နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

စာဏကျနီတိပါဠိ

查纳克亚尼提

၁.

1.

နာနာသတ္ထော [Pg.1] ဒ္ဓတံ ဝက္ခေ,ရာဇ နီတိ သမုစ္စယံ;

သဗ္ဗ ဗီဇ မိဒံ သတ္ထံ,စာဏကျံ သာရသင်္ဂဟံ.

我将宣说从诸论典中萃取的政道集要；此论是万法之种，是查纳克亚的精华集。

၂.

2.

မူလသုတ္တံ ပဝက္ခာမိ,စာဏကျေန ယထောဒိတံ;

ယဿ ဝိညာန မတ္တေန,မူဠှော ဘဝတိ ပဏ္ဍိတော.

我将宣说查纳克亚所说的根本教义；仅凭了知于此，愚者亦能成智者。

၃.

3.

ဝိဒုတ္တံ [Pg.2] နရပစ္စဉ္စ,နေဝတုလျံ ကုဒါစနံ;

သဒေသေ ပုဇ္ဇတေ ရာဇာ,ဝိဒူ သဗ္ဗတ္ထ ပုဇ္ဇတေ.

智者与国王，永不相等；国王唯在己国受敬，智者则处处受敬。

၄.

4.

ပဏ္ဍိတေ [Pg.3] စ ဂုဏာ သဗ္ဗေ,မူဠှေ ဒေါသာ ဟိ ကေဝလံ;

တသ္မာ မူဠှသဟဿေသု,ပညော ဧကော ဝိသိသျတေ.

智者具足诸功德，愚人唯有众过失；是故千愚之中，一智者尤为殊胜。

၅.

5.

မာတရိဝ [Pg.4] ပရဒါရေသု,ပရဒဗ္ဗေသု လေဋ္ဋုဝ;

အတ္တနိဝ သဗ္ဗဘူတေသု,ယော ပဿတိ သပဏ္ဍိတော.

视他人之妻如母，视他人之财如土，视一切众生如己——如是见者，彼即智者。

၆.

6.

ကိံကုလေန ဝိသာလေန,ဂုဏဟီနော တု ယောနရော;

အကုလိနောပိ သတ္ထညော,ဒေဝတာဟိပိ ပုဇ္ဇတေ.

若人无有功德，显赫家世何用？纵然出身不高，若通晓论典，亦为天神所敬。

၇.

7.

ရူပယောဗ္ဗနသမ္ပန္နာ[Pg.5],ဝိသာလကုလသမ္ဘဝါ;

ဝိဇ္ဇာဟီနာ နသောဘန္တေ,နိဂ္ဂန္ဓာ ဣဝ ကိံသုကာ.

容貌青春悉具足，出身高贵大家族；若无学识不庄严，犹如无香之运动花。

၈.

8.

တာရာနံ [Pg.6] ဘူသဏံ စန္ဒော,နာရီနံ ဘူသဏံ ပတိ;

ပုထဗျာ ဘူသဏံ ရာဇာ,ဝိဇ္ဇာ သဗ္ဗဿ ဘူသဏံ.

月亮是星辰的庄严，丈夫是女人的庄严，国王是大地的庄严，学识是一切的庄严。

၉.

9.

မာတာ သတ္တု ပိတာ ဝေရီ,ယေန ဗာလော နပါဋ္ဌိတော;

န သောဘတေ သဘာမဇ္ဈေ,ဟံသမဇ္ဈေ ဗကောယထာ.

若孩子未受教导，则母亲是敌，父亲是仇；彼于集会中不庄严，犹如天鹅群中之苍鹭。

၁၀.

10.

ဝရမေကော [Pg.7] ဂုဏီ ပုတ္တော,န စ မူဠှသတေဟိပိ;

ဧကော စန္ဒော တမော ဟန္တိ,န စ တာရဂဏေဟိပိ.

一贤子为胜，胜过百愚子；一月能破暗，非由诸星群。

၁၁.

11.

လာလယေ [Pg.8] ပဉ္စဝဿာနိ,ဒသဝဿာနိ တာလယေ;

ပတ္တေ တု သောဠသေ ဝဿေ,ပုတ္တံ မိတ္တံဝ အာစရေ.

五年应娇养，十年应训诫；待至十六岁，待子如待友。

၁၂.

12.

လာလနေ [Pg.9] ဗဟဝေါ ဒေါသာ,တာလနေ ဗဟဝေါ ဂုဏာ;

တသ္မာ ပုတ္တဉ္စ သိဿဉ္စ,တာလယေ န တု လာလယေ.

娇养有众过，训诫有众德；是故于子徒，应训不应养。

၁၃.

13.

ဧကေနာပိ [Pg.10] သုဝက္ခေန,ပုပ္ဖိတေန သုဂန္ဓိနာ;

ဝါသိတဿ ဝနံ သဗ္ဗံ,သုပုတ္တေန ကုလံယထာ.

犹如仅以一株花开芬芳之善树，能令整片森林芳香；亦如以一善子，能令整个家族增光。

၁၄.

14.

ဧကဿာပိ [Pg.11] ကုဝက္ခဿ,ကောဋရဋ္ဌေန အဂ္ဂိနာ;

ဒယှတေ ဟိ ဝနံ သဗ္ဗံ,ကုပုတ္တေန ကုလံ ယထာ.

犹如仅以一株树洞中燃火之恶树，能令整片森林焚毁；亦如以一恶子，能令整个家族败坏。

၁၅.

