသာ [Pg.367] ဝါပိ, ကိရဓာတုဝသေန ဝါ;

ကံသဒ္ဒူပပဒရုဓိ-ဓာတုတော ဝါပိ ဒီပယေ;

ကရုဏာသဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိံ, မဟာကရုဏသာသနေ.

在大悲导师的教法中，应阐明“karuṇā”(悲)一词的构成：或根据“kar”词根，或根据“kir”词根，或根据“kaṃ”前缀与“rudh”词根。

တတ္ထ ကရုဏာတိ ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ဟဒယကမ္ပနံ ကရောတီတိ ကရုဏာ. ကိရတိ ပရဒုက္ကံ ဝိက္ခိပတီတိ ကရုဏာ. ကံ ဝုစ္စတိ သုခံ, တံ ရုန္ဓတိ ဝိဗာဓတိ ကာရုဏိကံ န သုခါပေတီတိပိ ကရုဏာ.

于此，悲(karuṇā)是：当他人有苦时，它能令贤者们心生颤动。它消除、驱散他人的痛苦，故为悲。“Kaṃ”被称为“乐”，它阻止、妨碍此乐，不令具悲者安乐，故也为悲。

ဝိဒိဝိဓဝိဒဓာတု-ဝသေန ပရိဒီပယေ;

ဝိဇ္ဇာသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တိံ, သဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိကောဝိဒေါ.

精通构词者应根据各种“vid”词根阐明“vijjā”（明）一词的构成。

တတ္ထ ဝိဇ္ဇာတိ ဝိန္ဒိယံ ကာယသုစရိတာဒိံ ဝိန္ဒတိ ယာထာဝတော ဥပလဘတီတိ ဝိဇ္ဇာ. တမောခန္ဓာဒိပဒါလနဋ္ဌေန ဝါ အတ္တနော ပဋိပက္ခံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဝိဇ္ဇာ. တတော ဧဝ အတ္တနော ဝိသယံ ဝိဒိတံ ကရောတီတိပိ ဝိဇ္ဇာ.

于此，明(vijjā)是：它能如实获得、了知应被获得的身体善行等。或因其能破除黑暗蕴等，它能穿透自身的对立面。由此，它能令自身的所缘被了知。

မေဓဓာတုဝသာ စေဝ, မေဓာဓာတူဟိ စ ဒွိဓာ;

မေဓာသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တိံ, မေဓာဝီ သမုဒီရယေ.

有智慧者应宣说“medhā”（慧）一词的构成，其方式有二：或根据“medh”词根，或根据“me”与“dhā”二词根。

တတ္ထ မေဓာတိ သမ္မောဟံ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ. ပါပကေ ဝါ အကုသလေ ဓမ္မေ မေဓတိ ဟိံသတီတိပိ မေဓာ. အထ ဝါ –

于此，慧是：它摧毁愚痴，故名为慧。或者，它摧毁邪恶与不善法，故也名为慧。又或者——

‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ ကုသလာ ဝဒန္တိ,နက္ခတ္တရာဇာရိဝ တာရကာနံ;

သီလံ သိရိဉ္စာပိ သတဉ္စ ဓမ္မော,အနွာယိကာ ပညဝတော ဘဝန္တီ’’တိ

“善者说慧为最上，犹如众星中的月王；戒、祥瑞与善人之法，皆追随有智慧者。”

ဝစနတော ပန မေဓတိ သီလေန သိရိယာ သတဉ္စ ဓမ္မေဟိ သဟ ဂစ္ဆတိ, န ဧကိကာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိပိ မေဓာ. အပရော နယော – သုခုမမ္ပိ အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ခိပ္ပမေဝ မေတိ စ ဓာရေတိ စာတိ မေဓာ, ဧတ္ထ မေတီတိ ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ [Pg.368] အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ ‘‘အသနိ ဝိယ သိလုစ္စယေ ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ, ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန ဝါ မေဓာ’’တိ.

又，根据此偈颂，慧与戒、祥瑞、善人之法同行，非独自存在，故也名为慧。另一种解释是：它能迅速识知并忆持微细的义与法，故名为慧。此处的“识知”(meti)即是“领会”(gaṇhāti)的意思。诚然，在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中说：“如雷电击碎山岩般摧毁诸烦恼，故名为慧；或因其能迅速领会与忆持，故名为慧。”

ရန္ဇဓာတုဝသာ စေဝ, ရာပုဗ္ဗတိရတောပိ စ;

ရတ္တိသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တိံ, သဒ္ဒတ္ထညူ ဝိဘာဝယေ.

通晓词义者当阐明“ratti”（夜）一词的构成：它或源于词根“rañj”（喜爱），或由“rā”与“ti”构成。

ရန္ဇန္တိ သတ္တာ ဧတ္ထာတိ ရတ္တိ, ရာ သဒ္ဒေါ တိယျတိ ဆိဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ရတ္တိ, သတ္တာနံ သဒ္ဒဿ ဝူပသမကာလောတိ အတ္ထော.

众生于此喜爱，故为“ratti”（夜）；“喧嚣”(rā saddo)于此被切断、断绝，故为“ratti”。其义为：这是众生声音止息之时。

မာ မာနေ ဣတိ သောအန္တ, ကမ္မနီတိ စုဘောဟိ တု;

ဓာတူဟိ မာသသဒ္ဒဿ, နိပ္ဖတ္တိံ သမုဒီရယေ.

应由“mā”（度量）与“si”（终结）这两个词根，宣说“māsa”（月）一词的构成。

တထာ ဟိ သတ္တာနံ အာယုံ မာနန္တော ဝိယ သိယတိ အန္တံ ကရောတီတိ မာသော, စိတ္တမာသာဒယော ဒွါဒသ မာသာ. သေယျထိဒံ? စိတ္တော ဝိသာခေါ ဇေဋ္ဌော အာသာဠှော သာဝဏော ဘဒ္ဒေါ အဿယုဇော ကတ္တိကော မာဂသိရော ဖုဿော မာဃော ဖဂ္ဂုဏောတိ. တတြ စိတ္တော မာသော ‘‘ရမ္မကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ယထာပိ ရမ္မကေ မာသေ, ဗဟူ ပုပ္ဖန္တိ ဝါရိဇာ’’တိ ပါဠိ ဒိဿတိ. ဘဒ္ဒေါ ပန ‘‘ပေါဋ္ဌပါဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ.

诚然，它像是在度量众生的寿命并予以终结，故为“月”。有十二个月，即质多月等。它们是：质多月、毘舍佉月(Visākho)、逝瑟吒月、阿沙荼月、沙婆那月、跋陀罗月、阿说示月、迦底迦月、末伽始罗月、富沙月、摩伽月(Māgho)、颇勒窭那月。其中，质多月被称为“悦意月”。可见巴利文：“犹如在悦意月，众多水生花绽放。”而跋陀罗月则被称为“普吒婆陀月”。

အထ ဝါ မာသောတိ အပရဏ္ဏဝိသေသဿပိ သုဝဏ္ဏမာသဿပိ နာမံ. တတ္ထ အပရဏ္ဏဝိသေသော ယထာပရိမိတေ ကာလေ အသိယတိ ဘက္ခိယတီတိ မာသော, ဣတရော ပန ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ မသိယတိ အာမသိယတိ ဂဏှိယတီတိ မာသောတိ ဝုစ္စတိ.

或者，“māsa”（摩沙）也是一种特定豆类和金摩沙（一种钱币）的名称。其中，该特定豆类，是在一定时间内被食用，故为“摩沙”；而另一个（金摩沙），则因“这是我的”而被触摸、执取，故被称为“摩沙”。

သံပုဗ္ဗဝဒစရေဟိ, သံဝစ္ဆရရဝဿ တု;

နိပ္ဖတ္တိံ သမုဒီရေယျ, သကျသီဟဿ သာသနေ.

在释迦狮子(Sakyasīha)的教法中，应由前缀“saṃ”及“vada”（说）与“cara”（行）这两个词根，宣说“saṃvacchara”（年）一词的构成。

တထာ ဟိ တံ တံ သတ္တံ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိဉ္စ သင်္ဂမ္မ ဝဒန္တော ဝိယ စရတိ ပဝတ္တတီတိ သံဝစ္ဆရော.

诚然，它汇合了每个众生与法的进程，如言说般行进、持续，故为“saṃvacchara”（年）。

ဘိဒိဘိက္ခိဓာတုဝသာ[Pg.369], အထ ဝါ ဘယဝါစကံ;

ဘီသဒ္ဒံ ပုရိမံ ကတွာ, ဣက္ခဓာတုဝသေန စ;

ဘိက္ခုသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တိံ, ကထယေယျ ဝိစက္ခဏော.

贤智者应解说“比丘”(bhikkhu)一词的构成：它或源于词根“bhid”（破坏）与“bhikkh”（乞食）；或者，是将表示“怖畏”的“bhī”字置前，再加上词根“ikkh”（见）。

တထာ ဟိ ကိလေသေ ဘိန္ဒတီတိ ဘိက္ခု. ဆိန္နဘိန္နပဋဓရောတိပိ ဘိက္ခု. ဘိက္ခနသီလောတိပိ ဘိက္ခု. သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတိ, ဣက္ခနသီလောတိ ဝါ ဘိက္ခု.

诚然，他破坏诸烦恼，故为比丘。他穿着切割、破碎的衣布，故为比丘。他以乞食为常，故为比丘。或者，他见到轮回中的怖畏，有见怖畏之习性，故为比丘。

သဒဘိဒီဟိ ဓာတူဟိ, သဗ္ဘိသဒ္ဒဂတိံ ဝဒေ;

သပ္ပုရိသေ စ နိဗ္ဗာနေ, ဧသ သဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

应由词根“sad”（沉陷）与“bhid”（破坏）来说明“sabbhi”（善士）一词的含义。此词用于指善人与涅槃。

အတြိမာနိ နိဗ္ဗစနာနိ – သီဒနသဘာဝေ ကိလေသေ ဘိန္ဒတီတိ သဗ္ဘိ, သပ္ပုရိသော, ယော ‘‘အရိယော’’တိပိ ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. အပိစ သီဒနသဘာဝါ ကိလေသာ ဘိဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ သဗ္ဘိ, နိဗ္ဗာနံ, ယံ ‘‘ရာဂက္ခယော’’တိအာဒိနာမံ လဘတိ. တထာ ဟိ သံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မာ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သီဒနသဘာဝါ ကိလေသာ ဘိဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ တံ သဗ္ဘီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

其义如下：破坏具有沉陷自性的烦恼者，是为善士(sabbhi)、善人(sappuriso)，他也被称为“圣者”或“智者”。再者，具有沉陷自性的烦恼于此被破坏，故涅槃是为善(sabbhi)，它获得了“贪尽”等名称。诚然，在相应义注(Saṃyuttaṭṭhakathā)中说：“由于来到涅槃，具有沉陷自性的烦恼被破坏，因此它被称为善。”

ဧတ္ထေတံ ဝဒါမ –

于此，我们说——

‘‘ယသ္မာ နိဗ္ဗာနမာဂမ, သံသီဒနသဘာဝိနော;

က္လေသာ ဘိဇ္ဇန္တိ တံ တသ္မာ, သဗ္ဘီတိ အမတံ’ဗြဝု’’န္တိ.

“因已达涅槃，具沉陷自性之诸烦恼被破坏，故彼不死（涅槃）被称为善。”

ဗ္ရူဓာတုသဒဓာတူဟိ, ဘိသိသဒ္ဒဿ သမ္ဘဝံ;

ဂုဏေဟိ ဗြူဟိတာ ဓီရာ, ပေါရာဏာစရိယာ’ဗြဝုံ.

德增之智者，古代诸师曾说：“bhisī”（坐垫）一词，源于词根“brū”（说）与“sad”（坐）。

တထာ ဟိ ဗြဝန္တာ ဧတ္ထ သီဒန္တီတိ ဘိသီတိ ဘိသိသဒ္ဒဿ သမ္ဘဝံ ပေါရာဏာ ကထယိံသု.

诚然，古人曾解说“bhisī”（坐垫）一词的来源：“（人们）言说着坐于其上”，故为“bhisī”。

သုခဓာတုဝသာ စာပိ, သုပုဗ္ဗခါဒတောပိ ဝါ;

သုပုဗ္ဗခနုတော ဝါပိ, သုခသဒ္ဒဂတိံ ဝဒေ.

应说“乐”(sukha)一词的词源：或依“乐”词根，或依“善食”，或依“善掘”。

သုခန္တိ [Pg.370] ဟိ သုခယတီတိ သုခံ. ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သုခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. သုဋ္ဌု ဒုက္ခံ ခါဒတီတိပိ သုခံ. သုဋ္ဋု ဒုက္ခံ ခနတီတိပိ သုခံ.

所谓“乐”(sukha)，是因为它能使人安乐(sukhayati)。其义为：它使它为之生起者安乐。又，它善于吞食(khādati)苦，故为“乐”。又，它善于挖掘(khanati)苦，故为“乐”。

ဒုက္ခဓာတုဝသာ စာပိ, ဒုပုဗ္ဗခါဒတောပိ ဝါ;

ဒုပုဗ္ဗခနုတော ဝါပိ, ဒုက္ခသဒ္ဒဂတိံ ဝဒေ.

应说“苦”(dukkha)一词的词源：或依“苦”词根，或依“恶食”，或依“恶掘”。

ဒုက္ခန္တိ ဟိ ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခံ. ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဒုက္ခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဒုဋ္ဌု သုခံ ခါဒတီတိပိ ဒုက္ခံ. ဒုဋ္ဌု သုခံ ခနတီတိပိ ဒုက္ခံ. အထ ဝါ ဒွိဓာ သုခံ ခနတီတိပိ ဒုက္ခံ.

所谓“苦”(dukkha)，是因为它能使人痛苦(dukkhayati)。其义为：它使它为之生起者痛苦。又，它恶劣地吞食(khādati)乐，故为“苦”。又，它恶劣地挖掘(khanati)乐，故为“苦”。或者，它以两种方式挖掘乐，故为“苦”。

ဂန္ဓဓာတုဝသာ စာပိ, ဂမုဓာတုဝသေန ဝါ;

ဂမုဓာဓာတုတော ဝါပိ, ဂန္ဓသဒ္ဒဂတိံ ဝဒေ.

