Tipiṭaka Translation

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

Suttantapiṭaka

สุตตันตปิฎก

Majjhimanikāya

มัชฌิมนิกาย

Mūlapaṇṇāsapāḷi

มูลปัณณาสก์บาลี

Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā

การถามตอบในการสังคายนา

Pucchā – paṭhamamahāsaṃgītikāle āvuso dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ kiṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนาพระธรรมชื่ออะไร

Vissajjanā – paṭhamamahāsaṃgītikāle bhante dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ majjhimaṃ nāma nikāyaṃ saṃgāyiṃsu.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนานิกายชื่อมัชฌิมนิกาย

Pucchā – majjhimanikāyo nāma āvuso mūlapaṇṇāsako majjhima paṇṇāsako uparipaṇṇāsakoti paṇṇāsakavasena tividho, tattha kataraṃ paṇṇāsakaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มัชฌิมนิกายนั้นมี ๓ อย่าง โดยแบ่งเป็นปัณณาสก์ คือ มูลปัณณาสก์ มัชฌิมปัณณาสก์ และอุปริปัณณาสก์ ในบรรดาปัณณาสก์เหล่านั้น ได้สังคายนาปัณณาสก์ไหนก่อน

Vissajjanā – tīsu bhante paṇṇāsakesu mūlapaṇṇāsakaṃ nāma pāvacanaṃ dhammasaṃgāhakā mahātheravarā paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาปัณณาสก์ ๓ อย่าง พระมหาเถระผู้เป็นยอด ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาพระธรรมชื่อมูลปัณณาสก์ก่อน

Pucchā – mūlapaṇṇāsakepi āvuso pañcavaggā paṇṇāsa ca suttāni, tesu kataraṃ vaggaṃ katarañca suttaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้ในมูลปัณณาสก์ก็มี ๕ วรรค และ ๕๐ สูตร ในบรรดาวรรคและสูตรเหล่านั้น ได้สังคายนาวรรคไหนและสูตรไหนก่อน

Vissajjanā – mūlapaṇṇāsake bhante pañcasu vaggesu paṭhamaṃ mūlapariyāyavaggaṃ paṇṇāsakesu ca suttesu paṭhamaṃ mūlapariyāyasuttaṃ saṃgāyiṃsu.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาวรรค ๕ วรรคในมูลปัณณาสก์ ได้สังคายนาวรรคชื่อมูลปริยายวรรคก่อน และในบรรดาสูตร ๕๐ สูตร ได้สังคายนาสูตรชื่อมูลปริยายสูตรก่อน

Sādhu āvuso mayampi dāni tatoyeva paṭṭhāya saṃgītipubbaṅgamāni pucchāvissajjanakiccāni kātuṃ samārabhāma.

ดีแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บัดนี้ แม้พวกเราก็จักเริ่มทำกิจคือการถามตอบอันเป็นเบื้องต้นแห่งการสังคายนา ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป

Mūlapariyāyasutta

มูลปริยายสูตร

Pucchā – tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mūlapariyāyasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร

Vissajjanā – ukkaṭṭhāyaṃ bhante pañcasate brāhmaṇakulā pabbajite ārabbha bhāsitaṃ, pañcasatā bhante brāhmaṇakulā pabbajitā bhikkhū pariyattiṃ nissāya mānaṃ uppādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองอุกกัฏฐา ปรารภภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์ ภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์เหล่านั้น อาศัยปริยัติแล้วได้ยังมานะให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น

Pucchā – taṃ panāvuso suttaṃ bhagavatā katihi vārehi katihi ca antogadhapadehi vibhajitvā bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วยกี่วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท

Vissajjanā – taṃ pana bhante mūlapariyāyasuttaṃ bhagavatā aṭṭhahi ca vārehi catuvīsatiyā ca antogadhapadehi vibhajitvā desitaṃ.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วย ๘ วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้น ๒๔ บท

Sabbāsavasutta

สัพพาสวสูตร

Pucchā – dutiyaṃ panāvuso sabbāsavasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สัพพาสวสูตรที่ ๒ นั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sabbāsavasuttaṃ pana bhante bhagavatā sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย สัพพาสวสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Pucchā – tatthāvuso bhagavatā āsavā katihi pakārehi vibhajitvā dassitā.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วยกี่ประการ

Vissajjanā – sattahi bhante pakārehi vibhajitvā āsavā bhagavatā pakāsitā.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วย ๗ ประการ

Dhammadāyādasutta

ธัมมทายาทสูตร

Pucchā – dhammadāyādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธัมมทายาทสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, bhagavato ca bhante bhikkhusaṅghassa ca tadā mahālābhasakkāro udapādi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกาลนั้น ลาภสักการะอันยิ่งใหญ่ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น

Pucchā – tatthāvuso dve anusandhayo, tesu paṭhame anusandhimhi kathaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้นมีอนุสนธิ ๒ อย่าง ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างไร

Vissajjanā – paṭhame bhante anusandhimhi dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā, kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ no āmisadāyādāti evamādinā bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส” ดังนี้เป็นต้น

Dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ, no āmisadāyādā.

ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส

Pucchā – dutiye panāvuso anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā kīdisī dhammadesanā vibhajitvā pakāsitā.

ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้อย่างไร

Vissajjanā – dutiye pana bhante anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā satthu pavivittassa viharato sāvakānaṃ vivekaṃ ananusikkhataṃ tīhi ṭhānehi gārayutaṃ, anusikkhantānañca tīhi ṭhānehi pāsaṃsataṃ, soḷasa ca pāpake dhamme tesañca pahānāya majjhimā paṭipadā vibhajitvā pakāsitā.

ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้ว่า เมื่อพระศาสดาประทับอยู่ด้วยวิเวก สาวกทั้งหลายไม่ประพฤติตามวิเวก ย่อมเป็นที่ติเตียนด้วย ๓ สถาน และเมื่อประพฤติตาม ย่อมเป็นที่สรรเสริญด้วย ๓ สถาน และแสดงอกุศลธรรม ๑๖ อย่าง กับมัชฌิมาปฏิปทาเพื่อละอกุศลธรรมเหล่านั้น

Bhayabheravasutta

ภยเภรวสูตร

Pucchā – bhayabheravasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภยเภรวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ye me bho gotama kulaputtā bhavantaṃ gotamaṃ uddissa saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā, bhavaṃ tesaṃ gotamo pubbaṅgamo, bhavaṃ

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชาณุสโสณี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชาณุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดม กุลบุตรเหล่าใดออกบวชเป็นบรรพชิตจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือน โดยมีท่านพระโคดมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธา ท่านพระโคดมเป็นผู้นำของกุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดม

Tesaṃ gotamo bahukāro, bhavaṃ tesaṃ gotamo samādapetā, bhoto ca pana gotamassa sā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjatī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

เป็นผู้มีอุปการะมากแก่กุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดมเป็นผู้ชักชวนกุลบุตรเหล่านั้น และชนเหล่านั้นก็ประพฤติตามทิฏฐิของท่านพระโคดม’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Anaṅgaṇasutta

อนังคณสูตร

Pucchā – anaṅgaṇasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนังคณสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระเถระสารีบุตรตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Ākaṅkheyyasutta

อากังเขยยสูตร

Pucchā – ākaṅkheyyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อากังเขยยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Vatthasutta

วัตถสูตร

Pucchā – vatthasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ วัตถสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Sallekhasutta

สัลเลขสูตร

Pucchā – sallekhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัลเลขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mahācundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā mahācundo bhante bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘yā imā bhante anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti, attavādapaṭisaṃyuttā vā lokavādapaṭisaṃyuttā vā, ādimeva nu kho bhante bhikkhuno manasikaroto evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānaṃ hoti, evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ paṭinissaggo hotī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมหาจุนทะ ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฏฐิหลายอย่างเหล่านี้ที่เกิดขึ้นในโลก คือทิฏฐิที่ประกอบด้วยอัตตวาทะ หรือทิฏฐิที่ประกอบด้วยโลกวาทะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเมื่อมนสิการตั้งแต่ต้นอย่างนี้แล ย่อมละทิฏฐิเหล่านั้นได้ ย่อมสละทิฏฐิเหล่านั้นได้’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – tattha ca āvuso kati pariyāyā kati ca antogadhapadāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศปริยายไว้กี่อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท?

Vissajjanā – tattha bhante pañca pariyāyā catucattālīsa ca antogadhapadāni bhagavatā vitthārena bhāsitāni.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงปริยายไว้ ๕ อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้น ๔๔ บท โดยพิสดาร

Sammāṭṭhisutta

สัมมาทิฏฐิสูตร

Pucchā – sammādiṭṭhisuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัมมาทิฏฐิสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เป็นพระพุทธพจน์ของใคร?

Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เป็นพระพุทธพจน์ของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ใครนำมา?

Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ นำมาโดยลำดับ

Mahāsatipaṭṭhānasutta

มหาสติปัฏฐานสูตร

Pucchā – mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ panāvuso yogāvacarānaṃ bahupakārattā dīghanikāye ca idha cāti dvīsu nikāyesu porāṇakehi saṃgītikārehi dvikkhattuṃ saṃgāyitvā vitthārena patiṭṭhāpitaṃ, taṃ amhehi dīghanikāye yathānuppattavasena pucchitañca vissajjitañca. Tathāpi yogāvacarānaṃ bahupakārattāyeva taṃ idānipi yathānuppattavasena puna pucchissāmi, taṃ panetaṃ āvuso mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรม จึงถูกสังคีติกาจารย์ในครั้งโบราณสังคายนาไว้ ๒ ครั้ง คือในทีฆนิกายและในที่นี้ และได้ประดิษฐานไว้โดยพิสดาร พวกเราได้ถามและตอบไว้แล้วในทีฆนิกายตามลำดับที่ปรากฏ ถึงกระนั้น เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรมนั่นเอง บัดนี้เราจะถามอีกตามลำดับที่ปรากฏ ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กัมมาสทัมมะ นิคมของชาวกุรุ ในกุรุชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Pucchā – kathañcāvuso tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างไร?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā so satova assasati, satova passasati, dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกยาว’ ท่านผู้เจริญ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha iriyāpathakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti pajānāti, ṭhito vā ṭhitomhīti pajānāti, nisinno vā nisinnomhīti pajānāti, sayāno vā sayānomhīti pajānāti, evamādinā bhante bhagavatā iriyāpathakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเดินอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เราเดินอยู่' เมื่อยืนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรายืนอยู่' เมื่อนั่งอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานั่งอยู่' เมื่อนอนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานอนอยู่'"

Pucchā – kathañcāvuso tattha sampajaññakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti, evamādinā bhante bhagavatā tattha sampajaññakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ทำความรู้สึกตัวในการก้าวไปและการถอยกลับ ในการแลดูและการเหลียวดู ในการคู้เข้าและการเหยียดออก ในการทรงผ้าสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว และการลิ้ม ในการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ ในการเดิน การยืน การนั่ง การหลับ การตื่น การพูด และการนิ่ง"

Pucchā – kathañcāvuso tattha paṭikūlamanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesālomā nakhā dantā taco evamādinā bhante tattha bhagavatā paṭikūlamanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตั้งแต่ฝ่าเท้าขึ้นไปข้างบน ตั้งแต่ปลายผมลงมาข้างล่าง มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดชนิดต่างๆ ว่า 'ในกายนี้มี ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง' ดังนี้"

Pucchā – kathañcāvuso tattha dhātumanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu evamādinā bhante bhagavatā dhātumanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตามที่ตั้งอยู่ตามที่ดำรงอยู่ โดยความเป็นธาตุว่า 'ในกายนี้มี ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม'"

Pucchā – kathañcāvuso tattha nava sivathikakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ so imameva kāyaṃ upasaṃharati ‘‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā nava sivathikakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่ขึ้นพอง มีสีเขียวคล้ำ มีน้ำเหลืองไหลเยิ้ม ภิกษุนั้นย่อมก็น้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า 'ถึงกายนี้เล่า ก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา มีอย่างนี้เป็นลักษณะ ไม่ล่วงพ้นความเป็นอย่างนี้ไปได้'"

Pucchā – kathañcāvuso tattha vedanānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, dukkhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘dukkha vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, adukkhamasukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha bhagavatā vedanānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุเมื่อเสวยสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยสุขเวทนา' เมื่อเสวยทุกขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยทุกขเวทนา' เมื่อเสวยอทุกขมสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยอทุกขมสุขเวทนา'"

Pucchā – kathañcāvuso tattha cittānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้อย่างไร?

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘sarāgaṃ citta’’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘vītarāgaṃ citta’’nti pajānāti, sadosaṃ vā vītadosaṃ vā samohaṃ vā vītamohaṃ vā saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘saṃkhittaṃ citta’’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘vikkhittaṃ citta’’nti pajānāti, evamādinā tattha bhagavatā cittānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุรู้ชัดจิตที่มีราคะว่า 'จิตมีราคะ' รู้ชัดจิตที่ปราศจากราคะว่า 'จิตปราศจากราคะ' รู้ชัดจิตที่มีโทสะ หรือจิตที่ปราศจากโทสะ หรือจิตที่มีโมหะ หรือจิตที่ปราศจากโมหะ รู้ชัดจิตที่หดหู่ว่า 'จิตหดหู่' รู้ชัดจิตที่ฟุ้งซ่านว่า 'จิตฟุ้งซ่าน'"

Pucchā – kathañcāvuso tattha dhammānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā, taṃ saṅkhepamatteneva vissajjehi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้อย่างไร ขอท่านจงตอบเรื่องนั้นโดยย่อเถิด

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati, pañcasu nīvaraṇesu evamādinā bhante tattha bhagavatā pañcahi pabbehi dhammānupassanā vibhajitvā pakāsitā.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นด้วย ๕ บรรพ โดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย คือในนิวรณ์ ๕"

Cūḷasīhanādasutta

จูฬสีหนาทสูตร

Pucchā – cūḷanasīhanādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จูฬสีหนาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante parihīnalābhasakkāre nānātitthiye ārabbha bhāsitaṃ, nānātitthiyā bhante parihīnalābhasakkārā tesu tesu ṭhānesu parideviṃsu, catasso ca bhante parisā bhagavato ekamatthaṃ ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงสาวัตถี ทรงปรารภพวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะเหล่านั้นพากันคร่ำครวญในที่นั้นๆ และบริษัท ๔ ได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

Mahāsīhanādasutta

มหาสีหนาทสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mahāsīhanādasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงมหาสีหนาทสูตรที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sanukkhatto bhante licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā, so vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati ‘‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃ paṭibhānaṃ. Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti, etamatthaṃ bhante āyasmā sāriputto bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงเวสาลี ทรงปรารภสุนักขัตตลิจฉวีบุตร ท่านผู้เจริญ สุนักขัตตลิจฉวีบุตรนั้นเป็นผู้เพิ่งจากไปจากพระธรรมวินัยนี้ไม่นาน เขาได้กล่าววาจาในที่ประชุม ณ กรุงเวสาลีอย่างนี้ว่า "ธรรมอันยิ่งของมนุษย์ที่เป็นความรู้ความเห็นพิเศษอันประเสริฐอย่างพอเพียงของพระสมณโคดมไม่มี พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมที่ประมวลมาด้วยความตรึก ที่ไตร่ตรองด้วยการพิจารณา เป็นปฏิภาณของพระองค์เอง และธรรมที่พระองค์ทรงแสดงเพื่อประโยชน์แก่บุคคลใด บุคคลนั้นย่อมนำออกไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแห่งบุคคลผู้ทำตามธรรมนั้น" ท่านผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

Pucchā – kati panāvuso tattha bhagavatā tathāgatassa tathāgatabalāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้เท่าไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร?

Vissajjanā – dasa bhante tathāgatassa tathāgatabalāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้ ๑๐ ประการ ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā catuverajjañāṇāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้อย่างไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยเวสารัชชญาณเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร?

Vissajjanā – khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇāti tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ sāriputta na samanupassāmi, etamahaṃ sāriputta nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. Evamādinā bhante tattha catuvesārajjañāṇāni bhagavatā vitthārena vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – สารีบุตร เราไม่เห็นนิมิตว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะพึงกล่าวหาเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ท่านผู้เป็นขีณาสพปฏิญาณตนว่าอาสวะสิ้นแล้ว แต่อาสวะเหล่านี้ของท่านยังไม่สิ้น’ สารีบุตร เมื่อเราไม่เห็นนิมิตนั้น เราจึงอยู่เป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความแกล้วกล้า ด้วยประการฉะนี้ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้โดยพิสดาร

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā pañcagatiparicchedañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้อย่างไร?

Vissajjanā – pañca kho imā sāriputta gatiyo, katamā pañca, nirayo tiracchānayoni pettivisayo manussā devā, evamādinā bhante bhagavatā tattha pañcagatiparicchedakañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ.

คำตอบ – สารีบุตร คติ ๕ ประการเหล่านี้แล คืออะไรบ้าง คือ นรก กำเนิดเดรัจฉาน แดนเปรต มนุษย์ เทวดา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้

Pucchā – kathañcāvuso tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระตถาคตทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้อย่างไร?

Vissajjanā – santi kho pana sāriputta eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino yāvadevāyaṃ bhavaṃ puriso daharo hoti, evamādinā bhante tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi.

คำตอบ – สารีบุตร สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ตราบใดที่บุรุษนี้ยังเป็นหนุ่มอยู่’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระตถาคตได้ทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้

Mahādukkhakkhandhasutta

มหาทุกขขันธสูตร

Pucchā – mahādukkhakkhandhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññatitthiye ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante aññatitthiyā bhikkhū etadavocuṃ ‘‘samaṇo āvuso gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema, samaṇo āvuso gotamo rūpānaṃ vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi rūpānaṃ vedanānaṃ pariññaṃ paññapema, idha no āvuso ko viseso, ko adhippayāso, kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ anusāsaniyā vā anusāsani’’nti, etamatthaṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพวกอัญเดียรถีย์ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์จำนวนมากได้กล่าวกับภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย อาวุโส ในเรื่องนี้ อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันระหว่างพระสมณโคดมกับพวกเรา ในเรื่องการแสดงธรรมหรือการพร่ำสอน’ ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

Cūḷadukkhakkhandhasutta

จูฬทุกขขันธสูตร

Pucchā – cūḷadukkhakkhandhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ mahānāmaṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, mahānāmo bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhante bhagavatā evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti, evañcāhaṃ bhante bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti. Atha ca pana me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahino, yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī’ti’’, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ปรารภพระมหานามศากยะ ท่านผู้เจริญ พระมหานามศากยะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้มานานว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ และข้าพระองค์ก็ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ แต่ถึงกระนั้น บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ธรรมอะไรหนอที่ข้าพระองค์ยังละไม่ได้ภายในตน ซึ่งเป็นเหตุให้บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่’ พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น

Anumānasutta

อนุมานสูตร

Pucchā – anumānasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนุมานสูตรนั้น ใครกล่าวไว้ที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane āyasmatā mahāmoggallānattherena sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระกล่าวไว้ที่ป่าเภสกฬาวัน ใกล้ภูเขาสุสุมารคีรี แคว้นภัคคะ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Cetokhilasutta

เจโตขีลสูตร

Pucchā – cetokhilasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เจโตขีลสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก

Vanapatthasutta

วนปัตถสูตร

Pucchā – vanapatthasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วนปัตถสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Madhupiṇḍikasutta

มธุบิณฑิกสูตร

Pucchā – madhupiṇḍikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มธุบิณฑิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sakkesu bhante daṇḍapāṇiṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, daṇḍapāṇi bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kiṃ vādī samaṇo kimakkhāyī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในหมู่ชนชาวศากยะ ปรารภทัณฑปาณิศากยะ ขอรับ ทัณฑปาณิศากยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลคำนี้ว่า ‘พระสมณะมีวาทะอย่างไร มีปกติกล่าวอย่างไร’ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ขอรับ

Dvedhāvitakkasutta

ทเวธาวิตักกสูตร

Pucchā – dvedhāvitakkasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ทเวธาวิตักกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Vitakkasaṇṭhānasutta

วิตักกสัณฐานสูตร

Pucchā – vitakkasaṇṭhānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วิตักกสัณฐานสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Kakacūpamasutta

กกจูปมสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kakacūpamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสกกจูปมสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ moḷiyaphaggunaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṃ ativelaṃ saṃsaṭṭho viharati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุ ขอรับ พระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุคลุกคลีกับพวกภิกษุณีเกินเวลา ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

Pucchā – atha kho āvuso āyasmato moḷiyaphaggunassa taṃ bhagavato ovādaṃ sutvā kathaṃ cittaṃ uppannaṃ, kathañja bhagavā uttari bhikkhūna ovādamadāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุฟังโอวาทนั้นของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante moḷiyaphaggunassa bhagavato imaṃ ovādaṃ sutvā bhikkhunisaṃsaggato oramissāmi viramissāmītipi cittaṃ na uppannaṃ, asaṃvarameva bhante cittaṃ uppannaṃ, bhagavā ca bhante ārādhayiṃsu vata me bhikkhave bhikkhū ekaṃ samayaṃ cittaṃ, evamādinā uttari bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

คำตอบ – ขอรับ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะฟังโอวาทนี้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตว่า ‘เราจักงด จักเว้นจากการคลุกคลีกับภิกษุณี’ ดังนี้ แม้ก็มิได้เกิดขึ้น ขอรับ จิตที่ไม่สำรวมนั่นแลเกิดขึ้น และขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป ด้วยคำเป็นต้นว่า ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในสมัยหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้ยังจิตของเราให้ยินดีแล้วหนอ’

Ubhato daṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ.

ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้หากพวกโจรผู้คอยช่องจะพึงเลื่อยอวัยวะน้อยใหญ่ด้วยเลื่อยมีที่จับทั้งสองข้าง

Alagaddūpamasutta

อลคัททูปมสูตร

Pucchā – alagaddūpamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อลคัททูปมสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ ārabbha bhāsitaṃ, ariṭṭhassa bhante bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājādāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้ง ขอรับ ทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้เกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งว่า ‘เราย่อมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ธรรมเหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมมีอันตราย ธรรมเหล่านั้นเมื่อเสพอยู่ก็ไม่สามารถทำอันตรายได้’ ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

Pucchā – atha kho āvuso āyasmato ariṭṭhassa gaddhabādhipubbassa kathaṃ cetaso parivitakko udapādi, kathañca bhagavā uttari bhikkhunaṃ dhammadesanaṃ pavattesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ความตรึกในใจของพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante ariṭṭhassa bhikkhuno gaddhabādhipubbassa ‘‘kiñcāpi maṃ bhagavā moghapurisavādena vadesi, na kho pana me maggaphalānaṃ upanissayo na hoti, svāhaṃ ārabhitvā ghaṭṭetvā maggaphalāni nibbattessāmī’’ti, evaṃ kho bhante cetaso parivitakko udapādi, bhagavā ca bhante duppaññassa alagaddūpamaṃ dassetvā alagaddūpamaṃ pariyattiñca dassetvā paññavato alagaddūpamāya ca kullūpamāya ca paññavato nissaraṇapariyattiṃ dassetvā cha ca diṭṭhiṭṭhānāni, tesañca channaṃ diṭṭhiṭṭhānānaṃ viniveṭhanākāraṃ dassetvā pariyosāne ca khandhakammaṭṭhānaṃ arahattanikūṭena dassetvā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavattesi.

คำตอบ – ขอรับ ก็ความตรึกในใจเกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งอย่างนี้ว่า ‘ถึงแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าจะตรัสเรียกเราด้วยวาทะว่าโมฆบุรุษก็จริง แต่เราก็มิใช่ว่าจะไม่มีอุปนิสัยแห่งมรรคผล เรานั้นจักปรารภความเพียรพยายามทำให้มรรคผลบังเกิดขึ้น’ ขอรับ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงอุปมาด้วยงูพิษแก่คนมีปัญญาทราม และทรงแสดงปริยัติอุปมาด้วยงูพิษ และทรงแสดงปริยัติอันเป็นเครื่องสลัดออกของคนมีปัญญาด้วยอุปมาด้วยงูพิษและอุปมาด้วยแพ และทรงแสดงฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการ และทรงแสดงอาการเพิกถอนฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการเหล่านั้น และในที่สุดทรงแสดงขันธกัมมัฏฐานโดยมียอดคือพระอรหัต ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป

Vammikasutta

วัมมิกสูตร

Pucchā – dhammikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ธัมมิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ kumārakassapaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante kumārakassapo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vammikapañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระกุมารกัสสปะผู้มีอายุ ขอรับ พระกุมารกัสสปะผู้มีอายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ทูลถามปัญหาเรื่องจอมปลวก ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ

Rathavinītasutta

รถวินีตสูตร

Pucchā – rathavinītasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ รถวินีตสูตร อันใครกล่าวแล้วที่ไหน

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca puṇṇena mantāṇiputtena aññamaññaṃ pucchāvissajjanavasena bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับ ที่กรุงสาวัตถี อันพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นธรรมเสนาบดี และพระปุณณมันตานีบุตรผู้มีอายุ กล่าวแล้วด้วยอำนาจการถามตอบกันและกัน

Nivāpasutta

นิวาปสูตร

Pucchā – nivāpasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ นิวาปสูตร อันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก

Pucchā – imasmiṃ āvuso sutte ko nivāpo ko nevāpiko kā nevāpikaparisā kā migajātā kathañcetissā upamāya attho daṭṭhabbo.

คำถาม – ในสูตรนี้ ท่านผู้มีอายุ อะไรเป็นเหยื่อ ใครเป็นผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นบริวารของผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นหมู่เนื้อ และอรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างไร

Vissajjanā – imasmiṃ bhante sutte nivāpoti kho bhante pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ, nevāpikoti kho bhante mārassetaṃ pāpimato adhivacanaṃ, nevāpikaparisāti kho bhante māraparisāyetaṃ adhivacanaṃ, migajātāti kho bhante samaṇabrāhmaṇānametaṃ adhivacanaṃ, imasmiṃ bhante sutte etassa attho evaṃ daṭṭhabbo.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ คำว่า เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของกามคุณ ๕ เหล่านี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า ผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของมารผู้มีบาปนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า บริวารของผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของบริวารแห่งมารนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า หมู่เนื้อ นี้ เป็นชื่อของสมณพราหมณ์ทั้งหลายเหล่านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ อรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างนี้

Pāsarāsisutta

ปาสราสิสูตร

Pucchā – kenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena pāsarāsisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสปาสราสิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū rammakassa brāhmaṇassa assame bhagavantaṃ ārabbha dhammiyā kathāya sannisīdiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุเป็นอันมากนั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา ปรารภพระผู้มีพระภาคเจ้าในอาศรมของพราหมณ์ชื่อรัมมกะ ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

Pucchā – atha kho āvuso tesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sannisinnānaṃ kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ ทรงแสดงธรรมกถาเช่นไรแก่ภิกษุเป็นอันมากเหล่านั้น ผู้ประชุมกันด้วยธรรมีกถา

Vissajjanā – sādhu bhikkhave etaṃ kho bhikkhave tumhākaṃ patirūpaṃ kulaputtānaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ, yaṃ tumhe dhammiyā kathāya sannisīdeyyātha, sannipatitānaṃ vo bhikkhave dvayaṃ karaṇīyaṃ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo. Dvemā bhikkhave pariyesanā ariyā ca pariyesanā anariyā ca pariyesanā. Evamādinā bhante bhagavā sannipatitānaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ ariyapariyesanañca anariyapariyesanañca vibhajitvā desesi.

คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย ดีแล้ว ดูกรภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตรออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือนด้วยศรัทธาแล้ว มานั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา นี้เป็นสิ่งที่สมควรแก่พวกเธอ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกัน พึงทำกิจ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรืออริยตูนหีภาพ ดูกรภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้ คือ การแสวงหาอันประเสริฐ และการแสวงหาอันไม่ประเสริฐ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอริยปริเยสนาและอนริยปริเยสนาแก่ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นผู้ประชุมกัน

Pucchā – kathañcāvuso bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนาอย่างไร

Vissajjanā – ahampi sudaṃ bhikkhave pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṃyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo byādhidhammo maraṇadhammo sokadhammo saṃkilesadhammo samāno saṃkilesadhammaṃyeva pariyesāmi. Evamādinā bhante bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi.

คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้เราเมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ ตนเองมีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดานั่นเอง ตนเองมีสภาพอันแก่เป็นธรรมดา มีสภาพอันเจ็บเป็นธรรมดา มีสภาพอันตายเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าโศกเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดานั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนา

Pucchā – evaṃ paṭhamābhisambuddhassa āvuso bhagavato ajapālanigrodharukkhamūle nisinnassa dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa kīdiso

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรกอย่างนี้ ประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรม มีพระดำริเช่นไร

Cetaso parivitakko udapādi, kathañca dhammadesanāya cārikā ahosi, kathañca paṭhamā dhammadesanā ahosi.

ความตรึกในใจเกิดขึ้นแล้ว และการจาริกเพื่อแสดงธรรมเป็นอย่างไร และการแสดงธรรมครั้งแรกเป็นอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’’ti evaṃ kho bhante bhagavato paṭhamābhisambuddhassa ajapālanigrodhamūle dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa parivitakko udapādi, atha bhante bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena bārāṇasī, tena padasāyeva cārikaṃ pakkāmi dhammadesanāya, dveme bhikkhave antā pabbajitena na sevitabbā, katame dve, yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gāmmo pothujjaniko anariyo anattasaṃhito, evamādinā bhante bhagavato paṭhamā dhammadesanā ahosi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความปริวิตกอย่างนี้แล ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคผู้ทรงตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรก ณ โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรมว่า “เราจะพึงแสดงธรรมแก่ใครก่อนหนอ ใครจักรู้แจ้งธรรมนี้ได้โดยเร็วพลัน” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จากนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อุรุเวลาตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกด้วยพระบาทนั่นเองไปยังเมืองพาราณสี เพื่อแสดงธรรมว่า “ภิกษุทั้งหลาย ที่สุด ๒ อย่างนี้ บรรพชิตไม่ควรเสพ ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ การประกอบตนให้พัวพันด้วยกามสุขในกามทั้งหลาย เป็นธรรมอันเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเทศนาครั้งแรกของพระผู้มีพระภาคได้มีขึ้น ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi,

Sabbadhammesu anūpalitto;

Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto,

Sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ.

เราเป็นผู้ครอบงำสิ่งทั้งปวง เป็นผู้รู้แจ้งสิ่งทั้งปวง ไม่แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง ละสิ่งทั้งปวงได้แล้ว พ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา เราตรัสรู้ยิ่งด้วยตนเองแล้ว จะพึงอ้างใคร (ว่าเป็นครู)

Pucchā – kathañcāvuso bhagavā pāsarāsiupamāya taṃ desanaṃ pariniṭṭhāpesi.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมนั้นให้บริบูรณ์ด้วยอุปมาด้วยกองบ่วงอย่างไร

Vissajjanā – pañcime bhikkhave kāmaguṇā, katame pañca, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Sotaviññeyyā saddā. Ghānaviññeyyā gandhā. Jivhāviññeyyā rasā. Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho bhikkhave pañca kāmaguṇā. Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā ime kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā ‘‘anayamāpannā byāsanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’’, evamādinā bhante bhagavā pāsarāsiupamāya dhammadesanaṃ pariniṭṭhāpesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้ ๕ ประการอะไรบ้าง คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยโสต กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ รสที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้แล ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง สยบ หมกมุ่น พัวพันในกามคุณเหล่านี้ ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเครื่องสลัดออก บริโภคอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นพึงทราบอย่างนี้ว่า ‘ถึงความพินาศ ถึงความฉิบหาย พึงถูกมารผู้มีบาปกระทำได้ตามความปรารถนา’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงให้พระธรรมเทศนาจบลงด้วยอุปมาด้วยกองบ่วง ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Cūḷahatthipadopamasutta

จูฬหัตถิปโทปมสูตร

Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷahatthipadopamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง...เป... ทรงแสดงจูฬหัตถิปโทปมสูตร ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā yāvatako ahosi pilotikena paribbājakena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทรงแสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชานุสโสณี ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชานุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว การสนทนาปราศรัยกับปริพาชกชื่อปิโลติกะมีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องนั้นทั้งหมดแก่พระผู้มีพระภาค ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso bhagavā hatthipadopamaṃ vitthārena paripūretvā desesi.

คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์โดยพิสดารอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘na kho brāhmaṇa ettāvatā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, api ca brāhmaṇa yathā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, taṃ suṇāhi sādhukaṃ manasikarohi bhāsissāmī’’ti, evamādinā bhante bhagavā hatthipadopamaṃ paripūretvā brāhmaṇassa jāṇussoṇissa desesi.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่พราหมณ์ชื่อชานุสโสณี โดยทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์ด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างยังไม่บริบูรณ์โดยพิสดารด้วยเหตุเพียงเท่านี้ แต่ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างจะบริบูรณ์โดยพิสดารได้อย่างไร เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”.

Mahāhatthipadopamasutta

มหาหัตถิปโทปมสูตร

Pucchā – mahāhatthipadopamasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มหาหัตถิปโทปมสูตรนี้ แสดง ณ ที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้แสดง.

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก พระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดีเป็นผู้แสดง.

Mahāsāropamasutta

มหาสาโรปมสูตร

Pucchā – mahāsāropamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha bhāsitaṃ, devadatto bhante saṅghaṃ bhinditvā ruhiruppādakammaṃ katvā acirapakkanto hoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงราชคฤห์ ปรารภพระเทวทัต พระเทวทัตทำสังฆเภทและทำโลหิตุปบาทกรรมแล้ว เพิ่งจากไปไม่นาน แสดงในเรื่องนั้น.

Cūḷasāropamasutta

จูฬสาโรปมสูตร

Pucchā – cūḷasāropamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante piṅgalakocchaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, piṅgalakoccho bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะ พราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามปัญหา แสดงในเรื่องนั้น.

Cūḷagosiṅgasutta

จูฬโคสิงคสูตร

Pucchā – cūḷagosiṅgasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร.

Vissajjanā – nābhike bhante gosiṅgasālavanadāye āyasmatā anuruddhattherena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน ในนาภิกะ กับพระอนุรุทธเถระผู้มีอายุ.

Mahāgosiṅgasutta

มหาโคสิงคสูตร

Pucchā – mahāgosiṅgasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร.

Vissajjanā – gosiṅgasālavanadāye bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca mahāmoggallānattherena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน กับพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดี และพระมหาโมคคัลลานเถระผู้มีอายุ.

Mahāgopālakasutta

มหาโคปาลกสูตร

Pucchā – mahāgopālakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร.

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Cūḷagopālakasutta

จูฬโคปาลกสูตร

Pucchā – cūḷagopālakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร.

Vissajjanā – vajjīsu bhante ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ อุกกเจลา ริมฝั่งแม่น้ำคงคา ในแคว้นวัชชี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Cūḷasaccakasutta

จูฬสัจจกสูตร

Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷasaccakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสัจจกสูตรนี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saccako nigaṇṭhaputto mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kathaṃ pana bhavaṃ gotamo sāvake vineti, kathaṃ bhāgā ca pana bhoto gotamassa sāvakesu anusāsanī bahulā pavattatī’’ti, atha bhante bhagavatā aniccavāde ca anattavāde ca pakāsite saccako nigaṇṭhaputto pathavīupamaṃ dassetvā attano attavādaṃ pakāsesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตร ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตรพร้อมด้วยบริษัทเจ้าลิจฉวีหมู่ใหญ่ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ท่านพระโคดมทรงแนะนำสาวกอย่างไร และคำสั่งสอนของท่านพระโคดมย่อมเป็นไปโดยมากในสาวกทั้งหลายอย่างไร" ครั้งนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศอนิจจวาทและอนัตตวาท สัจจกนิครนถบุตรได้แสดงอัตตวาทของตน โดยยกอุปมาด้วยแผ่นดิน ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

Pucchā – evaṃ āvuso saccakena nigaṇṭhaputtena mahāpathavīupamaṃ dassetvā attavāde pakāsite kathaṃ bhagavā taṃ attavādaṃ puna patiṭṭhāpetvā samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรแสดงอัตตวาทโดยยกอุปมาด้วยแผ่นดินใหญ่แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นขึ้นอีกอย่างไร ทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘nanu tvaṃ aggivessana evaṃ vadesi, rūpaṃ me attā, vedanā me attā, saññā me attā, saṅkhārā me attā, viññāṇaṃ me attā’’ti, evaṃ kho bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ taṃ attavādaṃ patiṭṭhāpesi. Patiṭṭhāpetvā ca pana bhante bhagavā ‘‘tena hi aggivessana taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā taṃ byākareyyāsī’’ti evamādinā bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นของสัจจกนิครนถบุตรขึ้นอย่างนี้ว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ท่านมิได้กล่าวอย่างนี้หรือว่า รูปเป็นอัตตาของเรา เวทนาเป็นอัตตาของเรา สัญญาเป็นอัตตาของเรา สังขารเป็นอัตตาของเรา วิญญาณเป็นอัตตาของเรา" ครั้นทรงตั้งขึ้นแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ถ้าอย่างนั้น อัคคิเวสสนะ เราจักถามท่านในเรื่องนั้นแหละ ท่านพึงพยากรณ์ตามที่ท่านเห็นสมควร" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

Pucchā – evaṃ kho āvuso saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne nisinne dummukho nāma licchaviputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ bhante saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte maṅkubhūte pattakkhandhe adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne dummukho licchaviputto bhagavantaṃ etadavoca ‘‘upamā maṃ bhagavā paṭibhātī’’ti.

คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า อุปมาปรากฏแก่ข้าพระองค์"

Pucchā – atha kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañca taṃ bhagavā byākāsi.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้ทูลถามปัญหาชนิดไหนกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto dummukhaṃ licchaviṃ apasādetvā bhagavantaṃ sekhañca asekhañca pañhaṃ pucchi, bhagavā ca bhante ‘‘idha aggivessana mama sāvako yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā’’ evamādinā sekhañca asekhañca puggalaṃ vibhajitvā byākāsi.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรทำให้เจ้าลิจฉวีชื่อทุมมุขะเก้อเขินแล้ว ได้ทูลถามปัญหาเกี่ยวกับเสขะและอเสขะกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงจำแนกบุคคลผู้เป็นเสขะและอเสขะด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ในธรรมวินัยนี้ สาวกของเราย่อมพิจารณารูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ที่อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้" แล้วทรงพยากรณ์

Buddho so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นพระพุทธเจ้า ทรงแสดงธรรมเพื่อการตรัสรู้

Danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ฝึกแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการฝึกฝน

Santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้สงบแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อความสงบ

Tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ข้ามพ้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการข้ามพ้น

Parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ deseti.

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ปรินิพพานแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการปรินิพพาน

Mahāsaccakasutta

มหาสัจจกสูตร

Pucchā – mahāsaccakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสัจจกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃyeva nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Saccako bhante nigaṇṭhaputto aparadivase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavato sāvake āsajja bhāvanādvayapaṭisaṃyuttaṃ vācaṃ bhāsati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตรนั่นเอง ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตร ขอรับท่าน ในวันรุ่งขึ้น ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วกล่าววาจาที่ประกอบด้วยภาวนา ๒ อย่างกระทบกระเทียบสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

Pucchā – kathañcāvuso bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā bhāvanādvayaṃ vibhajja kathesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรแล้ว ทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่าง ตรัสอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā ‘‘kinti pana te aggivessana kāyabhāvanā sutā’’ti evamādinā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā, kathañca aggivessana abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca evamādinā bhāvanādvayaṃ vibhajitvā byākāsi.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็กายภาวนาท่านได้ฟังมาอย่างไร" แล้วทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่างด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็บุคคลผู้ไม่ได้รับการอบรมกายและไม่ได้รับการอบรมจิตเป็นอย่างไร" แล้วทรงพยากรณ์

Pucchā – atha kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca, kathañca bhagavā padhānakāle attanāanubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo pakāsesi, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ อย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca ‘‘na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati, tathā rūpā sukhāvedanā, yathārūpā uppannā sukhāvedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya, na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā dukkhā vedanā, yathārūpā uppannā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyyā’’ti atha kho bhagavā ‘‘kiñhi no siyā aggivessana, idha me aggivessena pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi, evamādinā bhante bhagavā padhānakāle attanānubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo vitthārena, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu.

คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "เวทนาสุขเช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาสุขเช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้ เวทนาทุกข์เช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาทุกข์เช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้" ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ โดยพิสดารด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ จะเป็นไปได้อย่างไร ดูกรอัคคิเวสสนะ ในกาลก่อนแต่การตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า..."

