1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
Con xin thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.
โลกนีติ
Pháp Tắc Cư Xử Ở Đời
๑. ปณฺฑิตกณฺโฑ
1. Phẩm Người Trí
๑.
1.
โลกนีตึ [Pg.1] ปวกฺขามิ,นานาสตฺถสมุทฺธฏํ;
มาคเธเนว สงฺเขปํ,วนฺทิตฺวา รตนตฺถยํ.
Sau khi đảnh lễ Tam Bảo, tôi sẽ thuyết giảng (kinh) Lokanīti, được trích lục từ nhiều kinh điển khác nhau, một cách tóm lược bằng tiếng Magadha.
๒.
2.
นีติโลเก ปุริสสฺส สาโร,มาตา ปิตา อาจริโยจ มิตฺโต;
ตสฺมา หิ นีตึ ปุริโส วิชญฺญา,ญาณี มหา โหติ พหุสฺสุโตจ.
Trong thế gian luân lý, cốt tủy của một người là mẹ, cha, thầy và bạn. Do đó, người ấy nên biết rõ luân lý, (nhờ vậy) trở thành bậc trí tuệ vĩ đại và bậc đa văn.
๓.
3.
อลสสฺส กุโต สิปฺปํ,อสิปฺปสฺส กุโต ธนํ;
อธนสฺส กุโต มิตฺตํ,อมิตฺตสฺส กุโต สุขํ;
อสุขสฺส [Pg.2] กุโต ปุญฺญํ,อปุญฺญสฺส กุโต วรํ.
Kẻ lười biếng làm sao có tài nghệ? Người không tài nghệ làm sao có của cải? Người không của cải làm sao có bạn bè? Người không bạn bè làm sao có hạnh phúc? Người không hạnh phúc làm sao có công đức? Người không công đức làm sao có phước báu?
๔.
4.
สิปฺปา สมํ ธนํ นตฺถิ,สิปฺปํ โจรา นคณฺหเร;
อิธ โลเก สิปฺปํ มิตฺตํ,ปรโลเก สุขาวหํ.
Không có của cải nào sánh bằng tài nghệ, kẻ trộm không thể lấy đi tài nghệ. Ở đời này, tài nghệ là bạn; ở đời sau, tài nghệ mang lại hạnh phúc.
๕.
5.
อปฺปกํ นาติมญฺเญยฺย,จิตฺเต สุตํ นิธาปเย;
วมฺมิโกทกพินฺทูว,จิเรน ปริปูรติ.
Chớ nên xem thường điều nhỏ, nên ghi nhớ điều đã học vào trong tâm. Giống như từng giọt nước làm đầy tổ mối, lâu ngày sẽ được sung mãn.
๖.
6.
ขุทฺโทติ นาติมญฺเญยฺย,วิชฺชํ วา สิปฺปเมว วา;
เอกมฺปิ ปริโยทาตํ,ชีวิตกปฺปการณํ.
Chớ nên xem thường vì cho là nhỏ, dù là học vấn hay tài nghệ. Dù chỉ một điều được học thuần thục, cũng là phương tiện để sinh sống.
๗.
7.
เสเล เสเล น มาณิกํ,คเช คเช น มุตฺติกํ;
วเน วเน น จนฺทนํ,ฐาเน ฐาเน น ปณฺฑิตํ.
Không phải núi nào cũng có ngọc ma-ni, không phải voi nào cũng có ngọc trai. Không phải rừng nào cũng có gỗ chiên-đàn, không phải nơi nào cũng có bậc hiền trí.
๘.
8.
ปณฺฑิโต สุตสมฺปนฺโน,ยตฺถ อตฺถีติ เจ สุโต;
มหุสฺสาเหน [Pg.3] ตํ ฐานํ,คนฺตพฺพํว สุเตสินา.
Nếu nghe được ở nơi nào có bậc hiền trí, người có học vấn uyên bác, thì người tìm cầu học hỏi nên với nỗ lực lớn đi đến nơi đó.
๙.
9.
สิเน สิปฺปํ สิเน ธนํ,สิเน ปพฺพตมารุหํ;
สิเน กามสฺส โกธสฺส,อิเม ปญฺจ สิเน สิเน.
Học tài nghệ nên từ từ, tích lũy của cải nên từ từ, leo lên núi nên từ từ. Chế ngự dục vọng và sân hận nên từ từ, năm điều này nên làm từ từ.
๑๐.
10.
สุติ สมฺมุติ สงฺขฺยาจ,โยคา นีติ วิเสสกา;
คนฺธพฺพา คณิกา เจว,ธนุ เพทา จ ปูรณา.
Thánh điển Vệ-đà, Luật lệ truyền thống, Số luận, Du-già, Luân lý học, Thắng luận, Âm nhạc, Toán học, Bắn cung, và kinh Phổ-lan-na.
๑๑.
11.
ติกิจฺฉา อิติหาสา จ,โชติ มายา จ ฉนฺทติ;
เกตุ มนฺตา จ สทฺทา จ,สิปฺปาฏฺฐารสกา อิเม.
Y học, Sử học, Thiên văn học, Ảo thuật, Thi luật, Chiêm tinh, Chú thuật, và Ngữ pháp. Đây là mười tám môn tài nghệ.
๑๒.
12.
อปุฏฺโฐ ปณฺฑิโต เภรี,ปชฺชุนฺโน เม โหติ ปุจฺฉิโต;
พาโล ปุฏฺโฐ อปุฏฺโฐปิ,พหุมฺปิ ภณเต สทา.
Người trí khi không được hỏi thì im lặng như trống, khi được hỏi thì (lời nói) như sấm vang. Kẻ ngu dù được hỏi hay không, cũng luôn nói rất nhiều.
๑๓.
13.
โปตฺถเกสุ จ ยํ สิปฺปํ,ปรหตฺเถสุ ยํ ธนํ;
ยถากิจฺเจ [Pg.4] สมุปฺปนฺเน,น ตํ สิปฺปํ น ตํ ธนํ.
Tài nghệ (chỉ có) trong sách vở, của cải (đang ở) trong tay người khác; khi công việc cần đến phát sinh, đó không phải là tài nghệ, đó không phải là của cải (của mình).
๑๔.
14.
ชลปฺปมาณํ กุมุทฺทนาลํ,กุลปฺปมาณํ วินโย ปมาณํ;
พฺยตฺติปฺปมาณํ กถีตวากฺยํ,ปถวิยา ปมาณํ ติณ มิลาตํ.
Thước đo của nước là cuống hoa súng, thước đo của dòng dõi là giới hạnh. Thước đo của sự thông thái là lời đã nói, thước đo của đất đai là cỏ úa.
๑๕.
15.
อปฺปสฺสุโต สุตํ อปฺปํ,พหุํ มญฺญติ มานวา;
สินฺธูทกํ อปสฺสนฺโต,กูเป โตยํว มณฺฑุโก.
Người ít học, với kiến thức ít ỏi, lại tự cho là nhiều, giống như con ếch trong giếng chưa từng thấy biển cả, lại cho rằng nước giếng là nhiều.
๑๖.
16.
ปถมํ ปราชเย สิปฺปํ,ทุติยํ ปราชเย ธนํ;
ตติยํ ปราชเย ธมฺมํ,จตุตฺถํ กึ กริสฺสติ.
Thứ nhất, đánh mất tài nghệ; thứ hai, đánh mất của cải; thứ ba, đánh mất Chánh pháp; (đến) thứ tư, còn làm được gì nữa?
๑๗.
17.
พฺยตฺต ปุตฺร กิมลโส,อพฺยตฺโต ภารหารโก;
พฺยตฺตโก ปูชิโต โลเก,พฺยตฺต ปุตฺร ทิเน ทิเน.
Này con trai tài giỏi, sao lại lười biếng? Kẻ bất tài là người mang gánh nặng. Người tài giỏi được kính trọng trong đời. Này con trai, hãy tài giỏi mỗi ngày.
๑๘.
18.
มาตา เวรี ปิตา สตฺรุ,เกน พาเล น สิกฺขิตา;
สภามชฺเฌ [Pg.5] น โสภนฺติ,หํสมชฺเฌ พโกยถา.
Mẹ là kẻ thù, cha là oan gia, của đứa con không được dạy dỗ. (Nó) không tỏa sáng giữa hội chúng, như con cò giữa bầy thiên nga.
๑๙.
19.
กณฺฏกํ คิริ โก ติกฺขติ,โก อญฺชนํ มิคกฺขิกํ;
อุปฺปถํ ปลฺลเล โก สุคนฺธํ,กุล-ปุตฺต-รูโป โก ปวตฺตติ;
สามํ-ภาโว.
Ai làm cho gai trên núi sắc nhọn? Ai tô thuốc vẽ mắt cho đôi mắt nai? Ai làm cho hoa sen trong đầm có hương thơm? Ai tạo ra phẩm hạnh cho con trai nhà gia thế? (Tất cả) đều là tự tánh.
๒๐.
20.
น รสํ อโกตมฺพุลํ,อธนสฺส, ลงฺกตมฺปิ;
อโลนกนฺตุ พฺยญฺชนํ,พฺยากรณํ อสิปฺปสฺส.
Trầu không vôi thì không có vị, người nghèo dù trang điểm cũng không đẹp. Món ăn không muối thì không ngon, lời nói của người không tài nghệ (cũng vô vị như vậy).
๒๑.
21.
สุสฺสุสา สุตสมฺปนฺโน,สุตาปญฺญาย ปวฑฺฒติ;
ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ,ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.
