นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。

ปโยคสิทฺธิปาฬิ

巴利实践精通

๑. สญฺญาทิกณฺฑ

1. 想等篇

สิทฺธ-มฺพตฺถุํ สมฺมา วนฺเท

我今正敬礼，祈愿成就。

คนฺถารมฺภกถา

序言

สิทฺธ+มิฏฺฐททํ [Pg.1] พุทฺธํ, ธมฺมํ มณึว สฺวตฺถทํ;

สงฺฆญฺจ สาทรํ นตฺวา, ปโยคสิทฺธิ วุจฺจเต.

礼敬圆满佛陀，施予所欲；正法如宝，施予安乐；并虔诚礼敬僧伽(Saṅgha)已，今说《应用成就》(Payogasiddhi)。

ปภาโว โมคฺคลฺลานสฺส, พฺยากรเณ จ เปฏเก;

นิสฺเสเสว กพฺพาติตฺโต, อโห อจฺฉริโย วต.

目犍连(Moggallāna)之威德，于语法与圣典中，完全超越诸著作，奇哉稀有实可叹。

วุตฺตญฺหิ ปุพฺพสีหฬาจริย+ปาจริเยหิ –

古昔锡兰(Sīhaḷa)诸师曾如是说：

ยา สตฺติ ปาณิเน ยา จ, จนฺทฺร+กาตฺยายนาทิสุ;

สา+ยํ มุตฺติมตี มญฺเญ, โมคฺคลฺลายนรูปินี-ติ.

于巴尼尼(Pāṇini)、月官(Candra)、迦旃延(Kātyāyana)等中所有之能力，我思彼已化为目犍连(Moggallāna)之形。

สุตฺตํ วุตฺติ จ เตเนว, กตา เอเกน ปญฺจิกา;

ตสฺมา+สฺส สตฺถ+มญฺเญหิ, สุปสฏฺฐํ+ติสุนฺทรํ.

经与注疏皆彼所作，孤身完成五卷。是故其论，备受他人称扬，赞为极善。

ตมฺหิ จ ทุพฺพิธํ เญยฺยํ, สุตฺตํ กมฺมตฺถเภทโต;

เตสฺวา+ทิ มีติสทฺเทน, ทุติยํ ติปฺปการโต.

于此应知有二种，依经与作用而别；其一以“mīti”词，其二以三类示。

สุวิสทํ ปกาเสตฺวา, สุโพธ+มากุมารกํ;

พฺยาปิกาวฬิยา กสฺสํ, ตํ สุณาถ สมาหิตาติ.

我将作此广博系列，清晰阐明，令孩童亦易于理解。请汝等专注谛听。

๑. ออาทโย ติตาลีส วณฺณา

1. 阿等四十三字母

อการาทโย [Pg.2] นิคฺคหีตนฺตา เตจตฺตาลีสกฺขรา วณฺณา นาม โหนฺติ. ตํ ยถา อ, อา, อิ, อี, อุ, อู, เอ, ऐ, โอ, औ, ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, ย ร ลว ส ห ฬ อํ. เตน กฺวตฺโถ ‘‘เอ โอน+ม วณฺเณ’’ติ. ติตาลีสาติ วจนํ กตฺถจิ วณฺณโลปํ ญาเปติ, เตน ‘‘ปฏิสงฺขา โยนิโส’’ติอาทิ สิทฺธํ.

以阿字(a)为首，至鼻音符(niggahīta)为止，有四十三字母，称为“vaṇṇā”（字母）。它们是：a, ā, i, ī, u, ū, e, ऐ, o, औ, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra lava sa ha ḷa aṃ。因此有言：“e ona+ma vaṇṇe”有何用处？“四十三”之说，是为了表明在某些地方有字母的省略，由此“paṭisaṅkhā yoniso”等（形式）得以成立。

อกาโร อาทิ มริยาทภูโต เยสํ เต ออาทโย. ตโย จ จตฺตาลีส เจติ ติตาลีส, อิมินา นิปาตเนน วา จตภาคโลโป. วณฺณียติ อตฺโถ เอเตหีติ วณฺณา.

以阿字为起始与界限者，是为“aādayo”（阿等）。三与四十合为四十三，或依此特殊规则省略四分之一而成。因其能阐明意义，故称为“vaṇṇā”（字母）。

เอตฺถา+ห – ‘‘กสฺมา อาจริยกจฺจายนาทีหิ วิย เอกจตฺตาลีสกฺขราน+มกฺขรสญฺญ+มกตฺวา ติตาลีสกฺขรานํ วณฺณสญฺญา กตา’’ติ. วุจฺจเต –

此处有问：“为何不像迦旃延(Kaccāyana)等阿阇梨那样，为四十一字母安立‘akkhara’之名，而是为四十三字母安立‘vaṇṇa’之名？”答曰——

สา มาคธี มูลภาสา, นรา ยายา+ทิกปฺปิกา;

พฺรหฺมาโน จา-สุตาลาปา, สมฺพุทฺธา จาปิ ภาสเรติ –

摩揭陀语(Māgadhī)是根本语言，初劫之人即用此语；梵天与诸佛，亦用此语交谈与说法。

วจนโต มาคธิกานํ เอตฺถ, เสยฺโย, โอฏฺโฐ, โสตฺถิ-ตฺยาทีสุปิ อเสสพฺยาปิกานํ ติตาลีสกฺขรานํว อุชุกานฺวตฺถปฺปกฺขรคุณิกา, เนว ปน ‘รุกฺขา วนํ’ตฺยาโท วิย อวยเว สมุทายโวหาโร, ‘สมุทฺโท มยา ทิฏฺโฐ’ตฺยาโท วิย จ สมุทาเย อวยวโวหาโรติ ทสฺเสตุํ ปจฺเจกํ วณฺณสญฺญา กตาติ.

依圣言，于摩揭陀语(Māgadhī)中，如“seyyo”（更善）、“oṭṭho”（唇）、“sotthi”（安乐）等词，其所遍及之四十三字母，皆具正直、符义、清晰等特质。为表明此非如“诸树即林”（以部分代整体），亦非如“我见大海”（以部分代整体），故为每一字母各别安立“vaṇṇa”之名。

‘‘สกฺกจฺจสวนํ พุทฺธสาสนสมฺปตฺตี’’ติ ‘‘สิถิลธนิตาทิ อกฺขรวิปตฺติยญฺหิ อตฺถสฺส ทุนฺนยตา โหตี’’ติ จ ยสฺมา วุตฺตํ.

如经所说：“恭敬听闻，即是佛法之成就。”又说：“若因发音松弛、急促等致使字母谬误，则义理难解。”

ตสฺมา [Pg.3] อกฺขรโกสลฺลํ, สมฺปาเทยฺย วิจกฺขโณ;

อุปฏฺฐหํ ครุํ สมฺมา, อุฏฺฐานาทีหิ ปญฺจหิ.

是故智者应成就文字之善巧，以起身等五事，正勤侍奉师长。

ตตฺถ อการาทีน+มนุกฺกโม ปเน+ส ฐานาทิกฺกมสนฺนิสฺสิโต. ตถา หิ ฐาน+กรณ+ปยตเนหิ วณฺณา ชายนฺติ. ตตฺถ ฉ ฐานานิ กณฺฐ+ตาลุ+มุทฺธ+ทนฺต+โอฏฺฐ+นาสิกาวเสน.

其中，阿字等字母的顺序是依据发音部位等次第而定。诚然，字母是由发音部位、发音工具和发音努力而产生的。其中，发音部位有六种：喉、腭、顶、齿、唇和鼻。

ตตฺถ อวณฺณ+กวคฺค+หานํ กณฺโฐ ฐานํ, อิวณฺณ+จวคฺค+ยานํ ตาลุ, ฏวคฺค+ร+ฬานํ มุทฺธา, ตวคฺค+ล+สานํ ทนฺตา, อุวณฺณ+ปวคฺคานํ โอฏฺโฐ, เอ วณฺณสฺส กณฺฐตาลู, โอ วณฺณสฺส กณฺโฐ+ฏฺฐา, วการสฺส ทนฺโต+ฏฺฐา, นิคฺคหีตสฺส นาสิกา, ง, ญฺญ, ณ, น, มานํ สกฐานํ นาสิกา จ. เอตฺถ จ –

其中，阿音、迦组、呵音的发音部位是喉；伊音、遮组、耶音是腭；吒组、啰音、ḷa音是顶；多组、罗音、娑音是齿；乌音、波组是唇；e音是喉与腭；o音是喉与唇；va音是齿与唇；鼻音符(niggahīta)是鼻；ṅa, ñña, ṇa, na, ma是其各自的部位与鼻。

หกาโร ปญฺจเมเหว, อนฺตฏฺฐาหิ จ สํยุโต;

โอรโส อิติ วิญฺเญยฺโย, กณฺฐโช ตทสํยุโต.

ha音与五组的第五个字母（鼻音）及半元音相连时，当知其为胸音；不相连时，则为喉音。

ยถา อวงฺโหติ (อวง โหติ., ตญฺหิ, ตณฺหา, ปุพฺพนฺโห, อมฺเห, คุยฺหํ, คารยฺหา, อารุลฺโห, พหฺวกฺขรนฺติ.

例如：avaṅhoti (avaṅa hoti), tañhi, taṇhā（渴爱）, pubbanho（上午）, amhe（我们）, guyhaṃ（秘密）, gārayhā（应受呵责）, ārulho（攀登）, bahvakkhara（多音节）等。

กรณํ –

发音工具——

ชิวฺหามชฺฌํ ตาลุชานํ,ชิวฺโหปคฺคํ มุทฺธชานํ,ชิวฺหคฺคํ ทนฺตชานํ เส-สา สกฐานกรณา.

腭音以舌中部为发音工具，顶音以舌前部，齿音以舌尖。其余字母则以其各自的发音部位为发音工具。

วณฺณานํ อุจฺจารณุสฺสาโห ปยตนํ, ตํ กึ – สํวุตาทิกรณวิเสโส, สํวุตตฺต+มการสฺส, วิวฏตฺตํ เสสสรานํ สการ+หการานญฺจ, ผุฏฺฐตฺตํ วคฺคานํ, อีสํผุฏฺฐตฺตํ ย+ร+ล+วานํ.

字母发音的努力称为“payatana”。那是什么呢？即是闭合等特殊作用。闭合是阿音的特性，开放是其余元音及sa、ha的特性，接触是各组辅音的特性，轻微接触是ya、ra、la、va的特性。

เอวํ ฐาน+กรณ+ปยตน+สุติ กาลภินฺเนสุ อกฺขเรสุ สรา นิสฺสยา, อิตเร นิสฺสิตา. ตตฺถ –

如是，在发音部位、发音工具、发音努力、音质和时长各不相同的字母中，元音是所依，其余是能依。其中——

นิสฺสยา+โท [Pg.4] สรา วุตฺตา, นิสฺสิตา พฺยญฺชนา ตโต;

วคฺเค+กชา พหุตฺตา+โท, ตโต ฐาน+ลหุกฺกมา.

元音首先被宣说为所依，其后辅音为能依；各组中，ka等首字因其众多而居先，其后则依发音部位和轻重顺序排列。

‘‘ออาทโย’’ติ วตฺตเต ยาว ‘‘พินฺทุ นิคฺคหีต’’นฺติ. ตญฺจ โข ‘‘อตฺถวสา วิภตฺติวิปริณาโม’’ติ สตฺตมฺยนฺต+มภิสมฺพนฺธียเต, ‘‘วณฺณา’’ติ วตฺตเต –

“阿等”（的讨论）一直延续到“鼻音符是点状”为止。而依据“随义转语尾”的规则，（主格）与第七格（处格）相连，“字母”一词（的讨论）也一直延续——

๒. ทสา+โท สรา

2. 十个元音

ออาทีสฺวา+ทิมฺหิ นิทฺทิฏฺฐา โอทนฺตา ทส วณฺณา สรา นาม โหนฺติ. ยถา อ อา, อิ อี, อุ อู, เอ ऐ, โอ औ. สรนฺติ=สปฺปธานภาเวน ปวตฺตนฺติ, พฺยญฺชเน วา สาเรนฺตีติ สรา.

以“阿”(a)为首，于开端所指出的十个字母，被称为元音(sara)。例如：a ā, i ī, u ū, e ai, o au。其所以被称为元音，是因其能自主发音(saranti)，或能使辅音发声。

‘‘ทสา+โท สรา’’ติ วตฺตเต.

“十个元音”，此规则承前适用。

๓. ทฺเว ทฺเว สวณฺณา

3. 两两同类

ออาทีสฺวา+ทิเมสุ ทสสุ ทฺเว ทฺเว สวณฺณา นาม โหนฺติ ยถากฺกมํ. ยถา อ อาอิติ, อิ อีอิติ, อุ อู อิติ, เอ เออิติ, โอ, โออิติ. สมานา สทิสา วณฺณา สวณฺณา, สมานตฺตญฺจ ฐานโต. ‘‘ทฺเว ทฺเว’’ติ วตฺตเต วกฺขมาเนสุ ทฺวีสุ.

于以“阿”(a)为首的十个元音中，依次两两被称为同类音(savaṇṇa)。例如：a与ā，i与ī，u与ū，e与e，o与o。同类音即相同、相似的字母，其相同在于发音部位(ṭhāna)。“两两”一词，承前适用于下文将述的成对字母。

๔. ปุพฺโพ รสฺโส

4. 前为短音

เตสฺเวว ทสสุ เย ทฺเว ทฺเว สวณฺณา, เตสุ โย โย ปุพฺโพ, โส โส รสฺสสญฺโญ โหติ. ยถา อ อิ อุ เอ โอ. เตสุ ‘สํโยคโต ปุพฺพาว ทิสฺสนฺติ ทฺเว ปนนฺติมา’ต ทสฺเสตุํ ตตฺถ สาธุตฺตา เตสมฺปิ อิธ สงฺคโห, ยถา เอตฺถ เสยฺโย โอฏฺโฐ โสตฺถิ. รสฺสกาลโยคา ตพฺพนฺตตาย วา [Pg.5] รสฺสา. รสฺสกาโล นาม อจฺฉราสงฺฆาโต อกฺขินิมฺมิลนสงฺขาโต วา กาโล, เตน เอกมตฺโต รสฺโส, ทฺวิมตฺโต ทีโฆ, อฑฺฒมตฺโต พฺยญฺชโน. ฉนฺทสิ ทิยฑฺฒมตฺตมฺปิ รสฺสนฺติ คณฺหนฺติ อาจริยา.

于此十（元音）中，凡两两同类者，其中每一前者，被称为短音(rassa)。例如：a, i, u, e, o。其中，为示“（元音中）最后的两个（e, o）在结合辅音前也被视为（短音）”，因其在此情况下适用，故亦摄于此。例如：ettha, seyyo, oṭṭho, sotthi。其所以为短音，是因其发音时间短，或因其本性如此。所谓短时(rassakāla)，即弹指或眨眼之间。因此，一音拍(ekamatta)为短音，二音拍(dvimatta)为长音，半音拍(aḍḍhamatta)为辅音。在韵律学(chandas)中，诸师亦将一又二分之一音拍计为短音。

๕. ปโร ทีโฆ

5. 后为长音

ออาทีสฺวา+ทิภูเตสุ ทสสุ เย ทฺเว ทฺเว สวณฺณา, เตสุ โย โย ปโร, โส โส ทีฆสญฺโญ โหติ. ตํ ยถา อา อี อู เอ โอ. ทีฆกาลโยคา ตพฺพนฺตตาย วา ทีฆา.

于以“阿”(a)为首的十个（元音）中，凡两两同类者，其中每一后者，被称为长音(dīgha)。例如：ā, ī, ū, e, o。其所以为长音，是因其发音时间长，或因其本性如此。

๖. กาทโย พฺยญฺชนา

6. “迦”等为辅音

ออาทีสุ กาทโย นิคฺคหีตปริยนฺตา เตตฺตึส พฺยญฺชนา นาม โหนฺติ. ยถา ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, ย ร ลว ส ห ฬ อํ อิติ. พฺยญฺชียติ อตฺโถ เอเตหีติ พฺยญฺชนา. กการาทีสฺว+กาโร อุจฺจารณตฺโถ.

于诸字母中，从“迦”(ka)开始至“ṁ”(niggahīta)为止的三十三个字母，被称为辅音(byañjana)。例如：ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ。其所以被称为辅音，是因其能彰显语义。“迦”(ka)等字母中的“阿”(a)音，是为了方便发音。

‘‘กาทโย’’ติ วตฺตเต.

“迦”等（为辅音），此规则承前适用。

๗. ปญฺจปญฺจกา วคฺคา

7. 五五成组

ออาทีสุ กการาทโย มการนฺตา ปญฺจปญฺจกา วคฺคา นาม โหนฺติ. ยถา ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม อิติ. ปญฺจ ปญฺจ ปริมาณ+เมสํ ปญฺจปญฺจกา. วชฺเชนฺติ ยการาทโยติ วคฺคา. เต ปน ปฐมกฺขรวเสน [Pg.6] กวคฺค+จวคฺคาทิโวหารํ คตา กุสลตฺติกาทโย วิย.

于诸字母中，从“迦”(ka)开始至“摩”(ma)为止，每五个一组，被称为“组”(vagga)。例如：ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma。其量为五五，故称“五五成组”(pañcapañcakā)。因其排除了“耶”(ya)等（字母），故称“组”(vagga)。又，此等组别，依其首字母而得名，如“迦组”(kavagga)、“遮组”(cavagga)等，犹如“善三法”(kusalattika)等之称谓。

๘. พินฺทุ นิคฺคหีตํ

8. 点是鼻音符

อการาทีสฺว+ยํ วณฺโณ พินฺทุมตฺโต, โส นิคฺคหีตสญฺโญ โหติ. รสฺสสรํ นิสฺสาย คหิต+มุจฺจาริตํ นิคฺคหีตํ, กรณํ นิคฺคเหตฺวา วา.

此字母在“阿”等元音之后，仅是一个点，它被称为鼻音符。依赖短元音而被执取和发音的，是鼻音符；或由抑制发音器官（而发音）。

กรณํ นิคฺคเหตฺวาน, มุเขนา+วิวเฏน ยํ;

วุจฺจเต นิคฺคหีตนฺติ, วุตฺตํ พินฺทุ สรานุคํ.

抑制发音器官，以不张之口所发者，被称为鼻音符；所说的点是随元音的。

พหฺวกฺขรสญฺญากรณํ อนฺวตฺถสญฺญตฺถํ, ฌ+ลาทโย ตุ รุฬฺหีสญฺญา.

多音节的命名是为了符合其意义，而jh、l等则是俗成的名称。

วณฺณา สรา สวณฺณา จ, รสฺสา ทีฆา จ พฺยญฺชนา;

วคฺคา จ นิคฺคหีตนฺติ, โหติ สญฺญาวิธิกฺกโม.

音素、元音、同类音，短音、长音、辅音；组和鼻音符，是命名的次第。

(สญฺญาวิธานํ.)

（命名法。）

สนฺธิ วุจฺจเต –

现说连音：

โลก อคฺคปุคฺคโล, ปญฺญา อินฺทฺริยํ, ตีณิ อิมานิ, โน หิ เอตํ, ภิกฺขุนี โอวาโท, มาตุ อุปฏฺฐานํ, สเมตุ อายสฺมา, อภิภู อายตนํ, ธนํ เม อตฺถิ, สพฺเพ เอว, ตโย อสฺสุ ธมฺมา, อสนฺโต เอตฺถ น ทิสฺสนฺติ อิตี+ธ สรสญฺญายํ –

世间最上之人，慧根，这三种，这实非，比丘尼教诫，侍奉母亲，具寿请同意，胜处，我有财富，一切皆是，应有三种法，在此不见恶人，在元音的名称中如此——

๒๖. สโร โลโป สเร

26. 元音于元音前被省略

สเร สโร โลปนีโย โหติ. สโรติ การิยีนิทฺเทโส, โลโปติ การิยนิทฺเทโส. โลโป= อทสฺสนํ อนุจฺจารณํ[Pg.7], สโรติ ชาตฺเยกวจนวเสน วุตฺตํ, สเรติ โอปสิเลสิกาธารสตฺตมี, ตโต วณฺณ กาล พฺยวธาเน การิยํ น โหติ, ตฺว+มสิ, กตมา จานนฺท อนิจฺจสญฺญาติ. เอวํ สพฺพสนฺธีสุ.

后有元音时，（前一）元音应被省略。“Saro（元音）”是所作的指示，“lopo（省略）”是作用的指示。省略即不现、不发音。“Saro”是以类的单数形式而说，“sare”是表示邻近关系的处所格第七格，因此在有字母、时间间隔时，作用则不发生，（如）tva asi，又（如）“阿难，什么是无常想？”。在所有连音中皆是如此。

วิธีติ วตฺตเต.

（“规则”一词）承前沿用。

๑๔. สตฺตมิยํ ปุพฺพสฺส

14. 于第七格，（作用于）前者

เถรยฏฺฐินฺยาเยน ปวตฺตเต ปริภาสา ทุพฺพลวิธิโน ปติฏฺฐาภาวโต. สตฺตมีนิทฺเทเส ปุพฺพสฺเสว วิธีติ ปุพฺพสรโลโป. โลกคฺคปุคฺคโล, ปญฺญินฺทฺริยํ, ตีณิมานิ, โน เหตํ, ภิกฺขุโนวาโท, มาตุปฏฺฐานํ, สเมตายสฺมา, อภิภายตนํ, ธนํมตฺถิ, สพฺเพว, ตยสฺสุ ธมฺมา, อสนฺเต+ตฺถ น ทิสฺสนฺติ. ปุพฺพสฺส การิยวิธานา สตฺตมีนิทฺทิฏฺฐสฺส ปรตา+ว คมฺยเตติ ปเรติ ปรวจนมฺปิ ฆฏเต.

此附则依长老拄杖之理而行，因为弱规则无立足之地。在第七格的指示中，规则作用于前者，即前元音被省略。世间最上之人、慧根、这三种、这实非、比丘尼的劝诫、侍奉母亲、具寿请同意、胜处、我有财富、一切皆是、应有三种法、在此不见恶人。由于规定了对前者的作用，可以推知被第七格所指示者是后者，因此“在后”一词也适用。

ยสฺส อิทานิ, สญฺญา อิติ, ฉายา อิว, อิติ อปิ, อสฺสมณี อสิ, จกฺขุ อินฺทฺริยํ, อกตญฺญู อสิ, อากาเส อิว, เต อปิ, วนฺเท อหํ, โส อหํ, จตฺตาโร อิเม, วสโล อิติ, โมคฺคลฺลาโน อสิ พีชโก, กถา เอว กา, ปาโต เอวาตี+ธ ปุพฺพสฺสรโลเป สมฺปตฺเต ‘‘สโร โลโป สเร’’ ตฺเวว.

现在谁的，想如此，如影，也如此，你不是沙门尼，眼根，你不知恩，如在空中，他们也，我顶礼，彼我，这四种，是贱民，目犍连，你是种子，话如何，就在早上，在此，当前元音省略发生时，就如同“元音于元音前被省略”一样。

๒๗. ปโร กฺวจิ

27. 后者有时

สรมฺหา ปโร สโร กฺวจิ โลปนีโย โหติ. ยสฺส ทานิ, สญฺญาติ, ฉายาว, อิติปิ, อสฺสมณีสิ, จกฺขุนฺทฺริยํ, อกตญฺญูสิ, อากาเสว, เตปิ, วนฺเทหํ, โสหํ, จตฺตาโรเม, วส- โลภิ[Pg.8], โมคฺคลฺลาโนสิ พีชโก, กถาว กา, ปาโตว. กฺวจีติ กึ, ปญฺญินฺทฺริยํ, ปญฺจินฺทฺริยานิ, สตฺตุตฺตโม, เอกูนวีสติ, ยสฺเสเต, สุคโตวาโท, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, จกฺขายตนํ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา. ‘‘วิวกฺขาโต สนฺธโย ภวนฺตี’’ติ ญายา วตฺติจฺฉาปิ อิธ สิชฺฌติ. กฺวจีตฺย+ธิกาโร สพฺพสนฺธีสุ, เตน นาติปฺปสงฺโค. (โลปสนฺธิ).

元音之后，后一元音有时当省略。例如：Yassa dāni, saññāti, chāyāva, itipi, assamaṇīsi, cakkhundriyaṃ, akataññūsi, ākāseva, tepi, vandehaṃ, sohaṃ, cattārome, vasalobhi, moggallānosi, bījako, kathāva kā, pātova。为何说“kvaci”？（是为了限定，如下例：）paññindriyaṃ, pañcindriyāni, sattuttamo, ekūnavīsati, yassete, sugatovādo, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, cakkhāyatanaṃ, taṃ kutettha labbhā。依据“连音依欲说而成”的规则，此处言说之意愿亦可实现。“kvaci”的管辖适用于所有连音，因此不会有过度应用。（省略连音）

สโร ปโร เวติ จ วตฺตเต.

（前节的）“saro paro”（后置元音）与“vā”（或）亦沿用。

ตสฺส อิทํ, วาต อีริตํ, น อุเปติ, วาม อูรุ, อติ อิว อญฺเญหิ, วิ อุทกํ อิตีธ ปุพฺพสฺสรโลเป –

Tassa idaṃ, vāta īritaṃ, na upeti, vāma ūru, ati iva aññehi, vi udakaṃ——于此处，于前行元音省略时——

๒๙. ยุวณฺณาน+เมโอ ลุตฺตา

29. i类与u类元音于省略时变为e与o

ลุตฺตา สรา ปเรสํ อิวณฺณุวณฺณานํ เอ+โอ โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. ยถาสํขฺยานุทฺเทโส สมานานํ.

当后置元音被省略时，前行的i类与u类元音得分别变为e与o。此为等量事物的顺序对应。

๒๔. วณฺณปเรน สวณฺโณปิ

24. 由“vaṇṇa”（音）一词，亦摄其同类音

วณฺณสทฺโท ปโร ยสฺมา, เตน สวณฺโณปิ คยฺหติ สยญฺจ รูปํติ อีอูนมฺปิ เอ+โอ. สพฺพตฺถ รสฺสสฺส ชาตินิทฺเทเส ทีฆสฺสาปิ คหณตฺถํ อิท+มารทฺธํ. ตสฺเสทํ, วาเตริตํ, โนเปติ, วาโมรุ, อเตวญฺเญหิ, โวทกํ. อิทญฺจ ปจฺฉิโมทาหรณทฺวยํ ‘‘อวณฺเณ ลุตฺเต เอว เอ+โอ โหนฺตี’’ติ คาหสฺส นิเสธนตฺถํ. วาตฺเวว, ตสฺสิทํ. กถํ ‘‘ปจฺโจรสฺมิ’’นฺติ, โยควิภาคา. ปติ อุรสฺมินฺติ วิภชฺช ‘‘ยวา สเร’’ติ ยกาเร ‘‘ตวคฺควรณา’’ทินา โจ, ‘‘วคฺคลเสหิ เต’’ติ ปุพฺพรูปญฺจ, ‘‘ยุวณฺณาน+เมโอ’’ติ (โยควิภาคา) อุสฺส โอ จ. ลุตฺตาติ กึ, ทส อิเม [Pg.9] ธมฺมา, ยถา อิทํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา. อติปฺปสงฺคพาธกสฺส กฺวจิสทฺทสฺสานุวตฺตนโต น วิกปฺปวิธิ นิยตา, เตน อุเปโต, อเวจฺจาติ เอวมาทีสุ วิกปฺโป. ตารกิตา, ยสฺสินฺทฺริยานิ, มหิทฺธิโก, สพฺพีติโย, เตนุปสงฺกมิ, โลกุตฺตโรติอาทีสุ วิธิ จ น โหติ.

因（yu之后）有“vaṇṇa”一词，故亦摄同类音及其自身，因此ī与ū亦可变为e与o。此规则是为了在所有以短元音指称一类元音之处，亦能包含其长元音。例如：Tassedaṃ, vāteritaṃ, nopeti, vāmoru, atevaññehi, vodakaṃ。此处后两个例子，是为了否定“仅在a类元音被省略时，i/u才变为e/o”的观点。又如：Vātveva, tassidaṃ。（此二例中规则不适用。）“paccorasmi”一词如何形成？由规则切分（yogavibhāgā）而成。将“pati urasmi”分解，依“yavā sare”，i成y；依“tavaggavaraṇā”等，t成c；依“vaggalasehi te”，y成前相c；再依“yuvaṇṇānaṃ eo”之规则切分，u成o。为何说“luttā”（于省略时）？例如：dasa ime dhammā, yathā idaṃ, kusalassa upasampadā（善之具足戒）。（此数例中，后置元音未省略，故前行i/u不变。）因有防止过度应用的“kvaci”（有时）一词沿用，故此选择性规则并非固定，因此在upeto, aveccā等词中，此变换为可选项。而在Tārakitā, yassindriyāni, mahiddhiko, sabbītiyo, tenupasaṅkami, lokuttaroti等词中，则不应用此规则。

ปฏิสนฺถารวุตฺติ อสฺส, สพฺพวิตฺติ อนุภูยเต, วิ อญฺชนํ, วิ อากโต, ทาสี อหํ, อหุวา ปุเร, อนุ อทฺธมาสํ, อนุ เอติ, สุ อาคตํ, สุ อากาโร, ทุ อากาโร, จกฺขุ อาปาถํ, พหุ อาพาโธ, ปาตุ อกาสิ, น ตุ เอว, ภู อาปนลานิลํ อิตี+ธ ‘‘ยุวณฺณานํ’’ ‘‘เว’’ติ จ วตฺตเต,

Paṭisanthāravutti assa, sabbavitti anubhūyate, vi añjanaṃ, vi ākato, dāsī ahaṃ, ahuvā pure, anu addhamāsaṃ, anu eti, su āgataṃ, su ākāro, du ākāro, cakkhu āpāthaṃ, bahu ābādho, pātu akāsi, na tu eva, bhū āpanalānilaṃ——于此处，（前节的）“yuvaṇṇānaṃ”（i类与u类元音）与“vā”（或）亦沿用。

๓๐. ยวา สเร

30. 于元音后之y与v

สเร ปเร อิวณฺณุวณฺณานํ ยการ+วการา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. ปฏิสนฺถารวุตฺยสฺส, สพฺพวิตฺยนุภูยเต, พฺยญฺชนํ, พฺยากโต ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ ทีเฆ ทาสฺยาหํ, อหาปุเร, อนฺวทฺธมาสํ, อนฺเวติ, สฺวาคตํ, สฺวากาโร, ทฺวากาโร, จกฺขฺวาปาถํ, พหฺวาพาโธ, ปาตฺวากาสิ, น ตฺเวว, ภฺวาปนลานิลํ. วาตฺเวว, วิอากโต, สาคตํ.

当元音在后时，i元音与u元音各别可选地变为y辅音与v辅音。例如：Paṭisanthāravutyassa、sabbavityanubhūyate、byañjanaṃ、byākato。依据“byañjane dīgharassā”之规，于长音时，如：dāsyāhaṃ、ahāpure、anvaddhamāsaṃ、anveti、svāgataṃ、svākāro、dvākāro、cakkhvāpāthaṃ、bahvābādho、pātvākāsi、na tveva、bhvāpanalānilaṃ。或作：Vātveva、viākato、sāgataṃ(萨咖达)。

อธิคโต โข เม อยํ ธมฺโม, ปุตฺโต เต อหํ, เต อสฺส ปหีนา ปญฺจ, เต อหํ, เย อสฺส, เต อชฺช, ยาวตโก อสฺส กาโย, ตาวตโก อสฺส พฺยาโม, โก อตฺโถ, อถ โข อสฺส, อหํ โข อชฺช, โส อหํ, โส อชฺช, โส เอว, ยโต อธิกรณํ, โส อหํ อิตี+ธ ‘‘ยวา สเร’’ ‘‘เว’’ติ จ วตฺตเต,

Adhigato kho me ayaṃ dhammo、putto te ahaṃ、te assa pahīnā pañca、te ahaṃ、ye assa、te ajja、yāvatako assa kāyo、tāvatako assa byāmo、ko attho、atha kho assa、ahaṃ kho ajja、so ahaṃ、so ajja、so eva、yato adhikaraṇaṃ、so ahaṃ，于此等例中，“yavā sare”与“ve”之规亦适用。

๓๐. เอโอนํ

30. e、o二音

เอโอนํ [Pg.10] ยการ+วการา โหนฺติ วา สเร ปเร ยถากฺกมํ. ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ ทีเฆ อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม, ปุตฺโต ตฺยาหํ, ตฺยาสฺส ปหีนา ปญฺจ, ตฺยาหํ, ยฺยสฺส, ตฺยชฺช, ยาวตกฺวสฺส กาโย, ตาวตกฺวสฺส พฺยาโม, กฺวตฺโถ, อถ ขฺวสฺส, อหํ ขฺวชฺช, สฺวาหํ, สฺวชฺช, สฺเวว, ยตฺวาธิกรณํ, สฺวาหํ. วาตฺเวว, เตชฺช, โสหํ. กฺวจิ ตฺเวว, ธนมตฺถิ, ปุตฺตามตฺถิ, เต นาคตา, อสนฺเตตฺถ, จตฺตาโร อิเม.

当元音在后时，e元音与o元音各别可选地变为y辅音与v辅音。依据“byañjane dīgharassā”之规，于长音时，如：adhigato kho myāyaṃ dhammo、putto tyāhaṃ、tyāssa pahīnā pañca、tyāhaṃ、yyassa、tyajja、yāvatakvassa kāyo、tāvatakvassa byāmo、kvattho、atha khvassa、ahaṃ khvajja、svāhaṃ、svajja、sveva、yatvādhikaraṇaṃ、svāhaṃ。亦如：Vātveva、tejja、sohaṃ。于某些情况，则如：dhanamatthi、puttāmatthi、te nāgatā、asantettha、cattāro ime。

โค เอฬกํ, โค อสฺสํ, โค อชินํ อิตี+ธ ‘‘สเร’’ติ วตฺตเต.

Go eḷakaṃ、go assaṃ、go ajinaṃ，于此等例中，“sare”(于元音后)之规适用。

๓๒. โคสฺสา+วง

32. go作av

สเร ปเร โคสฺส อววาเทโส โหติ. ส จ ‘‘ฏานุพนฺธาเนกวณฺณา สพฺพสฺสา’’ติ สพฺพสฺส ปสงฺเค ‘อนฺตสฺสา’’ติ วตฺตเต.

当元音在后时，go音变为av音。并且，依据“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā”之规，于替代全体之情形，“antassā”(替代末尾)之规适用。

๑๘. ง+นุพนฺโธ

18. Ṅa标示音

ง-กาโร อนุพนฺโธ ยสฺส, โส อเนกวณฺโณปิ อนฺตสฺส โหตีติ โอการสฺเสว โหติ. ‘‘สํเกโต+นวยโว+นุพนฺโธ’’ติ วจนา ง-การสฺสา+ปฺปโยโค. อุจฺจาริตานนฺตรปฺปธํสิโน หิ อนุพนฺธา, ปโยชนํ อนุพนฺโธติ สํเกโต. คเวฬกํ, ควาสฺสํ, ควาชินํ.

以Ṅ为标示音者，即使是多音节，亦仅作用于末尾之o元音。依据“标示音是约定，非（词语）部分”(Saṃketo+navayavo+nubandho)之说，Ṅ音不被使用。诚然，标示音于念诵后即消失；标示音之作用即是约定。例如：Gaveḷakaṃ、gavāssaṃ、gavājinaṃ。

อิติ เอวา+ตี+ธ –

于“iti eva”等例中——

๓๖. วี+ติสฺเส+เว วา

36. iti于eva前之v变

เอวสทฺเท ปเร อิติสฺส โว โหติ วา. ส จ –

当“eva”一词在后时，“iti”可选地变为“vo”。而彼——

๑๗. ฉฏฺฐิยนฺตสฺส

17. 第六格结尾词的

ฉฏฺฐีนิทฺทิฏฺฐสฺส [Pg.11] ยํ การิยํ, ต+ทนฺตสฺส วิญฺเญยฺยนฺติ อิการสฺสา+เทโส. อาเทสิฏฺฐาเน อาทิสฺสตีติ อาเทโส. อิตฺเวว. อญฺญตฺร ยาเทโส, ‘‘ตวคฺควรณานํ เย จวคฺคพยญา’’ติ ตสฺส โจ, ‘‘วคฺคลเสหิ เต’’ติ ยสฺส จกาโร, อิจฺเจว. เอเวติ กึ, อิจฺจาห. (อาเทสสนฺธิ).

凡以第六格所指示的作用，当知是对于以此结尾者而言。所谓替换，即是在被替换处所指令者。如“itveva”。在其他地方，有y的替换，如在“tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā”中，ta变为ca；在“vaggalasehi te”中，ya变为ca，如此等等。为何说“eva”？他说“iti”。（替换连声）

ติ องฺคุลํ,ติ องฺคิกํ, ภู อาทโย, มิคี ภนฺตา อุทิกฺขติตฺยาทิสนฺธโย วุจฺจนฺเต. ‘‘มยทา สเร’’ติ วตฺตเต.

“ti aṅgulaṃ”、“ti aṅgikaṃ”、“bhū ādayo”、“migī bhantā udikkhati”等连声法被如此称说。“Mayadā sare”（此规则）继续有效。

๔๕. วนตรคา จา+คมา

45. v、n、t、r、g的增音

เอเต มยทา จ อาคมา โหนฺติ วา สเร กฺวจิ. อาคมิโน อนิยเมปิ –

这些m、y、d在元音前，有时也可选择性地作为增音。即使在增音的不定法中——

สโรเยวา+คมิ โหติ, วนาทินนฺตุ ญาปกา;

อญฺญถา หิ ปทาทีนํ, ยุกวิธาน+มนตฺถกํ.

唯有元音接受增音，而“vana”等词则为例示；否则，对于“pada”等词的“yuka”规则就毫无意义了。

เอตฺถา+คมา อนิยตาคมีนเมว ภวนฺติ เจ, ยการาคเมเนว ‘‘นิปชฺช’’นฺติ สิทฺเธ ‘‘ปทาทีนํ กฺวจี’’ติ พฺยญฺชนสฺส ยุกา+คโม นิรตฺถโกติ อธิปฺปาโย. ติวงฺคุลํ, ติวงฺคิกํ, ภูวาทโย, มิคี ภนฺตา วุทิกฺขติ, ปวุจฺจติ, ปาคุญฺญวุชุตา. อิโต นายติ, จินิตฺวา. ยสฺมาติห, ตสฺมาติห, อชฺชตคฺเค. นิรนฺตรํ, นิราลโย, นิรินฺธโน, นิรีหกํ, นิรุตฺตโร, นิโรชํ, ทุรติกฺกโม, ทุราคตํ, ทุรุตฺตรํ, ปาตุรโหสิ, ปุนราคจฺเฉยฺย, ปุนรุตฺตํ, ปุนเรว, ปุนเรติ, ธีรตฺถุ, ปาตราโส, จตุรงฺคิกํ, จตุรารกฺขํ, จตุริทฺธิปาทปฏิลาโภ, จตุโรฆนิตฺถรณตฺถํ, ภตฺตุรตฺเถ, วุตฺติเรสา, ปถวีธาตุเรเวสา[Pg.12], นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ, วิชฺชุริวพฺภกุเฏ, อารคฺเคริว สาสโป, อุสโภริว, สพฺภิเรว สมาเสถ. ปุถเคว, รสฺเส ปเคว. ลหุเมสฺสติ, คุรุเมสฺสติ, อิธมาหุ, เกน เต อิธ มิชฺฌติ, ภทฺโร กสามิว, อากาเส มภิปูชเย, เอกเมกสฺส, เยน มิเธกจฺเจ. ภาติเยว, โหติเยว, ยถายิทํ, ยถาเยว, มายิทํ, นยิทํ, นยิธ, ฉยิมานิ, นวยิเม ธมฺมา, โพธิยาเยว, ปถวีเยว ธาตุ, เตสุเยว, เตเยว, โสเยว, ปาฏิเยกฺกํ, วิยญฺชนํ, วิยากาสิ, ปริยนฺตํ, ปริยาทานํ, ปริยุฏฺฐานํ, ปริเยสติ, ปริโยสานํ, นิยาโยโค. อุทคฺโค, อุทโย, อุทาหฏํ, อุทิโต, อุทีริตํ, อุเทติ, สกิเทว, กิญฺจิเทว, เกนจิเทว, กิสฺมิญฺจิเทว, โกจิเทว, สมฺมทตฺโต, สมฺมทญฺญา วิมุตฺตานํ, สมฺมเทว, ยาวทตฺถํ, ยาวทิจฺฉกํ, ยาวเทว, ตาวเทว, ปุนเทว, ยทตฺถํ, ยทนฺตรํ, ตทนฺตรํ, ตทงฺควิมุตฺติ, เอตทตฺถํ, อตฺตทตฺถํ, ตทตฺถํ, สทตฺถปสุโต สิยา, อญฺญทตฺถุ, มนสาทญฺญา วิมุตฺตานํ, พหุเทว รตฺติ. วาตฺเวว, อตฺตอตฺถํ, ทฺวาธิฏฺฐิตํ, ปาตุอโหสิ. ววตฺถิตวิภาสตฺตา วาธิการสฺส พฺยญฺชนโตปิ, ภิกฺขุนีนํ วุฏฺฐาเปยฺย, จิรํ นายติ, ตํเยว.

