นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
โลกนีติ
世间智语
๑. ปณฺฑิตกณฺโฑ
1. 智者篇
๑.
1.
โลกนีตึ [Pg.1] ปวกฺขามิ,นานาสตฺถสมุทฺธฏํ;
มาคเธเนว สงฺเขปํ,วนฺทิตฺวา รตนตฺถยํ.
我今宣说世间规范，撷采众典之粹英；以巴利语简要述之，顶礼三宝而为始。
๒.
2.
นีติโลเก ปุริสสฺส สาโร,มาตา ปิตา อาจริโยจ มิตฺโต;
ตสฺมา หิ นีตึ ปุริโส วิชญฺญา,ญาณี มหา โหติ พหุสฺสุโตจ.
母亲、父亲、老师与朋友，是人在世间规范中的核心；是故人应明规范，从而博学多闻、智慧增长。
๓.
3.
อลสสฺส กุโต สิปฺปํ,อสิปฺปสฺส กุโต ธนํ;
อธนสฺส กุโต มิตฺตํ,อมิตฺตสฺส กุโต สุขํ;
อสุขสฺส [Pg.2] กุโต ปุญฺญํ,อปุญฺญสฺส กุโต วรํ.
懒惰之人技艺无，无技之人财富无；无财之人友朋无，无友之人安乐无；无乐之人功德无，无德之人善报无。
๔.
4.
สิปฺปา สมํ ธนํ นตฺถิ,สิปฺปํ โจรา นคณฺหเร;
อิธ โลเก สิปฺปํ มิตฺตํ,ปรโลเก สุขาวหํ.
无有财富能等同技艺，技艺亦不为盗贼所夺；技艺于此世是友，于他世带来安乐。
๕.
5.
อปฺปกํ นาติมญฺเญยฺย,จิตฺเต สุตํ นิธาปเย;
วมฺมิโกทกพินฺทูว,จิเรน ปริปูรติ.
莫轻于微少，所闻存于心；犹如蚁垤与水滴，日久乃盈满。
๖.
6.
ขุทฺโทติ นาติมญฺเญยฺย,วิชฺชํ วา สิปฺปเมว วา;
เอกมฺปิ ปริโยทาตํ,ชีวิตกปฺปการณํ.
勿因微小而轻视，无论是知识或技艺；纵然仅精通其一，亦可作为维生之因。
๗.
7.
เสเล เสเล น มาณิกํ,คเช คเช น มุตฺติกํ;
วเน วเน น จนฺทนํ,ฐาเน ฐาเน น ปณฺฑิตํ.
非一一山皆有摩尼宝，非一一象皆有珍珠；非一一林皆有旃檀木，非一一处皆有智者。
๘.
8.
ปณฺฑิโต สุตสมฺปนฺโน,ยตฺถ อตฺถีติ เจ สุโต;
มหุสฺสาเหน [Pg.3] ตํ ฐานํ,คนฺตพฺพํว สุเตสินา.
若闻某处有博学多闻之智者，求学者当以大精进前往彼处。
๙.
9.
สิเน สิปฺปํ สิเน ธนํ,สิเน ปพฺพตมารุหํ;
สิเน กามสฺส โกธสฺส,อิเม ปญฺจ สิเน สิเน.
技艺缓缓得，财富缓缓聚，山岳缓缓登，贪欲与嗔恚缓缓（息），此五事皆应缓缓进行。
๑๐.
10.
สุติ สมฺมุติ สงฺขฺยาจ,โยคา นีติ วิเสสกา;
คนฺธพฺพา คณิกา เจว,ธนุ เพทา จ ปูรณา.
圣典、世俗学与算数，瑜伽、政术与辨别学；音乐、艺妓之术，弓术、吠陀及古籍。
๑๑.
11.
ติกิจฺฉา อิติหาสา จ,โชติ มายา จ ฉนฺทติ;
เกตุ มนฺตา จ สทฺทา จ,สิปฺปาฏฺฐารสกา อิเม.
医术、史传与占星，幻术、韵律与因明；咒语及声明，此为十八种技艺。
๑๒.
12.
อปุฏฺโฐ ปณฺฑิโต เภรี,ปชฺชุนฺโน เม โหติ ปุจฺฉิโต;
พาโล ปุฏฺโฐ อปุฏฺโฐปิ,พหุมฺปิ ภณเต สทา.
智者未被问时如大鼓（寂静），被问时则如雨云；愚者无论被问与否，总是喋喋不休。
๑๓.
13.
โปตฺถเกสุ จ ยํ สิปฺปํ,ปรหตฺเถสุ ยํ ธนํ;
ยถากิจฺเจ [Pg.4] สมุปฺปนฺเน,น ตํ สิปฺปํ น ตํ ธนํ.
技艺仅存于书中，财富仅存于他人之手；当要事发生时，那技艺非真技艺，那财富非真财富。
๑๔.
14.
ชลปฺปมาณํ กุมุทฺทนาลํ,กุลปฺปมาณํ วินโย ปมาณํ;
พฺยตฺติปฺปมาณํ กถีตวากฺยํ,ปถวิยา ปมาณํ ติณ มิลาตํ.
睡莲之茎是水之量度，律仪是家族之量度；言说是智慧之量度，枯草是土地之量度。
๑๕.
15.
อปฺปสฺสุโต สุตํ อปฺปํ,พหุํ มญฺญติ มานวา;
สินฺธูทกํ อปสฺสนฺโต,กูเป โตยํว มณฺฑุโก.
寡闻之人所闻甚少，却傲慢地自以为多；犹如井蛙未见大海之水，而以为井水为多。
๑๖.
16.
ปถมํ ปราชเย สิปฺปํ,ทุติยํ ปราชเย ธนํ;
ตติยํ ปราชเย ธมฺมํ,จตุตฺถํ กึ กริสฺสติ.
初败于技艺，再败于财富；三败于正法，至第四（败）时将如何？
๑๗.
17.
พฺยตฺต ปุตฺร กิมลโส,อพฺยตฺโต ภารหารโก;
พฺยตฺตโก ปูชิโต โลเก,พฺยตฺต ปุตฺร ทิเน ทิเน.
聪慧之子岂会懒惰？愚钝之人（仅为）负重者。聪慧者于世间受敬，聪慧之子日日（受敬）。
๑๘.
18.
มาตา เวรี ปิตา สตฺรุ,เกน พาเล น สิกฺขิตา;
สภามชฺเฌ [Pg.5] น โสภนฺติ,หํสมชฺเฌ พโกยถา.
母亲为敌，父亲为仇，因其未教导幼子；彼于会中不庄严，犹如鹭处天鹅群。
๑๙.
19.
กณฺฏกํ คิริ โก ติกฺขติ,โก อญฺชนํ มิคกฺขิกํ;
อุปฺปถํ ปลฺลเล โก สุคนฺธํ,กุล-ปุตฺต-รูโป โก ปวตฺตติ;
สามํ-ภาโว.
于荆棘之山，何者为锐利？于鹿之眼，何者为眼药？于歧路泥沼，何者为芬芳？于贵族之子，何者为仪表？皆是其自性。
๒๐.
20.
น รสํ อโกตมฺพุลํ,อธนสฺส, ลงฺกตมฺปิ;
อโลนกนฺตุ พฺยญฺชนํ,พฺยากรณํ อสิปฺปสฺส.
无灰之槟榔无味，贫者之装饰无益；无盐之菜肴无味，无艺者之言语无趣。
๒๑.
21.