15.

ဒူရတော သောဘတေ မူဠှော,လမ္ဗမာန ပဋာဝုတော;

တာဝဉ္စ သောဘတေ မူဠှော,ယာဝ ကိဉ္စိ နဘာသတေ.

愚人身着垂摆衣，远观亦显庄严相；然此庄严仅维持，乃至彼未开口言。

၁၆.

16.

ဝိသတော [Pg.12] အမတံ ဂါယှံ,အမေဇ္ဈာအပိ ကဉ္စနံ;

နီစတော ဥတ္တမာ ဝိဇ္ဇာ,ထီရတ္နံ ဒုက္ကုလာအပိ.

应从毒中取甘露，应从不净取黄金；应从卑下者处取胜学，应从恶族中取宝女。

၁၇.

17.

ဥဿဝေ [Pg.13] ဗျသနေစေဝ,ဒုဗ္ဘိက္ခေ သတ္တုဝိဂ္ဂဟေ;

ရာဇဒွါရေ သုသာနေစ,ယော တိဋ္ဌတိ သဗန္ဓဝေါ.

于节庆、于灾难、于饥馑、于敌争、于王门、于墓地，能站立陪伴者，彼是真亲友。

၁၈.

18.

ပရောက္ခေ ကိစ္စဟန္တာရံ,ပစ္စက္ခေ ပိယဝါဒိနံ;

ဝဇ္ဇယေ တာဒိသံ မိတ္တံ,ဝိသကုမ္ဘံ ပယောမုခံ.

背后毁坏事务，面前言说爱语，应远离如是友，彼如口蜜之毒瓶。

၁၉.

19.

သကိံ [Pg.14] ဒုဋ္ဌဉ္စ မိတ္တံ ယော,ပုန သန္ဓာတု မိစ္ဆတိ;

သမစ္စု မုပဂဏှာတိ,ဂဗ္ဘ မဿတရီ ယထာ.

若人欲与曾一度变恶之友重修旧好，彼实自取其死，犹如母骡之怀孕。

၂၀.

20.

န [Pg.15] ဝိဿသေ အဝိဿတ္ထံ,မိတ္တဉ္စာပိ န ဝိဿသေ;

ကဒါစိ ကုပိတံ မိတ္တံ,သဗ္ဗဒေါသံ ပကာသယေ.

不应信任不可信者，亦不应过信朋友；朋友一旦被激怒，或会揭露所有过失。

၂၁.

21.

ဇာနိယာ [Pg.16] ပေသနေ ဘစ္စေ,ဗန္ဓဝေ ဗျသနာဂမေ;

မိတ္တဉ္စာ ပဒိကာလေစ,ဘရိယဉ္စ ဝိဘဝက္ခယေ.

可于派遣任务时了知仆人，于灾难来临时了知亲友，于危难之时了知朋友，于财富耗尽时了知妻子。

၂၂.

22.

ဥပကာရဂ္ဂဟိတေန,သတ္တုနာသတ္တုမုဒ္ဓရေ;

ပါဒလဂ္ဂံ ကရဋ္ဌေန,ကဏ္ဋကေနေဝ ကဏ္ဋကံ.

应借助受惠之敌，以除另一敌；犹如以手中之刺，拔除足底之刺。

၂၃.

23.

န [Pg.17] မိတ္တံ ကောစိ ကဿစိ,န ကောစိ ရိပု ကဿစိ;

ကာရဏေန ဟိ ဉာယတိ,မိတ္တာနိ စ ရိပူ တထာ.

无人是谁之友，无人是谁之敌；实由因缘而知，朋友与敌亦然。

၂၄.

24.

ဒုဇ္ဇနော [Pg.18] ပိယဝါဒီ စ,နေတံ ဝိဿာသကာရဏံ;

မဓု တိဋ္ဌတိ ဇိဝှဂ္ဂေ,ဟဒယေ တု ဟလာဟလံ.

恶人而言语悦耳，此非信任之理由；蜜在舌尖，心实为剧毒。

၂၅.

25.

ဒုဇ္ဇနော ပရိဟန္တဗ္ဗော,ဝိဇ္ဇာယာ လင်္ကတောပိ သံ;

မဏိနာ ဘူသိတော သပ္ပော,ကိမေ သော နဘယံ ကရော.

恶人应当被远离，纵彼有学识庄严；饰以摩尼之毒蛇，岂不令人怖畏耶？

၂၆.

26.

သပ္ပော [Pg.19] ကူရော ခလော ကူရော,သပ္ပာ ကူရတရော ခလော;

မန္တော သဓိဝသော သပ္ပော,ခလော ကေန နိဝါယျတေ.

蛇凶，恶人亦凶；恶人比蛇更凶。蛇可以咒语、药物制服，恶人以何能制？

၂၇.

27.

နခီနဉ္စ [Pg.20] နဒီနဉ္စ,သိင်္ဂီနံ သတ္ထပါဏိနံ;

ဝိဿာသော နေဝကာတဗ္ဗော,ထီသု ရာဇကုလေသု စ.

于有爪者、河流、有角者、手持兵器者，于女人及王族，皆不应置信。

၂၈.

28.

ဟတ္ထီ [Pg.21] ဟတ္ထသဟဿေန,သတဟတ္ထေန ဝါဇိနော;

သိင်္ဂိနော ဒသဟတ္ထေန,ဌာနစာဂေန ဒုဇ္ဇနော.

