1

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

---

กวิทปฺปณนีติ

诗法庄严论

---

มาติกา

纲要

---

ยถาธมฺมิกราชูนํ, อมจฺจา จ ปุโรหิตา;

นีติสตฺถํ สุนิสฺสาย, นิจฺฉยนฺติ วินิจฺฉยํ.

秉持正法的国王，其大臣与国师，善依治国之学(Nītisattha)，能作出裁决。

---

องฺคานิ เวทา จตฺตาโร, มีมํสานฺยาย วิตฺถาโร;

ธมฺมสตฺถํ ปุราณญฺจ, วิชฺชา เหตา จตุทฺทส.

四吠陀(Vedā)及其六支分(Aṅgāni)，弥曼差(Mīmaṃsā)与广博的正理(Nyāya)，以及法典(Dhammasattha)与古史(Purāṇa)，此乃十四明(Vijjā)。

---

อายุพฺเพโท มนุพฺเพโท, คนฺธพฺโพ เจติ เต ตโย;

อตฺถสตฺถํ จตุตฺถญฺจ, วิชฺชาหฺยาฏฺฐรส มตา.

阿育吠陀(Āyubbeda)、人相学(Manubbeda)、乾闼婆乐(Gandhabba)，此为三者；第四为利益论(Atthasattha)，此等被认为是十八明(Vijjā)。

---

สุติสมุติสงฺขฺยา จ, โรคานีติ วิเสสกา;

คนฺธพฺพา คณิกา เจว, ธนุพฺเพทา จ ปูรณา.

圣典(Suti)、传统(Smuti)与算术(Saṅkhyā)，病理(Rogānīti)与胜论(Visesikā)；音乐(Gandhabbā)与计算(Gaṇikā)，以及箭术(Dhanubbedā)与古史(Pūraṇā)。

---

ติกิจฺฉา อิติหาโส จ, โชติมายา จ ฉนฺทติ;

เกตุมนฺตา จ สทฺทา จ, สิปฺปาฏฺฐารสกา อิเม.

医方(Tikicchā)、历史(Itihāsa)，占相(Jotimāyā)与诗律(Chandati)；幢幡(Ketumantā)、声明(Saddā)，此乃十八种技艺(Sippāṭṭharasakā)。

---

ทโม ทณฺโฑ อิติขฺยาโต, ตฏฺฐาทณฺโฑ มหีปติ;

ตสฺส นีติ ทณฺฑนีติ, นยนานีติ วุจฺจติ.

调伏(Dama)与刑罚(Daṇḍa)，此二者闻名；持杖之君王(Mahīpati)，其治道名为杖罚之学(Daṇḍanīti)，亦称引导之学(Nayanānīti)。

---

ทณฺเฑน นียเต เจทํ, ทณฺฑํ นยติ วา ปุน;

ทณฺฑนีติ อิติขฺยาโต, ติโลกา นติ วตฺตเต.

若以此世间由刑罚(Daṇḍa)引导，或再次施行刑罚；此即名为杖罚之学(Daṇḍanīti)，三界(Tiloka)皆顺从于此。

---

นานาสตฺโถทฺธตํ วกฺเข, ราชนีติ สมุจฺจยํ;

สพฺพพีชมิทุํ สตฺถํ, จาณกฺย สารสงฺคหํ.

我将宣说汇集自诸论典的王政纲要(Rājanīti)；此论是万法之种，乃迦尼迦(Cāṇakya)之精髓集。

---

มูลสุตฺตํ ปวกฺขามิ, จาณกฺเยน ยโถทิตํ;

ยสฺสํ วิญฺญาตมตฺเตน, มูฬฺโห ภวติ ปณฺฑิโต.

我将宣说根本经(Mūlasutta)，如迦尼迦(Cāṇakya)所说；仅凭通达此经，愚者亦能成为智者。

---

มิตฺตลาโภ สุหทเภโท, วิคฺคโห สนฺธิเรว จ;

ปญฺจตนฺทฺรา ตถาญฺญสฺมา, คนฺถา กสฺสิยลิขฺยเต.

获得朋友(Mittalābha)、离间朋友(Suhadabheda)、战争(Viggaha)与和平(Sandhi)；五卷书(Pañcatantra)以及其他论著，由迦尸耶(Kassiya)所著。

---

โลกนีติมฺหา –

出自《世间法训》(Lokanīti)

---

(๑) ปณฺฑิตกณฺฑ. (๒) สุชนกณฺฑ. (๓) พาลทุชฺชน กณฺฑ. (๔) มิตฺตกณฺฑ. (๕) อิตฺถิกณฺฑ. (๖) ราชกณฺฑ. (๗) ปกิณฺณก กณฺฑ-

(1) 智者品(Paṇḍitakaṇḍa)、(2) 善人品(Sujanakaṇḍa)、(3) 愚人恶人品(Bāladujjana kaṇḍa)、(4) 朋友品(Mittakaṇḍa)、(5) 女人品(Itthikaṇḍa)、(6) 国王品(Rājakaṇḍa)、(7) 杂品(Pakiṇṇaka kaṇḍa)

---

โลกนีติ –

《世间法训》(Lokanīti)

---

ปณฺฑิโต สุชโน กณฺโฑ, ทุชฺชโน มิตฺตอิตฺถี จ;

ราชปกิณฺณโก จาติ, สตฺตกณฺเฑ วิภูสิโน.

智者、善人、恶人、朋友、女人、国王与杂类，此书由七品(kaṇḍa)庄严而成。

---

จกฺกินฺทาภิสิรินายํ, โสธิโต กาสิเก สาเก;

ฉโนตฺยํ ทุติยาสฬฺเห, กาฬสตฺตม อาทิเห.

此由查金达比西里(Cakkindābhisiri)校订，于迦尸国(Kāsi)萨迦纪元(Sāka)；第六年，第二阿沙罗月(Āsaḷha)，黑分第七日始。

---

โลกนีตึ ปวกฺขามิ, นานาสตฺถสมุทฺธฏํ;

มาคเธเนว สงฺเขปํ, วนฺทิตฺวา รตนตฺตยํ.

礼敬三宝(Ratanattaya)后，我将以摩揭陀语(Māgadha)简要宣说萃集自诸论典的《世间法训》(Lokanīti)。

---

นีติ โลเก ปุริสสฺส สาโร,มาตา ปิตา อาจริโย มิตฺโต;

ตสฺมา หิ นีตึ ปุริโส วิชญฺญา,ญาณีมหา โหติ พหุสฺสุโต.

教诲(Nīti)是世间人的精髓，亦如父母、师长、朋友。是故，人应了知教诲，他将成为大智者且多闻。

---

มหารหนีติ –

《大宝教训》(Mahārahanīti)

---

(๑) ปณฺฑิตกถา. (๒) สมฺเภทกถา. (๓) มิตฺตกถา. (๔) นายก กถา. (๕) อิตฺถิกถา

(1) 智者品(Paṇḍitakathā)、(2) 离间品(Sambhedakathā)、(3) 朋友品(Mittakathā)、(4) 导师品(Nāyakakathā)、(5) 女人品(Itthikathā)

---

มหารห รหํสกฺย-มุนึ นีวรณา ตณฺหา;

มุตฺตํ มุตฺตํ สุทสฺสนํ, วนฺเท โพธิวรํ วรํ.

我礼敬大宝释迦牟尼，远离诸盖与渴爱，解脱复解脱，具善见；我礼敬无上殊胜菩提。

---

นีติธ ชนฺตูนํ สาโร, มิตฺตาจริยา จ ปิตโร;

นีติมา สุพุทฺธิพฺยตฺโต, สุตวา อตฺถทสฺสิมา.

教诲(Nīti)是此世众生的精髓，亦如朋友、师长与父母。具足教诲者，善慧明晰，多闻且见义。

---

ธมฺมนีติ –

《法句教训》(Dhammanīti)

---

(๑) อาจริยกถา (๒) สิปฺปกถา (๓) ปญฺญากถา (๔) สุตกถา (๕) กถานกถา (๖) ธนกถา (๗) เทสกถา (๘) นิสฺสยกถา (๙) มิตฺตกถา (๑๐) ทุชฺชนกถา (๑๑) สุชนกถา (๑๒) พลกถา (๑๓) อิตฺถิกถา (๑๔) ยุตฺตกถา (๑๕) ทาสกถา (๑๖) ฆราวาสกถา (๑๗) กาตพฺพกถา (๑๘) อกาตพฺพกถา (๑๙) ญาตพฺพกถา (๒๐) อลงฺการกถา (๒๑) ราชธมฺมกถา (๒๒) อุปเสวกกถา (๒๓) ทุกฺขาทิมิสฺสกกถา (๒๔) ปกิณฺณกกถา

(1) 师长品(Ācariyakathā)、(2) 技艺品(sippakathā)、(3) 智慧品(paññākathā)、(4) 听闻品(sutakathā)、(5) 故事品(kathānakathā)、(6) 财富品(dhanakathā)、(7) 国家品(desakathā)、(8) 依止品(nissayakathā)、(9) 朋友品(mittakathā)、(10) 恶人品(dujjanakathā)、(11) 善人品(sujanakathā)、(12) 力量品(balakathā)、(13) 女人品(itthikathā)、(14) 相应品(yuttakathā)、(15) 仆人品(dāsakathā)、(16) 居家品(gharāvāsakathā)、(17) 应作事品(kātabbakathā)、(18) 不应作事品(akātabbakathā)、(19) 应知事品(ñātabbakathā)、(20) 庄严品(alaṅkārakathā)、(21) 王法品(rājadhammakathā)、(22) 侍奉品(upasevakakathā)、(23) 苦等杂品(dukkhādimissakakathā)、(24) 杂品(pakiṇṇakakathā)

---

จกฺกาติจกฺกจกฺกินฺโท, เทวาติเทวาเทวินฺโท,พฺรหฺมาติ พฺรหฺมพฺรหฺมินฺโท, ชิโน ปูเรตุ เม ภาวํ.

轮中之轮转轮王，天中之天天中主，梵中之梵梵中主，愿胜者(Jina)圆满我愿。

---

จิรํ ติฏฺฐตุ โลกมฺหิ, ธํสกํ สพฺพปาณินํ;

มหาโมหตมํ ชยํ, โชตนฺตํ ชินสาสนํ.

愿胜者教法(Jinasāsana)久住于世，光明灿烂，摧破大愚痴之黑暗，息灭一切众生之苦。

---

วนฺทิตฺวา รตนํ เสฏฺฐํ, นิสฺสาย ปุพฺพเก ครุ;

นีติธมฺมํ ปวกฺขามิ, สพฺพโลก สุขาวหํ.

礼敬最胜宝(Ratana)，依止往昔诸导师；我将宣说《法句教训》(Nītidhamma)，能为一切世间带来安乐。

---

อาจริโย จ สิปฺปญฺจ, ปญฺญาสุตกถาธนํ;

เทสญฺจ นิสฺสโย มิตฺตํ, ทุชฺชโน สุชโน พลํ.

师长(Ācariya)、技艺(Sippa)、智慧(Paññā)、听闻(Suta)、故事(Kathāna)、财富(Dhana)；国家(Desa)、依止(Nissaya)、朋友(Mitta)、恶人(Dujjana)、善人(Sujana)、力量(Bala)。

---

อิตฺถี ปุตฺโต จ ทาโส จ, ฆราวาโส กตากโต;

ญาตพฺโพ จ อลงฺกาโร, ราชธมฺมา ปเสวโก;

ทุกฺขาทิมิสฺสโก เจว, ปกิณฺณกาติ มาติกา.

女人(Itthī)、儿子(Putta)与仆人(Dāsa)，居家(Gharāvāsa)、应作(Kata)与不应作(Akata)；应知之事(Ñātabba)、庄严(Alaṅkāra)，王法(Rājadhammā)、侍奉(Upasevaka)；苦等杂类(Dukkhādimissaka)与杂品(Pakiṇṇaka)，此为纲要(Mātikā)。

---

ราชนีติ –

《王政宝训》(Rājanīti)

---

สีหา เอกํ พกา เอกํ, สิกฺเข จตฺตาริ กุกฺกุฏา;

ปญฺจ กากา ราชา นาม, ฉ สุนกฺขา ตีณิ คทฺรภา.

从狮子学一，从白鹭学一；从鸡学四；从乌鸦学五，名为王者；从狗学六，从驴学三。

---

๑.

1.

---

มหากมฺมํ ขุทฺทกํ วา, ยํ กมฺมํ กาตุมิจฺฉติ;

สพฺพารมฺเภน กาตพฺพํ, สีหา เอกํ ตทา ภเว.

无论大事或小事，无论欲行何事，皆应全力以赴；此乃狮子之一德。

---

๒.

2.

---

อินฺทฺริยานิ สุสํยม, พโกว ปณฺฑิโต ภเว;

เทสก โลมปนฺนานิ, สพฺพกมฺมานิ สาธเย.

诸根善守护，智者当如鹭；审时度势，诸业皆得成。

---

๓.

3.

---

ปุพฺพฏฺฐานญฺจ ยุทฺธญฺจ, สํวิภาคญฺจ พนฺธุ หิ;

ถิยา อกฺกมฺม ภุตฺตญฺจ, สิกฺเข จตฺตาริ กุกฺกุโฏ.

早起、战斗、与亲族分享、护雌而食；此四者当从鸡学。

---

๔.

4.

---

คุยฺเห เมถุนํ เปกฺขิตฺวา, โภชนํ ญาติสงฺคโห;

วิโลกา เปกฺขนาลสฺยํ, ปญฺจ สิกฺเขยฺย วายสา.

交合于隐秘处、观察后进食、惠养亲族、警觉环视、以及勤勉不怠；此五事当从乌鸦学。

---

๕.

5.

---

อนาลสฺสํติสวนฺตาโส, สุนิทฺธา สุปฺปโพธนา;

ทฬฺหภตฺติ จ สูรญฺจ, ฉ เอเตสฺวานโต คุโณ.

不懈亦无畏，善眠而易醒；忠诚且勇敢，此六乃犬德。

---

๖.

6.

---

ขินฺโนว วหเต ภารํ, สีตุณฺหญฺจ น จินฺตยี;

สนฺตุฏฺโฐ จ ภเว นิจฺจํ, ตีณิ สิกฺเขยฺย คทฺรภา.

负重不以为疲，不虑寒暑；恒常知足，此三者当从驴学。

---

๗.

7.

---

วีสติ ตานิ คุณานิ, จเรยฺย อิห ปณฺฑิโต;

วิเชยฺย ริปู สพฺเพปิ, เตชสฺสี โส ภวิสฺสติ.

智者于此世，应行此二十德；彼将克胜一切敌，威光赫奕。

---

(๑) ปณฺฑิตกณฺฑ (๒) สุชนกณฺฑ (๓) พาลทุชฺชนกณฺฑ (๔) มิตฺตกณฺฑ (๕) ราชกณฺฑ (๖) นายกกณฺฑ (๗) ปุตฺตกณฺฑ (๘) เวชฺชาจริยกณฺฑ (๙) ทาสกกณฺฑ (๑๐) อิตฺถิกณฺฑ (๑๑) ปกิณฺณกกณฺฑ

（1）智者品（二）善人品（三）愚恶品（四）友品（五）王品（六）领导品（七）子品（八）医药师品（九）仆役品（十）女品（十一）杂品

---

กวิทปฺปณนีตึโย, วาจุคฺคตํ กโรติ เจ;

ภุวนมชฺเฌ เอโส หิ, วิญฺญู ปณฺฑิตชาติโก.

若人能诵持《诗人明镜》之教诲，此人于世间，实乃具慧之智者。

---

กวิทปฺปณนีติ

诗人明镜

---

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

---

รตนตฺตยปณาม

礼敬三宝

---

๑.

1.

---

มหากวิวรํ [Pg.1] พุทฺธํ, ธมฺมญฺจ เตน เสวิตํ;

สงฺฆํ นิรงฺคณญฺจาปิ, วนฺทามิ สิรสา ทรํ.

我至诚顶礼最上大诗人佛陀，及其所行之法，与无垢之僧伽。

---

๒.

2.

---

กริสฺสามิ สมาเสน, นานาสตฺถ สมุทฺธฏํ;

หิตาย กวินํ นีตึ, กวิทปฺปณนามกํ.

我将从诸论中撷取精华，为利诗人，简要撰写名为《诗人明镜》之教诲。

---

ปณฺฑิตกณฺฑ

智者品

---

๓.

3.

---

นีติ [Pg.2] สาโร มนุสฺสานํ, มิตฺโต อาจริโยปิ จ;

มาตา ปิตา จ นีติมา, สุตวา คนฺถการโก.

教诲是人之精髓，亦是良师益友；具教诲者如父母，如多闻之作者。

---

๔.

4.

---

อลสสฺส [Pg.3] กุโต สิปฺปํ, อสิปฺปสฺส กุโต ธนํ;

อธนสฺส กุโต มิตฺตํ, อมิตฺตสฺส กุโต สุขํ;

อสุขสฺส กุโต ปุญฺญํ, อปุญฺญสฺส กุโต วรํ.

懒惰者何来技艺？无艺者何来财富？无财者何来朋友？无友者何来安乐？无乐者何来福德？无福者何来胜果？

---

๕.

5.

---

สุจินฺติตจินฺตี [Pg.4] เจว, สุภาสิตภาสีปิ จ;

สุกตกมฺมการี จ, ปณฺฑิโต สาธุมานุโส.

善思所思，善说所说，善作所作，此乃智者善人。

---

๖.

6.

---

กวิเหรญฺญกา [Pg.5] กตฺวา, อุตฺตตฺตํ สตฺถกญฺจนํ;

ภูสนํ คชฺชปชฺชาทึ, กโรนฺติ จ มโนหรํ.

诗人如金匠，熔炼经论之金，以之巧制散文、诗歌等悦意饰物。

---

๗.

7.

---

พหุํ [Pg.6] ลหุญฺจ คหณํ, สมฺมูปธารณมฺปิ จ;

คหิต อสมฺมุสฺสนํ, เอตํ สุวิญฺญุลกฺขณํ.

博学而速于领会，善于忆持，所学不忘，此乃智者之相。

---

๘.

8.

---

อชรามรํว ปญฺโญ, วิชฺชมตฺถญฺจ จินฺตเย;

คหิโต อิว เกเสสุ, มจฺจุนา ธมฺมมาจเร.

智者应思惟学问与义利，犹如不老不死；又应修行正法，犹如死神已捉其发。

---

๙.

9.

---

สิปฺปสมํ [Pg.7] ธนํ นตฺถิ, สิปฺปํ โจรา น คณฺหเร;

อิธ โลเก สิปฺปํ มิตฺตํ, ปรโลเก สุขาวหํ.

无有财富能等同技艺，技艺非盗贼所能夺；于此世，技艺是友，于他世，带来安乐。

---

๑๐.

10.

---

ภุญฺชนตฺถํ [Pg.8] กถนตฺถํ, มุขํ โหตีติ โน วเท;

ยํ วาตํ วา มุขารุฬฺหํ, วจนํ ปณฺฑิโต นโร.

莫道口舌仅为食与言，智者不发轻率语。

---

๑๑.

11.

---

ทุมฺเมเธหิ ปสํสา จ, วิญฺญูหิ ครหา จ ยา;

ครหาว เสยฺโย วิญฺญูหิ, ยญฺเจ พาลปฺปสํสนา.

智者之责难，胜于愚者之赞叹；宁受智者责，不受愚者赞。

---

๑๒.

12.

