? นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正等正觉者。

โมคฺคลฺลานสุตฺตปาโฐ

目犍连经诵本

(๑) ปฐโม กณฺโฑ (สญฺญาทิ)

（1）第一章（定义等）

๑. ออาทโย [Pg.1] ติตาลีส วณฺณา.

1. 阿(a)等四十三字母。

๒. ทสา-โท สรา.

2. 其中十个是元音。

๓. ทฺเวทฺเว สวณฺณา.

3. 两两为同类音。

๔. ปุพฺโพ รสฺโส.

4. 前者为短音。

๕. ปโร ทีโฆ.

5. 后者为长音。

๖. กาทโย พฺยญฺชนา.

6. 迦(ka)等是辅音。

๗. ปญฺจ ปญฺจกา วคฺคา.

7. 五五为组。

๘. พินฺทุ นิคฺคหีตํ.

8. 点符(bindu)名为“随韵”(niggahīta)。

๙. อิยุวณฺณา ฌลา นามสฺสนฺเต.

9. 名词词干末的 i、u 字母，名为 jhalā。

๑๐. ปิตฺถิยํ.

10. 在背部。

๑๑. ฆา.

11. Gha。

๑๒. โค สฺยาลปเน.

12. 在呼格中，go 称为 gha。

(สญฺญา)

（定义）

๑๓. วิธิพฺพิเสสนนฺตสฺส.

13. 规则中的修饰语，作用于其邻近者。

๑๔. สตฺตมิยํ ปุพฺพสฺส.

14. （规则中）以第七格（处格）表述者，施于前者。

๑๕. ปญฺจมิยํ ปรสฺส.

15. （规则中）以第五格（从格）表述者，施于后者。

๑๖. อาทิสฺส[Pg.2].

16. （替换）施于首位。

๑๗. ฉฏฺฐิยนฺตสฺส.

17. 第六格（属格）所指，即为被替换者。

๑๘. วานุพนฺโธ.

18. 标记 v 表任选。

๑๙. ฏานุพนฺธา-เนกวณฺณา สพฺพสฺส.

19. 带标记 ṭ 者及多音节者，替换全部。

๒๐. ญกานุพนฺธาทฺยนฺตา.

20. 带标记 ñ 者加于首，带标记 k 者加于尾。

๒๑. มานุพนฺโธ สรานมนฺตา ปโร.

21. 带标记 m 者，加于末次元音之后。

๒๒. วิปฺปฏิเสเธ.

22. 当（规则）冲突时。

๒๓. สงฺเกโต-นวยโว-นุพนฺโธ.

23. 标记(anubandha)为示意，非其成分。

๒๔. วณฺณปเรน สวณฺโณ-ปิ.

24. （规则中提及的）字母，亦含其同类音。

๒๕. นฺตุ วนฺตุมนฺตฺวาวนฺตุตวนฺตุสมฺพนฺธี.

25. ntu、vantu、mantu、āvantū、tavantu 名为 sambandhī。

ปริภาสา

通则

๒๖. สโร โลโป สเร.

26. 元音相遇，前者脱落。

๒๗. ปโร กฺวจิ.

27. 后者有时（被省略）。

๒๘. น ทฺเว วา.

28. 或者，二者皆不。

๒๙. ยุวณฺณานเมโอ ลุตฺตา.

29. y与v二字母（在e、o之后）被省略。

๓๐. ยวา สเร.

30. y与v，于元音前（省略）。

๓๑. เอโอนํ.

31. e与o（二者）的。

๓๒. โคสฺสาวง.

32. Gossāvaṅa。

๓๓. พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา.

33. 于辅音前，（元音）或长或短。

๓๔. สรมฺหา ทฺเว.

34. 于元音后，（辅音）成双。

๓๕. จตุตฺถทุติเยสฺเวสํ ตติยปฐมา.

35. 于第四、第二（字母），此等（各）成第三、第一（字母）。

๓๖. วี-ติสฺเส-เว [Pg.3] โว.

36. vīti、isse、ve、vo（等情况）。

๓๗. เอโอนม วณฺเณ.

37. e与o，于辅音前（转为）a。

๓๘. นิคฺคหีตํ.

38. 随韵（niggahīta）。

๓๙. โลโป.

39. 省略。

๔๐. ปรสรสฺส.

40. 后行元音的。

๔๑. วคฺเค วคฺคนฺโต.

41. 于（同）组（辅音前），（随韵成）组末（鼻音）。

๔๒. เยวหิสุ โญ.

42. 于y、v、h（之前），（成）ñ。

๔๓. เย สํสฺส.

43. 于y（前），saṃ（之随韵成ñ）。

๔๔. มยทา สเร.

44. 于元音前，m、y、d（为）增音。

๔๕. วนตรคา จา-คมา.

45. v、n、t、r、g亦（为）增音。

๔๖. ฉา โฬ.

46. ch（转为）ḷ。

๔๗. ตทมินาทีนิ.

47. tad、aminā等。

๔๘. ตวคฺควรณานํ เย จวคฺคพยญา.

48. t组、v、r、ṇ（等字母），于y（前，各转为）c组、b、y、ñ。

๔๙. วคฺคลเสหิ เต.

49. 彼等（亦可）与组（辅音）、l、s（同化）。

๕๐. หสฺส วิปลฺลาโส.

50. h（字母）的换位。

๕๑. เว วา.

51. 或者，（转为）ve。

๕๒. ตถนรานํ ฏฐณลา.

52. t、th、n、r（各转为）ṭ、ṭh、ṇ、ḷ。

๕๓. สํโยคาทิโลโป.

53. 合声之首的省略。

๕๔. วิจฺฉาภิกฺขญฺเญสุ ทฺเว.

54. 于vicchā、bhikkha、ñña（等词）中，（辅音）成双。

๕๕. สฺยาทิโลโป ปุพฺพสฺเส-กสฺส.

55. 前一（词）之si等（词尾）的省略。

๕๖. สพฺพาทีนํ วีติหาเร.

56. sabba等词，在表示相互作用时（的变化）。

๕๗. ยาวโพธํ [Pg.4] สมฺภเม.

57. 直至觉悟，皆为迷乱。

๕๘. พหุลํ.

58. 广泛地。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ สญฺญาทิกณฺโฑ ปฐโม.

如是，《目犍连语法》名相等品第一。

(๒) ทุติโย กณฺโฑ (สฺยาทิ)

（2）第二品（syādi）

๑. ทฺเว ทฺเวกา-เนเกสุ นามสฺมา สิ โย, อํ โย, นา หิ, ส นํ, สฺมา หิ, ส นํ, สฺมึ สุ.

1. 于单、复二数，于名词后置si, yo, aṃ, yo, nā, hi, sa, naṃ, smā, hi, sa, naṃ, smiṃ, su等格缀。

๒. กมฺเม ทุติยา.

2. 于业，（用）第二格。

๓. กาลทฺธานมจฺจนฺตสํโยเค.

3. 于时间与路程之持续连接中。

๔. คติโพธาหารสทฺทตฺถากมฺมกภชฺชาทีนํ ปโยชฺเช.

4. 于行、知、食、语意、无业及bhajj等（动词）之使役态中。

๕. หราทีนํ วา.

5. 于harati等（动词），则任选。

๖. น ขาทาทีนํ.

6. 于khādati等（动词），则不然。

๑. วหิสฺสา-นิยนฺตุเก (คณ).

1. 于vahati，当无驾驭者时（为一类）。

๒. ภกฺขิสฺสาหึสายํ (คณ).

2. 于bhakkhati，当无伤害义时（为一类）。

๗. ธฺยาทีหิ ยุตฺตา.

7. 与dhik等词相连者。

๘. ลกฺขณิตฺตมฺภูตวิจฺฉาสฺวภินา.

8. 于相、如是相、遍及义中，与abhi相连。

๙. ปติปรีหิ ภาเค จ.

9. 又，于部分义中，（用）pati与pari。

๑๐. อนุนา.

10. 与anu相连。

๑๑. สหตฺเถ.

11. 于“俱”义中。

๑๒. หีเน.

12. 于劣、离义中。

๑๓. อุเปน.

13. 与upa相连。

๑๔. สตฺตมฺยาธิกฺเย.

14. 于优胜义中，（用）第七格。

๑๕. สามิตฺเต-ธินา[Pg.5].

15. 于所有义中，与adhi相连。

๑๖. กตฺตุกรเณสุ ตติยา.

16. 于作者与工具，（用）第三格。

๑๗. สหตฺเถน.

17. 亲手。

๑๘. ลกฺขเณ.

18. 于相中。

๑๙. เหตุมฺหิ.

19. 于因中。

๒๐. ปญฺจมีเณ วา.

20. （于因中）亦任选用第五格。

๒๑. คุเณ.

21. 于属性中。

๒๒. ฉฏฺฐี เหตฺวตฺเถหิ.

22. 与表“因”义之词相连，（用）第六格。

๒๓. สพฺพาทิโต สพฺพา.

23. 从sabba等词开始的所有（词）。

๒๔. จตุตฺถี สมฺปทาเน.

24. 于受者，（用）第四格。

๒๕. ตาทตฺถฺเย.

25. （第四格）表目的。

๒๖. ปญฺจมฺยวธิสฺมา.

26. 第五格（用于）分界。

๒๗. อปปรีหิ วชฺชเน.

27. 以“apa”与“pari”表排除。

๒๘. ปฏินิธิปฏิทาเนสุ ปตินา.

28. 以“pati”表替代与回报。

๒๙. ริเต ทุติยา จ.

29. “rite”（除外）亦与第二格连用。

๓๐. วินา-ญฺญตฺร ตติยา จ.

30. “vinā”（无）与“aññatra”（除外）亦与第三格连用。

๓๑. ปุถนานาหิ.

31. （第三格亦与）“puthu”与“nānā”连用。

๓๒. สตฺตมฺยาธาเร.

32. 第七格（用于）处所。

๓๓. นิมิตฺเต.

33. （第七格亦用于）原因。

๓๔. ยพฺโภโว ภาวลกฺขณํ.

34. 由一法之状态，显另一法之特征。

๓๕. ฉฏฺฐี จา-นาทเร.

35. 第六格亦用于表轻视。

๓๖. ยโต [Pg.6] นิทฺธารณํ.

36. （第六格或第七格用于）从中选定。

๓๗. ปฐมา-ตฺถมตฺเต.

37. 第一格仅表词义。

๓๘. อามนฺตเณ.

38. （第一格亦用于）称呼。

๓๙. ฉฏฺฐี สมฺพนฺเธ.

39. 第六格表关系。

๔๐. ตุลฺยตฺเถน วา ตติยา.

40. 与表“等同”义之词连用时，或用第三格。

๔๑. อโต โยนํ ฏาเฏ.

41. 于“a”（词干）后，复数词尾“yo”变为“ā”或“e”。

๔๒. นินํ วา.

42. （复数词尾）“ni”或亦然。

๔๓. สฺมาสฺมินฺนํ.

43. （关于）“smā”与“smiṃ”（词尾）。

๔๔. สสฺสา-ย จตุตฺถิยา.

44. 第四格（单数词尾）“sa”变为“āya”。

๔๕. ฆปเต-กสฺมึ นาทีนํ ยยา.

45. 于“gha”、“pa”类及“nadī”等名词，其单数（某些格位）变为“yā”。

๔๖. สฺสา วา เต-ติ-มามูหิ.

46. 于“te”、“ti”、“mā”、“mū”等后，“sa”（词尾）或变为“ssā”。

๔๗. นมฺหิ นุก ทฺวาทีนํ สตฺตรสนฺนํ.

47. 于十二至十七等数词，于“naṃ”（词尾）后加“nuka”。

๔๘. พหุกตินฺนํ.

48. （此法亦用于）“bahuka”与“kati”。

๔๙. ณฺณํณฺณนฺนํ ติโต ฌา.

49. 从“ti”至“jhā”，（发生）“ṇṇaṃ”、“ṇṇannaṃ”等音变。

๕๐. อุภินฺนํ.

50. （属于）两者。

๕๑. สุอุ สสฺส.

51. （关于）“su”与“sa”（二词尾）。

๕๒. สฺสํสฺสาสฺสาเยสฺวิตเรกญฺเญติมานมิ.

52. 于“itara”、“eka”、“añña”等（代词），用“ssaṃ”、“ssā”、“ssāye”等（词尾）。

๕๓. ตาย วา.

53. 或作“tāya”。

๕๔. เตติมาโต สสฺส สฺสาย.

54. 于“te”、“ti”、“mā”等后，“sa”（词尾）变为“ssāya”。

๕๕. รตฺตฺยาทีหิ โฏ สฺมิโน.

55. 于“夜”(ratti)等词后，处格单数后缀“smiṃ”转为“smino”。

๕๖. สุหิสุ-ภสฺโส.

56. 于“suhi”类词，处格复数后缀“su”转为“bhasso”。

๕๗. ลฺตุปิตาทีน [Pg.7] มา สิมฺหิ.

57. 于“ltu”、“pitu”等词后，主格单数后缀“si”不转为“mhi”。

๕๘. เค อ จ.

58. 处格单数后缀“ge”亦转为“a”。

๕๙. อยูนํ วา ทีโฆ.

59. 于“ayu”一词，元音或可长化。

๖๐. ฆ พฺรหฺมาทิเต.

60. “梵天”(brahmā)等词，称为“gha”类。

๖๑. นา-มฺมาทีหิ.

61. 于“amha”(我)等词后，具格单数后缀为“nā”。

๖๒. รสฺโส วา.

62. 元音或可短化。

๖๓. โฆ สฺสํสฺสาสฺสายํตึสุ.

63. 于“gha”类名词，使用“ssaṃ”、“ssā”、“āyaṃ”、“tiṃsu”等后缀。

๖๔. เอกวจนโยสฺวโฆนํ.

64. 于单数及“yo”(复数后缀)，对于非“gha”类名词而言。

๖๕. เค วา.

65. 处格单数后缀“ge”为可选项。

๖๖. สิสฺมึนา-นปุํสกสฺส.

66. 于中性名词，适用“si”(主格单数)、“smiṃ”(处格单数)及“nā”(具格单数)等后缀。

๖๗. โคสฺสาคสิหินํสุ คาวควา.

67. 于“go”(牛)一词，于某些格中，词干转为“gāva”或“gavā”。

๖๘. สุมฺหิ วา.

68. 处格复数后缀“su”或可转为“mhi”。

๖๙. ควํ เสน.

69. “go”(牛)之属格复数作“gavaṃ”。

๗๐. คุนฺนํ จ นํนา.

70. “go”(牛)之属格复数亦作“gunnaṃ”。

๗๑. นาสฺสา.

71. 具格单数后缀“nā”不转为“assā”。

๗๒. คาวุมฺหิ.

72. 于“gāvu”(由旬)一词，处格单数后缀为“mhi”。

๗๓. ยํ ปีโต.

73. 彼所饮者。

๗๔. นํฌีโต.

74. 未禅修者。

๗๕. โยนํ โนเน ปุเม.

75. 于阳性名词，复数后缀“yo”转为“no”与“ne”。

๗๖. โน.

76. 不。

๗๗. สฺมึโน นิ.

77. 处格单数后缀“smiṃ”不转为“ni”。

๗๘. อมฺพฺวาทีหิ[Pg.8].

78. 于“水”(ambu)等词之后。

๗๙. กมฺมาทิโต.

79. 于“业”(kamma)等词后，离格单数后缀为“to”。

๘๐. นาสฺเส-โน.

80. 不使用“asse”。

๘๑. ฌลา สสฺส โน.

81. 于“jhala”一词，不使用属格单数后缀“sassa”。

๓. อิโต กฺวจิ สสฺส ฏานุพนฺโธ (คณ).

3. 自此之后，属格单数后缀“sassa”于某些情况附带“ṭa”(此为一类)。

๘๒. นา สฺมาสฺส.

82. 不使用离格单数后缀“smā”及属格单数后缀“ssa”。

๘๓. ลา โยนํ โว ปุเม.

83. 于阳性名词，复数后缀“yo”或可转为“vo”。

๘๔. ชนฺตฺวาทิโต โน จ.

84. 于“有情”(jantu)等词，则不使用离格后缀“to”。

๘๕. กูโต.

85. “ku”(何处)的离格形式为“kūto”。

๘๖. โลโป-มุสฺมา.

86. 于“鼠”(mūsikā)一词，当后接离格后缀“smā”时，词干的末尾部分被省略。

๘๗. น โน สสฺส.

87. “no”(我等之)不得用于属格单数。

๘๘. โยโลปนิสุ ทีโฆ.

88. 当“yo”(主格、宾格复数后缀)被省略时，其前的元音变长。

๘๙. สุนํหิสุ.

89. 于“狗”(sāna)一词，其词干变为“su”，属格复数后缀为“naṃ”，处格复数后缀为“hisu”。

๙๐. ปญฺจาทีนํ จุทฺทสนฺนม.

90. 于“五”(pañca)等数词，在属格复数后缀“naṃ”前加“a”。

๙๑. ยฺวาโท นฺตุสฺส.

91. 于以“ntu”结尾之词，加“yva”等后缀。

๙๒. นฺตสฺส จ ฏ วํเส.

92. 于以“nta”结尾之词，当表“世系”(vaṃsa)义时，亦加“ṭa”后缀。

๙๓. โยสุ ฌิสฺส ปุเม.

93. 于阳性，以“jhi”结尾之词干，其主格复数用“yo”，处格复数用“su”。

๙๔. เวโวสุ ลุสฺส.

94. 于“vevo”中，有省略发生。

๙๕. โยมฺหิ วา กฺวจิ.

95. 处格单数“yamhi”有时亦作“yomhi”。

๙๖. ปุมา-ลปเน เวโว.

96. “pumā”(男性)一词，其呼格为“vevo”。

๙๗. สฺมาหิสฺมินฺนํ มฺหาภิมฺหิ.

97. 离格后缀“smā”、具格后缀“hi”、处格后缀“smiṃ”可分别替换为“mhā”、“bhi”、“mhi”。

๙๘. สุหิสฺวสฺเส[Pg.9].

98. 有“su”、“hi”、“sva”、“sse”等后缀。

๙๙. สพฺพาทีนํ นํมฺหิ จ.

99. 于“一切”(sabba)等代词，当后接属格复数后缀“naṃ”时，亦适用前规。

๔. ปุพฺพปราวรทกฺขิณุตฺตราธรานิ ววตฺถายมสญฺญายํ (คณ).

4. “前”(pubba)、“另一”(para)、“后”(apara)、“南”(dakkhiṇa)、“北”(uttara)、“下”(adhara)诸词，当用于表示方位分别而非专名时，归于此组(gaṇa)。

๑๐๐. สํสานํ.

100. 代词“sa”(彼)的属格复数亦可作“saṃsānaṃ”。

๑๐๑. ฆปา สสฺส สฺสา วา.

101. 于“gha”与“pā”类词干，属格单数后缀“ssa”或可作“ssā”。

๑๐๒. สฺมิโน สฺสํ.

102. 处格后缀“smiṃ”可替换为“ssaṃ”。

๑๐๓. ยํ.

103. 中性关系代词的单数主格与宾格形式为“yaṃ”。

๑๐๔. ตึสภาปริสาย.

104. 例如：“为三十众之会”(tiṃsabhāparisāya)。

๑๐๕. ปทาทีหิ สิ.

105. 于“足”(pada)等词，主格单数后缀为“si”。

๑๐๖. นาสฺส สา.

106. 词干“nā”可替换为“sā”。

๑๐๗. โกธาทีหิ.

107. 由“忿”(kodha)等词组成的词组。

๑๐๘. อเตน.

108. 因此(atena)。

๑๐๙. สิสฺโส.

109. 弟子(sisso)。

๑๑๐. กฺวเจ วา.

110. “kvaci”(于某处)亦可作“kvace”。

๑๑๑. อํ นปุํสเก.

111. 于中性词，主格与宾格单数后缀为“aṃ”。

๑๑๒. โยนํ นิ.

112. 主格与宾格复数后缀“yo”可替换为“ni”。

๑๑๓. ฌลา วา.

113. 于jh、l后，或。

๑๑๔. โลโป.

114. 脱落。

๑๑๕. ชนฺตุเหตฺวีฆเปหิ วา.

115. 于jantu、hetu、īgha、apa后，或。

๑๑๖. เย ปสฺสิวณฺณสฺส.

116. 所见元音的（脱落）。

๑๑๗. คสีนํ[Pg.10].

117. 于ga与si（结尾词）的naṃ（格）。

๑๑๘. อสงฺขฺเยหิ สพฺพาสํ.

118. 于asaṅkhyehi与sabbāsaṃ。

๑๑๙. เอกตฺถตายํ.

119. 于同一义中。

๑๒๐. ปุพฺพสฺมา มาทิโต.

120. 于前者，自mā始。

๑๒๑. นา-โต-มปญฺจมิยา.

121. 于第五格之ato与ma，非（然）。

๑๒๒. วา ตติยาสตฺตมีนํ.

122. 或于第三格与第七格。

๑๒๓. ราชสฺสิ นามฺหิ.

123. 你名为王。

๑๒๔ สุนํหิสู.

于su、naṃ、hi、su（等格）。

๑๒๕. อิมสฺสานิตฺถิยํ เฏ.

125. imassa于非女性（词）中，（作）ṭe。

๑๒๖. นามฺห-นิมิ.

126. 我等名为尼弥(Nimi)。

๑๒๗. สิมฺห-นปุํสกสฺสายํ.

127. 于中性词simha，（作）āyaṃ。

๑๒๘. ตฺยเตตานํ ตสฺส โส.

128. 于tya、ta、eta等（代词），（作）tassa、so。

๑๒๙. มสฺสา-มุสฺส.

129. assā作ussa。

๑๓๐. เก วา.

130. 或ke。

๑๓๑. ตตสฺส โน สพฺพาสุ.

131. 于ta（代词），tassa作no，于所有格。

๑๓๒. ฏ สสฺมาสฺมึสฺสายสฺสํสฺสาสํมฺหามฺหิสฺวิมสฺส จ.

132. ṭa、sa、smā、smiṃ、ssa、āya、ssaṃ、ssā、saṃ、mhā、mhi、sviṃ与assa亦然。

๑๓๓. เฏ สิสฺสิสิสฺมา.

133. （作）ṭe；于si、ssi、si、smā（等格）。

๑๓๔. ทุติยสฺส โยสฺส.

134. 第二格（可有）与格之义。

๑๓๕. เอกจฺจาทีห-โต.

135. 于ekacca等词，（加）to。

๑๓๖. น นิสฺส ฏา.

136. 非于ni之ssa（格），（作）ṭā。

๑๓๗. สพฺพาทีหิ.

137. 由sabba等词。

๑๓๘. โยนเมฏ[Pg.11].

138. 此是Yona（耶婆那）。

๑๓๙. นาญฺญํ-จ นามปฺปธานา.

139. 以及非以他名为首。

๑๔๐. ตติยตฺถโยเค.

140. 于第三格义相应中。

๑๔๑. จตฺถสมาเส.

141. 于第四格（义）复合词中。

๑๔๒. เวฏ.

142. Veda（吠陀）。

๑๔๓. ปุพฺพาทีหิ ฉหิ.

143. 由“东方”(pubba)等六者。

๑๔๔. มนาทีหิ สฺมึสํนาสฺมานํ สิโสโอสาสา.

144. 由“意”(mana)等词，（格的语尾是）smiṃ、saṃ、nā、smānaṃ、siso、osā、sā。

๕. สุเมธาทีน มวุทฺธิจ (คณ).

5. “善慧”(Sumedha)等词亦无增音（此为一类）。

๖. สรวยายวาสเจตา ชลาสยกฺขยโลหปฏมเนสุ (คณ).

6. 于sarava、yāva、sāceta、jalāsaya、khaya、lohapaṭa、manas等词中（此为一类）。

๑๔๕. สโตสพเภ.

145. 于具念者……

๑๔๖. ภวโต วา โภนฺโต คโยนาเส.

146. （bhavant一词）或作bhavato、bhonto；于牛鼻中。

๑๔๗. สิสฺสคฺคิโต นิ.

147. 诚然，由上首弟子。

๑๔๘. นฺตสฺสํ.

148. 非于彼（阴性）。

๑๔๙. ภูโต.

149. 已成；有情。

๑๕๐. มหนฺตารหนฺตานํ ฏา วา.

150. 于“大”(mahant)与“阿罗汉”(arahant)二词，（nt）或作ṭā。

๑๕๑. นฺตุสฺส.

151. 然非有。

๑๕๒. อํงํ นปุํสเก.

152. 于中性，作aṃ。

๑๕๓. หิมวโต วา โอ.

153. 于“雪山”(himavant)一词，或作o。

๑๕๔. ราชาทิยุวาทิตฺวา.

154. 由“王”(rājan)等、“青年”(yuvan)等词……tvā。

๗. ธมฺโม วา-ญฺญตฺเถ (คณ).

7. 法，或于异义中（此为一类）。

๘. อิโม [Pg.12] ภาเว (คณ).

8. 此词，于“状态”义中（此为一类）。

๑๕๕. วา-มฺหานง.

155. 或amhānaṃ（我等之）。

๑๕๖. โยนมาโน.

156. 致力者。

๑๕๗. อาโยโน จ สขา.

157. 根源与朋友。

๑๕๘. เฏ สฺมิโน.

158. （语尾smiṃ）作ṭe。

๑๕๙. โนนาเสสฺวิ.

159. 汝不曾毁灭。

๑๖๐ สฺมานํสุ วา.

160. 或作smānaṃ、su。

๑๖๑. โยสฺวํหิสุ จารง.

161. 彼……行者。

๑๖๒. ลฺตุปิตาทีนมเส.

162. 于母、父等词之a……

๑๖๓. นํมฺหิ วา.

163. 或于彼中。

๑๖๔. อา.

164. Ā.

๑๖๕. สโลโป.

165. s之省略。

๑๖๖. สุหิสฺวารงฺ.

166. 善音。

๑๖๗. นชฺชาโยสฺวาม.

167. 我等非由生而有。

๑๖๘. ฏิ กติมฺหา.

168. 由kati一词，作ṭi。

๑๖๙. ฏ ปญฺจาทีหิ จุทฺทสหิ.

169. 由“五”(pañca)等十四数词，作ṭa。

๑๗๐. อุภโคหิ โฏ.

170. 两者皆是。

๑๗๑. อารงสฺมา.

171. 从阿兰若处。

๑๗๒. โฏเฏ วา.

172. 或在Ṭoṭe。

๑๗๓. ฏา นาสฺมานํ.

173. 彼非我等所有。

๑๗๔. ฏิ สฺมิโน.

174. 具三明者。

๑๗๕. ทิวาทิโต[Pg.13].

175. 从天界等处。

๑๗๖. รสฺสารง.

176. 无诤之精髓。

๑๗๗. ปิตาทีนมนตฺวาทีนํ.

177. 于父等，及于无我执等。

๑๗๘. ยุวาทีนํ สุหิสฺวานง.

178. 于青年等之友伴中，有喜乐。

๑๗๙. โนนาเนสฺวา.

179. 于非引导者中。

๑๘๐. สฺมาสฺมึนํ นาเน.

180. 于此中，于非智中。

๑๘๑. โยนํ โนเน วา.

181. Yona人，或非引导者。

๑๘๒. อิโต-ญฺญตฺเถ ปุเม.

182. 于此以外之他义，为阳性。

๑๘๓. เน สฺมิโน กฺวจิ.

183. 智者于何处皆不瞋恚。

๑๘๔. ปุมา.

184. 男性；阳性。

๑๘๕. นามฺหิ.

185. 我非。

๑๘๖. สุมฺหา จ.

186. 我等亦善。

๑๘๗. คสฺสํ.

187. 我将去。

๑๘๘. สาสฺสํ เส จานง.

188. 于彼有谷物，且无欲。

๑๘๙. วตฺตหา สนนฺนํ โนนานํ.

189. 诚然，转（法轮）是我等圣者之智慧。

๑๙๐. พฺรหฺมสฺสุ วา.

190. 或是梵天。

๑๙๑. นามฺหิ.

191. 我非。

๑๙๒. ปุมกมฺมถามทฺธานํ วา สสฺมาสุ จ.

192. 于卑下之业、力、时，或于谷物中。

๑๙๓. ยุวา สสฺสิโน.

193. 农夫之青年子弟。

๑๙๔. โน-ตฺตาตุมา.

194. 非我。

๑๙๕. สุหิสุ นก.

195. 于友善者中，非谁何？

๑๙๖. สฺมาสฺส [Pg.14] นา พฺรหฺมา จ.

196. 诚然，或为梵天，及……

๑๙๗. อิเมตานเมนา-นฺวาเทเส ทุติยายํ.

197. 复说时，此（ima）与彼（eta）二代词，于第二格（宾格）中，代之以ena。

๑๙๘. กิสฺส โก สพฺพาสุ.

198. 谁之？谁？于一切（女性）中？

๑๙๙. กิ สสฺมึสุ วา-นิตฺถิยํ.

199. 何物？于彼中？或于非女性中？

๒๐๐. กิมํสิสุ สห นปุํสเก.

200. 于中性，“何”(kiṃ)与“此”(ima)亦同。

๒๐๑. อิมสฺสิทํ วา.

201. （“此”(ima)之）属格单数imassa或作idaṃ。

๒๐๒. อมุสฺสาทุํ.

202. （“彼”(amu)之阴性属格为）amussā，（中性主格/宾格为）aduṃ。

๒๐๓. สุมฺหา-มุสฺสา-สฺมา.

203. （存在）sumhā、mussā、smā（等形式）。

๒๐๔. นํมฺหิ ติจตุนฺนมิตฺถิยํ ติสฺสจตสฺสา.

204. 于属格复数(naṃ)，“三”(ti)与“四”(catu)之阴性形为tissā与catassā。

๒๐๕. ติสฺโส จตสฺโส โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ.

205. 于主格复数(yo)，（“三”、“四”之阴性）作tisso、catasso。

๒๐๖. ตีณิจตฺตาริ นปุํสเก.

206. 于中性，（“三”、“四”）作tīṇi、cattāri。

๒๐๗. ปุเม ตโยจตฺตาโร.

207. 于阳性，（“三”、“四”）作tayo、cattāro。

๒๐๘. จตุโร วา จตุสฺส.

208. “四”(catu)之（阳性主格复数）或作caturo，（属格单数）或作catussa。

๒๐๙. มยมสฺมา-มฺหาสฺส.

209. （第一人称复数主格为）mayaṃ，（离格为）asmā、amhā；（第三人称属格为）assa。

๒๑๐. นํเสสฺว-สฺมากํมมํ.

210. 于与格/属格复数(se/naṃ)，（第一人称代词）作asmākaṃ、mamaṃ。

๒๑๑. สิมฺห-หํ.

211. 于主格单数(si)，（第一人称代词“我”）作ahaṃ。

๒๑๒. ตุมฺหสฺส ตุวํ ตฺวมมฺหิ จ.

212. （“汝”之属格为）tumhassa，（主格为）tuvaṃ、tvaṃ；以及amhi。

๒๑๓. ตยาตยีนํ ตฺว วา ตสฺส.

213. （“汝”之具格为）tayā，（亦有）tayīnaṃ、tva（等形式），或作tassa。

๒๑๔. สฺมามฺหิ ตฺวมฺหา.

214. 于离格单数(smā)，“汝”(tumha)作tvamhā。

๒๑๕. นฺตนฺตูนํ นฺโต โยมฺหิ ปฐเม.

215. 于第一格(paṭhame)主格复数(yo)，-nt尾词作-nto。

๒๑๖. ตํ นํมฺหิ.

216. 于属格复数(naṃ)，（-nt尾词）作taṃ。

๒๑๗. โตตาติตา [Pg.15] สสฺมาสฺมึนาสุ.

217. 于属格(sa)、离格(smā)、处格(smiṃ)与具格(nā)单数，（词尾）作to、tā、ti、tā。

๒๑๘. ฏฏาอํ เค.

218. 于与格(ge)，（词尾）作ṭa、ṭā、aṃ。

๒๑๙. โยมฺหิ ทฺวินฺนํ ทุเว ทฺเว.

219. 于主格复数(yo)，“二”(dvi)作duve、dve。

๒๒๐. ทุวินฺนํ นํมฺหิ วา.

220. 于属格复数(naṃ)，“二”(dvi)或作duvinnaṃ。

๒๒๑. ราชสฺส รญฺญํ.

221. “王”(rājan)之属格单数作rājassa，复数作raññaṃ。

๒๒๒. นาสฺมาสุ รญฺญา.

222. 于具格(nā)与离格(smā)单数，“王”(rājan)作raññā。

๒๒๓. รญฺโญรญฺญสฺสราชิโน เส.

223. 于与格/属格单数(se)，“王”(rājan)作rañño、raññassa、rājino。

๒๒๔. สฺมึมฺหิ รญฺเญราชินิ.

224. 于处格单数(smiṃ)，“王”(rājan)作raññe、rājini。

๒๒๕. สมาเส วา.

225. 于复合词中，或可适用。

๒๒๖. สฺมึมฺหิ ตุมฺหมฺหานํ ตยิมยิ.

226. 于处格单数(smiṃ)，“汝”(tumha)与“我”(amha)分别作tayi、mayi。

๒๒๗. อํมฺหิ ตํ มํ ตวํ มมํ.

227. 于宾格单数(aṃ)，（“汝”、“我”）作taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ。

๒๒๘. นาสฺมาสุ ตยามยา.

228. 于具格(nā)与离格(smā)单数，（“汝”、“我”）分别作tayā、mayā。

๒๒๙. ตว มม ตุยฺหํ มยฺหํ เส.

229. 于与格/属格单数(se)，（“汝”、“我”）作tava、mama、tuyhaṃ、mayhaṃ。

๒๓๐. วํวากํ นํมฺหิ.

230. 于句首，用naṃ。

๒๓๑. ทุติเย โยมฺหิ วา.

231. 于第二人称，或作yo'mhi。

๒๓๒. อปาทาโท ปทเตกวากฺเย.

232. 于一句中，非在句首。

๒๓๓. โยนํหิสฺม-ปญฺจมฺยา โวโน.

233. 于yo、naṃ、hi、sma及第五格后，用vo、no。

๒๓๔. เตเม นาเส.

234. te、me被省略。

๒๓๕. อนฺวาเทเส.

235. 于随说中。

๒๓๖. สปุพฺพา ปฐมนฺตา วา.

236. 或于非句首之第一格词后。

๒๓๗. น จ วาหาเหวโยเค.

237. 且不与vā、hā、ha、eva连用。

๒๓๘. ทสฺสนตฺเต-นาโลจเน[Pg.16].

238. 于“见”义，而非“思察”义。

๒๓๙. อามนฺตณํ ปุพฺพมสนฺตํว.

239. 呼格之于前位，如同非有。

๒๔๐. น สามญฺญวจนเมกตฺเถ.

240. 于单一义中，不用总称词。

๒๔๑. พหูสุ วา.

241. 或于复数中。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ สฺยาทิกณฺโฑ ทุติโย.

如是，目犍连(moggallāna)语法中，Syādi篇第二章终。

(๓) ตติโย กณฺโฑ (สมาโส)

（3）第三章（复合词）

๑. สฺยาทิ สฺยาทิเนกตฺถํ.

1. 具格位词与具格位词合为一义。

๒. อสงฺขฺยํ วิภตฺติสมฺปตฺติสมีปสากลฺยา-ภาวยถา ปจฺฉายุคปทตฺเถ.

2. 于不变、格、成就、邻近、遍、无、如、后、同时等义中。

๓. ยถา น ตุลฺเย.

3. yathā，非“等同”义。

๔. ยาวา-วธารเณ.

4. yāva，为“限定”义。

๕. ปยฺยปาพหิติโรปุเรปจฺฉา วา ปญฺจมฺยา.

5. payya、pāba、hiti、ropa、pure、pacchā或与第五格（之词复合）。

๖. สมีปายาเมสฺวนุ.

6. 于邻近、延伸等义中，用anu。

๗. ติฏฺฐคฺวาทีนิ.

7. tiṭṭhagu等（复合词）。

๘. โอเร ปริ วติ ปาเร มชฺเฌ เหฏฺฐุทฺธา โธนฺโต วา ฉฏฺฐิยา.

8. ora、pari、vati、pāra、majjhe、heṭṭhā、uddhaṃ、dhonto或与第六格（之词复合）。

๙. ตํ นปุํสกํ.

9. 彼复合词为中性。

๑๐. อมาทิ.

10. 以-aṃ等为词尾。

๑๑. วิเสสนเมกตฺเถน.

11. 形容词与所形容者合为一义。

๑๒. นอุ.

12. （关于）nau（一词）。

๑๓. กุปาทโย [Pg.17] นิจฺจมสฺยาทิวิธิมฺหิ.

13. ku、pa等前缀恒常复合，此属不变词法。

๙. ปาทโย คตาทฺยตฺเถ ปฐมาย. (คณ)

9. pa等前缀，于“去”等义中，与第一格之词复合。（此为）一组。

๑๐. อจฺจาทโย กนฺตาทฺยตฺเถ ทุติยาย. (คณ)

10. acca等前缀，于“超越”等义中，与第二格之词复合。（此为）一组。

๑๑. อวาทโย กุฏฺฐาทฺยตฺเถ ตติยาย. (คณ)

11. ava等前缀，于“诃责”等义中，与第三格之词复合。（此为）一组。

๑๒. ปริยาทโย คิลานาทฺยตฺเถ จตุตฺถิยา. (คณ)

12. Pari等词，于病人等义，与第四格连用。（组）

๑๓. นฺยาทโย กนฺตาทฺยตฺเถ ปญฺจมิยา. (คณ)

13. Ni等词，于kanta等义，与第五格连用。（组）

๑๔. จี กฺริยตฺเถหิ.

14. Ci（不定词）与表行动义之词连用。

๑๕. ภูสนา-ทรา-นาทเรสฺวลํสาสา.

15. 于装饰、尊敬、不尊敬义，当用alaṃ一词。

๑๖. อญฺเญ จ.

16. 及其他。

๑๗. วา-เนกญฺญตฺเถ.

17. 或，于众多其他义。

๑๘. ตตฺถ คเหตฺวา เตน ปหริตฺวา ยุทฺเธ สรูปํ.

18. 于彼处，执取而以彼击打，于战斗中，显其自相。

๑๙. จตฺเถ.

19. 于“及”义。

๒๐. สมาหาเร นปุํสกํ.

20. 于集合复合词，当为中性。

๒๑. สงฺขฺยาทิ.

21. 数词为首者等。

๒๒. กฺวเจ-กตฺตญฺจ ฉฏฺฐิยา.

22. 有时，亦以第六格表单一义。

๒๓. สฺยาทีสุ รสฺโส.

23. 于sya等后缀中，当为短音。

๒๔. ฆปสฺสนฺตสฺสา-ปฺปธานสฺส.

24. 于非主要之以ghapassanta结尾者。

๒๕. โคสฺสุ.

25. 于go（牛）一词。

๒๖. อิตฺถิยมตฺวา.

26. 于阴性，不用tvā后缀。

๒๗. นทาทิโต งี.

27. 从nadī等词，出ṅī后缀。

๑๔. โคโต วา. (คณ)

14. 或从go派生。（组）

๒๘. ยกฺขาทิตฺวินี [Pg.18] จ.

28. 夜叉(yakkha)等词，亦接inī后缀。

๒๙. อารามิกาทีหิ.

29. 从园丁(ārāmika)等词。

๑๕. สญฺญายํ มานุโส. (คณ)

15. 于专名中，为mānuso。（组）

๓๐. ยุวณฺเณหิ นี.

30. 从u元音结尾者，出nī后缀。

๓๑. กฺติมฺหา-ญฺญตฺเถ.

31. 于其他义，则非kti后缀。

๓๒. ฆรณฺยาทโย.

32. Gharaṇī等词。

๑๖. อาจริยา วา ยโลโป จ. (คณ)

16. 或作ācariyā，及ya之省略。（组）

๓๓. มาตุลาทิตฺวานี ภริยายํ.

33. 从mātula等词，于妻子义，出ānī后缀。

๑๗. อภริยายํ ขตฺติยา วา. (คณ)

17. 于非妻子义，或作khattiyā。（组）

๑๘. ปุนฺนามสฺมา โยคา อปาลกนฺตา. (คณ)

18. 从非以pālaka结尾之阳性名词，依用法构成阴性。（组）

๓๔. อุปมาสํหิตสหิตสํยตสหสผวามลกฺขณาทิตูรุตู.

34. 比喻、结合、伴随、约束、急速、phavāma、特征等，及tūrutū。

๓๕. ยุวา ติ.

35. Yuvā。

๓๖. นฺตนฺตูนํ งีมฺหิโต วา.

36. 于以-nt结尾者，或加ṅī后缀。

๓๗. ภวโต โภโต.

37. 由尊者(bhavato)作bhoto。

๓๘. โคสฺสา-วง.

38. 瞿萨瓦那(Gossāvaṅa)林。

๓๙. ปุถุสฺส ปถวปุถวา.

39. 凡夫的广阔之地。

๔๐. สมาสนฺตฺว.

40. 于复合词之末。

๔๑. ปาปาทีหิ ภูมิยา.

41. 由罪恶等，于大地上。

๔๒. สงฺขฺยาหิ.

42. 由诸数。

๔๓. นทีโคทาวรีนํ.

43. 戈达瓦里(Godāvarī)等诸河的。

๔๔. อสงฺขฺเยหิ จางฺคุลฺยานญฺญาสงฺขฺยตฺเถสุ.

44. 由无数，以及诸指，在其他无数的意义中。

๔๕. ทีฆาโหวสฺเสกเทเสหิ [Pg.19] จ รตฺตฺยา.

45. 由长日与年岁的一部分，以及由夜晚。

๔๖. โคตฺวจตฺเถ จาโลเป.

46. 在“牛”与“皮”的意义中，以及在不省略时。

๔๗. รตฺตินฺทิวทารควจตุรสฺสา.

47. 昼夜、妻、牛、四方形。

๔๘. อายาเม-นุควํ.

48. 长度与牛相称。

๔๙. อกฺขิสฺมา-ญฺญตฺเถ.

49. 从“眼”，于其他意义中。

๕๐. ทารุมหฺยงฺคุลฺยา.

50. 以木制之指。

๕๑. จิ วีติหาเร.

51. 于相互交换义。

๕๒. ลฺตฺวิตฺถิยูหิ โก.

52. （巴利语原文可能已损坏）

๕๓. วา-ญฺญโต.

53. 或从别处。

๕๔. อุตฺตรปเท.

54. 于后分。

๕๕. อิมสฺสิทํ.

55. 此之此。

๕๖. ปุํ ปุมสฺส วา.

56. 男性，或男性的。

๕๗. ฏ นฺตนฺตูนํ.

57. 诸线(tantūnaṃ)的[后缀]ṭa。

๕๘. อ.

58. 阿。

๕๙. มนาทฺยาปาทีน โม มเยจ.

59. （巴利语原文可能已损坏）

๖๐. ปรสฺส สงฺขฺยาสุ.

60. 于他人的计数中。

๖๑. ชเน ปุถสฺสุ.

61. 于民众中，儿子的。

๖๒. โส ฉสฺสา-หายตเน วา.

62. 彼，于六处，或。

๖๓. ลฺตุปิตาทีน มารงฺครงฺค.

63. （巴利语原文可能已损坏）

๖๔. วิชฺชาโยนิสมฺพนฺธานมา ตตฺร จตฺเถ.

64. 于明与根源之关连，以及在彼意义中。

๖๕. ปุตฺเต.

65. 于子。

๖๖. จิสฺมึ.

66. 于此。

๖๗. อิตฺถิยํ [Pg.20] ภาสิตปุมิตฺถี ปุเมเว-กตฺเถ.

67. 阴性词与阳性词并列时，唯存阳性词形。

๖๘. กฺวจิ ปจฺจเย.

68. 于某些后缀中。

๖๙. สพฺพาทโย วุตฺติมตฺเถ.

69. 一切等（代）词，用于转述义。

๗๐. ชายาย ชยํ ปติมฺหิ.

70. 于`pati`（丈夫）之后，`jāyā`（妻子）作`jayaṃ`。

๗๑. สญฺญาย มุโททกสฺส.

71. 于专名中，如`mudodakassa`。

๗๒. กุมฺภาทีสุ วา.

72. 或于瓶等词中。

๗๓. โสตาทีสู โลโป.

73. 于耳等词中，省略。

๗๔. ฏ นอุสฺส.

74. 于`nau`（船），加后缀`ṭa`。

๗๕. อน สเร.

75. 于元音前，作`ana`。

๗๖. นขาทโย.

76. 指甲等词。

๗๗. นโค วา-ปฺปาณินิ.

77. 于非有情，或作`naga`（山）。

๗๘. สหสฺส โสญฺญตฺเถ.

78. `sahassa`（千），用于空义。

๗๙. สญฺญายํ.

79. 于专名中。

๘๐. อปฺปจฺจกฺเข.

80. 于非亲见中。

๘๑. อกาเล สกตฺเถ.

81. 于非时，用于自义。

๘๒. คนฺถนฺตา-ธิกฺเย.

82. 于书末，及增补中。

๘๓. สมานสฺส ปกฺขาทีสุ วา.

83. 于翼等词前，`samāna`（同）或发生变化。

๘๔. อุทเร อิเย.

84. 于`udara`（腹），加后缀`iya`。

๘๕. รีริกฺขเกสุ.

85. 于`rīrikkhaka`等中。

๘๖. สพฺพาทีนมา.

86. 一切等（代）词，末音节作`ā`。

๘๗. นฺตกิมิมานํ ฏากีฏี.

87. 于`nta`、`kiṃ`、`ima`，其变化形为`ṭākīṭī`。

๘๘. ตุมฺหา-มฺหานํ ตาเมกสฺมึ.

88. 于单数，`tumha`（你）、`amha`（我）之词形为`te`、`me`。

๘๙. ตํ [Pg.21] มม-ญฺญตฺร.

89. 彼规则，除`mama`（我之）外。

๙๐. เว-ตสฺเสฏ.

90. `ve`、`te`为`tassa`、`etassa`（此、彼之）之变化形。

๙๑. วิธาทีสุ ทฺวิสฺส ทุ.

91. 于方式等词中，`dvi`（二）作`du`。

๙๒. ทิ คุณาทีสุ.

92. 于品质等词中，（`dvi`）作`di`。

๙๓. ตีสฺว.

93. 或于三（数）中。

๙๔. อา สงฺขฺยายาสตาโทนญฺญตฺเถ.

94. 于数、非有等义之外，用`ā`。

๙๕. ติสฺเส.

95. 于帝须（Tissa）中。

๙๖. จตฺตาลีสาโท วา.

96. 或从四十等（数词）起。

๙๗. ทฺวิสฺสา จ.

97. 亦为两次。

๙๘. พาจตฺตาลีสา โท.

98. 四十二。

๙๙. วีสติทเสสุ ปญฺจสฺส ปณฺณปนฺนา.

99. 于二十与十，五为五十五。

๑๐๐. จตุสฺส จุโจ ทเส.

100. 于十，四为cuco。

๑๐๑. ฉสฺส โส.

101. 六为so。

๑๐๒. เอกฏฺฐานมา.

102. 一处。

๑๐๓. ร สงฺขฺยาโต วา.

103. 或名为“ra”。

๑๐๔. ฉตีหิ โฬ จ.

104. 以六，亦为ḷo。

๑๐๕. จตุตฺถตติยานมฑฺฒุฑฺฒภิยา.

105. 于第四与第三，为三又二分之一。

๑๐๖. ทุติยสฺส สห ทิยฑฺฒทิวฑฺฒา.

106. 于第二，为一又二分之一。

๑๐๗. สเร กท กุสฺสุตฺตรตฺเถ.

107. 有时，为鄙劣义。

๑๐๘. กา-ปฺปตฺเถ.

108. 于鄙贱义。

๑๐๙. ปุริเส วา.

109. 或于男子。

๑๑๐. ปุพฺพา-ปรชฺชสายมชฺเฌหา-หสฺส ณฺโห.

110. 从pubba、apara、ajjha、sāya、majjha，ha变为ṇha。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ สมาสกณฺโฑ ตติโย.

如是，目犍连语法，复合词篇第三。

(๔) จตุตฺโถ กณฺโฑ (ณาทิ)

（4）第四篇（ṇādi）

๑. โณ [Pg.22] วา ปจฺเจ.

1. 或于“各”义，为ṇo。

๒. วจฺฉาทิโต ณานณายนา.

2. 从vaccha等词，为ṇāna、ṇāyana。

๑๙. กตา ณิโยว. (คณ)

19. 从kata等词，为ṇiya。（类组）

๒๐. กณฺโห พฺราหฺมเณ. (คณ)

20. Kaṇha于婆罗门。（类组）

๓. กตฺติกาวิธวาทีหิ เณยฺยเณรา.

3. 从kattikā、vidhavā等词，为ṇeyya、ṇera。

๔. ณฺย ทิจฺจาทีหิ.

4. 从dicca等词，为ṇya。

๕. อา ณิ.

5. 从ā，为ṇi。

๖. ราชโต ญฺโญ ชาติยํ.

6. 从rājan，于种姓义，为ñña。

๗. ขตฺตา ยิยา.

7. 从khattar，为iya。

๘. มนุโต สฺสสณ.

8. 从Manu，为ssasaṇa。

๙. ชนปทนามสฺมา ขตฺติยา รญฺเญ จ โณ.

9. 从国土名、khattiya及rājan，亦为ṇo。

๑๐. ณฺย กุรุสิวีหิ.

10. 从Kuru、Sivi，为ṇya。

๑๑. ณ ราคา เตน รตฺตํ.

11. 从rāga等词，于“为彼所染”义，为ṇa。

๑๒. นกฺขตฺเต-นินฺทุยุตฺเตน กาเล.

12. 于时间义，以与月相应的星宿。

๑๓. สา-สฺส เทวตา ปุณฺณมาสี.

13. 满月是他的天神。

๑๔. ตมธีเต ตํ ชานาติ กณิกา จ.

14. 研习彼，了知彼，以及少女。

๑๕. ตสฺส วิสเย เทเส.

15. 于其国境内。

๑๖. นิวาเส ตนฺนาเม.

16. 于彼名之住处。

๑๗. อทูรภเว.

17. 于不远处。

๑๘. เตน นิพฺพตฺเต.

18. 由彼所成。

๑๙. ตมีธตฺถิ[Pg.23].

19. 彼于此有。

๒๐. ตตฺร ภเว.

20. 于彼处有。

๒๑. อชฺชาทีหิ ตโน.

21. 由“今日”等词，可加tano后缀。

๒๒. ปุราโต โณ จ.

22. 由“先前”(purā)，亦加ṇo后缀。

๒๓. อมาตฺวจฺโจ.

23. 大臣。

๒๔. มชฺฌาทิตฺวิโม.

24. 由“中”等词，可加imo后缀。

๒๕. กณ เณยฺย เณยฺยก ยิยา.

25. （可加）kaṇa、ṇeyya、ṇeyyaka、yiyā等后缀。

๒๖. ณิโก.

26. （可加）ṇiko后缀。

๒๗. ตมสฺส สิปฺปํ สีลํ ปณฺยํ ปหรณํ ปโยชนํ.

27. （用于）彼之技艺、戒行、商品、武器、用途（等义）。

๒๘. ตํ หนฺต รหติ คจฺฉตุญฺฉติ จรติ.

28. （用于）杀彼、独住、前往、拾取、行走（等义）。

๒๙. เตน กตํ กีตํ พทฺธมภิสงฺขตํ สํสฏฺฐํ หตํ หนฺติ ชิตํ ชยติ ทิพฺพติ ขณติ ตรติ จรติ วหติ ชีวติ.

29. （用于）由彼所作、所购、所缚、所造作、所混合、所杀、所胜；亦指（彼）杀、（彼）胜、嬉戏、挖掘、渡越、行走、运载、维生（等义）。

๓๐. ตสฺส สํวตฺตติ.

30. 为彼而转起。

๓๑. ตโต สมฺภูตมาคตํ.

31. 从彼生起，从彼而来。

๓๒. ตตฺถ วสติ วิทิโต ภตฺโต นิยุตฺโต.

32. 于彼处居住、为人所知、受人供养、受雇于人。

๓๓. ตสฺสิทํ.

33. 此乃彼物。

๓๔. โณ.

34. （可加）ṇo后缀。

๓๕. ควาทีหิ โย.

35. 由“牛”等词，可加yo后缀。

๓๖. ปิติโต ภาตริ เรยฺยณ.

36. 由“父”(pitu)，于兄弟义，可加reyyaṇa后缀。

๓๗. มาติโต จ ภคินิยํ โฉ.

37. 由“母”(mātu)，于姐妹义，亦可加cho后缀。

๓๘. มาตาปิตูสฺวา-มโห.

38. 于父母，可加ā-maho后缀。

๓๙. หิเต [Pg.24] เรยฺยณ.

39. 于“利益”(hita)义，可加reyyaṇa后缀。

๔๐. นินฺทา-ญฺญาต-ปฺปปฏิภาครสฺส ทยาสญฺญาสุ โก.

40. 于“呵责”、“了知”、“对应份”、“味”、“悲悯”、“想”等义，可加ko后缀。

๒๑. วตฺถิโต อิวตฺเถ เอยฺโย. (คณ)

21. 由“事物”(vatthu)，于“如”(iva)义，可加eyyo后缀。（此类词）

๒๒. สิลาย เณยฺโย จ. (คณ)

22. 由“石”(silā)，亦可加ṇeyyo后缀。（此类词）

๒๓. สาขาทีหิ อิโย. (คณ)

23. 从“树枝”(sākhā)等词，加“iyo”后缀。

๒๔. มุขาทีหิ โย. (คณ)

24. 从“口”(mukha)等词，加“yo”后缀。

๒๕. อากสฺมิเก ภิเธเย อีโย. (คณ)

25. 于“突然”(ākasmika)义，加“īyo”后缀。

๒๖. สกฺกราทีหิ โณ. (คณ)

26. 从“糖”(sakkarā)等词，加“ṇo”后缀。

๒๗. องฺคุลฺยาทีหิ ณิโก. (คณ)

27. 从“手指”(aṅguli)等词，加“ṇiko”后缀。

๔๑. ตมสฺส ปริมาณํ ณิโก จ.

41. 于“彼之量”(tamassa parimāṇaṃ)义，亦加“ṇiko”后缀。

๔๒. ยเต-เตหิ ตฺตโก.

42. 由“ya”、“ta”二代词，加“ttako”后缀。

๔๓. สพฺพา จา-วนฺถุ.

43. 由“一切”(sabba)，于“非事”(avatthu)义。

๔๔. กิมฺหา รติ รีว รีวตก ริตฺตกา.

44. 由“何”(kiṃ)，加“rati”、“rīva”、“rīvataka”、“rittakā”等后缀。

๔๕. สญฺชาตํ ตารกาทิตฺวิโต.

45. 于“已生”(sañjāta)义，由“星辰”(tārakā)等词，加“ita”后缀。

๔๖. มาเน มตฺโต.

46. 于“量”(māna)义，加“matta”后缀。

๔๗. ตคฺโฆ จุทฺธํ.

47. （此二词为）“taggha”（确实）、“cuddhaṃ”。

๔๘. โณ จ ปุริสา.

48. 由“人”(purisa)，亦加“ṇa”后缀。

๔๙. อยุภทฺวิตีหํเส.

49. 于“寿”(āyu)、“吉祥”(bhadda)、“第二”(dutiya)、“鹅”(haṃsa)等词。

๕๐. สงฺขฺยาย สจฺจุตีสา-ส, ทสนฺตา-ธิกา-สฺมึ สตสหสฺเส โฑ.

50. 于数词，由“saccutīsā”加“sa”后缀；于十万(satasahassa)以上，加“ḍo”后缀。

๕๑. ตสฺส ปูรเณ-กาทสาทิโต วา.

51. 于其序数(pūraṇa)，由“十一”(ekādasa)等词起，或可加后缀。

๕๒. ม [Pg.25] ปญฺจาทิกตีหิ.

52. 由“五”(pañca)等词及“几”(kati)，加“ma”后缀。

๕๓. สตาทีนมิ จ.

53. 由“百”(sata)等词，亦加“i”后缀。

๕๔. ฉา ฏฺฐฏฺฐมา.

54. 由“六”(cha)，加“ṭṭha”、“ṭṭhama”二后缀。

๕๕. เอกา กากฺย-สหาเย.

55. 由“一”(eka)，于“同伴”(sahāya)义，加“kya”后缀。

๕๖. วจฺฉาทีหิ ตนุตฺเต ตโร.

56. 由“犊”(vaccha)等词，于“微小”(tanutta)义，加“tara”后缀。

๕๗. กิมฺหา นิทฺธารเณ รตร รตมา.

57. 由“何”(kiṃ)，于“简别”(niddhāraṇa)义，加“tara”、“tama”二后缀。

๕๘. เตน ทตฺเต ลิยา.

58. 于“彼所施”(tena datta)义，加“iya”后缀。

๕๙. ตสฺส ภาวกมฺเมสุ ตฺต ตา ตฺตน ณฺย เณยฺยณิย ณิยา.

59. 于其“体性”(bhāva)、“业”(kamma)义，加“tta”、“tā”、“ttana”、“ṇya”、“ṇeyya”、“ṇiya”、“ṇiyā”等后缀。

๖๐. พฺย วทฺธทาสา วา.

60. 由“老”(vaddha)、“奴”(dāsa)，或加“ṇya”后缀。

๖๑. นณ ยุวา โพ จ วสฺส.

61. （此规则亦用于）“ṇaṇa”、“青年”(yuvan)、“bo”及“雨”(vassa)。

๖๒. อณฺวาทิตฺวิโม.

62. 由“微”(aṇu)等词，加“ima”后缀。

๖๓. ภาวา เตน นิพฺพตฺเต.

63. 于“体性”(bhāva)义，及“由彼所成”(tena nibbatta)义。

๖๔. ตร ตมิ-สฺสิกิยิฏฺฐาติสเย.

64. 于“超胜”(atisaya)义，加“tara”、“tama”、“issika”、“iya”、“iṭṭha”等后缀。

๖๕. ตนฺนิสฺสิเต ลฺโล.

65. 于“依于彼”(taṃ-nissita)义，加“la”后缀。

๖๖. ตสฺส วิการาวยเวสุ ณ ณิก เณยฺย มยา.

66. 于其变异与部分义中，加ṇa、ṇika、ṇeyya、maya等后缀。

๖๗. ชตุโต สฺสณ วา.

67. 于种类（或出生）义，加ssaṇa后缀，或亦可。

๖๘. สมูเห กณ ณ ณิกา.

68. 于群体义中，加kaṇa、ṇa、ṇikā等后缀。

๖๙. ชนาทีหิ ตา.

69. 从jana（人）等词，加tā后缀。

๗๐. อิโย หิเต.

70. 于利益义中，加iya后缀。

๗๑. จกฺขฺวาทิโต สฺโส.

71. 从cakkhu（眼）等词，加ssa后缀。

๗๒. ณฺโย ตตฺถ สาธุ.

72. 于彼义中，ṇya后缀亦适宜。

๗๓. กมฺมา [Pg.26] นิยญฺญา.

73. 从业（kamma），加ṇiya、ñña后缀。

๗๔. กถาทิตฺวิโก.

74. 从kathā（谈论）等词，加tvika后缀。

๗๕. ปถาทีหิ เณยฺโย.

75. 从patha（道路）等词，加ṇeyya后缀。

๗๖. ทกฺขิณายา-รเห.

76. 于“值得供养（dakkhiṇā）”义中（加eyya后缀）。

๗๗. ราโย ตุมนฺตา.

77. 从rā词，加tumantu后缀。

๗๘. ตเมตฺถ-สฺส-ตฺถีติ มนฺตุ.

78. 于“此乃彼之所有”义中，加mantu后缀。

๗๙. วนฺตฺววณฺณา.

79. 除颜色词外，（于a结尾的词干）加vantu后缀。

๘๐. ทณฺฑาทิตฺวิก อี วา.

80. 从daṇḍa（杖）等词，加ika或ī后缀。

๒๘. อุตฺตมีเณ ว ธนา อิโก. (คณ)

28. 于债主（uttamīṇa）义中，从dhana（财富）加ika后缀。（组）

๒๙. อสนฺนิหิเต อตฺถา. (คณ)

29. 于“不在近处”（asannihita）义中，加attha后缀。（组）

๓๐. ตทนฺตา จ. (คณ)

30. 以此（attha）为结尾者亦然。（组）

๓๑. วณฺณนฺตา อีเยว. (คณ)

31. 以vaṇṇa结尾者，唯加ī后缀。（组）

๓๒. หตฺถ ทนฺเตหิ ชาติยํ. (คณ)

32. 从hattha（手）、danta（牙），于谋生（jāti）义中（加后缀）。（组）

๓๓. วณฺณโต พฺรหฺมจาริมฺหิ. (คณ)

33. 从vaṇṇa（种姓），于梵行者（brahmacārī）义中（加后缀）。（组）

๓๔. โปกฺขราทิโต เทเส. (คณ)

34. 从pokkhara等词，于地方（desa）义中（加后缀）。（组）

๓๕. นาวายิ-โก. (คณ)

35. 从nāvā（船）加ika后缀（成nāvika，船夫）。（组）

๓๖. สุขทุกฺขา อี. (คณ)

36. 从sukha（乐）、dukkha（苦），加ī后缀。（组）

๓๗. พลา พาหูรุปุพฺพา จ. (คณ)

37. 从bala（力），及从以bāhu（臂）、ūru（腿）为首的复合词（加后缀）。（组）

๘๑. ตปาทีหิ สฺสี.

81. 从tapa（苦行）等词，加ssī后缀。

๘๒. มุขาทิโต โร.

82. 从mukha（口）等词，加ra后缀。

๓๘. ทนฺตสฺสุ จ อุนฺนตทนฺเต. (คณ)

38. 从danta（牙），于“牙齿高耸”（unnatadanta）义中，加su后缀。（组）

๘๓. ตุนฺทฺยาทีหิ โภ.

83. 从tuṇḍa（喙）等词，加bha后缀。

๘๔. สทฺธาทิตฺว[Pg.27].

84. 从saddhā（信）等词，加tva后缀。

๘๕. โณ ตปา.

85. 非苦行。

๘๖. อาลฺวภิชฺฌาทีหิ.

86. 于`ālva`、`abhijjhā`等词后。

๘๗. ปิจฺฉาทิตฺวิโล.

87. 于`piccha`等词后，[加后缀]`ila`。

๘๘. สีลาทิโต โว.

88. 于戒等词后，[加]`vo`。

๓๙. อณฺณา นิจฺจํ. (คณ)

39. 恒常[加后缀]`aṇṇa`。（组）

๔๐. คาณฺฑิราชีหิ สญฺญายํ. (คณ)

40. 以`gāṇḍirāja`等为集合名。（组）

๘๙. มายาเมธาหิ วี.

89. 于`māyā`、`medhā`二词后，[加后缀]`vī`。

๙๐. สิสฺสเร อามฺยุวามี.

90. 于将来时，[词尾为]`āmyu`、`vāmī`。

๙๑. ลกฺขฺยา โณ อ จ.

91. 于相状义，[加后缀]`ṇa`与`a`。

๙๒. องฺคา โน กลฺยาเณ.

92. 于`aṅga`（肢体）一词，在美好义时，[加后缀]`ṇa`。

๙๓. โส โลมา.

93. 于`loma`（毛）一词后，[加后缀]`sa`。

๙๔. อิมิยา.

94. 此（阴性）。

๙๕. โต ปญฺจมฺยา.

95. 第五格[用后缀]`to`。

๙๖. อิโต เตตฺโต กุโต.

96. 从此、从彼、从何处。

๙๗. อภฺยาทีหิ.

97. 以`abhi`等。

๙๘. อาทฺยาทีหิ.

98. 以`ādi`等。

๙๙. สพฺพาทิโต สตฺตมฺยา ตฺรตฺถา.

99. 于`sabba`等词后，第七格[用后缀]`tra`、`tthā`。

๑๐๐. กตฺเถ-ตฺถกุตฺรา-ตฺรกฺเว-หิธ.

100. 何处、此处、何处、此处、何处、此处、此处。

๑๐๑. ธิ สพฺพา วา.

101. 于所有[代词]后，任选[加后缀]`dhi`。

๑๐๒. ยา หึ.

102. 于`ya`后，[加后缀]`hiṃ`。

๑๐๓. ตา [Pg.28] หํ จ.

103. 于`ta`后，[加后缀]`haṃ`与`hiṃ`。

๑๐๔. กุหึ กหํ.

104. 何处、何处。

๑๐๕. สพฺเพ-กญฺญ ย เตหิ กาเล ทา.

105. 于`sabba`、`eka`、`añña`、`ya`、`ta`等词后，在时间义时，[加后缀]`dā`。

๑๐๖. กทา กุทา สทา-ธุเน-ทานิ.

106. 何时、何时、恒常、如今、现在。

๑๐๗. อชฺชสชฺชฺวปรชฺชฺเว-ตรหิกรหา.

107. 今日、立即、他日、此时、有时。

๑๐๘. สพฺพาทีหิ ปกาเร ถา.

108. 于`sabba`等词后，在方式义时，[加后缀]`thā`。

๑๐๙. กถมิตฺถํ.

109. 如何、如是。

๑๑๐. ธา สงฺขฺยาหิ.

110. 于数词后，[加后缀]`dhā`。

๑๑๑. เวกา ชฺฌํ.

111. 于`eka`后，或加`jjhaṃ`。

๑๑๒. ทฺวิตีเหธา.

112. 二分、三分。

๑๑๓. ตพฺพติ ชาติโย.

113. 诸生受煎熬。

๑๑๔. วารสงฺขฺยาย กฺขตฺตุํ.

114. 于次数义，（使用）kkhattuṃ（后缀）。

๑๑๕. กติมฺหา.

115. 从“kati”（一词，使用）mhā（后缀）。

๑๑๖. พหุมฺหา ธา จ ปจฺจาสตฺติยํ.

116. 从“bahu”（一词，使用）dhā（后缀），亦用于邻近义。

๑๑๗. สกึ วา.

117. 或（作）sakiṃ（形式）。

๑๑๘. โส วีจฺฉา ปกาเรสุ.

118. 于重复、种类义，（使用）so（后缀）。

๑๑๙. อภูตตพฺภาเว กราสภูโยเค วิการา จี.

119. 于“非曾是而变成”义，于与“作”、“是”、“成”之结合，及于变化义，（使用）cī（后缀）。

๑๒๐. ทิสฺสนฺตญฺเญปิ ปจฺจยา.

120. 亦可见其他后缀。

๑๒๑. อญฺญสฺมึ.

121. 于其他（情况）。

๑๒๒. สกตฺเถ.

122. 于自义。

๑๒๓. โลโป.

123. 省略。

๑๒๔. สรานมาทิสฺสา-ยุวณฺณสฺสา [Pg.29] เอ โอ ณานุพนฺเธ.

124. 当有“ṇ”随附时，首位之“i”、“u”元音（各）变为“e”、“o”。

๑๒๕. สํโยเค กฺวจิ.

125. 于辅音结合处，有时（如此）。

๑๒๖. มชฺเฌ.

126. 于中间。

๑๒๗. โกสชฺชาชฺชว ปาริสชฺช โสหชฺช มทฺทวาริสฺสาสภาชญฺญ เถยฺย พาหุสจฺจา.

127. 懒惰、正直、合群、友善、温和、无嫉、善辨、盗窃、博学。

๑๒๘. มนาทีนํ สก.

128. 于“manas”等（词），（使用）ka（后缀）。

๑๒๙. อุวณฺณสฺสา-วง สเร.

129. 于元音前，“u”元音变为“v”。

๑๓๐. ยมฺหิ โคสฺส จ.

130. 于“go”（一词）亦然。

๑๓๑. โลโป-วณฺณิวณฺณานํ.

131. 省略“vaṇṇin”与“vaṇṇa”。

๑๓๒. รานุพนฺเธ-นฺตสราทิสฺส.

132. 当有“r”随附时，（作用于）末元音之首。

๑๓๓. กิสมหตมิเม กสมหา.

133. “kisa”、“mahat”二词（各）变为“kasa”、“mahā”。

๑๓๔. อายุสฺสา-ยส มนฺตุมฺหิ.

134. 于“mantu”（后缀前），（处理）“āyus”与“yasas”（二词）。

๑๓๕. โช วุทฺธสฺสิยิฏฺเฐสุ.

135. 于“īyas”、“iṭṭha”（后缀前），“vuddha”（一词）变为“ja”。

๑๓๖. พาฬฺหนฺติกปสตฺถานํ สาธ เนท สา.

136. “bāḷha”、“antika”、“pasattha”三词（各）变为“sādha”、“neda”、“sā”。

๑๓๗. กณกนา-ปฺปยุวานํ.

137. “appa”、“yuvan”二词（各）变为“kaṇaka”、“nā”。

๑๓๘. โลโป วีมนฺตุวนฺตูนํ.

138. 省略“vī”、“mantu”、“vantu”（等后缀）。

๑๓๙. เฑ สติสฺส ติสฺส.

139. 于“ḍa”（后缀前），“sati”（一词）变为“tissa”。

๑๔๐. เอตสฺเสฏ ตฺตเก.

140. 于“ttaka”（后缀前），“eta”（一词）变为“iṭa”。

๑๔๑. ณิกสฺสิ โย วา.

141. “ṇika”（后缀）或变为“iya”。

๑๔๒. อธาตุสฺส เก-สฺยาทิโต เฆ-สฺสิ.

142. 非词根者，于“ka”（后缀前）；从“sya”等（词）；于“gha”（后缀前）；于“ssi”（后缀前）。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ กาทิกณฺโฑ จตุตฺโถ.

如是，《目犍连文法》第四品迦等品终。

(๕) ปญฺจโม กณฺโฑ (ขาทิ)

（5）第五品：佉等品(khādi)

๑. ติชมาเนหิ [Pg.30] ขสา ขมาวีมํสาสุ.

1. 于“忍耐”(khamā)、“审察”(vīmaṃsā)义，于词根tij-、mān-后加后缀sa，且tij-之j变为kh。

๒. กิตา ติกิจฺฉาสํสเยสุ โฉ.

2. 于“治疗”(tikicchā)、“疑惑”(saṃsaya)义，于词根kit-后，t变为ch。

๓. นินฺทายํ คุปพธา พสฺส โภจ.

3. 于“责难”(nindā)义，于词根gup-与badh-后，其b变为bh。

๔. ตุํสฺมา โลโป จิจฺฉายํ เต.

4. 当表示“意欲”(icchā)时，不定式后缀tuṃ被省略。

๕. อีโย กมฺมา.

5. 为构成名动词，于作为业(kamma)的名词后，加后缀īya。

๖. อุปมา-นาจาเร.

6. 此后缀īya用于“譬喻”(upamā)和“行仪”(ācāra)之义。

๗. อาธารา.

7. 此后缀亦可加于作为“依处”(ādhāra)的名词之后。

๘. กตฺตุตา-โย.

8. 为表示“作者性”(kattutā)，于名词后加后缀ya。

๙. จฺยตฺเถ.

9. 于“cvi”之义(即“成为其前所非是”)。

๑๐. สทฺทาทีนิ กโรติ.

10. 于sadda等词后加后缀，表示“作(声)”等义。

๑๑. นโมตฺวสฺโส.

11. 从namo一词构成动词，如namassati。

๑๒. ธาตฺวตฺเถ นามสฺมิ.

12. 于名词后加后缀，使其获得动词词根之义。

๑๓. สจฺจาทีหาปิ.

13. 亦可从sacca(真实)等词构成动词。

๑๔. กฺริยตฺถา.

14. 为表“行为之目的”。

๑๕. จุราทิโต ณิ.

15. 从cur-等词根后，加后缀ṇi。

๑๖. ปโยชกพฺยาปาเร กาปิ จ.

16. 于“使役者之行为”(即使役态)，亦加ṇi等后缀。

๑๗. กฺโย ภาวกมฺเมสฺวปโรกฺเขสุ มานนฺตตฺยาทีสุ.

17. 后缀kya用于非人称构式(bhāva)、被动态(kamma)、非亲见时态(aparokkha)及māna、nta、tya等后缀。

๑๘. กตฺตริ โล.

18. 于“能作者”(kattari，即主动语态)，使用l(即动词人称后缀)。

๑๙. มํ จ รุธาทีนํ.

19. 于rudh-等词根，亦于末尾辅音前置入鼻音ṃ。

๒๐. ณิณาปฺยาปีหิ วา.

20. 或可使用后缀ṇi、ṇāpi、āpi。

๒๑. ทิวาทีหิ [Pg.31] ยก.

21. 从div-等词根后，加后缀ya。

๒๒. ตุทาทีหิ โก.

22. 从tud-等词根后，加后缀a。

๒๓. ชฺยาทีหิกฺนา.

23. 从jyā-等词根后，加后缀nā。

๒๔. กฺยาทีหิ กฺณา.

24. 从krī-等词根后，加后缀ṇā。

๒๕. สฺวาทีหิ กฺโณ.

25. 从su-等词根后，加后缀ṇo(或ṇu)。

๒๖. ตนาทิตฺโว.

26. 从tan-等词根后，加后缀o。

๒๗. ภาวกมฺเมสุ ตพฺพานียา.

27. 于“非人称构式”(bhāva)和“被动态”(kamma)，使用后缀tabba和anīya。

๒๘. ฆฺยณ.

28. 亦可使用后缀ya和ṇa。

๒๙. อาสฺเส จ.

29. 于马亦然。

๓๐. วทาทีหิ โย.

30. 从vad等词根后，加yo后缀。

๔๑. ภุชานฺเน. (คณ)

41. bhuja等词。（组）

๓๑. กิจฺจ ฆจฺจ ภจฺจ ภพฺพ เลยฺยา.

31. 应作、应食、应养、可成办、可舔舐。

๔๒. สญฺญายํ ภรา. (คณ)

42. 表示名称时，bhara等词。（组）

๓๒. คุหาทีหิ ยก.

32. 从guh等词根后，加yaka后缀。

๓๓. กตฺตริ ลฺตุณกา.

33. 于作者义，（使用）l、tu、ṇa、ka（等后缀）。

๓๔. อาวี.

34. āvī。

๓๕. อาสึสาย-มโก.

35. 于愿望义，（使用）maka（后缀）。

๓๖. กรา ณโน.

36. 从kar词根后，加ṇana后缀。

๓๗. หาโต วีหิกาเลสุ.

37. 于稻谷时被杀。

๓๘. วิทา กู.

38. 从vid词根后，加kū后缀。

๓๙. วิโต ญาโต.

39. 已离去，已知。

๔๐. กมฺมา[Pg.32].

40. 诸业。

๔๑. กฺว จณ.

41. 于任何处。

๔๒. คมา รู.

42. 从gam词根后，加rū后缀。

๔๓. สมานญฺญภวนฺตยาทิตูปมานา ทิสา กมฺเมรีริกฺขากา.

43. 于“同、异、有、边”等譬喻中，（亦可用于）“方、业、仪、星、空”。

๔๔. ภาวการเก สฺวฆณฆกา.

44. 于状态义及作者义，（使用）sva、ghaṇa、ghaka（等后缀）。

๔๕. ทาธาตฺวิ.

45. dā词根，i后缀。

๔๖. วมาทีหฺยถุ.

46. 从vam等词根后，加athu后缀。

๔๗. กฺวิ.

47. kvi。

๔๘. อโน.

48. ana。

๔๙. อิตฺถิยมณ ตฺติ ก ยกยา จ.

49. 于阴性，（使用）aṇa、ti、ka、yaka及yā（等后缀）。

๕๐. ชาหาหิ นิ.

50. 从jā及hā词根后，加ni后缀。

๕๑. กรา ริริโย.

51. 从kar词根后，加ri、riya后缀。

๕๒. อิ กิ ตี สรูเป.

52. 于“自相”义，（使用）i、ki、tī（等后缀）。

๕๓. สีลา-ภิกฺขญฺญา-วสฺสเกสุ ณี.

53. 于sīla（戒）、bhikkhañña（比丘身份）、vassaka（雨季）后，加ṇī后缀。

๕๔. ถาวริ-ตฺตร, ภงฺคุร, ภิทุร, ภาสุร, ภสฺสรา.

54. 稳固、超胜、易坏、易碎、光明、明亮。

๕๕. กตฺตริ ภูเต กฺตฺวนฺตุตฺตาวี.

55. 于作者义及过去时，（使用）ktavantu、tāvī（等后缀）。

๕๖. กฺโต ภาวกมฺเมสุ.

56. 于状态义及业义，（使用）kta（后缀）。

๕๗. กตฺตริ จารมฺเภ.

57. 用于施事，及起始义。

๕๘. ฐา-ส, วส, สิลิส, สี, รุห, ชร, ชนีหิ.

58. 由ṭhā、as、vas、silis、sī、ruh、jar、janī等词根。

๕๙. คมนตฺถา กมฺมกาธาเร จ.

59. 由表“去”义的词根，亦用于业格与处所格。

๖๐. อาหารตฺถา[Pg.33].

60. 由表“拿取”义的词根。

๖๑. ตุํ ตาเย ตเว ภาเว ภวิสฺสติ กฺริยายํ ตทตฺถายํ.

61. 后缀“tuṃ”、“tāye”、“tave”用于状态义，表示未来行为的目的。

๖๒. ปฏิเสเธ-ลํขลูนํ, ตุนกฺตฺวาน, กฺตฺวา วา.

62. 于禁止义，不变词“alaṃ”与“khalu”与以“tuna”、“ktvāna”或“ktvā”结尾的动名词连用。

๖๓. ปุพฺเพ-กกตฺตุกานํ.

63. 用于先前发生的、同一施事者的行为。

๖๔. นฺโต กตฺตริ วตฺตมาเน.

64. 后缀“nta”用于施事及现在时。

๖๕. มาโน.

65. 以及后缀“māna”。

๖๖. ภาวกมฺเมสุ.

66. 亦用于状态义与被动义。

๖๗. เต สฺสปุพฺพา-นาคเต.

67. 彼等后缀若前有“ssa”，则用于未来时。

๖๘. ณฺวาทโย.

68. “ṇva”等后缀。

๖๙. ขฉสานเมกสฺสโรทิ ทฺเว.

69. 单音节词根，以及以“kha”、“cha”、“sa”开头的词根，被重叠。

๗๐. ปโรกฺขายญฺจ.

70. 亦用于远过去时。

๗๑. อาทิสฺมา สรา.

71. （重叠）词根首音节的元音。

๗๒. น ปุน.

72. 不再重叠。

๗๓. ยถิฏฺฐํ สฺยาทิโน.

73. 对于愿望式（以“syā”等结尾），可任意（应用规则）。

๗๔. รสฺโส ปุพฺพสฺส.

74. 前一音节（的元音）变短。

๗๕. โลโป-นาทิพฺยญฺชนสฺส.

75. 省略非首位辅音。

๗๖. ขฉเสสฺวสฺสิ.

76. 对于以“kha”、“cha”、“sa”开头的词根，（重叠音节的元音）变为“i”。

๗๗. คุปิสฺสุสฺส.

77. 对于词根“gup”，（重叠音节的元音）变为“u”。

๗๘. จตุตฺถ ทุติยานํ ตติยปฐมา.

78. 第四辅音与第二辅音，分别变为第三辅音与第一辅音。

๗๙. กวคฺคหานํ จวคฺคชา.

79. 喉音（kavagga）与“h”，分别变为颚音（cavagga）与“j”。

๘๐. มานสฺส [Pg.34] วี ปรสฺส จ มํ.

80. 词根“mān”替换为“vī”，而“para”替换为“maṃ”。

๘๑. กิตสฺสา-สํสเย ติ วา.

81. 对于词根“kit”，于无疑义时，或作“ti”。

๘๒. ยุวณฺณานเม โอ ปจฺจเย.

82. 当后缀随后者，“i”、“ī”与“u”、“ū”分别变为“e”与“o”。

๘๓. ลหุสฺสุปานฺตสฺส.

83. （此变化发生于）倒数第二音节的短元音。

๘๔. อสฺสา ณานุพนฺเธ.

84. 当后缀有随附音“ṇ”时，“a”变为“ā”。

๘๕. น เต กานุพนฺธนาคเมสุ.

85. 于有随附音“ka”之后缀，及无增音时，则无此变化。

๘๖. วา กฺวจิ.

86. 或于某些情况下（适用）。

๘๗. อญฺญตฺรา ปิ.

87. 亦在别处。

๘๘. ปฺเย สิสฺสา.

88. py音变为ss。

๘๙. เอโอนมยวา สเร.

89. 当元音在后时，插入e、o、na、ma、ya、va。

๙๐. อายาวา ณานุพนฺเธ.

90. 当ṇa为随附音时，则有ā、yā、vā。

๙๑. อาสฺสา ณาปิมฺหิ ยุก.

91. 当ṇāpi在后时，于ā之后插入y。

๙๒. ปทาทีนํ กฺวจิ.

92. 于pada等词，有时（适用前说）。

๙๓. มํ วา รุธาทีนํ.

93. 于rudh等（词根），或（插入）ṃ。

๙๔. กฺวิมฺหิ โลโป-นฺต พฺยญฺชนสฺส.

94. 当有kvi后缀时，末尾辅音省略。

๙๕. ปรรูปมยกาเร พฺยญฺชเน.

95. 当辅音在后时，y发生后同化。

๙๖. มนานํ นิคฺคหีตํ.

96. m与n变为niggahīta（ṃ）。

๙๗. น พฺรูสฺโส.

97. 于brū（词根），不（适用前说）。

๙๘. กคา จชานํ ฆานุพนฺเธ.

98. 当gha为随附音时，ka与ga变为ca与ja。

๙๙. หนสฺส ฆาโต ณานุพนฺเธ.

99. 当ṇa为随附音时，han（词根）变为ghāta。

๑๐๐. กฺวิมฺหิ โฆ ปริปจฺจาสโมหิ.

100. 当有kvi后缀时，gh发生完全同化。

๑๐๑. ปรสฺส [Pg.35] ฆํเส.

101. 于para，在ghaṃsa式中。

๑๐๒. ชิหรานํ คี.

102. jihāra等（词根）变为gī。

๑๐๓. ธาสฺส โห.

103. dhā（词根）变为ho。

๑๐๔. ณิมฺหิ ทีโฆ ทุสสฺส.

104. 当有ṇi后缀时，dusa（词根）之元音变长。

๑๐๕. คุหิสฺส สเร.

105. 当元音在后时，guh（词根发生变化）。

๑๐๖. มุหพหานญฺจ เต กานุพนฺเธ ตฺเว.

106. 当ka为随附音且tva在后时，muha与baha等（词根）亦然。

๑๐๗. วหสฺสุสฺส.

107. vah（词根）变为ussa。

๑๐๘. ธาสฺส หิ.

108. dhā（词根）变为hi。

๑๐๙. คมาทิรานํ โลโป-นฺตสฺส.

109. 于gam等（词根），其末尾音省略。

๑๑๐. วจาทีนํ วสฺสุฏ วา.

110. 于vac等（词根），或变为vassuṭa。

๑๑๑. อสฺสุ.

111. （或变为）assu。

๑๑๒. วทฺธสฺส วา.

112. 于vaddha，或（适用前说）。

๑๑๓. ยชสฺส ยสฺส ฏิยี.

113. yaj（词根）之ya音变为ṭiyī。

๑๑๔. ฐาสฺสิ.

114. （或变为）ṭhāssi。

๑๑๕. คาปานมี.

115. gā与pā二根变为ī。

๑๑๖. ชนิสฺสา.

116. （或变为）janissā。

๑๑๗. สาสสฺส สิส วา.

117. 对于（词根）`sās`，或作`sisa`。

๑๑๘. กรสฺสา ตเว.

118. 对于（词根）`kar`，于`tave`（词尾）前，其`a`作`ā`。

๑๑๙. ตุํตุนตพฺเพสุ วา.

119. 或于`tuṃ`、`tuna`、`tabba`（等词缀）前。

๑๒๐. ญาสฺส เน ชา.

120. 对于（词根）`ñā`，于`ne`（词缀）前，作`jā`。

๑๒๑. สกาปานํ กุณกู เณ.

121. 于`sakāpāna`、`kuṇakū`等词中，（`na`）作`ṇa`。

๑๒๒. นิโต [Pg.36] จิสฺส โฉ.

122. 于`ni`（前缀）后，（词根）`ci`之`c`作`ch`。

๑๒๓. ชรสทานมีม วา.

123. 或于`jarā`、`sada`、`dāna`、`mīma`等词中。

๑๒๔. ทิสสฺส ปสฺส ทสฺส ทส ท ทกฺขา.

124. 对于（词根）`dis`，作`passa`、`dassa`、`dasa`、`da`、`dakkhā`。

๑๒๕. สมานา โร รีริกฺขเกสุ.

125. 同样地，于`rīrikkhaka`等词中，（`ra`）作`ro`。

๑๒๖. ทหสฺส ทสฺส โฑ.

126. 对于（词根）`dah`，作`dassa`、`ḍo`。

๑๒๗. อนฆณสฺวาปรีหิ โฬ.

127. 于`anagha`、`ṇa`、`svā`、`pari`之后，（`da`）作`ḷo`。

๑๒๘. อตฺยาทินฺเตสฺวตฺถิสฺส ภู.

128. 于`ati`等（前缀）后，对于`atthi`，作`bhū`。

๑๒๙. ออาสฺสอาทีสุ.

129. 于`a`、`ā`、`ssa`等之中。

๑๓๐. นฺตมานานฺติยิยุํ สฺวาทิโลโป.

130. 于`nta`、`māna`、`anti`、`iyuṃ`（等词缀）前，`svādi`（语基符号）被省略。

๑๓๑. ปาทิโต ฐาสฺส วา ฐโห กฺวจิ.

131. 于`pā`等（词根）后，对于（词根）`ṭhā`，有时或作`ṭhaho`。

๑๓๒. ทาสฺสิ ยง.

132. 对于（词根）`dā`，于被动语态`ya`（词缀）前，其`ā`作`i`。

๑๓๓. กโรติสฺส โข.

133. 确实，对于`karoti`……

๑๓๔. ปุรา สฺมา.

134. `smā`（助词）用于过去时。

๑๓๕. นิโต กมสฺส.

135. 于`ni`（前缀）后，对于（词根）`kam`……

๑๓๖. ยุวณฺณานมิยงุวง สเร.

136. 于元音前，字母`i`、`u`各作`iya`、`uva`。

๑๓๗. อญฺญาทิสฺสาสฺสี กฺเย.

137. 于`kya`（词缀）前，对于`añña`等词，其词尾之`a`作`ī`。

๑๓๘. ตนสฺสา วา.

138. 对于（词根）`tan`，其`a`或作`ā`。

๑๓๙. ทีโฆ สรสฺส.

139. 元音增长。

๑๔๐. สา-นนฺตรสฺส ตสฺส โฐ.

140. 对于紧随`s`之`t`，作`ṭh`。

๑๔๑. กสสฺสิม จ วา.

141. 以及对于（词根）`kas`，或作`ima`。

๑๔๒. ธสฺโตตฺรสฺตา.

142. （对于词根）`dhas`、`tras`、`tā`……

๑๔๓. ปุจฺฉาทิโต.

143. 从`pucch`等（词根）起。

๑๔๔. สาส[Pg.37], วส, สํส, สสา โถ.

144. 对于（词根）`sās`、`vas`、`saṃs`、`sasā`，作`th`。

๑๔๕. โธ ธหเภหิ.

145. 对于`dhā`、`h`、`bh`等（词根），作`dho`。

๑๔๖. ทหา โฒ.

146. 于（词根）`dah`后，作`ḍh`。

๑๔๗. พหสฺสุม จ.

147. 以及`ssuma`（后缀）。

๑๔๘. รุหาทีหิ โห ฬ จ.

148. “ruh”等词根后，可加“ho”与“ḷa”。

๑๔๙. มุหา วา.

149. 或者从“muh”（词根）派生。

๑๕๐. ภิทาทิโต โน กฺตกฺตวนฺตูนํ.

150. “bhid”等词根后，“kta”和“ktavantu”后缀的“t”变为“n”。

๑๕๑. ทาตฺวินฺโน.

151. “dā”（词根）后可加“tvinna”。

๑๕๒. กิราทีหิ โณ.

152. “kir”等词根后可加“ṇa”。

๑๕๓. ตราทีหิ ริณฺโณ.

153. “tar”等词根后可加“riṇṇa”。

๑๕๔. โค ภนฺชาทีหิ.

154. “bhanj”等词根后可加“go”。

๑๕๕. สุสา โข.

155. 从“su”和“sā”后可加“kha”。

๑๕๖. ปจา โก.

156. 从“pac”（词根）后可加“ka”。

๑๕๗. มุจา วา.

157. 或者从“muc”（词根）派生。

๑๕๘. โลโป วฑฺฒา กฺติสฺส.

158. 对于`kta`后缀，词根元音或省略或增强。

๑๕๙. กฺวิสฺส.

159. 论kvi。

๑๖๐. ณิณาปีนํ เตสุ.

160. 在那些情况下，使用“ṇī”、“ṇā”、“pī”等（阴性）后缀。

๑๖๑. กฺวจิ วิกรณานํ.

161. 有时也适用于语干构成素。

๑๖๒. มานสฺส มสฺส.

162. “māna”一词（有时）作“ma”。

๑๖๓. ญิ ลสฺเส.

163. 对于“las”（词根），使用“ñi”（后缀）。

๑๖๔. ปฺโย วา ตฺวาสฺส สมาเส.

164. 在复合词中，`tvā`（后缀）或作`pya`。

๑๖๕. ตุํยานา.

165. 论tuṃ与yāna。

๑๖๖. หนา [Pg.38] รจฺโจ.

166. 从“han”（词根）后可加“racca”。

๑๖๗. สาสาธิกรา จ จ ริจฺจา.

167. 以及sāsa、adhikara与ricca。

๑๖๘. อิโต จฺโจ.

168. 从“i”（词根）后加“cca”。

๑๖๙. ทิสา วานวาส จ.

169. 从`disa`（词根），以及`vanavāsa`（一词）。

๑๗๐. ญิ พฺยญฺชนสฺส.

170. 辅音（之后）的“ñi”（后缀）被省略。

๑๗๑. รา นสฺส โณ.

171. 在“r”之后，“n”变为“ṇ”。

๑๗๒. น นฺตมานตฺยาทีนํ.

172. 不适用于“nta”、“māna”、“tya”等（后缀）。

๑๗๓. คมยมิสาสทิสานํ วา จฺฉง.

173. 对于“gam”、“yam”、“is”、“sās”、“dis”等词根，（它们）有时变为“ccha”。

๑๗๔. ชรมรานมียง.

174. “jar”和“mar”（词根）变为“īya”。

๑๗๕. ฐาปานํ ติฏฺฐ ปิวา.

175. “ṭhā”和“pā”（词根）分别变为“tiṭṭha”和“piva”。

๑๗๖. คมวททานํ ฆมฺม วชฺช ทชฺชา.

176. “gam”、“vad”、“dā”（等词根）分别变为“ghamma”、“vajja”、“dajjā”。

๑๗๗. กรสฺส โสสฺส กุพฺพ กุรุ กยิรา.

177. （词根）`kar`作`sossa`、`kubba`、`kuru`、`kayirā`。

๑๗๘. คหสฺส เฆปฺโป.

178. （词根）`gah`作`gheppo`。

๑๗๙. โณ นิคฺคหีตสฺส.

179. 不适用于随韵（niggahīta）。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ ขาทิกณฺโฑ ปญฺจโม.

《目犍连文法》中，食（khādi）品第五终。

(๖) ฉฏฺโฐ กณฺโฑ (ตฺยาทิ)

（6）第六品（tyādi）

๑. วตฺตมาเน ติ อนฺติ, สิ ถ, มิ ม, เต อนฺเต, เส วฺเห, เอ มฺเห.

1. 现在时（词尾为）：（主动语态）`ti`、`anti`；`si`、`tha`；`mi`、`ma`。（中间语态）`te`、`ante`；`se`、`vhe`；`e`、`mhe`。

๒. ภวิสฺสติ สฺสติ สฺสนฺติ, สฺสสิ สฺสถ, สฺสามิ สฺสาม, สฺสเต สฺสนฺเต, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสํ สฺสามฺเห.

2. 未来时（词尾为）：（主动语态）`ssati`、`ssanti`；`ssasi`、`ssatha`；`ssāmi`、`ssāma`。（中间语态）`ssate`、`ssante`；`ssase`、`ssavhe`；`ssaṃ`、`ssāmhe`。

๓. นาเม [Pg.39] ครหาวิมฺหเยสุ.

3. （不变词）`nāma`用于表示责备和惊叹。

๔. ภูเต อี อุํ, โอ ตฺถ, อึ มฺหา, อา อู, เส วฺหํ, อ มฺเห.

4. 不定过去时（词尾为）：（主动语态）`ī`、`uṃ`；`o`、`ttha`；`iṃ`、`mhā`。（中间语态）`ā`、`ū`；`se`、`vhaṃ`；`a`、`mhe`。

๕. อนชฺชตเน อา อู, โอ ตฺถ, อ มฺหา, ตฺถ ตฺถุํ, เส วฺหํ, อึ มุเส.

5. 未完成时（词尾为）：（主动语态）`ā`、`ū`；`o`、`ttha`；`a`、`mhā`。（中间语态）`ttha`、`tthuṃ`；`se`、`vhaṃ`；`iṃ`、`muse`。

๖. ปโรกฺเข อ อุ, เอ ตฺถ, อ มฺห, ตฺถ เร, ตฺโถ วฺโห, อิ มฺเห.

6. 完成时（词尾为）：（主动语态）`a`、`u`；`e`、`ttha`；`a`、`mha`。（中间语态）`ttha`、`re`；`ttho`、`vho`；`i`、`mhe`。

๗. เอยฺยาโท วา ติปตฺติยํ สฺสา สฺสํสุ, สฺเส สฺสถ, สฺสํ สฺสามฺหา, สฺสถ สฺสึสุ, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสึ สฺสามฺหเส.

7. 或者，在条件式（kālātipatti）中，（词尾为）：（主动语态）`ssā`、`ssaṃsu`；`sse`、`ssatha`；`ssaṃ`、`ssāmhā`。（中间语态）`ssatha`、`ssiṃsu`；`ssase`、`ssavhe`；`ssiṃ`、`ssāmhase`。

๘. เหตุผเลสฺเวยฺย เอยฺยุํ, เอยฺยาสิ เอยฺยาถ, เอยฺยามิ เอยฺยาม, เอถ เอรํ, เอโถ เอยฺยาวฺโห, เอยฺยํ เอยฺยามฺเห.

8. 在（表示）因果关系时，（使用愿望式，词尾为）：（主动语态）`eyya`、`eyyuṃ`；`eyyāsi`、`eyyātha`；`eyyāmi`、`eyyāma`。（中间语态）`etha`、`eraṃ`；`etho`、`eyyāvho`；`eyyaṃ`、`eyyāmhe`。

๙. ปญฺจปตฺถนาวิธีสุ.

9. 在祈使与祝愿等五种情况中。

๑๐. ตุ อนฺตุ, หิ ถ, มิม, ตํ อนฺตํ, สฺสุ วฺโห, เอ อามธส.

10. （祈使式词尾为）：（主动语态）`tu`、`antu`；`hi`、`tha`；`mi`、`ma`。（中间语态）`taṃ`、`antaṃ`；`ssu`、`vho`；`e`、`āmadhasa`。

๑๑. สตฺยรเหสฺเวยฺยาที.

11. 在（表示）事实或适宜时，（使用）`eyya`等（愿望式词尾）。

๑๒. สมฺภาวเน วา.

12. 或者，在（表示）可能性时。

๑๓. มาโยเค อีอาอาที.

13. 与`mā`（“勿”）连用时，（使用）`ī`、`ā`等（不定过去时词尾）。

๑๔. ปุพฺพาปรจฺฉกฺกาน เมกาเนเกสุ ตุมฺหามฺหเสเสสุ ทฺเวทฺเว มชฺฌิมุตฺตมปฐมา.

14. 对于前后两组六类（动词形式），在单数与复数中，以及在第二人称（`tumha`）、第一人称（`amha`）和其余（`sesa`，即第三人称）中，中（`majjhima`，第二人称）、上（`uttama`，第一人称）、初（`paṭhama`，第三人称）各有两种（词尾）。

๑๕. อาอีสฺสาทีสฺวอุ วา.

15. 在`ā`、`ī`、`ssa`等（词尾）前，（词根末尾的`a`）或作`au`。

๑๖. ออาทีสฺวาโห พฺรูสฺส.

16. （词根）`brū`在`a`等（词尾）前作`āho`。

๑๗. ภูสฺส วุก.

17. （词根）`bhū`作`vuka`。

๑๘. ปุพฺพสฺส อ.

18. 前（音节）作`a`。

๑๙. อุสฺสํ สฺวาหา วา.

19. （词尾`uṃ`）或作`aṃ`、`svāhā`。

๒๐. ตฺยนฺตีนํ ฏฏู.

20. （词尾）`ti`、`anti`作`ṭa`、`ṭū`。

๒๑. อีอาโท [Pg.40] วจสฺโสม.

21. （词根）`vac`在`ī`等（词尾）前作`oma`。

๒๒. ทาสฺส ทํ วา มิเมสฺวทฺวิตฺเต.

22. （词根）`dā`在`mi`、`ma`（词尾）前，或作`daṃ`，且不重复（词根）。

๒๓. กรสฺส โสสฺส กุํ.

23. （词根）`kar`作`sossa`、`kuṃ`。

๒๔. กา อีอาทีสุ.

24. （`kar`）在`ī`等（词尾）前作`kā`。

๒๕. หาสฺส จาหง สฺเสน.

25. 对于（词根）`hā`，以及`han`（作`ahaṅa`），由`ssa`（构成未来时）。

๒๖. ลภวสจฺฉิทภิทรุทานํ จฺฉง.

26. 于labha、vasa、saccha、chida、bhida、ruda、dāna诸词根后，置cchaṅa。

๒๗. ภุช มูจ วจ วิสานํ กฺขง.

27. 于bhuja、muca、vaca、visa诸词根后，置kkhaṅa。

๒๘. อาอีอาทีสุ หรสฺสา.

28. Ā、ī等长元音作短音。

๒๙. คมิสฺส.

29. 于gam词根后，置issa。

๓๐. ฑํสสฺส จ ฉง.

30. 于ḍaṃsa词根后，亦置chaṅa。

๓๑. หูสฺส เห เหหิ โหหี สฺสตฺยาโท.

31. hū词根于ssati等未来时词尾前，变为he、hehi、hohī。

๓๒. ณานาสุ รสฺโส.

32. 于种种处，元音作短音。

๓๓. อาอีอูมฺหาสฺสาสฺสมฺหานํ วา.

33. Ā、ī、ū、mhā、ssā、ssamhā等，其短化任选。

๓๔. กุสรุเหหี-สฺส ฉิ.

34. 于kusa、ruha二词根后，ssa变为chi。

๓๕. ออีสฺสอาทีนํ พฺยญฺชนสฺสิอุ.

35. a、ī、ssa等元音及辅音，可变为i、u。

๓๖. พฺรูโต ติสฺสีอุ.

36. 于brū词根后，置ti、ssi、u。

๓๗. กฺยสฺส.

37. Kiṃ代词变为kyassa。

๓๘. เอยฺยาถสฺเสออาอีถานํ โอออํตฺถตฺโถวฺโหก.

38. Eyyātha、sse、a、ā、ī、tha，依次替换为o、a、aṃ、ttha、ttho、vho、ka。

๓๙. อุํสฺสึ สฺวํสุ.

39. Uṃ、ssiṃ，依次变为svaṃ、su。

๔๐. เอโอตฺตา สุํ.

40. E、o、ttā可变为suṃ。

๔๑. หูโต เรสุํ.

41. 于hū词根后，置resuṃ。

๔๒. โอสฺส ออิตฺถตฺโถ.

42. O变为a；ittha变为ttho。

๔๓. สิ[Pg.41].

43. 有si词尾。

๔๔. ทีฆา อีสฺส.

44. 于ssa词缀前，i变为ī长音。

๔๕. มฺหาตฺถาน มฺห.

45. Mhā、ttha二者变为mha。

๔๖. อึสฺส จ สิอุ.

46. Iṃ亦可变为si、u。

๔๗. เอยฺยุํสฺสุํ.

47. Eyyuṃ变为ssuṃ。

๔๘. หิสฺส-โต โลโป.

48. Hi词尾被删除。

๔๙. กฺยสฺส สฺเส.

49. Kyassa变为sse。

๕๐. อตฺถิเตยฺยาทิจฺฉนฺนํ ส สุ ส สถ สํ สาม.

50. Atthi、te、eyya等词尾，依次替换为sa、su、sa、satha、saṃ、sāma。

๕๑. อาทิทฺวินฺนมิยาอิยุํ.

51. 彼等中之前二者，词尾为iyā、iyuṃ。

๕๒. ตสฺส โถ.

52. Tassa变为tho。

๕๓. สิหิสฺวฏ.

53. 有si、hi、sva、ṭa等词尾。

๕๔. มิมานํ วา มิมฺหา จ.

54. 对于mi、ma，前规则任选，亦可变为mhā。

๕๕. เอสุง.

55. 有e、su、ṅa等词尾。

๕๖. อีอาโท ทีโฆ.

56. ī等为长音。

๕๗. หิมิเมสฺวสฺส.

57. 诚然，他应在其中。

๕๘. สกา ณาสฺส ข อีอาโท.

58. 其名源于词根“sak”（能够）。

๕๙. สฺเส วา.

59. 或者作“sse”。

๖๐. เตสุ สุโต กฺโณกฺณานํ โรฏ.

60. 在他们当中，听到了摩擦的声响。

๖๑. ญาสฺส สนาสฺส นาโย ติมฺหิ.

61. 于彼，其智非智，亦无导师。

๖๒. ญามฺหิ ชํ.

62. 我知。

๖๓. เอยฺยาสฺสิยาญา วา.

63. 或作“eyyāsi”、“yā”、“ñā”等形式。

๖๔. อีสฺสตฺยาทีสุ กฺนาโลโป.

64. 在“īssati”等词中，有“kna”的省略。

๖๕. สฺสสฺส [Pg.42] หิ กมฺเม.

65. 确实，在作业（宾格）中用“ssa”。

๖๖. เอติสฺมา.

66. 由此。

๖๗. หนา ฉ ขา.

67. 词根“han”与“khā”。

๖๘. หโต ห.

68. 确实已被杀。

๖๙. ทกฺขขเหหิ โหหีหิ โลโป.

69. 在“dakkhahi”、“hohīhi”等形式中，“h”被省略。

๗๐. กยิเรยฺยสฺเสยฺยุมาทีนํ.

70. 关于“kayireyya”、“seyyum”等形式。

๗๑. ฏา.

71. Ṭā.

๗๒. เอถสฺสา.

72. 此的。

๗๓. ลภา อึอีนํ ถํถา วา.

73. 对于“labh”，“iṃ”、“īnaṃ”或变为“thaṃ”、“thā”。

๗๔. คุรุปุพฺพา รสฺสา เร-นฺเต-นฺตินํ.

74. 当“re”、“nte”、“nti”等前有重音节时，其元音为短音。

๗๕. เอยฺเยยฺยาเสยฺยนฺนํ เฏ.

75. 关于“eyya”、“eyyāsi”、“eyyaṃ”等形式。

๗๖. โอวิกรณสฺสุ ปรจฺฉกฺเก.

76. 在后组（paracchakka）中，关于“o”这个语根助词（vikaraṇa）。

๗๗. ปุพฺพจฺฉกฺเก วา กฺวจิ.

77. 或有时在前组（pubbacchakka）中亦然。

๗๘. เอยฺยามสฺเส มุจ.

78. 我们应当释放。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ ตฺยาทิกณฺโฑ ฉฏฺโฐ.

如是，于《目犍连文法》中，tyādi品为第六品。

(๗) สตฺตโม กณฺโฑ (ณฺวาทิ)

（7）第七品（ṇvādi）

๑. จร [Pg.43] ทร กร รห ชน สน ตล สาท สาธ กสาส จฏา ย วาหิ ณุ.

1. 词根“car”、“dar”、“kar”、“rah”、“jan”、“san”、“tal”、“sād”、“sādh”、“kas”、“ās”、“caṭ”、“yā”、“vāh”，加后缀“ṇu”。

๒. ภร มร จร ตร อร คร หน ตน มน ภม กิต ธน พํห กมฺพมฺพ จกฺข ภิกฺข สํกินฺทนฺท ยช ปฏาณาส วส ปส ปํส พนฺธา อุ.

2. 词根“bhara”、“mara”、“cara”、“tara”、“ara”、“gara”、“hana”、“tana”、“mana”、“bhama”、“kita”、“dhana”、“baṃha”、“kambamba”、“cakkha”、“bhikkha”、“saṃkindanda”、“yaja”、“paṭāṇāsa”、“vasa”、“pasa”、“paṃsa”、“bandhā”，加后缀“u”。

๓. พนฺธา อู วโธ จ.

3. 词根“bandh”加后缀“ū”，“vadh”亦然。

๔. ชมฺพาทโย.

4. 阎浮（jambu）等。

๕. ตปุส วิธ กุร ปุถ มุทา กุ.

5. 词根“tapusa”、“vidha”、“kura”、“putha”、“mudā”，加后缀“ku”。

๖. สินฺธาทโย.

6. 信度河（sindhu）等。

๗. อิ.

7. 一、

๘. ทธฺยาทโย.

8. 凝乳等。

๙. ยุวณฺณุปนฺตา กิ.

9. （词根）yu、vaṇṇu、panta（等后接）ki（后缀）。

๑๐. วป วร วส รส นภ หร หน ปณา อีณ.

10. （词根）vapa、vara、vasa、rasa、nabha、hara、hana、paṇa（等后接）īṇa（后缀）。

๑๑. ภู คมา อีณ.

11. （词根）bhū、gama（等后接）īṇa（后缀）。

๑๒. ตนฺท ลกฺขา อี.

12. （词根）tanda、lakkha（等后接）ī（后缀）。

๑๓. คมา โร.

13. （词根）gama（等后接）ro（后缀）。

(อิติ สรปจฺจยา)

（以上是元音后缀）

๑๔. อิ ภี กา กราร วก สก วาหิ โก.

14. （词根）i、bhī、kā、karāra、vaka、saka、vāhi（等后接）ko（后缀）。

๑๕. อูกาทโก.

15. 水蛭。

๑๖. ภีตฺวา [Pg.44] นโก.

16. （从词根）bhī（派生出）naka（鳄鱼）。

๑๗. สิงฺฆา อาณิ กาฏกา.

17. 狮子、栓、切割者。

๑๘. กราทิตฺวโก.

18. 手等，皮肤。

๑๙. พล ปเต หฺยาโก.

19. （词根）bala、pata（等后接）āka（后缀）。

๒๐. สามากาทโย.

20. 黍米等。

๒๑. วิจฺฉา ล คม มุสา กิโก.

21. （词或词根）vicchā、la、gama、musā（等后接）kiko（后缀）。

๒๒. กึ กณิกาทโย.

22. kaṇika（微尘）等词。

๒๓. อิ สา กีโก.

23. （代词词干）i、sā（等后接）kīko（后缀）。

๒๔. กม ปทา ณุโก.

24. （词根）kama、pada（等后接）ṇuko（后缀）。

๒๕. มณฺฑ สลา ณูโก.

25. （词根）maṇḍa、salā（等后接）ṇūko（后缀）。

๒๖. ลูกาทโย.

26. 光明等。

๒๗. กสา สโก.

27. 鞭子，自己的。

๒๘. กรา ติโก.

28. （词根）karā（等后接）tiko（后缀）。

๒๙. อิสา ฐกน.

29. 犁辕，欺诈。

๓๐. สมา โข.

30. 确实平等。

๓๑. มุขาทโย.

31. 口等。

๓๒. อช วช มุท คท คมา คก.

32. （词根）aja、vaja、muda、gada、gama（等后接）gaka（后缀）。

๓๓. สิงฺคาทโย.

33. 角等。

๓๔. อคา คิ.

34. （词根）aga（等后接）gi（后缀）。

๓๕. ยาวลา คุ.

35. （词根）yāva、lā（等后接）gu（后缀）。

๓๖. เผคฺวาทโย.

36. 空心木等等。

๓๗. ชนา โฆ.

37. 人们、声音。

๓๘. เมฆาทโย[Pg.45].

38. 云等等。

(อิติ กวคฺคปจฺจยา)

（如是，k品后缀）

๓๙. จุสร วรา โจ.

39. 湖、殊胜、与。

๔๐. มรา จุอีจีจ.

40. 光焰、与。

๔๑. กุส ปสา ฉิก.

41. 吉祥草、绳套。

๔๒. กสอุสา ฉุก.

42. 耕犁、箭、醋。

๔๓. อส มส วส กุจ กจา โฉ.

43. 食、豆、住、乳房、发、与。

๔๔. คุจฺฉาทโย.

44. 丛束等等。

๔๕. อรา ชุ อุฏ จ.

45. 轮辐、正直、骆驼、与。

๔๖. รชฺชาทโย.

46. 王国等等。

๔๗. คิธา ฌก.

47. 秃鹫。

๔๘. วญฺจฺยาทโย.

48. 欺骗等等。

๔๙. กม ยชา โญ.

49. 欲、祭祀。

๕๐. ปุญฺญํ.

50. 福德。

๕๑. อรหาญฺโญ หาสฺส หิร จ.

51. 阿罗汉、其他、笑、惭、与。

(อิติ จวคฺคปจฺจยา)

（如是，c品后缀）

๕๒. กิร ตรา กีโฏ.

52. 据说、渡越、昆虫。

๕๓. สกาทีหฺยโฏ.

53. 车。

๕๔. มกุฏาวาฏ กวาฏ กุกฺกุฏา.

54. 顶冠、坑、门板、公鸡。

๕๕. กมุส กุส กสา โฐ.

55. Kamusa、吉祥草、鞭子。

๕๖. กุฏฺฐาทโย.

56. 麻风病等。

๕๗. วร กรา อณฺโฑ.

57. 殊胜、作者、卵。

๕๘. มนนฺตา โฑ.

58. 思量者。

๕๙. กุณฺฑาทโย.

59. 罐子等。

๖๐. ติช [Pg.46] กส ตส ทกฺขา กิโณ ชสฺส โข จ.

60. Tija、耕耘、渴求、灵巧者、买者、征服者、确实、与。

๖๑. วีอาทิโต ณิ.

61. 琴。

๖๒. คหาทีหฺย ณิ.

62. 痢疾。

๖๓. รีวีภาหิ ณุ.

63. 太阳。

๖๔. ขาณฺวาทโย.

64. 树桩等。

๖๕. กฺวาทิโตโณ.

65. 从何处？

๖๖. สุวีหิ ณก.

66. 苏毗希那迦(Suvīhiṇaka)。

๖๗. ติณาทโย.

67. 草等。

๖๘. รวณ วรณ ปูรณาทโย.

68. 吼叫、围绕、充满等。

(อิติ ฏวคฺคปจฺจยา)

（以上是ṭ组的后缀）

๖๙. ปาวสา อติ.

69. 饮、住、食、行等。

๗๐. ธาหิสิ ตน ชน ชร คม สจา ตุ.

70. 持、缚、展、生、老、行、闻等。

๗๑. อริสฺสุฏ จ.

71. 以及阿里苏陀(Arissuṭa)。

๗๒. ปิตฺวาทโย.

72. 饮已等。

๗๓. ชน กรา รตุ.

73. 人、作者、安排者。

๗๔. สกา อุนฺโต.

74. 存在者；善士。

๗๕. กปา โอโต.

75. 可爱的；可喜的。

๗๖. วสาทีหฺยนฺโต.

76. 居住者。

๗๗. หิสีนํ มุก จ.

77. 以及微笑的面容。

๗๘. หร รุห กุลา อิโต.

78. 绿色的、已生长的、属于家族的。

๗๙. ภราทีหฺยโต.

79. 支撑者。

๘๐. กิราทีหฺยา-ตก.

80. 基拉塔人(Kirāta)。

๘๑. อมาทีหฺย-ตฺโต.

81. 自我；身体。

๘๒. วาทีหิ [Pg.47] โต.

82. 风。

๘๓. ฆราทีหิ ตก.

83. 小屋。

๘๔. เนตฺตาทโย.

84. 引导者等。

๘๕. สมาทีหฺยโถ.

85. 平静；寂止。

๘๖. อุปวสา วสฺโสฏ จ.

86. 近住、vassoṭa，以及。

๘๗. รมา ถก.

87. 喜乐。

๘๘. ติตฺถาทโย.

88. 外道等。

๘๙. วส มส กุสา ถุ.

89. 事物、头、豺。

๙๐. สก วสา ถิ.

90. 大腿；住处。

๙๑. วีโต ถิก.

91. 离贪者。

๙๒. สาริสฺมา รถิ.

92. 车夫。

๙๓. ตา ตา อิถิ.

93. 那些是女子。

๙๔. อิสา ถี.

94. 犁辕，女子。

๙๕. รุท ขุท มุท มท ฉิท สูท สป กมา ทก.

95. 哭泣，饥饿，欢喜，骄慢，切割，摧毁，蛇，欲，水。

๙๖. กุนฺทาทโย.

96. 茉莉等等。

๙๗. ททา ทุ.

97. 给予。

๙๘. ขนาน ทม รมา โธ.

98. 挖掘，调伏，喜爱。

๙๙. มุทฺธาทโย.

99. 头等等。

๑๐๐. สีโต ธุก.

100. 寒冷是苦。

๑๐๑. วราร กร ตร ทร ยมอชฺช มิถสกา กุโน.

101. 殊胜，轮辐，作者，渡越，怖畏，阎摩，今日，密友，为何？

๑๐๒. อชา อิโน.

102. 母山羊，债务。

๑๐๓. วิปินาทโย.

103. 森林等等。

๑๐๔. กิรา [Pg.48] กโน.

104. 据说，是独眼人。

๑๐๕. ที ชิ อิ มีหิ นก.

105. 闪耀，征服，去，投掷，naka。

๑๐๖. สิ ธา วี วาหิ โน.

106. 你是奔跑者，运载我们。

๑๐๗. อูนาทโย.

107. 缺少等等。

๑๐๘. วีปตา ตโน.

108. 不幸是自身的。

๑๐๙. รมา ตนก.

109. 喜乐，纤细。

๑๑๐. สู ภาหิ นุก.

110. 那么，请发光吧？

๑๑๑. ธาสฺเส จ.

111. 并且你将执持。

๑๑๒. วตฺตา ฏาว ธมาเสหฺยนิ.

112. 讲者，我当安住于法中。

๑๑๓. ยุโต นิ.

113. 因此，诚然。

(อิติ ตวคฺคปจฺจยา)

（以上是ta组后缀）

๑๑๔. จมาป ปา วปา โป.

114. 拂尘，水，保护者，播种者，净化者。

๑๑๕. ยุ ถุ กุนํ ทีโฆ จ.

115. yu、thu、ku等，及其长音形式。

๑๑๖. ขิป สุป นี สู ปูหิ ปก.

116. 投掷，汤，引导者，线，饼。

๑๑๗. สิปฺปาทโย.

117. 技艺等等。

๑๑๘. สาสา อโป.

118. 谷物，水。

๑๑๙. วิฏปาทโย.

119. 树枝等等。

๑๒๐. คุปา โผ.

120. 守护者。

๑๒๑. คร สราทีหิ โพ.

121. 从 gara, sara 等词根，加 bo 后缀。

๑๒๒. นิมฺพาทโย.

122. 印楝树等。

๑๒๓. ทรา พิ.

123. 妻子们。

๑๒๔. กร สร สล กล วลฺล วสา อโภ.

124. 手、湖、娑罗树、黑色、藤、油脂、云。

๑๒๕. คทา รโภ.

125. 棍棒、暴烈。

๑๒๖. อุสรา [Pg.49] สา กโต.

126. 盐碱地、她、草席。

๑๒๗. อิโต ภก.

127. 从此，食物。

๑๒๘. คราวา โภ.

128. 朋友，真重啊！

๑๒๙. โสพฺภาทโย.

129. 坑穴等。

๑๓๐. อุส กุส ปท สุขา กุโม.

130. 公牛、吉祥草、足迹、快乐、乌龟。

๑๓๑. วฏุมาทโย.

131. 道路等。

๑๓๒. คุธา อุโม.

132. 隐藏、潮湿。

๑๓๓. ปฐ จรา อมิมา.

133. 无我所的行路人。

๑๓๔. หิ ธูหิ มก.

134. 确实是尘埃。

๑๓๕. ตีโต รีสโน จ.

135. 超越，以及嫉妒。

๑๓๖. ขี สุ วี ยา คา หิ สา ลู ขุ หุ มร ธร กร ฆร ชมา ม สามา โม.

136. 尽、善、胜、谁（阴性）、行、确实、她、断、确实、是、死、持、作、家、生、勿、平静、痴。

๑๓๗. อสฺมาทโย.

137. 岩石等。

๑๓๘. นีโต มิ.

138. 我被带领。

๑๓๙. อูมิ ภูมิ นิมิ รสฺมิ.

139. 波浪、大地、闪烁、光芒。

(อิติ ปวคฺคปจฺจยา)

（如是为p品后缀。）

๑๔๐. มา ฉาหิ โย.

140. 勿希求。

๑๔๑. ชนิสฺส ชา จ.

141. 将生者与已生者。

๑๔๒. หทยาทโย.

142. 心脏等。

๑๔๓. ขี สิ สินี สี สุ วี กุ สู หิ รก.

143. 尽、依附、持者（阴性）、狮子、善、勇、恶、勇士、确实、守护。

๑๔๔. หิจิ ทุ มินํ ทีโฆ จ.

144. 于此，有长与短二种。

๑๔๕. ธาตา นมี จ.

145. 布施与谦恭。

๑๔๖. ภทฺราทโย[Pg.50].

146. 贤善等。

๑๔๗. มนฺทงฺก สสา ส ม ธ จตา อุโร.

147. 迟钝、记号、兔子、他、心意、持、伞盖、胸。

๑๔๘. วิธุราทโย.

148. 维杜罗（Vidhura）等。

๑๔๙. ติมรุหรุธพธมทมนฺทวชา ชรุจกสา กิโร.

149. 黑暗、生长、障碍、束缚、骄慢、迟钝、行走、衰老、轮、她、鹦鹉。

๑๕๐. ถิราทโย.

150. 稳固等。

๑๕๑. ททคเรหิ ทุร ภรา.

151. 于险途，重担难负。

๑๕๒. จร ทร ชร คร มเรหิเต.

152. 行走；怖畏；衰老；毒；死亡。

๑๕๓. ปีโต กฺวโร.

153. 饮酒的青年。

๑๕๔. จีวราทโย.

154. 衣等。

๑๕๕. กุโต กฺรโร.

155. 冲突从何而来？

๑๕๖. วสาสา ฉโร.

156. 她着衣而行。

๑๕๗. มสา เฉโร จ.

157. 月份与长老。

๑๕๘. ธูวาโต สโร.

158. 冒烟的湖。

๑๕๙. ภมาทีหฺยโร.

159. 光辉者。

๑๖๐. วทิสฺส พท จ.

160. 言说与损害。

๑๖๑. วทชนานํ ฐง จ.

161. 言说与障碍。

๑๖๒. ปจิสฺสิฐง จ.

162. 静处安息。

๑๖๓. วกา อรณ.

163. 言语寂静。

๑๖๔. สิคฺยงฺคาค มชฺชกลา ลา อาโร.

164. 迅疾；肢体；顶；骨髓；技艺；取；登。

๑๖๕. กมิสฺส สฺสุ จ.

165. 欲乐与存在。

๑๖๖. ภิงฺคา (งฺกา) ราทโย.

166. 水瓶等。

๑๖๗. กรา มาโร.

167. 魔罗是造作者。

๑๖๘. ปุส [Pg.51] สเรหิ ขโร.

168. 花箭粗硬。

๑๖๙. สร วส กลา กีโร วสฺสุฏ จ.

169. 声音；威力；技艺；鹦鹉；以及雨水。

๑๗๐. คพฺภีราทโย.

170. 深奥等。

๑๗๑. ขชฺช วลฺล มสา อูโร.

171. 食物、蔓草、肉、胸膛。

๑๗๒. กปฺปูราทโย.

172. 樟脑等。

๑๗๓. กฐ จกา โอโร.

173. 坚硬、轮、下方。

๑๗๔. โมราทโย.

174. 孔雀等。

๑๗๕. กุโต เอรก.

175. 蒲草从何而来？

๑๗๖. ภูสูหิ ริก.

176. 饰品与空虚。

๑๗๗. มีกสีนีหิ รุ.

177. 鱼；狮；树。

๑๗๘. สินา เอรุ.

178. 衰老与树木。

๑๗๙. ภีรุหิ รุก.

179. 怯者与树。

๑๘๐. ตมา พูโล.

180. 愚痴者是黑暗。

๑๘๑. สิโต ลกวาลา.

181. 寒冷，蔓草。

๑๘๒. มงฺค กม สมฺพ สพ สก วส วิส เกว กล ปลฺล กฐ ปฏ กุณฺฑ มณฺฑา อโล.

182. 芒果、业、桑巴、一切、自己的、力量、毒药、仅仅、时间、嫩叶、木柴、布、罐、醍醐、光明。

๑๘๓. มุสา กโล.

183. 虚妄是垢。

๑๘๔. ถลาทโย.

184. 陆地等。

๑๘๕. กุลา กาโล จ.

185. 诸家族与时机。

๑๘๖. มุฬาลาทโย.

186. 藕等。

๑๘๗. จณฺฑ ปตา ณาโล.

187. 凶猛、旗、茎。

๑๘๘. มาทิโต โล.

188. 世间已迷醉。

๑๘๙. อน สน กล กุก สฐ มหา อิโล.

189. 饮食、麻、黑色、鸡、狡猾、巨大、Ilo。

๑๙๐. กุฏา [Pg.52] กิโล.

190. 孤邸虚假。

๑๙๑. สิถิลาทโย.

191. 松弛等。

๑๙๒. จฏ กณฺฑ วฏฺฏ ปุถา กุโล.

192. 断裂、节、圆、各别、家族。

๑๙๓. ตุมุลาทโย.

193. 喧闹等。

๑๙๔. กลฺล กป ตกฺก ปฏา โอโล.

194. 聪慧、劫、思维、布、潮湿。

๑๙๕. องฺคา อุโล ลิ.

195. 诸肢体，Ulo，Li。

๑๙๖. อญฺชา ลิ.

196. 合掌。

๑๙๗. ฉทา ลิ.

197. 遮盖。

๑๙๘. อลฺยาทโย.

198. 圣者(Ariya)等。

๑๙๙. ปิลาที หฺย โว.

199. Pilādī，昨天，你们。

๒๐๐. สาฬวาทโย.

200. 娑罗树等。

๒๐๑. สรา อาโว.

201. 诸箭，坑。

๒๐๒. อล มล พิลา ณุโว.

202. 足够、垢、猫、声。

๒๐๓. คาตฺวีโว.

203. 如牛而行。

๒๐๔. สุโต กฺว กฺวา.

204. 于何处听闻？

๒๐๕. วิทฺวา.

205. 智者。

๒๐๖. ถุโต เร โว.

206. 喂，他被你们赞叹了。

๒๐๗. สมา ริโว.

207. 同样的声音。

๒๐๘. ฉทา รวิ.

208. 遮盖，太阳。

๒๐๙. ปูร ติมา กิโส รสฺโส จ.

209. 圆满、黑暗、瘦弱与矮小。

๒๑๐. กรา อีโส.

210. 诸手，主宰者。

๒๑๑. สิรีสาทโย.

211. 合欢树等。

๒๑๒. กรา [Pg.53] ริพฺพิ โส.

212. 手、ribbi、彼。

๒๑๓. สสาส วส วิส หน วน มนาน กมา โส.

213. 呼吸、居住、毒、杀、林、意、欲、彼。

๒๑๔. อามิ ถุ กุสีโต สก.

214. Āmi、thu、懒惰者、自己的。

๒๑๕. ผสฺสาทโย.

215. 触等。

๒๑๖. สุโต ณิสก.

216. 听闻、ṇisaka。

๒๑๗. เว ตา ต ยุ ปนา ล กล จมา อโส.

217. Ve、tā、ta、yu、panā、la、kala、camā、aso。

๒๑๘. วย ทิว กร กเร หฺย สณสกปาส กสา.

218. Vaya、diva、kara、kare、hya、saṇasa、kapāsa、kasā。

๒๑๙. สส มส ทํสา สา สุ.

219. 兔、豆、虻、彼女、善。

๒๒๐. วิทา ทสุก.

220. Vidā、dasuka。

๒๒๑. สสา รีโห.

221. 有气息者。

๒๒๒. ชีวามา โห วมา จ.

222. 我等生存，亦复呼吸。

๒๒๓. ตณฺหาทโย.

223. 爱等。

๒๒๔. ปณุสฺสหา หีหี โณลง จ.

224. 已舍、已离、及无着。

๒๒๕. ขี มิ ปี จุ มา วา กาหิ โฬ อุสฺส วา ทีโฆ จ.

225. Khī、mi、pī、cu、mā、vā、kāhi、ḷo、ussa、vā、dīgho、ca。

๒๒๖. คุโต ฬก จ.

226. 守护及轻。

๒๒๗. ปงฺคุฬาทโย.

227. 跛者等。

๒๒๘. ปาโต ฬิ.

228. 拂晓。

๒๒๙. วีโต ฬุ.

229. 离。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ ณฺวาทิกณฺโฑ สตฺตโม.

如是，于目犍连文法中，ṇvādi品第七。

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ

目犍连所释

๑. ปฐโม สญฺญาทิกณฺโฑ

1. 第一：术语品

สิทฺธมิทฺธคุณํ สาธุ, นมสฺสิตฺวา ตถาคตํ;

สธมฺมสงฺฆํ ภาสิสฺสํ, มาคธํ สทฺทลกฺขณํ.

善哉！敬礼成就、具德之如来，及正法与僧伽已，我当说摩揭陀语之声相。

๑. ออาทโย [Pg.54] ติตาลีส วณฺณา.

1. 阿等四十三音。

อการาทโย นิคฺคหีตนฺตา เตจตฺตาลีส-กฺขรา วณฺณา นาม โหนฺติ. อ อา อิ อี อุ อู เอ เอ โอ โอ, ก ข ค ฆ ง จ ฉ ช ฌ ญฺญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, ย ร ล ว ส ห ฬ อํ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘เอ โอ น มวณฺเณ’’ ๑. ๓๗. ติตาลีสาภิ วจนํ กตฺถจิ วณฺณโลปํ ญาเปติ. เตน ‘ปฏิสงฺขา โยนิโส’ติอาทิ สิทฺธํ.

从阿字至鼻音为止，有四十三字母，名为“音”。即：a ā i ī u ū e e o o, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ñña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ。其作用为何？如规则“E o na mavaṇṇe”(1.37)。言四十三者，乃为示知某处有音之省略。因此“paṭisaṅkhā yoniso”等得以成立。

๒. ทสาโท สรา.

2. 初十为元音。

ตตฺถาทิมฺหิ ทส วณฺณา สรา นาม โหนฺติ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘สโร โลโป สเร’’ ๑, ๒๖ อิจฺจาทิ.

于此，最初十音名为元音。其作用为何？如“元音在后随元音时省略”(1.26)等。

๓. ทฺเวทฺเว สวณฺณา. เตสุ ทฺเวทฺเว สรา สวณฺณา นาม โหนฺติ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘วณฺณปเรน สวณฺโณปิ’’ ๑, ๒๔.

3. 两两为同类音。于彼等中，两两元音名为同类音。其作用为何？如“Vaṇṇaparena savaṇṇopi”(1.24)。

๔. ปุพฺโพ รสฺโส.

4. 前者为短音。

เตสุ [Pg.55] ทฺวีสุ โย โย ปุพฺโพ, โส โส รสฺสสญฺโญ โหติ. เตสุ เอ.โอ.สํโยคโต ปุพฺพาว ทิสฺสนฺติ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘รสฺโส วา’’ ๒,๖๒ อิจฺจาทิ.

于彼二者中，前者名为短音。其中，e、o于结合音前亦视同前者（短音）。其作用为何？如“或为短音”(2.62)等。

๕. ปโร ทีโฆ.

5. 后者为长音。

เต สฺเวว ทฺวีสุโย โย ปโร, โส โส ทีฆสญฺโญ โหติ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘โย โล ปนิสุ ทีโฆ’’ ๒,๘๘ อิจฺจาทิ.

于此二者中，后者名为长(dīghasañño)。其作用为何？如规则“于lo及pani为长”(Yo lo panisu dīgho)2.88等。

๖. กาทโย พฺยญฺชนา.

6. 迦(ka)等为辅音(byañjanā)。

กการาทโย วณฺณา นิคฺคหีตปริยนฺตา พฺยญฺชนสญฺญาโหนฺติ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ ๑,๓๓ อิจฺจาทิ.

以迦(ka)字等开头，至鼻音点(niggahīta)为止的字母，名为辅音(byañjana)。其作用为何？如规则“于辅音前之长短音”(Byañjane dīgharassā)1.33等。

๗. ปญฺจ ปญฺจกา วคฺคา.

7. 五个五音组名为品(vagga)。

กาทโย ปญฺจ ปญฺจกา วคฺค, นาม โหนฺติ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘วคฺเค วคฺคนฺโต’’ ๑,๔๑ อิจฺจาทิ.

迦(ka)等五个五音组，名为品(vagga)。其作用为何？如规则“于品，用其尾音”(Vagge vagganto)1.41等。

๘. พินฺทุ นิคฺคหีตํ.

8. 圆点(bindu)名为鼻音点(niggahīta)。

ยฺวายํ วณฺโณ พินฺทุมตฺโต, โส นิคฺคหีตสญฺโญ โหติ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘นิคฺคหีตํ’’ ๑,๓๘ อิจาทิ. ครุสญฺญากรณํ อนฺวตฺถสญฺญตฺถํ.

此仅有圆点(bindu)的字母，名为鼻音点(niggahīta)。其作用为何？如规则“鼻音点”(Niggahītaṃ)1.38等。其重音节(garu)之命名，是为了名副其实。

๙. อิยุวณฺณา [Pg.56] ฌลา นามสฺสนฺเต.

9. 名词词尾的i元音与u元音，名为jhala。

นามํ ปาฏิปทิกํ, ตสฺสอนฺเต วตฺตมานา อิวณฺณุวณฺณา ฌลสญฺญา โหนฺติ ยถากฺกมํ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘ฌลา วา’’ ๒,๑๑๑ อิจฺจาทิ.

名词(nāma)即语基(pāṭipadika)，其词尾的i元音与u元音，依次名为jhala。其作用为何？如规则“或从jhala”(Jhalā vā)2.111等。

๑๐. ปิตฺถิยํ.

10. 于阴性，(名为)pa。

อิตฺถิยํ วตฺตมานสฺส นามสฺส-นฺเต วตฺตมานา อิวณฺณุวณฺณา ปสญฺญา โหนฺติ. เตน กฺวตฺโถ? เย ปสฺสิวณฺณสฺส’’ ๒,๑๑๖ อิจฺจาทิ.

阴性(itthiyaṃ)名词词尾的i元音与u元音，名为pa。其作用为何？如规则“对于名为pa的i元音”(Ye passivaṇṇassa)2.116等。

๑๑. ฆา.

11. ā元音名为gha。

อิตฺถิยํ วตฺตมานสฺส นามสฺส-นฺเต วตฺถมาโน อากาโร ฆสญฺโญ โหติ. เตน กฺวตฺโถ? ‘‘ฆพฺรหฺมาทิเต’’ ๒,๖๐ อิจฺจาทิ.

阴性(itthiyaṃ)名词词尾的ā元音，名为gha。其作用为何？如规则“从gha、梵天等”(Ghabrahmādite)2.60等。

๑๒. โค สฺยาลปเน.

12. 于呼格(ālapane)，si格名为ga。

อาลปเน สิ คสญฺโญ โหติ.

于呼格(ālapane)中，si格名为ga。

เตน กฺวตฺโถ? ‘‘เควา’’ ๒,๖๕ อิจฺจาทิ.

其作用为何？如规则“或转ga为e”(Gevā)2.65等。

(สญฺญา)

（术语 Saññā）

๑๓. วิธิพฺพิเสสนนฺตสฺส.