应避象于千肘之外，避马于百肘之外，避有角者于十肘之外，避恶人则当舍地而去。

၂၉.

29.

အာပဒတ္ထံ [Pg.22] ဓနံ ရက္ခေ,ဒါရံ ရက္ခေ ဓနေဟိပိ;

အတ္တာနံ သတတံ ရက္ခေ,ဒါရေဟိပိ ဓနေဟိပိ.

应为危难守护财富，应以财富守护妻子；应恒常守护自身，纵舍妻财亦当为。

၃၀.

30.

ပရဒါရံ ပရဒဗ္ဗံ,ပရိဝါဒံ ပရဿ စ;

ပရိဟာသံ ဂုရုဋ္ဌာနေ,စာပလျဉ္စ ဝိဝဇ္ဇယေ.

应当避免他人的妻子、他人的财产、对他人的诽谤、在师长面前开玩笑，以及轻浮的行为。

၃၁.

31.

စဇေ [Pg.23] ဧကံ ကုလဿတ္ထေ,ဂါမဿတ္ထေ ကုလံ စဇေ;

ဂါမ ဇနပဒဿတ္ထေ,အတ္တတ္ထေ ပထဝိံ စဇေ.

为了家族，应舍弃一人；为了村庄，应舍弃一个家族；为了国家，应舍弃一个村庄；为了自己，应舍弃整个大地。

၃၂.

32.

စလတျေကေန [Pg.24] ပါဒေန,တိဋ္ဌ တျေကေန ဗုဒ္ဓိမာ;

နာသမိက္ချ ပရံ ဌာနံ,ပုဗ္ဗမာယတနံ စဇေ.

智者以一足行，以一足立；未审视好下一立足处，不应放弃先前之位置。

၃၃.

33.

လုဒ္ဓ မတ္ထေန ဂဏှေယျ,ထဒ္ဓ မဉ္ဇလီ ကမ္မုနာ;

မူဠှံ ဆန္ဒော နုဝတ္တေန,တထာ တထေန ပဏ္ဍိတံ.

应以财富收服贪婪者，以恭敬之行收服傲慢者，以顺从其意收服愚者，以真理收服智者。

၃၄.

34.

အတ္ထနာသံ [Pg.25] မနောတာပံ,ဂေဟေ ဒုစ္စရိတာနိ စ;

ဝဉ္စနဉ္စ ပမာဏဉ္စ,မတိမာ န ပကာသယေ.

智者不应显露财富的损失、内心的忧伤、家中的恶行，以及自己所受的欺骗与侮辱。

၃၅.

35.

ဓနဓညပ္ပယောဂေသု[Pg.26],တထာ ဝိဇ္ဇာဂမေသု စ;

အာဟာရေ ဗျဝဟာရေ စ,စတ္တလဇ္ဇော သဒါ ဘဝေ.

在钱财谷物的交易中、在知识的获取中、在饮食和日常事务中，人应常放下羞怯。

၃၆.

36.

ဓနိနော သောတ္ထိယော ရာဇာ,နဒီ ဝေဇ္ဇော တု ပဉ္စမော;

ပဉ္စ ယတြ နဝိဇ္ဇန္တေ,တတြ ဝါသံ နကာရယေ.

富人、博学的婆罗门、国王、河流，以及第五位——医生：在没有这五者的地方，不应居住。

၃၇.

37.

ယသ္မိံဒေသေ [Pg.27] န သမ္မာနံ,န ပီတိ နစ ဗန္ဓဝါ;

န စ ဝိဇ္ဇာဂမော ကောစိ,တံဒေသံ ပရိဝဇ္ဇယေ.

在没有尊敬、没有情谊、没有亲人，也无法获取任何知识的国家，人应远离。

၃၈.

38.

မနသာ [Pg.28] စိန္တိတံ ကမ္မံ,ဝစသာ နပကာသယေ;

အညလက္ခိတ ကာရိယဿ,ယတော သိဒ္ဓိ နဇာယတေ.

心中所思之事，不应言说于口，因为一旦计画被他人察知，就无法成功。

၃၉.

39.

ကုဒေသဉ္စ [Pg.29] ကုဝုတ္တိဉ္စ,ကုဘရိယံ ကုနဒိံ တထာ;

ကုဒဗ္ဗဉ္စ ကုဘောဇ္ဇဉ္စ,ဝဇ္ဇယေ တု ဝိစက္ခဏော.

恶劣的地方、恶劣的生计、坏妻子、坏河流、坏财物、坏食物，智者应避开。

၄၀.

40.

ဣဏသေသောဂ္ဂိ သေသော စ,ဗျာဓိသေသော တထေဝ စ;

ပုန စ ဝဍ္ဎတေ ယသ္မာ,တသ္မာ သေသံ နကာရယေ.

债务的残余、火的残余，以及疾病的残余，因为它们会再次增长，所以不应留下任何残余。

၄၁.

41.

စိန္တာ [Pg.30] ဇရော မနုဿာနံ,ဝတ္ထာနံ အာတပေါ ဇရော;

အသောဘဂျံ ဇရော ထီနံ,အဿာနံ မေထုနံ ဇရော.

忧虑是人的衰败，日晒是衣物的衰败；不幸是女人的衰败，交配是马匹的衰败。

၄၂.

42.

အတ္ထိ [Pg.31] ပုတ္တော ဝသေ ယဿ,ဘစ္စော ဘရိယာ တထေဝ စ;

အဘာဝေ ပျတိသန္တောသော,သဂ္ဂဋ္ဌော သော မဟီတလေ.