应说“香”(gandha)一词的词源：或依“香”词根，或依“去”词根，或依“去”与“持”词根。

တထာ ဟိ ဂန္ဓယတီတိ ဂန္ဓော, အတ္တနော ဝတ္ထုံ သူစယတိ ‘‘ဣဒံ သုဂန္ဓံ, ဣဒံ ဒုဂ္ဂန္ဓ’’န္တိ ပကာသေတိ, ပဋိစ္ဆန္နံ, ဝါ ပုပ္ဖဖလာဒိံ ‘‘ဣဒမေတ္ထ အတ္ထီ’’တိ ပေသုညံ ကရောန္တော ဝိယ အဟောသီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဂန္ဓယတိ ဆိန္ဒတိ မနာပဂန္ဓော သုဂန္ဓဘာဝေန ဒုဂ္ဂန္ဓံ, အမနာပဂန္ဓော စ ဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝေန သုဂန္ဓန္တိ ဂန္ဓော. ဧတ္ထ ပန ဂန္ဓသဒ္ဒဿ ဆေဒနဝါစကတ္တေ –

诚然，所谓“香”(gandha)，是因为它能告知(gandhayati)，即指示其自身的事(vatthu)，阐明“此为香，此为臭”。其义为：它犹如进行离间语，说“此物在此”，以显示被隐藏的花、果等。或者，gandhayati意为“断除”(chindati)：怡人之香以其香气断除臭气，不怡人之香则以其臭气断除香气，故为“香”。在此，关于“香”一词表示“断除”之义——

‘‘အတိဇာတံ အနုဇာတံ, ပုတ္တမိစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

အဝဇာတံ န ဣစ္ဆန္တိ, ယော ဟောတိ ကုလဂန္ဓနော’’တိ

“智者盼得子，超己或似己；不欲得劣子，其为家族之毁灭者。”

အယံ ပါဠိ နိဒဿနံ. ဝါယုနာ ဝါ နီယမာနော ဂစ္ဆတီတိ ဂန္ဓော. ကစ္စာယနသ္မိဉှိ ‘‘ခါဒါမဂမာနံ ခန္ဓန္ဓဂန္ဓာ’’တိ ခါဒအမဂမိဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ယထာက္ကမံ ခန္ဓ အန္ဓဂန္ဓာဒေသာ ဝုတ္တာ. အထ ဝါ ဂစ္ဆန္တော ဓရိယတေ သောတိ ဂန္ဓော. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဒန္တေန ဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန ဝေယျာကရဏေန နိရုတ္တိနယဒဿိနာ ‘‘ဓရိယတီတိ ဂစ္ဆန္တော, ဂန္ဓော သူစနတောပိ ဝါ’’တိ.

此巴利文为一示例。或者，香由风所引导而去，故为“香”。在《迦旃延(Kaccāyana)语法》中，对khād、am、gam等词根，依次宣说了khandha、andha、gandha的替代形式。或者，行进时被执持，故为“香”。语法家、通晓词源方法的佛授(Buddhadatta)尊者曾说：“被执持者即是行进者，或‘香’亦源于告知之义。”

ရသဓာတုဝသာ စေဝ, ရမာသဓာတုတောပိ စ;

ရသသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တိံ, အာဟု ဓမ္မရသညုနော.

知法味者说，“味”(rasa)一词的构成，或依“味”词根，或依“喜爱”与“食”词根。

ရသောတိ [Pg.371] ဟိ ရသန္တိ တံ အဿာဒေန္တီတိ ရသော, ရမန္တာ တံ အသန္တီတိပိ ရသော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ရမမာနာ န’သန္တီတိ ရသောတိ ပရိဒီပိတော’’တိ. တတြာယမတ္ထော – ဒေဝမနုဿာဒယော သတ္တာ ယသ္မာ ရမမာနာ နံ ဓမ္မဇာတံ အသန္တိ ဘက္ခန္တိ, တသ္မာ တံ ဓမ္မဇာတံ ရသော နာမာတိ နိရုတ္တညူဟိ ပရိဒီပိတောတိ. ပဒစ္ဆေဒေါ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော –

所谓“味”(rasa)，是因人们品尝(rasanti)它，故为“味”；或因人们喜爱(ramantā)而食用(asanti)它，故为“味”。经中亦说：“因喜爱而食，故阐明为味。”此中义理为：由于天、人等众生喜爱而食用彼法，故彼法被通晓词源者阐明为“味”。其断句当如是理解——

နံ အသန္တိ န သန္တီတိ, ပဒစ္ဆေဒေါ သိယာ တဟိံ;

ကမ္မကာရကဘာဝေန, အတ္ထော ဟိ တတ္ထ ဣစ္ဆိတော.

于彼处，断句应为“naṃ asanti”(食彼)，而非“na santi”(非有)；因为其义理是依业与作者的关系而定。

ဣတိ ဝုတ္တာနုသာရေန, အဝုတ္တေသု ပဒေသုပိ;

ယထာရဟံ နယညူဟိ, နယော နေယျော သုသောဘနော.

依此已说之理，于未说之处，知理者亦当推出善巧美妙之理。

ဓာတုစိန္တာယ ယေ မုတ္တာ, အနိပ္ဖန္နာတိ တေ မတာ;

တေ စာပိ ဗဟဝေါ သန္တိ, ပီတလောဟိတကာဒယော;

凡脱离词根考量的词，被认为是无构成的；此类词甚多，如“黄”(pīta)、“红”(lohitaka)等。

နိပ္ဖန္နေ အပိ ဓာတူဟိ, သဒ္ဒေ ဓဂါဣတိအာဒယော;

အနိပ္ဖန္နံဝ ပေက္ခန္တိ, ဂဝါဒိဝိဓိဘေဒတော.

即使是由词根构成的词，如由dha、gā等[构成的词]，由于“牛”(gava)等的变化方式不同，也被视为无构成。

တထာ ဟိ ‘‘ဂစ္ဆတီတိ ဂေါ’’, ဣတိ ဝုတ္တပဒံ ပုန;

အနိပ္ဖန္နံ ကရိတွာန, ‘‘ဂါဝေါ’’ ဣစ္စာဒိကံဗြဝုံ.

诚然，如“去，故为牛(go)”，此已说之词，又被当作无构成，而说出“诸牛”(gāvo)等形式。

ဧကန္တေန အနိပ္ဖန္နာ, သဒ္ဒါ ဝိဍူဍဘာဒယော;

ဓာတုရူပကသဒ္ဒါ စ, ‘‘ပဗ္ဗတာယတိ’’အာဒယော.

如“毗杜达跋”(Viḍūḍabha)等词，是完全无构成的；而“如山然”(pabbatāyati)等，则是词根形态的词。

သေယျထိဒံ? ‘‘ဝိဍူဍဘော, တိဿော, ယေဝါပနော, ပီတံ, လောဟိတံ’’ ဣစ္စေဝမာဒီနိ နာမိကပဒါနိ အနိပ္ဖန္နာနိ ဘဝန္တိ. ‘‘နီလံ, ပီတံ, ယေဝါပနကော’’ ဣစ္စာဒီနိ ပန နီလဝဏ္ဏေ ပီတဝဏ္ဏေ. ကေ ရေ ဂေ သဒ္ဒေတိ ဓာတုဝသေန အာဂတတ္တာ နီလတီတိ နီလံ, ပီတတီတိ ပီတံ, ယေ ဝါ ပန ဣတိဝစနေန ဘဂဝတာ ကိယတေ ကထိယတေတိ ယေဝါပနကောတိ နိဗ္ဗစနမရဟန္တီတိ နိပ္ဖန္နာနီတိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ. ကေစိ ပနေတ္ထ ဝဒေယျုံ ‘‘နနု နီလတိ ပီတတီတိအာဒီနိ ကြိယာပဒါနိ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ န ဒိဿန္တီ’’တိ? ကိဉ္စာပိ [Pg.372] န ဒိဿန္တိ, တထာပိ ဧတရဟိ အဝိဇ္ဇမာနာ ပုရာဏဘာသာ ဧသာတိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ယထာ ဟိ ‘‘နာထတီတိ နာထော’’တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘နာထတီ’’တိ ကြိယာပဒံ ဗုဒ္ဓဝစနေ န ဒိဿတိ, တထာပိ နာထ ယာစနောပတာပိဿရိယာသီသနေသူတိ ဓာတုနော ဒိဋ္ဌတ္တာ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဂဏှိံသုယေဝ, ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ကြိယာပဒပရိဟီနော ဓာတု ဝုစ္စေယျ.

即是：如“毗杜达跋”(Viḍūḍabho)、“帝须”(Tisso)、“惯说又者”(yevāpano)、“黄”、“红”等名词是无构成的。然而，如“青”、“黄”、“惯说又者”(yevāpanako)等词，用于青色、黄色。由于它们来自词根——“nīlati”(是青色的)故为“nīlaṃ”(青)，“pītati”(是黄色的)故为“pītaṃ”(黄)，以及“以‘又……’(ye vā pana)为言说，由世尊所说、所道”故为“yevāpanako”(惯说又者)——因此当说它们是有构成的。于此，或有人言：“‘nīlati’、‘pītati’等动词，在三藏佛语中未曾见到。”虽未见到，然当理解此为今已不存之古语。犹如在“nāthatīti nātho”(他庇护，故为怙主)一句中，虽“nāthati”此动词未见于佛语，然因可见词根“nātha”用于祈求、统理、主权、祝福之义，故诸义注师仍采纳之。此处亦当如是看待。盖无动词，则词根亦不成言说。

ကိဉ္စ ဘိယျော – ယထာ ‘‘ယာဝ ဗျာတိ နိမီသတိ, တတြာပိ ရသတိဗ္ဗယော’’တိ ဇာတကပါဠိယံ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဒေဝမနုဿာနံ ဝေါဟာရပထေ အသဉ္စရန္တံ ပုရာဏဘာသာဘူတံ ‘‘ဗျာတီ’’တိ ကြိယာပဒမ္ပိ ဒိဿတိ, တထာ ‘‘နီလတိ, ပီတတီ’’တိအာဒီဟိပိ ပုရာဏဘာသာဘူတေဟိ ကြိယာပဒေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယာဝ ဗျာတီတိ ယာဝ ဥမ္မီသတိ. အယဉှိ တသ္မိံ ကာလေ ဝေါဟာရော, ယသ္မိံ ကာလေ ဗောဓိသတ္တော စူဠဗောဓိ နာမ ပရိဗ္ဗာဇကော အဟောသိ. ယထာ ပန ဝိဍူဍဘသဒ္ဒါဒယော ဓာတုဝသေန အနိပ္ဖန္နာ နာမ ဝုစ္စန္တိ, တထာ ‘‘ပဗ္ဗတာယတိ, သမုဒ္ဒါယတိ, စိစ္စိဋာယတိ, ဓူမာယတိ, ဒုဒ္ဒုဘာယတိ, မေတ္တာယတိ, ကရုဏာယတိ, မမာယတိ’’ ဣစ္စေဝမာဒယော စ ‘‘ဆတ္တီယတိ, ဝတ္ထီယတိ, ပရိက္ခာရီယတိ, ဓနီယတိ, ပဋီယတိ’’ ဣစ္စေဝမာဒယော စ ‘‘အတိဟတ္ထယတိ, ဥပဝီဏယတိ, ဒဠှယတိ, ပမာဏယတိ, ကုသလယတိ, ဝိသုဒ္ဓယတိ’’ ဣစ္စေဝမာဒယော စ ဓာတုဝသေန အနိပ္ဖန္နာယေဝ နာမ ဝုစ္စန္တိ.

此外，又如《本生》中所说：“直到睁眼闭眼，其中亦有强烈的味觉感受”，在此佛陀出世时，天人日常用语中不流通的古语动词“byāti”亦可见到，同样地，“nīlati”、“pītati”等也应是古语动词。其中，“yāva byāti”意为“直到睁开眼睛”。这确实是菩萨作为名为小菩提(Cūḷabodhi)的游方者时那个时代的用语。又如“毗杜达跋”(Viḍūḍabha)等词，从词根上说被称为无构成词，同样地，“pabbatāyati”、“samuddāyati”、“cicciṭāyati”、“dhūmāyati”、“duddubhāyati”、“mettāyati”、“karuṇāyati”、“mamāyati”等，以及“chattīyati”、“vatthīyati”、“parikkhārīyati”、“dhanīyati”、“paṭīyati”等，还有“atihatthayati”、“upavīṇayati”、“daḷhayati”、“pamāṇayati”、“kusalayati”、“visuddhayati”等，从词根上说也都被称为无构成词。

တတ္ထ ‘‘ပဗ္ဗတာယတီ’’တိအာဒီသု သံဃော ပဗ္ဗတမိဝ အတ္တာနမာစရတိ ပဗ္ဗတာယတိ, ဧဝံ သမုဒ္ဒါယတိ. သဒ္ဒေါ စိစ္စိဋမိဝ အတ္တာနမာစရတိ စိစ္စိဋာယတိ. ဝတ္ထု ဓူမမိဝ အတ္တာနမာစရတိ ဓူမာယတိ. သဒ္ဒေါ ဒုဒ္ဒုဘဣတိ အာစရတိ ဒုဒ္ဒုဘာယတိ, ဘိက္ခု မေတ္တာယတိ, တထာ ကရုဏာယတိ. ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ ဂဏှတိ မမာယတိ. အဆတ္တံ ဆတ္တမိဝ အာစရတိ ဆတ္တီယတိ. အပုတ္တံ [Pg.373] ပုတ္တမိဝ အာစရတိ ပုတ္တီယတိ, သိဿံ အာစရိယော, အတ္တနော ပတ္တမိစ္ဆတိ ပတ္တီယတိ. ဧဝံ ဝတ္ထီယတိ, ပရိက္ခာရီယတိ, စီဝရီယတိ, ဓနီယတိ, ပဋီယတိ. ဟတ္ထိနာ အတိက္ကမတိ အတိဟတ္ထယတိ. ဝီဏာယ ဥပဂါယတိ ဥပဝီဏယတိ. ဒဠှံ ကရောတိ ဝီရိယံ ဒဠှယတိ. ပမာဏံ ကရောတိ ပမာဏယတိ. ကုသလံ ပုစ္ဆတိ ကုသလယတိ. ဝိသုဒ္ဓါ ဟောတိ ရတ္တိ ဝိသုဒ္ဓါယတိ.

于此，在“pabbatāyati”等词中：僧团行如山，故称pabbatāyati；同样地，samuddāyati(行如海)。声音行如噼啪声，故称cicciṭāyati。事物行如烟，故称dhūmāyati。声音作鼓声，故称duddubhāyati。比丘修习慈，故称mettāyati；同样地，karuṇāyati(修习悲)。执取“此是我的”，故称mamāyati。欲求伞，故称chattīyati。待人如子，故称puttīyati，[例如]老师待学生[如子]。欲求自己的钵，故称pattīyati。同样地，vatthīyati(欲求衣)、parikkhārīyati(欲求资具)、cīvarīyati(欲求衣袍)、dhanīyati(欲求财富)、paṭīyati(欲求钵布)。以象超越，故称atihatthayati。以琵琶伴唱，故称upavīṇayati。令精进坚固，故称daḷhayati。作衡量，故称pamāṇayati。询问善巧，故称kusalayati。夜晚变得清净，故称visuddhāyati。

တတြာယံ ပဒမာလာ – ‘‘ပဗ္ဗတာယတိ, ပဗ္ဗတာယန္တိ. ပဗ္ဗတာယသိ, ပဗ္ဗတာယထ. ပဗ္ဗတာယာမိ, ပဗ္ဗတာယာမာ’’တိ ဣမိနာ နယေန အဋ္ဌန္နံ ဝိဘတ္တီနံ ဝသေန သေသံ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ‘‘သမုဒ္ဒါယတိ, ဆတ္တီယတီ’’တိအာဒီသု. တတြ ကာရိတဝသေနပိ ‘‘ပဗ္ဗတာယန္တံ ပယောဇယတိ ပဗ္ဗတာယတိ, ပုတ္တိယန္တံ ပယောဇယတိ ပုတ္တီယတိ’’ ဣစ္စာဒိ ပဒသိဒ္ဓိ ဘဝတိ. အယံ ပန ပဒမာလာ – ပဗ္ဗတာယတိ, ပဗ္ဗတာယန္တိ. ပဗ္ဗတာယသိ. သေသံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣစ္စေဝံ ဓာတုဝသေန နိပ္ဖန္နာနိပ္ဖန္နပဒါနိ ဝိဘာဝိတာနိ.