สุสฺสุสา สุตสมฺปนฺโน,สุตาปญฺญาย ปวฑฺฒติ;
ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ,ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.
乐闻者具足多闻，由闻而智慧增长；以智慧了知义理，已知之义理带来安乐。
๒๒.
22.
โภชนํ เมถุนํ นิทฺทา,โคเณ โปเสปิ วิชฺชติ;
วิชฺชา วิเสโส โปสสฺส,ตํ หีโน โคสโม ภเว.
饮食、淫欲与睡眠，于牛于人皆存在；智慧乃人之殊胜处，无智慧者如牛畜。
๒๓.
23.
นตฺถิ วิชฺชาสมํมิตฺตํ,นจ พฺยาธิสโม ริปุ;
นจ [Pg.6] อตฺตสมํ เปมํ,นจ กมฺมสมํ พลํ.
无友如智慧，无敌如疾病；无爱如自爱，无力如业力。
๒๔.
24.
หํโส มชฺเฌ น กากานํ,สีโห คุนฺนํ น โสภเต;
คทฺรภมชฺเฌ ตุรงฺโค,พาลมชฺเฌ จ ปณฺฑิโต.
天鹅在乌鸦中不显，狮子在牛群中不显；骏马在驴群中（不显），智者在愚人中（不显）。
๒๕.
25.
ยาวชีวมฺปิ เจ พาโล,ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;
น โส ธมฺมํ วิชานาติ,ทพฺพิ สูปรสํ ยถา.
愚人虽终生亲近智者，亦不了知正法，犹如汤勺不知汤味。
๒๖.
26.
มุหุตฺตมปิ เจ วิญฺญู,ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;
ขิปฺปํ ธมฺมํ วิชานาติ,ชิวฺหา สูปรสํ ยถา.
智者虽片刻亲近贤者，能速了知正法，犹如舌头能知汤味。
๒๗.
27.
วินา สตฺถํ น คจฺเฉยฺย,สูโร สงฺคามภูมิยํ;
ปณฺฑิตฺวาทฺธคู วาณิโช,วิเทสคมโน ตถา.
勇士赴战场，智者、旅人、商人，以及远赴异国者，皆不应无伴而行。
๒๘.
28.
ธนนาสํ มโนตาปํ,ฆเร ทุจฺจริตานิ จ;
วญฺจนญฺจ [Pg.7] อวมานํ,ปณฺฑิโต น ปกาสเย.
财富之失、心中之忧、家中之恶行，以及所受之欺骗与轻辱，智者不应向外宣说。
๒๙.
29.
ปตฺตานุรูปกํ วากฺยํ,สภาวรูปกํ ปิยํ;
อตฺตานุรูปกํ โกธํ,โย ชานาติ ส ปณฺฑิโต.
了知言语应契合对象，爱语应契合集会，愤怒应契合自身者，彼是智者。
๓๐.
30.
อ-ธนสฺส รสํ ขาทา,อ-พลสฺส หถา นรา;
อ-ปญฺญสฺส วากฺย-กถา,อุมฺมตฺตก-สมา อิเม.
无财者贪食，无力者逞强；无慧者多言，此等同狂人。
๓๑.
31.
อนวฺหายํ คมยนฺโต,อ-ปุจฺฉา พหุ-ภาสโก;
อตฺต-คุณํ ปกาเสนฺโต,ติ-วิธํ หีน-ลกฺขณํ.
不请自来，不问多言，自夸其德，此三为劣相。
๓๒.
32.
อปฺป-รูโป พหุํ ภาโส,อปฺป-ปญฺโญ ปกาสิโต;
อปฺป-ปูโร ฆโฏ โขเภ,อปฺป-ขีรา คาวี จเถ.
形小而多言，慧浅而好扬；半满之罐多晃，少乳之牛多鸣。
๓๓.
33.
มณฺฑูเกปิ อุกฺเร สีเห,กากคฺคเห ปิเย ปิเย;
อ-ปณฺฑีปิ [Pg.8] ปณฺฑี หุตฺวา,ธีรา ปุจฺเฉ วเย วเย.
蛙于水蛇前如狮，鸦得食物唤同伴；愚者自充为智者，贤者待问而后言。
๓๔.
34.
มณฺฑูเกปิ อุกฺเร สีเห,สูกเรปิ อุเห ทีเป;
พิฬาเร สทิเส พฺยคฺเฆ,สพฺพ ธีเร สิปฺป-สเม.
蛙于水蛇前如狮，猪在高岛仍为猪；猫与猛虎有相似，诸贤技艺亦皆同。
๓๕.
35.
น ติตฺติ ราชา ธนมฺหิ,ปณฺฑิโตปิ สุ-ภาสิเต;
จกฺขุํปิ ปิย-ทสฺสเน,ชเล สาคโร น ติตฺติ.
君王于财不知足，智者于妙语亦不厌；眼于美色看不厌，大海于众水亦不饱。
๓๖.
36.
รูป-โยพฺพน-สมฺปนฺนา,วิสาถ-กุถ-สมฺภวา;
วิชฺชา-หีนา น โสภนฺติ,นิคนฺธา อิว กึสุกา.
容色青春虽具足，出身高贵大家族；若无学识则不耀，犹如无香之赤花。
๓๗.
37.
หีเน ปุตฺโต ราชามจฺโจ,พาล-ปุตฺโต จ ปณฺฑิโต;
อ-ธนสฺส ธนํ พหุ,ปุริสานํ น มญฺญถ.
卑贱之子为王臣，愚者之子为智者，贫者之财虽众多，世人不以为然。
๓๘.
38.
โย สิปฺป-โลเภน,พหุํ คณฺหาติ ตํ สิปฺปํ;
มูโคว [Pg.9] สุปินํ ปสฺสํ,กเถตุมฺปิ น อุสฺสเห.
若人出于贪心，虽习诸多技艺，却如哑人见梦，无法与人言说。
๓๙.
39.
ภิชฺเชตุํ กุมฺภกาโร,โสเภตุํ กุมฺภ ฆฏฺฏติ;
น ขิปิตุํ อปาเยสุ,สิสฺสานํ วุฑฺฒิ-การณา.
陶工击打陶器，非为破碎，乃为美观；教诲弟子非为抛入恶趣，实为令其增长。
๔๐.
40.
ตคฺครญฺจ ปลาเสน,โย นโร อุปนยฺหติ;
ปตฺตาปิ สุรภิ วายนฺติ,เอวํ ธีรูปเสวนา.
若人以香末裹叶，叶片亦随之芬芳；亲近贤者亦复如是。
ปณฺฑิตกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
智者品终。
สุชนกณฺโฑ
善人品
๔๑.
41.
สพฺภิเรว สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;
สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.
当与善士交往，当与善士亲近；了知善士之正法，能增善德不堕恶。
๔๒.
42.
จช ทุชฺชน สํสคฺคํ,ภช สาธุ สมาคมํ;
กร ปุญฺญมโหรตฺตึ,สร นิจฺจมนิจฺจตํ.
舍离恶人交往，亲近善士集会；日夜勤修福德，恒常忆念无常。
๔๓.
43.
ยถา [Pg.10] อุทุมฺพรปกฺกา,พหิรตฺตกเมวจ;
อนฺโต กิมีหิ สมฺปุณฺณา,เอวํ ทุชฺชนหทฺทยา.
犹如优昙钵果熟，外表虽红赤，内里实满虫；恶人之心亦如是。
๔๔.
44.
