นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

นีติมญฺชรี

尼提曼阇利

๑.

1.

กุลกฺขเย [Pg.1] วินสฺสนฺติ,กุลธมฺมา สนนฺตนา;

ธมฺเม นฏฺเฐ กุลํ สพฺพํ,อธมฺโม อภิภู ขลํ.

家族毁灭时，永恒的家法随之毁灭；家法毁灭时，非法便压倒整个家族。

๒.

2.

อธมฺมาภิภวา ทนฺตา,ปทุสฺสนฺติ กุลิตฺถิโย;

ถีสุ ทุฏฺฐา สฺว ธมฺเมน,ชายเต วณฺณสงฺกโร.

因非法横行，家族妇女被败坏；妇女被败坏时，便产生种姓的混杂。

๓.

3.

ปิยํ [Pg.11] ภาเส คุณคฺคาโห,สูโร สิยา วิกนฺตโน;

ทาตา จนฺทสมา นารี,ทิฏฺฐํ ทิฏฺฐํ นหาสเย.

应说悦耳语，称赞美德；应为能斩断之勇士；女子应为如月之施者；于所见之事不应嘲笑。

๔.

4.

กุโตตฺถิ [Pg.16] กุมิตฺเต สจฺจํ,กุทาเร รติวฑฺฒนํ;

กุเทสมฺหิ มโน รมฺมํ,กุราเช โภคสมฺปทํ.

恶友何处有真实？恶妻何处增爱乐？鄙地何处心愉悦？暴君何处财富盈？

สงฺเกเตว [Pg.17] อมิตฺตสฺมึ,มิตฺตสฺมึ ปิ นวิสฺสเส;

อภยา ภย มุปฺปนฺนํ,อปิ มูลานิ กนฺตติ.

于敌应警惕，于友亦勿信；由无畏处所生之畏，甚至能斩断根基。

อทิฏฺโฐว [Pg.18] ปโร เสยฺโย,ทุมฺมิตฺโต โน วิสฺสาสิโก.

未见之陌生人尚优，恶友则不可信赖。

อคฺคิโหมผลํ [Pg.23] เวโท,สตฺถํสีลผลํ มตํ;

รติปุตฺตผลํ นารี,ทานภุตฺติผลํ ธนํ.

火祭之果为《吠陀》，经教与持戒之果为正见；爱恋与子女之果为女子，布施与享用之果为财富。

อสจฺจํ [Pg.24] สาหสํ มายา,มูฬฺหตฺต ม ติโลภตา;

อโสจํ นิทฺทยตฺตญฺจ,ถีนํ โทสา สภาวชา.

不实、鲁莽、欺诈，愚痴、极度贪婪，不净与无情，此乃女人天生之过。

ชายาย [Pg.26] ภตฺตุโน ภาโร,สิสฺเสน คุรุโน กโต;

อมจฺจเกหิ ราชสฺส,ปิตรานํ นิเชนจ.

妻子为丈夫荷担，弟子为师长，大臣为国王，子女为父母。

๕.

5.

อุยฺยเมน [Pg.27] หิ สิชฺฌนฺติ,กมฺมานิ น มโนรถา;

น หิ สุตฺตสฺส สีหสฺส,ปวีสนฺติ มุเข มิคา.

诸事依精进而成，非依愿望；野兽不会自行进入沉睡雄狮之口。

อติสีตํ [Pg.31] อติอุณฺหํ,อติสายมิทํ อหุ;

อิติ วิสฏฺฐกมฺมนฺเต,ขณา อจฺเจนฺติ มาณเว.

“过冷，过热，此已过晚”——如此荒废其业者，时机从彼等青年身边流逝。

อาทานสฺส ปทานสฺส,กตฺตพฺพสฺส จ กมฺมุโน;

ขิปฺปํ อกยฺยมานสฺส,กาเล ปิวติ สมฺปทํ.

于应取、应舍、应行之事，不迅速作为者，时间将吞噬其成就。

นาทพฺเพ [Pg.32] นิหิตา กาจิ,กฺริยา ผลวตี ภเว;

นพฺยาปารสเตนาปิ,สุโกว ปาฐเต พโก.

任何施于不配者之行为，皆不会有成果；纵以百般努力，亦无法教白鹭如鹦鹉般说话。

โย [Pg.34] ทนฺธกาเล ตรติ,ตรณีเย จ ทนฺธเย;

สุกฺขปณฺณํ ว อกฺกมฺม,อตฺถํ ภญฺชติ อตฺตโน.