Cūḷataṇhāsaṅkhayasutta

จูฬตัณหาสังขยสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷataṇhāsaṅkhayasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sakkaṃ devānamindaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakko bhante devānamindo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kittāvatānukho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemi accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussāna’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภท้าวสักกะจอมเทพ ที่เมืองสาวัตถี ท้าวสักกะจอมเทพ ขอรับท่าน ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไร" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

Kittāvatā nu kho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyāsāno seṭṭho devamanussānaṃ –

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ –

Mahātaṇhāsaṅkhayasutta

มหาตัณหาสังขยสูตร

Pucchā – mahātaṇhāsaṅkhayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sātiṃ bhikkhuṃ kevaṭṭaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sātissa bhante bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā tadevidaṃ viññāṇaṃ sandhāvati saṃsarati anañña’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภพระสาติเกวัฏฏบุตร ที่เมืองสาวัตถี พระสาติเกวัฏฏบุตร ขอรับท่าน ได้มีความเห็นชั่วช้าเช่นนี้เกิดขึ้นว่า "ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า วิญญาณนี้แหละย่อมแล่นไป ย่อมท่องเที่ยวไป ไม่ใช่อื่น" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน

Pucchā – atha kho āvuso bhagavā kathaṃ bhikkhū āmantetvā ca paṭipucchitvā ca anattabhāvadīpikaṃ dhammakathaṃ kathesi.

คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้ว ทรงสอบถามแล้ว ทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาอย่างไร

Vissajjanā – atha bhante bhagavā bhikkhū ‘‘taṃ kiṃ maññatha bhikkhave, apināyaṃ sāti bhikkhu kevaṭṭaputto usmīkatopi ismiṃ dhammavinaye’’ti āmantetvā, tumhepi me bhikkhave evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāthatyādinā bhikkhū paṭipucchitvā ca yaṃ yadeva bhikkhave paccayaṃ paṭicca uppajjati viññāṇaṃ, tena teneva viññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, evamādinā bhante anattatādīpikaṃ dhammiṃ kathaṃ kathesi.

คำตอบ – ขอรับท่าน ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุสาติเกวัฏฏบุตรนี้ ยังเป็นผู้ถูกข่มขี่ในพระธรรมวินัยนี้อยู่มิใช่หรือ' ดังนี้แล้ว ทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายย่อมรู้ธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้มิใช่หรือ' เป็นต้น และทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาว่า 'ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณอาศัยปัจจัยใดๆ เกิดขึ้น วิญญาณนั้นก็ถึงซึ่งการนับว่าวิญญาณนั้นๆ นั่นเทียว วิญญาณอาศัยจักษุและรูปเกิดขึ้น ก็ถึงซึ่งการนับว่าจักษุวิญญาณ' เป็นต้น

Mahāassapurasutta

มหาอัสสปุรสูตร

Pucchā – mahāassapurasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – aṅgesu bhante assapure nāma aṅgānaṃ nigame bahū manusse saddhe pasanne ārabbbha bhāsitaṃ. Bahū bhante manussā saddhā pasannā bhikkhusaṅghaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahiṃsu, sabbakālañca ratanattayapaṭisaṃyuttaṃ vaṇṇakathaṃyeva kathayiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่อัสสปุระ ชื่อว่านิคมของชาวอังคะ ในแคว้นอังคะ ปรารภมนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ได้บำรุงพระภิกษุสงฆ์โดยเคารพ และได้กล่าวแต่เรื่องสรรเสริญที่ประกอบด้วยพระรัตนตรัยตลอดกาล. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

Pucchā – katame āvuso tattha bhagavatā dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā desitā.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป คืออะไรบ้าง

Vissajjanā – hirottappā parisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro parisuddhamanosamācāro parisuddhājīvo indriyesu guttadvāratā bhojanemattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ nīvaraṇappahānaṃ cattāri ca jhānāni tisso ca vijjā ime kho bhante tattha bhagavatā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā dhammā desitā.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หิริโอตตัปปะ ความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ความประพฤติทางใจบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์ การคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ความเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร การประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ สติสัมปชัญญะ การละนิวรณ์ทั้งหลาย ฌาน ๔ และวิชชา ๓ เหล่านี้แล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้ในสูตรนั้น.

Cūḷaassapurasutta

จูฬอัสสปุรสูตร

Pucchā – cūḷaassapurasuttaṃ panāvuso bhagavatā katta kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante assapure nigame teyeva manusse saddhe pasanne ārabbha bhāsitaṃ, tasmiṃyeva bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่นิคมอัสสปุระนั้นเอง ปรารภมนุษย์ผู้มีศรัทธาเลื่อมใสเหล่านั้นเอง. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นเอง.

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vibhajitvā desitā.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้อย่างไร

Vissajjanā – ‘‘kathañca bhikkhave bhikkhu na samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā appahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo appahīno hotī’’ti evamādinā ca. Kathañca bhikkhave bhikkhu samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā pahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo pahīno hoti evamādinā ca bhante bhagavatā tattha samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vitthārena vibhajitvā desitā.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้โดยพิสดารในสูตรนั้นว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุไม่ชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ยังละไม่ได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ยังละไม่ได้แล้ว’ เป็นต้น และว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ละได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ละได้แล้ว’ เป็นต้น

Sāleyyakasutta

สาเลยยกสูตร

Pucchā – sāleyyakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ สาเลยยกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sāleyyakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อว่าสาลา ในแคว้นโกศล ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

Verañjakasutta

เวรัญชกสูตร

Pucchā – verañjakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ เวรัญชกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante verañjake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Verañjakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น.

Mahāvedallasutta

มหาเวทัลลสูตร

Pucchā – mahāvedallasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā mahākoṭṭhikena puṭṭhena āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ที่กรุงสาวัตถี เมื่อพระมหาโกฏฐิกะผู้มีอายุสอบถาม.

Cūḷavedallasutta

จูฬเวทัลลสูตร

Pucchā – cūḷavedallasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน

Vissajjanā – rājagahe bhante visākhena upāsakena puṭṭhāya dhammadinnāya theriyā bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเถรีธัมมทินนา กล่าวไว้ที่กรุงราชคฤห์ เมื่อวิสาขอุบาสกสอบถาม.

Cūḷadhammasamādānasutta

จูฬธัมมสมาทานสูตร

Pucchā – cūḷadhammasamādānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Mahādhammasamādānasutta

มหาธัมมสมาทานสูตร

Pucchā – mahādhammasamādānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Vīmaṃsakasutta

วิมังสกสูตร

Pucchā – vīmaṃsakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ วิมังสกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

Kosambiyasutta

โกสัมพิยสูตร

Pucchā – kosambiyasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โกสัมพิยสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante kosambike bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Kosambikā bhante bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสที่เมืองโกสัมพี ปรารภภิกษุชาวเมืองโกสัมพี. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุชาวเมืองโกสัมพีทั้งหลาย เป็นผู้เกิดการทะเลาะ เกิดการบาดหมาง ถึงการวิวาทกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

Brahmanimantanikasutta

พรหมนิมันตนิกสูตร

Pucchā – brahmanimantanikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พรหมนิมันตนิกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Māratajjaniyasutta

มารตัชชนียสูตร

Pucchā – māratajjanīyasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มารตัชชนียสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

Vissajjanā – sakkesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane migadāye āyasmatā mahāmoggallānena māraṃ pāpimantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māro bhante pāpimā āyasmato mahāmoggallānassa kucchigato hoti koṭṭhamanupaviṭṭho. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวที่เขาชื่อสุสุมารคิระ ในป่าเภสกฬาวัน อันเป็นที่อยู่ของเนื้อ ในสักกชนบท ปรารภมารผู้มีบาป. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มารผู้มีบาปได้เข้าไปในท้อง เข้าไปในไส้ของท่านพระมหาโมคคัลลานะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

Majjhimapaṇṇāsapāḷi

มัชฌิมปัณณาสก์ปาฬิ

Kandarakasutta

กันทรกสูตร

Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena kandarakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กันทรกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้แจ้ง... ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – campāyaṃ bhante gaggarāya pokkharaṇiyā tīre pessañca hatthārohaputtaṃ kandarakañca paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kandarako bhante paribbājako bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca vaṇṇaṃ abhāsi, pesso ca bhante hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา ใกล้เมืองจำปา ปรารภเปสสะบุตรนายควาญช้างและกันทรกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กันทรกปริพาชกได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรม. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

Pucchā – evaṃ kho āvuso kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite kathaṃ bhagavā taṃ samanujānitvā dhammadesanārambhaṃ ārabhi, kathañca pesso hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi, kathañca pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาแล้ว ทรงเริ่มแสดงธรรมอย่างไร? และเปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมอย่างไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างอย่างไร?

Vissajjanā – evaṃ kho bhante kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite ‘‘evametaṃ kandaraka evametaṃ kandaraka’’ evamādinā bhagavā taṃ samanujānitvā ‘‘santi hi kandaraka bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā’’ti evamādinā dhammadesanaṃ samārabhi. Atha kho bhante pesso hatthārohaputto ‘‘acchariyaṃ bhante abbhutaṃ bhante yāva supaññattā cime bhante bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti evamādinā bhagavato ca dhammadesanāya vaṇṇaṃ abhāsi, bhagavāpi bhante ‘‘gahanañhetaṃ pessa yadidaṃ manussā, uttānakañhetaṃ pessa yadidaṃ pasavo’’tiādinā pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammakathaṃ desesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาว่า ‘เป็นอย่างนั้น กันทรกะ เป็นอย่างนั้น กันทรกะ’ ดังนี้เป็นต้น แล้วทรงเริ่มแสดงธรรมว่า ‘กันทรกะ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ เป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ที่จะนำไปสู่ภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ’ ดังนี้เป็นต้น. ลำดับนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ดีแล้วหนอ เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความรำพัน เพื่อความดับไปแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน’ ดังนี้เป็นต้น. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคก็ได้ทรงแสดงธรรมกถาที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างว่า ‘เปสสะ มนุษย์นี้เป็นของลึกซึ้ง สัตว์ดิรัจฉานนี้เป็นของตื้น’ ดังนี้เป็นต้น.

Pucchā – taṃ panāvuso dhammadesanaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa kīdiso ānisaṃso adhigato, kathañca bhagavā taṃ puggalacatukkadesanaṃ saṃkhittena bhāsitaṃ, bhikkhūnaṃ vitthārena vibhajitvā desesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมเทศนานั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์เช่นไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อแล้ว แก่ภิกษุทั้งหลายโดยพิสดารอย่างไร?

Vissajjanā – taṃ kho pana bhante dhammaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa dve ānisaṃsā adhigatā saṅghe ca pasādo satipaṭṭhānapariggahaṇūpāyo ca abhinavo. Bhagavā ca bhante taṃ puggalacatukkadesanaṃ bhikkhūhi yācito ‘‘katamo ca bhikkhave puggalo attaparitāpanānuyogamanuyutto’’tiādinā saṃkhittena bhāsitaṃ, vitthārena atthaṃ avibhattaṃ. Vitthārena vibhajitvā desesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมนั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์ ๒ ประการ คือความเลื่อมใสในพระสงฆ์ และอุบายในการกำหนดสติปัฏฐานอันใหม่. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเมื่อภิกษุทั้งหลายทูลขอแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบการทรมานตนให้ลำบากคือใคร’ ดังนี้เป็นต้น ซึ่งยังมิได้จำแนกเนื้อความโดยพิสดาร ได้ทรงจำแนกโดยพิสดารแล้ว.

Aṭṭhakanāgarasutta

อัฏฐกนาครสูตร

Pucchā – aṭṭhakanāgarasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัฏฐกนาครสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante veḷuvagāmake gahapatiṃ aṭṭhakanāgaraṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Dasamo bhante gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṃ ānandaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘atthi nu kho bhante ānanda tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo akkhāto, yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttañceva cittaṃ vimuccati, aparikkhiṇā ca āsavā parikkhayaṃ gacchanti, ananuppattañca anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระอานนทเถระ ผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่หมู่บ้านเวฬุวคาม เขตเมืองเวสาลี ปรารภทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะได้เข้าไปหาท่านพระอานนท์แล้วกล่าวคำนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระอานนท์ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ทรงแสดงธรรมอย่างหนึ่งไว้หรือไม่ ที่ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นก็หลุดพ้น อาสวะที่ยังไม่สิ้นก็สิ้นไป และอนุตตรโยคเกษมที่ยังไม่บรรลุก็บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

Sekhasutta

เสขสูตร

Pucchā – sekhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เสขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส?

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ santhāgāre āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena kāpilavatthave sakye ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante kāpilavatthave sakye bahudevarattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘paṭibhātu taṃ ānanda kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ sekho pāṭipado, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṃ āyamissāmī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่ศาลาของเจ้าศากยะ ณ กรุงกบิลพัสดุ์ ในสักกชนบท ปรารภเจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงให้เห็น ชวนให้ตั้งมั่น ปลุกเร้าใจ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์ตลอดราตรีส่วนมาก แล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า ‘อานนท์ เธอจงแสดงเสขปฏิปทาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์เถิด หลังของเราเมื่อย เราจะเหยียดหลังนั้น’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น.

Potaliyasutta

โปตลิยสูตร

Pucchā – potaliyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โปตลิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame potaliyaṃ gahapatiṃ paṭikkhittasabbakammantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Potaliyo bhante gahapati paṭikkhittasabbakammanto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamanto bhagavatā gahapativādena samudācariyamāno kupito anattamano bhagavantaṃ etadavoca ‘‘tayidaṃ bho gotama nacchannaṃ tayidaṃ nappatirūpaṃ, yaṃ maṃ tvaṃ gahapativādena samudācarasī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปชนบท ปรารภคฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค. เมื่อเข้าไปเฝ้าแล้ว ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสเรียกด้วยคำว่า ‘คฤหบดี’ จึงโกรธ ไม่พอใจ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านโคดม การที่ท่านเรียกข้าพเจ้าว่าคฤหบดีนั้น ไม่สมควร ไม่เหมาะสมเลย’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น.

Pucchā – kathañcāvuso bhagavā kāmānaṃ ādīnavaṃ vitthārena pakāsetvā ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ dassesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงโทษของกามโดยพิสดารแล้ว ทรงแสดงการตัดโวหารในอริยวินัยอย่างไร

Vissajjanā – atha bhante bhagavā ariyassa vinaye vohārasamucchedāya aṭṭha dhamme vibhajitvā ‘‘seyyathāpi gahapati kukkuro jighacchādubbalyapareto goghātakasūnaṃ paccupaṭṭhito assa’’ evamādinā kāmesu ādīnavaṃ dassetvā pariyosāne tīhi vijjāhi ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ vohārasamucchedaṃ vitthārena vibhajitvā desesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเพื่อการตัดโวหารในอริยวินัย ได้ทรงจำแนกธรรม ๘ ประการแล้ว ทรงแสดงโทษในกามด้วยประการฉะนี้ว่า "คฤหบดี สุนัขที่ถูกความหิวและความอ่อนเพลียครอบงำ พึงเข้าไปยืนอยู่ใกล้โรงฆ่าโค" เป็นต้น ในที่สุดได้ทรงจำแนกการตัดโวหารในอริยวินัย การตัดโวหารโดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ด้วยวิชชา ๓ โดยพิสดารแล้วแสดง

Jīvakasutta

ชีวกสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena jīvakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ชีวกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante jīvakaṃ komārabhaccaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jīvako bhante komārabhacco bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kammanti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kamma’nti, kacci te bhante bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภหมอชีวกโกมารภัจจ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หมอชีวกโกมารภัจจ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า 'ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม' ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริง และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือเปล่า และไม่มีวาทะที่คล้อยตามวาทะที่ชอบด้วยธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่พึงถูกตำหนิมาถึงหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Upālisutta

อุปาลิสูตร

Pucchā – upālisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อุปาลิสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – nāḷandāyaṃ bhante upāliṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Upāli bhante gahapati bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘āgamā nukhvidha bhante dīghatapassī nigaṇṭho’’ti, evamādinā ca bhante upāli gahapati bhagavato paṭisandhāraṃ katvā attano ācariyassa nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vādaṃ pakāsesi, vādaṃ vaṇṇesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่เมืองนาลันทา ปรารภคฤหบดีอุปาลิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นิครนถ์ทีฆตปัสสีมาถึงที่นี่แล้วหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ได้ประกาศวาทะของอาจารย์ของตนคือนิครนถ์นาฏบุตร ได้พรรณนาวาทะนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – atha kho āvuso bhagavā upāliṃ gahapatiṃ tasmiṃ vāde kathaṃ samanuyuñjī samanugāhī samanubhāsī, kathañcassa upāyaṃ dassetvā yathābhūtaṃ atthaṃ ñāpesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงซักไซร้ ทรงสอบสวน ทรงชี้แจงคฤหบดีอุปาลิในวาทะนั้นอย่างไร และทรงแสดงอุบายอย่างไร ทรงให้รู้เนื้อความตามความเป็นจริง

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā upāliṃ gahapatiṃ ‘‘sace kho tvaṃ gahapati sacce patiṭṭhāya manteyyāsi, siyā no ettha kathāsallāpo’’ti upāliṃ gahapatiṃ kathaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘taṃ kiṃmaññasi gahapati, idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhito bāñhagilāno sītodakaparikkhitto uṇhodakapaṭisevī, so sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyyā’’ti evamādinā bhante bhagavā cattāro upāye dassetvā upāliṃ gahapatiṃ yathābhūtamatthaṃ ñāpesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงตั้งการสนทนากับคฤหบดีอุปาลิว่า "คฤหบดี ถ้าท่านตั้งอยู่ในสัจจะแล้วพึงกล่าว เราพึงมีการสนทนากันในเรื่องนี้" แล้วทรงแสดงอุบาย ๔ ประการแก่คฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน นิครนถ์ในโลกนี้เป็นผู้มีอาพาธ มีทุกข์ มีโรคหนัก ถูกน้ำเย็นห้ามไว้ ใช้น้ำร้อน เขาไม่ได้น้ำเย็นแล้วพึงทำกาละ" ทรงให้คฤหบดีอุปาลิรู้เนื้อความตามความเป็นจริง

Pucchā – evaṃ kho āvuso upāli gahapati bhagavatā saññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañca bhagavā taṃ puna anusāsitvā uttari vinesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกอย่างไร ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไป

Vissajjanā – ‘‘purimenevāhaṃ bhante opammena bhagavato attamano abhiraddho, apicāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo, evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissa’’nti, evamādinā bhante upāli gahapati bhagavatā viññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāraṃ akāsi. Tattha bhagavā ca bhante ‘‘anuviccakāraṃ kho gahapati karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti evamādinā puna anusāsitvā uttari yāva dhammacakkhupaṭilābhā vinesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยินดีและเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคด้วยอุปมาแต่แรกแล้ว แต่ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังปฏิภาณปัญหาอันวิจิตรของพระผู้มีพระภาคเหล่านี้ ข้าพระองค์จึงสำคัญว่าควรจะทำพระผู้มีพระภาคให้เป็นปฏิปักษ์" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจงทำกรรมที่พิจารณาแล้วเถิด การพิจารณาแล้วจึงทำย่อมดีงามแก่คนผู้มีชื่อเสียงเช่นท่าน" ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไปจนกระทั่งได้ดวงตาเห็นธรรม

Pucchā – kathañcāvuso nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā āvīmaṃsanā ca upālissa gahapatissa paccuttarā kathā ca ahosi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิ และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิได้มีแล้วอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘ummattosi tvaṃ gahapati dattosi tvaṃ gahapatī’’ti evamādinā bhante nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā vīmaṃsā ca ‘‘bhaddikā bhante āvaṭṭanīmāyā kalyāṇī bhante āvaṭṭanīmāyāti’’ evamādinā upālissa gahapatissa paccuttarakathā ca ahosi.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านเป็นบ้าแล้ว คฤหบดี ท่านถูกหลอกแล้ว" และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมาดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมางดงามแล้ว" ได้มีแล้ว

Dhīrassa vigatamohassa,

Pabhinnakhīlassa vijitavijayassa;

Anīghassa susamacittassa,

Vuddhasīlassa sādhupaññassa;

Vesamantarassa vimalassa,

Bhagavato tassa sāvakohamasmiṃ.

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีปัญญา ผู้ปราศจากโมหะ ผู้มีกิเลสอันทำลายแล้ว ผู้มีชัยชนะอันชนะแล้ว ผู้ไม่มีความคับแค้น ผู้มีจิตสงบดีแล้ว ผู้มีศีลอันเจริญแล้ว ผู้มีปัญญาดี ผู้มีจิตกว้างขวาง ผู้ปราศจากมลทิน

Akathaṃ kathissa tusitassa,

Vantalokāmisassa muditassa;

Katasamaṇassa manujassa,

Antimasārīrassa narassa.

ของนรชนผู้ไม่มีความสงสัย ผู้ยินดีแล้ว ผู้คายอามิสในโลกแล้ว ผู้เบิกบาน ผู้ทำสมณธรรมแล้ว ผู้มีร่างกายเป็นที่สุด

Anopamassa virajassa,

Bhagavato tassa sāvako hamasmi –

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ไม่มีอุปมา ผู้ปราศจากธุลี

Taṇhacchidassa buddhassa,

Vītadhūmassa anupalittassa.

Āhuneyyassa yakkhassa,

Uttamapuggalassa atulassa;

Mahato yasaggapattassa,

Bhagavato tassa sāvako hamasmi –

ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ตัดตัณหาได้แล้ว ผู้เป็นพระพุทธเจ้า ผู้ปราศจากควัน (กิเลสเครื่องเศร้าหมอง) ผู้ไม่ติดข้อง ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ประเสริฐ ผู้เป็นบุคคลสูงสุด ผู้ไม่มีใครเปรียบ ผู้บรรลุยอดแห่งยศอันยิ่งใหญ่

Kukkuravatikasutta

กุกกุรวติกสูตร

Pucchā – kukkuravatikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กุกกุรวติกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – koliyesu bhante haliddavasane nāma koliyānaṃ nigame puṇṇañca koliyaputtaṃ govatikaṃ acelañca seniyaṃ kukkuravatikaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Puṇṇo bhante koliya putto govatiko bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante acelo seniyo kukkuravatiko dukkarakārako chamānikkhittaṃ bhojanaṃ bhuñjati, tassa taṃ kukkuravataṃ dīgharattaṃ samattaṃ samādinnaṃ, tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่นิคมของชาวโกลิยะชื่อหัลลิดทวสนะ ในหมู่ชาวโกลิยะ ปรารภปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร และเสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตรนี้ เป็นผู้ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ย่อมบริโภคอาหารที่ตกอยู่บนพื้นดิน สุนัขวัตรนั้นเขาประพฤติมานานแล้ว สำเร็จแล้ว สมาทานแล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Abhayarājakumārasutta

อภัยราชกุมารสูตร

Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena abhayarājakumārasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อภัยราชกุมารสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe me bhante abhayaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Abhayo bhante rājakumāro bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘bhāseyya nu kho bhante tathāgato taṃ vācaṃ, yā sā vācā paresaṃ appiyā amanāpā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอภัยราชกุมาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อภัยราชกุมารเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระตถาคตพึงตรัสพระวาจาใด ที่เป็นพระวาจาไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของผู้อื่นหรือ" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Bahuvedanīyasutta

พหุเวทนียสูตร

Pucchā – bahuvedanīyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พหุเวทนียสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantañca udāyiṃ pañcakaṅgañca thapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ udāyiṃ upasaṅkamitvā vedanaṃ pucchi, āyasmā bhante udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca ‘‘tisso kho thapati vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā’’ti. Evaṃ vutte bhante pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca ‘‘na kho bhante udāyi tisso vedanā vuttā bhagavatā, dve vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā, yāyaṃ bhante adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Neva asakkhi kho bhante āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ saññāpetuṃ. Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ, atha kho bhante āyasmā ānando yāvatako ahosi āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอุทายีและช่างไม้ปัญจกังคะ พระเจ้าข้า ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าไปหาท่านพระอุทายีแล้วสอบถามเรื่องเวทนา พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีได้กล่าวกับช่างไม้ปัญจกังคะว่า “ช่างไม้ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา” พระเจ้าข้า เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอุทายีว่า “ท่านอุทายีผู้เจริญ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสไว้ พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา พระเจ้าข้า อทุกขมสุขเวทนาใด พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนานั้นว่าเป็นสุขอย่างประณีต” พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีไม่สามารถทำให้ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าใจได้ และช่างไม้ปัญจกังคะก็ไม่สามารถทำให้ท่านพระอุทายีเข้าใจได้ พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้ยินการสนทนานี้ของท่านพระอุทายีกับช่างไม้ปัญจกังคะ จากนั้น พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลเรื่องการสนทนาทั้งหมดที่ท่านพระอุทายีสนทนากับช่างไม้ปัญจกังคะนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Apaṇṇakasutta

อปัณณกสูตร

Pucchā – apaṇṇakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อปัณณกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sambahulā bhante aññatitthiyā sāleyyakānaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ attano attano micchādiṭṭhiyo paṭiggaṇhāpesuṃ uggaṇhāpesuṃ. Te pana bhante sāleyyakā brāhmaṇagahapatikā ekadiṭṭhiyampi patiṭṭhātuṃ na sakkhiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ในแคว้นโกศล ที่หมู่บ้านพราหมณ์ของชาวโกศลชื่อสาลา ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาลา พระเจ้าข้า เดียรถีย์จำนวนมากได้ให้พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นรับและยึดถือมิจฉาทิฏฐิของตนๆ พระเจ้าข้า พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นไม่สามารถตั้งมั่นอยู่ในทิฏฐิเดียวได้ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Pucchā – tatra āvuso bhagavatā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca kathaṃ vibhajitvā pakāsito.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นอย่างไร

Vissajjanā – tatra bhante bhagavatā ‘‘santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca vibhajitvā pakāsito.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น

Pucchā – tattha āvuso bhagavatā micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo kathaṃ vicāretvā pakāsito.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีอย่างไร

Vissajjanā – tattha bhante bhagavatā ‘‘tatra gahapatayo yete samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā bhante micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo bhagavatā vicāretvā pakāsito.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนอย่างไร

Vissajjanā – tatra gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย วิญญูชนย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า” เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso bhagavatā aññesupi micchāvādasammāvādesu apaṇṇakapaṭipadā vicāretvā pakāsitā, taṃ saṅkhepato kathesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศอปัณณกปฏิปทาในมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะอื่นๆ อย่างไร ขอท่านจงกล่าวโดยย่อ

Vissajjanā – yatheva bhante paṭhame vāde, evameva kho bhante akiriyavādādīsu catūsu ca micchāvādesu dosaṃ kiriyavādādīsu ca catūsu sammāvādesu guṇaṃ, tattha ca viññuno purisassa paṭisañcikkhaṇākāraṃ dassetvā bhagavatā apaṇṇakapaṭipadā pakāsitā.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า เหมือนในวาทะแรกนั่นแล พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงโทษในมิจฉาวาทะ ๔ อย่าง มีอักกิริยวาทะเป็นต้น และคุณในสัมมาวาทะ ๔ อย่าง มีกิริยวาทะเป็นต้น และทรงแสดงอาการพิจารณาของวิญญูชนในวาทะเหล่านั้น แล้วทรงประกาศอปัณณกปฏิปทา

Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta

อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตร

Pucchā – ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระราหุล

Mahārāhulovādasutta

มหาราหุโลวาทสูตร

Pucchā – mahārāhulovādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาราหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante rāhulo bhagavato ceva attano ca attabhāvasampattiṃ nissāya gehassitaṃ chandarāgaṃ uppādesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระราหุล พระเจ้าข้า ท่านพระราหุลอาศัยความสมบูรณ์แห่งอัตภาพของพระผู้มีพระภาคและของตน ได้ยังฉันทราคะที่อาศัยเรือนให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Cūḷamālukyasutta

จูฬมาลุงกยสูตร

Pucchā – cūḷamālukyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬมาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante mālukyaputto attano pavivittassa rahogatassa paṭisallīnassa cetaso parivitakkaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมาลุงกยบุตร พระเจ้าข้า ท่านพระมาลุงกยบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคถึงความคิดรำพึงในใจของตนที่หลีกเร้นอยู่ ณ ที่ลับ สงัด พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Mahāmālukyasutta

มหามาลุงกยสูตร

Pucchā – mahāmālukyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหามาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ mahāmālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถีนั้นเอง ปรารภท่านพระมหามาลุงกยบุตร

Bhaddālisutta

ภัททาลิสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena bhaddālisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภัททาลิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ bhaddāliṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante bhaddāli bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระภัททาลิ พระเจ้าข้า เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ท่านพระภัททาลิได้แสดงความไม่กระตือรือร้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น

Accayo maṃ bhante accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ, tassa me bhante bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāya –

พระเจ้าข้า โทษได้ครอบงำข้าพระองค์แล้ว เหมือนคนเขลา เหมือนคนหลง เหมือนคนไม่ฉลาด ที่ข้าพระองค์แสดงความไม่กระตือรือร้น เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงรับทราบโทษนั้นของข้าพระองค์โดยความเป็นโทษ เพื่อการสำรวมต่อไปในภายหน้า

Pucchā – atha kho āvuso āyasmā bhaddāli bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā taṃ vibhajitvā byākāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาอะไรแด่พระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena midhekaccaṃ bhikkhuṃ pasayu pasayu kāraṇaṃ karontī’’ti evamādinā bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘idha bhaddāli ekacco bhikkhu abhiṇhāpattiko hoti, āpattibahulo’’ evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā byākāsi.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้ว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ภิกษุบางรูปถูกตำหนิ ถูกตำหนิอยู่” เป็นต้น และพระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิด้วยประการฉะนี้ว่า “ภัททาลิ ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีอาบัติเนืองนิตย์ มีอาบัติมาก” เป็นต้น

Pucchā – tadāpi kho āvuso āyasmā bhaddāli punapi bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā tampi vibhajitvā byākāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาเช่นไรกับพระผู้มีพระภาคอีก และพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาข้อนั้นพยากรณ์แก่ท่านอย่างไร

Vissajjanā – tadāpi bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena pubbe appatarāni ceva sikkhāpadāni ahesuṃ, bahutarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahiṃsu. Ko pana bhante hetu, ko paccayo yena etarahi bahutarāni ceva sikkhāpadāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti bhagavantaṃ punapi pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘evametaṃ bhaddāli hoti, sattesu hāyamānesu saddhamme antaradhāyamāne bahutarāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti, evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā vibhajitvā byākatā.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคอีกว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้เมื่อก่อนสิกขาบทมีน้อย แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีมาก ส่วนอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ในปัจจุบันนี้สิกขาบทมีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิโดยทำนองนี้ว่า “ภัททาลิ เรื่องนี้เป็นอย่างนี้ เมื่อสัตว์ทั้งหลายเสื่อมลง และพระสัทธรรมอันตรธานไป สิกขาบทก็มีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” ดังนี้เป็นต้น

Laṭukikopamasutta

ลฏุกิกูปมสูตร

Pucchā – laṭukikopamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ลฏุกิกูปมสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante udāyī bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘idha mayhaṃ bhante rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’ti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะ ชื่ออาปณะ ในแคว้นอังคุตตราปะ ปรารภท่านพระอุทายี พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลว่า “พระเจ้าข้า ในที่นี้ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้มีความรำพึงในใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดทุกขธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำสุขธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ’” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – atha kho āvuso bhagavā kīdisī upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาเช่นไรแล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย

Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā laṭukikopamaṃ hatthināgopamaṃ daliddapurisopamaṃ gahapatikopamanti catasso upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๔ อย่าง คือ อุปมาด้วยนกกระทา อุปมาด้วยพญาช้าง อุปมาด้วยบุรุษเข็ญใจ และอุปมาด้วยคฤหบดี แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย

Pucchā – evañcāvuso bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā kathaṃ uttari dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาต่อไปอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ kho bhante bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā ‘‘cattāro me udāyi puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ’’nti evamādinā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavaḍḍhesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายต่อไปโดยทำนองนี้ว่า “อุทายี บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก” ดังนี้เป็นต้น

Cātumasutta

จาตุมาสูตร

Pucchā – cātumasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จาตุมาสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – cātumāyaṃ bhante āyasmantānaṃ sāriputtamoggalānattherānaṃ saddhivihārike adhunā pabbajite sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Sāriputtamoggallānappamukhāni bhante pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṃ anuppattāni honti bhagavantaṃ dassanāya, te ca āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā ahesuṃ. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่จาตุมา ปรารภภิกษุจำนวนมากผู้บวชใหม่ ซึ่งเป็นสัทธิวิหาริกของพระเถระทั้งหลายคือท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประธาน ได้มาถึงจาตุมาเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นได้สนทนาปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บอัฐบริขาร ส่งเสียงดังอื้ออึง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นอย่างไร

Vissajjanā – cattārimāni bhikkhave bhayāni udakorohante pātikaṅkhitabbānīti evamādinā bhante bhagavā tattha bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นโดยทำนองนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ อย่างนี้ พึงหวังได้แก่ผู้ลงสู่แม่น้ำ” ดังนี้เป็นต้น

Naḷakapānasutta

นฬกปานสูตร

Pucchā – naḷakapānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็นฬกปานสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – naḷakapāne bhante anuruddhattherappamukhe sambahule abhiññāte abhiññāte kulaputte ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นฬกปานะ ปรารภกุลบุตรผู้มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักจำนวนมาก มีพระเถระอนุรุทธะเป็นประธาน

Goliyānisutta

โคลิยานิสูตร

Pucchā – goliyānisuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็โคลิยานิสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้ตรัส

Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ goliyāniṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. Āyasmā bhante goliyāni āraññiko padasamācāro saṅghamajjhe osaṭo hoti kenacideva karaṇīyena, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีคือท่านพระสารีบุตรเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระโคลิยานิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระโคลิยานิเป็นพระอรัญญิก มีวัตรปฏิบัติเรียบร้อย ได้เข้ามาสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยกิจบางอย่าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีตรัสในเรื่องนั้น

Kīṭāgirisutta

กีฏาคิริสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kīṭāgirisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็กีฏาคิริสูตร พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kāsīsu bhante kīṭāgirismiṃ kāsīnaṃ nigame assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Assajipunabbasukā bhante bhikkhū bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamānā evamāhaṃsu ‘‘mayaṃ kho āvuso sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle, te mayaṃ sāyañceva bhuñjamānā pāto ca divā ca vikāle appābādhatañca sañjānāma appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañca, te mayaṃ kiṃ sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvissāma, sāyañceva mayaṃ bhuñjissāma pāto ca divā ca vikāle’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กีฏาคิริ ในนิคมของชาวกาสี ปรารภภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะเมื่อถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือนตามธรรม ได้กล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาล พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลแล้ว ย่อมรู้สึกว่ามีอาพาธน้อย มีความเจ็บป่วยน้อย มีกายเบา มีกำลัง และอยู่ผาสุก พวกเราจะละประโยชน์ที่เห็นประจักษ์แล้วไปแสวงหาประโยชน์ที่ต้องรอเวลาทำไม พวกเราจะฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลต่อไป” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Tevijjavacchasutta

เตวิชชวัจฉสูตร

Pucchā – tevijjavacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เตวิชชวัจฉสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘sutaṃ me bhante samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘‘samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Kacci te bhante bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงเวสาลี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ‘พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า “พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่” ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้หรือไม่ ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริงหรือ และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือไม่ และไม่มีใครในบรรดาผู้ร่วมประพฤติธรรมจะติเตียนได้โดยชอบหรือ” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Aggivacchasutta

อัคคิวัจฉสูตร

Pucchā – aggivacchasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อัคคิวัจฉสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bho gotama ‘sassato loko idameva saccaṃ moghamañña’nti evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti evamādikaṃ pañhaṃ apucchi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหาโดยทำนองนี้ว่า “ท่านโคดมผู้เจริญ ท่านมีความเห็นอย่างนี้หรือว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Mahāvacchasutta

มหาวัจฉสูตร

Pucchā – mahāvacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มหาวัจฉสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante vacchagottaṃyeva paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhotā gotamena sahakathī, sādhu me bhavaṃ gotamo saṃkhittena kusalākusalaṃ desetū’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภวัจฉโคตรปริพาชกนั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าพระองค์ได้สนทนากับท่านพระโคดมมานานแล้ว ขอท่านพระโคดมโปรดแสดงกุศลและอกุศลโดยย่อแก่ข้าพระองค์เถิด” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso vacchagotto paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañcassa dhammābhisamayo ahosi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และการตรัสรู้ธรรมของเขาเป็นอย่างไร.

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante vacchagotto paribbājako ‘‘sace hi bho gotama imaṃ dhammaṃ bhavaṃyeva gotamo ārādhako abhavissa, no ca kho bhikkhū ārādhakā abhavissaṃsu, evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgenā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. Yāva arahattañcassa dhammābhisamayo ahosi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ถ้าหากท่านพระโคดมผู้เจริญ ท่านพระโคดมเท่านั้นพึงเป็นผู้ยังธรรมนี้ให้สำเร็จ แต่ภิกษุทั้งหลายไม่พึงเป็นผู้ยังธรรมให้สำเร็จ พรหมจรรย์นี้ก็พึงไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น.” และการตรัสรู้ธรรมของเขาได้มีจนถึงความเป็นพระอรหันต์.

Dīghanakhasutta

ทีฆนขสูตร

Pucchā – dīghanakhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ทีฆนขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – rājagahe bhante dīghanakhaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Dīghanakho bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ahañhi bho gotama evaṃvādī evaṃdiṭṭhi sabbaṃ me nakkhamatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภทีฆนขปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทีฆนขปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่ข้าพระองค์.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น.

Pucchā – imasmiṃ ca panāvuso veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne kesaṃ puggalānaṃ visesādhigamo ahosi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ บุคคลเหล่าไหนได้มีการบรรลุคุณวิเศษ.

Vissajjanā – imasmiñca pana bhante veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato sāriputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci, dīghanakhassa pana paribbājakassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi yaṃkiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ จิตของท่านพระสารีบุตรหลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น. ส่วนทีฆนขปริพาชก ในอาสนะนั้นเอง ได้เกิดดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี ปราศจากมลทินว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา.”

Māgaṇḍiyasutta

มาคัณฑิยสูตร

Pucchā – māgaṇḍiyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มาคัณฑิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame bhāradvāja gottassa brāhmaṇassa agyāgāre tiṇasanthārake māgaṇḍiyaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māgaṇḍiyo bhante paribbājako bhagavantaṃ ‘‘bhūnahu samaṇo gotamo’’ti vadesi, tasmiṃ bhante vaṭṭhusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในแคว้นกุรุ ในนิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสทัมมะ ในโรงบูชาไฟของพราหมณ์โคตรภารทวาชะ บนที่ลาดด้วยหญ้า ปรารภมาคัณฑิยปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มาคัณฑิยปริพาชกได้กล่าวว่า “พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ” แก่พระผู้มีพระภาคเจ้า. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น.

Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมอย่างไร.

Vissajjanā – ‘‘cakkhuṃ kho māgaṇḍiya rūpārataṃ rūpasammuditaṃ, taṃ tathāgatassa dantaṃ guttaṃ rakkhitaṃ saṃvutaṃ, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ desetī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavā māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ตาเป็นที่ยินดีในรูป เป็นที่ยินดีพร้อมในรูป ตาอันนั้นของตถาคตฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว รักษาแล้ว สำรวมแล้ว และทรงแสดงธรรมเพื่อความสำรวมตาอันนั้น.”

Pucchā – evaṃ kho āvuso māgaṇḍiyena paribbājakena ‘‘nakiñci bho gotamā’’ti yathābhūtaṃ paṭissute kathaṃ bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองอย่างไร.

Vissajjanā – evaṃ kho bhante māgaṇḍiyena paribbājakena nakiñci bhogotamāti yathābhūtaṃ paṭissute ‘‘ahaṃ kho pana māgaṇḍiya pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṃ cakkhuviññeyyahi rūpehi iṭṭhehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṃhitehi rajanīyehī’’ti evamādinā bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ก็เราเมื่อก่อนเป็นคฤหัสถ์อยู่ ได้บำเรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ ที่ประกอบพร้อมแล้ว บริบูรณ์แล้ว คือรูปที่พึงรู้ด้วยตา อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ น่ารักใคร่ ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด.”

Pucchā – imasmiṃ sutte pariyosānapucchaṃ pucchissāmi imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

คำถาม – ข้าพเจ้าจักถามปัญหาท้ายสุดในสูตรนี้. ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร.

Vissajjanā – imaṃ ca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako ‘abhikkantaṃ bho gotama abhikkantaṃ bho gotamā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก.”

Sandakasutta

สันทกสูตร

Pucchā – sandakasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร.

Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante sandakaṃ paribbājakaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Sandako bhante paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘sādhuvata bhavantaṃyeva ānandaṃ paṭibhātu sake ācariya ke dhammikathā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกกล่าวที่กรุงโกสัมพี ปรารภสันทกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า “ขอท่านพระอานนท์ผู้เจริญนั่นแหละจงแสดงธรรมกถาของอาจารย์ของท่าน.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น.

Pucchā – kathañcāvuso tattha cattāro abrahmacariyavāsā āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และอพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร.

Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃvipāko, natthi ayaṃloko, natthi paroloko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikāti

คำตอบ – “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า การให้ไม่มี การบูชาไม่มี การเซ่นสรวงไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มี บิดาไม่มี สัตว์โอปปาติกะไม่มี.”

Evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāro abrahmacariyavāsā vicāretvā pakāsitā.

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้น.

Pucchā – kathañcāvuso tattha cattāri anassāsikāni brahmacariyāni āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitāni.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่สบายใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร.

Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti ‘‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāri anassāsikāni brahmacariyāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่เบาใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริกจำแนกแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนเป็นสัพพัญญู เห็นสิ่งทั้งปวง ปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่มีส่วนเหลือว่า ‘เมื่อเราเดินอยู่ ยืนอยู่ หลับอยู่ ตื่นอยู่ ญาณทัสสนะย่อมปรากฏอยู่เป็นนิตย์’.”

Pucchā – atha

คำถาม – ก็เมื่อนั้น

Kho āvuso sandako paribbājako āyasmantaṃ ānandattheraṃ kathaṃ pucchi, tathañcassāyasmānandatthero byākāsi.

ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระอย่างไร และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่เขาอย่างไร.

Vissajjanā – atha kho bhante sandako paribbājako ‘‘so pana bho ānanda satthā kiṃvādī kiṃ akkhāyī’’ti evamādinā āyasmantaṃ ānandattheraṃ pucchi, āyasmā ca bhante ānandatthero ‘‘idha sandaka tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’ti evamādinā sandakassa paribbājakassa vibhajitvā vibhajitvā byākāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อนั้น สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ อาจารย์นั้นมีวาทะอย่างไร มีการกล่าวอย่างไร.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่สันทกปริพาชกจำแนกแล้ว จำแนกแล้ว ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ ตถาคตอุบัติขึ้นในโลก เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ.”

Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการเลื่อมใสอย่างไร

Vissajjanā – imañca bhante dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako ‘‘acchariyaṃ bho ānanda, abbhutaṃ bho ānanda, na ca nāma sadhammokkaṃsanā bhavissati, na paradhammavambhanā, āyatane ca dhammadesanā, tāva bahukā ca niyyātāro paññāyissantī’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้แสดงอาการเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ว่า “น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ การยกย่องธรรมของตนก็ไม่มี การดูหมิ่นธรรมของผู้อื่นก็ไม่มี การแสดงธรรมก็เป็นไปตามเหตุ และผู้ที่นำออกไปก็ปรากฏมีจำนวนมาก” ดังนี้เป็นต้น

Mahāsakuludāyīsutta

มหาสกุลุทายิสูตร

Pucchā – mahāsakuludāyisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมหาสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakuludāyī bhante paribbājako purimāni divasāni purimatarāni kotūhalasālāyaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yāvatako ahosi bhagavantañca cha ca satthāro ārabbha kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกในวันก่อนๆ ได้สนทนาปราศรัยกับสมณพราหมณ์เจ้าลัทธิต่างๆ ในศาลาที่ประชุม เรื่องพระผู้มีพระภาคและศาสดา ๖ ท่าน มีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องทั้งหมดนั้นแด่พระผู้มีพระภาค ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Samaṇamuṇḍikasutta

สมณมุณฑิกสูตร

Pucchā – samaṇamuṇḍikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระสมณมุณฑิกสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante uggāhamāna paribbājakaṃ samaṇamuṇḍikāputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Uggāhamāno bhante paribbājako samaṇamuṇḍikāputto pañcakaṅgaṃ tapatiṃ etadavoca ‘‘catūhi kho ahaṃ gahapati dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjha’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกา ดูกรท่านผู้เจริญ อุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกาได้กล่าวกับปัญจกังคถปติว่า “คฤหบดี เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ว่าเป็นสมณะผู้สมบูรณ์ด้วยกุศล เป็นผู้มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นผู้บรรลุคุณอันสูงสุด เป็นผู้ไม่พ่ายแพ้” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Cūḷasakuludāyīsutta

จูฬสกุลุทายิสูตร

Pucchā – cūḷasakuludāyīsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระจูฬสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sakuludāyī bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadāhaṃ bhante imaṃ parisaṃ anupasaṅkanto homi, athāyaṃ parisā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathenti nisinnā hoti. Yadā ca kho ahaṃ bhante imaṃ parisaṃ upasaṅkamanto homi, athāyaṃ parisā mamaññeva mukhaṃ ullokentī nisinnā hoti ‘yaṃ no samaṇo udāyī dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’ti, yadā pana bhante bhagavā imaṃ parisaṃ upasaṅkanto hoti, athāhañceva ayañca parisā bhagavato mukhaṃ ullokentā nisinnā homa yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ยังไม่เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งสนทนาเรื่องเดรัจฉานกถาต่างๆ กันอยู่ แต่เมื่อข้าพระองค์เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าข้าพระองค์อยู่ว่า ‘สมณะอุทายีจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’ แต่เมื่อพระผู้มีพระภาคเข้าไปหาบริษัทนี้ ข้าพระองค์และบริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าพระผู้มีพระภาคอยู่ว่า ‘พระผู้มีพระภาคจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Vekhanasasutta

เวขณสสูตร

Pucchā – vekhanasasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระเวขณสสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vekhanasaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, vekhanaso bhante paribbājako bhagavato santike udānaṃ udānesi ‘‘ayaṃ paramo vaṇṇo ayaṃ paramo vaṇṇo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภเวขณสปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ เวขณสปริพาชกได้เปล่งอุทานในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า “ความงามนี้เป็นยอด ความงามนี้เป็นยอด” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Ghaṭikārasutta

ฆฏิการสูตร

Pucchā – ghaṭikārasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระฆฏิการสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kosalesu bhante ghaṭikārassa kumbhakārassa gharavatthupadese āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante tasmiṃ bhūmipadese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ca ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante hetu ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในแคว้นโกศล ณ บริเวณที่ตั้งบ้านของฆฏิการช่างหม้อ ปรารภท่านพระอานนท์ ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในภูมิภาคนั้น ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค พระตถาคตทั้งหลายไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Raṭṭhapālasutta

รัฏฐปาลสูตร

Pucchā – raṭṭhapālasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระรัฏฐปาลสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kurūsu bhante rājānaṃ korabyaṃ ārabbha āyasmatā raṭṭhapālattherena bhāsitaṃ. Rājā bhante korabyo āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca ‘‘cattārimāni bho raṭṭhapāla pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anāgāriyaṃ pabbajantī’’ti evamādikaṃ vacanaṃ avoca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในแคว้นกุรุ ปรารภพระเจ้าโกรัพยะ ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้าโกรัพยะได้ตรัสกับท่านพระรัฏฐปาลว่า “ดูกรท่านรัฏฐปาล ความเสื่อม ๔ ประการนี้แล ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบแล้ว ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต” ดังนี้เป็นต้น ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในเรื่องนั้น

Pucchā – atha kho āvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā raṭṭhapālatthero ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja tvaṃ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro’’ti evamādinā paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์เมื่อมีพระชนมายุประมาณ ๒๐ พรรษา หรือ ๒๕ พรรษา ทรงชำนาญในช้าง ทรงชำนาญในม้า ทรงชำนาญในรถ ทรงชำนาญในธนู ทรงชำนาญในดาบ มีกำลังขา มีกำลังแขน มีความสามารถพอที่จะเข้าสู่สงครามได้” ดังนี้เป็นต้น

Pucchā – kathaṃ panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa dutiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, atthi te koci anusāyiko ābādho’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa dutiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์มีอาพาธที่เรื้อรังบ้างหรือไม่” ดังนี้เป็นต้น

Pucchā – kathaṃ panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa tatiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, yathā tvaṃ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṃ paratthāpi evamevāhaṃ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa tatiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ผู้เพียบพร้อมพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ เสวยสุขอยู่ในบัดนี้ พระองค์จักได้เสวยสุขด้วยกามคุณ ๕ ประการที่เพียบพร้อมพรั่งพร้อมอย่างนี้ในโลกหน้าด้วยหรือ” ดังนี้เป็นต้น

Pucchā – catutthampi kho āvuso dhammuddesaṃ āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ vitthāretvā pakāsesi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, phītaṃ kuruṃ ajjhāvasasī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa catutthaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ประทับอยู่ในแคว้นกุรุอันมั่งคั่งหรือ” ดังนี้เป็นต้น

Maghadevasutta

มฆเทวสูตร

Pucchā – maghadevasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมฆเทวสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – mithilāyaṃ bhante maghadevaambavane āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante aññatarasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภท่านพระอานนท์ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ เมืองมิถิลา ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในที่แห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค เพราะพระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Madhurasutta

มธุรสสูตร

Pucchā – madhurasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็มธุรสสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว

Vissajjanā – madhurāyaṃ bhante rājānaṃ mādhuraṃ avantiputtaṃ ārabbha āyasmatā mahākaccānattherena bhāsitaṃ, rājā bhante mādhuro avantiputto āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca ‘‘brahmaṇā bho kaccāna evamāhaṃsu brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādāti. Idha bhavaṃ kaccāno kimakkhāyī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระมหากัจจานเถระกล่าวในเมืองมธุรา ปรารภพระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ได้ตรัสกับท่านพระมหากัจจานะว่า “ท่านกัจจานะผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า วรรณะพราหมณ์เท่านั้นประเสริฐที่สุด วรรณะอื่นเลวทราม วรรณะพราหมณ์เท่านั้นขาว วรรณะอื่นดำ พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่มิใช่พราหมณ์ไม่บริสุทธิ์ พราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรของพรหม เป็นโอรสเกิดจากปากของพรหม เกิดจากพรหม พรหมสร้างขึ้น เป็นทายาทของพรหม ในเรื่องนี้ ท่านกัจจานะผู้เจริญ กล่าวอย่างไร” ดูกรท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น

Bodhirājakumārasutta

โพธิราชกุมารสูตร

Pucchā – bodhirājakumārasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส โพธิราชกุมารสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bodhiṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bodhi bhante rājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘mayaṃ kho bhante evaṃ hoti. Na kho sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ, dukkhena kho sukhaṃ adhigantabba’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภโพธิราชกุมาร ในแคว้นภัคคะ ที่สุสุมารคีรี ดูกรท่านผู้เจริญ โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มีความเห็นอย่างนี้ว่า สุขไม่พึงบรรลุได้ด้วยสุข แต่สุขพึงบรรลุได้ด้วยทุกข์” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso bodhi rājakumāro bhagavantaṃ kathaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์แก่พระองค์อย่างไร

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante bodhirājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kīva cirena nu kho bhante bhikkhu tathāgataṃ vināyakaṃ labhamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘tena hi rājakumāra taṃyevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsī’’ti, evamādinā vibhajitvā byākāsi.

วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ได้พระตถาคตเป็นผู้นำ จะพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการนั้น ในปัจจุบัน พึงอยู่ได้นานเท่าไร” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ราชกุมาร ถ้าอย่างนั้น เราจะถามท่านกลับในเรื่องนี้ ท่านเห็นสมควรอย่างไร ก็พึงพยากรณ์อย่างนั้น” และได้ทรงจำแนกพยากรณ์ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว โพธิราชกุมารเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร

Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro ‘‘aho buddho aho dhammo aho dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma sāyamanusiṭṭho, pāto visesaṃ adhigamissati, pātamanusiṭṭho sāyaṃ visesaṃ adhigamissatī’’ti evamādinā imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno pasannākāramakāsi.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้เลื่อมใสแสดงอาการแห่งความเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ว่า 'น่าอัศจรรย์จริงพระพุทธเจ้า น่าอัศจรรย์จริงพระธรรม น่าอัศจรรย์จริงความที่พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสดีแล้ว ด้วยว่าผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเย็น ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเช้า ผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเช้า ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเย็น' ดังนี้เป็นต้น

Aṅgulimālasutta

อังคุลิมาลสูตร

Pucchā – aṅgulimālasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ อังคุลิมาลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ aṅgulimālattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante aṅgulimālatthero bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idhāhaṃ bhante pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃ, addasaṃ kho ahaṃ bhante sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno aññataraṃ itthiṃ mūḷhagabbhaṃ vighātagabbhaṃ disvāna mayhaṃ etadahosi ‘‘kilissanti vata bho sattā, kilissanti vata bho sattā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุ ในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ พระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเวลาเช้า ข้าพระองค์นุ่งสบงแล้วถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์กำลังเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในกรุงสาวัตถี ได้เห็นหญิงคนหนึ่งมีครรภ์หลง (คลอดไม่ออก) มีครรภ์ลำบาก ครั้นเห็นแล้วข้าพระองค์ได้มีความคิดว่า 'สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Piyajātikasutta

ปิยชาติกสูตร

Pucchā – piyajātikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ปิยชาติกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, sāvatthiyaṃ bhante aññatarassa gahapatissa ekaputtako piyo manāpo kālaṅkato hoti, tassa kālaṃ kiriyāya neva kammantā paṭibhanti, na bhattaṃ paṭibhāti, so āḷāhanaṃ gantvā kandati ‘‘kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtakā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ บุตรชายคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถีได้ทำกาละ (ตาย) แล้ว เพราะการทำกาละของบุตรนั้น การงานทั้งหลายก็ไม่ปรากฏแก่เขา แม้ภัตตาหารก็ไม่ปรากฏแก่เขา เขาไปสู่ป่าช้าแล้วคร่ำครวญว่า 'ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Bāhitikasutta

พาหิติกสูตร

Pucchā – bāhitika suttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พาหิติกสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้กล่าว?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Rājā bhante pasenadi kosalo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhante ānanda sobhagavā tathārūpaṃ kāyasamācāraṃ samācareyya, yvassa kāyasamācāro opārambho samaṇehi brāhmaṇehī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ พระอานนท์เถระผู้มีอายุผู้เป็นพระธรรมภัณฑารักษ์ เป็นผู้กล่าวในกรุงสาวัตถี ปรารภพระเจ้าปเสนทิโกศล ท่านผู้เจริญ พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตรัสกับพระอานนท์ผู้มีอายุว่า 'ข้าแต่ท่านอานนท์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นพึงทรงประพฤติกายสมาจารเช่นนั้นหรือ ซึ่งเป็นกายสมาจารที่สมณะและพราหมณ์ทั้งหลายพึงตำหนิได้' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Dhammacetiyasutta

ธัมมเจติยสูตร

Pucchā – dhammacetiyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ธัมมเจติยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร?

Vissajjanā – sakkesu bhante medāḷupe nāma sakyānaṃ nigame raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในนิคมของพวกศากยะชื่อเมทาลุปะ ในแคว้นสักกะ

Kaṇṇakatthalasutta

กัณณกัตถลสูตร

Pucchā – kaṇṇakatthalasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ กัณณกัตถลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร?

Vissajjanā – uruññāyaṃ bhante kaṇṇakatthale migadāye raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในมฤคทายวันชื่อกัณณกัตถละ ใกล้เมืองอุรุญญา

Brahmāyusutta

พรหมมายุสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena brahmāyusuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พรหมมายุสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – videhesu bhante mithilāyaṃ maghadevaambavane brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Brahmāyu bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā aṭṭhapañhāni pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพราหมณ์ชื่อพรหมมายุ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ ใกล้เมืองมิถิลา ในแคว้นวิเทหะ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อพรหมมายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหา ๘ ข้อ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – tattha āvuso uttaro māṇavo kathaṃ bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้บอกแก่พรหมมายุพราหมณ์ผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า พระผู้มีพระภาคทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการอย่างไร?

Vissajjanā – tattha bhante uttaro māṇavo ‘‘suppatiṭṭhitapādo kho pana so bhavaṃ gotamo, idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavatī’’ti evamādinā bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า 'พระโคดมผู้เจริญนั้นมีพระบาทประดิษฐานดีแล้ว ข้อนี้ก็เป็นมหาปุริสลักษณะของพระโคดมผู้เป็นมหาบุรุษนั้น' ดังนี้เป็นต้น โดยที่พระผู้มีพระภาคประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ

Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนินเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pāduddharaṇādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนิน คือการยกพระบาทขวาขึ้นก่อนเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือนเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle na kāyassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือน คือการไม่ยกพระกายขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหารเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle pattodakādikaṃ paṭiggahaṇādikāle na pattassa unnamanādikaṃ bhagavato pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหาร คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้วเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle pattodanādikaṃ paṭiggaṇhādikāle na pattassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้ว คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ทรงยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇe ca ārāmagatakāle ca dhammadesanākāle ca sabbairiyāpathesu ca kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม ในเวลาทรงแสดงธรรม และในอิริยาบถทั้งปวงเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇakāle ca ārāmagatakāle ca sabbesu ca iriyāpathesu na accukkaṭṭhādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม และในอิริยาบถทั้งปวง คือการไม่ทรงยกพระกายขึ้นสูงเกินไปเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน

Pucchā – kathañcāvuso brahmāyu brahmaṇo bhagavantaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่เขาอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘kathaṃ kho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati vedagū. Tevijjo bho kathaṃ hoti, sottiyo kinti vuccati. Arahaṃ bho kathaṃ hoti, kathaṃ bhavati kevalī. Muni ca bho kathaṃ hoti, buddho kinti pavuccatī’’ti – evaṃ kho bhante brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā bhante–

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามปัญหาพระผู้มีพระภาคว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งเวทเป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ ผู้มีไตรวิชชาเป็นอย่างไร, ผู้มีโสตถิยะเรียกว่าอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระอรหันต์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งความบริบูรณ์เป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระมุนีเป็นอย่างไร, พระพุทธเจ้าเรียกว่าอย่างไร’ ดังนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า–

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati;

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni;

Cittaṃ visuddhaṃ jānāti, muttaṃ rāgehi sabbaso;

Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī;

Pāragū sabbadhammānaṃ, buddho tādī pavuccatī’’ti –

‘ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส (ระลึกชาติได้), และเห็นสวรรค์และอบาย; อนึ่ง ผู้ใดบรรลุความสิ้นไปแห่งชาติ, เป็นมุนีผู้ถึงที่สุดแห่งอภิญญา; รู้จิตที่บริสุทธิ์, หลุดพ้นจากราคะทั้งปวง; มีชาติและมรณะอันละได้แล้ว, เป็นผู้บริบูรณ์แห่งพรหมจรรย์; เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง, ผู้นั้นเรียกว่าพระพุทธเจ้าผู้คงที่’ ดังนี้–

Evaṃ kho bhante bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa vibhajitvā byākāsi.

ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่พราหมณ์พรหมมายุโดยจำแนกอย่างนี้แล

Pucchā – imañca panāvuso bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo bhagavati kīdisaṃ nipaccakāraṃ akāsi, kathañcassa bhagavā punapi anupubbiṃ dhammakathaṃ kathesi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้กระทำการนอบน้อมต่อพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่เขาอีกอย่างไร

Vissajjanā – imañca pana bhante bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti ‘‘brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo, brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo’’ti, evaṃ paramanipaccakāraṃ akāsi, bhagavā ca bhante dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi, evaṃ kho bhante brahmāyussa brāhmaṇassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง หมอบลงด้วยเศียรเกล้าที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค จูบพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยปาก ลูบคลำด้วยมือ และกราบทูลชื่อว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์, ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์’ ดังนี้ ได้กระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งอย่างนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความต่ำทราม และความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในการออกจากกาม. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่พราหมณ์พรหมมายุอย่างนี้แล

Pucchā – imañca panāvuso dammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa kīdiso dhammābhisamayo ahosi.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีการบรรลุธรรมเป็นอย่างไร

Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน เกิดขึ้นแล้วในอาสนะนั้นเองว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’

Selasutta

เสลสูตร

Pucchā – selasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigameselaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Selo bhante brāhmaṇo sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่นิคมชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปะ ปรารภเสลพราหมณ์. ท่านผู้เจริญ เสลพราหมณ์พร้อมด้วยบริวาร ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้สรรเสริญพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาอันสมควรต่อหน้า. ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล

Paripuṇṇakāyo suruci, sujāto cārudassano;

Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā, susukkadāṭhosi vīriyavā;

Narassa hi sujātassa, ye bhavanti viyañcanā;

Sabbe te tava kāyasmiṃ, mahāpurisalakkhaṇā.

พระผู้มีพระภาคมีพระกายสมบูรณ์ มีพระฉวีวรรณผ่องใส มีพระรูปงามน่าดู มีพระฉวีวรรณดุจทอง มีพระทาฐะขาวสะอาด มีความเพียร. ลักษณะของมหาบุรุษทั้งหลายที่พึงมีแก่บุรุษผู้เกิดมาดี ย่อมมีอยู่ในพระกายของพระองค์ทั้งหมด

Assalāyanasutta

อัสสลายนสูตร

Pucchā – assalāyanasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante assalāyanaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, assalāyano bhante māṇavo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอัสสลายนมาณพ. ท่านผู้เจริญ อัสสลายนมาณพพร้อมด้วยหมู่พราหมณ์จำนวนมาก ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะที่ประเสริฐ วรรณะอื่นเลวทราม. วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะขาว วรรณะอื่นดำ. พวกพราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ไม่ใช่พวกที่ไม่ใช่พราหมณ์. พวกพราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรที่เกิดจากอกของพรหม เป็นผู้เกิดจากปากของพรหม เป็นผู้ที่พรหมสร้าง เป็นผู้ที่พรหมนิรมิต เป็นทายาทของพรหม’ พระโคดมผู้เจริญในเรื่องนี้ตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล

Ghoṭamukhasutta

โฆฏมุขสูตร

Pucchā – ghoṭamukhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ โฆฏมุขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว

Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante khemiyambavane ghoṭamukhaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā udenena bhāsitaṃ. Ghoṭamukho bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ udenaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamamāno evamāha ‘‘ambho samaṇa natthi dhammiko paribbajo, evaṃ me ettha hoti, tañca kho bhavantarūpānaṃ vā adassanā, yo vā panettha dhammā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระเป็นผู้ตรัสที่ป่ามะม่วงชื่อเขมิยะ ใกล้เมืองพาราณสี ปรารภพราหมณ์ชื่อโฆฏมุข ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อโฆฏมุขเดินตามพระอุเทนเถระผู้กำลังจงกรมอยู่ ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่านสมณะ การบวชที่ชอบด้วยธรรมไม่มีเลย ความคิดของข้าพเจ้าในเรื่องนี้เป็นอย่างนี้ ทั้งนี้เพราะไม่เห็นท่านผู้เจริญทั้งหลาย หรือเพราะธรรมที่มีอยู่ในเรื่องนี้’ ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระตรัสในเรื่องนั้น

Caṅkīsutta

จังกีสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena caṅkīsuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสจังกีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kosalesu bhante opāsāde nāma kosalānaṃ nigame kāpaṭikaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kāpaṭiko bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadidaṃ bho gotama brāhmaṇānaṃ porāṇaṃ mantapadaṃ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchanti ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวโกศลชื่อโอปาสาทะ ในแคว้นโกศล ปรารภมาณพชื่อกาปฏิกะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อกาปฏิกะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม บทมนต์โบราณของพราหมณ์นี้ ที่สืบทอดกันมาด้วยการฟังตามกันมา ด้วยการอ้างตำรา และพราหมณ์ทั้งหลายก็ลงความเห็นโดยส่วนเดียวในเรื่องนั้นว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’ ในเรื่องนี้ ท่านพระโคดมจะตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Esukārīsutta

เอสุกาลีสูตร

Pucchā – esukārīsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสเอสุกาลีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante esukāriṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, esukārī bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama catasso pāricariyā paññapenti, brāhmaṇassa pāricariyaṃ paññapenti, khattiyassa pāricariyaṃ paññapenti, vessassa pāricariyaṃ paññapenti, suddassa pāricariyaṃ paññapentī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อเอสุกาลี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อเอสุกาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอ ๔ อย่าง คือ บัญญัติการบำเรอพราหมณ์ บัญญัติการบำเรอขัตติยะ บัญญัติการบำเรอแพศย์ บัญญัติการบำเรอศูทร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Dhanañjānisutta

ธนัญชานีสูตร

Pucchā – dhanañjānisuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ธนัญชานีสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้ตรัส

Vissajjanā – rājagahe bhante dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ, dhanañjāni bhante brāhmaṇo pamādavihāraṃ vihāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระเป็นผู้ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภพราหมณ์ชื่อธนัญชานี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอยู่ด้วยความประมาท ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – atha kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, kathañca so āyasmato sāriputtattherassa dhammasenāpatissa ārocesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร และพราหมณ์นั้นได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระอย่างไร

Vissajjanā – ‘‘kaccāsi dhanañjāni appamatto’’ti, evaṃ kho bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo ‘‘kuto bho sāriputta amhākaṃ appamādo, yesaṃ no mātāpitaro posetabbā’’ti, evamādinā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa ārocesi.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านไม่ประมาทแล้วหรือ’ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ความไม่ประมาทของเราจะมีมาแต่ที่ไหนเล่า เพราะเราต้องเลี้ยงดูบิดามารดา’

Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, idhekacco mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṃ adhammacariyā visamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyu’’nti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa dhammakathaṃ kathesi.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้ ประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา เหล่านายนิรยบาลจะฉุดคร่าเขาผู้นั้นไปสู่นรก เพราะเหตุแห่งการประพฤติอธรรม การประพฤติไม่สม่ำเสมอ’

Pucchā – puna pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena anusāsaniṃ adāsi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้คำแนะนำแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกอย่างไร

Vissajjanā – punapi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, yo vā mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā mātāpitūnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa, katamaṃ seyyo’’ti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena ovādamadāsi.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้โอวาทแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลใดประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา หรือบุคคลใดประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา อย่างไหนประเสริฐกว่ากัน’

Pucchā – aparabhāge pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamaye dhammakathaṃ kathesi, kathañcassa abhisamparāyo ahosi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีในเวลาใกล้ตายอย่างไร และคติของพราหมณ์นั้นเป็นอย่างไร

Vissajjanā – aparabhāge pi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamayepi cattāro brahmavihāre desesi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงพรหมวิหาร ๔ แก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีแม้ในเวลาใกล้ตาย ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีนั้น หลังจากตายเพราะกายแตกแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก

Vāseṭṭhasutta

วาเสฏฐสูตร

Pucchā – vāseṭṭhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสวาเสฏฐสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – icchānaṅgale bhante vāseṭṭhaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vāseṭṭho bhante māṇavo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่อิจฉานังคละ ปรารภมาณพชื่อวาเสฏฐะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อวาเสฏฐะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาทั้งหลายว่า

‘‘Anuññātapaṭiññātā, tevijjā mayamasmubho;

Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavo.

‘เราทั้งสองเป็นผู้ที่อาจารย์อนุญาตและรับรองแล้วว่าเป็นผู้ทรงไตรเพท ข้าพเจ้าเป็นศิษย์ของพราหมณ์ปุกขรสาติ ส่วนมาณพนี้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ตารุกขะ

Tevijjānaṃ yadakkhātaṃ, tatra kevalinesmase;

Padakasmā veyyākaraṇā, jappe ācariyasādisā;

Tesaṃ no jātivādasmiṃ, vivādo atthi gotama.

พวกข้าพเจ้าเป็นผู้เชี่ยวชาญในสิ่งที่ไตรเพทกล่าวไว้ เป็นผู้ชำนาญในบทและไวยากรณ์ เป็นผู้เสมอด้วยอาจารย์ในการสาธยาย ท่านพระโคดม พวกข้าพเจ้ามีความขัดแย้งกันในวาทะเรื่องชาติกำเนิด

Jātiyā brāhmaṇo hoti, bhāradvājo iti bhāsati;

Ahañca kammunā brūmi, evaṃ jānāhi cakkhuma.

พราหมณ์ภารทวาชะกล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ’ ส่วนข้าพเจ้ากล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะกรรม’ ท่านผู้มีจักษุ โปรดทราบอย่างนี้

Tena sakkoma ñāpetuṃ, aññaṃmaññaṃ mayaṃ ubho;

Bhavantaṃ puṭṭhumāgamā, sambuddhaṃ iti vissutaṃ.

พวกข้าพเจ้าทั้งสองไม่สามารถทำให้กันและกันเข้าใจได้ จึงมาเพื่อทูลถามท่านผู้มีชื่อเสียงว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

Candaṃ yathā khayātītaṃ, pecca pañjalikā janā;

Vandanā namassanti, evaṃ lokasmiṃ gotamaṃ.

ชนทั้งหลายประนมมือไหว้พระจันทร์ที่พ้นจากความเสื่อมแล้ว ฉันใด ชนทั้งหลายก็ไหว้พระโคดมในโลก ฉันนั้น

Cakkhuṃ loke samuppannaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ;

Jātiyā brāhmaṇo hoti, udāhu bhavati kammunā;

Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu brāhmaṇanti.

พระโคดมผู้มีจักษุเกิดขึ้นแล้วในโลก พวกข้าพเจ้าขอทูลถามว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ หรือว่าเป็นเพราะกรรม’ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่พวกข้าพเจ้าผู้ไม่รู้ เพื่อที่พวกข้าพเจ้าจะได้รู้ว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร’

Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Subhasutta

สุภสูตร

Pucchā – subhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุภสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu’ gahaṭṭho ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, na pabbajito ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสุภสูตรนี้แล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คฤหัสถ์เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ บรรพชิตไม่เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น.

Pucchā – puna pi āvuso subho māṇavo todeyyaputto kathaṃ bhagavantaṃ pucchi, kathañca bhagavā vibhajja byākāsi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง สุภมาณพ โตเทยยบุตร ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบอย่างไร?

Vissajjanā – ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘mahaṭṭhamidaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ, gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahapphalaṃ hoti. Appaṭṭhamidaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ, pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaphalaṃ hotī’ti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti. Evaṃ kho bhante subho māṇavo todeyyaputto punapi bhagavantaṃ pucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘etthāpi kho ahaṃ māṇava vibhajjavādā, nāhamettha ekaṃsavādoti’’ evamādinā vibhajja byākāsi.

คำตอบ – “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘การงานของคฤหัสถ์นี้มีเรื่องมาก มีกิจมาก มีอธิกรณ์มาก มีการริเริ่มมาก การงานของคฤหัสถ์มีผลมาก การงานของบรรพชิตนี้มีเรื่องน้อย มีกิจน้อย มีอธิกรณ์น้อย มีการริเริ่มน้อย การงานของบรรพชิตมีผลน้อย’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอีกครั้งหนึ่งอย่างนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรมาณพ ในเรื่องนี้ เราเป็นผู้จำแนกกล่าว เราไม่เป็นผู้กล่าวอย่างเดียวในเรื่องนี้” เป็นต้น.

Saṅgāravasutta

สังคารวสูตร

Pucchā – saṅgāravasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สังคารวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – kosalesu bhante cañcalikappe nāma gāme saṅgāravaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saṅgāravo bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘santi kho bho gotama eke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti. Tatra bho gotama ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesaṃ bhavaṃ gotamo katamo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสังคารวสูตรนี้แล้วในหมู่บ้านชื่อจัญจลิกัปปะ ในแคว้นโกศล ปรารภสังคารวมาณพ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สังคารวมาณพ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น พระโคดมผู้เจริญเป็นผู้ใดในบรรดาพวกนั้น?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น.

Devadahasutta

เทวทหสูตร

Pucchā – tenāvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena devadahasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เทวทหสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น ผู้เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sakkesu bhante devadahe nāma sakyānaṃ nigame samma hule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในนิคมของชาวสักกะชื่อเทวทหะ ในสักกชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Pañcattayasutta

ปัญจัตตยสูตร

Pucchā – pañcattayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็ปัญจัตตยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Kintisutta

กินติสูตร

Pucchā – kintisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็กินติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร?

Vissajjanā – pisinārāyaṃ bhante baliharaṇe nāma vanasaṇḍe sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในป่าชื่อพลิหรณะ ในปิสินารา ปรารภภิกษุจำนวนมาก.

Pucchā – tattha āvuso bhagavā kathaṃ paṭhamaṃ bhikkhū paṭipucchitvā ovādamadāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายแล้ว ประทานโอวาทเป็นครั้งแรกอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘kinti vo bhikkhave mayi hoti, cīvarahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ deseti, piṇḍapātahetu vā, senāsanahetu vā, itibhavābhavahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ desetī’’ti bhikkhū pucchitvā ‘‘tasmātiha bhikkhave ye vo mayā dhammā abhiññā desitā. Seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Tattha sabbeheva samaggehi sammodamānehi avivadamānehi sikkhitabbaṃ’’ evamādinā bhante bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอมีความเห็นในเราอย่างไรว่า ‘สมณโคดมแสดงธรรมเพราะเหตุแห่งจีวร หรือเพราะเหตุแห่งบิณฑบาต หรือเพราะเหตุแห่งเสนาสนะ หรือเพราะเหตุแห่งความเจริญและความเสื่อม’?” แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “เพราะเหตุนั้นแหละ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เราแสดงแล้วด้วยปัญญาอันยิ่งแก่พวกเธอ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ในธรรมเหล่านั้น พวกเธอทั้งหมดพึงศึกษาด้วยความพร้อมเพรียงกัน ด้วยความยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน.”

Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha dutiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. Yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ siyā aññatarassa bhikkhuno āpatti, siyā vītikkamo. Tatra bhikkhave na codanāya taritabbaṃ puggalo upaparikkhitabbo’’ti evamādinā bhikkhūnaṃ dutiyampi ovādamadāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีอาบัติของภิกษุบางรูป อาจมีการล่วงละเมิด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ไม่พึงรีบร้อนด้วยการโจท พึงพิจารณาบุคคล.”

Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก?

Vissajjanā – ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ aññamaññassa vacīsaṃhāro uppajjeyya diṭṭhipaḷāso cetaso āghāto appaccayo anabhiraddhī’’ti evamādinā bhante bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādamadāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามในที่นั้นด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีการกระทบกระทั่งทางวาจาซึ่งกันและกัน ความแข่งดีด้วยทิฏฐิ ความอาฆาตในใจ ความไม่พอใจ ความไม่ยินดีเกิดขึ้น.”

Pucchā – tenāvuso bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā āyasmā nu te bhikkhu akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti parehi puṭṭhena kathaṃ sammā byākaramānena byākātabbaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ อันผู้อื่นถามแล้วว่า “ท่านผู้มีอายุยังภิกษุเหล่านั้นให้ออกจากอกุศลแล้ว ให้ตั้งอยู่ในกุศลหรือ?” พึงตอบอย่างไรโดยชอบ?

Vissajjanā – ‘‘idhāhaṃ āvuso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ, tassa me bhagavā dhammaṃ desesi, tāhaṃ dhammaṃ sutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ abhāsiṃ, taṃ te bhikkhū dhammaṃ sutvā akusalā vuṭṭhahiṃsu kusale patiṭṭhahiṃsū’’ti. Evaṃ kho bhante tena bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā parehi puṭṭhena sammā byākaramānena byākātabbaṃ.

คำตอบ – “ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนี้ เราเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมแก่เรานั้น เรานั้นฟังธรรมแล้ว ได้บอกแก่ภิกษุเหล่านั้น ภิกษุเหล่านั้นฟังธรรมนั้นแล้ว ออกจากอกุศลแล้ว ตั้งอยู่ในกุศลแล้ว” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ เมื่อผู้อื่นถามแล้ว พึงพยากรณ์โดยชอบอย่างนี้

Sāmagāmasutta

สามคามสูตร

Pucchā – sāmagāmasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สามคามสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sakkesu bhante sāmagāme nāma sakyānaṃ nigame āyasmantañca ānandaṃ āyasmantañca cundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā ca bhante ānando āyasmā ca cundo yena bhagavā tenupasaṅkamisu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante cundo samaṇuddeso evamāha ‘nigaṇṭho bhante nāṭaputto pāvāyaṃ adhunā kālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’ti. Tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘māheva bhagavato accayena saṅghe vivādo uppajji, svāssa vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussāna’nti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสสามคามสูตรนี้ในนิคมของชาวสักกะชื่อสามคาม ในสักกชนบท ปรารภท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สามเณรจุนทะนี้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นิครนถ์นาฏบุตรเพิ่งทำกาละแล้วในเมืองปาวา เพราะการทำกาละของท่านนั้น นิครนถ์ทั้งหลายแตกกันแล้ว เป็นสองพวกแล้ว เกิดการทะเลาะกันแล้ว เกิดการวิวาทกันแล้ว ถึงความขัดแย้งกันแล้ว อยู่ด้วยการเสียดแทงกันด้วยหอกคือปาก... (ละ)... เหมือนสถูปที่แตกแล้ว ไม่มีที่พึ่ง’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความคิดนี้ได้เกิดขึ้นแก่ข้าพระองค์ว่า ‘ขออย่าให้ความวิวาทเกิดขึ้นในสงฆ์หลังจากพระผู้มีพระภาคล่วงลับไปเลย ความวิวาทนั้นจักเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์แก่ชนหมู่มาก เพื่อไม่เป็นความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อความไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

Sunakkhattasutta

สุนักขัตตสูตร

Pucchā – sunakkhattasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุนักขัตตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sunakkhatto bhante licchaviputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmāti. Kacci te bhante bhikkhū sammadeva aññaṃ byākaṃsu, udāhu santetthekacce bhikkhū adhimānena aññaṃ byākaṃsū’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่เมืองเวสาลี ปรารภสุนักขัตตะลิจฉวีบุตร สุนักขัตตะลิจฉวีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์พระอรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลโดยชอบแล้ว หรือว่าภิกษุบางรูปในบรรดาภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลด้วยความสำคัญตนผิด’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

Āneñjasappāyasutta

อาเนญชสัปปายสูตร

Pucchā – āneñjasappāyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อาเนญชสัปปายสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสธรรมะ ในแคว้นกุรุ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Gaṇakammoggallānasutta

คณกโมคคัลลานสูตร

Pucchā – gaṇakamoggallānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante gaṇakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, gaṇakamoggallāno bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘seyyāthāpi bho gotama imassa migāramātupāsādassa dissati anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā yadidaṃ yāva pacchimasopānakaḷevarā…pe… sakkā nukho bho gotama imasmimpi dhammavinaye evameva anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā paññapetu’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภคณกโมคคัลลานพราหมณ์ คณกโมคคัลลานพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ เหมือนอย่างว่าปราสาทของนางมิคารมาตาหลังนี้ ปรากฏว่ามีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ คือจนถึงแม่บันไดขั้นสุดท้าย... (ละ)... ท่านพระโคดมผู้เจริญ ในพระธรรมวินัยนี้ พึงบัญญัติการศึกษาไปตามลำดับ การกระทำไปตามลำดับ การปฏิบัติไปตามลำดับอย่างนั้นได้หรือไม่’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น

Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ kiṃ avoca, kathañcassa bhagavā byākāsi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลอะไรพระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบเขาอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ vutte bhante gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhoto gotamassa sāvakā bhotā gotamena evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā sabbe accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārodhenti, udāhu ekacce nārādhentī’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘appekacce kho brāhmaṇa mama sāvakā mayā evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādhenti, ekacce nārādhentī’’ti evamādinā gaṇakamoggallānassa brāhmaṇassa byākāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ ก็สาวกของท่านพระโคดม เมื่อท่านพระโคดมโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ทั้งหมดบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว หรือว่าบางพวกไม่บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบคณกโมคคัลลานพราหมณ์ว่า ‘พราหมณ์ สาวกของเราบางพวก เมื่อเราโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ย่อมบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว บางพวกไม่บรรลุ’

Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā gaṇako moggallāno imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร

Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā gaṇakamoggallāno brāhmaṇo ‘‘ye me bho gotama puggalā asaddhā jīvikatthā na saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ บุคคลเหล่าใดเป็นผู้ไม่มีศรัทธา ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตเพื่ออาศัยเลี้ยงชีพ ไม่ใช่ด้วยศรัทธา’ (ละ)

Gopakamoggallānasutta

โคปกโมคคัลลานสูตร

Pucchā – gopakamoggallānasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็โคปกโมคคัลลานสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante gopakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ, gopakamoggallāno bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho bho ānanda ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ samannāgato, yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอานนท์เถระผู้เป็นคลังแห่งธรรมกล่าวที่กรุงราชคฤห์ ปรารภโคปกโมคคัลลานพราหมณ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โคปกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า ‘ท่านอานันท์ผู้เจริญ มีภิกษุแม้รูปเดียวหรือที่ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้นทั้งหมด โดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ซึ่งพระโคดมผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวปรารภเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhikkhuno pasādanīyā dhammā pakāsitā, ye tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā. Yehi ca samannāgataṃ bhikkhuṃ aññe bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใสของภิกษุอย่างไร ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่

Vissajjanā – idha brāhmaṇa bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, yeme dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpassa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhāti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena dasa pasādanīyā dhammā pakāsitā. Ye tena bhagatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā, yehi samannāgataṃ bhikkhuṃ etarahi bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.