ยถาปิ ปนสาปกฺกา,พหิ กณฺฑกเมว จ;
อนฺโต อมตสมฺปนฺนา,เอวํ สุชนหทยา.
犹如菠萝蜜果熟，外表虽多刺，内里实满甘露；善人之心亦如是。
๔๕.
45.
สุกฺโขปิ จนฺทนตรุ น ชหาติ คนฺธํ,นาโค คโต นรมุเข น ชหาติ ลีฬํ;
ยนฺตาคโต มธุรสํ น ชหาติ อุจฺฉุ,ทุกฺโขปิ ปณฺฑิตชโน น ชหาติ ธมฺมํ.
檀香树虽枯干，其香不失；大象虽入人手，其威不减；甘蔗虽入机器，其甜不失；智者虽遭苦厄，其法不舍。
๔๖.
46.
สีโห นาม ชิฆจฺฉาปิ,ปณฺณาทีนิ น ขาทติ;
สีโห นาม กิโสจาปิ,นาคมํสํ น ขาทติ.
狮子虽饥饿，不食草叶等；狮子虽瘦弱，不食大象肉。
๔๗.
47.
กุล-ชาโต กุล-ปุตฺโต,กุล-วํส-สุรกฺขโต;
อตฺตนา ทุกฺข-ปตฺโตปิ,หีน-กมฺมํ น การเย.
出身高贵之子，善护家族之脉；自身虽遭苦难，亦不作卑劣之行。
๔๘.
48.
จนฺทนํ [Pg.11] สีตลํ โลเก,ตโต จนฺทํว สีตลํ;
จนฺท-จนฺทนสีตมฺหา,สาธุ วากฺยํ สุภาสิตํ.
世间檀香清凉，月光比之更清凉；然比月光与檀香更清凉者，乃善士之善说。
๔๙.
49.
อุเทยฺย ภาณุ ปจฺฉิเม,เมรุราชา นเมยฺยปิ;
สีตลา นรกคฺคิปิ,ปพฺพตคฺเค จ อุปฺปลํ.วิกเส น วิปรีตํ,สาธุวายฺยํ กุทาจนํ.
纵使太阳西升，须弥山王倾倒，地狱之火变凉，莲花山顶绽放，善士之言，也绝无颠倒之时。
๕๐.
50.
สุขา รุกฺขสฺส ฉายาว,ตโต ญาติ มาตา ปิตุ;
ตโต อาจริโย รญฺโญ,ตโต พุทฺธสฺสเนกธา.
树荫安乐，亲属父母之庇荫更安乐；师长国王之庇荫又更安乐，佛陀之庇荫则为无量安乐。
๕๑.
51.
ภมรา ปุปฺผมิจฺฉนฺติ,คุณมิจฺฉนฺติ สุชนา;
มกฺขิกา ปูติมิจฺฉนฺติ,โทสมิจฺฉนฺติ ทุชฺชนา.
蜜蜂欲求花朵，善人欲求功德；苍蝇欲求腐臭，恶人欲求过失。
๕๒.
52.
มาตาหีนสฺส ทุพฺภาสา,ปิตาหีนสฺส ทุกฺริยา;
อุโภ [Pg.12] มาตา ปิตา หีนา,ทุพฺภสาจ ทุกีริยา.
无母者多恶语，无父者多恶行；父母俱无者，恶语恶行兼具。
๕๓.
53.
มาตา เสฏฺฐสฺส สุภาสา,ปิตา เสฏฺฐสฺส สุกฺริยา;
อุโภ มาตา ปิตา เสฏฺฐา,สุภาสาจ สุกีริยา.
有贤母者多善语，有贤父者多善行；父母俱贤者，善语善行兼具。
๕๔.
54.
สงฺคาเม สูร-มิจฺฉนฺติ,มนฺตีสุ อกูตูหลํ;
ปิยญฺจ อนฺนปาเนสุ,อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตํ.
战场上需要勇士，议事中需要沉着者；饮食时需要亲爱者，事发时需要智者。
๕๕.
55.
สุนโข สุนขํ ทิสฺวา,ทนฺตํ ทสฺเสติ หึสิตุํ;
ทุชฺชโน สุชนํ ทิสฺวา,โรสยํ หึสมิจฺฉติ.
狗见到狗，露牙欲相害；恶人见到善人，生嗔欲加害。
๕๖.
56.
มา จ เวเคน กิจฺจานิ,กโรสิ การาเปสิ วา;
สหสา การิตํ กมฺมํ,มนฺโท ปจฺฉานุตปฺปติ.
莫急速行事，亦莫使人急速行事；仓促所作之业，愚者事后必追悔。
๕๗.
57.
โกธํ วิหิตฺวา น กทาจินโสเจ,มกฺขปฺปหานํ อิสโย อวณฺณยุํ;
สพฺเพส [Pg.13] ผารุส-วจํ ขเมถ,เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต.
舍弃嗔怒则永不忧愁，诸仙赞叹舍离抹杀；当忍一切粗恶之语，圣者说此为最上忍。
๕๘.
58.
ทุกฺโข นิวาโส สมฺพาเธ,ฐาเน อสุจิสงฺกเต;
ตโต อริมฺหิ อปฺปิเย,ตโตปิ อกตญฺญุนา.
居于狭窄处是苦，于不净可疑处是苦；与怨敌、不悦之人相处更苦，与忘恩负义者相处则最苦。
๕๙.
59.
โอวาเทยฺยานุสาเสยฺย,คาปกา จ นิวารเย;
สตญฺหิ โส ปิโย โหติ,อสตํ โหติ อปฺปิโย.
应劝诫与教导，并制止恶行；他因此为善人所爱，为恶人所不喜。
๖๐.
60.
อุตฺตมตฺตนิวาเตน,สูรํ เภเทน นิชฺชเย;
นีจํ อปฺปก ทาเนน,วีริเยน สมํ ชเย.
以谦下征服高贵者，以离间征服勇士；以微薄布施征服卑劣者，以精进征服与己相等者。
๖๑.
61.
น วิสํ วิสมิจฺจาหุ,ธนํ สงฺฆสฺส อุจฺจเต;
วิสํ เอกํว หนติ,สพฺพํ สงฺฆสฺส สนฺตกํ.
人们不说毒是毒，僧伽之财物被称为毒；毒仅能害一人，僧伽之所有物则毁灭一切。
๖๒.
62.
ชวเน ภทฺรํ ชานนฺติ,พลิทฺทญฺจ วาเหนา;
ทุเหน [Pg.14] เธนุํ ชานนฺติ,ภาสมาเนน ปณฺฑิตํ.
以奔跑识良马，以负重识力牛；以挤奶识乳牛，以言谈识智者。
๖๓.
63.
ธนมปฺปมฺปิ สาธูนํ,กูเป วาริว นิสฺสโย;
พหุํ อปิ อสาธูนํ,นจ วารีว อณฺณเว.
善人之财虽少，亦如井水可为依怙；恶人之财虽多，却如海水不可取用。
๖๔.
64.
นชฺโช ปิวนฺติ โน อาปํ,รุกฺขา ขาทนฺติ โน ผลํ;
วสฺสนฺติ กฺวจิ โน เมฆา,ปรตฺถาย สตํ ธนํ.
河流不饮自身之水，树木不食自身之果；云朵不为己处降雨，善人之财富乃为利他。
๖๕.
65.