若有顺从的儿子、仆人与妻子，即使贫乏也能极为知足，此人虽在地上，却身处天界。

၄၃.

43.

ဒုဋ္ဌာ ဘရိယာ သဌံ မိတ္တံ,ဘစ္စော စုတ္တရဒါယကော;

သ သပ္ပေစ ဂဟေ ဝါသော,မစ္စုရေဝ နသံသယော.

恶妻、狡诈的朋友、顶嘴的仆人，以及与毒蛇同住一室——这无疑就是死亡本身。

၄၄.

44.

မာတာ [Pg.32] ယဿ ဂေဟေ နတ္ထိ,ဘရိယာစာ ပိယဝါဒိနီ;

အရညံ တေန ဂန္တဗ္ဗံ,ယထာ ရညံ တထာဂဟံ.

若家中无母亲，亦无爱语的妻子，他应前往森林，因为他的家就如同森林。

၄၅.

45.

ဣဏကတ္တာ [Pg.33] ပိတာ သတ္တု,မာတာ စ ဗျဘိစာရိနီ;

ဘရိယာ ရူပဝတီ သတ္တု,ပုတ္တော သတ္တု အပဏ္ဍိတော.

负债的父亲是敌人，不贞的母亲亦是；美貌的妻子是敌人，愚笨的儿子是敌人。

၄၆.

46.

ကောကိလာနံ [Pg.34] သရော ရူပံ,နာရီ ရူပံ ပတိဗ္ဗတာ;

ဝိဇ္ဇာ ရူပံ ကုရူပါနံ,ခမာ ရူပံ တပဿိနံ.

声音是杜鹃的美，贞节是女人的美；知识是丑陋者的美，忍辱是苦行者的美。

၄၇.

47.

အဝိဇ္ဇံ ဇီဝနံ သုညံ,ဒိသာ သုညာ အဗန္ဓဝါ;

ပုတ္တဟီနံ ဂဟံ သုညံ,သဗ္ဗသုညာ ဒလိဒ္ဒတာ.

无知的人生是空虚的；没有亲人，四方也是空虚的；没有儿子的家是空虚的；而贫穷则是一切皆空。

၄၈.

48.

အဒါတာ[Pg.35] ဝံသဒေါသေန,ကမ္မဒေါသာ ဒလိဒ္ဒတာ;

ဥမ္မာဒါ မာတုဒေါသေန,ပိတုဒေါသေန မူဠှတာ.

悭吝源于家族的过失，贫穷源于业的过失；疯狂源于母亲的过失，愚痴源于父亲的过失。

၄၉.

49.

ဂုရု [Pg.36] အဂ္ဂိ ဒွိဇာဒီနံ,ဝဏ္ဏာနံ ဗြာဟ္မဏော ဂုရု;

ပတိ ရေကော ဂုရုတ္ထီနံ,သဗ္ဗဿာဘျာဂတော ဂုရု.

火是二生者的导师，婆罗门是种姓的导师；丈夫是女人的唯一导师，客人是所有人的导师。

၅၀.

50.

အတိဒဗ္ဗေ [Pg.37] ဟတာ လင်္ကာ,အတိမာနေ စ ကောရဝါ;

အတိဒါနေ ဗလီဗဒ္ဓေါ,သဗ္ဗမစ္စန္တ ဂဟိတံ.

楞伽(Laṅkā)因过度傲慢而毁灭，俱卢(Koravā)族因过度我慢而灭亡；跋利(Bali)因过度布施而被缚，一切过度皆是过患。

၅၁.

51.

ဝတ္ထဟီနော [Pg.38] တွလင်္ကာရော,ဃတဟီနဉ္စ ဘောဇနံ;

ထနဟီနာ စ ယာနာရီ,ဝိဇ္ဇာဟီနဉ္စ ဇီဝနံ.

无衣的装饰、无酥油的食物、无乳房的女人、无知识的生命皆为空虚。

၅၂.

52.

ဘောဇ္ဇံ ဘောဇနသတ္တိ စ,ရတိသတ္တိ ဝရာ ထိယော;

ဝိဘဝေါ ဒါနသတ္တိ စ,နာပ္ပဿ တပသော ဖလံ.

食物与食欲，欢愉与美妇；财富与布施力，这些都不是微小苦行的果报。

၅၃.

53.

ပုတ္တပ္ပယောဇနာ [Pg.39] ဒါရာ,ပုတ္တော ပိဏ္ဍပ္ပယောဇနော;

ဟိတပ္ပယောဇနံ မိတ္တံ,ဓနံ သဗ္ဗပ္ပယောဇနံ.

妻子是为了儿子，儿子是为了供养；朋友是为了利益，财富是为了所有目的。

၅၄.

54.

ဒုလ္လဘံ [Pg.40] ပါကတိကံ ဝါကျံ,ဒုလ္လဘော ခေမကရော သုတော;

ဒုလ္လဘာ သဒိသီ ဇာယာ,ဒုလ္လဘော သဇနော ပိယော.

朴实的话语难得，带来安稳的儿子难得；相配的妻子难得，亲爱的善人难得。

၅၅.

55.

သေလေသေလေ [Pg.41] နမာဏိက္ကံ,မုတ္တိကံ န ဂဇေဂဇေ;

သာဓဝေါ န ဟိ သဗ္ဗတြ,စန္ဒနံ န ဝနေဝနေ.