此为其词形序列：“pabbatāyati（他行如山），pabbatāyanti（他们行如山）。pabbatāyasi（你行如山），pabbatāyatha（你们行如山）。pabbatāyāmi（我行如山），pabbatāyāmā（我们行如山）。”依此理趣，其余一切都应就八组语尾而组合，“samuddāyati”（行如海）、“chattīyati”（行如持伞者）等词亦复如是。其中，从使役的角度，“pabbatāyantaṃ payojayati pabbatāyati”（使役行如山者，令其行如山）、“puttiyantaṃ payojayati puttīyati”（使役行如得子者，令其行如得子）等词形亦可成立。此词形序列即：pabbatāyati, pabbatāyanti, pabbatāyasi……其余应类推组合。如是，依词根，已辨明派生词与非派生词。

ဣဒါနိ ဓာတုဂဏလက္ခဏံ, အဓာတုလက္ခဏံ, ကာရိတပစ္စယယောဂံ, သကာရိတေကကမ္မဒွိကမ္မတိကမ္မပဒံ, ဦဟနီယရူပဂဏံ, ဓာတူနံ ဧကဂဏိကဒွိဂဏိကတေဂဏိကပဒံ, သုဒ္ဓကတ္တုဟေတုကတ္တုပဒရူပံ, ကမ္မဘာဝပဒရူပံ, ဧကကာရိတဒွိကာရိတပဒံ, အကာရိတဒွိကမ္မကပဒဉ္စ သဗ္ဗမေတံ ယထာရဟံ ကထယာမ.

现在，我们将依次解说：词根组的特征、非词根的特征、使役后缀的用法、带使役的单宾语、双宾语、三宾语动词、应推知的词形组、属于一组、二组、三组的词根、纯主动与使役主动的词形、被动与非人称的词形、单重使役与双重使役动词，以及非使役的双宾语动词——所有这一切。

တတြ သဗ္ဗဓာတုကနိဿိတေ သုဒ္ဓကတ္တုပ္ပယောဂေ သုဒ္ဓဿရဓာတုတော ဝါ ဧကဿရတော ဝါ အနေကဿရတော ဝါ အပစ္စယဿ ပရဘာဝေါ ဘူဝါဒိဂဏလက္ခဏံ သာမညလက္ခဏဝသေန, ဝိသေသလက္ခဏဝသေန ပန အာချာတတ္တေ ဣကာရန္တာနေကဿရဓာတုတော သဟ အပစ္စယေန နိစ္စံ နိဂ္ဂဟီတာဂမနဉ္စ နာမိကတ္တေ နိဂ္ဂဟီတာဂမနမတ္တဉ္စ ဘူဝါဒိဂဏလက္ခဏံ. အာကျာတတ္တေ ကတ္တရိ ဓာတူဟိ အပစ္စယေန သဒ္ဓိံနိယတဝသေန နိဂ္ဂဟီတာဂမနံ ရုဓာဒိဂဏလက္ခဏံ သာမညလက္ခဏဝသေန, ဝိသေသလက္ခဏဝသေန [Pg.374] ပန အာချာတတ္တေ ကတ္တရိ ဓာတူဟိ ဣဝဏ္ဏေကာရောကာရပစ္စယေဟိ သဒ္ဓိံ နိယတဝသေန နိဂ္ဂဟီတာဂမနဉ္စ နာမကတ္တေ အနိယတဝသေန နိဂ္ဂဟီတာဂမနမတ္တဉ္စ ရုဓာဒိဂဏလက္ခဏံ. ကတ္တရိ ဓာတူဟိ အာဒေသလာဘာလာဘိနော ယပစ္စယဿ ပရဘာဝေါ ဒိဝါဒိဂဏလက္ခဏံ. ကတ္တရိ ဓာတူဟိ ယထာရဟံ ဏု ဏာ ဥဏာပစ္စယာနံ ပရဘာဝေါ သွာဒိဂဏလက္ခဏံ. ကတ္တရိ ဓာတူဟိ နာပစ္စယဿ ပရဘာဝေါ ကိယာဒိဂဏလက္ခဏံ. ကတ္တရိ ဓာတူဟိ အာချာတတ္တေ အပ္ပကတရပ္ပယောဂဝသေန နာမိကတ္တေ ပစုရပ္ပယောဂဝသေန ပ္ပဏှာပစ္စယာနံ ပရဘာဝေါ ဂဟာဒိဂဏလက္ခဏံ. ကတ္တရိ ဓာတူဟိ ယထာသမ္ဘဝံ ဩယိရပ္ပစ္စယာနံ ပရဘာဝေါ တနာဒိဂဏလက္ခဏံ. အာချာတတ္တေ ကတ္တရိ ဓာတူဟိ သဗ္ဗထာ ဏေဏယပ္ပစ္စယာနံ ပရဘာဝေါ စုရာဒိဂဏလက္ခဏံ သာမညလက္ခဏဝသေန, ဝိသေသလက္ခဏဝသေန ပန အာချာတတ္တေ ဣကာရန္တဓာတုတော သဟ ဏေ ဏယပစ္စယေဟိ နိစ္စံ နိဂ္ဂဟီတာဂမနဉ္စ နာမိကတ္တေ နိဂ္ဂဟီတာဂမနမတ္တဉ္စ စုရာဒိဂဏလက္ခဏံ. ဂဏသူစကာနံ ပစ္စယာနမပရတ္တံ အဓာတုလက္ခဏံ. ဣတိ ဓာတုဂဏလက္ခဏမဓာတုလက္ခဏံ ဝိဘာဝိတံ.

于此，在通用于所有词根的动词用法中，于纯元音、单元音或多元音的词根后，置后缀a，此为bhū-组的一般特征；其特殊特征为：在动词形中，于以i结尾的多元音词根后，与后缀a一起，恒常加入鼻音；在名词形中，则仅加入鼻音，此为bhū-组的特征。在动词的主动语态中，于词根后，与后缀a一起，固定地加入鼻音，此为rudh-组的一般特征；其特殊特征为：在动词的主动语态中，于词根后，与i-元音、e、o等后缀一起，固定地加入鼻音；在名词形中，则不固定地仅加入鼻音，此为rudh-组的特征。在主动语态中，于词根后，置或引起词根替换、或不引起替换的后缀ya，此为div-组的特征。在主动语态中，于词根后，酌情置后缀ṇu、ṇā、uṇā，此为su-组的特征。在主动语态中，于词根后，置后缀nā，此为ki-组的特征。在主动语态中，于词根后，置后缀ppa、ṇhā，其在动词形中用法较少，在名词形中用法较多，此为gah-组的特征。在主动语态中，于词根后，视情况可能置后缀o、yira，此为tan-组的特征。在动词的主动语态中，于词根后，恒常置后缀ṇe、ṇaya，此为cur-组的一般特征；其特殊特征为：在动词形中，于以i结尾的词根后，与后缀ṇe、ṇaya一起，恒常加入鼻音；在名词形中，则仅加入鼻音，此为cur-组的特征。标示词根组的后缀并非词根，此为非词根的特征。如是，词根组的特征与非词根的特征已被阐明。

ကာရိတပစ္စယဿ ယောဂေ ‘‘ဏေ ဏယော ဏာပေ ဏာပယော စာ’’တိ ဣမေ စတ္တာရော ကာရိတပစ္စယာ.

关于使役后缀的用法：“ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpaya”这四个是使役后缀。

ဏေ ဏယာသုံ ဥဝဏ္ဏန္တာ,အာဒန္တာ ပစ္ဆိမာ ဒုဝေ;

သေသတော စတုရောဒွေ ဝါ,ဏယောယေဝ အဓာတုတော.

（词根）以u或ū结尾者，用ṇe、ṇaya；以ā结尾者，用后两者（ṇāpe、ṇāpaya）；其余者，或用全部四者，或用（前）两者；从非词根（即名词）派生者，仅用ṇaya。

တတြ သာဝေတိ, သာဝယတိ. ဘာဝေတိ, ဘာဝယတိ, ဩဘာသေတိ, ဩဘာသယတိ. ဣမာနိ ကာရိတေ ဥဝဏ္ဏန္တဓာတုရူပါနိ.

于此，sāveti、sāvayati（使听）；bhāveti、bhāvayati（使存在，修习）；obhāseti、obhāsayati（使照耀）。这些是在使役语态中，由以u或ū结尾的词根形成的词形。

ဒါပေတိ[Pg.375], ဒါပယတိ. ဟာပေတိ, ဟာပယတိ. နှာပေတိ, နှာပယတိ. နဟာပေတိ, နဟာပယတိ. အာကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

Dāpeti、dāpayati（使给予）；hāpeti、hāpayati（使舍离）；nhāpeti、nhāpayati；nahāpeti、nahāpayati（使沐浴）。这些是以ā结尾的词根的（使役）词形。

သောသေတိ, သောသယတိ. သောသာပေတိ, သောသာပယတိ. ဃောသာပေတိ, ဃောသာပယတိ. အကာရန္တဓာတုရုပါနိ.

Soseti、sosayati、sosāpeti、sosāpayati（使干燥）；ghosāpeti、ghosāpayati（使宣告）。这些是以a结尾的词根的（使役）词形。

မဂ္ဂေါ သံသာရတော လောကံ ဉာပေတိ, ဉာပယတိ. ဣဓာတုရူပါနိ နိဂ္ဂစ္ဆာပေတီတိ ဧတေသမတ္ထော. ဣမာနိ ဟိ နိပုဗ္ဗာယ ဣဓာတုယာ ဝသေန သမ္ဘူတာနိ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ. တထာ ဟိ သုဒ္ဓကတ္တုဘာဝေန မဂ္ဂေါ သယံ ဉာယတိ, သံသာရတော နိဂ္ဂစ္ဆတီတိ ဉာယောတိ ဝုစ္စတိ.

道，令世间出离轮回，此即ñāpeti、ñāpayati。这些是词根i（去）的词形，其义为niggacchāpeti（使出离）。此等确实是由带前缀ni的词根i生起的使役主动词形。因此，由于其因缘性，道自身被知晓（ñāyati），又因（众生）由此出离轮回，故被称为ñāyo（道法）。

ပါဝေတိ, ပါဝယတိ, ဥဓာတုရူပါနိ. ဝဒါပေတီတိ ဧတေသမတ္ထော. ဣမာနိ ဟိ ပပုဗ္ဗာယ ဥဓာတုယာ ဝသေန သမ္ဘူတာနိ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ. တထာ ဟိ ‘‘ယော အာတုမာနံ သယမေဝ ပါဝါ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒံ အာဟစ္စဘာသိတံ ဒိဿတိ.

Pāveti、pāvayati，是词根u的词形。其义为vadāpeti（使说）。此等确实是由带前缀pa的词根u生起的使役主动词形。因此，可见在“yo ātumānaṃ pavā”（对自己说者）一句中，直接使用了纯主动词pāvā。

ခေပေတိ, ခေပယတိ. ကင်္ခေတိ, ကင်္ခယတိ, ကင်္ခါပေတိ, ကင်္ခါပယတိ. အာစိက္ခာပေတိ, အာစိက္ခာပယတိ. ဣဝဏ္ဏန္တဓာတုရူပါနိ.

Khepeti、khepayati（使毁坏，使度过）。Kaṅkheti、kaṅkhayati、kaṅkhāpeti、kaṅkhāpayati（使怀疑）。Ācikkhāpeti、ācikkhāpayati（使告知）。这些是以i或ī结尾的词根的（使役）词形。

ခိယေတိ, ခိယယတိ. မိလာယေတိ, မိလာယယတိ. ဧကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

Khiyeti、khiyayati（使衰败）。Milāyeti、milāyayati（使枯萎）。这些是以e结尾的词根的（使役）词形。

သိယေတိ, သိယယတိ. ဩကာရန္တဓာတုရူပါနိ.

Siyeti、siyayati（使干燥）。这些是以o结尾的词根的（使役）词形。

ပဗ္ဗတာယာယတိ, ပုတ္တိယာယတိ. အဓာတုနိဿိတာနိ ရူပါနိ. ဣမိနာ နယေန သေသာနိ အဝုတ္တာနိပိ ရူပါနိ သက္ကာ ဝိညာတုံ ဝိညုနာ ပါဠိနယညုနာတိ ဝိတ္ထာရော န ဒဿိတော. ဣတိ ကာရိတပစ္စယယောဂေါ သင်္ခေပေန ဝိဘာဝိတော.

Pabbatāyāyati（使之行如山），puttiyāyati（使之欲求子）。这些是依止于非词根（名词）的词形。依此理趣，有智慧且通晓巴利方法者，亦能了知其余未说之词形，故不详述。如是，使役后缀的用法已作简要阐明。

ဣဒါနိ [Pg.376] သကာရိတေကကမ္မာဒီနိ ဗြူမ –

现在，我们宣说带使役的单业动词等——

အကမ္မကာ ဧကကမ္မာ, ဒွိကမ္မာ ဝါပိ ဟောန္တိ ဟိ;

ကာရိတပစ္စယေ လဒ္ဓေ, သကမ္မာ စ ဒွိကမ္မကာ.

（动词）或为无业、单业，或亦为双业；当获得使役后缀时，无业者成单业，单业者成双业。

သယံ သောဓေတိ သော ဘူမိံ, သောဓာပေတိ ပရေမဟိံ;

နရံ ကမ္မံ ကာရယတိ, ဝိညေယျံ ကမတော ဣဒံ.

他亲自清扫地面（单业），又使他人清扫（双业）；他让某人做事（双业），此当依次了知。

ဒွိကမ္မိကာ သမ္ဘဝန္တိ, တိကမ္မာ ဧတ္ထ ဒီပယေ;

‘‘ဣဿရော သေဝကံ ဂါမံ, အဇံ နာယေတိ’’ ဣစ္စပိ.

双业动词是存在的，于此我将阐明三业动词：如“主人令仆人将山羊带往村庄”。

‘‘နရော နရေန ဝါ ဂါမံ, အဇံ နာယေတိ’’ဣစ္စပိ;

ကမ္မတ္ထဒီပကံယေဝ, ကရဏံ ဧတ္ထ ဣစ္ဆိတံ.

又如“某人通过另一人将山羊带往村庄”；于此，工具格（narena）实则表述了（使役的）对象，此为所许。

ဣတိ သကာရိတေကကမ္မာဒီနိ ဝိဘာဝိတာနိ.

