ธาตุปาฐ วิลาสินิยา
语根明疏
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
๑.
1.
สมฺมาสมฺพุทฺธ สูริโย โย สมฺโพโธ ทโย ทิโต;
ชคุ ปงฺกช สงฺฆาเต โพธยี ปณมามิ ตํ.
正自觉者是太阳，他以正觉与慈悲升起，令世间莲花丛绽放，我顶礼他。
๒.
2.
สทฺธมฺมภานุ โย โลกา โลกํ กตฺวาน ธี ตมํ;
ธํสยี มุนินา สมฺมา ปาตุภูโต นมามิ ตํ.
正法之日，他为世界带来光明，摧毁了黑暗；他由牟尼善巧地显现，我顶礼他。
๓.
3.
สิลคนฺธสมากิณฺโณ พุทฺโธ สทฺธมฺมหาย โย;
สงฺฆโตยรุโห ปาณ ลี โตเสสิ นมามิ ตํ-
佛陀戒香遍满，正法是大海；僧伽是水中莲，令众生欣悦，我顶礼他。
๔.
4.
นตฺวา มม ครุํวาสิ ปทุมาราม นามกํ;
ปาฬึ นิสฺสาย กสฺสา หํ ธาตุปาฐวิลาสินิ-
顶礼我师，莲园(Padumārāma)住者；我将依止巴利，撰写《语根明疏》。
๕.
5.
อิมญฺหิ คนฺถกรณํ สตฺถาคมนเย รโต;
มูกลํคมุ สงฺขาเต คาเม สชฺชนการิเต-
我乐于依循导师的教法来撰写此书，此书是在名为牟伽楞伽(Mūkalaṃgamu)的村庄里，由善人所建的（精舍中完成的）。
๖.
6.
สุวิสุทฺธารามนาม วิหารมฺหิ นิวาสโก;
ตสฺมึ ปธาน เถโร สิ กตญฺญู สนฺตวุตฺติ โย-
（我）住在名为极净园(Suvisuddhārāma)的精舍中。在那里有一位首席长老，他知恩且行为寂静。
๗.
7.
คุณาลงฺการนาโม โส เถโร เถรนฺวเย รโต;
ยาจิ มํ อภิคนฺตฺวาน มิตฺโต เม วงฺกมานโส.
那位名为功德庄严(Guṇālaṅkāra)的长老，他乐于长老传承，是我的朋友，心意正直。他前来向我请求。
๘.
8.
พุทฺโธ เหสฺสํ ยทา โลเก นิทฺเทโส หํ ตทา อิติ;
ปาปุณิสฺส มหงฺการํ โก วาโท ปนิ หนฺตเร-
（若思：）“当我于世间成佛时，我将如此教导”，（仅此一念）便可能生起大我慢，更何况是断除它呢？
อปฺปจฺจโย ปโร โหติ ภูวาทิ คณโต สติ;
สุทฺธกตฺตุ กิรยาขฺยาเน สพฺพธาตุก นิสฺสิตํ-
对于有(bhū)等语根组，其后接“a”(阿)词缀。在纯能动语态的动词中，此用法依于通用的动词语尾。
ปยุตฺโต กตฺตุนา โยเค ฐิโต เยวา ปฺปธานิเย;
กิรยํ สาเธติ เอตสฺส ทีปกํ สาสเน ปทํ-
当与主语连用时，它便处于首要地位并完成其行为。在教法中，这个词阐明了此理。
กรณ วจนํเยว เยภุยฺเยน ปทิสฺสติ;
อาขฺยาเต การิตฏฺฐานํ สนฺธาย กถิตํ อิทํ;
น นาเม การตฏฺฐานํ โพเธตา อิติอาทิกํ-
作使动词通常显现；此乃指动词中的作使位置而言；而非指名词中的作使位置，如“令觉悟者”(bodhetā)等。
สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺติ อิจฺจาทินิ ปทานิตุ;
อาหริตฺวาน ทีเปยฺย ปโยค กุสโล พุโธ-ยี.
“（他们）甚至让狗来咬”(sunakhehipi khādāpenti)等词句，善于运用的智者应引用来阐明。
กถิโต สจฺจ สงฺเขเป ปจฺจนฺต วจเนน เว;
ภุยฺยเต อิติ สทฺทสฺส สมฺพนฺโธ ภาวทีปโน-
在《真实纲要》(Saccasaṅkhepa)中，以关于词尾之语宣说：“bhuyyate”一词的关联，是为阐明状态。
นิทฺเทสปาฬิยํ รูปํ วิโหติ วิหวียติ;
อิติ ทสฺสนโตวาปิ ปจฺจตฺตวจนํ ถิรํ-
在《义释》(Niddesa)的巴利文中，可见“vihoti”和“vihavīyati”的形式；由此可见，自作动词(paccattavacana)的用法是确定的。
ตถา ธชคฺคสุตฺตนฺเต มุนินา หจฺจ ภาสิเต;
โส ปหียิสฺสติ อิติ ปาฬิทสฺสนโตปิจ-
同样，在牟尼于《旗顶经》(Dhajaggasutta)中所说的：“那将会被舍弃”(so pahīyissati)，从这段巴利文的呈现亦可看出。
ปารมิตานุ ภาเวน มเหสีนํว เทหโต;
สนฺนิ นิปฺผาทนา เนว สกฺกฏาทิ วโจ วิย-
以大仙们的波罗蜜威力，从其身中成就寂静，这不像梵语(sakkaṭa)等语言（那样只是言说）。
ปจฺจตฺต ทสฺสเนเนว ปุริสตฺตย โยชนํ;
เอกวจนิกญฺจาปิ พหุวจนิกมฺปิจ;
กาตพฺพ มิติ โน ขนฺตี ปรสฺสปทอาทิเก-
对于为他语(parassapada)等，我们不认可“仅凭见到自作动词(paccatta)的形式，就应将其运用于三个人称、单数与复数”这种看法。
ภาเว กิรยาปทํ นาม ปาฬิยา อติทุทฺทสํ;
ตสฺมา ตคฺคหณูปาโย วุตฺโต เอตฺตาวตา มยา-ยี.