อปตฺเถยฺยํ น ปตฺเถยฺย,อ จินฺเตยฺยํ น จินฺตเย;
ธมฺมเมว สุจินฺเตยฺย,กาลํ โมฆํ น อจฺจเย.
不应希求不当求者，不应思惟不当思者；唯应善思正法，莫使光阴虚度。
๖๖.
66.
อจินฺติตมฺปิ ภวติ,จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ;
น หิ จินฺตามยา โภคา,อิตฺถิยา ปุริสสฺสวา.
未曾思虑之事亦会发生，已然思虑之事亦会消逝；财富并非由思虑而得，无论男女皆是如此。
๖๗.
67.
อสนฺตสฺส ปิโย โหติ,สนฺเต น กุรุเต ปิยํ;
อสตํ [Pg.15] ธมฺมํ โรเจติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.
喜爱恶人，不亲善人；乐于恶法，此乃败亡之门。
สุชนกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
善人品终。
๔. พาลทุชฺชนกณฺโฑ
4. 愚恶人品
๖๘.
68.
อติปฺปิโย น กาตพฺโพ,ขโล โกตูหลํ กโร;
สิรสา วหฺยมาโนปิ,อฑฺฒปูโร ฆโฏ ยถา.
莫与恶人过于亲近，恶人会制造喧嚣；犹如半满之水壶，即便顶在头上亦会晃荡作响。
๖๙.
69.
สปฺโป ทุฏฺโฐ ขโล ทุฏฺโฐ,สปฺโป ทุฏฺฐตโร ขโล;
มนฺโตสเธหิ โส สปฺโป,ขโล เกนุปสมฺมติ.
蛇恶，恶人亦恶；恶人比蛇更恶。蛇可以咒语和药物平息，恶人又能以何平息？
๗๐.
70.
โย พาโล มญฺญติ พาลฺยํ,ปณฺฑิโต วาปิ เตน โส;
พาโลว ปณฺฑิตมานี,โส เว พาโลติ วุจฺจติ.
若愚者自知其愚，彼因此实为智者；若愚者自以为智，彼实被称为愚者。
๗๑.
71.
มธุํว มญฺญตี พาโล,ยาว ปาปํ น ปจฺจติ;
ยทาจ [Pg.16] ปจฺจตี ปาปํ,อถ ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
愚者视恶如蜜，直至其恶未熟；当恶业成熟时，愚者即遭受痛苦。
๗๒.
72.
น สาธุ พลวา พาโล,สหสา วินฺทเต ธนํ;
กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ,นิรยํ โสปปชฺชติ.
愚而有力非善事，他以暴力获取财富；身坏命终时，此无慧者堕入地狱。
๗๓.
73.
ฆเร ทุฏฺโฐ จ มูสีโก จ,วเน ทุฏฺโฐ จ วานโร;
สกุเณ จ ทุฏฺโฐ กาโก,นเร ทุฏฺโฐจ พฺราหฺมโณ.
家中之恶者是鼠，林中之恶者是猴；鸟中之恶者是乌鸦，人中之恶者是婆罗门。
๗๔.
74.
ทีฆา ชาครโต รตฺติ,ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ;
ทีโฆ พาลาน สํสาโร,สทฺธมฺมํ อ-วิชานตํ.
于不眠者夜漫长，于疲惫者路漫长；于不知正法之愚者，轮回漫长。
๗๕.
75.
ติล มตฺตํ ปเรสํว,อปฺป โทสญฺจ ปสฺสติ;
นาฬิเกรมฺปิ สโทสํ,ขล-ชาโต น ปสฺสติ.
他见他人芝麻许，些微过失亦能见；于己之过如椰子，恶人却视而不见。
๗๖.
76.
นตฺตโทสํ ปเร ชญฺญา,ชญฺญา โทสํ ปรสฺสตุ;
คุยฺเห [Pg.17] กุมฺโม องฺคานิ,ปร โทสญฺจ ลกฺขเย.
不知自身之过，反知他人之过；如龟藏匿肢体，却窥他人之失。
๗๗.
77.
ปณฺฑิตสฺส ปสํสาย,ทณฺโฑ พาเลน ทียเต;
ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตเนว,วณฺณิโตว สุวณฺณิโต.
因赞扬智者，愚者施以杖击；智者由智者所赞，方为善赞。
๗๘.
78.
ลุทฺธํ อตฺเถน คณฺเหยฺย,ถทฺธํ อญฺชลิ กมฺมุนา;
ฉนฺทานุวตฺติยา มูฬฺหํ,ยถาภูเตน ปณฺฑิตํ.
以财物摄贪婪者，以合掌摄骄慢者；以顺意摄愚痴者，以如实摄智慧者。
พาลทุชฺชนกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
愚恶人品终。
๔. มิตฺตกณฺโฑ
4. 亲友品
๗๙.
79.
หิตกาโร ปโร พนฺธุ,พนฺธูปิ อหิโต ปโร;
อ หิโต เทหโช พฺยาธิ,หิตํ อรญฺญโมสธํ.
行善之外人是亲属，无益之亲属是外人；身生之疾为害，林中之药为益。
๘๐.
80.
ปโรกฺเข คุณ-หนฺตารํ,ปจฺจกฺเข ปิยวาทินํ;
วชฺเชยฺย [Pg.18] ตาทิสํ มิตฺตํ,วิสกุมฺเภ ยถา มธุํ.
背后毁其德，当面说爱语；应远离如是友，如毒瓶中蜜。
๘๑.
81.
ธนหีเน จเช มิตฺโต,ปุตฺตทารา สโหทรา;
ธนวนฺตํว เสวนฺติ,ธนํ โลเก มหา สขา.
贫困者，友、妻、子、兄弟皆舍离；而富裕者，彼等皆追随。财富乃世间大友。
๘๒.
82.
ชาเนยฺย เปเสน ภจฺจํ,พนฺธุํ วาปิ ภยาคเต;
อปฺปกาสุ ตถา มิตฺตํ,ทารญฺจ วิภวกฺขเย.
以使命了知仆人，于怖畏来时了知亲属，于匮乏时了知朋友，于财富尽时了知妻子。
๘๓.
83.
โส พนฺธุ โย หิเต ยุตฺโต,ปิตโร โหนฺติ โปสโก;
ตํ มิตฺตํ ยตฺถ วิสฺสาโส,สา ภริยา จ ยสฺส นิพฺพูติ.
致力于利益者是亲属；养育者是父母；可信赖者是朋友；带来安宁者是妻子。
๘๔.
84.
น วิสฺสเส อ-วิสฺสตฺตํ,มิตฺตญฺจาปิ น วิสฺสเส;
กทาจิ กุปิโต มิโต,สพฺพํ โทสํ ปกาสเย.
莫信不亲信者，亦莫尽信于友；朋友一旦愤怒，将揭露所有过失。
๘๕.
85.
สกึ ทุฏฺฐญฺจ โย มิตฺตํ,ปุน สนฺธิตุมิจฺฉติ;
โส [Pg.19] มจฺจุํ อุปคณฺหาติ,คพฺภมสฺสตรี ยถา.
于一度加害之友，而复欲与之和好者，彼乃自取其死，犹如母骡之怀胎。
๘๖.
86.
วเห อ-มิตฺตํ ขนฺเธน,ยาว กาโล อนาคโต;
ตเมว อาคเต กาเล,เสเล ภินฺเท ฆฏํ อิว.
当以肩负敌，直至时机未至；时机到来时，应摧毁之，如砸瓶于岩石。
๘๗.
87.