คำตอบ – พราหมณ์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการสังวรในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย เป็นพหูสูต ทรงจำสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมเหล่านั้นอันภิกษุผู้เป็นพหูสูตนั้นทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใส ๑๐ ประการไว้ด้วยประการฉะนี้ ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นในปัจจุบันพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่

Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto kīdisaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, kathañcassa āyasmā ānandatthero dhammabhaṇḍāgāriko taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้กล่าวคำสรรเสริญอย่างไร และพระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศอย่างไร

Vissajjanā – evaṃ vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṃ senāpatiṃ āmantesi ‘‘taṃ kiṃ maññasi bhavaṃ senāpati, yadi me bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjentī’’ti evamādikaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, āyasmā ca bhante ānando ‘‘na ca kho brāhmaṇa so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ na vaṇṇesī’’ti evamādinā taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi.

คำตอบ – เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้เรียกอุปนันทเสนาบดีมากล่าวว่า ‘ท่านเสนาบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร ถ้าท่านผู้เจริญเหล่านี้สักการะผู้ที่ควรสักการะ เคารพผู้ที่ควรเคารพ นับถือผู้ที่ควรนับถือ บูชาผู้ที่ควรบูชา’ ดังนี้เป็นต้น นี้เป็นคำสรรเสริญที่เขาได้กล่าวไว้ ท่านผู้เจริญ และพระอานนทเถระได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศด้วยประการฉะนี้ว่า ‘พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นมิได้ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด และพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็มิได้ไม่ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด’

Mahāpuṇṇamasutta

มหาปุณณมสูตร

Pucchā – mahāpuṇṇamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็มหาปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghattheraṃ bhikkhuṃ ārabbha bhāsitaṃ, aññataro bhante

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุผู้เป็นสังฆเถระรูปหนึ่งในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูป ท่านผู้เจริญ ภิกษุรูปหนึ่ง

Saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghatthero bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘puccheyyāhaṃ bhante bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ, sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ผู้เป็นสังฆเถระในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูปนั้น ลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงทูลถามปัญหาบางอย่างกับพระผู้มีพระภาค ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงประทานโอกาสเพื่อพยากรณ์ปัญหาแก่ข้าพระองค์’ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสปรารภเรื่องนั้น

Cūḷapuṇṇamasutta

จูฬปุณณมสูตร

Pucchā – cūḷapuṇṇamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็จูฬปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษไว้อย่างไร

Vissajjanā – asappuriso bhikkhave assaddhammasamannāgato hoti, asappurisabhatti hoti, asappurisacintī hoti, asappurisamantī hoti, asappurisavāco hoti, asappurisakammanto hoti, asappurisadiṭṭhi hoti, asappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante tattha bhagavatā aṭṭha asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยอสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่ออสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างอสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น

Pucchā – kathaṃ panāvuso bhagavatā tattha sappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษไว้อย่างไร

Vissajjanā – sappuriso bhikkhave saddhammasamannāgato hoti, sappurisabhatti hoti, sappurisacintī hoti, sappurisamantī hoti, sappurisavāco hoti, sappurisakammanto hoti, sappurisadiṭṭhi hoti, sappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante bhagavatā tattha aṭṭhavidhāni sappurisaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่อสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น

Anupadasutta

อนุปทสูตร

Pucchā – anupadasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อนุปทสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa sabhāgā tasmiṃ samaye sannipatiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ท่านผู้เจริญ ในสมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากผู้เป็นพวกเดียวกับพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีได้ประชุมกัน ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena vibhajitvā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างไร

Vissajjanā – paṇḍito bhikkhave sāriputto mahāpañño bhikkhave sāriputto puthupañño bhikkhave sāriputto hāsapañño bhikkhave sāriputto tikkhapañño bhikkhave sāriputto javanapañño bhikkhave sāriputto nibbedhikapañño bhikkhave sāriputto sāriputto bhikkhave aḍḍhamāsaṃ anupadadhammavipassanaṃ vipassatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena pakāsitā.

คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรเป็นบัณฑิต ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญามาก ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาคม ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาไว ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาชำแรกกิเลส ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรย่อมพิจารณาเห็นวิปัสสนาในธรรมตามลำดับบทตลอดกึ่งเดือน ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างนี้เป็นต้น

Chabbisodhanasutta

ฉัพพิโสธนสูตร

Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena chabbisodhanasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ... พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสฉัพพิโสธนสูตรที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Sappurisasutta

สัปปุริสสูตร

Pucchā – sappurisasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ สัปปุริสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Sevitabbāsevitabbasutta

เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร

Pucchā – sevitabbāsevitabbasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสกับใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā saddhiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับพระธรรมเสนาบดีสารีบุตรเถระผู้มีอายุ

Bahudhātukasutta

พหุธาตุกสูตร

Pucchā – bahudhātukasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พหุธาตุกสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Isigilisutta

อิสิคิลิสูตร

Pucchā – isigilisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อิสิคิลิสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – rājagahe bhante isigilismiṃ pabbate sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ที่ภูเขาอิสิคิลิ ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Mahācattārīsakasutta

มหาจัตตารีสกสูตร

Pucchā – mahācattārīsakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ มหาจัตตารีสกสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Ānāpānassatisutta

อานาปานัสสติสูตร

Pucchā – ānāpānassatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อานาปานัสสติสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, therā bhante bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, te ca bhante navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุใหม่ทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๑๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๒๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๓๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๔๐ รูปบ้าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุใหม่เหล่านั้น อันภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายโอวาทสั่งสอนอยู่ ย่อมรู้แจ้งคุณวิเศษอันยิ่งใหญ่ทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลาย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Kāyagatāsatisutta

กายคตาสติสูตร

Pucchā – kāyagatāsatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ กายคตาสติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṃsā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากเหล่านั้นกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์จริง ท่านผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏเลย ที่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสกายคตาสติที่บุคคลเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้วว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มาก” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น

Saṅkhārūpapattisutta

สังขารูปปัตติสูตร

Pucchā – saṅkhārūpapattisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ สังขารูปปัตติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ในสูตรนั้นอย่างไร

Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti, sīlena samannāgato hoti, sutena samannāgato hoti, cāgena samannāgato hoti, paññāya samannāgato hoti, tassa evaṃ hoti ‘‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti evamādinā bhante tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ดังนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา เป็นผู้ประกอบด้วยศีล เป็นผู้ประกอบด้วยสุตะ เป็นผู้ประกอบด้วยจาคะ เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญา เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเมื่อตายไปเพราะกายแตก ขอให้ไปเกิดร่วมกับพวกกษัตริย์มหาศาลเถิด’” เป็นต้น

Cūḷasuññatasutta

จูฬสุญญตสูตร

Pucchā – cūḷasuññatasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ekamidaṃ bhante samayaṃ bhagavā sakkesu viharati nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo, tattha me bhante bhagavato sammukhā sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ, suññatāvihārenāhaṃ ānanda etarahi bahulaṃ viharāmīti kacci metaṃ bhante sussutaṃ suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhārita’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่นิคมของชาวสักกะชื่อว่านครกะ ในแคว้นสักกะ ข้าพระองค์ได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์ ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคในที่นั้นว่า ‘อานนท์ บัดนี้ เราอยู่ด้วยสุญญตวิหารเป็นส่วนมาก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนั้นข้าพระองค์ได้ฟังมาดีแล้ว ได้รับมาดีแล้ว ได้มนสิการดีแล้ว ได้พิจารณาดีแล้วใช่ไหม” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Mahāsuññatasutta

มหาสุญญตสูตร

Pucchā – mahāsuññatasuttaṃ panāvuto bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṃ karoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงกบิลพัสดุ์ ในแคว้นสักกะ ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์กำลังทำจีวรกรรมกับภิกษุจำนวนมากอยู่ที่วิหารของชาวสักกะชื่อว่าฆฏา ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Acchariyaabbhutasutta

อัจฉริยอัพภูตสูตร

Pucchā – acchariyaabbhutasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena saddhiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ อัจฉริยอัพภูตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ตรัสกับใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena saddhiṃ bhāsitaṃ. Sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jānissati. Evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃgottā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับท่านพระอานนท์เถระ ผู้รักษาคลังธรรม ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดธรรมีกถาขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์ ท่านผู้มีอายุ น่าประหลาดใจหนอ ที่พระตถาคตมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ถึงขนาดที่พระตถาคตทรงรู้พระพุทธเจ้าในอดีตที่ปรินิพพานแล้ว ผู้มีปปัญจะขาดแล้ว มีทางแห่งวัฏฏะขาดแล้ว มีวัฏฏะสิ้นแล้ว ผู้ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงแล้วว่า ‘พระผู้มีพระภาคเหล่านั้นมีชาติอย่างนี้บ้าง มีพระนามอย่างนี้บ้าง มีโคตรอย่างนี้บ้าง มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง มีวิมุตติอย่างนี้บ้าง’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Bākulasutta

พากุลสูตร

Pucchā – bākulasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ พากุลสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้ตรัส

Vissajjanā – rājagahe bhante acelaṃ kassapaṃ ārabbha āyasmatā bākulattherena bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระพากุลเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอเจลกัสสปะ

Dantabhūmisutta

ทันตภูมิสูตร

Pucchā – dantabhūmisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ทันตภูมิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jayaseno bhante rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bho aggivessana idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะเข้าไปหาท่านสามเณรอจิรวัตตะแล้วกล่าวว่า “ท่านอัคคิเวสสนะ ข้าพเจ้าได้ยินมาว่า ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ ย่อมถูกต้องเอกัคคตาแห่งจิต” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā dhammadesanānayo pakāsito.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมในสูตรนั้นอย่างไร

Vissajjanā – taṃ kutettha aggivessana labbhā, yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ, taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyosanāya ussuko ussati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti evaṃ kho bhante bhagavato aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā, seyyathāpissu aggivessana dve hatthidammā vā assadammāvā godammā vā sudantā suvinītāti evamādinā bhante bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa desanānayo pakāsito.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมไว้ดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ ข้อที่ราชกุมารชื่อชยเสนะผู้อยู่ท่ามกลางกาม บริโภคกาม ถูกกามวิตกครอบงำ ถูกความเร่าร้อนเพราะกามแผดเผา มีความขวนขวายในกามเป็นที่สุด จะพึงรู้ พึงเห็น หรือพึงทำให้แจ้งซึ่งสิ่งที่พึงรู้ด้วยเนกขัมมะ พึงเห็นด้วยเนกขัมมะ พึงบรรลุด้วยเนกขัมมะ พึงทำให้แจ้งด้วยเนกขัมมะนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ในที่ไหน” ดังนี้เป็นต้น และ “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนช้างที่พึงฝึก ๒ เชือก หรือม้าที่พึงฝึก ๒ ตัว หรือโคที่พึงฝึก ๒ ตัว ที่ฝึกดีแล้ว ฝึกมาดีแล้ว” ดังนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavā dve upamāyo dassetvā tatuttari dhammadesanaṃ pavaḍḍheti.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๒ อย่างแล้ว ทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปในสูตรนั้นอย่างไร

Vissajjanā – seyyathāpi aggivessana rājākhattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṃ āmantetīti evamādinā bhante bhagavā uttaripi dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ทรงได้รับมูรธาภิเษก ทรงเรียกนายควาญช้างมา” ดังนี้เป็นต้น

Bhūmijasutta

ภูมิชสูตร

Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena bhūmijasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ถาม – ท่านผู้มีอายุ ภูมิชสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ, jayaseno bhante rājakumāro āyasmantaṃ bhūmijaṃ etadavoca ‘‘santi bho bhūmija eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Āsañca anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Nevāsaṃ nānāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, ābhabbā phalassa adhigamāyā’ti. Idha bhoto bhūmijassa satthā kiṃvādī kimakkhāyī’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะได้ตรัสกับท่านพระภูมิชะว่า “ท่านภูมิชะ ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกในโลกนี้ มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวังและไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวังก็ไม่ใช่ มีความหวังก็ไม่ใช่ ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้’ ในเรื่องนี้ พระศาสดาของท่านภูมิชะ ผู้เจริญ ตรัสสอนอย่างไร แสดงอย่างไร” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā āyasmato bhūmijattherassa taṃ byākaraṇaṃ samanujānitvā tatuttari dhammadesanānayo paripūretvā pakāsito.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาคำพยากรณ์ของท่านพระภูมิชเถระนั้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมให้บริบูรณ์อย่างไร

Vissajjanā – taggha tvaṃ bhūmija evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa taṃ vacanaṃ samanujānitvā ‘‘yehi kehici bhūmija samaṇā vā brāhmaṇā vā micchādiṭṭhino micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhino, te āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāyā’’ti evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa uttari desanānayo paripūretvā pakāsito.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาพระดำรัสของท่านพระภูมิชะนั้นว่า “ดูกรภูมิชะ เมื่อเธอถูกถามอย่างนี้ พยากรณ์อย่างนี้ เป็นผู้กล่าวตามที่เรากล่าวแล้วจริงทีเดียว และไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมของท่านพระภูมิชะให้บริบูรณ์ว่า “ดูกรภูมิชะ สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีอาชีวะผิด มีความเพียรผิด มีสติผิด มีสมาธิผิด สมณพราหมณ์เหล่านั้น แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Anuruddhasutta

อนุรุทธสูตร

Pucchā – anuruddhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อนุรุทธสูตร ใครกล่าว ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pañcakaṅgaṃ thapatiṃ ārabbha āyasmatā anuruddhattherena bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca ‘‘idha maṃ bhante therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṃsu ‘appamāṇaṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’ti, ekacce therā evamāhaṃsu ‘mahaggataṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’’ti, yā cāyaṃ bhante appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānanti’’ tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอนุรุทธเถระกล่าวที่กรุงสาวัตถี ปรารภช่างไม้ปัญจกังคะ ท่านผู้เจริญ ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอนุรุทธะว่า “ท่านผู้เจริญ พระเถระบางรูปเข้ามาหาข้าพเจ้าแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญเจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้’ พระเถระบางรูปกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญมหัคคตเจโตวิมุตติ’ ท่านผู้เจริญ เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้นี้ และมหัคคตเจโตวิมุตตินี้ ธรรมเหล่านี้มีความหมายต่างกันและมีพยัญชนะต่างกัน หรือมีความหมายอย่างเดียวกัน แต่มีพยัญชนะต่างกันเท่านั้น” ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น

Upakkilesasutta

อุปกิเลสสูตร

Pucchā – upakkilesasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อุปกิเลสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – pācīnavaṃsadāye bhante āyasmantaṃ anuruddhattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภท่านพระอนุรุทธเถระ ในป่าปาจีนวังสทายะ

Bālapaṇḍitasutta

พาลบัณฑิตสูตร

Pucchā – bālapaṇḍitasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็พาลบัณฑิตสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกรุงสาวัตถี

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันอย่างไร

Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave bālo duccintitacintī ca hoti dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล เครื่องหมายของคนพาล ร่องรอยของคนพาล ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลในโลกนี้ ย่อมคิดชั่ว พูดชั่ว ทำชั่ว” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha niraye bālassa dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นอย่างไร

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedāparaṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha ca bālassa niraye dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานอย่างไร

Vissajjanā – santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā te allānipi tiṇāni sukkhānipi tiṇāni dantullehakaṃ khādantīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์เดรัจฉานบางพวกกินหญ้าเป็นอาหาร สัตว์เหล่านั้นย่อมกินหญ้าทั้งที่สดและที่แห้งจนฟันสึก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattadullabhatā pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วอย่างไร

Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave puriso ekacchiggalaṃ yugaṃ mahāsamudde pakkhipeyya, tamenaṃ puratthimo vāto pacchimena saṃhareyyāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattassa dullabhatā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหมือนบุรุษทิ้งแอกที่มีช่องเดียวลงในมหาสมุทร ลมตะวันออกพัดแอกนั้นไปทางทิศตะวันตก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากอย่างไร

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ถ้าแม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca paṇḍitassa diṭṭheva dhamme sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบันอย่างไร

Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น โดยพระดำรัสมีประมาณเท่านี้ว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต เครื่องหมายของบัณฑิต ร่องรอยของบัณฑิต ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตในโลกนี้ ย่อมคิดดี พูดดี ทำดี” ดังนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาค

Paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca diṭṭheva dhamme paṇḍitassa sukhasomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

ทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบัน

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca tattha sagge sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสในสวรรค์นั้นอย่างไร

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca sagge ca paṇḍitassa sukhasomanassappanisaṃvedanā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสของบัณฑิตในสวรรค์ ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมากไว้อย่างไร

Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchati, yāni tāni uccākulāni khattiyamahāsālakulaṃ vā brāhmaṇamahāsālakulaṃ vā gahapatimahāsālakulaṃ vā tathārūpe kule paccājāyatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมาก ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ถ้ามาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ย่อมเกิดในตระกูลสูงเหล่านั้น คือ ตระกูลกษัตริย์มหาศาล หรือตระกูลพราหมณ์มหาศาล หรือตระกูลคฤหบดีมหาศาล” ดังนี้

Cūḷakammavibhaṅgasutta

จูฬกัมมวิภังคสูตร

Pucchā – tenāvuso jānatā passatā…pe… sammāsambuddhena cūḷakammavibhaṅgasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬกัมมวิภังคสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น...ฯลฯ...ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร

Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā. Dissanti hi bho gotama manussā appāyukā, dissanti dīghāyukā. Dissanti bavhābādhā, dissanti appābādhā. Dissanti dubbaṇṇā, dissanti vaṇṇavanto. Dissanti appesakkhā, dissanti mahesakkhā. Dissanti appabhogā, dissanti mahābhogā. Dissanti nīcakulīnā, dissanti uccākulīnā. Dissanti duppaññā, dissanti paññavanto. Ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ มนุษย์ทั้งหลายปรากฏว่ามีอายุน้อยบ้าง มีอายุยืนบ้าง ปรากฏว่ามีอาพาธมากบ้าง มีอาพาธน้อยบ้าง ปรากฏว่ามีผิวพรรณทรามบ้าง มีผิวพรรณดีบ้าง ปรากฏว่ามีศักดาน้อยบ้าง มีศักดามากบ้าง ปรากฏว่ามีโภคะน้อยบ้าง มีโภคะมากบ้าง ปรากฏว่าเกิดในตระกูลต่ำบ้าง เกิดในตระกูลสูงบ้าง ปรากฏว่าเป็นคนมีปัญญาทรามบ้าง เป็นคนมีปัญญามากบ้าง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน’ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ท่านผู้เจริญ

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ dīghāyukaappāyukasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุยืนและมีอายุน้อยไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā pāṇātipātī hoti, luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesūti evamādinā bhante tattha bhagavatā appāyukadīghāyukasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุน้อยและมีอายุยืน ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ฆ่าสัตว์ มีมือเปื้อนเลือด หมกมุ่นในการประหัตประหาร ปราศจากความเอ็นดูในสัตว์มีชีวิต’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā sattānaṃ viheṭṭhakajātiko hoti pāṇinā vā leḍḍunāvā daṇḍenavā satthena vāti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ชอบเบียดเบียนสัตว์ด้วยมือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhiyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมักโกรธ มีความคับแค้นใจมาก ถูกว่าเล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธเคือง พยาบาท ตั้งความอาฆาตไว้ แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจออกมา’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ mahesakkha appesakkhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดามากและมีศักดาน้อยไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā issāmanako hoti, paralābhasakkāra garukāra mānanavandana pūjāsu issati upadussati issaṃ bandhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appesakkhamahesakkhasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดาน้อยและมีศักดามากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมีใจริษยา ย่อมริษยา ขัดเคือง ผูกความริษยาไว้ในลาภ สักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของผู้อื่น’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อยไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā na dātā hoti, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vattaṃ yānaṃ mālāgandha vilepanaṃ seyyavasathapadīpeyyanti evamādinā bhante tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เป็นผู้ให้ ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์’ ดังนี้

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำของสัตว์ทั้งหลายไว้อย่างไร

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā thaddho hoti atimāni abhivādetabbaṃ na abhivādeti, paccuṭṭhātabbaṃ na paccuṭṭheti, āsanārahassa na āsanaṃ deti, maggārahassa na maggaṃ deti, sakkātabbaṃ na sakkaroti, garukātabbaṃ na garukaroti, mānetabbaṃ māneti, pūjetabbaṃ na pūjetīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนกระด้าง มีมานะจัด ไม่ไหว้คนที่ควรไหว้ ไม่ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ไม่ให้อาสนะแก่คนที่ควรให้อาสนะ ไม่ให้ทางแก่คนที่ควรให้ทาง ไม่สักการะคนที่ควรสักการะ ไม่เคารพคนที่ควรเคารพ ไม่นับถือคนที่ควรนับถือ ไม่บูชาคนที่ควรบูชา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำไว้

Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้อย่างไร?

Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā na paripucchitā hoti ‘‘kiṃ bhante kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ. Kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ. Kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ. Kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya hoti, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya hotī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni.

คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ อะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน หรืออะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขตลอดกาลนาน’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้

Indriyabhāvanāsu

ในอินทริยภาวนาสูตร

Pucchā – indriyabhāvanāsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนึ่ง อินทริยภาวนาสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร?

Vissajjanā – gajaṅgalāyaṃ bhante uttaraṃ nāma māṇavaṃ pārāsiviyantevāsiṃ ārabbha bhāsitaṃ, uttaro bhante māṇavo pārāsiviyantevāsī bhagavatā puṭṭho bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idha bho gotama cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena saddaṃ na suṇāti. Evaṃ kho bho gotama deseti pārāsiviyo brāhmaṇo sāvakānaṃ indriyabhāvana’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ.

คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่เมืองคชังคลา ปรารภอุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสถามแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในที่นี้ บุคคลย่อมไม่เห็นรูปด้วยตา ไม่ได้ยินเสียงด้วยหู ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ปาราสิริยะย่อมแสดงอินทริยภาวนาแก่ศิษย์ทั้งหลายอย่างนี้’ ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนี้แล