Người muốn nghe sẽ có được sự học hỏi, nhờ học hỏi mà trí tuệ tăng trưởng. Nhờ trí tuệ mà biết được ý nghĩa, biết được ý nghĩa sẽ mang lại hạnh phúc.
๒๒.
22.
โภชนํ เมถุนํ นิทฺทา,โคเณ โปเสปิ วิชฺชติ;
วิชฺชา วิเสโส โปสสฺส,ตํ หีโน โคสโม ภเว.
Ăn, giao hợp, và ngủ, cũng có ở loài bò và con người. Học vấn là sự khác biệt của con người; người thiếu học vấn thì giống như bò.
๒๓.
23.
นตฺถิ วิชฺชาสมํมิตฺตํ,นจ พฺยาธิสโม ริปุ;
นจ [Pg.6] อตฺตสมํ เปมํ,นจ กมฺมสมํ พลํ.
Không có người bạn nào bằng học vấn, không có kẻ thù nào bằng bệnh tật. Không có tình thương nào bằng thương chính mình, không có sức mạnh nào bằng sức mạnh của nghiệp.
๒๔.
24.
หํโส มชฺเฌ น กากานํ,สีโห คุนฺนํ น โสภเต;
คทฺรภมชฺเฌ ตุรงฺโค,พาลมชฺเฌ จ ปณฺฑิโต.
Thiên nga không tỏa sáng giữa bầy quạ, sư tử không tỏa sáng giữa đàn bò. Ngựa hay không tỏa sáng giữa bầy lừa, và người trí (cũng không tỏa sáng) giữa kẻ ngu.
๒๕.
25.
ยาวชีวมฺปิ เจ พาโล,ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;
น โส ธมฺมํ วิชานาติ,ทพฺพิ สูปรสํ ยถา.
Dù kẻ ngu suốt đời thân cận người trí, cũng không biết được Chánh pháp, như cái muỗng không biết vị canh.
๒๖.
26.
มุหุตฺตมปิ เจ วิญฺญู,ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;
ขิปฺปํ ธมฺมํ วิชานาติ,ชิวฺหา สูปรสํ ยถา.
Dù người có trí chỉ trong khoảnh khắc thân cận người trí, cũng nhanh chóng biết được Chánh pháp, như cái lưỡi biết được vị canh.
๒๗.
27.
วินา สตฺถํ น คจฺเฉยฺย,สูโร สงฺคามภูมิยํ;
ปณฺฑิตฺวาทฺธคู วาณิโช,วิเทสคมโน ตถา.
Dũng sĩ không nên ra chiến trường mà không có vũ khí; cũng vậy, người trí đi đường xa, hay thương gia đi nước ngoài (cũng không nên đi mà không có sự chuẩn bị).
๒๘.
28.
ธนนาสํ มโนตาปํ,ฆเร ทุจฺจริตานิ จ;
วญฺจนญฺจ [Pg.7] อวมานํ,ปณฺฑิโต น ปกาสเย.
Người trí không nên tiết lộ sự mất mát tài sản, nỗi khổ tâm, những hành vi sai trái trong nhà, sự lừa dối và sự khinh miệt.
๒๙.
29.
ปตฺตานุรูปกํ วากฺยํ,สภาวรูปกํ ปิยํ;
อตฺตานุรูปกํ โกธํ,โย ชานาติ ส ปณฺฑิโต.
Ai biết nói lời thích hợp với người nghe, thể hiện tình cảm phù hợp với bản chất, nổi giận tương xứng với bản thân, người ấy là bậc hiền trí.
๓๐.
30.
อ-ธนสฺส รสํ ขาทา,อ-พลสฺส หถา นรา;
อ-ปญฺญสฺส วากฺย-กถา,อุมฺมตฺตก-สมา อิเม.
Kẻ không của cải mà ăn món ngon, người không sức lực mà đánh nhau, người không trí tuệ mà diễn thuyết, những kẻ này giống như người điên.
๓๑.
31.
อนวฺหายํ คมยนฺโต,อ-ปุจฺฉา พหุ-ภาสโก;
อตฺต-คุณํ ปกาเสนฺโต,ติ-วิธํ หีน-ลกฺขณํ.
Không mời mà đến, không hỏi mà nói nhiều, tự khoe khoang đức hạnh của mình, đó là ba tướng của kẻ hạ liệt.
๓๒.
32.
อปฺป-รูโป พหุํ ภาโส,อปฺป-ปญฺโญ ปกาสิโต;
อปฺป-ปูโร ฆโฏ โขเภ,อปฺป-ขีรา คาวี จเถ.
Kẻ ít học mà nói nhiều, kẻ ít trí tuệ mà hay khoe khoang; cũng như cái bình ít nước thì kêu to, con bò ít sữa thì rống lớn.
๓๓.
33.
มณฺฑูเกปิ อุกฺเร สีเห,กากคฺคเห ปิเย ปิเย;
อ-ปณฺฑีปิ [Pg.8] ปณฺฑี หุตฺวา,ธีรา ปุจฺเฉ วเย วเย.
(Văn bản Pāli của câu này có vẻ không rõ ràng) Về con ếch, con sư tử, về con quạ và những điều yêu thích; kẻ không trí tuệ, để trở thành người trí, nên hỏi bậc hiền nhân về mọi điều.
๓๔.
34.
มณฺฑูเกปิ อุกฺเร สีเห,สูกเรปิ อุเห ทีเป;
พิฬาเร สทิเส พฺยคฺเฆ,สพฺพ ธีเร สิปฺป-สเม.
(Văn bản Pāli của câu này có vẻ không rõ ràng) Con ếch, con sư tử, con heo, con báo; con mèo, con cọp; tất cả bậc hiền trí đều tương đương về tài nghệ (trong lĩnh vực của mình).
๓๕.
35.
น ติตฺติ ราชา ธนมฺหิ,ปณฺฑิโตปิ สุ-ภาสิเต;
จกฺขุํปิ ปิย-ทสฺสเน,ชเล สาคโร น ติตฺติ.
Vua không bao giờ thỏa mãn với của cải, người trí không bao giờ thỏa mãn với lời hay lẽ phải, mắt không bao giờ thỏa mãn với cảnh đẹp, và biển cả không bao giờ thỏa mãn với nước.
๓๖.
36.
รูป-โยพฺพน-สมฺปนฺนา,วิสาถ-กุถ-สมฺภวา;
วิชฺชา-หีนา น โสภนฺติ,นิคนฺธา อิว กึสุกา.
Người có sắc đẹp, tuổi trẻ, và sinh trong gia đình danh giá, nhưng nếu thiếu học vấn thì không tỏa sáng, giống như hoa gạo không có hương thơm.
๓๗.
37.
หีเน ปุตฺโต ราชามจฺโจ,พาล-ปุตฺโต จ ปณฺฑิโต;
อ-ธนสฺส ธนํ พหุ,ปุริสานํ น มญฺญถ.
Con của người hạ tiện (có thể trở thành) cận thần của vua, con của kẻ ngu (có thể trở thành) bậc hiền trí, người nghèo (có thể có) nhiều của cải; vì vậy, chớ nên xem thường người khác.
๓๘.
38.
โย สิปฺป-โลเภน,พหุํ คณฺหาติ ตํ สิปฺปํ;
มูโคว [Pg.9] สุปินํ ปสฺสํ,กเถตุมฺปิ น อุสฺสเห.
Người nào vì tham lam kiến thức mà học quá nhiều nghề, thì cũng giống như người câm nằm mơ, không thể kể lại được.
๓๙.
39.
ภิชฺเชตุํ กุมฺภกาโร,โสเภตุํ กุมฺภ ฆฏฺฏติ;
น ขิปิตุํ อปาเยสุ,สิสฺสานํ วุฑฺฒิ-การณา.
Người thợ gốm đập vào bình để làm cho nó đẹp, chứ không phải để làm vỡ nó; (cũng vậy, thầy la mắng) không phải để đẩy học trò vào đường ác, mà là vì sự tiến bộ của họ.
๔๐.
40.
ตคฺครญฺจ ปลาเสน,โย นโร อุปนยฺหติ;
ปตฺตาปิ สุรภิ วายนฺติ,เอวํ ธีรูปเสวนา.
Người nào dùng lá cây để gói bột hương trầm, thì lá cây ấy cũng tỏa ra mùi thơm. Thân cận với bậc hiền trí cũng giống như vậy.
ปณฺฑิตกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
Phẩm Người Trí đến đây là kết thúc.
สุชนกณฺโฑ
Phẩm Người Lành.
๔๑.
41.
สพฺภิเรว สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;
สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.
Hãy chỉ giao du với người hiền, hãy kết thân với người hiền. Khi hiểu được Chánh pháp của bậc chân nhân, người ta sẽ trở nên tốt hơn, chứ không xấu đi.
๔๒.
42.
จช ทุชฺชน สํสคฺคํ,ภช สาธุ สมาคมํ;
กร ปุญฺญมโหรตฺตึ,สร นิจฺจมนิจฺจตํ.
Hãy từ bỏ giao du với kẻ xấu, hãy gần gũi hội họp người lành. Hãy làm các việc công đức ngày đêm, hãy luôn ghi nhớ lẽ vô thường.
๔๓.
43.
ยถา [Pg.10] อุทุมฺพรปกฺกา,พหิรตฺตกเมวจ;
อนฺโต กิมีหิ สมฺปุณฺณา,เอวํ ทุชฺชนหทฺทยา.