อิณเสโส อคฺคิเสโส,สตฺรุเสโส ตเถว จ;
ปุนปฺปุนํ วิวฑฺฒนฺติ,ตสฺมา เสสํ น การเย.
债之余、火之余，以及敌之余，彼等将一再增长。是故，不应留有残余。
๘๘.
88.
ปทุมํว มุขํ ยสฺส,วาจา จนฺทน สีตลา;
ตาทิสํ โนปเสเวยฺย,หทเยตุ หลาหลํ.
其面如莲花，其语清凉如栴檀；然心怀剧毒，如是之人不应亲近。
๘๙.
89.
น เสเว ผรุสํ สามึ,นจ เสเวยฺย มจฺฉรึ;
ตโต อปคฺคณฺหํ สามึ,เนว นิคฺคหิตํ ตโต.
莫侍奉粗暴之主，亦莫侍奉悭吝之主；从彼等处，既无摄受，亦无折伏。
๙๐.
90.
สิงฺคี ปญฺญาส หตฺเถน,วชฺเช สเตน วาชินํ;
หตฺถึ [Pg.20] ทนฺตึ สหสฺเสน,เทส จาเคน ทุชฺชนํ.
有角者避五十肘，马避一百肘，有牙之象避一千肘，恶人则舍国而避之。
๙๑.
91.
กุเทสญฺจ กุมิตฺตญฺจ,กุกุลญฺจ กุพนฺธวํ;
กุทารญฺจ กุทาสญฺจ,ทูรโต ปริวชฺชเย.
恶国、恶友、恶家庭、恶亲属、恶妻、恶仆，皆应远远避之。
๙๒.
92.
โรคาตุเร จ ทุพฺภิกฺเข,พฺยสเน สตฺตุ วิคฺคเห;
ราชทฺวาเร สุสาเน จ,เย ติฏฺฐนฺติ สุมิตฺตกา.
于病苦时、于饥馑时、于灾难时、于敌对时、于王门、于冢间，能站立身旁者，是为善友。
๙๓.
93.
สีตวาโจ พหุมิตฺโต,ผรุโส อปฺปมิตฺตโก;
อุปมํ เอตฺถ ญาตพฺพา,จนฺท-สูริย-ราชูนํ.
言语温和者多友，言语粗暴者少友；于此当知月、日、诸王之譬喻。
มิตฺตกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
亲友品终。
๕. อิตฺถิกณฺโฑ
5. 妇女品
๙๔.
94.
โกกิลานํ สทฺทํ รูปํ,นารีรูปํ ปติพฺพตา;
วิชฺชา [Pg.21] รูปํ อ-รูปานํ,ขมา รูปํ ตปสฺสินํ.
杜鹃之美在声音，妇女之美在贞节；无形者之美在智慧，苦行者之美在忍辱。
๙๕.
95.
อิตฺถีนญฺจ ธนํ รูปํ,ปุริสานํ วิชฺชา ธนํ;
ภิกฺขูนญฺจ ธนํ สีลํ,ราชานญฺจ ธนํ พลํ.
妇女之财是美貌，男人之财是智慧；比丘之财是戒行，国王之财是力量。
๙๖.
96.
ตปสฺสิโน กิสา โสภา,ถูลา โสภา จตุปฺปทา;
ปุริสา วิชฺชวา โสภา,อิตฺถี โสภาส สามิกา.
苦行者瘦为美，四足兽肥为美；男子有智为美，妇女有夫为美。
๙๗.
97.
ปญฺจ รตฺยา สุคนฺธพฺพา,สตฺต รตฺยา ธนุคฺคหา;
เอก มาสา สุภริยา,อฑฺฒ มาสา สิสฺสา มลา.
香过五夜，弓手过七夜，贤妻过一月，弟子过半月，皆成垢。
๙๘.
98.
หึ รมติ ปง,หง รมติ โปก.ถี รมติ ปุ,ขุ รมติ ธํ.
蛇乐于泥，鹅乐于池，女乐于男，鸦乐于尸。
๙๙.
99.
ชิณฺณมนฺนํ ปสํเสยฺย,ทารญฺจ คตโยพฺพนํ;
รณา ปุนาคตา สูรํ,สสฺสญฺจ เคหมาคตํ.
当赞叹陈旧之食，与青春已逝之妻，从战场归来之勇士，以及收成归家之谷物。
๑๐๐.
100.
ทฺวตฺติ-ปติกา [Pg.22] นารี จ,ภิกฺขุ ทฺวตฺติ-วิหาริโก;
ทฺวตฺติ-ปาส-มุตฺโต ปกฺขี,กต-มายา พหูถรํ.
有三十二夫之妇女，住三十二寺之比丘，脱三十二网之飞鸟，彼等多行诡计。
๑๐๑.
101.
ทุชฺชนํ ปหาราทเม,มิตฺตํ ทเม อ-ภาณิกา;
อิตฺถิญฺจ พฺยสนา ทเม,ราคินํ อปฺป โภชนา.
以打击调伏恶人，以不语调伏朋友，以灾患调伏妇女，以少食调伏贪者。
๑๐๒.
102.
น รตฺติ วินา จนฺทิมา,วีจึ วินา จ อณฺณโว;
หํสํ วินา โปกฺขรณี,ปตึ กญฺญาจ โสภเต.
无月之夜不美，无浪之海不美，无鹅之莲池不美，有夫之女方美。
๑๐๓.
103.
ปตินา ชนิโต โภโค,อิตฺถิยาว สํโคปฺปิโต;
ปุริโสว หิ ปธาโน,อิตฺถี สุตฺตํว สูจิยา.
财富由夫所生，由妻所守护；男子实为主导，妇女如针之线。
๑๐๔.
104.
สพฺพานที วงฺกนที,สพฺเพ กฏฺฐมยา วนา;
สพฺพิตฺถิโย กเร ปาปํ,ลภมาเน นิวาตเก.
所有河流皆弯曲，所有森林皆是木；所有妇女，若得隐蔽处，皆会作恶。
๑๐๕.
105.
วิวาทสีลึ [Pg.23] อุสูยภาณินึ,สมฺปสฺสตณฺหึ พหุปากภุตฺตินึ;
อคฺคนฺตภุตฺตึ ปรเคหวาสินึ,นารึ จเช ปุตฺตสตมฺปิ ปูมา.
好争论、言嫉妒、见欲、多食、先食、好访他家之妇女，纵有百子，男人亦应舍弃。
๑๐๖.
106.
ภุตฺเตสุ มณฺเฑสุ ชนีว กนฺตินี,คุยฺเหจ ฐาเน ภคินีว หิริณี;
กมฺเมสุ ปตฺเตสุ กโรติ ทาสีว,ภเยสุ มนฺตี สยเนสุ รามเย;
รูปีสุ สิกฺขี กุปเนสุ ขนฺตินี,สา นารี เสฏฺฐาติ วทนฺติ ปณฺฑิตา;
กายสฺส เภทาจ ทิเวภเวยฺย สา.
于饮食妆饰，如母般可爱；于私密之处，如姐妹般羞怯；于工作事务，如女仆般勤劳；于危难之时，如谋士般献策；于卧榻之上，令夫欢喜；于容貌善于修饰，于愤怒时能忍耐。智者说，此女最为殊胜。身坏之后，她将投生天界。
๑๐๗.
107.
สามา มิคกฺขี ตนุมชฺฌคตฺตา,สูรู สุเกสี สมทนฺตปนฺตี;
คมฺภีรนาภี ยุวตี สุสีลี,หีเน กุเล ชาตาปิ วิวาหฺยา.
