Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

Mahāpaṇāmapāṭha

บทมหาปณามะ

---

(Buddhavandanā)

(การไหว้พระพุทธเจ้า)

---

1.

---

So, ko; Ne, saṃ;

นั้น, ใคร; ไม่, พร้อม

---

2.

---

Satthā, nesaṃ; Khemaṃ, dātā;

พระศาสดา, ของคนเหล่านั้น; ความเกษม, ผู้ให้

---

3.

---

Heḷāta-kkāro so; Jantūnaṃ, no mā nu;

ผู้ดูหมิ่นนั้น; ของสัตว์ทั้งหลาย, ไม่ อย่า หนอ

---

4.

---

So lokandhaṃ, hantvā nakko;

Sattambojaṃ, bodhetā nu.

พระองค์นั้นทรงกำจัดความมืดบอดของโลกแล้ว, ผู้ไม่มีกิเลส; ทรงให้ดอกบัวคือสัตว์ทั้งหลายเบิกบานหนอ

---

5.

---

Jinasūriyo, tibhavanabhe;

Muhatimiraṃ, abhitapaye.

พระพุทธเจ้าผู้เป็นดุจพระอาทิตย์ในท้องฟ้าคือภพสาม; พึงแผดเผาความมืดใหญ่

---

6.

---

Jeno jinamūle, disvā janakāyaṃ;

Saṃsāranimuggaṃ, sabbaññuta micchaṃ.

พระพุทธเจ้าทรงเห็นหมู่สัตว์ผู้จมอยู่ในสังสารวัฏที่โคนต้นโพธิ์; ทรงปรารถนาพระสัพพัญญุตญาณ

---

7.

---

Hitvā karupetaṃ, mokkhaṃ paṇidhānaṃ;

Vattesi dayāṇā, yo taṃ muni vande.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมุนีใดทรงละความตั้งใจอันประกอบด้วยความกรุณาเพื่อความหลุดพ้นแล้ว ทรงบำเพ็ญด้วยพระกรุณา

---

8.

---

Sutāyubhariyā me, dhanaṅgamapi cajjaṃ.

Cinaṃ budhinidāne, agā muniyaṃ metaṃ.

พระมุนีนี้ผู้สั่งสม (บารมี) ในเหตุแห่งการตรัสรู้ ได้สละแม้ภรรยาผู้มีอายุอันดีของตน ทรัพย์และอวัยวะแล้ว

---

9.

---

So sasajātiya dehaṃ, cajjiya dānavarañca;

Nāgusabho varasīlaṃ, pūrayi samparicāgo.

พระองค์นั้นทรงสละซึ่งร่างกายในชาติเป็นกระต่าย และทานอันประเสริฐแล้ว; ผู้ประเสริฐดุจพญานาคทรงบำเพ็ญซึ่งศีลอันประเสริฐด้วยการบริจาคโดยรอบ

---

10.

---

Nekkhammaggaṃ rājā hutvā, senabbidvā paññāseṭṭhaṃ;

Vedehindo vīrukkaṃsaṃ, khantīvādī khantīseṭṭhaṃ.

เป็นพระราชาแล้วทรงชนะกองทัพในทางแห่งการออกบวช, ปัญญาอันประเสริฐ; พระราชาแห่งวิเทหะผู้กล่าวเรื่องขันติ ทรงบำเพ็ญความเพียรอันยิ่งใหญ่และขันติอันประเสริฐ

---

11.

---

So sutasomo tathagaṃ, temiya dhiṭṭhānavaraṃ;

Ekabhugo mettavaraṃ, lomahasopekkhataraṃ.

พระองค์นั้นคือพระเจ้าสุตโสมผู้เสด็จไปแล้วอย่างนั้น, พระเตมีย์ผู้มีอธิษฐานอันประเสริฐ; ผู้บริโภคแต่ผู้เดียวผู้มีเมตตาอันประเสริฐ, ผู้มีอุเบกขาอันยังขนให้ลุกชัน

---

12.

---

Pāramī tidukkarāva, pūriyāna seṭṭhabodhi;

Pāpuṇittha yo ananta-dhammasāradaṃ namāmi.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงบำเพ็ญบารมีอันทำได้ยากยิ่งแล้ว, ทรงบรรลุพระโพธิญาณอันประเสริฐ, ผู้ทรงบรรลุซึ่งแก่นสารแห่งธรรมอันไม่มีที่สิ้นสุด

---

13.

---

Pahāya cakkavattikaṃ, karopanīta maddiyaṃ;

Bhusidhare sasenakaṃ, ajeni pāpimaṃ name.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงละความเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ, ซึ่งความมั่งคั่งอันนำมาซึ่งภาษี; ผู้ทรงชนะมารผู้มีบาปพร้อมด้วยกองทัพบนแผ่นดิน

---

14.

---

Athuttaraṃ jayākaraṃ, bahūpakārataṃ jino;

Paṭicca nimmisakkhibhi, udikkhate namāmi taṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระชินเจ้าผู้ทรงกระทำซึ่งชัยชนะอันสูงสุด, ผู้มีอุปการะมาก, ผู้ทรงทอดพระเนตรเห็นด้วยทิพยจักษุ

---

15.

---

Caṅkame maruvimati yo, chindayaṃ kami rataniye;

Iddhipāṭihiraṇakaro, cakkhumaṃ tamabhipaṇame.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีจักษุ, ผู้ทรงกระทำซึ่งปาฏิหาริย์ด้วยฤทธิ์, ผู้ใดทรงตัดความสงสัยของมารแล้วเสด็จไปบนทางจงกรมด้วยรัตนะ

---

16.

---

Atha ratanaghare buddho, chadidhiti janayaṃ saṅkhyaṃ;

Sīmīsā tamabhidhammaṃ yo, suranaramahitaṃ vande.

อนึ่ง ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระพุทธเจ้าผู้ทรงยังรัศมี ๖ สีให้เกิดในเรือนแก้ว, ผู้ทรงกำหนดซึ่งจำนวน (แห่งธรรม), ผู้ทรงกำหนดซึ่งขอบเขตแห่งพระอภิธรรมนั้น, อันเทวดาและมนุษย์บูชาแล้ว

---

17.

---

Nigrodhantika nubbhavī sukhaṃ, dhammaṃ yo vicinaṃ nadhīvaro;

Kicchāladdha manaññabodhiyaṃ, vande taṃ sugataṃ nigrocaraṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสุคตผู้เสด็จไปสู่ต้นไทรนั้น, ผู้ใดทรงเสวยซึ่งความสุขที่โคนต้นไทร, ทรงพิจารณาซึ่งธรรม, ผู้เป็นใหญ่ในแม่น้ำ, ผู้ทรงได้มาซึ่งพระโพธิญาณอันไม่ทั่วไปแก่ผู้อื่นด้วยความยากลำบาก

---

18.

---

Sabbhogehi tha mucalindena,

Nāgindena rahasi pāvutto;

Sokhyaṃ yo nubhavi vimuttiṃtaṃ,

Vande mārāji atulappañño.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระผู้ทรงชนะมารผู้มีปัญญาหาประมาณมิได้, ผู้ใดทรงเสวยซึ่งความสุขคือวิมุตตินั้น อันพระยามุจลินท์พญานาคปกป้องแล้วในที่ลับด้วยความสุขทั้งปวง

---

19.

---

Kāruṇiko rājāyatane yo,

Bhoja muḷāraṃ bhojjarasekaṃ;

Vāsa makā nantagguṇadhāro,

Ekagato vandāmi mahesī.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมหาฤษีผู้มีพระกรุณา, ผู้ทรงคุณอันไม่มีที่สิ้นสุด, ผู้เสด็จไปแต่ผู้เดียว, ผู้ใดทรงกระทำซึ่งการอยู่ ณ ต้นราชายตนะ, ทรงเสวยซึ่งอาหารอันประเสริฐและรสแห่งอาหาร

---

20.

---

Keyyaṃ keyyaṃ abhijayaketuṃ,

Jeyyaṃ jeyyaṃ varajayapānaṃ;

Peyyaṃ peyyaṃ suvici name taṃ,

Neyyaṃ neyyaṃ samatamupekkhiṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์นั้นผู้มีธงชัยอันยิ่งใหญ่ ควรแก่การสรรเสริญยิ่งนัก, ผู้มีชัยชนะอันประเสริฐ ควรแก่การชนะยิ่งนัก, ผู้มีพระดำริอันดี ควรแก่การดื่มยิ่งนัก, ผู้มีอุเบกขาอันเสมอ ควรแก่การนำไปยิ่งนัก

---

21.

---

Satta ca sattāhe vijitāvī,

Khepiya nigrodhaṃ puna gantvā;

Dhammasududdasyaṃ pati jāto,

Dhammakathā pposukka vitakko.

ผู้ทรงชนะแล้วในเจ็ดสัปดาห์, ทรงพักที่ต้นไทรแล้วเสด็จไปอีก, ทรงบังเกิดซึ่งธรรมอันเห็นได้ยากยิ่ง, ผู้มีวิตกอันกระวนกระวายในการแสดงธรรม

---

22.

---

Marugaṇehi brahmunā samaṃ,

Ratanadāmameruṇā dadā;

Samabhiyācito paṭissavaṃ,

Dasabalo namāmi desituṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระทศพลเพื่อทรงแสดง (ธรรม), ผู้ทรงประทานซึ่งปฏิญญาด้วยพวงแก้วดุจภูเขาพระสุเมรุ, อันหมู่มารพร้อมด้วยพระพรหมทูลอาราธนาแล้ว

---

23.

---

Gantvā isippātakkānanañca,

Satthā migaddāyaṃ desayittha;

Saccappakāraṃ yo dhammacakka-

Suttaṃ name chabbīdhaṃsu tāva.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระศาสดาผู้ใดเสด็จไปแล้วสู่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน, ทรงแสดงซึ่งธัมมจักกัปปวัตตนสูตรอันมีประเภทแห่งสัจจะ, ซึ่งรัศมี ๖ สีเพียงนั้น

---

24.

---

Rañño magadhassa katappaṭiñño,

Gantvānatha rājagahaṃ vineti;

Satte malarogayute gadaggaṃ,

Pāyetuna taṃ paṇame bhisakkaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระหมอผู้เป็นเช่นนั้น, ผู้ทรงกระทำซึ่งปฏิญญาของพระราชาแห่งมคธ, เสด็จไปแล้วสู่กรุงราชคฤห์ทรงแนะนำ, ทรงให้สัตว์ทั้งหลายผู้ประกอบด้วยโรคคือกิเลสดื่มซึ่งยาอันประเสริฐแล้ว

---

25.

---

Sakyādhivāse kapile saññatiṃ,

Mānaddhajaṃ bhindiya middhivātā;

Dhammāmataṃ pāyi pituppabhuti,

Vandāmi sakyinda manomadassiṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระศากยราชผู้ทรงเห็นด้วยพระทัย, ผู้ทรงทำลายซึ่งธงคือมานะด้วยลมคือฤทธิ์ในที่อยู่ของชาวศากยะในกรุงกบิลพัสดุ์, ทรงให้ดื่มซึ่งอมตธรรมตั้งแต่พระบิดาเป็นต้น

---

26.

---

Anāthapiṇḍoti vhayena nanta-

Ddhanaṃ cajitvā sukate vihāre;

Vihāsi bhiyyo janatā hitatthaṃ,

Sudhammabheriṃ vadayaṃ bhivande.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงสละซึ่งทรัพย์อันไม่มีที่สิ้นสุดด้วยชื่อว่าอนาถบิณฑิกะในวิหารอันดี, ทรงอยู่แล้วยิ่งขึ้นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่หมู่ชน, ทรงยังกลองคือพระสัทธรรมให้ดัง

---

27.

---

Upetapuññaṃ varalakkhaṇokaṃ-

Ṇokaṃ visuddhaṃ jalitappadīmaṃ;

Dīpaṃ pajānaṃ anighaṃ navajjaṃ-

Navajjavācaṃ sugataṃ namāmi.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสุคตผู้เข้าถึงบุญ, ผู้มีลักษณะอันประเสริฐ, ผู้บริสุทธิ์, ผู้มีประทีปอันรุ่งเรือง; ผู้เป็นที่พึ่งของหมู่สัตว์, ผู้ไม่มีโทษ, ผู้ไม่มีความผิด, ผู้มีวาจาอันไม่มีความผิด

---

28.

---

Munibhānu dhammapabhāhi jana-

Mbuja muddhatandhatamo sutapo;

Karuṇāruṇo samabodhayi yo,

Bhavisītalattapano paṇame.

พระมุนีผู้เป็นดุจดวงอาทิตย์ ผู้มีรัศมีคือพระธรรมอันรุ่งเรือง ผู้ยังความมืดมิดคือโมหะของหมู่ชนผู้เป็นดุจดอกบัวให้หมดสิ้นไป ผู้มีตบะอันดีงาม ผู้มีพระกรุณาเป็นดุจแสงอรุณ ผู้ทรงปลุกให้ตื่นจากหลับคืออวิชชา ผู้ทรงยังความร้อนให้เย็นลง ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์นั้น.

---

29.

---

Indu viyambaramajjhatale yo,

Rājati tāragaṇena munindo;

Ariyagaṇapparito tibhave taṃ,

Sādara muggatasobha mavandi.

พระจอมมุนีผู้ทรงรุ่งเรืองอยู่ท่ามกลางหมู่พระอริยะในภพทั้งสาม ดุจพระจันทร์ที่รุ่งเรืองอยู่ท่ามกลางหมู่ดาวในท้องฟ้า ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงมีพระสิริอันรุ่งเรืองนั้นด้วยความเคารพ.

---

30.

---

Mūlāmūlā tiṃsatipāramiyo,

Sākhāsākhā majjhimajjhānakāyā;

Pattāpattā buddhacakkhuni yassa,

Pupphāpupphā kāruṇā maggakhandho.

พระองค์ผู้มีพระบารมี ๓๐ ทัศเป็นรากแก้ว มีพระกายคือฌานอันเป็นกลางเป็นกิ่งก้าน มีพระพุทธจักษุเป็นใบ มีพระกรุณาและมรรคขันธ์เป็นดอก.

---

31.

---

Sārāsārā yamakā pheggubhiññā,

Sabbālambaṅkurakaṃ sīlavaṇṭaṃ;

Sesādhammā madhupakkapphalāni,

Raṃsīchallī sutacā lakkhaṇāni.

พระองค์ผู้มีพระญาณอันเป็นสาระและอสาระเป็นคู่ มีอภิญญาอันเป็นแก่น มีศีลเป็นหน่ออันเป็นที่พึ่งแห่งสรรพสัตว์ มีพระธรรมที่เหลือเป็นผลอันสุกงอมดุจน้ำผึ้ง มีพระรัศมีเป็นเปลือก มีพระสุตะเป็นเปลือกไม้ มีพระลักษณะเป็นเปลือกนอก.

---

32.