13. 规则(vidhi)适用于限定词(visesana)之末。

ยํ วิเสสนํ, ตทนฺตสฺส วิธิ ญาตพฺโพ ‘‘อโต โยนํ ฏาเฏ’’ ๒,๔๑ นรานเร.

凡为限定词(visesana)者，应知规则(vidhi)适用于其末尾。例如“ato yonaṃ ṭāṭe”2.41中的“narā, nare”。

๑๔. สตฺตมิยํ ปุพฺพสฺส.

14. 于第七格(sattamiyaṃ)的指示中，规则适用于前项(pubbassa)。

สตฺตมีนิทฺเทเส [Pg.57] ปุพฺพสฺเสว การิยํ ญาตพฺพํ ‘‘สโร โลโป สเร’’ ๑,๒๖ เวฬคฺคํ. ‘ตมห’นฺตีธ กสฺมา น โหติ?, สเรโตปสิเลสิกาธาโร ตตฺเถตาว วุจฺจเต ‘ปุพฺพสฺเสว โหติ น ปรสฺสา’ติ.

于第七格(sattami)的解释中，应知其作用(kāriya)仅施于前项(pubba)。例如“元音于元音前省略”(saro lopo sare)1.26中的“veḷaggaṃ”。“tam ahaṃ”于此为何不省略？于“sare”规则中，第七格为邻近之所依，彼处如是说：“仅施于前项，非后项”。

๑๕. ปญฺจมิยํ ปรสฺส.

15. 于第五格(pañcamiyaṃ)的指示中，规则适用于后项(parassa)。

ปญฺจมีนิทฺเทเส ปรสฺส การิยํ ญาตพฺพํ ‘‘อโตโยนํ ฏาเฏ’’ ๒,๔๑ นรานเร. อิธ น โหตํ ‘ชนฺตุโห อนตฺตา’. อิธ กสฺมา น โหติ? โอสขฺโย, อนนฺตเร กตตฺถตาย น พฺยวหิตสฺส การิยํ.

于第五格(pañcami)的解释中，应知其作用(kāriya)施于后项(para)。例如“ato yonaṃ ṭāṭe”2.41中的“narā, nare”。于此“jantuho anattā”则不然。于此为何不然？此为例外。因其作用已施于邻近者，故不施于被间隔者。

๑๖. อาทิสฺส.

16. 规则适用于首项(ādissa)。

ปรสฺส สฺสิสฺสมานํ การิยมาทิวณฺณสฺส ญาตพฺพํ ‘‘ร สงฺขฺยาโต วา’’ ๓,๑๐๓ เตรส.

应知施于后项(para)的作用(kāriya)，是施于其首字母(ādivaṇṇa)。例如“ra saṅkhyāto vā”3.103中的“terasa”。

๑๗. ฉฏฺฐิยนฺตสฺส.

17. 第六格(chaṭṭhī)的指示适用于末项(antassa)。

ฉฏฺฐีนิทฺทิฏฺฐสฺส ยํ การิยํ, ตทนฺตสฺส วณฺณสฺส วิญฺเญยฺยํ ‘‘ราชสฺสิ นามฺหิ’’ ๒,๒๓ ราชินา.

由第六格(chaṭṭhī)所指示的作用(kāriya)，应知是施于其末尾字母(vaṇṇa)。例如“rājassi nāmhi”2.23中的“rājinā”。

๑๘. งานุพนฺโธ.

18. 有ṅa附标者，作用于末尾。

งกาโร อนุพนฺโธ ยสฺส, โส อนฺตสฺส โหติ ‘‘โคสฺสา วง’’ ๑,๓๒ ควาสฺสํ.

凡以ṅa字为附标(anubandha)者，其作用施于末尾。例如“gossā vaṅa”1.32中的“gavāssaṃ”。

๑๙. ฏานุพนฺธาเนกวณฺณา สพฺพสฺส.

19. 以ṭa为附标(anubandha)且为多字母(anekavaṇṇa)者，规则适用于全部(sabbassa)。

ฏกาโร-นุพนฺโธ [Pg.58] ยสฺส, โส-เนกกฺขโร จาเทโส สพฺพสฺส โหติ ‘‘อิมสฺสานิตฺถิยํ เฏ’’ ๒,๑๒๘ เอสุ, ‘‘นามฺห-นิมิ’’ ๒,๑๒๖ อเนน.

凡是以“ṭa”为随连，且为多音节的替代，则替代全部。例如于‘imassānitthiyaṃ ṭe’(2,128)中的‘esu’，以及于‘nāmha-nimi’(2,126)中的‘anena’。

๒๐. ญกานุพนฺธาทฺยนฺตา.

20. 以“ña”和“ka”为随连者，其作用适用于首尾。

ฉฏฺฐีนิทฺทิฏฺฐสฺส ญานุพนฺธกานุพนฺธา อาทฺยนฺตา โหนฺติ ‘‘พฺรูโต ติสฺสีญ’’ ๖,๓๖ พฺรวีติ, ‘‘ภูสฺส วุก’’ ๖,๑๗ พภูว.

由第六格所指示者，若以“ña”和“ka”为随连，则其作用适用于首尾。例如于‘brūto tissīña’(6,36)中的‘bravīti’，以及于‘bhūssa vuka’(6,17)中的‘babhūva’。

๒๑. มานุพนฺโธ สรานมนฺตา ปโร.

21. 以“ma”为随连者，置于最后的元音之后。

มกาโร-นุพนฺโธ ยสฺส, โส สรา นมนฺตา สรา ปโร โหติ ‘‘มญฺจ รุธาทีนํ’’ ๕-๑๙ รุนฺธติ.

凡是以“ma”为随连者，彼置于最后的元音之后。例如于‘mañca rudhādīnaṃ’(5-19)中的‘rundhati’。

๒๒. วิปฺปฏิเสเธ.

22. 于冲突时。

ทฺวินฺนํ สาวกาสานเมกตฺถปฺปสงฺเค ปโร โหติ. ยถา ทฺวินฺนํ ติณฺณํ วาปุริสานํ สหปฺปตฺติยํ ปโร, โส จ (คจฺฉติ) ตฺวํ จ (คจฺฉสิ, ตุมฺเห) คจฺฉถ. โส จ (คจฺฉติ,) ตฺวํ จ (คจฺฉสิ,) อหํ จ (คจฺฉามิ, มยํ) คจฺฉาม.

当两个有各自适用范围的规则于一处相遇时，后者适用。例如，当两个或三个人同时出现时，以后者为准：他(so)走(gacchati)与你(tvaṃ)走(gacchasi)，则为你们(tumhe)走(gacchatha)。他(so)走(gacchati)、你(tvaṃ)走(gacchasi)与我(ahaṃ)走(gacchāmi)，则为我们(mayaṃ)走(gacchāma)。

๒๓. สงฺเกโต-นวยโว-นุพนฺโธ.

23. 随连是约定，非组成部分。

โย นวยวภูโตสงฺเกโต, โส-นุพนฺโธติ ญาตพฺโพ, ‘‘ลุปิตาทีนมาสิมฺหิ’’ ๒-๕๗ กตฺตา.

应知，彼非组成部分之约定，即是随连。例如于“lupitādīnamāsimhi”(2-57)中的“kattā”。

สงฺเกตคฺคหณํ กึ? ปกติยาทิสมุทายสฺสานุพนฺธตา มา โหตูติ, อนวยโวหิ สมุทาโย… สมุทายรูปตฺตาเยว.

为何要使用“约定”一词？是为了避免将词根等集合体当作随连，因为集合体本身非组成部分……正因其是集合体的形态。

อนวยวคฺคหณํ กึ? ‘‘อเตน’’ ๒-๑๐๘ ชเนน. อิมินาว โลปสฺสาวคตตฺตา นานุพนฺธโลปาย วจนมารทฺธํ.

为何要使用“非组成部分”一词？例如于‘Atena’(2-108)中的‘janena’。因为其省略已由此规则了知，故此论述并非为随连的省略而作。

๒๔. วณฺณปเรน สวณฺโณปิ.

24. （音的名称）后跟“vaṇṇa”一词时，亦指其同类音。

วณฺณสทฺโท [Pg.59] ปโร ยสฺมา เตน สวณฺโณปิ คยฺหติ สํจ รูปํ ‘‘ยุวณฺณานเมโอ ลุตฺตา’’ ๑-๒๙ วาเกริตํ, สโมนา.

（音的名称）后跟“vaṇṇa”一词时，亦取其同类音及其自身形态。例如于‘yuvaṇṇānameo luttā’(1-29)中的‘vākeritaṃ’和‘samonā’。

๒๕. นฺตุ วนฺตุมนฺตฺวาวนฺตุตวนฺตุสมฺพนฺธี.

25. （规则中的）“ntu”指与“vantu”、“mantu”、“āvantu”、“tavantu”相关的“ntu”。

วนฺตฺวาทิสมฺพนฺธีเยวนฺตุ คยฺหติ, ‘‘นฺตนฺตูนํ นฺโต โยมฺหิ ปฐเม’’ ๒-๒๑๕ คุณวนฺโต.

仅取与“vantu”等相关的“ntu”。例如于‘ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame’(2-215)中的‘guṇavanto’。

วนฺตฺวาทิสมฺพนฺธีติ กึ? ชนฺตู ตนฺตู.

为何要说“与vantu等相关”？（是为了排除）“jantū”、“tantū”（等情况）。

(ปริภาสาโย.)

（解释性规则）

๒๖. สโร โลโป สเร.

26. 后有元音时，前元音省略。

สเร สโร โลปนีโย โหติ. ตตฺริ-เม, สทฺธิ-นฺทฺริยํ, โนเห-ตํ, ภิกฺขุโน-วาโท, สเมตา-ยสฺมา, อภิภา-ยตนํ, ปุตฺตาม-ตฺถิ, อสนฺเต-ตฺถ.

当后有元音时，前元音应被省略。例如：tatri-me, saddhi-ndriyaṃ, nohe-taṃ, bhikkhuno-vādo, sametā-yasmā, abhibhā-yatanaṃ, puttāma-tthi, asante-ttha。

๒๗. ปโร กฺวจิ.

27. 后者有时（省略）。

สรมฺหา ปโร สโร กฺวจิ โลปนีโย โหติ. โส-ปิ, สาว, ยโต-ทกํ, ตโต-ว. กฺวจีติกึ? สทฺธิ-นฺทฺริยํ, อยมธิกาโร อาปริจฺเฉทาวสานา, เตน นาติปฺปสงฺโค.

元音之后的后一元音，有时应被省略。例如：so-pi, sāva, yato-dakaṃ, tato-va。为何说“有时”？（因为有）saddhi-ndriyaṃ（这样的情况）。此管辖规则直至本章(pariccheda)末，故无过度应用之过。

๒๘. น ทฺเววา.

28. 或二者皆不（省略）。

ปุพฺพปรสรา ทฺเวปิ วา กฺวจิ น ลุปฺยนฺเต, ลตา อิว, ลเต-ว, ลตา-ว.

有时，前后两个元音或皆不省略。例如：latā iva, late-va, latā-va。

๒๙. ยุวณฺณานเมโอ ลุตฺตา.

29. （后元音省略时，）i/ī、u/ū元音变为e、o。

ลุตฺตา [Pg.60] สรา ปเรสํ อิวณฺณุวณฺณานํ เอโอ โหนฺติ วา ยถากฺกมํ.

当后方元音被省略时，其前的i/ī、u/ū元音，有时会依序变为e、o。

ตสฺเส-ทํ, วาเต-ริตํ, โน-เปติ, วาโม-รู, อเต-วญฺเญหิ, โว-ทกํ. กถํ ‘‘ปจฺโจรสฺมิ’’นฺติ? โยควิภาคา. วาตฺเวว? ตสฺสิทํ.

例如：tasse-daṃ, vāte-ritaṃ, no-peti, vāmo-rū, ate-vaññehi, vo-dakaṃ。如何（解释）“paccorasmi”？由规则分释。为何说‘有时’？（例如）tassidaṃ。

ลุตฺเตติ กึ? ลตา อิว.

为何要说“省略时”？（是为了排除）latā iva（这种情况）。

๓๐. ยวา สเร.

30. 后有元音时，（前元音）变为y、v。

สเร ปเร อิวณฺณุวณฺณานํ ยการวการา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. พฺยากโต, อิจฺจสฺส, อชฺฌิณมุตฺโต, สฺวาคตํ, สฺวาปนลานิลํ, วาตฺเวว? อิติ-สฺส. กฺวจิตฺเวว? ยานี-ธ, สู-ปฏฺฐิตํ.

当后有元音时，i/ī、u/ū元音有时会依序变为y、v。例如：byākato, iccassa, ajjhiṇamutto, svāgataṃ, svāpanalānilaṃ。为何说“有时”？（例如）iti-ssa。为何说“有时”？（例如）yānī-dha, sū-paṭṭhitaṃ。

๓๑. เอโอนํ.

31. e、o（的音变）。

เอโอนํยวาโยนฺติ วา สเร ยถากฺกมํ. ตฺยชฺช เต-ชฺช, สฺวาหํ โส-หํ. กฺวจิตฺเวว? ปุตฺตาม-ตฺถิ, อสนฺเต-ตฺถ.

e与o在元音前，有时依序变为y与v。例如：tyajja (te+ajja)，svāhaṃ (so+ahaṃ)。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）puttāmatthi，asantettha。

๓๒. โคสฺสา-วง.

32. （词干）go变为ava。

สเร โคสฺส อวง โหติ. ควา-สฺสํ. ‘ยถรีว, ตถริเว’ติ นิปาตาว, ‘ภุสามิเว’ติ อิวสทฺโท เอวตฺโถ.

在元音前，go变为ava。例如：gavāssaṃ (go+assaṃ)。在yatharīva、tatharīva中，iva为不变词；在bhusāmive中，iva一词为eva之义。

๓๓. พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา.

33. 辅音前（元音的）长短变化。

รสฺสทีฆานํ [Pg.61] กฺวจิ ทีฆรสฺสา โหนฺติ พฺยญฺชเน. ตตฺรา-ยํ, มุนีจเร, สมฺมเทว, มาลภารี.

有时，在辅音前，短元音变为长元音，长元音变为短元音。例如：tatrāyaṃ、munīcare、sammadeva、mālabhārī。

๓๔. สรมฺหา ทฺเว.

34. 元音后（辅音）双写。

สรมฺหา ปรสฺส พฺยญฺชนสฺส กฺวจิ ทฺเว รูปานิ โหนฺติ. ปคฺคโห. สรมฺหาติ กึ? ตํ ขณํ.

元音后的辅音，有时会双写。例如：paggaho。【问：】为何说“元音后”？【答：】（例如）taṃ khaṇaṃ。

๓๕. จตุตฺถทุติเยสฺเวสํ ตติยปฐมา.

35. 第四与第二（辅音）变为第三与第一。

จตุตฺถทุติเยสุ ปเรสฺเวสํ จตุตฺถทุติยานํ ตพฺพคฺเค ตติย ปฐมา โหนฺติ. ปจฺจาสตฺถฺยา, นิคฺโฆโส, อกฺขนฺติ, โพชฺฌงฺคา, เสตจฺฉตฺตํ, ทฑฺโฒ, นิฏฺฐานํ, มหทฺธโน, ยสตฺเถโร, อปฺผุฏํ, อพฺภุคฺคโต. เอสฺวีติ กึ? เถโร. เอสนฺติ กึ? ปตฺโถ.

当第四与第二辅音后接时，其前的第四与第二辅音，在各自的组(varga)内，变为第三与第一辅音。例如：paccāsatthyā、nigghoso、akkhanti、bojjhaṅgā、setacchattaṃ、daḍḍho、niṭṭhānaṃ、mahaddhano、yasatthero、apphuṭaṃ、abbhuggato。【问：】为何说“在这些（后接的辅音）前”？【答：】（例如）thero。【问：】为何说“这些（其前的辅音）的”？【答：】（例如）pattho。

๓๖. วิติสฺเสเว วา.

36. iti在eva前，有时变为v。

เอวสทฺเท ปเร อิติสฺส โว โหติ วา. อิตฺเวว, อิจฺเจว. เอเวติ กึ? อิจฺจาห.

当后接eva一词时，iti有时变为v。例如：itveva，或作icceva。【问：】为何说“当eva在后时”？【答：】（例如）iccāha。

๓๗. เอโอนม วณฺเณ.

37. e与o在字母前，变为a。

เอโอนํ วณฺเณ กฺวจิ อ โหติ วา. ทิสฺวา ยาจก มาคเต, อกรมฺหส เต, เอส อตฺโถ, เอส ธมฺโม, อคฺคมกฺขายติ, สฺวาตนํ[Pg.62], หิยฺยตฺตนํ, กรสฺสุ. วาตฺเวว? ยาจเก อาคเต เอโส ธมฺโม. วณฺเณติ กึ? โส.

e与o在字母前，有时变为a。例如：disvā yācaka māgate、akaramhasa te、esa attho、esa dhammo、aggamakkhāyati、svātanaṃ、hiyyattanaṃ、karassu。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）yācake āgate、eso dhammo。【问：】为何说“在字母前”？【答：】（例如）so。

๓๘. นิคฺคหีตํ.

38. 鼻音ṃ。

นิคฺคหีตมาคโม โหติ วา กฺวจิ. จกฺขุํ อุทปาทิ จกฺขุอุทปาทิ, ปุริมํ ชาตึ ปุริมชาตึ, กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ. อวํสิโรติอาทีสุ นิจฺจํ… ววตฺถิตวิภาสตฺตา วาธิการสฺส, สามตฺติเยนาคโมว, ส จ รสฺส สรสฺเสว โหติ… ตสฺส รสฺสานุคตตฺตา.

有时会增入鼻音ṃ。例如：cakkhuṃ udapādi (或作cakkhuudapādi)，purimaṃ jātiṃ (或作purimajātiṃ)，kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ。在avaṃsira等词中，则为常法。……这是由于此增音规则具有“固定可选性”(vavatthitavibhāsā)，依其功能而增入，且仅出现于短元音之后……因其随附于短元音。

๓๙. โลโป.

39. 省略。

นิคฺคหีตสฺส โลโป โหติ วา กฺวจิ. กฺยาหํ กิมหํสารตฺโต สํรตฺโต. สลฺเล โข-คนฺตุกาโม คนฺตุมโนติ, อาทีสุ นิจฺจํ.

鼻音ṃ有时会被省略。例如：kyāhaṃ (kiṃ+ahaṃ)，kimahaṃsāratto (kiṃ+ahaṃ+saṃratto)。在salle kho-gantukāmo、gantumanoti等词中，则总是省略。

๔๐. ปรสรสฺส.

40. 后接元音的（省略）。

นิคฺคหีตมฺหา ปรสฺส สรสฺส โลโป โหติ วา กฺวจิ. ตฺวํ-สิ ตฺวมสิ.

鼻音ṃ后的元音，有时会被省略。例如：tvaṃsi (tvaṃ+asi)，不省略则作tvamasi。

๔๑. วคฺเค วคฺคนฺโต.

41. （鼻音ṃ）在同组辅音前，变为该组的鼻音。

นิคฺคหีตสฺส โข วคฺเค วคฺคนฺโต วา โหติ ปจฺจาสตฺตฺยา. ตงฺกโรติ ตํ กโรติ, ตญฺจรติ ตํ จรติ, ตณฺฐานํ ตํ ฐานํ, ตนฺธนํ ตํ ธนํ, ตมฺปาติ ตํ ปาติ. นิจฺจํ ปทมชฺเฌ คนฺตฺวา, กฺวจญฺญาตฺรปิ สนฺติฏฺฐติ.

鼻音ṃ在同组(varga)辅音前，因邻近关系，有时会变为该组的鼻音。例如：taṅkaroti (taṃ karoti)，tañcarati (taṃ carati)，taṇṭhānaṃ (taṃ ṭhānaṃ)，tandhanaṃ (taṃ dhanaṃ)，tampāti (taṃ pāti)。此规则在词中(padamajjhe)为常法(niccaṃ)，在其他地方则为或然法(kvaci)。

๔๒. เยวหิสุ โญ.

42. 在ya、eva、hi前，（鼻音ṃ变为）ñ。

ย [Pg.63] เอว หิ สทฺเทสุ นิคฺคหีตสฺส วา โญ โหติ. ยญฺญเทว, ตญฺเญว, ตญฺหิ, วาตฺเวว? ยํ ยเทว.

在ya、eva、hi等词前，鼻音ṃ有时变为ñ。例如：yaññadeva (yaṃ+yadeva)，taññeva (taṃ+eva)，tañhi (taṃ+hi)。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）yaṃ yadeva。

๔๓. เย สํสฺส.

43. （语素）saṃ在ya前（的变化）。

สํสทฺทสฺส ยํ นิคฺคหีตํ ตสฺส วา โญ โหติ ยกาเร. สญฺญโม สํยโม.

saṃ一词中的鼻音ṃ，在y音前，有时变为ñ。例如：saññamo (或作saṃyamo)。

๔๔. มยทา สเร.

44. 元音前（插入）m、y、d。

นิคฺคหีตสฺส มยทา โหนฺติ วา สเร กฺวจิ. ตมหํ, ตยิทํ, ตทลํ. วา ตฺเวว? ตํ อหํ.

鼻音ṃ在元音前，有时变为m、y、d。例如：tamahaṃ (taṃ+ahaṃ)，tayidaṃ (taṃ+idaṃ)，tadalaṃ (taṃ+alaṃ)。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）taṃ ahaṃ。

๔๕. วนตรคา จาคมา.

45. v、n、t、r等亦为增音。

เอเต มยทา จ อาคมา โหนฺติ สเร วา กฺวจิ. ติวงฺคิกํ, อิโต นายติ, จินิตฺวา, ตสฺมาติห, นิโรชํ, ปุถเคว, อิธมาหุ, ยถยิทํ, อตฺตทตฺถํ. วา ตฺเวว? อตฺตตฺถํ. ‘อติปฺปโค โข ตาวา’ติ-ปฐมนฺโต ปคสทฺโทว.

这些m、y、d以及其他辅音，有时作为增音出现于元音前。例如：tivaṅgikaṃ、ito nāyati、cinitvā、tasmātiha、nirojaṃ、puthageva、idhamāhu、yathayidaṃ、attadatthaṃ。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）attatthaṃ。在“Atippago kho tāvā”一句中，paga即是pago一词。

๔๖. ฉา โฬ.

46. ch变为ḷ。

ฉสทฺทา ปรสฺส สรสฺส ฬกาโร อาคโม โหติ วา. ฉฬงฺคํ, ฉฬายตนํ. วาตฺเวว? ฉอภิญฺญา.

于“cha”(六)词之后，若有元音随後，则有时增入“ḷ”。例如：chaḷaṅgaṃ (六支)、chaḷāyatanaṃ (六处)。仅是“有时”吗？[是的，如] chaabhiññā (六神通)。

๔๗. ตทมินาทีนิ.

47. Tadaminā等词。

ตทมินาทีนิ [Pg.64] สาธูนิ ภวนฺติ. ตํ อิมินา ตทมินา, สกึ อาคามี สกทาคามี, เอกํ อิธ อหํ เอกมิทาหํ, สํวิธาย อวหาโร สํวิทาวหาโร, วาริโน วาหโก วลาหโก, ชีวนสฺส มูโต ชีมูโต, ฉวสฺส สยนํ สุสานํ, อุทฺธํ ขมสฺส อุทุกฺขลํ, ปิสิตาโส ปิสาโจ, มหิยํ รวตีติ มยูโร, เอวมญฺเญปิ ปโยคโต-นุคนฺตพฺพา, ปเรสํ ปิโสทราทิมิเวทํ ทฏฺฐพฺพํ.

Tadaminā等词形是正确的。Taṃ iminā 成为 tadaminā；sakiṃ āgāmī 成为 sakadāgāmī (一来)；ekaṃ idha ahaṃ 成为 ekamidāhaṃ (我乃此处唯一者)；saṃvidhāya avahāro 成为 saṃvidāvahāro (共同受用)；vārino vāhako 成为 valāhako (云)；jīvanassa mūto 成为 jīmūto (云)；chavassa sayanaṃ 成为 susānaṃ (墓地)；uddhaṃ khamassa 成为 udukkhalaṃ (臼)；pisitāso 成为 pisāco (毕舍遮)；mahiyaṃ ravatīti 成为 mayūro (于地上鸣叫者，孔雀)。其他词例亦应依此用法类推。此等当如其他学派之pṛṣodara等词般看待。

๔๘. ตวคฺควรณานํ เย จวคฺคพยญา.

48. 齿音组字母变为颚音组、b、y、ñ。

ตวคฺควรณานํ กฺวจิ จวคฺคพยญา โหนฺติ ยถากฺกมํ ยกาเร. อปุจฺจณฺฑตาย, ตจฺฉํ, ยชฺเชวํ, อชฺฌตฺตํ, ถญฺญํ, ทิพฺพํ, ปยฺโยสนา, โปกฺขรญฺโญ. กฺวจิตฺเวว? รตฺตฺยา

齿音组字母于“y”前，有时依次变为颚音组字母、b、y、ñ。例如：apuccaṇḍatāya (因无子)、tacchaṃ (真实)、yajjevaṃ (若如是)、ajjhattaṃ (内在)、thaññaṃ (乳)、dibbaṃ (天的)、payyosanā (终结)、pokkharañño (莲池的)。仅是“有时”吗？[是的，如] rattyā (于夜)。

๔๙. วคฺคลเสหิ เต.

49. 于v、g、l、s之后，y变为彼等。

วคฺคลเสหิ ปรสฺส ยการสฺส กฺวจิ เต วคฺคลสา โหนฺติ.

于v、g、l、s之后，随后的“y”有时会变为相应的v、g、l、s。

สกฺกเต, ปจฺจเต, อฏฺฏเต, กุปฺปเต, ผลฺลเต, อสฺสเต. กฺวจิตฺเวว? กฺยาหํ.

例如：sakkate (被作)、paccate (被烹煮)、aṭṭate (被压迫)、kuppate (被激怒)、phallate (结果实)、assate (被食)。仅是“有时”吗？[是的，如] kyāhaṃ (我为何)。

๕๐. หสฺส วิปลฺลาโส.

50. h之换位。

หสฺส วิปลฺลาโส โหติ ยกาเร. คุยฺหํ.

于“y”前，“h”发生换位。例如：guyhaṃ (秘密)。

๕๑. เว วา.

51. 于v前，有时亦然。

หสฺส วิปลฺลาโส โหติ วา วกาเร. พวฺหาพาโธ พวฺหาพาโธ.

于“v”前，“h”有时发生换位。例如：bavhābādho (多病)、bavhābādho。

๕๒. ตถานรานํ ฏฐณลา

52. t、th、n、r 变为 ṭ、ṭh、ṇ、l。

ตถนรานํ [Pg.65] ฏฐณลา โหนฺติ วา. ทุกฺกฏํ, อฏฺฐกถา, คหณํ, ปลิโฆ, ปลายติ. วาตฺเวว? ทุกฺกตํ. กฺวจิตฺเวว? สุคโต.

t、th、n、r 有时变为 ṭ、ṭh、ṇ、l。例如：dukkaṭaṃ (恶作)、aṭṭhakathā (义注)、gahaṇaṃ (执取)、paligho (门闩)、palāyati (逃走)。仅是“有时”吗？[是的，如] dukkataṃ。仅是“有时”吗？[是的，如] sugato (善逝)。

๕๓. สํโยคาทิ โลโป.

53. 复辅音首音之省略。

สํโยคสฺส โย อาทีภูโต-วยโว ตสฺส วา กฺวจิ โลโป โหติ. ปุปฺผํ-สา ชายเต-คินิ.

复辅音的首个成分，有时会被省略。例如：Pupphaṃ-sā jāyate-gini。

๕๔. วิจฺฉาภิกฺขญฺเญสุ ทฺเว.

54. 于“vicchā”(遍及)与“ābhikkhañña”(重复)义，[词形]重叠。

วิจฺฉายมาภิกฺขญฺเญ จ ยํ วตฺตเต, ตสฺส ทฺเว รูปานิ โหนฺติ. กฺริยาย คุเณน ทพฺเพน วา ภินฺเน อตฺเถ พฺยาปิตุมิจฺฉา วิจฺฉา. รุกฺขํ รุกฺขํ สิญฺจติ, คาโม คาโม รมณีโย, คาเม คาเม ปานียํ, เคเห เคเห อิสฺสโร, รสํ รสํ ภกฺขยติ, กิริยํ กิริยมารภเต.

当[一词]用于表达“vicchā”(遍及)与“ābhikkhañña”(重复)之义时，其词形重叠。欲遍及由行为、性质或事物所区分之义，称为“vicchā”。例如：rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati (逐棵树浇水)，gāmo gāmo ramaṇīyo (村村皆美)，gāme gāme pānīyaṃ (村村有水)，gehe gehe issaro (家家有主)，rasaṃ rasaṃ bhakkhayati (逐味品尝)，kiriyaṃ kiriyamārabhate (逐事而作)。

อตฺถิเยวา-นุปุพฺพิเยปิ วิจฺฉา มูเล มูเล ถูลา, อคฺเค อคฺเค สุขุมา, ยทิ หิ เอตฺถ มูลคฺคเภโท น สิยา, อานุปุพฺพิยมฺปิ น ภเวยฺย. มาสกํ มาสกํ อิมมฺหา กหาปณา ภวนฺถานํ ทฺวินฺนํ เทหีติ มาสกํ มาสกมิจฺเจตสฺมา วิจฺฉาคมฺยเต, สทฺทนฺตรโต ปน อิมมฺหา กหาปณาติ อวธารณํ. ปุพฺพํ ปุพฺพํ ปุปฺผนฺติ, ปฐมํ ปฐมํ ปจฺจนฺตีตฺยตฺราปิ วิจฺฉาว. อิเม อุโภ อฑฺฒา กตรา กตรา เอสํ ทฺวินฺนมฑฺฒตา, สพฺเพ อิเม อฑฺฒา กตมา กตมา อิเมสํ อฑฺฒุตา อิหาปิ [Pg.66] วิจฺฉาว. อาภิกฺขญฺญํ โปโนปุญฺญํ ปจติ ปจติ, ปปจติ ปปจติ, ลุนาหิ ลุนาหิตฺเววายํ ลุนาติ, ภุตฺวา ภุตฺวา คจฺฉติ, ปฏปฏา กโรติ, ปฏปฏายติ.

于次第(ānupubbī)义中亦有“vicchā”。例如：mūle mūle thūlā, agge agge sukhumā (根部渐粗，梢部渐细)。若此处无根梢之别，则亦无次第可言。“māsakaṃ māsakaṃ imamhā kahāpaṇā bhavantānaṃ dvinnaṃ dehi” (请从此kahāpaṇa中逐一取两枚摩沙迦给他们)，从此句之“māsakaṃ māsakaṃ”可知其“vicchā”义，而“imamhā kahāpaṇā” (从此kahāpaṇa)一词则起限定作用。Pubbaṃ pubbaṃ pupphanti (先者先开花)，paṭhamaṃ paṭhamaṃ paccanti (先者先成熟)，此处亦为“vicchā”。Ime ubho aḍḍhā, katarā katarā esaṃ dvinnamaḍḍhatā (此二人皆富，二人之中谁更富？)，sabbe ime aḍḍhā, katamā katamā imesaṃ aḍḍhatā (此诸人皆富，诸人之中谁最富？)，此处亦为“vicchā”。“Ābhikkhañña”(重复)即“ponopuñña”(一再)。例如：pacati pacati (煮了又煮)，papacati papacati (一再地煮)，“lunāhi lunāhi”ti evaṃ ayaṃ lunāti (“割吧！割吧！”他如是割了又割)，bhutvā bhutvā gacchati (吃了又吃而后去)，paṭapaṭā karoti (作啪嗒啪嗒声)，paṭapaṭāyati (发出啪嗒声)。

๕๕. สฺยาทิโลโป ปุพฺพสฺเสกสฺส.

55. 首词之“si”等格尾省略。

วิจฺฉายเมกสฺส ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส สฺยาทิโลโป โหติ. เอเกกสฺส. กถํ มตฺถกมตฺถเกนาติ? ‘สฺยาทิโลโป ปุพฺพสฺสา’ติ โยควิภาคา, นาจาติปฺปสงฺโค โยควิภาคา อิฏฺฐปฺปสิทฺธีติ.

于“vicchā”义，当一词重叠时，首词之“si”等格尾省略。例如：ekekassa (每一个的)。问：matthakamatthakena (以头顶头)一形如何解释？答：通过规则分析(yogavibhāga)，[可立新则]为“首词之si等尾音省略”。规则分析可成就所欲之形，故无过衍之失。

๕๖. สพฺพาทีนํ วีติหาเร.

56. 于“sabba”等词，表相互(vītihāra)义时。

สพฺพาทีนํ วีติหาเร ทฺเว ภวนฺติ ปุพฺพสฺส สฺยาทิโลโป จ. อญฺญมญฺญสฺส โภชกา, อิตรีตรสฺส โภชกา.

于“sabba”等词，表相互(vītihāra)义时，[词形]重叠，且首词之“si”等格尾省略。例如：aññamaññassa bhojakā (互相施食者)、itarītarassa bhojakā (彼此施食者)。

๕๗. ยาวโพธํ สมฺภเม.

57. 于惊慌(sambhama)义，[重复]至理解为止。

ตุริเตนาปายเหตุปทสฺสนํ สมฺภโม, ตสฺมึสติ วตฺถุ ยาวนฺเตหิ สทฺเทหิ โส-ตฺโถ วิญฺญายเต, ตาวนฺโต สทฺทา ปยุชฺชนฺเต. สปฺโป สปฺโป สปฺโป, พุชฺฌสฺสุ พุชฺฌสฺสุ พุชฺฌสฺสุ, ภินฺโน ภิกฺขุสงฺโฆ ภินฺโน ภิกฺขุสงฺโฆ.

急迫地示以危险之因，是为惊慌(sambhama)。于此情况下，为令彼义被理解，需用多少词语，即用多少词语。例如：sappo sappo sappo (蛇！蛇！蛇！)，bujjhassu bujjhassu bujjhassu (快觉醒！快觉醒！快觉醒！)，bhinno bhikkhusaṅgho bhinno bhikkhusaṅgho (比丘僧团分裂了！比丘僧团分裂了！)。

๕๘. พหุลํ.

58. 通则。

อยมธิกาโร อาสตฺถปริสมตฺติยา. เตน นาติปฺปสงฺโค อิฏฺฐปฺปสิทฺธิ จ.

此为贯穿全论之管辖规定(adhikāra)。依此，则无过衍之失，且能成就所欲之形。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ วุตฺติยํ

如是，于《目犍连语法》之释论(vutti)中，

ปฐโม กณฺโฑ.

第一篇终。

๒. ทุติโย กณฺโฑ (สฺยาทิ)

2. 第二篇 (syādi)

๑. ทฺเว [Pg.67] ทฺเว-กาเนเกสุ นามสฺมา สิ โย, อํ โย, นา หิ, ส นํ, สฺมา หิ, ส นํ, สฺมึ สุ.

1. 从名词而来，于单数与复数，格尾两两成对，即：si, yo；aṃ, yo；nā, hi；sa, naṃ；smā, hi；sa, naṃ；smiṃ, su。

เอเตสํ ทฺเว ทฺเว โหนฺติ เอกาเนกตฺเถสุ วตฺตมานโต นามสฺมา. มุนิ มุนโย, มุนึ มุนโย, มุนินา มุนีหิ, มุนิสฺส มุนีนํ, มุนิสฺมา มุนีหิ, มุนิสฺส มุนีนํ, มุนิสฺมึ มุนีสุ, เอวํ กุมารี กุมาริโย, กญฺญา กญฺญาโยติ. เอตานิ สตฺต ทุกานิ สตฺต วิภตฺติโย วิภาโค วิภตีติ กตฺวา, เอตฺถ สิอมิตี-การา-การา ‘‘กิมํ สิสุ’’ ๒,๒๐๐ ติ สํเกตตฺถา.

此等格尾从名词而来，因用于单数与复数义而两两成对。例如：圣者(muni)、诸圣者；圣者、诸圣者；以圣者、以诸圣者；为圣者、为诸圣者；从圣者、从诸圣者；圣者之、诸圣者之；于圣者、于诸圣者。同样，少女(kumārī)、诸少女；女孩(kaññā)、诸女孩。此七双即是七格，因其区分义理，故称为“格”(vibhatti)。于此，si、aṃ 等形式，以“kimaṃ sisu”(2.200)为记号。

๒. กมฺเม ทุติยา.

2. 于业(kamma)用第二格。

กรียติ กตฺตุ กิริยายา-ภิสมฺพนฺธียตีติ กมฺมํ, ตสฺมึ ทุติยาวิภตฺติ โหตํ. กฏํ กโรติ, โอทนํ ปจติ, อาทิจฺจํ ปสฺสติ.

与作者之行为相关联者，称为业(kamma)，于此业用第二格。例如：作席(kaṭaṃ karoti)，煮饭(odanaṃ pacati)，见日(ādiccaṃ passati)。

‘โอทโน ปจฺจตี’ติ โอทนสทฺทโต กมฺมตา นปฺปตียเต, กิญฺจรหิ? อาขฺยาตโต. ‘กฏํ กโรติ วิปุลํ ทสฺสนีย’นฺติ อตฺเถว คุณยุตฺตสฺส กมฺมตา, อิจฺฉิเตปิ กมฺมตฺตาว ทุติยา สิทฺธา คาวุํ ปโย โทหติ, โคมนฺตํ คาวํ ยาจติ, คาวมวรุนฺธติ วชํ, มาณวกํ มคฺคํ ปุจฺฉติ, โคมนฺตํ คาวํ ภิกฺขเต, รุกฺขมวจินาติ ผลานิ, สิสฺสํ ธมฺมํ พฺรูเต, สิสฺสํ ธมฺมมนุสาสตีติ. เอวํ อนิจฺฉิเตปิ อหึ ลงฺฆยติ, วิสํ ภกฺเขติ. ยํเนวิจฺฉิตํ นาปิ [Pg.68] อนิจฺฉิตํ, ตตฺถาปิ ทุติยา สิทฺธา. คามํ คจฺฉนฺโต รุกฺขมูลมุปสปฺปติ.

于“饭被煮”(odano paccati)句，其业性非由“饭”一词而显，然由何显？由动词。于“制作美观的大席子”句，具特质者之业性则甚为明显。于所欲之业，第二格亦因其业性而成立，如：从牛挤奶，向富人求牛，将牛关入牛栏，向少年问路，向富人乞牛，从树上摘果，对弟子说法，教导弟子法。同样，于不欲之业亦然：跨越毒蛇，吞食毒药。于非欲非不欲之业，第二格亦适用：去往村庄时，走近树根。

ปถวึ อธิเสสฺสติ, คามมธิติฏฺฐติ, รุกฺขมชฺฌาสเตติอธิสีฐาสานํปโยเค-ธิกรเณ กมฺมวจนิจฺฉา, วตฺติจฺฉาโต หิ การกานิ โหนฺติ. ตํ ยถา-วลาหกา วิชฺโชตเต, วลาหกสฺส วิชฺโชตเต, วลาหโก วิชฺโชตเต, วลาหเก วิชฺโชตเต, วลาหเกน วิชฺโชตเตติ. เอวมภินิวิสสฺส วา ธมฺมมภินิวิสเต ธมฺเม วา.

“卧于地”(pathaviṃ adhisessati)、“住于村”(gāmamadhitiṭṭhati)、“坐于树”(rukkhamajjhāsate)，于 adhi-sī、(adhi-)ṭhā、(ajjha-)ās 等动词之用，乃欲于处所义中表达业。盖诸格(kāraka)由言说之意愿而生。例如：云中闪电(valāhakā vijjotate)，云之闪电(valāhakassa vijjotate)，云在闪电(valāhako vijjotate)，于云中闪电(valāhake vijjotate)，由云而闪电(valāhakena vijjotate)。同样，于 abhinivisati(执著)一词，或作“执著于法”(dhammamabhinivisate)，或作“在法中执著”(dhamme vā)。

ตถา อุปนฺวชฺฌาวสสฺสาโภชน นิวุตฺติวจนสฺส คามมุปวสติ, ค, มมนุวสติ, ปพฺพตมธิวสติ, ฆรมาวสติ. อโภชนนิวุตฺติ วจนสฺสาติ กึ? คาเม อุปวสติ, โภชนนิวุตฺตึ กโรตีติ อตฺโถ. ตปฺปานาจาเรปิ กมฺมตฺตาว ทุติยา สิยา นทิมฺปิวติ, คามํ จรติ, เอวํ ‘สเจ มํ อาลปิสฺสตี’ติอาทีสุปิ. วิหิตาว ปติธโยเค ทุติยา – ‘ปฏิภนฺตุ ตํ จุนฺท โพชฺฌงฺคา’ติ. ตํ ปติ โพชฺฌงฺคา ภาสนฺตูติ อตฺโถ, ยทาตุ ธาตุนายุตฺโต ปติ, ตทา เตนา-โยคา สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐีว ‘ตสฺส นปฺปฏิภาตี’ติ. อกฺเข ทิพฺพติ, อกฺเขหิ ทิพฺพติ, อกฺเขสุ ทิพฺพตีติ กมฺมกรณาธิกรณวจนิจฺฉา.

同样，当 upa-vas、anu-vas、adhi-vas、ā-vas 等动词不作“斋戒”义时，其处所用第二格，如：邻村而居(gāmamupavasati)，随村而居(gāmam anuvasati)，依山而居(pabbatamadhivasati)，安住于家(gharamāvasati)。“不作斋戒义”是何意？如：于村中斋戒(gāme upavasati)，意为“行断食”。于饮、行等行为，亦因其业性而用第二格，如：饮河水(nadiṃ pivati)，于村中行走(gāmaṃ carati)，同样亦如“sace maṃ ālapissatī”(如果他将与我交谈)等句。于与 pati 连用时，规定用第二格，如：“纯陀(Cunda)，愿诸觉支向你显现！”意为“愿诸觉支对你言说”。然当 pati 与动词词根结合时，因其关联，于关系义中则用第六格，如：“不向他显现”(tassa nappaṭibhāti)。“掷骰子”(akkhe dibbati)、“以骰子掷”(akkhehi dibbati)、“于骰子上掷”(akkhesu dibbati)，此乃欲表达业、具、处所三种格。

๓. กาลทฺธานมจฺจนฺตสํโยเค.

3. 于时间、距离之持续结合。

กิริยา, คุณ, ทพฺเพหิ สากลฺเลน กาลทฺธานํ สมฺพนฺโธ อจฺจนฺตสํโยโค. ตสฺมึ วิญฺญายมาเน กาลสทฺเทหิ อทฺธอทฺเทหิ จ ทุติยา โหติ. มาสมธีเต, มาสํ กลฺยาณิ, มาสํ [Pg.69] คุฬธานา, โกสมธีเต, โกสํ กุฏิลา นที, โกสํ ปพฺพโต. อจนฺตสํโยเคติ กึ? มาสสฺส ทฺวีหมธีเต, โกสสฺเสกเทเส ปพฺพโต.

行为、性质、实体与时间、距离的完全关联，是为持续结合。当此义被了知时，时间词与距离词用第二格。例如：学习一个月，一个月美好，一个月的麦芽糖；学习一俱卢舍(kosa)，河流弯曲一俱卢舍，山脉绵延一俱卢舍。为何说“持续结合”？反例如：于此月学习两日，山位于一俱卢舍的某个区域。

ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา, เอกํ สมยํ ภควา, อิมํ รตฺตึ จตฺตาโร มหาราชาติ เอวมาทีสุ กาลวาจี หิ อจฺจนฺตสํโยคตฺตาว ทุติยา สิทฺธา. วิภตฺติวิปลฺลาเสนปิ วา พหุลํวิธานา.

“于上午时分着衣已”(pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā)、“一时，世尊”(ekaṃ samayaṃ bhagavā)、“于此夜，四大天王”(imaṃ rattiṃ cattāro mahārājā)等句中，表时间的词语正是因持续结合而用第二格。或亦可依格位互换，因其用法繁多。

ผลปฺปตฺติยํ กิริยาปริสมตฺตฺยปวคฺโค, ตสฺมึ วิญฺญายมาเน กาลทฺธานํ กิริยายาจฺจนฺตสํโยเค ตติยาภิมตา, สาปิ กรณตฺตาว สิทฺธา ‘มาเสนานุวาโก-ธีโต, โกเสนานุวาโก-ธีโต’ติ. อนปวคฺเคตุ อสาธกตมตฺตากรณตฺตาภาเว ทุติยาว ‘มาสมธีโต-นุวาโก, น จาเน น คหิโต’ติ.

获得结果时的行为完成称为“终了”(apavagga)。当此义被了知，且时间、距离与行为持续结合时，则用第三格，此亦因其具格性而成立。例如：“以一月学完一章”(māsenānuvāko-dhīto)、“以一俱卢舍(kosa)学完一章”。于未终了(anapavagga)时，因不具最有效助成之具格性，故仅用第二格，例如：“虽学习一章达一月，然未能了知掌握”(māsamadhīto-nuvāko, na cāne na gahito)。

การกมชฺเฌ เย กาลทฺธานวาจิโน, ตโต สตฺตมีปญฺจมิโย อภิมตา ‘อชฺช ภุตฺวา เทวทตฺโต ทฺวิเห ภุญฺชิสฺสติ, ทฺวีหา ภุญฺชิสฺสติ, อตฺรฏฺโฐ-ยมิสฺสาโส โกเส ลกฺขํ วิชฺฌติ, โกสา ลกฺขํ วิชฺฌตี’ติ, ตาปีห สกสกการกวจนิจฺฉาเยว สิทฺธา.

于诸格之间，表时间、距离之词，宜用第七格与第五格。例如：“提婆达多(Devadatta)今日食已，将于两日后食”(dvihe bhuñjissati)或“从两日后食”(dvīhā bhuñjissati)；“此弓箭手立于此，射中一俱卢舍(kosa)外之的”(kose lakkhaṃ vijjhati)或“从一俱卢舍外射中的”(kosā lakkhaṃ vijjhati)。于此，此等用法亦因欲表达各自之格义而成立。

๔. คติ โพธาหาร สทฺทตฺถากมฺมก ภชฺชาทีนํ ปโยชฺเช.

4. 于行动、知晓、进食、声义、无业及煎炒等动词之使役态。

คมนตฺถานํ โพธตฺถานํ อาหารตฺถานํ สทฺทตฺถานมกมฺมกานํ ภชฺชาทีนญฺจ ปโยชฺเช กตฺตริ ทุติยา โหติ. สามตฺถิยา จ ปโยชกพฺยาปาเรน กมฺมตาวสฺส โหตีติ ปตียเต. คมยติ มาณวกํ คามํ, ยาปยติ มาณวกํ คามํ, โพธยติ มาณวกํ ธมฺมํ, เวทยติ มาณวกํ ธมฺมํ, โภชยติ มาณ-วกํ [Pg.70] โมทกํ, อาสยติ มาณวกํ โมทกํ, อชฺฌาปยติ มาณวกํ เวทํ, ปาฐยติ มาณวกํ เวทํ, อาสยติ เทวทตฺตํ, สายยติ เทวทตฺตํ, อญฺญํ ภชฺชาเปติ, อญฺญํ โกฏฺฏาเปติ, อญฺญํ สนฺถราเปติ. เอเตสเมวาติ กึ? ปาเจติ โอทนํ เทวทตฺเตน ยญฺญทตฺโต. ปโยชฺเชติ กึ? คจฺฉติ เทวทตฺโต. ยทา จรหิ คมยติ เทวทตฺตํ ยญฺญทตฺโต, ตมปโร ปโยเชติ, ตทา คมยติ เทวทตฺตํ ยญฺญทตฺเตเนติ ภวิตพฺพํ … คมยติสฺสา-คมนตฺถตฺตา.

于表行动、知晓、进食、声义、无业及煎炒等义之动词的使役态中，其原作者用第二格。因语法功能及使役者之作用，可知其原作者具有业性。例如：使少年去往村庄，遣少年去往村庄；使少年觉知法，使少年了达法；使少年食糕点，使少年食糕点；使少年学习吠陀，使少年读诵吠陀；使提婆达多(Devadatta)坐，使提婆达多卧；使他人煎炒，使他人捣碎，使他人铺设。为何“仅限于此等动词”？反例如：雅那达多(Yaññadatta)让提婆达多煮饭。为何说“于使役态”？反例如：提婆达多去。然当雅那达多使提婆达多去，而另一人又使役于彼（雅那达多）时，则应为“由雅那达多使提婆达多去”，因 gamayati 本具行动义。

๕. หราทีนํ วา.

5. 于 harati(运载)等动词，或……

หราทีนํ ปโยชฺเช กตฺตริ ทุติยา โหติ วา. หาเรติ ภารํ เทวทตฺตํ เทวทตฺเตเนติ วา, อชฺโฌหาเรติ สตฺตุํ เทวทตฺตํ เทวทตฺเตเนติ วา, กาเรติ กฏํ เทวทตฺตํ เทวทตฺเตเนติ วา ทสฺสยเต ชนํ ราชํ ชเนเนติ วา, อภิวาทยเต คุรุํ เทวทตฺตํ เทวทตฺเตเนติ วา.

于 harati(运载)等动词之使役态中，其原作者或用第二格。例如：使提婆达多(Devadatta)运载重物，可用“devadattaṃ”(第二格)或“devadattena”(第三格)；使提婆达多吞咽麦粉，可用“devadattaṃ”或“devadattena”；使提婆达多制作席子，可用“devadattaṃ”或“devadattena”；使人们看见国王，可用“janaṃ”(第二格)或“janena”(第三格)；使提婆达多礼敬导师，可用“devadattaṃ”或“devadattena”。

๖. น ขาทาทีนํ.

6. 不用于“吃”等动词。

ขาทาทีนํ ปโยชฺเช กตฺตริ ทุติยา น โหติ. ขาทยติ เทวทตฺเตน, อาทยติ เทวทตฺเตน, อวฺห, ปยติ เทวทตฺเตน, สทฺทายยติ เทวทตฺเตน, กนฺทยติ เทวทตฺเตน, นายยติ เทวทตฺเตน.

“食”等动词于使役态中，其原能作者不用第二格。例如：使提婆达多食，使提婆达多取，使提婆达多呼，使提婆达多饮，使提婆达多出声，使提婆达多哭，使提婆达多引导。

(๑) วหิสฺสานิยนฺตุเก. วาหยติ ภารํ เทวทตฺเตน อนิยนฺตุเกติ กึ? วาห-ยติ ภารํ พลีพทฺเท.

（1）“运载”（动词）于无控驭者时。使提婆达多运载重物。何谓“无控驭者”？使牛运载重物。

(๒) ภกฺขิสฺสาหึ [Pg.71] สายํ. ภกฺขยติ โมทเก เทวทตฺเตน. อหึสายนฺติ กึ? ภกฺขยติ พลีพทฺเท สสฺสํ.

（2）“食”（动词）于无伤害义时。使提婆达多食甜饼。何谓“无伤害”？使牛食谷物。

๗. ฌาทีหิ ยุตฺตา.

7. 与“鄙”等词连用。

ธีอาทีหิ ยุตฺตโต ทุติยา โหติ. ธิรตฺถุ มํ ปูติกายํ, อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาลนฺทํ, สมาธานมนฺตเรน, มุจลินฺทมภิโต สรมิจฺจาทิ, ฉฏฺฐิยาปวาโท-ยํ.

与“鄙”等词连用时，用第二格。例如：“鄙哉，我此腐臭身！”、“于王舍城(Rājagaha)与那烂陀(Nālanda)之间”、“无有禅定”、“于目支邻陀(Mucalinda)湖边”等。此为第六格之例外。

๘. ลกฺขณิตฺถมฺภูตวิจฺฉาสฺวภินา.

8. 于特征、情状、遍及义，与“abhi”连用。

ลกฺขณาทีสฺวตฺเถสฺวภินา ยุตฺตมฺหา ทุติยา มหาติ. รุกฺขมภิ วิชฺโชตเต วิชฺชุ, สาธุ เทวทตฺโต มาตรมภิ, รุกฺขํ รุกฺขมภิติฏฺฐติ.

于特征等义，与“abhi”连用时，用第二格。例如：电光照树，提婆达多善待其母，逐树而立。

๙. ปติปรีหิ ภาเค จ.

9. 与“pati”、“pari”连用，亦于部分义。

ปติปรีหิ ยุตฺตมฺหา ลกฺขณาทีสุ ภาเค จตฺเถ ทุติยา โหติ. รุกฺขํ ปติ วิชฺโชตเต วิชฺชุ, สาธุ เทวทตฺโต มาตรํ ปติ, รุกฺขํ รุกฺขํ ปติ ติฏฺฐติ, ยเทตฺถ มํ ปติ สิยา. รุกฺขํ ปริ วิชฺโชตเต วิชฺชุ, สาธุ เทวทตฺโต มาตรํ ปริ, รุกฺขํ รุกฺขํ ปริ ติฏฺฐติ, ยเทตฺถ มํ ปริ สิยา.

与“pati”、“pari”连用，于特征等义及部分义，用第二格。例如：电光朝树闪耀，提婆达多善待其母，逐树而立，此处凡有属于我之份者。电光绕树闪耀，提婆达多善待其母，逐树而立，此处凡有属于我之份者。

๑๐. อนุนา.

10. 与“anu”连用。

ลกฺขณาทีสฺวตฺเถสฺวนุนา ยุตฺตมฺหา ทุติยา โหติ. รุกฺขมนุ วิชฺโชตเต วิชฺชุ, สจฺจกิริยมนุ วุฏฺฐิ ปาวสฺสิ, เหตุ จ ลกฺขณํ ภวติ, สาธุ เทวทตฺโต มาตรมนุ, รุกฺขํ รุกฺขมนุ ติฏฺฐติ, ยเทตฺถ มํ อนุ สิยา.

于特征等义，与“anu”连用时，用第二格。例如：电光顺树闪耀，雨随谛语而降，因亦是特征；提婆达多善待其母，逐树而立，此处凡有属于我之份者。

๑๑. สหตฺเถ.

11. 于俱有义。

สหตฺเถ-นุนา [Pg.72] ยุตฺตมฺหา ทุติยา โหติ. ปพฺพตมนุ เสนา ติฏฺฐติ.

于俱有义，与“anu”连用时，用第二格。例如：军队沿山而驻。

๑๒. หีเน.

12. 于劣等义。

หีนตฺเถ-นุนา ยุตฺตมฺหา ทุติยา โหติ. อนุ สาริปุตฺตํ ปญฺญวนฺโต.

于劣等义，与“anu”连用时，用第二格。例如：诸有智者皆不及舍利弗(Sāriputta)。

๑๓. อุเปน.

13. 与“upa”连用。

หีนตฺเถ อุเปน ยุตฺตมฺหา ทุติยา โหติ. อุป สาริปุตฺตํ ปญฺญวนฺโถ.

于劣等义，与“upa”连用时，用第二格。例如：诸有智者皆不及舍利弗。

๑๔. สตฺตมฺยาธิกฺเย.

14. 于优越义，用第七格。

อาธิกฺยตฺเถ อุเปน ยุตฺตมฺหา สตฺตมี โหติ. อุป ขาริยํ โทโณ.

于优越义，与“upa”连用时，用第七格。例如：一“多那”(doṇa)不及一“卡利”(khārī)。

๑๕. สามิตฺเต-ธินา.

15. 于主所有义，与“adhi”连用。

สามิภาวตฺเถ-ธินา ยุตฺตมฺหา สตฺตมี โหติ. อธิ พฺรหฺมทตฺเต ปญฺจาลา, อธิ ปญฺจาเลสุ พฺรหฺมทตฺโต.

于主所有义，与“adhi”连用时，用第七格。例如：般遮罗(Pañcāla)人臣属于梵授王(Brahmadatta)，或梵授王为般遮罗主。

๑๖. กตฺตุกเรเณสุ ตติยา.

16. 于能作者与所用具，用第三格。

กตฺตริ กรเณ จ การเก ตติยา โหติ. ปุริเสน กตํ, อสินา ฉินฺทติ. ปกติยา-ภิรูโป, โคตฺเถน โคตโม, สุเมโธ นาม นาเมน, ชาติยา สตฺตวสฺสิโกติ ภูธาตุสฺส สมฺภวา กรเณ เอว ตติยา. เอวํ สเมน ธาวติ วิสเมน [Pg.73] ธาวติ, ทฺวิโทเณน ธญฺญํ กิณาติ, ปญฺจเกน ปสโว กิณาตีติ.

于能作者与所用具之格，用第三格。例如：由人所作，以刀切割。天性美丽，以族姓为乔达摩(Gotama)，以名为善慧(Sumedha)，以生年为七岁——此等与“是”(bhū)词根相关者，其第三格亦为所用具格。同样地，平稳地跑，不平稳地跑，以二“多那”(doṇa)买谷，以五钱买牲畜。

๑๗. สหตฺเถน.

17. 于俱有义。

สหตฺเถน โยเค ตติยา สิยา. ปุตฺเตน สห คโต, ปุตฺเตน สทฺธึ อาคโต, ตติยาปิ ฉฏฺฐีว อปฺปธาเน เอว ภวติ.

于俱有义之连用，可用第三格。例如：与子偕行，与子同来。第三格亦如第六格，仅用于非主要者。

๑๘. ลกฺขเณ.

18. 于表相义。

ลกฺขเณ วตฺตมานโต ตติยา สิยา. ติทณฺฑเกน ปริพฺพาชกมทฺทกฺขี, อกฺขินา กาโณ, เตน หิ องฺเคน องฺคิโน วิกาโร ลกฺขียเต.

于表示表相时，可用第三格。例如：以三杖识知为遍行者，以眼眇。盖因此肢分，而识知有分者之残缺。

๑๙. เหตุมฺหิ.

19. 于因由义。

ตกฺกิริยา โยคฺเค ตติยา สิยา. อนฺเนน วสติ, วิชฺชาย ยโส.

于彼作用之因由，可用第三格。例如：依食而住，因学得名。

๒๐. ปญฺจมีเณ วา.

20. 于“债”义，或用第五格。

อิเณ เหตุมฺหิ ปญฺจมี โหติ วา. สตสฺมา พทฺโธ, สเตน วา.

于“债”之因，第五格亦可成立。例如：为百（钱）所缚，或以百（钱）所缚。

๒๑. คุเณ.

21. 于“性质”。

ปรงฺคภูเต เหตุมฺหิ ปญฺจมี โหติ วา. ชฬตฺตา พทฺโธ ชฬตฺเตน วา, ปญฺญาย มุตฺโต, หุตฺวา อภาวโตอนิจฺจา, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ.

于性质之因，第五格亦可成立。例如：因愚痴而被缚，或以愚痴（而被缚）；因慧而解脱；有而后无，故为无常；行灭故识灭。

๒๒. ฉฏฺฐี [Pg.74] เหตฺวตฺเถหิ.

22. 第六格与表因之语连用。

เหตฺวตฺถวาจีหิ โยเค เหตุมฺหิ ฉฏฺฐี สิยา. อุทรสฺส เหตุ, อุทรสฺส การณา.

与表因义之语连用时，第六格可用于因。例如：为腹故，因腹故。

๒๓. สพฺพาทิโต สพฺพา.

23. 从“一切”等词，可用一切格。

เหตฺวตฺเถหิ โยเค สพฺพาทีหิ สพฺพา วิภตฺติโย โหนฺติ. โก เหตุ, กํ เหตุํ, เกน เหตุนา, กสฺส เหตุสฺส, กสฺมา เหตุสฺมา, กสฺส เหตุสฺส, กสฺมึ เหตุสฺมึ, กึ การณํ, เกน การเณน, กึ นิมิตฺตํ, เกน นิมิตฺเตน, กึ ปโยชนํ, เกน ปโยชเนน อิจฺเจวมาทิ. เหตฺวตฺเถหีตฺเวว? เกน กตํ.

与表因义之语连用时，从“一切”等词，可用一切格。例如：何因？以何为因？以何因？为何因？从何因？何之因？于何因？何缘？以何缘？何相？以何相？何用？以何用？等等。仅与表因义之语连用时如此吗？由谁所作？

๒๔. จตุตฺถี สมฺปทาเน.

24. 第四格用于施与。

ยสฺส สมฺมา ปทียเต ตสฺมึ จตุตฺถี สิยา. สงฺฆสฺส ททาติ. อาธารวิวกฺขายํ สตฺตมีปิ สิยา สงฺเฆ เทหิ.

于善施与之对象，可用第四格。例如：施予僧团。若欲说处所，亦可用第七格，例如：于僧团中施。

๒๕. ตาทตฺถฺเย.

25. 为彼义。

ตสฺเส-ทํ ตทตฺถํ, ตทตฺถภาเว โชตนีเย นามสฺมา จตุตฺถี สิยา. สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อตฺถาย หิตาย (สุขาย) เทวมนุสฺสานํ, นาลํ ทารภรณาย, ยูปาย ทารุ, ปากาย วชตีตฺเววมาทิ.

“此为彼”即为彼义。当需阐明为彼义时，名词之后可用第四格。例如：为防寒故；为天人之义利、利益（及安乐）故；无力养妻；木为祭柱；为烹饪而去，等等。

กสฺส สาทุํ น รุจฺจภิ, มา-ยสฺมนฺตานมฺปิ สงฺฆเภโท รุจฺจิตฺถ, ขมติ สงฺฆสฺส, ภตฺตมสฺส นจฺฉาเทสีติ ฉฏฺฐี สมฺพนฺธวจนิจฺฉายํ, น เจวํ วิโรโธ สิยา สทิสรูปตฺตา, เอวํวิเธสุ จ สมฺพนฺธสฺส สทฺทิกานุมตตฺตา[Pg.75], กสฺส วา ตฺวํ ธมฺมํ โรเจสีติ อตฺถมตฺเต ปฐมา.

“于谁，美味不喜耶？”“愿具寿等亦不喜破僧。”“僧团堪忍。”“食物于彼不足。”——于此等处，欲说关连，故用第六格。因（与第四格）形式相似，故无矛盾；且于此类用法，关连义已为声论家所许。“汝喜谁之法？”——于此，（主事者）为表其义而用第一格。

เอวมญฺญาปิ วิธญฺญยฺยา, ปรโตปิ ยถาคมํ.

如是，其他亦应知，或依传承从他处知。

รญฺโญ สตํ ธาเรติ, รญฺโญ ฉตฺตํ ธาเรตีติ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐี, เอวํ รญฺโญ สิลาฆเต, รญฺโญ หนุเต, รญฺโญ อุปติฏฺฐเต, รญฺโญ สปเต, เทวาปิ ตสฺส ปิหยนฺติ ตาทิโน, ตสฺส กุชฺฌ มหาวีร, ยทิหํ ตสฺส ปกุปฺเปยฺยํ, ทุหยติ ทิสานํ เมโฆ, โย มิตฺตานํ น ทูภติ, โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ, กฺยาหํ อยฺยานํ อปรชฺฌามิ, อิสฺสยนฺติ สมณานํ ติตฺถิยา, ธมฺเมน นยมานานํ กา อุสูยา รญฺโญ ภาคฺยมารชฺฌติ, รญฺโญ ภาคฺยมิกฺขเต, เตน ยาจิโต อยาจิโต วา ตสฺส คาโว ปฏิสุณาติ, คาโว อาสุณาติ, ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ, โหตุ ปติคิณาติ, โหตฺวนุคิณาติ, อาโรจยามิ โว ปติเวทยามิ โว, ธมฺมํ เต เทเสสฺสามิ, ยถา โว ภควา พฺยากเรยฺย, อลํ เต อิธ วาเสน, กึ เต ชฏาหิ ทุมฺเมธ, อรหติ มลฺโล มลฺลสฺสาติ.

“他欠国王一百（钱）”，“他为国王持伞”，于此等处为关连义之第六格。同样，“他赞叹国王”，“他对国王有所隐瞒”，“他侍奉国王”，“他诅咒国王”。“诸天亦羡慕彼有德者”。“大雄，请对他发怒”。“若我当对他发怒”。“云乳于诸方（意即下雨）”。“彼不害于友”。“彼害于无过之人”。“我于诸尊有何过”？“外道嫉妒沙门”。“于如法引导者，有何可嫉”？“他妨碍国王的幸运”。“他觊觎国王的幸运”。“彼或求或不求，皆允彼牛”。“允诺牛”。“他们回答世尊”。“他应允‘诚然’”。“他赞同‘诚然’”。“我告知汝等，我通报汝等”。“我将为汝说示法”。“如世尊为汝等记说”。“汝于此住，足矣”。“痴人，汝要此结发何用”？“力士配力士”。

ชีวิตํ ติณายปิ น มญฺญมาโนติ ตาทตฺถฺย จตุตฺถี, ติเณน โย อตฺโถ ตทตฺถายปีติ อตฺโถ, ‘‘โย จ สีตญฺจ อุณฺหญฺจ, ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ’’ ติณมิว ชีวิตํ มญฺญมาโนติ สวิสยาว วิภตฺติโย. สคฺคาย คจฺฉตีติ ตาทตฺถฺเย จตุตฺถี, โย หิ สคฺคํ คจฺฉติ ตทตฺถํ ตสฺส คมนนฺติ, กมฺมวจนิจฺฉายนฺตุ ทุติยาว สคฺคํ คจฺฉตีติ.

“不为一草而顾惜生命”，此为“为彼义”之第四格。其义为：“亦为草之用（而不顾）”。“彼于寒与热，不视过于草”，此句中，“视生命如草”，是各格于其自境之用法。“为生天而去”，此为“为彼义”之第四格，盖因往生天者，其行为彼义故。若欲说业，则用第二格：“往于天”。

อายุ [Pg.76] โภโต โหตุ, จิรํ ชีวิตํ, ภทฺทํ กลฺยาณํ อตฺถํ ปโยชนํ, กุสลํ อนามยํ, หิตํ ปถฺยํ สุขํ สาตํ โภโต โหตุ, สาธุ สมฺมุติ เมตสฺส, ปุตฺตสฺสาวิกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ, ตสฺส เม สกฺโก ปาตุรโหสิ, ตสฺส ปหิเณยฺย, ภิกฺขูนํ ทุตํ ปาเหสิ, กปฺปติ สมณานํ อาโยโค, เอกสฺส ทฺวินฺนํ ติณฺณํ วา ปโหติ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อญฺชลึ เต ปคฺคณฺหามิ, ตสฺส ผาสุ, โลกสฺสตฺโถ, นโม เต ปุริสาชญฺญ, โสตฺถิ ตสฺส, อลํ มลฺโล มลฺลสฺส, สมตฺโถ มลฺโล มลฺลสฺส, ตสฺส หิตํ, ตสฺส สุขํ, สฺวาคตํ เต มหาราชาติ สพฺพตฺถ ฉฏฺฐี สมฺพนฺเธ, เอวํวิธมญฺญมฺเปว วิญฺเญยฺยํ ยถาคมํ.

“愿尊者长寿，寿命长久，善妙吉祥，义利成就，健康无病，有益适意安乐，愿尊者具足。”“善哉，我许此人。”“他当为子开显密义。”“帝释为彼故，于我前显现。”“当为彼派遣。”“派遣使者至诸比丘。”“于沙门，精勤为宜。”“于一、二或三人，皆足。”“我将为汝作譬喻。”“我向汝合掌。”“愿彼安适。”“为世间义利。”“敬礼汝，人中之雄！”“愿彼安好。”“力士足以对力士。”“力士能胜力士。”“为彼之益，为彼之乐。”“欢迎汝，大王！”——于此等一切处，皆为关连义之第六格。如是其他此类用法，当依传承而知。

๒๖. ปญฺจมฺยวธิสฺมา.

26. 第五格用于“离”义。

ปทตฺถาวธิสฺมา ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ. คามสฺมา อาคจฺฉตุ, เอวํ โจรสฺมา ภายติ, โจรสฺมา อุตฺตสติ, โอรสฺมา ตายติ, โจรสฺมา รกฺขตีติ, สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส, ปมาเท ภยทสฺสิวา, ตสนฺติ ทณฺฑสฺสาติ ฉฏฺฐี สตฺตมิโยปิ โหนฺเตว สมฺพนฺธาธารวจนิจฺฉายํ.

第五格用于语义之分限。例如：“从村而来。”同样，“怖于贼”，“惧于贼”，“护免于贼”，“守免于贼”。“若汝等怖于苦”，“于放逸中见怖”，“彼等畏于罚”——于此等处，欲说关连或处所，亦可用第六格及第七格。

อชฺเฌนา ปราเชติ, ปฏิปกฺเข ปราเชตีติ สวิสยาว วิภตฺติโย. สเจ เกวฏฺฏสฺส ปรชฺชิสฺสามีติ ฉฏฺฐีปิ โหติ สมฺพนฺธวจนิจฺฉายํ. ยเวหิ คาโว วาเรติ, ปาปา จิตฺตํ นิวารเย, กาเก รกฺขติ ตณฺฑุลาติ สวิสเยว ปญฺจมี. จิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวีติ ทุติยาว ทิสฺสติ กมฺมตฺเถ. อุปชฺฌายา อนฺตรธายติ[Pg.77], อุปชฺฌายา อธิเต, กามโต ชายเต โสโกติ สวิสเย ปญฺจมี.

“以学习而胜”，“于敌对者处胜”，此为各格于其自境之用法。“若我为渔夫所败”，于此，欲说关连，亦可用第六格。“防止牛接近大麦”，“令心远离恶”，“保护稻谷免受乌鸦侵害”，此为第五格于其自境之用法。“智者应守护心”，于此，为表业义，仅见第二格。“从戒师处消失”，“从戒师学习”，“愁由欲生”，此为第五格于其自境之用法。

ตตฺเถว-นฺตรธายิ สุ, นฏสฺส สุโณติ, ปทุมํ ตตฺถ ชาเยถาติ สตฺตมีฉฏฺฐิโยปิ โหนฺเตว สวิสเย. หิมวนฺตา ปภวติ คงฺคา, ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ, อญฺโญ เทวทตฺตา, ภินฺโน เทวทตฺตาติ สวิสเยว ปญฺจมี. เอวํ อารา โส อาสวกฺขยา, อิตโร เทวทตฺตา, อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา, ปุพฺโพ คามา, ปุพฺเพว สมฺโพธา, ตโต ปรํ, ตโต อปเรน สมเยน, ตตุตฺตรินฺติ. สมฺพนฺธวจนิจฺฉายํ ฉฏฺฐีปิ ปุรโต คามสฺส, ทกฺขิณโต คามสฺส, อุปริ ปพฺพตสฺส, เหฏฺฐา ปาสาทสฺสาติ. ปาสาทมารุยฺห เปกฺขติ ปาสาทา เปกฺขติ, อาสเน อุปวิสิตฺวา เปกฺขติ อาสนา เปกฺขตีติ อวธิวจนิจฺฉายํ ปญฺจมี.

（例如）“就在那里消失了”(Tattheva-ntaradhāyi su)、“听演员的（话）”(naṭassa suṇoti)、“愿莲花在那里生长”(padumaṃ tattha jāyethā)，第七格与第六格在各自的领域中（使用）。“恒河发源于雪山”(Himavantā pabhavati gaṅgā)、“迅速戒除杀生”(pāṇātipātā viramassu khippaṃ)、“提婆达多之外的另一人”(añño devadattā)、“不同于提婆达多”(bhinno devadattā)，第五格在各自的领域中（使用）。同样，“他远离诸漏的灭尽”(ārā so āsavakkhayā)、“提婆达多之外的其他人”(itaro devadattā)、“从脚底向上，从头顶向下”(uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā)、“村庄的东面”(pubbo gāmā)、“正觉之前”(pubbeva sambodhā)、“此后”(tato paraṃ)、“在那之后”(tato aparena samayena)、“在其之上”(tatuttari)。在欲表达关联之义时，（使用）第六格，如：“村庄的前面”(purato gāmassa)、“村庄的南面”(dakkhiṇato gāmassa)、“山的上边”(upari pabbatassa)、“宫殿的下边”(heṭṭhā pāsādassa)。“登上宫殿观看”(Pāsādamāruyha pekkhati)（意为）“从宫殿观看”(pāsādā pekkhati)，“坐在座位上观看”(āsane upavisitvā pekkhati)（意为）“从座位观看”(āsanā pekkhati)，是在欲表达起点之义时，（使用）第五格。

ปุจฺฉานาขฺยาเนสุ กุโต ภวํ? ปาตฏลิปุตฺตสฺมาติ. ตถา เทสกาลมาเนปิ ปาฏลิปุตฺตสฺมา ราชคหํ สตฺต โยชนานิ, สตฺตสุ โยชเนสูติ วา. เอวํ อิโต ติณฺณํ มาสาน-มจฺจเยนาติ, กิจฺฉาลทฺธนฺติ คุเณ ปญฺจมี. กิจฺเฉน เม อธิคตนฺติ เหตุมฺหิ กรเณ วา ตติยา. เอวํ โถกา มุตฺโต, โถเกน มุตฺโตติ. โถกํ จลตีติ กิริยาวิเสสเน กมฺมนิ ทุติยา.

在问答中：“您从哪里来？”(kuto bhavaṃ?)“从华氏城来”(Pātaṭaliputtasmā)。同样，在表示处所、时间、距离时：“从华氏城到王舍城有七由旬”(pāṭaliputtasmā rājagahaṃ satta yojanāni)，或“在七由旬（的距离）”(sattasu yojanesu)。同样，“从此三个月后”(ito tiṇṇaṃ māsāna-maccayena)。“以困难而得”(kicchāladdhaṃ)，在（表达）性质时，（使用）第五格。“我以困难而证得”(Kicchena me adhigataṃ)，在（表达）原因或工具时，（使用）第三格。同样，“从少量中解脱”(thokā mutto)、“以少量而解脱”(thokena mutto)。“稍微动摇”(Thokaṃ calati)，在（作为）动词的状语时，在业格的意义上，（使用）第二格。

ทูรนฺติ กตฺถโยเคปิ สวิสเยว ปญฺจมีฉฏฺฐิโย สิยุํ, ทูรํ คามสฺมา, อนฺติกํ คามสฺมา, ทูรํ คามสฺส, อนฺติกํ คามสฺสาติ, ทูรนฺติ กตฺเถหิ ตุ สพฺพาว สวิสเย สิยุํ พาธกาภาวา ทูโร คาโม, อนฺติโก คาโมตฺเววมาทิ.

与表示“远”、“近”等义的词连用时，第五格与第六格可在其各自的领域中使用，例如：“远离村庄”(dūraṃ gāmasmā)、“邻近村庄”(antikaṃ gāmasmā)；以及“远离村庄”(dūraṃ gāmassa)、“邻近村庄”(antikaṃ gāmassa)。然而，当“远”、“近”等词（作为形容词）使用时，因无障碍，所有格皆可依其各自的用法而使用，例如：“远的村庄”(dūro gāmo)、“近的村庄”(antiko gāmo)等。

เกจิ [Pg.78] ปนาหุ ‘อสตฺตวจนเหเตหิ ปาฏิปทิกตฺเถ ทุติยาตติยาปญฺจมีสตฺตมิโย, สตฺตวจเนหิ ตุ สพฺพาว สวิสเย’ติ, เต ปนญฺเญเหว ปฏิกฺขิตฺตา. ทูรํ มคฺโค, อนฺติกํ มคฺโคติ กิริยาวิเสสนํ… ภูธาตุสฺส คมฺมมานตฺตา. วิสุทฺโธ โลภนีเยหิ ธมฺเมหิ, ปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมา วิวิจฺเจว กาเมหิ, คมฺภีรโต จ ปุถุลโต จ โยชนํ, อายาเมน โยชนํ, ตโต ปภุติ, ยโต สรามิ อตฺตานนฺติ สวิสเยว วิภตฺติโย.

然而，有人说：“由于（所连用的词）不表示实体，第二、第三、第五、第七格仅用于表达词干义；而与表示实体的词连用时，所有格都可在其各自的领域中使用。”但此说已被他人驳斥。“道路是远的”(Dūraṃ maggo)、“道路是近的”(antikaṃ maggo)，（此处的“远”、“近”）是动词状语……因为“是”(bhū)这个动词被理解（在句中）。“从可贪法中清净”(Visuddho lobhanīyehi dhammehi)、“他从苦中解脱”(parimutto so dukkhasmā)、“远离诸欲”(vivicceva kāmehi)、“深与宽为一由旬”(gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ)、“长为一由旬”(āyāmena yojanaṃ)、“从那时起”(tato pabhuti)、“从我记事起”(yato sarāmi attānaṃ)，（这些）格都在其各自的领域中（使用）。

๒๗. อปปรีหิ วชฺชเน.

27. 与apa、pari连用，表示“避开”。

วชฺชเน วตฺตมาเนหิ อปปรีหิ โยเค ปญฺจมี โหติ. อป สาลาย อายนฺติ วาณิชา, ปริ สาลาย อายนฺติ วาณิชา, สาลํ วชฺเชตฺวาติ อตฺโถ. วชฺชเนติ กึ? รุกฺขํ ปริวิชฺโชตเต วิชฺชุ. อาปาฏลิปุตฺตสฺมา วสฺสิ เทโวติ มริยาทา-ภิวิธีสฺววธิ วิสเยว ปญฺจมี, วินา ปาฏลิปุตฺเตน สห เวติ วิเสโส, เอวํ ยาว ปาฏลิปุตฺตสฺมา วสฺสิ เทโวติ.

与表示“避开”之义的apa、pari连用时，（名词）使用第五格。例如：“商人们避开大厅而来”(Apa sālāya āyanti vāṇijā)，“商人们避开大厅而来”(pari sālāya āyanti vāṇijā)，其义为“避开了大厅”(sālaṃ vajjetvā)。为何要说“表示避开”？（例如）“闪电环绕着树闪耀”(Rukkhaṃ parivijjotate vijju)。（又如）“雨下至华氏城”(Āpāṭaliputtasmā vassi devo)，在表示“界限”（不含端点）与“遍及”（含端点）时，第五格用于表示范围。区别在于“不含华氏城”(vinā pāṭaliputtena)或“连同华氏城”(saha vā)。同样，“雨下到远至华氏城”(yāva pāṭaliputtasmā vassi devo)。

๒๘. ปฏินิธิปฏิทาเนสุ ปตินา.

28. 与pati连用，表示“代表”与“交换”。

ปฏินิธิมฺหิ ปฏิทาเน จ วตฺตมาเนน ปตินา โยเค นามสฺมา ปญฺจมี วิภตฺติ โหติ. พุทฺธสฺมา ปติ สาริปุตฺโต, ฆตมสฺส เตสสฺมา ปติ ททาติ, ปฏินิธิปฏิทาเนสูติ กึ? รุกฺขํ ปติ วิชฺโชตเต.

在表示“代表”与“交换”之义而与pati连用时，名词使用第五格。“舍利弗是佛陀的代表”(Buddhasmā pati sāriputto)，“他给他酥油以交换他们的火”(ghatamassa tesasmā pati dadāti)。为何要说“代表与交换”？（例如）“（闪电）朝向树闪耀”(Rukkhaṃ pati vijjotate)。

๒๙. ริเต ทุติยา จ.

29. 与rite（除……之外）连用时，亦用第二格。

ริเตสทฺเทน [Pg.79] โยเค นามสฺมา ทุติยา โหติ ปญฺจมี จ. ริเต สทฺธมฺมํ, ริเต สทฺธมฺมา.

与rite一词连用时，名词使用第二格和第五格。例如：“除正法外”(rite saddhammaṃ)，“除正法外”(rite saddhammā)。

๓๐. วินา-ญฺญตฺร ตติยา จ.

30. 与vinā（离）、aññatra（除……之外）连用时，亦用第三格。

วินา-ญฺญตฺรสทฺเทหิ โยเค นามสฺมา ตติยา จ โหติ ทุติยา ปญฺจมิโย จ. วินา วาเตน, วินา วาตํ, วินา วาตสฺมา, อญฺญตฺร เอเกน ปิณฺฑปาตนีหารเกน, อญฺญตฺร ธมฺมํ, อญฺญตฺร ธมฺมา.

与vinā、aññatra等词连用时，名词使用第三格，亦使用第二格与第五格。例如：“离于风”(vinā vātena)、“离于风”(vinā vātaṃ)、“离于风”(vinā vātasmā)；“除了一位持钵者外”(aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena)、“除法之外”(aññatra dhammaṃ)、“除法之外”(aññatra dhammā)。

๓๑. ปุถนานาหิ.

31. 与putha（分离）、nānā（不同）连用。

เอเตหิ โยเค ตติยา โหติ ปญฺจมี จ. ปุถเคว ชเนน, ปุถเคว ชนสฺมา, ชเนน นานา, ชนสฺมา นานา.

与此类词连用时，使用第三格和第五格。例如：“与众人分离”(puthageva janena)、“从众人分离”(puthageva janasmā)；“与人不同”(janena nānā)、“从人不同”(janasmā nānā)。

๓๒. สตฺตมฺยาธาเร.

32. 第七格表示依处。

กิริยาธาร ภูต กตฺตุ กมฺมานํ ธารเณน โย กิริยายาธาโร ตสฺมึ การเก นามสฺมา สตฺตมี โหติ. กเฏ นิสีทติ (เทวทตฺโต), ถาลิยํ โอทนํ ปจติ, อากาเส สกุนา, ภิเลสุ เตลํ, คงฺคายํ วโช.

作为动作之所依，通过支持成为动作基础的作者与所作业，而成为动作的依处，在此作用者中，名词使用第七格。例如：提婆达多坐在席子上(Kaṭe nisīdati devadatto)，在锅里煮饭(thāliyaṃ odanaṃ pacati)，鸟在空中(ākāse sakunā)，油在竹筒里(bhilesu telaṃ)，牛群在恒河中(gaṅgāyaṃ vajo)。

๓๓. นิมิตฺเต.

33. 表示原因。

นิมิตฺตตฺเถ สตฺตมี โหติ. อชินมฺหิ หญฺญเต ทีปิ, มุสาวาเท ปาจิตฺถิยํ.

表示原因时使用第七格。豹因其皮而被杀(Ajinamhi haññate dīpi)，因妄语而有波逸提罪(musāvāde pācitthiyaṃ)。

๓๔. ยพฺภาโวภาวลกฺขณํ.

34. 当一者的状态成为另一状态的特征时。

ยสฺส [Pg.80] ภาโว ภาวนฺตรสฺส ลกฺขณํ ภวติ, ตโต สตฺตมี โหติ. คาวีสุ ทุยฺหมานาสุ คโต, ทุทฺธาสุ อาคโต. ภาโวติ กึ? โย ชฏาหิ โส ภุญฺชติ. ภาวลกฺขณนฺติ กึ? โย ภุญฺชติ โส เทวทตฺโต, ‘‘อกาเล วสฺสติ ตสฺส, ตาเล ตสฺส น วสฺสตี’’ติ วิสยสตฺตมี.

当一者的状态成为另一状态的特征时，其（名词）使用第七格。例如：“当牛正在被挤奶时，他去了”(Gāvīsu duyhamānāsu gato)；“当（牛）被挤完奶时，他来了”(duddhāsu āgato)。为何要说“状态”？（反例：）“有发髻者，彼食”(Yo jaṭāhi so bhuñjati)。为何要说“状态的特征”？（反例：）“正在食者，彼为提婆达多”(Yo bhuñjati so devadatto)。“不应下雨时为他下雨，应下雨时反不为他下雨”(akāle vassati tassa, kāle tassa na vassati)，这是范围第七格。

๓๕. ฉฏฺฐี จานาทเร.

35. 第六格亦用于表示不顾。

ยสฺส ภาโว ภาวนฺตรสฺส ลกฺขณํ ภวติ, ตโต ฉฏฺฐี ภวติ สตฺตมี จ อนาทเร คมฺยมาเน. ‘‘อาโกฏยนฺโต โส เนติ, สิวิราชสฺส เปกฺขโต’’, ‘‘มจฺจุ คจฺฉติ อาทาย, เปกฺขมาเน มหาชเน’’.

当一者的状态成为另一状态的特征，且其中含有不顾、无视之义时，其（名词）使用第六格与第七格。例如：“彼敲击着，于悉毗罗王的注视下离去”(Ākoṭayanto so neti, sivirājassa pekkhato)，“死神于大众的注视下，将人带走”(maccu gacchati ādāya, pekkhamāne mahājane)。

คุนฺนํ สามีติ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐี, โคสุ สามีติ วิสยสตฺตมี, เอวํ คุนฺนมิสฺสโร, โคสฺวิสฺสโร, คุนฺนํ อธิปติ, โคสุ อธิปติ, คุนฺนํ ทายาโท, โคสุ ทาหาโท, ทุนฺนํ สกฺขิ, โคสุ สกฺขิ, คุนฺนํ ปติภู, โคสุ ปติภู, คุนฺนํ ปสูโต, โคสุ ปสูโต, กุสลา นจฺจคีตสฺส, กุสลา นจฺจคีเต, อายุตฺโต กฏกรณสฺส, อายุตฺโต กฏกรเณติ.

“牛群的主人”(Gunnaṃ sāmī)，是在关联的意义上使用第六格；“牛群中的主人”(gosu sāmī)，是范围第七格。同样地：“牛群的主人”(gunnamissaro)/“牛群中的主人”(gosvissaro)，“牛群的统治者”(gunnaṃ adhipati)/“牛群中的统治者”(gosu adhipati)，“牛群的继承者”(gunnaṃ dāyādo)/“牛群中的继承者”(gosu dāyādo)，“牛群的见证者”(gunnaṃ sakkhi)/“牛群中的见证者”(gosu sakkhi)，“牛群的担保者”(gunnaṃ patibhū)/“牛群中的担保者”(gosu patibhū)，“牛群所生”(gunnaṃ pasūto)/“牛群中所生”(gosu pasūto)，“善于歌舞”(kusalā naccagītassa)/“善于歌舞”(kusalā naccagīte)，“致力于制作席垫”(āyutto kaṭakaraṇassa)/“致力于制作席垫”(āyutto kaṭakaraṇe)。

ตถาธารวจนิจฺฉายํ สตฺตมี, ภิกฺขูสุ อภิวาเทนฺติ, มุทฺธนิ ธุมฺพิตฺวา, พาหาสุ คเหตฺวา, หตฺเถสุ ปิณฺฑาย จรนฺติ, ปเถสุ คจฺฉนฺติ, กทลีสุ คเช รกฺขนฺตีติ. ญาณสฺมึ ปสนฺโนติ วิสยสตฺตมี, ญาเณน ปสนฺโนติ กรเณ ตติยา, เอวํ ญาณสฺมึ อุสฺสุกฺโก ญาเณน อุสฺสุกฺโกติ.

同样，在欲表达依处之义时，使用第七格。例如：他们礼敬诸比丘(bhikkhūsu abhivādenti)，触其头顶(muddhani cumbitvā)，执其双臂(bāhāsu gahetvā)，手（持钵）为食而行(hatthesu piṇḍāya caranti)，于道中行走(pathesu gacchanti)，在香蕉树林中守护大象(kadalīsu gaje rakkhanti)。“于智有净信”(Ñāṇasmiṃ pasanno)，是范围第七格；“以智而有净信”(ñāṇena pasanno)，是工具第三格。同样，“于智热心”(ñāṇasmiṃ ussukko)与“以智热心”(ñāṇena ussukko)。

๓๖. ยโต นิทฺธารณํ.

36. 从中拣别。

ชาติคุณกิริยาหิ [Pg.81] สมุทายเตกเทสสฺส ปุถกฺกรณํ นิทฺธารณํ. ยโต ตํ กรียติ, ตโต ฉฏฺฐีสตฺตมิโย โหนฺติ. สาลโย สูกธญฺญานํ ปถฺยตมา, สาลโย สูกธญฺเญสุ ปถฺยตมา, กณฺหา คาวีนํ สมฺปนฺนขีรตมา, กณฺหา คาวีสุ สมฺปนฺนขีรตมา, คจฺฉตํ ธาวนฺโต สีฆตโม, คจฺฉนฺเตสุ ธาวนฺโต สีฆตโม. สีลเมว สุตา เสยฺโยติ อวธิมฺหิเยว ปญฺจมี.

以种类、性质、行为从集合体中分离出某一部分，是为“选定”。当进行此选定时，使用第六格和第七格。“稻谷是芒谷中最适宜的”，“稻谷在芒谷中最适宜的”；“黑牛是母牛中产奶最多的”，“黑牛在母牛中是产奶最多的”；“行者中，跑者最快”，“在行者中，跑者最快”。“戒实优于闻”，此处在表示界限时，即为第五格。

๓๗. ปฐมาตฺถมตฺเต.

37. 仅表词义时。

นามสฺสาภิเธยฺยมตฺเต ปฐมาวิภตฺติ โหติ. รุกฺโข. อิตฺถิ ปุมา นปุํสกนฺติ ลิงฺคมฺปิ สทฺทตฺโถว, ตถา โทโณ ขารี อาฬฺหกนฺติ ปริมาณมฺปิ สทฺทตฺโถว, เอโก ทฺเว พหโวติ สงฺขฺยาปิ สทฺทตฺโถว.

当名词仅表示其所指称的意义时，使用第一格。例如：树。阴性、阳性、中性——此“性”亦是词义；同样，斗、佉梨、阿罗迦——此“量”亦是词义；一、二、多——此“数”亦是词义。

๓๘. อามนฺตเณ.

38. 在呼格中。

สโต สทฺเทนาภิมุขีกรณมามนฺตณํ. ตสฺมึ วิสเย ปฐมา วิภตฺติ โหติ. โภปุริส, โภกฺกตฺถิ, โภ นปุํสก.

用词语使[听者]转向自己，是为“呼格”。在此情况中，使用第一格。喂，男子！喂，女子！喂，中性！

๓๙. ฉฏฺฐี สมฺพนฺเธ.

39. 第六格用于关系。

กิริยาการกสญฺชาโต อสฺเสทมฺภาวเหตุโก สมฺพนฺโธ นาม. ตสฺมึ ฉฏฺฐี วิภตฺติ โหติ. รญฺโญ ปุริโส, สรติ รชฺชสฺสาติ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐี, รชฺชสมฺพนฺธินึ สตึ กโรตีติ อตฺโถ, กมฺมวจนิจฺฉารนฺตุ ทุติยาว สรติ รชฺชํ. ตถา รชกสฺส วตฺถํ [Pg.82] ททาติ, ปหรโต ปิฏฺฐึ ททาติ, พาโล ปูรติ ปาปสฺส, อมจฺเจ ตาต ชานาหิ, ธีเร อตฺถสฺส โกวิเท, ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ, สกึ ปกฺขสฺส, ปูรํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส กุมฺภนฺตฺเววมาทิ.

非由动作者与作业直接生成，而由所属等原因产生的关联，称为“关系”。在此关系中，使用第六格。国王的仆人；“忆念王国”，此处在关系上用第六格，其义为“进行与王国相关的忆念”；若欲表达为业，则用第二格：“忆念王国”。同样：“给予洗衣工衣服”；“向打者给出后背”；“愚人充满罪恶”；“父亲，当知晓大臣们，[他们是]通晓义理的智者”；“一日三次”；“半月一次”；“满罐的金银”等。

กิตกปฺปโยเค กกฺตุกมฺเมสุ พหุลํ สมฺพนฺธวจนิจฺฉายํ ฉฏฺฐี, สาธุ สมฺมโต พหุชนสฺส, สุปฺปฏิวิทฺธา พุทฺธานํ ธมฺมธาตุ, ธมฺมสฺส คุตฺโต เมธาวี, อมตํ เตสํ ปริภุตฺตํ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร, อวิสํวาทโก โลกสฺส, อลชฺชีนํ นิสฺสาย, จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโทตฺเววมาทิ.

在使用动词派生词时，对于施事和受事，当意欲表达关系时，多用第六格。例如：为大众所认可的善人；为诸佛所彻证的法界；为正法所守护的智者；不死为他们所享用；成为它的宣说者；于世间无欺者；依于无耻者；缘于四大种而有净色等。

กตฺตุกมฺมวจนิจฺฉายนฺตุ ตติยา ทุติยาโย จ, สญฺจตฺโต ปิตรา อหํ, สรสิ ตฺวํ เอวรูปึ วาจํ ภาสิตา, ภควนฺตํ ทสฺสนายตฺเววมาทิ.

而当意欲表达施事或受事时，则用第三格和第二格。例如：我为父亲所训诫；你记得曾说过这样的话；为见世尊等。

๔๐. ตุลฺยตฺเถน วา ตติยา.

40. 或与“等同”义连用时，用第三格。

ตุลฺยตฺเถน โยเค ฉฏฺฐี โหติ ตติยา วา, ตุลฺโย ปิตุ, ตุลฺโย ปิตรา, สทิโส ปิตุ, สทิโส ปิตรา, อิห กถํ ตติยา น โหติ? อชฺชุนสฺส ตุลา นตฺถิ, เกสวสฺสุปมา น เจติ, เนเต ตุลฺยตฺถา, กิญฺชรหิ ตุลฺยานโมปมฺมตฺถา.

与“等同”义[的词]连用时，用第六格或第三格。例如：等同于父(pitu)，等同于父(pitarā)；相似于父(pitu)，相似于父(pitarā)。此处为何不用第三格？“阿周那(Ajjunassa)无比，计设婆(Kesavassa)无喻”，此二例并非“等同”义，然则为何？[因为它们是]“相等”与“譬喻”义。

๔๑. อโต โยนํ ฏาเฏ.

41. 从-a[尾的词干]，yo[等后缀]变为ā、e。

อการนฺถโต นามสฺมา โยนํ ฏาเฏ โหนฺติ ยถากฺกมํ, ฏการา สพฺพเทสตฺถา, พุทฺธา พุทฺเธ, อโตติ กึ? กญฺญาโย, อิตฺถิโย, วธุโย, อิธ กสฺมา น ภวติ อคฺคโย. อวิธานสามตฺถิยา.

从以-a结尾的名词，[主格复数]yo和[宾格复数]yo依次变为ā和e。ṭ字是为了表示完全替换。例如：buddhā（诸佛，主格），buddhe（诸佛，宾格）。为何说“从-a结尾”？[因为]kaññāyo（少女们）、itthiyo（女人们）、vadhuyo（新妇们）[不适用此规则]。此处 aggi 为何不依此规则变化？因为[规则]未作规定。

๔๒. นินํ วา.

42. ni[的变化]是可选的。

อการนฺตโต [Pg.83] นามสฺมา นินํ ฏาเฏ วา โหนฺติ ยถากฺกมํ. รูปา, รูเป, รูปานิ, อโตตฺเวว อฏฺฐีนิ.

从以-a结尾的[中性]名词，[复数主格和宾格的]ni，依次可选地变为ā和e。例如：rūpā、rūpe、rūpāni（均为“色”的复数形式）。[规则限定]“从-a结尾”，因此[有]aṭṭhīni（骨头们）。

๔๓. สฺมาสฺมึนํ.

43. smā、smiṃ和naṃ。

อการนฺตโต นามสฺมา สฺมาสฺมินฺนํ ฏาเฏ วา โหนฺติ ยถากฺกมํ. พุทฺธา พุทฺธสฺมา, พุทฺเธ พุทฺธสฺมึ, อโตตฺเวว อคฺคิสฺมา อคฺคิสฺมึ.

从以-a结尾的名词，smā和smiṃ依次可选地变为ā和e。例如：buddhā或buddhasmā（从佛）；buddhe或buddhasmiṃ（在佛中）。[规则限定]“从-a结尾”，因此[有]aggismā（从火）、aggismiṃ（在火中）。

๔๔. สสฺสาย จตุตฺถิยา.

44. 第四格的sa[后缀]变为āya。

อการนฺตโต ปรสฺส สสฺส จตุตฺถิยา อาโย โหติ วา. พุทฺธาย พุทฺธสฺส, ภิยฺโย ตาทตฺถฺเยเยวายมาโย ทิสฺสเต, กฺวจิเทวญฺญตฺถ, อโตตฺเวว อิสิสฺส, จตุตฺถิยาติ กึ? พุทฺธสฺส มุขํ, อตฺตตฺถนฺติ อตฺถสทฺเทน สมาโส.

从以-a结尾的[词干]后，第四格的sa[后缀]可选地变为āya。例如：buddhāya或buddhassa（为佛）。此āya[形式]多见于表示“为此目的”，亦偶见于他处。[规则限定]“从-a结尾”，因此[有]isissa（为仙人）。为何说“第四格”？[例如]buddhassa mukhaṃ（佛的面容）[是第六格]。attatthaṃ是与attha一词的复合词。

สพฺพาทิโตปิ สฺมาสฺมึสานํ ฏาเฏอายา โหนฺเตว… นิรุตฺติการานุมตตฺตา พุทฺธวจเน สนฺทสฺสนวโต จ, ตตฺโรทมุทาหรณํ ‘อสฺมา โลกา ปรมฺหา จ, อุภยา ธํสเต นโร’, ‘ตฺยาหํ มนฺเต ปรตฺถทฺโธ’, ‘ยาเยว โข ปนตฺถาย อาคจฺเฉยฺยาโถ ตเมวตฺถํ สาธุกํ มนสิกเรยฺยาโถ’ติ.

从sabba（一切）等[代词]，smā、smiṃ、sā、naṃ等[后缀]变为ā、e、āya等。因其为词源学家所认可，且见于佛陀教言中，此为其例：“从兹世与从他世，人于两处皆堕落”；“我为你[故]，于真言中僵直”；“汝等究竟为何义而来，当善思择其义”。

๔๕. ฆปเตกสฺมึ นาทีนํ ยยา.

45. 对于ghapa类和nadī类[名词]的单数，[格后缀]变为yā。

ฆปโต นาทีนเมกสฺมึ ยยา โหนิ ยถากฺกมํ. กญฺญาย, รตฺติยา, อิตฺถิยา, เธนุยา, วธุยา, เอกสฺมินฺติ กึ? กญฺญาหิ, รตฺตีหิ.

从ghapa类和nadī类[名词]的单数，[格后缀]依次变为yā。例如：kaññāya（少女的/为少女等），rattiyā（夜晚的/为夜晚等），itthiyā（女人的/为女人等），dhenuyā（母牛的/为母牛等），vadhuyā（新妇的/为新妇等）。为何说“在单数中”？[因为复数是]kaññāhi（由少女们），rattīhi（由夜晚们）。

๔๖. สฺสา วา เตติมามูหิ.

46. 在ta、eta、ima、amu之后，[格后缀]可选地变为ssā。

ฆปสญฺเญหิ [Pg.84] เตติมามูหิ นาทีนเมกสฺมึสฺสา วา โหติ, ตสฺสา กตํ, ตสฺสา ทียเต, ตสฺสา นิสฺสฏํ, ตสฺสา ปริคฺคโห, ตสฺสา ปติฏฺฐิตํ, ตาย วา, เอวํ เอติสฺสา เอตาย, อิมิสฺสา อิมาย, อมุสฺสา อมุยา, เอเตหีติ กึ? สพฺพาย, นาทีนํ ตฺเวว? สา, ฆปโตตฺเวว? ตาหิ อมูหิ.

对于ghapa类、ta、eta、ima、amu以及nadī类[名词]的单数，[格后缀]可选地变为ssā。例如：tassā kataṃ（为她所作），tassā dīyate（给予她），tassā nissaṭaṃ（从她而出），tassā pariggaho（她的所有物），tassā patiṭṭhitaṃ（在她之中安住），或用tāya。同样地，etissā或etāya，imissā或imāya，amussā或amuyā。为何说“这些[词]”？[例如]sabbāya（一切的）。[为何说]nadī等类？[例如]sā（她，主格）。[为何说]ghapa等类？[例如]tāhi（由她们）、amūhi（由她们）。

๔๗. นํมฺหิ นุก ทฺวาทีนํ สตฺตรสนฺนํ.

47. 对于二至十八[的数词]，在naṃ[后缀]前[加]nuka。

ทฺวาทีนํ สตฺตรสนฺนํ สงฺขฺยานํ นุก โหติ นํมฺหิ วิภตฺตมฺหิ, ทฺวินฺนํ จตุนฺนํ, ปญฺจนฺนํ, เอวํ ยาว อฏฺฐารสนฺนํ, อุกาโร อุจฺจารณตฺโถ, กกาโร อนฺตาวยวตฺโถ, เตน นํมฺหิ น ทีโฆ.

对于二至十八的数词，当后接第六格复数后缀naṃ时，[词干后]加nuka。例如：dvinnaṃ（二的），catunnaṃ（四的），pañcannaṃ（五的），乃至aṭṭhārasannaṃ（十八的）。[nuka中的]u是为了方便发音，k是为了作为[词干的]结尾部分，因此在naṃ前[的元音]不长音化。

๔๘. พสุกตินฺนํ.

48. 对于bahu和kati。

นํมฺหิ พหุโน กติสฺส จ นุก โหติ, พหุนฺนํ, กตินฺนํ.

当后接naṃ时，在bahu（多）和kati（几）之后亦加nuka。例如：bahunnaṃ（多的），katinnaṃ（几的）。

๔๙. ณฺณํณฺณนฺนํ ติโต ฌา.

49. 从jha类的ti（三），[naṃ后缀]变为ṇṇaṃ和ṇṇannaṃ。

ฌสญฺญา ติโต นํวจนสฺส ณฺณํณฺณนฺนํ โหติ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ฌาติ กึ ติสฺสนฺนํ.

从有jhā标记的ti（三），naṃ后缀变为ṇṇaṃ和ṇṇannaṃ。例如：tiṇṇaṃ（三的），tiṇṇannaṃ（三的）。为何说jhā？[若无此标记则为]tissannaṃ（三的）。

๕๐. อุภินฺนํ.

50. 二者之。

อุภา นํวจนสฺส อินฺนํ โหติ, อุภินฺนํ.

于`ubha`（二），格尾`naṃ`作`innaṃ`。如：`ubhinnaṃ`（二者之）。

๕๑. สุญ สสฺส.

51. `sassa`作空。

นามสฺมา สสฺส สุญ โหติ, พุทฺธสฺส, ทฺวิสการปาเฐน สิทฺเธ ลาฆวตฺถมิทํ.

于名之后，`sassa`作空。如：`buddhassa`。此为于双`sa`读法成就时，为求简洁。

๕๒. สฺสํสฺสาสฺสาเยสฺวิตเร กญฺเญภิมานมิ.

52. 于`ssaṃ`、`ssā`、`ssāya`、`esu`前，`itara`等（之尾音作）`i`。

สฺสมาทีสฺวิตราทีนมิ [Pg.85] โหติ, อิตริสฺสํ, อิตริสฺสา, เอกิสฺสํ, เอกิสฺสา, อญฺญิสฺสํ, อญฺญิสฺสา, เอติสฺสํ, เอติสฺสา, เอติสฺสาย, อิมิสฺสํ, อิมิสฺสา, อิมิสฺสาย, เอสฺวิติ กึ? อิตราย, เอสนฺติ กึ? สพฺพสฺสํ, สพฺพสฺสา.

于`ssaṃ`等格尾前，`itara`等（之尾音）作`i`。如：`itarissaṃ`、`itarissā`、`ekissaṃ`、`ekissā`、`aññissaṃ`、`aññissā`、`etissaṃ`、`etissā`、`etissāya`、`imissaṃ`、`imissā`、`imissāya`。言`esu`何为？[为排除] `itarāya`。言`itara`等何为？[为排除] `sabbassaṃ`、`sabbassā`。

๕๓. ตาย วา.

53. `tā`（之尾音）或（作`i`）。

สฺสมาทีสุ ตสฺสา วา อิ โหติ, ติสฺสํ ตสฺสํ, ติสฺสา ตสฺสา, ติสฺสาย ตสฺสาย, สฺสํสฺสาสฺสาเยสฺวิตฺเวว? ตาย.

于`ssaṃ`等格尾前，`tā`（彼，阴性）之（尾音）或作`i`。如：`tissaṃ`、`tassaṃ`；`tissā`、`tassā`；`tissāya`、`tassāya`。仅于`ssaṃ`、`ssā`、`ssāya`等前耶？[为排除] `tāya`。

๕๔. เตติมาโต สสฺส สฺสาย.

54. 于`ta`、`eta`、`ima`之后，属格格尾`sa`作`ssāya`。

ตาเอตาอิมาโต สสฺส สฺสาโย โหติ วา. ตสฺสาย ตาย, เอติสฺสาย เอตาย, อิมิสฺสาย อิมาย.

于`tā`、`etā`、`imā`之后，属格格尾`sa`或作`ssāya`。如：`tassāya`、`tāya`；`etissāya`、`etāya`；`imissāya`、`imāya`。

๕๕. รตฺยาทีหิ โฏ สฺมิโน.

55. 于`ratti`等词之后，格尾`smiṃ`作`ṭo`。

รตฺยาทีหิ สฺมิโน โฏ โหติ วา, รตฺโต รตฺติยํ, อาโท อาทิสฺมึ.

于`ratti`等词之后，格尾`smiṃ`或作`ṭo`。如：`ratto`、`rattiyaṃ`；`ādo`、`ādismiṃ`。

๕๖. สุหิสุภสฺโส.

56. 于`ubha`，于`su`、`hi`前，（尾音）作`o`。

อุภสฺส สุหิสฺโว โหติ. อุโภสุ, อุโภหิ.

`ubha`（二）于`su`、`hi`前，（尾音）作`o`。如：`ubhosu`、`ubhohi`。

๕๗. ลฺตุปิตาทินมา สิมฺหิ.

57. 于`-tu`（结尾词）及`pitar`等，于`si`前，（尾音）作`ā`。

ลฺตุปฺปจฺจยนฺตานํ ปิตาทีนํ จ อา โหติ สิมฺหิ. กตฺตา, ปิตา. ปิตุ, มาตุ, ภาวุ, มีตุ, ทุหิตุ, ชามาตุ, นตฺตุ, โหตุ, โปตุ.

于以`-tu`为后缀及`pitar`等词，于`si`前，（尾音）作`ā`。如：`kattā`、`pitā`。[`pitar`等词]如：`pitu`、`mātu`、`bhātu`、`duhitu`、`jāmātu`、`nattu`、`hotu`、`potu`。

๕๘. เค อ จ.

58. 于`ga`（呼格）前，亦作`a`。

ลฺตุปิตาทีนํ [Pg.86] อ โหติ เค อา จ, โภ กตฺต, โภ กตฺตา, โภ ปิต, โภ ปิตา.

于`-tu`（结尾词）及`pitar`等，于`ga`（呼格）前，（尾音）作`a`，亦作`ā`。如：`bho katta`、`bho kattā`；`bho pita`、`bho pitā`。

๕๙. อยุนํ วา ทีโฆ.

59. `a`、`i`、`u`或作长音。

อ อิ อุ อิจฺเจสํ วา ทีโฆ โหติ เค ปเร ติลิงฺเค. โภ ปุริสา, โภ ปุริส, โภ อคฺคี, โภ อคฺคิ, โภ ภิกฺขู, โภ ภิกฺขู.

于三性中，`a`、`i`、`u`于`ga`（呼格）中或作长音。如：`bho purisā`、`bho purisa`；`bho aggī`、`bho aggi`；`bho bhikkhū`、`bho bhikkhu`。

๖๐. ฆพฺรหฺมาทิเต.

60. 于`gha`（类）及`brahman`等之后，（呼格）作`e`。

ฆโต พฺรหฺมาทิโต จ คสฺเส วา โหติ. โภติ กญฺเญ, โภติ กญฺญา, โภ พฺรหฺเม, โภ พฺรหฺม, โภ ขตฺเต, โภ ขตฺต, โภ อิเส, โภ อิสิ, โภ สเข, โภ สข. สขิ สขีติ อิตฺถิยํ สิทฺธเมว. อากติคโณ-ยํ, เอวมญฺญตฺราปิ.

于`gha`（类）及`brahman`等之后，`ga`（呼格）或作`e`。如：`bhoti kaññe`、`bhoti kaññā`；`bho brahme`、`bho brahma`；`bho khatte`、`bho khatta`；`bho ise`、`bho isi`；`bho sakhe`、`bho sakha`。于阴性，`sakhi`、`sakhī`本已成就。此为不定数类，余者亦然。

๖๑. นมฺมาทีหิ.

61. 于`ammā`等之后则不。

อมฺมาทีหิ คสฺเส น โหติ. โภติ อมฺมา, โภติ อนฺนา, โภติ อมฺพา.

于`ammā`等之后，`ga`（呼格）不作`e`。如：`bhoti ammā`（喂，母亲）、`bhoti annā`（喂，母亲）、`bhoti ambā`（喂，母亲）。

๖๒. รสฺโส วา.

62. 或作短音。

อมฺมาทีนํ เค รสฺโส โหติ วา. โภติ อมฺม, โภติ อมฺมา.

`ammā`等于`ga`（呼格）中，或作短音。如：`bhoti amma`、`bhoti ammā`。

๖๓. โฆ สฺสํ, สฺสา, สฺสายํ ตึสุ.

63. 于`gha`（类），于`ssaṃ`、`ssā`、`ssāyaṃ`前，作短音。

สฺสมาทีสุ โฆ รสฺโส โหติ. ตสฺสํ, ตสฺสา, ตสฺสาย, ตํ, สภตึ, เอสฺวิติ กึ? ตาย, สภาย.

于`ssaṃ`等格尾前，`gha`（类）作短音。如：`tassaṃ`、`tassā`、`tassāya`。言`ssaṃ`等何为？[为排除] `tāya`、`sabhāya`。

๖๔. เอกวจน โยสฺว-โฆนํ.

64. 于单数及`yo`（复数）中，非`gha`（类）之（名作短音）。

เอกวจเน [Pg.87] โยสุ จ ฆโอการนฺตวชฺชิตา นํ นามานํ รสฺโส โหติ ติลิงฺเค. อิตฺถึ, อิตฺถิยา, อิตฺถิโย, วธุํ วธุยา, วธุโย, ทณฺฑึ, ทณฺฑินา, ทณฺฑิโน, สยมฺภุํ, สยมฺภุนา, สยมฺภุโว, อโฆ นนฺติ กึ? กญฺญาย, กญฺญาโย, โอคฺคหณมุตฺตรตฺถํ.

于三性中，于单数及`yo`（复数）前，除`gha`（类）及`o`字尾外，名（之长音）作短音。如：`itthiṃ`、`itthiyā`、`itthiyo`；`vadhuṃ`、`vadhuyā`、`vadhuyo`；`daṇḍiṃ`、`daṇḍinā`、`daṇḍino`；`sayambhuṃ`、`sayambhunā`、`sayambhuvo`。言非`gha`（类）何为？[为排除] `kaññāya`、`kaññāyo`。言`o`是为了后续之规则。

๖๕. เค วา.

65. 于呼格(ge)，任选。

อโฆนํ เค วา รสฺโส โหติ ติลิงฺเค, อิตฺถิ, อิตฺถี, วธุ, วธู, ทณฺฑิ, ทณฺฑี, สยมฺภุ, สยมฺภู. อโฆนํตฺเวว? โภติ กญฺญา, โภ โค.

非`gha`类词，于呼格(ge)，于三性中，任选短音。例如：itthi, itthī（女人）；vadhu, vadhū（新妇）；daṇḍi, daṇḍī（持杖者）；sayambhu, sayambhū（自觉者）。为何说“非`gha`类词”？（例如：）bhoti kaññā（喂，少女！），bho go（喂，牛！）。

๖๖. สิสฺมึ นานปุํสกสฺส.

66. 于主格单数(si)，非中性者不作短音。

นปุํสกวชฺชิตสฺส นามสฺส สิสฺมึ รสฺโส น โหติ. อิตฺถี, ทณฺฑี, วธู, สยมฺภู. สิสฺมินฺติ กึ? อิตฺถึ, อนปุํสกสฺสาติ กึ? ทณฺฑิ กุลํ.

除中性外的名词，于主格单数(si)，不作短音。例如：itthī（女人），daṇḍī（持杖者），vadhū（新妇），sayambhū（自觉者）。为何说“于主格单数(si)”？（例如：）itthiṃ（宾格）。为何说“非中性者”？（例如：）daṇḍi kulaṃ（持杖之家）。

๖๗. โคสฺสาคสิหินํสุ คาวควา.

67. 于`go`（牛），除`ga`、`si`、`hi`、`naṃ`、`su`外，词干作`gāva`与`gava`。

คสิหินํวชฺชิตาสุ วิภตฺตีสุ โคสทฺทสฺส คาวควา โหนฺติ. (คาวํ, ควํ), คาโว, คโว, คาเวน, คเวน, คาวสฺส, ควสฺส, คาวสฺมา, ควสฺมา, คาเว, คเว. อคสิหินํสูติ กึ? โภ โค, โค ติฏฺฐติ, โคหิ, โคนํ.

于除`ga`、`si`、`hi`、`naṃ`、`su`外的格中，`go`（牛）一词作`gāva`与`gava`。例如：(gāvaṃ, gavaṃ), gāvo, gavo, gāvena, gavena, gāvassa, gavassa, gāvasmā, gavasmā, gāve, gave。为何说“除`ga`、`si`、`hi`、`naṃ`、`su`外”？（例如：）bho go（喂，牛！），go tiṭṭhati（牛站立），gohi（以诸牛），gonaṃ（诸牛的）。

๖๘. สุมฺหิ วา.

68. 于处格复数(su)，任选。

โคสฺส สุมฺหิ คาวควา โหนฺติ วา. คาเวสุ, คเวสุ, โคสุ.

于`go`（牛），于处格复数(su)，任选作`gāva`与`gava`。例如：gāvesu, gavesu, gosu。

๖๙. ควํ เสน.

69. （`go`）与`se`（属格单数）作`gavaṃ`。

โคสฺส [Pg.88] เส วา ควํ โหติ สห เสน. ควํ, คาวสฺส, ควสฺส.

`go`（牛）一词，与`se`（属格单数）任选变为`gavaṃ`。例如：gavaṃ, gāvassa, gavassa。

๗๐. คุนฺนํ จ นํนา.

70. （`go`）与`naṃ`（属格复数）亦作`gunnaṃ`。

นํวจเนน สห โคสฺส คุนฺนํ โหติ ควํจ วา. คุนฺนํ, ควํ, โคนํ.

`go`（牛）一词，与`naṃ`（属格复数）合为`gunnaṃ`，亦任选作`gavaṃ`。例如：gunnaṃ, gavaṃ, gonaṃ。

๗๑. นาสฺสา.

71. （于`go`后），`nā`（工具格单数）作`ā`。

โคโต นาสฺส อา โหติ วา. คาวา, ควา, คาเวน, คเวน.

于`go`（牛）后，`nā`（工具格单数）任选作`ā`。例如：gāvā, gavā, gāvena, gavena。

๗๒. คาวุมฺหิ.

72. 于宾格单数(aṃ)，（`go`）作`gāvuṃ`。

อํวจเน โคสฺส คาวฺห วา โหติ. วาวฺหํ, คาวํ, ควํ. โคสฺส โคณาเทโส น กโต… สทฺทนฺตรตฺตา.

于宾格单数(aṃ)，`go`（牛）任选作`gāvha`。例如：gāvhaṃ, gāvaṃ, gavaṃ。于`go`，不作`goṇa`之替代……因是另一词故。

๗๓. ยํ ปีโต.

73. 于`pī`（`ī`尾词）后，`aṃ`（宾格单数）作`yaṃ`。

ปสญฺญีโต อํวจนสฺส ยํ วา โหติ. อิตฺถิยํ, อิตฺถึ. ปีโตติ กึ? ทณฺฑึ, รตฺตึ.

于`pī`所标示者（`ī`尾词）后，`aṃ`（宾格单数）任选作`yaṃ`。例如：itthiyaṃ, itthiṃ。为何说“于`pī`后”？（例如：）daṇḍiṃ, rattiṃ。

๗๔. นํ ฌีโต.

74. 于`jhī`（`i`、`ī`尾词）后，`aṃ`（宾格单数）作`naṃ`。

ฌสญฺญีโต อํวจนสฺส นํ วา โหติ. ทณฺฑินํ, ทณฺฑึ. กถํ ‘พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุน’นฺติ? โยควิภาวา. ฌาติ กึ? อิตฺถึ. อีติ กึ? อคฺคึ.

于`jhī`所标示者（`i`、`ī`尾词）后，`aṃ`（宾格单数）任选作`naṃ`。例如：daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ。如何解释“buddhaṃ ādiccabandhunaṃ”一句？由规则分析引申而来。为何说“`jha`”？（例如：）itthiṃ。为何说“`ī`”？（例如：）aggiṃ。

๗๕. โยนํ โนเน ปุเม.

75. 于阳性，（`jhī`后）`yo`（主格、宾格复数）作`no`、`ne`。

ฌีโต [Pg.89] โยนํ โนเน วา โหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค. ทณฺฑีโน, ทณฺฑิเน, ทณฺฑี, ฌีโต ตฺเวว? อิตฺถิโย, ปุเมติ กึ? ทณฺฑีนิ กุลานิ.

于`jhī`（`i`、`ī`尾词）后，于阳性，`yo`（主格、宾格复数）任选作`no`、`ne`。例如：daṇḍīno, daṇḍine, daṇḍī。为何说“于`jhī`后”？（例如：）itthiyo。为何说“于阳性”？（例如：）daṇḍīni kulāni。

๗๖. โน.

76. 作`no`。

ฌีโต โยนํ โน วา โหติ ปุลฺลิงฺเค. ทณฺฑิโน ติฏฺฐนฺติ, ทณฺฑิโน ปสฺส, ทณฺฑี วา.

于`jhī`（`i`、`ī`尾词）后，于阳性，`yo`（主格、宾格复数）任选作`no`。例如：`daṇḍino tiṭṭhanti`（持杖者们站立），`daṇḍino passa`（见持杖者们），或作`daṇḍī`。

๗๗. สฺมิโน นิ.

77. `smiṃ`（处格单数）作`ni`。

ฌีโต สฺมึวจนสฺส นิ โหติ วา, ทณฺฑินิ, ทณฺฑิสฺมึ, ฌีโต ตฺเวว? อคฺคิสฺมึ.

于`jhī`（`i`、`ī`尾词）后，`smiṃ`（处格单数）任选作`ni`。例如：daṇḍini, daṇḍismiṃ。为何说“于`jhī`后”？（例如：）aggismiṃ。

๗๘. อมฺพฺวาทีหิ.

78. 由`ambu`（水）等词亦然。

อมฺพุอาทีหิ สฺมิโนนิ โหติ วา, ผลํ ปตติ อมฺพุนิ, ปุปฺผํ ยถา ปํสุนิ อาตเป กตํ, วาตฺเวว? อมฺพุมฺหิ, ปํสุมฺหิ.

由`ambu`（水）等词，`smiṃ`（处格单数）任选作`ni`。例如：`phalaṃ patati ambuni`（果实落于水中），`pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ`（如花在尘土中被日所晒）。为何说“任选”？（例如：）ambumhi, paṃsumhi。

๗๙. กมฺมาทิโต.

79. 由`kamma`（业）等词亦然。

กมฺมาทิโต สฺมิโน นิ โหติ วา. กมฺมนิ กมฺเม. กมฺม, จมฺม, เวสฺม, ภสฺม (อสฺม), พฺรหฺม, อตฺต, อาตุม, ฆมฺม, มุทฺธ. กมฺมาทิโตติ กึ? พุทฺเธ.

由`kamma`（业）等词，`smiṃ`（处格单数）任选作`ni`。例如：kammani, kamme。此即`kamma`、`camma`、`vesma`、`bhasma` (`asma`)、`brahma`、`atta`、`ātuma`、`ghamma`、`muddha`。为何说“由`kamma`等词”？（例如：）buddhe。

๘๐. นาสฺเสโน.

80. （第三格单数）nā作eno。

กมฺมาทิโต นาวจนสฺส เอโน วา โหติ. กมฺเมน, กมฺมนา, จมฺเมน, จมฺมนา, กมฺมาทิโตตฺเวว? พุทฺเธน.

于kamma（业）等词之后，第三格单数词尾nā，或作eno。如：kammena、kammanā，cammena、cammanā。为何说“于kamma等词之后”？如：buddhena。

๘๑. ฌลา สสฺส โน.

81. 于jhala之后，（第六格单数）ssa作no。

ฌลโต [Pg.90] สสฺส โน วา โหติ. อคฺคิโน อคฺคิสฺส, ทณฺฑิโน ทณฺฑิสฺส, ภิกฺขุโน ภิกฺขุสฺส, สยมฺภุโน สยมฺภุสฺส,

于jhala之后，第六格单数词尾ssa，或作no。如：aggino、aggissa，daṇḍino、daṇḍissa，bhikkhuno、bhikkhussa，sayambhuno、sayambhussa。

กถํ ‘โย จ สิสฺโส มหามุเน’ ติ? (๓) ‘‘อิโต กฺวจิ สสฺส ฏานุพนฺโธ’’ติ พฺรหฺมาทีสุ ปาฐา สสฺส เอ ฏานุพนฺโธ.

“yo ca sisso mahāmune”（以及那位大牟尼的弟子）一句是怎么回事呢？（3）根据“于此某处，ssa有ṭānubandha”，在brahma（梵）等词的读法中，ssa有e作为ṭānubandha。

๘๒. นา สฺมาสฺส.

82. （第五格）smā作nā。

ฌลโต สฺมาสฺส นา โหติ วา. อคฺคินา อคฺคิสฺมา, ทณฺฑินา ทณฺฑิสฺมา, ภิกฺขุนา ภิกฺขุสฺมา, สยมฺภุนา สยมฺภุสฺมา.

于jhala之后，第五格单数词尾smā，或作nā。如：agginā、aggismā，daṇḍinā、daṇḍismā，bhikkhunā、bhikkhusmā，sayambhunā、sayambhusmā。

๘๓. ลา โย นํ โว ปุเม.

83. 于u、ū之后，于阳性中，yo作vo。

ลโต โยนํ โว โหติ วา ปุลฺลิงฺเค. ภิกฺขโว ภิกฺขู, สยมฺภุโว สยมฺภูปุเมติ กึ? อายูนิ.

于u、ū之后，于阳性中，复数词尾yo，或作vo。如：bhikkhavo、bhikkhū，sayambhuvo、sayambhū。为何说“于阳性中”？如：āyūni（诸寿）。

๘๔. ชนฺตฺวาทิโต โน จ.

84. 于jantu等词之后，亦作no。

ชนฺตฺวาทิโต โยนํ โน โหติ โว จ วา ปุลฺลิงฺเค. ชนฺตุโน, ชนฺตโว ชนฺตุโย, โคตฺรภุโน, โคตฺรภุโว โคตฺรภู. สหภุโน, สหภุโว สหภู.

于jantu（生类）等词之后，于阳性中，复数词尾yo，或作no，亦或作vo。如：jantuno、jantavo、jantuyo；gotrabhuno、gotrabhuvo、gotrabhū；sahabhuno、sahabhuvo、sahabhū。

๘๕. กูโต.

85. 于kū（词缀）之后。

กูปจฺจยนฺตโต โยนํ โน วา โหติ ปุลฺลิงฺเค, วิทุโน วิทู, วิญฺญุโน วิญฺญู, สพฺพญฺญุโน สพฺพญฺญู.

于以kū词缀结尾的词之后，于阳性中，复数词尾yo，或作no。如：viduno、vidū，viññuno、viññū，sabbaññuno、sabbaññū。

๘๖. ธลาโป-มุสฺมา.

86. 于amu之后yo删省。

อมุสทฺทโต โยนํ โลโปว โหติ ปุลฺลิงฺเค, อมู, ปุเมตฺเวว? อมุโย อมูนิ. โวปวาโทยํ.

于amu（彼）词之后，于阳性中，复数词尾yo仅作删省。如：amū。为何说“于阳性中”？如：amuyo（阴性）、amūni（中性）。此是vo的例外。

๘๗. น โน สสฺส.

87. ssa不作no。

อมุสฺมา [Pg.91] สสฺส โน น โหติ, อมุสฺส, โนติ กึ? อมุยา.

于amu之后，ssa不作no。如：amussa。为何说“不作no”？如：amuyā（阴性）。

๘๘. โยโลปนิสุ ทีโฆ.

88. 于yo删省及ni中，有长音。

โยนํ โลเป นิสุ จ ทีโฆ โหติ, อฏฺฐี อฏฺฐีนิ, โยโลปนิสูติ กึ? รตฺติโย.

于yo词尾删省及ni词尾中，有长音。如：aṭṭhī、aṭṭhīni。为何说“于yo删省及ni中”？如：rattiyo（诸夜）。

๘๙. สุนํหิสุ.

89. 于su、naṃ、hi中。

เอสุ นามสฺส ทีโฆ โหติ. อคฺคีสุ, อคฺคีนํ, อคฺคีหิ.

于此等（词尾）中，名词（的末尾元音）有长音。如：aggīsu、aggīnaṃ、aggīhi。

๙๐. ปญฺจาทีนํ จุทฺทสนฺนม.

90. 于pañca（五）等十四（数词）则无。

ปญฺจาทีนํ จุทฺทสนฺนํ สุนํหิสฺว โหติ. ปญฺจสุ, ปญฺจนฺนํ, ปญฺจหิ, ฉสุ, ฉนฺนํ, ฉหิ, เอวํ ยาว อฏฺฐรสา.

于pañca（五）等十四（数词）之后，于su、naṃ、hi中，（长音）则无。如：pañcasu、pañcannaṃ、pañcahi；chasu、channaṃ、chahi；如是乃至aṭṭharasa（十八）。

๙๑. ยฺวาโท นฺตุสฺส.

91. 于yva等（词尾）之前，ntu（有变化）。

ยฺวาทีสุ นฺตุสฺส อ โหติ. คุณวนฺตา, คุณวนฺตํ, คุณวนฺเต, คุณวนฺเตน อิจฺจาทิ, ยฺวา-โทติ กึ? คุณวา ติฏฺฐติ.

于yva等（词尾）之前，ntu的u作a。如：guṇavantā、guṇavantaṃ、guṇavante、guṇavantena等。为何说“于yva等之前”？如：guṇavā tiṭṭhati（具德者站立）。

๙๒. นฺตสฺส จ ฏ วํเส.

92. 于韵文中，nt亦作ṭa。

อํเสสุ นฺตปฺปจฺจยสฺส ฏ โหติ วา นฺตุสฺส จ. ยํ ยํ หิ ราช ภชติ สนฺตํวายทิ วา อสํ, กิจฺจา-นกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ, หิมวํว ปพฺพตํ, สุชาติมนฺโตปิ อชาติมสฺส. โยควิภาเคนาญฺญตฺราปิ. จกฺขุมา อนฺธิตา โหนฺติ, วคฺคุมุทาตีริยา ปน ภิกฺขู วณฺณวา โหนฺติ.

于某些部分，nta词缀或作ṭa，ntu亦然。如：“国王，你所亲近的，无论是善人或非善人，你都应为尽职者履行其职责。”“如雪山(himavaṃva pabbataṃ)。”“即使出身高贵者(sujātimantopi)，亦有不及无种姓者(ajātimassa)之处。”通过规则分析，亦用于他处。如：“有眼者(cakkhumā)成盲目。”“而瓦古穆达(Vaggumudā)河畔的比丘们容色焕发(vaṇṇavā)。”

๙๓. โยสุ ฌิสฺส ปุเม.

93. 于阳性中，于yo（词尾）中，jhi（即i）有（变化）。

ฌสญฺญสฺส [Pg.92] อิสฺส โยสุ วา ฏ โหติ ปุลฺลิงฺเค. อคฺคโย อคฺคี, ฌคฺคหณํ กึ? อิการนฺตสมุทายสฺส ฏ มา สิยาภิ, รตฺติโย, อิคฺคหณํ กึ? ทณฺฑิโน, ปุเมติ กึ? อฏฺฐีนิ.

名为jha的i，于阳性中，于yo（词尾）之前，或作ayo。如：aggayo、aggī。为何要提“jha”？是为了避免以i结尾的集合（发生变化），如：rattiyo（诸夜）。为何要提“i”？如：daṇḍino（持杖者）。为何说“于阳性中”？如：aṭṭhīni（诸骨）。

๙๔. เวโวสุ ลุสฺส.

94. 于vevo中，lu（即u）有（变化）。

ลสญฺญสฺส อุสฺส เวโวสุ ฏ โหติ. ภิกฺขเว, ภิกฺขโว, เวโวสูติ กึ? ชนฺตุโย, อุคฺคหณํ กึ? สยมฺภุโว.

在`ve`、`vo`的情况下，标记为`la`的`u`发生`ṭa`的变化。例如：诸比丘(bhikkhave)、诸比丘(bhikkhavo)。何为`vevosu`？诸有情(jantuyo)。何为`u`之用例？诸自觉者(sayambhuvo)。

๙๕. โยมฺหิ วา กฺวจิ.

95. 于`yo`格，有时亦然。

โยมฺหิ กฺวจิ ลสญฺญสฺส อุสฺส วา ฏ โหติ. เหตโย, นนฺทนฺติ ตํ กุรโย ทสฺสเนน, อชฺเชว ตํ กุรโย ปาปยตุ. วาติ กึ? เหตุโย.

于`yo`格，有时标记为`la`的`u`，或发生`ṭa`的变化。例如：诸因(hetayo)。如颂：“俱卢人(kurayo)因见彼而欢喜，愿俱卢人今日令彼得达。”何为`vā`（或）？如：诸因(hetuyo)。

๙๖. ปุมาลปเน เวโว.

96. 于阳性呼格，为`ve`、`vo`。

ลสญฺญโต อุโต โยสฺสาลปเน เวโว โหนฺติ วา ปุลฺลิงฺเค. ภิกฺขเว, ภิกฺขโว ภิกฺขู, ปุเมติ กึ อายูนิ, อาลปเนติ กึ? ชนฺตุโย ติฏฺฐนฺติ, ลุโตตฺเวว? เธนุโย, สยมฺภุโว.

于标记为`la`的`u`之后，阳性呼格之`yo`或变为`ve`、`vo`。例如：诸比丘(bhikkhave)、诸比丘(bhikkhavo)、诸比丘(bhikkhū)。何为`pume`（于阳性）？如：诸寿(āyūni)。何为`ālapane`（于呼格）？如：诸有情站立(jantuyo tiṭṭhanti)。何以言`luto`？如：诸母牛(dhenuyo)、诸自觉者(sayambhuvo)。

๙๗. สฺมาหิสฺมึ นํ มฺหาภิมฺหิ.

97. `smā`、`hi`、`smiṃ`、`naṃ`、`mhā`、`bhi`、`mhi`。

นามสฺมา ปเรสํ สฺมาหิสฺมินฺนํ มฺหา ภิมฺหิ วา โหนฺติ ยถากฺกมํ. พุทฺธมฺหา พุทฺธสฺมา, พุทฺเธภิ พุทฺเธหิ, พุทฺธมฺหิ พุทฺธสฺมึ, พหุลาธิการาอปวาทวิสเยปิ, ทสสหสฺสิมฺหิ ธาตุยา.

于名词之后，`smā`、`hi`、`smiṃ`，依序或变为`mhā`、`bhi`、`mhi`。例如：从佛陀(buddhamhā/buddhasmā)；由诸佛(buddhebhi/buddhehi)；于佛陀(buddhamhi/buddhasmiṃ)。由`bahula`（多方面适用）之规定，亦用于例外范围，如：于一万世界(dasasahassimhi dhātuyā)。

๙๘. สุหิสฺวสฺเส.

98. 于`su`、`hi`之前，`a`为`e`。

อการนฺตสฺส [Pg.93] สุหิสฺเว โหติ. พุทฺเธสุ พุทฺเธหิ.

词干末`a`者，于`su`、`hi`之前，变为`e`。例如：于诸佛(buddhesu)、由诸佛(buddhehi)。

๙๙. สพฺพาทีนํ นํมฺหีจ.

99. 于`sabba`等词，于`naṃ`、`mhi`亦然。

อการนฺตานํ สพฺพาทีนํ เอ โหติ นํมฺหิ สุหิสุ จ. สพฺเพสํ, สพฺเพสุ, สพฺเพหิ, สพฺพาทีนนฺติ กึ? พุทฺธานํ, อสฺเสตฺเวว? อมูสํ. สพฺพ กตร กตม อุภย อิตร อญฺญ อญฺญตร อญฺญตม (๔) ‘‘ปุพฺพปรา-วรทกฺขิณุตฺตรา-ธรานิ ววตฺถายมสญฺญายํ’’ (ปา,๑,๑,๓๔) ย ตฺย ต เอต อิม อมุ กึ เอก ตุมฺห อมฺห.