若此处增音仅为不定增音，则当“nipajja”仅以“ya”增音成立时，“padādīnaṃ kvacī”中辅音的“yuka”增音岂非毫无意义？此即其义。“三指”、“三支”、“bhū”等词、“母鹿惊恐地仰望”、“被称说”、“精通与正直”。由此引导，积集后。因此在此，因此在此，从今日起。无间、无执着、无燃料、无欲求、无上、无精气、难以超越、难以到达、难以回答、出现、再次到来、重复的、再次前往，愿成智者、早饭、四支、四重守护、四神足的获得、为了渡过四瀑流、为了丈夫的利益、这是说法、这仅仅是地界、如同星辰中的月亮、如同云中的闪电、如同针尖上的芥菜籽、如同牛王、仅仅与善人交往。仅仅分开，在短元音中，正是如此。将迅速前往，将缓慢前往，他们在此处说，你在此处如何成功？如良马受鞭策，在空中不应礼敬我，一个一个，他们中一些在这里。光辉是这样，存在是这样，如何这样，如何正是，不要这样，不是这样，不是这里，这六个，这九个法，仅仅是菩提，仅仅是地界，仅仅在那些之中，仅仅那些，仅仅那个，分别地，字，他解释，尽头，完全耗尽，生起，他寻找，终点，应用。欢喜的，升起，说出，说过的，说出的，升起，仅仅一次，稍微一些，通过一些，在一些之中，一些，正确的给予，对以心智正知而解脱的，只是正确地，只要为了目的，随心所欲，只是为了，只是为了，再次只是，为了什么目的，那之间，那之间，彼分解脱，为了这个目的，为了自己的利益，为了那个目的，应致力于自利，否则，对以心智正知而解脱的，很多夜晚。如同风一样，为了自身利益，两次建立，出现。由于选择规则的既定性，或因规则统摄，亦可于辅音后（增音），应使比丘尼出家，长时间不来，仅仅那个。

ฉ อภิญฺญา, ฉ องฺคํ, ฉ อสีติ, ฉ อํสา, ฉ อายตนํ อิตี+ธ ‘‘วา สเร’’ ‘‘อาคโม’’ติ จ วตฺตเต.

六神通、六支、八十六、六分、六处，在此处，“vā sare”（规则）和“āgamo”（增音）继续有效。

๔๙. ฉา โฬ

49. 于cha后增入ḷ

ฉสทฺทา ปรสฺส สรสฺส ฬกาโร อาคโม โหติ วา. ฉาติ อนุกรณตฺตา เอกวจนํ. ฉฬภิญฺญา, ฉฬงฺคํ, ฉฬสีติ, ฉฬํสา, ฉฬายตนํ. วาตฺเวว, ฉอภิญฺญา. (อาคมสนฺธิ).

于cha词之后，若有元音，则ḷ音可作为增音。cha，因是引述词，故为单数。例如：chaḷabhiññā（六神通）、chaḷaṅgaṃ（六支）、chaḷasīti（八十六）、chaḷaṃsā（六分）、chaḷāyatanaṃ（六处）。因有“或”字，故亦作chaabhiññā。（增音连声）

โลโป [Pg.13] อทสฺสนํ, ฐานึ, ย+มามทฺทิย ทิสฺสติ;

อาเทโส นาม โส ยา ตุ, อสนฺตุปฺปตฺติ อาคโม.

省略为不见；替代，是压制原位者而显现；增音，则是无中生有。

สรสนฺธิ.

元音连声。

กญฺญา อิว, กญฺญาว อิจฺจาทิ สรสนฺธินิเสโธ วุจฺจติ, ปสงฺคปุพฺพโก หิ ปฏิเสโธ. ปุพฺพสรานํ โลเป สมฺปตฺเต ‘‘สโร’’ ‘‘เว’’ติ จ วตฺตเต.

Kaññā iva、kaññāva等被称为元音连声的禁止，因为禁止是以可能发生为前提的。当前行元音面临省略时，“saro”和“ve”（规则）继续有效。

๒๘. น ทฺเว วา

28. 二（元音）或不省略

ปุพฺพปรสฺสรา ทฺเวปิ วา กฺวจิ น ลุปฺยนฺเต. กญฺญา อิว, กญฺเญว, กญฺญาว.

前后两个元音，有时或皆不省略。例如：Kaññā iva、kaññeva、kaññāva。

สาริปุตฺต อิเธกจฺโจ, เอหิ สิวก อุฏฺเฐหิ, อายสฺมา อานนฺโท, คาถา อภาสิ, เทวา อาภสฺสรา ยถา, เตวิชฺชา อิทฺธิปตฺตา จ, ภควา อุฏฺฐายาสนา, ภควา เอต+ทโวจ, อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ, คนฺตฺวา โอโลเกนฺโต, ภูตวาที อตฺถวาที, ยํ อิตฺถี อรหํ อสฺส, สามาวตี อาห, ปาปการี อุภยตฺถ ตปฺปติ, นที โอตฺถรติ, เย เต ภิกฺขู อปฺปิจฺฉา, ภิกฺขู อามนฺเตสิ, ภิกฺขู อุชฺฌายึสุ, ภิกฺขู เอว+มาหํสุ, อิมสฺมึ คาเม อารกฺขกา, สพฺเพ อิเม, กตเม เอกาทส, คมฺภีเร โอทกนฺติเก, อปฺปมาโท อมตํ ปทํ, สงฺโฆ อาคจฺฉตุ, โก อิมํ ปถวึ วิเจสฺสติ, อาโลโก อุทปาทิ, เอโก เอกาย, จตฺตาโร โอฆา, อเร อหมฺปิ, สเจ อิมสฺส กายสฺส, โน อติกฺกโม, อโห อจฺฉริโย, อโถ อนฺโต จ, อถ โข อายสฺมา, อโถ โอฏฺฐว+จิตฺตกา, ตโต อา- มนฺตยิ [Pg.14] สตฺถาติ เอวมาทโย อิธ กาลพฺยวธาเนเนว สิชฺฌนฺติ. กฺวจีติ กึ, อาคตา+ตฺถ, อาคตา+มฺหา, กตม+สฺส วาโร, อปฺปสฺสุตา+ยํ ปุริโส, จมรี+ว, สพฺเพ+ว, สฺเว+ว, เอเส+ว นโย, ปริสุทฺเธ+ตฺถา+ยสฺมนฺโต, เน+ตฺถ, กุเต+ตฺถ ลพฺภา, สเจ+ส พฺราหฺมณ, ตถู+ปมํ, ยถา+ห, ชีวฺหา+ยตนํ, อวิชฺโช+โฆ, อิตฺถินฺทฺริยํ, อภิภา+ยตนํ, ภยตู+ปฏฺฐานํ, สทฺธี+ธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ. (สรสนฺธินิเสโธ)

舍利弗，此处有人；来吧，西瓦卡(Sivaka)，起身吧；具寿阿难；诵出偈颂；如同光音天(Ābhassarā)的天神；以及三明成就、具足神通者；世尊从座位上起身；世尊如此说道；顶礼之后站立在一旁；前往观察；说真实的话，说有益的话；若有女人能成为阿罗汉；萨玛瓦蒂说道；作恶的人在此世和来世都感到痛苦；河流漫过堤岸；那些少欲的比丘们；他对比丘们说；比丘们抱怨；比丘们这样说；在这个村子里有守护者；所有这些；哪十一种；在深水边；不放逸是不死之道；僧团来吧；谁将探寻这大地；光明生起了；一个对一个；四种暴流；喂，我也是；如果这身体；没有超越；真是稀有啊；以及内部；之后具寿；以及唇与心；之后导师告诫说——如此等等在此处仅因时间间隔而成立。为何说“有时”？你们来了；我们来了；哪个的次序；少闻的人；像犛牛；全部；就在明天；就是这个道理；诸具寿于此清净；不在此；哪里可以得到；如果那个婆罗门；像那样相似；如他所说；舌处；无明瀑流；女根；胜处；怖畏现起；信于此世为人之胜财。（元音连声之禁止）

ตตฺร อภิรติ, ตตฺร อยํ, พุทฺธ อนุสฺสติ, ส อตฺถิกา, สญฺญาวา อสฺส, ตทา อหํ, ยานิ อิธ ภูตานิ, คจฺฉามิ อิติ, อติ อิโต, กิกี อิว, พหุ อุปการํ, มธุ อุทกํ, สุ อุปธาริตํ, โสปิ อยํ, อิทานิ อหํ, สเจ อยํ, อปฺปสฺสุโต อยํ, อิตร อิตเรน, สทฺธา อิธ วิตฺตํ, กมฺม อุปนิสฺสโย, ตถา อุปมํ, รตฺติ อุปรโต, วิ อุปสโม, โลกสฺส อิติ, เทว อิติ, วิ อติปตนฺติ, วิ อตินาเมนฺติ, สงฺฆาฏิ อปิ, ชีวิตเหตุ อปิ, วิชฺชุ อิว, กึสุ อิธ วิตฺตํ, สาธุ อิติ, เต อสฺส ปหีนา, โส อสฺส, มธุวา มญฺญติ พาโล, เอวํ คาเม มุนิ จเร, ขนฺติ ปรมํ ตโป ติติกฺขา, น มํกุ ภวิสฺสามิ, สุ อกฺขาโต, โย อหํ, โส อหํ, กามโต ชายติ โสโก, กามโต ชายติ ภยํ, สกฺโก อุชุ จ สุหุชุจ, อนุปฆาโต, ทุรกฺขํ, ทุรมํ, ทุภรตา. ยิฏฺฐํ วา หุตํ วา โลเก, ยทิ วา สาวเก, ปุคฺคลา ธมฺมทสา เต, โภวาที นาม โส โหติ, ยถาภาวี คุเณน โส, ยถา อิทํ, สมฺมา ทกฺขาโต, ปรา กโม, ตณฺหา กฺขโย, ฌานสฺส ลาภี อมฺหิ, ถุลฺลจฺจโย อิตี+ธ –

于彼处欢喜，于彼处此，佛随念，彼有益，彼具想，尔时我，凡此世间众生，我前往，已逝，如雌蓝鸦，多所助益，蜜与水，善思量，彼亦是此，现在我，如果此，此少闻者，此与彼，信于此世为财富，业为所依，如是譬喻，夜已止息，寂静，世间是，天是，疾速逝去，他们度过，僧伽梨也，为生命故也，如闪电，何物于此世为财富，善哉是，于彼，彼等已断，他应当，愚人思为蜜，如是牟尼行于村，忍辱是最高苦行，我将不困惑，善说，我即是，我就是，从欲生忧，从欲生怖，能、正直、极正直，不伤害，难守护，难喜乐，难供养。世间所祭或所供，或于声闻，见法之人，彼名为“bhovādī”（尊者），彼以德如实，即如此，正说，精勤，爱尽，我得禅定，偷兰遮于此——

๓๓. พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา

33. 辅音前的长短音

รสฺส+ทีฆานํ [Pg.15] กฺวจิ ทีฆ+รสฺสา โหนฺติ พฺยญฺชเน. ตตฺราภิรติ, ตตฺรายํ, พุทฺธานุสฺสติ, สาตฺถิกา, สญฺญาวา+สฺส, ตทาหํ, ยานี+ธ ภูตานิ, คจฺฉามีติ, อตีโต, กิกีว, พหูปการํ, มธูทกํ, สูปธาริตํ, โสปายํ, อิทานาหํ, สจายํ, อปฺปสฺสุตายํ, อิตรีตเรน, สทฺธีธ วิตฺตํ, กมฺมูปนิสฺสโย, ตถูปมํ, รตฺตูปรโต, วูปสโม, โลกสฺสาติ, เทวาติ, วีติปตนฺติ, วีตินาเมนฺติ, สงฺฆาฏีปิ, ชีวิตเหตูปิ, วิชฺชูว, กึสูธ วิตฺตํ, สาธูติ, ตฺยาสฺส ปหีนา, สฺวาสฺส, มธุวา มญฺญตี พาโล, เอวํ คาเม มุนี จเร, ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา, น มํกู ภวิสฺสามิ, สฺวากฺขาโต, ยฺวาหํ, สฺวาหํ, กามโต ชายตี โสโก, กามโต ชายตี ภยํ, สกฺโก อุชู จ สุหุชู จ, อนูปฆาโต, ทูรกฺขํ, ทูรมํ, ทูภรตา. ยิฏฺฐํว หุตํว โลเก, ยทิว สาวเก, ปุคฺคล ธมฺมทสา เต, โภวาทิ นาม โส โหติ, ยถาภาวิ คุเณน โส, ยถยิทํ, สมฺมทกฺขาโต, ปรกฺกโม, ตณฺหกฺขโย, ฌานสฺส ลาภิมฺหิ, วสิมฺหิ, ถุลฺลจฺจโย. กฺวจีติ กึ, ตฺยชฺช, สฺวสฺส, ปติลิยตีติ ทีฆนิเสโธ, มายิทํ, มนสาทญฺญา วิมุตฺตานํ, ยถากฺกมํ, อารกฺขาตีตํ, ทียติ, สูยตีติ รสฺสการิยนิเสโธ. กถํ ยานิว อนฺตลิกฺเขติ, ‘‘ทีฆรสฺสา’’ติ โยควิภาคา. (ทีฆ+รสฺสสนฺธิ).

有时，短音与长音在辅音前会变成长音与短音。例如：乐于此(tatrābhirati)、此(tatrāyaṃ)、念佛(buddhānussati)、有义(sātthikā)、有想者(saññāvā+ssa)、那时我(tadāhaṃ)、此世诸有情(yānī+dha bhūtāni)、我去(gacchāmīti)、过去(atīto)、如蓝鹊(kikīva)、多所饶益(bahūpakāraṃ)、蜜水(madhūdakaṃ)、善持(sūpadhāritaṃ)、彼方便(sopāyaṃ)、今我(idānāhaṃ)、若此(sacāyaṃ)、此少闻者(appassutāyaṃ)、彼此间(itarītarena)、此中信财(saddhīdha vittaṃ)、业之近因(kammūpanissayo)、如是喻(tathūpamaṃ)、夜止(rattūparato)、寂灭(vūpasamo)、世间也(lokassāti)、天也(devāti)、越度(vītipatanti)、度过(vītināmenti)、僧伽梨(saṅghāṭīpi)、为命亦(jīvitahetūpi)、如电光(vijjūva)、此中何财(kiṃsūdha vittaṃ)、善哉(sādhūti)、彼已舍(tyāssa pahīnā)、彼应有(svāssa)、愚者思蜜甜(madhuvā maññatī bālo)、如是圣者行于村(evaṃ gāme munī care)、忍为最上苦行(khantī paramaṃ tapo titikkhā)、我不应困惑(na maṃkū bhavissāmi)、善说(svākkhāto)、我乃(yvāhaṃ)、我即(svāhaṃ)、欲生忧(kāmato jāyatī soko)、欲生畏(kāmato jāyatī bhayaṃ)、能正直且极正直(sakko ujū ca suhujū ca)、不害(anūpaghāto)、难护(dūrakkhaṃ)、难乐(dūramaṃ)、难供养(dūbharatā)。犹如祭祀与供养于世间(yiṭṭhaṃva hutaṃva loke)、如若弟子(yadiva sāvake)、那些见法之人(puggala dhammadasā te)、彼称“仁者”(bhovādi nāma so hoti)、随其德性(yathābhāvi guṇena so)、如是(yathayidaṃ)、正说(sammadakkhāto)、精进(parakkamo)、爱尽(taṇhakkhayo)、得禅者(jhānassa lābhimhi)、自在者(vasimhi)、偷兰遮(thullaccayo)。“有时”为何？今日(tyajja)、彼应有(svassa)、‘patiliyati’(退缩)一词不作长音化(patiliyatīti dīghanisedho)、勿令此(māyidaṃ)、于以心、以慧解脱者(manasādaññā vimuttānaṃ)、次第(yathākkamaṃ)、已过守护(ārakkhātītaṃ)、‘施与’(dīyati)、‘听闻’(sūyati)二词不作短音化(dīyati, sūyatīti rassakāriyanisedho)。如何于‘yāniva antalikkhe’？依“长短音”之规则分离。(长短音连声)

พฺยญฺชเนติ วตฺตเต.

“在辅音前”一词于此适用。

๓๔. สรมฺหา ทฺเว

34. 元音后（辅音）成二

สรมฺหา ปรสฺส พฺยญฺชนสฺส กฺวจิ ทฺเว รูปานิ โหนฺติ. เอตฺถ จ อาวุตฺติทฺวิวจนํ ฐาเนทฺวิวจนนฺติ ทฺวีสุ ฐาเนทฺวิวจนํ เวทิตพฺพํ.

有时，元音后的辅音会双写。在此，应知重复双写即是位置双写，即在两个位置上作双写。

ตานิ [Pg.16] จ ป+ปติ+ปฏิ+กม+กุส+กุธ+กี+คห+ชุต+ญา+สิ+ สุ+สู+สมฺภู+สร+สสาทีนมาทิพฺยญฺชนานญฺจ โหติ. อิธ ปมาโท=อิธปฺปมาโท, เอวํ อปฺปมาโท, วิปฺปยุตฺโต, สุปฺปสนฺโน, สมฺมา ปธานํ=สมฺมปฺปธานํ รสฺสตฺตํ. อปฺปติวตฺติโย, อธิปฺปติปจฺจโย, สุปฺปติฏฺฐิโต,. อปฺปฏิปุคฺคโล, วิปฺปฏิสาโร, สุปฺปฏิปตฺติ. ปกฺกโม, ปฏิกฺกโม, เหตุกฺกโม, อากมติ=อกฺกมติ, เอวํ ปกฺกมติ, ยถากฺกมํ. อกฺโกสติ, ปฏิกฺโกสติ, อนุกฺโกสติ, อาโกสติ=อกฺโกสติ. อกฺกุทฺโธ, อภิกฺกุทฺโธ. ธนกฺกีโต, วิกฺกโย, อนุกฺกโย. ปคฺคโห, วิคฺคโห, อนุคฺคโห, จนฺทคฺคาโห, ทิฏฺฐิคฺคาโห. ปชฺโชโต, วิชฺโชโต, อุชฺโชโต. กตญฺญู, วิญฺญู, ปญฺญาณํ, วิญฺญาณํ, อนญฺญาณํ. อวสฺสโย, นิสฺสโย, สมุสฺสโย. อปฺปสฺสุโต, วิสฺสุโต, พหุสฺสุโต. อาสวา=อสฺสวา. ปสฺสมฺเภนฺโต, วิสฺสมฺเภนฺโต. อฏฺฏสฺสโร, วิสฺสรติ, อนุสฺสรติ, อนุสฺสติ. ปสฺสสนฺโต, วิสฺสสนฺโต, มุหุสฺสสนฺโต, อาสาโส=อสฺสาโส. อาทิสทฺเทน อวิสฺสเชนฺโต, วิสฺสเชนฺโต, อภิกฺกนฺตตโร, ปริจฺจเชนฺโต, อุปทฺทโว, อุปกฺกิเลโส, มิตฺตทฺทุโน, อายพฺยโย, อพฺพหิ อิจฺจาทิ.

此（双写）亦发生于pa、pati、paṭi、kama、kusa、kudha、kī、gaha、juta、ñā、si、su、sū、sambhū、sara、sasa等词的首辅音。例如：此放逸(idhappamādo)、如是无放逸(appamādo)、离(vippayutto)、极净信(suppasanno)、正精进(sammappadhānaṃ)并短音化。不退转(appativattiyo)、增上缘(adhippatipaccayo)、善安住(suppatiṭṭhito)。无对等之人(appaṭipuggalo)、后悔(vippaṭisāro)、善行(suppaṭipatti)。前进(pakkamo)、返回(paṭikkamo)、因之进行(hetukkamo)、来(akkamati)、如是前进(pakkamati)、如其次第(yathākkamaṃ)。辱骂(akkosati)、反骂(paṭikkosati)、悲叹(anukkosati)、辱骂(akkosati)。无嗔(akkuddho)、极嗔(abhikkuddho)。以财购得(dhanakkīto)、卖(vikkayo)、赎回(anukkayo)。执取(paggaho)、诤论(viggaho)、帮助(anuggaho)、月食(candaggāho)、见取(diṭṭhiggāho)。光明(pajjoto)、闪光(vijjoto)、光辉(ujjoto)。知恩(kataññū)、智者(viññū)、诸慧之(paññāṇaṃ)、识(viññāṇaṃ)、非无知(anaññāṇaṃ)。依止(avassayo)、依处(nissayo)、积聚(samussayo)。少闻(appassuto)、闻名(vissuto)、多闻(bahussuto)。漏(assavā)。使轻安(passambhento)、使流出(vissambhento)。痛苦之声(aṭṭassaro)、忘记(vissarati)、随念(anussarati)、随念(anussati)。出息(passasanto)、干涸(vissasanto)、频频呼吸(muhussasanto)、入息(assāso)。由“等”字可知，亦有：不舍弃(avissajento)、舍弃(vissajento)、更胜妙(abhikkantataro)、舍弃(pariccajento)、灾难(upaddavo)、随烦恼(upakkileso)、于叛友者(mittadduno)、收支(āyabyayo)、拔出(abbahi)等。

ติก+ตย+ตึส+วตาทีน+มาทิพฺยญฺชนสฺส จ. กุสลตฺติกํ, ปีติตฺติกํ, เหตุตฺติกํ. โลกตฺตยํ, โพธิตฺตยํ, วตฺถุตฺตยํ. เอกตฺตึส, ทฺวตฺตึส, เตตฺตึส, จตุตฺตึส. สีลพฺพตํ, สุพฺพโต. สปฺปีติโก, สมนฺนาคโต, ปุนปฺปุนํ อิจฺจาทิ.

以及tika、taya、tiṃsa、vata等词的首辅音亦是如此。例如：善三法(kusalattikaṃ)、喜三法(pītittikaṃ)、因三法(hetuttikaṃ)。三界(lokattayaṃ)、三菩提(bodhittayaṃ)、三事(vatthuttayaṃ)。三十一(ekattiṃsa)、三十二(dvattiṃsa)、三十三(tettiṃsa)、三十四(catuttiṃsa)。戒禁取(sīlabbataṃ)、善持禁者(subbato)。有喜的(sappītiko)、具足的(samannāgato)、再三(punappunaṃ)等。

วตุ+วฏ+ทิสาน+มนฺเต, ยถา วตฺตติ, วฏฺฏติ, ทสฺสนํ, ผสฺโส อิจฺจาทิ.

在vatu、vaṭa、disa等词根的末尾，例如：发生(vattati)、旋转(vaṭṭati)、见(dassanaṃ)、触(phasso)等。

อุ+ทุ+นิอุปสคฺค+ต+จตุ+ฉ+สนฺตสทฺทาเทสาทีหิ [Pg.17] ปเรสญฺจ. อุกํโส=อุกฺกํโส, เอวํ ทุกฺกรํ, นิกฺกงฺโข, อุคฺคตํ, ทุจฺจริตํ, นิชฺชฏํ, อุชฺชหํ, อุจฺจงฺคํ, อุนฺนมติ, ทุกฺกโร, นิทฺทโร, อุนฺนโต, ทุปฺปญฺโญ, นิมฺมโล, อุยฺยุตฺโต, ทุลฺลโภ, นิพฺพตฺโต, อุสฺสาโห, นิสฺสาโร. ตกฺกโร, ตชฺโช, ตนฺนินฺโน, ตปฺปภโว, ตมฺมโย, จตุกฺกํ, จตุทฺทิสํ, จตุปฺปโท, จตุพฺพิธํ, จตุสฺสาลํ, ฉกฺกํ, ฉนฺนวุติ, ฉปฺปทิโก, ฉพฺพสฺสานิ. สกฺกาโร, สคฺคุโณ, สนฺทิฏฺฐิ, สปฺปุริโส, มหพฺพโล.

以及在u、du、ni等前缀，及ta、catu、cha、santa等词之后亦是如此。例如：卓越(ukkaṃso)，如是难作(dukkaraṃ)、无疑(nikkaṅkho)、升起(uggataṃ)、恶行(duccaritaṃ)、离缠结(nijjaṭaṃ)、舍弃着(ujjahaṃ)、高举肢体(uccaṅgaṃ)、奋起(unnamati)、难行(dukkaro)、无畏(niddaro)、高(unnato)、劣慧(duppañño)、无垢(nimmalo)、努力(uyyutto)、难得(dullabho)、已生(nibbatto)、精进(ussāho)、无实(nissāro)。彼作者(takkaro)、彼所生(tajjo)、倾向于彼(tanninno)、从彼生(tappabhavo)、彼所成(tammayo)、四集(catukkaṃ)、四方(catuddisaṃ)、四足(catuppado)、四种(catubbidhaṃ)、四堂(catussālaṃ)、六集(chakkaṃ)、九十六(channavuti)、六足者(chappadiko)、六年(chabbassāni)。恭敬(sakkāro)、善德(sagguṇo)、现见(sandiṭṭhi)、善人(sappuriso)、大力(mahabbalo)。

อปทนฺตอาการวชฺชิตทีฆโต ยการสฺส จ, นิยฺยาติ, สุยฺยติ, อภิภุยฺย, วิเจยฺย, วิเนยฺย, เธยฺยํ, เนยฺยํ, เสยฺโย, เชยฺโย, เวยฺยากรโณ. อาการวชฺชิตนฺติ กึ, มาลาย, โทลาย, สมาทาย.

以及非词尾、非“ā”的长元音后的“y”音（亦双写）。例如：出去(niyyāti)、被听闻(suyyati)、征服后(abhibhuyya)、分辨后(viceyya)、调伏后(vineyya)、应思量者(dheyyaṃ)、应引导者(neyyaṃ)、更胜(seyyo)、应胜(jeyyo)、记说(veyyākaraṇo)。说“非ā”是为何？例如：由花环(mālāya)、由摇篮(dolāya)、受持后(samādāya)。

ฉนฺทานุรกฺขเณ-นปฺปชเห วณฺณพลํ ปุราณํ, อุชฺชุคเตสุ เสยฺโย, คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ. สรมฺหาติ กึ, ญาโย, ตํขณํ. กฺวจิตฺเวว, นิกาโย, นิทานํ, นิวาโส, ตโต, ฉสฏฺฐิ, อุปนียติ, สูยติ.

为守护韵律：“不舍古音力，于正直者胜，得往于善趣。”说“元音后”是为何？（意即，若辅音前有辅音，则不双写。）例如：道理(ñāyo)、彼刹那(taṃkhaṇaṃ)。‘有时’一词（表示此规则非普遍适用），例如：部(nikāyo)、因缘(nidānaṃ)、住处(nivāso)、从彼(tato)、六十六(chasaṭṭhi)、被引来(upanīyati)、被听闻(sūyati)。

๓๕. จตุตฺถทุติเยสฺเว+สํ ตติยปฐมา

35. 第四与第二[音]为第三与第一[音]

จตุตฺถทุติเยสุ ปเรสฺเว+สํ จตุตฺถทุติยานํ ตพฺพคฺเค ตติยปฐมา โหนฺติ ปจฺจาสตฺยา. วคฺเค ฆ+ฌ+ฒ+ธ+ภา จตุตฺถา, ข+ฉ+ฐ+ถ+ผา ทุติยา, ค+ช+ฑ+ท+พา ตติยา, ก+จ+ฏ+ต+ปา ปฐมา. ป+อุ+ทุ-นิอาทีหิ ปเรสํ ฆาทีนํ ทฺวิภาเว ตติยปฐมา โหนฺติ. ปครติ=ปคฺฆรติ, เอวํ อุคฺฆรติ, นิคฺโฆโส, อุคฺฆาเฏติ. เอโสว ตชฺฌานผโล, ปฐมชฺฌานํ, อภิชฺฌา-ยติ[Pg.18], อุชฺฌายติ. ทฑฺโฒ, พุฑฺโฒ. วิทฺธํเสติ, อุทฺธํสิโต, อุทฺธาโร, นิทฺธโน, นิทฺธุโต. วิพฺภนฺโต, อุพฺภนฺโต, สมุพฺภนฺโต, ทุพฺภิกฺขํ, นิพฺภยํ, ตพฺภาโว, จตุพฺภิ. สทฺธา, สทฺธมฺโม. มหพฺภยํ.

于其后的第四、第二音，其同品类的第四、第二音因邻近而为第三、第一音。于（五）品中，gh、jh、ḍh、dh、bh为第四音，kh、ch、ṭh、th、ph为第二音，g、j、ḍ、d、b为第三音，k、c、ṭ、t、p为第一音。于pa、u、du、ni等（前缀）之后，gh等音双化时，为第三、第一音。例如：pagarati等于paggharati（流出），同样地，uggharati（涌出），nigghoso（响声），ugghāṭeti（打开）。这正是禅那的果报，初禅，贪求，抱怨。烧毁，年老。摧毁，被扬起，移除，贫穷，驱逐。困惑，升起，一起升起，饥荒，无畏，其状态，以四。信，正法，大恐怖。

รสฺสสเรหิ ปเรสํ วคฺคทุติยานํ ทฺวิภาโว เจ, ปฐมา. ปญฺจกฺขนฺธา, เอวํ รูปกฺขนฺโธ, อกฺขโม, อภิกฺขณํ, อวิกฺเขโป, ชาติกฺเขตฺตํ, ธาตุกฺโขโภ, อายุกฺขโย. เสตจฺฉตฺตํ, เอวํ สพฺพจฺฉนฺนํ, วิจฺฉนฺนํ, โพธิจฺฉายา, ชมฺพุจฺฉายา, สมุจฺเฉโท. ตตฺร ฐิโต=ตตฺรฏฺฐิโต, เอวํ ถลฏฺฐํ, ชลฏฺฐํ, อฏฺฐิตํ, นิฏฺฐิตํ, จตฺตาริฏฺฐานานิ, ครุฏฺฐานิโย, สมุฏฺฐิโต. สพฺพตฺถาเมน, ยสตฺเถโร, ปตฺถรติ, วิตฺถาโร, อภิตฺถุโต, วิตฺถมฺภิโต, อนุตฺถุนํ. ปปฺโผเฏติ, มหปฺผลํ, อนิปฺผลํ, วิปฺผาโร, ปริปฺผุเฏยฺย, มธุปฺผาณิตํ. อาการโต, อาขาโต=อกฺขาโต, เอวํ ตณฺหากฺขโย, อาณากฺเขตฺตํ, สญฺญากฺขนฺโธ. อาฉาทยิ=อจฺฉาทยิ, เอวํ อจฺฉินฺทติ, นาวฏฺฐํ, อตฺถรติ, อปฺโผเฏติ. กฺวจิ ตฺเวว, ปุวขชฺชกํ, ตสฺส ฉวิอาทีนิ ฉินฺทิตฺวา, ยถาฐิตํ, กมฺมผลํ, สีลํ ตสฺส ฌายิโน, เย ฌานปฺปสุตา ธีรา, นิธนํ, มหาธนํ. (ทฺวิภาวสนฺธิ).

如果短元音之后，（五）品第二音发生双化，则为第一音。五蕴，即色蕴，不能容忍，频繁，不散乱，生处，界之动荡，寿命终结。白伞，同样一切遮盖，遮蔽，菩提树荫，阎浮树荫，断除。住于彼处即住于彼处，同样住于陆地，住于水中，已固定，终，四处，值得尊敬者，生起。以一切力量，耶舍长老，散布，详细，被赞叹，被支持，悲叹。拍打，大果，无果，扩张，遍满，蜂蜜和糖蜜。形态，已说即已告知，同样渴爱灭尽，命令范围，想蕴。覆盖即遮盖，同样切断，船只停泊处，铺开，拍打。有时确实，糕点，切除其皮等，如其所住，业果，彼禅修者的戒，那些专注于禅修的智者，死亡，大财富。（双化连声）

อกรมฺห เส เต, โส โข พฺยนฺติ กาหิติ, โส คจฺฉํ น นิวตฺตติ, เอโส อตฺโถ, เอโส อาโภโค, เอโส อิทานิ อิตี+ธ ‘‘เว’’ติ วตฺตเต.

我们已做这件事，他确实会消逝，他去了就不再回来，这就是意义，这就是范围，这就是现在这里所说的“ve”。

๓๗. เอโอน+ม วณฺเณ

37. 于词中的E、O等音

เอโอนํ วณฺเณ กฺวจิ อ โหติ วา. อกรมฺห ส เต, อกรมฺห เส เต, เอวํ ส โข พฺยนฺติ กาหิติ, ส คจฺฉํ น นิวตฺตติ, เอส อตฺโถ[Pg.19], เอส อาโภโค, เอส อิทานิ. วณฺเณติ กึ, อโมฆวจโน จ โส, คนฺธพฺพานํ อธิปติ, มหาราชา ยสสฺสิ โสติ. ‘‘น สนฺธิสมาสา วทฺธสฺสา’’ติ วุตฺตตฺตา คาถามชฺเฌ สนฺธิ น โหตีติ ‘‘ติวิธสฺสา’’ติ วุตฺตติมฺหิ ปเรปิ วณฺโณ ปโร นาม น อิติ. (สรพฺยญฺชนสนฺธิ).

于词中，e或o有时变为a。例如：akaramha sa te（我们为他做了），akaramha se te（我们为你做了）；同样地：sa kho byanti kāhiti（他确实将消逝），sa gacchaṃ na nivattati（他去而不返），esa attho（此为义），esa ābhogo（此为境），esa idāni（此为现在）。为何说“于词中”？是为了排除“amoghavacano ca so”（他言不虚）、“gandhabbānaṃ adhipati”（乾闼婆之主）、“mahārājā yasassi so”ti（大王有名望）等情况。因曾说“不增加连声与复合词”，故于偈颂中间不发生连声，因此在“tividhassā”之后，亦无所谓的后继音。(元音与辅音连声)

อต ยนฺตํ, ตถ ยํ, มท ยํ, พุธ ยติ, ธน ยํ, เสว โย, ปร เยสนา, โปกฺขรณ โย อิตี+ธ –

Ata yantaṃ, tatha yaṃ, mada yaṃ, budha yati, dhana yaṃ, seva yo, para yesanā, pokkharaṇa yo——于此——

๔๘. ตวคฺควรณานํ เย จวคฺค พยญา

48. Ta-varga、va、ra、ṇa 诸音，于 ya 音前，依次变为 ca-varga、ba、ya、ñā

ตวคฺควรณานํ จวคฺคพยญา โหนฺติ ยถากฺกมํ ยกาเร. ‘‘วคฺคลเสหิ เต’’ติ ปุพฺพรูปํ. อจฺจนฺตํ, ตจฺฉํ, มชฺชํ, พุชฺฌติ, ธญฺญํ, เสพฺโพ, ปยฺเยสนา, โปกฺขรญฺโญ. อปุจฺจณฺฑกายํ, ชจฺจนฺโธ, ยชฺเชวํ, อชฺฌคมา, อชฺฌตฺตํ, อชฺฌุปคโต, อชฺโฌคาเหตฺวา, ทิพฺพํ. กฺวจิตฺเวว, รตฺยา.

Ta-varga、va、ra、ṇa 诸音，于 ya 音前，依次变为 ca-varga、ba、ya、ñā。“Vaggalasehi te”是前音同化。例如：accantaṃ（非常）、tacchaṃ（真实）、majjaṃ（酒）、bujjhati（觉知）、dhaññaṃ（谷物）、sebbo（应被亲近者）、payyesanā（遍求）、pokkharañño（莲花池的）。又如：apuccaṇḍakāyaṃ、jaccandho（生盲）、yajjevaṃ（若如是）、ajjhagamā（已证得）、ajjhattaṃ（内在）、ajjhupagato（已到达）、ajjhogāhetvā（浸入后）、dibbaṃ（天上的）。有时则不然，例如：ratyā（于夜）。(辅音连声)

สก ยเต, รุจ ยเต, ปจ ยเต, อฏ ยเต, ลุป ยเต, กุป ยเต, สล ยเต, ผล ยเต, ทิส ยเต, อส ยเต อิตี+ธ ‘‘เย’’ติ วตฺตเต วกฺขมาเนสุ ทฺวีสุ.

Saka yate, ruca yate, paca yate, aṭa yate, lupa yate, kupa yate, sala yate, phala yate, disa yate, asa yate——于此，“ye”的作用延续至以下两条规则。

๔๙. วคฺคลเสหิเต

49. Vaggalasehite

วคฺคลเสหิ ปรสฺส ยการสฺส กฺวจิ เต วคฺคลสา โหนฺติ. สกฺกเต, รุจฺจเต, ปจฺจเต, อฏฺฏเต, ลุปฺปเต, กุปฺปเต, สลฺลเต, ผลฺลเต, ทิสฺสเต, อสฺสเต. กฺวจิตฺเวว, กฺยาหํ.

于 varga 辅音、la、sa 之后，随后的 ya 音有时会同化为前述辅音。例如：sakkate、ruccate、paccate、aṭṭate、luppate、kuppate、sallate、phallate、dissate、assate。有时则不然，例如：kyāhaṃ。

มุห ยติ, คุห ยติ อิตี+ธ –

Muha yati, guha yati——于此——

๕๐. หสฺส วิปลฺลาโส

50. H 的换位

หสฺส [Pg.20] วิปลฺลาโส โหติ ยกาเร. มุยฺหติ, คุยฺหติ.

于 ya 音前，h 发生换位。例如：muyhati、guyhati。

พหุ อาพาโธ อิตี+ธ อุสฺสวกาเร ‘‘หสฺส วิปลฺลาโส’’ติ วตฺตเต.

Bahu ābādho——于此，在 va 音前，“h 的换位”规则延续适用。

๕๑. เว วา

51. Ve vā

หสฺส วิปลฺลาโส โหติ วา วกาเร. พวฺหาพาโธ. วาตฺเวว, พหฺวาพาโธ.

于 va 音前，h 有时发生换位。例如：bavhābādho。因为是“有时”，所以也有不换位的情况，例如：bahvābādho。

๕๒. ตถนรานํ ฏฐณลา

52. Ta、tha、na、ra 诸音变为 ṭa、ṭha、ṇa、la

ตถนรานํ ฏฐณลา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. ทุกฺกตํ=ทุกฺกฏํ, เอวํ สุกฏํ, ปตฺถโฏ, ปตโฏ, อุทฺธโฏ, วิสโฏ. อฏฺฐกถา. ปณิธานํ, ปณิปาโต, ปณาโม, ปณีตํ, ปริณโต, ปริณาโม, ทุณฺณโย, นิณฺณโย, โอณโต. ปริปนฺโน=ปลิปนฺโน, เอวํ ปลิโพโธ, ปลฺลงฺกํ, ตลุโน, มหาสาโล, มาลุโต, สุขุมาโล. (พฺยญฺชนสนฺธิ).

Ta、tha、na、ra 诸音有时依次变为 ṭa、ṭha、ṇa、la。例如：dukkataṃ = dukkaṭaṃ（恶作），同样地 sukaṭaṃ（善作）、patthaṭo（展开的）、pataṭo（平坦的）、uddhaṭo（拔出的）、visaṭo（分离的）。Aṭṭhakathā（义注）。Paṇidhānaṃ（立愿）、paṇipāto（敬礼）、paṇāmo（致敬）、paṇītaṃ（殊妙的）、pariṇato（成熟的）、pariṇāmo（变化）、duṇṇayo（难引导）、niṇṇayo（决定）、oṇato（倾斜的）。Paripanno = palipanno，同样地 palibodho（障碍）、pallaṅkaṃ（跏趺坐）、taluno（柔软的）、mahāsālo（大娑罗树）、māluto（风）、sukhumālo（极细的）。(辅音连声)

จกฺขุ อุทปาทิ, อกฺขิ รุชติ, ปุริม ชาติ, อณุ ถูลานิ, กตฺตพฺพ กุสลํ พหุํ, ต สมฺปยุตฺตา, ตต สภาวโต อิตี+ธ ‘‘เว’’ติ วตฺตเต ยาว ‘‘มยทา สเร’’ติ.

Cakkhu udapādi（眼已生）、akkhi rujati（眼痛）、purima jāti（前生）、aṇu thūlāni（细与粗）、kattabba kusalaṃ bahuṃ（应多作善）、ta sampayuttā（彼相应）、tata sabhāvato（由彼自性）——于此，“ve”的作用延续至“mayadā sare”为止。

๓๘. นิคฺคหีตํ

38. 鼻音

นิคฺคหีตาคโม โหติ วา กฺวจิ. สามตฺถิเยนา+คโมว, ส จ รสฺสสรสฺเสว โหติ… ตสฺส รสฺสสรานุคตตฺตา. ฐานีน+มาลิงฺฆิย คจฺฉติ ปวตฺตตีติ อาคโม. จกฺขุํ อุทปาทิ, อกฺขึ [Pg.21] รุชติ, ปุริมํ ชาติ, อณุํ ถูลานิ, กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ, ตํสมฺปยุตฺตา, ตํตํสภาวโต. วาคฺคหเณน จกฺขุ อุทปาทิ อิจฺจาทิ. อวํสิโร, ยาวญฺจิทํติอาทิ นิจฺจํ… ววตฺถิตวิภาสตฺตา วาธิการสฺส, ววตฺถิตสฺส ลกฺขณสฺสา+นุโรเธน ลกฺขเณ ปวตฺติตา วิภาสา ววตฺถิตวิภาสา. วาสทฺโท หิ อตฺถทฺวเย วตฺตเต กตฺถจิ วิกปฺเป, กตฺถจิ ยถาววตฺถิตรูปปริคฺคเหติ. ยทา ปจฺฉิเม, ตทา นิจฺจ+มนิจฺจ+มสนฺตญฺจ วิธึ ทีเปติ. เอตฺถ ปน กฺวจิสทฺทสฺสา+นุวตฺตนา เตเนวา+สนฺตวิธิ สิทฺโธติ วาสทฺเทนิ+ตรทฺวยํ. กฺวจิ ตฺเวว, น หิ เอเตหิ, อิธ เจว.