---

Chāyupagā suṃ puthunaradevā,

Mārajidīpaṅkara mahijātaṃ;

Patthatanantañca kusalabījaṃ,

Ekaruhaṃ pādapamuni vande.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมุนีผู้เป็นดุจต้นไม้ต้นเดียวที่หมู่มนุษย์และเทวาจำนวนมากอาศัยร่มเงา ผู้ทรงเป็นผู้ชนะมาร ผู้ทรงเป็นพระทีปังกร ผู้ทรงเกิดมาเพื่อโลก ผู้ทรงเป็นที่ปรารถนาแห่งเมล็ดพันธุ์แห่งกุศลอันไม่มีที่สิ้นสุด.

---

33.

---

Māratitthiyaripuṃ tamañca yo,

Dhaṃsayaṃ nagaradhamma māpayaṃ;

Sīlanīvaraṇa dvārakoṭṭhakaṃ,

Esikāparamasaddha muttamaṃ.

พระองค์ผู้ทรงทำลายมาร ปริพาชก และความมืดมิด ผู้ทรงสร้างพระธรรมนคร ผู้ทรงมีศีลเป็นประตูและซุ้มประตู ผู้ทรงมีศรัทธาอันสูงสุดเป็นเสาเขื่อน.

---

34.

---

Dvārapālasuyataṃ satiṭālaṃ,

Ñāṇacaccara sighāṭapadiddhiṃ;

Dhammamaggakuṭisāla sahittaṃ,

Dhammasenapatisārijabhūtaṃ.

พระองค์ผู้ทรงมีสติเป็นนายประตูที่ฝึกฝนดีแล้ว ผู้ทรงมีญาณเป็นทางสี่แพร่งอันมีฤทธิ์ ผู้ทรงมีพระธรรมมรรคเป็นศาลาที่พัก ผู้ทรงเป็นพระสารีบุตรผู้เป็นเสนาบดีแห่งพระธรรม.

---

35.

---

Dutiyasutaparohitaṃ mahā-

Dhutaguṇadharamaggha dassikaṃ;

Vinayacinaka dhammarakkhakaṃ,

Tibhavapatika dhammarājiyaṃ.

พระองค์ผู้ทรงเป็นปุโรหิตอันดับสอง ผู้ทรงเป็นผู้แสดงธรรมอันประเสริฐ ผู้ทรงธุดงคคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้ทรงเป็นผู้รวบรวมพระวินัย ผู้ทรงรักษาพระธรรม ผู้ทรงเป็นพระราชาแห่งพระธรรมผู้เป็นใหญ่ในภพทั้งสาม.

---

36.

---

Sutaṃ sutaṃ sabbadhi sajjanaṃjanaṃ,

Mitaṃ mitaṃ nantaguṇālayaṃ layaṃ;

Hutaṃ hutaṃ jantunamānamaṃ namaṃ,

Bhave bhave tebhavamaṅgalaṃ galaṃ.

พระองค์ผู้ทรงเป็นที่สดับฟังของสัตบุรุษทั้งปวง ผู้ทรงเป็นที่วัดได้แห่งคุณอันไม่มีที่สิ้นสุด ผู้ทรงเป็นที่บูชาของหมู่สัตว์ ผู้ทรงเป็นมงคลแห่งภพทั้งสามในทุกภพ.

---

37.

---

Lokābhirāmaṃ ramaṇeyyaveduraṃ,

Lokantaguṃ antubhayānupāgataṃ;

Lokaddhajaṃ mānadhajappahārakaṃ,

Lokaggaruṃ aggaru paccaye name.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงเป็นที่รื่นรมย์แห่งโลก ผู้ทรงเป็นดุจแก้วไพฑูรย์อันน่ารื่นรมย์ ผู้ทรงถึงที่สุดแห่งโลก ผู้ทรงไม่เข้าถึงความกลัวภายใน ผู้ทรงเป็นธงชัยแห่งโลก ผู้ทรงทำลายธงชัยคือมานะ ผู้ทรงเป็นครูผู้ประเสริฐแห่งโลก ผู้ทรงเป็นผู้ประเสริฐในปัจจัยทั้งปวง.

---

38.

---

Makuṭaggaphalaṃ nayanañcanikaṃ,

Savanabbhusanaṃ vadanabbhusanaṃ;

Galamaṇḍanamiddhi manaññurasaṃ,

Kiriyaññudaraṃ dvikhaṇaññukaraṃ.

พระองค์ผู้ทรงเป็นผลอันยอดเยี่ยมแห่งมงกุฎ ผู้ทรงเป็นเครื่องประดับดวงตา ผู้ทรงเป็นเครื่องประดับหู ผู้ทรงเป็นเครื่องประดับปาก ผู้ทรงเป็นเครื่องประดับคออันมีฤทธิ์ ผู้ทรงมีรสชาติอันหาที่เปรียบมิได้ ผู้ทรงมีพระอุทรอันเป็นที่กระทำ ผู้ทรงเป็นผู้กระทำในสองขณะ.

---

39.

---

Kaṭivibhūsana majjhimaññaṇakaṃ,

Dayavilepana dhāraṇamaṇḍanaṃ;

Paṭakhilaññunivattha manuttaraṃ,

Munimaruttama meka mahaṃ name.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมุนีผู้ประเสริฐสูงสุดเพียงพระองค์เดียว ผู้ทรงมีพระญาณอันเป็นกลางเป็นเครื่องประดับบั้นเอว ผู้ทรงมีพระกรุณาเป็นเครื่องลูบไล้และเครื่องทรง ผู้ทรงมีพระปฏักขิละญาณเป็นเครื่องนุ่งห่มอันยอดเยี่ยม.

---

40.

---

Sativara sucakaṃ ibbhaggapaññaṃ,

Suvīriyavasuvāhaṃ pītiselaṃ;

Gahapatisamathaggaṃ thīpasaddhiṃ,

Asaṇiyasunupekkhaṃ sattabhogaṃ.

พระองค์ผู้ทรงมีสติอันประเสริฐเป็นเครื่องชี้บอก ผู้ทรงมีปัญญาอันยอดเยี่ยม ผู้ทรงมีวิริยะอันดีงามเป็นพาหนะ ผู้ทรงมีปีติเป็นภูเขา ผู้ทรงมีสมถะอันยอดเยี่ยมเป็นคฤหบดี ผู้ทรงมีศรัทธาเป็นเกาะ ผู้ทรงมีอุเบกขาเป็นบุตรแห่งสายฟ้า ผู้ทรงมีโภคะ ๗ ประการ.

---

41.

---

Catudisikiddhippada masahāyaṃ,

Suparivutaṃ khattiyavirajānaṃ;

Suciparisaṃ devanara manāpaṃ,

Dasabalacakkādhipati bhivande.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงเป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้มีทศพล ผู้ทรงมีอิทธิบาท ๔ ทิศอันหาผู้เสมอเหมือนมิได้ ผู้ทรงแวดล้อมด้วยกษัตริย์ผู้ปราศจากมลทิน ผู้ทรงมีบริษัทอันบริสุทธิ์ ผู้ทรงเป็นที่พอพระทัยของเทวดาและมนุษย์.

---

42.

---

Samādhibbahiddhaṃ saticchaṭṭhaselaṃ,

Virappañcamā jīvamajjhaṃ sukamma-

Ttatiyaṃ suvācādutiyaṃ bhiseṭṭhaṃ,

Samātakkapubbañca sattappavāraṃ.

พระองค์ผู้ทรงมีสมาธิอันไพบูลย์ ผู้ทรงมีสติเป็นภูเขาที่หก ผู้ทรงมีวิริยะเป็นที่ห้า ผู้ทรงมีชีวิตเป็นกลาง ผู้ทรงมีกรรมดีเป็นที่สาม ผู้ทรงมีวาจาดีเป็นที่สอง ผู้ทรงเป็นผู้ประเสริฐ ผู้ทรงมีสัมมาตักกะเป็นเบื้องต้น ผู้ทรงเป็นผู้ประเสริฐ ๗ ประการ.

---

43.

---

Vividhañāṇapabhutibbasākaraṃ,

Bahumahiddhika marūna māsayaṃ;

Dhuṃvapabhājalitarāmaṇeyyakaṃ,

Sugatanerunagarāja māname.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสุคตผู้เป็นดุจพระราชาแห่งภูเขาพระสุเมรุ ผู้ทรงเป็นบ่อเกิดแห่งญาณและอิทธิฤทธิ์อันหลากหลาย ผู้ทรงเป็นที่พึ่งแห่งเทวดาผู้มีฤทธิ์มาก ผู้ทรงมีรัศมีอันรุ่งเรืองและน่ารื่นรมย์.

---

44.

---

Sīlajjalaṃ ratanadhamma mākaraṃ,

Bhiññāviciṃ satikulaṭṭhi gambhiraṃ;

Vitthiṇṇañāṇa mariyodajāsayaṃ,

Aṭṭhambīdhacchariyakaṃ asandanaṃ.

พระองค์ผู้ทรงมีศีลเป็นน้ำ ผู้ทรงเป็นบ่อเกิดแห่งพระธรรมรัตนะ ผู้ทรงมีอภิญญาเป็นคลื่น ผู้ทรงมีสติเป็นกระดูกสันหลังอันลึกซึ้ง ผู้ทรงมีญาณอันกว้างขวางเป็นที่อาศัยแห่งพระอริยะ ผู้ทรงมีอัศจรรย์ ๘ ประการ ผู้ทรงไม่หวั่นไหว.

---

45.

---

Bahunajjamosaraṇa mekarasaṃ,

Durupaggamaṃ acitasambharinaṃ;

Puthupotapuññavatameva name,

Dvīpaduttamaṇṇava nadindavaraṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงเป็นมหาสมุทรอันประเสริฐ ผู้ทรงเป็นที่ไหลรวมแห่งแม่น้ำมากมาย ผู้ทรงมีรสเดียว ผู้ทรงเข้าถึงได้ยาก ผู้ทรงมีสมบัติอันประมาณมิได้ ผู้ทรงเป็นผู้มีบุญอันยิ่งใหญ่ ผู้ทรงเป็นผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า.

---

46.

---

Abhiniharadhanuṃ guṇapāramiṃ,

Naḷamatimanabājarahammukhā;

Dhitisamitasarena sudhārayaṃ,

Malama gagaṇa mekapavedanā.

พระองค์ผู้ทรงมีธนูคือคุณบารมี ผู้ทรงมีพระปัญญาอันบริสุทธิ์เป็นลูกศร ผู้ทรงทำลายมานะและกิเลส ผู้ทรงมีพระทัยอันมั่นคง ผู้ทรงเป็นผู้เดียวที่ทรงรู้แจ้งอากาสธาตุ.

---

47.

---

Yo pāvedhesiṃ aggamaggañca tūṇiṃ,

Dhammālaṅkārabbamma mekabbalaṃ taṃ;

Nettiṃsānantañāṇa gīrellimantaṃ,

Sabbaññussāsaṃ iddhidaṇḍaṃ namāmi.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงแสดงอริยมรรคอันสูงสุด ผู้ทรงเป็นดุจคันธนูแห่งพระธรรมอันเป็นเครื่องประดับ ผู้ทรงมีกำลังเดียว ผู้ทรงมีพระญาณอันไม่มีที่สิ้นสุดเป็นดุจดาบ ผู้ทรงมีพระดำรัสอันเป็นพระสัพพัญญู ผู้ทรงมีฤทธิ์เป็นดุจไม้เท้า.

---

48.

---

Varatapavuṭṭhi subījakasaddhā,

Matiyuganaṅgala hīrutapīsā;

Susamatharajju satidvijatuttaṃ,

Vīriyadurāvaha saccanidānaṃ.

พระองค์ผู้ทรงมีศรัทธาเป็นเมล็ดพันธุ์อันดีงาม ผู้ทรงมีตบะอันประเสริฐเป็นฝน ผู้ทรงมีปัญญาเป็นแอกและไถ ผู้ทรงมีหิริโอตตัปปะเป็นเครื่องผูก ผู้ทรงมีสมถะเป็นเชือก ผู้ทรงมีสติเป็นผู้ขับขี่ ผู้ทรงมีวิริยะเป็นเครื่องนำไปซึ่งความจริงอันเข้าถึงได้ยาก.

---

49.

---

Vatisaṃvaraṃ soratamocanañcaṃ,

Saraṇā nivattabbahanatthaṃ yassa;

Amatapphalaṃ nekarasehupetaṃ,

Sugataṃ mahākassaka mābhivande.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสุคตผู้เป็นดุจมหากสิกร ผู้ทรงมีวัตรปฏิบัติอันสำรวม ผู้ทรงมีโสรัจจะเป็นเครื่องปลดเปลื้อง ผู้ทรงมีพระนิพพานเป็นที่พึ่งอันไม่กลับมาอีก ผู้ทรงมีผลคืออมตะอันประกอบด้วยรสชาติมากมาย.

---

50.

---

Devaggo tidasapure varāsane yo,

Devānaṃ janikapabhutinaṃ bhidhammaṃ;

Bālakkova laḷayamācale timāsaṃ,

Desesyā paravisayaṃ name ajeyyo.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงเป็นจอมเทพ ผู้ทรงประทับบนอาสนะอันประเสริฐในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ผู้ทรงแสดงพระอภิธรรมแก่พระมารดาและเหล่าเทพทั้งหลายตลอดสามเดือน ดุจพระอาทิตย์ที่ส่องแสงอยู่บนยอดเขา ผู้ทรงไม่พ่ายแพ้.

---

51.

---

Mahāyaso vividhasubhappakāsakaṃ,

Kurūsu yo amitaguṇo tamonudo;

Parappavādahari subhānuyoginaṃ,

Namāmi taṃ kathayi satippaṭhānakaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงมีพระยศยิ่งใหญ่ ผู้ทรงประกาศความดีงามอันหลากหลาย ผู้ทรงมีพระคุณอันประมาณมิได้ในหมู่ชาวกุรุ ผู้ทรงขจัดความมืดมิด ผู้ทรงทำลายวาทะของผู้อื่น ผู้ทรงเป็นผู้ประกอบด้วยความดีงาม ผู้ทรงแสดงสติปัฏฐาน.

---

52.

---

Samathakapaliko sasnehasammāsati,

Paramamatiginī savaṭṭiparakkamo;

Sakalajutikaro sudhammapadīpako,

Ima mupajalito jinena namāmahaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้ชนะ ผู้ทรงมีสมถะเป็นกะโหลกศีรษะ ผู้ทรงมีสัมมาสติอันเปี่ยมด้วยเมตตา ผู้ทรงมีปัญญาอันสูงสุดเป็นเปลวไฟ ผู้ทรงมีวิริยะอันเป็นไปในวัฏฏะ ผู้ทรงยังความรุ่งเรืองทั้งปวงให้เกิดขึ้น ผู้ทรงเป็นประทีปแห่งพระธรรมอันดีงาม.

---

53.

---

Vigatagatamalaṃ malagatavigataṃ,

Mahita hitamanaṃ manahitamahitaṃ;

Vibhavabhavakaraṃ karabhavavibhavaṃ,

Sujana janaguṇaṃ guṇajanasujanaṃ.