词干末`a`之`sabba`等词，于`naṃ`、`mhi`、`su`、`hi`之前，变为`e`。例如：一切之(sabbesaṃ)、于一切(sabbesu)、由一切(sabbehi)。何为`sabbādīnaṃ`（`sabba`等词）？如：诸佛之(buddhānaṃ)。何以言`a`（词干末`a`）？如：彼等之(amūsaṃ)。`sabba`等词谓：`sabba`、`katara`、`katama`、`ubhaya`、`itara`、`añña`、`aññatara`、`aññatama`；(4)及“`pubba`、`para`、`avara`、`dakkhiṇa`、`uttara`、`adhara`，于非名言之确定[方位]义时”；`ya`、`tya`、`ta`、`eta`、`ima`、`amu`、`kiṃ`、`eka`、`tumha`、`amha`。

๑๐๐. สํสานํ.

100. 变为`saṃ`、`sānaṃ`。

สพฺพาทิโต นํวจนสฺส สํสานํ โหนฺติ. สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ.

于`sabba`等词之后，属格复数词尾`naṃ`变为`saṃ`、`sānaṃ`。例如：一切之(sabbesaṃ)、一切之(sabbesānaṃ)。

๑๐๑. ฆปา สสฺส สฺสา วา.

101. 于标记为`gha`者之后，`sa`格或变为`ssā`。

สพฺพาทีนํ ฆปโต สสฺส สฺสา วา โหติ, สพฺพสฺสา สพฺพาย, ปคฺคหณมุตฺตรตฺถํ.

于标记为`gha`的`sabba`等词之后，`sa`格或变为`ssā`。例如：一切（女性）之(sabbassā/sabbāya)。总摄于此是为后继规则。

๑๐๒. สฺมิโน สฺสํ.

102. `smiṃ`格变为`ssaṃ`。

สพฺพาทีนํ ฆปโต สฺมิโน สฺสํ วา โหติ, สพฺพสฺสํ สพฺพาย, อมุสฺสํ อมุยา.

于标记为`gha`的`sabba`等词之后，`smiṃ`格或变为`ssaṃ`。例如：于一切（女性）(sabbassaṃ/sabbāya)；于彼（女性）(amussaṃ/amuyā)。

๑๐๓. ยํ.

103. 变为`yaṃ`。

ฆปโต สฺมิโน ยํ วา โหติ, กญฺญายํ กญฺญาย, รตฺติยํ รตฺติยา, วธุยํ วธุยา, สพฺพายํ สพฺพาย, อมุยํ อมุยา.

于标记为`gha`者之后，`smiṃ`格或变为`yaṃ`。例如：于少女(kaññāyaṃ/kaññāya)；于夜晚(rattiyaṃ/rattiyā)；于新妇(vadhuyaṃ/vadhuyā)；于一切（女性）(sabbāyaṃ/sabbāya)；于彼（女性）(amuyaṃ/amuyā)。

๑๐๔. ตึ สภาปริสาย.

104. 于`sabhā`、`parisā`，变为`tiṃ`。

สภาปริสาหิ [Pg.94] สฺมิโน ตึ วา โหติ, สภตึ สภาย, ปริสตึ ปริสาย.

于`sabhā`、`parisā`之后，`smiṃ`格或变为`tiṃ`。例如：于会堂(sabhatiṃ/sabhāya)；于会众(parisatiṃ/parisāya)。

๑๐๕. ปทาทีหิ สิ.

105. 于`pada`等词之后，变为`si`。

เอหิ สฺมิโน สิ โหติ วา, ปทสิ ปทสฺมึ, พิลสิ พิลสฺมึ.

于此等（`pada`等）词之后，`smiṃ`格或变为`si`。例如：于足(padasi/padasmiṃ)；于穴(bilasi/bilasmiṃ)。

๑๐๖. นาสฺส สา.

106. `nā`格变为`sā`。

ปทาทีหิ นาสฺส สา โหติ วา, ปทสา ปเทน, พิลสา พิเลน.

于`pada`等词之后，`nā`格或变为`sā`。例如：由足(padasā/padena)；由穴(bilasā/bilena)。

๑๐๗. โกธาทีหิ.

107. 于`kodha`等词之后。

เอหิ นาสฺส สา โหติ วา, โกธสา โกเธน, อตฺถสา อตฺเถน.

于此等（`kodha`等）词之后，`nā`格或变为`sā`。例如：由忿(kodhasā/kodhena)；由义(atthasā/atthena)。

๑๐๘. อเตน.

108. 于`a`之后，变为`ena`。

อการนฺตโต ปรสฺส นาวจนสฺส เอนาเทโส โหติ, พุทฺเธน, อโตติ กึ? อคฺคินา.

于词干末`a`之后，`nā`词尾变为`ena`。例如：由佛陀(buddhena)。何为`ato`（于`a`之后）？如：由火(agginā)。

๑๐๙. สิสฺโส.

109. `si`格变为`o`。

อการนฺตโต นามสฺมา สิสฺส โอ โหติ, พุทฺโธ, อโตตฺเวว? อคฺคิ.

从以“a”为尾的名词，“si”（主格单数）变为“o”。例如：buddho（佛陀）。为何说“从以a为尾的”？（为了排除如）aggi（火）。

๑๑๐. กฺวเจ วา.

110. 有时，或可选地。

อการนฺตโต นามสฺมา สิสฺส เอ โหติ วา กฺวจิ, วนปฺปคุมฺเพ ยถา ผุสฺสิตคฺเค. อปวาทวิสเยปิ พหุลํวีธานา-สุเข ทุกฺเข[Pg.95]. วาติ กึ? วนปฺปคุมฺโพ กฺวจีติ กึ? ปกฺเข สพฺพตฺถ มา โหตุ.

从以“a”为尾的名词，“si”（主格单数）有时可选地变为“e”。例如：vanappagumbe（树丛），如同phussitagge（开花的顶端）。即使在属于例外的范畴，也因“普遍适用原则”（bahulaṃvīdhānā）而有应用，例如：sukhe（乐）、dukkhe（苦）。为何说“vā”（可选地）？（因为也有）vanappagumbo（的形式）。为何说“kvaci”（有时）？是为了避免在另一方面处处都发生。

๑๑๑. อํ นปุํสเก.

111. 在中性词中，（主格单数）变为“aṃ”。

อการนฺตโต นามสฺมา สิสฺส อํ โหติ นปุํสกลิงฺเค. รูปํ.

从以“a”为尾的中性名词，“si”（主格单数）变为“aṃ”。例如：rūpaṃ（色）。

๑๑๒. โยนํ นิ.

112. “yo”变为“ni”。

อการนฺตโต นามสฺมา โยนํ นิ โหติ นปุํสเก. สพฺพานิ รูปานิ, นิจฺจวิธาเน ผลํ เอกจฺจาทิสพฺพาทีนํ ปฐมายํ.

从以“a”为尾的中性名词，“yo”（主格/宾格复数）变为“ni”。例如：sabbāni rūpāni（一切色）。对于“ekacca”等和“sabba”等词的第一格，此为常规定则。

๑๑๓. ฌลา วา.

113. 从Jhala（类词）之后，或可选。

ฌลโต โยนํ นิ โหติ วา นปุํสเก, อฏฺฐีนิ อฏฺฐี, อายูนิ อายู.

从Jhala（类词）之后，在中性词中，“yo”（主格/宾格复数）可选地变为“ni”。例如：aṭṭhīni或aṭṭhī（诸骨），āyūni或āyū（诸寿）。

๑๑๔. โลโป.

114. 省略。

ฌลโต โยนํ โลโป โหติ, อฏฺฐี, อายู, อคฺคี, ภิกฺขู, ฌลาตฺเวว? อคฺคโย. ปเคว กสฺมา น โหติ? อนฺตรงฺคตฺตา อการสฺส.

从Jhala（类词）之后，“yo”（主格/宾格复数）被省略。例如：aṭṭhī（诸骨）、āyū（诸寿）、aggī（诸火）、bhikkhū（诸比丘）。为何说“从Jhala”？（为了排除）aggayo（诸火）。为何在“pageva”中不发生？因为“a”音的内在性。

๑๑๕. ชนฺตุเหตฺวีฆเปหิ วา.

115. 从Jantu、Hetu、Ī、Gha、Pa（类词）之后，或可选。

ชนฺตุเหตูหิ อีการนฺเตหิ ฆป สญฺเญหิ จ ปเรสํ โยนํ วา โลโป โหติ, ชนฺตู ชนฺตุโย, เหตู เหตุโย, ทณฺฑี ทณฺฑิโย, กญฺญา กญฺญาโย, รตฺตี รตฺติโย, อิตฺถี อิตฺถิโย, เธนู เธนุโย, วธู วธุโย.

从Jantu、Hetu、以“ī”为尾的词，以及被标示为Gha和Pa的词之后，其后的“yo”（主格/宾格复数）可选地被省略。例如：jantū或jantuyo（诸众生），hetū或hetuyo（诸因），daṇḍī或daṇḍiyo（诸持杖者），kaññā或kaññāyo（诸少女），rattī或rattiyo（诸夜），itthī或itthiyo（诸女性），dhenū或dhenuyo（诸母牛），vadhū或vadhuyo（诸新妇）。

๑๑๖. เย ปสฺสิวณฺณสฺส.

116. 当后接“y”时，Pa类词的“i”音（被省略）。

ปสญฺญสฺส [Pg.96] อิวณฺณสฺส โลโป โหติ วา ยกาเร, รตฺโย รตฺยา, รตฺยํ, โปกฺขรญฺโญ, โปกฺขรญฺญา, โปกฺขรญฺญํ, วา ตฺเวว? รตฺติโย, ปสฺสาติ กึ? ทณฺฑิโย, อิวณฺณสฺสาติ กึ? เธนุโย วธุโย. กถํ ‘อนุญฺญาโต อหํ มตฺยา’ติ? ‘เย ปสฺสา’ติ โยควิภาคา.

被标示为Pa（类词）的“i”音，在“y”前可选地被省略。例如：ratyo、ratyā、ratyaṃ（从ratti），pokkharañño、pokkharaññā、pokkharaññaṃ（从pokkharaṇī）。为何说“或可选”？（因为也有）Rattiyo。为何说“Pa”？（为了排除）Daṇḍiyo。为何说“i音”？（为了排除）Dhenuyo、Vadhuyo。“anuññāto ahaṃ matyā”（我已被母亲允许）一句如何解释？通过对“Ye passā”这一经文的拆分（yogavibhāga）。

๑๑๗. คสีนํ.

117. 对于“ga”（呼格）和“si”（主格单数）。

นามสฺมา คสีนํ โลโป โหติ วิชฺฌนฺตราภาเว, โภ ปุริส, อยํ, ทณฺฑี.

从名词之后，“ga”（呼格）和“si”（主格单数）在无间隔的情况下被省略。例如：bho purisa（喂，男子！），ayaṃ（这个），daṇḍī（持杖者）。

๑๑๘. อสงฺขฺเยหิ สพฺพาสํ.

118. 从不计（数）词之后，所有（格结尾）的（省略）。

อวิชฺชมานสงฺขฺเยหิ ปราสํ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ โลโป โหติ, จ วา เอว เอวํ, เอตสฺมาเยว ลิงฺคา อสงฺขฺเยหิ สฺยาทฺยุปฺปตฺติ อนุมียเต.

从不计（数）词（即无性数变化的词）之后，所有后续的格结尾都被省略。例如：ca（和）、vā（或）、eva（确实）、evaṃ（如此）。仅从此迹象，即可推断不计词亦有“syādi”（格结尾）之生成。

๑๑๙. เอกตฺถตายํ.

119. 在（复合词）意义合一时。

เอกตฺถีภาเว สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ โลโป โหติ พหุลํ, ปุตฺตียติ, ราชปุริโส, วาสิฏฺโฐ, กฺวจิ น โหติ พหุลํ วิธานา-ปรนฺตโป, ภคนฺทโร, ปรสฺสปทํ, อตฺตโนปทํ, ควมฺปติ, เทวานํปิยติสฺโส, อนฺเตวาสี, ชเนสุโต มมตฺตํ มามโก.

在意义合一（构成复合词）时，所有格结尾大多被省略。例如：puttīyati（想要儿子）、rājapuriso（王之侍者）、vāsiṭṭho（婆私吒族人）。但因“普遍适用原则”，有时不省略。例如：parantapo（降伏敌人者）、bhagandaro（漏疮）、parassapadaṃ（为他语）、attanopadaṃ（为己语）、gavampati（牛主）、devānaṃpiyatisso（天爱帝须）、antevāsī（近住弟子）、janesuto（众人闻）、mamattaṃ（我所）、māmako（我所有）。

๑๒๐. ปุพฺพสฺมามาทิโต.

120. 从以不变化词为首的前分之后。

อมาเทกตฺถา ปุพฺพํ ยเทกตฺถํ ตโต ปราสํ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ โลโป โหติ. อธิตฺถิ. อิธ น โหติ พหุลํ

当复合词的前分是不变化词且意义合一时，其后所有格结尾都被省略。例如：adhitthi（关于女性）。此处大多不发生。

วิธานา [Pg.97] ยถาปตฺถียา, ยถาปริสาย, ปุพฺพสฺมาติ กึ? คามคโต.

（不省略的）例子如：yathāpatthīyā（如所愿）、yathāparisāya（如会众）。为何说“从前分”？（为了限定于前分，例如）Gāmagato（去到村庄者）。

๑๒๑. นาโตม ปญฺจมิยา.

121. 从以“a”为尾者，（格结尾）不（省略而）变为“aṃ”，第五格除外。

อมาเทกตฺถา ปุพฺพํ ยเทกตฺถมการนฺตํ, ตโต ปราสํ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ โลโป น โหติ, อนฺตุ, ภวตฺยปญฺจมฺยา, อุปกุมฺภํ, อปญฺจมิยาติ กึ? อุปกุมฺภา อานย.

当复合词的前分是不变化词、意义合一且以“a”为尾时，其后所有格结尾都不被省略，而是变为“aṃ”，第五格（从格）除外。例如：upakumbhaṃ（在罐子边）。为何说“第五格除外”？（例如）Upakumbhā ānaya（从罐子边拿来）。

๑๒๒. วา ตติยาสตฺตมินํ.

122. 第三格（具格）和第七格（处格）则可选。

อมาเทกตฺถา ปุพฺพํ ยเทกตฺถมการนฺตํ, ตโต ปราสํ ตติยาสตฺถมีนํ วา อํ โหติ, อุปกุมฺเภน กตํ, อุปกุมฺภํ กตํ, อุปกุมฺเต นิเธหิ, อุปกุมฺภํ นิเธหิ.

当复合词的前分是不变化词、意义合一且以“a”为尾时，其后第三格（具格）和第七格（处格）的结尾可选地变为“aṃ”。例如：upakumbhena kataṃ或upakumbhaṃ kataṃ（在罐子边所做），upakumbhe nidhehi或upakumbhaṃ nidhehi（放置在罐子边）。

๑๒๓. ราชสี นามฺหิ.

123. 在“nā”（具格单数）前，“rājan”（词干）的结尾变为“i”。

นามฺหิ ราชสฺสิ วา โหติ, สพฺพทตฺเตน ราชินา, วาตฺเวว? รญฺญา.

在“nā”（具格单数）前，“rājan”（词干）的结尾可选地变为“i”。例如：sabbadattena rājinā（由一切施王）。为何说“可选地”？（因为也有）Raññā（的形式）。

๑๒๔. สุนํหิสู.

124. 于 `su`、`naṃ`、`hi` (等格)之后，(词干元音)转为 `ū`。

ราชสฺส อู โหติ วา สุนํหิสุ, ราชูสุ ราเชสุ, ราชูนํ รญฺญํ, ราชูหิ ราเชหิ.

于 `su`、`naṃ`、`hi` 等格之后，`rājan`(王)一词的(词干元音)可选择地转为 `ū`。例如：`rājūsu` 或 `rājesu`(于诸王)，`rājūnaṃ` 或 `raññaṃ`(诸王之)，`rājūhi` 或 `rājehi`(由诸王)。

๑๒๕. อิมสฺสาทิตฺถิยํเฏ.

125. 于非阴性，`ima` 一词(于 `su`、`naṃ`、`hi` 等格之后)转为 `e`。

อิมสทฺทสฺสานิตฺถิยํ เฏ โหติ วา สุนํหิสุ, เอสุ อิเมสุ, เอสํ อิเมสํ, เอสิ อิเมหิ, อนิตฺถิยนฺติ กึ? อิมาสุ, อิมาสํ, อิมาหิ.

于 `su`、`naṃ`、`hi` (等格)之后，`ima`(此)一词在非阴性时，可选择地转为 `e`。例如：`esu` 或 `imesu`(于此等)，`esaṃ` 或 `imesaṃ`(此等之)，`esi` 或 `imehi`(由此等)。问：为何说“非阴性”？答：(因为阴性是)`imāsu`、`imāsaṃ`、`imāhi`。

๑๒๖. นามฺห นิมิ.

126. 于 `nā` 与 `mhi` (为后缀时)，(`ima` 词干)转为 `ana` 与 `imi`。

อิมสทฺทสฺสานิตฺถิยํ [Pg.98] นามฺหิ อนอิมิอิจฺจาเทสา โหนฺติ, อเนน อิมีนา, อนิตฺถิยํตฺเวว? อิมาย.

`ima`(此)一词在非阴性，于 `nā` 与 `mhi` (等格)之后，其词干被替换为 `ana` 与 `imi`。例如：`anena` 或 `imīnā`(由此)。问：为何说“非阴性”？答：(因为阴性是)`imāya`。

๑๒๗. สิมฺห นปุํสกสฺสายํ.

127. 于 `si` 格，非中性词(`ima`)转为 `ayaṃ`。

อิมสทฺทสฺสานปุํสกสฺส อยํ โหติ สิมฺหิ, อยํ ปุริโส, อยํ อิตฺถี, อนปุํสกสฺสาติ กึ? อิมํ.

`ima`(此)一词在非中性、于 `si` 格时，转为 `ayaṃ`。例如：`ayaṃ puriso`(此男子)，`ayaṃ itthī`(此女子)。问：为何说“非中性”？答：(因为中性是)`imaṃ`。

๑๒๘. ตฺยเตตานํ ตสฺส โส.

128. 对于 `tya` 与 `eta` 二词，其 `ta` 转为 `so`。

ตฺยเตตานมนปุํสกานํ ตสฺส โส โหติ สิมฺหิ, สฺโย ปุริโส, สฺยา อิตฺถี, เอวํ โส, สา, เอโส, เอสา, อนปุํสกสฺเสตฺเวว? ตฺยํ, ตํ, เอตํ.

对于 `tya` 与 `eta` 二词，在非中性、于 `si` 格时，其 `ta` 转为 `so`。例如：`syo puriso`(彼男子)，`syā itthī`(彼女子)。同样地，(`ta` 转为) `so`(他)、`sā`(她)；(`eta` 转为) `eso`(这位)、`esā`(这位)。问：为何说“非中性”？答：(因为中性是)`tyaṃ`、`taṃ`、`etaṃ`。

๑๒๙. มสฺสามุสฺส.

129. 对于 `amu` 一词的 `ma` 字。

อนปุํสกสฺสามุสฺส มการสฺส โส โหติ สิมฺหิ, อสุ ปุริโส, อสุ อิตฺถี.

`amu`(彼)一词在非中性、于 `si` 格时，其 `ma` 字转为 `so`。例如：`asu puriso`(彼男子)，`asu itthī`(彼女子)。

๑๓๐. เก วา.

130. 可选择地为 `ke`。

อมุสฺส มสฺส เก วา โส โหติ, อสุโก อมุโก, อสุกา อมุกา, อสุกํ อมุกํ, อสุกานิ อมุกานิ.

对于 `amu` 一词的 `ma`，可选择地转为 `ke` 或 `so`。例如：`asuko` 或 `amuko`(某男子)，`asukā` 或 `amukā`(某女子)，`asukaṃ` 或 `amukaṃ`(某物)，`asukāni` 或 `amukāni`(某些物)。

๑๓๑. ตตสฺส โน ตพฺพาสุ.

131. 对于 `ta` 一词，其 `ta` 字并非在所有格中都转为 `no`。

ตสทฺทสฺส ตสฺส โน วา โหติ สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ, เน เต นาโย ตาโย, นํ ตํ, นานิ ตานิ อิจฺจาทิ.

对于 `ta` 一词，在所有格中，其 `ta` 字可选择地转为 `no`。例如：`ne` 或 `te`(彼等)，`nāyo` 或 `tāyo`(彼等)，`naṃ` 或 `taṃ`(彼)，`nāni` 或 `tāni`(彼等)，等等。

๑๓๒. ฏ สสฺมาสฺมึสฺสายสฺสํสฺสาสํมฺหามฺหิสฺวิ มสฺส จ.

132. 于 `sasmā`、`smiṃ`、`ssāya`、`ssaṃ`、`ssā`、`saṃ`、`mhā`、`mhi`、`su` 等格，以及对于 `ima` 一词，(词干)转为 `a`。

สาทีสฺวิมสฺส [Pg.99] ตตสฺส จ โฏ วา โหติ, อสฺส อิมสฺส, อสฺมา อิมสฺมา, อสฺมึ อิมสฺมึ, อสฺสาย อิมิสฺสาย, อสฺสํ อิมิสฺสํ, อสฺสา อิมิสฺสา, อาสํ อิมาสํ, อมฺหา อิมมฺหา, อมฺหิ อิมมฺหิ, อสฺส ตสฺส, อสฺมา ตสฺมา, อสฺมึ ตสฺมึ, อสฺสาย ตสฺสาย, อสฺสํ ตสฺสํ, อสฺสา ตสฺสา, อาสํ ตาสํ, อมฺหา ตมฺหา, อมฺหิ ตมฺหิ, สฺสายาทิคฺคหณมาเทสนฺตเร มา โหตูติ.

于以 `sa` 等开头的格位后缀之后，`ima` 与 `ta` 二词的词干可选择地转为 `a`。例如：`assa` (即 `imassa`)、`asmā` (即 `imasmā`)、`asmiṃ` (即 `imasmiṃ`)、`assāya` (即 `imissāya`)、`assaṃ` (即 `imissaṃ`)、`assā` (即 `imissā`)、`āsaṃ` (即 `imāsaṃ`)、`amhā` (即 `imamhā`)、`amhi` (即 `imamhi`)。同样，`assa` (即 `tassa`)、`asmā` (即 `tasmā`)、`asmiṃ` (即 `tasmiṃ`)、`assāya` (即 `tassāya`)、`assaṃ` (即 `tassaṃ`)、`assā` (即 `tassā`)、`āsaṃ` (即 `tāsaṃ`)、`amhā` (即 `tamhā`)、`amhi` (即 `tamhi`)。提及 `ssāya` 等是为了防止此变化发生于其他替代规则中。

๑๓๓. เฏ สิสฺสิสิสฺมา.

133. 于 `isi` 一词，`si` 格转为 `e`。

อิสิสฺมา สิสฺส เฏ วา โหติ, ‘โย นฺวชฺช วินเย กงฺขํ, อตฺถธมฺมวิทู อิเส’, วาตฺเวว? อิสิ.

对于 `isi` 一词，其 `si` 格(呼格单数)可选择地转为 `e`。例如：“yo nvajja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise”(今于律有疑者，义法通达之仙人！)。问：是可选择的吗？答：(是的，另一形是)`isi`。

๑๓๔. ทุติยสฺส โยสฺส.

134. 于第二格的 `yo`。

อิสิสฺมา ปรสฺส ทุติยาโยสฺส เฏ วา โหติ, ‘สมเณ พฺราหฺมเณ วนฺเท, สมฺปนฺนจรเณ อิเส’, วาตฺเวว? อิสโย ปสฺส, ทุติยสฺสาติ กึ? อิสโย ติฏฺฐนฺติ.

于 `isi` 一词之后，第二格复数的 `yo` 可选择地转为 `e`。例如：“samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise”(我敬礼沙门、婆罗门，具足行之仙人)。问：是可选择的吗？答：(是的，另一形是)`isayo`，如`isayo passa`(见诸仙人)。问：为何说‘第二格’？答：(因为第一格是)`isayo tiṭṭhanti`(诸仙人站立)。

๑๓๕. เอกจฺจาทีห โต.

135. 于 `ekacca` 等词，(`yo`) 转为 `e`。

อการนฺเตหิ เอกจฺจาทีหิ โยนํ เฏ โหติ, เอกจฺเจ ติฏฺฐนฺติ, เอกเจ ปสฺส, อโตติ กึ? เอกจฺจาโย, เอวํ เอส ส ปฐม.

对于以 `-a` 结尾的 `ekacca` 等词，其复数格 `yo` 转为 `e`。例如：`ekacce tiṭṭhanti`(一些人站立)，`ekacce passa`(见一些人)。问：为何说“以-a结尾”？答：(因为阴性是)`ekaccāyo`。同样地，`esa`、`sa`、`paṭhama` 等词亦然。

๑๓๖. น นิสฺส ฏา.

136. 于 `ni`，不转为 `ā`。

เอกจฺจาทีหิ ปรสฺส นิสฺส ฏา น โหติ, เอกจฺจานิ.

于 `ekacca` 等词之后，`ni`(中性复数)不转为 `ā`。例如：`ekaccāni`(一些事物)。

๑๓๗. สพฺพาทีหี[Pg.100].

137. 于 `sabba` 等词。

สพฺพาทีหิ ปรสฺส นิสฺส ฏา น โหติ, สพฺพานิ.

于 `sabba` 等词之后，`ni`(中性复数)不转为 `ā`。例如：`sabbāni`(一切事物)。

๑๓๘. โยนเมฏ.

138. `yo` 转为 `e`。

อการนฺเตหิ สพฺพาทีหิ โยนเมฏ โหติ, สพฺเพ ติฏฺฐนฺติ, สพฺเพ ปสฺส, อโตตฺเวว? สพฺพาโย.

对于以 `-a` 结尾的 `sabba` 等词，其复数格 `yo` 转为 `e`。例如：`sabbe tiṭṭhanti`(一切人站立)，`sabbe passa`(见一切人)。问：为何说“以-a结尾”？答：(因为阴性是)`sabbāyo`。

๑๓๙. นาญฺญํ จนามปฺปธานา.

139. 于非主要之名及其他情况则不然。

นามภูเตหี อปฺปธาเนหิ จ สพฺพาทีหิ ยํ วุตฺตํ, ยญฺจาญฺญํ สพฺพาทิการิยํ, ตํ น โหติ, เต สพฺพา, เต ปิยสพฺพา, เต อติสพฺพา.

对于已成名词且非主要的`sabba`等词，以及`sabba`等词的其他功能，先前所述者不适用。例如：`te sabbā`、`te piyasabbā`、`te atisabbā`。

๑๔๐. ตติยตฺถโยเค.

140. 于第三格义之结合时。

ตติยตฺเถน โยเค สพฺพาทีหิ ยํ วุตฺตํ, ยญฺจาญฺญํ สพฺพาทิ การิยํ, ตํ น โหติ, มาเสน ปุพฺพานํ มาสปุพฺพานํ.

于第三格义结合时，对`sabba`等词所述者，以及`sabba`等词的其他功能，皆不适用。例如：`māsena pubbānaṃ`，即`māsapubbānaṃ`。

๑๔๑. จตฺถสมาเส.

141. 于`ca`义复合词中。

จตฺถสมาสวิสเย สพฺพาทีหิ ยํ วุตฺตํ, ยญฺจาญฺญํ สพฺพาทิการิยํ, ตํ น โหติ, อิกฺขิณุตฺตรปุพฺพานํ, สมาเสติ กึ? อมุสญฺจ เตสญฺจ เทหิ.

于`ca`义复合词的范围内，对`sabba`等词所述者，以及`sabba`等词的其他功能，皆不适用。例如：`ikkhiṇuttarapubbānaṃ`。问：为何说“于复合词中”？答：`Amusañca tesañca dehi`。

๑๔๒. เวฏ.

142. 或。

เอตฺถสมาสวิสธย สพฺพาทีหิ ยธสฺสฏ วุตฺโต, ตสฺส วา โหติ, ปุคฺคุตฺตเร, ปุพฺพุตฺตรา.

于此复合词范围内，对`sabba`等词所述者，可选择性地适用。例如：`pubbuttare`、`pubbuttarā`。

๑๔๓. ปุพฺพาทีหิ ฉหี.

143. 由`pubba`等六个词。

เอเตหิ [Pg.101] ปุพฺพาทีหิ ฉหิ สวิสเย เอฏ วา โหติ, ปุพฺเพ ปุพฺพา, ปเร ปรา, อปเร อปรา, ทกฺขิเณ ทกฺขิณา, อุตฺตเร อุตฺตรา, อธเร อธรา, ฉหิติกึ? เย.

对于`pubba`等这六个词，在其各自的范围内，此规则可选择性地适用。例如：`pubbe`或`pubbā`；`pare`或`parā`；`apare`或`aparā`；`dakkhiṇe`或`dakkhiṇā`；`uttare`或`uttarā`；`adhare`或`adharā`。问：为何说“六个”？答：`Ye`。

๑๔๔. มนาทีหิ สฺมึสํนาสฺมานํ สิโสโอสาสา.

144. 于`mana`等词之后，`smiṃ`、`saṃ`、`nā`、`smā`、`naṃ`等格位后缀，依次变为`si`、`so`、`o`、`sā`、`sā`。

มนาทีหิ สฺมิมาทีนํ สิโสโอสาสา วา โหนฺติ ยถากฺกมํ, มนสิ มนสฺมึ, มนโส มนสฺส, มโน มนํ, มนสา มเนน, มนสา มนสฺมา, กถํ ‘ปุตฺโต ชาโต อเจตโส, หิตฺวา ยาติ สุเมธโส, สุทฺธุตฺตรวาสสา, เหมกปฺปนวาสเส’ติ? สกตฺเถณตฺถา. มนตม ตป เตช สิร อุร วจ โอช รชยส ปย (๖) ‘‘สรวยา-ยวาสเจตา ชลาสยากฺขยโลหปฏมเนสุ’’.

于`mana`等词之后，`smiṃ`等格位后缀可选择性地依次变为`si`、`so`、`o`、`sā`、`sā`。例如：`manasi`（或`manasmiṃ`），`manaso`（或`manassa`），`mano`（或`manaṃ`），`manasā`（或`manena`），`manasā`（或`manasmā`）。问：如何解释“`putto jāto acetaso, hitvā yāti sumedhaso, suddhuttaravāsasā, hemakappanavāsase`”？答：此乃依其自义。`mana`、`tama`、`tapa`、`teja`、`sira`、`ura`、`vaca`、`oja`、`raja`、`yasa`、`paya`等词（属于`manādi`类）。

๑๔๕. สโต สพ เภ.

145. 于`bhe`之前，`sant`变为`saba`。

สนฺถสทฺทสฺส สพ ภวติ ภกาเร, สพฺภิ.

`sant`词在`bha`字母前变为`saba`。例如：`sabbhi`。

๑๔๖. ภวโต วา โภนฺโต คโยนาเส.

146. 于`bhavant`，在`ga`、`yo`、`nā`、`se`等格位中，可选择性地变为`bhonta`。

ภวนฺตสทฺทสฺส โภนฺตาเทโส วา โหติ คโยนาเส, โภนฺต ภวํ, โภนฺโต ภวนฺโต, โภตา ภวตา, โภโต ภวโต, โภ อิติ อามนฺตเณ นิปาโต ‘กุโต นุ อาคจฺฉถ โภ ตโย ชนา’, เอวํ ภวนฺตติ, ภทฺเทติ สทฺทนฺถเรน สิทฺธํ, สทฺธนฺถอิติ ทสฺส ทฺวิภาเวน.

`bhavant`词在`ga`、`yo`、`nā`、`se`等格位中可选择性地替换为`bhonta`。例如：`bhonta`（或`bhavaṃ`），`bhonto`（或`bhavanto`），`bhotā`（或`bhavatā`），`bhoto`（或`bhavato`）。`bho`是呼格的不变词，例如：“`kuto nu āgacchatha bho tayo janā`”。`bhavant`词的用法即如是。`bhadde`一词由另一词根成就；`bhavant`词的两种形态已如是展示。

๑๔๗. สิสฺสาคฺคิโต นิ.

147. 于`aggi`之后，`ssa`格位后缀变为`ni`。

อคฺคิสฺมา สิสฺส นิ โยติ วา, อคฺคินิ อคฺคิ.

于`aggi`之后，`ssa`格位后缀可选择性地变为`ni`。例如：`aggini`、`aggi`。

๑๔๘. นฺตสฺสํ.

148. `nta`后缀变为`aṃ`。

สิมฺหิ [Pg.102] นฺตปฺปจฺจยสฺส อํ โหติ วา, คจฺฉํ คจฺฉนฺโต.

于`si`（主格单数）中，`nta`后缀可选择性地变为`aṃ`。例如：`gacchaṃ`（或`gacchanto`）。

๑๔๙. ภูโต.

149. 由`bhū`词根而来。

ภูธาตุโต นฺตสฺส อํ โหติ สิมฺหิ นิจฺจํ ปุนพฺพิธานา, ภวํ.

由`bhū`词根而来的`nta`后缀，于`si`（主格单数）中，因重申之故，恒常变为`aṃ`。例如：`bhavaṃ`。

๑๕๐. มหนฺตารหนฺตานํ ฏา วา.

150. 于`mahant`及`arahant`，（`nta`）可选择性地变为`ā`。

สิมฺหิ มหนฺตารหนฺตานํ นฺตสฺส ฏา วา โหติ, มหา มหํ, อรหา อรหํ.

于`si`（主格单数）中，`mahant`及`arahant`的`nta`后缀可选择性地变为`ā`。例如：`mahā`（或`mahaṃ`），`arahā`（或`arahaṃ`）。

๑๕๑. นฺตุสฺส.

151. 于`ntu`后缀。

สิมฺหิ นฺตุสฺส ฏา โหติ, คุณวา.

于`si`（主格单数）中，`ntu`后缀变为`ā`。例如：`guṇavā`。

๑๕๒. อํงํ นปุํสเก.

152. 于中性词中，（变为）`aṃ`或`antaṃ`。

นฺตุสฺส อํงํ โหนฺติ สิมฺหิ นปุํสเก, คุณวํ กุลํ, คุณวนฺตํ กุลํ, นปุํสเกตึ กึ? สีลวา ภิกฺขุ.

于中性词的`si`（主格单数）中，`ntu`后缀变为`aṃ`或`antaṃ`。例如：`guṇavaṃ kulaṃ`、`guṇavantaṃ kulaṃ`。问：为何说“于中性词中”？答：`Sīlavā bhikkhu`。

๑๕๓. หิมวโต วา โอ.

153. 于`himavant`，（`ntu`）可选择性地变为`o`。

หิมวโต สิมฺหี นฺตุสฺส โอ วา โหติ, หิมวนฺโต หิมวา.

于`himavant`词，其`ntu`后缀在`si`（主格单数）中可选择性地变为`o`。例如：`himavanto`（或`himavā`）。

๑๕๔. ราชาทิยุวาทิตฺวา.

154. 国王等词与青年等词的变化。

ราชาทีหิยุวาทีหิ จ สิสฺส อา โหติ, ราชา, ยุวา. ราช พฺรหฺม สข อตฺต อาตุม (๗) ‘‘ธมฺโม วาญฺญตฺเถ’’ ทฬฺหธมฺมา, อสฺม, (๘) ‘‘อิโม ภาเว’’ อณิมา, (มหิมา, คริมา) ลฆิมา, ยุว สา สุวา มฆว ปุม วตฺตห.

对于国王等词与青年等词，单数主格的`si`亦变为`ā`。例如：`rājā`（国王），`yuvā`（青年）。此二类词包括：`rāja`（王）、`brahma`（梵）、`sakha`（友）、`atta`（我）、`ātuma`（魂）；（7）依“`dhammo vāññatthe`”一节，有`daḷhadhammā`（坚法者）、`asma`（石）；（8）依“`imo bhāve`”一节，有`aṇimā`（微）、（`mahimā`（大）、`garimā`（重））`laghimā`（轻）；以及`yuva`（青年）、`sā`（犬）、`suvā`（犬）、`maghavā`（摩伽婆）、`pumā`（男性）、`vattaha`（路）。

๑๕๕. วามฺหานง.

155. 于`aṃ`格，或变为`ānaṃ`。

ราชาทีนํ [Pg.103] ยุวาทีนํ จ อานง โหติ วา อํมฺหิ, ราชานํ ราชํ, ยุวานํ ยุวํ.

对于国王等词与青年等词，于`aṃ`格（单数宾格），词尾或变为`ānaṃ`。例如：`rājānaṃ`、`rājaṃ`（国王）；`yuvānaṃ`、`yuvaṃ`（青年）。

๑๕๖. โยนมาโน.

156. 于`yo`格，变为`āno`。

ราชาทีหิ ยุวาทีหิ จ โยนํ อาโน วา โหติ, ราชาโน ยุวาโน, วา ตฺเวว? ราชา ราเช, ยุวา ยุเว.

对于国王等词与青年等词，`yo`格（复数主格）或变为`āno`。例如：`rājāno`、`yuvāno`。为何说“或”？因尚有其他形式，例如：`rājā`、`rāje`（国王们）；`yuvā`、`yuve`（青年们）。

๑๕๗. อาโยโน จ สขา.

157. 于`sakha`词，`yo`格亦变为`āyo`与`no`。

สขโต โยน มาโย โน โหนฺติ วา อาโน จ, สขาโย, สขิโน, สขาโน, วา ตฺเวว? สขา, สเข.

对于`sakha`（友）一词，`yo`格（复数主格）或变为`āyo`、`no`，亦可为`āno`。例如：`sakhāyo`、`sakhino`、`sakhāno`。为何说“或”？因尚有其他形式，例如：`sakhā`、`sakhe`（朋友们）。

๑๕๘. เฏ สฺมิโน.

158. 于`smiṃ`格，变为`ṭe`。

สขโต สฺมิโน เฏ โหติ, สเข, นิจฺจตฺโถ-ยมารมฺโภ.

对于`sakha`（友）一词，`smiṃ`格（单数处格）变为`ṭe`。例如：`sakhe`（在朋友处）。此规定为常法。

๑๕๙. โนนาเสสฺวิ.

159. 于`nā`等格中，（词干后加）`i`。

สขสฺส อิ โหติ โนนาเสสุ, สขิโน, สขินา, สขิสฺส.

对于`sakha`（友）一词，于`nā`、`sa`等格中，词干后加`i`。例如：`sakhino`（友的）、`sakhinā`（以友）、`sakhissa`（为友）。

๑๖๐. สฺมานํสุ วา.

160. 于`smā`、`naṃ`、`su`格，或（加`i`）。

สขสฺส อิ วา โหติ สฺมานํสุ, สขิสฺมา สขสฺมา, สขีนํ สขานํ.

对于`sakha`（友）一词，于`smā`（单数从格）、`naṃ`（复数属格）、`su`（复数处格）中，或加`i`。例如：`sakhismā`、`sakhasmā`（从友）；`sakhīnaṃ`、`sakhānaṃ`（诸友的）。

๑๖๑. โยสฺวํหิสุ จารง.

161. 于`yo`、`su`、`aṃ`、`hi`等格，亦加`āraṅa`。

สขสฺส อารง วา โหติ โยสฺวํหิสุ สฺมานํสุ จ, สขาโร สขาโย, สขาเรสุ สเขสุ, สขารํ สขํ, สขาเรหิ สเขหิ, สขารา สขา, สขสฺมา, สขารานํ สขานํ.

对于`sakha`（友）一词，于`yo`（复数主格）、`su`（复数处格）、`aṃ`（单数宾格）、`hi`（复数具格）、`smā`（单数从格）、`naṃ`（复数属格）等格中，或加`āraṅa`。例如：`sakhāro`、`sakhāyo`（诸友）；`sakhāresu`、`sakhesu`（于诸友处）；`sakhāraṃ`、`sakhaṃ`（对友）；`sakhārehi`、`sakhehi`（以诸友）；`sakhārā`、`sakhā`、`sakhasmā`（从友）；`sakhārānaṃ`、`sakhānaṃ`（诸友的）。

๑๖๒. ลฺถุปิตาทีนมเส.

162. 于以`-tu`结尾的词与`pitar`等词，除`sa`格（单数属格）外（加`āraṅa`）。

ลฺตุปฺปจฺจยนฺตานํ [Pg.104] ปิตาทีนํ จ อารง โหตี สโต-ญฺญตฺร, กตฺตาโร, ปิตโร, กตฺตารํ, ปิตรํ, กตฺตารา, ปิตรา, กตฺตริ, ปิตริ, อเสติ กึ? กตฺตุโน, ปิตุโน.

对于以`-tu`为后缀的词与`pitar`（父）等词，除`sa`格（单数属格）外，皆加`āraṅa`。例如：`kattāro`（作者们）、`pitaro`（父亲们）；`kattāraṃ`（对作者）、`pitaraṃ`（对父亲）；`kattārā`（从作者）、`pitarā`（从父亲）；`kattari`（于作者处）、`pitari`（于父亲处）。为何说“除`sa`格之外”？是为了形成`kattuno`（作者的）、`pituno`（父亲的）等形式。

๑๖๓. นมฺหิ วา.

163. 于`naṃ`格（复数属格），或（加`āraṅa`）。

นมฺหิ ลฺตุปิตาทีนุมานง วา โหติ, กตฺตารานํ กตฺตูนํ, ทิตรานํ ปิตุนฺนํ.

于`naṃ`格（复数属格），以`-tu`结尾的词与`pitar`等词或加`āraṅa`。例如：`kattārānaṃ`、`kattūnaṃ`（作者们的）；`pitarānaṃ`、`pitunnaṃ`（父亲们的）。

๑๖๔. อา.

164. Ā.

นมฺหิ ลฺตุปิตาทีนมา วา โหตี, กตฺตานํ กตฺตูนํ, ปีตานํ ปิตุนฺนํ.

于`naṃ`格（复数属格），以`-tu`结尾的词与`pitar`等词的词干或变为`ā`。例如：`kattānaṃ`、`kattūnaṃ`（作者们的）；`pitānaṃ`、`pitunnaṃ`（父亲们的）。

๑๖๕. สโลโป.

165. 删除`sa`。

ลฺตุปิตาทิหิ สสฺส โลโป วา โหติ, กตฺถุ กตฺถุโน, สกมนฺตาตุ สกมนฺธาตุโน, ปีตุ ปิตุโน.

对于以`-tu`结尾的词与`pitar`等词，`sa`格（单数属格）的`sa`或被删除。例如：`katthu`、`kattuno`（作者的）；`sakamandhātu`、`sakamandhātuno`（真言王的）；`pitu`、`pituno`（父亲的）。

๑๖๖. สุหิสฺวารงฺ.

166. 于`su`与`hi`格，加`āraṅ`。

สุหิสุ ลฺตุปิตาทีนมารง วา โหติ, กตฺตาเรสุ กตฺตูสุ, ปิตเรสุ ปิตูสุ, กตฺตาเรหิ กตฺตูหิ, ปิตเรหิ ปีตูหี.

于`su`（复数处格）与`hi`（复数具格）中，以`-tu`结尾的词与`pitar`等词或加`āraṅa`。例如：`kattāresu`、`kattūsu`（于作者们处）；`pitaresu`、`pitūsu`（于父亲们处）；`kattārehi`、`kattūhi`（以作者们）；`pitarehi`、`pitūhi`（以父亲们）。

๑๖๗. นชฺชาโยสฺมาม.

167. 于`nadī`词，`yo`格或变为`āyo`。

โยสุ นทิสทฺทสฺส อาม วา โหติ, นชฺชาโย นทิโย.

于`yo`格（复数主格），`nadī`（河）一词的词尾或变为`āyo`。例如：`najjāyo`、`nadiyo`（诸河）。

๑๖๘. ฏิ กติมฺหา.

168. 于`kati`词，（`yo`格）变为`ṭi`。

กติมฺหา ธยานํ ฏิ โหติ, กติ ติฏฺฐนฺติ, กติ ปสฺส.

对于`kati`（多少）一词，`yo`格（复数主格与宾格）的词尾变为`ṭi`（即被删除）。例如：`kati tiṭṭhanti`（有多少站立？），`kati passa`（看见多少？）。

๑๖๙. ฏ ปญฺจาทีหิ จุทฺทสหิ.

169. 于五至十四的数词，（`yo`格）变为`ṭa`。

ปญฺจาทีหิ [Pg.105] จุทฺทสหิ สํขฺยาหิ โยนํ โฏ โหติ ปญฺจ, ปญฺจ, เอวํ ยาว อฏฺฐารสา. ปญฺจาทีหีติ กึ? ทฺเว, ตโย, จตฺตาโร, จุทฺธสหีติ กึ? ทฺเว วิสติโย.

以五开头的十四个数词（即五至十八），其复数格`yo`变为`ṭo`。例如：`pañca`、`pañca`，乃至`aṭṭhārasā`（十八）。问：为何说“以五开头”？答：为排除`dve`（二）、`tayo`（三）、`cattāro`（四）。问：为何说“十四个数词”？答：为排除如`dve visatiyo`（两个二十）等。

๑๗๐. อุภโคหิ โฏ.

170. 于`ubha`与`go`，（复数格`yo`）亦变为`ṭo`。

อุภโคหิ โยนํ โฏ โหติ, อุโภ, อุโภ, คาโว, คาโว, กถํ ‘อิเมกรตฺถึ อุภโย วสามา’ติ? โฏมฺหิ ยการาคโม.

于`ubha`（二者）与`go`（牛），其复数格`yo`变为`ṭo`。例如：`ubho`、`ubho`、`gāvo`、`gāvo`。问：“imekaratthiṃ ubhayo vasāmā”（我等二者于此一夜共住）一句如何解释？答：于`ṭo`中增入`ya`字母。

๑๗๑. อารง สฺมา.

171. 于以`-ar`结尾者与`smā`格。

อารวาเทสโต โยนํ โฏ โหติ, สขาโร, กตฺตาโร, ปิตโร.

于`āravādi`（以`-ar`结尾）等词，其复数格`yo`变为`ṭo`。例如：`sakhāro`（朋友们）、`kattāro`（作者们）、`pitaro`（父亲们）。

๑๗๒. โฏเฏ วา.

172. 或作`ṭo`、`ṭe`。

อารวาเทสมฺหา โยนํ โฏเฏ วา โหนฺติ ยถากฺกมํ, สขาโร, สขาเร สขาโย, โฏคฺคหณํ ลาฆวตฺถํ.

于`āravādi`等词，复数格`yo`或依次变为`ṭo`、`ṭe`。例如：`sakhāro`、`sakhāre`、`sakhāyo`。前经采用`ṭo`是为了简洁。

๑๗๓. ฏา นาสฺมานํ.

173. `nā`、`smā`、`naṃ`三格变为`ṭā`。

อารวาเทสมฺหา นาสฺมานํ ฏา โหติ, กตฺตารา, กตฺตรา. กูจิ วา โหติ พยุลาธิการา, เอตาทิสา สขารมฺหา.

于`āravādi`等词，`nā`、`smā`、`naṃ`三格变为`ṭā`。例如：`kattārā`、`kattarā`。依`bahula`（不定）之通则，此法或有时用，亦可见`sakhāramhā`等常规形。

๑๗๔. ฏิ สฺมิโน.

174. `smiṃ`格变为`ṭi`。

อารวาเทสมฺหา สฺมิโน ฏิ โหติ, กตฺตริ, วิตริ.

于`āravādi`等词，`smiṃ`格变为`ṭi`。例如：`kattari`、`vitari`。

๑๗๕. ทิวาทิโต.

175. 从`divādi`（`diva`等）组。

ทิวาทีหิ [Pg.106] นาเมหิ สฺมิโน ฏิ โหติ, ทิวิ, ภุวิ. นิจฺจํ วการาคโม.

于`divādi`组的名词，`smiṃ`格变为`ṭi`。例如：`divi`、`bhuvi`。恒增入`v`字母。

๑๗๖. รสฺสารง.

176. `-ār`词干的`ā`音变短。

สฺมิมฺหิ อาโร รสฺโส โหติ, กตฺตริ, นตฺตริ.

于`smiṃ`格，`-ār`词干的`ā`音变短。例如：`kattari`、`nattari`。

๑๗๗. ปิตาทีนมนตฺวาทีนํ.

177. 于`pitādi`（`pitu`等）组，不以`atvā`等开头者。

นตฺวาทิวชฺชิตานํ ปิตาทีนมาโร รสฺโส โหติ สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ, ปิตโร, ปิตรํ, อนุตฺวาทีนนฺติ กึ? นตฺตาโร.

除以`natvā`等开头者外，`pitādi`组的`-ār`词干在所有格中`ā`音变短。例如：`pitaro`、`pitaraṃ`。问：为何说“非`atvādi`”？答：如`Nattāro`。

๑๗๘. ยุวาทีนํ สุหิสฺวานง.

178. 于`yuvādi`（`yuvan`等）组，于`su`、`hi`二格前，增入`ānaṅa`。

สุหิสุ ยุวาทีนํ อานง โหติ, ยุวาเนสุ, ยุวาเนหิ.

于`su`、`hi`二格，`yuvādi`组增入`ānaṅa`。例如：`yuvānesu`、`yuvānehi`。

๑๗๙. โนนาเนสฺวา.

179. （变为）`no`、`nā`、`ne`等。

เอสุ ยุวาทีนมา โหติ, ยุวาโน, ยุวานา, ยุวาเน.

于此等格，`yuvādi`组（词干尾音）变为`ā`。例如：`yuvāno`、`yuvānā`、`yuvāne`。

๑๘๐. สฺมาสฺมินฺนํ นาเน.

180. `smā`、`smiṃ`二格，依次变为`nā`、`ne`。

ยุวาทีหิ สฺมาสฺมินฺนํ นาเน โหนฺติ ยถากฺกมํ, ยุวานา, ยุวาเน.

于`yuvādi`组，`smā`、`smiṃ`二格依次变为`nā`、`ne`。例如：`yuvānā`、`yuvāne`。

๑๘๑. โยนํ โนเน วา.

181. 复数格`yo`或变为`no`、`ne`。

ยุวาทีหิ โยนํ โนเน วา โหนฺติ ยถากฺกมํ, ยุวาโน, ยุวาเน, วาติ กึ? ยุเว ปสฺส, โนคฺคหณํ ลาฆวตฺถํ.

于`yuvādi`组，复数格`yo`或依次变为`no`、`ne`。例如：`yuvāno`、`yuvāne`。问：为何说“或”？答：可见`yuve`一形。前经采用`no`是为了简洁。

๑๘๒. อิโต ญฺญตฺเถ ปุเม.

182. 于阳性、表他义之`i`结尾词。

อญฺญปทตฺเถ [Pg.107] วตฺตมานา อิการนฺตโต นามสฺมา โยนํ โนเน วา โหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค, โตมรงฺกุสปาณิโน, โตมรงฺกุสปาณิเน, วาตฺเวว? โตมรงฺกุสปาณโย, อญฺญตฺเถติ กึ? ปาณโย.

用于他词之义、以`i`结尾的阳性名词，其复数格`yo`或依次变为`no`、`ne`。例如：`tomaraṅkusapāṇino`（手持矛与钩者）、`tomaraṅkusapāṇine`。问：为何说“或”？答：如`Tomaraṅkusapāṇayo`。问：为何说“用于他词之义”？答：如`Pāṇayo`（手）。

๑๘๓. เน สฺมิโน กฺวจิ.

183. `smiṃ`格有时变为`ne`。

อญฺญปทตฺเถ วตฺถมานา อิการนฺตโต นามสฺมา สฺมิโน เน โหติ วา กฺวจิ ปุลฺลิงฺเค, กตญฺญุมฺหิ จ โปสมฺหิ, สีลวนฺเต อริย วุตฺติเน, วาตฺเวว? อริยวุตฺติมฺหิ, ปุเมตฺเวว? อริยวุตฺติยา.

用于他词之义、以`i`结尾的阳性名词，其`smiṃ`格有时或变为`ne`。例如：`kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariya vuttine`（于具戒、圣行者）。问：为何说“或”？答：如`Ariyavuttimhi`。问：为何说“于阳性”？答：如`Ariyavuttiyā`。

๑๘๔. ปุมา.

184. 关于`puman`（男性）一词。

ปุมสทฺทโต สฺมิโน ยํ วุตฺตํ, ตํ วา โหติ, ปุมาเน ปุเม.

对于`puma`一词，就处格单数`smiṃ`所说的规则，其适用为可选。例如：`pumāne`、`pume`。

๑๘๕. นามฺหิ.

185. 就`nā`而言。

ปุมสฺส นามฺหิ ยํ วุตฺตํ, ตํ วา โหติ, ปุมานา ปุเมน.

对于`puma`一词，在接续具格单数`nā`时，所说的变化为可选。例如：`pumānā`、`pumena`。

๑๘๖. สุมฺหา จ.

186. 以及就`su`而言。

ปุมสฺส สุมฺหิ ยํ วุตฺตํ, ตํ อา จ วา โหติ, ปุมาเนสุ, ปุมาสุ ปุเมสุํ.

对于`puma`一词，在接续处格复数`su`时，所说的变化以及`ā`的变化为可选。例如：`pumānesu`、`pumāsu`、`pumesuṃ`。

๑๘๗. คสฺสํ.

187. `ga`作`aṃ`。

ปุมสทฺทโต คสฺส อํ วา โหติ, โภ ปุมํ โภ ปุม, โภ อิตฺติปุมํ โภ อิตฺถิปุม.

从`puma`一词，呼格单数`ga`可选地作`aṃ`。例如：`bho pumaṃ`、`bho puma`、`bho ittipumaṃ`、`bho itthipuma`。

๑๘๘. สาสฺสํเส จานง.

188. 于`sā`，于`aṃ`格，亦作`ānaṅa`。

สาสทฺทสฺส [Pg.108] อานง โหติ อํเส เค จ, สานํ, สานสฺส, จภา สาน.

对于`sā`一词，在接续业格单数`aṃ`与呼格单数`ga`时，词干作`ānaṅa`。例如：`sānaṃ`、`sānassa`、`cabhā sāna`。

๑๘๙. วตฺตหา สนํนํ โนนานํ.

189. 于`vattahā`，`sa`作`no`，`naṃ`作`ānaṃ`。

วตฺตหา สนํนํ โนนานํ โหนฺติ ยถากฺกมํ, วตฺตหาโน, วตฺตหานานํ.

对于`vattahā`一词，属格单数`sa`与属格复数`naṃ`依次作`no`与`ānaṃ`。例如：`vattahāno`、`vattahānānaṃ`。

๑๙๐. พฺรหฺมสฺสุ วา.

190. 于`brahmā`，可选地作`u`。

พฺรหฺมสฺส อุ วา โหติ สนํสุ, พฺรหฺมุโน พฺรหฺมสฺส, พฺรหฺมูนํ พฺรหฺมานํ.

对于`brahmā`一词，在接续属格单数`sa`与属格复数`naṃ`时，可选地作`u`。例如：`brahmuno`、`brahmassa`；`brahmūnaṃ`、`brahmānaṃ`。

๑๙๑. นามฺหิ.

191. 就`nā`而言。

พฺรหฺมสฺส อุ โหติ นามฺหิ, พฺรหฺมุนา.

对于`brahmā`一词，在接续具格单数`nā`时，作`u`。例如：`brahmunā`。

๑๙๒. ปุมกมฺมถามทฺธานํ วา สสฺมาสุ จ.

192. 于`puma`、`kamma`、`thāma`、`addhan`，就`sa`、`smā`、`su`而言，亦可选地变化。

ปุมาทินมุ โหติ วา สสฺมาสุ นามฺหิ จ, ปุมุโน ปุมสฺส, ปุมุนา ปุมานา, ปุมุนา ปุมานา, กมฺมุโน กมฺมสฺส, กมฺมุนา กมฺมสฺมา, กมฺมุนา กมฺมนา, ถามุโน ถามสฺส, ถามุนา ถามสฺมา, ถามุนา ถาเมน, อทฺธุโน อทฺธสฺส, อทฺธุนา อทฺธสฺมา, อทฺธุนา อทฺธนา.

对于`puma`等词，在接续属格单数`sa`、从格单数`smā`、处格复数`su`以及具格单数`nā`时，可选地作`u`。例如：`pumuno`、`pumassa`；`pumunā`、`pumānā`；`pumunā`、`pumānā`；`kammuno`、`kammassa`；`kammunā`、`kammasmā`；`kammunā`、`kammanā`；`thāmuno`、`thāmassa`；`thāmunā`、`thāmasmā`；`thāmunā`、`thāmena`；`addhuno`、`addhassa`；`addhunā`、`addhasmā`；`addhunā`、`addhanā`。

๑๙๓. ยุวา สสฺสิโน.

193. 于`yuvā`，`sa`作`ino`。

ยุวา สสฺส วา อิโน โหติ, ยุวิโน ยุวสฺส.

对于`yuvā`一词，属格单数`sa`可选地作`ino`。例如：`yuvino`、`yuvassa`。

๑๙๔. โน-ตฺตาตุมา.

194. 于`attā`、`ātuman`，作`no`。

อตฺตาตุเมหิ [Pg.109] สสฺส โน โหติ วา, อตฺตโน อตฺตสฺส, อาตุมโน อาตุมสฺส.

从`attā`与`ātuman`，属格单数`sa`可选地作`no`。例如：`attano`、`attassa`；`ātumano`、`ātumassa`。

๑๙๕. สุหีสุ นก.

195. 于`su`、`hi`，作`naka`。

อตฺตอาตุมานํ สุหิสุ วา นก โหติ, อตฺตเนสุ อตฺเตสุ อาตุมเนสุ อาตุเมสุ, อตฺตเนหิ อตฺเตหิ อาตุมเนหิ อาตุเมหิ, กถํ ‘เวริเนสุ’ติ? ‘นก’ อิติ โยควิภาคา.

对于`attā`与`ātuman`，在接续处格复数`su`与具格复数`hi`时，可选地作`naka`。例如：`attanesu`、`attesu`、`ātumanesu`、`ātumesu`；`attanehi`、`attehi`、`ātumanehi`、`ātumehi`。问：`verinesu`一形如何形成？答：由`naka`一规则的分节而来。

๑๙๖. สฺมาสฺส นา พฺรหฺมา จ.

196. 于`brahmā`等，`smā`作`nā`。

พฺรหฺมา อตฺตอาตุเมหิ จ สฺวาสฺส นา โหติ, พฺรหฺมุนา, อตฺตนา, อาตุมนา.

从`brahmā`、`attā`与`ātuman`，从格单数`smā`作`nā`。例如：`brahmunā`、`attanā`、`ātumanā`。

๑๙๗. อิเมตานเมนานฺวาเทเส ทุติยายํ.

197. 于`ima`、`eta`，在复指时，就第二格而言，作`ena`。

อิมเอตสทฺทานํ กถิตานุกถนวิสเย ทุติยายเมนาเทโส โหติ, อิมํ ภิกฺขุํ วินยมชฺฌาปย, อโถ เอนํ ธมฺมมชฺฌาปย, อิเม ภิกฺขู วินยมชฺฌาปย, อโถ เอเน ธมฺมมชฺฌาปย, เอวเมตสฺส จ โยชนิยํ.

对于`ima`与`eta`二词，在复述已说之事的语境中，于第二格（业格），作`ena`的替换。例如：`imaṃ bhikkhuṃ vinayamajjhāpaya, atho enaṃ dhammamajjhāpaya`（教这位比丘律，然后教他法）；`ime bhikkhū vinayamajjhāpaya, atho ene dhammamajjhāpaya`（教这些比丘律，然后教他们法）。同样，此规则也应适用于`eta`。

๑๙๘. กิสฺส โก สพฺพาสุ.

198. 于`kiṃ`，在所有格中，作`ko`。

สพฺพาสุ วิภตฺติสุ กิสฺส โก โหติ, โก, เอก, กา, กาโย, กํ, กานิ, เกเนจฺจามิ.

在所有格中，`kiṃ`作`ko`。例如：`ko`、`eka`、`kā`、`kāyo`、`kaṃ`、`kāni`、`keneccāmi`。

๑๙๙. กิ สสฺมึสุ วานิตฺถิยํ.

199. 于`kiṃ`，在非女性词中，就属格单数`sa`与处格单数`smiṃ`而言，可选地作`ki`。

อนิตฺถิยํ [Pg.110] กิสฺส กิ วา โหติ สสฺมึสุ, กิสฺส กสฺส, กิสฺมึ กสฺมึ, อนิตฺถิยนฺติ กึ? กสฺสา, กสฺสํ.

于非女性，当后接属格(`sa`)及处格(`smiṃ`)时，`ki`（何）之词干或作`ka`。例如：`kissa`、`kassa`；`kismiṃ`、`kasmiṃ`。何谓“于非女性”？谓非`kassā`、`kassaṃ`等形式。

๒๐๐. กิมํสิสุ สห นปุํสเก.

200. 于中性，当后接`aṃ`及`si`格时，（`ki`词）成`kiṃ`。

อํสิสุ สห เตหิ กึสทฺทสฺส กึ โหติ นปุํสเก. กึ, กึ, นปุํสเกติ กึ? โก, กํ.

当后接彼`aṃ`及`si`格时，于中性，`ki`词作`kiṃ`。例如：`kiṃ`、`kiṃ`。何谓“于中性”？谓非`ko`、`kaṃ`等男性形式。

๒๐๑. อิมสฺสิทํ วา.

201. `ima`（此）或作`idaṃ`。

อํสิสุ สห เตติ อิมสฺส อิทํ โหติ วา นปุํสเก, อิทํ อิมํ, อิทํ อิมํ.

当后接彼`aṃ`及`si`格时，于中性，`ima`（此）或作`idaṃ`。例如：`idaṃ`、`imaṃ`；`idaṃ`、`imaṃ`。

๒๐๒. อมุสฺสาทุํ.

202. `amu`（彼）作`aduṃ`。

อํสิสุ สห เตหิ อมุสฺส อทุํ โหติ วา นปุํสเก, อทุํ อมุํ, อทุํ อมุํ.

当后接彼`aṃ`及`si`格时，于中性，`amu`（彼）或作`aduṃ`。例如：`aduṃ`、`amuṃ`；`aduṃ`、`amuṃ`。

๒๐๓. สุมฺหามุสฺสาสฺมา.

203. 当后接`su`（处格复数）时，`amha`（我）作`asmā`。

อมฺหสฺส อสฺมา โหติ วา สุมฺหิ, ภตฺติรสฺมาสุ ยา ตว, วา ตฺเวว? อมฺเหสุ.

当后接`su`（处格复数）时，`amha`（我）或作`asmā`。例如：`bhattirasmāsu yā tava`（汝于我等之信）。问：为何言“或”？答：亦有`amhesu`之形式。

๒๐๔. นํมฺหิ ติจตุนฺนมิตฺถิยํ ติสฺสจตสฺสา.

204. 当后接`naṃ`（属格复数）时，于女性，`ti`（三）与`catu`（四）之词干分别作`tissa`与`catassā`。

นํมฺหิ ติจตุนฺนํ ติสฺสจตสฺสา โหนฺติ อิตฺถิยํ ยถากฺกมํ, ติสฺสนฺนํ จตสฺสนฺนํ, อิตฺถิยนฺติ กึ? ติณฺณํ จตุนฺนํ.

当后接`naṃ`（属格复数）时，于女性，`ti`（三）与`catu`（四）之词干依次作`tissa`与`catassā`。例如：`tissannaṃ`、`catassannaṃ`。何谓“于女性”？谓非`tiṇṇaṃ`、`catunnaṃ`等非女性形式。

๒๐๕. ติสฺโสจตสฺโส โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ.

205. 当后接`yo`（主格/宾格复数）时，于女性，`ti`（三）与`catu`（四）连同格位后缀，分别作`tisso`与`catasso`。

วิภตฺติสหิตานํ ติจตุนฺนํ โยมฺหิ ติสฺโส จตสฺโส โหนฺติ อิตฺถิยํ ยถากฺกมํ, ติสฺโส จตสฺโส.

当后接`yo`格时，`ti`（三）与`catu`（四）连同格位后缀，于女性依次作`tisso`与`catasso`。例如：`tisso`、`catasso`。

๒๐๖. ตีณิจตฺตาริ นปุํสเก.

206. 于中性，（`ti`与`catu`）作`tīṇi`与`cattāri`。

โยมฺหิ [Pg.111] สวิภตฺตีนํ ติจตุนฺนํ ยถากฺกมํ ตีณิจตฺตาริ โหนฺติ นปุํสเก, ตีณิ. จตฺตาริ.

当后接`yo`格时，`ti`（三）与`catu`（四）连同格位后缀，于中性依次作`tīṇi`与`cattāri`。例如：`tīṇi`、`cattāri`。

๒๐๗. ปุเม ตโย จตฺตาโร.

207. 于男性，（`ti`与`catu`）作`tayo`与`cattāro`。

โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ ติจตุนฺนํ ตโยจตฺตาโร โหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค, ตโย, จตฺตาโร.

当后接`yo`格时，`ti`（三）与`catu`（四）连同格位后缀，于男性依次作`tayo`与`cattāro`。例如：`tayo`、`cattāro`。

๒๐๘. จตุโร วา จตุสฺส.

208. `catu`（四）或作`caturo`，亦作`catussa`。

จตุสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส โยมฺหิ จตุโร วา โหติ ปุลฺลิงฺเค, จตุโร ชนา สํวิธาย, กถํ ‘จตุโร นิมิตฺเต นาทฺทสฺสาสิ’นฺติ? ลิงฺควิปลฺลาสา.

当后接`yo`格时，`catu`（四）词连同格位后缀，于男性或作`caturo`。例如：`caturo janā saṃvidhāya`（四人共谋）。问：云何解“`caturo nimitte nāddassāsi`”（汝未见四相）？答：此乃性转易（liṅgavipallāsā）故。

๒๐๙. มยมสฺมามฺหสฺส.

209. `amha`（我）之主格复数作`mayaṃ`、`asmā`；属格单数作`amhassa`。

โยสฺวมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส มยมสฺมา วา โหนฺติ ยถากฺกมํ, มยํ, อสฺมา, อมฺเห.

当后接`yo`（主格/宾格复数）时，`amha`（我）连同格位后缀，或依次作`mayaṃ`、`asmā`。例如：`mayaṃ`、`asmā`、`amhe`。

๒๑๐. นํเสสฺวสฺมากํมมํ.

210. 当后接`naṃ`（属格复数）及`sa`（属格单数）时，（`amha`）分别作`asmākaṃ`与`mamaṃ`。

นํเสสฺวมุสฺส สวิภตฺติสฺส อสฺมากํ มมํ โหนฺติ วา ยถากฺกมํ, อสฺมากํ, อมฺหากํ, มมํ มม.

当后接`naṃ`（属格复数）及`sa`（属格单数）时，`amha`（我）连同格位后缀，或依次作`asmākaṃ`与`mamaṃ`。例如：`asmākaṃ`、`amhākaṃ`；`mamaṃ`、`mama`。

๒๑๑. สิมฺห-หํ.

211. 当后接`si`（主格单数）时，`amha`（我）作`ahaṃ`。

สิมฺหิ อมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส อหํ โหติ, อหํ.

当后接`si`（主格单数）时，`amha`（我）连同格位后缀，作`ahaṃ`。例如：`ahaṃ`。

๒๑๒. ตุมฺหสฺส ตุวํตฺวมมฺหิ จ.

212. 当后接`aṃ`（宾格单数）及`si`（主格单数）时，`tumha`（汝）亦作`tuvaṃ`与`tvaṃ`。

อํมฺหิ สิมฺหิ จ ตุมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส ตุวํตฺวํ โหนฺติ ยถากฺกมํ, ตุวํ, ตฺวํ.

当后接`aṃ`（宾格单数）及`si`（主格单数）时，`tumha`（汝）连同格位后缀，作`tuvaṃ`与`tvaṃ`。例如：`tuvaṃ`、`tvaṃ`。

๒๑๓. ตยาตยีนํ ตฺว วา ตสฺส.

213. 于`tayā`及`tayi`二形中，其`ta`音或为`tva`。

ตุมฺหสฺส [Pg.112] ตยาตยีนํ ตการสฺส ตฺว โหติ วา, ตฺวยา ตยา, ตฺวยิ ตยิ.

`tumha`（汝）之`tayā`（具格单数）及`tayi`（处格单数）二形中，其`ta`音或为`tva`。例如：`tvayā`、`tayā`；`tvayi`、`tayi`。

๒๑๔. สฺมามฺหิ ตฺวมฺหา.

214. 当后接`smā`（从格单数）时，（`tumha`）作`tvamhā`。

สฺวามฺหิ ตุมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส ตฺวมฺหา โหติ วา, ปตฺตา นิสฺสํ สยํ ตฺวมฺหา, วา ตฺเวว? ตฺวยา.

于`smā`格，`tumha`（你）连同其格位语尾，或作`tvamhā`。例如：`pattā nissaṃ sayaṃ tvamhā`（我亲自从你处获得钵）。又如`tvayā`。

๒๑๕. นฺตนฺตูนํนฺโตโยมฺหี ปฐเม.

215. 于第一格`yo`，`-nt`结尾者作`nto`。

ปฐเม โยมฺหิ นฺตนฺตูนํ สวิภตฺตีนํ นฺโตอิจฺจาเทโส วา โหติ, คจฺฉนฺโต, คจฺฉนฺตา, คุณวนฺโต คุณวนฺตา.

于第一格`yo`，`-nt`结尾者连同格语尾，或作`nto`。例如：`gacchanto`或`gacchantā`（去者们），`guṇavanto`或`guṇavantā`（有德者们）。

๒๑๖. ตํ นํมฺหิ.

216. 于`naṃ`格，作`taṃ`。

นํมฺหิ นฺตนฺตูนํ สวิภตฺถีนํ ตํ วา โหติ, คจฺฉตํ คจฺฉนฺตานํ, คุณวตํ คุณวนฺตานํ.

于`naṃ`格，`-nt`结尾者连同格语尾，或作`taṃ`。例如：`gacchataṃ`或`gacchantānaṃ`（去者们的），`guṇavataṃ`或`guṇavantānaṃ`（有德者们的）。

๒๑๗. โตตาติตา สสฺมาสฺมึนาสุ.

217. 于`sa`、`smā`、`smiṃ`、`nā`格，依次作`to`、`tā`、`ti`、`tā`。

สาทีสุ นฺตนฺตูนํ สวิภตฺตีนํ โตตาติตา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ, คจฺฉโต คจฺฉนฺตสฺส, คุณวโต คุณวนฺตสฺส, คจฺฉตา คจฺฉนฺตมฺหา, คุณวตา คุณวนฺถมฺหา, คจฺฉติ คจฺฉนฺเต, คุณวติ คุณวนฺเต, คจฺฉตา คจฺฉนฺเตน, คุณวตา คุณวนฺเตน.

于`sa`等格，`-nt`结尾者连同格语尾，或依次作`to`、`tā`、`ti`、`tā`。例如：`gacchato`或`gacchantassa`（去者的），`guṇavato`或`guṇavantassa`（有德者的）；`gacchatā`或`gacchantamhā`（从去者），`guṇavatā`或`guṇavanthamhā`（从有德者）；`gacchati`或`gacchante`（于去者），`guṇavati`或`guṇavante`（于有德者）；`gacchatā`或`gacchantena`（由去者），`guṇavatā`或`guṇavantena`（由有德者）。

๒๑๘. ฏฏาอํ เค.

218. 于`ge`格，作`ṭa`、`ṭā`、`aṃ`。

เค ปเร นฺตนฺตูนํ สวิภตฺตีนํ ฏฏาอํ อิจฺจาเทสา โหนฺติ, โภ คจฺฉ, โภ คจฺฉา, โภ คจฺฉํ, โต คุณว, โภ คุณวา, โภ คุณวํ.

于`ge`（呼格）后，`-nt`结尾者连同格语尾，变为`ṭa`、`ṭā`、`aṃ`。例如：`bho gaccha`、`bho gacchā`、`bho gacchaṃ`（哦，去者！）；`to guṇava`、`bho guṇavā`、`bho guṇavaṃ`（哦，有德者！）。

๒๑๙. โยมฺหิ ทฺวินฺนํ ทุเวทฺเว.

219. 于`yo`格，`dvi`（二）作`duve`、`dve`。

โยมฺหี [Pg.113] ทฺวีสฺส สวิภตฺติสฺส ทุเวทฺเว โหนฺติ ปจฺเจกํ, ทุเว, ทฺเว.

于`yo`格，`dvi`（二）连同格语尾，各作`duve`、`dve`。即：`duve`、`dve`。

๒๒๐. ทุวินฺนํ นํมฺหิ วา. นํมฺหิ ทฺวิสฺส สวิภตฺติสฺส ทุวินฺนํ โหติ วา, ทุวินฺนํ, ทฺวินฺนํ.

220. 于`naṃ`格，`dvi`（二）或作`duvinnaṃ`。于`naṃ`格，`dvi`连同格语尾，或作`duvinnaṃ`。例如：`duvinnaṃ`或`dvinnaṃ`。

๒๒๑. ราชสฺส รญฺญํ. นํมฺหิ ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺญํ โหติ วา, รญฺญํ ราชานํ.

221. （于`naṃ`格，）`rāja`（王）作`raññaṃ`。于`naṃ`格，`rāja`连同格语尾，或作`raññaṃ`。例如：`raññaṃ`或`rājānaṃ`。

๒๒๒. นาสฺมาสุ รญฺญา. นาสฺมาสุ ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺญา โหติ, รญฺญา กตํ, รญฺญา นิสฺสฏํ.

222. 于`nā`、`smā`格，`rāja`（王）作`raññā`。于`nā`、`smā`格，`rāja`连同格语尾，作`raññā`。例如：`raññā kataṃ`（由王所作），`raññā nissaṭaṃ`（从王而出）。

๒๒๓. รญฺโญ รญฺญสฺส ราชิโน เส. เส ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺโญ รญฺญสฺส ราชิโน โหนฺติ, รญฺโญ, รญฺญสฺส, ราชิโน.

223. 于`se`格，（`rāja`作）`rañño`、`raññassa`、`rājino`。于`se`格，`rāja`（王）连同格语尾，作`rañño`、`raññassa`、`rājino`。即：`rañño`、`raññassa`、`rājino`。

๒๒๔. สฺมิมฺหิ รญฺเญราชินิ. สฺมิมฺหิ ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺเญ ราชินิ โหนฺติ, รญฺเญ, ราชินิ.

224. 于`smiṃ`格，（`rāja`作）`raññe`、`rājini`。于`smiṃ`格，`rāja`（王）连同格语尾，作`raññe`、`rājini`。即：`raññe`、`rājini`。

๒๒๕. สมาเส วา. สมาสวิสเย เอเต อาเทสา ราชสฺส วา โหนฺติ, กาสิรญฺญา กาสิราเชน, กาสิรญฺญา กาสิราชสฺมา, กาสิรญฺโญ กาสิราชสฺส, กาสิรญฺเญ กาสิราเช.

225. 于复合词中，或可。于复合词中，`rāja`（王）的这些替代形式或可使用。例如：`kāsiraññā`或`kāsirājena`（由迦尸王），`kāsiraññā`或`kāsirājasmā`（从迦尸王），`kāsirañño`或`kāsirājassa`（迦尸王的），`kāsiraññe`或`kāsirāje`（于迦尸王）。

๒๒๖. สฺมิมฺหิ ตุมฺหามฺหานํ ตยิมยิ. สฺมิมฺหิ ตุมฺหอมุสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตยิมยิ โหนฺติ ยถากฺกมํ, ตยิ, มยิ.

226. 于`smiṃ`格，`tumha`（你）、`amha`（我）作`tayi`、`mayi`。于`smiṃ`格，`tumha`、`amha`二词连同格语尾，依次作`tayi`、`mayi`。即：`tayi`（于你）、`mayi`（于我）。

๒๒๗. อํมฺหิ ตํ มํ ตวํ มมํ.

227. 于`aṃ`格，作`taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`。

อํมฺหิ [Pg.114] ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตํ มํ ตวํ มมํ โหนฺติ ยถากฺกมํ, ตํ, มํ, ตวํ, มมํ,

于`aṃ`格，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，依次作`taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`。即：`taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`。

๒๒๘. นาสฺมาสุ ตยามยา.

228. 于`nā`、`smā`格，作`tayā`、`mayā`。

นาสฺมาสุ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตยามยา โหนฺติ ยถากฺกมํ, ตยา กตํ, มยา กตํ, ตยา นิสฺสฏํ, มยา นิสฺสฏํ.

于`nā`、`smā`格，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，依次作`tayā`、`mayā`。例如：`tayā kataṃ`（由你所作），`mayā kataṃ`（由我所作）；`tayā nissaṭaṃ`（从你而出），`mayā nissaṭaṃ`（从我而出）。

๒๒๙. ตว มม ตุยฺหํ มยฺหํ เส.

229. 于`se`格，作`tava`、`mama`、`tuyhaṃ`、`mayhaṃ`。

เส ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตว มม ตุยฺหํ มยฺหํ โหนฺติ ยถากฺกมํ, ตว, ตุยฺหํ, มม, มยฺหํ.

于`se`格，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，依次作`tava`、`mama`、`tuyhaṃ`、`mayhaṃ`。即：`tava`、`tuyhaṃ`（你的），`mama`、`mayhaṃ`（我的）。

๒๓๐. งํงากํ นํมฺหิ.

230. 于`naṃ`格，作`ṅaṃ`、`ṅākaṃ`。

นํมฺหิ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ งํงากํ โหนฺติ ปจฺเจกํ, ตุมฺหํ, ตุมฺหากํ, อมฺหํ, อมฺหากํ, ยถาสงฺขฺยมตฺร น วิวจฺฉเต.

于`naṃ`格，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，各作`ṅaṃ`、`ṅākaṃ`。例如：`tumhaṃ`、`tumhākaṃ`（你们的），`amhaṃ`、`amhākaṃ`（我们的）。此处不欲按序说明。

๒๓๑. ทุติเย โยมฺหิ วา.

231. 于第二格`yo`，或可（作前述之形式）。

ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ปจฺเจกํ งํงากํ วา โหนฺติ โยมฺหิ ทุติเย, ตุมฺหํ, ตุมฺหากํ, ตุมฺเห, อมฺหํ, อมฺหากํ, อมฺเห.

于第二格`yo`，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，或各作`ṅaṃ`、`ṅākaṃ`。例如：`tumhaṃ`、`tumhākaṃ`或`tumhe`（你们），`amhaṃ`、`amhākaṃ`或`amhe`（我们）。

๒๓๒. อปาทาโท ปทเตกวากฺเย.

232. 于一句中，非在句首或韵文句首。

อิทมธิกตํ เวทิตพฺพํ. ปชฺชเต-เนนตฺโถติ ปทํ-สฺยาทฺยนฺตํ ตฺยาทฺยนฺตํ จ, ปทสมูโห วากฺยํ.

当知此为权管（规则）。义由是而知，故名为`pada`（词）；（词）以`si`等（名词语尾）或`ti`等（动词语尾）为结尾。词之集合为`vākya`（句）。

๒๓๓. โยนํหิสฺวปญฺจมฺยา โวโน.

233. 于yo、naṃ、hi、su诸格中，除第五格（从格）外，（tumha与amha）成vo、no。

อปญฺจมิยา [Pg.115] โยนํหิสฺวปาทาโท วตฺตมานานํ ปทสฺมา ปเรสํ เอกวากฺเย ฐิตานํ ตุมฺหามฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ โวโน โหนฺติ วา ยถากฺกมํ, ติฏฺฐถ โว, ติฏฺฐถ ตุมฺเห, ติฏฺฐาม โน, ติฏฺฐาม มยํ, ปสฺสติ โว, ปสฺสติ ตุมฺเห, ปสฺสติ โน, ปสฺสติ อมฺเห, ทียเต โว, ทียเต ตุมฺหํ, ทียเต โน, ทียเต อมฺหํ, ธนํ โว, ธนํ ตุมฺหํ, ธนํ โน ธนํ อมฺหํ, กตํ โว, กตํ ตุมฺเหหิ, กตํ โน, กตํ อมฺเหหิ, อปญฺจมฺยาติ กึ? นิสฺสฏํ ตุมฺเหหิ, นิสฺสฏํ อมฺเหหิ, อปาทาโทตฺเวว? ‘พลญฺจ ภิกฺขูนมนุปฺปทินฺนํ, ตุมฺเหหิ ปุญฺญํ ปสุตํ อนปฺปกํ’, ปทโตตฺเวว? ตุมฺเห ติฏฺฐถ, เอกวากฺเยตฺเวว? เทวทตฺโต ติฏฺฐติ คาเม, ตุมฺเห ติฏฺฐถ นคเร, สวิภตฺตีนํตฺเวว? อรหติ ธมฺโม ตุมฺหาทิสานํ, อรหติ ธมฺโม อมฺหาทิสานํ.

除第五格（从格）外，于yo、naṃ、hi、su诸格中，当tumha（你）与amha（我）二词连同格语尾，不处于句首、位于另一词之后、且在同一句中时，可分别选择性地变成vo与no。例如：tiṭṭhatha vo（你们站着），tiṭṭhatha tumhe（你们站着）；tiṭṭhāma no（我们站着），tiṭṭhāma mayaṃ（我们站着）；passati vo（他看见你们），passati tumhe（他看见你们）；passati no（他看见我们），passati amhe（他看见我们）；dīyate vo（给予你们），dīyate tumhaṃ（给予你们）；dīyate no（给予我们），dīyate amhaṃ（给予我们）；dhanaṃ vo（你们的财富），dhanaṃ tumhaṃ（你们的财富）；dhanaṃ no（我们的财富），dhanaṃ amhaṃ（我们的财富）；kataṃ vo（由你们所作），kataṃ tumhehi（由你们所作）；kataṃ no（由我们所作），kataṃ amhehi（由我们所作）。为何说“除第五格（从格）外”？例如：nissaṭaṃ tumhehi（由你们离开），nissaṭaṃ amhehi（由我们离开）。为何说“不处于句首”？例如：“Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ”（比丘们的力量尚未被给予，你们已积无量福）。为何说“位于另一词之后”？例如：Tumhe tiṭṭhatha（你们站着）。为何说“在同一句中”？例如：Devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare（提婆达多(Devadatto)住在村里，你们住在城里）。为何说“连同格语尾”？例如：Arahati dhammo tumhādisānaṃ（法适合像你们这样的人），arahati dhammo amhādisānaṃ（法适合像我们这样的人）。

๒๓๔. เตเม นาเส.

234. 于nā（第三格）与se（第六格）中，（tumha与amha）成te与me。

นามฺหิ เส จ อปาทาโท วตฺตมานานํ ปทสฺมา ปเรสํ เอกวากฺเย ฐิตานํ ตุมฺหามฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ เตเม วา โหนฺติ ยถากฺกมํ, กตํ เต, กตํ ตยา, กตํ เม, กตํ มยา, ทียเต เต, ทียเต ตว ทียเต เม, ทียเต มม, ธนํ เต, ธนํ ตว, ธนํ เม, ธนํ มม.

于nā（第三格）与se（第六格）中，当tumha（你）与amha（我）二词连同格语尾，不处于句首、位于另一词之后、且在同一句中时，可分别选择性地变成te与me。例如：kataṃ te（由你所作），kataṃ tayā（由你所作）；kataṃ me（由我所作），kataṃ mayā（由我所作）；dīyate te（给予你），dīyate tava（给予你）；dīyate me（给予我），dīyate mama（给予我）；dhanaṃ te（你的财富），dhanaṃ tava（你的财富）；dhanaṃ me（我的财富），dhanaṃ mama（我的财富）。

๒๓๕. อนฺวาเทเส.

235. 于随说(anvādesa)中。

กถิตานุกถนวิสเย ตุมฺหอมฺห-สทฺทานมาเทสา นิจฺจํ ภวนฺติ ปุนพฺพิธานา, คาโม ตุมฺหํ ปริคฺคโห, อโถ ชนปโท โว ปริคฺคโห.

于复述已说之事（即随说）的语境中，因是重述，tumha与amha二词的替代形是恒常的（必须使用）。例如：gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho（村庄是你们的财产，并且国土也是你们的财产）。

๒๓๖. สปุพฺพา ปฐมนฺตา วา.

236. 若有以第一格（主格）结尾的前行词，则（替代形）为可选项。

วิชฺชมานปุพฺพสฺมา [Pg.116] ปฐมนฺตา ปเรสํ ตุมฺหอมฺหสทฺทานมาเทสา วา โหนฺติ อนฺวาเทเสปิ, คาเม ปโฏ ตุมฺหากํ, อโถ นคเร กมฺพโล โว, อโถ นคเร กมฺพโล ตุมฺหากํ, สปุพฺพาติ กึ? ปโฏ ตุมฺหากํ, อโถ กมฺพโล โว, ปฐมนฺตาติ กิ? ปโฏ นาคเร ตุมฺหากํ, อโถ กมฺพโล คาเม โว.

若有前行的第一格（主格）结尾之词，则其后tumha与amha二词的替代形，即使在随说中，亦为可选项。例如：gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalo vo, atho nagare kambalo tumhākaṃ（村里的布是你们的，并且城里的毯子是你们的(vo)，或城里的毯子是你们的(tumhākaṃ)）。为何说“有前行词”？例如：Paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo（布是你们的，并且毯子是你们的(vo)）。为何说“第一格结尾”？例如：Paṭo nāgare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo（城里的布是你们的，并且村里的毯子是你们的(vo)）。

๒๓๗. น จ วา หา เหวโยเค.

237. 不与ca、vā、ha、eva共用。

จาทีหิ โยเค ตุมฺหอมฺหสทฺทานมาเทสา น โหนฺติ, คาโม ตว จ ปริคฺคโห, มม จ ปริคฺคโห, คาโม ตว วา ปริคฺคโห, มม วา ปริคฺคโห, คาโม ตว ห ปริคฺคโห, มม ห ปริคฺคโห, คาโม ตวาห ปริคฺคโห, มมาห ปริคฺคโห, คาโม ตเวว ปริคฺคโห, มเมว ปริคฺคโห, เอวํ สพฺพตฺถ อุทาหริตพฺพํ, โยเคติ กึ? คาโม จ เต ปริคฺคโห, นครญฺจ เม ปริคฺคโห.

与ca等（不变词）共用时，tumha与amha二词的替代形不成立。例如：gāmo tava ca pariggaho, mama ca pariggaho（村庄是你的财产，也是我的财产）；gāmo tava vā pariggaho, mama vā pariggaho（村庄是你的财产，或是我的财产）；gāmo tava ha pariggaho, mama ha pariggaho（村庄诚然是你的财产，诚然是我的财产）；gāmo tavāha pariggaho, mamāha pariggaho（村庄确是你的财产，确是我的财产）；gāmo taveva pariggaho, mameva pariggaho（村庄就是你的财产，就是我的财产）。应如是于一切处举例。为何说“共用”？例如：Gāmo ca te pariggaho, nagarañca me pariggaho（村庄是你的财产，城市也是我的财产）。

๒๓๘. ทสฺสนตฺเถ นาโลจเน.

238. 于指示义，非于告知义。

ทสฺสนตฺเถสุ อาโลจนวชฺชิเตสุ ปยุชฺชมาเนสุ ตุมฺหอมฺหสทฺทานมาเทสา น โหนฺติ, คาโม ตุมฺเห อุทฺทิสฺสาคโต, คาโม อมฺเห อุทฺทิสฺสาคโต, อนาโลจเนติ กึ? คาโม โว อาโลเจติ, คาโม โน อาโลเจติ.

当用于指示义而非告知义时，tumha与amha二词的替代形不成立。例如：gāmo tumhe uddissāgato（村民为你们而来），gāmo amhe uddissāgato（村民为我们而来）。为何说“非于告知义”？例如：Gāmo vo āloceti（村民告知你们），gāmo no āloceti（村民告知我们）。

๒๙๓. อามนฺตณํ ปุพฺพมสนฺตํว. อามนฺตณํ ปุพฺพมวิชฺชมานํ วิย โหติ ตุมฺหามฺหสทฺทานมาเทสวิสเย, เทวทตฺต ตว ปริคฺคโห, อามนฺตณนฺติ กึ? กมฺพโล เต ปริคฺคโห, ปุพฺพมิติ กึ? ‘มเยตํ สพฺพมกฺขาตํ, ตุมฺหากํ ทฺวิชปุงฺควา[Pg.117], ปรสฺส หิ อวิชฺชมานตฺเต ‘อปาทาโท’ติ ปฏิเสโธ น สิยา. อิวาติ กึ? สวนํ ยถา สิยา.

293. 前行的呼格词，视同不存在。在关于tumha与amha二词替代形的规则中，前行的呼格词犹如不存在。例如：devadatta tava pariggaho（提婆达多(Devadatta)，你的财产）。为何说“呼格词”？例如：Kambalo te pariggaho（毛毯是你的财产）。为何说“前行”？例如：“Mayetaṃ sabbamakkhātaṃ, tumhākaṃ dvijapuṅgavā”（婆罗门中的翘楚们，这一切我已对你们宣说）。为何说“犹如”（iva）？是为令其（呼格词）可被听闻。

๒๔๐. น สามญฺญวจนเมกตฺเถ.

240. （与呼格同位的）通称词，若义一，则不（视同不存在）。

สมานาธิกรเณ ปรโต สามญฺญวจนมามนฺตณมสนฺตํ วิย น โหติ, มาณวก ชฏิลก เต ปริคฺคโห. ปรสฺสาวิชฺชมานตฺเตปิ ปุพฺพรูปมุปาทายาเทโส โหติ, สามญฺญวจนนฺติ กึ? เทวทตฺต มาณวก ตว ปริคฺคโห, เอกตฺเถติ กึ? เทวทตฺต ยญฺญทตฺต ตุมฺหํ ปริคฺคโห.

在同格关系中，后行的通称呼格词不视同不存在（即，被视为有效的前行词）。例如：māṇavaka jaṭilaka te pariggaho（青年啊，结发者啊，（这是）你的财产）。为何说“通称词”？例如：Devadatta māṇavaka tava pariggaho（提婆达多(Devadatta)青年啊，（这是）你的财产）。为何说“义一”（即同位）？例如：Devadatta yaññadatta tumhaṃ pariggaho（提婆达多(Devadatta)、雅那达多(Yaññadatta)啊，（这是）你们的财产）。

๒๔๑. พหูสุ วา.

241. 于复数中，则为可选项。

พหูสุ วตฺตมานมามนฺตณํ สามญฺญวจนเมกตฺเถ อวิชฺชมานํ วิย วา น โหติ, พฺราหฺมณา คุณวนฺโต ตุมฺหากํ ปริคฺคโห, พฺราหฺมณา คุณวนฺโต โว ปริคฺคโห.

在复数中，且表同一意义（同位）的通称呼格词，可选择性地不视同不存在。例如：brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho（婆罗门们，具德者们，（这是）你们的财产），或 brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho（婆罗门们，具德者们，（这是）你们的财产）。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ วุตฺติยํ

《目犍连(Moggallāna)语法》释论中，

สฺยาทิกณฺโฑ ทุติโย.

Syādi品第二终。

(๓) ตติโย กณฺโฑ (สมาโส)

（3）第三品 （复合）

๑. สฺยาทิ สฺยาทิเนกตฺถํ.

1. 具格尾词与具格尾词合为一义。

สฺยาทฺยนฺตํ สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺถํ โหตีติ อิทมธิกตํ เวทิตพฺพํ, โส จ ภินฺนตฺถานเมกตฺถีภาโว สมาโสติ วุจฺจเต.

应知此为总则：具格尾词与具格尾词合为一义。而彼不同义词合为一义，则称为复合。

๒. อสงฺขฺยํวิภตฺติ สมฺปตฺติ สมีป สากลฺยาภาว ยถา ปจฺฉายุคปทตฺเถ.

2. 于不变化、格、成就、邻近、总括、缺乏、如、后、同时等义中。

อสงฺขฺยํ[Pg.118], สฺยาทฺยนฺตํ วิภตฺยาทีนมตฺเถ วตฺตมานํ สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺถํ ภวติ, ตตฺถ วิภตฺยตฺเถ ตาว อิตฺถีสุ กถา ปวตฺตา อธิตฺถิ. สมฺปตฺติ ทฺวิธา อตฺตสมฺปตฺติ สมิทฺธิ จ, สมฺปนฺนํ พฺรหฺมํ สพฺรหฺมํ ลิจฺฉวีนํ, สมิทฺธิ ภิกฺขานํ สุภิกฺขํ. สมีเป กุมฺภสฺส สมีปมุปกุมฺภํ. สากลฺเยสติณมชฺโฌหรติ, สาคฺยธีเต. อภาโว สมฺพนฺธิเภทา พหุวิโธ, ตตฺร อิทฺธาภาเว-วิคตา อิทฺธิ สทฺทิกานํ ทุสฺสทฺทิกํ, อตฺถาภาเว-อภาโว มกฺขิกานํ นิมฺมกฺขิกํ, อหิกฺกมาภาเว-อติคตานิ ติณานิ นิตฺติณํ, สมฺปตฺยาภาเว-อติคตํ ลหุปาวุรณํ อติลหุปาวุรณํ, ลหุปาวุรณสฺส นายมุปโภคกาโลติ อตฺโถ. ยถา เอตฺถา-เนกวิโธ, ตตฺร โยคฺคตายํ-อนุรูปํ สุรูโปวหติ, วิจฺฉายํ-อนฺวทฺธมาสํ, อตฺถานติวตฺติยํ-ยถาสตฺติ, สทิสตฺเต, สทิโส กิขิยา สกิขิ, อานุปุพฺพิเย-อนุเชฏฺฐํ, ปจฺฉาทตฺเถอนุรถํ, ยุคปทตฺเถ-สจกฺกํ นิเธหิ.

不变化词(Asaṅkhyaṃ)，于格(vibhatti)等义中，与具格尾词合为一义。其中，于格义中，如“关于诸女人的谈论”(itthīsu kathā pavattā)成为“adhitthi”(关于女人)。于成就(sampatti)义中，有二种：自身成就(attasampatti)与丰饶(samiddhi)。如“离车人之梵天成就”(sampannaṃ brahmaṃ licchavīnaṃ)成为“sabrahmmaṃ”(与梵天同)；“比丘们之丰饶”(samiddhi bhikkhānaṃ)成为“subhikkhaṃ”(丰饶)。于邻近(samīpa)义中，如“罐之近旁”(kumbhassa samīpaṃ)成为“upakumbhaṃ”(罐旁)。于总括(sākalya)义中，如“连草一起吃”(satiṇamajjhoharati)，“连火一起”(sāgyadhīte)。缺乏(abhāvo)义，因关联不同而有多种。其中，于神力缺乏义中：“信徒们的神力已逝”(vigatā iddhi saddikānaṃ)成为“dussaddikaṃ”(信力坏)。于事物缺乏义中：“无有诸蝇”(abhāvo makkhikānaṃ)成为“nimmakkhikaṃ”(无蝇)。于超越缺乏义中：“草已超越”(atigatāni tiṇāni)成为“nittiṇaṃ”(无草)。于适时缺乏义中：“轻衣已过时”(atigataṃ lahupāvuraṇaṃ)成为“atilahupāvuraṇaṃ”(极轻衣)，其义为“非此轻衣受用之时”。于此，如(yathā)有多种义：于适合义中，“anurūpaṃ”(随形)；于持续义中，“anvaddhamāsaṃ”(每半月)；于不超义中，“yathāsatti”(随力)；于相似义中，“与蓝鹊相似”(sadiso kikiyā)成为“sakikhi”(如蓝鹊)；于次第义中，“anujeṭṭhaṃ”(依年长)；于后义中，“anurathaṃ”(随车)；于同时义中，“sacakkaṃ nidhehi”(连轮放置)。

๓. ยถา น ตุลฺเย.

3. 于相等义中，“yathā”不复合。

ยถาสทฺโท ตุลฺยตฺเถ วตฺตมาโน สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺโถ น ภวติ, ยถา เทวทตฺโต ตถา ยญฺญทตฺโต.

当“yathā”一词用于相等义时，不与具格尾词合为一义。例如：如提婆达多，如是雅那达多。

๔. ยาวาวธารเณ.

4. “yāva”(直至)用于限定义。

ยาวสทฺโท-วธารเณ วตฺตมาโน สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺโถ ภวติ, อวธารณ เมตฺตกตา ปริจฺเฉโท, ยาวามตฺตํ พฺราหฺมเณ อามนฺตย, ยาวชีวํ, อวธารเณติ กึ? ยาว ทินฺนํ ตาว ภุตฺตํ, นาวธารยามิ กิตฺตกํ มยา ภุตฺตนฺติ.

当“yāva”一词用于限定义时，与有格位之词合为一义。限定(avadhāraṇa)即“仅尔许”(ettakatā)、“界限”(paricchedo)。例如：“yāvāmattaṃ brāhmaṇe āmantaya”(仅呼唤如是多的婆罗门)，“yāvajīvaṃ”(尽形寿)。为何说“于限定义中”？若非限定，则如“予几多，食几多”(Yāva dinnaṃ tāva bhuttaṃ)，“我不限定我食几何”。

๕. ปยฺยปา [Pg.119] พหิ ติโร ปุเร ปจฺฉา วา ปญฺจมฺยา.

5. “pari”、“apa”、“ā”、“bahi”、“tiro”、“pure”、“pacchā”，与第五格词或复合。

ปริอาทโย ปญฺจมฺยนฺเตน สเหกตฺถา โหนฺติ วา, ปริปพฺพตํ วสฺสิ เทโว ปริปพฺพตา, อปปพฺพตํ วสฺสิ เทโว อปปพฺพตา, อาปาฏลิปุตฺตํ วสฺสิ เทโว อาปาฏลิปุตฺตา, พหิคามํ พหิ คามา, ติโรปพฺพตํ ติโรปพฺพตา, ปุเรภตฺตํ ปุเรภตฺตา, ปจฺฉาภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตา, เวตาธิกาโร.

“pari”等词与第五格结尾之词或合为一义。例如：“paripabbataṃ vassi devo”(天神于山周降雨)或“paripabbatā”(从山周)；“apapabbataṃ vassi devo”(天神于山外降雨)或“apapabbatā”(从山外)；“āpāṭaliputtaṃ vassi devo”(天神降雨至华氏城(Pāṭaliputta))或“āpāṭaliputtā”(从华氏城)；“bahigāmaṃ”(村外)或“bahi gāmā”(从村外)；“tiropabbataṃ”(越山)或“tiropabbatā”(从山外)；“purebhattaṃ”(食前)或“purebhattā”(从食前)；“pacchābhattaṃ”(食后)或“pacchābhattā”(从食后)。此为任选之总则。

๖. สมีปายาเมสฺวนุ.

6. “anu”(随)用于邻近、沿长义。

อนุสทฺโท สามีปฺเย อายาเม จ วตฺตมาโน สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺโถ โหติ วา, อนุวนมสนิ คตา, อนุคงฺคํ พาราณสี, สมีปายาเมสฺวีติ กึ? รกฺขมนุวิชฺโชตเต วิชฺชุ.

当“anu”一词用于邻近及沿长义时，与有格位之词或合为一义。例如：“anuvanamasani gatā”(雷电沿林而去)，“anugaṅgaṃ bārāṇasī”(波罗奈城沿恒河)。为何说“于邻近、沿长义中”？若非此义则不复合，例如：“Rukkham anuvijjotate vijju”(闪电随树而照)。

๗. ติฏฺฐคฺวาทีนิ.

7. Tiṭṭhagu等复合词。

ติฏฺฐคุปฺปภุตีนิ เอกตฺถีภาววิสเย นิปาตียนฺเต, ติฏฺฐนฺตี คาโว ยสฺมึ กาเล ติฏฺฐคุ กาโล, วหคฺคุ กาโล. อายตีควํ, ขเลยวํ, ลูนยวํ ลูยมานยวมิจฺจาทิ, จฺยนฺโต เปตฺถ เกสา เกสิ, ทณฺฑา ทณฺฑิ, ตถา เวลาปฺปภาวนตฺโถปิ, ปาโต นหานํ ปาตรหานํ, สายํ นยานํ สายนหานํ, ปาตกาลํ สายกาลํ, ปาตเมฆํ สายเมฆํ, ปาตมคฺคํ สายมคฺคํ.

“tiṭṭhagu”等复合词于合一义时，为不规则构成。例如：“tiṭṭhantī gāvo yasmiṃ kāle”(牛站立之时)为“tiṭṭhagu kālo”(牛立时)；“vahaggu kālo”(驱牛时)。又如“āyatīgavaṃ”(未来牛)、“khaleyavaṃ”(场上麦)、“lūnayavaṃ”(已割麦)、“lūyamānayavaṃ”(正割麦)等。此处亦有以“i”结尾者，如“kesākesi”(互相抓发)、“daṇḍādaṇḍi”(互相杖击)。同样，亦有表时间者：“pāto nahānaṃ”(晨浴)为“pātarahānaṃ”(晨浴)；“sāyaṃ nahānaṃ”(暮浴)为“sāyanahānaṃ”(暮浴)；以及“pātakālaṃ”(晨时)、“sāyakālaṃ”(暮时)、“pātameghaṃ”(晨云)、“sāyamaggaṃ”(暮道)。

๘. โอเร ปริ ปฏิ ปาเร มชฺเฌ เหฏฺฐุทฺธาโธ-นฺโตวาฉฏฺฐิยา. โอราทโย สทฺทา ฉฏฺฐิยนฺเตน สเหกตฺถา วา โหนฺติ, เอการนฺตตฺตํ นิปาตนโต, โอเรคงฺคํ, ปริสิขรํ, ปฏิโสตํ, ปาเรยมุนํ, มชฺเฌคงฺคํ, เหฏฺฐาปาสาทํ, อุทฺธคงฺคํ, อโธคงฺคํ, อนฺโถปาสาทํ, ปุน วาวิธานา ‘คงฺคาโอร’ มิจฺจาทีปิ โหนฺติ.

8. “ora”、“pari”、“paṭi”、“pāre”、“majjhe”、“heṭṭhā”、“uddha”、“adho”、“anto”，与第六格词或复合。“ora”等词与第六格结尾之词或合为一义，其复合词末音为“a”乃不规则构成。例如：“oregaṅgaṃ”(恒河此岸)、“parisikharaṃ”(围绕山顶)、“paṭisotaṃ”(逆流)、“pāreyamunaṃ”(亚穆纳(Yamunā)河彼岸)、“majjhegaṅgaṃ”(恒河中)、“heṭṭhāpāsādaṃ”(殿下)、“uddhagaṅgaṃ”(恒河上)、“adhogaṅgaṃ”(恒河下)、“antopāsādaṃ”(殿内)。又因“或”(vā)之规定，亦可有“gaṅgāora”(恒河此岸)等形式。

๙. ตํ นปุํสกํ.

9. 彼为中性。

ยเทตมติกฺกนฺตเมกตฺถํ[Pg.120], ตํ นปุํสกลิงฺคํ เวทิตพฺพํ, ตถา เจโวทาหฏํ, วา กฺวจิ พหุลาธิการา, ยถาปริสํ ยถาปริสาย, สกาย สกาย ปริสายาติ อตฺโถ.

凡前述合为一义者，应知其为中性，亦已如是举例。或于某处，因“多方面”(bahula)之总则，亦可非中性，例如“yathāparisaṃ”或“yathāparisāya”，其义为“随各自之众会”。

๑๐. อมาทิ.

10. 第二格等复合。

อมาทิ สฺยาทฺยนฺตํ สฺยาทฺยนฺเตน สห พหุลเมกตฺถํ โหติ คามํ คโต คามคโต, มุหุตฺตํ สุขํ มุหุตฺตสุขํ, วุตฺติเยโวปปทสมาเส กุมฺภกาโร, สปาโก, ตนฺตวาโย, วราหโร. นฺตมานกฺตวนฺตูติ วากฺยเมว, ธมฺมํ สุณนฺโต, ธมฺมํ สุณมาโน, โอทนํ ภุตฺตวา.

以第二格等结尾之词，与另一有格位之词，多方面地合为一义。例如：“gāmaṃ gato”(去村者)成为“gāmagato”；“muhuttaṃ sukhaṃ”(片刻之乐)成为“muhuttasukhaṃ”。于依声(upapada)复合中，仅见于复合形态，如“kumbhakāro”(陶工)、“sapāko”(烹狗者)、“tantavāyo”(织工)、“varāharo”(猎猪者)。而以“-nt”、“-māna”、“-tavant”结尾之词仅构成句子，不复合，如“dhammaṃ suṇanto”(闻法者)、“dhammaṃ suṇamāno”(正闻法者)、“odanaṃ bhuttavā”(已食饭者)。

รญฺญา หโต ราชหโต, อสินา ฉินฺโน อสิจฺฉินฺโน, ปิตุสทิโส, ปิตุสโม, สุขสหคตํ, ทธินา อุปสิตฺตํ โภชนํ ทธิโภชนํ, คุเฬน มิสฺโส โอทโน คุโฬทโน, วุตฺติปเทเนโวปสิตฺตาทิกิริยายาขฺยาปนโต นตฺถายุตฺตตฺถตา. กฺวจิ วุตฺติเยว อุรโค, ปาทโป. กฺวจิ วากฺยเมว ผรสุนา ฉินฺนวา, ทสฺสเนน ปหาตพฺพา.

“raññā hato”(被王所杀)为“rājahato”(王所杀)；“asinā chinno”(被剑所斩)为“asicchinno”(剑所斩)；“pitusadiso”(似父)；“pitusamo”(同父)；“sukhasahagataṃ”(与乐俱行)。“dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ”(以酪浇食)为“dadhibhojanaṃ”(酪食)；“guḷena misso odano”(以糖蜜混饭)为“guḷodano”(糖蜜饭)。因“浇”等行为已由复合词中的词素表达，故无义理不合。某时仅有复合形态，如“urago”(以胸行者，即蛇)、“pādapo”(以足饮者，即树)。某时仅有句子形态，如“pharasunā chinnavā”(以斧断)、“dassanena pahātabbā”(应以见断)。

พุทฺธสฺส เทยฺยํ พุทฺธเทยฺยํ, ยูปาย ทารุ ยูปาทารุ, รชนาย โทณิ รชนโทณิ. อิธ น โหติ สงฺฆสฺส ทาตพฺพํ. กถํ ‘เอตทตฺโถ เอตทตฺถา เอตทตฺถ’นฺติ? อญฺญปทตฺเถ ภวิสฺสติ.

“buddhassa deyyaṃ”(应施予佛陀者)为“buddhadeyyaṃ”(佛陀施物)；“yūpāya dāru”(为祭柱之木)为“yūpādāru”(祭柱木)；“rajanāya doṇi”(为染色之槽)为“rajanadoṇi”(染色槽)。此处，“saṅghassa dātabbaṃ”(应施予僧团者)不复合。然则，“etadattho”、“etadatthā”、“etadatthaṃ”(为此目的)如何复合？此将于他句义(aññapadattha)中成立(即多财释)。

สวเรหิ ภยํ สวรภยํ, คามนิคฺคโต, เมถุนาเปโต, กฺวจิ วุตฺติเยว กมฺมชํ, จิตฺตชํ, อิธ น โหติ รุกฺขา ปติโต.

“savarehi bhayaṃ”(来自萨瓦拉人之怖)为“savarabhayaṃ”(萨瓦拉怖)；“gāmaniggato”(出村者)；“methunāpeto”(离淫者)。某时仅有复合形态，如“kammajaṃ”(业生)、“cittajaṃ”(心生)。此处，“rukkhā patito”(从树堕者)不复合。

รญฺโญ [Pg.121] ปุริโส ราชปุริโส. พหุลาธิการา นฺตมานนิทฺธาริยปูรณภาวติตฺตตฺเถหิ น โหติ-มมานุกุพฺพํ, มมานุกุรุมาโน, คุนฺนํ กณฺหา สมฺปนฺนขีรตมา, สิสฺสานํ ปญฺจโม, ปฏสฺส สุกฺกตา, กฺวจิ โหเตว-วตฺตมานสามีปฺยํ, กถํ ‘พฺราหฺมณสฺส สุกฺกา ทนฺตา’ติ? สาเปกฺขตาย น โหติ. อิธ ปน โหเตว ‘จนฺทนคนฺโธ, นทิโฆโส, กญฺญารูปํ, กายสมฺผสฺโส, ผลรโส’ติ, ผลานํ ติตฺโต, ผลานมาสิโต, ผสานํ สุหิโต.

“rañño puriso”(王之侍者)为“rājapuriso”(王之侍者)。因“多方面”(bahula)之总则，与以“-nta”、“-māna”结尾之词，及于分别、序数、状态、满足等义中，不复合。例如：“mamānukubbaṃ”(模仿我者)、“mamānukurumāno”(正模仿我者)、“gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā”(牛中之黑牛最多乳)、“sissānaṃ pañcamo”(弟子中之第五)、“paṭassa sukkatā”(布之白性)。某时亦可复合，如“vattamānasāmīpyaṃ”(现在之邻近)。为何“brāhmaṇassa sukkā dantā”(婆罗门之齿白)不复合？因有期待(sāpekkhatā)故不复合。然此处则可复合，如“candanagandho”(檀香)、“nadighoso”(河声)、“kaññārūpaṃ”(少女色)、“kāyasamphasso”(身触)、“phalaraso”(果味)。又如不复合之例：“phalānaṃ titto”(于果满足)、“phalānamāsito”(已食诸果)、“phasānaṃ suhito”(于触愉悦)。

พฺราหฺมณสฺส อุจฺจํ เคหนฺติ สาเปกฺขตาย น โหติ, ‘รญฺโญ ปาฏลิปุตฺตกสฺส ธน’นฺติ ธนสมฺพนฺเธ ฉฏฺฐีติ ปาฏลิปุตฺตเกน สมฺพนฺธาภาวา น เหสฺสติ, ‘รญฺโญ โค จ อสฺโส จ ปุริโส จา’ติ ภินฺนตฺถตาย วากฺยเมว, ‘รญฺโญ ควาสฺสปุริสา ราชควาสฺสปุริสา’ติ วุตฺติ โหเตเวกตฺติภาเว.

“brāhmaṇassa uccaṃ gehaṃ”(婆罗门之高屋)，因有相互期待，故不复合；“rañño pāṭaliputtakassa dhanaṃ”(华氏城(Pāṭaliputta)王之财富)，此中“rañño”(王之)因与“dhanaṃ”(财富)相关而为第六格，与“pāṭaliputtakassa”(华氏城之)无复合关系，故不复合；“rañño go ca asso ca puriso cā”(王之牛、马与人)，因所指各异，故仅为句子；“rañño gavāssapurisā”(王之牛马人)，在表达一体性时则成为复合词，如“rājagavāssapurisā”(王之牛马人)。

ทาเน โสณฺโฑ ทานโสณฺโฑ, ธมฺมรโต, ทานาภิรโต. กฺวจิ วุตฺติเยว กุจฺฉิสโย, ถลฏฺโฐ, ปงฺกชํ, สโรรุหํ. อิธ น โหติ โภชเน มตฺตญฺญุตา, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, อาสเน นิสินฺโน, อาสเน นิสีทิตพฺพํ.

“dāne soṇḍo”(乐于布施者)即“dānasoṇḍo”(乐施者)，又如“dhammarato”(法乐者)、“dānābhirato”(喜施者)。有时仅构成复合词，例如：“kucchisayo”(卧于腹中者)、“thalaṭṭho”(住于陆地者)、“paṅkajaṃ”(泥生者，即莲花)、“saroruhaṃ”(湖生者，即莲花)。此处则不构成复合词，例如：“bhojane mattaññutā”(饮食知量)、“indriyesu guttadvāratā”(守护根门)、“āsane nisinno”(坐于座上)、“āsane nisīditabbaṃ”(应坐于座上)。

๑๑. วิเสสนเมกตฺเถน.

11. 修饰语与被修饰语合为一义。

วิเสสนํ สฺยานฺตํ วิเสสฺเสน สฺยาทฺยนฺเตน สมานาธิกรเณน สเหกตฺถํ โหติ, นีลญฺจ ตํ อุปฺปลญฺเจติ นีลุปฺปลํ, ฉินฺนญฺจ ตํ ปรุฬฺหญฺเจติ ฉินฺนปรฬฺหํ, สตฺถีว สตฺถี, สตฺถี จ สา สามา เจติ สตฺถิสามา, สีโหว สีโห, มุนิ จ โส สีโห เจติ มุนิสีโห, สีลเมว ธนํ สีลธนํ.

有格位的修饰语，与同格位的被修饰语合为一义。例如：“nīlañca taṃ uppalañca”(青色的那朵莲花)即“nīluppalaṃ”(青莲)；“chinnañca taṃ paruḷhañca”(被割断后又长出来的)即“chinnaparaḷhaṃ”(割后再生)；“satthīva satthī”(如剑)；“satthī ca sā sāmā ca”(剑且是黑色的)即“satthisāmā”(黑剑)；“sīhova sīho”(如狮子)；“muni ca so sīho ca”(牟尼且是狮子)即“munisīho”(牟尼狮子)；“sīlameva dhanaṃ”(戒就是财富)即“sīladhanaṃ”(戒财)。

กฺวจิ [Pg.122] วากฺยเมว ปุณฺโณ มนฺตาณิปุตฺโต, จิตฺโต คหปติ. กฺวจิ วุตฺติเยว กณฺหสปฺโป, โลหิตสาลิ, วิเสสนนฺติ กึ? ตจฺฉโก สปฺโป, เอกตฺเถเนติ กึ? กาฬมฺหา อญฺโญ. กถํ ‘ปตฺตชีวิโก, อาปนฺนชีวิโก, มาสชาโต’ติ? อญฺญปทตฺเถ ภวิสฺสติ.

有时仅是句子，例如：富楼那·曼陀尼子(Puṇṇo Mantāṇiputto)，质多居士(Citto Gahapati)。有时仅是复合词，例如：“kaṇhasappo”(黑蛇)、“lohitasāli”(红稻)。为何要说“修饰语”(visesanaṃ)？是为了排除“Tacchako sappo”(木匠蛇)。为何要说“合为一义”(ekatthena)？是为了排除“Kāḷamhā añño”(异于黑色者)。那么“pattajīviko”(以叶维生者)、“āpannajīviko”(落入困境者)、“māsajāto”(出生一月者)如何解释？这将在他义(aññapadattha)中成立。

๑๒. นญ.

12. 否定词(nañ-)。

นญิจฺเจตํ สฺยาทฺยนฺตํ สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺถํ โหติ, น พฺราหฺมโณ อพฺราหฺมโณ, พหุลาธิการโต อสมตฺถตฺเถหิ, เกหิจิ โหติ ‘อปุนเคยฺยา คาถา, อโนกาสํ กาเรตฺวา, อมูลา มูลํ คนฺตฺวา. อีสํกฬาโร, อีสํปิงฺคโลติ ‘สฺยาทิ สฺยาทิเน’ติ สมาโส, วากฺยเมว วาติปฺปสงฺคาภาวา.

此否定词(nañ-)与有格位之词合为一义，例如：“非婆罗门”(na brāhmaṇo)即“abrāhmaṇo”(非婆罗门)。根据普遍规则(bahulādhikārato)，有时也与语义不相合的词构成复合词，例如：“apunageyyā gāthā”(不可再诵之偈)、“anokāsaṃ kāretvā”(不予许可而作)、“amūlā mūlaṃ gantvā”(从无根处寻根)。“īsaṃkaḷāro”(微黑者)、“īsaṃpiṅgalo”(微黄者)是“有格位词与有格位词”的复合词，(不复合时)也只是句子，因无过度应用的可能。

๑๓. กุปาทโย นิจฺจมสฺยาทิวิธิมฺหิ.

13. Ku-、pa-等词总是(用于)非格位法。

กุสทฺโท ปาทโย จ สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺถา โหนฺติ นิจฺจํ สฺยาทิวิธิวิสยโต-ญตฺถ, กุจฺฉิโต พฺราหฺมโณ กุพฺราหฺมโณ, อีสกํ อุณฺหํ กทุณฺหํ, ปนายโก, อภิเสโก, ปกริตฺวา, ปกตํ, ทุปฺปุริโส, ทุกฺกฏํ, สุปุริโส, สุกตํ, อภิตฺถุตํ, อติตฺถุตํ, อากฬาโร, อาพทฺโธ.

Ku-词和pa-等词与有格位之词总是合为一义，(此)在格位法范围之外。例如：“可鄙的婆罗门”(kucchito brāhmaṇo)即“kubrāhmaṇo”(恶婆罗门)；“微热”(īsakaṃ uṇhaṃ)即“kaduṇhaṃ”(微热)；“panāyako”(领导者)；“abhiseko”(灌顶)；“pakaritvā”(作已)；“pakataṃ”(已作)；“duppuriso”(恶人)；“dukkaṭaṃ”(恶作)；“supuriso”(善人)；“sukataṃ”(善作)；“abhitthutaṃ”(过度赞扬)；“atitthutaṃ”(过度赞扬)；“ākaḷāro”(微黑者)；“ābaddho”(被束缚者)。

(๙) ‘‘ปาทโย คตาทฺยตฺเถ ปฐมาย’’. ปคโต อาจริโย ปาจริโย, ปนฺเตวาสี.

(9) “pa-等词在表示‘去’等意义时，与第一格结合。”例如：“离去的阿阇梨”(Pagato ācariyo)即“pācariyo”(离去阿阇梨)；“pantevāsī”(离去的弟子)。

(๑๐) ‘‘อจฺจาทโย กนฺตาทฺยตฺเถ ทุติยาย’’. อติกฺกนฺโต มญฺจมติมญฺโจ, อติมาโล.

(10) “ati-等词在表示‘超越’等意义时，与第二格结合。”例如：“超越了床”(Atikkanto mañcaṃ)即“atimañco”(超床)；“atimālo”(超越了花环)。

(๑๑) ‘‘อวาทโย [Pg.123] กุฏฺฐาทฺยตฺเถ ตติยาย’’. อวกุฏฺฐํ โกกิลาย วนํ อวโกกิลํ, อวมยูรํ.

(11) “ava-等词在表示‘被贬低’等意义时，与第三格结合。”例如：“被杜鹃贬低的森林”(Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ)即“avakokilaṃ”(被杜鹃贬低的森林)；“avamayūraṃ”(被孔雀贬低的)。

(๑๒) ‘‘ปริยาทโย คิลานาทฺยตฺเถ จตุตฺถิยา’’. ปริคิลาโน อชฺเฌนาย ปริยชฺเฌโน.

(12) “pari-等词在表示‘疲惫’等意义时，与第四格结合。”例如：“因学习而疲惫”(Parigilāno ajjhenāya)即“pariyajjheno”(因学习而疲惫者)。

(๑๓) ‘‘นฺยาทโย กนฺตาทฺยตฺเถ ปญฺจมิยา’’.

(13) “ni-等词在表示‘离开’等意义时，与第五格结合。”

นิกฺขนฺโต โกสมฺพิยา นิกฺโกสมฺปิ, อสฺยาทิวิธิมฺหีติ กึ? รุกฺขํ ปติ วิชฺโชตเต.

从憍赏弥(Kosambī)离开(Nikkhanto kosambiyā)即“nikkosampi”(离憍赏弥)。为何要说“在非格位法中”(asyādividhimhi)？例如：“Rukkhaṃ pati vijjotate”(朝向树木闪耀)。

๑๔. จี กฺริยตฺเถหิ.

14. cī与动词义词。

จีปฺปจฺจยนฺโต กิริยตฺเถหิ สฺยาทฺยนฺเตหิ สเหกตฺโถ โหติ, มลินีกริย.

以cī为后缀的词与有动词义的有格位词合为一义，例如：“malinīkariya”(使之污秽)。

๑๕. ภูสนาทรานาทเรสฺวลํสาสา.

15. 于装饰、恭敬、不恭敬义中。

ภูสนาทิสฺวตฺเถ สฺวลมาทโย สทฺทา กิริยตฺเถหิ สฺยาทฺยนฺเตหิ สเหกตฺถา โหนฺติ, อลํกริย, สกฺกจฺจ, อสกฺกจฺจ. ภูสนาทีสูติ กึ? อลํภุตฺวา คโต, สกฺกตฺวา คโต, อสกฺกตฺวา คโต, ปริยตฺตํ โสภนมโสภนนฺติ อตฺโถ.

在装饰等意义中，su-、alaṃ-等词与有动词义的有格位词合为一义，例如：“alaṃkariya”(装饰)、“sakkacca”(恭敬地)、“asakkacca”(不恭敬地)。为何要说“在装饰等意义中”？(是为了排除)“Alaṃbhutvā gato”(足够后而去)、“sakkatvā gato”(恭敬后而去)、“asakkatvā gato”(不恭敬后而去)。意思是“足够”、“美好”或“不美好”。

๑๖. อญฺเญ จ.

16. 及其他。

อญฺเญ จ สทฺทา กิริยตฺเถหิ สฺยาทฺยนฺเตหิ สห พหุลเมกตฺถา ภวนฺติ, ปุโรภูย, ติโรภูย, ติโรกริย, อุรสิกริย, มนสิกริย, มชฺเฌกริย, ตุณฺหีภูย.

其他词也多与有动词义的有格位词合为一义，例如：“purobhūya”(置于前方)、“tirobhūya”(成为隐藏)、“tirokariya”(进行隐藏)、“urasikariya”(置于胸前)、“manasikariya”(作意)、“majjhekariya”(置于中间)、“tuṇhībhūya”(变得沉默)。

๑๗. วาเนกญฺญตฺเถ.

17. 多词表他义。

อเนกํ [Pg.124] สฺยาทฺยนฺตมญฺญสฺส ปทสฺสตฺเถ เอกตฺถํ วา โหติ, พหูนิ ธนานิ ยสฺส โส พหุธโน, ลมฺพา กณฺณา ยสฺส โส ลมฺพกณฺโณ, วชิรํ ปาณิมฺหิ ยสฺส โสยํ วชิรปาณิ, มตฺตา พหโว มาตงฺคา เอตฺถ มตฺตพหุมาตงฺคํ วนํ, อารุฬฺโห วานโร ยํ รุกฺขํ โส อารุฬฺหวานโร, ชิตานิ อินฺทฺริยานิ เยน โส ชิตินฺทฺริโย, ทินฺนํ โภชนํ ยสฺส โส ทินฺนโภชโน, อปคตํ กาฬกํ ยสฺมา ปฏา โส-ยมปคตกาฬโก, อุปคตา ทส เยสํ เต อุปทสา, อาสนฺนทสา, อทูรทสา, อธิกทสา, ตโย ทส ปริมาณเมสํ ติทสา, กถํ ทสสทฺโท สงฺขฺยาเน วตฺตเต? ปริมาณสทฺทสนฺนิธานา, ยถา ปญฺจ ปริมาณเมสํ ปญฺจกา สกุนาติ, ทฺเว วา ตโย วา ปริมาณเมสํ ทฺวตฺตโย วาสทฺทตฺเถ วา ทฺเว วา ตโย วา ทฺวตฺตโย.

多个有格位之词，在表示另一词的意义时，可合为一义。例如：“财富众多者”(bahūni dhanāni yassa so)即“bahudhano”(多财者)；“耳朵长者”(lambā kaṇṇā yassa so)即“lambakaṇṇo”(长耳者)；“手持金刚杵者”(vajiraṃ pāṇimhi yassa so ayaṃ)即“vajirapāṇi”(金刚手)；“其中有众多醉象的森林”(mattā bahavo mātaṅgā ettha)即“mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ”(多醉象林)；“猴子所攀爬的树”(āruḷho vānaro yaṃ rukkhaṃ so)即“āruḷhavānaro”(猴所爬树)；“诸根已被其调伏者”(jitāni indriyāni yena so)即“jitindriyo”(调伏诸根者)；“已得施食者”(dinnaṃ bhojanaṃ yassa so)即“dinnabhojano”；“黑色已从其上褪去的布”(apagataṃ kāḷakaṃ yasmā paṭā so ayaṃ)即“apagatakāḷako”(褪黑布)；“接近十者”(upagatā dasa yesaṃ te)即“upadasā”(近十者)，(又如)“āsannadasā”(临十者)、“adūradasā”(不远十者)、“adhikadasā”(过十者)；“三十是其数量者”(tayo dasa parimāṇam esaṃ)即“tidasā”(三十诸天)。“十”(dasa)一词如何用于计数？因与数量词邻近，例如：“五是其数量的鸟”(pañca parimāṇam esaṃ)即“pañcakā sakunā”(五只鸟)；“二或三是其数量者”(dve vā tayo vā parimāṇam esaṃ)即“dvattayo”(二三者)；或在“或”(vā)的意义上，“二或三”(dve vā tayo vā)即“dvattayo”(二或三)。

ทกฺขิณสฺสา จ ปุพฺพสฺสา จ ทิสาย ยทนฺตราฬํ ทกฺขิณปุพฺพา ทิสา, ทกฺขิณา จ สา ปุพฺพา จาติ วา, สห ปุตฺเตนาคโต สปุตฺโต, สโลมโก วิชฺชมานโลมโกติ อตฺโถ, เอวํ สปกฺขโก, อตฺถี ขีรา พฺราหฺมณีติ อตฺถิสทฺโท วิชฺชมานตฺเถ นิปาโต, กฺวจิ คตตฺถตาย ปทนฺตรานมปฺปโยโค, กณฺฐฏฺฐา กาฬา อสฺส กณฺเฐกาโฬ, โอฏฺฐสฺส มุขมิว มุขมสฺส โอฏฺฐมุโข, เกสสงฺฆาโต จูฬา อสฺส เกสจูโฬ, สุวณฺณวิกาโร อลงฺกาโร อสฺส สุวณฺณาลงฺกาโร, ปปติตํ ปณฺณมสฺส ปปติตปณฺโณ, ปปณฺโณ, อวิชฺชมานา ปุตฺตา อสฺส อวิชฺชมานปุตฺโต, น สนฺติ ปุตฺตา อสฺส อปุตฺเต, กฺวจิ น โหติ ปญฺจ ภุตฺตวนฺโต อสฺส ภาตุโน ปุตฺโต อสฺส อตฺถีติ พหุลาธิการโต.

南方与东方之间的方向(yadantarāḷaṃ)是“dakkhiṇapubbā disā”(东南方)，或作“dakkhiṇā ca sā pubbā ca”(南而兼东)。“与儿子同来”(saha puttena āgato)即“saputto”(有子者)。“salomako”(有毛者)意为“vijjamānalomako”(有毛发者)，“sapakkhako”(有翼者)亦同。“有乳汁的婆罗门女”(atthī khīrā brāhmaṇī)中的“atthi”(有)一词是表示“存在”义的不变词。有时因意义已明而省略其他词，(例如)：“颈部有黑色者”(kaṇṭhaṭṭhā kāḷā assa)即“kaṇṭhekāḷo”(颈黑者)；“嘴如唇者”(oṭṭhassa mukhamiva mukhamassa)即“oṭṭhamukho”(唇口者)；“有发髻者”(kesasaṅghāto cūḷā assa)即“kesacūḷo”(发髻者)；“有黄金饰物者”(suvaṇṇavikāro alaṅkāro assa)即“suvaṇṇālaṅkāro”(金饰者)；“叶已落者”(papatitaṃ paṇṇamassa)即“papatitapaṇṇo”(落叶者)或“papaṇṇo”(落叶者)；“无子者”(avijjamānā puttā assa)即“avijjamānaputto”(无子者)；“无有儿子者”(na santi puttā assa)即“aputto”(无子者)。有时不构成复合词，例如：“他兄弟的儿子有五个已食者”，这是根据普遍规则。

๑๘. ตตฺถ คเหตฺวา เตน ปหริตฺวา ยุทฺเธ สรูปํ.

18. 于彼战斗中，互相抓取、互相打击，其形式(如下)。

สตฺตมฺยนฺตํ [Pg.125] ตติยนฺตญฺจ สรูปมเนกํ ตตฺถ คเหตฺวา เตน ปหริตฺวา ยุทฺเธ-ญฺญปทตฺเถ เอกตฺถํ วา โหติ, เกเสสุ จ เกเสสุ จ คเหตฺวา ยุทฺธํ ปวตฺตํ เกสาเกสิ, ทณฺเฑหิ จ ทณฺเฑหิ จ ปหริตฺวา ยุทฺธํ ปวตฺตํ ทณฺฑาทณฺฑิ, มุฏฺฐามุฏฺฐิ, ‘‘จิ วีติยาเร’’ (๓-๕๑) ติ จิ สมาสนฺโต, ‘‘จิสฺมึ’’ (๓.๖๖) ติ อกาโร. ตตฺถ เตเนติ กึ? กายญฺจ กายญฺจ คเหตฺวา ยุทฺธํ ปวตฺตํ. คเหตฺวา ปหริตฺวาติ กึ? รเถ จ รเถ จ ฐตฺวา ยุทฺธํ ปวตฺติ. ยุทฺเธติ กึ? หตฺเถ จ หตฺเถ จ คเหตฺวา สขฺยํ ปวตฺตํ. สรูปนฺติ กึ? ทณฺเฑหิ จ มุสเลหิ จ ปหริตฺวา ยุทฺธ ปวตฺตํ.

多个以第七格或第三格结尾的同形词，在“于彼处抓取”、“以此物打击”、“在战斗中”等意义上，有时合为一义。例如：“kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ”（于头发与头发处抓取而战），为“kesākesi”（互抓头发而战）；“daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ”（以棍棒与棍棒打击而战），为“daṇḍādaṇḍi”（互以棍棒打击而战）；以及“muṭṭhāmuṭṭhi”（互以拳头打击而战）。根据“ci vītiyāre”（3-51），“ci”是复合词的词尾；根据“cismiṃ”（3.66），（词干）为“a”母音结尾。为何说“于彼处”、“以此物”？（例如）“kāyañca kāyañca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ”（身体与身体互相抓取而战）。为何说“抓取”、“打击”？（例如）“rathe ca rathe ca ṭhatvā yuddhaṃ pavatti”（于战车与战车上站立而战）。为何说“在战斗中”？（例如）“hatthe ca hatthe ca gahetvā sakhyaṃ pavattaṃ”（手与手互相抓住而友谊发生）。为何说“同形”？（例如）“daṇḍehi ca musalehi ca paharitvā yuddha pavattaṃ”（以棍棒与杵互相击打而战）。

๑๙. จตฺเถ.

19. 在“和”的意义上。

อเนกํ สฺยาทฺยนฺตํ จตฺเถ เอกตฺถํ วา ภวติ. สมุจฺจโยนฺวาจโย อิตรีตรโยโค สมาหาโร จ จ สทฺทตฺถา, ตตฺถ สมุจฺจยานฺวาจเยสุ เนกตฺถีภาโว สมฺภวติ, เตสุ หิ สมุจฺจโย อญฺญมญฺญนิรเปกฺขา นมตฺตปฺปธานานํ กตฺถจิ กิริยาวิเสเส จียมานตา, ยถา ‘ธเว จ ขทิเร จ ปลาเส จ ฉินฺทา’ติ. อนฺวาจโย จ ยตฺเถโก ปธานภาเวน วิธียเต อปโร จ คุณภาเวน, ยถา ‘ภิกฺขญฺจร คาโว จานเย’ติ. อิตรทฺวเย ตุ สมฺภวติ, เตสุ หิ อญฺญมญฺญสาเปกฺขานมวยวภทานุคโต อิตรีตรโยโค, ยถา ‘สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’ติ, อสฺสาวยวปฺปธานตฺตา พหุวจนเมว. อญฺญมญฺญสาเปกฺขานเมว ติโรหิตาวยวเภโท สมุทายปฺปธาโน สมาหาโร, ยถา ‘ฉตฺตุปาหน’นฺติ, อสฺส ปน สมุทายปฺปธานตฺตา เอกวจนเมว.

多个以“si”等格结尾的词语，在“ca”（和）的意义上，有时合为一义。集聚(samuccaya)、随次(anvācaya)、相互结合(itarītarayoga)与总合(samāhāro)，是“ca”字的含义。其中，在集聚和随次中，不发生合为一义的情况。此中，集聚是指互不依赖、各自为重的词语，在某一特定动词下被聚集起来，例如：“应砍伐达瓦树(dhava)、迦提罗树(khadira)和波罗沙树(palāsa)。”随次是指其中一者被规定为主要，另一者为次要，例如：“去乞食，也把牛带来。”在另外两者中则可能（合为一义）。此中，相互结合是指相互关联，且其组成部分之区别得以保留，例如：“舍利弗(Sāriputta)与目犍连(Moggallāna)”；因其组成部分为重，故只用复数。总合也是指相互关联，但其组成部分之区别被隐藏，而集合体为重，例如：“chattupāhanaṃ”（伞与鞋）；因其集合体为重，故只用单数。

เต [Pg.126] จ สมาหารีตรีตรโยคา พหุลํ วิธานา นิยตวิสยาเยว โหนฺติ, ตตฺรายํ วิสยวิภาโค นิรุตฺถิปิฏกาคโต-ปาณิตูริยโยคฺคเสนงฺคานํ, นิจฺจเวรีนํ, สงฺขฺยาปริมาณ-สญฺญานํ, ขุทฺทชนฺตุกานํ, ปจนจณฺฑาลานํ, จรณสาธารณานํ, เอกชฺฌายนปาวจนานํ, ลิงฺควิเสสานํ, วิวิธวิรุทฺธานํ ทิสานํ, นทีนญฺจ นิจฺจํ สมาหาเรกตฺตํ ภวติ, ติณรุกฺขปสุสกุนธนธญฺญพฺยญฺชนชนปฺปทานํ วา, อญฺเญสมิตรีตรโยโคว.

那些总合与相互结合复合词，其构成大多有固定的范围。此中，范围的划分来自《词源藏》(Niruttipiṭaka)：身体部分、乐器部分、农具部分、军队部分，永远为敌者，数与量的名称，微小生物，卑劣职业者，同学派者，同一学习内容的教典，不同种类者，种种对立者，方位，以及河流，总是形成总合（复合词）而为一（单数）。或者，草、树、家畜、鸟、财富、谷物、调味品、地区，可（为总合或相互结合）。其他的则只形成相互结合（复合词）。

ปาณฺยงฺคานํ-จกฺขุโสตํ, มุขนาสิกํ, หนุคีวํ, ฉวิมํสโลหิตํ, นามรูปํ, ชรามรณํ. ตุริยงฺคานํ-อลสตาลมฺพรํ, มุรชโคมุขํ, สงฺขเทณฺฑิมํ, มทฺทวิกปาณวิกํ, คีตวาทิตํ, สมฺมตาลํ. โยคฺคงฺคานํ ผาลปาจนํ, ยุคนงฺคลํ. เสนงฺคานํ-อสิสตฺติโตมรปิณฺฑํ, อสิจมฺมํ, ธนุกลาปํ, ปหรณาวรณํ. นิจฺจเวรีนํ-อหินกุลํ, พีฬาลมูสิกํ, กาโกลูกํ, นาคสุปณฺณํ. สงฺขฺยาปริมาณ สญฺญานํ-เอกกทุกํ, ทุกติกํ, ติกจตุกฺกํ, จตุกฺกปญฺจกํ, ทเสกาทสกํ. ขุทฺทชนฺตุกานํ กีฏปฏงฺคํ, กุนฺถกิปิลฺลิกํ, ฑํสมกสํ, มกฺขิกกิปิลฺลิกํ. ปจนจณฺฑาลานํ-โอรพฺภิกสูกริกํ, สากุนฺติ กมาควิกํ, สปากจณฺฑาลํ, เวนรถการํ, ปุกฺกุส ฉวฑาหกํ. จรณสาธารณานํ-อติสภารทฺวาชํ, กฐกลาปํ, สีลปญฺญาณํ, สมถวิปสฺสนํ, วิชฺชาจรณํ. เอกชฺฌายนปาวจนานํ ทีฆมชฺฌิมํ, เอกุตฺตรสํยุตฺตกํ, ขนฺธกวิภงฺคํ. ลิงฺควิเสสานํ-อิตฺถิปุขํ, ทาสิทาสํ, จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ, ‘ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนา- สนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’นฺติปิ ทิสฺสติ. วิวิธวิรุทฺธานํ กุสลากุสลํ[Pg.127], สาวชฺชานวชฺชํ, หีนปฺปณีตํ, กณฺหสุกฺกํ, เฉกปาปกํ. ทิสานํ ปุพฺพาปรํ, ทกฺขิณุตฺตรํ, ปุพฺพทกฺขิณํ, ปุพฺพุตฺตรํ, อธรุตฺตรํ, อปรทกฺขิณํ, อปรุตฺตรํ. นทีนํ-คงฺคายมุนํ, มหิสรภุ.

身体部分：眼与耳，口与鼻，颌与颈，皮、肉、血，名与色，老与死。乐器部分：阿罗萨(alasa)与塔兰巴拉(tālambara)，鼓与牛角号，螺与手鼓，曼达维卡(maddavika)与帕纳维卡(pāṇavika)，歌与乐，铙钹与铜钹(sammatālaṃ)。农具部分：犁头与赶牛棒，轭与犁。军队部分：刀、矛、标枪、铁球，刀与盾，弓与箭筒，攻击（武器）与防御（装备）。永远为敌者：蛇与那拘罗(nakula)，猫与鼠，乌鸦与猫头鹰，龙与金翅鸟。数与量的名称：一与二，二与三，三与四，四与五，十与十一。微小生物：昆虫与飞蛾，小蚁与蚂蚁，虻与蚊，蝇与蚂蚁。卑劣职业者：屠羊者与屠猪者，捕鸟者与猎兽者，贱民与旃陀罗(caṇḍāla)，竹匠与车匠，清道夫与焚尸人。同学派者：阿提萨与巴罗多迦(Bhāradvāja)，迦塔(Kaṭha)与迦罗巴(Kalāpa)，戒与慧，止与观(vipassanā)，明与行。同一学习内容的教典：《长部》与《中部》，《增支部》与《相应部》，《犍度》(Khandhaka)与《分别》。不同种类者：女与男，女奴与男奴，衣、食、住、药（资具），草、木、枝、叶；也可见到“lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ”（他获得衣、食、住、药等资具）之用法。种种对立者：善与不善，有罪与无罪，低劣与胜妙，黑与白，善巧与邪恶。方位：东与西，南与北，东南，东北，下与上，西南，西北。河流：恒河与亚穆纳河(Yamunā)，摩希河(Mahī)与萨拉布河(Sarabhū)。

ติณวิเสสานํ-กาสกุสํ กาสกุสา, อุสีรพีรณํ อุสีรพีรณา, มุญฺชปพฺพชํ มุญฺชปพฺพชํ มุญฺชปพฺพชา. รุกฺขวิเสสานํ ขทิรปลาสํ ขทิรปลาสา, โวสฺสกณฺณํ ธวาสฺสกณฺณา, ปิลกฺขนิคฺโรธํ ปิลกฺขนิคฺโรธา, อสฺสตฺถกปิตฺถนํ อสฺสตฺถกปิตฺถนา, สากสาลํ สากสาลา. ปสุวิเสสานํ-คชควชํ คชควชา, โคมหิสํ โคมหิสา, เอเณยฺยโคมหิสํ เอเณยฺยโคมหิสา, เอเณยฺยวราหํ เอเณยฺยวราหา, อเชฬกํ อเชฬกา, กุกฺกุรสูกรํ กุกฺกุรสูกรา, หตฺถิควาสฺสวฬวํ หตฺถิควาสฺสวฬวา. สกุนวิเสสานํ-หํสพลาวํ หํสพลาวา, การณฺฑวจกฺกวากํ การณฺฑวจกฺกวากา, พกพลากํ พกพลากา. ธนานํ-หิรญฺญสุวณฺณํ หิรญฺญสุวณฺณา, มณิสงฺขมุตฺตาเวฬุริยํ มณิสงฺขมุตฺตาเวฬุริยา, ชาตรูปรชตํ ชาตรูปรชตา. ธญฺญานํ-สาลิยวกํ สาลิยวกา, ติลมุคฺคมาสํ ติลมุคฺคมาสา, นิปฺผาวกุลตฺถํ นิปฺผาวกุลตฺถา. พฺยญฺชนานํ-สากสุวํ สากสุวา, คพฺยมาหิสํ คพฺยมาหิสา, เอเณยฺยวาราหํ เอเณยฺยวาราหา, มิคมายูรํ มิคมายูรา. ชนปทานํ-กาสิโกสลํ กาสิโกสลา, วชฺชิมลฺลํ วชฺชิมลฺลา, เจติวํสํ เจติวํสา, มจฺฉสูรเสนํ มจฺฉสูรเสนา, กุรุปญฺจาลํ กุรุปญฺจาลา. อิตรีตรโยโค ยถา-จนฺทิมสูริยา, สมณพฺราหฺมณา มาตาปิตโร อิจฺจาทิ.

以下各类词语，或作总合复合词（单数），或作相互结合复合词（复数）：草的种类：茅草与吉祥草(kāsakusa)，优尸罗草与毗罗那草(usīrabīraṇa)，蒙阇草与跋阇草(muñjapabbaja)。树木的种类：儿茶树与紫铆树(khadirapalāsa)，沃萨卡那树(vossakaṇṇaṃ)与达瓦阿萨卡那树(dhavāssakaṇṇā)，波罗叉树与尼拘律树(pilakkhanigrodha)，菩提树与木橘树(assatthakapitthana)，柚木与娑罗树(sākasāla)。兽类的种类：象与野牛(gajagavaja)，牛与水牛(gomahisa)，羚羊与水牛(eṇeyyagomahisa)，羚羊与野猪(eṇeyyavarāha)，山羊与绵羊(ajeḷaka)，狗与猪(kukkurasūkara)，象、牛、马、母马(hatthigavāssavaḷava)。鸟的种类：鹅与鹤(haṃsabalāva)，鸳鸯与赤麻鸭(kāraṇḍavacakkavāka)，鹭与鹤(bakabalāka)。财物种类：生金与黄金(hiraññasuvaṇṇa)，珠宝、海螺、珍珠、琉璃(maṇisaṅkhamuttāveḷuriya)，纯金与白银(jātarūparajata)。谷物种类：稻米与大麦(sāliyavaka)，芝麻、绿豆与黑豆(tilamuggamāsa)，豌豆与马豆(nipphāvakulattha)。菜肴种类：蔬菜与汤(sākasuva)，牛肉与水牛肉(gabyamāhisa)，羚羊肉与野猪肉(eṇeyyavārāha)，鹿肉与孔雀肉(migamāyūra)。地方种类：迦尸(Kāsi)与憍萨罗(Kosala)，跋耆(Vajji)与末罗(Malla)，支提(Ceti)与跋蹉(Vaṃsa)，摩蹉(Maccha)与苏罗西那(Sūrasena)，俱卢(Kuru)与般遮罗(Pañcāla)。仅作相互结合复合词的例子如：日月(candimasūriyā)，沙门与婆罗门(samaṇabrāhmaṇā)，父母(mātāpitaro)等。

เอตสฺมึ [Pg.128] เอกตฺถีภาวกณฺเฑ ยํ วุตฺตํ ปุพฺพํ, ตเทว ปุพฺพํ นิปตติ กมาติกฺกเม ปโยชนาภาวา. กฺวจิ วิปลฺลาโสปิ โหติ พหุลาธิการโต, ทนฺตานํ ราชา ราชทนฺโต, กตฺถจิ กมํ ปจฺจานาทรา ปุพฺพกาลสฺสาปิ ปรนิปาโต, ลิตฺตวาสิโต, นคฺคมุสิโต, สิตฺตสมฺมฏฺโฐ, ภฏฺฐลุญฺจิโต. จตฺเถ ยเทกตฺถํ ตตฺถ เกจิ ปุพฺพปทํ พหุธา นิยเมนฺติ, ตทิห พฺยภิจารทสฺสาน น วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

在此合为一义的章节中，先说的词语就置于前面，因为没有必要打乱顺序。有时因为主要词语更为重要，也会有颠倒的情况，例如“牙齿之王”(dantānaṃ rājā)变成“王牙”(rājadanto)；有时因为不重视（时间）顺序，即使是先发生的动作也置于后，例如“涂抹与熏香”(littavāsito)、“裸露与被抢”(naggamusito)、“洒水与扫地”(sittasammaṭṭho)、“烘烤与拔毛”(bhaṭṭhaluñcito)。在表示“和”(ca)的意义而合为一义时，有些人对前一词语的规定有多种方式，但此处因可见到例外，故不赘述，应当了知。

๒๐. สมาหาเร นปุํสกํ.

20. 总合复合词为中性。

จตฺเถ สมาหาเร ยเทกตฺถํ, ตํ นปุํสกลิงฺคํ ภวติ, ตถาเจโวทาหฏํ, กตฺถจิ น โหติ ‘สภาปริสายา’ติ ญาปกา, อาธิปจฺจปริวาโร, ฉนฺทปาริสุทฺธิ, ปฏิสนฺธิปวตฺติยํ.

于第四种集合复合词中，当其表示一个整体时，则为中性，如前所示。但有时不然，如“集会与会众”(sabhāparisā)一例即是明证。又如：主权与随从(ādhipaccaparivāro)、欲清净(chandapārisuddhi)、于结生与转起时(paṭisandhipavattiyaṃ)。

๒๑. สงฺขฺยาทิ.

21. 数词等。

เอกตฺเถ สมาหาเร สงฺขฺยาทิ นปุํสกลิงฺคํ ภวติ, ปญฺจควํ, จตุปฺปถํ, สมาหารสฺเสกตฺตา เอกวจนเมว โหติ, สมาหาเรตฺเวว ปญฺจกาปาโล ปูโว, ติปุตฺโต.

当以数词开头的集合复合词表示一个整体时，则为中性，如“五牛”(pañcagavaṃ)、“四衢”(catuppathaṃ)。因集合为一整体，故仅用单数。此规定仅限于集合复合词，例如：“五份所成之饼”(pañcakāpālo pūvo)、“有三子者”(tiputto)。

๒๒. กฺวเจกตฺตญฺจ ฉฏฺฐิยา.

22. 有时第六格复合词亦为单数。

ฉฏฺฐิเยกตฺเถ กฺวจิ นปุํสกตฺตํ โหเตกตฺถญฺจ, สลภานํ ฉายา สลภจฺฉายํ, เอวํ สกุนฺตานํ ฉายา สกุนฺตจฺฉายํ, ปาสาทจฺฉายํ ปาสาทจฺฉายา, ฆรจฺฉายํ ฆรจฺฉายา, อมนุสฺสสภาย นปุํสเกกตฺตํ ภวติ พฺรหฺมสภํ, เทวสภํ, อินฺทสภํ, ยกฺขสภํ, สรภสภํ, มนุสฺสสภายํ ปน ขตฺติยสภา, ราชสภา อิจฺเจวมาทิ, กฺวจีติ กึ ราชปุริโส.

第六格复合词在表示一个整体时，有时会变为中性单数。例如“飞蛾的影子”(salabhānaṃ chāyā)是“飞蛾影”(salabhacchāyaṃ)，同样“鸟的影子”(sakuntānaṃ chāyā)是“鸟影”(sakuntacchāyaṃ)。还有“宫殿影”(pāsādacchāyaṃ)与(pāsādacchāyā)，“房屋影”(gharacchāyaṃ)与(gharacchāyā)。非人集会会变为中性单数，例如“梵天集会”(brahmasabhaṃ)、“天神集会”(devasabhaṃ)、“帝释集会”(indasabhaṃ)、“夜叉集会”(yakkhasabhaṃ)、“萨拉布兽集会”(sarabhasabhaṃ)。但在人类集会的情况下，则有“刹帝利集会”(khattiyasabhā)、“国王集会”(rājasabhā)等等。为何说“有时”呢？例如“国王的人”(rājapuriso)。

๒๓. สฺยาทีสุ รสฺโส.

23. 在si等后缀前，词尾元音缩短。

นปุํสเก [Pg.129] วตฺตมานสฺส รสฺโส โหติ สฺยาทีสุ. สลภจฺฉายํ, สฺยาทีสูติ กึ? สลภจฺฉาเย.

中性词在si等后缀前，词尾元音缩短。例如：salabhacchāyaṃ。为何说“在si等后缀前”？是为了排除如 salabhacchāye 的情况。

๒๔. ฆปสฺสนฺตสฺสาปฺปธานสฺส.

24. 于非主要部分的ghapa词尾。

อนฺตภูตสฺส อปฺปธานสฺส ฆปสฺส สฺยาทีสุ รสฺโส โหติ. พหุมาโล โปโส, นิกฺโกสมฺพิ, อติวาโมรุ, อนฺตสฺสาติ กึ? ราชา กญฺญาปิโย, อปฺปธานสฺสาติ กึ? ราชกุมารี พฺรหฺมพนฺธู.

作为词尾的非主要部分的ghapa类词，于si等后缀前，（词尾元音）缩短。例如：多花环之人(bahumālo poso)、出憍赏弥者(nikkosambi)、有极美之腿者(ativāmoru)。为何说“作为词尾的”？例如：国王为少女所爱(Rājā kaññāpiyo)。为何说“非主要部分的”？例如：公主(rājakumārī)、梵亲(brahmabandhū)。

๒๕. โคสฺสุ.

25. go作u。

อนฺตภูตสฺส อปฺปธานสฺส โคสฺส สฺยาทีสุ อุ โหติ. จิตฺตคุ, อปฺปธานสฺสาตฺเวว? สุโค, อนฺตสฺสาตฺเวว? โคกุลํ.

作为词尾的非主要部分的go，于si等后缀前作u。例如：有杂色牛者(cittagu)。为何说“非主要部分的”？例如：好牛(sugo)。为何说“作为词尾的”？例如：牛群(gokulaṃ)。

๒๖. อิตฺถิยมตฺวา.

26. 论阴性词。

อิตฺถิยํ วตฺตมานโต อการนฺตโต นามสฺมา อาปจฺจโย โหติ. ธมฺมทินฺนา.

为表阴性，于a结尾的名词后，加ā后缀。例如：法施(Dhammadinnā)。

๓๗. นทาทิโต วี.

37. 于nadī等词，加ī。

นทาทีหิ อิตฺถิยํ วีปฺปจฺจโย โหติ. นที, มหี, กุมารี, ตรุณี, วารุณี, โคตมี. (๑๔) ‘‘โคโตวา’’ คาวี โค, อากติคโณ-ยํ, โกโร ‘‘นฺตนฺตูนํ วีมฺหิ โต วา’’ (๓-๓๖) ติ วิเสสนตฺโถ.

于nadī等词，为表阴性，加ī后缀。例如：河(nadī)、地(mahī)、少女(kumārī)、年轻女子(taruṇī)、伐楼尼(vāruṇī)、乔达弥(gotamī)。(14) “Gotovā”：gāvī(母牛)来自go(牛)，此为范例组。规则“ntantūnaṃ vīmhi to vā”(3-36)是为特殊目的。

๒๘. ยกฺขาทิตินี จ.

28. 于yakkha等词，加inī。

ยกฺขาทิโต [Pg.130] อิตฺถิยํ อินี โหติ วีจ. ยกฺขินี ยกฺขี, นาคินี นาคี, สีหินี สีหี.

于夜叉(yakkha)等词，为表阴性，加inī或ī后缀。例如：女夜叉(yakkhinī, yakkhī)、女那伽(nāginī, nāgī)、母狮(sīhinī, sīhī)。

๒๖. อารามิกาทีหิ.

26. 于ārāmika等词。

อารามิกาทิโต อินี โหติตฺถิยํ. อารามิกินี, อนนฺตรายิกินี, ราชินี (๑๕) ‘‘สญฺญายํ มานุโส’’ มานุสินี, อญฺญตฺร มานุสี.

于ārāmika等词，为表阴性，加inī后缀。例如：女园林侍者(ārāmikinī)、无障碍女(anantarāyikinī)、王后(rājinī)。(15) “saññāyaṃ mānuso”：作专名时为mānusinī(人类女性)，其他情况则为mānusī。

๓๐. ยุวณฺเณหิ นี.

30. 于i、u元音结尾词，加nī。

อิตฺถิยมิวณฺณุวณฺณนฺเตหิ นี โหติ พหุลํ. สทาปยตปาณินี, ทณฺฑินี, ภิกฺขุนี, ขตฺตพนฺธุนี, ปรจิตฺตวิทุนี, มาตุอาทิโต กสฺมา น โหติ? อิตฺถิปฺปจฺจยํ วินาปิ อิตฺถตฺตาภิธานโต.

为表阴性，于i、u元音结尾词，多加nī后缀。例如：常施手女(sadāpayatapāṇinī)、持杖女(daṇḍinī)、比丘尼(bhikkhunī)、刹帝利族女(khattabandhunī)、知他心女(paracittavidunī)。为何不于mātu等词后加此后缀？因其无需阴性后缀亦可表示女性。

๓๑. กฺติมฺหาญฺญตฺเถ.

31. 于kti后缀，当转为他义时。

กฺติมฺหาญฺญตฺเถเยว อิตฺถิยํ นี โหติ พหุลํ. สาหํ อหึ สารตินี, ตสฺสา มุฏฺฐสฺสตินิยา, สา คาวี วจฺฉคิทฺธินี, อญฺญตฺเถติ กึ? ธมฺมรติ.

于kti后缀，仅当转为他义时，为表阴性，多加nī后缀。例如：我乃具念者(sāhaṃ ahiṃ sāratinī)，于彼失念者(tassā muṭṭhassatiniyā)，彼牛乃恋犊者(sā gāvī vacchagiddhinī)。为何说“当转为他义时”？例如：法乐(dhammarati)。

๓๒. ฆรณฺยาทโย.

32. Gharaṇī等词。

ฆรณิปฺปภุตโย นีปฺปจฺจนฺตาสาธโว ภวนฺติ. ฆรณี, โปกฺขรณี, อีสฺส-ตฺตํ นิปาตนา, (๑๖) ‘‘อาจริยา วา ย-โลโป จ’’ อาจรินี, อาจริยา.

gharaṇī等以nī后缀结尾的词为例外构成，是为正形。例如：主妇(gharaṇī)、莲池(pokkharaṇī)，其ī是依例外构成法(nipātanā)而来。(16) “ācariyā vā ya-lopo ca”：指ācarinī或ācariyā(女阿阇梨)。

๓๓. มาตุลาทิตฺวานี ภริยายํ.

33. 于mātula等词，当指其妻时，加ānī。

มาตุลาทิโต [Pg.131] ภริยายมานี โหติ. มาตุลานี, วารุณานี, คหปตานี, อาจริยานี, (๑๗) ‘‘อภริยายํ ขตฺติยา วา’’ ขตฺติยานี ขตฺติยา, นทาทิปาฐา ภริยายนฺตุ ขตฺติยี.

于mātula等词，当指其妻时，加ānī后缀。例如：舅母(mātulānī)、伐楼那妻(vāruṇānī)、家主妇(gahapatānī)、阿阇梨妻(ācariyānī)。(17) “abhariyāyaṃ khattiyā vā”：当不指其妻时，刹帝利女为khattiyānī或khattiyā。而当指其妻时，依nadī等词的规则则为khattiyī。

๓๔. อุปมาสํหิต สหิต สญฺญต สห สผวาม ลกฺขณาทิตูรุตู.

34. 当ūru(大腿)一词前有upamā(譬喻)、saṃhita(结合)、sahita(伴随)、saññata(节制)、saha(同)、sapha(吉祥)、vāma(美)、lakkhaṇa(相)等词时，其尾音作ū。

อูรุสทฺทา อุปมานาทิปุพฺพา อิตฺติยมู โหติ. กรโภรู, สํหิโตรู, สหิโตรู, สญฺญโตรู, สโหรู, สโผรู, วาโมรู, ลกฺขโณรู, อูติโยควิภาคา อู พฺรหฺมพนฺธู.

ūru一词，当其前有譬喻等词时，于阴性中，其尾音作ū。例如：象鼻股(karabhorū)、结合股(saṃhitorū)、伴随股(sahitorū)、节制股(saññatorū)、同股(sahorū)、吉祥股(saphorū)、美股(vāmorū)、吉相股(lakkhaṇorū)。通过规则拆分(yogavibhāga)，亦可有ū，如brahmabandhū(梵亲，女)。

๓๕. ยุวา ติ.

35. 于yuvan，加tī。

ยุวสทฺทโต ติ โหติตฺถิยํ. ยุวติ.

从`yuva`一词，于阴性中为`ti`。如：`yuvati`（少女）。

๓๖. นฺตนฺตูนํ วีมฺหิโต วา.

36. 于阴性后缀`ī`前，以`-nta`及`-ntu`结尾者，其结尾可选地变为`-t`。

วีมฺหิ นฺตนฺตูนํ โต วา โหติ. คจฺฉตี คจฺฉนฺตี, สีลวตี สีลวนฺตี.

于阴性后缀`ī`(`vī`)前，以`-nta`及`-ntu`结尾者，其结尾可选地变为`-t`。例如：`gacchatī`或`gacchantī`（行者，女），`sīlavatī`或`sīlavantī`（具戒者，女）。

๓๗. ภวโต โภโต.

37. 从`bhavant`，变为`bhoto`。

วีมฺหิ ภวโต โภตาเทโส โหติ วา. โภตี ภวนฺตี.

于阴性后缀`ī`(`vī`)前，`bhavant`可选地被替换为`bhoto`。例如：`bhotī`或`bhavantī`（尊者，女）。

๓๘. โคสฺสาวง.

38. 从`go`，变为`āvaṅa`。

โคสทฺทสฺส วีมฺหาวง โหติ. คาวี.

于阴性后缀`ī`(`vī`)前，`go`一词变为`āvaṅa`。例如：`gāvī`（母牛）。

๓๙. ปุถุสฺส ปถวปุถวา.

39. 从`puthu`，变为`pathava`或`puthava`。

วีมฺหิ [Pg.132] ปุถุสฺส ปถวปุถวา โหนฺติ. ปถวี, ปุถวี, เฐ ปถวี.

于阴性后缀`ī`(`vī`)前，`puthu`（宽广）变为`pathava`或`puthava`。例如：`pathavī`（地）、`puthavī`（地）。于阴性中，为`pathavī`。

๔๐. สมาสนฺตฺว.

40. 复合词尾。

สมาสนฺตฺว อิติ จาธิกรียติ.

“复合词尾”一节，亦适用于此。

๔๑. ปาปาทีหิ ภูมิยา.

41. 于`pāpa`（恶）等词之后，从`bhūmi`。

ปาปาทีหี ปรา ยา ภูมิ ตสฺสา สมาสนฺโต อ โหติ. ปาปภูมํ, ชาติภูมํ.

于`pāpa`（恶）等词之后，`bhūmi`（地）的复合词尾变为`a`。例如：`pāpabhūmaṃ`（恶地）、`jātibhūmaṃ`（种姓地）。

๔๒. สงฺขฺยาหิ.

42. 于数词之后。

สงฺขฺยาหิ ปรา ยา ภูมิ ตสฺสา สมาสนฺโต อ โหติ. ทฺวิภูมํ, ติภูมํ.

于数词之后，`bhūmi`（地）的复合词尾变为`a`。例如：`dvibhūmaṃ`（二地）、`tibhūmaṃ`（三地）。

๔๓. นทีโคทาวรีนํ.

43. 从`nadī`（河）与`godāvarī`（戈达瓦里河）。

สงฺขฺยาหิ ปราสํ นทีโคทาวรีนํ สมาสนฺโต อ โหติ, ปญฺจนทํ, สตฺตโคทาวรํ, สงฺขฺยาหิตฺเวว? มหานที, นทีโคทาวรีนนฺติ กึ? ทสิตฺถิ.

于数词之后，`nadī`（河）与`godāvarī`（戈达瓦里河）的复合词尾变为`a`。例如：`pañcanadaṃ`（五河）、`sattagodāvaraṃ`（七戈达瓦里河）。为何说“于数词之后”？（若非数词，则如）`mahānadī`（大河）。为何说“从`nadī`与`godāvarī`”？（若是他词，则如）`dasitthi`（十女）。

๔๔. อสงฺขฺเยหิ จางฺคุลฺยานญฺญาสงฺขฺยตฺเถสุ.

44. 于非数词之后，从`aṅguli`（指），当非他称与非无数义时。

อสงฺขฺเยหิ สงฺขฺยาหิ จ ปราย องฺคุลฺยา สมาสนฺโต อ โหติ โน เจ อญฺญปทตฺเถ อสงฺขฺยตฺเถ จ สมาโส วตฺตเต. นิคฺคตมงฺคุลีหิ นิรงฺคุลํ, อจฺจงฺคุลํ, ทฺเว องฺคุลิโย สมาหฏา ทฺวงฺคุลํ, อนญฺญาสงฺขฺยตฺเถสูติ กึ? ปญฺจงฺคุลิ หตฺโถ, อุปงฺคุลิ, กถํ [Pg.133] ‘ทฺเว องฺคุลีมานมสฺสาติ ทฺวงฺคุล’นฺติ? นาตฺร สมาโสญฺญปทตฺเถ วิหิโต มตฺตาทีนํ โลเป กเต ตตฺถ วตฺตเต. องฺคุลสทฺโท วา ปมาณวาจิ สทฺทนฺตรํ, ยถา ‘เสนงฺคุลปฺปมาเณน องฺคุลานํ สตํ ปุณฺณํ จตุทฺทส วา องฺคุลานี’ติ.

于非数词与数词之后，`aṅguli`（指）的复合词尾变为`a`，倘若该复合词非用于他称义或无数义。例如：`niraṅgulaṃ`（无指）、`accaṅgulaṃ`（超指）、`dvaṅgulaṃ`（二指之量）。为何说“当非他称与非无数义时”？（若为他称，则如）`pañcaṅguli hattho`（五指之手）、`upaṅguli`（近指者）。那么，“其量为二指，故为`dvaṅgula`（二指量）”又如何解释？此处，该复合词并非（直接）按他称义构成，而是在省略了`matta`（量）等词后才适用此义。或者，`aṅgula`一词本身即是另一个表示度量的词，如：“以指为量，一百指或十四指”。

๔๕. ทีฆาโหวสฺเสกเทเสหิ จ รตฺตฺยา.

45. 于`dīgha`（长）、`aho`（日）、`vassa`（雨季）与`ekadesa`（部分）之后，从`ratti`（夜）。

ทีฆาทีหิ อสงฺขฺเยหิ สงฺขฺยาหิ จ ปรมสฺมา รตฺติยา สมาสนฺโต อ โหติ. ทีฆรตฺตํ, อโหรตฺตํ (ตฺโต), วสฺสารตฺตํ (ตฺโต), ปุพฺพรตฺตํ, อปรรตฺตํ, อฑฺฒุรตฺตํ, อติกฺกนฺโต รตฺตึ อติรตฺโต, ทฺเวรตฺตี สมาหฏา ทิรตฺตํ (ตฺโต), วา กฺวจิ พหุลาธิการา เอกรตฺตํ (ตฺโต), เอกรตฺติ, อนญฺญาสงฺขฺยตฺเถสุตฺเวว? ทีฆรตฺติเหมนฺโต, อุปรตฺติ, กฺวจิ โหเตว พหุลํ วิธานายถารตฺตํ.

于`dīgha`（长）等词、非数词与数词之后，`ratti`（夜）的复合词尾变为`a`。例如：`dīgharattaṃ`（长夜）、`ahorattaṃ`（日夜）、`vassārattaṃ`（雨季之夜）、`pubbarattaṃ`（前半夜）、`apararattaṃ`（后半夜）、`aḍḍharattaṃ`（半夜）、`atiratto`（彻夜）、`dirattaṃ`（二夜）。又因“不定准则”的效力，可选地有`ekarattaṃ`或`ekaratti`（一夜）。为何说“当非他称与非无数义时”？（若为他称，则如）`dīgharattihemanto`（长夜之冬）、`uparatti`（近夜）。因规定不定准则，故有时亦可成，如`yathārattaṃ`（如夜）。

๔๖. โคตฺวจตฺเถ จาโลเป.

46. 从`go`（牛），当非“与”义且无省略时。

โคสทฺทา อโลปวิสยา สมาสนฺโต อ โหติ น เจ จตฺเถ สมาโส อญฺญปทตฺเถ อสงฺขฺยตฺเถ จ, ราชคโว, ปรมคโว, ปญฺจควธโน, ทสควํ, อโลเปติ กึ? ปญฺจหิ โคหิ กีโต ปญฺจคุ, อจตฺเถติ กิ? อชสฺสคาโว, อนญฺญาสงฺขฺยตฺเถสุตฺเวว? จิตฺตคุ, อุปคุ.

`go`一词，于无省略的情况下，其复合词尾变为`a`，倘若该复合词非用于“与”义、他称义或无数义。例如：`rājagavo`（王牛）、`paramagavo`（胜牛）、`pañcagavadhano`（有五牛财者）、`dasagavaṃ`（十牛）。为何说“无省略”？（若有省略，则如）`pañcagu`（以五牛所购）。为何说“非‘与’义”？（若为‘与’义，则如）`ajassagāvo`（羊、马与牛）。为何说“当非他称与非无数义时”？（若为他称，则如）`cittagu`（有杂色牛者）、`upagu`（近牛者）。

๔๗. รตฺตินฺทิวทารควจตุรสฺสา.

47. `Rattindiva`（日夜）、`dāragava`（妻与牛）、`caturassa`（四方形）。

เอเต สทฺทา ออนฺตา นิปจฺจนฺเต. รตฺโต จ ทิวา จ รตฺตินฺทิวํ, รตฺติ จ ทิวา จ รตฺตินฺทิวํ, ทารา จ คาโว จ ทารควํ, จตสฺโส อสฺสิโย อสฺส จตุรสฺโส.

此等词语以`a`为尾音，不规则地构成。`ratti`（夜）与`divā`（日）为`rattindivaṃ`（日夜）；`dārā`（妻）与`gāvo`（牛）为`dāragavaṃ`（妻与牛）；“有四角者”(`catasso assiyo assa`) 为`caturasso`（四方形）。

๔๘. อายาเมนุควํ.

48. 于`āyāma`（长度）义中，为`anugavaṃ`。

อนุควนฺติ [Pg.134] นิปจฺจเต อายาเม คมฺยมาเน. อนุควํ สกฏํ, อายาเมติ กึ? คุนฺนํ ปญฺฉา อนุคุ.

当表示`āyāma`（长度）义时，不规则地构成`anugavaṃ`。例如：`anugavaṃ sakaṭaṃ`（与牛等长之车）。为何说“于长度义中”？（若非长度义，则如）`gunnaṃ pacchā anugu`（牛之后）。

๔๙. อกฺขิสฺมาญฺญตฺเถ. อกฺขิสฺมา สมาสนฺโต อ โหติ อญฺญตฺเถ เจ สมาธสา. วิสาลกฺโข, วิสาลกฺขี.

49. 于他义时，从`akkhi`（眼）。当复合词表示他义时，`akkhi`的复合词尾成为`a`。例如：`visālakkho`（广眼者）、`visālakkhī`（广眼女）。

๕๐. ทารุมฺยงฺคุลฺยา.

50. 于木材义时，从`aṅguli`（指）。

องฺคุลนฺตา อญฺญปทตฺเถ ทารุมฺหิ สมาสนฺโต อ โหติ. ทฺวงฺคุลํทารุ, ปญฺจงฺคุลํ, องฺคุลิสทิสาวยวํ ธญฺญาทีนํ วิกฺเขปกํ ทารุํ วุจฺจเต, ปมาเณ ตุ ปุพฺเพ วิย สิทฺธํ สขราชสทฺทา อการนฺตาว, สิสฺโสปิ น ทิสฺสติ, คาณฺฑี วธนฺวาติ ปกตนฺตเรน สิทฺธํ.

当复合词表示他义且指木材时，其词尾的`aṅguli`（指）成为`a`。例如：`dvaṅgulaṃ dāru`（二指木），`pañcaṅgulaṃ`（五指长的）。此指形状如指、用于播撒谷物等的木器。至于在度量义上，则如前已成立。`sakha`（友）、`rāja`（王）等词本身即以`a`结尾，而`sissa`（学徒）则未见此变化。`Gāṇḍīva`（持国弓）与`dhanu`（弓）等词则由其他规则成立。

๕๑. จิ วีติหาเร.

51. 于相互作用义时，ci。

โอฆาพฺยติหาเร คมฺยมาเน อญฺญปทตฺเถ วตฺตมานโต จิ โหติ. เกสาเกสิ ทณฺฑาทณฺฑิ, จกาโร ‘‘จิสฺมิ’’นฺติ (๓.๖๖) วิเสสนตฺโถ, สุคนฺธิ, ทุคฺคนฺตีติ ปโยโค น ทิสฺสเต.

当表示相互作用且为他义时，则有ci。例如：kesākesi（互相抓着头发打斗）、daṇḍādaṇḍi（互相用杖打斗）。ca字在“cismiṃ”(3.66)中是为作限定。如sugandhi（芳香者）、dugganti（恶臭者）的用法则未见。

๕๒. ลฺตฺวิตฺถิยูหิ โก.

52. 自以tu结尾的词，以及以ī和ū结尾的阴性词，加ka后缀。

ลฺตุปฺปจฺจยนฺเตหิ, อิตฺถิยมีการูการนฺเตหิ จ พหุลํ กปฺปจฺจโย โหติ อญฺญปทตฺเถ. พหุกตฺตุโก, พหุกุมาริโก, พหุพฺรหฺมพนฺธุโก, พหุลํตฺเวว? สุพฺภู.

由以tu后缀结尾的词，以及以ī和ū结尾的阴性词，于他义时，多加ka后缀。例如：bahukattuko（有许多丈夫的）、bahukumāriko（有许多少女的）、bahubrahmabandhuko（有许多婆罗门亲戚的）。为何说“多”？（因为有例外，）例如：subbhū（有美眉的）。

๕๓. วาญฺญโต.

53. 或自其他词。

อญฺเญหิ [Pg.135] อญฺญปทตฺเถ โก วา พหุลํ โหติ. พหุมาลโก, พหุมาโล.

自其他词，于他义时，或多加ka后缀。例如：bahumālako（有许多花环者）、bahumālo（有许多花环者）。

๕๔. อุตฺตรปเท. เอตมธิกตํ เวทิตพฺพํ.

54. 于后词时。此应知为管辖规则。

๕๕. อิมสฺสิทํ.

55. ima成为idaṃ。

อุตฺตรปเท ปรโต อิมสฺส อิทํ โหติ. อิทมฏฺฐิตา, อิทปฺปจฺจยตา, นิคฺคหีตโลโป ปสฺส จ ทฺวิภาโว.

当有后词时，ima成为idaṃ。例如：idamaṭṭhitā、idappaccayatā。其中有鼻音的省略及p的重叠。

๕๖. ปุํ ปุมสฺส วา. ปุมสฺส ปุํ โหตุตฺตรปเท วิภาสา. ปุลฺลิงฺคํ, ปุมลิงฺคํ.

56. puma或作puṃ。当有后词时，puma可选择作puṃ。例如：pulliṅgaṃ（阳性）、pumaliṅgaṃ（阳性）。

๕๗. ฏนฺตนฺตูนํ.

57. 自ṭa、anta、antu结尾词。

เอสํ ฏ โหตุตฺตรปเท กฺวจิ วา. ภวมฺปติฏฺฐามยํ, ภควํมูลกา โน ธมฺมา, พหุลาธิการา ตราทีสุ จ ปเคว มหตฺตรี, รตฺตญฺญุมหตฺตํ.

于后词时，这些词尾或时作aṃ。例如：bhavampatiṭṭhāmayaṃ（以有为依处），bhagavaṃmūlakā no dhammā（我等之法以世尊为根本）。又因bahula（不定）的管辖，于tara等之后，如前有mahattarī（更伟大者）、rattaññumahattaṃ（长老之伟大）。

๕๘. อ. เอสํ อ โหตุตฺตรปเท. คุณวนฺตปติฏฺโฐ-สฺมิ.

58. A。于后词时，这些词尾成为a。例如：Guṇavantapatiṭṭho-smi（我立足于具德者）。

๕๙. มนาทฺยาปาทีนโม มเย จ. มนาทีนมาปาทีนํ จ โอ โหตุตฺตรปเท มเย จ. มโนเสฏฺฐา, มโนมยา, รโชชลฺลํ, รโชมยํ, อาโปคตํ, อาโปมยํ, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

59. 于maya及后词，自manas等及āpas等，作o。当有后词及maya时，manas等词和āpas等词的词尾成为o。例如：manoseṭṭhā（意为首）、manomayā（意所成）、rajojallaṃ（尘垢）、rajomayaṃ（尘所成）、āpogataṃ（去到水中）、āpomayaṃ（水所成）。anuyanti disodisaṃ（他们随行于各方）。

๖๐. ปรสฺส สงฺขฺยาสุ.

60. 于数词时，自para。

สงฺขฺยาสุตฺตรปเทสุ [Pg.136] ปรสฺส โอ โหติ. ปโรสตํ, ปโรสหสฺสํ, สงฺขฺยาสูติ กึ? ปรทตฺตูปชีวิโน.

当数词为后词时，para成为o。例如：parosataṃ（百余）、parosahassaṃ（千余）。为何说“于数词时”？（是为了排除）paradattūpajīvino（依他人所施而活者）。

๖๑. ชเน ปุถสฺสุ.

61. 于jana（人）后，puthu作u。

ชเน อุตฺตรปเท ปุถสฺส อุ โหติ. อริเยหิ ปุถเควายํ ชโนติ ปุถุชฺชโน.

当jana（人）为后词时，puthu成为u。Ariyehi puthag eva ayaṃ jano（此人实离于圣者），故为puthujjano（凡夫）。

๖๒. โส ฉสฺสาหายตเน วา.

62. 于aha及āyatana后，cha或作so。

อเห อายตเน จุตฺตรปเท ฉสฺส โส วา โหติ. สาหํ ฉาหํ, สฬายตนํ, ฉฬายตนํ.

当aha（日）及āyatana（处）为后词时，cha（六）或成为so。例如：sāhaṃ（六日）、chāhaṃ（六日），saḷāyatanaṃ（六处）、chaḷāyatanaṃ（六处）。

๖๓. ลฺตุปิตาทีนมารงรง.

63. 自tu、pitar等，作āra及ara。

ลฺตุปฺปจฺจยนฺตานํ ปิตาทีนญฺจ ยถากฺกมมารงรง วา โหนฺตุตฺตรปเท, สตฺถารทสฺสนํ, กตฺตารนิทฺเทโส, มาตรปิตโร, วาตฺเวว? สตฺถุทสฺสนํ, มาตาปิตโร.

以tu为后缀的词及pitar（父）等词，于后词时，其词尾可依次选择成为āra和ara。例如：satthāradassanaṃ（见导师）、kattāraniddeso（作者的解释）、mātarapitaro（父母）。为何说“或”？（因为有不变的例子，）例如：satthudassanaṃ（见导师）、mātāpitaro（父母）。

๖๔. วิชฺชาโยนิสมฺพนฺธานมา ตตฺร จตฺเถ.

64. 于彼处，于并列义时，与明、与血缘相关者，作ā。

ลฺตุปิตาทีนํ วิชฺชาสมฺพนฺธีนํ โยนิสมฺพนฺธีนํ จ เตสฺเวว ลฺตุปิตาทีสุ วิชฺชาโยนิสมฺพนฺธิสุตฺตรปเทสุ จตฺถวิสเย อา โหติ. โหตาโปตโร มาตาปิตโร, ลฺตุปิตาทีนํ ตฺเวว? ปุตฺตภาตโร, ตตฺเรติ กึ? ปิตุปิตามหา, จตฺเถติ กึ? มาตุภาตา, วิชฺชาโยนิสมฺพนฺธานนฺติ กึ? ทาตุภตฺตาโร.

以tu结尾及pitar等词，若由明或血缘相关，且当以tu结尾及pitar等由明或血缘相关的词为后词，并表示并列义时，其词尾成为ā。例如：hotāpotaro（祭司与助祭）、mātāpitaro（父母）。为何说“以tu结尾及pitar等词”？（是为了排除）puttabhātaro（子与兄弟）。为何说“于彼处”？（是为了排除）pitupitāmahā（父与祖父）。为何说“于并列义时”？（是为了排除）mātubhātā（母亲的兄弟）。为何说“由明或血缘相关”？（是为了排除）dātubhattāro（施主与领受者）。

๖๕. ปุตฺเต.

65. 于putta（子）后。

ปุตฺเต [Pg.137] อุตฺตรปเท จตฺถวิสเย ลฺตุปิตาทีนํ วิชฺชาโยนิ สมฺพนฺธานมา โหติ. ปิตาปุตฺตา, มาตาปุตฺตา.

当putta（子）为后词，且表示并列义时，以tu结尾及pitar等由明或血缘相关的词，其词尾成为ā。例如：pitāputtā（父与子）、mātāputtā（母与子）。

๖๖. จิสฺมึ.

66. 于ci后。

จิปฺปจฺจยนฺเต อุตฺตรปเท อา โหติ. เกสาเกสิ, มุฏฺฐามุฏฺฐิ.

当后节是以ci为后缀的词时，前节的尾音变为ā。例如：kesākesi（发与发相击），muṭṭhāmuṭṭhi（拳与拳相击）。

๖๗. อิตฺถิยมฺภาสิตปุมิตฺถี ปุเมเวกตฺเถ.

67. 有对应阳性语形的阴性词，在同义复合时，视同阳性。

อิตฺถิยํ วตฺตมาเน เอกตฺเถ สมานาธิกรเณ อุตฺตรปเท ปเร ภาสิตปุมา อิตฺถี ปุเมว โหติ. กุมารภริโย, ทีฆชงฺโฆ, ยุวชาโย, อิตฺถิยนฺติ กึ? กลฺยาณี ปธานเมสํ กลฺยาณิปฺปธานา, ภาสิตปุเมติ กึ? กญฺญาภริโย, อิตฺถีติ กึ? คามณิกุลํ ทิฏฺฐิ อสฺส คามณิทิฏฺฐิ, เอกตฺเถติ กึ? กลฺยาณิยา มาตา กลฺยาณิมาตา.

当一个有对应阳性语形的阴性词，在同格的同义复合词中作为前节时，其词形视同阳性。例如：kumārabhariyo（有童女为妻者），dīghajaṅgho（长胫者），yuvajāyo（有年轻妻子者）。为何说“在阴性中”(itthiyaṃ)？例如：kalyāṇī padhānamesaṃ kalyāṇippadhānā（以贤女为首者）。为何说“有对应阳性语形”(bhāsitapuma)？例如：kaññābhariyo（有少女为妻者）。为何说“阴性词”(itthī)？例如：gāmaṇikulaṃ diṭṭhi assa gāmaṇidiṭṭhi（村长家族之见）。为何说“同义”(ekatthe)？例如：kalyāṇiyā mātā kalyāṇimātā（贤女之母）。

๖๘. กฺวจิ ปจฺจเย.

68. 于某些后缀之后。

ภาสิตปุมิตฺถี ปจฺจเย กฺวจิ ปุเมว โมติ. พฺยตฺตตรา, พฺยตฺตตมา.

有对应阳性语形的阴性词，在后接后缀时，有时也视同阳性。例如：byattatarā (更干练的)，byattatamā (最干练的)。

๖๙. สพฺพาทโย วุตฺติมตฺเต.

69. Sabba等词，仅于派生语境中。

อิตฺถิวาจกา สพฺพาทโย วุตฺติมตฺเต ปุเมว โหนฺติ. ตสฺสา มุขํ ตมฺมุขํ, ตสฺสํ ตตฺร, ตาย ตโต, ตสฺสํ เวลายํ ตทา.

表示阴性的sabba等词，仅在复合等派生语境中，其词形视同阳性。例如：tassā mukhaṃ (她的脸) 成为 tammukhaṃ (那张脸)；tassaṃ (在她那里) 成为 tatra (在那里)；tāya (从她) 成为 tato (从那里)；tassaṃ velāyaṃ (在那个时候) 成为 tadā (那时)。

๗๐. ชายาย ชยํ ปติมฺหิ.

70. 当pati在后时，jāyā变为jayaṃ。

ปติมฺหิ ปเร ชายาย ชยํ โหติ, ชยมฺปตี, ‘ชานิปตี’ติ ปกตนฺตเรน สิทฺธํ, ตถา ‘ทมฺปตี, ชมฺปตี’ติ.

当pati作为后节时，jāyā变为jayaṃ。例如：jayampatī (夫妻)。jānipatī (夫妻)是由另一规则成就，dampatī (夫妻)、jampatī (夫妻)亦然。

๗๑. สญฺญายมุโททกสฺส.

71. 于特定名称中，udaka作uda。

สญฺญายมุทกสฺสุตฺตรปเท [Pg.138] อุทาเทโส โหติ. อุทธิ, อุทปานํ.

于特定名称中，当udaka作为复合词前节时，被替换为uda。例如：udadhi (海洋)，udapānaṃ (水井)。

๗๒. กุมฺภาทีสุ วา.

72. 当kumbha等词在后时，可选择性地适用。

กุมฺภาทีสุตฺตรปเทสุ อุทกสฺส อุทาเทโส วา โหติ. อุทกุมฺโภ อุทกกุมฺโภ, อุทปตฺโต อุทกปตฺโต, อุทพินฺธุ อุทกพินฺธุ, อากติคโณ-ยํ.

当kumbha等词作为后节时，udaka可选择性地被替换为uda。例如：udakumbho或udakakumbho (水瓶)，udapatto或udakapatto (水钵)，udabindhu或udakabindhu (水滴)。此为不定类组。

๗๓. โสตาทีสูโลโป.

73. 当sota等词在后时，u被省略。

โสตาทีสุตฺตรปเทสุ อุทกสฺส อุสฺส โลโป โหติ. ทกโสตํ, ทกรกฺขโส.

当sota等词作为后节时，udaka的u被省略。例如：dakasotaṃ (水流)，dakarakkhaso (水罗刹)。

๗๔. ฏ นญ สฺส.

74. nañ作a。

อุตฺตรปเท นญ สทฺทสฺส ฏ โหติ. อพฺราหฺมโณ, ญกาโร กึ? เกวลสฺส มา โหตุ ปามนปุตฺโต.

当有后节时，否定词nañ变为a。例如：abrāhmaṇo (非婆罗门)。为何要有ñ音？是为了不让此规则用于单纯的na。例如：pāmanaputto (贱民之子)。

๗๕. อน สเร.

75. 在元音前作an。

สราโท อุตฺตรปเท นญ สทฺทสฺส อน โหติ. อนกฺขาตํ.

当后节以元音开头时，否定词nañ变为an。例如：anakkātaṃ (未被宣说的)。

๗๖. นขาทโย.

76. nakha等词。

นขาทโย สทฺทา อนน ฏาเทสา นิปจฺจนฺเต. นาสฺส ขมตฺถีติ นโข, อขมญฺญํ, สญฺญาสทฺเทสุ จ นิปฺผตฺติมตฺตํ ยถากถญฺจิ กตฺตพฺพํนาสฺส กุลมถีติ นกุโล, อกุลมญฺญํ, นข นกุล นปุํสกนกฺขตฺต นาก เอวมาทิ.

nakha等词是由an或a替换而成的例外。例如：nāssa khamatthīti (他没有忍耐)，故为nakho (爪)，另一义为“无忍耐”。于特定名称中，其构成方式可任意为之。例如：nāssa kulamatthīti (他没有家族)，故为nakulo (那拘罗)，另一义为“无家族”。nakha (爪)、nakula (那拘罗)、napuṃsaka (中性)、nakkhatta (星)、nāka (天)等即是此类。

๗๗. นโค วาปฺปาณินิ.

77. 于无情物义，可构成nago。

นคอิจฺจปฺปาณินิ [Pg.139] วา นิปจฺจเต. นโค รุกฺโข, นโค ปพฺพโต, อโค รุกฺโข, อโค ปพฺพโต, อปฺปาณินีติ กึ? อโค วสโล สีเตน.

词语naga是在指无情物时可选择性地构成的例外。例如：nago rukkho (树)，nago pabbato (山)；或ago rukkho (树)，ago pabbato (山)。为何说“无情物”(appāṇini)？例如：ago vasalo sītena (因寒冷而不能动的贱民)。

๗๘. สหสฺส โส-ญฺญตฺเถ.

78. 于他句义中，saha作so。

อญฺญปทตฺถวุตฺถิมฺหิ สมาเส อุตฺตรปเท ปเร สหสฺส โส วา โหติ. สปุตฺโต, สหปุตฺโต, อญฺญตฺเถติ กึ? สห กตฺวา, สห ยุชฺฌิตฺวา.

在表他句义的复合词中，当saha (与)之后有后节时，saha可选择性地变为so。例如：saputto (有子者)，sahaputto (有子者)。为何说“于他句义中”(aññatthe)？例如：saha katvā (一起做后)，saha yujjhitvā (一起战斗后)。

๗๙. สญฺญายํ.

79. 于特定名称中。

สหสฺสุตฺตรปเท โส โหติ สญฺญายํ. สาสฺสตฺถํ, สปลาสํ.

于特定名称中，当saha之后有后节时，saha变为so。例如：sāssatthaṃ (有阿说他树处)，sapalāsaṃ (有波罗娑树处)。

๘๐. อปฺปจฺจกฺเข.

80. 于非亲见义中。

อปฺปจฺจกฺเข คมฺยมาเน สหสฺส โส โหตุตฺตรปเท, สาคฺคิ กโปโต, สปิสาจา วาตมณฺฑลิกา.

当含义为“非亲见”(appaccakkha)时，若后有后节，saha变为so。例如：sāggi kapoto (火色鸽，暗示如火)，sapisācā vātamaṇḍalikā (有鬼魅的旋风，暗示内有鬼魅)。

๘๑. อกาเล สกตฺเถ.

81. 于非时间词，表“俱”义时。

สกตฺถปฺปธานสฺส สหสทฺทสฺส อกาเล อุตฺตรปเท โส โหติ. สมฺปนฺนํ พฺรหฺมํ สพฺรหฺมํ, สจกฺกํ นิเธหิ, สธุรํ ปาเชหิ, อกาเลติ กึ? สห ปุพฺพณฺหํ, สหาปรณฺหํ.

当saha词以其“俱”义为主，且后节非时间词时，则变为so。例如：具梵(sabrahmaṃ)，具轮而置(sacakkaṃ nidhehi)，具轭而驾(sadhuraṃ pājehi)。为何说“非时间词”？是为了排除：与上午同(saha pubbaṇhaṃ)、与下午同(sahāparaṇhaṃ)。

๘๒. คนฺถนฺตาธิกฺเย.

82. 于“全部”及“增益”义中。

คนฺถนฺเต [Pg.140] อาธิกฺเย จ วตฺตมานสฺส สหสฺส โส โหตุตฺตรปเท. สกลํ โชติมธีเต สมุหุตฺตํ, กาลตฺโถ อารมฺโภ, อาธิกฺเย-สโทณา ขารี, สมาสโก กหาปโณ, นิจฺจตฺโถยมารมฺโภ.

当saha表“全部”或“增益”义时，若有后节，则变为so。例如，表“全部”义：sakalaṃ (全部)，samuhuttaṃ (一须臾)——此规则开始适用于时间词。表“增益”义：sadoṇā khārī (一卡梨加一多那)，samāsako kahāpaṇo (一伽哈巴那加一摩沙迦)——此规则为强制性。

๘๓. สมานสฺส ปกฺขาทีสุ วา.

83. 当后接`pakkha`等词时，`samāna`（相同）可选择性地变化。

ปกฺขาทีสุตฺตรปเทสุ สมานสฺส โส โหติ วา. สปกฺโข สมานปกฺโข, สโชติ สมานโชติ, ปกฺขาทีสูติ กึ? สมานสีโล, ปกฺข, โชติ, ชนปท, รตฺติ, ปตฺตินี, ปตฺตี, นาภิ, พนฺธุ พฺรหฺมจารี, นาม, โคตฺต, รูป, ฐาน, วณฺณ, วโย, วจน, ธมฺม, ชาติย, ฆจฺจ.

当后分词为`pakkha`等词时，`samāna`（相同）可选择性地变为`sa`。例如：同党(sapakkho，即 samānapakkho)，同光(sajoti，即 samānajoti)。为何说“pakkha等”？是为了排除如“同戒(samānasīlo)”之例。`pakkha`等词是指：翼(pakkha)、光(joti)、国土(janapada)、夜(ratti)、妻(pattinī)、夫(pattī)、脐(nābhi)、亲友(bandhu)、梵行者(brahmacārī)、名(nāma)、姓(gotta)、色(rūpa)、处(ṭhāna)、种姓(vaṇṇa)、年龄(vayo)、言语(vacana)、法(dhamma)、种(jātiya)、丛(ghacca)。

๘๔. อุทเร อิเย.

84. 当`udara`（腹）后接`iya`时。

อุทเร อิเย ปเร ปรโต สมานสฺส โส วา โหติ. โสทริโย, สมาโนทริโย, อิเยติ กึ? สมาโนทรตา.

当`udara`（腹）后接`iya`时，其前的`samāna`（相同）可选择性地变为`so`。例如：同胞(sodariyo，即 samānodariyo)。为何说“iya”？是为了排除“同腹性(samānodaratā)”。

๘๕. รีริกฺขเกสุ.

85. 在`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀前。

เอเตสุ สมานสฺส โส โหติ. สรี, สริกฺโข, สริโส.

当后接这些后缀时，`samāna`（相同）变为`so`。例如：等类(sarī)，相似(sarikkho)，相等(sariso)。

๘๖. สพฺพาทีนมา.

86. `sabba`等词的末尾元音变为`ā`。

รีริกฺขเกสุ สพฺพาทีนมา โหติ. ยาที, ยาทิกฺโข, ยาทิโส.

当后接`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀时，`sabba`等代词的末尾元音变为`ā`。例如：何等(yādī)，何等(yādikkho)，何等(yādiso)。

๘๗. นฺตกิมิมานํ ฏากีฏี.

87. `nta`结尾的词、`kiṃ`、`ima`的词干分别变为`ṭā`、`kī`、`ṭī`。

รีริกฺขเกสุ [Pg.141] นฺตสทฺท กึสทฺท อิมสทฺทานํ ฏากีฏี โหนฺติ ยถากฺกมํ. ภวาที, ภวาทิกฺโข, ภวาทิโส, กีที, กีทิกฺโข, กีทิโส, อีที, อีทิกฺโข, อีทิโส.

当后接`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀时，`nta`结尾的词、`kiṃ`词、`ima`词的词干分别变为`ṭā`、`kī`、`ṭī`。例如：像您那样的(bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso)，何等(kīdī, kīdikkho, kīdiso)，此等(īdī, īdikkho, īdiso)。

๘๘. ตุมฺหามฺหานํ ตาเมกสฺมึ.

88. 单数的`tumha`（你）和`amha`（我）变为`tā`和`mā`。

รีริกฺขเกสุ ตุมฺหามฺหานํ ตามา โหนฺเตกสฺมึ ยถากฺกมํ. ตาที, ตาทิกฺโข, ตาทิโส, มาที, มาทิกฺโข, มาทิโส. เอกสฺมินฺติ กึ? ตุมฺหาที, อมฺหาที, ตุมฺหาทิกฺโข, อมฺหาทิกฺโข, ตุมฺหาทิโส, อมฺหาทิโส.

在`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀前，单数的`tumha`（你）和`amha`（我）分别变为`tā`和`mā`。例如：像你那样的(tādī, tādikkho, tādiso)，像我这样的(mādī, mādikkho, mādiso)。为何说“单数”？是为了排除复数形式，例如：像你们那样的(tumhādī, tumhādikkho, tumhādiso)和像我们这样的(amhādī, amhādikkho, amhādiso)。

๘๙. ตํ มมญฺญตฺร.

89. 在其他情况下，变为`taṃ`和`maṃ`。

รีริกฺขกนฺตโต อญฺญสฺมึ อุตฺตรปเท ตุมฺหามฺหานเมกสฺมึ ตํมํ โหนฺติ ยถากฺกมํ, ตนฺทีปา, มนฺทีปา, ตํสรณา, มํสรณา, ตยฺโยโค, มยฺโยโคติ พินฺทุโลโป.

当后分词非`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀时，单数的`tumha`（你）和`amha`（我）分别变为`taṃ`和`maṃ`。例如：你的灯(tandīpā)，我的灯(mandīpā)；你的皈依(taṃsaraṇā)，我的皈依(maṃsaraṇā)；你的相应(tayyogo)，我的相应(mayyogo)，此处`bindu`（鼻音点）已同化。

๙๐. เวตสฺเสฏ.

90. `eta`（此）可选择性地变为`eṭa`。

รีริกฺขเกสฺเวตสฺเสฏ วา โหติ, เอที, เอตาที, เอทิกฺโข, เอตาทิกฺโข, เอทิโส, เอตาทิโส.

当后接`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀时，`eta`（此）可选择性地变为`eṭa`。例如：此等(edī, etādī)，此等(edikkho, etādikkho)，此等(ediso, etādiso)。

๙๑. วิธาทีสุ ทฺวิสฺส ทุ.

91. 在`vidha`等词前，`dvi`（二）变为`du`。

ทฺวิสฺส ทุ โหติ วิธาทีสุ, ทุวิโธ, ทุปฏฺฏํ เอวมาทิ.

在`vidha`等词前，`dvi`（二）变为`du`。例如：二种(duvidho)，双层(dupaṭṭaṃ)等等。

๙๒. ทิ คุณาทีสุ.

92. 在`guṇa`等词前，`dvi`变为`di`。

คุณาทีสุ ทฺวิสฺส ทิ โหติ, ทฺวิคุณํ, ทิรตฺติ, ทิคุ เอวมาทิ.

在`guṇa`等词前，`dvi`（二）变为`di`。例如：二倍(diguṇaṃ)，二夜(diratti)，二牛(digu)等等。

๙๓. ตีสฺว.

93. 在`ti`（三）前，`dvi`的`i`变为`a`。

ตีสุ [Pg.142] ทฺวิสฺส อโหติ. ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ, ทฺวิตฺติปตฺตปุรา.

当后接`ti`（三）时，`dvi`（二）的`i`变为`a`。例如：两三次(dvattikkhattuṃ)，两三钵满(dvittipattapurā)。

๙๔. อา สงฺขฺยายาสตาโท-นญฺญตฺเถ.

94. 当后接数词时，`dvi`的`i`变为`ā`，但`sata`等词及“其他义”除外。

สงฺขฺยายมุตฺตรปเท ทฺวิสฺส อา โหติ อสตาโท อนญฺญธตฺถ. ทฺวาทส, ทฺวาวีสติ ทฺวตฺตึส, สงฺขฺยายนฺติ กึ? ทิรตฺตํ, อสตาโทติ กึ? ทิสตํ, ทิสหสฺสํ. อนญฺญตฺเถติ กึ? ทฺวิทสา.

当后分词为数词时，`dvi`（二）的`i`变为`ā`，但`sata`（百）等词除外，且非“其他义”。例如：十二(dvādasa)，二十二(dvāvīsati)，三十二(dvattiṃsa)。为何说“数词”？是为了排除“二夜(dirattaṃ)”。为何说“`sata`等词除外”？是为了排除“二百(disataṃ)”、“二千(disahassaṃ)”。为何说“非其他义”？是为了排除“二与十(dvidasā)”。

๙๕. ติสฺเส.

95. `ti`（三）的`i`变为`e`。

สงฺขฺยายมุตฺตรปเท ติสฺส เอ โหติ อสตาโท อนญฺญตฺเถ, เตรส, เตวีส, เตตฺตึส, สงฺขฺยายํตฺเวว? ติรตฺตํ, อสตาโทตฺเวว? ติสตํ, อนญฺญตฺเถตฺเวว? ติจตุกา.

当后分词为数词时，`ti`（三）的`i`变为`e`，但`sata`（百）等词除外，且非“其他义”。例如：十三(terasa)，二十三(tevīsa)，三十三(tettiṃsa)。为何说“数词”？是为了排除“三夜(tirattaṃ)”。为何说“`sata`等词除外”？是为了排除“三百(tisataṃ)”。为何说“非其他义”？是为了排除“三或四(ticatukā)”。

๙๖. จตฺตาลีสาโท วา.

96. 在`cattālīsa`（四十）等词前，可选择性地[变化]。

ติสฺเส วา โหติ จตฺตาลีสาโท, เตจตฺตาลาสํ ติจตฺตาลีสํ, เตปญฺญาสํ ติปญฺญาสํ, เตสฏฺฐิ ติสฏฺฐิ, เตสตฺตติ ติสตฺตติ, เตอสีติ ติยาสีติ, เตนวุติ ตินวุติ, อสตาโทตฺเวว? ติสตํ.

在`cattālīsa`（四十）等词前，`ti`（三）的`i`可选择性地变为`e`。例如：四十三(tecattālāsaṃ, ticattālīsaṃ)，五十三(tepaññāsaṃ, tipaññāsaṃ)，六十三(tesaṭṭhi, tisaṭṭhi)，七十三(tesattati, tisattati)，八十三(teasīti, tiyāsīti)，九十三(tenavuti, tinavuti)。但`sata`等词前则不适用，例如：三百(tisataṃ)。

๙๗. ทฺวิสฺสา จ.

97. `dvi`（二）的`i`亦可变为`ā`。

อสตาโท-นญฺญตฺเถ จตฺตาลีสาโท ทฺวิสฺเส วา โหติ อา จ. ทฺเวจตฺตาลีสํ, ทฺวาจตฺตาลีสํ ทฺวิจตฺตาลีสํ, ทฺเวปญฺญาสํ, ทฺวาปญฺญาสํ ทฺวิปญฺญาสํ อิจฺจาทิ.

在非`sata`等词、非其他义的`cattālīsa`（四十）等词前，`dvi`（二）的`i`可选择性地变为`e`，也可变为`ā`。例如：四十二(dvecattālīsaṃ, dvācattālīsaṃ, dvicattālīsaṃ)，五十二(dvepaññāsaṃ, dvāpaññāsaṃ, dvipaññāsaṃ)等。

๙๘. พาจตฺตาลีสาโท.

98. 非cattālīsa等词前，（dvi）作bā。

ทฺวิสฺส [Pg.143] พา วา โหติ อจตฺตาลีสาโท-นญฺญตฺเถ. พารส ทฺวาทส, พาวีสติ ทฺวาวีสติ, พตฺตึส ทฺวตฺตึส, อจตฺตาลีสาโทติ กึ? ทฺวิจตฺตาลีสํ.

于非cattālīsa(四十)等词前，且非用于他义时，dvi(二)或变为bā。例如：十二(bārasa, dvādasa)，二十二(bāvīsati, dvāvīsati)，三十二(battiṃsa, dvattiṃsa)。为何说“于非cattālīsa等词前”？例如：四十二(dvicattālīsaṃ)。

๙๙. วีสติทเสสุ ปญฺจสฺส ปณฺณปนฺนา.

99. 于vīsati(二十)与dasa(十)前，pañca(五)变为paṇṇa与panna。

วีสติทเสสุ ปเรสุ ปญฺจสฺส ปณฺณปนฺนา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. ปณฺณวีสติ ปญฺจวีสติ, ปนฺนรสฺว ปญฺจทส.

当vīsati(二十)与dasa(十)为后继词时，pañca(五)或可依序变为paṇṇa与panna。例如：二十五(paṇṇavīsati, pañcavīsati)，十五(pannarasa, pañcadasa)。

๑๐๐. จตุสฺส จุโจ ทเส.

100. 于dasa(十)前，catu(四)变为cu与co。

จตุสฺส จุโจ โหนฺติ วา ทสสทฺเท ปเร. จุทฺทส, โจทฺทส, จตุทฺทส.

当dasa(十)一词为后继词时，catu(四)或可变为cu与co。例如：十四(cuddasa, coddasa, catuddasa)。

๑๐๑. ฉสฺส โส.

101. cha(六)变为so。

ฉสฺส โสอิจฺจยมาเทโส โหติ ทสสทฺเท ปเร. โสฬส.

当dasa(十)一词为后继词时，cha(六)被替换为so。例如：十六(soḷasa)。

๑๐๒. เอกฏฺฐานมา.

102. eka(一)与aṭṭha(八)之末音节作ā。

เอกอฏฺฐานํ อา โหติ ทเส ปเร. เอกาทส, อฏฺฐารส.

当dasa(十)为后继词时，eka(一)与aṭṭha(八)之末音节变为ā。例如：十一(ekādasa)，十八(aṭṭhārasa)。

๑๐๓. ร สงฺขฺยาโต วา.

103. 于数词后，（dasa之da）或变为ra。

สงฺขฺยาโต ปรสฺส ทสสฺส ร โหติ วิภาสา. เอการส เอกาทส, พารส ทฺวาทส, ปนฺนรส ปญฺจทส, สตฺตรส สตฺตทส, อฏฺฐารส อฏฺฐาทส, ปนฺนพาเทเสสุ นิจฺจํ, อิธ น โหติ จตุทฺทส.

于数词后，dasa(十)的da或可变为ra。例如：十一(ekārasa, ekādasa)，十二(bārasa, dvādasa)，十五(pannarasa, pañcadasa)，十七(sattarasa, sattadasa)，十八(aṭṭhārasa, aṭṭhādasa)。在panna-与bā-等之后，此为定则；而catuddasa(十四)则无此变化。

๑๐๔. ฉตีหิ โฬ จ.

104. 于cha(六)与ti(三)后，亦变为ḷo。

ฉตีหิ [Pg.144] ปรสฺส ทสสฺส โฬ โหติ โร จ, โสฬส โสรส, เตฬส เตรส.

于cha(六)与ti(三)后，dasa(十)的da变为ḷ或r。例如：十六(soḷasa, sorasa)，十三(teḷasa, terasa)。

๑๐๕. จตุตฺถ ตติยาน มฑฺฒุฑฺฒติยา.

105. catuttha(第四)与tatiya(第三)（与aḍḍha合）成aḍḍhuḍḍha与aḍḍhatiya。

อฑฺฒา ปเรสํ จตุตฺถตติยานํ อุฑฺฒติยา โหนฺติ ยถากฺกมํ. อฑฺเฒน จตุตฺโถ อฑฺฒุฑฺโฒ, อฑฺเฒน ตติโย อฑฺฒติโย, กถํ อฑฺฒเตยฺโยติ? สกตฺเถ ณฺเย อุตฺตรปทวุฑฺฒิ.

于aḍḍha(半)后，catuttha(第四)与tatiya(第三)依序变为uḍḍha与tiya。半与第四合为aḍḍhuḍḍha(三又二分之一)；半与第三合为aḍḍhatiyo(二又二分之一)。如何有aḍḍhateyyo一形？此乃表“彼自体”义之ṇya后缀所致，后分音节增长。

๑๐๖. ทุติยสฺส สห ทิยฑฺฒทิวฑฺฒา.

106. dutiya(第二)与（aḍḍha）合，成diyaḍḍha与divaḍḍha。

อฑฺฒา ปรสฺส ทุติยสฺส สห อฑฺฒสทฺเทน ทิยฑฺฒทิวฑฺฒา โหนฺติ. อฑฺเฒน ทุติโย ทิยฑฺโฒ, ทิวฑฺโฒ วา.

于aḍḍha(半)后，dutiya(第二)连同aḍḍha一词本身，变为diyaḍḍha与divaḍḍha。半与第二合为diyaḍḍho(一又二分之一)，或divaḍḍho。

๑๐๗. สเร กท กุสฺสุตฺตรตฺเถ.

107. 于元音前，当ku为前缀时，变为kad。

กุสฺสุตฺตรปทตฺเถ วตฺตมานสฺส สราโท อุตฺตรปเท กทาเทโส โหติ. กทนฺนํ, กทสนํ, สเรติ กึ? กุปุตฺโต, อุตฺตรตฺเถติ กึ? กุโอฑฺโฒ ราชา.

当ku作前缀，且后继词以元音为首时，ku被替换为kad。例如：劣食(kadannaṃ)，劣食(kadasanaṃ)。为何说“于元音前”？例如：恶子(kuputto)。为何说“当为前缀时”？例如：拘多王(Kuoḍḍho rājā)。

๑๐๘. กาปฺปตฺเถ.

108. 表“少”义时，（ku）变为kā。

อปฺปตฺเถ วตฺตมานสฺส กุสฺส กา โหติ อุตฺตรปทตฺเถ, อปฺปกํ ลวณํ กาลวณํ.

当ku作前缀，表“少”义时，变为kā。例如：少量之盐(appakaṃ lavaṇaṃ)为“少盐”(kālavaṇaṃ)。

๑๐๙. ปุริเส วา.

109. 于purisa(人)前，或然。

กุสฺส ปุริเส กา โหติ วา. กาปุริโส กุปุริโส, อยมปฺปตฺตวิภาสา, อปฺปตฺเถ ตุ ปุพฺเพน นิจฺจํ โหติ อีสํ ปุริโส กาปุริโส.

于purisa(人)前，ku或变为kā。例如：劣人(kāpuriso)或劣人(kupuriso)。此为特许之选项。然于“少”义，依前规则则为定例，例如：些微之人(īsaṃ puriso)为劣人(kāpuriso)。

๑๑๐. ปุพฺพาปรชฺชสายมชฺเฌหาหสฺส ณฺโห.

110. 于pubba(前)、apara(后)、ajja(今日)、sāya(暮)、majjha(中)后，aha(日)变为ṇha。

ปุพฺพาทีหุตฺตรปทสฺส [Pg.145] อหสฺส ณฺหาเทโส โหติ, ปุพฺพณฺโห, อปรณฺโห, อชฺชณฺโห, สายณฺโห, มชฺฌณฺโห (ปณฺโห).

于pubba(前)等词后，作为后继词之aha(日)被替换为ṇha。例如：上午(pubbaṇho)，下午(aparaṇho)，今日(ajjaṇho)，傍晚(sāyaṇho)，中午(majjhaṇho)。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ วุตฺติยํ

于《目犍连(Moggallāna)声明论释》中

สมาสกณฺโฑ ตติโย.

复合词篇第三终。

๔. จตุตฺโถ กณฺโฑ (ณาทิ)

4. 第四篇 (ṇ等)

๑. โณ วา ปจฺเจ.

1. 在“后代”义中，或加ṇo。

ฉฏฺฐิยนฺตา นามสฺมา วา ณปฺปจฺจโย โหติ อปจฺเจ-ภิเธยฺเย, ณกาโร วุทฺธฺยตฺโถ, เอวมญฺญตฺตาปิ, วสิฏฺฐสฺสาปจฺจํ วาสิฏฺโฐ, วาสิฏฺฐี วา, โอปคโว, โอปควี วา, เวติ วากฺยสมาสวิกปฺปนตฺถํ, ตสฺสาธิกาโร สกตฺถาวธิ.

从第六格结尾的名词，为表示“后代”义，或可加ṇa后缀。ṇ字表元音增长义，其他带ṇ的后缀亦然。例如：vasiṭṭha的后代是vāsiṭṭho或vāsiṭṭhī，opagava的后代是opagavo或opagavī。“vā”字表句子和复合词的可选性，其效力范围限于本节。

๒. วจฺฉาทิโต ณานณายนา.

2. 从Vaccha等词加ṇāna和ṇāyana后缀。

วจฺฉาทีหิ อปจฺจปฺปจฺจยนฺเตหิ โคตฺตาทีหิ จ สทฺเทหิ ณานณายนปฺปจฺจยา วา โหนฺติ อปจฺเจ, วจฺฉาโน วจฺฉายโน, กจฺจาโน กจฺจายโน, ยาคเม กาติยาโน, โมคฺคลฺลาโน โมคฺคลฺลายโน, สากฏาโน สากฏายโน, กณฺหาโน กณฺหายโน อิจฺจาทิ.

从以Vaccha等词为首、以表示后代的后缀结尾的氏族等词，为表示“后代”义，或可加ṇāna和ṇāyana后缀。例如：vacchāno或vacchāyano（婆蹉的后裔），kaccāno或kaccāyano（迦旃延的后裔），于祭祀中为kātiyāno，moggallāno或moggallāyano（目犍连的后裔），sākaṭāno或sākaṭāyano（娑迦吒的后裔），kaṇhāno或kaṇhāyano（黑氏的后裔）等。

๓. กตฺติกาวิธวาทีหิ เณยฺยเณรา.

3. 从Kattikā、Vidhavā等词加ṇeyya和ṇerā后缀。

กตฺติกาทีหิ วิธวาทีหิ จ เณยฺยเณรา วา ยถากฺกมํ โหนฺติ อปจฺเจ, กตฺติเกยฺโย, เวนเตยฺโย, ภาคิเนยฺโย อิจฺจาทิ[Pg.146], เวธเวโร, พนฺธเกโร, นาลิเกโร, สามเณโร อิจฺจาทิ.

从Kattikā等词和Vidhavā等词，为表示“后代”义，或可依序加ṇeyya和ṇerā后缀。例如：kattikeyyo、venateyyo、bhāgineyyo等；vedhavero、bandhakero、nālikero、沙弥(sāmaṇero)等。

๔. ณฺยทิจฺจาทีหิ.

4. 从Aditi等词加ṇya后缀。

ทิติปฺปภุติหิ ณฺโย วา โหติ อปจฺเจ, เทจฺโจ, อาทิจฺโจ, โกณฺฑญฺโญ, คคฺคฺโย, ภาตพฺโพ อิจฺจาทิ.

从Diti等词，为表示“后代”义，或可加ṇya后缀。例如：decco、ādicco、koṇḍañño (憍陈如)、gaggyo、bhātabbo等。

๕. อา ณิ.

5. 从以a结尾的词，加ṇi后缀。

อการนฺตโต ณิ วา โหติ อปจฺเจ, ทกฺขิ, ทตฺถิ, โทณิ. วาสวิ, วารุณิ อิจฺจาทิ.

从以a结尾的词，为表示“后代”义，或可加ṇi后缀。例如：dakkhi、datthi、doṇi、vāsavi、vāruṇi等。

๖. ราชโต ญฺโญ ชาติยํ.

6. 从rāja（王），在“种姓”义中加ñña后缀。

ราชสทฺทโต ญฺโญ วา โหติ อปจฺเจ ชาติยํ คมฺยมานายํ, ราชญฺโญ, ชาติยนฺติ กึ? ราชาปจฺจํ.

从rāja（王）一词，当表示“种姓”义的“后代”时，或可加ñña后缀。例如：rājañño（王族之人）。为何说“在种姓义中”？（若非此义，则为）rājāpaccaṃ（王的后代）。

๗. ขตฺตา ยิยา.

7. 从khatta加ya和iya后缀。

ขตฺตสทฺทา ยอิยา โหนฺติ อปจฺเจ ชาติยํ, ขตฺโย, ขตฺติโย, ชาติยํตฺเวว? ขตฺติ.

从khatta一词，当表示“种姓”义的“后代”时，加ya和iya后缀。例如：khatyo、khattiyo（刹帝利）。为何说“在种姓义中”？（若非此义，则为）khatti（刹帝利女）。

๘. มนุโต สฺสสณ.

8. 从manu加ssa和aṇa后缀。

มนุสทฺทโต ชาติยํ สฺสสณ โหนฺติ อปจฺเจ, มนุสฺโส, มานุโส, อิตฺถิยํ มนุสฺสา, มานุสี, ชาติยํตฺเวว? มานโว.

从manu一词，当表示“种姓”义的“后代”时，加ssa和aṇa后缀。例如：manusso（人）、mānuso（人）；其女性形式为manussā、mānusī。为何说“在种姓义中”？（若非此义，则为）mānavo（摩奴的后裔）。

๙. ชนปทนามสฺมา ขตฺติยา รญฺเญ จ โณ.

9. 从国名，为表示刹帝利或国王时，加ṇa后缀。

ชนปทสฺส ยํ นามํ, ตนฺนามสฺมา ขตฺติยา อปจฺเจ รญฺเญ จ โณ โหติ, ปญฺจาโล, โกสโล, มาคโธ, โอกฺกาโก, ชนปทนามสฺมาติ [Pg.147] กึ? ทาสรถิ, ขตฺติยาติ กึ? ปญฺจาลสฺส พฺราหฺมณสฺส อปจฺจํ ปญฺจาลิ.

凡国名，当指刹帝利后裔或国王时，则从该国名加ṇa后缀。例如：般遮罗人(pañcālo)、憍萨罗人(kosalo)、摩揭陀人(māgadho)、奥嘎咖人(okkāko)。为何说“从国名”？（反例为）dāsarathi。为何说“刹帝利”？般遮罗婆罗门之后裔为pañcāli。

๑๐. ณฺย กุรุสิวีหิ.

10. 从Kuru和Sivi加ṇya后缀。

กุรุสิวีหิ อปจฺเจ รญฺเญ จ ณฺโย โหติ. โกรพฺโย, เสพฺโย.

从Kuru和Sivi，当指后裔或国王时，加ṇya后缀。例如：korabyo（拘罗毗耶人）、sebyo（塞毗耶人）。

๑๑. ณ ราคา เตน รตฺตํ.

11. 从表染料的词，在“被其所染”义中，加ṇa后缀。

ราควาจิตติยนฺตโต รตฺตมิจฺเฉตสฺมึ อตฺเถ โณ โหติ, กสาเวน รตฺตํ กาสาวํ, โกสุมฺภํ, ยาลิทฺทํ, ราคาติ กึ? เทวทตฺเตน รตฺตํ วตฺถํ, อิธ กสฺมา น โหติ? ‘นีลํ ปีต’นฺติ, คุณวจนตฺตา วินาปิ เณน ณตฺถสฺสาภิธานโต.

从表示染料的第三格词，在“被其所染”义中，加ṇa后缀。例如：被袈裟色所染的为kāsāvaṃ，被红花所染的为kosumbhaṃ，被姜黄所染的为yāliddaṃ。为何说“染料”？（反例是）提婆达多(Devadatta)所染的布。此处为何不加后缀？（又如）“nīlaṃ pītaṃ”（青色、黄色），因其为性质词，无须加ṇa后缀即能表达其义。

๑๒. นกฺขตฺเตนินฺทุยุตฺเตน กาเล.

12. 从与月亮相应的星宿，在“时间”义中。

ตติยนฺตโต นกฺขตฺตา เตน ลกฺขิเต กาเล โณ โหติ, ตญฺเจ นกฺขตฺตมินฺทุยุตฺตํ โหติ, ผุสฺสี รตฺติ, ผุสฺสํ อหํ, นกฺขตฺเตเนติ กึ? คุรุนา ลกฺขิตา รตฺติ. อินฺทุยุตฺเตเนติ กึ? กตฺถิกาย ลกฺขิโต มุหุตฺโต, กาเลติ กึ? ผุสฺเสน ลกฺขิตา อตฺถสิทฺธิ, อชฺชกตฺติกาติ กตฺติกายุตฺเต จนฺเท กตฺติกาสทฺโท วตฺตเต.

从第三格的星宿词，若该星宿与月亮相应，则在“由其标志的时间”义中，加ṇa后缀。例如：phussī ratti（弗沙之夜），phussaṃ ahaṃ（弗沙之日）。为何说“由星宿”？（反例是）gurunā lakkhitā ratti（由导师标志的夜晚）。为何说“与月亮相应”？（反例是）katthikāya lakkhito muhutto（由迦底迦星标志的时刻）。为何说“时间”？（反例是）phussena lakkhitā atthasiddhi（由弗沙星标志的义利成就）。当说“ajjakattikā”（今日迦底迦）时，kattikā一词指月亮与迦底迦星相应。

๑๓. สา-สฺส เทวตา ปุณฺณมาสี.

13. 在“彼为其天神”或“彼为其满月”义中。

เสติ ปฐมนฺตา อสฺสาติ ฉฏฺฐฺยตฺเถ โณ ภวติ, ยํ ปฐมนฺตํ, สา เจ เทวตา ปุณฺณมาสีวา, สุคโต เทวตา อสฺสาภิ [Pg.148] โสคโต, มาหินฺโท, ยาโม, วารุโณ, ผุสฺสี ปุณฺณมาสี อสฺส สมฺพนฺธินีติ ผุสฺโส, มาโส, มาโย, ผคฺคุโน, จิตฺโต, เวสาโข. เชฏฺฐมูโล, อาสฬฺโห, สาวโณ, โปฏฺฐปาโท, อสฺสยุโช, กตฺติโก, มาคสิโร, ปุณฺณมาสีติ กึ? ผุสฺสี ปญฺจมี อสฺส, ปุณฺณมาสี จ ภตกมาสสมฺพนฺธินี น โหติ… ปุณฺโณ มา อสฺสนฺติ นิพฺพจนา, อโต เอว นิปาตนา โณ สาคโม จ, มาสสุติยาว น ปญฺจทส รตฺตาโท วิธิ.

从第一格词，在“彼为其…”（第六格）义中，若该第一格词为天神或满月，则加ṇa后缀。例如：sugato devatā assa（善逝是其天神），则为sogato（善逝的信徒）；以及māhindo、yāmo、vāruṇo。phussī puṇṇamāsī assa sambandhinī（弗沙满月与此相关），则为phusso māso（弗沙月）。其他月份如：māgho、phagguno、citto、卫塞月(vesākho)、jeṭṭho、āsaḷho、sāvaṇo、poṭṭhapādo、assayujo、kattiko、māgasiro。为何说“满月”？（反例是）phussī pañcamī assa（弗沙是其第五日）。满月与雇佣月无关……由“puṇṇo māso assa”（此月圆满）之义，通过特殊规则派生，加ṇa后缀及s音，此法不仅限于由月份听闻的十五夜等。

๑๔. ตมธีเต ตํ ชานาติ กณิกา จ.

14. 在“学习彼”、“了知彼”义中，加ṇa和ṇika后缀。

ทุติยนฺตโต ตมธีเต ตํ ชานาตีติ เอเตสฺวตฺเถสุ โณ โหติ โณ ณิโก จ, พฺยากรณมธีเต ชานาติ วา เวยฺยากรโณ, ฉนฺทโส, กมโก, ปทโก, เวนยิโก, สุตฺตนฺติโก, ทฺวิตคฺคหณํ ปุถเคว วิธานตฺถํ ชานนสฺส จ อชฺเฌนวิสยภาวทสฺสนตฺถํ ปสิทฺธูปสงฺคหตฺถํ จ.

从第二格词，在“学习彼”、“了知彼”等义中，加ṇa和ṇika后缀。例如：学习或了知语法的为veyyākaraṇo（语法家）；（学习或了知）声律的为chandaso；（学习或了知）业的为kamako；（学习或了知）句的为padako；（学习或了知）律的为venayiko（持律者）；（学习或了知）经的为suttantiko（持经者）。（经文中）重复“彼”字，是为了分别规定，为了显示所知即所学之对象，以及为了包含公认的用法。

๑๕. ตสฺส วิสเย เทเส.

15. 于其领域、地方（之义）。

ฉฏฺฐิยนฺตา วิสเย เทสรูเป โณ โหติ, วสาตีนํ วิสโย เทโส วาสาโต, เทเสติ กึ? จกฺขุสฺส วิสโย รูปํ, เทวทตฺตสฺส วิสโย-นุวาโก.

从第六格词，当表示“作为地方的领域”义时，加ṇa后缀。例如：居住者的领域或地方是vāsāto。为何说“地方”？（反例是）眼睛的领域是色法，提婆达多的领域是复诵(anuvāka)。

๑๖. นิวาเส ตนฺนาเม.

16. 于住处，并以其为名（之义）。

ฉฏฺฐิยนฺตา นิวาเส เทเส ตนฺนาเม โณ โหติ, สิวีนํ นิวาโส เทโส เสพฺโย, วาสาโต.

由第六格词，于“作为其名的住处、地方”义，派生ṇo后缀。例如：西维人(Sivī)的住处地方是塞毗耶(Sebya)；[又如]住所(vāsāto)。

๑๗. อทูรภเว.

17. 于不远处（之义）。

ฉฏฺฐิยนฺตา [Pg.149] อทูรภเว เทเส ตนฺนาเม โณ โหติ, วิทิสาย อทูรภวํ เวทิสํ.

由第六格词，于“作为其名的不远处”义，派生ṇo后缀。例如：维迪沙(Vidisā)的不远处是吠提娑(Vedisa)。

๑๘. เตน นิพฺพตฺเต.

18. 由其所成（之义）。

ตติยนฺตา นิพฺพตฺเต เทเส ตนฺนาเม โณ โหติ, กุสมฺเพน นิพฺพตฺตา โกสมฺภี นครี, กากนฺที, มากนฺที, สหสฺเสน นิพฺพตฺตา สาหสฺสี ปรีขา, โหตุมฺหิ กตฺตริ กรเณ จ ยถาโยคํ ตติยา.

由第三格词，于“由其所成之地，且作为其名”义，派生ṇo后缀。例如：由俱三婆(Kusamba)所成的憍赏弥(Kosambī)城；[又如]迦甘地(Kākandī)；摩甘地(Mākandī)；由一千所造的千壕(Sāhassī parikhā)。于“有”(hoti)之主事与工具，相应地使用第三格。

๑๙. ตมีธตฺถิ.

19. 彼在此有（之义）。

ตนฺติ ปฐมนฺตา อิธาติ สตฺตมฺยตฺเถ เทเส ตนฺนาเม โณ โหติ, ยนฺตํ ปฐมนฺตมตฺถิ เจ, อุทุมฺพรา อสฺมึ เทเส สนฺตีติ โอทุมฺพโร, พาทโร, พพฺพโช.

由第一格词，于“此物在此”（即第七格“处所”义）之义，且作为其地名时，派生ṇo后缀。例如：“此地有优昙婆罗(udumbarā)树”，则称其地为奥杜巴罗(Odumbara)；[又如]巴达罗(Bādara)；巴婆阇(Babbaja)。

๒๐. ตตฺร ภเว.

20. 于彼处有（之义）。

สตฺตมฺยนฺตา ภวตฺเถ โณ โหติ, อุทเก ภโว โอทโก, โอรโส, ชานปโท, มาคโธ, กาปิลวตฺถโว, โกสมฺโพ.

由第七格词，于“存在”义，派生ṇo后缀。例如：在水中存在的，是为水生(odaka)；从胸口生的，是为嫡子(orasa)；地方的(jānapada)；摩揭陀的(māgadha)；迦毗罗卫的(kāpilavatthava)；憍赏弥的(kosamba)。

๒๑. อชฺชาทีหิ ตโน.

21. 由“今日”(ajja)等词派生tana后缀。

ภวตฺเถ อชฺชาทีหิ ตโน โหติ, อชฺช ภโว อชฺชตโน, สฺวาตโน, หิยฺยตฺตโน.

于“存在”义，由“今日”(ajja)等词派生tana后缀。例如：今日存在的称为今日的(ajjatano)；明日的(svātano)；昨日的(hiyyattano)。

๒๒. ปุราโต โณ จ.

22. 由“以前”(purā)派生ṇo及ca(tana)后缀。

ปุราอิจฺจสฺมา ภวตฺเถ โณ โหติ ตโน จ, ปุราโณ, ปุราตโน.

由“以前”(purā)一词，于“存在”义，派生ṇo和tana后缀。例如：古老的(purāṇa)，古代的(purātana)。

๒๓. อมาตฺวจฺโจ.

23. 由“邻近”(amā)派生acca后缀。

อมาสทฺทโต [Pg.150] อจฺโจ โหติ ภวตฺเถ, อมจฺโจ.

由“邻近”(amā)一词，于“存在”义，派生acca后缀。例如：臣子(amacco)。

๒๔. มชฺฌาทิตฺวิโม.

24. 由“中间”(majjha)等词派生ima后缀。

มชฺฌาทีหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ ภวตฺเต อิโม โหติ, มชฺฌิโม, อนฺติโม. มชฺฌ, อนฺต, เหฏฺฐา, อุปริ, โอร, ปาร, ปจฺฉา, อพฺภนฺตร, ปจฺจนฺต (ปุรตฺถา, พาหิร).

由“中间”(majjha)等第七格词，于“存在”义，派生ima后缀。例如：中间的(majjhima)、最后的(antima)。（这些词包括）中间、末端、下方、上方、此岸、彼岸、后方、阿邦答勒(abbhantara)、边地（前方、外部）。

๒๕. กณเณยฺยเณยฺยกยิยา.

25. kaṇa、ṇeyya、ṇeyyaka、ya、iya（等后缀）。

สตฺตมฺยนฺตา เอเต ปจฺจยา โหนฺติ ภวตฺเถ, กณ-กุสินา รายํ ภโว โกสินารโก, มาคธโก, อารญฺญโก วิหาโร. เณยฺย-คงฺเคยฺโย, ปพฺพเตยฺโย, วาเนยฺโย. เณยฺยก-โกเลยฺยโก, พาราณเสยฺยโก, จมฺเปยฺยโก, มิถิเลยฺยโกติ เอยฺยโก. ย-คมฺโม, ทิพฺโพ. อิยคามิโย, อุทริ-โย, ทิวิโย, ปญฺจาลิโย, โพธิปกฺขิโย, โลกิโย.

由第七格词，于“存在”义，派生这些后缀。例如：kaṇa（后缀）——在拘尸那罗(Kusinārā)存在的（人）称为拘尸那罗人(kosināraka)；摩揭陀(Magadha)的（人）；森林的(āraññaka)住处。ṇeyya（后缀）——恒河的(gaṅgeyya)；山上的(pabbateyya)；森林的(vāneyya)。ṇeyyaka（后缀）——拘利族(Koliya)的；波罗奈(Bārāṇasī)的；瞻波城(Campā)的；弥提罗(Mithilā)的(mithileyyaka)，此词由eyyaka后缀派生。ya（后缀）——村庄的(gamma)；天上的(dibba)。iya（后缀）——村庄的(gāmiya)；腹部的(udariya)；天上的(diviya)；般遮罗(Pañcāla)的；菩提分(bodhipakkhiya)的；世间的(lokiya)。

๒๖. ณิโก.

26. ṇika（后缀）。

สตฺตมฺยนฺตา ภวตฺเถ ณิโก โหติ, สารทิโก ทิวโส, สารทิกา รตฺติ.

由第七格词，于“存在”义，派生ṇika后缀。例如：秋日的(sāradiko divaso)，秋夜的(sāradikā ratti)。

๒๗. ตมสฺส สิปฺปํ สีลํ ปณฺยํ ปหรณํ ปโยชนํ.

27. 那是他的技艺、习性、商品、武器、用途。

ปฐมนฺตา สิปฺปาทิวาจกา อสฺเสติฉฏฺฐิยตฺเถณิโก โหติ, วีณาวาทนํ สิปฺปมสฺส เวณิโก, โมทงฺคิโก, วํสิโก, ปํสุกู- ลธารณํ [Pg.151] สีลมสฺส ปํสุกูลิโก, เตจีวริเกว, คนฺโธปณฺยมสฺส คนฺธิโก, เตลิโก, โคฬิโก, จาโป ปหรณมสฺส จาปิโก, โตมริโก, มุคฺคริโก, อุปธิปฺปโยชนมสฺส โอปธิกํ, สาติกํ, สาหสฺสิกํ.

由表示技艺等的第一格词，于“属于他/它”（第六格）义，派生ṇika后缀。例如：弹奏琵琶是他的技艺，所以他是琵琶师(veṇika)；弹奏腰鼓的(modaṅgika)；吹奏竹笛的(vaṃsika)。穿着粪扫衣是他的习性，所以他是粪扫衣者(paṃsukūlika)；仅持三衣者(tecīvarika)也是如此。香料是他的商品，所以他是香料商(gandhika)；油商(telika)；糖商(goḷika)。弓是他的武器，所以他是弓箭手(cāpika)；标枪手(tomarika)；铁锤手(muggarika)。欺骗(upadhi)是其用途，即是欺诈(opadhikaṃ)；诡诈(sāṭha)是其用途，即是诡诈(sāṭhikaṃ)；暴力(sāhasa)是其用途，即是暴行(sāhassikaṃ)。

๒๘. ตํ หนฺตรหติ คจฺฉตุญฺฉติ จรติ.

28. 杀害、值得、前往、拾取、行走、行持（某物）。

ทุติยนฺตา หนฺตีติ เอวมาทีสฺวตฺเถสุ ณีโก โหติ. ปกฺขีหิปกฺขิโน หนฺตีติ ปกฺขิโก, สากุนิโก, มายูริโก. มจฺเฉหิ-มจฺฉิโก, เมนิโก. มิเคหิ-มาควิโก หาริณิโก, ‘สูกริโก’ติ อิโก. สตมรหตีติ สาติกํ, สนฺทิฏฺฐิโก, เอหิปสฺสวิธึ อรหตีติ เอหิปสฺสิโก, สาหสฺสิโก, ‘สหสฺสิโย’ติ อิโย. ปรทารํ คจฺฉตีติ ปารทาริโก, มคฺคิโก, ปญฺญาสโยชนิโก. พทเร อุญฺฉตีติ พาทริโก, สามากิโก. ธมฺมํ จรตีติ ธมฺมิโก, อธมฺมิโก.

由第二格词，于“杀害”等义，派生ṇika后缀。例如：杀鸟的称为捕鸟人(pakkhika)、猎鸟人(sākunika)、捕孔雀者(māyūrika)。杀鱼的称为渔夫(macchika)、捕mena鱼者(menika)。杀鹿的称为猎人(māgavika)、捕羚羊者(hāriṇika)，“sūkarika”（屠夫）则用ika后缀。值得一百（的价值）的称为百值物(sātikaṃ)；现见的(sandiṭṭhika)；值得“来此一观”之法的称为来见法(ehipassika)；值一千的(sāhassika)，“sahassiya”则用iya后缀。去他人妻的称为通奸者(pāradārika)；行路者(maggika)；行五十由旬者(paññāsayojanika)。在枣树中拾取的称为拾枣者(bādarika)；在稷田中拾取的称为拾稷者(sāmākika)。行法者称为如法的(dhammika)；不行法的(adhammika)。

๒๙. เตน กตํ กีตํ พทฺธมภิสงฺขตํ สํสฏฺฐํ หตํ หนฺติ ชิตํ ชยติ ทิพฺพติ ขณติ ตรติ จรติ วหติ ชีวติ.

29. 由其所完成、购买、束缚、构成、结合、杀害、杀死、征服、战胜、游戏、挖掘、穿越、行走、运载、生存。

ตติยนฺตา กตาทิสฺวตฺเถสุ ณิโก โหติ. กาเยน กตํ กายิกํ, วาจสิกํ, มานสิกํ, วาเตน กโต อาพาโธ วาติโก. สเตน กีตํ สาติกํ, สาหสฺสิกํ, มูลโตว, เทวทเตน กีตนฺติ น โหติ ตทตฺถาปฺปตีติยา. วรตฺตาย พทฺโธ วารตฺติโก, อายสิโก, ปาสิโก. ฆเตน อภิสงฺขตํ สํสฏฺฐํ วา ฆาติกํ, โคฬิกํ, ทาธิกํ, มาริจิกํ. ชาเลน หโต หนฺตีติ วา ชาลิโก, พาลีสิโก. อกฺเขหิ ชิตมกฺขิกํ, สาลากิกํ. อกฺเขหิ ชยติ ทิพฺพตีติ วา อกฺขิโก. ขณิตฺติยา [Pg.152] ขณตีติ ขาณิตฺติโก, กุทฺทาลิโก, เทวทตฺเตน ชิตํ, องฺคุลฺยา ขณตีติ น โหติ ตทตฺถานวคมา. อุฬุมฺเปน ตรตีติ โอฬุมฺปิโก, ‘อุฬุมฺปิโก’ติ อิโก โคปุจฺฉิโก, นาวิโก. สกเฏน จรตีติ สากฏิโก, ‘รถิโก, ปรปฺปิโก’ติ อิโก. ขนฺเธน วหตีติ ขนฺธิโก, อํสิโก, ‘สีสิโก’ติ อิโก. เวตเนน ชีวตีติ เวตนิโก, ‘ภติโก, กยิโก, วิกฺกยิโก, กยวิกฺกยิโก’ติ อิโก.

由第三格词，于“所作”等义，派生ṇika后缀。身体所作名为身业(kāyikaṃ)，语言所作名为语业(vācasikaṃ)，意念所作名为意业(mānasikaṃ)，风所引起的疾病名为风病(vātiko)。用一百购买的叫做百值物(sātikaṃ)，千值物(sāhassikaṃ)；从根本(mūlato)亦然。“提婆达多所买”则不成立，因为不符合那个意义。用绳索捆绑的叫做绳缚(vārattika)，用铁制造的叫做铁制(āyasiko)，用绳套的叫做绳套(pāsiko)。用酥油调和或混合的为酥油制(ghātikaṃ)，用糖蜜的为糖蜜制(goḷikaṃ)，用凝乳的为凝乳制(dādhikaṃ)，用胡椒的为胡椒制(māricikaṃ)。用网捕捉的或捕捉者叫做网捕者(jāliko)，用钓钩的叫做钓者(bālīsiko)。用骰子赢的叫做骰戏(akkhikaṃ)，用签决定的叫做签筹(sālākikaṃ)。用骰子取胜或玩耍的叫做赌徒(akkhiko)。用锄头挖掘的叫做锄工(khāṇittiko)，用小锄挖掘的叫做小锄工(kuddālika)。“提婆达多所胜”、“以指挖掘”则不成立，因为不理解那个意义。用木筏渡河的叫做筏夫(oḷumpika)，亦作uḷumpika（为ika后缀）；[又如]执牛尾渡者(gopucchiko)，船夫(nāviko)。用车行走的叫做车夫(sākaṭiko)，“rathika”（战车兵）、“parappika”是“ika”后缀。用肩膀扛的叫做肩扛者(khandhika)，用肩膀担的叫做肩担者(aṃsiko)，“sīsiko”（头顶者）是“ika”后缀。靠工资生活的叫做雇工(vetanika)，“bhatiko”（仆役）、“kayiko”（买主）、“vikrayiko”（卖主）、“kayavikkayiko”（商人）是“ika”后缀。

๓๐. ตสฺส สํวตฺตติ.

30. 为彼而转起。

จตุตฺถิยนฺตา สํวตฺตตีติ อสฺมึ อตฺเถ ณิโก โหติ, ปุนพฺภวาย สํวตฺตตีติ โปโนภวิโก, อิตฺถิยํ โปโน ภวิกา, โลกาย สํวตฺตตีติ โลกิโก สุฏฺฐุ อคฺโคติ สคฺโค, สคฺคาย สํวตฺตตีติ โสวคฺคิโก, สสฺโสวก ตทมินาทิปาฐา, ธนาย สํวตฺตตีติ ธญฺญํ, โย.

由第四格词，于“为彼而转起”义，加ṇika后缀。例如：导向再有者，为“导向再有的”(ponobhaviko)，其阴性为ponobhavikā；导向世间者，为“世间的”(lokiko)。“极善”为天(saggo)，导向天者，为“生天的”(sovaggiko)。[此为] sassovaka tadaminādi 等读法。导向财富者，为“谷物”(dhaññaṃ)，[此处用] ya [后缀]。

๓๑. ตโต สมฺภูตมาคตํ.

31. 从彼处生起或传来。

ปญฺจมฺยนฺตา สมฺภูตมาคตนฺติ เอเตสฺวตฺเถสุ ณิโก โหติ, มาติโก สมฺภูตมาคตํ วา มตฺติกํ, เปตฺติกํ, ณฺยริยณ -ยาปิ ทิสฺสนฺติ, สุรภิโต สมฺภูตํ โสรภฺยํ, ถนโต สมฺภูตํ ถญฺญํ, ปิติโต สมฺภูโต เปตฺติโย, มาติโย, มตฺติโย, มจฺโจ วา.

从第五格词，于“从彼处生起或传来”诸义，加ṇika后缀。例如：从泥土生起或传来者，为“泥土的”(mattikaṃ)；从父亲生起者，为“父系的”(pettikaṃ)。ṇya、riya、ṇa、ya等后缀亦可见。例如：从香气生起者，为“香”(sorabhyaṃ)；从乳房生起者，为“乳汁”(thaññaṃ)；从父亲生起者，为“父系的”(pettiyo)；从母亲生起者，为“母系的”(mātiyo)、“泥土的”(mattiyo)或“有死者”(macco)。

๓๒. ตตฺถ วสติ วิทิโต ภตฺโต นิยุตฺโต.

32. 于彼处居住、知名、受食、受任。

สตฺตมฺยนฺตา ตตฺถ วสตีตฺเววมาทีสฺวตฺเถสุ ณิโก โหติ. รุกฺขมูเล วสตีติ รุกฺขมูลิโก, อารญฺญิโก, โสสานิโก. โลเก วิทิโต โลกิโก. จตุมหาราเชสุ ภตฺตา จาตุมฺมหาราชิกา[Pg.153]. ทฺวาเร นิยุตฺโต โทวาริโก ทสฺโสก ตทมินาทิปาฐา, ภณฺฑาคาริโก, อิโก-นวกมฺมิโก, กิโยชาติกิโย, อนฺธกิโย.

从第七格词，于“于彼处居住”等义，加ṇika后缀。例如：居住于树下者，为“树下住者”(rukkhamūliko)、“林中住者”(āraññiko)、“冢间住者”(sosāniko)。知名于世间者，为“世间的”(lokiko)。受食于四大天王者，为“四大天王天的”(cātummahārājikā)。受任于门口者，为“守门人”(dovāriko)。此乃dassoka、tadaminādi等读法。亦如“库藏看管者”(bhaṇḍāgāriko)、“监督新工程者”(navakammiko)、jātikiyo、andhakiyo。

๓๓. ตสฺสิทํ.

33. 此乃彼之所有。

ฉฏฺฐิยนฺตา อิทมิจฺจสฺมึ อตฺเถ ณิโก โหติ, สงฺฆสฺส อิทํ สงฺฆิกํ, ปุคฺคลิกํ, สกฺยปุตฺติโก, นาติปุตฺติโก, เชนทตฺติโก, กิเย-สกิโย, ปรกิโย, นิเย-อตฺตนิยํ, เก- สโก ราชกํ ภณฺฑํ.

从第六格词，于“此乃彼之所有”义，加ṇika后缀。例如：僧团的(saṅghassa idaṃ)，为“僧团的”(saṅghikaṃ)；个人的(puggalikaṃ)；释迦子的(sakyaputtiko)；那提子的(nātiputtiko)；耆那达多的(jenadattiko)。亦加kiya后缀，如：自己的(sakiyo)、他人的(parakiyo)；亦加niya后缀，如：自己的(attaniyaṃ)；亦加ka后缀，如：自己的(sako)、国王的(rājakaṃ)物品。

๓๔. โณ.

34. Ṇa。

ฉฏฺฐิยนฺตา อิทมิจฺจสฺมึ อตฺเถ โณ โหติ, กจฺจายนสฺส อิทํ กจฺจายนํ พฺยากรณํ, โสคตํ สาสนํ, มาหิสํ มํสาทิ.

从第六格词，于“此乃彼之所有”义，加ṇa后缀。例如：迦旃延(Kaccāyana)的(kaccāyanassa idaṃ)，为《迦旃延语法》(kaccāyanaṃ byākaraṇaṃ)；善逝的(sogataṃ)教法；水牛的(māhisaṃ)肉等。

๓๕. ควาทีหิ โย.

35. 从go等词，加ya后缀。

ควาทีหิ ฉฏฺฐิยนฺเตหิ อิทมิจฺจสฺมึ อตฺเถ โย โหติ, คุนฺนํ อิทํ คพฺยํ มํสาทิ, กพฺยํ, ทพฺพํ.

从go等第六格词，于“此乃彼之所有”义，加ya后缀。例如：牛的(gunnaṃ idaṃ)，为“牛的”(gabyaṃ)肉等；诗人的(kabyaṃ)；木的(dabbaṃ)。

๓๖. ปิติโต ภาตริ เรยฺยณ.

36. 从pitu词，于“兄弟”义，加eyyaṇa后缀。

ปิตุสทฺทา ตสฺส ภาตริ เรยฺยณ โหติ, ปิตุ ภาตา เปตฺเตยฺโย.

从pitu词，于“其兄弟”义，加eyyaṇa后缀。例如：父亲的兄弟(pitu bhātā)，为“伯叔”(petteyyo)。

๓๗. มาติโต จ ภคินิยํ โฉ.

37. 从mātu词，于“姐妹”义，亦加cha后缀。

มาติโต ปิติโต จ เตสํ ภคินิยํ โฉ โหติ, มาตุ ภคินี มาตุจฺฉา, ปิตุ ภคินี ปิตุจฺฉา, กถํ ‘มาตุโล’ติ ‘‘มาตุลาทิตฺวานี’’ติ นิปาตนา.

从mātu及pitu词，于“其姐妹”义，加cha后缀。例如：母亲的姐妹(mātu bhaginī)，为“姨母”(mātucchā)；父亲的姐妹(pitu bhaginī)，为“姑母”(pitucchā)。问：“舅父”(mātulo)如何形成？答：依mātula等词的不规则词形(nipātana)而成。

๓๘. มาตาปิตูสฺวามโห.

38. 从mātā、pitu词，加āmaha后缀。

มาตาปิตูหิ [Pg.154] เตสํ มาตาปิตูสุ อามโห โหติ, มาตุ มาตา มาตามหี, มาตุ ปิตา มาตามโห, ปิตุ มาตา ปิตามหี, ปิตุ ปิตา ปิตามโห, น ยถาสงฺขฺยํ, ปจฺเจกาภิ สมฺพนฺธา.

从mātā、pitu词，于“其父母”义，加āmaha后缀。例如：母亲的母亲(mātu mātā)，为“外祖母”(mātāmahī)；母亲的父亲(mātu pitā)，为“外祖父”(mātāmaho)；父亲的母亲(pitu mātā)，为“祖母”(pitāmahī)；父亲的父亲(pitu pitā)，为“祖父”(pitāmaho)。此非依次对应，而是逐一关联。

๓๙. หิเต เรยฺยณ.

39. 于“有益于”义，加eyyaṇa后缀。

มาตาปิตูหิ หิเต เรยฺยณ โหติ, มตฺเตยฺโย, เปตฺเตยฺโย.

从mātā、pitu词，于“有益于”义，加eyyaṇa后缀。例如：“孝敬母亲的”(matteyyo)、“孝敬父亲的”(petteyyo)。

๔๐. นินฺทาญฺญาตปฺปปฏิภาครสฺสทยาสญฺญาสุ โก.

40. 于“谴责、未知、微小、相似、短小、怜悯、称谓”诸义，加ka后缀。

นินฺทาทีสฺวตฺเถยุ นามสฺมา โก โหติ, นินฺทายํ-มุณฺฑโก, สมณโก. อญฺญาเต-กสฺสายํ อสฺโสติ อสฺสโก, ปโยคสามตฺถิยา สมฺพนฺธิวิเสสานวคโมวคมฺยเต. อปฺปตฺเถเตลกํ, ฆตกํ. ปฏิภาคตฺเถ-หตฺถี วิย หตฺถิโก, อสฺสโก, พลีพทฺทโก. รสฺเส-มานุสโก, รุกฺขโก, ปิลกฺขโก. ทยายํ-ปุตฺตโก, วจฺฉโก. สญฺญายํ-โมโร วิย โมรโก.

于“谴责”等义，从名词后加ka后缀。于“谴责”义：“可鄙的秃头者”(muṇḍako)，“可鄙的沙门”(samaṇako)。于“未知”义：由“此是谁之马？”(kassāyaṃ asso)得assako，意指一匹不知其主的马；通过用语的效力，可以理解为一种不明确的特定关系。于“微小”义：“少许油”(telakaṃ)，“少许酥油”(ghatakaṃ)。于“相似”义：由“如象”(hatthī viya)得“小象”(hatthiko)，以及“小马”(assako)，“小公牛”(balībaddako)。于“短小”义：“矮小的人”(mānusako)，“小树”(rukkhako)，“小无花果树”(pilakkhako)。于“怜悯”义：“可怜的儿子”(puttako)，“可怜的小牛”(vacchako)。于“称谓”义：由“如孔雀”(moro viya)得“孔雀”(morako)。

๔๑. ตมสฺสปริมาณํ ณิโก จ.

41. 于“此为彼之量”义，加ṇika及ka后缀。

ปฐมนฺตา อสฺเสติ อสฺมึ อตฺเถ ณิโก โหติ โก จ ตญฺเจ ปฐมนฺตํ ปริมาณํ ภวติ, ปริมียเต เนเนติ ปริมาณํ, โทโณ ปริมาณมสฺส โทณิโก วีหิ, ขารสติโก, ขารสหสฺสิโก อาสีติโก วโย, อุปฑฺฒกายิกํ พิมฺโพหนํ, ปญฺจกํ, ฉกฺกํ.

从第一格词，于“此为彼之量”义，若该第一格词为量词，则加ṇika及ka后缀。“用此来测量”，故为“量”(parimāṇa)。例如：一斗(doṇa)为其量，为“一斗的”(doṇiko)稻米；“百佉梨的”(khārasatiko)；“千佉梨的”(khārasahassiko)；“八十岁的”(āsītiko)年龄；“半身的”(upaḍḍhakāyikaṃ)枕头(bimbohanaṃ)；“五的集合”(pañcakaṃ)；“六的集合”(chakkaṃ)。

๔๒. ยเตเตหิ ตฺตโก.

42. 从ya、ta、eta词，加ttaka后缀。

ยาทีหิ [Pg.155] ปฐมนฺเตหี อสฺเสติ ฉฏฺฐิยตฺเถ ตฺตโก โหติ, ตญฺเจ ปฐมนฺตํ ปริมาณํ ภวติ, ยํ ปริมาณมสฺส ยตฺตกํ, ตตฺตกํ, เอตฺตกํ, อาวตเก ยาวตโก, ตาวตโก (เอตาวตโก).

从ya等第一格词，于“此为彼之所有”的第六格义，若该第一格词为量词，则加ttaka后缀。例如：其量为ya，是为“若干”(yattakaṃ)；“彼许”(tattakaṃ)；“此许”(ettakaṃ)。亦有yāvatako、tāvatako、etāvatako等形式。

๔๓. สพฺพา จาวนฺตุ.

43. 从sabba词亦加āvantu后缀。

สพฺพโต ปฐมนฺเตหิ ยาทีหิ จ อสฺเสติ ฉฏฺฐิยตฺเถ อาวนฺตุ โหติ, ตญฺเจ ปฐมนฺตํ ปริมาณํ ภวติ. สพฺพํ ปริมาณมสฺส สพฺพาวนฺตํ, ยาวนฺตํ, ตาวนฺตํ, เอตาวนฺตํ.

从sabba及ya等第一格词，于“此为彼之所有”的第六格义，若该第一格词为量词，则加āvantu后缀。例如：其量为“一切”(sabbaṃ)，是为“一切”(sabbāvantaṃ)；“若干”(yāvantaṃ)；“彼许”(tāvantaṃ)；“此许”(etāvantaṃ)。

๔๔. กิมฺหา รติรีวรีวตกริตฺตกา.

44. 从kiṃ词，加rati、rīva、rīvataka、rittaka等后缀。

กิมฺหา ปฐมนฺตา อสฺเสติ ฉฏฺฐิยตฺเถ รติรีวรีวตกริตฺตกา โหนฺติ, ตญฺเจ ปฐมนฺตํ ปริมาณํ ภวติ, กึ สงฺขฺยานํ ปริมาณเมสํ กติ เอเต, กีว, กีวตกํ, กิตฺตกํ. รีวนฺโต สภาวโต อสงฺขฺโย.

从kiṃ第一格词，于“此为彼之所有”的第六格义，若该第一格词为量词，则加rati、rīva、rīvataka、rittaka等后缀。例如：其量为“何”(kiṃ)，则成“多少”(kati)？“几何”(kīva)？“几何”(kīvatakaṃ)？“几何”(kittakaṃ)？后缀rīva本性用于不可数者。

๔๕. สญฺชาตํ ตารกาทิตฺวิโต.

45. 于“已生”(sañjāta)义，从“星”(tārakā)等词，加ita后缀。

ตารกาทีหิ ปฐมนฺเตหิ อสฺเสติ ฉฏฺฐิยตฺเถ อิโต โหติ, เต เจ สญฺชาตา โหนฺติ, ตารกา สญฺชาตา อสฺส ตารกิตํ คคนํ, ปุปฺผิโต รุกฺโข, ปลฺลวิตา ลตา.

从“星”(tārakā)等第一格词，于“此乃其……”之第六格义，若彼等已生，则加ita后缀。例如：其星已生，是为“繁星之空”(tārakitaṃ gaganaṃ)；“花开之树”(pupphito rukkho)；“发芽之藤”(pallavitā latā)。

๔๖. มาเน มตฺโต.

46. 于“量度”(māna)义，加matta后缀。

ปฐมนฺตา มานวุตฺติโต อสฺเสติ อสฺมึอตฺเถ มตฺโต โหติ, ปลํ อุมฺมานมสฺส ปลมตฺตํ, หตฺโถ ปมาณมสฺส หตฺถมตฺตํ [Pg.156] สตํ มานมสฺส สตมตฺตํ, โทโณ ปริมาณมสฺส โทณมตฺตํ, อเภโทปจารา โทโณติปิ โหติ.

于表示“量度”义的第一格词，在“此乃其……”或“于此”的意义上，添加matta后缀。例如：其称重为一“巴拉”(pala)，则为“一巴拉量”(palamattaṃ)；其长度为一“肘”(hattha)，则为“一肘量”(hatthamattaṃ)；其度量为一百，则为“一百量”(satamattaṃ)；其容量为一“多那”(doṇa)，则为“一多那量”(doṇamattaṃ)。因无差别之转用，亦可作“多那”(doṇo)。

๔๗. ตคฺโฆ จุทฺธํ.

47. 于“高度”义，亦加taggha后缀。

อุทฺธมานวุตฺติโห อสฺเสติ ฉฏฺฐิยตฺเถ ตคฺโฆ โหติ มตฺโต จ, ชณฺณุตคฺฆํ, ชณฺณุมตฺตํ.

于表示“高度”的词，在“此乃其……”的第六格义上，添加taggha及matta后缀。例如：“及膝高”(jaṇṇutagghaṃ)、“及膝量”(jaṇṇumattaṃ)。

๔๘. โณ จ ปุริสา.

48. 于“人”(purisa)词后，亦加ṇa后缀。

ปุริสา ปฐมนฺตา อุทฺธมานวุตฺติโต โณ โหติ มตฺตาทโย จ, โปริสํ, ปุริสมตฺตํ, ปุริสตคฺฆํ.

于“人”(purisa)的第一格词，在表示“高度”的意义上，添加ṇa及matta等后缀。例如：“一人高”(porisaṃ)、“一人量”(purisamattaṃ)、“一人高”(purisatagghaṃ)。

๔๙. อยูภทฺวิตีหํเส.

49. 于“部分”义，于“两者”(ubha)、“二”(dvi)、“三”(ti)后，加aya后缀。

อุภทฺวิตีหิ อวยววุตฺตีติ ปฐมนฺเตหิ อสฺเสติ ฉฏฺฐิยตฺเถ อโย โหติ. อุโภ อํสา อสฺส อุภยํ, ทฺวยํ, ตยํ.

于表示“部分”义的“两者”(ubha)、“二”(dvi)、“三”(ti)等第一格词，在“此乃其……”的第六格义上，添加aya后缀。例如：其有二部分，则为“两者”(ubhayaṃ)；“二者”(dvayaṃ)；“三者”(tayaṃ)。

๕๐. สงฺขฺยาย สจฺจุตีสาสทสนฺตายาธิกาสฺมึ สวสหสฺเส โฑ.

50. 于以sat、ut、īs、ās、das结尾的数词，在表示“多于百、千、十万”的意义上，添加ḍa后缀。

สตฺยนฺตาย อุตฺยนฺตาย อีสนฺตาย อาสนฺตาย ทสนฺตาย จ สงฺขฺยาย ปฐมนฺตาย อสฺมินฺติ สตฺตมฺยตฺเถ โฑ โหติ, สา เจ สงฺขฺยา อธิกา โหติ, ยทสฺมินฺติ ตญฺเจ สตํ สหสฺสํ สตสหสฺสํ วา โหติ, วีสติ อธิกา อสฺมึ สเตติ วีสํ สตํ, เอกวีสํ สตํ, สหสฺสํ, สตสหสฺสํ วา, ตึสํ สตํ, เอกตึสํ สตํ. อุตฺยนฺตาย-นวุตํ สตํ สหสฺสํ สตสหสฺสํ วา. อีสนฺตาย จตฺตาลีสํ สตํ, สหสฺสํ, สตสหสฺสํ วา. อาสนฺตาย [Pg.157] ปญฺญาสํ สตํ, สหสฺสํ, สตสหสฺสํ วา. ทสนฺตายเอกาทสํ สตํ, สหสฺสํ, สตสหสฺสํ วา. สจฺจุตีสาสทสนฺตายาติ กึ? ฉาธิกา อสฺมึสเต. อธิเกติ กึ? ปญฺจทสหีนา อสฺมึสเต, อสฺมินฺติ กึ? วีสตฺยธิกา เอตสฺมา สตา, สตสหสฺเสติ กึ? เอกาทส อธิกา อสฺสํ วีสติยํ.

于以sat、ut、īs、ās、das结尾的第一格数词，在“于此”的第七格义上，若此数词表示“多于”义，且“于此”所指为“百”、“千”或“十万”，则添加ḍa后缀。例如：二十多于此百中(vīsati adhikā asmiṃ sate)，则为“一百二十”(vīsaṃ sataṃ)，或“一百二十一”(ekavīsaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同；“一百三十”(tiṃsaṃ sataṃ)，“一百三十一”(ekatiṃsaṃ sataṃ)。以ut结尾者：“一百九十”(navutaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同。以īs结尾者：“一百四十”(cattālīsaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同。以ās结尾者：“一百五十”(paññāsaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同。以das结尾者：“一百一十一”(ekādasaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同。问：为何说“以sat、ut、īs、ās、das结尾”？答：为排除“六多于此百中”(chādhikā asmiṃ sate)。问：为何说“多于”？答：为排除“十五少于此百中”(pañcadasahīnā asmiṃ sate)。问：为何说“于此”？答：为排除“二十多于此百外”(vīsatyadhikā etasmā satā)。问：为何说“百、千、十万”？答：为排除“十一多于此二十中”(ekādasa adhikā assaṃ vīsatiyaṃ)。

๕๑. ตสฺส ปูรเณกาทสาทิโต วา.

51. 于十一等数词，在“序数”义上，亦可选加ḍa后缀。

ฉฏฺฐิยนฺถาเยกาทสาทิกาย สงฺขฺยาย โฑ โหติ (ตสฺส) ปูรณตฺเถ วิภาสา, สา สงฺขฺยา ปูรียเต เยน ตํ ปูรณํ, เอกาทสนฺนํ ปูรโณ เอกาทโส. เอกาทสโม, วีโส, วีสติโม, ตึโส, ตึสติโม, จตฺตาลีโส, ปญฺญาโส.

于十一等第六格数词，在“其序数”义上，可选加ḍa后缀。使数圆满者，是为“序数”(pūraṇaṃ)。十一之序数，是为“第十一”(ekādaso)。亦可作“第十一”(ekādasamo)；“第二十”(vīso)，或“第二十”(vīsatimo)；“第三十”(tiṃso)，或“第三十”(tiṃsatimo)；“第四十”(cattālīso)；“第五十”(paññāso)。

๕๒. ม ปญฺจาทิกติหิ.

52. 于五等数词及“几”(kati)后，加ma后缀。

ฉฏฺฐิยนฺตาย ปญฺจาทิกาย สงฺขฺยาย กติสฺมา จ โม โหติ (ตสฺส) ปูรณตฺเถ, ปญฺจโม, สตฺตโม, อฏฺฐโม, กติโม, กติมี.

于五等第六格数词及“几”(kati)后，在“其序数”义上，添加ma后缀。例如：“第五”(pañcamo)、“第七”(sattamo)、“第八”(aṭṭhamo)、“第几”(katimo，阳性)、“第几”(katimī，阴性)。

๕๓. สตาทีนมิจ. สตาทิกาย สงฺขฺยาย ฉฏฺฐิยนฺตาย (ตสฺส) ปูรณตฺเถ โมโหติ สตาทีนมิจานฺตาเทโส, สติโม, สหสฺสิโม.

53. 于百等数词，亦以i替换词尾。解说：于百等第六格数词，在“其序数”义上，添加ma后缀，且以i替换百等数词的词尾元音。例如：“第一百”(satimo)、“第一千”(sahassimo)。

๕๔. ฉา ฏฺฐฏฺฐมา.

54. 于“六”(cha)后，加ṭṭha、ṭṭhama后缀。

ฉสทฺทา ฏฺฐฏฺฐมา โหนฺติ ตสฺส ปูรณตฺเถ, ฉฏฺโฐ, ฉฏฺฐโม, อิตฺถิยํ ฉฏฺฐี, ฉฏฺฐมี, กถํ ‘ทุติยํ จตุตฺถ’นฺติ? ‘‘ทุติยสฺส, จตุตฺถ ตติยาน’’นฺติ นิปาตนา.

于“六”(cha)词，在“其序数”义上，添加ṭṭha、ṭṭhama后缀。例如：“第六”(chaṭṭho)、“第六”(chaṭṭhamo)；于阴性，则为“第六”(chaṭṭhī)、“第六”(chaṭṭhamī)。问：“第二”(dutiyaṃ)、“第四”(catutthaṃ)如何形成？答：由“dutiyassa, catuttha, tatiyāna”等不规则词形(nipātanā)而成。

๕๕. เอกา กากฺยสหาเย.

55. 于“一”(eka)，在“无伴”义上，加ka、ākī后缀。

เอกสฺมา [Pg.158] อสหายตฺเถ กอากี โหนฺติ วา, เอกโก, เอกากี, เอโก.

于“一”(eka)词，在“无伴”义上，可选加ka、ākī后缀。例如：“独自”(ekako)、“独自”(ekākī)、“一”(eko)。

๕๖. วจฺฉาทีหิ ตนุตฺเต ตโร.

56. 于“犊”(vaccha)等词，在“幼小”义上，加tara后缀。

วจฺฉาทีนํ สภาวสฺส ตนุตฺเต คมฺยมาเน ตโร โหติ, สุสุตฺตสฺส ตนุตฺเต วจฺฉตโร, อิตฺถิยํ วจฺฉตรี, โยพฺพนสฺส ตนุตฺเต โอกฺขตโร, อสฺสภาวสฺส ตนุตฺเต อสฺสตโร, สามตฺถิยสฺส ตนุตฺเต อุสภตโร.

当“犊”(vaccha)等词的自性之“幼小”义被理解时，添加tara后缀。例如：表示“犊”之幼小，为“幼犊”(vacchataro)；阴性为“幼牝犊”(vacchatarī)。表示“公牛”之年少，为“幼公牛”(ukkhataro)。表示“马”之次等，为“骡”(assataro)。表示“牡牛”之年少，为“幼牡牛”(usabhataro)。

๕๗. กิมฺหา นิทฺธารเณ รตร รตมา. กึสทฺทา นิทฺธารเณ รตร รตมา โหนฺติ, กตโร ภวตํ เทวทตฺโต, กตโร ภวตํ กโฐ, กตโม ภวตํ เทวทตฺโต, กตโม ภวตํ กโฐ, ภารทฺวาชานํ กตโมสิ พฺรหฺเม.

57. 于“何”(kiṃ)词，在“抉择”义上，加tara、tama后缀。解说：于“何”(kiṃ)词，在“抉择”义上，加tara、tama后缀。例如：“汝等中，提婆达多(Devadatta)是哪一位？”(kataro bhavataṃ devadatto)；“汝等中，迦陀(Kaṭho)是哪一位？”(kataro bhavataṃ kaṭho)；“汝等中，提婆达多是哪一位？”(katamo bhavataṃ devadatto)；“汝等中，迦陀是哪一位？”(katamo bhavataṃ kaṭho)；“婆罗门，于巴罗多迦(Bhāradvāja)族中，汝是哪一位？”(bhāradvājānaṃ katamosi brahme)。

๕๘. เตน ทตฺเต ลิยา.

58. 于“彼所施”义，加la、iya后缀。

ตติยนฺตา ทตฺเต-ภิเธยฺเย ลอิยา โหนฺติ, เทเวน ทตฺโต เทวโล, เทวิโย, พฺรหฺมโล, พฺรหฺมิโย, สิวา สีวโล, สีวิโย, สิสฺส ทีโฆ.

于第三格词，在“所施”义上，添加la、iya后缀。例如：天神所施(devena datto)，则为“天施”(devalo)，或“天施”(deviyo)；梵天所施，则为“梵施”(brahmalo)，或“梵施”(brahmiyo)；由湿婆(Siva)所施，则为“湿婆施”(sīvalo)，或“湿婆施”(sīviyo)；siva中i音延长。

๕๙. ตสฺส ภาวกมฺเมสุ ตฺตตาตฺตนณฺยเณยฺยณิยณิยา.

59. 于“其状态”或“其业”义，加tta、tā、ttana、ṇya、ṇeyya、ṇa、iya、ṇiya后缀。

ฉฏฺฐิยนฺตา ภาเว กมฺเม จ ตฺตาทโย โหนฺติ พหุลํ, น จ สพฺเพ สพฺพโต โหนฺติ อญฺญตฺร ตฺตตาหิ, ภวนฺติ เอตสฺมา พุทฺธิสทฺทาภิ ภาโว สทฺทสฺส ปวตฺตินิมิตฺตํ, นีลสฺส ปฏสฺส ภาโว นีลตฺตํ [Pg.159] นีลตาภิ คุโณ ภาโว, นีลสฺส คุณสฺส ภาโว นีลตฺตํ นีลตาภิ นีลคุณชาติ, โคตฺตํ โคตาติ โคชาติ, ปาจกตฺตํ, ทณฺฑิตฺตํ, วิสาณิตฺตํ, ราชปุริสตฺตนฺติ กฺริยาทิสมฺพนฺธิตฺตํ, เทวทตฺตตฺตํ, จนฺทตฺตํ, สูริยตฺตนฺติ ตทวตฺถาวิเสสสามญฺญํ, อากาสตฺตํ, อภาวตฺตนฺติ อุปจริตเภทสามญฺญํ. ตฺตน-ปุถุชฺชนตฺตนํ, เวทนตฺตนํ, ชายตฺตนํ, ชารตฺตนํ. ณฺย-อาลสฺยํ, พฺรหฺมญฺญํ, จาปลฺยํ, เนปุญฺญํ, เปสุญฺญํ, รชฺชํ, อาธิปจฺจํ, ทายชฺชํ, เวสมฺมํ ‘เวสม’นฺติ, เกจิ, สขฺยํ, วาณิชฺชํ. เณยฺย-โสเจยฺยํ, อาธิปเตยฺยํ. ณคารวํ, ปาฏวํ, อชฺชวํ, มทฺทวํ. อิย-อธิปติยํ, ปณฺฑิติยํ, พหุสฺสุติยํ, นคฺคิยํ, สูริยํ. ณิย-อาลสิยํ, กาฬุสิยํ, มนฺทิยํทกฺขิยํ, โปโรหิติยํ, เวยฺยตฺติยํ. กถํ ‘รามณียก’นฺติ? สกตฺเถ กนฺตา เณน สิทฺธํ. กมฺมํ กิริยา, ตตฺถ อลสสฺส กมฺมํ อลสตฺตํ’ อลสตา, อลสตฺตนํ, อาลสฺยํ, อาลสิยํ วา, ‘‘สกตฺเถ’ (๔.๑๒๒) ติ สกตฺเถปิ, ยถาภุจฺจํ, การุญฺญํ, ปตฺตกลฺลํ, อากาสานญฺจํ, กายปาคุญฺญตา.

于第六格词，在“状态”与“业”的意义上，多用tta等后缀，然除tta、tā外，并非所有后缀皆可用于所有词。“状态”(bhāva)者，乃智慧与言说所依之法，为词语转起之因。例如：青布之状态，是为“青性”(nīlattaṃ)或“青”(nīlatā)，此为属性之状态；青色此一属性之状态，是为“青性”(nīlattaṃ)或“青”(nīlatā)，此为青属性之类。“族姓”(gottaṃ)即“牛类”(gojāti)。“烹饪性”(pācakattaṃ)、“持杖性”(daṇḍittaṃ)、“有角性”(visāṇittaṃ)、“王臣性”(rājapurisattaṃ)，此为与行为等相关之状态。“提婆达多性”(devadattattaṃ)、“月性”(candattaṃ)、“日性”(sūriyattaṃ)，此为彼特定状态之共相。“虚空性”(ākāsattaṃ)、“非有性”(abhāvattaṃ)，此为假立差别之共相。由ttana后缀：“凡夫性”(puthujjanattanaṃ)、“受性”(vedanattanaṃ)、“妻性”(jāyattanaṃ)、“奸夫性”(jārattanaṃ)。由ṇya后缀：“懒惰”(ālasyaṃ)、“梵行”(brahmaññaṃ)、“轻率”(cāpalyaṃ)、“善巧”(nepuññaṃ)、“离间”(pesuññaṃ)、“王位”(rajjaṃ)、“主权”(ādhipaccaṃ)、“继承”(dāyajjaṃ)、“不平”(vesammaṃ，或作vesama)、“友谊”(sakhyaṃ)、“商业”(vāṇijjaṃ)。由ṇeyya后缀：“清净”(soceyyaṃ)、“主权”(ādhipateyyaṃ)。由ṇa后缀：“尊重”(gāravaṃ)、“熟练”(pāṭavaṃ)、“正直”(ajjavaṃ)、“柔和”(maddavaṃ)。由iya后缀：“主权”(adhipatiyaṃ)、“智性”(paṇḍitiyaṃ)、“多闻”(bahussutiyaṃ)、“裸体”(naggiyaṃ)、“勇健”(sūriyaṃ)。由ṇiya后缀：“懒惰”(ālasiyaṃ)、“黑秽”(kāḷusiyaṃ)、“迟钝”(mandiyaṃ)、“灵巧”(dakkhiyaṃ)、“司祭职”(porohitiyaṃ)、“明辨”(veyyattiyaṃ)。问：“悦意”(rāmaṇīyaka)如何形成？答：由“可爱”(kanta)词，通过ṇa后缀，在“自”义上构成。“业”(kamma)即是“行为”(kiriyā)。于此，懒者之业，是为“懒惰”(alasattaṃ)、“懒惰”(alasatā)、“懒惰性”(alasattanaṃ)、“懒惰”(ālasyaṃ)或“懒惰”(ālasiyaṃ)。如（规则4.122）“于自义”，亦可于自义构成。例如：“如实”(yathābhuccaṃ)、“悲悯”(kāruññaṃ)、“适时”(pattakallaṃ)、“空无边”(ākāsānañcaṃ)、“身轻安”(kāyapāguññatā)。

๖๐. พฺย วทฺธทาสา วา.

60. 于“老”(vaddha)、“仆”(dāsa)二词，可选加bya后缀。

ฉฏฺฐิยนฺตา วทฺธา ทาสา จ พฺโย วา โหติ ภาวกมฺเมสุ, วทฺธพฺยํ วทฺธตา, ทาสพฺยํ ทาสตา, กถํ ‘วทฺธว’นฺติ? เณ วาคโม.

于“老”(vaddha)与“仆”(dāsa)的第六格词，在“状态”与“业”的意义上，可选加bya后缀。例如：“老年”(vaddhabyaṃ)、“老年”(vaddhatā)；“奴役”(dāsabyaṃ)、“奴役”(dāsatā)。问：“vaddhava”如何形成？答：在ṇa后缀前增入va。

๖๑. นณ ยุวา โพ จ วสฺส.

61. 于“青年”(yuvan)后，加ṇa后缀，且以bo替换词根，此为可选项。

ฉฏฺฐิยนฺตา ยุวสทฺทา ภาวกมฺเมสุ นณ วา โหติ ตสฺส โพ จ, โยพฺพนํ, วาตฺเวว? ยุวตฺตํ, ยุวตา.

于“青年”(yuvan)的第六格词，在“状态”与“业”的意义上，可选加ṇa后缀，且以bo替换词根。例如：“青春”(yobbanaṃ)。问：为何说“可选”？答：（因为可使用通用后缀构成）“青年性”(yuvattaṃ)、“青年性”(yuvatā)。

๖๒. อณฺวาทิตฺวิโม.

62. 于“aṇu”(微小)等词之后，加 imo 后缀。

อณุอาทีหิ [Pg.160] ฉฏฺฐิยนฺเตหิ ภาเว วา อิโม โหติ, อณิมา, ลฆิมา, มหิมา, (คริมา), กสิมา, วาตฺเวว? อณุตฺตํ อณุตา.

于以属格结尾的“aṇu”(微小)等词之后，为表“状态”义，或加 imo 后缀。例如：aṇimā (微小性)、laghimā (轻快性)、mahimā (广大性)、(garimā) (沉重性)、kasimā (瘦弱性)。问：为何说“或”？答：亦可作 aṇuttaṃ、aṇutā (皆为微小性)。

๖๓. ภาวา เตน นิพฺพตฺเต.

63. 于表示“状态”之词后，为表“由此产生”义。

ภาววาจกา สทฺทา เตน นิพฺพตฺเต-ภิเธยฺเย อิโม โหติ, ปาเกน นิพฺพตฺต ปาณิมํ, เสกิมํ.

表示“状态”的词，当其所指为“由此产生”时，则加 imo 后缀。例如：由烹饪产生(pākena nibbattaṃ)为 pākimaṃ (烹饪而成之物)；由训练产生者为 sekimaṃ (训练而成之物)。

๖๔. ตรตมิสฺสิกิยิฏฺฐาติสเย.

64. 于表示“超胜”义时，加 tara、tama、issika、iya、iṭṭha 后缀。

อติสเย วตฺตมานโต โหนฺเตเต ปจฺจยา, อติสเยน ปาโป ปาปตโร, ปาปตโม, ปาปิสฺสิโก, ปาปิโย, ปาปิฏฺโฐ, อิตฺถิยํ ปาปตรา. อติสยนฺตาปิ อติสยปฺปจฺจโย, อติสเยน ปาปิฏฺโฐ ปาปิฏฺฐตโร.

此等后缀用于表示“超胜”义。例如：atisayena pāpo (极恶)可作 pāpataro (更恶)、pāpatamo (最恶)、pāpissiko (极恶的)、pāpiyo (更恶)、pāpiṭṭho (最恶)；其阴性为 pāpatarā。于已加超胜后缀的词后，亦可再加超胜后缀，例如：atisayena pāpiṭṭho (极恶中最恶者)可作 pāpiṭṭhataro (更最恶者)。

๖๕. ตนฺนิสฺสิเต ลฺโล.

65. 于表示“依止于彼”义时，加 lla 后缀。

ทุติยนฺตา ลฺลปฺปจฺจโย โหติ นิสฺสิตตฺเถ, เวทํ นิสฺสิตํ เวทลฺลํ, ทุฏฺฐุ นิสฺสิตํ ทุฏฺฐุลฺลํ. อิลฺเล-สงฺขาริลฺลํ.

于以第二格(宾格)结尾的词之后，为表“依止”义，加 lla 后缀。例如：vedaṃ nissitaṃ (依止吠陀)作 vedallaṃ (方广经)；duṭṭhu nissitaṃ (依止恶)作 duṭṭhullaṃ (粗重罪)。以 illa 为例：saṅkhārillaṃ (依止诸行)。

๖๖. ตสฺส วิการาวยเวสุ ณ ณิก เณยฺยมยา.

66. 于其“变异”或“部分”义上，加 ṇa、ṇika、ṇeyya、maya 后缀。

ปกติยา อุตฺตรมวตฺถนฺตรํ วิกาโร, ฉฏฺฐิยนฺตา นามสฺมา วิกาเร-วยเว จ ณาทโย โหนฺติ พหุลํ, ณ-อายสํ พนฺธนํ, โอทุมฺพรํ, ปณฺณํ, โอทุมฺพรํ ภสฺมํ, กาโปตํ มํสํ, กาโปตํ สตฺถิ. ณิก-กปฺปาสิกํ วตฺถํ. เณยฺย-เอเณยฺยํ มํสํ, เอเณยฺยํ สตฺถิ[Pg.161]. โกเสยฺยํ วตฺถํ. มย-ติณมยํ, ทารุมยํ, นฬมยํ, มตฺติกามยํ. ‘‘อญฺญสฺมิ’’นฺติ (๔.๑๒๑) คุนฺนํ กรีเสปิ มโย, โคมยํ.

“变异”(vikāra)是指自其原态而来的另一状态。于以属格结尾的名词之后，在表示“变异”与“部分”时，多加 ṇa 等后缀。ṇa 后缀：āyasaṃ bandhanaṃ (铁制束缚)、odumbaraṃ (优昙钵罗木制品)、paṇṇaṃ (树叶制品)、odumbaraṃ bhasmaṃ (优昙钵罗木灰)、kāpotaṃ maṃsaṃ (鸽肉)、kāpotaṃ satthi (鸽腿)。ṇika 后缀：kappāsikaṃ vatthaṃ (棉衣)。ṇeyya 后缀：eṇeyyaṃ maṃsaṃ (羚羊肉)、eṇeyyaṃ satthi (羚羊腿)、koseyyaṃ vatthaṃ (丝衣)。maya 后缀：tiṇamayaṃ (草制)、dārumayaṃ (木制)、naḷamayaṃ (芦苇制)、mattikāmayaṃ (土制)。依规则(4.121)“于其他义”，maya 后缀亦用于牛之排泄物，例如：gomayaṃ (牛粪)。

๖๗. ชตุโต สณ วา.

67. 于“jatu”(树脂)之后，或加 saṇa 后缀。

ฉฏฺฐิยนฺตา นามสฺมา ชตุโต วิการาวยเวสุ สณ วา โหติ. ชตุโน วิกาโร ชาตุสํ ชตุมยํ. ‘‘โลโป’’ติ (๔.๑๒๓) พหุลํ ปจฺจยโลโปปิ ผลปุปฺผมูเลสุ วิการาวยเวสุ, ปิยาลสฺส ผลานิ ปิยาลานิ, มลฺลิกาย ปุปฺผานิ มลฺลิกา, อุสิรสฺส มูลํ อุสีรํ, ตํ สทฺเทน วา ตทภิธานํ.

于以属格结尾的名词“jatu”(树脂)之后，在表示“变异”或“部分”时，或加 saṇa 后缀。jatu 的变异为 jātusaṃ 或 jatumayaṃ (树脂制品)。依规则(4.123)“省略”，在表示果实、花、根的变异或部分时，亦多省略后缀。例如：piyāla 树的果实是 piyālāni；mallikā (茉莉)的花是 mallikā；usīra 草的根是 usīraṃ。或者说，其(变异或部分)的名称即是该词本身。

๖๘. สมูเห กณ ณ ณิกา.

68. 于表示“集合”义时，加 kaṇa、ṇa、ṇikā 后缀。

ฉฏฺฐิยนฺตา สมูเห กณ ณ ณิกา โหนฺติ โคตฺตปฺปจฺจยนฺตา. กณ-ราชญฺญกํ, มานุสฺสกํ, อุกฺขาทีหิ-โอกฺขกํ, โอฏฺฐกํ, โอรพฺภกํ, ราชกํ, ราชปุตฺตกํ, หตฺถิกํ, เธนุกํ. ณ-กากํ, ภิกฺขํ. อจิตฺตา ณิก-อาปูปิกํ, สํกุลิกํ.

于以属格结尾的词及以宗姓后缀结尾的词之后，为表“集合”义，加 kaṇa、ṇa、ṇikā 后缀。kaṇa 后缀：rājaññakaṃ (刹帝利众)、mānussakaṃ (人群)。由 ukkhā 等词：okkhakaṃ (罐组)、oṭṭhakaṃ (骆驼群)、orabbhakaṃ (绵羊群)、rājakaṃ (众王)、rājaputtakaṃ (王子众)、hatthikaṃ (象群)、dhenukaṃ (母牛群)。ṇa 后缀：kākaṃ (鸦群)、bhikkhaṃ (众多的施食)。于无情物，加 ṇikā 后缀：āpūpikaṃ (糕饼堆)、saṃkulikaṃ (杂糕堆)。

๖๙. ชนาทีหิ ตา.

69. 于“jana”(人)等词之后，加 tā 后缀。

ชนาทีหิ ฉฏฺฐิยนฺเตหิ สมูเห ตา โหติ. ชนตา, คชตา, พนฺธุตา, คามตา, สหายตา, นาครตา. ตานฺตา สภาวโต อิตฺถิลิงฺคา, ‘มทนีย’นฺติ กรเณ-ธิกรเณ วา อนีเยน สิทฺธํ. ‘ธูมายิตตฺต’นฺติ กฺตานฺตา นามธาตุโต กฺเตน สิทฺธํ.

于以属格结尾的“jana”(人)等词之后，在表示“集合”义时，加 tā 后缀。例如：janatā (人群)、gajatā (象群)、bandhutā (亲族)、gāmatā (村民)、sahāyatā (同伴)、nāgaratā (市民)。以 tā 结尾的词，本质上是阴性。“madanīya”一词，是在“工具”或“处所”义上，由 anīya 后缀构成。“dhūmāyitatta”一词，是从以 kta 结尾的名词派生动词，再由 kta 后缀构成。

๗๐. อิโย หิเต.

70. 于表示“利益”义时，加 iyo 后缀。

ฉฏฺฐิยนฺตา หิเต อิโย โหติ. อุปาทานิยํ, อญฺญตฺราปิ สมาโนทเร สยิโต โสทริโย.

于以属格结尾的词之后，在表示“利益”义时，加 iyo 后缀。例如：upādāniyaṃ (可执取之物)。于其他情况亦有，如 samānodare sayito (卧于同胎)者为 sodariyo (同胞兄弟)。

๗๑. จกฺขฺวาทิโต สฺโส.

71. 于“cakkhu”(眼)等词之后，加 sso 后缀。

ฉฏฺฐิยนฺเตหิ [Pg.162] จกฺขุอาทีหิ หิเต สฺโส โหติ, จกฺขุสฺสํ, อายุสฺสํ.

于以属格结尾的“cakkhu”(眼)等词之后，在表示“利益”义时，加 sso 后缀。例如：cakkhussaṃ (有利眼睛者)、āyussaṃ (有利长寿者)。

๗๒. ณฺโย ตตฺถ สาธุ.

72. 于表示“于彼处善”义时，加 ṇya 后缀。

สตฺตมฺยนฺตา ตตฺถ สาธูติ อสฺมึ อตฺเถ ณฺโย โหติ. สพฺโภ, ปาริสชฺโช. สาธูติ กุสโล โยคฺโค หิโต วา. อญฺญตฺราปิ รถํ วหตีติ รจฺฉา.

于以第七格(处格)结尾的词之后，在“于彼处善”此义上，加 ṇya 后缀。例如：sabbho (适合一切者)、pārisajjo (适合会众者)。“善”(sādhu)意为善巧、适合或有利。于其他情况亦有，如 rathaṃ vahati (运载车辆之处)为 racchā (道路)。

๗๓. กมฺมา นิย ญฺญา.

73. 于“kamma”(业)之后，加 niya 与 ñña 后缀。

สตฺตมฺยนฺตา กมฺมสทฺทา ตตฺถ สาธูภิ อสฺมึ อตฺเถ นิย ญฺญา โหนฺติ. กมฺเม สาธุ กมฺมนิยํ, กมฺมญฺญํ.

于以第七格结尾的“kamma”(业)一词之后，在“于彼处善”此义上，加 niya 与 ñña 后缀。例如：kamme sādhu (于业善)者为 kammaniyaṃ、kammaññaṃ (适合工作者)。

๗๔. กถาทิตฺวิโก.

74. 于“kathā”(论)等词之后，加 ika 后缀。

กถาทีหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ ตตฺถ สาธูติ อสฺมึ อตฺเถ อิโก โหติ. กถิโก, ธมฺมกถิโก, สงฺคามิโก ปวาสิโก, อุปวาสิโก.

于以第七格结尾的“kathā”(论)等词之后，在“于彼处善”此义上，加 ika 后缀。例如：kathiko (论者)、dhammakathiko (说法者)、saṅgāmiko (战士)、pavāsiko (旅居者)、upavāsiko (持戒者)。

๗๕. ปถาทีหิ เณยฺโย.

75. 于“patha”(道路)等词之后，加 ṇeyya 后缀。

ปถาทีหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ ตตฺถ สาธูติ อสฺมึ อตฺเถ เณ-ยฺโย โหติ, ปาเถยฺยํ สาปเตยฺยํ (อาติเถยฺยํ).

于以第七格结尾的“patha”(道路)等词之后，在“于彼处善”此义上，加 ṇeyya 后缀。例如：pātheyyaṃ (旅途所需之物)、sāpateyyaṃ (财产)、ātitheyyaṃ (待客之物)。

๗๖. ทกฺขิณายารเห.

76. 为表“值得供养”(dakkhiṇāya arahe)义。

ทกฺขิณาสทฺทโต อรหตฺเถ เณยฺโย โหติ, ทกฺขิณํ อรหตีติ ทกฺขิเณยฺโย.

于“dakkhiṇā”(供养)一词，为表“值得”义，加 ṇeyya 后缀。dakkhiṇaṃ arahati (值得供养)者，即是 dakkhiṇeyyo (应供者)。

๗๗. ราโย ตุมนฺตา.

77. 从以“tum”结尾的词，派生“rāyo”后缀。

ตุมนฺตโต [Pg.163] อรหตฺเถ ราโย โหติ. ฆาเตตายํ วา ฆาเตตุํ, ชาเปตายํ วา ชาเปตุํ, ปพฺพาเชตายํ วา ปพฺพาเชตุํ.

从以“tum”结尾的词，在“值得”之义上，派生“rāyo”后缀。例如：ghātetāyaṃ或ghātetuṃ（值得被杀害），jāpetāyaṃ或jāpetuṃ（值得被令生），pabbājetāyaṃ或pabbājetuṃ（值得被令出家）。

๗๘. ตเมตฺถสฺสตฺถีติ มนฺตุ.

78. 在“此物于此为其所有”(tam ettha assa atthi)之义上，派生“mantu”后缀。

ปฐมนฺตา เอตฺถ อสฺส อตฺถีติ เอเตสฺวตฺเถสุ มนฺตุ โหติ. คาโว เอตฺถ เทเส, อสฺส วา ปุริสสฺส สนฺตีติ โคมา. อตฺถีติ วตฺตมานกาโลปาทานโต ภูตาหิ ภวิสฺสนฺตีหิ วา โคหิ น โคมา. กถํ ‘โคมา อาสิ, โคมา ภวิสฺสตี’ติ? ตทาปิ วตฺตมานาหิเยว โคหิ โคมา, อาสิ ภวิสฺสตีติ ปทนฺตรา กาลนฺตรํ, อิติกรณโต วิสยนิยโม –

从第一格结尾的词，在“此物于此为其所有”之义上，派生“mantu”后缀。例如：此地有牛(gāvo ettha dese)，或此人有牛(assa purisassa santi)，故称“有牛者”(gomā)。因“有”(atthi)一词取现在时，故不能因过去有或未来将有的牛而称“有牛者”。然则，为何说“曾是有牛者(gomā āsi)”、“将是有牛者(gomā bhavissatī)”呢？即便那时，也是因其当时拥有牛而被称为“有牛者”。“曾是”、“将是”是通过其他词来表达不同的时间，而由于使用了“iti”，所指的范围是限定的——

ปหูเต จ ปสํสายํ, นินฺทายญฺจาติสายเน;

นิจฺจโยเค จ สํสคฺเค, โหนฺติเม มนฺตุอาทโย.

在富足、赞叹、谴责、过度、恒常结合以及关联等义上，派生“mantu”等后缀。

โค อสฺโสติ ชาติสทฺทานํ ทพฺพาภิธานสามตฺถิยา มนฺตฺวาทโย น โหนฺติ, ตถา คุณสทฺทานํ ‘เสโต ปโฏ’ติ, เยสนฺตุ คุณสทฺทานํ ทพฺพาภิธานสามตฺถิยํ นตฺถิ, เตหิ โหนฺเตว ‘พุทฺธิมา, รูปวา, รสวา, คนฺธวา, ผสฺสวา, สทฺทวา, รสี, รสิโก, รูปี, รูปิโก, คนฺธี, คนฺธิโก’ติ.

“牛”(go)、“马”(assa)等表示种类的词，由于其本身即有指称实体的能力，因此不派生“mantu”等后缀；同样，当性质词已与实体并用时，如“白的布”(seto paṭo)，也是如此。然而，对于那些本身不指称实体的性质词，则会派生这些后缀，例如：有智慧者(buddhimā)，有色者(rūpavā)，有味者(rasavā)，有香者(gandhavā)，有触者(phassavā)，有声者(saddavā)，有味者(rasī)，喜味者(rasiko)，有形者(rūpī)，有形者(rūpiko)，有香者(gandhī)，喜香者(gandhiko)。

๗๙. วนฺตฺวาวณฺณา.

79. 从以“a”音结尾的词，派生“vantu”后缀。

ปฐมนฺตโต อวณฺณนฺตา มนฺตฺวาตฺเถ วนฺตุ โหติ. สีลวา, ปญฺญวา, อวณฺณาติ กึ? สติมา พนฺธุมา.

从以“a”音结尾的第一格词，在“mantu”之义上，派生“vantu”后缀。例如：持戒者(sīlavā)，有智慧者(paññavā)。为何要说“以a音结尾”(avaṇṇā)？是为了排除：有念者(satimā)，有亲友者(bandhumā)。

๘๐. ทณฺฑาทิตฺวิกอี วา.

80. 从“杖”(daṇḍa)等词，或派生“ika”、“ī”后缀。

ทณฺฑาทีหิ [Pg.164] อิก อี โหนฺติ วา มนฺตฺวาตฺเถ. พหุลํ วิธานา กุโตจิ ทฺเว โหนฺติ, กุโตเจกเมกํว ทณฺฑิโก ทณฺฑี ทณฺฑวา, คนฺธิโก คนฺธี คนฺธวา, รูปิโก รูปี รูปวา. (๒๘) ‘‘อุตฺตมีเณว ธนา อิโก’’, ธนิโก, ธนี ธนวา อญฺโญ. (๒๙) ‘‘อสนฺนิหิเต อตฺถา’’, อตฺถิโก อตฺถี, อญฺญตฺร อตฺถวา. (๓๐) ‘‘ตทนฺตา จ’’, ปุญฺญตฺถิโก, ปุญฺญตฺถี, (๓๑) ‘‘วณฺณนฺตา อีเยว’’ พฺรหฺมวณฺณี, เทววณฺณี, (๓๒) ‘‘หตฺถทนฺเตหิ ชาติยํ’’, หตฺถี, ทนฺตี, อญฺญตฺร หตฺถวา ทนฺตวา. (๓๓) ‘‘วณฺณโต พฺรหฺมจาริมฺหิ’’, วณฺณี พฺรหฺมจารี, วณฺณวา อญฺโญ. (๓๔) ‘‘โปกฺขราทิโต เทเส’’, โปกฺขรณี, อุปฺปลินี, กุมุทินี, ภิสินี, มุฬาลินี, สาลุกินี, กฺวจาเทเสปิ ปทุมิปิ ปทุมินี ปณฺณํ. อญฺญตฺร โปกฺขรวา หตฺถี, (๓๕) ‘‘นาวายิโก’’, นาวิโก. (๓๖) ‘‘สุขทุกฺขา อี’’, สุขี, ทุกฺขี. (๓๗) ‘‘สิขาทีหิ วา’’, สิขี, สิขาวา, มาลี, มาลาวา, สีลี, สีลวา, พลี, พลวา. (๓๘) ‘‘พลา พาหูรุปุพฺพา จ’’, พาหุพลี, อูรุพลี.

从“杖”(daṇḍa)等词，在“mantu”之义上，或派生“ika”、“ī”后缀。因规则多有变化，有时派生两种，有时仅派生一种。例如：持杖者(daṇḍiko, daṇḍī, daṇḍavā)，有香者(gandhiko, gandhī, gandhavā)，有色者(rūpiko, rūpī, rūpavā)。(28) “从表示债主(uttama-iṇa)的“财富”(dhana)一词，仅派生“ika”后缀”，如：债主(dhaniko)；而富人(dhanī)、有财富者(dhanavā)则为他义。(29) “从表示追求(asannihita)的“利益”(attha)一词”，如：求义者(atthiko)、有义者(atthī)；其他情况则为 atthavā。(30) “从以其结尾的词也是如此”，如：求福者(puññatthiko)、有福者(puññatthī)。(31) “从以“vaṇṇa”结尾的词，仅派生“ī”后缀”，如：具梵色者(brahmavaṇṇī)、具天色者(devavaṇṇī)。(32) “从“手”(hattha)和“牙”(danta)二词，在表示种类时”，如：象(hatthī)、有牙者(dantī)；其他情况则为 hatthavā、dantavā。(33) “从“色”(vaṇṇa)一词，在指梵行者时”，如：具色梵行者(vaṇṇī brahmacārī)；其他有色者则为 vaṇṇavā。(34) “从“莲花”(pokkhara)等词，在表示地方时”，如：莲池(pokkharaṇī)、青莲池(uppalinī)、睡莲池(kumudinī)、根茎池(bhisinī)、香根池(muḷālinī)、块茎池(sālukinī)；有时不在表示地方时也用，如 padumī、paduminī、paṇṇaṃ。其他情况如：有莲花的象(pokkharavā hatthī)。(35) “从“船”(nāvā)派生“ika”后缀”，如：船夫(nāviko)。(36) “从“乐”(sukha)和“苦”(dukkha)派生“ī”后缀”，如：快乐者(sukhī)、痛苦者(dukkhī)。(37) “从“顶髻”(sikhā)等词，则为可选”，如：有顶髻者(sikhī, sikhāvā)、有花环者(mālī, mālāvā)、具戒者(sīlī, sīlavā)、有力者(balī, balavā)。(38) “从“力”(bala)一词，若前有“臂”(bāhu)或“股”(ūru)”，如：臂力强壮者(bāhubalī)、股力强壮者(ūrubalī)。

๘๑. ตปาทีหิ สฺสี. ตปาทิโต มนฺตฺวตฺเถ วา สฺสี โหติ. ตปสฺสี, ยสสฺสี, เตชสฺสี, มนสฺสี, ปยสฺสี. วาตฺเวว? ยสวา.

81. 从“苦行”(tapa)等词，派生“ssī”后缀。从“苦行”等词，在“mantu”之义上，或派生“ssī”后缀。例如：苦行者(tapassī)，有名誉者(yasassī)，有威力者(tejassī)，有心意者(manassī)，有活力者(payassī)。为何说“或”？例如：有名誉者(yasavā)。

๘๒. มุขาทิโต โร. มุขาทีหิ มนฺตฺวตฺเถโร โหติ. มุขโร, สุสิโร, อูสโร, มธุโร, ขโร, กุญฺชโร, นครํ, (๓๙) ‘‘ทนฺตสฺสุ จ อุนฺนภทนฺเต’’, ทนฺตุโร.

82. 从“口”(mukha)等词，派生“ro”后缀。从“口”等词，在“mantu”之义上，派生“ro”后缀。例如：多言者(mukharo)，有孔者(susiro)，盐碱的(ūsaro)，甜蜜的(madhuro)，粗糙的(kharo)，象(kuñjaro)，城市(nagaraṃ)。(39) “从“牙齿”(danta)一词，在表示“牙齿突出”(unnata-danta)时”，如：龅牙者(danturo)。

๘๓. ตุนฺทฺยาทีหิ โภ.

83. 从“腹”(tuṇḍi)等词，派生“bho”后缀。

ตุนฺทิอาทีหิ [Pg.165] มนฺตฺวตฺเถ โภ วา โหติ. ตุนฺทิโภ, วฏิโภ, วลิโภ. วาตฺเวว? ตุนฺทิมา.

从“腹”(tuṇḍi)等词，在“mantu”之义上，或派生“bho”后缀。例如：大肚者(tundibho)，有圆形物者(vaṭibho)，有皱纹者(valibho)。为何说“或”？例如：大肚者(tundimā)。

๘๔. สทฺธาทิตฺวา.

84. 从“信”(saddhā)等词，派生“a”后缀。

สทฺธาทีหิ มนฺตฺวตฺเถอ โหติ วา. สทฺโธ, ปญฺโญ, อิตฺถิยํ สทฺธา. วาตฺเวว? ปญฺญวา.

从“信”(saddhā)等词，在“mantu”之义上，或派生“a”后缀。例如：有信者(saddho)，有慧者(pañño)；女性则为 saddhā。为何说“或”？例如：有慧者(paññavā)。

๘๕. โณ ตปา.

85. 从“苦行”(tapa)，派生“ṇa”后缀。

ตปา โณ โหติ มนฺตฺวตฺเถ. ตาปโส, อิตฺถิยํ ตาปสี.

从“苦行”(tapa)一词，在“mantu”之义上，派生“ṇa”后缀。例如：苦行者(tāpaso)；女性则为女苦行者(tāpasī)。

๘๖. อาลฺวภิชฺฌาทีหิ.

86. 从“贪欲”(abhijjhā)等词，派生“ālu”后缀。

อภิชฺฌาทีหิ อาลุ โหติ มนฺตฺวตฺเถ, อภิชฺฌาลุ, สีตาลุ, ธชาลุ, ทยาลุ. วาตฺเวว? ทยาวา.

从“贪欲”(abhijjhā)等词，在“mantu”之义上，或派生“ālu”后缀。例如：贪婪者(abhijjhālu)，畏寒者(sītālu)，持幡者(dhajālu)，有悲心者(dayālu)。为何说“或”？例如：有悲心者(dayāvā)。

๘๗. ปิจฺฉาทิตฺวิโล.

87. 从“滑”(piccha)等词，派生“ilo”后缀。

ปิจฺฉาทีหิ อิโล โหติ วา มนฺตฺวตฺเถ. ปิจฺฉิโล ปิจฺฉวา, เผนิโล เผนวา, ชฏิโล ชฏาวา. กถํ ‘วาจาโล’ติ? นินฺทายมิลสฺสาทิโลเป ‘‘ปโร กฺวจี’’ติ (๑-๒๗).

从“滑”(piccha)等词，在“mantu”之义上，或派生“ilo”后缀。例如：滑者(picchilo, picchavā)，多泡沫者(phenilo, phenavā)，结发者(jaṭilo, jaṭāvā)。如何解释“多言者”(vācālo)？是在表示谴责时，依“他处有时”(paro kvacī)规则，省略了“ilo”的开头部分而形成。

๘๘. สีลาทิโต โว.

88. 从“戒”(sīla)等词，派生“va”后缀。

สีลาทีหิ โว โหติ วา มนฺตฺวตฺเถ. สีลโว สีลวา, เกสโว เกสวา, (๔๐) ‘‘อณฺณา นิจฺจํ’’ อณฺณโว. (๔๑) คาณฺฑี ราชีหิ สญฺญายํ’’ คาณฺฑีวํ ธนุ, ราชีวํ ปงฺกชํ.

从“戒”(sīla)等词，在“mantu”之义上，或派生“va”后缀。例如：持戒者(sīlavo, sīlavā)，有美发者(kesavo, kesavā)。(40) “从“水”(aṇṇa)一词，恒常派生”，如：海洋(aṇṇavo)。(41) “从“Gāṇḍī”和“rājī”二词，在表示专名时”，如：Gāṇḍīva弓(gāṇḍīvaṃ dhanu)，莲花(rājīvaṃ paṅkajaṃ)。

๘๙. มายา เมธาหิ วี.

89. 从“幻术”(māyā)和“智慧”(medhā)，派生“vī”后缀。

เอเตหิ [Pg.166] ทฺวีหิ วี โหติ มนฺตฺวตฺเถ. มายาวี, เมธาวี.

从此二词，在“mantu”之义上，派生“vī”后缀。例如：有幻术者(māyāvī)，有智慧者(medhāvī)。

๙๐. สิสฺสเร อามฺยุวามี. สสทฺทา อามฺยุวามี โหนฺติ อิสฺสเร-ภิธายฺเย มนฺตฺวตฺเถ. สมสฺสตฺถีติ สามี, สุวามี.

90. 从“sa”一词，在“主宰”(issara)之义上，派生“āmī”和“uvāmī”后缀。从“sa”一词，在表示“主宰”的“mantu”之义上，派生“āmī”和“uvāmī”后缀。“彼有此”(saṃ assa atthi)者，即是“主人”(sāmī)，或“善主”(suvāmī)。

๙๑. ลกฺขฺยา โณ อ จ. ลกฺขีสทฺทา โณ โหติ มนฺตฺวตฺเถ อ จานฺตสฺส. ณกาโรวยโว, ลกฺขโณ.

91. 从“lakkhī”一词，在“mantu”之义上，派生“ṇa”后缀，且词尾为“a”。“ṇ”是其组成部分，形成“lakkhaṇa”（相）。

๙๒. องฺคา โน กลฺยาเณ.

92. 从“aṅga”，在“美好”(kalyāṇa)之义上，派生“na”后缀。

กลฺยาเณ คมฺยมาเน องฺคสฺมา โน โหติ มนฺตฺวตฺเถ. องฺคนา.

当“美好”(kalyāṇa)之义被理解时，从“aṅga”一词，在“mantu”之义上，派生“na”后缀。例如：aṅganā（女子）。

๙๓. โส โลมา.

93. So lomā（于loma后加so）。

โลมา โส โหติ มนฺตฺวตฺเถ. โลมโส, อิตฺถิยํ, โลมสา.

于loma（毛发）后，在表示“拥有”的意义上，加so后缀。例如：阳性为lomaso（多毛的），阴性为lomasā（多毛的）。

๙๔. อิมิยา.

94. Ima-iyā（后缀ima与iyā）。

มนฺตฺวตฺเถ อิม อิยา โหนฺติ พหุลํ. ปุตฺติโม, กิตฺติโม, ปุตฺติโย, กปฺปิโย, ชฏิโย, หานภาคิโย, เสนิโย.

在表示“拥有”的意义上，常加ima和iyā后缀。例如：puttimo（有子的），kittimo（有名的），puttiyo（有子的），kappiyo（适宜的），jaṭiyo（有发髻的），hānabhāgiyo（有份于衰损的），seniyo（有军队的）。

๙๕. โต ปญฺจมฺยา. ปญฺจมฺยนฺตา พหุลํ โต โหติ วา. คามโต อาคจฺฉติ คามสฺมา อาคจฺฉติ, โจรโต ภายติ โจเรหิ ภายติ, สตฺถโต ปริหีโน สตฺถา ปริหีโน.

95. To pañcamyā（从第五格加to）。于第五格结尾的词后，常可选择性地加to后缀。例如：gāmato āgacchati（从村庄来）等同于gāmasmā āgacchati（从村庄来）；corato bhāyati（畏惧盗贼）等同于corehi bhāyati（畏惧盗贼）；satthato parihīno（失去导师）等同于satthā parihīno（失去导师）。

๙๖. อิโต-เตตฺโต กุโต.

96. Ito-tetto-kuto。（即）ito（从此）、tetto（从彼）、kuto（从何处）。

โตมฺหิ [Pg.167] อิมสฺส ฏิ นิปจฺจเต, เอตสฺส ฏ เอต, กึสทฺทสฺส กุตฺตญฺจ. อิโต อิมสฺมา, อโต เอตฺโต เอตสฺมา, กุโต กสฺมา.

当加to后缀时，ima不规则地变为i；于eta后加t；kiṃ变为ku并加t。Ito源于imasmā；ato、etto源于etasmā；kuto源于kasmā。

๙๗. อภฺยาทีหิ. อภิอาทีหิ โต โหติ. อภิโต, ปริโต, ปจฺฉโต เหฏฺฐโต.

97. Abhyādīhi（于abhi等后）。于abhi等词后，加to后缀。例如：abhito（在前面，周围），parito（周围），pacchato（在后面），heṭṭhato（在下面）。

๙๘. อาทฺยาทีหิ. อาทิปฺปภุตีหิ โต วา โหติ, อาโท อาทิโต, มชฺฌโต อนฺตโต, ปิฏฺฐิโต, ปสฺสโต, มุขโต, ยโตทกํ ตทาทิตฺตํ, ยํ อุทกํ ตเทวาทิตฺตนฺติ อตฺโถ.

98. Ādyādīhi（于ādi等后）。于ādi等词后，可选择性地加to后缀。例如：ādo或ādito（从最初），majjhato（从中间），antato（从末尾），piṭṭhito（从背面），passato（从侧面），mukhato（从前面）。yatodakaṃ tadādittaṃ，其义为yaṃ udakaṃ tadevādittanti（凡是水，即是燃）。

๙๙. สพฺพาทิโต สตฺตมฺยา ตฺรตฺตา. สพฺพาทีหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ ตฺรตฺถา วา โหนฺติ. สพฺพตฺร สพฺพ. สพฺพสฺมึ, ยตฺร ยตฺถ ยสฺมึ. พหุลาธิการา น ตุมฺหามฺเหหิ.

99. Sabbādito sattamyā trattā（于sabba等词后，从第七格加tra、tthā）。于sabba等第七格结尾的词后，可选择性地加tra和tthā后缀。例如：sabbatra（一切处）对应sabbasmiṃ（在一切中）；yatra或yattha（在何处）对应yasmiṃ（在何处）。依bahula（多样性）原则，此规则不适用于tumha和amha二词。

๑๐๐. กตฺเถตฺถ กุตฺราตฺร กฺเวหิธ.

100. Kattha-ettha-kutra-atra-kva-iha-idha。（即）kattha、ettha、kutra、atra、kva、iha、idha。

เอเตสทฺทา นิปจฺจนฺเต. กสฺมึ กตฺถ, กุตฺร, กฺว, เอตสฺมึ, เอตฺถ, อตฺร, อสฺมึ อิห, อิธ.

这些词是不规则形成的。例如：kasmiṃ（在何处）变为kattha、kutra、kva；etasmiṃ（在此处）变为ettha、atra；asmiṃ（在此处）变为iha、idha。

๑๐๑. ธิ สพฺพา วา. สตฺตมฺยนฺตโต สพฺพสฺมา ธิ วา โหติ. สพฺพธิ, สพฺพตฺถ.

101. Dhi sabbā vā（于sabba后可选择性地加dhi）。于sabba第七格结尾的词后，可选择性地加dhi后缀。例如：sabbadhi（一切处），sabbattha（一切处）。

๑๐๒. ยา หึ. สตฺตมฺยนฺตโต ยโต หึ วา โหติ. ยหึ ยตฺร.

102. Yā hiṃ（于ya后加hiṃ）。于ya第七格结尾的词后，可选择性地加hiṃ后缀。例如：yahiṃ（在何处），yatra（在何处）。

๑๐๓. ตา หํ จ.

103. Tā haṃ ca（于ta后亦加haṃ）。

สตฺตมฺยนฺตโต [Pg.168] ตโต วา หํ โหติ หึ จ. ตหํ, ตหึ, ตตฺร.

于ta第七格结尾的词后，可选择性地加haṃ或hiṃ后缀。例如：tahaṃ（在那里），tahiṃ（在那里），tatra（在那里）。

๑๐๔. กุหึ กหํ.

104. Kuhiṃ kahaṃ。（即）kuhiṃ、kahaṃ。

กึสทฺทา สตฺตมฺยนฺตา หึ หํ นิปจฺจนฺเต กิสฺส กุกา จ. กุหึ, กหํ. กถํ ‘กุหิญฺจน’นฺติ? ‘จนํ’ อิติ นิปาตนฺตรํ ‘กุหิญฺจี’ติ เอตฺถ จิสทฺโท วิย.

从kiṃ第七格结尾的词，不规则地形成hiṃ和haṃ后缀，且kiṃ的词干变为ku或ka。例如：kuhiṃ（在何处），kahaṃ（在何处）。那么kuhiñcana一词如何解释呢？canaṃ是另一个不变词，就像kuhiñcī中的ci一样。

๑๐๕. สพฺเพกญฺญยเตหิ กาเล ทา. เอเตหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ กาเล ทา โหติ. สพฺพสฺมึ กาเล สพฺพทา, เอกทา, อญฺญทา, ยทา, ตทา. กาเลติ กึ? สพฺพตฺถ เทเส.

105. Sabbekaññayatehi kāle dā（于sabba、eka、añña、ya、ta后，在表示时间时加dā）。于这些词的第七格，在表示时间时，加dā后缀。例如：sabbadā（总是）对应sabbasmiṃ kāle（在一切时）；ekadā（一时）；aññadā（其他时候）；yadā（当……时）；tadā（那时）。为何要说kāle（时间）呢？是为了排除sabbattha dese（在一切处所）的情况。

๑๐๖. กทา กุทา สทา ธุเนทานิ.

106. Kadā-kudā-sadā-adhunā-idāni。（即）kadā、kudā、sadā、adhunā、idāni。

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต. กสฺมึ กาเล กทา, กุทา, สพฺพสฺมึ กาเล สทา, อิมสฺมึ กาเล อธุนา, อิทานิ.

这些词是不规则形成的。例如：kasmiṃ kāle（在何时）变为kadā、kudā；sabbasmiṃ kāle（在一切时）变为sadā；imasmiṃ kāle（在此时）变为adhunā、idāni。

๑๐๗. อชฺช สชฺชฺวปรชฺชฺเวตรหิ กรหา.

107. Ajja-sajju-aparajju-etarahi-karahā。（即）ajja、sajju、aparajju、etarahi、karahā。

เอเตสทฺทา นิปจฺจนฺเต. ปกติปฺปจฺจโย อาเทโส กาลวิเสโสติ สพฺพเมตํ นิปาตนา ลพฺภติ, อิมสฺส โฏ ชฺโช ชาหนิ นิปจฺจเต, อสฺมึ อหนิ อชฺช. สมานสฺส สภาโว ชฺชุ จาหนิ, สมาเน อหนิ สชฺชุ. อปรสฺมา ชฺชุ, อปรสฺมึ อหนิ อปรชฺชุ. อิมสฺเสโต กาเล รหิ จ, อิมสฺมึ กาเล เอตรหิ. กึสทฺทสฺส โก รห จานชฺชตเน, กสฺมึ กาเล กรห.

这些词是不规则形成的。词基、后缀、替代、时间特指，所有这些都通过不规则构成法（nipātana）而获得。例如：于ima，在表示“日”（ahani）的意义上，不规则地变为jja，如asmiṃ ahani（在这一日）变为ajja（今日）。于samāna，在表示“日”的意义上，其词干变为sa并加jju，如samāne ahani（在同一日）变为sajju（即刻）。于apara后加jju，如aparasmiṃ ahani（在另一日）变为aparajju（次日）。于ima，在表示“时间”（kāle）的意义上，词干变为eta并加rahi，如imasmiṃ kāle（在此时）变为etarahi（现在）。于kiṃ，在表示“非今日时”（anajjatane）的意义上，词干变为ka并加raha，如kasmiṃ kāle（在何时）变为karaha（何时）。

๑๐๘. สพฺพาทีหิ ปยาเร ถา.

108. Sabbādīhi pakāre thā（于sabba等后，在表示方式时加thā）。于sabba等词后，在表示“方式”（pakāra）的意义上，加thā后缀。

สามญฺญสฺส [Pg.169] เภทโก วิเสโส ปกาโร, ตตฺถ วตฺตมาเนหิ สพฺพาทีหิ ถา โหติ. สพฺเพน ปกาเรน สพฺพถา, ยถา, ตถา.

方式（pakāra）是区分普遍性（sāmañña）的特殊性（visesa），当sabba等词用于此义时，加thā后缀。例如：sabbathā（以一切方式）即sabbena pakārena（以一切方式）；yathā（以何种方式，如何）；tathā（以那种方式，那样）。

๑๐๙. กถมิตฺถํ.

109. Katham-itthaṃ。（即）kathaṃ、itthaṃ。

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต ปกาเร. กิมิเมหิ ถํ ปจฺจโย, กอิต จ เตสํ ยถากฺกมํ, กถํ, อิตฺถํ.

这些词在表示“方式”时是不规则形成的。于kiṃ和ima二词后，加thaṃ后缀，且二词词干依次变为ka和ita。例如：kathaṃ（如何），itthaṃ（如是，这样）。

๑๑๐. ธา สงฺขฺยาหิ.

110. Dhā saṅkhyāhi（于数词后加dhā）。

สงฺขฺยาวาจีหิ ปกาเร ธา ปรา โหติ. ทฺวีหิ ปกาเรหิ, ทฺเว วา ปกาเร กโรติ ทฺวิธา กโรติ, พหุธา กโรติ, เอกํ ราสึ ปญฺจปฺปการํ กโรติ ปญฺจธา กโรติ, ปญฺจปฺปการเมกปฺปการํ กโรติ เอกธา กโรติ.

于表示数目的词后，在表示方式的意义上，加dhā后缀。例如：dvīhi pakārehi（以两种方式），或dve vā pakāre karoti（做成两种方式），即dvidhā karoti（做成两份）；bahudhā karoti（做成多份）；ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti（将一堆做成五种），即pañcadhā karoti（做成五份）；pañcappakāramekappakāraṃ karoti（将五种做成一种），即ekadhā karoti（做成一份）。

๑๑๑. เวกา ชฺฌํ.

111. Vā ekā jjhaṃ（或于eka后加jjhaṃ）。

เอกสฺมา ปกเร ชฺฌํ วา โหติ. เอกชฺฌํ กโรติ, เอกธา, กโรติ.

由eka，于方式义，或有jjhaṃ后缀。例如：ekajjhaṃ karoti（合为一体），ekadhā karoti（合为一份）。

๑๑๒. ทฺวิตีเหธา.

112. 由dvi、ti，有edhā后缀。

ทฺวิตีหิ ปกาเร เอธา วา โหติ. ทฺเวธา, เตธา, ทฺวิธา, ติธา.

由dvi、ti二词，于方式义，或有edhā后缀。例如：dvedhā（两份）、tedhā（三份），或dvidhā（两份）、tidhā（三份）。

๑๑๓. ตพฺพติ ชาติโย.

113. 于“彼所有者”义，有jātiyo后缀。

ปการวติ ตํสามญฺญวาจกา สทฺทา ชาติโย โหติ, ปฏุชาติโย, มุทุชาติโย.

于“彼所有者”义，表示其共相的词，加jātiyo后缀。例如：paṭujātiyo（敏锐类），mudujātiyo（柔软类）。

๑๑๔. วารสงฺขฺยาย กฺขตฺตุํ.

114. 由表示次数的数词，有kkhattuṃ后缀。

วารสมฺพนฺธินิยา [Pg.170] สงฺขฺยาย กฺขตฺตุํ โหติ. ทฺเว วาเร ภุญฺชติ ทฺวิกฺขตฺตุํ ทิวสสฺส ภุญฺชติ. วารคฺคหณํ กึ? ปญฺจ ภุญฺชติ. สงฺขฺยายาติ กึ? ปหูเต วาเร ภุญฺชติ.

由与次数相关的数词，有kkhattuṃ后缀。例如：dve vāre bhuñjati（食二次），即dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati（一日食二次）。（规则中）举“次数”一词为何？答：为排除pañca bhuñjati（食五物）。（规则中说）“由数词”为何？答：为排除pahūte vāre bhuñjati（食多次）。

๑๑๕. กติมฺหา.

115. 由kati（亦有kkhattuṃ后缀）。

วารสมฺพนฺธินิยา กติสงฺขฺยาย กฺขตฺตุํ โหติ, กติ วาเร, ภุญฺชถิ, กติกฺขตฺตุํ ภุญฺชติ.

由与次数相关的数词kati，有kkhattuṃ后缀。例如：kati vāre bhuñjathi（你食几次），即katikkhattuṃ bhuñjati（食几次）。

๑๑๖. พหุมฺหา ธา จ ปจฺจาสตฺติยํ.

116. 由bahu，于邻近义，亦有dhā后缀。

วารสมฺพนฺธินิยา พหุสงฺขฺยาย ธา โหติ กฺขตฺถุํ จ, วารานญฺเจ ปจฺจาสตฺติ โหติ, พหุธา ทิวสสฺส ภุญฺชติ พหุกฺขตฺตุํ ภุญฺชติ. ปจฺจาสตฺติยนฺติ กึ? พหุวาเร มาสสฺส ภุญฺชติ.

由与次数相关的数词bahu，有dhā及kkhattuṃ后缀，若次数邻近。例如：bahudhā divasassa bhuñjati（一日内多次食）或bahukkhattuṃ bhuñjati（多次食）。（规则中说）“于邻近义”为何？答：为排除bahuvāre māsassa bhuñjati（一月内多次食）。

๑๑๗. สกึ วา.

117. 或作sakiṃ。

เอกํ วารมิจฺจสฺมึ อตฺเถ สกินฺติ วา นิปจฺจเต. เอกวารํ ภุญฺชติ สกึ ภุญฺชติ, วาติ กึ? เอกกฺขตฺตุํ ภุญฺชติ.

于“一次”义，或使用不变词sakiṃ。例如：ekavāraṃ bhuñjati（食一次），即sakiṃ bhuñjati（食一次）。（规则中说）“或”为何？答：亦可作ekakkhattuṃ bhuñjati（食一次）。

๑๑๘. โส วีจฺฉปฺปกาเรสุ.

118. so后缀用于重复及种类义。

วีจฺฉายํ ปกาเร จ โส โหติ พหุลํ. วีจฺฉายํ-ขณฺฑโส, พิลโส. ปกาเร-ปุถุโส, สพฺพโส.

于重复义及种类义，常有so后缀。于重复义，如：khaṇḍaso（一分一分地）、bilaso（一撮一撮地）。于种类义，如：puthuso（种种地）、sabbaso（一切地）。

๑๑๙. อภูตตพฺภาเว กราสภูโยเค วิการา จี.

119. 于“非有变有”义，与kar、as、bhū三动词相应，由表示变化之词，有cī后缀。

อวตฺถาวโต-วตฺถนฺตเรนาภูตสฺส ตายาวตฺถาย ภาเวกราสภูหิ สมฺพนฺเธ สติ วิการวาจกา จี โหติ, อธวลํ ธวลํ [Pg.171] กโรติ ธวลี กโรติ, อธวโล ธวโล สิยา ธวลี สิยา, อธวโล ธวโล ภวติ ธวลี ภวติ. อภูต ตพฺภาเวติ กึ? ฆฏํ กโรติ, ทธิ อตฺถิ, ฆโฏ ภวติ. กราสภูโยเคติ กึ? อธวโลธวโล ชายเต. วิการาติ กึ? ปกติยา มาโหตุ, สุวณฺณํ กุณฺฑลํ กโรติ.

当一物从未有之状态转变为该状态，且与kar、as、bhū三动词相应时，由表示此变化的词，有cī后缀。例如：adhavalaṃ dhavalaṃ karoti（使非白者为白），即dhavalī karoti（使之变白）；adhavalo dhavalo siyā（愿非白者为白），即dhavalī siyā（愿其变白）；adhavalo dhavalo bhavati（非白者成为白），即dhavalī bhavati（其变白）。（规则中说）“非有变有”为何？答：为排除ghaṭaṃ karoti（造罐）、dadhi atthi（有酪）、ghaṭo bhavati（罐成）。（规则中说）“与kar、as、bhū相应”为何？答：为排除adhavalo dhavalo jāyate（非白者生为白）。（规则中说）“由变化之词”为何？答：为排除由其质料而成，如suvaṇṇaṃ kuṇḍalaṃ karoti（以金作耳环）。

๑๒๐. ทิสฺสนฺตญฺเญปิ ปจฺจยา.

120. 亦见其他后缀。

วุตฺตโต-ญฺเญปิ ปจฺจยา ทิสฺสนฺติ วุตฺตาวุตฺตตฺเถสุ. วิวิธา มาตโร วิมาตโร, ตาสํ ปุตฺตา เวมาติกา-ริกณ. ปถํ คจฺฉตีติ ปถาวิโน-อาวี. อิสฺสา อสฺส อตฺถีติ อิสฺสุกี-อุกี. ธุรํ วหตีติ โธรยฺโห- ยฺหณ.

于已说及未说义中，亦见已说之外的其他后缀。例如：vividhā mātaro（不同之母）为vimātaro（继母），tāsaṃ puttā（彼等之子）为vemātikā（异母兄弟），后缀为rikaṇa。Pathaṃ gacchatīti（行于道者）为pathāvino（行路人），后缀为āvī。Issā assa atthīti（有嫉妒者）为issukī（嫉妒者），后缀为ukī。Dhuraṃ vahatīti（负轭者）为dhorayho（能负重者），后缀为yhaṇa。

๑๒๑. อญฺญสฺมึ.

121. 于其他义。

วุตฺตโต-ญฺญสฺมิมฺปิ อตฺเถ วุตฺตปฺปจฺจยา ทิสฺสนฺติ. มคธานํ อิสฺสโร มาคโธ-ธณา. กาสีติ สหสฺสํ, ตมคฺฆตีติ กาสิโย อิโย.

于已说之外的其他义中，亦见已说的后缀。例如：Magadhānaṃ issaro（摩揭陀主）为māgadho（摩揭陀人），后缀为ṇa。Kāsīti sahassaṃ, tam agghatīti（值价千金的迦尸布）为kāsiyo（迦尸衣），后缀为iya。

๑๒๒. สกตฺเถ.

122. 于自义。

สกตฺเถปิ ปจฺจยา ทิสฺสนฺติ. หีนโก, โปตโก, กิจฺจยํ.

于自义中亦见后缀。例如：hīnako（卑劣者），potako（幼崽），kiccayaṃ（事务）。

๑๒๓. โลโป.

123. 省略。

ปจฺจยานํ โลโปปิ ทิสฺสติ. พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ, จกฺขุํ สุญฺญํ อตฺเตน วา อตฺตริเยน วาติ ภาวปฺปจฺจยโลโป.

亦见后缀的省略。例如：Buddhe ratanaṃ paṇītaṃ（于佛有殊胜宝），及cakkhuṃ suññaṃ attena vā attaniyena vā（眼于我或我所是空），此等句中有表示状态的后缀之省略。

๑๒๔. สรานมาทิสฺสายุวณฺณสฺสาเอโอ ณานุพนฺเธ.

124. 于ṇ为附标的后缀前，首元音a、i、u各增长为ā、e、o。

สรานมาทิภูตา [Pg.172] เย อการิวณฺณุวณฺณา, เตสํ อาเอโอ โหนฺติ ยถากฺกมํณานุพนฺเธ. ราฆโว, เวนเตยฺโย, เมนิโก, โอฬุมฺปิโก, โทภคฺคํ. ณานุพนฺเธติ กึ? ปุราตโน.

首元音a、i、u，于ṇ为附标的后缀前，依次增长为ā、e、o。例如：Rāghavo、venateyyo、meniko、oḷumpiko、dobhaggaṃ。（规则中说）“于ṇ为附标”为何？答：为排除Purātano。

๑๒๕. สํโยเค กฺวจิ.

125. 于辅音结合后，某些情况亦然。

สรานมาทิภูตา เย อยุวณฺณา, เตสํ อาเอโอ โหนฺติ กฺวจิเทว สํโยควิสเย ณานุพนฺเธ. เทจฺโจ, โกณฺฑญฺโญ. กฺวจีติ กึ? กตฺติเกยฺโย.

首元音a、i、u，于ṇ为附标的后缀前，且后有辅音结合时，某些情况亦增长为ā、e、o。例如：Decco、koṇḍañño。（规则中说）“某些情况”为何？答：为排除Kattikeyyo。

๑๒๖. มชฺเฌ.

126. 于中间。

มชฺเฌ วตฺตมานานมฺปิ อยุวณฺณานํ อา เอ โอ โหนฺติ กฺวจิ. อฑฺฒเตยฺโย, วาเสฏฺโฐ.

词中的 a, i, u 元音，有时变为 ā, e, o。如：Aḍḍhateyyo、vāseṭṭho。

๑๒๗. โกสชฺชาชฺชว ปาริสชฺช โสหชฺช มทฺทวาริสฺสาสภาชญฺญเถยฺย พาหุสจฺจา.

127. 懈怠、正直、众中善、友谊、柔和、仙人之德、公牛之德、良马之德、盗窃、多闻。

เอเตสทฺทา นิปจฺจนฺเตณานุพนฺเธ. กุสี ตสฺส ภาโวโกสชฺชํ, อุชุโน ภาโว อชฺชวํ, ปริสาสุ สาธุ ปาริสชฺโช, สุหทโยว สุหชฺโช, ตสฺส ปน ภาโว โสหชฺชํ, มุทุโน ภาโว มทฺทวํ, อิสิโน อิทํ ภาโว วา อาริสฺสํ, อุสภสฺส อิทํ ภาโว [Pg.173] วา อาสภํ, อาชานียสฺส ภาโว โส เอว วา อาชญฺญํ, เถนสฺส ภาโว กมฺมํ วา เถยฺยํ, พหุสฺสตสฺส ภาโว พาหุสจฺจํ, เอเตสุ ยมลกฺขณิกํ, ตํ นิปาตนา.

当后缀带有随附字母 ṇ 时，这些词为不规则派生词。懒惰者的状态为kosajjaṃ，正直者的状态为ajjavaṃ，于众中为善者为pārisajjo，善心者即suhajjo，其状态为sohajjaṃ，柔和者的状态为maddavaṃ，仙人的此或状态为ārissaṃ，公牛的此或状态为āsabhaṃ，良马的状态或其本身为ājaññaṃ，盗贼的状态或行为为theyyaṃ，多闻者的状态为bāhusaccaṃ。在这些词中，其重叠辅音的特征，是由于不规则派生。

๑๒๘. มนาทีนํ สก.

128. mana 等词变为 saka。

มนาทีนํ สก โหติ ณานุพนฺเธ. มนสิ ภวํ มานสํ, ทุมฺมนโส ภาโว โทมนสฺสํ, โสมนสฺสํ.

当后缀带有随附字母 ṇ 时，mana 等词变为 saka。如：生于意中者为 mānasaṃ（心的），忧恼者的状态为 domanassaṃ（忧），somanassaṃ（喜）。

๑๒๙. อุวณฺณสฺสาวง สเร.

129. 在元音前，u 元音变为 avaṅa。

สราโท ณานุพนฺเธ อุวณฺณสฺสาวง โหติ. ราฆโว, ชมฺพวํ.

当以元音开头的、带有随附字母 ṇ 的后缀在后时，u 元音变为 avaṅa。如：Rāghavo、jambavaṃ。

๑๓๐. ยมฺหิ โคสฺส จ.

130. 在 ya（后缀）前，以及 go（的元音）亦然。

ยการาโท ปจฺจเย โคสฺสุวณฺณสฺส จ อวง โหติ. คพฺยํ, ภาตพฺโย.

在以 y 开头的后缀前，go 的元音及 u 元音变为 avaṅa。如：Gabyaṃ、bhātabyo。

๑๓๑. โลโป-วณฺณิวณฺณานํ.

131. a 元音与 i 元音的省略。

ยการาโท ปจฺจเย อวณฺณิวณฺณานํ โลโป โหติ. ทายชฺชํ, การุญฺญํ, อาธิปจฺจํ, เทปฺปํ. พหุลํวิธานา กฺวจิ น โหติ กิจฺจยํ.

在以 y 开头的后缀前，a 元音与 i 元音被省略。如：Dāyajjaṃ、kāruññaṃ、ādhipaccaṃ、deppaṃ。此规定用法多样，故有时不省略，如：kiccayaṃ。

๑๓๒. รานุพนฺเธ-นฺต สราทิสฺส.

132. 当 r 为随附字母时，词基末尾元音的（省略）。

อนฺโต สโร อาทิมฺหิ ยสฺสาวยวสฺส, ตสฺส โลโป โหติ รานุพนฺเธ. กิตฺตกํ, เปตฺเตยฺยํ.

当 r 为随附字母时，词基末尾的元音被省略。如：Kittakaṃ、petteyyaṃ。

๑๓๓. กิสมหตมิเม กส มหา.

133. kisa 与 mahat 此二者变为 kasa 与 mahā。

กิสสฺส มหโต อิเม กสมหา โหนฺติ ยถากฺกมํ, กสิมา, มหิมา.

kisa 与 mahat 此二者依次变为 kasa 与 mahā。如：kasimā、mahimā。

๑๓๔. อายุสฺสายส มนฺตุมฺหิ.

134. 在 mantu（后缀）前，āyu 变为 āyasa。

อายุสฺส [Pg.174] อายสาเทโส โหติ มนฺตุมฺหิ. อายสฺมา.

在 mantu（后缀）前，āyu 被替换为 āyasa。如：āyasmā（具寿）。

๑๓๕. โช วุทฺธสฺสิยิฏฺเฐสุ.

135. 在 iya 与 iṭṭha 前，vuddha 变为 ja。

วุทฺธสฺส โช โหติ อิยอิฏฺเฐสุ, เชยฺโย, เชฏฺโฐ.

在 iya 与 iṭṭha 前，vuddha 变为 ja。如：jeyyo、jeṭṭho。

๑๓๖. พาฬฺหนฺติกปสตฺถานํ สาธ เนท สา.

136. bāḷha、antika、pasattha 分别变为 sādha、neda、sā。

อิยอิฏฺเฐสุ พาฬฺหนฺติกปสตฺถานํ สาธ เนท สา โหนฺติ ยถากฺกมํ. สาธิโย, สาธิฏฺโฐ, เนทิโย, เนทิฏฺโฐ, เสยฺโย, เสฏฺโฐ.

在 iya 与 iṭṭha 前，bāḷha、antika、pasattha 依次变为 sādha、neda、sā。如：Sādhiyo、sādhiṭṭho、nediyo、nediṭṭho、seyyo、seṭṭho。

๑๓๗. กณกนาปฺปยุวานํ.

137. appa 与 yuva 分别变为 kaṇa 与 kanā。

อิยอิฏฺเฐสุ อปฺปยุวานํ กณ กนา โหนฺติ ยถากฺกมํ. กณิโย กณิฏฺโฐ, กนิโย กนิฏฺโฐ.

在 iya 与 iṭṭha 前，appa 与 yuva 依次变为 kaṇa 与 kanā。如：Kaṇiyo、kaṇiṭṭho、kaniyo、kaniṭṭho。

๑๓๘. โลโป วี มนฺตุ วนฺตูนํ.

138. vī、mantu、vantu 的省略。

วี มนฺตุ วนฺตูนํ โลโป โหติ อิยอิฏฺเฐสุ. อติสเยน เมธาวี เมธิโย, เมธิฏฺโฐ, อติสเยน สติมา สติโย, สติฏฺโฐ, อติสเยน คุณวา คุณิโย, คุณิฏฺโฐ.

在 iya 与 iṭṭha 前，vī、mantu、vantu 被省略。如：极聪慧者（atisayena medhāvī）为 medhiyo、medhiṭṭho；极具念者（atisayena satimā）为 satiyo、satiṭṭho；极有德者（atisayena guṇavā）为 guṇiyo、guṇiṭṭho。

๑๓๙. เฑ สติสฺส ติสฺส.

139. 在 ḍa 前，sati 的 ti（省略）。

เฑปเร สตฺยนฺตสฺส ติการสฺส โลโป โหติ, วีสํ สตํ, ตึสํ สตํ.

当 ḍa 在后时，以 sati 结尾的词，其 ti 音节被省略。如：vīsaṃ、tiṃsaṃ。

๑๔๐. เอตสฺเสฏ ตฺตเก.

140. 在 ttaka 前，eta 变为 eṭa。

ตฺตเก ปเร เอตสฺส เอฏ โหติ. เอตฺตกํ.

当 ttaka 后缀在后，eta 变为 eṭa。例如：Ettakaṃ。

๑๔๑. ณิกสฺสิโย วา.

141. ṇika 或作 iyo。

ณิกสฺส [Pg.175] วา อิโย โหติ, สกฺยปุตฺติโย, สกฺยปุตฺติโก.

ṇika之后缀，或作iyo。如：sakyaputtiyo, sakyaputtiko。

๑๔๒. อธาตุสฺส กา-สฺยาทิโต เฆ-สฺสิ.

142. 于gha，非词根且非syādi等后之ka，其前a作i。

เฆ ปเร อธาตุสฺส โย กกาโร, ตโต ปุพฺพสฺส อการสฺส พหุลํ อิ โหติ สเจ โฆ น สฺยาทิโต ปโร โหติ. พาลิกา, การิกา, อธาตุสฺสาติ กึ? สกา, เกติ กึ? นนฺทนา, อสฺยาทิโตติ กึ? พหุปริพฺพาชกา มถุรา, พหุจมฺมิกาติ กกาเรน สฺยาทิโน พฺยวหิตตฺตา สิทฺธํ, เฆติ กึ? พาลโก, อสฺสาติ กึ? พหุกตฺตุกา สาลา.

当gha于后，若ka非词根，其前之a音多变为i，倘若gha非于syādi等之后。如：Bālikā, kārikā。言“非词根”者何？如：Sakā。言“ka”者何？如：Nandanā。言“非syādi等后”者何？如：Bahuparibbājakā mathurā。于bahucammikā，以ka与syādi相隔故，此则成立。言“gha”者何？如：Bālako。言“a”者何？如：Bahukattukā sālā。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ วุตฺติยํ

如是，于目犍连(Moggallāna)语法之释论中，

ณาทิกณฺโฑ จตุตฺโถ.

ṇādi品第四。

๕. ปญฺจโม กณฺโฑ (ขาทิ)

5. 第五品（khādi）

๑. ติช มาเนหิ ข สา ขมา วีมํสาสุ.

1. 于khamā、vīmaṃsā义，tij、mān后加kha、sa。

ขนฺติยํ ติชา วีมํสายํ มานา จ ขสปฺปจฺจยา โหนฺติ ยถากฺกมํ, ติติกฺขา, วีมํสา, ติติกฺขติ, วีมํสติ. ขมาวีมํสา, สูติ กึ? เตชนํ, เตโช, เตชยติ, มานนํ, มาโนมาเนติ.

于忍耐(khanti)义，从tij；于考察(vīmaṃsā)义，从mān，依次加kha与sa后缀。如：titikkhā, vīmaṃsā, titikkhati, vīmaṃsati。言“于khamā、vīmaṃsā”者何？如：Tejanaṃ, tejo, tejayati, mānanaṃ, mānomāneti。

๒. กิตา ติกิจฺฉาสํสเยสุ โฉ.

2. 于tikicchā、saṃsaya义，kit作cho。

ติกิจฺฉายํ สํสเย จ วตฺตมานา กิตา โฉ โหติ. ติกิจฺฉา, วิจิกิจฺฉา, ติกิจฺฉติ, วิจิกิจฺฉติ. อญฺญตฺร นิเกโต, สํเกโต, เกตนํ, เกโต, เกตยติ.

当kit用于治疗(tikicchā)与疑惑(saṃsaya)义时，变为cho。如：Tikicchā, vicikicchā, tikicchati, vicikicchati。于他处，则如：Niketo, saṃketo, ketanaṃ, keto, ketayati。

๓. นินฺทายํ คุป พธา พสฺส โภ จ.

3. 于nindā义，从gup、badh，且ba作bha。

นินฺทายํ [Pg.176] วตฺตมาเนหิ คุป พเธหิ โฉ โหติ พสฺส โภ จ. ชิคุจฺฉา, พีภจฺฉา, ชิคุจฺฉติ, พีภจฺฉติ, อญฺญตฺร โคปนํ, โคโป, โคเปติ, พธโก.

当用于谴责(nindā)义时，从gup、badh后加cho后缀，且ba作bha。如：Jigucchā, bībhacchā, jigucchati, bībhacchati。于他处，则如：Gopanaṃ, gopo, gopeti, badhako。

๔. ตุํสฺมา โลโป จิจฺฉายํ เต.

4. 从tuṃ，于欲求(icchā)义，加te等后缀，且tuṃ脱落。

ตุมนฺตโต อิจฺฉายมตฺเถ เต ขสฉา โหนฺติ พหุลํ, โลโป จ ตุํปจฺจยสฺส โหติ สุตตฺตา, พุภุกฺขา, ชิคีสาํ, ชิฆจฺฉา, พุภุกฺขติ, ชิคีสติ ชิฆจฺฉติ. อิธ กสฺมา น โหติ ‘โภตฺตุมิจฺฉตี’ติ? ปทนฺตเรนาภิธานา. ตุํสฺมาติ กึ? โภชนมิจฺฉติ. อิจฺฉายนฺติ กึ? ภุญฺชิตุํ คจฺฉติ. กถํ ‘กูลํ วิปติ สตี’ติ? ยถา กูลํ ปติตุ มิจฺฉตีติ วากฺยํ โหติ, เอวํ วุตฺติปิ โหสฺสติ. วากฺยเมว จรหิ กถํ โหติ? โลกสฺส ตถา วจนิจฺฉาย.

从以tuṃ结尾之词，于欲求(icchā)义，多加te、khasa、cha后缀，且依所闻故，tuṃ后缀脱落。如：bubhukkhā, jigīsāṃ, jighacchā, bubhukkhati, jigīsati, jighacchati。此处何以不成“bhottumicchatī”？因已由他词表达。言“从tuṃ”者何？如：Bhojanamicchati。言“于icchā义”者何？如：Bhuñjituṃ gacchati。“kūlaṃ vipati satī”（岸欲崩）云何？犹如“kūlaṃ patitu micchati”（岸欲崩塌）为一句，如是此语亦成。然则此句云何得成？由世人有如是言说之意乐故。

๕. อีโย กมฺมา.

5. 从业(kamma)加īya。

อิจฺฉากมฺมโต อิจฺฉายมตฺเถ อียปฺปจฺจโย โหติ. ปุตฺตมิจฺฉติ ปุตฺถียติ. กมฺมาติ กึ? อสิเนจฺฉติ. อิธ กสฺมา น โหติ ‘รญฺโญปุตฺตมิจฺฉตี’ติ? สาเปกฺขตฺตา, น หิ อญฺญมเปกฺขมาโน อญฺเญน สเหกตฺถิภาวมนุภวิตุํ สกฺโกติ. อิธาปิ จรหิ น สิยา ‘อตฺตโน ปุตฺต มิจฺฉตี’ติ? เนเวตฺถ ภวิตพฺพํ, น หิ ภวติ ‘อตฺตโน ปุตฺตียตี’ติ, กถํ จรหิ ปุตฺตสฺส อตฺตนิยตา-วคมฺยเต[Pg.177]? อญฺญสฺสาสุตตฺตา อิจฺฉาย จ ตพฺพิสยตฺตา.

从欲求之业，于欲求义，加īya后缀。如：Puttamicchati（欲求子）作puttīyati。言“业”者何？如：Asinecchati（欲求食）。此处何以不成“rañño puttam icchati”（王欲求子）？因有待他故。夫待他者，不能与他共受一义。然则，“attano putta micchati”（欲求己子）亦应不成？此实不应成，盖无“attano puttīyati”之语。然则，子之所属云何得知？因不闻有他，且欲求以此为境故。

๖. อุปมานาจาเร.

6. 于行(ācāra)义，从喻(upamāna)。

กมฺมโต อุปมานา อาจารตฺเถ อีโย โหติ. ปุตฺตมิ-วา-จรติ ปุตฺตียติ มาณวกํ, อุปมานาติ กึ? ปุตฺตมาจรติ.

于行(ācāra)义，从业(kamma)之喻(upamāna)加īya后缀。如：Puttam iva ācarati（如待子般行）作puttīyati māṇavakaṃ（待青年如子）。言“喻”者何？如：Puttamācarati（对待其子）。

๗. อาธารา.

7. 从所依处(ādhāra)。

อาธารตู-ปมานา อาจารตฺเถ อีโย โยติ. กุฏิยมิวา-จรติ กุฏียตี ปาสาเท, ปาสาทียติ กุฏิยํ ภิกฺขุ.

于行(ācāra)义，从所依处(ādhāra)之喻(upamāna)加īya后缀。如：Kuṭiyaṃ iva ācarati（如于孤邸中行）作kuṭīyati pāsāde（于殿堂中如处孤邸），pāsādīyati kuṭiyaṃ bhikkhu（比丘于孤邸中如处殿堂）。

๘. กตฺตุตาโย.

8. 从作者(kattu)加āyo。

กตฺตุตู-ปมานา อาจารตฺเถ อาโย โหติ. ปพฺพโต อิวาจรติ ปพฺพตายติ.

于行(ācāra)义，从作者(kattu)之喻(upamāna)加āyo后缀。如：Pabbato iva ācarati（如山而行）作pabbatāyati。

๙. ยฺจตฺเถ.

9. 于非曾有之有义。

กตฺตุโต อภูตตพฺภาเว อาโย โหติ พหุลํ. ภุสายติ, ปฏปฏายติ, โลหิตายติ, กตฺตุโตตฺเวว? (อภุสํ) ภุสํ กโรตีหิ, อิห กสฺมา น โหติ ‘ภุสี ภวตี’ติ? วุตฺตตฺถตาย.

从作者(kattu)，于非曾有之有(abhūtatabbhāva)义，多加āyo后缀。如：Bhusāyati（变盛）, paṭapaṭāyati（作啪嗒声）, lohitāyati（变红）。言“从作者”者何？为诠“使非盛者盛”义。此处何以不成“bhusī bhavati”（变盛）？因其义已说故。

๑๐. สทฺทาทีนิ กโรติ.

10. 于作声等义。

สทฺทาทีหิ ทุติยนฺเตหิ กโรตีติ อสฺมึ อตฺเถ อาโย โหติ. สทฺทายติ, เวรายติ, กลหายติ, ธูปายติ.

从以第二格结尾之sadda（声）等词，于“作”(karoti)义，加āyo后缀。如：Saddāyati（作声）, verāyati（结怨）, kalahāyati（争吵）, dhūpāyati（发烟）。

๑๑. นุโมตฺว-สฺโส.

11. 从namo，加assa。

นโมอิจฺจสฺมา [Pg.178] กโรตีติ อสฺมึ อตฺเถ อสฺโส โหติ. นมสฺสติ ตถาคฺตํ.

从“namo”此词，于“作”（致敬）义，加assa后缀。如：Namassati tathāgataṃ（礼敬如来）。

๑๒. ธาตฺวตฺเถ นามสฺมิ.

12. 从名词，于语根义。

นามสฺมา ธาตฺวตฺเถ พหุลมิโหติ. หตฺถินา อติกฺกมติ อติหตฺถยติ, วีณาย อุปคายติ อุปวีณยติ, ทฬฺหํ กโรติ วินยํ ทฬฺหยติ, วิสุทฺธา โหติ รตฺติ วิสุทฺธยติ, กุสลํ ปุจฺฉติ กุสลยติ.

从名词，于语根义，多加i后缀。如：以象超越(hatthinā atikkamati)，作atihatthayati；以琴伴唱(vīṇāya upagāyati)，作upavīṇayati；使律坚固(daḷhaṃ karoti vinayaṃ)，作daḷhayati；夜变清净(visuddhā hoti ratti)，作visuddhayati；问善(kusalaṃ pucchati)，作kusalayati。

๑๓. สจฺจาทีหาปิ.

13. 从真实等（词）亦然。

สจฺจาทีหิ ธาตฺวตฺเถ อาปิ โหติ. สจฺจาเปติ, อตฺถาเปติ, เวทาเปติ, สุกฺขาเปติ, สุขาเปติ, ทุกฺขาเปติ.

从真实等（词），于语根义，加āpi。如：saccāpeti（使真实），atthāpeti（使有义），vedāpeti（使知），sukkhāpeti（使干燥），sukhāpeti（使快乐），dukkhāpeti（使痛苦）。

๑๔. กฺริยตฺถา.

14. 行动义。

อยมธิกาโร อาสตฺถปริสมตฺติยา. กฺริยา อตฺโถ ยสฺส โส กฺริยตฺโถ ธาตุ.

此为贯通至本论结束之总则。凡有行动之义者，是为行动义之语根。

๑๕. จุราทิโต ณิ.

15. 从cur等（语根）加ṇi。

จุราทีหิ กฺริยตฺเถหิ สกตฺเถ ณิ ปโร โหติ พหุลํ. ณกาโร วุทฺธฺยตฺโถ, เอวมญฺญตฺราปิ, โจรยติ, ลาฬยติ, กถํ ‘รชฺชํ กาเรตี’ติ? โยควิภาคโต.

从cur等行动义（语根），于其自身义，其后常加ṇi。ṇ字为vuddhi（音增）义，于他处亦然。如：corayati（偷盗）、lāḷayati（玩弄）。问：“rajjaṃ kāreti”（使治国）一句如何（解释）？答：由规则分析。

๑๖. ปโยชกพฺยาปาเร ณาปิ จ.

16. 于使役作用，亦（加）ṇāpi。

กตฺตารํ โย ปโยชยติ, ตสฺส พฺยาปาเร กฺริยตฺถา ณิณาปี โหนฺติ พหุลํ, กาเรติ, การาเปติ. นนุ จ กตฺตาปิ กรณาทีนํ [Pg.179] ปโยชโกติ ตํพฺยาปาเรปิ ณิณาปี ปาปุณนฺติ? ปโยชกคฺคหณสามตฺถิยา น ภวิสฺสนฺติ จุราทีหิ วิสุํ วจนสามตฺถิยา จ. อโต ภิยฺโย ณาปิเยว, ณิเยวุวณฺณโต, ทฺวยเมวญฺเญหิ.

策励作者之人，于其作用，从行动义（语根）常加ṇi、ṇāpi。如：kāreti（使作）、kārāpeti（使作）。问：作者不也是工具等的策励者吗？于其作用，不也应加ṇi、ṇāpi吗？答：因特指“使役者”(payojaka)之故，及cur等（语根）有独立规则之故，故不适用。因此，多用ṇāpi。由ṇi本身的规定，（可知）仅此二者，其他（语法家）亦如是说。

๑๗. กฺโย ภาวกมฺเมสฺว-ปโรกฺเขสุ มาน นฺต ตฺยาทีสุ. ภาวกมฺมวิหิเตสุ ปโรกฺขาวชฺชิเตสุ มานนฺตตฺยาทีสุ ปเรสุ กฺโย โหติ กฺริยตฺถา. นฺตคฺคหณมุตฺตรตฺถํ, กกาโร อวุทฺธฺยตฺโถ เอวมุตฺตรตฺราปิ. ฐียมานํ, ฐียเต, สูยมานํ, สูยเต, อปโรกฺเขสุ มานนฺตตฺยาทีสูติ กึ? พภูว เทวทตฺเตน, พิภิท กุสุโล. ภิชฺชเต กุสุโล สยเมวาติ ‘ภิชฺชเต’ติ สวนา กมฺมตา-วคมฺยเต, ‘สยเมวา’ติ สวนโต กตฺตุตา, กตฺตุตาวจนิจฺฉายนฺตุ ‘ภินฺทติ กุสุโล อตฺตาน’นฺติ ภวติ, เอวมญฺญมฺปิ ยถาคมมนุคนฺตพฺพํ. ‘อปโรกฺเขสุ มานนฺตตฺยาทีสู’ติ อยมธิกาโร อา ‘ตนาทิตฺโว’ติ ๕.๒๖. อปิจ เอเต กฺยาทโย ตฺยาทีสุ ปรภูเตสุ กตฺตุกมฺมภาว วิหิเตสุ กฺยลาทีนํ วิธานโต เตสฺเวว วิญฺญายนฺตีติ อกมฺมเกหิ ธาตูหิ กตฺตุภาเวสุ, สกมฺมเกหิ กตฺตุกมฺเมสุ, กมฺมาวจนิจฺฉายํ ภาเว จ ภวนฺตีติ เวทิตพฺพา. ยสฺส ปน ธาตุสฺส กิริยา กมฺมมเปกฺขเต, โส สกมฺมโก, ยสฺส ตุ กิริยา กตฺตุมตฺตมเปกฺขเต, สฺวากมฺมโกติ ญาตพฺพํ.

17. 于非现前时之māna、nta、ti等（结尾），于无主动态(bhāva)及被动态(kamma)（用）kyo。于为无主动态及被动态所规定、并除外现前时之māna、nta、ti等之后，从行动义（语根）加kyo。提及nta是为了后续规则；k字为非vuddhi（音增）义，于他处亦然。如：ṭhīyamānaṃ（正被站立）、ṭhīyate（被站立）、sūyamānaṃ（正被听闻）、sūyate（被听闻）。问：为何说“于非现前时之māna、nta、ti等”？答：（为了排除如：）Babhūva devadattena（曾为提婆达多所有）、bibhida kusulo（熟练者已破）。于“bhijjate kusulo sayameva”（熟练者自己破裂）一句，闻“bhijjate”时，可知为被动态；闻“sayameva”时，可知为主动态。若欲表达主动态，则成“bhindati kusulo attānaṃ”（熟练者自己破开自己）。其他亦应如是依循传统。“于非现前时之māna、nta、ti等”此一总则，至“tanāditvo”（5.26）为止。又，此等kya等（后缀），于其后之ti等，乃为主动、被动、无主动态所规定，因kyalādi等之规定，故知其仅用于此等语态。是故当知：无宾格动词用于主动与无主动态；有宾格动词用于主动与被动态，若欲表被动之义，亦可用于无主动态。若动词之行动涉及宾格，则为有宾格动词；若其行动仅涉及主格，则为无宾格动词，当如是了知。

๑๘. กตฺตริ โล.

18. 于主动态，（加）lo。

กฺริยตฺถโต อปโรกฺเขสุ กตฺตุวิหิตมาน นฺตตฺยาทีสุ โล โหติ. ลกาโร, ‘‘ญิลสฺเส’’ติ ๕-๑๖๓ วิเสสนตฺโถ. ปจมาโน, ปจนฺโต, ปจติ.

从行动义（语根），于非现前时，于为主动态所规定之māna、nta、ti等之后，加lo。l字，如于“ñilasse”（5-163）中，为区别义。如：pacamāno（正在烹煮者）、pacanto（烹煮者）、pacati（他烹煮）。

๑๙. มํ จ รุธาทีนํ.

19. 于rudh等（语根），亦（加）maṃ。

รุธาทิโต [Pg.180] กตฺตุวิหิตมานนฺต ตฺยาทีสุ โล โหติ มํ จ อนฺตสรา ปโร. มกาโร-นุพนฺโธ, อกาโร อุจฺจารณตฺโถ. รุนฺธมาโน, รุนฺธนฺโต, รุนฺธติ.

从rudh等（语根），于为主动态所规定之māna、nta、ti等之后，加lo，并于最后元音后加maṃ。m字为标示字母(anubandha)，a字为发音之用。如：rundhamāno（正在障碍者）、rundhanto（障碍者）、rundhati（他障碍）。

๒๐. ณิณาปฺยาปีหิ วา.

20. 从ṇi、ṇāpi、āpi，或（加）。

ณิณาปฺยาปีหิ กตฺตุวิหิตมานนฺต ตฺยาทีสุ โล โหติ วิภาสา, โอรยนฺโต, โจเรนฺโต, การยนฺโต, กาเรนฺโต, การาปยนฺโต, การาเปนฺโต, สจฺจาปยนฺโต, สจฺจาเปนฺโต, โจรยติ, โจเรติ, การยติ, กาเรติ, การาปยติ, การาเปติ, สจฺจาปยติ, สจฺจาเปติ. ววตฺถิตวิภาสตฺโถ-ยํ วาสทฺโท, เตน มาเน นิจฺจํ, โจรยมาโน, การยมาโน, การาปยมาโน, สจฺจาปยมาโน.

从ṇi、ṇāpi、āpi，于为主动态所规定之māna、nta、ti等之后，lo可选择性出现。如：corayanto/corento（使偷者），kārayanto/kārento（使作者），kārāpayanto/kārāpento（使作者），saccāpayanto/saccāpento（使真实者）；corayati/coreti（使偷），kārayati/kāreti（使作），kārāpayati/kārāpeti（使作），saccāpayati/saccāpeti（使真实）。此中vā字为限定选择(vavatthitavibhāsā)义，因此于māna（之后）则为固定（形式）：corayamāno（正使偷者）、kārayamāno（正使作者）、kārāpayamāno（正使作者）、saccāpayamāno（正使真实者）。

๒๑. ทิวาทีหิ ยก.

21. 从div等（语根）加yaka。

ทิวาทีหิ ลวิสเย ยก โหติ. ทิพฺพนฺโต, ทิพฺพติ.

从div等（语根），于lo（主动态）的范围，加yaka。如：dibbanto（闪耀者）、dibbati（他闪耀）。

๒๒. ตุทาทีหิ โก.

22. 从tud等（语根）加ko。

ตุทาทีหิ ลวิสเย โก โหติ. ตุทมาโน, ตุทนฺโต, ตุทติ.

从tud等（语根），于lo（主动态）的范围，加ko。如：tudamāno（正在刺者）、tudanto（刺者）、tudati（他刺）。

๒๓. ชฺยาทีหิ กฺนา.

23. 从ji等（语根）加knā。

ชิอาทีหิ ลวิสเย กฺนา โหติ. ชินนฺโต, ชินาติ. กถํ ‘ชยนฺโต’ ชยตี, ติ? ภูวาทิปาฐา.

从ji等（语根），于lo（主动态）的范围，加knā。如：jinanto（征服者）、jināti（他征服）。问：“jayanto”（征服者）、“jayati”（他征服）如何（形成）？答：因其亦属bhū等（语根）。

๒๔. กฺยาทีหิ กฺณา.

24. 从kī等（语根）加kṇā。

กีอาทีหิ [Pg.181] ลวิสเย กฺณา โหติ. กิณนฺโต, กิณาติ.

从kī等（语根），于lo（主动态）的范围，加kṇā。如：kiṇanto（购买者）、kiṇāti（他购买）。

๒๕. สฺวาทีหิ กฺโณ.

25. 从su等（语根）加kṇo。

สุอาทีหิ ลวิสเย กฺโณ โหติ. สุณมาโน, สุณนฺโต, สุโณติ. กถํ สุณาตีติ? กฺยาทิปาฐา.

从su等（语根），于lo（主动态）的范围，加kṇo。如：suṇamāno（正在听闻者）、suṇanto（听闻者）、suṇoti（他听闻）。问：suṇāti如何（形成）？答：因其亦属kī等（语根）。

๒๖. ตนาทิตฺโว.

26. 从tan等（语根）加o。

ตนาทิโต ลวิสเย โอ โหติ. ตโนติ.

从tan等（语根），于lo（主动态）的范围，加o。如：tanoti（他伸展）。

๒๗. ภาวกมฺเมสุ ตพฺพา-นียา.

27. 于无主动态与被动态，（加）tabba与anīya。

ตพฺพอนียา กฺริยตฺถา ปเร ภาวกมฺเมสุ พหุลํ ภวนฺติ. กตฺตพฺพํ, กรณียํ, กตฺตพฺโพ กโฏ, กรณีโย. พหุลาธิการา กรณาทีสุปิ ภวนฺติ, สินานียํ จุณฺณํ, ทานีโย พฺราหฺมโณ, สมฺมาวตฺตนีโย คุรุ, ปวจนีโย อุปชฺฌาโย, อุปฏฺฐานีโย สิสฺโส.

tabba与anīya后缀，在语根之后，多用于无主动态与被动态。例如：应作(kattabbaṃ)、应作(karaṇīyaṃ)、应作的席子(kattabbo kaṭo)、应作(karaṇīyo)。由于“多用”的权限，亦用于工具等义，例如：沐浴用粉(sinānīyaṃ cuṇṇaṃ)、应施予的婆罗门(dānīyo brāhmaṇo)、应善待的老师(sammāvattanīyo guru)、应教导的戒师(pavacanīyo upajjhāyo)、应侍奉的弟子(upaṭṭhānīyo sisso)。

๒๘. ฆฺยณ.

28. Ghyaṇa（后缀）。

ภาวกมฺเมสุ กฺริยตฺถา ปโร ฆฺยณ โหติ พหุลํ. วากฺยํ, การิยํ, เจยฺยํ, เชยฺยํ.

于状态与作业，ghyaṇa后缀在语基之后，多用。例如：应说(vākyaṃ)、应作(kāriyaṃ)、应积(ceyyaṃ)、应胜(jeyyaṃ)。

๒๙. อาสฺเส จ.

29. 且ā作e。

อาโตฆฺยณ โหติ ภาวกมฺเมสุ, อาสฺส เอ จ. เทยฺยํ.

于状态与作业，在末音为ā的语基后，加ghyaṇa后缀，且ā变为e。例如：应施(deyyaṃ)。

๓๐. วทาทีหิ โย.

30. 从vada等语基，加ya后缀。

วทาทีหิ [Pg.182] กฺริยตฺเถหิ โย โหติ พหุลํ ภาวกมฺเมสุ. วชฺชํ, มชฺชํ, คมฺมํ. (๔๒) ‘‘ภุชานฺเน’’, โภชฺโช โอทโน, โภชฺชา ยาคุ, โภคฺคมญฺญํ.

从vada等语基，多于状态与作业加ya后缀。例如：应说(vajjaṃ)、应令醉(majjaṃ)、应去(gammaṃ)。(42) “bhuj于食物义”：应食的饭(bhojjo odano)、应食的粥(bhojjā yāgu)、其他应享用者(bhoggamaññaṃ)。

๓๑. กิจฺจ ฆจฺจ ภจฺจ ภพฺพ เลยฺยา.

31. 应作(kicca)、应杀(ghacca)、应扶养(bhacca)、可能(bhabba)、应舐(leyyā)。

เอเต สทฺทา ยปฺปจฺจยนฺตา นิปจฺจนฺเต.

此等词语以ya为后缀，由不规则法派生。

๓๒. คุหาทีหิ ยก.

32. 从guh等语基，加yaka后缀。

คุตาทีหิ กฺริยตฺเตหิ ภาวกมฺเมสุ ยก โหติ. คุยฺหํ, ทุยฺหํ, สิสฺโส. สิทฺธา เอเวเต ตพฺพาทโย เปสาติสคฺคปตฺตกาเลสุปิ คมฺยมาเนสุ สามญฺเญนวิธานโต, ตฺวยา ขลุ กโฏ กตฺตพฺโพ, กรณีโย, การิโย, กิจฺโจ, เอวํ ตฺวยา กโฏ กตฺตพฺโพ, โภตา กโฏ กตฺตพฺโพ, โภโต หิ ปตฺโต กาโล กฏกรเณ. เอวํ อุทฺธโมหุตฺติเกปิ วตฺตมานโต เปสาทีสุ สิทฺธา เอว. ตถา อรเห กตฺตริ สตฺติวิสิฏฺเฐ จ ปตียมาเน อาวสฺสกาธมีณตาวิสิฏฺเฐ จ ภาวาโท สิทฺธา, อุทฺธํมุหุตฺตโต-โภตา กโฏ กตฺตพฺโพ, โภตา รชฺชํ กตฺตพฺพํ. ภวํ อรโห, โภตา สาโร วหิตพฺโพ, ภวํ สกฺโก, โภตา อวสฺสํ กโฏ กตฺตพฺโพ, โภตา นิกฺโข ทาตพฺโพ.

从guh等语基，于状态与作业加yaka后缀。例如：应密(guyhaṃ)、应榨(duyhaṃ)、弟子(sisso)。此等tabba等后缀词，因其规定普遍，故于命令、允许、适时等义被理解时亦成立。例如：你实应作席(tvayā khalu kaṭo kattabbo)、应作(karaṇīyo)、可作(kāriyo)、须作(kicco)。如是，你应作席，尊者应作席，尊者作席之时已至(bhoto hi patto kālo kaṭakaraṇe)。同样，因适用于未来片刻之事，故于命令等义亦成立。又，当作者为应供者、或被理解为具能力者、或具必要性与负债性时，于状态等义亦成立。从未来片刻而言：尊者应作席，尊者应治理国政。您是应供者，尊者应荷担重任；您有能力，尊者必须作席，尊者应施予金币。

๓๓. กตฺตริ ลฺตุณกา.

33. 于作者，加ltu与ṇaka后缀。

กตฺตริ การเก กฺริยตฺถา ลฺตุณกา โหนฺติ พหุลํ. ปฐิตา, ปาฐโก. พหุลมิตฺเวว? ปาเทหิ หรียตีติ ปาทหา-รโก[Pg.183], คเล จุปฺปเตติ คเลโจปโก. สิทฺโธว ลฺตุ, อรเห สีลสาธุธมฺเมสุ จ สามญฺญวิหิตตฺตา, ภวํ ขลุ กญฺญาย ปริคฺคหิตา, ภวเมตํ อรหติ. สีลาทีสุ-ขลฺวปิ อุปาทาตา กุมารเก, คนฺตา เขลํ, มุณฺฑยิตาโร สาวิฏฺฐายนา วธุํ กตปริคฺคหํ.

于作者格，语基之后多加ltu与ṇaka后缀。例如：将读者(paṭhitā)、读者(pāṭhako)。何以言“多”？例如：以足运者(pādahārako)，于颈吻者(galecopako)。ltu后缀亦成立用于应供、惯行、善法等义，因其规定普遍。（应供义：）尊者实为少女的接受者，尊者值得此事。（惯行等义：）实为执取少年者，惯于去嬉戏者，萨维塔亚那人(sāviṭṭhāyanā)是为已婚新娘剃头者。

๓๔. อาวี.

34. āvī后缀。

กฺริยตฺถา อาวี โหติ พหุลํ กตฺตริ. ภยทสฺสาวี. อปฺปวิสยตญฺญาปนตฺถํ ภินฺนโยคกรณํ, สามญฺญวิหิตตฺตา สีลา ทีสุ จ โหเตว.

语基之后多于作者义加āvī后缀。例如：见怖畏者(bhayadassāvī)。分立此规则是为了表明其适用范围小。因规定普遍，亦用于惯行等义。

๓๕. อาสึสายมโก.

35. 于祝福义，加aka后缀。

อาสึสายํ คมฺยมานายํ กฺริยตฺถา อโก โหติ กตฺตริ. ชีวตูติ ชีวโก, นนฺทตูติ นนฺทโก, ภวตูติ ภวโก.

当理解为祝福义时，语基之后于作者义加aka后缀。例如：“愿其长生！”故名耆婆(jīvaka)；“愿其喜乐！”故名南达咖(nandako)；“愿其存在！”故名跋瓦咖(bhavako)。

๓๖. กรา ณโน.

36. 从kar语基，加ṇana后缀。

กรโต กตฺตริ ณโน โหติ. กโรตีติ การณํ, กตฺตรีติ กึ? กรณํ.

从kar语基，于作者义加ṇana后缀。行作(karoti)者，是为造作者(kāraṇaṃ)。为何言“于作者”？（若非作者义，则为）作具(karaṇaṃ)。

๓๗. หาโต วีหิกาเลสุ.

37. 从hā语基，于稻谷与时间义。

หาโต วีหิสฺมึ กาเล จ ณโน โหติ กตฺตริ. หายนา นาม วิหโย, หายโน สํวจฺฉโร, วีหิกาเลสูติ กึ? หาตา.

从hā语基，于稻谷义与时间义，于作者义加ṇana后缀。名为hāyanā的稻谷，名为hāyano的年份。为何言“于稻谷与时间义”？（若非此义，则为）舍者(hātā)。

๓๘. วิทา กู.

38. 从vid语基，加ku后缀。

วิทสฺมา กู โหติ กตฺตริ. วิทู, โลกวิทู.

从vid语基，于作者义加ku后缀。例如：知者(vidū)、世间知者(lokavidū)。

๓๙. วิโต ญาโต.

39. 从vi之后的ñā语基。

วิปุพฺพา [Pg.184] ญาอิจฺจสฺมา กู โหติ กตฺตริ. วิญฺญู. วิโตติ กึ? ปญฺญา.

从前有vi的ñā语基，于作者义加ku后缀。例如：识者(viññū)。为何言“从vi”？（若前缀为pa，则成）慧者(paññā)。

๔๐. กมฺมา.

40. 从业（宾语）。

กมฺมโต ปรา ญาอิจฺจสฺมา กู โหติ กตฺตริ. สพฺพญฺญู, กาลญฺญู.

从业（宾语）之后的ñā语基，于作者义加ku后缀。例如：一切知者(sabbaññū)、知时者(kālaññū)。

๔๑. กฺวจณ.

41. 于某处，加aṇa后缀。

กมฺมโต ปรา กฺริยตฺถา กฺวจิ อณ โหติ กตฺตริ. กุมฺภกาโร, สรลาโว, มนฺตชฺฌาโย, พหุลาธิการา อิธ น โหติ อาทิจฺจํ ปสฺสติ, หิมวนฺตํ สุโณติ, คามํ คจฺฉติ. กฺวจีติ กึ? กมฺมกโร.

从业（宾语）之后的语基，于某处，于作者义加aṇa后缀。例如：造瓮者(kumbhakāro)、断箭者(saralāvo)、诵咒者(mantajjhāyo)。由于“多用”的权限，此处不构成此复合词：见日(ādiccaṃ passati)、闻雪山(himavantaṃ suṇoti)、去村庄(gāmaṃ gacchati)。为何言“于某处”？（例如，亦有）作业者(kammakaro)。

๔๒. คมา รู.

42. 从gam语基，加rū后缀。

กมฺมโต ปรา คมา รู โหติ กตฺตริ. เวทคู ปารคู.

从业（宾语）之后的gam语基，于作者义加rū后缀。例如：通吠陀者(vedagū)、到彼岸者(pāragū)。

๔๓. สมานญฺญ ภวนฺต ยาทิตู-ปมานา ทิสา กมฺเม รีริกฺขกา.

43. 在有譬喻(upamāna)义的samāna、añña、bhava、anta、yādi等词之后，从dis语基，于所作业(kamme)义，加rī与rikkhaka后缀。

สมานาทีหิ ยาทีหิ โจปมาเนหิ ปรา ทิสา กมฺมการเก รีริกฺขกา โหนฺติ. สมาโน วิย ทิสฺสตีติ สที สทิกฺโข สทิโส. อญฺญาที อญฺญาทิกฺโข อญฺญาทิโส. ภวาที ภวาทิกฺโข ภวาทิโส. ยาที ยาทิกฺโข ยาทิโส. ตฺยาที ตฺยาทิกฺโข ตฺยาทิโส. สมานาทีหีติ กึ? รุกฺโข วิย ทิสฺสติ. อุปมานาติ กึ? โส ทิสฺสติ. กมฺเมติ กึ? โส [Pg.185] วิย ปสฺสติ. รการา อนฺตสราทิโลปตฺถา, กกาโร เอการาภาวตฺโถ.

于有譬喻(upamāna)义的samāna等词与yādi等词之后，从dis词根，为作业(kamma)义时，加rī与rikkhaka后缀。例如：像samāna（相似）那样显现，故为sadī、sadikkho、sadiso（相似）。像añña（其他）那样显现，故为aññadī、aññadikkho、aññādiso（其他类）。像bhava（此）那样显现，故为bhavadī、bhavadikkho、bhavādiso（此类）。像yādis（何）那样显现，故为yādī、yādikkho、yādiso（何类）。像tyādis（彼）那样显现，故为tyādī、tyādikkho、tyādiso（彼类）。为何说“从samāna等”？（反例：）rukkho viya dissati（像树一样显现）。为何说“有譬喻义”？（反例：）so dissati（他显现）。为何说“为作业义”？（反例：）so viya passati（他像那样看见）。ra字母是为了减省（词根）末尾元音等，ka字母是为了（表示）无e字母。

๔๔. ภาวการเกสฺว-ฆณ ฆกา.

44. 为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，（加）a、ghaṇa、gha、ka后缀。

ภาเว การเก จ กฺริยตฺถา อ ฆณ ฆ กา โหนฺติ พหุลํ. อ-ปคฺคโห, นิคฺคโห, กโร, คโร, จโย, ชโย, รโว, ภโว, ปโจ, วโจ, อนฺนโท, ปุรินฺทโท, อีสกฺกโร, ทุกฺกโร, สุกโร. ฆณ-ภาเว ปาโก, จาโค, ภาโว, การเกปิ สญฺญายํ ตาว ปชฺชเตเนนาติ ปาโท, รุชตีติ โรโค, วิสตีติ เวโส, สรติ กาลนฺตรนฺติ สาโร ถิรํโส, ทรียนฺเต เอเตหีติ ทารา, ชีรยติ เอเตนาติ ชาโร, อสญฺญายมฺปิ ทาโย ทตฺโต, ลาโภ ลทฺโธ, ฆ-วโก, นิปโก, ก-ปิโย, ขิโป, ภุโช, อายุธํ.

为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，从动词词根多加a、ghaṇa、gha、ka后缀。a（后缀）：paggaho（把握），niggaho（抑制），karo（作者），garo（重），cayo（积聚），jayo（胜利），ravo（声），bhavo（有），paco（烹煮），vaco（言），annado（施食者），purindado（施城者），īsakkaro（易作者），dukkaro（难作者），sukaro（善作者）。ghaṇa（后缀）—为状态义时：pāko（成熟），cāgo（舍），bhāvo（有）；为所依义且依名想(saññā)时亦有：pādo（足，以之行走），rogo（病，会疼痛），veso（房舍，进入此处），sāro（精华，流转他时），dārā（妻，以此分裂），jāro（情人，以此使衰老）；非依名想时亦有：dāyo（施与），datto（已给），lābho（利），laddho（已得）。gha（后缀）：vako（狼），nipako（聪慧者）。ka（后缀）：piyo（可爱者），khipo（速），bhujo（臂），āyudhaṃ（武器）。

๔๕. ทาธาตฺวิ.

45. 从dā与dhā词根，（加）i（后缀）。

ทาธาหิ พหุลมิ โหติ ภาวการเกสุ. อาทิ, นิธิ, วาลมิ.

从dā与dhā词根，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，多加i后缀。如：ādi（起始），nidhi（藏），vālami。

๔๖. วมาทียฺยถุ.

46. 从vam等（词根），（加）athu（后缀）。

วมาทีหิ ภาวการเกสฺวถุ โหติ. วมถุ, เวปถุ, (อวถุ, สยถุ).

从vam等词根，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，加athu后缀。如：vamathu（呕吐），vepathu（颤抖），(avathu（保护），sayathu（躺卧）)。

๔๗. กฺวิ.

47. （加）kvi（后缀）。

กฺริยตฺถา [Pg.186] กฺวิ โหติ พหุลํ ภาวการเกสุ. กกาโร กานุพนฺธการิยตฺโถ, อภิภู, สยมฺภู, ภตฺตคฺคํ, (ทานคฺคํ) สลากคฺคํ, สภา, ปภา.

从动词词根，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，多加kvi后缀。k字母是为了附随字母(anubandha)k的作用。如：abhibhū（征服者），sayambhū（自生者），bhattaggaṃ（食堂），(dānaggaṃ)（施堂），salākaggaṃ（筹堂），sabhā（集会），pabhā（光明）。

๔๘. อโน.

48. （加）ana（后缀）。

กฺริยตฺตา ภาวการเกสฺวโน โหติ. คมนํ, ทานํ, สมฺปทานํ, อปาทานํ, อธิกรณํ, จลโน, ชลโน, โกธโน, โกปโน, มณฺฑโน, ภูสโน.

从动词词根，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，加ana后缀。如：gamanaṃ（行），dānaṃ（施），sampadānaṃ（与格），apādānaṃ（离格），adhikaraṇaṃ（处格），calano（动摇者），jalano（燃烧者），kodhano（易怒者），kopano（易怒者），maṇḍano（装饰者），bhūsano（庄严者）。

๔๙. อิตฺถิยมณ ตฺติ ก ยก ยา จ.

49. 于女性(itthiyaṃ)词，（加）a、ṇa、ti、ka、yaka与yā后缀。

อิตฺถิลิงฺเค ภาเว การเก จ กฺริยตฺถา ออาทโย โหนฺติ อโน จ พหุลํ. อ ติติกฺขา, วีมํสา, ชิคุจฺฉา, ปิปาสา, ปุตฺติยา อีหา ภิกฺขา, อาปทา, เมธา, โคธา, ณการา, หารา, ตารา, ธารา, อารา, กฺติ-อิฏฺฐิ, สิฏฺฐิ, ภิตฺติ, ภตฺติ, ตนฺติ ภูติ, ก-คุหา, รุชา, มุทา, ยก-วิชฺชา, อิชฺชา, ย-เสยฺยา, สมชฺชา, ปพฺพชฺชา, ปริจริยา, ชาคริยา, อนการณา, หารณา, เวทนา, วนฺทนา, อุปาสนา.

于女性(itthiliṅga)词，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，从动词词根多加a等后缀与ana后缀。a（后缀）：titikkhā（忍耐），vīmaṃsā（伺察），jigucchā（厌离），pipāsā（渴），īhā（欲），bhikkhā（乞食），āpadā（灾难），medhā（慧），godhā（蜥蜴）。ṇa（后缀）：ṇakārā（ṇa字母），hārā（运送），tārā（星），dhārā（流），ārā（锥）。ti（后缀）：iṭṭhi（祭祀），siṭṭhi（创造），bhitti（墙），bhatti（信），tanti（线），bhūti（有）。ka（后缀）：guhā（窟），rujā（病），mudā（喜）。yaka（后缀）：vijjā（明），ijjā（祭祀）。ya（后缀）：seyyā（卧具），samajjā（集会），pabbajjā（出家），paricariyā（奉事），jāgariyā（觉醒）。ana（后缀）：kāraṇā（因），hāraṇā（运），vedanā（受），vandanā（礼敬），upāsanā（承事）。

๕๐. ชาหาหิ นิ.

50. 从jā与hā（词根），（加）ni（后缀）。

ชาหาอิจฺเจเตหิ นิ โหติตฺถิยํ. ชานิ, หานิ.

从jā与hā此等词根，于女性(itthiyaṃ)词，加ni后缀。如：jāni（损失），hāni（减损）。

๕๑. กรา ริริโย.

51. 从kar（词根），（加）ririyo（后缀）。

กรโต ริริโย โหติตฺถิยํ. กรณํ กิริยา. กถํ ‘กฺริยา’ติ? ‘‘กฺริยายํ’’ติ นิปาตนา.

从kar词根，于女性(itthiyaṃ)词，加ririyo后缀。karaṇaṃ（作）即kiriyā（行为）。问：为何是kriyā？答：由“kriyāyaṃ”（于行为）一词不规则构成(nipātanā)故。

๕๒. อิกิตี สรูเป.

52. 为自相(sarūpe)义时，（加）i与kiti（后缀）。

กฺริยตฺถสฺส [Pg.187] สรูเป-ภิเธยฺเย กฺริยตฺถา ปเร อิกิตี โหนฺติ, วจิ, ยุธิ, ปจติ, ‘อกาโร กกาโร’ติ อาทีสุ การสทฺเทน สมาโส, ยถา เอวกาโรติ.

为表述动词词根自身之相(sarūpa)时，于动词词根后，加i与kiti后缀。如：vaci（说），yudhi（战），pacati（煮）。在akāro（a字）、kakāro（ka字）等词中，与kāra一词复合，如evakāro（eva字）。

๕๓. สีลาภิกฺขญฺญา-วสฺสเกสุ ณี.

53. 为习惯(sīla)、重复(ābhikkhañña)、必要(āvassaka)义时，（加）ṇī（后缀）。

กฺริยตฺถา ณี โหติ สีลาทีสุ ปตียมาเนสุ, อุณฺหโภชี, ขีรปายี, อวสฺสการี, สตนฺทายี.

当可理解为习惯(sīla)等义时，从动词词根加ṇī后缀。如：uṇhabhojī（食热食者），khīrapāyī（饮乳者），avassakārī（必然作者），satandāyī（恒施者）。

๕๔. ถาวริตฺตร ภงฺคุร ภิทุร ภาสุร ภสฺสรา.

54. thāvara（坚固的）、ittara（微小的）、bhaṅgura（易坏的）、bhidura（易碎的）、bhāsura（光亮的）、bhassarā（闪耀的）。

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต สีเล คมฺยมาเน.

当可理解为习惯(sīla)义时，此等词不规则构成(nipaccante)。

๕๕. กตฺตริ ภูเต กฺตวนฺตุ กฺตาวี.

55. 为作者(kattari)义、过去(bhūte)时，（加）ktavantu与ktāvī（后缀）。

ภูเต-ตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา กฺตวนฺตุตฺตาวี โหนฺติ กตฺตริ. วิชิตวา, วิชิตาวี, ภูเตติ อธิกาโร ยาว ‘‘อาหารตฺถา’’ติ (๕-๖๐).

为过去(bhūte)时义，从动词词根，为作者(kattari)义时，加ktavantu与ktāvī后缀。如：vijitavā（已征服者），vijitāvī（已征服者）。“bhūte”（过去时）的管辖(adhikāro)范围，直到“āhāratthā”(5-60)为止。

๕๖. กฺโตภาวกมฺเมสุ.

56. 为状态(bhāva)义与业(kamma)义时，（加）kta（后缀）。

ภาเว กมฺเม จ ภูเต กฺโต โหติ. อาสิตํ ภวตา. กโต กโฏ ภวตา.

为状态(bhāva)义与业(kamma)义时，于过去时，加kta后缀。如：āsitaṃ bhavatā（您已坐），kato kaṭo bhavatā（席为您所作）。

๕๗. กตฺตริ จารมฺเภ.

57. 于作者(kattari)义，及于起始(ārambhe)义。

กฺริยารมฺเภ กตฺตริ กฺโต โหติ ยถาปตฺตญฺจ. ปกโต ภวํ กฏํ, ปกโต กโฏ ภวตา, ปสุตฺโต ภวํ, ปสุตฺตํ ภวตา.

于行为起始(kriyārambhe)，“kta”后缀用于作者(kattari)义，并如其所应。例如：pakato bhavaṃ kaṭaṃ（您已开始作席），pakato kaṭo bhavatā（席已被您开始作）；pasutto bhavaṃ（您已睡），pasuttaṃ bhavatā（您已睡）。

๕๘. ฐา-ส วส สิลิส สี รุห ชร ชนีหิ.

58. 由“ṭhā”(站立)、“ās”(坐)、“vas”(居住)、“silis”(依附)、“sī”(睡眠)、“ruh”(生长)、“jar”(衰老)、“janī”(出生)等词根。

ฐาทีหิ [Pg.188] กตฺตริ กฺโต โหติ ยถาปตฺตญฺจ. อุปฏฺฐิโต คุรุํ ภวํ, อุปฏฺฐิโต คุรุ โภตา, อุปาสิโต คุรุํ ภวํ, อุปาสิโต คุรุ โภตา, อนุวุสิโต คุรุํ ภวํ, อนุวุสิโต คุรุ โภตา, อาสิลิฏฺโฐ คุรุํ ภวํ, อาสิลิฏฺโฐ คุรุ โภตา, อธิสฺสิโต ขโฏปิกํ ภวํ, อธิสฺสิตา ขโฏปิกา โภตา, อารฬฺโห รุกฺขํ ภวํ, อารุฬฺโห รุกฺโข โภตา, อนุชิณฺโณ วสลึ เทวทตฺโต, อนุชิณฺณา วสลี เทวทตฺเตน, อนุชาโต มาณวโก มาณวิกํ, อนุชาตา มาณวิกา มาณวเกน.

由“ṭhā”等词根，“kta”后缀用于表施事义，并如其所应。例如：您已侍奉老师，老师已被您侍奉；您已亲近老师，老师已被您亲近；您已随老师居住，老师已被您随之居住；您已依附老师，老师已被您依附；您已坐于小床，小床已被您坐；您已爬树，树已被您爬；提婆达多随贱女而衰老，贱女被提婆达多随之衰老；少年随少女之后出生，少女被少年随之出生。

๕๙. คมนตฺถากมฺมกาธาเร จ.

59. 以及用于表“行进”义的不及物动词的处所义。

คมนตฺถโต อกมฺมกโต จ กฺริยตฺถา อาธาเร กฺโต โหติ กตฺตริ จ ยถาปตฺตญฺจ, อิทเมสํ ยาตํ, อิห เต ยาตา, อิห เตหิ ยาตํ, อยํ เตหิ ยาโต ปโถ, อิทเมสมาสิตํ, อิห เต อาสิตา, อิหเตหิ อาสิตํ, ‘เทโว เจ วุฏฺโฐ สมฺปนฺนา สาลโย’ติ การณสามคฺคีสมฺปตฺติ เอตฺถาภิมตา.

由表“行进”义及不及物的动词词根，“kta”后缀用于处所义及施事义，并如其所应。例如：此是彼等已行之处，彼等于此已行，彼等于此已行，此是彼等所行之道；此是彼等已坐之处，彼等于此已坐，彼等于此已坐。“若天已雨，则稻谷丰熟”，此处意为因缘和合而成。

๖๐. อาหารตฺถา.

60. 于饮食义。

อชฺโฌหารตฺถา อาธาเร กฺโต โหติ ยถาปตฺตญฺจ, อิทเมสํ ภุตฺตํ, อิทเมสํ ปีตํ, อิห เตหิ ภุตฺตํ, อิห เตหิ ปีตํ, โอทโน เตหิ ภุตฺโต ปีตมุทกํ, อกตฺตตฺโถ โยควิภาโค, กถํ ‘ปีตา คาโว’ติ? ปีตเมสํ วิชฺชตีติ ปีตา, พาหุลกา วา, ‘ปสฺสินฺโน’ติ ยา เอตฺถ ภูตกาลตา, ตตฺร ตฺโต, เอวํ รญฺญํ มโต รญฺญํ อิฏฺโฐ, รญฺญํ พุทฺโธ, รญฺญํ ปูชิโต, เอวํ [Pg.189] สีลิโต, รกฺขิโต, ขนฺโต, อากุฏฺโฐ, รุฏฺโฐ, รุสิโต, อภิพฺยาหโฏ, ทยิโย, หฏฺโฐ, กนฺตา, สํยโต, อมโต, ‘กฏฺฐ’นฺติ ภูตตายเมว เหตุโน, ผลํ ตฺวตฺร ภาวิ.

由表“摄取”义的词根，“kta”后缀用于处所义，并如其所应。例如：此是彼等已食之处，此是彼等已饮之处，彼等于此已食，彼等于此已饮，饭已被彼等食，水已被饮。规则的剖分是为了非施事义。如何解释“pītā gāvo”（牛已饮）？以其有饮之事，故称“已饮”，或因普遍用法。如“passinno”一词，其中所含过去时义，即由“tto”后缀表示。同样，“raññaṃ mato”（为王所重）、“raññaṃ iṭṭho”（为王所爱）、“raññaṃ buddho”（为王所知）、“raññaṃ pūjito”（为王所敬）。同样，“sīlito”（具戒者）、“rakkhito”（被护者）、“khanto”（能忍者）、“ākuṭṭho”（被骂者）、“ruṭṭho”（忿怒者）、“rusito”（恼怒者）、“abhibyāhaṭo”（被诽谤者）、“dayiyo”（应悲悯者）、“haṭṭho”（欢喜者）、“kantā”（可爱者）、“saṃyato”（自制者）、“amato”（不死）。“kaṭṭha”（木柴）一词，其因仅在于已成之状态，其果则在于未来。

๖๑. ตุํ ตาเย ตเว ภาเว ภวิสฺสติ กฺริยายํ ตทตฺถาย.

61. 为表“为另一行为之目的”义，于未来时及行为义中，使用“tuṃ”、“tāye”、“tave”后缀。

ภวิสฺสติ อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา ภาเว ตุํ ตาเย ตเว โหนฺติ กฺริยายํ ตทตฺถายํ ปตียมานายํ. กาตุํ คจฺฉติ, กตฺตาเย คจฺฉติ, กาตเว คจฺฉติ, อิจฺฉติ โภตฺตุํ กาเมติ โภตฺตุนฺติ อิมีนาว สิทฺธํ, ปุนพฺพิธาเน ตฺวิหาปิ สิยา ‘อิจฺฉนฺโต กโรตี’ติ, เอวํ สกฺโกติ โภตฺตุํ, ชานาติ โภตฺตุํ, คิลายติ โภตฺตุํ, ฆฏเต โภตฺตุํ, อารภเต โภตฺตุํ, ลภเต โภตฺตุํ, ปกฺกมติ โภตฺตุํ, อุสฺสหติ โภตฺตุํ, อรหติ โภตฺตุํ, อตฺถิ โภตฺตุํ, วิชฺชติ โภตฺตุํ, วฏฺฏ ติโภตฺตุํ, กปฺปติ โภตฺตุนฺติ. ตถา ปารยติ โภตฺตุํ, ปหุ โภตฺตุํ, สมตฺโถ โภตฺตุํ, ปริยตฺโต โภตฺตุํ, อลํ โภตฺตุนฺติ ภวติสฺส สพฺพตฺถ สมฺภวา. ตถา กาโล โภตฺตุํ. สมโย โภตุํ, เวลา โภตุนฺติ, ยถา โภตฺตุํมโน, โสตฺตุํ โสโต, ทฏฺฐุํ จกฺขุ, ยุชฺฌิตุํ ธนุ, วตฺตุํ ชโฬ, คนฺตุมโน, กตฺตุมลโสติ, อุจฺจารณนฺตุ วตฺตายตฺตํ. ภาเวติ กึ? กริสฺสามีติ คจฺฉติ, กฺริยายนฺติ กึ? ภิกฺขิสฺสํ อิจฺจสฺส ชฏา, ตทตฺถายนฺติ กึ? คจฺฉิสฺสโต เต ภวิสฺสติ ภตฺตํ โภชนาย.

于未来时义，由动词词根，于行为义中，当所指动作为另一动词之目的时，则有“tuṃ”、“tāye”、“tave”等后缀。例如：去作、去作、去作。“icchati bhottuṃ”（欲食）、“kāmeti bhottuṃ”（乐食），仅此已成。若重复规定，此处亦可如“icchanto karotī”（欲求而作）。同样：“sakkoti bhottuṃ”（能食）、“jānāti bhottuṃ”（知食）、“gilāyati bhottuṃ”（厌食）、“ghaṭate bhottuṃ”（勤食）、“ārabhate bhottuṃ”（始食）、“labhate bhottuṃ”（得食）、“pakkamati bhottuṃ”（往食）、“ussahati bhottuṃ”（力食）、“arahati bhottuṃ”（应食）、“atthi bhottuṃ”（有食）、“vijjati bhottuṃ”（有食）、“vaṭṭati bhottuṃ”（宜食）、“kappati bhottuṃ”（可食）。又如：“pārayati bhottuṃ”（能食讫）、“pahu bhottuṃ”（足食）、“samattho bhottuṃ”（堪食）、“pariyatto bhottuṃ”（备食）、“alaṃ bhottuṃ”（够食），此类用法处处皆有。又如：“kālo bhottuṃ”（食之时）、“samayo bhottuṃ”（食之机）、“velā bhottuṃ”（食之刻）。又如：“bhottuṃmano”（欲食之心）、“sottuṃ soto”（欲闻之耳）、“daṭṭhuṃ cakkhu”（欲见之眼）、“yujjhituṃ dhanu”（欲战之弓）、“vattuṃ jaḷo”（欲说之拙者）、“gantumano”（欲去之心）、“kattum-alaso”（欲为之惰者）。至于发音，则依说者而定。问：何谓“于行为义”？答：如“karissāmīti gacchati”（心念“我将作”而去）。问：何谓“于动词”？答：如“bhikkhissaṃ iccassa jaṭā”（为“我将乞食”故留发髻）。问：何谓“为某目的”？答：如“gacchissato te bhavissati bhattaṃ bhojanāya”（汝将去者，将有食可食）。

๖๒. ปฏิเสเธ-ลํขลูนํ ตุน ตฺวาน ตฺวา วา.

62. 于禁制义，与“alaṃ”、“khalu”共用时，可选择使用“tuna”、“tvāna”、“tvā”后缀。

อลํ [Pg.190] ขลุสทฺทานํ ปฏิเสธตฺถานํ ปโยเค ตุนาทโย วา โหนฺติ ภาเว. อลํ โสตุน, ขลุ โสตุน, อลํ สุตฺวาน, ธลุ สุตฺวาน, อลํ สุตฺวา, ขลุ สุตฺวา, อลํ สุเตน, ขลุ โสเตน, อลํ ขลูนนฺติ กึ? มา โหตุ, ปฏิเสเธติ กึ? อลงฺกาโร.

当使用有禁制义的“alaṃ”、“khalu”二词时，“tuna”等后缀可选择用于行为义中。例如：止听，止听；止听，止听；止听，止听；止听，止听。问：（此规中）“alaṃ”、“khalu”何义？答：“mā hotu”（莫有、勿为）。问：（为何言）“禁制义”？答：（为排除）“alaṅkāro”（庄严）等用法。

๖๓. ปุพฺเพกกตฺถุกานํ.

63. 同一施事者之先行动作。

เอโก กตฺตา เยสํ พฺยาปารานํ, เตสุ โย ปุพฺโพ, ตทตฺถโต กฺริยตฺถา ตุนาทโย โหนฺติ ภาเว, โสตุน ยาติ, สุตฺวาน, สุตฺวา วา, เอกกตฺตุกานนฺติกึ? ภุตฺตสฺมึ เทวทตฺเต ยญฺญทตฺโต วชติ, ปุพฺพาติ กึ? ภุญฺชภิ จ ปจติ จ. ‘อปฺปตฺวา นทึ ปพฺพโต อติกฺกมฺม ปพฺพตํ นที’ติ ภูธาตุสฺส สพฺพตฺถ สมฺภวา เอกกตฺตุกตา ปุพฺพกาลตา จ คมฺยเต. ‘ภุตฺวา ภุตฺวา คจฺฉตีติ’ อิมินาว สิทฺธํ อาภิกฺขญฺญนฺตุ ทฺวิพฺพจนาวคมฺยเต. กถํ ‘ชีวคฺคาหํ อคาหยิ, กายปฺปจาลกํ คจฺฉนฺตี’ติ อาทิ? ฆณนฺเตน กฺริยาวิเสสเนน สิทฺธํ ยถา ‘โอทนปากํ สยตี’ติ.

若诸行为同属一施事者，则于先行之行为，由其动词词根，于行为义中，加“tuna”等后缀。例如：听后而去，听后，或听后。问：何谓“同一施事者”？答：（反例为）提婆达多食时，雅那达多行。问：何谓“先行”？答：（反例为）边食边煮。于“appatvā nadiṃ pabbato, atikkamma pabbataṃ nadī”（未至河山，越山河）等句，因“bhū”（有）词根可遍于句中，故可理解其为同一施事者及有先行时间。“bhutvā bhutvā gacchati”（食已复食而去）一句，即由此规而成，其重复义由词语重叠而知。问：“jīvaggāhaṃ agāhayi”（活捉）、“kāyappacālakaṃ gacchantī”（摇身而去）等句又如何解释？答：此由“ghaṇanta”（动名词）作状语而成，如“odanapākaṃ sayati”（煮饭时睡）。

๖๔. นฺโต กตฺถริ วตฺตมาเน.

64. 于现在时，“nta”后缀用于表施事义。

วตฺตมานตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺตา นฺโต โห ติ กตฺตริ, ติฏฺฐนฺโต.

于现在时义，由动词词根，“nta”后缀用于表施事义。例如：tiṭṭhanto（站立者）。

๖๕. มาโน.

65. “māna”后缀。

วตฺตมานตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา มาโน โหติ, กตฺตริ. ติฏฺฐมาโน.

于现在时义，由动词词根，“māna”后缀用于表施事义。例如：tiṭṭhamāno（站立者）。

๖๖. ภาวกมฺเมสุ.

66. 于行为义及所作义中。

วตฺตมานตฺเถ [Pg.191] วตฺตมานโต กฺรึยตฺถา ภาเว กมฺเมจ มาโน โหติ. ฐียมานํ, ปจฺจมาโน โอทโน.

于现在时义，由动词词根，“māna”后缀用于行为义及所作义中。例如：ṭhīyamānaṃ（正在被站立），paccamāno odano（正在被煮的饭）。

๖๗. เต สฺสปุพฺพานาคเต.

67. 彼二者于未来时，前置“ssa”。

อนาคตตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา เตนฺตมานา สฺสปุพฺพา โหนฺติ. ฐสฺสนฺโต, ฐสฺสมาโน, ฐียิสฺสมานํ, ปจฺจิสฺสมาโน โอทโน.

于未来时义，由动词词根，“nta”与“māna”后缀前置“ssa”。例如：ṭhassanto（将站立者），ṭhassamāno（将站立者），ṭhīyissamānaṃ（将要被站立），paccamāno odano（将要被煮的饭）。

๖๘. ณฺวาทโย.

68. “ṇvu”等后缀。

กฺริยตฺถา ปเร พหุลํ ณฺวาทโย โหนฺติ. จารุ, ทารุ.

动词词根之后，多用“ṇvu”等后缀。例如：cāru（美丽），dāru（木材）。

๖๙. ขฉสาน เมกสฺสโรทิ ทฺเว.

69. 于“kha”、“cha”、“sa”等后缀，首音节重叠。

ขฉสปฺปจฺจยนฺตานํ กฺริยตฺถานํ ปฐเมกสฺสรํ สทฺทรูปํ ทฺเว ภวติ. ติติกฺขา, ชิคุจฺฉา, วีมํสา.

以“kha”、“cha”、“sa”等后缀结尾的动词词根，其首音节之音形重叠。例如：titikkhā（忍耐），jigucchā（厌恶），vīmaṃsā（审察）。

๗๐. ปโรกฺขายญฺจ.

70. 以及于远过去时。

ปโรกฺขายํ ปฐเมกสฺสรํ สทฺทรูปํ ทฺเว ภวติ. ชคาม, จกาโร อนุตฺตสมุจฺจยตฺโถ, เตนญฺญตฺราปิ ยถาคมํ, ชหาติ, ชหิตพฺพํ, ชหิตุํ, ททฺทลฺลติ, จงฺกมติ. ‘โลลุโป, โมมูโหติ โอตฺตํ ตทมินาทิปาฐา.

于远过去时（parokkha），首音节双写。例如：jagāma（他已去）。“ca”字为未明言之集合义，因此在其他地方也依传承（双写），例如：jahāti（舍弃）、jahitabbaṃ（应舍弃）、jahituṃ（为了舍弃）、daddallati（闪耀）、caṅkamati（经行）。于“lolupo”、“momūho”中，其“o”音是根据“amina”等读法而来。

๗๑. อาทิสฺมา สรา.

71. （词根）首为元音者。

อาทิภูตา สรา ปรเมกสฺสรํ ทฺเว โหติ, อสิสิสติ, อาทิสฺมาติ กึ? ชชคาร, สราติ กึ? ปปาจ.

（词根）首为元音者，其后音节双写。例如：asisisati（他将希望）。问：为何说“首为”（ādismā）？答：jajagāra（他已醒来）。问：为何说“元音”（sarā）？答：papāca（他已煮）。

๗๒. น ปุน.

72. 不再重复。

ยํ [Pg.192] ทฺวิภูตํ, น ตํ ปุน ทฺวิตฺตมาปชฺชเต, ติติกฺขิสติ, ชิคุจฺฉิสติ.

凡已双写者，不再复双写。例如：titikkhisati（他欲忍受），jigucchisati（他欲厌恶）。

๗๓. ยถิฏฺฐํ สฺยาทิโน.

73. 于syādi等词根，如其所欲。

สฺยาทฺยนฺตสฺส ยถิฏฺฐเมกสฺสรมาทิภูตมญฺญํ วา ยถาคมํ ทฺวิตฺตปชฺชเต, ปุปุตฺตียิสติ, ปุติตฺตียิสติ, ปุตฺตียิยิสติ.

于syādi等词根，如其所欲，其首音节或依传承的其他音节双写。例如：puputtīyisati、putittīyisati、puttīyiyisati。

๗๔. รสฺโส ปุพฺพสฺส.

74. 前者[之元音]变短。

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส สโร รสฺโส โหติ. ททาติ.

双写时，前者之元音变短。例如：dadāti（他给予）。

๗๕. โลโป-นาทิพฺยญฺชนสฺส.

75. 非首位辅音之省略。

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺสาทิโต-ญฺญสฺส พฺยญฺชนสฺส โลโป โหติ. อสิสิสติ.

双写时，前者中非首位之辅音被省略。例如：asisisati。

๗๖. ขฉเสสฺวสฺสิ.

76. 于kha、cha、sa，a作i。

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส อสฺส อิ โหติ ขฉเสสุ. ปิปาสติ, ชิฆํสติ, ขฉเสสูติ กึ? ชหาติ, อสฺสาติ กึ? พุภุกฺขติ.

双写时，于kha、cha、sa，前者之a变为i。例如：pipāsati（他欲饮）、jighaṃsati（他欲杀）。问：何以言“于kha、cha、sa”？答：jahāti（他舍弃）。问：何以言“a”？答：bubhukkhati（他欲食）。

๗๗. คุปิสฺสุสฺส.

77. gup之u作i。

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส คุปิสฺส อุสฺส อิ โหติ ขฉเสสุ, ชิคุจฺฉติ.

双写时，于kha、cha、sa，前者gup之u变为i。例如：jigucchati（他厌恶）。

๗๘. จตุตฺถทุติยานํ ตติยปฐมา.

78. 第四、第二[辅音]变为第三、第一[辅音]。

ทฺวิตฺเต ปุเพสํ จตุตฺถทุติยานํ ตติยปฐมา โหนฺติ. พุภุกฺขติ, จิจฺเฉท.

双写时，前者之第四、第二[辅音]变为第三、第一[辅音]。例如：bubhukkhati（他欲食）、ciccheda（他已切断）。

๗๙. กวคฺคหานํ จวคฺคชา.

79. ka行与ha，变为ca行与ja。

ทฺวิตฺเต [Pg.193] ปุพฺเพสํ กวคฺคหานํ จวคฺคชา โหนฺติ ยถากฺกมํ. จุโกป, ชหาติ.

双写时，前者之ka行与ha，依次变为ca行与ja。例如：cukopa（他已愤怒）、jahāti（他舍弃）。

๘๐. มานสฺส วี ปรสฺส จ มํ.

80. māna之前分作vī，后分作maṃ。

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส มานสฺส วี โหติ ปรสฺส จ มํ, วีมํสติ.

双写时，前者māna变为vī，后者变为maṃ。例如：vīmaṃsati（他省察）。

๘๑. กิตสฺสาสํสเย ติ วา.

81. 于无疑义，kit或作ti。

สํสยโส-ญฺญสฺมึ วตฺตมานสฺส ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส กิตสฺส วา ติ โหติ. ติกิจฺฉติ, จิกิจฺฉติ, อสํสเยติ กึ? วิจิกิจฺฉติ.

当kit用于“疑惑”之外的意义时，双写时，前者或作ti。例如：tikicchati（他治疗）、cikicchati（他治疗）。问：何以言“于无疑义”(asaṃsaye)？答：vicikicchati（他怀疑）。

๘๒. ยุวณฺณานเมโอ ปจฺจเย.

82. 于后缀前，i、u元音变为e、o。

อิวณฺณุวณฺณนฺตานํ กฺริยตฺถานํ เอโอโหนฺติ ยถากฺกมํ ปจฺจเย. เจตพฺพํ, เนตพฺพํ, โสตพฺพํ, ภวิตพฺพํ.

以i、u元音结尾的动词词根，于后缀前，依次变为e、o。例如：cetabbaṃ（应被积集）、netabbaṃ（应被引导）、sotabbaṃ（应被听闻）、bhavitabbaṃ（应存在）。

๘๓. ลหุสฺสุปนฺตสฺส.

83. 轻音之倒数第二音节[元音]。

ลหุภูตสฺส อุปนฺตสฺส ยุวณฺณสฺส เอโอ โหนฺติ ยถากฺกมํ. เอสิตพฺพํ, โกสิตพฺพํ, ลหุสฺสาติ กึ? ธูปิตา, อุปนฺตสฺสาติ กึ? รุนฺธติ.

轻音之倒数第二音节的i、u元音，依次变为e、o。例如：esitabbaṃ（应被寻求）、kositabbaṃ（应被责骂）。问：何以言“轻音”(lahussa)？答：dhūpitā（已熏香者）。问：何以言“倒数第二音节”(upantassa)？答：rundhati（他阻止）。

๘๔. อสฺสา ณานุพนฺเธ.

84. 于ṇ为附标之后缀，a变ā。

ณการานุพนฺเธ ปจฺจเย ปเร อุปนฺตสฺส อการสฺส อา โหติ. การโก.

当以ṇ为附标(anubandha)的后缀在后时，倒数第二音节之a元音变为ā。例如：kārako（作者）。

๘๕. น เต กานุพนฺธนาคเมสุ.

85. 于k为附标、na后缀及增益(āgama)中，彼等[变化]不[生]。

เต [Pg.194] เอโออา กานุพนฺเธ นาคเม จ น โหนฺติ. จิโต, สุโต, ทิฏฺโฐ, ปุฏฺโฐ, นาคเม ‘วนา’ทินา (๑.๔๕) จินิตพฺพํ, จินิตุํ, สุณิตพฺพํ, สุณิตุํ ปาปุณิตพฺพํ, ปาปุณิตุํ, ธุนิตพฺพํ, ธุนิตุํ, ธุนนํ, ธุนยิตพฺพํ, ธุนาเปตพฺพํ, ธุนยิตุํ ธุนาเปตุํ, ธุนยนํ, ธุนาปนํ, ธุนยติ, ธุนาเปติ, ปีเนตพฺพํ, ปีนยิตุํ, ปีนนํ, ปีนิตุํ, ปีนยติ, สุโนติ, สิโนติ, ทุโนติ, หิโนติ, ปหิณิถพฺพํ, ปหิณิตุํ, ปหิณนํ.

彼等e、o、ā[之变化]，于k为附标、na后缀及增益(āgama)中不发生。例如：cito, suto, diṭṭho, puṭṭho。于增益中，依“vanā”等(1.45)规则，例如：cinitabbaṃ, cinituṃ, suṇitabbaṃ, suṇituṃ, pāpuṇitabbaṃ, pāpuṇituṃ, dhunitabbaṃ, dhunituṃ, dhunanaṃ, dhunayitabbaṃ, dhunāpetabbaṃ, dhunayituṃ, dhunāpetuṃ, dhunayanaṃ, dhunāpanaṃ, dhunayati, dhunāpeti, pīnetabbaṃ, pīnayituṃ, pīnanaṃ, pīnituṃ, pīnayati, sunoti, sinoti, dunoti, hinoti, pahiṇithabbaṃ, pahiṇituṃ, pahiṇanaṃ。

๘๖. วา กฺวจิ.

86. 有时则任选。

เต กฺวจิ วา น โหนฺติ กานุพนฺธนาคเมสุ. มุทิโต, รุทิตํ, โรทิตํ.

彼等[变化]于k为附标、na后缀及增益(āgama)中，有时任选不发生。例如：mudito, ruditaṃ, roditaṃ。

๘๗. อญฺญตฺราปิ.

87. 于他处亦然。

กานุพนฺธนาคมโต-ญฺญสฺมิมฺปิ เต กฺวจิ, นุ โหนฺติ. ขิปโก, ปนูทนํ, วธโก.

于k附标及增音之外，彼等变化有时亦不发生。如：Khipako、panūdanaṃ、vadhako。

๘๘. ปฺเย สิสฺสา.

88. 于pya替代中，si词根之i音变为ā。

สิสฺส อา โหติ ปฺยาเทเส, นิสฺสาย.

当pya为替代时，si词根之i音变为ā。如：nissāya。

๘๙. เอโอนมยวา สเร.

89. 当元音在后时，e与o各变为ay与av。

สเร ปเร เอโอนํ อยอวา โหนฺติ. ชโย, ภโว, สรติ กึ? เชติ, อนุโภติ.

当元音在后时，e与o各变为ay与av。如：Jayo、bhavo。为何言“当元音在后时”？（若是辅音则不然，）如：Jeti、anubhoti。

๙๐. อายาวา ณานุพนฺเธ.

90. 当后接ṇ附标后缀时，e与o各变为āy与āv。

เอโอนํ [Pg.195] อายาวา โหนฺติ สราโท ณานุพนฺเธ. นายยติ, ภาวยติ, ‘สยาเปตฺวา’ติอาทีสุ รสฺสตฺตํ.

当以元音开头且带ṇ附标的后缀在后时，e与o各变为āy与āv。如：Nāyayati、bhāvayati。于“sayāpetvā”等词中，则发生短音化。

๙๑. อาสฺสาณาปิมฺหิ ยุก.

91. 对于ā词根，当后接带ṇ附标但非ṇāpi的后缀时，加入yuk增音。

อาการนฺตสฺส กฺริยตฺถสฺส ยุก โหติ ณาปิโต-ญฺญสฺมึ ณานุพนฺเธ. ทายโก, ณานุพนฺเธตฺเวว? ทานํ, อณาปิมฺหีติ กึ? ทาปยติ.

对于以ā结尾的动词词根，当后接带ṇ附标但非ṇāpi的后缀时，加入yuk增音。如：Dāyako。为何说“带ṇ附标”？（若非，则不然，）如：Dānaṃ。为何说“非ṇāpi”？（若是ṇāpi，则不然，）如：Dāpayati。

๙๒. ปทาทีนํ กฺวจิ.

92. 对于pad等词根，有时亦然。

ปทาทีนํ ยุก โหติ กฺวจิ. นิปชฺชิตพฺพํ, นิปชฺชิตุํ นิปชฺชนํ, ปมชฺชิตพฺพํ, ปมชฺชิตุํ, ปมชฺชนํ, กฺวจีติ กึ? ปาโท.

对于pad等词根，有时则有yuk增音。如：Nipajjitabbaṃ、nipajjituṃ、nipajjanaṃ；pamajjitabbaṃ、pamajjituṃ、pamajjanaṃ。为何说“有时”？（若非，则不然，）如：Pādo。

๙๓. มํ วา รุธาทีนํ.

93. 对于rudh等词根，任选加入ṃ鼻音。

รุธาทีนํ กฺวจิ มํ วา โหติ. รุนฺธิตุํ, รุชฺฌิตุํ, กฺวจิตฺเวว? นิโรโธ.

对于rudh等词根，有时任选加入ṃ鼻音。如：Rundhituṃ、rujjhituṃ。为何说“有时”？（若非，则不然，）如：Nirodho。

๙๔. กฺวิมฺหิ โลโป-นฺตพฺยญฺชนสฺส.

94. 当后接kvi后缀时，词根末尾的辅音被省略。

อนฺตพฺยญฺชนสฺส โลโป โหติ กฺวิมฺหิ. ภตฺตํ คสนฺติ คณฺหนฺติ วา เอตฺถาติ ภตฺตคฺคํ.

当后接kvi后缀时，末尾的辅音被省略。如：bhattaggaṃ，其义为“彼等食或取饭之处”(bhattaṃ gasanti gaṇhanti vā etthā’ti)。

๙๕. ปรรูปมยกาเร พฺยญฺชเน.

95. 当后接非y的辅音时，（词根末尾辅音）同化为后续辅音。

กฺริยตฺถานมนฺตพฺยญฺชนสฺส ปรรูปํ โหติ ยการโต-ญฺญสฺมึ พฺยญฺชเน. เภตฺตพฺพํ, พฺยญฺชเนติ กึ? ภินฺทิตพฺพํ, อยกาเรติ กึ? ภิชฺชติ.

当后接非y的辅音时，动词词根的末尾辅音同化为后续辅音。如：Bhettabbaṃ。为何说“辅音”？（若是元音则不然，）如：Bhinditabbaṃ。为何说“非y”？（若是y则不然，）如：Bhijjati。

๙๖. มนานํ นิคฺคหีตํ.

96. （词根末尾的）m与n变为鼻音ṃ(niggahīta)。

มการนการนฺตานํ [Pg.196] กฺริยตฺถานํ นิคฺคหีตํ โหติ อยกาเร พฺยญฺชเน. คนฺตพฺพํ, ชงฺฆา, พฺยญฺชเนตฺเวว? คมนํ, อยกาเรตฺเวว? คมฺยเต.

对于以m与n结尾的动词词根，当后接非y的辅音时，其尾音变为鼻音ṃ(niggahīta)。如：Gantabbaṃ、jaṅghā。为何说“辅音”？（若是元音则不然，）如：Gamanaṃ。为何说“非y”？（若是y则不然，）如：Gamyate。

๙๗. น พฺรูสฺโส.

97. 对于brū词根，其u音不变为o。

พฺรูสฺส โอ น โหติ พฺยญฺชเน. พฺรูมิ, พฺยญฺชเนตฺเวว? อพฺรวิ.

对于brū词根，当后接辅音时，其u音不变为o。如：Brūmi。为何说“辅音”？（若是元音则然，）如：Abravi。

๙๘. กคา จชานํ ฆานุพนฺเธ.

98. 当后接gh附标后缀时，（词根末尾的）c与j各变为k与g。

ฆานุพนฺเธ จการชการนฺตานํ กฺริยตฺถานํ กคา โหนฺติ ยถากฺกมํ. วากฺยํ, ภาคฺยํ.

当后接gh附标后缀时，以c与j结尾的动词词根，其尾音各依次变为k与g。如：Vākyaṃ、bhāgyaṃ。

๙๙. หนสฺส ฆาโต ณานุพนฺเธ.

99. 对于han词根，当后接ṇ附标后缀时，变为ghāta。

หนสฺส ฆาโต โหติ ณานุพนฺเธ. อาฆาโต.

对于han词根，当后接ṇ附标后缀时，变为ghāta。如：Āghāto。

๑๐๐. กฺวิมฺหิ โฆ ปริปจฺจ-สโมหิ.

100. 当后接kvi后缀时，位于pari、paṭi、sam之后的han词根，其h音变为gh。

ปยฺยาทีหิ ปรสฺส หนสฺส โฆ โหติ กฺวิมฺหิ. ปลิโฆ, ปฏิโฆ, อฆํ รสฺสตฺตํ นิปาตนา, สงฺโฆ, โอโฆ.

在pari等前缀之后，han词根的h音在后接kvi后缀时变为gh。如：paligho、paṭigho、aghaṃ（不规则短音化）、saṅgho、ogho。

๑๐๑. ปรสฺส ฆํ เส.

101. （han词根）在后接sa时，变为ghaṃ。

ทฺวิตฺเต ปรสฺส หนสฺส ฆํ โหติ เส. ชิฆํสา.

重叠时，han词根在后接sa后缀时变为ghaṃ。如：jighaṃsā（杀害欲）。

๑๐๒. ชิหรานํ คี.

102. 对于ji与har词根，变为gī。

ทฺวิตฺเต ปเรสํ ชิตรานํ คี โหติ เส. วิชิคีสา, ชิคีสา.

在重叠时，`ji`和`har`词根于`sa`后缀出现时，变为`gī`。例如：`vijigīsā`（求胜欲）、`jigīsā`（求胜欲）。

๑๐๓. ธาสฺส โห.

103. 对于`dhā`词根，变为`ha`。

ทฺวิตฺเต [Pg.197] ปรสฺส ธาสฺส ห โหติ. ทหติ.

在重叠时，其后的`dhā`词根变为`ha`。例如：`dahati`（他燃烧）。

๑๐๔. ณิมฺหิ ทีโฆ ทุสสฺส.

104. 当后接`ṇi`后缀时，`dus`词根的元音变长。

ทุสสฺส ทีโฆ โหติ ณิมฺหิ. ทุสิโต. ณิมฺหีติ กึ? ทุฏฺโฐ.

`dus`词根的元音在后接`ṇi`后缀时变长。例如：`dūsito`（被污染的）。为何说“在后接`ṇi`后缀时”呢？（反例是：）`duṭṭho`（已忿怒的）。

๑๐๕. คุหิสฺส สเร.

105. 对于`guh`词根，当后接元音时。

คุหิสฺส ทีโฆ โหติ สเร. นิคูหนํ สเรติ กึ? คุยฺหํ.

`guh`词根的元音在后接元音时变长。例如：`nigūhanaṃ`（隐藏）。为何说“当后接元音时”呢？（反例是：）`guyhaṃ`（秘密）。

๑๐๖. มุหพหานญฺจ เต กานุพนฺเธ-ตฺเว.

106. 对于`muh`和`bah`词根，当后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时。

มุหพหานํ คุหิสฺส จ ทีโฆ โหติ ตการาโท กานุพนฺเธ ตฺวานตฺวาวชฺชิเต, มูฬฺโห, พาฬฺโห, คูฬฺโห, เตติ กึ? มุยฺหติ, กานุพนฺเธติ-กึ? มุยฺหิตพฺพํ, อตฺเวติ กึ? มุยฺหิตฺวาน, มุยฺหิตฺวา, ‘เต กานุพนฺเธ-ตฺเว’ติ อยมธิกาโร ยาว ‘‘สาสสฺส สิสฺเว’’ติ -๑๑๗.

对于`muh`、`bah`和`guh`词根，当后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其元音变长。例如：`mūḷho`（昏乱的）、`bāḷho`（强烈的）、`gūḷho`（隐藏的）。为何说“以`t`开头”呢？（反例是：）`muyhati`（他迷惑）。为何说“有指示性`k`”呢？（反例是：）`muyhitabbaṃ`（应迷惑）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`muyhitvāna`、`muyhitvā`（迷惑后）。“当后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时”这一限定规则，适用范围直至第117条规则“`sāsassa sisve`”。

๑๐๗. วหสฺสุสฺส.

107. 对于`vah`词根，其`a`元音变为`u`。

วหสฺส อุสฺส ทีโฆ โหติ เต กานุพนฺเธ ตฺวานตฺวาวชฺชิเต. วุฏฺโฐ.

对于`vah`词根（变为`u`后），在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`u`元音变长。例如：`vuṭṭho`（已居住/已下雨）。

๑๐๘. ธาสฺส หิ.

108. 对于`dhā`词根，变为`hi`。

ธา=ธารเณตีมสฺส หิ โหติ เต กานุพนฺเธ ตฺวานตฺวาวชฺชิเต. นิหิโต, นิหิตวา.

对于意为“保持”(`dhāraṇa`)的`dhā`词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，变为`hi`。例如：`nihito`（已放下）、`nihitavā`（已放下）。

๑๐๙. คมาทิรานํ โลโป-นฺตสฺส.

109. 对于`gam`等词根及以`r`结尾的词根，其尾音被省略。

คมาทีนํ [Pg.198] รการนฺตานํ จ อนฺตสฺส โลโป โหติ เต กานุพนฺเธ ตฺวานตฺวาวชฺชิเต. คโต, ขโต, หโต, มโต, ตโต, สญฺญโต, รโต, กโต, เตตฺเวว? คมฺยเต, กานุพนฺเธตฺเวว? คนฺตพฺพํ, อตฺเวตฺเวว? คนฺตฺวาน, คนฺตฺวา.

对于`gam`等词根及以`r`结尾的词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其尾音被省略。例如：`gato`（已去）、`khato`（已掘）、`hato`（已杀）、`mato`（已死）、`tato`（已伸展）、`saññato`（已约束）、`rato`（已喜乐）、`kato`（已作）。为何说“以`t`开头”呢？（反例是：）`gamyate`（被去）。为何说“有指示性`k`”呢？（反例是：）`gantabbaṃ`（应去）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`gantvāna`、`gantvā`（去后）。

๑๑๐. วจาทีนํ วสฺสุฏ วา.

110. 对于`vac`等词根，其`v`或者变为`uṭa`。

วจาทีนํ วสฺส วา อุฏ โหติ กานุพนฺเธ-ตฺเว. อุตฺตํ, วุตฺตํ, อุฏฺฐํ, วุฏฺฐํ, ‘อตฺเวตฺเวว? วตฺวาน, วตฺวา.

对于`vac`等词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`v`或者变为`uṭa`。例如：`uttaṃ`（已说）、`vuttaṃ`（已说）、`uṭṭhaṃ`（已居住/已下雨）、`vuṭṭhaṃ`（已居住/已下雨）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`vatvāna`、`vatvā`（说过后）。

๑๑๑. อสฺสุ.

111. 其`a`元音变为`u`。

วจาทีนมสฺส อุ โหติ กานุพนฺเธ-สฺเว. วุตฺตํ, วุฏฺฐํ.

对于`vac`等词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`a`元音变为`u`。例如：`vuttaṃ`（已说）、`vuṭṭhaṃ`（已居住/已下雨）。

๑๑๒. วทฺธสฺส วา.

112. 对于`vaddh`词根，其`a`元音或者变为`u`。

วทฺธสฺส อสฺส วา อุ โหติ กานุพนฺเธ ตฺเว. วุทฺโธ. วทฺโธ. อตฺเวตฺเวว? วทฺธิตฺวาน, วทฺธิตฺวา, กถํ ‘วุตฺตี’ติ? ‘‘วุตฺตีมตฺเต’’ติ ๓-๖๙. นิปาตนา, ‘วตฺตี’ติ โหเตว ยถาลกฺขณํ.

对于`vaddh`词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`a`元音或者变为`u`。例如：`vuddho`（已增长的）、`vaddho`（已增长的）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`vaddhitvāna`、`vaddhitvā`（增长后）。（问：）`vuttī`（增长）这个词形是如何形成的呢？（答：）在`vuttīmatte`（仅在增长方面）一词中，它是通过不规则变化形成的；根据规则，它本应是`vattī`。

๑๑๓. ยชสฺส ยสฺส ฏิยี.

113. 对于`yaj`词根，其`y`变为`ṭiyī`。

ยชสฺส [Pg.199] ยสฺส ฏิยี โหนฺติ กานุพนฺเธ-ตฺเว. อิฏฺฐํ, ยิฏฺฐํ, อตฺเวตฺเวว? ยชิตฺวาน, ยชิตฺวา.

对于`yaj`词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`y`变为`ṭiyī`。例如：`iṭṭhaṃ`（已祭祀）、`yiṭṭhaṃ`（已祭祀）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`yajitvāna`、`yajitvā`（祭祀后）。

๑๑๔. ฐาสฺสิ.

114. 对于`ṭhā`词根，变为`i`。

ฐาสฺสิ โหติ กานุพนฺเธ-ตฺเว. ฐิโต, อตฺเวตฺเวว? ฐตฺวาน, ฐตฺวา.

对于`ṭhā`词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，变为`i`。例如：`ṭhito`（已站立）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`ṭhatvāna`、`ṭhatvā`（站立后）。

๑๑๕. คาปานมี.

115. 对于`gā`和`pā`词根，变为`ī`。

คาปานมี โหติ กานพนฺเธ-ตฺเว. คีตํ, ปีตํ, อตฺเวตฺเวว? คายิตฺวา นิจฺจํ ยาคโม, ปาสฺส ตุ ปีตฺวาติ พหุลาธิการา.

对于`gā`与`pā`词根，在后接带`k`指示音、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其元音变为`ī`。例如：`gītaṃ`（已唱）、`pītaṃ`（已喝）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`gāyitvā`，此处总是加入增音`y`；而对于`pā`，则依‘多数规则’(`bahulādhikāra`)作`pītvā`。

๑๑๖. ชนิสฺสา.

116. 对于(词根)`jani`，(其元音)变为`ā`。

ชนิสฺส อา โหติ กานุพนฺเธ-ตฺเว. ชาโต. อตฺเวตฺเวว? ชนิตฺวา.

对于`jani`词根，在后接带`k`指示音、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其元音变为`ā`。例如：`jāto`（已生）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`janitvā`（出生后）。

๑๑๗. สาสสฺส สิส วา.

117. 对于(词根)`sās`，或变为`sisa`。

สาสสฺส สิส วา โหติ กานุพนฺเธ-ตฺเว. สิฏฺฐํ, สตฺถํ, สิสฺโส, สาสิโย อตฺเวตฺเวว? อนุสาสิตฺวาน.

对于词根sās，当后接带k指示音的t后缀时（tvā除外），或变为sisa。例如：siṭṭhaṃ、satthaṃ、sisso、sāsiyo。为何说“tvā除外”？例如：anusāsitvāna。

๑๑๘. กรสฺสา ตเว.

118. 对于词根kar，当后接tave时，其元音变为ā。

กรสฺส อา โหติ ตเว. กาตเว.

对于词根kar，当后接tave时，其元音变为ā。例如：kātave。

๑๑๙. ตุํตุนตพฺเพสุ วา.

119. 或当后接tuṃ、tuna、tabba时。

ตุมาทีสุ วา กรสฺสา โหติ. กาตุํ กตฺตุํ, กาตุน กตฺตุน, กาตพฺพํ กตฺตพฺพํ.

当后接tuṃ等后缀时，词根kar的元音或变为ā。例如：kātuṃ、kattuṃ；kātuna、kattuna；kātabbaṃ、kattabbaṃ。

๑๒๐. ญาสฺส เน ชา.

120. 对于词根ñā，当后接n音时，变为jā。

ญาธาตุสฺส [Pg.200] ชา โหติ นกาเร. ชานิตุํ, ชานนฺโต, เนติ กึ? ญาโต.

词根ñā在n音前变为jā。例如：jānituṃ、jānanto。为何说“在n音前”？（为了排除）例如：ñāto。

๑๒๑. สกาปานํ กุกกู เณ.

121. 对于词根sak与āp，当后接ṇ音时，分别加入kuka与kū。

สกอาปานํ กุกกุอิจฺเจเต อาคมา โหนฺติ ณกาเร. สกฺกุณนฺโต, ปาปุณนฺโต, สกฺกุโณติ, ปาปุโณติ, เณติ กึ? สกฺโกติ, ปาเปติ.

对于词根sak与āp，当后接ṇ音时，加入kuka与kū增音。例如：sakkuṇanto、pāpuṇanto、sakkuṇoti、pāpuṇoti。为何说“当后接ṇ音时”？（为了排除）例如：sakkoti、pāpeti。

๑๒๒. นิโต จิสฺส โฉ.

122. ni之后的ci变为cho。

นิสฺมา ปรสฺส จิสฺส โฉ โหติ. นิจฺฉโย.

在ni之后，随后的ci变为cho。例如：nicchayo。

๑๒๓. ชรสทานมีม วา.

123. 对于词根jara与sada，或加īma。

ชรสทานมนฺตสรา ปโร อีม โหติ วิภาสา. ชีรณํ, ชีรติ, ชีราเปติ, นิสีทิตพฺพํ, นิสีทนํ, นิสีทิตุํ, นิสีทติ, วาติ กึ? ชรา, นิสชฺชา, ‘อีม วา’ติ โยควิภาคา อญฺเญสมฺปิ, อหีรถ, สํโยคาทิ โลโปตฺถสฺส.

对于词根jara与sada，其末尾元音后可选择加入īma。例如：jīraṇaṃ、jīrati、jīrāpeti；nisīditabbaṃ、nisīdanaṃ、nisīdituṃ、nisīdati。为何说“可选择”？（为了包含）例如：jarā、nisajjā。通过对“īma vā”进行规则切分(yogavibhāga)，此规则亦适用于其他词根，例如：ahīratha；也适用于省略结合辅音的首个辅音。

๑๒๔. ทิสสฺส ปสฺส ทสฺส ทส ท ทกฺขา.

124. 对于词根dis，其变体为passa、dassa、dasa、da、dakkhā。

ทิสสฺส ปสฺสาทโย โหนฺติ วิภาสา. วิปสฺสนา, วิปสฺสิตุํ, วิปสฺสติ, สุทสฺสี, ปิยทสฺสี, ธมฺมทสฺสี, สุทสฺสํ, ทสฺสนํ, ทสฺเสติ, ทฏฺฐพฺพํ. ทฏฺฐา, ทฏฺฐุํ, ทุทฺทโส, อทฺทส, อทฺทา, อทฺทํ, อทฺทกฺขิ, ทกฺขิสฺสติ, วาตฺเวว? ทิสฺสนฺติ พาลา.

对于词根dis，可选择变为passa等形式。例如：vipassanā、vipassituṃ、vipassati、sudassī、piyadassī、dhammadassī、sudassaṃ、dassanaṃ、dasseti、daṭṭhabbaṃ、daṭṭhā、daṭṭhuṃ、duddaso、addasa、addā、addaṃ、addakkhi、dakkhissati。为何说“可选择”？（为了包含）例如：dissanti bālā。

๑๒๕. สมานา โร รีริกฺขเกสุ.

125. samāna之后，（dis）变为r，当后接ī、ikkha等后缀时。

สมานสทฺทโต [Pg.201] ปรสฺส ทิสสฺส ร โหติ วา รีวิกฺขเกสุ. สรี, สที, สริกฺโข, สทิกฺโข, สริโส, สทิโส.

在samāna一词之后，当后接ī、ikkha等后缀时，随后的词根dis或变为r。例如：sarī、sadī；sarikkho、sadikkho；sariso、sadiso。

๑๒๖. ทหสฺส ทสฺส โฑ.

126. 对于词根dah，其d音变为ḍ音。

ทหสฺส ทสฺส โฑ โหติ วา. ฑาโห, ทาโห, ฑหติ, ทหติ.

对于词根dah，其d音或变为ḍ音。例如：ḍāho、dāho；ḍahati、dahati。

๑๒๗. อนฆณ สฺวาปรีหิ โฬ.

127. 在ā与pari之后，（dah的）d在非鼻音（后缀）前变为ḷ。

อาปรีหิ ปรสฺส ทหสฺส ทสฺส โฬ โหติ อนฆณสุ. อาฬหนํ, ปริฬาโห.

在ā与pari之后，随后的词根dah，其d音在非鼻音（后缀）前变为ḷ。例如：āḷahanaṃ、pariḷāho。

๑๒๘. อตฺยาทินฺเตสฺวตฺถิสฺส ภู.

128. 除ti等与nta后缀外，词根as变为bhū。

ตฺยาทินฺตวชฺชิเตสุ ปจฺจเยสุ ‘อส=ภุวิ’อิจฺจสฺส ภู โหติ. ภวิตพฺพํ. อาเทสวิธานมสสฺสาปฺปโยคตฺถเมตสฺมึ วิสเย, เอเตน กตฺถจิ กสฺสจิ ธาตุสฺส อปฺปโยคาปิ ญาปิโต โหติ. อตฺยาทินฺเตสูติ กึ? อตฺถิ, สนฺโต, อตฺถิสฺสาติ กึ? อสฺสติสฺส มา โหตุ.

在除ti等与nta之外的后缀前，意为“存在”(bhuvi)的词根as变为bhū。例如：bhavitabbaṃ。制定此替换规则是为了在此范围内不使用as，由此也指明了某些词根在某些情况下不被使用。为何说“除ti等与nta之外”？（为了保留）例如：atthi、santo。为何要指定“对于as”？是为了（此规则）不要用于assati等（词根）。

๑๒๙. ออาสฺสาอาทีสุ.

129. 在a-、ā-、ssā-等之前。

ออาโท, อาอาโท, สฺสาโท จ อตฺถิสฺส ภู โหติ. พภูว, อภวา, อภวิสฺสา, ภวิสฺสติ.

在a-、ā-、ssā-等（时态标记）之前，词根as变为bhū。例如：babhūva、abhavā、abhavissā、bhavissati。

๑๓๐. นฺตมานนฺติยิยุํสฺวาทิโลโป. นฺตาทิสูตฺถิสฺสาทิโลโป โหติ. สนฺโต, สมาโน, สนฺติ, สนฺตุ, สิยา, สิยุํ, เอเตสฺวีติ กึ? อตฺถิ.

130. 当后接nta、māna、nti、eyya、eyyuṃ、su时，as的首元音被省略。当后接nta等后缀时，词根as的首元音被省略。例如：santo、samāno、santi、santu、siyā、siyuṃ。为何要指定“在这些后缀前”？（为了排除）例如：atthi。

๑๓๑. ปาทิโต ฐาสฺส วา ฐโห กฺวจิ.

131. 在pa等（前缀）之后，词根ṭhā在某些情况下或变为ṭhaho。

ปาทีหิ [Pg.202] กิริยาวิเสสโชตเกหิ สทฺเทหิ ปรสฺส ฐาสฺส กฺวจิ ฐโห วา โหติ. สณฺฐหนฺโต สนฺติฏฺฐนฺโต. สณฺฐหติ, สนฺติฏฺฐติ. ป ปรา อป สํ อนุ อว โอ นิ ทุ วิ อธิ อปิ อติสุ อุ อภิ ปติ ปริ อุป อา ปาที. กฺวจีติ กึ? สณฺฐิติ.

在阐明动作特性的pa等词（前缀）之后，词根ṭhā在某些情况下或变为ṭhaho。例如：saṇṭhahanto、santiṭṭhanto；saṇṭhahati、santiṭṭhati。pa、parā、apa、saṃ、anu、ava、o、ni、du、vi、adhi、api、ati、su、u、abhi、pati、pari、upa、ā，此等为pa等（前缀）。为何说“在某些情况下”？（为了排除）例如：saṇṭhiti。

๑๓๒. ทาสฺสิยง.

132. 在pa等（前缀）之后，词根dā在某些情况下或变为iyaṅa。

ปาทิโต ปรสฺส ทาสฺส อิยง โหติ กฺวจิ. อนาทิยิตฺวา, สมาทิยติ, กฺวจิตฺเวว? อาทาย.

在pa等（前缀）之后，词根dā有时变为iyaṅa。例如：anādiyitvā、samādiyati。为何说“有时”？（为了排除）例如：ādāya。

๑๓๓. กโรติสฺส โข.

133. （词根）`kar`作`kha`。

ปาทิโต ปรสฺส กรสฺส กฺวจิ ข โหติ. สงฺขาโร, สงฺขรียติ, กรสฺสาติ อวตฺวา กโรติสฺสาติ วจนํ ติมฺหิ จ วิกรณุปฺปตฺติญาเปตุํ.

于`pa`等（前缀）后，（词根）`kar`有时变为`kha`。例如：`saṅkhāro`、`saṅkharīyati`。不说`karassa`而说`karotissa`，是为了表明于`ti`（等词尾）前亦有`vikaraṇa`（词干构成语）的生起。

๑๓๔. ปุราสฺมา.

134. 于`purā`后。

ปุรา อิจฺจสฺมา นิปาตา ปรสฺส กรสฺส ข โหติ. ปุรกฺขตฺวา, ปุเรกฺขาโร-เอตฺตํ ตทมินาทิปาฐา.

于`purā`此不变语后，（词根）`kar`变为`kha`。例如：`purakkhatvā`、`purekkhāro`——此为以`tada`、`amina`等开头的读法。

๑๓๕. นิโต กมสฺส.

135. 于`ni`后，（词根）`kam`（发生音变）。

นิสฺมา ปรสฺส กมสฺส กฺวจิ ข โหติ, นิกฺขมติ, กฺวจิตฺเวว? นิกฺกโม.

于`ni`后，（词根）`kam`有时变为`kha`。例如：`nikkhamati`。为何说“有时”？（例如）`nikkamo`。

๑๓๖. ยุวณฺณานมิยงุวง สเร.

136. 于元音前，`i`、`u`二音作`iyaṅ`、`uvaṅ`。

อิวณฺณุวณฺณตฺตานํ กฺริยตฺถานมิยงุวง โหติ สเร กฺวจิ. เวทิยติ, พฺรุวนฺติ, สเรติ กึ? นิเวเทติ, พฺรูติ, กฺวจิตฺเวว? ชยติ, ภวติ.

以`i`音、`u`音结尾的动词词根，于元音前有时作`iyaṅ`、`uvaṅ`。例如：`vediyati`、`bruvanti`。为何说“于元音前”？（例如）`nivedeti`、`brūti`。为何说“有时”？（例如）`jayati`、`bhavati`。

๑๓๗. อญฺญาทิสฺสาสฺสี กฺเย.

137. 于`kya`前，`ñā`等（词根）之`ā`作`ī`。

ญาทิโต-ญฺญสฺส [Pg.203] อาการนฺตสฺส กฺริยตฺถสฺส อี โหติ กฺเย. ทียติ, อญฺญาทิสฺสาติ กึ? ญายติ, ตายตึ.

于`kya`（后缀）前，`ñā`等以`ā`结尾的动词词根，其末尾的`ā`变为`ī`。例如：`dīyati`。为何说“`ñā`等”？（例如）`ñāyati`、`tāyatiṃ`。

๑๓๘. ตนสฺสา วา.

138. （词根）`tan`可选地作`ā`。

ตนสฺส อา โหติ วา กฺเย. ตายเต, ตญฺญเต.

于`kya`（后缀）前，（词根）`tan`可选地作`ā`。例如：`tāyate`、`taññate`。

๑๓๙. ทีโฆ สรสฺส.

139. 元音之长音化。

สรนฺตสฺส กฺริยตฺถสฺส ทีโฆ โหติ กฺเย, จียเต, สูยเต.

于`kya`（后缀）前，以元音结尾的动词词根长音化。例如：`cīyate`、`sūyate`。

๑๔๐. สานนฺตรสฺส ตสฺส โฐ.

140. 于`sa`后，无间之`ta`作`ṭha`。

สการนฺตโต กฺริยตฺถา ปรสฺสา-นนฺตรสฺส ตการสฺส ฐ โหติ. ตุฏฺโฐ, ตุฏฺฐวา, ตุฏฺฐพฺพํ, ตุฏฺฐิ, อนนฺตรสฺสาติ กึ? ตุสฺสิตฺวา.

于以`sa`结尾的动词词根后，无间跟随的`ta`变为`ṭha`。例如：`tuṭṭho`、`tuṭṭhavā`、`tuṭṭhabbaṃ`、`tuṭṭhi`。为何说“无间”？（例如）`tussitvā`。

๑๔๑. กสสฺสิม จ วา.

141. 并且，`kas`之`i`音变，可选。

กสสฺมา ปรสฺสานนฺตรสฺส ตสฺส ฐ โหติ กสสฺส วา อิม จ. กิฏฺฐํ, กฏฺฐํ, อนนฺตรสฺสาตฺเวว? กสิตพฺพํ.

于（词根）`kas`后，无间跟随的`ta`变为`ṭha`，且`kas`之元音可选地变为`i`。例如：`kiṭṭhaṃ`、`kaṭṭhaṃ`。为何说“无间”？（例如）`kasitabbaṃ`。

๑๔๒. ธสฺโตตฺรสฺตา.

142. （不规则词形）`dhasta`、`trasta`。

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต.

此等词为不规则派生。

๑๔๓. ปุจฺฉาทิโต.

143. 于`pucchā`等（词根）后。

ปุจฺฉาทีหิ [Pg.204] กฺริยตฺเถหิ ปรสฺสานนฺตรสฺส ตการสฺส ฐ โหติ. ปุฏฺโฐ, ภฏฺโฐ, ยิฏฺโฐ, อนนฺตรสฺสาตฺเวว? ปุจฺฉิตฺวา.

于`pucchā`等动词词根后，无间跟随的`ta`变为`ṭha`。例如：`puṭṭho`、`bhaṭṭho`、`yiṭṭho`。为何说“无间”？（例如）`pucchitvā`。

๑๔๔. สาส วส สํส สสา โถ.

144. 于`sās`、`vas`、`saṃs`、`sas`后，（`ta`）作`tha`。

เอเตหิ ปรสฺสานนฺตรสฺส ตสฺส ถ โหติ, สตฺถํ, วตฺถํ, ปสตฺถํ, สตฺถํ. กถมนุสิฏฺโฐ (วุฏฺโฐ) ติ? ‘ตถนรานํ ฏฏฺฐณลา’ ๑-๕๒ ติ ฏฺโฐ, อนนฺตรสฺสาตฺเวว? สาสิตุํ.

于此等（词根）后，无间跟随的`ta`变为`tha`。例如：`satthaṃ`、`vatthaṃ`、`pasatthaṃ`、`satthaṃ`。那么`anusiṭṭho`（或`vuṭṭho`）是如何形成的呢？依据“Tathanarānaṃ ṭaṭṭhaṇalā”（1-52）此规则，（`ta`）变为`ṭha`。为何说“无间”？（例如）`sāsituṃ`。

๑๔๕. โธ ธหเภหิ.

145. 于`dha`、`ha`、`bha`（尾之词根）后，（`ta`）作`dha`。

ธการหการภการนฺเตหิ กฺริยตฺเถหิ ปรสฺสานนฺตรสฺส ตสฺส ธ โหติ. วุทฺโธ, ทุทฺธํ, ลทฺธํ.

于以`dha`、`ha`、`bha`结尾的动词词根后，无间跟随的`ta`变为`dha`。例如：`vuddho`、`duddhaṃ`、`laddhaṃ`。

๑๔๖. ทหา โฒ.

146. 于`dah`后，（`ta`）作`ḍha`。

ทหา ปรสฺสานนฺตรสฺส ตสฺส ฒ โหติ. ทฑฺโฒ.

于词根`dah`后，无间跟随的`ta`变为`ḍha`。例如：`daḍḍho`。

๑๔๗. พหสฺสุม จ.

147. 并且，`bah`（之`a`）作`u`。

พหา ปรสฺสานนฺตรสฺส ตสฺส โฒ โหติ, พหสฺสุม จ ฒสนฺนิโยเคน. พุฑฺโฒ.

于词根`bah`后，无间跟随的`ta`变为`ḍha`，并且因与`ḍha`结合，`bah`之`a`变为`u`。例如：`buḍḍho`。

๑๔๘. รุหาทีหิ โห ฬ จ.

148. 从ruh等（词根之后），（ta）作ha，且（词根尾音）作ḷa。

รหาทีหิ ปรสฺสานนฺตรสฺส ตสฺส ห โหติ โฬ จานฺตสฺส. อารุฬฺโห, คูฬฺโห, วูฬฺโห, พาฬฺโห, (โอคาฬฺโห), อนนฺตรสฺสาตฺเวว? อาโรหิตุํ.

从ruh等词根之后，紧随其后的ta变为ha，并且词根的尾音变为ḷa。例如：āruḷho、gūḷho、vūḷho、bāḷho、（ogāḷho）。为何说“紧随其后”？（例如：）ārohituṃ。

๑๔๙. มุหา วา.

149. 从muh（词根之后），或（适用前规）。

มุหา [Pg.205] ปรสฺสานนฺตรสฺส ตสฺส ห โหติ วา โฬ จานฺตสฺส หสนฺนิโยเคน. มูฬฺโห, มุทฺโธ.

从词根muh之后，紧随其后的ta可选地变为ha，并且词根的尾音因与ha的结合而变为ḷa。例如：mūḷho、muddho。

๑๕๐. ภิทาทิโต โน กฺตกฺตวนฺตูนํ.

150. 从bhid等（词根之后），kta与ktavantu之ta作na。

ภิทาทิโต ปเรสํ กฺตกฺตวนฺตูนํ ตสฺส โน โหติ. ภินฺโน ภินฺนวา, ฉินฺโน ฉินฺนวา, ฉนฺโน ฉนฺนวา, ฉินฺโน ขินฺนวา, อุปฺปนฺโน อุปฺปนฺนวา, สินฺโน, สินฺนวา, สนฺโน สนฺนวา, ปีโน ปีนวา, สูโน สูนวา, ทีโน ทีนวา, ฑีโน ฑีนวา, ลีโน ลีนวา, ลูโน ลูนวา, กฺตกฺตวนฺตูนนฺติ กึ? ภิตฺติ, ฉิตฺติ, เภตฺตุํ, เฉตฺตุํ.

从bhid等词根之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为na。例如：bhinno、bhinnavā；chinno、chinnavā；channo、channavā；khinno、khinnavā；uppanno、uppannavā；sinno、sinnavā；sanno、sannavā；pīno、pīnavā；sūno、sūnavā；dīno、dīnavā；ḍīno、ḍīnavā；līno、līnavā；lūno、lūnavā。为何说“kta与ktavantu”？（例如：）bhitti、chitti、bhettuṃ、chettuṃ。

๑๕๑. ทาตฺวินฺโน.

151. 从dā（词根之后），（ta）作inna。

ทาโต ปเรสํ กฺตกฺตวนฺตูนํ ตสฺส อินฺโน โหติ. ทินฺโน, ทินฺนวา.

从词根dā之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为inna。例如：dinno、dinnavā。

๑๕๒. กิราทีหิ โณ.

152. 从kir等（词根之后），（ta）作ṇa。

กิราทีหิ ปเรสํ กฺตกฺตวนฺตูนํ ตสฺสานนฺตรสฺส ณ โหติ, กิณฺโณ กิณฺณวา, ปุณฺโณ ปุณฺณวา, ขีโณ ขีณวา.

从kir等词根之后，其后的kta与ktavantu后缀中紧随（词根）的ta变为ṇa。例如：kiṇṇo、kiṇṇavā；puṇṇo、puṇṇavā；khīṇo、khīṇavā。

๑๕๓. ตราทีหิ ริณฺโณ.

153. 从tar等（词根之后），（ta）作riṇṇa。

ตราทีหิ ปเรสํ กฺตกฺตวนฺตูนํ ตสฺส ริณฺโณ โหติ. ติณฺโณ ติณฺณวา, ชิณฺโณ ชิณฺณวา, จิณฺโณ จิณฺณวา.

从tar等词根之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为riṇṇa。例如：tiṇṇo、tiṇṇavā；jiṇṇo、jiṇṇavā；ciṇṇo、ciṇṇavā。

๑๕๔. โค สนฺชาทีหิ.

154. 从sañj等（词根之后），（ta）作ga。

ภนฺชาทีหิ ปเรสํ กฺตกฺตวนฺตูนํ ตสฺสานนฺตรสฺส ค โหติ. ภคฺโค ภคฺควา, ลคฺโค ลคฺควา, นิมุคฺโค นิมุคฺควา, สํวิคฺโค สํวิคฺควา.

从bhanj等词根之后，其后的kta与ktavantu后缀中紧随（词根）的ta变为ga。例如：bhaggo、bhaggavā；laggo、laggavā；nimuggo、nimuggavā；saṃviggo、saṃviggavā。

๑๕๕. สุสา โข.

155. 从sus（词根之后），（ta）作kha。

สุสา [Pg.206] ปเรสํ กฺตกฺตวนฺตูนํ ตสฺส โข โหติ. สุกฺโข สุกฺขวา.

从sus之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为kha。例如：sukkho、sukkhavā。

๑๕๖. ปจา โก.

156. 从pac（词根之后），（ta）作ka。

ปจา ปเรสํ กฺตกฺตวนฺตูนํ ตสฺส โก โหติ. ปกฺโก ปกฺกวา.

从pac之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为ka。例如：pakko、pakkavā。

๑๕๗. มุจา วา.

157. 从muc（词根之后），或（适用前规）。

มุจา ปเรสํ กฺตกฺตวนฺตูนํ ตสฺส โก วา โหติ. มุกฺโก มุตฺโต, มุกฺกวา มุตฺตวา. ‘สกฺโก’ติ ณฺวาทีสุ สิทฺธํ, กฺตกฺตวนฺตูสุ สตฺโต, สตฺตาวาตฺเวว โหติ.

从muc之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta可选地变为ka。例如：mukko、mutto；mukkavā、muttavā。“Sakko”一词由ṇvu等（后缀）构成；在kta与ktavantu后缀中，则成satto、sattavā。

๑๕๘. โลโป วฑฺฒา กฺติสฺส.

158. 从vaḍḍh（词根），省略kti之ta。

วฑฺฒา ปรสฺส กฺติสฺส ตสฺส โลโป โหติ. วฑฺฒิ.

从vaḍḍh之后，其后kti后缀之ta被省略。例如：vaḍḍhi。

๑๕๙. กฺวิสฺส.

159. （以及）kvi之（省略）。

กฺริยตฺถา ปรสฺส กฺวิสฺส โลโป โหติ, อภิภู.

从动词词根之后，其后的kvi后缀被省略。例如：abhibhū。

๑๖๐. ณิณาปีนํ เตสุ.

160. 在彼（使役）等中，ṇi与ṇāpi（被省略）。

ณิณาปีนํ โลโป โหติ เตสุ ณิณาปีสุ. กาเรนฺตํ ปโยชยติ กาเรติ การาปยติ.

在彼ṇi与ṇāpi后缀的语境中，ṇi与ṇāpi被省略。例如：kārentaṃ payojayati、kāreti、kārāpayati。

๑๖๑. กฺวจิ วิกรณานํ.

161. 有时是vikaraṇa（变化词缀）的（省略）。

วิกรณานํ กฺวจิ โลโป โหติ. อุทปาทิ, หนฺติ.

vikaraṇa（变化词缀）有时被省略。例如：udapādi（他已生起），hanti（他杀害）。

๑๖๒. มานสฺส มสฺส.

162. māna（后缀）的ma（的省略）。

กฺริยตฺถา [Pg.207] ปรสฺส มานสฺส มการสฺส โลโป โหติ กฺวจิ. กราโณ, กฺวจีติ กึ? กุรุมาโน.

从动词词根之后，其后的māna后缀中的字母ma有时被省略。例如：karāṇo（正在做）。为何说“有时”？（是为了排除）kurumāno（正在做）。

๑๖๓. อูลสฺเส.

163. 关于后缀ūla。

ญิลานเม โหติ กฺวจิ. คเหตฺวา, อเทนฺติ, กฺวจิตฺเวว? วปิตฺวา.

有时，ṇī与lā变为me。例如：gahetvā（执取后）、adenti（他们给予）。为何说“有时”？是为了排除vapitvā（播种后）等情况。

๑๖๔. ปฺโย วา ตฺวาสฺส สมาเส.

164. 于复合词中，后缀tvā有时变为pya。

ตฺวาสฺส วา ปฺโย โหติ สมาเส. ปกาโร ‘‘ปฺเย สิสฺสา’’ ติ ๕-๘๘ วิเสสนตฺโถ. อภิภูย, อภิภวิตฺวา, สมาเสติ กึ? ปตฺวา, กฺวจาสมาเสปิ พหุลาธิการา ‘ลตํ ทนฺเตหิ ฉินฺทิย’.

于复合词中，后缀tvā有时变为pya。于规则5-88“pye sissā”中，字母p用于区别（表明实际后缀为ya）。例如：abhibhūya（征服后），或作abhibhavitvā（征服后）。为何言‘于复合词中’？是为了排除patvā（到达后）等情况。然因“bahula”（不定）此一总则，有时亦用于非复合词中，例如：“lataṃ dantehi chindiya”（以齿断蔓后）。

๑๖๕. ตุํยานา.

165. 后缀tuṃ与yāna。

กฺตฺวาสฺส วา ตุํยานา โหนฺติ สมาเส กฺวจฺจิ. อภิหฏฺฐุํ อภิหริตฺวา, อนุโมทิยาน อนุโมทิตฺวา, อสมาเสปิ พหุลาธิ การา, ทฏฺฐุํ ทิสฺวา, เอสมปฺปวิสยตาญาปนตฺโถ โยควิภาโค.

于复合词中，后缀ktvā有时变为tuṃ与yāna。例如：abhihaṭṭhuṃ（为运送）代替abhiharitvā（运送后），anumodiyāna（随喜后）代替anumoditvā（随喜后）。因“bahula”（不定）总则，亦可用于非复合词中，例如：daṭṭhuṃ（为见）代替disvā（见过后）。剖分此经（yogavibhāga），是为了表明此二者（tuṃ与yāna）的适用范围有限。

๑๖๖. หนา รจฺโจ.

166. 于语根han之后，（ktvā变为）racco。

หนสฺมา ปรสฺส กฺตฺวาสฺส รจฺโจ วา โหติ สมาเส. อาหจฺจ, อาหนิตฺวา.

于语根han之后，随后的后缀ktvā在复合词中有时变为racco。例如：āhacca（撞击后），或作āhanitvā（撞击后）。

๑๖๗. สาสาธิกรา จจริจฺจา.

167. 于前有saṃ与adhi之kara后，（ktvā变为）cca与ricca。

สาสาธีหิ ปรา กรา ปรสฺส กฺตฺวสฺส จจริจฺจา โหนฺติ ยถากฺกมํ. สกฺกจฺจ สกฺกริตฺวา, อสกฺกจฺจ อสกฺกริตฺวา, อธิกิจฺจ อธิกริตฺวา.

于以saṃ与adhi为前缀的语根kara之后，随后的后缀ktvā依次变为cca与ricca。例如：sakkacca（恭敬地）代替sakkaritvā，asakkacca（不恭敬地）代替asakkaritvā，adhikicca（关于）代替adhikaritvā。

๑๖๘. อิโต จฺโจ.

168. 于语根i之后，（ktvā变为）cco。

อิอิจฺจสฺมา [Pg.208] ปรสฺส กฺตฺวาสฺส จฺโจ วา โหติ. อธิจฺจ อธียิตฺวา, สเมจฺจ สเมตฺวา.

于语根i之后，随后的后缀ktvā有时变为cco。例如：adhicca（学习后）代替adhīyitvā，samecca（会合后）代替sametvā。

๑๖๙. ทิสา วานวา ส จ.

169. 于dis之后，（ktvā变为）vānavā，且（dis之末音节变为）sa。

ทิสโต กฺตฺวาสฺส วานวา โหนฺติ วา ทิสสฺส จ ส กาโร ตํสนฺนิโยเคน. สสฺส สวิธานํ ปรรูปพาธนตฺถํ. ทิสฺวาน, ทิสฺวา ปสฺสิตฺวา, กถํ ‘นาทฏฺฐา ปรโต โทส’นฺติ? ญาปกา ตฺวาสฺส วโลโป, เอวํ ‘ลทฺธา ธน’นฺติ อาทีสุ.

于语根dis之后，后缀ktvā有时变为vānavā，且同时为dis规定了sa。规定sa是为了防止并合为后音（pararūpa）。例如：disvāna、disvā、passitvā（皆为“见过后”）。问：“nādaṭṭhā parato dosaṃ”（不见他人过）一句如何解释？答：此句暗示了后缀tvā中va的脱落，“laddhā dhanaṃ”（获得财富后）等句亦同。

๑๗๐. ญิ พฺยญฺชนสฺส.

170. 于辅音（开头的后缀）前，（加入）ñi。

กฺริยตฺถา ปรสฺส พฺยญฺชนาทิปฺปจฺจยสฺส ญิ วา โหติ. ภุญฺชิตุํ โภตฺตุํ, พฺยญฺชนสฺสาติ กึ? ปาจโก.

于动词语根之后，于以辅音起始的后缀前，有时加入ñi（即i）。例如：bhuñjituṃ（为食）或作bhottuṃ（为食）。为何言“于辅音（起始的后缀）”？是为了排除pācako（烹饪者）等情况。

๑๗๑. รา นสฺส โณ.

171. 于r之后，n变为ṇa。

รนฺตโต กฺริยตฺถา ปรสฺส ปจฺจยนการสฺส โณ โหติ. อรณํ, สรณํ.

于以r结尾的动词语根之后，随后的后缀中的字母na变为ṇa。例如：araṇaṃ（去处），saraṇaṃ（归宿处）。

๑๗๒. น นฺตมานตฺยาทีนํ.

172. 此不适用于nta、māna、ti等后缀中的n。

รนฺตโต ปเรสํ นฺตมานตฺยาทีนํ นสฺส โณ น โหติ, กโรนฺโต, กุรุมาโน, กโรนฺติ.

于以r结尾的语根之后，随后的nta、māna、ti等后缀中的n，不变为ṇa。例如：karonto、kurumāno、karonti。

๑๗๓. คมยมิสาสทิสานํ วา จฺฉง.

173. 语根gam、yam、is、ās、dis等有时变为ccha。

เอเตสํ วา จฺฉง โหติ นฺตมานตฺยาทีสุ. คจฺฉนฺโต คจฺฉมาโน คจฺฉติ, ยจฺฉนฺโน ยจฺฉมาโน ยจฺฉติ, อิจฺฉนฺโต อิจฺฉมาโน อิจฺฉติ [Pg.209] อจฺฉนฺโต อจฺฉมาโน อจฺฉติ, ทิจฺฉนฺโต ทิจฺฉมาโน ทิจฺฉติ, วาติ กึ? คมิสฺสติ, ววตฺถิตวิภาสา-ยํ, เตนาญฺเญสุ จ กฺวจิ-อิจฺฉิตพฺพํ อิจฺฉา อิจฺฉิตุํ, อจฺฉิตพฺพํ อจฺฉตุํ, อญฺเญสญฺจ โยควิภาคา-ปเวจฺฉติ.

于nta、māna、ti等后缀前，此等语根有时变为ccha。例如：gacchanto、gacchamāno、gacchati（去）；yacchanto、yacchamāno、yacchati（给予）；icchanto、icchamāno、icchati（意欲）；acchanto、acchamāno、acchati（坐）；dicchanto、dicchamāno、dicchati（看）。为何言“有时”？是为了允许gamissati（他将去）等形式。此为固定选择（vavatthitavibhāsā），故于某些其他情况下（不发生此变化），如：icchitabbaṃ、icchā、icchituṃ；acchitabbaṃ、acchatuṃ。又因经文剖分（yogavibhāga），此法亦可用于他处，如pavecchati。

๑๗๔. ชรมรานมียง.

174. 语根jara与mara有时变为īya。

เอเตสมียง วา โหติ นฺตมานตฺยาทีสุ. ชียนฺโต ชีรนฺโต, ชียมาโน ชีรมาโน, ชียติ ชีรติ, มียนฺโต มรนฺโต, มียมาโน มรมาโน, มียติ มรติ.

于nta、māna、ti等后缀前，此等语根有时变为īya。例如：jīyanto或jīranto（衰老中），jīyamāno或jīramāno（衰老中），jīyati或jīrati（衰老）；mīyanto或maranto（死亡中），mīyamāno或maramāno（死亡中），mīyati或marati（死亡）。

๑๗๕. ฐาปานํ ติฏฺฐ ปิวา.

175. 语根ṭhā与pā分别变为tiṭṭha与piva。

ฐาปานํ ติฏฺฐปิวา โหนฺติ นฺตมานตฺยาทีสุ. ติฏฺฐนฺโต, ติฏฺฐมาโน, ติฏฺฐติ, ปิวนฺโต, ปิวมาโน, ปิวติ, วาตฺเววิ? ฐาติ, ปาติ.

于nta、māna、ti等后缀前，语根ṭhā与pā变为tiṭṭha与piva。例如：tiṭṭhanto、tiṭṭhamāno、tiṭṭhati（站立）；pivanto、pivamāno、pivati（喝）。为何（隐含）“有时”一词？是为了允许ṭhāti（站立）、pāti（喝）等形式。

๑๗๖. คมวททานํ ฆมฺมวชฺชทชฺชา.

176. 语根gam、vad、dā，有时变为ghamma、vajja、dajja。

คมาทีนํ ฆมฺมาทโย วา โหนฺติ นฺตมานตฺยาทีสุ. ฆมฺมนฺโต, คจฺฉนฺโต, วชฺชนฺโต วทนฺโต, ทชฺชนฺโต ททนฺโต.

于nta、māna等后缀前，语根gam等有时变为ghamma等。例如：ghammanto或gacchanto（去）；vajjanto或vadanto（说）；dajjanto或dadanto（给）。

๑๗๗. กรสฺส โสสฺส กุพฺพกุรุกยิรา.

177. 于带o的语根kar，有时变为kubba、kuru、kayira。

กรสฺส สโอการสฺส กุพฺพาทโย วา โหนฺติ นฺตมานตฺยาทีสุ. กุพฺพนฺโต กยิรนฺโต กโรนฺโต, กุพฺพมาโน กุรุมาโน กยิรมาโน, กราโณ, กุพฺพติ กยิรติ กโรติ, กุพฺพเต กุรุเต, กยิรเต, ววตฺถิตวิภาสตฺตา วาธิการสฺส ภิยฺโย มานปรจฺฉกฺเกสุ กุรุ, กฺวจิเทว ปุพฺพฉกฺเก ‘อคฺฆํ กุรุตุ, โน ภวํ, โสสฺสาติ วุตฺตตฺตา กตฺตริเยวิเม.

于带o的语根kar，于nta、māna等后缀前，有时变为kubba等。例如：kubbanto、kayiranto、karonto（做）；kubbamāno、kurumāno、kayiramāno（做）；karāṇo（做者）；kubbati、kayirati、karoti（做）；kubbate、kurute、kayirate（为己做）。因“有时”此一总则为固定选择，故于māna（分词）及后六组语尾中，多用kuru。仅于某些前六组语尾中，如‘agghaṃ kurutu, no bhavaṃ, sossāti’（尊者，请定价，我等将听）一语所示，此等形式皆为主动（kattari）用法。

๑๗๘. คหสฺส เฆปฺโป.

178. 语基gah，作gheppa。

คหสฺส [Pg.210] วา เฆปฺโป โหติ นฺตมานตฺยาทีสุ. เฆปฺปนฺโต, เฆปฺปมาโน, เฆปฺปติ, วาตฺเวว? คณฺหติ.

语基gah，于nta、māna、ti等（后缀）中，或作gheppa。例如：gheppanto、gheppamāno、gheppati（被执取）。为何说“或”？（因为亦有）gaṇhati。

๑๗๙. โณ นิคฺคหีตสฺส.

179. Niggahīta作ṇo。

คหสฺส นิคฺคหีตสฺส โณ โหติ. คณฺหิตพฺพํ, คณฺหิตุํ, คณฺหนฺโต.

语基gah之niggahīta作ṇ。例如：gaṇhitabbaṃ（应执取）、gaṇhituṃ（为执取）、gaṇhanto（正在执取）。

อิติโมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ วุตฺติยํ

如是《目犍连语法》释论中。

ขาทิกณฺโฑ ปญฺจโม.

食（khādi）品第五。

๖. ฉฏฺโฐ กณฺโฑ (ตฺยาทิ)

6. 第六品（ti等语尾）

๑. วตฺตมาเน ติ อนฺติ สิ ถ มิ ม เต อนฺเต เส วฺเห เอ มฺเห.

1. 现在时（语尾）：ti、anti、si、tha、mi、ma、te、ante、se、vhe、e、mhe。

วตฺตมาเน อารทฺธาปริสมตฺเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา ตฺยาทโย โหนฺติ. คจฺฉติ, คจฺฉนฺติ, คจฺฉสิ คจฺฉถ, คจฺฉามิ คจฺฉาม, คจฺฉเต คจฺฉนฺเต, คจฺฉเส คจฺฉวฺเห, คจฺเฉ คจฺฉามฺเห. กถํ ‘ปุเร อธมฺโม ทิปฺปติ, ปุรา มรามี’ติ? วตฺตมานสฺเสววตฺตุมิฏฺฐตฺตา ตํสมีปสฺส ตคฺคหเณน คหณา, ปุเรปุราสทฺเทหิ วา อนาคตตฺตาวคเม ตทา ตสฺส วตฺตมานตฺตา, กาลพฺยตฺตโย วา เอโส, ภวนฺเตว หิ กาลนฺตเรปิ ตฺยาทโย พาหุลกา ‘สนฺเตสุ ปริคูหามิ, มา จ กิญฺจ อิโต อทํ’ ‘กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, สหพฺยตํ คจฺฉติ วาสวสฺส, ‘อเนกชาติสํสารํ สนฺธาวิสฺสํ’ อติเวลํ น มสฺสิสฺส’นฺติ.

于现在时，当意义为“已开始但未完成”时，从动词语基有ti等（语尾）。例如：gacchati、gacchanti、gacchasi、gacchatha、gacchāmi、gacchāma；gacchate、gacchante、gacchase、gacchavhe、gacche、gacchāmhe。为何有“pure adhammo dippati”（往昔不法盛行）和“purā marāmī”（往昔我死）之说？此乃因欲说为现在时，且因时近而借用。或因由pure、purā等词了知其为过去，而其于彼时为现在。或此为时态错置。ti等（语尾）亦多用于其他时态，例如：“santesu parigūhāmi”（我于善人中隐藏），“mā ca kiñca ito adaṃ”（愿我未曾于此施与任何物），“kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassa”（身坏命终后，得生为帝释天之同伴），“anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissaṃ”（我将流转无量生死），“ativelaṃ na massissaṃ”ti（我将不过度沉迷）。

๒. ภวิสฺสติ [Pg.211] สฺสติ สฺสนฺติ สฺสสิ สฺสถ สฺสามิ สฺสาม สฺสเต สฺสนฺเต สฺสเส สฺสวฺเห สฺสํ สฺสามฺเห.

2. 未来时（语尾）：ssati、ssanti、ssasi、ssatha、ssāmi、ssāma、ssate、ssante、ssase、ssavhe、ssaṃ、ssāmhe。

ภวิสฺสติ อนารทฺเธ อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา สฺสตฺยาทโย โหนฺติ. คมิสฺสติ คมิสฺสนฺติ, คมิสฺสสิ คมิสฺสถ, คมิสฺสามิ คมิสฺสาม, คมิสฺสเต คมิสฺสนฺเต, คมิสฺสเส คมิสฺสวฺเห, คมิสฺสํ คมิสฺสามฺเห.

于未来时，当意义为“尚未开始”时，从动词语基有ssati等（语尾）。例如：gamissati、gamissanti；gamissasi、gamissatha；gamissāmi、gamissāma；gamissate、gamissante；gamissase、gamissavhe；gamissaṃ、gamissāmhe。

๓. นาเม ครหาวิมฺหเยสุ.

3. 于助词nāma，用于斥责与惊异。

นามสทฺเท นิปาเต สติ ครหายํ วิมฺหเย จ คมฺยมาเน สฺสตฺยาทโย โหนฺติ. อิเม หิ นาม กลฺยาณธมฺมา ปฏิชานิสฺสนฺติ, น หิ นาม ภิกฺขเว ตสฺส โมฆปุริสสฺส ปาเณสุ อนุทฺทยา ภวิสฺสติ, กถํ หิ นาม โส ภิกฺขเว โมฆปุริโส สพฺพมตฺติกามยํ กุฏิกํ กริสฺสติ? ตตฺถ นาม ตฺวํ โมฆปุริส มยา วิราคาย ธมฺเม เทสิเต สราคาย เจเตสฺสสิ? อตฺถิ นาม ตาต สุทินฺน อาภิโทสิกํ กุมฺมาสํ ปริภุญฺชิสฺสสิ, อตฺถิเยวิหาปิ นินฺทาวคโม. วิมุเย-อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภุตํ วต โภ สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ, ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อภิกฺกนฺตานิ เนว ทกฺขติ น ปน สทฺทํ โสสฺสติ, อจฺฉริยํ อนฺโธ นาม ปพฺพตมาโรหิสฺสติ, พธิโร นาม สทฺทํ โสสฺสติ.

当有助词nāma，且表斥责或惊异义时，用ssati等（未来时语尾）。斥责义，例如：此辈竟自称具善法者！诸比丘，彼愚人哉，于诸有情宁有悲悯！诸比丘，彼愚人何得竟造全泥孤邸？咄！愚人，我为汝说离贪法，汝竟思惟与贪相应？苏定那，汝竟食隔宿之酸粥耶？于此亦可了知为呵责。惊异义，例如：奇哉！未曾有哉！沙门住于寂静之住处。于此，有想、醒寤，五百辆车次第经过，既不能见，亦不闻声。奇哉！盲者竟能登山，聋者竟能闻声。

๔. ภูเต อีอุํ โอตฺถ อึ มฺหา อา อู เส วฺหํ อ มฺเห.

4. 不定过去时（语尾）：ī、uṃ、o、ttha、iṃ、mhā、ā、ū、se、vhaṃ、a、mhe。

ภูเต ปริสมตฺเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา อี อาทโย โหนฺติ. อคมี อคมุํ, อคโม อคมิตฺถ, อคมึ อคมิมฺหา[Pg.212], อคมา อคมู, อคมิเส อคมิวฺหํ, อคม อคมิมฺเห. ภูตสามญฺญวจนิจฺฉายมนชฺชตเนปิ ‘สุโว อโหสิ อานนฺโท’.

于不定过去时，当意义为“已完成”时，从动词语基有ī等（语尾）。例如：agamī、agamuṃ；agamo、agamittha；agamiṃ、agamimhā；agamā、agamū；agamise、agamivhaṃ；agama、agamimhe。即使于非今日（过去），欲说一般过去时，亦可使用，如：“suvo ahosi ānando”（昨日阿难在此）。

๕. อนชฺชตเน อา อู โอ ตฺถ อ มฺหา ตฺถ ตฺถุํ เส วฺหํ อึ มฺหเส.

5. 非今日过去时（语尾）：ā、ū、o、ttha、a、mhā、ttha、tthuṃ、se、vhaṃ、iṃ、mhase。

อวิชฺชมานชฺชตเน ภูเต-ตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา อาอาทโย โหนฺติ.

于不存在于今日之过去义，从动词语基有ā等（语尾）。

อาญายฺยา จ อุฏฺฐานา, อาญายฺยา จ สํเวสนา;

เอสชฺชตโน กาโล, อหรุภตฑฺฒรตฺตํ วา.

应知起与卧；此为今日之时，即白昼与前后半夜。

อคมา อคมู, อคโม, อคมตฺถ, อคม อคมมฺหา, อคมตฺถ อคมตฺถุํ, อคมเส อคมวฺหํ, อคมึ อคมมฺหเส. อญฺญปทตฺโถ กึ? อชฺช หิยฺโย วา อคมาสิ.

agamā、agamū；agamo、agamattha；agama、agamamhā；agamattha、agamatthuṃ；agamase、agamavhaṃ；agamiṃ、agamamhase。（规则中“非今日”一词）有何作用？答曰：“Ajja hiyyo vā agamāsi”（汝于今日或昨日去）。

๖. ปโรกฺเข อ อุ เอ ตฺถ อ มฺห ตฺถ เร ตฺโถ วฺโห อิ มฺเห.

6. 非亲见过去时（语尾）：a、u、e、ttha、a、mha、ttha、re、ttho、vho、i、mhe。

อปจฺจกฺเข ภูตานชฺชตเน-ตฺเถ วุตฺตมานโต กฺริยาตฺถา อ อาทโย โหนฺติ. ชคาม ชคมุ, ชคเม ชคปิตฺถ, ชคม ชคมิมฺห, ชคมิตฺถ ชคมิเร, ชคมิตฺโถ ชคมิวฺโห, ชคมิ ชคมิมฺเห. มูฬฺหวิกฺขิตฺตพฺยาสตฺตจิตฺเตน อตฺตนาปิ กฺริยากตาภินิพฺพตฺติตกาเล-นุปลทฺธา สมานา ผเลนา-นุมียมานา ปโรกฺขาว วตฺถุโต, เตนุตฺตมวิสเยปิ ปโยคสมโว.

于非亲见、非今日之过去义，从动词语基有a等（语尾）。例如：jagāma、jagamu；jagame、jagapittha；jagama、jagamimha；jagamittha、jagamire；jagamittho、jagamivho；jagami、jagamimhe。由自心之愚痴、散乱、执着，于业已作、已生之时，实不自见；由果推之，于事乃为非亲见。是故，于第一人称亦可使用。

๗. เอยฺยาโท วาติปตฺติยํ สฺสา สฺสํ สุ สฺเส สฺสถ สฺสํ สฺสามฺหา สฺสถ สฺสึสุ สสฺเส สฺสวฺเห สฺสึ สฺสามฺหเส.

7. 于条件式（atipatti），可用eyya等（语尾），或用ssā、ssaṃ、su、sse、ssatha、ssaṃ、ssāmhā、ssatha、ssiṃsu、sasse、ssavhe、ssiṃ、ssāmhase。

เอยฺยาโท [Pg.213] วิสเย กฺริยาติปตฺติยํ สฺสาทโย โหนฺติ วิภาสา. วิธุรปฺปจฺจโยปนิปาตโต การณเวกลฺลโต วา กฺริยายาติปตนมนิปฺผตฺติ กฺริยาติปตฺติ, เอเต จ สฺสาทโย สามตฺถิยาตีตานาคเตสฺเวว โหนฺติ น วตฺตมาเน ตตฺร… กฺริยาติปตฺยสมฺภวา, สเจ ปฐมวเย ปพฺพชฺชํ อลภิสฺสา อรหา อภวิสฺสา, ทกฺขิเณน เจ อคมิสฺสา น สกฏํ ปริยา ภวิสฺสา, ทกฺขิเณน เจ อคมิสฺสํสุ, อคมิสฺเส อคมิสฺสถ, อคมิสฺสํ อคมิสฺสามฺหา, อคมิสฺสถ อคมิสฺสึสุ, อคมิสฺสเส อคมิสฺสวฺเห, อคมิสฺสึ อคมิสฺสามฺหเส, น สกฏํ ปริยาภวิสฺสา, วาติกึ? ทกฺขิเณ น เจ คมิสฺสติ น สกฏํ ปริยา ภวิสฺสติ.

在eyya等（语尾）的语域中，于动作超越（kriyātipatti）时，ssā等词尾为任选。动作超越是指由于辅助缘的缺失或原因的不足，导致动作的超越或不成就。而这些ssā等词尾仅用于能力已过去和未来时，不用于现在时，因为在现在时……动作超越不可能发生。例如：“如果他在初年得以出家，他本会成为阿拉汉。”“如果他向南走，车子本不会翻覆。”“如果他们向南走，（则有）agamissaṃsu、agamisse、agamissatha、agamissaṃ、agamissāmhā等形式，车子本不会翻覆。”为何说‘任选’？答曰：“如果他向南走，车子将不会翻覆。”

๘. เหตุผเลสฺเวยฺย เอยฺยุํ เอยฺยาสิ เอยฺยาถ เอยฺยามิ เอยฺยาม เอถ เอรํ เอโถ เอยฺยวฺโห เอยฺยํ เอยฺยามฺเห.

8. 于因果关系中，（语尾为）：eyya、eyyuṃ、eyyāsi、eyyātha、eyyāmi、eyyāma、etha、eraṃ、etho、eyyavho、eyyaṃ、eyyāmhe。

เหตุภูตายํ เอลภูตายญฺจ กฺริยายํ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา เอยฺยาทโย วา โหนฺติ, สเจ สงฺขารา นิจฺจา ภเวยฺยุํ น นิรุชฺเฌยฺยุํ, ทกฺขิเณน เจ คจฺเฉยฺย น สกฏํ ปริยาภเวยฺย, ทกฺขิเณน เจ คจฺเฉยฺยุํ, คจฺเฉยฺยาสิ คจฺเฉยฺยาถ, คจฺเฉยฺยามิ คจฺเฉยฺยาม, คจฺเฉถ คจฺเฉรํ, คจฺเฉโถ คจฺเฉยฺยวฺโห, คจฺเฉยฺยํ คจฺเฉยฺยามฺเห, น สกฏํ ปริยฺยาภเวยฺย, ภวนํ คมนํ จ เหตุ, อนิรุชฺฌนํ อปริยาภวนํ จ ผลํ, อิห กสฺมา น โหติ ‘หนฺตีหิ ปลายติ, วสฺสตีติ ธาวติ, หนิสฺสตีติ ปลายิสฺสตี’ติ? อิติ สทฺเทเนว เหตุเหตุมนฺตตาย โชติตตฺตา, วาติ กึ? ทกฺขิเณน เจ คมิสฺสติ น สกฏํ ปริยาภวิสฺสติ.

在作为因或作为果的动作中，为表动作之义，eyya等词尾为任选。例如：“若诸行是常，则不坏灭。”“若他向南行，车便不翻覆。”“若他们向南行，（或用）gaccheyyuṃ、gaccheyyāsi、gaccheyyātha、gaccheyyāmi、gaccheyyāma、gacchetha、gaccheraṃ、gacchetho、gaccheyyavho、gaccheyyaṃ、gaccheyyāmhe（等形式），车便不翻覆。”存在和行走是因，不坏灭和不翻覆是果。为何此处没有‘hantīhi palāyati’（因[他]要杀而逃）、‘vassatīti dhāvati’（因要下雨而跑）、‘hanissatīti palāyissatī’（因将要被杀而将逃）这样的用法呢？因为通过iti一词本身，因果关系已被阐明。为何说‘任选’？（因为也可以说：）“若他向南行，车将不翻覆。”

๙. ปญฺหปตฺถนาวิธีสุ.

9. 在疑问、愿望和规定中。

ปญฺโห=สมฺปุจฺฉนํ [Pg.214] สมฺปธารณํ นิรูปณํ การิยานิจฺฉยนํ ปตฺถนา=ยาจนํ อิฏฺฐาสึ ภนญฺจ, วิธิ=วิธานํ นิโยชนํ กฺริยาสุ พฺยาปารณา, สา จ ทุวิธาว สาทรานาทรวเสน… วิสยเภเทน ภินฺนายปิ ตทุภยานติวตฺตนโต, เอเตสุ ปญฺหาทีสุ กฺริยตฺถโต เอยฺโยทโย โหนฺติ, ปญฺเห - กิมายสฺมา วินยํ ปริยาปุเณยฺย? อุทาหุ ธมฺมํ, คจฺเฉยฺยํ วาหํ อุโปสถํ น วา คจฺเฉยฺยํ, ปตฺถนายํ-ลเภยฺยา-หํ ภนฺเต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ ลเภยฺยํ อุปสมฺปทํ, ปสฺเสยฺยํ ตํ วสฺสสตํ อโรคํ, วิธิมฺหิ-ภวํ ปตฺตํ ปเจยฺย, ภวํ ปุญฺญํ กเรยฺย, อิห ภวํ ภุญฺเชยฺย, อิห ภวํ นิสีเทยฺย, มาณวกํ ภวํ อชฺฌาเปยฺย, อนุญฺญาปตฺตกาเลสุปิ สิทฺธาว… ตตฺถาปิ วิธิปฺปตีติโต, อนุญฺญายํ-เอวํ กเรยฺยาสิ, ปตฺตกาเล-กฏํ กเรยฺยาสิ, ปตฺโต เต กาโล กฏกรเณ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺย, เอตสฺส ภควา กาโล เอตสฺส สุคต กาโล ยํ ภควา สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญเปยฺย, เปสเนปิจฺฉนฺติ ‘คามํ ตฺวํ ภเณ คจฺเฉยฺยาสิ’.

问即是询问、审察、考察、对所作的决断；愿望即是乞求、说出所欲；规定即是制定、命令、在行动中指令。而它（规定）有两种，即恭敬与不恭敬……虽因对象不同而有别，但皆不超出此二者。在这些疑问等中，为表动作之义，使用eyya等词尾。在疑问中：“具寿(āyasmā)是学律，还是学法？”“我该去布萨(uposatha)呢，还是不该去？”在愿望中：“尊者，愿我能在世尊(bhagavā)座下出家，得受具足戒(upasampadā)。”“愿我见您百年无病。”在规定中：“尊者应煮饭。”“尊者应行福业。”“尊者应在此食。”“尊者应在此坐。”“尊者应教导少年。”在许可和时机成熟时也成立，因为在那里也见规定之义。在许可中：“你应这样做。”在时机成熟时：“你应做席子。”“你做席子的时候到了。”“若僧团时机适宜，僧团应行布萨。”“世尊，这是时机，善逝，这是时机，世尊应为弟子们制定学处(sikkhāpada)。”在派遣中，他们希望（说）：“喂，你应去村庄。”

๑๐. ตุ อนฺตุ หิ ถ มิ ม ตํ อนฺตํ สฺสุ วฺโห เอ อามเส.

10. （词尾为：）tu、antu、hi、tha、mi、ma、taṃ、antaṃ、ssu、vho、e、āmase。

ปญฺหาทีสฺเวเต โหนฺติ กฺริยตฺถโต. คจฺฉตุ คจฺฉนฺตุ, คจฺฉาหิ คจฺฉถ, คจฺฉามิ คจฺฉาม, คจฺฉตํ คจฺฉนฺตํ, คจฺฉสฺสุ คจฺฉวฺโห, คจฺเฉ, คจฺฉามเส, ปญฺเห-กินฺนุ ขลุ โภ พฺยากรณมธียสฺสุ, ปตฺถนายํ-ททาหิ เม, ชีวตุ ภวํ, วิธิมฺหิ-กฏํ กโรตุ ภวํ, ปุญฺญํ กโรตุ [Pg.215] ภวํ, อิห ภวํ ภุญฺชตุ, อิห ภวํ นิสีทตุ, อุทฺทิสตุ ภนฺเต ภควา ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺขํ, เปสเน-คจฺฉ ภเณ คามํ, อนุมติยํ - เอวํ กโรหิ, ปตฺตกาเล-กาโล-ยํ เต มหาวีร อุปฺปชฺช มาตุกุจฺฉิยํ.

在疑问等中，为表动作之义，使用这些词尾。（例如：）gacchatu, gacchantu, gacchāhi, gacchatha, gacchāmi, gacchāma, gacchataṃ, gacchantaṃ, gacchassu, gacchavho, gacche, gacchāmase。在疑问中：“尊者，你究竟学语法吗？”在愿望中：“请给我。”“愿尊者长寿。”在规定中：“尊者请做席子。”“愿尊者行福业。”“愿尊者在此食。”“愿尊者在此坐。”“尊者，愿世尊为比丘们诵说波罗提木叉(pātimokkha)。”在派遣中：“喂，去村庄！”在许可中：“就这样做。”在时机成熟时：“大雄，这是你的时机，投生母胎吧！”

๑๑. สตฺยรเหสฺเวยฺยาที.

11. 在能力与应供的语境中，使用eyya等词尾。

สตฺติยํ อร หตฺเถ จ กฺริยตฺถา เอยฺยาทโย โหนฺติ. ภวํ ขลุ รชฺชํ กเรยฺย, ภวํ สตฺโต อรโห.

在能力和应供之义中，为表动作之义，使用eyya等词尾。例如：“尊者确实能统治王国”，（因为）“尊者有能力、是应供者”。

๑๒. สมฺภาวเน วา.

12. 或于可能性中。

สมฺภาวเน คมฺยมาเน ธาตุนา วุจฺจมาเน จ เอยฺยาทโย โหนฺติ วิภาสา. อปิ ปพฺพตํ สิรสา ภินฺเทยฺย, กฺริยาติปตฺติยนฺตุ สฺสาที-อสนิยาปิ หโต นาปติสฺสา, สมฺภาเวมิ สทฺทหามิ อวกปฺเปมิ ภุญฺเชยฺย ภวํ ภุญฺชิสฺสติ ภวํ อภุญฺชิ ภวํ, กฺริยาติปตฺติยนฺตุ สฺสาที-สมฺภาเวมิ นาภุญฺชิสฺสา ภวํ.

当可能性被了知，或被动词词根表达时，eyya等词尾为任选。例如：“他甚至能用头打破山。”但在动作超越中，则用ssā等词尾：“即使被雷击中，他本不会倒下。”（又如：）“我推测、我相信、我设想：尊者可能会吃，尊者将会吃，尊者吃了。”但在动作超越中，则用ssā等词尾：“我推测尊者本不会吃。”

๑๓. มาโยเค อีอาอาที.

13. 与mā连用时，（使用）ī、ā等（词尾）。

มา โยเค สติ อีอาทโย อาอาทโย จ วา โหนฺติ. มา สุ ปุนปิ เอวรูปมกาสิ, มา ภวํ อคมา วนํ, วาตฺเวว? มา เต กามคุเณ ภมสฺสุ จิตฺตํ, มา ตฺวํ กริสฺสสิ, มา ตฺวํ กเรยฺยาสิ, อสกกาลตฺโถยมารมฺโภ, พุทฺโธ ภวิสฺสตีติ ปทนฺตรสมฺพนฺเธนานาคตกาลตา ปตียเต, เอวํ กโต กโฏ สฺเว ภวิสฺสติ, ภาวิ กิจฺจมาสีติ.

当与mā连用时，ī等和ā等词尾为任选。例如：“你切勿再做这样的事。”“尊者不要去森林。”为何说‘任选’？（因为也可以说：）“不要让你的心在五欲中游荡。”“你不要做（将来时）。”“你不要做（可能式）。”此（与mā连用的不定过去时）是为了非其自身的时间义而设。如同“佛陀将会出现”一句，通过与其他词的关联，未来的时间被了知。同样，“这样做了，席子明天将会（完成）”，以及“将来的工作已（开始）”。

ลุนาหิ [Pg.216] ลุนาหิตฺเววายํ ลุนาติ, ลุนสฺสุ ลุนสฺสุตฺเววายํ ลุนา-ตีติ ตฺวาทีนเมเวตํ มชฺฌิมปุริเสกวจนานมาภิกฺขญฺเญ ทฺวิพฺพวจนํ, อิทํ วุตฺตํ โหติ ‘เอว เมส ตุริโต อญฺเญปิ นิโยเชนฺโตวิย กิริยํ กโรตี’ติ, เอวํ ลุนาถ ลุนาถตฺเววายํ ลุนาติ, ลุนวฺโห ลุนวฺโหตฺเววายํ ลุนาติ, ตถา กาลนฺตเรสุปิ ลุนาหิ ลุนาหิตฺเววายํ อลุนิ, อลุนา, ลุลาว, ลุนิสฺสตีติ, เอวํ สฺสุมฺหิ จ โยชนียํ, ตถา สมุจฺจเยปิ มฐมฏ, วิหารมเฏตฺเววายมฏติ, มฐมฏสฺสุ, วิหารมฏสฺสุตฺเววายมฏติ, พฺยาปารเภเท ตุสามญฺญวจนสฺเสว พฺยาปกตฺตา อนุปฺปโยโค ภวติ, โอทนํ ภุญฺช, ยาคุํ ปิว, ธานา ขาเทตฺเววาย-มชฺโฌหรติ.

“‘割吧(lunāhi)，割吧’，他就是这样割；‘割吧(lunassu)，割吧’，他就是这样割——这即是第二人称单数（动词）在表示重复时作双重语。此即是说：‘他如此急速地，仿佛在命令他人一般地行动。’同样，‘（你们）割吧(lunātha)，割吧’，他就是这样割；‘（你们）割吧(lunavho)，割吧’，他就是这样割。在其他时态中也是如此，如‘割吧，割吧’，他割了(aluni, alunā, lulāva)，他将割(lunissati)。同样，也应与ssu连接。同样，在表示集合时，‘去茅舍(maṭha)，去寺院(vihāra)’，他就是这样去；‘去茅舍吧，去寺院吧’，他就是这样去。当行为不同时，因总说之词具有涵盖性，故不需再附加（动词）。（例如：）‘吃饭(bhuñja)，喝粥(piva)，嚼谷(khāda)’，他就是这样咽下(ajjhoharati)。”

๑๔. ปุพฺพปรจฺฉกฺกานเมกาเนเกสุ ตุมฺหามฺหเสเสสุ ทฺเว ทฺเว มชฺฌิมุตฺตมปฐมา.

14. 对于单数和复数中的“你”(tumha)、“我”(amha)及其他（代词），前六组（动词）和后六组各有两种第二人称、第一人称和第三人称（形式）。

เอกาเนเกสุ ตุมฺหามฺหสทฺทวจนีเยสุ ตทญฺญสทฺทวจนีเยสุ จ การเกสุ ปุพฺพจฺฉกฺกานํ ปรจฺฉกฺกานํ มชฺฌิมุตฺตมปฐมา ทฺเว ทฺเว โหนฺติ ยถากฺกมํ กฺริยตฺถา, อุตฺตมสทฺโท-ยํ สภาวโต ตติยทุเก รุฬฺโห, ตฺวํ คจฺฉสิ, ตุมฺเห คจฺฉถ, ตฺวํ คจฺฉเส, ตุมฺเห คจฺฉวฺเห, อหํ คจฺฉามิ, มยํ คจฺฉาม, อหํ คจฺเฉ, มยํ คจฺฉามฺเห, โส คจฺฉติ, เต คจฺฉนฺติ, โส คจฺฉเต, เต คจฺฉนฺเต, สามตฺถิยา ลทฺธตฺตา อปฺปยุชฺชมาเนสุปิ ตุมฺหามฺหเสเสสุ ภวนฺติ. คจฺฉสิ, คจฺฉถ, คจฺฉเส, คจฺฉวฺเห, คจฺฉามิ, คจฺฉาม, คจฺเฉ, คจฺฉามฺเห, คจฺฉติ, คจฺฉนฺติ, คจฺฉเต, คจฺฉนฺเต.

在单数和复数中，对于由“你”(tumha)、“我”(amha)之语及其他语所表达的作用者(kāraka)，前六组与后六组各有第二、第一、第三人称两种，依次用于表述行为。此中“第一人称”(uttama)一词，依其自性，用于第三组。例如：你走(tvaṃ gacchasi)，你们走(tumhe gacchatha)；你走(tvaṃ gacchase)，你们走(tumhe gacchavhe)；我走(ahaṃ gacchāmi)，我们走(mayaṃ gacchāma)；我走(ahaṃ gacche)，我们走(mayaṃ gacchāmhe)；他走(so gacchati)，他们走(te gacchanti)；他走(so gacchate)，他们走(te gacchante)。即使不使用“你”、“我”等词，（这些动词形式）亦因其自身能力而成立。例如：gacchasi, gacchatha, gacchase, gacchavhe, gacchāmi, gacchāma, gacche, gacchāmhe, gacchati, gacchanti, gacchate, gacchante。

๑๕. อาอีสฺสาทีสฺวญ วา.

15. 于ā、ī、ssa等为首时，或为另一形式。

อาอาโท [Pg.217] อีอาโท สฺสา อาโท จ กฺริยตฺถสฺส วา อญ โหติ. ญกาโร-นุพนฺโธ, อคมา, คมา, อคมี, คมี, อคมิสฺสา, คมิสฺสา.

以ā为首、以ī为首及以ssā为首的动词词缀，或为另一形式。ñ为指示字母。例如：agamā, gamā, agamī, gamī, agamissā, gamissā。

๑๖. ออาทีสฺวาโห พฺรูสฺส.

16. 于a等为首时，brū（词根）作āho。

พฺรูสฺส อาโห โหติ ออาทีสุ. อาห, อาหุ.

于a等为首时，brū（词根）变为āho。例如：āha, āhu。

๑๗. ภูสฺส วุก.

17. bhū（词根）作vuka。

ออาทีสุ ภูสฺส วุก โหติ. กกาโร-นุพนฺโธ, อุกาโร อุจฺจารณตฺโถ, พภูว.

于a等为首时，bhū（词根）变为vuka。k为指示字母，u为发音之用。例如：babhūva。

๑๘. ปุพฺพสฺส อ.

18. 前（音节）作a。

ออาทีสุ ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส ภูสฺส อ โหติ, พภูว.

于a等为首，当（词根）重复时，bhū之前（音节）变为a。例如：babhūva。

๑๙. อุสฺสํสฺวาหา วา.

19. 于āhā后，us或作aṃsu。

อาหาเทสา ปรสฺส อุสฺส อํสุวา โหติ. อหํสุ, อาหุ.

于替代词āha之后，其后的us或变为aṃsu。例如：ahaṃsu, āhu。

๒๐. ตฺยนฺตีนํ ฏฏู.

20. ti与antī作ṭa与ṭū。

อาหา ปเรสํ ติอนฺตีนํ ฏฏู โหนฺติ. ฏการา สพฺพาเทสตฺถา, อาห, อาหุ, อโตเยว จ ญาปกา ติอนฺตีสุ จ พฺรูสฺสา-โห.

于āhā后，其后的ti与antī变为ṭa与ṭū。ṭ字母为全替代之用。例如：āha, āhu。正因如此，此亦表明于ti与antī前，brū（词根）亦作āho。

๒๑. อีอาโท วจสฺโสม.

21. 于ī等为首时，vac（词根）作oma。

อีอาทีสุ วจสฺส โอม โหติ. มกาโร-นุพนฺโธ, อโวจ, อีอาโทติ กึ? อวจา.

于ī等为首时，vac（词根）变为oma。m为指示字母。例如：avoca。为何说“于ī等为首”？（反例是）avacā。

๒๒. ทาสฺส ทํ วา มิเมสฺวทฺวิตฺเต.

22. 于mi与me前，当非重复时，dā（词根）或作daṃ。

อทฺวิเต [Pg.218] วตฺตมานสฺส ทาสฺส ทํ วา โหติ มิเมสุ. ทมฺมิ เทมิ, ทมฺม เทม, อทฺวิตฺเตติ กึ? ททาธิ ททาม.

当非重复时，现在时的dā（词根）于mi与me前或变为daṃ。例如：dammi, demi；damma, dema。为何说“非重复”？（反例是）dadādhi, dadāma。

๒๓. กรสฺส โสสฺส กุํ.

23. kar（词根）之o连s作kuṃ。

กรสฺส สโอการสฺส กุํ วา โหติ มิเมสุ. กุมฺมิ กุมฺม, กโรมิ กโรม.

kar（词根）之o音连同s，于mi与me前或变为kuṃ。例如：kummi, kumma；karomi, karoma。

๒๔. กา อีอาทีสุ.

24. 于ī等为首时，（kar之o连s）或作kā。

กรสฺส สโอการสฺส กา โหติ วา อีอาทีสุ. อกาสิ อกริ, อกํสุ อกรึสุ, อกา อกรา.

kar（词根）之o音连同s，于ī等为首时，或变为kā。例如：akāsi, akari；akaṃsu, akariṃsu；akā, akarā。

๒๕. หาสฺส, จาหง สฺเสน.

25. （kar词根之o连s）与hā（词根），连同ssa，或作āhaṅa。

กรสฺส โสสฺส หาสฺส จ อาหง วา โหติ สฺเสน สห. กาหติ กริสฺสติ, อกาหา อกริสฺสา, หาหติ หายิสฺสติ, อหาหา อหายิสฺสา.

kar（词根）之o连s与hā（词根），连同ssa，或变为āhaṅa。例如：kāhati, karissati；akāhā, akarissā；hāhati, hāyissati；ahāhā, ahāyissā。

๒๖. ลภวสจฺฉิทภิทรุทานํ จฺฉง.

26. labh、vas、chid、bhid、rud（等词根），连同ssa，作cchaṅa。

ลภาทีนํ จฺฉง วา โหติ สฺเสนสห. อลจฺฉา อลภิสฺสา, ลจฺฉติ ลภิสฺสาติ, อวจฺฉา อวสิสฺสา, วจฺฉติ วสิสฺสติ, อจฺเฉจฺฉา อจฺฉินฺทิสฺสา, เฉจฺฉติ ฉินฺทิสฺสติ, อเภจฺฉา อภินฺทิสฺสา, เภจฺฉติ ภินฺทิสฺสติ, อรุจฺฉา อโรทิสฺสา, รุจฺฉติ โรทิสฺสตี[Pg.219], อญฺญสฺมิมฺปิ ฉิทสฺส วา จฺฉง โยควิภาคา, อจฺเฉจฺฉุํ อจฺฉนฺตึสุ, อญฺเญสญฺจ คจฺฉํ คจฺฉิสฺสํ.

labh等（词根），连同ssa，或变为cchaṅa。例如：alacchā, alabhissā；lacchati, labhissati；avacchā, avasissā；vacchati, vasissati；acchecchā, acchindissā；checchati, chindissati；abhecchā, abhindissā；bhecchati, bhindissati；arucchā, arodissā；rucchati, rodissatī。通过规则分割(yogavibhāga)，chid（词根）在其他情况下亦或作cchaṅa，例如：acchecchuṃ, acchindiṃsu。其他（词根）亦然，例如：gacchaṃ, gacchissaṃ。

๒๗. ภุช มุจ วจ วิสานํ กฺขง.

27. bhuj、muc、vac、vis（等词根），连同ssa，作kkhaṅa。

ภุชาทีนํ กฺขง วา โหติ สฺเสน สห. อโภกฺขา อภุญฺชิสฺสา, โภกฺขติ ภุญฺชิสฺสติ, อโมกฺขา อมุญฺจิสฺสา, โมกฺขติมุญฺจิสฺสติ, อวกฺขา อวจิสฺสา, วกฺขติ วจฺจิสฺสติ, ปาเวกฺขา ปาวิสิสฺสา, ปเวกฺขติ ปวิสิสฺสติ, วิสสฺสา-ญฺญสฺมิมฺปิ วา กฺขง โยควิภาคา ปาเวกฺขิ, ปาวิสิ.

bhuj等（词根），连同ssa，或变为kkhaṅa。例如：abhokkhā, abhuñjissā；bhokkhati, bhuñjissati；amokkhā, amuñcissā；mokkhati, muñcissati；avakkhā, avacissā；vakkhati, vaccissati；pāvekkhā, pāvisissā；pavekkhati, pavisissati。通过规则分割(yogavibhāga)，vis（词根）在其他情况下亦或作kkhaṅa。例如：pāvekkhi, pāvisi。

๒๘. อาอีอาทีสุ หรสฺสา.

28. 于ā、ī等为首时，har（词根）之a作ā。

อาอาโท อีอาโท อ หรสฺส อา โหติ วา. อหา อหรา, อหาสิ อหริ.

以ā或ī为首时，har（词根）之a或变为ā。例如：ahā, aharā；ahāsi, ahari。

๒๙. คมิสฺส.

29. 关于gam（词根）。

อาอาโท อีอาโท อ คมิสฺส อา โหติ วา. อคา อคมา, อคา อคมี.

当后缀以ā、ī等开头时，词根gam的a可选择地变为ā。例如：Agā、agamā，agā、agamī。

๓๐. ฑํสสฺส จ ฉง.

30. 以及ḍaṃsa（词根）变为chaṅa。

ฑํสสฺส คมิสฺส จ ฉง วา โหติ อาอีอาทีสุ. อฑญฺฉา อฑํสา, อฑญฺฉิ อฑํสี, อคญฺฉา อคจฺฉา, อคญฺฉิ อคจฺฉี.

当后缀以ā、ī等开头时，词根ḍaṃsa与gam可选地变为chaṅa。例如：aḍañchā、aḍaṃsā，aḍañchi、aḍaṃsī，agañchā、agacchā，agañchi、agacchī。

๓๑. หูสฺส เหเหหิโหหิ สฺสตฺยาโท.

31. 当ssati等在后时，（词根）hū变为he、hi、ho。

หูสฺส เหอาทโย โหนฺติ สฺสตฺยาโท. เหสฺสติ, เหหิสฺสติ, โหหิสฺสติ.

当ssati等（未来时语尾）在后时，（词根）hū变为he等。例如：Hessati、hehissati、hohissati。

๓๒. ณานาสุ รสฺโส.

32. （词根）Ṇā、nā的短化。

กฺณากฺนาสุ [Pg.220] กฺริยตฺถสฺส รสฺโส โหติ. กิณาติ, ธุนาติ.

为构成动词，kṇā与knā（词根）的元音被短化。例如：Kiṇāti、dhunāti。

๓๓. อา อี ญุ มฺหา สฺสา สฺสมฺหานํ วา.

33. Ā、ī、ñu、mhā、ssā、ssamhānaṃ的可选变化。

เอสํ วา รสฺโส โหติ. คม คมา, คมิ คมี, คมุ คมู, คมิมฺห คมิมฺหา, คมิสฺส คมิสฺสา, คมิสฺสมฺห คมิสฺสมฺหา.

这些（语尾）可选地被短化。例如：Gama、gamā，gami、gamī，gamu、gamū，gamimha、gamimhā，gamissa、gamissā，gamissamha、gamissamhā。

๓๔. กุสรุเหหีสฺส ฉิ.

34. （词根）kusa、ruh之后的ī（语尾）变为chi。

กุสา รุหา จ ปรสฺส อีสฺส ฉิ วา โหติ. อกฺโกจฺฉิ อกฺโกสิ, อภิรุจฺฉิ อภิรุหิ.

在（词根）kus与ruh之后，随后的ī（语尾）可选地变为chi。例如：Akkocchi、akkosi，abhirucchi、abhiruhi。

๓๕. อ อี สฺสาอาทีนํ พฺยญฺชนสฺสิญ.

35. A、ī、ssā等（语尾）之辅音的iña（增音）。

กฺริยตฺถา ปเรสํ ออาทีนํ อีอาทีนํ สฺสอาทีนญฺจ-พฺยญฺชนสฺส อิญ โหติ วิภาสา. พภุวิตฺถ, อภวิตฺถา, อนุภวิสฺสา, อนุภวิสฺสติ อนุโภสฺสติ หริสติ หสฺสติ, เอเตสนฺติ กึ? ภวติ, พฺยญฺชนสฺสาติ กึ? พภูว.

在动词词根之后，随后的a等、ī等、ssa等语尾的辅音，可选地变为iña。例如：Babhuvittha、abhavitthā、anubhavissā、anubhavissati、anubhossati、harisati、hassati。为何说“这些（语尾）”？例如：Bhavati。为何说“（语尾）的辅音”？例如：Babhūva。

๓๖. พฺรูโต ติสฺสีญ.

36. （词根）brū之后的ti（语尾）变为īña。

พฺรูโต ปรสฺส ติสฺส อีญ วา โหติ. พฺรวีติ, พฺรูติ.

在（词根）brū之后，随后的ti（语尾）可选地变为īña。例如：Bravīti、brūti。

๓๗. กฺยสฺส.

37. Kyassa。

กฺริยตฺถา ปรสฺส กฺยสฺส อีญ วา โหติ. ปจียติ, ปจฺจติ.

在动词词根之后，随后的kya（被动语态标志）可选地变为īña。例如：Pacīyati、paccati。

๓๘. เอยฺยาถ สฺเส อ อา อีถานํ โอ, อ, อํ, ตฺถ, ตฺโถ, วฺโหก.

38. Eyyātha、sse、a、ā、ītha（等语尾）依次替换为o、a、aṃ、ttha、ttho、vho。

เอยฺยาถาทีนํ โออาทโย วา โหนฺติ ยถากฺกมํ. ตุมฺเห ภเวยฺยาโถ ภเวยฺยาถ, ตฺวํ อภวิสฺส อภวิสฺเส, อหํ อภวํ [Pg.221] อภว, โส อภวิตฺถ อภวา, โส อภวิตฺโถ, อภวี, ตุมฺเห ภวถวฺโห ภวถ, อาสหจริโตว อกาโร คยฺหเต, โถ ปน-นฺเต นิทฺเทสา ตฺวาทิสมฺพนฺธีเยว, ตสฺเสว วา นิสฺสิตตฺตา, นิสฺสยกรณมฺปิ หิ สุตฺตการาจิณฺณํ.

Eyyātha等（语尾）可选地依次变为o等。例如：Tumhe bhaveyyātho、bhaveyyātha，tvaṃ abhavissa、abhavisse，ahaṃ abhavaṃ、abhava，so abhavittha、abhavā，so abhavittho、abhavī，tumhe bhavathavho、bhavatha。此处a元音被理解为不与（长音ā）伴随。然而，在结尾的解释中，tho仅与tvaṃ等相关，或因其依赖于此；而作此依赖确是经师们的惯例。

๓๙. อุํสฺสึ สฺวํสุ.

39. Uṃ、iṃ（语尾）变为suṃ、aṃsu。

อุมีจฺจสฺส อึสุ อํสุ วา โหนฺติ. อคมึสุ, อคมํสุ, อคมุํ.

Uṃ与iṃ（语尾）可选地变为iṃsu、aṃsu。例如：Agamiṃsu、agamaṃsu、agamuṃ。

๔๐. เอโอตฺตา สุํ.

40. E、o之后（的语尾变为）suṃ。

เออาเทสโต โออาเทสโต จ ปรสฺส อุมิจฺจสฺส สุํ วา โหติ. เนสุํ, นยึสุ, อสฺโสสุํ, อสฺสุํ, อาเทสตฺตาขฺยาปนตฺถํตฺตคฺคหณํ.

在e与o的替换之后，随后的uṃ与iṃ（语尾）可选地变为suṃ。例如：Nesuṃ、nayiṃsu，assosuṃ、assuṃ。采用tta是为了说明其为替换（ādesa）。

๔๑. หูโต เรสุํ.

41. （词根）hū之后的（语尾变为）resuṃ。

หูโต ปรสฺส อุมิจฺจสฺส เรสุํ วา โหติ. อเหสุํ, อหวุํ.

在（词根）hū之后，随后的uṃ与iṃ（语尾）可选地变为resuṃ。例如：Ahesuṃ、ahavuṃ。

๔๒. โอสฺส อ อิ ตฺถ ตฺโถ.

42. O（语尾）的（替换为）a、i、ttha、ttho。

โอสฺส ออาทโย วา โหนฺติ. ตฺวํ อภว, อภวิ, อภวิตฺถ, อภวิตฺโถ อภโว.

O（语尾）可选地变为a等。例如：Tvaṃ abhava、abhavi、abhavittha、abhavittho、abhavo。

๔๓. สิ.

43. Si。

โอสฺส สิ วา โหติ. อโหสิ ตฺวํ อหุโว.

O（语尾）可选地变为si。例如：Ahosi，tvaṃ ahuvo。

๔๔. ทีฆา อีสฺส.

44. 长元音之后的ī（语尾）。

ทีฆโต ปรสฺส อีสฺส สิ วา โหติ. อกาสิ อกา, อทาสิ อทา.

长元音后，语尾`ī`可任选作`si`。例如：`akāsi`或`akā`（他做了），`adāsi`或`adā`（他给了）。

๔๕. มฺหาตฺถานมุญ.

45. 语尾`mhā`与`ttha`作`uña`。

มฺหาตฺถานมฺหญ [Pg.222] วา โหติ. อคมฺหมฺหา อคมิมฺหา, อคมุตฺถ อคมิตฺถ.

语尾`mhā`与`ttha`可任选作`mhaña`。例如：`agamhamhā`或`agamimhā`（我们去了），`agamuttha`或`agamittha`（你们去了）。

๔๖. อึสฺส จ สิญ.

46. 并且，语尾`iṃ`作`siña`。

อิมิจฺจสฺส สิญ วา โตติ มฺหาตฺถานญฺจ พหุลํ. อกาสึ อกรึ, อกาสิมฺหา อกริมฺหา อกาสิตฺถ อกริตฺถ.

对于此语尾`iṃ`，`siña`为任选，且对于`mhā`与`ttha`则常见。例如：`akāsiṃ`或`akariṃ`（我做了），`akāsimhā`或`akarimhā`（我们做了），`akāsittha`或`akarittha`（你们去了）。

๔๗. เอยฺยุํสฺสุํ.

47. 语尾`eyyuṃ`作`ssuṃ`。

เอยฺยุมิจฺจสฺส ญํ วา โหติ. คจฺฉุํ คจฺเฉยฺยุํ.

对于此语尾`eyyuṃ`，`ñaṃ`为任选。例如：`gacchuṃ`或`gaccheyyuṃ`（他们应该去）。

๔๘. หิสฺส-โต โลโป.

48. 语尾`hi`的省略。

อโต ปรสฺส หิสฺส โลโป วา โหติ. คจฺฉ คจฺฉาหิ, อโตติ กึ? กโรหิ.

元音`a`之后，其后的语尾`hi`可任选省略。例如：`gaccha`或`gacchāhi`（去吧）。为何说“元音`a`之后”？是为了区别如`karohi`（做吧）的情况。

๔๙. กฺยสฺส สฺเส.

49. 语基`kya`作`sse`。

กฺยสฺส วา โลโป โหติ สฺเส. อนฺวภวิสฺสา อนฺวภูยิสฺสา, อนุภวิสฺสติ อนุฉูยิสฺสติ.

语基`kya`在`sse`前可任选省略。例如：`anvabhavissā`（他本会经历）、`anvabhūyissā`（他本会被经历）、`anubhavissati`（他将经历）、`anuchūyissati`（他将被触及）。

๕๐. อตฺถิเตยฺยาทิจฺฉนฺนํ ส สุ ส สถ สํ สาม.

50. 对于`atthi`等动词的祈愿式，其语尾为`sa, su, sa, satha, saṃ, sāma`。

อส=ภุวิจฺจสฺมา ปเรสํ เอยฺยาทิจฺฉนฺนํ สาทโย โหนฺติ ยถากฺกมํ. อสฺส, อสฺสุ, อสฺส, อสฺสถ, อสฺสํ, อสฺสาม.

由`as`与`bhū`词根，其后的祈愿式语尾`eyyādi`等，依次变为`sa`等形式。例如：`assa, assu, assa, assatha, assaṃ, assāma`。

๕๑. อาทิทฺวินฺนมิยาอิยุํ.

51. 首二者作`iyā`与`iyuṃ`。

อตฺถิเตยฺยาทิจฺฉนฺนํ อาทิภูตานํ ทฺวินฺนํ อิยา อิยุํ โหนฺติ ยถากฺกมํ. สิยา, สิยุํ.

对于`atthi`等动词的祈愿式，其最初的两个语尾依次变为`iyā`与`iyuṃ`。例如：`siyā, siyuṃ`。

๕๒. ตสฺส โถ.

52. `ta`作`tho`。

อตฺถิโต [Pg.223] ปรสฺส ตการสฺส โถ โหติ. อตฺถิ, อตฺถุ.

动词`atthi`的`t`音变为`th`。例如：`atthi, atthu`。

๕๓. สิหิสฺวฏ.

53. 于`si`与`hi`（语尾），（`atthi`）作`aṭa`。

อตฺถิสฺส อฏ โหติ สิหิสุ, โฏ สพฺพาเทสตฺโถ. อสิ อหิ.

当语尾为`si`与`hi`时，`atthi`变为`aṭa`；`ṭ`表示完全替换。例如：`asi, ahi`。

๕๔. มิมานํ วา มฺหิมฺหา จ.

54. 语尾`mi`与`ma`可任选作`mhi`与`mhā`。

อตฺถิสฺมา ปเรสํ มิมานํ มฺหิมฺหา วา โหนฺติ, ตํสนฺนิโยเคนอตฺถิสฺส อฏ จ. อมฺหิ อสฺมิ, อมฺห อสฺม.

`atthi`之后，语尾`mi`与`ma`任选作`mhi`与`mhā`，与之同时`atthi`亦作`aṭa`。例如：`amhi`或`asmi`（我是），`amha`或`asma`（我们是）。

๕๕. เอสุ สิ.

55. 在这些（语尾）前，（`atthi`）作`s`。

เอสุ มิเมสุ อตฺถิสฺส สกาโร โหติ. อสฺมิ อสฺม, ปรรูปพาธนตฺถํ.

在`mi`与`ma`这些语尾前，`atthi`变为`s`。例如：`asmi, asma`。此为阻止后形（连声）。

๕๖. อีอาโท ทีโฆ.

56. （语尾）以`ī`等开头时，（元音）长音化。

อตฺถิสฺส ทีโฆ โหติ อีอาทิมฺหิ. อาสิ, อาสุํ, อาสิ, อาสิตฺถ, อาสึ, อาสึ มฺหา.

当语尾以`ī`等开头时，`atthi`（词根`as`）长音化。例如：`āsi, āsuṃ, āsi, āsittha, āsiṃ, āsimhā`。

๕๗. หิมิเมสฺวสฺส.

57. 在`hi, mi, ma`（语尾）前，`a`作`ā`。

อการสฺส ทีโฆ โหติ หิมิเมสุ. ปจาหิ, ปจามิ, ปจาม, มุยฺหามิ.

在`hi, mi, ma`语尾前，`a`音长音化。例如：`pacāhi, pacāmi, pacāma, muyhāmi`。

๕๘. สกา ณาสฺส ข อีอาโท.

58. 词根`sak`的后缀`ṇā`，在`ī`等语尾前，作`kha`。

สกสฺมา กฺณาสฺสโขโหติ อีอาทีสุ. อสกฺขิ, อสกฺขึสุ.

词根`sak`之后的后缀`ṇā`，在`ī`等语尾前，变为`kho`。例如：`asakkhi, asakkhiṃsu`。

๕๙. สฺเส วา.

59. 在`ssa`前，则（此变化）为任选。

สกสฺมา [Pg.224] กฺณสฺสโข วา โหติ สฺเส. สกฺขิสฺสา สกฺกุณิสฺสา, สกฺขิสฺสติ, สกฺกุณิสฺสติ.

于`ssa`前，根`sak`之`kṇā`任选变为`kho`。例如：`sakkhissā`、`sakkuṇissā`，`sakkhissati`、`sakkuṇissati`。

๖๐. เตสุ สุโต กฺโณกฺณานํ โรฏ.

60. 于彼等语尾前，根`su`之`kṇo`与`kṇā`变为`roṭa`。

เตสุ อีอาทิสฺเสสุ สุโต ปเรสํ กฺโณกฺณานํ โรฏ วา โหติ. อสฺโสสิ อสุณิ, อสฺโสสฺสา อสุณิสฺสา, โสสฺสติ สุณิสฺสติ.

于`ī`等及`ssa`等语尾前，根`su`后之`kṇo`与`kṇā`任选变为`roṭa`。例如：`assosi`、`asuṇi`，`assossā`、`asuṇissā`，`sossati`、`suṇissati`。

๖๑. ญาสฺส สนาสฺส นาโย ติมฺหิ. สนาสฺส ญาสฺส นาโย วา โหติ ติมฺหิ. นายติ, ชานาติ.

61. 于`ti`前，根`sanā`与`ñā`任选变为`nā`。例如：`nāyati`、`jānāti`。

๖๒. ญามฺหิ ชํ.

62. 根`ñā`变为`jaṃ`。

ญาเทเส สนาสฺส ญาสฺส ชํ (วา) โหติ. ชญฺญา (ชาเนยฺย).

当有`ñā`之替换时，根`sanā`与`ñā`任选变为`jaṃ`。例如：`jaññā`（或`jāneyya`）。

๖๓. เอยฺยาสฺสิยาญา วา.

63. 语尾`eyyā`任选变为`iyā`与`ñā`。

ญาโต เอยฺยาสฺส อิยาญา โหนฺติ วา. ชานิยา, ชญฺญา ชาเนยฺย.

于根`ñā`后，`eyyā`任选变为`iyā`与`ñā`。例如：`jāniyā`、`jaññā`、`jāneyya`。

๖๔. อีสฺสตฺยาทีสุ กฺนาโลโป.

64. 于`ī`、`ssati`等语尾前，`knā`脱落。

อีอาโท สฺสตฺยาโท จ ญาโต กฺนาโลโป วา โหติ. อญฺญาสิ อชานิ, ญสฺสติ ชานิสฺสติ.

于`ī`等及`ssati`等语尾前，根`ñā`后之`knā`任选脱落。例如：`aññāsi`、`ajāni`，`ñassati`、`jānissati`。

๖๕. สฺสสฺส หิ กมฺเม.

65. 于被动态中，`ssa`变为`hi`。

ญาโต ปรสฺส สฺสสฺส หิ วา โหติ กมฺเม. ปญฺญายิหิติ ปญฺญายิสฺสติ.

于根`ñā`后，`ssa`在被动态中任选变为`hi`。例如：`paññāyihiti`、`paññāyissati`。

๖๖. เอติสฺมา.

66. 从根`i`（去）而来。

เอติสฺมา [Pg.225] ปรสฺส สฺสสฺส หิ โหติ วา. เอหิติ เอสฺสติ.

于根`i`（去）后，`ssa`任选变为`hi`。例如：`ehiti`、`essati`。

๖๗. หนา ฉขา.

67. 从根`han`而来，`ssa`变为`cha`与`kha`。

หนา สฺสสฺส ฉขา วา โหนฺติ. หญฺฉามิ หนิสฺสามิ, ปฏิหงฺขามิ ปฏิหนิสฺสามิ.

于根`han`后，`ssa`任选变为`cha`与`kha`。例如：`hañchāmi`、`hanissāmi`，`paṭihaṅkhāmi`、`paṭihanissāmi`。

๖๘. หาโต ห.

68. 从根`hā`而来，`ssa`变为`ha`。

หาโต ปรสฺส สฺสสฺส ห โหติ วา. หาหติ ชหิสฺสติ.

于根`hā`后，`ssa`任选变为`ha`。例如：`hāhati`、`jahissati`。

๖๙. ทกฺข ข เหหิ โหหีหิ โลโป.

69. 从`dakkh`、`sakkh`、`he`、`ho`等替代词而来，`ssa`脱落。

ทกฺขาทีหิ อาเทเสหิ ปรสฺส สฺสสฺส โลโป วา โหติ. ทกฺขติ ทกฺขิสฺสติ, สกฺขติ สกฺขิสฺสติ, เหหิติ เหหิสฺสติโหหิติ โหหิสฺสติ.

于`dakkh`等替代词后，`ssa`任选脱落。例如：`dakkhati`、`dakkhissati`，`sakkhati`、`sakkhissati`，`hehiti`、`hehissati`，`hohiti`、`hohissati`。

๗๐. กยิเรยฺยสฺเสยฺยุมาทีนํ.

70. 关于`kayireyya`、`assa`、`eyyum`等。

กยิรา ปรสฺส เอยฺยุมาทีนํ เอยฺยสฺส โลโป โหติ. กยิรุํ, กยิราสิ, กยิราถ, กหิรามิ, กยิราม.

于`kayirā`后，`eyyum`等语尾中的`eyya`脱落。例如：`kayiruṃ`、`kayirāsi`、`kayirātha`、`kayirāmi`、`kayirāma`。

๗๑. ฏา.

71. Ṭā.

กยิรา ปรสฺส เอยฺยสฺส ฏา โหติ. โส กยิรา.

于`kayirā`后，`eyya`变为`ṭā`（长音`ā`）。例如：`so kayirā`。

๗๒. เอถสฺสา.

72. 语尾`etha`变为`ā`。

กยิรา ปรสฺส เอถสฺส อา โหติ. กยิราถ.

于`kayirā`后，`etha`变为`ā`。例如：`kayirātha`。

๗๓. ลภา อึ อีนํ ถํ ถา วา.

73. 从根`labh`而来，语尾`iṃ`与`ī`任选变为`thaṃ`与`thā`。

ลภสฺมา [Pg.226] อึอีอิจฺเจสํ ถํถา โหนฺติ วา. อลตฺถํ อลภึ, อลตฺถ อลภิ.

于根`labh`后，语尾`iṃ`与`ī`任选变为`thaṃ`与`thā`。例如：`alatthaṃ`、`alabhiṃ`，`alattha`、`alabhi`。

๗๔. คุรุปุพฺพา รสฺสา เร นฺเตนฺตีนํ.

74. 前有重音节的短元音之后，`nte`与`ntī`变为`re`。

คุรุปุพฺพสฺมา รสฺสา ปเรสํ นฺเตนฺตีนํ เร วา โหติ. คจฺฉเร คจฺฉนฺติ, คจฺฉเร คจฺฉนฺเต, คมิสฺสเร คมิสฺสนฺติ, คมิสฺสเร คมิสฺสนฺเต, คุรุปุพฺพาติ กึ? ปจ, รสฺสติ กึ? โหนฺติ.

在以重音节为前导的短元音之后，`nte`、`ntī`等语尾任选变为`re`。例如：`gacchare`（代替`gacchanti`）、`gacchare`（代替`gacchante`）、`gamissare`（代替`gamissanti`）、`gamissare`（代替`gamissante`）。为何说“前有重音节”？（是为了排除）`paca`。为何说“短元音”？（是为了排除）`honti`。

๗๕. เอยฺเยยฺยาเสยฺยนฺนํ เฏ.

75. 语尾`eyya`、`eyyāsi`、`eyyaṃ`等可变为`ṭe`。

เอยฺยาทีนํ เฏ วา โหติ. โส กเร กเรยฺย, ตฺวํ กเร กเรยฺยาสิ, อหํ กเร กเรยฺยํ.

eyya等（后缀）可选择性地变为e。例如：so kare 或 kareyya（他应作），tvaṃ kare 或 kareyyāsi（你应作），ahaṃ kare 或 kareyyaṃ（我应作）。

๗๖. โอวิกรณสฺสุ ปรจฺฉกฺเก.

76. 在后六时态中，o-词干的o变为u。

โอวิกรณสฺส อุ โหติ ปรจฺฉกฺเก วิสเย. ตนุเต.

在后六时态的范围内，o-词干的o变为u。例如：tanute。

๗๗. ปุพฺพจฺฉกฺเก วา กฺวจิ.

77. 在前六时态中，有时可选择性地（发生变化）。

โอวิกรณสฺส อุ โหติ วา กฺวจิ ปุพฺพจฺฉกฺเก. วนุติ วโนติ.

在前六时态中，o-词干的o有时可选择性地变为u。例如：vanuti（或vanoti）。

๗๘. เอยฺยามสฺเสมุ จ.

78. eyyāma亦可变为emha。

เอยฺยามสฺเสมุ วา โหติ อุ จ. ภเวมฺห, ภเวยฺยามุ ภเวยฺยาม.

eyyāma可选择性地变为emha，亦可变为eyyāmu。例如：bhavemha、bhaveyyāmu、bhaveyyāma。

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ วุตฺติยํ

《目犍连语法》释论

ตฺยาทิกณฺโฑ ฉฏฺโฐ.

第六品“ti等品”终。

๗. สตฺตโม กณฺโฑ (ณฺวาทิ)

7. 第七品（ṇva等）

‘‘พหุลํ’’ [Pg.227] (๑.๕๘) ‘‘กฺริยตฺถา’’ติ (๕.๑๔) จ สพฺพตฺถ วตฺถเต.

“bahulaṃ”(1.58)与“kriyatthā”(5.14)二（规则）于各处适用。

๑. จร ทร กร รห ชน สน ตล สาท สาธ กสาส จฏาย วาหิ ณุ.

1. 从cara、dara、kara、raha、jana、sana、tala、sāda、sādha、kasa、asa、caṭa、aya、vāhi（等词根后）接ṇu。

จร-คติภกฺขเณสุ, ทร-ทรเณ, กร-กรเณ, รห-จาเค, ชน-ชนเน, สน-สมฺภตฺติยํ, ตล-ปติฏฺฐายํ, สาท-อสฺสาทเน, สาธ-สํสิทฺธิยํ, กส-วิเลขเน, อส-เขปเน, จฏ-เภทเน, อย-อิติ คมนตฺโถ ทณฺฑโก ธาตุ, วา-คติคนฺธเนสุ, เอเตหิ กฺริยตฺเถหิ พหุลํ ณุ โหติ. ‘‘อสฺสา ณานุพนฺเธ’’ติ (๕.๘๔) อุปนฺตสฺส อสฺส อา, จรติ หทเย มนุญฺญภาเวนาติ จารุ=โสภนํ. ทรียตีติ ทาร=กฏฺฐํ. กโรตีติ การุ=สิปฺปี, มฆ วา, วิสุกมฺโม จ. รหติ จนฺทาทีนํ โสภาวิเสสํ นาเสตีติ ราหุ=อสุรินฺโท. ชายติ คมนาคมนํ อเนนาติชานุ=ชงฺโฆรูนํ สนฺธิ. สเนติ อตฺตนิ ภตฺตึ อุปฺปาเทตีติ สานุ=คิริปฺปเทโส. ตลนฺติ ปติฏฺฐหนฺติ เอตฺถ ทนฺตาติ ตาลุ=วทเนกเทโส. สา ทียติ อสฺสาทียตีติ สาทุ=มธุรํ. สาเธติ อตฺตปรหิตนฺติ สาธุ=สชฺชโน. กสียตีติ กาสุ=อาวาโฏ, อสติ สีฆภาเวน ปวตฺตตีติ อาสุ=สีฆํ. จฏติ ภินฺทติ อมนุญฺญภาวนฺติ จาฏุ=มนุญฺโญ. อยนฺติ ปวตฺตนฺติ สตฺตา เอเตนาติ อายุ=ชีวิตํ. ‘‘อสฺสา ณาปิมฺหิ ยุก’’ อิติ (๕.๙๑) ยุก- วาติ คจฺฉตีติ วายุ-วาโต.

cara（行走、食用）、dara（劈开）、kara（造作）、raha（舍弃）、jana（生起）、sana（敬爱）、tala（立足）、sāda（品尝）、sādha（成就）、kasa（掘刻）、asa（进行）、caṭa（破除）、aya（行走，此为daṇḍaka词根）、vā（行走、散发气味），从这些动词意义的词根后，多接ṇu后缀。根据“assā ṇānubandhe”(5.84)，倒数第二音节的a变为ā。因以令人喜悦的方式行于心中，故为cāru（美好）。因可被劈开，故为dāra（木材）。因能造作，故为kāru（工匠），或指摩伽(Magha)，或指毗首羯磨(Visukamma)。因能夺去日月等的光辉，故为rāhu（阿修罗王）。因由此产生往来运动，故为jānu（膝盖），即小腿与大腿的连接处。因在自身产生敬爱，故为sānu（山坡），即山地。牙齿在此立足，故为tālu（上颚），即口腔的一部分。因被给予且被品尝，故为sādu（甘美）。因能成就自他利益，故为sādhu（善人）。因被掘刻，故为kāsu（坑穴）。因以迅速方式进行，故为āsu（迅捷）。因破除不悦状态，故为cāṭu（愉悦）。众生依此而行，故为āyu（寿命）。根据“assā ṇāpimhi yuka”(5.91)规则，添加yuka，因能行进，故为vāyu（风）。

๒. ภร [Pg.228] มร จร ตร อร คร หน ตน มน ภม กิต ธน พํห กมฺพมฺพ จกฺข ภิกฺข สํกินฺทนฺท ยช ปฏาณาส วส ปส ปํส พนฺธา อุ.

2. 从bhara、mara、cara、tara、ara、gara、hana、tana、mana、bhama、kita、dhana、baṃha、kamba、amba、cakkh、bhikkha、saṃki、inda、anda、yaja、paṭa、aṇa、asa、vasa、pasa、paṃsa、bandha（等词根后）接u。

ภร-ภรเณ, มร-ปาณจาเค, จร-คติภกฺขเณสุ, ตร ตรเณ, อร-คมเน, คร ฆร-เสจเน, คิราติ วา นิปาตนา อกาโร, หน-หึ สายํ, ตน-วิตฺตาเร, มน-ญาเณ, ภม-อนวฏฺฐาเน, กิต-นิวาเส, ธน-สทฺเท, พํห พฺรห พฺรูห-วุทฺธิยํ, กมฺพ-สํวรเณ, อมฺพ-สทฺเท, จกฺข อิกฺข ทสฺสเน, ภิกฺข-ยาจเน, สํกสงฺกายํ, อินฺท-ปรมิสฺสริเย, อนฺท-พนฺธเน, ยช-เทวปูชายํ, อฏ ปฏ-คมนถา, อณ-สทฺทตฺโถ, อส-เขปเน, วส-นิวาเส, ปสพาธเน, ปํส-นาสเน, พนฺธ-พนฺธเน, เอเตหิ กฺริยตฺเถหิ อุ โหติ. ภรตีติ ภร=ภตฺตา. มรติ รูปกาเยน สเหวาติ มรุ=เทโว, นิชฺชลเทโส จ. จรียติ ภกฺขียตีติ จรุ=หพฺยปา โก. ตรนฺติ อเนนาติ ตรุ=รุกฺโข. อรติ สูนภาเวน อุทฺธํ คจฺฉตีติ อรุ=วโณ. ครติ สิญฺจติ, คิรติ วมติ วา สิสฺเสสุ สิเนหนฺติ ครุ=อาจริโย. หนติ โอทนาทีสุ วณฺณวิเสสํ นาเสตีติ หนุ=วทเนกเทโส. ตโนติ สํสาร ทุกฺขนฺติ ตนุ-สรีรํ. มญฺญติ สตฺตานํ หิตาหิตนฺติ มนุ=ปชาปติ. ภมติ จลตีติ ภมุ=นยโน ปติฏฺฐานํ. เกตติ อุทฺธํ คจฺฉติ, อุปริ นิวสตีติ วา เกตุ=ธโช. ธนติ สทฺทํ กโรตีติ ธนุ=จาโป. พํห อิติ นิทฺเทสา อุมฺหิ นิจฺจํ นิคฺคหีตโลโป, พํหติ วุทฺธึ คจฺฉตีติ พหุ=อนปฺปกํ. กมฺพติ สํวรํ กโรตีถิ กมฺพุ=วลโย, สงฺโข [Pg.229] จ. อมฺพติ นาทํกโรตีติ อมฺพุ=วาริ. จกฺขติ รูปนฺติ จกฺขุ=นยนํ. ภิกฺขตีติ ภิกฺขุ=สมโณ. สํกิรตีติ สํกุ=สูลํ. อินฺทติ นกฺขตฺตานํ ปรมิสฺสริยํ ปวตฺเตตีติ อินฺทุ=จนฺโท. อนฺทนฺติ พนฺธนฺติ สตฺตา เอตายาติ อนฺทุ=สงฺขลิกา. ยชนฺติ อเนนาติ ยชุ=เวโท. ปฏติ พฺยตฺตภาวํ คจฺฉตีติ ปฏุ=วิจกฺขโณ. อณติ สุขุมภาเวน ปวตฺตตีติ อณุ=สุขุโม, วีหิเภโท จ. อสนฺติ ปวตฺตนฺติ สตฺตา เอเตหีติ อสโว=ปาณา. สุขํ วสนฺตฺยเนนาติ วสุ=ธนํ. ปสียติ พาธียติ สามิเกหีติ ปสุ. จตุปฺปโท. ปํสติ โสภาวิเสสํ นาเสตีติ ปํสุ=เรณุ. พนฺธียติ สิเนหภาเวนาติ พนฺธุ=ญาติ.

bhara（负重）、mara（舍弃生命）、cara（行走、食用）、tara（渡过）、ara（行走）、gara或ghara（浇灌），或由girāti通过特殊规则转a音、hana（杀害）、tana（扩展）、mana（知晓）、bhama（不稳定）、kita（居住）、dhana（发声）、baṃha、braha或brūha（增长）、kamba（遮蔽）、amba（发声）、cakkh或ikkha（看见）、bhikkha（乞讨）、saṃka（怀疑）、inda（主宰）、anda（束缚）、yaja（祭祀）、aṭa或paṭa（行走）、aṇa（发声）、asa（进行）、vasa（居住）、pasa（压迫）、paṃsa（毁坏）、bandha（束缚），从这些动词意义的词根后接u后缀。因能供养，故为bhara（供养者）。因与色身一同消亡，故为maru（天神），亦指无水之地。因被食用，故为caru（祭品）。因借此渡过，故为taru（树）。因以肿胀之状向上，故为aru（疮）。因能浇灌（garati），或因能吞咽（girati）、呕吐（vamati），或因对弟子倾注关爱，故为garu（老师）。因能消除米饭等的特殊色泽，故为hanu（下巴），即口的一部分。因能扩展轮回之苦，故为tanu（身体）。因能思量众生之利害，故为manu（众生之主）。因能转动、摇摆，故为bhamu（眼眉）。因能显扬，或居于上方，故为ketu（旗帜）。因能发出声音，故为dhanu（弓）。根据（规则中）baṃha的指示，当后接u时，鼻音（niggahīta）恒被省略；因能增长，故为bahu（众多）。因能遮蔽，故为kambu（手镯），亦指海螺。因能发出声音，故为ambu（水）。因能看见色法，故为cakkhu（眼睛）。因能乞讨，故为比丘（沙门）。因能搅乱，故为saṃku（矛）。因能对星辰行使最高主权，故为indu（月亮）。众生依此被束缚，故为andu（锁链）。因借此祭祀，故为yaju（吠陀）。因能变得熟练，故为paṭu（智者）。因以细微方式运作，故为aṇu（微小），亦指稻米的一种。众生依此而活，故为asavo（生命）。因借此能安乐居住，故为vasu（财富）。因被主人束缚、驱使，故为pasu（牲畜），即四足动物。因能毁坏光彩，故为paṃsu（尘土）。因以爱而联结，故为bandhu（亲属）。

๓. พนฺธา อู วโธ จ.

3. 从bandha（词根后）接ū，且（词根）被替换为vadha。

พนฺธ-พนฺธเน ติมสฺมา อู โหติ, พนฺธสฺส วธาเทโส จ. ปญฺจหิ กามคุเณหิ อตฺตนิ สตฺเถ พนฺธตีติ วธู-สุณิสา, อิตฺถีจ.

从词根bandha（意为束缚）后接ū后缀，且bandha被替换为vadha。因其以五种欲乐将夫主束缚于自身，故为vadhū（新妇、儿媳、女人）。

๔. ชมฺพาทโย.

4. jambu等词。

ชมฺพูอาทโย สทฺทาอูปจฺจยนฺตา นิปจฺจนฺเต, นิปาตนํ อปฺปตฺตสฺส ปาปนํ ปตฺตสฺส ปฏิเสโธ จ. ชนิสฺมา อู, พุกาคโม, ‘‘มนานํ นิคฺคหีต’’นฺติ (๕.๙๖) นสฺส นิคฺคหีตํ, ‘‘วคฺเค วคฺคนฺโต’’ติ (๑.๔๑) นิคฺคหีตสฺส โม, ชายติ, ชนียตี วา ชมฺพู=รุกฺโข. ภมิสฺส อมโลโป, ภมติ กมฺปตีติ ภู=ภมุ. กโรติสฺมา อู, ตสฺส กนฺธุญ จ, ‘‘ปรรูปมยกาเร พฺยญฺชเน’’ติ (๕.๙๕) ธาตฺวนฺตสฺส พฺยญฺชนสฺส ปรรูปตฺตํ, รุธิรุปฺปาทํ กโรตีติ กกฺกนฺธู=พทรี. ลมฺพ-อวสํสเน[Pg.230], อาปุพฺโพ, สํโยคาทิโลปทีฆรสฺสา, อาลมฺพติ อวสํสตีติ อลาพู=ตุมฺพิ. สร-คติ หึสาจินฺตาสุ, อูมฺหิ อภุก อพุก จ, สรติ คจฺฉตีติ สรภู=เอกา มหานที. สรติ ปาเณ หึสตีติ สรพู=ขุทฺทชนฺตุกวิเสโส. จมอทเน, จมติ ภกฺขติ นิวาปนฺติ จมู=เสนา. ตน-วิตฺถาเร, ตโนติ สํสารทุกฺขนฺติ ตนุ=สรีรํ, เอวมญฺเญปิ ปโยคโต ทฏฺฐพฺพา.

Jambū等词以ū后缀不规则派生而成。所谓不规则派生（nipātana），即令未达成者达成，并阻止已达成者。从词根Jani（生），接ū后缀，并增益buk；根据“manānaṃ niggahīta”（5.96），n变为ṃ；根据“vagge vagganto”（1.41），ṃ变为m。因其出生或被生出，故为jambū（阎浮树）。从Bhami，省略a音；因其转动、摇动，故为bhū，即bhamu（眉毛）。从词根Karoti，接ū后缀，并有kandhuña的替换；根据“pararūpamayakāre byañjane”（5.95），词根末尾的辅音变为其后的形式；因其能产生血液，故为kakkandhū（枣树）。从Lamba（垂下），加前缀ā，并有复合辅音首音省略、长音、短音等变化；因其悬挂、垂下，故为alābū（葫芦）。从Sara（行、伤害、思惟），接ū时，可选择性地有abhuka或abuka；因其行进，故为萨拉布（Sarabhū，一条大河）；因其伤害有情，故为sarabū（一种小生物）。从Cama（食），因其咀嚼、吞食草料，故为camū（军队）。从Tana（扩展），因其扩展轮回之苦，故为tanu（身体）。其余也应根据用法类推而知。

๕. ตปุส วิ ธ กุร ปุถ มุทา กุ.

5. 从词根Tapu、usa、vidha、kura、putha、muda，接ku后缀。

ตป-สนฺตาเป, อุส-ทาเห, วิธ-เวธเน, กุร-สทฺเท, ปุถ ปถ-วิตฺถาเร, มุท-โตเส, เอเตหิ กุ, โหติ. กกาโรนุพนฺโธ ‘‘น เต กานุพนฺธนาคเมสู’’ติ (๕.๘๕) เอโอนมภาวตฺโถ. ตป อิติ นิทฺเทสโตว อสฺส อิตฺตํ, ตาปียตีติ ติปุ=โลหวิเสโส. อุสติ ทาหํ กโรตีติ อุสุ=สโร. เวธติ รํสีหิ ติมิรนฺติ วิธุ=จนฺโท. กุรติ กิจฺจากิจฺจํ วทตีติ กุรุ=ราชา, กุรโว=ชนปโท. ปุถติ มหนฺถภาเวน ปตฺถิรตีติ ปุถุ=วิตฺถิณฺโณ, โมทนํ, มุทียตีติ วา มุทุ=อถทฺโธ.

从Tapa（热恼）、usa（燃烧）、vidha（穿刺）、kura（发声）、putha/patha（扩展）、muda（欢喜）这些词根，接ku后缀。k是附随音，根据“na te kānubandhanāgamesū”（5.85），其作用是防止e、o音的音变。Tapa一词，根据规则的指示，其a变为i；因其被加热，故为tipu（一种金属，即锡）。因其燃烧、造成灼热，故为usu（箭）。因其以光芒刺破黑暗，故为vidhu（月亮）。因其言说应作与不应作，故为kuru（国王）；kuravo（俱卢国）。因其以广大的状态扩展，故为puthu（广阔的）。欢喜，或因其令人欢喜，故为mudu（柔软的）。

๖. สินฺธาทโย.

6. Sindhu等词。

สินฺธุ อาทโย กุปจฺจยนฺตา นิปจฺจนฺเต. สนฺท-ปสฺสวเน, อสฺส อิตฺตํ, โธจานฺตา เทโส นิปาตนา, สนฺทติ ปสฺสวตีติ สินฺธุ=นทิ, วหิสุปนฺตสฺส ทีฆาทิพตฺเต, พาธิสฺส วานฺตหตฺเต จ, วหนฺตฺยเนนาติ พาหุ, พาธติ อุปทฺทเว วาเรตี ติ วา พาหุ=ภุโช. รํฆ-คมเน, นิคฺคหีตโลโป, รงฺฆติ ปวตฺตหิ ราชธมฺเมติ รฆุ=ราชา. วิท-ลาเภ, นการาคโม, วสฺส โพ, วินฺทตฺยเนน นนฺทนนฺติ พินฺทุ=กณิกา. มน-ญาเณ, นสฺส โธ, มญฺญติ ญายติ [Pg.231] มธุรนฺติ มธุ=มธุกรีหิ กตมธุ, รป ลป ชป ชปฺป-วจเน, อสฺสอิตฺตํ, รปติ ชปฺปติ มนฺตนฺตี ริปุ=ปจฺจามิตฺโต. สส-คติ หึ สาปาณเนสุ, อสฺส อุตฺตํ, สสติ ชีวตีติ สุสุ=ยุวา. อร คมเน, อสฺสอุตฺต มูตฺตญฺจ, อรติ มหนฺตภาวํ คจฺฉตีติ อุรุ=มหา, อรติเนนาติ อูรุ-สตฺถิ. ขณ-อวทารเณ, อา ปุพฺโพ อนโลโป, อาขนตีติ อาขุ=อุนฺทูโร. ตรตรเณ, ตสฺส โถ, ตรตีติ ถรุ=ขคฺคาวยโว. ลํฆ-คติ โสสเนสุ ฆสฺส วา หตฺตํ, นิคฺคหีตโลโป จ, ลงฺฆติ ปวตฺตติ ลฆุภาเวนาติ ลฆุ ลหู เอกตฺถา, (ภํช-โอมทฺทเน, ป-ปุพฺโพ, ชสฺส คตฺตํ, ปภญฺชติ วิเสเสนาติ ปภงฺคุ=ภงฺคุโร.) ฐา-คตินิวตฺติยํ, สุปุพฺโพ, ฐาติ ปวตฺตติ สุนฺทรภาเวนาติ สุฏฺฐุ=โสภนํ, ทุปุพฺโพ ฐาติ ปวตฺตติ อสุนฺทรภาเวนาติ ทุฏฺฐุ=อโสภนํ. เอวมญฺเญปิ วิญฺเญยฺยา.