并非每块岩石都有宝石，并非每头大象都有珍珠；善人并非处处皆是，檀香木并非处处生长。

၅၆.

56.

အသောစော [Pg.42] နိဒ္ဓနော ပညော,အသောစော ပဏ္ဍိတဗန္ဓဝေါ;

အသောစာ ဝိဓဝါ နာရီ,ပုတ္တနတ္တ ပတိဋ္ဌိတာ.

贫穷的智者无忧，有智者为亲友者无忧；有儿孙为依靠的寡妇无忧。

၅၇.

57.

အဝိဇ္ဇော ပုရိသော သောစော,သောစံ မေထုန မပ္ပဇံ;

နိရာဟာရာ ပဇာ သောစာ,သောစံ ရဇ္ဇ မရာဇကံ.

无知的人是悲伤的，无子的性爱是悲伤的；无食的民众是悲伤的，无王的国家是悲伤的。

၅၈.

58.

ကုလေဟိ [Pg.43] သဟ သမ္ပက္ကံ,ပဏ္ဍိတေဟိ စ မိတ္တတံ;

ဉာတီဘိ စ သမံ မေလံ,ကုဗ္ဗာနော နဝိနဿတိ.

与好家族交往，与智者为友，与亲戚和睦相处，这样做的人不会灭亡。

၅၉.

59.

ကဋ္ဌာ [Pg.44] ဝုတ္တိ ပရာဓိနာ,ကဋ္ဌော ဝါသော နိရာသယော;

နိဒ္ဓနော ဗျဝသာယော စ,သဗ္ဗကဋ္ဌာ ဒလိဒ္ဒတာ.

依附他人的生计是艰难的，无所依靠的住所是艰难的；没有财富的事业是艰难的，贫穷是所有中最艰难的。

၆၀.

60.

တက္ကရဿ ကုတော ဓမ္မော,ဒုဇ္ဇနဿ ကုတော ခမာ;

ဝေသိယာ စ ကုတော သ္နေဟော,ကုတော သစ္စဉ္စ ကာမိနံ.

盗贼何来正法？恶人何来宽恕？妓女何来情爱？贪欲者何来真诚？

၆၁.

61.

ပေသိတဿ [Pg.45] ကုတော မာနံ,ကောပနဿ ကုတော သုခံ;

ထီနံ ကုတော သတိတ္တဉ္စ,ကုတော မေတ္တီ ခလဿ စ.

使者何来尊严？嗔怒者何来快乐？女人何来满足？恶人何来慈爱？

၆၂.

62.

ဒုဗ္ဗလဿ [Pg.46] ဗလံ ရာဇာ,ဗာလာနံ ရောဒနံ ဗလံ;

ဗလံမူဠှဿ မောနိတ္တံ,စောရာနံ အတထံ ဗလံ.

国王是弱者的力量，哭泣是愚者的力量；沉默是痴者的力量，谎言是盗贼的力量。

၆၃.

63.

ယော [Pg.47] ဓုဝါနိ ပရိစ္စဇ္ဇ,အဓုဝံ ပရိသေဝတိ;

ဓုဝါနိ တဿ နဿန္တိ,အဓုဝံ နဋ္ဌမေဝ စ.

凡舍弃恒常而追求无常者，其恒常之物将失去，而无常之物亦已灭失。

၆၄.

64.

သုက္ကံ မံသံ ထိယော ဝုဒ္ဓါ,ဗာလက္က တရုဏံ ဒဓိ;

ပဘာတေ မေထုနံ နိဒ္ဒါ,သဇ္ဇု ပါဏဟရာနိ ဆ;

干肉、老妇、朝阳、鲜凝乳、晨间淫欲、睡眠，此六者立即夺取生命。

၆၅.

65.

သဇ္ဇု [Pg.48] မံသံ နဝန္နဉ္စ,ဗာလာ ထီ ခီရဘောဇနံ;

ဃတမုဏှောဒကဉ္စေဝ,သဇ္ဇု ပါဏကရာနိ ဆ.

鲜肉、新谷、年轻女子、乳食、酥油以及温水，此六者立即带来生命。

၆၆.

66.

သီဟာဒေကံ [Pg.49] ဗကာဒေကံ,ဆ သုနာ တီဏိ ဂဒြဘာ;

ဝါယသာ စတု သိက္ခေထ,စတ္တာရိ ကုက္ကုဋာဒပိ.

从狮子学一，从鹤学一；从狗学六，从驴学三；从乌鸦学四，从公鸡亦学四。

၆၇.

67.

ပဘူတမပ္ပကိစ္စံ [Pg.50] ဝါ,ယောနရော ကတ္တုမိစ္ဆတိ;

သံယတနေန ကတ္တဗ္ဗံ,သီဟာဒေကံ ပကိတ္တိတံ.

无论大事或小事，凡人欲成办者，皆应全力以赴，此即所说从狮子学一。

၆၈.

68.

သဗ္ဗိန္ဒြိယာနိ သံယမ,ဗကောဝ ပတိတော ဇနော;

ကာလဒေသောပပန္နာနိ,သဗ္ဗကိစ္စာနိ သာဓယေ.

智者当制伏诸根，如鹤伺机，于适宜之时地，成办一切事务。

၆၉.

69.

ဗဟွာသီ [Pg.51] သာပ္ပသန္တုဋ္ဌော,သုနိဒ္ဒေါ သီဃစေတနော;

ပဘုဘတ္တော စ သူရော စ,ဉာတဗ္ဗာ ဆ သုနာ ဂုဏာ.