พระองค์ผู้ทรงปราศจากมลทินที่ไปแล้ว ผู้ทรงไปแล้วจากมลทิน ผู้ทรงมีพระทัยอันเป็นประโยชน์ที่บูชาแล้ว ผู้ทรงบูชาแล้วซึ่งพระทัยอันเป็นประโยชน์ ผู้ทรงเป็นผู้กระทำความไม่มีภพ ผู้ทรงเป็นผู้กระทำภพให้ไม่มี ผู้ทรงเป็นคุณของคนดี ผู้ทรงเป็นคนดีของคนมีคุณ.

---

54.

---

Sīlaggadaṇḍavicitaṃ susamādhipattaṃ,

Sobhāsamujjala manantaga ñāṇasīkhaṃ;

Saddhammaseṭṭharatanañca tilokaketuṃ,

Vandāmi locanabhiseka susobhayuttaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงมีศีลเป็นดุจไม้เท้าอันประเสริฐ ผู้ทรงถึงซึ่งสมาธิอันดีงาม ผู้ทรงมีพระญาณอันไม่มีที่สิ้นสุดเป็นยอดอันรุ่งเรืองด้วยความงาม ผู้ทรงเป็นพระสัทธรรมรัตนะอันประเสริฐ ผู้ทรงเป็นธงชัยแห่งโลกทั้งสาม ผู้ทรงประกอบด้วยความงามอันรุ่งเรืองแห่งพระเนตรที่ได้รับการอภิเษก.

---

55.

---

Vinayanaya manayavinaya manamitaṃ,

Vijayajaya majayavijaya matulitaṃ;

Vibhajabhaja mabhajavibhaja mananakaṃ,

Visamasama masamavisama mabhiname.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงมีวินัยเป็นนัย ผู้ทรงมีนัยเป็นวินัยอันประมาณมิได้ ผู้ทรงมีชัยชนะเป็นชัยชนะ ผู้ทรงมีชัยชนะอันหาที่เปรียบมิได้ ผู้ทรงจำแนกและแบ่งปัน ผู้ทรงไม่จำแนกและไม่แบ่งปัน ผู้ทรงมีสภาวะไม่เสมอกันและเสมอกัน ผู้ทรงมีสภาวะเสมอกันและไม่เสมอกัน.

---

56.

---

Paramarama maramaparama matiguṇaṃ,

Pagahagati magatipagata mamamakaṃ;

Pacayacaya macayapapaya manaṇakaṃ,

Pakatakata makatapakata macalakaṃ.

พระองค์ผู้ทรงมีคุณแห่งปัญญาอันสูงสุด ผู้ทรงถึงซึ่งความไม่มีการยึดมั่นถือมั่น ผู้ทรงถึงซึ่งความไม่มีการสะสม ผู้ทรงถึงซึ่งความไม่กระทำ ผู้ทรงไม่หวั่นไหว.

---

57.

---

Ujuka mayanamagge mokkhadesaṃ niyāsi,

Vararathakujarena cammacakkena satthā;

Hiritapadukapālambena dhammassutena,

Satinivarayutena ppāṭihiraddhajena.

พระศาสดาผู้ทรงนำไปสู่ประเทศแห่งโมกขธรรมด้วยมรรคอันตรง ผู้ทรงมีพระหิริเป็นรองเท้า ผู้ทรงมีพระธรรมเป็นเครื่องสดับ ผู้ทรงมีสติเป็นเครื่องป้องกัน ผู้ทรงมีธงชัยคือปาฏิหาริย์.

---

58.

---

Avihananakkhinā suyama nemupakkharā,

Udariyamabbhinā paripuraṅgasaccinā;

Kusalavibhūsinā nimadakupparena yo,

Akharanatesinā gupitasilanandanā.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ไม่เบียดเบียน ผู้มีเครื่องประดับคือความสำรวมดี ผู้มีใจกว้างขวาง ผู้มีสัจจะอันบริบูรณ์ในองค์ ผู้ประดับด้วยกุศล ผู้ไม่มีความมัวเมาและความกำเริบ ผู้ไม่แสวงหาความหยาบคาย ผู้ยินดีในศีลที่คุ้มครองแล้ว.

---

59.

---

Anusanughātinā matipurejavena kāla-

Ññutamatisārike na ca visāradatthidaṇḍā;

Satituda dhītirasmi manadammasindhavena,

Vinayagaṇe namāmi ta matulyasatthavāhaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระศาสดาผู้ไม่มีใครเปรียบได้ ผู้กำจัดอนุสัย ผู้มีปัญญาเป็นเครื่องนำหน้า ผู้มีปัญญาอันระลึกถึงกาลอันควร ผู้ไม่ถือทัณฑะด้วยความกล้าหาญ ผู้มีสติเป็นเครื่องกระตุ้น มีความเพียรเป็นรัศมี ผู้มีใจที่ฝึกฝนแล้วดุจม้าสินธพ ในหมู่แห่งวินัย.

---

60.

---

Yamakkaggijālaṃ paravisaya maccherasahitaṃ,

Dudiṭṭhandhubbāhaṃ yugagahaṇatitthīna makarī;

Bahūnaṃ majjhe yo ratanakamane pāṭihariyaṃ,

Jayakketussāpi ta mabhinami kaṇṭambasamipe.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีเปลวไฟคือยมกปาฏิหาริย์ ผู้กำจัดความตระหนี่ในอารมณ์ของผู้อื่น ผู้กำจัดทิฏฐิชั่วและความมืดบอด ผู้ทำลายลัทธิของพวกเดียรถีย์ที่ยึดถือเป็นคู่ ผู้แสดงปาฏิหาริย์อันน่ารื่นรมย์ดุจแก้วมณีท่ามกลางหมู่ชนเป็นอันมาก ผู้เป็นธงชัยแห่งชัยชนะ แม้ใกล้ต้นมะม่วงของนายคัณฑะ.

---

61.

---

Nakhajutirajaṃ cakkaṅgopeta pādavarambujaṃ,

Subhasirimato raṃsijālaṅgulidasasaṃsubhiṃ;

Pavarasirasā devādevā sadā na pilandhayuṃ,

Ta mativa manorammaṃ tittīkarā nami yassa ke.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีรัศมีเล็บอันรุ่งเรือง ผู้มีพระบาทอันประเสริฐดุจดอกบัว มีจักรเป็นเครื่องหมาย ผู้มีสิริอันงดงาม มีรัศมีแผ่ซ่านออกจากนิ้วทั้งสิบ ซึ่งเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายย่อมกราบไหว้ด้วยเศียรอันประเสริฐเสมอ ผู้เป็นที่รื่นรมย์ใจอย่างยิ่ง ผู้ที่ใครๆ ก็นอบน้อมด้วยความอิ่มใจ.

---

62.

---

Buddhopyeko nidhanaguṇino vaṇṇaye yāvajīvaṃ,

Kāmaṃ aññaṃ kathamabhaṇa māsuṃ khiyethā yukappo;

Na tvevā yaṃ khaya mupavajje yassa vaṇṇo ananto,

Taṃ sabbaññuṃ sakalarirī nekanāthaṃ namāmi.

แม้พระพุทธเจ้าพระองค์เดียวก็พรรณนาคุณของพระองค์ไม่หมดสิ้นตลอดชีวิต ไฉนเล่าผู้อื่นจะพรรณนาได้หมดสิ้น แม้ตลอดกัปก็ไม่หมดสิ้น เพราะคุณของพระองค์ไม่มีที่สิ้นสุด ย่อมไม่ถึงความสิ้นไป ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้เป็นสัพพัญญู ผู้เป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ทั้งหลาย.

---

63.

---

Pādidīpādaṃ dvinayanadijaṃ dhammakāyaṃ dhisoṇḍaṃ,

Bhāṇīsoṇḍaggaṃ saraṇasirasiṃ maggāvālaṃ subhaṅgaṃ;

Sīlālaṅkāraṃ vimalibhavu taṃ sattatiṭṭhidhidabbaṃ,

Nāthebhindaggaṃ phalakariṇukaṃ mokkhabhojaṃ namāmi.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีพระบาทเป็นประทีป ผู้มีพระเนตรสองดุจนก ผู้มีธรรมกายเป็นลำตัว ผู้มีพระวาจาอันประเสริฐ ผู้มีสรณะเป็นเศียร ผู้มีมรรคเป็นเครื่องประดับอันงดงาม ผู้มีศีลเป็นเครื่องประดับ ผู้บริสุทธิ์จากภพ ผู้เป็นที่ตั้งแห่งสัตบุรุษ ผู้เป็นที่พึ่งอันประเสริฐ ผู้เป็นดุจพญาช้างผู้ให้ผล ผู้เป็นอาหารแห่งโมกขะ.

---

64.

---

Malāloḷullolaṃ atibhayajanaṃ duggasaṃsārasinduṃ,

Phiyabbhāniggāho sivataṭamukho nāvi kajjeṭṭhanātho;

Padappārakkāmaṃ bahujanagaṇaṃ ekamaggattaramhi,

Samāropetvā mattari ta matulasādarañcā bhivande.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ไม่มีใครเปรียบได้ ผู้ทรงนำหมู่ชนเป็นอันมากผู้ปรารถนาจะข้ามฝั่ง ผู้มีคลื่นคือมลทินอันปั่นป่วน ผู้ยังความกลัวอย่างยิ่งให้เกิด ผู้ข้ามมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏอันเป็นที่ไปสู่ทุคติ ผู้เป็นที่ยึดเหนี่ยวอันประเสริฐ ผู้มีฝั่งแห่งความเกษมเป็นเบื้องหน้า ผู้เป็นนายเรืออันประเสริฐ ให้ขึ้นสู่หนทางอันเอกด้วยความเคารพอย่างยิ่ง.

---

65.

---

Byāmaṃsugghanadhāra makkuḷusatabbhāṇujjalantattanaṃ,

Ukkaṃsajjuti ketumālavicitaṃ saddhammajotindharaṃ;

Bundinniggatapajjalanta didhitiṃ ajjatthanā yāva ca,

Vandetaṃ muni sakyapuṅgava mahaṃ puṇṇinduvattampi ca.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมุนีผู้ประเสริฐแห่งศากยวงศ์ ผู้มีพระพักตร์ดุจพระจันทร์เต็มดวง ผู้ทรงรัศมีแผ่ซ่านไปทั่วหนึ่งวา ผู้มีพระวรกายรุ่งเรืองดุจทองคำบริสุทธิ์ ผู้มีรัศมีอันรุ่งเรืองประดับด้วยพวงมาลัยแห่งธงชัย ผู้ทรงแสงสว่างแห่งพระสัทธรรม ผู้มีรัศมีอันรุ่งเรืองแผ่ออกไปจากพระวรกาย จนถึงปัจจุบัน.

---

66.

---

Sattamaṃtamaṃ vināsakaṃsakaṃ dadaṃ vineyyakānameva,

Bhāvanaṃvanaṃ dhulīkaraṃ karaṃ tidukkaraṃ pajābhibhuñja;

Gāravaṃravaṃ manoharaṃharaṃ narānarānayaṃ namāmi,

Sādaraṃdaraṃ vinodakaṃdakaṃ pavassakaṃ pajānamiva.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ประทานความพินาศแก่ความมืดคืออกุศลกรรมบถ ๗ แก่หมู่สัตว์ที่ควรแนะนำ ผู้ทรงกระทำป่าคือภพให้เป็นธุลี ผู้ทรงกระทำความยากลำบากสามประการให้พินาศ ผู้ทรงคุ้มครองหมู่สัตว์ ผู้เป็นที่เคารพ ผู้ทรงขจัดความมืดมิด ผู้ทรงนำมนุษย์และอมนุษย์ให้พ้นจากทุกข์ ผู้ทรงขจัดความกลัวด้วยความเคารพ ผู้ทรงยังความยินดีให้เกิด ผู้ทรงยังฝนแห่งธรรมให้ตกลงมาดุจฝนแก่หมู่สัตว์.

---

67.

---

Buddho nigrodhabimbo mudukaracaraṇo brahmaghoseṇijaṅgho,

Kosacchādaṅgajāto punarapi sugato suppatiṭṭhitapādo;

Mudodātuṇṇalomo athamapi sugato brahmujuggattabhāvo,

Nīlakkhī dīghapaṇhī sukhumamalachavī thomyarassaggasaggī.

พระพุทธเจ้ามีพระวรกายดุจต้นไทร มีพระหัตถ์และพระบาทอ่อนนุ่ม มีพระสุรเสียงดุจท้าวมหาพรหม มีพระชงฆ์ดุจเนื้อทราย มีพระคุยหะเร้นอยู่ในฝัก อีกทั้งพระสุคตมีพระบาทประดิษฐานดี มีพระโลมาอ่อนนุ่มและขาวสะอาด อีกทั้งพระสุคตมีพระวรกายตั้งตรงดุจท้าวมหาพรหม มีพระเนตรสีน้ำเงิน มีส้นพระบาทยาว มีพระฉวีวรรณละเอียดและปราศจากมลทิน มีพระรัศมีอันควรสรรเสริญแผ่ออกไป.

---

68.

---

Cattālīsaggadanto samakalapanajo antaraṃsappapīṇo,

Cakkenaṅkītapādo aviraḷadasano mārajussaṅkhapādo;

Tiṭṭhantonomento bhayakaramudunā jaṇṇukānā masanto,

Vaṭṭakkhandho jino gotaruṇapakhumako sīhapubbaḍḍhukāyo.

พระชินเจ้ามีพระทนต์ ๔๐ ซี่ มีพระทนต์เรียบเสมอกัน มีพระเขี้ยวแก้วอิ่มเอิบ มีพระบาทมีจักรเป็นเครื่องหมาย มีพระทนต์ไม่ห่างกัน มีข้อพระบาทสูง ยืนอยู่โดยไม่ต้องน้อมกายลงก็สามารถลูบเข่าได้ มีพระอังสะกลม มีพระขนตาดุจลูกโค มีพระกายท่อนบนดุจราชสีห์.

---

69.

---

Sattappīṇo ca dīghaṅgulaṃ matha sugato lomakūpekalomo,

Sampannodātadāṭho kanakasamataco nīlamuddhaggalomo;

Sambuddho thūlajivho atha sīhahanuko jālikappādahattho,

Nātho uṇhīsasīso iti guṇasahitaṃ taṃ mahesiṃ namāmi.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมหามุนีผู้ประกอบด้วยคุณเหล่านี้ คือ มีพระอวัยวะทั้งเจ็ดอิ่มเอิบ อีกทั้งพระสุคตมีพระองคุลียาว มีพระโลมาขดเป็นทักษิณาวัฏในแต่ละขุมขน มีพระเขี้ยวแก้วขาวสะอาดบริบูรณ์ มีพระฉวีวรรณดุจทองคำ มีพระอุณาโลมสีน้ำเงินเข้ม พระสัมพุทธเจ้ามีพระชิวหาใหญ่ อีกทั้งมีพระหนุดุจราชสีห์ มีพระหัตถ์และพระบาทมีลายดุจตาข่าย พระศาสดามีพระเศียรประดับด้วยพระอุณหิส.

---

70.