如是，带使役的单业动词等已被辨明。

ဣဒါနိ ဦဟနီယရူပဂဏံ ဗြူမ – ဟောတိ, ဘောတိ, သမ္ဘောတိ, ဣဒံ ဘူဝါဒိရူပံ. သုမ္ဘောတိ, ပရိသုမ္ဘောတိ, ဣဒံ ရုဓာဒိဂူပံ. နိန္ဒတိ, ဝိနိန္ဒတိ, ဗန္ဓတိ, ဣဒံ ဘူဝါဒိရူပံ. ဆိန္ဒတိ, ဘိန္ဒတိ, ရုန္ဓတိ, ဣဒံ ရုဓာဒိရူပံ. ဒေတိ, နေတိ, ဝဒေတိ, အနွေတိ, ဣဒံ ဘူဝါဒိရူပံ. ရုန္ဓေတိ, ပဋိရုန္ဓေတိ, ဣဒံ ရုဓာဒိရူပံ. ဗုဒ္ဓေတိ, ပလိဗုဒ္ဓေတိ, ဣဒံ စုရာဒိရူပံ. ဇယတိ, သယတိ, ပလာယတိ, မိလာယတိ, ဂါယတိ, ဣဒံ ဘူဝါဒိရူပံ. ဟာယတိ, သာယတိ, နှာယတိ, ဣဒံ ဒိဝါဒိရူပံ. ကထယတိ, စိန္တယတိ, ဘာဇယတိ, ဣဒံ စုရာဒိရူပံ. ဂဗ္ဗတိ, ပဂဗ္ဗတိ, ဣဒံ ဘူဝါဒိရူပံ. ကုဗ္ဗတိ, ကြုဗ္ဗတိ, ဣဒံ တနာဒိရူပံ. ဟိနောတိ, စိနောတိ, ဣဒံ သွာဒိရူပံ. တနောတိ, သနောတိ, ကရောတိ, ဣဒံ တနာဒိရူပံ. စိန္တေတိ, စိန္တယတိ, ဣဒံ ကတ္တုရူပဉ္စေဝ ဟေတုကတ္တုရူပဉ္စ. ကန္တေတိ, ကန္တယတိ, ဣဒံ ဟေတုကတ္တုရူပမေဝ. ဘက္ခေတိ, ဘက္ခယတိ, ဝါဒေတိ, ဝါဒယတိ, ဣဒံ သုဒ္ဓကတ္တုရူပဉ္စေဝ ဟေတုကတ္တုရူပဉ္စ. မိယျတီတိ ကတ္တုပဒဉ္စေဝ ကမ္မပဒဉ္စ. ဘာဝေထာတိ ဗဟုဝစနဉ္စေဝ ဧကဝစနဉ္စ. သံယမိဿန္တိ အနာဂတဝစနဉ္စေဝ အတီတဝစနဉ္စ. အနုသာသတီတိ အာချာတဉ္စေဝ နာမိကဉ္စ. ဂစ္ဆံ ဝိဓမံ နိက္ခဏန္တိ နာမိကဉ္စေဝ [Pg.377] အာချာတဉ္စ. ဧတ္ထ အာချာတတ္တေ ဂစ္ဆန္တိ အနာဂတဝစနံ, ဝိဓမန္တိ အတီတဝစနံ, နိခဏန္တိ ပရိကပ္ပဝစနံ, သဗ္ဗံ ဝါ ဧတံ ပဒံ အနာဂတာဓိဝစနန္တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတေဝ. ဣမိနာ နယေန အညာနိပိ ဦဟနီယပဒါနိ နာနပ္ပကာရတော ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဣမာနိ ပဒါနိ ဒုဗ္ဗိညေယျဝိသေသာနိ မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ သမ္မောဟကရာနိ အာစရိယပါစရိယေ ပယိရုပါသိတွာ ဝေဒနီယာနီတိ ဦဟနီယရူပဂဏော ဝိဘာဝိတော.

现在我们说可推断形组——hoti（是）、bhoti（是）、sambhoti（产生），这是bhū-词类形。Sumbhoti（聚集）、parisumbhoti（完全聚集），这是rudh-词类形。Nindati（谴责）、vinindati（批评）、bandhati（捆绑），这是bhū-词类形。Chindati（切断）、bhindati（打破）、rundhati（阻止），这是rudh-词类形。Deti（给）、neti（引导）、vadeti（说）、anveti（跟随），这是bhū-词类形。Rundheti（阻止）、paṭirundheti（反阻），这是rudh-词类形。Buddheti（令觉悟）、palibuddheti（令遍觉悟），这是cur-词类形。Jayati（战胜）、sayati（躺卧）、palāyati（逃跑）、milāyati（枯萎）、gāyati（歌唱），这是bhū-词类形。Hāyati（减少）、sāyati（品尝）、nhāyati（沐浴），这是div-词类形。Kathayati（讲述）、cintayati（思考）、bhājayati（分配），这是cur-词类形。Gabbati（骄傲）、pagabbati（自负），这是bhū-词类形。Kubbati（做）、krubbati（做），这是tan-词类形。Hinoti（发送）、cinoti（堆积），这是su-词类形。Tanoti（伸展）、sanoti（获得）、karoti（做），这是tan-词类形。Cinteti（思考）、cintayati（思考），既是主动形也是使役形。Kanteti（切割）、kantayati（切割），仅是使役形。Bhakkheti（吃）、bhakkhayati（吃）、vādeti（使说）、vādayati（使演奏），既是主动形也是使役形。Miyyati（死），既是主动词也是被动词。Bhāvetha（愿你们修习），既是复数也是单数。Saṃyamissanti（他们将自我抑制），既是将来时也是过去时。Anusāsati（教诫），既是动词也是名词。Gacchaṃ（去）、vidhamaṃ（驱散）、nikkhaṇanti（挖掘），既是名词也是动词。在此，作为动词时，gacchanti（他们将去）是将来时，vidhamanti（他们已驱散）是过去时，nikhaṇanti（愿他们挖掘）是假定式，或者所有这些词也可说是将来时的表达。依此方法，其他可推断的词也应以多种方式组合。这些词的特殊之处难以辨识，会使慧浅者困惑，必须亲近诸师长修学方能了知。至此，可推断形组已阐明。

ဣဒါနိ ဧကဂဏိကာဒီနိ ဝဒါမ – ဓာ ဓာရဏေ, ဘူဝါဒိဂဏိကဝသေနာယံ ဧကဂဏိကာ သကမ္မိကာ ဓာတု. ဘဂဝါ သကလလောကဿ ဟိတံ ဒဓာတိ ဝိဒဓာတိ, ပုရိသော အတ္ထံ သံဝိဓေတိ, နိဓိံ နိဓေတိ, ဣမာနိ သုဒ္ဓကတ္တရိ ဘဝန္တိ. ‘‘သံဝိဓာပေတိ, ဝိဓာပေတီ’’တိ ဣမာနိ ဟေတုကတ္တရိ ဘဝန္တိ. ကမ္မေ ပန ဘာဝေ စ ‘‘အနုဝိဓီယတီ’’တိအာဒီနိ ဘဝန္တိ. တထာ ဟိ ကမ္မေ ‘‘နိဓိ နာမ နိဓီယတီ’’တိ စ ‘‘ဓီယတိ ဓပိယတီတိ ဓေယျ’’န္တိ စ ရူပါနိ ဒိဿန္တိ. တတ္ထ ကမ္မေ ‘‘ကမ္မံ သတ္တေဟိ အနုဝိဓိယျတိ, ကမ္မာနိ သတ္တေဟိ အနုဝိဓိယျန္တိ. ဘော ကမ္မ တွံ သတ္တေဟိ အနုဝိဓိယျသိ, အဟံ ကမ္မံ သတ္တေဟိ အနုဝိဓိယျာမီ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဘာဝေ ပန ‘‘သတ္တော ဒုက္ခံ အနုဝိဓိယျတိ, သတ္တာ ဒုက္ခံ အနုဝိဓိယျန္တိ, တော သတ္တ တွံ ဒုက္ခံ အနုဝိဓိယျသီ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အယံ နယော အတိဝိယ သုခုမော ပါဠိနယာနုကူလော.

现在我们说单类动词等——dhā表持有义，就其属于bhū-词类而言，此为单类及物动词词根。世尊为一切世间持有、安置利益，人实现目标、埋藏财宝，这些是主动语态。“saṃvidhāpeti（令准备）、vidhāpeti（令布置）”，这些是使役语态。在被动语态和非人称语态中，则有“anuvidhīyati（遵行）”等形。的确，在被动语态中可见“所谓的财宝被埋藏”以及“被放置、被安立，故为‘应置’”等形。在此，于被动语态，应如是组合：“业被众生所遵行，诸业被众生所遵行。喂，业啊，你被众生所遵行，我（于）业被众生所遵行”等。在非人称语态中，则应如是组合：“众生遭受苦，诸众生遭受苦，喂，众生，你遭受苦”等。此理甚为精微，符合巴利语法。

နာမိကပဒတ္တေ ‘‘ဓာတူ’’တိအာဒီနိ ဘဝန္တိ. တတ္ထ ဓာတူတိ သလက္ခဏံ ဒဓာတိ ဓာရေတီတိ ဓာတု. အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘သလက္ခဏဓာရဏတော ဒုက္ခဝိဓာနတော ဒုက္ခဓာနတော စ ဓာတူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဓာတူတိ ပထဝီဓာတာဒိဓာတုယော. တတ္ထ သလက္ခဏဓာရဏတောတိ ယထာ တိတ္ထိယပရိကပ္ပိတော ပကတိ အတ္တာတိ ဧဝမာဒိကော သဘာဝတော နတ္ထိ, န ဧဝမေတာ, ဧတာ ပန သလက္ခဏံ သဘာဝံ ဓာရေန္တီတိ ဓာတုယော[Pg.378]. ဒုက္ခဝိဓာနတောတိ ဒုက္ခဿ ဝိဒဟနတော. ဧတာ ဟိ ဓာတုယော ကာရဏဘာဝေန ဝဝတ္ထိတာ ဟုတွာ ယထာ အယလောဟာဒိဓာတုယော အယလောဟာဒိအနေကပ္ပကာရံ သံသာရဒုက္ခံ ဝိဒဟန္တိ. ဒုက္ခဓာနတောတိ အနပ္ပကဿ ဒုက္ခဿ ဝိဓာနမတ္တတော အဝသဝတ္တနတော, တံ ဝါ ဒုက္ခံ ဧတာဟိ ကာရဏဘူတာဟိ သတ္တေဟိ အနုဝိဓီယတိ, တထာဝိဟိတဉ္စ တံ ဧတေသွေဝ ဓီယတိ ဌပိယတိ, ဧဝံ ဒုက္ခဓာနတော ဓာတုယော. အပိစ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌော ဓာတဝေါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘ဆ ဓာတုယောသံ ဘိက္ခု ပုရိသော’’တိအာဒီသု ဇီဝသညာသမူဟနတ္ထံ ဓာတုဒေသနံ အကာသီတိ. ယော ပန တတ္ထ အမှေဟိ ဘာဝဋ္ဌာနေ ‘‘သတ္တော ဒုက္ခံ အနုဝိဓိယျတီ’’တိ တိပုရိသမဏ္ဍိတော ဧကဝစနဗဟုဝစနိကော ပဌမာဝိဘတ္တိပ္ပယောဂေါ ဝုတ္တော. သော –

作为名词时，有“dhātu”（界）等词。其中，“dhātu”者，谓持有、保持自相，故为“界”。而在义注中则说：“因持有自相、因布置苦、因容受苦，故为‘界’。”所谓的“界”，即地界等诸界。其中，“因持有自相”者，谓：如外道所构想的“原质”、“我”等，自性本无，而此等诸界则持有其自相，故为“界”。“因布置苦”者，谓布置于苦。此等诸界作为因缘而确立，犹如铁、铜等界布置铁、铜等种种轮回之苦。“因容受苦”者，谓因（苦）不自主转起而仅为布置无量之苦，或彼苦以这些为因之（界），为众生所遭受，且彼如是布置之苦即被放置、安立于此等界中，如是因容受苦，故为“界”。此外，应取“界”为无命者义。诚然，世尊在“比丘，此人是六界”等开示中，为断除命想而说界法。至于我们在非人称语态的意义上所说的“众生遭受苦”一句，是包含三个人称、单数和复数的、第一格的用法。彼者——

‘‘ဒူသိတော ဂိရိဒတ္တေန, ဟယော သာမဿ ပဏ္ဍဝေါ;

ပေါရာဏံ ပကတိံ ဟိတွာ, တဿေဝါနုဝိဓိယျတီ’’တိ စ

“萨玛（Sāma）的马畔达瓦，被基利达多（Giridatta）所训练，舍弃了旧习性，惟独顺从于他。”以及

‘‘မာတာ ဟိ တဝ ဣရန္ဓတိ, ဝိဓုရဿ ဟဒယံ ဓနိယျတီ’’တိ စ ‘‘တေ သံကိလေသိကာ ဓမ္မာ ပဟီယိဿန္တီ’’တိ စ ဣမာသံ ပါဠီနံ ဝသေန သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗော. တတ္ထ ပဏ္ဍဝေါ နာမ အဿော ဂိရိဒတ္တနာမကဿ အဿဂေါပကဿ ပကတိံ အနုဝိဓိယျတိ အနုကရောတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ယဒိ ကတ္တုပဒံ ဣစ္ဆိတံ သိယာ, ‘‘အနုဝိဒဓာတီ’’တိ ပါဠိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ. ယဒိ ကမ္မပဒံ ဣစ္ဆိတံ သိယာ, ‘‘ပဏ္ဍဝေနာ’’တိ တတိယန္တံ ကတ္တုပဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝံ အဝစနေန ‘‘အနုဝိဓိယျတီ’’တိ ဣဒံ ဘာဝပဒန္တိ သိဒ္ဓံ. န ကေနစိ ဧတ္ထ ဝတ္တုံ သက္ကာ ‘‘ဒိဝါဒိဂဏေ ကတ္တရိ ဝိဟိတယပစ္စယဿ ဝသေန ဝုတ္တံ ဣဒံ ရူပ’’န္တိ, ဓာဓာတုယာ ဒိဝါဒိဂဏေ အပ္ပဝတ္တနတော, ဧကန္တဘူဝါဒိဂဏိကတ္တာ စ. ဒုတိယပ္ပယောဂေ ပန ယဒိ ကတ္တုပဒံ ဣစ္ဆိတံ သိယာ, ‘‘ဓနုတေ’’တိ ပါဠိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ. ယဒိ ကမ္မပဒံ ဣစ္ဆိတံ သိယာ, ‘‘ဓာတုယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ[Pg.379]. ဧဝံ အဝစနေန ‘‘ဓနိယျတီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဘာဝပဒန္တိ သိဒ္ဓံ. ဧတ္ထ ‘‘ဓနိယျတီတိ ပတ္ထေတိ, ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဓနု ယာစနေ’’တိ ဓာတု ဧသာ ဧကန္တေန တနာဒိဂဏေယေဝ ဝတ္တတိ. တတိယပ္ပယောဂေ ‘‘ပဟီယိဿန္တီ’’တိ ယဒိ ဘူဝါဒိဂဏေ ‘‘ဟာ စာဂေ’’တိ ဓာတုယာ ရူပံ သိယာ, ကတ္တရိ ‘‘ပဇဟိဿန္တီ’’တိ ရူပံ သိယာ, ‘‘ကသ္မာ နော ပဇဟိဿတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ. ကမ္မပဒံ ပန ‘‘ပဇဟိယိဿန္တီ’’တိ သိယာ. ယသ္မာ ‘‘ပဟီယိဿန္တီ’’တိ ဣဒံ ဒိဝါဒိဂဏေ ‘‘ဟာ ပရိဟာနိယ’’န္တိ ဓာတုယာ ရူပတ္တာ ‘‘ပဟာယိဿန္တီ’’တိ ကတ္တုပဒရူပံ သိယာ ‘‘အာဇညော ကုရုတေ ဝေဂံ, ဟာယန္တိ တတ္ထ ဝဠဝါ’’တိ အကမ္မကဿ ကတ္တုပဒရူပဿ ဒဿနတော, တသ္မာ ‘‘ပဟာယိဿန္တီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဟီယိဿန္တီ’’တိ ဝစနေန ယပစ္စယော ဘာဝေ ဝတ္တတီတိ ဉာယတိ.