食量大、易满足、睡得沉、警觉快、忠于主人、勇敢，此六种狗的品质应知晓。

၇၀.

70.

အဝိဿာမံ [Pg.52] ဝဟေ ဘာရံ,သီတုဏှဉ္စ နဝိန္ဒတိ;

သ သန္တောသော တထာ နိစ္စံ,တီဏိ သိက္ခေထ ဂဒြဘာ.

不息地负重，不介意寒冷与炎热；以及总是知足，此三者应从驴子学习。

၇၁.

71.

ဂုဠှမေထုနဓမ္မဉ္စ,ကာလေကာလေ စ သင်္ဂဟံ;

အပ္ပမာဒမနာလသျံ,စတု သိက္ခေထ ဝါယသာ.

隐秘行淫、适时收集、不放逸、不懈怠，此四者应从乌鸦学习。

၇၂.

72.

ယုဒ္ဓဉ္စ [Pg.53] ပါတရုဋ္ဌာနံ,ဘောဇနံ သဟ ဗန္ဓုဟိ;

ထိယံ အာပဒဂ္ဂတံ ရက္ခေ,စတု သိက္ခေထ ကုက္ကုဋာ.

战斗、清晨早起、与亲友一同进食、保护处于困境的女人，此四者应从公鸡学习。

၇၃.

73.

ကောတိဘာရော [Pg.54] သမတ္ထာနံ,ကိံဒူရံ ဗျဝသာယိနံ;

ကော ဝိဒေသော သဝိဇ္ဇာနံ,ကော ပရော ပိယဝါဒိနံ.

对有能力者而言，何来重担？对勤奋者而言，何来遥远？对有学识者而言，何来异乡？对善言者而言，何来陌生人？

၇၄.

74.

ဘယဿ ကထိတော ပန္ထော,ဣန္ဒြိယာနမသံယမော;

တဇ္ဇယော သမ္ပဒါမဂ္ဂေါ,ယေနိဋ္ဌံ တေန ဂမျတေ.

不调伏感官，此乃通往怖畏之道；战胜它，则是通往成就之道，由此可达所愿。

၇၅.

75.

န [Pg.55] စ ဝိဇ္ဇာသမော ဗန္ဓု,န စ ဗျာဓိသမော ရိပု;

နစာပစ္စသမော သ္နေဟော,န စ ဒေဝါ ပရံ ဗလံ.

没有亲友能比得上知识，没有敌人能比得上疾病；没有爱能比得上对子女的爱，没有力量能超越天命。

၇၆.

76.

သမုဒ္ဒါဝရဏာ [Pg.56] ဘူမိ,ပါကာရာဝရဏံ ဂဟံ;

နရိန္ဒာဝရဏာ ဒေသာ,စာရိတ္တာဝရဏာ ထိယော.

大地以海洋为屏障，房屋以围墙为屏障；国家以国王为屏障，女人以品行为屏障。

၇၇.

77.

ဃတကုမ္ဘသမာ နာရီ,တတ္တင်္ဂါရ သမော ပုမာ;

တသ္မာ ဃတဉ္စ အဂ္ဂိဉ္စ,နေကတြ ထပယေ ဗုဓော.

女人如同酥油罐，男人如同炽热的炭；因此，智者不应将酥油与火放在一起。

၇၈.

78.

အာဟာရော [Pg.57] ဒွိဂုဏော ထီနံ,ဗုဒ္ဓိ တာသံ စတုဂ္ဂုဏော;

ဆဂုဏော ဗျဝသာယော စ,ကာမောစဋ္ဌဂုဏော မတော.

女人的食量是两倍，智慧是四倍；勤奋是六倍，爱欲被认为是八倍。

၇၉.

79.

ဇိဏ္ဏမန္နံ [Pg.58] ပသံသေယျ,ဘရိယံ ဂတယောဗ္ဗနံ;

ရဏာ ပစ္စာဂတံ သူရံ,သဿဉ္စ ဂေဟမာဂတံ.

应赞美陈年谷物，应赞美青春已逝的妻子；应赞美从战场归来的英雄，以及入仓的谷物。

၈၀.

80.

အသန္တုဋ္ဌာ [Pg.59] ဒွိဇာ နဋ္ဌာ,သန္တုဋ္ဌာဣဝ ပါထိဝါ;

သလဇ္ဇာ ဂဏိကာ နဋ္ဌာ,နိလ္လဇ္ဇာ စ ကုလိတ္ထိယော.

不知足的婆罗门会灭亡，知足的君王会灭亡；有羞耻的妓女会衰败，无羞耻的良家妇女会败坏。

၈၁.

81.

အဝံသပတိတော ရာဇာ,မူဠှပုတ္တော စ ပဏ္ဍိတော;

အဓနေန ဓနံ ပါပျ,တိဏံဝ မညတေ ဇနံ.

出身卑微的国王，愚人之子而为智者，以及穷人乍富，都视人如草芥。

၈၂.

82.

ဗြဟ္မဟာပိ [Pg.60] နရော ပုဇ္ဇော,ယဿတ္ထိ ဝိပုလံ ဓနံ;

သသိနော တုလျဝံသောပိ,နိဒ္ဓနော ပရိဘူယတေ.

即使是杀婆罗门者，若有巨富亦受人尊敬；即使出身如月亮般高贵，若贫穷亦遭人轻视。

၈၃.

83.