在巴利文中，所谓的“状态动词”(bhāvakiriyāpada)是极难见到的。因此，我已在此阐明了掌握它的方法。
ยํ ติกาลํ ติปุริสํ กิรยาวาจิ ติการกํ;
อตฺติลิงฺคํ ทฺวิวจนํ ต ทาขฺยาตนฺติ วุจฺจติ-ยี.
凡表示三时、三人称、三作用者、行动、自身之性、以及两种数（单数与复数）者，被称为动词(ākhyāta)。
อาขฺยาต สาคร มถ ชฺชตนิ ตรงฺคํ,ธาตุชฺชลํ วิกรณ คม กาลมีนํ;
โลปา นุพนฺธ รย มตฺถ วิภาคตีรํ,ธีรา ตรนฺติ กวิโน ปุถุ พุทฺธิ นาวา-ยี.
智者与诗人，以广博的智慧为舟，渡过动词之海：其波浪是现在时，其水是语根，其鱼是变化词缀、语根组与时态，其水流是省略与附缀，其彼岸是义理的分别。
จกฺขกฺขี นยนํ เนตฺตํ โลจนํ ทิฏฺฐิ ทสฺสนํ;
เปกฺขนํ อจฺฉิ ปมฺหนฺตุ ปขุมนฺติ ปวุจฺจติ-ยิ.
Cakkhu、akkhi、nayana、netta、locana、acchi皆为“眼”；diṭṭhi为“视”；dassana为“见”；pekkhana为“观”。至于pamha，则被称为pakhuma（皆为“睫毛”）。
‘‘ปพฺพาชิโต สกา รฏฺฐา, อญฺญํ ชนปทํ คโต,มหนฺตํ โกฏฺฐํ กยิราถ, ทุรุตฺตานํ นิเวตเว’’-
被驱逐出自己的国家，前往他国，应建造一座大堡垒，以抵挡恶语。
โปราณ เมตํ อตุล เนตํ อชฺชตนามิว,นินฺทนฺติ ตุณฺหิ มาสีนํ นินฺทนฺติ พหุภาณินํ;
มิตภาณินมฺปิ นินฺทนฺติ นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต-
阿多罗(Atula)，此乃古理，非仅今日：他们谴责沉默者，也谴责多言者，还谴责少言者，世间无不被谴责者。
นครํ ยถา ปจฺจนฺตํ ‘‘คุตฺตํ’’ สนฺตรพาหิยํ,เอวํ ‘โคเปถ’ อตฺตานํ, ขเณ เว มา อุปจฺจคา-
犹如边境之城，内外皆受守护；如是守护自身，莫让刹那流逝。
ธิรตฺถุ ตํ วิสวนฺตํ, ยมหํ ชีวิต การณา,วนฺตํ ปจฺฉา วมิสฺสามิ, มตํ เม ชิวิตํ วรํ-
可鄙啊，那呕吐物！难道我为了活命，要再食已吐之物吗？对我而言，死也胜过（如此）活着！
วิลุปฺปเตว ปุริโส, ยาวสฺส อุปกปฺปติ,ยทา จญฺเญ วิลุมฺปนฺตี, โส วิลุตฺโต วิลุมฺปตี-
人只在对自己有利时才掠夺；而当别人掠夺他时，那个被掠夺者也会反过来去掠夺。
‘‘อปฺปมาโท อมตปทํ, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ,อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถามตา’’.
不放逸是甘露道，放逸是死亡道。不放逸者不死，放逸者如已死。
๑.
1.
ญาณวิมล ติสฺสาขฺโย, โย มหาสงฺฆ นายโก,มรมฺมวํสํ อาโทจ, ทีเป สณฺฐาปยี อิธ-
名为智净提舍(Ñāṇavimalatissa)者，是一位僧伽大导师。他首先将缅甸(Maramma)传承在此岛上建立起来。
๒.
2.
ตสฺส ปธาน สิสฺโสสิ, ปาฬิ ยฏฺฐกถา วิทู,ธมฺมธาร สมญฺญาโต, โย มหา สงฺฆสามิโก-
你是他的首席弟子，通晓巴利(pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)，名为持法者(Dhammadhāra)，是伟大的僧团之主。
๓.
3.
โย ตสฺส มุขฺยสึสฺสา สิ, ธมฺเม สตฺเถว โกวิโท,ญาณานนฺท มหาเถโร, เข มา วิย สุปากโฏ-
彼是其主要弟子，于法与论典皆精通，智喜(Ñāṇānanda)大长老，如空中之月般显赫。
๔.
4.
วิมลสาร ติสฺสาขฺโย, มหาสํสาธิโป กวิ,สิสฺโสสิ ทุติโย ตสฺส, ปริยตฺติ วิสารโท-
名为维摩罗萨罗帝须(Vimalasāratissa)者，大僧团之主、诗人；彼为其第二弟子，精通教理。
๕.
5.
ปทุมาราม นาโม เม, อาเจโร เถรปุงฺคโว,ตติโย ตสฺส สิสฺโส สิ สิกฺขาคารว สญฺญุโต-
我的导师名为莲园(Padumārāma)，长老中的佼佼者；彼是其第三弟子，具足对学处的敬重。
๖.
6.
สงฺฆาธิโปจ วิมล, สาราขฺโย เถรกุญฺชโร,ปทุมาราม วิขฺยาต, มหาเถโร จิเม ทุเว-
僧团之主，名为维摩罗萨罗(Vimalasāra)的长老象王，以及著名的莲园(Padumārāma)大长老，此二位。
๗.
7.
ธมฺมาธาร มหาสงฺฆ, สามิโนจ อุปนฺติเก,ญาณานนฺท มหาเถร, สฺสนฺติเกว สมุคฺคหุํ-
他们在持法大僧团主(Dhammādhāra-mahāsaṅghasāmi)的近旁，以及在智喜(Ñāṇānanda)大长老的近旁学习。
๘.
8.
เตสุ โข ปทุมาราม มหาเถโร อวํ มมํ,สิกฺขยิ สทฺท สตฺเถจ, ปาฬิยฏฺฐกถาสุ จ-
他们之中，莲园(Padumārāma)大长老教导了我声论以及巴利与义注。
๙.
9.
ตสฺมึ ทิวงฺคเต ปจฺฉา, ฉนฺโท วฺยากรณาทิกํ,วิมลสาร มหาเถร, สฺสนฺติเกจ สมุคฺคหึ-
在他逝世之后，我又在维摩罗萨罗(Vimalasāra)大长老的近旁学习了韵律学、文法等。
๑๐.
10.
ตสฺส โข ปทุมาราม มหาเถรสฺส ธีมโต,สิสฺเสน ญาณติลก เถเรน สํสสามินา-
由那位智慧的莲园(Padumārāma)大长老的弟子，即僧团之主智饰(Ñāṇatilaka)长老……
๑๑.
11.
พุทฺธสฺส ปรินิพฺพาณ วีสหสฺเส จตุสฺสเต,ส สตฺตตฺยาธิเก วสฺเส เชฏฺฐมาเส มโนรเม-
……于佛陀般涅槃后两千四百七十七年，在悦意的祇陀月(Jeṭṭha)……
๑๒.
12.
อฏฺฐมิยํ กาฬปกฺเข, กตายํ มติสูทนี,ธาตุปาฐตฺถ โพธาย ธาตุปาฐ วิลาสินี-
……于黑分第八日，为令了知《界品》之义，此能破除愚痴的《界品庄严论》(Dhātupāṭhavilāsinī)完成了。
๑๓.
13.
อาทิ มุทฺทาปนํ อสฺสา, คุณาลงฺการ นามิโน,โอโนชิตํ, มมายตฺตํ ตโตปริ ตปสฺสิโน-
此书的初次印刷，乃献给名为功德庄严(Guṇālaṅkāra)者，那位依止于我的苦行者。
๑๔.
14.
สิสฺโส มยฺหํ คุนานนฺโท อุนากุรุว คามโช,มมุ ปตฺถมฺหิโต อาสิ, คณฺฐิฏฺฐาเนสนาทิโต;
我的弟子功德难陀(Guṇānanda)，生于乌那库鲁瓦(Unākuruva)村，他在探寻疑难之处等方面帮助我。
๑๕.
15.
พสฺตฺยํ สมญฺญโก ราชา, มจฺโจ มม ปิตา อหุ,โอนฺตีนฺยา วี สนามา เม มาตา เสนาปตานฺยนุ–
我的父亲曾是名为巴斯蒂安(Bastyaṃ)之王的臣民，我的母亲名为昂蒂尼亚(Ontīnyā)，随从于将军。
๑๖.
16.
อาเจรา เจว ปาเจรา, ชนโก ชนนีว เม,เทวา เจตฺยงฺคิโน สพฺเพ, เนนปปฺโปนฺตุ นิพฺพุตินฺติ-
我的导师与师公，我的父亲与母亲，以及所有的天神与佛塔守护神，愿他们以此功德达到涅槃。
ธาตุปาฐวิลาสินิยา สมาปฺตยิ.
《界品庄严论》究竟。