---

Vaṭṭacitānupubbakasubhaṅgulī ruhiramaṭṭhatuṅganakhako,

Nigguḷagopphako samapado sīhosabhibha haṃsasannibhakamo;

Dakkhiṇatāvatakkami samantamaṇḍala nigaṇṭhi jāṇusubhako,

Byañjanapuṇṇaposatanu nābhigambhīra achiddadakkhiṇavaṭo.

มีพระองคุลีกลมงามเรียวเป็นลำดับ มีพระนขาแดงอิ่มเอิบและสูง มีพระข้อพระบาทไม่ปรากฏ มีพระบาทเสมอกัน มีพระดำเนินดุจราชสีห์ พญาโค และหงส์ มีพระดำเนินไปทางขวาโดยรอบ มีพระชานุไม่มีปมงาม มีพระวรกายบริบูรณ์ด้วยลักษณะ มีพระนาภีลึก มีพระนาภีไม่ทะลุและเวียนขวา.

---

71.

---

Dviradakarappakāsurubhujo suvibbhajanupubbamaṭṭhaanunā-

Nunaalinānupubbarucira ttilādirahitabbisuddhatanuko;

Dasasatakoṭi hatthibaladhāraṇo kanakatuṅganāsikasubho,

Suruhiradantamaṃsatha sucisiniddhadasano tha lokasaraṇo.

มีพระพาหาดุจงวงช้าง มีพระวรกายงามเรียวเป็นลำดับ มีพระวรกายบริสุทธิ์ปราศจากไฝฝ้าเป็นต้น ทรงกำลังช้างหนึ่งพันโกฏิ มีพระนาสิกสูงงามดุจทองคำ มีพระทนต์และพระมังสะแดงงาม มีพระทนต์ขาวสะอาดและเกลี้ยงเกลา อีกทั้งเป็นที่พึ่งของโลก.

---

72.

---

Suddhapasādindri ca vaṭṭataradāṭho ruhiroṭṭha ca suranaranātho,

Āyatasobhabbadano tha muni gambhīrujukāyatasuruciralekho;

Byāmapabhāmaṇḍalabundi supuraggaṇṇi ca āyatavisaṭasubhakkhī,

Pañcapasādakkhi ca kuñcikasubhaggapakhumo mudutanuruṇajivho.

มีพระอินทรีย์ผ่องใสบริสุทธิ์ มีพระเขี้ยวแก้วกลม มีพระโอษฐ์แดง เป็นที่พึ่งของเทวดาและมนุษย์ มีพระพักตร์ยาวงาม อีกทั้งพระมุนีมีพระวรกายตั้งตรงลึกและมีลายเส้นงาม มีพระรัศมีแผ่ซ่านไปทั่วหนึ่งวา มีพระหนุเต็ม มีพระเนตรกว้างยาวงาม มีพระเนตรห้าส่วน มีพระขนตางอนงาม มีพระชิวหาอ่อนนุ่มและแดง.

---

73.

---

Sommasiniddha tyujjalakomala varuṇavimalatanu ca amitaguṇo,

Komala dakkhiṇāvaṭa añjanabhidasarisanilaka mudutanuruho;

Dakkhiṇavaṭṭakomala saṇusamasunila alulita siraruhi jino,

Sobhaṇasaṇṭhāno tha siniddhasiraruhi ca supacitasatakusala jo.

พระชินเจ้ามีพระวรกายอ่อนนุ่ม เกลี้ยงเกลา และรุ่งเรือง มีพระวรกายบริสุทธิ์ดุจน้ำ มีพระคุณหาประมาณมิได้ มีพระโลมาอ่อนนุ่มขดเป็นทักษิณาวัฏ มีสีดำเข้มดุจสีดอกอัญชัน มีพระโลมาอ่อนนุ่ม มีพระเกศาขดเป็นทักษิณาวัฏ อ่อนนุ่ม ละเอียด สีน้ำเงินเข้ม มีพระเกศาไม่ยุ่งเหยิง มีพระสัณฐานงดงาม อีกทั้งมีพระเกศาเกลี้ยงเกลา ผู้เกิดจากบุญกุศลที่สั่งสมมาเป็นร้อยชาติ.

---

74.

---

Nigguḷonigganticchattassarisaatisubhagasira cāyatāruci kaṇṇako,

Sosaṇṭhānassaṇhāhārānukamapahutabhamutha suāyatabbhamuko ca so;

Suggandhaggatto muddhicātha vadani ca puthulakanalāṭa āyatasobhaṇo,

Assāsappassāsātissaṇu dharamasamasama nami ketumālavicittakaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีพระเศียรกลมงามยิ่งดุจฉัตรที่ซ่อนด้าม มีพระกรรณยาวงาม มีพระขนงหนางามเรียวเป็นลำดับ อีกทั้งมีพระขนงยาวงาม มีพระวรกายมีกลิ่นหอม มีพระเศียรและพระพักตร์ มีพระนลาฏกว้างยาวงาม มีลมหายใจเข้าออกละเอียดอย่างยิ่ง ผู้ทรงธรรมอันหาที่เปรียบมิได้ ผู้มีพระรัศมีดุจธงชัยอันวิจิตร.

---

75.

---

Buddhuppādo kimaṅgaṃ atidulabhataraṃ ghosamattampi loke,

Tasmā nānappakāraṃ saparahitasukhaṃ viddhasū patthayantā;

Yātiṭṭhatthāva haṃ taṃ suranarasaraṇaṃ antarāyappahānaṃ,

Puññakkhettekabhūtaṃ sugatamavirataṃ sādhu vandantu santo.

การอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้านั้นเป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่งในโลก แม้เพียงเสียงก็หาได้ยาก เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาปรารถนาความสุขเพื่อตนและผู้อื่นด้วยประการต่างๆ ผู้เป็นที่พึ่งของเทวดาและมนุษย์ ผู้กำจัดอันตราย ขอสาธุชนทั้งหลายจงนอบน้อมพระสุคตผู้เป็นเนื้อนาบุญอันเอกอยู่เสมอ.

---

76.

---

Khettavaraṅgatatthutipure javapaṇama tejasā idha bhave,

Rogabhayādyupaddavahato anunasukha bhogapuññamatiko;

Devamanussabhogapavaraṃ paratthanubhāvañca antimabhave,

Aññataro tibodhipavare bhavissati yathāsayaṃ katanato.

ด้วยอานุภาพแห่งการนอบน้อมอันรวดเร็วต่อพระองค์ผู้เป็นเนื้อนาบุญอันประเสริฐในภพนี้ ผู้ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บและอุปัทวันตรายทั้งหลาย ผู้มีปัญญาในบุญและโภคะอันเป็นสุขไม่น้อย ผู้มีโภคะอันประเสริฐของเทวดาและมนุษย์ และมีอานุภาพอันยิ่งใหญ่ในภพสุดท้าย ผู้ใดผู้หนึ่งจักเป็นผู้บรรลุพระโพธิญาณอันประเสริฐ ๓ ประการ ตามความปรารถนาที่ได้ตั้งไว้.

---

77.

---

Puññenānena sohaṃ nipuṇajavamati pemavāco sakhīlo,

Saddho kalyāṇamittotisaraṇagamano sīlavā cāgayogo;

Hirottappī sudakkho avitasucarito dhitimā saccabhāṇī,

Bāhussacci vibhāgi saparahitakaro vaggurāvo bhirupo.

ด้วยบุญนี้ ขอข้าพเจ้าจงเป็นผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาดและว่องไว มีวาจาอันเป็นที่รักและอ่อนโยน มีศรัทธา มีกัลยาณมิตร มีสรณะสาม มีศีลและประกอบด้วยการเสียสละ มีหิริโอตตัปปะ มีความเชี่ยวชาญ มีสุจริตไม่ขาดสาย มีความเพียร มีปกติกล่าวคำสัตย์ เป็นพหูสูต เป็นผู้แบ่งปัน เป็นผู้ทำประโยชน์ตนและผู้อื่น มีเสียงไพเราะ และมีรูปงาม

---

78.

---

Dīghajjīvi nirogo sucikulapassuto dhammaratto viratto,

Niccāpalyo kataññu atimudujumano sādhubhāvādiviññū;

Dhammājīvo bhaveyyaṃ bahukusalarato appakodho aluddho,

Evañcaññaṃ kareyyaṃ paṇidhi carimake mokkhanibbānabhāgī.

ขอข้าพเจ้าจงเป็นผู้มีอายุยืน ปราศจากโรค เกิดในตระกูลที่บริสุทธิ์ ยินดีในธรรม ปราศจากราคะ ไม่มีความคะนองเป็นนิตย์ มีความกตัญญู มีใจอ่อนโยนและซื่อตรงยิ่งนัก รู้แจ้งในภาวะแห่งสัตบุรุษเป็นต้น ขอข้าพเจ้าจงเป็นผู้เลี้ยงชีพโดยธรรม ยินดีในกุศลเป็นอันมาก มีความโกรธน้อย ไม่โลภ และขอข้าพเจ้าจงกระทำความปรารถนาอื่นเช่นนี้ ในภพสุดท้ายขอให้เป็นผู้มีส่วนแห่งโมกขนิพพาน

---

79.

---

(1) Mahākathaṃ buddhaghoso, tanumeva karaṃapi;

Cajaṃ heyyā diyā deyyaṃ, akarittha yathā tathā.

(1) พระพุทธโฆษาจารย์ แม้จะทำเรื่องใหญ่ให้ย่อลง ละสิ่งที่ควรละ แสดงสิ่งที่ควรแสดง ก็ได้กระทำแล้วตามสมควรแก่เหตุนั้นๆ

---

80.

---

(2) Mahāpaṇāmaporāṇaṃ, kiñci eva punappunaṃ;

Kāmokkamaṃ dudhārañca, cajaṃ deyyā diyaññattha.

(2) การนอบน้อมอันยิ่งใหญ่ของโบราณาจารย์บางประการ (ที่กล่าวไว้) ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ซึ่งเป็นการก้าวล่วงกามที่ยากจะรักษาไว้ได้ และการละสิ่งที่ควรละ การแสดงสิ่งที่ควรแสดงในที่อื่น

---

81.

---

(3) Sutajjaya anubhava-ṭṭhapanatthena lañchinā;

Sutena garunānena, katoyaṃ paṇāmo navo.

(3) การนอบน้อมใหม่นี้ได้กระทำขึ้นแล้ว ด้วยเครื่องหมายคือการตั้งไว้ซึ่งอานุภาพแห่งสิ่งที่ได้สดับมา ด้วยการสดับมาจากครูอาจารย์อันหนักแน่นนี้

---

82.

---

(4) Ekakkharāya gāthāyo, yāva chabbisatakkharā;

Jātiya pajjasattatyā, saṅkhato caturādhikā.

(4) คาถาเหล่านี้มีตั้งแต่หนึ่งพยางค์ไปจนถึงยี่สิบหกพยางค์ โดยประเภทแห่งฉันท์ ๗๐ ชนิด (และ) ที่นับได้เกินไปอีก ๔

---

83.

---

(5) Aṭṭhādhikā sahevuyyo- janādīhi midaṃ nataṃ;

Yathāvuttatthakā kāmā, ye niccaṃ dhārayantu te.

(5) การนอบน้อมนี้ยิ่งด้วยองค์ ๘ พร้อมด้วยความอุตสาหะเป็นต้น ขอความปรารถนาทั้งหลายที่มีเนื้อความตามที่กล่าวมาแล้วนั้น จงรักษาท่านทั้งหลายไว้เป็นนิตย์

---

84.

---

Rājātirājātimanoharo yo,

Devātidevātiguṇoghadhārī;

Brahmātibrahmātibhavantagū taṃ,

Saṅghātisaṅghātivirāva vande.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงเป็นที่รื่นรมย์ใจยิ่งกว่าพระราชาเหนือพระราชา ผู้ทรงไว้ซึ่งห้วงแห่งพระคุณยิ่งกว่าเทวดาเหนือเทวดา ผู้เสด็จถึงที่สุดแห่งภพยิ่งกว่าพรหมเหนือพรหม ผู้ทรงทำลายกิเลสที่รวมกันเป็นกลุ่มก้อน

---

85.

---

Anaṅganaṅgaṃ naradevadevaṃ,

Aniñjaniñjaṃ bhayatāṇatāṇaṃ;

Anaṇḍanaṇḍañca anāthanāthaṃ,

Khayantayantaṃ paṇamāmi māmi.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน ผู้เป็นเทพของนรเทพ ผู้ไม่หวั่นไหวในสิ่งที่หวั่นไหว ผู้เป็นที่พึ่งของผู้ต้องการที่พึ่งจากภัย ผู้ไม่มีความกำเริบ ผู้เป็นที่พึ่งของคนอนาถา ผู้ทำที่สุดแห่งความสิ้นไป (แห่งกิเลส) ผู้เป็นที่รักของข้าพเจ้า

---

86.

---

Tambasiniddhatuṅganakhako nuṃvaṭṭasucituraṅguli ca muniso,

Sīhusabhobhahaṃsasamago nigūḷasama gopphakāyatamukho;

Komaladakkhāṇāvaṭatanuruho sucimalujjalābhasariro,

Pañcapasādayuttanayano sugandhamukhatuṅganāsikayuto.

พระมุนีเจ้ามีเล็บสีแดงเลื่อมมันและนูนสูง มีนิ้วพระหัตถ์และนิ้วพระบาทกลมสะอาดและงาม มีเยื้องกรายดุจราชสีห์ โคอุสภะ และพญาหงส์ มีข้อเท้าซ่อนเร้นเสมอกันและมีพระพักตร์ยาว มีพระโลมาอ่อนเวียนขวา มีพระวรกายบริสุทธิ์ปราศจากมลทินรุ่งเรือง มีพระเนตรประกอบด้วยประสาททั้งห้า มีพระโอษฐ์หอมและมีพระนาสิกโด่ง

---

87.

---

Koṭisahassanāgabaliko surattamadharo suvaṭṭadasano,

Āyatasaṇulomabhamūko muduttanukaratta jivhasahito;

Chattasamānasobhaṇasiro sukesavara ketumālavicito,

Iccanubyañjanebhi sahitaṃ munindapavaraṃ namāmi sirasā.

พระมุนีเจ้ามีกำลังดุจช้างแสนโกฏิ มีริมพระโอษฐ์ล่างแดงงาม มีพระทนต์กลมงาม มีพระขนขนคิ้วยาวและละเอียด มีพระชิวหาอ่อนบางและแดง มีพระเศียรงามดุจฉัตร ประดับด้วยพระเกศาอันประเสริฐและเกตุมาลา ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมุนีผู้ประเสริฐสุดผู้ประกอบด้วยอนุพยัญชนะเหล่านี้ด้วยเศียรเกล้า

---

88.

---

Sakalamalehi so muni sudūratāya ca malāriniṃ hatatayā,

Tibhavarathe samānitamanārakāni ca namālayo naravaro;

Malakaraṇe rahāraha manantañeyya mabhijānanā muni tathā,

Caraṇayuto tivijji ca suvācatā sugamanā janesu sugato.