---

อจินฺติเย [Pg.9] สาฏฺฐกเถ, ปณฺฑิโต ชินภาสิเต;

อุปเทสํ สทา คณฺเห, ครุํ สมฺมา อุปฏฺฐหํ.

智者应于佛陀所说不可思议、具有义疏之法，恒常领受教诲，并善奉事师长。

---

ตสฺมา สาฏฺฐกเถ ธีโร, คมฺภีเร ชินภาสิเต;

อุปเทสํ สทา คณฺเห, ครุํ สมฺมา อุปฏฺฐหํ.

是故，智者应于佛陀所说甚深、具有义疏之法，恒常领受教诲，并善奉事师长。

---

๑๓.

13.

---

ครูปเทสหีโน [Pg.10] หิ, อตฺถสารํ น วินฺทติ;

อตฺถสารวิหีโน โส, สทฺธมฺมา ปริหายติ.

无有师长教诲者，不得义理之精髓；无有义理精髓者，从于正法而退失。

---

๑๔.

14.

---

ครูปเทสลาภี จ, อตฺถสารสมายุโต;

สทฺธมฺมํ ปริปาเลนฺโต, สทฺธมฺมสฺมา น หายติ.

得师教诲者，具足义理精髓；彼护持正法，故不从正法退失。

---

๑๕.

15.

---

สพฺพทพฺเพสุ [Pg.11] วิชฺเชว, ทพฺพมาหุ อนุตฺตรํ;

อหารตฺตา อนคฺฆตฺตา, อกฺขยตฺตา จ สพฺพทา.

于一切财富中，知识被称为无上之财；因其不可夺、不可估价、且永不耗尽。

---

๑๖.

16.

---

อปฺปเกนปิ เมธาวี, ปาภเตน วิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ, อณุํ อคฺคึว สนฺธมํ.

智者纵然资财少，凭其智慧善观察，能令自身兴隆起，犹如吹燃微小火。

---

๑๗.

17.

---

ปณฺฑิเต [Pg.12] จ คุณา สพฺเพ, มูฬฺเห โทสา หิ เกวลํ;

ตสฺมา มูฬฺหสหสฺเสสุ, ปญฺโญ เอโก วิเสสิยเต.

智者具足一切功德，愚者唯有诸过患；是故于千愚者中，一智者尤为殊胜。

---

๑๘.

18.

---

พาลา [Pg.13] อิสฺสนฺติ ทุมฺเมธา, คุณี นิทฺโทสการิโน;

ครุโก ปณฺฑิโต เอตส-มิสฺสํ เตหฺยวิทฺวา สโม.

愚者与痴者常怀嫉妒，有德者则无过失；智者受人敬重，与彼等混杂之无知者，亦与彼等相同。

---

๑๙.

19.

---

มนุญฺญเมว [Pg.14] ภาเสยฺย, นามนุญฺญํ กุทาจนํ;

มนุญฺญํ ภาสมานสฺส, ครุํ ภารํ อุททฺธริ;

ธนญฺจ นํ อลาเภสิ, เตน จตฺตมโน อหุ.

当说悦耳之语，莫出不悦耳之辞；说悦耳之语者，能卸除重担；亦能获得财富，由此心生欢喜。

---

๒๐.

20.

---

วิชฺชา [Pg.15] ททาติ วินยํ, วินยา ยาติ ปตฺตตํ;

ปตฺตตฺตา ธนํ ปปฺโปติ, ธนา ธมฺมํ ตโต สุขํ.

学识带来律仪，从律仪获得成就；从成就获得财富，从财富获得法，然后是安乐。

---

๒๑.

21.

---

เย วุฑฺฒมปจยนฺติ, นรา ธมฺมสฺส โกวิทา;

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปาสํสา, สมฺปราเย จ สุคฺคตึ.

那些敬重长者且深谙法之人，在现生受人赞誉，来世得生善趣。

---

๒๒.

22.

---

มาตริว [Pg.16] ปรทาเรสุ, ปรทพฺเพสุ เลทฺทุํว;

อตฺตนีว สพฺพภูเตสุ, โย ปสฺสติ โส ปณฺฑิโต.

视他人之妻如母，视他人之财如土块；于一切众生如己身，如是观者是智者。

---

๒๓.

23.

---

อาสีเสเถว [Pg.17] ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

อนวชฺเชสุ กมฺเมสุ, ปสํสิเตสุ สาธุภิ.

智者当常怀希望，于贤善者所赞叹之无过失业，不应厌倦。

---

อาสีเสเถว [Pg.18] ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ, ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ.

智者当常怀希望，不应厌倦；我见自身，如我所愿，皆已成就。

---

๒๔.

24.

---

วายเมเถว ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปุญฺญกฺริยวตฺถูสุ, ปสํสิเตสุ วิญฺญุภิ.

智者当勤发精进，于明智者所称扬之福德事，不应厌倦。

---

๒๕.

25.

---

โลเก [Pg.19] อุสฺสาหวนฺตานํ, ชนานํ กิมสาธิยํ;

สาคเรปิ มหาเสตุํ, กปิยูเถหิ พนฺธติ.

世间精进勇毅者，何事不可成就？猿众亦能于海中，筑起宏伟大桥。

---

๒๖.

26.

---

กึ กุเลน วิสาเลน, คุณหีโน ตุ โย นโร;

อกุลิโนปิ สตฺถญฺโญ, เทวตาหิปิ ปุชฺชเต.

家世显赫有何益，若人无德？纵然出身卑微，若通晓经论，亦受天人敬仰。

---

๒๗.

27.

---

อุกฺกฏฺเฐ [Pg.20] สูรมิจฺฉนฺติ, มนฺตีสุ อกุตูหลํ;

ปิยญฺจ อนฺนปานมฺหิ, อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตํ.

危急之时需要勇士，议事之时需要沉稳者；饮食之时需要亲爱者，事端发生时需要智者。

---

๒๘.

28.

---

รูปโยพฺพนฺนสมฺปนฺนา[Pg.21], วิสาลกุลสมฺภวา;

วิชฺชาหีนา น โสภนฺเต, นิคฺคนฺธา อิว กึ สุกา.

姿容与青春具足，出身显赫家族；若无学识，则不显光彩，犹如无香之紫铆花。

---

๒๙.

29.

---

วุตฺยํ [Pg.22] วิสทญาณสฺส, ญาโต อตฺโถ ตรสฺสน;

สูรปฺปภาย อาทาโส, ฉายํ ทิสฺเส น มากเร.

明智者之所言，其义理速为人知；犹如日光下之明镜，其影不现于海。

---

๓๐.

30.

---

อเวยฺยากรโณ ตฺวนฺโธ, พธิโร โกสวชฺชิโต;

สาหิจฺจรหิโต ปงฺคุ, มูโค ตกฺกวิวชฺชิโต.

不通文法者如盲，无词汇者如聋；无文学者如跛，无逻辑者如哑。

---

๓๑.

31.

---

ธีโร [Pg.23] จ วิวิธานญฺญู, ปเรสํ วิวรานุคู;

สพฺพามิตฺเต วสีกตฺวา, โกสิโยว สุขี สิยา.

智者博学多闻，善察他人弱点；调伏一切怨敌，如憍尸迦般安乐。

---

๓๒.

32.

---

มหาเตโชปิ [Pg.24] เตโชยํ, มตฺติกํ น มุทุํ กเร;

อาโป อาเปสิ มุทุกํ, สาธุวาจาว กกฺขฬํ.

烈火虽炽盛，不能使土柔软；水能使之柔软，善语亦能使顽固者柔顺。

---

๓๓.

33.

---

โกตฺโถ ปุตฺเตน ชาเตน, โย น วิทู น ธมฺมิโก;

กาเณน จกฺขุนา กึ วา, จกฺขุ ปีเฬว เกวลํ.

生子有何用，若彼无学识，亦不正直？独眼又有何用？唯是眼疾之苦罢了。

---

๓๔.

34.

---

มุทุนาว [Pg.25] ริปุํ เชติ, มุทุนา เชติ ทารุณํ;

โน น สิทฺธํ มุทุ กิญฺจิ, ตโต จ มุทุนา ชเย.

以柔克敌，以柔胜暴；无事不以柔成，是故应以柔取胜。

---

๓๕.

35.

---

สชาโต เยน ชาเตน, ยาติ วํโส สมุนฺนตึ;

ปริวตฺตินิสํสาเร, มโต โก วา น ชายเต.

族中若生贤德之子，家门由此得以兴盛；于此轮回之中，谁人死后不复生？

---

๓๖.

36.

---

ทาเน [Pg.26] ตปสิ สูเร จ, ยสฺส น ปตฺถิโต ยโส;

วิชฺชาย มตฺถลาเภ จ, เกวลํ อธิโกวโส.

于布施、苦行与勇毅，于学问与获利，不希求名誉者，彼实为超胜。

---

๓๗.

37.

---

วโร เอโก คุณี ปุตฺโต, น จ มูฬฺหสตานฺยปิ;

เอโก จนฺโท ตโม หนติ, น จ ตาราคโณ ตถา.

一贤德之子，胜过百千愚者；一轮明月能驱散黑暗，而众星则不能。

---

๓๘.

38.

---

ปุญฺญติตฺถกโต เยน, ตโป กฺวาปิ สุทุกฺกโร;

ตสฺส ปุตฺโต ภเว วสฺโส, สมิทฺโธ ธมฺมิโก สุทฺเธ.

若人已造功德之渡口，或已修极难之苦行，其子必将顺从、富足、正直且纯净。

---

๓๙.

39.

---

ลาลเย ปญฺจวสฺสานิ, ทสวสฺสานิ ตาลเย;

ปตฺเตตุ โสฬเส วสฺเส, ปุตฺตํ มิตฺตํว อาจเร.

五年娇养，十年鞭策；待到十六岁时，待子当如友。

---

๔๐.

40.

---

ลาลเน [Pg.28] พหโว โทสา, ตาลเน พหโว คุณา;

ตสฺมา ปุตฺตญฺจ สิสฺสญฺจ, ตาลเย น ตุ ลาลเย.

娇惯多有过失，管教多有功德；因此，对子女与门徒，当管教而非宠爱。

---

๔๑.

41.

---

มาคธา ปากตา เจว, สกฺกตโวหาโรปิ จ;

เอเตสุ โกวิโท ปญฺโญ, ธีโร ปาฬึ วิโสธเย.

摩揭陀语、俗语以及梵语，精通此等之坚定智者，应当净化巴利圣典。

---

๔๒.

42.

---

สกฺกตํ [Pg.29] ปากตญฺเจว-ปภํโส จ ปิสาจิกี;

มาคธี โสรเสนีว, ฉ ภาสา ปริกิตฺติตา.

梵语、俗语、阿帕布拉姆萨语、毗舍遮语、摩揭陀语与首罗犀语，此六种语言被称说。

---

๔๓.

43.

---

จนฺทนํ [Pg.30] สีตลํ โลเก, จนฺทิกา สีตลา ตโต;

จนฺทน จนฺทิกาโตปิ, วากฺยํ สาธุ สุภาสิตํ.

世间檀香清凉，月光比其更清凉；然善说之嘉言，超胜檀香与月光。

---

๔๔.

44.

---

ปตฺตกาโลทิตํ อปฺปํ, วากฺยํ สุภาสิตํ ภเว;

ขุทิตสฺส กทนฺนมฺปิ, ภุตฺตํ สาทุรสํ สิยา.

应时所说之少语，亦是善说；饥饿之时食粗食，亦觉其味甘美。

---

๔๕.

45.

---

สตฺถกาปิ [Pg.31] พหูวาจา, นาทรา พหุภาณิโน;

โสปการมุทาสินา, นนุ ทิฏฺฐํ นทีชลํ.

纵然博学，言多者亦不受尊重；岂不见河水滔滔，于助人却漠然无情？

---

๔๖.

46.

---

ปาสาณฉตฺตํ ครุกํ, ตโต เทวานาจิกฺขนา;

ตโต วุฑฺฒานโมวาโท, ตโต พุทฺธสฺส สาสนํ.

石伞沉重，天神教诲更重；长老训诫又更重，佛陀教诲则最为沉重。

---

๔๗.

47.

---

ตูลํ [Pg.32] สลฺลหุกํ โลเก, ตโต จปลชาติโก;

ตโตโนสาวโก ตโต, ยติ ธมฺมปมาทโก.

世间棉絮轻，浮躁之人更轻；非佛弟子又更轻，懈怠于法之行者则最轻。

---

๔๘.

48.

---

ปณฺฑิตสฺส ปสํสาย, ทณฺโฑ พาเลน ทียเต;

ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตเนว, วณฺณิโตว สุวณฺณิโต.

愚人因智者受赞而施以惩罚；智者唯有受智者赞叹，方为善赞。

---

๔๙.

49.

---

สเตสุ ชายเต สูโร, สหสฺเสสุ จ ปณฺฑิโต;

วุตฺตา สตสหสฺเสสุ, ทาตา ภวติ วา น วา.

百人之中生英雄，千人之中现智者；十万之中有善说者，而布施者或有或无。

---

๕๐.

50.

---

วิทฺวตฺตญฺจ ราชตฺตญฺจ, เนว ตุลฺยํ กทาจิปิ;

สเทเส ปูชิโต ราชา, วิทฺวา สพฺพตฺถ ปูชิโต.

学识与王权，从来不相等；国王于己国受敬，智者于处处受崇。

---

๕๑.

51.

---

สตํ [Pg.34] ทีฆายุกํ สพฺพ-สตฺตานํ สุขการณํ;

อสตํ ปน สพฺเพสํ, ทุกฺขเหตุ น สํสโย.

善人长寿，为一切众生安乐之因；而恶人长寿，则无疑为一切众生痛苦之源。

---

๕๒.

52.

---

ปณฺฑิเต สุชเน สนฺเต, สพฺเพปิ สุชนา ชนา;

ชาเตกสฺมึ สารคนฺเธ, สพฺเพ คนฺธมยา ทุมา.

有智者善人在，则众人皆成善人；犹如一棵香木生，一切林木皆芬芳。

---

๕๓.

53.

---

อตฺตาว ยทิ วินีโต, นิชสฺสิตา มหาชนา;

วินีตํ ยนฺติ สพฺเพปิ, โก ตํ นาเสยฺย ปณฺฑิโต.

若自身已调伏，则大众皆来依止；众人皆归于调伏者，何有智者会毁伤彼？

---

๕๔.

54.

---

สรีรสฺส คุณานญฺจ, ทูรมจฺจนฺตมนฺตรํ;

สรีรํ ขณวิทฺธํสี, กปฺปนฺตฏฺฐายิโน คุณา.

身体与诸功德，其间有极大差异；身体刹那即坏灭，功德住立至劫末。

---

๕๕.

55.

---

อมฺพุํ ปิวนฺติ โน นชฺโช, รุกฺโข ขาทติ โน ผลํ;

เมโฆ กฺวจิปิ โน สสฺสํ, ปรตฺถาย สตํ ธนํ.

江河不饮自身水，树木不食自身果；云不食谷物，善人之财为利他。

---

๕๖.

56.

---

สจฺจํ ปุนปิ สจฺจนฺติ, ภุชมุกฺขิปฺป มุจฺจเต;

สกตฺโถ นตฺถิ นตฺเถว, ปรสฺสตฺถ มกุพฺพโต.

“真实，复真实！”彼等举臂而言；不为他人行利益者，实无自利可言。

---

๕๗.

57.

---

สตํ [Pg.37] ผรุสวาจาหิ, น ยาติ วิกตึ มโน;

ติณุกฺกาหิ น สกฺกาว, ตาเปตุํ สาคเร ชลํ.

善人之心，不因恶语而变异；犹如草炬，实不能热沸大洋之水。

---

๕๘.

58.

---

เสโล ยถา เอกฆโน, วาเตน น สมีรติ;

เอวํ นินฺทาปสํสาสุ, น สมิญฺชนฺติ ปณฺฑิตา.

犹如坚固之岩石，不为风所动摇；如是，智者于毁誉中，亦不动摇。

---

๕๙.

59.

---

ธมฺมตฺถกามโมกฺขานํ[Pg.38], ยสฺเสโกปิ น วิชฺชติ;

อชคลถนสฺเสว, ตสฺส ชาติ นิรตฺถกา.

于法、利、欲、解脱，若人一无所成，其生毫无意义，犹如山羊颈下之垂肉。

---

๖๐.

60.

---

น กมฺมมปิ จินฺเตตฺวา, จเช อุยฺโยคมตฺตโน;

อนุยฺโยเคน เตลานิ, ติเลหิ น สกฺกา ลทฺธุํ.

不应思虑业报而放弃自身之努力；若不努力，则无法从芝麻中获得油。

---

๖๑.

61.

---

ยถา [Pg.39] หฺเยเกน จกฺเกน, น รถสฺส ปติ ภเว;

เอวํ ปุริสกาเรน, วินา กมฺมํ น สิชฺฌติ.

犹如独轮之车不能行，如是，若无个人努力，业亦不成就。

---

๖๒.

62.

---

อุยฺยาเมน หิ สิชฺฌนฺติ, การิยานิ น มโนรถํ;

น หิ สุตฺตสฺส สีหสฺส, ปวิสนฺติ มิคามุเข.

诸事由精进而成就，非由空想；野兽不会自动进入睡眠雄狮之口。

---

๖๓.

63.

---

มาตาปิตุ [Pg.40] กตาภฺยาโส, คุณิตเมติ พาลโก;

น คพฺภชาติมตฺเตน, ปุตฺโต ภวติ ปณฺฑิโต.

孩童由父母所教习，方能获得技能；儿子不会仅因出身，便成为智者。

---

๖๔.

64.

---

มาตา สตฺตุ ปิตา เวรี, เยน พาโล น ปาฐิโต;

น โสภเต สภามชฺเฌ, หํสมชฺเฌ พโก ยถา.

若父母不教育其子，则母为仇，父为敌；此子于集会中不显，犹如天鹅群中之鹭鸶。

---

๖๕.

65.

---

กาโจ [Pg.41] กญฺจนสํสคฺโค, ธตฺเต มรกตึ ชุตึ;

ตถา สพฺภิสนฺนิธานา, มูฬฺโห ยาติ ปวีณตํ.

玻璃与黄金为伍，便带上绿宝石之光彩；如是，愚者亲近善人，亦能达到精通。

---

๖๖.

66.

---

ตสฺมา อกฺขรโกสลฺลํ, สมฺมาเทยฺย หิตตฺถิโก;

อุปฏฺฐหํ ครุํ สมฺมา, อุฏฺฐานาทีหิ ปญฺจหิ.

是故，求益者应善学文字技艺，并以起立等五种方式，妥善侍奉师长。

---

๖๗.

67.

---

อุฏฺฐานา [Pg.42] อุปฏฺฐานา, จ, สุสฺสูสา ปาริจรียา;

สกฺกจฺจํ สิปฺปุคฺคหณา, ครุํ อาราธเย พุโธ.

以起迎、侍奉、听从、服侍及恭敬领受技艺，智者应以此令师长欢喜。

---

๖๘.

68.

---

กาพฺยสตฺถ [Pg.43] วิโนเทน, กาโล คจฺฉติ ธีมตํ;

พฺยสเนน จ มูฬฺหานํ, นิทาย กลเหน วา.

智者之时光，在诗歌论典的愉悦中度过；愚者之时光，则在恶习、睡眠或争吵中度过。

---

๖๙.

69.