“你的母亲在哭泣，丧偶者的心在渴望”以及“那些杂染法将被舍弃”，应就此等巴利句的要义而加以检验。其中，（前一偈颂）意为：名为畔达瓦(paṇḍava)的马顺从、模仿名为基利达多(giridatta)的牧马人的习性。于此，若欲用主动语态词，则应说“anuvidadhātī”。若欲用被动语态词，则应说第三格的主事词“paṇḍavenā”。因非如是说，故知“anuvidhiyyatī”为非人称语态词。于此，无人能说：“此形是依div等词类中用于主动语态的ya后缀而说”，因为dhā词根不在div等词类中转起，而完全属于bhū等词类。在第二个用例中，若欲用主动语态词，则应说“dhanute”。若欲用被动语态词，则应说“dhātuyā”。因非如是说，故知“dhaniyyatī”亦为非人称语态词。于此，义注(aṭṭhakathā)中说：“dhaniyyatī者，意为希望、欲求。”此“dhanu yācane”（dhanu表祈求义）词根完全只在tan等词类中转起。在第三个用例“pahīyissantī”中，若此形是bhū等词类中“hā cāge”（hā表舍弃义）词根之形，则主动语态应为“pajahissantī”，如“kasmā no pajahissatī”（为何他不舍弃）一例。而被动语态词则应为“pajahiyissantī”。然而，“pahīyissantī”是div等词类中“hā parihāniyaṃ”（hā表衰减义）词根之形，故其主动语态词形应为“pahāyissantī”，如“ājañño kurute vegaṃ, hāyanti tattha vaḷavā”（良马加速，劣马于彼处落后）一句中主动语态词形所示。是故，不说“pahāyissantī”而说“pahīyissantī”，可知ya后缀在此表非人称语态义。

ကေစိ ပနေတ္ထ ဝဒေယျုံ ‘‘သော ပဟီယိဿတိ. တေ သံကိလေသိကာ ဓမ္မာ ပဟီယိဿန္တိ. ရူပံ ဝိဘဝိယျတိ. အဂ္ဂိဇာဟိ ပုဗ္ဗေဝ ဘူယတေ’တိအာဒီသု ယပစ္စယော ကမ္မေယေဝ ဝိဟိတော, န ဘာဝေ. ကမ္မကတ္တုဝသေန ဟိ ဣမေ ပယောဂါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, သယမေဝ ပီယတေ ပါနီယံ, သယမေဝ ကဋော ကရိယတေတိ ပယောဂါ ဝိယာ’’တိ. တံ န, ဧဝဉှိ သတိ ‘‘ပဇဟိယိဿန္တီ’’တိအာဒီနိ သကမ္မကဓာတုရူပါနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ ‘‘ပီယတေ ကရိယတေ’’တိ ရူပါနိ ဝိယ. ဧတ္ထ ပန ဘာဝဋ္ဌာနေ ကတ္တုနော ဌိတဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ နာနပ္ပကာရေန ဒဿိတောတိ န ဝုတ္တော. ယေ သဒ္ဒသတ္ထေ မတံ ဂဟေတွာ သာသနိကာ ဂရူ ဘာဝေ အဒဗ္ဗဝုတ္တိနော ဘာဝဿေကတ္တာ ဧကဝစနမေဝ, တဉ္စ ပဌမပုရိသဿေဝ ‘‘ဘူယတေ ဒေဝဒတ္တေန ဒေဝဒတ္တေန သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝနန္တိ အတ္ထော’’တိ ပယောဂဉ္စ တဒတ္ထယောဇနဉ္စ [Pg.380] ဝဒန္တိ. တေသံ တံ ဝစနံ ပါဠိယာ, အဋ္ဌကထာဒီဟိ စ န သမေတိ, တသ္မာ ယထာဝုတ္တောယေဝတ္ထော အာယသ္မန္တေဟိ ဓာရေတဗ္ဗော.

于此，有人或说：“在‘so pahīyissati’（他将被舍弃）、‘te saṃkilesikā dhammā pahīyissanti’（那些杂染法将被舍弃）、‘rūpaṃ vibhaviyyati’（色将消失）、‘aggijāhi pubbeva bhūyate’（火先前已燃烧）等句中，ya后缀仅用于被动语态，而非非人称语态。这些用法应被视为对象-主事者句，如‘水自己被喝’、‘席子自己被做’等用法。”此说不然。若如此，则应说‘pajahiyissantī’等被动语态的词根形式，如‘pīyate’、‘kariyate’等形式。于此，在非人称语态的意义上，主事者的存在状态已于前文以多种方式说明，故未提及。那些执取声论之见、教法中的诸师，主张非人称语态为非实体叙述，因非人称语态的单一性，故只用单数，且仅为第三人称，并说出‘bhūyate devadattena’（由提婆达多(devadatta)而有）的用法及其义解：“意即提婆达多体验到成就”。他们的此说与巴利圣典、义注(aṭṭhakathā)等不符，因此诸位具寿(āyasmā)应按如上所述之义而受持。

ဇရ ရောဂေ. ဇရတိ, ဇရိယျတိ. ဇရဝယောဟာနိယံ. ဇီရတိ, ဇိယျတိ. ဣမာ ဒွေပိ ဘူဝါဒိ ဂဏိကဝသေန ဧကဂဏိကာ. တာသံ အယံ သာဓာရဏရူပဝိဘာဝနာ. ‘‘ယေန စ သန္တပ္ပတိ, ယေန စ ဇရိယျတီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယေန စ ဇရိယျတီတိ ယေန တေဇောဂတေန ကုပိတေန အယံ ကာယော ဧကာဟိကာဒိဇရရောဂေန ဇရိယျတိ ဇရတိ. အထ ဝါ ယေန စ ဇရိယတိ ယေန အယံ ကာယော ဇီရတိ ဣန္ဒြိယဝေကလျတံ ဗလက္ခယံ ပလိတဝလိတာဒိဉ္စ ပါပုဏာတိ.

词根jar用于“疾病”义，其形式为jarati、jariyyati。词根jar也用于“年龄衰损”义，其形式为jīrati、jiyyati。此二词根皆属第一组(bhūvādi)，为同一组。此为它们共通形式的阐明。“yena ca santappati, yena ca jariyyatī”（因何而苦恼，因何而患病）等。其中，“yena ca jariyyatī”是说，此身因被激扰的火界而患上一日热等热病而发烧。或者，“yena ca jariyati”是说，此身因此而衰朽，达到诸根残缺、体力毁坏、白发皱纹等。

မရ ပါဏစာဂေ. ဘူဝါဒိဂဏိကောယံ အကမ္မကော စ. သတ္တော မရတိ, မိယျတိ. ကိဉ္စာပိ အယံ ဓာတု ‘‘မရ ပါဏစာဂေ’’တိ ဝစနတော သကမ္မကော ဝိယ ဒိဿတိ, တထာပိ ‘‘ပုတ္တော မရတိ. ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ဇာယတိ စ ဇိယျတိ စ မိယျတိ စာ’’တိ ဧဝမာဒီနံ ကမ္မရဟိတပ္ပယောဂါနံ ဒဿနတော အကမ္မကောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတ္ထယောဇနာနယေန ပန မရတီတိ ပါဏံ စဇတီတိ ကမ္မံ အာနေတွာ ကထေတုံ လဗ္ဘတိ. ‘‘မရတိ, မိယတီ’’တိ ဣမာနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ, ‘‘သတ္တော သတ္တံ မာရေတိ, မာရယတိ, မာရာပေတိ, မာရာပယတီ’’တိ ဣမာနိ ကာရိတပဒသင်္ခါတာနိ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ. ဧတ္ထ စ ယော အမတံ သတ္တံ မရဏံ ပါပေတိ, သော ဝဓကော မာရေတိ မာရယတိ မာရာပေတိ မာရာပယတီတိ စ ဝုစ္စတိ. သတ္တော သတ္တေဟိ မာရိယတိ မာရာပိယတီတိ ဣမာနိ ကမ္မပဒါနိ. ဘာဝပဒမပ္ပသိဒ္ဓံ. ဧဝမညတြာပိ ပသိဒ္ဓတာ စ အပ္ပသိဒ္ဓတာ စ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ.

词根mar意为“舍弃生命”。它属于第一组(bhūvādi)，且为不及物动词。（例如）众生死去(marati)、消逝(miyyati)。虽然此词根根据“mar意为舍弃生命”的定义看似是及物动词，但从“儿子死了”、“唉，此世间已陷入困境，有生、衰老与死亡”等无宾语的用法来看，当知它的确是不及物动词。然而，通过释义，可以引入宾语说“死即舍弃生命”。“marati”、“miyyati”是简单主动语态词；“众生杀害另一众生(māreti, mārayati)，或使（他人）杀害另一众生(mārāpeti, mārāpayati)”是使役主动语态词。在此，使活着的众生趣向死亡者，即杀者，其行为就称为māreti、mārayati、mārāpeti、mārāpayati。“众生被（其他）众生所杀(māriyati)、被使令所杀(mārāpiyati)”，这些是被动语态词。非人称语态词不常见。其他词根也应如此考察其常见与不常见用法。

ခါဒ ဘက္ခဏေ. အယံ ပန ဘူဝါဒိဂဏိကဝသေန ဧကဂဏိကော သကမ္မကော ဓာတု. ခါဒတိ, သင်္ခါဒတိ, ဣမာနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ[Pg.381]. ပုရိသော ပုရိသေန ပုရိသံ ဝါ ပူဝံ ခါဒေတိ ခါဒယတိ ခါဒါပေတိ ခါဒါပယတိ, ဣမာနိ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ. ဧတ္ထ စ ယော အခါဒန္တံ ခါဒန္တံ ဝါ ခါဒါဟီတိ ပယောဇေတိ, သော ခါဒါပကော ခါဒေတိ ခါဒယတိ ခါဒါပေတိ ခါဒါပယတီတိ စ ဝုစ္စတိ. ခဇ္ဇတိ, သံခဇ္ဇတိ, သင်္ခါဒိယတိ. ဣမာနိ ကမ္မပဒါနိ. အတြပနာယံ ပါဠိ ‘‘အတီတံ ပါဟံ အဒ္ဓါနံ ရူပေန ခဇ္ဇိံ, သေယျထာပါဟံ ဧတရဟိ ပစ္စုပ္ပန္နေန ရူပေန ခဇ္ဇာမိ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန အနာဂတံ ရူပံ အဘိနန္ဒေယျံ, အနာဂတေနပါဟံ ရူပေန ခဇ္ဇေယျံ, သေယျထာပေတရဟိ ခဇ္ဇာမီ’’တိ. ဘာဝပဒံ န လဗ္ဘတိ သကမ္မကတ္တာ ဣမဿ ဓာတုဿ. ဘူဝါဒိဂဏော. အယံ နာမဓာတု ဧကန္တရုဓာဒိဂဏိကောတိ အပ္ပသိဒ္ဓေါ.

词根khād意为“吞食”。此词根属于第一组(bhūvādi)，是及物动词。khādati(吃)、saṅkhādati(吞食)，这些是主动式。“一人使另一人吃掉一个人或一块饼(khādeti, khādayati)，或使令(他人)吃(khādāpeti, khādāpayati)”，这些是使役主动式。在此，促使不食者或正食者说“你吃！”的人，即劝食者，其行为就称为khādeti、khādayati、khādāpeti、khādāpayati。khajjati(被吃)、saṅkhajjati(被吞食)、saṅkhādiyati(被吞食)，这些是被动式。于此有此巴利引文：‘于过去世，我被色所吞噬，犹如现在我被现在色所吞噬。若我乐于未来色，我亦将被未来色所吞噬，犹如现在被吞噬一般。’无人称式不可得，因其为及物动词。它属于第一组(bhūvādi)。此名动词有时亦被认为是属于第七组(rudhādi)。

ဒိဝါဒိဂဏေ တာ ပါလနေ. လောကံ တာယတိ သန္တာယတိ. ဣမာနိ သကမ္မကာနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ. ဟေတုကတ္တုပဒံ ပန ကမ္မပဒဉ္စ ဘာဝပဒဉ္စ အပ္ပသိဒ္ဓါနိ.

于第四组(divādi)，词根tā意为“保护”。（例如，他）保护世间(tāyati)、守护世间(santāyati)。这些是及物主动式。使役主动式、被动式及无人称式则不常见。

သုဓ သံသုဒ္ဓိယံ. စိတ္တံ သုဇ္ဈတိ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဣမာနိ အကမ္မကာနိ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ. သောဓေတိ, သောဓယတိ, သောဓာပေတိ, သောဓာပယတိ, ဣမာနိ ဟေတုကတ္တုရူပါနိ. ဧတ္ထ စ ယော အသုဒ္ဓံ ဌာနံ သုဒ္ဓံ ကရောတိ, သော သောဓကော သောဓေတိ, သောဓယတီတိ ဝုစ္စတိ, ဧသ နယော အညတြာပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု. ယော ပန အသုဒ္ဓဋ္ဌာနံ သယံ အသောဓေတွာ ‘‘တွံ သောဓေဟီ’’တိ အညံ ပယောဇေတိ, သော သောဓာပကော သောဓာပေတိ သောဓာပယတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧသ နယော အညတြာပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု. တထာ ဟိ ‘‘ကာရေတိ, ကာရယတိ, ကာရာပေတိ, ကာရာပယတီ’’တိအာဒီသု အယံ နယော န လဗ္ဘတိ, ဧဝံ လဗ္ဘမာနနယော စ အလဗ္ဘမာနနယော စ သဗ္ဗတ္ထ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. ဣမာ ပနေတ္ထ ပါဠိယော –

词根sudh意为“清净”。心清净(sujjhati)、完全清净(visujjhati)。这些是不及物主动式。sodheti(净化)、sodhayati(净化)、sodhāpeti(使净化)、sodhāpayati(使净化)，这些是使役主动式的形式。在此，将不净之处变清净者，即净化者，被称为sodheti(净化)、sodhayati(净化)。此理亦适用于其他此类情况。又，自己不净化不净之处，而指使他人说“你去净化”者，即“使净化”者，被称为sodhāpeti(使净化)、sodhāpayati(使净化)。此理亦适用于其他此类情况。然而，在“kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayatī”等词中，此规则并不可得。如此，在一切处，都应考察规则适用与不适用之处。于此有此等巴利引文：

‘‘ပစ္စန္တဒေသဝိသယေ, နိမန္တေတွာ တထာဂတံ;

တဿ အာဂမနံ မဂ္ဂံ, သောဓေန္တိ တုဋ္ဌမာနသာ’’တိ စ

“于边地国，邀请如来后，彼等心怀喜悦，清扫其到来之路。”以及

‘‘မဂ္ဂံ [Pg.382] သောဓေမဟံ တဒါ’’တိ စ. ဣမာ ဟိ ပါဠိယော သဟတ္ထာ သောဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ‘‘အာယသ္မာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆော ရာဇဂဟေ ပဗ္ဘာရံ သောဓာပေတိ လေဏံ ကတ္တုကာမော’’တိ ပန ပါဠိ, ‘‘ကိံ ဘန္တေ ထေရော ကာရာပေတီ’’တိ, ‘‘ပဗ္ဘာရံ မဟာရာဇ သောဓာပေမိ လေဏံ ကတ္တကာမော’’တိ စ ပါဠိ. ဣမာ ပရေဟိ သောဓာပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ‘‘ကဿ သောဓိယတိ မဂ္ဂေါ’’တိ ဣဒံ ကမ္မပဒံ, ဘာဝပဒံ ပန အပ္ပသိဒ္ဓံ. ဣမိနာ နယေန ယာဝ စုရာဒိဂဏာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

以及“那时我当清理道路”。这些巴利引文是就亲手清理而言。而“具寿毕陵伽婆蹉(Āyasmā Pilindavaccha)欲造住处，于王舍城(Rājagaha)使人清理山坡”此巴利引文，以及“尊者，长老在使人做什么？”、“大王，我欲造住处，正使人清理山坡”此巴利引文，这些是就使他人清理而言。“谁的道路被清理？”这是被动式，无人称式则未见。以此理，应组合运用直至第十组(curādi)。

ဒွိဂဏိကတ္တေ သုဘ သောဘေ. သောဘတိ ဝတာယံ ပုရိသော. သုဘ ပဟာရေ. ယော နော ဂါဝေါဝ သုမ္ဘတိ သုမ္ဘောတိ ဣစ္စပိ ဒိဿတိ. ‘‘သုမ္ဘောတီ’’တိ စ ကစ္စာယနမတေ ရူပံ, ဣမာနိ ကတ္တုပဒါနိ. နဂရံ သောဘေတိ, သောဘယတိ. ပုရိသော ပုရိသေ စောရံ သုမ္ဘေတိ, သုမ္ဘယတိ, သုမ္ဘာပေတိ, သုမ္ဘာပယတိ. ဣမာနိ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ. ကမ္မဘာဝပဒါနိ လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနဝသေန ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဘူဝါဒိရုဓာဒိဂဏိကရူပါနိ.