พระมุนีนั้นทรงห่างไกลจากมลทินทั้งปวง และทรงกำจัดข้าศึกคือมลทินได้แล้ว ทรงเป็นนรวรผู้มีพระทัยตั้งมั่นในภพทั้งสาม ทรงไม่มีความอาลัย ทรงควรแก่การบูชาในที่ลับ ทรงรู้แจ้งอนันตเญยยธรรม พระมุนีนั้นทรงถึงพร้อมด้วยจรณะ มีวิชชาสาม มีพระวาจาดี มีการไปดี ทรงเป็นพระสุคตในหมู่ชน

---

89.

---

Lokavidū so nitalokatayatā sākalato asamanaradamā so,

Sārathi jino anusāsanakaro satthavaho dupathataraṇasattā;

Bujjhati sāmaṃ catusaccamakhilaṃ bodhayi jantugaṇamiti ca buddho,

Bhākaraābhāphuṭapaṅkajasamo maggiyañāṇaphuvikasito ca.

พระองค์ทรงเป็นผู้รู้แจ้งโลก เพราะทรงหยั่งรู้โลกทั้งสามโดยสิ้นเชิง ทรงเป็นสารถีผู้ฝึกนรชนที่ไม่มีใครเสมอ ทรงเป็นผู้ชนะ ทรงเป็นผู้สั่งสอน ทรงเป็นนายกองเกวียนผู้ยังสัตว์ให้ข้ามทางที่ไปได้ยาก ทรงตรัสรู้พระอริยสัจสี่ทั้งหมดด้วยพระองค์เอง และทรงยังหมู่สัตว์ให้ตรัสรู้ด้วย จึงชื่อว่าพระพุทธเจ้า ทรงเบ่งบานบนแผ่นดินคือมรรคญาณ ดุจดอกบัวที่บานด้วยแสงอาทิตย์

---

90.

---

Bhaggakileso so bhagavā tibhava vamita gamana sujana bhajanato,

So bhaji saddhamme pavibhatta sarasa chabhagayuta garukaraṇiyato;

Sattanikāye kenapitulyaguṇamapamita sirighaṃnajutisusubhaṃ,

Devanarānaṃ ekapatiṭṭha mavitathutiyasa masaki mabhaṃname.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงหักกิเลสได้แล้ว ทรงคายการไปในภพสามแล้ว เพราะการคบหาสัตบุรุษ พระองค์ทรงเสพพระสัทธรรม ทรงจำแนกธรรมอันมีรสดี ทรงประกอบด้วยโชค ๖ ประการ เพราะความเป็นผู้ควรเคารพ ทรงมีพระคุณที่ไม่มีใครเสมอเหมือนในหมู่สัตว์ ทรงมีพระสิริอันรุ่งเรืองงดงามยิ่ง ทรงเป็นที่พึ่งหนึ่งเดียวของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงมีพระยศและคำสรรเสริญที่ไม่คลาดเคลื่อน ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์เนืองๆ

---

91.

---

Buddhuppādo kimmaṅgaṃ bho atidulabhataramidha bhave sughosa mapāparo,

Tasmā patthentā sabbaññuṃ vividhahitasukha manadhikaṃ namantu ca sādhavo;

Puññenānenete diṭṭhe bhayaaghaṃpīḷanaṭṭha virahitā parattha cubho subhe,

Bhutvānante ve hessante avikalasukhasirimatikā anuttara bhāgino.

การอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าเป็นมงคลยิ่งนัก เป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่งในภพนี้ มีเสียงประกาศอันดีไม่มีอื่นยิ่งกว่า เพราะฉะนั้น สาธุชนทั้งหลายผู้ปรารถนาพระสัพพัญญูและประโยชน์สุขต่างๆ อันไม่มีอะไรยิ่งกว่า จงนอบน้อมเถิด ด้วยบุญนี้ ขอชนทั้งหลายเหล่านั้นจงปราศจากภัย บาป และความเบียดเบียนทั้งในภพนี้และภพหน้า เสวยความสุขสมบูรณ์ทั้งสองประการ จักเป็นผู้มีสิริและสุขไม่บกพร่อง และเป็นผู้มีส่วนแห่งธรรมอันยอดเยี่ยม

---

92.

---

So cakkopetapādo mudubhujacaraṇo suppatiṭṭhitapādo,

Eṇījaṅgho ca buddho kanakanibhataco āyatapaṇhi nātho;

Kosonaddhaṅgajāto atisudhumachavī jālikappānaheṭṭhā,

Ussaṅkhapādayutto abhinilanayano āyataṅguliyogo.

พระองค์มีฝ่าพระบาทประดับด้วยจักร มีพระหัตถ์และพระบาทอ่อนนุ่ม มีพระบาทประดิษฐานเรียบดี พระพุทธเจ้าผู้เป็นที่พึ่งมีพระชงฆ์เรียวดุจน่องเนื้อทราย มีพระฉวีวรรณดุจทองคำ มีพระส้นพระบาทยาว มีพระคุยหฐานเร้นอยู่ในฝัก มีพระฉวีวรรณละเอียดอ่อนยิ่งนัก มีฝ่าพระหัตถ์และฝ่าพระบาทมีลายดุจตาข่าย มีพระพุทธบาทมีข้อพระบาทสูง มีพระเนตรดำสนิท และมีพระองคุลียาว

---

93.

---

Ṭhito kho no namanto kirubhayaputhunājāṇuyo āmasanto,

Lomakūpekekalomo samataladasano añjanuddhaggalomo;

Brahmaddehujjugatto aviraḷamukhato sattakaṅgussado so,

Nigrodhappāribimbo migapatihanuko sīhapubbaḍḍhakāyo.

เมื่อประทับยืนอยู่ไม่ต้องน้อมพระวรกายลง ก็ทรงลูบคลำพระชานุทั้งสองได้ มีพระโลมาเส้นเดียวในแต่ละขุมขน มีพระทนต์เรียบเสมอกัน มีพระโลมางอนขึ้นสีดำสนิท มีพระวรกายตั้งตรงดุจกายพรหม มีพระทนต์ชิดกันสนิท มีพระมังสะอูมขึ้นเจ็ดแห่ง มีพระวรกายสมส่วนดุจปริมณฑลแห่งต้นไทร มีพระหนุดุจคางราชสีห์ และมีพระวรกายท่อนบนดุจราชสีห์

---

94.

---

Puṇṇattālīsadanto supahutarasano sobhaṇodātadāṭho,

Saṇhodātuṇṇalomo samavaṭalagalo antaraṃsapiṇo so;

Brahmagghoso munindo punapi gupakhumo uṇhisasamphullasīso,

Bāttiṃsaṅgopasobhaṃ mudurasahaṇī lokajeṭṭhaṃ name taṃ.

มีพระทนต์ ๔๐ ซี่บริบูรณ์ มีพระชิวหาใหญ่ (รับรสเลิศ) มีพระเขี้ยวแก้วขาวงาม มีพระอุณาโลมละเอียดขาว มีพระศอกลมเสมอกัน มีร่องพระอังสาเต็ม พระมุนีเจ้ามีพระสุรเสียงดุจพรหม มีขนพระเนตรดุจขนตาโค มีพระเศียรประดับด้วยอุณหิส ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระโลกเชษฐ์พระองค์นั้น ผู้ทรงงามด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ ผู้ทรงมีประสาทรับรสอันเลิศ

---

Mahāpaṇāma niṭṭhitā.

มหาปณามจบแล้ว

---

Tigumbacetiya thomanā

การสรรเสริญติคุมพเจดีย์

---

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

1.

---

Yo dīpaṅkaramūlamhi, padaṃ hattagataṃ caji;

Sammāsambodhi mākaṅkhaṃ, vande tassa siroruhaṃ.

พระองค์ใดทรงสละพระอรหัตผลที่อยู่ในเงื้อมพระหัตถ์แล้ว ณ สำนักของพระทีปังกรพุทธเจ้า เพราะทรงปรารถนาพระสัมมาสัมโพธิญาณ ข้าพเจ้าขอนมัสการพระเกศธาตุของพระองค์พระองค์นั้น

---

(Pathyāvattagāthā).

(ปัฐยาวัตตคาถา)

---

2.

---

Pūretvā bodhisambhāra-mahesaṃ yo anuttaraṃ;

Alattha buddhattaṃ tassa, kesadhātuvaraṃ name.

พระองค์ใดทรงบำเพ็ญโพธิสมภารอันยอดเยี่ยม ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ได้บรรลุความเป็นพระพุทธเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าขอนมัสการพระเกศธาตุอันประเสริฐของพระองค์พระองค์นั้น

---

(Pathyāvattagāthā).

(ปัฐยาวัตตคาถา)

---

3.

---

Laddhā buddhattaṃ chaṭhāna-matikkamma pavedayi;

Vimuttiṃ rājāyatane, tassa kesavaraṃ name.

พระองค์ครั้นบรรลุความเป็นพระพุทธเจ้าแล้ว ทรงก้าวล่วงสถานที่ ๖ แห่ง แล้วทรงประกาศวิมุตติสุข ณ ควงไม้ราชายตนะ ข้าพเจ้าขอนมัสการพระเกศธาตุอันประเสริฐของพระองค์พระองค์นั้น

---

(Rakāra bhakāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัฐยาวัตตคาถาที่มี ร วิปุลา และ ภ วิปุลา)

---

4.

---

Tattha sakkadattiyampi, nāgalataṃ harītakaṃ;

Anotattodakaṃ bhuñji, vande tassa siroruhaṃ.

ณ ที่นั้น พระองค์ทรงเสวยผลสมอและทรงใช้ไม้สีฟันนาคลดาที่ท้าวสักกะถวาย และทรงสรงสนานน้ำจากสระอโนดาต ข้าพเจ้าขอนมัสการพระเกศธาตุของพระองค์พระองค์นั้น

---

(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัฐยาวัตตคาถาที่มี ร วิปุลา)

---

5.

---

Tadā muggaselapattaṃ, mahārājūhi dinnakaṃ;

Tathāgato paṭiggaṇhi, vandāmi tassa sīsajaṃ.

ในกาลนั้น พระตถาคตทรงรับบาตรศิลาสีถั่วเขียวที่ท้าวมหาราชทั้งหลายถวาย ข้าพเจ้าขอนมัสการพระเกศธาตุของพระองค์พระองค์นั้น

---

(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัถยาวัตรฉันท์ ระการวิปุลา).

---

6.

---

Tadā dvinnaṃ dvebhātika-janehi madhupiṇḍikaṃ;

Paribhuñjesi manthampi, tassa sīsasiriṃ name.

ในกาลนั้น พระองค์ทรงเสวยก้อนน้ำผึ้งและขนมกุมมาสที่สองพี่น้องถวาย ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระเกศธาตุอันเป็นสิริที่พระเศียรของพระองค์นั้น.

---

(Takāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัถยาวัตรฉันท์ ตะการวิปุลา).

---

7.

---

Yo tapussabhallikānaṃ, tadā dvisaraṇaṃ adā;

Lokamhi sabbapaṭhamaṃ, tassa sīrivahaṃ name.

พระพุทธเจ้าพระองค์ใดในกาลนั้น ได้ประทานทวิสรณคมน์แก่ตปุสสะและภัลลิกะเป็นครั้งแรกในโลก ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระเกศธาตุอันนำมาซึ่งสิริของพระองค์นั้น.

---

(Rakāra nakāra vipulāpathyāvattagāthā).

(ปัถยาวัตรฉันท์ ระการและนะการวิปุลา).

---

8.

---

Tadā tatthupaṭṭhakānaṃ, tesaṃ kese adā aṭha;

Lokahita mapekkhanto, nātho yo tassa te name.

ในกาลนั้น พระโลกนาถผู้ทรงมุ่งหวังประโยชน์แก่ชาวโลก ได้ประทานพระเกศา ๘ เส้นแก่ชนผู้อุปัฏฐากเหล่านั้น ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระเกศธาตุเหล่านั้นของพระองค์.

---

(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัถยาวัตรฉันท์ ระการวิปุลา).

---

9.

---

Tepi taṃ āhāritvāna, pokkharabbatiyaṃ karuṃ;

Sajīvakesa cetiyaṃ, nametaṃ sabbapubbakaṃ.

ชนเหล่านั้นนำพระเกศธาตุนั้นไปแล้ว ได้สร้างพระเจดีย์บรรจุพระเกศธาตุที่ยังมีชีวิตไว้ในเมืองโปกขรวดี ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระเจดีย์นั้นซึ่งเป็นเจดีย์องค์แรกที่สุด.

---

(Makāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัถยาวัตรฉันท์ มะการวิปุลา).

---

10.

---

Uposathuposathamhi, muñcantaṃ nīlarasmiyo;

Bhagavāva lokaatthaṃ, karontaṃ taṃ sadā name.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระเกศธาตุนั้น ผู้ทรงเปล่งรัศมีสีเขียวเข้มในทุกวันอุโบสถ ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่โลกประหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าอยู่เสมอ.

---

(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัถยาวัตรฉันท์ ระการวิปุลา).

---

11.

---

Cūḷāmaṇidussacetyaṃ, kālamhi bodhisattake;

Buddhakāle idaṃ sabba-paṭhamaṃ taṃ namāmahaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระจุฬามณีเจดีย์และพระทุสสเจดีย์นั้น ซึ่งเป็นเจดีย์แรกสุดในสมัยพระโพธิสัตว์และในสมัยพุทธกาลนี้.

---

(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัถยาวัตรฉันท์ ระการวิปุลา).

---

12.

---

Namāmahaṃ vandāmahaṃ, pūjemahaṃ siroruhaṃ;

Puññamidaṃ bhavatu me, paccayo āsavakkhaye.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อม ขอนมัสการ ขอบูชาพระเกศธาตุ ขอให้บุญนี้ของข้าพเจ้าจงเป็นปัจจัยเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย.

---

(Takāra nakāravipulā pathyāvattagāthā).

(ปัถยาวัตรฉันท์ ตะการและนะการวิปุลา).

---

Tigumbacetiyathomanā niṭṭhitā.

การสรรเสริญติกุมภเจดีย์ จบแล้ว.

---

Vāsamālinīkya

วาสมาลินี.

---

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น.

---

1.

---

Vuḍḍhopi jinānaṃ, buddhosi vijānaṃ;

Pubboditi māhaṃ, kubbomi vimānaṃ.

พระองค์ทรงเป็นผู้เจริญที่สุดในบรรดาพระชินเจ้า ทรงเป็นพระพุทธเจ้าผู้รู้แจ้ง ข้าพเจ้าขอสร้างวิมาน (คำสรรเสริญ) อันมีขึ้นก่อนนี้.

---

(Tanumajjhāgāthā)

(ตนุมาฌาฉันท์).

---

2.

---

Mahāsamatakūlaṃ, narāpavarapūjaṃ;

Jahā abhayapūraṃ, namā kanakarūpaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระพุทธรูปทองคำ ผู้บังเกิดในตระกูลพระมหาสมมติราช เป็นที่บูชาของนรชนผู้ประเสริฐ ผู้บรรลุถึงพระนิพพานอันปราศจากภัย.

---

(Kumāralalitāgāthā)

(กุมารลลิตาฉันท์).