ပေါတ္ထကဋ္ဌာ [Pg.61] တု ယာဝိဇ္ဇာ,ပရဟတ္ထဂတံ ဓနံ;

ကိစ္စကာလေ သမုပ္ပန္နေ,န သာဝိဇ္ဇာ န တဒ္ဓနံ.

书本上的知识，他人手中的财富；当急用之时，那知识不是知识，那财富不是财富。

၈၄.

84.

ပါဒပါနံ ဘယံ ဝါတာ,ပဒ္မာနံ သိသိရာ ဘယံ;

ပဗ္ဗတာနံ ဝဇီရမှာ,သာဓူနံ ဒုဇ္ဇနာ ဘယံ.

树木畏惧风，莲花惧寒霜；山岳畏雷霆，贤者惧恶人。

၈၅.

85.

ပညေ [Pg.62] နိယုဇ္ဇမာနေ တု,သန္တိ ရညော တယောဂုဏာ;

ယသော သဂ္ဂနိဝါသော စ,ဝိပုလော စ ဓနာဂမော.

若王任用智者，则有三德：声誉、生天，以及财富广聚。

၈၆.

86.

မူဠှေ [Pg.63] နိယုဇ္ဇမာနေတု,ခတ္တိယဿာဂုဏာ တယော;

အယသော စတ္ထနာသော စ,နရကေ ဂမနံ တထာ.

若王任用愚者，则刹帝利有三过：恶名、财富损失，以及堕入地狱。

၈၇.

87.

ဗဟူမူဠှသံဃာတေဟိ,အညောညပသုဝုတ္တိဘိ;

ပစ္ဆာဒျန္တေ ဂုဏာ သဗ္ဗေ,မေဃေဟိဝ ဒိဝါကရော.

愚者群聚，互相吹捧，所有善德皆被遮蔽，如同太阳被云层遮蔽。

၈၈.

88.

ယဿ ခေတ္တံ နဒီတီရေ,ဘရိယာပိ ပရပ္ပိယာ;

ပုတ္တဿ ဝိနယော နတ္ထိ,မစ္စုရေဝ နသံသယော.

田地在河岸，妻子爱他人；儿子无教养，死亡无疑临。

၈၉.

89.

အသမ္ဘာဗျံ [Pg.65] နဝတ္တဗ္ဗံ,ပစ္စက္ခမပိ ဒိဿတေ;

သိလာ တရတိ ပါနီယံ,ဂီတံ ဂါယတိ ဝါနရော.

不应说不可能之事，即使亲眼所见；石头浮于水面，猿猴唱歌。

၉၀.

90.

သုဘိက္ခံ [Pg.66] ကသကေ နိစ္စံ,နိစ္စံ သုခ မရောဂိကေ;

ဘရိယာ ဘတ္တု ပိယာ ယဿ,တဿ နိစ္စောဿဝံ ဂဟံ.

农人常获丰收，无病之人恒安乐；若妻为夫君所爱，其家常如节庆。

၉၁.

91.

ဟေလဿ ကမ္မနာသာယ,ဗုဒ္ဓိနာသာယ နိဒ္ဓနံ;

ယာစနာ မာနနာသာယ,ကုလနာသာယ ဘောဇနံ.

轻蔑导致事业毁坏，贫穷导致智慧丧失；乞求导致尊严丧失，不当的饮食导致家族败落。

၉၂.

92.

သေဝိတဗ္ဗော [Pg.67] မဟာဝက္ခော,ဖလစ္ဆာယာ သမနွိတော;

ယဒိ ဒေဝါ ဖလံ နတ္ထိ,ဆာယာ ကေန နိဝါရယေ.

应亲近有果实和荫凉的大树；即使因缘不具而无果，谁又能阻止其荫凉呢？

၉၃.

93.

ပဌမေ [Pg.68] နဇ္ဇိတာ ဝိဇ္ဇာ,ဒုတီယေ နဇ္ဇိတံ ဓနံ;

တတီယေ နဇ္ဇိတံ ပုညံ,စတုတ္ထေ ကိံကရိဿတိ.

若在人生第一阶段未习得知识，第二阶段未获得财富，第三阶段未积累功德，那么在第四阶段还能做什么呢？

၉၄.

94.

နဒီကူလေစ ယေ ဝက္ခာ,ပရဟတ္ထဂတံ ဓနံ;

ကိစ္စံ ထီဂေါစရံ ယဿ,သဗ္ဗံ တံ ဝိဖလံ ဘဝေ.

河岸边的树木，他人手中的财富，以及事业依赖于女人的，所有这些都将是徒劳的。

၉၅.

95.

ကုဒေသမာသဇ္ဇ [Pg.69] ကုတောတ္ထသဉ္စယော,ကုပုတ္တမာသဇ္ဇ ကုတော ဇလဉ္ဇလီ;

ကုဂေဟိနိံ ပါပျ ဂဟေ ကုတော သုခံ,ကုသိဿမဇ္ဈာပယတော ကုတော ယသော.

居于劣地，何来财富？得一恶子，何来奠水？娶一恶妻，家中何来安乐？教导劣徒，何来声誉？

၉၆.

96.

ကူပေါဒကံ [Pg.70] ဝဋစ္ဆာယာ,သာမာ ထီစိဋ္ဌကာလယံ;

သီတကာလေ ဘဝေ ဥဏှံ,ဂိမှကာလေ စ သီတလံ.

井水、榕树荫、黑肤女子、砖房，此等在寒季为暖，在夏季为凉。

၉၇.