Chinese
Paḷi	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Añña
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 English8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Paḷi	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Añña
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā Hindi8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Hindi
Paḷi	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Añña
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā Indonesian8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Indonesian
Paḷi	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Añña
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā Thai8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Thai
Paḷi	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Añña
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā Vietnamese8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น Suttantapiṭaka สุตตันตปิฎก Majjhimanikāya มัชฌิมนิกาย Mūlapaṇṇāsapāḷi มูลปัณณาสก์บาลี Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā การถามตอบในการสังคายนา Pucchā – paṭhamamahāsaṃgītikāle āvuso dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ kiṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนาพระธรรมชื่ออะไร Vissajjanā – paṭhamamahāsaṃgītikāle bhante dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā dīghanikāyaṃ saṃgāyitvā tadanantaraṃ majjhimaṃ nāma nikāyaṃ saṃgāyiṃsu. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในกาลแห่งการสังคายนาครั้งใหญ่ครั้งที่ ๑ พระมหาเถระผู้เป็นยอด มีพระมหากัสสปะเป็นต้น ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาทีฆนิกายแล้ว หลังจากนั้น ได้สังคายนานิกายชื่อมัชฌิมนิกาย Pucchā – majjhimanikāyo nāma āvuso mūlapaṇṇāsako majjhima paṇṇāsako uparipaṇṇāsakoti paṇṇāsakavasena tividho, tattha kataraṃ paṇṇāsakaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มัชฌิมนิกายนั้นมี ๓ อย่าง โดยแบ่งเป็นปัณณาสก์ คือ มูลปัณณาสก์ มัชฌิมปัณณาสก์ และอุปริปัณณาสก์ ในบรรดาปัณณาสก์เหล่านั้น ได้สังคายนาปัณณาสก์ไหนก่อน Vissajjanā – tīsu bhante paṇṇāsakesu mūlapaṇṇāsakaṃ nāma pāvacanaṃ dhammasaṃgāhakā mahātheravarā paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาปัณณาสก์ ๓ อย่าง พระมหาเถระผู้เป็นยอด ผู้รวบรวมพระธรรม ได้สังคายนาพระธรรมชื่อมูลปัณณาสก์ก่อน Pucchā – mūlapaṇṇāsakepi āvuso pañcavaggā paṇṇāsa ca suttāni, tesu kataraṃ vaggaṃ katarañca suttaṃ paṭhamaṃ saṃgāyiṃsu. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้ในมูลปัณณาสก์ก็มี ๕ วรรค และ ๕๐ สูตร ในบรรดาวรรคและสูตรเหล่านั้น ได้สังคายนาวรรคไหนและสูตรไหนก่อน Vissajjanā – mūlapaṇṇāsake bhante pañcasu vaggesu paṭhamaṃ mūlapariyāyavaggaṃ paṇṇāsakesu ca suttesu paṭhamaṃ mūlapariyāyasuttaṃ saṃgāyiṃsu. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในบรรดาวรรค ๕ วรรคในมูลปัณณาสก์ ได้สังคายนาวรรคชื่อมูลปริยายวรรคก่อน และในบรรดาสูตร ๕๐ สูตร ได้สังคายนาสูตรชื่อมูลปริยายสูตรก่อน Sādhu āvuso mayampi dāni tatoyeva paṭṭhāya saṃgītipubbaṅgamāni pucchāvissajjanakiccāni kātuṃ samārabhāma. ดีแล้ว ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บัดนี้ แม้พวกเราก็จักเริ่มทำกิจคือการถามตอบอันเป็นเบื้องต้นแห่งการสังคายนา ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป Mūlapariyāyasutta มูลปริยายสูตร Pucchā – tena āvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mūlapariyāyasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร Vissajjanā – ukkaṭṭhāyaṃ bhante pañcasate brāhmaṇakulā pabbajite ārabbha bhāsitaṃ, pañcasatā bhante brāhmaṇakulā pabbajitā bhikkhū pariyattiṃ nissāya mānaṃ uppādesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองอุกกัฏฐา ปรารภภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์ ภิกษุ ๕๐๐ รูปที่ออกบวชจากตระกูลพราหมณ์เหล่านั้น อาศัยปริยัติแล้วได้ยังมานะให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น Pucchā – taṃ panāvuso suttaṃ bhagavatā katihi vārehi katihi ca antogadhapadehi vibhajitvā bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วยกี่วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท Vissajjanā – taṃ pana bhante mūlapariyāyasuttaṃ bhagavatā aṭṭhahi ca vārehi catuvīsatiyā ca antogadhapadehi vibhajitvā desitaṃ. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย มูลปริยายสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสจำแนกไว้ด้วย ๘ วาระ และด้วยบทที่รวมอยู่ในนั้น ๒๔ บท Sabbāsavasutta สัพพาสวสูตร Pucchā – dutiyaṃ panāvuso sabbāsavasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สัพพาสวสูตรที่ ๒ นั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sabbāsavasuttaṃ pana bhante bhagavatā sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย สัพพาสวสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – tatthāvuso bhagavatā āsavā katihi pakārehi vibhajitvā dassitā. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วยกี่ประการ Vissajjanā – sattahi bhante pakārehi vibhajitvā āsavā bhagavatā pakāsitā. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอาสวะจำแนกไว้ด้วย ๗ ประการ Dhammadāyādasutta ธัมมทายาทสูตร Pucchā – dhammadāyādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธัมมทายาทสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร และในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, bhagavato ca bhante bhikkhusaṅghassa ca tadā mahālābhasakkāro udapādi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่เมืองสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกาลนั้น ลาภสักการะอันยิ่งใหญ่ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในเรื่องนั้น Pucchā – tatthāvuso dve anusandhayo, tesu paṭhame anusandhimhi kathaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในสูตรนั้นมีอนุสนธิ ๒ อย่าง ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายอย่างไร Vissajjanā – paṭhame bhante anusandhimhi dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā, kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ no āmisadāyādāti evamādinā bhagavatā bhikkhūnaṃ ovādo dinno. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๑ พระผู้มีพระภาคได้ประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส” ดังนี้เป็นต้น Dhammadāyādā me bhikkhave bhavatha mā āmisadāyādā, atthi me tumhesu anukampā kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ, no āmisadāyādā. ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นทายาทแห่งธรรมของเรา อย่าเป็นทายาทแห่งอามิส เรามีความเอ็นดูในพวกเธอว่า ไฉนหนอสาวกของเราพึงเป็นทายาทแห่งธรรม ไม่พึงเป็นทายาทแห่งอามิส Pucchā – dutiye panāvuso anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā kīdisī dhammadesanā vibhajitvā pakāsitā. ถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้อย่างไร Vissajjanā – dutiye pana bhante anusandhimhi āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā satthu pavivittassa viharato sāvakānaṃ vivekaṃ ananusikkhataṃ tīhi ṭhānehi gārayutaṃ, anusikkhantānañca tīhi ṭhānehi pāsaṃsataṃ, soḷasa ca pāpake dhamme tesañca pahānāya majjhimā paṭipadā vibhajitvā pakāsitā. ตอบ – ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ในอนุสนธิที่ ๒ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ได้แสดงธรรมเทศนาจำแนกไว้ว่า เมื่อพระศาสดาประทับอยู่ด้วยวิเวก สาวกทั้งหลายไม่ประพฤติตามวิเวก ย่อมเป็นที่ติเตียนด้วย ๓ สถาน และเมื่อประพฤติตาม ย่อมเป็นที่สรรเสริญด้วย ๓ สถาน และแสดงอกุศลธรรม ๑๖ อย่าง กับมัชฌิมาปฏิปทาเพื่อละอกุศลธรรมเหล่านั้น Bhayabheravasutta ภยเภรวสูตร Pucchā – bhayabheravasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภยเภรวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ye me bho gotama kulaputtā bhavantaṃ gotamaṃ uddissa saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā, bhavaṃ tesaṃ gotamo pubbaṅgamo, bhavaṃ คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชาณุสโสณี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชาณุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดม กุลบุตรเหล่าใดออกบวชเป็นบรรพชิตจากเรือนสู่ความเป็นผู้ไม่มีเรือน โดยมีท่านพระโคดมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธา ท่านพระโคดมเป็นผู้นำของกุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดม Tesaṃ gotamo bahukāro, bhavaṃ tesaṃ gotamo samādapetā, bhoto ca pana gotamassa sā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjatī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. เป็นผู้มีอุปการะมากแก่กุลบุตรเหล่านั้น ท่านพระโคดมเป็นผู้ชักชวนกุลบุตรเหล่านั้น และชนเหล่านั้นก็ประพฤติตามทิฏฐิของท่านพระโคดม’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Anaṅgaṇasutta อนังคณสูตร Pucchā – anaṅgaṇasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนังคณสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระเถระสารีบุตรตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Ākaṅkheyyasutta อากังเขยยสูตร Pucchā – ākaṅkheyyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อากังเขยยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Vatthasutta วัตถสูตร Pucchā – vatthasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ วัตถสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Sallekhasutta สัลเลขสูตร Pucchā – sallekhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัลเลขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mahācundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā mahācundo bhante bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘yā imā bhante anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti, attavādapaṭisaṃyuttā vā lokavādapaṭisaṃyuttā vā, ādimeva nu kho bhante bhikkhuno manasikaroto evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānaṃ hoti, evametāsaṃ diṭṭhīnaṃ paṭinissaggo hotī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมหาจุนทะ ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฏฐิหลายอย่างเหล่านี้ที่เกิดขึ้นในโลก คือทิฏฐิที่ประกอบด้วยอัตตวาทะ หรือทิฏฐิที่ประกอบด้วยโลกวาทะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเมื่อมนสิการตั้งแต่ต้นอย่างนี้แล ย่อมละทิฏฐิเหล่านั้นได้ ย่อมสละทิฏฐิเหล่านั้นได้’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – tattha ca āvuso kati pariyāyā kati ca antogadhapadāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศปริยายไว้กี่อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้นกี่บท? Vissajjanā – tattha bhante pañca pariyāyā catucattālīsa ca antogadhapadāni bhagavatā vitthārena bhāsitāni. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในสัลเลขสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงปริยายไว้ ๕ อย่าง และบทที่รวมอยู่ในนั้น ๔๔ บท โดยพิสดาร Sammāṭṭhisutta สัมมาทิฏฐิสูตร Pucchā – sammādiṭṭhisuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ สัมมาทิฏฐิสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระเถระสารีบุตรตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เป็นพระพุทธพจน์ของใคร? Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เป็นพระพุทธพจน์ของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า Pucchā – kenāvuso ābhataṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ใครนำมา? Vissajjanā – paramparāya bhante ābhataṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ นำมาโดยลำดับ Mahāsatipaṭṭhānasutta มหาสติปัฏฐานสูตร Pucchā – mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ panāvuso yogāvacarānaṃ bahupakārattā dīghanikāye ca idha cāti dvīsu nikāyesu porāṇakehi saṃgītikārehi dvikkhattuṃ saṃgāyitvā vitthārena patiṭṭhāpitaṃ, taṃ amhehi dīghanikāye yathānuppattavasena pucchitañca vissajjitañca. Tathāpi yogāvacarānaṃ bahupakārattāyeva taṃ idānipi yathānuppattavasena puna pucchissāmi, taṃ panetaṃ āvuso mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรม จึงถูกสังคีติกาจารย์ในครั้งโบราณสังคายนาไว้ ๒ ครั้ง คือในทีฆนิกายและในที่นี้ และได้ประดิษฐานไว้โดยพิสดาร พวกเราได้ถามและตอบไว้แล้วในทีฆนิกายตามลำดับที่ปรากฏ ถึงกระนั้น เพราะเป็นประโยชน์มากแก่ผู้ปฏิบัติธรรมนั่นเอง บัดนี้เราจะถามอีกตามลำดับที่ปรากฏ ท่านผู้มีอายุ มหาสติปัฏฐานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กัมมาสทัมมะ นิคมของชาวกุรุ ในกุรุชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – kathañcāvuso tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างไร? Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā so satova assasati, satova passasati, dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha ānāpānassati kāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่างก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกยาว’ ท่านผู้เจริญ อานาปานสติกายานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐานสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศไว้อย่างนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso tattha iriyāpathakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti pajānāti, ṭhito vā ṭhitomhīti pajānāti, nisinno vā nisinnomhīti pajānāti, sayāno vā sayānomhīti pajānāti, evamādinā bhante bhagavatā iriyāpathakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญอิริยาบถบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเดินอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เราเดินอยู่' เมื่อยืนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรายืนอยู่' เมื่อนั่งอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานั่งอยู่' เมื่อนอนอยู่ ก็รู้ชัดว่า 'เรานอนอยู่'" Pucchā – kathañcāvuso tattha sampajaññakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti, evamādinā bhante bhagavatā tattha sampajaññakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงสัมปชัญญบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้ทำความรู้สึกตัวในการก้าวไปและการถอยกลับ ในการแลดูและการเหลียวดู ในการคู้เข้าและการเหยียดออก ในการทรงผ้าสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว และการลิ้ม ในการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ ในการเดิน การยืน การนั่ง การหลับ การตื่น การพูด และการนิ่ง" Pucchā – kathañcāvuso tattha paṭikūlamanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesālomā nakhā dantā taco evamādinā bhante tattha bhagavatā paṭikūlamanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงปฏิกูลมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตั้งแต่ฝ่าเท้าขึ้นไปข้างบน ตั้งแต่ปลายผมลงมาข้างล่าง มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดชนิดต่างๆ ว่า 'ในกายนี้มี ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง' ดังนี้" Pucchā – kathañcāvuso tattha dhātumanasikārakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu evamādinā bhante bhagavatā dhātumanasikārakāyānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธาตุมนสิการบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นกายนี้แหละ ตามที่ตั้งอยู่ตามที่ดำรงอยู่ โดยความเป็นธาตุว่า 'ในกายนี้มี ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม'" Pucchā – kathañcāvuso tattha nava sivathikakāyānupassanā bhagavatā vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – puna caparaṃ bhikkhave bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ so imameva kāyaṃ upasaṃharati ‘‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā nava sivathikakāyānupassanā bhāvanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงการเจริญนวสีวถิกาบรรพแห่งกายานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ตายแล้ววันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง ที่ขึ้นพอง มีสีเขียวคล้ำ มีน้ำเหลืองไหลเยิ้ม ภิกษุนั้นย่อมก็น้อมเข้ามาสู่กายนี้แหละว่า 'ถึงกายนี้เล่า ก็มีอย่างนี้เป็นธรรมดา มีอย่างนี้เป็นลักษณะ ไม่ล่วงพ้นความเป็นอย่างนี้ไปได้'" Pucchā – kathañcāvuso tattha vedanānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, dukkhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘dukkha vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, adukkhamasukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno ‘‘adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti pajānāti, evamādinā bhante tattha bhagavatā vedanānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวทนานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุเมื่อเสวยสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยสุขเวทนา' เมื่อเสวยทุกขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยทุกขเวทนา' เมื่อเสวยอทุกขมสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า 'เราเสวยอทุกขมสุขเวทนา'" Pucchā – kathañcāvuso tattha cittānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้อย่างไร? Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘sarāgaṃ citta’’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘vītarāgaṃ citta’’nti pajānāti, sadosaṃ vā vītadosaṃ vā samohaṃ vā vītamohaṃ vā saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘saṃkhittaṃ citta’’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘vikkhittaṃ citta’’nti pajānāti, evamādinā tattha bhagavatā cittānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงจิตตานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุรู้ชัดจิตที่มีราคะว่า 'จิตมีราคะ' รู้ชัดจิตที่ปราศจากราคะว่า 'จิตปราศจากราคะ' รู้ชัดจิตที่มีโทสะ หรือจิตที่ปราศจากโทสะ หรือจิตที่มีโมหะ หรือจิตที่ปราศจากโมหะ รู้ชัดจิตที่หดหู่ว่า 'จิตหดหู่' รู้ชัดจิตที่ฟุ้งซ่านว่า 'จิตฟุ้งซ่าน'" Pucchā – kathañcāvuso tattha dhammānupassanā bhagavatā vibhajitvā desitā, taṃ saṅkhepamatteneva vissajjehi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้อย่างไร ขอท่านจงตอบเรื่องนั้นโดยย่อเถิด Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati, pañcasu nīvaraṇesu evamādinā bhante tattha bhagavatā pañcahi pabbehi dhammānupassanā vibhajitvā pakāsitā. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงธรรมานุปัสสนาไว้ในเรื่องนั้นด้วย ๕ บรรพ โดยนัยเป็นต้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย คือในนิวรณ์ ๕" Cūḷasīhanādasutta จูฬสีหนาทสูตร Pucchā – cūḷanasīhanādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จูฬสีหนาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante parihīnalābhasakkāre nānātitthiye ārabbha bhāsitaṃ, nānātitthiyā bhante parihīnalābhasakkārā tesu tesu ṭhānesu parideviṃsu, catasso ca bhante parisā bhagavato ekamatthaṃ ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงสาวัตถี ทรงปรารภพวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์ผู้เสื่อมจากลาภสักการะเหล่านั้นพากันคร่ำครวญในที่นั้นๆ และบริษัท ๔ ได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น Mahāsīhanādasutta มหาสีหนาทสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mahāsīhanādasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงมหาสีหนาทสูตรที่ไหน ทรงปรารภใคร และทรงแสดงในเรื่องอะไร? Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sanukkhatto bhante licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā, so vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati ‘‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃ paṭibhānaṃ. Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito, so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti, etamatthaṃ bhante āyasmā sāriputto bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงที่กรุงเวสาลี ทรงปรารภสุนักขัตตลิจฉวีบุตร ท่านผู้เจริญ สุนักขัตตลิจฉวีบุตรนั้นเป็นผู้เพิ่งจากไปจากพระธรรมวินัยนี้ไม่นาน เขาได้กล่าววาจาในที่ประชุม ณ กรุงเวสาลีอย่างนี้ว่า "ธรรมอันยิ่งของมนุษย์ที่เป็นความรู้ความเห็นพิเศษอันประเสริฐอย่างพอเพียงของพระสมณโคดมไม่มี พระสมณโคดมทรงแสดงธรรมที่ประมวลมาด้วยความตรึก ที่ไตร่ตรองด้วยการพิจารณา เป็นปฏิภาณของพระองค์เอง และธรรมที่พระองค์ทรงแสดงเพื่อประโยชน์แก่บุคคลใด บุคคลนั้นย่อมนำออกไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแห่งบุคคลผู้ทำตามธรรมนั้น" ท่านผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น Pucchā – kati panāvuso tattha bhagavatā tathāgatassa tathāgatabalāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้เท่าไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร? Vissajjanā – dasa bhante tathāgatassa tathāgatabalāni bhagavatā vibhajitvā pakāsitāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงตถาคตพลของพระตถาคตไว้ ๑๐ ประการ ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยกำลังเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā catuverajjañāṇāni vibhajitvā pakāsitāni, yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้อย่างไร ซึ่งพระตถาคตผู้ประกอบด้วยเวสารัชชญาณเหล่านั้น ย่อมทรงปฏิญญาฐานะอันองอาจ ทรงบันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย และทรงประกาศพรหมจักร? Vissajjanā – khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇāti tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ sāriputta na samanupassāmi, etamahaṃ sāriputta nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. Evamādinā bhante tattha catuvesārajjañāṇāni bhagavatā vitthārena vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – สารีบุตร เราไม่เห็นนิมิตว่า สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะพึงกล่าวหาเราโดยชอบธรรมได้ว่า ‘ท่านผู้เป็นขีณาสพปฏิญาณตนว่าอาสวะสิ้นแล้ว แต่อาสวะเหล่านี้ของท่านยังไม่สิ้น’ สารีบุตร เมื่อเราไม่เห็นนิมิตนั้น เราจึงอยู่เป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความแกล้วกล้า ด้วยประการฉะนี้ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศเวสารัชชญาณ ๔ ประการไว้โดยพิสดาร Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā pañcagatiparicchedañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้อย่างไร? Vissajjanā – pañca kho imā sāriputta gatiyo, katamā pañca, nirayo tiracchānayoni pettivisayo manussā devā, evamādinā bhante bhagavatā tattha pañcagatiparicchedakañāṇaṃ vibhajitvā pakāsitaṃ. คำตอบ – สารีบุตร คติ ๕ ประการเหล่านี้แล คืออะไรบ้าง คือ นรก กำเนิดเดรัจฉาน แดนเปรต มนุษย์ เทวดา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศญาณเครื่องกำหนดคติ ๕ ประการไว้ Pucchā – kathañcāvuso tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระตถาคตทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้อย่างไร? Vissajjanā – santi kho pana sāriputta eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino yāvadevāyaṃ bhavaṃ puriso daharo hoti, evamādinā bhante tattha tathāgato attano paññāveyyattiyā aparihāniṃ pakāsesi. คำตอบ – สารีบุตร สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ตราบใดที่บุรุษนี้ยังเป็นหนุ่มอยู่’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในที่นั้นพระตถาคตได้ทรงประกาศความไม่เสื่อมแห่งความแตกฉานแห่งปัญญาของพระองค์ไว้ Mahādukkhakkhandhasutta มหาทุกขขันธสูตร Pucchā – mahādukkhakkhandhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññatitthiye ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante aññatitthiyā bhikkhū etadavocuṃ ‘‘samaṇo āvuso gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema, samaṇo āvuso gotamo rūpānaṃ vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti, mayampi rūpānaṃ vedanānaṃ pariññaṃ paññapema, idha no āvuso ko viseso, ko adhippayāso, kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ anusāsaniyā vā anusāsani’’nti, etamatthaṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพวกอัญเดียรถีย์ ท่านผู้เจริญ พวกอัญเดียรถีย์จำนวนมากได้กล่าวกับภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้กามทั้งหลาย อาวุโส พระสมณโคดมทรงบัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย แม้พวกเราก็บัญญัติการกำหนดรู้รูปและเวทนาทั้งหลาย อาวุโส ในเรื่องนี้ อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความมุ่งหมาย อะไรเป็นความแตกต่างกันระหว่างพระสมณโคดมกับพวกเรา ในเรื่องการแสดงธรรมหรือการพร่ำสอน’ ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น Cūḷadukkhakkhandhasutta จูฬทุกขขันธสูตร Pucchā – cūḷadukkhakkhandhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬทุกขขันธสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ mahānāmaṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, mahānāmo bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhante bhagavatā evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti, evañcāhaṃ bhante bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi ‘lobho cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso’ti. Atha ca pana me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahino, yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī’ti’’, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่กรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ปรารภพระมหานามศากยะ ท่านผู้เจริญ พระมหานามศากยะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้มานานว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ และข้าพระองค์ก็ทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ‘โลภะเป็นอุปกิเลสของจิต โทสะเป็นอุปกิเลสของจิต โมหะเป็นอุปกิเลสของจิต’ แต่ถึงกระนั้น บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ธรรมอะไรหนอที่ข้าพระองค์ยังละไม่ได้ภายในตน ซึ่งเป็นเหตุให้บางครั้งธรรมคือโลภะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโทสะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่ ธรรมคือโมหะก็ยังครอบงำจิตของข้าพระองค์ตั้งอยู่’ พระองค์จึงทรงแสดงในเรื่องนั้น Anumānasutta อนุมานสูตร Pucchā – anumānasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนุมานสูตรนั้น ใครกล่าวไว้ที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane āyasmatā mahāmoggallānattherena sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระกล่าวไว้ที่ป่าเภสกฬาวัน ใกล้ภูเขาสุสุมารคีรี แคว้นภัคคะ ปรารภภิกษุจำนวนมาก Cetokhilasutta เจโตขีลสูตร Pucchā – cetokhilasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เจโตขีลสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก Vanapatthasutta วนปัตถสูตร Pucchā – vanapatthasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วนปัตถสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก Madhupiṇḍikasutta มธุบิณฑิกสูตร Pucchā – madhupiṇḍikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มธุบิณฑิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sakkesu bhante daṇḍapāṇiṃ sakkaṃ ārabbha bhāsitaṃ, daṇḍapāṇi bhante sakko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kiṃ vādī samaṇo kimakkhāyī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในหมู่ชนชาวศากยะ ปรารภทัณฑปาณิศากยะ ขอรับ ทัณฑปาณิศากยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลคำนี้ว่า ‘พระสมณะมีวาทะอย่างไร มีปกติกล่าวอย่างไร’ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ขอรับ Dvedhāvitakkasutta ทเวธาวิตักกสูตร Pucchā – dvedhāvitakkasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ทเวธาวิตักกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก Vitakkasaṇṭhānasutta วิตักกสัณฐานสูตร Pucchā – vitakkasaṇṭhānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็วิตักกสัณฐานสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระภิกษุจำนวนมาก Kakacūpamasutta กกจูปมสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kakacūpamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสกกจูปมสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ moḷiyaphaggunaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṃ ativelaṃ saṃsaṭṭho viharati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุ ขอรับ พระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุคลุกคลีกับพวกภิกษุณีเกินเวลา ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ Pucchā – atha kho āvuso āyasmato moḷiyaphaggunassa taṃ bhagavato ovādaṃ sutvā kathaṃ cittaṃ uppannaṃ, kathañja bhagavā uttari bhikkhūna ovādamadāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะผู้มีอายุฟังโอวาทนั้นของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante moḷiyaphaggunassa bhagavato imaṃ ovādaṃ sutvā bhikkhunisaṃsaggato oramissāmi viramissāmītipi cittaṃ na uppannaṃ, asaṃvarameva bhante cittaṃ uppannaṃ, bhagavā ca bhante ārādhayiṃsu vata me bhikkhave bhikkhū ekaṃ samayaṃ cittaṃ, evamādinā uttari bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. คำตอบ – ขอรับ ก็เมื่อพระโมฬิยผัคคุนะฟังโอวาทนี้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จิตว่า ‘เราจักงด จักเว้นจากการคลุกคลีกับภิกษุณี’ ดังนี้ แม้ก็มิได้เกิดขึ้น ขอรับ จิตที่ไม่สำรวมนั่นแลเกิดขึ้น และขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป ด้วยคำเป็นต้นว่า ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในสมัยหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้ยังจิตของเราให้ยินดีแล้วหนอ’ Ubhato daṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้หากพวกโจรผู้คอยช่องจะพึงเลื่อยอวัยวะน้อยใหญ่ด้วยเลื่อยมีที่จับทั้งสองข้าง Alagaddūpamasutta อลคัททูปมสูตร Pucchā – alagaddūpamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อลคัททูปมสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ ārabbha bhāsitaṃ, ariṭṭhassa bhante bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājādāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้ง ขอรับ ทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้เกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งว่า ‘เราย่อมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ธรรมเหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมมีอันตราย ธรรมเหล่านั้นเมื่อเสพอยู่ก็ไม่สามารถทำอันตรายได้’ ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ Pucchā – atha kho āvuso āyasmato ariṭṭhassa gaddhabādhipubbassa kathaṃ cetaso parivitakko udapādi, kathañca bhagavā uttari bhikkhunaṃ dhammadesanaṃ pavattesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ความตรึกในใจของพระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งเกิดขึ้นอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไปอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante ariṭṭhassa bhikkhuno gaddhabādhipubbassa ‘‘kiñcāpi maṃ bhagavā moghapurisavādena vadesi, na kho pana me maggaphalānaṃ upanissayo na hoti, svāhaṃ ārabhitvā ghaṭṭetvā maggaphalāni nibbattessāmī’’ti, evaṃ kho bhante cetaso parivitakko udapādi, bhagavā ca bhante duppaññassa alagaddūpamaṃ dassetvā alagaddūpamaṃ pariyattiñca dassetvā paññavato alagaddūpamāya ca kullūpamāya ca paññavato nissaraṇapariyattiṃ dassetvā cha ca diṭṭhiṭṭhānāni, tesañca channaṃ diṭṭhiṭṭhānānaṃ viniveṭhanākāraṃ dassetvā pariyosāne ca khandhakammaṭṭhānaṃ arahattanikūṭena dassetvā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavattesi. คำตอบ – ขอรับ ก็ความตรึกในใจเกิดขึ้นแก่พระอริฏฐะผู้เคยเป็นคนเลี้ยงแร้งอย่างนี้ว่า ‘ถึงแม้พระผู้มีพระภาคเจ้าจะตรัสเรียกเราด้วยวาทะว่าโมฆบุรุษก็จริง แต่เราก็มิใช่ว่าจะไม่มีอุปนิสัยแห่งมรรคผล เรานั้นจักปรารภความเพียรพยายามทำให้มรรคผลบังเกิดขึ้น’ ขอรับ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงอุปมาด้วยงูพิษแก่คนมีปัญญาทราม และทรงแสดงปริยัติอุปมาด้วยงูพิษ และทรงแสดงปริยัติอันเป็นเครื่องสลัดออกของคนมีปัญญาด้วยอุปมาด้วยงูพิษและอุปมาด้วยแพ และทรงแสดงฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการ และทรงแสดงอาการเพิกถอนฐานะแห่งทิฏฐิ ๖ ประการเหล่านั้น และในที่สุดทรงแสดงขันธกัมมัฏฐานโดยมียอดคือพระอรหัต ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายยิ่งขึ้นไป Vammikasutta วัมมิกสูตร Pucchā – dhammikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ธัมมิกสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ kumārakassapaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante kumārakassapo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vammikapañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพระกุมารกัสสปะผู้มีอายุ ขอรับ พระกุมารกัสสปะผู้มีอายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ทูลถามปัญหาเรื่องจอมปลวก ตรัสในเรื่องนั้นแล ขอรับ Rathavinītasutta รถวินีตสูตร Pucchā – rathavinītasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ รถวินีตสูตร อันใครกล่าวแล้วที่ไหน Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca puṇṇena mantāṇiputtena aññamaññaṃ pucchāvissajjanavasena bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับ ที่กรุงสาวัตถี อันพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นธรรมเสนาบดี และพระปุณณมันตานีบุตรผู้มีอายุ กล่าวแล้วด้วยอำนาจการถามตอบกันและกัน Nivāpasutta นิวาปสูตร Pucchā – nivāpasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ นิวาปสูตร อันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก Pucchā – imasmiṃ āvuso sutte ko nivāpo ko nevāpiko kā nevāpikaparisā kā migajātā kathañcetissā upamāya attho daṭṭhabbo. คำถาม – ในสูตรนี้ ท่านผู้มีอายุ อะไรเป็นเหยื่อ ใครเป็นผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นบริวารของผู้ให้เหยื่อ อะไรเป็นหมู่เนื้อ และอรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างไร Vissajjanā – imasmiṃ bhante sutte nivāpoti kho bhante pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ, nevāpikoti kho bhante mārassetaṃ pāpimato adhivacanaṃ, nevāpikaparisāti kho bhante māraparisāyetaṃ adhivacanaṃ, migajātāti kho bhante samaṇabrāhmaṇānametaṃ adhivacanaṃ, imasmiṃ bhante sutte etassa attho evaṃ daṭṭhabbo. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ คำว่า เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของกามคุณ ๕ เหล่านี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า ผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของมารผู้มีบาปนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า บริวารของผู้ให้เหยื่อ นี้ เป็นชื่อของบริวารแห่งมารนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คำว่า หมู่เนื้อ นี้ เป็นชื่อของสมณพราหมณ์ทั้งหลายเหล่านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนี้ อรรถแห่งอุปมานี้พึงเห็นอย่างนี้ Pāsarāsisutta ปาสราสิสูตร Pucchā – kenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena pāsarāsisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น...เป... ตรัสปาสราสิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū rammakassa brāhmaṇassa assame bhagavantaṃ ārabbha dhammiyā kathāya sannisīdiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุเป็นอันมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุเป็นอันมากนั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา ปรารภพระผู้มีพระภาคเจ้าในอาศรมของพราหมณ์ชื่อรัมมกะ ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ Pucchā – atha kho āvuso tesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sannisinnānaṃ kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ ทรงแสดงธรรมกถาเช่นไรแก่ภิกษุเป็นอันมากเหล่านั้น ผู้ประชุมกันด้วยธรรมีกถา Vissajjanā – sādhu bhikkhave etaṃ kho bhikkhave tumhākaṃ patirūpaṃ kulaputtānaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ, yaṃ tumhe dhammiyā kathāya sannisīdeyyātha, sannipatitānaṃ vo bhikkhave dvayaṃ karaṇīyaṃ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo. Dvemā bhikkhave pariyesanā ariyā ca pariyesanā anariyā ca pariyesanā. Evamādinā bhante bhagavā sannipatitānaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ ariyapariyesanañca anariyapariyesanañca vibhajitvā desesi. คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย ดีแล้ว ดูกรภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตรออกบวชจากเรือนเป็นผู้ไม่มีเรือนด้วยศรัทธาแล้ว มานั่งประชุมกันด้วยธรรมีกถา นี้เป็นสิ่งที่สมควรแก่พวกเธอ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อพวกเธอประชุมกัน พึงทำกิจ ๒ อย่าง คือ ธรรมีกถา หรืออริยตูนหีภาพ ดูกรภิกษุทั้งหลาย การแสวงหา ๒ อย่างนี้ คือ การแสวงหาอันประเสริฐ และการแสวงหาอันไม่ประเสริฐ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอริยปริเยสนาและอนริยปริเยสนาแก่ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นผู้ประชุมกัน Pucchā – kathañcāvuso bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi. คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนาอย่างไร Vissajjanā – ahampi sudaṃ bhikkhave pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṃyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo byādhidhammo maraṇadhammo sokadhammo saṃkilesadhammo samāno saṃkilesadhammaṃyeva pariyesāmi. Evamādinā bhante bhagavā attanāpi anariyapariyesanaṃ pahāya ariyapariyesanāya pariyesitabhāvaṃ pakāsesi. คำตอบ – ดูกรภิกษุทั้งหลาย แม้เราเมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ ตนเองมีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเกิดเป็นธรรมดานั่นเอง ตนเองมีสภาพอันแก่เป็นธรรมดา มีสภาพอันเจ็บเป็นธรรมดา มีสภาพอันตายเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าโศกเป็นธรรมดา มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็แสวงหาสิ่งที่มีสภาพอันเศร้าหมองเป็นธรรมดานั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาคทรงละอนริยปริเยสนาด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศความเป็นผู้แสวงหาด้วยอริยปริเยสนา Pucchā – evaṃ paṭhamābhisambuddhassa āvuso bhagavato ajapālanigrodharukkhamūle nisinnassa dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa kīdiso คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรกอย่างนี้ ประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรม มีพระดำริเช่นไร Cetaso parivitakko udapādi, kathañca dhammadesanāya cārikā ahosi, kathañca paṭhamā dhammadesanā ahosi. ความตรึกในใจเกิดขึ้นแล้ว และการจาริกเพื่อแสดงธรรมเป็นอย่างไร และการแสดงธรรมครั้งแรกเป็นอย่างไร Vissajjanā – ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’’ti evaṃ kho bhante bhagavato paṭhamābhisambuddhassa ajapālanigrodhamūle dhammadesanāya katasanniṭṭhānassa parivitakko udapādi, atha bhante bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena bārāṇasī, tena padasāyeva cārikaṃ pakkāmi dhammadesanāya, dveme bhikkhave antā pabbajitena na sevitabbā, katame dve, yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gāmmo pothujjaniko anariyo anattasaṃhito, evamādinā bhante bhagavato paṭhamā dhammadesanā ahosi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความปริวิตกอย่างนี้แล ได้เกิดขึ้นแก่พระผู้มีพระภาคผู้ทรงตรัสรู้พร้อมเฉพาะเป็นครั้งแรก ณ โคนต้นอชปาลนิโครธ ผู้ทรงตกลงพระทัยจะแสดงธรรมว่า “เราจะพึงแสดงธรรมแก่ใครก่อนหนอ ใครจักรู้แจ้งธรรมนี้ได้โดยเร็วพลัน” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จากนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อุรุเวลาตามพระอัธยาศัยแล้ว เสด็จจาริกด้วยพระบาทนั่นเองไปยังเมืองพาราณสี เพื่อแสดงธรรมว่า “ภิกษุทั้งหลาย ที่สุด ๒ อย่างนี้ บรรพชิตไม่ควรเสพ ๒ อย่างอะไรบ้าง คือ การประกอบตนให้พัวพันด้วยกามสุขในกามทั้งหลาย เป็นธรรมอันเลว เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเทศนาครั้งแรกของพระผู้มีพระภาคได้มีขึ้น ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi, Sabbadhammesu anūpalitto; Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto, Sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ. เราเป็นผู้ครอบงำสิ่งทั้งปวง เป็นผู้รู้แจ้งสิ่งทั้งปวง ไม่แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง ละสิ่งทั้งปวงได้แล้ว พ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหา เราตรัสรู้ยิ่งด้วยตนเองแล้ว จะพึงอ้างใคร (ว่าเป็นครู) Pucchā – kathañcāvuso bhagavā pāsarāsiupamāya taṃ desanaṃ pariniṭṭhāpesi. คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมนั้นให้บริบูรณ์ด้วยอุปมาด้วยกองบ่วงอย่างไร Vissajjanā – pañcime bhikkhave kāmaguṇā, katame pañca, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Sotaviññeyyā saddā. Ghānaviññeyyā gandhā. Jivhāviññeyyā rasā. Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho bhikkhave pañca kāmaguṇā. Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā ime kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā ‘‘anayamāpannā byāsanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’’, evamādinā bhante bhagavā pāsarāsiupamāya dhammadesanaṃ pariniṭṭhāpesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้ ๕ ประการอะไรบ้าง คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยโสต กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ รสที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้แล ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง สยบ หมกมุ่น พัวพันในกามคุณเหล่านี้ ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเครื่องสลัดออก บริโภคอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นพึงทราบอย่างนี้ว่า ‘ถึงความพินาศ ถึงความฉิบหาย พึงถูกมารผู้มีบาปกระทำได้ตามความปรารถนา’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงให้พระธรรมเทศนาจบลงด้วยอุปมาด้วยกองบ่วง ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Cūḷahatthipadopamasutta จูฬหัตถิปโทปมสูตร Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷahatthipadopamasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง...เป... ทรงแสดงจูฬหัตถิปโทปมสูตร ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jāṇussoṇi bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā yāvatako ahosi pilotikena paribbājakena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทรงแสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อชานุสโสณี ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อชานุสโสณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว การสนทนาปราศรัยกับปริพาชกชื่อปิโลติกะมีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องนั้นทั้งหมดแก่พระผู้มีพระภาค ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso bhagavā hatthipadopamaṃ vitthārena paripūretvā desesi. คำถาม – และท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์โดยพิสดารอย่างไร Vissajjanā – ‘‘na kho brāhmaṇa ettāvatā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, api ca brāhmaṇa yathā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti, taṃ suṇāhi sādhukaṃ manasikarohi bhāsissāmī’’ti, evamādinā bhante bhagavā hatthipadopamaṃ paripūretvā brāhmaṇassa jāṇussoṇissa desesi. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่พราหมณ์ชื่อชานุสโสณี โดยทรงแสดงอุปมาด้วยรอยเท้าช้างให้บริบูรณ์ด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างยังไม่บริบูรณ์โดยพิสดารด้วยเหตุเพียงเท่านี้ แต่ดูกรพราหมณ์ อุปมาด้วยรอยเท้าช้างจะบริบูรณ์โดยพิสดารได้อย่างไร เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”. Mahāhatthipadopamasutta มหาหัตถิปโทปมสูตร Pucchā – mahāhatthipadopamasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มหาหัตถิปโทปมสูตรนี้ แสดง ณ ที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้แสดง. Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก พระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดีเป็นผู้แสดง. Mahāsāropamasutta มหาสาโรปมสูตร Pucchā – mahāsāropamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – rājagahe bhante devadattaṃ ārabbha bhāsitaṃ, devadatto bhante saṅghaṃ bhinditvā ruhiruppādakammaṃ katvā acirapakkanto hoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงราชคฤห์ ปรารภพระเทวทัต พระเทวทัตทำสังฆเภทและทำโลหิตุปบาทกรรมแล้ว เพิ่งจากไปไม่นาน แสดงในเรื่องนั้น. Cūḷasāropamasutta จูฬสาโรปมสูตร Pucchā – cūḷasāropamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬสาโรปมสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante piṅgalakocchaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, piṅgalakoccho bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะ พราหมณ์ชื่อปิงคลโกจฉะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามปัญหา แสดงในเรื่องนั้น. Cūḷagosiṅgasutta จูฬโคสิงคสูตร Pucchā – cūḷagosiṅgasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร. Vissajjanā – nābhike bhante gosiṅgasālavanadāye āyasmatā anuruddhattherena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน ในนาภิกะ กับพระอนุรุทธเถระผู้มีอายุ. Mahāgosiṅgasutta มหาโคสิงคสูตร Pucchā – mahāgosiṅgasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคสิงคสูตรนี้ ณ ที่ไหน กับใคร. Vissajjanā – gosiṅgasālavanadāye bhante āyasmatā ca sāriputtattherena dhammasenāpatinā āyasmatā ca mahāmoggallānattherena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ โคสิงคสาลวัน กับพระสารีบุตรเถระผู้มีอายุ ผู้เป็นพระธรรมเสนาบดี และพระมหาโมคคัลลานเถระผู้มีอายุ. Mahāgopālakasutta มหาโคปาลกสูตร Pucchā – mahāgopālakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงมหาโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร. Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Cūḷagopālakasutta จูฬโคปาลกสูตร Pucchā – cūḷagopālakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงจูฬโคปาลกสูตรนี้ ณ ที่ไหน ปรารภใคร. Vissajjanā – vajjīsu bhante ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แสดง ณ อุกกเจลา ริมฝั่งแม่น้ำคงคา ในแคว้นวัชชี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Cūḷasaccakasutta จูฬสัจจกสูตร Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷasaccakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสัจจกสูตรนี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saccako nigaṇṭhaputto mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kathaṃ pana bhavaṃ gotamo sāvake vineti, kathaṃ bhāgā ca pana bhoto gotamassa sāvakesu anusāsanī bahulā pavattatī’’ti, atha bhante bhagavatā aniccavāde ca anattavāde ca pakāsite saccako nigaṇṭhaputto pathavīupamaṃ dassetvā attano attavādaṃ pakāsesi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตร ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตรพร้อมด้วยบริษัทเจ้าลิจฉวีหมู่ใหญ่ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ท่านพระโคดมทรงแนะนำสาวกอย่างไร และคำสั่งสอนของท่านพระโคดมย่อมเป็นไปโดยมากในสาวกทั้งหลายอย่างไร" ครั้งนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศอนิจจวาทและอนัตตวาท สัจจกนิครนถบุตรได้แสดงอัตตวาทของตน โดยยกอุปมาด้วยแผ่นดิน ตรัสในเรื่องนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ Pucchā – evaṃ āvuso saccakena nigaṇṭhaputtena mahāpathavīupamaṃ dassetvā attavāde pakāsite kathaṃ bhagavā taṃ attavādaṃ puna patiṭṭhāpetvā samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรแสดงอัตตวาทโดยยกอุปมาด้วยแผ่นดินใหญ่แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นขึ้นอีกอย่างไร ทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงอย่างไร Vissajjanā – ‘‘nanu tvaṃ aggivessana evaṃ vadesi, rūpaṃ me attā, vedanā me attā, saññā me attā, saṅkhārā me attā, viññāṇaṃ me attā’’ti, evaṃ kho bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ taṃ attavādaṃ patiṭṭhāpesi. Patiṭṭhāpetvā ca pana bhante bhagavā ‘‘tena hi aggivessana taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā taṃ byākareyyāsī’’ti evamādinā bhante bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ samanuyuñji samanugāhi samanubhāsi. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งอัตตวาทนั้นของสัจจกนิครนถบุตรขึ้นอย่างนี้ว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ท่านมิได้กล่าวอย่างนี้หรือว่า รูปเป็นอัตตาของเรา เวทนาเป็นอัตตาของเรา สัญญาเป็นอัตตาของเรา สังขารเป็นอัตตาของเรา วิญญาณเป็นอัตตาของเรา" ครั้นทรงตั้งขึ้นแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถาม ทรงซักไซร้ ทรงชี้แจงสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ถ้าอย่างนั้น อัคคิเวสสนะ เราจักถามท่านในเรื่องนั้นแหละ ท่านพึงพยากรณ์ตามที่ท่านเห็นสมควร" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ Pucchā – evaṃ kho āvuso saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne nisinne dummukho nāma licchaviputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร Vissajjanā – evaṃ bhante saccake nigaṇṭhaputte tuṇhībhūte maṅkubhūte pattakkhandhe adhomukhe pajjhāyante appaṭibhāne dummukho licchaviputto bhagavantaṃ etadavoca ‘‘upamā maṃ bhagavā paṭibhātī’’ti. คำเฉลย – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อสัจจกนิครนถบุตรนั่งนิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา ไม่มีปฏิภาณ เจ้าลิจฉวีบุตรชื่อทุมมุขะ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า อุปมาปรากฏแก่ข้าพระองค์" Pucchā – atha kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañca taṃ bhagavā byākāsi. คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้ทูลถามปัญหาชนิดไหนกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto dummukhaṃ licchaviṃ apasādetvā bhagavantaṃ sekhañca asekhañca pañhaṃ pucchi, bhagavā ca bhante ‘‘idha aggivessana mama sāvako yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā’’ evamādinā sekhañca asekhañca puggalaṃ vibhajitvā byākāsi. คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรทำให้เจ้าลิจฉวีชื่อทุมมุขะเก้อเขินแล้ว ได้ทูลถามปัญหาเกี่ยวกับเสขะและอเสขะกับพระผู้มีพระภาคเจ้า และพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงจำแนกบุคคลผู้เป็นเสขะและอเสขะด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ในธรรมวินัยนี้ สาวกของเราย่อมพิจารณารูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ที่อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้" แล้วทรงพยากรณ์ Buddho so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นพระพุทธเจ้า ทรงแสดงธรรมเพื่อการตรัสรู้ Danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ฝึกแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการฝึกฝน Santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้สงบแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อความสงบ Tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ข้ามพ้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการข้ามพ้น Parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ deseti. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ปรินิพพานแล้ว ทรงแสดงธรรมเพื่อการปรินิพพาน Mahāsaccakasutta มหาสัจจกสูตร Pucchā – mahāsaccakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสัจจกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante saccakaṃyeva nigaṇṭhaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Saccako bhante nigaṇṭhaputto aparadivase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavato sāvake āsajja bhāvanādvayapaṭisaṃyuttaṃ vācaṃ bhāsati, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภสัจจกนิครนถบุตรนั่นเอง ที่เมืองเวสาลี สัจจกนิครนถบุตร ขอรับท่าน ในวันรุ่งขึ้น ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วกล่าววาจาที่ประกอบด้วยภาวนา ๒ อย่างกระทบกระเทียบสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน Pucchā – kathañcāvuso bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā bhāvanādvayaṃ vibhajja kathesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรแล้ว ทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่าง ตรัสอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā ‘‘kinti pana te aggivessana kāyabhāvanā sutā’’ti evamādinā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ paṭipucchitvā, kathañca aggivessana abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca evamādinā bhāvanādvayaṃ vibhajitvā byākāsi. คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามสัจจกนิครนถบุตรด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็กายภาวนาท่านได้ฟังมาอย่างไร" แล้วทรงจำแนกภาวนา ๒ อย่างด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ ก็บุคคลผู้ไม่ได้รับการอบรมกายและไม่ได้รับการอบรมจิตเป็นอย่างไร" แล้วทรงพยากรณ์ Pucchā – atha kho āvuso saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ kiṃ vacanaṃ avoca, kathañca bhagavā padhānakāle attanāanubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo pakāsesi, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu. คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ อย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca ‘‘na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati, tathā rūpā sukhāvedanā, yathārūpā uppannā sukhāvedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya, na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā dukkhā vedanā, yathārūpā uppannā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyyā’’ti atha kho bhagavā ‘‘kiñhi no siyā aggivessana, idha me aggivessena pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi, evamādinā bhante bhagavā padhānakāle attanānubhūtapubbā paramukkaṃsagatā sukhadukkhavedanāyo vitthārena, yāpi bhagavato cittaṃ na pariyādāya aṭṭhaṃsu. คำตอบ – ครั้งนั้น ขอรับท่าน สัจจกนิครนถบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "เวทนาสุขเช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาสุขเช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้ เวทนาทุกข์เช่นนั้นย่อมไม่เกิดแก่ท่านพระโคดมเป็นแน่ เวทนาทุกข์เช่นใดเกิดขึ้นแล้วพึงครอบงำจิตได้" ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอรับท่าน ทรงประกาศสุขทุกขเวทนาที่เคยทรงประสบมาแล้วอย่างยิ่งยวดในคราวทรงบำเพ็ญเพียร ซึ่งไม่ครอบงำจิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ โดยพิสดารด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ดูกรอัคคิเวสสนะ จะเป็นไปได้อย่างไร ดูกรอัคคิเวสสนะ ในกาลก่อนแต่การตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ยังไม่ได้ตรัสรู้ ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า..." Cūḷataṇhāsaṅkhayasutta จูฬตัณหาสังขยสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā jānatā…pe… sammāsambuddhena cūḷataṇhāsaṅkhayasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... (ละไว้)... พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sakkaṃ devānamindaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakko bhante devānamindo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘kittāvatānukho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemi accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussāna’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภท้าวสักกะจอมเทพ ที่เมืองสาวัตถี ท้าวสักกะจอมเทพ ขอรับท่าน ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไร" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน Kittāvatā nu kho bhante bhikkhu saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyāsāno seṭṭho devamanussānaṃ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความสิ้นตัณหาโดยย่อ เป็นผู้ถึงที่สุด เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดอย่างยิ่ง เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ – Mahātaṇhāsaṅkhayasutta มหาตัณหาสังขยสูตร Pucchā – mahātaṇhāsaṅkhayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาตัณหาสังขยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sātiṃ bhikkhuṃ kevaṭṭaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sātissa bhante bhikkhuno kevaṭṭaputtassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā tadevidaṃ viññāṇaṃ sandhāvati saṃsarati anañña’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ขอรับท่าน ตรัสปรารภพระสาติเกวัฏฏบุตร ที่เมืองสาวัตถี พระสาติเกวัฏฏบุตร ขอรับท่าน ได้มีความเห็นชั่วช้าเช่นนี้เกิดขึ้นว่า "ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วอย่างนี้ว่า วิญญาณนี้แหละย่อมแล่นไป ย่อมท่องเที่ยวไป ไม่ใช่อื่น" ตรัสในเรื่องนั้น ขอรับท่าน Pucchā – atha kho āvuso bhagavā kathaṃ bhikkhū āmantetvā ca paṭipucchitvā ca anattabhāvadīpikaṃ dhammakathaṃ kathesi. คำถาม – ครั้งนั้น ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้ว ทรงสอบถามแล้ว ทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาอย่างไร Vissajjanā – atha bhante bhagavā bhikkhū ‘‘taṃ kiṃ maññatha bhikkhave, apināyaṃ sāti bhikkhu kevaṭṭaputto usmīkatopi ismiṃ dhammavinaye’’ti āmantetvā, tumhepi me bhikkhave evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāthatyādinā bhikkhū paṭipucchitvā ca yaṃ yadeva bhikkhave paccayaṃ paṭicca uppajjati viññāṇaṃ, tena teneva viññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ tveva saṅkhyaṃ gacchati, evamādinā bhante anattatādīpikaṃ dhammiṃ kathaṃ kathesi. คำตอบ – ขอรับท่าน ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุสาติเกวัฏฏบุตรนี้ ยังเป็นผู้ถูกข่มขี่ในพระธรรมวินัยนี้อยู่มิใช่หรือ' ดังนี้แล้ว ทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายย่อมรู้ธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้มิใช่หรือ' เป็นต้น และทรงแสดงธรรมกถาที่แสดงความเป็นอนัตตาว่า 'ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณอาศัยปัจจัยใดๆ เกิดขึ้น วิญญาณนั้นก็ถึงซึ่งการนับว่าวิญญาณนั้นๆ นั่นเทียว วิญญาณอาศัยจักษุและรูปเกิดขึ้น ก็ถึงซึ่งการนับว่าจักษุวิญญาณ' เป็นต้น Mahāassapurasutta มหาอัสสปุรสูตร Pucchā – mahāassapurasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – aṅgesu bhante assapure nāma aṅgānaṃ nigame bahū manusse saddhe pasanne ārabbbha bhāsitaṃ. Bahū bhante manussā saddhā pasannā bhikkhusaṅghaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahiṃsu, sabbakālañca ratanattayapaṭisaṃyuttaṃ vaṇṇakathaṃyeva kathayiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่อัสสปุระ ชื่อว่านิคมของชาวอังคะ ในแคว้นอังคะ ปรารภมนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มนุษย์จำนวนมากผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ได้บำรุงพระภิกษุสงฆ์โดยเคารพ และได้กล่าวแต่เรื่องสรรเสริญที่ประกอบด้วยพระรัตนตรัยตลอดกาล. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น. Pucchā – katame āvuso tattha bhagavatā dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā desitā. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป คืออะไรบ้าง Vissajjanā – hirottappā parisuddhakāyasamācāro parisuddhavacīsamācāro parisuddhamanosamācāro parisuddhājīvo indriyesu guttadvāratā bhojanemattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ nīvaraṇappahānaṃ cattāri ca jhānāni tisso ca vijjā ime kho bhante tattha bhagavatā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca uttaruttari paṇītapaṇītā dhammā desitā. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หิริโอตตัปปะ ความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ความประพฤติทางใจบริสุทธิ์ อาชีวะบริสุทธิ์ การคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ความเป็นผู้รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร การประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ สติสัมปชัญญะ การละนิวรณ์ทั้งหลาย ฌาน ๔ และวิชชา ๓ เหล่านี้แล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นธรรมอันเป็นเครื่องกระทำสมณะและเป็นเครื่องกระทำพราหมณ์ อันประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้ในสูตรนั้น. Cūḷaassapurasutta จูฬอัสสปุรสูตร Pucchā – cūḷaassapurasuttaṃ panāvuso bhagavatā katta kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬอัสสปุรสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante assapure nigame teyeva manusse saddhe pasanne ārabbha bhāsitaṃ, tasmiṃyeva bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่นิคมอัสสปุระนั้นเอง ปรารภมนุษย์ผู้มีศรัทธาเลื่อมใสเหล่านั้นเอง. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้นเอง. Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vibhajitvā desitā. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้อย่างไร Vissajjanā – ‘‘kathañca bhikkhave bhikkhu na samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā appahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo appahīno hotī’’ti evamādinā ca. Kathañca bhikkhave bhikkhu samaṇasāmīcippaṭipadaṃ paṭipanno hoti, yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno abhijjhālussa abhijjhā pahīnā hoti, byāpannacittassa byāpādo pahīno hoti evamādinā ca bhante bhagavatā tattha samaṇasāmīcippaṭipadā ca assamaṇasāmīcippaṭipadā ca vitthārena vibhajitvā desitā. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกแสดงปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะและปฏิปทาที่ไม่สมควรแก่สมณะไว้โดยพิสดารในสูตรนั้นว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุไม่ชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ยังละไม่ได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ยังละไม่ได้แล้ว’ เป็นต้น และว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุชื่อว่าปฏิบัติปฏิปทาที่สมควรแก่สมณะอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ความเพ่งเล็งของภิกษุผู้มีความเพ่งเล็งใด ละได้แล้ว ความพยาบาทของภิกษุผู้มีจิตพยาบาทใด ละได้แล้ว’ เป็นต้น Sāleyyakasutta สาเลยยกสูตร Pucchā – sāleyyakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ สาเลยยกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sāleyyakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อว่าสาลา ในแคว้นโกศล ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวสาเลยยกะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น. Verañjakasutta เวรัญชกสูตร Pucchā – verañjakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ เวรัญชกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante verañjake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Verañjakā bhante brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti, ko pana bho gotama hetu ko paccayo, yena midhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjantī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พราหมณ์คฤหบดีชาวเวรัญชะเหล่านั้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่สัตว์บางพวกในโลกนี้ เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติ โลกสวรรค์’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ในเรื่องนั้น. Mahāvedallasutta มหาเวทัลลสูตร Pucchā – mahāvedallasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmatā mahākoṭṭhikena puṭṭhena āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ที่กรุงสาวัตถี เมื่อพระมหาโกฏฐิกะผู้มีอายุสอบถาม. Cūḷavedallasutta จูฬเวทัลลสูตร Pucchā – cūḷavedallasuttaṃ panāvuso kattha kena bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬเวทัลลสูตรนี้ ใครกล่าวไว้ที่ไหน Vissajjanā – rājagahe bhante visākhena upāsakena puṭṭhāya dhammadinnāya theriyā bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเถรีธัมมทินนา กล่าวไว้ที่กรุงราชคฤห์ เมื่อวิสาขอุบาสกสอบถาม. Cūḷadhammasamādānasutta จูฬธัมมสมาทานสูตร Pucchā – cūḷadhammasamādānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ จูฬธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Mahādhammasamādānasutta มหาธัมมสมาทานสูตร Pucchā – mahādhammasamādānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ มหาธัมมสมาทานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Vīmaṃsakasutta วิมังสกสูตร Pucchā – vīmaṃsakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ปัญหา – ท่านผู้มีอายุ วิมังสกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. วิสัชนา – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Kosambiyasutta โกสัมพิยสูตร Pucchā – kosambiyasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โกสัมพิยสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante kosambike bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Kosambikā bhante bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสที่เมืองโกสัมพี ปรารภภิกษุชาวเมืองโกสัมพี. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุชาวเมืองโกสัมพีทั้งหลาย เป็นผู้เกิดการทะเลาะ เกิดการบาดหมาง ถึงการวิวาทกัน ทิ่มแทงกันและกันด้วยหอกคือปากอยู่. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น. Brahmanimantanikasutta พรหมนิมันตนิกสูตร Pucchā – brahmanimantanikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พรหมนิมันตนิกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Māratajjaniyasutta มารตัชชนียสูตร Pucchā – māratajjanīyasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มารตัชชนียสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส? Vissajjanā – sakkesu bhante susumāragire bhesakaḷāvane migadāye āyasmatā mahāmoggallānena māraṃ pāpimantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māro bhante pāpimā āyasmato mahāmoggallānassa kucchigato hoti koṭṭhamanupaviṭṭho. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวที่เขาชื่อสุสุมารคิระ ในป่าเภสกฬาวัน อันเป็นที่อยู่ของเนื้อ ในสักกชนบท ปรารภมารผู้มีบาป. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มารผู้มีบาปได้เข้าไปในท้อง เข้าไปในไส้ของท่านพระมหาโมคคัลลานะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น. Majjhimapaṇṇāsapāḷi มัชฌิมปัณณาสก์ปาฬิ Kandarakasutta กันทรกสูตร Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena kandarakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กันทรกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้แจ้ง... ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – campāyaṃ bhante gaggarāya pokkharaṇiyā tīre pessañca hatthārohaputtaṃ kandarakañca paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kandarako bhante paribbājako bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca vaṇṇaṃ abhāsi, pesso ca bhante hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา ใกล้เมืองจำปา ปรารภเปสสะบุตรนายควาญช้างและกันทรกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กันทรกปริพาชกได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรม. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น. Pucchā – evaṃ kho āvuso kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite kathaṃ bhagavā taṃ samanujānitvā dhammadesanārambhaṃ ārabhi, kathañca pesso hatthārohaputto bhagavato ca dhammadesanāya ca vaṇṇaṃ abhāsi, kathañca pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาแล้ว ทรงเริ่มแสดงธรรมอย่างไร? และเปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมอย่างไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างอย่างไร? Vissajjanā – evaṃ kho bhante kandarakena paribbājakena bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhippasannena vaṇṇe bhāsite ‘‘evametaṃ kandaraka evametaṃ kandaraka’’ evamādinā bhagavā taṃ samanujānitvā ‘‘santi hi kandaraka bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā’’ti evamādinā dhammadesanaṃ samārabhi. Atha kho bhante pesso hatthārohaputto ‘‘acchariyaṃ bhante abbhutaṃ bhante yāva supaññattā cime bhante bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti evamādinā bhagavato ca dhammadesanāya vaṇṇaṃ abhāsi, bhagavāpi bhante ‘‘gahanañhetaṃ pessa yadidaṃ manussā, uttānakañhetaṃ pessa yadidaṃ pasavo’’tiādinā pessassa hatthārohaputtassa ajjhāsayānurūpaṃ dhammakathaṃ desesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อกันทรกปริพาชกผู้เลื่อมใสยิ่ง ได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและพระภิกษุสงฆ์แล้ว พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาว่า ‘เป็นอย่างนั้น กันทรกะ เป็นอย่างนั้น กันทรกะ’ ดังนี้เป็นต้น แล้วทรงเริ่มแสดงธรรมว่า ‘กันทรกะ ภิกษุทั้งหลายในภิกษุสงฆ์นี้ เป็นพระอรหันต์ สิ้นอาสวะแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นสังโยชน์ที่จะนำไปสู่ภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ’ ดังนี้เป็นต้น. ลำดับนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เปสสะบุตรนายควาญช้างได้กล่าวสรรเสริญพระผู้มีพระภาคและการแสดงธรรมว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่เคยมีมาเลย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ดีแล้วหนอ เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความรำพัน เพื่อความดับไปแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน’ ดังนี้เป็นต้น. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคก็ได้ทรงแสดงธรรมกถาที่สมควรแก่อัธยาศัยของเปสสะบุตรนายควาญช้างว่า ‘เปสสะ มนุษย์นี้เป็นของลึกซึ้ง สัตว์ดิรัจฉานนี้เป็นของตื้น’ ดังนี้เป็นต้น. Pucchā – taṃ panāvuso dhammadesanaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa kīdiso ānisaṃso adhigato, kathañca bhagavā taṃ puggalacatukkadesanaṃ saṃkhittena bhāsitaṃ, bhikkhūnaṃ vitthārena vibhajitvā desesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมเทศนานั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์เช่นไร? และพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อแล้ว แก่ภิกษุทั้งหลายโดยพิสดารอย่างไร? Vissajjanā – taṃ kho pana bhante dhammaṃ sutvā pessassa hatthārohaputtassa dve ānisaṃsā adhigatā saṅghe ca pasādo satipaṭṭhānapariggahaṇūpāyo ca abhinavo. Bhagavā ca bhante taṃ puggalacatukkadesanaṃ bhikkhūhi yācito ‘‘katamo ca bhikkhave puggalo attaparitāpanānuyogamanuyutto’’tiādinā saṃkhittena bhāsitaṃ, vitthārena atthaṃ avibhattaṃ. Vitthārena vibhajitvā desesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อเปสสะบุตรนายควาญช้างได้ฟังพระธรรมนั้นแล้ว ได้บรรลุอานิสงส์ ๒ ประการ คือความเลื่อมใสในพระสงฆ์ และอุบายในการกำหนดสติปัฏฐานอันใหม่. และข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเมื่อภิกษุทั้งหลายทูลขอแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวกนั้น ที่ตรัสโดยย่อว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบการทรมานตนให้ลำบากคือใคร’ ดังนี้เป็นต้น ซึ่งยังมิได้จำแนกเนื้อความโดยพิสดาร ได้ทรงจำแนกโดยพิสดารแล้ว. Aṭṭhakanāgarasutta อัฏฐกนาครสูตร Pucchā – aṭṭhakanāgarasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัฏฐกนาครสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส? Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante veḷuvagāmake gahapatiṃ aṭṭhakanāgaraṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Dasamo bhante gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṃ ānandaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘atthi nu kho bhante ānanda tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo akkhāto, yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttañceva cittaṃ vimuccati, aparikkhiṇā ca āsavā parikkhayaṃ gacchanti, ananuppattañca anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ ท่านพระอานนทเถระ ผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่หมู่บ้านเวฬุวคาม เขตเมืองเวสาลี ปรารภทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะได้เข้าไปหาท่านพระอานนท์แล้วกล่าวคำนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระอานนท์ พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ทรงแสดงธรรมอย่างหนึ่งไว้หรือไม่ ที่ภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นก็หลุดพ้น อาสวะที่ยังไม่สิ้นก็สิ้นไป และอนุตตรโยคเกษมที่ยังไม่บรรลุก็บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น. Sekhasutta เสขสูตร Pucchā – sekhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เสขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครตรัส? Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ santhāgāre āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena kāpilavatthave sakye ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante kāpilavatthave sakye bahudevarattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘paṭibhātu taṃ ānanda kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ sekho pāṭipado, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṃ āyamissāmī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริก กล่าวที่ศาลาของเจ้าศากยะ ณ กรุงกบิลพัสดุ์ ในสักกชนบท ปรารภเจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงให้เห็น ชวนให้ตั้งมั่น ปลุกเร้าใจ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์ตลอดราตรีส่วนมาก แล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า ‘อานนท์ เธอจงแสดงเสขปฏิปทาแก่เจ้าศากยะชาวกรุงกบิลพัสดุ์เถิด หลังของเราเมื่อย เราจะเหยียดหลังนั้น’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น. Potaliyasutta โปตลิยสูตร Pucchā – potaliyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ โปตลิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame potaliyaṃ gahapatiṃ paṭikkhittasabbakammantaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Potaliyo bhante gahapati paṭikkhittasabbakammanto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamanto bhagavatā gahapativādena samudācariyamāno kupito anattamano bhagavantaṃ etadavoca ‘‘tayidaṃ bho gotama nacchannaṃ tayidaṃ nappatirūpaṃ, yaṃ maṃ tvaṃ gahapativādena samudācarasī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปชนบท ปรารภคฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีโปตลิยะผู้เลิกการงานทั้งปวงแล้ว ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค. เมื่อเข้าไปเฝ้าแล้ว ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสเรียกด้วยคำว่า ‘คฤหบดี’ จึงโกรธ ไม่พอใจ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านโคดม การที่ท่านเรียกข้าพเจ้าว่าคฤหบดีนั้น ไม่สมควร ไม่เหมาะสมเลย’. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสในเรื่องนั้น. Pucchā – kathañcāvuso bhagavā kāmānaṃ ādīnavaṃ vitthārena pakāsetvā ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ dassesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงโทษของกามโดยพิสดารแล้ว ทรงแสดงการตัดโวหารในอริยวินัยอย่างไร Vissajjanā – atha bhante bhagavā ariyassa vinaye vohārasamucchedāya aṭṭha dhamme vibhajitvā ‘‘seyyathāpi gahapati kukkuro jighacchādubbalyapareto goghātakasūnaṃ paccupaṭṭhito assa’’ evamādinā kāmesu ādīnavaṃ dassetvā pariyosāne tīhi vijjāhi ariyassa vinaye vohārasamucchedaṃ sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ vohārasamucchedaṃ vitthārena vibhajitvā desesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเพื่อการตัดโวหารในอริยวินัย ได้ทรงจำแนกธรรม ๘ ประการแล้ว ทรงแสดงโทษในกามด้วยประการฉะนี้ว่า "คฤหบดี สุนัขที่ถูกความหิวและความอ่อนเพลียครอบงำ พึงเข้าไปยืนอยู่ใกล้โรงฆ่าโค" เป็นต้น ในที่สุดได้ทรงจำแนกการตัดโวหารในอริยวินัย การตัดโวหารโดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ด้วยวิชชา ๓ โดยพิสดารแล้วแสดง Jīvakasutta ชีวกสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena jīvakasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ชีวกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante jīvakaṃ komārabhaccaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jīvako bhante komārabhacco bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kammanti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhanti, taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissa kataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭicca kamma’nti, kacci te bhante bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภหมอชีวกโกมารภัจจ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หมอชีวกโกมารภัจจ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า 'ชนทั้งหลายฆ่าสัตว์เจาะจงพระสมณโคดม พระสมณโคดมทรงทราบว่าเนื้อนั้นเขาฆ่าเจาะจงแล้ว จึงเสวย เพราะอาศัยกรรม' ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริง และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือเปล่า และไม่มีวาทะที่คล้อยตามวาทะที่ชอบด้วยธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่พึงถูกตำหนิมาถึงหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Upālisutta อุปาลิสูตร Pucchā – upālisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อุปาลิสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – nāḷandāyaṃ bhante upāliṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Upāli bhante gahapati bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘āgamā nukhvidha bhante dīghatapassī nigaṇṭho’’ti, evamādinā ca bhante upāli gahapati bhagavato paṭisandhāraṃ katvā attano ācariyassa nigaṇṭhassa nāṭaputtassa vādaṃ pakāsesi, vādaṃ vaṇṇesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่เมืองนาลันทา ปรารภคฤหบดีอุปาลิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นิครนถ์ทีฆตปัสสีมาถึงที่นี่แล้วหรือ" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิได้สนทนาปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ได้ประกาศวาทะของอาจารย์ของตนคือนิครนถ์นาฏบุตร ได้พรรณนาวาทะนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – atha kho āvuso bhagavā upāliṃ gahapatiṃ tasmiṃ vāde kathaṃ samanuyuñjī samanugāhī samanubhāsī, kathañcassa upāyaṃ dassetvā yathābhūtaṃ atthaṃ ñāpesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงซักไซร้ ทรงสอบสวน ทรงชี้แจงคฤหบดีอุปาลิในวาทะนั้นอย่างไร และทรงแสดงอุบายอย่างไร ทรงให้รู้เนื้อความตามความเป็นจริง Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā upāliṃ gahapatiṃ ‘‘sace kho tvaṃ gahapati sacce patiṭṭhāya manteyyāsi, siyā no ettha kathāsallāpo’’ti upāliṃ gahapatiṃ kathaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘taṃ kiṃmaññasi gahapati, idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhito bāñhagilāno sītodakaparikkhitto uṇhodakapaṭisevī, so sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyyā’’ti evamādinā bhante bhagavā cattāro upāye dassetvā upāliṃ gahapatiṃ yathābhūtamatthaṃ ñāpesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงตั้งการสนทนากับคฤหบดีอุปาลิว่า "คฤหบดี ถ้าท่านตั้งอยู่ในสัจจะแล้วพึงกล่าว เราพึงมีการสนทนากันในเรื่องนี้" แล้วทรงแสดงอุบาย ๔ ประการแก่คฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน นิครนถ์ในโลกนี้เป็นผู้มีอาพาธ มีทุกข์ มีโรคหนัก ถูกน้ำเย็นห้ามไว้ ใช้น้ำร้อน เขาไม่ได้น้ำเย็นแล้วพึงทำกาละ" ทรงให้คฤหบดีอุปาลิรู้เนื้อความตามความเป็นจริง Pucchā – evaṃ kho āvuso upāli gahapati bhagavatā saññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañca bhagavā taṃ puna anusāsitvā uttari vinesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกอย่างไร ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไป Vissajjanā – ‘‘purimenevāhaṃ bhante opammena bhagavato attamano abhiraddho, apicāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo, evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissa’’nti, evamādinā bhante upāli gahapati bhagavatā viññāpito imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāraṃ akāsi. Tattha bhagavā ca bhante ‘‘anuviccakāraṃ kho gahapati karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti evamādinā puna anusāsitvā uttari yāva dhammacakkhupaṭilābhā vinesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คฤหบดีอุปาลิผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงอย่างนี้ เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ยินดีและเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคด้วยอุปมาแต่แรกแล้ว แต่ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังปฏิภาณปัญหาอันวิจิตรของพระผู้มีพระภาคเหล่านี้ ข้าพระองค์จึงสำคัญว่าควรจะทำพระผู้มีพระภาคให้เป็นปฏิปักษ์" ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุศาสน์เขาอีกด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านจงทำกรรมที่พิจารณาแล้วเถิด การพิจารณาแล้วจึงทำย่อมดีงามแก่คนผู้มีชื่อเสียงเช่นท่าน" ทรงแนะนำยิ่งขึ้นไปจนกระทั่งได้ดวงตาเห็นธรรม Pucchā – kathañcāvuso nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā āvīmaṃsanā ca upālissa gahapatissa paccuttarā kathā ca ahosi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิ และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิได้มีแล้วอย่างไร Vissajjanā – ‘‘ummattosi tvaṃ gahapati dattosi tvaṃ gahapatī’’ti evamādinā bhante nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upālissa gahapatissa nivesanaṃ gantvā vīmaṃsā ca ‘‘bhaddikā bhante āvaṭṭanīmāyā kalyāṇī bhante āvaṭṭanīmāyāti’’ evamādinā upālissa gahapatissa paccuttarakathā ca ahosi. คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การสอบสวนของนิครนถ์นาฏบุตรที่ไปยังเรือนของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "คฤหบดี ท่านเป็นบ้าแล้ว คฤหบดี ท่านถูกหลอกแล้ว" และคำตอบของคฤหบดีอุปาลิด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมาดีแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มายาที่ชักนำมางดงามแล้ว" ได้มีแล้ว Dhīrassa vigatamohassa, Pabhinnakhīlassa vijitavijayassa; Anīghassa susamacittassa, Vuddhasīlassa sādhupaññassa; Vesamantarassa vimalassa, Bhagavato tassa sāvakohamasmiṃ. ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้มีปัญญา ผู้ปราศจากโมหะ ผู้มีกิเลสอันทำลายแล้ว ผู้มีชัยชนะอันชนะแล้ว ผู้ไม่มีความคับแค้น ผู้มีจิตสงบดีแล้ว ผู้มีศีลอันเจริญแล้ว ผู้มีปัญญาดี ผู้มีจิตกว้างขวาง ผู้ปราศจากมลทิน Akathaṃ kathissa tusitassa, Vantalokāmisassa muditassa; Katasamaṇassa manujassa, Antimasārīrassa narassa. ของนรชนผู้ไม่มีความสงสัย ผู้ยินดีแล้ว ผู้คายอามิสในโลกแล้ว ผู้เบิกบาน ผู้ทำสมณธรรมแล้ว ผู้มีร่างกายเป็นที่สุด Anopamassa virajassa, Bhagavato tassa sāvako hamasmi – ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ไม่มีอุปมา ผู้ปราศจากธุลี Taṇhacchidassa buddhassa, Vītadhūmassa anupalittassa. Āhuneyyassa yakkhassa, Uttamapuggalassa atulassa; Mahato yasaggapattassa, Bhagavato tassa sāvako hamasmi – ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ตัดตัณหาได้แล้ว ผู้เป็นพระพุทธเจ้า ผู้ปราศจากควัน (กิเลสเครื่องเศร้าหมอง) ผู้ไม่ติดข้อง ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ประเสริฐ ผู้เป็นบุคคลสูงสุด ผู้ไม่มีใครเปรียบ ผู้บรรลุยอดแห่งยศอันยิ่งใหญ่ Kukkuravatikasutta กุกกุรวติกสูตร Pucchā – kukkuravatikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ กุกกุรวติกสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – koliyesu bhante haliddavasane nāma koliyānaṃ nigame puṇṇañca koliyaputtaṃ govatikaṃ acelañca seniyaṃ kukkuravatikaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Puṇṇo bhante koliya putto govatiko bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante acelo seniyo kukkuravatiko dukkarakārako chamānikkhittaṃ bhojanaṃ bhuñjati, tassa taṃ kukkuravataṃ dīgharattaṃ samattaṃ samādinnaṃ, tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่นิคมของชาวโกลิยะชื่อหัลลิดทวสนะ ในหมู่ชาวโกลิยะ ปรารภปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร และเสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปุณณะโกลิยบุตรผู้ประพฤติโควัตร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เสนียะชีเปลือยผู้ประพฤติสุนัขวัตรนี้ เป็นผู้ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ย่อมบริโภคอาหารที่ตกอยู่บนพื้นดิน สุนัขวัตรนั้นเขาประพฤติมานานแล้ว สำเร็จแล้ว สมาทานแล้ว คติของเขาเป็นอย่างไร สัมปรายภพของเขาเป็นอย่างไร" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Abhayarājakumārasutta อภัยราชกุมารสูตร Pucchā – tenāvuso jānatā…pe… sammāsambuddhena abhayarājakumārasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อภัยราชกุมารสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงรู้แจ้ง... ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe me bhante abhayaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Abhayo bhante rājakumāro bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘bhāseyya nu kho bhante tathāgato taṃ vācaṃ, yā sā vācā paresaṃ appiyā amanāpā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอภัยราชกุมาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อภัยราชกุมารเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระตถาคตพึงตรัสพระวาจาใด ที่เป็นพระวาจาไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจของผู้อื่นหรือ" ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Bahuvedanīyasutta พหุเวทนียสูตร Pucchā – bahuvedanīyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พหุเวทนียสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantañca udāyiṃ pañcakaṅgañca thapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ udāyiṃ upasaṅkamitvā vedanaṃ pucchi, āyasmā bhante udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca ‘‘tisso kho thapati vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā’’ti. Evaṃ vutte bhante pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca ‘‘na kho bhante udāyi tisso vedanā vuttā bhagavatā, dve vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā, yāyaṃ bhante adukkhamasukhā vedanā, santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’’ti. Neva asakkhi kho bhante āyasmā udāyī pañcakaṅgaṃ thapatiṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ udāyiṃ saññāpetuṃ. Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ, atha kho bhante āyasmā ānando yāvatako ahosi āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอุทายีและช่างไม้ปัญจกังคะ พระเจ้าข้า ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าไปหาท่านพระอุทายีแล้วสอบถามเรื่องเวทนา พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีได้กล่าวกับช่างไม้ปัญจกังคะว่า “ช่างไม้ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา” พระเจ้าข้า เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอุทายีว่า “ท่านอุทายีผู้เจริญ เวทนา ๓ อย่างนี้แล พระผู้มีพระภาคไม่ได้ตรัสไว้ พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนาไว้ ๒ อย่าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา พระเจ้าข้า อทุกขมสุขเวทนาใด พระผู้มีพระภาคตรัสเวทนานั้นว่าเป็นสุขอย่างประณีต” พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีไม่สามารถทำให้ช่างไม้ปัญจกังคะเข้าใจได้ และช่างไม้ปัญจกังคะก็ไม่สามารถทำให้ท่านพระอุทายีเข้าใจได้ พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้ยินการสนทนานี้ของท่านพระอุทายีกับช่างไม้ปัญจกังคะ จากนั้น พระเจ้าข้า ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลเรื่องการสนทนาทั้งหมดที่ท่านพระอุทายีสนทนากับช่างไม้ปัญจกังคะนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Apaṇṇakasutta อปัณณกสูตร Pucchā – apaṇṇakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อปัณณกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – kosalesu bhante sālāyaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāme sāleyyake brāhmaṇagahapatike ārabbha bhāsitaṃ. Sambahulā bhante aññatitthiyā sāleyyakānaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ attano attano micchādiṭṭhiyo paṭiggaṇhāpesuṃ uggaṇhāpesuṃ. Te pana bhante sāleyyakā brāhmaṇagahapatikā ekadiṭṭhiyampi patiṭṭhātuṃ na sakkhiṃsu. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ในแคว้นโกศล ที่หมู่บ้านพราหมณ์ของชาวโกศลชื่อสาลา ปรารภพราหมณ์คฤหบดีชาวสาลา พระเจ้าข้า เดียรถีย์จำนวนมากได้ให้พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นรับและยึดถือมิจฉาทิฏฐิของตนๆ พระเจ้าข้า พราหมณ์คฤหบดีชาวสาลาเหล่านั้นไม่สามารถตั้งมั่นอยู่ในทิฏฐิเดียวได้ พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Pucchā – tatra āvuso bhagavatā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca kathaṃ vibhajitvā pakāsito. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นอย่างไร Vissajjanā – tatra bhante bhagavatā ‘‘santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā paṭhamaṃ micchāvādo ca sammāvādo ca vibhajitvā pakāsito. คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและประกาศมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะในเบื้องต้นด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์บางพวกมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น Pucchā – tattha āvuso bhagavatā micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo kathaṃ vicāretvā pakāsito. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีอย่างไร Vissajjanā – tattha bhante bhagavatā ‘‘tatra gahapatayo yete samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti evamādinā bhante micchāvādīnañca doso sammāvādīnañca guṇo bhagavatā vicāretvā pakāsito. คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงพิจารณาและประกาศโทษของมิจฉาวาทีและคุณของสัมมาวาทีด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี’” เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนอย่างไร Vissajjanā – tatra gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā viññuno purisapuggalassa paṭisañcikkhaṇā pakāsitā. คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงประกาศการพิจารณาของวิญญูชนด้วยประการฉะนี้ว่า “คฤหบดีทั้งหลาย วิญญูชนย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า” เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso bhagavatā aññesupi micchāvādasammāvādesu apaṇṇakapaṭipadā vicāretvā pakāsitā, taṃ saṅkhepato kathesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพิจารณาและประกาศอปัณณกปฏิปทาในมิจฉาวาทะและสัมมาวาทะอื่นๆ อย่างไร ขอท่านจงกล่าวโดยย่อ Vissajjanā – yatheva bhante paṭhame vāde, evameva kho bhante akiriyavādādīsu catūsu ca micchāvādesu dosaṃ kiriyavādādīsu ca catūsu sammāvādesu guṇaṃ, tattha ca viññuno purisassa paṭisañcikkhaṇākāraṃ dassetvā bhagavatā apaṇṇakapaṭipadā pakāsitā. คำเฉลย – พระเจ้าข้า เหมือนในวาทะแรกนั่นแล พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงโทษในมิจฉาวาทะ ๔ อย่าง มีอักกิริยวาทะเป็นต้น และคุณในสัมมาวาทะ ๔ อย่าง มีกิริยวาทะเป็นต้น และทรงแสดงอาการพิจารณาของวิญญูชนในวาทะเหล่านั้น แล้วทรงประกาศอปัณณกปฏิปทา Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตร Pucchā – ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อัมพลาฏฐิการาหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระราหุล Mahārāhulovādasutta มหาราหุโลวาทสูตร Pucchā – mahārāhulovādasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาราหุโลวาทสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ rāhulaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante rāhulo bhagavato ceva attano ca attabhāvasampattiṃ nissāya gehassitaṃ chandarāgaṃ uppādesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระราหุล พระเจ้าข้า ท่านพระราหุลอาศัยความสมบูรณ์แห่งอัตภาพของพระผู้มีพระภาคและของตน ได้ยังฉันทราคะที่อาศัยเรือนให้เกิดขึ้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Cūḷamālukyasutta จูฬมาลุงกยสูตร Pucchā – cūḷamālukyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬมาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ mālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante mālukyaputto attano pavivittassa rahogatassa paṭisallīnassa cetaso parivitakkaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระมาลุงกยบุตร พระเจ้าข้า ท่านพระมาลุงกยบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคถึงความคิดรำพึงในใจของตนที่หลีกเร้นอยู่ ณ ที่ลับ สงัด พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Mahāmālukyasutta มหามาลุงกยสูตร Pucchā – mahāmālukyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ มหามาลุงกยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – tasmiṃyeva bhante sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ mahāmālukyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถีนั้นเอง ปรารภท่านพระมหามาลุงกยบุตร Bhaddālisutta ภัททาลิสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena bhaddālisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ภัททาลิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ bhaddāliṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante bhaddāli bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระภัททาลิ พระเจ้าข้า เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ท่านพระภัททาลิได้แสดงความไม่กระตือรือร้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรื่องนี้ปรารภเหตุนั้น Accayo maṃ bhante accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ, tassa me bhante bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāya – พระเจ้าข้า โทษได้ครอบงำข้าพระองค์แล้ว เหมือนคนเขลา เหมือนคนหลง เหมือนคนไม่ฉลาด ที่ข้าพระองค์แสดงความไม่กระตือรือร้น เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบท และภิกษุสงฆ์กำลังสมาทานสิกขาอยู่ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงรับทราบโทษนั้นของข้าพระองค์โดยความเป็นโทษ เพื่อการสำรวมต่อไปในภายหน้า Pucchā – atha kho āvuso āyasmā bhaddāli bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā taṃ vibhajitvā byākāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาอะไรแด่พระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและพยากรณ์ปัญหานั้นอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena midhekaccaṃ bhikkhuṃ pasayu pasayu kāraṇaṃ karontī’’ti evamādinā bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘idha bhaddāli ekacco bhikkhu abhiṇhāpattiko hoti, āpattibahulo’’ evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā byākāsi. คำเฉลย – พระเจ้าข้า จากนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้ว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ภิกษุบางรูปถูกตำหนิ ถูกตำหนิอยู่” เป็นต้น และพระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกและพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิด้วยประการฉะนี้ว่า “ภัททาลิ ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีอาบัติเนืองนิตย์ มีอาบัติมาก” เป็นต้น Pucchā – tadāpi kho āvuso āyasmā bhaddāli punapi bhagavantaṃ kīdisaṃ pañhaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā tampi vibhajitvā byākāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาเช่นไรกับพระผู้มีพระภาคอีก และพระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาข้อนั้นพยากรณ์แก่ท่านอย่างไร Vissajjanā – tadāpi bhante āyasmā bhaddāli ‘‘ko nu kho bhante hetu, ko paccayo, yena pubbe appatarāni ceva sikkhāpadāni ahesuṃ, bahutarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahiṃsu. Ko pana bhante hetu, ko paccayo yena etarahi bahutarāni ceva sikkhāpadāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti bhagavantaṃ punapi pañhaṃ apucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘evametaṃ bhaddāli hoti, sattesu hāyamānesu saddhamme antaradhāyamāne bahutarāni honti appatarā ca bhikkhū aññāya saṇḍahantī’’ti, evamādinā āyasmato bhaddālissa vibhajitvā vibhajitvā byākatā. คำเฉลย – พระเจ้าข้า ในครั้งนั้น ท่านพระภัททาลิได้ทูลถามปัญหาแด่พระผู้มีพระภาคอีกว่า “พระเจ้าข้า อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้เมื่อก่อนสิกขาบทมีน้อย แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีมาก ส่วนอะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้ในปัจจุบันนี้สิกขาบทมีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ทรงจำแนกปัญหาพยากรณ์แก่ท่านพระภัททาลิโดยทำนองนี้ว่า “ภัททาลิ เรื่องนี้เป็นอย่างนี้ เมื่อสัตว์ทั้งหลายเสื่อมลง และพระสัทธรรมอันตรธานไป สิกขาบทก็มีมาก แต่ภิกษุตั้งมั่นอยู่ในอรหัตผลมีน้อย” ดังนี้เป็นต้น Laṭukikopamasutta ลฏุกิกูปมสูตร Pucchā – laṭukikopamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็ลฏุกิกูปมสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigame āyasmantaṃ udāyiṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante udāyī bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘idha mayhaṃ bhante rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’ti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวอังคุตตราปะ ชื่ออาปณะ ในแคว้นอังคุตตราปะ ปรารภท่านพระอุทายี พระเจ้าข้า ท่านพระอุทายีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลว่า “พระเจ้าข้า ในที่นี้ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้มีความรำพึงในใจอย่างนี้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดทุกขธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำสุขธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้กำจัดอกุศลธรรมเป็นอันมากแก่พวกเราหนอ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำกุศลธรรมเป็นอันมากมาให้แก่พวกเราหนอ’” พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – atha kho āvuso bhagavā kīdisī upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมาเช่นไรแล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย Vissajjanā – atha kho bhante bhagavā laṭukikopamaṃ hatthināgopamaṃ daliddapurisopamaṃ gahapatikopamanti catasso upamāyo dassetvā bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๔ อย่าง คือ อุปมาด้วยนกกระทา อุปมาด้วยพญาช้าง อุปมาด้วยบุรุษเข็ญใจ และอุปมาด้วยคฤหบดี แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลาย Pucchā – evañcāvuso bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā kathaṃ uttari dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาต่อไปอย่างไร Vissajjanā – evaṃ kho bhante bhagavā catūhi upamāhi bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā ‘‘cattāro me udāyi puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ’’nti evamādinā uttari bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ pavaḍḍhesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยอุปมา ๔ อย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายต่อไปโดยทำนองนี้ว่า “อุทายี บุคคล ๔ จำพวกนี้มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก” ดังนี้เป็นต้น Cātumasutta จาตุมาสูตร Pucchā – cātumasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็จาตุมาสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – cātumāyaṃ bhante āyasmantānaṃ sāriputtamoggalānattherānaṃ saddhivihārike adhunā pabbajite sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Sāriputtamoggallānappamukhāni bhante pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṃ anuppattāni honti bhagavantaṃ dassanāya, te ca āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā ahesuṃ. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่จาตุมา ปรารภภิกษุจำนวนมากผู้บวชใหม่ ซึ่งเป็นสัทธิวิหาริกของพระเถระทั้งหลายคือท่านพระสารีบุตรและท่านพระโมคคัลลานะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประธาน ได้มาถึงจาตุมาเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาค ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นได้สนทนาปราศรัยกับภิกษุเจ้าถิ่น จัดแจงเสนาสนะ เก็บอัฐบริขาร ส่งเสียงดังอื้ออึง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavā bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นอย่างไร Vissajjanā – cattārimāni bhikkhave bhayāni udakorohante pātikaṅkhitabbānīti evamādinā bhante bhagavā tattha bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายในที่นั้นโดยทำนองนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ อย่างนี้ พึงหวังได้แก่ผู้ลงสู่แม่น้ำ” ดังนี้เป็นต้น Naḷakapānasutta นฬกปานสูตร Pucchā – naḷakapānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็นฬกปานสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – naḷakapāne bhante anuruddhattherappamukhe sambahule abhiññāte abhiññāte kulaputte ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นฬกปานะ ปรารภกุลบุตรผู้มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักจำนวนมาก มีพระเถระอนุรุทธะเป็นประธาน Goliyānisutta โคลิยานิสูตร Pucchā – goliyānisuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็โคลิยานิสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้ตรัส Vissajjanā – rājagahe bhante āyasmantaṃ goliyāniṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ. Āyasmā bhante goliyāni āraññiko padasamācāro saṅghamajjhe osaṭo hoti kenacideva karaṇīyena, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีคือท่านพระสารีบุตรเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภท่านพระโคลิยานิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระโคลิยานิเป็นพระอรัญญิก มีวัตรปฏิบัติเรียบร้อย ได้เข้ามาสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยกิจบางอย่าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีตรัสในเรื่องนั้น Kīṭāgirisutta กีฏาคิริสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena kīṭāgirisuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็กีฏาคิริสูตร พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kāsīsu bhante kīṭāgirismiṃ kāsīnaṃ nigame assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. Assajipunabbasukā bhante bhikkhū bhikkhūhi sahadhammikaṃ vuccamānā evamāhaṃsu ‘‘mayaṃ kho āvuso sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle, te mayaṃ sāyañceva bhuñjamānā pāto ca divā ca vikāle appābādhatañca sañjānāma appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañca, te mayaṃ kiṃ sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvissāma, sāyañceva mayaṃ bhuñjissāma pāto ca divā ca vikāle’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กีฏาคิริ ในนิคมของชาวกาสี ปรารภภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะเมื่อถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือนตามธรรม ได้กล่าวอย่างนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาล พวกเราฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลแล้ว ย่อมรู้สึกว่ามีอาพาธน้อย มีความเจ็บป่วยน้อย มีกายเบา มีกำลัง และอยู่ผาสุก พวกเราจะละประโยชน์ที่เห็นประจักษ์แล้วไปแสวงหาประโยชน์ที่ต้องรอเวลาทำไม พวกเราจะฉันอาหารทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้า ทั้งในเวลากลางวัน และในเวลาวิกาลต่อไป” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Tevijjavacchasutta เตวิชชวัจฉสูตร Pucchā – tevijjavacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็เตวิชชวัจฉสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘sutaṃ me bhante samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Ye te bhante evamāhaṃsu ‘‘samaṇo gotamo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti, carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti. Kacci te bhante bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงเวสาลี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ‘พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า “พระสมณโคดมทรงปฏิญาณว่าเป็นสัพพัญญู สัพพทัสสี ทรงปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่เหลือ และญาณทัสสนะย่อมปรากฏแก่พระองค์ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเสด็จไป ประทับยืน บรรทม หรือตื่นอยู่” ชนเหล่านั้นกล่าวตรงตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้หรือไม่ ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริงหรือ และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมหรือไม่ และไม่มีใครในบรรดาผู้ร่วมประพฤติธรรมจะติเตียนได้โดยชอบหรือ” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Aggivacchasutta อัคคิวัจฉสูตร Pucchā – aggivacchasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็อัคคิวัจฉสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vacchagottaṃ paribbājakaṃ bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bho gotama ‘sassato loko idameva saccaṃ moghamañña’nti evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti evamādikaṃ pañhaṃ apucchi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภวัจฉโคตรปริพาชก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหาโดยทำนองนี้ว่า “ท่านโคดมผู้เจริญ ท่านมีความเห็นอย่างนี้หรือว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Mahāvacchasutta มหาวัจฉสูตร Pucchā – mahāvacchasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็มหาวัจฉสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante vacchagottaṃyeva paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vacchagotto bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘dīgharattāhaṃ bhotā gotamena sahakathī, sādhu me bhavaṃ gotamo saṃkhittena kusalākusalaṃ desetū’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภวัจฉโคตรปริพาชกนั่นเอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าพระองค์ได้สนทนากับท่านพระโคดมมานานแล้ว ขอท่านพระโคดมโปรดแสดงกุศลและอกุศลโดยย่อแก่ข้าพระองค์เถิด” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso vacchagotto paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāraṃ akāsi, kathañcassa dhammābhisamayo ahosi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร และการตรัสรู้ธรรมของเขาเป็นอย่างไร. Vissajjanā – evaṃ vutte bhante vacchagotto paribbājako ‘‘sace hi bho gotama imaṃ dhammaṃ bhavaṃyeva gotamo ārādhako abhavissa, no ca kho bhikkhū ārādhakā abhavissaṃsu, evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgenā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. Yāva arahattañcassa dhammābhisamayo ahosi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว วัจฉโคตรปริพาชกเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ถ้าหากท่านพระโคดมผู้เจริญ ท่านพระโคดมเท่านั้นพึงเป็นผู้ยังธรรมนี้ให้สำเร็จ แต่ภิกษุทั้งหลายไม่พึงเป็นผู้ยังธรรมให้สำเร็จ พรหมจรรย์นี้ก็พึงไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น.” และการตรัสรู้ธรรมของเขาได้มีจนถึงความเป็นพระอรหันต์. Dīghanakhasutta ทีฆนขสูตร Pucchā – dīghanakhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ทีฆนขสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – rājagahe bhante dīghanakhaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Dīghanakho bhante paribbājako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ahañhi bho gotama evaṃvādī evaṃdiṭṭhi sabbaṃ me nakkhamatī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภทีฆนขปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ทีฆนขปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า สิ่งทั้งปวงไม่เป็นที่พอใจแก่ข้าพระองค์.