---

3.

---

Narāsabhasubuddhaṃ, pajāmatanuruttaṃ;

Dayākaramuduttaṃ, namāma ha usukkaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมด้วยความอุตสาหะแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดในนรชน ผู้มีพระวรกายอันสูงสุดในหมู่ประชา ผู้ทรงพระเมตตาอันอ่อนโยนยิ่ง.

---

(Kumāralalitāgāthā)

(กุมารลลิตาฉันท์).

---

4.

---

Hitaṃ vahasusīlo, pamodati sukhatte;

Name tamapabuddhaṃ, jinaṃ gatasukhantaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงศีลอันดีงาม ทรงนำมาซึ่งประโยชน์ ทรงบันเทิงในสุคติ พระชินเจ้าผู้ถึงที่สุดแห่งความสุข.

---

(Kumāralalitāgāthā)

(กุมารลลิตาฉันท์).

---

5.

---

Bandhu ca santakileso, yo pitavaṇṇapabhāso;

Gotamagottasuññato, tassa namo narasīho.

ขอนอบน้อมแด่พระนรสิงห์พระองค์นั้น ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งโลก ผู้มีกิเลสอันสงบแล้ว ผู้มีรัศมีสีทอง และผู้บังเกิดในโคตมโคตร.

---

(Citrapadāgāthā)

(จิตตปทาฉันท์).

---

6.

---

Buddhaṃ suddhaṃ lokesītaṃ, ukkaṃ yuttaṃ yoge haṃ;

Vantātītaṃ oghe sīdaṃ, vandāpīhaṃ sokehīhaṃ.

ข้าพเจ้าขอนมัสการพระพุทธเจ้าผู้บริสุทธิ์ ผู้เป็นที่พึ่งอันเย็นใจในโลก ผู้ประกอบด้วยความเพียรในโยคะ ผู้ละกิเลสในอดีตได้แล้ว ผู้ข้ามพ้นโอฆะ ข้าพเจ้าขอนมัสการพระองค์ผู้ปราศจากความโศก.

---

(Vijjummālāgāthā)

(วิชชุมาลาฉันท์).

---

7.

---

Bhogavatī yopakhamī, sītadayā lokasakhā;

Dhātutaye kitti sa ve, dātu jaye-tassa ca me;

ผู้มีโภคะ ผู้เข้าถึงความอดทน ผู้มีเมตตาอันสงบเย็น เป็นมิตรของโลก ผู้มีเกียรติในไตรธาตุ ขอจงให้ชัยชนะแก่ข้าพเจ้าด้วย

---

(Māṇavakagāthā)

(คาถามาณวกะ)

---

8.

---

Mānito lukho rutotha, sannibho subho sukho ca;

Jānito dharo namo ca, tassa yo thuto guṇova.

ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีคุณอันสรรเสริญ ผู้เป็นที่นับถือ ผู้ปราศจากกิเลส ผู้มีพระดำรัสอันไพเราะ ผู้สง่างาม และผู้มีความสุข ผู้เป็นที่รู้จัก ผู้ทรงไว้ซึ่งธรรม

---

(Samānikāgāthā)

(คาถาสมานิกา)

---

9.

---

Jayaṃ dhajaṃ pajāpuge, ṭhitaṃ lilaṃ mahāsukhe;

Subhaṃ phuṭaṃ pabhaṃ name, hitaṃ sukhaṃ dadātu me.

ขอนอบน้อมพระรัศมีอันผ่องใสแผ่ซ่านไป ผู้เป็นธงชัยแห่งชัยชนะในหมู่ชน ผู้ตั้งมั่นในความสุขยิ่งใหญ่ ขอจงประทานประโยชน์และความสุขแก่ข้าพเจ้า

---

(Pamāṇikāgāthā)

(คาถาปมาณิกา)

---

10.

---

Puṇṇapuññajanitasubhaṃ, jātiñātithutiyaguṇaṃ;

Bhedaveravimalajinaṃ, ñāṇapādacaraṇa-mahaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระบาทแห่งพระญาณ ผู้ทรงสร้างความดีงามอันเกิดจากบุญที่เต็มเปี่ยม ผู้มีคุณอันเป็นที่สรรเสริญของหมู่ญาติและชาติ พระชินเจ้าผู้บริสุทธิ์ ผู้ทำลายเวร

---

(Halamukhīgāthā)

(คาถาหฺลมุขี)

---

11.

---

Sati mati suci yo-bhāso, thuti muni sukhito kāyo;

Manujapumasuto nātho, jayavara mu-sabho dāto.

ผู้มีสติ ปัญญา บริสุทธิ์ ผู้มีรัศมี พระมุนีผู้มีกายอันเป็นสุข ผู้เป็นที่สรรเสริญ พระนาถะผู้เป็นบุตรของมนุษย์ผู้ประเสริฐ ผู้ประทานชัยชนะอันประเสริฐ ผู้เป็นโคอุสภะ

---

(Bhujagasusugāthā)

(คาถาภุชคะสุสุ)

---

12.

---

Yo buddho pavaro lilo puge,

Lokutto abhayo ṭhito sukhe;

Uttiṇṇaṃ nisabhaṃ hitaṃ vahe,

Monindaṃ vimalaṃ jinaṃ name.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ผู้ทรงเล่นอยู่ในหมู่ชน ผู้เป็นโลกุตระ ผู้ไม่มีภัย ผู้ดำรงอยู่ในสุข ผู้ข้ามพ้นแล้ว ผู้เป็นประดุจโคอุสภะ ผู้ทรงนำประโยชน์ไป ผู้เป็นพระมุนินทร์ ผู้ปราศจากมลทิน ผู้ทรงชนะแล้ว

---

(Suddhavirājitagāthā)

(คาถาสุทธวิราชิตะ)

---

13.

---

Devindaṃ varagaṇatherindaṃ,

Niṭṭhānaṃ bhavajananibbānaṃ;

Niddosaṃ raṇarajanipphoṭaṃ,

Vande-haṃ subhamukhasoṇṇemaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้เป็นจอมเทพ ผู้เป็นจอมแห่งหมู่พระเถระผู้ประเสริฐ ผู้เป็นที่ตั้งแห่งนิพพานอันเป็นที่เกิดแห่งภพ ผู้ไม่มีโทษ ผู้ทำลายธุลีคือกิเลส ผู้มีพระพักตร์งามดุจทองคำ

---

(Paṇavagāthā)

(คาถาปณวะ)

---

14.

---

Gotamagotte ketuva ñātaṃ,

Lokajakhette meruva jātaṃ;

Thandilajeṭṭhe bheditamāraṃ,

Paṇḍitamajjhe medhiva bhāṇaṃ;

Mantiya vande sevitanāthaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระศาสดาผู้เป็นที่รู้จักกันว่าเป็นธงชัยในโคตรโคดม ผู้บังเกิดมาดุจภูเขาพระสุเมรุในโลก ผู้ทำลายมารในที่อันประเสริฐ ผู้ตรัสพระวาจาอันฉลาดในหมู่บัณฑิต ผู้ที่หมู่มนต์พราหมณ์บูชาแล้ว

---

(Rummavatīgāthā)

(คาถารุมมวดี)

---

15.

---

Buddho sukko amitaguṇīso,

Yutto mutto sasiva timīto;

Khe yo tejo tapasiva akko,

Phelo theto tava namakāro.

พระพุทธเจ้าผู้บริสุทธิ์ ผู้เป็นจอมแห่งคุณอันประมาณมิได้ ผู้ประกอบด้วยความหลุดพ้น ผู้ปราศจากความมืดดุจพระจันทร์ ผู้มีเดชดุจพระอาทิตย์ในอากาศ การนอบน้อมของข้าพเจ้าต่อพระองค์นั้นมั่นคง

---

(Mattāgāthā)

(คาถาวัตตา)

---

16.

---

Yo jitamāre ve aji sabbaṃ,

Tho mitasāre he-dhitapattaṃ;

Saṃsitapuṇṇo so nami tassa,

Paṇḍitaphullo so matikassa.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงชนะมารแล้ว ผู้ทรงชนะทุกสิ่ง ผู้ทรงมีสาระอันประมาณมิได้ ผู้ทรงบรรลุประโยชน์ ผู้สมบูรณ์ด้วยบุญ ผู้เป็นบัณฑิตผู้เบิกบาน ผู้ทรงมีปัญญา

---

(Campakamālāgāthā)

(คาถาจำปะกะมาลา)

---

17.

---

Kanakarūpa mūpameyyakaṃ,

Pavarasūra pūjasevataṃ;

Kamalabhūma dhūradesakaṃ,

Naramarūpa rū name ta-haṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีรูปกายดุจทองคำอันประมาณมิได้ ผู้เป็นวีรบุรุษผู้ประเสริฐ ผู้ที่หมู่ชนบูชาและบำรุง ผู้เป็นที่เกิดแห่งดอกบัว ผู้ทรงแสดงธรรมอันไกลจากธุลี ผู้มีรูปกายอันเป็นที่รักของมนุษย์และเทวดา

---

(Manoramāgāthā)

(คาถามโนรมา)

---

18.

---

Deve gate dvevārā gamāsi,

Sele cale ye ñātā pacāyi;

Uddhaṃ tale tevāsaṃ akāsi,

Buddhaṃ mate esāhaṃ namāmi.

เมื่อเทวดาไปแล้ว สองครั้งพระองค์เสด็จไป ผู้ทรงยังญาติทั้งหลายให้สุกงอมในภูเขาที่เคลื่อนไหว ผู้ทรงกระทำซึ่งการอยู่สามวาระในเบื้องบน ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระพุทธเจ้าผู้เป็นที่เคารพนี้

---

(Ubbhāsakantagāthā)

(คาถาอุพภาสะกันตะ)

---

19.

---

Ukke sunutaṃ puthukañca theraṃ,

Vutte sukhumaṃ ujukaṃ tathetaṃ;

Dibbe paṭimaṃ kiriyaṃ vadetaṃ,

Iddhe mahitaṃ kathitaṃ namehaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงสดับพระเถระผู้กว้างขวางและยิ่งใหญ่ ผู้ทรงตรัสพระธรรมอันละเอียดอ่อน ตรงไปตรงมา และเป็นเช่นนั้น ผู้ทรงตรัสการกระทำอันเป็นทิพย์ ผู้ทรงแสดงฤทธิ์อันยิ่งใหญ่

---

(Upaṭṭhitagāthā)

(คาถาอุปัฏฐิตะ)

---

20. Dibbassa pūre pavarehi gutto,

20. ผู้ทรงคุ้มครองด้วยสิ่งประเสริฐอันเป็นทิพย์

---

Siddhattha bhūte nagarehi vuṭṭho;

Saṅkassa pūre ma-gaṇehi buddho,

Aññattha pūje paname ni kubbo.

ผู้ทรงอุบัติขึ้นในเมืองอันเป็นที่เกิดของพระสิทธัตถะ พระพุทธเจ้าผู้ทรงบริบูรณ์ด้วยหมู่คณะ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงบูชาในที่อื่น

---

(Indavajirāgāthā)

(คาถาอินทวชิรา)

---

21.

---

Subhaṃ thutaṃ yo rajataṃ balatthaṃ,

Yugaṃ hutaṃ so kanakaṃ kamatthaṃ;

Citaṃ ṭhitaṃ lohitakaṃ manāpaṃ,

Lilaṃ itaṃ soraci taṃ namāhaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงสรรเสริญความงาม ผู้ทรงมีกำลังดุจเงิน ผู้ทรงบูชาคู่ ผู้ทรงมีประโยชน์ดุจทองคำ ผู้ทรงตั้งมั่นในจิตอันเป็นที่รักดุจแก้วมณีสีแดง ผู้ทรงเล่นไปอย่างสง่างาม

---

(Upendavajirāgāthā)

(คาถาอุเปนทรวิชิรา)

---

22.

---

Pinitaṃ viṇaṃ sakhilaṃ yaji taṃ,

Susukhaṃ dhujaṃ biluvaṃ niyutaṃ;

Ṭhapiyaṃ simaṃ thunutaṃ puthulaṃ,

Nami haṃ khiṇaṃ sukhumaṃ mudukaṃ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงบูชาด้วยพิณอันไพเราะและเป็นมิตร ผู้ทรงมีธงชัยอันเป็นสุขยิ่ง ผู้ทรงประกอบด้วยผลมะตูม ผู้ทรงตั้งมั่นในขอบเขตอันกว้างขวาง ผู้ทรงสิ้นกิเลส ผู้ทรงละเอียดอ่อนและอ่อนโยน

---

(Sumukhīgāthā)

(คาถาสุมุขี)

---

23.

---

Sogati bodhayiṃ gāhiya pattaṃ,

Otari sonami jānita atthaṃ;

Bhūpati pūjayi sākiya vaṃsaṃ,

Sūjadhi ūpadhi bhāsita dhammaṃ.

ผู้ทรงตรัสรู้ทางไปสู่สุคติ ผู้ทรงถือบาตร ผู้ทรงลงมา ผู้ทรงรู้ความหมาย พระราชาทรงบูชาพระศากยวงศ์ ผู้ทรงแสดงธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งความสุข

---

(Dodhakagāthā)

(คาถาโทธกะ)

---

24.

---

Cattāro-me yācite so pavutthe,

Laddhā bhoge kāmite oghamutte;

Kattā tose-taṃ name colayutte,

Tatthā-loke taṃpate kho padukke.

พระองค์ผู้ทรงตรัสสี่ประการที่ถูกทูลขอ ผู้ทรงได้ซึ่งโภคะอันเป็นที่ปรารถนา ผู้ทรงพ้นจากโอฆะ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงกระทำความยินดี ผู้ทรงประกอบด้วยจีวร ผู้ทรงเป็นที่พึ่งในโลกนั้น ผู้ทรงมีรองเท้า

---

(Sālinīgāthā)

(คาถาสาลินี)

---

25.

---

Sattā-loko sarito yo dhajukkaṃ,

Tatthā-gopo raciyo-noja-muddhaṃ;

Bhaddā-soko-pacito-bho pabuddhaṃ,

Saddhāyogo bhaji so-ho-namuccaṃ.

สัตว์โลกผู้ไหลไป ผู้เป็นธงชัย ผู้ทรงสร้างการคุ้มครองในที่นั้น ผู้ทรงมีปัญญาอันบริสุทธิ์ ผู้ทรงตื่นแล้ว ผู้ทรงสั่งสมความดีงาม ผู้ปราศจากความเศร้าโศก ผู้ทรงประกอบด้วยศรัทธา ผู้ทรงบูชาด้วยความเคารพอย่างสูง

---

(Vātompīgāthā)

(คาถาวาโตมปี)

---

26.

---

Ñātamarūnaṃ upari ṭhitānaṃ,

Vālapasūkaṃ huvati jinānaṃ;

Devasuyāmo jinamiti ñāto,

Tena sukhā-bho vinami idā so.