Giống như quả sung chín, bên ngoài có màu đỏ đẹp, nhưng bên trong lại đầy dòi bọ. Lòng dạ của kẻ xấu cũng giống như vậy.
๔๔.
44.
ยถาปิ ปนสาปกฺกา,พหิ กณฺฑกเมว จ;
อนฺโต อมตสมฺปนฺนา,เอวํ สุชนหทยา.
Giống như quả mít chín, bên ngoài tuy có gai, nhưng bên trong lại chứa đầy vị ngọt như cam lồ. Lòng dạ của người lành cũng giống như vậy.
๔๕.
45.
สุกฺโขปิ จนฺทนตรุ น ชหาติ คนฺธํ,นาโค คโต นรมุเข น ชหาติ ลีฬํ;
ยนฺตาคโต มธุรสํ น ชหาติ อุจฺฉุ,ทุกฺโขปิ ปณฺฑิตชโน น ชหาติ ธมฺมํ.
Cây đàn hương dù khô héo vẫn không mất mùi thơm, voi chiến ra trận vẫn không mất đi vẻ oai phong, cây mía dù bị ép vẫn không mất vị ngọt, người trí dù gặp khổ đau vẫn không từ bỏ Chánh pháp.
๔๖.
46.
สีโห นาม ชิฆจฺฉาปิ,ปณฺณาทีนิ น ขาทติ;
สีโห นาม กิโสจาปิ,นาคมํสํ น ขาทติ.
Sư tử dù đói cũng không ăn cỏ và những thứ tương tự; sư tử dù gầy yếu cũng không ăn thịt voi.
๔๗.
47.
กุล-ชาโต กุล-ปุตฺโต,กุล-วํส-สุรกฺขโต;
อตฺตนา ทุกฺข-ปตฺโตปิ,หีน-กมฺมํ น การเย.
Người con trai sinh trong gia đình gia giáo, người giữ gìn dòng dõi của mình, dù bản thân gặp phải khổ đau, cũng không làm điều hèn hạ.
๔๘.
48.
จนฺทนํ [Pg.11] สีตลํ โลเก,ตโต จนฺทํว สีตลํ;
จนฺท-จนฺทนสีตมฺหา,สาธุ วากฺยํ สุภาสิตํ.
Gỗ đàn hương ở đời được cho là mát mẻ, nhưng ánh trăng còn mát mẻ hơn. Mát mẻ hơn cả ánh trăng và gỗ đàn hương chính là lời nói hay lẽ phải của người lành.
๔๙.
49.
อุเทยฺย ภาณุ ปจฺฉิเม,เมรุราชา นเมยฺยปิ;
สีตลา นรกคฺคิปิ,ปพฺพตคฺเค จ อุปฺปลํ.วิกเส น วิปรีตํ,สาธุวายฺยํ กุทาจนํ.
Mặt trời có thể mọc ở phương Tây, vua núi Tu Di có thể cúi mình, lửa địa ngục có thể trở nên lạnh lẽo, và hoa sen có thể nở trên đỉnh núi; nhưng lời nói của người lành thì không bao giờ sai khác.
๕๐.
50.
สุขา รุกฺขสฺส ฉายาว,ตโต ญาติ มาตา ปิตุ;
ตโต อาจริโย รญฺโญ,ตโต พุทฺธสฺสเนกธา.
Bóng cây mang lại an lạc, nhưng (bóng mát của) cha mẹ và quyến thuộc còn an lạc hơn. (Bóng mát của) thầy và vua còn an lạc hơn thế nữa. Và (bóng mát của) Đức Phật thì an lạc hơn gấp nhiều lần.
๕๑.
51.
ภมรา ปุปฺผมิจฺฉนฺติ,คุณมิจฺฉนฺติ สุชนา;
มกฺขิกา ปูติมิจฺฉนฺติ,โทสมิจฺฉนฺติ ทุชฺชนา.
Ong bướm tìm đến hoa thơm, người lành tìm đến đức hạnh. Ruồi nhặng tìm đến vật thối, kẻ xấu tìm đến lỗi lầm.
๕๒.
52.
มาตาหีนสฺส ทุพฺภาสา,ปิตาหีนสฺส ทุกฺริยา;
อุโภ [Pg.12] มาตา ปิตา หีนา,ทุพฺภสาจ ทุกีริยา.
Người có mẹ tồi thì lời nói xấu xa, người có cha tồi thì hành động xấu xa. Người có cả cha lẫn mẹ đều tồi thì vừa có lời nói xấu xa, vừa có hành động xấu xa.
๕๓.
53.
มาตา เสฏฺฐสฺส สุภาสา,ปิตา เสฏฺฐสฺส สุกฺริยา;
อุโภ มาตา ปิตา เสฏฺฐา,สุภาสาจ สุกีริยา.
Người có mẹ cao quý thì lời nói tốt đẹp, người có cha cao quý thì hành động tốt đẹp. Người có cả cha lẫn mẹ đều cao quý thì vừa có lời nói tốt đẹp, vừa có hành động tốt đẹp.
๕๔.
54.
สงฺคาเม สูร-มิจฺฉนฺติ,มนฺตีสุ อกูตูหลํ;
ปิยญฺจ อนฺนปาเนสุ,อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตํ.
Khi chiến trận, người ta cần người dũng cảm; khi bàn việc, cần người không dao động; khi ăn uống, cần người thân thiết; và khi có việc cần, cần đến bậc hiền trí.
๕๕.
55.
สุนโข สุนขํ ทิสฺวา,ทนฺตํ ทสฺเสติ หึสิตุํ;
ทุชฺชโน สุชนํ ทิสฺวา,โรสยํ หึสมิจฺฉติ.
Con chó khi thấy con chó khác thì nhe răng để hãm hại. Kẻ xấu khi thấy người lành thì nổi giận và muốn hãm hại.
๕๖.
56.
มา จ เวเคน กิจฺจานิ,กโรสิ การาเปสิ วา;
สหสา การิตํ กมฺมํ,มนฺโท ปจฺฉานุตปฺปติ.
Chớ nên vội vàng làm việc, hoặc xui khiến người khác làm; việc làm do sự hấp tấp, kẻ ngu si sau hối hận.
๕๗.
57.
โกธํ วิหิตฺวา น กทาจินโสเจ,มกฺขปฺปหานํ อิสโย อวณฺณยุํ;
สพฺเพส [Pg.13] ผารุส-วจํ ขเมถ,เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต.
Diệt trừ sân hận, không bao giờ sầu muộn, các bậc hiền triết tán thán sự từ bỏ thói khinh miệt. Hãy kham nhẫn mọi lời nói thô ác, người thiện gọi đó là sự nhẫn nại tối thượng.
๕๘.
58.
ทุกฺโข นิวาโส สมฺพาเธ,ฐาเน อสุจิสงฺกเต;
ตโต อริมฺหิ อปฺปิเย,ตโตปิ อกตญฺญุนา.
Sống ở nơi chật hẹp, bị nghi là ô uế, thật là khổ. Sống chung với kẻ thù không ưa, còn khổ hơn. Sống với người vô ơn, lại càng khổ hơn nữa.
๕๙.
59.
โอวาเทยฺยานุสาเสยฺย,คาปกา จ นิวารเย;
สตญฺหิ โส ปิโย โหติ,อสตํ โหติ อปฺปิโย.
Nên khuyên răn, nên chỉ dạy, và ngăn chặn điều xấu xa; người như vậy được người thiện yêu mến, nhưng bị kẻ ác không ưa.
๖๐.
60.
อุตฺตมตฺตนิวาเตน,สูรํ เภเทน นิชฺชเย;
นีจํ อปฺปก ทาเนน,วีริเยน สมํ ชเย.
Dùng khiêm hạ để thắng người cao hơn, dùng chia rẽ để thắng người dũng cảm; dùng chút ít bố thí để thắng kẻ hạ tiện, dùng tinh tấn để thắng người ngang mình.
๖๑.
61.
น วิสํ วิสมิจฺจาหุ,ธนํ สงฺฆสฺส อุจฺจเต;
วิสํ เอกํว หนติ,สพฺพํ สงฺฆสฺส สนฺตกํ.
Người ta không gọi chất độc là độc, tài sản của Tăng-già mới được gọi là độc; chất độc chỉ giết một người, còn tài sản của Tăng-già hủy hoại tất cả.
๖๒.
62.
ชวเน ภทฺรํ ชานนฺติ,พลิทฺทญฺจ วาเหนา;
ทุเหน [Pg.14] เธนุํ ชานนฺติ,ภาสมาเนน ปณฺฑิตํ.
Nhờ tốc độ mà biết ngựa hay, nhờ sức chở mà biết bò tốt; nhờ vắt sữa mà biết bò cái, nhờ lời nói mà biết người trí.
๖๓.
63.
ธนมปฺปมฺปิ สาธูนํ,กูเป วาริว นิสฺสโย;
พหุํ อปิ อสาธูนํ,นจ วารีว อณฺณเว.
Tài sản dù ít của người thiện, là nơi nương tựa như nước trong giếng; tài sản dù nhiều của kẻ ác, thì không (phải là nơi nương tựa) như nước trong đại dương.
๖๔.
64.
นชฺโช ปิวนฺติ โน อาปํ,รุกฺขา ขาทนฺติ โน ผลํ;
วสฺสนฺติ กฺวจิ โน เมฆา,ปรตฺถาย สตํ ธนํ.
Sông không uống nước của mình, cây không ăn trái của mình; mây không mưa xuống (vì mình), tài sản của người thiện là vì lợi ích của người khác.