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น. Pucchā – imasmiṃ ca panāvuso veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne kesaṃ puggalānaṃ visesādhigamo ahosi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ บุคคลเหล่าไหนได้มีการบรรลุคุณวิเศษ. Vissajjanā – imasmiñca pana bhante veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato sāriputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci, dīghanakhassa pana paribbājakassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi yaṃkiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อพระไวยากรณ์นี้กำลังตรัสอยู่ จิตของท่านพระสารีบุตรหลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น. ส่วนทีฆนขปริพาชก ในอาสนะนั้นเอง ได้เกิดดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี ปราศจากมลทินว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา.” Māgaṇḍiyasutta มาคัณฑิยสูตร Pucchā – māgaṇḍiyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ มาคัณฑิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame bhāradvāja gottassa brāhmaṇassa agyāgāre tiṇasanthārake māgaṇḍiyaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Māgaṇḍiyo bhante paribbājako bhagavantaṃ ‘‘bhūnahu samaṇo gotamo’’ti vadesi, tasmiṃ bhante vaṭṭhusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในแคว้นกุรุ ในนิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสทัมมะ ในโรงบูชาไฟของพราหมณ์โคตรภารทวาชะ บนที่ลาดด้วยหญ้า ปรารภมาคัณฑิยปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มาคัณฑิยปริพาชกได้กล่าวว่า “พระสมณโคดมเป็นผู้ทำลายความเจริญ” แก่พระผู้มีพระภาคเจ้า. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น. Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมอย่างไร. Vissajjanā – ‘‘cakkhuṃ kho māgaṇḍiya rūpārataṃ rūpasammuditaṃ, taṃ tathāgatassa dantaṃ guttaṃ rakkhitaṃ saṃvutaṃ, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ desetī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavā māgaṇḍiyassa paribbājakassa samanuyuñjitvā samanuyuñjitvā dhammaṃ desesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าในที่นั้น ได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงมาคัณฑิยปริพาชกแล้ว ซักไซ้ไล่เลียงแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ตาเป็นที่ยินดีในรูป เป็นที่ยินดีพร้อมในรูป ตาอันนั้นของตถาคตฝึกแล้ว คุ้มครองแล้ว รักษาแล้ว สำรวมแล้ว และทรงแสดงธรรมเพื่อความสำรวมตาอันนั้น.” Pucchā – evaṃ kho āvuso māgaṇḍiyena paribbājakena ‘‘nakiñci bho gotamā’’ti yathābhūtaṃ paṭissute kathaṃ bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองอย่างไร. Vissajjanā – evaṃ kho bhante māgaṇḍiyena paribbājakena nakiñci bhogotamāti yathābhūtaṃ paṭissute ‘‘ahaṃ kho pana māgaṇḍiya pubbe agāriyabhūto samāno pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṃ cakkhuviññeyyahi rūpehi iṭṭhehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasaṃhitehi rajanīyehī’’ti evamādinā bhagavā attanopi na kiñci kenacipi vattabbataṃ pakāsesi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อมาคัณฑิยปริพาชกได้รับรองตามความเป็นจริงแล้วว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ ไม่มีอะไรเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประกาศความเป็นผู้ไม่มีอะไรที่ใครๆ พึงกล่าวได้แม้แก่พระองค์เองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรมาคัณฑิยะ ก็เราเมื่อก่อนเป็นคฤหัสถ์อยู่ ได้บำเรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ ที่ประกอบพร้อมแล้ว บริบูรณ์แล้ว คือรูปที่พึงรู้ด้วยตา อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ น่ารักใคร่ ประกอบด้วยกาม เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด.” Pucchā – imasmiṃ sutte pariyosānapucchaṃ pucchissāmi imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno hutvā kīdisaṃ pasannākāramakāsi. คำถาม – ข้าพเจ้าจักถามปัญหาท้ายสุดในสูตรนี้. ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้แล้ว ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร. Vissajjanā – imaṃ ca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā māgaṇḍiyo paribbājako ‘abhikkantaṃ bho gotama abhikkantaṃ bho gotamā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็มาคัณฑิยปริพาชกฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้ทำอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ งดงามยิ่งนัก.” Sandakasutta สันทกสูตร Pucchā – sandakasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร. Vissajjanā – kosambiyaṃ bhante sandakaṃ paribbājakaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Sandako bhante paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘sādhuvata bhavantaṃyeva ānandaṃ paṭibhātu sake ācariya ke dhammikathā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกกล่าวที่กรุงโกสัมพี ปรารภสันทกปริพาชก. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า “ขอท่านพระอานนท์ผู้เจริญนั่นแหละจงแสดงธรรมกถาของอาจารย์ของท่าน.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น. Pucchā – kathañcāvuso tattha cattāro abrahmacariyavāsā āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และอพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร. Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃvipāko, natthi ayaṃloko, natthi paroloko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikāti คำตอบ – “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนมีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า การให้ไม่มี การบูชาไม่มี การเซ่นสรวงไม่มี ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มี บิดาไม่มี สัตว์โอปปาติกะไม่มี.” Evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāro abrahmacariyavāsā vicāretvā pakāsitā. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อพรหมจรรย์ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้น. Pucchā – kathañcāvuso tattha cattāri anassāsikāni brahmacariyāni āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena vicāretvā pakāsitāni. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และพรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่สบายใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นพระธรรมภัณฑาคาริกพิจารณาแล้วประกาศแล้วอย่างไร. Vissajjanā – idha sandaka ekacco satthā sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti ‘‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’’nti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena cattāri anassāsikāni brahmacariyāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พรหมจรรย์ที่ไม่เป็นที่เบาใจ ๔ อย่างในที่นั้น อันท่านพระอานนทเถระผู้เป็นธรรมภัณฑาคาริกจำแนกแล้วประกาศแล้วด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ อาจารย์บางคนเป็นสัพพัญญู เห็นสิ่งทั้งปวง ปฏิญาณญาณทัสสนะอันไม่มีส่วนเหลือว่า ‘เมื่อเราเดินอยู่ ยืนอยู่ หลับอยู่ ตื่นอยู่ ญาณทัสสนะย่อมปรากฏอยู่เป็นนิตย์’.” Pucchā – atha คำถาม – ก็เมื่อนั้น Kho āvuso sandako paribbājako āyasmantaṃ ānandattheraṃ kathaṃ pucchi, tathañcassāyasmānandatthero byākāsi. ดูกรท่านผู้มีอายุ สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระอย่างไร และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่เขาอย่างไร. Vissajjanā – atha kho bhante sandako paribbājako ‘‘so pana bho ānanda satthā kiṃvādī kiṃ akkhāyī’’ti evamādinā āyasmantaṃ ānandattheraṃ pucchi, āyasmā ca bhante ānandatthero ‘‘idha sandaka tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’ti evamādinā sandakassa paribbājakassa vibhajitvā vibhajitvā byākāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็เมื่อนั้น สันทกปริพาชกได้ถามท่านพระอานนทเถระด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ข้าแต่ท่านพระอานนท์ผู้เจริญ อาจารย์นั้นมีวาทะอย่างไร มีการกล่าวอย่างไร.” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ และท่านพระอานนทเถระได้พยากรณ์แก่สันทกปริพาชกจำแนกแล้ว จำแนกแล้ว ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรสันทกะ ในศาสนานี้ ตถาคตอุบัติขึ้นในโลก เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ.” Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการเลื่อมใสอย่างไร Vissajjanā – imañca bhante dhammadesanaṃ sutvā sandako paribbājako ‘‘acchariyaṃ bho ānanda, abbhutaṃ bho ānanda, na ca nāma sadhammokkaṃsanā bhavissati, na paradhammavambhanā, āyatane ca dhammadesanā, tāva bahukā ca niyyātāro paññāyissantī’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ สันทกปริพาชกได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้แสดงอาการเลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ว่า “น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ น่าอัศจรรย์ ท่านพระอานนท์ การยกย่องธรรมของตนก็ไม่มี การดูหมิ่นธรรมของผู้อื่นก็ไม่มี การแสดงธรรมก็เป็นไปตามเหตุ และผู้ที่นำออกไปก็ปรากฏมีจำนวนมาก” ดังนี้เป็นต้น Mahāsakuludāyīsutta มหาสกุลุทายิสูตร Pucchā – mahāsakuludāyisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมหาสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Sakuludāyī bhante paribbājako purimāni divasāni purimatarāni kotūhalasālāyaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yāvatako ahosi bhagavantañca cha ca satthāro ārabbha kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกในวันก่อนๆ ได้สนทนาปราศรัยกับสมณพราหมณ์เจ้าลัทธิต่างๆ ในศาลาที่ประชุม เรื่องพระผู้มีพระภาคและศาสดา ๖ ท่าน มีประมาณเท่าใด ได้กราบทูลเรื่องทั้งหมดนั้นแด่พระผู้มีพระภาค ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Samaṇamuṇḍikasutta สมณมุณฑิกสูตร Pucchā – samaṇamuṇḍikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระสมณมุณฑิกสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante uggāhamāna paribbājakaṃ samaṇamuṇḍikāputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Uggāhamāno bhante paribbājako samaṇamuṇḍikāputto pañcakaṅgaṃ tapatiṃ etadavoca ‘‘catūhi kho ahaṃ gahapati dhammehi samannāgataṃ purisapuggalaṃ paññapemi sampannakusalaṃ paramakusalaṃ uttamapattipattaṃ samaṇaṃ ayojjha’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกา ดูกรท่านผู้เจริญ อุคคาหมานปริพาชกบุตรของสมณมุณฑิกาได้กล่าวกับปัญจกังคถปติว่า “คฤหบดี เราบัญญัติบุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้ว่าเป็นสมณะผู้สมบูรณ์ด้วยกุศล เป็นผู้มีกุศลอย่างยิ่ง เป็นผู้บรรลุคุณอันสูงสุด เป็นผู้ไม่พ่ายแพ้” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Cūḷasakuludāyīsutta จูฬสกุลุทายิสูตร Pucchā – cūḷasakuludāyīsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระจูฬสกุลุทายิสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante sakuludāyiṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sakuludāyī bhante paribbājako bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadāhaṃ bhante imaṃ parisaṃ anupasaṅkanto homi, athāyaṃ parisā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathenti nisinnā hoti. Yadā ca kho ahaṃ bhante imaṃ parisaṃ upasaṅkamanto homi, athāyaṃ parisā mamaññeva mukhaṃ ullokentī nisinnā hoti ‘yaṃ no samaṇo udāyī dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’ti, yadā pana bhante bhagavā imaṃ parisaṃ upasaṅkanto hoti, athāhañceva ayañca parisā bhagavato mukhaṃ ullokentā nisinnā homa yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati, taṃ sossāmā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภสกุลุทายิปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ สกุลุทายิปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ยังไม่เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งสนทนาเรื่องเดรัจฉานกถาต่างๆ กันอยู่ แต่เมื่อข้าพระองค์เข้าไปหาบริษัทนี้ บริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าข้าพระองค์อยู่ว่า ‘สมณะอุทายีจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’ แต่เมื่อพระผู้มีพระภาคเข้าไปหาบริษัทนี้ ข้าพระองค์และบริษัทนี้ก็นั่งมองดูหน้าพระผู้มีพระภาคอยู่ว่า ‘พระผู้มีพระภาคจะแสดงธรรมอะไร เราจักฟังธรรมนั้น’” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Vekhanasasutta เวขณสสูตร Pucchā – vekhanasasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระเวขณสสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante vekhanasaṃ paribbājakaṃ ārabbha bhāsitaṃ, vekhanaso bhante paribbājako bhagavato santike udānaṃ udānesi ‘‘ayaṃ paramo vaṇṇo ayaṃ paramo vaṇṇo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภเวขณสปริพาชก ดูกรท่านผู้เจริญ เวขณสปริพาชกได้เปล่งอุทานในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า “ความงามนี้เป็นยอด ความงามนี้เป็นยอด” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Ghaṭikārasutta ฆฏิการสูตร Pucchā – ghaṭikārasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระฆฏิการสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kosalesu bhante ghaṭikārassa kumbhakārassa gharavatthupadese āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante tasmiṃ bhūmipadese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ca ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante hetu ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในแคว้นโกศล ณ บริเวณที่ตั้งบ้านของฆฏิการช่างหม้อ ปรารภท่านพระอานนท์ ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในภูมิภาคนั้น ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค พระตถาคตทั้งหลายไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Raṭṭhapālasutta รัฏฐปาลสูตร Pucchā – raṭṭhapālasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระรัฏฐปาลสูตรนี้ ใครตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kurūsu bhante rājānaṃ korabyaṃ ārabbha āyasmatā raṭṭhapālattherena bhāsitaṃ. Rājā bhante korabyo āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca ‘‘cattārimāni bho raṭṭhapāla pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anāgāriyaṃ pabbajantī’’ti evamādikaṃ vacanaṃ avoca, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในแคว้นกุรุ ปรารภพระเจ้าโกรัพยะ ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้าโกรัพยะได้ตรัสกับท่านพระรัฏฐปาลว่า “ดูกรท่านรัฏฐปาล ความเสื่อม ๔ ประการนี้แล ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบแล้ว ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต” ดังนี้เป็นต้น ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระกล่าวในเรื่องนั้น Pucchā – atha kho āvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร Vissajjanā – atha kho bhante āyasmā raṭṭhapālatthero ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja tvaṃ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro’’ti evamādinā paṭhamaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อแรกว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์เมื่อมีพระชนมายุประมาณ ๒๐ พรรษา หรือ ๒๕ พรรษา ทรงชำนาญในช้าง ทรงชำนาญในม้า ทรงชำนาญในรถ ทรงชำนาญในธนู ทรงชำนาญในดาบ มีกำลังขา มีกำลังแขน มีความสามารถพอที่จะเข้าสู่สงครามได้” ดังนี้เป็นต้น Pucchā – kathaṃ panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa dutiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, atthi te koci anusāyiko ābādho’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa dutiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สองแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์มีอาพาธที่เรื้อรังบ้างหรือไม่” ดังนี้เป็นต้น Pucchā – kathaṃ panāvuso āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa tatiyampi dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, yathā tvaṃ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṃ paratthāpi evamevāhaṃ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālo rañño korabyassa tatiyaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สามแก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ผู้เพียบพร้อมพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ ประการ เสวยสุขอยู่ในบัดนี้ พระองค์จักได้เสวยสุขด้วยกามคุณ ๕ ประการที่เพียบพร้อมพรั่งพร้อมอย่างนี้ในโลกหน้าด้วยหรือ” ดังนี้เป็นต้น Pucchā – catutthampi kho āvuso dhammuddesaṃ āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa kathaṃ vitthāretvā pakāsesi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะอย่างไร Vissajjanā – ‘‘taṃ kiṃ maññasi mahārāja, phītaṃ kuruṃ ajjhāvasasī’’ti evamādinā bhante āyasmā raṭṭhapālatthero rañño korabyassa catutthaṃ dhammuddesaṃ vitthāretvā pakāsesi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระรัฏฐปาลเถระได้ขยายแสดงธรรมอุทเทศข้อที่สี่แก่พระเจ้าโกรัพยะว่า “ดูกรบพิตรพระราชสมภาร พระองค์ทรงพระดำริอย่างไร พระองค์ประทับอยู่ในแคว้นกุรุอันมั่งคั่งหรือ” ดังนี้เป็นต้น Maghadevasutta มฆเทวสูตร Pucchā – maghadevasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสพระมฆเทวสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – mithilāyaṃ bhante maghadevaambavane āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bhagavā bhante aññatarasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ko nu kho bhante ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya, na akāraṇena tathāgatā sitaṃ pātukarontī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภท่านพระอานนท์ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ เมืองมิถิลา ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์ในที่แห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการแย้มพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค เพราะพระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์โดยไม่มีเหตุ” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Madhurasutta มธุรสสูตร Pucchā – madhurasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส ก็มธุรสสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว Vissajjanā – madhurāyaṃ bhante rājānaṃ mādhuraṃ avantiputtaṃ ārabbha āyasmatā mahākaccānattherena bhāsitaṃ, rājā bhante mādhuro avantiputto āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca ‘‘brahmaṇā bho kaccāna evamāhaṃsu brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādāti. Idha bhavaṃ kaccāno kimakkhāyī’’ti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านพระมหากัจจานเถระกล่าวในเมืองมธุรา ปรารภพระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ดูกรท่านผู้เจริญ พระเจ้ามาธุระ อวันติบุตร ได้ตรัสกับท่านพระมหากัจจานะว่า “ท่านกัจจานะผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า วรรณะพราหมณ์เท่านั้นประเสริฐที่สุด วรรณะอื่นเลวทราม วรรณะพราหมณ์เท่านั้นขาว วรรณะอื่นดำ พราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่มิใช่พราหมณ์ไม่บริสุทธิ์ พราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรของพรหม เป็นโอรสเกิดจากปากของพรหม เกิดจากพรหม พรหมสร้างขึ้น เป็นทายาทของพรหม ในเรื่องนี้ ท่านกัจจานะผู้เจริญ กล่าวอย่างไร” ดูกรท่านผู้เจริญ กล่าวในเรื่องนั้น Bodhirājakumārasutta โพธิราชกุมารสูตร Pucchā – bodhirājakumārasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปัญหา – ดูกรอาวุโส โพธิราชกุมารสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – bhaggesu bhante susumāragire bodhiṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Bodhi bhante rājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘mayaṃ kho bhante evaṃ hoti. Na kho sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ, dukkhena kho sukhaṃ adhigantabba’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภโพธิราชกุมาร ในแคว้นภัคคะ ที่สุสุมารคีรี ดูกรท่านผู้เจริญ โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มีความเห็นอย่างนี้ว่า สุขไม่พึงบรรลุได้ด้วยสุข แต่สุขพึงบรรลุได้ด้วยทุกข์” ดูกรท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso bodhi rājakumāro bhagavantaṃ kathaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์แก่พระองค์อย่างไร Vissajjanā – evaṃ vutte bhante bodhirājakumāro bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kīva cirena nu kho bhante bhikkhu tathāgataṃ vināyakaṃ labhamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘tena hi rājakumāra taṃyevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsī’’ti, evamādinā vibhajitvā byākāsi. วิสัชนา – ดูกรท่านผู้เจริญ เมื่อกราบทูลอย่างนี้แล้ว โพธิราชกุมารได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ได้พระตถาคตเป็นผู้นำ จะพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการนั้น ในปัจจุบัน พึงอยู่ได้นานเท่าไร” ดูกรท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ราชกุมาร ถ้าอย่างนั้น เราจะถามท่านกลับในเรื่องนี้ ท่านเห็นสมควรอย่างไร ก็พึงพยากรณ์อย่างนั้น” และได้ทรงจำแนกพยากรณ์ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi. ปัญหา – ดูกรอาวุโส เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว โพธิราชกุมารเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā bodhirājakumāro ‘‘aho buddho aho dhammo aho dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma sāyamanusiṭṭho, pāto visesaṃ adhigamissati, pātamanusiṭṭho sāyaṃ visesaṃ adhigamissatī’’ti evamādinā imissaṃ dhammadesanāyaṃ pasanno pasannākāramakāsi. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ เมื่อโพธิราชกุมารได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้เลื่อมใสแสดงอาการแห่งความเลื่อมใสในพระธรรมเทศนานี้ว่า 'น่าอัศจรรย์จริงพระพุทธเจ้า น่าอัศจรรย์จริงพระธรรม น่าอัศจรรย์จริงความที่พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสดีแล้ว ด้วยว่าผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเย็น ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเช้า ผู้ที่ได้รับการพร่ำสอนในเวลาเช้า ย่อมจะบรรลุคุณวิเศษในเวลาเย็น' ดังนี้เป็นต้น Aṅgulimālasutta อังคุลิมาลสูตร Pucchā – aṅgulimālasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ อังคุลิมาลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ aṅgulimālattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Āyasmā bhante aṅgulimālatthero bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idhāhaṃ bhante pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃ, addasaṃ kho ahaṃ bhante sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno aññataraṃ itthiṃ mūḷhagabbhaṃ vighātagabbhaṃ disvāna mayhaṃ etadahosi ‘‘kilissanti vata bho sattā, kilissanti vata bho sattā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุ ในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ พระอังคุลิมาลเถระผู้มีอายุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเวลาเช้า ข้าพระองค์นุ่งสบงแล้วถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์กำลังเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในกรุงสาวัตถี ได้เห็นหญิงคนหนึ่งมีครรภ์หลง (คลอดไม่ออก) มีครรภ์ลำบาก ครั้นเห็นแล้วข้าพระองค์ได้มีความคิดว่า 'สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ สัตว์ทั้งหลายย่อมลำบากหนอ' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Piyajātikasutta ปิยชาติกสูตร Pucchā – piyajātikasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ปิยชาติกสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ gahapatiṃ ārabbha bhāsitaṃ, sāvatthiyaṃ bhante aññatarassa gahapatissa ekaputtako piyo manāpo kālaṅkato hoti, tassa kālaṃ kiriyāya neva kammantā paṭibhanti, na bhattaṃ paṭibhāti, so āḷāhanaṃ gantvā kandati ‘‘kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtakā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถี ท่านผู้เจริญ บุตรชายคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจของคฤหบดีคนหนึ่งในกรุงสาวัตถีได้ทำกาละ (ตาย) แล้ว เพราะการทำกาละของบุตรนั้น การงานทั้งหลายก็ไม่ปรากฏแก่เขา แม้ภัตตาหารก็ไม่ปรากฏแก่เขา เขาไปสู่ป่าช้าแล้วคร่ำครวญว่า 'ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน ลูกชายคนเดียวของพ่ออยู่ไหน' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Bāhitikasutta พาหิติกสูตร Pucchā – bāhitika suttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พาหิติกสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ใครเป็นผู้กล่าว? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ. Rājā bhante pasenadi kosalo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhante ānanda sobhagavā tathārūpaṃ kāyasamācāraṃ samācareyya, yvassa kāyasamācāro opārambho samaṇehi brāhmaṇehī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ พระอานนท์เถระผู้มีอายุผู้เป็นพระธรรมภัณฑารักษ์ เป็นผู้กล่าวในกรุงสาวัตถี ปรารภพระเจ้าปเสนทิโกศล ท่านผู้เจริญ พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ตรัสกับพระอานนท์ผู้มีอายุว่า 'ข้าแต่ท่านอานนท์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นพึงทรงประพฤติกายสมาจารเช่นนั้นหรือ ซึ่งเป็นกายสมาจารที่สมณะและพราหมณ์ทั้งหลายพึงตำหนิได้' ดังนี้ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Dhammacetiyasutta ธัมมเจติยสูตร Pucchā – dhammacetiyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ธัมมเจติยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร? Vissajjanā – sakkesu bhante medāḷupe nāma sakyānaṃ nigame raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในนิคมของพวกศากยะชื่อเมทาลุปะ ในแคว้นสักกะ Kaṇṇakatthalasutta กัณณกัตถลสูตร Pucchā – kaṇṇakatthalasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ กัณณกัตถลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ตรัสกับใคร? Vissajjanā – uruññāyaṃ bhante kaṇṇakatthale migadāye raññā pasenadinā kosalena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ในมฤคทายวันชื่อกัณณกัตถละ ใกล้เมืองอุรุญญา Brahmāyusutta พรหมมายุสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena brahmāyusuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ พรหมมายุสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – videhesu bhante mithilāyaṃ maghadevaambavane brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Brahmāyu bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā aṭṭhapañhāni pucchi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย — ท่านผู้เจริญ ตรัสปรารภพราหมณ์ชื่อพรหมมายุ ในสวนมะม่วงมฆเทวะ ใกล้เมืองมิถิลา ในแคว้นวิเทหะ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อพรหมมายุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้ทูลถามปัญหา ๘ ข้อ ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – tattha āvuso uttaro māṇavo kathaṃ bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. คำถาม — ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้บอกแก่พรหมมายุพราหมณ์ผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า พระผู้มีพระภาคทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการอย่างไร? Vissajjanā – tattha bhante uttaro māṇavo ‘‘suppatiṭṭhitapādo kho pana so bhavaṃ gotamo, idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavatī’’ti evamādinā bhagavato dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgatataṃ attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น อุตตรมาณพได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตนว่า 'พระโคดมผู้เจริญนั้นมีพระบาทประดิษฐานดีแล้ว ข้อนี้ก็เป็นมหาปุริสลักษณะของพระโคดมผู้เป็นมหาบุรุษนั้น' ดังนี้เป็นต้น โดยที่พระผู้มีพระภาคประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนินเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato gamanakāle paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pāduddharaṇādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จดำเนิน คือการยกพระบาทขวาขึ้นก่อนเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือนเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato antaragharaṃ pavisanakāle na kāyassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสด็จเข้าไปในเรือน คือการไม่ยกพระกายขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา — ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหารเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhojanakāle pattodakādikaṃ paṭiggahaṇādikāle na pattassa unnamanādikaṃ bhagavato pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา — ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยภัตตาหาร คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้วเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato bhuttāvikāle pattodanādikaṃ paṭiggaṇhādikāle na pattassa unnamanādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาเสวยเสร็จแล้ว คือในเวลาทรงรับน้ำล้างบาตรเป็นต้น และการไม่ทรงยกบาตรขึ้นเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – aparampi āvuso uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇe ca ārāmagatakāle ca dhammadesanākāle ca sabbairiyāpathesu ca kīdisaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม ในเวลาทรงแสดงธรรม และในอิริยาบถทั้งปวงเป็นอย่างไรอีก จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Vissajjanā – aparampi bhante uttaro māṇavo bhagavato cīvaradhāraṇakāle ca ārāmagatakāle ca sabbesu ca iriyāpathesu na accukkaṭṭhādikaṃ pāsādikaṃ ākāraṃ disvā ca sallakkhetvā ca attano ācariyassa brahmāyussa brāhmaṇassa sampaṭivedesi. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อุตตระมาณพได้เห็นและสังเกตเห็นอาการอันน่าเลื่อมใสของพระผู้มีพระภาคในเวลาทรงครองจีวร ในเวลาเสด็จไปสู่อาราม และในอิริยาบถทั้งปวง คือการไม่ทรงยกพระกายขึ้นสูงเกินไปเป็นต้น จึงได้กราบทูลแก่พราหมณ์พรหมมายุผู้เป็นอาจารย์ของตน Pucchā – kathañcāvuso brahmāyu brahmaṇo bhagavantaṃ pucchi, kathañcassa bhagavā byākāsi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่เขาอย่างไร Vissajjanā – ‘‘kathaṃ kho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati vedagū. Tevijjo bho kathaṃ hoti, sottiyo kinti vuccati. Arahaṃ bho kathaṃ hoti, kathaṃ bhavati kevalī. Muni ca bho kathaṃ hoti, buddho kinti pavuccatī’’ti – evaṃ kho bhante brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi. Bhagavā bhante– วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ทูลถามปัญหาพระผู้มีพระภาคว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งเวทเป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ ผู้มีไตรวิชชาเป็นอย่างไร, ผู้มีโสตถิยะเรียกว่าอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระอรหันต์เป็นอย่างไร, ผู้ถึงซึ่งความบริบูรณ์เป็นอย่างไร. ท่านผู้เจริญ พระมุนีเป็นอย่างไร, พระพุทธเจ้าเรียกว่าอย่างไร’ ดังนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า– ‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati; Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni; Cittaṃ visuddhaṃ jānāti, muttaṃ rāgehi sabbaso; Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī; Pāragū sabbadhammānaṃ, buddho tādī pavuccatī’’ti – ‘ผู้ใดรู้ปุพเพนิวาส (ระลึกชาติได้), และเห็นสวรรค์และอบาย; อนึ่ง ผู้ใดบรรลุความสิ้นไปแห่งชาติ, เป็นมุนีผู้ถึงที่สุดแห่งอภิญญา; รู้จิตที่บริสุทธิ์, หลุดพ้นจากราคะทั้งปวง; มีชาติและมรณะอันละได้แล้ว, เป็นผู้บริบูรณ์แห่งพรหมจรรย์; เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง, ผู้นั้นเรียกว่าพระพุทธเจ้าผู้คงที่’ ดังนี้– Evaṃ kho bhante bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa vibhajitvā byākāsi. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบแก่พราหมณ์พรหมมายุโดยจำแนกอย่างนี้แล Pucchā – imañca panāvuso bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo bhagavati kīdisaṃ nipaccakāraṃ akāsi, kathañcassa bhagavā punapi anupubbiṃ dhammakathaṃ kathesi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้กระทำการนอบน้อมต่อพระผู้มีพระภาคอย่างไร และพระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่เขาอีกอย่างไร Vissajjanā – imañca pana bhante bhagavato byākaraṇaṃ sutvā brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti ‘‘brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo, brahmāyu ahaṃ bho gotama brāhmaṇo’’ti, evaṃ paramanipaccakāraṃ akāsi, bhagavā ca bhante dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi, evaṃ kho bhante brahmāyussa brāhmaṇassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระดำรัสตอบของพระผู้มีพระภาคนี้แล้ว ได้ลุกจากอาสนะ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง หมอบลงด้วยเศียรเกล้าที่พระบาทของพระผู้มีพระภาค จูบพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยปาก ลูบคลำด้วยมือ และกราบทูลชื่อว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์, ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ชื่อพรหมมายุพราหมณ์’ ดังนี้ ได้กระทำการนอบน้อมอย่างยิ่งอย่างนี้. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความต่ำทราม และความเศร้าหมองของกามทั้งหลาย และอานิสงส์ในการออกจากกาม. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงอนุปุพพิกถาแก่พราหมณ์พรหมมายุอย่างนี้แล Pucchā – imañca panāvuso dammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa kīdiso dhammābhisamayo ahosi. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีการบรรลุธรรมเป็นอย่างไร Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘‘yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ พราหมณ์พรหมมายุได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ได้มีธรรมจักษุอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน เกิดขึ้นแล้วในอาสนะนั้นเองว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ Selasutta เสลสูตร Pucchā – selasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – aṅguttarāpesu bhante āpaṇe nāma aṅguttarāpānaṃ nigameselaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Selo bhante brāhmaṇo sapariso bhagavantaṃ upasaṅkamitvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่นิคมชื่ออาปณะ ในอังคุตตราปะ ปรารภเสลพราหมณ์. ท่านผู้เจริญ เสลพราหมณ์พร้อมด้วยบริวาร ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้สรรเสริญพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาอันสมควรต่อหน้า. ท่านผู้เจริญ เสลสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล Paripuṇṇakāyo suruci, sujāto cārudassano; Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā, susukkadāṭhosi vīriyavā; Narassa hi sujātassa, ye bhavanti viyañcanā; Sabbe te tava kāyasmiṃ, mahāpurisalakkhaṇā. พระผู้มีพระภาคมีพระกายสมบูรณ์ มีพระฉวีวรรณผ่องใส มีพระรูปงามน่าดู มีพระฉวีวรรณดุจทอง มีพระทาฐะขาวสะอาด มีความเพียร. ลักษณะของมหาบุรุษทั้งหลายที่พึงมีแก่บุรุษผู้เกิดมาดี ย่อมมีอยู่ในพระกายของพระองค์ทั้งหมด Assalāyanasutta อัสสลายนสูตร Pucchā – assalāyanasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante assalāyanaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, assalāyano bhante māṇavo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. วิสัชนา – ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภอัสสลายนมาณพ. ท่านผู้เจริญ อัสสลายนมาณพพร้อมด้วยหมู่พราหมณ์จำนวนมาก ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า ‘วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะที่ประเสริฐ วรรณะอื่นเลวทราม. วรรณะพราหมณ์เท่านั้นเป็นวรรณะขาว วรรณะอื่นดำ. พวกพราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ไม่ใช่พวกที่ไม่ใช่พราหมณ์. พวกพราหมณ์เท่านั้นเป็นบุตรที่เกิดจากอกของพรหม เป็นผู้เกิดจากปากของพรหม เป็นผู้ที่พรหมสร้าง เป็นผู้ที่พรหมนิรมิต เป็นทายาทของพรหม’ พระโคดมผู้เจริญในเรื่องนี้ตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ อัสสลายนสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสในเรื่องนั้นแล Ghoṭamukhasutta โฆฏมุขสูตร Pucchā – ghoṭamukhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. ปุจฉา – ดูกรท่านผู้มีอายุ โฆฏมุขสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้กล่าว Vissajjanā – bārāṇasiyaṃ bhante khemiyambavane ghoṭamukhaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā udenena bhāsitaṃ. Ghoṭamukho bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ udenaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamamāno evamāha ‘‘ambho samaṇa natthi dhammiko paribbajo, evaṃ me ettha hoti, tañca kho bhavantarūpānaṃ vā adassanā, yo vā panettha dhammā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระเป็นผู้ตรัสที่ป่ามะม่วงชื่อเขมิยะ ใกล้เมืองพาราณสี ปรารภพราหมณ์ชื่อโฆฏมุข ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อโฆฏมุขเดินตามพระอุเทนเถระผู้กำลังจงกรมอยู่ ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะท่านสมณะ การบวชที่ชอบด้วยธรรมไม่มีเลย ความคิดของข้าพเจ้าในเรื่องนี้เป็นอย่างนี้ ทั้งนี้เพราะไม่เห็นท่านผู้เจริญทั้งหลาย หรือเพราะธรรมที่มีอยู่ในเรื่องนี้’ ท่านผู้เจริญ พระอุเทนเถระตรัสในเรื่องนั้น Caṅkīsutta จังกีสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena caṅkīsuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสจังกีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kosalesu bhante opāsāde nāma kosalānaṃ nigame kāpaṭikaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, kāpaṭiko bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘yadidaṃ bho gotama brāhmaṇānaṃ porāṇaṃ mantapadaṃ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchanti ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวโกศลชื่อโอปาสาทะ ในแคว้นโกศล ปรารภมาณพชื่อกาปฏิกะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อกาปฏิกะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม บทมนต์โบราณของพราหมณ์นี้ ที่สืบทอดกันมาด้วยการฟังตามกันมา ด้วยการอ้างตำรา และพราหมณ์ทั้งหลายก็ลงความเห็นโดยส่วนเดียวในเรื่องนั้นว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเป็นโมฆะ’ ในเรื่องนี้ ท่านพระโคดมจะตรัสว่าอย่างไร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Esukārīsutta เอสุกาลีสูตร Pucchā – esukārīsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสเอสุกาลีสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante esukāriṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, esukārī bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama catasso pāricariyā paññapenti, brāhmaṇassa pāricariyaṃ paññapenti, khattiyassa pāricariyaṃ paññapenti, vessassa pāricariyaṃ paññapenti, suddassa pāricariyaṃ paññapentī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภพราหมณ์ชื่อเอสุกาลี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อเอสุกาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วได้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอ ๔ อย่าง คือ บัญญัติการบำเรอพราหมณ์ บัญญัติการบำเรอขัตติยะ บัญญัติการบำเรอแพศย์ บัญญัติการบำเรอศูทร’ ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Dhanañjānisutta ธนัญชานีสูตร Pucchā – dhanañjānisuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ธนัญชานีสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร และใครเป็นผู้ตรัส Vissajjanā – rājagahe bhante dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā bhāsitaṃ, dhanañjāni bhante brāhmaṇo pamādavihāraṃ vihāsi, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระเป็นผู้ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภพราหมณ์ชื่อธนัญชานี ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอยู่ด้วยความประมาท ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – atha kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, kathañca so āyasmato sāriputtattherassa dhammasenāpatissa ārocesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร และพราหมณ์นั้นได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระอย่างไร Vissajjanā – ‘‘kaccāsi dhanañjāni appamatto’’ti, evaṃ kho bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjāniṃ brāhmaṇaṃ pucchi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo ‘‘kuto bho sāriputta amhākaṃ appamādo, yesaṃ no mātāpitaro posetabbā’’ti, evamādinā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa ārocesi. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ถามพราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านไม่ประมาทแล้วหรือ’ ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีได้กราบเรียนพระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ความไม่ประมาทของเราจะมีมาแต่ที่ไหนเล่า เพราะเราต้องเลี้ยงดูบิดามารดา’ Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa kīdisaṃ dhammakathaṃ kathesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีอย่างไร Vissajjanā – evaṃ vutte bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, idhekacco mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, tamenaṃ adhammacariyā visamacariyāhetu nirayaṃ nirayapālā upakaḍḍheyyu’’nti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa dhammakathaṃ kathesi. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้ ประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา เหล่านายนิรยบาลจะฉุดคร่าเขาผู้นั้นไปสู่นรก เพราะเหตุแห่งการประพฤติอธรรม การประพฤติไม่สม่ำเสมอ’ Pucchā – puna pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena anusāsaniṃ adāsi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้คำแนะนำแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกอย่างไร Vissajjanā – punapi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati ‘‘taṃ kiṃ maññasi dhanañjāni, yo vā mātāpitūnaṃ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā mātāpitūnaṃ hetu dhammacārī samacārī assa, katamaṃ seyyo’’ti, evamādinā dhanañjānissa brāhmaṇassa aparenapi pariyāyena ovādamadāsi. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ อีกครั้งหนึ่ง พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้ให้โอวาทแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีด้วยนัยอื่นอีกด้วยคำมีอาทิอย่างนี้ว่า ‘ธนัญชานี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร บุคคลใดประพฤติอธรรม ประพฤติไม่สม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา หรือบุคคลใดประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ เพราะเหตุแห่งบิดามารดา อย่างไหนประเสริฐกว่ากัน’ Pucchā – aparabhāge pi āvuso āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati kathaṃ dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamaye dhammakathaṃ kathesi, kathañcassa abhisamparāyo ahosi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงธรรมกถาแก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีในเวลาใกล้ตายอย่างไร และคติของพราหมณ์นั้นเป็นอย่างไร Vissajjanā – aparabhāge pi bhante āyasmā sāriputtatthero dhammasenāpati dhanañjānissa brāhmaṇassa maraṇasamayepi cattāro brahmavihāre desesi, dhanañjāni ca bhante brāhmaṇo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ในภายหลังอีก พระธรรมเสนาบดีพระสารีบุตรเถระได้แสดงพรหมวิหาร ๔ แก่พราหมณ์ชื่อธนัญชานีแม้ในเวลาใกล้ตาย ท่านผู้เจริญ พราหมณ์ชื่อธนัญชานีนั้น หลังจากตายเพราะกายแตกแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก Vāseṭṭhasutta วาเสฏฐสูตร Pucchā – vāseṭṭhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสวาเสฏฐสูตรที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – icchānaṅgale bhante vāseṭṭhaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Vāseṭṭho bhante māṇavo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi – คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่อิจฉานังคละ ปรารภมาณพชื่อวาเสฏฐะ ท่านผู้เจริญ มาณพชื่อวาเสฏฐะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาทั้งหลายว่า ‘‘Anuññātapaṭiññātā, tevijjā mayamasmubho; Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavo. ‘เราทั้งสองเป็นผู้ที่อาจารย์อนุญาตและรับรองแล้วว่าเป็นผู้ทรงไตรเพท ข้าพเจ้าเป็นศิษย์ของพราหมณ์ปุกขรสาติ ส่วนมาณพนี้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ตารุกขะ Tevijjānaṃ yadakkhātaṃ, tatra kevalinesmase; Padakasmā veyyākaraṇā, jappe ācariyasādisā; Tesaṃ no jātivādasmiṃ, vivādo atthi gotama. พวกข้าพเจ้าเป็นผู้เชี่ยวชาญในสิ่งที่ไตรเพทกล่าวไว้ เป็นผู้ชำนาญในบทและไวยากรณ์ เป็นผู้เสมอด้วยอาจารย์ในการสาธยาย ท่านพระโคดม พวกข้าพเจ้ามีความขัดแย้งกันในวาทะเรื่องชาติกำเนิด Jātiyā brāhmaṇo hoti, bhāradvājo iti bhāsati; Ahañca kammunā brūmi, evaṃ jānāhi cakkhuma. พราหมณ์ภารทวาชะกล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ’ ส่วนข้าพเจ้ากล่าวว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะกรรม’ ท่านผู้มีจักษุ โปรดทราบอย่างนี้ Tena sakkoma ñāpetuṃ, aññaṃmaññaṃ mayaṃ ubho; Bhavantaṃ puṭṭhumāgamā, sambuddhaṃ iti vissutaṃ. พวกข้าพเจ้าทั้งสองไม่สามารถทำให้กันและกันเข้าใจได้ จึงมาเพื่อทูลถามท่านผู้มีชื่อเสียงว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า Candaṃ yathā khayātītaṃ, pecca pañjalikā janā; Vandanā namassanti, evaṃ lokasmiṃ gotamaṃ. ชนทั้งหลายประนมมือไหว้พระจันทร์ที่พ้นจากความเสื่อมแล้ว ฉันใด ชนทั้งหลายก็ไหว้พระโคดมในโลก ฉันนั้น Cakkhuṃ loke samuppannaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ; Jātiyā brāhmaṇo hoti, udāhu bhavati kammunā; Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu brāhmaṇanti. พระโคดมผู้มีจักษุเกิดขึ้นแล้วในโลก พวกข้าพเจ้าขอทูลถามว่า ‘บุคคลเป็นพราหมณ์เพราะชาติ หรือว่าเป็นเพราะกรรม’ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่พวกข้าพเจ้าผู้ไม่รู้ เพื่อที่พวกข้าพเจ้าจะได้รู้ว่า ‘พราหมณ์เป็นอย่างไร’ Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Subhasutta สุภสูตร Pucchā – subhasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุภสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu’ gahaṭṭho ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, na pabbajito ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti, idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสุภสูตรนี้แล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คฤหัสถ์เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ บรรพชิตไม่เป็นผู้ทำญายธรรมที่เป็นกุศลให้สำเร็จ’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น. Pucchā – puna pi āvuso subho māṇavo todeyyaputto kathaṃ bhagavantaṃ pucchi, kathañca bhagavā vibhajja byākāsi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ อีกครั้งหนึ่ง สุภมาณพ โตเทยยบุตร ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างไร และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบอย่างไร? Vissajjanā – ‘‘brāhmaṇā bho gotama evamāhaṃsu ‘mahaṭṭhamidaṃ mahākiccaṃ mahādhikaraṇaṃ mahāsamārambhaṃ, gharāvāsakammaṭṭhānaṃ mahapphalaṃ hoti. Appaṭṭhamidaṃ appakiccaṃ appādhikaraṇaṃ appasamārambhaṃ, pabbajjā kammaṭṭhānaṃ appaphalaṃ hotī’ti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti. Evaṃ kho bhante subho māṇavo todeyyaputto punapi bhagavantaṃ pucchi. Bhagavā ca bhante ‘‘etthāpi kho ahaṃ māṇava vibhajjavādā, nāhamettha ekaṃsavādoti’’ evamādinā vibhajja byākāsi. คำตอบ – “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า ‘การงานของคฤหัสถ์นี้มีเรื่องมาก มีกิจมาก มีอธิกรณ์มาก มีการริเริ่มมาก การงานของคฤหัสถ์มีผลมาก การงานของบรรพชิตนี้มีเรื่องน้อย มีกิจน้อย มีอธิกรณ์น้อย มีการริเริ่มน้อย การงานของบรรพชิตมีผลน้อย’ ในเรื่องนี้ พระโคดมผู้เจริญตรัสว่าอย่างไร?