พระชินเจ้าทั้งหลายผู้ประทับอยู่เหนือเทวดาและมนุษย์ผู้รู้แจ้งแล้ว ย่อมมีขนอันเป็นเครื่องประดับ เทพสุยามะเป็นที่รู้จักกันว่าเป็นพระชินเจ้า เพราะเหตุนั้น พระองค์จึงน้อมไปสู่ความสุขในบัดนี้

---

(Sirīgāthā)

(สิรีคาถา)

---

27.

---

Puṇṇakena kusumena sevataṃ,

Kuñjareva thunutena khe gataṃ;

Sundarena nami tena me jayaṃ,

Puññatejakari-dhesa ve dadaṃ.

ผู้บูชาด้วยดอกไม้ที่บานเต็มที่ ดุจช้างที่ไปในอากาศด้วยเสียงร้องอันไพเราะ ชัยชนะของข้าพเจ้าจึงน้อมไปเพราะเหตุนั้น ผู้ให้ซึ่งบุญและเดชอันรุ่งเรือง

---

(Rathoddhatāgāthā)

(รถอุทธตาคาถา)

---

28.

---

Mātu āyu khiṇu-ke iha pubbe,

Tāsu sādhu visute-disakucce;

Vāta tāla khaciteni-dha soṇṇe,

‘‘Tāta tāta’’ yaji te-tisa vande.

ในกาลก่อนนี้ อายุของมารดาได้สิ้นไปแล้ว ในทิศทั้งหลายที่เลื่องลือดีแล้วนั้น ในทองคำที่ประดับด้วยลมและต้นตาล ข้าพเจ้าขอไหว้ท่านผู้บูชาด้วยคำว่า ‘พ่อ พ่อ’

---

(Svāgatagāthā)

(สวาคตาคาถา)

---

29.

---

Upari kamalayoni sobhitaṃ,

Juhati dhavalajoti-dositaṃ;

Sukari ya-matabodhi-mocitaṃ,

Sunami caraṇaloki-dho-rimaṃ.

ผู้ประดับด้วยดอกบัวที่งดงามอยู่เบื้องบน ผู้ส่องแสงขาวบริสุทธิ์ ผู้กระทำความสุขที่หลุดพ้นจากความตายด้วยโพธิญาณ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระบาทของพระองค์ผู้เป็นที่พึ่งของโลก

---

(Bhaddikāgāthā)

(ภัททิกาคาถา)

---

30.

---

Vane jino yo vinayaṃ supekkhi-maṃ,

Mate ṭhito-bho dijakaṃ dubajjitaṃ;

Aghe-nidho khobhi-taraṃ mune-cchi-daṃ,

Name-bhito bodhimahaṃ lukha-jjhitaṃ.

พระชินเจ้าพระองค์ใดทรงเห็นวินัยอันดีงามในป่า ผู้ประทับอยู่เหนือความตาย ผู้เป็นนกที่ยากจะจับได้ ผู้ตัดกิเลสอันเป็นภัยที่ซ่อนเร้นอยู่ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระโพธิญาณอันยิ่งใหญ่ที่ละทิ้งความทุกข์

---

(Vaṃsaṭṭhagāthā)

(วังสะฏฐคาถา)

---

31.

---

Yo jāti-domānī-mupāsi lambi taṃ,

Kodhehi lokehi dubhāsi paṇḍitaṃ;

Pūrepi mūlepi pahāsi diṭṭhikaṃ,

Sabbehi pattehi namāmi icchitaṃ.

ผู้ใดเข้าถึงความถือตัวในชาติที่ยืดยาว ผู้กล่าวร้ายบัณฑิตด้วยความโกรธในโลก ผู้ละทิ้งทิฏฐิทั้งในเบื้องต้นและเบื้องปลาย ข้าพเจ้าขอนอบน้อมสิ่งที่ปรารถนาด้วยการบรรลุทั้งหมด

---

(Indavaṃsāgāthā)

(อินทวังสาคาถา)

---

32.

---

Verañjake pūravare vibhūsite,

Nelañjane dūmavane vikūjite;

Khemaṅkare thūlatare vidū site,

Eta-ṅgame pūna name virūpi ve.

ในเมืองเวรัญชาอันประเสริฐที่ประดับประดาแล้ว ในป่าดงดิบสีน้ำเงินที่ส่งเสียงก้องกังวาน ในสถานที่อันเกษมและกว้างใหญ่ที่ผู้รู้เห็นแล้ว ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีรูปงามอีกครั้ง

---

(Indavaṃsāgāthā)

(อินทวังสาคาถา)

---

33.

---

Adhunāpi sa sārisuto nimalaṃ,

Tamupāsi matāpi kuto ci nayaṃ;

Karuṇāyi dha yāci budho vinayaṃ,

Garukāpi namāmi su-yo jita-haṃ.

แม้ในบัดนี้ พระสารีบุตรผู้บริสุทธิ์นั้น ท่านเข้าถึงความตายแล้วก็จริง แต่ท่านก็ไม่มีทางไปไหน พระพุทธเจ้าทรงขอวินัยด้วยความกรุณา ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงชนะแล้วอย่างหนักแน่น

---

(Toṭakagāthā)

(โตฏกคาถา)

---

34.

---

Janavaro muni so sarito vane,

Vasabhato udito-pari gotame;

Gamanaso guṇiko gami-to name,

Nagara-do juti-mo ghatito-sathe.

พระมุนีผู้ประเสริฐนั้นทรงระลึกถึงในป่า ผู้ทรงอุบัติขึ้นเหนือโคตมะผู้เป็นโค ผู้มีคุณธรรมอันเป็นที่พึ่ง ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้เสด็จไปแล้ว ผู้ประทานเมือง ผู้มีรัศมีอันรุ่งเรือง ผู้ทรงตั้งมั่นในสัจจะ

---

(Dutavilambitagāthā)

(ทุตวิลัมพิตาคาถา)

---

35.

---

Bhagavati kuṭigāre yo nisinne,

Dhanavati suvisāle-ko isinde;

Ya-malabhi muni lābhe molichinne,

Sa panami juti-māse-to kilinne.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดประทับนั่งอยู่ในเรือนยอด ผู้มีทรัพย์มาก ผู้เป็นอิสินทร์ผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ได้ลาภอันบริสุทธิ์แล้ว ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีรัศมีอันรุ่งเรือง ผู้ทรงขจัดกิเลส

---

(Puṭagāthā)

(ปุฏคาถา)

---

36.

---

Paṭhapita-miccassa sidatu sabbaṃ,

Paṭhami-dha sikkhassa hitasukhatthaṃ;

Pavadiya giddhassa khiṇalukhatthaṃ,

Panami ca kiccassa sikhamukappaṃ.

ขอให้ทุกสิ่งสำเร็จแก่ผู้ที่ตั้งใจผิดพลาด ข้าพเจ้าขอเริ่มการศึกษาเพื่อประโยชน์และความสุขในที่นี้ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมการกระทำอันเป็นยอดแห่งการปฏิบัติ เพื่อความสิ้นไปแห่งความโลภและความทุกข์

---

(Kusumavicittāgāthā)

(กุสุมวิจิตตาคาถา)

---

37.

---

Nilobhāsi dhūmehi yu-cco vilāse,

Ṭhito cā-bhi bhū tehi rukkho-digāhe;

Yi-to tāni pūrepi luddho dvivāre,

Jino-kāsi pūjemi buddho hitā-se.

พระชินเจ้าผู้หาความโลภมิได้ ทรงรุ่งเรืองด้วยควันอันสูงส่ง ประทับยืนอยู่เหนือต้นไม้ที่หยั่งรากลึก ทรงละความโลภได้ทั้งสองครั้ง ข้าพเจ้าขอบูชาพระพุทธเจ้าผู้ทรงบำเพ็ญประโยชน์

---

(Bhujaṅgappayātagāthā)

(ภุชังคัปปยาตคาถา)

---

38.

---

Janarame dasasare visālake,

Munivare kuṭighare-riyāpathe;

Dhutatare-subhakathe caji sa ve,

Tatiyake-ta-midha ve ṭhapi name.

ในอารามอันเป็นที่รื่นรมย์ของหมู่ชน มีสระน้ำสิบแห่งอันกว้างใหญ่ ในกุฎาคารอันเป็นที่ประทับของพระมุนีผู้ประเสริฐ ผู้ทรงละทิ้งถ้อยคำที่ไม่ดีงาม ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงประดิษฐานอยู่ในที่นี้เป็นครั้งที่สาม

---

(Piyaṃvadāgāthā)

(ปิยัมวทาคาถา)

---

39.

---

Vesālike tu vasi kātu cātukaṃ,

Te ñāhi tesu labhi-dhā-mukā-mukaṃ;

Negāmikesu bhaji phāsu sā-yukaṃ,

Etā-dhikesu nami-kāsu-dā-tulaṃ.

ในเมืองเวสาลี พระองค์ประทับอยู่ ทรงกระทำความฉลาด ทรงทราบและได้รับที่พึ่งในสิ่งเหล่านั้น ทรงเสพความสำราญในหมู่ชาวนิคมผู้มีอายุยืน ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้หาที่เปรียบมิได้ในคุณธรรมอันยิ่งใหญ่เหล่านี้

---

(Lalitāgāthā)

(ลลิตาคาถา)

---

40.

---

Vadi suppiyo duvacanaṃ tamato,

Sahi muttiko guṇakathaṃ tathato;

Gami māṇavo durapathaṃ carato,

Nami sādhavo budhavaraṃ paraso.

สุปปิยปริพาชกกล่าวคำไม่ดีจากที่นั้น มุตติกะอดทนฟังคำสรรเสริญคุณตามความเป็นจริง มาณพเดินทางไกลไปแล้ว สัตบุรุษทั้งหลายขอนอบน้อมพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐยิ่ง

---

(Pamitakkharāgāthā)

(ปมิตักขราคาถา)

---

41.

---

Yu-pagami vimalo sakhilo tadā,

Yuvavati-pivano rami yo brahmā;

Ekasayi ṭhitato kathi kho guṇe,

Esa nami jina-mo padhi-do-juke.

ในกาลนั้น พระองค์ผู้บริสุทธิ์ ผู้มีพระวาจาอ่อนหวาน ได้เสด็จไปแล้ว พรหมผู้ยินดีในวัยหนุ่มสาว ทรงยืนกล่าวคุณธรรมเพียงผู้เดียว ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระชินเจ้าผู้ทรงขจัดกิเลส ผู้ทรงประทานธรรมอันตรง

---

(Ujjalāgāthā)

(อุชชลคาถา)

---

42.

---

Jānaṃ sabbesaṃ desi yo kho-dhimuttaṃ,

Ānandattheraṃ vedito coḷisuttaṃ;

Kāyassammukhe kātuno-lokiyaṃ-se,

Ṭhāna-ssa-ppuge kāruṇo hoti vande.

พระองค์ผู้ทรงรู้แจ้ง ทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องพ้นจากกิเลสแก่สรรพสัตว์ทั้งปวง ทรงให้พระอานนท์เถระทราบโชฬิสูตร ทรงกระทำกิจในโลกต่อหน้า ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีพระกรุณา ผู้บรรลุฐานะอันสูงสุด

---

(Vessadevī gāthā)

(เวสสเทวีคาถา)

---

43.

---

Sukathiya majjhimasīla-maparaṃ,

Yu-pacita-metthi-dha cīra-manayaṃ;

Budhayi ca bhajjita-mīṇavataraṃ,

Sunami pavajjita-mīha-mamalaṃ.

พระองค์ผู้กล่าวดีแล้วซึ่งมัชฌิมศีลอันยอดเยี่ยม ทรงสั่งสมเมตตาธรรมมานานในที่นี้ ทรงตรัสรู้และขจัดกิเลสอันลึกซึ้ง ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้บรรพชาแล้ว ผู้บริสุทธิ์ปราศจากมลทิน

---

(Tāmarasagāthā)

(ตามรสคาถา)

---

44.

---

Mahakañhi sīlampi abhāsi kante,

Brahmathandilī mamhi manāpi ramme;

Calakampi gīrampi kadāci ambe,

Varapaṇḍi khīṇampi namāmi taṃ ve.

พระองค์ผู้ทรงแสดงศีลอันยิ่งใหญ่และเป็นที่รัก ทรงยินดีในพรหมจรรย์อันน่ารื่นรมย์ แม้บางครั้งจะมีพระวาจาที่สั่นสะเทือน ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้เป็นบัณฑิตผู้ประเสริฐ ผู้สิ้นกิเลสแล้ว

---

(Kamalāgāthā)

(กมลาคาถา)

---

45.

---

Mohante jini paṭhame jaye jitāyaṃ,

Soramme isipatane vane nivāsaṃ.

Khobhante kiri sakale vade vilāsaṃ,

Ghoraṃve vinidamane name jinā-haṃ.

พระองค์ผู้ทรงชนะโมหะในชัยชนะครั้งแรก ประทับอยู่ในป่าอิสิปตนมฤคทายวันอันน่ารื่นรมย์ ทรงแสดงวาจาอันงดงามในท่ามกลางความปั่นป่วนทั้งปวง ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระชินเจ้าผู้ทรงกำจัดภัยอันน่าสะพรึงกลัว

---

(Pahāsinīgāthā)

(ปหาสินีคาถา)

---

46.

---

Divārakaṃ bajanagaraṃ phitaṃ vase,

Nisāya taṃ janagaṇanaṃ ṭhitaṃ mate;

Vijānakaṃ tamajaṭakaṃ sitaṃ vane,

Hitāvahaṃ narapavaraṃ imaṃ name.

พระองค์ผู้ประทับอยู่ในเมืองวัชชีอันมั่งคั่ง ทรงอาศัยหมู่ชนผู้ตั้งมั่นในธรรมนั้น ทรงรู้แจ้งธรรมในป่าอันสงัด ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระนรปวรผู้ทรงนำประโยชน์สุขมาให้พระองค์นี้

---

(Ruciragāthā)

(รุจิรคาถา)

---

47.

---

Racita-maviralaṃ manussa mathā paṇaṃ,

Pasiya tatiyakaṃ catuttha makā sayaṃ;

Karita-madhikataṃ akhubbhamalā sabhaṃ,

Jahitagatiparaṃ panujja namāma-haṃ.

พระองค์ผู้ทรงเกื้อกูลหมู่มนุษย์อย่างต่อเนื่อง ทรงเห็นฌานที่สามและที่สี่ด้วยพระองค์เอง ทรงกระทำกิจอันยิ่งใหญ่ ปราศจากมลทินและความหวั่นไหว ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ละคติในภพหน้าได้แล้ว

---

(Parājitāgāthā)

(ปราชิตาคาถา)

---

48.

---

Nagara-majaya-mesa nivasi tha pare,

Mahati sa maṇike sakuṇakujavane;

Yapati vasati ve hitasivavahane,

Surata mubhayame-sita mima paname.

พระองค์ผู้ประทับอยู่ในเมืองอชัยยะและในป่าอันกึกก้องด้วยเสียงนก ณ มณีศิลาอันใหญ่ ทรงประทับอยู่เพื่อนำมาซึ่งประโยชน์และความสุข ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงยินดีในประโยชน์ทั้งสองนั้น

---

(Paharaṇakalikāgāthā)

(ปหรณกลิกาคาถา)

---

49.