97.

ဝိသံ [Pg.71] စင်္ကမနံ ရတ္တိံ,ဝိသံ ရညောနုကုလတာ;

ဝိသံ ထီပိ အညာသတ္တာ,ဝိသံ ဗျာဓိ အဝေက္ခိတော.

夜间行走是毒，对君王的奉承是毒；心属他人的女人是毒，未受照料的疾病是毒。

၉၈.

98.

ဒုရဓီတာ [Pg.72] ဝိသံ ဝိဇ္ဇာ,အဇိဏ္ဏေ ဘောဇနံ ဝိသံ;

ဝိသံ ဂေါဋ္ဌီ ဒလိဒ္ဒဿ,ဝုဒ္ဓဿ တရုဏီ ဝိသံ.

未善学的知识是毒，消化不良时的食物是毒；穷人的聚会是毒，老者的年轻妻子是毒。

၉၉.

99.

ပဒေါသေ [Pg.73] နိဟတော ပန္ထော,ပတိတာ နိဟတာ ထိယော;

အပ္ပဗီဇံ ဟတံ ခေတ္တံ,ဘစ္စဒေါသာ ဟတော ပဘူ.

黄昏时，道路被毁；堕落的女人被毁；种子稀少的田地被毁；主人因仆人的过失而被毁。

၁၀၀.

100.

ဟတမသောတ္တိယံ သဒ္ဓံ,ဟတော ယညော တွဒက္ခိဏော;

ဟတာ ရူပဝတီ ဝဉ္ဈာ,ဟတံ သေနမနာယကံ.

对无闻者的信心被毁；无布施的祭祀被毁；美丽的石女被毁；无将领的军队被毁。

၁၀၁.

101.

ဝေဒဝေဒင်္ဂ [Pg.74] တတ္တညော,ဇပဟောမပရာယနော;

အာသီဝါဒဝစောယုတ္တော,ဧသ ရာဇပုရောဟိတော.

通晓吠陀与吠陀支的精髓，致力于持咒与火供；善于说祝福语者，此乃国王的祭司。

၁၀၂.

102.

ကုလသီလဂုဏောပေတော,သဗ္ဗဓမ္မပရာယနော;

ပဝီဏော ပေသနာဒျက္ခော,ဓမ္မာဒျက္ခော ဝိဓီယတေ.

具足良好家世、戒行与德性，致力于一切正法；精通指令与管理，此人应被任命为法务官。

၁၀၃.

103.

အယုဗ္ဗေဒကတာဘျာသော,သဗ္ဗေသံ ပိယဒဿနော;

အရိယသီလဂုဏောပေတော,ဧသ ဝဇ္ဇော ဝိဓီယတေ.

修习阿育吠陀(Āyubbeda)，为众人所喜见；具足圣者的戒行与德性，此人应被任命为医师。

၁၀၄.

104.

သကိံဒုတ္တ [Pg.76] ဂဟိတတ္ထော,လဟုဟတ္ထော ဇိတက္ခရော;

သဗ္ဗသတ္ထ သမာလောကီ,ပကဋ္ဌော နာမ လေခကော.

一说即解其意，下笔迅速，字迹工整；博览群书，堪称卓越的书记。

၁၀၅.

105.

သမတ္တနီတိသတ္တညော,ဝါဟနေ ပူဇိတဿမော;

သူရဝီရဂုဏောပေတော,သေနာဓျက္ခော ဝိဓီယတေ.

通晓全部政论，善于驾驭，受人尊敬；具足勇猛与英雄气概，此人应被任命为军队统帅。

၁၀၆.

106.

သုစီ [Pg.78] ဝါကျပဋုပ္ပညော,ပရစိတ္တောပလက္ခကော;

ဓီရော ယထာတ္ထ ဝါဒီ စ,ဧသ ဒူတော ဝိဓီယတေ.

品行纯洁，言辞敏捷，能洞察他人心意；坚定且言语真实，此人应被任命为使者。

၁၀၇.

107.

ပုတ္တနတ္တ ဂုဏောပေတော,သတ္ထညော ပိဋ္ဌပါစကော;

သူရော စ ကထိနောစေဝ,သူပကာရော သ ဥစ္စတေ.

具足子孙之德，通晓学问且善于烘焙；勇敢而坚毅，他被称为厨师。

၁၀၈.

108.

ဣင်္ဂိတာ [Pg.79] ကာရတတ္တညော,ဗလဝါ ပိယဒဿနော;

အပ္ပမာဒီ သဒါ ဒက္ခော,ပတိဟာရော သ ဥစ္စတေ.

通晓示意与情态，体魄强健，容貌喜见；常不放逸且干练，他被称为门卫。

၁၀၉.

109.

ယဿ [Pg.80] နတ္ထိ သယံ ပညာ,သတ္ထံ တဿ ကရောတိ ကိံ;

လောစနေဟိ ဝိဟီနဿ,ဒပ္ပဏော ကိံကရိဿတိ.

若无自身智慧，经典对他有何用？对于双目失明的人，镜子又能做什么呢？

၁၁၀.

110.

ကိံကရိဿန္တိ ဝတ္တာရော,သောတံ ယတ္ထ နဝိဇ္ဇတေ;

နဂ္ဂကပဏကေ ဒေသေ,ရဇဏော ကိံကရိဿတိ.

在无有听者之处，言说者能做什么？在人们赤身贫困的地方，染匠又能做什么？