๖๕.
65.
อปตฺเถยฺยํ น ปตฺเถยฺย,อ จินฺเตยฺยํ น จินฺตเย;
ธมฺมเมว สุจินฺเตยฺย,กาลํ โมฆํ น อจฺจเย.
Không nên mong cầu điều không đáng mong cầu, không nên suy nghĩ điều không đáng suy nghĩ; chỉ nên suy nghiệm về Chánh pháp, không nên để thời gian trôi qua vô ích.
๖๖.
66.
อจินฺติตมฺปิ ภวติ,จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ;
น หิ จินฺตามยา โภคา,อิตฺถิยา ปุริสสฺสวา.
Điều không nghĩ đến cũng xảy ra, điều đã nghĩ đến cũng tiêu tan; của cải không do suy nghĩ mà có, đối với người nữ hay người nam.
๖๗.
67.
อสนฺตสฺส ปิโย โหติ,สนฺเต น กุรุเต ปิยํ;
อสตํ [Pg.15] ธมฺมํ โรเจติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.
Thân với kẻ ác, không thân với người thiện; ưa thích pháp của kẻ ác, đó là cửa ngõ của sự suy vong.
สุชนกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
Phẩm Người Thiện đã hết.
๔. พาลทุชฺชนกณฺโฑ
4. Phẩm Kẻ Ngu và Người Ác
๖๘.
68.
อติปฺปิโย น กาตพฺโพ,ขโล โกตูหลํ กโร;
สิรสา วหฺยมาโนปิ,อฑฺฒปูโร ฆโฏ ยถา.
Chớ nên quá thân thiết với kẻ ác hay gây rối; dù được đội trên đầu, cũng giống như cái bình chứa nửa nước.
๖๙.
69.
สปฺโป ทุฏฺโฐ ขโล ทุฏฺโฐ,สปฺโป ทุฏฺฐตโร ขโล;
มนฺโตสเธหิ โส สปฺโป,ขโล เกนุปสมฺมติ.
Rắn độc, kẻ ác cũng độc, kẻ ác còn độc hơn rắn; rắn kia có thể trị bằng thần chú và thuốc, kẻ ác thì dùng cái gì để trị?
๗๐.
70.
โย พาโล มญฺญติ พาลฺยํ,ปณฺฑิโต วาปิ เตน โส;
พาโลว ปณฺฑิตมานี,โส เว พาโลติ วุจฺจติ.
Kẻ ngu mà biết mình ngu, nhờ vậy cũng thành người trí; kẻ ngu mà tự cho là trí, thật xứng gọi là kẻ ngu.
๗๑.
71.
มธุํว มญฺญตี พาโล,ยาว ปาปํ น ปจฺจติ;
ยทาจ [Pg.16] ปจฺจตี ปาปํ,อถ ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
Kẻ ngu nghĩ điều ác như mật, khi ác chưa chín muồi; khi ác đã chín muồi, kẻ ngu phải chịu đau khổ.
๗๒.
72.
น สาธุ พลวา พาโล,สหสา วินฺทเต ธนํ;
กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ,นิรยํ โสปปชฺชติ.
Kẻ ngu mạnh sức không tốt, khi dùng bạo lực để chiếm đoạt tài sản; kẻ ác tuệ ấy, sau khi thân hoại, sẽ sanh vào địa ngục.
๗๓.
73.
ฆเร ทุฏฺโฐ จ มูสีโก จ,วเน ทุฏฺโฐ จ วานโร;
สกุเณ จ ทุฏฺโฐ กาโก,นเร ทุฏฺโฐจ พฺราหฺมโณ.
Trong nhà, con chuột là kẻ phá hoại, trong rừng, con khỉ là kẻ phá hoại; trong loài chim, con quạ là kẻ phá hoại, trong loài người, Bà-la-môn là kẻ phá hoại.
๗๔.
74.
ทีฆา ชาครโต รตฺติ,ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ;
ทีโฆ พาลาน สํสาโร,สทฺธมฺมํ อ-วิชานตํ.
Đêm dài cho kẻ thức, đường dài cho kẻ mệt; vòng luân hồi dài cho kẻ ngu, không biết đến Chánh pháp.
๗๕.
75.
ติล มตฺตํ ปเรสํว,อปฺป โทสญฺจ ปสฺสติ;
นาฬิเกรมฺปิ สโทสํ,ขล-ชาโต น ปสฺสติ.
Lỗi nhỏ của người khác, dù chỉ bằng hạt mè, thì lại thấy; lỗi của chính mình, dù lớn bằng quả dừa, kẻ xấu lại không thấy.
๗๖.
76.
นตฺตโทสํ ปเร ชญฺญา,ชญฺญา โทสํ ปรสฺสตุ;
คุยฺเห [Pg.17] กุมฺโม องฺคานิ,ปร โทสญฺจ ลกฺขเย.
Chớ để người khác biết lỗi của mình, nhưng hãy biết lỗi của người khác; như rùa giấu các chi thể, hãy che giấu (lỗi mình) và để ý lỗi người.
๗๗.
77.
ปณฺฑิตสฺส ปสํสาย,ทณฺโฑ พาเลน ทียเต;
ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตเนว,วณฺณิโตว สุวณฺณิโต.
Khi một người trí được tán thán, kẻ ngu liền trừng phạt; người trí được người trí tán thán, lời tán thán ấy mới thật là lời tán thán hay.
๗๘.
78.
ลุทฺธํ อตฺเถน คณฺเหยฺย,ถทฺธํ อญฺชลิ กมฺมุนา;
ฉนฺทานุวตฺติยา มูฬฺหํ,ยถาภูเตน ปณฺฑิตํ.
Nên dùng của cải để thu phục người tham lam, dùng chắp tay (khiêm cung) để thu phục kẻ cứng đầu; dùng sự chiều theo ý muốn để thu phục người ngu, dùng sự thật để thu phục bậc trí.
พาลทุชฺชนกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
Phẩm Kẻ Ngu và Người Ác đã hết.
๔. มิตฺตกณฺโฑ
4. Phẩm Người Bạn
๗๙.
79.
หิตกาโร ปโร พนฺธุ,พนฺธูปิ อหิโต ปโร;
อ หิโต เทหโช พฺยาธิ,หิตํ อรญฺญโมสธํ.
Người dưng mà có ích là bà con, bà con mà không có ích là người dưng; bệnh tật phát sanh trong thân là có hại, thuốc men trong rừng lại là có ích.
๘๐.
80.
ปโรกฺเข คุณ-หนฺตารํ,ปจฺจกฺเข ปิยวาทินํ;
วชฺเชยฺย [Pg.18] ตาทิสํ มิตฺตํ,วิสกุมฺเภ ยถา มธุํ.
Người bạn mà sau lưng thì hủy hoại đức hạnh, trước mặt thì nói lời dễ thương; nên tránh xa người bạn như vậy, giống như bình thuốc độc có mật ong ở trên.
๘๑.
81.
ธนหีเน จเช มิตฺโต,ปุตฺตทารา สโหทรา;
ธนวนฺตํว เสวนฺติ,ธนํ โลเก มหา สขา.
Khi hết của cải, bạn bè, vợ con, anh em đều từ bỏ; họ lại phục vụ người có của cải, của cải ở đời là người bạn lớn.
๘๒.
82.
ชาเนยฺย เปเสน ภจฺจํ,พนฺธุํ วาปิ ภยาคเต;
อปฺปกาสุ ตถา มิตฺตํ,ทารญฺจ วิภวกฺขเย.
Nên biết người phục vụ qua công việc được giao, biết bà con khi gặp hiểm nguy; cũng vậy, biết bạn bè lúc thiếu thốn, và biết vợ khi tài sản tiêu tan.
๘๓.
83.
โส พนฺธุ โย หิเต ยุตฺโต,ปิตโร โหนฺติ โปสโก;
ตํ มิตฺตํ ยตฺถ วิสฺสาโส,สา ภริยา จ ยสฺส นิพฺพูติ.
Người nào mưu cầu lợi ích (cho ta) là bà con, người nuôi dưỡng (ta) là cha mẹ; người nào (ta) có thể tin cậy là bạn bè, và người nào mang lại sự an vui là vợ.
๘๔.
84.
น วิสฺสเส อ-วิสฺสตฺตํ,มิตฺตญฺจาปิ น วิสฺสเส;
กทาจิ กุปิโต มิโต,สพฺพํ โทสํ ปกาสเย.
Chớ tin người không đáng tin, cũng chớ nên (quá) tin tưởng bạn bè; có khi người bạn nổi giận, sẽ tiết lộ tất cả lỗi lầm.
๘๕.
85.
สกึ ทุฏฺฐญฺจ โย มิตฺตํ,ปุน สนฺธิตุมิจฺฉติ;
โส [Pg.19] มจฺจุํ อุปคณฺหาติ,คพฺภมสฺสตรี ยถา.
Người nào muốn kết giao lại với người bạn đã một lần ác tâm, người ấy tự rước lấy cái chết, cũng như con la cái mang thai.
๘๖.
86.
วเห อ-มิตฺตํ ขนฺเธน,ยาว กาโล อนาคโต;
ตเมว อาคเต กาเล,เสเล ภินฺเท ฆฏํ อิว.
Nên cõng kẻ thù trên vai, cho đến khi thời cơ chưa đến; khi thời cơ ấy đã đến, hãy đập (nó) vào đá như đập một cái bình.
๘๗.
87.