---

ฉ โทสา ปุริเสเนห, หาตพฺพา ภูติมิจฺฉตา;

นิทฺทาตนฺที ภยํ โกโธ, อาลสฺยํ ทีฆสุตฺตตา.

世间之人欲求兴盛，应舍弃六种过失：睡眠、迟钝、恐惧、愤怒、懒惰与拖延。

---

นิทฺทาสีลี [Pg.44] สภาสีลี, อนุฏฺฐาตา จ โย นโร;

อลโส โกธปญฺญาโณ, ตํ ปราภวโต มุขํ.

好眠、好交际、不勤奋、懒惰且易怒之人，是败亡之门。

---

๗๐.

70.

---

นิคฺคุเณสุปิ สตฺเตสุ, ทยา กุพฺพนฺติ สาธโว;

น หิ สํหรเต ชุตึ, จนฺโท จณฺฑาลเวสฺเม.

善者即便对无德之人，亦行慈悲；月亮实不于旃陀罗之家收摄其光辉。

---

๗๑.

71.

---

ยตฺร [Pg.45] วิทฺวชฺชโน นตฺถิ, สีลาฆฺโย ตตฺร อปฺปธิปิ;

นิรตฺถปาทเม เทเส, เอรณฺโฑปิ ทุมายเต.

无有智者之处，即便少慧者亦受赞扬；于无树之地，蓖麻亦被视为大树。

---

๗๒.

72.

---

ฐานภฏฺฐา น โสภนฺเต, ทนฺตา เกสา นขา นรา;

อิติวิญฺญาย มติมา, สฏฺฐานํ น ปริจฺจเช.

牙、发、爪与人，一旦离其位，便不显光彩；有智者了知此理，故不应舍弃己位。

---

๗๓.

73.

---

ปโรปเทเส [Pg.46] ปณฺฑิจฺจํ, สพฺเพสํ สุกรญฺหิ โข;

ธมฺเม สยมนุฏฺฐานํ, กสฺสจิสุมหตฺตโน.

于教导他人之智慧，对所有人而言皆易；然于法亲自修行，则唯有某些伟人能为。

---

๗๔.

74.

---

อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปุญฺญกิริยาสุ ปณฺฑิตา;

อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ, อธิคฺคณฺหาติ ปณฺฑิโต.

智者于福业中，赞叹不放逸；不放逸的智者，能获得此世与他世两种利益。

---

๗๕.

75.

---

นิธีนํว [Pg.47] ปวตฺตารํ, ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ;

นิคฺคยฺหวาทึ เมธาวึ, ตาทิสํ ปณฺฑิตํ ภเช;

ตาทิสํ ภชมานสฺส, เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.

若见能指出过失、善于呵责之智者，当视其为宝藏指示者。应亲近如是贤者；亲近此等贤者，善增而不堕。

---

๗๖.

76.

---

มุหุตฺตมปิ [Pg.48] เจ วิญฺญู, ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;

ขิปฺปํ ธมฺมํ วิชานาติ, ชิวฺหา สูปรสํ ยถา.

若有智者，即使片刻亲近贤者，亦能迅速了知正法，犹如舌之于羹味。

---

๗๗.

77.

---

ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ, น โส สพฺพตฺถ ชายติ;

ยตฺถ โส ชายตี ธีโร, ตํ กุลํ สุข เมธติ.

人中善士实难得，彼非随处而出生。贤者所生之处，其家族安乐增长。

---

๗๘.

78.

---

ตครญฺจ [Pg.49] ปลาเสน, โย นโร อุปนยฺหติ;

ปตฺตาปิ สุรติ วายนฺติ, เอวํ ธีรูปเสวนา.

若人以叶包裹塔伽罗(Tagara)香，其叶亦会散发香气；亲近贤者亦复如是。

---

๗๙.

79.

---

นิปุเณ สุตเมเสยฺย, วิจินิตฺวา สุตตฺถิโก;

ภตฺตํ อุกฺขลิยํ ปกฺกํ, ภาชเนปิ ตถา ภเว.

求闻者应辨别、寻求精妙之法义，犹如锅中所煮熟之饭，虽置于他器其味亦然。

---

๘๐.

80.

---

อปฺปกํ [Pg.50] นาติมญฺเญยฺย, จิตฺเต สุตํ นิธาปเย;

วมฺมิโกทกพินฺทูว, จิเรน ปริปูรติ.

莫轻于微少，应将所闻存于心。犹如蚁垤之水滴，日久亦能满。

---

๘๑.

81.

---

คจฺฉํ [Pg.51] กิปิลฺลิโก ยาติ, โยชนานํ สตานิปิ;

อคจฺฉํ เวนยฺโยอปิ, ปทเมกํ น คจฺฉติ.

行走的蚂蚁能行数百由旬；不前行的迦楼罗(venayyo)，一步也走不了。

---

๘๒.

82.

---

เสเล เสเล น มณิกํ, คเช คเช น มุตฺติกํ;

วเน วเน น จนฺทนํ, ฐาเน ฐาเน น ปณฺฑิโต.

非山山有宝，非象象有珠，非林林有檀香，非处处有智者。

---

๘๓.

83.

---

ปณฺฑิโต [Pg.52] สุตสมฺปนฺโน, ยตฺถ อตฺถีติ เจ สุโต;

มหุสฺสาเหน ตํ ฐานํ, คนฺตพฺพํว สุเตสินา.

若闻某处有具足多闻之智者，求法者应以大精进前往彼处。

---

๘๔.

84.

---

โปตฺถเกสุ จ ยํ สิปฺปํ, ปรหตฺเถสุ ยํ ธนํ;

ยถากิจฺเจ สมุปฺปนฺเน, น ตํ สิปฺปํ น ตํ ธนํ.

书本中之技艺，他人手中之财富，当急难生起时，彼非真技艺，亦非真财富。

---

๘๕.

85.

---

อุปฺปเลน [Pg.53] ชลํ ชญฺญา, กิริยาย กุลํ นโร;

พฺยตฺติปฺปมาณ วาจาย, ชญฺญา ติเณน เมทนึ.

以莲花可知水，以行为可知家族，以言语可知智慧，以草木可知大地。

---

ชลปฺปมาณํ กุมุทมาลํ,กุลปฺปมาณํ วินโยปมาณํ;

พฺยตฺติปฺปมาณํ กถิตวากฺยํ,ปถวิยา ปมาณํ ติณมิลาตํ –

水之量以睡莲为量，家族之量以戒行为量，智慧之量以言说为量，大地之量以枯草为量。

---

๘๖.

86.

---

อปฺปสฺสุโต [Pg.54] สุตํ อปฺปํ, พหุํ มญฺญติ มานวา;

สินฺธุทกมปสฺสนฺโต, กูเป โตยํว มณฺฑุโก.

寡闻之人，于少闻而生傲慢，犹如未见大海之井蛙，自矜其水多。

---

๘๗.

87.

---

ปฐเม สิปฺปํ คณฺเหยฺย, เอเสยฺย ทุติเย ธนํ;

จเรยฺย ตติเย ธมฺมํ, เอสา ชนาน ธมฺมตา.

初时应学艺，二时应求财，三时应行法，此乃世人法。

---

๘๘.

88.

---

สุสฺสูสา [Pg.55] สุตฺตวทฺธนี, สุตํ ปญฺญาย วทฺธนํ;

ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ, อตฺโถ ญาโต สุขาวโห.

乐闻增长所闻，所闻增长智慧；以智慧了知义理，了知义理则带来安乐。

---

๘๙.

89.

---

นตฺถิ [Pg.56] วิชฺชาสมํ มิตฺตํ, น จ พฺยาธิสโม ริปุ;

น จ อตฺถสมํ เปมํ, น จ กมฺมสมํ พลํ.

无友胜于智识，无敌胜于疾病，无爱胜于自身，无力胜于业力。

---

๙๐.

90.

---

วินา สตฺถํ น คจฺเฉยฺย, สูโร สงฺคามภูมิยํ;

ปณฺฑิตฺวทฺธคู วาณิโช, วิเทสคมโน ตถา.

勇士无武器不入战场；智者、旅人、商贾及远赴异国者，亦复如是（不应无备而行）。

---

๙๑.

91.

---

ธนนาสํ [Pg.57] มโนตาปํ, ฆเร ทุจฺจริตานิ จ;

วญฺจนญฺจ อวมานํ, ปณฺฑิโต น ปกาสเย.

财富损失、心中忧苦、家中恶行、欺骗与侮辱，智者不应向外宣扬。

---

๙๒.

92.

---

อนวฺหายํ คมยนฺโต, อปุจฺฉา พหุภาสโก;

อตฺตคุณํ ปกาสนฺโต, ติวิโธ หีนปุคฺคโล.

不请自来，不问多言，自扬己德，此三者为下劣之人。

---

๙๓.

93.

---

หํโส [Pg.58] มชฺเฌ น กากานํ, สีโห คุนฺนํ น โสภเต;

คทฺรภมชฺเฌ ตุรงฺโค, พาลมชฺเฌว ปณฺฑิโต.

天鹅在乌鸦群中不显，狮子在牛群中不显，骏马在驴群中不显，智者在愚者群中亦不显。

---

๙๔.

94.

---

ปตฺตานุรูปกํ วากฺยํ, สภาวานุรูปํ ปิยํ;

อตฺตานุรูปกํ โกธํ, โย ชานาติ ส ปณฺฑิโต.

能知言语适时、慈爱合乎本性、忿怒适度者，彼为智者。

---

๙๕.

95.

---

อปฺปรูโป [Pg.59] พหุํภาโส, อปฺปปญฺโญ ปกาสโก;

อปฺปปูโร ฆโฏ โขเภ, อปฺปขีรา คาวี จเล.

内涵浅薄却多言，智慧浅薄却喜炫耀；犹如半满之壶易晃荡，乳少之牛易躁动。

---

๙๖.

96.

---

น ติตฺติ ราชา ธนมฺหิ, ปณฺฑิโตปิ สุภาสิเต;

จกฺขุปิ ปิยทสฺสเน, น ติตฺติ สาคโร ชเล.

国王于财富无足，智者于善说亦无足；眼于喜见之物无足，大海于水亦无足。

---

๙๗.

97.

---

หีนปุตฺโต [Pg.60] ราชมจฺโจ, พาลปุตฺโต จ ปณฺฑิโต;

อธนสฺส ธนํพหุ, ปุริสานํ น มญฺญถ.

卑贱之子可为王臣，愚昧之子可成智者，无财之人可拥巨富，故切莫轻视于人。

---

๙๘.

98.

---

โย [Pg.61] สิสฺโส สิปฺปโลเภน, พหุํ คณฺหาติ ตํ สิปฺปํ;

มูโคว สุปินํ ปสฺสํ, กเถตุมฺปิ น อุสฺสเห.

若有学生因贪求技艺而广学，却犹如哑子见梦，不能言说。

---

๙๙.

99.

---

น ภิชฺเชตุํ กุมฺภกาโร, โสเภตุํ กุมฺภ ฆฏติ;

น ขิปิตุํ อปาเยสุ, สิสฺสานํ วุฑฺฒิการณา.

陶匠制作陶罐，非为打破，乃为庄严；师长教导弟子，非为使其堕于恶趣，乃为使其增上。

---

๑๐๐.

100.

---

อธนสฺส [Pg.62] รสํขาโท, อพลสฺส หโต นโร;

อปฺปญฺญสฺส วากฺยกโร, อุมฺมตฺตก สมาหิโข.

无财者贪图美味，无力者好勇斗狠，无智者轻信人言，此皆如疯人。

---

๑๐๑.

101.

---

เอเกนาปิ สุรุกฺเขน, ปุปฺผิเตน สุคนฺธินา;

วาสิตํ กานนํ สพฺพํ, สุปุตฺเตน กุลํ ยถา.

仅以一株盛开芬芳之善树，能令整个森林熏香；贤善之子于家族，亦复如是。

---

๑๐๒.

102.

---

อิณกตฺตา [Pg.63] ปิตา สตฺตุ, มาตา จ พฺยภิจารินี;

ภริยา รูปวตี สตฺตุ, ปุตฺโต สตฺตุ อปณฺฑิโต.

负债之父是敌，不贞之母是敌，美貌之妻是敌，愚昧之子亦是敌。

---

๑๐๓.

103.

---

คุณโทสมสตฺถญฺญู, ชโน วิภชเต กถํ;

อธิกาโร กิมนฺธสฺส, รูปเภโทปลทฺธิยํ.

不辨善恶之愚人，如何能作分别？犹如盲人于色差，有何能力可辨识？

---

๑๐๔.

104.

---

สพฺพตฺถ [Pg.64] สตฺถโตเยว, คุณโทสวิเจจนํ;

ยํ กโรติ วินาสตฺถํ, สาหสํ กิมโตธิกํ.

于一切事，功过之辨别，唯依教典；若无教典而行，有何比此更鲁莽？

---

๑๐๕.

105.

---

นิหียติ [Pg.65] ปุริโส นิหีนเสวี,น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี;

เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ,ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเช.

亲近卑劣者，人必堕落；亲近同等者，则不退堕；亲近贤胜者，能迅速提升。是故，应亲近比自己更优秀的人。

---

๑๐๖.

106.

---

ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ [Pg.66] โย ธมฺมํ, ตตฺถ ตตฺถ วิปสฺสติ;

อสํหีรํ อสํกุปฺปํ, ตํ วิทฺวา มนุพฺรูหเย.

若人于现前之法，处处善观察，不动摇、不扰乱，智者应培育此（观慧）。

---

๑๐๗.

107.

---

ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ นาติวตฺตติ;

อาปูรติ ตสฺส ยโส, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมา.

若人不因贪欲、瞋恚、怖畏、愚痴而逾越法，其名声增长圆满，犹如白月盈满。

---

๑๐๘.

108.

---

ปณฺฑิโต [Pg.67] สีลสมฺปนฺโน, สณฺโห จ ปฏิภานวา;

นิวาตวุตฺติ อถทฺโธ, ตาทิโส ลภเต ยสํ.

智者具足戒行，温和且具辩才，行为谦逊，不傲慢，如是之人得美名。

---

๑๐๙.

109.

---

ทุลฺลภํ [Pg.68] ปากติกํ วากฺยํ, ทุลฺลโภ เขมกโร สุโต;

ทุลฺลภา สทิสี ชายา, ทุลฺลโภ สชโน ปิโย.

真实之语难得，带来安稳的儿子难得，相称的妻子难得，亲爱的善人难得。

---

๑๑๐.

110.

---

อตฺถํ มหนฺตมาปชฺช, วิชฺชํ สมฺปตฺติเมว จ;

จเรยฺยามานถทฺโธ โย, ปณฺฑิโต โส ปวุจฺจติ.

若人获得巨大财富、知识与成就，却能谦逊不傲，此人被称为智者。

---

๑๑๑.

111.

---

สุตสนฺนิจฺจยา [Pg.69] ธีรา, ตุณฺหีภูตา อปุจฺฉิตา;

ปุณฺณาสุภาสิเตนาปิ, ฆณฺฏาที ฆฏฺฏิตา ยถา.

贤者积累多闻，未被询问时则沉默，纵然满腹善说，亦如钟待敲击。

---

๑๑๒.

112.

---

อปุฏฺโฐ ปณฺฑิโต เภรี, ปชฺชุนฺโน โหติ ปุจฺฉิโต;

พาโล ปุฏฺโฐ อปุฏฺโฐ จ, พหุํ วิกตฺถเต สทา.

未被询问时，智者如（静默之）鼓；被询问时，智者如（降甘霖之）雨云。愚者无论被问与否，总是夸夸其谈。

---

๑๑๓.

113.

---

ปรูปวาเท [Pg.70] พธิโร, ปรวชฺเช อโลจโน;

ปงฺคุโล อญฺญนารีสุ, ทุสฺสตกฺเก อเจตโน.

于他人之诽谤如聋，于他人之过失如盲，于他人之妻如跛，于邪恶之思虑如无心。

---

จกฺขุมาสฺส ยถา อนฺโธ, โสตวา พธิโร ยถา;

ปญฺญวาสฺส ยถามูโค, พลวา ทุพฺพโลริว;

อถ อตฺเถ สมุปฺปนฺเน, สเยถ มตสายิตํ.

有眼者当如盲，有耳者当如聋；具慧者当如哑，有力者当如弱；若有事端生起，当如死者般躺卧。

---

๑๑๔.

114.

---

ปาปมิตฺเต [Pg.71] วิวชฺเชตฺวา, ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคลํ;

โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย, ปตฺเถนฺโต อจลํ สุขํ.

远离诸恶友，亲近至上人；应安住于其教诲中，以求不动之乐。

---

๑๑๕.

115.

---

อติสีตํ อติอุณฺหํ, อติสายมิทํ อหุ;

อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต, อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.

“太冷了！太热了！太晚了！”——如是荒废工作者，利益从其身边过。

---

๑๑๖.

116.

---

โย [Pg.72] จ สีตญฺจ อุณฺหญฺจ, ติณาภิยฺโย น มญฺญติ;

กรํ ปุริสกิจฺจานิ, โส สุขํ น วิหายติ.

若人视寒暑轻于草芥，勤行男儿应行之事，彼安乐不失。

---

๑๑๗.

117.

---

ยสฺมึเทเส [Pg.73] น สมฺมาโน, น ปิโย น จ พนฺธโว;

น จ วิชฺชาคโม โกจิ, น ตตฺถ ทิวสํ วเส.

在没有尊敬、没有挚爱、没有亲友，也没有任何学问可得的地方，不应在那里住哪怕一天。

---

๑๑๘.

118.

---

ธนวา สุตวา ราชา, นที วชฺโช อิเม ปญฺจ;

ยตฺถ เทเส น วิชฺชนฺติ, น ตตฺถ ทิวสํ วเส.

富人、多闻者、国王、河流、医生——此五者，若于一地不可得，不应于彼住一日。

---

๑๑๙.

119.

---

นภสฺส [Pg.74] ภูสนํ จนฺโท, นารีนํ ภูสนํ ปติ;

ฉมาย ภูสนํ ราชา, วิชฺชา สพฺพสฺส ภูสนํ.

月亮是天空的庄严，丈夫是女人的庄严，国王是土地的庄严，学问是一切的庄严。

---

๑๒๐.

120.

---

สุขตฺถิโก สเจ วิชฺชํ, วิชฺชตฺถิโก จเช สุขํ;

สุขตฺถิโน กุโต วิชฺชา, กุโต วิชฺชตฺถิโน สุขํ.

若求安乐者欲求学问，则当舍弃安乐；求安乐者何来学问？求学问者何来安乐？

---

๑๒๑.

121.

---

ขเณน [Pg.75] กเณน เจว, วิชฺชามตฺถญฺจ สาธเย;

ขณจาเค กุโต วิชฺชา, กณจาเค กโต ธนํ.

应于刹那与点滴中，成就学问与财富；舍弃刹那，何来学问？舍弃点滴，何来财富？

---

๑๒๒.

122.

---

อาจริยา ปาทมาทตฺเต, ปาทํ สิสฺโส สชานนา;

ปาทํ สพฺรหฺมจารีหิ, ปาทํ กาลกฺกเมน จ.

（学问）一分得自老师，一分得自弟子自学，一分得自同梵行者，一分得自岁月积累。

---

๑๒๓.

123.

---

ธมฺโม [Pg.76] ชเย โน อธมฺโม, สจฺจํ ชยติ นาสจฺจํ;

ขมา ชยติ โน โกโธ, เทโว ชยติ นาสูโร.