有时会发生鼻音增益。凭借能力，它就是增益，并且它只与短元音相连……因为它跟随短元音。它依附于原位而行进、流转，故称增益。例如：“眼生起”(cakkhuṃ udapādi)、“眼疼痛”(akkhiṃ rujati)、“前生”(purimaṃ jāti)、“微细与粗大”(aṇuṃ thūlāni)、“应作多善”(kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ)、“与之相应”(taṃsampayuttā)、“各各自性”(taṃtaṃsabhāvato)。通过“vā”(或)的摄取，有“眼生起”(cakkhu udapādi)等例子。“头向下”(avaṃsiro)、“乃至此处”(yāvañcidaṃ)等是恒常的……由于“vā”(或)词的限定性分别之故，随顺已限定之相而于相中流转的分别，称为限定性分别。“vā”(或)一词实有二义：有时用于选择，有时用于把握已确定的形式。当用于后者时，则显示常、无常及非有之规则。然而在此，由于“kvaci”(有时)一词的延续，仅此就成就了非有之规则，故用“vā”(或)一词表示另外两种情况。“kvaci tveva”(仅有时)、“na hi etehi”(非由此等)、“idha ceva”(且仅在此处)。

สํ รมฺโภ, สํ รตฺโต, สํ ราโค, ตาสํ อหํ สนฺติเก, เอวํ อยํ, ปุํ ลิงฺคํ, กึ อหํ, ตสฺส อทาสึ อหํ อิตี+ธ ‘‘นิคฺคหีตา’’ธิกาโร อา ‘‘มยทา สเร’’ติ.

例如：“saṃrambho”(愤怒)、“saṃratto”(染著)、“saṃrāgo”(贪爱)、“tāsaṃ ahaṃ santike”(我在她们身边)、“evaṃ ayaṃ”(如此这般)、“puṃ liṅgaṃ”(阳性)、“kiṃ ahaṃ”(我为何)、“tassa adāsiṃ ahaṃ”(我已施予他)。在此，“niggahīta”(鼻音)的章节，直到“mayadā sare”为止。

๓๙. โลโป

39. 省略

นิคฺคหีตสฺส โลโป โหติ วา กฺวจิ. ทีเฆ สารมฺโภ สํรมฺโภ, สารตฺโต สํรตฺโต, สาราโค สํราโค, ปุพฺพสฺสรโลเป ตาสาหํ สนฺติเก, เอวายํ, ทฺวิตฺเต ปุลฺลิงฺคํ ปุํลิงฺคํ, กฺยาหํ, ตสฺส อทาสหํ. ปฏิสลฺลาโน, สลฺเลโข, ปาตุกาโม, คนฺตุมโน, อริยสจฺจาน ทสฺสนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสนํ, อวิสาหาโร, จิรปฺปวาสินฺติอาทีสุ นิจฺจํ. กฺวจีติ กึ, เอว+มยํ, กิ+มหํ, เอตํ มงฺคล+มุตฺตมํ.

有时鼻音会省略。当延长前元音时，如“saṃrambho”作“sārambho”，“saṃratto”作“sāratto”，“saṃrāgo”作“sārāgo”。当省略后随元音时，如“tāsaṃ ahaṃ santike”作“tāsāhaṃ santike”，“evaṃ ayaṃ”作“evāyaṃ”。当重叠后随辅音时，如“puṃliṅgaṃ”作“pulliṅgaṃ”。又如“kiṃ ahaṃ”作“kyāhaṃ”，“tassa adāsiṃ ahaṃ”作“tassa adāsahaṃ”。在“paṭisallāno”、“sallekho”、“pātukāmo”、“gantumano”、“ariyasaccāna dassanaṃ”、“etaṃ buddhāna sāsanaṃ”、“avisāhāro”、“cirappavāsi”等词中，此省略是恒常的。“kvaci”(有时)是为何意？是为显示不省略的情况，例如：“evaṃ ayaṃ”、“kiṃ ahaṃ”、“etaṃ maṅgalaṃ uttamaṃ”。

กตํ อิติ, อภินนฺทุํ อิติ, อุตฺตตฺตํ อิว, จกฺกํ อิว, กลึอิว, หลํ อิทานิ, กึ อิทานิ, ตฺวํ อสิ, อิทํ อปิ, อุตฺตรึ อปิ, ทาตุํ อปิ, สทิสํ เอว อิตี+ธ –

“kataṃ iti”(已作，如此)、“abhinanduṃ iti”(他们欢喜，如此)、“uttattaṃ iva”(如炽热)、“cakkaṃ iva”(如轮)、“kaliṃ iva”(如恶)、“halaṃ idāni”(现在是犁)、“kiṃ idāni”(现在为何)、“tvaṃ asi”(你是)、“idaṃ api”(这也是)、“uttariṃ api”(再者也)、“dātuṃ api”(为施也)、“sadisaṃ eva”(恰如是)。于此——

๔๐. ปรสรสฺส

40. 后随元音

นิคฺคหีตมฺหา [Pg.22] ปรสรสฺส โลโป โหติ วา กฺวจิ. กตนฺติ, อภินนฺทุนฺติ, อุตฺตตฺตํว, จกฺกํว, กลึว, หลํทานิ, กึทานิ, ตฺวํสิ, อิทมฺปิ, อุตฺตริมฺปิ, ทาตุมฺปิ, สทิสํว. วาติ กึ, กตํอิติ, กิมิติ, ทาตุมปิ, สทิสํ เอว.

在鼻音之后，后随元音或有时省略。例如：“katanti”(已作如此)、“abhinandunti”(他们欢喜如此)、“uttattaṃva”(如炽热)、“cakkaṃva”(如轮)、“kaliṃva”(如恶)、“halaṃdāni”(现在是犁)、“kiṃdāni”(现在为何)、“tvaṃsi”(你是)、“idampi”(这也是)、“uttarimpi”(再者也)、“dātumpi”(为施也)、“sadisaṃva”(恰如是)。“vā”(或)是为何意？（指不发生省略的情况，）例如：“kataṃ iti”、“kiṃ iti”、“dātuṃ api”、“sadisaṃ eva”。

ปุปฺผํ อสฺสา อุปฺปชฺชติ, เอวํ อสฺส เต อาสวา อิตี+ธ ปรสฺสรโลเป –

“Pupphaṃ assā uppajjati”(花为她生起)，“evaṃ assa te āsavā”(如是，他有诸漏)。于此，当后随元音省略时——

๕๓. สํโยคาทิโลโป

53. 合音首音省略

อพฺยวหิตานํ ทฺวินฺนํ พฺยญฺชนานํ เอกตฺร ฐิติ สํโยโค, ตสฺมึ สํโยเค โย อาทิภูตาวยโว, ตสฺส วา กฺวจิ โลโป โหตีติอาทิพฺยญฺชนสฺส โลโป. ปุปฺผํสา อุปฺปชฺชติ, เอวํส เต อาสวา. ติณฺณํ สํโยคานํ วิสเย อคฺยาคารํ, วุตฺยสฺส อิติ โหติ.

两个不相隔的辅音处于一处，称为合音（saṃyoga）。于此合音中，其首要成分有时会被省略，此即首辅音省略。例如：“pupphaṃsā uppajjati”、“evaṃsa te āsavā”。在三合音的例子中，则有“agyāgāraṃ”、“vutyassa”等词。

ตํ กโรติ, ตํ ขณํ, สํ คโต, ตํ ฆตํ, ธมฺมํ จเร, ตํ ฉนฺนํ, ตํ ชาตํ, ตํ ฌานํ, ตํ ญาณํ, ตํ ฐานํ, ตํ ฑหติ, ตํ ตโนติ, ตํ ถิรํ, ตํ ทานํ, ตํ ธนํ, ตํ นิจฺจุตํ, ตํ ปตฺโต, ตํ ผลํ, เตสํ โพโธ, สํ ภูโต, ตํ มิตฺตํ, กึ กโต, ทาตุํ คโต อิตี+ธ –

彼作（taṃ karoti）、彼刹那（taṃ khaṇaṃ）、已去（saṃ gato）、彼酥油（taṃ ghataṃ）、行法（dhammaṃ care）、彼覆盖（taṃ channaṃ）、彼生（taṃ jātaṃ）、彼禅那（taṃ jhānaṃ）、彼智（taṃ ñāṇaṃ）、彼处（taṃ ṭhānaṃ）、彼烧（taṃ ḍahati）、彼伸展（taṃ tanoti）、彼坚固（taṃ thiraṃ）、彼布施（taṃ dānaṃ）、彼财（taṃ dhanaṃ）、彼流出（taṃ niccutaṃ）、彼获得（taṃ patto）、彼果（taṃ phalaṃ）、彼等觉悟（tesaṃ bodho）、已生（saṃ bhūto）、彼友（taṃ mittaṃ）、何所作（kiṃ kato）、为施而去（dātuṃ gato）——于此等中。

๔๑. วคฺเค วคฺคนฺโต

41. 品末音

นิคฺคหีตสฺส โข วคฺเค วคฺคนฺโต วา โหตีติ นิมิตฺตานุสฺสรานํ ปจฺจาสตฺยา ตพฺพคฺคปญฺจโม โหติ. ปจฺจาสตฺติ นาม ฐานโต อาสนฺนตา คุณโต วา, คุณโตติ วณฺณสญฺญาทิคุณโต. นิคฺคหีตสฺส [Pg.23] อนุสรียตีติ ปจฺฉา กตฺวา สรียตีติ อนุสฺสโรติปิ วุจฺจติ. ตงฺกโรติ=ตํ กโรติ, เอวํ ตงฺขณํ, สงฺคโต, ตงฺฆตํ. ธมฺมญฺจเร, ตญฺฉนฺนํ, ตญฺชาตํ, ตญฺฌานํ, ตญฺญาณํ. ตณฺฐานํ, ตณฺฑหติ. ตนฺตโนติ, ตนฺถิรํ, ตนฺทานํ, ตนฺธนํ, ตนฺนิจฺจุตํ, ตมฺปตฺโต, ตมฺผลํ, เตสมฺโมโธ, สมฺภูโต, ตมฺมิตฺตํ. กิงฺกโต, ทาตุงฺคโต, ตณฺหงฺกโร, รณญฺชโห, สณฺฐิโต, ชุตินฺธโร, สมฺมโตติอาทีสุ นิจฺจํ.

鼻音（niggahīta）在有品音前，有时会变成该品之末音，此乃因其与后音接近，而成为该品类的第五个鼻音。所谓接近性，指发音位置或性质的接近；性质，即颜色、名称等性质。因其随行于后，故亦称随行音（anussara）。例如：Taṅkaroti（即 taṃ karoti）、taṅkhaṇaṃ、saṅgato、taṅghataṃ、Dhammañcare、tañchannaṃ、tañjātaṃ、tañjhānaṃ、taññāṇaṃ、Taṇṭhānaṃ、taṇḍahati、Tantanoti、tanthiraṃ、tandānaṃ、tandhanaṃ、tanniccutaṃ、tampatto、tamphalaṃ、tesammodho、sambhūto、tammittaṃ。在 Kiṅkato（何所作）、dātuṅgato（为施而去）、taṇhaṅkaro（渴爱制造者）、raṇañjaho（舍弃争斗者）、saṇṭhito（安住）、jutindharo（持光者）、sammato（共许）等词中，则恒为如此。

อานนฺตริกํ ย+มาหุ, ยํ ยเทว, ปจฺจตฺตํ เอว, ตํ หิอิตี+ธ –

ānantarikaṃ yaṃ āhu（他们说那无间）、yaṃ yadeva（凡是哪个）、paccattaṃ eva（各自地）、taṃ hi（那确实是）——于此等中。

๔๒. เยวหิสุ โญ

42. 于 ya、eva、hi 前之 ñ

ย+เอว+หิสทฺเทสุ นิคฺคหีตสฺส วา โญ โหติ. ‘‘วคฺคลเสหิ เต’’ติ ยสฺส ญกาโร. อานนฺตริกญฺญ+มาหุ=อานนฺตริกํ ย+มาหุ, ยญฺญเทว=ยํยเทว, ญสฺส ทฺวิตฺเต ปจฺจตฺตญฺเญว, ปจฺจตฺตํ เอว, ตญฺหิ, ตญฺหิ. ‘‘อพฺยภิจารินา พฺยภิจารี นิยมฺยเต’’ติ ญายา เอวสทฺทสหจริยา ‘‘ย’’ อิติ สพฺพาทิยสทฺทสฺเสว คหณํ.

于 ya、eva、hi 等词前，鼻音（niggahīta）有时会变成 ñ。如“Vaggalasehi te”中之 ñ。例如：Ānantarikañña+māhu（即 ānantarikaṃ yaṃ āhu）、yaññadeva（即 yaṃ yadeva）。ñ 双叠时，如 paccattaññeva（即 paccattaṃ eva）、tañhi（即 taṃ hi）。根据“恒定者决定非恒定者”之理，因与 eva 一词并列，故此处的“ya”仅指代词 ya。

สํโยโค, สํโยชนํ, สํยโต, สํยาจิกาย อิตี+ธ –

合音（saṃyogo）、结（saṃyojanaṃ）、自制（saṃyato）、乞求（saṃyācikāya）——于此等中。

๔๓. เย สํสฺส

43. 于y前，saṃ之[鼻音作ñ]

สํสทฺทสฺส ยํ นิคฺคหีตํ, ตสฺส วา โญ โหติ ยกาเร. สญฺโญโค=สํโยโค, เอวํ สํโยชนํ, สญฺญโต, สญฺญาจิกาย. อิธ ยการมตฺโตว คยฺหเต. สํสฺสาติ กึ, เอตํ โยชนํ, ตํ ยานํ, ตํ สรณํ ยนฺติ.

语素`saṃ`之鼻音(niggahīta)，于y音前，或变为ñ。例如：`saññogo`（结合）等于`saṃyogo`，同样地，[如]`saṃyojanaṃ`（结）、`saññato`（已自制）、`saññācikāya`（告知）。此处仅取y音。为何言“`saṃ`之”？[是为排除如]`etaṃ yojanaṃ`（此结合）、`taṃ yānaṃ`（彼乘具）、`taṃ saraṇaṃ yanti`（彼等去归依）[等情况]。

ตํ [Pg.24] เอว, ตํ อหํ พฺรูมิ, ยํ อาหุ, ธนํ เอว, กึ เอตํ, นินฺทิตุํ อรหติ, ตํ อิทํ, ยํ อนิจฺจํ, ตํ อนตฺตา, เอตํ อโวจ, เอตํ เอว อิตี+ธ –

彼即是，我宣说彼，彼等所说，即是财富，此是何物，应受呵责，彼即此，凡无常者，彼即无我，彼曾说此，此即是。于此——

๔๔. มยทา สเร

44. 于元音前[作m, y, d等]

นิคฺคหีตสฺส ม ย ทา โหนฺติ วา สเร กฺวจิ. ตเมว ตํ เอว, ตมหํ พฺรูมิ=ตํ อหํ พฺรูมิ, ยมาหุ, ธนเมว, กิเมตํ, นินฺทิตุมรหติ. ตยิทํ. ยทนิจฺจํ, ตทนตฺตา, เอตทโวจ, เอตเทว. ‘‘มยทา’’ติ โยควิภาคา พุทฺธม สรณม อิจฺจาทิ ภวติ.

鼻音(niggahīta)于元音前，于某些情况下，或变为m、y、d。例如：[变为m时，如]`tameva`（彼即是）等于`taṃ eva`，`tamahaṃ brūmi`（我宣说彼）等于`taṃ ahaṃ brūmi`，以及`yamāhu`、`dhanameva`、`kimetaṃ`、`ninditumarahati`。[变为y时，如]`tayidaṃ`（彼即此）。[变为d时，如]`yadaniccaṃ`（凡无常者）、`tadanattā`（彼即无我）、`etadavoca`（彼曾说此）、`etadeva`（此即是）。通过规则切分(yogavibhāga)“mayadā”，亦可形成`buddhama saraṇama`等[形式]。

๔๗. ตทมินาทีนิ

47. tadaminā等词

ตทมินาทีนิ นิปฺปชฺชนฺติ. ‘‘ย+ทลกฺขณิกํ, ตํ นิปาตนา’’ติ ญายา ลกฺขณนฺตเรน อวิหิตา เทส+โลปา+คม+วิปลฺลาสา, สพฺพตฺถ อิมินาว ทฏฺฐพฺพา. อิทญฺจ ปเรสํ ปิโสทราทิมิว ทฏฺฐพฺพํ. ผุสิตํ=ชลพินฺทุ, ผุสิต+มุทร+มสฺส ปิโสทรํ. อิสฺส อกาเร ตํ อิมินา=ตทมินา, สกึ อาคามี=สกทาคามี, ธสฺส ทกาเร เอกํ อิธ อหํ=เอก+มิทา+หํ, วิธสฺส วิทาเทโส สํวิธาย อวหาโร=สํวิทาวหาโร, วาริสทฺทสฺส วกาเร, หสฺส ลกาเร จ กเต วาริวาหโก=วลาหโก, ชีวนสฺส ชีอาเทโส, ชีวนสฺส มุโต=ชีมูโต. ฉวสฺส สุอาเทเส, สยนสฺส สานาเทเส จ กเต ฉวสฺส สยนํ=สุสานํ. อุทฺธสฺส อุทุอาเทเส, ขสฺส ขลอาเทเส จ ‘‘สรมฺหา ทฺเว’’ติ ทฺวิตฺตาทิมฺหิ จ กเต อุทฺธํ ขํ อสฺส อุทุกฺขลํ. ปิสิตสฺส ปิอาเทเส, อสสฺส สาจาเทเส จ กเต ปิสิตาโส=ปิสาโจ.

`tadaminā`等词由此形成。依据“凡具此相，即为特例构成(nipātana)”之准则，凡非由其他规则所定的替换、脱落、增益、倒置，于一切处皆应依此了知。此亦应如其他[语法家]之`pisodarā`等词例了知。`Phusitaṃ`义为水滴，`phusita`+`udara`+`massa`成`pisodaraṃ`。`taṃ iminā`作`tadaminā`；`sakiṃ āgāmī`作`sakadāgāmī`（一来者）；`dh`音作`d`音时，`ekaṃ idha ahaṃ`作`ekamidāhaṃ`；`vidha`替换为`vidā`，`saṃvidhāya avahāro`作`saṃvidāvahāro`（分配）；于`vārivāhako`中，`vāri`之`ri`脱落，`h`作`l`，而成`valāhako`（云）；`jīvana`替换为`jī`，`jīvanassa muto`作`jīmūto`（云）；`chava`替换为`su`，`sayana`替换为`sāna`，`chavassa sayanaṃ`作`susānaṃ`（冢间）；`uddha`替换为`udu`，`kha`替换为`khala`，并依“`saramhā dve`”等[规则]作重叠等，`uddhaṃ khaṃ assa`作`udukkhalaṃ`（臼）；`pisita`替换为`pi`，`asa`替换为`sāca`，`pisitāso`作`pisāco`（毕舍遮）。

มหีสทฺทสฺส [Pg.25] มยูอาเทเส, รวติสฺส ราเทเส จ กเต มหิยํ รวตีติ มยูโร. เอว+มญฺเญปิ ปโยคโต+นุคนฺตพฺพา. เอตฺถ จ –

于`mayūro`（孔雀）一词，`mahī`（地）被替换为`mayū`，`ravati`（鸣叫）被替换为`rā`，故言“于地上鸣叫”(`mahiyaṃ ravatīti`)。同样，其他[词例]亦应从用法中推知。于此——

วณฺณาคโม วณฺณวิปริยาโย,ทฺเว จา+ปเร วณฺณวิการ+นาสา;

ธาตุสฺส อตฺถาติสเยน โยโค,ต+ทุจฺจเต ปญฺจวิธํ นิรุตฺตํติ.

字母增添、字母颠倒，另外两种是字母变异和字母消失；词根意义的过度联结，这被称为五种词源学。

ยถา ทฺวาเร นิยุตฺโต=โทวาริโกติ โอกอาคโม. หึสสทฺทสฺส สีโหติ วิปลฺลาโส. นิชโก=นิยโกติ วิกาโร. เมหนสฺส ขสฺส มาลา เมขลาติ วณฺณโลโป, ห+น+มการานํ โลโป. มยูโรติ อตฺเถ รวติสฺส อติสฺสยโยโคติ.

例如，`dvāre niyutto`（于门处被任命者）作`dovāriko`（守门人），此为o音增益。`hiṃsa`（伤害）一词作`sīha`（狮子），此为字母倒置。`nijako`（自己的）作`niyako`（私有的），此为字母变异。由`mehana`等词形成`mekhalā`（腰带），是为字母脱落，即h、n、m等字母的脱落。就`mayūro`（孔雀）一词而言，其`ravati`（鸣叫）之义是过度联结。

ยถริว ตถริเวติ นิปาตาว. ‘‘ชรคฺควา วิจินฺเตสุํ, วร+มฺหากํ ภุสามิเว’’ติ เอตฺถ อิวสทฺโท เอวการตฺโถ. นิคฺคหีตสนฺธิ.

“yathariva”和“tathariva”都是虚词。在“老牛们思虑，我们的上好青草啊”这句中，“iva”这个词的意思是“就”。这是鼻音连音。

สนฺธิสฺสรานํ ปฏิเสธสนฺธิ,อโถ พฺยญฺชน+สรพฺยญฺชนานํ;

สนฺธิ จ+โถ นิคฺคหีตสฺส สนฺธิ,ภวนฺติ สนฺธิ ปน ปญฺจธา เว.

元音连音、连音之禁止，以及辅音连音、元音与辅音之连音，复有鼻音之连音。连音实有五种。

อิติ ปโยคสิทฺธิยํ สนฺธิกณฺโฑ ปฐโม.

于《应用成就论》，连音品第一终。

๒. นามกณฺฑ

2. 名篇

อถ [Pg.26] นามานิ วุจฺจนฺเต. ตํ อตฺถาภิมุขํ นมนโต, อตฺตนา จ+ตฺถสฺส นามนโต นามํ, ทพฺพาภิธานํ. ตํ ทุวิธํ สลิงฺคา+ลิงฺคโต, อนฺวตฺถรุฬฺหิโต จ, ติวิธํ ปุมิ+ตฺถิ+นปุํสกลิงฺคโต, รุกฺโข, ลตา, วนนฺติ. จตุพฺพิธํ สามญฺญ+คุณ+กฺริยา+ยทิจฺฉานามโต, รุกฺโข, นีโล, ปาจโก, สิริวฑฺโฒติ. อฏฺฐวิธํ อวณฺณิ+วณฺณุ+วณฺโณ+การ+นิคฺคหีตนฺตปกติเภทโต, เอตฺถ กึสทฺโท นิคฺคหีตนฺโต. ปจฺจยา ปฐมํ กรียตีติ ปกติ, สทฺโท, ธาตุ จ.

其次，宣说诸名。其朝向于义而屈向，且自身称谓其义，故为名(nāma)，即实体之称谓。其有二种：从有性(saliṅga)与无性(aliṅga)，及从依义(anvattha)与约定(ruḷhi)。有三种：从阳性、阴性、中性，如树(rukkho)、藤(latā)、林(vana)。有四种：从普通名(sāmañña)、属性名(guṇa)、动作名(kriyā)、随意名(yadicchā)，如树(rukkho)、青色(nīlo)、烹者(pācako)、吉祥增(sirivaḍḍho)。从无元音尾、元音尾、元音、kāra、鼻音尾等词基(pakati)之差别而有八种。于此，kiṃ词是鼻音尾。因是首先被接续词缀(paccaya)者，故为词基(pakati)，即词(sadda)与语根(dhātu)。

ตตฺถ สลิงฺเคสุ ตาว อการนฺตโต ปุลฺลิงฺคา สุคตสทฺทา สตฺต วิภตฺติโย ปรา โยชียนฺเต. สุคตอิติ ฐิเต –

于此，于有性词中，首先于以“a”为尾的阳性词“善逝”(sugata)之后，接续七格。当为“sugata”时——

๑. ทฺเว ทฺเว+กาเนเกสุ นามสฺมา สิโย อํโย นา หิ ส นํ สฺมา หิ ส นํ สฺมึ สุ

1. 从名之后，于单数与复数中，[有]二二[成对的格尾]，即：si, yo, aṃ, yo, nā, hi, sa, naṃ, smā, hi, sa, naṃ, smiṃ, su

เอเตสํ ทฺเว ทฺเว โหนฺติ เอกาเนกตฺเถสุ วตฺตมานโต นามสฺมา ยถากฺกมํ. ยโต อิเม สตฺต ทุกา โหนฺติ, ‘‘อตฺถวนฺต+มธาตุก+มปจฺจยํ ปาฏิปทิกํ กิตก+ตทฺธิต+สมาสา เจ’’ติ วุตฺตตฺตา ตํ นามํ ปาฏิปทิกํ นาม. เกจิ สกตฺถ+ทพฺพ+ลิงฺค+สงฺขฺยา+กมฺมาทิปญฺจกํ ปาฏิปทิกนฺติ วทนฺติ. เตเน+ตํ วุจฺจติ –

从用于单数与复数义的名之后，此等[格尾]依次二二成对。因此等是七对，且因经说“有义、非语根、非词缀者为语基(pāṭipadika)，以及初转派生词(kitaka)、次转派生词(taddhita)、复合词(samāsa)”，故彼名亦名为语基。有人说，语基是自义、实体、性、数、业等五者。因此，经言——

สกตฺถ+ทพฺพ+ลิงฺคานิ, สทฺทตฺถ+มพฺรวุํ ปเร;

สงฺขฺยา+กมฺมาทิกานนฺตุ, วิภตฺติ วาจกา มตา.

自义、实体与性，他人说为词义；至于数、业等，则认为由格所说。

สกตฺถ+ทพฺพ+ลิงฺคานิ, สงฺขฺยา+กมฺมาทิปญฺจกํ;

สทฺทตฺถ+มพฺรวุํ เกจิ, วิภตฺติ ปน โชตกาติ จ.

自义、实体、性，数、业等五者，有人说为词义，而格仅是显明。

ตโต [Pg.27] เอกมฺหิ วตฺตพฺเพ เอกวจนํ พหุมฺหิ วตฺตพฺเพ พหุวจนญฺจาติ อนิยเมน ปสงฺเค ‘‘นามสฺมา’’ติ อธิกาโร.

因此，当所说为一时用单数，当所说为多时用复数，于此不确定之际，“从名之后”(nāmasmā)是管辖规则。

๓๗. ปฐมา+ตฺถมตฺเต

37. 第一格，仅于[词干]义

นามสฺสา+ภิเธยฺยมตฺเต ปฐมาวิภตฺติ โหตีติ วตฺติจฺฉาวสา ปฐมาเย+กวจนพหุวจนานิ. สิ โยอิติ ปฐมา. สิสฺสิ+การสฺสา+นุพนฺธตฺตา อปฺปโยโค. ปโยชนํ ‘‘กิ+มํสิสู’’ติ สํเกโต, ตถา อํวจนสฺสา+การสฺส. เอตฺถ ตถาติ วุตฺตสฺสาติเทโส อญฺญทียธมฺมาน+มญฺญตฺถปาปน+มติเทโส. เอกมฺหิ วตฺตพฺเพ ปฐเมกวจนํ สิ.

于名之所说义上，有第一格。依说者意欲，第一格有单数与复数。si, yo是第一格。si中的i音是附标(anubandha)，故不使用。其作用是为了在“kiṃsisu”[等规则中]作标记；aṃ格尾中的a音也是同样。于此，所谓“同样”(tathā)是类推(atidesa)；类推是将一处之法引至另一处。当所说为一时，第一格单数是si。

อโตติ วตฺตเต, อโตติ นามวิเสสนตฺตา ‘‘วิธิพฺพิเสสนนฺตสฺสา’’ติ ปริภาสโต อการนฺตโต นามสฺมา วิธิ.

“ato”[一词]随引而来。因“ato”是名的限定词，故根据“规则适用于被限定词之结尾”此解释规则(paribhāsā)，[此]规则适用于以a为尾的名之后。

๑๐๙. สิสฺโส

109. Si作o

อการนฺตโต นามสฺมา สิสฺส โอ โหติ. ปุพฺพสรโลเป สุคโต ติฏฺฐติ. พหุมฺหิ วตฺตพฺเพ พหุวจนํ โย. เอวํ อุปริปิ โยเชตพฺพํ.

由a为尾的名词，si作o。前元音省略，[成]sugato tiṭṭhati（善逝站立）。当述说多数时，复数[语基]为yo。如是，于其后亦应适用。

๔๑. อโต โยนํ ฏาเฏ

41. 于a后，yo作ṭā、ṭe

อการนฺตโต นามสฺมา ปฐมาทุติยาโยนํ ฏาเฏ โหนฺติ ยถากฺกมํ. ฏการานุพนฺธตฺตา ‘‘ฏานุพนฺธา+เนกวณฺณา สพฺพสฺสา’’ติ สพฺพาเทโส. สุคตา ติฏฺฐนฺติ.

由a为尾的名词，第一格与第二格的yo，依次作ṭā与ṭe。因ṭ为附标，故依“ṭ为附标且多音节者，作整体替换”之规，是为整体替换。Sugatā tiṭṭhanti（善逝们站立）。

‘‘ปฐมา+ตฺถมตฺเต’’ติ วตฺตเต.

准用前文“第一格仅表词义”(Paṭhamā atthamatte)之规。

๓๘. อามนฺตเณ

38. 于呼格

อามนฺตณาธิเก [Pg.28] อตฺถมตฺเต ปฐมาวิภตฺติ โหตีติ เอกสฺมึ เอกวจนํ สิ.

于呼格等增上义，仅表词义时，用第一格。于单数，单数[语基]为si。

๑๑๒. โค สฺยา+ลปเน

112. 于呼格，si应为ga

อาลปเน สิ คสญฺโญ โหติ.

于呼格，si名为ga。

‘‘โลโป’’ติ วตฺตเต.

准用前文“省略”(lopo)之规。

๑๑๗. คสีนํ

117. ga与sī的

นามสฺมา ค+สีนํ โลโป โหติ. โภ สุคต จิรํ ติฏฺฐ.

于名词后，ga与sī被省略。Bho sugata ciraṃ tiṭṭha（哦，善逝，请长久住世）。

‘‘เค’’ติ วตฺตเต.

准用前文“于ge后”之规。

๕๙. อยุนํ วา ทีโฆ

59. a、i、u或长音

ออิอุอิจฺเจเตสํ วา ทีโฆ โหติ เค ปเร ติลิงฺเค+ติ ทีเฆ โภ สุคต สุคตา จิรํ ติฏฺฐ. สกฺกเต สุคตาติ ทีฆํ ทูราลปเนเยวิ+จฺฉนฺติ, สมีปาลปเนปิ ทสฺสนโต ตํ น คเหตพฺพํ. พหุวจเน โยสฺส ฏา, สุคตา จิรํ ติฏฺฐถ.

a、i、u此等[元音]，于三性中，当ge在后时，或作长音。长音[则成]：bho sugatā（哦，善逝啊）；[不作长音则成：]bho sugata（哦，善逝），ciraṃ tiṭṭha（请长久住世）。于梵语中，[学者]意欲“sugatā”之长音仅用于远处呼格，然因亦见于近处呼格，故不应取此[说]。于复数，yo作ṭā，[成]sugatā ciraṃ tiṭṭhatha（善逝们，请长久住世）。

๒. กมฺเม ทุติยา

2. 于所作业，用第二格

ตสฺมึ กมฺมการเก ทุติยาวิภตฺติ โหติ. อํโยอิติ ทุติยา. เอตฺถ ทุติยาตติยาทิภาโว วิภตฺติสุตฺเต สิโย อิติ ปฐมาวิภตฺยาทีนิ+มุปาทาย วุจฺจติ, ตํ ตํ อุปาทาย ปญฺญตฺตตฺตา. ทุติเยกวจนํ อํ, อการสฺสา+ปโยโค. สุคตํ ปสฺส. ทุติยาพหุวจนํ โย, ตสฺส เฏ, สุคเต ปสฺส.

于彼所作业之作格，用第二格。aṃ、yo为第二格。于此，第二、第三等[格]之说，乃于语基经中，依si、yo等第一格而说，因其乃依各各情况而制定。第二格单数为aṃ，其中a音为发音之用。Sugataṃ passa（见善逝）。第二格复数为yo，其[替换]为ṭe，[成]sugate passa（见善逝们）。

๑๙. กตฺตุกรเณสุ ตติยา

19. 于能作与工具，用第三格

ตสฺมึ [Pg.29] กตฺตริ กรเณ จ การเก ตติยาวิภตฺติ โหติ. นา+หิอิติ ตติยาวิภตฺติ. ตติยาเอกวจนํ นา.

于彼能作与工具之作格，用第三格。nā、hi为第三格。第三格单数为nā。

‘‘นาสฺสา’’ติ วตฺตเต.

准用前文“于nā”之规。

๑๐๘. อเต+น

108. 于a后，[nā]作ena

อการนฺตโต นามสฺมา ปรสฺส นาวจนสฺส เอนาเทโส โหติ นิจฺจํ. สุคเตน กตํ.

由a为尾的名词之后，语基nā恒作ena。Sugatena kataṃ（由善逝所作）。

๙๘. สุหิสฺว+สฺเส

98. 于su、hi，[a]作e

อการนฺตสฺส สุหิสฺเว+โหติ. สุคเตหิ.

a为尾者，于su、hi[之前]，[a]作e。Sugatehi（由善逝们）。

‘‘เว’’ติ วตฺตเต.

准用前文“e”之规。

๙๕. สฺมาหิสฺมึนํ มฺหาภิมฺหิ

95. smā、hi、smiṃ、naṃ作mhā、bhi、mhi

นามสฺมา ปเรสํ สฺมาหิสฺมึนํ มฺหาภิมฺหิ โหนฺติ ยถากฺกมํติ หิสฺส ภิอาเทเส สุคเตภิ. กรเณ สุคเตน โลโก ปุญฺญํ กโรติ, สุคเตหิ สุคเตหิ วา.

于名词后，smā、hi、smiṃ、naṃ依次作mhā、bhi、mhi。hi替换为bhi，[成]sugatebhi。于工具格：sugatena loko puññaṃ karoti（世人依善逝而行善），或sugatehi，或sugatebhi。

๒๔. จตุตฺถี สมฺปทาเน

24. 第四格，用于与格

ตสฺมึ สมฺปทานการเก จตุตฺถี สิยา. ส+นํอิติ จตุตฺถี. จตุตฺเถ+กวจนํ ส. วิภตฺติสุตฺเต สฺส+นํติ ทีฆปาเฐน สุคตสฺสาติ สิทฺเธปิ ‘‘ฌลา สสฺส โน’’ ตฺยาทิการิยสุตฺเตสุ สฺสสฺสาติ อกฺขรคารวตา โหตีติ ลาฆวตฺถ+มิท+มารทฺธํ –

在与格中，当为第四格。sa与naṃ是第四格。第四格单数为sa。虽然在《Vibhattisutta》中，通过长读ssa+naṃ，sugatassa亦可成立，但在“jhalā sassa no”等作用经中，因ssa此字之重，为求简洁，故立此（规则）。

๕๑. สุญ สสฺส

51. sa之suña增添

นามสฺมา [Pg.30] ปรสฺส สสฺส สุญาคโม โหติ. ส จ ‘‘ฉฏฺฐิยา’’ติ วตฺตมาเน –

名词之后，为sa增添suña。并且，当“chaṭṭhiyā”（第六格）现行时——

๑,๒๐. ญากานุ พนฺธา+ทฺยนฺตา

1,20. 具ñā与kā附标者，为首尾

ฉฏฺฐีนิทฺทิฏฺฐสฺส ญานุพนฺธ+กานุพนฺธา อาทฺยนฺตาโหนฺตีติ อาทฺยวยโว. อุกาโร อุจฺจารณตฺโถ, ญฺญกาโร อสฺมึ สุตฺเต สํเกตตฺโถ. สุคตสฺส ทานํ เทติ.

为第六格所指者，具ñā与kā附标者置于首尾，是为首部分。u音为发音之用，ññ音于此经中为记号之用。布施善逝（Sugatassa dānaṃ deti）。

๑,๕๘. ‘‘พหุลํ’’ตฺย+ธิกาโร

1,58. “Bahulaṃ”（普遍）为总则

พหุลาธิการํ กปฺปทุมมิว มญฺญนฺติ สทฺทิกา. ตญฺจ –

语法家们认为“普遍”总则如如意树。而那——

กฺวจิ ปวตฺตฺย+ปวตฺติ, กฺวจ+ญฺญํ กฺวจิ วา กฺวจิ;

สิยา พหุลสทฺเทน, วิธิ สพฺโพ ยถาคมํติ –

有时应用，有时不应用；有时其他，有时任选；以bahula一词，一切规则当依传承。

จตุพฺพิธํ พหุลํ สมิกฺขนฺติ.

他们考察四种“普遍”（规则）。

‘‘อโต วา’’ตฺเวว,

以及“Ato vā”（规则）持续，

๔๔. สสฺสาย จตุตฺถิยา

44. 第四格之sa作āya

อการนฺตโต ปรสฺส จตุตฺถิยา สสฺส อาโย โหติ วา พหุลํ. สุคตาย. เยภุยฺเยน ตาทตฺเถเยวา+ย+มาโย ทิสฺสตีติ อิโต ปรํ โน+ทาหรียเต. จตุตฺถีพหุวจนํ นํ,

于a结尾者之后，第四格之sa可选择性地、普遍地作āya。例如：Sugatāya。由于āya通常见于此义，故此后不复举例。第四格复数为naṃ。

‘‘ทีโฆ’’ติ วตฺตเต.

“Dīgho”（长音）持续有效。

๘๙. สุนํหิสุ

89. 于su、naṃ、hi之前

นามสฺส [Pg.31] ทีโฆ โหติ สุนํหิสุ. สุคตานํ.

于su、naṃ、hi之前，名词（末元音）增长。例如：Sugatānaṃ。

๒๙. ปญฺจมฺย+วธิสฺมา

29. 第五格，用于起点

เอตสฺมา อวธิการกา ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ. สฺมา+หิอิติ ปญฺจมี. ปญฺจมฺเยกวจนํ สฺมา,

从起点此一作用，为第五格。smā与hi是第五格。第五格单数为smā。

‘‘อโต’’ ‘‘ฏาเฏ’’ ‘‘เว’’ติ จ วตฺตเต.

“Ato”、“ṭāṭe”与“ve”亦持续有效。

๔๓. สฺมา+สฺมึนํ

43. Smā、smiṃ与naṃ

อการนฺตโต นามสฺมา ปเรสํ สฺมา+สฺมึนํ ฏา+เฏ โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. สุคตา อเปหิ สุคตมฺหา สุคตสฺมา วา. ปญฺจมีพหุวจนญฺหิ, สุคเตภิ สุคเตหิ.

于a结尾的名词之后，smā与smiṃ可选择性地依次变为ā与e。例如：从善逝处离去（Sugatā apehi），或sugatamhā，或sugatasmā。第五格复数为hi，（例如）sugatebhi、sugatehi。

๓๙. ฉฏฺฐี สมฺพนฺเธ

39. 第六格，用于关系

การเกหิ อญฺโญ สมฺพนฺโธ, ตตฺร ฉฏฺฐีวิภตฺติ โหติ. ส+นํอิติ ฉฏฺฐี, ฉฏฺเฐกวจนํ ส, สุคตสฺส วิหาโร, ฉฏฺฐีพหุวจนํ นํ, สุคตานํ.

格之外为关系，于彼为第六格。sa与naṃ是第六格。第六格单数为sa，（例如）善逝的住处（sugatassa vihāro）；第六格复数为naṃ，（例如）诸善逝的（sugatānaṃ）。

๑๔. สตฺตมฺยา+ธาเร

14. 第七格，用于依处

อาธารการเก สตฺตมีวิภตฺติ โหติ. สฺมึ+สุอิติ สตฺตมี. สตฺตมฺเยกวจนํ สฺมึ, สุคเต ปติฏฺฐิตํ สุคตมฺหิ สุคตสฺมึ วา. สตฺตมีพหุวจนํ สุ, ‘‘สุ+หิสฺว+สฺเส’’ติ เอ, สุคเตสุ.

于依处，为第七格。smiṃ与su是第七格。第七格单数为smiṃ，（例如）立于善逝（sugate patiṭṭhitaṃ），或在善逝处（sugatamhi），或在善逝处（sugatasmiṃ）。第七格复数为su，依“suhisvass'e”（规则作）e，（例如）在诸善逝处（sugatesu）。

สุคโต, สุคตา. โภ สุคต, โภ สุคตา, ภวนฺโต สุคตา. สุคตํ, สุคเต. สุคเตน, สุคเตภิ[Pg.32], สุคเตหิ. กรเณ สุคเตน, สุคเตภิ, สุคเตหิ. สุคตสฺส, สุคตาย, สุคตานํ. สุคตา, สุคตมฺหา, สุคตสฺมา, สุคเตภิ, สุคเตหิ. สุคตสฺส, สุคตานํ. สุคเต, สุคตมฺหิ, สุคตสฺมึ, สุคเตสุ.