应缓时而急，应急时而缓者，彼毁坏自身利益，如踏碎枯叶。

๖.

6.

ยํ [Pg.35] ททาติ ยํ ภุญฺชติ,ตเทว ธนิโน ธนํ;

อญฺเญ มตสฺส กีฬนฺติ,ทาเรหิปิ ธเนหิปิ.

所施与所享，唯此是富人之财富；其死后，他人则以其妻、其财为乐。

ทาโนปโภคหีเนน[Pg.39],ธเนน ธนิโน สุขํ;

โก วิเสโส ทลิทฺทสฺส,อธิกํ ธนรกฺขณํ.

若财富无布施与享用，富人何乐之有？与贫者何异？唯增守护之劳。

นิชโสขฺยํ [Pg.40] นิรุนฺธนฺโต,นีจโภโค มิตมฺปโจ;

ธนํ สญฺจยเต โย โส,ปรภารวโห ปสุ.

抑制自身之乐，享用鄙劣，饮食节制；彼积聚财富者，乃为他人负重之牲畜。

ยํ [Pg.41] อุสฺสุกา สงฺขโรนฺติ,อลกฺขิกา พหุํ ธนํ;

สิปฺปวนฺโต อสิปฺปาวา,ลกฺขิ วา ตานิ ภุญฺชติ.

无福者勤勉积聚之众多财富，有福者，无论有无技艺，皆将享用。

๗.

7.

สมฺปตฺยํ [Pg.48] มหตํ จิตฺตํ,ภเว อุปฺปเล โกมลํ;

วิปตฺยํจ มหาเสล,สิลาสงฺฆาตกกฺกสํ.

顺境中，伟人之心如莲花般柔软；逆境中，则如大山岩石般坚硬。

๘.

8.

อสมฺภพฺยคุณํ [Pg.53] ถุตฺวา,เขโท มุธาว ชายเต;

อวฺหายํ จนฺท มุ ลฺโลกฺย,นจนฺโทต มุ ปาคมี.

赞叹不存之功德，唯徒然生起疲劳；呼唤并仰望月亮，月亮却不会向他走来。

๙.

9.

สจฺจํ [Pg.59] มุขมฺหิ ธาเรยฺย,กณฺเณ สุตํ ภุเช ชยํ;

หทยมฺหิ ขมํ วีรํ,โลกาทาสํจ โลจเน.

口中应持真实语，耳中应持所闻，臂中应持胜利；心中应持宽恕与勇气，眼中应持世间之明镜。

สทฺทมตฺตํ [Pg.63] นผนฺเทยฺย,อญฺญตฺวา สทฺทการณํ;

สทฺทเหตุํ ปริญฺญาย,ปโมโท วา ภโย ตถา.

未知声音之因，不应仅因声而动摇；彻知声音之缘由后，喜悦或恐惧方随之而生。

สพฺพสุต [Pg.64] ม ธีเยยฺย,หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิมํ.

一切所闻，无论低劣、高尚或中等，皆应学习。

๑๐.

10.

ทุนฺนาริยา [Pg.68] กุลํ สุทฺธํ,ปุตฺโต นสฺสติ ลาลนา;

สมิทฺธิ อนยา พนฺธุ,ปวาสา มทนา หิรี.

纯净之家因恶女而毁，儿子因溺爱而毁，财富与亲人因非法而毁，羞耻心因远游与放逸而毁。

ลาลเย [Pg.75] ปญฺจวสฺสานิ,ทสวสฺสานิ ตาลเย;

ปตฺเตตุ โสฬเสวสฺเส,ปุตฺตํ มิตฺตํว อาจเร.

五年应娇养，十年须管教；待到十六岁，视子如友。

ลาลเน พหโว โทสา,ลาลเน พหโว คุณา.

娇养有诸多过患，慈爱有诸多功德。

ปาปา [Pg.77] นิวารยติ โยชยเต หิตาย,คุยฺหานิ คูหติ คุณํ ปกฏีกโรติ;

อาปตฺติกญฺจ นชหาติ ททาติ กาเล,สมฺมิตฺต ลกฺขณมิทํ ปวทนฺติ สนฺโต.

能阻人作恶，能劝人行善，能守护秘密，能彰显功德；危难时不舍弃，适时给予帮助——圣者称此为挚友之相。

๑๑.

11.

ทุชฺชโน [Pg.80] ชียเต ยุตฺยา,นิคฺคเหน นธีมตา;

นิปาตฺยเต มหารุกฺโข,ตสฺสมีป ขติกฺขยา.