อิณเสโส อคฺคิเสโส,สตฺรุเสโส ตเถว จ;
ปุนปฺปุนํ วิวฑฺฒนฺติ,ตสฺมา เสสํ น การเย.
Nợ còn sót lại, lửa còn sót lại, và kẻ thù còn sót lại cũng vậy; chúng sẽ tăng trưởng trở lại nhiều lần, vì thế không nên để sót lại.
๘๘.
88.
ปทุมํว มุขํ ยสฺส,วาจา จนฺทน สีตลา;
ตาทิสํ โนปเสเวยฺย,หทเยตุ หลาหลํ.
Người có mặt như hoa sen, lời nói mát dịu như gỗ đàn hương, nhưng trong tâm lại là thuốc độc chết người, không nên gần gũi người như vậy.
๘๙.
89.
น เสเว ผรุสํ สามึ,นจ เสเวยฺย มจฺฉรึ;
ตโต อปคฺคณฺหํ สามึ,เนว นิคฺคหิตํ ตโต.
Chớ phục vụ người chủ thô bạo, cũng chớ phục vụ người keo kiệt; (thà phục vụ) người chủ không nắm giữ (tức rộng rãi), còn hơn là người hay đàn áp.
๙๐.
90.
สิงฺคี ปญฺญาส หตฺเถน,วชฺเช สเตน วาชินํ;
หตฺถึ [Pg.20] ทนฺตึ สหสฺเสน,เทส จาเคน ทุชฺชนํ.
Nên tránh xa loài vật có sừng năm mươi hắc tay, tránh xa ngựa một trăm (hắc tay); tránh xa voi có ngà một ngàn (hắc tay), và tránh xa kẻ xấu bằng cách rời bỏ xứ sở.
๙๑.
91.
กุเทสญฺจ กุมิตฺตญฺจ,กุกุลญฺจ กุพนฺธวํ;
กุทารญฺจ กุทาสญฺจ,ทูรโต ปริวชฺชเย.
Xứ sở xấu, bạn bè xấu, gia đình xấu, bà con xấu, vợ xấu, và người phục vụ xấu, nên tránh xa những thứ ấy.
๙๒.
92.
โรคาตุเร จ ทุพฺภิกฺเข,พฺยสเน สตฺตุ วิคฺคเห;
ราชทฺวาเร สุสาเน จ,เย ติฏฺฐนฺติ สุมิตฺตกา.
Khi bệnh tật, lúc đói kém, khi gặp hoạn nạn, lúc tranh chấp với kẻ thù; ở nơi cửa vua và tại nghĩa địa, những ai còn ở lại (bên ta), đó là bạn tốt.
๙๓.
93.
สีตวาโจ พหุมิตฺโต,ผรุโส อปฺปมิตฺตโก;
อุปมํ เอตฺถ ญาตพฺพา,จนฺท-สูริย-ราชูนํ.
Người nói lời ôn hòa có nhiều bạn, người thô lỗ có ít bạn; ở đây nên biết ví dụ về mặt trăng và mặt trời.
มิตฺตกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
Phẩm Bạn Bè đến đây là kết thúc.
๕. อิตฺถิกณฺโฑ
5. Phẩm Phụ Nữ
๙๔.
94.
โกกิลานํ สทฺทํ รูปํ,นารีรูปํ ปติพฺพตา;
วิชฺชา [Pg.21] รูปํ อ-รูปานํ,ขมา รูปํ ตปสฺสินํ.
Vẻ đẹp của chim cu là tiếng hót, vẻ đẹp của người nữ là lòng chung thủy; vẻ đẹp của người không có nhan sắc là tri thức, vẻ đẹp của người tu khổ hạnh là sự nhẫn nại.
๙๕.
95.
อิตฺถีนญฺจ ธนํ รูปํ,ปุริสานํ วิชฺชา ธนํ;
ภิกฺขูนญฺจ ธนํ สีลํ,ราชานญฺจ ธนํ พลํ.
Đối với phụ nữ, tài sản là nhan sắc; đối với nam nhân, tài sản là tri thức; đối với tỳ-khưu, tài sản là giới hạnh; và đối với vua chúa, tài sản là quyền lực.
๙๖.
96.
ตปสฺสิโน กิสา โสภา,ถูลา โสภา จตุปฺปทา;
ปุริสา วิชฺชวา โสภา,อิตฺถี โสภาส สามิกา.
Người tu khổ hạnh gầy thì đẹp, loài bốn chân mập thì đẹp; nam nhân có học thức thì đẹp, phụ nữ có chồng thì đẹp.
๙๗.
97.
ปญฺจ รตฺยา สุคนฺธพฺพา,สตฺต รตฺยา ธนุคฺคหา;
เอก มาสา สุภริยา,อฑฺฒ มาสา สิสฺสา มลา.
Nhạc công qua năm đêm thì nhàm, người cầm cung qua bảy đêm thì nhàm; vợ hiền qua một tháng thì nhàm, đệ tử qua nửa tháng thì nhàm chán.
๙๘.
98.
หึ รมติ ปง,หง รมติ โปก.ถี รมติ ปุ,ขุ รมติ ธํ.
Trâu thích thú trong bùn, thiên nga thích thú trong hồ sen. Phụ nữ thích thú với đàn ông, tỳ-khưu thích thú với Chánh pháp.
๙๙.
99.
ชิณฺณมนฺนํ ปสํเสยฺย,ทารญฺจ คตโยพฺพนํ;
รณา ปุนาคตา สูรํ,สสฺสญฺจ เคหมาคตํ.
Nên tán dương thức ăn cũ (dễ tiêu), người vợ đã qua tuổi thanh xuân; người dũng sĩ từ trận chiến trở về, và mùa màng đã được mang về nhà.
๑๐๐.
100.
ทฺวตฺติ-ปติกา [Pg.22] นารี จ,ภิกฺขุ ทฺวตฺติ-วิหาริโก;
ทฺวตฺติ-ปาส-มุตฺโต ปกฺขี,กต-มายา พหูถรํ.
Người phụ nữ có ba mươi hai đời chồng, vị tỳ-khưu ở ba mươi hai ngôi chùa; con chim thoát khỏi ba mươi hai cái bẫy, (họ) tạo ra rất nhiều ảo thuật (xảo quyệt).
๑๐๑.
101.
ทุชฺชนํ ปหาราทเม,มิตฺตํ ทเม อ-ภาณิกา;
อิตฺถิญฺจ พฺยสนา ทเม,ราคินํ อปฺป โภชนา.
Chế ngự kẻ xấu bằng cách đánh đập, chế ngự bạn bè bằng sự im lặng; chế ngự phụ nữ bằng sự hoạn nạn, chế ngự người tham dục bằng cách cho ăn ít.
๑๐๒.
102.
น รตฺติ วินา จนฺทิมา,วีจึ วินา จ อณฺณโว;
หํสํ วินา โปกฺขรณี,ปตึ กญฺญาจ โสภเต.
Đêm không có mặt trăng thì không đẹp, biển không có sóng thì không đẹp; hồ sen không có thiên nga thì không đẹp, thiếu nữ không có chồng thì không đẹp.
๑๐๓.
103.
ปตินา ชนิโต โภโค,อิตฺถิยาว สํโคปฺปิโต;
ปุริโสว หิ ปธาโน,อิตฺถี สุตฺตํว สูจิยา.
Tài sản do người chồng tạo ra, và được người vợ gìn giữ; người chồng quả là người lãnh đạo, người vợ như sợi chỉ (đi theo) cây kim.
๑๐๔.
104.
สพฺพานที วงฺกนที,สพฺเพ กฏฺฐมยา วนา;
สพฺพิตฺถิโย กเร ปาปํ,ลภมาเน นิวาตเก.
Tất cả các sông đều là sông cong, tất cả các khu rừng đều làm bằng gỗ; tất cả phụ nữ đều làm điều ác, khi có được nơi kín đáo.
๑๐๕.
105.
วิวาทสีลึ [Pg.23] อุสูยภาณินึ,สมฺปสฺสตณฺหึ พหุปากภุตฺตินึ;
อคฺคนฺตภุตฺตึ ปรเคหวาสินึ,นารึ จเช ปุตฺตสตมฺปิ ปูมา.
Người phụ nữ hay tranh cãi, nói lời ganh tị, nhìn (người khác) với ái dục, ăn nhiều đồ ngon; ăn trước (chồng con), hay la cà nhà người khác, người chồng nên từ bỏ, dù nàng có cả trăm con trai.
๑๐๖.
106.
ภุตฺเตสุ มณฺเฑสุ ชนีว กนฺตินี,คุยฺเหจ ฐาเน ภคินีว หิริณี;
กมฺเมสุ ปตฺเตสุ กโรติ ทาสีว,ภเยสุ มนฺตี สยเนสุ รามเย;
รูปีสุ สิกฺขี กุปเนสุ ขนฺตินี,สา นารี เสฏฺฐาติ วทนฺติ ปณฺฑิตา;
กายสฺส เภทาจ ทิเวภเวยฺย สา.
Trong việc ăn uống trang điểm, nàng đáng yêu như mẹ; ở nơi kín đáo, nàng e thẹn như chị em gái; trong công việc, nàng làm như người hầu; khi gặp nguy hiểm, nàng là người cố vấn; trên giường, nàng làm vui lòng; về sắc đẹp, nàng như con công; khi (chồng) nổi giận, nàng nhẫn nại. Bậc trí nói rằng người phụ nữ như vậy là cao quý nhất; sau khi thân hoại mạng chung, nàng sẽ được sanh về cõi trời.
๑๐๗.
107.