善逝（Sugato），诸善逝（sugatā）。善逝（bho sugata）！诸善逝（bho sugatā）！诸位善逝（bhavanto sugatā）！善逝（Sugataṃ），诸善逝（sugate）。由善逝（Sugatena），由诸善逝（sugatebhi, sugatehi）。（工具格）由善逝（sugatena），由诸善逝（sugatebhi, sugatehi）。为善逝（Sugatassa, sugatāya），诸善逝的（sugatānaṃ）。从善逝处（Sugatā, sugatamhā, sugatasmā），从诸善逝处（sugatebhi, sugatehi）。善逝的（Sugatassa），诸善逝的（sugatānaṃ）。在善逝处（Sugate, sugatamhi, sugatasmiṃ），在诸善逝处（sugatesu）。

สุคโต สุคโต. สุคตํ นมติ. สุคเตน กโต. สุคเตน ชิโต. สุคตสฺส ทเท. สุคตา วิคโต. สุคตสฺส สุโต. สุคเต รมเต. เอวํ –

善逝是善逝。礼敬善逝。善逝所作。善逝所胜。施予善逝。远离善逝。善逝之子。乐于善逝。如是——

สูรา+สุร+นโร+รค+นาค+ยกฺขา,คนฺธพฺพ+กินฺนร+มนุสฺส+ปิสาจ+เปตา;

มาตงฺค+ชงฺคม+ตุรงฺค+วราห+สีหา,พฺยคฺฆ+จฺฉ+กจฺฉป+ตรจฺฉ+มิค+สฺส+โสณา.

天神（Sūra）、阿修罗（Asura）、人（Nara）、龙（Uraga）、那伽（Nāga）、夜叉（Yakkha）；乾闼婆（Gandhabba）、紧那罗（Kinnara）、人（Manussa）、毕舍遮（Pisāca）、饿鬼（Peta）；象（Mātaṅga）、走兽（Jaṅgama）、马（Turaṅga）、野猪（Varāha）、狮（Sīha）；虎（Byaggha）、熊（Accha）、龟（Kacchapa）、鬣狗（Taraccha）、鹿（Miga）、马（Assa）、狗（Soṇa）。

อาโลก+โลก+นิลยา+นิล+จาค+โยคา,วายาม+คาม+นิคมา+คม+ธมฺม+กามา;

สงฺโฆ+ฆ+โฆส+ปฏิฆา+สว+โกธ+โลภา,สารมฺภ+ถมฺภ+มท+มาน+ปมาท+มกฺขา.

光明（Āloka）、世间（Loka）、住处（Nilaya）、风（Anila）、舍（Cāga）、瑜伽（Yoga）；精进（Vāyāma）、村庄（Gāma）、城镇（Nigama）、传承（Āgama）、法（Dhamma）、欲（Kāma）；僧伽（Saṅgha）、暴流（Ogha）、声（Ghosa）、瞋恚（Paṭigha）、漏（Āsava）、忿（Kodha）、贪（Lobha）；争（Sārambha）、顽固（Thambha）、憍（Mada）、慢（Māna）、放逸（Pamāda）、覆（Makkha）。

ปุนฺนาค+ปูค+ปนสา+สน+จมฺปก+มฺพ-หินฺตาล+ตาล+วกุล+ชฺชุน+กึสุกา จ;

มนฺทาร+กุนฺท+ปุจิมนฺท+กรญฺช+รุกฺขา,เญยฺยา มยูร+สกุณ+ณฺฑช+โกญฺจ+หํสา.

普那伽树（Punnāga）、槟榔树（Pūga）、波罗蜜树（Panasa）、阿萨那树（Asana）、瞻波树（Campaka）、芒果树（Amba）、欣多罗树（Hintāla）、多罗树（Tāla）、婆拘罗树（Vakula）、阿周那树（Ajjuna）、金苏迦树（Kiṃsuka）；以及曼陀罗树（Mandāra）、茉莉（Kunda）、苦楝树（Pucimanda）、卡兰贾树（Karañja）；应知孔雀（Mayūra）、鸟（Sakuṇa）、卵生者（Aṇḍaja）、鹤（Koñca）、雁（Haṃsa）等亦然。

สุคตสทฺโทว, ยโต สพฺโพ สทฺโท, น สทฺทตาลิตตฺโถว, อถ โข สํโยคาทิวเสนปิ อตฺถํ วทนฺติ. เตเน+ตํ วุจฺจติ –

善逝一词亦然，因为一切词语，并非仅凭词语本身即有其义，而是通过组合等方式而表达意义。因此说——

สํโยคา วิปฺปโยคา จ, สาหจริยา+วิโรธโต;

อตฺถา ปกรณา ลิงฺคา, สทฺทนฺตรสมีปโต.

从结合与分离，从相伴与对立；从意义、语境、特征，从临近其他词语。

สามตฺถฺโย+จิตฺร+เทเสหิ[Pg.33], กาล+พฺยตฺตา+นุรูปโต;

อุปจาร+กากุเภท, สมฺพนฺเธหุ+ปลกฺขณา.

从能力、适宜、地点，从时间、性别、相应性；从转喻、语调变化，从关联以及引申。

วจนา จ ตทงฺคตฺตา, ปธานตฺตาติอาทิหิ;

สทฺท+ตฺถา ปวิภชฺชนฺเต, น สทฺทาเทว เกวลาติ.

从（语法）数、作为其组成部分，从主要性等；词与义被区分，并非仅凭词语本身。

เอตฺถ สํโยคโต ตาว, ‘‘สกิโสรา เธนุ ทียตู’’ติ, กิโสโร อสฺสโปตโก, ตํสํโยคโต วฬวา เอว ปตียเต.

此处先说结合，“与小马驹同赐此母畜”句中，小马驹指小马，由此结合可以推知（母畜）是母马。

วิปฺปโยคโต – ‘‘อกิโสรา อานียตู’’ติ ตปฺปฏิเสธา วฬวา เอว ปตียเต.

从分离而言——“将无小马驹者牵来”，通过对此（小马驹）的否定，可知其为母马。

สหจรณโต – ‘‘ราม+ลกฺขณ’’อิติ อุภินฺนํ สหจรเณน ราโมติ ทาสรถิ เอว ราโม, น อญฺญาภิธาโน ชามทคนฺยาทิ. ลกฺขโณปิ โสมิตฺติ เอว, น ตุ โย โกจิ ลกฺขโณ.

从相伴而言——如“罗摩与罗什曼那”，因两人常相伴随，故罗摩必指十车王之子罗摩，而非其他名为“Jāmadaganya”等同名者。罗什曼那也仅指苏蜜多之子，并非任何名为罗什曼那的人。

วิโรธโต – ‘‘ราม+ชฺชุนา’’ อิติ ภคฺคโว สหสฺสพาหุ จ อญฺญมญฺญวิรุทฺธาติ เต เอว ปตียนฺเต, น ทาสรถิ สพฺยสาจิ จ.

从对立而言——如“罗摩与阿朱那”，因巴伽瓦(Bhaggava)与千臂者(Sahassabāhu)相互敌对，故可知是指他们二人，而非十车王之子罗摩与善射的阿朱那(Sabyasācī)。

อตฺถโต – ‘‘สินฺธว+มานย, ปวิสามิ รณงฺคณ’’มิติ รณงฺคณปเวโส วาหนวิเสเสน โหตีติ อตฺถโต ตุรงฺคปตีติ, น ตุ ลวณวิเสสํ.

从意义而言——“速牵辛度马(sindhava)，吾将进入战场”，因进入战场需特殊坐骑，依义理可知是指马，而非特殊的盐。

ปกรณโต-โภชนวิธิมฺหิ อุปสงฺขริยมาเน ‘‘สินฺธว+มานเย’’ติ, อตฺร หิ สทฺทนฺตรสฺสา+ภาเวปิ โภชโนปกรณสมวาย+มาโลกิตภาวโต ลวเณ ปฏิปตฺติ, ตาทิโส หิ ปตฺถาโวติ.

从语境而言——在用餐时，若说“请拿信度(sindhava)来”，此处即便没有其他词语，但因观察到用餐的场合与器具，便知是指盐，因为场合如此。

ลิงฺคโต [Pg.34] – ‘‘เทวทตฺตํ ปฐม+มุปเวสย สมาราธิตคุรุํ’’ติ, อตฺร สมาราธิตคุรุตฺเตน ลิงฺเคน ตสฺส พาหุสฺสจฺจ+มวคมฺยเต, น ตุ โย โกจิ เทวคุโณ.

从特征而言——“先让提婆达多(Devadatta)坐下，他是位受尊敬的导师”，此处通过“受尊敬的导师”这一特征，可知其博学，而非指某种天神的功德。

สนฺนิธานโต – ‘‘อชฺชุโน กตวีริโยติ’’ ปตียเต, โน อกตวีริโย อชฺชุโนติ.

从临近而言——应理解为“阿朱那(Arjuna)是有精进的”，而非“无精进的阿朱那”。

สามตฺถิยโต – ‘‘อนุทรา กญฺญา’’ติ อุทเร อสติ กญฺญา เอว นตฺถีติ ตสฺสา กิสางฺคิยา มชฺฌปเทโสติ ปตียเต.

从能力而言——“无腹少女”，若无腹则少女亦不存在，由此可知是指她身形纤细，腰肢有如无物。

โอจิตฺรโต – ‘‘รามสทิโส+ยํ’’ อิติ, อตฺร หิ ราโม ปยุตฺตทาสรถิสฺมึ ภิยฺโย สาธารโณ ปริจโยติ ทาสรถิ เอว ปตียเต, น ภคฺควราโม.

从适宜而言——“此人如罗摩(Rāma)”，在此处，罗摩通常与十车王(Dasaratha)相联系而为人熟知，故可知是指十车王之子罗摩，而非巴伽瓦(Bhaggava)罗摩。

เทสโต – ‘‘โปฏฺฐปา’’ อิติ กิสฺมิญฺจิ เทเส ปสํสาวจนํ. กิสฺมิญฺจิ อกฺโกสวจนํ.

从地域而言——“Poṭṭhapā”一词，在某些地方是赞美之词，在某些地方却是辱骂之语。

กาลโต – ‘‘ปเจ’’ติ ทกฺขิณาปเถ กตฺถจิ ปุพฺพณฺเห ยาคุปาเก, สายณฺเห ตุ โอทนปาเก.

从时间而言——动词“煮(pace)”，在南印度(Dakkhiṇāpatha)某些地方，早晨指煮粥，而傍晚则指煮饭。

พฺยตฺติโต – ‘‘คามสฺส อทฺธ’’ มิติ สมภาเค, นปุํสกตฺตา. ‘‘คามสฺส อทฺโธ’’ติ ปุมตฺเตน ตุ อสมภาเค.

从（语法）性别而言——“村庄的一半”(gāmassa addhaṃ)，因是中性，指相等的部分；而“村庄的一半”(gāmassa addho)，因是阳性，则指不相等的部分。

อนุรูปโต – ‘‘นรปติ สาธุ รกฺขติ โคมณฺฑล’’มิติ มหีมณฺฑลปาลนํ ราชิโน+นุรูป+มิติ มหีมณฺฑลปาลเนว ปตีติ, น ตุ โคยูถรกฺขเน.

从相应性而言——“国王善于守护gomaṇḍala”，守护国土(mahīmaṇḍala)与国王的身份相应，故可知是指守护国土，而非守护牛群(goyūtha)。

อุปจารโต – อตํสภาเว ตํสภาวาโรปน+มุปจาโร, ส จ ตทฏฺโฐ, ตทฺธมฺโม, ตํสหจริโย, ตํสมีโปติ จตุพฺพิโธ[Pg.35], ตตฺถ ยถากฺกมํ มญฺจา อุกฺโกสนฺติ, อคฺคิ มาณโว, ยฏฺฐึ ปเวสย, คงฺคายํ วโชติ.

从转喻而言——在非其自性之上，安立其自性，是为转喻。它有四种：为彼之故、具彼之法、与彼俱行、临近于彼。依次如“床在呼喊”、“少年是火”、“让持杖者进入”、“恒河岸上的村庄”。

กากุโต-กากุสทฺโท อิตฺถิยํ, ส จ วิการ+โสก+ภีติ+ธนิรูเปสุ ทิสฺสติ, วตฺตุ กายวิการา กถญฺจิ ตํ อกตวาอปิ เกนจิ อญฺเญน ‘‘กึ ตฺวํ ตํ อกาสิ ‘‘อิติ ปุฏฺโฐ โกเปน ภมุเภทา ‘‘อหํ กตวา อมฺหี’’ติ กเถติ, ตสฺส ภมุเภทกฺริยา อกฺริยาปฏิญฺญํ สูจยติ.

从语调变化而言——“kāku”一词是阴性，可见于变化、悲伤、恐惧、声音等形态。例如，说话者虽未做某事，但被他人问及“是你做的吗？”时，他会因愤怒而皱起眉头说“是我做的”，他这皱眉的动作就表明了否认。

สมฺพนฺธ โต – ‘‘มาตริ สมฺมา วตฺติตพฺพํ, ปิตริ สุสฺสูยิตพฺพํ’’ อิติ, อตฺร หิ สมาตริ สปิตรีติ สมฺพนฺธิสทฺทาภาเวปิ สา มาตา โส ปิตา จ อสฺส ปุตฺตสฺสาติ ปตียเต.

从关联而言——“应善待于母，应侍奉于父”，此处虽无“其母”、“其父”这类表示关系的词语，但仍可理解为那是（听话者）自己的母亲和父亲。

อุปลกฺขณโต – ‘‘กาเกหิ รกฺขิตพฺพํ ทธี’’ติ กากสทฺโท สพฺเพส+มุปฆาตกานํ สามญฺญํ อุปลกฺเขตีติ สุนขาทิสพฺเพหิปิ นิวารียเต.

从引申而言——“应守护酸奶，免为乌鸦所食”，此处“乌鸦”一词，引申指代一切会搞破坏者，故亦应防止狗等（接近）。

วจนโต – ‘‘ทารา’’อิติ ทารสทฺโท กลตฺเต พหุวจนนฺโต, อญฺญตฺถ อนิยตวจโน.

从（语法）数而言——“dārā”一词，当指妻子时恒为复数，在其他意义上则（单复）数不定。

ตทงฺคตฺตา – ‘‘สชฺชิตํ โภชน’’มิติ วุตฺเต ตปฺปริกฺขารตฺตา ตทุปกรณ อาสน, ปาติ, พฺยญฺชนาทีนํ สมฺปาทนมฺปิ ปตียเต.

从作为其组成部分而言——当说“食物已备好”时，因是其附属品，故亦可理解为坐具、钵、菜肴等器具也已备好。

ปธานภาวโต – ‘‘นิคฺคจฺฉติ อวนินาโถ’’ติ รญฺโญ นิคฺคมเนน ตทุปชีวีนมฺปิ นิคฺคมนํ วิญฺญายติ.

从主要性而言——当说“国王出行”时，由国王之出行，可知其随从亦随之出行。

วุตฺตญฺจ –

复次，有言——

เนยฺยนีตตฺถสุตฺเตสุ[Pg.36], เญยฺยํ สทฺทตฺถมตฺตกํ;

เน+ตฺถ วตฺตพฺพอตฺเถน, สุตฺตํ นีตตฺถกํ ภเวติ.

于不了义经与了义经中，当知其仅是文句义；于此，经不因其字面义而成为究竟义。

เอว+มญฺเญสมฺปิ อการนฺตานํ ปุลฺลิงฺคานํ สทฺทานํ รูปนโย กฺริยา+ภิสมฺพนฺโธ จ. สุคตสทฺทโต ยสฺส สทฺทสฺส วิเสโส อตฺถิ, ตํ วกฺขาม. อิโต ปรํ ฉฏฺฐิยา จตุตฺถีสมตฺตา ปญฺจมีพหุวจนสฺส จ ตติยาพหุวจเนน สมตฺตา น ตา ทสฺสิยนฺเต.

对于其他以-a结尾的阳性名词，其词形变化以及与动词的关系也应如是。凡与“善逝”一词词形有异者，我等将说。此后，第六格与第四格相同，以及第五格复数与第三格复数相同者，将不再展示。

คุมฺพ สิ, ‘‘อโต’’ ‘‘สิสฺสา’’ติ จ วตฺตเต.

对于“gumba”（树丛）的单数主格，适用“ato”与“sissa”二（语法）规则。

๑๑๐. กฺวเจ+วา.

110. 有时。

อการนฺตโต นามสฺมา ปรสฺส สิสฺส เอ โหติ วา กฺวจิ. คุมฺเพ คุมฺโพ, คุมฺพา. โภ คุมฺพ คุมฺพา, ภวนฺโต คุมฺพา อิจฺจาทิ สุคตสมํ. เอวํ ผุสฺสิตคฺเค ผุสฺสิตคฺโค, วตฺตพฺเพ วตฺตพฺโพ อิจฺจาทิ. สิสฺโส+การสฺส นิจฺจตฺตา กตฺถจิ ปกฺเข เอการตฺต+มิท+มารทฺธนฺติ สิสฺโส+การปกฺเข เอว ภวตีติ ‘‘อํ นปุํสเก’’ติ อ+มาเทเสน เอการสฺส นปุํสกวิสเย พาธิตตฺตา ‘‘พหุลํ’’ วิธานา นปุํสเกปิ สุเข ทุกฺเขติ กฺวจิ โหเตว.

于以-a为尾的名词之后，单数主格格西(si)有时变为e。例如：gumbe或gumbo（主格单数），gumbā（主格复数）。呼格：bho gumba, gumbā, bhavanto gumbā等，与sugata相同。同样，phussitagge或phussitaggo，vattabbe或vattabbo等。因si变为o是常规，故在某些情况下，此变为e的规则被引入，且仅发生在si可变为o的情况下。然而，根据“aṃ napuṃsake”（中性词为aṃ）的规则，此e的变化在中性词中被aṃ的替换所妨碍，但又因“bahulaṃ”（多样）的规定，它有时也出现在中性词中，如sukhe（在乐中）和dukkhe（在苦中）。

‘‘โยสฺส’’ ‘‘เฏ’’ติ จ วตฺตเต.

“yo”作“ṭe”亦延续。

๑๓๕. เอกจฺจาทีห+โต

135. 从ekacca等词

อการนฺเตหิ เอกจฺจาทีหิ โยนํ เฏ โหติ. เอกจฺโจ, เอกจฺเจ. โภ เอกจฺจ เอกจฺจา, เอกจฺเจ. เอกจฺจํ, เอกจฺเจ. เอวํ เอส+ส+ปฐมสทฺทานํ.

于以-a为尾的ekacca等词之后，复数主格格西(yo)变为ṭe。例如：ekacco（主格单数），ekacce（主格复数）。呼格：bho ekacca（单数），ekaccā（复数），ekacce（复数）。业格：ekaccaṃ（单数），ekacce（复数）。esa、sa、paṭhama等词亦同。

โกโธ[Pg.37], โกธา. โภ โกธ โกธา, โกธา. โกธํ, โกเธ.

主格：kodho（单数），kodhā（复数）。呼格：bho kodha（单数），kodhā（复数）。业格：kodhaṃ（单数），kodhe（复数）。

‘‘นาสฺส’’ ‘‘สา’’ติ จ วตฺตเต.

“nā”作“sā”亦延续。

๑๐๗. โกธาทีหิ

107. 从kodha等词

โกธาทีหิ นาสฺส สา โหติ วา. โกธสา โกเธน. อตฺถสา อตฺเถน. ‘‘เย อุตฺตมตฺถานิ ตยิ ลภิมฺหา’’ติ อตฺถสทฺโท นปุํสกลิงฺโคปิ ทิสฺสติ.

于kodha等词之后，单数具格格西(nā)有时变为sā。例如：kodhasā或kodhena（以愤怒）。atthasā或atthena（以义利）。在“Ye uttamatthāni tayi labhimhā”（我等已于您处获得最上义利）一句中，attha（义利）一词亦可见为中性。

‘‘สฺมิโน ฏี’’ติ จ วตฺตเต.

“smiṃ”作“ṭi”亦延续。

๑๗๕. ทิวาทิโต

175. 从diva等词

ทิวาทีหิ นาเมหิ สฺมิโน ฏิ โหติ นิจฺจํ. ทิวิ, เอวํ ภุวิ. เอตฺถฏิมฺหิ นิจฺจํ วการาคโม รสฺโส จ. เอตฺถ ภูสทฺโท วธูสทฺทสมํ.

于diva等名词之后，单数处格格西(smiṃ)恒常变为ṭi。例如：divi（在天中），同样bhuvi（在地中）。此处，于ṭi之后，恒有v的增音(vakārāgama)与短化(rassa)。此处的bhū词与vadhū词相同。

‘‘เว’’ติ วตฺตเต.

“ve”亦延续。

๑๔๔. มนาทีหิ สฺมึ+สํ+นา+สฺมานํ สิ+โส+โอ+สา+สา

144. 于manas等词之后，smiṃ、saṃ、nā、smā、naṃ等格西分别变为si、so、o、sā、sā

มนาทีหิ สฺมิ+มาทีนํ สิ+โส+โอ+สา+สา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. มโน, มนา. โภ มน มนา, มนา. มโน, มนํ, มเน. มนสา มเนน, มเนหิ มเนภิ. มนโส มนสฺส, มนานํ. มนสา มนา มนมฺหา มนสฺมา, มเนหิ มเนภิ. มนสิ มนมฺหิ มนสฺมึ, มเนสุ.

于manas等词之后，smiṃ等格西有时依次变为si、so、o、sā、sā。主格：mano（单数），manā（复数）。呼格：bho mana（单数），manā（复数）。业格：mano、manaṃ（单数），mane（复数）。具格：manasā、manena（单数）；manehi、manebhi（复数）。属格：manaso、manassa（单数）；manānaṃ（复数）。从格：manasā、manā、manamhā、manasmā（单数）；manehi、manebhi（复数）。处格：manasi、manamhi、manasmiṃ（单数）；manesu（复数）。

เอวํ [Pg.38] วโจ ปโย เตโช,ตโป เจโต ตโม ยโส.

同样，vaco（语）、payo（乳，水）、tejo（光，火）、tapo（苦行，热）、ceto（心）、tamo（暗）、yaso（名声，荣耀）。

อโย วโย สิโร สโร,อุโร+ตฺเย+เต มนาทโย.

Ayo（铁）、vayo（年龄）、siro（头）、saro（湖，声）、uro（胸）——此等为manas类词。

รูปสิทฺธิยํ อห+รหสทฺทา มนาทีสุ ปฐิตา. อหสฺส อาปาทิตฺตา รโหติ นิปาตตฺตา รหสีติ วิภตฺยนฺตปฏิรูปกนิปาตตฺตา อิธ น คหิตา.

在《色成就》(Rūpasiddhi)中，aha与rahas二词被读为manas类。然因aha词为不变词(nipāta)，raho亦为不变词，rahasi为形似格西结尾的不变词，故此处不取。

คจฺฉนฺต สิ, ‘‘สิสฺส’’ ‘‘เว’’ติ จ วตฺตเต. ปรโต ภิยฺโย นานุวตฺตยิสฺสาม, วุตฺติยา เอว อนุวตฺตสฺส คมฺยมานตฺตา.

Gacchanta si。“si”之“ve”亦延续。自此之后，将不再重复说明，因其延续之义可从注疏(vutti)中得知。

๑๔๘. นฺตสฺสํ

148. nta作aṃ

สิมฺหิ นฺตปจฺจยสฺส อํ โหติ วา. ‘‘สุตานุมิเตสุ สุตสมฺพนฺโธว พลวา’’ติ ญายา ‘‘นฺตสฺสา’’ติ สุตตฺตา นฺตสฺเสว อํ, น ตทนฺตสฺส อนุมิตสฺส สทฺทสฺส. เอว+มุปริปิ นฺต+นฺตูนํ อาเทสวิธานฏฺฐาเนสุ. ‘‘คสินํ’’ติ สิโลโป. คจฺฉํ คจฺฉนฺโต.

于si格，nta后缀或作aṃ。依“于已闻与推断者中，与已闻相关者为强”(Sutānumitesu sutasambandhova balavā)之理，因经说“ntassa”，故唯nta作aṃ，而非推断其为词尾之语。同样，于上文nta与ntu之替换规则处亦然。“Gasinaṃ”中，为si之省略。如：gacchaṃ、gacchanto。

๒๑๕. นฺต+นฺตูนํ นฺโต โยมฺหิ ปฐเม

215. 于初格yo，nta与ntu作nto

ปฐเม โยมฺหิ นฺต+นฺตูนํ สวิภตฺตีนํ นฺโตอิจฺจาเทโส โหติ วา. ส จ พหุลาธิการา ปุเมว, คจฺฉนฺโต คจฺฉนฺตา.

于初格yo，有格之nta与ntu后缀或替换为nto。又因“bahulaṃ”(多样)之规定，此替换多唯用于阳性。如：gacchanto、gacchantā。

๒๑๘. ฏ+ฏา+อํ เค

218. 于ge格，作ṭa、ṭā、aṃ

เค ปเร นฺต+นฺตูนํ สวิภตฺตีนํ ฏ+ฏา+อํอิจฺจาเทสา นิจฺจํ โหนฺติ พหุลํ. โภ คจฺฉ คจฺฉา คจฺฉํ, คจฺฉนฺโต คจฺฉนฺตา.

于ge格后，有格之nta与ntu后缀，依“bahulaṃ”(多样)之规定，恒常替换为ṭa、ṭā、aṃ。如：Bho gaccha、gacchā、gacchaṃ；gacchanto、gacchantā。

๙๒. นฺตสฺส จ ฏ วํ+เส

92. 于aṃ与se格，nta亦作ṭa

อํเสสุ [Pg.39] นฺตปจฺจยสฺส ฏ โหติ วา นฺตุสฺส จ. ววตฺถิตวิภาสา+ยํ. คจฺฉํ คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺเต.

于aṃ与se格，nta后缀或作ṭa，ntu后缀亦然。此为“vavatthitavibhāsā”(系统选择)。如：gacchaṃ、gacchantaṃ、gacchante。

๒๑๗. โต+ตา+ติ+ตา ส+สฺมา+สฺมึ นาสุ

217. 于sa、smā、smiṃ、nāsu格，作to、tā、ti、tā

ส+สฺมา+สฺมึ+นาสุ นฺต+นฺตูนํ สวิภตฺตีนํ โต+ตา+ติ+ตา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. คจฺฉตา คจฺฉนฺเตน, คจฺฉนฺเตหิ คจฺฉนฺเตภิ. คจฺฉโต คจฺฉสฺส คจฺฉนฺตสฺส.

于sa、smā、smiṃ、nāsu格，有格之nta与ntu后缀，或依次替换为to、tā、ti、tā。如：gacchatā、gacchantena；gacchantehi、gacchantebhi；gacchato、gacchassa、gacchantassa。

๒๑๖. ตํ นํมฺหิ

216. 于naṃ格，作taṃ

นํมฺหิ นฺต+นฺตูนํ สวิภตฺตีนํ ตํ วา โหติ. คจฺฉตํ คจฺฉนฺตานํ. คจฺฉตา คจฺฉนฺตา คจฺฉนฺตมฺหา คจฺฉนฺตสฺมา. คจฺฉติ คจฺฉนฺเต คจฺฉนฺตมฺหิ คจฺฉนฺถสฺมึ, จฺเฉนฺเตสุ.

于naṃ格，有格之nta与ntu后缀或作taṃ。如：gacchataṃ、gacchantānaṃ。gacchatā、gacchantā、gacchantamhā、gacchantasmā。gacchati、gacchante、gacchantamhi、gacchantasmiṃ、gacchentesu。

เอวํ มหํ จรํ ติฏฺฐํ, ททํ ภุญฺชํ สุณํ ปจํ;

ชยํ ชีรํ วจํ ปียํ, สรํ กุพฺพํ ชปํ วชํ.

如是：mahaṃ(恭敬者)、caraṃ(行者)、tiṭṭhaṃ(住者)、dadaṃ(施者)、bhuñjaṃ(食者)、suṇaṃ(闻者)、pacaṃ(烹者)；jayaṃ(胜者)、jīraṃ(老者)、vacaṃ(说者)、pīyaṃ(饮者)、saraṃ(忆者)、kubbaṃ(作者)、japaṃ(诵者)、vajaṃ(行者)。

อิจฺจาทโย.

等亦如是。

ภวนฺต สิ,

Bhavanta与si格

๑๔๙. ภูโต

149. 从bhū（词根）

นิยมสุตฺต+มิทํ. ภูธาตุโต นฺตสฺส อํ โหติ สิมฺหิ นิจฺจํ ปุนพฺพิธานา. ภวํ.

此为限定规则。从bhū词根，其nta后缀于si格，因规则重申之故，恒作aṃ。如：bhavaṃ。

๑๔๖. ภวโต วา โภนฺโตค+โย+นา+เส

146. 于ga、yo、nā、se格，bhavanta或作bhonto

ภวนฺตสทฺทสฺส โภนฺตาเทโส วา โหติ ค+โย+นา+เส. นฺโตอาเทโส, โภนฺโต โภนฺตา ภวนฺโต ภวนฺตา. เค [Pg.40] ปน โภ โภนฺต โภนฺตา ภว ภวา ภวํ, โภนฺโต โภนฺตา ภวนฺโต ภวนฺตา. โภนฺตาเทสปกฺเข ฏ+ฏา+อํอาเทสา พหุลาธิการา น โหนฺติ. ภวํ ภวนฺตํ, โภนฺเต ภวนฺเต. โภตา โภนฺเตน ภวตา ภวนฺเตน, ภวนฺเตหิ ภวนฺเตภิ. โภโต โภนฺตสฺส ภวโต ภวสฺส ภวนฺตสฺส, ภวตํ ภวนฺตานํ. ภวตา อิจฺจาทิ คจฺฉนฺตสมํ.

bhavanta一词于ga、yo、nā、se格或替换为bhonta。替换为nto者，如：bhonto、bhontā、bhavanto、bhavantā。于ge格，则有bho、bhonta、bhontā、bhava、bhavā、bhavaṃ；bhonto、bhontā、bhavanto、bhavantā。于bhonta替换之情形，因“bahulaṃ”(多样)之规定，不发生ṭa、ṭā、aṃ之替换。如：bhavaṃ、bhavantaṃ；bhonte、bhavante。bhotā、bhontena、bhavatā、bhavantena；bhavantehi、bhavantebhi。bhoto、bhontassa、bhavato、bhavassa、bhavantassa；bhavataṃ、bhavantānaṃ。bhavatā等词与gacchanta变格相同。

โภอิติ อามนฺตเณ นิปาโต, ‘‘กุโต นุ อาคจฺฉถ โภ ตโย ชนา’’ติ พหุวจเนปิ ทสฺสนโต. เอวํ ภนฺเตติ. ภทฺเทติ ภทฺทสทฺทนฺตเรน สิทฺธํ. ภทฺทนฺตอิติ ทสฺส ทฺวิภาเวน.

“bho”为呼格小品词，如“kuto nu āgacchatha bho tayo janā”(诸君，三位从何而来？)，亦可见于复数。“bhante”亦然。“bhaddeti”由另一词“bhadda”形成。“bhaddanta”由“da”之重叠形成。

สํ สนฺโต, สนฺโต สนฺตา. โภ ส สา สํ, สนฺโต สนฺตา. สํ สนฺตํ ‘‘สํโยคาทิโลโปติ นสฺส โลเป ‘‘ยํ ยญฺหิ ราช ภชติ, สนฺตํ วา ยทิ วา อสํ’’, สนฺเต. สตา สนฺเตน.

saṃ、santo；santo、santā。呼格：bho sa、sā、saṃ；santo、santā。saṃ、santaṃ。因“saṃyogādilopo”(复辅音首音省略)致使n省略，如：“yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ”(国王所亲近者，或善或不善)。sante。satā、santena。

๑๔๕. สโต สพ เภ

145. 于`bhe`，`sant`作`saba`

สนฺตสทฺทสฺส สพ ภวติ ภกาเร. สพฺภิ สนฺเตหิ. นิจฺจตฺตา สนฺเตภีติ น โหติ. สโต สสฺส สนฺตสฺส อิจฺจาทิ คจฺฉนฺตสมํ.

`sant`词于`bhakāra`(bha音)后，变为`saba`。例如：`sabbhi`、`santehi`。由于是定则，故无`santebhi`。`sato`、`sassa`、`santassa`等，与`gacchanta`同。

๑๕๐. มหนฺตา+รหนฺตานํ ฏา วา

150. 于`mahant`与`arahant`，或作`ṭā`

สิมฺหิ มหนฺตา+รหนฺตานํ นฺตสฺส ฏา วา โหติ. มหา มหํ มหนฺโต, มหนฺโต มหนฺตา. อรหา อรหํ, อรหนฺโต อรหนฺตา อิจฺจาทิ คจฺฉนฺตสมํ.

于`si`，`mahant`与`arahant`之`nt`或作`ṭā`。例如：`mahā`、`mahaṃ`、`mahanto`；`mahanto`、`mahantā`。`arahā`、`arahaṃ`；阿罗汉(`arahanto`)、阿罗汉(`arahantā`)。余者与`gacchanta`同。

อสฺม สิ,

于`asma`之`si`，

๑๕๔. ราชาทียุวาทิตฺวา

154. 由属`rāja`等词与`yuva`等词故

ราชาทีหิ [Pg.41] ยุวาทีหิ จ ปรสฺส สิสฺส อา โหติ. อสฺมา,

于`rāja`等词与`yuva`等词后，`si`作`ā`。例如：`asmā`。

๑๕๖. โยน+มาโน

156. 于`yo`作`āno`

ราชาทีหิ ยุวาทีหิ จ โยน+มาโน วา โหติ. อสฺมาโน อสฺมา. โภ อสฺม อสฺมา, อสฺมาโน อสฺมา.

于`rāja`等词与`yuva`等词后，`yo`或作`āno`。例如：`asmāno`、`asmā`。`bho asma`、`asmā`、`asmāno`、`asmā`。

๑๕๕. วา+มฺหา+นง

155. 于`aṃ`或作`ānaṃ`

ราชาทีนํ ยุวาทีนญฺจ อานง โหติ วา อํมฺหิ. อสฺมานํ อสฺมํ, อสฺมาโน อสฺเม.

于`rāja`等词与`yuva`等词，于`aṃ`，或作`ānaṃ`。例如：`asmānaṃ`、`asmaṃ`；`asmāno`、`asme`。

๘๐. นาสฺเส+โน

80. 于`nā`作`eno`

กมฺมาทิโต นาวจนสฺส เอโน วา โหติ. อสฺเมน อสฺมนา, อสฺเมหิ อสฺเมภิ. อสฺมสฺส, อสฺมานํ. อสฺมา อสฺมมฺหา อสฺมสฺมา อิจฺจาทิ.

于`kamma`等词后，`nā`后缀或作`eno`。例如：`asmena`、`asmanā`；`asmehi`、`asmebhi`。`asmassa`、`asmānaṃ`。`asmā`、`asmamhā`、`asmasmā`等。

๗๙. กมฺมาทิโต

79. 于`kamma`等词

กมฺมาทิโต สฺมิโน นิ โหติ วา. อสฺมนิ อสฺเม อสฺมมฺหิ อสฺมสฺมึ, อสฺเมสุ. กมฺม จมฺม เวสฺม ภสฺม พฺรหฺม อตฺต อาตุม ฆมฺม มุทฺธอิติ กมฺมาทโย. มุทฺธ คณฺฑิวธนฺว อณิม ลฆิมาทโย อสฺมสมา. ราช พฺรหฺม สข อตฺต อาตุม คณฺฑิวธนฺว อสฺม อณิม ลฆิมาทโย ราชาทโย.

于`kamma`等词后，`smiṃ`或作`ni`。例如：`asmani`、`asme`、`asmamhi`、`asmasmiṃ`；`asmesu`。`kamma`(业)、`camma`(皮)、`vesma`(屋)、`bhasma`(灰)、`brahma`(梵)、`atta`(我)、`ātuma`(自身)、`ghamma`(热)、`muddha`(顶)等，是为`kamma`等词。`muddha`(顶)、`gaṇḍivadhanva`、`aṇima`(微)、`laghimā`(轻)等，与`asma`同。`rāja`(王)、`brahma`(梵)、`sakha`(友)、`atta`(我)、`ātuma`(自身)、`gaṇḍivadhanva`、`asma`、`aṇima`(微)、`laghimā`(轻)等，是为`rāja`等词。

‘‘ธมฺโม วา+ญฺญตฺเถ’’ติ คณสุตฺเตน ราชาทีสุ ปฏฺฐิตตฺตา ทฬธมฺโม ทฬธมฺมาติ วา โหติ. ยุว สา สุวา มฆว ปุม [Pg.42] วตฺตหาติ ยุวาทโย. ราชา, ราชาโน ราชา. โภราช ราชา, ราชาโน ราชา. ราชานํ ราชํ, ราชาโน ราเช.

依“Dhammo vā aññatthe”(法，或于他义)之类经，因已摄于`rāja`等词中，故`daḷadhammo`或作`daḷadhammā`。`yuva`(青年)、`sā`(犬)、`suvā`(犬)、`maghavā`(因陀罗)、`pumā`(男子)、`vattahā`等，是为`yuva`等词。`rāja`(王)之变格：`rājā`；`rājāno`、`rājā`。呼格：`bho rāja`；`rājāno`、`rājā`。`rājānaṃ`、`rājaṃ`；`rājāno`、`rāje`。

๑๒๓. ราชสฺสิ นามฺหิ

123. 于`rāja`，于`nā`后缀

‘‘สพฺพทตฺเตน ราชินา’’ติ ปาฐมฺปติ อิท+มารทฺธํ. ราชสฺสิ วา โหติ นามฺหิ. ราชินา.

此乃依“Sabbadattena rājinā”(为一切施王所)之读本而立。于`nā`，`rāja`或作`rājinā`。例如：`rājinā`。

๒๒๒. นา+สฺมาสุ รญฺญา

222. 于`nā`与`smā`，作`raññā`

นา+สฺมาสุ ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺญา โหติ นิจฺจํ. อเนกวณฺณตฺตา สพฺพสฺส. รญฺญา.

于`nā`与`smā`，`rāja`连同格后缀，恒作`raññā`。因(替代形)为多音节，故为全替代。例如：`raññā`。

๑๒๔. สุ+นํ+หิสู

124. 于`su`、`naṃ`、`hi`，作`ū`

ราชสฺส อู โหติ วา สุ+นํ+หิสุ. ‘‘ฉฏฺฐิยนฺตสฺสาติ อนฺตสฺส โหติ. ราชูหิ ราเชหิ ราชูภิ ราเชภิ.

于`su`、`naṃ`、`hi`，`rāja`之末音或作`ū`。“于第六格结尾者”(`chaṭṭhiyantassa`)，意即“于末尾”(`antassa`)。例如：`rājūhi`、`rājehi`、`rājūbhi`、`rājebhi`。

๒๒๓. รญฺโญ+รญฺญสฺส+ราชิโน เส

223. 于`se`，作`rañño`、`raññassa`、`rājino`

เส ราชสฺส สวิภตฺติสฺส เอเต อาเทสา โหนฺติ. รญฺโญ รญฺญสฺส ราชิโน, ราชูนํ.

于`se`，`rāja`连同格后缀，作此等替代。即：`rañño`、`raññassa`、`rājino`；`rājūnaṃ`。

๒๒๑. ราชสฺส รญฺญํ

221. 国王的（属格单数）；诸王的（属格复数）

นํมฺหิ ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺญํ วา โหติ. รญฺญํ. รญฺญา, ราชูหิ ราเชหิ ราชูภิ ราเชภิ.

于`naṃ`（属格复数语尾）中，`rājan`的有格位形式或作`raññaṃ`。`Raññaṃ`（属格复数）。`Raññā`（具格单数）；`rājūhi`、`rājehi`、`rājūbhi`、`rājebhi`（具格复数）。

๒๒๔. สฺมิมฺหิ รญฺเญ+ราชินิ

224. 于`smiṃ`（处格单数语尾）中，作`raññe`、`rājini`

สฺมิมฺหิ ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺเญ+ราชินิ โหนฺติ นิจฺจํ. รญฺเญ ราชินิ, ราชูสุ ราเชสุ.

于`smiṃ`（处格单数语尾）中，有格位的`rājan`恒作`raññe`、`rājini`。`Raññe`、`rājini`（处格单数）；`rājūsu`、`rājesu`（处格复数）。

๒๒๕. สมาเส วา

225. 于复合词中，或然

อิติ [Pg.43] คณสุตฺเตน ราชสฺส นา+สฺมา+สฺมึสุ ยํ วุตฺตํ, ตํ วา โหติ. กาสิรญฺญา กาสิราชินา กาสิราเชน, กาสิราชูภิ กาสิราเชภิ กาสิราชูหิ กาสิราเชหิ. กาสิรญฺโญ กาสิรญฺญสฺส กาสิราชิโน กาสิราชสฺส. กาสิรญฺญา กาสิราชสฺมา. กาสิราชูนํ กาสิราชานํ. กาสิรญฺเญ กาสิราชินิ กาสิราเช กาสิราชมฺหิ กาสิราชสฺมึ, กาสิราชูสุ กาสิราเชสุ.

依此组经，先前所述`rājan`于`nā`（具格）、`smā`（从格）、`smiṃ`（处格）等语尾中的变化，于复合词中是可选择的。例如：`Kāsiraññā`、`kāsirājinā`、`kāsirājena`；`kāsirājūbhi`、`kāsirājebhi`、`kāsirājūhi`、`kāsirājehi`。`Kāsirañño`、`kāsiraññassa`、`kāsirājino`、`kāsirājassa`。`Kāsiraññā`、`kāsirājasmā`。`Kāsirājūnaṃ`、`kāsirājānaṃ`。`Kāsiraññe`、`kāsirājini`、`kāsirāje`、`kāsirājamhi`、`kāsirājasmiṃ`；`kāsirājūsu`、`kāsirājesu`。

อทฺธา, อทฺธาโน อทฺธา. โภ อทฺธ อทฺธา, อทฺธาโน อทฺธา. อทฺธานํ อทฺธํ, อทฺธาโน อทฺเธ.

`Addhā`（主格单数）；`addhāno`、`addhā`（主格复数）。`Bho addha`、`addhā`（呼格单数）；`addhāno`、`addhā`（呼格复数）。`Addhānaṃ`、`addhaṃ`（业格单数）；`addhāno`、`addhe`（业格复数）。

๑๙๒. ปุม+กมฺม+ถาม+ทฺธานํ ส+สฺมาสุ จ

192. 于`puman`、`kamman`、`thāman`、`addhan`，于`sa`（属格单数）与`smā`（从格单数）中亦然

ปุมาทีน+มุ โหติ วา ส+สฺมาสุ นามฺหิ เจ+ติ อุตฺเต อทฺธุนา, กมฺมาทิตฺตา ‘‘นาสฺเส+โน’’ติ วา เอโน, อทฺเธน อทฺธนา, อทฺเธหิ อทฺเธภิ. เส อุกาเร จ –

对于`puman`等词，于`sa`（属格）、`smā`（从格）及`nā`（具格）中，或发生`u`音。如`addhunā`。因属`kamman`等词，依“`nāsse+no`”经，或作`ena`。如`addhena`、`addhanā`（具格单数）；`addhehi`、`addhebhi`（具格复数）。于`se`（属格单数）中亦有`u`音——

๑,๙. อิยุวณฺณา ฌลา นามสฺส+นฺเต

1,9. 名词词尾的`i`元音与`u`元音，称为`jhala`

นามํ ปาฏิปทิกํ, ตสฺส อนฺเต วตฺตมานา อิวณฺณุวณฺณา ฌลสญฺญา โหนฺติ ยถากฺกมํ. อิ จ อุ จ อิยุ, อิยุ จ เต วณฺณา เจติ อิยุวณฺณา, ‘‘ทฺวนฺทนฺเต สูยมานํ ปจฺเจก+มภิสมฺพนฺธิย เต’’ติ วุตฺตตฺตา วณฺณสทฺทํ ปจฺเจก+มภิสมฺพนฺธิย ‘‘อิวณฺณุวณฺณา’’ติ วุตฺตํ.

名（`nāma`）即词基（`pāṭipadika`）。在其末尾的`i`元音与`u`元音，依次得`jhala`之名。`i`与`u`为`iyu`，此`iyu`之元音（`vaṇṇa`）即`iyuvaṇṇā`。依“于并列复合词（`dvanda`）末尾所闻之词，各各关连”之说，`vaṇṇa`（元音）一词与每一部分各各关连，故说为`ivaṇṇuvaṇṇā`（`i`元音与`u`元音）。

๘๑. ฌลา สสฺส โน

81. 在`jhala`之后，`sa`（属格语尾）变为`no`

ฌลโต สสฺส โน วา โหติ. อทฺธุโน อทฺธุสฺส อทฺธสฺส, อทฺธานํ.

在`jhala`之后，`sa`（属格语尾）或变为`no`。例如：`addhuno`、`addhussa`、`addhassa`（属格/与格单数）；`addhānaṃ`（属格复数）。

๘๒. นา สฺมาสฺส

82. `smā`（从格语尾）变为`nā`

ฌลโต [Pg.44] สฺมาสฺส นา โหติ วา, อทฺธุนา อทฺธุมฺหา อทฺธุสฺมา อทฺธา อทฺธมฺหา อทฺธสฺมา. ‘‘กมฺมาทิโต’’ติ สฺมิโน นิ, อทฺธนิ อทฺเธ อทฺธมฺหิ อทฺธสฺมึ, อทฺเธสุ. อทฺธสทฺโท เจ+ตฺถกาล+ทฺธานวาจิ, น ภาควาจี.

在`jhala`之后，`smā`（从格语尾）或变为`nā`。例如：`addhunā`、`addhumhā`、`addhusmā`、`addhā`、`addhamhā`、`addhasmā`（从格单数）。依“`kammādito`”经，`smiṃ`（处格语尾）作`ni`。例如：`addhani`、`addhe`、`addhamhi`、`addhasmiṃ`（处格单数）；`addhesu`（处格复数）。于此，`addhan`一词若为时、路之义，则非部分之义。

อตฺตา, อตฺตาโน อิจฺจาทิ ยาว ทุติยา ราชาว, กมฺมาทิตฺตา เอเน อตฺเตน อตฺตนา.

`Attā`、`attāno`等，至第二格（业格）为止，如`rājan`。因属`kamman`等词，（具格单数）作`attena`、`attanā`。

๑๙๕. สุ+หิสุ นก

195. 于`su`（处格复数）与`hi`（具格复数）语尾中，增益`naka`

อตฺต+อาตุมานํ สุ+หิสุ นกาคโม โหติ. ‘‘ญกานุพนฺธา+ทฺยนฺตา’’ติ ปริภาสโต กกาโร อนฺตาวยวตฺโถ, อตฺตเนหิ อตฺเถหิ อตฺตเนภิ อตฺเตภิ.

于`attan`、`ātuman`，于`su`（处格复数）与`hi`（具格复数）语尾前，有`naka`之增益。依“附`ñ`、`k`音者为尾”之诠释，`k`音表（增益）为词干之末分。例如：`attanehi`、`atthehi`、`attanebhi`、`attebhi`（具格复数）。

๑๙๔. โน+ตฺตาตุมา

194. 于`atta`及`ātuma`则不然

อตฺต+อาตุเมหิ สสฺส โน วา โหติ. อตฺตโน อตฺตสฺส, อตฺตานํ.

于`atta`及`ātuma`后，属格`sa`可变为`no`。例如：`attano`、`attassa`（属格单数）；`attānaṃ`（属格复数）。

๑๙๖. สฺมาสฺส นา พฺรหฺมา จ

196. 于`brahmā`等后，`smā`亦作`nā`

พฺรหฺมา อตฺต+อาตุเมหิ จ ปรสฺส สฺมาสฺส นา โหติ นิจฺจํ. อตฺตนา. สฺมิมฺหิ กมฺมาทิตฺตา นิ, อตฺตนิ อตฺเต อตฺตมฺหิ อตฺตสฺมึ, อตฺตเนสุ อตฺเตสุ. อาตุมา อตฺตาว.

于`brahmā`、`atta`及`ātuma`后，从格格`smā`恒常变为`nā`。例如：`attanā`。于处格格`smiṃ`，因`kamma`等词而变为`ni`，例如：`attani`、`atte`、`attamhi`、`attasmiṃ`（处格单数）；`attanesu`、`attesu`（处格复数）。`Ātumā`的变格同`attā`。

พฺรหฺมา, พฺรหฺมาโน พฺรหฺมา, ‘‘พฺรหฺมสฺสุ วา’’ติ สุตฺเต ‘‘พฺรหฺมสฺสู’’ติ โยควิภาคา อาโนมฺหิ พฺรหฺมสฺส อุ, ปรสฺสรโลเป พฺรหฺมุโนติปิ สิชฺฌติ. อยญฺจ พฺรหฺมสํยุตฺเต ทิสฺสติ. พฺรหฺมา เค-

主格单数`Brahmā`，主格复数`brahmāno`、`brahmā`。于“`brahmassu vā`”经中，通过对“`brahmassu`”的`yogavibhāga`（规则分析），于主格复数格中，`brahmā`可有`u`音；于后随元音省略时，亦可成就`brahmunopi`。此例见于《梵天相应》(Brahmasaṃyutta)。`Brahmā`于呼格……

๖๐. ฆ+พฺรหฺมาทิเต

60. 于`brahmā`等词的呼格（`gha`）

อากติคโณ+ยํ[Pg.45], อากตีติ ชาติ, ชาติปธานคโณตฺย+ตฺโถ. ฆสญฺญโต พฺรหฺม+กตฺตุ+อิสิ+สขาทีหิ จ คสฺเส+วา โหติ. โภ พฺรหฺเม พฺรหฺมา, พฺรหฺมาโน พฺรหฺมา. พฺรหฺมานํ พฺรหฺมํ, พฺรหฺมาโน พฺรหฺเม.

此为`ākati-gaṇa`（范例类）。`Ākati`意为`jāti`（类别），即此为以类别为主之词组。于名为`gha`（呼格）中，于`brahma`、`kattu`、`isi`、`sakha`等词后，呼格格可变为`e`。例如：`Bho brahme`、`brahmā`（呼格单数）；`brahmāno`、`brahmā`（呼格复数）。`Brahmānaṃ`、`brahmaṃ`（业格单数）；`brahmāno`、`brahme`（业格复数）。

๑๙๑. นามฺหิ

191. 于具格（`nā`）中

พฺรหฺมสฺสุ โหติ นามฺหิ นิจฺจํ. พฺรหฺมุนา, พฺรหฺเมหิ พฺรหฺเมภิ.

于具格（`nā`）中，`brahmā`恒常有`u`音。例如：`Brahmunā`（具格单数）；`brahmehi`、`brahmebhi`（具格复数）。

๑๙๐. พฺรหฺมสฺสุ วา

190. 于`brahmā`，`u`音可选用

พฺรหฺมสฺสุ วา โหติ ส+นํสุ. ‘‘ฌลา สสฺส โน’’ติ โน. พฺรหฺมุโน พฺรหฺมุสฺส พฺรหฺมสฺส, พฺรหฺมูนํ พฺรหฺมานํ. ‘‘สฺมาสฺส นา พฺรหฺมา เจ’’ติ สฺมาสฺส นา, อุกาเร พฺรหฺมุนา. ‘‘อมฺพฺวาทีหิ’’ติ สฺมิโน นิ, อิมสฺส อากติคณตฺตา พฺรหฺมสฺส กมฺมาทิตฺเตปิ เอตฺถ วุตฺตา. พฺรหฺมนิ พฺรหฺเม พฺรหฺมมฺหิ พฺรหฺมสฺมึ, พฺรหฺเมสุ.

于属格单数`sa`、属格复数`naṃ`及处格复数`su`中，`brahmā`可有`u`音。依“`Jhalā sassa no`”规则，`sa`作`no`。例如：`Brahmuno`、`brahmussa`、`brahmassa`（属格单数）；`brahmūnaṃ`、`brahmānaṃ`（属格复数）。依“`Smāssa nā brahmā ce`”规则，从格格`smā`变为`nā`，有`u`音时作`brahmunā`。依“`Ambvādīhi`”规则，处格格`smiṃ`变为`ni`。因`brahmā`属`ākati-gaṇa`（范例类），其业格等变格亦于此处述及。例如：`Brahmani`、`brahme`、`brahmamhi`、`brahmasmiṃ`（处格单数）；`brahmesu`（处格复数）。

สขา, ราชาทิตฺตา อา.

`Sakhā`（朋友），因同`rājan`等词，（主格单数）作`ā`。

๒,๑๕๗. อาโย โน จ สขา

2,157. 于`sakhi`后，（`yo`作）`āyo`及`no`

สขโต โยน+มาโย โน โหนฺติ วา อาโน จ. สขาโย สขาโน.

于`sakhi`后，复数格`yo`可变为`āyo`、`no`及`āno`。例如：`Sakhāyo`、`sakhāno`。

๑๕๙. โน+นา+เสสฺวิ

159. 于`nā`等后，`i`不省略

สขสฺส อิ โหติ นิจฺจํ โน+นา+เสสุ. สขิโน.

于`sakhi`，`i`音恒存，于`nā`及其他格中不省略。例如：`sakhino`。

๑๖๑. โย+สฺวํ+หิสุ จา+รง

161. 于`yo`、`aṃ`、`hi`诸格前，亦有`āraṅa`增益

สขสฺส วา อารง โหติ โย+สฺวํ+หิสุ สฺมา+นํสุจ.

于`sakhi`，于`yo`、`aṃ`、`hi`、`smā`及`naṃ`诸格前，可有`āraṅa`增益。

๑๗๑. อารงสฺมา

171. 于`āraṅa`增益后

อารวาเทสโต [Pg.46] ปเรสํ โยนํ โฏ โหติ. สขาโร สขา. เค ตุ ‘‘ฆ+พฺรหฺมาทิเต’’ติ เอ, สเข สข สขา. พหุวจนํ ปฐมา วิย. อํมฺหิ ‘‘วา+มฺหา+นง’’ติ อานง, สขานํ สขารํ สขํ, สขาโย สขาโน สขิโน.

于替代式`āra`后，其后的`yo`格变为`o`（记作`ṭo`）。例如：`Sakhāro`、`sakhā`（主格复数）。于呼格（`ge`）中，则依“`gha+brahmādite`”规则变为`e`。例如：`sakhe`、`sakha`、`sakhā`（呼格单数）。复数同于主格。于业格（`aṃ`）中，依“`vā+mhā+naṅa`”规则变为`ānaṅa`。例如：`sakhānaṃ`、`sakhāraṃ`、`sakhaṃ`（业格单数）；`sakhāyo`、`sakhāno`、`sakhino`（业格复数）。

๑๗๒. โฏ เฏ วา

172. `o`（记作`ṭo`）可作`e`（记作`ṭe`）

อารวาเทสมฺหา โยนํ โฏ เฏ วา โหนฺติ ยถากฺกมํติ เฏ. อญฺญตฺถ ‘‘อารงสฺมา’’ติ โฏ. สขาเร สขาโร สเข. โฏคฺคหณํ ลาฆวตฺถํ. สขินา, สขาเรหิ สเขหิ. ‘‘ฌลา สสฺส โน’’ติ ฌโต สสฺส โน, สขิโน สขิสฺส, สขารานํ.

于替代式`āra`后，`yo`格可变为`o`（记作`ṭo`）或`e`（记作`ṭe`）。于他处，则依“`āraṅasmā`”规则作`o`（记作`ṭo`）。例如：`Sakhāre`（业格复数）、`sakhāro`（主格复数）、`sakhe`（业格复数）。提及`ṭo`是为了简洁。`Sakhinā`（具格单数）；`sakhārehi`、`sakhehi`（具格复数）。依“`Jhalā sassa no`”规则，于`jha`类词后，`sa`格变为`no`。例如：`sakhino`、`sakhissa`（属格单数）；`sakhārānaṃ`（属格复数）。

๑๖๐. สฺมา+นํสุ วา

160. 于smā、naṃsu格，或

สขสฺส วา อิ โหติ สฺมา+นํสุ. สขีนํ สขานํ.

于sakha（友）词，于smā、naṃsu格前，或得i音。如：Sakhīnaṃ、sakhānaṃ。

๑๗๑. ฏา นา+สฺมานํ

171. nā、smānaṃ格为ṭā

อารวาเทสมฺหา นา+สฺมานํ ฏา โหติ นิจฺจํ. สขารา, พหุลาธิการา สขารสฺมา. ‘‘นา สฺมาสฺสา’’ติ นา, สขินา สขิสฺมา สขา สขมฺหา สขสฺมา.

于āra置换之后，nā、smānaṃ二格恒为ṭā。如：Sakhārā，依多式权力故，由sakhārasmā而来。依“Nā smāssa ā”规则，有nā格。如：sakhinā、sakhismā、sakhā、sakhamhā、sakhasmā。

๑๕๘. เฏ สฺมิโน

158. smino格为ṭe

สขโต สฺมิโน เฏ โหติ นิจฺจํ. สเข, สขาเรสุ สเขสุ. สขิ สขีติ อิตฺถิยํเยว ปโยโค ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘นทาทิโต งี’’ติ วีมฺหิ อาลปนตฺตา วา รสฺโส.

于sakha之后，smino格恒为ṭe。如：Sakhe，sakhāresu、sakhesu。Sakhi、sakhī仅见于阴性用法。因此，依“nadādito ṅī”规则，或因于vī（呼格）中为呼唤，故为短音。

ยุวาทิตฺตา [Pg.47] อา, ยุวา.

于yuva等词，（主格单数）为ā。如：yuvā。

๑๘๑. โยนํ โน+เน วา

181. yo格或为no、ne

ยุวาทีหิ โยนํ โน+เน วา โหนฺติ ยถากฺกมํ. ‘‘โยน+มาโน’’ติ อาโนมฺหิ สิทฺเธปิ ‘‘ทุติยสฺส เน’’ติ คนฺถคารโว โหตีติ ยถากฺกมํปติ ลาฆวตฺถํ โนคฺคหณํ.

于yuva等词之后，yo格依次或为no、ne。虽依“Yonaṃ āno”规则，āno已成，然为尊重圣典而说“第二格为ne”，此中提及no，是为了次第的简洁。

๑๗๙. โน+นา+เนสฺวา

179. 于no、nā、nesu格，为ā

โน+นา+เนสุ ยุวาทีน+มา โหติ. ยุวาโน ยุวา. โภ ยุว ยุวา, ยุวาโน ยุวา. ยุวานํ ยุวํ, ยุวาโน ยุวาเน ยุเว. ยุวานา.

于no、nā、nesu格前，yuva等词得ā。主格：yuvā（单），yuvāno、yuvā（复）。呼格：bho yuva、yuvā（单），yuvāno、yuvā（复）。宾格：yuvānaṃ、yuvaṃ（单），yuvāno、yuvāne、yuve（复）。具格：yuvānā（单）。

๑๗๘. ยุวาทีนํ สุ+หิสฺวา+นง

178. 于yuva等词，于su、hi格，为ānaṅa

สุ+หิสุ ยุวาทีน+มานง โหติ. ยุวาเนหิ ยุวาเนภิ.

于su、hi二格前，yuva等词得ānaṅa。如：Yuvānehi、yuvānebhi。

๑๙๓. ยุวา สสฺสิ+โน

193. 于yuvā，ssa格为ino

ยุวา สสฺส วา อิโน โหติ. ยุวิโน ยุวสฺส, ยุวานํ.

于yuvā，ssa格或为ino。如：Yuvino、yuvassa（属格单数），yuvānaṃ（属格复数）。

๑๘๐. สฺมา+สฺมึนํ นา+เน

180. smā、smiṃ二格为nā、ne

ยุวาทหิ สฺมา+สฺมึนํ นา+เน นิจฺจํ โหนฺติ ยถากฺกมํ. ยุวานา, ยุวาเนหิ ยุวาเนภิ. ยุวาเน, ยุวาเนสุ. มฆว+ปุม+วตฺตหสทฺทา ยุวสทฺทสมา. อยํ วิเสโส –

于yuva等词之后，smā、smiṃ二格恒依次为nā、ne。如：Yuvānā（从格单数），yuvānehi、yuvānebhi（从格/具格复数）。Yuvāne（处格单数），yuvānesu（处格复数）。Maghavan、puman、vattahan等词与yuvan词相似。此为差别：

๑๘๗. คสฺสํ

187. ga格为aṃ

ปุมสทฺทโต คสฺส อํ วา โหติ. ปุมํ ปุม ปุมา, ปุมาโน ปุมา. ปุมานํ ปุมํ, ปุมาโน ปุมาเน ปุเม.

于puman词之后，ga格或为aṃ。主格：Pumaṃ、puma、pumā（单），pumāno、pumā（复）。宾格：Pumānaṃ、pumaṃ（单），pumāno、pumāne、pume（复）。

๑๘๕. นามฺหิ

185. 于nā格

ปุมสฺสา [Pg.48] โหติ นามฺหิ. ปุมานา. ‘‘ลกฺขณิกปฏิปโทตฺเตสุ ปฏิปโทตฺตสฺเสว คหณํ, น ลกฺขณิกสฺสา’’ติ ญายา ปฏิปโทตฺตนาวิภตฺติ เอว คยฺหติ, น นาสฺมาสฺส, กตลกฺขณิกตฺตา. ปฏิปทนฺติ จ ‘‘นามฺหี’’ติ นาวิภตฺติยา ปฏิปทภูโต อนุกรณสทฺโท. น ลกฺขณิโก นา. ‘‘ปุม+กมฺม+ถาม+ทฺธานํ วา ส+สฺมาสุ เจ’’ติ วา อุตฺเต ปุมุนา ปุเมน. ปุมุโน ปุมุสฺส ปุมสฺส. ปุมุนา ปุมา.

于puman词，于nā格前得ā。如：Pumānā。依“于特征所指与逐一明示中，唯取逐一明示者，不取特征所指者”之理，故唯取逐一明示之nā格，不取由“nā smāssa ā”规则所成之nā，因其为特征所指。而“paṭipadanti”中，“nāmhi”是作为nā格之逐一明示的模拟词，此nā非特征所指。依“Puma-kamma-thāma-ddhānaṃ vā sa-smāsu ce”规则，或说u音。如：pumunā、pumena（具格单数）。Pumuno、pumussa、pumassa（属格单数）。Pumunā、pumā（从格单数）。

๑๘๔. ปุมาติ

184. 于puman词之smiṃ格

สฺมิโน เน วา โหติ. ปุมาเน ปุเม ปุมมฺหิ ปุมสฺมึ.

smino格或为ne。如：Pumāne、pume、pumamhi、pumasmiṃ（皆处格单数）。

๑๘๖. สุมฺหา จ

186. 以及`sumhā`

ปุมสฺส สุมฺหิ ปุมาทีนํ ยํ นิจฺจํ วุตฺตํ, ตํ วา โหตีติ อานง วา โหติ อา จ. ปุมาเนสุ ปุมาสุ ปุเมสุ. วตฺตหา, วตฺตหาโน วตฺตหา อิจฺจาทิ ยุวสทฺทสมํ.

对于`puman`，在`su`格中，对于`puman`等词，或者采用常说的（形式），或者变为`ānaṅa`，或者变为`ā`。例如：`Pumānesu`、`pumāsu`、`pumesu`。`Vattahan`、`vattahāno`、`vattahā`等词与`yuvan`一词的变化相同。

๑๘๙. วตฺตหา ส+นํนํ โน+นานํ

189. `Vattahan`：`sa`、`naṃ`变为`no`、`nānaṃ`

วตฺตหา สนํนํ โนนานํ นิจฺจํ โหนฺติ ยถากฺกมํ. วตฺตหาโน วตฺตหานานํ.

对于`vattahan`，`sa`和`naṃ`格依次恒常地变为`no`和`nānaṃ`。例如：`vattahāno`、`vattahānānaṃ`。

อการนฺตํ.

`a`字尾。

สา สิ,

`Sā`，`si`格。

๖๔. เอกวจน+โยสฺว+โฆนํ

64. `Ekavacana-yosu-aghonaṃ`

โฆ จ โอ จ โฆ, น โฆ อโฆ. ‘‘อโฆนํ’’ติ ฆปฺปฏิเสเธ อกเต สฺส+มาทีสุ ปเรสุ ฆสฺส วิกปฺเปน รสฺโส, เอกวจนาทีสุ [Pg.49] โยสุ จ ปเรสุ ฆสฺส นิจฺเจน รสฺโสติ วิรุทฺธตฺถคหณนิวตฺตนตฺโถ ฆปฏิเสโธ. โอคฺคหณ+มุตฺตรตฺถํ. เอกวจเน โยสุ จ ฆ+โอการนฺตวชฺชิตานํ นามานํ รสฺโส โหติ ติลิงฺเคติ รสฺเส สมฺปตฺเต –

`gha`与`o`为`gho`，非`gho`为`agho`。所谓“`aghonaṃ`”，此中对`gha`的否定，是为了防止执取矛盾的意义：若不作此否定，则在`ssa`等格之后，`gha`（词干母音）可选择性地变短；而在单数及`yo`等格之后，`gha`（词干母音）则必然变短。`o`的摄取是为了后续的（规则）。在单数及`yo`等格中，对于三性中除`gha`与`o`字尾之外的名词，其（母音）应变短，当此短音成立时——

๖๖. สิสฺมึ นา+นปุํสกสฺสติ

66. 在`si`和`smiṃ`格中，对于非中性词，不（发生短音化）

อนปุํสกสฺส รสฺโส น โหตีติ สิมฺหิ ตุ น รสฺโส. สา. ‘‘ปชฺชุนฺโนว ลกฺขณปวุตฺติ ชเลปิ วสฺสติ, ถเลปิ วสฺสตี’’ติ ญายา ยุวาทิตฺตา สิสฺส อา. โยสุ รสฺเส ‘‘โยนํ โน+เน วา’’ติ โยสฺส โน. ‘‘โน นาเนสฺวา’’ติ อา, สาโน. โนตฺตาภาวปกฺเข ‘‘โยน+มาโน’’ติ วาธิการสฺส ววตฺถิตวิภาสตฺตา นิจฺจ+มาโน, ตสฺมา โน+เนอภาวปกฺเข สา, เสติ รูปปสงฺโค น โหติ. สาโน. ตถา เนตฺตาภาวปกฺเข.

对于非中性词，其（母音）不发生短音化，因此在`si`格中不发生短音化，得`Sā`。依据“如雨神(pajjunna)之特性，于水于陆皆降雨”之理则，因其属`yuvā`等词，`si`格变为`ā`。在`yo`格中发生短音化时，依“`yonaṃ no ne vā`”规则，`yo`变为`no`。依“`No nānesvā`”规则，（词干母音）变为`ā`，得`sāno`。在不作`no`的情况下，因`vā`之管辖权为限定选择，故依“`yona māno`”规则，恒常变为`māno`，因此在不作`no`和`ne`的情况下，不会出现`sā`、`se`这样的形式。得`Sāno`。同样，在不作`ne`的情况下也是如此。

๑๘๘. สาสฺสํ+เส จา+นง

188. 对于`sā`，在`aṃ`和`se`格中，也作`ānaṅa`

สาสทฺทสฺส อานง โหติ อํ+เส เค จ นิจฺจํ. โภ สาน สานา, สาโน. สานํ, สาเน สาโน. สานา, สาเนหิ สาเนภิ. สานสฺส, สานํ. สานา, สาเนหิ สาเนภิ. สาเน, สาเนสุ.

对于`sā`一词，在`aṃ`、`se`和`ge`格中，恒常变为`ānaṅa`。呼格：`Bho sāna`、`sānā`、`sāno`。宾格：`Sānaṃ`；`sāne`、`sāno`。具格：`Sānā`；`sānehi`、`sānebhi`。属格：`Sānassa`、`sānaṃ`。从格：`Sānā`；`sānehi`、`sānebhi`。处格：`Sāne`、`sānesu`。

สุวา ยุวาว. ‘‘เอกวจนโยสฺว+โฆนํ’’ติ รสฺสตฺตํ วิเสโส. เค ตุ –

`Suvā`（的变格）与`yuvā`相似。“`Ekavacana-yosu-aghonaṃ`”此规则所致的短音化是其特别之处。至于`ge`格——

๑๓๐. เค วา

130. 在`ge`格中，可选择性地（发生）

อโฆนํ เค วา รสฺโส โหติ ติลิงฺเค. โภ สุว สุวา.

对于非`gha`词，在`ge`格中，于三性中可选择性地发生短音化。呼格：`Bho suva`、`suvā`。

อาการนฺตํ.

`ā`字尾。

มุนิ [Pg.50] สิโลโป. เฌ กเต –

对于`muni`，`si`格被省略。当应用`jha`时——

๙๓. โยสุ ฌิสฺส ปุเม

93. 在`yo`等格中，对于`jha`，于阳性词

ฌสญฺญสฺส อิสฺส โยสุ วา ฏ โหติ ปุลฺลิงฺเค. มุนโย, ฌคฺคหณํ กึ, อิการนฺตสมุทายสฺส มา สิยา. อิคฺคหณํ กึ, อีการสฺส วาติ. อโตติ สามญฺญนิทฺเทสา ลกฺขณิกอการโต โยนํ ฏาเฏ สมฺปตฺตาปิ อวิธานสามตฺถิยา น โหนฺติ. สามตฺถิยญฺจ อญฺญถา อนุปปตฺติ.

在阳性词中，对于`i`（字尾）的、被称为`jha`的`yo`等格，可选择性地变为`ṭa`。例如：`Munayo`。（问：）为何要摄取`jha`？答：是为了（此规则）不适用于整个`i`字尾的集合。（问：）为何要摄取`i`？答：是为了（此规则）不适用于`ī`字尾。因此，由于是普遍性的指示，即使从特征性的`a`音获得了`yo`和`ṭā`，但因缺乏制定的能力，它们不发生。而所谓能力，是指（若无此能力则）无法以他法成立。

๑๑๔. โลโป

114. 省略

ฌลโต โยนํ โลโป โหตีติ โยโลเป –

在jh与l之后，yo格发生省略，故为“yo省略”——

๘๘. โยโลป+นิสุ ทีโฆ

88. 在yo格省略后，以及在ni、su等格前，元音变长

โยนํ โลเปนิสุ จ ทีโฆ โหติ. มุนิ. มุนโยติ เอตฺถ โยโลโป กิมตฺถํ น โหติ, อกฺเกน ฌตฺตสฺส นาสิตตฺตา. กินฺติ ปฐมํ น โหติ, อนฺตรงฺคตฺตา ฌตฺตสฺส. โภ มุนิ มุนี, มุนโย มุนี. มุนึ, มุนโย มุนี. มุนินา, มุนีหิ มุนีภิ. ‘‘โยโลปนิสุ’’ ‘‘วีมนฺตุวนฺตูน’’ มิจฺจาทิญาปกา อิการุการานํ สุนํหิสุ ทีฆสฺสา+นิจฺจตฺตา มุนิหิ มุนินํ มุนิสุ อิติปิ โหติ. ‘‘ฌลา สสฺส โน’’ติ โน, มุนิโน มุนิสฺส, มุนีนํ. ‘‘นาสฺมาสฺสา’’ติ นา, มุนินา มุนิมฺหา มุนิสฺมา. มุนิมฺหิ มุนิสฺมึ, มุนีสุ. ‘‘อิโต กฺวจิ สสฺส ฏานุพนฺโธ’’ (คณสุตฺต)ติ พฺรหฺมาทีสุ ปาฐา ‘‘โย จ สิสฺโส มหามุเน’’ติ เอตฺถ ‘‘ฆ+พฺรหฺมาทิเต’’ติ สสฺส เอฏ.

在yo格被省略后，以及在ni、su等格前，元音变长。牟尼(Muni)。在“Munayo”（牟尼们）这里，为何不发生yo省略？因为“jha”性已被“akka”规则所破。为何这个规则不先执行？因为“jha”性的改变是更内在的规则。呼格：Bho muni、munī、munayo、munī。宾格：Muniṃ、munayo、munī。具格：Muninā、munīhi、munībhi。“Yolopanisu”、“vīmantuvantūnaṃ”等规则表明，在su、naṃ、hi等格前，i和u元音的加长并非强制性的，因此也有munihi、muninaṃ、munisu等形式。根据“在jh和l之后，sa格变为na”规则，故有no，[如]munino、munissa、munīnaṃ。根据“Nāsmāssā”规则，故有nā，[如]muninā、munimhā、munismā。处格：Munimhi、munismiṃ、munīsu。根据群经(gaṇasutta)中的“此处有时s的ṭa附随音”，在brahmā等词中，如“他是大牟尼的弟子”一句里，根据“gha+brahmādite”规则，sa格变为e。

เอวํ –

如是——

โชติ [Pg.51] ปาณิ คณฺฐิ มุฏฺฐิ, กุจฺฉิ วตฺถิ สาลิ วีหิ;

พฺยาธิ โอธิ โพธิ สนฺธิ, ราสิ เกสิ สาติ ทีปิ.

光、手、结、拳；腹、膀胱、稻、谷；病、限、菩提、结合；堆、狮、乐、豹。

อิสิ คินิ มณิ ธนิ, คิริ รวิ กวิ กปิ;

อสิ มสิ นิธิ วิธิ, อหิ กิมิ ปติ หริ.

仙人、火、宝珠、富者；山、日、诗人、猴；剑、墨、宝藏、方法；蛇、虫、主、神。

อริ ติมิ กลิ พลิ, ชลธิ จ คหปติ;

อุรมิติ วรมติ, นิรุปธิ อธิปติ;

อญฺชลิ สารถิ อติถิ, สมาธิ อุทธิปฺปภุตโย.

敌人、大鱼、恶时、供品；以及海洋、家主；胸量、胜慧、无依、主宰；合掌、御者、客人；禅定、以及像海洋等。

อคฺคิ+อิสีนํ อยํ วิเสโส –

这是火(aggi)和仙人(isi)这两个词的特殊之处——

๑๔๗. สิสฺสา+คฺคิโต นิ

147. 在aggi之后，si格变为ni

อคฺคิสฺมา สิสฺส นิ โหติ วา. อคฺคินิ อคฺคิ, อคฺคโย อิจฺจาทิ มุนิสทฺทสมํ.

从aggi（火）之后，si格可选地变为ni。Aggini、aggi、aggayo等词的变格与muni（智者）一词相同。

๑๓๓. เฏ สิสฺสิ+สิสฺมา

133. 在isi之后，si格变为ṭe

อิสิสฺมา สิสฺส เฏ วา โหติ. อิเส อิสิ. ‘‘ฆ+พฺรหฺมาทิเต’’ติ คสฺส เอ วา, โภ อิเส อิสิ, อิสโย อิสี. อิสึ.

从isi（仙人）之后，si格可选地变为ṭe。Ise、isi。“Gha+brahmādite”规则使gha可选地变为e，呼格：Bho ise、isi、isayo、isī。宾格：Isiṃ。

๑๓๔. ทุติยสฺส โยสฺส

134. 对于第二格的yo

‘‘ทุติยา โยสฺสา’’ติ อวตฺวา ‘‘ทุติยสฺส โยสฺสา’’ติ วิสุํ กรณํ ‘‘เอกโยคนิทฺทิฏฺฐาน+มปฺเย+กเทโส+นุวตฺตเต, น [Pg.52] ตฺเว+กวิภตฺติยุตฺตานํ’’ติ ญายา ทุติยาโยสฺสาติ นานุวตฺติย โยสฺสาติ สามญฺเญน อนุวุตฺติย เอกจฺจาทิโต ปฐมา โยสฺสาปิ เฏวิธานตฺถํ. อิสิสฺมา ปรสฺส ทุติยา โยสฺส เฏ วา โหติ. อิเส อิสโย อิสี, เสสํ มุนิสมํ.

不说“dutiyā yossā”（第二格的yo），而说“dutiyassa yossā”（第二格的yo），是为了区分。根据“即使在一个复合规则中，一部分可以延续，但不同格的词不能延续”的原则，“dutiyāyossā”不延续，而“yossā”作为一般规则延续，是为了从某些词开始，使第一格的“yossā”也能有“ṭe”的变化。在isi（仙人）之后，第二格的yo可选地变为ṭe。Ise、isayo、isī。其余的与muni（智者）相同。

อาทิ, อาทโย อิจฺจาทิ, สฺมิมฺหิ –

Ādi（开始）、ādayo（等等），以及在smiṃ（处格单数）中——

๕๕. รตฺยาทีหิ โฏ สฺมิโน

55. 由`ratī`等词，`smiṃ`成`ṭo`

รตฺยาทีหิ สฺมิโน โฏ วา โหติ. อาโท อาทิมฺหิ อาทิสฺมึ, อาทีสุ.

由`ratī`等词，`smiṃ`或成`ṭo`。如：`Ādo`、`ādimhi`、`ādismiṃ`（处格单数）；`ādīsu`（处格复数）。

สมาเส อิการนฺตโต โย+สฺมึสุ วิเสโส.

于复合词中，i-词尾者，于`yo`、`smiṃ`、`su`（格尾）有差别。

๑๘๒. อิโต+ญฺญตฺเถ ปุเม

182. 由i-词尾，于另一义，于阳性

อญฺญตฺเถ วตฺตมานโต อิการนฺตโต นามสฺมา โยนํ โน+เน วา โหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค. อริยวุตฺติโน อริยวุตฺตโย อริยวุตฺตี. โภ อริยวุตฺติ อริยวุตฺตี, อริยวุตฺติโน อริยวุตฺตโย อริยวุตฺตี. อริยวุตฺตึ, อริยวุตฺติโน อริยวุตฺตโย อริยวุตฺตี. อริยวุตฺตินา อิจฺจาทิ ตุ มุนิสทฺทสมํ.

于另一义中，由i-词尾阳性名词，诸`yo`（格尾）或依次成`no`、`ne`。如：`Ariyavuttino`、`ariyavuttayo`、`ariyavuttī`。呼格：`Bho ariyavutti`、`ariyavuttī`；`ariyavuttino`、`ariyavuttayo`、`ariyavuttī`。宾格：`Ariyavuttiṃ`；`ariyavuttino`、`ariyavuttayo`、`ariyavuttī`。`Ariyavuttinā`等则与`muni`（牟尼）一词相同。

๑๘๓. เน สฺมิโน กฺวจิ

183. `smiṃ`有时成`ne`

อญฺญตฺเถ อิการนฺตโต นามสฺมา สฺมิโน เน วา โหติ กฺวจิ. อริยวุตฺติเน อริยวุตฺติมฺหิ อริยวุตฺติสฺมึ, อริยวุตฺตีสุ. เอวํ โตมรงฺกุสปาณิโน สารมติโน อิจฺจาทิ. กฺวจิคฺคหณา น สพฺพตฺถ เนอาเทโส.

于另一义中，由i-词尾名词，`smiṃ`（处格单数）有时或成`ne`。如：`ariyavuttine`、`ariyavuttimhi`、`ariyavuttismiṃ`（处格单数）；`ariyavuttīsu`（处格复数）。`tomaraṅkusapāṇino`（手持钩枪者）、`sāramatino`（具慧者）等亦如是。因言`kvaci`（有时），故`ne`之替代非于一切处。

อิการนฺตํ.

ī-词尾。

ทณฺฑี[Pg.53], สิโลโป. ‘‘เอกวจเน’’ จฺจาทินา รสฺเส สมฺปตฺเต อนปุํสกตฺตา ‘‘สิสฺมึนา+นปุํสกสฺสา’’ติ นิเสโธ. โยมฺหิ เอกวจเน จ สพฺพตฺถ รสฺโส.

`Daṇḍī`（持杖者），`si`（格尾）省略。由“`Ekavacane`”等规则，当得短音时，因其非中性，故由“`sismiṃnā+napuṃsakassā`”规则禁止。于`yo`、`mhi`及单数呼格中，处处作短音。

๗๕. โยนํ โน+เน ปุเม

75. 于阳性，诸`yo`成`no`、`ne`

ฌสญฺญิโต โยนํ โน+เน วา โหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค. ทณฺฑิโน.

由`jha`-称谓者，于阳性，诸`yo`（格尾）或依次成`no`、`ne`。如：`Daṇḍino`。

๑๑๕. ชนฺตุเหตฺวีฆเปหิ วา

115. 由`jantu`、`hetu`、ī-、`gha`-、`pa`-（称谓者），或

ชนฺตุ+เหตูหิ อีการนฺเตหิ ฆ+ปสญฺเญหิ จ ปเรสํ โยนํ วา โลโป โหติ. ‘‘โยโลปนิสุ ทีโฆ’’ติ ทีเฆ ทณฺฑี ทณฺฑิโย. เค ตุ ‘‘เค วา’’ติ วา รสฺโส. โภ ทณฺฑิ ทณฺฑี, ทณฺฑิโน ทณฺฑี ทณฺฑิโย.

于`jantu`、`hetu`、ī-词尾、`gha`-及`pa`-称谓者之后，诸`yo`（格尾）或省略。依“`Yolopanisu dīgho`”规则长音化，作`daṇḍī`、`daṇḍiyo`。于呼格（`ge`）中，则依“`ge vā`”规则或作短音。呼格：`Bho daṇḍi`、`daṇḍī`；`daṇḍino`、`daṇḍī`、`daṇḍiyo`。

๗๔. นํ ฌีโต

74. 由`jhī`，成`naṃ`

ฌสญฺญีโต อํวจนสฺส นํ วา โหติ. ทณฺฑินํ ทณฺฑึ, ทณฺฑิเน.

由`jha`-称谓者，`aṃ`（宾格单数）格尾或成`naṃ`。如：`Daṇḍinaṃ`、`daṇḍiṃ`；`daṇḍine`。

๗๖. โน

76. `No`

ฌีโต โยนํ โน วา โหติ ปุลฺลิงฺเค. ทณฺฑิโน ทณฺฑี ทณฺฑิโย. ทณฺฑินา, ทณฺฑีหิ ทณฺฑีภิ. ‘‘ฌลา สสฺส โน’’ติ โนมฺหิ กเต ทณฺฑิโน ทณฺฑิสฺส, ทณฺฑีนํ. ‘‘นา สฺมาสฺสา’’ติ สฺมาสฺส นา, ทณฺฑินา ทณฺฑิมฺหา ทณฺฑิสฺมา.

由`jhī`，于阳性，诸`yo`（格尾）或成`no`。如：`Daṇḍino`、`daṇḍī`、`daṇḍiyo`。`Daṇḍinā`；`daṇḍīhi`、`daṇḍībhi`。依“`Jhalā sassa no`”规则，`sa`（属格单数）成`no`时，作`daṇḍino`、`daṇḍissa`；（属格复数）`daṇḍīnaṃ`。依“`Nā smāssā`”规则，`smā`成`nā`，作`daṇḍinā`、`daṇḍimhā`、`daṇḍismā`（从格单数）。

๗๗. สฺมิโน นิ

77. `smiṃ`成`ni`

ฌีโต สฺมึวจนสฺส นิ โหติ วา. ทณฺฑินิ ทณฺฑิสฺมึ, ทณฺฑีสุ, พหุลาธิการา สฺมิมฺหิ คามณี+เสนานี+สุธีปภุตีนํ นิอาเทสาภาโว จ วิเสโส. เอวํ –

由`jhī`，`smiṃ`（处格单数）格尾或成`ni`。如：`daṇḍini`、`daṇḍismiṃ`；`daṇḍīsu`。又，依`bahula`（不定法）之作用，于`gāmaṇī`（村主）、`senānī`（将帅）、`sudhī`（智者）等词，于`smiṃ`不作`ni`之替代，是为例外。如是：

ธมฺมี [Pg.54] สงฺฆี ญาณี หตฺถี, จกฺกี ปกฺขี ทาฐี รฏฺฐี;

ฉตฺตี มาลี จมฺมี โยคี, ภาคี โภคี กามี สามี.

具法者、僧伽成员、具智者、象；具轮者、有翼者、具獠牙者、国王；持伞者、持花鬘者、持皮革者、瑜伽行者；分享者、享乐者、具欲者、主人。

ธชี คณี สสี กุฏฺฐี, ชฏี ยานี สุขี สิขี;

ทนฺตี มนฺตี กรี จาคี, กุสลี มุสลี พลี;

(วาจี, รู)

持旗者、群主、月亮、麻风病患者；结发者、持车者、安乐者、孔雀；具齿者、大臣、象、施舍者；善巧者、持杵者、有力者。（Vācī, Rū）

ปาปการี สตฺตุฆาตี, มาลฺยการี ทีฆชีวี;

ธมฺมวาที สีหนาที, ภูมิสายี สีฆยายี.

作恶者、杀生者、造花鬘者、长寿者；说法者、作狮子吼者、卧地者、速行者。

อีการนฺตํ.

ī-词尾。

ภิกฺขุ, สิโลโป. ลสญฺญายํ –

比丘，`si`（格尾）省略。于`la`-称谓——

๘๓. ลา โยนํ โว ปุเม

83. 对于l类（名词），复数主格/宾格词尾yo在阳性中变为vo

ลโต โยนํ โว โหติ วา ปุลฺลิงฺเค.

对于l类（名词），复数主格/宾格词尾yo在阳性中可变为vo。

๙๔. เว+โวสุ ลุสฺส

94. 对于l类（名词），当后接ve与vo时

ลสญฺญสฺส อุสฺส เว+โวสุ ฏ โหติ. เอตฺถ ‘‘ปุมาลปเน เวโว’’ ตฺย+ตฺร โวสฺส สหจริตญายา อนิสฺสิตตฺตา ชาติวเสน ‘‘ลา โยนํ’’ ตฺยาโท โว จ คยฺหติ. ภิกฺขโว. อญฺญตฺร ‘‘โลโป’’ติ โยโลโป. ‘‘โยโลปนิสุ ทีโฆ’’ติ ทีเฆ ภิกฺขู. โภ ภิกฺขุ ภิกฺขู.

对于l类（Lasaññā）名词，其u元音在后接ve与vo词尾时变为a（ṭa）。在此，于《阳性呼格ve、vo》（Pumālapane vevo）此规则中，因vo并非依伴随之理，而是依其自性，故《l类yo（作）vo》（lā yonaṃ）等规则中的vo亦被采纳。如：bhikkhavo（比丘们）。在其他情况中，依“省略”（lopo）规则，yo被省略。依“yo省略时元音变长”（Yolopanisu dīgho）规则，元音变长后，成bhikkhū（比丘们）。（呼格）Bho bhikkhu（喂，比丘！），bhikkhū（比丘们！）。

๙๖. ปุมา+ลปเน เวโว

96. 阳性呼格（用）ve、vo（词尾）

ลสญฺญโต อุโต โยสฺสา+ลปเน เว+โว โหนฺติ วา ปุลฺลิงฺเค. ภิกฺขเว ภิกฺขโว ภิกฺขู. ภิกฺขุํ, ภิกฺขโว ภิกฺขู. ภิกฺขุนา[Pg.55], ภิกฺขูหิ ภิกฺขูภิ. ‘‘ฌลา สสฺส โน’’ติ ลโต สสฺส โน วา, ภิกฺขุโน ภิกฺขุสฺส, ภิกฺขูนํ. ‘‘นา สฺมาสฺสา’’ติ ลโต วา สฺมาสฺส นา, ภิกฺขุนา ภิกฺขุมฺหา ภิกฺขุสฺมา. ภิกฺขุมฺหิ ภิกฺขุสฺมึ. เอวํ –

对于以u结尾的l类（Lasaññā）名词，其呼格复数词尾yo在阳性中可变为ve或vo。如：（呼格复数）bhikkhave、bhikkhavo、bhikkhū。（宾格单数）bhikkhuṃ，（宾格复数）bhikkhavo、bhikkhū。（具格单数）bhikkhunā，（具格复数）bhikkhūhi、bhikkhūbhi。依《Jhalā sassa no》规则，l类（名词）的ssa（词尾）可变为no，如：（属格单数）bhikkhuno、bhikkhussa，（属格复数）bhikkhūnaṃ。依《Nā smāssā》规则，l类（名词）的smā（词尾）可变为nā，如：（从格单数）bhikkhunā、bhikkhumhā、bhikkhusmā。（处格单数）bhikkhumhi、bhikkhusmiṃ。以此类推——

เสตุ เกตุ ราหุ ภาณุ, สํกุ อุจฺฉุ เวฬุ มจฺจุ. (ปงฺคุ, รู) สินฺธุ พนฺธุ เนรุ เมรุ, สตฺตุ การุ เหตุ ชนฺตุ. รุรุ ปฏุ – อิจฺจาทโย.

Setu（桥）、ketu（旗）、rāhu（罗睺）、bhāṇu（太阳）；saṃku（矛）、ucchu（甘蔗）、veḷu（竹）、maccu（死亡）。（Paṅgu（跛者）、rū）sindhu（海洋）、bandhu（亲友）、neru（尼楼山）、meru（须弥山）；sattu（敌人）、kāru（作者）、hetu（因）、jantu（众生）。Ruru（鹿）、paṭu（熟练者）——等等。

ชนฺตุ+เหตูนํ โยสฺว+ยํ เภโท. ‘‘ชนฺตุ+เหตฺวี+ฆ+เปหิ วา’’ติ โยโลเป –

此为jantu（众生）与hetu（因）二词于yo（词尾）的差别。依《Jantu-hetv-ī-gha-pehi vā》规则，yo被省略——

๘๔. ชนฺตฺวาทิโต โน จ

84. 对于jantu等词，亦作no

ชนฺตฺวาทิโต โยนํ โน โหติ โว จ ปุลฺลิงฺเค. ชนฺตุโน ชนฺตโว ชนฺตุโย. โภ ชนฺตุ ชนฺตู, ชนฺตุโน, ‘‘ปุมาลปเน เวโว’’ติ เว+โว, ชนฺตเว ชนฺตโว ชนฺตุโย. ชนฺตุํ, ชนฺตู ชนฺตุโน ชนฺตโว ชนฺตุโย. เสสํ ภิกฺขุสมํ.

对于jantu等词，复数主格/宾格词尾yo在阳性中变为no与vo。如：（主/宾格复数）jantuno、jantavo、jantuyo。（呼格）Bho jantu（喂，众生！）、jantū、jantuno；依《阳性呼格ve、vo》规则，亦作jantave、jantavo、jantuyo。（宾格单数）jantuṃ，（宾格复数）jantū、jantuno、jantavo、jantuyo。其余变化与bhikkhu（比丘）一词相同。

เหตุ, เหตู เหตโว. ‘‘โยมฺหิ วา กฺวจี’’ติ ลสญฺญสฺส อุสฺส วา ฏาเทโส, เหตโย. โยมฺหิ อนฺตรงฺคตฺตา ปฐมํ ฏาเทเส กเต ปจฺฉา โยโลปาภาโว, ตถา หิ อนฺตรงฺค+พาหิรงฺควิธาเนสฺว+นฺตรงฺควิธิเยว พลวา. เอตฺถ จ ปกตินิสฺสิต+มนฺตรงฺคํ, ปจฺจยนิสฺสิตํ พาหิรงฺคํ. เหตุโย. โภ เหตุ, เหตู เหตเว เหตโว เหตโย เหตุโย. เสสํ ปุพฺพสมํ.

（主格单数）Hetu（因），（复数）hetū、hetavo。依《Yomhi vā kvacī》规则，l类名词的u元音可选择性地被替换为a（ṭādeso），如：hetayo。当后接yo词尾时，因（元音替换）属内在（antaraṅga）规则，故先进行a替换，之后yo便不再省略；这是因为在内在与外在规则中，内在规则更强有力。于此，依于词根（pakati）者为内在规则，依于后缀（paccaya）者为外在规则。如：hetuyo。（呼格）Bho hetu（喂，因！），hetū、hetave、hetavo、hetayo、hetuyo。其余变化与前述相同。

พหุโต [Pg.56] นํมฺหิ –

对于bahu（多）一词，当后接naṃ（词尾）时——

๔๘. พหุกตินฺนํ

48. Bahukatinnaṃ

นํมฺหิ พหุโน กติสฺส จ นุก โหติ ติลิงฺเค. พหุนฺนํ. เสสํ ภิกฺขุสมํ.

当后接naṃ词尾时，bahu（多）与kati（几）二词在三性中皆增添n(uka)音。如：bahunnaṃ。其余变化与bhikkhu（比丘）一词相同。

วตฺตุ สิ,

Vattu（词干），si（词尾），

๕๗. ลฺตุ+ปิตาทีน+มา สิมฺหิ

57. ltu结尾及pitu等词，于si格中，变为ā

ลฺตุปจฺจยนฺตานํ ปิตุ+มาตุ+ภาตุ+ธีตุ+ทุหิตุ+ชามาตุ+นตฺตุ+โหตุ+โปตูนญฺจา โหติ สิมฺหิ. วตฺตา. ‘‘กตฺตริ ลฺตุ+ณกา’’ติ วิหิตลฺตุปจฺจยสฺส คหณา ยโต ธาตุโต หิ โส วิหิโต, ‘‘ปจฺจยคฺคหเณ ยสฺมา โส วิหิโต, ตทาทิโน ตทนฺตสฺส จ คหณํ’’ติ ญายา ตทวินาภาวโต ตทนฺตธาตุโนปิ คหณํติ ลฺตุปจฺจยนฺตานํติ วุตฺตํ.

以ltu后缀结尾的词，以及pitu(父)、mātu(母)、bhātu(兄/弟)、dhītu(女)、duhitu(女)、jāmātu(女婿)、nattu(孙)、hotu(祭主)、potu(净化者)等词，于si格中，变为ā。例如：vattā(说者)。之所以说“以ltu后缀结尾的词”，是因为ltu后缀是由“Kattari ltu+ṇakā”(规则)所规定，并且它确实是从词根派生而来；根据“当采用后缀时，既采用其来源，也采用以其结尾的词”这一原则，由于其不可分离性，以该后缀结尾的词根亦被采用。

๑๖๒. ลฺตุ+ปิตาทีน+ม เส

162. ltu结尾及pitu等词，于其余格中作āra

ลฺตุปจฺจยนฺตานํ ปิตาทีนญฺจา+รง โหติ สโต+ญฺญตฺร. ‘‘อารงสฺมา’’ติ โฏ, วตฺตาโร.

以ltu后缀结尾及pitu等词，除sa格之外，词干变为āraṅa。依“Āraṅasmā”等规则，（yo格）变为o，例如：vattāro(说者们)。

๕๘. เค อ จ

58. 于ge格中，亦作a

เคลฺตุ+ปิตาทีนํ อ โหติ อา จ. โภ วตฺต วตฺตา, วตฺตาโร. วตฺตารํ, วตฺตาเร วตฺตาโร. นาวจนสฺส ‘‘ฏา นาสฺมานํ’’ติ ฏา, วตฺตารา.

于ge格中，ltu结尾及pitu等词，变为a及ā。例如：Bho vatta(喂，说者)！vattā！vattāro！宾格：vattāraṃ，(复数)vattāre, vattāro。对于nā格，依“ṭā nāsmānaṃ”等规则，变为ā，例如：vattārā。

๑๖๖. สุ+หิสฺวา+รง

166. 于su及hi格中，作āraṅa

สุ+หิสุ ลฺตุ+ปิตาทีน+มารง วา โหติ. วตฺตาเรหิ วตฺตาเรภิ วตฺตูหิ วตฺตูภิ.

于su及hi格中，ltu结尾及pitu等词，可选择变为āraṅa。例如：vattārehi, vattārebhi, vattūhi, vattūbhi。

๑๖๕. สโลโป

165. sa格的省略

ลฺตุ+ปิตาทีหิ [Pg.57] สสฺส โลโป วา โหติ. วตฺตุ วตฺตุโน วตฺตุสฺส.

ltu结尾及pitu等词之后，ssa格可选择省略。例如：vattu, vattuno, vattussa。

๑๖๓. นํมฺหิ วา

163. 于naṃ格中，可选择地……

นํมฺหิ ลฺตุ+ปิตาทีน+มารง วา โหติ. วตฺตารานํ.

于naṃ格中，ltu结尾及pitu等词，可选择变为āraṅa。例如：vattārānaṃ。

๑๖๔. อา

164. Ā

นํมฺหิ ลฺตุ+ปิตาทีน+มา วา โหติ. วตฺตานํ วตฺตูนํ. สฺมาสฺส ฏา, วตฺตารา.

于naṃ格中，ltu结尾及pitu等词，可选择变为ā。例如：vattānaṃ, vattūnaṃ。smā格变为ā，例如：vattārā。

๑๗๔. ฏิ สฺมิโน

174. smiṃ格作ṭi

อารวา+เทสมฺหา สฺมิโน ฏิ โหติ.

于āra替换之后，smiṃ格变为ṭi。

๑๗๖. รสฺสา+รง

176. āraṅa作短音

สฺมิมฺหิ อาโร รสฺโส โหติ. วตฺตริ, วตฺตาเรสุ วตฺตูสุ วตฺตุสุ. เอวํ –

于smiṃ格中，āra变为短音。例如：vattari(于说者处)，vattāresu, vattūsu, vattusu(于说者们处)。同样地——

เอวํ ภตฺตุ กตฺตุ เนตุ, โสตุ ญาตุ เชตุ เฉตฺตุ;

เภตฺตุ ทาตุ ธาตุ โพทฺธุ, วิญฺญาเปตาทโยปิ จ.

同样地，bhattu(丈夫、支持者)、kattu(作者)、netu(引导者)、sotu(听者)、ñātu(知者)、jetu(征服者)、chettu(斩断者)、bhettu(破坏者)、dātu(施与者)、dhātu(持者)、boddhu(觉悟者)，以及viññāpetar(告知者)等词也是如此。

สตฺถุสทฺทสฺส ปน นามฺหิ พหุลาธิการา ‘‘ลฺตุ+ปิตาทีน+มเส’’ติ วา อารวาเทเส สตฺถารา สตฺถุนา. เสสํ วตฺตุสมํ.

然而，对于satthu(导师)一词，于nā格中，依多样性规则(bahulādhikārā)，可选择依“ltu+pitādīnaṃ āro se”等规则作āra替换，故有satthārā及satthunā二形。其余变化与vattu相同。

สิมฺหิ อา, ปิตา. ‘‘ลฺตุ+ปิตาทีน+มเส’’ติ อารวาเทเส –

于si格中，变为ā，例如pitā(父亲)。依“ltu+pitādīnaṃ āro se”规则作āra替换——

๑๗๗. ปิตาทีน+มนตฺวาทีนํ

177. pitu等词，除nattu等词之外

นตฺวาทิวชฺชิตานํ [Pg.58] ปิตาทีน+มาโร รสฺโส โหติ สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ. ‘‘ลฺตุ+ปิตาทีน+มเส’’ ‘‘สุ+หิสฺวา+รง’’ ‘‘นํมฺหิ วา’’ติ เอตฺถ วุตฺตวิภตฺตีสุ ปเรสุ อารง โหตีติ ตา วิภตฺติโย ปฏิจฺจ สพฺพาสูติ วุตฺตํ. ปิตโร. โภ ปิต ปิตา, ปิตโร. ปิตรํ, ปิตเร ปิตโร. ปิตรา, ปิตเรหิ ปิตเรภิ ปิตูหิ ปิตูภิ. ปิตุ ปิตุโน ปิตุสฺส, ปิตรานํ ปิตูนํ. ‘‘ปิตุนฺนํ’’ติ นํมฺหิ ทีเฆ รสฺส+ทฺวิตฺตานีติ วุตฺตํ. ‘‘สานุวุตฺตํ สุตฺตํ’’ติ ญายา ‘‘พหุกตินฺนํ’’ติ เอตฺถ นุก-อิติ โยควิภาเคนปิ สิชฺฌติ เอตฺถ อนุวตฺติตนํมฺหิ. ปญฺจมีฉฏฺฐี ตติยาจตุตฺถีสมํ. ปิตริ, ปิตเรสุ ปีตูสุ, รสฺสาภาโว. นตฺตา, นตฺตาโร. โภ นตฺต นตฺตา, นตฺตาโร อิจฺจาทิ วตฺตุสมํ.

对于pitu等词，除nattu等词之外，其āra在所有格中变为短音。在“ltu+pitādīnaṃ āro se”、“su+hisu āraṅa”、“naṃmhi vā”等规则中所述的格之后，会发生āraṅa替换，因此，针对这些格才说“在所有格中”。Pitaro(父亲们)。Bho pita(喂，父亲)！pitā！pitaro！Pitaraṃ(宾格), pitare pitaro。Pitarā(具格), pitarehi pitarebhi pitūhi pitūbhi。Pitu(属格) pituno pitussa, pitarānaṃ pitūnaṃ。关于“pitunnaṃ”，经中说于naṃ格中，长音变短且其后辅音重复。依“随诵经”之理，于“bahukatinnaṃ”一例中，通过规则分割出“nuka”，此理亦可适用于此处随引的naṃ格，故（pitunnaṃ之形）亦可成立。第五格、第六格（复数）与第三格、第四格（复数）相同。Pitari(处格), pitaresu pitūsu，（pitaresu中）无短音化。Nattā(孙子), nattāro。Bho natta(喂，孙子)！nattā！nattāro！等变化与vattu相同。

คุณวนฺตุ สิ,

Guṇavantu于si格中，

๑๕๑. นฺตุสฺส

151. Ntussa

สิมฺหิ นฺตุสฺส ฏา โหติ. คุณวา. โยมฺหิ ‘‘นฺตนฺตูนํ นฺโต โยมฺหิ ปฐเม’’ติ สวิภตฺติสฺส นฺตุสฺส นฺโต โหติ. เอตฺถ จ ‘‘นฺตุ วนฺตุ+มนฺตา+วนฺตุ+ตวนฺตุสมฺพนฺธี’’ติ ปริภาสโต นฺตุ จ วนฺตฺวาทิสมฺพนฺธีเยว คยฺหเต, น ชนฺตุ ตนฺตาทีนํ. คุณวนฺโต. อญฺญตฺร –

于si格，ntu作ā。如：Guṇavā(具德者)。于yo格，依“ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame”，带语尾之ntu作nto。于此，又依定义“ntu vantu+mantā+vantu+tavantusambandhī”，只取与vantu等相关的ntu，而非jantu、tantā等词中的。如：Guṇavanto(具德者们)。其他则——

๙๑. ยฺวาโท นฺตุสฺส

91. ntu于yo等格中

โยอาทีสุ นฺตุสฺส อ โหติ. คุณวนฺตอิติ อการนฺตา ฏา+เฏอาเทสา โหนฺติ, คุณวนฺตา. ‘‘ฏฏาอํ เค’’ติ ฏาทโย[Pg.59], โภ คุณว คุณวา คุณวํ, คุณวนฺโต คุณวนฺตา. ‘‘นฺตสฺส จ ฏ วํ+เส’’ติ อํเสสุ นฺตสฺส โฏ วา, คุณวํ คุณวนฺตํ, คุณวนฺเต. ‘‘โต+ตา+ติ+ตา ส+สฺมา+สฺมึ+นาสู’’ติ ตาอาทโย โหนฺติ, คุณวตา คุณวนฺเตน, คุณวนฺเตหิ คุณวนฺเตภิ. ‘‘ลกฺขณิกปฏิปโทตฺเตสุ ปฏิปโทตฺตสฺเสว คหณํ, น ลกฺขณิกสฺสา’’ติ ญายา ‘‘น ลกฺขณิกสฺสา’’ติ วุตฺตพฺยตฺติปกฺข+มนเปกฺขิตฺวา ‘‘อโต’’ติ รสฺสาการชาติยา เปกฺขิตตฺตา คุณวนฺเตนาติ ‘‘อเตนา’’ ตฺย+เนน สิชฺฌติ. ชาติ=สามญฺญํ, พฺยตฺติ=วิเสโส. คุณวโต คุณวสฺส คุณวนฺตสฺส, ‘‘ตํ นํมฺหิ’’ติ นํมฺหี ตํ วา, คุณวตํ คุณวนฺตานํ. คุณวตา คุณวนฺตา คุณวนฺตมฺหา คุณวนฺตสฺมา. คุณวติ คุณวนฺเต คุณวนฺตมฺหิ คุณวนฺตสฺมึ, คุณวนฺเตสุ. ‘‘นฺตสฺส จ ฏ วา’’ติ โยควิภาคา โยสุ จ นฺตุสฺส วา ฏาเทเส กเต โยสฺส ฏา, ‘‘จกฺขุมา อนฺธิตา โหนฺติ’’, ‘‘วคฺคุมุทาตีริยา ภิกฺขุ วณฺณวา’’ อิจฺจาที โหนฺติ.

于yo等格，ntu作a。Guṇavanta等词成为a尾，故有（a尾词的）变化，如：guṇavantā。依“ā aṃ āyo ge”等规则，（呼格：）bho guṇava；（主格：）guṇavā；（业格：）guṇavaṃ；（主格复数：）guṇavanto、guṇavantā。依“ntassa ca aṃ vaṃ se”，于aṃ、se格，ntu或作aṃ，如：guṇavaṃ、guṇavantaṃ；guṇavante。依“to tā ti tā sa smā smiṃ nāsū”，有tā等变化，如：guṇavatā、guṇavantena；guṇavantehi、guṇavantebhi。依“于特征词与派生词，当取派生词而非特征词”之理，不考虑“不取特征词”所言之个体，而因其归于短a音之类别，故guṇavantena依“atena”之规则而成。Jāti(类)为共相，byatti(个体)为别相。（属格：）guṇavato、guṇavassa、guṇavantassa；依“taṃ naṃmhi”，于naṃ格或作taṃ，如：guṇavataṃ、guṇavantānaṃ。（从格：）guṇavatā、guṇavantā、guṇavantamhā、guṇavantasmā。（处格：）guṇavati、guṇavante、guṇavantamhi、guṇavantasmiṃ；guṇavantesu。通过对“ntassa ca aṃ vā”的规则切分，于yo格，ntu或作ā，yo亦作ā，故有“cakkhumā andhitā honti”(有眼者成盲者)、“vaggumudātīriyā bhikkhu vaṇṇavā”(瓦古穆达(Vaggumudā)河岸的比丘有威光)等形式。

เอวํ คณวา กุลวา ผลวา ยสวา ธนวา สุตวา ภควา หิมวา พลวา สีลวา ปญฺญวา อิจฺจาที.

如是，gaṇavā(有众者)、kulavā(有族者)、phalavā(有果者)、yasavā(有名誉者)、dhanavā(有财富者)、sutavā(多闻者)、bhagavā(世尊)、himavā(有雪山者)、balavā(有力者)、sīlavā(有戒者)、paññavā(有慧者)等。

๑๕๓. หิมวโต วา โอ

153. himavantu或作o

หิมวโต สิมฺหิ นฺตุสฺส โอ วา โหติ, หิมวนฺโต หิมวา. เสสํ ปุริมสมํ.

himavantu于si格，ntu或作o，如：himavanto、himavā。余者同前。

อายสฺมนฺตุสทฺโท กมฺมวาจาย กฺวจิ พหุลาธิการา ทฺวิวจเนน อายสฺมนฺตา, ติณฺณํ วจเนน อายสฺมนฺโตติ ทิสฺสติ.

于羯磨语(kammavācā)中，āyasmantu(具寿)一词，有时因多许之故，二人时作āyasmantā，三人时作āyasmanto。

เอวํ [Pg.60] สติมา ธิติมา คติมา มุติมา มติมา ชุติมา สิริมา หิริมา ถุติมา รติมา ยติมา สุจิมา กลิมา พลิมา กสิมา รุจิมา พุทฺธิมา จกฺขุมา พนฺธุมา เหตุมา เสตุมา เกตุมา ราหุมา ภาณุมา ขาณุมา วิชฺชุมา อิจฺจาทโย.

如是，satimā(有念者)、dhitimā(有决意者)、gatimā(有去处者)、mutimā(有智者)、matimā(有慧者)、jutimā(有光辉者)、sirimā(有吉祥者)、hirimā(有惭者)、thutimā(有赞颂者)、ratimā(有喜乐者)、yatimā(有勤勉者)、sucimā(有清净者)、kalimā(有斗诤者)、balimā(有供奉者)、kasimā(有耕作者)、rucimā(有光辉者)、buddhimā(有觉慧者)、cakkhumā(有眼者)、bandhumā(有亲族者)、hetumā(有因者)、setumā(有桥者)、ketumā(有旗者)、rāhumā(有罗睺者)、bhāṇumā(有光辉者)、khāṇumā(有树桩者)、vijjumā(有闪电者)等。

อุการนฺตํ.

u尾词

เวสฺสภู สิโลโป. เต จ รสฺสาภาโวว วิเสโส. ‘‘เอกวจนโยสฺว+โฆนํ’’ติ รสฺเส ‘‘ลา โยนํ โว ปุเม’’ติ โว, เวสฺสภุโว, ‘‘เวโวสุ ลุสฺสา’’ติ วุตฺตตฺตา น ฏาเทโส, ‘‘โลโปติ โยโลเป เวสฺสภู. ‘‘เค วา’’ติ วา รสฺเส โภ เวสฺสภุ เวสฺสภู, เวสฺสภุโว เวสฺสภู. เวสฺสภุํ, เวสฺสภุโว เวสฺสภู. เวสฺสภุนา อิจฺจาทิ ภิกฺขุสมํ. เอวํ สยมฺภู ปราภิภู อภิภูอาทโย. โคตฺรภู+สหภูสทฺเทหิ ปน โยนํ ‘‘ชนฺตฺวาทิโต โน วา’’ติ โน, โว วา, โคตฺรภุโน โคตฺรภุโว โคตฺรภู. สหภุโน สหภุโว สหภู, เสสํ เวสฺสภูสมํ.

Vessabhū(毗舍浮)，si格被省略。其特点是没有短音。依“Ekavacanayosvaghonaṃ”短音化后，再依“ā yonaṃ vo pume”作vo，成vessabhuvo；因已说“vevosu lussā”，故不作ā；依“lopo”，yo格被省略，成vessabhū。依“Ge vā”，或短音化，（呼格：）bho vessabhu、vessabhū；vessabhuvo、vessabhū。（业格：）vessabhuṃ；vessabhuvo、vessabhū。Vessabhunā等，与比丘(bhikkhu)同。如是，sayambhū(自在者)、parābhibhū(胜他者)、abhibhū(征服者)等亦同。然而，对gotrabhū(得种姓者)、sahabhū(俱生者)等词，其yo格依“jantvādito no vā”或作no或作vo，如：gotrabhuno、gotrabhuvo、gotrabhū；sahabhuno、sahabhuvo、sahabhū。余者同vessabhū。

๘๕. กูโต

85. 从何

กูปจฺจยนฺตโต โยนํ โน วา โหติ ปุลฺลิงฺเค. สพฺพญฺญุโน. อญฺญตฺร ‘‘ลา โยนํ โว ปุเม’’ติ น โว, ‘‘กูโต’’ติ ชนฺตฺวาทีหิ ปุถกฺกรณา. โยโลเป สพฺพญฺญู. โภ สพฺพญฺญุ สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญุโน สพฺพญฺญู อิจฺจาทิ.

对于以 kū 为后缀的阳性词，`yonaṃ` 可变为 `no`。如：`Sabbaññuno`（一切知者）。除了（规则）“`lā yonaṃ vo pume`”，`vo` 则不然，因为“`kūto`”是从 `jantu` 等词中分离出来的。`yo` 省略时作 `sabbaññū`。如：`bho sabbaññu`、`sabbaññū`、`sabbaññuno`、`sabbaññū` 等。

เอวํ มคฺคญฺญู ธมฺมญฺญู อตฺถญฺญู กาลญฺญู รตฺตญฺญู มตฺตญฺญู กตญฺญู กถญฺญู วิญฺญู วิทู อิจฺจาทโย. เอตฺถ ‘‘วิทา กู’’ ‘‘วิโต ญาโต’’ [Pg.61] ‘‘กมฺมา’’ติ ตีสุ สุตฺเตสุ กูปจฺจยสฺส คหิตตฺตา เวทคูอาทโย รูปจฺจยนฺตา น คหิตา.

同样地，有`maggaññū`（知路者）、`dhammaññū`（知法者）、`atthaññū`（知义者）、`kālaññū`（知时者）、`rattaññū`（知夜者）、`mattaññū`（知量者）、`kataññū`（知恩者）、`kathaññū`（知说者）、`viññū`（有识者）、`vidū`（明智者）等。于此，因在“`vidā kū`”、“`vito ñāto`”、“`kammā`”此三条经则中已包含 `kū` 后缀，故如 `vedagū` 等以 `rū` 后缀结尾的词则不予论及。

อูการนฺตํ.

ū-尾音词

โค, สิ, สิโลโป. โค.

`Go`（牛），`si`（主格单数后缀），`si` 省略。作 `Go`。

๖๗. โคสฺสา+ค+สิ+หิ+นํสุ คาว+ควา

67. 于 `ga`、`si`、`hi`、`naṃ`、`su` 后，`go` 作 `gāva`、`gavā`

ค+สิ+หิ+นํวชฺชิตาสุ วิภตฺตีสุ โคสทฺทสฺส คาว+ควา โหนฺติ นิจฺจํ.

在除了 `ga`、`si`、`hi`、`naṃ` 以外的格中，`gosadda`（牛语）的词干恒常变为 `gāva` 和 `gavā`。

๑๗๐. อุภ+โคหิ โฏ

170. `Ubha+gohi ṭo`

อุภ+โคหิ โยนํ โฏ โหติ. คาโว คโว. โภ โค, คาโว คโว.

（依此经则）`yonaṃ` 变为 `ṭo`。如：`Gāvo`、`gavo`。呼格：`Bho go`、`gāvo`、`gavo`。

๗๒. คาวุ+มฺหิ

72. `Gāvu+mhi`

อํวจเน โคสฺส คาวุ วา โหติ. คาวุํ คาวํ ควํ, คาโว คโว.

于 `aṃ` 格中，`go`（之词干）可变为 `gāvu`。如：`Gāvuṃ`、`gāvaṃ`、`gavaṃ`；`gāvo`、`gavo`。

๗๑. นาสฺสา

71. `Nāssā`

โคโต นาสฺส อา โหติ วา. เอกวณฺณตฺตา น สพฺพาเทโส. ‘‘ปญฺจมิยํ ปรสฺเส’’ติ วตฺตนฺเต ‘‘อาทิสฺสา’’ติ นาสฺส อา โหติ, ปรโลโป, คาวา คาเวน ควา คเวน, โคหิ โคภิ.

于 `go` 后，`nā` 可变为 `ā`。因其为单音节，故非 `sabbādeso`（全替代）。当“`Pañcamiyaṃ parasse`”有效时，依“`ādissā`”，`nā` 作 `ā`，并省略前音。如：`gāvā`、`gāvena`、`gavā`、`gavena`；`gohi`、`gobhi`。

๖๙. ควํ เสน

69. `Gavaṃ sena`

โคสฺส เส วา ควํ โหติ สห เสน. ควํ คาวสฺส ควสฺส. กจฺจายเน ‘‘ควํ เจ ตรมานานํ’’ติ ปาฬึ ปฏิจฺจ นํมฺหิ พหุวจนเมว สาธิตํ, อิธ ‘‘ควํว สิงฺคิโน สงฺคํ’’ติ ทสฺสนโต เอกวจนญฺจ.

于 `se`（属格单数后缀）前，`go` 连同 `se` 可变为 `gavaṃ`。如：`Gavaṃ`、`gāvassa`、`gavassa`。在迦旃延（Kaccāyana）的语法中，依据“`gavaṃ ce taramānānaṃ`”一颂，仅成立 `naṃ`（属格复数）的复数形式；于此，依据“`gavaṃva siṅgino saṅgaṃ`”一例，亦成立其单数形式。

๗๐. คุนฺนญฺจ นํนา

70. `Gunnañca naṃnā`

นํวจเนน [Pg.62] สห โคสฺส คุนฺนํ โหติ ควญฺจ วา. คุนฺนํ ควํ โคนํ. คาวา คาวมฺหา คาวสฺมา ควา ควมฺหา ควสฺมา. คาเว คาวมฺหิ คาวสฺมึ คเว ควมฺหิ ควสฺมึ.

连同 `naṃ` 后缀，`go` 作 `gunnaṃ`，亦可作 `gavaṃ`。如：`Gunnaṃ`、`gavaṃ`、`gonaṃ`。（从格单数：）`Gāvā`、`gāvamhā`、`gāvasmā`、`gavā`、`gavamhā`、`gavasmā`。（处格单数：）`Gāve`、`gāvamhi`、`gāvasmiṃ`、`gave`、`gavamhi`、`gavasmiṃ`。

๖๘. สุมฺหิ วา

68. `Sumhi vā`

สุมฺหิ โคสฺส คาว+ควา โหนฺติ วา. คาเวสุ คเวสุ โคสุ. โคสฺส โคณาเทโส น กโต, สทฺทนฺตรตฺตา. โคณสทฺโท หิ สตฺตสุ วิภตฺตีสุ ทิสฺสตีติ.

于 `su`（处格复数后缀）前，`go`（之词干）可变为 `gāva`、`gavā`。如：`Gāvesu`、`gavesu`、`gosu`。`go` 不作 `goṇa`（公牛）之替代，因其为另一词。`Goṇa` 一词可见于七格之中。

อุสุ+ภูมิ+ปสุ+รํสิ-ทิสา+วาจา+มฺพุ+จกฺขุสุ;

ทสสฺว+ตฺเถสุ โค วุตฺโต, ลคฺเค จ วชิเร อิติ.

箭、地、牲畜、光、方、言、水、眼；于此十义中说为 `go`，亦用于“附着”与“金刚”。

โอการนฺตํ.

o-尾音词

อิติ ปุลฺลิงฺคํ.

阳性（词）章毕。

กญฺญา, สิโลโป.

`Kaññā`（少女），`si` 省略。

๑,๑๑. ฆา

1,11. `Ghā`

อิตฺถิยํ วตฺตมานสฺส นามสฺส+นฺเต วตฺตมาโน อากาโร ฆสญฺโญ โหติ. ‘‘ชนฺตุ+เหตฺวี+ฆ+เปหิ วา’’ติ โยโลโป วา. กญฺญา กญฺญาโย. ‘‘ฆ+พฺรหฺมาทิเต’’ติ คสฺส เอ วา, กญฺเญ กญฺญา, โยมฺหิ กญฺญา กญฺญาโย. ‘‘โฆ สฺสํ+สฺสา ยํ+ตึสู’’ติ อํมฺหิ รสฺโส. กญฺญํ, กญฺญา กญฺญาโย.

用于阴性的名词之末的 `ā` 音，名为 `gha`。依“`Jantu+hetvī+gha+pehi vā`”，`yo` 可省略。如：`Kaññā`、`kaññāyo`。依“`Gha+brahmādite`”，`gha` 可变为 `e`。如：`kaññe`、`kaññā`；于 `yo` 后，作 `kaññā`、`kaññāyo`。依“`Gho ssaṃ+ssā yaṃ+tiṃsū`”，于 `aṃ` 前，作短音。如：`Kaññaṃ`；`kaññā`、`kaññāyo`。

๔๕. ฆ+ปเต+กสฺมึ นาทีนํ ย+ยา

45. 于`gha`类，`pate`、`kasmiṃ`、`nādīnaṃ`变为`ya`、`yā`

ฆปโต [Pg.63] สฺมึวิภตฺติปริยนฺตานํ เอกตฺเต นาทีนํ ย+ยา โหนฺติ ยถากฺกมํ. กญฺญาย, กญฺญาภิ กญฺญาหิ. กญฺญาย, กญฺญานํ.

于`gha`类之后，在单数中，至`smiṃ`格为止的`nā`等格，依次变为`ya`、`yā`。例如：`Kaññāya`，`Kaññābhi`、`Kaññāhi`。`Kaññāya`，`Kaññānaṃ`。

๑๐๓. ยํ

103. Yaṃ

ฆปโต สฺมิโน ยํ วา โหติ. กญฺญายํ กญฺญาย. ‘‘ฆ+ ปเต+กสฺมึ นาทีนํ ย+ยา’’ ‘‘ยํ’’ติ จ อิเมสํ อปวาทาทีนํ วิสเย มฺหิสฺส อุสฺสคฺคตฺตา ปวตฺติ นตฺถีติ สฺมิโน พหุลาธิการา ‘‘สฺมา+หิ+สฺมินฺน’’ มิจฺจาทินา มฺหิกเต ‘‘ทสสหสฺสิมฺหิ ธาตุมฺหี’’ติ สิชฺฌติ. กญฺญาสุ. เอวํ –

于`gha`类之后，`smiṃ`格或变为`yaṃ`。例如：`Kaññāyaṃ`、`Kaññāya`。在“`Gha pate kasmiṃ nādīnaṃ ya yā`”及“`yaṃ`”等例外规则（apavāda）的适用范围内，通用规则（ussagga）`mhi`则不适用。然而，因`smiṃ`格的“多数情况”准则（bahulādhikāra），通过“`smā hi sminnaṃ`”等规则形成`mhi`，可成就如“`dasasahassimhi dhātumhī`”（在十千界中）的形式。`Kaññāsu`。如是——

สทฺธา เมธา ปญฺญา วิชฺชา, จินฺตา มนฺตา ตณฺหา วีณา;

อิจฺฉา มุจฺฉา เอชา มายา, เมตฺตา มตฺตา สิกฺขา ภิกฺขา.

信、智、慧、明，思、咒、渴爱、琵琶；欲、昏迷、动摇、幻，慈、量、学、乞。

ชงฺฆา คีวา ชีวฺหา วาจา, ฉายา อาสา คงฺคา นาวา;

คาถา เสนา เลขา สาลา, มาลา เวลา ปูชา ขิฑฺฑา.

胫、颈、舌、语，影、望、恒河、舟；偈、军、书信、堂，鬘、时、供养、戏。

ปิปาสา เวทนา สญฺญา, เจตนา ตสินา ปชา;

เทวตา วฏฺฏกา โคธา, พลากา ปริสา สภา.

渴、受、想、思，渴爱、众生；天神、鹌鹑、蜥蜴、白鹭，集会、议事堂。

อูกา เสผาลิกา ลงฺกา, สลากา วาลุกา สิขา;

วิสาขา วิสิขา สาขา, วาจา วญฺฌา ชฏา ฆฏา.

虱、夜茉莉、楞伽，筹、沙、顶髻；毘舍佉、街道、树枝，言语、不孕女、结发、群。

เชฏฺฐา โสณฺฑา วิตณฺฑา จ, กรุณา วนิตา ลตา;

กถา นิทฺทา สุธา ราธา, วาสนา สึสปา ปปา.

长女、象鼻、诡辩，悲悯、女子、蔓；话语、睡眠、甘露、罗陀，习气、尸舍婆树、饮水处。

ปภา [Pg.64] สีมา ขมา ฉายา, ขตฺติยา สกฺขรา สุรา;

โทลา ตุลา สิลา ลิลา, ลาเล+ลา เมขลา กลา.

光、界、忍、影，刹帝利女、砂糖、酒；秋千、秤、石、嬉戏，Lāle+lā、腰带、技艺。

วฬวา+ลมฺพุสา มูสา, มญฺชุสา สุลสา ทิสา;

นาสา ชุณฺหา คุหา อีหา, ลสิกา วสุธาทโย.

母马、兰布萨、坩埚，箱、苏拉莎、方；鼻、月光、洞穴、努力，滑液、大地等等。

‘‘น+มฺมาทีหี’’ติ อมฺมา+อนฺนา+อมฺพาหิ คสฺส เอการา+ภาเว –

依据“`Na ammadīhī`”规则，于`ammā`、`annā`、`ambā`等词，`ga`格（呼格单数）的`e`音不现起——

๖๒. รสฺโส วา

62. 或为短音

อมฺมาทีนํ เค รสฺโส วา โหติ. อมฺม อมฺมา อิจฺจาทิ. เสสํ กญฺญาว. เอวํ อนฺนา อมฺพา. สภาปริสาหิ สฺมิโน ‘‘ตึ สภาปริสายา’’ติ ตึ วา โหติ. ‘‘โฆสฺส’’ มาทินา รสฺเส สภตึ สภายํ สภาย. ปริสตึ ปริสายํ ปริสาย.

于`ammā`等词，在`ga`格（呼格）前，或为短音。例如：`Amma`、`Ammā`等。其余如`kaññā`。`Annā`、`Ambā`亦如是。于`sabhā`与`parisā`，其`smiṃ`格依据“`tiṃ sabhāparisāyā`”规则或变为`tiṃ`。依据“`Ghassa`”等规则，在短音化时，（形成）`sabhatiṃ`、`sabhāyaṃ`、`sabhāya`，以及`parisatiṃ`、`parisāyaṃ`、`parisāya`。

อาการนฺตํ.

长`ā`音结尾词（章）终。

มติ, โยมฺหิ –

`Mati`（慧），当后接`yo`格时——

๑,๑๐. ปิ+ตฺถิยํ

1,10. `Pa`于阴性中

อิตฺถิยํ วตฺตมานสฺส นามสฺส+นฺเต วตฺตมานา อิวณฺณุ+วณฺณา ปสญฺญา โหนฺติ.

用于阴性名词词尾的`i`音与`u`音，被称为`pa`。

๑๑๖. เย ปสฺสิ+วณฺณสฺส

116. 于`yo`格，属`pa`之`i`音

ปสญฺญสฺส อิวณฺณสฺส โลโป โหติ วา ยกาเร. ‘‘ปโร กฺวจี’’ติ อนุวตฺติตกฺวจิคฺคหณา เย ปเร จ-การ+ปุพฺพรูปา- นิ [Pg.65] น โหนฺติ. มตฺโย. อญฺญตฺร ‘‘ชนฺตฺวา’’ทินา โยโลโป, ทีโฆ, มตี มติโย. โภ มติ มตี, มตฺโย มตี มติโย. มตึ, มตฺโย มตี มติโย. มติยา, มตีหิ มตีภิ. มตฺยา มติยา, มตีนํ. สฺมิโน ยํ, มตฺยํ มติยํ มตฺยา มติยา, มตีสุ. เอวํ –

属`pa`之`i`音，在`y`音前或被省略。因承续自“`Paro kvacī`”规则中的`kvaci`（有时），故当后接`yo`格时，不作前相（pubbarūpa）。`Matyo`。在其他情况，依据“`jantv...`”等规则，`yo`格被省略并长音化，得`matī`、`matiyo`。呼格：`bho mati`、`matī`；`matyo`、`matī`、`matiyo`。对格：`matiṃ`；`matyo`、`matī`、`matiyo`。具格：`matiyā`；`matīhi`、`matībhi`。属格：`matyā`、`matiyā`；`matīnaṃ`。依据“`smino yaṃ`”规则，处格为：`matyaṃ`、`matiyaṃ`、`matyā`、`matiyā`；`matīsu`。如是——

ปตฺติ ยุตฺติ วุตฺติ กิตฺติ, มุตฺติ ติตฺติ ขนฺติ กนฺติ;

สนฺติ ตนฺติ สิทฺธิ สุทฺธิ, อิทฺธิ วุทฺธิ พุทฺธิ โพธิ.

福运、适宜、营生、声誉，解脱、满足、忍辱、光丽；寂静、相续、成就、洁净，神通、增益、觉慧、菩提。

ภูมิ ชาติ ปีติ สุติ, นนฺทิ สนฺธิ โสณิ โกฏิ;

ทิฏฺฐิ วุฏฺฐิ ตุฏฺฐิ ยฏฺฐิ, ปาฬิ อาฬิ นาฬิ เกฬิ.

大地、生、喜、闻，欢喜、结合、臀、尖端；见、雨、满足、杖，圣典、行、管、嬉戏。

สติ มุติ คติ จุติ, ธิติ ยุวติ วิกติ;

รติ รุจิ รสฺมิ อสนิ, วสนิ โอสธิ องฺคุลิ;

ธูลิ ทุทฺรภิ โทณิ, อฏวิ ฉวิ อิจฺจาทิ.

正念、思、趣、死，坚毅、少女、变异；乐、光、光线、雷电，住所、药、指；尘、鼓、槽，林、光泽，等等。

๕๕. รตฺยาทีหิ โฏ สฺมิโน

55. 于rati等词，smiṃ作ṭo

รตฺยาทีหิ สฺมิโน โฏ วา โหติ. รตฺโต รตฺยํ รตฺติยํ รตฺยา รตฺติยา, รตฺตีสุ. เสสํ มติสมํ.

于rati等词，smiṃ或作ṭo。如：ratto、ratyaṃ、rattiyaṃ、ratyā、rattiyā、rattīsu。其余同mati（慧）。

อิการนฺตํ.

ī尾。

ทาสี, สิโลโป. ‘‘เอกวจเน’’จฺจาทินา รสฺโส. ‘‘เย ปสฺสิ+วณฺณสฺสา’’ติ อีโลโป, ทาสฺโย. ‘‘ชนฺตฺวา’’ ทินา โยโลโป. ทาสี ทาสิโย. ‘‘เค วา’’ติ รสฺโส. โภ ทาสิ ทาสี, ทาสฺโย ทาสี ทาสิโย.

dāsī（女奴），si被省略。依“ekavacane...”等，（ī）短化。依“ye passi+vaṇṇassā”，ī被省略，成dāsyo。依“jantvā...”等，yo被省略。得：dāsī、dāsiyo。依“ge vā”，（ī）或短化。呼格：bho dāsi、dāsī、dāsyo、dāsī、dāsiyo。

๗๓. ยํ ปิโต

73. aṃ作yaṃ

ปสญฺญีโต อํวจนสฺส ยํ วา โหติ. ทาสฺยํ ทาสิยํ ทาสึ, ทาสฺโย ทาสี ทาสิโย. ‘‘ฆปเตกา’’ทินา ยา. ทาสฺยา ทาสิยา[Pg.66], ทาสีหิ ทาสีภิ. ทาสฺยา ทาสิยา, ทาสีนํ. ทาสฺยํ ทาสิยํ ทาสฺยา ทาสิยา, ทาสีสุ. เอวํ –

于pasaññī（标示）词后，aṃ（宾格单数）或作yaṃ。宾格：dāsyaṃ、dāsiyaṃ、dāsiṃ；dāsyo、dāsī、dāsiyo。依“ghapatekā...”等，作yā。具格/离格/与格/属格/处格单数：dāsyā、dāsiyā。具格/离格复数：dāsīhi、dāsībhi。与格/属格复数：dāsīnaṃ。处格复数：dāsīsu。如是——

มหี เวตรณี วาปี, ปาฏลี กทลี ฆฏี;

นารี กุมารี ตรุณี, วารุณี พฺราหฺมณี สขี.

mahī(大地)、vetaraṇī(毗多罗尼河)、vāpī(池塘)，pāṭalī(波吒利树)、kadalī(芭蕉)、ghaṭī(罐)；nārī(女人)、kumārī(少女)、taruṇī(年轻女子)，vāruṇī(酒)、brāhmaṇī(婆罗门女)、sakhī(女友)。

คนฺธพฺพี กินฺนรี นาคี, เทวี ยกฺขี อชี มิคี;

วานรี สูกรี สีหี, หํสี กากี จ กุกฺกุฏี.

gandhabbī(乾闼婆女)、kinnarī(紧那罗女)、nāgī(龙女)，devī(天女)、yakkhī(夜叉女)、ajī(母山羊)、migī(母鹿)；vānarī(母猴)、sūkarī(母猪)、sīhī(母狮)，haṃsī(母鹅)、kākī(母乌鸦)及kukkuṭī(母鸡)。

อิจฺจาทโย.

等等。

เอตฺถ จ อีการโลเป ญฺญการปุพฺพรูโป, เวตรญฺโญ เวตรณิโย. เวตรญฺญํ เวตรณิยํ เวตรณึ, เวตรญฺโญ เวตรณิโย อิจฺจาทิ. โยสุ –

此处，当ī被省略时，（ṇ）与（y）合音成ññ，如：vetarañño、vetaraṇiyo。又如：vetaraññaṃ、vetaraṇiyaṃ、vetaraṇiṃ、vetarañño、vetaraṇiyo等等。于yo（复数）——

๑๖๗. นชฺชา ธยาสฺวาม

167. 于nadī，作āma

โยสุ นทีสทฺทสฺส อาม วา โหติ. สุญ+นก+อาม อิตฺยาทิ ญฺญการ+กการ+มการา อาคมลิงฺคา. ส จ ‘‘มานุพนฺโธ สราน+มนฺตา ปโร’’ติ มานุพนฺธตฺตา สราน+มนฺตา ปโร โหตีติ อีการา ปโร. ‘‘ยวา สเร’’ติ เย ทสฺส โช, ยสฺส จ ปุพฺพรูปํ, นชฺชาโย. วา ป-โลป+โยโลเปสุ นชฺโช นที นทิโย อิจฺจาทิ.

于yo（复数后缀）前，nadī（河）一词或有增音āma。Suña、naka、āma等中的ñ、k、m为增音标记。而此（āma）依“mānubandho sarānamantā paro”，因其有m标记（mānubandha），故置于元音之后，即ī之后。依“yavā sare...”，（d与y）合音成jj，（a与ā）合音，成najjāyo。或（无增音时），经省略等，成najjo、nadī、nadiyo等等。

อีการนฺตํ.

ī尾。

ยาคุ, ยาคู ยาคุโย. โภ ยาคุ, ยาคู ยาคุโย. ยาคุํ, ยาคู ยาคุโย. ยาคุยา, ยาคูหิ ยาคูภิ. ยาคุยา, ยาคูนํ. ยาคุยํ ยาคุยา, ยาคูสุ. เอวํ ธาตุ+เธนุ+กาสุ+ททฺทุ+กณฺฑุ+กจฺฉุ+รชฺชุ+กเรณุ+สสฺสุ+ปิยงฺคุ [Pg.67] อาทโย.

yāgu(粥)的变格：yāgu, yāgū, yāguyo。呼格：bho yāgu, yāgū, yāguyo。宾格：yāguṃ, yāgū, yāguyo。具格等：yāguyā, yāgūhi, yāgūbhi。属格等：yāguyā, yāgūnaṃ。处格：yāguyaṃ, yāguyā, yāgūsu。如是，dhātu(界)、dhenu(乳牛)、kāsu(坑)、daddu(癣)、kaṇḍu(痒)、kacchu(疥疮)、rajju(绳)、kareṇu(母象)、sassu(岳母/婆婆)、piyaṅgu(黍)等词亦同。

เอตฺถ ธาตุสทฺโท ‘‘มโนธาตุนา’’ติ อภิธมฺมาวตาเร วุตฺตตฺตา ปุลฺลิงฺเคปิ ทิสฺสติ, ตํ สกฺกฏมเตน วุตฺตนฺติ เกจิ.

此处，dhātu（界）一词，因在《阿毗达摩avatāra》中说为“manodhātunā”（意界），故亦见用于阳性。有人说此乃依梵语之见而说。

มาตา, มาตโร. โภ มาต มาตา, มาตโร. มาตรํ, มาตเร มาตโร. มาตรา, นาสฺส ยาเทเส ‘‘เย ปสฺสา’’ติ โยควิภาคา ปโลโป, อนุญฺญาโต อหํ มตฺยา, อญฺญตฺร มาตุยา, มาตเรหิ มาตเรภิ มาตูหิ มาตูภิ. สโลเป มาตุ, ปสญฺญตฺตา ‘โน’ น โหติ, มตฺยา มาตุยา, มาตรานํ มาตานํ มาตูนํ. ฉฏฺฐิวิสเย ‘‘มาตุสฺส สรตี’’ติปิ ทิสฺสติ. มาตริ, มาตเรสุ มาตูสุ. วิเสสา+ญฺญตฺร ปิตุสมํ. เอวํ ธีตุ+ทุหิตุสทฺทา.

mātā(母)，mātaro。呼格：bho māta、mātā，mātaro。宾格：mātaraṃ，mātare、mātaro。具格：mātarā。[此后语法解释文本不清，或有讹误] 示例：“anuññāto ahaṃ matyā”(我为母所许)，亦有mātuyā。复数：mātarehi、mātarebhi、mātūhi、mātūbhi。sa(属格单数后缀)省略时作mātu；因其为pasaññā(标示)词，故不作“no”。属格单数：matyā、mātuyā。复数：mātarānaṃ、mātānaṃ、mātūnaṃ。于第六格(属格)亦可见“mātussa saratī”(忆念其母)之用法。处格：mātari，mātaresu、mātūsu。除特殊之处外，余同pitu(父)。dhītu(女)、duhitu(女儿)等词亦同。

อุการนฺตํ.

u尾。

รสฺสนิเสเธ สิโลเป จ กเต ชมฺพู. ‘‘ชนฺตฺวา’’ทินา โยโลเป, ชมฺพู ชมฺพุโย. ‘‘เค วา’’ติ รสฺเส โภ ชมฺพุ, ชมฺพู ชมฺพุโย. ชมฺพุํ, ชมฺพู ชมฺพุโย. ชมฺพุยา, ชมฺพูหิ ชมฺพูภิ. ชมฺพุยา, ชมฺพูนํ. ชมฺพุยํ ชมฺพุยา, ชมฺพูสุ.

当（ū）不短化且si被省略时，作jambū。依“jantvā...”等，yo被省略，得jambū、jambuyo。依“ge vā”，（ū）或短化，呼格：bho jambu、jambū、jambuyo。宾格：jambuṃ，jambū、jambuyo。具格等：jambuyā，jambūhi、jambūbhi。属格等：jambuyā，jambūnaṃ。处格：jambuyaṃ、jambuyā，jambūsu。

เอวํ วธู จ สรภู, สรพู สุตนู จมู;

วามูรู นาคนาสุรู, สมานา ขลุ ชมฺพุยา.

如是，vadhū(新妇)、sarabhū(萨拉布)、sarabū、sutanū(美身女)、camū(军队)；vāmūrū(美腿女)、nāganāsurū(龙女与阿修罗女)，实皆同于jambū(阎浮树)。

อูการนฺตํ.

ū尾。

โค, คาโว คโว อิจฺจาทิ ปุลฺลิงฺคสมํ.

go（牛），其变格gāvo、gavo等等，同于阳性。

อิตฺถิลิงฺคํ.

阴性（章）

นปุํสก[Pg.68], สิ –

中性，si——

๑๑๑. อํ นปุํสเก

111. 于中性词为 aṃ

อการนฺตโต นามสฺมา สิสฺส อํ โหติ นปุํสเก. นปุํสกํ.

于以 a 为尾音的中性名词之后，si 转为 aṃ。如：Napuṃsakaṃ。

๑๑๒. โยนํ นิ

112. yo 等转为 ni

อการนฺตโต โยนํ นิ โหติ นปุํสเก. นีนํ นิจฺจวิธาเนปิ ‘‘นินํ วา’’ติ ปกฺเข ฏาเฏ โหนฺติ, ทีเฆ นปุํสกา นปุํสกานิ. โภ นปุํสก นปุํสกา, นปุํสกา นปุํสกานิ. นปุํสกํ, นปุํสเก นปุํสกานิ. นปุํสเกน, อิจฺจาทิ สุคตสทฺทสมํ. เอวํ –

于以 a 为尾音的中性词后，yo 等转为 ni。即使在 nīnaṃ 的常设规则中，根据“或 ninaṃ”这一选项，亦有 ṭāṭe 的情况，长音化后则为 napuṃsakā、napuṃsakāni。其变格如：bho napuṃsaka, napuṃsakā；napuṃsakā, napuṃsakāni；napuṃsakaṃ, napuṃsake, napuṃsakāni；napuṃsakena 等，与 sugata (善逝)一词相同。如是——

ปุญฺญ+ปาป+ผล+รูป+สาธนํ,โสต+ฆาน+สุข+ทุกฺข+การณํ;

ทาน+สีล+ธน+ฌาน+โลจนํ,มูล+กูล+พล+ชาล+มงฺคลํ.

功德、罪恶、果、色、成就；耳、鼻、乐、苦、因；布施、戒、财、禅、眼；根、岸、力、网、吉祥。

นฬิน+ลิงฺค+มุข+งฺค+ชล+มฺพุชํ,ปุลิน+ธญฺญ+หิรญฺญ+ผลา+มตํ;

ปทุม+ปณฺณ+สุสาน+วนา+ยุธํ,หทย+จีวร+วตฺถ+กุลิ+นฺทฺริยํ.

莲、性、面、肢、水、水生花；沙洲、谷、金、果、不死；莲花、叶、墓地、林、武器；心、衣、布、家、根。

นยน+วทน+ยาโน+ทน+โสปาน+ปานํ,ภวน+ภุวน+โลหา+ลาต+ตุณฺฑ+ณฺฑ+ปีฐํ,กรณ+มรณ+ญาณา+รมฺมณา+รญฺญ+ตาณํ,ตคร+นคร+ตีร+จฺฉตฺต+ฉิทฺโท+ทกานิ.อิจฺจาทิ;

眼、面、车、饭、阶梯、饮；有、世间、金属、火把、喙、蛋、座；作、死、智、所缘、森林、护；香、城、岸、伞、孔、水。等等。

เอกจฺจํ,

某些

๑๓๖. น [Pg.69] นิสฺส ฏา

136. nā 不为 ṭā

เอกจฺจาทีหิ ปรสฺส นิสฺส ฏา น โหติ, เอกจฺจานิ. โภ เอกจฺจ, เอกจฺจา เอกจฺจานิ. เอกจฺจํ, เอกจฺเจ เอกจฺจานิ. เสสํ นปุํสกํว.

于 ekacca 等词之后，nā 不作 ṭā。其变格如：ekaccāni。呼格：bho ekacca, ekaccā, ekaccāni。宾格：ekaccaṃ, ekacce, ekaccāni。其余与 napuṃsaka (中性词)一词相似。

เอวํ ปฐมํ, ปฐมานิ อิจฺจาทิ. ปทํ, ปทา ปทานิ อิจฺจาทิ นปุํสกสมํ. นาสฺมึสุ เภโท.

如是，paṭhamaṃ (第一)、paṭhamāni 等。Padaṃ (足、词)、padā、padāni 等，与 napuṃsaka (中性词)一词相同。于此等中无有差别。

๑๐๖. นาสฺส สา

106. nā 不为 sā

ปทาทีหิ นาสฺส สา โหติ วา. ปทสา ปเทน.

于 pada 等词之后，nā 或转为 sā。如：padasā, padena。

๑๐๕. ปทาทีหิ

105. 于 pada 等词之后

ปทาทีหิ สฺมิโน สิ โหติ วา. ปทสิ ปเท ปทมฺหิ ปทสฺมึ, ปเทสุ. เอวํ พิลสทฺโท.

于 pada 等词之后，smiṃ 或转为 si。如：padasi, pade, padamhi, padasmiṃ (处格单数)；padesu (处格复数)。bila (孔)一词亦如是。

กมฺมสทฺทโต นาสฺส ‘‘นาสฺเส+โน’’ติ เอโน วา, กมฺเมน, ‘‘ปุมกมฺมถามา’’ทินา อุตฺเต กมฺมุนา กมฺมนา. อิมินาว สสฺมาสุ อุตฺตํ, อุสฺส ลสญฺญายํ ส+สฺมานํ ยถาโยคํ โน+นา นิจฺจํ, ววตฺถิตวิภาสตฺตา วาธิการสฺส. กมฺมุโน กมฺมสฺส. กมฺมุนา กมฺมา กมฺมมฺหา กมฺมสฺมา. ‘‘กมฺมาทิโต’’ติ สฺมิโน วา นิมฺหิ กมฺมนิ กมฺเม กมฺมมฺหิ กมฺมสฺมึ, เสสํ นปุํสกสมํ. จมฺม+เวสฺม+ภสฺมาทโย กมฺมสมา อุตฺตโต+ญฺญตฺร.

于 kamma (业)一词后，根据“nāsse+no”，nā 或转为 eno，如 kammena；又根据“pumakammathāmā”等规则所言之 u，[具格]亦作 kammunā、kammanā。依此规则，于离格 smā 及属格 sa 后亦言 u。于 u 之 la 命名中，sa 与 smā 恒常各转为 no 与 nā，因其为有范围任选之权限故。属格/与格：kammuno, kammassa。离格：kammunā, kammā, kammamhā, kammasmā。根据“Kammādito”，smiṃ 或转为 ni，处格为 kammani, kamme, kammamhi, kammasmiṃ。其余与 napuṃsaka (中性词)一词相同。Camma (皮革)、vesma (家)、bhasma (灰)等词，除 u 音变外，与 kamma 相同。

คจฺฉนฺต, สิ. ‘‘นฺตสฺสํ’’ติ วา อํมฺหิ สิโลโป คจฺฉํ. อญฺญตฺร สิสฺส ทํ, คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺตา คจฺฉนฺตานิ. โภ คจฺฉ คจฺฉา คจฺฉํ, คจฺฉนฺตา คจฺฉนฺตานิ. คจฺฉํ คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺเต คจฺฉนฺตานิ. คจฺฉตา คจฺฉนฺเตเน+จฺจาทิ ปุลฺลิงฺคสมํ. เอวํ ยชนฺต+วชนฺตาทโย.

Gacchanta (行), si (主格单数)。根据“Ntassaṃ”规则，si 或转为 aṃ 并被省略，作 gacchaṃ。另一形式为 gacchantaṃ。复数作 gacchantā, gacchantāni。呼格：bho gaccha, gacchā, gacchaṃ, gacchantā, gacchantāni。宾格：gacchaṃ, gacchantaṃ, gacchante, gacchantāni。具格：gacchatā, gacchantena 等，与阳性词相同。如是，yajanta (祭祀)、vajanta (行)等词亦然。

อการนฺตํ.

以 a 为尾音者。

อฏฺฐิ[Pg.70], สิโลโป.

Aṭṭhi (骨)，si 被省略。

๑๑๓. ฌลา วา

113. 或依Jhalā

ฌลโต โยนํ นิ โหติ วา นปุํสเก. อฏฺฐีนิ. ‘‘โลโป’’ติ โยโลเป ทีโฆ, อฏฺฐี. โภ อฏฺฐิ อฏฺฐี, อฏฺฐีนิ อฏฺฐี. อฏฺฐึ, อฏฺฐีนิ อฏฺฐี. อฏฺฐินา อิจฺจาทิ มุนิสทฺทสมํ. เอวํ ปจฺฉิ+อกฺขิ+ทธิ+สตฺถิ+วาริ+อจฺจิอาทโย.

依《Jhalā》规则，复数格`yo`在中性词中或变为`ni`。如`aṭṭhīni`（诸骨）。依《Lopo》规则，在`yo`被省略后，元音变长，得`aṭṭhī`。呼格：`bho aṭṭhi`、`aṭṭhī`、`aṭṭhīni`、`aṭṭhī`。宾格单数`aṭṭhiṃ`，复数`aṭṭhīni`、`aṭṭhī`。`Aṭṭhinā`（具格单数）等，与`muni`（牟尼）一词的变化相同。同样，`pacchi`（篮）、`akkhi`（眼）、`dadhi`（凝乳）、`satthi`（股）、`vāri`（水）、`acci`（焰）等词也是如此。

อิการนฺตํ.

i尾（音）。

ทณฺฑิ, นปุํสกตฺตา ‘‘เอกวจเน’’จฺจาทินา รสฺเส สิโลโป. ทณฺฑีนิ ทณฺฑี. ‘‘เค วา’’ติ รสฺเส โภ ทณฺฑิ ทณฺฑี, ทณฺฑีนิ ทณฺฑี. ‘‘นํ ฌีโต’’ติ นํ. ทณฺฑินํ ทณฺฑึ, ทณฺฑีนิ ทณฺฑี. เสสํ ปุลฺลิงฺเค ทณฺฑีสมํ. เอวํ สุขการี+สีฆยายีอาทโย.

`Daṇḍi`（持杖者），因是中性词，依《ekavacane》等规则，短元音后的`si`（主格单数）被省略。复数主格/宾格：`daṇḍīni`、`daṇḍī`。依《Ge vā》规则，呼格单数或为短元音：`bho daṇḍi`；呼格复数：`daṇḍī`、`daṇḍīni`、`daṇḍī`。依《Naṃ jhīto》规则，宾格单数为`naṃ`。宾格：`daṇḍinaṃ`、`daṇḍiṃ`；复数`daṇḍīni`、`daṇḍī`。其余与阳性词`daṇḍī`的变化相同。同样，`sukhakārī`（造乐者）、`sīghayāyī`（速行者）等词也是如此。

อีการนฺตํ.

ī尾（音）。

จกฺขุ, จกฺขูนิ จกฺขู. เสสํ อฏฺฐิสมํ. เอวํ อายุ+วสุ+ธนุ+ทารุ+ติปุ+มธุ+สิงฺคุ+หิงฺคุ+วตฺถุ+ชตุ+อมฺพุ+ อสฺสุอาทีนิ. อายุสทฺทโต นาสฺส โกธาทิตฺตา สาว วิเสโส.

`Cakkhu`（眼），复数主格/宾格：`cakkhūni`、`cakkhū`。其余与`aṭṭhi`（骨）的变化相同。同样，`āyu`（寿）、`vasu`（财）、`dhanu`（弓）、`dāru`（木）、`tipu`（锡）、`madhu`（蜜）、`siṅgu`（姜）、`hiṅgu`（阿魏）、`vatthu`（事）、`jatu`（漆）、`ambu`（水）、`assu`（泪）等词也是如此。对于`āyu`一词，因其不属于`kodha`（忿）等词组，故其变化有此区别。

อุการนฺตํ.

u尾（音）。

โคตฺรภุ, รสฺเส สิโลโป. โคตฺรภูนิ โคตฺรภู. โภ โคตฺรภุ โคตฺรภู, โคตฺรภูนิ โคตฺรภู. โคตฺรภุํ, โคตฺรภูนิ โคตฺรภู อิจฺจาทิ ปุลฺลิงฺเค เวสฺสภูสมํ. เอวํ สยมฺภู+อภิภู+ธมฺมญฺญู อาทโย.

`Gotrabhu`（种姓具足者），短元音后的`si`（主格单数）被省略。复数主格/宾格：`gotrabhūni`、`gotrabhū`。呼格：`bho gotrabhu`、`gotrabhū`、`gotrabhūni`、`gotrabhū`。宾格单数`gotrabhuṃ`，复数`gotrabhūni`、`gotrabhū`等，与阳性词毗舍浮(Vessabhu)的变化相同。同样，`sayambhū`（自生者）、`abhibhū`（胜伏者）、`dhammaññū`（知法者）等词也是如此。

อูการนฺตํ.

ū尾（音）。

วิสทา+วิสทาการ-โวหาโร+ภยมุตฺตโก[Pg.71];

ปุมาทิชานเน เหตุ-ภาวโต ลิงฺค+มีริโต.

（性的）相状是清晰的，其形态与言说也是清晰的，且无有疑惑。因其是了知男性等（性别）的因由，故被称为`liṅga`（性）。

ถน+เกสาวตี นารี, มสฺสุวา ปุริโส สิยา;

อุภินฺน+มนฺตรํ เอตํ, อิตโร+ภยมุตฺตโก.

有乳房与长发者为女人，有胡须者为男人；此为二者之别，其余（中性）则无此二相。

เอเส+สา เอต+มีติ จ,ปสิทฺธิอตฺเถสุ เยสุ โลกสฺส;

ถี+ปุม+นปุํสกานี+ติ,วุจฺจนฺเต ตานิ นามานิ.

世间共称`esa`（此，阳性）、`sā`（此，阴性）、`etaṃ`（此，中性）等义，依此，彼等名词被称为女性、男性与中性。

นปุํสกลิงฺคํ.

中性语。

อถ สพฺพาทีนํ รูปนโย นิทฺทิสิยเต,

现在开始解释`sabba`（一切）等词的词形变化。

สพฺพ กตร กตม อุภย อิตร อญฺญ อญฺญตร อญฺญตม, ปุพฺพ+ปรา+ปร+ทกฺขิณุ+ตฺตรา+ธรานิ ววตฺถาย+มสญฺญายํ. ‘‘อูนปูรตฺถ+มธิกปโททาหรณ+มชฺฌาหาโร’’ติ ญายา สพฺพาทีสุ ปฐียนฺเตติ โยเชตพฺพํ. ย ตฺย ต เอต อิม อมุ กึ เอก ตุมฺห อมฺห อิจฺเจเต สพฺพาทโย. กจฺจายเน อทสฺสิตสฺสาปิ ตฺยสทฺทสฺส –

`Sabba`（一切）、`katara`（何者）、`katama`（何者）、`ubhaya`（两者）、`itara`（另一）、`añña`（其他）、`aññatara`（某一）、`aññatama`（某一），以及`pubba`（东/前）、`para`（后/他）、`apara`（另一）、`dakkhiṇa`（南）、`uttara`（北）、`adhara`（下），这些词在表示分别而非专名时[属于此组]。根据“不足义、多余词例、中间省略”等理路，应知它们被读诵于`sabba`等词中。`Ya`（关系代词）、`tya`（彼）、`ta`（彼）、`eta`（此）、`ima`（此）、`amu`（彼）、`kiṃ`（何）、`eka`（一）、`tumha`（你）、`amha`（我），这些都是`sabba`等词。即使迦旃延(Kaccāyana)未曾展示`tya`一词——

ขิฑฺฑา ปณิหิตา ตฺยาสุ, รติ ตฺยาสุ ปติฏฺฐิตา;

พีชานิ ตฺยาสุ รุหนฺติ, ยทิทํ สตฺตา ปชายเรติ –

嬉戏寄于彼，爱乐住于彼；种子于彼长，众生由此生。

ปาฬิยํ ทิสฺสมานตฺตา อิธ สงฺคโห.

因在圣典中可见，故于此收录。

ตตฺถ สพฺพสทฺโท นิรวเสสตฺโถ. กตร+กตมสทฺทา ปุจฺฉนตฺถา. อุภยสทฺโท ทฺวิอวยวสมุทายวจโน. อิตรสทฺโท วุตฺตปฏิโยคีวจโน. อญฺญสทฺโท อธิกตาปรวจโน. อญฺญ- ตร+อญฺญตมสทฺทา [Pg.72] อนิยมตฺถา. ปุพฺพาทโย ทิสาทิววตฺถาวจนา. ยสทฺโท อนิยมตฺโถ. ตฺย+ตสทฺทา ปรมฺมุขวจนา. เอต+อิม+อมุ+กึ อิจฺเจเต สมีป+อจฺจนฺตสมีป+ทูร+ปุจฺฉนตฺถวจนา. เอกสทฺโท สํขฺยาทิวจโน. ตุมฺห+อมฺหสทฺทา ปร+อตฺต นิทฺเทสวจนา.

其中，`sabba`（一切）一词表示毫无遗漏之义。`katara`（何者）与`katama`（哪个）二词是疑问词。`ubhaya`（两者）一词表示两部分组成的集合。`itara`（其他）一词表示与已说相对立。`añña`（另外）一词表示超出或另一之义。`aññatara`（某一个）与`aññatama`（任何一个）二词表示不确定之义。`pubba`（前）等词表示方位等的划分。`ya`（凡是）一词表示不确定之义。`tya`（彼）与`ta`（那）二词表示远指之义。`eta`（此）、`ima`（这）、`amu`（那）、`kiṃ`（什么）等词，分别表示近处、极近处、远处以及疑问之义。`eka`（一）一词表示数量等。`tumha`（你）与`amha`（我）二词表示指示他人与自己。

สพฺโพ, สิสฺส โอ,

`Sabbo`，`si`（主格单数）变为`o`。

๑๓๘. โยน+เมฏ

138. Yo 为 eṭa

อการนฺเตหิ สพฺพาทีหิ โยนํ เอฏ โหติ นิจฺจํ. สพฺเพ. โภ สพฺพ สพฺพา, สพฺเพ. สพฺพํ, สพฺเพ. สพฺเพน, สพฺเพหิ สพฺเพภิ. เอวํ กรเณ. สพฺพสฺส.

对于以-a结尾的sabba等词，其`yo`格（主格复数）恒常变为`eṭa`。如：`Sabbe`。呼格：`Bho sabba`、`sabbā`、`sabbe`。业格：`Sabbaṃ`、`sabbe`。具格：`Sabbena`、`sabbehi`、`sabbebhi`。属格与与格：`Sabbassa`。

๙๙. สพฺพาทีนํ นํมฺหิ จ

99. 于`sabba`等词，以及于`naṃ`格

อการนฺตานํ สพฺพาทีนํ เอ โหติ นํมฺหิ สุ+หิสุ จ. เอตฺถ อาทิสทฺโท อวยเว, วุตฺตญฺหิ –

对于以-a结尾的sabba等词，在`naṃ`、`su`以及`hi`格中，（词干末音）变为`e`。此处`ādi`（等）一词意为部分，如所说——

มริยาทายํ ปกาเร จ, สมีเป+วยเว ตถา;

จตูสฺว+ตฺเถสุ เมธาวี, อาทิสทฺทํ ปกาสเยติ.

于界限、种类、邻近以及部分，智者阐明`ādi`（等）一词有此四义。

๑๐๐. สํ+สานํ

100. `saṃ`与`sānaṃ`

สพฺพาทิโต นํวจนสฺส สํ+สานํ โหนฺติ. สพฺเพสํ สพฺเพสานํ. สพฺพา สพฺพมฺหา สพฺพสฺมา. สพฺเพ สพฺพมฺหิ สพฺพสฺมึ, สพฺเพสุ.

于`sabba`等词后，`naṃ`格变为`saṃ`与`sānaṃ`。如：`Sabbesaṃ`、`sabbesānaṃ`（属格/与格复数）。`Sabbā`（阴性单数）。`Sabbamhā`、`sabbasmā`（离格阳性/中性单数）。`Sabbe`（阳性/中性复数）。`Sabbamhi`、`sabbasmiṃ`（位格阳性/中性单数）。`Sabbesu`（位格复数）。

อิตฺถิยํ ‘‘อิตฺถิย+มตฺวา’’ติ อาปจฺจเย ตสฺส ฆสญฺญา. เสสํ กญฺญาว. สพฺพา, สพฺพา สพฺพาโย. โภ สพฺเพ, สพฺพา สพฺพาโย. ‘‘โฆ สฺสํ+สฺสา+สฺสายํ+ตึ สู’’-ติ รสฺเส [Pg.73] สพฺพํ, สพฺพา สพฺพาโย. สพฺพาย, สพฺพาหิ สพฺพาภิ.

于阴性，依`itthiyamato āpaccayo`之规，其（-ā后缀）得名为`gha`。其余变化如`kaññā`（少女）。（主格：）`Sabbā`、`sabbā`、`sabbāyo`。呼格：`Bho sabbe`、`sabbā`、`sabbāyo`。依`Gho ssaṃ ssā ssāyaṃ tiṃ sū`之规，（业格单数）短音化为`sabbaṃ`；（业格复数：）`sabbā`、`sabbāyo`。`Sabbāya`。（具格等复数：）`sabbāhi`、`sabbābhi`。

๑๐๑. ฆปา สสฺส สฺสา วา

101. 于`gha`类词后，`sa`格可选择地变为`ssā`

สพฺพาทีนํ ฆปโต สสฺส สฺสา วา โหติ. อมุสฺสาติ รูปสฺส ‘‘สฺสา วา เต+ติ+มา+มูหี’’ติ สฺสาเทเสน สิทฺธตฺตา วาคฺคหณ+มุตฺตรตฺถํ. รสฺเส สพฺพสฺสา สพฺพาย, สพฺพาสํ สพฺพาสานํ. ปญฺจมิยํ สพฺพาย.

于`sabba`等`gha`类词后，`sa`格可选择地变为`ssā`。由于`amussa`一形已由`ssā vā te ti mā mūhī`之规中`ssā`的替换而成立，故此处说`vā`（或）是为了用于后续的规则。（属格单数：）`sabbassā`、`sabbāya`。（属格复数：）`sabbāsaṃ`、`sabbāsānaṃ`。第五格（离格）：`sabbāya`。

๑๐๒. สฺมิโน สฺสํ

102. `smiṃ`为`ssaṃ`

สพฺพาทีนํ ฆปโต สฺมิโน สฺสํ วา โหติ. สพฺพสฺสํ สพฺพายํ สพฺพาย, สพฺพาสุ.

于`sabba`等`gha`类词后，`smiṃ`（位格单数）格可选择地变为`ssaṃ`。如：`Sabbassaṃ`、`sabbāyaṃ`、`sabbāya`（位格单数）；`Sabbāsu`（位格复数）。

นปุํสเก สพฺพํ. ‘‘โยนํ นี’’ติ นปุํสเก โยสฺส นิมฺหิ –

于中性，（单数作）`sabbaṃ`。依`Yonaṃ nī`之规，于中性，当`yo`格变为`ni`时——

๑๓๗. สพฺพาทีหิ

137. 于`sabba`等词后

สพฺพาทีหิ ปรสฺส นิสฺส ฏา น โหติ. ทีเฆ สพฺพานิ. โภ สพฺพ สพฺพา, สพฺพานิ. สพฺพํ, สพฺเพ สพฺพานิ. นาทีสุ ปุเมว. กตรกตมอุภยา ตีสุ ลิงฺเคสุ สพฺพสมา. เอวํ อิตรอญฺญสทฺทา. สฺสา+สฺสํสุ วิเสโส.

于`sabba`等词后，其后的`ni`格不变为`ṭā`。长音化后作`sabbāni`。呼格：`Bho sabba`、`sabbā`、`sabbāni`。业格：`Sabbaṃ`、`sabbe`、`sabbāni`。于`nā`等格中，则同阳性。`katara`、`katama`、`ubhaya`三词于三性中皆同`sabba`。`itara`、`añña`二词亦然。于`ssā`与`ssaṃ`格中则有差别。

๕๒. สฺสํ+สฺสา+สฺสาเยสฺวิ-ตเร+ก+ญฺเญ+ติ+มาน+มิ

52. 于`ssaṃ`、`ssā`、`ssāya`格中，`itara`、`eka`、`añña`、`eta`、`ima`（词干末音）为`i`

สฺสมาทีสุ อิตร+เอก+อญฺญ+เอต+อิม อิจฺเจเตสํ อิ โหติ นิจฺจํ. อิตริสฺสา อิตราย, อญฺญิสฺสา อญฺญาย, อญฺญาสํ [Pg.74] อญฺญาสานํ. อญฺญิสฺสํ อญฺญายํ อญฺญาย. อญฺญตร+ญฺญตมา ลิงฺคตฺตเย สพฺพสมา.

于`ssaṃ`等格中，`itara`、`eka`、`añña`、`eta`、`ima`这些词，其（词干末音）恒常变为`i`。如：`Itarissā`、`itarāya`；`aññissā`、`aññāya`；`aññāsaṃ`、`aññāsānaṃ`。`Aññissaṃ`、`aññāyaṃ`、`aññāya`。`Aññatara`与`aññatama`于三性中皆同`sabba`。

ปุพฺโพ,

`Pubba`（前）

๑๔๓. ปุพฺพาทีหิ ฉหิ

143. 由`pubba`等六词

เอเตหิ ฉหิ สวิสเย เอฏ วา โหตีติ โยสฺส เอฏ, ปุพฺเพ ปุพฺพา. โภ ปุพฺพ ปุพฺพา, ปุพฺเพ ปุพฺพา. ปุพฺพํ, ปุพฺเพ. ปุพฺเพน. เสสํ สพฺพลิงฺเค สพฺพสมํ. เอวํ ปราทโย ปญฺจ.

对于这六个词，在各自的用法中，`yo`格可选择地变为`eṭa`，因此作`pubbe`或`pubbā`。呼格：`Bho pubba`、`pubbā`、`pubbe`、`pubbā`。业格：`Pubbaṃ`、`pubbe`。具格：`Pubbena`。其余于诸性中皆同`sabba`。`para`等其余五词亦然。

๑๓๙. นา+ญฺญญฺจ นาม+ปฺปธานา

139. 于“余”词，及为名称与非首要词时

ตํนามภูเตหิ อปฺปธาเนหิ จ สพฺพาทีหิ สพฺพาทิการิยํ น โหติ. เต สพฺพา, สพฺพนามา เตติ อตฺโถ. เต ปิยสพฺพา, เต อติสพฺพา. นามภูเต จ อญฺญปทตฺถาโท อปฺปธานวิสเย จ สพฺพาทิการิยนิเสเธน ‘‘ปรมสพฺเพ ติฏฺฐนฺติ’’ ตฺยาทิโต ปธานปทนฺตโต เอฏอาทโย โหนฺติ, วิเสสนสมาสสฺส อุตฺตรปทตฺถปธานตฺตา.

当“一切”(sabba)等词成为名称或非首要成分时，“一切”等词的作用不发生。例如：“Te sabbā”，其意为“彼等是名为sabba者”。又如“Te piyasabbā”（彼等以“一切”为可爱者），“Te atisabbā”（彼等超越“一切”者）。由于当其为名称，以及在依主释(aññapadattha)等非首要的情况下，“一切”等词的作用被禁止，因此从‘于最上一切中住立’(paramasabbe tiṭṭhanti)等首要词的结尾，会产生“eṭa”等（词形），这是因为持业释(visesanasamāsa)是以最后词的意义为首要的。

๑๔๐. ตติยตฺถโยเค

140. 与第三格意义连用时

ตติยตฺเถน โยเค จ สพฺพาทิการิยํ น โหติ. มาเสน ปุพฺพา มาสปุพฺพา อิจฺจาทิ.