智者以计谋而非惩罚战胜恶人；大树之倾倒，是因其根旁被挖掘而毁。

วเน [Pg.83] มิคาจ ลุทฺธานํ,ทุชฺชนานญฺจ สชฺชนา;

อการณเวรี โหนฺติ,ติณภกฺขา สุเปสลา.

林中之鹿于猎人，善良之人于邪恶者，皆为无故之敌；纵然彼等食草且温顺。

ปาทลคฺคํ [Pg.86] กรฏฺเฐน,กณฺฑเกเนว กณฺฑกํ.

以工具拔足刺，如以刺拔刺。

พาลํ [Pg.87] นปสฺเส นสุเณ,นจพาเลน สํวเส;

พาเลนาลฺลาปสลฺลาปํ,นกเร นจโรจเย.

不应见愚者，不应听其言；不应与愚者共住；不应与愚者交谈，亦不应赞同。

๑๒.

12.

อุป กตฺตุํ ยถา ขุทฺโท,สมตฺโถ นตถามหา;

กูโป หิ หนฺติ ปิปาสํ,นตุ ปาโย มหมฺพุธิ.

小者能有所助益，大者则未必；井能解渴，大海则不然。

๑๓.

13.

อาทานสฺส [Pg.95] ปทานสฺส,กตฺตพฺพสฺสจ กมฺมุโน;

ขิปฺปํ อกรมานสฺส,กาโล ภกฺขติ ตํ รสํ.

对于取、舍及应做之事，若不迅速行之，时间便会吞噬其精华。

นกฺขตฺตํ [Pg.103] ปฏิมาเนนฺตํ,อตฺโถ พาลํ อุปชฺฌคา;

อตฺโถ อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ,กึ กริสฺสนฺติ ตารกา.

等待星宿的愚者，利益会离他而去；利益才是利益的星宿，星星能做什么？

อชรามโรว [Pg.105] ปญฺโญ,วิชฺชมตฺถญฺจ จินฺตเย;

คหิโตวิย เกเสสุ,มจฺจุนา ธมฺมมาจเร.

智者应如同不老不死般，思考知识和利益；如同被死亡抓住头发般，应实行法。

๑๔.

14.

วชฺชา คุรูจ มนฺตีจ,ตโย รฏฺฐาภิสงฺขตา;

ชีวีต ทกฺข โกสานํ,วฑฺฒนา นาสนาจ เต.

医师、国师与谋臣，此三者为国所重；彼等是生命、技能与财富的增长者与毁灭者。

๑๕.

15.

ถิเรน [Pg.117] กมฺมํ วฑฺฒติ,อถิเรน ตุเรน โน;

ผลนฺติ สมเย รุกฺขา,สิตฺตาปิ พหุวารินา.

事业由坚定而增长，非由不稳定与急躁；树木到时候才结果，即使被大量的水浇灌。

วายาเมเถว [Pg.120] ปุริโส,นนิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต.

人应努力，智者不应厌倦。

ปยตโน [Pg.122] ตาทิโส เนว,กยฺโย เยน ผลํ นหิ;

เสลคฺเค กูปขณนา,กถํ โตยสมาคโม.

不应做那得不到成果的努力；在山顶挖井，水如何能汇集？

ญาณงฺกุเสน [Pg.123] สมฺมคฺคํ,นิยฺยตฺยุสฺสาหกุญฺชโร.

以智慧为钩，精进之象得入正道。

อสเมกฺขิตกมฺมนฺตํ,ตุริตาภิ นิปาตินํ;

ตานิกมฺมานิ ตปฺเปนฺติ,อุณฺหํ ว ชฺโฌหิตํ มุเข.

不省察其业，仓促行事者；彼诸业将折磨他，犹如口吞炽热之物。

๑๖.

16.

ฉทฺโทสา [Pg.126] ปุริเสเนห,หาตพฺพา ภูติมิจฺฉนฺตา;

นิทฺทา มชฺชํ ภยํ โกโธ,อาลสฺยํ ทีฆสุตฺตตา.

若人欲求福祉，当舍弃此六过患：睡眠、沉迷、怖畏、瞋恚、懈怠与拖延。

น [Pg.130] ทิวา สุปฺปสีเลน,รตฺติมุฏฺฐานเทสฺสินา;

นิจฺจโสณฺเฑน มตฺเตน,สกฺกา อาวสิตุํ ฆรํ.

白昼贪睡、厌恶夜起、恒常醉酒之人，无法治家。

อเภตพฺพมฺหิ [Pg.137] ภายนฺติ,ภายิตพฺเพ นภายเร;

ภยาภย วิมุฬฺหา เต,ชิมฺหานุคา อุชุญฺชหา.

于不应惧处生惧，于应惧处不惧；彼等怖畏迷乱者，舍弃正直，随顺邪曲。

ยสฺส [Pg.139] มนุสฺสภูตสฺส,นตฺถิ โภคาจ สิปฺปกํ;

กึ ผลํ ตสฺส มานุสฺสํ,ทฺวิปาทฏฺโฐ หิ โส มิโค.

若人空具人形，却无资财与技艺；其为人有何益？彼实乃两足之兽。

๑๗.

17.

นาโนปาโยว [Pg.142] กตฺตพฺโพ,สเจ ภเวยฺย อตฺตโน;

อตฺถสิทฺธิ ยถากามํ,อุปาโย หิ หิตญฺชโส.

若欲如愿成就自身之利，当施种种方便；方便实为利益与正道。

ลญฺชทานพาลิเสน[Pg.150],กูฏฑฺฑการธีวรา;

วินิจฺฉยมหามจฺฉํ,โอฏฺเฏนฺติ โลภสาคเร.

狡诈渔夫以贿赂为饵，于贪欲之海中，钓取判决之大鱼。

ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา,วานรินฺท ยถาตว;

สจฺจํ ธมฺโม ธีติ จาโค,ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตติ.

猴王啊，任何人若如你一般，具足此四法：真实、正法、坚毅与布施，他便能战胜敌对者。

๑๘.

18.

วิทฺวาจ [Pg.162] รตนํ นารี,วีณา สาตฺถํ คิรํมหี;

คุณวิเสส มาคมฺม,คุณานิ อคุณานิจ.

智者、宝物、女人、琵琶、有义之语、大地，皆依其特质，或为善，或为不善。

ธนวา [Pg.164] พลวา โลเก,ธนา ภวติ ปณฺฑิโต.

世间富人有势力，财富亦能成智者。

สุมเน [Pg.165] นิสฺสิโต กีโฏ,นิคฺคุโณ หีนโก สยํ;

ตํ ปุปฺเผหิ มณฺเฑนฺตานํ,รญฺญํ สิโรปิ โรหติ.

卑虫依附苏摩那花，自身无德且卑劣；然随饰花之王，亦能登上其首。

อลกฺขิเกหิ [Pg.168] สญฺจีตา,ธนโภคาจ จินฺติตา;

ลกฺขิกสฺส ภวนฺเตเต,ลกฺขิวา สุฏฺฐุภุญฺชติ.

无福者所积聚、所思虑之财富，终归有福之人；有福之人善加享用。

ขตฺติโย [Pg.171] เสฏฺโฐ ชเน ตสฺมึ,โย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส.

于重种姓之人中，刹帝利为最胜；然明行具足者，于天人中为最胜。

วิสาปิ [Pg.182] อมตํ คณฺเห,คูถโต มณิมุตฺตมํ;

กณฺฏกปาทปา ปุปฺผํ,ถิรตํ ทุกฺกุลา วรํ.

应从毒中取甘露，粪中取上等摩尼；应从荆棘树上取花，从卑劣族姓中取贤德。

ธนิสฺสราทิคุโณมฺมิ [Pg.189]-เวเคน วาหิตา ปชา.

众生被财富、权力等功德之波浪急流所席卷。

๑๙.

19.

ยสฺส ตฺถิ สตตํ เมตฺตา,สพฺพโลกสุวลฺลภา;

กูปายเต สมุทฺโทปิ,อคฺคิ ตสฺส ชลายเต.

若人恒怀慈爱，为一切世间所爱；于彼，大海变为井，烈火化为水。

๒๐.

20.

สกฺขรายติ เมรูปิ,วิสภกฺโข สุธายเต;

สสายเต มิคราช,พฺยาโล มาลาคุณายเต;

โทลายเต ฉมาจาโล,นานาวุธา ติณายเร.

须弥山亦化为沙砾，毒食亦变为甘露；兽王变为兔，毒蛇变为花环；震动之大地变为摇篮，种种兵器变为草芥。

๒๑.

21.

สเมว [Pg.202] สติ อุสฺสาเห,สุขวาโห หิตงฺกโร;

อูเน-ธิเก ตถา โนหิ,มชฺฌโค สาธุ สพฺพทา.

当精进平等时，它带来安乐与利益；不足或过度则不然，行于中道恒为善。

สาธุ [Pg.208] โข ปณฺฑิโตนาม,นตฺเวว อติปณฺฑิโต.

智者诚然为善，然过慧者则不然。