---

Chaṭṭhaṃ vase athu-da tattha vane mune saṃ,

Sabbaṃ dhare makulapabbatake upedaṃ;

Cattaṃ male manuja matthavase sudesaṃ,

Bhattaṃ name lahuka mappa mare dhune taṃ.

พระมุนีผู้ประทับอยู่ในป่าแห่งนั้นในปีที่หก ทรงจำพรรษา ณ ภูเขามกุลบรรพต ทรงละมลทินได้แล้ว ทรงแสดงธรรมอันเป็นประโยชน์แก่หมู่มนุษย์ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงขจัดกิเลสเพียงเล็กน้อยนั้น

---

(Vasantatilakagāthā)

(วสันตติลกคาถา)

---

50.

---

Nuna upavasati idha tha puna parime,

Sukhaguṇamahati tidasapura ajite;

Yuganuta mavadi vitatha mughatari ve,

Hutathuna manami simada tula mariye.

พระองค์ประทับอยู่ในที่นี้และในที่อื่น ทรงมีพระคุณอันยิ่งใหญ่ในภพดาวดึงส์อันไม่มีใครชนะ ทรงกล่าวธรรมอันไม่คลาดเคลื่อนแก่หมู่สัตว์ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระอริยเจ้าผู้หาที่เปรียบมิได้

---

(Sasikalāgāthā)

(ศศิกลาคาถา)

---

51.

---

Jinapati susumāraṃ bhesakallāvane-saṃ,

Nivasati puthuñāṇaṃ khve-sa nandālaye-taṃ;

Vimala-mi dhu-jukāyaṃ bhedasantāpa-sesaṃ,

Vijaha-pi sukhumālaṃ esamantā name-haṃ.

พระชินเจ้าผู้ประทับอยู่ในป่าเภสกฬาวัน แขวงสุสุมารคีรี ทรงมีพระญาณกว้างขวาง ประทับอยู่ในที่อันเป็นที่รื่นรมย์นั้น พระองค์ผู้บริสุทธิ์ มีพระวรกายตรง ทรงละความเร่าร้อนที่เหลืออยู่ได้สิ้นเชิง ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ละเอียดอ่อนพระองค์นั้น

---

(Mālinīgāthā)

(มาลินีคาถา)

---

52.

---

Mahati sukantiye atha ca tattha sītale,

Vasati kusambiye navamavassa-pī-tare;

Avahi sukha-ntime pajaha-mattha-mī-dha ve,

Panami nudaṃ hine sakalasatthavasaye.

ผู้ประทับอยู่ในกุสัมพีอันงดงามและเย็นสบาย ในพรรษาที่เก้า, ผู้ทรงนำมาซึ่งความสุขอันเป็นที่สุด ผู้ทรงละประโยชน์ในโลกนี้, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงขจัดสิ่งที่เลวทราม ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ทั้งปวง

---

(Pabhaddakagāthā)

(ปภัททกคาถา)

---

53.

---

Yudhavati pālileyyaka vane pahāya nāge,

Upaṭhahi nāgi-dhe-sa dasame jahāya bāle;

Sukhavasi kāyike ca manake tadāsa sāte,

Yuta-madhi vāhite ca paname payāta māre.

ผู้ทรงละพวกช้างแล้วประทับอยู่ในป่าปาลิเลยยกะ, พระองค์ผู้เป็นที่พึ่งของพญาช้างทรงรับการอุปัฏฐากในพรรษาที่สิบ ทรงละคนพาล, ทรงอยู่เป็นสุขทั้งทางกายและทางใจในกาลนั้น ทรงยินดีแล้ว, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ทรงขจัดมาร ผู้ทรงประกอบด้วยความเพียร

---

(Vāṇinīgāthā)

(วาณินีคาถา)

---

54.

---

Ito patte nāḷe vasati dijagāmepi dasame,

Hitopatthenā-yeka adhiki-dha vādehi vadake;

Vilomatthehā-neka-sahi ṭhita-māghepi samaye,

Viyogatthe-tā-neja-mapi pihavāsehi paname.

จากนั้น พระองค์เสด็จถึงนาฬคามอันเป็นที่อยู่ของพราหมณ์ ประทับอยู่ในพรรษาที่สิบ, ทรงแสดงธรรมอันเป็นประโยชน์ยิ่งในที่นี้แก่ผู้กล่าวร้าย, ทรงขจัดความขัดแย้งทั้งหลายในกาลแห่งเดือนมาฆะ, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ปราศจากตัณหา ผู้ทรงขจัดความพลัดพราก

---

(Sikharaṇīgāthā)

(สิขรณีคาถา)

---

55.

---

Dviadhiki-tare verañjāyaṃ tato dasamaṃ pare,

Nivasi nilake khedaṅghātaṃ karo paramaṃ vane;

Kilami idha ve vehaṅgānaṃ manoramakaṃ vase,

Viraji-sigaṇe medhaṅkāraṃ asokadadaṃ name.

ต่อจากนั้น ประทับอยู่ในเวรัญชาเป็นพรรษาที่สิบสอง, ทรงประทับอยู่ในป่าอันสงบเงียบ ทรงขจัดความทุกข์อันยิ่งใหญ่, ทรงลำบากในที่นี้ ทรงประทับอยู่ในที่อันรื่นรมย์ของเหล่านก, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระเมธังกรผู้ปราศจากกิเลส ผู้ประทานความไม่เศร้าโศก

---

(Hiriṇīgāthā)

(หิริณีคาถา)

---

56.

---

Yo sampuṇṇe upari tirase cāliye pabbatepi,

Sobhaṃ phulle suvasi itare kāmite appamehi;

Sāvatthikkenu-da catudase kārite ālayepi,

Kāmo-cchidde tu bhaya muname ñātime dvārakehi.

พระองค์ผู้ประทับอยู่บนภูเขาจาลิยะอันเต็มไปด้วยความงดงามและดอกไม้บานสะพรั่ง และในที่อื่นๆ ที่น่าปรารถนาหาประมาณมิได้, และในอาลัยที่สร้างขึ้นในเมืองสาวัตถีในพรรษาที่สิบสี่, ทรงตัดกามและภัยได้แล้ว ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมุนีผู้เป็นที่พึ่งของหมู่ญาติ

---

(Mandakkantāgāthā)

(มันทักกันตาคาถา)

---

57.

---

Sakko kappile kariya madake niggaho yoti pañce,

Dakkho kappiye vasidha yamake iddhako bhohi aññe;

Yakkho dabbike damiya nagare soḷase-topi vaṅke,

Aggo-ghattite paciya paname bodhake monipaññe.

พระผู้ทรงสามารถ ทรงทำนิคหะแก่ผู้มัวเมาในกบิลพัสดุ์ในพรรษาที่สิบห้า, ทรงฉลาดในสิ่งที่ควร ทรงประทับอยู่ ณ ที่นั้น ทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์ ทรงมีฤทธิ์ยิ่งกว่าผู้อื่น, ทรงทรมานยักษ์ในเมืองทัพพิกะ ในพรรษาที่สิบหก แม้ในเมืองที่คดเคี้ยว, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระมุนีผู้มีปัญญา ผู้สูงสุด ผู้ทรงเผากิเลส ผู้ทรงตรัสรู้

---

(Kusumitalatāvellitagāthā)

(กุสุมิตลตาเวลลิตาคาถา)

---

58.

---

Duladdhe pūre yopari ca dasato rājagehaṃ bhajanto,

Tu satte kūle kho kari dha yapato vāsamejaṃ jahanto;

Dumaṭṭhe pūneso ramita-calato ṭṭhārasetaṃ dadaṃ so,

Guṇasse vūpeto namidha karabho kāyakhedaṃ sahanto.

พระองค์ผู้เสด็จไปยังเมืองทุฬัทธะ และทรงอาศัยกรุงราชคฤห์ในพรรษาที่สิบเจ็ด, ทรงทำที่ฝั่งน้ำ ทรงละความหวั่นไหวในการอยู่, ทรงรื่นรมย์ที่โคนต้นไม้ ทรงประทับอยู่ในพรรษาที่สิบแปดนั้น, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ประกอบด้วยคุณธรรม ผู้ทรงอดทนต่อความเหน็ดเหนื่อยทางกาย

---

(Meghavipphujjitagāthā)

(เมฆวิปผุชชิตาคาถา)

---

59.

---

Cālīye parime tatheva acale-kūnepi vīse lilaṃ,

Bhāgī ce sa hite pageva pavase sūrehi nisevitaṃ;

Kārite ramike pare ca nagare pūrepi vīse imaṃ,

Hārite vasime jahena paname mūlepi khīṇe jitaṃ.

ในภูเขาจาลิยะที่มั่นคงและงดงาม ในพรรษาที่สิบเก้า, พระองค์ผู้มีส่วนในประโยชน์ ทรงประทับอยู่ในที่ที่เหล่าวีรบุรุษเสพแล้ว, ในเมืองที่สร้างขึ้นอย่างรื่นรมย์ และในเมืองอื่น ในพรรษาที่ยี่สิบนี้, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้ชนะแล้ว ผู้ทรงละกิเลสอันเป็นรากเหง้าที่สิ้นไปแล้ว

---

(Saddūlavikkīlitagāthā)

(สัททูลวิกกีฬิตาคาถา)

---

60.

---

Pañcapañca-mākare tatopi piṇḍakena jetakānane ca,

Aññamañña-mādarena yo nisinnakena te ca māpayeva;

Pubbapubbaārāme payoji-pāsikāya vāramāvasedha,

Suddhasuddha-māmalena poriyātimāya mānasā namesa.

ในป่าเชตวันอันเป็นที่พำนักในพรรษาที่ยี่สิบห้า และด้วยบิณฑบาต, พระองค์ผู้ทรงบันดาลสิ่งเหล่านั้นด้วยความเคารพซึ่งกันและกันแก่ผู้นั่งอยู่, ทรงอาศัยอยู่ในอารามก่อนๆ ด้วยความเพียร, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระองค์ผู้มีพระทัยบริสุทธิ์ปราศจากมลทินด้วยความเคารพอย่างยิ่ง

---

(Vuttagāthā)

(วุตตคาถา)

---

Puññenā’nena saṃsāramupadhi suci sappūrise vo paseve,

Tehā dinnaṃ sugāho suciparisaupeto arogo bhaveyyaṃ;

Dīghāyūko mahāpañña yasadhanasulābho ca kalyāṇamitto,

Lokādibbo ca maggo samamatiparivārova nibbānapatto.

ด้วยบุญนี้ ขอให้ข้าพเจ้าได้บำเพ็ญวัตรปฏิบัติอันบริสุทธิ์ในสังสารวัฏกับสัตบุรุษทั้งหลาย ขอให้ข้าพเจ้าเป็นผู้รับทานได้ดี มีบริษัทบริสุทธิ์ ปราศจากโรค ขอให้มีอายุยืน มีปัญญามาก ได้ลาภยศและทรัพย์ มีมิตรดี ขอให้เป็นผู้ประเสริฐในโลก และถึงพระนิพพานพร้อมด้วยบริวารที่เสมอกัน

---

(Saddharāgāthā)

(สัทธราคาถา)

---

Ka.

---

Nassati sāsane chanavutādhike ca tivise sate kaliyuge,

Dvesatacuddasādhikasahassake sakalaraṭṭhakaṃ khubhi gate;

Bhātikayuddhakena nagaraṃ tadā bhavati chārikā yatigaṇo,

Dukkhagato mahāpaharaṇehi jivitakhayampi eti piṭake.

พระศาสนาจะเสื่อมสูญในกาลียุคเมื่อล่วงไป ๓๙๖ ปี, เมื่อล่วงไป ๑๒๑๔ ปี แผ่นดินทั้งปวงจะปั่นป่วน, ด้วยสงครามระหว่างพี่น้อง เมืองนั้นจะกลายเป็นเถ้าถ่าน หมู่ภิกษุจะถึงความทุกข์ยากและสิ้นชีวิตด้วยอาวุธใหญ่ แม้พระไตรปิฎก (ก็จักเสื่อมสูญ)

---

(Bhaddakagāthā)

(ภัททกคาถา)

---

Kha.

---

Udisaka cetyakepi vikiriya nāsati dha so thiro sagaṇato,

Vijahiya purato ttaravaneka kumbhakaragāmakaṃ nivasaye;

Satagaṇakehi tattha janakopi ‘‘bhota idha vāsa sabbayatinaṃ,

Upaṭṭhahamī’’ti tamhi katipāhanaṃ vasati kho vimaṃsiya sukhaṃ.

แม้เจดีย์ที่อุทิศไว้ก็จะถูกทำลายและไม่มั่นคงจากหมู่คณะ, ทรงละทิ้งที่นั้นแล้วเสด็จไปประทับยังหมู่บ้านช่างหม้อหลายแห่งที่อยู่ข้างหน้า, ในที่นั้น ชนร้อยคนแม้ผู้เป็นบิดาก็กล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงพำนักอยู่ที่นี่ ข้าพเจ้าจะอุปัฏฐากเหล่าบรรพชิตทั้งปวง" ท่านจึงพำนักอยู่ในที่นั้นสิ้นกาลเล็กน้อย ทรงพิจารณาแล้วอยู่เป็นสุข

---

(Lalitagāthā)

(ลลิตคาถา)

---

Ga.

---

Tattha araññe ramito sucari saddhamma-timāni suyatīhi tipīko,

Dhūrasuyutto parigāhiya sujāto supaṭṭhāti kunadita-muyānaṃ;

So satamaccehi kataṃ nagari daṃ tassa ca pācina raha dhikakose,

Paccayanāyāsu da chāyabahuko suddhayatipi idha vasanakāle.

ในป่านั้น ผู้รื่นรมย์ ผู้ประพฤติดี ผู้ทรงพระไตรปิฎก ผู้มีศรัทธาและเคารพในพระสัทธรรม ผู้ประกอบด้วยธุระ ผู้ทรงไว้ซึ่งความดีงาม ผู้บำรุงอุทยานที่เต็มไปด้วยแม่น้ำ, เมืองที่สร้างโดยอำมาตย์ร้อยคนนั้น และในคลังสมบัติทางทิศตะวันออกของเมืองนั้น มีปัจจัยมากมาย มีร่มเงามาก แม้ภิกษุผู้บริสุทธิ์ก็อยู่ในที่นี้ในเวลานั้น

---

(Tanugāthā)

(ตนุกาคาถา)

---

Gha.

---

Phagguṇamāse chadine raciya niṭṭhaṃva gato paramari iminā-yaṃ,

Sijjhatu pemaṃ vata rakkhatu sudevo uda vaḍḍhatu jinavacane taṃ;

ในเดือนผัคคุณะ วันที่ ๖ ได้แต่งจบแล้วด้วยบทประพันธ์นี้ ขอความรักจงสำเร็จ ขอเทพเจ้าผู้ดีจงรักษา และขอให้ความเจริญในพระธรรมคำสอนของพระชินเจ้านั้นจงมีเถิด

---

Vāsamālinī niṭṭhitā.

วาสมาลินี จบแล้ว

---