肤色健康，眼如小鹿，身材苗条，体态优美，秀发美丽，牙齿整齐，肚脐深邃，品德良好的年轻女子，即使出身低微，亦适合娶为妻子。
๑๐๘.
108.
สรทํรตุ-กาลานํ,ภริยานํ รูปวตี;
เชฏฺโฐ ปธานํ ปุตฺตานํ,ทิสานํ อุตฺตราทิสา.
于诸季节中，秋季最胜；于诸妻子中，美貌者最胜；于诸子中，长子最胜；于诸方向中，北方最胜。
๑๐๙.
109.
ยา อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ,ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;
สามิกํ [Pg.24] อปจาเยยฺย,อินฺทํว ปาริจาริกา.
若有女子欲生生世世为男子，当恭敬其夫，如侍女恭敬帝释。
๑๑๐.
110.
โย อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ,ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;
ปรทานํ วิวชฺเชยฺย,โธตปาโทว กทฺทมํ.
若有男子欲生生世世为男子，当避免他人之妻，如净足避污泥。
๑๑๑.
111.
อติกฺกนฺต วโย โปโส,อาเนติ ติมฺพรุตฺตนึ;
ตสฺสา อิสฺสา อสทฺธาติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.
年华老去的男人，娶了像丁巴鲁(timbaru)果一样娇嫩的少女为妻；出于对她的嫉妒与不信任，那是他败亡的开端。
อิตฺถิกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
妇女篇终。
๖. ราชกณฺโฑ
6. 国王篇
๑๑๒.
112.
เอกยามํ สเย ราชา,ทฺวิยามญฺเญว ปณฺฑิโต;
ฆราวาโส ติยามํว,จตุยามํ ตุ ยาจโก.
君王一更眠，智者二更眠；家主三更眠，乞者四更眠。
๑๑๓.
113.
ธนวา สุตวา ราชา,นที เวชฺโช จิเมปญฺจ;
ยตฺถ [Pg.25] เทเส น วิชฺชนฺติ,น ตตฺถ ทิวสํ วเส.
富者、博学者、国王、河流、医师此五者，若某地无此等，不应居留一日。
๑๑๔.
114.
ยสฺมึ ปเทเส น มาโน,น เปมํ นจ พนฺธวา;
นจ วิชฺชาคโม โกจิ,น ตตฺถ ทิวสํ วเส.
若某地无尊敬、无爱、无亲友，亦无任何学问可得，不应居留一日。
๑๑๕.
115.
อปุตฺตกํ ฆรํ สุญฺญํ,รฏฺฐํ สุญฺญํ อราชกํ;
อ สิปฺปสฺส มุขํ สุญฺญํ,สพฺพ สุญฺญํ ทลิทฺทกา.
无子之家空，无王之国空；无技艺之口空，贫者一切皆空。
๑๑๖.
116.
ธนมิจฺเฉยฺย วาณิชฺโช,วิชฺชมิจฺเฉ ภเชสุตํ;
ปุตฺตมิจฺเฉ ตรุณิตฺถึ,ราชามจฺจํ วสํ คเม.
商人欲求财富，求知者当亲近博学之人；求子者当娶年轻女子，为王臣者当顺从君主。
๑๑๗.
117.
นฏฺโฐยติ อสนฺตุฏฺโฐ,สนฺตุฏฺโฐ จ มหีปติ;
ลชฺชา จ คณิกา นฏฺฐา,นิลฺลชฺชา กุลธีติกา.
不满足者会毁灭，知足者则成为大地之主；知耻的妓女会毁灭，无耻的良家女也会毁灭。
๑๑๘.
118.
ปกฺขีนํ พลมากาโส,มจฺฉานมุทกํ พลํ;
ทุพฺพลสฺส [Pg.26] พลํ ราชา,กุมารานํ รุทํ พลํ.
鸟之力是天空，鱼之力是水；弱者之力是国王，孩童之力是哭泣。
๑๑๙.
119.
ขมา ชาคริยุฏฺฐานํ,สํวิภาโค ทยิกฺขณา;
นายกสฺส คุณา เอเต,อิจฺฉิตพฺพา สตํ คุณา.
忍耐、警觉、精进、分享、慈悲，此等是领袖之德；善人当求此等德。
๑๒๐.
120.
สกึ วทนฺติ ราชาโน,สกึ สมณพฺราหฺมณา;
สกึ สปฺปุริสา โลเก,เอส ธมฺโม สนนฺตโน.
国王只说一次，沙门与婆罗门只说一次；世间善人只说一次，此是永恒之法。
๑๒๑.
121.
อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ,อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;
ราชา อนิสมฺมการี น สาธุ,ปณฺฑิโต โกธโน ตํปิ น สาธุ.
懒惰、享乐之居家者不好；不自制之出家者不好；不经思虑而行之国王不好；易怒之智者亦不好。
๑๒๒.
122.
พหโว ยตฺถ เนตฺตาโร,สพฺเพ ปณฺฑิตมานิโน;
สพฺเพ มหตฺตมิจฺฉนฺติ,เตสํ กมฺมํ วินสฺสติ.
若有许多领导者，皆自以为是智者；皆欲求尊大，彼等之事业将毁灭。
๑๒๓.
123.
อายํ ขยํ สยํ ชญฺญา,ราชา สยํ กตากตํ;
นิคฺคเห [Pg.27] นิคฺคเหตพฺพํ,ปคฺคเห ปคฺคหารหํ.
国王当自知收入与支出，当自知所作与未作；应惩罚者当惩罚，应赞扬者当赞扬。
๑๒๔.
124.
ปิฏฺฐิโตกฺกํ นิเสเวยฺย,กุจฺฉินาว หุตาสนํ;
สามิกํ สพฺพภาเคน,ปรโลกํ อโมหวา.
应当背朝太阳，腹朝火堆；应当全身心地侍奉主人；应当无迷惑地对待来世。
๑๒๕.
125.
อคฺคิ อาโป อิตฺถิมูฬฺโห,สปฺโป ราช-กุลานิจ;
อปยนฺเตน คนฺตพฺพา,อจฺเจก-ปาณหารกา.
火、水、愚痴的女人、蛇以及王族——应当远离这些，因为它们会突然夺去生命。
๑๒๖.
126.
ปทุฏฺฐ-ภริย-สํวาโส,ปทุฏฺฐ จิตฺต ทาสโก;
ส-สปฺเป จ ฆเร วาโส,มจฺจุ เอว น สํสโย.
与恶妻同住，与心怀恶意的仆人同住，与有蛇之家同住，无疑是死亡。
๑๒๗.
127.
มูฬฺห สิสฺโส ปเทเสน,กุนารี ภรเณน จ;
อสตา สมฺปโยเคน,ปณฺฑิโตปฺปวสีทติ.
因教导愚痴的弟子、因供养坏女人、因与恶人交往，即使是智者也会沉沦。
๑๒๘.
128.
มาตา ปุตฺตกรํ ปาปํ,สิสฺสปาปํ คุรุกตา;
ราชา [Pg.28] รฏฺฐกรํ ปาปํ,ราชปาปํ ปุโรหิโต.
儿子所造之恶，归于母亲；弟子所造之恶，归于老师；国家所造之恶，归于国王；国王所造之恶，归于国师。
๑๒๙.
129.