法胜于非法，真实胜于虚妄；忍辱胜于瞋怒，天神胜于阿修罗。

---

๑๒๔.

124.

---

หตฺถสฺส ภูสนํ ทานํ, สจฺจํ กณฺฐสฺส ภูสนํ;

โสตสฺส ภูสนํ สตฺถํ, ภูสเน กึ ปโยชนํ.

布施是手的庄严，真实是颈的庄严，听闻经教是耳的庄严，（若有此三者），其余饰物何用？

---

๑๒๕.

125.

---

วิเทเสตุ [Pg.77] ธนํ วิชฺชา, พฺยสเนสุ ธนํ มติ;

ปรโลเก ธนํ ธมฺโม, สีลํ สพฺพตฺถ เว ธนํ.

于异国，学问是财富；于危难，智慧是财富；于来世，正法是财富；而戒行，实为一切处之财富。

---

๑๒๖.

126.

---

ปโทเส [Pg.78] ทีปโก จนฺโท, ปภาเต ทีปโก รวิ;

ติโลเก ทีปโก ธมฺโม, สุปุตฺโต กุลทีปโก.

夜晚，月亮是明灯；清晨，太阳是明灯；三界，正法是明灯；贤子，是家族的明灯。

---

๑๒๗.

127.

---

วิทฺวา เอว วิชานาติ, วิทฺวชฺชนปริสฺสมํ;

น หิ วญฺฌา วิชานาติ, คุรุํ ปสวเวทนํ.

唯有智者能知晓智者的辛劳；正如不孕之妇不知晓分娩的剧痛。

---

๑๒๘.

128.

---

ยสฺส [Pg.79] นตฺถิ สยํ ปญฺญา, สตฺถํ ตสฺส กโรติ กึ;

โลจเนหิ วิหีนสฺส, ทปฺปโณ กึ กริสฺสติ.

若人自身无智慧，经论于彼有何用？于双目失明之人，明镜岂有作用？

---

๑๒๙.

129.

---

กึ กริสฺสนฺติ วตฺตาโร, โสตํ ยตฺถ น วิชฺชเต;

นคฺคกปณเก เทเส, รชโก กึ กริสฺสติ.

于无听者之处，说者能有何为？于赤身贫穷之国，染匠岂有作为？

---

๑๓๐.

130.

---

มูฬฺหสิธสฺสาปเทเสน, [Pg.80] กุนารีภรเณน จ;

ขลสตฺตูหิ สํโยคา, ปณฺฑิโตปฺยาวสีทติ.

因教导愚钝弟子，因供养恶妇，以及与恶人交往，即使智者也会沉沦。

---

๑๓๑.

131.

---

นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ;

นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา, วุฏฺฐิ เว ปรมา สรา.

无爱胜于自爱，无财胜于谷物；无光胜于智慧，雨水乃最佳之源。

---

๑๓๒.

132.

---

ภุชงฺคมํ [Pg.81] ปาวกญฺจ ขตฺติยญฺจ ยสสฺสินํ;

ภิกฺขุญฺจ สีลสมฺปนฺนํ, สมฺมเทว สมาจเร.

对于蛇、火、尊贵的刹帝利、具戒的比丘，皆应善加对待。

---

๑๓๓.

133.

---

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

พุทฺเธ ธมฺเม จ สงฺเฆ จ, ธีโร สทฺธํ นิเวสเย.

是故，智者见己利，贤者应于佛、法、僧中建立信心。

---

๑๓๔.

134.

---

คุโณ [Pg.82] เสฏฺฐงฺคตํ ยาติ, น อุจฺเจ สยเน วเส;

ปาสาทสิขเร วาโส, กาโก กึ ครุโฬ สิยา.

德行达到卓越，并非因住高床；住在宫殿顶上，乌鸦岂能成为金翅鸟？

---

๑๓๕.

135.

---

อนาคตํ ภยํ ทิสฺวา, ทูรโต ปริวชฺชเย;

อาคตญฺจ ภยํ ทิสฺวา, อภีโต โหติ ปณฺฑิโต.

见到未来之怖畏，应远远避开；见到已来之怖畏，智者则无畏。

---

๑๓๖.

136.

---

อสชฺชาย มลามนฺตา, อนุฏฺฐานมลา ฆรา;

มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ, ปมาโท รกฺขโต มลํ.

不习诵是咒语的垢秽，不精勤是家的垢秽；懒惰是容颜的垢秽，放逸是守护者的垢秽。

---

๑๓๗.

137.

---

อนุปุพฺเพน [Pg.83] เมธาวี, โถกํ โถกํ ขเณ ขเณ;

กมฺมาโร รชตสฺเสว, นิทฺธเม มลมตฺตโน.

慧者应次第地，点滴点滴地，刹那刹那地，如银匠般，除去自身的垢秽。

---

๑๓๘.

138.

---

ยญฺหิ [Pg.84] กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

所当做者，方可说；所不当做者，不应说；对言而不行者，智者能知晓。

---

๑๓๙.

139.

---

วิสมํ สภยํ อติวาโต, ปฏิจฺฉนฺนํ เทวนิสฺสิตํ;

ปนฺโถ จ สงฺคาโม ติตฺถํ, อฏฺเฐเต ปริวชฺชิยา.

险地、危地、大风、隐蔽处、神灵所依处、道路、战场、渡口——此八者应避开。

---

๑๔๐.

140.

---

รตฺโตทุฏฺโฐ [Pg.85] จ มุฬฺโห จ, มานี ลุทฺโธ ตถาลโส;

เอกจินฺตี จ พาโล จ, เอเต อตฺถวินาสกา.

贪欲者、嗔恚者、愚痴者，我慢者、贪婪者、懈怠者，独思者、愚者——此等是利益的破坏者。

---

๑๔๑.

141.

---

รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ, ภีรุ อามิสครุโก;

อิตฺถี โสณฺโฑ ปณฺฑโก จ, นวโม ทารโกปิ จ.

贪欲者、嗔恚者、愚痴者，胆怯者、贪食者，女人、酒鬼、黄门，第九是孩童。

---

๑๔๒.

142.

---

นวเต ปุคฺคลา โลเก, อิตฺตรา จลิตา จลา;

เอเตหิ มนฺติตํ คุยฺหํ, ขิปฺปํ ภวติ ปากฏํ.

世间有此九种人，他们轻浮、动摇、不稳定；与此等人商议的秘密，很快就会泄露。

---

๑๔๓.

143.

---

โย [Pg.86] นิรุตฺตึ น สิกฺเขยฺย, สิกฺขนฺโต ปิฏกตฺตยํ;

ปเท ปเท วิกงฺเขยฺย, วเน อนฺธคโช ยถา.

若不学习文法，即使学习三藏，也会步步疑惑，如同林中盲象。

---

๑๔๔.

144.

---

สุตฺตํ [Pg.87] ธาตุ คโณณฺวาทิ, นามลิงฺคานุสาสนํ;

ยสฺส ติฏฺฐติ ชิวฺหคฺเค, สพฺยากรณเกสรี.

经、词根、词组、乌那陀等词缀、名词与性的教导——此等若住于谁之舌尖，彼即为文法之狮。

---

๑๔๕.

145.

---

สทฺทตฺถลกฺขเณ เภที, โย โย นิจฺฉิตลกฺขเณ;

โส โส ญาตุมกิจฺเฉน, ปโหติ ปิฏกตฺตเย.

谁能辨别词、义与相，并确定其相，他就能不费力地通晓三藏。

---

๑๔๖.

146.

---

โย [Pg.88] สทฺทสตฺถกุสโล กุสโล นิฆณฺฑุ,ฉนฺโท อลงฺกติสุ นิจฺจกตาภิโยโค;

โส ยํ กวิตฺตวิกโลปิ กวีสุ สงฺขฺยํ,โมคฺคยฺห วินฺทติ หิ กิตฺติ’ มมนฺทรูปํ.

谁精通文法，精通词典，于韵律和修辞常加精进；他即使诗才不足，亦能在诗人中占一席位，获得不朽的声誉。

---

๑๔๗.

147.

---

สุกฺโขปิ [Pg.89] จนฺทนตรุ น ชหาติ คนฺธํ,นาโค คโต นรมุเข น ชหาติ ลีฬํ;

ยนฺตคโต มธุรสํ น ชหาติ อุจฺฉุ,ทุกฺโขปิ ปณฺฑิตชโน น ชหาติ ธมฺมํ.

檀香树即使干枯也不失其香气，象即使面对人群也不失其威仪；甘蔗即使进入压榨机也不失其甜味，智者即使身处苦难也不舍弃正法。

---

๑๔๘.

148.

---

ธนธญฺญปฺปโยเคสุ, ตถา วิชฺชาคเมสุ จ;

อาหาเร พฺยวหาเร จ, จตฺตลชฺโช สทา ภเว.

于财富谷物之运用，于学问知识之获得，于饮食交往中，应常无羞怯。

---

๑๔๙.

149.

---

สาภาวิกี [Pg.90] จ ปฏิภา, สุตญฺจ พหุนิมฺมลํ;

อมนฺโท จาภิโยโคยํ, เหตุ โหติห พนฺธเน.

天生的才智，广博清净的听闻，以及不懈的精进——此乃今世创作之因。

---

๑๕๐.

150.

---

ชเหยฺย [Pg.91] ปาปเก มิตฺเต, ภเชยฺย ปณฺฑิเต ชเน;

สาธโว อภิเสเวยฺย, สุเณยฺย ธมฺมมุตฺตมํ.

应舍弃恶友，应亲近智者；应侍奉善人，应听闻最上之法。

---

๑๕๑.

151.

---

กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปกํ;

ยาทิสํ วปฺปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ.

行善者得善，行恶者得恶；播种何种种子，便收获何种果实。

---

๑๕๒.

152.

---

ฉนฺโท [Pg.92] นิทานํ คาถานํ, อกฺขรา ตาสํ วิยญฺชนํ;

นามสนฺนิสฺสิตา คาถา, กวิ คาถานมาสโย.

韵律是偈颂的根源，字母是它们的表达；偈颂依附于名，诗人是偈颂的依处。

---

๑๕๓.

153.

---

ตสฺมา [Pg.93] หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ หิตมตฺตโน;

ปญฺญวนฺตํภิปูเชยฺย, เจติยํ วิย สาทโร.

是故，智者见自身之利益，应恭敬礼敬具慧者，犹如虔诚礼敬佛塔。

---

๑๕๔.

154.

---

ธีรํ ปสฺเส สุเณ ธีรํ, ธีเรน สหสํวเส;

ธีเรนลฺลาปสลฺลาปํ, ตํ กเร ตญฺจ โรจเย.

应见智者，应闻智者，应与智者共住；应与智者交谈，行其所行，喜其所喜。

---

๑๕๕.

155.

---

นยํ [Pg.94] นยติ เมธาวี, อธุรายํ น ยุญฺชติ;

สุนโย เสยฺยโส โหติ, สมฺมา วุตฺโต น กุปฺปติ;

วินยํ โส ปชานาติ, สาธุ เตน สมาคโม.

智者引导正道，不负不正之轭。善导者最为殊胜，被善言教导时不怒。他了知调伏之法，与他交往是善的。

---

๑๕๖.

156.

---

สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ,สทฺธึ จรํ สาธุวิหาริ ธีรํ;

อภิภุยฺย สพฺพานิ ปริสฺสยานิ,จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา.

若能觅得贤明、具慧、善住的同伴，则应克服一切危难，具念、欣然地与他同行。

---

๑๕๗.

157.

---

โน [Pg.95] เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ,สทฺธึ จรํ สาธุวิหาริ ธีรํ;

ราชาว รฏฺฐํ วิชิตํ ปหาย,เอโก จเร มาตงฺครญฺเญว นาโค.

若不能觅得贤明、具慧、善住的同伴，则应如国王舍弃已征服之国，如林中大象，独自游行。

---

๑๕๘.

158.

---

โสกฏฺฐานสหสฺสานิ[Pg.96], ภยฏฺฐานสตานิ จ;

ทิวเส ทิวเส มูฬฺห-มาวิสนฺติ น ปณฺฑิตํ.

千种忧愁处，百种怖畏处，日复一日侵扰愚者，而非智者。

---

๑๕๙.

159.

---

ชลพินฺทุนิปาเตน, จิเรน ปูรเต ฆโฏ;

ตถา สกลวิชฺชานํ, ธมฺมสฺส จ ธนสฺส จ.

水滴不断下落，水瓮亦能充满；一切学问、正法与财富的积累，亦复如是。

---

๑๖๐.

160.

---

ปณฺฑิตา [Pg.97] ทุกฺขํ ปตฺวาน, น ภวนฺติ วิสาทิโน;

ปวิสฺส ราหุโน มุขํ, กึ โน เทติ ปุน สสี.

智者遭遇痛苦，不生忧愁；月亮进入罗睺之口，岂不复明？

---

๑๖๑.

161.

---

ชเวน อสฺสํ ชานนฺติ, วาเหน จ พลิพทฺธํ;

ทุเหน เธนุํ ชานนฺติ, ภาสมาเนน ปณฺฑิตํ.

以速度知马，以负重知牛，以产乳知母牛，以言谈知智者。

---

๑๖๒.

162.

---

มนสา [Pg.98] จินฺติตํ กมฺมํ, วจสา น ปกาสเย;

อญฺญลกฺขิตการิยสฺส, ยโต สิทฺธิ น ชายเต.

心中所思之事，不应以言语宣说；因为事情若被他人察知，则无法成功。

---

๑๖๓.

163.

---

อนภฺยาเส วิสํ วิชฺชา, อชิณฺเณ โภชนํ วิสํ;

วิสํ สภา ทลิทฺทสฺส, วุทฺธสฺส ตรุณี วิสํ.

不修习，学问是毒；不消化，食物是毒；于贫者，集会是毒；于老者，少妇是毒。

---

จตฺตาโร ปญฺจ อาโลเป, อาภุตฺวา อุทกํ ปิเว;

อลํ ผาสุวิหาราย, ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน.

食四五口，而后饮水；于精勤比丘，足以安乐住。

---

๑๖๔.

164.

---

ยสฺส เอโส ปสุโตปิ, คุณวา ปุชฺชเต นโร;

ธนุ วํสวิสุทฺโธปิ, นิคฺคุโณ กึ กริสฺสติ.

即使放逸之人，若具德亦受敬；纵是纯竹之弓，若无弦能何为？

---

๑๖๕.

165.

---

อิสฺสี [Pg.100] ทยี อสํตุฏฺโฐ, โกธโน นิจฺจสงฺกีโต;

ปรภาคฺโยปชีวี จ, ฉเฬเต ทุกฺขภาคิโน.

嫉妒者、吝啬者、不满足者、易怒者、常怀疑者，以及依他活命者，此六者为受苦之人。

---

๑๖๖.

166.

---

สุมหนฺตานิ สตฺตานี, ธารยนฺตา พหุสฺสุตา;

เฉตฺตาโร สํสยานญฺจ, กลึ ยนฺติ โลภโมหิตา.

即使是博学多闻、能断疑惑者，若为贪痴所惑，亦陷于争斗。

---

๑๖๗.

167.

---

นทีตีเร [Pg.101] ขเต กูเป, อรณีตาลวณฺฏเก;

น วเท ทกาที นตฺถีติ, มุเข จ วจนํ ตถา.

于河岸所掘之井，于钻木与棕榈扇，莫言无水等；口中之言亦如是。

---

๑๖๘.

168.

---

สพฺพํ สุณาติ โสเตน, สพฺพํ ปสฺสติ จกฺขุนา;

น จ ทิฏฺฐํ สุตํ ธีโร, สพฺพํ อุจฺจิตุ มรหติ.

以耳听一切，以眼见一切；然智者于所见闻，不应尽说。

---

๑๖๙.

169.

---

พาลาทปิ [Pg.102] คเหตพฺพํ, ยุตฺตมุตฺตมนีสิภิ;

รวิสฺสาวิสเย กึ น, ปทีปสฺส ปกาสนํ.

即使是愚者所说，若其言合理，智者亦应听取；于太阳照耀之处，灯火岂不发光？

---

๑๗๐.

170.

---

ตสฺมา [Pg.103] หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺตมตฺตโน;

โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ.

是故，智者当省察己利，如理思择法，如是于此得清净。

---

๑๗๑.

171.

---

กึ เตน ชาตุชาเตน, มาตุโยพฺพนฺนหารินา;

อาโรหติ น โย สก-วํสอคฺเค ธโช ยถา.

夺母青春之所生者，若不能如旗帜升于家族之巅，生之何用？

---

๑๗๒.

172.

---

สมฺมา อุปปริกฺขิตฺวา, อกฺขเรสุ ปเทสุ จ;

โจรฆาโต สิยา สิสฺโส, คุรุ โจรฏฺฏการโก.

当善审察字与句，否则弟子成盗贼杀手，老师则成造贼者。

---

๑๗๓.

173.

---

อทนฺตทมนํ [Pg.104] สตฺถํ, ขลานํ กุรุเต มทํ;

จกฺขุสงฺขารกํ เตชํ, อุลูกานํมิวนฺธกํ.

调伏未调伏者之教法，于恶人则增其骄慢；犹如能令眼见之光，于猫头鹰则使其盲。

---

๑๗๔.

174.

---

นรตฺตํ ทุลฺลภํ โลเก, วิชฺชา ตตฺร สุทุลฺลภา;

กวิตฺตํ ทุลฺลภํ ตตฺร, สตฺติ ตตฺร สุทุลฺลภา.

世间人身难得，于中博学更难得；于中诗才复难得，于中能力尤难得。

---

๑๗๕.

175.

---

เยภุยฺเยน [Pg.105] หิ สตฺตานํ, วินาเส ปจฺจุปฏฺฐิเต;

อนโย นยรูเปน, พุทฺธิมาคมฺม ติฏฺฐติ.

大凡众生，当毁灭现前时，灾祸会以良策之貌，依附智慧而生。

---

สุชนกณฺฑ

善人品

---

๑๗๖.

176.

---

สทฺธาสีลาทิธมฺเมหิ, [Pg.106] สปฺปนฺโน เสฏฺฐมานุโส;

วุตฺโต พุทฺธาทิสนฺเตหิ, สาธุสปฺปุริโส อิติ.

具足信、戒等法者，是为最上之人；为佛陀等圣者，称为善人、正士。

---

สทฺทาธนํ สีลธนํ, หิรีโอตฺตปฺปิยํ ธนํ;

สุตธนญฺจ จาโค จ, ปญฺญา เว สตฺตมํ ธนํ.

信财、戒财、惭财、愧财、闻财、施财，智慧实为第七财。

---

ยสฺส เอเต ธนา อตฺถิ, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

若有此等财，不问男或女，人言彼不贫，其生不空过。

---

ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธานสาสนํ.

是故，智者忆念佛陀教，当勤修信、戒、净信与见法。

---

๑๗๗.

177.

---

สพฺภิเรว [Pg.107] สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.

当与善士交，当与善士亲；了知善士法，能进不能退。

---

๑๗๘.

178.

---

จช ทุชฺชนสํสคฺคํ, ภช สาธุสมาคมํ;

กร ปุญฺญมโหรตฺตํ, สร นิจฺจมนิจฺจตํ.

舍恶人交，近善人会；昼夜行善，恒念无常。

---

๑๗๙.

179.

---

โย [Pg.108] เว กตญฺญู กตเวที ธีโร,กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ;

ทุกฺขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ,ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.

知恩报恩之智者，为善友且心虔诚，于苦难者勤作事，人称如是为正士。

---

๑๘๐.

180.

---

มาตาเปตฺติภรํ [Pg.109] ชนฺตุํ, กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;

สณฺหํ สขิลสมฺภาสํ, เปสุเณยฺยปฺปหายินํ.

供养父母，尊敬族长，言语柔和，远离离间。

---

๑๘๑.

181.

---

มจฺเฉรวินเย ยุตฺตํ, สจฺจํ โกธาภิภุํ นรํ;

ตํ เว เทวา ตาวตึสา, อาหุ ‘‘สปฺปุริโส’’อิติ.

致力于除悭，住于实语，克制愤怒者，忉利诸天神，称彼为正士。

---

๑๘๒.

182.

---

กุลชาโต กุลปุตฺโต, กุลวํสสุรกฺขโต;

อตฺตนา ทุกฺขปฺปตฺโตปิ, หีนกมฺมํ น การเย.

良家子生于良家，善护家族之传承；纵使自身陷于苦，亦不为卑劣之行。

---

๑๘๓.

183.

---

อุเทยฺย [Pg.110] ภาณุ ปจฺฉิเม, นเมยฺย เมรุอทฺทิปิ;

สีตลํ ยทิ นรคฺคิ, ปพฺพตคฺเค จ อุปฺปลํ;

วิกเส น วิปริตา, สาธุวาจา กุทาจนํ.

纵使日西升，须弥山亦倾，纵使火变冷，山顶莲花生；善人之言语，永不作颠倒。

---

๑๘๔.

184.

---

สุขา รุกฺขสฺส ฉายาว, ตโต ญาติมาตาปิตุ;

ตโต อาเจรสฺส รญฺโญ, ตโต พุทฺธสฺสเนกธา.

树荫为乐，亲族父母之荫胜于彼；师长国王之荫又胜于彼；佛陀之荫复胜于彼，其乐多方。

---

๑๘๕.

185.

---

ภมรา [Pg.111] ปุปฺผมิจฺฉนฺติ, คุณมิจฺฉนฺติ สชฺชนา;

มกฺขิกา ปูติมิจฺฉนฺติ, โทสมิจฺฉนฺติ ทุชฺชนา.

蜜蜂求花，善人求德；苍蝇求腐，恶人求过。

---

๑๘๖.

186.

---

มาตุหีโน [Pg.112] ทุพฺภาโส หิ, ปิตุหีโน ทุกฺกิริโย;

อุโภ มาตุปิตุหีนา, ทุพฺภาสา จ ทุกฺกิริยา.

无母者言恶，无父者行恶；父母俱无者，言行皆恶。

---

๑๘๗.

187.

---

มาตุเสฏฺโฐ สุภาโส หิ, ปิตุเสฏฺโฐ สุกิริโย;

อุโภมาตุ ปิตุเสฏฺฐา, สุภาสา จ สุกิริยา.

有贤母者言善，有贤父者行善；父母俱贤者，言行皆善。

---

๑๘๘.

188.

---

สุนโข [Pg.113] สุนขํ ทิสฺวา, ทนฺตํ ทสฺเสติ หึสิตุํ;

ทุชฺชโน สุชนํ ทิสฺวา, โรสยํ หึสมิจฺฉติ.

犬见他犬，露牙欲伤害；恶人见善人，忿怒而欲加害。

---

๑๘๙.

189.

---

น จ เวเคน กิจฺจานิ, กตฺตพฺพานิ กุทาจนํ;

สหสา การิตํ กมฺมํ, พาโล ปจฺฉานุตปฺปติ.

绝不应仓促行事；仓促所做之业，愚者事后追悔。

---

๑๙๐.

190.

---

โกธํ [Pg.114] วธิตฺวา น กทาจิ โสจติ,มกฺขปฺปหานํ อิสโย วณฺณยนฺติ;

สพฺเพสํ วุตฺตํ ผรุสํ ขเมถ,เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต.

杀嗔者永不忧愁；诸仙赞叹舍弃伪善；应忍受一切粗恶之言，圣者称此忍辱为最上。

---

๑๙๑.

191.

---

ทุกฺโข นิวาโส สมฺพาเธ, ฐาเน อสุจีสงฺกเต;

ตโต อริมฺหิ อปฺปิเย, ตโตปิ อกตญฺญุนา.

在拥挤、不净之处居住是苦；与怨敌、不喜爱者同住是苦；与不知感恩者同住更是苦。

---

๑๙๒.

192.

---

โอวเทยฺยา’นุสาเสยฺย[Pg.115], อสพฺภา จ นิวารเย;

สตญฺหิ โส ปิโย โหติ, อสตํ โหติอปฺปิโย.

应劝诫，应教诲，阻止不善之行；彼为善人所喜爱，为恶人所不喜。

---

๑๙๓.

193.

---

อุตฺตมตฺตนิวาเตน, กกฺขฬํ มุทุนา ชเย;

นีจํ อปฺปกทาเนน, วายาเมน สมํ ชเย.

以谦卑胜高傲，以柔和胜粗暴；以小施胜卑劣，以精勤胜同等者。

---

๑๙๔.

194.

---

น [Pg.116] วิสํ วิสมิจฺจาห, ธนํ สงฺฆสฺส อุจฺจเต;

วิสํ เอกํว หนติ, หนติ สงฺฆสฺส สพฺพํ.

我不称毒药为毒，僧伽之财方被称为毒；毒药仅害一人，侵损僧财则毁坏一切。

---

๑๙๕.

195.

---

ธนมปฺปมฺปิ [Pg.117] สาธูนํ, กูเป วาริว นิสฺสโย;

พหุํอปิ อสาธูนํ, น จ วาริว อณฺณเว.

善士之财虽少，如井中之水可为依止；恶人之财虽多，如海中之水不可为依止。

---

๑๙๖.

196.

---

อปตฺเถยฺยํ น ปตฺเถยฺย, อจินฺเตยฺยํ น จินฺตเย;

ธมฺมเมว สุจินฺเตยฺย, กาลํ โมฆํ น อิจฺฉเย.

不应求者不应求，不应思者不应思；唯应善思于正法，不应虚度光阴。

---

๑๙๗.

197.

---

อจินฺติตมฺปิ [Pg.118] ภวติ, จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ;

น หิ จินฺตามยา โภคา, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา.

未曾思量者亦会发生，纵然思量者亦会消亡；财富非由思虑而成，于男女皆是如此。

---

๑๙๘.

198.

---

อสนฺตสฺส ปิโย โหติ, สนฺเต น กุรุเต ปิยํ;

อสตํ ธมฺมํ โรเจติ, ตํ ปราภวโต มุขํ.

喜爱恶人，不喜善人；乐于恶人之法，此乃衰败之门。

---

๑๙๙.

199.

---

คุณา [Pg.119] กุพฺพนฺติ ทูตตฺตํ, ทูเรปิ วสตํ สตํ;

เกตเก คนฺธํ ฆายิตฺวา, คจฺฉนฺติ ภมรา สยํ.

善人虽居远，德行能为使；犹如蜂嗅到计打迦花(Ketaka)之香，自然会前来。

---

๒๐๐.

200.

---

ปุพฺพชาติกตํ กมฺมํ, ตํ กมฺมมีติ กถฺยเต;

ตสฺมา ปุริสากาเรนํ, ยตํ กเร อตนฺทิโต.

往昔所造之业，被称为“业”；是故应以丈夫之力，不倦地努力。

---

๒๐๑.

201.

---

มตฺติกปิณฺฑโต กตฺตา, กุรุเต ยํ ยทิจฺฉติ;

เอวมตฺตกตํ กมฺมํ, มาณโว ปฏิปชฺชเต.

陶师以泥团，随其所欲而造作；如是，人承受自己所造之业。

---

๒๐๒.

202.

---

อุฏฺฐาโยฏฺฐาย [Pg.121] โพเธยฺยํ, มหพฺภย มุปฏฺฐิตํ;

มรณพฺยาธิโสกานํ, กิมชฺช นิปติสฺสติ.

起身！起身！当觉悟，大怖畏已现前；死亡、疾病与忧愁，今日何者将降临？

---

๒๐๓.

203.

---

ปาณา ยถาตฺตโนภิฏฺฐา, ภูตานมปิ เต ตถา;

อตฺโตปเมน ภูเตสุ, ทยํ กุพฺพนฺติ สาธโว.

生命于己为至爱，于诸众生亦复然；善人以己为譬喻，于诸众生行悲悯。

---

สพฺเพ [Pg.122] ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโน;

อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย.

一切众生惧于刑罚，一切众生皆畏惧死亡；以己为喻，不应杀，不应教他杀。

---

๒๐๔.

204.

---

พาโล วา ยทิ วา วุทฺโธ, ยุวา วา เคหมาคโต;

ตสฺส ปูชา วิธาตพฺพา, สพฺพสฺสาภฺยาคโต ครุ.

无论是幼、是老、是青年，凡来至家中者，皆应予以尊敬；于一切人，客为尊。

---

๒๐๕.

205.

---

อากิณฺโณปิ อสนฺเตหิ, อสํสฏฺโฐว ภทฺทโก;

พหุนา สนฺนชาเตน, คจฺเฉน อุพฺพตฺเตนิธ.

纵然被恶人围绕，不与之为伍者为善；与众多恶人同行，于此世间将被卷走。

---

พาลทุชฺชนกณฺฑ

愚者恶人品

---

๒๐๖.

206.

---

กายทุจฺจริตาทีหิ[Pg.124], สมฺปนฺโน ปาปมานุโช;

พาโลติ โลกนาเถน, กิตฺติโต ธมฺมสามินา.

具足身恶行等之恶人，为世间导师、法主所称为愚者。

---

๒๐๗.

207.

---

ทุจินฺติตจินฺตี เจว, ทุพฺภาสิตภาสีปิ จ;

ทุกฺกฏกมฺมการี จ, ปาปโก พาลมานุโช.

常怀恶思，常说恶说，常作恶作，是为造恶之愚人。

---

๒๐๘.

208.

---

อติปิโย [Pg.125] น กาตพฺโพ, ขโล โกตุหลํ กโร;

สิรสา วหมาโนปิ, อฑฺฒปูโร ฆโฏ ยถา.

勿与制造骚动之恶人过于亲近；纵然顶戴于首，亦如半满之瓶。

---

๒๐๙.

209.

---

สปฺโป ทุฏฺโฐ ขโล ทุฏฺโฐ, สปฺปา ทุฏฺฐตโร ขโล;

มนฺโตสเธหิ ตํ สปฺปํ, ขลํ เกนุปสมฺมติ.

毒蛇恶，恶人亦恶，恶人比毒蛇更恶；毒蛇可用咒药平息，恶人以何得平息？

---

๒๑๐.

210.

---

โย [Pg.126] พาโล มญฺญติ พาลฺยํ, ปณฺฑิโต วาปิ เตนโส;

พาโล จ ปณฺฑิตมานี, ส เว พาโลติ วุจฺจติ.

若愚者自知其愚，彼因此亦为智者；若愚者自以为智，彼实可称为愚者。

---

๒๑๑.

211.

---

มธูว มญฺญติ พาโล, ยาว ปาปํ น ปจฺจติ;

ยทา จ ปจฺจติ ปาปํ, อถ ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.

愚者视恶如蜜，于其恶业未成熟时；一旦恶业成熟，彼时即遭受痛苦。

---

๒๑๒.

212.

---

น [Pg.127] สาธุ พลวา พาโล, สาหสา วินฺทเต ธนํ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชติ.

强壮之愚者，以暴力获取财富，实非为善；身坏命终时，无慧者堕于地狱。

---

๒๑๓.

213.

---

ฆเร [Pg.128] ทุฏฺโฐ มูสิโก จ, วเน ทุฏฺโฐ จ วานโร;

สกุเณ จ ทุฏฺโฐ กาโก, นเรทุฏฺโฐ จ พฺราหฺมโณ.

家中鼠为恶，林中猿为恶，鸟中鸦为恶，人中婆罗门(brāhmaṇo)为恶。

---

๒๑๔.

214.

---

ทีฆา ชาครโต รตฺติ, ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ;

ทีโฆ พาลานสํสาโร, สทฺธมฺมํ อวิชานตํ.

于不眠者，夜漫长；于疲惫者，路漫长；于不知正法之愚者，轮回漫长。

---

๒๑๕.

215.

---

ติลมตฺตํ [Pg.129] ปเรสญฺจ, อปฺปโทสญฺจ ปสฺสติ;

นาฬิเกรมฺปิ สโทสํ, ขลชาโต น ปสฺสติ.

恶人能见他人芝麻许之小过，却不见自身椰子般之大过。

---

๒๑๖.

216.

---

นตฺตโทสํ ปเร ชญฺญา, ชญฺญา โทสํ ปรสฺสตุ;

คุยฺโห กุมฺมาว องฺคานิ, ปรโทสญฺจ ลกฺขเย.

不见己之过，只见他人过；如龟藏肢体，专察他人非。

---

๒๑๗.

217.

---

ลุทฺธํ [Pg.130] อตฺเถน คณฺเหยฺย, ถทฺธํ อญฺชลิกมฺมุนา;

ฉนฺทานุวตฺติยา มูฬฺหํ, ยถาภูเตน ปณฺฑิตํ.

贪婪者以利诱之，傲慢者以合掌敬之，愚痴者以顺从其意，智慧者以如实言之。

---

๒๑๘.

218.

---

ยถา อุทุมฺพรปกฺกา, พหิ รตฺตกา เอว จ;

อนฺโตกิมิล สมฺปุณฺณา, เอวํ ทุชฺชนหทยา.

犹如优昙钵(udumbara)果熟，其外鲜红，其内充满金毗罗(kimila)虫；恶人之心亦复如是。

---

๒๑๙.

219.

---

ยาวชีวมฺปิ [Pg.131] เจ พาโล, ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;

น โส ธมฺมํ วิชานาติ, ทพฺพี สูปรสํ ยถา.

愚者虽终身亲近智者，却不识正法，犹如汤勺不知汤味。

---

๒๒๐.

220.

---

จรญฺเจ นาธิคจฺเฉยฺย, เสยฺยํ สทิสมตฺตโน;

เอกจริยํ ทฬฺหํ กยิรา, นตฺถิ พาเล สหายตา.

若行时未得胜己或等己者为伴，则应坚定独行；与愚者实无友谊可言。

---

๒๒๑.

221.

---

อชาตมตมูฬฺหานํ[Pg.132], วรมาทโย น จนฺติโม;

สกึ ทุกฺขกราวาท-โยนฺติโม ตุ ปเท ปเท.

于未生、已死、愚痴者三者中，前二者为胜，非最后者；前二者仅致一次之苦，而后者则步步皆苦。

---

๒๒๒.

222.

---

ทุชฺชเนน [Pg.133] สมํ เวรํ, สขฺยญฺจาปิ น การเย;

อุณฺโห ทหติ จงฺคาโร, สีโต กณฺหายเต กรํ.

莫与恶人结怨，亦莫与之交友；热炭灼手，冷炭污手。

---

๒๒๓.

223.

---

ทุชฺชโน ปิยวาที จ, เนตํ วิสฺสาสการณํ;

มธุ ติฏฺฐติ ชิวฺหคฺเค, หทเย หลาหลํ วิสํ.

恶人虽言语悦耳，然此非可信之由；其舌尖有蜜，其心中有剧毒。

---

๒๒๔.

224.

---

ทุชฺชโน [Pg.134] ปริหาตพฺโพ, วิชฺชายาลงฺกโตปิ จ;

มณินา ภูสิโต สปฺโป, กิเมโส น ภยงฺกโร.

恶人当远离，纵然有学识庄严；如蛇饰以摩尼宝，岂不令人畏惧？

---

๒๒๕.

225.

---

นาฬิเกรสมาการา, ทิสฺสนฺเตปิ หิ สชฺชนา;

อญฺเญ พทริกาการา, พหิเรว มโนหรา.

善人犹如椰子(nāḷikera)，另有恶人如枣(badarikā)，仅外表悦人。

---

---

ยถาปิ [Pg.135] ปน สปกฺกา, พหิ กณฺฏกเมว จ;

อนฺโต อมตสมฺปุณฺณา, เอวํ สุชนหทยา.

犹如波那娑(panasa)果熟，外表有刺，内里充满甘露；善人之心亦复如是。

---

ยถา อุทุมฺพรปกฺกา, พหิ รตฺตกเมว จ;

เอวํ กิมิลสมฺปุณา, เอวํ ทุชฺชนหทยา.

犹如优昙钵(udumbara)果熟，其外鲜红，其内充满金毗罗(kimila)虫；恶人之心亦复如是。

---

๒๒๖.

226.

---

โทสภีโต อนารมฺโภ, ตํ กา ปุริสลกฺขณํ;

โกหฺยชิณฺณภยา นนุ, โภชนํ ปริหียเต.

因畏惧过失而不作为，此岂为丈夫之相？诚然，谁会因害怕不消化而放弃饮食呢？

---

๒๒๗.

227.

---

ปโยปานํ ภุชงฺคานํ, เกวลํ วิสวฑฺฒนํ;

อุปเทโส หิ มูฬฺหานํ, ปโกปาย น สนฺติยา.

蛇饮牛乳，唯增其毒；教诲愚者，只长其怒，不为寂静。

---

๒๒๘.

228.

---

น [Pg.136] ฐาตพฺพํ น คนฺตพฺพํ, ทุชฺชเนน สมํ กฺวจิ;

ทุชฺชโน หิ ทุกฺขํ เทติ, น โส สุขํ กทาจิปิ.

任何时候，皆不应与恶人共住同行；恶人只带来痛苦，从不给予安乐。

---

๒๒๙.

229.

---

อพทฺธา ตตฺถ พชฺฌนฺติ, ยตฺถ พาลา ปภาสเร;

พทฺธาปิ ตตฺถ มุจฺจนฺติ, ยตฺถ ธีรา ปภาสเร.

于愚者言谈之处，未缚者亦遭束缚；于智者言谈之处，已缚者亦得解脱。

---

๒๓๐.

230.

---

ปริตฺตํ [Pg.137] ทารุมารุยฺห, ยถา สีเท มหณฺณเว;

เอวํ กุสิตมาคมฺม, สาธุ ชีวิปิ สีทติ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, กุสีตํ หีนวีริยํ.

犹如乘小木筏于大洋中沉没，亲近懈怠者，善活者亦沉沦；是故当远离彼懈怠、无精进者。

---

๒๓๑.

231.

---

สทฺธาสีลาทิสมฺปนฺโน[Pg.138], สุมิตฺโต สาธุมานุโส;

ตาทิสํ มิตฺตํ เสเวยฺย, วุทฺธิกาโม วิจกฺขโณ.

具足信、戒等德，为善友、正直之人；有智者若欲求增长，当亲近如是之友。

---

๒๓๒.

232.

---

ทานาทิคุณเสฏฺเฐหิ, มิทิตพฺโพ มิตฺโต หิ โข;

ตาทิสํ อวงฺเกเนว, มนสา ภเชยฺย สุธี.

当以布施等殊胜之德衡量善友；智者应以正直之心亲近如是之人。

---

๓๓๓.

333.

---

หิตกฺกโร [Pg.139] ปโร พนฺธุ, พนฺธุปิ อหิโต ปโร;

อหิโต เทหโช พฺยาธิ, หิตํ อรญฺญโมสธํ.

行益者是殊胜的亲属，亲属亦可为敌；身体所生之病为害，林中之药为益。

---

๒๓๔.

234.

---

ปโรกฺเข [Pg.140] กิจฺจหนฺตารํ, ปจฺจกฺเข ปิยวาทินํ;

วชฺชเย ตาทิสํ มิตฺตํ, วิสกุมฺภํ ปโยมุขํ.

背后破坏事务，当面甜言蜜语；当远离如是之友，犹如毒瓶口涂乳。

---

๑๓๕.

135.

---

ธนหีเน จเช มิตฺโต, ปุตฺตทารา สโหทรา;

ธนวนฺเตว เสวนฺติ, ธนํ โลเก มหาสขา.

贫乏之时，朋友、妻儿、兄弟皆会舍弃；唯有富裕者受人奉承，财富是世间的大友伴。

---

๒๓๖.

236.

---

ชานิยา [Pg.141] เปสเน ภจฺเจ, พนฺธเว พฺยสนาคเม;

มิตฺตญฺจ อาปทิกาเล, ภริยญฺจ วิภวกฺขเย.

差遣仆役时可知其忠诚，灾祸临头时可知亲属，患难之际可知朋友，财富散尽时可知妻子。

---

๒๓๗.

237.

---

อุสฺสเว พฺยสเน เจว, ทุพฺภิกฺเข สตฺตุวิคฺคเห;

ราชทฺวาเร สุสาเน จ, โย ติฏฺฐติ โส พนฺธวา.

在庆典、灾厄、饥馑、战乱、王宫门前以及墓地，能常伴左右者，方为真亲属。

---

๒๓๘.

238.

---

น [Pg.142]๒ วิสฺสเส อมิตฺตสฺส, มิตฺตญฺจาปิ น วิสฺสเส;

กทาจิ กุปิเต มิตฺเต, สพฺพโทสํ ปกาสติ.

莫信敌人，亦莫全信朋友；因为朋友一旦发怒，便会揭露你所有的过失。

---

๒๓๙.

239.

---

มาตา มิตฺตํ ปิตา เจติ, สภาวา ตํ ตยํ หิตํ;

กมฺมกรณโต จญฺเญ, ภวนฺติ หิตพุทฺธิโย.

母亲为友，父亲亦然，此二者天生有益；其他人则因其行为而生起善意。

---

๒๔๐.

240.

---

อาปทาสุ [Pg.143] มิตฺตํ ชญฺญา, ยุทฺเธ สูรํ อิเณ สุจึ;

ภริยํ ขีเณสุ วิตฺเตสุ, พฺยสเนสุ จ พนฺธวํ.

患难之中可知朋友，战场之上可知勇士，负债之时可知清白者；财富耗尽时可知妻子，灾祸临头时可知亲属。

---

๒๔๑.

241.

---

สกึ ทุฏฺฐญฺจ โย มิตฺตํ, ปุน สนฺธาตุมิจฺฉติ;

ส มจฺจุมุปคณฺหาติ, คพฺภํ อสฺสตรี ยถา.

若有人欲与曾为敌的友人重归于好，他便是在拥抱死亡，犹如骡子怀孕一般。

---

๒๔๒.

242.

---

อิณเสโส [Pg.144] อคฺคิเสโส, โรคเสโส ตเถว จ;

ปุนปฺปุนํ วิวฑฺฒนฺติ, ตสฺมา เสสํ น การเย.

剩余的债务、剩余的火苗、以及剩余的疾病，它们都会一再增长；因此，不应留下任何残余。

---

๒๔๓.

243.

---

ปทุมํว มุขํ ยสฺส, วาจา จนฺทนสีตลา;

ตาทิสํ โน ปเสเวยฺย, หทเย ตุ หลาหลํ.

其面如莲花，言语如檀香般清凉；但其心中却怀剧毒。莫亲近如是之人。

---

๒๔๔.

244.

---

น [Pg.145] เสเว ผรุสํ สามึ, น จ เสเวยฺย มจฺฉรึ;

ตโต อปคฺคณฺห สามึ, เนว นิคฺคหิตํ ตโต.

莫亲近暴戾的主人，亦莫亲近悭吝的主人；当远离那样的主人，不要被他们所压制。

---

๒๔๕.

245.

---

กุเทสญฺจ [Pg.146] กุมิตฺตญฺจ, กุกุลญฺจ กุพนฺธวํ;

กุทารญฺจ กุทาสญฺจ, ทูรโต ปริวชฺชเย.

恶国、恶友、恶家族、恶亲属、恶妻、恶仆，皆当远远避开。

---

๒๔๖.

246.

---

สีตวาโจ พหุมิตฺโต, ผรุโส อปฺปมิตฺตโก;

อุปมา เอตฺถ ญาตพฺพา, สูริยจนฺทราชูนํ.

言语温和者朋友众多，言语粗暴者朋友稀少；此中当知日月之喻。

---

๒๔๗.

247.

---

อหิตา ปฏิเสโธ จ, หิเตสุ จ ปโยชนํ;

พฺยสเน อปริจฺจาโค, อิติทํ มิตฺตลกฺขณํ.

阻止不善之事，引导有益之事，危难时不离弃——此乃朋友的特征。

---

๒๔๘.

248.

---

ปิโย [Pg.147] ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา, โน จฏฺฐาเน นิโยชโก;

ตาทิสํ มิตฺตํ เสเวยฺย, ภูติกาโม วิจกฺขโณ.

可爱、可敬、值得培养，善于言谈且能忍受他人言语，能说深奥之法，不将人置于不当之处；智者若欲求繁荣，当亲近如是之友。

---

ปิโย [Pg.148] ครุ ภาว นีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภิรญฺจ กถํ กตฺตา, โน จฏฺฐาเน นิโยชโก.

可爱、可敬、值得培养，善于言谈且能忍受他人言语，能说深奥之法，不将人置于不当之处。

---

ยมฺหิ เอตานิ ฐานานิ, สํวิชฺชนฺติธ ปุคฺคเล;

โส มิตฺโต มิตฺตกาเมน, อตฺถกามานุกมฺปโต;

อปิ นาสิยมาเนน, ภชิตพฺโพ ตถาวิโธ.

若于某人具足此等品德，则希求朋友者，为自利与悲悯故，纵使自身正趋败坏，亦应亲近如是之友。

---

๒๔๙.

249.

---

โอรสํ กตสมฺพนฺธํ, ตถา วํสกฺกมาคตํ;

รกฺขโก พฺยสเนหิ, มิตฺตํ เญยฺยํ จตุพฺพิธํ.

亲生子、结交者、世代相传者、以及危难中的保护者——当知此四种朋友。

---

๒๕๐.

250.

---

ปิโย ครุ ภาวนิโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภิรญฺจ กถํ กตฺตา, น จฏฺฐาเน นิโยชโก;

ตํ มิตฺตํ มิตฺตกาเมน, ยาวชีวมฺปิ เสวิยํ.

可爱、可敬、值得培养，善于言谈且能忍受他人言语，能说深奥之法，不将人置于不当之处；渴望朋友者，应终生亲近如是之友。

---

ปิโย ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภิรญฺจ กถํ กตฺตา, โน จฏฺฐาเน นิโยชโก;

ตาทิสํ มิตฺตํ เสเวยฺย, ภูติกาโม วิจกฺขโณ.

可爱、可敬、值得培养，善于言谈且能忍受他人言语，能说深奥之法，不将人置于不当之处；智者若欲求繁荣，当亲近如是之友。

---

ราชกณฺฑ

王品

---

๒๕๑.

251.

---

มหาชนํ [Pg.150] โย รญฺเชติ, จตูหิปิ วตฺถูหิ วา;

ราชาติ วุจฺจเต โลเก, อิติ สลฺลกฺขเย วิทฺวา.

以四摄事令大众欢喜者，世间称之为王；智者当如是辨识。

---

๒๕๒.

252.

---

ทานญฺจ อตฺถจริยา, ปิยวาจา อตฺตสมํ;

สงฺคหา จตุโร อิเม, มุนินฺเทน ปกาสิตา.

布施、利行、爱语、以及同事；此四摄事，乃是圣者所宣说。

---

ทานมฺปิ [Pg.151] อตฺถจริยตญฺจ, ปิยวาทิตญฺจ สมานตฺตตญฺจ;

กริยจริยสุสงฺคหํ พหูนํ, อนวมเตน คุเณน ยาติ สคฺคํ;

布施、利行、爱语、以及同事；以这些善行摄受大众，以无瑕之德，得生善趣。

---

ทานญฺจ เปยฺยวชฺชญฺจ, อตฺถจริยา จ ยา อิธ;

สมานตฺตตา จ ธมฺเมสุ, ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ;

เอเต โข สงฺคหา โลเก, รถสฺสาณีว ยายโต.

布施、爱语、利行，以及在诸法中平等对待，各适其所；此等摄事在世间，犹如行进中车轮之轮辖。

---

๒๕๓.

253.

---

ทานํ สีลํ ปริจฺจาคํ, อชฺชวํ มทฺทวํ ตปํ;

อกฺโกธํ อวิหึสญฺจ, ขนฺตี จ อวิโรธนํ;

ทเสเต ธมฺเม ราชาโน, อปฺปมตฺเตน ธารยฺยุํ.

布施、持戒、舍离、正直、柔和、自制、无嗔、无害、忍辱、以及不违逆；国王应以不放逸之心受持此十法。

---

๒๕๔.

254.

---

เอกยามํ [Pg.152] สเย ราชา, ทฺวิยา มญฺเญว ปณฺฑิโต;

ฆราวาโส ติยาโมว, จตุยาโม ตุ ยาจโก.

国王睡一更，智者睡两更；居家者睡三更，而乞丐则睡四更。

---

๒๕๕.

255.

---

อปุตฺตกํ ฆรํ สุญฺญํ, รฏฺฐํ สุญฺญํ อราชกํ;

อสิปฺปสฺส มุขํ สุญฺญํ, สพฺพสุญฺญํ ทลิทฺทตฺตํ.

无子之家空虚，无王之国空虚；无技艺者之口空虚，贫穷则一切皆空虚。

---

๒๕๖.

256.

---

ธนมิจฺเฉ [Pg.153] วาณิเชยฺย, วิชฺชมิจฺเฉ ภเช สุตํ;

ปุตฺตมิจฺเฉ ตรุณิตฺถึ, ราชามจฺจํ อิจฺฉาคเต.

欲求财富者当经商，欲求知识者当亲近多闻者；欲求子嗣者当娶年轻女子，欲求王臣者当亲近王臣。

---

๒๕๗.

257.

---

ปกฺขีนํ พลมากาโส, มจฺฉานมุทกํ พลํ;

ทุพฺพลสฺส พลํ ราชา, กุมารานํ รุทํ พลํ.

飞鸟之力在于天空，鱼之力在于水中；弱者之力在于国王，孩童之力在于哭泣。

---

๒๕๘.

258.

---

ขมา [Pg.154] ชาคริยุฏฺฐานํ, สํวิภาโค ทยิกฺขณา;

นายกสฺส คุณา เอเต, อิจฺฉิตพฺพา สตํ สทา.

忍耐、警觉与奋起，分享与慈悯；此乃领袖之德，贤者恒应希求。

---

๒๕๙.

259.

---

สกึ วทนฺติ ราชาโน, สกึ สมณพฺราหฺมณา;

สกึ สปฺปุริสา โลเก, เอส ธมฺโม สนนฺตโน.

王者言出必行，沙门婆罗门亦然；世间善士亦如是，此乃恒常之法。

---

๒๖๐.

260.

---

อลโส คีหิ กามโภคี น สาธุ,อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;

ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี,โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.

居家懈怠耽于欲乐者，非善；出家无节制者，非善；君王行事不审慎者，非善；智者怀嗔怒者，非善。

---

๒๖๑.

261.

---

อายํ ขยํ สยํ ชญฺญา, กตากตํ สยํ ชญฺญา;

นิคฺคเห นิคฺคหารหํ, ปคฺคเห ปคฺคหารหํ.

当自知得失，当自辨善恶；应抑者当抑，应扬者当扬。

---

๒๖๒.

262.

---

มาตา [Pg.156] ปุตฺตกตํ ปาปํ, สิสฺสกตํ คุรุ ตถา;

ราชา รฏฺฐกตํ ปาปํ, ราชกตํ ปุโรหิโต.

母亲因儿子所造之恶而受累，导师亦因弟子所造之恶而受累；国王因国民所造之恶而受累，祭司亦因国王所造之恶而受累。

---

๒๖๓.

263.

---

อกฺโกเธน ชิเน โกธํ, อสาธุํ สาธุนา ชิเน;

ชิเน กทริยํ ทาเนน, สจฺเจนาลิกวาทินํ.

以无嗔战胜嗔怒，以善战胜不善；以布施战胜悭吝，以真实战胜妄语者。

---

๒๖๔.

264.

---

อทนฺตทมนํ [Pg.157] ทานํ, ทานํ สพฺพตฺถสาธกํ;

ทาเนน ปิยวาจาย, อุนฺนมนฺติ นมนฺติ จ.

布施能调伏难调者，布施能成就一切事；以布施与爱语，人能升进亦能谦恭。

---

อทนฺตทมนํ [Pg.158] ทานํ, อทานํ ทนฺตทูสกํ;

ทาเนน ปิยวาจาย, อุนฺนมนฺติ นมนฺติ จ.

布施能调伏难调者，不布施则败坏已调伏之德行；以布施与爱语，人能升进亦能谦恭。

---

๒๖๕.

265.

---

ทานํ สิเนหเภสชฺชํ, มจฺเฉรํ โทสโนสธํ;

ทานํ ยสสฺสีเภสชฺชํ, มจฺเฉรํ กปโณสธํ.

布施是亲爱良药，悭吝为嗔恚苦药；布施是名声妙药，悭吝是贫乏苦药。

---

๒๖๖.

266.

---

น รญฺญา สมกํ ภุญฺเช, กามโภคํ กุทาจนํ;

อากปฺปํ รสภุตฺตํ วา, มาลาคนฺธวิเลปนํ;

วตฺถสพฺพมลงฺการํ, น รญฺญา สทิสํ กเร.

不与君王同席坐，不染欲乐片刻间；莫贪佳肴与滋味，莫染香膏花鬘颜；衣饰莫求同王样，不与君王比装扮。

---

๒๖๗.

267.

---

น [Pg.159] เม ราชา สขา โหติ, น ราชา โหติ สมโก;

เอโส สามิโก มยฺหนฺติ, จิตฺเต นิฏฺฐํ สณฺฐาปเย.

国王非吾友，亦非吾同侪；“此乃吾之主”，心中恒常怀。

---

๒๖๘.

268.

---

นาติทูเร ภเช รญฺโญ, นจฺจาสนฺเน ปวาตเก;

อุชุเก นาตินินฺเน จ, น ภเช อุจฺจมาสเน;

ฉ โทเส วชฺเช เสวโก, อคฺคีว สํยโต ติฏฺเฐ.

侍君莫远亦莫近，不立于风口处；不立于正前，亦不过于低处，不坐于高位。侍者当避此六过，当如事火，谨慎而立。

---

น [Pg.160] ปจฺฉโต น ปุรโต, นาปิ อาสนฺนทูรโต;

น กจฺเฉ โนปิ ปฏิวาเต, น จาปิ โอณตุณฺณเต;

อิเม โทเส วิวชฺเชตฺวา, เอกมนฺตํ ฐิตา อหุ –

不立身后不趋前，莫近莫离适周全；不依腋下避亲昵，莫逆风而立；不卑不亢，如是诸过皆舍弃，寂然独立于一旁。

---

๒๖๙.

269.

---

ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน,อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา;

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ,ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

以低语、谋略、善语，或以馈赠、传统；无论于何处获得利益，即应于彼处勇猛精进。

---

๒๗๐.

270.

---

กสฺสโก [Pg.161] วาณิโช มจฺโจ, สมโณ สุตสีล วา;

เตสุ วิปุลชาเตสุ, รฏฺฐมฺปิ วิปุลํ สิยา.

农夫、商人、凡人，沙门或学富戒洁具德人，若彼诸业皆兴盛，邦国自然臻丰亨。

---

๒๗๑.

271.

---

เตสุ [Pg.162] ทุพฺพลชาเตสุ, รฏฺฐมฺปิ ทุพฺพลํ สิยา;

ตสฺมา สรฏฺฐํ วิปุลํ, ธารเย รฏฺฐภารวา.

若彼诸业皆衰弱，国祚亦随之衰微；因此，肩负治国之责者，当使国土丰饶。

---

๒๗๒.

272.

---

มหารุกฺขสฺส [Pg.163] ผลิโน, อามํ ฉินฺทติ โย ผลํ;

รสญฺจสฺส น ชานาติ, พีชญฺจสฺส วินสฺสติ.

巨树果实满枝桠，青涩摘取实堪嗟。未品甘甜真妙味，种子亦随落泥沙。

---

๒๗๓.

273.

---

มหารุกฺขูปมํ รฏฺฐํ, อธมฺเมน ปสาสติ;

รสญฺจสฺส น ชานาติ, รฏฺฐญฺจสฺส วินสฺสติ.

国如巨树荫蔽广，暴虐昏君法度丧；不识民膏滋味美，终教社稷委泥壤。

---

๒๗๔.

274.

---

มหารุกฺขสฺส ผลิโน, ปกฺกํ ฉินฺทติ โย ผลํ;

รสญฺจสฺส วิชานาติ, พีชญฺชสฺส น นสฺสติ.

嘉树硕果累累悬，熟时摘取味方鲜。品尝甘美知真味，留得佳种不毁残。

---

๒๗๕.

275.

---

มหารุกฺขูปมํ [Pg.164] รฏฺฐํ, ธมฺเมน โย ปสาสติ;

รสญฺจสฺส วิชานาติ, รฏฺฐญฺจสฺส น นสฺสติ.

国如巨树荫庇广，以法治国德流长；洞悉世情施妙策，邦基永固祚无疆。

---

นายก กณฺฑ

领袖品

---

๒๗๖.

276.

---

อนายกา [Pg.165] วินสฺสนฺติ, นสฺสนฺติ พหุนายกา;

ถีนายกา วินสฺสนฺติ, นสฺสนฺติ สุสุนายกา.

无领导者则败亡，多领导者亦败亡；有懈怠之领导者则败亡，有躁进之领导者亦败亡。

---

๒๗๗.

277.

---

ควํ [Pg.166] เจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา คาวี อุชุํ ยนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

若牛群渡河时，公牛正直而行，则所有牛皆正直而行，因领导者行路正直故。

---

๒๗๘.

278.

---

เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา.ควํ เจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา คาวี อุชุํยนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

于人类中亦复如是，若有被尊为贤首者，彼若行于正法，何况其余众人。若牛群渡河时，公牛正直而行，则所有牛皆正直而行，因领导者行路正直故。

---

เอวเมว [Pg.167] มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก.

于人类中亦复如是，若有被尊为贤首者，彼若行于正法，何况其余众人。若王为法治者，则全国安乐。

---

๒๗๙.

279.

---

โนทยาห วินาสาย, พหุนายกตา ภุสํ;

มิลายนฺติ วินสฺสนฺติ, ปทฺมานฺยกฺเกหิ สตฺตหิ.

多主则大为败坏，非为兴盛；犹如莲花，为七日所毁而枯萎。

---

๒๘๐.

280.

---

สุตารกฺโข อภิโยโค, กุลารกฺโข วตฺตํ ภเว;

วิชฺชา หิ กุลปุตฺตสฺส, นายกสฺสาปมาทโก.

守护所学在于精勤，守护家风在于德行；学问乃良家子(kulaputta)之所长，不放逸乃领导者之品德。

---

ปุตฺตกณฺฑ

子品

---

๒๘๑.

281.

---

อภิชาตํ [Pg.168] อนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

อวชาตํ น อิจฺฉนฺติ, โย โหติ กุลคนฺธโน.

智者欲求胜生子(abhijāta)与随生子(anujāta)，不欲求劣生子(avajāta)，彼乃败坏家族者。

---

๒๘๒.

282.

---

ปญฺจฏฺฐานานิ [Pg.170] สมฺปสฺสํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

ภโต วา โน ภริสฺสติ, กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ.

智者见于五事而欲求子：“我等所养之人，彼将奉养我等；或彼将为我等操持事务。”

---

๒๘๓.

283.

---

กุลวํโส จิรํ ติฏฺเฐ, ทายชฺชํ ปฏิปชฺชติ;

อถ วา ปน เปตานํ, ทกฺขินํ อนุปทสฺสติ.

“家族传承得以长久，彼将继承遗产；或又为亡者，行追荐布施。”

---

๒๘๔.

284.

---

พหุปุตฺเต [Pg.171] ปิตา เอโก, อวสฺสํ โปเสติ สทา;

พหุปุตฺตา น สกฺโกนฺติ, โปเสตุํ ปิตเรกกํ.

一个父亲必定恒常养育众多子女；众多子女却不能赡养一个父亲。

---

๒๘๕.

285.

---

ปุตฺตํ วา ภาตรํ ทุฏฺฐุ, อนุสาเสยฺย โน ชเห;

กินฺนุ เฉชฺชํ กรํ ปาทํ, ลิตฺตํ อสุจินา สิยา.

若子或兄弟邪恶，应教诲而不应舍弃；手足为不净所染，岂能将其砍断？

---

เวชฺชาจริย กณฺฑ

医师品

---

๒๘๖.

286.

---

อายุเพทกตาภฺยาโส[Pg.173], สพฺเพสํ ปิยทสฺสโน;

อริยสีลคุโณเปโต, เอส เวชฺโช วิธียเต.

勤习医术，令众人喜见(piyadassī)；具足圣戒德，此可称为良医。

---

๒๘๗.

287.

---

นานาคนฺถชานนญฺจ, สุทิฏฺฐกมฺมสมฺปทา;

ทกฺขตา หตฺถสีฆตา, ปสาทสูรสตฺติตา.

通晓众典籍，诊疗经验丰富；技艺娴熟，手法迅捷，心意澄明，勇毅有力。

---

๒๘๘.

288.

---

สาภาวิกตงฺขณิก-ญาณสุภาสิตาปิ จ;

อุสฺสาโห ทพฺโพ สพฺพตา, เวชฺชาเจรสฺส ลกฺขณํ;

具足天生之刹那智，亦善于言辞；勤勉、干练、周全，此乃医师之相。

---

๒๘๙.

289.

---

กิลิฏฺฐวตฺถํ [Pg.174] โกโธ จ, อติมานญฺจ คมฺมตา;

อนิมนฺติตคมนํ, เอเต ปญฺจ วิวชฺชิยา.

污衣、忿怒、傲慢、粗俗、不请自来，此五者当回避。

---

๒๙๐.

290.

---

ทิฏฺฐกมฺมตา [Pg.175] โสจญฺจ, ทกฺขตา วิทิตาคโม;

จตฺตาโร สุภิสกฺกสฺส, สุคุณา วิญฺญุนา มตา.

经验丰富、清净、善巧、通晓传承，此四者乃良医之善德，为智者所称许。

---

๒๙๑.

291.

---

รุชาย ชยลกฺขณํ, รโส จ เภสชฺชมฺปิ จ;

ติลกฺขณเภโท เจว, วิญฺเญยฺโย ภิสกฺเกน เว.

病愈之相、药味与药物，此三相之差别，实为医者所应知。

---

ทาสก กณฺฑ

仆人篇

---

๒๙๒.

292.

---

อนฺโตชาโต [Pg.176] ธนกฺกีโต, ทาสพฺโยปคโต สยํ;

ทาสากรมรานีโต-จฺเจวํ เต จตุธา สิยุํ.

生于家中者、以财购得者、自愿为仆者，以及因恐惧而为仆者；如是彼等有四种。

---

๒๙๓.

293.

---

ปุพฺพุฏฺฐา ปจฺฉานิปาตี, ทินฺนสฺส อาทายีปิ จ;

สุกตกมฺมกโร จ, กิตฺติวณฺณหโรปิ จ.

先主而起，后主而卧，听从吩咐，善作其业，亦能带来美誉。

---

๒๙๔.

294.

---

ทาสา ๐.๐๑๗๗ ปญฺเจว โจรยฺย-สขาญาตฺยตฺตสาทิสา;

ตถา วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺยา, มิตฺตทารา จ พนฺธวา.

仆人有五：如盗贼者、如主人者、如朋友者、如亲族者、如自己者；智者应如是了知朋友、妻子与亲族。

---

อิตฺถิกณฺฑ

妇女篇

---

๒๙๕.

295.

---

อาสา [Pg.178] โลกิตฺถิโย นาม, เวลา ตาสํ น วิชฺชติ;

สารตฺตา จ ปคพฺภา จ, สิขี สพฺพฆโส ยถา;

ตสฺมา ตาโย หิตฺวาน, พฺรูเหยฺย วิเวกํ สุธี.

世间女子名为欲望，其欲无有边际；贪爱炽盛且骄纵，犹如吞噬一切之火。是故智者应舍离彼等，培育远离。

---

อาสา [Pg.179] โลกิตฺถิโย นาม, เวลา ตาสํ น วิชฺชติ;

สารตฺถา จ ปคพฺภา จ, สิขี สพฺพฆโส ยถา;

ตา หิตฺวา ปพฺพชิสฺสามิ, วิเวกมนุพฺรูหยํ.

世间女子名为欲望，其欲无有边际；贪爱炽盛且骄纵，犹如吞噬一切之火。我将舍离彼等而出家，培育远离。

---

๒๙๖.

296.

---

โลเก หิ องฺคนา นาม, โกธนา มิตฺตเภทิกา;

ปิสุกา อกตญฺญู จ ทูรโต ปริวชฺชเย.

世间女子，易怒、离间朋友、好诽谤且不知感恩，应远远避开。

---

๒๙๗.

297.

---

ยถา นที จ ปนฺโถ จ, ปานาคารํ สภา ปปา;

เอวํ โลกิตฺถิโย นาม, นาสํ กุชฺฌนฺติ ปณฺฑิตา.

犹如河流与道路，酒肆、会堂与饮水处；世间女子亦复如是，智者不应于彼等生嗔。

---

๒๙๘.

298.

---

สพฺพา [Pg.180] นที วงฺกคตี, สพฺเพ กฏฺฐมยา วนา;

สพฺพิตฺถิโย กเร ปาปํ, ลภมาเน นิวาตเก.

一切河流皆曲行，一切森林皆由木成；所有女子若得隐蔽处，皆会造作恶业。

---

๒๙๙.

299.

---

ฆฏกุมฺภสมา [Pg.181] นารี, ตตฺถงฺคารสโม ปุมา;

ตสฺมา ฆตญฺจ อคฺคิญฺจ, เนกตฺร ฐปเย พุโธ.

女子如同酥油瓶，男子如同燃烧的炭火；是故智者不应将酥油与火置于一处。

---

๓๐๐.

300.

---

อิตฺถีนญฺจ ธนํ รูปํ, ปุริสานํ วิชฺชา ธนํ;

ภิกฺขูนญฺจ ธนํ สีลํ, ราชานญฺจ ธนํ พลํ.

女子之财为美貌，男子之财为学识；比丘之财为戒律，国王之财为权力。

---

๓๐๑.

301.

---

ปญฺจารตฺยา [Pg.182] สุคนฺธพฺพา, สตฺตารตฺยา ธนุคฺคหา;

เอกมาสา สุภริยา, อฑฺฒมาสา สิสฺสา มลา.

芳香五夜而逝，弓手七夜而衰；良妻一月而厌，弟子半月而成垢。

---

๓๐๒.

302.

---

ชิณฺเณ อนฺนํ ปสํเสยฺย, ทารญฺจ คตโยพฺพเน;

รณปุนาคเต สูรํ, สสฺสญฺจ เคหมาคเต.

食物消化后方可赞，妻子青春逝后方可赞；勇士自战场归来后方可赞，谷物入仓后方可赞。

---

๓๐๓.

303.

---

ทฺวิติปติ [Pg.183] นารี เจว, วิหารทฺวิติ ภิกฺขุ จ;

สกุโณ ทฺวิติปาโต จ, กตมายาพหุตรา.

有二夫之女子，有二寺之比丘，有二栖之飞鸟，何者诡诈更多？

---

๓๐๔.

304.

---

รตฺติ วินา น จนฺทิมา, วีจิวินา จ สาคโร;

หํสวินา โปกฺขรณี, ปติวินา กญฺญา โสเภ.

无夜则无月，无浪则无海；无天鹅则无莲池，无夫君少女亦放光彩。

---

๓๐๕.

305.

---

อสนฺตุฏฺฐา [Pg.184] ยตี นฏฺฐา, สนฺตุฏฺฐาปิ จ ปตฺถิ วา;

สลชฺชา คณิกา นฏฺฐา, นิลฺลชฺชา จ กุลิตฺถิโย.

不知足的修行者会毁灭，知足的国王也会毁灭；知羞耻的妓女会毁灭，不知羞耻的良家妇女也会毁灭。

---

๓๐๖.

306.

---

โจรีนํ พหุพุทฺธีนํ, ยาสุ สจฺจํ สุทุลฺลภํ;

ถีนํ ภาโว ทุราชาโน, มจฺฉสฺเสโว’ทเก คตํ.

诡计多端的女子，于彼等中，真实难求；女人的心性难以了知，犹如鱼在水中的行迹。

---

๓๐๗.

307.

---

อนลา [Pg.185] มุทุสมฺภาสา, ทุปฺปูรา ตา นทีสมา;

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน, อารกา ปริวชฺชเย.

彼等言语温柔却贪得无厌，如河流般难以填满；了知会沉溺其中，故应远远避开。

---

๓๐๘.

308.

---

อาวฏฺฏนี มหามายา, พฺรหฺมจริยวิโกปนา;

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน, อารกา ปริวชฺชเย.

彼等是诱惑者，具大幻术，能毁坏梵行；了知会沉溺其中，故应远远避开。

---

๓๐๙.

309.

---

อิตฺถีปิ [Pg.186] หิ เอกจฺจิยา, เสยฺยา โปส ชนาธิป;

เมธาวินี สีลวตี, สสฺสุเทวา ปติพฺพตา;

大王啊，亦有某些女子胜于男子，她们有智慧、具戒行、敬事公婆、忠于夫君。

---

๓๑๐.

310.

---

ตสฺสา โย ชายติ โปโส,สูโร โหส ทิสมฺปติ;

ตาทิสา สุภคิยา ปุตฺโต,รชฺชมฺปิ อนุสาสติ.

从此贤女生下之子，能成为英雄或一方之主；如此贤妇之子，甚至能统理国家。

---

๓๑๑.

311.

---

สลฺลเป [Pg.187] อสิหตฺเถน, ปิสาเจนาปิ สลฺลเป;

อาสีวิสมฺปิ อาสีเท, เยน ทฏฺโฐ น ชีวติ;

น ตฺเวว เอโก เอกาย, มาตุคาเมน สลฺลเป.

可与持剑者交谈，亦可与毕舍遮交谈；可近于毒蛇，被其咬则不活；然绝不可与一女子独处交谈。

---

๓๑๒.

312.

---

น [Pg.188] หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ, ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต;

อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ, ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา.

男子并非于一切事皆为智者；女子亦可为智者，于彼彼事中善于明辨。

---

๓๑๓.

313.

---

น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ, ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต;

อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ, ลหุํ อตฺถวิจินฺติกา.

男子并非于一切事皆为智者；女子亦可为智者，能迅速思量义理。

---

๓๑๔.

314.

---

กูโปทกํ [Pg.189] วฏจฺฉายา, สามาถี อิฏฺฐกาลยํ;

สีตกาเล ภเว อุณฺหํ, อุณฺหกาเล จ สีตลํ.

井水、榕树荫、黑肤女子与砖房；此四者寒时则暖，热时则凉。

---

๓๑๕.

315.

---

อิตฺถิโย เอกจฺจิยาปิ, เสยฺยา วุตฺตาว มุนินา;

ภณฺฑานํ อุตฺตมา อิตฺถี, อคฺคูปฏฺฐายิกา อิติ.

亦有某些女子，被牟尼称为卓越者；（如说）“妻子是最佳的资具”，以及“首席女侍者”。

---

ปกิณฺณกกณฺฑ

杂篇

---

๓๑๖.

316.

---

กุลสีลคุโณเปโต[Pg.191], สพฺพธมฺมปรายโณ;

ปวีโณ เปสนาชฺฌกฺโข, ธมฺมชฺฌกฺโข วิธียเต.

具足族姓、戒、德，通晓诸法；于教令善巧，被立为法之监督者。

---

๓๑๗.

317.

---

เวทเวทงฺคตตฺวญฺโญ, ชปฺปโหมปรายโณ;

อาสีวาทวโจยุตฺโต, เอส ราชปุโรหิโต.

通晓吠陀与吠陀支之真义，专精于咒诵与祭祀；常宣祝愿之语，此乃国王之祭司。

---

กปฺโป [Pg.192] พฺยากรณํ โชติ – สตฺถํ สิกฺขา นิรุตฺติ จ;

ฉนฺโทวิจิติ เจตานิ, เวทงฺคานิ วทนฺติ ฉ.

仪轨(Kappo)、语法(Byākaraṇaṃ)、星占学(Jotisatthaṃ)、语音学(Sikkhā)、词源学(Nirutti)及韵律学(Chandoviciti)，此等被称为六吠陀支。

---

๓๑๘.

318.

---

สกึ วุตฺตคหิตตฺโต, ลหุหตฺโถ ชิตกฺขโร;

สพฺพสตฺถสมาโลกี, ปกฏฺโฐ นาม เลขโก.

闻一言即能领会，手巧且精通文字；博览一切学问，此人被称为优秀之书写者。

---

๓๑๙.

319.

---

สมตฺตนีติสตฺถญฺโญ[Pg.193], วาหเน ปูริตสฺสโม;

สูรวีรคุโณเปโต, เสนาฌกฺโข วิธียเต.

精通全部政论，驾驭训练有素；具足英勇之德，被立为军队总监。

---

๓๒๐.

320.

---

สุธี วากฺยปฏุ, ปญฺโญ, ปรจิตฺโตปลกฺขโณ;

ธีโร ยถาตฺถวาที จ, เอส ทูโต วิธียเต.

智者善言辞，具慧能观他心；坚毅且如实语者，此人被立为使者。

---

๓๒๑.

321.

---

ปุตฺตนตฺตคุโณเปโต, สตฺถญฺโญ รสปาจโก;

สูโร จ กถิโน เจว, สูปกาโร ส วุจฺจเต.

具足子孙之德，通达学问，善于烹饪；勇猛且坚韧者，此人被称为厨师。

---

๓๒๒.

322.

---

อิงฺคิตาการตตฺตญฺโญ, พลวาปิยทสฺสโน;

อปฺปมาที สทา ทกฺโข, ปตีหาโร ส อุจฺจเต.

善于察言观色，身强且样貌喜见；常勤勉且机敏，此人被称为护卫士。

---

๓๒๓.

323.

---

อิตฺถิมิสฺเส กุโต สีลํ, มํสภกฺเข กุโต ทยา;

สุราปาเน กุโต สจฺจํ, มหาโลเภ กุโต ลชฺชา;

มหาตนฺเท กุโต สิปฺปํ, มหาโกเธ กุโต ธนํ.

与女人混杂者，何来戒德？食肉者，何来慈悲？饮酒者，何来真实？大贪者，何来羞耻？大懈怠者，何来技艺？大瞋者，何来财富？

---

๓๒๔.

324.

---

สุราโยโค เวลาโล จ, สมชฺชจรณงฺคโต;

ขิฑฺฑา ธุตฺโต ปาปมิตฺโต, อลโส โภคนาสกา.

沉湎饮酒与非时游荡，常去集会；嬉戏、赌博、恶友与懒惰，皆为耗财者。

---

๓๒๕.

325.

---

ชีวนฺตาปิ [Pg.196] มตา ปญฺจ, พฺยาเสน ปริกิตฺติตา;

ทุกฺขิโต พฺยาธิติ มูฬฺโห, อิณวา นิจฺจเสวโก.

五种活死人，被简要宣说：受苦者、患病者、愚痴者、负债者、常为仆役者。

---

๓๒๖.

326.

---

นิทฺทาลุโก [Pg.197] ปมาโท จ, สุขิโต โรควาลโส;

กามุโก กมฺมาราโม จ, สตฺเตเต สตฺถวชฺชิตา.

昏沉、放逸、贪乐、多病、懒惰、好色、乐于世俗作业，此七者为导师所摈弃。

---

๓๒๗.

327.

---

โคณาหิ สพฺพคิหีนํ, โปสกา โภคทายโก;

ตสฺมา หิ มาตาปิตูว, มานเย สกฺกเรยฺย จ.

牛是所有居家者的养育者与财富给予者；因此，应如父母般尊敬和供养它们。

---

๓๒๘.

328.

---

ยถา [Pg.198] มาตา ปิตา ภาตา, อญฺเญวาปิ จ ญาตกา;

คาโว โน ปรมา มิตฺตา, ยาสุ ชายนฺติ โอสธา.

如同母亲、父亲、兄弟，以及其他亲族；牛是我们的殊胜朋友，从其产生药物。

---

๓๒๙.

329.

---

อนฺนทา [Pg.199] พลทา เจตา, วณฺณทา สุขทา ตถา;

เอตมตฺถวสํ ญตฺวา, นาสุ คาโว หนึสุ เต.

它们施食、施力、施色，亦复施乐；了知此义利，昔人不杀牛。

---

๓๓๐.

330.

---

เย จ ขาทนฺติ โคมํสํ, มาตุมํสํว ขาทเร;

มเตสุ เตสุ คิชฺฌานํ, ทเท โสเต จ วาหเย.

食牛肉者，如同食母肉；彼等死后，应施予鹫鸟，并弃于水流。

---

๓๓๑.

331.

---

ทฺวิคุโณ [Pg.200] ถีนมาหาโร, พุทฺธิจาปิ จตุคฺคุโณ;

ฉคฺคุโณ โหติ วายาโม, กาโมตฺวฏฺฐคุโณ ภเว.

女人的食量是双倍，智慧是四倍；努力是六倍，而欲乐是八倍。

---

๓๓๒.

332.

---

น [Pg.201] โลเก โสภเต มูฬฺโห, เกวลตฺตปสํสโก;

อปิ สมฺปิหิเต กูเป, กตวิชฺโช ปกาสเต.

愚者在世间不显耀，他只赞扬自己；即使在被遮蔽的井中，有学问者亦能显耀。

---

๓๓๓.

333.

---

โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา, วีริยารมฺภญฺจ เขมโต;

อารทฺธวีริยา โหถ, เอสา พุทฺธานุสาสนี.

见懈怠为怖畏，见精进为安稳；当奋发精进，此乃诸佛之教诲。

---

๓๓๔.

334.

---

วิวาทํ [Pg.202] ภยโต ทิสฺวา, อวิวาทญฺจ เขมโต;

สมคฺคา สขิลา โหถ, เอสา พุทฺธานุสาสนี.

见诤论为怖畏，见无诤为安稳；当和合友爱，此乃诸佛之教诲。

---

๓๓๕.

335.

---

ปมาทํ ภยโต ทิสฺวา, อปฺปมาทญฺจ เขมโต;

ภาเวถฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, เอสา พุทฺธานุสาสนี.

见放逸为怖畏，见不放逸为安稳；当修习八支圣道，此乃诸佛之教诲。

---

๓๓๖.

336.

---

ครหา [Pg.203] จ ปสํสา จ, อนิจฺจา ตาวกาลิกา;

อปฺปกาเจกเทสาว, น ตา อิกฺเขยฺย ปณฺฑิโต;

ธมฺมาธมฺมํว อิกฺเขยฺย, อตฺถานตฺถํ หิตาหิตํ.

毁与誉，无常且暂时，微末且片面；智者不应顾念。应观察法与非法，利与非利，益与非益。

---

กวิทปฺปณนีติ

诗人明镜论

---

๑.

1.

---

ปขุกฺกูปุรเสฏฺฐสฺส[Pg.204], ปจฺฉิเม อาสิ วิสฺสุโต;

จตุคาวุตเทสมฺหี, กนรยคาโม สุโสภโน.

在卓越的帕库固城(Pakhukkūpura)西方，有一座著名而美丽的伽那罗耶村(Kanarayagāma)，位于四伽浮陀(gāvuta)之地。

---

๒.

2.

---

ทฺวิโน [Pg.205] ทฺวิเวก สากมฺหิ, ตมฺหิ ชาเตน ชาติยา;

ลงฺกาภารตอาทีสุ, วุฏฺฐปุพฺพ สุเตสินา.

生于萨迦历1222年，为求学故，曾遍住于楞伽(Laṅkā)、婆罗多(Bhārata)等地。

---

๓.

3.

---

วิสุตาราม สีหานํ, สิกฺขิเตน ติเปฏกํ;

สนฺติเก นววสฺสานิ, สํคีติกิจฺจการินา.

于著名寺院之诸师(sīha)处学习三藏，亲近九年，从事结集(saṃgīti)事业。

---

๔.

4.

---

ทกฺขิณาราม วาสีนํ, สนฺติเกปิ สุวิญฺญุนํ;

สิกฺขิเตน สตฺตวีส-วสฺสิตฺวาน ยสสฺสินา.

亦于南寺(Dakkhiṇārāma)之住众及诸智者处，学习二十七年，声名远播。

---

๕.

5.

---

สุนฺทเร [Pg.206] ปุรเสฏฺฐมฺหิ, สุนฺทเร วิสุเต สุเภ;

สุนฺทเร โชติปาลมฺหิ, วสตา คณวาจินา.

僧团之导师，住于美丽、著名、吉祥之都城，美丽之光护(Jotipāla)处。

---

๖.

6.

---

นิสฺสาย เปฏเก เจว, อเนกนีติ โปตฺถเก;

พหุเล คนฺถเสฏฺเฐปิ, กโตยํ วิธุมานิโต.

此论乃依三藏、诸尼提(nīti)论及众多善典而作，为智者所推崇。

---

๗.

7.

---

ติฏฺฐตํ [Pg.207] อยํ เม คนฺโถ, สุสาโร ยาว สาสนํ;

ติฏฺฐเตว สุเตสีนํ, สุสารํ สุปกาสยํ.

愿我此论，精华永存，直至教法住世；愿其为求法者，善说妙义。

---

๘.

8.

---

อเนน สุวิสิฏฺเฐน, ปุญฺเญนญฺเญน กมฺมุนา;

มนิสิภิคุรูเหว, คจฺเฉยฺยํ อมตํ สิวํ.

愿我以此殊胜功德及其他善业，如诸贤圣之师，得证不死(amata)吉祥(siva)之境。

---

‘‘องฺคาริโน [Pg.210] ทานิ ทุมา ภทนฺเต’’

尊者，如今林木皆如燃炭。

---

‘‘ยถาปิ รมฺมโก มาโส, คิมฺหานํ โหติ พฺราหฺมณ;

อเต‘ว’ญฺเญหิ มาเสหิ, ทุมปุมฺเผหิ โสภติ’’.

婆罗门，夏日诸月中，有悦意之月；此月繁花似锦，远胜于余月。

---

‘‘วนปฺปคุมฺเพ [Pg.211] ยถผุสฺสิตคฺเค,คิมฺหาน มาเส ปฐมสฺมึ คิมฺเห’’ –

犹如林间树梢，繁花初绽，于夏季首月——

---

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺพาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正等正觉者。

---

ปณาม ปฏิญฺญา

礼敬与誓言

---

วตฺถุตฺตยํ [Pg.212] นมสิตฺวา, อาเจเร กวิปุงฺคเว;

กสฺสํ ทฺวาทสมาสานํ, พนฺธํ ตมฺมาสวสิกํ.

礼敬三事，以及诸师与诗中之贤；我将创作依于十二月份之诗篇。

---

๑.

1.

---

จิตฺตสมฺมตมาโส [Pg.213] หิ, อเตวญฺเญหิ โสภติ;

รมฺมกมาโส รมฺมมาโส, เตเนว โวหาโร ภวิ.

质多月(Citta-māsa)实为殊胜，光华远胜余月；其名悦意之月、可爱之月，皆由此故。

---

๒.

2.

---

ตสฺมึ สุจิตฺตมาสมฺหิ, นาคทุมา สุปุปฺผเร;

ปุปฺผนฺติ อสนทุมา, วายนฺติ กานเน หิ เว.

于此美妙质多月，龙树(nāgaduma)繁花盛开；阿萨那树(asanaduma)亦然，于林中散发芬芳。

---

๓.

3.

---

สงฺกนฺต มหุสฺสโวปิ, ตมฺหิ มาสมฺหิ วตฺตเต;

คนฺโธทเกหิ อญฺโญญฺญํ, สิญฺจมานา สุโมทเร.

盛大之新年节(Saṅkanta-mahussava)亦于此月举行；人们互洒香水，欢欣喜悦。

---

ยถาปิ [Pg.214] รมฺมโก มาโส, คิมฺหานํ โหติ พฺราหฺมณ;

อเต‘ว’ญฺเญหิ มาเสหิ, ทุมปุปฺเผหิ โสภติ.

婆罗门，夏日诸月中，有悦意之月；此月繁花似锦，远胜于余月。

---

สมฺพุทฺโธ จิตฺตมาสสฺส, กาฬปกฺเข อุโปสเถ;

ปาโตเยว สมาทาย, ปวรํ ปตฺตจีวรํ;

อนุกมฺปาย นาคานํ, นาคทีปมุปาคมิ.

正等正觉者于质多月(Citta-māsa)黑分之布萨日，清晨即取殊胜衣钵；为悲悯诸龙，前往龙岛。

---

๔.

4.

---

เวสาขวฺหยมาโส ตุ, สุวิสิฏฺโฐ สุปากโฏ;

โลกคฺคนาถํ ปฏิจฺจ, สนฺเตหิ อภิลกฺขิโต.

卫塞月(Vesākha-māsa)极为殊胜，声名显赫；因世间至上导师之故，为诸贤者所铭记。

---

๕.

5.

---

ตมฺหิ [Pg.215] เวสาขมาสมฺหิ, จมฺปกาปิ สุปุปฺผเร;

โพธึ ทเกหิ สิญฺจิตฺวา, สชฺชนา สมฺปโมทเร.

于此卫塞月，瞻波迦花(campaka)盛开；善人们以水浇灌菩提树，心生欢喜。

---

๖.

6.

---

วเนสุว โปตกาปิ, ปกฺขนฺทนฺติ ทิโสทิสํ;

วิกูชนฺตา สภาสาย, ชนโสตรสายนํ.

林中雏鸟，四处跳跃；以其鸣声，悦人耳根。

---

ทุติเย [Pg.216] ทิวเส ภตฺต-กาเล อาโรจิเต ชิโน;

รมฺเม เวสาขมาสมฺหิ, ปุณฺณามายํ มุนิสฺสโร.

于悦意卫塞月之月圆日，次日饭时，当向胜者(Jina)、牟尼主(Munissara)禀告时。

---

๗.

7.

---

เชฏฺฐสมฺมตมาโสปิ, โสคตชนพฺภนฺตเร;

วิขฺยาโต ลกฺขญฺโญ เจว, เชฏฺเฐน สํยุโต หิ เว.

被称为杰塔月(Jeṭṭha-māsa)者，于善逝(Sugata)之信众中，声名远播；此月与最上者相应，实具祥瑞之相。

---

๘.

8.

---

ตสฺมึหิ เชฏฺฐมาสมฺหิ, สุมนา วนมลฺลิกา;

ปุปฺผนฺติ จ ปวายนฺติ, สพฺพชนมโนหรา.

于此杰塔月，素馨(sumanā)与林茉莉(vanamallikā)盛开，香气远播，悦怡众人心。

---

๙.

9.

---

ปริกฺขณาสุสภาปิ, อภวิ มฺรนมามณฺฑเล;

เขตเล เชฏฺฐโชติปิ, ปชฺชลิ ตสฺมิญฺหิ เว.

于缅甸国(Mranamāmaṇḍala)亦有考试盛会；于此之时，田野间最胜之光(jeṭṭhajoti)闪耀。

---

๑๐.

10.

---

อาสาฬฺโห นาม มาโสปิ, อตีว วิสิฏฺโฐ ภวิ;

ปฏิสนฺธึ คณฺหิ พุทฺโธ, ตสฺมิญฺหิ มุนิ สุธี.

阿沙荼月(Āsāḷha-māsa)亦极殊胜；于此月，具智慧之牟尼——佛陀，入胎结生(paṭisandhi)。

---

๑๑.

11.

---

นิกฺขมิปิ จ สมฺพุทฺโธ, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ;

อุปสมฺปทกมฺมมฺปิ, กโรนฺติ ตสฺมึปิ หิ.

正等正觉者于此月出离，并初转法轮；人们亦于此月行具足戒(upasampadā)之仪式。

---

๑๒.

12.

---

ปุนฺนาคทุมา ปุปฺผนฺติ, ปวายนฺติ ทิโสทิสํ;

อาทิจฺโจ ติฏฺฐติ ตมฺหิ, อุตฺตรายานโกฏิยํ.

龙华树(punnāga)繁花盛开，香飘四方；于此之时，日轮正处于北道之极(uttarāyāna-koṭi)。

---

๑๓.

13.

---

สีเห [Pg.219] สาวณมาสมฺหิ, สลากทานมุตฺตมํ;

เทนฺติ สาธโว มานุสา, สทฺทหนฺตา วตฺถุตฺตยํ.

于狮子座(Sīha)萨瓦那月(Sāvaṇa)，贤善之人信奉三宝，行最上筹食之施。

---

๑๔.

14.

---

ปุปฺผนฺติ กเฏรุหาปิ, ตมฺหิ สาวณมาสเก;

เข สวณนกฺขตฺตมฺปิ, อตีว โชตยี หิ เว.

于萨瓦那月(Sāvaṇa)，迦提楼诃花(Kaṭeruhā)亦绽放；萨瓦那星(Savaṇanakkhatta)于空中亦极其闪耀。

---

๑๕.

15.

---

วสฺสพฺภนฺตรภูเต จ, สมณา สุคโตรสา;

มาเส วาจนอุคฺคณฺห-กมฺมํกํสุ สุขาสยา.

于雨安居(vassabbhantara)期间，善逝之子诸沙门，安乐地进行读诵与学习。

---

๑๖.

16.

---

กญฺญาราสิสมฺมเตหิ[Pg.221], โปฏฺฐปาทสุมาสเก;

นทีสุ ทกปูริตา, กฏปตฺถตสาทิสา.

于室女座(Kaññārāsi)之颇得婆陀月(Poṭṭhapāda)，江河水满，如同铺开的草席。

---

๑๗.

17.

---

นาวามหาอุสฺสวมฺปิ, กโรนฺติ มานุชา ตทา;

กีฬนฺติ สมฺปโมทนฺติ, วิชิเต นร นาริโย.

彼时人们亦举行盛大的船节(Nāvāmahāussava)；国土中的男女嬉戏欢庆。

---

๑๘.

18.

---

กญฺจนยมทุมาปิ, วิกสนฺติ ตทา หิ เว;

เมโฆ โถกํ โถกํ หิมํ, วสฺสติ ปตติปิ จ.

彼时金双树(Kañcanayamadumā)亦盛开；云层亦降下些许霜雪，亦有飘落。

---

๑๙.

19.

---

วสฺสิเก [Pg.222] อสฺสยุชิมฺหิ, วิกสนฺติ อเนกธา;

ปทุมาทิทกชานิ, ปุปฺผานิ มนุญฺญานิ เว.

于雨季之阿萨由吉月(Assayuja)，悦意的莲花等水生花卉，以多种姿态绽放。

---

๒๐.

20.

---

มหาปทีปปนฺตีหิ, สกลมฺรนมาภูตเล;

ปูเชนฺติ โลกคฺคนาถํ, สาธโว โสคตาชนา.

贤善的佛弟子们以巨大的灯列，于整个缅甸大地上，供养世间至上导师。

---

๒๑.

21.

---

ตโปธนา วิจรนฺติ, วสฺสํวุฏฺฐา ทิโสทิสํ;

สาธโว ทานโสณฺฑาว, สีตายนฺติ สุขนฺติ จ.

雨安居已毕，苦行者们(Tapodhanā)四方游行；贤善之人乐于布施，获得清凉与安乐。

---

๒๒.

22.

---

กตฺติกมาสเสฏฺเฐปิ[Pg.223], สมฺปโมทนฺติ มานุชา;

โกสีตกีปุปฺผานิ จ, วิกสนฺติ วายนฺติ จ.

于殊胜的迦提月(Kattika)，人们欢庆；拘翅陀花(Kosītakī)亦绽放，亦随风飘散。

---

๒๓.

23.

---

กถินมหาทานมฺปิ, ททนฺติ สาธโว ชนา;

ตทา จนฺทกิรโณปิ, อตีว ปชฺโชโต อหุ.

贤善之人行盛大的迦絺那(Kathina)布施；彼时月光亦极其明亮。

---

๒๔.

24.

---

อโหสิ หิมปาโต จ, อุตฺตรวาโต ปวายติ;

กตฺติกโชติฉโณปิ, อโหสิ ตสฺมิญฺหิ เว.

有霜降下，北风吹拂；迦提迦灯节(Kattikajotichaṇa)亦于彼时举行。

---

๒๕.

25.

---

ธนุราสีมาคสิร[Pg.224], มาเส เหมนฺตสมฺมเต;

สตฺติธรสุปูชาวฺห, สภาปิ สมฺปวตฺติตา.

于人马座(Dhanurāsi)之鹿首月(Māgasira)，此月被视为冬季，名为“持矛者善供养”(Sattidharasupūjā)的集会亦得举行。

---

๒๖.

26.

---

เทวสมฺมตปุปฺผานิ, มนุญฺญรุจิรานิปิ;

ปุปฺผนฺติ ตมฺหิ มาสมฺหิ, หิมปาโต อโหสิ จ.

天神所嘉许的、悦意且美丽的花朵，于彼月盛开，亦有降霜。

---

๒๗.

27.

---

วีหโย โหนฺติ ปกฺกา จ, เขตฺเตสุ มฺรนมาภูตเล;

มิคสิรนกฺขตฺตมฺปิ, โชเตติ อากาสงฺคเณ.

于缅甸大地的田野里，稻谷成熟；鹿首(Migasira)星宿亦在天空中闪耀。

---

๒๘.

28.

---

มกาเร [Pg.225] ผุสฺสมาเสปิ, ปุปฺผนฺติ ปวายนฺติ จ;

สุนีลวลฺลิปุปฺผานิ, ชนมโนหรานิปิ.

于摩羯座(Makara)之普萨月(Phussa)，悦人心的深蓝藤蔓花(Sunīlavallī)亦盛开，亦随风飘散。

---

๒๙.

29.

---

เสนาพฺยูหมฺปิ [Pg.226] กโรนฺติ, ภูปาลา มฺรนมารฏฺฐิกา;

สปริสา อุทิกฺขนฺติ, หตฺถิอสฺสาทิอาทโย.

缅甸诸王亦列军阵；与随从一同检阅象、马等。

---

๓๐.

30.

---

ตมฺหิสี อติสีตลมฺปิ, ทกฺขิณายนโกฏิยํ;

อฏฺฐาปุณฺณมทินมฺหิ, สูริโย โลกมานิโต.

彼时亦极其寒冷，在南回归线之端；于第八个满月之日，太阳受世人尊崇。

---

โพธิโต นวเม มาเส, ผุสฺสปุณฺณมิยํ ชิโน;

ลํกาทีปํ วิโสเธตุํ, ลงฺกาทีปมุปาคมิ.

证觉后第九月，于普萨月(Phussa)满月日，胜者为净化楞伽岛(Laṅkādīpa)，而至楞伽岛。

---

๓๑.

31.

---

กุมฺเภสุ [Pg.227] มาฆมาเสหิ, ตูลทุมา สุปุปฺผเร;

ปุมฺตาลา มธุรรสํ, มานุชานํ ททนฺติ จ.

于宝瓶座(Kumbha)之摩伽月(Māgha)，木棉树(tūladumā)盛开；糖棕树(Pumtālā)亦给予人们甜美的汁液。

---

๓๒.

32.

---

ยาคุมหาอุสฺสโวปิ, ปากโฏ มฺรนมาภูตเล;

อวเสสสุ เมโฆปิ, ถนยํ อภิวสฺสติ.

盛大的粥节(Yāgumahāussava)亦在缅甸大地上闻名；残余的云层亦雷鸣并降雨。

---

๓๓.

33.

---

นรนารี มนุญฺญานิ, ปทรานิ ปณฺฑานิ จ;

ปุจิมนฺททุมา นว-ปตฺตานิ ธาเรนฺติปิ จ.

男女穿着悦意的鞋履；苦楝树(Pucimanda)亦生出新叶。

---

๓๔.

34.

---

มิเน [Pg.228] ผคฺคุณมาสมฺหิ, สุรภิคนฺธิกา สุภา;

ปุปฺผนฺติ วนมฺหิ ทุมา, นวปตฺเตหิ โสภเร.

于双鱼座(Mīna)之帕古那月(Phagguṇa)，芬芳美丽的树木在森林中盛开，因新叶而显得美丽。

---

๓๕.

35.

---

ทกฺขิณเทสโต ตมฺหิ, วาโต ปวายติ หิ เว;

วาฬุกปิฏฺเฐ วาลุก-ถูเป กตฺวาน ปูชยฺยุํ.

彼时南风吹拂；人们在沙地上堆沙为塔(Vāḷukathūpa)，并进行供养。

---

๓๖.

36.

---

ปถมคิมฺห มาสมฺหิ, นานาทุมาติ ปุปฺผเร;

เตน สพฺพมฺปิ วิปินํ, วิจิตฺตํ ทสฺสนิยญฺหิ เว.

于初夏之月，各种树木盛开；整个森林因此变得五彩斑斓，赏心悦目。

---

วิสุเต โชติปาลมฺหิ, วิสุตมฺหิ นิเกตเน;

วสตา เนกคนฺถานํ, เลขเกน กโต อยํ.

此乃居住于著名住所的著名光护(Jotipāla)所作，其为众多典籍的作者。