于双组性，词根subh意为“发光”。“此人确实庄严(sobhati)。”词根subh意为“打击”。亦可见如“彼如牛般打击我们(sumbhati, sumbhoti)”。而“sumbhoti”是迦旃延(Kaccāyana)所认为的形式。这些是主动式。（他）美化城市(sobheti, sobhayati)。一人使另一人打击盗贼(sumbheti, sumbhayati)，或使令(他人)打击(sumbhāpeti, sumbhāpayati)。这些是使役主动式。被动式与无人称式，应根据其可得与不可得，尽可能地组合运用。这些是第一组(bhūvādi)与第七组(rudhādi)的形式。

ပစ ပါကေ. ပုရိသော ဘတ္တံ ပစတိ. နေရယိကော နိရယေ ပစ္စတိ. ကမ္မံ ပစ္စတိ. ဘတ္တံ ပစ္စတိ. ပါရမိယော ပရိပစ္စန္တိ. ဖလာနိ ပရိပစ္စန္တိ, ပက္ကာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဂရဝေါ ပန –

词根pac意为“烹煮、成熟”。人煮饭(pacati)。地狱众生在地狱中受煎熬(paccati)。业成熟(paccati)。饭被煮熟(paccati)。波罗蜜圆满成熟(paripaccanti)。果实圆满成熟(paripaccanti)，意即熟透。然而，诸师认为——

ဉာဏယုတ္တဝရံ တတ္ထ, ဒတွာ သန္ဓိံ တိဟေတုကံ;

ပစ္ဆာ ပစ္စတိ ပါကာနံ, ပဝတ္တေ အဋ္ဌကေ ဒုဝေတိ စ –

“于彼处，给予俱最优智的三因结生后，于生命期，八(大果报心)与二(推度心)作为诸果报而成熟。”以及——

‘‘အသင်္ခါရံ သသင်္ခါရ-ဝိပါကာနိ န ပစ္စတီ’’တိ စ ဧဝံ ပစတိပဒဿ ဒွိဂဏိကရူပဿ သကမ္မကတ္တံ ဣစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပန သာဋ္ဌကထေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ကုတော လဗ္ဘာ. တေပိဋကေ ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနေ ‘‘ကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စတိ. ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတိ. နိရယမှိ [Pg.383] အပစ္စိ သော’’တိ ဧဝံ အကမ္မကတ္တံယေဝ ဒိဿတိ. ဧတ္ထ ဝဒေယျုံ ‘‘နနု ပစ ပါကေ’တိ အယံ ဓာတု သကမ္မကော, တေန ‘ပစ္စတီ’တိ ပဒဿ ဒိဝါဒိဂဏိကရူပဿပိ သတော သကမ္မကတ္တံ ယုဇ္ဇတိ, တသ္မာယေဝ ‘ပစ္စတိ ပါကာနံ ပဝတ္တေ အဋ္ဌကေ ဒုဝေ’တိအာဒီသု ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ – ယထာ ‘‘ဆိဒိ ဒွိဓာကရဏေ, ဘိဒိ ဝိဒါရဏေ’’တိ ဓာတူနံ ရုဓာဒိဂဏေ ပဝတ္တာနံ ‘‘ရုက္ခံ ဆိန္ဒတိ, ဘိတ္တိံ ဘိန္ဒတီ’’တိ ရူပပဒါနံ သကမ္မကတ္တေပိ သတိ ဒိဝါဒိဂဏံ ပတ္တာနံ တေသံ ဓာတူနံ ‘‘ဥဒကံ ဆိဇ္ဇတိ, ဃဋော ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ရူပပဒါနိ အကမ္မကာနိယေဝ ဘဝန္တိ, ယထာ ဘူဝါဒိဂဏေ ပဝတ္တဿ ပစဓာတုဿ ‘‘ဘတ္တံ ပစတီ’’တိ ရူပပဒဿ သကမ္မကတ္တေပိ သတိ ဒိဝါဒိဂဏံ ပတ္တဿ ‘‘နိရယေ ပစ္စတိ, ကမ္မာနိ ဝိပစ္စန္တီ’’တိ ရူပပဒါနိ အကမ္မကာနိယေဝ ဘဝန္တိ.

以及“（它）不使无行与有行果报成熟”，他们如此希望pacati一词的双组形式具有及物性。然而，这在带注释的三藏佛语中何处可得？在三藏佛语中，如“于地狱中受一劫的煎熬”、“乃至恶业未成熟时”、“他在地狱中受煎熬”，仅见其为不及物性。于此，他们或说：“‘pac意为烹煮’此词根是及物的，因此‘paccati’一词即使是第四组(divādi)的形式，也应具有及物性，是故在‘于生命期，八(大果报心)与二(推度心)作为诸果报而成熟’等引文中如此说。”对此，当说：犹如“chid意为二分”、“bhid意为破裂”等词根，用于第七组(rudhādi)时，其“砍树”、“破墙”等形式虽为及物，但当它们转入第四组(divādi)时，其“水被截断”、“瓶被打破”等形式则仅为不及物；同样，pac词根用于第一组(bhūvādi)时，其“煮饭”的形式虽为及物，但当它转入第四组(divādi)时，其“在地狱中受煎熬”、“诸业成熟”等形式则仅为不及物。

အထာပိ ဝဒေယျုံ ‘‘နနု စ ဘော ယထာ ‘အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသူ’တိ ဧတ္ထ ‘‘အာသဝတော စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသူ’တိ စ ‘အာသဝေဟိ ကတ္တုဘူတေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသူ’တိ စ ဧဝံ ဒိဝါဒိဂဏိကဿ ဓာတုဿ ‘ဝိမုစ္စိံသူ’တိ ရူပပဒဿ အကမ္မကတ္တဉ္စ သကမ္မကတ္တဉ္စ ဘဝတိ, တထာ ‘နိရယေ ပစ္စတိ, ကမ္မာနိ ဝိပစ္စန္တီ’တိ စ အကမ္မကတ္တေနပိ ဘဝိတဗ္ဗံ. ‘ပစ္စတိ ပါကာနံ ပဝတ္တေ အဋ္ဌကေ ဒုဝေ, အသင်္ခါရံ သသင်္ခါရဝိပါကာနိ န ပစ္စတီ’တိ သကမ္မကတ္တေနပိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. အကမ္မကတ္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, န သကမ္မကတ္တေန, ‘‘ပစ္စတိ ပါကာန’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပယောဂါနံ ‘‘အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသူ’’တိ ပယောဂေန အသမာနတ္တာ. တထာ ဟေတ္ထ ‘‘ဝိမုစ္စိံသူ’’တိ ပဒံ ကမ္မရဟိတကတ္တုဝါစကယပစ္စယန္တမ္ပိ ဘဝတိ ကတ္တုသဟိတကမ္မဝါစကယပစ္စယန္တမ္ပိ. ‘‘ဝိမုစ္စိံသူ’’တိ ဣမဿ ဟိ ပဒဿ ကမ္မရဟိတယပစ္စယဝန္တတ္တာ ‘‘အာသဝေဟီ’’တိ ကရဏဝစနံ အပါဒါနကာရကဝါစကံ ဘဝတိ. ‘စိတ္တာနီ’’တိ ပစ္စတ္တဝစနံ ပန ကတ္တုကာရကဝါစကံ ဘဝတိ. တထာ ‘‘ဝိမုစ္စိံသူ’’တိ ပဒဿ ကတ္တုသဟိတကမ္မဝါစကတ္တာ ‘‘အာသဝေဟီ’’တိ [Pg.384] ကရဏဝစနံ ကတ္တုကာရကဝါစကံ ဘဝတိ. ‘‘စိတ္တာနီ’’တိ ပစ္စတ္တဝစနံ ပန ကမ္မကာရကဝါစကံ ဘဝတိ. အယံ နယော ‘‘ပစ္စတိ ပါကာန’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပယောဂေသု န လဗ္ဘတိ. တထာ ဟိ တတ္ထ ပစ္စတ္တဝစနံ ကတ္တာရံ ဝဒတိ, ဥပယောဂဝစနံ ကမ္မံ ဝဒတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာရိတေ ‘‘ပုရိသော ပုရိသေန ပုရိသံ ဝါ ဘတ္တံ ပါစေတိ ပါစယတိ ပါစာပေတိ ပါစာပယတီ’’တိ စ, ‘‘အနန္တေ ဗောဓိသမ္ဘာရေ, ပရိပါစေသိ နာယကော’’တိ ဒဿနတော ပန ‘‘ပရိပါစေတိ, ပရိပါစယတီ’’တိ စ ရူပါနိ ဘဝန္တိ. ဣမာနိ ဟေတုကတ္တုပဒါနိ. ကမ္မေ – ယညဒတ္တေန ဩဒနော ပစ္စတေ, ဘာဝပဒံ အပ္ပသိဒ္ဓံ. ဣမာနိ ဘူဝါဒိဒိဝါဒိဂဏိကရူပါနိ. ဣမိနာ နယေန အညာနိပိ ဒွိဂဏိကရူပါနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

他们又或说：“尊者，诚然，犹如在‘诸心从漏解脱’中，既可解为‘诸心从漏而解脱’，亦可解为‘诸心被作为作者的诸漏所解脱’，如此，第四组(div)词根的‘vimucciṃsu’此形式既有不及物性亦有及物性；同样，‘在地狱中受煎熬’、‘诸业成熟’也应可为不及物性，‘（它）使八（大果报心）与二（推度心）作为诸果报而成熟’、‘（它）不使无行与有行果报成熟’也应可为及物性。”（答：）应仅为不及物性，非及物性，因为‘paccati pākānaṃ’等引述的用法与‘āsavehi cittāni vimucciṃsū’的用法不同。于后者，‘vimucciṃsu’一词，既可是结尾带-ya后缀的无业主动语态（不及物），亦可是结尾带-ya后缀的有作格被动语态。当‘vimucciṃsu’一词为结尾带-ya后缀的无业主动语态时，‘āsavehi’此具格是离格，‘cittāni’此主格则是作者格。同样，当‘vimucciṃsu’一词为有作格被动语态时，‘āsavehi’此具格是作者格，‘cittāni’此主格则是业格。此理于‘paccati pākānaṃ’等引述的用法中不可得。当知于彼等用法中，主格表示作者，所用格（宾格）表示业格。于使役式，则有‘一人使另一人煮人或饭(pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati)’，以及由‘导师令无边菩提资粮圆满成熟’可见‘paripāceti’、‘paripācayati’等形式。这些是使役主动式。于被动式——‘饭被雅那达多(Yaññadatta)所煮(paccate)’，无人称式则不成立。这些是第一组(bhū)与第四组(div)的形式。以此理，亦应组合运用其他双组形式。

တေဂဏိကတ္တေ သု ပသဝေ. ဟေတုဖလံ သဝတိ, ပသဝတိ. သု သဝနေ. သဒ္ဓေါ ဓမ္မံ သုဏောတိ, သုဏာတိ. သု ဟိံသာယံ. ယောဓော ပစ္စာမိတ္တံ သုနာတိ. ဣမာနိ ယထာက္ကမံ ဘူဝါဒိသွာဒိကိယာဒိဂဏိကာနိ ကတ္တုပဒါနိ. တထာ ဟေတုနာ ဖလံ သဝိယျတိ, ဥန္နာဒသဒ္ဒေါ ပထဝီဥန္ဒြိယသဒ္ဒေါ ဝိယ သုယျတိ. ယောဓေန ပစ္စမိတ္တော သုနိယျတိ. ဣမာနိ ကမ္မပဒါနိ. ဘာဝပဒံ န လဗ္ဘတိ သကမ္မကတ္တာ ဣမေသံ ဓာတူနံ. ဣမိနာ နယေန အညာနိပိ တေဂဏိကရူပါနိ ဥပပရိက္ခိတွာ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. အတြ ပနာယံ နယဝိဘာဝနာ –

关于属于三类的动词：在“产生”义中，如“因生果，产生果”。在“听闻”义中，如“有信者听闻法，倾听法”。在“伤害”义中，如“战士伤害敌人”。这些分别是属于第一类(bhūvādi)、第五类(svādi)和第九类(kiyādi)的主动语态动词。同样，（被动语态为）“果由因所生”；“巨大的声音被听到，如同大地的声音”；“敌人被战士所伤害”。这些是业语态动词。由于这些动词词根是及物的，故没有无人称式动词。依此方法，其他属于三类的形式也应如此审察与应用。于此，此为方法之辨析——

ဘွာဒိရုဓာဒိကာ ဓာတူ, သွာဒိဒိဝါဒိကာ တထာ;

ရုဓာဒိကဒိဝါဒိဋ္ဌာ, ဘူဝါဒိကစုရာဒိကာ.

动词词根可（同时）属于第一类(bhūvādi)与第七类(rudhādi)，同样也可属于第五类(svādi)与第四类(divādi)；又可属于第七类(rudhādi)与第四类(divādi)，以及第一类(bhūvādi)与第十类(curādi)。

ဘူဝါဒိကဂဟာဒိဋ္ဌာ, ဘွာဒိသွာဒိကိယာဒိကာ;

ဧဝမာဒိပ္ပဘေဒေဟိ, ဝိတ္ထာရေန္တု ဝိစက္ခဏာ.