Sindhu等词以ku后缀不规则派生而成。从Sanda（流淌），其a变为i，且不规则地以dh替换结尾；因其流动、奔涌，故为sindhu（河）。bāhu（臂膀）的构成，或来自词根vah（运载），因其能运载东西；或来自词根bādh（妨碍），因其能阻挡、防护灾祸。从Raṃgha（行进），省略鼻音；因其遵循王法而行，故为raghu（国王）。从Vida（获得），增益n音，v变为b；因以此获得喜悦，故为bindu（点、滴）。从Mana（知晓），n变为dh；因其被认为或被知晓为甜美，故为madhu（蜜，即蜜蜂所酿之蜜）。从Rapa、lapa、japa、jappa（言说），其a变为i；因其言说、低语、念诵，故为ripu（敌人）。从Sasa（行、伤害、呼吸），其a变为u；因其呼吸、生存，故为susu（年轻人）。从Ara（行进），其a变为u或ū；因其趋向广大，故为uru（大的）；因以此而行，故为ūru（股）。从Khaṇa（挖掘），加前缀ā，n音省略；因其挖掘，故为ākhu（鼠）。从Tara（渡过），t变为th；因其能渡过，故为tharu（剑柄）。从Laṃgha（行、干燥），gh可选择性地变为h，且鼻音省略；因其轻快地行进，故为laghu或lahū（轻快的），二者同义。（从Bhaṃja（破碎），加前缀pa，j变为g；因其能特别地摧毁，故为pabhaṅgu（易碎的）。）从Ṭhā（站立、停止），加前缀su；因其以美好的方式存续，故为suṭṭhu（善、好）；加前缀du；因其以不美好的方式存续，故为duṭṭhu（恶、坏）。其余也应如此了知。

๗. อิ.

7. i。

กฺริยตฺถา พหุลํ อิ โหติ, อภ-เขปเน, อสียติ ขิปียตีติ อสิ=ขคฺโค. กส-วิเลขเน, กสียเต กสิ=กสนํ. มส-อามสเน, มสียตีติ มสิ=เมฬา. กุ-สทฺเท โอ อวาเทสา, กวติ กเถภีติ กวิ=กพฺพกาโร. รุสทฺเท, รวติ คชฺชตีติ รวิ=อาทิจฺโจ. สปฺป-คมเน, สปฺปติ ปวตฺตตีติ สปฺปิ=ฆตํ. คนฺถ-คนฺถเน, ‘‘ต ถ น รานํ ฏ ฐ ณลา’’ติ (๑.๒๕) นถานํ ณฐา, คนฺเถตีติ คณฺฐิ=ปพฺโพ, คณฺฐิจ. ราช-ทิตฺติยํ, ราชติ ปวตฺตตีติ ราชิ=ปาฬิ. กล-สงฺขฺยาเน, กลียติ ปริมียตีติ กลิ=ปาปํ. พล-ปาณเน, พลนฺติ ชีวนฺติ [Pg.232] อเนนาติ พลิ=กโร. ธน-สทฺเท, ธนติ นทตีติ ธนิ=สทฺโท. อจฺจ อญฺจ-ปูชายํ, อจฺจียติ ปูชียตีติ อจฺจิ=ชาลา. วล วลฺล-สํวรเณ, วลนํ สํโกจนํ วลิ=อุทราทีสุ ปลิ, วลฺลียนฺติ สํวรียนฺติ สตฺตา เอตายาติ วลฺลิ=ลตา. วิมฺหิ วลี วลฺลีติปิ โหติ, โสเยวตฺโถ, เอวมญฺเญปิ.

从表示动作的词根，多接i后缀。从Abha（投掷），因其被投掷，故为asi（剑）。从Kasa（刮擦），因其被刮擦，故为kasi（耕作）。从Masa（触摸），因其被触摸，故为masi（墨、污垢）。从Ku（发声），o替换为av；因其发声、言说，故为kavi（诗人）。从Ru（发声），因其发声、吼叫，故为ravi（太阳）。从Sappa（行进），因其流动、运行，故为sappi（酥油）。从Gantha（捆绑），根据“ta tha na rānaṃ ṭa ṭha ṇalā”（1.25），natha变为ṇaṭha；因其捆绑，故为gaṇṭhi（结、关节），亦作gaṇṭhica。从Rāja（发光），因其发光、运行，故为rāji（行列）。从Kala（计算），因其被计算、衡量，故为kali（恶）。从Bala（生存），因众生以此为生，故为bali（税、供品）。从Dhana（发声），因其鸣响、发声，故为dhani（声音）。从Acca/añca（尊敬），因其被尊敬、礼敬，故为acci（火焰）。从Vala/valla（覆盖），收缩为vali（皱纹，如腹部的褶皱）；众生因此被覆盖，故为valli（藤蔓）。在阴性词中，也作valī或vallī，意义相同。其余也应类推而知。

๘. ทฌาทโย.

8. Dadhi等词。

ทธิอาทโย สทฺทา อิปจฺจยนฺตา นิปจฺจนฺเต. ธา-ธารเณ, ทฺวิภาโว นิปาตนา, ฆตมาทธาตีติ ทธิ=โคร สวิเสโส. อํห-คมเน, นิคฺคหีตโลโป, อํหติ คจฺฉตีติ อหิ=สปฺโป. กมฺป จลเน, สํโยคาทิโลโป, กมฺปติ จลตีติ กปิ=วานโร. มน-ญาเณ, อสฺส อุตฺตํ, มนติ ชานาตีติ มุนิ=สมโณ. นสฺส ณตฺตํ, มนติ มหคฺฆภาวํ คจฺฉตีตี มณิ=รตนํ. อิกฺข จกฺข-ทสฺสเน, อิสฺส อตฺตํ อิกฺขติ อเนนาติ อกฺขิ=นยนํ. กมปวิกฺเขเป, อสฺส อิตฺตํ, กมติ ยาตีติ กิมิ=ขุทฺทชนฺตุกวิเสโส. ตร ตรเณ, ติตฺติราเทโส, ตุริโต ตรติ ยาตีติ ติตฺติริ=ปกฺขิวิเสโส. กีฬ-วิหาเร, อีสฺส เอตฺตํ, กีฬนํ เกฬิ=กีฬา. อุสิสฺมา อิสฺส ขลุญ, อุสติ ทหตี อุกฺขลิ=ภาชนํ, เอวมญฺเญปิ.

Dadhi等词以i后缀不规则派生而成。从Dhā（持），不规则地重复词根；因其能盛放酥油，故为dadhi（凝乳，一种牛乳制品）。从Aṃha（行），省略鼻音；因其行走，故为ahi（蛇）。从Kampa（动），复合辅音的首音被省略；因其摇动，故为kapi（猴）。从Mana（知），a变为u；因其能知晓，故为muni（牟尼、沙门）；n变为ṇ；因其达到珍贵的状态，故为maṇi（摩尼、宝珠）。从Ikkha/cakkha（见），i变为a；因以此而见，故为akkhi（眼）。从Kama（行走），a变为i；因其行走、爬行，故为kimi（一种小生物）。从Tara（渡过），替换为tittira；因其快速渡过，故为tittiri（鹧鸪鸟）。从Kīḷa（游戏），ī变为e；游戏，故为keḷi（游戏）。从词根us（燃烧），接i后缀，并有khaluña的替换；因其燃烧、加热，故为ukkhali（锅、容器）。其余也应类推而知。

๙. ยุวณฺณุปนฺตา กิ.

9. 从以yu和u音结尾的（词根），接ki后缀。

อิวณฺณุปนฺเตหิ จ อุวณฺณุปนฺเตหิ จ กฺริยตฺเถหิ พหุลํ กิ โหติ. กกาโร-นุพนฺโธ, อิส สิส-อิจฺฉายํ, สิวํ อิจฺฉตีติ อิสิ=ตปสฺสี. คิร-นิคิรเณ, คิรติ ปสวติ ฉวิมํสสารภูตํ เภสชฺชาทินฺติ คิริ=เสโล. สุจ-โสจเน. โสจนํ [Pg.233] สุจิ=โสเจยฺยํ, รุจ-อภิลาเส รุจนฺติ เอตายาติ รุจิ=อาภิลาโส, เอวมญฺเญปิ.

由以i字母或u字母结尾的动词词根，通常加ki后缀。k为随附字母。从词根isa sisa(意为“欲求”)而来，因其欲求吉祥，故为仙人(isi)，即苦行者。从词根gira(意为“吞咽”)而来，因其吞咽并产生皮、肉精髓的药物等，故为山(giri)，即岩石。从词根suca(意为“净化”)而来，净化即是纯净(suci)，即清净。从词根ruca(意为“喜爱”)而来，因其而喜爱，故为喜爱(ruci)，即欲望。其他亦如此。

๑๐. วป วร วส รส นภ หร หน ปณา อิณ.

10. 从vapa、vara、vasa、rasa、nabha、hara、hana、paṇa而来，加iṇa后缀。

วป-พีชนิกฺเขเป, วร-วรณสมฺภตฺตีสุ, วส-นิวาเส, รส-อสฺสาทเน, นภ-หึสายํ, หร หรเณ, หน หึสายํ, ปณ-พฺยวหารถุติสุ, เอเตหิ อิณ โหติ. วปนฺติ เอตายาติ วาปิ=ชลาสโย. วาเรนฺติ เอเตนาติ วาริ=ชลํ. วสนฺติ เอตายาติ วาสิ=ตจฺฉก ภณฺฑํ. รสียติ อสฺสาทนวเสน สโม สรียตีติ ราสิ=สมูโห. นภติ หึสตีติ นาภิ=สรีราวยโว. หาเรตีติ หาริ=มนุญฺญํ. ‘‘หนสฺส ฆาโต ณานุพนฺเธ’’ (๕.๙๙) ติ หนสฺส ฆาโต, หนนฺติ เอเตนาติ ฆาติ=ปหรณํ, ปณติ โวหรตีติ ปาณิ, ปณติ โวหรติ เอเตนาติ วา ปาณิ=กโร.

从词根vapa(意为“播种”)、vara(意为“选择、围绕”)、vasa(意为“居住”)、rasa(意为“品尝”)、nabha(意为“伤害”)、hara(意为“运送”)、hana(意为“杀害”)、paṇa(意为“交易、赞美”)而来，加iṇa后缀。因于此播种，故为池(vāpi)，即水库。因以此阻挡，故为水(vāri)，即水。因于此居住，故为斧(vāsi)，即木匠的工具。因其被品尝而令人愉悦，或因其被汇集，故为堆(rāsi)，即集合。因其伤害，故为脐(nābhi)，即身体部位。因其夺人心意，故为悦人(hāri)，即可爱的。依“当ṇ为随附字母时，han作ghāta”(5.99)之规，han变为ghāta。因以此杀害，故为凶器(ghāti)，即打击工具。因其交易，故为手(pāṇi)；或因以此交易，故为手(pāṇi)，即手。

๑๑. ภูคมา อีณ.

11. 从bhū与gama而来，加īṇa后缀。

ภู-สตฺตายํ, อม คม-คมเน เอเตหิ อีณ โหติ ภวิสฺสติ กาเล. ภวิสฺสตีติ ภาวี=ภวิสฺสมาโน. คมิสฺสตีติ คามี=คมิสฺสามาโน.

从词根bhū(意为“存在”)与ama gama(意为“行进”)而来，于未来时加īṇa后缀。因其将存在，故为将有者(bhāvī)，即未来存在者。因其将行进，故为将行者(gāmī)，即未来行进者。

๑๒. ตนฺทลกฺขา อี.

12. 从tanda与lakkha而来，加ī后缀。

ตนฺท-อาลสิเย, ลกฺข-ทสฺสนงฺเกสุ, เอเตหิ อี โหติ. ตนฺทนํ ตนฺที=อาลสฺยํ, ลกฺขียนฺติ สตฺตา เอตายาติ ลกฺขี=สิรี.

从词根tanda(意为“懒惰”)与lakkha(意为“看见、标记”)而来，加ī后缀。懒惰(tandanaṃ)即是懒惰(tandī)，即懈怠。众生因此而被标记，故为吉祥(lakkhī)，即幸运。

๑๓. คมา โร.

13. 从gama而来，加ro后缀。

คมิสฺมา [Pg.234] โร โหติ. ‘‘รานุพนฺเธนฺตสราทิสฺสา’’ติ (๔.๑๓๒) อมโลโป, คจฺฉตีติ โค=ปสุ.

从词根gam而来，加ro后缀。依“Rānubandhentasarādissā”(4.132)之规，am被省略。因其行走，故为牛(go)，即牲畜。

(อิติ สรปจฺจยวิธานํ).

(元音后缀之规定毕)。

๑๔. อิ ภี กา กราร วก สก วาหิ โก.

14. 从i、bhī、kā、kara、ara、vaka、saka、vā而来，加ko后缀。

อิ-อชฺเฌน คตีสุ, ภี-ภเย, กา คา-สทฺเท, กร-กรเณ, อร-คมเน, กุก วก-อาทาเน, สก-สตฺติยํ, วา-คติพนฺธเนสุ, เอเตหิ กปจฺจโย โหติ. เอติ ปวตฺตตีติ เอโต=อสหาโย. ภายนฺติ เอตสฺมาติ เภโก=มณฺฑูโก. กายติ สทฺทํ กโรตีติ กาโก=วายโส. กโรติ วณฺณกนฺติ กกฺโก=วณฺณวิเสโส, ปิสิตทพฺพญฺจ. อรติ ยาตีติ อกฺโก=สูโร, วิฏปิวิเสโส จ. วกติ โอทนํ อาททาตีติ วกฺกํ=เทหโกฏฺฐาสวิเสโส, สกฺกตีติ สกฺโก-เทวินฺโท, สมตฺโถ จ. วาติ พนฺธติ เอเตนาติ วาโก=วกฺกลํ.

从词根i(意为“学习、行进”)、bhī(意为“恐惧”)、kā gā(意为“声音”)、kara(意为“制作”)、ara(意为“行进”)、kuka vaka(意为“拿取”)、saka(意为“能力”)、vā(意为“行进、捆绑”)而来，加ka后缀。因其行进、运行，故为独行者(eto)，即无伴者。因其被畏惧，故为蛙(bheko)，即青蛙。因其鸣叫，故为乌鸦(kāko)，即鸦。因其制作颜色，故为糊(kakko)，即一种特殊的颜色，以及研磨的物质。因其运行，故为太阳(akko)，即日，以及一种特殊的树。因其拿取米饭，故为肾(vakkaṃ)，即身体的特定部位。因其有能力，故为帝释(sakko)，即天主，以及有能力者。因以此捆绑，故为树皮(vāko)，即树皮衣。

๑๕. ญุกาทโย.

15. ñu等。

ญุกาทโย กปจฺจยนฺตา นิปจฺจนฺเต. อูห-วิตกฺเก, หโลโป นิปาตนา อูหียติ วิจินียตีติ อูกา-โอโกทนี. อุนฺท กิเลทเน, สํโยคาทิ โลโป, อก จ. อุนฺทติ ทฺรวํ กโรตีติ อุทกํ=ชลํ. ภี-ภเย, เอตฺตาภาโว, ภายนฺติ เอตสฺมาติ ภีโก=ภีรุ. สก-สตฺติยํ, อุปนฺตสฺสิ, สกฺโกติ ธาเรตุนฺติ สิกฺกา=อุปกรณวิเสโส. หา-จาเค, หียติ สาธูหิ ชหียตีติ หาโก=โกโธ. สมฺพ-มณฺฑเน, กสฺส อุญ[Pg.235], สมฺพติ อุทกํ มณฺเฑตีติ สมฺพุโก=ชลชนฺตุวิเสโภ. ปุถ ปถ-วิตฺถาเร, โอตฺตาภาโว, กสฺส อุญ, ปุถติ ปตฺถรติ อตฺตโน พาลภาวนฺติ ปุถุโก=พาโล. สุจ-โสเก, โสจนฺติ เอเตนาติ สุกฺกํ=สมฺภโว, เสตญฺจ. จิ-จเย, อุปปุพฺโพ, เอตฺตาภาโว, อุปจินนฺตีติ อุปจิกา=วมฺมิก การา. กมฺป-จลเน, กมฺปิสฺส ปํ, กมฺปติ จลตีติ ปงฺโก=กทฺทโม. อุส-ทาเห, อุสตีติ อุกฺกา=ชาลา. กสฺส มุญ, อุสติ ทหตีภิ อุมฺมุกํ=อลาตํ. วม-อุคฺคิรเณ, กสฺส มิญ, วมียตีติ วมฺมิโก=อุปจิกากโต จโย, มส-อามสเน, สสฺส ตฺถง, มสียติ เปเมนาติ มตฺถกํ=สีสํ, เอวมญฺเญปิ.

ñu等词，由ka后缀不规则派生。从词根ūha(意为“思考”)而来，依不规则派生法省略h音，因其被思考、被推究，故为虱(ūkā)，即头虱。从词根unda(意为“湿润”)而来，省略词首的复辅音，并加aka后缀。因其使之湿润，故为水(udakaṃ)，即水。从词根bhī(意为“恐惧”)而来，无e音变化，因其被畏惧，故为怯者(bhīko)，即胆小者。从词根saka(意为“能力”)而来，倒数第二音节的元音变为i，因其能承载，故为吊篮(sikkā)，即一种特殊工具。从词根hā(意为“舍弃”)而来，因其被善人所舍弃，故为舍(hāko)，即愤怒。从词根samba(意为“装饰”)而来，ka变为uka，因其装饰水，故为螺(sambuko)，即一种水生动物。从词根putha patha(意为“扩展”)而来，无o音变化，ka变为uka，因其扩展、展现其幼稚，故为幼童(puthuko)，即愚者。从词根suca(意为“忧愁”)而来，因其而忧愁，故为精(sukkaṃ)，即生命之源，亦指白色。从词根ci(意为“堆积”)而来，前置upa，无e音变化，因其不断堆积，故为白蚁(upacikā)，即蚁丘的建造者。从词根kampa(意为“摇动”)而来，kampi变为paṃ，因其摇动，故为泥(paṅko)，即泥浆。从词根usa(意为“燃烧”)而来，因其燃烧，故为火炬(ukkā)，即火焰；ka变为muka，因其燃烧，故为火炭(ummukaṃ)，即燃烧的木头。从词根vama(意为“呕吐”)而来，ka变为mika，因其被吐出，故为蚁丘(vammiko)，即白蚁所筑之堆。从词根masa(意为“触摸”)而来，s变为ttha，因其被慈爱地触摸，故为头(matthakaṃ)，即头部。其他亦如此。

๑๖. ภีตฺวา นโก.

16. 从bhī而来，加ānako后缀。

ภี-ภเย ตีมสฺมา อานโก โหติ. ภายนฺติ เอตสฺมากิ ภยานโก=ภยชนโก.

从词根bhī(意为“恐惧”)而来，加ānako后缀。因其被畏惧，故为恐怖(bhayānako)，即生怖者。

๑๗. สิงฺฆา อาณิกาฏกา.

17. 从siṅgha而来，加āṇika和āṭaka后缀。

สิงฺฆ-ฆายเนตีมสฺมา อาณิก อาฏกา โหนฺติ. ‘‘อิตฺถิยมตฺวา’’ติ ๙๓.๒๖๐ อา, สิงฺฆยติ ปสฺสวตีติ สิงฺฆาณิกา=นาสาสฺสโว. สิงฺฆติ เอกีภาวํ ยาตีติ สิงฺฆาฏกํ=วีถิจตุกฺกํ.

从词根siṅgha(意为“嗅”)而来，加āṇika和āṭaka后缀。依“Itthiyamatvā”(93.260)之规，(词尾)作ā。因其被嗅、流出，故为鼻涕(siṅghāṇikā)，即鼻分泌物。因其汇聚为一，故为十字路口(siṅghāṭakaṃ)，即街道的四岔路口。

๑๘. กราทิตฺวโก.

18. 从kara等词根而来，加ako后缀。

กร-กรเณ, สร-คติหึสาจินฺตาสุ, นร-นเย, ตรตรเณ, วร-วรณ สมฺภตฺตีสุ, ชน-ชนเน, กร-ทิตฺติ คติกนฺตีสุ, กฏ-มนฺทเน, กุร-สทฺเท, ถุ-อภิตฺถเว, เอวมาทีหิ อโก [Pg.236] โหติ. กรียตีติ กรโก=กมณฺฑลุ. กโรตีติ กรกา=วสฺโสปลา. สรติ อุทกเมตฺถาติ สรโก=ปานภาชนํ. นรนฺติ ปาปุณนฺติ สตฺตา เอตฺถาติ นรโก=นิรโย. ตรนฺตฺยเนนาติ ตรโก=ตรณํ. วาเรตีติวรโก=วรโณ, ธญฺญวิเสโส จ. ชเนตีติ ชนโก=ปิตา. กนติ ทิพฺพตีติ กนกํ=สุวณฺณํ. กฏติ มทฺทติ ริปโวติ กฏกํ=นครํ. กุรตีติ โกรโก=กลิกา. ถวียตีติ ถวโก-คุจฺโฉ.

从词根kara(意为“造作”)、sara(意为“行走、伤害、思考”)、nara(意为“引导”)、tara(意为“渡越”)、vara(意为“选择、围绕”)、jana(意为“产生”)、kana(意为“发光、行走、喜爱”)、kaṭa(意为“装饰”)、kura(意为“声响”)、thu(意为“赞美”)等而来，加ako后缀。被造作者，是为水壶(karako)，即净瓶(kamaṇḍalu)。造作者，是为冰雹(karakā)，即雨石(vassopalā)。水于此中流，是为杯(sarako)，即饮器。众生到达此处，是为地狱(narako)，即无乐之处(nirayo)。以此而渡，是为渡船(tarako)，即渡资。能阻挡者，是为围栏(varako)，亦是一种谷物。能生者，是为父(janako)，即父亲。能发光、闪耀者，是为金(kanakaṃ)，即黄金。能粉碎敌人者，是为城(kaṭakaṃ)，即城市。能鸣叫者，是为花蕾(korako)，即花苞。被赞美者，是为束(thavako)，即一簇。

๑๙. พล ปเตหฺยาโก.

19. 从bala与pata而来，加āko后缀。

พล-ปาณเน, ปต ปถ-คมเน, เอเตหิ อาโก โหติ. พลติ ชีวตีติ พลากา=ปกฺขิวิเสโส. ปตติ ยาตีติ ปตากา=ธโช.

从词根bala(意为“活命”)与pata patha(意为“行进”)而来，加āko后缀。因其活命，故为白鹭(balākā)，即一种特殊的鸟。因其飘扬，故为旗(patākā)，即旗帜。

๒๐. สามากาทโย.

20. sāmāka等。

สามากอาทโย อากนฺตา นิปจฺจนฺเต. สา-ตนุ กรณาวสาเนสุ, สาสฺส มุก, สาติ เทหํ ต นุํ กโรตีติ สามาโก=ติณธญฺญํ. ปา-ปาเน, อินง, ปิวติ รตฺตนฺติ ปินาโก=มหิสฺสรธนุ. คุ-สทฺเท, ‘‘ยุวณฺณาน มิยงุวง สเร’’ติ (๕.๑๓๖) อุวง, ควติ นทติ เอเตนาติ คุวโก=ปูคผลํ. อฏ ปฏ-คมนตฺถา, ปฏติ ยาตีติ ปฏากา=เวชยนฺตี. สล ปิล ปล หุล-คมนตฺถา, สลติ ยาตีติ สลากา=เวชฺโชปกรณทพฺพํ. วิท-ญาเณ, วิทติ ชานาตีติ วิทาโก=วิทฺวา. ปณพฺยวหารถุตีสุ อสฺส อิตฺตํ, อูก จ, ปณียติ โวหรียตีติ ปิญฺญาโก=ติลกกฺโก, เอวมญฺเญปิ.

Sāmāka等词以āka为后缀不规则派生。由So（终结）与Tanu（瘦弱）派生，因为它终结（生命）(sāti)、使身体(dehaṃ)瘦弱(tanuṃ karoti)，所以是sāmāko，即一种草谷(tiṇadhaññaṃ)。由词根Pā（饮），加inaṅa后缀；因为它饮血(pivati rattaṃ)，所以是pināko，即大自在天(mahissara)之弓(dhanu)。Gu，在“声”(sadda)的意义上，根据‘(元音后)yuvaṇṇānaṃ iyaṅuvaṅā’(5.136)变为uvaṅ。因为它以此发声(gavati nadati etena)，所以是guvako，即槟榔果(pūgaphalaṃ)。Aṭa与paṭa，在“行”(gamana)的意义上。因为它行进(paṭati yāti)，所以是paṭākā，即胜利旗(vejayantī)。Sala、pila、pala、hula，在“行”(gamana)的意义上。因为它行进(salati yāti)，所以是salākā，即医疗用具(vejjopakaraṇadabbaṃ)。Vida，在“知”(ñāṇa)的意义上。因为它知晓(vidati jānāti)，所以是vidāko，即智者(vidvā)。Paṇa，在“交易”(byavahāra)与“赞美”(thuti)的意义上，其a变为i，且有ūka。因为它被交易(paṇīyati)、被使用(voharīyati)，所以是piññāko，即芝麻渣饼(tilakakko)。其他亦尔。

๒๑. วิจฺฉาลคมมุสา กิโก.

21. 由Vicchā、ala、gama、musa（诸词根），加kiko（后缀）。

วิจฺฉา-คมเน[Pg.237], อล=พนฺธเน, อม คม-คมเน, มุส-เถยฺเย, เอเตหิ กิโก โหติ. วิจฺฉติ ยาตีติ วิจฺฉิโก=กีโฏ. อลติ พนฺธติ เอเตนาติ อลิกํ=อสจฺจํ. คจฺฉตีติ คมิโก=คนฺตา. มุสาติ นิทฺเทสา ทีโฆ, มุสติ เถเนตีติ มูสิโก=อุนฺทูโร.

Vicchā，在“行”(gamana)的意义上；ala，在“缚”(bandhana)的意义上；ama与gama，在“行”(gamana)的意义上；musa，在“盗”(theyya)的意义上。由这些词根加kiko后缀。因为它行进(vicchati yāti)，所以是vicchiko，即蝎子(kīṭo)。因为它以此束缚(alati bandhati etena)，所以是alikaṃ，即虚妄(asaccaṃ)。因为它行走(gacchati)，所以是gamiko，即行者(gantā)。Musā，根据解释(niddesa)而长音。因为它偷盗(musati theneti)，所以是mūsiko，即老鼠(undūro)。

๒๒. กึกณิกาทโย.

22. Kiṃkaṇikā等词。

กึกณิกาทโย สทฺทา กิกนฺตา นิปจฺจนฺเต. กณอิติ ทณฺฑโก ธาตุ สทฺทตฺโถ, กสฺส ทฺวิตฺตํ, อสฺส อิตฺตํ, นิคฺคหีตาคโม จ, กณติ สทฺทํ กโรตี กึกณิกา=ฆณฺฑิกา. มุท-โตเส, ทสฺส ทฺวิตฺตํ, มุทนฺติ เอตมยาติ มุทฺทิกา=องฺคุลิยาเวฏฺฐนํ, ผลวิเสโส อ. มหียติ ปูชียตีติ มหิกา=หิมํ. กล-สงฺขฺยาเน, กลียติ ปริมีตยตีติ กลิกา=โกรโก. สปฺป-คมเน, อสฺส อิตฺตํ. สปฺปติ คจฺฉตีติ สิปฺปิกา=ชลชนฺตุวิเสโส, เอวมญฺเญปิ.

Kiṃkaṇikā等词以kika为后缀不规则派生。Kaṇa，此丹达吉(daṇḍaka)词根义为“声”，k音重叠，a变为i，并加入鼻音。因为它发声(kaṇati saddaṃ karoti)，所以是kiṃkaṇikā，即小铃(ghaṇḍikā)。Muda，在“喜”(tosa)的意义上，d音重叠。因为人们以此为乐(mudanti etamāya)，所以是muddikā，即戒指(aṅguliyāveṭṭhanaṃ)，亦是一种特殊的果实(phalaviseso)。因为它被尊敬(mahīyati pūjīyati)，所以是mahikā，即霜(himaṃ)。Kala，在“计数”(saṅkhyāna)的意义上。因为它被计算(kalīyati parimītayati)，所以是kalikā，即花蕾(korako)。Sappa，在“行”(gamana)的意义上，a变为i。因为它行进(sappati gacchati)，所以是sippikā，即一种水生动物(jalajantuviseso)。其他亦尔。

๒๓. อิสา กีโก.

23. 由Isa（词根），加kīko（后缀）。

อิส สึส-อิจฺฉายํ, อิจฺจสฺมา กีโก โหติ. อิจฺฉียตีติ อิสีกา=ตูลนิสฺสโย.

Isa与siṃsa，在“欲”(icchā)的意义上，由此加kīko后缀。因为它被欲求(icchīyati)，所以是isīkā，即芦苇(tūlanissayo)。

๒๔. กมปทา ณุโก.

24. 由Kama、pada（诸词根），加ṇuko（后缀）。

กม-อิจฺฉายํ, ปท-คมเน, เอเตหิ ณุโก โหติ. ‘‘ณิณาปีน’’นฺติ (๕.๑๖๐) โยควิภาคา ณิโลโป. กาเมตีติ กามุโก=กามยิตา[Pg.238]. ปชฺชติ ยาติ เอตายาติ ปาทุกา=ปาโทปกรณํ.

Kama，在“欲”(icchā)的意义上；pada，在“行”(gamana)的意义上。由这些词根加ṇuko后缀。根据‘Ṇiṇāpīnaṃ’(5.160)的规则切分(yogavibhāga)，ṇi被省略(ṇilopo)。因为它欲求(kāmeti)，所以是kāmuko，即欲求者(kāmayitā)。因为它以此行走(pajjati yāti etāya)，所以是pādukā，即足具(pādopakaraṇaṃ)。

๒๕. มณฺฑสลา ณูโก.

25. 由Maṇḍa、sala（诸词根），加ṇūko（后缀）。

มณฺฑ-ภูสเน, สล-คมนตฺโถ ทณฺฑโก ธาตุ, เอเตหิ ณูโก โหติ. มณฺเฑติ ชลํ ภูเสตีติ มณฺฑูโก=เภโก, สลติ โคจรตฺต มุปยาตีติ สาลูกํ=อุปฺปลกณฺโฑ.

Maṇḍa，在“庄严”(bhūsana)的意义上；sala，此丹达吉(daṇḍaka)词根义为“行”。由这些词根加ṇūko后缀。因为它庄严(maṇḍeti)于水(jalaṃ bhūseti)，所以是maṇḍūko，即蛙(bheko)。因为它行(salati)至觅食地(gocarattamupayāti)，所以是sālūkaṃ，即莲藕(uppalakaṇḍo)。

๒๖. อุลูกาทโย.

26. Ulūka等词。

อุลูกาทโย สทฺทา ณูกนฺตา นิปจฺจนฺเต. อุล-คเวสเน, โอตฺตาภาโว นิปาตนา, อุลติ คเวสตีติ อุลูโก=โกสิโย. มน=ญาเณ, นสฺส ธตฺตํ, มญฺญตีติ มธูโก=รุกฺโข. ชล-ทิตฺติยํ, ชลตีติ ชลูกา=โลหิตโป, เอวมญฺเญปิ.

Ulūka等词以ṇūka为后缀不规则派生。Ula，在“寻”(gavesana)的意义上，不规则地(nipātanā)无元音增级(ottābhāvo)。因为它寻求(ulati gavesati)，所以是ulūko，即猫头鹰(kosiyo)。Mana，在“知”(ñāṇa)的意义上，n变为dh。因为它思量(maññati)，所以是madhūko，即一种树(rukkho)。Jala，在“辉”(ditti)的意义上。因为它发光(jalati)，所以是jalūkā，即水蛭(lohitapo)。其他亦尔。

๒๗. กสา สโก.

27. 由Kasa（词根），加sako（后缀）。

กส-วิเลขเนตีมสฺมา สโก โหติ. กสตีติ กสฺสโก=กสิกมฺมกาโร.

Kasa，在“犁”(vilekhana)的意义上，由此加sako后缀。因为它耕犁(kasati)，所以是kassako，即农夫(kasikammakāro)。

๒๘. กรา ติโก.

28. 由Kara（词根），加tiko（后缀）。

กโรติสฺมา ติโก โหติ. กโรนฺติ กีฬํ เอตฺถาติ กตฺติโก=พาหุโล.

由Karoti，加tiko后缀。因为他们在此嬉戏(karonti kīḷaṃ ettha)，所以是kattiko，即Bāhulo月。

๒๙. อิสา ฐกน.

29. 由Isa（词根），加ṭhakana（后缀）。

อิส สึส-อิจฺฉายํ, อิจฺจสฺมา ฐกน โหติ. อิจฺฉียตีติ อิฏฺฐกา=มตฺติกาวิกาโร.

Isa与siṃsa，在“欲”(icchā)的意义上，由此加ṭhakana后缀。因为它被欲求(icchīyati)，所以是iṭṭhakā，即砖(mattikāvikāro)。

๓๐. สมา โข.

30. 由Sama（词根），加kho（后缀）。

สม-อุปสมเขเทสุ[Pg.239], เอตสฺมา โข โหติ. สเมติ อุปสเมตีติ สงฺโข=กมฺพุ.

Sama，在“止息”(upasama)与“疲劳”(kheda)的意义上，由此加kho后缀。因为它平息(sameti upasameti)，所以是saṅkho，即海螺(kambu)。

๓๑. มุขา ทโย.

31. Mukha等词。

มุข อาทโย ขนฺตา นิปจฺจนฺเต. มุ-พนฺธเน, โอตฺตาภาโว นิปาตนา, มุนนฺติ พนฺธนฺติ เอเตนาติ มุขํ=ลปนํ. สิ-เสวายํ, เอตฺตา ภาโว นิปาตนา, สยนฺติ เอตฺถ อูกา กุสุม-ทโย จาติ สิขา=จูฬา. วิปุพฺพสฺส สิสฺส, วิสติสฺส วา, วิเสเสน สยนฺติ เอตฺถ, ปวิสนฺตีติ วิสิขา=รจฺฉา. กน-ทีตฺติ คติ กนฺตีสุ, นิปุพฺโพ, อนภาคโลโป, กนติ ทิพฺพตีติ นิกฺโข=สุวณฺณวิกาโร. มยอิติ คมนตฺโถ ทณฺฑโก ธาตุ, ขสฺส อูญ, มยติ ยาตีติ มยูโข-กิรโณ. ลู-เฉทเน, โอตฺถาภาโว, ลุนาติ ฉินฺทติ โสภนฺติ ลูโข=อสินิทฺโธ. อร-คมเน, อรนฺติ ยนฺติ เอเตนาติ อกฺโข=สกฏาวยวา, ปาสโก จ. ยส-ปยตเน, ยสฺสติ ปยตติ พลิมาหรณตฺถายาติ ยกฺโข=อมนุสฺโส, รุห-ชนเน, รุหติ ชายตีติ รุกฺโข=ปาทโป, อุส-ทาเห, อุสติ ทหติ กามคฺคินาติ อุกฺโข=พลีพทฺโท. สห-มริสเน ‘หโลโป, สหติ อตฺตนิ กตาปราธํ ขมตีติ สขา=สหาโย, เอวมญฺเญปิ.

Mukha等词以kha为后缀不规则派生。Mu，在“缚”(bandhana)的意义上，不规则地(nipātanā)无元音增级(ottābhāvo)。因为人们以此束缚(munanti bandhanti etena)，所以是mukhaṃ，即口(lapanaṃ)。Si，在“服务”(sevā)的意义上，不规则地(nipātanā)无元音增级(ettābhāvo)。因为虱(ūkā)与花(kusuma)等在此栖息(sayanti ettha)，所以是sikhā，即顶髻(cūḷā)。由前缀vi加si，或由visati派生。因为人们特别地在此栖息(visesena sayanti ettha)、进入(pavisanti)，所以是visikhā，即街道(racchā)。Kana，在“辉”(ditti)、“行”(gati)、“美”(kanti)的意义上，加前缀ni，省略an部分(anabhāgalopo)。因为它闪耀(kanati dibbati)，所以是nikkho，即黄金制品(suvaṇṇavikāro)。Maya，此丹达吉(daṇḍaka)词根义为“行”，khassa ūña。因为它行进(mayati yāti)，所以是mayūkho，即光线(kiraṇo)。Lū，在“断”(chedana)的意义上，无元音增级(otthābhāvo)。因为它切割(lunāti chindati)，所以是lūkho，即粗糙的(asiniddho)。Ara，在“行”(gamana)的意义上。因为它们以此行进(aranti yanti etena)，所以是akkho，即车轴(sakaṭāvayavā)，亦是骰子(pāsako)。Yasa，在“努力”(payatana)的意义上。因为它努力(yassati payatati)以获取供品(balimāharaṇatthāya)，所以是夜叉(yakkho)，即非人(amanusso)。Ruha，在“生”(janana)的意义上。因为它生长(ruhati jāyati)，所以是rukkho，即树(pādapo)。Usa，在“烧”(dāha)的意义上。因为它以欲火(kāmagginā)燃烧(usati dahati)，所以是ukkho，即公牛(balībaddo)。Saha，在“忍”(marisana)的意义上，省略h。因为它忍受(sahati)对自己所犯的过错(attani katāparādhaṃ)并宽恕(khamati)，所以是sakhā，即朋友(sahāyo)。其他亦尔。

๓๒. อช วช มุท คท คมา คก.

32. 由Aja、vaja、muda、gada、gama（诸词根），加gaka（后缀）。

อช วช-คมเน, มุท-โตเส, คท-วจเน, อม คม-คมเน, เอเตหิ คก โหติ. อชติ คจฺฉติ เสฏฺฐภาวนฺติ อคฺโค-เสฏฺโฐ[Pg.240]. วชติ สมูหตฺตํ คจฺฉตีติ วคฺโค=สมูโห. มุทนฺติ เอเตนาติ มุคฺโค=ธญฺญวิเสโส. คทตีติ คคฺโค=อิสิ. ‘‘มนานํ นิคฺคหีต’’นฺติ (๕.๙๖) มสฺส นิคฺคหีตํ, คจฺฉตีติ คงฺคา=สุราปคา.

Aja与vaja，在“行”(gamana)的意义上；muda，在“喜”(tosa)的意义上；gada，在“说”(vacana)的意义上；ama与gama，在“行”(gamana)的意义上。由这些词根加gaka后缀。因为它行至(ajati)卓越的状态(gacchati seṭṭhabhāvaṃ)，所以是aggo，即卓越者(seṭṭho)。因为它行至(vajati)群体的状态(samūhattaṃ gacchati)，所以是vaggo，即群体(samūho)。因为人们以此为乐(mudanti etena)，所以是muggo，即一种特殊的谷物(dhaññaviseso)。因为它言说(gadati)，所以是gaggo，即仙人(isi)。根据‘Manānaṃ niggahītaṃ’(5.96)，m变为鼻音。因为它行走(gacchati)，所以是gaṅgā，即天河(surāpagā)。

๓๓. สิงฺคาทโย.

33. Siṅga等词。

สิงฺคอาทโย สทฺทา คกอนฺตา นิปจฺจนฺเต. สี-สเย, นิคฺคหีตาคโม, รสฺสตฺตญฺจ, สยติ ปวตฺตติ มตฺถเกติ สิงฺคํ=วิสาณํ. ผุร-จลเน, ลิมุง, ผุรติ จลตีติ ปุลิงฺโค=ชลิตงฺคา ราวยโว. จล-กมฺปเน, อุปุพฺโพ, จลสฺส จาลึ, อุจฺจลติ กมฺปตีติ อุจฺจาลิงฺโค=สุกฺกกีโฏ, กล-สทฺเท, อิมุก, กลติ อภินาทํ กโรติ พหุรชฺชตายา ติ กลิงฺโค=ทกฺขิณาปโถ. ภม-อนวฏฺฐาเน, อสฺส อิตฺตํ, ภมตีติ ภิงฺโค=ภมโร. ปฏ อฏ-คมเน, ปฏิสฺส อมุก, อก จ. ปฏติ ปตนฺโต คจฺฉตีติ ปฏงฺโค, ปฏโค=สลโภ, เอวมญฺเญปิ.

Siṅga等词以gaka为后缀不规则派生。Sī，在“卧”(saya)的意义上，加入鼻音，并缩短元音。因为它卧(sayati)于顶部(matthake pavattati)，所以是siṅgaṃ，即角(visāṇaṃ)。Phura，在“动”(calana)的意义上，加limuṅa后缀。因为它颤动(phurati calati)，所以是puliṅgo，即火花(jalitaṅgāravayavo)。Cala，在“动”(kampana)的意义上，加前缀u，cala变为cāli。因为它向上跳动(uccalati kampati)，所以是uccāliṅgo，即白蚁(sukkakīṭo)。Kala，在“声”(sadda)的意义上，加imuka后缀。因为它因多尘(bahurajjatāya)而喧闹(kalati abhinādaṃ karoti)，所以是kaliṅgo，即南道(dakkhiṇāpatho)。Bhama，在“旋转”(anavaṭṭhāna)的意义上，a变为i。因为它旋转(bhamati)，所以是bhiṅgo，即蜜蜂(bhamaro)。Paṭa与aṭa，在“行”(gamana)的意义上，paṭi变为amu，且有aka后缀。因为它落下而行(paṭati patanto gacchati)，所以是paṭaṅgo、paṭago，即飞蛾(salabho)。其他亦尔。

๓๔. อคา คิ.

34. 由Aga（词根），加gi（后缀）。

อค-กุฏิลคมเนตีมสฺมา คิ โหติ. อคติ กุฏิโล หุตฺวา คจฺฉตีติ อคฺคิ=ปาวโก.

Aga，在“曲行”(kuṭilagamana)的意义上，由此加gi后缀。因为它弯曲而行(agati kuṭilo hutvā gacchati)，所以是aggi，即火(pāvako)。

๓๕. ยาวลา คุ.

35. 由Yā、vala（诸词根），加gu（后缀）。

ยา-ปาปุณเน, วล วลฺล-สํวรเณ, เอเตหิ คุ โหติ. ยาตีติ ยาคุ=เปยฺยา. วลียติ สํวรียตีติ วคฺคุ=มนุญฺโญ.

Yā，义为到达(pāpuṇane)；vala、valla，义为防护(saṃvaraṇe)。于此等之后有gu后缀。行至(yāti)，故为yāgu，即粥(peyyā)。被防护(valīyati saṃvarīyati)，故为vaggu，即悦意的(manuñño)。

๓๖. เผคฺคาทโย.

36. Pheggu等。

เผคฺคุ [Pg.241] อาทโย คุอนฺตา นิปจฺจนฺเต. ผล-นิปฺผตฺติยํ, อสฺส เอตฺตํ, ผลติ นิฏฺฐานํ คจฺฉตีติ เผคฺคุ=อสาโร. ภร-ภรเณ, รโลโป. ภรตีติ ภคุ=อิสิ. หิ-คตียํ, นิคฺคหีตาคโม, หิโน ติ ปวตฺตตีติ หิงฺคุ=รามฐชํ. กม-อิจฺฉายํ, กามียตีติ กงฺคุ=ธญฺญวิเสโส, เอวมญฺเญปิ.

Pheggu等词以gu为结尾，为不规则派生。Phala，义为完成(nipphattiyaṃ)，其a变为e。结果实(phalati)、至终结(niṭṭhānaṃ gacchati)，故为pheggu，即无心材者(asāro)。Bhara，义为持(bharaṇe)，ra脱落。持(bharati)，故为bhagu，即仙人(isi)。Hi，义为行(gatīyaṃ)，加入鼻音(niggahītāgamo)。行进(hino ti pavattati)，故为hiṅgu，即阿魏(rāmaṭhajaṃ)。Kama，义为欲(icchāyaṃ)。被欲求(kāmīyati)，故为kaṅgu，即一种谷物(dhaññaviseso)。其他亦如是。

๓๗. ชนา โฆ.

37. 于Jana之后有gho后缀。

ชน-ชนเนตีมสฺมา โฆ โหติ. ‘‘มนานํ นิคฺคหีต’’นฺติ (๕.๙๖) นสฺส นิคฺคหีตํ, ชายติ คมนเมตายาติ ชงฺฆา=ปาณฺยงฺควิเสโส.

Jana，义为产生(janane)。于此之后有gho后缀。依“Manānaṃ niggahīta”(5.96)之规，n变为鼻音。行走由此而生(jāyati gamanaṃ etāya)，故为jaṅghā，即小腿(pāṇyaṅgaviseso)。

๓๘. เมฆาทโย.

38. Megha等。

เมฆอาทโย ฆนฺตา นิปจฺจนฺเต. มิห-เสจเน, หโลโป, เมหติ สิญฺจตีติ เมโฆ=อมฺพุโท. มุห-มุจฺฉายํ, หโลโป, มุยฺหนฺติ สตฺตา เอตฺถาติ โมโฆ=ตุจฺโฉ. สี-สเย, เอตฺตาภาโว, เสติ ลหุ หุตฺวา ปวตฺตตีติ สีฆํ=อาสุ. อห-ภสฺมีกรเณ, นิปุพฺโพ, หโลปทีฆา, นิทหตีติ นิทาโฆ=คิมฺโห. มหีสฺส หโลโป, มหียติ ปูชียตีติ มฆา=นกฺขตฺตํ, เอวมญฺเญปิ.

Megha等词以gha为结尾，为不规则派生。Miha，义为洒(secane)，h脱落。洒(mehati)、灌(siñcati)，故为megho，即云(ambudo)。Muha，义为痴(mucchāyaṃ)，h脱落。众生于此迷惑(muyhanti sattā ettha)，故为mogho，即空(tuccho)。Sī，义为卧(saye)，e不显现。轻快行进(seti lahu hutvā pavattati)，故为sīghaṃ，即迅速(āsu)。Aha，义为焚烧(bhasmīkaraṇe)，前有ni，h脱落且长音化。燃烧(nidahati)，故为nidāgho，即夏季(gimho)。Maha，义为供养，h脱落。被供养(mahīyati pūjīyatīti)，故为maghā，即星宿(nakkhattaṃ)。其他亦如是。

(อิติ กวคฺคปจฺจยวิธานํ).

（k品后缀规定竟。）

๓๙. จุสรวรา โจ.

39. 于Cu、sara、vara之后有co后缀。

จุ-จวเน, สร-คติ หึสา จินฺตาสุ, วร-วรณ สมฺภตฺตีสุ, เอเยหิ โจ โหติ. จวติ รุกฺขาติ โจจํ=อุปภุตฺตผล- วิเสโส[Pg.242]. สรติ อายตึ ทุกฺขํ หึสตีติ สจฺจํ=อวิตถํ. วาเรติ สุขนฺติ วจฺจํ=คูโถ.

Cu，义为动(cavane)；sara，义为行、害、思(gati hiṃsā cintāsu)；vara，义为选择、受用(varaṇa sambhattīsu)。于此等之后有co后缀。从树上摇落(cavati rukkhā)，故为cocaṃ，即一种食用水果(upabhuttaphala-viseso)。行至未来，伤害苦(sarati āyatiṃ dukkhaṃ hiṃsati)，故为saccaṃ，即真实(avitathaṃ)。阻碍快乐(vāreti sukhaṃ)，故为vaccaṃ，即粪便(gūtho)。

๔๐. มรา จุอีจี จ.

40. 于Mara之后有cu、īcī及co后缀。

มร-ปาณจาเค ตีมสฺมา จุอีจี โหนฺติ โจ จ. มรณํ มจฺจุ=มรณํ. มาเรติ อนฺธการํ วินาเสตีติ มรีจิ=รํสิ, มิคตณฺหิกา จ. มรตีติ มจฺโจ=สตฺโต.

Mara，义为舍命(pāṇacāge)。于此之后有cu、īcī及co后缀。死(maraṇaṃ)，故为maccu，即死亡(maraṇaṃ)。消灭(māreti)、摧毁(vināseti)黑暗(andhakāraṃ)，故为marīci，即光线(raṃsi)，亦指阳炎(migataṇhikā)。会死(marati)，故为macco，即有情(satto)。

๔๑. กุส ปสา ฉิก.

41. 于Kusa、pasa之后有chika后缀。

กุส-อกฺโกเส, ปส-พาธเน, เอเตหิ ฉิก โหติ. กุสียติ อกฺโกสียตีติ กุจฺฉิ=อุทรํ. ปสียติ พาธียติ เอตฺถาติ ปจฺฉิ=ภาชนวิเสโส.

Kusa，义为骂(akkose)；pasa，义为妨碍(bādhane)。于此等之后有chika后缀。被骂(kusīyati akkosīyati)，故为kucchi，即腹(udaraṃ)。于此被束缚(pasīyati bādhīyati ettha)，故为pacchi，即一种容器(bhājanaviseso)。

๔๒. กส อุสา ฉุก.

42. 于Kasa、usa之后有chuka后缀。

กส-วิเลขเน, อุส-ทาเห, เอเตหิ ฉุก โหติ. กสนฺติ วิเลขนฺติ เอตฺถาติ กจฺฉุ=ปามํ. อุสติ ทหติ สนฺตาปนฺติ อุจฺฉุ=รสาโล.

Kasa，义为搔(vilekhane)；usa，义为烧(dāhe)。于此等之后有chuka后缀。于此搔(kasanti vilekhanti ettha)，故为kacchu，即疥癣(pāmaṃ)。烧(usati)、燃(dahati)、灼(santāpanti)，故为ucchu，即甘蔗(rasālo)。

๔๓. อส มส วท กุจ กจา โฉ.

43. 于Asa、masa、vada、kuca、kaca之后有cho后缀。

อส-ขิปเน, มส-อามสเน, วท-วจเน, กุจ-สํโกจเน, กจ-พนฺธเน, เอเตหิ โฉ โหติ. อสติ ฉิปตีติ อจฺโฉ=ภลฺลูโก. มสติ ชลนฺติ มจฺโฉ=มีโน. วทตีติ วจฺโฉ=เนลโก. กุจียติ สํโกจียตีติ โกจฺโฉ=ภทฺทปีฏฺฐํ. กจียติ พนฺธียตีติ กจฺโฉ=ตนุปเทโส, อนูโป จ.

Asa，义为投(khipane)；masa，义为触(āmasane)；vada，义为说(vacane)；kuca，义为收缩(saṃkocane)；kaca，义为绑(bandhane)。于此等之后有cho后缀。投(asati chipati)，故为accho，即熊(bhallūko)。触水(masati jalaṃ)，故为maccho，即鱼(mīno)。说(vadati)，故为vaccho，即犊(nelako)。被收缩(kucīyati saṃkocīyatīti)，故为koccho，即坐具(bhaddapīṭṭhaṃ)。被绑(kacīyati bandhīyati)，故为kaccho，即胁下(tanupadeso)，亦指沼泽(anūpo)。

๔๔. คุจฺฉาทโย.

44. Guccha等。

คุจฺฉอาทโย [Pg.243] ฉนฺตา นิปจฺจนฺเต. คุป-โคปเน, โอตฺตาภาโว, โคปียตีติ คุจฺโฉ=ถวโก. ตุส-ตุฏฺฐิมฺหี, ตุสนฺติ เอเตนาติ ตุจฺฉํ=มุสา. ปุส-โปสเน, โปสนฺติ ตนุมเนนาติ ปุจฺโฉ=วาลธิ, เอวมญฺเญปิ.

Guccha等词以cha为结尾，为不规则派生。Gupa，义为护(gopane)，o不显现。被护(gopīyati)，故为guccho，即丛(thavako)。Tusa，义为喜(tuṭṭhimhī)。以此喜(tusanti etena)，故为tucchaṃ，即虚妄(musā)。Pusa，义为养(posane)。以此滋养身体(posanti tanum anena)，故为puccho，即尾(vāladhi)。其他亦如是。

๔๕. อรา ชุ ญฏ จ.

45. 于Ara之后有ju及ñaṭa后缀。

อร-คมเนตีมสฺมา ชุ โหติ, อริสฺส อุฏ จ. ฏกาโร สพฺพาเทสตฺโถ, อรติ อกุฏิลภาเวน ปวตฺตตีติ อุชุ=อวงฺโก.

Ara，义为行(gamane)。于此之后有ju后缀，且ara被替换为uṭa。ṭa字表示完全替换。以不弯曲之态行(arati akuṭilabhāvena pavattati)，故为uju，即正直(avaṅko)。

๔๖. รชฺชาทโย.

46. Rajju等。

รชฺชุอาทโย ชุอนฺตา นิปจฺจนฺเต. รุธ-อาวรเณ, อุสฺส อตฺตํ, รุนฺธนฺติ เอเตนาติ รุชฺชุ-โยตฺตํ. มน-ญาเณ, อมญฺญิตฺถาติ มญฺชุ=มญฺชุลํ, เอวมญฺเญปิ.

Rajju等词以ju为结尾，为不规则派生。Rudha，义为障(āvaraṇe)，其u变为a。以此障碍(rundhanti etena)，故为rajju，即绳(yottaṃ)。Mana，义为知(ñāṇe)，如amaññittha，故为mañju，即美妙(mañjulaṃ)。其他亦如是。

๔๗. คิธา ฌก.

47. 于Gidha之后有jhaka后缀。

คิธ-อภิกงฺขายมิจฺจสฺมา ฌก โหติ. เคธตีติ คิชฺโฌ=ปกฺขิวิเสโส.

Gidha，义为贪求(abhikaṅkhāyaṃ)。于此之后有jhaka后缀。贪求(gedhati)，故为gijjho，即一种鸟(pakkhiviseso)。

๔๘. วญฺฌาทโย.

48. Vañjha等。

วญฺจฺยาทโย ฌก อนฺตา นิปจฺจนฺเต. วน-ยาจเน, วโนติ อตฺตานํ อนุภวิตุํ ยาจตีติ วญฺโฌ=อผลรุกฺโข, วญฺฌา=อปสวา อิตฺถี, อสฺส อิตฺตํ วิญฺโฌ=ปพฺพโต, สํช-สงฺเค, นิคฺคหีตโลโป, สญฺชิยตีติ สชฺฌํ=รชตํ, เอวมญฺเญปิ.

Vañjha等词以jha为结尾，为不规则派生。Vana，义为求(yācane)。求(vanoti)自身以体验(attānaṃ anubhavituṃ yācati)，故为vañjho，即不结果之树(aphalarukkho)；vañjhā，即不育之女(apasavā itthī)。其a变为i，则为viñjho，即山(pabbato)。Saṃja，义为附着(saṅge)，鼻音脱落。被附着(sañjiyati)，故为sajjhaṃ，即银(rajataṃ)。其他亦如是。

๔๙. กมยชา โญ.

49. 于Kama、yaja之后有ño后缀。

กม-อิจฺฉายํ[Pg.244], ยช-เทวปูชาสงฺคติกรณทาเนสุ, เอเตหิ โญ โหติ, มสฺส นิคฺคหีตวคฺคนฺตา, กามียตีติ กญฺญา=กุมารี. ชสฺส ปรรูปตฺตํ, ยชนฺตฺยเนนาติ ยญฺโญ=ยาโค.

Kama，义为欲(icchāyaṃ)；yaja，义为天神供养、交际、布施(devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu)。于此等之后有ño后缀。m变为鼻音或同类鼻音。被欲求(kāmīyati)，故为kaññā，即少女(kumārī)。j同化为后音。以此祭祀(yajanti anena)，故为yañño，即祭祀(yāgo)。

๕๐. ปุญฺญํ.

50. 功德。

ปุนาติ ปุณติสฺมา วา โญโอตฺตาภาโว จ นิปจฺจนฺเต. ปุนาติ, ปุณติ สุนฺทรตฺตํ กโรตีติ วา ปุญฺญํ=กุสลํ.

由（词根）pū（净化）或puṇati（净化）不规则地派生，加上后缀ño，且无母音增强（otta）。因为它净化（punāti），或因为它造就美好（sundarattaṃ karoti），所以是puññaṃ，即善（kusalaṃ）。

๕๑. อร หาญฺโญ หาสฺส หิร จ.

51. 由（词根）ar、hā加上后缀añña，且hā变为hira。

อร-คมเน, วา-จาเค, เอเตหิ อญฺโญ โหติ, หาสฺส หิรญฺจาเทโส. อรียเต คมฺยเตติ อรญฺญํ=วนํ. ชหาติ สตฺตานํ หีนตฺตนฺติ หิรญฺญํ=ธนํ, สุวณฺณญฺจ.

（词根）ar意为行，hā意为舍弃。由这些（词根）加上后缀añña，且hā被替换为hira。因为它被前往（arīyate gamyate），所以是araññaṃ，即森林（vanaṃ）。因为它舍弃（jahāti）众生的卑劣，所以是hiraññaṃ，即财富（dhanaṃ）与黄金（suvaṇṇaṃ）。

(อิติ จวคฺคปจฺจยวิธานํ).

（c品后缀的规定结束。）

๕๒. กิร ตรา กีโฏ.

52. 由（词根）kir、tar加上后缀kīṭa。

กิร-วิกิรเณ, ตร-ตรเณ, เอเตหิ, กีโฏ โหติ. โสเภตุเมตฺถ รตนานิ วิกิรียนฺตีติ กิรีฏํ=มกุฏํ. ตรอิติ นิทฺเทสา อสฺส อิตฺตํ, ตรนฺติ ยนฺติ สุรูปตฺต มเนนาติ ติรีฏํ=เวฏฺฐนํ.

（词根）kir意为散布，tar意为穿越。由这些（词根）加上后缀kīṭa。因为在此处为装饰（sobhetum）而散布（vikirīyanti）珠宝，所以是kirīṭaṃ，即头冠（makuṭaṃ）。根据“tarati”的指示，（词根）的a变为i，因为凭借它能达到（taranti yanti）美好的状态（surūpattaṃ），所以是tirīṭaṃ，即头巾（veṭṭhanaṃ）。

๕๓. สกาทีหฺยโฏ.

53. 由sak（sakādi）等（词根）加上后缀aṭa。

สก-สตฺติยํ, กส-คมเน, กร-กรเณ, มกฺก อิติ สุตฺติโย ธาตุ, เทว-เทวเน, กม-อิจฺฉายํ, เอวมาทิหิ อโฏ โหติ. สณฺโณติ ภารํ วหิตุนฺติ สกโฏ=ยานํ. อกสิ นิโรชตฺตํ อคมีติ กสฏํ=นิโรชํ. กโรติ อมนาปนฺติ กรโฏ=กาโก[Pg.245]. มกฺกติ จลตีติ มกฺกโฏ=วานโร. เทวียติ ปูชียตีติ เทวโฏ=อิสิ. กมติ อิจฺฉติ อาโรหตฺถนฺติ กมโฏ=วามโน.

（词根）sak意为能力，kas意为行，kar意为作，mak为经中所说词根，dev意为嬉戏，kam意为欲求。由这些（词根）等加上后缀aṭa。因为它能（saṇṇoti）运载（vahitun）重物，所以是sakaṭo，即车辆（yānaṃ）。因为它去至（agamī）无病（nirojattaṃ）的状态，所以是kasaṭaṃ，即无病（nirojaṃ）。因为它发出（karoti）不可意（amanāpaṃ）的声音，所以是karaṭo，即乌鸦（kāko）。因为它移动（makkati calati），所以是makkaṭo，即猴（vānaro）。因为他被崇敬（devīyati pūjīyati），所以是devaṭo，即仙人（isi）。因为他欲求（kamati icchati）攀登，所以是kamaṭo，即侏儒（vāmano）。

๕๔. มกุฏาวาฏ กวาฏ กุกฺกุฏา.

54. Makuṭa、āvāṭa、kavāṭa、kukkuṭa等词。

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต. มํกิสฺมา อุโฏ, นิคฺคหีตโลโป จ, มํเกติ โสเภตีติ มกุฏํ=กิรีฏํ. อวติสฺมา อาฏณ, อวฺยเต ขญฺญเตติ อาวาโฏ=กาสุ. กุ-สทฺเทตีมสฺมา อาโฏ, โออวาเทสา ยถาโยคํ, กวติ รวตีติ กวาฏํ=ทฺวารปิธานํ. กุก วก-อาทาเนตีมสฺมา กุฏก, กุกติ โคจรมาททาตีติ กุกฺกุโฏ=ตมฺพจูโฬ.

这些词是不规则地派生的。由（词根）maṃk加上后缀uṭa，且鼻音（niggahīta）脱落。因为它装饰（maṃketi sobheti），所以是makuṭaṃ，即头冠（kirīṭaṃ）。由（词根）av加上后缀āṭa。因为它被挖掘（avyate khaññate），所以是āvāṭo，即坑（kāsu）。由（词根）ku（发声）加上后缀āṭa，并适当地将（u）替换为o、av。因为它发声（kavati ravati），所以是kavāṭaṃ，即门扇（dvārapidhānaṃ）。由（词根）kuka、vaka（取）加上后缀kuṭaka。因为它啄取（kukati ādadāti）食物，所以是kukkuṭo，即公鸡（tambacūḷo）。

๕๕. กมุส กุส กสา โฐ.

55. 由（词根）kam、us、kus、kas加上后缀ṭha。

กม-อิจฺฉายํ, อุส-ทาเห, กุส-อกฺโกเส, กส-คมเน, เอเตหิโฐ โหติ, นิคฺคหีตวคฺคนฺตา, โอทนาทีนิ กาเมตีติ กณฺโฐ=คโล. โอกฺกปรรูปาทีนิ, โอทนาทีสุ อุณฺเหน อุสียตี ติ โอฏฺโฐ=ทนฺตจฺฉโท, กรโภ จ. กุสียติ อกฺโกสียตีติ โกฏฺโฐ=ธญฺญนิลโย. กสติ ยาติ วินาสนฺติ กฏฺฐํ=ทารุ.

（词根）kam意为欲求，us意为灼烧，kus意为辱骂，kas意为行。由这些（词根）加上后缀ṭha，且（词根尾的）鼻音（niggahīta）变为同类的鼻音。因为它欲求（kāmeti）米饭等，所以是kaṇṭho，即喉咙（galo）。（经过元音连接等变化后，）因为米饭等被热（uṇhena）所灼烧（usīyati），所以是oṭṭho，即嘴唇（dantacchado），也指骆驼（karabho）。因为它被辱骂（kusīyati akkosīyati），所以是koṭṭho，即谷仓（dhaññanilayo）。因为它走向（kasati yāti）毁灭，所以是kaṭṭhaṃ，即木材（dāru）。

๕๖. กุฏฺฐาทโย.

56. Kuṭṭha等词。

กุฏฺฐอาทโย สทฺทา ฐนฺตา นิปจฺจนฺเต. กุสิสฺมา โฐ, โอตฺตาภาโว จ, กุสียติ อกฺโกสียตีติ กุฏฺฐํ=ฉวิโรโค. กุณ-สทฺเท, ปรรูปาภาโว โอตฺตาภาโว จ, กุณติ นทตีติ กุณฺโฐ=อติขิโณ, กุณียติ อกฺโกสียตีติ กุณฺโฐ= ฉินฺนหตฺถปาทาทิโก[Pg.246]. ทํสิสฺส ทา, ทํสติ เอตายาติ ทาฐา=ทนฺตวิเสโส. กมิสฺส อก จ. กามียาติ ทีเนตีติ กมโฐ=ภิกฺขาภาชนํ, วามโน, กุมฺโม จ. ผสฺสิสฺส ผุโฏ, ผสฺสียตีติ ผุฏฺโฐ=ผสฺโส, เอวมญฺเญปิ.

Kuṭṭha等以ṭha结尾的词是不规则地派生的。由（词根）kus加上后缀ṭha，且无母音增强（otta）。因为它被辱骂（kusīyati akkosīyati），所以是kuṭṭhaṃ，即皮肤病（chavirogo）。（词根）kuṇa意为发声，无后字连接（pararūpa），无母音增强（otta）。因为它发声（kuṇati nadati），所以是kuṇṭho，意为极钝（atikhiṇo）；因为它被辱骂（kuṇīyati akkosīyati），所以是kuṇṭho，意为手足残缺者（chinnahatthapādādiko）。（词根）daṃs变为dā。因为用它来咬（daṃsati），所以是dāṭhā，即犬齿（dantaviseso）。（词根）kam变为aka。因为它被欲求（kāmīyati）和被给予（dīyati），所以是kamaṭho，即钵（bhikkhābhājanaṃ）、侏儒（vāmano）与龟（kummo）。（词根）phass变为phuṭa。因为它被触（phassīyati），所以是phuṭṭho，即触（phasso）。其他词也如此。

๕๗. วร กรา อณฺโฑ.

57. 由（词根）var、kar加上后缀aṇḍa。

วร-วรเณ, กร-กรเณ, เอเตหิ อณฺโฑ โหติ. อตฺตนิ เปผํ วารยตีติ วรณฺโฑ=มุขโรโค. กรียตีติ กรณฺโฑ=ภณฺฑวิเสโส.

（词根）var意为遮蔽，kar意为制作。由这些（词根）加上后缀aṇḍa。因为它在自身（attani）遮挡（vārayati）脓（pephaṃ），所以是varaṇḍo，即口部的疾病（mukharogo）。因为它被制作（karīyati），所以是karaṇḍo，即一种特殊的容器（bhaṇḍaviseso）。

๕๘. มนนฺตา โฑ.

58. 由以m、n结尾的（词根）加上后缀ḍa。

มการ นการนฺเตหิ กฺริยตฺเถหิ พหุลํ ฑปฺปจฺจโย โหติ. สม-อุปสเม, สมนํ สณฺฑํ=สมูโห. กม-ปทวิกฺเขเป, กมติ ยาตีติ กณฺโฑ=สโร, ปริจฺเฉโท จ, ทม-ทมเน, ทมนฺตฺวฺยเนนาติ ทณฺโฑ=นิคฺคโห. อม คม-คมเน, อมนฺติ อุปฺปชฺชนฺติ เอตฺถาติ อณฺโฑ=ปกฺขิปสโว, โกโส จ. คจฺฉติ สูนภาวนฺติ คณฺโฑ=พฺยาธิ, วทเนกเทโส จ. รมุ-กีฬายํ, รมนฺติ เอตฺถาติ รุณฺฑา=วิธวา. มน-ญาเณ, มญฺญนฺติ เอเตนาติ มณฺโฑ=โอทนาทินิสฺสาโว. ขน ขณ=อวทารเณ, ขญฺญตีติ ขณฺโฑ=อุจฺฉุวิการ วิเสโส. ลม-หึสายํ, ลมติ หึสติ สุจิภาวนฺติ ลณฺโฑ=วจฺจํ, เอวมญฺเญปิ.

由以m与n结尾的动词词根，大多加上ḍa后缀。（词根）sam意为止息，samanaṃ是saṇḍaṃ，即群体（samūho）。（词根）kam意为行走，因为它行走（kamati yāti），所以是kaṇḍo，即箭（saro），也指章（pariccheda）。（词根）dam意为调伏，因为用它来调伏，所以是daṇḍo，即惩罚（niggaho）。（词根）am、gam意为去，因为（生命）在此中产生（amanti uppajjanti），所以是aṇḍo，即鸟蛋（pakkhipasavo），也指鞘（koso）。因为它发展为（gacchati）肿胀的状态（sūnabhāvaṃ），所以是gaṇḍo，即疾病（byādhi），也指面颊（vadanekadeso）。（词根）ramu意为嬉戏，因为在此中嬉戏（ramanti），所以是ruṇḍā，即寡妇（vidhavā）。（词根）mana意为知，因为用它来思考（maññanti），所以是maṇḍo，即饭的精华或浮渣（odanādinissāvo）。（词根）khan、khaṇa意为挖掘，因为它被挖掘（khaññati），所以是khaṇḍo，即一种糖制品（ucchuvikāra viseso）。（词根）lam意为伤害，因为它伤害（lamati hiṃsati）清净的状态（sucibhāvaṃ），所以是laṇḍo，即粪便（vaccaṃ）。其他词也如此。

๕๙. กุณฺฑา ทโย.

59. Kuṇḍa等词。

กุณฺฑอาทโย ฑนฺตา นิปจฺจนฺเต. กม มน ตนานํ อสฺส อุตฺตํ, กามียตีติ กุณฺฑํ=ภาชนํ. มญฺญติ หิตาหิตนฺติ มุณฺโฑ= ฉินฺนเกโส[Pg.247]. ตโนติ เอเตนาติ ตุณฺฑํ=ลปนํ. อีร-เขเป, เอรํอาเทโส. อีรติ กมฺปตีติ เอรณฺโฑ=พฺยคฺฆปุจฺโฉ, สิ-เสวายํ, สิสฺส ขมุก, สุคนฺธํ เสวตีติ สิขณฺโฑ=จูฬา, เอวมญฺเญปิ.

Kuṇḍa等以ḍa结尾的词是不规则地派生的。对于（词根）kam、man、tan，其a变为u。因为它被欲求（kāmīyati），所以是kuṇḍaṃ，即容器（bhājanaṃ）。因为他思考（maññati）利与非利（hitāhitaṃ），所以是muṇḍo，即剃发者（chinnakeso）。因为用它来伸展（tanoti），所以是tuṇḍaṃ，即口（lapanaṃ）。（词根）īr意为摇动，eraṃ是其替代形式。因为它摇动（īrati kampati），所以是eraṇḍo，即蓖麻（byagghapuccho）。（词根）si意为亲近，si变为khamuka。因为它亲近（sevati）香气（sugandhaṃ），所以是sikhaṇḍo，即发髻（cūḷā）。其他词也如此。

๖๐. ติช กส ตส ทกฺขา กิโณ ชสฺส โข จ.

60. 由（词根）tij、kas、tas、dakkh加上后缀kiṇa，且j变为kh。

ติช-นิสาเน, กส-คมเน, ตส-ปิปาสายํ, ทกฺข-วุทฺธิยํ, เอเตหิ กิโณ โหติ, ชสฺส โข จ, เตชยิตฺถาติ ติขิณํ=นิสิตํ. กสติ ปวตฺตตีติ กสิณํ=อเสสํ. ตสนํ ตสิณา=ตณฺหา. ทกฺขติ วุทฺธึ คจฺฉติ เอตายาติ ทกฺขีณา=กุสลํ.

（词根）tij意为磨利，kas意为行，tas意为渴，dakkh意为增长。由这些（词根）加上后缀kiṇa，且j变为kh。因为它被磨利（tejayitthāti），所以是tikhiṇaṃ，即锋利（nisitaṃ）。因为它遍行（kasati pavattatīti），所以是kasiṇaṃ，即全部（asesaṃ）。渴（tasanaṃ）是tasiṇā，即渴爱（taṇhā）。因为凭借它而增长（vuddhiṃ gacchati），所以是dakkhīṇā，即善业（kusalaṃ）。

๖๑. วีอาทิโต ณิ.

61. 由vī等（词根）加上后缀ṇi。

วี-ตนฺตสนฺตาเน, สิ-เสวาสํ, สู-ปสฺสวเน, ทุ-คมเน, กี-ทพฺพวินีมเย, สา-ตนุกรณาวสาเนสุ, เอวมาทีหิ ณิ โหติ. วียตีติ เวณิ=เกสกลาโป. เสวนํ เสณิ=สชาตีนํ การูนํ สมูโห. นิปุพฺโพ, นิเสวียตีติ นิเสณิ=โสปานํ. สวติ ปสฺสวตีติ โสณิ=กฏิ. ทวติ วหตีติ โทณิ=กฏฺฐมฺพุวาหนี, นาวา จ. นทาทิปาฐา วิมฺหิ โสณี โทณี ติปิ โหติ. กยนํ, กียเต เอตายาติ วา เกณิ=กโย สาติ ทุกฺขํ ตนุํ กโรตีติ สาณิ=ติโรกรณี, เอวมญฺเญปิ.

（词根）vī意为编织，si意为亲近，sū意为流出，du意为行，kī意为交换物品，sā意为减轻、终结。由这些（词根）等加上后缀ṇi。因为它被编织（vīyati），所以是veṇi，即发辫（kesakalāpo）。亲近（sevanaṃ）是seṇi，即同类工匠的群体。有前缀ni时，因为它被依附（nisevīyati），所以是niseṇi，即阶梯（sopānaṃ）。因为它流出（savati passavati），所以是soṇi，即腰（kaṭi）。因为它行（davati）或运载（vahati），所以是doṇi，即木槽（kaṭṭhambuvāhanī）与船（nāvā）。根据nadādi类的读法，也有soṇī、doṇī的形式。买（kayanaṃ），或因为用它来买（kīyate），所以是keṇi，即买卖（kayo）。因为它使（karoti）苦（dukkhaṃ）减轻（tanuṃ），所以是sāṇi，即帷幕（tirokaraṇī）。其他词也如此。

๖๒. คหาทีหฺยณิ.

62. 由gah（gaha）等（词根）加上后缀aṇi。

คห-อุปาทาเน, อร-คมเน, ธร-ธารเณ, สร-คติยึสา จินฺตาสุ, ตร-ตรเณ, เอวมาทีหิ อณิปฺปจฺจโย โหติ. คณฺหาตีติ คหณิ=อสิตาทิปาจโก อคฺคิ. อรียติ คมียตีติ อรณิ=อคฺคิมนฺถนกฏฺฐํ[Pg.248]. ธาเรตีติ ธรณิ=มหี. สรียติ คมียตีติ ภรณิ=มคฺโค. ตรนฺตฺยเนนาติ ตรณิ=นาวา, สูริโย จ.

（词根）gah意为执取，ar意为行，dhar意为住持，sar意为行、伤害、思考，tar意为渡过。由这些（词根）等加上aṇi后缀。因为它执取（gaṇhāti），所以是gahaṇi，即消化食物等的火。因为它被前往（arīyati gamīyati），所以是araṇi，即钻火木（aggimanthanakaṭṭhaṃ）。因为它住持（dhāreti），所以是dharaṇi，即大地（mahī）。因为它被行于其上（sarīyati gamīyati），所以是bharaṇi，即道路（maggo）。因为用它来渡过（taranti），所以是taraṇi，即船（nāvā）与太阳（sūriyo）。

๖๓. รีวีภาหิ ณุ.

63. 由（词根）rī、vī、bhā加上后缀ṇu。

รี-ปสฺสวเน, วี วา-คมเน, ภา-ทิตฺติยํ, เอเตหิณุ โหติ. รียติ ปสฺสวตีติ เรณุ=รโช. เวติ ปวตฺตตีติ เวณุ=เวฬุ. ภาติ ทิพฺพตีติ ภาณุ=รํสิ.

Rī（流出义）、vī或vā（行进义）、bhā（发光义），由彼等词根加ṇu后缀。Rīyati passavatīti（流出），是为reṇu（尘埃）。Veti pavattatīti（行进、运转），是为veṇu（竹）。Bhāti dibbatīti（发光、闪耀），是为bhāṇu（光芒）。

๖๔. ขาณฺวา ทโย.

64. khāṇu等词。

ขาณุอาทโย ณุอนฺตา นิปจฺจนฺเต. ขณ ขน-อวทารเณ, ณสฺส อา, ขญฺญติ อวทารียตีติ ขาณุ=ฉินฺนสาโข รุกฺโข. ชน-ชนเน, นสฺส วา อาตฺตํ, ชายติ คมน มเนนาติ ชาณุ, ชณฺณุ=ชงฺโฆรูนํ สนฺธิ. หร-หรเณ, เอก, หรียตีติ หเรณุ=คนฺธทพฺพ, เอวมญฺเญปิ.

khāṇu等词以ṇu结尾，为不规则构词。词根Khaṇa、khana（劈开义），（词根元音）a变为ā；khaññati avadārīyatīti（被劈开），是为khāṇu（断枝之树）。词根Jana（出生义），（词根元音）a可变为ā；jāyati（出生）或gamana manenāti（以此行走），是为jāṇu或jaṇṇu（膝关节）。词根Hara（拿取义），eka（此处为特定音变）；harīyatīti（被拿取），是为hareṇu（香料）。其他亦如此。

๖๕. กฺวาทิโต โณ.

65. 由ku等词根加ṇo后缀。

กุ-สทฺเท, สุ-สวเน, ทุ-คมเน, วร-วรเณ, กร-กรเณ, ปณ-พฺยวหารถุติสุ, ตา-ปาลเน, ลี-นิลียเน, เอวมาทีหิ โณ โหติ. กวติ นทติ เอตฺถาติ โกโณ=อสฺสิ, วีณาทิวาทนทณฺโฑ จ. สุโณตีติ โสโณ=สุนโข, นโร จ. ทวติ ปวตฺตตีติ โทโณ=ปริมาณวิเสโส. วิรูปตฺต วาเรตีติ วณฺโณ=นีลาทิ. สวนํ กโรตีติ กณฺโณ=สวนํ. ปณียติ โวหรียตีติ ปณฺโณ=ปลาโส. ลายตีติ ตาณํ=รกฺขา. นิลียนฺติ เอตฺถาติ เลณํ=นิลียนฏฺฐานํ.

Ku（声音义）、su（听闻义）、du（行进义）、vara（选择、遮蔽义）、kara（造作义）、paṇa（交易、赞颂义）、tā（守护义）、lī（隐藏义）等词根，加ṇo后缀。Kavati nadati etthāti（以其发声），是为koṇo（角，或弹奏vīṇā等的拨子）。Suṇotīti（听闻），是为soṇo（狗，或人）。Davati pavattatīti（流动、运转），是为doṇo（一种量器）。Virūpatta vāretīti（遮蔽丑陋），是为vaṇṇo（颜色，如蓝色等）。Savanaṃ karotīti（行听闻事），是为kaṇṇo（耳）。Paṇīyati voharīyatīti（被交易、使用），是为paṇṇo（叶）。Tāyatīti（守护），是为tāṇaṃ（保护）。Nilīyanti etthāti（于此隐藏），是为leṇaṃ（隐藏处）。

๖๖. สุวีหิ ณก.

66. 由su、vī（词根）加ṇaka后缀。

สุ-สวเน[Pg.249], วี-ตนฺตสนฺตาเน, เอเตหิ ณก โหติ. สุโณตีติ สุโณ=สุนโข. วียตีติ วีณา=วลฺลกี.

Su（听闻义）、vī（编织、延续义），由彼等词根加ṇaka后缀。Suṇotīti（听闻），是为suṇo（狗）。Vīyatīti（被编织或延续），是为vīṇā（vīṇā琴）。

๖๗. ติณาทโย.

67. tiṇa等词。

ติณอาทโย ณกนฺตา นิปจฺจนฺเต. ติช-เตชเน, ชโลโป, เตเชติ เอเตนาติ ติณํ=พีรณาทิ. ลี ลิห สาท กฺเลทานํ โล ลวา, ลียติ รสโต สพฺพตฺถ อลฺลียตีติ โลณํ ลวณํ, เลหียตีติ โลณํ ลวณํ, สาทียตีติ โลณํ ลวณํ, กฺเลทยตีติ โลณํ ลวณํ, คมิสฺส โอ, คจฺฉตีติ โคโณ=โค. หร-หรเณ, ณสฺสญฺชิ, หรียตีติ หริโณ=มิโค. อีร-กมฺปเน, รสฺสตฺตํ, ณสฺส ญิจ, อตฺตโน ลูขภาเว สมฺปตฺเต อีรติ กมฺปตีติ อิริณํ=อูสรํ. ถุ-อภิตฺถเว, ทีโฆ, อภิตฺถวียตีติ ถูณํ=นครํ, ถูโณ=ฆรตฺถมฺโภ, เอวมญฺเญปิ.

tiṇa等词以ṇaka结尾，为不规则构词。词根Tija（磨快义），ja脱落；tejeti etenāti（以此磨快），是为tiṇaṃ（草，如香茅等）。词根Lī、liha、sāda、kleda（溶解、舔、尝、湿润义），（变为）lo、lava；līyati rasato sabbattha allīyatīti（因味而处处附着）、lehīyatīti（被舔）、sādīyatīti（被尝）、kledayatīti（使湿润），是为loṇaṃ或lavaṇaṃ（盐）。词根Gam，（加）o后缀；gacchatīti（行走），是为goṇo（牛）。词根Hara（拿取义），ṇa变为ñji；harīyatīti（被拿取），是为hariṇo（鹿）。词根Īra（震动义），（元音）短化，ṇa变为ñica；attano lūkhabhāve sampatte īrati kampatīti（当自身到达粗糙状态而震动），是为iriṇaṃ（荒地、盐碱地）。词根Thu（赞颂义），（元音）长化；abhitthavīyatīti（被赞颂），是为thūṇaṃ（城），或thūṇo（屋柱）。其他亦如此。

๖๘. รวณ วรณ ปูรณา ทโย.

68. ravaṇa、varaṇa、pūraṇa等词。

รวณ วรณ ปูรณา ทโย อณปฺปจฺจเยน สิทฺธา. รวตีติ รวโณ=โกกิโล. วาเรตีติ วรโณ=ปากาโร. ปูรียเต อเนนาติ ปูรโณ=ปริปูรี.

ravaṇa、varaṇa、pūraṇa等词由aṇa后缀构成。Ravatīti（鸣叫），是为ravaṇo（杜鹃）。Vāretīti（防护），是为varaṇo（围墙）。Pūrīyate anenāti（以此充满），是为pūraṇo（圆满）。

(อิติ ฏวคฺคปจฺจยวิธานํ).

（ṭa品后缀规定完毕）

๖๙. ปาวสา อติ.

69. 由pā、vasa（词根）加ati后缀。

ปา-รกฺขเณ, วส-นิวาเส, เอเตติ อติ โหติ. ปุพฺพสรโลโป, ปาติ รกฺขตีติ ปติ=สามี, วสนฺติ เอตฺถาติ วสติ=เคหํ.

Pā（守护义）、vasa（居住义），由彼等词根加ati后缀。（有）前一元音脱落（的规则）。Pāti rakkhatīti（守护），是为pati（主人、丈夫）。Vasanti etthāti（于此居住），是为vasati（住所）。

๗๐. ธา หิ สิ ตน ชน ชร คม สจา ตุ.

70. 由dhā、hi、si、tana、jana、jara、gama、saca（词根）加tu后缀。

ธา-ธารเณ[Pg.250], หิ-คติยํ, ตน-วิตฺถาเร, ชน-ชนเน, ชร-วโย-หานิยํ, อม คม-คมเน, สจ-สมวาเย, เอเตหิ ตุ โหติ. ธาเรตีติ ธาตุ=เครุกาทิ. หิโนติ ปวตฺตาติ ผลํ เอเตนาติ เหตุ=การณํ, เสวียติ ชเนหีติ เสตุ=พนฺธติ (ปทฺธติ). ตญฺญเตติ ตนฺตุ=สุตฺตํ. ชนียเต กมฺมกิเลเสหีติ ชนฺตุ, ชายติ กมฺมกิเลหีติ วา ชนฺตุ=สตฺโต. ชีรตีติ ชตฺตุ=อํสสนฺธิ. คจฺฉตีติ คนฺตุ=คมิโก, สจติ สเมตีติ สตฺตุ=ยวาทิจุณฺณํ.

Dhā（持有义）、hi（行进义）、tana（伸展义）、jana（出生义）、jara（衰老义）、ama、gama（行进义）、saca（结合义），由彼等词根加tu后缀。Dhāretīti（持有），是为dhātu（界，如赭石等）。Hinoti pavattāti phalaṃ etenāti（推动，或以此产生结果），是为hetu（因、原因）。Sevīyati janehīti（为人们所用），是为setu（桥梁、堤道）。Taññateti（被伸展），是为tantu（线）。Janīyate kammakilesehīti（被业与烦恼所生）或jāyati kammakilesehīti（从业与烦恼而生），是为jantu（众生、有情）。Jīratīti（衰老），是为jattu（锁骨、肩关节）。Gacchatīti（行走），是为gantu（行者）。Sacati sametīti（结合），是为sattu（粉，如麦粉等）。

๗๑. อริสฺสุฏ จ.

71. 并且，（词根）Ara被uṭa替换。

อร-คมเนตีมสฺมา ตุ โหติ, อริสฺส อุฏ อาเทโสจ. อรติ ปวตฺตตีติ อุตุ=เหมนฺตาทิ,

从词根Ara（行进义）加tu后缀，并且Ara被替换为uṭa。Arati pavattatīti（行进、运转），是为utu（时节，如冬季等）。

๗๒. ปิตฺวาทโย.

72. pitu等词。

ปิตุอาทโย สทฺทา ตุอนฺตา นิปจฺจนฺเต. ปา-รกฺขเณ, อาสฺส อิตฺตํ, ปาติ รกฺขตีติ ปิตา=ชนโก. ปาติสฺเสวาทิสฺส โม, ปาเยตีติ มาตา=ชนนี. ภา-ทิตฺติยํ, ภาตีติ ภาตา=โสทริโย. ธา-ธารเณ, อาสฺส อีตฺตํ, ธารียตีติ ธีตา=ปุตฺตี. ทุห-ปปูรเณ, โอตฺตาภาโว, ตุสฺส ญฺฉิจ. ทุหติ ปสเว ปปูเรตีติ ทุหิตา=ปุตฺตี. ชน-ชนเน, อสฺส อาตฺตํ, มา จานฺตาเทโส. ปปุตฺเต ชเนตีติ ชามาตา=ทุหิตุปติ. นห-พนฺธเน, นหียติ พนฺธียติ เปเมนาติ นตฺตา-ปปุตฺโต. หุ-หวเน, หวติ ปูเชตีติ โหตา=ยญฺญโก. ปู-ปวเน, ปุนาติ [Pg.251] อายตึ ภวํ ปวิตฺตํ กโรตีติ โปตา=โสเยว.

pitu等词以tu结尾，为不规则构词。词根Pā（守护义），ā变为i；pāti rakkhatīti（守护），是为pitā（父亲）。词根Mā（测量、衡量义），（有特定音变）；pāyetīti（养育），是为mātā（母亲）。词根Bhā（发光义）；bhātīti（发光），是为bhātā（兄弟）。词根Dhā（持有义），ā变为ī；dhārīyatīti（被持有），是为dhītā（女儿）。词根Duha（挤奶、充满义），（有特定音变）；duhati pasave papūretīti（生产、充满），是为duhitā（女儿）。词根Jana（出生义），a变为ā，且mā为尾音替代；paputte janetīti（使儿子出生），是为jāmātā（女婿）。词根Naha（联结义）；nahīyati bandhīyati pemenāti（因爱而联结），是为nattā（孙子）。词根Hu（祭祀义）；havati pūjetīti（祭祀、供奉），是为hotā（祭司）。词根Pū（净化义）；punāti āyatiṃ bhavaṃ pavittaṃ karotīti（使未来生命清净），是为potā（净化者，即祭司）。

๗๓. ชน กรา รตุ.

73. 由jana、kara（词根）加ratu后缀。

ชน-ชนเน, กร-กรเณ, เอเตหิ รตุ โหติ, รกาโร อนฺตสราทิโลปตฺโถ. ชายตีติ ชตุ=ลาขา. กรียตีติ กตุ=สยูโป ยญฺโญ.

Jana（出生义）、kara（造作义），由彼等词根加ratu后缀，其中的ra是为令词根尾音脱落的标记。Jāyatīti（出生），是为jatu（树胶、漆）。Karīyatīti（被造作），是为katu（有祭柱的祭祀）。

๗๔. สกา อุนฺโต.

74. 由saka（词根）加unto后缀。

สก-สตฺติยมิจฺจสฺมา อุนฺโต โหติ. สกฺโกตีติ สกุนฺโต=ปกฺขี.

从词根Saka（能力义）加unto后缀。Sakkotīti（能够），是为sakunto（鸟）。

๗๕. กปา โอโต.

75. 由kapa（词根）加oto后缀。

กป-อจฺฉาทเน อิจฺจสฺมา โอโต โหติ. กปตีติ กโปโต=ปาเรวโต. โฏ ตสฺส วา โหติ กโปโฏ=โสเยว.

从词根Kapa（覆盖义）加oto后缀。Kapatīti（覆盖），是为kapoto（鸽）。或者，（加）ṭo后缀，是为kapoṭo（鸽）。

๗๖. วสาทีหฺยนฺโต.

76. 由vasa等词根加anto后缀。

วส-นิวาเส, รุห-ชนเน, ภทฺท-กลฺยาเณ, นนฺท-สมิทฺธิยํ, ชีว-ปาณธารเณ, เอวมาทีติ อนฺโต โหหิ. วสนฺติ เอตสฺมึ กาเล กีฬาปสุตาติ วสนฺโต=อุตุ. รุหติ ชายตีติ รุหนฺโต=รุกฺโข, เอวํนามโก มิคราชา จ. ภทฺทิสฺส สํโยคาทิโลโป, ภชติ กลฺยาณธมฺมนฺติ ภทนฺโต=ปพฺพชิโต. นนฺทติ เอตายาติ นนฺทนฺตี=สขี, นทาทิปาฐา วี, เอวมุปริ จ. ชีวนฺติ เอตา- ยาติ [Pg.252] ชีวนฺตี=โอสธิ. สวตีติ สวนฺตี=นที. โรทาเปตีติ โรทนฺตี=โอสธิ. อวติ รกฺขตีติ อวนฺตี=ชนปโท.

Vasa（居住义）、ruha（出生义）、bhadda（吉祥义）、nanda（繁荣义）、jīva（维持生命义）等词根，加anto后缀。Vasanti etasmiṃ kāle kīḷāpasutāti（于此时节沉溺嬉戏），是为vasanto（季节，如春季）。Ruhati jāyatīti（生长、出生），是为ruhanto（树，亦是某狮子之名）。对于Bhadda，（有）辅音丛首音脱落（的规则）；bhajati kalyāṇadhammanti（奉行善法），是为bhadanto（出家人、尊者）。Nandati etāyāti（因她而喜），是为nandantī（女友）。或依nadādi（词群）规则，（阴性词尾为）ī，以上亦如此。Jīvanti etāyāti（依此而活），是为jīvantī（药草）。Savatīti（流动），是为savantī（河流）。Rodāpetīti（使哭泣），是为rodantī（药草）。Avati rakkhatīti（守护），是为avantī（阿槃提国）。

๗๗. หิสีนํ มุก จ.

77. 并且，（词根）hi、sī（加anto时），增muka。

หิ-คติย, สี-สเย, เอเตหิ อนฺโต โหติ มุก จ. กกาโร อนฺตาวยวตฺโถ, หิมํ หิโนติ ปวตฺตติ เอตสฺมินฺติ เหมนฺโต=อุตุ, สยนฺติ เอตฺถ อูกา กุสุมาทโย จาติ สีมนฺโต=เกสมคฺโค.

Hi（行进义）、sī（卧义），由彼等词根加anto后缀，并增muka。Kakāro antāvayavattho（ka为词尾构分）。Himaṃ hinoti pavattati etasminti（此季节促使霜雪降临），是为hemanto（季节，冬季）。Sayanti ettha ūkā kusumādayo cāti（虱子、花等卧于此处），是为sīmanto（发分线）。

๗๘. หร รุห กุลา อิโต.

78. 由 hara、ruha、kula（等词根）派生 ito 后缀。

หร-หรเณ, รุห-ชนเน, กุล-ปตฺถาเร, เอเตติ อิโต โหติ. อตฺตโน สิเนหํ หรตีติ หริโต=วณฺณวิเสโส. รุหตีติ โรหิโต=มจฺฉวิเสโส. รุหติ สรีเร พฺยาปนวเสนาติ โรหิตํ, รสฺส ลตฺเต โลหิตํ=รุธิรํ. อตฺตโน คุณํ กุลติ ปตฺถรตีติ โกลิโต=ทุติยคฺคสาวโก, เอวํ นามโก มรุ จ.

hara（取）、ruha（生）、kula（扩展）之义，由这些（词根）派生 ito 后缀。因其带走自身爱著，故为 harito（绿色）=vaṇṇaviseso（一种颜色）。因其生长，故为 rohito（红鱼）=macchaviseso（一种鱼）。因其在身体里蔓延生长，故为 rohitaṃ（红色），若 r 音变为 l 音，则为 lohitaṃ（血液）=rudhiraṃ（血液）。因其扩展自身功德，故为 Kolito（拘利陀）=dutiyaggasāvako（第二上首弟子），亦为同名之沙漠。

๗๙. ภราทีหฺยโต.

79. 由 bhara 等（词根）派生 ato 后缀。

ภร รํช ยช ปจ เอวมาทีหิ อโต โหติ. ภรตีติ ภรโต=นโฏ. นิคฺคหีตโลโป, รญฺชนฺติ เอตฺถาหิ รชตํ=สชฺฌํ. ยชิตพฺโพติ ยชโต=อคฺคิ. ปจตีติ ปจโต=สูปกาโร.

由 bhara（承载）、raṃja（染色）、yaja（祭祀）、paca（烹煮）等（词根）派生 ato 后缀。因其承载（角色），故为 bharato（演员）=naṭo（演员）。（raṃja 的）鼻音脱落，因其被染色，故为 rajataṃ（银）=sajjhaṃ（银）。因其应被祭祀，故为 yajato（祭火）=aggi（火）。因其烹煮，故为 pacato（烹煮者）=sūpakāro（厨师）。

๘๐. กิรา ทีหฺยาตก.

80. 由 kira 等（词根）派生 ātaka 后缀。

กิร-วิกิรเณ, อล-พนฺธเน, จิล-วสเน, เอวมาทีหิ อาตก โหติ, กิรตีติ กิราโต=สวโร, รสฺส ลกฺเก กิ- ลาโต=โสว[Pg.253]. อลตีติ อลาตํ=อุมฺมุกํ. จิลตีติ จิลาโต=มลจฺฉชาติ.

由 kira（散布义）、ala（捆绑义）、cila（穿衣义）等（词根）派生 ātaka 后缀。因其散布，故为 kirāto（猎人）=savaro（猎人），若 r 音变为 l 音，则为 kilāto=sova（狗）。因其捆绑，故为 alātaṃ（火把）=ummukaṃ（火把）。因其穿衣，故为 cilāto=malacchajāti（异族）。

๘๑. อมาทีหฺยตฺโต.

81. 由 ama 等（词根）派生 atto 后缀。

อม มา วร กลาทีหิ อตฺโต โหติ. อมติ กาลนฺตรํ ปวตฺตตีติ อมตฺตํ=ภาชนํ. ปุพฺพสรโลโป, มานํ มตฺตํ=ปมาณํ ปริจฺเฉโท จ. วรนฺตุเนนาติ วรตฺตา=โยตฺตํ. กลติ ปริจฺฉินฺทตีติ กลตฺตํ=ภริยา.

由 ama、mā、vara、kala 等（词根）派生 atto 后缀。因其随时间流逝而持续，故为 amattaṃ（容器）=bhājanaṃ（容器）。前元音脱落，mānaṃ（即）mattaṃ=pamāṇaṃ（量）与 paricchedo（界限）。因其被选择，故为 varattā（绳索）=yottaṃ（绳索）。因其划分，故为 kalattaṃ（妻子）=bhariyā（妻子）。

๘๒. วาทีหิ โต.

82. 由 vā 等（词根）派生 to 后缀。

วา-คมเน, ตา-ปาลเน, ตน-วิตฺถาเร, ทม-อุปสเม, อ-มคมเน, สิ-เสวายํ, สุ-สวเน, ปู ปวเน, คุป-โควเน, ยุช-สํยเม, คห-อุปาทาเน, อต-สาตจฺจคมาน, ขิป-เปรเณ, เอวมาทีหิ โต โหติ. วายตีติ วาโต=วายุ. ตายตีติ ตาโต=ปิตา. ตนุเตติ ตนฺตํ=ตนฺตโว. ทมตีติ อนฺโต=ทสโน. อมติ ยาตีติ อนฺโต=โอสานํ, โกฏฺฐาสสมีปาวยวา จ. เสวียตีติ เสโต=ธวโล. สุณนฺตุเนนาติ โสตํ=สวนํ. สวตีติ โสโต=ชลปฺปวาโห. ปุนียตีติ โปโต=พาโล. โคปียตีติ โคตฺถํ=กลาทิ. โยชนฺตฺยเนนาติ โยตฺตํ=รชฺชุ. มมายนฺเตหิ คยฺหตีติ คตฺตํ=สรีรํ. อพาธํ นิรนฺตรํ อตติ ปวตฺตตีติ อตฺตา=มนาทิ. ขิปียติ เอตฺถาติ เขตฺตํ=เกทารํ.

由 vā（行进义）、tā（保护义）、tana（伸展义）、dama（调伏义）、ama（行进义）、si（侍奉义）、su（听闻义）、pū（净化义）、gupa（守护义）、yuja（结合义）、gaha（执取义）、ata（持续行进义）、khipa（投掷义）等（词根）派生 to 后缀。因其行进，故为 vāto（风）=vāyu（风）。因其保护，故为 tāto（父亲）=pitā（父亲）。因其伸展，故为 tantaṃ（线）=tantavo（线）。因其调伏，故为 anto（牙齿）=dasano（牙齿）。因其行进，故为 anto（末端）=osānaṃ（终结），亦指部分、附近和肢体。因其被侍奉，故为 seto（白色）=dhavalo（白色）。因其被倾听，故为 sotaṃ（耳）=savanaṃ（听根）。因其流动，故为 soto（流）=jalappavāho（水流）。因其被净化，故为 poto（幼儿）=bālo（幼儿）。因其被守护，故为 gotthaṃ（牛栏）=kalādi（牛栏等）。因其被结合，故为 yottaṃ（绳索）=rajju（绳索）。因其被执著者执取，故为 gattaṃ（身体）=sarīraṃ（身体）。因其无碍、持续地行进，故为 attā（自我）=manādi（心等）。因其被投掷于此，故为 khettaṃ（田地）=kedāraṃ（田地）。

๘๓. ฆราทีหิ ตก.

83. 由 ghara 等（词根）派生 taka 后缀。

คร ฆร-เสจเน, สิ-เสวายํ, ทู-ปริตาปเน, มิท-สิเนเห, จิต-สญฺเจตเน, ปุส-โปสเน, วิท-ลาเภ, เอวมาทีหิ ตก [Pg.254]๔ โหติ, ฆรติ สิญฺจตีติ ฆตํ=สปฺปิ. เสวียตีติ สิโต=เสโต. ทุพฺพจตฺตา ทูยติ ปริตาเปตีติ ทูโต=เปสรกาโร. มิชฺชติ สิเนหตีติ มิตฺโต=สุหทโย. จินฺเตตีติ จิตฺตํ=วิญฺญาณํ จิตฺตกมฺมาทิ จ. โปสียตีติ ปุตฺโต=อตฺตโช. วินฺทนฺติ ปีติ มเนนาติ วิตฺตํ=ธนํ. วร-วรณสมฺภตฺตีสุ, วรณํ วตฺตํ=พฺรหฺมจริยาทิ.

由 gara/ghara（浇灌义）、si（侍奉义）、dū（苦恼义）、mida（亲爱义）、cita（思惟义）、pusa（养育义）、vida（获得义）等（词根）派生 taka 后缀。因其浇灌，故为 ghataṃ（酥油）=sappi（酥油）。因其被侍奉，故为 sito（白色）=seto（白色）。因其难于言说而令人痛苦，故为 dūto（信使）=pesarakāro（信使）。因其亲爱，故为 mitto（朋友）=suhadayo（善友）。因其思惟，故为 cittaṃ（心）=viññāṇaṃ（识）与 cittakammādi（绘画等）。因其被养育，故为 putto（儿子）=attajo（亲生子）。因其以心获得喜悦，故为 vittaṃ（财富）=dhanaṃ（财产）。在 vara（选择、赞赏义）中，varaṇaṃ（选择）即 vattaṃ（行持）=brahmacariyādi（梵行等）。

๘๔. เนตฺตาทโย.

84. Netta 等词。

เนตฺตอาทโย ตก ปรา นิปจฺจนฺเต. นี-ปาปเน, เอตฺตํ, ตุก จ นิปาตนา. นยติ ปาเปตีติ เนตฺตํ=นยนํ, เนตา จ. กร-กร-เณ, อสฺสุ, กรณํ กุตฺตํ=กิริยา. กมิสฺส อสฺสุ, กมติ ยาตีติ กุนฺโต=อาวุธวิเสโส. รม-กีฬายํ, สุปุพฺโพ, สุสฺสนิจฺจํ ทีโฆ. สุฏฺฐุ รมณํ, สุฏฺฐุ รมตีติ วา สูรโต=สุขสํวาโส. มิหิสฺสอิสฺสุ, มิหติ สิญฺจตีติ มุตฺตํ=ปสฺสาโว. ปาล=รกฺขเณ อาสฺส รสฺสตฺตํ, ญิจ. ปาลียตีติ ปลิตํ=เกสโลมานํ ชราย กตํ เสตตฺตํ, สทฺธาทิตฺตา อกาเร ตํ ยสฺส อตฺถิ โส ปลิโต=ปุมา, ปลิตา=อิตฺถี. มฺหิสฺส สิ, มิหิ จ, มฺหยนํ สิตํ=มนฺทหสิตํ, มฺหยนํ มิหิตํ=ตเทว, กุส-อกฺโกเส ตสฺส อีญ, กุสียติ อกฺโกสียตีติ กุสีโต=อลโส, สิ=พนฺธเน, ทีโฆ, เสนฺติ พนฺธนฺติ ฆราวาสํ เอตายาติ สีตา=นงฺคลเลขา, เอวมญฺเญปิ.

Netta 等词是在后加 taka 等后缀不规则地构成的。由 Nī（引导义）加 ettaṃ 和 tuka 后缀不规则地构成。因其引导，故为 nettaṃ（眼）=nayanaṃ（眼），亦为 netā（引导者）。由 Kara（作义）加 assu 后缀，karaṇaṃ（作）变为 kuttaṃ（作）=kiriyā（行为）。由 kami 加 assu 后缀，因其行进，故为 kunto（枪）=āvudhaviseso（一种武器）。Rama（嬉戏义），前接 su，su 的元音恒为长音。Suṭṭhu ramaṇaṃ（极好的嬉戏），或 suṭṭhu ramati（极好地嬉戏），故为 sūrato（乐友）=sukhasaṃvāso（乐友）。由 mihi 加 issa 后缀，因其排泄，故为 muttaṃ（尿）=passāvo（尿）。Pāla（保护义），ā 音短化，加 ñica 后缀。因其被保护，故为 palitaṃ（白发）=kesalomānaṃ jarāya kataṃ setattaṃ（因年老而变白的毛发）。此词以 a 结尾，拥有它的人，男性为 palito=pumā（男子），女性为 palitā=itthī（女子）。由 mhi 或 mihi 加 si 后缀，mhayanaṃ（微笑）即 sitaṃ（微笑）=mandahasitaṃ（微笑），mhayanaṃ（微笑）即 mihitaṃ（微笑）=tadeva（同上）。由 kusa（责骂义）加 īña 后缀，因其被责骂，故为 kusīto（懒惰者）=alaso（懒惰者）。Si（连结义），元音长音化。因其以此连结家宅，故为 sītā（犁痕）=naṅgalalekhā（犁痕）。其他亦如此类推。

๘๕. สมาทีหฺยโถ.

85. 由 sama 等（词根）派生 atho 后缀。

สม-อุปสเม[Pg.255], ทร-ทรเณ, ทม-อุปสเม, กิลม กฺลม-เคลญฺเญ, สป-อกฺโกเส, วส-นิวาเส, อาปุพฺโพ, เอวมาทีหิ อโถ โหติ. สเมตีติ สมโถ=สมาธิ. ทรณํ ทรโถ=ปีฬา. ทมนํ ทมโถ=ทโม. กิลมนํ กิลมโถ=ปริสฺสโม. สปนํ สปโถ=สจฺจกรณํ. อาวสนฺติ เอตฺถาติ อาวสโถ=ฆรํ.

由 sama（止息义）、dara（破裂义）、dama（调伏义）、kilama/klama（疲惫义）、sapa（诅咒义）、vasa（居住义，前接 ā）等（词根）派生 atho 后缀。因其止息，故为 samatho（止）=samādhi（定）。破裂即 daratho（苦恼）=pīḷā（逼迫）。调伏即 damatho（调伏）=damo（自制）。疲惫即 kilamatho（疲劳）=parissamo（辛劳）。诅咒即 sapatho（誓言）=saccakaraṇaṃ（作誓）。因其在此居住，故为 āvasatho（住所）=gharaṃ（房屋）。

๘๖. อุปวสา วสฺโสฏ จ.

86. 由 upavasa 派生，且 vassa 替换为 oṭa。

อุปปุพฺพา วสติสฺมา อโถ โหติ, วสฺส โอฏ จาเทโส. อุปวสนฺติ เอตฺถาติ อุโปสโถ=ติถิวิเสโส, นวมหตฺถิ กุลญฺจ.

由前接 upa 的 vasati（词根）派生 atho 后缀，且 vassa 替换为 oṭa。因其在此持戒，故为 uposatho（布萨）=tithiviseso（特定日期），亦指九大象族。

๘๗. รมา ถก.

87. 由 rama（词根）派生 thaka 后缀。

รมติสฺมา ถก โหติ, กานุพนฺธกรณสามตฺถิยา อต การาโทปิ มโลโป. รมนฺติ กีฬนฺติ เอเตนาติ รโถ=สนฺทโน.

由 ramati（词根）派生 thaka 后缀，因 k 为随附字母，（ram 的）am 音节脱落。因其（人们）以此为乐、嬉戏，故为 ratho（车）=sandano（车）。

๘๘. ติตฺถาทโย.

88. Tittha 等词。

ติตฺถอาทโย ถกปรา นิปจฺจนฺเต. ตร-ตรเณ, อสฺส อิตฺตํ, ปรรูปาทิ, ตรนฺตฺยเนนาติ ติตฺถํ=นชฺชาทึ เยนาวตรนฺติ ตํ. สิจ-รกฺขเณ, เสจตีติ สิตฺตํ=มธุจฺฉิฏฺฐํ. หส-หสเน, หสนฺตฺยเนนาติ หตฺโถ=กโร, นกฺขตฺตาญฺจ. คายตีติ คาถา=ปชฺชวิเสโส. อรนฺติ ปวตฺตนฺตฺยเนนาติ อตฺโถ=ธนํ. โรคํ ตุทติ ปีเฬตีติ ตุตฺถํ=โอสธํ. ยุ-มิสฺสเน, ทีโฆ, ยวตีติ ยู- โถ=สชาติกานํ [Pg.256] ติรจฺฉานานํสมูโห. คุป-โคปเน, ทีโฆ, ปโลโป, ปฏิกูลตฺตา โคปียตีติ คูโถ=วจฺจํ, เอวมญฺเญปิ.

Tittha 等词是在后加 thaka 后缀不规则地构成的。由 tara（渡过义）派生，其 a 音变为 i，并与后音同化等。因其（人们）以此渡过，故为 titthaṃ（渡口）=najjādiṃ yenāvataranti taṃ（由此渡过河流等之处）。由 sica（保护义）派生，因其保护，故为 sittaṃ（蜂蜡）=madhucchiṭṭhaṃ（蜂蜡）。由 hasa（笑义）派生，因其（人们）以此而笑，故为 hattho（手）=karo（手），亦指星宿。因其歌唱，故为 gāthā（偈颂）=pajjaviseso（一种诗体）。因其（人们）以此行进、前进，故为 attho（财富）=dhanaṃ（财富）。因其刺痛、逼迫疾病，故为 tutthaṃ（药物）=osadhaṃ（药物）。由 yu（混合义）派生，元音长音化。因其混合，故为 yūtho（群）=sajātikānaṃ tiracchānānaṃsamūho（同类旁生之群体）。由 gupa（守护义）派生，元音长音化，p 音脱落。因其令人厌恶而被隐藏，故为 gūtho（粪便）=vaccaṃ（粪便）。其他亦如此类推。

๘๙. วส มส กุสา ถุ.

89. 由 vasa、masa、kusa（等词根）派生 thu 后缀。

วส-นิวาเส, มส-อามสเน, กุส-อกฺโกเส, เอเตหิ ถุ โหติ. วสนฺติ เอตฺถาติ วตฺถุ=ปทตฺโถ. ทธึ อามสตีติ มตฺถุ=ทธิมณฺโฑ. กุสียติ อกฺโกสียติ เภร วนาทตฺตาติ โกตฺถุ=สิคาโล.

由 vasa（居住义）、masa（触摸义）、kusa（责骂义）等（词根）派生 thu 后缀。因其（人们）在此居住，故为 vatthu（事）=padattho（事物）。因其触摸酸奶，故为 matthu（乳清）=dadhimaṇḍo（凝乳精华）。因其被责骂、被呵斥，且有可怕的叫声，故为 kotthu（胡狼）=sigālo（胡狼）。

๙๐. สก วสา ถิ.

90. 由 saka、vasa（等词根）派生 thi 后缀。

สก-สตฺติยํ, วส-นิวาเส, เอเตหิ ถิ โหติ. สกฺโกติ คนฺตุมเนนาติ สตฺถิ=อูรุ. วสียติ อจฺฉาทียตีติ วตฺถิ=นาภิยา อโธ.

由词根saka（能力义）、vasa（居住义），形成后缀thi。以其能行走，故为satthi（大腿）=ūru（大腿）。其被遮盖，故为vatthi（膀胱）=nābhiyā adho（肚脐下方）。

๙๑. วีโต ถิก.

91. 由词根vī，形成后缀thika。

วี วา-คมเนตีมสฺมา ถิก โหติ. วียนฺติ คจฺฉนฺติ เอตายาติ วีถิ=อาวลิ.

由词根vī或vā（行进义），形成后缀thika。人们由此而行，故为vīthi（街道）=āvali（行列）。

๙๒. สาริสฺมา รติ.

92. 由词根sāri，形成后缀rathi。

สาริสฺมา ณฺยนฺตา รถิ โหติ. สาเรตีติ สารถิ=รถ-วาโห.

由带有后缀ṇya的词根sāri，形成后缀rathi。其驱车，故为sārathi（御者）=ratha-vāho（车夫）。

๙๓. ตา-ตา อิถิ.

93. 由词根tā、ata，形成后缀ithi。

ตา-ปาลเน, อต-สาตจฺจคมเน, เอเตหิ อิถิ โหติ. ตายติ ปาเลตีติ ติถิ=ปฏิปทาทิ, อตติ คจฺฉตีติ อติถิ=อพฺภาคโต.

由词根tā（保护义）、ata（持续行进义），形成后缀ithi。其保护，故为tithi（日期）=paṭipadādi（初一等）。其持续行进，故为atithi（客人）=abbhāgato（来客）。

๙๔. อิสา ถี.

94. 由词根isa，形成后缀thī。

อิสติสฺมา [Pg.257] ถี โหติ. อิจฺฉติ อิจฺฉียตีติ วา อิตฺถี=นารี.

由词根isu，形成后缀thī。其渴望或被渴望，故为itthī（女人）=nārī（女人）。

๙๕. รุท ขุท มุท มท ฉิท สูท สป กมา ทก.

95. 由词根ruda、khuda、muda、mada、chida、sūda、sapa、kama，形成后缀daka。

เอเตหิ ทก โหติ. รุทตีติ รุทฺโท=อุมาปติ. รสฺส ลตฺเต ลุทฺโท=เนสาโท. ขุทติ อสหตีติ ขุทฺโท=นีโจ. โมทนฺติ เอตายาติ มุทฺทา=สกฺขรมงฺคุลิยํ. มชฺชนฺติ อสฺมินฺติ มทฺโท=ชนปโท. ฉิชฺชตีติ ฉิทฺทํ=รนฺธํ. อูสฺส รสฺสตฺตํ, สูทติ สามิเกหิ ภตึ ปกฺขรตีติ สุทฺโท=วสโล. สปนฺตุเนนาติ สทฺโท=โสตวิสโย. กามียตีติ กนฺโท=มูลวิเสโส.

由这些词根，形成后缀daka。其哭泣，故为ruddo（楼陀罗）=umāpati（乌摩之夫）。当r音变为l音时，则为luddo（猎人）=nesādo（猎人）。其烦恼难忍，故为khuddo（卑下者）=nīco（卑下者）。人们因此而喜悦，故为muddā（印章）=sakkharamaṅguliyaṃ（指环）。人们沉醉其中，故为maddo（末陀国）=janapado（国土）。其被切割，故为chiddaṃ（孔穴）=randhaṃ（孔穴）。ū音短化，其服侍主人以取酬劳，故为suddo（首陀罗）=vasalo（贱民）。人们以此言说，故为saddo（声音）=sotavisayo（声境）。其被渴求，故为kando（块根）=mūlaviseso（一种特殊的根）。

๙๖. กุนฺทาทโย.

96. kunda等词。

กุนฺทอาทโย ทกอนฺตา นิปจฺจนฺเต. กมิสฺส อสฺสุ, กามียตีติ กุนฺโท=ปุปฺผวิธสโส, มณิสฺส มน, มญฺญเตติ มนฺโท=ชโฬ. วุณาติสฺส พุน, วุณียติ สํวรียตีติ พุนฺโท=มูลปฺปเทโส. นินฺท-ครหายํ, นโลโป, นินฺทียตีติ นิทฺทา=โสปฺปํ. อุนฺท-กิเลทเน, นโลโป, อุนฺทติ กิเลทตีติ อุทฺโท=ชลพิฬาโล. สํปุพฺพสฺส อุนฺทิสฺส จ, สมฺมา อุนฺทติ กิเลทตีติ สมุทฺโท=สาคโร. ปุล-มหตฺตหึ สาญาเณสุ, อิมุญ, ปุลติ หึสตีติ ปุลินฺโท=สวโร. เอวํ-มญฺเญปิ.

kunda等词，以da为结尾而不规则地形成。词根kami的a音变为u音，其被渴求，故为kundo（素馨花）=pupphavidhasaso（一种花）。词根maṇi变为mana，其思惟，故为mando（愚钝者）=jaḷo（愚钝者）。词根vuṇāti变为buna，其被覆盖、守护，故为bundo（根基）=mūlappadeso（根的部位）。词根ninda（责备义），n音脱落，其被责备，故为niddā（睡眠）=soppaṃ（睡眠）。词根unda（湿润义），n音脱落，其湿润，故为uddo（水獭）=jalabiḷālo（水獭）。以及带有前缀saṃ的词根undi，其完全湿润，故为samuddo（海洋）=sāgaro（海洋）。词根pula（广大、伤害、知识义），加后缀imuñ，其伤害，故为pulindo（补邻陀人）=savaro（猎人部落）。其他亦同。

๙๗. ททา ทุ.

97. 由词根dada，形成后缀du。

ทท-ทาเนตีมสฺมา ทุ โหติ. ทุกฺขํ ททาตีหิ ททฺทุ=กุฏฺฐวิเสโส.

由词根dada（给予义），形成后缀du。其给予痛苦，故为daddu（癣）=kuṭṭhaviseso（一种皮肤病）。

๙๘. ขนาน ทม รมา โธ.

98. 由词根khana、ana、dama、rama，形成后缀dho。

ขน [Pg.258] ขณ-อวทารเณ, อน-ปาณเน, ทม-อุปสเม, รม-กีฬายํ, เอเตหิ โธ โหติ. ญาเณน ธญฺญเตติ ขนฺโธ=ราสิ. อนติ ชีวติ เอเตนาติ อนฺโธ=อจกฺขุโก. ทเมตพฺโพติ ทนฺโธ=ชโฬ, รมนฺติ เอตฺถ สปฺปาทโยติ รนฺธํ=ฉิทฺทํ.

由词根khana或khaṇa（挖掘、破裂义）、ana（呼吸义）、dama（调伏义）、rama（嬉戏义），形成后缀dho。其被智慧所思量，故为khandho（蕴）=rāsi（积聚）。其以此呼吸、生存，故为andho（盲人）=acakkhuko（无眼者）。其应被调伏，故为dandho（迟钝者）=jaḷo（迟钝者）。蛇等在此嬉戏，故为randhaṃ（孔穴）=chiddaṃ（孔穴）。

๙๙. มุทฺธา ทโย.

99. muddhā等词。

มุทฺธอาทโย ธนฺตา นิปจฺจนฺเต. มุท-โตเส, โอตฺตาภาโว, โมทนฺติ เอตฺถ อูกาติ มุทฺธา=มตฺถโก. อร-คมเน, อรนฺติ ยนฺติ เอตฺถาติ อทฺธา=มคฺโค, กาโล จ, อทฺธํ=อุปทฺธํ. คิธ-อภิ กงฺขายํ, อิสฺส อตฺตํ, เคธตีติ คทฺโธ=คิชฺโฌ. วิธ-เวธเน, เอตฺตาภาโว, ปริวชฺฌตีติ วิทฺธํ=วิมลํ, เอวมญฺเญปิ.

muddhā等词，以dha为结尾而不规则地形成。由词根muda（欢喜义），经ottābhāvo音变，虱（ūkā）在此欢喜，故为muddhā（头）=matthako（头顶）。由词根ara（行进义），人们于此行进，故为addhā（道路）=maggo（路），亦指kālo（时间）；addhaṃ=upaddhaṃ（一半）。由词根gidha（渴望义），i音变为a音，其贪求，故为gaddho（秃鹫）=gijjho（秃鹫）。由词根vidha（穿刺义），经ettābhāvo音变，其被远离，故为viddhaṃ（纯净）=vimalaṃ（无垢）。其他亦同。

๑๐๐. สีโต ธุก.

100. 由词根sī，形成后缀dhuka。

เสติสฺมา ธุก โหติ. สยนฺติ เอตายาติ สีธุ=สุราวิเสโส.

由词根sī，形成后缀dhuka。人们以此而睡，故为sīdhu（酒）=surāviseso（一种酒）。

๑๐๑. วรารกรตรทรยมอชฺชมิถสกา กุโน.

101. 由词根vara、ara、kara、tara、dara、yama、ajja、mitha、saka，形成后缀kuno。

วร-วรณสมฺภตฺตีสุ, อร-คมเน, กร-กรเณ, ตร-ตร-เณ ทร-วิทารเณ, ยม-อุปรเม, อชฺช สชฺช-อชฺชเน, มิถ-สงฺคเม, สก-สตฺติยํ, เอเตหิ กุโน โหติ. ‘‘รา นสฺส โณ’’ติ (๕-๑๗๑) นสฺส ณตฺตํ, วาเรตีติ วรุโณ=เอวํนามโก อิสิ, เทวราชา, ปาทโป จ. อรติ คจฺฉตีติ อรุโณ=สูริโย, ตสฺส [Pg.259] สารถิ จ. ปรทุกฺเข สติ สาธูนํ หทยกมฺมนํ กโรตีติ กรุณา=ทยา. พาลภาวํ อตรีติ ตรุโณ=ยุวา. ‘‘ณิณาปิน’’นฺติ (๕.๑๖๐) โยควิภาคา ณิโลโป, วิทาเรตีติ ทารุโณ=กกฺขโฬ. ยเมติ ปาวํ นาเสตีติ ยมุนา=เอกา มหานที. อชฺชติ ธนสญฺจยํ กโรตีติ อชฺชุโน=ราชา, รุกฺขวิเสโส จ. มิโถ สงฺคโม มิถุนํ=ปุมิตฺถิยุคฬํ. สกฺโกตีติ สกุโน=ปกฺขี. นทาทิปาฐา วีมฺหิ=สกุนี. ‘‘ตถนรานํฏฏฺฐณลา’’ติ (๑-๒๗) วา ณตฺเต=สกุโณ, สกุณิ.

由词根vara（选择、获得义）、ara（行进义）、kara（造作义）、tara（渡过义）、dara（撕裂义）、yama（止息义）、ajja或sajja（积聚义）、mitha（结合义）、saka（能力义），形成后缀kuno。根据规则“rā nassa ṇo”(5-171)，n音变为ṇ音。其阻止，故为varuṇo（瓦儒那）=一位仙人、天王及一种树之名。其行进，故为aruṇo（阿鲁那）=sūriyo（太阳），亦为其御者。于他人有苦时，能令善人心生撼动，故为karuṇā（悲）=dayā（慈悲）。其已渡过童年，故为taruṇo（少年）=yuvā（青年）。根据规则“Ṇiṇāpina”(5.160)的分拆，ṇi音脱落。其撕裂，故为dāruṇo（残酷者）=kakkhaḷo（粗暴者）。其止息、断除罪恶，故为yamunā（亚穆纳）=ekā mahānadī（一条大河）。其积聚财富，故为ajjuno（阿周那）=一位国王及一种树之名。相互结合，故为mithunaṃ（配偶）=pumitthiyugaḷaṃ（男女之对）。其有能力，故为sakuno（鸟）=pakkhī（禽）。根据nadādi（河等）词组的读法，阴性为sakunī（雌鸟）。或根据规则“Tathanarānaṃṭaṭṭhaṇalā”(1-27)，n音变为ṇ音，成sakuṇo（雄鸟）、sakuṇi（雌鸟）。

๑๐๒. อชา อิโน.

102. 由词根aja，形成后缀ino。

อช วช-คมเน ตีมสฺมา อิโน โหติ. อชติ วิกฺกยํ ยาตีติ อชินํ=จมฺมํ.

由词根aja或vaja（行进义），形成后缀ino。其被用于交易，故为ajinaṃ（皮革）=cammaṃ（皮）。

๑๐๓. วิปินาทโย.

103. vipina等词。

วิปินอาทโย อินนฺตา นิปจฺจนฺเต. วป-พีชนิกฺเขเป, อสฺส อิตฺตํ, วปนฺติ เอตฺถาติ วิปินํ=วนํ. สุป-สเย, สุปนฺติ เอเตนาติ สุปินํ=นิทฺทา, สุปนฺเตน ทิฏฺฐญฺจ. ตุท-พฺยถเน, ทสฺส โห, ตุทติ สตฺเต ปีเฬตีติ ตุหินํ=หิมํ. กปฺป-สามตฺถิเย, กปฺปติ ริปโว วิเชตุํ สมตฺเถตีติ กปฺปิโน=ราชา. กม-ปทวิกฺเขเป, อสฺส อุตฺตํ, กมนฺติ เอตฺถ มีนาทโย ปวิสนฺตีติ กุมินํ=มจฺฉพนฺธโนปกรณวิเสโส. ทา-ทาเน, เทนฺติ เอตสฺมินฺติ ทินํ=ทิวโส, เอวมญฺเญปิ.

vipina等词，以ina为结尾而不规则地形成。由词根vapa（播种义），a音变为i音，人们于此播种，故为vipinaṃ（森林）=vanaṃ（林）。由词根supa（睡眠义），人们以此而睡，故为supinaṃ（睡眠）=niddā（睡），亦指supantena diṭṭhaṃ（梦中所见）。由词根tuda（伤害义），d音变为h音，其伤害、折磨众生，故为tuhinaṃ（霜）=himaṃ（雪）。由词根kappa（能力义），其有能力征服敌人，故为kappino（劫宾那王）=rājā（国王）。由词根kama（行走义），a音变为u音，鱼等进入此处，故为kuminaṃ（鱼阱）=macchabandhanopakaraṇaviseso（一种捕鱼工具）。由词根dā（给予义），人们于此期间给予，故为dinaṃ（日）=divaso（白昼）。其他亦同。

๑๐๔. กิรา กโน.

104. 由词根kira，形成后缀kano。

กิรติสฺมา [Pg.260] กโน โหติ. นสฺส โณ, กิรนฺติ วิกิรนฺตีติ กิรณา=รํสิโย.

由词根kirati，形成后缀kano。n音变为ṇ音。其散布、放射，故为kiraṇā（光线）=raṃsiyo（光束）。

๑๐๕. ที ชิอิมีหิ นก.

105. 由词根dī、ji、i、mī，形成后缀naka。

ที-ขเย, ชิ-ชเย, อิ-อชฺเฌนคตีสุ, มี-หึสายํ, เอเตหิ นก โหติ. อเทสิ ขยมคมาสีติ ทีโน=นิทฺธโน. ปญฺจมาเร อชินีติ ชิโน=พุทฺโธ. เอสิ อิสฺสรตฺตมคมาสีติ อิโน=สามี. มียเต หึสียเตติ มีโน=มจฺโฉ.

dī（词根）意为“衰败”，ji（词根）意为“征服”，i（词根）意为“达到”，mī（词根）意为“伤害”，由这些词根加 na 后缀构成。已达到衰败(khayam agamāsi)者，是为dīno(贫穷者)，即无财者。已征服五魔(pañcamāre ajinī)者，是为jino(胜利者)，即佛陀。已达到主权(issarattam agamāsi)者，是为ino(主人)，即主宰者。被伤害(mīyate hiṃsīyate)者，是为mīno(鱼)，即鱼。

๑๐๖. สิธาวีวาหิ โน.

106. 由 si、dhā、vī、vā 诸词根，加 no 后缀构成。

สิ-พนฺธเน, ธา-ธารเณ, วี วา-คมเน, เอเตหิ โน โหติ. เสติ พนฺธตีติ เสโน=สสาทโน เสนา=จมู. ธาเรตีติ ธานา=ภชฺชิตยโว. เวติ ปวตฺตตีติ เวโน=หีนชาติ. สตฺเตสุ วาติ ปวตฺตตีติ วานํ=ตณฺหา.

si（词根）意为“系缚”，dhā（词根）意为“执持”，vī或vā（词根）意为“行进”，由这些词根加 no 后缀构成。系缚(seti bandhati)者，是为seno(鹰)，即捕食者；或senā(军队)，即军队。执持(dhāreti)者，是为dhānā(谷物)，即炒麦。行进(veti pavattati)者，是为veno(卑贱者)，即卑贱种姓。于诸有情中流转(sattesu vāti pavattati)者，是为vānaṃ(渴爱)，即渴爱。

๑๐๗. อูนาทโย.

107. Ūna等词。

อูนอาทโย นนฺตา นีปจฺจนฺเต. อูห-วิตกฺเก, หโลโป, อูหนํ อูโน=อปุณฺโณ. หิ-คติยํ, ทีฆตฺตํ, เหสิ หีนตฺตมคมีติ หีโน=นิหีโน. จิ-จเย, ทีฆตฺตํ, จยนฺติ เอตฺถ รตนานีติ จีโน=ชนปโท. หนิสฺส ชโฆ, หญฺญตีติ ชฆนํ=กฏิ. ฐาสฺส เถ ฐาติ ปวตฺตตีติ เถโน=โจโร. อุนฺทิสฺส โอโท, อุนฺทียตีติ โอทโน=อนฺนํ. อนฺนํ. รํชิสฺส นิคฺคหีตโลโป, อก จ, รํชเต อเนนาติ รชนํ=ราโค. รญฺชนฺติ เอตฺถาติ รชนี=รตฺติ. ปทิสฺส ชุนุก[Pg.261], ปชฺชติ คจฺฉตีติ ปชฺชุนฺโน=อินฺโท, เมโฆ จ. คมิสฺส คง, คจฺฉนฺติ เอตฺถ วิหงฺคาทโยติ คคนํ=อนฺตลิกฺขํ, เอวมญฺเญปิ.

Ūna等词以na结尾，不规则地构成。由意为“推测”的ūha（词根），省略h音(halopo)，作ūhanaṃ(推测)，是为ūno(不足)，即不圆满。由意为“行进”的hi（词根），元音延长(dīghattaṃ)，作hesi hīnattamagamī(已至卑劣)，是为hīno(低劣的)，即卑劣的。由意为“积聚”的ci（词根），元音延长(dīghattaṃ)，作cayanti ettha ratanāni(珍宝于此积聚)，是为cīno(秦国)，即国家。han（词根）变为jagh，作haññati(被击打)，是为jaghanaṃ(腰)，即腰部。ṭhā（词根）变为the，作ṭhāti pavattati(持续存在)，是为theno(盗贼)，即小偷。und（词根）变为od，作undīyati(被浸湿)，是为odano(饭)，即食物。raṃj（词根）省略鼻音(niggahītalopo)，作raṃjate anena(以此而染)，是为rajanaṃ(染)，即贪染。作rañjanti ettha(于此而喜)，是为rajanī(夜晚)，即夜。pad（词根）变为pajju，作pajjati gacchati(行进)，是为pajjunno(雨神)，即因陀罗，亦指雨云。gam（词根）变为gaṅa，作gacchanti ettha vihaṅgādayo(鸟等于此飞行)，是为gaganaṃ(天空)，即虚空。其他亦如此。

๑๐๘. วี ปตา ตโน.

108. 由 vī、pata 诸词根，加 tano 后缀构成。

วี วา-คมเน, ปต ปถ-คมเน, เอเตหิ ตโน โหติ. เวติ ปวตฺตติ เอเตนาติ เวตนํ=ภติ. ปตนฺติ เอตฺถาติ ปตฺตนํ=นครํ.

vī或vā（词根）意为“行进”，pata或patha（词根）意为“行进”，由这些词根加 tano 后缀构成。以此行进、流转(veti pavattati etena)者，是为vetanaṃ(工资)，即报酬。于此降落(patanti ettha)者，是为pattanaṃ(港市)，即城市。

๑๐๙. รมา ตนก.

109. 由 rama 词根，加 tanaka 后缀构成。

รม กีฬายมิจสฺมา ตนก โหติ. ‘‘คมาทิรานํ โลโปนฺตสฺสา’’ติ (๕.๑๐๙) มโลโป, รมนฺติ เอตฺถาติ รตนํ=มณิ อาที, หตฺถมตฺตญฺจ.

由意为“嬉戏”的rama（词根）加 tanaka 后缀构成。根据“Gamādirānaṃ lopontassā”(5.109)之规，省略m音(malopo)。于此而喜(ramanti ettha)者，是为ratanaṃ(宝)，即宝珠等，亦指一肘之量。

๑๑๐., สู ภาหิ นุก,

110. 由 sū、bhā 诸词根，加 nuka 后缀构成。

สู-ปสเว, ภา-ทิตฺติยํ, เอเตหิ นุก โหติ. ปสวียตีติ สูนุ=ปุตฺโต. ภาติ ทิพฺพตีติ ภานุ=สูริโย.

sū（词根）意为“生育”，bhā（词根）意为“发光”，由这些词根加 nuka 后缀构成。被生育(pasavīyati)者，是为sūnu(子)，即儿子。照耀、闪耀(bhāti dibbati)者，是为bhānu(光耀者)，即太阳。

๑๑๑. ธาสฺเส จ.

111. Dhā（词根）亦然，且其元音变为e。

ธา-ธารเณตีมสฺมา นุก โหติ, ธาสฺส เอ จ. ธาเรตีติ เธนุ=คาวี.

由意为“执持”的dhā（词根）加 nuka 后缀构成，且dhā的元音变为e。执持(dhāreti)者，是为dhenu(母牛)，即母牛。

๑๑๒. วตฺตา ฏาว ธมาเสหฺยนิ.

112. 由 vatta、aṭa、ava、dhama、asa 诸词根，加 ani 后缀构成。

วตฺต-วตฺตเน, อฏ-คมนตฺโถ, อว-รกฺขเณ, ธม-สทฺเท, อส-เขปเน, เอเตหิ อนิ โหติ. วตฺตนฺติ เอเตนาติ วตฺตนิ=ตสรทณฺฑํ. วีมฺหิ วตฺตนี=ปนฺโถ. อฏเต คมฺมเตติ อฏนิ= มญฺจงฺโค[Pg.262]. สตฺเต อวติ รกฺขตีติ อวนิ=มหี. ธมนฺติ เอเตน วีณาทโยติ ธมนิ=สีรา. ทณฺฑตฺถาย อสียเต ขิปียเตติ อสนิ=กุลิสํ.

vatta（词根）意为“旋转”，aṭa（词根）意为“行进”，ava（词根）意为“保护”，dhama（词根）意为“发声”，asa（词根）意为“投掷”，由这些词根加 ani 后缀构成。以此旋转(vattanti etena)者，是为vattani(纺锤)，即纺锤杆。vattanī亦指pantho(道路)。被行至(aṭate gammate)者，是为aṭani(床架)，即床的部件。保护有情(satte avati rakkhati)者，是为avani(大地)，即大地。以此吹奏(dhamanti etena)琵琶等者，是为dhamani(脉)，即血脉。为惩罚而投掷(daṇḍatthāya asīyate khipīyate)者，是为asani(霹雳)，即金刚杵。

๑๑๓. ยุโต นิ.

113. 由 yu 词根，加 ni 后缀构成。

ยุ-มิสฺสเนตีมสฺมา นิ โหติ. ยวนฺติ สตฺตา อเนน เอตีภาวํ คจฺฉนฺตีติ โยนิ=ภคํ, อณฺฑชาทิโยนิ จ.

由意为“混合”的yu（词根）加 ni 后缀构成。有情因此达到结合状态(yavanti sattā anena etībhāvaṃ gacchanti)者，是为yoni(生处)，即bhagaṃ(女根)，亦指卵生等生处。

(อิติ ตวคฺคปจฺจยวิธานํ).

（t品类后缀之规定至此完毕。）

๑๑๔. จมาป ปา วปา โป.

114. 由 cama、apa、pā、vapa 诸词根，加 po 后缀构成。

จม-อทเน, อป-ปาปุณเน, ปา-รกฺขเณ, วป-พีชนิกฺเขเป, เอเตหิ โป โหติ. จมนฺติ อทนฺติ เอตฺถาติ จมฺปา=นครํ, อเปสิ อีสกมตฺตมคมาสีติ อปฺปํ=อพหุ. อปายํ ปาติ รกฺขตีติ ปาปํ-กิพฺพิสํ. วปนฺติ เอตฺถาติ วปฺโป=เกทารํ.

cama（词根）意为“食”，apa（词根）意为“获得”，pā（词根）意为“保护”，vapa（词根）意为“播种”，由这些词根加 po 后缀构成。于此而食(camanti adanti ettha)者，是为campā(瞻波城)，即城市。已达到少量(apesi īsakamattam agamāsi)者，是为appaṃ(少)，即不多。守护恶趣(apāyaṃ pāti rakkhati)者，是为pāpaṃ(恶)，即罪行。于此播种(vapanti ettha)者，是为vappo(田)，即田地。

๑๑๕. ยุ ถุ กูนํ ทีโฆ จ.

115. Yu、thu、ku诸词根亦然，且其元音延长。

ยุ-มิสฺสเน, ถุ-อภิตฺถเว, กุ-สทฺเท, เอเตหิ โป โหติ, เอเตสํ ทีโฆ จ. ทีฆวิธานสามตฺถิยา โอตฺตาภาโว. ยวนฺติ สห วตฺตนฺติ เอตฺถาติ ยูโป=ยญฺญยฏฺฐิ, ปาสาโท จ. ถวียตีติ ถูโป=เจติยํ. กวนฺติ นทนฺติ เอตฺถาติ กูโป=อุทปาโน.

yu（词根）意为“混合”，thu（词根）意为“赞颂”，ku（词根）意为“发声”，由这些词根加 po 后缀构成，且其元音延长。因元音延长之规定，故无辅音重叠。于此连结共存(yavanti saha vattanti ettha)者，是为yūpo(祭柱)，即献祭柱，亦指楼阁。被赞颂(thavīyati)者，是为thūpo(塔)，即支提。于此发声(kavanti nadanti ettha)者，是为kūpo(井)，即水井。

๑๑๖. ขิป สุป นีสู ปูหิ ปก.

116. 由 khipa、supa、nī、sū、pū 诸词根，加 paka 后缀构成。

ขิป-เปรเณ, สุป-สเย, นี-นเย, สู-ปสเว, ปู-ปวเน, เอเตหิ ปก โหติ. ขปติ ขยํ คจฺฉตีติ ขิปฺปํ=สีฆํ. สุปนฺติ [Pg.263] เอตฺถ สุนขาทโยติ สุปฺปํ=ปปฺโผฏนํ. นยนฺติ เอตสฺมา ผลนฺติ นิโป=รกฺโข. สวติ รุจึ ชเนตีติ สูโป=พฺยญฺชนวิเสโส. ปวียติ มริจชีรกาทีหิ ปวิตฺตํ กรียตีติ ปูปํ=ขชฺชกํ.

khipa（词根）意为“投掷”，supa（词根）意为“睡眠”，nī（词根）意为“引导”，sū（词根）意为“产生”，pū（词根）意为“净化”，由这些词根加 paka 后缀构成。趋于灭尽(khapati khayaṃ gacchati)者，是为khippaṃ(迅速)，即快速。狗等于此睡眠(supanti ettha sunakhādayo)者，是为suppaṃ(簸箕)，即簸扬具。由此引导出果实(nayanti etasmā phalanti)者，是为nipo(迦昙婆树)，即树。流出、产生美味(savati ruciṃ janeti)者，是为sūpo(汤)，即一种调味品。以胡椒、孜然等净化(pavīyati maricajīrakādīhi pavittaṃ karīyati)者，是为pūpaṃ(糕饼)，即点心。

๑๑๗. สิปฺปาทโย.

117. Sippa等词。

สิปฺปอาทโย ปกอนฺตา นิปจฺจนฺเต. สปิสฺส อสฺสอิตฺตํ, สปติ อเนนาติ สิปฺปํ=กลา. วปิสฺส อสฺสิ, วิชฺชํ วปตีติ วิปฺโป=พฺราหฺมโณ. วสฺส โพ, วปติ พหิ นิกฺขมติ หทยงฺคตโสเกนาติ พปฺปํ=อสฺสุ. ฉุป-สมฺผสฺเส, อุสฺเส, ฉุปติ อเนนาติ เฉปฺปํ=นงฺคุฏฺฐํ. รุป=รุปฺปเน, ปโลป ทีฆา, รุปฺปติ วิการมาปชฺชตีติ รูปํ-ภูตภูติกํ, เอวมญฺเญปิ.

Sippa等词以paka结尾，不规则地构成。sap（词根）的a变为i，作sapati anena(以此服务)，是为sippaṃ(技艺)，即艺术。vap（词根）的a变为i，作vijjaṃ vapati(播撒知识)，是为vippo(智者)，即婆罗门。vas（词根）变为bapp，作vapati bahi nikkhamati hadayaṅgatasokena(因心中之悲伤而流出)，是为bappaṃ(泪)，即眼泪。由意为“接触”的chupa（词根），作chupati anena(以此接触)，是为cheppaṃ(尾)，即尾巴。由意为“变坏”的rup（词根），元音延长，作ruppati vikāramāpajjati(变坏、发生变化)，是为rūpaṃ(色)，即四大种及所造色。其他亦如此。

๑๑๘. สาสา อโป.

118. 由 sāsa 词根，加 apo 后缀构成。

สาส อนุสิฏฺฐิยมิจฺจสฺมา อโป โหติ. สาสียนฺติ เอเตนาติ สาสโป=วีหิวิเสโส.

由意为“教诫”的sāsa（词根）加 apo 后缀构成。以此被教诫(sāsīyanti etena)者，是为sāsapo(芥子)，即一种谷物。

๑๑๙. วิฏปาทโย.

119. Viṭapa等词。

วิฏปอาทโย อปนฺตา นิปจฺจนฺเต. วฏ-เวฏฺฐเน, อสฺส อิตฺตํ, วฏติ เวฏฺฐติ เอเตนาติวิฏโป=คุมฺพวิเสโส, กุถ-ปูติภาเว, ถสฺส โณ, อกุถิ ปูติภาวมคมีติ กุณโป=มตโก. มณฺฑ=ภูสเน, มณฺเฑติ ชนํ, มณฺฑียติ ชเนหีติ วา มณฺฑโป=ชนาลโย, เอวมญฺเญปิ.

Viṭapa等词以apa结尾，不规则地构成。由意为“围绕”的vaṭa（词根），其a变为i，作vaṭati veṭṭhati etena(以此围绕)者，是为viṭapo(枝丛)，即一种灌木。由意为“腐烂”的kutha（词根），th变为ṇ，作akuthi pūtibhāvam agamī(未至腐烂)者，是为kuṇapo(尸体)，即死者。由意为“装饰”的maṇḍa（词根），作maṇḍeti janaṃ(装饰众人)或maṇḍīyati janehi(为众人所装饰)，是为maṇḍapo(亭阁)，即众人之住所。其他亦如此。

๑๒๐. คุปา โผ.

120. 由语基Gup，有pho后缀。

คุปิสฺมา โผ โหติ. โคปียตีติ โคปฺโผ=จรณคณฺฐิ.

由语基Gup，有pho后缀。Gopīyati是“被保护”义，故为goppho，即脚踝(caraṇagaṇṭhi)。

๑๒๑. ครสราทีหิ โพ.

121. 由Gara、sara等语基，有bo后缀。

ครสราทีหิ [Pg.264] โพ โหติ. ครติ อญฺเญ อเนน ปีเฬตีติ คพฺโพ=อภิมาโน. สรติ ปวตฺตตีติ สพฺโพ=สกโล. ผลกาเมหิ ชเนหิ อมียติ คมียตีติ อมฺโพ=จูโต. ปุตฺเตน อมียติ คมียตีติ อมฺพา=มาตา.

由Gara、sara等语基，有bo后缀。以此压迫他人，故为gabbo，即我慢(abhimāno)。它运转，故为sabbo，即一切(sakalo)。被欲求果实者所趋向，故为ambo，即芒果(cūto)。被儿子所趋向，故为ambā，即母亲(mātā)。

๑๒๒. นิมฺพาทโย.

122. Nimba等。

นิมฺพอาทโย พนฺตา นิปจฺจนฺเต. นมิสฺส อสฺสิ, นมติ ผลภาเรนาติ นิมฺโพ=อริฏฺโฐ. วมิสฺส วสฺส พิตฺตํ. ปิตฺตาทโย วมติ อุคฺคิรตีติ พิมฺพํ=สรีรํ. กุสิสฺส อมุก, ติตฺเตน กุสียติ อกฺโกสียตีติ โกสมฺโพ=รุกฺโข. กทติสฺส อมุก, กทนฺติ เอเตน ทฺวาราทีนีติ กทมฺโพ=รุกฺโข. กุฏิสฺส อุมุก, ชเนหิ โกฏียติ ปวตฺตียตีติ กุฏุมฺพํ=จตุปฺปโท, เขตฺตํ, ฆรํ, กลตฺตํ, ทาสา จ. กณฺฑิสฺส กุฑุ. ตณฺฑุลาทโย อเนน กณฺฑนฺติ ปริจฺฉินฺทนฺตีติ กุฑุโพ=มานํ, เอวมญฺเญปิ.

Nimba等词以ba为结尾而派生。由语基Nam加assi后缀，因果实之重而弯曲，故为nimbo，即苦楝树(ariṭṭho)。由语基Vam加va后缀，且有bittaṃ，吐出胆汁等，故为bimbaṃ，即身体(sarīraṃ)。由语基Kus加amuka后缀，因其味苦而被厌恶、被责骂，故为kosambo，即树(rukkho)。由语基Kad加amuka后缀，以此敲击门等，故为kadambo，即咖丹巴(kadamba)树(rukkho)。由语基Kuṭ加umuka后缀，被人们所经营，故为kuṭumbaṃ，即家业(kuṭumba)，包括四足兽、田地、房屋、妻子及奴仆。由语基Kaṇḍ加kuḍu后缀，以此舂打、量度米等，故为kuḍubo，即量器(mānaṃ)。其他亦如此。

๑๒๓. ทรา พิ.

123. 由语基Dara，有bi后缀。

ทร วิทารเณตีมสฺมา พิ โหติ. โอทนาทีนิ ทาเรนฺติ ชตายาติ ทพฺพิ=กฏจฺฉุ, วีมฺหิ ทพฺพี.

由“撕裂”义的语基Dara，有bi后缀。用它分开饭等，故为dabbi，即勺子(kaṭacchu)；阴性时作dabbī。

๑๒๔. กร สร สล กล วลฺล วสา อโภ.

124. 由语基Kara、sara、sala、kala、valla、vasa，有abho后缀。

กร-กรเณ, สร-คติ หึสาจินฺตาสุ, สล-คมนตฺโถ, กล-สงฺขฺยาเน, วล วลฺล-สํวรเณ, วส-นิวาเส, เอเตหิ อโภ โหติ. กโรตีติ กรโภ=โอฏฺฐา, ปาณิปฺปเทโส จ. สรติ คจฺฉตีติ สรโภ=มิควิเสโส. สลติ คจฺฉตีติ สลโภ=ปฏงฺโค[Pg.265]. กลียติ ปริมียติ วยสาติ กลโภ=หตฺถิโปตโก. ตทมินาทิปาฐา ฬตฺเต กฬโภ=โสว. วลฺเลติ สํวรณํ กโรตีติ วลฺลโภ=ปิโย. วสนฺตฺยเนนาติ วสโภ=ปุงฺคโว.

语基Kara（作）、sara（行、害、思）、sala（去）、kala（计算）、vala/valla（围绕）、vasa（居住），由这些语基，有abho后缀。“作”，故为karabho，即骆驼(oṭṭha)，亦指手掌(pāṇippadeso)。“行、去”，故为sarabho，即萨拉布(sarabho)，一种鹿(migaviseso)。“行、去”，故为salabho，即蝗虫(paṭaṅgo)。“被计算”，即被年龄衡量，故为kalabho，即幼象(hatthipotako)。根据Tadaminā等读本，作ḷa音时，kaḷabho即鹦鹉(sova)。“围绕”，即作围绕，故为vallabho，即爱人(piyo)。“以此居住”，故为vasabho，即公牛(puṅgavo)。

๑๒๕. คทา รโภ.

125. 由语基Gada，有rabho后缀。

คทติสฺมา รโภ โหติ. คทตีติ คทฺรโภ=ขโร.

由语基Gada，有rabho后缀。“发声”，故为gadrabho，即驴(kharo)。

๑๒๖. อุสราสา กโภ.

126. 由语基Usa、rāsa，有kabho后缀。

อุส-ทาเห, ราส-สทฺเท, เอเตหิ กโภ โหติ. อุสติ ปฏิปกฺเข ทหตีติ อุสโภ=เสฏฺโฐ. ราสติ นทตีติ ราสโภ=คทฺรโภ.

语基Usa（燃烧）、rāsa（发声），由这些语基，有kabho后缀。“燃烧”，即燃烧敌对者，故为usabho，即最胜者(seṭṭho)。“发声”，即鸣叫，故为rāsabho，即驴(gadrabho)。

๑๒๗. อิโต ภก.

127. 由语基I，有bhaka后缀。

อิ อิติสฺมา ภก โหติ. เอติ คจฺฉตีติ อิโภ=หตฺถี.

由语基I，有bhaka后缀。“去、行”，故为ibho，即象(hatthī)。

๑๒๘. คราวา โภ.

128. 由语基Gara、ava，有bho后缀。

คร ฆร-เสจเน, อว-รกฺขเน, เอเตหิ โภ โหติ. ครติ พหิ นิกฺขมนวเสน สิญฺจตีติ คพฺโภ=ปสโว, โอวรโก จ. อวติ สตฺเต รกฺขตีติ อพฺภํ=เมโฆ.

语基Gara/ghara（灌注）、ava（守护），由这些语基，有bho后缀。“灌注”，即以向外流出的方式灌注，故为gabbho，即胎(pasavo)，亦指内室(ovarako)。“守护”，即守护有情，故为abbhaṃ，即云(megho)。

๑๒๙. โสพฺภาทโย.

129. Sobbha等。

โสพฺภอาทโย ภนฺตา นิปจฺจนฺเต. สทติสฺส อสฺส โอตฺตํ, สีทนฺติ เอตฺถาติ โสพฺภํ=วิวรํ, โสพฺโภ=ชลาสยวิเสโส. กมิสฺส อสฺสุ, กามียตีติ กุมฺโภ=ทสมฺพณมตฺโต, ฆโฏ [Pg.266] จ. (เกน ชเลน อุมฺภียติ ปูรียตีติ วา กุมฺโภ=ฆโฏ.) กุสิสฺส อุมุก, กุสติ อวฺหายตีติ กุสุมฺภํ=มหารชนํ. กุสุมฺโภ=กนกํ, เอวมญฺเญปิ.

Sobbha等词以bha为结尾而派生。由语基Sad，a变o，“在此沉陷”，故为sobbhaṃ，即洞穴(vivaraṃ)；sobbho，即一种水池(jalāsayaviseso)。由语基Kam加assu后缀，“被渴求”，故为kumbho，即十“安巴那”(ambaṇa)量，亦指瓶(ghaṭo)。（或，被水充满，故为kumbho，即瓶(ghaṭo)。）由语基Kus加umuka后缀，“呼唤”，故为kusumbhaṃ，即红花(mahārajanaṃ)。Kusumbho亦指黄金(kanakaṃ)。其他亦如此。

๑๓๐. อุส กุส ปท สุขา กุโม.

130. 由语基Usa、kusa、pada、sukha，有kumo后缀。

อุสาทีหิ กุโม โหติ. อุสติ ทหตีติ อุสุมํ=อุณฺหํ. กุสติ อวฺหายตีติ สุกุมํ=ปุปฺผํ. ปชฺชติ เทวปูชาทึ ยาตีติ ปทุมํ=ปงฺกชํ. สุขยตีติ สุขุม=อณุ.

由Usa等语基，有kumo后缀。“燃烧”，故为usumaṃ，即热(uṇhaṃ)。“呼唤”，故为sukumaṃ，即花(pupphaṃ)。“去”，即前往天神供养等，故为padumaṃ，即莲花(paṅkajaṃ)。“使安乐”，故为sukhuma，即微细(aṇu)。

๑๓๑. วฏุมาทโย.

131. Vaṭuma等。

วฏุมอาทโย กุมนฺตา นิปจฺจนฺเถ. วชิสฺส-นฺตสฺส โฏ, วชนฺติ เอตฺถาติ วฏุมํ=ปโถ. สิลิสสฺส ลิสฺเส, สิลิสฺสตีติ สิเลสุปํ=เสมฺหํ. กมิสฺส กุงฺกาเทโส, กามียตีติ กุงฺกมํ=กสฺมีรชํ, เอวมญฺเญปิ.

Vaṭuma等词以kuma为结尾而派生。由语基Vaj，nta变ṭa，“在此而去”，故为vaṭumaṃ，即道路(patho)。由语基Silis加lisse后缀，“粘附”，故为silesupaṃ，即痰(semhaṃ)。由语基Kam，作kuṅka替换，“被渴求”，故为kuṅkamaṃ，即藏红花，产于克什米尔(kasmīrajaṃ)。其他亦如此。

๑๓๒. คุธา อุโม.

132. 由语基Gudha，有umo后缀。

คุธ ปริเวฏฺฐเนตีมสฺมา อุโม โหติ. คุธติ ปริเวฏฺฐตีติ โคธุโม=ธญฺญวิเสโส.

由“缠绕”义的语基Gudha，有umo后缀。“缠绕”，故为godhumo，即小麦，一种谷物(dhaññaviseso)。

๑๓๓. ปฐ จรา อมิมา.

133. 由语基Paṭha、cara，有ama、ima后缀。

ปฐติจรติสฺมา อม อิมา โหนฺติ ยถากฺกมํ. ปฏฺฐียติ อุจฺจารียติ อุตฺตมภาเวนาติ ปฐมํ=เสฏฺฐํ. จรติ หีนตฺตํ ยาตีติ จริมํ=ปจฺฉิมํ.

由语基Paṭha、cara，依次有ama、ima后缀。“被称说”，即以最胜的方式被宣说，故为paṭhamaṃ，即第一(seṭṭhaṃ)。“行”，即趋向低劣，故为carimaṃ，即最后(pacchimaṃ)。

๑๓๔. หิธูหิ มก.

134. 由语基Hi、dhū，有maka后缀。

หิ-คติยํ[Pg.267], ธู-กมฺปเน, เอเตหิ มก โหติ. หิโนติ ปวตฺตหีติ หิมํ=ตุหินํ. ธุนาติ กมฺปตีติ ธูโม=อคฺคิปสโว.

语基Hi（去）、dhū（摇动），由这些语基，有maka后缀。“去”，即前进，故为himaṃ，即霜(tuhinaṃ)。“摇动”，故为dhūmo，即烟，火之所生(aggipasavo)。

๑๓๕. ภีโต รีสโน จ.

135. 从(词根)bhī，亦(派生)rīsano(后缀)。

ภี-ภเยตีมสฺมา รีสโน โหติ มกจ. อนฺตสราทิโลโป, ภายนฺติ เอตสฺมาติ ภีสโน=ภยานโก. ภีโม=โสว.

从(意为)“害怕”的(词根)bhī，派生rīsano和maka后缀。后缀首元音省略。“bhāyanti etasmā”(人们因此而害怕)，故为bhīsano，意为“可怕的”(bhayānako)。Bhīmo(可怕的)亦同。

๑๓๖. ขี สุ วี ยา คาหิ สา ลู ขุ หุ มร ธร ฆร ชมาม สมา โม.

136. 从(词根)khī、su、vī、yā、gā、hi、sā、lū、khu、hu、mara、dhara、ghara、jam、am、gam、sam，派生mo后缀。

ขี-ขเย. สุ-สวเน, วี-ตนฺตสนฺตาเน, ยา-ปาปุณเน, คา-สทฺเท, หิ-คติยํ, สา-ตนุกรณาวสาเนสุ, ลู-เฉทเน, ขุ-สทฺเท, หุ-หวเน, มร-ปาณจาเค, ธร-ธารเณ, กร-กรเณ, ฆร-เสจเน, ชม-อทเน, อม คม-คมเน, สม-อุปเม, เอเตหิ ธาตูหิ โม โหติ. เขปนํ นิรุปทฺทวกรณตาย เขโม=นิรุปทฺทโว. สุโนตีติ โสโม=จนฺโท. วายนฺติ เอเตนาติ เวโม=ตนฺตวาโยปกรณํ. ยาตีติ ยาโม=ทินสฺส ฉฏฺโฐ ภาโค, อฏฺฐโม วา. คายนฺติ เอตฺถาติ คาโม=สํวสโถ. หิโนติ ปวตฺตตีติ เหมํ=สุวณฺณํ. สาติ สุนฺทรตฺตํ ตนุํ กโรตีติ สาโม=กาโฬ. ลูยเตติ โลมํ=ตนุรุหํ. ขูยเต อุตฺตมภาเวนาติ โขมํ=อตสิ. หวนํ, หูยเต วา โหมํ=หุติ. มรนฺตฺยเนนาติ มมฺพํ=ยสฺมึ ตาฬิเต น ชีวติ ตํ. อตฺตานํ ธาเรนฺเต อปาเย วฏฺฏทุกฺเข จ อปตมาเน กตฺวา ธาเรตีติ ธมฺโม=ปริยตฺยาทิ[Pg.268]. กรณํ, กรียตีติ วา กมฺมํ=สุขทุกฺขผลาทิ. เสโท ปคฺฆรติ อเนนาติ ฆมฺโม=นิทาโฆ. ชเมติ อภกฺขิ ตพฺพํ อทตีติ ชมฺโม=นิหีโน, อนิสมฺมการี จ. อเมติ เปเมน ปุตฺตเกสุ ปวตฺตตีติ อมฺมา=มาตา. สเมนฺติ อเนนาติ สมฺมา=ปิยสมุทาจาโร.

khī(意为)“尽”；su(意为)“闻”；vī(意为)“编织、伸展”；yā(意为)“到达”；gā(意为)“声”；hi(意为)“行”；sā(意为)“使纤细、终结”；lū(意为)“切断”；khu(意为)“声”；hu(意为)“祭祀”；mara(意为)“舍命”；dhara(意为)“持”；kara(意为)“作”；ghara(意为)“洒”；jam(意为)“食”；am、gam(意为)“行”；sam(意为)“平息”。从这些词根派生mo后缀。因能摧毁(khepanaṃ)灾患，故为khemo(安稳)，即无灾患。因其能听闻(sunoti)，故为somo(月亮)，即月(cando)。人们凭此(etena)而编织(vāyanti)，故为vemo(织机)，即织工的工具。因其行进(yāti)，故为yāmo(时分)，即一日的第六或第八分。人们于此(ettha)歌唱(gāyanti)，故为gāmo(村庄)，即住所。因其行进(hinoti)、流转(pavattati)，故为hemaṃ(黄金)，即金(suvaṇṇaṃ)。因其终结(sāti)、削弱(tanuṃ karoti)美丽，故为sāmo(黑色)，即黑(kāḷo)。因其被切断(lūyate)，故为lomaṃ(体毛)，即身上所生之毛。因其以卓越(uttamabhāvena)而被称道(khūyate)，故为khomaṃ(亚麻布)，即亚麻(atasi)。祭祀(havanaṃ)，或被祭献(hūyate)，故为homaṃ(祭品)，即供物。人们因此(anena)而死(maranti)，故为mammaṃ(致命处)，即被击打则不活之处。因其能扶持(dhāreti)有情，使之不堕于恶趣及轮回之苦，故为dhammo(法)，即教法等。作为(karaṇaṃ)，或被作为(karīyati)，故为kammaṃ(业)，即苦乐果报等。汗水因此(anena)而流出(paggharati)，故为ghammo(暑热)，即热天。因其吃(jameti)不应食之物，故为jammo(卑贱者)，即下劣者及行事不审慎者。因其以爱(pemena)向子女(puttakesu)行进(ameti)，故为ammā(母亲)，即mātā。人们因此(anena)而平息(samenti)，故为sammā(和悦)，即亲切的行为。

๑๓๗. อสฺมาทโย.

137. asmā等词。

อสฺมอาทโย มนฺตา นิปจฺจนฺเต, ปรรูปาทีนมภาโว นิปาตนา. อส-เขปเน, อสฺสเตติ อสฺมา=ปาสาโณ. ภส-ภสฺมีกรเณ, ภสติ ปกฺขรตีติ ภสฺมา=ฉาริกา. อุส-ทาเห, อุสติ ทหตีติ อุสฺมา=เตโชธาตุ. วิส-ปวิสเน, ปวิสนฺติ เอตฺถาติ เวสฺมํ=ฆรํ. ภี-ภเย, มสฺส สุญ, ภายนฺติ เอตสฺมาติ เภสฺมา=ภยานโก. อสติสฺส ธง, อสฺสติ ชเนหิ จชียตีติ อธโม=นิหีโน. กโรติสฺส อสฺส อุตฺตํ, กโรตีติ กุมฺโม=กจฺฉโป. เอวมญฺเญปิ.

asmā等词以ma结尾，是不规则构词。其不规则性在于无“后形”(pararūpa)等(音变)。从(意为)“投掷”的(词根)asa，因其被投掷(assati)，故为asmā(石头)，即石块(pāsāṇo)。从(意为)“烧成灰”的(词根)bhasa，因其焚烧(bhasati)、散布(pakkharati)，故为bhasmā(灰)，即灰烬(chārikā)。从(意为)“燃烧”的(词根)usa，因其燃烧(usati)、烧灼(dahati)，故为usmā(热)，即火界(tejodhātu)。从(意为)“进入”的(词根)vis，因(众生)进入于此(pavisanti ettha)，故为vesmaṃ(家)，即房屋(gharaṃ)。从(意为)“害怕”的(词根)bhī，m被省略，因(人们)畏惧于此(bhāyanti etasmā)，故为bhesmā(可怕的)，即bhayānako。对于(词根)asa，(词首)被dha替换，因其被人们抛弃(assati janehi cajīyati)，故为adhamo(下劣者)，即卑贱者(nihīno)。对于(词根)kar，a变为u，因其能作(karoti)，故为kummo(龟)，即kacchapo。其他亦如是。

๑๓๘. นีโต มิ.

138. 从(词根)nī派生mi后缀。

นยติสฺมา มิ โหติ. นยตีติ เนมิ=จกฺกนฺตํ.

从(词根)nī派生mi后缀。因其能引导(nayati)，故为nemi(轮辋)，即轮缘(cakkantaṃ)。

๑๓๙. อูมิ ภูมินิมิ รสฺมิ.

139. ūmi、bhūmi、nimi、rasmi。

เอเตสทฺทา มิอนฺตา นิปจฺจนฺเต. อูห-วิตกฺเก, หโลโป, อูหนฺติ วิตกฺเกนฺติ เอเตนาติ อูมิ=ตรงฺโค. ภู-สตฺตายํ โอตฺตาภาโว, ภวนฺติ เอตฺถาติ ภูมิ=มหี. นิ-ปาปเน, เอตฺตาภาโว, สุคตึ เนติ ปาเปตีติ นิมิ=ราชา. รส-อสฺสาทเน, ปรรูปาภาโว, รสนฺติ สตฺตา เอตายาติ รสฺมิ=รชฺชุ.

这些词以mi结尾，是不规则构词。从(意为)“思量”的(词根)ūha，h被省略，因(人们)以此(etena)思量(ūhanti vitakkenti)，故为ūmi(波)，即浪涛(taraṅgo)。从(意为)“存在”的(词根)bhū，o不作(av)变，因(众生)于此(ettha)存在(bhavanti)，故为bhūmi(地)，即大地(mahī)。从(意为)“引导”的(词根)ni，e不作(ay)变，因其引导(neti)至善趣(sugatiṃ)，故为nimi(国王)，即rājā。从(意为)“尝味”的(词根)rasa，无“后形”(pararūpa)音变，因众生凭此(etāya)尝味(rasanti)，故为rasmi(缰绳)，即绳索(rajju)。

(อิติ ปวคฺคปจฺจยวิธานํ).

（p品后缀之规定完毕。）

๑๔๐. มาฉาหิ โย.

140. 从(词根)mā、chā派生yo后缀。

มา-มาเน-ฉา-ฉาทเน[Pg.269], เอเตหิ โย โหติ. เมติ ปริเมติ อญฺเญน อุตฺตเมน คุเณน อตฺตโน อคุณนฺติ มายา=สนฺตโทส ปฏิจฺฉาทน ลกฺขณา. เฉติ ฉินฺทติ สํสยนฺติ ฉายา=ปฏิพิมฺพํ.

从(意为)“衡量、骄慢”的(词根)mā和(意为)“覆盖”的(词根)chā，派生yo后缀。因其以他人之胜德衡量(parimeti)自身之过(aguṇaṃ)，故为māyā(幻伪)，其特征为覆藏己有之过失。因其能切断(chindati)疑惑(saṃsayaṃ)，故为chāyā(影)，即影像(paṭibimbaṃ)。

๑๔๑. ชนิสฺส ชา จ.

141. 对于(词根)jan，也(派生)jā后缀。

ชนิสฺมา โย โหติ, ชนิสฺส ชา จ, ชเนตีติ ชายา=ภริยา.

从(词根)jan派生yo后缀，也(派生)jā后缀。因其能生育(janeti)，故为jāyā(妻子)，即配偶(bhariyā)。

๑๔๒. หทยา ทโย.

142. hadaya等词。

หทยอาทโย ยนฺตา นิปจฺจนฺเต. หริสฺส ทง, หรตีติ หทยํ=จิตฺตํ, มโนธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ นิสฺสโย จ, ตนิสฺสอก, อตฺตนิ เปมํ ตโนตีติ ตนโย=ปุตฺโต. สรติสฺส สุริ, สรติ คจฺฉตีติ สูริโย=อาทิจฺโจ. หรติสฺส มฺมิง, สุขมาหรตีติ หมฺมิยํ=มุณฺฑจฺฉทนปาสาโท. กส-คมเน, กสสฺส อลก, อสฺส อิ จ, กสติ วุทฺธึ ยาตีติ กิสลยํ=ปลฺลวํ, เอวมญฺเญปิ.

hadaya等词以ya结尾，是不规则构词。对于(词根)har，(词首)被da替换，因其能带走(harati)(烦恼)，故为hadayaṃ(心)，即心(cittaṃ)，亦是意界、意识界之所依。对于(词根)tan，(词缀)被aka替换，因其能扩展(tanoti)对自身的爱(attani pemaṃ)，故为tanayo(儿子)，即putto。对于(词根)sar，(词根)被suri替换，因其移动(sarati)、行进(gacchati)，故为sūriyo(太阳)，即ādicco。对于(词根)har，(词缀)被mmi替换，因其能带来(āharati)快乐(sukhaṃ)，故为hammiyaṃ(楼阁)，即平顶宫殿。从(意为)“行”的(词根)kasa，(词缀)被alaka替换，且a变为i，因其趋向(kasati)增长(vuddhiṃ)，故为kisalayaṃ(嫩芽)，即新叶(pallavaṃ)。其他亦如是。

๑๔๓. ขี สิ สิ นี สี สุ วี กุสูหิ รก.

143. 从(词根)khī、si、si、nī、sī、su、vī、ku、sū派生raka后缀。

ขี-ขเย, สิ-เสวายํ, สิ-พนฺธเน, นี-ปาปเน, สี-สเย, สุ-สวเน, วี วา-คมเน, กุ-สทฺเท, สู-ปสเว, เอเตหิ รก โหติ. ขยติ ทุหเนนาติ ขีรํ=ปโย. กุสุมาทีหิ เสวียตีติ สิโร=มุทฺธา. เสติ สรีรํ พนฺธตีติ สิรา=เทหพนฺธนี. เนติ, ปเรหิวานียตีติ นีรํ=ชลํ. สยตีติ สีโร=หลํ. อนิฏฺฐผล- ทายกตฺตํ [Pg.270] สวตีติ สุรา=มทิรา. สุโณติ อุตฺตมคีตาทินฺติ สุโร=เทโว. เวติ อุตฺตมภาวํ ยาตีติ วีโร=วิกฺกนฺโต. กวติ นทตีติ กุรํ=ภตฺตํ. ภยฏฺฏิตานํ ปฐมกปฺปิยานํ สูรตฺตํ ปสวตีติ สูโร=สูริโย, วิกฺกนฺโต จ.

khī(意为)“尽”；si(意为)“侍奉”；si(意为)“系缚”；nī(意为)“引导”；sī(意为)“卧”；su(意为)“流”；vī或vā(意为)“行”；ku(意为)“声”；sū(意为)“产生”。从这些词根派生raka后缀。因其因挤取(duhanena)而损耗(khayati)，故为khīraṃ(乳)，即payo。因其被花等(kusumādīhi)装饰(sevīyati)，故为siro(头)，即头顶(muddhā)。因其系缚(seti)身体(sarīraṃ)，故为sirā(筋脉)，即身体的系缚物。因其引导(neti)，或被他人引导(parehi nīyati)，故为nīraṃ(水)，即jalaṃ。因其躺卧(sayati)，故为sīro(犁)，即halaṃ。因其流出(savati)而带来不悦之果，故为surā(酒)，即madirā。因其能听闻(suṇoti)妙歌等，故为suro(天神)，即devo。因其趋向(veti)殊胜状态，故为vīro(勇士)，即勇敢者(vikkanto)。因其发出声响(kavati)，故为kuraṃ(饭)，即bhattaṃ。因其为初劫时恐惧者们产生(pasavati)勇气(sūrattaṃ)，故为sūro(勇士)，即太阳(sūriyo)，亦指勇敢者(vikkanto)。

๑๔๔. หิ จิ ทุ มินํ ทีโฆ จ.

144. 对于(词根)hi、ci、du、mi，(词根元音)亦变长。

หิ-คติยํ, จิ-จเย, ทุ-คติยํ, มิ-ปกฺเขปเน, เอเตหิ รก โหติ, ทีโฆ จานฺตสฺส. หิโนติ ปวตฺตตีติ หีรํ=ตาลหีราทิ. จยตีติ จีรํ=วกฺกลํ. ทูยติ ทุกฺเขน คมียตีติ ทูรํ=อนาสนฺนํ. มียเต ปกฺขีปียเตติ มีโร=สมุทฺโท.

hi(意为)“行”；ci(意为)“积聚”；du(意为)“行”；mi(意为)“投掷”。从这些词根派生raka后缀，且词根元音变长。因其行进(hinoti)、流转(pavattati)，故为hīraṃ(精华)，如棕榈髓等。因其被积聚(cayati)，故为cīraṃ(树皮衣)，即vakkalaṃ。因其以痛苦(dukkhena)行至(gamīyati)，故为dūraṃ(远)，即不近。因(万物)被投入(pakkhīpīyate)其中，故为mīro(海洋)，即samuddo。

๑๔๕. ธา ตานมี จ.

145. 对于(词根)dhā、tā，(词根元音)亦变为ī。

ธา-ธารเณ, ตา-ปาลเน, เอเตหิ รก โหติ, อี จานฺตาเทโส. ธาเรตีติธีโร=ธิติมา. ชลํ ตายตีติ ตีรํ=ตฏํ.

dhā(意为)“持”；tā(意为)“保护”。从这些词根派生raka后缀，且词根尾音被ī替换。因其能持守(dhāreti)，故为dhīro(智者)，即有毅力者(dhitimā)。因其能保护(tāyati)水(jalaṃ)，故为tīraṃ(岸)，即河岸(taṭaṃ)。

๑๔๖. ภทฺราโย.

146. bhadra等词。

ภทฺรอาทโย รกอนฺตา นิปจฺจนฺเต. ภทฺท-กลฺยาเณ, ทโลโป ปรรูปาภาโว, ภชียตีติ ภทฺรํ=กลฺยาณํ. ภี-ภเย, นทาทิปาฐา วี, ภายนฺติ เอตายาติ เภรี=ทุนฺทุภิ. จิต-สญฺเจตเน, วิปุพฺโพ, วิจินฺติตพฺพนฺติ วิจิตฺรํ=นานาการํ, ยา-ปาปุณเน, รสฺส ตุญ, คมนํ ยาตฺรา=ยานํ. คุป-โคปเน, อุสฺส โอ, ปสฺส ตญฺจ โคปียตีติ โคตฺรํ=กุลาทิ, ภส-ภสฺมีกรเณ, รสฺส ตุญ, ภสติ ภกฺขํ กโรติ โตยาติ ภสฺตา-กมฺมารคคฺครี. อุส=ทาเห, สโลโป, โสเกน ตาฬิเต อุสติ ทหตีติ อุโร=สรีเรกเทโส, เอวมญฺเญปิ.

bhadra等以raka结尾的词，是不规则构词。从(意为)“吉祥”的(词根)bhand，d被省略，无“后形”(pararūpa)音变，因其被亲近(bhajīyati)，故为bhadraṃ(贤善)，即美好(kalyāṇaṃ)。从(意为)“害怕”的(词根)bhī，根据nadādi(河)等的读法，(词根)被vī替换，因(人们)畏惧于此(bhāyanti etāya)，故为bherī(鼓)，即dundubhi。从(意为)“思量”的(词根)cita，加前缀vi，因其被思量(vicintitaṃ)，故为vicitraṃ(种种)，即多种形态。从(意为)“到达”的(词根)yā，r变为t，行进(gamanaṃ)故为yātrā(旅程)，即车乘(yānaṃ)。从(意为)“守护”的(词根)gup，u变为o，p变为t，因其被守护(gopīyati)，故为gotraṃ(族姓)，即家系(kula)等。从(意为)“烧成灰”的(词根)bhas，r变为t，因其吞噬(bhasati)、消化食物(bhakkhaṃ karoti)，故为bhastā(风箱)，即铁匠的风箱。从(意为)“燃烧”的(词根)us，s被省略，因其被忧愁(sokena)打击时燃烧(usati)，故为uro(胸)，即身体的一部分。其他亦如是。

๑๔๗. มนฺทงฺก สสาส มถ จตา อุโร.

147. 由manda、aṅka、sasa、asa、matha、cata（等词根）后接uro（后缀）。

มนฺท-ชฬตฺเต[Pg.271], องฺก-ลกฺขเณ, สส-คติหึสาปาณเนสุ, อส-เขปเน, มถ มนฺถ-วิโลฬเน, จต-ยาจเน, เอเตหิ อุโร โหติ. อมนฺทิ อสุนฺทรตฺตา ชฬตฺถมคมีติ มนฺทุรา=วาชิสาลา. องฺกียติ ลกฺขียตีติ องฺกุโร=พีชปสโว. สสติ หึสตีติ สสุโร=ชยมฺปตีนํ ปิตา. อสียิตฺถาติ อสุโร=ทานโว, อรีหิ มถียติ อาโลฬียตีติ มถุรา=นครํ. จตียตีติ จตุโร=ทกฺโข.

在“愚钝”义中的manda，在“标记”义中的aṅka，在“行进、伤害、有生命”义中的sasa，在“抛掷”义中的asa，在“搅动”义中的matha或mantha，在“乞求”义中的cata，由彼等（词根）后接uro（后缀）。因不美而至于愚钝，故称马厩（mandurā），即马棚。因被标记、被观察，故称萌芽（aṅkuro），即种子所生者。因其伤害，故称岳父（sasuro），即夫妻之父。因其被抛掷，故称阿修罗（asuro），即魔。因其被敌人搅动、扰乱，故称摩偷罗（Mathurā），即城市。因其被乞求，故称熟练者（caturo），即能干者。

๑๔๘. วิธุราทโย.

148. vidhura等词。

วิธุรอาทโย อุรนฺตา นิปจฺจนฺเต. วิธ-เวธเน, เอตฺตาภาโว, เวธติ หึสตีติ วิธุโร=วิรุทฺโธ. อุนฺท-กิเลทเน, อุนฺทติ กิเลทตีติ อุนฺทุโร=อาขุ. มํก-มณฺฑเน, นิคฺคหีตโลโป, มงฺกติ อเนน อตฺตานํ อลงฺกโรตีติ มกุโร=อาทาโส, รโถ, กกฺโก, มจฺโฉ จ. กุก วก-อาทาเน, กสฺส ทฺวิตฺตํ. กุกติ สลาทโย อาททาตีติ กุกฺกุโร=สา. มงฺค-มงฺคลฺเย, อมงฺคิ ปสตฺถมคมีติ มงฺคุโร=มจฺฉวิเสโส, เอวมญฺเญปิ.

vidhura等词以ura结尾，（其形成）是不规则的。由“刺穿”义的vidha（词根构成），e被省略；因其刺穿、伤害，故称敌对者（vidhuro），即对立者。由“弄湿”义的unda（词根构成），因其弄湿、沾湿，故称老鼠（unduro），即鼠。由“装饰”义的maṃka（词根构成），鼻音被省略；因人们用它装饰自己，故称镜子（makuro），即镜子、战车、柱头、鱼。由“抓取”义的kuka或vaka（词根构成），k被重叠；因其抓取骨头等，故称狗（kukkuro），即犬。由“吉祥”义的maṅga（词根构成），因其趋向吉祥、值得称赞，故称鲶鱼（maṅguro），即一种鱼。其他亦如是。

๑๔๙. ติม รุห รุธ พธ มท มนฺท วชาช รุจ กสา กิโร.

149. 由tima、ruha、rudha、badha、mada、manda、vaja、aja、ruca、kasa（等词根）后接kiro（后缀）。

ติม-เตมเน, รุห-ชนเน, รุธ-อาวรเณ, พธ-พาธเน, มทอุมฺมาเท, มนฺท-โมทนถุติชฬตฺเตสุ, วช อช-คมเน, รุจ-ทิตฺติยํ, กส-คมเน, เอเตหิ กิโร โหติ. เตเมตีติ ติมิรํ=อนฺธการํ, อาโป จ. รุหติ ปวตฺตตีติ รุหิรํ=โลหิตํ. ชีวิตํ รุนฺธตีติ รุธิรํ=ตเทว. พาธียตีติ พธิโร=โสตวิกโล. ชนา มชฺชนฺติ เอตายาติ มทิรา=สุรา. โมทนฺติ เอตฺถาติ มนฺทิรํ= ฆรํ[Pg.272]. วชตีติ วชิรํ=กุลิสุํ. อชนฺติ คจฺฉนฺตี เอตฺถาติ อชิรํ=องฺคณํ ฆรวิสโยกาโส จ. โรจตีติ รุจิรํ=มนุญฺญํ. กสียติ ทุกฺเขน คมียตีติ กสิรํ=กิจฺฉํ.

在“弄湿”义中的tima，在“产生”义中的ruha，在“遮蔽”义中的rudha，在“阻碍”义中的badha，在“发狂”义中的mada，在“喜悦、赞美、愚钝”义中的manda，在“行进”义中的vaja或aja，在“发光”义中的ruca，在“行进”义中的kasa，由彼等（词根）后接kiro（后缀）。因为它能弄湿，故称黑暗（timiraṃ），即黑暗，也指水。因为它能生长、行进，故称血液（ruhiraṃ），即血。因为它能阻碍生命，故称血液（rudhiraṃ），即彼。因为它被阻碍，故称聋者（badhiro），即听力有缺陷者。因为人们因它而沉醉，故称酒（madirā），即酒。因为人们在其中感到快乐，故称房屋（mandiraṃ），即家。因为它能行进，故称金刚杵（vajiraṃ），即金刚杵。因为人们在其中行进、行走，故称庭院（ajiraṃ），即庭院，也是房屋周围的空间。因为它明亮悦意，故称美丽（ruciraṃ），即令人愉悦的。因其行之艰难，故称艰难（kasiraṃ），即困难。

๑๕๐. ถิราทโย.

150. thira等词。

ถิรอาทโย กิรนฺตา นิปจฺจนฺเต. ฐา-คตินิวตฺติยํ, ฐสฺส ถตฺตํ, ฐาติ ปวตฺตตีติ ถิรํ=จิรฏฺฐายี. อิส สึส-อิจฺฉายํ, นิคฺคหีตโลโป, อิจฺฉียตีติ สิสิโร=อุตุวิเสโส. อท ขาท-ภกฺขเน, อาสฺส รสฺสตฺถํ, ขาทียติ ปาณเกหีติ ขทิโร=ทนฺตธาวโน, เอวมญฺเญปิ.

thira等词以kira结尾，（其形成）是不规则的。由“停止行进”义的ṭhā（词根构成），ṭh变为th；因其站立、持续，故称坚固（thiraṃ），即长久存在者。由“渴望”义的isa或siṃsa（词根构成），鼻音被省略；因其被渴望，故称寒季（sisiro），即特定季节。由“进食”义的ada或khāda（词根构成），ā变为短音；因其被众生咀嚼，故称儿茶树（khadiro），即齿木。其他亦如是。

๑๕๑. ทท คเรหิ ทุรภรา.

151. 由dada、gara（二词根分别后接）dura、bhara（二后缀）。

ทท-ทาเน, คร ฆร-เสจเน, เอเตหิ ยถากฺกมํ ทุรภรา โหนฺติ. อนฺตานํ ททาตีติ ททฺทุโร=เภโก. ครติ สิญฺจตีติ คพฺภรํ=คุหา.

在“给予”义中的dada，在“洒水”义中的gara或ghara，由此二者依次后接dura与bhara（二后缀）。因为它能发出声音，故称青蛙（dadduro），即蛙。因为它能洒水、倾注，故称洞穴（gabbharaṃ），即岩窟。

๑๕๒. จร ทร ชร คร มเรหิ เต.

152. 由cara、dara、jara、gara、mara（等词根构成caccara等词）。

จราทีหิ ธาตูหิ เต จราทโย โหนฺติ ยถากฺกมํ. จรคติภกฺขเนสุ จรนฺติ เอตฺถาติ จจฺจรํ=วีถิจตุกฺกํ, องฺคณญฺจ, ทร-วิทารเณ, ทรียตีติ ททฺทรํ=วาทิตฺตํ, เภรี จ. ชร-วโยหานิยํ, อชรีติ ชชฺชโร=ชิณฺโณ. คร ฆร-เสจเน, ครติ สิญฺจตีติ คคฺคโร=ภินฺนสฺสโร, หํสสฺสโร จ. มร-ปาณจาเค, มรตีติ มมฺมโร=สุกฺขปณฺณํ, ปตฺถปณฺณานํ สทฺโท จ.

由car等词根依次构成caccara等词。在“行进、进食”义中的cara，因为人们在其中行进，故称广场（caccaraṃ），即街道的四岔路口，以及庭院。在“撕裂”义中的dara，因为它被撕裂，故称鼓（daddaraṃ），即乐器，也指大鼓。在“年老衰退”义中的jara，因为它能衰老，故称破旧者（jajjaro），即衰老者。在“洒水”义中的gara或ghara，因为它能洒水、倾注，故称嘎嘎声（gaggaro），即沙哑的声音，也指天鹅的声音。在“舍弃生命”义中的mara，因为它能死亡，故称枯叶声（mammaro），即枯叶，也指落叶的声音。

๑๕๓. ปีโต กฺวโร.

153. 由pī（词根）后接kvaro（后缀）。

ปี-ตปฺปเนตีมสฺมา [Pg.273] กฺวโร โหติ. อปฺปิณีติ ปีวรํ=ถูลํ.

由意为“使满足、使肥胖”的pī（词根）后接kvaro（后缀）。因为它使之肥胖，故称肥胖（pīvaraṃ），即粗壮（thūlaṃ）。

๑๕๔. จีวราทโย.

154. cīvara等词。

จีวรอาทโย กฺวรนฺตา นิปจฺจนฺเต. จินาติสฺส ทีฆตฺตํ. จียตีติ จีวรํ=กาสาวํ. สม-อุปสเม, นทาทิตฺตา วี, ปริฬาหํ สเมตีติ สํวรี=รตฺติ. ธาสฺส อี, ชาลกุมินาทีนิ ธาเรตีติ ธีวโร=โกฏฺโฏ, ตายติสฺส อี, เยน เกนจิ อตฺตานํ ตายตีติ ตีวโร=หีนชาติ. นยติสฺสี, นยนฺติ เอตฺถ สตฺตาติ นีวรํ=ฆรํ, เอวมญฺเญปิ.

cīvara等词以kvara结尾，（其形成）是不规则的。cināti（的元音）被延长。因被堆积（或收集）而称为cīvara（衣），即kāsāva（袈裟）。（词根）sama意为止息，因平息热恼而称为saṃvarī（夜晚），即ratti（夜晚）。由dhā（词根后接）ī（后缀），因持有渔网、鱼篓等物而称为dhīvaro（渔夫），即koṭṭo（渔夫）。由tāyati（词根后接）ī（后缀），因以任何方式保护自身而称为tīvaro（猎人），即hīnajāti（下等种姓）。由nayati（词根后接）ī（后缀），因众生在此被引导而称为nīvaraṃ（家宅），即gharaṃ（房屋）。其余类推。

๑๕๕. กุโต กฺริโร.

155. 由ku（词根）后接kriro（后缀）。

กุ-สทฺเทตีมสฺมา กฺริโร โหติ. กวติ นทตีติ กุรโร=ปกฺขี, อิตฺถิยํ วีมฺหิ กุรรี.

由意为“发声”的ku（词根）后接kriro（后缀）。因鸣叫、啼叫而称为kuraro（鱼鹰），即鸟（pakkhī）。其阴性（形式加）ī（后缀）为kurarī。

๑๕๖. วสาสา ฉโร.

156. 由vasa、asa（二词根）后接charo（后缀）。

วส-นิวาเส, อส-เขปเน, เอเตหิ ฉโร โหติ. วสนฺติ เอตฺถาติ วจฺฉโร=วสฺโส. สํปุพฺโพ, สํวสนฺติ เอตฺถาติ สํวจฺฉโร=โสว. อสติ วิสฺสชฺเชตีติ อจฺฉรา=เทวกญฺญา, องฺคุลิโผฏนญฺจ.

在“居住”义中的vasa，在“抛掷”义中的asa，由彼等（词根）后接charo（后缀）。因（众生）居住于此而称为年（vaccharo），即vasso（年）。加前缀saṃ，因（众生）共同居住于此而称为年（saṃvaccharo），即彼。因其散发、放出，故称天女（accharā），即天界少女（devakaññā），也指弹指（aṅguliphoṭanaṃ）。

๑๕๗. มสา เฉโร จ.

157. 由masa（词根）亦后接chero（后缀）。

มส-อมสเนตีมสฺมา เฉโร โหติ ฉโร จ. ตณฺหาย ปรามสนํ มจฺเฉรํ=สกสมฺปตฺตินิคุหนํ, มจฺฉรํ=ตเทว.

由意为“触、执取”的masa（词根）后接chero与charo（二后缀）。贪爱的执取称为悭吝（maccheraṃ），即隐藏自己的财富（sakasampattiniguhanaṃ）；maccharaṃ亦是此意。

๑๕๘. ธู วาโต สโร.

158. 由dhū、vā（二词根）后接saro（后缀）。

ธุนาติ [Pg.274] วาตีหิ สโร โหติ. ธุนาตีติ ธูสโร=ลูโข อีสํปณฺฑุ จ. วาติ คจฺฉตีติ วาสโร=ทิวโส.

由dhunāti（摇动）与vāti（吹动）二（词根）后接saro（后缀）。因其摇动而称为灰尘色（dhūsaro），即粗糙（lūkho）且微黄（īsaṃpaṇḍu）。因其吹动、运行而称为日（vāsaro），即白天（divaso）。

๑๕๙. ภมาทีหฺยโร.

159. 由bhama等（词根）后接aro（后缀）。

ภม ตส มนฺท กนฺทาทีหิ อโร โหติ. ภมตีติ ภมโร=มธุกโร. ตสติ ตนฺตํ คณฺหาตีติ ตสโร=สุตฺตเวฏฺฐโน. มนฺทนฺติ โมทนฺติ เอตฺถาติ มนฺทโร=ปพฺพโต. กนฺทติ อวฺหายตีติ กนฺทโร=ทรี. ทิวสฺส เอตฺตํ, เทวนฺติ กีฬนฺติ เอเตนาติ เทวโร=ปติโร ภาตา.

由bhama、tasa、manda、kanda等（词根）后接aro（后缀）。因其盘旋、嗡鸣，故称蜜蜂（bhamaro），即采蜜者（madhukaro）。因其取线，故称梭子（tasaro），即缠线者（suttaveṭṭhano）。因人们在此欢喜，故称曼陀罗山（Mandaro），即山（pabbato）。因其呼喊、召唤，故称洞穴（kandaro），即山洞（darī）。此（devaro）由div（词根）派生，因人们与他嬉戏，故称小叔（devaro），即丈夫的兄弟（patino bhātā）。

๑๖๐. วทิสฺส พทจ.

160. vada（词根）亦（被替换为）bada。

วทติสฺมา อโร โยติ, วทติสฺส พทาเทโส จ. วทนฺติ เอเตนาติ พทโร=กกฺกนฺธูผลํ. วีมฺหิ พทรี=กกฺกนฺธู.

由vadati（词根）后接aro（后缀），且vada（词根）被替换为bada。因凭借它而说，故称枣子（badaro），即kakkandhūphalaṃ（枣子）。其阴性（形式加）ī（后缀）为badarī，即kakkandhū（枣树）。

๑๖๑. วท ชนานํ ฐงจ.

161. vada、jana（二词根的首字母）亦（被替换为）ṭha。

วท ชเนหิ อโร โหติ, ฐง จานฺตาเทโส. วทตีติ วฐโร=มูโฬ วฐรํ=ถูลํ. ชายตีติ ชฐรํ=อุทรํ.

由vada、jana（二词根）后接aro（后缀），且其首字母被替换为ṭha。因其说话，故称愚笨者（vaṭharo），即mūḷo（愚笨）；vaṭharaṃ（粗大），即thūlaṃ（粗壮）。因其出生，故称腹部（jaṭharaṃ），即udaraṃ（肚子）。

๑๖๒. ปจิสฺสิฐงจ.

162. 由语根`pac`，加后缀`iṭhaṅa`及`ca`。

ปจติสฺมา อโร โหติ อิฐงจานฺตาทโส. ปจนฺติ เอเตนาติ ปิฐโร=ถาลี.

由语根`pac`，加后缀`aro`，并有`iṭhaṅa`及`ca`的末端替换。以之烹煮，故为`piṭharo`（锅），即`thālī`（锅）。

๑๖๓. วกา อรณ.

163. 由语根`vaka`，加后缀`araṇa`。

วก กุก-อาทาเนติมสฺมา อรณโหติ. วเกติ อาททาติ เอตายาติ วากรา=มิคพนฺธนี.

由语根`vaka`及`kuka`（义为“取”），加后缀`araṇa`。以之捕捉，故为`vākarā`（陷阱），即`migabandhanī`（捕兽绳索）。

๑๖๔. สิงฺคฺยงฺคาค มชฺชกลาลา อาโร.

164. 由语根`siṅgi`、`aṅga`、`aga`、`majja`、`kala`、`ala`，加后缀`āro`。

สิงฺคิอิติ [Pg.275] นามธาตุ, องฺค-คมนตฺโถ, อค-กุฏิลคมเน, มชฺชสํสุทฺธิยํ, กล-สงฺขฺยาเน, อล-พนฺธเน, เอเตหิ อาโร โหติ. วิชฺฌนตฺเถน สิงฺคํ วิย สิงฺคํ=นาคริกภาวสงฺขาตสฺส กิเลสสิงฺคสฺเสตํ นามํ, ตํกโรติ สิงฺคํ วา ปยุตฺตํ, ตํ กโรติ ราคีสุ ปภวตีติ วา, ‘‘ธาตฺวตฺเถ นานามสฺมี’’ติ (๕.๑๒) อิ, ปุพฺพ สรโลโป, สิงฺคิ, ตโต อาโร, ‘‘สโรโลโป สเร’’ติ (๑.๒๖) อิโลโป, ปุพฺเพ ‘‘วิปฺปฏิเสเธ’’ติ (๑.๒๒) อนิฏฺฐปฺปฏิเสโธ, เอตฺถ หิ อารโต อญฺญตฺถ สาวกาสปุพฺพสรโลโปว, อิปจฺจยโต อญฺญตฺถ จ, สิงฺคาโร=กิเลสสิงฺคกรณํ, วิลาโสติ วุตฺตํ โหติ. องฺคติ วินาสํ คจฺฉตีติ องฺคาโร=ทฑฺฒกฏฺฐํ. อคนฺติ คจฺฉนฺติ เอตฺถาติ อคารํ=ฆรํ. ลีหเนน อตฺตโน สรีรํ มชฺชติ นิมฺมลตฺตํ กโรตีติ มชฺชาโร=พิฬาโร. กลาติ นิทฺเทสา ลสฺส ฬตฺตํ, เอเตน คุณํ กลียติ ปริมียตีติ กฬาโร=ปิงฺคโล. ทีฆตฺตํ อลติ พนฺธตีติ อฬาโร=วงฺโก วิสาโล จ.

`siṅgi`为名词语根，`aṅga`义为“行”，`aga`义为“曲行”，`majja`义为“清净”，`kala`义为“计算”，`ala`义为“捆绑”。由这些语根加后缀`āro`。因有穿刺之义，如角一般，`siṅgaṃ`（角）是名为“优雅”(`nāgarikabhāva`)的烦恼之角。其造作此角，或用之为角，或于贪欲者中生起；（此处涉及特定语法规则，由`siṅgi`加`āro`构成`siṅgāro`）。`siṅgāro`（情欲；装饰）意为“造作烦恼之角”，即所谓的`vilāsa`（风情）。其走向毁灭，故为`aṅgāro`（炭），即`daḍḍhakaṭṭhaṃ`（已燃之木）。人们行至于此，故为`agāraṃ`（家），即`gharaṃ`（房屋）。通过舔舐使自身洁净，故为`majjāro`（猫），即`biḷāro`（猫）。根据`kalā`的指示，`l`变为`ḷ`。以此衡量其德，故为`kaḷāro`（黄褐色），即`piṅgalo`（黄褐色）。其长久地捆绑，故为`aḷāro`（弯曲且巨大），即`vaṅko`（弯曲）且`visālo`（巨大）。

๑๖๕. กมิสฺสสฺสุ จ.

165. 由语根`kam`，加`assu`及`ca`。

กม-อิจฺฉายมิจฺจสฺมา อาโร โหติ, อสฺส อุ จ. กามียตีติ กุมาโร=พาโล.

由语根`kam`（义为“欲求”），加后缀`āro`，且`a`变为`u`。其被欲求，故为`kumāro`（童子），即`bālo`（男孩）。

๑๖๖. ภิงฺคาราทโย.

166. `bhiṅgāra`等词。

ภิงฺคารปฺปภุตโย อารนฺตา นิปจฺจนฺเต. ภร=ภรเณ, ภรณํ ธารณํ โปสนญฺจ, ธารณตฺถสฺส ภรติสฺส ภิงฺคาเทโส, ภรติ [Pg.276] ทธาติ อุทกนฺติ ภิงฺคาโร=เหมภาชนํ. กฺเลท กฺลิท-อลฺล ภาเว, ล โลโป, กฺเลทยตีติ เกทารํ=เขตฺตํ, (เก ชเล สติ ทาโร วิทารณมสฺสาติ วา เกทารํ=ตเทว, พหุลาธิการา สตฺตมิยา น โลโป.) วิท-ลาเภตีมสฺมา กุปุพฺพา อาโร ทสฺส ฬตฺตํ อิสฺส เอตฺตาภาโว สมาเส กุสฺส โอ จ นิปจฺจนฺเต, กุํ ปถวึ วินฺทติ ตตฺรุปฺปนฺนตายาติ โกวิฬาโร=ทิคุณปตฺโต.

`bhiṅgāra`等词以`āra`后缀结尾而不规则地构成。`bhara`义为“承载”，包含持有、支持和养育。在“持有”义上，`bhara`语根变为`bhiṅgā`。其持有水，故为`bhiṅgāro`（水瓶），即`hemabhājanaṃ`（金质器皿）。`kleda`和`klida`义为“潮湿”，`l`被省略。其使[地]湿润，故为`kedāraṃ`（田地），即`khettaṃ`（田野）。（又，当有水(`ke`)时，其被分开(`dāro`)，故为`kedāraṃ`，义同。因`bahula`规则，第七格不省略。）由语根`vid`（义为“获得”），前缀为`ku`，加`āro`后缀，`d`变为`ḷ`，`i`不变为`e`，且在复合词中`ku`变为`o`而不规则地构成。其获得土地（因生于土地），故为`koviḷāro`（羊蹄甲树），即`diguṇapatto`（双叶的）。

๑๖๗. กรา มาโร.

167. 由语根`kara`，加后缀`māro`。

กโรติสฺมา มาโร โหติ. โลหกิจฺจํ กโรตีติ กมฺมาโร=โลหกาโร.

由语根`kar`，加后缀`māro`。其从事铁器工作，故为`kammāro`（铁匠），即`lohakāro`（铁匠）。

๑๖๘. ปุส สเรหิ ขโร.

168. 由语根`pusa`及`sara`，加后缀`kharo`。

ปุส สเรหิ ขโร โหติ. โปสียติ ชเลนาติ โปกฺขรํ=ปทุมํ. สรติ วิการํ คจฺฉตีติ สกฺขรา=อุจฺฉุวิกาโร.

由语根`pusa`及`sara`，加后缀`kharo`。其被水滋养，故为`pokkharaṃ`（莲花），即`padumaṃ`（莲花）。其流动变化，故为`sakkharā`（砂糖），即`ucchuvikāro`（甘蔗制品）。

๑๖๙. สร วส กลา กีโร วสฺสุฏ จ.

169. 由语根`sara`、`vasa`、`kalā`，加后缀`kīro`，且`va`变为`u`。

เอเตหิ กีโร โหติ วสฺส อุฏ จ. สรียตีติ สรีรํ=เทโห. วสนฺติ วาสํ กโรนฺติ เอเตนาติ อุสีรํ=พีรณมูลํ. อเนน ถูลาทิ กลียติ ปริมียติติ กลิโร=องฺกุโร.

由这些语根加后缀`kīro`，且`va`变为`u`。其被磨损，故为`sarīraṃ`（身体），即`deho`（躯体）。以此居住，故为`usīraṃ`（香根草），即`bīraṇamūlaṃ`（香茅根）。以此衡量粗细等，故为`kaliro`（嫩芽），即`aṅkuro`（嫩芽）。

๑๗๐. คมฺภีราทโย.

170. `gambhīra`等词。

คมฺภีรอาทโย กีรนฺตา นิปจฺจนฺเต. คมิสฺส ภุก, มโลโป วา, ปถวึ, ภินฺทิตฺวา คจฺฉติ ปวตฺตตีติ คมฺภีโร, คภีโร= อคาโธ[Pg.277], กุลิสฺส ลสฺส โฬ, ปาเท กุลติ ปตฺถรตีติ กุฬีโร=กกฺกโฏ, เอวมญฺเญปิ.

`gambhīra`等词以`kīra`后缀结尾而不规则地构成。对于`gam`语根，[代之以]`bhuka`，或省略`m`。其穿透大地而行，故为`gambhīro`、`gabhīro`（深），即`agādho`（无底）。对于`kuli`语根，`l`变为`ḷ`。其以足聚集或伸展，故为`kuḷīro`（螃蟹），即`kakkaṭo`（螃蟹）。其他亦如此。

๑๗๑. ขชฺช วลฺล มสา อูโร.

171. 由语根`khajja`、`valla`、`masa`，加后缀`ūro`。

ขชฺช-มชฺชเน, วล วลฺล-สํวรเณ, สม-อามสเน, เอเตหิ อูโร โหติ, ขชฺชียตีติ ขชฺชูโร, วีมฺหิ ขชฺชูรี=รุกฺขวิเสโส. วลฺลียติ สํวรียตีติ วลฺลูโร=สุกฺขมํโส. มสียตีติ มสูโร=วีหิวิเสโส.

`khajja`义为“咀嚼”，`vala`和`valla`义为“覆盖”，`masa`义为“触摸”。由这些语根加后缀`ūro`。其被咀嚼，故为`khajjūro`（枣椰），其阴性形式`khajjūrī`为一种树。其被覆盖，故为`vallūro`（干肉），即`sukkhamaṃso`（干肉）。其被触摸，故为`masūro`（小扁豆），即`vīhiviseso`（一种谷物）。

๑๗๒. กปฺปูราทโย.

172. `kappūra`等词。

กปฺปูรอาทโย อูรนฺตา นิปจฺจนฺเต. ตุฏฺฐิมุปฺปาเทตุํ กปฺปติ สกฺโกตีติ กปฺปูรํ=ฆนสาโร. กโรติสฺส อสฺสุ, กิพฺพิสํ กโรตีติ กุรูโร=ปาปการี. ปส-พาธเน, ปสติ ปีเฬตีติ ปสูโร=ทุฏฺโฐ, พฺยญฺชนํ, เอวํนามโก จ, เอวมญฺเญปิ.

`kappūra`等词以`ūra`后缀结尾而不规则地构成。其能产生满足，适宜且能够做到，故为`kappūraṃ`（樟脑），即`ghanasāro`（固体精华）。由语根`kar`，`a`变为`u`。其造作罪恶，故为`kurūro`（残酷者），即`pāpakārī`（作恶者）。`pasa`义为“束缚”。其束缚或压迫，故为`pasūro`（暴徒），即`duṭṭho`（恶人），亦指`byañjanaṃ`（辅音），以及有此名称者（如巴宿拉(Pasūra)）。其他亦如此。

๑๗๓. กฐ จกา โอโร.

173. 由语根`kaṭha`及`caka`，加后缀`oro`。

กฐ-กิจฺฉชีวเน, จก-ปริวิตกฺกเน, เอเตหิ โอโร โหติ. กฐติ กิจฺเฉน ชีวตีติ กโฐโร=ถทฺโธ. จกติ ปริวิตกฺเกตีติ จโกโร=ปกฺขิวิเสโส.

`kaṭha`义为“艰难地生活”，`caka`义为“思索”。由这些语根加后缀`oro`。其艰难地生活，故为`kaṭhoro`（坚硬），即`thaddho`（僵硬）。其不断思索，故为`cakoro`（鹧鸪），即`pakkhiviseso`（一种鸟）。

๑๗๔. โมราทโย.

174. `mora`等词。

โมรอาทโย โอรนฺตา นิปจฺจนฺเต. มี-หึสายํ, อีโลโป, มยติ หึสตีติ โมโร=มยูโร. กส-คมเน, อสฺสิ[Pg.278], กสติ คจฺฉตีติ กิโสโร=ปฐมวโย อสฺโส. มหียติ ปูชียตีติ มโหโร=วมฺมิโก, เอวมญฺเญปิ.

`mora`等词以`ora`后缀结尾而不规则地构成。由语根`mī`（义为“伤害”），省略`ī`。其伤害，故为`moro`（孔雀），即`mayūro`（孔雀）。由语根`kasa`（义为“行”），`a`变为`i`。其行走，故为`kisoro`（幼马），即`paṭhamavayo asso`（初龄之马）。其被尊敬，故为`mahoro`（蚁垤），即`vammiko`（蚁垤）。其他亦如此。

๑๗๕. กุโต เอรก.

175. 由语根`ku`，加后缀`eraka`。

กุ-สทฺเทตีมสฺมา เอรก โหติ. ‘‘ยุวณฺณานมิยงุวง สเร’’ติ (๕.๑๓๖) อุวง, กวติ นทตีติ กุเวโร=เวสฺสวโณ.

由语根`ku`（义为“发声”），加后缀`eraka`。依（语法规则5.136）《Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare》，发生`uva`音变。其发声，故为`kuvero`（俱吠罗），即`vessavaṇo`（毗沙门天）。

๑๗๖. ภู สูหิ ริก.

176. 由语根`bhū`及`sū`，加后缀`rika`。

ภูสตฺตายํ, สู-ปสวเน, เอเตหิ ริก โหติ. ภวตีติ ภูริ=ปหูตํ, งีมฺหิ ภูรี=เมธา. สวติ หิตํ ปสวตีติ สูริ=วิจกฺขโณ.

`bhū`义为“存在”，`sū`义为“生产”。由这些语根加后缀`rika`。其存在，故为`bhūri`（丰饶），即`pahūtaṃ`（众多）。当为阴性时，`bhūrī`意为`medhā`（智慧）。其产生利益，故为`sūri`（贤者），即`vicakkhaṇo`（智者）。

๑๗๗. มี กสี นีหิ รุ.

177. 由 Mī、Kasī、Nī (词根) 得 ru 后缀。

มี-หึสายมิจฺจสฺมา, กปุพฺพา สยติสฺมา, นยติสฺมา จ รุ โหติ. รํสีหิ อนฺธการํ มียติ หึสตีติ เมรุ=สิเรรุ, เก ชเล สยติ ปวตฺตตีติ กเสรุ=ติณวิเสโส. อตฺตนิสฺสิเต สุนฺทรตฺตํ เนติ ปาเปตีติ เนรุ=ปพฺพโต.

由 Mī (词根，义为伤害)，由前置 ka 的 Si (词根)，以及由 Nī (词根) 得 ru 后缀。以光芒伤害黑暗，故为 meru，即须弥山(Sineru)；在水中安住、转起，故为 kaseru，即一种特殊的草(tiṇaviseso)；为依止于己者带来美好，故为 neru，即山(pabbato)。

๑๗๘. สินา เอรุ.

178. 由 Sinā (词根) 得 eru 后缀。

สินา-โสเจยฺเยตีมสฺมา เอรุ โหติ. สินาติ สุจึ กโรตีติ สิเนรุ=ปพฺพตราชา.

由 Sinā (词根，义为洗涤、净化) 得 eru 后缀。洗涤、使清净，故为须弥山(Sineru)，即山王(pabbatarājā)。

๑๗๙. ภี รุหิ รุก.

179. 由 Bhī、Ru (词根) 得 ruka 后缀。

ภี-สเย, รุ-สทฺเท, เอเตหิ รุก โหติ. ภายนฺติ เอตสฺมาติ ภีรุ=ภยานโก. รวตีติ รุรุ=มิโค.

Bhī (词根) 用于怖畏义，Ru (词根) 用于声音义，由此二者得 ruka 后缀。人们怖畏它，故为 bhīru，即可怕者(bhayānako)；它鸣叫，故为 ruru，即鹿(migo)。

๑๘๐. ตมา พูโล.

180. 由 Tama (词根) 得 būlo 后缀。

ตม-ภูสเนตีมสฺมา [Pg.279] พูโล โหติ. มุขํ ตเมติ ภูเสตีติ ตมฺพูลํ=มุขภูสนํ.

由 Tama (词根，义为装饰) 得 būlo 后缀。装饰口腔，故为 tambūlaṃ，即口腔装饰品(mukhabhūsanaṃ)。

๑๘๑. สิโต ลกวาลา.

181. 由 Si (词根) 得 la、ka、va、āla 后缀。

สิ-เสวายมิจฺจสฺมา ลกวาลอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ. สตฺเตหิ เสวียตีติ สิลา=ปาสาโณ, เสโล=ปพฺพโต. ชลํ เสวตีติ เสวาโล=ชลติณํ.

由 Si (词根，义为依止) 得 la、ka、va、āla 等后缀。被有情依止，故为 silā，即石头(pāsāṇo)，或 selo，即山(pabbato)；依止于水，故为 sevālo，即水草(jalatiṇaṃ)。

๑๘๒. มงฺค กม สมฺพ สพ สก วส ปิส เกว กล ปลฺล กฐ ปฏ กุณฺฑ มณฺฑา อโล.

182. 由 Maṅga、Kama、Samba、Saba、Saka、Vasa、Pisa、Keva、Kala、Palla、Kaṭha、Paṭa、Kuṇḍa、Maṇḍā (词根) 得 alo 后缀。

มงฺค-มงฺคลฺเย, กม-อิจฺฉายํ, สมฺพ-มณฺฑเน, สพอิติ อสฺเสว กตมโลปสฺส นิทฺเทโส, สก-สตฺติย, วส-นิวาเส, ปิสคมเน, เกว-เสวเน, กล-สงฺขฺยาเน, ปลฺล-คมเน, กฐ กิจฺฉชีวเน, ปฏ-คมนตฺโถ, กุณฺฑ-ทาเห, มณฺฑ-ภูสเน, เอเตหิ อโล โหติ. มงฺคนฺติ สตฺตา เอเตน วุทฺธึ คจฺฉนฺตีติ มงฺคลํ=ปสตฺถํ. กามียตีติ กมลํ-ปงฺกชํ. สมฺปติ มณฺเฑตีติ สมฺพลํ=ปาเถยฺยํ. สพลํ=วิสภาค วณฺณวนฺตํ. สกฺโกติ วตฺตุนฺติ สกลํ=สพฺพํ. วสตีติ วสโล=สุทฺโท. ปิยภาวํ ปิสติ คจฺฉตีติ เปสโล=ปิยสีโล. เกวติ ปวตฺตตีติ เกวลํ=สกลํ. กลียติ ปริมียติ อุทกเมเตนาติ กลลํ=อปตฺถินฺนํ, ปลฺลติ อาคจฺฉติ อุทกเมตสฺมาติ ปลฺลลํ=อปฺโปทโก สโร. กฐนฺติ เอตฺถ ทุกฺเขน ยนฺตีติ กฐลํ=กปาลขณฺฑํ, ปฏติ วุทฺธึ คจฺฉตีติ ปฏลํ=สมู- โห[Pg.280]. ฆํเสน กุณฺฑติ ทหตีติ กุณฺฑลํ=กณฺณาภรณํ. มณฺฑียติ ปริจฺเฉทกรณวเสน ภูสียตีติ มณฺฑลํ=สมนฺตโต ปริจฺฉินฺนํ.

Maṅga (词根) 意为吉祥，Kama (词根) 意为欲求，Samba (词根) 意为装饰，`saba` 是对 `assa` 省略 `ma` 后的解释，Saka (词根) 意为能力，Vasa (词根) 意为居住，Pisa (词根) 意为行走，Keva (词根) 意为服务，Kala (词根) 意为计算，Palla (词根) 意为行走，Kaṭha (词根) 意为艰难生活，Paṭa (词根) 意为行走，Kuṇḍa (词根) 意为燃烧，Maṇḍa (词根) 意为装饰，由此等得 alo 后缀。有情因此获得增长，故为 maṅgalaṃ (吉祥)，即值得称赞者(pasatthaṃ)。被欲求，故为 kamalaṃ (莲花)，即泥生(paṅkajaṃ)。因为它能适当地装饰，故为 sambalaṃ (资粮)，即路粮(pātheyyaṃ)。Sabalaṃ (杂色)，即具不同颜色者(visabhāga vaṇṇavantaṃ)。能够存在，故为 sakalaṃ (全部)，即 sabbaṃ。居住，故为 vasalo (贱民)，即首陀罗(suddo)。趋向可爱，故为 pesalo (和蔼可亲的)，即品性可爱者(piyasīlo)。转起，故为 kevalaṃ (唯一、全部)，即 sakalaṃ。水由此被计量，故为 kalalaṃ (泥浆)，即未散开者(apatthinnaṃ)；水流向此处，故为 pallalaṃ (池塘)，即小水池(appodako saro)。人们在此艰难行走，故为 kaṭhalaṃ (瓦片)，即碗碟碎片(kapālakhaṇḍaṃ)。增长，故为 paṭalaṃ (层、群)，即集合(samūho)。因摩擦而燃烧，故为 kuṇḍalaṃ (耳环)，即耳饰(kaṇṇābharaṇaṃ)。因划定界限而被装饰，故为 maṇḍalaṃ (圆形)，即四周被划定者(samantato paricchinnaṃ)。

๑๘๓. มุสา กโล.

183. 由 Musā (词根) 得 kalo 后缀。

มุสติสฺมา กโล โหติ. มุสติ เอเตนาติ มุสโล=อโยคฺโค.

由 Mus (词根，义为捣碎) 得 kalo 后缀。以此捣碎，故为 musalo (杵)，即铁杵(ayoggo)。

๑๘๔. ถลาทโย.

184. Thala 等词。

ถลอาทโย กลนฺตา นิปจฺจนฺเต. ฐสฺส โถ, ปุพฺพสรโลโป, ติฏฺฐนฺติ เอตฺถาติ ถลํ=อุนฺนตปฺปเทโส. ปา-ปาเน, อุปุพฺโพ, ทฺวิภาวสรโลปา, อุทกํ ปิวตีติ อุปฺปลํ=กุวลยํ. ปติสฺส ปาฏํ, ปตติ คจฺฉติ ปริปากนฺติ ปาฏลํ=ผลํ, ตมฺพวณฺณํ กุสุมญฺจ. พํหิสฺส นิคฺคหีตโลโป, พํหติ วุทฺธึ คจฺฉตีติ พหลํ=ฆนํ. จุปิสฺส อุสฺส อตฺตํ, จุปติ เอกตฺถ น ติฏฺฐตีติ จปโล=อนวฏฺฐิโต, เอวมญฺเญปิ.

Thala 等词以 kala 后缀不规则地构成。Ṭhā (词根) 的 `ṭh` 作 `th`，并省略前面的元音；在此站立，故为 thalaṃ，即高地(unnatappadeso)。由 Pā (词根，义为饮) 前置 u，并省略重叠式的元音；饮水，故为 uppalaṃ，即睡莲(kuvalayaṃ)。Pati (词根) 作 pāṭaṃ；落下、走向成熟，故为 pāṭalaṃ，即果实(phalaṃ)与红色的花(tambavaṇṇaṃ kusumañca)。Baṃhi (词根) 省略随韵(niggahīta)；增长，故为 bahalaṃ，即浓厚(ghanaṃ)。Cupi (词根) 的 `u` 作 `a`；不停留在一处，故为 capalo，即不稳定者(anavaṭṭhito)。其他亦如是。

๑๘๕. กุลา กาโล จ.

185. 由 Kula (词根) 得 kālo 及 kalo 后缀。

กุล-ปตฺถาเรตีมสฺมา กาโล โหติ กโล จ. กุลติ อตฺตโน สิปฺปํ ปตฺถรตีติ กุลาโล=กุมฺภกาโร. กุลติ ปกฺเข ปสาเรตีติ กุลโล=ปกฺขิชาติ.

由 Kula (词根，义为扩展) 得 kālo 及 kalo 后缀。扩展自己的技艺，故为 kulālo，即陶工(kumbhakāro)；展开翅膀，故为 kulalo，即一种鸟(pakkhijāti)。

๑๘๖. มุฬาลาทโย.

186. Muḷāla 等词。

มุฬาลอาทโย กาลนฺตา นิปจฺจนฺเต. มีล-นิมีลเน, อุตฺตฬตานิ, อุทฺธฏมตฺเต นิมีลตีติ มุฬาลํ=ภิสํ. พล-ปาณเน, อิตฺต- ฬตฺตานิ[Pg.281], มูสิกาทิขาทเนน พลติ ชีวตีติ พิฬาโล=มชฺชาโร. กปฺปิสฺส สํโยคาทิโลโป, กปฺปนฺติ ชีวิกํ เอเตนาติ กปาลํ=ฆฏาทิขณฺฑํ. ปี ตปฺปเน. ‘‘ยุวณฺณานมิยงุวง สเร’’ติ (๕.๑๓๖) อิยง, อตฺตโน ผเลน สตฺเต สนฺตปฺเปตีติ ปิยาโล-รุกฺโข. กุณ-สทฺเท, วาตสมุฏฺฐิตา วีจิมาลา เอตฺถ กุณนฺติ นทนฺตีติ กุณาโล=เอโก มหาสโร. วิส-ปวิสเน, ปวิสนฺติ เอตฺถาติ วิสาโล=วิตฺถิณฺโณ. ปล-คมเน, วาเตน ปลติ คจฺฉตีติ ปลาลํ=สสฺสานมุปนีตธญฺญานํ นาฬปตฺตานิ. สรติสฺส สิโค, สสาทโย สรติ หึสตีติ สิคาโล=โกตฺถุ, เอวมญฺเญปิ.

Muḷāla 等词以 kāla 后缀不规则地构成。由 Mīla (词根，义为闭合)，经 uttaḷatāni (音变)，刚被拔起时就闭合，故为 muḷālaṃ，即莲藕(bhisaṃ)。由 Bala (词根，义为生存)，经 itta-ḷattāni (音变)，通过吃老鼠等而存活，故为 biḷālo，即猫(majjāro)。Kappi (词根) 省略词首辅音丛；以此维持生计，故为 kapālaṃ，即瓦罐碎片(ghaṭādikhaṇḍaṃ)。由 Pī (词根，义为使满足)，依(5.136)“yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare”作 iyaṅa (音变)；以自身果实使有情满足，故为 piyālo，即一种树(rukkho)。由 Kuṇa (词根，义为发声)，风所起的波浪在此发声，故为 kuṇālo，即一个大湖(eko mahāsaro)。由 Visa (词根，义为进入)，人们进入此处，故为 visālo，即宽广(vitthiṇṇo)。由 Pala (词根，义为行走)，被风吹动，故为 palālaṃ，即稻秆(sassānamupanītadhaññānaṃ nāḷapattāni)。Sarati (词根) 作 sigo (音变)；伤害野兔等，故为 sigālo，即豺(kotthu)。其他亦如是。

๑๘๗. จณฺฑ ปตา ณาโล.

187. 由 Caṇḍa、Pata (词根) 得 ṇālo 后缀。

จณฺฑ-จณฺฑิกฺเย, ปต ปถ-คมเน, เอเตหิ ณาโล โหติ. จณฺเฑติ ปีเฬตีติ จณฺฑาโล=มาตงฺโค, ปตติ อโธคจฺฉตีติ ปาตาลํ=รสาตลํ.

Caṇḍa (词根) 用于凶暴义，Pata、Patha (词根) 用于行走义，由此等得 ṇālo 后缀。压迫、折磨，故为 caṇḍālo，即贱民(mātaṅgo)；向下坠落，故为 pātālaṃ，即地底深渊(rasātalaṃ)。

๑๘๘. มาทิโต โล.

188. 由 Mā 等 (词根) 得 lo 后缀。

มา-มาเน, อิ-อชฺเฌนคตีสุ, ปี-ตปฺปเน, ทู-ปริตาเป, เอวมาทีหิ โล โหติ. มียติ ปริมียตีติ มาลา=ปนฺติ. เอติ คจฺฉตีติ เอลา=สุขุเมลา. ปิเณติ ตปฺเปติ เอตฺถาติ เปลา=อาสิตฺตกูปธานํ. ทูยติ ปริตาเปตีติ โทลา=กีฬนยานกํ. กลสงฺขฺยาเน, กลนํ กลฺลํ=ยุตฺตํ.

Mā (词根) 用于测量义，I (词根) 用于前往、学习义，Pī (词根) 用于满足义，Dū (词根) 用于折磨义，由此等得 lo 后缀。被测量，故为 mālā，即行列(panti)。行走，故为 elā，即小豆蔻(sukhumelā)。在此使满足，故为 pelā，即箱箧(āsittakūpadhānaṃ)。使痛苦、折磨，故为 dolā，即秋千(kīḷanayānakaṃ)。由 Kala (词根，义为计算)，得 kalanaṃ，即 kallaṃ，义为适合(yuttaṃ)。

๑๘๙. อน สล กล กุก สฐ มหา อิโล.

189. 由 Ana、Sala、Kala、Kuka、Saṭha、Mahā (词根) 得 ilo 后缀。

อน-ปาณเน, สล-คมเน, กล-สงฺขฺยาเน, กุก วก-อาทเน, สฐ-กิตเว, อรห มห-ปูชายํ, เอเตหิ อิโล โหติ. อนติ [Pg.282] ปวตฺตตีติอนิโล=มาลุโต. สลติ คจฺฉตีติ สลิลํ=ชลํ. กลติ ปวตฺตตีติ กลิลํ=คหนํ. กุกติ อตฺตโน นาเทน สตฺตานํ มนํ คณฺหาตีติ โกกิโล=ปรปุณฺโฑ. สฐติ วญฺเจตีติ สฐิโล=สโฐ. มหียติ ปูชียตีติ มยิลา=อิตฺถี.

Ana (词根) 用于呼吸义，Sala (词根) 用于行走义，Kala (词根) 用于计算义，Kuka、Vaka (词根) 用于取食义，Saṭha (词根) 用于欺诈义，Araha、Maha (词根) 用于供养义，由此等得 ilo 后缀。呼吸、流动，故为 anilo，即风(māluto)。行走，故为 salilaṃ，即水(jalaṃ)。流动，故为 kalilaṃ，即稠密(gahanaṃ)。以其鸣声摄取有情之心，故为 kokilo，即杜鹃(parapuṇḍo)。欺骗，故为 saṭhilo，即狡诈者(saṭho)。被尊敬、被供养，故为 mahilā，即女子(itthī)。

๑๙๐. กุฏา กิโล.

190. 由 Kuṭa (词根) 得 kilo 后缀。

กุฏ-โกฏิลฺเยตีมสฺมา กิโล โหติ. อกุฏิ กุฏิลตฺตมคมีติ กุฏิโล=วงฺโก.

由 Kuṭa (词根，义为弯曲) 得 kilo 后缀。不直而至于弯曲，故为 kuṭilo，即弯曲(vaṅko)。

๑๙๑. สิถิลาทโย.

191. Sithila 等词。

สิถิลอาทโย กิลนฺตา นิปจฺจนฺเต. สห ขมายํ, สหิสฺส สิถตฺตํ, สหิตุมลนฺติ สิถิลํ=อทฬฺหํ. กมฺปิสฺส สํโยคาทิโลโป, ปรทุกฺเข สติ กมฺปตีติ กปิโล=อิสิ. กพ-วณฺเณ, พสฺส โป, อกพิ นีลาทิวณฺณตฺตมคมีติ กปิโล=วณฺณวิเสโส. มถิสฺส มิโถ, มถียตีติ มิถิลา=ปูรี, เอวมญฺเญปิ.

“Sithila”等词是不定式构词。于（词根）“Saha”（忍受），“sahi”变为“sitha”。因其能忍受，故为“sithilaṃ”（松弛的）=“adaḷhaṃ”（不坚固的）。于“Kampi”，省略辅音丛等。因其于他人之苦而颤动，故为“kapilo”（迦毗罗）=“isi”（仙人）。于（词根）“Kaba”（颜色），“ba”变为“pa”。因其呈现非蓝色等颜色，故为“kapilo”（褐红色）=“vaṇṇaviseso”（一种特殊的颜色）。于“Mathi”，变为“mitho”。因其被搅动，故为“mithilā”（弥提罗）=“pūrī”（城市）。其他亦尔。

๑๙๒. จฏ กณฺฑ วฏฺฏ ปุถา กุโล.

192. 于（词根）“Caṭa”、“kaṇḍa”、“vaṭṭa”、“putha”，接“kulo”后缀。

จฏ-เภทเน, กณฺฑ-เฉทเน, วฏฺฏ-วตฺตเน, ปุถ ปถ-วิตฺถาเร, เอเตหิ กุโล โหติ. จฏติ มิตฺเต ภินฺทตีติ จฏุโล=จาฏุการี. กณฺฑียติ ฉินฺทียตีติ กณฺฑุโล=รุกฺโข. วฏฺฏตีติ วฏฺฏุโล=ปริมณฺฑโล. อปตฺถรีติ ปุถุโล=วิตฺถาโร.

（词根）“Caṭa”义为破坏，“kaṇḍa”义为切断，“vaṭṭa”义为旋转，“putha”或“patha”义为铺开，于此等（词根后）接“kulo”后缀。因其破坏朋友，故为“caṭulo”（谄媚者）=“cāṭukārī”。因其被切断，故为“kaṇḍulo”（一种树）=“rukkho”。因其旋转，故为“vaṭṭulo”（圆形的）=“parimaṇḍalo”。因其铺开，故为“puthulo”（宽广的）=“vitthāro”。

๑๙๓. ตุมุลาทโย.

193. “Tumula”等词。

ตุมุลอาทโย กุลนฺตา นิปจฺจนฺเต. ตม เขทเน, อสฺสุ, อตมิ วิตฺถิณฺณตฺตมคมีติ ตุมุโล=ปตฺถโฏ. ตมิสฺส ฑุก, ตมียติ [Pg.283] วิการมาปาทียตีติ ตณฺฑุโล=วีหิสาโร. นิปุพฺพสฺส จินาติสฺส อิโลโป, อตฺถิเกหิ นิจียเตติ นิจุโล=หิชฺชโล, เอวมญฺเญปิ.

“Tumula”等词以“kula”为后缀，是不定式构词。于（词根）“Tama”（疲惫），插入“u”，因疲惫而广布，故为“tumulo”（喧闹的）=“patthaṭo”（广布的）。于（词根）“Tami”，插入“ḍu”，因其被损害而变化，故为“taṇḍulo”（米）=“vīhisāro”（稻谷之精华）。于前缀“ni”及（词根）“cināti”（堆积），省略“i”音，因被需求者堆积，故为“niculo”（玉蕊树）=“hijjalo”（玉蕊树）。其他亦尔。

๑๙๔. กลฺล กป ตกฺก ปฏา โอโล.

194. 于（词根）“Kalla”、“kapa”、“takka”、“paṭa”，接“olo”后缀。

กลฺล-สทฺเท, กป-อจฺฉาทเน, ตกฺก-วิตกฺเก, ปฏ-คมเน, เอเตหิ โอโล โหติ. วาตเวเคน สมุทฺทโต อุฏฺฐหิตฺวา กลฺลติ นทตีติ กลฺโลโล=มหาวีจิ. กปติ ทนฺเต อจฺฉาทตีติ กโปโล=วทเนกเทโส. ตกฺกียตีติ ตกฺโกลํ=โกลกํ. ปฏติ พฺยาธิเมเตน คจฺฉตีติ ปโฏโล=ติตฺตโก.

（词根）“Kalla”义为声音，“kapa”义为覆盖，“takka”义为思索，“paṭa”义为行走，于此等（词根后）接“olo”后缀。因风力从海中升起而发出声响，故为“kallolo”（巨浪）=“mahāvīci”（巨浪）。因其覆盖牙齿，故为“kapolo”（脸颊）=“vadanekadeso”（脸的一部分）。因其被思索，故为“takkolaṃ”（荜澄茄）=“kolakaṃ”（荜澄茄）。因疾病由此而去，故为“paṭolo”（栝楼）=“tittako”（苦瓜）。

๑๙๕. องฺคา อุโลลี.

195. 于（词根）“Aṅga”，接“ula”或“ulī”后缀。

องฺค-คมนตฺโถ, เอตสฺมา อุลอุลี โหนฺติ. องฺคนฺติ เอเตน ชานนฺตีติ องฺคุลํ=ปมาณํ. องฺคติ อุคฺคจฺฉตีติ องฺคลิ=กรสาขา.

（词根）“Aṅga”义为行走，由此（词根后）接“ula”或“ulī”后缀。因以此了知（身体部位），故为“aṅgulaṃ”（指宽）=“pamāṇaṃ”（尺度）。因其向上伸展，故为“aṅgali”（手指）=“karasākhā”（手之分支）。

๑๙๖. อญฺชาลิ.

196. 于（词根）“Añja”，接“ali”后缀。

อญฺช-พฺยตฺติ มกฺขน คติ กนฺตีสุ, เอตสฺมา อลิ โหติ. อญฺเชติ ภตฺติมเนน ปกาเสตีติ อญฺชลิ=กรปุโฏ.

（词根）“Añja”义为显现、涂抹、行走、光辉，由此（词根后）接“ali”后缀。因以此显露虔敬，故为“añjali”（合掌）=“karapuṭo”（双手合十）。

๑๙๗. ฉทา ลิ.

197. 于（词根）“Chada”，接“li”后缀。

ฉท-สํวรเณ, เอตสฺมา ลิ โหติ. ฉาเทตีติ ฉลฺลี=สกลิกา.

（词根）“Chada”义为遮盖，由此（词根后）接“li”后缀。因其覆盖，故为“challī”（树皮）=“sakalikā”（碎片）。

๑๙๘. อลฺลฺยาทโย.

198. “Alli”等词。

อลฺลิอาทโย ลิอนฺตา นิปจฺจนฺเต. อร-คมเน, อรติ ปวตฺตตีติ อลฺลิ=รุกฺโข. นยติสฺส เอตฺตาภาโว, อตฺติเกหิ นียตีติ [Pg.284]๔ นีลิ, งีมฺหิ นีลี=คจฺฉชาติ. ‘‘สรมฺหา ทฺเว’’ติ (๑.๓๔) ลสฺส ทฺวิภาเว รสฺสตฺเต จ นิลฺลีติปิ โหติ. ปาลิสฺส ปา, ปาเลติ รกฺขตีติ ปาลิ, งีมฺหิ ปาลี=ปนฺติ. ปาลิสฺส ปโล, ปาเลติ รกฺขตีติ ปลฺลิ=กุฏิ. จุท-โจทเน, โอตฺตาภาโว, โจทียตีติ จุลฺลิ=อุทฺธนํ, เอวมญฺเญปิ.

“Alli”等词以“li”为后缀，是不定式构词。于（词根）“Ara”（行走），因其持续行进，故为“alli”（树）=“rukkho”（树）。于“Nayati”，无“etta”音，因被需求者引导，故为“nīli”（靛蓝），接“ṅī”后缀时为“nīlī”=“gacchajāti”（一种灌木）。根据“Saramhā dve”（1.34）之规则，当“l”双写且前一元音短化时，亦可为“nillī”。于“Pāli”，变为“pā”，因其守护，故为“pāli”（堤岸），接“ṅī”后缀时“pālī”=“panti”（行列）。于“Pāli”，变为“palo”，因其守护，故为“palli”（村舍）=“kuṭi”（孤邸）。于（词根）“Cuda”（催促），无“otta”音，因被催促，故为“culli”（炉灶）=“uddhanaṃ”（炉灶）。其他亦尔。

๑๙๙. ปิลาทีหฺยโว.

199. 于“Pila”等（词根），接“avo”后缀。

ปิล-วตฺตเน, ปลฺล-คมเน, ปณ-พฺยวหารถุตีสุ, เอวมาทีหิ อโว โหติ. ปิลฺยเตติ เปลโว=ลหุ. ปลฺลตีติ ปลฺลโว=กิสลยํ. ปณียตีติ ปณโว=มุทงฺโค. เอวมญฺเญปิ.

（词根）“Pila”义为旋转，“palla”义为行走，“paṇa”义为交易、赞颂，于此等（词根后）接“avo”后缀。因其被碾磨，故为“pelavo”（轻）=“lahu”（轻）。因其伸展，故为“pallavo”（嫩芽）=“kisalayaṃ”（嫩芽）。因其被敲击，故为“paṇavo”（手鼓）=“mudaṅgo”（手鼓）。其他亦尔。

๒๐๐. สาฬวาทโย.

200. “Sāḷava”等词。

สาฬวอาทโย อวนฺตา นิปจฺจนฺเต. สล-คมนตฺโถ, อุปนฺตสฺส ทีโฆ ฬตฺตญฺจ นิปาตนา. สลติ ปวตฺตตีติ สาฬ โว=อภิสงฺขตํ พทราทิผลขาทนียํ. กิต-นิวาเส, เอตฺตาภาโว, เกตตีติ กิตโว=ชูตกาโร, โจโร จ. มู-พนฺธเน, อูสฺส รสฺสตฺตํ, ตุญ จาวสฺส, มุนาติ พนฺธตีติ มุตโว=จณฺฑาโล. วล วลฺล-สํวรเณ, ฬตฺตํ, วลติ, วลฺยเตติ วา วฬวา=ตุรงฺคกนฺตา. มุร-สํเวฬเน, มุรียตีติ มุรโว=มุทงฺโค, เอวมญฺเญปิ.

“Sāḷava”等词以“ava”为后缀，是不定式构词。于（词根）“Sala”（行走），其倒数第二音节长音化及“ḷ”音化皆为不定式构词。因其持续行进，故为“sāḷavo”（蜜饯）=“abhisaṅkhataṃ badarādiphalakhādanīyaṃ”（经调制的枣等果实之嚼食）。于（词根）“Kita”（居住），无“etta”音，因其欺诈，故为“kitavo”（赌徒）=“jūtakāro”（赌徒），亦为“coro”（盗贼）。于（词根）“Mū”（束缚），“ū”音短化，插入“tu”及“ava”，因其束缚，故为“mutavo”（旃陀罗）=“caṇḍālo”（旃陀罗）。于（词根）“Vala”、“valla”（覆盖），“l”音“ḷ”音化，因其覆盖或被覆盖，故为“vaḷavā”（母马）=“turaṅgakantā”（马之配偶）。于（词根）“Mura”（缠绕），因其被缠绕，故为“muravo”（手鼓）=“mudaṅgo”（手鼓）。其他亦尔。

๒๐๑. สรา อาโว.

201. 于（词根）“Sara”，接“āvo”后缀。

สรติสฺมา อาโว โหติ. สรติ ปวตฺตตีติ สราโว=ภาชนวิเสโส.

从（词根）“Sara”接“āvo”后缀。因其流动持续，故为“sarāvo”（陶器）=“bhājanaviseso”（一种特殊的器皿）。

๒๐๒. อล มล พิลา ณุโว.

202. 于（词根）“Ala”、“mala”、“bila”，接“ṇuvo”后缀。

อล-พนฺธเน[Pg.285], มล มลฺล-ธารเณ, พิล-เภทเน, เอเตหิ ณุโว โหติ. ลตาหิ อลียตีติ อาลุโว=คจฺฉชาติ. มลติ ธาเรตีติ มาลุโว=ปตฺตลตา. พิลติ ภินฺทตีติ เพลุโว=รุกฺโข.

（词根）“Ala”义为束缚，“mala”、“malla”义为持有，“bila”义为穿破，于此等（词根后）接“ṇuvo”后缀。因被藤蔓缠绕，故为“āluvo”（藤本植物）=“gacchajāti”（一种灌木）。因其持有，故为“māluvo”（叶藤）=“pattalatā”（叶藤）。因其破裂，故为“beluvo”（毗罗果树）=“rukkho”（树）。

๒๐๓. คาตฺวี โว.

203. 于（词根）“Gā”，接“īvo”后缀。

กา คา-สทฺเทตีมสฺมา อีโว โหติ. คายนฺติ เอตายาติ คีวา=คโล.

（词根）“Kā”、“gā”义为声音，由此（词根后）接“īvo”后缀。因以此歌唱，故为“gīvā”（颈部）=“galo”（喉咙）。

๒๐๔. สุโต กฺวตฺวา.

204. 于（词根）“Su”，接“kva”或“kvā”后缀。

สุ-สวเนตีมสฺมา กฺว กฺวา โหนฺติ. สุณาตีติ สุโว=กีโร. สุวา=สุโณ.

（词根）“Su”义为听闻，由此（词根后）接“kva”、“kvā”后缀。因其听闻，故为“suvo”（鹦鹉）=“kīro”（鹦鹉）。“Suvā”（狗）=“suṇo”（狗）。

๒๐๕. วิทฺวา.

205. “Vidvā”（不定式构词）。

วิทติสฺมา กฺวา ปรรูปาภาโว อ นิปจฺจนฺเต. วิทติ ชานาตีติ วิทฺวา=วิทู.

从（词根）“Vidati”接“kvā”后缀，但后缀后形消失，且不规则地接“a”后缀而成。因其了知，故为“vidvā”（智者）=“vidū”（智者）。

๒๐๖. ถุโต เรโว.

206. 于（词根）“Thu”，接“revo”后缀。

ถุ-อภิตฺถเว, เอตสฺมา เรโว โหติ. ถวติ สิญฺจตีติ เถโว=ผุสิตํ.

动词根“Thu”用于“赞颂”义，由此构成“revo”后缀。因其赞颂(thavati)或喷洒(siñcati)，故称“thevo”(水滴)，即“phusitaṃ”(水滴)。

๒๐๗. สมา ริโว.

207. 由动词根“Sama”构成“rivo”后缀。

สม-อุปสเม, เอตสฺมา ริโว โหติ. สเมติ อุปสเมตีติ สิโว=อุมาปติ, สิวา=สิคาโล, สิวํ=สนฺติ.

动词根“Sama”用于“平息”义，由此构成“rivo”后缀。因其平息(sameti)或使平息(upasameti)，故称“sivo”(吉祥)，即乌摩波提(Umāpati，湿婆)；“sivā”(雌豺)，即豺狼(sigālo)；“sivaṃ”(吉祥)，即寂静(santi)。

๒๐๘. ฉทา รวิ.

208. 由动词根“Chada”构成“ravi”后缀。

ฉท-สํวรเณ[Pg.286], เอตสฺมา รวิ โหติ. ฉาเทตีติ ฉวิ=ชุติ.

动词根“Chada”用于“遮盖”义，由此构成“ravi”后缀。因其覆盖(chādeti)，故称“chavi”(皮肤)，即光辉(juti)。

๒๐๙. ปูร ติมา กิโส รสฺโส จ.

209. 由“Pūra”、“Tima”等动词根构成“kiso”后缀，且有短音化。

ปูร-ปูรเณ, ติม-เตมเน, เอเตหิ กิโส โหติ อูสฺส รสฺโส จ. ปูเรตีติ ปุริโส=ปุมา. (ปุเร อุจฺจฏฺฐาเน เสติ ปวตฺตตีติ วา ปุริโส=โสว.) เตเมตีติ ติมิสํ=ตโม.

动词根“Pūra”用于“充满”义，“Tima”用于“潮湿”义，由这些动词根构成“kiso”后缀，且“ū”短音化。因其充满(pūreti)，故称“puriso”(人)，即“pumā”(男人)。（或说，因其卧于(seti)或存在(pavattati)于前方高处(pure uccaṭṭhāne)，故称“puriso”(人)，即“sova”(他)。）因其使潮湿(temeti)，故称“timisaṃ”(黑暗)，即“tamo”(黑暗)。

๒๑๐. กรา อีโส.

210. 由动词根“Kara”构成“īso”后缀。

กโรติสฺมา อีโส โหติ. กรียตีติ กรีสํ=คูถํ.

由“Karoti”构成“īso”后缀。因其被造作(karīyati)，故称“karīsaṃ”(粪便)，即“gūthaṃ”(粪便)。

๒๑๑. สิรีสาทโย.

211. “Sirīsa”等词。

สิรีสอาทโย อีสนฺตา นิปจฺจนฺเต. สรติสฺส อสฺสิ, สปฺปทฏฺฐกาลาทีสุ สรียตีติ สิรีโส=รุกฺโข. ปูริสฺส รสฺสตฺตํ, ปูเรตีติ ปุรีสํ=คูถํ. ตลิสฺส ทีโฆ, ตลติ สตฺตานํ ปติฏฺฐานํ ภวตีติ ตาลีสํ=โอสธิวิเสโส, เอวมญฺเญปิ.

“Sirīsa”等词以“īsa”为结尾，是不规则构成的(nipaccante)。由“Sarati”加“assi”后缀，因其在被蛇咬等时被忆念(sarīyati)，故为“sirīso”(合欢树)，即树(rukkho)。由“Pūri”短音化，因其充满(pūreti)，故为“purīsaṃ”(粪便)，即“gūthaṃ”(粪便)。由“Tali”长音化，因其作为众生的立足处(talati sattānaṃ patiṭṭhānaṃ bhavati)，故为“tālīsaṃ”(一种药草)，即一种特殊的药草(osadhiviseso)。其他亦如是。

๒๑๒. กรา ริพฺพิโส.

212. 由动词根“Kara”构成“ribbiso”后缀。

กโรติสฺมา ริพฺพิโส โหติ. กรียตีติ กิพฺพิสํ=ปาปํ.

由“Karoti”构成“ribbiso”后缀。因其被造作(karīyati)，故称“kibbisaṃ”(罪恶)，即“pāpaṃ”(罪恶)。

๒๑๓. สสาส วส วิส หน วน มนาน กมา โส.

213. 由“Sasa”、“Asa”、“Vasa”、“Visa”、“Hana”、“Vana”、“Mana”、“Ana”、“Kama”等动词根依次构成“so”后缀。

สส-คติ หึสา วิสฺสส ปาณเนสุ, อส-เขปเน, วส-นิวาเส, วิส-ปวิสเน, หน-หึ สายํ, วน สน-สมฺภตฺติยํ, มน-ญาเณ, อน-ปาณเน, กม-อิจฺฉายํ, เอเตหิ โส โหติ, สสนฺติ ชีวนฺติ สตฺตา เอเตนาติ สสฺสํ=กลมาทิ, อสติ ขิปตีติ อสฺโส=หโย[Pg.287]. วสนฺติ เอตฺถาติ วสฺสํ=สํวจฺฉโร. วิสตีติ เวสฺโส=ตติยวณฺโณ. หญฺญเตติ หํโส=สิตจฺฉโท. วโนติ ปตฺถรตีติ วํโส=สนฺตาโน, เวฬุ จ. มญฺญเตติ มํสํ=ปิสิตํ, อนติ ชีวติ เอเตนาติ อํโส=เอกาฏฺฐาโส, ภุชสิโร จ. กามียตีติ กํโส=ปริมาณํ.

动词根“Sasa”用于“行、伤害、信任众生”义，“Asa”用于“投掷”义，“Vasa”用于“居住”义，“Visa”用于“进入”义，“Hana”用于“伤害”义，“Vana”与“Sana”用于“分享”义，“Mana”用于“知晓”义，“Ana”用于“呼吸”义，“Kama”用于“意欲”义，由这些动词根构成“so”后缀。众生因此而活(sasanti jīvanti sattā etena)，故为“sassaṃ”(谷物)，即稻谷等(kalamādi)。其投掷(asati khipati)，故为“asso”(马)，即“hayo”(马)。众生于此居住(vasanti ettha)，故为“vassaṃ”(年)，即“saṃvaccharo”(年)。其进入(visati)，故为“vesso”(吠舍)，即第三种姓(tatiyavaṇṇo)。其被杀(haññate)，故为“haṃso”(天鹅)，即白翼者(sitacchado)。其分布(vanoti)或扩展(pattharati)，故为“vaṃso”(世系)，亦指竹(veḷu)。其被思量(maññate)，故为“maṃsaṃ”(肉)，即“pisitaṃ”(肉)。众生因此呼吸而活(anati jīvati etena)，故为“aṃso”(部分)，亦指肩(bhujasiro)。其被欲求(kāmīyati)，故为“kaṃso”(铜器)，即量器(parimāṇaṃ)。

๒๑๔. อามิ ถุ กุ สีโต สก.

214. 由“Āmi”、“Thu”、“Ku”、“Sī”等动词根构成“saka”后缀。

อาปุพฺโพ มิ-ปกฺเขเป, ถุ-อภิตฺถเว กุ-สทฺเท, สี-สเย, เอเตหิ สก โหติ. อามียติ อนฺโต ปกฺขิปียตีติ อามิสํ=ภกฺขํ. ถวียตีติ ถุโส=วีหิตโจ. กวติ วาเตน นทตีติ กุโส=ติณวิเสโส. สยนฺติ เอตฺถ อูกาติ สีสํ=มุทฺธา, กาลติปุ จ.

动词根“Mi”加前缀“Ā”用于“投入”义，“Thu”用于“赞颂”义，“Ku”用于“发声”义，“Sī”用于“卧”义，由这些动词根构成“saka”后缀。其被投入内部(āmīyati anto pakkhipīyati)，故为“āmisaṃ”(饵)，即食物(bhakkhaṃ)。其被赞颂(thavīyati)，故为“thuso”(稻壳)，即稻皮(vīhitaco)。其因风而鸣(kavati vātena nadati)，故为“kuso”(吉祥草)，即一种特殊的草(tiṇaviseso)。虱(ūkā)卧于此(sayanti ettha)，故为“sīsaṃ”(头)，即头顶(muddhā)；亦指黑铅(kālatipu)。

๒๑๕. ผสฺสาทโย.

215. “Phassa”等词。

ผสฺสอาทโย สกอนฺตา นิปจฺจนฺเต. ผุส-สมฺผสฺเส, อุสฺสตฺถํ, ผุสตีติ ผสฺโส=กายวิญฺญาณวิสโย. ผุสฺโส=นกฺขตฺตํ. ปุส โปสเน, โปสียตีติ ปุสฺสํ=ผลวิเสโส. ภู-สตฺตายํ, ภูสฺส รสฺโส, อภวีติ ภุสํ=ตุจฺฉธญฺญํ, อํกิสฺส อุก, องฺเกติ อเนน อญฺเญติ องฺกุโส=คชปโตโท. ผาย-วุทฺธิยํ, ปปุพฺโพ, ยโลโป, ผายติ วุทฺธึ คจฺฉตีติ ปปฺผาสํ=เทหโกฏฺฐาสวิเสโส. กลิสฺมา สสฺส มาญ, กุลิสฺมา จ, กลียติ ปริมียตีติ กมฺมาโส=สพโล, กมฺมาสํ=ปาปํ. กุลติ ปตฺถรตีติ กุมฺมาโส=ภกฺขวิเสโส. มนิสฺส ชูก, มญฺญติ สธนตฺตํ เอตายาติ มญฺชูสา=กฏฺฐเปฬา. ปีสฺส ยูก, ปิเณตีติ ปียูสํ=อมตํ. กุล-สํวรเณ, อิก, กุลียติ สํวรียตีติ กุลิสํ=วชิรํ[Pg.288]. พล-สํวรเณ, อิก, ลสฺส ฬตฺตญฺจ, พลติ เอเตน มจฺเฉ คณฺหาตีติ พฬิโส=มจฺฉเวธนํ. มหิสฺส เอก, มหียตีติ มเหสี=กตาภิเสกา ปธานิตฺถี, เอวมญฺเญปิ.

“Phassa”等词以“saka”为结尾，是不规则构成的(nipaccante)。动词根“Phusa”用于“接触”义，其接触(phusati)，故为“phasso”(触)，即身识所缘(kāyaviññāṇavisayo)。“Phusso”(鬼宿)，即星宿(nakkhattaṃ)。动词根“Pusa”用于“滋养”义，其被滋养(posīyati)，故为“pussaṃ”(一种特殊的果实)，即“phalaviseso”(一种特殊的果实)。动词根“Bhū”用于“存在”义，“bhū”短音化，其不存在(abhavi)，故为“bhusaṃ”(糠)，即空谷(tucchadhaññaṃ)。由“aṃki”加“uka”后缀，以此标识他物(aṅketi anena aññe)，故为“aṅkuso”(钩)，即象钩(gajapatodo)。动词根“Phāya”用于“增长”义，加前缀“pa”，“ya”脱落，其增长(phāyati vuddhiṃ gacchati)，故为“papphāsaṃ”(肺)，即一种特殊的身体部位(dehakoṭṭhāsaviseso)。由“Kali”的“sa”变为“māña”，以及由“Kuli”，其被计算(kalīyati parimīyati)，故为“kammāso”(斑驳的)，即“sabalo”(杂色的)；“kammāsaṃ”(恶业)，即“pāpaṃ”(罪恶)。其铺展(kulati pattharati)，故为“kummāso”(一种特殊的食物)，即“bhakkhaviseso”(一种特殊的食物)。由“Mani”加“jūka”后缀，以此思量财富(maññati sadhanattaṃ etāya)，故为“mañjūsā”(箱)，即木匣(kaṭṭhapeḷā)。由“Pī”加“yūka”后缀，其使愉悦(piṇeti)，故为“pīyūsaṃ”(甘露)，即“amataṃ”(不死)。动词根“Kula”用于“围绕”义，加“ika”后缀，其被围绕(kulīyati saṃvarīyati)，故为“kulisaṃ”(金刚)，即“vajiraṃ”(雷电)。动词根“Bala”用于“围绕”义，加“ika”后缀，且“la”变为“ḷa”，以此捕捉鱼(balati etena macche gaṇhāti)，故为“baḷiso”(钓钩)，即捕鱼工具(macchavedhanaṃ)。由“Mahi”加“eka”后缀，其被尊敬(mahīyati)，故为“mahesī”(王后)，即已灌顶的主妇(katābhisekā padhānitthī)。其他亦如是。

๒๑๖. สุโต ณิสก.

216. 由动词根“Su”构成“ṇisaka”后缀。

สุณาติสฺมา ณิสก โหติ. สุณาตีติ สุณิสา=ปุตฺตภริยา.

由“Suṇāti”构成“ṇisaka”后缀。因其听从(suṇāti)，故称“suṇisā”(儿媳)，即儿子的妻子(puttabhariyā)。

๒๑๗. เวตาต ยุ ปนาล กล จมา อโส.

217. 由“Veta”、“Ata”、“Yu”、“Pana”、“Ala”、“Kala”、“Cama”等动词根构成“aso”后缀。

เวต-สุตฺติโย ธาตุ, อต-สาตจฺจคมเน, ยุ-มิสฺสเน, ปนถุติยํ, อล-พนฺธเน, กล-สงฺขฺยาเน, จม-อทเน, เอเตหิ อโส โหติ. เวตติ ปวตฺตตีติ เวตโส=วานีโร. อตติ วาเตริโต นิจฺจํ เวธตฺตํ ยาตีติ อตโส=วนปฺปติวิเสโส วีมฺหิ อภสี=คจฺฉวิเสโส. ยวียติ มิสฺสียตีติ ยวโส=ปสุฆาโส. ปญฺญเต ถวียเตติ ปนโส=กณฺฑณีผโล. อลียติ พนฺธิยตีติ อลโส=มนฺทการี. กลียตีติ กลโส=กุมฺโภ. จมติ อทติ อเนนาติ จมโส=โหมภาชนํ.

动词根“Veta”(即“Sutti”)，“Ata”用于“持续行”义，“Yu”用于“混合”义，“Pana”用于“赞颂”义，“Ala”用于“束缚”义，“Kala”用于“计算”义，“Cama”用于“食”义，由这些动词根构成“aso”后缀。其流动(vetati)或运转(pavattati)，故为“vetaso”(芦苇)，即“vānīro”(藤)。其被风吹动而持续摇摆(atati vāterito niccaṃ vedhattaṃ yāti)，故为“ataso”(亚麻)，即一种特殊的林木(vanappativiseso)或一种特殊的灌木(gacchaviseso)。其被混合(yavīyati missīyati)，故为“yavaso”(草料)，即牲畜的食物(pasughāso)。其被赞颂(paññate thavīyate)，故为“panaso”(波罗蜜)，即多刺的果实(kaṇḍaṇīphalo)。其被束缚(alīyati bandhiyati)，故为“alaso”(懒惰者)，即行动迟缓者(mandakārī)。其被计算(kalīyati)，故为“kalaso”(罐)，即“kumbho”(壶)。以此进食(camati adati anena)，故为“camaso”(勺)，即献祭容器(homabhājanaṃ)。

๒๑๘. วย ทิว กร กเรหฺยสณสกปาสกสา.

218. 由“Vaya”、“Diva”、“Kara”、“Kara”等动词根依次构成“asaṇa”、“saka”、“pāsa”、“kasā”等后缀。

วยตฺยาทีหิ อสณอาทโย โหนฺติ ยถากฺกมํ. วยติ คจฺฉตีติ วายโส=กาโก. ทิพฺพนฺติ เอตฺถาติ ทิวโส=ทินํ. กรียตีติ กปฺปาโส=สุตฺตสมฺภโว. กิพฺพิสํ กโรตีติ กกฺกโส=ผรุโส.

由“Vayati”等动词依次构成“asaṇa”等后缀。其行进(vayati gacchati)，故为“vāyaso”(乌鸦)，即“kāko”(乌鸦)。于此闪耀(dibbanti ettha)，故为“divaso”(白昼)，即“dinaṃ”(天)。其被制作(karīyati)，故为“kappāso”(棉)，即由线生成者(suttasambhavo)。其制造罪恶(kibbisaṃ karoti)，故为“kakkaso”(粗恶的)，即“pharuso”(粗暴的)。

๒๑๙. สส มส ทํสาสา สุ.

219. 由“Sasa”、“Masa”、“Daṃsa”、“Asa”等动词根构成“su”后缀。

สสาทีหิ [Pg.289] สุ โหติ. สสติ ชีวตีติ สสฺสุ=ชยมฺปตีนํ มาตา. มสียตีติ มสฺสุ=ปุริสมุเข ปวทฺธโลมานิ. ‘‘โลโป’’ติ (๑.๓๙) นิคฺคหีตโลโป, ทํสียติ พนฺธมเนนาติ ทสฺสุ=โจโร. อสียติ ขิปียตีติ อสฺสุ=พปฺโป.

由“Sasa”等动词根构成“su”后缀。其呼吸而活(sasati jīvati)，故为“sassu”(婆婆)，即夫妻之母(jayampatīnaṃ mātā)。其被测量(masīyati)，故为“massu”(胡须)，即男子脸上生长的毛发(purisamukhe pavaddhalomāni)。根据‘Lopo’(1.39)规则，鼻音(niggahīta)脱落，其被束缚(daṃsīyati bandhamane)，故为“dassu”(盗贼)，即“coro”(贼)。其被抛出(asīyati khipīyati)，故为“assu”(眼泪)，即“bappo”(泪)。

๒๒๐. วิทา ทสุก.

220. 由动词根“Vid”构成“dasuka”后缀。

วิทิสฺมา ทสุก โหติ. วิทติ ชานาตีติ วิทฺทสุ=วิทฺวา.

由“Vid”构成“dasuka”后缀。因其知晓(vidati jānāti)，故称“viddasu”(智者)，即“vidvā”(有识之士)。

๒๒๑. สสา รีโห.

221. 由动词根“Sasa”构成“rīho”后缀。

สสติสฺมา รีโห โหติ. สสติ หึสตีติ สีโห=เกสรี.

由“sasati”派生出“sīho”。因其伤害，故称“sīho”(狮)，即“kesarī”。

๒๒๒. ชีวามา โห วมา จ.

222. 由(词根)“jīv”、“am”，(派生)“ho”、“vamā”。

ชีว-ปาณธารเณ, อม-คมเน, เอเตหี โห โหติ, วมา จานฺตาเทสา ยถากฺกมํ, อาเทสวิธานํ ปน ปรรูปพาธนตฺถํ. ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ (๑.๓๙) รสฺสตฺตํ, ชีวนฺติ เอตายาติ ชิวฺหา=รสนา. อมติ ปวตฺตตีติ อมฺหํ=อสฺมา. ปปุพฺเพ อมติ ปวตฺตตีติ ปมฺหํ=ปขุมํ.

词根“jīva”义为维持生命，“ama”义为行走。由此等词根依次发生“ho”与“vamā”作为词尾替换，此替换规定是为了防止后形变化。依《于辅音后长短母音》(1.39)规则而为短音。众生以此为生，故称“jivhā”(舌)，即“rasanā”(味根)。因其行进，故称“amhaṃ”(我)，即“asmā”。前置“pa”，因其行进，故称“pamhaṃ”(睫毛)，即“pakhumaṃ”。

๒๒๓. ตณฺหาทโย.

223. 渴爱等。

ตณฺหอาทโย หนฺตา นิปจฺจนฺเต. ตส-ปิปาสายํ, สสฺส ณตฺตํ, เอวมุปริ จ, ตสติ ปาตุมิจฺฉติ เอตายาติ ตณฺหา=โล โภ. กส-วิเลขเน, กสตีติ กณฺโห=กาโฬ. ชุต-ทิตฺติยํ, ตสฺส ณตฺตํ, โอตฺตาภาโว จ, โชเตตีติ ชุณฺหา=จนฺท- ปภา[Pg.290]. มีลิสฺส โฬ, นิมีลนฺตฺยเนน อกฺขีนีติ มีฬฺหํ-คูถํ. คาหิสฺส โฬ, คยฺหตีติ คาฬฺหํ, ทหิสฺส โฬ, ทหตีติ ทฬฺหํ, พหิสฺส โฬ, ทีโฆ จ, พหติ วุทฺธึ วจฺฉตีติ พาฬฺหํ, เอเต ตโย ทฬฺหตฺถา. คมิสฺส อสฺสิ, คจฺฉตีติ คิมฺโห-นิทาโฆ. ปฏกลานํ อก จ, ปฏติ ยาตีติ ปฏโห=เภริวิเสโส. กลียติ ปริมียติ อเนน สูรภาโวติ กลโห=วิวาโท. กฏวรานํ อาก, กฏนฺติ เอตฺถ โอสธาทึ มทฺทนฺตีติ กฏาโห=ภาชนวิเสโส. วรียตีติ วราโห=สูกโร. ลุนาติสฺส โอ, ลุนาติ เอเตนาติ โลหํ=อยาทิ. เอวมญฺเญปิ.

“Taṇhā”等词由后缀“ha”不规则派生。(词根)“tas”义为渴，“s”变为“ṇ”，其上亦然。以此渴求饮，故称“taṇhā”(渴爱)，即“lobha”(贪)。(词根)“kas”义为划，因其划，故称“kaṇho”(黑)，即“kāḷo”。(词根)“jut”义为亮，“t”变为“ṇ”，且无“o”级音变。因其发光，故称“juṇhā”(月光)，即“candappabhā”。于(词根)“mīl”，其“l”音变为“ḷ”。以此闭眼，故称“mīḷhaṃ”(粪)，即“gūthaṃ”。于(词根)“gāh”，其尾音变为“ḷ”。被执取，故称“gāḷhaṃ”(紧密)。于(词根)“dah”，其尾音变为“ḷ”。因其燃烧，故称“daḷhaṃ”(坚固)。于(词根)“bah”，其尾音变为“ḷ”，且长音。因其增长，故称“bāḷhaṃ”(强烈)。此三者皆为坚固义。于(词根)“gam”，后缀为“ha”。因其行进，故称“gimho”(热季)，即“nidāgho”。于(词根)“paṭ”与“kal”，后缀为“aha”。因其行进，故称“paṭaho”(鼓)，即一种特殊的鼓。以此衡量勇猛，故称“kalaho”(争吵)，即“vivādo”(争论)。于(词根)“kaṭ”与“var”，后缀为“āha”。于此捣碎药等，故称“kaṭāho”(锅)，即一种特殊的容器。被选择，故称“varāho”(猪)，即“sūkaro”。于(词根)“lunāti”，其母音变为“o”。以此切割，故称“lohaṃ”(金属)，即铁等。其他亦如是。

๒๒๔. ปณุสฺสหา หิหี โณฬง จ.

224. 由(词根)“paṇ”、“ussah”，(派生)“hi”、“hī”，及(词尾替换)“ṇa”、“oḷaṅa”。

ปณา อุปุพฺพสหา จ หิหี โหนฺติ ยถากฺกมํ, ณโอฬง จานฺตาเทสา, อาเทสวิธานสามตฺถิยา ปรรูปาภาโว, ปณียติ โวหรียตีติ ปณฺหิ=ปาทสฺส ปจฺฉาภาโค. อุสฺสหตีติ อุสฺสาฬฺหี-วีริยํ.

(词根)“paṇ”与带前缀“u”的(词根)“sah”依次变为“hi”和“hī”，且词尾替换为“ṇa”和“oḷaṅa”。由于替换规定的效力，无后形变化。因其被使用、交易，故称“paṇhi”(足跟)，即足的后部。因其努力，故称“ussāḷhī”(勤奋)，即“vīriyaṃ”(精进)。

๒๒๕. ขี มิ ปี จุ มา วากาหิ โฬ อุสฺส วา ทีโฆ จ.

225. 由(词根)“khī”、“mi”、“pī”、“cu”、“mā”、“vā”、“kā”，(派生)“ḷo”；“u”音可选择长音化。

ขี-ขเย, มิ-ปกฺเขเป, ปี-ตปฺปเน, จุ-จวเน, มา-มาเน, วี วา-คมเน, กา คา-สทฺเท, เอเตหิ โฬ โหติ, อุการสฺส วา ทีโฆ จ. ขียตีติ เขโล=ลาลา. มียติ ปกฺขิปียตีติ เมฬา=มสิ. ปิเณตีติ เปฬา=ภาชนวิเสโส. จวตีติ จูฬา=สิขา. โจโฬ=ปิโลติโก. มียติ ปริมียตีติ มาโฬ=เอกกูฏสงฺคหิโต อเนกโกณวนฺโต ปฏิสฺสยวิเสโส. วาติ คจฺฉตีติ วาโฬ=จณฺฑมิโค. กายติ ผรุสํ วทตีติ กาโฬ=กณฺโห, วีมฺหิ กาฬี=กณฺหา.

词根“khī”义为消尽，“mi”义为投掷，“pī”义为满足，“cu”义为移动，“mā”义为测量，“vī”或“vā”义为行走，“kā”或“gā”义为发声。由此等词根派生出“ḷo”，且“u”音可选择性地变为长音。因其消尽，故称“khelo”(唾液)，即“lālā”。因其被投入，故称“meḷā”(墨)，即“masi”。因其使满足，故称“peḷā”(盒)，即一种特殊的容器。因其移动，故称“cūḷā”(顶髻)，即“sikhā”。“Coḷo”(布)，即“pilotiko”(布片)。因其被测量，故称“māḷo”(殿堂)，即一种单顶多角的特殊房舍。因其行走，故称“vāḷo”(猛兽)，即“caṇḍamigo”。因其言说粗语，故称“kāḷo”(黑)，即“kaṇho”；于女性，则为“kāḷī”，即“kaṇhā”。

๒๒๖. คุโต ฬก จ.

226. 由(词根)“gu”，(派生)“ḷaka”与“ḷo”。

คุ-สทฺเทตีมสฺมา [Pg.291] ฬก โหติ โฬ จ. ควติ ปวตฺตติ เอเตนาติ คุโฬ=อุจฺฉุวิกาโร. โคโฬ=ลกุณฺฑโก.

从词根“gu”(发声)派生出“ḷaka”和“ḷo”。因其行进，故称“guḷo”(糖)，即甘蔗制品。“Goḷo”(球)，即“lakuṇḍako”(小圆块)。

๒๒๗. ปงฺคุฬาทโย.

227. 跛者等。

ปงฺคุฬอาทโย ฬก อนฺตา นิปจฺจนฺเต. ขญฺช-คติเวกลฺเล, ปงฺคุอาเทโส, อขญฺชิ คติเวกลฺลมาปชฺชีติ ปงฺคโฬ=ปีฐสปฺปี. กโรติสฺมา ฬสฺส ขญ, กิพฺพิสํ กโรตีติ กกฺขโฬ=กุรูโร. กุกติสฺส กุก, กุกฺยติ ปาปการีหิ อาทียตีติ กุกฺกุฬํ=สงฺกุ สํกิณฺโณ โสพฺโภ. กุกฺกุโฬ=ถุสคฺคี. มํกิสฺส อุก, พินฺทุ โลโป จ, มํเกติ วนํ มณฺเฑตีติ มกุโฬ=อวิกสิตกุสุมํ.

“Paṅguḷa”等词由后缀“ḷaka”不规则派生。(词根)“khañja”义为行走不便，替换为“paṅgu”。因其行走不便，故称“paṅgaḷo”(跛者)，即“pīṭhasappī”(爬行者)。由“karoti”派生出“ḷa”和“khaña”。因其作恶，故称“kakkhaḷo”(粗暴)，即“kurūro”(残忍)。由“kukat”派生出“kuka”。因其被作恶者所取，故称“kukkuḷaṃ”(热灰)，即充满木桩的坑。“Kukkuḷo”(糠火)，即“thusaggī”。由“maṃk”派生出“uka”，且鼻音点(bindu)脱落。因其装饰森林，故称“makuḷo”(花蕾)，即未开放的花。

๒๒๘. ปาโต ฬิ.

228. 由(词根)“pā”，(派生)“ḷi”。

ปาติสฺมา ฬิ โหติ. อตฺถํ ปาติ รกฺขตีติ ปาฬิ=ตนฺติ.

由(词根)“pā”派生出“ḷi”。因其守护义理，故称“pāḷi”(圣典)，即“tanti”。

๒๒๙. วีโต ฬุ.

229. 由(词根)“vī”，(派生)“ḷu”。

วีติสฺมา ฬุ โหติ. เวติ ปวตฺตตีติ เวฬุ=เวณุ.

由(词根)“vī”派生出“ḷu”。因其生长，故称“veḷu”(竹)，即“veṇu”。

(อิติ อวคฺคปจฺจยวิธานํ).

（如是，非类音后缀之规定。）

อิติ โมคฺคลฺลาเน พฺยากรเณ วุตฺติยํ

《目犍连语法》注释至此。

ณฺวาทิกณฺโฑ สตฺตโม.

第七ṇvādi品。

สุตฺตํ ธาตุ คโณ ณฺวาทิ, นามลิงฺคานุสาสนํ;

ยสฺส ติฏฺฐติ ชีวฺหคฺเค, ส พฺยากรณเกสรี.

经(sutta)、词根(dhātu)、词根组(gaṇa)、ṇvādi(等后缀)，以及名词与性别的教诫；此等若存于舌尖，彼即语法之狮。

สมตฺตา จายํ โมคฺคลฺลานวุตฺติ

此《目犍连注释》已终。

สตฺตหิ ภาณวาเรหิ.

共七诵品。

๑.

1.

ยสฺส [Pg.292] รญฺโญ ปภาเวน, ภาวิตตฺตยมากุลํ;

อนากุลํ ทุลทฺธีหิ, ปาปภิกฺขูหิ สพฺพโส.

依彼国王之威力，曾纷乱之三宝，已完全远离诸邪见与恶比丘，而得安稳。

๒.

2.

ลงฺกาย มุนิราชสฺส, สาสนํ สาธุ สณฺฐิกํ;

ปุณฺณจนฺทสมาโยคา, วาริธีว วิวทฺธเต.

于楞伽岛(Laṅkā)，牟尼王之教法善妙安立；犹如大海遇满月，日益增广。

๓.

3.

ปรกฺกมภุเช ตสฺมึ, สทฺธาพุทฺธิคุโณทิเต;

มนุวํสทฺธชากาเร, ลงฺกาทีปํ ปสาสติ.

彼具精进臂、信慧德显耀、如摩奴(Manu)王族之幢者，统治楞伽岛(Laṅkādīpa)时。

๔.

4.

โมคฺคลฺลาเนน เถเรน, ธีมตา สุจิวุตฺตินา;

รจิตํ ยํ สุวิญฺเญยฺย-มสนฺทิทฺธ’มนากุลํ.

由具慧、净行之目犍连长老所造，其文易解、无歧、不乱。

๕.

5.

อเสสวิสยพฺยาปิ, ชินพฺยปฺปถ นิสฺสยํ;

สทฺธสตฺถ’มนายาส-สาธิยํ พุทฺธิวทฺธนํ.

此声律论(Saddasattha)遍及一切领域，依止于胜者之道，易于成就，且增长智慧。

๖.

6.

ตสฺส วุตฺติ สมาเสน, วิปุลตฺถปกาสนี;

รจิตา ปุน เตเนว, สาสนุชฺโชตการินาติ.

其注释简要，阐明广博之义；复由彼所著，为令教法光耀。

โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ นิฏฺฐิตํ.

《目犍连语法》终。