อโกเธน ชิเน โกธํ,อสาธุํ สาธุนา ชิเน;
ชิเน มจฺฉรึ ทาเนน,สจฺเจนาลีกวาทินํ;
以无嗔战胜嗔怒，以善战胜不善；以布施战胜悭吝，以真实战胜妄语者。
๑๓๐.
130.
อทนฺตํ ทมนํ ทานํ,ทานํ สพฺพตฺถ สาธกํ;
ทาเนน ปิย วาจาย,อุนฺนมนฺติ นมนฺติ จ;
布施能调伏未调伏者，布施在一切处皆能成就；通过布施和爱语，能使高傲者谦卑，使谦卑者高尚。
๑๓๑.
131.
ทานํ สิเนหเภสชฺชํ,มจฺเฉรํ โทสโนสธํ;
ทานํ ยสสฺสี เภสชฺชํ,มจฺเฉรํ กปโณสธํ.
布施是爱之药，悭吝是恨之药；布施是名声之药，悭吝是贫穷之药。
๑๓๒.
132.
พหูนมปฺปสารานํ,สามคฺคิยา ชยํ ชเย;
ติเณหิ วตฺตเต โยตฺตํ,เตน นาโคปิ พชฺฌเต.
众多微弱者，以团结而获胜；草能拧成绳，以此亦能缚象。
๑๓๓.
133.
สหาโย อสมตฺโถปิ,เตชสา กึกริสฺสติ;
นิวาเต [Pg.29] ชลิโต อคฺคิ,สยเม วูปสมฺปติ.
即使是有能力的人，若没有朋友相助，凭其威力又能做什么呢？就像在无风之处点燃的火，自己就会熄灭。
๑๓๔.
134.
น รญฺญา สมกํ ภุญฺเช,กามโภคํ กุทาจนํ;
อากปฺปํ รส ภุตฺตึวา,มาลา คนฺธ วิเลปนํ;
วตฺถํ สพฺพอลงฺการํ,น รญฺญา สทิสํ กเร.
不应与国王同食，绝不应共享欲乐；在举止、口味、饮食、花鬘、香、涂油、衣物及一切饰品上，皆不应与国王相似。
๑๓๕.
135.
น เม ราชา สขา โหติ,น ราชา โหติ เมถุโน;
เอโส สามิโก มยฺหนฺติ,จิตฺเต นิฏฺฐํ สุถาปเย.
国王非我友，国王非我伴侣；此是我的主人，当在心中确立此念。
๑๓๖.
136.
นาติทูเร ภเช รญฺโญ,นาจฺจาสนฺโนปวาตเก;
อุชุเก นาตินินฺเน จ,น ภเช อุจฺจมาสเน.ฉโทเส วชฺเช เสวโก,ติฏฺเฐ อคฺคึว สํยโต.
不应离国王太远，不应太近或在上风处；不应在正前方或过低处，也不应坐于高座。侍者当避免此六种过失，如对火般保持克制。
๑๓๗.
137.
คุณี สพฺพญฺญุ ตุลฺโยปิ,นโสภติ อนิสฺสโย;
อนคฺฆโมปิ [Pg.30] มณิเสฏฺโฐ,เหมํ นิสฺสาย โสภติ.
有德者即使等同于一切知者，若无所依凭亦不显耀；无价之宝珠，依附于黄金方显光彩。
ราชกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
王篇终。
๗. ปกิณฺณกกณฺโฑ
7. 杂篇
๑๓๘.
138.
อิตฺถิมิสฺเส กุโตสีลํ,มํส ภกฺเข กุโตทยา;
สุรา ปาเน กุโตสจฺจํ,มหาโลเภ กุโตหิรี;
มหาตนฺเท กุโตสิปฺปํ,มหา โกเธ กุโตธนํ.
与女人厮混何来戒行？食肉者何来慈悲？饮酒者何来真诚？大贪者何来惭愧？大懒者何来技艺？大怒者何来财富？
๑๓๙.
139.
สุรา โยโค วิกาโล จ,สมชฺช จรณาลสํ;
ขิฑฺฑาธุตฺโต ปาปมิตฺโต,โภคนาสมุขา อิเม.
沉溺于酒、非时游荡、流连聚会、懒惰、赌博、结交恶友，这些是财富毁灭之门。
๑๔๐.
140.
ทิวา นาทิกฺขา วตฺตพฺพํ,รตฺโต นาวจเนน จ;
สญฺจเรยฺย ภยา ภีโต,วเน วนจรี ยถา.
白日不应显露，夜晚不应出声；当因恐惧而行动，如同林中之兽。
๑๔๑.
141.
ชีวนฺตาปิ มตาปญฺจ,พฺยาเสน ปริกิตฺติตา;
ทุกฺขิโต [Pg.31] พฺยาธิโตมูฬฺโห,อิณวา นิตฺยเสวโก.
毗耶娑(Byāsa)宣说，有五种人虽生犹死：痛苦者、患病者、愚痴者、负债者及恒常为人仆役者。
๑๔๒.
142.
อนาคตํ ภยํ ทิสฺวา,ทูรโต ปริวชฺชเย;
อาคตญฺจ ภยํ ทิสฺวา,อ ภีโต โหติ ปณฺฑิโต.
预见未来之危险，当远远避开；面对已至之危险，智者则无所畏惧。
๑๔๓.
143.
นิทฺทาลุโก ปมตฺโตจ,สุขตฺโต โรควาลโส;
มหิจฺโฉ กมฺมาราโมจ,สตฺเต เต สตฺถวชฺชิตา.
嗜睡者、放逸者、贪乐者、病人、懒惰者、大欲者及乐于俗务者，此七种人为导师所舍离。
๑๔๔.
144.
ทุคฺคตํ คจฺฉ เห ลาภ,ลาภี ลาเภน ปูรติ;
ถเล ปวสฺส ปชฺชุนฺน,สินฺธุ อาเปน ปูรติ;
นตฺถิทํ กมฺมปฺปธานกํ.
利益啊，请去往不幸者之处！然而，得利者为利所充满。雨神(Pajjunna)啊，请降雨于旱地！然而，大海为水所充满。此非业力所主导。
๑๔๕.
145.
น หิ โกจิ กเต กิจฺเจ,กตฺตารํ สมุเปกฺขเต;
ตสฺมา สพฺพานิ กิจฺจานิ,สาว เสเสน การเย.
事情一旦完成，便无人再理会其作者；因此，办理一切事务，都应留有余地。
๑๔๖.
146.
ตูลํ สลฺลหุกํ โลเก,ตโต จาปลฺล-ชาติโก;
ตโต [Pg.32] วุฑฺฒ มโนวาโท,ปมตฺโต พุทฺธสาสเน.
世间棉花甚为轻，比它更轻浮躁人；比他更轻老者言，佛法之中放逸人。
๑๔๗.
147.
ปาสาณฉตฺตํ ครุกํ,ตโต เทวานจิกฺขณํ;
ตโต วุฑฺฒานโมวาโท,ตโต พุทฺธสฺส สาสนํ.
石伞沉重，比其更重者是天神之教诫；比其更重者是长者之训诫；比其更重者是佛陀之教法。
๑๔๘.
148.
กายสฺส ทกฺขิณ หตฺโถ,โทโส เอตฺถ กนิฏฺฐโก;
กณฺณ ฆานาน-มกฺขีนํ,วาโม ตุ ปาท-ปาสโก.
身体的右手；于此，瞋恚为小。耳、鼻与眼；左足则为罗网。
๑๔๙.
149.