สามา มิคกฺขี ตนุมชฺฌคตฺตา,สูรู สุเกสี สมทนฺตปนฺตี;
คมฺภีรนาภี ยุวตี สุสีลี,หีเน กุเล ชาตาปิ วิวาหฺยา.
Người thiếu nữ có làn da sẫm màu, mắt như nai, thân hình thon thả, đùi đẹp, tóc đẹp, hàm răng đều đặn; rốn sâu, và có giới hạnh tốt, dù sanh trong gia đình thấp kém cũng đáng được cưới làm vợ.
๑๐๘.
108.
สรทํรตุ-กาลานํ,ภริยานํ รูปวตี;
เชฏฺโฐ ปธานํ ปุตฺตานํ,ทิสานํ อุตฺตราทิสา.
Trong các mùa, mùa thu là tốt nhất; trong các người vợ, người vợ xinh đẹp là tốt nhất; trong các người con trai, con trưởng là chính; trong các phương hướng, phương bắc là chính.
๑๐๙.
109.
ยา อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ,ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;
สามิกํ [Pg.24] อปจาเยยฺย,อินฺทํว ปาริจาริกา.
Người phụ nữ nào mong muốn được làm nam nhân, trong mỗi kiếp sống, đời này qua đời khác; hãy tôn kính chồng mình, như người hầu gái (tôn kính) vua trời Đế Thích.
๑๑๐.
110.
โย อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ,ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;
ปรทานํ วิวชฺเชยฺย,โธตปาโทว กทฺทมํ.
Người nào muốn được làm thân nam tử, trong mỗi kiếp sống luân hồi; nên tránh xa vợ của người khác, như người chân sạch tránh bùn nhơ.
๑๑๑.
111.
อติกฺกนฺต วโย โปโส,อาเนติ ติมฺพรุตฺตนึ;
ตสฺสา อิสฺสา อสทฺธาติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.
Người đàn ông tuổi đã xế chiều, lại cưới cô vợ trẻ măng; vì ghen tuông nàng nên chẳng ngủ, đó là cửa ngõ của suy vong.
อิตฺถิกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
Phẩm về phụ nữ đã chấm dứt.
๖. ราชกณฺโฑ
6. Phẩm về vua chúa
๑๑๒.
112.
เอกยามํ สเย ราชา,ทฺวิยามญฺเญว ปณฺฑิโต;
ฆราวาโส ติยามํว,จตุยามํ ตุ ยาจโก.
Vua nên ngủ một canh thôi, bậc hiền trí ngủ hai canh là vừa; người tại gia nên ngủ ba canh, còn kẻ hành khất ngủ suốt bốn canh.
๑๑๓.
113.
ธนวา สุตวา ราชา,นที เวชฺโช จิเมปญฺจ;
ยตฺถ [Pg.25] เทเส น วิชฺชนฺติ,น ตตฺถ ทิวสํ วเส.
Người giàu, người có học, nhà vua, dòng sông và thầy thuốc, năm hạng người này; ở xứ nào không có, chớ nên ở lại dù một ngày.
๑๑๔.
114.
ยสฺมึ ปเทเส น มาโน,น เปมํ นจ พนฺธวา;
นจ วิชฺชาคโม โกจิ,น ตตฺถ ทิวสํ วเส.
Ở nơi nào không có sự kính trọng, không tình thương, không bà con quyến thuộc; và cũng không có sự học hỏi, chớ nên ở lại dù một ngày.
๑๑๕.
115.
อปุตฺตกํ ฆรํ สุญฺญํ,รฏฺฐํ สุญฺญํ อราชกํ;
อ สิปฺปสฺส มุขํ สุญฺญํ,สพฺพ สุญฺญํ ทลิทฺทกา.
Nhà không con trai là trống rỗng, nước không vua là trống rỗng; miệng người không nghề nghiệp là trống rỗng, với kẻ nghèo thì tất cả đều trống rỗng.
๑๑๖.
116.
ธนมิจฺเฉยฺย วาณิชฺโช,วิชฺชมิจฺเฉ ภเชสุตํ;
ปุตฺตมิจฺเฉ ตรุณิตฺถึ,ราชามจฺจํ วสํ คเม.
Thương gia nên mong cầu tài sản, người cầu học vấn nên trau dồi kiến thức; người muốn có con nên lấy vợ trẻ, quan chức của vua nên thu phục người khác.
๑๑๗.
117.
นฏฺโฐยติ อสนฺตุฏฺโฐ,สนฺตุฏฺโฐ จ มหีปติ;
ลชฺชา จ คณิกา นฏฺฐา,นิลฺลชฺชา กุลธีติกา.
Tu sĩ không biết đủ sẽ bị hủy hoại, bậc đế vương biết đủ cũng bị hủy hoại; kỹ nữ mà biết hổ thẹn sẽ bị hủy hoại, tiểu thư con nhà gia giáo không biết hổ thẹn cũng bị hủy hoại.
๑๑๘.
118.
ปกฺขีนํ พลมากาโส,มจฺฉานมุทกํ พลํ;
ทุพฺพลสฺส [Pg.26] พลํ ราชา,กุมารานํ รุทํ พลํ.
Sức mạnh của loài chim là bầu trời, sức mạnh của loài cá là nước; sức mạnh của kẻ yếu là nhà vua, sức mạnh của trẻ con là tiếng khóc.
๑๑๙.
119.
ขมา ชาคริยุฏฺฐานํ,สํวิภาโค ทยิกฺขณา;
นายกสฺส คุณา เอเต,อิจฺฉิตพฺพา สตํ คุณา.
Nhẫn nại, tỉnh thức, siêng năng, biết chia sẻ, và có lòng trắc ẩn; đây là những đức tính của người lãnh đạo, là những đức tính đáng mong mỏi của người tốt.
๑๒๐.
120.
สกึ วทนฺติ ราชาโน,สกึ สมณพฺราหฺมณา;
สกึ สปฺปุริสา โลเก,เอส ธมฺโม สนนฺตโน.
Vua chúa nói một lời, Sa-môn, Bà-la-môn nói một lời; bậc chân nhân trong đời nói một lời, đây là định luật ngàn xưa.
๑๒๑.
121.
อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ,อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;
ราชา อนิสมฺมการี น สาธุ,ปณฺฑิโต โกธโน ตํปิ น สาธุ.
Người tại gia lười biếng, tham đắm dục lạc là không tốt; người xuất gia không tự chủ là không tốt; vua hành động thiếu suy xét là không tốt, bậc trí giả hay nóng giận cũng không tốt.
๑๒๒.
122.
พหโว ยตฺถ เนตฺตาโร,สพฺเพ ปณฺฑิตมานิโน;
สพฺเพ มหตฺตมิจฺฉนฺติ,เตสํ กมฺมํ วินสฺสติ.
Nơi nào có nhiều người lãnh đạo, tất cả đều tự cho mình là thông thái; tất cả đều mong muốn sự vĩ đại, công việc của họ sẽ bị thất bại.
๑๒๓.
123.
อายํ ขยํ สยํ ชญฺญา,ราชา สยํ กตากตํ;
นิคฺคเห [Pg.27] นิคฺคเหตพฺพํ,ปคฺคเห ปคฺคหารหํ.
Vua nên tự mình biết thu chi, việc đã làm và chưa làm; nên khiển trách người đáng khiển trách, và tán dương người đáng tán dương.
๑๒๔.
124.
ปิฏฺฐิโตกฺกํ นิเสเวยฺย,กุจฺฉินาว หุตาสนํ;
สามิกํ สพฺพภาเคน,ปรโลกํ อโมหวา.
Nên chăm sóc con trẻ từ phía sau, sưởi ấm bằng lửa từ phía bụng; phụng sự chủ nhân bằng mọi cách, và hướng đến đời sau không si mê.
๑๒๕.
125.
อคฺคิ อาโป อิตฺถิมูฬฺโห,สปฺโป ราช-กุลานิจ;
อปยนฺเตน คนฺตพฺพา,อจฺเจก-ปาณหารกา.
Lửa, nước, người phụ nữ ngu si, rắn độc, và hoàng tộc; không nên đến gần những thứ này, vì chúng có thể đoạt mạng một cách bất ngờ.
๑๒๖.
126.
ปทุฏฺฐ-ภริย-สํวาโส,ปทุฏฺฐ จิตฺต ทาสโก;
ส-สปฺเป จ ฆเร วาโส,มจฺจุ เอว น สํสโย.
Sống chung với người vợ hư hỏng, với người đầy tớ tâm địa xấu xa; và ở trong nhà có rắn độc, chắc chắn đó chính là cái chết, không nghi ngờ gì.
๑๒๗.
127.
มูฬฺห สิสฺโส ปเทเสน,กุนารี ภรเณน จ;
อสตา สมฺปโยเคน,ปณฺฑิโตปฺปวสีทติ.
Do dạy dỗ học trò ngu dốt, do nuôi dưỡng người vợ xấu xa; và do giao du với kẻ bất lương, bậc trí giả cũng bị suy vong.
๑๒๘.
128.
มาตา ปุตฺตกรํ ปาปํ,สิสฺสปาปํ คุรุกตา;
ราชา [Pg.28] รฏฺฐกรํ ปาปํ,ราชปาปํ ปุโรหิโต.
Mẹ gánh tội do con gây ra, thầy gánh tội do trò gây ra; vua gánh tội do quốc gia gây ra, quốc sư gánh tội của nhà vua.
๑๒๙.
129.
อโกเธน ชิเน โกธํ,อสาธุํ สาธุนา ชิเน;
ชิเน มจฺฉรึ ทาเนน,สจฺเจนาลีกวาทินํ;
Hãy lấy không giận thắng giận hờn, lấy điều thiện thắng điều không thiện; lấy bố thí thắng keo kiệt, lấy chân thật thắng người nói dối.
๑๓๐.
130.
อทนฺตํ ทมนํ ทานํ,ทานํ สพฺพตฺถ สาธกํ;
ทาเนน ปิย วาจาย,อุนฺนมนฺติ นมนฺติ จ;
Bố thí là sự nhiếp phục kẻ chưa được nhiếp phục, bố thí thành tựu mọi việc; nhờ bố thí và lời ái ngữ, người ta được vươn lên và cũng được kính nể.
๑๓๑.
131.
ทานํ สิเนหเภสชฺชํ,มจฺเฉรํ โทสโนสธํ;
ทานํ ยสสฺสี เภสชฺชํ,มจฺเฉรํ กปโณสธํ.
Bố thí là liều thuốc của tình thương, keo kiệt là liều thuốc của sân hận; bố thí là liều thuốc của danh tiếng, keo kiệt là liều thuốc của sự bần cùng.
๑๓๒.
132.
พหูนมปฺปสารานํ,สามคฺคิยา ชยํ ชเย;
ติเณหิ วตฺตเต โยตฺตํ,เตน นาโคปิ พชฺฌเต.
Nhờ sự đoàn kết của nhiều vật yếu ớt, người ta có thể giành được chiến thắng; dây thừng được bện bằng cỏ, và nhờ nó, ngay cả voi cũng bị trói buộc.
๑๓๓.
133.
สหาโย อสมตฺโถปิ,เตชสา กึกริสฺสติ;
นิวาเต [Pg.29] ชลิโต อคฺคิ,สยเม วูปสมฺปติ.
Người đồng minh dù có hùng mạnh, nhưng nếu bất tài thì làm được gì; ngọn lửa được đốt lên ở nơi không có gió, tự nó rồi cũng sẽ lụi tàn.
๑๓๔.
134.
น รญฺญา สมกํ ภุญฺเช,กามโภคํ กุทาจนํ;
อากปฺปํ รส ภุตฺตึวา,มาลา คนฺธ วิเลปนํ;
วตฺถํ สพฺพอลงฺการํ,น รญฺญา สทิสํ กเร.
Chớ bao giờ hưởng thụ dục lạc ngang bằng với vua; trang phục, thức ăn ngon, vòng hoa, hương liệu, thuốc thoa; y phục và mọi đồ trang sức, chớ nên làm cho giống với của vua.
๑๓๕.
135.
น เม ราชา สขา โหติ,น ราชา โหติ เมถุโน;
เอโส สามิโก มยฺหนฺติ,จิตฺเต นิฏฺฐํ สุถาปเย.
Vua không phải là bạn của ta, vua không phải là người thân của ta; ngài là chủ của ta, nên xác quyết điều này vững chắc trong tâm.
๑๓๖.
136.
นาติทูเร ภเช รญฺโญ,นาจฺจาสนฺโนปวาตเก;
อุชุเก นาตินินฺเน จ,น ภเช อุจฺจมาสเน.ฉโทเส วชฺเช เสวโก,ติฏฺเฐ อคฺคึว สํยโต.
Chớ hầu vua ở nơi quá xa, cũng không quá gần hay nơi có gió; không ở ngay phía trước, không ở nơi quá thấp, và chớ ngồi ở ghế cao. Người phục vụ nên tránh sáu lỗi này, và giữ mình cẩn trọng như ở gần lửa.
๑๓๗.
137.
คุณี สพฺพญฺญุ ตุลฺโยปิ,นโสภติ อนิสฺสโย;
อนคฺฆโมปิ [Pg.30] มณิเสฏฺโฐ,เหมํ นิสฺสาย โสภติ.
Người có đức hạnh, dù tài giỏi như bậc toàn tri, cũng không tỏa sáng nếu không có chỗ nương tựa; viên ngọc quý giá nhất, dù vô giá, cũng phải nhờ vào vàng mới trở nên rực rỡ.
ราชกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
Phẩm Vua đã chấm dứt.
๗. ปกิณฺณกกณฺโฑ
7. Phẩm Tạp Lục
๑๓๘.
138.
อิตฺถิมิสฺเส กุโตสีลํ,มํส ภกฺเข กุโตทยา;
สุรา ปาเน กุโตสจฺจํ,มหาโลเภ กุโตหิรี;
มหาตนฺเท กุโตสิปฺปํ,มหา โกเธ กุโตธนํ.
Ở nơi kẻ lăng nhăng với phụ nữ, giới hạnh từ đâu có? Ở nơi kẻ ăn thịt, lòng từ bi từ đâu có? Ở nơi kẻ uống rượu, sự chân thật từ đâu có? Ở nơi kẻ đại tham, lòng hổ thẹn từ đâu có? Ở nơi kẻ đại lười biếng, nghề nghiệp từ đâu có? Ở nơi kẻ đại sân hận, tài sản từ đâu có?
๑๓๙.
139.
สุรา โยโค วิกาโล จ,สมชฺช จรณาลสํ;
ขิฑฺฑาธุตฺโต ปาปมิตฺโต,โภคนาสมุขา อิเม.
Nghiện rượu, lang thang phi thời, la cà đình đám, lười biếng, ham mê cờ bạc, kết giao bạn xấu, đây là những cửa ngõ của sự tiêu tán tài sản.
๑๔๐.
140.
ทิวา นาทิกฺขา วตฺตพฺพํ,รตฺโต นาวจเนน จ;
สญฺจเรยฺย ภยา ภีโต,วเน วนจรี ยถา.
Ban ngày không nên nói bằng cách chỉ trỏ, ban đêm thì không nên nói; nên đi lại một cách sợ hãi vì hiểm nguy, như người đi rừng ở trong rừng.
๑๔๑.
141.
ชีวนฺตาปิ มตาปญฺจ,พฺยาเสน ปริกิตฺติตา;
ทุกฺขิโต [Pg.31] พฺยาธิโตมูฬฺโห,อิณวา นิตฺยเสวโก.
Năm hạng người dù sống cũng như đã chết, đã được Vyāsa tuyên bố: người đau khổ, người bệnh tật, người ngu si, người mắc nợ, và người tôi tớ thường xuyên.
๑๔๒.
142.
อนาคตํ ภยํ ทิสฺวา,ทูรโต ปริวชฺชเย;
อาคตญฺจ ภยํ ทิสฺวา,อ ภีโต โหติ ปณฺฑิโต.
Thấy hiểm nguy chưa đến, nên tránh xa từ xa; và thấy hiểm nguy đã đến, bậc trí giả không sợ hãi.
๑๔๓.
143.
นิทฺทาลุโก ปมตฺโตจ,สุขตฺโต โรควาลโส;
มหิจฺโฉ กมฺมาราโมจ,สตฺเต เต สตฺถวชฺชิตา.
Người hay ngủ gật, người phóng dật, người sống sung sướng, người bệnh hoạn, người lười biếng, người nhiều tham muốn, và người ham thích công việc, bảy hạng người ấy bị tri thức từ bỏ.
๑๔๔.
144.
ทุคฺคตํ คจฺฉ เห ลาภ,ลาภี ลาเภน ปูรติ;
ถเล ปวสฺส ปชฺชุนฺน,สินฺธุ อาเปน ปูรติ;
นตฺถิทํ กมฺมปฺปธานกํ.
Hỡi lợi lộc, hãy đến với người khốn cùng! Người có lợi lộc đã được lấp đầy bởi lợi lộc. Hỡi mây mưa, hãy mưa trên đất liền! Biển cả đã được lấp đầy bởi nước. Điều này không phải do nghiệp là chính.
๑๔๕.
145.
น หิ โกจิ กเต กิจฺเจ,กตฺตารํ สมุเปกฺขเต;
ตสฺมา สพฺพานิ กิจฺจานิ,สาว เสเสน การเย.
Vì rằng không có ai, khi công việc đã xong, lại quan tâm đến người làm. Do đó, nên để tất cả công việc được làm với một phần còn lại.
๑๔๖.
146.
ตูลํ สลฺลหุกํ โลเก,ตโต จาปลฺล-ชาติโก;
ตโต [Pg.32] วุฑฺฒ มโนวาโท,ปมตฺโต พุทฺธสาสเน.
Bông gòn là nhẹ ở trên đời, kẻ có tính phù phiếm còn nhẹ hơn thế; lời khuyên của người lớn tuổi còn nhẹ hơn thế nữa, (đối với) kẻ phóng dật trong giáo pháp của Đức Phật.
๑๔๗.
147.
ปาสาณฉตฺตํ ครุกํ,ตโต เทวานจิกฺขณํ;
ตโต วุฑฺฒานโมวาโท,ตโต พุทฺธสฺส สาสนํ.
Chiếc dù bằng đá là nặng, lời chỉ dạy của chư thiên còn nặng hơn thế; lời khuyên của người lớn tuổi còn nặng hơn thế nữa, và giáo pháp của Đức Phật còn nặng hơn thế nữa.
๑๔๘.
148.
กายสฺส ทกฺขิณ หตฺโถ,โทโส เอตฺถ กนิฏฺฐโก;
กณฺณ ฆานาน-มกฺขีนํ,วาโม ตุ ปาท-ปาสโก.
Tay phải của thân, ngón út ở đây là xấu. Đối với tai, mũi, và mắt, (là bên) trái, còn chân là (bộ phận) xấu.
๑๔๙.
149.
ตมฺพูลสฺส มชฺฌ ปตฺเต,กุเวโร รกฺขตี สทา;
มูลมฺหิ รกฺขติ ยกฺโข,อคฺคมฺหิ กาลกณฺณิกา;
ตานิ ภุญฺเชยฺย ฉินฺทิตฺวา,สิรี เอวํ ปวฑฺฒติ.
Ở giữa lá trầu, Kuvera luôn luôn bảo vệ; ở gốc, dạ xoa bảo vệ; ở ngọn, là nữ thần bất tường. Nên ăn chúng sau khi đã cắt bỏ (các phần đó), như vậy phúc lộc sẽ tăng trưởng.
๑๕๐.
150.
สมฺปุณฺณรกฺโข พฺรหฺมาว,อจฺจุรกฺโข จ พิสฺสโณ;
ตสฺมา หิ เต ปูชยนฺตุ,สทา มาเนนฺติ ตํ นรํ.
Người được bảo vệ trọn vẹn như Phạm Thiên, và được bảo vệ vững chắc như Vishnu. Do đó, họ nên được cúng dường, và người ấy luôn được tôn kính.
๑๕๑.
151.
โคณา [Pg.33] หิ สพฺพคิหีนํ,โปสกา โภคทายกา;
ตสฺมา หิ มาตา ปิตูว,มานเย สกฺกเรยฺย จ.
Vì rằng bò là loài nuôi dưỡng, là loài mang lại của cải cho tất cả gia chủ. Do đó, nên tôn kính và quý trọng chúng như là cha mẹ.
๑๕๒.
152.
เยจ ขาทนฺติ โคมํสํ,มาตุ มํสํว ขาทเร;
มเตสุ เตสุ คิชฺฌานํ,ทเท โสเต จ วาหเย.
Và những ai ăn thịt bò, thì giống như ăn thịt mẹ. Khi họ chết, nên cho loài kên kên (ăn thịt), và nên để (xác) trôi theo dòng nước.
๑๕๓.
153.
คุรุสิทฺโธ สิปฺปารมฺโภ,รวิ โสกฺรา จ มชฺฌิโม;
น สิปฺโป พุทฺธจนฺทโร,โสรี องฺคาจ มรณํ.
Bắt đầu học nghề vào ngày Mộc và ngày thành tựu là tốt nhất, ngày Nhật và ngày Kim là trung bình; không nên học nghề vào ngày Thủy và ngày Nguyệt, ngày Thổ và ngày Hỏa sẽ dẫn đến cái chết.
๑๕๔.
154.
อฏฺฐมิยํ คุรุํ หนฺติ,สิสฺสํ หนฺติ จตุทฺทสึ;
สิปฺปํ หนฺติ ทส สิปฺปํ,มาตาปิตา จ ปุณฺณมึ.
Ngày mồng tám giết thầy, ngày mười bốn giết trò; ngày mười giết nghề nghiệp, và ngày rằm giết cha mẹ.
๑๕๕.
155.
นาฬิกํ สตฺต นภุญฺเช,น ลาพุํ นวมํ ตถา;
ทฺวาทส ปฺรินฺนํตฺริมินํ,ภุญฺเช สิปฺปํ วินสฺสติ.
Không nên ăn dừa vào ngày thứ bảy, cũng không nên ăn bầu vào ngày thứ chín; vào ngày mười hai..., nếu ăn, nghề nghiệp sẽ bị tiêu vong.
๑๕๖.
156.
เอกํ [Pg.34] จเช กุลอตฺถํ,คามสฺสตฺถํ กุวํ จเช;
คาม จเช ชนปทตฺถํ,อตฺตตฺถํ ปถวึ จเช.
Vì lợi ích của gia tộc, hãy từ bỏ một người. Vì lợi ích của làng, hãy từ bỏ gia tộc. Vì lợi ích của xứ, hãy từ bỏ làng. Vì lợi ích của bản thân, hãy từ bỏ thế gian.
๑๕๗.
157.
เทสํ โอสฺสชฺช คจฺฉนฺติ,สีโห สปฺปุริโส คโช;
ตตฺเถว นิธนํ ยนฺติ,กาโก กาปุริโส มิโค.
Sư tử, bậc chân nhân, và voi, (khi cần) chúng rời bỏ xứ sở mà đi. Con quạ, kẻ hạ tiện, và con nai, chúng đi đến cái chết ngay tại nơi đó.
๑๕๘.
158.
ยมฺหิ ปเทเส น มาโน,น เปมํ น จ พนฺธวา;
น จ วิชฺชาคาโห โกจิ,น ตตฺถ วสนํ กเร.
Ở nơi nào không có sự tôn trọng, không có tình thương, và không có bà con; và không có sự tiếp thu học vấn nào, không nên cư ngụ ở nơi đó.
๑๕๙.
159.
จรตฺเยเกน ปาเทน,ติฏฺฐตฺเยเกน ปณฺฑิโต;
อ นิสมฺม ปรํ ฐานํ,น ปุพฺพมาลยํ ชเห.
Bậc trí giả đi bằng một chân, và đứng bằng một chân; chưa xem xét kỹ nơi khác, không nên từ bỏ nơi ở cũ.
๑๖๐.
160.
ธน ธญฺญ ปโยเคสุ,ตถา วิชฺชาคเมสุ จ;
ทูเตสุ อปจาเรสุ,จชฺชา ลชฺชา ตทา ภเว.
Trong việc sử dụng tiền của và ngũ cốc, cũng như trong việc thu nhận học vấn; trong việc ăn uống và giao thiệp, khi ấy nên từ bỏ sự hổ thẹn.
๑๖๑.
161.
ทฺวิ [Pg.35] คุโณ ถีนมาหาโร,พุทฺธิจาปิ จตุคฺคุโณ;
ฉคฺคุโณ โหติ วายาโม,กาโมตฺวฏฺฐ-คุโณ ภเว.
Thức ăn của phụ nữ gấp hai lần, trí tuệ cũng gấp bốn lần; sự cố gắng gấp sáu lần, và dục vọng thì gấp tám lần.
๑๖๒.
162.
ปพฺเพ ปพฺเพ กเมนุจฺฉุ,วิเสสรสวาคฺคโต;
ตถา สุเมตฺติโก สาธุ,วิปรีโตว ทุชฺชโน.
Cây mía theo thứ tự từng đốt, vị ngon đặc biệt ở phần ngọn; người bạn tốt cũng như vậy, còn kẻ xấu thì ngược lại.
๑๖๓.
163.
กสฺสโก วาณิโช มจฺโจ,สมโณ สุต สีลวา;
เตสุ วิปุล ชาเตสุ,รฏฺฐมฺปิ วิปุลํ สิยา.
Người nông dân, người thương buôn, người thường, vị sa môn có học và có giới; khi họ trở nên đông đảo, quốc gia cũng sẽ trở nên hùng mạnh.
๑๖๔.
164.
อสชฺฌาย มลา มนฺตา,อนุฏฺฐาน มลา ฆรา;
มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ,ปมาโท รกฺขโต มลํ.
Không trì tụng là cấu uế của kinh điển, không siêng năng là cấu uế của nhà cửa; lười biếng là cấu uế của sắc đẹp, phóng dật là cấu uế của người canh gác.
๑๖๕.
165.
หีนานํ คจฺฉเต วิตฺตํ,วีรานํ สนฺตกตฺตนํ;
วทนฺติ จ หีนา ชนา,ปุพฺพ-กมฺมปฺปธานกา.
Của cải đi đến những kẻ thấp hèn, sự tự hài lòng đến với những người anh hùng; và những người thấp hèn nói rằng: 'Nghiệp quá khứ là chính'.
๑๖๖.
166.
น [Pg.36] วทนฺติ เจวํธีรา,วายมึสุ สพฺพกมฺเม;
น เจ สิชฺฌติ ตํ กมฺมํ,อ-ผลํ เอว โก โทโส.
Bậc hiền trí không nói như vậy, đã nỗ lực trong mọi công việc. Nếu công việc ấy không thành tựu, không có kết quả, thì có lỗi gì đâu.
๑๖๗.
167.
นีจํ กุลํ นิปญฺญํ วา,นิรูปํ นิพลํ สมํ;
อิมํ กาลํ ฉุตฺตกาลํ,ธนเมว วิเสสกํ.
Dòng dõi thấp hèn hay không trí tuệ, không dung sắc, không sức lực, bình thường; trong thời đại đói kém này, chỉ có tài sản là ưu việt.
ปกิณฺณกกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
Phẩm Tạp Lục đã kết thúc.
ปณฺฑิโต สุชโน กณฺโฑ,ทุชฺชโน มิตฺต-อิตฺถิ จ;
ราชา ปกิณฺณโก จาติ,สตฺต-กณฺฑ-วิภูสิตํ.
Phẩm Bậc Hiền Trí, Người Thiện, Kẻ Ác, Bạn Bè và Phụ Nữ, Vua và Tạp Lục; (tác phẩm) được trang hoàng bởi bảy phẩm như vậy.
วิสุทฺธา จาร-เถเรน,วิสุทฺธาราม-วาสินา;
สพฺพ-กุลานมตฺถาย,วิโสธิตํ ปถกฺขเย.
Bởi Trưởng lão Visuddhācāra, vị cư ngụ tại tu viện Visuddhārāma, (tác phẩm này) đã được hiệu đính toàn bộ vì lợi ích của tất cả các gia tộc.