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าอีกครั้งหนึ่งอย่างนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกตรัสตอบด้วยประการฉะนี้ว่า “ดูกรมาณพ ในเรื่องนี้ เราเป็นผู้จำแนกกล่าว เราไม่เป็นผู้กล่าวอย่างเดียวในเรื่องนี้” เป็นต้น. Saṅgāravasutta สังคารวสูตร Pucchā – saṅgāravasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สังคารวสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – kosalesu bhante cañcalikappe nāma gāme saṅgāravaṃ māṇavaṃ ārabbha bhāsitaṃ, saṅgāravo bhante māṇavo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘santi kho bho gotama eke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti. Tatra bho gotama ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesaṃ bhavaṃ gotamo katamo’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสังคารวสูตรนี้แล้วในหมู่บ้านชื่อจัญจลิกัปปะ ในแคว้นโกศล ปรารภสังคารวมาณพ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สังคารวมาณพ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใด ผู้บรรลุถึงที่สุดแห่งความรู้ยิ่งในธรรมที่เห็นแล้ว ปฏิญาณพรหมจรรย์อันเป็นเบื้องต้น พระโคดมผู้เจริญเป็นผู้ใดในบรรดาพวกนั้น?” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในเรื่องนั้น. Devadahasutta เทวทหสูตร Pucchā – tenāvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena devadahasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็เทวทหสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้ ผู้ทรงเห็น ผู้เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sakkesu bhante devadahe nāma sakyānaṃ nigame samma hule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในนิคมของชาวสักกะชื่อเทวทหะ ในสักกชนบท ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Pañcattayasutta ปัญจัตตยสูตร Pucchā – pañcattayasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็ปัญจัตตยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในกรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Kintisutta กินติสูตร Pucchā – kintisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็กินติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วที่ไหน ปรารภใคร? Vissajjanā – pisinārāyaṃ bhante baliharaṇe nāma vanasaṇḍe sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วในป่าชื่อพลิหรณะ ในปิสินารา ปรารภภิกษุจำนวนมาก. Pucchā – tattha āvuso bhagavā kathaṃ paṭhamaṃ bhikkhū paṭipucchitvā ovādamadāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายแล้ว ประทานโอวาทเป็นครั้งแรกอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก? Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘kinti vo bhikkhave mayi hoti, cīvarahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ deseti, piṇḍapātahetu vā, senāsanahetu vā, itibhavābhavahetu vā samaṇo gotamo dhammaṃ desetī’’ti bhikkhū pucchitvā ‘‘tasmātiha bhikkhave ye vo mayā dhammā abhiññā desitā. Seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Tattha sabbeheva samaggehi sammodamānehi avivadamānehi sikkhitabbaṃ’’ evamādinā bhante bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอมีความเห็นในเราอย่างไรว่า ‘สมณโคดมแสดงธรรมเพราะเหตุแห่งจีวร หรือเพราะเหตุแห่งบิณฑบาต หรือเพราะเหตุแห่งเสนาสนะ หรือเพราะเหตุแห่งความเจริญและความเสื่อม’?” แล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “เพราะเหตุนั้นแหละ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายที่เราแสดงแล้วด้วยปัญญาอันยิ่งแก่พวกเธอ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ในธรรมเหล่านั้น พวกเธอทั้งหมดพึงศึกษาด้วยความพร้อมเพรียงกัน ด้วยความยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน.” Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha dutiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi. Yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก? Vissajjanā – tattha bhante bhagavā ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ siyā aññatarassa bhikkhuno āpatti, siyā vītikkamo. Tatra bhikkhave na codanāya taritabbaṃ puggalo upaparikkhitabbo’’ti evamādinā bhikkhūnaṃ dutiyampi ovādamadāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สองด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีอาบัติของภิกษุบางรูป อาจมีการล่วงละเมิด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ไม่พึงรีบร้อนด้วยการโจท พึงพิจารณาบุคคล.” Pucchā – kathañcāvuso bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādaṃ adāsi, yo bahujanassa atthāya hitāya sukhāya saṃvattati. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ และในที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามอย่างไร อันเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนมาก? Vissajjanā – ‘‘tesañca vo bhikkhave samaggānaṃ sammodamānānaṃ avivadamānānaṃ sikkhataṃ aññamaññassa vacīsaṃhāro uppajjeyya diṭṭhipaḷāso cetaso āghāto appaccayo anabhiraddhī’’ti evamādinā bhante bhagavā tattha tatiyampi bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่สามในที่นั้นด้วยประการฉะนี้เป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ในบรรดาพวกเธอเหล่านั้น ผู้พร้อมเพรียงกัน ยินดีต่อกัน ไม่วิวาทกัน ศึกษาอยู่ อาจมีการกระทบกระทั่งทางวาจาซึ่งกันและกัน ความแข่งดีด้วยทิฏฐิ ความอาฆาตในใจ ความไม่พอใจ ความไม่ยินดีเกิดขึ้น.” Pucchā – tenāvuso bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā āyasmā nu te bhikkhu akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti parehi puṭṭhena kathaṃ sammā byākaramānena byākātabbaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ อันผู้อื่นถามแล้วว่า “ท่านผู้มีอายุยังภิกษุเหล่านั้นให้ออกจากอกุศลแล้ว ให้ตั้งอยู่ในกุศลหรือ?” พึงตอบอย่างไรโดยชอบ? Vissajjanā – ‘‘idhāhaṃ āvuso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ, tassa me bhagavā dhammaṃ desesi, tāhaṃ dhammaṃ sutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ abhāsiṃ, taṃ te bhikkhū dhammaṃ sutvā akusalā vuṭṭhahiṃsu kusale patiṭṭhahiṃsū’’ti. Evaṃ kho bhante tena bhikkhunā evaṃ satthu ovādānusāsanikārinā parehi puṭṭhena sammā byākaramānena byākātabbaṃ. คำตอบ – “ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนี้ เราเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมแก่เรานั้น เรานั้นฟังธรรมแล้ว ได้บอกแก่ภิกษุเหล่านั้น ภิกษุเหล่านั้นฟังธรรมนั้นแล้ว ออกจากอกุศลแล้ว ตั้งอยู่ในกุศลแล้ว” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้ปฏิบัติตามโอวาทและอนุสาสนีของพระศาสดาอย่างนี้ เมื่อผู้อื่นถามแล้ว พึงพยากรณ์โดยชอบอย่างนี้ Sāmagāmasutta สามคามสูตร Pucchā – sāmagāmasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สามคามสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sakkesu bhante sāmagāme nāma sakyānaṃ nigame āyasmantañca ānandaṃ āyasmantañca cundaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā ca bhante ānando āyasmā ca cundo yena bhagavā tenupasaṅkamisu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ayaṃ bhante cundo samaṇuddeso evamāha ‘nigaṇṭho bhante nāṭaputto pāvāyaṃ adhunā kālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’ti. Tassa mayhaṃ bhante evaṃ hoti ‘māheva bhagavato accayena saṅghe vivādo uppajji, svāssa vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussāna’nti’’. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสสามคามสูตรนี้ในนิคมของชาวสักกะชื่อสามคาม ในสักกชนบท ปรารภท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์และท่านพระจุนทะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สามเณรจุนทะนี้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นิครนถ์นาฏบุตรเพิ่งทำกาละแล้วในเมืองปาวา เพราะการทำกาละของท่านนั้น นิครนถ์ทั้งหลายแตกกันแล้ว เป็นสองพวกแล้ว เกิดการทะเลาะกันแล้ว เกิดการวิวาทกันแล้ว ถึงความขัดแย้งกันแล้ว อยู่ด้วยการเสียดแทงกันด้วยหอกคือปาก... (ละ)... เหมือนสถูปที่แตกแล้ว ไม่มีที่พึ่ง’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความคิดนี้ได้เกิดขึ้นแก่ข้าพระองค์ว่า ‘ขออย่าให้ความวิวาทเกิดขึ้นในสงฆ์หลังจากพระผู้มีพระภาคล่วงลับไปเลย ความวิวาทนั้นจักเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์แก่ชนหมู่มาก เพื่อไม่เป็นความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่อความไม่เป็นประโยชน์ เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น Sunakkhattasutta สุนักขัตตสูตร Pucchā – sunakkhattasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็สุนักขัตตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – vesāliyaṃ bhante sunakkhattaṃ licchaviputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ, sunakkhatto bhante licchaviputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bhante sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmāti. Kacci te bhante bhikkhū sammadeva aññaṃ byākaṃsu, udāhu santetthekacce bhikkhū adhimānena aññaṃ byākaṃsū’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่เมืองเวสาลี ปรารภสุนักขัตตะลิจฉวีบุตร สุนักขัตตะลิจฉวีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาว่า ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์พระอรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลโดยชอบแล้ว หรือว่าภิกษุบางรูปในบรรดาภิกษุเหล่านั้นพยากรณ์พระอรหัตผลด้วยความสำคัญตนผิด’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น Āneñjasappāyasutta อาเนญชสัปปายสูตร Pucchā – āneñjasappāyasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อาเนญชสัปปายสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – kurūsu bhante kammāsadhamme nāma kurūnaṃ nigame sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่นิคมของชาวกุรุชื่อกัมมาสธรรมะ ในแคว้นกุรุ ปรารภภิกษุจำนวนมาก Gaṇakammoggallānasutta คณกโมคคัลลานสูตร Pucchā – gaṇakamoggallānasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante gaṇakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha bhāsitaṃ, gaṇakamoggallāno bhante brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘seyyāthāpi bho gotama imassa migāramātupāsādassa dissati anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā yadidaṃ yāva pacchimasopānakaḷevarā…pe… sakkā nukho bho gotama imasmimpi dhammavinaye evameva anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā paññapetu’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภคณกโมคคัลลานพราหมณ์ คณกโมคคัลลานพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ เหมือนอย่างว่าปราสาทของนางมิคารมาตาหลังนี้ ปรากฏว่ามีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ คือจนถึงแม่บันไดขั้นสุดท้าย... (ละ)... ท่านพระโคดมผู้เจริญ ในพระธรรมวินัยนี้ พึงบัญญัติการศึกษาไปตามลำดับ การกระทำไปตามลำดับ การปฏิบัติไปตามลำดับอย่างนั้นได้หรือไม่’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วในเรื่องนั้น Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ kiṃ avoca, kathañcassa bhagavā byākāsi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลอะไรพระผู้มีพระภาค และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบเขาอย่างไร Vissajjanā – evaṃ vutte bhante gaṇakamoggallāno brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘kiṃ nu kho bhoto gotamassa sāvakā bhotā gotamena evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā sabbe accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārodhenti, udāhu ekacce nārādhentī’’ti, bhagavā ca bhante ‘‘appekacce kho brāhmaṇa mama sāvakā mayā evaṃ ovadīyamānā evaṃ anusāsīyamānā accantaṃ niṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādhenti, ekacce nārādhentī’’ti evamādinā gaṇakamoggallānassa brāhmaṇassa byākāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ ก็สาวกของท่านพระโคดม เมื่อท่านพระโคดมโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ทั้งหมดบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว หรือว่าบางพวกไม่บรรลุ’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบคณกโมคคัลลานพราหมณ์ว่า ‘พราหมณ์ สาวกของเราบางพวก เมื่อเราโอวาทอย่างนี้ พร่ำสอนอย่างนี้ ย่อมบรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดโดยส่วนเดียว บางพวกไม่บรรลุ’ Pucchā – imañca panāvuso dhammadesanaṃ sutvā gaṇako moggallāno imasmiṃ dhammavinaye pasanno kīdisaṃ pasannākāramakāsi. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสอย่างไร Vissajjanā – imañca pana bhante dhammadesanaṃ sutvā gaṇakamoggallāno brāhmaṇo ‘‘ye me bho gotama puggalā asaddhā jīvikatthā na saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’’ti evamādinā imasmiṃ dhammavinaye pasanno pasannākāramakāsi. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็คณกโมคคัลลานพราหมณ์ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว เลื่อมใสในพระธรรมวินัยนี้ ได้แสดงอาการแห่งความเลื่อมใสด้วยประการฉะนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมผู้เจริญ บุคคลเหล่าใดเป็นผู้ไม่มีศรัทธา ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตเพื่ออาศัยเลี้ยงชีพ ไม่ใช่ด้วยศรัทธา’ (ละ) Gopakamoggallānasutta โคปกโมคคัลลานสูตร Pucchā – gopakamoggallānasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็โคปกโมคคัลลานสูตรนี้ ใครกล่าวที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante gopakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhāsitaṃ, gopakamoggallāno bhante brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca ‘‘atthi nu kho bho ānanda ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ samannāgato, yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอานนท์เถระผู้เป็นคลังแห่งธรรมกล่าวที่กรุงราชคฤห์ ปรารภโคปกโมคคัลลานพราหมณ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โคปกโมคคัลลานพราหมณ์ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า ‘ท่านอานันท์ผู้เจริญ มีภิกษุแม้รูปเดียวหรือที่ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้นทั้งหมด โดยประการทั้งปวง โดยอาการทั้งปวง ซึ่งพระโคดมผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวปรารภเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena bhikkhuno pasādanīyā dhammā pakāsitā, ye tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā. Yehi ca samannāgataṃ bhikkhuṃ aññe bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใสของภิกษุอย่างไร ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่ Vissajjanā – idha brāhmaṇa bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, yeme dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpassa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhāti evamādinā bhante tattha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena dasa pasādanīyā dhammā pakāsitā. Ye tena bhagatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena akkhātā, yehi samannāgataṃ bhikkhuṃ etarahi bhikkhū sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ. คำตอบ – พราหมณ์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการสังวรในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย เป็นพหูสูต ทรงจำสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมเหล่านั้นอันภิกษุผู้เป็นพหูสูตนั้นทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ประกาศธรรมที่น่าเลื่อมใส ๑๐ ประการไว้ด้วยประการฉะนี้ ซึ่งพระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสไว้ และภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น ภิกษุเหล่าอื่นในปัจจุบันพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา พึงสักการะเคารพแล้วอาศัยอยู่ Pucchā – evaṃ vutte kho āvuso vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto kīdisaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, kathañcassa āyasmā ānandatthero dhammabhaṇḍāgāriko taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้กล่าวคำสรรเสริญอย่างไร และพระอานนทเถระผู้เป็นขุนคลังแห่งธรรมได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศอย่างไร Vissajjanā – evaṃ vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṃ senāpatiṃ āmantesi ‘‘taṃ kiṃ maññasi bhavaṃ senāpati, yadi me bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjentī’’ti evamādikaṃ pasaṃsāvacanaṃ kathesi, āyasmā ca bhante ānando ‘‘na ca kho brāhmaṇa so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ na vaṇṇesī’’ti evamādinā taṃ vacanaṃ paṭisodhetvā pakāsesi. คำตอบ – เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธได้เรียกอุปนันทเสนาบดีมากล่าวว่า ‘ท่านเสนาบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นอย่างไร ถ้าท่านผู้เจริญเหล่านี้สักการะผู้ที่ควรสักการะ เคารพผู้ที่ควรเคารพ นับถือผู้ที่ควรนับถือ บูชาผู้ที่ควรบูชา’ ดังนี้เป็นต้น นี้เป็นคำสรรเสริญที่เขาได้กล่าวไว้ ท่านผู้เจริญ และพระอานนทเถระได้ชี้แจงแก้คำนั้นแล้วประกาศด้วยประการฉะนี้ว่า ‘พราหมณ์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นมิได้ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด และพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็มิได้ไม่ทรงสรรเสริญฌานทั้งหมด’ Mahāpuṇṇamasutta มหาปุณณมสูตร Pucchā – mahāpuṇṇamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็มหาปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร และปรารภเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante aññataraṃ saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghattheraṃ bhikkhuṃ ārabbha bhāsitaṃ, aññataro bhante คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุผู้เป็นสังฆเถระรูปหนึ่งในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูป ท่านผู้เจริญ ภิกษุรูปหนึ่ง Saṭṭhimattānaṃ padhānīyabhikkhūnaṃ saṅghatthero bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca ‘‘puccheyyāhaṃ bhante bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ, sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ผู้เป็นสังฆเถระในบรรดาภิกษุผู้ตั้งใจบำเพ็ญเพียรประมาณ ๖๐ รูปนั้น ลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือไปทางพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงทูลถามปัญหาบางอย่างกับพระผู้มีพระภาค ถ้าพระผู้มีพระภาคทรงประทานโอกาสเพื่อพยากรณ์ปัญหาแก่ข้าพระองค์’ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสปรารภเรื่องนั้น Cūḷapuṇṇamasutta จูฬปุณณมสูตร Pucchā – cūḷapuṇṇamasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็จูฬปุณณมสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษไว้อย่างไร Vissajjanā – asappuriso bhikkhave assaddhammasamannāgato hoti, asappurisabhatti hoti, asappurisacintī hoti, asappurisamantī hoti, asappurisavāco hoti, asappurisakammanto hoti, asappurisadiṭṭhi hoti, asappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante tattha bhagavatā aṭṭha asappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยอสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่ออสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างอสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างอสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งอสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น Pucchā – kathaṃ panāvuso bhagavatā tattha sappurisaaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษไว้อย่างไร Vissajjanā – sappuriso bhikkhave saddhammasamannāgato hoti, sappurisabhatti hoti, sappurisacintī hoti, sappurisamantī hoti, sappurisavāco hoti, sappurisakammanto hoti, sappurisadiṭṭhi hoti, sappurisadānaṃ detīti evamādinā bhante bhagavatā tattha aṭṭhavidhāni sappurisaṅgāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม เป็นผู้ภักดีต่อสัตบุรุษ เป็นผู้มีความคิดอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความปรึกษาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีวาจาอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีการงานอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้มีความเห็นอย่างสัตบุรุษ เป็นผู้ให้ทานอย่างสัตบุรุษ ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงองค์แห่งสัตบุรุษ ๘ ประการไว้อย่างนี้เป็นต้น Anupadasutta อนุปทสูตร Pucchā – anupadasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อนุปทสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulā bhante bhikkhū āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa sabhāgā tasmiṃ samaye sannipatiṃsu, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ท่านผู้เจริญ ในสมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากผู้เป็นพวกเดียวกับพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีได้ประชุมกัน ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena vibhajitvā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกแสดงอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างไร Vissajjanā – paṇḍito bhikkhave sāriputto mahāpañño bhikkhave sāriputto puthupañño bhikkhave sāriputto hāsapañño bhikkhave sāriputto tikkhapañño bhikkhave sāriputto javanapañño bhikkhave sāriputto nibbedhikapañño bhikkhave sāriputto sāriputto bhikkhave aḍḍhamāsaṃ anupadadhammavipassanaṃ vipassatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā āyasmato sāriputtassa dhammasenāpatissa anupadadhammavipassanā vitthārena pakāsitā. คำตอบ – ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรเป็นบัณฑิต ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญามาก ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญากว้างขวาง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาร่าเริง ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาคม ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาไว ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรมีปัญญาชำแรกกิเลส ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรย่อมพิจารณาเห็นวิปัสสนาในธรรมตามลำดับบทตลอดกึ่งเดือน ท่านผู้เจริญ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศอนุปทธรรมวิปัสสนาของพระสารีบุตรเถระผู้เป็นธรรมเสนาบดีโดยพิสดารไว้อย่างนี้เป็นต้น Chabbisodhanasutta ฉัพพิโสธนสูตร Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena chabbisodhanasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ... พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสฉัพพิโสธนสูตรที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Sappurisasutta สัปปุริสสูตร Pucchā – sappurisasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ สัปปุริสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Sevitabbāsevitabbasutta เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร Pucchā – sevitabbāsevitabbasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kena saddhiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ เสวิตัพพาเสวิตัพพสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสกับใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā saddhiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับพระธรรมเสนาบดีสารีบุตรเถระผู้มีอายุ Bahudhātukasutta พหุธาตุกสูตร Pucchā – bahudhātukasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ พหุธาตุกสูตร ตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Isigilisutta อิสิคิลิสูตร Pucchā – isigilisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อิสิคิลิสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – rājagahe bhante isigilismiṃ pabbate sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงราชคฤห์ ที่ภูเขาอิสิคิลิ ปรารภภิกษุจำนวนมาก Mahācattārīsakasutta มหาจัตตารีสกสูตร Pucchā – mahācattārīsakasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ มหาจัตตารีสกสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Ānāpānassatisutta อานาปานัสสติสูตร Pucchā – ānāpānassatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ก็ท่านผู้มีอายุ อานาปานัสสติสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ตรัสในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, therā bhante bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, te ca bhante navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุใหม่ทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๑๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๒๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๓๐ รูปบ้าง ภิกษุผู้เป็นเถระบางรูปย่อมโอวาทสั่งสอนภิกษุ ๔๐ รูปบ้าง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุใหม่เหล่านั้น อันภิกษุผู้เป็นเถระทั้งหลายโอวาทสั่งสอนอยู่ ย่อมรู้แจ้งคุณวิเศษอันยิ่งใหญ่ทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลาย ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Kāyagatāsatisutta กายคตาสติสูตร Pucchā – kāyagatāsatisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ กายคตาสติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ, sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā mahapphalā vuttā mahānisaṃsā’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากเหล่านั้นกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์จริง ท่านผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏเลย ที่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น ได้ตรัสกายคตาสติที่บุคคลเจริญแล้ว กระทำให้มากแล้วว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มาก” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสในเรื่องนั้น Saṅkhārūpapattisutta สังขารูปปัตติสูตร Pucchā – saṅkhārūpapattisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ สังขารูปปัตติสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ในสูตรนั้นอย่างไร Vissajjanā – idha bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti, sīlena samannāgato hoti, sutena samannāgato hoti, cāgena samannāgato hoti, paññāya samannāgato hoti, tassa evaṃ hoti ‘‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti evamādinā bhante tattha bhagavatā saṅkhārūpapattiyo vibhajitvā pakāsitā. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศสังขารูปปัตติไว้ดังนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา เป็นผู้ประกอบด้วยศีล เป็นผู้ประกอบด้วยสุตะ เป็นผู้ประกอบด้วยจาคะ เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญา เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ เราเมื่อตายไปเพราะกายแตก ขอให้ไปเกิดร่วมกับพวกกษัตริย์มหาศาลเถิด’” เป็นต้น Cūḷasuññatasutta จูฬสุญญตสูตร Pucchā – cūḷasuññatasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ekamidaṃ bhante samayaṃ bhagavā sakkesu viharati nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo, tattha me bhante bhagavato sammukhā sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ, suññatāvihārenāhaṃ ānanda etarahi bahulaṃ viharāmīti kacci metaṃ bhante sussutaṃ suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhārita’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์ออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่นิคมของชาวสักกะชื่อว่านครกะ ในแคว้นสักกะ ข้าพระองค์ได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์ ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคในที่นั้นว่า ‘อานนท์ บัดนี้ เราอยู่ด้วยสุญญตวิหารเป็นส่วนมาก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนั้นข้าพระองค์ได้ฟังมาดีแล้ว ได้รับมาดีแล้ว ได้มนสิการดีแล้ว ได้พิจารณาดีแล้วใช่ไหม” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Mahāsuññatasutta มหาสุญญตสูตร Pucchā – mahāsuññatasuttaṃ panāvuto bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ มหาสุญญตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sakkesu bhante kapilavatthusmiṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha bhāsitaṃ, āyasmā bhante ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṃ karoti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงกบิลพัสดุ์ ในแคว้นสักกะ ปรารภท่านพระอานนท์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระอานนท์กำลังทำจีวรกรรมกับภิกษุจำนวนมากอยู่ที่วิหารของชาวสักกะชื่อว่าฆฏา ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Acchariyaabbhutasutta อัจฉริยอัพภูตสูตร Pucchā – acchariyaabbhutasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena saddhiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ อัจฉริยอัพภูตสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร ตรัสกับใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha āyasmatā ānandattherena dhammabhaṇḍāgārikena saddhiṃ bhāsitaṃ. Sambahulānaṃ bhante bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarakathā udapādi ‘‘acchariyaṃ āvuso, abbhutaṃ āvuso tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jānissati. Evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃgottā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงสาวัตถี ปรารภภิกษุจำนวนมาก ตรัสกับท่านพระอานนท์เถระ ผู้รักษาคลังธรรม ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตภายหลังภัต นั่งประชุมกันอยู่ในโรงฉัน ได้เกิดธรรมีกถาขึ้นในระหว่างว่า “ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์ ท่านผู้มีอายุ น่าประหลาดใจหนอ ที่พระตถาคตมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ถึงขนาดที่พระตถาคตทรงรู้พระพุทธเจ้าในอดีตที่ปรินิพพานแล้ว ผู้มีปปัญจะขาดแล้ว มีทางแห่งวัฏฏะขาดแล้ว มีวัฏฏะสิ้นแล้ว ผู้ล่วงพ้นทุกข์ทั้งปวงแล้วว่า ‘พระผู้มีพระภาคเหล่านั้นมีชาติอย่างนี้บ้าง มีพระนามอย่างนี้บ้าง มีโคตรอย่างนี้บ้าง มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง มีวิมุตติอย่างนี้บ้าง’” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Bākulasutta พากุลสูตร Pucchā – bākulasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kena bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ พากุลสูตรนี้ ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ใครเป็นผู้ตรัส Vissajjanā – rājagahe bhante acelaṃ kassapaṃ ārabbha āyasmatā bākulattherena bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านพระพากุลเถระตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภอเจลกัสสปะ Dantabhūmisutta ทันตภูมิสูตร Pucchā – dantabhūmisuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ทันตภูมิสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ. Jayaseno bhante rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘sutaṃ metaṃ bho aggivessana idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’’nti, tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะเข้าไปหาท่านสามเณรอจิรวัตตะแล้วกล่าวว่า “ท่านอัคคิเวสสนะ ข้าพเจ้าได้ยินมาว่า ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยวอยู่ ย่อมถูกต้องเอกัคคตาแห่งจิต” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā dhammadesanānayo pakāsito. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมในสูตรนั้นอย่างไร Vissajjanā – taṃ kutettha aggivessana labbhā, yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ, taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyosanāya ussuko ussati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti evaṃ kho bhante bhagavato aciravatassa samaṇuddesassa samassāsetvā, seyyathāpissu aggivessana dve hatthidammā vā assadammāvā godammā vā sudantā suvinītāti evamādinā bhante bhagavatā aciravatassa samaṇuddesassa desanānayo pakāsito. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงปลอบโยนสามเณรอจิรวัตตะแล้วทรงประกาศนัยแห่งการแสดงธรรมไว้ดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ ข้อที่ราชกุมารชื่อชยเสนะผู้อยู่ท่ามกลางกาม บริโภคกาม ถูกกามวิตกครอบงำ ถูกความเร่าร้อนเพราะกามแผดเผา มีความขวนขวายในกามเป็นที่สุด จะพึงรู้ พึงเห็น หรือพึงทำให้แจ้งซึ่งสิ่งที่พึงรู้ด้วยเนกขัมมะ พึงเห็นด้วยเนกขัมมะ พึงบรรลุด้วยเนกขัมมะ พึงทำให้แจ้งด้วยเนกขัมมะนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ในที่ไหน” ดังนี้เป็นต้น และ “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนช้างที่พึงฝึก ๒ เชือก หรือม้าที่พึงฝึก ๒ ตัว หรือโคที่พึงฝึก ๒ ตัว ที่ฝึกดีแล้ว ฝึกมาดีแล้ว” ดังนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavā dve upamāyo dassetvā tatuttari dhammadesanaṃ pavaḍḍheti. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ก็พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุปมา ๒ อย่างแล้ว ทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปในสูตรนั้นอย่างไร Vissajjanā – seyyathāpi aggivessana rājākhattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṃ āmantetīti evamādinā bhante bhagavā uttaripi dhammadesanaṃ pavaḍḍhesi. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงเพิ่มพูนการแสดงธรรมยิ่งขึ้นไปดังนี้ว่า “อัคคิเวสสนะ เปรียบเหมือนพระราชาผู้เป็นกษัตริย์ผู้ทรงได้รับมูรธาภิเษก ทรงเรียกนายควาญช้างมา” ดังนี้เป็นต้น Bhūmijasutta ภูมิชสูตร Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena bhūmijasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ถาม – ท่านผู้มีอายุ ภูมิชสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – rājagahe bhante jayasenaṃ rājakumāraṃ ārabbha bhāsitaṃ, jayaseno bhante rājakumāro āyasmantaṃ bhūmijaṃ etadavoca ‘‘santi bho bhūmija eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Āsañca anāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya. Nevāsaṃ nānāsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, ābhabbā phalassa adhigamāyā’ti. Idha bhoto bhūmijassa satthā kiṃvādī kimakkhāyī’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. ตอบ – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสที่กรุงราชคฤห์ ปรารภราชกุมารชื่อชยเสนะ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ราชกุมารชื่อชยเสนะได้ตรัสกับท่านพระภูมิชะว่า “ท่านภูมิชะ ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกในโลกนี้ มีวาทะอย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวังและไม่มีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่มีความหวังก็ไม่ใช่ มีความหวังก็ไม่ใช่ ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้’ ในเรื่องนี้ พระศาสดาของท่านภูมิชะ ผู้เจริญ ตรัสสอนอย่างไร แสดงอย่างไร” ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสในเรื่องนั้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā āyasmato bhūmijattherassa taṃ byākaraṇaṃ samanujānitvā tatuttari dhammadesanānayo paripūretvā pakāsito. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาคำพยากรณ์ของท่านพระภูมิชเถระนั้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมให้บริบูรณ์อย่างไร Vissajjanā – taggha tvaṃ bhūmija evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa taṃ vacanaṃ samanujānitvā ‘‘yehi kehici bhūmija samaṇā vā brāhmaṇā vā micchādiṭṭhino micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhino, te āsañcepi karitvā brahmacariyaṃ caranti, abhabbā phalassa adhigamāyā’’ti evamādinā bhante bhagavatā āyasmato bhūmijassa uttari desanānayo paripūretvā pakāsito. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาพระดำรัสของท่านพระภูมิชะนั้นว่า “ดูกรภูมิชะ เมื่อเธอถูกถามอย่างนี้ พยากรณ์อย่างนี้ เป็นผู้กล่าวตามที่เรากล่าวแล้วจริงทีเดียว และไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้นแล้ว ทรงแสดงธรรมเทศนาเพิ่มเติมของท่านพระภูมิชะให้บริบูรณ์ว่า “ดูกรภูมิชะ สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีอาชีวะผิด มีความเพียรผิด มีสติผิด มีสมาธิผิด สมณพราหมณ์เหล่านั้น แม้ประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความหวัง ก็ไม่สามารถบรรลุผลได้” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Anuruddhasutta อนุรุทธสูตร Pucchā – anuruddhasuttaṃ panāvuso kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ kena bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อนุรุทธสูตร ใครกล่าว ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante pañcakaṅgaṃ thapatiṃ ārabbha āyasmatā anuruddhattherena bhāsitaṃ, pañcakaṅgo bhante thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca ‘‘idha maṃ bhante therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṃsu ‘appamāṇaṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’ti, ekacce therā evamāhaṃsu ‘mahaggataṃ gahapati cetovimuttiṃ bhāvehī’’ti, yā cāyaṃ bhante appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānanti’’ tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ท่านพระอนุรุทธเถระกล่าวที่กรุงสาวัตถี ปรารภช่างไม้ปัญจกังคะ ท่านผู้เจริญ ช่างไม้ปัญจกังคะได้กล่าวกับท่านพระอนุรุทธะว่า “ท่านผู้เจริญ พระเถระบางรูปเข้ามาหาข้าพเจ้าแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญเจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้’ พระเถระบางรูปกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คหบดี ท่านจงเจริญมหัคคตเจโตวิมุตติ’ ท่านผู้เจริญ เจโตวิมุตติอันหาประมาณมิได้นี้ และมหัคคตเจโตวิมุตตินี้ ธรรมเหล่านี้มีความหมายต่างกันและมีพยัญชนะต่างกัน หรือมีความหมายอย่างเดียวกัน แต่มีพยัญชนะต่างกันเท่านั้น” ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้กล่าวในเรื่องนั้น Upakkilesasutta อุปกิเลสสูตร Pucchā – upakkilesasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็อุปกิเลสสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – pācīnavaṃsadāye bhante āyasmantaṃ anuruddhattheraṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภท่านพระอนุรุทธเถระ ในป่าปาจีนวังสทายะ Bālapaṇḍitasutta พาลบัณฑิตสูตร Pucchā – bālapaṇḍitasuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha bhāsitaṃ. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ก็พาลบัณฑิตสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสที่ไหน ปรารภใคร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante sambahule bhikkhū ārabbha bhāsitaṃ. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนี้ตรัสปรารภภิกษุจำนวนมาก ในกรุงสาวัตถี Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันอย่างไร Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave bālo duccintitacintī ca hoti dubbhāsitabhāsī ca dukkaṭakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa bālalakkhaṇāni ca bālassa diṭṭheva dhamme dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของคนพาลและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในปัจจุบันว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของคนพาล เครื่องหมายของคนพาล ร่องรอยของคนพาล ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลในโลกนี้ ย่อมคิดชั่ว พูดชั่ว ทำชั่ว” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha niraye bālassa dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นอย่างไร Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedāparaṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa samparāyo ca tattha ca bālassa niraye dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงคติของคนพาลในสัมปรายภพและความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในนรกนั้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassapaṭisaṃvedanā pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานอย่างไร Vissajjanā – santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā te allānipi tiṇāni sukkhānipi tiṇāni dantullehakaṃ khādantīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa tiracchānayoniyaṃ dukkhadomanassappaṭisaṃvedanā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความรู้สึกทุกข์โทมนัสของคนพาลในกำเนิดเดรัจฉานว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์เดรัจฉานบางพวกกินหญ้าเป็นอาหาร สัตว์เหล่านั้นย่อมกินหญ้าทั้งที่สดและที่แห้งจนฟันสึก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattadullabhatā pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วอย่างไร Vissajjanā – seyyathāpi bhikkhave puriso ekacchiggalaṃ yugaṃ mahāsamudde pakkhipeyya, tamenaṃ puratthimo vāto pacchimena saṃhareyyāti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālena sakiṃ vinipātagatena puna manussattassa dullabhatā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความยากที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์อีกครั้งหนึ่งของคนพาลที่ไปสู่วินิบาตแล้วว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหมือนบุรุษทิ้งแอกที่มีช่องเดียวลงในมหาสมุทร ลมตะวันออกพัดแอกนั้นไปทางทิศตะวันตก” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากอย่างไร Vissajjanā – sa kho so bhikkhave bālo sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā bālassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi dukkhabahulatā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงความที่คนพาลนั้น แม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ก็ยังมีความทุกข์มากว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนพาลนั้นแล ถ้าแม้ได้อัตภาพเป็นมนุษย์ในบางครั้งบางคราว หลังจากกาลเวลาอันยาวนาน” ด้วยประการฉะนี้เป็นต้น Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca paṇḍitassa diṭṭheva dhamme sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำถาม – ดูกรท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบันอย่างไร Vissajjanā – tīṇimāni bhikkhave paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī cāti evamādinā bhante tattha bhagavatā คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น โดยพระดำรัสมีประมาณเท่านี้ว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลักษณะของบัณฑิต เครื่องหมายของบัณฑิต ร่องรอยของบัณฑิต ๓ ประการเหล่านี้ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตในโลกนี้ ย่อมคิดดี พูดดี ทำดี” ดังนี้เป็นต้น พระผู้มีพระภาค Paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni ca diṭṭheva dhamme paṇḍitassa sukhasomanassapaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. ทรงแสดงลักษณะของบัณฑิตและความรู้สึกสุขโสมนัสของบัณฑิตในปัจจุบัน Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca tattha sagge sukhasomanassappaṭisaṃvedanā ca pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสในสวรรค์นั้นอย่างไร Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa samparāyo ca sagge ca paṇḍitassa sukhasomanassappanisaṃvedanā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศสัมปรายภพของบัณฑิต และการเสวยสุขโสมนัสของบัณฑิตในสวรรค์ ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ประพฤติสุจริตด้วยกาย ประพฤติสุจริตด้วยวาจา ประพฤติสุจริตด้วยใจ หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมากไว้อย่างไร Vissajjanā – sa kho so bhikkhave paṇḍito sace kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgacchati, yāni tāni uccākulāni khattiyamahāsālakulaṃ vā brāhmaṇamahāsālakulaṃ vā gahapatimahāsālakulaṃ vā tathārūpe kule paccājāyatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṇḍitassa kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena manussattaṃ āgatassapi sukhabahulatā pakāsitā. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงประกาศความที่บัณฑิตผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน มีความสุขมาก ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตนั้นแล ถ้ามาสู่ความเป็นมนุษย์ได้ในบางครั้งบางคราวหลังจากกาลเวลาอันยาวนาน ย่อมเกิดในตระกูลสูงเหล่านั้น คือ ตระกูลกษัตริย์มหาศาล หรือตระกูลพราหมณ์มหาศาล หรือตระกูลคฤหบดีมหาศาล” ดังนี้ Cūḷakammavibhaṅgasutta จูฬกัมมวิภังคสูตร Pucchā – tenāvuso jānatā passatā…pe… sammāsambuddhena cūḷakammavibhaṅgasuttaṃ kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ จูฬกัมมวิภังคสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น...ฯลฯ...ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร Vissajjanā – sāvatthiyaṃ bhante subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ ārabbha bhāsitaṃ. Subho bhante māṇavo todeyyaputto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ‘‘ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā. Dissanti hi bho gotama manussā appāyukā, dissanti dīghāyukā. Dissanti bavhābādhā, dissanti appābādhā. Dissanti dubbaṇṇā, dissanti vaṇṇavanto. Dissanti appesakkhā, dissanti mahesakkhā. Dissanti appabhogā, dissanti mahābhogā. Dissanti nīcakulīnā, dissanti uccākulīnā. Dissanti duppaññā, dissanti paññavanto. Ko nu kho bho gotama hetu ko paccayo, yena manussānaṃyeva sataṃ manussabhūtānaṃ dissanti hīnappaṇītatā’’ti tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่กรุงสาวัตถี ปรารภสุภมาณพ โตเทยยบุตร ท่านผู้เจริญ สุภมาณพ โตเทยยบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ มนุษย์ทั้งหลายปรากฏว่ามีอายุน้อยบ้าง มีอายุยืนบ้าง ปรากฏว่ามีอาพาธมากบ้าง มีอาพาธน้อยบ้าง ปรากฏว่ามีผิวพรรณทรามบ้าง มีผิวพรรณดีบ้าง ปรากฏว่ามีศักดาน้อยบ้าง มีศักดามากบ้าง ปรากฏว่ามีโภคะน้อยบ้าง มีโภคะมากบ้าง ปรากฏว่าเกิดในตระกูลต่ำบ้าง เกิดในตระกูลสูงบ้าง ปรากฏว่าเป็นคนมีปัญญาทรามบ้าง เป็นคนมีปัญญามากบ้าง ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้มนุษย์ทั้งหลายซึ่งเป็นมนุษย์เหมือนกัน ปรากฏความเลวและความประณีตต่างกัน’ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนั้นแล ท่านผู้เจริญ Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ dīghāyukaappāyukasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุยืนและมีอายุน้อยไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā pāṇātipātī hoti, luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesūti evamādinā bhante tattha bhagavatā appāyukadīghāyukasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอายุน้อยและมีอายุยืน ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ฆ่าสัตว์ มีมือเปื้อนเลือด หมกมุ่นในการประหัตประหาร ปราศจากความเอ็นดูในสัตว์มีชีวิต’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā sattānaṃ viheṭṭhakajātiko hoti pāṇinā vā leḍḍunāvā daṇḍenavā satthena vāti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appābādhabavhābādhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีอาพาธน้อยและมีอาพาธมากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นผู้ชอบเบียดเบียนสัตว์ด้วยมือบ้าง ด้วยก้อนดินบ้าง ด้วยท่อนไม้บ้าง ด้วยศัสตราบ้าง’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhiyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ suvaṇṇadubbaṇṇasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีผิวพรรณดีและมีผิวพรรณทรามของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมักโกรธ มีความคับแค้นใจมาก ถูกว่าเล็กน้อยก็ขัดเคือง โกรธเคือง พยาบาท ตั้งความอาฆาตไว้ แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจออกมา’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ mahesakkha appesakkhasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดามากและมีศักดาน้อยไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā issāmanako hoti, paralābhasakkāra garukāra mānanavandana pūjāsu issati upadussati issaṃ bandhatīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ appesakkhamahesakkhasaṃvattanakāni kammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีศักดาน้อยและมีศักดามากของสัตว์ทั้งหลาย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนมีใจริษยา ย่อมริษยา ขัดเคือง ผูกความริษยาไว้ในลาภ สักการะ ความเคารพ ความนับถือ การไหว้ และการบูชาของผู้อื่น’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อยไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā na dātā hoti, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vattaṃ yānaṃ mālāgandha vilepanaṃ seyyavasathapadīpeyyanti evamādinā bhante tattha bhagavatā mahābhogaappabhogasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำเฉลย – ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีโภคะมากและมีโภคะน้อย ด้วยพระดำรัสเป็นต้นว่า ‘ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เป็นผู้ให้ ข้าว น้ำ ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปแก่สมณะหรือพราหมณ์’ ดังนี้ Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในเรื่องนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำของสัตว์ทั้งหลายไว้อย่างไร Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā thaddho hoti atimāni abhivādetabbaṃ na abhivādeti, paccuṭṭhātabbaṃ na paccuṭṭheti, āsanārahassa na āsanaṃ deti, maggārahassa na maggaṃ deti, sakkātabbaṃ na sakkaroti, garukātabbaṃ na garukaroti, mānetabbaṃ māneti, pūjetabbaṃ na pūjetīti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ uccākulīna nīcakulīnasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนเป็นคนกระด้าง มีมานะจัด ไม่ไหว้คนที่ควรไหว้ ไม่ลุกรับคนที่ควรลุกรับ ไม่ให้อาสนะแก่คนที่ควรให้อาสนะ ไม่ให้ทางแก่คนที่ควรให้ทาง ไม่สักการะคนที่ควรสักการะ ไม่เคารพคนที่ควรเคารพ ไม่นับถือคนที่ควรนับถือ ไม่บูชาคนที่ควรบูชา ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์เกิดในตระกูลสูงและเกิดในตระกูลต่ำไว้ Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้อย่างไร? Vissajjanā – idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā na paripucchitā hoti ‘‘kiṃ bhante kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ. Kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ. Kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ. Kiṃ me karīyamānaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya hoti, kiṃ vā pana me karīyamānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya hotī’’ti evamādinā bhante tattha bhagavatā sattānaṃ mahāpaññaduppaññasaṃvattanakakammāni vibhajitvā pakāsitāni. คำตอบ – ดูกรมาณพ ในโลกนี้ หญิงหรือชายบางคนไม่เข้าไปหาสมณะหรือพราหมณ์แล้วสอบถามว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล อะไรมีโทษ อะไรไม่มีโทษ อะไรควรเสพ อะไรไม่ควรเสพ อะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนาน หรืออะไรที่ข้าพเจ้าทำแล้วจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขตลอดกาลนาน’ ด้วยประการฉะนี้แล ท่านผู้เจริญ ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคทรงจำแนกและประกาศกรรมที่ทำให้สัตว์มีปัญญามากและมีปัญญาทรามไว้ Indriyabhāvanāsu ในอินทริยภาวนาสูตร Pucchā – indriyabhāvanāsuttaṃ panāvuso bhagavatā kattha kaṃ ārabbha kismiṃ vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำถาม – ท่านผู้มีอายุ อนึ่ง อินทริยภาวนาสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ที่ไหน ปรารภใคร ในเรื่องอะไร? Vissajjanā – gajaṅgalāyaṃ bhante uttaraṃ nāma māṇavaṃ pārāsiviyantevāsiṃ ārabbha bhāsitaṃ, uttaro bhante māṇavo pārāsiviyantevāsī bhagavatā puṭṭho bhagavantaṃ etadavoca ‘‘idha bho gotama cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena saddaṃ na suṇāti. Evaṃ kho bho gotama deseti pārāsiviyo brāhmaṇo sāvakānaṃ indriyabhāvana’’nti. Tasmiṃ bhante vatthusmiṃ bhāsitaṃ. คำตอบ – ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ที่เมืองคชังคลา ปรารภอุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ท่านผู้เจริญ อุตตรมาณพผู้เป็นศิษย์ของพราหมณ์ชื่อปาราสิริยะ ถูกพระผู้มีพระภาคตรัสถามแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในที่นี้ บุคคลย่อมไม่เห็นรูปด้วยตา ไม่ได้ยินเสียงด้วยหู ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พราหมณ์ปาราสิริยะย่อมแสดงอินทริยภาวนาแก่ศิษย์ทั้งหลายอย่างนี้’ ท่านผู้เจริญ พระสูตรนั้นตรัสไว้ในเรื่องนี้แล
Vietnamese
Paḷi	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Añña
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi