นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

อภิธานปฺปทีปิกา

名称辞典

พุทฺธปฺปณาโม

礼敬佛陀

๑.

1.

ตถาคโต [Pg.1] โย กรุณากโร กโร,ปยาต’โมสชฺช สุขปฺปทํ ปทํ;

อกา ปรตฺถํ กลิสมฺภเว ภเว,นมามิ ตํ เกวลทุกฺกรํ กรํ.

彼慈悲的如来，已达安乐之境；于此斗诤之世，为他利而行；我礼敬彼行至难之事者。

ธมฺมปฺปณาโม

礼敬法

๒.

2.

อปูชยุํ ยํ มุนิกุญฺชรา ชรา,รุชาทิมุตฺตา ยหิมุตฺตเร ตเร;

ฐิตา ติวฏฺฏมฺพุนิธึ นรานรา,ตรึสุ ตํ ธมฺมมฆปฺปหํ ปหํ.

诸牟尼尊所礼敬，彼等已解脱老病等苦；人与非人，依此无上法，渡过三轮之海；我礼敬彼摧毁罪恶之法。

สงฺฆปฺปณาโม

礼敬僧伽

๓.

3.

คตํ มุนินฺโท’รสสูนุตํ นุตํ,สุปุญฺญเขตฺตํ ภุวเน สุตํ สุตํ;

คณมฺปิ ปาณีกตสํวรํ วรํ,สทา คุโณเฆน นิรนฺตร’นฺตรํ.

我礼敬彼僧团，牟尼主之真子，备受赞叹，世间闻名之无上福田；彼殊胜僧团，已行持戒律，恒具无间功德之流。

ปฏิญฺญา

誓言

๔.

4.

นามลิงฺเคสุ โกสลฺล, มตฺถนิจฺฉยการณํ;

ยโต มหพฺพลํ พุทฺธ, วจเน ปาฏวตฺถินํ.

于名与性之善巧，是决断义理之因；因为它在佛陀言教中，能给予善巧者大力量。

๕.

5.

นามลิงฺคานฺย’โต [Pg.2] พุทฺธ, ภาสิตสฺสา’รหานฺย’หํ;

ทสฺสยนฺโต ปกาเสสฺส, มภิธานปฺปทีปิกํ.

因此，为开示佛语中合宜之名与性，我将阐明《名称辞典》。

ปริภาสา

体例

๖.

6.

ภิยฺโย รูปนฺตรา สาห, จริเยน จ กตฺถจิ;

กฺวจา’ หจฺจวิธาเนน เญยฺยํ ถีปุนฺนปุํสกํ.

多依形相之异，时依用法，亦时依特定规则，应知阴性、阳性与中性。

๗.

7.

อภินฺนลิงฺคานํเยว, ทฺวนฺโท จ, ลิงฺควาจกา;

คาถาปาทนฺตมชฺฌฏฺฐา, ปุพฺพํ ยนฺตฺยปเร ปรํ.

于并列复合词中，若其组成词性不同，以及指示性的词，当位于偈颂句末或句中时，前者在前，后者在后。

๘.

8.

ปุมิตฺถิยํ ปทํ ทฺวีสุ, สพฺพลิงฺเค จ ตีสฺวิติ;

อภิธานนฺตรารมฺเภ, เญยฺยํ ตฺว’นฺต มถาทิ จ.

词语若用于阳、阴二性，则为“二性”；若用于所有性，则为“三性”。于词典新章之始，当知前章之末与本章之始。

๙.

9.

ภิยฺโย ปโยค มาคมฺม, โสคเต อาคเม กฺวจิ;

นิฆณฺฑุ ยุตฺติ ญฺจานีย, นามลิงฺคํ กถียตีติ.

多依用法，时依善逝圣典，并依词典之理，阐述名与性。

๑. สคฺคกณฺฑ

1. 天界篇

๑.

1.

พุทฺโธ ทสพโล สตฺถา, สพฺพญฺญู ทฺวิปทุตฺตโม;

มุนินฺโท ภควา นาโถ, จกฺขุม’งฺคีรโส มุนิ.

佛陀、十力者、导师、一切知者、两足尊；牟尼主、世尊、依怙者、具眼者、鸯耆罗(Aṅgīrasa)、牟尼。

๒.

2.

โลกนาโถ’ นธิวโร, มเหสิ จ วินายโก;

สมนฺตจกฺขุ สุคโต, ภูริปญฺโญ จ มารชิ.

世间依怙者、无上者、大仙、调御者；普眼者、善逝、广慧者、降魔者。

๓.

3.

นรสีโห นรวโร, ธมฺมราชา มหามุนิ;

เทวเทโว โลกครุ, ธมฺมสฺสามี ตถาคโต.

人中狮子、人中之最上者、法王、大牟尼；天中天、世间师、法主、如来。

๔.

4.

สยมฺภู สมฺมาสมฺพุทฺโธ, วรปญฺโญ จ นายโก;

ชิโน, สกฺโก ตุ สิทฺธตฺโถ, สุทฺโธทนิ จ โคตโม.

自生者、正等觉者、殊胜慧者、引导者；胜者、能者、悉达多(Siddhattho)、净饭之子(Suddhodani)、乔达摩。

๕.

5.

สกฺยสีโห ตถา สกฺย, มุนิ จาทิจฺจพนฺธุ จ;

释迦狮子、释迦牟尼，以及日种亲族。

๖.

6.

โมกฺโข นิโรโธ นิพฺพานํ, ทีโป ตณฺหกฺขโย ปรํ;

ตาณํ เลณ มรูปญฺจ, สนฺตํ สจฺจ มนาลยํ.

解脱、灭尽、涅槃、洲、渴爱之灭尽、彼岸；庇护所、洞窟、无形、寂静、真实、无执取处。

๗.

7.

อสงฺขตํ สิว มมตํ สุทุทฺทสํ,ปรายณํ สรณ มนีติกํ ตถา;

อนาสวํ ธุว มนิทสฺสนา’ กตา,ปโลกิตํ นิปุณ มนนฺต มกฺขรํ.

无为、吉祥、不死、极难见；究竟处、皈依处、无灾祸；无漏、常恒、无示现、无作；所见、微妙、无边、不坏。

๘.

8.

ทุกฺขกฺขโย [Pg.3] พฺยาพชฺฌญฺจ, วิวฏฺฏํ เขม เกวลํ;

อปวคฺโค วิราโค จ, ปณีต มจฺจุตํ ปทํ.

苦之灭尽、无恼害、离轮回、安稳、纯一；解脱、离欲、殊胜、不死之境。

๙.

9.

โยคกฺเขโม ปาร มปิ, มุตฺติ สนฺติ วิสุทฺธิโย;

วิมุตฺย’ สงฺขตธาตุ, สุทฺธิ นิพฺพุติโย สิยุํ.

离轭安稳、彼岸、解脱、寂静、清净；解脱、无为界、清净、寂灭。

๑๐.

10.

ขีณาสโว ตฺว’เสกฺโข จ, วีตราโค ตถา’ รหา;

เทวโลโก ทิโว สคฺโค,ติทิโว ติทสาลโย.

漏尽者、无学、离贪者，以及阿罗汉；天界、天、天界、三十三天、三十三天之居所。

๑๑.

11.

ติทสา ตฺว’มรา เทวา, วิพุธา จ สุธาสิโน;

สุรา มรู ทิโวกา จา, มตปา สคฺควาสิโน.

三十三天、不死者、天神、智者、食甘露者；天神、天神、天居者、饮不死甘露者、天界居民。

๑๒.

12.

นิชฺชรา’ นิมิสา ทิพฺพา, อปุเม เทวตานิ จ ;

无老者、不瞬者、天上者；以及女神(devatā)与众天神(devatāni)（非阳性）。

๑๓.

13.

สิทฺโธ ภูโต จ คนฺธพฺโพ, คุยฺหโก ยกฺข รกฺขสา;

กุมฺภณฺโฑ จ ปิสาจา’ที, นิทฺทิฏฺฐา เทวโยนิโย.

成就者、鬼神、乾闼婆(gandhabba)、秘密者(guyhaka)、夜叉、罗刹(rakkhasa)；鸠槃荼(kumbhaṇḍa)、毕舍遮(pisāca)等，被称为天神种类。

๑๔.

14.

ปุพฺพเทวา สุรริปู, อสุรา ทานวา ปุเม;

ตพฺพิเสสา ปหาราโท, สมฺพโร พลิอาทโย.

昔日天神、天神之敌、阿修罗、达那婆(dānava)（皆为阳性词）；其特例为：巴哈罗达、三婆罗(Sambara)、巴利(Bali)等。

๑๕.

15.

ปิตามโห ปิตา พฺรหฺมา, โลเกโส กมลาสโน;

ตถา หิรญฺญคพฺโภ จ, สุรเชฏฺโฐ ปชาปติ.

祖父、父、梵天、世间主、莲花座者；以及金胎(Hiraññagabbho)、天神之首、生主(Pajāpati)。

๑๖.

16.

วาสุเทโว หริ กณฺโห, เกสโว จกฺกปาณฺย’ถ;

มหิสฺสโร สิโว สูลี, อิสฺสโร ปสุปตฺย’ปิ.

瓦素迭瓦(Vāsudeva)、诃利(Hari)、迦那(Kaṇha)、髻者(Kesava)、持轮者(Cakkapāṇi)；大自在(Mahissara)、湿婆(Siva)、持三叉戟者(Sūlī)、自在(Issara)，以及兽主(Pasupati)。

๑๗.

17.

หโร วุตฺโต กุมาโร ตุ, ขนฺโธ สตฺติธโร ภเว;

诃罗(Haro)被称为童子(Kumāra)，而塞建陀(Khandha)是持矛者(Sattidhara)。

๑๘.

18.

สกฺโก ปุรินฺทโท เทว, ราชา วชิรปาณิ จ;

สุชมฺปติ สหสฺสกฺโข, มหินฺโท วชิราวุโธ.

帝释(Sakko)、破城者(Purindada)、天王(Devarājā)，以及持金刚者(Vajirapāṇi)；苏阇之夫(Sujampati)、千眼者(Sahassakkha)、摩哂陀(Mahinda)、持金刚武器者(Vajirāvudha)。

๑๙.

19.

วาสโว จ ทสสต, นยโน ติทิวาธิภู;

สุรนาโถ จ วชิร, หตฺโถ จ ภูตปตฺย’ปิ.

婆薮(Vāsava)、千眼者(Dasasatanayana)、三十三天之主(Tidivādhibhū)；以及天神之主(Suranātha)、持金刚手者(Vajirahattho)，亦是鬼神之主(Bhūtapati)。

๒๐.

20.

มฆวา โกสิโย อินฺโท, วตฺรภู ปากสาสโน;

วิโฑโช ถ สุชา ตสฺส, ภริยา ถ ปุรํ ภเว.

摩伽婆(Maghavā)、憍尸迦(Kosiya)、因陀罗(Inda)、伏敌者(Vatrabhū)、破Pāka者(Pākasāsana)，以及毗杜阇(Viḍoja)；苏阇(Sujā)是他的妻子。

๒๑.

21.

มสกฺกสารา [Pg.4] วสฺโสก, สารา เจวา’ มราวตี;

เวชยนฺโต ตุ ปาสาโท,สุธมฺมา ตุ สภา มตา.

玛萨咖沙罗(Masakkasārā)、婆娑咖沙罗(Vassokasārā)，以及阿摩罗婆提(Amarāvatī)是其都城之名；胜利殿(Vejayanta)是其宫殿，善法堂(Sudhammā)被认为是其集会堂。

๒๒.

22.

เวชยนฺโต รโถ ตสฺส,วุตฺโต มาตลิ สารถิ;

เอราวโณ คโช ปณฺฑุ, กมฺพโล ตุ สิลาสนํ.

胜利(Vejayanta)是他的战车，摩多利(Mātali)被称为御者；埃拉瓦那(Erāvaṇa)是他的象，而般度甘婆罗(Paṇḍukambala)是其石座。

๒๓.

23.

สุวีโรจฺจาทโย ปุตฺตา, นนฺทา โปกฺขรณี ภเว;

นนฺทนํ มิสฺสกํ จิตฺต, ลตา ผารุสกํ วนา.

善勇(Suvīra)等是他的儿子；难陀(Nandā)是莲池；难陀那(Nandana)、弥萨迦(Missaka)、杂林(Cittalatā)、粗涩(Phārusaka)是其林苑。

๒๔.

24.

อสนิ ทฺวีสุ กุลิสํ, วชิรํ ปุนฺนปุํสเก;

อจฺฉราโยตฺถิยํ วุตฺตา, รมฺภา อลมฺพุสาทโย;

เทวิตฺถิโย ถ คนฺธพฺพา, ปญฺจสิโขติ อาทโย.

“雷电”(asani)为双性词，“金刚杵”(kulisa)为阳性词，“金刚”(vajira)为中性词；“天女”(accharā)被称为阴性词，例如蓝婆(Rambhā)、阿琅卜萨(Alambusā)等天女；以及乾闼婆(gandhabba)，例如五髻(Pañcasikha)等。

๒๕.

25.

วิมาโน นิตฺถิยํ พฺยมฺหํ, ปียูสํ ตฺวมตํ สุธา;

สิเนรุ เมรุ ติทิวา, ธาโร เนรุ สุเมรุ จ.

“天宫”(vimāna)和“天车”(byamha)非阴性词；“甘露”(pīyūsa)、“不死”(amata)、“苏陀”(sudhā)是同义词；须弥山(Sineru)、弥楼(Meru)、三十三天之基(Tidivādhāra)、尼楼(Neru)以及善弥楼(Sumeru)也是同义词。

๒๖.

26.

ยุคนฺธโร อีสธโร, กรวีโก สุทสฺสโน;

เนมินฺธโร วินตโก, อสฺสกณฺโณ กุลาจลา.

持双山(Yugandhara)、伊沙陀罗(Īsadhara)、羯罗毗迦(Karavīka)、善见(Sudassana)、尼民陀罗(Nemindhara)、毗那多迦(Vinataka)、马耳(Assakaṇṇa)，这些是持边山。

๒๗.

27.

มนฺทากินี ตถา’กาส, คงฺคา สุรนที ปฺยถ;

曼达基尼(Mandākinī)、虚空恒河(Ākāsagaṅgā)以及天神之河(Suranadī)亦是同义。

๒๘.

28.

โกวิฬาโร ตถา ปาริ, จฺฉตฺตโก ปาริชาตโก;

กปฺปรุกฺโข ตุ สนฺตานา, ทโย เทวทฺทุมา สิยุํ.

拘毗罗罗(Koviḷāra)、波利质多罗(Pāricchattaka)以及波利阇多迦(Pārijātaka)；而劫波树(Kapparukkha)、珊檀那(Santāna)等，是天界之树。

๒๙.

29.

ปาจี ปตีฌุ’ ทีจิ’ตฺถี, ปุพฺพ ปจฺฉิม อุตฺตรา;

ทิสาถ ทกฺขิณา’ ปาจี, วิทิสา’นุทิสา ภเว.

东方(pācī)、西方(patīcī)、北方(udīci)是阴性词。东方(pubba)、西方(pacchima)、北方(uttarā)以及南方(dakkhiṇā, apācī)是方位。此外还有隅方(vidisā)和随方(anudisā)。

๓๐.

30.

เอราวโต ปุณฺฑรีโก, วามโน กุมุโท’ ญฺชโน;

ปุปฺผทนฺโต สพฺพภุมฺโม, สุปฺปตีโก ทิสาคชา.

埃拉瓦那(Erāvata)、奔陀利迦(Puṇḍarīka)、婆摩那(Vāmana)、鸠牟陀(Kumuda)、安阇那(Añjana)、花牙(Pupphadanta)、遍地(Sabbabhumma)、善对象(Suppatīka)，这些是方位之象。

๓๑.

31.

ธตรฏฺโฐ จ คนฺธพฺพา, ธิโป, กุมฺภณฺฑสามิ ตุ;

วิรุฬฺหโก, วิรูปกฺโข, ตุ นาคาธิปตีริโต.

持国(Dhataraṭṭha)是乾闼婆之主，而增长(Viruḷhaka)是鸠槃荼之主；广目(Virūpakkha)则被称为龙之主。

๓๒.

32.

ยกฺขาธิโป เวสฺสวโณ, กุเวโร นรวาหโน;

อฬกา ฬกมนฺทาสฺส, ปุรี, ปหรณํ คทา;

จตุทฺทิสาน มธิปา, ปุพฺพาทีนํ กมา อิเม.

夜叉(yakkha)之主是毗沙门(Vessavaṇa)，又名俱吠罗(Kuvera)、人乘(Naravāhana)；阿罗迦(Aḷakā)和阿罗迦曼陀(Aḷakamandā)是他的都城，武器是巨杖(gadā)。这四位是四方之主，依次为东方等方位之主。

๓๓.

33.

ชาตเวโท [Pg.5] สิขี โชติ, ปาวโก ทหโน’ นโล;

หุตาวโห’ จฺจิมา ธูม, เกตฺว’คฺคิ คินิ ภานุมา.

阇多吠陀(Jātaveda)、有髻(Sikhī)、光(Joti)、净化者(Pāvaka)、燃烧者(Dahana)、风(Anala)、食祭品者(Hutāvaha)、有焰(Accimā)、烟幢(Dhūmaketu)、火(Aggi)、火(Gini)、有光(Bhānumā)，皆是火的异名。

๓๔.

34.

เตโช ธูมสิโข วายุ, สโข จ กณฺหวตฺตนี;

เวสฺสานโร หุตาโส ถ, สิขาชาล’จฺจิ จาปุเม.

热(Teja)、烟顶(Dhūmasikha)、风友(Vāyusakha)、黑路(Kaṇhavattanī)、毗沙那罗(Vessānara)、食祭品者(Hutāsa)亦是火的异名；而焰网(Sikhājāla)与火焰(Acci)为非阳性词。

๓๕.

35.

วิปฺผุลิงฺคํ ผุลิงฺคญฺจ, ภสฺมา ตุ เสฏฺฐิ ฉาริกา;

毗普林伽(Vipphuliṅga)和普林伽(Phuliṅga)意为火星；而婆斯摩(Bhasma)和查利迦(Chārikā)意为灰烬。

๓๖.

36.

กุกฺกุโฬ ตุ’ณฺหภสฺมสฺมิ, มงฺคาโร’ลาต มุมฺมุกํ ;

สมิธา อิธุมํ เจ’โธ, อุปาทานํ ตถินฺธนํ.

库库罗(Kukkuḷa)指热灰(uṇhabhasma)；燃炭(Aṅgāra)、火把(Alāta)、火炭(Ummuka)指炭火；柴薪(Samidhā)、薪(Idhuma)、薪(Edho)、燃料(Upādāna)以及燃料(Indhana)指燃料。

๓๗.

37.

อโถ’ภาโส ปกาโส จา,'โลโก’ชฺโชตา’ตปา สมา;

มาลุโต ปวโน วายุ, วาโต’นิล สมีรณา;

คนฺธวาโห ตถา วาโย, สมีโร จ สทาคติ.

又，光明(Obhāsa)、光明(Pakāsa)、光(Āloka)、光耀(Ujjota)、阳光(Ātapa)是同义词。风(Māluta)、风(Pavano)、风(Vāyu)、风(Vāta)、风(Anila)、风(Samīraṇa)、运香者(Gandhavāha)、风(Vāyo)、风(Samīra)以及常行者(Sadāgati)是“风”的同义词。

๓๘.

38.

วายุเภทา อิเม ฉุ’ทฺธ, งฺคโม จาโธคโม ตถา;

กุจฺฉิฏฺโฐ จ โกฏฺฐาสโย, อสฺสาสงฺคานุสาริโน.

风有此六种区别：上行风、下行风、腹内风、肠中风、出入息风以及遍行肢体之风。

๓๙.

39.

อโถ อปานํ ปสฺสาโส,อสฺสาโส อาน มุจฺจเต.

又，下行风(apāna)是出息(passāsa)；入息(assāsa)被称为气息(āna)。

๔๐.

40.

เวโค ชโว รโย ขิปฺปํ, ตุ สีฆํ ตุริตํ ลหุ;

อาสุ ตุณฺณ มรํ จาวิ, ลมฺพิตํ ตุวฏํปิ จ.

韦伽(vega)、阇婆(java)、罗由(raya)、奇帕(khippaṃ)、斯伽(sīghaṃ)、杜利达(turitaṃ)、罗胡(lahu)、阿苏(āsu)、杜那(tuṇṇaṃ)、阿兰(araṃ)、不迟缓(avilambitaṃ)以及杜瓦当(tuvaṭaṃ)，皆是“迅速”的同义词。

๔๑.

41.

สตตํ นิจฺจ มวิรตา, นารต สนฺตต มนวรตญฺจ ธุวํ;

ภุส มติสโย จ ทฬฺหํ, ติพฺเพ’กนฺตา’ติมตฺต, พาฬฺหานิ;

ขิปฺปาที ปณฺฑเก ทพฺเพ, ทพฺพคา เตสุ เย ติสุ.

恒常(satataṃ)、常(niccaṃ)、无间(avirataṃ)、不断(anarataṃ)、相续(santataṃ)、无断(anavarataṃ)、恒(dhuvaṃ)，皆是“恒常”的同义词。甚(bhusaṃ)、极(atisayo)、强(daḷhaṃ)、猛(tibbaṃ)、一向(ekantaṃ)、过度(atimattaṃ)、强(bāḷhaṃ)，皆是“强烈、过度”的同义词。“迅速”等词，当中性词使用时，指代事物；当作为形容词时，则可用于三性。

๔๒.

42.

อวิคฺคโห ตุ กาโม จ, มโนภู มทโน ภเว;

อนฺตโก วสวตฺตี จ, ปาปิมา จ ปชาปติ.

无身(Aviggaha)、欲(Kāma)、意生(Manobhū)、恼乱者(Madana)，是爱欲之神的名号。终结者(Antaka)、自在者(Vasavattī)、恶者(Pāpimā)、众生主(Pajāpati)，是魔罗的名号。

๔๓.

43.

ปมตฺตพนฺธุ กณฺโห จ, มาโร นมุจิ, ตสฺส ตุ;

ตณฺหา’รตี รคา ธีตู, หตฺถี ตุ คิริเมขโล.

放逸之友(Pamattabandhu)、黑(Kaṇha)、魔罗(Māra)、那牟奇(Namuci)，皆是魔罗的名号；他的女儿是爱(Taṇhā)、不乐(Aratī)和贪(Ragā)；他的象是山环(Girimekhala)。

๔๔.

44.

ยมราชา จ เวสายี, ยโม’สฺส นยนาวุธํ;

เวปจิตฺติ ปุโลโม จ, กิมฺปุริโส ตุ กินฺนโร.

阎罗王(Yamarājā)、韦萨夷(Vesāyī)、阎摩(Yama)是死神之名，其武器是眼睛；韦巴吉帝(Vepacitti)和布路摩(Puloma)是阿修罗王；人非人(Kimpurisa)是紧那罗(Kinnara)的同义词。

๔๕.

45.

อนฺตลิกฺขํ ข’มาทิจฺจ, ปโถ’พฺภํ คคน’มฺพรํ;

เวหาโส จานิลปโถ, อากาโส นิตฺถิยํ นภํ.

虚空(Antalikkha)、空(Kha)、日道(Ādiccapatha)、云(Abbha)、天空(Gagana)、空(Ambara)、空中(Vehāsa)、风道(Anilapatha)、空间(Ākāsa)，以及天空(Nabha)，皆是“虚空”的同义词；其中“天空”(nabha)非阴性词。

๔๖.

46.

เทโว [Pg.6] เวหายโส ตารา,ปโถ สุรปโถ อฆํ.

天(deva)、空中(vehāyasa)、星路(tārāpatha)、天神路(surapatha)、虚空(agha)[皆为天空的异名]。

๔๗.

47.

เมโฆ วลาหโก เทโว, ปชฺชุนฺโน’มฺพุธโร ฆโน;

ธาราธโร จ ชีมูโต, วาริวาโห ตถา’มฺพุโท.

弥伽(megha)、瓦拉哈卡(valāhaka)、提婆(deva)、雨云(pajjunna)、安布陀罗(ambudhara)、伽那(ghana)、陀罗陀罗(dhārādhara)、吉穆陀(jīmūta)、瓦利瓦哈(vārivāha)以及安布陀(ambuda)，皆是云的异名。

๔๘.

48.

อพฺภํ ตีสฺวถ วสฺสญฺจ, วสฺสนํ วุฏฺฐิ นาริยํ;

สเตรตา’กฺขณา วิชฺชุ, วิชฺชุตา จาจิรปฺปภา.

阿跋(abbha)是三性词；瓦萨(vassa)、瓦萨那(vassana)、乌提(vuṭṭhi)是雨的异名，乌提(vuṭṭhi)是阴性词。萨特拉达(sateratā)、阿卡那(akkhaṇā)、毗朱(vijju)、毗朱达(vijjutā)、阿奇拉帕婆(acirappabhā)是闪电的异名。

๔๙.

49.

เมฆนาเท ตุ ธนิตํ, คชฺชิตํ รสิตาทิ จ;

อินฺทาวุธํ อินฺทธนุ, วาตกฺขิตฺตมฺพุ สีกโร.

达尼达(dhanita)、伽吉达(gajjita)、罗西达(rasita)等是雷鸣的异名。因达瓦达(indāvudha)、因达达努(indadhanu)是彩虹的异名。风吹起的水(vātakkhittambu)是为水沫(sīkara)。

๕๐.

50.

อาสาโร ธารา สมฺปาโต,กรกา ตุ ฆโนปลํ;

ทุทฺทินํ เมฆจฺฉนฺนาเห, ปิธานํ ตฺวปธารณํ.

阿萨罗(āsāra)、达罗(dhārā)、萨帕多(sampāta)，皆是暴雨的异名；迦罗迦(karakā)、伽那波罗(ghanopala)，皆是冰雹的异名；杜迪那(duddina)、弥伽查那(meghacchanna)，皆是阴天的异名；毗达那(pidhāna)、阿帕达罗那(apadhāraṇa)，皆是遮盖的异名。

๕๑.

51.

ติโรธาน’นฺตรธานา, ปิธาน ฉาทนานิ จ;

อินฺทุ จนฺโท จ นกฺขตฺต, ราชา โสโม นิสากโร.

提罗达那(tirodhāna)、安达罗达那(antaradhāna)、毗达那(pidhāna)、查达那(chādana)，皆是遮蔽、隐没的异名；因杜(indu)、旃陀(canda)、那卡达罗阇(nakkhattarāja)、苏摩(soma)、尼萨迦罗(nisākara)，皆是月亮的异名。

๕๒.

52.

โอสธีโส หิมรํสิ, สสงฺโก จนฺทิมา สสี;

สีตรํสิ นิสานาโถ, อุฬุราชา จ มา ปุเม.

欧萨迪娑(osadhīsa)、希马兰西(himaraṃsi)、萨萨伽(sasaṅka)、旃迪摩(candimā)、萨西(sasī)、斯达兰西(sītaraṃsi)、尼萨那陀(nisānātha)、乌卢罗阇(uḷurāja)与玛(mā)，皆是月亮的异名，为阳性词。

๕๓.

53.

กลา โสฬสโม ภาโค, พิมฺพํ ตุ มณฺฑลํ ภเว;

อฑฺโฒ ตฺวทฺโธ อุปฑฺโฒ จ, วา ขณฺฑํ สกลํ ปุเม.

迦罗(kalā)是十六分之一；宾巴(bimba)与曼达罗(maṇḍala)是圆盘。阿达(aḍḍha)、阿陀(addha)、乌帕达(upaḍḍha)是一半；坎达(khaṇḍa)与萨迦罗(sakala)是碎片的异名，此二词为阳性词。

๕๔.

54.

อทฺธํ วุตฺตํ สเม ภาเค, ปสาโท ตุ ปสนฺนตา;

โกมุที จนฺทิกา ชุณฺหา, กนฺติ โสภา ชุติ จฺฉวิ.

阿达(addha)称为相等的部分；帕萨多(pasāda)与帕萨那达(pasannatā)是清净。拘牟迪(komudī)、旃迪迦(candikā)、茹那(juṇhā)是月光的异名；迦提(kanti)、娑婆(sobhā)、茹提(juti)、查毗(chavi)是光辉、美丽的异名。

๕๕.

55.

กลงฺโก ลญฺฉนํ ลกฺขํ, องฺโก’ภิญฺญาณ ลกฺขณํ;

จิหนํ จาปิ โสภา ตุ, ปรมา สุสมา ถ จ.

迦兰迦(kalaṅka)、兰查那(lañchana)、兰卡(lakkha)、安迦(aṅka)、阿毗那那(abhiññāṇa)、兰卡那(lakkhaṇa)、奇哈那(cihana)，皆是标记、特征的异名；娑婆(sobhā)、波罗摩(paramā)、苏萨摩(susamā)，皆是极美的异名。

๕๖.

56.

สีตํ คุเณ, คุณิลิงฺคา, สีต สิสิร สีตลา;

หิมํ ตุหิน มุสฺสาโว, นีหาโร มหิกา ปฺยถ.

斯达(sīta)是寒冷的属性；斯达(sīta)、西西拉(sisira)、斯达拉(sītala)是寒冷的形容词。希马(hima)、杜希那(tuhina)、乌萨婆(ussāva)、尼哈罗(nīhāra)、玛希迦(mahikā)，皆是霜、露的异名。

๕๗.

57.

นกฺขตฺตํ โชติ ภํ ตารา, อปุเม ตารโก’ฬุ จ;

那卡达(nakkhatta)、乔提(joti)、婆(bha)、达罗(tārā)，皆是星宿的异名，其中达罗(tārā)为非阳性词；达罗迦(tāraka)、乌卢(uḷu)，亦是星宿的异名。

๕๘.

58.

อสฺสยุโช ภรณิตฺถี, สกตฺติกา โรหิณี ปิจ;

มิคสิร มทฺทา จ ปุนพฺพสุ, ผุสฺโส จาสิเลส’ปิ.

阿湿缚庾惹(Assayuja)、婆罗尼(Bharaṇī)、克里提迦(Kattikā)、罗希尼(Rohiṇī)、鹿首(Migasira)、阿陀罗(Addā)、布纳跋苏(Punabbasu)、普萨(Phussa)以及阿湿丽沙(Āsilesā)。

๕๙.

59.

มาฆา จ ผคฺคุนี ทฺเว จ, หตฺถา จิตฺตา จ สฺวาติปิ;

วิสาขา’ นุราธา เชฏฺฐา, มูลา’ สาฬฺหา ทุเว ตถา.

摩伽(Māghā)、二法古尼(dve Phaggunī)、哈他(Hatthā)、支帝(Cittā)、斯瓦提(Svāti)；毘舍佉(Visākhā)、阿奴罗达(Anurādhā)、杰塔(Jeṭṭhā)、穆拉(Mūla)、二萨哈(dve Sāḷhā)。

๖๐.

60.

สวโณ [Pg.7] จ ธนิฏฺฐา จ, สตภิสโช ปุพฺพุ’ตฺตรภทฺทปทา;

เรวตฺยปีติ กมโต, สตฺตาธิกวีสนกฺขตฺตา.

萨瓦那(Savaṇa)、达尼塔(Dhaniṭṭhā)、萨达毗萨(Satabhisaja)、普巴跋陀(Pubbabhaddapadā)、乌达拉跋陀(Uttarabhaddapadā)以及瑞瓦蒂(Revatī)；以上依序为二十七星宿。

๖๑.

61.

โสพฺภานุ กถิโต ราหุ, สูราที ตุ นวคฺคหา;

ราสิ เมสาทิโก ภทฺท, ปทา โปฏฺฐปทา สมา.

索巴努(Sobbhānu)被称为罗睺(Rāhu)；日(sūra)等是九曜。宫(rāsi)是白羊(mesa)等星座；跋陀波达(bhaddapadā)与普塔波达(poṭṭhapadā)是同义词。

๖๒.

62.

อาทิจฺโจ สูริโย สูโร, สตรํสิ ทิวากโร;

เวโรจโน ทินกโร, อุณฺหรํสิ ปภงฺกโร.

阿迪乔(ādicca)、苏利由(sūriya)、苏罗(sūra)、萨达兰西(sataraṃsi)、迪瓦迦罗(divākara)、毗罗乔那(verocana)、迪那迦罗(dinakara)、乌那兰西(uṇharaṃsi)、帕班迦罗(pabhaṅkara)，皆是太阳的异名。

๖๓.

63.

อํสุมาลี ทินปติ, ตปโน รวิ ภานุมา;

รํสิมา ภากโร ภานุ, อกฺโก สหสฺสรํสิ จ.

安苏玛利(aṃsumālī)、迪那帕提(dinapati)、达帕那(tapana)、拉维(ravi)、巴努玛(bhānumā)、兰西玛(raṃsimā)、巴迦罗(bhākara)、巴努(bhānu)、阿科(akka)、萨哈萨兰西(sahassaraṃsi)，皆是太阳的异名。

๖๔.

64.

รํสิ อาภา ปภา ทิตฺติ, รุจิ ภา ชุติ ทีธิติ;

มรีจิ ทฺวีสุ ภานฺวํ’สุ, มยูโข กิรโณ กโร.

兰西(raṃsi)、阿巴(ābhā)、帕婆(pabhā)、迪提(ditti)、茹奇(ruci)、婆(bhā)、茹提(juti)、迪迪提(dīdhiti)，皆是光芒的异名；玛瑞奇(marīci)是二性词；巴努(bhānu)、安苏(aṃsu)、玛由柯(mayūkha)、吉拉那(kiraṇa)、迦罗(kara)，亦是光芒的异名。

๖๕.

65.

ปริธิ ปริเวโส ถ, มรีจิ มิคตณฺหิกา;

สูรสฺโสทยโต ปุพฺพุ’, ฏฺฐิตรํสิ สิยา’ รุโณ.

帕利迪(paridhi)、帕利韦娑(parivesa)，皆是光晕的异名；玛瑞奇(marīci)、弥伽达尼迦(migataṇhikā)，皆是海市蜃楼的异名。日出之前升起的光，是为阿鲁那(aruṇa)。

๖๖.

66.

กาโล’ทฺธา สมโย เวลา,ตพฺพิเสสา ขณาทโย;

ขโณ ทสจฺฉรากาโล,ขณา ทส ลโย ภเว.

迦罗(kāla)、阿陀(addhā)、萨马亚(samaya)、韦拉(velā)是时间的异名，其细分为刹那(khaṇa)等。一刹那是十弹指的时间，十刹那是为一赖耶(laya)。

๖๗.

67.

ลยา ทส ขณลโย,มุหุตฺโต เต สิยา ทส;

ทส ขณมุหุตฺโต เต, ทิวโส ตุ อหํ ทินํ.

十赖耶(laya)为一刹那赖耶(khaṇalaya)，十刹那赖耶为一牟呼栗多(muhutta)。十牟呼栗多为一日(divasa)，亦称白昼(aha)或天(dina)。

๖๘.

68.

ปภาตญฺจ วิภาตญฺจ, ปจฺจูโส กลฺล มปฺยถ;

อภิโทโส ปโทโส ถ,สาโย สญฺฌา ทินจฺจโย.

破晓(pabhāta)、天亮(vibhāta)、黎明(paccūsa)、清晨(kalla)；以及黄昏(abhidosa)、傍晚(padosa)、晚间(sāya)、暮色(sañjhā)、日尽(dinaccaya)。

๖๙.

69.

นิสา จ รชนี รตฺติ, ติยามา สํวรี ภเว;

ชุณฺหา ตุ จนฺทิกายุตฺตา, ตมุสฺสนฺนา ติมิสิกา.

尼萨(nisā)、罗阇尼(rajanī)、罗帝(ratti)、三更夜(tiyāmā)、萨瓦利(saṃvarī)是夜的异名。有月光的夜晚称为净夜(juṇhā)；黑暗笼罩的夜晚称为暗夜(timisikā)。

๗๐.

70.

นิสีโถ มชฺฌิมา รตฺติ, อฑฺฒรตฺโต มหานิสา;

อนฺธกาโร ตโม นิตฺถี, ติมิสํ ติมิรํ มตํ.

午夜(nisītha)、中夜(majjhimā ratti)、半夜(aḍḍharatta)、大夜(mahānisā)。黑暗(andhakāra)、幽暗(tamo, 非阴性词)、冥暗(timisa)、昏暗(timira)。

๗๑.

71.

จตุรงฺคตมํ เอวํ, กาฬปกฺขจตุทฺทสี;

วนสณฺโฑ ฆโน เมฆ, ปฏลํ จา’ฑฺฒรตฺติ จ.

四重黑暗(caturaṅgatama)即是：黑月十四日(kāḷapakkhacatuddasī)、密林(vanasaṇḍa)、浓云(ghano meghapaṭala)、以及半夜(aḍḍharatti)。

๗๒.

72.

อนฺธตมํ [Pg.8] ฆนตเม, ปหาโร ยาม, สญฺญิโต;

ปาฏิปโท ตุ ทุติยา, ตติยาที ติถี, ตายติ ปาเลตีติ ติถิ, ตา+อิติ (ณฺวาทิ) ทฺวิสุ.

至暗(andhatama)是浓暗。一更(pahāra)名为夜分(yāma)。初一(pāṭipada)、初二(dutiyā)、初三(tatiyā)等是日期(tithi)。[注释：]日期(tithi)因其守护(tāyati)与护持(pāleti)而得名，此词为二性词。

๗๓.

73.

ปนฺนรสี ปญฺจทสี, ปุณฺณมาสี ตุ ปุณฺณมา;

อมาวสี ปฺยมาวาสี, ถิยํ ปนฺนรสี’ ปรา.

十五日(pannarasī)与十五日(pañcadasī)是同义词。满月之夜(puṇṇamāsī)是圆满月(puṇṇamā)。新月之夜(amāvasī)是无月夜(amāvāsī)。另一个十五日(即新月日)也是阴性词。

๗๔.

74.

ฆฏิกา สฏฺฐฺย’ โหรตฺโต, ปกฺโข เต ทส ปญฺจ จ;

เต ตุ ปุพฺพาปรา สุกฺก,กาฬา, มาโส ตุ เต ทุเว.

六十伽提迦(ghaṭikā)为一日夜(ahoratta)。十五日为一半月(pakkha)。半月有前(pubba)、后(apara)、白(sukka)、黑(kāḷa)之分。两个半月为一月(māsa)。

๗๕.

75.

จิตฺโต เวสาข, เชฏฺโฐ จา, สาฬฺโห ทฺวีสุ จ สาวโณ;

โปฏฺฐปาท’สฺสยุชา จ, มาสา ทฺวาทส กตฺติโก.

制多月(Citta)、卫塞月(Vesākha)、逝吒月(Jeṭṭha)、萨哈月(Sāḷha)(此词为二性词)、萨瓦那月(Sāvaṇa)、钵陀婆陀月(Poṭṭhapāda)、阿湿缚庾阇月(Assayuja)、迦提迦月(Kattika)[等是十二月的名称]。

๗๖.

76.

มาคสิโร ตถา ผุสฺโส, กเมน มาฆ ผคฺคุณา;

กตฺติก’สฺสยุชา มาสา, ปจฺฉิม ปุพฺพกตฺติกา.

依次为鹿首月(Māgasira)、弗沙月(Phussa)、摩伽月(Māgha)、颇求那月(Phagguṇa)；迦提迦月(Kattika)与阿湿婆月(Assayuja)，分别为后迦提迦月与前迦提迦月。

๗๗.

77.

สาวโณ นิกฺขมนีโย,จิตฺตมาโส ตุ รมฺมโก.

室罗伐拏月(Sāvaṇa)适宜出行，制多月(Citta)则令人欢喜。

๗๘.

78.

จตุโร จตุโร มาสา, กตฺติกกาฬปกฺขโต;

กมา เหมนฺต คิมฺหาน, วสฺสานา อุตุโย ทฺวิสุ.

从迦提迦月(Kattika)的黑分开始，季节依次为冬季、夏季、雨季，每季四个月。季节有两类划分法。

๗๙.

79.

เหมนฺโต สิสิร มุตู,ฉ วา วสนฺโต จ คิมฺห วสฺสานา;

สรโทติ กมา มาสา, ทฺเว ทฺเว วุตฺตานุสาเรน.

或者，季节有六：冬季、凉季、春季、夏季、雨季和秋季；如所说，依次每季两个月。

๘๐.

80.

อุณฺโห นิทาโฆ คิมฺโหถ,วสฺโส วสฺสาน ปาวุสา;

อุตูหิ ตีหิ วสฺสานา, ทิเกหิ ทกฺขิณายนํ.

炎热、酷热、夏季。雨、雨季、雨季。以雨季等三季为南行(dakkhiṇāyana)。

๘๑.

81.

อุตฺตรายน มญฺเญหิ, ตีหิ วสฺสายนทฺวยํ;

วสฺส สํวจฺฉรา นิตฺถี, สรโท หายโน สมา.

以另外三季为北行(uttarāyana)；一年有此二道。年(vassa)、岁(saṃvacchara)（非阴性词）、秋(sarada)、年(hāyana)、年(samā)皆为“年”的同义词。

๘๒.

82.

กปฺปกฺขโย ตุ สํวฏฺโฏ, ยุคนฺต ปลยา อปิ;

อลกฺขี กาลกณฺณิตฺถี, อถ ลกฺขี สิริ’ตฺถิยํ.

劫末(kappakkhaya)、坏劫(saṃvaṭṭa)、时代之末(yuganta)、毁灭(palaya)。不幸(Alakkhī)是恶运女神(kālakaṇṇī)；而幸运(Lakkhī)、吉祥(Siri)是幸运女神。

๘๓.

83.

ทนุ ทานวมาตา ถ, เทวมาตา ปนา’ทิติ;

达奴(Danu)是达那婆(dānava)之母，而阿底提(Aditi)则是天神之母。

๘๔.

84.

ปาปญฺจ กิพฺพิสํ เวรา, ฆํ ทุจฺจริต ทุกฺกฏํ;

อปุญฺญา’กุสลํ กณฺหํ, กลุสํ ทุริตา’คุ จ.

罪(pāpa)、过(kibbisa)、愆尤(vera)、恶(agha)、恶行(duccarita)、恶作(dukkaṭa)、无福(apuñña)、不善(akusala)、黑(kaṇha)、污秽(kalusa)、恶业(durita)、过失(āgu)。

๘๕.

85.

กุสลํ [Pg.9] สุกตํ สุกฺกํ, ปุญฺญํ ธมฺม มนิตฺถิยํ;

สุจริต มโถ ทิฏฺฐ, ธมฺมิกํ อิหโลกิกํ.

善(kusala)、善行(sukata)、白(sukka)、福德(puñña)、法(dhamma)（皆非阴性词）；以及善行(sucarita)。现法所见(diṭṭhadhammika)、此世(ihalokika)。

๘๖.

86.

สนฺทิฏฺฐิก มโถ ปาร, โลกิกํ สมฺปรายิกํ;

ตกฺกาลํ ตุ ตทาตฺวํ โจ,ตฺตรกาโล ตุ อายติ.

现见的(sandiṭṭhika)；以及，他世的(pāralokika)、来世的(samparāyika)。彼时(takkāla)、即时(tadātva)。未来时(uttarakāla)、未来(āyati)。

๘๗.

87.

หาโส’ ตฺตมนตา ปีติ, วิตฺติ ตุฏฺฐิ จ นาริยํ;

อานนฺโท ปมุทา’โมโท, สนฺโตโส นนฺทิ สมฺมโท.

欢笑；悦意、喜、满足、知足（皆为阴性词）。喜悦、欢喜、欣喜、满足、欢乐、狂喜。

๘๘.

88.

ปาโมชฺชญฺจ ปโมโท ถ, สุขํ สาตญฺจ ผาสฺว’ถ;

ภทฺทํ เสยฺโย สุภํ เขมํ, กลฺยาณํ มงฺคลํ สิวํ.

欢喜、大喜；乐、适意、安适。贤善、殊胜、美好、安稳、善、吉祥、福祉。

๘๙.

89.

ทุกฺขญฺจ กสิรํ กิจฺฉํ, นีโฆ จ พฺยสนํ อฆํ;

ทพฺเพ ตุ ปาปปุญฺญานิ, ตีสฺวากิจฺฉํ สุขาทิ จ.

苦、艰难、困苦、苦恼、灾难、罪恶。罪与福德是中性词；而困苦、安乐等词则通用于三性。

๙๐.

90.

ภาคฺยํ นิยติ ภาโค จ, ภาคเธยฺยํ วิธี’ริโต;

อโถ อุปฺปตฺติ นิพฺพตฺติ, ชาติ ชนน มุพฺภโว.

福分、命运、份额、命运、定数。以及，生起、产生、出生、生成、发生。

๙๑.

91.

นิมิตฺตํ การณํ ฐานํ, ปทํ พีชํ นิพนฺธนํ;

นิทานํ ปภโว เหตุ, สมฺภโว เสตุ ปจฺจโย.

相、因、处、足、种子、系缚；因缘、起源、因、生起、桥梁、缘。

๙๒.

92.

การณํ ยํ สมาสนฺนํ, ปทฏฺฐานนฺติ ตํ มตํ;

ชีโว ตุ ปุริโส’ตฺตา ถ, ปธานํ ปกติตฺถิยํ.

近因被称为“立足处”(padaṭṭhāna)。生命、人、我。主因；自性（为阴性词）。

๙๓.

93.

ปาโณ สรีรี ภูตํ วา, สตฺโต เทหี จ ปุคฺคโล;

ชีโว ปาณี ปชา ชนฺตุ,ชโน โลโก ตถาคโต.

有息者、有身者、已生者、有情、有形者、个人；命者、有命者、众生、生类、人、世人、如来。

๙๔.

94.

รูปํ สทฺโท คนฺธ รสา, ผสฺโส ธมฺโม จ โคจรา;

อาลมฺพา วิสยา เต ฉา, รมฺมณา ลมฺพณานิ จ.

色、声、香、味、触、法，是为所行境(gocara)。此六者，亦名所缘(ālamba)、境界(visaya)、所缘(ārammaṇa)、所缘(ālambana)。

๙๕.

95.

สุกฺโก โคโร สิโต’ทาตา,ธวโล เสต, ปณฺฑรา;

โสโณ ตุ โลหิโต รตฺโต,ตมฺพ มญฺชิฏฺฐ โรหิตา.

白(sukka)、白(gora)、白(sita)、白净(odāta)、白(dhavala)、白(seta)、白(paṇḍara)。红(soṇa)、赤(lohita)、红(ratta)、铜色(tamba)、茜草红(mañjiṭṭha)、红(rohita)。

๙๖.

96.

นีโล กณฺหา’สิตา กาโฬ,เมจโก สาม สามลา;

สิตปีเตตุ ปณฺฑุ’ตฺโต, อีสํปณฺฑุตุ ธูสโร.

蓝、黑、黑、黑、孔雀蓝、黑、黑。白黄即是苍白；微黄即是灰褐。

๙๗.

97.

อรุโณ [Pg.10] กิญฺจิรตฺโต ถ,ปาฏโล เสตโลหิโต;

อโถ ปีโต หลิทฺยาโภ,ปลาโส หริโต หริ.

黎明红、微红。粉红、白红。黄、姜黄色。绿、绿、绿。

๙๘.

98.

กฬาโร กปิโล นีล, ปีเต ถ โรจนปฺปเภ;

ปิงฺโค ปิสงฺโค ปฺยถวา, กฬาราที ตุ ปิงฺคเล.

黄褐(kaḷāra)、黄褐(kapila)。蓝黄色(nīlapīta)是牛黄色的光泽。赤褐(piṅga)、浅褐(pisaṅga)。黄褐等色皆属赤褐色(piṅgala)。

๙๙.

99.

กมฺมาโส สพโล จิตฺโต,สาโว ตุ กณฺหปีตเก;

วาจฺจลิงฺคา คุณินฺเยเต, คุเณ สุกฺกาทโย ปุเม.

杂色、斑驳、花色。灰黄是黑黄色。这些是具有性质的形容词。白色等性质词，在阳性中（使用阳性形态）。

๑๐๐.

100.

นจฺจํ นฏฺฏญฺจ นฏนํ, นตฺตนํ ลาสนํ ภเว;

นจฺจํ ตุ วาทิตํ คีต, มิติ นาฏุมิทํ ตยํ.

舞(nacca)、舞(naṭṭa)、舞(naṭana)、舞(nattana)、舞(lāsana)。舞、器乐、歌唱，此三者合称戏剧(nāṭa)。

๑๐๑.

101.

นจฺจฏฺฐานํ สิยา รงฺโค, ภินโย สูจฺยสูจนํ;

องฺคหาโร’งฺควิกฺเขโป, นฏฺฏโก นฏโก นโฏ.

舞场是舞台(raṅga)；表演(abhinaya)是暗示与指示。姿态(aṅgahāra)、肢体动作(aṅgavikkhepa)。舞者(naṭṭaka)、演员(naṭa)。

๑๐๒.

102.

สิงฺคาโร กรุโณ วีร, พฺภุต หสฺส ภยานกา;

สนฺโต พีภจฺฉ รุทฺทานิ, นว นาฏฺยรสา อิเม.

爱(siṅgāra)、悲(karuṇa)、勇(vīra)、奇(abbhuta)、笑(hassa)、怖(bhayānaka)、寂静(santa)、厌恶(bībhaccha)、怒(rudda)，此为九种戏剧之味(nāṭyarasa)。

๑๐๓.

103.

โปสสฺส นาริยํ โปเส, อิตฺถิยา สงฺคมํ ปติ;

ยา ปิหา เอส สิงฺคาโร, รติกีฬาทิการโณ.

男子于女子，女子于男子，其于结合之欲求，此即爱欲(siṅgāra)，为性爱嬉戏等之因。

๑๐๔.

104.

อุตฺตม ปฺปกติปฺปาโย, อิตฺถิปุริสเหตุโก;

โส สมฺโภโค วิโยโคติ,สิงฺคาโร ทุวิโธ มโต.

其多为高尚本性，由男女而生。此爱欲被认为是两种：结合(sambhoga)与分离(viyoga)。

๑๐๕.

105.

ภาสิตํ [Pg.11] ลปิตํ ภาสา, โวหาโร วจนํ วโจ;

อุตฺติ วาจา คิรา วาณี, ภารตี กถิตา วจี.

所说、谈论、语言、言说、言辞、言语；言、语、言词、妙音、言语、所说、语。

๑๐๖.

106.

เอกาขฺยาโต ปทจโย, สิยา วากฺยํสการโก;

อาเมฑิตนฺติ วิญฺเญยฺยํ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุ มุทีรณํ.

一动词之词组，构成句子；当知重复语(āmeḍita)，是说二三遍。

๑๐๗.

107.

ภเย โกเธ ปสํสายํ, ตุริเต โกตูหเล’จฺฉเร;

หาเส โสเก ปสาเท จ, กเร อาเมฑิตํ พุโธ.

于怖畏、愤怒与赞扬，于迅疾、好奇与惊奇；于欢笑、悲伤与喜悦，智者使用重复语。

๑๐๘.

108.

อิรุ นารี ยชุ สาม, มิติ เวทา ตโย สิยุํ;

เอเต เอว ตยี นารี, เวโท มนฺโต สุติตฺถิยํ.

梨俱(Iru)、夜柔(Yaju)与娑摩(Sāma)，此等是为三吠陀。彼等亦称三明(tayī)，吠陀、真言与圣典(suti)是其同义词。

๑๐๙.

109.

อฏฺฐโก วามโก วาม, เทโว จงฺคีรโส ภคุ;

ยมทคฺคิ จ วาสิฏฺโฐ, ภารทฺวาโช จ กสฺสโป;

เวสฺสามิตฺโตติ มนฺตานํ, กตฺตาโร อิสโย อิเม.

阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、安耆罗(Aṅgirasa)、跋瞿(Bhagu)、耶摩陀耆(Yamadaggi)、婆私吒(Vasiṭṭha)、巴罗多迦(Bhāradvāja)、迦叶(Kassapa)、毗奢蜜多罗(Vessāmitta)；此等仙人是真言的作者。

๑๑๐.

110.

กปฺโป พฺยากรณํ โชติ, สตฺถํ สิกฺขา นิรุตฺติ จ;

ฉนฺโทวิจิติ เจตานิ, เวทงฺคานิ วทนฺติ ฉ.

仪轨(kappa)、文法(byākaraṇa)、星相学(jotisattha)、声教(sikkhā)、词源(nirutti)与韵律学(chandoviciti)；此等被称为六吠陀支。

๑๑๑.

111.

อิติหาโส ปุราวุตฺต, ปฺปพนฺโธ ภารตาทิโก;

นามปฺปกาสกํ สตฺถํ, รุกฺขาทีนํ นิฆณฺฑุ โส.

历史(itihāsa)是古老的叙事，如婆罗多(Bhārata)等史诗；能阐明名称的论典，如关于树木等的词汇集(nighaṇḍu)。

๑๑๒.

112.

วิตณฺฑสตฺถํ วิญฺเญยฺยํ, ยํ ตํ โลกายตํ อิติ;

เกฏุภํ ตุ กฺริยากปฺป, วิกปฺโป กวินํ หิโต.

当知诡辩论(vitaṇḍasattha)，即是所谓的世间论(lokāyata)；而文法修辞(keṭubha)是诗人们所喜爱的创作安排。

๑๑๓.

113.

อาขฺยายิโกปลทฺธตฺถา, ปพนฺธกปฺปนา กถา;

ทณฺฑนีตฺย’ตฺถสตฺถสฺมึ, วุตฺตนฺโต ตุ ปวตฺติ จ.

传说(ākhyāyikā)是基于已获知事实的故事，而故事(kathā)则是虚构的创作。在政论(daṇḍanīti)与实利论(atthasattha)中，事件(vuttanta)与事态(pavatti)是其内容。

๑๑๔.

114.

สญฺญา, ขฺยา, วฺหา สมญฺญา จา, ภิธานํ นาม มวฺหโย;

นามเธยฺยา’ ธิวจนํ, ปฏิวากฺยํ ตุ อุตฺตรํ.

称号(saññā)、称说(khyā)、呼唤(vhā)、共称(samaññā)、名称(abhidhāna)、名字(nāma)、称谓(avhaya)、名号(nāmadheyya)、增语(adhivacana)是同义词。回复(paṭivākya)即是回答(uttara)。

๑๑๕.

115.

ปญฺโห ตีสฺว นุโยโค จ, ปุจฺฉา ปฺยถ นิทสฺสนํ;

อุโปคฺฆาโต จ ทิฏฺฐนฺโต, ตโถ’ทาหรณํ ภเว.

问题(pañha)、质询(anuyoga)与询问(pucchā)是一类。其次，示例(nidassana)、序言(upogghāta)、例证(diṭṭhanta)以及引例(udāharaṇa)是另一类。

๑๑๖.

116.

สมา สงฺเขป สํหารา, สมาโส สงฺคโห ปฺยถ;

สตํ ธารยสี ตฺยาทฺย, พฺภกฺขานํ ตุจฺฉภาสนํ.

总合(samāsa)、简略(saṅkhepa)、摄集(saṃhāra)、综合(saṅgaha)是同义词。其次，“你欠一百”之类的诽谤(abbhakkhāna)，是为空谈(tucchabhāsana)。

๑๑๗.

117.

โวหาโร ตุ วิวาโท ถ, สปนํ สปโถปิ จ;

ยโส สิโลโก กิตฺติตฺถี,โฆสนา ตุ’จฺจสทฺทนํ.

交易(vohāra)与争论(vivāda)是同义词，诅咒(sapana)与誓言(sapatha)亦是。名誉(yasa)、声望(siloka)、名声(kitti)是同义词。宣告(ghosanā)即是大声言说。

๑๑๘.

118.

ปฏิโฆโส ปฏิรโว, โถ’ ปญฺญาโส วจีมุขํ;

กตฺถนา จ สิลาฆา จ, วณฺณนา จ นุติ ตฺถุติ.

回响(paṭighosa)与回声(paṭirava)是同义词。其次，序言(upaññāsa)与言口(vacīmukha)是同义词。夸耀(katthanā)、称赞(silāghā)、赞美(vaṇṇanā)、赞扬(nuti)与赞颂(thuti)亦为同义。

๑๑๙.

119.

โถมนญฺจ ปสํสาถ, เกกา นาโท สิขณฺฑินํ;

คชานํ โกญฺจนาโท ถ,มตา เหสา หยทฺธนิ.

赞美(thomana)与称赞(pasaṃsā)是同义词。孔雀(sikhaṇḍin)的鸣叫是“kekā”，大象(gaja)的吼叫是“koñcanāda”，马(haya)的嘶鸣被认为是“hesā”。

๑๒๐.

120.

ปริยาโย เววจนํ, สากจฺฉา ตุ จ สํกถา;

อุปวาโท จุ’ปกฺโกสา, วณฺณวาทา’นุวาโท จ;

ชนวาทา’ปวาทาปิ, ปริวาโท จ ตุลฺยตฺถา.

别名(pariyāya)与同义词(vevacana)是一类。讨论(sākacchā)与交谈(saṃkathā)是另一类。非难(upavāda)、呵责(upakkosa)、毁訾(avaṇṇavāda)、指责(anuvāda)、世间传言(janavāda)、谴责(apavāda)与讥讽(parivāda)，此等皆为同义。

๑๒๑.

121.

เขโป [Pg.12] นินฺทา ตถา กุจฺฉา, ชิคุจฺฉา ครหา ภเว;

นินฺทาปุพฺโพ อุปารมฺโภ, ปริภาสน มุจฺจเต.

轻蔑(khepa)、谴责(nindā)、鄙弃(kucchā)、厌恶(jigucchā)、呵责(garahā)是同义词。以谴责为先的责难(upārambha)，被称为辱骂(paribhāsana)。

๑๒๒.

122.

อฏฺฐานริยโวหาร, วเสน ยา ปวตฺติตา;

อภิวากฺยํ สิยา วาจา, สา วีติกฺกมทีปนี.

缘于非圣言行之事由而起的言语，可为诉讼语(abhivākya)；其言语能揭示过失。

๑๒๓.

123.

มุหุํภาสา นุลาโปถ, ปลาโป นตฺถิกา คิรา;

อาโทภาสน มาลาโป,วิลาโป ตุ ปริทฺทโว.

复述(muhuṃbhāsā)与重复(anulāpa)是同义词。戏论(palāpa)是无意义之语。交谈(ālāpa)是初次言说。悲叹(vilāpa)即是哀号(pariddava)。

๑๒๔.

124.

วิปฺปลาโป วิโรโธตฺติ, สนฺเทโสตฺติ ตุ วาจิกํ;

สมฺภาสนํ ตุ สลฺลาโป, วิโรธรหิตํ มิถุ.

矛盾语(vippalāpa)即是矛盾之言(virodha-utti)。口信(sandesa)即是言辞(vācika)。交谈(sambhāsana)与晤谈(sallāpa)是彼此间无冲突的言谈。

๑๒๕.

125.

ผรุสํ นิฏฺฐุรํ วากฺยํ, มนุญฺญํ หทยงฺคมํ;

สํกุลํ ตุ กิลิฏฺฐญฺจ, ปุพฺพาปรวิโรธินี.

粗恶语(pharusa)是严酷的(niṭṭhura)。愉悦语(manuñña)是悦意的(hadayaṅgama)。杂乱语(saṃkula)是染污的(kiliṭṭha)。前后矛盾语(pubbāparavirodhinī)是自相矛盾的。

๑๒๖.

126.

สมุทายตฺถรหิตํ, อพทฺธมิติ กิตฺติตํ;

วิตถํ ตุ มุสา จาถ, ผรุสาที ติลิงฺคิกา.

无集体意义之语，被称为不连贯(abaddha)。虚妄(vitatha)即是谎言(musā)。其次，粗恶语等词通于三性。

๑๒๗.

127.

สมฺมา พฺยยญฺจา วิตถํ, สจฺจํ ตจฺฉํ ยถาตถํ;

ตพฺพนฺตา ตีสฺว ลีกํ ตฺว, สจฺจํ มิจฺฉา มุสา พฺยยํ.

真实(sacca)、如实(taccha)、实情(yathātatha)、不虚妄(avitatha)是同义词。虚假(alīka)、不实(asacca)、错误(micchā)、谎言(musā)亦为同义，其中后两者为不变词。

๑๒๘.

128.

รโว นินาโท นินโท จ สทฺโท,นิคฺโฆส นาท ทฺธนโย จ ราโว;

อาราว สํราว วิราว โฆสา,รวา สุติตฺถี สร นิสฺสนา จ.

声响(rava)、鸣响(nināda)、声音(sadda)、吼声(nigghosa)、鸣叫(nāda)、音(dhani)、叫声(rāva)、呼喊(ārāva)、共鸣(saṃrāva)、悲鸣(virāva)、喧嚣(ghosa)、声闻(suti)、音(sara)与响(nissāna)，皆为声音之同义词。

๑๒๙.

129.

วิสฺสฏฺฐ มญฺชุ วิญฺเญยฺยา, สวนียา วิสาริโน;

พินฺทุ คมฺภีร นินฺนาที, ตฺเยว มฏฺฐงฺคิโก สโร.

清晰(vissaṭṭha)、悦耳(mañju)、易懂(viññeyya)、动听(savanīya)、流传(visārin)、圆润(bindu)、深沉(gambhīra)、洪亮(ninnādin)，此即八支之音。

๑๓๐.

130.

ติรจฺฉานคตานญฺหิ, รุตํ วสฺสิต มุจฺจเต;

โกลาหโล กลหโล,คีตํ คานญฺจ คีติกา.

旁生之鸣叫(ruta)，被称为“vassita”。喧闹(kolāhala)与嘈杂(kalahala)是同义词。歌(gīta)、歌唱(gāna)与歌曲(gītikā)是同义词。

๑๓๑.

131.

สรา สตฺต ตโย คามา, เจกวีสติ มุจฺฉนา;

ตานา เจกูนปญฺญาส, อิจฺเจตํ สรมณฺฑลํ.

七音(sara)、三调(gāma)、二十一转调(mucchanā)、四十九音阶(tāna)，此即音域之总集(saramaṇḍala)。

๑๓๒.

132.

อุสโภ เธวโต เจว, ฉชฺช คนฺธาร มชฺฌิมา;

ปญฺจโม จ นิสาโทติ, สตฺเต’เต คทิตา สรา.

牛音(usabha)、天音(dhevata)、阇音(chajja)、乾闼婆音(gandhāra)、中音(majjhima)、第五音(pañcama)与尼沙陀音(nisāda)，此等七者被称为音。

๑๓๓.

133.

นทนฺติ [Pg.13] อุสภํ คาโว, ตุรคา เธวตํ ตถา;

ฉชฺชํ มยูรา คนฺธาร, มชา โกญฺจา จ มชฺฌิมํ.

牛群鸣叫牛音，骏马嘶鸣天音；孔雀鸣叫阇音，山羊鸣叫乾闼婆音，鹤鸣叫中音。

๑๓๔.

134.

ปญฺจมํ ปรปุฏฺฐาที, นิสาทมฺปิ จ วารณา;

ฉชฺโช จ มชฺฌิโม คามา,ตโย สาธารโณติ จ.

第五音由杜鹃等所鸣，尼沙陀音由大象所鸣。有阇音调与中音调，此外还有三种共通音。

๑๓๕.

135.

สเรสุ เตสุ ปจฺเจเก, ติสฺโส ติสฺโส หิ มุจฺฉนา;

สิยุํ ตเถว ตานานิ, สตฺต สตฺเตว ลพฺภเร.

在这些音中的每一个，各有三个转调；同样地，每一个也各可获得七个音阶。

๑๓๖.

136.

ติสฺโส ทุเว จตสฺโส จ, จตสฺโส กมโต สเร;

ติสฺโส ทุเว จตสฺโสติ, ทฺวาวีสติ สุตี สิยุํ.

三、二、四，以及四，依次为诸音；三、二、四，如是共有二十二微音。

๑๓๗.

137.

อุจฺจตเร รเว ตาโร, ถาพฺยตฺเต มธุเร กโล;

คมฺภีเร ตุ รเว มนฺโท, ตาราที ตีสฺวโถ กเล;

กากลี สุขุเม วุตฺโต,กฺริยาทิสมตา ลโย.

高亢之声为高音(tāra)，清晰悦耳之声为中音(kala)；深沉之声为低音(manda)。此即高音等三音。细微之音称为迦迦利(kākalī)，动作等之均衡为节拍(layo)。

๑๓๘.

138.

วีณา จ วลฺลกี สตฺต, ตนฺตี สา ปริวาทินี;

โปกฺขโร โทณิ วีณาย,อุปวีโณ ตุ เวฐโก.

维那琴(vīṇā)与瓦拉基琴(vallakī)；其七弦者名为波利瓦迪尼琴(parivādinī)。维那琴之琴身(doṇi)为波卡罗(pokkhara)，琴颈为乌帕维那(upavīṇa)，拨子为维特卡(veṭhaka)。

๑๓๙.

139.

อาตตญฺเจว วิตต, มาตตวิตตํ ฆนํ;

สุสิรํ เจติ ตูริยํ, ปญฺจงฺคิก มุทีริตํ.

张(ātata)、遍张(vitata)、张遍(ātatavitata)、固实(ghana)及中空(susira)，此等被称为五支乐。

๑๔๐.

140.

อาตตํ นาม จมฺมาว, นทฺเธสุ เภริยาทิสุ;

ตเล’เกกยุตํ กุมฺภ, ถุณ ททฺทริกาทิกํ.

名为张(ātata)者，乃如大鼓(bherī)等蒙革之乐器；其为单面，如陶鼓(kumbha)、柱鼓(thuṇa)、达达利鼓(daddarī)等。

๑๔๑.

141.

วิตตํ โจ’ภยตลํ, ตูริยํ มุรชาทิกํ;

อาตตวิตตํ สพฺพ, วินทฺธํ ปณวาทิกํ.

名为遍张(vitata)者，乃双面乐器，如穆拉阇鼓(muraja)等；名为张遍(ātatavitata)者，乃一切蒙革乐器，如帕那瓦鼓(paṇava)等。

๑๔๒.

142.

สุสิรํ วํสสงฺขาทิ, สมฺมตาลาทิกํ ฆนํ;

อาโตชฺชํ ตุ จ วาทิตฺตํ, วาทิตํ วชฺช มุจฺจเต.

名为中空(susira)者，如竹笛(vaṃsa)、海螺(saṅkha)等；名为固实(ghana)者，如钹(sammatāla)等。Ātojja与vāditta为乐器之同义词；vāditaṃ与vajja则指音乐。

๑๔๓.

143.

เภรี (เภริ) ทุนฺทุภิ วุตฺโต ถ,มุทิงฺโค มุรโชสฺส ตุ;

อาลิงฺค, งฺกฺโย, ทฺธกา เภทา,ติณโว ตุ จ ฑิณฺฑิโม.

贝利鼓(bherī)亦称顿杜毗鼓(dundubhi)。穆丁伽鼓(mudiṅga)即穆拉阇鼓(muraja)；其种类有阿林伽鼓(āliṅga)、安伽鼓(aṅkya)、阿达卡鼓(addhaka)；以及提那瓦鼓(tiṇava)与丁帝摩鼓(ḍiṇḍima)。

๑๔๔.

144.

อาลมฺพโร [Pg.14] ตุ ปณโว, โกโณ วีณาทิวาทนํ;

ททฺทรี ปฏโห เภริ, ปฺปเภทา มทฺทลาทโย.

阿兰巴罗鼓(ālambara)即帕那瓦鼓(paṇava)；科那(koṇa)乃演奏维那琴(vīṇā)等之拨子。达达利鼓(daddarī)、帕塔哈鼓(paṭaha)、马达拉鼓(maddala)等皆为贝利鼓(bherī)之种类。

๑๔๕.

145.

ชนปฺปิเย วิมทฺทุฏฺเฐ, คนฺเธ ปริมโล ภเว;

โส ตฺวา โมโท ทูรคามี, วิสฺสนฺตา ตีสฺวิโต ปรํ.

由揉搓而起、悦人之香，是为芬芳(parimalo)；能远播者，是为馥郁(āmoda)；其后则为扩散之香。

๑๔๖.

146.

อิฏฺฐคนฺโธ จ สุรภิ, สุคนฺโธ จ สุคนฺธิ จ;

ปูติคนฺธิ ตุ ทุคฺคนฺโธ, ถ วิสฺสํ อามคนฺธิ ยํ.

悦人香(iṭṭhagandha)、芳香(surabhi)、好香(sugandha)、具香(sugandhi)皆为香气。腐臭(pūtigandhi)即恶臭(duggandha)。生肉之气味(āmagandhi)为腥臭(vissa)。

๑๔๗.

147.

กุงฺกุมญฺเจว ยวน, ปุปฺผญฺจ ตครํ ตถา;

ตุรุกฺโขติ จตุชฺชาติ, คนฺธา เอเต ปกาสิตา.

藏红花(kuṅkuma)、耶瓦那花(yavanapuppha)、塔伽拉(tagara)以及乳香(turukkha)，此等被称为四种香。

๑๔๘.

148.

กสาโว นิตฺถิยํ ติตฺโต, มธุโร ลวโณ อิเม;

อมฺพิโล กฏุโก เจติ, ฉ รสา ตพฺพตี ติสุ.

涩(kasāva)、苦(titta)、甜(madhura)、咸(lavaṇa)、酸(ambila)及辣(kaṭuka)，此为六味。

๑๔๙.

149.

สิยา ผสฺโส จ โผฏฺฐพฺโพ,วิสยี ตฺวกฺข มินฺทฺริยํ;

นยนํ ตฺวกฺขิ เนตฺตญฺจ, โลจนํ จ’จฺฉิ จกฺขุ จ.

触(phassa)与所触(phoṭṭhabba)。所缘(visayī)、根(akkha)、根(indriya)。Nayana、akkhi、netta、locana、acchi、cakkhu皆为眼之同义词。

๑๕๐.

150.

โสตํ สทฺทคฺคโห กณฺโณ, สวนํ สุติ นตฺถุ ตุ;

นาสา จ นาสิกา ฆานํ, ชิวฺหาตุ รสนา ภเว.

Sota、saddaggaha (声之捕捉者)、kaṇṇa、savana、suti皆为耳之同义词。Natthu、nāsā、nāsikā、ghāna皆为鼻之同义词。Jivhā与rasanā皆为舌之同义词。

๑๕๑.

151.

สรีรํ วปุ คตฺตญฺจา, ตฺตภาโว โพนฺทิ วิคฺคโห;

เทหํ วา ปุริเส กาโย, ถิยํ ตนุ กเฬวรํ.

Sarīra、vapu、gatta、attabhāva、bondi、viggaha皆为身体之同义词。Deha与kāya用于指阳性，tanu与kaḷevara用于指阴性。

๑๕๒.

152.

จิตฺตํ เจโต มโน นิตฺถี, วิญฺญาณํ หทยํ ตถา;

มานสํ ธี ตุ ปญฺญา จ, พุทฺธิ เมธา มติ มุติ.

Citta、ceto、mano、viññāṇa、hadaya、mānasa皆为心之同义词。Dhī、paññā、buddhi、medhā、mati、muti皆为慧之同义词。

๑๕๓.

153.

ภูรี มนฺตา จ ปญฺญาณํ, ญาณํ วิชฺชา จ โยนิ จ;

ปฏิภาน มโมโห ถ, ปญฺญาเภทา วิปสฺสนา.

广慧(bhūrī)、思虑(mantā)、慧(paññāṇa)、智(ñāṇa)、明(vijjā)、根源(yoni)、辩才(paṭibhāna)、无痴(amoha)皆为慧之同义词。观(vipassanā, 毘婆舍那)是慧之一种。

๑๕๔.

154.

สมฺมาทิฏฺฐิ ปภุติกา, วีมํสา ตุ วิจารณา;

สมฺปชญฺญํ ตุ เนปกฺกํ, เวทยิตํ ตุ เวทนา.

以正见(sammādiṭṭhi)等为首。Vīmaṃsā与vicāraṇā皆为审察。Sampajañña与nepakka皆为正知。Vedayita与vedanā皆为受。

๑๕๕.

155.

ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป,ปฺปโน’ หา’ ยุ ตุ ชีวิตํ;

เอกคฺคตา ตุ สมโถ, อวิกฺเขโป สมาธิ จ.

思惟(takka)、寻(vitakka)、思择(saṅkappa)。安止(appanā)与审察(ūhā)。寿(āyu)与命(jīvita)。心一境性(ekaggatā)即是止(samatha)；不散乱(avikkhepa)即是定(samādhi)。

๑๕๖.

156.

อุสฺสาหา’ ตปฺป ปคฺคาหา, วายาโม จ ปรกฺกโม;

ปธานํ วีริยํ เจหา, อุยฺยาโม จ ธิติ ตฺถิยํ.

勤奋(ussāha)、热忱(ātappa)、策励(paggāha)、努力(vāyāma)、勇猛(parakkama)、正勤(padhāna)、精进(vīriya)、奋斗(īhā)、勤勉(uyyāma)、坚毅(dhiti)皆为精进之同义词。

๑๕๗.

157.

จตฺตาริ วีริยงฺคานิ, ตจสฺส จ นหารุโน;

อวสิสฺสน มฏฺฐิสฺส, มํสโลหิตสุสฺสนํ.

四精进支为：唯余皮肤(taca)、筋腱(nahāru)与骨骼(aṭṭhi)，而血肉(maṃsalohita)枯干。

๑๕๘.

158.

อุสฺโสฬฺหี [Pg.15] ตฺว ธิมตฺเตหา, สติ ตฺว นุสฺสติ ตฺถิย;

ลชฺชา หิรี สมานา ถ, โอตฺตปฺปํ ปาปภีรุตา.

Ussoḷhī与adhimatta-īhā (极度精进)皆为大精进。Sati (念)与anussati (随念)。Lajjā与hirī (惭)为同义词。Ottappa (愧)即是对恶的畏惧(pāpabhīrutā)。

๑๕๙.

159.

มชฺฌตฺตตา ตุ’เปกฺขา จ, อทุกฺขมสุขา สิยา;

จิตฺตาโภโค มนกฺกาโร,อธิโมกฺโข ตุ นิจฺฉโย.

中(majjhattatā)与舍(upekkhā)，即是不苦不乐。Cittābhoga与作意(manasikāra)。胜解(adhimokkha)与决定(nicchaya)。

๑๖๐.

160.

ทยา’ นุกมฺปา การุญฺญํ, กรุณา จ อนุทฺทยา;

ถิยํ เวรมณี เจว, วิรตฺยา’ รติ จาปฺยถ.

Dayā、anukampā、kāruñña、karuṇā、anuddayā皆为悲悯。Veramaṇī、virati、arati皆为戒绝。

๑๖๑.

161.

ติติกฺขา ขนฺติ ขมนํ, ขมา เมตฺตา ตุ เมตฺย’ถ;

ทสฺสนํ ทิฏฺฐิ ลทฺธิตฺถี, สิทฺธนฺโต สมโย ภเว.

Titikkhā、khanti、khamana、khamā皆为忍耐。Mettā与metta皆为慈。Dassana、diṭṭhi、laddhi、siddhanta、samaya皆为见或宗义。

๑๖๒.

162.

ตณฺหา จ ตสิณา เอชา, ชาลินี จ วิสตฺติกา;

ฉนฺโท ชฏา นิกนฺตฺยา’สา, สิพฺพินี ภวเนตฺติ จ.

渴爱(taṇhā)、渴望(tasiṇā)、颤动(ejā)、罗网(jālinī)、执着(visattikā)、欲(chanda)、缠结(jaṭā)、贪着(nikanti)、希望(āsā)、缝合者(sibbinī)、有之引导者(bhavanetti)皆为渴爱之同义词。

๑๖๓.

163.

อภิชฺฌา วนโถ วานํ, โลโภ ราโค จ อาลโย;

ปิหา มโนรโถ อิจฺฉา, ภิลาโส กาม โทหฬา;

อากงฺขา รุจิ วุตฺตา สา, ตฺวธิกา ลาลสา ทฺวิสุ.

贪婪(abhijjhā)、欲林(vanatha)、欲林(vāna)、贪(lobha)、染(rāga)、执着(ālaya)、欲求(pihā)、心愿(manoratha)、意欲(icchā)、渴望(abhilāsa)、欲(kāma)、渴求(dohaḷa)、希求(ākaṅkhā)、喜好(ruci)皆为贪欲之同义词。其中，过度者称为贪求(lālasā)。

๑๖๔.

164.

เวรํ วิโรโธ วิทฺเทโส, โทโส จ ปฏิฆญฺจ วา;

โกธา’ ฆาตา โกป โรสา,พฺยาปาโท’ นภิรทฺธิ จ.

仇恨(vera)、敌对(virodha)、憎恶(viddesa)、瞋恚(dosa)、瞋恨(paṭigha)、忿怒(kodha)、害意(āghāta)、瞋(kopa)、怒(rosa)、恼害(byāpāda)、不悦(anabhiraddhi)皆为瞋恚之同义词。

๑๖๕.

165.

พทฺธเวร มุปนาโห, สิยา โสโก ตุ โสจนํ;

โรทิตํ กนฺทิตํ รุณฺณํ, ปริเทโว ปริทฺทโว.

Baddhavera与upanāha皆为结怨。Soka与socana皆为忧愁。Rodita、kandita、ruṇṇa皆为哭泣。Parideva与pariddava皆为悲叹。

๑๖๖.

166.

ภีติตฺถิ ภย มุตฺตาโส, เภรวํ ตุ มหพฺภยํ;

怖畏、恐惧、惊恐；可怕者，大怖畏也。

๑๖๗.

167.

เภรวํ ภีสนํ ภีมํ, ทารุณญฺจ ภยานกํ;

โฆรํ ปฏิภยํ เภสฺมํ, ภยงฺกร มิเม ตีสุ.

可怕、骇人、恐怖、残酷、可畏、狰狞、惊怖、惊骇、令人恐惧——此等通于三性。

๑๖๘.

168.

อิสฺสา อุสูยา มจฺเฉรํ, ตุ มจฺฉริย มจฺฉรํ;

โมโห’วิชฺชา ตถา’ญาณํ, มาโน วิธา จ อุนฺนติ.

嫉妒、妒忌；悭吝、悭、吝啬；愚痴、无明、无知；我慢、骄傲、高慢。

๑๖๙.

169.

อุทฺธจฺจ มุทฺธฏํ จาถ, ตาโป กุกฺกุจฺจเมว จ;

ปจฺฉาตาโป นุตาโป จ, วิปฺปฏิสาโร ปกาสิโต.

掉举、散乱；热恼、恶作；追悔、懊悔、悔恨。

๑๗๐.

170.

มโนวิเลข สนฺเทหา, สํสโย จ กถํกถา;

ทฺเวฬฺหกํ วิจิกิจฺฉา จ, กงฺขา สงฺกา วิมตฺยปิ.

内心困惑、疑惑、怀疑、犹豫、两难、疑、疑虑、怀疑、困惑。

๑๗๑.

171.

คพฺโพ [Pg.16] ภิมาโน’หํกาโร, จินฺตาตุ ฌาน มุจฺจเต;

นิจฺฉโย นิณฺณโย วุตฺโต, ปฏิญฺญา ตุ ปฏิสฺสโว.

骄慢、自负、我慢；思虑，亦称禅那；决定、决断；承诺、应允。

๑๗๒.

172.

อวมานํ ติรกฺกาโร, ปริภโว ปฺย’ นาทโร;

ปราภโว ปฺย’ วญฺญา ถ, อุมฺมาโท จิตฺตวิพฺภโม.

轻蔑、侮辱、藐视、不敬；衰败、鄙视；癫狂、心乱。

๑๗๓.

173.

เปมํ สิเนโห สฺเนโห ถ, จิตฺตปีฬา วิสญฺญิตา;

ปมาโท สติโวสฺสคฺโค, โกตูหลํ กุตูหลํ.

爱、亲爱、爱恋；心之苦恼、昏迷；放逸、失念；好奇、好奇心。

๑๗๔.

174.

วิลาโส ลลิตํ ลีลา, หาโว เหฬา จ วิพฺภโม;

อิจฺจาทิกา สิยุํ นาริ, สิงฺคารภาวชา กิริยา.

娇媚、妩媚、姿态、媚态、轻佻、迷乱；此等皆为女子因爱欲而生的行为。

๑๗๕.

175.

หสนํ หสิตํ หาโส, มนฺโท โส มิหิตํ สิตํ;

อฏฺฏหาโส มหาหาโส,โรมญฺโจ โลมหํสนํ.

笑、笑声、笑；轻笑，即是微笑；哄笑、大笑；毫毛竖立、毛骨悚然。

๑๗๖.

176.

ปริหาโส ทโว ขิฑฺฑา, เกฬิ กีฬา จ กีฬิตํ;

นิทฺทา ตุ สุปินํ โสปฺปํ, มิทฺธญฺจ ปจลายิกา.

戏谑、玩耍、嬉戏、娱乐、游戏、玩乐；睡眠、梦、睡意；昏沉、瞌睡。

๑๗๗.

177.

ถิยํ นิกติ กูฏญฺจ, ทมฺโภ สาฐฺยญฺจ เกตวํ;

สภาโว ตุ นิสฺสคฺโค จ, สรูปํ ปกติตฺถิยํ.

诡诈(nikati, 阴性)、欺骗、虚伪、狡猾、欺诈；本性、自然、自性、本然(pakati, 阴性)。

๑๗๘.

178.

สีลญฺจ ลกฺขณํ ภาโว,อุสฺสโว ตุ ฉโณ มโห.

品性、特征、状态；节庆、庆典、盛会。

๑๗๙.

179.

ธาเรนฺโต ชนฺตุ สสฺเนห, มภิธานปฺปทีปิกํ;

ขุทฺทกาทฺยตฺถชาตานิ, สมฺปสฺสติ ยถาสุขํ.

人们若能怀着喜爱受持此《名称辞典》，便能轻松自在地通晓细微等各种义理。

สคฺคกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.

天界篇终。

๒. ภูกณฺฑ

2. 地界篇

๑. ภูมิวคฺค

1. 地品

๑๘๐.

180.

วคฺคา ภูมิ, ปุรี, มจฺจ, จตุพฺพณฺณ, วนาทิหิ;

ปาตาเลน จ วุจฺจนฺเต, สงฺโค’ปงฺเคหิ’ธ’กฺกมา.

地品、城品、凡夫品、四姓品、林品等，以及地狱品，在此依其主次次第而说。

๑๘๑.

181.

วสุนฺธรา ฉมา ภูมิ, ปถวี เมทนี มหี;

อุพฺพี วสุมตี โค กุ, วสุธา ธรณี ธรา;

ปุถวี ชคตี ภูรี, ภู จ ภูตธรา’ วนี.

持财者、地、土地、地、大地、大地、广阔地、财富地、地、地、财富地、持者、持者、广阔地、世界、广大、地、众生持者、地。

๑๘๒.

182.

ขารา [Pg.17] ตุ มตฺติกา อูโส, อูสวา ตูสโร ติสุ;

ถลํ ถลีตฺถี ภูภาเค, ถทฺธลูขมฺหิ ชงฺคโล.

盐碱土、盐土；盐碱的，通于三性；高地、旱地(thalī为阴性)；坚硬干燥的荒野。

๑๘๓.

183.

ปุพฺพวิเทโห จาปร, โคยานํ ชมฺพุทีโป จ;

อุตฺตรกุรุ เจติ สิยุํ, จตฺตาโรเม มหาทีปา.

东胜身洲、西牛货洲、瞻部洲、北俱卢洲，此为四大洲。

๑๘๔.

184.

ปุมฺพหุตฺเต กุรู สกฺกา, โกสลา มคธา สิวี;

กลิงฺคา’วนฺติ ปญฺจาลา, วชฺชี คนฺธาร เจตโย.

俱卢、释迦、憍萨罗、摩揭陀、尸毗、迦陵伽、阿槃提、般遮罗、跋耆、犍陀罗、车底，此等为阳性复数。

๑๘๕.

185.

วงฺคา วิเทหา กมฺโพชา, มทฺทา ภคฺค’งฺค สีหฬา;

กสฺมีรา กาสิ ปณฺฑวาที, สิยุํ ชนปทนฺตรา.

盘伽、威德哈、甘蒲阇、摩陀、跋伽、鸯伽、狮子国、克什米尔、迦尸、畔达瓦等，是其他的国家地区。

๑๘๖.

186.

โลโก จ ภุวนํ วุตฺตํ, เทโส ตุ วิสโย ปฺยถ;

มิลกฺขเทโส ปจฺจนฺโต, มชฺฌเทโส ตุ มชฺฌิโม.

世间亦称世界，地域亦称领域；蛮荒之地称边境，中央之地称中土。

๑๘๗.

187.

อนูโป สลิลปฺปาโย, กจฺฉํ ปุม นปุํสเก;

สทฺทโล หริเต เทเส, ติเณนา, ภินเวน หิ.

湿地、多水之地；沼泽地(kacchaṃ为阳性、中性)；草地、绿色之地，亦指新草覆盖之地。

๑๘๘.

188.

นทฺยมฺพุชีวโน เทโส, วุฏฺฐินิปฺปชฺชสสฺสโก;

โย นทีมาติโก เทว,มาติโก จ กเมน โส.

依赖河流与水泽维生的地区，和依赖雨水产出庄稼的地区，依次称为“以河为母”(nadīmātika)之地和“以天为母”(devamātika)之地。

๑๘๙.

189.

ตีสฺวนูปาทฺยโถ จนฺท, สูราโท สสฺสตีริโต;

รฏฺฐํ ตุ วิชิตญฺจาถ, ปุริเส เสตุ อาลิยํ.

湿地等词，通于三性；又，月亮、太阳等被称为永恒；国家，亦称征服之地；堤坝、桥梁为阳性。

๑๙๐.

190.

อุปานฺตภู ปริสโร, โคฏฺฐํ ตุ โคกุลํ วโช;

มคฺโค ปนฺโถ ปโถ อทฺธา, อญฺชสํ วฏุมํ ตถา.

近地、周边地区；牛栏、牛群、牛棚；路、道、径、途、直路、道路。

๑๙๑.

191.

ปชฺโช, ยนญฺจ ปทวี, วตฺตนี ปทฺธติตฺถิยํ;

ตพฺเภทา ชงฺฆ, สกฏ, มคฺคา เต จ มหทฺธนิ.

路、道、足迹、路径、足迹(paddhati为阴性)；其种类有步行道、车道，以及大道。

๑๙๒.

192.

เอกปทฺเยกปทิเก, กนฺตาโร ตุ จ ทุคฺคเม;

独行道、小径；荒野、难行之地。

๑๙๓.

193.

ปฏิมคฺโค ปฏิปโถ, อทฺธานํ ทีฆ มญฺชสํ;

สุปฺปโถ ตุ สุปนฺโถ จ, อุปฺปถํ ตฺวปถํ ภเว.

Paṭimaggo与paṭipatho是逆道；addhānaṃ dīgha是长路，mañjasaṃ是直路；suppatho与supantho是善道；uppathaṃ与apathaṃ是歧途。

๑๙๔.

194.

ฉตฺตึสปรมาณูน, เมโก ณุ จ ฉตฺตึส เต;

ตชฺชารี ตาปิ ฉตฺตึส, รถเรณุ ฉตฺตึส เต.

三十六极微为一微尘；三十六微尘为一兔毛尘；三十六兔毛尘为一车轮尘。

๑๙๕.

195.

ลิกฺขาตา สตฺต อูกา ตา, ธญฺญมาโสติ สตฺต เต;

สตฺต งฺคุล’ มมุ ทฺวิจฺฉ, วิทตฺถิ ตา ทุเว สิยุํ.

七虱卵为一虱；七虱为一麦粒；七麦粒为一指节；十二指节为一张手(vidatthi)；两张手为一肘。

๑๙๖.

196.

รตนํ [Pg.18] ตานิ สตฺเตว, ยฏฺฐิ ตา วีสตู สภํ;

คาวุต มุสภาสีติ, โยชนํ จตุคาวุตํ.

七肘为一杖(ratana)；二十杖为一牛呼(usabha)；八十牛呼为一伽浮陀(gāvuta)；四伽浮陀为一由旬(yojana)。

๑๙๗.

197.

ธนุปญฺจสตํ โกโส, กรีสํ จตุรมฺพณํ;

อพฺภนฺตรํ ตุ หตฺถาน, มฏฺฐวีส ปมาณโต.

五百弓为一拘卢舍(kosa)；一迦梨沙(karīsa)为四安巴那(ambaṇa)；一阿邦答勒(abbhantara)为二十八肘。

ภูมิวคฺโค นิฏฺฐิโต.

地品终。

๒. ภูกณฺฑ

2. 土地篇

๒. ปุรวคฺค

2. 城品

๑๙๘.

198.

ปุรํ นคร มิตฺถี วา, ฐานียํ ปุฏเภทนํ;

ถิยํ ตุ ราชธานี จ, ขนฺธาวาโร ภเว ถ จ.

Pura与nagara是城；ṭhānīyaṃ是都城，puṭabhedanaṃ是商业城；rājadhānī是王都（阴性），khandhāvāro是军营。

๑๙๙.

199.

สาขานคร มญฺญตฺร, ยํ ตํ มูลปุรา ปุรํ;

พาราณสี จ สาวตฺถิ, เวสาลี มิถิลา, ฬวี.

Sākhānagara是相对于主城(mūlapura)的支城或郊区；例如波罗奈(Bārāṇasī)、舍卫城(Sāvatthī)、毗舍离(Vesālī)、弥提罗(Mithilā)、阿罗毗(Āḷavī)。

๒๐๐.

200.

โกสมฺพุ, ชฺเชนิโย ตกฺก, สิลา จมฺปา จ สาคลํ;

สุสุมารคิรํ ราช, คหํ กปิลวตฺถุ จ.

憍赏弥(Kosambī)、优禅尼(Ujjenī)、德叉尸罗(Takkasilā)、瞻波城(Campā)、娑竭罗(Sāgalaṃ)、苏苏摩罗山(Susumāragiraṃ)、王舍城(Rājagahaṃ)与迦毗罗卫(Kapilavatthu)。

๒๐๑.

201.

สาเกต, มินฺทปตฺถญฺโจ, กฺกฏฺฐา ปาฏลิปุตฺตกํ;

เชตุตฺตรญฺจ สงฺกสฺสํ, กุสินาราทโย ปุรี.

娑枳多(Sāketa)、因陀罗波陀(Indapattha)、乌卡塔(Ukkaṭṭhā)、华氏城(Pāṭaliputta)、捷度塔拉(Jetuttara)、桑咖萨(Saṅkassa)、古西那罗(Kusinārā)等城市。

๒๐๒.

202.

รจฺฉา จ วิสิขา วุตฺตา, รถิกา วีถิ จาปฺยถ;

พฺยูโห รจฺฉา อนิพฺพิทฺธา, นิพฺพิทฺธา ตุ ปถทฺธิ จ.

Racchā、visikhā、rathikā与vīthi皆为街道。Byūho为不通之街（死胡同），nibbiddhā与pathaddhi则为通衢大道。

๒๐๓.

203.

จตุกฺกํ จจฺจเร มคฺค, สนฺธิ สิงฺฆาฏกํ ภเว;

ปากาโร วรโณ จาถ, อุทาโป อุปการิกา.

Catukkaṃ、caccaraṃ、maggasandhi与siṅghāṭakaṃ为十字路口或广场；pākāro与varaṇo为城墙或围墙；udapāno为水井，upakārikā为蓄水池。

๒๐๔.

204.

กุฏฺฏํ ตุ ภิตฺติ นารี ถ, โคปุรํ ทฺวารโกฏฺฐโก;

เอสิกา อินฺทขีโล จ, อฏฺโฏ ตฺวฏฺฏาลโก ภเว.

Kuṭṭaṃ与bhitti（阴性）是墙壁；gopuraṃ与dvārakoṭṭhako是城门楼；esikā与indakhīlo是门柱；aṭṭo与aṭṭālako是望楼。

๒๐๕.

205.

โตรณํ ตุ พหิทฺวารํ, ปริขาตุ จ ทีฆิกา;

มนฺทิรํ สทนา, คารํ, นิกาโย นิลยา, ลโย.

Toraṇaṃ是牌楼或外门；parikhā与dīghikā是护城河；mandiraṃ、sadanaṃ、agāraṃ、nikāyo、nilayo与ālayo皆为住所或房屋。

๒๐๖.

206.

อาวาโส ภวนํ เวสฺมํ, นิเกตนํ นิเวสนํ;

ฆรํ คหญฺจา, วสโถ, สรณญฺจ ปติสฺสโย.

Āvāso、bhavanaṃ、vesmaṃ、niketanaṃ、nivesanaṃ、gharaṃ、gahaṃ、vasatho、saraṇaṃ与patissayo皆为住所、房屋或庇护所。

๒๐๗.

207.

โอกํ สาลา ขโย วาโส, ถิยํ กุฏิ วสตฺย’ปิ;

เคหญฺจา, นิตฺถิ สทุมํ, เจติยา, ยตนานิ ตุ.

Okaṃ、sālā、khayo与vāso是房屋或厅堂；kuṭi（孤邸）与vasati是阴性住处；gehaṃ是中性房屋；cetiya与āyatana是圣地或塔寺。

๒๐๘.

208.

ปาสาโท [Pg.19] เจว ยูโป ถ, มุณฺฑจฺฉโท จ หมฺมิยํ;

ยูโปตุ คชกุมฺภมฺหิ, หตฺถินโข ปติฏฺฐิโต.

Pāsādo是楼阁，yūpo是柱，muṇḍacchado是平顶屋，hammiyaṃ是豪宅。Yūpo也指立于象额(gajakumbha)之上，以象甲(hatthinakha)为基的柱子。

๒๐๙.

209.

สุปณฺณวงฺกจฺฉทน, มฑฺฒโยโค สิยา ถ จ;

เอกกูฏยุโต มาโฬ,ปาสาโท จตุรสฺสโก.

Supaṇṇavaṅkacchadanaṃ为屋顶形如金翅鸟翼的建筑；aḍḍhayogo为半联式建筑；māḷo为单顶楼阁；caturassako pāsādo为四方形殿堂。

๒๑๐.

210.

สภายญฺจ สภา จาถ, มณฺฑปํ วา ชนาลโย;

อโถ อาสนสาลายํ, ปฏิกฺกมน มีริตํ.

Sabhā是议事厅或集会所；maṇḍapaṃ是凉亭，janālayo是公共场所。Āsanasālā（坐堂）亦称paṭikkamana（经行处）。

๒๑๑.

211.

ชินสฺส วาสภวน, มิตฺถี คนฺธกุฏิ ปฺยถ;

ถิยํ รสวตี ปาก, ฏฺฐานญฺเจว มหานสํ.

佛陀的住所称为gandhakuṭi（香室），为阴性；rasavatī（阴性）、pākaṭṭhāna与mahānasa皆为厨房。

๒๑๒.

212.

อาเวสนํ สิปฺปสาลา, โสณฺฑา ตุ ปานมนฺทิรํ;

วจฺจฏฺฐานํ วจฺจกุฏิ, มุนีนํ ฐาน มสฺสโม.

Āvesanaṃ与sippasālā是工坊；soṇḍā与pānamandiraṃ是酒馆；vaccaṭṭhānaṃ与vaccakuṭi是厕所；牟尼的住处称为assamo（隐修处）。

๒๑๓.

213.

ปณฺยวิกฺกยสาลา กุ, อาปโณ ปณฺยวีถิกา;

อุโทสิโต ภณฺฑสาลา, จงฺกมนํ ตุ จงฺกโม.

Paṇyavikkayasālā、āpaṇo与paṇyavīthikā是商店或市场；bhaṇḍasālā是仓库；caṅkamanaṃ与caṅkamo是经行处。

๒๑๔.

214.

ชนฺตาฆรํ ตฺวคฺคิสาลา, ปปา ปานียสาลิกา;

คพฺโภ โอวรโก วาสา, คารํ ตุ สยนิคฺคหํ.

Jantāgharaṃ是蒸汽浴室，aggisālā是火房；papā与pānīyasālikā是饮水处；gabbho与ovarako是内室；vāsāgāraṃ与sayaniggahaṃ是卧室。

๒๑๕.

215.

อิตฺถาคารํ ตุ โอโรโธ, สุทฺธนฺโต’ นฺเตปุรมฺปิ จ;

อสพฺพวิสยฏฺฐานํ, รญฺญํ กจฺฉนฺตรํ มตํ.

Itthāgāraṃ、orodho、suddhanto与antepuraṃ皆为后宫或内苑，亦是国王的私密处所(kacchantara)，常人不得进入。

๒๑๖.

216.

โสปาโน วา’โรหณญฺจ,นิสฺเสณี สา, ธิโรหิณี;

วาตปานํ ควกฺโข จ, ชาลญฺจ สีหปญฺชรํ.

Sopāno与ārohaṇaṃ是楼梯；nisseṇī与adhirohiṇī是梯子；vātapānaṃ是窗户，gavakkho是牛眼窗；jālaṃ是格子窗，sīhapañjaraṃ是狮子窗。

๒๑๗.

217.

อาโลกสนฺธิ วุตฺโต ถ, ลงฺคี’ตฺถี ปลิโฆ ภเว;

กปิสีโส, คฺคลตฺถมฺโภ, นิพฺพํ ตุ ฉทฺทโกฏิยํ.

Ālokasandhi是采光口；laṅgī（阴性）与paligho是门闩；kapisīso是门顶横梁，aggalatthambho是门柱；nibbūhaṃ是屋檐的突出部分(chaddakoṭi)。

๒๑๘.

218.

ฉทนํ ปฏลํ ฉทฺท, มชิรํ จจฺจโร, งฺคณํ;

ปฆาโน ปฆนา, ลินฺโท, ปมุขํ ทฺวารพนฺธนํ.

Chadanaṃ、paṭalaṃ与chaddaṃ是屋顶；ajiraṃ、caccaro与aṅgaṇaṃ是庭院；paghāno、paghano与ālindo是门廊或平台；pamukhaṃ与dvārabandhanaṃ是入口或门框。

๒๑๙.

219.

ปิฏฺฐสงฺฆาฏกํ ทฺวาร, พาหา กูฏํ ตุ กณฺณิกา;

ทฺวารญฺจ ปฏิหาโร ถ, อุมฺมาโร เทหนี, ตฺถิยํ.

Piṭṭhasaṅghāṭakaṃ是门扇，dvārabāhā是门框；kūṭaṃ与kaṇṇikā是屋顶的顶饰或檐角；dvāra是门，paṭihāro是守门人；ummāro与dehalī（阴性）是门槛。

๒๒๐.

220.

เอฬโก อินฺทขีโล ถ, ถมฺโภ ถูโณ ปุมิตฺถิยํ;

ปาฏิกา, ฑฺเฒนฺทุปาสาเณ, คิญฺชกา ตุ จ อิฏฺฐกา.

门槛(eḷako)、门柱(indakhīlo)、柱(thambho)、桩(thūṇo)为阳性与阴性词；石板(pāṭikā)、半月石(aḍḍhendupāsāṇa)；砖(giñjakā)与瓦(iṭṭhakā)。

๒๒๑.

221.

วลภิจฺฉาทิทารุมฺหิ, วงฺเก โคปานสี, ตฺถิยํ;

กโปตปาลิกายํ ตุ, วิฏงฺโก นิตฺถิยํ ภเว.

屋顶的弯曲覆盖木是檐椽(gopānasī)，为阴性词；鸽棚(kapotapālikā)与屋檐(viṭaṅka)同义，后者为阳性词。

๒๒๒.

222.

กุญฺจิกาวิวรํ [Pg.20] ตาฬ, จฺฉิคฺคโล ปฺยถ กุญฺจิกา;

ตาโฬ’วาปุรณํ จาถ, เวทิกา เวทิ กถฺยเต.

钥匙孔(kuñcikāvivaraṃ, tāḷacchiggalo)；钥匙(kuñcikā)、锁(tāḷo)、开启工具(avāpuraṇaṃ)；栏杆(vedikā, vedi)。

๒๒๓.

223.

สงฺฆาโต ปกฺขปาโส จ, มนฺทิรงฺคา ตุลา อปิ;

ถิยํ สมฺมุชฺชนี เจว, สมฺมชฺชนี จ โสธนี.

门板(saṅghāto)、侧板(pakkhapāso)、房屋构件(mandiraṅga)、横梁(tulā)；以及扫帚(sammujjanī, sammajjanī, sodhanī)。

๒๒๔.

224.

สงฺกฏีรํ ตุ สงฺการ, ฏฺฐานํ สงฺการกูฏกํ;

อโถ กจวโร, กฺลาโป, สงฺกาโร จ กสมฺพุปิ.

垃圾堆(saṅkaṭīraṃ)、垃圾场(saṅkāraṭṭhānaṃ, saṅkārakūṭakaṃ)；以及垃圾、废物(kacavaro, kalāpo, saṅkāro, kasambu)。

๒๒๕.

225.

ฆราทิภูมิ ตํ วตฺถุ, คาโม สํวสโถ ถ โส;

ปากโฏ นิคโม โภค, มจฺจาทิภฺโย ธิ ตูทิโต.

房屋等的地基是基地(vatthu)；村庄(gāmo)、住所(saṃvasatho)；市镇(nigamo)是著名的，由财富、人口等而知名。

๒๒๖.

226.

สีมา จ มริยาทา ถ,โฆโส โคปาลคามโกติ.

界限(sīmā, mariyādā)；牧人村落(ghoso, gopālagāmako)。

ปุรวคฺโค นิฏฺฐิโต.

城品终。

๓. นรวคฺค

3. 人品

๒๒๗.

227.

มนุสฺโส มานุโส มจฺโจ, มานโว มนุโช นโร;

โปโส ปุมา จ ปุริโส,โปริโส ปฺยถ ปณฺฑิโต.

人(manusso, mānuso, macco, mānavo, manujo, naro)；男子(poso, pumā, puriso, poriso)。其次是智者(paṇḍito)。

๒๒๘.

228.

พุโธ วิทฺวา วิภาวี จ, สนฺโต สปฺปญฺญ โกวิทา;

ธีมา สุธี กวิ พฺยตฺโต, วิจกฺขโณ วิสารโท.

智者(budho)、博学(vidvā)、明辨(vibhāvī)、贤善(santo)、具慧(sappañña)、善巧(kovidā)、睿智(dhīmā)、聪慧(sudhī)、诗人(kavi)、明了(byatto)、明察(vicakkhaṇo)、无畏(visārado)。

๒๒๙.

229.

เมธาวี มติมา ปญฺโญ, วิญฺญู จ วิทูโร วิทู;

ธีโร วิปสฺสี โทสญฺญู, พุทฺโธ จ ทพฺพ วิทฺทสุ.

具慧者(medhāvī)、明智者(matimā)、有慧者(pañño)、识者(viññū)、博学(vidūro, vidū)；贤哲(dhīro)、毗婆尸(vipassī)、知过患(dosaññū)、觉者(buddho)、善巧者(dabba)、博学者(viddasu)。

๒๓๐.

230.

อิตฺถี สีมนฺตินี นารี, ถี วธู วนิตา, งฺคนา;

ปมทา สุนฺทรี กนฺตา, รมณี ทยิตา, พลา.

女子(itthī)、妇人(sīmantinī, nārī, thī)、新妇(vadhū)、女子(vanitā)、佳人(aṅganā)、美姝(pamadā)、美人(sundarī)、爱妻(kantā)、悦意女(ramaṇī)、心爱之人(dayitā)、女性(abalā)。

๒๓๑.

231.

มาตุคาโม จ มหิลา, ลลนา ภีรุ กามินี;

กุมาริกา ตุ กญฺญา ถ, ยุวตี ตรุณี ภเว.

女众(mātugāmo)、妇女(mahilā)、女子(lalanā)、娇羞女(bhīru)、多情女(kāminī)；少女(kumārikā)、闺女(kaññā)；年轻女子(yuvatī, taruṇī)。

๒๓๒.

232.

มเหสี สาภิเสกาญฺญา,โภคินี ราชนาริโย;

ธวตฺถินี ตุ สงฺเกตํ, ยาติ ยา สา, ภิสาริกา.

受灌顶者为王后(mahesī)，其他王室女子为王妃(bhoginī)；主动赴约的女子为行淫女(abhisārikā)。

๒๓๓.

233.

คณิกา [Pg.21] เวสิยา วณฺณ, ทาสี นครโสภินี;

รูปูปชีวินี เวสี, กุลฏา ตุ จ พนฺธกี.

妓女(gaṇikā, vesiyā)、卖色女(vaṇṇadāsī)、城饰女(nagarasobhinī)、以色谋生女(rūpūpajīvinī)、娼妇(vesī)；以及荡妇(kulaṭā)、淫妇(bandhakī)。

๒๓๔.

234.

วราโรโห, ตฺตมา มตฺต, กาสินี วรวณฺณินี;

ปติพฺพตา ตฺวปิ สตี, กุลิตฺถี กุลปาลิกา.

美臀女(varārohā)、佳人(uttamā)、媚眼女(mattakāsinī)、美貌女(varavaṇṇinī)；以及贞妇(patibbatā, satī)、良家妇女(kulitthī)、护家女(kulapālikā)。

๒๓๕.

235.

วิธวา ปติสุญฺญา ถ, ปติมฺพรา สยมฺพรา;

วิชาตา ตุ ปสูตา จ, ชาตาปจฺจา ปสูติกา.

寡妇(vidhavā, patisuññā)；自择夫婿的女子(patimbarā, sayambarā)；产妇(vijātā, pasūtā, jātāpaccā, pasūtikā)。

๒๓๖.

236.

ทูตี สญฺจาริกา ทาสี, ตุ เจฏี กุฏธาริกา;

วารุณี, กฺขณิกา ตุลฺยา, ขตฺติยานี ตุ ขตฺติยา.

女信使(dūtī, sañcārikā)、女仆(dāsī, ceṭī, kuṭadhārikā)；卖酒女(vāruṇī)与妓女(akkhaṇikā)同义；刹帝利女(khattiyānī, khattiyā)。

๒๓๗.

237.

ทาโร ชายา กลตฺตญฺจ, ฆรณี ภริยา ปิยา,ปชาปตี จ ทุติยา, สา ปาทปริจาริกา.

妻子(dāro, jāyā, kalattaṃ)、主妇(gharaṇī)、受扶养者(bhariyā)、爱妻(piyā)、女主人(pajāpatī)、伴侣(dutiyā)、足边侍奉者(pādaparicārikā)。

๒๓๘.

238.

สขี ตฺวา’ลี วยสฺสา ถ, ชารี เจวา’ติจารินี;

ปุเม ตู’ตุ รโช ปุปฺผํ, อุตุนี ตุ รชสฺสลา.

女性朋友(sakhī, ālī, vayassā)；情妇(jārī)、不贞女(aticārinī)；月经(utu, rajo, pupphaṃ)为阳性词；经期女子(utunī, rajassalā)。

๒๓๙.

239.

ปุปฺผวตี ครุคพฺภา, ปนฺนสตฺตา จ คพฺภินี;

คพฺภาสโย ชลาพุปิ, กลลํ ปุนฺนปุํสเก.

孕妇(pupphavatī, garugabbhā, pannasattā, gabbhinī)；子宫(gabbhāsayo)、胎膜(jalābu)；胚胎(kalalaṃ)为阳性与中性词。

๒๔๐.

240.

ธโวตุ สามิโก ภตฺตา, กนฺโต ปติ วโร ปิโย;

อโถ ปปติ ชาโร ถา,ปจฺจํ ปุตฺโต’ตฺรโช สุโต.

丈夫(dhavo, sāmiko, bhattā, kanto, pati, varo, piyo)；情夫(papati)、奸夫(jāro)；后代(paccaṃ)、儿子(putto, atrajo, suto)。

๒๔๑.

241.

ตนุโช ตนโย สูนุ, ปุตฺตาที ธีตริ’ตฺถิยํ;

นาริยํ ทุหิตา ธีตา,สชาโต ตฺโว’รโส สุโต.

儿子(tanujo, tanayo, sūnu)；女儿(duhitā, dhītā)；亲生子(sajāto)、嫡子(oraso suto)。

๒๔๒.

242.

ชายาปตี ชนิปตี, ชยมฺปตี ตุ ทมฺปตี ;

อถ วสฺสวโร วุตฺโต, ปณฺฑโก จ นปุํสกํ.

夫妻(jāyāpatī, janipatī, jayampatī, dampatī)；以及太监(vassavaro)、黄门(paṇḍako)、无性者(napuṃsakaṃ)。

๒๔๓.

243.

พนฺธโว พนฺธุ สชโน, สโคตฺโต ญาติ ญาตโก;

สาโลหิโต สปิณฺโฑ จ,ตาโต ตุ ชนโก ปิตา.

亲属(bandhavo, bandhu, sajano)、同族(sagotto)、亲戚(ñāti, ñātako)、血亲(sālohito, sapiṇḍo)；父亲(tāto, janako, pitā)。

๒๔๔.

244.

อมฺม, มฺพา ชนนี มาตา, ชเนตฺติ ชนิกา ภเว;

อุปมาตา ตุ ธาติ’ตฺถี,สาโล ชายาย ภาติโก.

母亲(ammā, ambā, jananī, mātā, janettī, janikā)；养母(upamātā)、乳母(dhāti)；妻子的兄弟是妻舅(sālo)。

๒๔๕.

245.

นนนฺทา [Pg.22] สามิภคินี, มาตามหี ตุ อยฺยิกา;

มาตุโล มาตุภาตา,สฺส, มาตุลานี ปชาปติ.

丈夫的姐妹是夫妹(nanandā)；外祖母(mātāmahī)、祖母(ayyikā)；母亲的兄弟是舅父(mātulo)，其妻是舅母(mātulānī)。

๒๔๖.

246.

ชายาปตีนํ ชนนี, สสฺสุ วุตฺตาถ ตปฺปิตา;

สสุโร ภาคิเนยฺโยตุ, ปุตฺโต ภคินิยา ภเว.

配偶的母亲称为岳母或婆母(sassū)，其父亲称为岳父或公公(sasuro)；姐妹的儿子是外甥(bhāgineyyo)。

๒๔๗.

247.

นตฺตา วุตฺโต ปปุตฺโต ถ, สามิภาตา ตุ เทวโร;

ธีตุปติ ตุ ชามาตา,อยฺยโก ตุ ปิตามโห.

孙子(nattā, paputto)；丈夫的兄弟是小叔(devaro)；女儿的丈夫是女婿(jāmātā)；祖父(ayyako, pitāmaho)。

๒๔๘.

248.

มาตุจฺฉา มาตุภคินี, ปิตุจฺฉา ภคินี ปิตุ;

ปปิตามโห ปยฺยโก,สุณฺหา ตุ สุณิสา หุสา.

姨母(mātucchā, mātubhaginī)；姑母(pitucchā, pitu bhaginī)；曾祖父(papitāmaho, payyako)；儿媳(suṇhā, suṇisā)。

๒๔๙.

249.

โสทริโย สคพฺโภ จ, โสทโร สหโช ปฺยถ;

มาตาปิตู เต ปิตโร, ปุตฺตา ตุ ปุตฺตธีตโร.

同胞兄弟(sodariya, sagabbha, sodara, sahaja)；父母(mātāpitaro, pitaro)；子女(puttā, puttadhītaro)。

๒๕๐.

250.

สสุรา สสฺสุสสุรา, ภาตุภคินี ภาตโร;

พาลตฺตํ พาลตา พาลฺยํ, โยพฺพญฺญํตุ จ โยพฺพนํ.

公婆、岳父母(sasurā, sassusasurā)；兄弟姐妹(bhātubhaginī, bhātaro)；童年、幼年(bālattaṃ, bālatā, bālyaṃ)；青春、青年时期(yobbaññaṃ, yobbanaṃ)。

๒๕๑.

251.

สุกฺกา ตุ ปลิตํ เกสา, ทโย ถ ชรตา ชรา;

ปุถุโก ปิลฺลโก ฉาโป, กุมาโร พาล โปตกา.

白发、灰发(sukkā kesā, palitaṃ)；衰老、年迈(jaratā, jarā)；幼兽、幼崽(puthuko, pillako, chāpo, potaka)；男孩、孩童(kumāro, bāla)。

๒๕๒.

252.

อถุ’ ตฺตานสยุ’ตฺตาน, เสยฺยกา ถนโปปิ จ;

仰卧者、仰卧的(uttānasaya, uttāna)；卧者(seyyaka)；以及哺乳的婴儿(thanapo)。

๒๕๓.

253.

ตรุโณ จ วยฏฺโฐ จ, ทหโร จ ยุวา สุสุ;

มาณโวทารโกจาถ, สุกุมาโร สุเขธิโต.

年轻的、壮年的、年少的、青年(taruṇo, vayaṭṭho, daharo, yuvā, susu)；青年、男孩(māṇavo, dārako)；以及娇嫩的(sukumāro)、安乐养育的(sukhedhito)。

๒๕๔.

254.

มหลฺลโก จ วุทฺโธ จ, เถโร ชิณฺโณ จ ชิณฺณโก;

อคฺคโช ปุพฺพโช เชฏฺโฐ, กนิโย กนิฏฺโฐ นุโช.

年迈的、年老的、长老、衰老的(mahallako, vuddho, thero, jiṇṇo, jiṇṇako)；长子、先生者、最年长的(aggajo, pubbajo, jeṭṭho)；年幼的、最小的、后生的(kaniyo, kaniṭṭho, anujo)。

๒๕๕.

255.

วลิตฺตโจ ตุ วลิโน;

ตีสุ’ตฺตานสยาทโย;

皮肤有皱纹的(valittaco)、有皱纹的(valino)；（此前的）仰卧者等词通用于三性。

๒๕๖.

256.

สีโส’ตฺตมงฺคานิ สิโร, มุทฺธา จ มตฺถโก ภเว;

เกโส ตุ กุนฺตโล วาโล, ตฺตมงฺครุห มุทฺธชา.

头、最上的部分、头颅、头顶(sīsaṃ, uttamaṅgaṃ, siro, muddhā, matthako)；头发、发、毛发、顶生毛、头生毛(keso, kuntalo, vālo, uttamaṅgaruha, muddhajā)。

๒๕๗.

257.

ธมฺมิลฺโล สํยตา เกสา,กากปกฺโข สิขณฺฑโก;

ปาโส หตฺโถ เกสจเย;

ตาปสานํ ตหึ ชฏา.

女子的发髻(dhammillo)、束发(saṃyatā kesā)；（男孩的）鸦翅发型(kākapakkho)、顶髻(sikhaṇḍako)；发辫(pāso)、发束(hattho)为发丛；苦行者的则为发结(jaṭā)。

๒๕๘.

258.

ถิยํ เวณี ปเวณี จ;

อโถ จูฬา สิขา สิยา;

สีมนฺโต ตุ มโต นาริ, เกสมชฺฌมฺหิ ปทฺธติ.

女子的发辫(veṇī, paveṇī)；顶髻(cūḷā)、发髻(sikhā)；头发的分路(sīmanto)是指女子头发中间的线路。

๒๕๙.

259.

โลมํ [Pg.23] ตนุรุหํ โรมํ, ปมฺหํ ปขุม มกฺขิคํ;

มสฺสุ วุตฺตํ ปุมมุเข, ภู ตฺวิตฺถี ภมุโก ภมุ.

体毛(loma, tanuruha, roma)；睫毛(pamha, pakhuma, akkhiga)；胡须(massu)是指男子脸上的毛；眉毛(bhū, bhamuka, bhamu)，其中bhū为阴性。

๒๖๐.

260.

พปฺโป เนตฺตชล’สฺสูนิ, เนตฺตตารา กนีนิกา;

วทนํ ตุ มุขํ ตุณฺฑํ, วตฺตํ ลปน มานนํ.

泪水、眼泪(bappo, nettajalaṃ, assu)；瞳孔(nettatārā, kanīnikā)；脸、口、喙、嘴、面容(vadanaṃ, mukhaṃ, tuṇḍaṃ, vattaṃ, lapanaṃ, ānanaṃ)。

๒๖๑.

261.

ทฺวิโช ลปนโช ทนฺโต, ทสโน รทโน รโท;

ทาฐา ตุทนฺตเภทสฺมึ, อปางฺโค ตฺวกฺขิโกฏิสุ.

牙齿(dvija, lapanaja, danta, dasana, radana, rada)；獠牙(dāṭhā)为一种特殊的牙齿；眼角(apāṅga)为眼睛的末端。

๒๖๒.

262.

ทนฺตาวรณ โมฏฺโฐ จา, ปฺย’ธโร ทสนจฺฉโท;

คณฺโฑ กโปโล หนฺวิตฺถี,จุพุกํ ตฺว’ ธรา อโธ.

唇、下唇、齿盖(dantāvaraṇaṃ, oṭṭho, adharo, dasanacchado)；脸颊(gaṇḍo, kapolo)；下颌(hanu)为阴性；下巴(cubukaṃ)在下唇的下方。

๒๖๓.

263.

คโล จ กณฺโฐ คีวา จ, กนฺธรา จ สิโรธรา;

กมฺพุคีวา ตุ ยา คีวา, สุวณฺณาลิงฺคสนฺนิภา;

องฺกิตา ตีหิ เลขาหิ, กมฺพุคีวา ถวา มตา.

喉咙、颈、脖子、头颈(galo, kaṇṭho, gīvā, kandharā, sirodharā)；螺颈(kambugīvā)是指如金螺般、有三道纹路的脖子。

๒๖๔.

264.

อํโส นิตฺถี ภุชสิโร, ขนฺโธ ตสฺสนฺธิ ชตฺตุ ตํ;

พาหุมูลํ ตุ กจฺโฉ, โธ, ตฺว’สฺส ปสฺส มนิตฺถิยํ.

肩(aṃsa, bhujasiro, khandho)，其中aṃsa为阳性；其关节为锁骨(jattu)；臂根(bāhumūlaṃ)、腋窝(kaccho)；胁、侧面(passa)，为阳性或中性。

๒๖๕.

265.

พาหุ ภุชาทฺวีสุ พาหา, หตฺโถ ตุ กร ปาณโย;

มณิพนฺโธ ปโกฏฺฐนฺโต, กปฺปโร ตุ กโปณฺย’ถ.

手臂(bāhu, bhuja, bāhā)；手(hattha, kara, pāṇi)；手腕(maṇibandho)、前臂末端(pakoṭṭhanto)；肘部(kappara, kapoṇi)。

๒๖๖.

266.

มณิพนฺธ กนิฏฺฐานํ, ปาณิสฺส กรโภ,นฺตรํ;

กรสาขา, งฺคุลี ตา ตุ, ปญฺจ, งฺคุฏฺโฐ จ ตชฺชนี;

มชฺฌิมา นามิกา จาปิ, กนิฏฺฐา’ติ กมา สิยุํ.

手掌(karabha)是从手腕到指根的部分；手的支(karasākhā)、指(aṅgulī)；指有五根，依次是：拇指(aṅguṭṭha)、食指(tajjanī)、中指(majjhimā)、无名指(nāmikā)和小指(kaniṭṭhā)。

๒๖๗.

267.

ปเทโส ตาลโคกณฺณา, วิทตฺถิ,ตฺถี กมา ตเต;

ตชฺชนฺยาทิยุเต’งฺคุฏฺเฐ, ปสโต ปาณิ กุญฺจิโต.

拇指与食指张开的距离为张指(padesa)，与中指张开为张掌(tālagokaṇṇa)，与小指张开为张手(vidatthi)，其中vidatthi为阴性。一捧(pasata)是手掌弯曲掬起时的量。

๒๖๘.

268.

รตนํ กุกฺกุ หตฺโถ ถ, ปุเม กรปุโฏ,ญฺชลิ;

กรโช ตุ นโข นิตฺถี, ขฏโก มุฏฺฐิ จ ทฺวีสุ.

肘尺(ratana, kukku, hattha)；合掌、合掌礼(karapuṭa, añjali)，为阳性；指甲(karaja, nakha)，为阳性或中性；拳头(khaṭaka, muṭṭhi)，分别为阳性和阴性。

๒๖๙.

269.

พฺยาโม สหกรา พาหุ, ทฺเว ปสฺสทฺวยวิตฺถตา;

อุทฺธนฺตต ภุชโปส, ปฺปมาเณ โปริสํ ติสุ.

一寻(byāma)是双臂向两侧伸展的长度；一人高(porisaṃ)是人举起手臂时的高度，此词通用于三性。

๒๗๐.

270.

อุโร จ หทยํ จาถ, ถโน กุจ ปโยธรา;

จูจุกํ ตุ ถนคฺคสฺมึ, ปิฏฺฐํ ตุ ปิฏฺฐิ นาริยํ.

胸、心(uro, hadayaṃ)；乳房(thano, kuco, payodharo)；乳头(cūcukaṃ)是乳房的尖端；背(piṭṭhaṃ)、背部(piṭṭhi)，其中piṭṭhi为阴性。

๒๗๑.

271.

มชฺโฌ’นิตฺถี [Pg.24] วิลคฺโค จ, มชฺฌิมํ กุจฺฉิ ตุ ทฺวิสุ;

คหณีตฺถฺยุทรํ คพฺโภ, โกฏฺโฐนฺโต กุจฺฉิสมฺภเว.

腰、中间部分(majjho, vilaggo, majjhimaṃ)，为阳性或中性；腹部、子宫(kucchi)，通用于两性；肠(gahaṇī)，为阴性；腹部(udaraṃ)；子宫、胎儿(gabbho)；腹内的(koṭṭhanta)；子宫内所生的(kucchisambhava)。

๒๗๒.

272.

ชฆนํ ตุ นิตมฺโพ จ, โสณี จ กฏิ นาริยํ;

องฺคชาตํ รหสฺสงฺคํ, วตฺถคุยฺหญฺจ เมหนํ.

臀部、髋部、腰(jaghanaṃ, nitambo, soṇī, kaṭi)，其中soṇī和kaṭi为阴性；生殖器(aṅgajāta)、私处(rahassaṅgaṃ)、衣物遮盖处(vatthaguyhaṃ)、阴茎(mehanaṃ)。

๒๗๓.

273.

นิมิตฺตญฺจ วรงฺคญฺจ, พีชญฺจ ผลเมว จ;

ลิงฺคํ อณฺฑํ ตุ โกโส จ,โยนิ ตฺวิตฺถีปุเมภคํ.

性征(nimittaṃ)、妙处(varaṅgaṃ)；种子(bījaṃ)、果实(phalaṃ)（指睾丸）；性征、阴茎(liṅgaṃ)；睾丸(aṇḍaṃ)、阴囊(koso)；阴道(yoni)，为阴性；女阴(bhagaṃ)。

๒๗๔.

274.

อสุจิ สมฺภโว สุกฺกํ, ปายุ ตุ ปุริเส คุทํ;

วา ปุเม คูถ กรีส, วจฺจานิ จ มลํ ฉกํ.

不净物(asuci)、精液(sukkaṃ)；肛门(pāyu)、直肠(gudaṃ)；粪便(gūtha, karīsaṃ, vaccaṃ, malaṃ, chakaṃ)，其中gūtha为阳性。

๒๗๕.

275.

อุจฺจาโร มีฬฺห มุกฺกาโร, ปสฺสาโว มุตฺต มุจฺจเต;

ปูติมุตฺตญฺจ โคมุตฺเต, สฺสาทีนํ ฉกณํ มเล.

粪便(uccāra, mīḷha, ukkāra)；尿液(passāva, mutta)；腐臭尿(pūtimuttaṃ)、牛尿(gomuttaṃ)；动物的粪便(chakaṇaṃ)。

๒๗๖.

276.

ทฺวีสฺวโธ นาภิยา วตฺถิ, อุจฺฉงฺค’งฺกา ตุ’โภ ปุเม;

อูรุ สตฺถิ ปุเม อูรุ, ปพฺพํ ตุ ชาณุ ชณฺณุ จ.

膀胱(vatthi)在肚脐下方，通用于两性；膝上(ucchaṅga)、怀中(aṅka)，二者皆为阳性；大腿(ūru, satthi)，为阳性；关节(pabbaṃ)、膝盖(jāṇu, jaṇṇu)。

๒๗๗.

277.

โคปฺผโก ปาทคณฺฐิปิ, ปุเม ตุ ปณฺหิ ปาสณิ;

ปาทคฺคํ ปปโท ปาโท, ตุ ปโท จรณญฺจ วา.

脚踝、足关节(gopphako, pādagaṇṭhi)；脚跟(paṇhi, pāsaṇi)，为阳性；脚尖(pādaggaṃ)、脚前掌(papado)；脚、足(pādo, pado, caraṇaṃ)。

๒๗๘.

278.

องฺคํตฺว’วยโว วุตฺโต, ผาสุลิกา ตุ ผาสุกา;

ปณฺฑเก อฏฺฐิ ธาตฺวิตฺถี, คลนฺตฏฺฐิ ตุ อกฺขโก.

肢体，亦谓部分；肋骨；黄门、骨、界（女性词）；喉骨，亦谓锁骨。

๒๗๙.

279.

กปฺปโร ตุ กปาลํ วา, กณฺฑรา ตุ มหาสิรา;

ปุเม นฺหารุ จิตฺถี สิรา, ธมนี ถ รสคฺคสา.

颅骨，或头盖骨；腱，亦谓大脉；筋腱（阳性词）、脉（女性词）；动脉，亦谓体液输送管。

๒๘๐.

280.

รสหรณฺย’โถ มํส, มามิสํ ปิสิตํ ภเว;

ติลิงฺคิกํ ตุ วลฺลูร, มุตฺตตฺตํ อถ โลหิตํ.

体液输送管；其次是肉、食肉、肉片；干肉（通三性）；然后是尿、血。

๒๘๑.

281.

รุธิรํ โสณิตํ รตฺตํ, ลาลา เขโฬ เอลา ภเว;

ปุริเส มายุ ปิตฺตญฺจ, เสมฺโห นิตฺถี สิเลสุโม.

血；唾液；胆汁（māyu为阳性词），亦有胆汁（pitta）；痰（semha为阳性词），痰（silesumā为女性词）。

๒๘๒.

282.

วสา วิลีนสฺเนโห ถ, เมโท เจว วปา ภเว;

อากปฺโป เวโส เนปจฺฉํ, มณฺฑนํ ตุ ปสาธนํ.

脂肪，融化的脂肪；脂肪，脂肪膜；装束，服饰，装扮；装饰，饰品。

๒๘๓.

283.

วิภูสนํ จาภรณํ, อลงฺกาโร ปิลนฺธนํ;

กิรีฏ มกุฏา’นิตฺถี, จูฬามณิ สิโรมณิ.

装饰，饰品，庄严，佩戴物；王冠，宝冠（非阴性词）；顶髻宝珠，头饰宝珠。

๒๘๔.

284.

สิโรเวฐน [Pg.25] มุณฺหีสํ, กุณฺฑลํ กณฺณเวฐนํ;

กณฺณิกา กณฺณปูโร จ, สิยา กณฺณวิภูสนํ.

头巾；耳环；耳饰，亦为耳之庄严。

๒๘๕.

285.

กณฺฐภูสา ตุ คีเวยฺยํ, หาโร มุตฺตาวลิ’ตฺถิยํ;

นิยุโร วลโย นิตฺถี, กฏกํ ปริหารกํ.

颈饰；项链，珍珠项链（muttāvali为阴性词）；手镯（niyura, valaya为非阴性词）；手镯（kaṭaka, parihāraka）。

๒๘๖.

286.

กงฺกณํ กรภูสา ถ, กิงฺกิณี ขุทฺทฆณฺฏิกา;

องฺคุลียก มงฺคุลฺยา, ภรณํ, สากฺขรํ ตุ ตํ.

手镯，手饰；小铃铛；指环，即手指的饰品，有刻字者亦然。

๒๘๗.

287.

มุทฺทิกา’งฺคุลิมุทฺทา ถ, รสนา เมขลา ภเว;

เกยูร มงฺคทญฺเจว, พาหุมูลวิภูสนํ.

指环，印章戒指；腰带；臂钏，上臂的饰品。

๒๘๘.

288.

ปาทงฺคทํ ตุ มญฺชีโร, ปาทกฏก นูปุรา;

足钏、足镯、脚镯。

๒๘๙.

289.

อลงฺการปฺปเภทา ตุ, มุขผุลฺลํ ตโถ’ณฺณตํ;

อุคฺคตฺถนํ คิงฺคมก, มิจฺเจวมาทโย สิยุํ.

装饰的种类有：面容焕发，高昂，挺拔，摇曳等。

๒๙๐.

290.

เจล มจฺฉาทนํ วตฺถํ, วาโส วสน มํสุกํ;

อมฺพรญฺจ ปโฏ นิตฺถี, ทุสฺสํ โจโล จ สาฏโก.

布，遮盖物，衣服，衣物，细布；布（paṭa为非阴性词），衣料，碎布，衣袍。

๒๙๑.

291.

โขมํ ทุกูลํ โกเสยฺยํ, ปตฺตุณฺณํ กมฺพโล จ วา;

สาณํ โกฏมฺพุรํ ภงฺค, นฺตฺยาทิ วตฺถนฺตรํ มตํ.

亚麻布，细布，丝绸，羊毛布，毛毯；麻布，棉布，大麻布等，被认为是不同种类的衣料。

๒๙๒.

292.

นิวาสน นฺตรียานฺย, นฺตรมนฺตรวาสโก;

ปาวาโร ตุ’ตฺตราสงฺโค, อุปสํพฺยาน มุตฺตรํ.

下衣、内衣；下衣；披风、上衣、覆盖物、上衣。

๒๙๓.

293.

อุตฺตรีย มโถ วตฺถ, มหตนฺติ มตํ นวํ;

นนฺตกํ กปฺปโฏ ชิณฺณ, วสนํ ตุ ปฏจฺจรํ.

上衣，亦指新的大块布料；旧布，破布，旧衣，褴褛的衣服。

๒๙๔.

294.

กญฺจุโก วารวาณํ วา, ถ วตฺถาวยเว ทสา;

นาลิปฏฺโฏติ กถิโต, อุตฺตมงฺคมฺหิ กญฺจุโก.

紧身衣，或铠甲；衣服的边角；头巾，亦称作nālipaṭṭa。

๒๙๕.

295.

อายาโม ทีฆตา โรโห,ปริณาโห วิสาลตา.

长度、高度；宽度、广度。

๒๙๖.

296.

อรหทฺธโช จ กาสาย, กาสาวานิ จ จีวรํ;

มณฺฑลํ ตุ ตทงฺคานิ, วิวฏฺฏ กุสิอาทโย.

阿罗汉的旗帜，即袈裟；袈裟，亦即僧衣；其组成部分为布块、边框等。

๒๙๗.

297.

ผล,ตฺตจ, กิมิ, โรมา, นฺเยตา วตฺถสฺส โยนิโย;

ผาลํ กปฺปาสิกํ ตีสุ, โขมาที ตุ ตจพฺภวา.

果实、树皮、虫、毛，这些是布料的来源；棉（通三性）；亚麻等来自树皮。

๒๙๘.

298.

โกเสยฺยํ [Pg.26] กิมิชํ, โรม, มยํ ตุ กมฺพลํ ภเว;

สมานตฺถา ชวนิกา, สา ติโรกรณี ปฺยถ.

丝绸由虫而生，毛织品即是毛毯；帷幕与遮帘，二者意义相同。

๒๙๙.

299.

ปุนฺนปุํสก มุลฺโลจํ, วิตานํ ทฺวย มีริตํ;

นหานญฺจ สินาเน โถ, พฺพฏฺฏนุ’มฺมชฺชนํ สมํ.

天篷、华盖（此二词为阳性或中性）；沐浴、洗浴；涂身、擦拭，意义相同。

๓๐๐.

300.

วิเสสโก ตุ ติลโก, ตฺยูโภ นิตฺถี จ จิตฺตกํ;

จนฺทโน นิตฺถิยํ คนฺธ, สาโร มลยโช ปฺยถ.

额饰（visesaka, tilaka）（此二词非阴性词），亦称彩绘标记（cittaka）；檀香（candana）（非阴性词）、香精，亦称马拉雅（Malaya）所生者。

๓๐๑.

301.

โคสีสํ เตลปณฺณิกํ, ปุเม วา หริจนฺทนํ;

ติลปณฺณี ตุ ปตฺตงฺค, รญฺชนํ รตฺตจนฺทนํ.

牛头栴檀，油叶香，黄檀香（haricandana为阳性词）；苏木，染料，红檀香。

๓๐๒.

302.

กาฬานุสารี กาฬิยํ, โลหํ ตฺวา’ครุ จา’คฬุ;

กาฬาครุตุ กาเฬ’สฺมึ, ตุรุกฺโขตุ จ ปิณฺฑโก.

黑随香，黑沉香；沉香；其黑色者为黑沉香；乳香，香丸。

๓๐๓.

303.

กตฺถูริกา มิคมโท, กุฏฺฐํ ตุ อชปาลกํ;

ลวงฺคํ เทวกุสุมํ, กสฺมีรชํ ตุ กุงฺกุมํ.

麝香，即鹿的香脂；木香；丁香，即天花；藏红花，产于克什米尔（Kasmīra）。

๓๐๔.

304.

ยกฺขธูโป สชฺชุลโส, ตกฺโกลํ ตุ จ โกลกํ;

โกสผล มโถ ชาติ, โกสํ ชาติผลํ ภเว.

夜叉香，即娑罗树脂；塔科拉，科拉；肉豆蔻果，肉豆蔻衣，肉豆蔻。

๓๐๕.

305.

ฆนสาโร สิตพฺโภ จ, กปฺปูรํ ปุนฺนปุํสเก;

อลตฺตโก ยาวโก จ, ลาขา ชตุ นปุํสเก.

樟脑（ghanasāra, sitabbha, kappūra）（阳性或中性词）；紫胶、茜草；虫胶、树脂（中性词）。

๓๐๖.

306.

สิริวาโส ตุ สรล, ทฺทโว’ ญฺชนํ ตุ กชฺชลํ;

วาสจุณฺณํ วาสโยโค, วณฺณกํ ตุ วิเลปนํ.

吉祥树脂，即松脂；眼药，即煤灰；香粉，香料的混合物；化妆品，涂抹物。

๓๐๗.

307.

คนฺธมาลฺยาทิสงฺขาโร, โย ตํ วาสน มุจฺจเต;

มาลา มาลฺยํ ปุปฺผทาเม, ภาวิตํ วาสิตํ ติสุ.

调制香与花环等，称之为熏香。花环，花鬘，花串；已熏香的，已熏染的（此二词通三性）。

๓๐๘.

308.

อุตฺตํโส เสขรา’ เวฬา, มุทฺธมาลฺเย วฏํสโก;

เสยฺยา จ สยนํ เสนํ, ปลฺลงฺโก ตุ จ มญฺจโก.

头饰、顶饰、花环、头花、耳饰；卧具、床、寝具、床榻、卧床。

๓๐๙.

309.

มญฺจาธาโร ปฏิปาโท, มญฺจงฺเค ตฺวฏนี ตฺถิยํ,

床的支架是床脚；床的部件中，床框(aṭanī)是阴性词。

๓๑๐.

310.

กุฬีรปาโท อาหจฺจ, ปาโท เจว มสารโก;

จตฺตาโร พุนฺทิกาพทฺโธ, ติเม มญฺจนฺตรา สิยุํ.

蟹足床、固定足床、玛萨罗床，以及四角系带床；这些是床的种类。

๓๑๑.

311.

พิพฺโพหนํ โจ’ ปธานํ, ปีฐิกา ปีฐ มาสนํ;

โกจฺฉํ ตุ ภทฺทปีเฐ ถา, สนฺที ปีฐนฺตเร มตา.

枕头、靠垫；凳子、椅子、坐具；藤椅、吉祥座，长椅则被认为是坐具的一种。

๓๑๒.

312.

มหนฺโต [Pg.27] โกชโว ทีฆ,โลมโก โคนโก มโต;

อุณฺณามยํ ตฺวตฺถรณํ, จิตฺตกํ วานจิตฺตกํ.

大的长毛毯称为“gonaka”；羊毛铺盖、图案毯和动物图案毯。

๓๑๓.

313.

ฆนปุปฺผํ ปฏลิกา, เสตํ ตุ ปฏิกา ปฺยถ;

ทฺวิทเสกทสานฺยุ’ ทฺท,โลมิ เอกนฺตโลมิโน.

厚花铺盖是“paṭalikā”，白色的则是“paṭikā”；还有双面绒毯和单面绒毯。

๓๑๔.

314.

ตเทว โสฬสิตฺถีนํ, นจฺจโยคฺคญฺหิ กุตฺตกํ;

สีหพฺยคฺฆาทิรูเปหิ, จิตฺตํ วิกติกา ภเว.

可供十六位舞女跳舞的毯子是“kuttaka”；饰有狮、虎等形象的则是动物图案毯(vikatikā)。

๓๑๕.

315.

กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ รตน, ปริสิพฺพิต มตฺถรณํ กมา;

โกสิยกฏฺฏิสฺสมยํ, โกสิยสุตฺเตน ปกตญฺจ.

依次有迦提丝(kaṭṭissa)铺盖、绢丝(koseyya)铺盖与镶宝铺盖；由绢丝和迦提丝所制，并以绢丝线织成。

๓๑๖.

316.

ทีโป ปทีโป ปชฺโชโต, ปุเม ตฺวาทาส ทปฺปณา;

เคณฺฑุโก กณฺฑุโก ตาล, วณฺฏํ ตุ พีชนีตฺถิยํ.

灯、明灯、光辉，以及镜子、明镜，皆为阳性词；球、玩球、棕榈扇，而扇子(bījanī)是阴性词。

๓๑๗.

317.

จงฺโกฏโก กรณฺโฑ จ, สมุคฺโค สมฺปุโฏ ภเว;

คามธมฺโม อสทฺธมฺโม, พฺยวาโย เมถุนํ รติ.

箱子、篮子、盒子、小盒；村俗法、非善法、交合、性行为、欢爱。

๓๑๘.

318.

วิวาโห ปยมา ปาณิ, คฺคโห ปริณโย ปฺยถ;

ติวคฺโค ธมฺม, กาม,ตฺถา, จตุวคฺโค สโมกฺขกา.

婚姻、执手、结合；三类是法、欲、利，四类则是此三者加上解脱。

๓๑๙.

319.

ขุชฺโช จ คณฺฑุโล รสฺส, วามนา ตุ ลกุณฺฑโก;

ปงฺคุโล ปีฐสปฺปี จ, ปงฺคุ ฉินฺนิริยาปโถ.

驼背者、瘤肿者、矮小者、侏儒；跛足者、臀行者、跛行者、步态不稳者。

๓๒๐.

320.

ปกฺโข ขญฺโช ตุ โขณฺโฑ ถ,มูโค สุญฺญวโจ ภเว;

กุณี หตฺถาทิวงฺโก จ, วลิโร ตุ จ เกกโร.

偏瘫者、跛足者、肢体残缺者；哑者、失语者；手足畸形者，以及斜视者。

๓๒๑.

321.

นิกฺเกสสีโส ขลฺลาโฏ,มุณฺโฑ ตุ ภณฺฑุ มุณฺฑิโก;

กาโณ อกฺขีน เมเกน,สุญฺโญ อนฺโธ ทฺวเยน ถ.

无发者、秃顶者，剃发者、光头者；独眼者为一眼失明，双眼失明者则为盲人。

๓๒๒.

322.

พธิโร สุติหีโน ถ, คิลาโน พฺยาธิตา’ตุรา;

อุมฺมาทวติ อุมฺมตฺโต, ขุชฺชาที วาจฺจลิงฺคิกา.

聋者、失聪者；病者、患病者、痛苦者；疯癫者、狂乱者；驼背等词皆为形容词。

๓๒๓.

323.

อาตงฺโก อามโย พฺยาธิ, คโท โรโค รุชาปิ จ;

เคลญฺญากลฺล มาพาโธ,โสโส ตุ จ ขโย สิยา.

病痛、疾病、疾患、病症、病、疼痛；病弱、不适、苦恼；以及痨病、衰竭。

๓๒๔.

324.

ปีนโส [Pg.28] นาสิกาโรโค,ฆาเน สิงฺฆานิกา สฺสโว;

เญยฺยํ ตฺว’รุ วโณ นิตฺถี, โผโฏ ตุ ปิฬกา ภเว.

鼻炎、鼻病；鼻中流涕；应知疮(aru)与伤口(vaṇo)非阴性词；水泡与疖子。

๓๒๕.

325.

ปุพฺโพ ปูโย ถ รตฺตาติ, สาโร ปกฺขนฺทิกา ปฺยถ;

อปมาโร อปสฺมาโร, ปาทโผโฏ วิปาทิกา.

脓、脓汁；血痢、痢疾；癫痫、癫痫症；足部水泡、足裂。

๓๒๖.

326.

วุฑฺฒิโรโค ตุ วาตณฺฑํ, สีปทํ ภารปาทตา;

กณฺฑู กณฺฑูติ กณฺฑูยา, ขชฺชุ กณฺฑูวนํ ปฺยถ.

疝气病、阴囊肿；象皮病、足重；瘙痒、痒、疥疮、发痒。

๓๒๗.

327.

ปามํ วิตจฺฉิกา กจฺฉุ, โสโถ ตุ สยถู’ทิโต;

ทุนฺนามกญฺจ อริสํ, ฉทฺทิกา วมถู’ทิโต.

疥疮、湿疹、癣；水肿、肿胀；痔疮、痔；呕吐、呕吐症。

๓๒๘.

328.

ทวถุ ปริตาโป ถ, ติลโก ติลกาฬโก;

วิสูจิกา อิติ มหา, วิเรโก ถ ภคนฺทโล.

灼热、热恼；痣、黑痣；霍乱，即大泻；以及瘘管。

๓๒๙.

329.

เมโห ชโร กาส สาสา, กุฏฺฐํ สูลามยนฺตรา;

วุตฺโต เวชฺโช ภิสกฺโก จ, โรคหารี ติกิจฺฉโก.

糖尿病、热病、咳嗽、哮喘、麻风病、腹痛等内疾；医者、医师、除病者、治疗者。

๓๓๐.

330.

สลฺลเวชฺโช สลฺลกตฺโต, ติกิจฺฉา ตุ ปติกฺริยา;

เภสชฺช มคโท เจว, เภสชํ โม’สธํ ปฺยถ.

外科医生、手术者；治疗、对治；药物、解毒剂、药、药剂。

๓๓๑.

331.

กุสลา นามยา โรคฺยํ,อถ กลฺโล นิรามโยติ,

健康、无病、康健，以及强健、无恙。

นรวคฺโค นิฏฺฐิโต.

人品终。

๔. จตุพฺพณฺณวคฺค

4. 四姓品

ขตฺติยวคฺค

刹帝利品

๓๓๒.

332.

กุลํ วํโส จ สนฺตานา, ภิชนา โคตฺต มนฺวโย;

ถิยํ สนฺตตฺย โถ วณฺณา, จตฺตาโร ขตฺติยาทโย.

族姓、世系与传承，血统、家系、种族；女性的延续与种姓，四姓以刹帝利为首。

๓๓๓.

333.

กุลีโน สชฺชโน สาธุ,สภฺโย จายฺโย มหากุโล;

ราชา ภูปติ ภูปาโล, ปตฺถิโว จ นราธิโป.

贵族、贤良、善人，端庄、高贵、名门；国王、大地之主、护国者，君主与人主。

๓๓๔.

334.

ภูนาโถ [Pg.29] ชคติปาโล, ทิสมฺปติ ชนาธิโป;

รฏฺฐาธิโป นรเทโว, ภูมิโป ภูภุโช ปฺยถ.

大地之主、世间护者，四方之主、人主；国之统领、人中之神，大地之主、大地之享用者。

๓๓๕.

335.

ราชญฺโญ ขตฺติโย ขตฺตํ, มุทฺธาภิสิตฺต พาหุชา;

สพฺพภุมฺโม จกฺกวตฺตี, ภูโปญฺโญ มณฺฑลิสฺสโร.

王族、刹帝利、王权，受灌顶者、臂生者；全地之主是转轮王，另一国王是邦国之主。

๓๓๖.

336.

ปุเม ลิจฺฉวิ วชฺชี จ, สกฺโย ตุ สากิโย ถ จ;

ภทฺทกจฺจานา ราหุล, มาตา พิมฺพา ยโสธรา.

离车毗人(Licchavi)与跋耆人(Vajjī)，释迦人(Sakya)与萨基亚人(Sākiya)；跋陀迦旃延(Bhaddakaccānā)、罗睺罗，其母频婆(Bimbā)，即耶输陀罗。

๓๓๗.

337.

โกฏีนํ เหฏฺฐิมนฺเตน, สตํ เยสํ นิธานคํ;

กหาปณานํ ทิวส, วฬญฺโช วีสตมฺพณํ.

彼等最低亦有百俱胝(koṭi)的藏宝；每日花费价值二十庵婆那(ambaṇa)的迦哈巴那(kahāpaṇa)钱。

๓๓๘.

338.

เต ขตฺติยมหาสาลา, สีติ โกฏิธนานิ ตุ;

นิธานคานิ ทิวส, วฬญฺโช จ ทสมฺพณํ.

那些刹帝利大富豪，拥有八十俱胝的财富藏于库中，每日支出为十庵婆那。

๓๓๙.

339.

เยสํ ทฺวิชมหาสาลา, ตทุปฑฺเฒ นิธานเค;

วฬญฺเช จ คหปติ, มหาสาลา ธเน สิยุํ.

婆罗门大富豪，其藏宝为（刹帝利富豪的）一半；居士大富豪的财富与支出（又为婆罗门富豪的）一半。

๓๔๐.

340.

มหามตฺโต ปธานญฺจ, มติสชีโว มนฺตินี;

สชีโว สจิวา, มจฺโจ, เสนานี ตุ จมูปติ.

大臣、首领，谋士、谋臣；同僚、大臣、朝臣，将军、军队统领。

๓๔๑.

341.

นฺยาสาทีนํ วิวาทานํ, อกฺขทสฺโส ปทฏฺฐริ;

โทวาริโก ปตีหาโร, ทฺวารฏฺโฐ ทฺวารปาลโก.

法官、审判者，审理寄托等争讼；门卫、守门人，司门者、守门人。

๓๔๒.

342.

อนีกฏฺโฐติ ราชูนํ, องฺครกฺขคโณ มโต;

กญฺจุกี โสวิทลฺโล จ, อนุชีวี ตุ เสวโก.

国王的卫队称为“近卫”；内侍、宫廷侍卫，随从、仆人。

๓๔๓.

343.

อชฺฌกฺโข ธิกโต เจว,เหรญฺญิโก ตุ นิกฺขิโก;

สเทสานนฺตโร สตฺตุ, มิตฺโตราชา ตโต ปรํ.

监督者、主管，司库、钱币兑换者；邻国是敌人，隔邻之国是朋友。

๓๔๔.

344.

อมิตฺโต ริปุ เวรี จ, สปตฺตา ราติ สตฺว’ริ;

(สตฺตุ+อริ)ปจฺจตฺถิโก ปริปนฺถี, ปฏิปกฺขา หิตาปโร.

敌人、仇敌、怨敌，竞争者、仇敌、敌人；对抗者、障碍者，反对者、不友善者。

๓๔๕.

345.

ปจฺจามิตฺโต วิปกฺโข จ, ปจฺจนีก วิโรธิโน;

วิทฺเทสี จ ทิโส ทิฏฺโฐ,ถา นุโรโธ นุวตฺตนํ.

敌对者、反对者，对抗者、违逆者；仇视者、敌人；以及，随顺、遵从。

๓๔๖.

346.

มิตฺโต นิตฺถี วยสฺโส จ, สหาโย สุหโท สขา;

สมฺภตฺโต ทฬฺหมิตฺโต ถ, สนฺทิฏฺโฐ ทิฏฺฐมตฺตโก.

朋友（阳性）、同龄人，同伴、善心者、朋友；亲密朋友、坚定朋友，以及熟人、仅见过面者。

๓๔๗.

347.

จโร จ คุฬฺหปุริโส, ปถาวี ปถิโก’ทฺธคู;

ทูโต ตุ สนฺเทสหโร, คณโก ตุ มุหุตฺติโก.

间谍、秘密之人，旅行者、行路者、旅人；信使、传信者，计算者、占星家。

๓๔๘.

348.

เลขโก [Pg.30] ลิปิกาโร จ, วณฺโณ ตุ อกฺขโร ปฺยถ;

เภโท ทณฺโฑ สาม ทานา, นฺยุปายา จตุโร อิเม.

书写者、抄写者，字母、文字；离间、惩罚、和解、布施，此为四种手段。

๓๔๙.

349.

อุปชาโปตุ เภโท จ, ทณฺโฑ ตุ สาหสํ ทโม;

煽动即是离间，惩罚即是暴力、制服；

๓๕๐.

350.

สามฺย’ มจฺโจ สขา โกโส, ทุคฺคญฺจ วิชิตํ พลํ;

รชฺชงฺคานีติ สตฺเตเต, สิยุํ ปกติโย ปิจ.

君主、大臣、盟友、财库，堡垒、领土、军队；此七者为王国之要素，亦称“自性”。

๓๕๑.

351.

ปภาวุ’สฺสาห, มนฺตานํ, วสา ติสฺโส หิ สตฺติโย;

ปภาโว ทณฺฑโช เตโช,ปตาโป ตุ จ โกสโช.

威势、活力、谋略，此三者是力量；威势是源于惩罚的威力，威光则源于财富。

๓๕๒.

352.

มนฺโต จ มนฺตนํ โส ตุ, จตุกฺกณฺโณ ทฺวิโคจโร;

ติโคจโร ตุ ฉกฺกณฺโณ, รหสฺสํ คุยฺห มุจฺจเต.

谋略与计谋，两人知晓称“四耳”，三人知晓称“六耳”；秘密亦称隐秘。

๓๕๓.

353.

ตีสุ วิวิตฺต วิชน, ฉนฺนา, รโห รโห พฺยยํ;

วิสฺสาโส ตุ จ วิสฺสมฺโภ,ยุตฺตํ ตฺโว’ปายิกํ ติสุ.

“僻静”、“无人”、“隐蔽”、“秘密”是中性词；“秘密地”是无变化词；“信任”与“信赖”是阳性词；“合适”与“权宜”是通用于三性的词。

๓๕๔.

354.

โอวาโท จานุสิฏฺฐิตฺถี, ปุมวชฺเช นุสาสนํ;

อาณา จ สาสนํ เญยฺยํ, อุทฺทานํ ตุ จ พนฺธนํ.

劝告(ovādo)与教导(anusiṭṭhi)；教导是阴性词，教诲(anusāsana)是中性词；应知命令(āṇā)与教令(sāsana)，以及纲要(uddāna)与束缚(bandhana)。

๓๕๕.

355.

อาคุ วุตฺต มปราโธ, กโร ตุ พลิ มุจฺจเต;

ปุณฺณปตฺโต ตุฏฺฐิทาโย, อุปทา ตุ จ ปาภตํ.

罪过、过失；税收亦称贡品；喜悦的赠礼、满钵的礼物，献礼、贡品。

๓๕๖.

356.

ตโถ’ปายน มุกฺโกโจ, ปณฺณากาโร ปเหณกํ;

สุงฺกํ ตฺวนิตฺถี คุมฺพาทิ, เทยฺเย ถา’โย ธนาคโม.

同样，献礼、贿赂，贡品、礼物；关税(suṅka)为中性词，是对灌木等征收的应付之物；以及，收入、财源。

๓๕๗.

357.

อาตปตฺตํ ตถา ฉตฺตํ, รญฺญํ ตุ เหมมาสนํ;

สีหาสนํ อโถ วาฬ, พีชนีตฺถี จ จามรํ.

阳伞、伞，国王的金座；狮子座，以及毛扇(vāḷabījanī)（阴性词）、拂尘(cāmaraṃ)。

๓๕๘.

358.

ขคฺโค จ ฉตฺต มุณฺหีสํ, ปาทุกา วาลพีชนี;

อิเม กกุธภณฺฑานิ, ภวนฺติ ปญฺจ ราชุนํ.

剑、伞、头巾，鞋履、拂尘；此为国王的五种王室标志。

๓๕๙.

359.

ภทฺทกุมฺโภ ปุณฺณกุมฺโภ, ภิงฺกาโร ชลทายโก;

หตฺถิ,สฺส,รถ,ปตฺตี ตุ, เสนา หิ จตุรงฺคินี.

吉祥瓶、满瓶，水壶、给水瓶；象、马、车、步兵，此为四部军。

๓๖๐.

360.

กุญฺชโร วารโณ หตฺถี, มาตงฺโค ทฺวิรโท คโช;

นาโค ทฺวิโป อิโภ ทนฺตี,ยูถเชฏฺโฐ ตุ ยูถโป.

象(kuñjaro)、巨象(vāraṇo)、象(hatthī)、野象(mātaṅgo)、双牙者(dvirado)、象(gajo)；龙象(nāgo)、双饮者(dvipo)、象(ibho)、有牙者(dantī)；象群之首(yūthajeṭṭho)即是象群之主(yūthapo)。

๓๖๑.

361.

กาฬาวก [Pg.31] คงฺเคยฺยา, ปณฺฑร ตมฺพา จ ปิงฺคโล คนฺโธ;

มงฺคล เหโม’โปสถ,ฉทฺทนฺตา คชกุลานิ เอตานิ.

黑象(Kāḷāvaka)、恒河象(gaṅgeyyā)、白象(paṇḍara)、铜色象(tambā)、黄褐色象(piṅgalo)、香象(gandho)、吉祥象(maṅgala)、金色象(hemo)、布萨象(uposatha)、六牙象(chaddantā)，这些是象的种类。

๓๖๒.

362.

กลโภ เจว ภิงฺโกถ, ปภินฺโน มตฺต คชฺชิตา;

หตฺถิฆฏา ตุ คชตา, หตฺถีนี ตุ กเรณุกา.

幼象(kalabho)与小象(bhiṅko)；发情象(pabhinno)、狂象(matta)、咆哮者(gajjitā)；象群(hatthighaṭā)即是象群(gajatā)；母象(hatthīnī)即是雌象(kareṇukā)。

๓๖๓.

363.

กุมฺโภ หตฺถิสิโรปิณฺฑา, กณฺณมูลํ ตุ จูลิกา;

อาสนํ ขนฺธเทสมฺหิ, ปุจฺฉมูลํ ตุ เมจโก.

象额隆起(kumbho)即象头隆起(hatthisiropiṇḍā)，耳根(kaṇṇamūlaṃ)即耳冠(cūlikā)；鞍座(āsanaṃ)在肩部，尾根(pucchamūlaṃ)处是鞍垫(mecako)。

๓๖๔.

364.

อาลาน มาฬฺหโก ถมฺโภ, นิตฺถีตุ นิคโฬ’นฺทุโก;

สงฺขลํ ตีสฺวโถ คณฺโฑ,กโฏ ทานํ ตุ โส มโท.

象桩(ālāna)、桩(āḷhaka)、柱(thambha)；脚镣(nigaḷo)与铁环(anduko)为阴性词；链子(saṅkhalaṃ)通三性。然后是脸颊(gaṇḍo)、太阳穴(kaṭo)，其流液(dānaṃ)即是发情(mado)。

๓๖๕.

365.

โสณฺโฑ ตุ ทฺวีสุ หตฺโถ ถ,กรคฺคํ โปกฺขรํ ภเว;

มชฺฌมฺหิ พนฺธนํ กจฺฉา, กปฺปโน ตุ กุถาทโย.

象鼻(soṇḍo)通两性，亦称手(hattho)；鼻尖(karaggaṃ)即是鼻端(pokkharaṃ)；中间的束缚即是腹带(kacchā)；鞍具(kappano)即是象毯(kutha)等物。

๓๖๖.

366.

โอปวยฺโห ราชวยฺโห, สชฺชิโต ตุ จ กปฺปิโต;

โตมโร นิตฺถิยํ ปาเท, สิยา วิชฺฌนกณฺฏโก.

可骑乘者与王家坐骑；准备好的即是披挂好的；矛(tomaro)为阴性词；脚上的刺棒(vijjhanakaṇṭako)或为马刺。

๓๖๗.

367.

ตุตฺตํ ตุ กณฺณมูลมฺหิ, มตฺถกมฺหิ ตุ องฺกุโส;

หตฺถาโรโห หตฺถิเมณฺโฑ,หตฺถิโป หตฺถิโคปโก.

刺棒在耳根，象钩在头顶；骑象者、象夫、象主、象的看守者。

๓๖๘.

368.

คามณีโย ตุ มาตงฺค, หยาทฺยาจริโย ภเว;

หโย ตุรงฺโค ตุรโค,วาโห อสฺโส จ สินฺธโว.

驯兽师(gāmaṇīyo)与象师(mātaṅga)即是马等动物的训练师。马、骏马、快马、驮马、马与信德马。

๓๖๙.

369.

เภโท อสฺสตโร ตสฺสา,ชานิโย ตุ กุลีนโก;

สุขวาหี วินีโต ถ,กิโสโร หยโปตโก.

其杂种为骡；纯种马即是良种马；易驾驭的即是驯服的；幼马即是小马驹。

๓๗๐.

370.

โฆฏโก ตุ ขฬุงฺโก ถ, ชวโน จ ชวาธิโก;

มุขาธานํ ขลีโน วา, กสา ตฺว สฺสาภิตาฬินี.

劣马(ghoṭako)即是劣马(khaḷuṅko)；快马(javano)与极快马(javādhiko)；口衔(mukhādhānaṃ)或笼头(khalīno)；鞭子(kasā)即是马鞭(assābhitāḷinī)。

๓๗๑.

371.

กุสา ตุ นาสรชฺชุมฺหิ, วฬวา’สฺสา ขุโร สผํ;

ปุจฺฉ มนิตฺถี นงฺคุฏฺฐํ, วาลหตฺโถ จ วาลธิ.

缰绳(kusā)即鼻绳；母马(vaḷavā)与母马(assā)；蹄(khuro)与蹄(saphaṃ)；尾(pucchaṃ)为中性，亦名尾(naṅguṭṭhaṃ)；拂尘(vālahattho)与尾(vāladhi)。

๓๗๒.

372.

สนฺทโน [Pg.32] จ รโถ ผุสฺส, รโถ ตุ นรณาย โส;

จมฺมาวุโต จ เวยคฺโฆ,เทปฺโป พฺยคฺฆสฺส ทีปิโน.

战车(sandano)、车(ratho)、富沙车(phussa-ratho)；车是为战斗而设；覆皮的与虎皮的(指车)；豹、虎、豹。

๓๗๓.

373.

สิวิกา ยาปฺยยานญฺจา, นิตฺถี ตุ สกโฏ ปฺย’นํ ;

จกฺกํ รถงฺค มาขฺยาตํ, ตสฺสนฺโต เนมิ นาริยํ.

轿舆(sivikā)与车乘(yāpyayāna)为阴性词；牛车(sakaṭo)与货车(ana)亦为阴性词。车轮(cakkaṃ)被称为车之部分(rathaṅga)；其外缘是轮辋(nemi)，为阴性词。

๓๗๔.

374.

ตมฺมชฺเฌ ปิณฺฑิกา นาภิ, กุพฺพโร ตุ ยุคนฺธโร;

อกฺขคฺคกีเล อาณีตฺถี, วรุโถ รถคุตฺย’ถ.

其中心是轮毂(piṇḍikā、nābhi)；车辕(kubbaro)即是轭杆(yugandhara)；轴端销(akkhaggakīla)即是销钉(āṇi)，为阴性词；然后是护板(varutho)与车护板(rathagutti)。

๓๗๕.

375.

ธุโร มุเข รถสฺสงฺคา, ตฺว กฺโข ปกฺขรอาทโย;

ยานญฺจ วาหนํ โยคฺคํ, สพฺพหตฺถฺยาทิวาหเน.

车辕在前部。车的部件有：轴、侧板等。车辆、运载工具、驾具，这些名称可用于所有象等运载工具。

๓๗๖.

376.

รถจารี ตุ สูโต จ, ปาชิตา เจว สารถี;

รถาโรโห จ รถิโก,รถี โยโธ ตุ โย ภโฏ.

驾车者、御者、驭者、车夫；乘车者、车兵、车兵；战士即是士兵。

๓๗๗.

377.

ปทาติ ปตฺตี ตุ ปุเม, ปทโค ปทิโก มโต;

สนฺนาโห กงฺกโฏ วมฺมํ, กวโจ วา อุรจฺฉโท.

步兵(padāti、pattī)为阳性词；步行者(padago、padiko)是同义词；铠甲、锁子甲、甲、甲或胸甲。

๓๗๘.

378.

ชาลิกา ถ จ สนฺนทฺโธ, สชฺโช จ วมฺมิโก ภเว;

อามุกฺโก ปฏิมุกฺโก ถ, ปุเรจารี ปุเรจโร.

身穿网甲的、武装的、准备就绪的、披甲的；穿戴好的、穿戴好的；前驱者、先导者。

๓๗๙.

379.

ปุพฺพงฺคโม ปุเรคามี, มนฺทคามี ตุ มนฺถโร;

ชวโน ตุริโต เวคี, เชตพฺพํ เชยฺย มุจฺจเต.

先行者、前行者；缓行者、迟缓者；迅速的、急促的、快速的；应被征服的、可被征服的，如是说。

๓๘๐.

380.

สูร วีรา ตุ วิกฺกนฺโต, สหาโย นุจโร สมา;

สนฺนทฺธปฺปภุตี ตีสุ, ปาเถยฺยํ ตุ จ สมฺพลํ.

勇士、英雄、勇猛的；伴侣、随从、同伴；“武装的”(sannaddha)等词通用于三性；旅途给养、补给。

๓๘๑.

381.

วาหินี ธชินี เสนา, จมู จกฺกํ พลํ ตถา;

อนีโก วา ถ วินฺยาโส,พฺยูโห เสนาย กถฺยเต.

军队、旗军、军队、军队、军团、兵力以及军团。阵列或军阵，被称为军队的布阵。

๓๘๒.

382.

หตฺถี ทฺวาทสโปโส,ติ,ปุริโส ตุรโค, รโถ;

จตุโปโสติ เอเตน, ลกฺขเณนา ธมนฺตโต.

象兵有十二人；步兵、骑兵、车兵；以此四种为特征，依次组成。

๓๘๓.

383.

หตฺถานีกํ หยานีกํ, รถานีกํ ตโย ตโย;

คชาทโย สสตฺถา ตุ, ปตฺตานีกํ จตุชฺชนา.

象军、马军、车军，各三；象等持武器，而步兵军为四人。

๓๘๔.

384.

สฏฺฐิวํสกลาเปสุ, [Pg.33] ปจฺเจกํ สฏฺฐิทณฺฑิสุ;

ธูลีกเตสุ เสนาย, ยนฺติยา กฺโขภนี ตฺถิยํ.

当行进的军队所扬起的尘土，能覆盖六十捆、每捆六十根竹竿的范围时，此军队被称为一个“akkhobhiṇī”，为阴性词。

๓๘๕.

385.

สมฺปตฺติ สมฺปทา ลกฺขี, สิรี วิปตฺติ อาปทา;

อถา วุธญฺจ เหติ’ตฺถี, สตฺถํ ปหรณํ ภเว.

成功、繁荣、吉祥、荣耀；不幸、灾难；然后，武器(āvudha)与兵器(heti)，后者为阴性词；刀剑(satthaṃ)与打击工具(paharaṇaṃ)。

๓๘๖.

386.

มุตฺตามุตฺต มมุตฺตญฺจ, ปาณิโต มุตฺตเมว จ;

ยนฺตมุตฺตนฺติ สกลํ, อายุธํ ตํ จตุพฺพิธํ.

可抛可不抛的，不可抛的，手抛的，以及机抛的；所有武器有此四种。

๓๘๗.

387.

มุตฺตามุตฺตญฺจ ยฏฺฐฺยาทิ, อมุตฺตํ ฉุริกาทิกํ;

ปาณิมุตฺตํ ตุ สตฺยาทิ, ยนฺตมุตฺตํ สราทิกํ.

可抛可不抛的，如棍杖等；不可抛的，如匕首等；手抛的，如标枪等；机抛的，如箭等。

๓๘๘.

388.

อิสฺสาโส ธนุ โกทณฺฑํ, จาโป นิตฺถี สราสนํ;

อโถ คุโณ ชิยา ชฺยา ถ,สโร ปตฺติ จ สายโก.

弓(issāso)、弓(dhanu)、弓(kodaṇḍaṃ)、弓(cāpo，阴性)、弓(sarāsanaṃ)；然后是弓弦(guṇo、jiyā、jyā)；箭(saro)、箭(patti)与箭(sāyako)。

๓๘๙.

389.

วาโณ กณฺฑ มุสุ ทฺวีสุ, ขุรปฺโป เตชนา’สนํ;

ตูณีตฺถิยํ กลาโป จ, ตูโณ ตูณีร วาณธิ.

箭(vāṇo)、箭(kaṇḍa)、箭(usu，通两性)；剃刀箭(khurappo)、磨尖的箭(tejanāsanaṃ)；箭筒(tūṇī，阴性)，以及箭筒(kalāpo、tūṇo、tūṇīra、vāṇadhi)。

๓๙๐.

390.

ปกฺโข ตุ วาโช ทิทฺโธ ตุ, วิสปฺปิโต สโร ภเว;

ลกฺขํ เวชฺฌํ สรพฺยญฺจ, สราภฺยาโส ตุ’ปาสนํ.

羽翼与箭羽；涂毒的箭、毒箭；靶子、标的、箭靶；箭术练习、修习。

๓๙๑.

391.

มณฺฑลคฺโค ตุ เนตฺตึโส, อสิ ขคฺโค จ สายโก;

โกสิตฺถี ตพฺพิธาเน โถ, ถรุ ขคฺคาทิมุฏฺฐิยํ.

圆头剑、长剑、剑、剑，以及箭；剑鞘（阴性），是它的容器；剑柄，是剑等的柄。

๓๙๒.

392.

เขฏกํ ผลกํ จมฺมํ, อิลฺลี ตุ กรปาลิกา;

ฉุริกา สตฺย’สิปุตฺตี, ลคุโฬ ตุ จ มุคฺคโร.

盾、木盾、皮盾；短剑、匕首；匕首、矛、小剑；棍棒、木槌。

๓๙๓.

393.

สลฺโล นิตฺถิ สงฺกุ ปุเม, วาสี ตุ ตจฺฉนีตฺถิยํ;

กุฐารี ตฺถีผรสุโส, ฏงฺโก ปาสาณทารโณ.

箭、标枪（非阴性）；桩、钉（阳性）；锛、木工锛（阴性）；斧（阴性）、斧（阳性）；石凿、碎石器。

๓๙๔.

394.

กณโย ภินฺทิวาโฬ จ, จกฺกํ กุนฺโต คทา ตถา;

สตฺยา’ที สตฺถเภทา ถ,โกโณ’สฺโส โกฏิ นาริยํ.

矛、标枪；轮盘、长矛、棍棒；矛等，是武器的种类；角、尖端（阴性）。

๓๙๕.

395.

นิยฺยานํ คมนํ ยาตฺรา, ปฏฺฐานญฺจ คโม คติ;

จุณฺโณ ปํสุ รโช เจว, ธูลี’ตฺถี เรณุ จ ทฺวิสุ.

出发、行进、旅程、启程、去、行径；粉末、尘土、尘埃；尘（阴性）、微尘（二性）。

๓๙๖.

396.

มาคโธ [Pg.34] มธุโก วุตฺโต, วนฺที ตุ ถุติปาฐโก;

เวตาฬิโก โพธกโร,จกฺกิโก ตุ จ ฆณฺฏิโก.

颂臣、甜言者；赞颂者、赞美诗朗诵者；报晓者、唤醒者；陶工、摇铃者。

๓๙๗.

397.

เกตุ ธโช ปฏากา จ, กทลี เกตนํ ปฺยถ;

โย’หํกาโร’ญฺญมญฺญสฺส, สา’ หมหมิกา ภเว.

旗、幡、幢；芭蕉旗、旗帜；彼此间的“我慢”，即是“竞我”。

๓๙๘.

398.

พลํ ถาโม สหํ สตฺติ, วิกฺกโม ตฺวติสูรตา;

รเณ ชิตสฺส ยํ ปานํ, ชยปานนฺติ ตํ มตํ.

力、体力、精力、能力；英勇、大勇；战场上胜利者的饮品，被称为“胜利饮”。

๓๙๙.

399.

สงฺคาโม สมฺปหาโร จา, นิตฺถิยํ สมรํ รณํ;

อาชิตฺถี อาหโว ยุทฺธ, มาโยธนญฺจ สํยุคํ.

战斗、冲突；战斗、战争（非阴性）；战斗（阴性）、战斗、战争、战场、交战。

๔๐๐.

400.

ภณฺฑนํ ตุ วิวาโท จ, วิคฺคโห กลห เมธคา;

มุจฺฉา โมโห ถ ปสยฺโห,พลกฺกาโร หโฐ ภเว.

争吵、争论、争执、口角、纷争；昏迷、愚痴；强迫、暴力、强制。

๔๐๑.

401.

อุปฺปาโท ภูตวิกติ, ยา สุภาสุภสูจิกา;

อีติ ตฺวิตฺถี อชญฺญญฺจ, อุปสคฺโค อุปทฺทโว.

预兆、异象，即预示吉凶者；灾祸（阴性）、不幸；灾难、祸患。

๔๐๒.

402.

นิพฺพุทฺธํ มลฺลยุทฺธมฺหิ, ชโย ตุ วิชโย ภเว;

ปราชโย รเณ ภงฺโค, ปลายน มปกฺกโม.

摔跤、角力；胜利、大胜；失败、战场上的溃败；逃跑、撤退。

๔๐๓.

403.

มารณํ หนนํ ฆาโต, นาสนญฺจ นิสูทนํ;

หึสนํ สรณํ หึสา, วโธ สสน ฆาตนํ.

杀害、击杀、屠杀；毁灭、诛杀；伤害、毁坏、伤害；杀戮、屠戮、杀害。

๔๐๔.

404.

มรณํ กาลกิริยา, ปลโย มจฺจุ อจฺจโย;

นิธโน นิตฺถิยํ นาโส, กาโล’นฺโต จวนํ ภเว.

死亡、命终、毁灭、死、逝去；死亡、毁灭（非阴性）；命终、终结、逝殁。

๔๐๕.

405.

ตีสุ เปโต ปเรโต จ,มโต ถ จิตโก จิโต;

อาฬหนํ สุสานญฺจา, นิตฺถิยํ กุณโป ฉโว.

逝者、亡者、死者（三性）；火葬堆、柴堆；火葬场、墓地；尸体、尸骸（非阴性）。

๔๐๖.

406.

กพนฺโธ นิตฺถิยํ เทโห, สิโรสุญฺโญ สหกฺริโย;

อถ สิวถิกา วุตฺตา, สุสานสฺมิญฺหิ อามเก.

无头尸、身体（非阴性），是无头而能动者；又，有未焚尸体的墓地，被称为尸陀林。

๔๐๗.

407.

วนฺทีตฺถิยํ กรมโร, ปาโณ ตฺว’สุ ปกาสิโต;

การา ตุ พนฺธนาคารํ, การณา ตุ จ ยาตนา.

脚镣（阴性）、镣铐；生命、气息；监狱、牢房；惩罚、折磨。

อิติ ขตฺติยวคฺโค.

此为刹帝利品。

๔๐๘.

408.

พฺรหฺมพนฺธุ [Pg.35] ทฺวิโช วิปฺโป, พฺรหฺมา โภวาที พฺราหฺมโณ;

โสตฺติโย ฉนฺทโส โส ถ,สิสฺส’ นฺเตวาสิโน ปุเม.

婆罗门亲属、再生族、智者、梵裔、称“菩”者、婆罗门；通晓吠陀者、通晓韵律者；弟子、住校弟子（阳性）。

๔๐๙.

409.

พฺรหฺมจารี คหฏฺโฐ จ, วนปฺปตฺโถ จ ภิกฺขุติ;

ภวนฺติ จตฺตาโร เอเต, อสฺสมา ปุนฺนปุํสเก.

梵行者、居家者、林栖者以及比丘——此四者为修行期（此词为阳性和中性）。

๔๑๐.

410.

จรนฺตา สห สีลาที, สพฺรหฺมจาริโน มิถุ;

อุปชฺฌาโย อุปชฺฌา ถา, จริโย นิสฺสยทาทิโก.

共同修行戒等者，互为同梵行者；戒师、导师、阿阇梨，是给予依止等者。

๔๑๑.

411.

อุปนียา ถวา ปุพฺพํ, เวท มชฺฌาปเย ทฺวิโช;

โย สงฺคํ สรหสฺสญฺจา, จริโย พฺราหฺมเณสุ โส.

婆罗门先为（弟子）举行入门仪式，然后教授包含辅助学科与奥义的吠陀，彼即婆罗门之阿阇梨。

๔๑๒.

412.

ปารมฺปริย เมติหฺยํ, อุปเทโส ตเถ’ติหา;

ยาโค ตุ กตุ ยญฺโญ ถ, เวทีตฺถี ภู ปริกฺขตา.

传承、传说、教诲、传统；祭祀、祭仪、献祭；祭坛（阴性），是经平整的土地。

๔๑๓.

413.

อสฺสเมโธ จ ปุริส, เมโธ เจว นิรคฺคโฬ;

สมฺมาปาโส วาชเปยฺย, มิติ ยาคา มหา อิเม.

马祭、人祭、无碍祭、善掷祭、力饮祭——此等为大祭祀。

๔๑๔.

414.

อิตฺวิโช ยาชโก จาถ,สภฺโย สามาชิโก ปฺยถ;

ปริสา สภา สมชฺชา จ, ตถา สมิติ สํสโท.

祭司、主祭者；议员、会众；会众、集会、集会、会议、议会。

๔๑๕.

415.

จตสฺโส ปริสา ภิกฺขุ, ภิกฺขุนี จ อุปาสกา;

อุปาสิกาโยติ อิมา, ถวา ฏฺฐ ปริสา สิยุํ.

比丘、比丘尼、优婆塞与优婆夷，此为四众；或有八众。

๔๑๖.

416.

ตาวตึส,ทฺวิช,กฺขตฺต,มาร,คฺคหปติสฺส จ;

สมณานํ วสา จาตุ, มหาราชิก, พฺรหฺมุนํ.

三十三天众、婆罗门众、刹帝利众、魔众、家主众、沙门众、四大王天众以及梵天众。

๔๑๗.

417.

คายตฺติปฺปมุขํ ฉนฺทํ, จตุวีส’กฺขรํ ตุ ยํ;

เวทาน มาทิภูตํ สา, สาวิตฺตี ติปทํ สิยา.

以伽耶特黎（Gāyattī）为首的二十四音节韵律，是诸吠陀之源；彼萨维提是三足句。

๔๑๘.

418.

หพฺยปาเก จรุ มโต, สุชา ตุ โหมทพฺพิยํ;

ปรมนฺนํ ตุ ปายาโส, หพฺยํ ตุ หวิ กถฺยเต.

为祭祀所煮的食物称为“祭粥”，苏阇（sujā）是献祭勺；“最上食”即是乳粥，“祭品”亦称“供物”。

๔๑๙.

419.

ยูโป ถูณายํ นิมฺมนฺตฺย, ทารุมฺหิ ตฺว’รณี ทฺวิสุ;

คาหปฺปจฺจา’หวนีโย, ทกฺขิณคฺคิ ตโย’ คฺคโย.

祭柱、柱，钻木的上木与下木；家主火、供养火、南火，此为三火。

๔๒๐.

420.

จาโค วิสฺสชฺชนํ ทานํ, โวสฺสคฺโค จาปเทสนํ;

วิสฺสาณนํ วิตรณํ, วิหายิตา ปวชฺชนํ.

舍弃、放下、布施、舍离、给予；分配、施与、舍弃、出家。

๔๒๑.

421.

ปญฺจ [Pg.36] มหาปริจฺจาโค, วุตฺโต เสฏฺฐ, ธนสฺส จ;

วเสน ปุตฺต ทารานํ, รชฺชสฺส’ งฺคาน เมว จ.

五种大布施，由圣者宣说：财富、子女、妻室、王权以及肢体。

๔๒๒.

422.

อนฺนํ ปานํ ฆรํ วตฺถํ, ยานํ มาลา วิเลปนํ;

คนฺโธ เสยฺยา ปทีเปยฺยํ, ทานวตฺถู สิยุํ ทส.

食物、饮品、住处、衣裳、车乘、花鬘、涂香、香、卧具与灯火，此为十种布施物。

๔๒๓.

423.

มตตฺถํ ตทเห ทานํ, ตีสฺเวต มุทฺธเทหิกํ;

ปิตุทานํ ตุ นิวาโป, สทฺธํ ตุ ตํว สาตฺถโต.

为亡者当日所作的布施，是为“上献”；给与祖先的布施是“荐食”，此即是有益的追荐会。

๔๒๔.

424.

ปุเม อติถิ อาคนฺตุ, ปาหุนา เวสิกา ปฺยถ;

อญฺญตฺถ คนฺตุ มิจฺฉนฺโต, คมิโก ถา คฺฆ มคฺฆิยํ.

客人、访客、宾客、来客；欲往他处者，是为行者；敬奉物与应供物。

๔๒๕.

425.

ปชฺชํ ปาโททกาโท ถ, สตฺตา’คนฺตฺวาทโย ติสุ;

อปจิตฺย’จฺจนา ปูชา, ปหาโร พลิ มานนา.

足水、洗足水等；敬重、尊敬、供养、献祭、供物、恭敬。

๔๒๖.

426.

นมสฺสา ตุ นมกฺกาโร, วนฺทนา จาภิวาทนํ;

ปตฺถนา ปณิธานญฺจ, ปุริเส ปณิธีริโต.

敬礼、致敬、礼拜、敬白；祈愿、立誓、誓愿。

๔๒๗.

427.

อชฺเฌสนา ตุ สกฺการ, ปุพฺพงฺคมนิโยชนํ;

恳请即是恭敬的邀请。

๔๒๘.

428.

ปริเยสนา นฺเวสนา, ปริเยฏฺฐิ คเวสนา;

อุปาสนํ ตุ สุสฺสูสา, สา ปาริจริยา ภเว.

寻访、探寻、遍求、觅求；亲近与恭顺，彼即是侍奉。

๔๒๙.

429.

โมน มภาสนํ ตุณฺหี, ภาโว ถ ปฏิปาฏิ สา;

อนุกฺกโม ปริยาโย, อนุปุพฺพฺย’ปุเม กโม.

静默、不语、寂静；次第、渐进、顺序、渐次、次序。

๔๓๐.

430.

ตโป จ สํยโม สีลํ, นิยโม ตุ วตญฺจ วา;

วีติกฺกโม’ ชฺฌจาโร ถ, วิเวโก ปุถุคตฺตตา.

苦行、自制、戒行；节制、誓愿；违犯、过犯；独处、离群。

๔๓๑.

431.

ขุทฺทานุขุทฺทกํ อาภิ, สมาจาริก มุจฺจเต;

อาทิพฺรหฺมจริยํ ตุ, ตทญฺญํ สีล มีริตํ.

小小戒被称为威仪戒；除此之外的戒，则被称为梵行初戒。

๔๓๒.

432.

โย ปาเปหิ อุปาวตฺโต, วาโส สทฺธึ คุเณหิ โส;

อุปวาโสติ วิญฺเญยฺโย, สพฺพโภควิวชฺชิโต.

远离诸恶，与德同住，远离一切享乐，此应知为斋戒。

๔๓๓.

433.

ตปสฺสี ภิกฺขุ สมโณ, ปพฺพชิโต ตโปธโน;

วาจํยโม ตุ มุนิ จ, ตาปโส ตุ อิสี ริโต.

苦行者、比丘、沙门、出家者、以苦行为财者；语默者即是牟尼；苦行者被称为仙人。

๔๓๔.

434.

เยสํยตินฺทฺริยคณา, ยตโย วสิโน จ เต;

สาริปุตฺโต’ปติสฺโส ตุ, ธมฺมเสนาปตี ริโต.

诸根调伏者，他们是勤行者、自在者；舍利弗，又名优波提舍(Upatissa)，被称为法将。

๔๓๕.

435.

โกลิโต โมคฺคลฺลาโน ถ,อริโย ธิคโต สิยา;

โสตาปนฺนาทิกา เสขา, นริโย ตุ ปุถุชฺชโน.

拘利陀(Kolita)即是目犍连；已证悟者为圣者；须陀洹等为有学，而非圣者则是凡夫。

๔๓๖.

436.

อญฺญา [Pg.37] ตุ อรหตฺตญฺจ, ถูโป ตุ เจติยํ ภเว;

ธมฺมภณฺฑาคาริโก จ, อานนฺโท ทฺเว สมา ถ จ.

究竟智即阿罗汉果；塔即是塔庙；法之司库即是阿难。

๔๓๗.

437.

วิสาขา มิคารมาตา, สุทตฺโต’ นาถปิณฺฑิโก;

毘舍佉即是鹿母；善施即是给孤独长者。

๔๓๘.

438.

ภิกฺขุปิ สามเณโร จ, สิกฺขมานา จ ภิกฺขุนี;

สามเณรีติ กถิตา, ปญฺเจเต สหธมฺมิกา.

比丘、沙弥、在学尼、比丘尼以及沙弥尼，此五者被称为同梵行者。

๔๓๙.

439.

ปตฺโต ติจีวรํ กาย, พนฺธนํ วาสิ สูจิ จ;

ปริสฺสาวน มิจฺเจเต, ปริกฺขารา’ฏฺฐ ภาสิตา.

钵、三衣、腰带、剃刀、针以及滤水器，此八者被称为资具。

๔๔๐.

440.

สามเณโร จ สมณุ, ทฺเทโส จาถ ทิคมฺพโร;

อเจฬโก นิคณฺโฐ จ, ชฏิโล ตุ ชฏาธโร.

沙弥与沙门弟子；裸体者、无衣者、尼乾陀；结发者、持发髻者。

๔๔๑.

441.

กุฏีสกาทิกา จตุ, ตฺตึส ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิโย;

อิติ ฉนฺนวุติ เอเต, ปาสณฺฑา สมฺปกาสิตา.

以住屋派(Kuṭīsaka)等为首的三十四种与六十二种邪见；如此，此九十六种外道已被阐明。

๔๔๒.

442.

ปวิตฺโต ปยโต ปูโต, จมฺมํ ตุ อชินํ ปฺยถ;

ทนฺตโปโณ ทนฺตกฏฺฐํ, วกฺกโล วา ติรีฏกํ.

清净、洁净、纯净；皮革即兽皮；齿木即刷牙木；树皮衣或树皮服。

๔๔๓.

443.

ปตฺโต ปาติตฺถิยํนิตฺถี, กมณฺฑลุ ตุ กุณฺฑิกา;

อถาลมฺพณทณฺฑสฺมึ, กตฺตรยฏฺฐิ นาริยํ.

钵、碗；水瓶即是军持；扶杖、手杖。

๔๔๔.

444.

ยํ เทหสาธนาเปกฺขํ, นิจฺจํ กมฺมมยํ ยโม;

อาคนฺตุสาธนํ กมฺมํ, อนิจฺจํ นิยโม ภเว.

凡是需要身体力行、恒常造作的业，是为“制戒”(yama)；凡是凭借外缘、非恒常的业，则为“规定”(niyama)。

อิติ พฺราหฺมณวคฺโค.

婆罗门品终。

๔๔๕.

445.

เวสฺโส จ เวสิยาโน ถ, ชีวนํ วุตฺติ ชีวิกา;

อาชีโว วตฺตนํ จาถ, กสิกมฺมํ กสิตฺถิยํ.

吠舍与商人；生活、生计、活命；营生、维持；农事、耕作。

๔๔๖.

446.

วาณิชฺชญฺจ วณิชฺชา ถ, โครกฺขา ปสุปาลนํ;

เวสฺสสฺส วุตฺติโย ติสฺโส, คหฏฺฐา’คาริกา คิหิ.

贸易与经商；牧牛与畜牧；此为吠舍之三种生计；居家者、在家人、俗人。

๔๔๗.

447.

เขตฺตาชีโว กสฺสโก ถ, เขตฺตํ เกทาร มุจฺจเต;

เลฑฺฑุ’ตฺโต มตฺติกาขณฺโฑ, ขณิตฺติ’ตฺถฺย’วทารณํ.

以田为生者即农夫；田地被称为田畴；土块即泥块；锄、锹。

๔๔๘.

448.

ทาตฺตํ ลวิตฺต มสิตํ, ปโตโท ตุตฺต ปาชนํ;

โยตฺตํ ตุ รชฺชุ รสฺมิตฺถี, ผาโล ตุ กสโก ภเว.

割刀、镰刀、小镰刀；刺棒、尖刺、赶牛棒；轭绳、绳索、缰绳；犁铧、农夫。

๔๔๙.

449.

นงฺคลญฺจ หลํ สีโร, อีสา นงฺคลทณฺฑโก;

สมฺมา ตุ ยุคกีลสฺมึ, สีตา ตุ หลปทฺธติ.

犁、耕犁、犁头；犁辕、犁柄；轭橛；犁沟、犁道。

๔๕๐.

450.

มุคฺคาทิเก [Pg.38] ปรณฺณญฺจ, ปุพฺพณฺณํ สาลิอาทิเก;

สาลิ วีหิ จ กุทฺรูโส, โคธุโม วรโก ยโว;

กงฺคูติ สตฺต ธญฺญานิ, นีวาราที ตุ ตพฺภิทา.

绿豆等为豆类，稻米等为谷类。稻米、米、黍、小麦、瓦拉卡（varaka）、大麦、谷子，此为七种谷物。野稻等是其种类。

๔๕๑.

451.

จณโก จ กฬาโย ถ,สิทฺธตฺโถ สาสโป ภเว.

鹰嘴豆与豌豆；白芥子与芥子。

๔๕๒.

452.

อถ กงฺคุ ปิยงฺคุ’ตฺถี, อุมฺมา ตุ อตสี ภเว;

กิฏฺฐญฺจ สสฺสํ ธญฺญญฺจ, วีหิ ถมฺพกรี ริโต.

谷子与小米；亚麻；庄稼、作物、谷物；稻秆、稻株。

๔๕๓.

453.

กณฺโฑ ตุ นาฬ มถ โส, ปลาลํ นิตฺถิ นิปฺผโล;

ภุสํ กลิงฺคโร จาถ, ถุโส ธญฺญตฺตเจ ถ จ.

茎、秆；无果之稻草；糠、谷壳；谷皮。

๔๕๔.

454.

เสตฏฺฏิกา สสฺสโรโค,กโณ ตุ กุณฺฑโก ภเว;

ขโล จ ธญฺญกรณํ, ถมฺโพ คุมฺโพ ติณาทินํ.

白穗病、作物病；碎米、米糠；打谷场、谷场；草丛、灌木丛。

๔๕๕.

455.

อโยคฺโค มุสโล นิตฺถี, กุลฺโล สุปฺป มนิตฺถิยํ;

อโถ’ทฺธนญฺจ จุลฺลิ’ตฺถี, กิลญฺโช ตุ กโฏ ภเว.

铁锤、杵；簸箕、竹筛；炉灶、灶台；垫子、席子。

๔๕๖.

456.

กุมฺภี’ตฺถี ปิฐโร กุณฺฑํ, ขโฬปฺยุ’กฺขลิ ถาลฺยุ’ขา;

โกลมฺโพ จาถ มณิกํ, ภาณโก จ อรญฺชโร.

罐、瓮、盆；锅、釜、盘、炊锅；坛、大水罐、器皿、大水瓮。

๔๕๗.

457.

ฆโฏ ทฺวีสุ กุโฏ นิตฺถี, กุมฺโภ กลส, วารกา;

กํโส ภุญฺชนปตฺโต ถา, มตฺตํ ปตฺโต จ ภาชนํ.

罐、壶、瓮、水瓶、水罐；铜碗、食钵；量器、钵、器皿。

๔๕๘.

458.

อณฺฑุปกํ จุมฺพฏกํ, สราโว ตุ จ มลฺลโก;

ปุเม กฏจฺฉุทพฺพิ’ตฺถี, กุสูโล โกฏฺฐ มุจฺจเต.

头垫、头圈；杯、碗；勺子、长柄勺；粮仓、谷仓。

๔๕๙.

459.

สาโก อนิตฺถิยํ ฑาโก, สิงฺคีเวรํตุ อทฺทกํ;

มโหสธํ ตุ ตํ สุกฺขํ, มริจํ ตุ จ โกลกํ.

蔬菜、青菜；生姜、鲜姜；干姜；胡椒、荜拨。

๔๖๐.

460.

โสวีรํ กญฺชิยํ วุตฺตํ, อารนาฬํ ถุโสทกํ;

ธญฺญมฺพิลํ พิฬงฺโค ถ, ลวณํ โลณ มุจฺจเต.

酸粥、米醋；发酵米汤、谷水；酸米粥、酸粥；盐。

๔๖๑.

461.

สามุทฺทํ สินฺธโว นิตฺถี, กาฬโลณํ ตุ อุพฺภิทํ;

พิฬกํ เจติ ปญฺเจเต, ปเภทา ลวณสฺส หิ.

海盐、岩盐；黑盐、土盐；以及比拉盐（biḷaka），此为盐的五种分类。

๔๖๒.

462.

คุโฬ จ ผาณิตํ ขณฺโฑ, มจฺฉณฺฑี สกฺขรา อิติ;

อิเม อุจฺฉุวิการา ถ, คุฬสฺมึ วิสกณฺฏกํ.

粗糖、糖蜜、块糖、糖膏、砂糖，这些是甘蔗制品。维萨坎塔卡（visakaṇṭaka）是粗糖的一种。

๔๖๓.

463.

ลาชา [Pg.39] สิยา’กฺขตํ จาถ, ธานา ภฏฺฐยเว ภเว;

อพทฺธสตฺตุ มนฺโถ จ, ปูปา’ ปูปา ตุ ปิฏฺฐโก.

炒米、全谷粒；炒谷、炒大麦；干麦粉、麦糊；饼、糕、点心。

๔๖๔.

464.

ภตฺตกาโร สูปกาโร, สูโท อาฬาริโก ตถา;

โอทนิโก จ รสโก, สูโป ตุ พฺยญฺชนํ ภเว.

煮饭者、烹调者、厨师、厨工、炊者、调味者；汤、菜肴。

๔๖๕.

465.

โอทโน วา กุรํ ภตฺตํ, ภิกฺขา จา’นฺน มถา สนํ;

อาหาโร โภชนํ ฆาโส,ตรลํ ยาคุ นาริยํ.

米饭、饭、食物；施食、食物、餐食；食物、餐、一口之食；流食、粥。

๔๖๖.

466.

ขชฺชํ ตุ โภชฺช เลยฺยานิ, เปยฺยนฺติ จตุธา’สนํ;

นิสฺสาโว จ ตถา’จาโม,อาโลโป กพโฬ ภเว.

硬食、软食、舐食、饮料，此为四种食物；米汤、米泔水；一口、一团。

๔๖๗.

467.

มณฺโฑ นิตฺถีรสคฺคสฺมึ, วิฆาโส ภุตฺตเสสเก;

วิฆาสาโท จ ทมโก, ปิปาสา ตุ จ ตสฺสนํ.

浮沫、精华；残食、剩食；食残食者、自制者；口渴、渴望。

๔๖๘.

468.

ขุทฺทา ชิฆจฺฉา, มํสสฺส, ปฏิจฺฉาทนิยํ รโส;

อุทฺเรโก เจว อุคฺคาโร, โสหิจฺจํ ติตฺติ ตปฺปนํ.

饥饿、食欲；肉汁、酱料；嗳气、打嗝；饱足、满足、满意。

๔๖๙.

469.

กามํ ตฺวิฏฺฐํ นิกามญฺจ, ปริยตฺตํ ยถจฺฉิตํ;

กยวิกฺกยิโก สตฺถ,วาหา’ ปณิก วาณิชา.

随意、合意、尽情、充足、如愿；买卖者、商队领袖、店主、商人。

๔๗๐.

470.

วิกฺกยิโก ตุ วิกฺเกตา,กยิโก ตุ จ กายิโก;

อุตฺตมณฺโณ จ ธนิโก, ธมณฺโณ ตุ อิณายิโก.

卖者、出售者；买者、购买者；债权人、债主；债务人、负债者。

๔๗๑.

471.

อุทฺธาโร ตุ อิณํ วุตฺตํ, มูลํ ตุ ปาภตํ ภเว;

สจฺจาปนํ สจฺจํกาโร, วิกฺเกยฺยํ ปณิยฺยํ ติสุ.

贷款、债务；本金、礼物；定金、押金；待售品、商品。

๔๗๒.

472.

ปฏิทานํ ปริวตฺโต, นฺยาโส ตู’ปนิธี ริโต;

归还、交换；寄存、押金。

๔๗๓.

473.

อฏฺฐารสนฺตา สงฺขฺเยยฺเย, สงฺขฺยา เอกาทโย ติสุ;

สงฺขฺยาเน ตุ จ สงฺขฺเยยฺเย, เอกตฺเต วีสตาทโย;

วคฺคเภเท พหุตฺเตปิ, ตา อานวุติ นาริยํ.

一至十八的数词，其性与格随所数之物而变。二十以上的数词，除表区别外，皆为单数。二十至九十的整十数词皆为阴性。

๔๗๔.

474.

สตํ สหสฺสํ นิยุตํ, ลกฺขํ โกฏิ ปโกฏิโย;

โกฏิปโกฏิ นหุตํ, ตถา นินฺนหุตมฺปิ จ.

百、千、百万、十万、千万、万亿；兆、那由他、尼那由他。

๔๗๕.

475.

อกฺโขภนีตฺถิยํ [Pg.40] พินฺทุ, อพฺพุทญฺจ นิรพฺพุทํ;

อหหํ อพพํ เจวา, ฏฏํ โสคนฺธิ กุปฺปลํ.

阿閦婆、频头、阿浮陀、尼罗浮陀；阿哈哈、阿婆婆、阿吒吒、苏犍地、优钵罗。

๔๗๖.

476.

กุมุทํ ปุณฺฑรีกญฺจ, ปทุมํ กถานมฺปิ จ;

มหากถานา’สงฺขฺเยยฺยา, นิ’จฺเจตาสุ สตาทิ จ.

拘牟头、芬陀利、波头摩、迦陀那、摩诃迦陀那、阿僧祇。这些数词（从百开始）皆为中性单数。

๔๗๗.

477.

โกฏฺยาทิกํ ทสคุณํ, สตลกฺขคุณํ กมา;

จตุตฺโถ’ฑฺเฒน อฑฺฒุฑฺโฒ,ตติโย ฑฺฒติโย ตถา.

千万（koṭi）以上的数词，有些系统是十倍递增，有些是千万倍递增。“aḍḍhuḍḍha”是三又二分之一。同样地，“aḍḍhatiya”是二又二分之一。

๔๗๘.

478.

อฑฺฒเตยฺโย ทิยฑฺโฒ ตุ,ทิวฑฺโฒ ทุติโย ภเว;

ตุลา, ปตฺถ, งฺคุลิ, วสา, ติธา มาน มโถ สิยา.

二又半(aḍḍhateyya)、一又半(diyaḍḍha)；一又半(divaḍḍha)是第二个〔同义词〕。秤(tulā)、钵他(pattha)、指(aṅguli)、脂(vasā)，此后量度有三种。

๔๗๙.

479.

จตฺตาโร วิหโย คุญฺชา,ทฺเว คุญฺชา มาสโก ภเว;

ทฺเว อกฺขา มาสกา ปญฺจ, กฺขานํ ธรณมฏฺฐกํ.

四粒米(vīhi)为一君阇(guñjā)；二君阇为一摩沙迦(māsaka)；五摩沙迦为一阿卡(akkha)；八阿卡为一陀罗那(dharaṇa)。

๔๘๐.

480.

สุวณฺโณ ปญฺจธรณํ, นิกฺขํ ตฺวนิตฺถิ ปญฺจ เต;

ปาโท ภาเค จตุตฺเถ ถ, ธรณานิ ปลํ ทส.

一苏瓦那(suvaṇṇa)为五陀罗那(dharaṇa)；一尼卡(nikkha)为五〔苏瓦那〕。Pāda是第四部分〔即四分之一〕；十陀罗那为一波罗(pala)。

๔๘๑.

481.

ตุลา ปลสตํ จาถ, ภาโร วีสติ ตา ตุลา;

อโถ กหาปโณ นิตฺถี, กถฺยเต กริสาปโณ.

一突拉(tulā)为一百波罗(pala)；一婆罗(bhāra)为二十突拉。其次，迦哈巴那(kahāpaṇa)亦称迦利沙巴那(karisāpaṇa)。

๔๘๒.

482.

กุฑุโว ปสโต เอโก,ปตฺโถ เต จตุโร สิยุํ;

อาฬฺหโก จตุโร ปตฺถา, โทณํ วาจตุรา’ฬฺหกํ.

一拘陀婆(kuḍuva)为一波娑多(pasata)；四拘陀婆为一钵他(pattha)；四钵他为一阿罗诃(āḷhaka)；四阿罗诃为一多那(doṇa)。

๔๘๓.

483.

มานิกา จตุโร โทณา, ขารีตฺถี จตุมานิกา;

ขาริโย วีส วาโห ถ,สิยา กุมฺโภ ทสมฺพณํ.

一摩尼迦(mānikā)为四多那(doṇa)；一佉梨(khārī)为四摩尼迦；二十佉梨为一婆诃(vāha)；一쿰婆(kumbha)为十庵婆那(ambaṇa)。

๔๘๔.

484.

อาฬฺหโก นิตฺถิยํ ตุมฺโภ, ปตฺโถตุ นาฬิ นาริยํ;

วาโห ตุ สกโฏ เจกา,ทส โทณา ตุ อมฺพณํ.

阿罗诃(āḷhaka)亦称东跋(tumbha)；钵他(pattha)亦称那利(nāḷi)；婆诃(vāha)亦称萨迦陀(sakaṭa)；十多那(doṇa)为一庵婆那(ambaṇa)。

๔๘๕.

485.

ปฏิวีโส จ โกฏฺฐาโส,อํโส ภาโค ธนํ ตุ โส;

ทพฺพํ วิตฺตํ สาปเตยฺยํ, วสฺว’ตฺโถ วิภโว ภเว.

Paṭivīsa、koṭṭhāsa、aṃsa、bhāga是“份”、“部分”。Dhana、dabba、vitta、sāpateyya、vasu、attha、vibhava是“财富”、“财产”、“资财”。

๔๘๖.

486.

โกโส [Pg.41] หิรญฺญญฺจ กตา, กตํ กญฺจน, รูปิยํ;

กุปฺปํ ตทญฺญํ ตมฺพาทิ, รูปิยํ ทฺวย มาหตํ.

Kosa是“宝库”。Hirañña、kañcana是“黄金”；rūpiya是“白银”。有已制成(kata)和未制成(akata)的。铜(tamba)等其他金属是卑金属(kuppa)。钱币(rūpiya)有铸币(āhata)〔和非铸币〕两种。

๔๘๗.

487.

สุวณฺณํ กนกํ ชาต, รูปํ โสณฺณญฺจ กญฺจนํ;

สตฺถุวณฺโณ หรี กมฺพุ, จารุ เหมญฺจ หาฏกํ.

Suvaṇṇa、kanaka、jātarūpa、soṇṇa、kañcana、satthuvaṇṇa、harī、kambu、cāru、hema、hāṭaka都是“黄金”的同义词。

๔๘๘.

488.

ตปนิยํ หิรญฺญํ ต, พฺเภทา จามีกรมฺปิ จ;

สาตกุมฺภํ ตถา ชมฺพุ, นทํ สิงฺคี จ นาริยํ.

Tapaniya、hirañña，以及cāmīkara、sātakumbha、jambunada、siṅgī是其(黄金)的种类。

๔๘๙.

489.

รูปิยํ รชตํ สชฺฌุ, รูปี สชฺฌํ อโถ วสุ;

รตนญฺจ มณิ ทฺวีสุ, ปุปฺผราคาที ตพฺภิทา.

Rūpiya、rajata、sajjhu、rūpī、sajjhaṃ、vasu都是“白银”的同义词。Ratana和maṇi是“宝”或“摩尼”；黄玉(puppharāga)等是其种类。

๔๙๐.

490.

สุวณฺณํ รชตํ มุตฺตา, มณิ เวฬุริยานิ จ;

วชิรญฺจ ปวาฬนฺติ, สตฺตา’หุ รตนานิ’ เม.

黄金、白银、珍珠、摩尼、琉璃、金刚和珊瑚，此等被称为七宝。

๔๙๑.

491.

โลหิตงฺโก จ ปทุม, ราโค รตฺตมณิ ปฺยถ;

วํสวณฺโณ เวฬุริยํ, ปวาฬํ วา จ วิทฺทุโม.

Lohitaṅka、padumarāga(莲华色宝)、rattamaṇi(红摩尼)是红宝石。Vaṃsavaṇṇa(竹色石)是琉璃(veḷuriya)。Pavāḷa和vidduma是珊瑚。

๔๙๒.

492.

มสารคลฺลํ กพรมณิ, อถ มุตฺตา จ มุตฺติกํ;

รีติ ตฺถี อารกูโฏ วา, อมลํ ตฺว’พฺภกํ ภเว.

Masāragalla和kabaramaṇi是同一种宝石。Muttā和muttikaṃ是“珍珠”。Rīti和ārakūṭa是“黄铜”。Amala和abbhakaṃ是“云母”。

๔๙๓.

493.

โลโห นิตฺถี อโย กาฬา,ยสญฺจ ปารโท รโส;

กาฬติปุ ตุ สีสญฺจ, หริตาลํ ตุ ปีตนํ.

Loha(金属)、ayo(铁)、kāḷāyasa(黑铁)。Pārada和rasa是“水银”。Kāḷatipu(黑锡)和sīsa是“铅”。Haritāla(雌黄)和pītana(黄色物)是同义词。

๔๙๔.

494.

จินปิฏฺฐญฺจ สินฺทูรํ, อถ ตูโล ตถา ปิจุ;

ขุทฺทชํ ตุ มธุ ขุทฺทํ, มธุจฺฉิฏฺฐํ ตุ สิตฺถกํ.

Cinapiṭṭha(中国粉)和sindūra是“朱砂”。Tūla和picu是“棉花”。Khuddaja(小蜂所产)和khudda是“蜜”(madhu)。Madhucchiṭṭha和sitthaka是“蜜蜡”。

๔๙๕.

495.

โคปาโล โคป โคสงฺขฺยา,โคมา ตุ โคมิโก ปฺยถ;

อุสโภ พลีพทฺโธ จ, โคโณ โควสโภ วุโส.

Gopāla、gopa、gosaṅkhya都是“牧牛人”。Gomā和gomika是“牛主”。Usabha、balībadda、goṇa、govasabha、vusa都是“公牛”。

๔๙๖.

496.

วุทฺโธ ชรคฺคโว โส ถ, ทมฺโม วจฺฉตโร สมา;

ธุรวาหี ตุ โธรยฺโห, โควินฺโท ธิกโต ควํ.

Vuddha和jaraggava是“老牛”。Damma和vacchatara是“待驯的牛犊”。Dhuravāhī和dhorayha是“负重牛”。Govinda是“牛主”或“牛群的监督者”(adhikato gavaṃ)。

๔๙๗.

497.

วโห จ ขนฺธเทโส ถ, กกุโธ กกุ วุจฺจเต;

อโถ วิสาณํ สิงฺคญฺจ, รตฺตคาวี ตุ โรหิณี.

Vaha和khandhadesa是“(驮兽的)肩部”。Kakudha和kaku是“(牛的)驼峰”。Visāṇa和siṅga是“角”。红母牛(rattagāvī)是罗希尼(rohiṇī)。

๔๙๘.

498.

คาวี จ สิงฺคินี โค จ, วญฺฌา ตุ กถฺยเต วสา;

นวปฺปสูติกา เธนุ, วจฺฉกามา ตุ วจฺฉลา.

Gāvī、siṅginī、go都是“母牛”。不育的母牛(vañjhā)被称为vasā。刚产犊的母牛(navappasūtikā)是dhenu(乳牛)。爱犊的母牛(vacchakāmā)是vacchalā。

๔๙๙.

499.

คคฺครี [Pg.42] มนฺถนีตฺถี ทฺเว, สนฺทานํ ทามมุจฺจเต;

โคมิฬฺโห โคมโย นิตฺถี, อโถ สปฺปิ ฆตํ ภเว.

Gaggarī(搅乳罐)和manthanī(搅拌棒)是两样〔搅乳器具〕。Sandāna和dāma是“绳索”。Gomiḷha和gomaya是“牛粪”。Sappi和ghataṃ是“酥油”。

๕๐๐.

500.

นวุทฺธฏํ ตุ โนนีตํ, ทมิมณฺฑํ ตุ มตฺถุ จ,ขีรํ ทุทฺธํ ปโย ถญฺญํ, ตกฺกํ ตุ มถิตํ ปฺยถ.

Navuddhaṭa是nonīta(鲜奶油)。Dadimaṇḍa是matthu(乳清)。Khīra、duddha、payo、thañña都是“乳”。Takka和mathita是“酪乳”。

๕๐๑.

501.

ขีรํ ทธิ ฆตํ ตกฺกํ, โนนีตํ ปญฺจ โครสา;

อุรพฺโภ เมณฺฑ เมสา จ, อุรโณ อวิ เอฬโก.

乳(khīra)、凝乳(dadhi)、酥油(ghata)、酪乳(takka)、鲜奶油(nonīta)，此为五种牛乳制品(pañca gorasā)。Urabbha、meṇḍa、mesa、uraṇa、avi、eḷaka都是“绵羊”。

๕๐๒.

502.

วสฺโส ตฺวโช ฉคลโก,โอฏฺโฐ ตุ กรโภ ภเว;

คทฺรโภ ตุ ขโร วุตฺโต, อุรณี ตุ อชี อชา.

Basta、aja、chagalaka是“山羊”。Oṭṭha和karabha是“骆驼”。Gadrabha和khara是“驴”。Uraṇī是“母绵羊”，ajī和ajā是“母山羊”。

อิติ เวสฺสวคฺโค.

韦萨品终。

๕๐๓.

503.

สุทฺโท’นฺตวณฺโณ วสโล, สํกิณฺณา มาคธาทโย;

มาคโธ สุทฺทขตฺตาโช, อุคฺโค สุทฺทาย ขตฺตโช.

Sudda(首陀罗)、antavaṇṇa(低种姓)、vasala(贱民)。Māgadha(摩揭陀)等是混合种姓(saṃkiṇṇa)。摩揭陀人是首陀罗父与刹帝利母所生。Ugga是刹帝利父与首陀罗母所生。

๕๐๔.

504.

ทฺวิชาขตฺติยโช สูโต, การุตุ สิปฺปิโกปุเม;

สงฺฆาโตตุ สชาตีนํ, เตสํ เสณี ทฺวิสุจฺจเต.

Sūta是婆罗门(dvija)父与刹帝利母所生。Kāru和sippika是“工匠”。同类人的集合(saṅghāta sajātīnaṃ)被称为seṇī(行会)。

๕๐๕.

505.

ตจฺฉโก ตนฺตวาโย จ, รชโก จ นหาปิโต;

ปญฺจโม จมฺมกาโรติ, การโว ปญฺจิเม สิยุํ.

木匠(tacchaka)、织工(tantavāya)、染匠(rajaka)、理发师(nahāpita)，第五是皮革匠(cammakāra)，此五者为工匠(kārava)。

๕๐๖.

506.

ตจฺฉโก วฑฺฒกี มโต, ปลคณฺโฑ ถปตฺยปิ;

รถกาโร ถ สุวณฺณ, กาโร นาฬินฺธโม ภเว.

Tacchaka和vaḍḍhakī是“木匠”。Palagaṇḍa是“石匠”，thapati是“建筑师”。此外还有车匠(rathakāra)、金匠(suvaṇṇakāra)、吹管者(nāḷindhama)。

๕๐๗.

507.

ตนฺตวาโย เปสกาโร,มาลากาโร ตุ มาลิโก;

กุมฺภกาโร กุลาโล ถ,ตุนฺนวาโย จ สูจิโก.

织工（tantavāyo）与纺织工（pesakāro）是同义词；花环匠（mālākāro）与饰花者（māliko）是同义词；陶工（kumbhakāro）与陶匠（kulālo）是同义词；裁缝（tunnavāyo）与缝工（sūciko）也是同义词。

๕๐๘.

508.

จมฺมกาโร รถกาโร, กปฺปโก ตุ นหาปิโต;

รงฺคาชีโว จิตฺตกาโร, ปุกฺกุโส ปุปฺผฉฑฺฑโก.

有皮革匠（cammakāro）、车匠（rathakāro）；理发师（kappako）即是剃头师（nahāpito）；有染工（raṅgājīvo）、画师（cittakāro）；清道夫（pukkuso）即是扫花人（pupphachaḍḍako）。

๕๐๙.

509.

เวโน วิลีวกาโร จ, นฬกาโร สมา ตโย;

จุนฺทกาโร ภมกาโร,กมฺมาโร โลหการโก.

竹匠（veno）、篮匠（vilīvakāro）与苇匠（naḷakāro），此三者同义。车床工（cundakāro）与旋工（bhamakāro）是同义词。铁匠（kammāro）与金属匠（lohakārako）也是同义词。

๕๑๐.

510.

นินฺเนชโก จ รชโก, เนตฺติโก อุทหารโก;

วีณาวาที เวณิโก ถ, อุสุกาโร’ สุวฑฺฒกี.

洗衣工（ninnejako）与洗衣匠（rajako）是同义词；运水者（nettiko）与挑水夫（udahārako）是同义词；有鲁特琴手（vīṇāvādī）和笛手（veṇiko）；制箭者（usukāro）与造箭匠（isuvaḍḍhakī）是同义词。

๕๑๑.

511.

เวณุธโม [Pg.43] เวณวิโก,ปาณิวาโท ตุ ปาณิโฆ ;

ปูปิโย ปูปปณิโย, โสณฺฑิโก มชฺชวิกฺกยี.

吹笛者（veṇudhamo）与笛手（veṇaviko）是同义词；拍手者（pāṇivādo）与击掌者（pāṇigho）是同义词；卖饼者（pūpiyo）与糕点商（pūpapaṇiyo）是同义词；酿酒师（soṇḍiko）与卖酒者（majjavikkayī）是同义词。

๕๑๒.

512.

มายา ตุ สมฺพรี มายา, กาโร ตุ อินฺทชาลิโก;

幻术（māyā）与巫术（sambarī）是同义词；魔术师（māyākāro）与幻术师（indajāliko）也是同义词。

๕๑๓.

513.

โอรพฺภิกา สูกริกา, มาควิกา เต จ สากุณิกา;

หนฺตฺวา ชีวนฺเต’ฬก, สูกร, มิค, ปกฺขิโน กมโต.

屠羊者（orabbhika）、屠猪者（sūkarika）、猎鹿者（māgavika）与捕鸟者（sākuṇika），他们依次靠杀害绵羊、猪、鹿和鸟维生。

๕๑๔.

514.

วาคุริโก ชาลิโก ถ,ภารวาโห ตุ ภาริโก;

เวตนิโก ตุ ภตโก, กมฺมกโร ถ กึ กโร;

ทาโส จ เจฏโก เปสฺโส, ภจฺโจ จ ปริจาริโก.

设陷阱者（vāguriko）与布网者（jāliko）是同义词；负重者（bhāravāho）与挑夫（bhāriko）是同义词；领薪者（vetaniko）、雇工（bhatako）、工人（kammakaro）与仆役（kiṃkaro）是同义词；奴隶（dāso）、仆童（ceṭako）、信使（pesso）、受养者（bhacco）与侍从（paricāriko）也是同义词。

๕๑๕.

515.

อนฺโตชาโต ธนกฺกีโต, ทาสพฺโย’ปคโต สยํ;

ทาสา กรมรานีโต, จฺเจวํ เต จตุธา สิยุํ.

家生奴（antojāta）、买来奴（dhanakkīta）、自愿为奴者（sayaṃ dāsabyupagata）与战争俘虏（karamarānīta），奴隶有这四种。

๕๑๖.

516.

อทาโส ตุ ภุชิสฺโส ถ,นีโจ ชมฺโม นิหีนโก;

นิกฺโกสชฺโช อกิลาสุ,มนฺโท ตุ อลโส ปฺยถ.

非奴隶者（adāso）即是自由人（bhujissa）；低贱者（nīco）、卑下者（jamma）与下劣者（nihīnaka）是同义词；精进者（nikkosajja）与不倦者（akilāsu）是同义词；迟钝者（mando）与懒惰者（alasa）也是同义词。

๕๑๗.

517.

สปาโก เจว จณฺฑาโล, มาตงฺโค สปโจ ภเว;

ตพฺเภทา มิลกฺขชาตี, กิราต, สวราทโย.

萨婆迦（sapāka）、旃陀罗（caṇḍāla）、摩登伽（mātaṅga）与萨婆遮（sapaca）皆为贱民。其类别有蔑戾车（milakkhajāti）、基拉塔人（kirāta）、萨瓦拉人（savara）等。

๕๑๘.

518.

เนสาโท ลุทฺทโก พฺยาโธ,มิคโว ตุ มิคพฺยโธ;

สารเมยฺโย จ สุนโข, สุโน โสโณ จ กุกฺกุโร.

猎人（nesāda）、猎师（luddaka）与猎户（byādha）是同义词；猎鹿者（migava）与捕鹿人（migabyadha）也是同义词。萨罗摩耶犬（sārameyya）、犬（sunakha）、戌（suna）、赤犬（soṇa）与家犬（kukkura）皆为犬名。

๕๑๙.

519.

สฺวาโน สุวาโน สาฬูโร,สูโน สาโน จ สา ปุเม;

อุมฺมตฺตาทิต มาปนฺโน, อฬกฺโกติ สุโน มโต.

斯瓦诺（svāna）、苏瓦诺（suvāna）、萨卢罗（sāḷūra）、苏诺（sūna）与萨诺（sāna）也是狗的名称，这些词是阳性。患上狂犬病的狗被称为阿罗迦（aḷakka）。

๕๒๐.

520.

สาพนฺธนํ ตุ คทฺทูโล, ทีปโก ตุ จ เจตโก;

พนฺธนํ คณฺฐิ ปาโส ถ, วาคุรา มิคพนฺธนี.

狗链（sābandhanaṃ）与皮带（gaddūlo）是同义词；豹（dīpako）与斑点兽（cetako）是同义词；绳结（bandhanaṃ）、结（gaṇṭhi）与套索（pāso）是同义词；网（vāgurā）与捕鹿网（migabandhanī）是同义词。

๕๒๑.

521.

ถิยํ กุเวณี กุมีนํ, อานโย ชาล มุจฺจเต;

อาฆาตนํ วธฏฺฐานํ, สูนา ตุ อธิโกฏฺฏนํ.

库维尼（kuveṇī）、渔网（kumīnaṃ）、引网（ānayo）与网（jālaṃ）皆被称为网。屠宰场（āghātanaṃ）与刑场（vadhaṭṭhānaṃ）是同义词；屠场（sūnā）与砧板（adhikoṭṭanaṃ）也是同义词。

๕๒๒.

522.

ตกฺกโร [Pg.44] โมสโก โจโร,เถเน’กาคาริโก สมา;

เถยฺยญฺจ โจริกา โมโส,เวโม วายนทณฺฑโก.

盗贼（takkara）、抢匪（mosaka）、小偷（cora）、窃贼（thena）与闯空门者（ekāgārika）是同义词。偷盗（theyyaṃ）、盗窃（corikā）与抢劫（moso）是同义词。织梭（vemo）与织杖（vāyanadaṇḍako）是同义词。

๕๒๓.

523.

สุตฺตํ ตนฺตุ ปุเม ตนฺตํ, โปตฺถํ เลปฺยาทิกมฺมนิ;

ปญฺจาลิกา โปตฺถลิกา, วตฺถทนฺตาทินิมฺมิตา.

线（suttaṃ）与丝（tantu）是同义词，tanta为阳性词。Potthaṃ指用于涂抹等工艺的材料。洋娃娃（pañcālikā）与布偶（potthalikā）是由布、象牙等材料制成的。

๕๒๔.

524.

อุคฺฆาฏนํ ฆฏียนฺตํ, กูปมฺพุพฺพาหนํ ภเว;

มญฺชูสา เปฬา ปิฏโก, ตฺวิตฺถิยํ ปจฺฉิ เปฏโก.

吊桶（ugghāṭanaṃ）与汲水器（ghaṭīyantaṃ）是用于从井中提水的工具。箱子（mañjūsā）、盒子（peḷā）与篮子（piṭako）是同义词。其阴性词有小篮（pacchi）和小箱（peṭikā）。

๕๒๕.

525.

พฺยาภงฺคี ตฺวิตฺถิยํ กาโช, สิกฺกา ตฺวตฺรา’วลมฺพนํ;

อุปาหโน วา ปาทุ’ตฺถี, ตพฺเภทา ปาทุกา ปฺยถ.

扁担有byābhaṅgī和kājo两种说法，其中byābhaṅgī是阴性词。吊网（sikkā）是用于悬挂物品的。鞋（upāhano）或履（pādu），其中pādu是阴性词。其一种是木屐（pādukā）。

๕๒๖.

526.

วรตฺตา วทฺธิกา นทฺธิ, ภสฺตา จมฺมปสิพฺพกํ;

โสณฺณาทฺยาวตฺตนี มูสา,ถ กูฏํ วา อโยฆโน.

皮带（varattā）、皮条（vaddhikā）与皮绳（naddhi）是同义词。风箱（bhastā）与皮袋（cammapasibbakaṃ）是同义词。熔炉（soṇṇādyāvattanī）与坩埚（mūsā）是同义词。锤子（kūṭaṃ）与铁锤（ayoghano）是同义词。

๕๒๗.

527.

กมฺมารภณฺฑา สณฺฑาโส, มุฏฺฐฺยา’ธิกรณีตฺถียํ;

ตพฺภสฺตา คคฺครี นารี, สตฺตํ ตุ ปิปฺผลํ ภเว.

钳子（saṇḍāso）是铁匠的工具；还有锤子（muṭṭhi）和铁砧（adhikaraṇī），其中铁砧是阴性词。铁匠的风箱（bhastā）也叫gaggarī，是阴性词。刀（sattaṃ）与刀刃（pipphalaṃ）是同义词。

๕๒๘.

528.

สาโณ ตุ นิกโส วุตฺโต,อารา ตุ สูจิวิชฺฌนํ;

ขโร จ กกโจ นิตฺถี, สิปฺปํ กมฺมํ กลาทิกํ.

磨刀石（sāṇo）与试金石（nikaso）是同义词。锥子（ārā）是穿孔的工具。锉刀（kharo）与锯子（kakaco）是非阴性词。技艺（sippaṃ）、工作（kammaṃ）、艺术（kalā）等是同义词。

๕๒๙.

529.

ปฏิมา ปฏิพิมฺพญฺจ, พิมฺโพ ปฏินิธีริโต;

ตีสุ สโม ปฏิภาโค, สนฺนิกาโส สริกฺขโก.

肖像（paṭimā）、影像（paṭibimbaṃ）、形象（bimbo）与代表（paṭinidhi）是同义词。在三种词性中，相同（samo）、对等（paṭibhāgo）、相似（sannikāso）与类似（sarikkhako）是同义词。

๕๓๐.

530.

สมาโน สทิโส ตุลฺโย,สงฺกาโส สนฺนิโภ นิโภ;

โอปมฺม มุปมานํ จุ, ปมา ภติ ตุ นาริยํ.

相同（samāno）、相似（sadiso）与相等（tulyo）是同义词；类似（saṅkāso）、近似（sannibho）与仿佛（nibho）是同义词。譬喻（opammaṃ）与比喻（upamānaṃ）是同义词。量度（pamā）与光辉（bhā）是阴性词。

๕๓๑.

531.

นิพฺเพโส เวตนํ มูลฺยํ, ชูตํ ตฺวนิตฺถิ เกตวํ;

ธุตฺโต’กฺขธุตฺโต กิตโว, ชูตการ, กฺขเทวิโน.

报酬（nibbeso）、工资（vetanaṃ）与价值（mūlyaṃ）是同义词。赌博（jūtaṃ）与欺诈（ketavaṃ）是同义词，且为非阴性词。赌徒（dhutto）、掷骰者（akkhadhutto）、骗子（kitavo）、赌客（jūtakāro）与博戏者（akkhadevino）是同义词。

๕๓๒.

532.

ปาฏิโภโคตุ ปฏิภู, อกฺโข ตุ ปาสโก ภเว;

ปุเมวา’ ฏฺฐปทํ สาริ, ผลเก ถ ปโณ, พฺภุโต.

保证人（pāṭibhogo）与担保人（paṭibhū）是同义词。骰子（akkho）与骰子（pāsako）是同义词。棋盘（aṭṭhapadaṃ）与棋子（sāri）是阳性词。赌注（paṇo）与赌局争执（abbhuto）发生在棋盘（phalake）上。

๕๓๓.

533.

กิณฺณํ [Pg.45] ตุ มทิราพีเช, มธุ มธฺวาสเว มตํ;

มทิรา วารุณี มชฺชํ, สุรา ภโว ตุ เมรยํ.

酵母（kiṇṇaṃ）是酒的种子。蜂蜜（madhu）被认为是蜜酒（madhvāsava）。烈酒（madirā）、瓦鲁尼酒（vāruṇī）、酒（majjaṃ）、素罗酒（surā）与梅拉耶酒（merayaṃ）都是酒的名称。

๕๓๔.

534.

สรโก จสโก นิตฺถี, อาปานํ ปานมณฺฑลํ;

酒杯（sarako）与杯盏（casako）是非阴性词。酒馆（āpānaṃ）与饮酒会（pānamaṇḍalaṃ）是同义词。

๕๓๕.

535.

เย’ตฺร ภูริปฺปโยคตฺตา, โยคิเกกสฺมิ มีริตา;

ลิงฺคนฺตเรปิ เต เญยฺยา, ตทฺธมฺมตฺตา’ญฺญวุตฺติยนฺติ.

此处因使用广泛而仅以一种词性提及的词，应知其同样适用于其他词性，因其用法与性质相通。

อิติ สุทฺทวคฺโค.

首陀品终。

จตุพฺพณฺณวคฺโค นิฏฺฐิโต.

四种姓品终。

๕. อรญฺญวคฺค

5. 森林品

๕๓๖.

536.

อรญฺญํ กานนํ ทาโย, คหนํ วิปินํ วนํ;

อฏวี’ตฺถี มหารญฺญํ, ตฺว, รญฺญานีตฺถิยํ ภเว.

森林(arañña)、林(kānana)、林(dāya)、密林(gahana)、森林(vipina)、林(vana)；森林(aṭavī)是阴性，以及大森林(mahārañña)。森林(araññānī)也为阴性。

๕๓๗.

537.

นครา นาติทูรสฺมึ, สนฺเตหิ โย ภิโรปิโต;

ตรุสณฺโฑ ส อาราโม, ตโถ ปวน มุจฺจเต.

离城不远，由贤善者所植之树林(tarusaṇḍa)，彼为园林(ārāma)，亦称林苑(pavana)。

๕๓๘.

538.

สพฺพสาธารณา’รญฺญํ, รญฺญ มุยฺยาน มุจฺจเต;

เญยฺยํ ตเทว ปมท, วน มนฺเตปุโรจิตํ.

为众人所共有之林，或为王之苑，称为园苑(uyyāna)；当知，适合后宫之林，即为乐林(pamadavana)。

๕๓๙.

539.

ปนฺติ วีถฺยา’วลิ เสณี, ปาฬิ เลขา ตุ ราชิ จ;

ปาทโป วิฏปี รุกฺโข, อโค สาโล มหีรุโห.

行(panti)、街道(vīthī)、行(āvali)、列(seṇī)、行(pāḷi)、线(lekhā)及行(rāji)；树(pādapa)、树(viṭapī)、树(rukkha)、树或山(aga)、娑罗树(sāla)、树(mahīruha)。

๕๔๐.

540.

ทุโม ตรุ กุโช สาขี, คจฺโฉ ตุ ขุทฺทปาทโป;

ผลนฺติ เย วินา ปุปฺผํ, เต วุจฺจนฺติ วนปฺปตี.

树(duma)、树(taru)、树(kuja)、有枝者(sākhī)；灌木(gaccha)为小树(khuddapādapa)；彼等无花而结果者，称为大树(vanappati)。

๕๔๑.

541.

ผลปากาวสาเน โย,มรตฺโย สธิ สา ภเว;

ตีสุ วญฺจฺยา’ผลา จาถ, ผลิโน ผลวา ผลี.

果熟之后即枯死者，彼为药草(osadhi)。其次，不结果者(通用于三性)为不育者(vañjha)及无果者(aphala)；结果者则为结果者(phalin)、具果者(phalavant)、有果者(phalī)。

๕๔๒.

542.

สมฺผุลฺลิโต ตุ วิกโจ, ผุลฺโล วิกสิโต ติสุ;

สิโร’คฺคํ สิขโร นิตฺถี, สาขา ตุ กถิตา ลตา.

盛开的(samphullita)、绽放的(vikaca)、开花的(phulla)、盛开的(vikasita)，此四者通用于三性。顶(siras)、顶端(agga)、顶峰(sikhara)，此为非阴性。树枝(sākhā)亦称作藤(latā)。

๕๔๓.

543.

ทลํ ปลาสํ ฉทนํ, ปณฺณํ ปตฺตํ ฉโท ปฺยถ;

ปลฺลโว วา กิสลยํ, นวุพฺภินฺเน ตุ องฺกุโร.

叶(dala)、叶(palāsa)、叶(chadana)、叶(paṇṇa)、叶(patta)及叶(chada)；嫩芽(pallava)或嫩叶(kisalaya)；新生者则为芽(aṅkura)。

๕๔๔.

544.

มกุลํ วา กุฏุมโล, ขารโก ตุ จ ชาลกํ;

กลิกา โกรโก นิตฺถี, วณฺฏํ ปุปฺผาทิพนฺธนํ.

花蕾(makula)或花蕾(kuṭmala)；以及花蕾(khāraka)和花蕾(jālaka)；花蕾(kalikā)、花蕾(koraka)，后者非阴性。花梗(vaṇṭa)为花等之连接处。

๕๔๕.

545.

ปสโว [Pg.46] กุสุมํ ปุปฺผํ, ปราโค ปุปฺผโช รโช;

มกรนฺโท มธุ มตํ, ถวโก ตุ จ โคจฺฉโก.

花(pasava)、花(kusuma)、花(puppha)；花粉(parāga)为花生之尘(pupphajo rajo)；花蜜(makaranda)被认为是蜜(madhu)；花束(thavaka)及花簇(gocchaka)。

๕๔๖.

546.

ผเล ตฺวา’เม สลาฏุ’ตฺโต,ผลํ ตุ ปกฺก มุจฺจเต;

จมฺปก’มฺพาทิกุสุม, ผลนามํ นปุํสเก.

未熟之果(āma phala)称为“salāṭu”；已熟之果(pakka phala)则称为“phala”。瞻波(campaka)、芒果(amba)等树之花名与果名，为中性。

๕๔๗.

547.

มลฺลิกาที ตุ กุสุเม, สลิงฺคา วีหโย ผเล;

ชมฺพู’ตฺถี ชมฺพวํ ชมฺพู, วิฏโป วิฏภี’ตฺถิยํ.

茉莉(mallikā)等花之名，及稻谷(vīhi)等果之名，与其本同性。阎浮树(jambū)为阴性，其果为阎浮果(jambava)或阎浮(jambū)。树枝(viṭapa)，其阴性为(viṭabhī)。

๕๔๘.

548.

มูล มารพฺภ สาขนฺโต, ขนฺโธ ภาโค ตรุสฺส ถ;

โกฏโร นิตฺถิยํ รุกฺข, จฺฉิทฺเท กฏฺฐํ ตุ ทารุ จ.

从根(mūla)至枝(sākhā)末，树之此部分为树干(khandha)。树洞(koṭara)为树之孔穴，非阴性。木材(kaṭṭha)亦称(dāru)。

๕๔๙.

549.

พุนฺโท มูลญฺจ ปาโท ถ, สงฺกุ’ตฺโต ขาณุนิตฺถิยํ;

กรหาฏํ ตุ กนฺโท ถ, กฬีโร มตฺถโก ภเว.

根(bunda)、根(mūla)及根(pāda)；桩(saṅku)和树桩(khāṇu)为非阴性。块茎(karahāṭa)及球茎(kanda)；嫩芽(kaḷīra)为顶端(matthaka)。

๕๕๐.

550.

วลฺลรี มญฺชรี นารี, วลฺลี ตุ กถิตา ลตา;

ถมฺโภ คุมฺโพ จ อกฺขนฺเธ, ลตา วิรู ปตานินี.

藤(vallarī)和花序(mañjarī)为阴性。藤(vallī)亦称作蔓(latā)。丛(thambha)和灌木(gumba)指无树干者。藤(latā)、蔓(virudh)、蔓生植物(patāninī)。

๕๕๑.

551.

อสฺสตฺโถ โพธิ จ ทฺวีสุ, นิคฺโรโธ ตุ วโฏ ภเว;

กพิฏฺโฐ จ กปิตฺโถ จ, ยญฺญงฺโค ตุ อุทุมฺพโร.

阿说示树(assattha)和菩提树(bodhi)通用于二性。尼拘律树(nigrodha)即榕树(vaṭa)。伽毗ṭṭha树(kabiṭṭha)和伽毗陀树(kapittha)。祭祀树(yaññaṅga)即优昙钵罗树(udumbara)。

๕๕๒.

552.

โกวิฬาโร ยุคปตฺโต, อุทฺทาโล วาตฆาตโก;

ราชรุกฺโข กตมาลี, นฺทีวโร พฺยาธิฆาตโก.

拘毗陀罗树(koviḷāra)是双叶树(yugapatta)。乌陀罗树(uddāla)是治风病药(vātaghātaka)。王树(rājarukkha)是伽陀摩利树(katamālī)。青莲(indīvara)是治病药(byādhighātaka)。

๕๕๓.

553.

ทนฺตสโฐ จ ชมฺภีโร, วรโณ ตุ กเรริ จ;

กึ สุโก ปาลิภทฺโทถ, วญฺชุโล ตุ จ เวตโส.

丹陀娑ṭha树(dantasaṭha)和柠檬树(jambhīra)；婆罗那树(varaṇa)和伽利罗树(kareri)；紧叔迦树(kiṃsuka)和波利跋陀罗树(pālibhadda)；阿输迦树(vañjula)和白藤(vetasa)。

๕๕๔.

554.

อมฺพาฏโกปีตนโก, มธุโก ตุ มธุทฺทุโม;

อโถ คุฬผโล ปีลุ, โสภญฺชโน จ สิคฺคุ จ.

庵婆罗ṭaka树(ambāṭaka)和pītanaka树；摩侯亚树(madhuka)和蜜树(madhuduma)；其次，糖果树(guḷaphala)和毗罗树(pīlu)；以及 शोभाñjana树(sobhañjana)和siggu树。

๕๕๕.

555.

สตฺตปณฺณิ ฉตฺตปณฺโณ, ตินิโส ตฺว ติมุตฺตโก;

กึ สุโก ตุ ปลาโส ถ,อริฏฺโฐ เผนิโล ภเว.

七叶树(sattapaṇṇi)和伞叶树(chattapaṇṇa)；帝尼沙树(tinisa)和帝目多迦树(atimuttaka)；紧叔迦树(kiṃsuka)和波罗奢树(palāsa)；无患子树(ariṭṭha)即泡沫树(phenila)。

๕๕๖.

556.

มาลูร เพลุวาพิลฺโล, ปุนฺนาโค ตุ จ เกสโร;

สาลโว ตุ จ โลทฺโท ถ, ปิยาโล สนฺนกทฺทุ จ.

摩卢罗(mālūra)、毗罗(beluva)、频螺(billa)；龙华树(punnāga)和铁力木(kesara)；娑罗婆树(sālava)和卢陀树(lodda)；毕雅罗树(piyāla)和sannakaddu树。

๕๕๗.

557.

ลิโกจโก ตถา’งฺโกโล,อถ คุคฺคุลุ โกสิโก;

อมฺโพ จูโต สโห ตฺเวโส,สหกาโร สุคนฺธวา.

里俱迦树(likocaka)以及安俱罗树(aṅkola)；其次，古古鲁树(guggulu)和拘သိ迦树(kosika)；芒果(amba)、芒果(cūta)、芒果(saha)；香芒果(sahakāra)是芳香的。

๕๕๘.

558.

ปุณฺฑรีโก [Pg.47] จ เสตมฺโพ, เสลุ ตุ พหุวารโก;

เสปณฺณี กาสฺมิรี จาถ, โกลี จ พทรีตฺถิยํ.

白芒果(puṇḍarīka)和白芒果(setamba)；西卢树(selu)和多籽树(bahuvāraka)；其次，西般腻树(sepaṇṇī)和迦湿弥罗树(kāsmirī)；枣树(kolī)和枣树(badarī)为阴性。

๕๕๙.

559.

โกลํ จานิตฺถี พทโร, ปิลกฺโข ปิปฺปลี’ตฺถิยํ;

ปาฏลี กณฺหวนฺตา จ, สาทุกณฺโฏ วิกงฺกโต.

枣果(kola)和枣树(badara)为非阴性；波浪叶榕(pilakkha)，以及荜拨(pippalī)为阴性；波吒厘树(pāṭalī)和黑梗树(kaṇhavantā)；娑度根多树(sādukaṇṭa)和毗建伽多树(vikaṅkata)。

๕๖๐.

560.

ตินฺทุโก กาฬกฺขนฺโธ จ, ติมฺพรูสก ติมฺพรู;

เอราวโต ตุ นารงฺโค, กุลโก กากตินฺทุโก.

天度迦树(tinduka)和黑干树(kāḷakkhandha)；丁巴鲁沙迦树(timbarūsaka)和丁巴鲁(timbarū)；伊罗婆陀树(erāvata)和橙树(nāraṅga)；俱罗迦树(kulaka)和乌鸦天度迦树(kākatinduka)。

๕๖๑.

561.

กทมฺโพ ปิยโก นีโป, ภลฺลี ภลฺลาตโก ติสุ;

ฌาวุโก ปิจุโล จาถ, ติลโก ขุรโก ภเว.

咖丹巴树(kadamba)、毕亚迦树(piyaka)、尼波树(nīpa)；跋丽(bhallī)和跋罗多迦(bhallātaka)通用于三性。其次，柽柳(jhāvuka)和毕朱罗(picula)；帝罗迦树(tilaka)即俱罗迦树(khuraka)。

๕๖๒.

562.

จิญฺจา จ ตินฺติณี จาถ, คทฺทภณฺโฑ กปีตโน;

สาโล’สฺสกณฺโณ สชฺโช ถ,อชฺชุโน กกุโธ ภเว.

酸豆(ciñcā)和罗望子(tintiṇī)；其次，伽陀婆盘陀树(gaddabhaṇḍa)和伽毗达那树(kapītana)；娑罗树(sāla)、马耳树(assakaṇṇa)、娑阇树(sajja)；阿周那树(ajjuna)即迦俱陀树(kakudha)。

๕๖๓.

563.

นิจุโล มุจลินฺโท จ, นีโป ถ ปิยโก ตถา;

อสโน ปีตสาโล ถ,โคลีโส ฌาฏโล ภเว.

尼朱罗树(nicula)和目支邻陀树(mucalinda)；其次，尼波树(nīpa)以及毕亚迦树(piyaka)；阿萨那树(asana)和黄娑罗树(pītasāla)；瞿利沙树(golīsa)即jhāṭala树。

๕๖๔.

564.

ขีริกา ราชายตนํ, กุมฺภี กุมุทิกา ภเว;

ยูโป ตุ กมุโก จาถ, ปฏฺฏิ ลาขาปสาทโน.

乳木(khīrikā)是王处树(rājāyatana)，军持树(kumbhī)是睡莲(kumudikā)；祭柱(yūpa)是槟榔树(kamuka)，而苏木(paṭṭi)是紫铆树(lākhāpasādano)。

๕๖๕.

565.

อิงฺคุที ตาปสตรุ, ภุชปตฺโต ตุ อาภุชี;

ปิจฺฉิลา สิมฺพลี ทฺวีสุ, โรจโน โกฏสิมฺพลี.

因古迪(iṅgudī)是苦行树(tāpasataru)，桦树(bhujapatta)是阿布基(ābhujī)；毕致罗(picchilā)与心波利(simbalī)是同义词，此二词通用于两种词性；罗迦那(rocana)是拘吒心波利(koṭasimbalī)。

๕๖๖.

566.

ปกิริโย ปูติโก ถ, โรหี โรหิตโก ภเว;

เอรณฺโฑ ตุ จ อามณฺโฑ, อถ สตฺตุผลา สมี.

帕基利优(pakiriya)是普底迦(pūtika)，罗希尼(rohī)是罗希陀迦(rohitaka)；蓖麻(eraṇḍa)是阿曼陀(āmaṇḍa)，而萨埵果(sattuphalā)是舍弥(samī)。

๕๖๗.

567.

นตฺตมาโล กรญฺโช ถ, ขทิโร ทนฺตธาวโน;

โสมวกฺโก ตุ กทโร, สลฺโลตุ มทโน ภเว.

夜合树(nattamāla)是迦兰阇(karañja)，儿茶树(khadira)是齿木(dantadhāvana)；白㹨木(somavakka)是迦陀罗(kadara)，萨罗(salla)是末陀那(madana)。

๕๖๘.

568.

อถาปิ อินฺทสาโล จ, สลฺลกี ขารโก สิยา;

เทวทารุ ภทฺททารุ, จมฺเปยฺโย ตุ จ จมฺปโก.

此外，因陀娑罗树(indasāla)；乳香树(sallakī)是佉罗迦(khāraka)；天木(devadāru)是贤木(bhaddadāru)，而瞻波(campeyya)是瞻波迦(campaka)。

๕๖๙.

569.

ปนโส กณฺฏกิผโล, อภยา ตุ หรีตกี;

อกฺโข วิภีตโก ตีสุ, อมตา’มลกี ติสุ.

波罗蜜(panasa)是多刺果(kaṇṭakiphala)，无畏(abhayā)是诃梨勒(harītakī)；阿叉(akkha)是毗醯勒(vibhītaka)，此二词通用于三种词性；不死药(amatā)是庵摩罗(āmalakī)，此二词亦通用于三种词性。

๕๗๐.

570.

ลพุโช ลิกุโจ จาถ, กณิกาโร ทุมุปฺปโล;

นิมฺโพ’ริฏฺโฐ ปุจิมนฺโท, กรโก ตุ จ ทาฬิโม.

罗布阇(labuja)和离固阇(likuco)为同义词，而迦尼迦罗(kaṇikāra)是树莲(dumuppala)；印楝树(nimba)又名阿利吒(ariṭṭha)和布吉曼陀(pucimanda)，而迦罗迦(karaka)是石榴(dāḷima)。

๕๗๑.

571.

สรโล [Pg.48] ปูติกฏฺฐญฺจ, กปิลา ตุ จ สึสปา;

สามา ปิยงฺคุ กงฺคุปิ, สิรีโส ตุ จ ภณฺฑิโล.

娑罗罗(sarala)是臭木(pūtikaṭṭha)，而迦毗罗(kapilā)是申恕波(siṃsapā)；萨玛(sāmā)、庇央古(piyaṅgu)和康古(kaṅgu)为同义词；尸利沙(sirīsa)是班迪罗(bhaṇḍila)。

๕๗๒.

572.

โสณโก ทีฆวนฺโต จ,วกุโล ตุ จ เกสโร;

กาโกทุมฺพริกา เผคฺคุ, นาโค ตุ นาคมาลิกา.

苏那拘(soṇaka)是长梗(dīghavanta)，婆拘罗(vakula)是计娑罗(kesara)；迦俱昙跋利迦(kākodumbarikā)是颇求(pheggu)，那伽(nāga)是那伽摩利迦(nāgamālikā)。

๕๗๓.

573.

อโสโก วญฺชุโล จาถ, ตกฺการี เวชยนฺติกา;

ตาปิญฺโฉ จ ตมาโล ถ, กุฏโช คิริมลฺลิกา.

无忧树(asoka)是槃殊罗(vañjula)，陀伽利(takkārī)是胜利花(vejayantikā)；陀频阇(tāpiñcha)是陀摩罗(tamāla)，俱吒阇(kuṭaja)是山茉莉(girimallikā)。

๕๗๔.

574.

อินฺทยโว ผเล ตสฺสา, คฺคิมนฺโถ กณิกา ภเว;

นิคุณฺฐิ’ตฺถี สินฺทุวาโร, ติณสุญฺญํ ตุ มลฺลิกา.

其(俱吒阇)果实名为因陀罗大麦(indayava)，阿耆曼陀(aggimantha)是迦尼迦(kaṇikā)；尼滚提(niguṇṭhi)(此词为阴性)是辛头婆罗(sinduvāra)，而底那顺若(tiṇasuñña)是茉莉(mallikā)。

๕๗๕.

575.

เสผาลิกา นีลิกา ถ, อปฺโผฏา วนมลฺลิกา;

พนฺธุโก ชยสุมนํ, ภณฺฑิโก พนฺธุชีวโก.

舍利迦(sephālikā)是尼利迦(nīlikā)，阿颇达(apphoṭā)是野茉莉(vanamallikā)；槃头迦(bandhuka)是胜利花(jayasumana)，班迪迦(bhaṇḍika)是槃头耆婆迦(bandhujīvako)。

๕๗๖.

576.

สุมนา ชาติสุมนา, มาลตี ชาติ วสฺสิกี;

ยูถิกา มาคธี จาถ, สตฺตลา นวมลฺลิกา.

须摩那(sumanā)与阇提须摩那(jātisumanā)为同义词；摩罗提(mālatī)、阇提(jāti)与婆师基(vassikī)为同义词；由提迦(yūthikā)与摩伽陀(māgadhī)为同义词；萨多罗(sattalā)与新茉莉(navamallikā)为同义词。

๕๗๗.

577.

วาสนฺตี,ตฺถี อติมุตฺโต, กรวีโร’สฺสมารโก;

มาตุลุงฺโค พีชปูโร, อุมฺมตฺโต ตุ จ มาตุโล.

婆珊底(vāsantī)(此词为阴性)是阿提目多(atimutta)，夹竹桃(karavīra)是马杀(assamāraka)；枸橼(mātuluṅga)是满子(bījapūra)，而曼陀罗(ummatta)是舅氏(mātula)。

๕๗๘.

578.

กรมนฺโท สุเสโน จ, กุนฺทํ ตุ มาฆฺย มุจฺจเต;

เทวตาโส ตุ ชีมูโต,ถา’มิลาโต มหาสหา.

迦罗曼陀(karamanda)与须色那(susena)为同义词，军陀(kunda)被称为摩伽(māghya)；提婆陀娑(devatāsa)是耆姥陀(jīmūta)，阿弥罗陀(amilāta)是摩诃娑诃(mahāsahā)。

๕๗๙.

579.

อโถ เสเรยฺยโก ทาสี,กึ กิราโต กุรณฺฏโก;

อชฺชุโก สิตปณฺณาโส, สมีรโณ ผณิชฺชโก.

此外，塞利耶迦(sereyyaka)是陀私(dāsī)，紧吉罗陀(kiṃkirāta)是俱兰陀迦(kuraṇṭaka)；阿周迦(ajjuka)是白叶(sitapaṇṇāsa)，风(samīraṇa)是颇尼迦(phaṇijjako)。

๕๘๐.

580.

ชปา ตุ ชยสุมนํ, กรีโร กกโจ ภเว;

รุกฺขาทนี จ วนฺทากา, จิตฺตโก ตฺว’คฺคิสญฺญิโต.

朱槿(japā)是胜利花(jayasumana)，迦利罗(karīra)是迦迦乔(kakaca)；树食(rukkhādanī)与蔓陀迦(vandākā)为同义词，白花丹(cittaka)被称为“火”(aggisaññita)。

๕๘๑.

581.

อกฺโก วิกีรโณ ตสฺมึ,ตฺว’ ฬกฺโก เสตปุปฺผเก;

ปูติลตา คโฬจี จ, มุพฺพา มธุรสา ปฺยถ.

牛角瓜(akka)是维基罗那(vikīraṇa)，其白花品种被称为阿拉迦(aḷakka)；臭藤(pūtilatā)与伽罗奇(gaḷocī)为同义词，而穆巴(mubbā)是甜汁(madhurasā)。

๕๘๒.

582.

กปิกจฺฉุ ทุผสฺโส ถ, มญฺชิฏฺฐา วิกสา ภเว;

อมฺพฏฺฐา จ ตถา ปาฐา, กฏุกา กฏุโรหิณี.

黎豆(kapikacchu)是恶触(duphassa)，茜草(mañjiṭṭhā)是维迦萨(vikasā)；安巴塔(ambaṭṭhā)与帕塔(pāṭhā)为同义词，迦都迦(kaṭukā)是迦都罗希尼(kaṭurohiṇī)。

๕๘๓.

583.

อปามคฺโค [Pg.49] เสขริโก, ปิปฺปลี มาคธี มตา;

โคกณฺฏโก จ สิงฺฆาโฏ, โกลวลฺลี’ภปิปฺปลี.

牛膝(apāmagga)是西卡利迦(sekharika)，荜茇(pippalī)被认为是摩伽陀(māgadhī)；蒺藜(gokaṇṭaka)与菱角(siṅghāṭa)为同义词，象椒(kolavallī)是伊婆荜茇(ibhapippalī)。

๕๘๔.

584.

โคโลมี ตุ วจา จาถ, คิริกณฺย’ปราชิตา;

สีหปุจฺฉี ปญฺหิปณฺณี, สาลปณฺณี ตุ จ’ตฺถิรา;

(จถิรา).

瞿卢弥(golomī)是婆遮(vacā)，山处女(girikaṇṇikā)是无能胜(aparājitā)；狮子尾(sīhapucchī)是班希般尼(pañhipaṇṇī)，娑罗叶(sālapaṇṇī)是阿提罗(atthirā)。

๕๘๕.

585.

นิทิทฺธิกา ตุ พฺยคฺฆี จ, อถ นีลี จ นีลินี;

ชิญฺชุโก เจว คุญฺชา ถ, สตมูลี สตาวรี.

尼迪迪迦(nididdhikā)是雌虎(byagghī)，而尼利(nīlī)与尼利尼(nīlinī)为同义词；金朱迦(jiñjuka)与红豆(guñjā)为同义词，百根(satamūlī)是萨多婆利(satāvarī)。

๕๘๖.

586.

มโหสธํ ตฺว’ติวิสา, พากุจี โสมวลฺลิกา;

ทาพฺพี ทารุหลิทฺทา ถ, พิฬงฺคํ จิตฺรตณฺฑุลา.

大药(mahosadha)是阿提毗萨(ativisā)，巴俱脂(bākucī)是苏摩藤(somavallikā)；达毗(dābbī)是木姜黄(dāruhaliddā)，毗楞伽(biḷaṅga)是斑米(citrataṇḍulā)。

๕๘๗.

587.

นุหี เจว มหานาโม, มุทฺทิกา ตุ มธุรสา;

อถาปิ มธุกํ ยฏฺฐิ, มธุกามธุยฏฺฐิกา.

努希(nuhī)是摩诃男(mahānāma)，葡萄(muddikā)是甜汁(madhurasā)；此外，甘草(madhuka)是杖(yaṭṭhi)，甘草(madhukā)是蜜杖(madhuyaṭṭhikā)。

๕๘๘.

588.

วาติงฺคโณ จ ภณฺฑากี, วาตฺตากี พฺรหตี ปฺยถ;

นาคพลา เจว ฌสา, ลางฺคลี ตุ จ สารที.

婆丁伽那(vātiṅgaṇa)与班陀基(bhaṇḍākī)为同义词，婆陀基(vāttākī)与婆罗诃提(brahatī)亦为同义词；那伽婆罗(nāgabalā)与阇娑(jhasā)为同义词，兰伽利(lāṅgalī)是娑罗提(sāradī)。

๕๘๙.

589.

รมฺภา จ กทลี โมโจ, กปฺปาสี พทรา ภเว;

นาคลตา ตุ ตมฺพูลี, อคฺคิชาลา ตุ ธาตกี.

兰巴(rambhā)、迦陀利(kadalī)和谟乔(moca)皆指芭蕉；棉花(kappāsī)与巴陀罗(badarā)为同义词；龙藤(nāgalatā)是坦布利(tambūlī)，火网(aggijālā)是陀塔基(dhātakī)。

๕๙๐.

590.

ติวุตา ติปุฏา จาถ, สามา กาฬา จ กถฺยเต;

อโถ สิงฺคี จ อุสโภ, เรณุกา กปิฬา ภเว.

提武陀(tivutā)与提普陀(tipuṭā)为同义词，萨玛(sāmā)亦被称为迦罗(kāḷā)；此外，辛耆(siṅgī)与乌娑婆(usabha)为同义词，雷努迦(reṇukā)是迦毗罗(kapiḷā)。

๕๙๑.

591.

หิริเวรญฺจ วาลญฺจ, รตฺตผลา ตุ พิมฺพิกา;

เสเลยฺย’ มสฺมปุปฺผญฺจ, เอลา ตุ พหุลา ภเว.

希利维罗(hirivera)与婆罗(vāla)为同义词，红果(rattaphalā)是频婆(bimbikā)；塞雷耶(seleyya)与石花(asmapuppha)为同义词，豆蔻(elā)是巴हु罗(bahulā)。

๕๙๒.

592.

กุฏฺฐญฺจ พฺยาธิ กถิโต, วาเนยฺยํ ตุ กุฏนฺนฏํ;

โอสธิ ชาติมตฺตมฺหิ, โอสธํ สพฺพ’ มชาติยํ.

库塔(kuṭṭha)被称为疾病(byādhi)，婆尼耶(vāneyya)是俱檀那陀(kuṭannaṭa)；药草(osadhi)仅指特定种类，药物(osadha)则泛指一切种类。

๕๙๓.

593.

มูลํ ปตฺตํ กฬีร’คฺคํ, กนฺทํ มิญฺชา ผลํ ตถา;

ตโจ ปุปฺผญฺจ ฉตฺตนฺติ, สากํ ทสวิธํ มตํ.

根(mūla)、叶(patta)、嫩芽(kaḷīra”gga)、块茎(kanda)、髓(miñjā)、果实(phala)，以及树皮(taco)、花(puppha)和菌菇(chatta)：蔬菜被认为是这十种。

๕๙๔.

594.

ปปุนฺนาโฏ เอฬคโล,ตณฺฑุเลยฺโย’ปฺปมาริโส;

ชีวนฺติ ชีวนี จาถ, มธุรโก จ ชีวโก.

巴布那陀(Papunnāṭa)与埃拉伽罗(eḷagala)，坦杜雷亚(Taṇḍuleyya)与阿帕玛利萨(appamārisa)；耆万提(Jīvanti)与耆婆尼(jīvanī)，以及马杜拉迦(madhuraka)与耆婆(jīvaka)。

๕๙๕.

595.

มหากนฺโท จ ลสุณํ, ปลณฺฑุ ตุ สุกนฺทโก;

ปโฏโล ติตฺตโก จาถ, ภิงฺคราโช จ มกฺกโว.

大根(Mahākanda)与大蒜(lasuṇaṃ)，洋葱(palaṇḍu)即善根(sukandaka)；苦瓜(Paṭola)是苦的，鳢肠(bhiṅgarāja)即马卡瓦(makkava)。

๕๙๖.

596.

ปุนนฺนวา [Pg.50] โสถฆาตี, วิตุนฺนํ สุนิสณฺณกํ;

การเวลฺโล ตุ สุสวี, ตุมฺพฺยา’ลาพุ จ ลาพุ สา.

普那纳瓦(Punannavā)是消肿药(sothaghātī)，维图那(vitunnaṃ)即苏尼萨那迦(sunisaṇṇakaṃ)；卡拉维罗(Kāravella)即苏萨维(susavī)，以及图比亚(tumbyā)、阿拉布(ālābu)与拉布(lābu)。

๕๙๗.

597.

เอฬาลุกญฺจ กกฺการี, กุมฺภณฺโฑ ตุ จ วลฺลิโภ;

อินฺทวารุณี วิสาลา, วตฺถุกํ วตฺถุเลยฺยโก.

埃拉卢迦(Eḷālukaṃ)与卡卡丽(kakkārī)，冬瓜(kumbhaṇḍa)即瓦利婆(vallibha)；因陀瓦鲁尼(Indavāruṇī)即毗萨拉(visālā)，瓦图迦(vatthukaṃ)即瓦图雷亚迦(vatthuleyyako)。

๕๙๘.

598.

มูลโก นิตฺถิยํ จุจฺจุ, ตมฺพโก จ กลมฺพโก;

สากเภทา กาสมทฺท, ฌชฺฌรี ผคฺควา’ทโย.

萝卜(Mūlaka)的阴性词是cuccu，坦巴迦(tambaka)与迦蓝巴迦(kalambako)；蔬菜的种类有：迦萨玛达(kāsamadda)、贾贾利(jhajjharī)、帕格瓦(phaggavā)等。

๕๙๙.

599.

สทฺทโล เจว ทุพฺพา จ, โคโลมี สา สิตา ภเว;

คุนฺทา จ ภทฺทมุตฺตญฺจ, รสาโล ตุ’จฺฉุ เวฬุ ตุ.

萨达罗(Saddala)与杜巴草(dubbā)，白色的那种是戈洛米(golomī)；贡达(Gundā)与巴达穆塔(bhaddamutta)；拉萨罗(rasāla)即甘蔗(icchu)，韦卢(veḷu)即竹子。

๖๐๐.

600.

ตจสาโร เวณุ วํโส, ปพฺพํ ตุ ผลุ คณฺฐิโส;

กีจกา เต สิยุํ เวณู, เย นทนฺตฺยา’นิลทฺธุตา.

质心(Tacasāra)、韦努(veṇu)、万萨(vaṃsa)都是竹子；节(pabbaṃ)、节(phalu)、节(gaṇṭhi)都是竹节；那些被风吹动而作响的竹子，称为奇查迦竹(kīcakā)。

๖๐๑.

601.

นโฬ จ ธมโน โปฏ, คโล ตุ กาส มิตฺถิ น;

เตชโน ตุ สโร, มูลํ, ตู’ สีรํ พีรณสฺส หิ.

那罗(Naḷa)、达玛那(dhamana)与波塔(poṭa)是芦苇；伽罗(gala)即卡萨草(kāsa)，非阴性词；提贾那(Tejana)即萨罗(sara)；乌西罗(usīra)是毗拉那草(bīraṇa)的根。

๖๐๒.

602.

กุโส วรหิสํ ทพฺโพ, ภูติณกํ ตุ ภูติณํ;

ฆาโส ตุ ยวโส จาถ,ปูโค ตุ กมุโก ภเว.

拘舍草(Kusa)、瓦拉希(varahisaṃ)、达波(dabbo)是同义词；布提那迦(bhūtiṇakaṃ)即布提那(bhūtiṇaṃ)；饲料草(Ghāso)即亚瓦索(yavaso)；槟榔(Pūgo)即迦穆迦(kamuko)。

๖๐๓.

603.

ตาโล วิเภทิกา จาถ, ขชฺชุรี สินฺทิ วุจฺจติ;

多罗树(Tāla)即毗贝迪卡(vibhedikā)，海枣(khajjurī)被称为辛迪(sindi)。

๖๐๔.

604.

หินฺตาล, ตาล, ขชฺชูรี, นาลิเกรา ตเถว จ;

ตาลี จ เกตกี นารี, ปูโค จ ติณปาทปาติ.

欣塔拉(Hintāla)、多罗(tāla)、海枣(khajjurī)、椰子(nālikera)，以及塔利(Tālī)、计塔奇(ketakī)、那利(nārī)与槟榔(pūga)，被称为草茎树(tiṇapādapā)。

อิติ อรญฺญวคฺโค.

森林品终。

๖. อรญฺญาทิวคฺค

6. 森林等品

๖๐๕.

605.

ปพฺพโต คิริ เสโล’ทฺทิ, นคา’จล, สิลุจฺจยา;

สิขรี ภูธโรถ พฺภ, ปาสาณา’สฺโม’ปโล สิลา.

山(pabbata)、山(giri)、岩山(sela)、山(addi)、山(naga)、不动山(acala)、石山(siluccaya)；有峰者(sikharī)、持地者(bhūdhara)、云山(abbha)；岩石(pāsāṇa)、石头(asma)、石块(upala)、石头(silā)。

๖๐๖.

606.

คิชฺฌกูโฏ จ เวภาโร, เวปุลฺโล’สิคิลี นคา;

วิญฺโฌ ปณฺฑว วงฺกาที, ปุพฺพเสโล ตุ โจ’ทโย;

มนฺทโร ปรเสโล’ตฺโถ, หิมวา ตุ หิมาจโล.

鹫峰山(Gijjhakūṭa)、毗婆罗山(Vebhāra)、毗富罗山(Vepulla)、仙人山(Isigili)等山；频阇山(Viñjha)、畔达瓦山(Paṇḍava)、弯迦山(Vaṅka)等；东方山(pubbasela)即乌达亚山(udaya)；曼陀罗山(Mandara)即彼岸山(parasela)，雪山(Himavā)即雪山(Himācala)。

๖๐๗.

607.

คนฺธมาทน เกลาส, จิตฺตกูฏ สุทสฺสนา;

กาลกูโฏ ติกูฏา’สฺส, ปตฺโถ ตุ สานุ นิตฺถิยํ.

香醉山(Gandhamādana)、凯拉萨山(Kelāsa)、丽峰(Cittakūṭa)、善见山(Sudassana)；黑峰山(Kālakūṭa)、三尖峰(Tikūṭa)；山坡(pattha)与山脊(sānu)是阴性词。

๖๐๘.

608.

กูโฏ [Pg.51] วา สิขรํ สิงฺคํ, ปปาโต ตุ ตโฏ ภเว;

นิตมฺโพ กฏโก นิตฺถี, นิชฺฌโร ปสโว’มฺพุโน.

峰(kūṭa)、顶(sikharaṃ)、角(siṅgaṃ)是山峰的同义词；悬崖(papāta)即峭壁(taṭa)；山腰(nitamba)与山坡(kaṭaka)是阴性词；瀑布(nijjharo)与泉(pasava)是水的来源。

๖๐๙.

609.

ทรี’ตฺถี กนฺทโร ทฺวีสุ, เลณํ ตุ คพฺภรํ คุหา;

สิลาโปกฺขรณี โสณฺฑี, กุญฺชํ นิกุญฺช มิตฺถิ น.

山谷(Darī)是阴性词；山洞(kandara)通二性；洞窟(leṇaṃ)、石室(gabbharaṃ)、岩洞(guhā)是同义词；石池(Silāpokkharaṇī)与天然水池(soṇḍī)是同义词；林荫(kuñjaṃ)与幽谷(nikuñja)非阴性词。

๖๑๐.

610.

อุทฺธ มธิจฺจกา เสล, สฺสาสนฺนา ภูมฺยุ ปจฺจกา;

ปาโท ตุ’ปนฺตเสโล ถ,ธาตุ’ตฺโต เคริกาทิโก.

山顶的高原称为山顶平地(adhiccakā)，山边的土地称为山麓阶地(upaccakā)；山脚(pāda)即山麓(upantasela)；矿物(dhātu)指赭石(gerika)等。

อิติ เสลวคฺโค.

岩石品终。

๖๑๑.

611.

มิคินฺโท เกสรี สีโห, ตรจฺโฉ ตุ มิคาทโน;

พฺยคฺโฆ ตุ ปุณฺฑรีโก ถ, สทฺทูโล ทีปินี’ริโต.

兽王(miginda)、有鬣者(kesarī)、狮子(sīha)是同义词；鬣狗(taraccha)即食兽者(migādana)；虎(byaggha)即白虎(puṇḍarīka)；豹(saddūla)与雌豹(dīpinī)。

๖๑๒.

612.

อจฺโฉ อิกฺโก จ อิสฺโส ตุ,กาฬสีโห อิโส ปฺยถ;

โรหิโส โรหิโต จาถ,โคกณฺโณ คณิ กณฺฏกา.

熊(accha)、熊(ikka)、熊(issa)是同义词；黑狮(Kāḷasīha)与伊萨(isa)；赤鹿(rohisa)即赤鹿(rohita)；牛耳鹿(gokaṇṇa)、加尼(gaṇi)、坎塔卡(kaṇṭakā)。

๖๑๓.

613.

ขคฺค ขคฺควิสาณา ตุ, ปลาสาโท จ คณฺฑโก;

พฺยคฺฆาทิเก วาฬมิโค, สาปโท ถ ปฺลวงฺคโม.

犀牛(khagga)即独角兽(khaggavisāṇa)，食叶者(palāsāda)即犀牛(gaṇḍaka)；虎等猛兽称为(vāḷamiga)或野兽(sāpada)；以及猿猴(plavaṅgama)。

๖๑๔.

614.

มกฺกโฏ วานโร สาขา, มิโค กปิ วลีมุโข;

ปลวงฺโค, กณฺหตุณฺโฑ,โคนงฺคุโล ติ โส มโต.

猕猴(makkaṭa)、猿(vānara)、枝行兽(sākhāmiga)、猴(kapi)、皱面者(valīmukha)、跳跃者(palavaṅga)、黑嘴者(kaṇhatuṇḍo)、牛尾者(gonaṅgula)，这些都是它的名字。

๖๑๕.

615.

สิงฺคาโล ชมฺพุโก โกตฺถุ, เภรโว จ สิวา ปฺยถ;

พิฬาโร พพฺพุ มญฺชาโร, โกโก ตุ จ วโก ภเว.

豺(siṅgāla)、豺(jambuka)、豺(kotthu)是同义词；可怖者(bherava)与雌豺(sivā)；猫(biḷāra)、猫(babbu)、猫(mañjāra)是同义词；狼(koka)即狼(vaka)。

๖๑๖.

616.

มหึโส จ ลุลาโย ถ,ควโช ควโย สมา;

สลฺโล ตุ สลฺลโก ถา’สฺส,โลมมฺหิ สลลํ สลํ.

水牛(mahiṃsa)与水牛(lulāya)是同义词；野牛(gavaja)与野牛(gavaya)同义；豪猪(salla)即豪猪(sallaka)；其毛为刺(salala)或刺(sala)。

๖๑๗.

617.

หริโณ มิค สารงฺคา, มโค อชินโยนิ จ;

สูกโร ตุ วโรโห ถ,เปลโก จ สโส ภเว.

鹿(hariṇa)、鹿(miga)、斑鹿(sāraṅga)是同义词；鹿(maga)与皮生者(ajinayoni)也是鹿；猪(sūkara)即野猪(varoha)；兔(pelaka)即兔(sasa)。

๖๑๘.

618.

เอเณยฺโย [Pg.52] เอณีมิโค จ, ปมฺปฏโก ตุ ปมฺปโก;

วาตมิโค ตุ จลนี, มูสิโก ตฺวา’ขุ อุนฺทุโร.

黑羚羊(eṇeyya)与黑羚羊(eṇīmiga)是同义词；潘帕塔迦(pampaṭaka)即潘帕迦(pampaka)；风鹿(vātamiga)即疾行者(calanī)；鼠(mūsika)、鼠(ākhu)、鼠(undura)是同义词。

๖๑๙.

619.

จมโร ปสโท เจว, กุรุงฺโค มิคมาตุกา;

รุรุ รงฺกุ จ นีโก จ, สรภาที มิคนฺตรา.

牦牛(camara)与斑鹿(pasada)；库伦伽鹿(kuruṅga)与鹿母(migamātukā)；如如鹿(ruru)、兰库鹿(raṅku)与尼卡鹿(nīka)；萨拉布鹿(sarabha)等是其他鹿类。

๖๒๐.

620.

ปิยโก จมูรุ กทลี, มิคาที จมฺมโยนโย;

มิคา ตุ ปสโว สีหา, ทโย สพฺพจตุปฺปทา.

皮亚迦鹿(piyaka)、查穆鲁鹿(camūru)、卡达利鹿(kadalīmiga)等鹿类，是皮生者(cammayonayo)；野兽(migā)、家畜(pasavo)、狮子(sīha)等，皆是四足兽(sabbacatuppadā)。

๖๒๑.

621.

ลูตา ตุ ลูติกา อุณฺณ, นาภิ มกฺกฏโก สิยา;

วิจฺฉิโก ตฺวา’ฬิ กถิโต, สรพู ฆรโคฬิกา.

蜘蛛、小蜘蛛、织网蛛、蜘蛛；蝎子亦称作蝎；蜥蜴、壁虎。

๖๒๒.

622.

โคธา กุณฺโฑ ปฺยโถ กณฺณ, ชลูกา สตปทฺยถ;

กลนฺทโก กาฬกา ถ, นกุโล มงฺคุโส ภเว.

巨蜥、蜥蜴、蜥蜴；水蛭、蜈蚣；松鼠、黑鼠；獴、獴。

๖๒๓.

623.

กกณฺฏโก จ สรโฏ, กีโฏ ตุ ปุฬโว กิมิ;

ปาณโก จาปฺยโถ อุจฺจา,ลิงฺโค โลมสปาณโก.

变色龙、蜥蜴；昆虫、蠕虫、虫；小虫、虱、毛虫。

๖๒๔.

624.

วิหงฺโค วิหโค ปกฺขี, วิหงฺคม ขค’ณฺฑชา;

สกุโณ จ สกุนฺโต วิ, ปตงฺโค สกุณี ทฺวิโช.

飞禽、飞鸟、有翼者、空中行者、天行者、卵生者；鸟、禽、飞鸟、雌鸟、二生者。

๖๒๕.

625.

วกฺกงฺโค ปตฺตยาโน จ, ปตนฺโต นีฬโช ภเว;

ตพฺเภทา วฏฺฏกา ชีว, ญฺชีโว จโกร ติตฺติรา.

鸟、翼行者、飞者、巢生者；其种类有：鹌鹑、命命鸟(jīvañjīvo)、石鸡、鹧鸪。

๖๒๖.

626.

สาฬิกา กรวีโก จ, รวิหํโส กุกุตฺถโก;

การณฺฑโว จ ปิลโว, โปกฺขรสาตกา’ทโย.

鹩哥、迦陵伽鸟(karavīka)；日鹅、野鸡；野鸭、潜水鸟；鹤(pokkharasātaka)等。

๖๒๗.

627.

ปตตฺตํ เปขุณํ ปตฺตํ, ปกฺโข ปิญฺฉํ ฉโท ครุ;

อณฺฑํ ตุ ปกฺขิพีเช ถ, นีโฬ นิตฺถี กุลาวกํ.

翼、尾羽、羽、翅、尾羽、羽衣、翼；卵即是鸟蛋；巢、窝、鸟巢。

๖๒๘.

628.

สุปณฺณมาตา วินตา, มิถุนํ ถีปุมทฺวยํ;

ยุคํ ตุ ยุคลํ ทฺวนฺทํ, ยมกํ ยมลํ ยมํ.

金翅鸟之母是毗那达(Vinatā)；雌雄一对；对、双、偶、双联、成对、一对。

๖๒๙.

629.

สมูโห คณ สงฺฆาตา, สมุทาโย จ สญฺจโย;

สนฺโทโห นิวโห โอโฆ, วิสโร นิกโร จโย.

群、众、集合、集、积；群、簇、流、群、堆、聚。

๖๓๐.

630.

กาโย ขนฺโธ สมุทโย, ฆฏา สมิติ สํหติ;

ราสิ ปุญฺโช สมวาโย, ปูโค ชาตํ กทมฺพกํ.

体、蕴、集；群、集会、合；堆、聚、和合；众、类、群。

๖๓๑.

631.

พฺยูโห [Pg.53] วิตาน คุมฺพา จ, กลาโป ชาล มณฺฑลํ;

สมานานํ คโณ วคฺโค,สงฺโฆ สตฺโถ ตุ ชนฺตุนํ.

阵、盖、丛；束、网、圈；同类之群为“品”；众生之集为“僧伽”或“队商”。

๖๓๒.

632.

สชาติกานํ ตุ กุลํ, นิกาโย ตุ สธมฺมินํ;

ยูโถ นิตฺถี สชาติย, ติรจฺฉานานมุจฺจเต.

同种者之集为“家族”；同法者之集为“部”；同种之畜生群称为“兽群”。

๖๓๓.

633.

สุปณฺโณ เวนเตยฺโย จ, ครุโฬ วิหคาธิโป;

ปรปุฏฺโฐ ปรภโต, กุณาโล โกกิโล ปิโก.

金翅鸟、毗那达之子、金翅鸟、飞禽之王；杜鹃、杜鹃、杜鹃、杜鹃、杜鹃。

๖๓๔.

634.

โมโร มยูโร วรหี, นีลคีว สิขณฺฑิโน;

กลาปี จ สิขี เกกี, จูฬา ตุ จ สิขา ภเว.

孔雀、孔雀、孔雀；蓝颈者、有冠者；有羽屏者、有冠者、鸣者；顶髻与顶冠。

๖๓๕.

635.

สิขณฺโฑ วรหญฺเจว, กลาโป ปิญฺฉ มปฺยถ;

จนฺทโก เมจโก จาถ, ฉปฺปโท จ มธุพฺพโต.

顶冠、羽屏；羽屏、尾羽；月眼、黑斑；六足者、嗜蜜者。

๖๓๖.

636.

มธุลีโห มธุกโร, มธุโป ภมโร อลิ;

ปาราวโต กโปโต จ, กกุโฏ จ ปาเรวโต.

舔蜜者、酿蜜者、饮蜜者、蜜蜂、蜂；鸽、鸠、鸽、鸽。

๖๓๗.

637.

คิชฺโฌ คทฺโธถ กุลโล, เสโน พฺยคฺฆีนโส ปฺยถ;

ตพฺเภทา สกุณคฺฆิ’ตฺถี, อาโฏ ทพฺพิมุขทฺวิโช.

秃鹫、秃鹫、鱼鹰；鹰、虎鼻鹰；其种类有雌性食鸟鹰；阿塔鸟(āṭa)、勺嘴鸟。

๖๓๘.

638.

อุหุงฺกาโร อุลูโก จ, โกสิโย วายสาริ จ;

กาโก ตฺว’ริฏฺโฐ ธงฺโก จ, พลิปุฏฺโฐ จ วายโส.

鸣枭、猫头鹰、枭、鸦敌；乌鸦、不祥鸟、乌鸦、食祭品者、乌鸦。

๖๓๙.

639.

กาโกโล วนกาโก ถ,ลาโป ลฏุกิกา ปฺยถ;

วารโณ หตฺถิลิงฺโค จ, หตฺถิโสณฺฑวิหงฺคโม.

林鸦、林鸦；鹌鹑、鹌鹑；象鸟、象形鸟、象鼻鸟。

๖๔๐.

640.

อุกฺกุโส กุรโร โกล,ฏฺฐิปกฺขิมฺหิ จ กุกฺกุโห;

สุโว ตุ กีโร จ สุโก, ตมฺพจูโฬ ตุ กุกฺกุโฏ.

鱼鹰、鱼鹰、枣核鸟、杜鹃；鹦鹉、鹦鹉、鹦鹉；红冠者即是鸡。

๖๔๑.

641.

วนกุกฺกุโฏ จ นิชฺชิวฺโห, อถ โกญฺจา จ กุนฺตนี;

จกฺกวาโก ตุ จกฺกวฺโห, สารงฺโคตุ จ จาตโก.

野鸡亦称无舌者；鹤与鹭；赤麻鸭亦称轮鸟；雨鹃亦称萨兰伽鸟。

๖๔๒.

642.

ตุลิโย ปกฺขิพิฬาโล,สตปตฺโต ตุ สารโส;

พโก ตุ สุกฺกกาโกถ,พลากา วิสกณฺฐิกา.

翠鸟亦称食鸟猫；鹤亦称百羽鸟；鹭亦称白鸦；白鹭亦称莲梗颈鸟。

๖๔๓.

643.

โลหปิฏฺโฐ ตถา กงฺโก, ขญฺชรีโฏ ตุ ขญฺชโน;

กลวิงฺโก ตุ จาฏโก, ทินฺทิโภ ตุ กิกี ภเว.

鹭亦称铁背者；鹡鸰亦称动尾鸟；麻雀与雨鹃；丁迪波鸟与蓝鹊。

๖๔๔.

644.

กาทมฺโพ [Pg.54] กาฬหํโสถ, สกุนฺโต ภาสปกฺขินิ;

ธูมฺยาโฏ ตุ กลิงฺโคถ,ทาตฺยูโห กาฬกณฺฐโก.

咖丹巴鹅与黑鹅；鹰与猛禽；烟色鸟与啄木鸟；秧鸡亦称黑喉者。

๖๔๕.

645.

ขุทฺทาที มกฺขิกาเภทา, ฑํโส ปิงฺคลมกฺขิกา;

อาสาฏิกา มกฺขิกาณฺฑํ, ปตงฺโค สลโภ ภเว.

小蜂等是蜂蝇的种类；虻亦称黄蝇；蝇卵亦称作卵；飞蛾亦称扑灯蛾。

๖๔๖.

646.

สูจิมุโข จ มกโส, จีรี ตุ ฌลฺลิกา ถ จ;

ชตุกา ชินปตฺตา ถ, หํโส เสตจฺฉโท ภเว.

蚊亦称针口者；蟋蟀亦称唧唧虫；蝙蝠亦称破翼者；天鹅亦称白翼者。

๖๔๗.

647.

เต ราชหํสา รตฺเตหิ, ปาทตุณฺเฑหิ ภาสิตา;

มลฺลิกา’ขฺยา ธตรฏฺฐา, มลีเนหฺย’สิเตหิ จ.

彼等王鹅，以其红足红喙而著称；名为茉莉(mallikā)与持国(dhataraṭṭha)的鹅，则以其暗色与黑色而著称。

๖๔๘. ติรจฺโฉ ตุ ติรจฺฉาโน, ติรจฺฉานคโต สิยาติ.

648. 畜生(tiraccho)即是傍生(tiracchāno)，亦可谓趣向傍生者。

อิติ อรญฺญาทิวคฺโค.

森林等品终。

๗. ปาตาลวคฺค

7. 地底界品

๖๔๙.

649.

อโธภุวนํ ปาตาลํ, นาคโลโก รสาตลํ;

รนฺธํ ตุ วิวรํ ฉิทฺทํ, กุหรํ สุสิรํ พิลํ.

下界(Adhobhuvanaṃ)亦名地底界(pātālaṃ)，龙宫(nāgaloko)亦名地底(rasātalaṃ)；孔(randhaṃ)、隙(vivaraṃ)、洞(chiddaṃ)、穴(kuharaṃ)、中空(susiraṃ)、洞穴(bilaṃ)皆为孔穴的异名。

๖๕๐.

650.

สุสิ’ตฺถี ฉิคฺคลํ โสพฺภํ, สจฺฉิทฺเท สุสิรํ ติสุ;

ถิยํ ตุ กาสุ อาวาโฏ, สปฺปราชา ตุ วาสุกี.

中空(susi)为阴性，孔穴(chiggalaṃ)、坑洞(sobbhaṃ)；有孔的(sacchidde)、中空的(susiraṃ)用于三性；坑(kāsu)、穴(āvāṭo)为阴性；蛇王(sapparājā)亦名婆苏吉(vāsukī)。

๖๕๑.

651.

อนนฺโต นาคราชา ถ, วาหโส’ชคโร ภเว;

โคนโส ตุ ติลิจฺโฉ ถ,เทฑฺฑุโภ ราชุโล ภเว.

阿难陀(Ananto)是龙王(nāgarājā)；瓦哈索(vāhaso)亦名巨蟒(ajagaro)；戈那索(gonaso)亦名提利乔蛇(tiliccho)；德杜婆(deḍḍubho)亦名拉朱罗蛇(rājulo)。

๖๕๒.

652.

กมฺพโล’สฺสตโร เมรุ, ปาเท นาคาถ ธมฺมนี;

สิลุตฺโต ฆรสปฺโป ถ, นีลสปฺโป สิลาภุ จ.

坎巴罗(Kambalo)、阿萨塔罗(Assataro)、弥楼(Meru)、帕德(pāde)皆是那伽(nāgā)；达摩尼蛇(dhammanī)；西鲁托蛇(silutto)亦名家蛇(gharasappo)；青蛇(nīlasappo)亦名西拉布蛇(silābhu)。

๖๕๓.

653.

อาสิวิโส ภุชงฺโค’หิ, ภุชโค จ ภุชงฺคโม;

สรีสโป ผณี สปฺปา, ลคทฺทา โภคิ ปนฺนคา.

毒牙蛇(āsiviso)、蛇(bhujaṅgo)、蛇(ahi)、蛇(bhujago)、曲行者(bhujaṅgamo)；爬行者(sarīsapo)、有兜帽者(phaṇī)、蛇(sappā)、拉伽达蛇(lagaddā)、有盘曲身体者(bhogi)、胸行者(pannagā)。

๖๕๔.

654.

ทฺวิชิวฺโห อุรโค วาโฬ, ทีโฆ จ ทีฆปิฏฺฐิโก;

ปาทูทโร วิสธโร, โภโค ตุ ผณิโน ตนุ.

二舌者(dvijivho)、胸行者(urago)、猛兽(vāḷo)；长者(dīgho)、长背者(dīghapiṭṭhiko)；腹行者(pādūdaro)、持毒者(visadharo)；蛇身(bhogo)亦名有兜帽之蛇的身体(phaṇino tanu)。

๖๕๕.

655.

อาสี’ตฺถี [Pg.55] สปฺปทาฐา ถ, นิมฺโมโก กญฺจุโก สมา;

วิสํ ตฺว’นิตฺถี ครฬํ, ตพฺเภทา วา หลาหโล.

毒牙(āsī)为阴性，亦名蛇牙(sappadāṭhā)；蛇蜕(nimmoko)与蛇皮(kañcuko)同义；毒(visaṃ)为中性，亦名毒药(garaḷaṃ)；其一种类(tabbhedā)为哈拉哈拉毒(halāhalo)。

๖๕๖.

656.

กาฬกูฏาทโย จาถ, วาฬคฺคาตฺย’หิตุณฺฑิโก;

亦有黑峰毒(kāḷakūṭādayo)等；捕蛇者(vāḷaggāhī)亦名弄蛇者(ahituṇḍiko)。

๖๕๗.

657.

นิรโย ทุคฺคติ’ตฺถี จ, นรโก, โส มหา’ฏฺฐธา;

สญฺชีโว กาฬสุตฺโต จ, มหาโรรุว โรรุวา;

ปตาปโน อวีจิ’ตฺถี, สงฺฆาโต ตาปโน อิติ.

地狱(nirayo)亦名恶趣(duggati)（此词为阴性），亦名那落迦(narako)；彼有八大类：等活(sañjīvo)、黑绳(kāḷasutto)、众合(saṅghāto)、叫唤(roruvā)、大叫唤(mahāroruva)、炎热(tāpano)、大炎热(patāpano)、无间(avīci)（此词为阴性）。

๖๕๘.

658.

ถิยํ เวตรณี โลห, กุมฺภี ตตฺถ ชลาสยา;

การณิโก นิรยโป,เนรยิโก ตุ นารโก.

鞞多罗尼河(vetaraṇī)与铁锅(lohakumbhī)是地狱中的水域(jalāsayā)，此二词为阴性；拷问者(kāraṇiko)亦名狱卒(nirayapo)；地狱众生(nerayiko)亦名那落迦众生(nārako)。

๖๕๙.

659.

อณฺณโว สาคโร สินฺธุ, สมุทฺโท รตนากโร;

ชลนิฌุ’ ทธิ, ตสฺส, เภทา ขีรณฺณวาทโย.

海洋(aṇṇavo)、大海(sāgaro)、大海(sindhu)、大海(samuddo)、宝藏(ratanākaro)、水藏(jalanidhi)、大海(udadhi)皆为海洋的异名；其种类有乳海(khīraṇṇavādayo)等。

๖๖๐.

660.

เวลา’สฺส กูลเทโส ถ,อาวฏฺโฏ สลิลพฺภโม;

เถโว ตุ พินฺทุ ผุสิตํ, ภโม ตุ ชลนิคฺคโม.

其岸(assa velā)亦名岸边地(kūladeso)；漩涡(āvaṭṭo)亦名水涡(salilabbhamo)；水滴(thevo)亦名点(bindu)、滴(phusitaṃ)；泉(bhamo)亦名水的出口(jalaniggamo)。

๖๖๑.

661.

อาโป ปโย ชลํ วาริ, ปานียํ สลิลํ ทกํ;

อณฺโณ นีรํ วนํ วาลํ, โตยํ อมฺพุ’ทกญฺจ กํ.

水(āpo)、水(payo)、水(jalaṃ)、水(vāri)、饮用水(pānīyaṃ)、水(salilaṃ)、水(dakaṃ)、水(aṇṇo)、水(nīraṃ)、水(vanaṃ)、水(vālaṃ)、水(toyaṃ)、水(ambu)、水(udakaṃ)、水(kaṃ)皆为水的异名。

๖๖๒.

662.

ตรงฺโค จ ตถา ภงฺโค, อูมิ วีจิ ปุมิตฺถิยํ;

อุลฺโลโล ตุ จ กลฺโลโล, มหาวีจีสุ กถฺยเต.

波浪(taraṅgo)亦名碎浪(bhaṅgo)；波(ūmi)、浪(vīci)二词通阳性与阴性；巨浪(ullolo)亦名大浪(kallolo)，此二词用于形容大波浪。

๖๖๓.

663.

ชมฺพาโล กลลํ ปงฺโก, จิกฺขลฺลํ กทฺทโม ปฺยถ;

ปุลินํ วาลุกา วณฺณุ, มรู’รุ สิกตา ภเว.

泥(jambālo)、泥浆(kalalaṃ)、淤泥(paṅko)、泥泞(cikkhallaṃ)、泥土(kaddamo)皆为泥的异名；沙洲(pulinaṃ)、沙(vālukā)、沙(vaṇṇu)、沙地(marū)、沙(sikatā)皆为沙的异名。

๖๖๔.

664.

อนฺตรีปญฺจ ทีโป วา, ชลมชฺฌคตํ ถลํ;

ตีรํ ตุ กูลํ โรธญฺจ, ปตีรญฺจ ตฏํ ติสุ.

岛屿(antarīpañca)亦名洲(dīpo)，是水中央的陆地(jalamajjhagataṃ thalaṃ)；岸(tīraṃ)、岸(kūlaṃ)、堤岸(rodhañca)、对岸(patīrañca)、岸(taṭaṃ)，此五词通用于三性。

๖๖๕.

665.

ปารํ ปรมฺหิ ตีรมฺหิ, โอรํ ตฺว’ปาร มุจฺจเต;

อุฬุมฺโป ตุ ปฺลโว กุลฺโล, ตโร จ ปจฺจรี’ตฺถิยํ.

彼岸(pāraṃ)即是远岸(paraṃ tīraṃ)，此岸(oraṃ)亦名近岸(apāraṃ)；木筏(uḷumpo)、浮舟(plavo)、木筏(kullo)、渡船(taro)；渡船(paccarī)为阴性。

๖๖๖.

666.

ตรณี ตริ นาวา จ, กูปโก ตุ จ กุมฺภกํ;

ปจฺฉาพนฺโธ โคฏวิโส, กณฺณธาโร ตุ นาวิโก.

船(taraṇī)、船(tari)、船(nāvā)皆为船的异名；桅杆(kūpako)亦名桅杆(kumbhakaṃ)；船尾绳(pacchābandho)亦名系船绳(goṭaviso)；舵手(kaṇṇadhāro)亦名水手(nāviko)。

๖๖๗.

667.

อริตฺตํ เกนิปาโต ถ,โปตวาโห นิยามโก;

สํยตฺติกา ตุ นาวาย, วาณิชฺชมาจรนฺติ เย.

桨(arittaṃ)亦名船桨(kenipāto)；船长(potavāho)亦名舵手(niyāmako)；海商(saṃyattikā)是指那些乘船经商的人。

๖๖๘.

668.

นาวาย’งฺคา’ [Pg.56] ลงฺกาโร จ, วฏากาโร ผิยาทโย;

โปโต ปวหนํ วุตฺตํ, โทณิ ตฺวิ’ตฺถี ตถา’มฺพณํ.

船的部件(nāvāyaṅgā)、装饰(alaṅkāro)、圆形物(vaṭākāro)、桨(phiyādayo)等；船(poto)亦称载具(pavahanaṃ)；独木舟(doṇi)与小舟(ambaṇaṃ)为阴性。

๖๖๙.

669.

คภีร นินฺน คมฺภีรา, โถ ตฺตานํ ตพฺพิปกฺขเก;

อคาธํ ตฺว’ตลมฺผสฺสํ, อนจฺโฉ กลุสา’วิลา.

深(gabhīra)、低(ninna)、深(gambhīrā)；浅(uttānaṃ)是其反义词；无底(agādhaṃ)亦名深不可测(atalamphassaṃ)；不清澈(anaccho)、浑浊(kalusā)、污浊(āvilā)。

๖๗๐.

670.

อจฺโฉ ปสนฺโน วิมโล, คภีรปฺปภุตี ติสุ;

ธีวโร มจฺฉิโก มจฺฉ, พนฺธ เกวฏฺฏ ชาลิกา.

清澈(accho)、澄净(pasanno)、无垢(vimalo)；深(gabhīra)等词通用于三性；渔夫(dhīvaro)、渔夫(macchiko)、捕鱼者(macchabandha)、渔夫(kevaṭṭa)、渔网者(jālikā)皆为渔夫的异名。

๖๗๑.

671.

มจฺโฉ มีโน ชลจโร, ปุถุโลโม’มฺพุโช ฌโส;

โรหิโต มคฺคุโร สิงฺคี, พลโช มุญฺช ปาวุสา.

鱼(maccho)、鱼(mīno)、水行者(jalacaro)、宽鳞者(puthulomo)、水生者(ambujo)、大鱼(jhaso)皆为鱼的异名；其中有：Rohita鱼(rohito)、鲶鱼(magguro)、Siṅgī鱼(siṅgī)、Balaja鱼(balajo)、Muñja鱼(muñja)、Pāvusa鱼(pāvusā)。

๖๗๒.

672.

สตฺตวงฺโก สวงฺโก จ, นฬมีโน จ คณฺฑโก;

สุสุกา สผรี มจฺฉ, ปฺปเภทา มกราทโย.

七弯鱼(sattavaṅko)、弯鱼(savaṅko)、芦苇鱼(naḷamīno)、Ganda鱼(gaṇḍako)、海豚(susukā)、闪光鱼(sapharī)、摩羯(makarādayo)等皆是鱼的种类。

๖๗๓.

673.

มหามจฺฉา ติมิ ติมิ, งฺคโล ติมิรปิงฺคโล;

อานนฺโท ติมินนฺโท จ, อชฺฌาโรโห มหาติมิ.

大鱼(mahāmacchā)有：提弥(timi)、提米伽罗(timiṅgalo)、提米罗频伽罗(timirapiṅgalo)、阿难陀(ānando)、提米难陀(timinando)、阿阇罗诃(ajjhāroho)、大提弥(mahātimi)。

๖๗๔.

674.

ปาสาณมจฺโฉ ปาฐีโน, วงฺโก ตุ พฬิโส ภเว;

สุสุมาโร ตุ กุมฺภีโล,นกฺโก กุมฺโม ตุ กจฺฉโป.

石鱼(pāsāṇamaccho)亦名Pāṭhīna鱼(pāṭhīno)；鱼钩(vaṅko)亦名鱼钩(baḷiso)；鳄鱼(susumāro)亦名鳄鱼(kumbhīlo)；鳄鱼(nakko)、龟(kummo)、鳖(kacchapo)。

๖๗๕.

675.

กกฺกฏโก กุฬีโร จ, ชลูกา ตุ จ รตฺตปา;

มณฺฑูโก ททฺทุโร เภโก;

คณฺฑุปฺปาโท มหีลตา.

螃蟹(kakkaṭako)亦名螃蟹(kuḷīro)；水蛭(jalūkā)亦名吸血者(rattapā)；青蛙(maṇḍūko)、青蛙(dadduro)、青蛙(bheko)；蚯蚓(gaṇḍuppādo)亦名地藤(mahīlatā)。

๖๗๖.

676.

อถ สิปฺปี จ สุตฺติ’ตฺถี, สงฺเข ตุ กมฺพุ’นิตฺถิยํ;

ขุทฺทสงฺขฺเย สงฺขนโข, ชลสุตฺติ จ สมฺพุโก.

其次，珍珠贝(sippī)与牡蛎(sutti)为阴性；海螺(saṅkhe)与螺壳(kambu)为中性；小海螺(khuddasaṅkhye)亦名螺钉(saṅkhanakho)；水贝(jalasutti)亦名蜗牛(sambuko)。

๖๗๗.

677.

ชลาสโย ชลาธาโร, คมฺภีโร รหโท ถ จ;

อุทปาโน ปานกูโป, ขาตํ โปกฺขรณี’ตฺถิยํ.

水库(jalāsayo)、水藏(jalādhāro)、深渊(gambhīro)、湖(rahado)皆为水库的异名；水井(udapāno)亦名饮水井(pānakūpo)；池塘(khātaṃ)；莲池(pokkharaṇī)为阴性。

๖๗๘.

678.

ตฬาโก จ สโร’นิตฺถี, วาปี จ สรสี’ตฺถิยํ;

ทโห’มฺพุชากโร จาถ, ปลฺลลํ ขุทฺทโก สโร.

池塘(taḷāka)、湖(sara)为非女性；大池(vāpī)、大湖(sarasī)为女性；深湖(daha)、莲池(ambujākara)；沼池(pallala)为小湖。

๖๗๙.

679.

อโนตตฺโต ตถา กณฺณ, มุณฺโฑ จ รถการโก;

ฉทฺทนฺโต จ กุณาโล จ, วุตฺตา มนฺทากินี’ตฺถิยํ.

阿耨达池(Anotatta)、盖耳湖(Kaṇṇamuṇḍa)、车匠湖(Rathakāraka)、六牙湖(Chaddanta)与俱那罗湖(Kuṇāla)；以及曼达基尼(Mandākinī)，此词为女性。

๖๘๐.

680.

ตถา สีหปฺปปาโตติ, เอเต สตฺต มหาสรา;

อาหาโว ตุ นิปานญฺจา, ขาตํ ตุ เทวขาตกํ.

以及狮子跃(Sīhappapāta)，此为七大湖。水槽(āhāva)、饮水处(nipāna)；人工池(khāta)、天然池(devakhātaka)。

๖๘๑.

681.

สวนฺตี [Pg.57] นินฺนคา สินฺธุ, สริตา อาปคา นที;

ภาคีรถี ตุ คงฺคา ถ, สมฺเภโท สินฺธุสงฺคโม.

流(savantī)、低行者(ninnagā)、河(sindhu)、川(saritā)、水(āpagā)、江(nadī)皆为河流；跋吉罗替(Bhāgīrathī)即恒河(Gaṅgā)；汇流处(sambheda)亦称河流交汇处(sindhusaṅgama)。

๖๘๒.

682.

คงฺคา’จิรวตี เจว, ยมุนา สรภู (สรพู ) มหี;

อิมา มหานที ปญฺจ, จนฺทภาคา สรสฺสตี.

恒河(Gaṅgā)、阿夷罗跋提河(Aciravatī)、亚穆纳河(Yamunā)、萨拉布河(Sarabhū)与摩希河(Mahī)，此为五大河；以及月分河(Candabhāgā)与萨拉洒蒂河(Sarassatī)。

๖๘๓.

683.

เนรญฺชรา จ กาเวรี, นมฺมทาที จ นินฺนคา;

วาริมคฺโค ปณาลี’ตฺถี, ปุเม จนฺทนิกา ตุ จ.

尼连禅河(Nerañjarā)、迦维利河(Kāverī)、讷尔默河(Nammadā)等皆为河流(ninnagā)；水道(vārimagga)、水渠(paṇālī)为女性；而小运河(candanikā)为男性。

๖๘๔.

684.

ชมฺพาลี โอลิคลฺโล จ, คามทฺวารมฺหิ กาสุยํ;

สโรรุหํ สตปตฺตํ, อรวินฺทญฺจ วาริชํ.

泥塘(jambālī)、污水池(oligalla)，以及村门口的沟渠(kāsu)；湖生(saroruha)、百瓣(satapatta)、阿罗频陀(aravinda)、水生(vārija)皆指莲花。

๖๘๕.

685.

อนิตฺถี ปทุมํ ปงฺเก, รุหํ นลิน โปกฺขรํ;

มุฬาลปุปฺผํ กมลํ, ภิสปุปฺผํ กุเสสยํ.

莲花(paduma)为非女性；泥生(paṅkeruha)、莲(nalina)、莲花(pokkhara)、根花(muḷālapuppha)、莲(kamala)、茎花(bhisapuppha)、水生(kusesaya)皆为莲花之异名。

๖๘๖.

686.

ปุณฺฑรีกํ สิตํ, รตฺตํ, โกกนทํ โกกาสโก;

กิญฺชกฺโข เกสโร นิตฺถี, ทณฺโฑ ตุ นาล มุจฺจเต.

白莲(puṇḍarīka)为白色(sita)莲花；红莲(kokanada)与(kokāsaka)为红色(ratta)莲花；花丝(kiñjakkha)、花蕊(kesara)为非女性；其茎(daṇḍa)则称为柄(nāḷa)。

๖๘๗.

687.

ภิสํ มุฬาโล นิตฺถี จ, พีชโกโส ตุ กณฺณิกา;

ปทุมาทิสมูเห ตุ, ภเว สณฺฑมนิตฺถิยํ.

莲藕(bhisa)、莲茎(muḷāla)为非女性；莲房(bījakosa)、莲蓬(kaṇṇikā)；莲花等之群集，则为莲丛(saṇḍa)，其为非女性。

๖๘๘.

688.

อุปฺปลํ กุวลยญฺจ, นีลํ ตฺวิ’นฺทีวรํ สิยา;

เสเตตุ กุมุทญฺจสฺส, กนฺโท สาลูก มุจฺจเต.

青莲(uppala)、睡莲(kuvalaya)；其蓝色者为青莲(indīvara)；其白色者为白莲(kumuda)；其根茎(kanda)称为块茎(sālūka)。

๖๘๙.

689.

โสคนฺธิกํ กลฺลหารํ, ทกสีตลิกํ ปฺยถ;

เสวาโล นีลิกา จาถ, ภิสินฺย’มฺพุชินี ภเว.

香睡莲(sogandhika)、白睡莲(kallahāra)，亦名水青苔(dakasītalika)；水藻(sevāla)、青苔(nīlikā)；莲池(bhisinī)亦名莲塘(ambujinī)。

๖๙๐. เสวาลา ติลพีชญฺจ, สงฺเข จ ปณกาทโยติ.

690. 水藻(sevāla)、芝麻(tilabīja)，以及贝壳(saṅkha)、浮萍(paṇaka)等。

อิติ ปาตาลวคฺโค.

地底品终。

ภูกณฺโฑ ทุติโย.

地篇第二。

๓. สามญฺญกณฺฑ

3. 总说篇

๑. วิเสสฺยาธีนวคฺค

1. 依所饰品

๖๙๑.

691.

วิเสสฺยาธีน สํกิณฺณา, เนกตฺเถหฺย’พฺยเยหิ จ;

สา’งฺโค’ปางฺเคหิ กถฺยนฺเต, กณฺเฑ วคฺคา อิห กฺกมา.

于此篇中，依序讲述依所饰品(visesyādhīna)、杂品(saṃkiṇṇa)、多义品(anekattha)与不变品(abyaya)，及其支分。

๖๙๒.

692.

คุณทพฺพกฺริยาสทฺทา, [Pg.58] สิยุํ สพฺเพ วิเสสนา;

วิเสสฺยาธีนภาเวน, วิเสสฺยสมลิงฺคิโน.

品质(guṇa)、实体(dabba)、行为(kriyā)之词，皆可为能饰词(visesana)；因其依于所饰词(visesya)，故其性与所饰词相同。

๖๙๓.

693.

โสภนํ รุจิรํ สาธุ, มนุญฺญํ จารุ สุนฺทรํ;

วคฺคุ มโนรมํ กนฺตํ, หารี มญฺชุ จ เปสลํ.

美好(sobhana)、悦意(rucira)、善(sādhu)、可爱(manuñña)、优美(cāru)、庄严(sundara)；和雅(vaggu)、娱心(manorama)、可爱(kanta)、迷人(hārī)、柔和(mañju)、雅致(pesala)。

๖๙๔.

694.

ภทฺทํ วามญฺจ กลฺยาณํ, มนาปํ ลทฺธกํ สุภํ;

อุตฺตโม ปวโร เชฏฺโฐ, ปมุขา’นุตฺตโร วโร.

贤善(bhadda)、美好(vāma)、吉祥(kalyāṇa)、适意(manāpa)、可爱(laddhaka)、净善(subha)；最上(uttama)、殊胜(pavara)、最长(jeṭṭha)、为首(pamukha)、无上(anuttara)、最妙(vara)。

๖๙๕.

695.

มุขฺโย ปธานํ ปาโมกฺโข, ปร มคฺคญฺญ มุตฺตรํ;

ปณีตํ ปรมํ เสยฺโย, คามณี เสฏฺฐ สตฺตมา.

主要(mukhya)、首要(padhāna)、卓越(pāmokkha)、至上(para)、知道者(maggañña)、更上(uttara)；殊胜(paṇīta)、最上(parama)、更佳(seyya)、领导者(gāmaṇī)、最胜(seṭṭha)、贤善者(sattama)。

๖๙๖.

696.

วิสิฏฺฐา’ริย นาเค’โก, สภคฺคา โมกฺข ปุงฺควา;

สีห กุญฺชร สทฺทูลา, ที ตุ สมาสคา ปุเม.

殊胜(visiṭṭha)、圣(ariya)、龙象(nāga)、一(eka)；众中之首(sabhagga)、首(mokkha)、牛王(puṅgava)；狮(sīha)、象(kuñjara)、虎(saddūla)等词，若用于复合词末，则该复合词为男性。

๖๙๗.

697.

จิตฺต’กฺขิ ปีติชนน, มพฺยาเสก มเสจนํ;

อิฏฺฐํ ตุ สุภคํ หชฺชํ, ทยิตํ วลฺลภํ ปิยํ.

悦心目(cittakkhi)、生喜(pītijanana)、无染(abyāseka)、完美(asecana)；可爱(iṭṭha)、幸运(subhaga)、悦意(hajja)、所爱(dayita)、珍爱(vallabha)、亲爱(piya)。

๖๙๘.

698.

ตุจฺฉญฺจ ริตฺตกํ สุญฺญํ, อถา’สารญฺจ เผคฺคุ จ;

เมชฺฌํ ปูตํ ปวิตฺโต ถ, อวิรทฺโธ อปณฺณโก.

空(tuccha)、空虚(rittaka)、空无(suñña)，以及无实质(asāra)、无核心(pheggu)；清净(mejjha)、纯净(pūta)、神圣(pavitra)，以及无误(aviraddha)、确定(apaṇṇaka)。

๖๙๙.

699.

อุกฺกฏฺโฐ จ ปกฏฺโฐ ถ, นิหีโน หีน ลามกา;

ปติกิฏฺฐํ นิกิฏฺฐญฺจ, อิตฺตรา’วชฺช กุจฺฉิตา.

卓越(ukkaṭṭha)、优越(pakaṭṭha)；以及卑劣(nihīna)、低贱(hīna)、鄙陋(lāmaka)；可鄙(patikiṭṭha)、下贱(nikiṭṭha)，以及短暂(ittara)、有过(avajja)、可憎(kucchita)。

๗๐๐.

700.

อธโม’มก คารยฺหา,มลีโน ตุ มลีมโส;

พฺรหา มหนฺตํ วิปุลํ, วิสาลํ ปุถุลํ ปุถุ.

最下(adhama)、卑劣(omaka)、可鄙(gārayha)；污秽(malīna)、垢染(malīmasa)；广大(brahā)、巨大(mahanta)、宽广(vipula)、辽阔(visāla)、宽阔(puthula)、广(puthu)。

๗๐๑.

701.

ครุ’รุ วิตฺถิณฺณ มโถ, ปีนํ ถูลญฺจ ปีวรํ;

ถุลฺลญฺจ วฐรญฺจา ถ, อาจิตํ นิจิตํ ภเว.

沉重(garu)、宽大(uru)、广阔(vitthiṇṇa)；以及肥胖(pīna)、粗大(thūla)、丰满(pīvara)；粗壮(thulla)、厚实(vaṭhara)；以及堆积(ācita)、积聚(nicita)。

๗๐๒.

702.

สพฺพํ สมตฺต มขิลํ, นิขิลํ สกลํ ตถา;

นิสฺเสสํ กสิณา’เสสํ, สมคฺคญฺจ อนูนกํ,

一切(sabba)、完全(samatta)、无缺(akhila)、全体(nikhila)、全部(sakala)；无余(nissesa)、遍(kasiṇa)、无余(asesa)、完整(samagga)、无缺(anūnaka)。

๗๐๓.

703.

ภูริ ปหุตํ ปจุรํ, ภิยฺโย สมฺพหุลํ พหุ;

เยภุยฺยํ พหุลํ จาถ, พาหิรํ ปริพาหิรํ.

众多(bhūri)、丰富(pahuta)、充裕(pacura)、更(bhiyyo)、甚多(sambahula)、多(bahu)；大多(yebhuyya)、丰富(bahula)；以及外部(bāhira)、外在(paribāhira)。

๗๐๔.

704.

ปโรสตาที เต, เยสํ, ปรํ มตฺตํ สตาทิโต;

ปริตฺตํ สุขุมํ ขุทฺทํ, โถก มปฺปํ กิสํ ตนุ.

百余等，其限度超过百；微小、细微、微不足道、少量、少许、瘦弱、纤细。

๗๐๕.

705.

จุลฺลํ มตฺเต’ตฺถิยํ เลส,ลวา’ณุหิ กโณ ปุเม;

สมีปํ นิกฏา’สนฺโน, ปกฏฺฐา’ภฺยาส สนฺติกํ.

微小，少量（阴性），些微；微滴，微尘，微粒（阳性）；邻近，靠近，接近，附近，近旁。

๗๐๖.

706.

อวิทูรญฺจ [Pg.59] สามนฺตํ, สนฺนิกฏฺฐ มุปนฺติกํ;

สกาสํ อนฺติกํ ญตฺตํ, ทูรํ ตุ วิปฺปกฏฺฐกํ.

不远、邻近、极近、靠近；在旁、附近、近处；远则为遥远。

๗๐๗.

707.

นิรนฺตรํ ฆนํ สนฺทํ, วิรฬํ เปลวํ ตนุ;

อถา ยตํ ทีฆ มโถ, นิตฺตลํ วฏฺฏ วฏฺฏุลํ.

连续、稠密、浓密；稀疏、柔软、纤细；又，伸展、长；又，浑圆、圆形、圆球形。

๗๐๘.

708.

อุจฺโจ ตุ อุนฺนโต ตุงฺโค, อุทคฺโค เจว อุจฺฉิโต;

นีโจ รสฺโส วามโน ถ, อชิมฺโห ปคุโณ อุชุ.

高、隆起、高耸、高昂、高举；低、短、矮小；又，不曲、端正、正直。

๗๐๙.

709.

อฬารํ เวลฺลิตํ วงฺกํ, กุฏิลํ ชิมฺห กุญฺจิตํ;

ธุโว จ สสฺสโต นิจฺโจ, สทาตน สนนฺตนา.

弯曲、卷曲、歪斜、弯曲、歪曲、蜷曲；又，固定、永恒、常住、永久、恒久。

๗๑๐.

710.

กูฏฏฺโฐ ตฺเว’กรูเปน, กาลพฺยาปี ปกาสิโต;

ลหุ สลฺลหุกํ จาถ, สงฺขฺยาตํ คณิตํ มิตํ.

住于顶峰者，以一相、遍及时间而显现；又，轻、甚轻；以及，已数、已算、已量。

๗๑๑.

711.

ติณฺหํ ตุ ติขิณํ ติพฺพํ, จณฺฑํ อุคฺคํ ขรํ ภเว;

ชงฺคมญฺจ จรญฺเจว, ตสํ เญยฺยํ จราจรํ.

锐利、尖锐、强烈、凶猛、猛烈、粗糙；移动、行走、动摇；应知有动与不动。

๗๑๒.

712.

กมฺปนํ จลนํ จาถ, อติริตฺโต ตถา’ธิโก;

ถาวโร ชงฺคมา อญฺโญ, โลลํ ตุ จญฺจลํ จลํ.

颤动、移动；以及，过剩、额外；不动者异于移动者；轻浮、摇摆、动摇。

๗๑๓.

713.

ตรลญฺจ ปุราโณ ตุ, ปุราตน สนนฺตนา;

จิรนฺตโน ถ ปจฺจคฺโฆ, นูตโน’ภินโว นโว.

摇动；又，古老、古旧、恒久、久远；又，崭新、新近、簇新、新。

๗๑๔.

714.

กุรูรํ กฐินํ ทฬฺหํ, นิฏฺฐุรํ กกฺขฬํ ภเว;

อนิตฺถฺย’นฺโต ปริยนฺโต, ปนฺโต จ ปจฺฉิม’นฺติมา.

残酷、坚硬、牢固、粗暴、粗糙；终点（中性）、界限、边缘；又，最后、最终。

๗๑๕.

715.

ชิฆญฺญํ จริมํ ปุพฺพํ, ตฺว’คฺคํ ปฐม มาทิ โส;

ปติรูโป นุจฺฉวิกํ, อถ โมฆํ นิรตฺถกํ.

最低劣、最后；又，最初、最上、第一、开端；相称、不相称；又，徒劳、无意义。

๗๑๖.

716.

พฺยตฺตํ ปุฏ ญฺจ มุทุ ตุ, สุกุมารญฺจ โกมลํ;

ปจฺจกฺขํ อินฺทฺริยคฺคยฺหํ, อปจฺจกฺขํ อตินฺทฺริยํ.

显明、清晰；又，柔软、柔嫩、娇嫩；现前、感官可取；不现前、超感官。

๗๑๗.

717.

อิตรา’ญฺญตโร เอโก, อญฺโญ พหุวิโธ ตุ จ;

นานารูโป จ วิวิโธ, อพาธํ ตุ นิรคฺคลํ.

另一、某一、一；其他；又，多种多样、形色各异、各色各样；又，无障碍、无阻碍。

๗๑๘.

718.

อเถ’กากี จ เอกจฺโจ, เอโก จ เอกโก สมา;

สาธารณญฺจ สามญฺญํ, สมฺพาโธ ตุ จ สํกฏํ.

又，独行、某一、一、单独；共同、一般；又，拥挤、狭窄。

๗๑๙.

719.

วามํ กเฬวรํ สพฺยํ;

อปสพฺยํ ตุ ทกฺขิณํ;

ปฏิกูลํ ตฺว’ปสพฺยํ, คหนํ กลิลํ สมา.

左、非右、左；右、南；厌恶、相反；稠密、密集。

๗๒๐.

720.

อุจฺจาวจํ [Pg.60] พหุเภทํ, สํกิณฺณา’ กิณฺณ สํกุลา;

กตหตฺโถ จ กุสโล, ปวีณา’ภิญฺญ สิกฺขิตา.

高低、多种多样；混杂、拥挤、混乱；熟练、善巧、精通、博学、受训。

๗๒๑.

721.

นิปุโณ จ ปฏุ เฉโก, จาตุโร ทกฺข เปสลา;

พาโล ทตฺตุ ชโล มูฬฺโห, มนฺโท วิญฺญู จ พาลิโส.

灵巧、敏锐、精巧、聪慧、熟练、温和；愚痴、愚笨、愚蠢、迷惑、迟钝、无智、愚昧。

๗๒๒.

722.

ปุญฺญวา สุกตี ธญฺโญ, มหุสฺสาโห มหาธิติ;

มหาตณฺโห มหิจฺโฉ ถ, หทยี หทยาลุ จ.

有福者、善行者、幸运者；大精进、大决心；大贪爱、大欲求；有心、慈悲。

๗๒๓.

723.

สุมโน หฏฺฐจิตฺโต ถ, ทุมฺมโน วิมโน ปฺยถ;

วทานิโย วทญฺญู จ, ทานโสณฺโฑ พหุปฺปโท.

心悦、心欢喜；又，心忧、心不悦；又，慷慨、大方、好施、多施。

๗๒๔.

724.

ขฺยาโต ปตีโต ปญฺญาโต,ภิญฺญาโต ปถิโต สุโต,วิสฺสุโต วิทิโต เจว, ปสิทฺโธ ปากโฏ ภเว.

闻名、知名、周知、博闻、著名、听闻、声名远播、知晓、显赫、显明。

๗๒๕.

725.

อิสฺสโร นายโก สามี, ปตี’สา’ธิปตี ปภู;

อยฺยา’ธิปา’ธิภู เนตา,อิพฺโภ ตฺว’ฑฺโฒ ตถา ธนี.

主宰、领导者、主人、主、君、统治者、尊主；尊者、统治者、征服者、引导者；富裕、富有、有财。

๗๒๖.

726.

ทานารโห ทกฺขิเณยฺโย, สินิทฺโธ ตุ จ วจฺฉโล;

ปริกฺขโก การณิโก,อาสตฺโต ตุ จ ตปฺปโร.

应受供养、应受布施；又，慈爱、亲爱；审查者、调查者；又，执着、专注。

๗๒๗.

727.

การุณิโก ทยาลุปิ, สูรโต อุสฺสุโก ตุ จ;

อิฏฺฐตฺเถ อุยฺยุโต จาถ, ทีฆสุตฺโต จิรกฺริโย.

悲悯、慈悲；又，勇敢、热心；为所欲求而精进者；又，拖延、迟缓。

๗๒๘.

728.

ปราธีโน ปรายตฺโต, อายตฺโต ตุ จ สนฺตโก;

ปริคฺคโห อธีโน จ, สจฺฉนฺโท ตุ จ เสรินิ.

依他、属他；依赖、己有；所有、从属；又，自主、自由。

๗๒๙.

729.

อนิสมฺมการี ชมฺโม, อติตณฺโห ตุ โลลุโป;

คิทฺโธ ตุ ลุทฺโธ โลโล ถ,กุณฺโฐ มนฺโท กฺริยาสุ หิ.

不审慎而行、卑劣；极贪爱、贪婪；贪着、贪婪、贪欲；又，迟钝、行动迟缓。

๗๓๐.

730.

กามยิตา ตุ กมิตา, กามโน กามิ กามุโก;

โสณฺโฑ มตฺโต วิเธยฺโย ตุ,อสฺสโว สุพฺพโจ สมา.

爱欲者、欲求者、欲求、有欲、好欲；耽溺、沉醉；又，顺从、听话、善语。

๗๓๑.

731.

ปคพฺโภ [Pg.61] ปฏิภายุตฺโต, ภีสีโล ภีรุ ภีรุโก;

อธีโร กาตโร จาถ,หึสาสีโล จ ฆาตุโก.

大胆、具辩才；性情胆怯、胆怯、怯懦；不坚定、懦弱；又，性好伤害、杀戮者。

๗๓๒.

732.

โกธโน โรสโน โกปี,จณฺโฑ ตฺวจฺจนฺตโกธโน;

สหโน ขมโน ขนฺตา, ติติกฺขวา จ ขนฺติมา.

易怒、好嗔、忿怒；凶猛、极度愤怒；能忍受、能容忍、忍耐者；有忍耐、有耐心。

๗๓๓.

733.

สทฺธายุตฺโต ตุ สทฺธาลุ, ธชวา ตุ ธชาลุ จ ;

นิทฺทาลุ นิทฺทาสีโล ถ, ภสฺสโร ภาสุโร ภเว.

具信、有信；有旗、有旗帜；又，嗜睡、习睡；光辉、灿烂。

๗๓๔.

734.

นคฺโค ทิคมฺพโร’วตฺโถ, ฆสฺมโร ตุ จ ภกฺขโก;

เอฬมูโค ตุ วตฺตุญฺจ, โสตุํ จา’กุสโล ภเว.

裸体者、空衣者、无衣者；贪食者、食者；喑哑者，以及不善言说、不善听闻者。

๗๓๕.

735.

มุขโร ทุมฺมุขา’พทฺธ, มุขา จาปฺปิยวาทินิ;

วาจาโล พหุคารยฺห, วเจ วตฺตา ตุ โส วโท.

饶舌者、恶口者、口不择言者、言语粗俗者；多言者、应受重呵者；善说者。

๗๓๖.

736.

นิโช สโก อตฺตนิโย,วิมฺหโย’จฺฉริย’พฺภุโต;

วิหตฺโถ พฺยากุโล จาถ,อาตตายี วธุทฺยโต.

自己的、自身的、自己的；惊奇、稀有、奇特；困惑、混乱；凶手、准备杀戮者。

๗๓๗.

737.

สีสจฺเฉชฺชมฺหิ วชฺโฌ ถ, นิกโต จ สโฐ’นุชุ;

สูจโก ปิสุโณ กณฺเณ,ชโป ธุตฺโต ตุ วญฺจโก.

当斩首者、当处决者；欺诈者、狡猾者、不正直者；告密者、诽谤者、进谗者；无赖、骗子。

๗๓๘.

738.

อนิสมฺม หิ โย กิจฺจํ, ปุริโส วธพนฺธนาทิ มาจรติ;

อวินิจฺฉิตการิตฺตา, โสขลุ จปโลติ วิญฺเญยฺโย.

若人未审思而行事，如杀戮、系缚等，因其未加审察而为，当知彼实为轻率者。

๗๓๙.

739.

ขุทฺโท กทริโย ถทฺธ, มจฺฉรี กปโณ ปฺยถ;

อกิญฺจโน ทลิทฺโท จ, ทีโน นิทฺธน ทุคฺคตา.

卑劣者、悭吝者、顽固者；吝啬者、悲惨者；一无所有者、贫穷者；悲惨者、无财者、穷困者。

๗๔๐.

740.

อสมฺภาวิตสมฺปตฺตํ, กากตาลิย มุจฺจเต;

อถ ยาจนโก อตฺถี, ยาจโก จ วนิพฺพโก.

意外的收获，被称为“乌鸦与棕榈果”般的巧合；此外，请求者、有求者、乞求者、行乞者。

๗๔๑.

741.

อณฺฑชา ปกฺขิสปฺปาที, นราที ตุ ชลาพุชา;

เสทชา กิมิฑํสาที, เทวาที ตฺโว’ ปปาติกา.

卵生者，如鸟、蛇等；胎生者，如人等；湿生者，如虫、蚊等；化生者，如诸天等。

๗๔๒.

742.

ชณฺณุตคฺโฆ [Pg.62] ชณฺณุมตฺโต, กปฺโป ตุ กิญฺจิทูนเก;

อนฺตคฺคตํ ภุ ปริยา, ปนฺน มนฺโตคโธ’คธา.

及膝深、及膝量；适当、稍欠；已入、已摄、已含；无底、甚深。

๗๔๓.

743.

ราธิโต สาธิโต จาถ, นิปฺปกฺกํ กุถิตํ ภเว;

อาปนฺโน ตฺวา’ปทปฺปตฺโต, วิวโส ตฺววโส ภเว.

已成办、已完成；过熟、腐烂；已陷入、已遭不幸；无自主、无力。

๗๔๔.

744.

นุณฺโณ นุตฺตา’ตฺต, ขิตฺตา เจ’, ริตา วิทฺธา ถ กมฺปิโต;

ธูโต อาธูต จลิตา, นิสิตํ ตุ จ เตชิตํ.

已推、已逐、已苦、已抛；已动、已刺、已震；已摇、已抖、已动；已磨利、已磨快。

๗๔๕.

745.

ปตฺตพฺพํ คมฺม มาปชฺชํ, ปกฺกํ ปริณตํ สมา;

เวฐิตํ ตุ วลยิตํ, รุทฺธํ สํวุต มาวุตํ.

应得、应行、应至；已熟、已圆熟；已缠绕、已环绕；已障碍、已关闭、已覆盖。

๗๔๖.

746.

ปริกฺขิตฺตญฺจ นิวุตํ, วิสฏํ วิตฺถตํ ตตํ;

ลิตฺโต ตุ ทิทฺโธ คูฬฺโห ตุ,คุตฺโต ปุฏฺโฐ ตุ โปสิโต.

已围绕、已遮蔽；已散布、已扩展、已伸展；已涂抹、已涂上；已隐藏；已守护、已滋养、已养育。

๗๔๗.

747.

ลชฺชิโต หีฬิโต จาถ, สนิตํ ธนิตํ ปฺยถ;

สนฺทานิโต สิโต พทฺโธ,กีลิโต สํยโต ภเว.

已羞愧、已轻蔑；已发声、已鸣响；已束缚、已系缚、已捆绑；已钉住、已克制。

๗๔๘.

748.

สิทฺเธ นิปฺผนฺน นิพฺพตฺตา, ทาริเต ภินฺน เภทิตา;

ฉนฺโน ตุ ฉาทิเต จาถ, วิทฺเธ ฉิทฺทิต เวธิตา.

已成就、已完成、已产生；已撕裂、已破碎、已分裂；已覆盖、已遮蔽；已刺穿、已穿孔、已贯穿。

๗๔๙.

749.

อาหโฏ อาภตา’นีตา,ทนฺโต ตุ ทมิโต สิยา;

สนฺโต ตุ สมิโต เจว,ปุณฺโณ ตุ ปูริโต ภเว.

已带来、已运来、已引来；已调伏、被调伏；已寂静、被寂静；已充满、被充满。

๗๕๐.

750.

อปจายิโต มหิโต, ปูชิตา’รหิโต’จฺจิโต;

มานิโต จา’ปจิโต จ, ตจฺฉิตํ ตุตนูกเต.

已尊敬、已崇敬、已供养、已尊重、已礼敬、已敬重、已敬奉；已削、已削薄。

๗๕๑.

751.

สนฺตตฺโต ธูปิโต โจป,จริโต ตุ อุปาสิโต;

ภฏฺฐํ ตุ คลิตํ ปนฺนํ, จุตญฺจ ธํสิตํ ภเว.

已灼热、已熏；已行、已奉行；已堕、已落、已坠；已逝、已毁。

๗๕๒.

752.

ปีโต ปมุทิโต หฏฺโฐ,มตฺโต ตุฏฺโฐ ถ กนฺติโต;

สญฺฉินฺโน ลูน ทาตา ถ,ปสตฺโถ วณฺณิโต ถุโต.

已喜悦、已欢喜、已欣喜；已陶醉、已满足、已切割；已切断、已割除、已刈除；已赞美、已称赞、已颂扬。

๗๕๓.

753.

ตินฺโต’ลฺล’ทฺท [Pg.63] กิลินฺโน’นฺนา, มคฺคิตํ ปริเยสิตํ;

อนฺเวสิตํ คเวสิตํ, ลทฺธํ ตุ ปตฺต มุจฺจเต.

湿润、潮湿、湿、沾湿、湿透；已寻求、已遍寻、已探求、已搜寻；已获得、已达到。

๗๕๔.

754.

รกฺขิตํ โคปิตํ คุตฺตํ, ตาตํ โคปายิตา’วิตา;

ปาลิตํ อถ โอสฺสฏฺฐํ, จตฺตํ หีนํ สมุชฺฌิตํ.

已保护、已看护、已守护、已保卫、已守护、已庇护、已护持；此外，已舍弃、已放弃、已离、已抛弃。

๗๕๕.

755.

ภาสิตํ ลปิตํ วุตฺตา, ภิหิตา’ขฺยาต ชปฺปิตา;

อุทีริตญฺจ กถิตํ, คทิตํ ภณิโต’ทิตา.

已说、已言、已语、已述、已告、已念；已发、已讲、已谈、已诵、已道。

๗๕๖.

756.

อวญฺญาตา’วคณิตา, ปริภูตา’วมานิตา;

ชิฆจฺฉิโต ตุ ขุทิโต,ฉาโต เจว พุภุกฺขิโต.

已轻视、已无视、已蔑视、已不敬；饥饿、饥、饿、想食。

๗๕๗.

757.

พุทฺธํ ญาตํ ปฏิปนฺนํ, วิทิตา’วคตํ มตํ;

คิลิโต ขาทิโต ภุตฺโต,ภกฺขิโต’ชฺโฌหฏา’สิตา.

已觉、已知、已证、已识、已解、已思；已吞、已嚼、已食、已啖、已咽、已尝。

อิติ วิเสสฺยาธีนวคฺโค.

特相依止品终。

๒. สํกิณฺณวคฺค

2. 杂糅品

๗๕๘.

758.

เญยฺยํ ลิงฺค มิห กฺวาปิ, ปจฺจยตฺถวเสน จ;

กฺริยา ตุ กิริยํ กมฺมํ,สนฺติ ตุ สมโถ สโม;

ทโม จ ทมโถ ทนฺติ, วตฺตํ ตุ สุทฺธกมฺมนิ;

อโถ อาสงฺควจนํ, ตีสุ วุตฺตํ ปรายณํ.

此中应知之性，亦依缘义；行、作、业；寂静、止、等；调伏、调御、调顺；行持即清净业；又，依恋之语，于三性中说为“所依”。

๗๕๙.

759.

เภโท วิทาโร ผุฏนํ, ตปฺปนํ ตุ จ ปีณนํ;

อกฺโกสน มภิสงฺโค,ภิกฺขา ตุ ยาจนา’ตฺถนา.

分裂、破裂、爆裂；满足、滋养；辱骂、痛骂；乞食、乞求、请求。

๗๖๐.

760.

นินฺนิมิตฺตํ ยทิจฺฉา ถา’, ปุจฺฉนา นนฺทนานิ จ;

สภาชน มโถ ญาโย,นโย ผาติ ตุ วุทฺธิยํ.

无相、随意；询问、欢喜；敬重；又，正理、轨则；增长、增益。

๗๖๑.

761.

กิลมโถ กิลมนํ, ปสโว ตุ ปสูติยํ;

อุกฺกํโส ตฺวติสโย ถ,ชโย จ ชยนํ ชิติ.

疲倦、疲劳；出生、生产；卓越、超胜；胜利、战胜、得胜。

๗๖๒.

762.

วโส [Pg.64] กนฺติ, พฺยโธ เวโธ,คโห คาโห วโร วุติ;

ปจา ปาโก หโว หุติ,เวโท เวทน มิตฺถิ วา.

自在、欲求；穿透、刺穿；执取、把握；殊胜、选择；烹煮、成熟；呼唤、供养；智、受。

๗๖๓.

763.

ชีรณํ ชานิ ตาณํ ตุ, รกฺขณํ ปมิติปฺปมา;

สิเลโส สนฺธิ จ ขโย,ตฺวปจโย รโว รโณ.

衰老、损耗；庇护、守护；度量、限度；粘着、连接；毁灭、损减；声响、争斗。

๗๖๔.

764.

นิคาโท นิคโท มาโท, มโท ปสิติ พนฺธนํ;

อากโร ตฺวิงฺคิตํ อิงฺโค,อถ’ตฺถาปคโม พฺยโย.

言说、言语；骄慢、昏醉；罗网、束缚；姿态、示意、动相；又，义利之失、耗尽。

๗๖๕.

765.

อนฺตราโย จ ปจฺจูโห,วิกาโร ตุ วิกตฺย’ปิ;

ปวิสิเลโส วิธุรํ, อุปเวสนมาสนํ.

障碍、阻碍；变异、变坏；分离、困苦；安坐、坐处。

๗๖๖.

766.

อชฺฌาสโย อธิปฺปาโย, อาสโย จาภิสนฺธิ จ;

ภาโว ธิมุตฺติ ฉนฺโท ถ,โทโส อาทีนโว ภเว.

意向、意图、意趣、目的；状态、胜解、意欲；又，过失、过患。

๗๖๗.

767.

อานิสํโส คุโณ จาถ,มชฺฌํ เวมชฺฌ มุจฺจเต;

มชฺฌนฺหิโก ตุ มชฺฌนฺโห, เวมตฺตํ ตุ จ นานตา.

利益、功德；中、中央；正午、中午；差异、多样性。

๗๖๘.

768.

วา ชาคโร ชาคริยํ, ปวาโห ตุ ปวตฺติ จ;

พฺยาโส ปปญฺโจ วิตฺถาโร,ยาโม ตุ สํยโม ยโม.

觉醒、警觉；流动、持续；扩展、戏论、广说；节制、调御、自制。

๗๖๙.

769.

สมฺพาหนํ มทฺทนญฺจ, ปสโร ตุ วิสปฺปนํ;

สนฺถโว ตุ ปริจโย,เมลโก สงฺค สงฺคมา.

按摩、揉搓；扩展、蔓延；亲密、熟悉；集会、结合、会合。

๗๗๐.

770.

สนฺนิธิ สนฺนิกฏฺฐมฺหิ, วินาโส ตุ อทสฺสนํ;

ลโว ภิลาโว ลวนํ,ปตฺถาโว’วสโร สมา.

邻近、靠近；毁灭、不见；切割、断裂、收割；机会、时机、时节。

๗๗๑.

771.

โอสานํ [Pg.65] ปริโยสานํ, อุกฺกํโส’ติสโย ภเว ;

สนฺนิเวโส จ สณฺฐานํ, อถา’พฺภนฺตร มนฺตรํ.

终结、究竟；卓越、超胜；安置、形相；又，内部、之间。

๗๗๒.

772.

ปาฏิหีรํ ปาฏิเหรํ, ปาฏิหาริย มุจฺจเต;

กิจฺจํ ตุ กรณียญฺจ, สงฺขาโร วาสนา ภเว.

神变、奇迹、神通；应作、当为；行、习气。

๗๗๓.

773.

ปวนํ ปว นิปฺปาวา, ตสโร สุตฺตเวฐนํ;

สงฺกโม ทุคฺคสญฺจาโร, ปกฺกโม ตุ อุปกฺกโม.

风；簸谷；纺锤、缠线；渡口、险路；努力、方便。

๗๗๔.

774.

ปาโฐ นิปาโฐ นิปโฐ, วิจโย มคฺคนา ปุเม;

อาลิงฺคนํ ปริสฺสงฺโค, สิเลโส อุปคูหนํ.

诵读、背诵、熟读；探究、寻求；拥抱、环抱、依附、紧抱。

๗๗๕.

775.

อาโลกนญฺจ นิชฺฌานํ, อิกฺขณํ ทสฺสนํ ปฺยถ;

ปจฺจาเทโส นิรสนํ, ปจฺจกฺขานํ นิรากติ.

观照、审视、谛视、见；又，拒绝、否定、舍弃、驳斥。

๗๗๖.

776.

วิปลฺลาโส’ญฺญถาภาโว, พฺยตฺตโย วิปรียโย;

วิปริยาโส’ติกฺกโม, ตฺว’ติปาโต อุปจฺจโย.

颠倒、变异、逆转、乖离；违越、杀害、过失。

อิติ สํกิณฺณวคฺโค.

杂糅品终。

๓. อเนกตฺถวคฺค

3. 多义品

๗๗๗.

777.

อเนกตฺเถ ปวกฺขามิ, คาถา’ทฺธปาทโต กมา;

เอตฺถ ลิงฺควิเสสตฺถ, เมกสฺส ปุนรุตฺตตา.

我将宣说多义词，循偈半句次第起；于此性别有殊义，一词重复亦可提。

๗๗๘.

778.

สมโย สมวาเย จ, สมูเห การเณ ขเณ;

ปฏิเวเธ สิยา กาเล, ปหาเน ลาภ ทิฏฺฐิสุ.

“Samaya”(时)于会合、集会、群聚、因缘、刹那中；亦可为证悟、时节、断舍、获得、见解。

๗๗๙.

779.

วณฺโณ สณฺฐาน รูเปสุ, ชาติ,จฺฉวีสุ การเณ;

ปมาเณ จ ปสํสายํ, อกฺขเร จ ยเส คุเณ.

“Vaṇṇa”(色)于色相、形体、种类、肤色、因缘中；亦可为度量、赞叹、字母、名誉、功德。

๗๘๐.

780.

อุทฺเทเส ปาติโมกฺขสฺส, ปณฺณตฺติย มุโปสโถ;

อุปวาเส จ อฏฺฐงฺเค, อุโปสถทิเน สิยา.

“Uposatha”(布萨)于波罗提木叉之宣说、制定中；亦可为斋戒、八支斋戒、布萨日。

๗๘๑.

781.

รถงฺเค ลกฺขเณ ธมฺโม, รจกฺเก’สฺวีริยาปเถ;

จกฺกํ สมฺปตฺติยํ จกฺก, รตเน มณฺฑเล พเล.

“Cakka”(轮)于车轮、相、法(轮)中；于王权、四威仪中；亦为圆满、宝轮、区域、力量。

๗๘๒.

782.

กุลาลภณฺเฑ อาณาย, มายุเธ ทาน ราสิสุ;

“Daṇḍa”(杖)于陶工之器、命令、武器、布施、堆积中。

๗๘๓.

783.

ทานสฺมึ [Pg.66] พฺรหฺมจริย, มปฺปมญฺญาสุ สาสเน;

เมถุนารติยํ เวยฺยา, วจฺเจ สทารตุฏฺฐิยํ;

ปญฺจสีลา’ริยมคฺโค, โปสถงฺค ธิตีสุ จ.

“Dhamma”(法)于布施、梵行、无量心、教法中；于厌离淫欲、服务、于己妻知足中；于五戒、圣道、布萨支、坚毅中。

๗๘๔.

784.

ธมฺโม สภาเว ปริยตฺติปญฺญา,ญาเยสุ สจฺจปฺปกตีสุ ปุญฺเญ;

เญยฺเย คุณา’จาร สมาธิสูปิ,นิสฺสตฺตตา’ปตฺติสุ การณาโท.

“Dhamma”(法)于自性、教理、智慧中；于正理、真实、本性、功德中；于所知、德行、禅定中；亦于非众生性、过失、因缘等中。

๗๘๕.

785.

อตฺโถ ปโยชเน สทฺทา, ภิเธยฺเย วุทฺธิยํ ธเน;

วตฺถุมฺหิ การเณ นาเส, หิเต ปจฺฉิมปพฺพเต.

“Attha”(义)于目的、言语之义、增长、财富中；于事、因缘、坏灭、利益、西山中。

๗๘๖.

786.

เยภุยฺยตา’พฺยามิสฺเสสุ, วิสํโยเค จ เกวลํ;

ทฬฺหตฺเถ’นติเรเก จา, นวเสสมฺหิ ตํ ติสุ.

“Kevala”(唯)于多数、不杂、分离、唯独中；于坚固义、不超越、无余中；彼词通用于三性。

๗๘๗.

787.

คุโณ ปฏล ราสีสุ, อานิสํเส จ พนฺธเน;

อปฺปธาเน จ สีลาโท, สุกฺกาทิมฺหิ ชิยาย จ.

“Guṇa”(德)于层、堆积、利益、束缚中；于次要、戒等、白等色、弦中。

๗๘๘.

788.

รุกฺขาโท วิชฺชมาเน จา, รหนฺเต ขนฺธปญฺจเก;

ภูโต สตฺต มหาภูตา, มนุสฺเสสุ น นาริยํ.

“Bhūta”(已生)于树等、存在、阿罗汉、五蕴中；亦指有情、大种、人，非用于女性。

๗๘๙.

789.

วาจฺจลิงฺโค อตีตสฺมึ, ชาเต ปตฺเต สเม มโต;

“Mata”(认为；死亡)用于过去、已生、已得、平等之义；其词性随所指之词而变。

๗๙๐.

790.

สุนฺทเร ทฬฺหิกมฺเม จา, ยาจเน สมฺปฏิจฺฉเน;

สชฺชเน สมฺปหํสายํ, สาธฺวา’ภิเธยฺยลิงฺคิกํ.

“Sādhu”(善)于美、坚固业中；于乞求、接受中；于善人、欢喜中；此词为形容词性。

๗๙๑.

791.

อนฺโต นิตฺถี สมีเป จา, วสาเน ปทปูรเณ;

เทหาวยเว โกฏฺฐาเส, นาส สีมาสุ ลามเก.

“Anta”(边)于内、邻近、终结、补足句中；于身体部分、区划、鼻端、界限、卑劣中；此词非女性。

๗๙๒.

792.

นิกาเย สนฺธิ สามญฺญ, ปฺปสูตีสุ กุเล ภเว;

วิเสเส สุมนายญฺจ, ชาติ สงฺขตลกฺขเณ.

“Jāti”(生)于部派、连结、共通、出生、家族、存在中；于差别、素馨花、种类、有为相中。

๗๙๓.

793.

ภวเภเท ปติฏฺฐายํ, นิฏฺฐา’ชฺฌาสยพุทฺธิสุ;

วาสฏฺฐาเน จ คมเน, วิสฏตฺเต คตีริตา.

“Gati”(趣)于存在之差别、安住、究竟、意乐、智慧中；于住所、行进、散布中，说为‘趣’。

๗๙๔.

794.

ผเล วิปสฺสนา ทิพฺพ, จกฺขุ สพฺพญฺญุตาสุ จ;

ปจฺจเวกฺขณญาณมฺหิ, มคฺเค จ ญาณทสฺสนํ.

“Ñāṇadassana”(智见)于果、观、天眼、一切智中；亦于省察智、道中。

๗๙๕.

795.

กมฺมารุทฺธน องฺคาร, กปลฺล ทีปิกาสุ จ;

สุวณฺณการมูสายํ, อุกฺกา เวเค จ วายุโน.

“Ukkā”(火炬)于铁匠炉、火盆、灯盏中；于金匠熔炉、火炬、风速中。

๗๙๖.

796.

เกโสหารณ, [Pg.67] ชีวิต, วุตฺติสุ วปเน จ วาปสมกรเณ;

กถเน ปมุตฺตภาว, ชฺเฌนาโท วุตฺต มปิ ตีสุ.

“Vutta”(说等)于剃发、生命、生计、播种、平等化中；于言说、解脱状态、禅那等中，此词亦通用于三性。

๗๙๗.

797.

คมเน วิสฺสุเต จา’ว, ธาริโต’ปจิเตสุ จ;

อนุโยเค กิลินฺเน จ, สุโต’ ภิเธยฺยลิงฺคิโก.

“Suta”(闻)于行进、闻名、受持、积聚中；于勤勉、湿润中；此词为形容词性。

๗๙๘.

798.

โสตวิญฺเญยฺย สตฺเถสุ, สุตํ ปุตฺเต สุโต สิยา;

于耳识所知、教法中，“sutaṃ”(所闻)为中性；于儿子中，“suto”(子)为阳性。

๗๙๙.

799.

กปฺโป กาเล ยุเค เลเส, ปญฺญตฺติ ปรมายุสุ;

สทิเส ตีสุ สมณ, โวหาร กปฺปพินฺทุสุ;

สมนฺตตฺเถ’นฺตรกปฺปา, ทิเก ตกฺเก วิธิมฺหิ จ.

“Kappa”(劫)于时间、时代、微小部分、规定、极长寿中；于(三性中)相似、沙门惯例、迦点中；于周遍义、中间劫等、思考、方法中。

๘๐๐.

800.

นิพฺพาน มคฺค วิรติ, สปเถ สจฺจภาสิเต;

ตจฺเฉ จา’ริยสจฺจมฺหิ, ทิฏฺฐิยํ สจฺจ มีริตํ.

“Sacca”(谛)于涅槃、道、禁戒、誓言、真实语中；于真实、圣谛、见解中被说。

๘๐๑.

801.

สญฺชาติเทเส เหตุมฺหิ, วาสฏฺฐานา’กเรสุ จ;

สโมสรณฏฺฐาเน จา, ยตนํ ปทปูรเณ.

“Āyatana”(处)于出生地、原因、住所、来源中；亦于会合处、补足句中。

๘๐๒.

802.

อนฺตรํ มชฺฌ วตฺถ’ญฺญ, ขโณ’กาโส’ธิ เหตุสุ;

พฺยวธาเน วินฏฺเฐ จ, เภเท ฉิทฺเท มนสฺย’ปิ.

“Antara”(间)于中间、衣物、其他、刹那、空间、优越、原因中；于障碍、毁灭、分裂、孔隙、以及心中。

๘๐๓.

803.

อาโรคฺเย กุสลํ อิฏฺฐ, วิปาเก กุสโล ตถา;

อนวชฺชมฺหิ เฉเก จ, กถิโต วาจฺจลิงฺคิโก.

“Kusala”(善)：于健康、善果报中为善(kusala)；于无过失、熟练中被说，其词性随所指之词而变。

๘๐๔.

804.

ทฺรวา’จาเรสุ วีริเย, มธุราทีสุ ปารเท;

สิงฺคาราโท ธาตุเภเท, กิจฺเจ สมฺปตฺติยํ รโส.

“Rasa”(味)于液体、行为、精进、甜味等、水银中；于情爱等、元素种类、职责、成就中。

๘๐๕.

805.

โพธิ สพฺพญฺญุตญฺญาเณ, ริยมคฺเค จ นาริยํ;

ปญฺญตฺติยํ ปุเม’ สฺสตฺถ, รุกฺขมฺหิ ปุริสิตฺถิยํ.

“Bodhi”(菩提)：当指一切智、圣道时，为女性；当指施设时，为阳性；当指菩提树时，可为阳性。

๘๐๖.

806.

เสวิโต เยน โย นิจฺจํ, ตตฺถาปิ วิสโย สิยา;

รูปาทิเก ชนปเท, ตถา เทเส จ โคจเร.

“visaya”(境、领域)可指某人恒常亲近之处；亦指色等所缘、国家、地域及行境。

๘๐๗.

807.

ภาโว ปทตฺเถ สตฺตาย, มธิปฺปาย กฺริยาสุ จ;

สภาวสฺมิญฺจ ลีลายํ, ปุริสิ’ตฺถินฺทฺริเยสุ จ.

“bhāva”(有、状态)可指词义、存在、意图、行为；亦指自性、游戏、男女根。

๘๐๘.

808.

โส พนฺธเว’ตฺตนิ จ สํ, โส ธนสฺมิ มนิตฺถิยํ;

สา ปุเม สุนเข วุตฺโต, ตฺตนิเย โส ติลิงฺคิโก.

“so”(他)可指亲属、自身；“saṃ”与“so”可指财富，为中性词；“sā”(她)可指男性、狗；“so”指“自己的”时，为三性词。

๘๐๙.

809.

สุวณฺณํ กนเก วุตฺตํ, สุวณฺโณ ครุเฬ ตถา;

ปญฺจธรณมตฺเต จ, ฉวิ สมฺปตฺติยมฺปิ จ.

“suvaṇṇaṃ”(金)可指黄金；“suvaṇṇo”(金)亦可指金翅鸟(garuḷa)；亦指五陀罗那的重量，以及优美的肤色。

๘๑๐.

810.

วโร [Pg.68] เทวาทิกา อิฏฺเฐ, ชามาตริ ปติมฺหิ จ,อุตฺตเม วาจฺจลิงฺโค โส, วรํ มนฺทปฺปิเย พฺยยํ.

“vara”(胜、愿)可指天神等所喜者、女婿、丈夫、最上者，其词性随所指而变；“varaṃ”为不变词，意为“宁可”。

๘๑๑.

811.

มกุเล ธนราสิมฺหิ, สิยา โกส มนิตฺถิยํ;

เนตฺตึสาทิ ปิธาเน จ, ธนุปญฺจสเตปิ จ.

“kosa”(藏、鞘)在指花蕾、财堆时，为中性词；亦指剑鞘等，以及五百弓（的长度）。

๘๑๒.

812.

ปิตามเห ชิเน เสฏฺเฐ, พฺราหฺมเณ จ ปิตูสฺวปิ;

พฺรหฺมา วุตฺโต ตถา พฺรหฺมํ, เวเท ตปสิ วุจฺจเต.

“brahmā”(梵天)可指祖父、胜者、最胜者、婆罗门、父亲；“brahmaṃ”(梵)亦可指吠陀、苦行。

๘๑๓.

813.

หตฺถีนํ มชฺฌพนฺเธ จ, ปโกฏฺเฐ กจฺฉพนฺธเน;

เมขลายํ มตา กจฺฉา, กจฺโฉ วุตฺโต ลตาย จ.

“kaccha”可指象的腹带、前臂、腰带；“kacchā”意为腰带；“kaccho”亦指藤蔓。

๘๑๔.

814.

ตเถว พาหุมูลมฺหิ, อนูปมฺหิ ติเณปิ จ;

同样地，（“kaccho”）亦指腋窝、沼泽、草。

๘๑๕.

815.

ปมาณํ เหตุ สตฺเถสุ, มาเน จ สจฺจวาทินิ;

ปมาตริ จ นิจฺจมฺหิ, มริยาทาย มุจฺจเต.

“pamāṇa”(量、限)可指原因、学说、量度、说真话者、量度者、常恒；亦可指界限。

๘๑๖.

816.

สตฺตํ ทพฺพ’ตฺตภาเวสุ, ปาเณสุ จ พเล, สิยา ;

สตฺตายญฺจ, ชเนสตฺโต, อาสตฺเต โส ติลิงฺคิโก.

“sattaṃ”(有情)可指物质、个体、生命、力量；“satto”(有情)可指存在、人；“satta”意为“执著者”时，为三性词。

๘๑๗.

817.

เสมฺหาโท รสรตฺตาโท, มหาภูเต ปภาทิเก;

ธาตุ ทฺวีสฺว’ฏฺฐิจกฺขา’ทิ, ภฺวา’ทีสุ เคริกาทิสุ.

“dhātu”(界、元素)可指痰等、味、血等、大种、光等；亦指二界、骨、眼等、“bhū”等动词词根、赭石等。

๘๑๘.

818.

อมจฺจาโท สภาเว จ, โยนิยํ ปกตี’ริตา;

สตฺวาทิสามฺยา’วตฺถายํ, ปจฺจยา ปฐเมปิ จ.

“pakati”(本性)可指宰官等、自性、起源；亦指萨埵等三德的平衡状态、原因、最初。

๘๑๙.

819.

ปทํ ฐาเน ปริตฺตาเณ, นิพฺพานมฺหิ จ การเณ;

สทฺเท วตฺถุมฺหิ โกฏฺฐาเส, ปาเท ตลฺลญฺฉเน มตํ.

“pada”(足、语)可指处所、庇护、涅槃、原因；亦指词语、事物、部分、足、足迹。

๘๒๐.

820.

โลหมุคฺคร เมเฆสุ, ฆโน, ตาลาทิเก ฆนํ,;

นิรนฺตเร จ กฐิเน, วาจฺจลิงฺคิก มุจฺจเต.

“ghano”(密、坚)可指铁锤、云；“ghanaṃ”(密、坚)可指铙钹等乐器；当意为“无间”、“坚硬”时，其词性随所指而变。

๘๒๑.

821.

ขุทฺทา จ มกฺขิกาเภเท, มธุมฺหิ ขุทฺท, มปฺปเก;

อธเม กปเณ จาปิ, พหุมฺหิ จตูสุ ตฺติสุ.

“khuddā”(小)可指一种蜂蝇；“khudda”(小)可指蜂蜜、少量、下劣、贫穷；此词为形容词，通用于三性，亦可用于复数。

๘๒๒.

822.

ตกฺเก มรณลิงฺเค จ, อริฏฺฐํ อสุเภ สุเภ,;

อริฏฺโฐ อาสเว กาเก, นิมฺเพ จ เผนิลทฺทุเม.

“ariṭṭhaṃ”(不祥)可指推理、死亡征兆、不祥、吉祥；“ariṭṭho”(不祥)亦指酒、乌鸦、印度楝树、无患子树。

๘๒๓.

823.

มานภณฺเฑ ปลสเต, สทิสตฺเต ตุลา ตถา;

เคหานํ ทารุพนฺธตฺถ, ปีฐิกายญฺจ ทิสฺสติ.

“tulā”(秤、相似)可指量器、一百帕拉的重量、相似性；亦可见于房屋的木质结构，或指坐具。

๘๒๔.

824.

มิตฺตกาเร [Pg.69] ลญฺชทาเน, พเล ราสิ วิปตฺติสุ ;

ยุทฺเธ เจว ปฏิญฺญายํ, สงฺคโร สมฺปกาสิโต.

“saṅgara”(约定、战斗)一词，意指结交朋友、行贿、力量、堆积、不幸、战斗及承诺。

๘๒๕.

825.

ขนฺเธ ภเว นิมิตฺตมฺหิ, รูปํ วณฺเณ จ ปจฺจเย;

สภาว สทฺท สณฺฐาน, รูปชฺฌาน วปูสุ จ.

“rūpa”(色)可指蕴、有、相、颜色、缘；亦指自性、声音、形状、色禅、身体。

๘๒๖.

826.

วตฺถุ กิเลส กาเมสุ, อิจฺฉายํ มทเน รเต;

กาโม, กามํ นิกาเม, จา, นุญฺญายํ กาม มพฺยยํ.

“kāmo”(欲)可指事物欲、烦恼欲、欲求、爱欲、喜乐；不变词“kāmaṃ”意为“随意地”及“允许”。

๘๒๗.

827.

โปกฺขรํ ปทุเม เทเห, วชฺชภณฺฑมุเขปิ จ;

สุนฺทรตฺเต จ สลิเล, มาตงฺคกรโกฏิยํ.

“pokkharaṃ”(莲花)可指莲花、身体、鼓面；亦指美丽、水、象鼻尖。

๘๒๘.

828.

ราสินิจฺจล มายาสุ, ทมฺภา’สจฺเจสฺว’โยฆเน;

คิริสิงฺคมฺหิ สีรงฺเค, ยนฺเต กูฏ มนิตฺถิยํ.

“kūṭa”(顶、欺骗)可指堆积、不动、幻术、虚伪、不实、铁锤；当指山顶、犁头、器械时，为中性词。

๘๒๙.

829.

วุทฺธิยํ ชนเน กาม, ธาตฺวาทีมฺหิ จ ปตฺติยํ;

สตฺตายญฺเจว สํสาเร, ภโว สสฺสตทิฏฺฐิยํ.

“bhava”(有、存在)可指增长、出生、欲界等、获得；亦指存在、轮回、常见。

๘๓๐.

830.

ปฏิวากฺโย’ตฺตราสงฺเค, สุ’ตฺตรํ อุตฺตโร ติสุ;

เสฏฺเฐ ทิสาทิเภเท จ, ปรสฺมิ มุปรี’ริโต.

“uttara”(上、答)可指答复、上衣；此词为形容词，通用于三性；亦可指最胜、方向等差别、他方、上方。

๘๓๑.

831.

เนกฺขมฺมํ ปฐมชฺฌาเน, ปพฺพชฺชายํ วิมุตฺติยํ;

วิปสฺสนาย นิสฺเสส, กุสลมฺหิ จ ทิสฺสติ.

“nekkhammaṃ”(离欲)可见于初禅、出家、解脱；亦可见于观(vipassanā)及一切善法。

๘๓๒.

832.

สงฺขาโร สงฺขเต ปุญฺญา, ภิสงฺขาราทิเกปิ จ;

ปโยเค กายสงฺขารา, ทฺย’ภิสงฺขรเณสุ จ.

“saṅkhāro”(行)可指有为法、福行等；亦指努力、身行等及造作。

๘๓๓.

833.

อารมฺมเณ จ สํสฏฺเฐ, โวกิณฺเณ นิสฺสเย ตถา;

ตพฺภาเว จาปฺยภิเธยฺย, ลิงฺโค สหคโต ภเว.

“sahagata”(相应)一词，用于所缘、混合、杂糅、依止、具有彼性等义；其词性随所指而变。

๘๓๔.

834.

ตีสุ ฉนฺนํ ปติรูเป, ฉาทิเต จ นิคูหิเต;

นิวาสน ปารุปเน, รโห ปญฺญตฺติยํ ปุเม.

“channa”(隐覆)通用于三性，意指适宜、遮盖、隐藏；“raho”(静处)可指内衣、外衣，在作为概念指称时为阳性。

๘๓๕.

835.

พุทฺธสมนฺตจกฺขูสุ, จกฺขุ ปญฺญาย มีริตํ;

ธมฺมจกฺขุมฺหิ จ มํส, ทิพฺพจกฺขุทฺวเยสุ จ.

“cakkhu”(眼)可指佛眼、遍眼，亦可指智慧；亦指法眼、肉眼及二种天眼。

๘๓๖.

836.

วาจฺจลิงฺโค อภิกฺกนฺโต, สุนฺทรมฺหิ อภิกฺกเม;

อภิรูเป ขเย วุตฺโต, ตเถว’พฺภนุโมทเน.

言说之词(vāccaliṅga)是殊胜(abhikkanta)；用于美妙的前行(abhikkama)；亦说于美丽的(abhirūpa)与灭尽(khaya)；随喜(abbhanumodana)亦如是。

๘๓๗.

837.

การเณ เทสนายญฺจ, วาเร เววจเนปิ จ;

ปาการสฺมึ อวสเร, ปริยาโย กถียติ.

次第(pariyāya)一词，用于因(kāraṇa)、教说(desanā)、轮次(vāra)、同义词(vevacana)、城墙(pākāra)与时机(avasara)。

๘๓๘.

838.

วิญฺญาเณ [Pg.70] จิตฺตกมฺเม จ, วิจิตฺเต จิตฺต มุจฺจเต;

ปญฺญตฺติ จิตฺตมาเสสุ, จิตฺโต, ตารนฺตเร ถิยํ.

于识(viññāṇa)、绘画(cittakamma)与杂色(vicitta)中，说为心(citta)；心(citto)用于概念(paññatti)与心月(cittamāsa)；在星宿间(tārantare)，则为女性(thiyaṃ)。

๘๓๙.

839.

สามํ เวทนฺตเร สานฺตฺเว, ตํ ปีเต สามเล ติสุ;

สยมตฺเถ พฺยยํ สามํ, สามา จ สาริวายปิ.

娑摩(sāmaṃ)用于娑摩吠陀(vedantara)与安抚(sāntva)；彼(sāma)用于黄色(pīta)与黑色(sāmala)，通三性；于“自己”义(sayamattha)中，娑摩(sāmaṃ)为不变词；娑摩(sāmā)亦用于药草(sārivā)。

๘๔๐.

840.

ปุเม อาจริยาทิมฺหิ, ครุ มาตาปิตูสฺวปิ;

ครุ ตีสุ มหนฺเต จ, ทุชฺชรา’ลหุเกสุ จ.

于男性中，师(garu)指师长(ācariya)等，亦指父母(mātāpitū)；师/重(garu)通三性，指大(mahanta)、难消化(dujjara)与不轻(alahuka)。

๘๔๑.

841.

อจฺจิเต วิชฺชมาเน จ, ปสตฺเถ สจฺจ สาธุสุ;

ขินฺเน จ สมิเต เจว, สนฺโตภิเธยฺยลิงฺคิโกติ.

善/寂静(santa)一词，用于被尊敬(accita)、存在(vijjamāna)、被赞叹(pasattha)、真实(sacca)、善人(sādhu)、疲惫(khinna)与寂静(samita)。

อิติ คาถาอเนกตฺถวคฺโค.

如是，偈颂多义品。

๘๔๒.

842.

เทโว วิสุทฺธิเทวา’โท, เมฆ มจฺจุ นเภสุ จ;

อโถปิ ตรุเณ สตฺเต, โจเรปิ มาณโว ภเว.

天(deva)用于清净天(visuddhideva)等、云(megha)、死(maccu)与天空(nabha)；少年(māṇava)则用于年轻众生(taruṇa satta)与盗贼(cora)。

๘๔๓.

843.

อาทิ โกฏฺฐาส โกฏีสุ, ปุรโต’คฺคํวเร ตีสุ;

ปจฺจนีโก’ตฺตเมสฺว’ญฺเญ, ปจฺฉาภาเค ปโร ติสุ.

初(ādi)用于部分(koṭṭhāsa)与端点(koṭi)；顶(agga)用于前方(purato)与殊胜(vara)，通三性；他(para)用于敌对(paccanīka)、最上(uttama)、他者(añña)与后分(pacchābhāga)，通三性。

๘๔๔.

844.

โยนิ กาม สิริ’สฺสเร, ธมฺมุ’ยฺยาม ยเส ภคํ;

อุฬาโร ตีสุ วิปุเล, เสฏฺเฐ จ มธุเร สิยา.

福(bhagaṃ)用于根源(yoni)、欲(kāma)、吉祥(siri)、自在(issara)、法(dhamma)、精进(uyyāma)与名誉(yasa)。广大(uḷāra)通三性，用于广大(vipula)、最上(seṭṭha)与甘甜(madhura)。

๘๔๕.

845.

สมฺปนฺโน ตีสุ สมฺปุณฺเณ, มธุเร จ สมงฺคินิ;

สงฺขา ตุ ญาเณ โกฏฺฐาส, ปญฺญตฺติ คณเนสุ จ.

具足(sampanna)通三性，指圆满(sampuṇṇa)、甘甜(madhura)与具足(samaṅgin)；数/慧(saṅkhā)指智(ñāṇa)、部分(koṭṭhāsa)、概念(paññatti)与计算(gaṇana)。

๘๔๖.

846.

ฐานํ อิสฺสริโย’กาส, เหตูสุ ฐิติยมฺปิ จ;

อโถ มาเน ปกาเรจ, โกฏฺฐาเสจ วิโธ ทฺวิสุ.

处(ṭhāna)用于主权(issariya)、空间(okāsa)、因(hetu)与住立(ṭhiti)；种类(vidho)用于量(māna)、方式(pakāra)与部分(koṭṭhāsa)，通二性。

๘๔๗.

847.

ปญฺโญ’ปวาส ขนฺตีสุ, ทโม อินฺทฺริยสํวเร;

ญาเณ จ โสมนสฺเสจ, เวโท ฉนฺทสิ โจ’จฺจเต.

智者(pañño)用于斋戒(upavāsa)与忍辱(khanti)；调伏(dama)用于根律仪(indriyasaṃvara)；吠陀(vedo)用于智(ñāṇa)、喜悦(somanassa)与韵律(chandas)。

๘๔๘.

848.

ขนฺธโกฏฺฐาส, ปสฺสาว, มคฺค, เหตูสุ โยนิ สา ;

กาเล ตุ กูเล สีมายํ, เวลา ราสิมฺหิ ภาสิตา.

根源(yoni)用于蕴(khandha)、部分(koṭṭhāsa)、小便(passāva)、道(magga)与因(hetu)。时/岸(velā)用于时(kāla)、岸(kūla)、界限(sīmā)与堆(rāsi)。

๘๔๙.

849.

โวหาโร สทฺท ปณฺณตฺติ, วณิชฺชา เจตนาสุ จ;

นาโค ตุ’รค หตฺถีสุ, นาครุกฺเข ตถุ’ตฺตเม.

言说(vohāra)用于声(sadda)、概念(paññatti)、贸易(vaṇijjā)与思(cetanā)。龙/象(nāga)用于蛇(uraga)、象(hatthī)、那伽树(nāgarukkha)与最上者(uttama)。

๘๕๐.

850.

เสฏฺฐา’สหาย สงฺขฺยา’ญฺญ,ตุลฺเยสฺเว’โกติลิงฺคิโก;

ราเค ตุ มานโส จิตฺตา, รหตฺเตสุ จ มานสํ.

一(eka)用于最上(seṭṭha)、无伴(asahāya)、数(saṅkhyā)、他者(añña)与相等(tulya)，通三性；意(mānaso)用于贪(rāga)与心(citta)；意(mānasaṃ)亦用于阿罗汉果(arahatta)。

๘๕๑.

851.

มูลํ [Pg.71] เภ สนฺติเก มูล, มูเล เหตุมฺหิ ปาภเต;

รูปาทฺยํ’ส ปกณฺเฑสุ, ขนฺโธ ราสิ คุเณสุ จ.

根(mūla)用于恐惧(bhaya)、近(santika)、根(mūla)、因(hetu)与礼物(pābhata)。蕴/聚(khandha)用于色等部分(rūpādyaṃsa)、树干(pakaṇḍa)、堆(rāsi)与德(guṇa)。

๘๕๒.

852.

อารมฺโภ วีริเย กมฺเม, อาทิกมฺเม วิโกปเน;

อโถ หทยวตฺถุมฺหิ, จิตฺเต จ หทยํ อุเร.

开始(ārambha)用于精进(vīriya)、业(kamma)、初业(ādikamma)与扰乱(vikopana)。心(hadayaṃ)用于心所依(hadayavatthu)、心(citta)与胸(ura)。

๘๕๓.

853.

ปจฺฉาตาปา’นุพนฺเธสุ, ราคาโท’นุสโย ภเว;

มาตงฺคมุทฺธปิณฺเฑ ตุ, ฆเฏ กุมฺโภ ทสมฺพเณ.

随眠(anusaya)用于追悔(pacchātāpa)、相续(anubandha)与贪等(rāgādo)。瓶(kumbha)用于象额肉团(mātaṅgamuddhapiṇḍa)、罐(ghaṭa)与十安巴那(dasambaṇa)。

๘๕๔.

854.

ปริวาโร ปริชเน, ขคฺคโกเส ปริจฺฉเท;

อาลมฺพโร ตุ สารมฺเภ, เภริเภเท จ ทิสฺสติ.

侍从(parivāra)用于眷属(parijana)、剑鞘(khaggakosa)与资具(paricchada)。鼓(ālambara)用于争论(sārambha)与一种鼓(bheribheda)。

๘๕๕.

855.

ขโณ กาลวิเสเส จ, นิพฺยาปารฏฺฐิติมฺหิ จ;

กุเล ตฺว’ภิชโน วุตฺโต, อุปฺปตฺติภูมิยมฺปิ จ.

刹那(khaṇa)用于特殊之时(kālavisesa)与闲暇(nibbāpāraṭṭhiti)。出身(abhijano)用于家族(kula)与出生地(uppattibhūmi)。

๘๕๖.

856.

อาหาโร กพฬีการา, หาราทีสุ จ การเณ;

วิสฺสาเส ยาจนายญฺจ, เปเม จ ปณโย มโต.

食(āhāra)用于抟食(kabaḷīkāra)、花鬘等(hārādi)与因(kāraṇa)。爱/求(paṇaya)用于信任(vissāsa)、乞求(yācanā)与爱(pema)。

๘๕๗.

857.

ณาโท สทฺธา, จีวราทิ, เหตฺวา’ธาเรสุ ปจฺจโย;

กีฬา ทิพฺพวิหาราโท, วิหาโร สุคตาลเย.

缘(paccayo)用于声(ṇāda)、信(saddhā)、衣等(cīvarādi)、因(hetu)与依处(ādhāra)。住(vihāro)用于游戏(kīḷā)、天住等(dibbavihārādi)与善逝处(sugatālaya)。

๘๕๘.

858.

สมตฺถเน มโต จิตฺเต, กคฺคตายํ สมาธิ จ;

โยโค สงฺคติ กามาโท,ฌาโน’ปาเยสุ ยุตฺติยํ.

三摩地(samādhi)用于安住(samāṭṭhāna)、心(citta)与一境性(ekaggatā)。瑜伽(yogo)用于结合(saṅgati)与欲等(kāmādo)。禅(jhāna)用于方便(upāya)与相应(yutti)。

๘๕๙.

859.

โภโค สปฺปผณ’งฺเคสุ, โกฏิลฺเล ภุญฺชเน ธเน;

ภูมิภาเค กิเลเส จ, มเล จา’งฺคณ มุจฺจเต.

受用/蛇身(bhoga)用于蛇头(sappaphaṇa)、身体(aṅga)、弯曲(koṭilla)、受用(bhuñjana)与财富(dhana)。庭院/垢(aṅgaṇa)用于地块(bhūmibhāga)、烦恼(kilesa)与垢(mala)。

๘๖๐.

860.

ธนาทิทปฺเป ปญฺญาย, อภิมาโน มโต ถ จ;

อปเทโส นิมิตฺเต จ, ฉเล จ กถเน มโต.

我慢(abhimāna)用于财富等之傲慢(dhanādidappa)与智慧(paññā)。托辞(apadesa)用于征兆(nimitta)、欺骗(chala)与言说(kathana)。

๘๖๑.

861.

จิตฺเต กาเย สภาเว จ, โส อตฺตา ปรม’ตฺตนิ;

อถ คุมฺโพ จ ถมฺพสฺมึ, สมูเห พลสชฺชเน.

我(attā)用于心(citta)、身(kāya)、自性(sabhāva)与至上我(paramatta)。丛(gumba)用于簇(thamba)、群(samūha)与军队(balasajjana)。

๘๖๒.

862.

อนฺโตฆเร กุสูเล จ, โกฏฺโฐ นฺโตกุจฺฉิยํ ปฺยถ;

โสปานงฺคมฺหิ อุณฺหีโส, มกุเฏ สีสเวฐเน.

仓/内(koṭṭha)用于内室(antoghara)、粮仓(kusūla)与腹内(antokucchi)。顶髻(uṇhīsa)用于阶梯构件(sopānaṅga)、王冠(makuṭa)与头巾(sīsaveṭhana)。

๘๖๓.

863.

นิยฺยาเส เสขเร ทฺวาเร, นิยฺยูโห นาคทนฺตเก;

อโถ สิขณฺเฑ ตูณีเร, กลาโป นิกเร มโต.

突出物(niyyūha)用于树脂(niyyāsa)、顶饰(sekhara)、门(dvāra)与象牙栓(nāgadantaka)。束(kalāpa)用于发髻(sikhaṇḍa)、箭筒(tūṇīra)与群(nikara)。

๘๖๔.

864.

จูฬา สํยตเกเสสุ, มกุเฏ โมฬิ จ ทฺวิสุ;

สงฺโข ตฺว’นิตฺถิยํ กมฺพุ, นลาฏ’ฏฺฐีสุ โคปฺผเก.

顶髻(cūḷā)与发髻(moḷi)用于束发(saṃyatakesa)与王冠(makuṭa)，其中发髻(moḷi)通二性。螺(saṅkha)于非女性中，用于海螺(kambu)、额骨(nalāṭaṭṭhi)与踝骨(gopphaka)。

๘๖๕.

865.

ปกฺโข [Pg.72] กาเล พเล สาธฺเย, สขี วาเชสุ ปงฺคุเล;

เทเส’ณฺณเว ปุเม สินฺธุ, สริตายํ ส นาริยํ.

pakkha可指时分、 पक्ष、助伴、朋友、羽翼、跛者；sindhu作阳性时，可指国土、海洋；作阴性时，则指河流。

๘๖๖.

866.

คเช กเรณุ ปุริเส, โส หตฺถินิย มิตฺถิยํ;

รตเน วชิโร นิตฺถี, มณิเวธิ’นฺทเหติสุ.

hatthin可指象、母象、男子；其阴性词hatthinī指母象。vajira作中性时指宝石，又可指穿珠者、因陀罗的武器。

๘๖๗.

867.

วิสาณํ ตีสุ มาตงฺค, ทนฺเต จ ปสุสิงฺคเก;

โกฏิยํ ตุ มโต โกโณ, ตถา วาทิตฺตวาทเน.

visāṇa(通三性)可指象牙与兽角；koṇa可指顶端或千万之数，亦可指弹奏乐器。

๘๖๘.

868.

วณิปฺปเถ จ นคเร, เวเท จ นิคโม ถ จ;

วิวาทาโท’ ธิกรณํ, สิยา’ธาเร จ การเณ.

nigama可指商路、城市与吠陀；adhikaraṇa可指争论等，亦可指依处与原因。

๘๖๙.

869.

ปสุมฺหิ วสุธายญฺจ, วาจาโท โค ปุมิตฺถิยํ;

หริเต ตุ สุวณฺเณ จ, วาสุเทเว หรี’ริโต.

go(通阴阳性)可指牲畜、大地、言语等；hari被说为可指绿色、黄金与瓦素迭瓦(Vāsudeva)。

๘๗๐.

870.

อายตฺเต ปริวาเร จ, ภริยายํ ปริคฺคโห;

อุตฺตํโส ตฺว’ วตํโส จ, กณฺณปูเร จ เสขเร.

pariggaha可指拥有、眷属与妻子；uttaṃsa与avataṃsa可指耳饰与顶饰。

๘๗๑.

871.

วิชฺชุยํ วชิเร เจวา, สนิ’ตฺถิปุริเส ปฺยถ;

โกเณ สงฺขฺยาวิเสสสฺมึ, อุกฺกํเส โกฏิ นาริยํ.

asani(通阴阳性)可指闪电与金刚；koṭi(阴性)可指顶端、某一特殊数字(千万)与顶峰。

๘๗๒.

872.

จูฬา ชาลา ปธาน’คฺค, โมรจูฬาสุ สา สิขา;

สปฺปทาฐาย มาสี’ตฺถี, อิฏฺฐสฺสา’สีสนายปิ.

sikhā可指顶髻、火焰、主要者、顶端与孔雀顶髻；āsī(阴性)可指蛇牙，亦可指祝福所愿。

๘๗๓.

873.

วสา วิลีน เตลสฺมึ, วสคา วญฺฌคาวิสุ;

อภิลาเส ตุ กิรเณ, อภิสงฺเค รุจิ’ตฺถิยํ.

vasā可指油脂、顺从的母牛与不育的母牛；ruci(阴性)可指贪恋、光辉与执着。

๘๗๔.

874.

สญฺญา สญฺชานเน นาเม, เจตนายญฺจ ทิสฺสติ;

อํเส สิปฺเป กลา กาเล, ภาเค จนฺทสฺส โสฬเส.

saññā可指想、名称与思；kalā可指部分、技艺、时间与月亮的十六分之一分。

๘๗๕.

875.

พีชโกเส ฆรกูเฏ, กณฺณภูสาย กณฺณิกา;

อาคามิกาเล ทีฆตฺเต, ปภาเว จ มตา’ยติ.

kaṇṇikā可指（莲）心皮、屋顶尖与耳饰；āyati被认为可指未来、长远与威力。

๘๗๖.

876.

อุณฺณา เมสาทิโลเม, จ, ภูมชฺเฌ โรมธาตุยํ;

วารุณี ตฺวิตฺถิยํ วุตฺตา, นฏฺฏกี มทิราทิสุ.

uṇṇā可指绵羊等之毛与眉间白毫；vāruṇī(阴性)被说为可指舞女与酒等。

๘๗๗.

877.

กฺริยจิตฺเต จ กรเณ, กิริยํ กมฺมนิ กฺริยา;

สุนิสายํ ตุ กญฺญาย, ชายาย จ วธู มตา.

kiriya与kriyā可指唯作心、作为与业；vadhū被认为可指儿媳、少女与妻子。

๘๗๘.

878.

ปมาณิ’สฺสริเย มตฺตา, อกฺขราวยเว’ปฺปเก;

สุตฺตํ ปาวจเน ริฏฺเฐ, ตนฺเต ตํ สุปิเต ติสุ.

mattā可指量、主权与音节的微小部分；sutta(通三性)可指言教、不幸、线与梦。

๘๗๙.

879.

ราชลิงฺโค’สภงฺเคสุ, [Pg.73] รุกฺเข จ กกุโท ปฺยถ;

นิมิตฺต’กฺขร สูเปสุ, พฺยญฺชนํ จิหเน ปเท.

kakuda可指王之徽相、牛之肉峰与树木；byañjana可指标记、字母、羹汤、特征与词语。

๘๘๐.

880.

โวหาเร เชตุ มิจฺฉายํ, กีฬาโท จาปิ เทวนํ;

ภริยายํ ตุ เกทาเร, สรีเร เขตฺต มีริตํ.

devana可指言谈、求胜欲与游戏等；khetta被说为可指妻子、田地与身体。

๘๘๑.

881.

สุสฺสูสายญฺจ วิญฺเญยฺยํ, อิสฺสาภฺยาเส ปฺยุ’ปาสนํ;

สูลํ ตุ นิตฺถิยํ เหติ, เภเท สํกุ รุชาสุ จ.

upāsana应知为可指侍奉与弓术练习；sūla(中性)可指兵器、分裂、尖桩与病痛。

๘๘๒.

882.

ตนฺติ วีณาคุเณ, ตนฺตํ, มุขฺยสิทฺธนฺต ตนฺตุสุ;

รถาทฺยงฺเค ตุ จ ยุโค, กปฺปมฺหิ ยุคเล ยุคํ.

tanti(阴性)指琴弦；tanta(中性)指线与主要 सिद्धांत。yugo(阳性)指车轭等；yuga(中性)指时劫与一对。

๘๘๓.

883.

อิตฺถิปุปฺเผ จ เรณุมฺหิ, รโช ปกติเช คุเณ;

นฺยาสปฺปเณ ตุ ทานมฺหิ, นิยฺยาตน มุทีริตํ.

rajo可指花粉、尘埃与自性之质(如贪欲等)；niyyātana被说为可指交付与布施。

๘๘๔.

884.

ครุ’ปายา’วตาเรสุ, ติตฺถํ ปูตมฺพุ ทิฏฺฐิสุ;

ปณฺฑเก โชติ นกฺขตฺต, รํสีสฺว’คฺคิมฺหิ โชติ โส.

tittha可指导师、方便、渡口、圣水与见解；joti(阳性)可指黄门(paṇḍaka)、星宿、光线与火。

๘๘๕.

885.

กณฺโฑ นิตฺถี สเร ทณฺเฑ, วคฺเค จาวสเร ปฺยถ;

อุทฺธํพาหุทฺวยมาเน, สูรตฺเตปิ จ โปริสํ.

kaṇḍa(中性)可指箭、茎、篇章与时机；porisa可指举二手之量度与勇气。

๘๘๖.

886.

อุฏฺฐานํ โปริเส’หาสุ, นิสินฺนาทฺยุ’คฺคเม ปฺยถ;

อนิสฺสยมหีภาเค, ตฺวิ’รีณํ อูสเร สิยา.

uṭṭhāna可指勤勉、努力与从坐姿等起立；irīṇa可指无所依之地域与贫瘠之地。

๘๘๗.

887.

อาราธนํ สาธเน จ, ปตฺติยํ ปริโตสเน;

ปธาเน ตุ จ สานุมฺหิ, วิสาเณ สิงฺค มุจฺจเต.

ārādhana可指成就、获得与满足；siṅga被说为可指主要者、山顶与角。

๘๘๘.

888.

ทิฏฺฐา’ทิมคฺเค ญาณ’กฺขิ, กฺขณ ลทฺธีสุ ทสฺสนํ;

เหเม ปญฺจสุวณฺเณ จ, นิกฺโข นิตฺถี ปสาธเน.

dassana可指见道、智慧眼、刹那与见解；nikkha(中性)可指黄金、五苏宛那(重量单位)与饰品。

๘๘๙.

889.

ติถิเภเท จ สาขาทิ, ผฬุมฺหิ ปพฺพ มุจฺจเต;

นาคโลเก ตุ ปาตาลํ, ภาสิตํ พลวามุเข.

pabba被说为可指节日、枝节与竹节；pātāla被说为可指龙界与 वडवामुख(海底火山)。

๘๙๐.

890.

กามเช โกปเช โทเส, พฺยสนญฺจ วิปตฺติยํ;

อโถ’ปกรเณ สิทฺธิ, การเกสุ จ สาธนํ.

byasana可指由欲与嗔所生之过患，亦可指灾祸；sādhana可指工具、成就与作者。

๘๙๑.

891.

ตีสฺวีริโต ทานสีเล, วทญฺญู วคฺคุวาทินิ;

ปุรกฺขโต ภิสิตฺเต จ, ปูชิเต ปุรโตกเต.

vadaññū(通三性)被说为指慷慨者、持戒者与善语者；purakkhata指受膏者、受尊敬者与被置于前者。

๘๙๒.

892.

มนฺโท ภาคฺยวิหีเน จา, ปฺปเก มูฬฺหา’ปฏูสฺวปิ;

วุทฺธิยุตฺเต สมุนฺนทฺเธ, อุปฺปนฺเน อุสฺสิตํ ภเว.

manda可指无福者、微小者、愚痴者与不熟练者；ussita可指已增长、高傲与已生起。

๘๙๓.

893.

รถงฺเค’กฺโข [Pg.74] สุวณฺณสฺมึ, ปาสเก, อกฺข มินฺทฺริเย;

สสฺสเต จ ธุโว ตีสุ, ธุวํ ตกฺเก จ นิจฺฉิเต.

akkha(阳性)指车轴；akkha(中性)指金饰、骰子与根门。dhuva(形容词，通三性)指永恒；dhuvaṃ(副词)指确定无疑。

๘๙๔.

894.

หเร สิโว, สิวํ ภทฺท, โมกฺเขสุ, ชมฺพุเก สิวา;

เสนายํ สตฺติยญฺเจว, ถูลตฺเต จ พลํ ภเว.

sivo(阳性)指湿婆神；sivaṃ(中性)指吉祥与解脱；sivā(阴性)指雌豺。bala可指军队、力量与壮大。

๘๙๕.

895.

สงฺขฺยา นรกเภเทสุ, ปทุมํ วาริเช ปฺยถ;

เทวเภเท วสุ ปุเม, ปณฺฑกํ รตเน ธเน.

“Saṅkhyā”指地狱的种类之数，“Paduma”指莲花与水生之物；“Vasu”(阳性)指一类天神与财富，“Paṇḍaka”指黄门、珍宝与财富。

๘๙๖.

896.

นิพฺพานํ อตฺถคมเน, อปวคฺเค สิยา ถ จ;

เสตมฺพุเช ปุณฺฑรีกํ, พฺยคฺเฆ รุกฺขนฺตเร ปุเม.

“Nibbāna”用于止息与解脱；“Puṇḍarīka”为白莲；“Byaggha”(阳性)为虎与一种树木。

๘๙๗.

897.

อุปหาเร พลิ ปุเม, กรสฺมึจา’สุรนฺตเร;

สุกฺกํ ตุ สมฺภเว, สุกฺโก, ธวเล, กุสเล ติสุ.

“Bali”(阳性)用于献礼、税与阿修罗之一；“Sukka”(中性)用于精液，而“Sukka”(形容词，通三性)则用于白色与善。

๘๙๘.

898.

ทาโย ทาเน วิภตฺตพฺพ, ธเน จ ปิตุนํ วเน ;

ปภุตฺตา’ยตฺตตา’ยตฺตา’, ภิลาเสสุ วโส ภเว.

“Dāya”指布施、应分之财与祖传之林；“Vasa”指权力、从属与欲望。

๘๙๙.

899.

ปริภาสน มกฺโกเส, นิยเม ภาสเน ถ จ,ธนมฺหิ เสฬนํ โยธ, สีหนาทมฺหิ ทิสฺสติ.

“Paribhāsana”指责骂、约束与言谈；“Seḷana”见于财富、战士与狮子吼。

๙๐๐.

900.

ปภโว ชาติเหตุมฺหิ, ฐาเน จาทฺยุปลทฺธิยํ;

อโถ’ตุ นาริปุปฺผสฺมึ, เหมนฺตาทิมฺหิ จ ทฺวิสุ.

“Pabhava”指生起、因缘、处所、初现；“Utu”指女性经期与季节(如冬季等，二者)。

๙๐๑.

901.

กรณํ สาธกตเม, กฺริยา คตฺเตสุ อินฺทฺริเย;

ตาโต ตุ กุญฺจิกายญฺจ, ตูริยงฺเค ทุมนฺตเร.

“Karaṇa”指最胜之具、行为、肢体与感官；“Tāta”指钥匙、乐器与一种树木。

๙๐๒.

902.

ปุปฺเผ ผเล จ ปสโว, อุปฺปาเท คพฺภโมจเน;

คายเน คายเก อสฺเส, คนฺธพฺโพ เทวตานฺตเร.

“Pasava”指花、果、生产与分娩；“Gandhabba”指歌唱、歌者、马与一类天神(乾闼婆)。

๙๐๓.

903.

วินา ปุปฺผํ ผลคฺคาหิ, รุกฺเข วนปฺปติ;

อาหเต เหมรชเต, รูปิยํ รชเตปิ จ.

“Vanappati”指无花而结果的树，亦指林木；“Rūpiya”指铸币、金银，亦指银。

๙๐๔.

904.

ขคาทิพนฺธเน ปาโส, เกสปุพฺโพ จเย ปฺยถ;

ตารา’กฺขิมชฺเฌ นกฺขตฺเต, ตาโร อุจฺจตรสฺสเร.

“Pāsa”指捕缚鸟兽的罗网，亦指发束；“Tārā”指星辰与瞳孔，“Tāro”则指高音。

๙๐๕.

905.

ปตฺเต จ โลหเภทสฺมึ, กํโส จตุกหาปเณ;

มชฺฌิโม เทหมชฺฌสฺมึ, มชฺฌภเว จ โส ติสุ.

“Kaṃsa”指钵、一种金属(铜)，亦指四迦哈巴那的量；“Majjhima”(通三性)指身体的中央、中等存在，亦指中等。

๙๐๖.

906.

อาเวสนํภูตาเวเส, สิปฺปสาลา ฆเรสุ จ;

โสภา สมฺปตฺตีสุ สิรี, ลกฺขีตฺถี เทวตาย จ.

“Āvesana”指鬼神附身、作坊与房屋；“Sirī”指光辉、成就、吉祥天女与女神。

๙๐๗.

907.

กุมาโร [Pg.75] ยุวราเช จ, ขนฺเท วุตฺโต สุสุมฺหิ จ;

อถา’นิตฺถี ปวาโฬ จ, มณิเภเท ตถา’งฺกุเร.

“Kumāra”指少年、王子、储君与塞建陀天；“Pavāḷa”(非阴性)指珊瑚、一类宝珠与新芽。

๙๐๘.

908.

ปโณ เวตน มูเลสุ, โวหาเร จ ธเน มโต;

ปฏิคฺคโห ตุ คหเณ, กถิโต ภาชนนฺตเร.

“Paṇa”指工薪、价值、交易与财富；“Paṭiggaha”指接受、领纳，亦指一种容器。

๙๐๙.

909.

อสุเภ จ สุเภ กมฺเม, ภาคฺยํ วุตฺตํ ทฺวเย ปฺยถ;

ปิปฺผลํ ตรุเภเท จ, วตฺถจฺเฉทนสตฺถเก.

“Bhāgya”被称为善业与不善业两者(的果报)；“Pipphala”指一种树木，亦指裁衣用的小刀。

๙๑๐.

910.

อปวคฺโค ปริจฺจาคา’, วสาเนสุ วิมุตฺติยํ;

ลิงฺคํ ตุ องฺคชาตสฺมึ, ปุมตฺตาทิมฺหิ ลกฺขเณ.

“Apavagga”指舍弃、终结与解脱；“Liṅga”指生殖器、男性等性别特征与相状。

๙๑๑.

911.

จาเค สภาเว นิมฺมาเน, สคฺโค ชฺฌาเย ทิเวปฺยถ;

โรหิโต โลหิเต มจฺฉ, เภเท เจว มิคนฺตเร.

“Sagga”用于布施、自性、化作、禅那与天界；“Rohita”指红色、一种鱼与一种鹿。

๙๑๒.

912.

นิฏฺฐา นิปฺผตฺติยํ เจวา, วสานมฺหิ อทสฺสเน;

กณฺฏโก ตุ สปตฺตสฺมึ, รุกฺขงฺเค โลมหํสเน.

“Niṭṭhā”指完成、终结与消失；“Kaṇṭaka”指敌人、树刺与毛骨悚然。

๙๑๓.

913.

มุขฺโย’ปาเยสุ วทเน, อาทิสฺมึ มุข มีริตํ;

ทพฺพํ ภพฺเพ คุณาธาเร, วิตฺเต จ พุธ ทารุสุ.

“Mukha”被称为主要者、方法、面门与开端；“Dabba”指物质、适宜者、具德者、财富、智者与木材。

๙๑๔.

914.

มานํ ปมาเณ ปตฺถาโท, มาโน วุตฺโต วิธาย จ;

อโถ ปริสฺสเม วุตฺโต, วายาโม วีริเยปิ จ.

“Māna”(中性)指量度与‘帕塔’等量器，“Māno”(阳性)则被称为我慢；“Vāyāma”被称为劳力，亦指精进。

๙๑๕.

915.

สโรรุเห สตปตฺตํ, สตปตฺโต ขคนฺตเร;

ฉิทฺเท ตุ ฉิทฺทวนฺเต จ, สุสิรํ ตูริยนฺตเร.

“Satapatta”(中性)指莲花，“Satapatto”(阳性)指一种鸟(啄木鸟)；“Susira”指孔穴、有孔者与一类乐器。

๙๑๖.

916.

เอกสฺมึ สทิเส สนฺเต, สมานํ วาจฺจลิงฺคิกํ;

อโถ คารว ภีตีสุ, สํเวเค สมฺภโม มโต.

“Samāna”(通三性)指同一、相似与存在者；“Sambhama”被认为指尊敬、恐惧与悚惧。

๙๑๗.

917.

ชุณฺหา จนฺทปฺปภายญฺจ, ตทุเปตนิสาย จ;

วิมานํ เทวตาวาเส, สตฺตภูมิฆรมฺหิ จ.

“Juṇhā”指皎月清辉，亦指月夜；“Vimāna”指天神居所，亦指七层殿阁。

๙๑๘.

918.

มาเส เชฏฺโฐ, ติวุทฺธา’ติ, ปฺปสตฺเถสุ จ ตีสุ โส;

ธมฺเม จ มงฺคเล เสยฺโย, โส ปสตฺถตเร ติสุ.

“Jeṭṭha”(通三性)指哲吒月、年长者与被赞叹者；“Seyyo”(通三性)指法、吉祥与更殊胜者。

๙๑๙.

919.

อาทิจฺจาทิมฺหิ คหเณ, นิพนฺเธ จ ฆเร คโห;

กาโจ ตุ มตฺติกาเภเท, สิกฺกายํ นยนามเย.

“Gaha”指行星、执取、束缚与房屋；“Kāca”指玻璃、挂网与眼疾。

๙๒๐.

920.

ตีสุ คามณิ เสฏฺฐสฺมึ, อธิเป คามเชฏฺฐเก;

พิมฺพํ ตุ ปฏิพิมฺเพ จ, มณฺฑเล พิมฺพิกาผเล.

“Gāmaṇi”(通三性)指最胜者、统治者与村长；“Bimba”指影像、圆盘与频婆果。

๙๒๑.

921.

ภาชนาทิ ปริกฺขาเร, ภณฺฑํ มูลธเนปิ จ;

มคฺโค ตฺวริยมคฺเค จ, สมฺมาทิฏฺฐาทิเก, ปเถ.

“Bhaṇḍa”指用具、资具与资本；“Magga”指圣道、正见等道支与路径。

๙๒๒.

922.

สมา [Pg.76] วสฺเส, สโม เขท, สนฺตีสุ, โส นิเภ ติสุ;

จาเปตฺวิสฺสาส, มุสุโน, อิสฺสาโส เขปกมฺหิ จ.

“Samā”(阴性)指年，“Samo”(阳性)指疲劳与寂静，而“Sama”(形容词，通三性)指相似；“Issāsa”指弓、呼吸与射手。

๙๒๓.

923.

พาโล ตีสฺวา’ทิวยสา, สมงฺคินิ อปณฺฑิเต;

รตฺตํ ตุ โสณิเต, ตมฺพา, นุรตฺต, รญฺชิเต ติสุ.

“Bāla”(通三性)指年幼者与无智者；“Ratta”(中性)指血，而“Ratta”(形容词，通三性)指红色、爱染与被染色的。

๙๒๔.

924.

ตเจ กาเย จ ตนฺวิตฺถี, ตีสฺว’ปฺเป วิรเฬ กิเส;

อุตุเภเท ตุ สิสิโร, หิเม โส สีตเล ติสุ.

“Tanu”(阴性)指皮肤、身体，(形容词，通三性)指少、稀疏、瘦弱；“Sisira”指寒季、霜雪，而(形容词，通三性)指寒冷。

๙๒๕.

925.

สกฺขรา คุฬเภเท จ, กถเลปิ จ ทิสฺสติ;

อนุคฺคเห ตุ สงฺเขเป, คหเณ สงฺคโห มโต.

Sakkharā (砂砾)可见于糖类与瓦砾中；Saṅgaho (摄)被认为是帮助、简略与把握。

๙๒๖.

926.

ทกฺเข จ ติขิเณ พฺยตฺเต, โรคมุตฺเต ปฏุตฺติสุ;

ราชา ตุ ขตฺติเย วุตฺโต, นรนาเถ ปภุมฺหิ จ.

Paṭu (熟练)指熟练、锋利、清晰，亦指无病。Rājā (君王)指刹帝利、人主与主君。

๙๒๗.

927.

ขลญฺจ ธญฺญกรเณ, กกฺเก นีเจ ขโล ภเว;

อถุ’ปฺปาเท สมุทโย, สมูเห ปจฺจเยปิ จ.

Khalo (打谷场)指打谷场，亦指渣滓与下劣者。Samudayo (集)指生起、聚集与因缘。

๙๒๘.

928.

พฺรหฺมจารี คหฏฺฐาโท, อสฺสโม จ ตโปวเน;

ภยงฺกเร ตุ กฐิเน, กุรูโร ตีสุ นิทฺทเย.

Assamo (修行处)指梵行期、居家期等，亦指苦行林。Kurūro (残忍者)指可怖、严酷与无情者。

๙๒๙.

929.

กนิฏฺโฐ กนิโย ตีสุ, อตฺยปฺเป’ติยุเว ปฺยถ;

สีฆมฺหิ ลหุ ตํ, อิฏฺฐ, นิสฺสารา’ครุสุตฺติสุ.

Kaniṭṭho, kaniyo (幼小者)是三性词，指极少与极年轻者。Lahu (轻)指快速、可爱、无髓与不重。

๙๓๐.

930.

อธโร ตีสฺวโธ หีเน, ปุเม ทนฺตจฺฉเท ปฺยถ;

สุสฺสุสา โสตุ มิจฺฉาย, สา ปาริจริยาย จ.

Adharo (下)是三性词，指下方、低劣，（作阳性词时）亦指唇。Sussusā (听闻欲)指欲闻与侍奉。

๙๓๑.

931.

หตฺโถ ปาณิมฺหิ รตเน, คเณ โสณฺฑาย ภนฺตเร;

อาวาเฏ อุทปาเน จ, กูโป กุมฺเภ จ ทิสฺสติ.

Hattho (手)指手、肘尺、群与象鼻。Kūpo (井)可见于坑、水井与瓮中。

๙๓๒.

932.

อาโท ปธาเน ปฐมํ, ปมุขญฺจ ติลิงฺคิกํ;

วชฺชเภเท จ วิต ตํ, ตํ วิตฺถาเร ติลิงฺคิกํ.

Ādi (始)指主要、第一与首要，是三性词。Vītaṃ (离)指宝石的一种，亦指扩展，是三性词。

๙๓๓.

933.

สาโร พเล ถิรํเส จ, อุตฺตเม โส ติลิงฺคิโก;

ภาโร ตุ ขนฺธภาราโท, ทฺวิสหสฺสปเลปิ จ.

Sāro (精华)指力量、坚固部分与最上者，是三性词。Bhāro (负荷)指肩负的重担等，亦指二千巴拉。

๙๓๔.

934.

มนฺทิเร โรคเภเท จ, ขโย อปจยมฺหิ จ;

วาโฬ ตุ สาปเท สปฺเป, กุรูเร โส ติลิงฺคิโก.

Khayo (衰朽)指房屋的毁坏、一种疾病与损耗。Vāḷo (野兽)指猛兽、蛇与残忍者，是三性词。

๙๓๕.

935.

สาโล สชฺชทฺทุเม รุกฺเข, สาลาเคเห จ ทิสฺสติ;

โสเต ตุ สวนํ วุตฺตํ, ยชเน สุติยมฺปิ จ.

Sālo (娑罗树)可见于娑罗树、一般树木与殿堂中。Savaṇaṃ (听闻)指耳朵，亦指祭祀与吠陀。

๙๓๖.

936.

ตีสุ ปโต ปเรโต จ, มเต จ เปตโยนิเช;

ขฺยาเต ตุ หฏฺเฐ วิญฺญาเต, ปตีตํ วาจฺจลิงฺคิกํ.

Peto, pareto (已逝者)是三性词，指死者与饿鬼道众生。Patītaṃ (知名)是三性词，指著名、高兴与已知。

๙๓๗.

937.

อธิปฺปาเย [Pg.77] จ อาธาเร, อาสโย กถิโต ถ จ;

ปตฺตํ ปกฺเข ทเล, ปตฺโต, ภาชเน โส คเต ติสุ.

Āsayo (意向)被说为意旨与依处。Pattaṃ (叶)指翅膀与叶；Patto (钵)指容器；（作为过去分词时）指已到达，是三性词。

๙๓๘.

938.

กุสเล สุกตํ, สุฏฺฐุ, กเต จ สุกโต ติสุ;

ตปสฺสี ตฺว’นุกมฺปายา, รเห วุตฺโต ตโปธเน.

Sukataṃ (善作业)指善行与善为；Sukato (善作的)是三性词。Tapassī (苦行者)被说为具悲悯、住于独处与以苦行为财富者。

๙๓๙.

939.

ตีสุ สุราทิโลลสฺมึ, โสณฺโฑ หตฺถิกเร ทฺวิสุ;

อสฺสาทเน ตุ รสนํ, ชิวฺหายญฺจ ธนิมฺหิ จ.

Soṇḍo (沉湎者)是三性词，指耽于酒等者；（作阳、阴性词时）亦指象鼻。Rasanaṃ (味)指品尝、舌与弓弦。

๙๔๐.

940.

ปณีโต ตีสุ มธุเร, อุตฺตเม วิหิเต ปฺยถ;

อญฺชเส วิสิขายญฺจ, ปนฺติยํ วีถิ นาริยํ.

Paṇīto (殊胜的)是三性词，指甜美、最上与已准备。Vīthi (街道)指直道、街道、行列与女人。

๙๔๑.

941.

ปาปสฺมึ คคเน ทุกฺเข, พฺยสเน จา’ฆ มุจฺจเต;

สมูเห ปฏลํ เนตฺต, โรเค วุตฺตํ ฉทิมฺหิ จ.

Aghaṃ (恶)被说为罪恶、天空、苦与灾难。Paṭalaṃ (层)被说为群、眼疾与屋顶。

๙๔๒.

942.

สนฺธิ สงฺฆฏฺฏเน วุตฺโต, สนฺธิ’ตฺถิ ปฏิสนฺธิยํ;

สตฺตนฺนํ ปูรเณ เสฏฺเฐ, ติสนฺเต สตฺตโม ติสุ.

Sandhi (连结)被说为连结，（作阴性词时）亦指结生。Sattamo (第七)指第七与最胜者，是三性词。

๙๔๓.

943.

โอชา ตุ ยาปนายญฺจ, โอโช ทิตฺติ พเลสุ จ;

อโถ นิสามนํ วุตฺตํ, ทสฺสเน สวเนปิ จ.

Ojā (滋养素)指生命存续。Ojo (活力)指光明与力量。又，Nisāmanaṃ (观察)被说为见与闻。

๙๔๔.

944.

คพฺโภ กุจฺฉิฏฺฐสตฺเต จ, กุจฺฉิ โอวรเกสุ จ;

ขณฺฑเน ตฺว’ปทานญฺจ, อิติวุตฺเต จ กมฺมนิ.

Gabbho (胎)指胎中众生，Kucchi (腹)指内室。Apadānaṃ (譬喻)指分析、传说与业。

๙๔๕.

945.

จิตฺตเก รุกฺขเภเท จ, ติลโก ติลกาฬเก;

สีลาโท ปฏิปตฺติ’ตฺถี, โพเธ ปตฺติ ปวตฺติสุ.

Tilako (帝释树)指额上彩饰、一种树与痣。Paṭipatti (行道)是阴性词，指戒行等。Patti (得)指证悟与发生。

๙๔๖.

946.

อสุมฺหิ จ พเล ปาโณ, สตฺเต หทยคา’นิเล;

ฉนฺโท วเส อธิปฺปาเย, เวเท’จฺฉา’นุฏฺฐุภาทิสุ.

Pāṇo (命)指气息、力量、众生与心风。Chando (欲)指自在、意欲、吠陀、欲求与阿奴图巴等韵律。

๙๔๗.

947.

กาโมฆาโท, สมูหสฺมึ, โอโฆเวเค ชลสฺส จ;

กปาลํ สิรสฏฺฐิมฺหิ, ฆฏาทิ สกเลปิ จ.

Ogho (暴流)指欲暴流等、群与水流。Kapālaṃ (头骨)指头骨与罐等碎片。

๙๔๘.

948.

เวณฺวาทิสาขาชาลสฺมึ, ลคฺคเกเส ชฏา’ลเย;

สรณํ ตุ วเธ เคเห, รกฺขิตสฺมิญฺจ รกฺขเณ.

Jaṭā (结)指竹等枝条网与结发。Saraṇaṃ (归依处)指杀戮、家、被保护者与保护。

๙๔๙.

949.

ถิยํ กนฺตา ปิเย, กนฺโต, มนุญฺเญ, โส ติลิงฺคิโก;

ควกฺเข ตุ สมูเห จ, ชาลํ มจฺฉาทิพนฺธเน.

Kantā (女人)指女人，Kanto (爱人)指可爱者；Kantaṃ (可爱的)指悦意者，是三性词。Jālaṃ (网)指窗户、群与捕鱼等的网。

๙๕๐.

950.

ปุจฺฉายํ ครหายญฺจา, นิยเม กึ ติลิงฺคิกํ;

สสทฺเธ ตีสุ นิวาเป, สทฺธํ, สทฺธา จ ปจฺจเย.

Kiṃ (何)指询问、谴责与规则，是三性词。Saddho (有信的)是三性词，指有信心者。Saddhaṃ (供祭)指对亡者的供祭。Saddhā (信)指信心。

๙๕๑.

951.

พีชํ [Pg.78] เหตุมฺหิ อฏฺฐิสฺมึ, องฺคชาเต จ ทิสฺสติ;

ปุพฺโพ ปูเย’คฺคโต อาโท,โส ทิสาโท ติลิงฺคิโก.

Bījaṃ (种子)可见于因、果核与生殖器中。Pubbo (前)指脓、在前、最初与方向等，是三性词。

๙๕๒.

952.

ผลจิตฺเต เหตุกเต, ลาเภ ธญฺญาทิเก ผลํ;

อาคมเน ตุ ทีฆาทิ, นิกาเยสุ จ อาคโม.

Phalaṃ (果)指果心、因之所作、获得与谷物等。Āgamo (阿含)指到来、长部等尼柯耶与教典。

๙๕๓.

953.

สนฺตาโน เทวรุกฺเข จ, วุตฺโต สนฺตติยํ ปฺยถ;

อุตฺตรวิปรีเต จ, เสฏฺเฐ จา’นุตฺตรํ ติสุ.

Santāno (相续)被说为天树与相续。Anuttaraṃ (无上)指无有更高者与最胜者，是三性词。

๙๕๔.

954.

สตฺติสมฺปตฺติยํ วุตฺโต, กนฺติมตฺเต จ วิกฺกโม;

ฉายา ตุ อาตปาภาเว, ปฏิพิมฺเพ ปภาย จ.

Vikkamo (勇猛)被说为力量的成就与步伐。Chāyā (影)指无日照处、影像与光辉。

๙๕๕.

955.

คิมฺเห ฆมฺโม นิทาโฆ จ, อุณฺเห เสทชเล ปฺยถ;

กปฺปนํ กนฺตเน วุตฺตํ, วิกปฺเป สชฺชเน’ตฺถิยํ.

Ghammo与nidāgho指夏季、热与汗水。Kappanaṃ说为切割、思量、装备；此义亦为阴性词。

๙๕๖.

956.

องฺคา เทเส พหุมฺห’งฺคํ, องฺโค เทเส วปุมฺห’ ตถา’วยวเหตุสุ;

เทวาลเย จ ถูปสฺมึ, เจติยํ เจติย’ทฺทุเม.

Aṅgā（复数）指国土。Aṅgaṃ（中性）用于复数。Aṅgo（阳性）指国土、身体、部分与原因。Cetiyaṃ指天祠、塔与支提树。

๙๕๗.

957.

สชฺชโน สาธุปุริเส, สชฺชนํ กปฺปเน ปฺยถ;

สุปินํ สุปิเน สุตฺต, วิญฺญาเณ ต มนิตฺถิยํ.

Sajjano指贤士。Sajjanaṃ亦指准备。Supinaṃ指梦、睡眠与识，其为中性词。

๙๕๘.

958.

ปจฺจกฺเข สนฺนิธาเน จ, สนฺนิธิ ปริกิตฺติโต;

ภิยฺโย พหุตรตฺเถ โส, ปุนรตฺเถ’พฺยยํ ภเว.

Sannidhi说为现前与邻近。Bhiyyo为不变词，用于“更多”与“再”之义。

๙๕๙.

959.

วิสลิตฺตสเร ทิทฺโธ, ทิทฺโธ ลิตฺเต ติลิงฺคิโก;

วาเส ธูมาทิสงฺขาเร, ธิวาโส สมฺปฏิจฺฉเน.

Diddho指涂毒之箭，亦指被涂抹者，通三性。Adhivāso指住所、熏香等事与忍受。

๙๖๐.

960.

วุตฺโต วิสารโท ตีสุ, สุปฺปคพฺเภ จ ปณฺฑิเต;

อถ สิตฺถํ มธุจฺฉิฏฺเฐ, วุตฺตํ โอทนสมฺภเว.

Visārado说为通三性之词，指胆大与贤哲。Sitthaṃ说为蜂蜡与饭粒。

๙๖๑.

961.

ทฺรเว วณฺเณ รสเภเท, กสาโย สุรภิมฺหิ จ;

อโถ อุคฺคมนํ วุตฺตํ, อุปฺปตฺตุ’ทฺธคตีสุ จ.

Kasāyo指汁液、颜色、味的一种（涩味）与芳香。Uggamanaṃ说为生起与上升。

๙๖๒.

962.

ลูเข นิฏฺฐุรวาจายํ, ผรุสํ วาจฺจลิงฺคิกํ;

ปวาโห ตฺว’มฺพุเวเค จ, สนฺทิสฺสติ ปวตฺติยํ.

Pharusaṃ为形容词，指粗糙与严厉之语。Pavāho则见于水流，亦指持续。

๙๖๓.

963.

นิสฺสเย ตปฺปเร อิฏฺเฐ, ปรายณปทํ ติสุ;

กวเจ วารวาเณ จ, นิมฺโมเกปิ จ กญฺจุโก.

Parāyaṇapadaṃ通三性，指依止、专注与喜爱。Kañcuko指甲胄、上衣与蛇蜕。

๙๖๔.

964.

โลหเภเท [Pg.79] มตํ ตมฺพํ, ตมฺโพ รตฺเต ติลิงฺคิโก;

ตีสุ ตฺว’วสิตํ ญาเต, อวสานคเต มตํ.

Tambaṃ视为一种金属，即铜。Tambo为三性词，指红色。Avasitaṃ通三性，视为已知与终结。

๙๖๕.

965.

โพธเน จ ปทาเน จ, วิญฺเญยฺยํ ปฏิปาทนํ;

เสเล นิชฺชลเทเส จ, เทวตาสุ มรู’ริโต.

Paṭipādanaṃ当知为开示与给予。Marū说为岩石、无水之地与天神。

๙๖๖.

966.

สตฺถํ อายุธ คนฺเถสุ, โลเห, สตฺโถ จ สญฺจเย;

ชีวิกายํ วิวรเณ, วตฺตเน วุตฺติ นาริยํ.

Satthaṃ指武器、论典与金属。Sattho亦指商队或积聚。Vutti为阴性词，指生计、解释与行为。

๙๖๗.

967.

วีริเย สูรภาเว จ, กถียติ ปรกฺกโม;

อถ กมฺพุ มโต สงฺเข, สุวณฺเณ วลเยปิ จ.

Parakkamo说为精进与勇猛。Kambu视为海螺、黄金与手镯。

๙๖๘.

968.

สโร กณฺเฑ อการาโท, สทฺเท วาปิมฺหิ’นิตฺถิยํ;

ทุปฺผสฺเส ติขิเณ ตีสุ, คทฺรเภ กกเจ ขโร.

Saro指箭、元音、声音与湖，其非阴性词。Kharo通三性，指粗硬、尖锐；亦指驴与锯。

๙๖๙.

969.

สุรายุ’ปทฺทเว กามา, สวาทิมฺหิ จ อาสโว;

เทเห วุตฺโต รถงฺเค จ, จตุโร’ปธิสู’ปธิ.

Āsavo指酒、灾难、欲与流出等。Upadhi说为身体、车轮与四种依附。

๙๗๐.

970.

วตฺถุ’ตฺตํ การเณ ทพฺเพ, ภูเภเท รตนตฺตเย;

ยกฺโข เทเว มหาราเช, กุเวรา’นุจเร นเร.

Vatthu（事）说为原因、物质、地基与三宝。Yakkho（夜叉）指天神、大王、俱毗罗之随从与人。

๙๗๑.

971.

ทารุกฺขนฺเธ ปีฐิกายํ, อาปเณ ปีฐ มาสเน;

ปริวาเร ปริกฺขาโร, สมฺภาเร จ วิภูสเน.

Pīṭhaṃ指木段、凳子、商店与座位。Parikkhāro指随从、资具、配备与装饰。

๙๗๒.

972.

โวหารสฺมิญฺจ ฐปเน, ปญฺญตฺติ’ตฺถี ปกาสเน;

ปฏิภานํ ตุ ปญฺญายํ, อุปฏฺฐิต คิราย จ.

Paññatti为阴性词，指言说、施设与宣告。Paṭibhānaṃ则指智慧与应对之言。

๙๗๓.

973.

วจนาวยเว มูเล, กถิโต เหตุ การเณ;

อุทเร ตุ ตถา ปาจา, นลสฺมึ คหณี’ตฺถิยํ.

Hetu说为语根、根本与原因。Gahaṇī为阴性词，指腹部、消化（器官）与芦苇。

๙๗๔.

974.

ปิโย ภตฺตริ, ชายายํ, ปิยา, อิฏฺเฐ ปิโย ติสุ;

ยมราเช ตุ ยุคเฬ, สํยเม จ ยโม ภเว.

Piyo指丈夫，piyā指妻子，piyo通三性，指可爱者。Yamo则为阎摩王、双与自制。

๙๗๕.

975.

มุทฺทิกสฺส จ ปุปฺผสฺส, รเส ขุทฺเท มธู’ริตํ;

อุลฺโลเจ ตุ จ วิตฺถาเร, วิตานํ ปุนฺนปุํสเก.

Madhu说为葡萄与花之汁液，以及蜂蜜。Vitānaṃ为中性词，则指天幕与扩展。

๙๗๖.

976.

อปวคฺเค จ สลิเล, สุธายํ อมตํ มตํ;

โมเห ตุ ติมิเร สงฺขฺยา, คุเณ ตม มนิตฺถิยํ.

Amataṃ视为解脱、水与甘露。Tamo则指愚痴、黑暗、数与德，其非阴性词。

๙๗๗.

977.

ขเร จา’การิเย ตีสุ, รสมฺหิ ปุริเส กฏุ;

ปณฺฑเก สุกเต, ปุญฺญํ, มนุญฺเญ ปวเน ติสุ.

Kaṭu通三性，指粗糙、不应作；亦指味（辛辣）与人。Puññaṃ指黄门（paṇḍaka）与善行；其形容词通三性，指可爱与清净。

๙๗๘.

978.

รุกฺโข ทุมมฺหิ, ผรุสา, สินิทฺเธสุ จ โส ติสุ;

อุปฺปตฺติยํ ตุ เหตุมฺหิ, สงฺเค สุกฺเก จ สมฺภโว.

Rukkho指树。Pharuso通三性，指粗糙与不光滑。Sambhava则指生起、因、执著与精液。

๙๗๙.

979.

นิมิตฺตํ [Pg.80] การเณ วุตฺตํ, องฺคชาเต จ ลญฺฉเน;

อาทิ สีมาปกาเรสุ, สมีเป’วยเว มโต.

Nimittaṃ说为原因、生殖器（aṅgajāta）与标记。Ādi视为开始、边界、种类、附近与部分。

๙๘๐.

980.

เวเท จ มนฺตเน มนฺโต, มนฺตา ปญฺญาย มุจฺจเต;

อนโย พฺยสเน เจว, สนฺทิสฺสติ วิปตฺติยํ.

Manto指吠陀与密语。Mantā称为有智者。Anayo见于灾难与不幸。

๙๘๑.

981.

อรุโณ รํสิเภเท จา, พฺยตฺตราเค จ โลหิเต;

อนุพนฺโธ ตุ ปกตา, นิวตฺเต นสฺสนกฺขเร.

Aruṇo指黎明之光、显红色与红色。Anubandho则指相续、返回与消音字母。

๙๘๒.

982.

อวตาโร’วตรเณ, ติตฺถมฺหิ วิวเร ปฺยถ;

อากาโร การเณ วุตฺโต, สณฺฐาเน อิงฺคิเตปิ จ.

Avatāro指降临、渡口与孔隙。Ākāro说为原因、形状与示意。

๙๘๓.

983.

สุทฺทิตฺถิ ตนเย ขตฺตา, อุคฺโค, ติพฺพมฺหิ โส ติสุ;

ปธานํ ตุ มหามตฺเต, ปกตฺย’คฺค’ธิตีสุ จ.

Uggo指刹帝利之子，亦指猛利，通三性。Padhānaṃ则指大臣、本性、首要与智慧。

๙๘๔.

984.

กลฺลํ ปภาเต, นิโรค, สชฺชทกฺเขสุ ตีสุ ตํ;

กุหนา กูฏจริยายํ, กุหโน กุหเก ติสุ.

Kallaṃ指清晨；其形容词kalla通三性，指无病、准备好与熟练。Kuhanā指欺诈行为，kuhano通三性，指欺诈者。

๙๘๕.

985.

กโปโต ปกฺขิเภเท จ, ทิฏฺโฐ ปาราวเต ถ จ;

สารโท สารทพฺภูเต, อปคพฺเภ มโต ติสุ.

Kapoto (鸽) 指鸟类，也指鸽子。Sārado (秋季的) 指秋季所生，也指不孕(apagabbha)，通用于三性。

๙๘๖.

986.

ตีสุ ขเร จ กฐิเน, กกฺกโส สาหสปฺปิเย ;

อการิเย ตุ คุยฺหงฺเค, จีเร โกปีน มุจฺจเต.

Kakkaso (粗糙) 通用于三性，指粗糙、坚硬、喜好暴力。Kopīna (遮羞布) 指不应做之事(akāriya)、私密处、布条。

๙๘๗.

987.

มิคเภเท ปฏากายํ, โมเจ จ กทลี’ตฺถิยํ;

ทกฺขิณา ทานเภทสฺมึ, วามโต’ญฺญมฺหิ ทกฺขิโณ.

Kadalī (芭蕉) 为阴性词，指一种鹿、旗帜、解脱。Dakkhiṇā (献礼) 指布施。Dakkhiṇo (右) 指左边之外的。

๙๘๘.

988.

ทุติยา ภริยายญฺจ, ทฺวินฺนํ ปูรณิยํ มตา;

อถุปฺปาเท สิยา ธูม, เกตุ เวสฺสานเรปิ จ.

Dutiyā (第二) 指妻子，也指二的序数词。Ketu (旗) 指生起、烟，也指火神(Vessānara)。

๙๘๙.

989.

ภวนิคฺคมเน ยาเน, ทฺวาเร นิสฺสรณํ สิยา;

นิยามโก โปตวาเห, ติลิงฺโค โส นิยนฺตริ.

Nissaraṇaṃ (出离) 指出离轮回(bhavaniggamana)、车乘、门。Niyāmako (引导者) 指船长。Niyantari (控制者) 为通用于三性的词。

๙๙๐.

990.

อปวคฺเค วินาเส จ, นิโรโธ โรธเน ปฺยถ;

ภเย ปฏิภยํ วุตฺตํ, ติลิงฺคํ ตํ ภยํกเร.

Nirodho (灭) 指解脱(apavagga)、毁灭、禁闭。Paṭibhayaṃ (怖畏) 指怖畏；当指“令人怖畏的”(bhayaṃkara)时，此词通用于三性。

๙๙๑.

991.

ปิฏกํ ภาชเน วุตฺตํ, ตเถว ปริยตฺติยํ;

ชราสิถิลจมฺมสฺมึ, อุทรงฺเค มตา วลิ.

Piṭakaṃ (藏) 指篮筐，也指教法(pariyatti)。Vali (皱纹) 指年老松弛的皮肤，也指腹部的褶皱。

๙๙๒.

992.

ภินฺนํ วิทาริเต’ญฺญสฺมึ, นิสฺสิเต วาจฺจลิงฺคิกํ;

อุปชาเป มโต เภโท, วิเสเส จ วิทารเณ.

Bhinnaṃ (已破) 指被撕裂的、其他的、依附的，是随语词。Bhedo (破) 指离间(upajāpa)、区别、撕裂。

๙๙๓.

993.

มณฺฑลํ [Pg.81] คามสนฺโทเห, พิมฺเพ ปริธิราสิสุ;

อาณาย มาคเม เลเข;

สาสนํ อนุสาสเน.

Maṇḍalaṃ (圆) 指村群、影像、圆周、堆。Sāsanaṃ (教令) 指命令(āṇā)、圣典(āgama)、书信、教诲(anusāsana)。

๙๙๔.

994.

อคฺเค ตุ สิขรํ จา’โย, มยวิชฺฌนกณฺฏเก;

คุณุกฺกํเส จ วิภเว, สมฺปตฺติ เจว สมฺปทา.

Sikharaṃ (顶) 指顶峰。Ayo (铁) 指铁制的刺或箭镞。Sampatti (成就) 与 Sampadā (圆满) 指德行卓越(guṇukkaṃsa)与财富(vibhava)。

๙๙๕.

995.

ภูขนฺตีสุ ขมา, โยคฺเย, หิเต สกฺเก ขโม ติสุ;

อทฺโธ ภาเค ปเถ กาเล, เอกํเส’ทฺโธ’พฺยยํ ภเว;

อโถ กรีสํ วจฺจสฺมึ, วุจฺจเต จตุรมฺพเณ.

Khamā (忍) 为阴性词，指大地与忍耐。Khamo (适合) 通用于三性，指适合的、有益的、能够的。Addho (半) 指部分、道路、时间。Addhā (确实) 为不变词，指确定无疑。Karīsaṃ (粪) 指粪便，也指四安婆那(caturambaṇa)的量。

๙๙๖.

996.

อุสโภ’สธ โค เสฏฺเฐ, สู’สภํ วีสยฏฺฐิยํ;

เสตุสฺมึ ตนฺติ ปนฺตีสุ, นาริยํ ปาฬิ กถฺยเต.

Usabho (牛王) 指一种药草(osadha)、牛、最胜者。Usabhaṃ (中性) 指二十杖的长度。Pāḷi (行) 指桥梁、绳线、行列、女子。

๙๙๗.

997.

กโฏ ชเย’ตฺถินิมิตฺเต, กิลญฺเช โส กเต ติสุ;

มหิยํ ชคตี วุตฺตา, มนฺทิราลินฺทวตฺถุมฺหิ.

Kaṭo (席) 指胜利、骨相、草席(kilañja)。Kaṭa (已作) 为过去分词，通用于三性。Jagatī (世界) 指大地，也指寺院门廊的地基。

๙๙๘.

998.

วิตกฺเก มถิเต ตกฺโก, ตถา สูจิผเล มโต;

สุทสฺสนํ สกฺกปุเร, ตีสุ ตํ ทุทฺทเส’ตเร.

Takko (寻) 指思惟(vitakka)、酪浆、针尖。Sudassanaṃ (善见) 指帝释天城(sakkapura)；当指“难见”之外的（即“易见”）时，此词通用于三性。

๙๙๙.

999.

ทีโป’นฺตรีป ปชฺโชต, ปติฏฺฐา นิพฺพุตีสุ จ;

พทฺธนิสฺสิต เสเตสุ, ตีสุ ตํ มิหิเต สิตํ.

Dīpo (洲) 指岛屿、灯、依处、涅槃(nibbuti)。Sitaṃ (白) 指被系缚的、依附的、白色的，此词通用于三性；Sitaṃ (中性名词) 也指微笑。

๑๐๐๐.

1000.

ถิยํ ปชาปติ ทาเร, พฺรหฺเม มาเร สุเร ปุเม;

วาสุเทเว’นฺตเก กณฺโห, โส ปาเป อสิเต ติสุ.

Pajāpati (生主) 指女人、妻子、梵天(Brahmā)、魔罗(Māra)、天神、男人。Kaṇho (黑) 指瓦素迭瓦(Vāsudeva)、终结者(Antaka，即阎摩)；当指罪恶或黑色时，此词通用于三性。

๑๐๐๑.

1001.

อุปจาโร อุปฏฺฐาเน, อาสนฺเน อญฺญโรปเน;

สกฺโก อินฺเท ชนปเท, สากิเย, โส ขเม ติสุ.

Upacāro (行境) 指侍奉、邻近、转喻。Sakko (释迦) 指帝释(Inda)、国家、释迦族；Sakka (能够) 为形容词，通用于三性。

๑๐๐๒.

1002.

วชฺชเน ปริหาโร จ, สกฺกาเร เจว รกฺขเณ;

โสตาปนฺนาทิเก อคฺเค, อริโย ตีสุ, ทฺวิเช ปุเม.

Parihāro (避) 指避开、尊敬、守护。Ariyo (圣) 指须陀洹(sotāpanna)等圣者、最胜者，此词通用于三性。Dvijo (再生族) 为阳性词，指婆罗门。

๑๐๐๓.

1003.

สุสุโก สุสุมาเร จ, พาลเก จ อุลูปินิ;

อินฺทีวรํ มตํ นีลุ, ปฺปเล อุทฺทาลปาทเป.

Susuko (幼鳄) 指鳄鱼、孩童、雌枭。Indīvaraṃ (青莲) 指青莲花，也指阿勃勒树(uddālapādapa)。

๑๐๐๔.

1004.

อสโน ปิยเก กณฺเฑ, ภกฺขเณ ขิปเน’ สนํ;

ยุเค’ธิกาเร วีริเย, ปธาเน จา’นฺติเก ธุโร.

Asano (阿萨那树) 指阿萨那树(piyaka)，也指箭。Asanaṃ (食) 指食物、投掷。Dhuro (轭) 指轭、责任、精进、前端、附近。

๑๐๐๕.

1005.

กาเฬ จ ภกฺขิเต ตีสุ, ลวิตฺเต อสิโต ปุเม;

ปวารณา ปฏิกฺเขเป, กถิตา’ชฺเฌสนาย จ.

Asita (黑) 为形容词，通用于三性，指黑色的、已被食的。Asito (镰刀) 为阳性词，指镰刀。Pavāraṇā (自恣) 指拒绝，也指邀请。

๑๐๐๖.

1006.

อุมฺมาเร [Pg.82] เอสิกตฺถมฺเภ, อินฺทขีโล มโต ถ จ;

โปตฺถกํ มกจิวตฺเถ, คนฺเถ เลปฺยาทิ กมฺมนิ.

Indakhīlo (因陀罗柱) 指门槛，也指城门柱。Potthakaṃ (书本) 指树皮布、书本、涂饰工作。

๑๐๐๗.

1007.

ธญฺญํ สาลฺยาทิเก วุตฺตํ, ธญฺโญ ปุญฺญวติ ตฺติสุ;

ปาณิ หตฺเถ จ สตฺเต ภู, สณฺหกรณิยํ มโต.

Dhaññaṃ (谷物) 指稻米(sāli)等谷物。Dhañño (有福) 指有福者，此词通用于三性。Pāṇi (手) 指手、有情、大地、细活。

๑๐๐๘.

1008.

ตีสุ ปีตํ หลิทฺยาเภ, หฏฺเฐ จ ปายิเต สิยา;

พฺยูโห นิพฺพิทฺธรจฺฉายํ, พลนฺยาเส คเณ มโต.

Pītaṃ (黄) 通用于三性，指黄色的、欢喜的、已被饮的。Byūho (阵) 指浓荫、军队部署、群体。

๑๐๐๙.

1009.

โลหิตาทิมฺหิ โลเภ จ, ราโค จ รญฺชเน มโต;

ปทโร ผลเก ภงฺเค, ปวุทฺธ ทริยํ ปิจ.

Rāgo (染) 指红色等色彩、贪欲、染色。Padaro (裂) 指木板、断裂、裂缝、山洞(darī)。

๑๐๑๐.

1010.

สิงฺฆาฏกํ กเสรุสฺส, ผเล, มคฺคสมาคเม;

พหุลายญฺจ เขฬมฺหิ, เอฬา, โทเส’ฬ มีริตํ.

Siṅghāṭakaṃ (三角) 指荸荠果，也指道路交汇处。Eḷā (唾液) 指口水。Eḷaṃ (过失) 指过失。

๑๐๑๑.

1011.

อาธาโร จา’ธิกรเณ, ปตฺตาธาเร’ ลวาลเก;

กาโร’ คเภเท สกฺกาเร, การา ตุ พนฺธนาลเย.

Ādhāro (所依) 指所依处(adhikaraṇa)、钵架、水盆。Kāro (作) 指种类、恭敬。Kārā (监) 指监狱。

๑๐๑๒.

1012.

กรกา เมฆปาสาเณ, กรโก กุณฺฑิกาย จ;

ปาปเน จ ปทาติสฺมึ, คมเน ปตฺติ นาริยํ.

Karakā (冰雹) 指冰雹。Karako (水壶) 指水壶(kuṇḍikā)。Patti (得) 为阴性词，指获得、步兵、行走。

๑๐๑๓.

1013.

ฉิทฺทํ รนฺธญฺจ วิวรํ, สุสิเร ทูสเนปิ จ;

มุตฺตา ตุ มุตฺติเก, มุตฺตํ, ปสฺสาเว, มุจฺจิเต ติสุ.

Chiddaṃ (孔) 指孔穴(randha, vivara)、空洞、过失。Muttā (珍珠) 指珍珠。Muttaṃ (尿) 指尿。Mutta (已解脱) 为过去分词，通用于三性，指已解脱的、已放出的。

๑๐๑๔.

1014.

นิเสเธ วารณํ, หตฺถิ, ลิงฺค หตฺถีสุ วารโณ;

ทานํ จาเค มเท สุทฺเธ, ขณฺฑเน ลวเน ขเย.

Vāraṇaṃ (禁) 指禁止。Vāraṇo (象) 指大象。Dānaṃ (施) 指布施、骄慢、净化、砍断、收割、灭尽。

๑๐๑๕.

1015.

มโนโตเส จ นิพฺพาเน, ตฺถงฺคเม นิพฺพุติ’ตฺถิยํ;

เนคโม นิคมุพฺภูเต, ตถา’ปโณปชีวินิ.

nibbuti（熄灭），女性，指心满意足、涅槃、灭尽；negamo（商人）指城镇出身者及以商店为生者。

๑๐๑๖.

1016.

หริตสฺมิญฺจ ปณฺเณ จ, ปลาโส กึ สุกทฺทุเม;

ปกาโส ปากเฏตีสุ, อาโลกสฺมึ ปุเม มโต.

palāso（叶）指绿色、叶子、赤花树；pakāso（光明），男性，指显现，其形容词通用于三性。

๑๐๑๗.

1017.

ปกฺกํ ผลมฺหิ, ตํ นาสุ, มฺมุเข ปริณเต ติสุ;

ปิณฺโฑ อาชีวเน เทเห, ปิณฺฑเน โคฬเก มโต.

pakkaṃ（成熟的）指成熟的果实，亦指通用于三性的“成熟的”；piṇḍo（团）指生计、身体、聚集、球丸。

๑๐๑๘.

1018.

วฏฺโฏ ปริพฺพเย กมฺมา, ทิเก, โส วฏฺฏุเล ติสุ;

ปจฺจาหาเร ปฏิหาโร, ทฺวาเร จ ทฺวารปาลเก.

vaṭṭo（轮回）指花费、业等（轮回），其形容词 vaṭṭula（圆的）通用于三性；paṭihāro（门卫）指拒绝、门、门卫。

๑๐๑๙.

1019.

นาริยํ ภีรุ กถิตา, ภีรุเก โส ติลิงฺคิโก;

วิกฏํ คูถมุตฺตาโท, วิกโฏ วิกเต ติสุ.

bhīru（怯懦的）指女子，其形容词 bhīruka（怯懦的）通用于三性；vikaṭaṃ（变秽物）指粪便与尿液等，其形容词 vikaṭo（丑陋的）通用于三性。

๑๐๒๐.

1020.

วามํ [Pg.83] สพฺยมฺหิ, ตํ จารุ, วิปรีเตสุ ตีสฺว’ถ;

สงฺขฺยาเภเท สรพฺเย จ, จิหเณ ลกฺข มุจฺจเต.

vāmaṃ（左），通用于三性，指左、美丽、颠倒的；lakkha（十万）指十万之数、目标、标志。

๑๐๒๑.

1021.

เสณี’ตฺถี สมสิปฺปีนํ, คเณ จา’วลิยํ ปิจ;

สุธายํ ธูลิยํ จุณฺโณ, จุณฺณญฺจ วาสจุณฺณเก.

seṇī（行列），女性，指同业者的群体（公会）、行列；cuṇṇo/cuṇṇaṃ（粉末）指石灰、灰尘、香粉。

๑๐๒๒.

1022.

เชตพฺเพ’ติปฺปสตฺเถ’ติ, วุทฺเธ เชยฺยํ ติสู’ริตํ;

ตกฺเก ตุ มถิตํ โหตฺยา,โลลิเต มถิโต ติสุ.

jeyyaṃ（应胜的），通用于三性，指应被战胜的、极被赞美的、年老的；mathitaṃ（搅拌的）指凝乳，其形容词 mathito（被搅动的）通用于三性。

๑๐๒๓.

1023.

อพฺภุโต’จฺฉริเย ตีสุ, ปเณ เจวา’พฺภุโต ปุเม;

เมจโก ปุจฺฉมูลมฺหิ, กณฺเหปิ เมจโก ติสุ.

abbhuto（奇妙的），其形容词通用于三性，指奇妙的；其阳性名词指赌注；mecako（黑色）指尾根，亦指通用于三性的“黑色的”。

๑๐๒๔.

1024.

วสวตฺตี ปุเม มาเร, วสวตฺตาปเก ติสุ;

สมฺภเว จา’สุจิ ปุเม, อเมชฺเฌ ตีสุ ทิสฺสติ.

vasavattī（自在者），男性，指魔罗，其形容词“行使威权的”通用于三性；asuci（不净），男性，指精液，其形容词“不净的”通用于三性。

๑๐๒๕.

1025.

อจฺโฉ อิกฺเก ปุเม วุตฺโต, ปสนฺนมฺหิ ติลิงฺคิโก;

พฬิเส เสลเภเท จ, วงฺโก, โส กุฏิเล ติสุ.

accho（熊），男性，指熊，其形容词“清澈的”通用于三性；vaṅko（弯曲的）指钓钩、山岩裂缝，亦指通用于三性的“弯曲的”。

๑๐๒๖.

1026.

กุณปมฺหิ ฉโว เญยฺโย,ลามเก โส ติลิงฺคิโก;

สพฺพสฺมึ สกโล ตีสุ, อทฺธมฺหิ ปุริเส สิยา.

chavo（尸体）指尸体，亦指通用于三性的“卑劣的”；sakalo（全部的），通用于三性，指全部的，其阳性名词亦指一半或碎片。

๑๐๒๗.

1027.

จนฺทคฺคาหาทิเก เจวุ, ปฺปาโท อุปฺปตฺติยํ ปิจ;

ปทุสฺสเน ปโทโส จ, กถิโต สํวรีมุเข.

uppādo（出现）指月食等现象、生起；padoso（嗔怒）指污染、嗔怒、傍晚。

๑๐๒๘.

1028.

รุธิเร โลหิตํ วุตฺตํ, รตฺตมฺหิ โลหิโต ติสุ;

อุตฺตมงฺเค ปุเม มุทฺธา, มุทฺโธ มูฬฺเห ติลิงฺคิโก.

lohitaṃ（血）指血，其形容词 lohito（红色的）通用于三性；muddhā（头），男性，指头，其形容词 muddho（愚蠢的）通用于三性。

๑๐๒๙.

1029.

รฏฺฐมฺหิ วิชิตํ วุตฺตํ, ชิเต จ วิชิโต ติสุ;

ปริตฺตํ ตุ ปริตฺตาเณ, ปริตฺโต ตีสุ อปฺปเก.

vijitaṃ（已征服的）指国家，其形容词 vijito（已征服的）通用于三性；parittaṃ（护卫）指护卫、护咒，其形容词 paritto（少量的）通用于三性。

๑๐๓๐.

1030.

กุมฺภณฺโฑ เทวเภเท จ, ทิสฺสติ วลฺลิชาติยํ;

จตุตฺถํเส ปเท ปาโท, ปจฺจนฺตเสลรํสิสุ.

kumbhaṇḍo（鸠槃荼）指一类天神、瓜类蔓草；pādo（足）指四分之一、足、山脚、光线。

๑๐๓๑.

1031.

วงฺโค โลหนฺตเร วงฺคา, เทเส ปุเม พหุมฺหิ จ;

กมฺมารภณฺฑเภเท จ, ขฏเก มุฏฺฐิ จ ทฺวิสุ.

vaṅgo（锡）指锡，其阳性复数 vaṅgā 指孟加拉国；muṭṭhi（拳），通用于两性，指一类铁匠工具、刀柄、拳头。

๑๐๓๒.

1032.

อมฺพณํ โทณิยํ เจ’กา, ทสโทณปฺปมาณเก;

อธิฏฺฐิติย มาธาเร, ฐาเน’ธิฏฺฐาน มุจฺจเต.

ambaṇaṃ（安巴那）指桶，亦指十一多那的量器；adhiṭṭhāna（决意）指决意、基座、处所。

๑๐๓๓.

1033.

ปุเม มเหสี สุคเต, เทวิยํ นาริยํ มตา;

อุปทฺทเว อุปสคฺโค, ทิสฺสติ ปาทิเกปิ จ.

mahesī（大仙/王后），阳性时指佛陀（大仙），阴性时指王后、女人；upasaggo（灾难）指灾难、前缀。

๑๐๓๔.

1034.

วกฺกํ [Pg.84] โกฏฺฐาสเภทสฺมึ, วกฺโก วงฺเก ติสุ’จฺจเต;

วิชฺชา เวเท จ สิปฺเป จ, ติวิชฺชาโท จ พุทฺธิยํ.

vakkaṃ（肾）指肾脏，其形容词 vakko（弯曲的）通用于三性；vijjā（明）指吠陀、技艺、三明等、智慧。

๑๐๓๕.

1035.

สมาธิมฺหิ ปุเม’กคฺโค, นากุเล วาจฺจลิงฺคิโก;

ปชฺชํ สิโลเก, ปชฺโช’ทฺเธ, ปชฺโช ปาทหิเต ติสุ.

ekaggo（一境性），男性，指禅定，其形容词形式指猫鼬；pajjaṃ（偈），中性，指诗偈；其阳性词 pajjo 指半偈，其形容词形式通用于三性，指对足有益的。

๑๐๓๖.

1036.

กตโก รุกฺขเภทสฺมึ, กตโก กิตฺติเม ติสุ;

วิเธยฺเย อสฺสโว ตีสุ, ปุพฺพมฺหี ปุริเส สิยา.

katako（迦得迦树）指迦得迦树，亦指通用于三性的“人造的”；assavo（顺从的），通用于三性，指顺从的，其阳性名词指往昔。

๑๐๓๗.

1037.

กลฺยาเณ กถิตํ เขมํ, ตีสุ ลทฺธตฺถรกฺขเณ;

อโถ นิโยชเน วุตฺตํ, การิเยปิ ปโยชนํ.

khemaṃ（安稳）指吉祥，亦指通用于三性的“守护已得之利”；payojanaṃ（用途）指运用、目的。

๑๐๓๘.

1038.

อสฺสตฺโถ ตีสุ อสฺสาส, ปฺปตฺเต, โพธิทฺทุเม ปุเม;

ตีสุ ลุทฺโท กุรูเร จ, เนสาทมฺหิ ปุเม สิยา.

assattho（毕钵罗树），通用于三性，指已得安慰的，其阳性名词指菩提树；luddo（残酷的），通用于三性，指残酷的，其阳性名词指猎人。

๑๐๓๙.

1039.

วิลคฺโค ตีสุ ลคฺคสฺมึ, ปุเม มชฺฌมฺหิ ทิสฺสติ;

อฑฺโฒ ตฺวนิตฺถิยํ ภาเค, ธนิมฺหิ วาจฺจลิงฺคิโก.

vilaggo（附着的），通用于三性，指附着的，其阳性名词指腰部；aḍḍho（一半），用于阳性和中性时指一半，其形容词形式指富有的。

๑๐๔๐.

1040.

กฏฺฐํ ทารุมฺหิ, ตํ กิจฺเฉ, คหเน กสิเต ติสุ;

สสนฺตาเน จ วิสเย, โคจเร’ ชฺฌตฺต มุจฺจเตติ.

kaṭṭhaṃ（木柴）指木柴，亦指通用于三性的“困难的”、“深密的”、“已耕作的”；ajjhattaṃ（内在）指自身相续、所缘、行境。

อิติ อทฺธาเนกตฺถวคฺโค.

如是，多义品终。

๑๐๔๑.

1041.

ภุวเน จ ชเน โลโก, โมเรตฺวคฺคิมฺหิ โส สิขี;

สิโลโก ตุ ยเส ปชฺเช,รุกฺเข ตุ สามิเก ธโว.

loko（世间）指世界、人；sikhī（有顶者）指孔雀、火；siloko（声誉）指声誉、偈颂；dhavo（丈夫）指一种树、丈夫。

๑๐๔๒.

1042.

วฏพฺยาเมสุ นิคฺโรโธ, ธงฺโก ตุ วายเส พเก;

วาโร ตฺว’วสรา’เหสุ, กุเจตฺวพฺเภ ปโยธโร.

nigrodho（尼拘律树）指榕树、一寻之量；dhaṅko（乌鸦）指乌鸦、鹭；vāro（轮值）指机会、日子；payodharo（乳房）指乳房、云。

๑๐๔๓.

1043.

อุจฺฉงฺเค ลกฺขเณ จา’งฺโก, รสฺมิ’ตฺถี ชุติ รชฺชุสุ;

ทิฏฺโฐ’ภาเสสุ อาโลโก,พุทฺโธ ตุ ปณฺฑิเต ชิเน.

aṅko（标记）指怀中、标记；rasmi（光线），女性，指光辉、绳索；āloko（光明）指视见、光明；buddho（觉者）指智者、胜利者。

๑๐๔๔.

1044.

สูรํ’สูสุ ปุเม ภานู, ทณฺโฑ ตุ มุคฺคเร ทเม;

เทวมจฺเฉสฺว’นิมิโส, ปตฺโถ ตุ มานสานุสุ.

“英雄”(sūro)指英雄与太阳(阳性)；“杖”(daṇḍo)则指棍棒与惩罚；“不瞬者”(animiso)指天神与鱼；“钵他”(pattho)则指量器与山坡。

๑๐๔๕.

1045.

อาตงฺโก โรค ตาเปสุ,มาตงฺโค สปเจ คเช;

มิโค ปสุ กุรุงฺเคสุ, อุลูกิ’นฺเทสุ โกสิโย.

“苦恼”(ātaṅko)指疾病与热恼；“摩登伽”(mātaṅgo)指贱民与象；“野兽”(migo)指动物与鹿；“拘翼”(kosiyo)指猫头鹰与因陀罗。

๑๐๔๖.

1046.

วิคฺคโห [Pg.85] กลเห กาเย, ปุริโส มาณว’ตฺตสุ;

ทายาโท พนฺธเว ปุตฺเต, สิเร สีสํ ติปุมฺหิ จ.

“争执”(viggaho)指争吵与身体；“人”(puriso)指青年与自我；“继承人”(dāyādo)指亲属与儿子；“头”(sīsaṃ)指头(为中性词)。

๑๐๔๗.

1047.

พลิหตฺถํ’สูสุ กโร, ทนฺเต วิปฺเป’ณฺฑเช ทฺวิโช;

วตฺตํ ปชฺชา’นนา’จาเร, ธญฺญงฺเค สุขุเม กโณ.

“手”(karo)指税、手与光线；“二生”(dvijo)指牙齿、婆罗门与鸟；“行”(vattaṃ)指诗偈、面容与行为；“谷粒”(kaṇo)指谷物之部分与微细。

๑๐๔๘.

1048.

ถมฺโภ ถูณ ชฬตฺเตสุ, สูโป กุมฺมาส พฺยญฺชเน;

คณฺโฑ โผเฏ กโปลมฺหิ, อคฺโฆ มูลฺเย จ ปูชเน.

“柱”(thambho)指柱子与僵硬；“汤”(sūpo)指粥与咖喱；“肿块”(gaṇḍo)指水疱与脸颊；“价值”(aggho)指价格与供养。

๑๐๔๙.

1049.

ปกาโร ตุลฺย เภเทสุ, สกุนฺโต ภาสปกฺขิสุ;

ภาคฺเย วิธิ วิธาเน จ, สเร ขคฺเค จ สายโก.

“种类”(pakāro)指相似与差异；“鸟”(sakunto)指秃鹫与鸟；“法则”(vidhi)指命运与规定；“箭”(sāyako)指箭与剑。

๑๐๕๐.

1050.

สารงฺโค จาตเก เอเณ, ปตฺตี ตุ สรปกฺขิสุ;

เสเท ปาโก วิปาเก ถ,ภิกฺขุเภเท จเย คโณ.

“萨兰伽”(sāraṅgo)指杜鹃与鹿；“翼者”(pattī)则指箭与鸟；“成熟”(pāko)指烹饪与果报；“伽那”(gaṇo)指比丘众与堆积。

๑๐๕๑.

1051.

ราสิ ปุญฺเช จ เมสา’โท,อสฺเส โลเณ จ สินฺธโว;

สํวฏฺเฏ ปลโย นาเส, ปูโค กมุกราสิสุ.

“堆”(rāsi)指堆积与白羊宫；“信度”(sindhavo)指马与盐；“坏灭”(palayo)指坏劫与毁灭；“槟榔”(pūgo)指槟榔树与群体。

๑๐๕๒.

1052.

อมเต ตุ สุธา เลเป, อภิขฺยา นาม รํสิสุ;

สตฺติ สามตฺถิเย สตฺเถ, มหี นชฺชนฺตเร ภุวิ;

ลีลา กฺริยา วิลาเสสุ,สตฺเต ตุ อตฺรเช ปชา.

“苏陀”(sudhā)则指甘露与灰泥；“名称”(abhikhyā)指名称与光芒；“力”(satti)指能力与武器；“地”(mahī)指河流之间与大地；“游戏”(līlā)指行为与姿态；“众生”(pajā)则指有情与后代。

๑๐๕๓.

1053.

ญาเณ ลาเภ อุปลทฺธิ, ปเวณี กุถเวณิสุ;

ปวตฺติ วุตฺติ วตฺตาสุ, เวตเน ภรเณ ภติ.

“获得”(upaladdhi)指知识与利益；“传统”(paveṇī)指传统与发辫；“转起”(pavatti)指行为与消息；“工资”(bhati)指薪水与供养。

๑๐๕๔.

1054.

อาจาเรปิ มริยาทา, ภูติ สตฺตา สมิทฺธิสุ;

โสปฺเป ปมาเท ตนฺที จ, ยาตฺรา คมน วุตฺติสุ.

“界限”(mariyādā)指行为与界限；“存在”(bhūti)指众生与繁荣；“懈怠”(tandī)指睡眠与放逸；“旅程”(yātrā)指行走与生计。

๑๐๕๕.

1055.

นินฺทา กุจฺฉา’ปวาเทสุ, กงฺคุ ธญฺญ ปิยงฺคุสุ;

โมกฺเขสิเว สเมสนฺติ, วิภาเค ภตฺติ เสวเน.

“责难”(nindā)指责备与诽谤；“康古”(kaṅgu)指谷物与黍；“寂静”(santi)指解脱、吉祥与平静；“虔信”(bhatti)指分配与侍奉。

๑๐๕๖.

1056.

อิจฺฉายํ ชุติยํ กนฺติ, รญฺชเน สูรเต รติ;

เคเห วสติ วาเส ถ, นที เสนาสุ วาหินี.

“美”(kanti)指欲望与光辉；“喜”(rati)指染色与爱欲；“住”(vasati)指家与居住；“河流”(vāhinī)指河流与军队。

๑๐๕๗.

1057.

ปตฺเถ นาเฬ จ นาฬิ’ตฺถี, คเณ สมิติ สงฺคเม;

ตณฺหา โลเภ ปิปาสายํ, มคฺค วุตฺตีสุ วตฺตนี.

“那利”(nāḷi)指管与量器(阴性)；“集会”(samiti)指团体与战场；“渴爱”(taṇhā)指贪婪与口渴；“行道”(vattanī)指道路与行为。

๑๐๕๘.

1058.

ปาณฺยงฺเค นาภิ จกฺกนฺเต, ยาเจ วิญฺญตฺติ ญาปเน;

วิตฺติ โตเส เวทนายํ, ฐาเน ตุ ชีวิเต ฐิติ.

“脐”(nābhi)指身体之肢节与轮毂；“表白”(viññatti)指请求与告知；“喜悦”(vitti)指满足与感受；“住”(ṭhiti)则指住处与生命。

๑๐๕๙.

1059.

ตรงฺเค [Pg.86] จา’นฺตเร วีจิ, ธีรตฺเต ธารเณ ธิติ;

ภู ภูมิยญฺจ ภมุเก, สทฺเท เวเท สเว สุติ.

“波浪”(vīci)指波浪与间隔；“坚毅”(dhiti)指坚韧与忆持；“地”(bhū)指土地与眉毛；“闻”(suti)指声音、吠陀与听闻。

๑๐๖๐.

1060.

โคตฺตํ นาเม จ วํเส ถ, นคเร จ ฆเร ปุรํ;

โอกํ ตุ นิสฺสเย เคเห, กุลํ ตุ โคตฺตราสิสุ.

“姓”(gottaṃ)指名字与宗族；“城”(puraṃ)指城市与家；“住处”(okaṃ)则指依止与家；“家族”(kulaṃ)则指宗族与群体。

๑๐๖๑.

1061.

เหเม วิตฺเต หิรญฺญญฺจ, ปญฺญาณํ ตฺว’งฺก วุทฺธิสุ;

อถา’มฺพรญฺจ เข วตฺเถ, คุยฺหํ ลิงฺเค รหสฺย’ปิ.

“黄金”(hiraññaṃ)指黄金与财富；“识相”(paññāṇaṃ)指标记与增长；“空”(ambaraṃ)指虚空与衣服；“密”(guyhaṃ)指性根与秘密。

๑๐๖๒.

1062.

ตโป ธมฺเม วเต เจว, ปาเป ตฺวา’คุมฺหิ กิพฺพิสํ;

รตนํ มณิ เสฏฺเฐสุ, วสฺสํ หายน วุฏฺฐิสุ.

“苦行”(tapo)指正法与誓愿；“罪”(kibbisaṃ)指罪过与过失；“宝”(ratanaṃ)指宝珠与最胜；“年”(vassaṃ)指年与雨水。

๑๐๖๓.

1063.

วนํ อรญฺญ วารีสุ, ขีรมฺหิ ตุ ชเล ปโย;

อกฺขรํ ลิปิ โมกฺเขสุ, เมถูนํ สงฺคเม รเต.

“林”(vanaṃ)指森林与水；“乳”(payo)指乳汁与水；“字”(akkharaṃ)指文字与不朽(解脱)；“淫欲”(methūnaṃ)指交合与爱欲。

๑๐๖๔.

1064.

โสตํ กณฺเณ ปโยเวเค, ริฏฺฐํ ปาปา’สุเภสุ จ;

อาคุ ปาปา’ปราเธสุ, เกตุมฺหิ จิหเน ธโช.

“流”(sotaṃ)指耳朵与水流；“祸”(riṭṭhaṃ)指罪恶与不祥；“罪”(āgu)指罪过与过失；“旗”(dhajo)指旗帜与标记。

๑๐๖๕.

1065.

โคปุรํ ทฺวารมตฺเตปิ, มนฺทิรํ นคเร ฆเร;

วาจฺจลิงฺคา ปรมิโต, พฺยตฺโต ตุ ปณฺฑิเต ผุเฏ.

“门楼”(gopuraṃ)亦指门；“殿”(mandiraṃ)指城市与家；于此之后为通性词；“明了者”(byatto)则指智者与显明。

๑๐๖๖.

1066.

วลฺลโภ ทยิเต’ชฺฌกฺเข, ชเล ถูโล มหตฺยปิ;

กุรูเร เภรเว ภีโม,โลโล ตุ โลลุเป จเล.

“亲爱者”(vallabho)指亲爱者与监督者；“粗”(thūlo)指愚钝与巨大；“怖畏者”(bhīmo)指残忍与可怕；“贪婪者”(lolo)则指贪婪与动摇。

๑๐๖๗.

1067.

พีภจฺโฉ วิกเต ภีเม, โกมเล ติขิเณ มุทุ;

อิฏฺเฐ จ มธุเร สาทุ, สาทุมฺหิ มธุโร ปิเย.

“可憎者”(bībhaccho)指丑陋与可怕；“柔”(mudu)指柔软与锐利；“美”(sādu)指可爱与甜美；“甜”(madhuro)指美味与亲爱。

๑๐๖๘.

1068.

สิเต ตุ สุทฺเธ โอทาโต, ทฺวิชิวฺโห สูจกา’หิสุ;

สกฺเก สมตฺโถ สมฺพนฺเธ, สมตฺตํ นิฏฺฐิตา’ขิเล.

“白”(odāto)则指白色与纯净；“两舌者”(dvijivho)指告密者与蛇；“能干者”(samattha)指有能力与相关联；“圆满”(samattaṃ)指终结与一切。

๑๐๖๙.

1069.

สุทฺโธ เกวล ปูเตสุ, ชิฆญฺโญ’นฺตา’ธเมสุ จ;

โปโณ’ปนต นินฺเนสุ, อญฺญ นีเจสุ เจ’ตโร.

“纯净”(suddho)指唯独与洁净；“最低劣者”(jighañño)指最后与最下劣；“倾向”(poṇo)指屈服与低斜；“异者”(itaro)则指其他与低下。

๑๐๗๐.

1070.

สุจิ สุทฺเธ สิเต ปูเต, เปสโล ทกฺขจารุสุ;

อธโม กุจฺฉิเต อูเน, อปฺปิเย ปฺย’ลิโก ภเว.

“净”(suci)指纯净、白色与洁净；“温良者”(pesalo)指敏慧与优雅；“下劣者”(adhamo)指可厌与残缺；“虚伪者”(aliko)亦为不悦与虚假。

๑๐๗๑.

1071.

พฺยาเป อสุทฺเธ สํกิณฺโณ, ภพฺพํ โยคฺเย จ ภาวินิ;

สุขุโม อปฺปกา’ณูสุ, วุทฺโธ เถเร จ ปณฺฑิเต.

“混杂”(saṃkiṇṇo)指混合与不净；“适宜”(bhabbaṃ)指堪能与未来；“微细”(sukhumo)指微小与微尘；“长者”(vuddho)指长老与智者。

๑๐๗๒.

1072.

สุเภ สาธุมฺหิ ภทฺโท ถ, ตฺยา’โท จ วิปุเล พหุ;

ธีโร พุเธ ธิติมนฺเต, เวลฺลิตํ กุฏิเล ธุเต.

“贤善者”(bhaddo)为吉祥与善妙；“多”(bahu)指高与广大；“智者”(dhīro)指觉者与具足坚毅；“卷曲”(vellitaṃ)指弯曲与摇动。

๑๐๗๓.

1073.

วิสโท [Pg.87] พฺยตฺต เสเตสุ, ตรุโณ ตุ ยุเว นเว;

โยคฺคํ ยาเน, ขเม โยคฺโค,ปิณฺฑิตํ คณิเต ฆเน.

“清澈”(visado)指明了与白色；“年轻”(taruṇo)则指少年与新；“适宜者”(yoggo)用于车乘与堪能；“聚集”(piṇḍitaṃ)指计算与密集。

๑๐๗๔.

1074.

พุเธ’ภิชาโต กุลเช, วุทฺโธ’รูสุ มหลฺลโก;

กลฺยาณํ สุนฺทเร จาปิ, หิโม ตุ สีตเลปิ จ.

智者、出身高贵、望族；年长、年老、巨大；善、美丽；霜、寒冷、清凉。

๑๐๗๕.

1075.

โลเล ตุ สีเฆ จปโล, วุตฺเต อุทิต มุคฺคเต;

อาทิตฺเต คพฺพิเต ทิตฺโต, ปิฏฺฐํ ตุ จุณฺณิเตปิ จ.

摇摆、迅速、轻浮；言说、升起、高举；燃烧、傲慢、闪耀；背部、粉末。

๑๐๗๖.

1076.

วิคเต วายิเต วีตํ, ภาวิตํ วฑฺฒิเตปิ จ;

ภชฺชิเต ปติเต ภฏฺโฐ, ปุฏฺโฐ ปุจฺฉิต โปสิเต.

已离、已吹、离（欲）；已修习、已增长；已炒、已堕；已问、已滋养。

๑๐๗๗.

1077.

ชาโต ภูเต จเย ชาตํ,ปฏิภาโค สมา’ริสุ;

สูโร วีเร รวิสูเร, ทุฏฺโฐ กุทฺเธ จ ทูสิเต.

已生、有情、堆；相等、敌人；英雄、勇士、太阳；恶人、忿者、已毁者。

๑๐๗๘.

1078.

ทิฏฺโฐ’ริมฺหิ’กฺขิเต ทิฏฺโฐ,มูฬฺเห โปเต จ พาลิโส;

นินฺทายํ เขปเน เขโป, นิยโม นิจฺฉเย วเต.

敌人、已见；愚人、幼兽、愚者；责备、抛弃、损失；规则、确定、誓愿。

๑๐๗๙.

1079.

สลากายํ กุโส ทพฺเภ,พาลฺยาโท ตุ ขเย วโย;

เลป คพฺเพสฺว’วเลโป, อณฺฑโช มีนปกฺขิสุ.

筹、吉祥草、茅草；童年、衰败、年龄；涂抹、傲慢；卵生者、鱼、鸟。

๑๐๘๐.

1080.

พิลาเล นกุเล พพฺพุ, มนฺโถ มนฺถนสตฺตุสุ;

วาโล เกเส’สฺสาทิโลเม,สงฺฆาโต ฆาตราสิสุ.

猫、鼬（那拘罗）；搅拌器、麦糊；毛、发、马等之毛；冲击、杀害、堆积。

๑๐๘๑.

1081.

โคปคาเม รเว โฆโส, สูโต สารถิวนฺทิสุ;

มาลฺยํ ตุ ปุปฺเผ ตทฺทาเม, วาโห ตุ สกเฏ หเย.

牧人村、声音、喧嚣；御者、赞颂者；花鬘、花、花串；车、马。

๑๐๘๒.

1082.

ขเย’จฺจเน จา’ปจโย, กาโล สมย มจฺจุสุ;

เภ ตารกา เนตฺตมชฺเฌ, สีมา’ วธิ, ฏฺฐิตีสุ จ.

损耗、尊敬；时间、时节、死亡；星、眼中瞳人；界限、范围、住立。

๑๐๘๓.

1083.

อาโภโค ปุณฺณตา’วชฺเช-สฺวา’ฬิ’ตฺถี สขิ เสตุสุ;

สตฺเต ถูเล ตีสุ ทฬฺโห, ลตา สาขาย วลฺลิยํ.

思惟、圆满、注意；女伴、女性、朋友、堤；有情、粗大、坚固；藤、枝、蔓草。

๑๐๘๔.

1084.

มุตฺติ’ตฺถี [Pg.88] โมจเน โมกฺเข,กาโย ตุ เทห ราสิสุ;

นีเจ ปุถุชฺชโน มูฬฺเห, ภตฺตา สามินิ ธารเก.

解脱（女性）、释放、解脱；身体、堆积；低劣、凡夫、愚痴；丈夫、主人、支持者。

๑๐๘๕.

1085.

สิขา, ปิญฺเฉสุ สิขณฺโฑ, สตฺเต ตฺว’ตฺตนิ ปุคฺคโล;

สมฺพาโธ สํกเฏ คุยฺเห,นาเส เขเป ปราภโว.

顶髻、羽冠；个人、有情、我；拥挤、狭隘、秘密；毁灭、损失、失败。

๑๐๘๖.

1086.

วจฺโจ รูเป กรีเส ถ, ชุติ’ตฺถี กนฺติรํสิสุ;

粪便、形色；光辉（女性）、美丽、光线。

๑๐๘๗.

1087.

ลพฺภํ ยุตฺเต จ ลทฺธพฺเพ, ขณฺเฑ ปณฺเณ ทลํ มตํ;

สลฺลํ กณฺเฑ สลากายํ, สุจิตฺเต ธาวนํ คเต;

ภนฺตตฺเถ วิพฺภโม หาเว, โมโห’วิชฺชาย มุจฺฉเน.

应得、适宜、可得；碎片、叶、瓣；箭、箭杆、签；迷乱、娇态；愚痴、无明、昏厥。

๑๐๘๘.

1088.

เสโท ฆมฺมชเล ปาเก,โคเฬ อุจฺฉุมเย คุโฬ;

มิตฺเต สหาเย จ สขา, วิภู นิจฺจปฺปภูสุ โส.

汗、烹煮；糖块、球、甘蔗制；朋友、同伴；遍主、常、主。

๑๐๘๙.

1089.

ขคฺเค กุรูเร เนตฺตึโส, ปรสฺมึ อตฺร ตีสฺว’มุ;

กลงฺโก’งฺกา’ปวาเทสุ,เทเส ชนปโท ชเน.

剑、残酷；他、此；污点、标记、诽谤；地方、国土、人民。

๑๐๙๐.

1090.

ปชฺเช คาถา วจีเภเท, วํโส ตฺว’นฺวยเวณุสุ;

ยานํ รถาโท คมเน, สรูปสฺมึ อโธ ตลํ.

诗节、偈、语之分别；世系、竹；车乘、行进；表面、下方。

๑๐๙๑.

1091.

มชฺโฌ วิลคฺเค เวมชฺเฌ, ปุปฺผํ ตุ กุสุโม’ตุสุ;

สีลํ สภาเว สุพฺพเต, ปุงฺคโว อุสเภ วเร.

中间、腰、中央；花、花朵、季节（月经）；戒、自性、善行；公牛、牛王、最胜者。

๑๐๙๒.

1092.

โกเส ขคาทิพีเช’ณฺฑํ, กุหรํ คพฺภเร พิเล;

เนตฺตึเส คณฺฑเก ขคฺโค, กทมฺโพ ตุ ทุเม จเย.

卵、鞘、鸟等之种；洞穴、洞窟；剑、犀牛；咖丹巴树、树、群。

๑๐๙๓.

1093.

เภ’เธนุยํ โรหิณี’ตฺถี, วรงฺคํ โยนิยํ สิเร;

อกฺโกเส สปเถ สาโป, ปงฺกํ ปาเป จ กทฺทเม.

罗希尼（女性）、红母牛；殊胜肢体、头、子宫；诅咒、辱骂、誓言；泥沼、罪恶、泥泞。

๑๐๙๔.

1094.

โภควตฺยุ’รเค โภคี, สฺสโร ตุ สิวสามิสุ;

พเล ปภาเว วีริยํ, เตโช เตสุ จ ทิตฺติยํ.

享乐者、蛇；自在主、湿婆、主人；精进、力、威力；威力、光辉。

๑๐๙๕.

1095.

ธารา สนฺตติ ขคฺคงฺเค, วานํ ตณฺหาย สิพฺพเน;

ขตฺตา สูเต ปฏิหาเร, วิตฺติ ปีฬาสุ เวทนา.

流、相续、剑刃；渴爱、缝纫；御者、守门人；感受、喜悦、痛苦。

๑๐๙๖.

1096.

ถิยํ [Pg.89] มติ’จฺฉาปญฺญาสุ, ปาเป ยุทฺเธ รเว รโณ;

ลโวตุ พินฺทุ’จฺเฉเทสุ, ปลาเล’ ติสเย ภุสํ.

意、欲、慧（女性）；战斗、罪恶、声；微量、滴、断；짚、过度、甚。

๑๐๙๗.

1097.

พาธา ทุกฺเข นิเสเธ จ, มูลปเทปิ มาติกา;

สฺเนโห เตเล’ธิกปฺเปเม,ฆรา’เปกฺขาสุ อาลโย.

障碍、痛苦、禁止；总纲、根本；爱、油、贪爱；执着、家、期望。

๑๐๙๘.

1098.

เกตุสฺมึ เกตนํ เคเห, ฐาเน ภูมิ’ตฺถิยํ ภุวิ;

เลขฺเย เลโข ราชิ เลขา, ปูชิเต ภควา ชิเน.

旗帜、家、标志；处所、地（女性）、大地；书信、列、书写；世尊、应供者、胜者。

๑๐๙๙.

1099.

คทา สตฺเถ คโท โรเค, นิสชฺชา ปีเฐสฺวา’สนํ;

ตถาคโต ชิเน สตฺเต,จเย เทเห สมุสฺสโย.

棍棒、武器、疾病、病痛；坐、座、坐具；如来、胜者、有情；积聚、身、堆。

๑๑๐๐.

1100.

พิลํ โกฏฺฐาส ฉิทฺเทสุ, วชฺชํ โทเส จ เภริยํ;

กาเล ทีฆญฺชเส’ทฺธานํ, อาลิยํ เสตุ การเณ.

洞穴、部分、孔洞；过失、过错、鼓；旅程、时间、长路；堤、桥、原因。

๑๑๐๑.

1101.

โอกาโส การเณ เทเส,สภา เคเห จ สํสเท;

ยูโป ถมฺเภ จ ปาสาเท, อยนํ คมเน ปเถ.

机会、原因、地方；集会、家、议会；祭柱、柱、宫殿；行、道。

๑๑๐๒.

1102.

อกฺโก รุกฺขนฺตเร สูเร,อสฺโส โกเณ หเยปิ จ;

อํโส ขนฺเธ จ โกฏฺฐาเส,ชาลํ สูสฺว’จฺจิ โน ปุเม.

牛角瓜树、太阳；马、角落；肩、部分；网、孔穴、火焰（非男性）。

๑๑๐๓.

1103.

นาสา’สตฺเตสฺว’ ภาโว ถ,อนฺน โมทน ภุตฺติสุ;

ชีวํ ปาเน ชเน ชีโว,ฆาโส ตฺว’นฺเน จ ภกฺขเณ.

无有、毁灭、非有情；食物、米饭、食；生命、人、有气息者；草、食、食物。

๑๑๐๔.

1104.

ฉทเน’จฺฉาทนํ วตฺเถ, นิกาโย เคหราสิสุ;

อนฺนาโท อามิสํ มํเส;

ทิกฺขา ตุ ยชเน’จฺจเน.

覆盖、遮蔽、衣物；部派、房屋、堆积；食者、肉食、肉；入门仪式、祭祀、供养。

๑๑๐๕.

1105.

กฺริยายํ การิกา ปชฺเช,เกตุ ตุ จิหเน ธเช;

กุสุมํ ถีรเช ปุปฺเผ, วานเร ตุ พุเธ กวิ.

行为、颂偈、诗节；旗帜、标志、旗；花、经血、花；猴子、智者、诗人。

๑๑๐๖.

1106.

อธเร [Pg.90] ขรเภ โอฏฺโฐ, ลุทฺโท ตุ ลุทฺทเกปิ จ;

กลุสํ ตฺวา’วิเล ปาเป, ปาเป กลิ ปราชเย.

下唇、骆驼、嘴唇；残忍、猎人；污秽、混浊、罪恶；罪恶、争吵、失败。

๑๑๐๗.

1107.

กนฺตาโร วน, ทุคฺเคสุ, จโร จารมฺหิ จญฺจเล;

ชนาวาเส คเณ คาโม, จมฺมํ ตุ ผลเก ตเจ.

荒野、森林、险地；行者、行为、动摇；聚居地、群体、村庄；皮革、盾牌、皮肤。

๑๑๐๘.

1108.

อาโมโท หาส คนฺเธสุ,จารุ ตุ กนเกปิ จ;

สตฺตายํ ภวนํ เคเห, เลเส ตุ ขลิเต ฉลํ.

喜悦、欢笑、香气；可爱、黄金；存在、住所、家；借口、过失、欺骗。

๑๑๐๙.

1109.

เวรํ ปาเป จ ปฏิเฆ, ตโจ จมฺมนิ วกฺกเล;

อุจฺเจ’ธิโรเห อาโรโห, เนตฺตํ วตฺถนฺตร’กฺขิสุ.

仇恨、罪恶、嗔恚；皮肤、皮革、树皮；高处、攀登、上升；眼、内衣、眼睛。

๑๑๑๐.

1110.

ปฏิหาเร มุเข ทฺวารํ, เปเต ญาเต มโต ติสุ;

มาโส ปรณฺณ กาเลสุ, นคฺโค ตฺว’เจลเกปิ จ.

门卫、入口、门；亡者、已知、见解；月、肉、时节；裸身、无衣者。

๑๑๑๑.

1111.

โทเส ฆาเต จ ปฏิโฆ, มิคาโท ฉคเล ปสุ;

อรูเป จา’วฺหเย นามํ, ทโร ทรถ ภีติสุ.

过失、伤害、嗔恚；食肉兽、山羊、牲畜；无色、称呼、名；恐惧、战栗、怖畏。

๑๑๑๒.

1112.

ยาจเน โภชเน ภิกฺขา,ภาเร ตฺว’ติสเย ภโร;

ทพฺพิ’นฺทชายาสุ สุชา, เมเฆ ตฺว’พฺภํ วิหายเส.

乞食、食物、化缘；重担、过量、负荷；勺、因陀罗之妻、善生；云、云、天空。

๑๑๑๓.

1113.

โมทโก ขชฺชเภเทปิ, มณิเก รตเน มณิ;

เสลา’ราเมสุ มลโย,สภาว’งฺเกสุ ลกฺขณํ.

甜点、点心；摩尼、宝珠、宝石；山、园林、马拉雅山；本性、标记、特征。

๑๑๑๔.

1114.

หวิ สปฺปิมฺหิ โหตพฺเพ, สิโร เสฏฺเฐ จ มุทฺธนิ;

วิจาเรปิ วิเวโก ถ, สิขรี ปพฺพเต ทุเม.

祭品、酥油、应供；头、最胜、顶；思惟、离；山、树。

๑๑๑๕.

1115.

เวโค ชเว ปวาเห จ, สงฺกุ ตุ ขิลเหติสุ;

นิคฺคหีเต กเณ พินฺทุ, วราโห สูกเร คเช.

速度、急速、流；桩、武器；鼻音符、微粒、点；野猪、猪、象。

๑๑๑๖.

1116.

เนตฺตนฺเต จิตฺตเก’ปางฺคํ, สิทฺธตฺโถ สาสเป ชิเน;

หาโร มุตฺตาคุเณ คาเห,ขารโก มกุเฬ รเส.

眼角、彩画、眼梢；成就所愿者、芥子、胜者；璎珞、珍珠串、执取；碱、花蕾、味。

๑๑๑๗.

1117.

อจฺจโย’ ติกฺกเม โทเส,เสลรุกฺเขสฺว’โค นโค;

สฺวปฺเป’วธารเณ มตฺตํ, อปจิตฺย’จฺจเน ขเย.

过失、逾越、罪过；山、树；少量、限定、量；尊敬、崇拜、衰败。

๑๑๑๘.

1118.

ฉิทฺโท’ตรเณสฺโว’ตาโร,พฺรหฺเม [Pg.91] จ ชนเก ปิตา;

ปิตามโห’ยฺยเก พฺรหฺเม,โปโต นาวาย พาลเก.

缺口、降下、机会；梵天、生父、父亲；祖父、外祖父、梵天；船、幼童。

๑๑๑๙.

1119.

รุกฺเข วณฺเณ สุเน โสโณ,สคฺเค ตุ คคเน ทิโว;

วตฺเถ คนฺเธ ฆเร วาโส, จุลฺโล ขุทฺเท จ อุทฺธเน.

树、颜色、狗；天界、虚空、天；衣、香、住处；小、微、炉灶。

๑๑๒๐.

1120.

กณฺโณ โกเณ จ สวเณ,มาลา ปุปฺเผ จ ปนฺติยํ;

ภาโค ภาคฺเย’กเทเสสุ,กุฏฺฐํ โรเค’ ชปาลเก.

耳、角落、听闻；花鬘、花、行列；部分、福运、一分；麻风病、疾病、牧羊人。

๑๑๒๑.

1121.

เสยฺยา เสนาสเน เสเน, จุนฺทภณฺฑมฺหิ จ’พฺภโม;

วตฺถาทิโลมํ’สุ กเร, นิปาโต ปตเน’พฺยเย.

卧具、卧处、睡眠；纯陀的物品、云；线、光线；坠落、不变词。

๑๑๒๒.

1122.

สาขายํ วิฏโป ถมฺเภ, สตฺตุ ขชฺชนฺตเร ทิเส;

สามิโก ปติ’ยิเรสุ, ปฏฺฐานํ คติ เหตุสุ.

枝、柱；麦粉、敌人；主人、丈夫、主宰；出发点、去处、原因。

๑๑๒๓.

1123.

ราเค รงฺโค นจฺจฏฺฐาเน, ปานํ เปยฺเย จ ปีติยํ;

อิณุ’กฺเขเปสุ อุทฺธาโร, อุมฺมาเร เอฬโก อเช.

颜色、舞场；饮品、可饮之物、喜悦；债务、举起、解脱；门槛、绵羊、山羊。

๑๑๒๔.

1124.

ปหาโร โปถเน ยาเม,สรโท หายโน’ตุสุ;

กุณฺฑิกายา’ฬฺหเก ตุมฺโพ,ปลาโล ตุ ภุสมฺหิ จ.

撞击、击打、夜分；秋季、年、时节；水罐、量器、葫芦；稻草、糠秕。

๑๑๒๕.

1125.

มตา’วาเฏ จเย กาสุ, ปนิสา การเณ รโห;

กาโส โปฏคเล โรเค,โทโส โกเธ คุเณ’ตเร.

坑、堆；原因、隐秘；咳嗽、喉咙、疾病；过失、愤怒、非善德。

๑๑๒๖.

1126.

ยุตฺย’ฏฺฏาล’ฏฺฏิเตสฺว’ฏฺโฏ, กีฬายํ กานเน ทโว;

อุปฺปตฺติยํ โจ’ปฺปตนํ, อุยฺยานํ คมเน วเน.

诉讼、望楼、苦恼；嬉戏、林火；生起、飞升；园林、行走、森林。

๑๑๒๗.

1127.

โวกาโร ลามเก ขนฺเธ, มูโล’ปทาสุ ปาภตํ;

ทสา’ วตฺถา ปฏนฺเตสุ, การณํ ฆาต, เหตุสุ.

轻蔑、低劣、蕴；价格、供品、礼物；状况、衣缘；原因、杀害、因。

๑๑๒๘.

1128.

หตฺถิทาเน [Pg.92] มโท คพฺเพ, ฆฏา ฆฏน ราสิสุ;

อุปหาโร’ภิหาเรปิ, จโย พนฺธน ราสิสุ.

象液、骄慢、傲慢；人群、努力、堆积；供养、奉献；堆积、束缚、堆积。

๑๑๒๙.

1129.

คนฺโธ โถเก ฆายนีเย,จาโค ตุ ทานหานิสุ;

ปาเน ปโมเท ปีติ’ตฺถี, อิเณ คิวา คเลปิ จ.

香、少量、可嗅之物；舍弃、布施、损失；饮品、喜悦；债务、颈、喉咙。

๑๑๓๐.

1130.

ปติฏฺฐา นิสฺสเย ฐาเน, พลกฺกาเรปิ สาหสํ;

ภงฺโค เภเท ปเฏ ภงฺคํ, ฉตฺตํ ตุ ฉวเกปิ จ.

基础、依止、处所；强力、勇气；破坏、布；伞、尸体。

๑๑๓๑.

1131.

ญาเณ ภุวิ จ ภูริ’ตฺตี, อนงฺเค มทโน ทุเม;

ปมาตริปิ มาตา ถ, เวฐุ’ณีเสสุ เวฐนํ.

知识、大地；无身、爱欲、树；母亲；头巾、缠绕。

๑๑๓๒.

1132.

มาริโส ตณฺฑุเลยฺเย’ยฺเย,โมกฺโข นิพฺพาน มุตฺติสุ;

อินฺโท’ธิปติ สกฺเกสฺวา, รมฺมณํ เหตุ โคจเร.

尊者、觅菜；解脱、涅槃、自在；主宰、帝释；所缘、因、境。

๑๑๓๓.

1133.

องฺเก สณฺฐาน มากาเร,เขตฺเต วปฺโป ตเฏปิ จ;

สมฺมุตฺย’นุญฺญา โวหาเร, สฺว’ถ ลาชาสุ จา’กฺขตํ.

标记、形状、姿态；田地、播种、堤岸；约定、允许、惯例；无损、爆米花。

๑๑๓๔.

1134.

สตฺรํ ยาเค สทาทาเน,โสโม ตุ โอสธิ’นฺทุสุ;

สงฺฆาโต ยุคเคหงฺเค, ขาโร อูเส จ ภสฺมนิ.

祭祀与恒施；草药与月亮；聚合、车轭与屋构；碱、盐土与灰烬。

๑๑๓๕.

1135.

อาตาโป วีริเย ตาเป,ภาเค สีมาย โอธิ จาติ.

（Ātāpa用于）精进与热；（odhi用于）部分与界限。

อิติ ปาทาเนกตฺถวคฺโค.

如是为多义词品。

อเนกตฺถวคฺโค นิฏฺฐิโต.

多义词品终。

๓. สามญฺญกณฺฑ

3. 总品

๔. อพฺยยวคฺค

4. 不变词品

๑๑๓๖.

1136.

อพฺยยํ วุจฺจเต ทานิ, จิรสฺสํ ตุ จิรํ ตถา;

จิเรน จิรรตฺตาย, สห สทฺธึ สมํ อมา.

今说不变词：cirassaṃ、ciraṃ、cirena、cirarattāya皆为长久义；saha、saddhiṃ、samaṃ、amā皆为共同义。

๑๑๓๗.

1137.

ปุนปฺปุนํ [Pg.93] อภิณฺหญฺจา, สกึ จา’ภิกฺขณํ มุหุํ;

วชฺชเน ตุ วินา นานา, อนฺตเรน ริเต ปุถุ.

punappunaṃ、abhiṇhaṃ、abhikkhaṇaṃ、muhuṃ为重复义；sakiṃ为单次义。于除外义：vinā、nānā、antarena、rite、puthu。

๑๑๓๘.

1138.

พลวํ สุฏฺฐุ จา’ตีวา, ติสเย กิมุต สฺว’ติ;

อโห ตุ กึ กิมู’ ทาหุ, วิกปฺเป กิมุโต’ท จ.

于强调义：balavaṃ（强力）、suṭṭhu（甚善）、atīva（非常）、kimuta（何况）、su（善）。于抉择义：aho（呜呼）、kiṃ（何）、kimu（为何）、udāhu（抑或）、kimuto（何故）、uda（或）。

๑๑๓๙.

1139.

อวฺหาเน โภ อเร อมฺโภ,หมฺโภ เร เช’งฺค อาวุโส;

เห หเร ถ กถํ กึสุ, นนุ กจฺจิ นุ กึ สมา.

于呼唤义：bho、are、ambho、hambho、re、je、aṅga、贤友、he、hare。又：tha（然后）、kathaṃ（如何）、kiṃsu（何事）、nanu（岂非）、kacci（或许）、nu（确实）、kiṃ（何）、samā（相同）。

๑๑๔๐.

1140.

อธุเน’ตรหี’ทานิ, สมฺปติ อญฺญทตฺถุ ตุ;

ตคฺเฆ’ กํเส สสกฺกญฺจา, ทฺธา กามํ ชาตุ เว หเว.

adhunā、itarahi、idāni、sampati为现时义。aññadatthu、taggha、sasakkaṃ、addhā、ve、have为肯定义。kāmaṃ为宁愿义，jātu为曾经义。

๑๑๔๑.

1141.

ยาวตา ตาวตา ยาว, ตาว กิตฺตาวตา ตถา;

เอตฺตาวตา จ กีเว’ติ, ปริจฺเฉทตฺถวาจกา.

yāvatā、tāvatā、yāva、tāva、kittāvatā、ettāvatā、kīva，是为限定义之词。

๑๑๔๒.

1142.

ยถา ตถา ยเถเว’วํ, ยถานาม ยถาหิ จ;

เสยฺยถาปฺเย’วเมวํ, วา, ตเถว จ ยถาปิ จ.

yathā、tathā、yathā iva、evaṃ、yathānāma、yathāhi、seyyathāpi、evaṃ evaṃ、tathā iva、yathāpi，皆为譬喻义。

๑๑๔๓.

1143.

เอวมฺปิ จ เสยฺยถาปิ, นาม ยถริวา’ปิ จ;

ปฏิภาคตฺเถ ยถาจ, วิย ตถริวา’ปิ จ.

evampi、seyyathāpi、nāma、yathā iva亦为譬喻义。于比况义，则有：yathā、viya、tathā iva。

๑๑๔๔.

1144.

สํ สามญฺจ สยํ จาถ, อาม สาหุ ลหู’ปิ จ;

โอปายิกํ ปติรูปํ, สาธฺเว’วํ สมฺปฏิจฺฉเน.

于承诺义：sāmaṃ、sayaṃ、atha、āma、sāhu、lahu、opāyikaṃ、patirūpaṃ、sādhu、evaṃ。

๑๑๔๕.

1145.

ยํ ตํ ยโต ตโต เยน,เตเน’ติ การเณ สิยุํ;

อสากลฺเย ตุ จน จิ, นิปฺผเล ตุ มุธา ภเว.

yaṃ、taṃ、yato、tato、yena、tena为原因义；cana、ci为不总括义；mudhā为无果义。

๑๑๔๖.

1146.

กทาจิ ชาตุ ตุลฺยา’ถ, สพฺพโต จ สมนฺตโต;

ปริโต จ สมนฺตาปิ, อถ มิจฺฉา มุสา ภเว.

kadāci、jātu为有时义；tulyā为等同义；sabbato、samantato、parito、samantā为周遍义；atha为然后义；micchā、musā为虚妄义。

๑๑๔๗.

1147.

นิเสเธ น อโนมา’ลํ, นหิ เจตุ สเจ ยทิ;

อนุกุลฺเย ตุ สทฺธญฺจ,นตฺตํ โทโส ทิวา ตฺว’เห.

于否定义：na、no、mā、alaṃ、nahi。于条件义：ce、sace、yadi。于随顺义：saddhaṃ。nattaṃ与doso为夜义，divā与ahe为昼义。

๑๑๔๘.

1148.

อีสํ กิญฺจิ มนํ อปฺเป, สหสา ตุ อตกฺกิเต;

ปุเร คฺคโต ตุ ปุรโต, เปจฺจา’มุตฺรภวนฺตเร.

īsaṃ、kiñci、manaṃ为少许义；sahasā为未思量、突然义；pure、aggato、purato为在前义；peccā、amutra、bhavantare为来世义。

๑๑๔๙.

1149.

อโห [Pg.94] หี วิมฺหเย ตุณฺหี,ตุ โมเน ถา’วิ ปาตุ จ;

ตงฺขเณ สชฺชุ สปทิ, พลกฺกาเร ปสยฺห จ.

aho、hī为惊奇义；tuṇhī为沉默义；āvi、pātu为显现义；taṅkhaṇe、sajju、sapadi为即刻义；pasayha为强力义。

๑๑๕๐.

1150.

สุทํ โข อสฺสุ ยคฺเฆ เว,หา’ทโย ปทปูรเณ;

อนฺตเรน’นฺตรา อนฺโต, วสฺสํ นูน จ นิจฺฉเย.

sudaṃ、kho、assu、yagghe、ve、hā等为补足音节词。antarena、antarā、anto为中间义。vassaṃ、nūna为决定、确实义。

๑๑๕๑.

1151.

อานนฺเท สญฺจ ทิฏฺฐา ถ, วิโรธกถเน นนุ;

กามปฺปเวทเน กจฺจิ, อุสูโยปคเม’ตฺถุ จ.

于欢喜义：saṃ与diṭṭhā。于矛盾语：nanu。于愿欲说：kacci。于嫉妒语：atthu。

๑๑๕๒.

1152.

เอวา’วธารเณ เญยฺยํ, ยถาตฺตํ ตุ ยถาตถํ;

นีจํ อปฺเป, มหตฺยุ’จฺจํ, อถ ปาโต ปเค สมา.

eva为决定、强调义，当知。yathāttaṃ、yathātathaṃ为如实义。nīcaṃ为低下义，uccaṃ为高胜义。atha为然后义。pāto、page为早晨义。samā为等同义。

๑๑๕๓.

1153.

นิจฺเจ สทา สนํ ปาโย,พาหุลฺเย พาหิรํ พหิ;

พหิทฺธา พาหิรา พาหฺเย, สีเฆตุ สณิกํ ภเว.

于恒常义：sadā、sanaṃ。pāyo为多数义。bāhiraṃ、bahi、bahiddhā、bāhirā、bāhye为外部义。sīghe为迅速义，saṇikaṃ为缓慢义。

๑๑๕๔.

1154.

อตฺถํ อทสฺสเน ทุฏฺฐุ, นินฺทายํ, วนฺทเน นโม;

สมฺมา สุฏฺฐุ ปสํสายํ, อโถ สตฺตาย มตฺถิ จ.

atthaṃ为不见义。duṭṭhu为谴责义。namo为礼敬义。sammā、suṭṭhu为赞叹义。atthi为存在义。

๑๑๕๕.

1155.

สายํ สาเย’ชฺช อตฺรา’เห,สุเว ตุ สฺเว อนาคเต;

ตโต ปเร ปรสุเว, หิยฺโยตุ ทิวเส คเต.

sāyaṃ、sāye为傍晚。ajja、atrāhe为今日。suve、sve为明日。tato pare、parasuve为后日。hiyyo为昨日。

๑๑๕๖.

1156.

ยตฺถ ยตฺร ยหึจาถ, ตตฺถ ตตฺร ตหึตหํ;

อโถ อุทฺธญฺจ อุปริ, เหฏฺฐา ตุ จ อโธ สมา.

yattha、yatra、yahiṃ为何处。tattha、tatra、tahiṃ、tahaṃ为彼处。atho为然后。uddhaṃ、upari为上方。heṭṭhā、adho为下方。

๑๑๕๗.

1157.

โจทเน อิงฺฆ หนฺทา’ถ, อาราทูรา จ อารกา;

ปรมฺมุขา ตุ จ รโห, สมฺมุขา ตฺวา’วิ ปาตุ จ.

于催促义：iṅgha、handā。ārā、dūrā、ārakā为遥远义。parammukhā、raho为隐秘义。sammukhā、āvi、pātu为现前义。

๑๑๕๘.

1158.

สํสยตฺถมฺหิ อปฺเปว, อปฺเปวนาม นู’ติ จ;

นิทสฺสเน อิติ’ตฺถญฺจ, เอวํ, กิจฺเฉ กถญฺจิ จ.

appeva、appevanāma、nū用于表示“疑惑、或许”。iti、itthaṃ、evaṃ用于表示“指示、如此”。kathañci则用于表示“艰难、无论如何”。

๑๑๕๙.

1159.

หา เขเท สจฺฉิ ปจฺจกฺเข,ธุวํ ถิเร’วธารเณ;

ติโร ตุ ติริยํ จาถ, กุจฺฉายํ ทุฏฺฐุ กุ’จฺจเต.

hā为悲伤义。sacchi为亲见义。dhuvaṃ为稳固与决定义。tiro、tiriyaṃ为横越义。duṭṭhu与ku为鄙陋义。

๑๑๖๐.

1160.

สุวตฺถิ อาสิฏฺฐตฺถมฺหิ, นินฺทายํ ตุ ธี กถฺยเต;

กุหิญฺจนํ กุหึ กุตฺร, กุตฺถ กตฺถ กหํ กฺว ถ.

Suvatthi 用于表示“吉祥、祝福”。Dhī 则用于表示“责难、鄙视”。Kuhiñcanaṃ, kuhiṃ, kutra, kuttha, kattha, kahaṃ, kva, tha 则用于表示“何处”。

๑๑๖๑.

1161.

อิเห’ธา’ตฺร [Pg.95] ตุ เอตฺถา’ตฺถ,อถ สพฺพตฺร สพฺพธิ;

กทา กุทาจนํ จาถ, ตทานิ จ ตทา สมา.

Iha, idha, atra, ettha, attha 用于表示“此处”。Atha 用于“然后”。Sabbatra, sabbadhi 则用于“一切处”。Kadā, kudācanaṃ 用于“何时”。Tadāni, tadā 则用于“彼时”。Samā 则用于“相同”。

๑๑๖๒.

1162.

อาทิกมฺเม ภุสตฺเถ จ, สมฺภโว’ติณฺณ ติตฺติสุ;

นิโยคิ’สฺสริย’ปฺปีติ, ทาน ปูชา’คฺค, สนฺติสุ.

Ā (作为前缀) 用于表示“开始、丰富、生起、超越、满足、委任、自在、喜悦、布施、供养、殊胜、寂静”。

๑๑๖๓.

1163.

ทสฺสเน ตปฺปเร สงฺเค, ปสํสา, คติ, สุทฺธิสุ;

หึสา, ปการนฺโต’ภาว, วิโยคา’วยเวสุ จ;

โป’ปสคฺโค ทิสาโยเค, ปตฺถนา, ธิติอาทิสุ.

Pa (作为前缀) 用于表示“见、专注、结合、赞叹、去向、清净、伤害、种类、不存在、分离、部分、方位、希求、决心”。

๑๑๖๔.

1164.

ปราสทฺโท ปริหานิ, ปราชย คตีสุ จ;

ภุสตฺเถ ปฏิโลมตฺเถ, วิกฺกมา’มสนาทิสุ.

Parā (作为前缀) 用于表示“衰损、失败、去向、丰富、违逆、精进、触及”。

๑๑๖๕.

1165.

นิสฺเสสา’ภาว สนฺยาส, ภุสตฺถ โมกฺข ราสิสุ;

เคหา’เทโส’ปมาหีน, ปสาทนิคฺคตา’จฺจเย.

Ni (作为前缀) 用于表示“无余、不存在、舍弃、丰富、解脱、堆积、家宅、教导、譬喻、低劣、净信、离去、超越”。

๑๑๖๖.

1166.

ทสฺสโน’สานนิกฺขนฺตา, โธภาเคสฺว’วธารเณ;

สามีปฺเย พนฺธเน เฉก, นฺโตภาโค’ปรตีสุ จ.

Ni (作为前缀) 用于表示“见、结束、离去、两分、确定、邻近、系缚、巧妙、内部、止息”。

๑๑๖๗.

1167.

ปาตุภาเว วิโยเค จ, นิเสธาโท นิ ทิสฺสติ;

อโถ นีหรเณ เจวา, วรณาโท จ นี สิยา.

Ni (作为前缀) 用于表示“显现、分离、禁止、否定”。Nī (作为前缀) 则用于表示“取出、拣择”。

๑๑๖๘.

1168.

อุทฺธกมฺม วิโยค ตฺต, ลาภ ติตฺติ สมิทฺธิสุ;

ปาตุภาว’จฺจยาภาว, ปพลตฺเต ปกาสเน;

ทกฺข’คฺคตาสุ กถเน, สตฺติโมกฺขาทิเก อุ จ.

U (作为前缀) 用于表示“高举、分离、得利、满足、富饶、显现、坏灭、不存在、强力、光明、善巧、殊胜、言说、力量、解脱”。

๑๑๖๙.

1169.

ทุ กุจฺฉิเต’สทตฺเถสุ, วิรูปตฺเต ปฺย’โสภเน;

สิยา’ภาวา’สมิทฺธีสุ, กิจฺเฉ จา’นนฺทนาทิเก.

Du (作为前缀) 用于表示“鄙恶、罪恶、丑陋、不美、不存在、不成就、艰难、无乐”。

๑๑๗๐.

1170.

สํ สโมธาน สงฺเขป, สมนฺตตฺต สมิทฺธิสุ;

สมฺมา ภุส สห ปฺปตฺถา, ภิมุขตฺเถสุ สงฺคเต;

วิธาเน ปภเว ปูชา, ปุนปฺปุนกฺริยาทิสุ.

Saṃ (作为前缀) 用于表示“合集、略摄、周遍、成就、正确、极多、共同、希求、面向、结合、安排、权力、供养、重复”。

๑๑๗๑.

1171.

วิวิธา’ติสยา’ภาว, ภุสตฺติ’สฺสริยา’จฺจเย;

วิโยเค กลเห ปาตุ, ภาเว ภาเส จ กุจฺฉเน.

Vi (作为前缀) 用于表示“各种、殊胜、不存在、强大、自在、超越、分离、争吵、显现、状态、言说、鄙视”。

๑๑๗๒.

1172.

ทูรา’นภิมุขตฺเตสุ, โมหา’นวฏฺฐิตีสุ จ;

ปธาน ทกฺขตา เขท, สหตฺถาโท วิ ทิสฺสติ.

Vi (作为前缀) 用于表示“远离、不面向、愚痴、不稳定、精进、善巧、疲惫、亲手”。

๑๑๗๓.

1173.

วิโยเค [Pg.96] ชานเน จา’โธ,ภาค นิจฺฉย สุทฺธิสุ;

อีสทตฺเถ ปริภเว, เทส พฺยาปน หานิสุ;

วโจกฺริยาย เถยฺเย จ, ญาณปฺปตฺตาทิเก อว.

Ava (作为前缀) 用于表示“分离、知晓、下方、部分、确定、清净、少许、轻蔑、国土、遍布、损耗、言语、窃盗、智证”。

๑๑๗๔.

1174.

ปจฺฉา ภุสตฺต สาทิสฺยา, นุปจฺฉินฺนา’นุวตฺติสุ;

หีเน จ ตติยตฺถา’โธ, ภาเคสฺว’นุคเต หิเต;

เทเส ลกฺขณ วิจฺเฉ’ตฺถ, มฺภูต ภาคาทิเก อนุ.

Anu (作为前缀) 用于表示“在后、丰富、相似、不断、随顺、低劣、第三格、下分、利益、处所、特征、分离、真实、部分”。

๑๑๗๕.

1175.

สมนฺตตฺเถ ปริจฺเฉเท, ปูชา’ลิงฺคน วชฺชเน;

โทสกฺขาเน นิวาสนา, วญฺญา’ธาเรสุ โภชเน;

โสก พฺยาปน ตตฺเวสุ, ลกฺขณาโท สิยา ปริ.

Pari (作为前缀) 用于表示“周遍、范围、礼敬、拥抱、避免、过失、居住、轻蔑、支持、饮食、忧愁、遍布、真实、特征”。

๑๑๗๖.

1176.

อาภิมุขฺย วิสิฏฺฐุ’ทฺธ, กมฺมสารุปฺปวุทฺธิสุ;

ปูชา’ธิก กุลา’สจฺจ, ลกฺขณาทิมฺหิ จาปฺย’ภิ.

Abhi (作为前缀) 用于表示“面向、殊胜、向上、适合、增长、礼敬、优越、家族、真实、特征”。

๑๑๗๗.

1177.

อธิกิ’สฺสร, ปาฐา’ธิ, ฏฺฐาน, ปาปุณเนสฺว’ธิ;

นิจฺฉเย โจปริตฺตา’ธิ, ภวเน จ วิเสสเน.

Adhi (作为前缀) 用于表示“优越、自在、读诵、处所、成就、确定、上位、胜过、殊胜”。

๑๑๗๘.

1178.

ปฏิทานนิเสเธสุ, วามา’ทานนิวตฺติสุ;

สาทิเส ปฏินิธิมฺหิ, อาภิมุขฺยคตีสุ จ.

Paṭi (作为前缀) 用于表示“回赠、禁止、违逆、不受、停止、相似、替代、面向、去向”。

๑๑๗๙.

1179.

ปติโพเธ ปติคเต, ตถา ปุนกฺริยาย จ;

สมฺภาวเน ปฏิจฺจตฺเถ, ปตีติ ลกฺขณาทิเก;

สุ โสภเน สุเข สมฺมา, ภุส สุฏฺฐุ สมิทฺธิสุ.

Paṭi (作为前缀) 用于表示“觉悟、返回、重复、或然、依待、信解、特征”。Su (作为前缀) 则用于表示“美好、安乐、正确、极多、良好、成就”。

๑๑๘๐.

1180.

อาภิมุขฺย, สมีปา’ทิ, กมฺมา’ลิงฺคน ปตฺติสุ;

มริยาทุ’ทฺธกมฺมิ’จฺฉา, พนฺธนา’ภิวิธีสุ อา.

Ā (作为前缀) 用于表示“面向、邻近、业、拥抱、成就、界限、向上、愿望、束缚、方法”。

๑๑๘๑.

1181.

นิวาสา’วฺหาน คหณ, กิจฺเฉ’สตฺถ นิวตฺติสุ;

อปฺปสาทา’สิ สรณ, ปติฏฺฐา’วิมฺหยาทิสุ.

Ni (作为前缀) 用于表示“住所、呼唤、执取、艰难、无益、止息、不悦、存在、皈依、安立、不惊奇”。

๑๑๘๒.

1182.

อนฺโตภาว ภุสตฺตา’ติ, สย ปูชาสฺว’ติกฺกเม;

ภูตภาเว ปสํสายํ, ทฬฺหตฺถาโท สิยา อติ.

Ati (作为前缀) 用于表示“内在、极多、自我、礼敬、超越、存在、赞叹、坚固”。

๑๑๘๓.

1183.

สมฺภาวเน จ ครหา, เปกฺขาสุ จ สมุจฺจเย;

ปญฺเห สํวรเณ เจว, อาสีสตฺเถ อปี’ริตํ.

Api (作为前缀或助词) 用于表示“可能、责难、观察、集合、疑问、防护、祝愿”。

๑๑๘๔.

1184.

นิทฺเทเส วชฺชเน ปูชา, ปคเต วารเณปิ จ;

ปทุสฺสเน จ ครหา, โจริกา’โท สิยา อป.

Apa (作为前缀) 用于表示“解释、避免、礼敬、离去、防卫、恼怒、责难、偷盗”。

๑๑๘๕.

1185.

สมีปปูชา [Pg.97] สาทิสฺส, โทสกฺขาโน’ปปตฺติสุ;

ภุสตฺโต’ปคมา’ธิกฺย, ปุพฺพกมฺมนิวตฺติสุ;

คยฺหากาโร’ปริตฺเตสุ, อุเป’ตฺย ’นสนา’ทิเก.

Upa (作为前缀) 用于表示“近处、礼敬、相似、述过、发生、丰盛、达到、增上、宿业、止息、执取方式、微小、亲近、绝食等”。

๑๑๘๖.

1186.

เอวํ นิทสฺสนา’กาโร, ปมาสุ สมฺปหํสเน;

อุปเทเส จ วจน, ปฏิคฺคาเห’วธารเณ;

ครหาเย’ทมตฺเถ จ, ปริมาเน จ ปุจฺฉเน.

Evaṃ 用于表示“如是、譬喻、方式、欢喜、教诫、言说、领受、确定、呵责、此义、衡量、询问”。

๑๑๘๗.

1187.

สมุจฺจเย สมาหาเร, นฺวาจเย เจ’ตรีตเร;

ปทปูรณมตฺเต จ, จสทฺโท อวธารเณ.

Ca (作为助词) 用于表示“积聚、总摄、连接、其他、仅作补词、限定”。

๑๑๘๘.

1188.

อิติ เหตุปกาเรสุ, อาทิมฺหิ จา’วธารเณ;

นิทสฺสเน ปทตฺถสฺส, วิปลฺลาเส สมาปเน.

Iti 用于表示“因缘、方式、开端、确定、譬喻、词义、颠倒、圆满”。

๑๑๘๙.

1189.

สมุจฺจเย โจ’ปมายํ, สํสเย ปทปูรเณ;

ววตฺถิตวิภาสายํ, วา’วสฺสคฺเค วิกปฺปเน.

ca 用于积聚、譬喻、疑惑、补词；vā 用于确定分别、舍弃、选择。

๑๑๙๐.

1190.

ภูสเน วารเณ จา’ลํ, วุจฺจเต ปริยตฺติยํ;

อโถ’ถา’นนฺตรา’รมฺภ, ปญฺเหสุ ปทปูรเณ.

alaṃ 用于庄严、遮止、充足。Atho 或 atha 用于无间、起始、疑问、补足句义。

๑๑๙๑.

1191.

ปสํสาครหาสญฺญา, สีการาโท ปิ นาม ถ;

นิจฺฉเย จา’นุมานสฺมึ, สิยา นูน วิตกฺกเน.

tha 与 nāma 用于赞叹、呵责、认知、允诺等义。siyā 与 nūna 用于确定、推测、思量。

๑๑๙๒.

1192.

ปุจฺฉา’วธารณา’นุญฺญา, สานฺตฺวนา’ลปเน นนุ;

วเต’กํส, ทยา, หาส, เขทา’ลปน, วิมฺหเย.

nanu 用于询问、确定、允许、安慰、呼唤。vata 用于确定、慈悲、欢笑、悲伤、呼唤、惊奇。

๑๑๙๓.

1193.

วากฺยารมฺภ, วิสาเทสุ, หนฺท หาเส’นุกมฺปเน;

ยาว ตุ ตาว สากลฺย, มานา’วธฺย’วธารเณ.

handa 用于句首、悲伤、欢笑、怜悯。yāva...tāva 用于全部、衡量、限制、确定。

๑๑๙๔.

1194.

ปาจี, ปุร, งฺคโตตฺเถสุ, ปุรตฺถา ปฐเม ปฺยถ;

ปพนฺเธ จ จิราตีเต, นิกฏาคามิเก ปุรา.

puratthā 用于东方、前方、已往及第一义。purā 用于往昔、久远之过去、邻近及未来。

๑๑๙๕.

1195.

นิเสธวากฺยาลงฺการา, วธารณปสิทฺธิสุ;

ขลฺวา’สนฺเน ตุ อภิโต-ภิมุโข’ภยโตทิเก.

khalu 用于否定、句饰、确定、成就、临近。abhito 用于对面、两边。

๑๑๙๖.

1196.

กามํ ยทฺยปิสทฺทตฺเถ, เอกํสตฺเถ จ ทิสฺสติ;

อโถ ปน วิเสสสฺมึ, ตเถว ปทปูรเณ.

kāmaṃ 亦见用于“纵然”(yadyapi)及确定之义。atho pana 用于区别，亦用为补足句义。

๑๑๙๗.

1197.

หิ [Pg.98] การเณ วิเสสา’ว, ธารเณ ปทปูรเณ;

ตุ เหตุวชฺเช ตตฺถา’ถ, กุ ปาเป’สตฺถ’กุจฺฉเน.

hi 用于原因、区别、确定、补足句义。tu 用于转折，而非用于原因。ku 用于罪恶、轻微、呵责。

๑๑๙๘.

1198.

นุ สํสเย จ ปญฺเห ถ, นานา’ เนกตฺถ วชฺชเน;

กึ ตุ ปุจฺฉาชิคุจฺฉาสุ, กํ ตุ วาริมฺหิ มุทฺธนิ.

nu 用于疑惑、问题。nānā 用于多种意义、排除。kiṃ 用于询问、厌恶。kaṃ 用于水、头顶。

๑๑๙๙.

1199.

อมา สหสมีเป ถ, เภเท อปฺปฐเม ปุน;

กิรา’นุสฺสวา’รุจิสุ, อุทา’ปฺยตฺเถ วิกปฺปเน.

amā 用于共同、邻近。puna 用于区别、再三。kirā 用于传闻、不悦。udāhu 用于“亦”之义及选择。

๑๒๐๐.

1200.

ปตีจี จริเม ปจฺฉา, สามิ ตฺวทฺเธ ชิคุจฺฉเน;

ปกาเส สมฺภเว ปาตุ,อญฺโญญฺเญ ตุ รโห มิโถ.

pacchā 用于西方、最后、之后。sāmi 用于一半、厌恶。pātu 用于显现、生起。mitho 用于相互、秘密。

๑๒๐๑.

1201.

หา เขทโสกทุกฺเขสุ, เขเท ตฺว’หห วิมฺหเย;

ภึสาปเน ธี นินฺทายํ, ปิธาเน ติริยํ ติโร.

hā 用于悲伤、忧愁、痛苦。ahaha 用于悲伤、惊奇。dhī 用于恐吓、责备。tiro 用于隐藏、横向。

๑๒๐๒.

1202.

ตุน ตฺวาน ตเว ตฺวา ตุํ, ธา โส ถา กฺขตฺตุ, เมว จ;

โต ถ ตฺร หิญฺจนํ หึหํ, ธิ ห หิ ธ ธุนา รหิ.

tuna, tvāna, tave, tvā, tuṃ；dhā, so, thā, kkhattuṃ；m, eva, ca；to, tha, tra, hiñcanaṃ, hiṃ, haṃ；dhi, ha, hi, dha, dhunā, rahi。

๑๒๐๓.

1203.

ทานิ โวทาจนํ ทาชฺช, ถํ ตตฺตํ ชฺฌ ชฺชุ อาทโย;

สมาโส จา’พฺยยีภาโว,ยาเทโส จา’พฺยยํ ภเวติ.

dāni, vo, dācanaṃ, dājja, thaṃ, tattaṃ, jjha, jju 等；以及不变式复合词，与 ya 等之代用词，亦为不变词。

อิติ อพฺยยวคฺโค.

不变词品竟。

สามญฺญกณฺโฑ ตติโย.

第三通用品。

อภิธานปฺปทีปิกา สมตฺตา.

《名称辞典》终。

นิคมน

结颂

๑.

1.

สคฺคกณฺโฑ [Pg.99] จ ภูกณฺโฑ, ตถา สามญฺญกณฺฑิติ;

กณฺฑตฺตยานฺวิตา เอสา, อภิธานปฺปทีปิกา.

天界品、地界品，以及通用品；此《名称辞典》由三品组成。

๒.

2.

ติทิเว มหิยํ ภุชคาวสเถ,สกลตฺถสมวฺหยทีปนิ’ยํ;

อิห โย กุสโล มติมา ส นโร,ปฏุ โหติ มหามุนิโน วจเน.

于天界、地上、龙宫，此为照亮一切事物名称之明灯；于此，若人善巧、有智慧，他将善解大牟尼之言。

๓.

3.

ปรกฺกมภุโช นาม, ภูปาโล คุณภูสโน;

ลงฺกาย มาสิ เตชสฺสี, ชยี เกสริวิกฺกโม.

有名为波罗迦摩跋胡(Parakkamabhujo)的国王，以功德为庄严；他在楞伽岛(Laṅkā)，威光赫赫，胜利如狮子般勇猛。

๔.

4.

วิภินฺนํ จิรํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิกาย-ตฺตยสฺมิญฺจ กาเรสิ สมฺมา สมคฺเค;

สเทหํ’ว นิจฺจาทโร ทีฆกาลํ,มหคฺเฆหิ รกฺเขสิ โย ปจฺจเยหิ.

他使长期分裂的比丘僧团，于三部(nikāya)中真正地和合；他恒常恭敬，如护己身，长时以厚重资具护持僧团。

๕.

5.

เยน ลงฺกา วิหาเรหิ, คามา’รามปุรีหิ จ;

กิตฺติยา วิย สมฺพาธี, กตา เขตฺเตหิ วาปิหิ.

他使楞伽岛遍布寺院、村庄、园林、城市、田地与水池，一如其声名(Kitti)之远播。

๖.

6.

ยสฺสา’สาธารณํ ปตฺวา, นุคฺคหํ สพฺพกามทํ;

อหมฺปิ คนฺถการตฺตํ, ปตฺโต วิพุธโคจรํ.

我获得他那无与伦比、满足一切愿望的护助，亦得以撰写此书，进入智者之境。

๗.

7.

การิเต เตน ปาสาท, โคปุราทิวิภูสิเต;

สคฺคขณฺเฑ’ว ตตฺโตยา, สยสฺมึ ปติพิมฺพิเต.

在他所造、饰以门楼等的殿堂中，其身影倒映于水中，宛若天界一隅。

๘.

8.

มหาเชตวนา’ขฺยมฺหิ, วิหาเร สาธุสมฺมเต;

สโรคามสมูหมฺหิ, วสตา สนฺตวุตฺตินา.

我住于萨罗伽摩(Sarogāma)村群，于圣者所称誉、名为大祇陀林的寺院中，持寂静行。

๙.

9.

สทฺธมฺมฏฺฐิติกาเมน, โมคฺคลฺลาเนน ธีมตา;

เถเรน รจิตา เอสา, อภิธานปฺปทีปิกาติ.

此《名称辞典》，乃由欲令正法久住、具智慧的目犍连长老所撰。