（动词词根亦可）属于第一类(bhūvādi)与第九类的gahādi组，以及（同时属于）第一类(bhūvādi)、第五类(svādi)与第九类(kiyādi)。智者们当依此等差别而详尽阐述。

ဣစ္စေဝံ သင်္ခေပတော ယထာရဟံ ဧကဂဏိကဒွိဂဏိကတေဂဏိကဝသေန သုဒ္ဓကတ္တုဟေတုကတ္တုကမ္မဘာဝပဒါနိ စ သကာရိတေကကမ္မာနိ [Pg.385] စ သကာရိတဒွိကမ္မာနိ စ သကာရိတတိကမ္မာနိ စ ဒဿိတာနိ.

如是，已依所属一类、二类、三类之别，扼要且适当地展示了纯粹主动语态、使役主动语态、业语态、无人称式动词，以及带一个、两个、三个宾语的使役动词。

ဣဒါနိ ဧကကာရိတဒွိကာရိတပဒါနံ ဝစနောကာသော အနုပ္ပတ္တော, တသ္မာ တံ ဝဒါမ. သော အန္တကမ္မနိ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ မာနံ သိယတိ, ကမ္မံ ပရိယောသိယတိ. ဣမာနိ တာဝ သုဒ္ဓကတ္တုပဒါနိ. ဧတ္ထ မာနံ သိယတီတိ မာနံ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. ကမ္မံ ပရိယောသိယတီတိ ကမ္မံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. ပရိ အဝ ဣစ္စုပသဂ္ဂဝသေန ဟိ ဣဒံ ပဒံ အကမ္မကံ ဘဝတိ, အတ္ထော ပန ‘‘ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတီ’’တိ သကမ္မကဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော. အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ အတ္တနာ ပရိယောသာပေတိ. ဣဒမေကံ ကာရိတံ ဟေတုကတ္တုပဒံ. ဧတ္ထ ပန ပရိအဝ ဣစ္စုပသဂ္ဂဝသေန အကမ္မကဘူတဿ သောဓာတုဿ လဒ္ဓကာရိတပစ္စယတ္တာ ဧကကမ္မမေဝ သကာရိတပဒံ ဘဝတိ. အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ ပရေဟိ ပရိယောသာဝါပေတိ. ဣဒံ ဒွိကာရိတံ ဟေတုကတ္တုပဒံ. ဧတ္ထ စ ပန ပရိ အဝ ဣစ္စုပသဂ္ဂဝသေန အကမ္မကဘူတဿ သောဓာတုဿ လဒ္ဓကာရိတပစ္စယဒွယတ္တာ ဒွိကမ္မကံ သကာရိတပဒံ ဘဝတိ. ‘‘ပရိယောသာဝါပေတီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ပရိ အဝ ပုဗ္ဗသ္မာ သောဓာတုမှာ ဏာပေ ဏာပေ ဣတိ ပစ္စယဒွယံ ကတွာ အဝသဒ္ဒဿောကာရဉ္စ ကတွာ တတော ယကာရာဂမဉ္စ အနုဗန္ဓဏကာရလောပဉ္စ ပဌမပစ္စယေ ပကာရဿ ဝကာရဉ္စ ဒွီသု စ ဌာနေသု ပုဗ္ဗသရလောပံ ကတွာ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

现在已到讲解单使役和双使役词语的时候，因此我们来论述它。词根so用于“终结”义。“阿罗汉道终结慢”，“业行得以终结”。这些是纯主动语态词。此处，“终结慢”即是“断除慢”；“业行得以终结”即是“业行得以完成”。由于加上pari和ava前缀，此词变为不及物，但其义应依及物动词的方式理解为“走向终结”。“自己完成自己所做之事”，这是一个单使役的主动语态词。此处，由于pari和ava前缀，不及物的so词根加上一个使役后缀，故而成为带一个宾语的使役词。“让别人完成自己所做之事”，这是一个双使役的主动语态词。此处，由于pari和ava前缀，不及物的so词根加上两个使役后缀，故而成为带两个宾语的使役词。应知“pariyosāvāpeti”一词的构成如下：在带有pari和ava前缀的so词根后，加上两个后缀ṇāpe和ṇāpe，并将ava的a音变为o，然后增入y音，并脱落附随的ṇ；在第一个后缀中，p变为v；并在两处脱落前面的元音而构成。

ဣဒါနိ တာ ပါဠိယော အတ္ထန္တရဝိညာပနတ္ထံ အာဟစ္စဒေသိတာကာရေန ဧကတော ကထယာမ – ‘‘အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ အတ္တနာ ပရိယောသာပေတိ, အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ. အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ ပရေဟိ ပရိယောသာဝါပေတိ, အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဟေတုကတ္တုပဒံ အာနေတဗ္ဗံ. အတ္တနာ ဝိပ္ပကတန္တိ ဧတ္ထ စ အတ္တနာတိ ဝိပ္ပကရဏကြိယာယ ကတ္တုကာရကဝါစကံ ကရဏဝစနံ. ဝိပ္ပကတန္တိ ကမ္မကာရကဝါစကံ [Pg.386] ဥပယောဂဝစနံ. အတ္တနာ ပရိယောသာပေတီတိ ဧတ္ထ ပန အတ္တနာတိ အဗျယပဒဘူတေန သယံသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ ဝိဘတျန္တပတိရူပကံ အဗျယပဒံ, သယံသဒ္ဒသဒိသံ ဝါ တတိယာဝိဘတျန္တံ အဗျယပဒံ. တထာ ဟိ ‘‘အတ္တနာ ပရိယောသာပေတီ’’တိ ဝုတ္တဝစနဿ ‘‘သယံ ပရိယောသာပေတီ’’တိ အတ္ထော ဘဝတိ ‘‘အတ္တနာ စ ပါဏာတိပါတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ပရေဟိ ပရိယောသာဝါပေတီတိ ဧတ္ထ ပန ပရေဟီတိ ကမ္မကာရကဝါစကံ ကရဏဝစနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, ‘‘သုနခေဟိပိ ခါဒါပေန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘သုနခေဟီ’’တိ ပဒံ ဝိယ. ဧတ္ထ ဟိ ယထာ ‘‘ရာဇာနော စောရံ သုနခေ ခါဒါပေန္တီ’’တိ ဥပယောဂဝသေန အတ္ထော ဘဝတိ, တထာ ‘‘ဘိက္ခု အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ ပရေ ဇနေ ပရိယောသာဝါပေတီ’’တိ ဥပယောဂဝသေန အတ္ထော ဘဝတိ. ဧဝံ ဣမသ္မိံ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတနယဝိစိတ္တေ ဘဂဝတော ပါဝစနေ ဒွိကာရိတပစ္စယဝန္တမ္ပိ ပဒမတ္ထီတိ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ. အယံ နယော သုခုမော သာသနေ အာဒရံ ကတွာ အာယသ္မန္တေဟိ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗော. ယဿ ဟိ အတ္ထာယ ဣဒံ ပကရဏံ ကရိမှ, န အယံ အတ္တနော မတိ, အထ ခေါ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ သန္တိကာ လဒ္ဓတ္တာ တေသညေဝ မတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

现在为了阐明那些圣典文的另一层含义，我们以引述解说的方式一并论述：“自己所行之事由自己了结，犯僧残罪。自己所行之事让别人了结，犯僧残罪。”此处应补入“比丘”一词作为使役动词的主语。在“attanā vippakataṃ”（自己所行）中，“attanā”（自己）是表示“行”这一行为作者的工具格；“vippakataṃ”（所行）是表示所作用对象的业格。而在“attanā pariyosāpeti”（自己了结）中，“attanā”（自己）是与不变词“sayaṃ”（亲自）同义的、形如格位词尾的不变词，或可说它是一个与“sayaṃ”相似的第三格（工具格）词尾的不变词。因此，“attanā pariyosāpeti”的含义即是“sayaṃ pariyosāpeti”（亲自了结），如同在“attanā ca pāṇātipātī”（自己也杀生）等句中一样。在“parehi pariyosāvāpeti”（让别人了结）中，“parehi”（由别人）是工具格，应理解为表示业（宾语），如同在“sunakhehipi khādāpentī”（也让狗吃）一句中的“sunakhehi”（由狗）一词。因为正如“国王让狗吃盗贼”一句是依业格来理解其义，同样，“比丘让别人了结自己所行之事”也是依业格来理解其义。如是，于此稀有、未曾有、方法奇特的世尊教言中，亦有带双使役后缀的词，当从其精要处信解。此理则甚为微细，诸具寿当于教法生起敬重，善加作意。我们造此论典的意趣，并非自己的见解，而是从诸先阿阇梨处所得，故当知此即是他们的见解。

ဣဒါနိ အကာရိတဒွိကမ္မိကပဒါနံ ဝစနောကာသော အနုပ္ပတ္တော, တသ္မာ တာနိ ကထယာမ, တာနိ စ ခေါ ဓာတုဝသေန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ သဝိနိစ္ဆယာနိ. သေယျထိဒံ?

现在已到讲解非使役而带双宾语的词语的时候，因此我们来论述它们。它们当依词根并附带抉择而如是了知。即：

ဒုဟိကရဝဟိပုစ္ဆိ, ယာစိ ဘိက္ခိ စ နိဗြူတိ;

ဘဏိဝဒိဝစိဘာသိ, သာသိဒဟိနာထဓာတု.

词根有：duh（挤奶）、kar（做）、vah（运载）、pucch（问）、yāc（请求）、bhikkh（乞求）、nī（引导）、brū（说）、bhaṇ（说）、vad（说）、vac（说）、bhās（说）、sās（教导）、dhā（放置）、nāth（求助）。

ရုဓိ ဇိ စိပဘုတီတိ, ယေ တေ ဒွိကမ္မကာ ဓီရာ;

ပဝဒုမပိ ဝိယုတ္တာ, ကာရိတပ္ပစ္စယေဟိ စ.

以及rudh（阻止）、ji（战胜）、ci（积集）等。智者们宣说，这些词根即使没有加上使役后缀，也是带双宾语的。

အပါဒါနာဒိကေ ပုဗ္ဗ-ဝိဓိမှာ သဟိမေ’ဗြဝုံ;

ဥပယောဂဝစနဿ, နိမိတ္တန္တိ သနန္တနာ.

古人说：这些动词的用法是一个标志，即其第二宾语使用业格，而非依循先前需用离格等的规则。

ဧတေ [Pg.387] ဒုဟာဒယော ဓာတူ, တိကမ္မာပိ ဘဝန္တိ တု;

ကာရိတပ္ပစ္စယေ လဒ္ဓေ, ဣတိ အာစရိယာ’ဗြဝုံ.

诸师曾言：这些duh等词根，在加上使役后缀时，亦可成为带三宾语的词。

တတြိမာနိ ဥဒါဟရဏာနိ – ဂဝံ ပယော ဒုဟတိ ဂေါပါလကော. ဂါဝိံ ခီရံ ဒုဟတိ ဂေါပါလဒါရကော. တတ္ထ ပယောတိ ဥပယောဂဝစနံ, ‘‘ယသော လဒ္ဓါ န မဇ္ဇေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ယသော’’တိ ပဒမိဝ. မနောဂဏိကဿ ဟိ ဤဒိသမ္ပိ ဥပယောဂဝစနံ ဟောတိ အညာဒိသမ္ပိ. ဣဿရော ဂေါပါလံ ဂဝံ ပယော ဒုဟာပေတိ. ဂေါပါလေန ဂါဝေါ ခီရံ ဒုဟိတာ. ဂေါဟိ ပယော ဒုဟတီတိ ဧတ္ထ အပါဒါနဝိသယတ္တာ ဒွိကမ္မကဘာဝေါ နတ္ထိ. ‘‘ဝိသာဏတော ဂဝံ ဒုဟံ, ယတ္ထ ခီရံ န ဝိန္ဒတီ’’တိ ဧတ္ထ ပန အပါဒါနဝိသယတ္တေပိ ဂဝါဝယဝဘူတဿ ဝိသာဏဿ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဂဝံ ခီရံ ဒုဟန္တော’’တိ ဒွိကမ္မိကဘာဝေါ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒုဟိနော ပယောဂေါယံ.

于此，这些是例子：“牧人从牛挤奶。”“牧童从母牛挤奶。”此处“payo”（奶）是业格，如同在“yaso laddhā na majjeyyā”（得誉不应骄）中“yaso”（誉）一词。对于属于manas词组的名词，其业格形式可以如此，也可以是其他形式。“主人使牧人从牛挤奶。”“诸牛已被牧人挤了奶。”在“从诸牛挤奶”一句中，由于主事者是离格的用法，故不存在双宾语的情况。但在“从牛角挤牛，而不得奶”一句中，虽然是离格的用法，但由于作为牛之一部分的牛角被单独举出，故应知仍可获得“挤牛的奶”这样的双宾语结构。此为“duh”词根的用法。

ကရောတိဿ ပယောဂေ ကဋ္ဌမင်္ဂါရံ ကရောတိ, သုဝဏ္ဏံ ကဋကံ ကရောတိ, သစေ ဇေ သစ္စံ ဘဏသိ, အဒါသိံ တံ ကရောမိ. ဧတ္ထ စ အင်္ဂါရံ ကရောတီတိ ပရိစ္စတ္တကာရဏဝသေန ဝုတ္တံ. ကဋ္ဌဉှိ အင်္ဂါရဘာဝဿ ကာရဏံ, အင်္ဂါရေ ကတေ ကာရဏဘူတဿ ကဋ္ဌဿ ကဋ္ဌဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ. ကဋကံ ကရောတီတိ ဣဒံ အပရိစ္စတ္တကာရဏဝသေန ဝုတ္တံ. သုဝဏ္ဏဉှိ ကဋကဘာဝဿ ကာရဏံ, ကဋကေ ကတေပိ ကာရကဘူတဿ သုဝဏ္ဏဿ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ န ဝိဂစ္ဆတိ, အထ ခေါ ဝိသေသန္တရုပ္ပတ္တိဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇတိ. အဒါသိံ တံ ကရောမီတိ ဣဒံ ပန ဌာနန္တရဒါနဝသေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပရာဇံ မဟာရာဇံ ကရောမီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ. တတ္ထ ‘‘ဣဿရော ပုရိသေန ပုရိသံ ဝါ ကဋ္ဌမင်္ဂါရံ ကာရေတိ. တထာ သုဝဏ္ဏံ ကဋကံ ကာရေတီ’’တိ တိကမ္မိကပ္ပယောဂေါပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေတီ’’တိ, ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ’’တိ ဒွိကမ္မကပ္ပယောဂေါ.