ตมฺพูลสฺส มชฺฌ ปตฺเต,กุเวโร รกฺขตี สทา;
มูลมฺหิ รกฺขติ ยกฺโข,อคฺคมฺหิ กาลกณฺณิกา;
ตานิ ภุญฺเชยฺย ฉินฺทิตฺวา,สิรี เอวํ ปวฑฺฒติ.
槟榔叶之中部，俱毗罗(Kuvera)常守护；其根部由夜叉守护，其尖端则有黑耳女鬼(Kālakaṇṇikā)。切除这些部分后食用，如是则吉祥增长。
๑๕๐.
150.
สมฺปุณฺณรกฺโข พฺรหฺมาว,อจฺจุรกฺโข จ พิสฺสโณ;
ตสฺมา หิ เต ปูชยนฺตุ,สทา มาเนนฺติ ตํ นรํ.
圆满守护似梵天，不朽守护是毗湿奴(Bissaṇo)；是故众人当敬奉，恒常尊崇彼贤人。
๑๕๑.
151.
โคณา [Pg.33] หิ สพฺพคิหีนํ,โปสกา โภคทายกา;
ตสฺมา หิ มาตา ปิตูว,มานเย สกฺกเรยฺย จ.
牛实为所有居家者之滋养者与财富给予者；是故，应如父母般敬爱与尊重。
๑๕๒.
152.
เยจ ขาทนฺติ โคมํสํ,มาตุ มํสํว ขาทเร;
มเตสุ เตสุ คิชฺฌานํ,ทเท โสเต จ วาหเย.
凡食牛肉者，如食母亲肉；彼等命终后，秃鹫啄其耳，血流不止。
๑๕๓.
153.
คุรุสิทฺโธ สิปฺปารมฺโภ,รวิ โสกฺรา จ มชฺฌิโม;
น สิปฺโป พุทฺธจนฺทโร,โสรี องฺคาจ มรณํ.
周四开启技艺则成功，周日与周五则中等；周三与周一不宜学艺，周六与周二则致死。
๑๕๔.
154.
อฏฺฐมิยํ คุรุํ หนฺติ,สิสฺสํ หนฺติ จตุทฺทสึ;
สิปฺปํ หนฺติ ทส สิปฺปํ,มาตาปิตา จ ปุณฺณมึ.
初八日伤害老师，十四日伤害学生；初十日伤害技艺，月圆日伤害父母。
๑๕๕.
155.
นาฬิกํ สตฺต นภุญฺเช,น ลาพุํ นวมํ ตถา;
ทฺวาทส ปฺรินฺนํตฺริมินํ,ภุญฺเช สิปฺปํ วินสฺสติ.
初七不应食椰子，初九亦不应食葫芦；十二日若食，则技艺将因此而毁坏。
๑๕๖.
156.
เอกํ [Pg.34] จเช กุลอตฺถํ,คามสฺสตฺถํ กุวํ จเช;
คาม จเช ชนปทตฺถํ,อตฺตตฺถํ ปถวึ จเช.
为家族当舍一人，为村庄当舍家族；为国家当舍村庄，为自我当舍大地。
๑๕๗.
157.
เทสํ โอสฺสชฺช คจฺฉนฺติ,สีโห สปฺปุริโส คโช;
ตตฺเถว นิธนํ ยนฺติ,กาโก กาปุริโส มิโค.
狮子、贤人、大象，舍弃故土而远行；乌鸦、卑劣者、鹿，则在原地死去。
๑๕๘.
158.
ยมฺหิ ปเทเส น มาโน,น เปมํ น จ พนฺธวา;
น จ วิชฺชาคาโห โกจิ,น ตตฺถ วสนํ กเร.
在某地若无尊敬，无情谊亦无亲友，又无任何知识可学，则不应居住于彼处。
๑๕๙.
159.
จรตฺเยเกน ปาเทน,ติฏฺฐตฺเยเกน ปณฺฑิโต;
อ นิสมฺม ปรํ ฐานํ,น ปุพฺพมาลยํ ชเห.
智者一足移动，一足站稳；未探明他处，不弃旧居。
๑๖๐.
160.
ธน ธญฺญ ปโยเคสุ,ตถา วิชฺชาคเมสุ จ;
ทูเตสุ อปจาเรสุ,จชฺชา ลชฺชา ตทา ภเว.
在运用钱财谷物时，以及在求取知识时；在执行使命与处理不当行为时，皆应舍弃羞耻心。
๑๖๑.
161.
ทฺวิ [Pg.35] คุโณ ถีนมาหาโร,พุทฺธิจาปิ จตุคฺคุโณ;
ฉคฺคุโณ โหติ วายาโม,กาโมตฺวฏฺฐ-คุโณ ภเว.
女人的食量是两倍，智慧是四倍，毅力是六倍，而爱欲则是八倍。
๑๖๒.
162.
ปพฺเพ ปพฺเพ กเมนุจฺฉุ,วิเสสรสวาคฺคโต;
ตถา สุเมตฺติโก สาธุ,วิปรีโตว ทุชฺชโน.
甘蔗节节渐甜，从顶端起其味愈佳；善友亦是贤善，恶人则与此相反。
๑๖๓.
163.
กสฺสโก วาณิโช มจฺโจ,สมโณ สุต สีลวา;
เตสุ วิปุล ชาเตสุ,รฏฺฐมฺปิ วิปุลํ สิยา.
农夫、商人、世人，沙门、有学识者、有戒德者；若彼等繁盛，国家亦将繁荣。
๑๖๔.
164.
อสชฺฌาย มลา มนฺตา,อนุฏฺฐาน มลา ฆรา;
มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ,ปมาโท รกฺขโต มลํ.
不研习是圣典之垢，不勤奋是家宅之垢；懈怠是容色之垢，放逸是守护者之垢。
๑๖๕.
165.
หีนานํ คจฺฉเต วิตฺตํ,วีรานํ สนฺตกตฺตนํ;
วทนฺติ จ หีนา ชนา,ปุพฺพ-กมฺมปฺปธานกา.
财富流向卑劣者，勇者则以自身为财产；而卑劣之人说：“宿业是主要的。”
๑๖๖.
166.
น [Pg.36] วทนฺติ เจวํธีรา,วายมึสุ สพฺพกมฺเม;
น เจ สิชฺฌติ ตํ กมฺมํ,อ-ผลํ เอว โก โทโส.
智者不作如是语，于一切业勤努力；若业不成而无果，于此又有何过咎？
๑๖๗.
167.
นีจํ กุลํ นิปญฺญํ วา,นิรูปํ นิพลํ สมํ;
อิมํ กาลํ ฉุตฺตกาลํ,ธนเมว วิเสสกํ.
出身卑贱或无智慧，无形貌、无力量，皆是相同；在此饥馑之时，唯有财富是出众的。
ปกิณฺณกกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
杂篇终。
ปณฺฑิโต สุชโน กณฺโฑ,ทุชฺชโน มิตฺต-อิตฺถิ จ;
ราชา ปกิณฺณโก จาติ,สตฺต-กณฺฑ-วิภูสิตํ.
智者篇、善人篇，恶人篇、朋友篇、女人篇；国王篇、杂篇，以此七篇所庄严。
วิสุทฺธา จาร-เถเรน,วิสุทฺธาราม-วาสินา;
สพฺพ-กุลานมตฺถาย,วิโสธิตํ ปถกฺขเย.
由居住于净园(Visuddhārāma)的净行长老(Visuddhācāra-thera)，为一切家族之利益，校订于书末。