关于“karoti”（作）的用法：“将木头做成木炭”，“将黄金做成手镯”，“如果你说的是真话，我就让你成为不施予者”。此处，“做成木炭”是就“因已舍离”而言。因为木头是木炭状态的因，当木炭做成后，作为因的木头的木头状态就消失了。“做成手镯”是就“因未舍离”而言。因为黄金是手镯状态的因，当手镯做成后，作为因的黄金的黄金状态并未消失，而是以另一种特殊状态而成就。而“我就让你成为不施予者”一句，是就“赋予另一地位”而言，如同“我立副王为大王”。此处亦当知有三宾语的用法：“主人使某人将木头做成木炭”，同样，“使某人将黄金做成手镯”。同样，“梵授(Brahmadatta)使人治理国家”、“当梵授使人治理国家时”是双宾语的用法。

ဧတ္ထေကေ [Pg.388] ဝဒေယျုံ ‘‘နနု စ ဘော ဧတ္ထ ဧကမေဝ ကမ္မံ ဒိဿတိ, ကေနာယံ ပယောဂေါ ဒွိကမ္မိကပ္ပယောဂေါ ဟောတီ’’တိ. ကိဉ္စာပိ ဧကမေဝ ဒိဿတိ, တထာပိ အတ္ထတော ဒွေယေဝ ကမ္မာနိ ဒိဿန္တီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မဒတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မဒတ္တော အတ္တနော ရာဇဘာဝံ မဟာဇနေန ကာရယတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပန အတ္ထေ ဂဟိတေ ‘‘ရဇ္ဇံ ကာရေဟိ ဘဒ္ဒန္တေ, ကိံ အရညေ ကရိဿသီ’’တိအာဒီသုပိ တွံ အတ္တနော ရာဇဘာဝံ အမှေဟိ ကာရာပေဟိ, အတ္တာနံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စာပေဟိ, မယံ တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိတုကာမာတိ အတ္ထော သမတ္ထိတော ဘဝတိ.

于此，或有人言：“喂，此处只见一个宾语，此用法如何是双宾语用法呢？”虽只见一个，然当知从义理上实见两个宾语。即如“梵授使人治理国家”一句，其义为“梵授让大众成就自己的王位”。如是理解其义，则于“贤者，请治理国家吧，您在森林里做什么呢？”等句中，其义亦能成立为：“请您让我们来成就您的王位，请您让自己接受王位灌顶，我们希望能为您举行王位灌顶。”

ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေတိ ဧတ္ထာပိ ဗြဟ္မဒတ္တေ အတ္တနော ရာဇဘာဝံ မဟာဇနေန ကာရယန္တေတိ အတ္ထော ဘဝတိ. သာသနသ္မိဉှိ ကာရိတဝိသယေ ကရဏဝစနံ ဥပယောဂတ္ထညေဝ ဒီပေတိ, တသ္မာ အတ္ထတော ဒွေယေဝ ကမ္မနိ ဒိဿန္တီတိ ဝဒါမ. အယမတ္ထော အဘိဓမ္မဋီကာယံ စက္ခုန္ဒြိယာဒိနိဗ္ဗစနတ္ထဝိဘာဝနာယ ဒီပေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မဋီကာယံ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုဒွါရေ ဣန္ဒတ္တံ ကာရေတီတိ စက္ခုဒွါရဘာဝေ တံဒွါရိကေဟိ အတ္တနော ဣန္ဒဘာဝံ ပရမိဿရဘာဝံ ကာရယတီတိ အတ္ထော. တဉှိ တေ ရူပဂ္ဂဟဏေ အတ္တာနံ အနုဝတ္တေတိ, တေ စ တံ အနုဝတ္တန္တီ’’တိ. ယဒိ ပန ကရဓာတု ဒွိကမ္မကော, ဧဝံ သန္တေ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေတီ’’တိအာဒီသု လဒ္ဓကာရိတပစ္စယတ္တာ ‘‘ကာရေတီ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ တိကမ္မကေဟိယေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? န, နိယမာဘာဝတော, တာဒိသဿ စ ပယောဂဿ ဝေါဟာရပထေ အနာဂတတ္တာ.

在“当梵授使（人）治理国家时”一句中，其义亦为“当梵授通过大众使自己的王权得以行使时”。在教法中，就使役而言，工具格仅表示所用义，因此我们说，从意义上讲，实见两个宾语。此义应在《阿毗达摩复注》（Abhidhammaṭīkā）阐明眼根等词的词义分析时加以说明。诚然，《阿毗达摩复注》中说：“于眼门行使根的作用”，意思是，在作为眼门时，通过那些以眼门为门者，使自己的根性，即最高主宰性得以行使。因为它在摄取色时使之随顺于己，而彼亦随顺于它。若“作”词根为双宾语动词，那么在“梵授使（人）治理国家”等句中，因已得使役后缀，“使作”等词岂非必须为三宾语动词？并非如此，因为没有此规定，且此类用法在世俗言谈中未曾出现。

ကဋ္ဌံ ပုရိသေန အင်္ဂါရံ ကတံ. သုဝဏ္ဏံ ကမ္မာရေန ကဋကံ ကတံ, ဒါသီ သာမိကေန အဒါသိံ ကတာ, ဧဝမ္ပေတ္ထ ဒွိကမ္မကပ္ပယောဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုဝဏ္ဏေန ကဋကံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ [Pg.389] ဟိ ဝိသေသနတ္ထေ ပဝတ္တကရဏဝိသယတ္တာ ဒွိကမ္မိကဘာဝေါ န လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယံ နယော အညတြာပိ ဥပပရိက္ခိတွာ ယထာသမ္ဘဝံ နေတဗ္ဗော. ကရောတိဿ ပယောဂေါယံ.

木柴被人做成了炭。黄金被工匠做成了手镯。女奴被主人变成了非奴。在此，当知是双宾语的用法。在“以黄金作手镯”一句中，应知由于工具格用于表示特性之义，故无法获得双宾语的用法。此理亦当审察，随宜应用于他处。此即“作”（karoti）之用法。

ဝဟိအာဒီနံ ပယောဂေ ရာဇပုရိသာ ရထံ ဂါမံ ဝဟန္တိ. အယံ ရာဇာ မံ နာမံ ပုစ္ဆတိ. ပရာဘဝန္တံ ပုရိသံ, မယံ ပုစ္ဆာမ ဂေါတမံ. အာယသ္မာ ဥပါလိ အာယသ္မတာ မဟာကဿပေန ဝိနယံ ပုဋ္ဌော. ဒေဝဒတ္တော ရာဇာနံ ကမ္ဗလံ ယာစတိ. တေ မံ အဿေ အယာစိသုံ. ဓနံ တံ တာတ ယာစတိ. ဗြာဟ္မဏော နာဂံ မဏိံ ယာစတိ. နာဂေါ မဏိံ ယာစိတော ဗြာဟ္မဏေန ဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော ဓမ္မဒေသနံ ဘဂဝါ. တာပသော ကုလံ ဘောဇနံ ဘိက္ခတိ. အဇံ ဂါမံ နေတိ. အဇော ဂါမံ နီတော. မုတ္တော စမ္ပေယျကော နာဂေါ, ရာဇာနံ ဧတဒဗြဝိ.

就“运”（vah）等词根的用法而言：王臣们将车运往村庄。这位国王问我的名字。我们向乔达摩请问，何为衰败之人。具寿优波离被具寿大迦叶问及律。提婆达多向国王乞求毛毯。他们向我乞求马。父亲啊，他向你乞求财富。婆罗门向龙乞求宝珠。龙被婆罗门乞求宝珠。世尊被梵天请求开示法。苦行者向家族乞食。他将羊带到村庄。羊被带到村庄。解脱的瞻波城龙王对国王如是说。

ဧတ္ထ ရာဇာနန္တိ မုချတော ကမ္မံ ဝုတ္တံ. ဧတန္တိ ဂုဏတော. တထာ ရာဇာနန္တိ အကထိတကမ္မံ ဝုတ္တံ. ဧတန္တိ ကထိတကမ္မံ. ဧသ နယော အညတြာပိ ဥပပရိက္ခိတွာ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗော. ဧဝမေဝ ‘‘ဗြူဟိ ဘဂဝါ’’တိအာဒီသု သမ္ပဒါနဝိသယတ္တာ ဒွိကမ္မကဘာဝေါ န လဗ္ဘတိ. ဘိက္ခု မဟာရာဇာနံ ဓမ္မံ ဘဏတိ. ယံ မံ ဘဏသိ သာရထိ. ယံ မံ ဝဒတိ. ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ. ပိတာ ပုတ္တံ ဘာသတိ. ယံ မံ တွံ အနုသာသသိ. သကျာ ခေါ ပန အမ္ဗဋ္ဌ ရာဇာနံ ဩက္ကာကံ ပိတာမဟံ ဒဟန္တိ. ဘဂဝါ ဘိက္ခူ တံ တံ ဟိတပဋိပတ္တိံ နာထတိ. ဂါဝေါ ဝဇံ ရုန္ဓတိ ဂေါပါလကော. ဓုတ္တော ဓုတ္တဇနံ ဓနံ ဇိနာတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ကမနုတ္တရံ ရတ္နဝရံ ဇိနာမာ’’တိ ပုဏ္ဏကဇာတကပါဠိ နိဒဿနံ. တတ္ထာယမတ္ထော ‘‘မယံ ဇနိန္ဒာ ကတရံ ရာဇာနံ အနုတ္တရံ ရတ္နဝရံ ဇိနာမာ’’တိ. ဣဋ္ဌကာယော ပါကာရံ စိနောတိ ဝဍ္ဎကီ. အညာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

在此，“国王”是主要业，“此”是次要业。同样，“国王”是间接业，“此”是直接业。此理亦当审察，随宜应用于他处。同样，在“请世尊说”等句中，因属于与格的范围，故不可得双宾语性。比丘对大王说法。驭者，你对我说什么？他对我说。他如此对世尊说。父亲对儿子说。你教导我。安巴塔，释迦族人确实火化他们的祖先奥嘎咖王。世尊为比丘们开示种种有益的行持。牧童将牛关入牛栏。赌徒赢取其他赌徒的钱财。于此，以《本那咖本生》为例：“我们当赢得何者，无上之宝？”其义为：“人主啊，我们当赢得哪一位无上宝王呢？”工匠用砖砌墙。其他亦应依此组合。

ဧတ္ထ [Pg.390] ကေစိ ပုစ္ဆေယျုံ ‘‘ဂန္ဓကုဋိံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ, ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ. ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတူ’တိ ပယောဂေသု ကိံ ဒွိကမ္မကဘာဝေါ လဗ္ဘတီ’’တိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ – ‘‘ဂန္ဓကုဋိံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတီ’’တိ ဧတ္ထ န လဗ္ဘတိ ဂုဏဂုဏီနံ ဝသေန ဂဟိတတ္တာ. ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧတ္ထာပိ န လဗ္ဘတိ ‘‘သရဏံ ဣတိ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဣတိသဒ္ဒလောပဝသေန ဝုတ္တတ္တာ. တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓန္တိ ဥပယောဂဝစနံ. သရဏန္တိ ပစ္စတ္တဝစနံ. ‘‘ဗုဒ္ဓံ မမ သရဏံ ပရာယဏံ, အဃဿ တာတာ ဟိတဿ စ ဝိဓာတာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဘဇာမိ သေဝါမိ ဗုဇ္ဈာမီ’’တိ အတ္ထော. ‘‘ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတူ’’တိ ဧတ္ထ ပန ဒွိကမ္မကဘာဝေါ လဗ္ဘတီတိ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘မံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဥပါသကံ ဓာရေတူ’’တိ အတ္ထသမ္ဘဝတော ‘‘သကျာ ခေါ ပန အမ္ဗဋ္ဌ ရာဇာနံ ဩက္ကာကံ ပိတာမဟံ ဒဟန္တီ’’တိ ဒဟဓာတုပ္ပယောဂေန သမာနတ္တာ စ, အဓိပ္ပာယတ္ထတော ပန ‘‘မံ ‘ဥပါသကော မေ အယ’န္တိ ဓာရေတူ’’တိ အတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ အကာရိတာနိ ဒွိကမ္မိကဓာတုရူပါနိ ဝိဘာဝိတာနိ.

于此，或有人问：在“右绕香室”、“我皈依佛”、“愿乔达摩尊者忆持我为优婆塞”等用法中，能否获得双宾语性？于此，当说：在“右绕香室”中不可得，因其被理解为性质与有性质者的关系。在“我皈依佛”中亦不可得，因其是省略了“如是”（iti）一词而说。诚然，“佛”是宾格，“皈依”是主格。其意趣为“佛是我的皈依与归宿，是苦难的救护者与福祉的创造者”，以此意趣表达“我皈依、我事奉、我觉知”之义。然而，在“愿乔达摩尊者忆持我为优婆塞”中，则可得双宾语性，因为其义可为“从今以后，请忆持我为优婆塞”，且与“安巴塔，释迦族人确实火化他们的祖先奥嘎咖王”中“火化”（dah）词根的用法相同。但从意趣而言，当知其义为“请忆持我为‘此是我的优婆塞’”。如是非使役的双宾语动词形式已辨析完毕。

ဣစ္စေဝမမှေဟိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော သာသနတ္ထံ ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ဓာတုယော စ တံရူပါနိ စ တဒနုရူပေဟိ နာနာပဒေဟိ နာနာအတ္ထေဟိ နာနာနယေဟိ စ ယောဇေတွာ ဝိဘာဝိတာနိ, ဧဝံ ဝိဘာဝေန္တေဟိပိ အမှေဟိ တာသံ သရူပပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထပရိစ္ဆေဒေါ ဝါ န သက္ကာ သဗ္ဗသော ဝတ္တုံ. တဒုဘယဉှိ ကော သဗ္ဗသော ဝတ္တုံ သက္ခိဿတိ အညတြ အာဂမာဓိဂမသမ္ပန္နေဟိ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒေဟိ မဟာခီဏာသဝေဟိ.

如是，我等从始，为利世尊教法，竭尽己能，竭尽己力，将诸词根及其形态，以相应的种种词语、种种意义、种种理路加以组合与辨析。纵然我等如是辨析，亦不能完全道尽其自性之界限或意义之界限。此二者，除了已达教证、得无碍解的大漏尽者外，谁能完全道尽？

အတ္ထာတိသယယုတ္တာပိ, ဓာတူ ဟောန္တိ ယတော တတော. ပယောဂတောနုဂန္တဗ္ဗာ, အနေကတ္ထာ ဟိ ဓာတဝေါ.

词根虽具卓越之义，其义亦由此或彼而来。当随用法而推知，因为词根确实具有多种意义。

ယေနေကတ္ထဓရာ [Pg.391] စရန္တိ ဝိဝိဓာ နာထဿ ပါဌေ ဝရေ,တေနေကတ္ထဓရာဝ ဟောန္တိ သဟိတာ နာနူပသဂ္ဂေဟိဝေ;

ဓာတူနံ ပန တေသမတ္ထပရမံ ခီဏာသဝေ ပဏ္ဍိတေ,ဝဇ္ဇေတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါမတိယုတေ ကော သဗ္ဗသော ဘဏတီတိ.

在世尊的殊胜教典中，那些原具单一意义的词根，与种种前缀结合后，也同样具有了多种意义。然则，彼等词根之究竟义，除了具无碍解智之漏尽贤者外，谁能完全道尽？

ဣတိ နဝင်္ဂေ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေ ဗျပ္ပထဂတီသု ဝိညူနံ

如是，于具义注的九分教、三藏，以及诸智者的表达方式中，

ကောသလ္လတ္ထာယ ကတေ သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏေ

为成就善巧而造之《声律论》中，

သဗ္ဗဂဏဝိနိစ္ဆယော နာမ ဧကူနဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ

名为“一切语根组抉择”之第十九章。

သဟ ရူပဝိဘာဝနာယ ဓာတုဝိဘာဝနာ နိဋ္ဌိတာ.

语根辨析连同形态辨析终。

ဓာတုမာလာ နိဋ္ဌိတာ.

语根鬘终。