与第三格意义连用时，“一切”(sabba)等词的（特殊）语法作用不发生。例如：Māsena pubbā（一月前），即māsapubbā等。

๑๔๑. จตฺถสมาเส

141. 于并列复合词中

จตฺถสมาสวิสเย สพฺพาทิการิยํ น โหติ. ทกฺขิณุตฺตรปุพฺพานนฺติอาทิ.

于并列复合词中，“一切”(sabba)等词的（特殊）语法作用不发生。例如：Dakkhiṇuttarapubbānaṃ（南、北、东的）等。

๑๔๒. เว+ฏ

142. Vā+eṭa

อิติ [Pg.75] จตฺถสมาเส สพฺพาทิการิยํ น โหติ, นิจฺเจน เอฏอาเทสปฺปสงฺเค อยํ สมฺปตฺตวิภาสา. ปุพฺพุตฺตเร ปุพฺพุตฺตรา. เสสํ สุคตสมํ.

因此，于并列复合词中，“一切”(sabba)等词的作用不发生。在通常会发生“eṭa”替换的情况下，此为已得选择规则。例如：Pubbuttare, pubbuttarā（于前与后，或诸前与后）。其余同前述。

โย, เย. ยา, ยาโย. ยํ, ยานิ อิจฺจาทิ สพฺพสมํ. ยาทีน+มาลปเน รูปํ น สมฺภวติ.

Yo（阳性单数，所...者），ye（阳性/中性复数，所...者们）。Yā（阴性单数，所...者），yāyo（阴性复数，所...者们）。Yaṃ（中性单数，所...物），yāni（中性复数，所...物们）。等等，皆同“一切”(sabba)。“所”(ya)等词在呼格中无有形式。

ตฺย สิ –

Tya si——

๑๒๘. ตฺย+เต+ตานํ ตสฺส โส

128. “tya”、“te”、“tāna”之“ta”为“so”

ตฺย+เต+ตาน+มนปุํสกานํ ตสฺส โส โหติ สิมฺหิ. สฺโย, ตฺเย. สฺยา, ตฺยา, ตฺยาโย. ตฺยํ, ตฺยานิ อิจฺจาทิ สพฺพสมํ.

对于非中性的“tya”、“te”、“tāna”，其“ta”于“si”（主格单数）格时变为“so”。例如：Syo（彼，阳性单数），tye（彼等，阳性/中性复数）。Syā（她，阴性单数），tyā（她，阴性单数），tyāyo（她们，阴性复数）。Tyaṃ（它，中性单数），tyāni（它们，中性复数）。等等，皆同“一切”(sabba)。

โส,

So

๑๓๑. ตตสฺส โน สพฺพาสุ

131. 于所有格中，“ta”词之“ta”为“no”

ตสทฺทสฺส ตสฺส โน วา โหติ สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ. ‘‘ตฺย+เต+ตานํ ตสฺสา’’ติ จ เอตฺถ ตฺยาทีนํ ตการคฺคหณํ สฺยา สา เอสา นาโยติ อิตฺถิยํ สพฺพสมา โหตีติ. เน เต. นํ ตํ, เน เต. เนน เตเน, เนหิ เนภิ เตหิ เตภิ.

“ta”词的“ta”于所有格中可选择地变为“no”。又，此处依‘Tya+te+tānaṃ tassā’之规则，“tya”等词的“ta”字被执取，故于阴性中，“syā”、“sā”、“esā”、“nāya”等皆同“sabbā”。例如：Ne, te（彼等）。Naṃ, taṃ（彼），ne, te（彼等）。Nena, tena（以彼），nehi, nebhi, tehi, tebhi（以彼等）。

๑๓๒. ฏ สสฺมาสฺมึสฺสายสฺสํสฺสาสํมฺหามฺหิสฺวิ+มสฺส จ

132. Ṭa sa smā smiṃ ssā yassaṃ ssāsaṃ mha mhi svi massa ca

‘‘ฏ ส+สฺมา+สฺมึ+นํสฺมิ+มสฺส จา’’ติ วุตฺเตปิ เตสํ วิภตฺตีนํ อาเทเสสุ สฺสายาทีสุ ปเรสุ ‘‘ตทาเทสา ตทิว [Pg.76] ภวนฺตี’’ติ ญายา ฏาเทเส สิทฺเธปิ ยาทิอาเทสนฺตเร ปเร นิวตฺตนตฺถํ สฺสาทีนํ คหณํ.

虽然已说“Ṭa sa smā smiṃ naṃsmi massa ca”，但当这些格的替换形式‘ssā’等在后时，依据“其替换如其本身”的法则，即使‘ṭa’的替换已经成立，为了防止在后出现‘yā’等其他替换，仍需摄入‘ssā’等。

สาทีสฺวิ+มสฺส ตสทฺทตการสฺส จ โฏ วา โหติ. ปุพฺพสฺสรโลโป. เอว+มุปริปิ. อสฺส นสฺส ตสฺส, เนสํ เนสานํ เตสํ เตสานํ. อมฺหา อสฺมา นมฺหา นสฺมา ตมฺหา ตสฺมา. อมฺหิ อสฺมึ นมฺหิ นสฺมึ ตมฺหิ ตสฺมึ, เนสุ เตสุ.

当“sā”等及“massa”在后时，“ta”词的“ta”音可选择地变为“ṭa”。前元音被省略。以上亦然。例如：Assa, nassa, tassa；Nesaṃ, nesānaṃ, tesaṃ, tesānaṃ；Amhā, asmā, namhā, nasmā, tamhā, tasmā；Amhi, asmiṃ, namhi, nasmiṃ, tamhi, tasmiṃ；Nesu, tesu。

อิตฺถิยํ สา, นา นาโย ตา ตาโย. นํ ตํ, นา นาโย ตา ตาโย. นามฺหิ –

于阴性中：Sā（她，主格单数）；nā, nāyo, tā, tāyo（主格复数）。Naṃ, taṃ（她，业格单数）；nā, nāyo, tā, tāyo（业格复数）。Nāmhi——

๔๖. สฺสา วา เต+ติ+มา+มูหิ

46. 于 ta、eta、ima、amu 之后，（格位后缀）或作 ssā

ฆปสญฺเญหิ ต+เอต+อิม+อมูหิ เอกตฺเต นาทีนํ สฺสา วา โหติ. อนฺตสฺสรานํ ฆปโวหาเรน ตํสหจริตาปิ สทฺทา ‘‘กุนฺเต ปเวสยา’’ติ ญายา คยฺหนฺตีติ ‘‘ฆปสญฺเญหิ ต+เอต+อิม+อมูหี’’ติ วุตฺตํ. วาฏาเทเส อสฺสา นสฺสา นาย.

于名为 ghapa 的 ta、eta、ima、amu 之后，nādī 等（阴性词）在单数格中，（格位后缀）或作 ssā。以内元音作 ghapa 称呼，依“枪矛进入”(kunte pavesayā)之理，与其相关的词亦被含摄，故说“于名为 ghapa 的 ta、eta、ima、amu 之后”。当选择性地作 ṭa 替换时，（形如）assā、nassā、nāya。

๕๓. ตาย วา

53. （格位后缀）或作 āya

สฺสํสฺสาสฺสา เยสุ ตสฺส วา อิ โหติ. ติสฺสา ตสฺสา ตาย, นาหิ นาภิ ตาหิ ตาภิ. สสฺส วา สฺสามฺหิ อสฺสา นสฺสา ติสฺสา ตสฺสา.

于 ssaṃ、ssā 等（格位后缀）前，ta（代词）的 ta 或变为 i。例如：tissā、tassā、tāya；nāhi、nābhi、tāhi、tābhi。于 sassa 或 ssāmhi（格位后缀前），（形如）assā、nassā、tissā、tassā。

๕๔. เต+ติ+มาโต สสฺส สฺสาย

54. 于 ta、eta、ima 之后，sassa（格位后缀）作 ssāya

ตา+เอตา+อิมาโต สสฺส สฺสาโย โหติ วา. อสฺสาย นสฺสาย ติสฺสาย ตสฺสาย, ‘‘ฆปเต’’จฺจาทินา ยาเทเส [Pg.77] นาย ตาย. นํวจนสฺส ส+มาเทเส ตการสฺส จ วา ฏาเทเส อาสํ นาสํ นาสานํ ตาสํ ตาสานํ. สตฺตมิยํ อสฺสํ อสฺสา นสฺสํ นสฺสา นายํ นาย ติสฺสํ ติสฺสา ตสฺสํ ตสฺสา ตายํ ตาย, นาสุ ตาสุ.

于 tā、etā、imā 之后，sassa（格位后缀）或作 ssāyo。例如：assāya、nassāya、tissāya、tassāya；依“ghapate”等（规则），作 yā 替换时，（形如）nāya、tāya。于 naṃ 格，作 sa+mā 替换，且 t 音或作 ṭa 替换时，（形如）āsaṃ、nāsaṃ、nāsānaṃ、tāsaṃ、tāsānaṃ。于第七格（处格），（形如）assaṃ、assā、nassaṃ、nassā、nāyaṃ、nāya、tissaṃ、tissā、tassaṃ、tassā、tāyaṃ、tāya；nāsu、tāsu。

นปุํสเก นํ ตํ, นานิ ตานิ. นํ ตํ, เน นานิ เต ตานิ. เสสํ ปุเมว.

于中性，（主格、宾格作）naṃ、taṃ；nāni、tāni。（亦作）naṃ、taṃ；ne、nāni、te、tāni。其余同阳性。

‘‘ยํตํสทฺทา นิจฺจสมฺพนฺธา’’ติ ญายา ยํสทฺเทน อนิยมิตตฺถํ ตํสทฺโท นิยเมติ.

依“yaṃ 与 taṃ 二词恒常关联”之理，taṃ 词限定 yaṃ 词不确定的意义。

ปสิทฺเธ อนุภูตตฺเถ, ปกฺกนฺตวิสเย ตถา;

ยํสทฺท+มนเปกฺเขว, ตํสทฺโท ยุชฺชเต สทาติ –

于已知名、已经验义，以及于已逝之境；taṃ 词不待 yaṃ 词，亦恒常使用——

วุตฺตตฺตา เอตฺเถว ตํสทฺโท ยํสทฺทํ นาเปกฺขติ. ยถากฺกมํ ตตฺริ+ท+มุทาหรณํ –

如前所述，于此，taṃ 词不依赖 yaṃ 词。兹依序举例如下——

(.) ‘‘นโม ตสฺสา’’ติ จ, (.) ‘‘อคฺคิมฺป+กฺขินา…เป… ญาตการี หิ โส ชิโน’’ติ จ, (..) ปุริมคาถาย วุตฺตมุนิสทฺท+มเปกฺขิตฺวา ‘‘สวาสเน กิเลเส โส’’ติ จ.

（一）“礼敬彼（女）”(Namo tassā)，（二）“以火……乃至……彼胜者是亲族”(aggimpa+kkhinā…pe… ñātakārī hi so jino)，（三）参照前偈所说之“牟尼”一词，而说“彼（牟尼）与习气诸烦恼”(savāsane kilese so)。

เอโส, เอเต. เอสา, เอตา เอตาโย, เอตํ, เอตานิ อิจฺจาทิ ฏ+นาเทสาภาโวว วิเสโส.

（eta 词形如）eso、ete；esā、etā、etāyo；etaṃ、etāni 等。其差别仅在于无 ṭa、na 之替换。

อิม สิ,

于 ima（之后）的 si（格）

๑๒๗. สิมฺห+นปุํสกสฺสา+ยํ

127. 于 si 格中，非中性（ima 词）作 ayaṃ

อิมสทฺทสฺส อนปุํสกสฺส อยํ โหติ สิมฺหิ. อยํ, อิเม. อิมํ, อิเม.

非中性之 ima 于 si 格中作 ayaṃ。例如：ayaṃ、ime；imaṃ、ime。

๑๒๖. นามฺห+นิ+มิ

126. 于 nā 格中，（ima）作 ana、imi

อิมสทฺทสฺส [Pg.78] อนิตฺถิยํ นามฺหิ อน+อิมิอิจฺจาเทสา โหนฺติ. ‘‘อเต+นา’’ติ เอเน อเนน อิมินา. หิมฺหิ –

非阴性之 ima 于 nā 格中，发生 ana、imi 之替换。依“Ate+nā”（规则），（形如）ene、anena、iminā。于 hi 格中——

๑๒๕. อิมสฺสา+นิตฺถิยํ เฏ

125. 非阴性之 ima（之后缀）作 ṭe

อิมสฺสา+นิตฺถิยํ เฏ โหติ วา สุ+นํ+หิสุ. ‘‘นามคฺคหเณ ลิงฺควิสิฏฺฐสฺสาปิ คหณํ’’ติ ญายา ‘อนิตฺถิยํ’ติ อิตฺถิลิงฺคนิเสธา อิมสฺสาติ นามคฺคหณวิสเย ลิงฺควิเสสิตสฺส อิมสทฺทสฺสาปิ คหณํ. ตสฺส ผลํ ‘‘ตตสฺส โน สพฺพาสุ’’ ตฺยาโท ลิงฺคตฺตเย การิยสิทฺธิ. เอหิ เอภิ อิเมหิ อิเมภิ. ‘‘ฏ สสฺมาสฺมิ’’มิจฺจาทินา สพฺพสฺสิ+มสฺส วา ฏาเทเส อสฺส อิมสฺส, วา เฏ เอสํ เอสานํ อิเมสํ อิเมสานํ. อมฺหา อสฺมา อิมมฺหา อิมสฺมา. อมฺหิ อสฺมึ อิมมฺหิ อิมสฺมึ, เอสุ อิเมสุ.

非阴性之 ima 于 su、naṃ、hi 格中，（后缀）或作 ṭe。依“称名亦摄性别特定者”(Nāmaggahaṇe liṅgavisiṭṭhassāpi gahaṇaṃ)之理，“非阴性”(anitthiyaṃ)一词通过排除阴性，使得在称 ima 之名的语境中，亦含摄具性别之 ima 词。其成果是，如在“tatassa no sabbāsu”等处，其功能于三性中皆得成就。例如：ehi、ebhi、imehi、imebhi。依“Ṭa sasmāsmi”等（规则），整个 ima 或作 ṭa 替换，得 assa、imassa；或作 ṭe，得 esaṃ、esānaṃ、imesaṃ、imesānaṃ。又如：amhā、asmā、imamhā、imasmā；amhi、asmiṃ、imamhi、imasmiṃ；esu、imesu。

อิตฺถิยํ อยํ, อิมา อิมาโย. อิมํ, อิมา อิมาโย. นา ‘‘สฺสา วา เต+ติ+มา+มูหี’’ติ สฺสา วา, วา ฏาเทเส ‘‘สฺส’’ มิจฺจาทินา อิอาเทเส จ กเต อสฺสา อิมิสฺสา อิมาย, อิมาหิ อิมาภิ. อสฺสา อิมิสฺสา อสฺสาย อิมิสฺสาย อิมาย. นํวจนสฺส ส+มาเทเส อิมสฺส จ วา ฏาเทเส อสฺส ‘‘สุนํหิ สู’’ติ ทีเฆ จ กเต อาสํ, อญฺญตฺร อิมาสํ อิมาสานํ. สตฺตมิยํ อสฺสํ อิมิสฺสํ อสฺสา อิมิสฺสา อิมายํ อิมาย, อิมาสุ.

于阴性：（主格）ayaṃ、imā、imāyo。（宾格）imaṃ、imā、imāyo。依“ssā vā te+ti+mā+mūhī”（规则），（后缀）或作 ssā；或作 ṭa 替换，并依“ssa”等（规则）作 i 替换后，得 assā、imissā、imāya；imāhi、imābhi。又如：assā、imissā、assāya、imissāya、imāya。于 naṃ 格，作 sa+mā 替换，ima 或作 ṭa 替换，并依“sunaṃhi sū”（规则）长音化后，得 āsaṃ；此外则作 imāsaṃ、imāsānaṃ。于第七格（处格），（形如）assaṃ、imissaṃ、assā、imissā、imāyaṃ、imāya；imāsu。

นปุํสเก –

于中性——

๒๐๑. อิมสฺสิ+ทํ วา

201. 于`ima`，任选为`idaṃ`

อํสิสุ [Pg.79] สห เตหิ อิมสฺสิ+ทํ โหติ วา นปุํสเก. อิทํ อิมํ, อิเม อิมานิ. อิทํ อิมํ, อิเม อิมานิ. อเนน อิมินา อิจฺจาทิ ปุลฺลิงฺคสมํ.

于中性，在`aṃ`与`si`格中，`ima`任选为`idaṃ`。`Idaṃ`、`imaṃ`；`ime`、`imāni`。`Idaṃ`、`imaṃ`；`ime`、`imāni`。`Anena`、`iminā`等与阳性相同。

๑๙๗. อิเม+ตาน+เมนา+นฺวาเทเส ทุติยายํ

197. 于后续指代，第二格中`ima`与`eta`作`ena`

อิมเอตสทฺทานํ กถิตานุกถนวิสเย ทุติยาย+เมนาเทโส โหติ. อิมํ ภิกฺขุํ วินย+มชฺฌาปย, อโถ เอนํ ธมฺม+มชฺฌาปย. อิเม ภิกฺขู วินย+มชฺฌาปย, อโถ เอเน ธมฺม+มชฺฌาปย. เอว+เมตสฺส จ โยชนียํ.

于`ima`与`eta`二词，在已说复述之语境中，于第二格发生`ena`之替换。教导此比丘律，然后教导他法。教导此等比丘律，然后教导他们法。于`eta`一词亦应如是应用。

อมุ สิ,

于`amu`之`si`格。

๑๒๙. มสฺสา+มุสฺส

129. `amu`之`ma`音

อนปุํสกสฺสา+มุสฺส มการสฺส โส โหติ สิมฺหิ. อสุ, โย –

于非中性之`amu`，其`ma`音在`si`格中变为`sa`。`Asu`。于`yo`格——

๘๖. โลโป+มุสฺมา

86. 于`amu`之后省略

นิยมสุตฺต+มิทํ, อมุสทฺทโต โยนํ โลโป โหติ นิจฺจํ ปุลฺลิงฺเค. ทีเฆ อมู. ฌลโต โยนํ ‘‘โลโป’’ติ โลเป สิทฺเธปิ โว+ปวาโท+ย+มารมฺโภ.

此为规则经。于阳性，`amu`词后之`yo`恒常省略。长音化后作`amū`。纵使依“`jha`后之`yo`省略”已可成立，此开示亦为例外。

อารมฺโภ วจนมฺปตฺติ, ลกฺขณํ โยคลกฺขณํ;

วากฺยํ สตฺถญฺจ อิจฺจาทิ, สุตฺตาน+มภิธายกา.

开示、言语成就、特征、结合之特征、语句、论典等，皆为“经”之名称。

อมุํ, อมู. อมุนา, อมูหิ อมูภิ.

`Amuṃ`, `amū`。`Amunā`, `amūhi`、`amūbhi`。

๘๗. น โน สสฺส

87. `ssa`不为`no`

อมุสฺมา [Pg.80] สสฺส โน น โหติ. อมุสฺส, อมูสํ อมูสานํ. ‘‘นาสฺมาสฺสา’’ติ ลโต สฺมาสฺส นา, อมุนา อมุมฺหา อมุสฺมา. อมุมฺหิ อมุสฺมึ, อมูสุ.

于`amu`之后，`ssa`不为`no`。`Amussa`；`amūsaṃ`、`amūsānaṃ`。依“`Nāsmāssā`”，`smā`与`ssa`作`nā`。`Amunā`、`amumhā`、`amusmā`。`Amumhi`、`amusmiṃ`；`amūsu`。

อิตฺถิยํ อสุ, อมู อมุโย. อมุํ, อมู อมุโย. นา, ‘‘สฺสา วา เต+ติ+มา+มูหี’’ติ นาทฺเยกวจนานํ สฺสา วา, อมุสฺสา อมุยา, อมูหิ อมูภิ. อมุสฺสา อมุยา, อมูสํ อมูสานํ. สตฺตมิยํ อมุสฺสํ อมุสฺสา อมุยํ อมุยา, อมูสุ.

于阴性：`asu`；`amū`、`amuyo`。`Amuṃ`；`amū`、`amuyo`。于以`nā`等开头之单数格，依“`ssā vā te ti mā mūhī`”，`ssā`为任选，故得`amussā`、`amuyā`；复数则为`amūhi`、`amūbhi`。`Amussā`、`amuyā`；`amūsaṃ`、`amūsānaṃ`。于第七格，`amussaṃ`、`amussā`、`amuyaṃ`、`amuyā`；`amūsu`。

นปุํสเก –

于中性——

๒๐๒. อมุสฺสา+ทุํ

202. `amu`作`aduṃ`

อํสิสุ สห เตหิ อมุสฺส อทุํ โหติ วา นปุํสเก. อทุํ, สิโลโป, อมุํ. ‘‘ฌลา วา’’ติ วานิอาเทเส อมูนิ อมู. อทุํ อมุํ, อมูนิ อมู. อมุนา อิจฺจาทิ ปุลฺลิงฺคสมํ.

于中性，在`aṃ`与`si`格中，`amu`任选为`aduṃ`。`Aduṃ`；`si`省略后，作`amuṃ`。依“`Jhalā vā`”，`ni`为任选替换，故得`amūni`、`amū`。因此有`aduṃ`、`amuṃ`；`amūni`、`amū`。`Amunā`等与阳性相同。

‘‘สกตฺเต’’ติ กปจฺจเย –

于“自义”，加`ka`后缀时——

๑๓๐. เก วา

130. 于`ka`，为任选

อมุ เอว อมุโกติ สกตฺเถ กปจฺจเย ตทฺธิตวุตฺติตฺตา ‘‘เอกตฺถตายํ’’ติ สิโลเป จ กเต ‘‘นิมิตฺตาภาเว เนมิตฺติกสฺสาภาโว’’ติ ญายา นิมิตฺตภูตสฺส สิสฺสา+ภาเว เนมิตฺติกสฺส ‘‘มสฺสา+มุสฺสา’’ติ กตฺตพฺพสฺส สการสฺส นิวุตฺตีติ ‘เก วา’ติ วิกปฺเปน มสฺส สการตฺถ+ มิท+มารทฺธํ[Pg.81]. อมุสฺส มสฺส เก ส โหติ วา. อสุโก อมุกา, อสุกา อมุกา. อสุกํ อมุกํ อิจฺจาทิ.

于自义加`ka`后缀时，`amu`即`amuko`。因其为派生词用法，且为“单一意义”而省略`si`，故依“无因则无果”之理，作为原因之`si`不存在，则作为结果、本应依“`massā+mussā`”规则所作之`sa`音变化亦被取消。于是，为说明依“`ke vā`”规则，`ma`可任选变为`sa`音，而立此规则。`amu`之`ma`，于`ka`（后缀）时，任选为`sa`。如：`asuko`、`amuko`；`asukā`、`amukā`。`asukaṃ`、`amukaṃ`等。

กึ สิ.

于`kiṃ`与`si`。

๑๙๘. กิสฺส โก สพฺพาสุ

198. 于所有（格），`ki`作`ko`

สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ กิสฺส โก โหติ. สิสฺโส, โก, เก. กํ, เก. เกน, เกหิ เกภิ.

于所有格位中，`ki`作`ko`。例如：`ko, ke`。`kaṃ, ke`。`kena, kehi, kebhi`。

๑๙๙. กิ สสฺมึสุ วา นิตฺถิยํ

199. 于非阴性，于`sa`、`smiṃ`、`su`（格），`ki`或（作`ki`）

อนิตฺถิยํ กิสฺส กิ วา โหติ สสฺมึสุ. กิสฺส กสฺส, เกสํ เกสานํ. กมฺหา กสฺมา. กิมฺหิ กิสฺมึ กมฺหิ กสฺมึ, เกสุ.

于非阴性，于`sa`、`smiṃ`、`su`格中，`ki`或作`ki`。例如：`kissa, kassa`；`kesaṃ, kesānaṃ`。`kamhā, kasmā`。`kimhi, kismiṃ, kamhi, kasmiṃ`；`kesu`。

อิตฺถิยํ วิภตฺตีสุ ปเรสุ กาเทเส กเต อการนฺตตฺตา มชฺเฌ อาปจฺจยกรณ+มวิรุทฺธนฺติ อา, กา, กาโย. กํ, กา กาโย อิจฺจาทิ สพฺพาว.

于阴性，于格位后，`ki`作`kā`之替换。因其为`ā`尾，中间作`ā`后缀亦不相违。例如：`kā, kāyo`。`kaṃ, kā, kāyo`等，皆是如此。

นปุํสเก –

于中性——

๒๐๐. กิ+มํสิสุ สห นปุํสเก

200. 于中性，与`aṃ`、`si`（格），（`ki`）作`kiṃ`

อํสิสุ สห เตหิ กึ สทฺทสฺส กึโหติ นปุํสเก. กาเทสสฺส สามญฺญตฺตา ‘‘วิเสสวิหิตา วิธโย สามญฺญวิธโย นิเสเธนฺตี’’ติ ญายา กึอาเทเสน กาเทสนิวุตฺติ. กึ, กานิ. กึ, เก กานิ. เกเน+จฺจาทิ ปุพฺเพว.

于中性，与`aṃ`、`si`（格）一起，`ki`词作`kiṃ`。因`ko`之替换为通则，依“特别规定废止共通规定”之理，以`kiṃ`之替换中止`ko`之替换。例如：`kiṃ, kāni`。`kiṃ, ke, kāni`。`kena`等如前。

เอกสทฺโท [Pg.82] สํขฺยา+ตุลฺย+ญฺญ+สหายวจโน. ยทา สํขฺยาวจโน, ตทา เอกวจนนฺโต, อตฺร เอกสทฺโท สํขฺเยยฺยวาปี. อญฺญตฺร ตุลฺยาทีสุ พหุวจนนฺโตปิ. เอโก, เอเก. เอกา, เอกา เอกาโย. เอกํ, เอกานิ+จฺจาทิ สพฺพสมํ ติลิงฺเค.

`eka`词表达数、相等、其他、无伴之义。当表达数义时，则为单数结尾，此时`eka`词亦指被计数者。于其他如相等义中，亦可为复数结尾。`eko, eke`。`ekā, ekā, ekāyo`。`ekaṃ, ekāni`等，于三性中与`sabba`相同。

ตุลฺเย เอโก วิลาโส ทฺวินฺนํ กุมารานํ, เอเก วณฺณสทฺทา ทฺวินฺนํ กุมารานํ. อญฺญตฺเถ เอโก อาจริโย เอว+มาห, เอเก อาจริยา เอว+มาหํสุ. อสหายเต เอโกว อรญฺญํ ปวิสิตฺวา.

相等义：“二童子之风采相同”，“二童子之肤色与声音相同”。其他义：“一位老师如是说”，“一些老师如是说”。无伴义：“独自一人进入森林后”。

เอโก, เอเก. เอกา, เอกา เอกาโย. เอกํ เอกานิ+จฺจาทิ สพฺพสมํ ติลิงฺเค. สฺสา+สฺสํสุ ปน ‘‘สฺส’’มาทินา อิ, เอกิสฺสา เอกาย, เอกิสฺสํ เอกายํ เอกาย.

`eko, eke`。`ekā, ekā, ekāyo`。`ekaṃ, ekāni`等，于三性中与`sabba`相同。然于`ssā`、`ssaṃ`格中，依`ssa`等（规则）而有`i`，得出`ekissā, ekāya`；`ekissaṃ, ekāyaṃ, ekāya`。

อิธ อตฺตปรคารววเสน เอกสฺสาปิ ‘‘อมฺหากํ รญฺโญ’’ติปิ ‘‘เอเก อาจริยา’’ติปิ พหุวจนสฺส โลเกน อิจฺฉิตตฺตา พหุลวิธานา พหุวจเนเนว สิชฺฌติ.

此处，为尊重自他，即使是单数，世人亦欲用复数，如说“我等之王”或“诸师”。因此，依“多样性”之规定，以复数形式成立。

ตุมฺห+อมฺหสทฺทา อลิงฺคา, ตถา อุภ+กติ+ทฺวิสทฺทา, ปญฺจาทโย อฏฺฐารสนฺตา จ. ตุมฺห สิ, อมฺห สิ.

`tumha`、`amha`二词无性；同样，`ubha`、`kati`、`dvi`三词，以及从`pañca`至`aṭṭhārasa`之数词亦然。`tumha si`, `amha si`。

๒๑๒. ตุมฺหสฺส ตุวํตฺว+มมฺหิ จ

212. `tumha`作`tuvaṃ`、`tvaṃ`，及于`amhi`

อมฺหิ สิมฺหิ จ ตุมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส ตุวํ+ตฺวํ โหนฺติ. ตุวํ ตฺวํ.

于`amhi`及`si`格中，带格位之`tumha`词作`tuvaṃ`、`tvaṃ`。例如：`tuvaṃ, tvaṃ`。

๒๑๑. สิมฺห+หํ

211. 于`si`（格），（`amha`）作`ahaṃ`

สิมฺหิ อมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส อหํ โหติ. อหํ, เยวสฺเว+ฏ, ตุ มฺเห.

于`si`格中，带格位之`amha`词作`ahaṃ`。例如：`ahaṃ`。`yevasve+ṭa, tu mhe`。

๒,๒๐๙. มย+มสฺมา+มฺหสฺส

2,209. 对于`amha`，作`mayaṃ`、`asmā`

โยสฺว+มฺหสฺส [Pg.83] สวิภตฺติสฺส มย+มสฺมา วา โหนฺติ ยถากฺกมํ. มยํ อมฺเห.

在`yo`和`smā`格中，带格的`amha`词可依次变为`mayaṃ`和`asmā`。例如：`Mayaṃ`、`amhe`。

๒๒๗. อํมฺหิ ตํ+มํ+ตวํ+มมํ

227. 在`aṃ`格中，作`taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`

อํมฺหิ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตํ+มํ+ตวํ+มมํ โหนฺติ ยถากฺกมํ. ตํ, มํ, ตวํ, มมํ.

在`aṃ`格中，带格的`tumha`和`amha`词依次变为`taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`。例如：`Taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`。

๒๓๑. ทุติยา โยมฺหิ วา

231. 在第二格`yo`中，或可

ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ปจฺเจกํ งํ+งากํ วา โหนฺติ โยมฺหิ ทุติเย, ตุมฺหํ ตุมฺหากํ ตุมฺเห, อมฺหํ อมฺหากํ อมฺเห.

在第二格`yo`中，对于带格的`tumha`和`amha`词，可各自变为`ṅaṃ`和`ṅākaṃ`。例如：`tumhaṃ`、`tumhākaṃ`、`tumhe`；`amhaṃ`、`amhākaṃ`、`amhe`。

๒๒๘. นาสฺมาสุ ตยา+มยา

228. 在`nā`和`smā`格中，作`tayā`、`mayā`

นาสฺมาสุ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตยา+มยา โหนฺติ ยถากฺกมํ. ‘‘นาสฺมาสู’’ติ พหุวจเนสุปิ วิภตฺติกฺกม+มนเปกฺขิตฺวา สทฺทกฺกเมน ปจฺเจกํ ทฺเว ทฺเว โหนฺติ.

在`nā`和`smā`格中，带格的`tumha`和`amha`词依次变为`tayā`和`mayā`。“Nāsmāsū”ti：不考虑格的顺序，而是按照词的顺序，各自成对。

๒๑๓. ตยาตยีนํ ตฺว วา ตสฺส

213. 对于`tayā`和`tayī`，其`ta`可变为`tva`

ตุมฺหสฺส ตยาตยีนํ ตการสฺส ตฺว โหติ วา. ตฺวยา ตยา, มยา. ตุมฺเหหิ ตุมฺเหภิ, อมฺเหหิ อมฺเหภิ.

对于`tumha`的`tayā`和`tayī`，其`ta`字母可变为`tva`。例如：`Tvayā`、`tayā`；`mayā`。`Tumhehi`、`tumhebhi`；`amhehi`、`amhebhi`。

๒๒๙. ตว+มม+ตุยฺหํ+มยฺหํ เส

229. 在`se`格中，作`tava`、`mama`、`tuyhaṃ`、`mayhaṃ`

เส ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ เอเต อาเทสา โหนฺติ ยถากฺกมํ. ตว ตุยฺหํ, มม มยฺหํ.

在`se`格中，带格的`tumha`和`amha`词依次变为这些替代形式。例如：`Tava`、`tuyhaṃ`；`mama`、`mayhaṃ`。

๒๑๑. นํเสสฺว+สฺมากํ+มมํ.

211. 在`naṃ`和`se`格中，作`asmākaṃ`、`mamaṃ`。

นํเสสฺว+มฺหสฺส [Pg.84] สวิภตฺติสฺส อสฺมากํ+มมํ โหนฺติ ยถากฺกมํ. มมํ.

在`naṃ`和`se`格中，带格的`amha`词依次变为`asmākaṃ`和`mamaṃ`。例如：`Mamaṃ`。

๒๓๐. งํ+งากํ นํมฺหิ

230. 在`naṃ`格中，作`ṅaṃ`、`ṅākaṃ`

นํมฺหิ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิตตฺตีนํ งํ+งากํ โหนฺติ ปจฺเจกํ. ตุมฺหํ ตุมฺหากํ อมฺหํ อมฺหากํ อสฺมากํ. กจฺจายเน เอกวจนสฺส อํวิธานตฺถํ สุตฺต+มารทฺธํ, เอตฺถ ปน อตฺตคารววเสน อํมฺหิ ตุมฺหํ อมฺหํภิ สิชฺฌนฺติ พหุลาธิการา.

在`naṃ`格中，对于带格的`tumha`和`amha`词，可各自变为`ṅaṃ`和`ṅākaṃ`。例如：`Tumhaṃ`、`tumhākaṃ`；`amhaṃ`、`amhākaṃ`、`asmākaṃ`。在《迦旃延(Kaccāyana)》中，曾立一经以规定单数的`aṃ`格，但在此处，出于敬语用法，根据“多样性”通则，在`aṃ`格中`tumhaṃ`和`amhaṃ`也成立。

๒๑๔. สฺมามฺหิ ตฺวมฺหา

214. 在`smā`格中，作`tvamhā`

สฺมามฺหิ ตุมฺหสฺส สวิตตฺติสฺส ตฺวมฺหา โหติ วา. ตฺวมฺหา ตฺวยา ตยา, มยา.

在`smā`格中，带格的`tumha`词可变为`tvamhā`。例如：`Tvamhā`、`tvayā`、`tayā`；`mayā`。

๒๒๖. สฺมิมฺหิ ตุมฺหมฺหานํ ตยิ+มยิ

226. 在`smiṃ`格中，对于`tumha`和`amha`，作`tayi`、`mayi`

สฺมิมฺหิ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํสวิภตฺตีนํ ตยิ+มยิ โหติ ยถากฺกมํ. ตฺวยิ ตยิ, มยิ. ตุมฺเหสุ.

在`smiṃ`格中，带格的`tumha`和`amha`词依次变为`tayi`和`mayi`。例如：`Tvayi`、`tayi`；`mayi`。`Tumhesu`。

๒๐๓. สุมฺหา+มฺหสฺสา+สฺมา

203. 在`su`格中，对于`amha`，作`asmā`

อมฺหสฺส อสฺมา โหติ วา สุมฺหิ. อสฺมาสุ อมฺเหสุ. สพฺพาทโย วุตฺต+มเปกฺขนฺตา วกฺขมานํ วาติ อิท+เมสํ ลกฺขณํ.

在`su`格中，`amha`可变为`asmā`。例如：`Asmāsu`、`amhesu`。以`sabba`等词为首者，其特征是参照已说或将说之词。

๒๓๒. อปาทาโท ปทเต+กวากฺเยติ

232. 不在句首，在词之后，且在同一句中

อธิกาโร. เอตฺถ ปาโท นาม คาถาย จตุตฺถํโส, ตสฺมา ‘‘ตุมฺเหหิ ปุญฺญํ ปสุตํ อนปฺปกํ’’ติ เอตฺถ โว น โหติ. เอตฺถ ปทนฺติ วุตฺต สทฺโท สภาวโต –

通则。此处，所谓的句（pāda）是偈颂（gāthā）的四分之一。因此，在“tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ”（你们积累了许多功德）一句中，不会出现‘vo’。此处，所谓的词（pada），就其本性而言，是声音——

อากาสวายุปฺปภโว [Pg.85] สรีรา,สมุจฺจรํ วตฺต+มุเปติ นาโท;

ฐานนฺตเร สุปฺปฏิหญฺญมาโน,วณฺณตฺต+มาคจฺฉติ โส ตุ สทฺโทติ –

源于空与风，从身体发出，声音朝向口腔；在各发音部位受到阻碍，那声音便成为音素——

วุตฺตตฺตา เอเกโก วณฺโณ สทฺโท นาม, ตพฺพณฺณสมูโห ปทํ, ตปฺปทสมูโห วากฺยญฺจ. ตถา หิ –

如是说故，每一个音素（vaṇṇa）都称为声音（sadda），音素的集合是词（pada），而词的集合是句子（vākya）。诚然如此——

วิตตฺยนฺตํ ปทํ ตสฺส, จ โย วากฺยนฺติ มนฺวยํ;

อุปจารา วณฺณสทฺท-วาจฺจํ ตํ น ปริจฺจเช.

有格尾者为词，有语法关联者为句。其由音素与声音转喻而来，此义不应舍弃。

ตํ ปทญฺจ –

而那个词（pada）——

ปทํ จตุพฺพิธํ วุตฺตํ, นามา+ขฺยาโต+ปสคฺคชํ;

นิปาตชญฺจ ตญฺญู หิ, อสฺโส ขลฺวา+ภิธาวตีติ.

词被分为四种：名词（nāma）、动词（ākhyāta）、前缀（upasagga）与小品词（nipāta）。知者了知此，例如：“马确实奔跑”（asso khalvābhidhāvati）。

ตํ วากฺยญฺจ –

而那个句子（vākya）——

เอกาขฺยาโต ปทจฺจโย, สิยา วากฺยํ สการโกติ –

含一个述语(ākhyāta)的词集，若具作用格(kāraka)，可成为一个句子。

วุตฺตํ. ตสฺมา ‘‘วิภตฺยนฺตํ ปทํ, ปทสมูโห วากฺย’’นฺติ จ วุจฺจติ.

如是说。因此也说：“以格(vibhatti)结尾者为词，词之集合为句”。

๒๓๓. โยนํหิสฺว+ปญฺจมฺยา โว+โน

233. 除第五格(离格)外，（代词）变为vo、no

อปญฺจมิยาโยนํหิสฺว+ปาทาโท วตฺตมานานํ ปทสฺมา ปเรส+เมกวากฺเย ฐิตานํ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ โว+โน โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. คามํ โว คจฺเฉยฺยาถ, คามํ ตุมฺเห คจฺเฉยฺยาถ. คามํ โน คจฺเฉยฺยาม, คามํ อมฺเห คจฺเฉยฺยาม. ปหาย โว คมิสฺสามิ, มา โน วิกนฺตึสุ. ทียเต โว, ทียเต ตุมฺหํ. ทียเต [Pg.86] โน, ทียเต อมฺหํ. ตุฏฺโฐ+สฺมิ โว ปกติยา, ตุฏฺโฐ+สฺมิ ตุมฺหํ. สตฺถา โน ภควา, เอโส อมฺหากํ สตฺถา. กตํ โว, กตํ ตุมฺเหหิ. กตํ โน, กตํ อมฺเหหิ.

除第五格(离格)外，于诸复数格中，当带格变化的代词“tumha”与“amha”，在同一句中，不位于句首且在其他词之后时，可分别选择性地变为vo与no。例如：`Gāmaṃ vo gaccheyyātha`，同`gāmaṃ tumhe gaccheyyātha`（愿你们去村庄）。`Gāmaṃ no gaccheyyāma`，同`gāmaṃ amhe gaccheyyāma`（愿我们去村庄）。`Pahāya vo gamissāmi`（我将舍弃你们而去），`mā no vikantiṃsu`（愿他们不伤害我们）。`Dīyate vo`，同`dīyate tumhaṃ`（给予你们）。`Dīyate no`，同`dīyate amhaṃ`（给予我们）。`Tuṭṭho'smi vo pakatiyā`，同`tuṭṭho'smi tumhaṃ`（我因天性而对你们感到喜悦）。`Satthā no bhagavā`（世尊是我们的导师），`eso amhākaṃ satthā`（这位是我们的导师）。`Kataṃ vo`，同`kataṃ tumhehi`（由你们所做）。`Kataṃ no`，同`kataṃ amhehi`（由我们所做）。

๒๓๔. เต+เม นาเส

234. 于工具格、与格、属格单数中，（代词）变为te、me

นามฺหิ เส จ อปาทาโท วตฺตมานานํ ทสฺมา ปเรส+เมกวากฺเย ฐิตานํ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ เต+เม วา โหนฺติ ยถากฺกมํ. กตํ เต, กตํ ตยา. กตํ เม, กตํ มยา. ทียเต เต, ทียเต ตว. ทียเต เม, ทียเต มม. ธนํ เต, ธนํ ตว. ธนํ เม, ธนํ มม.

在工具格、与格及属格的单数形式中，当带格变化的代词“tumha”和“amha”，在同一句中，不位于句首且在其他词之后时，它们可分别选择性地变为te和me。例如：`Kataṃ te`，同`kataṃ tayā`（由你所做）。`Kataṃ me`，同`kataṃ mayā`（由我所做）。`Dīyate te`，同`dīyate tava`（给予你）。`Dīyate me`，同`dīyate mama`（给予我）。`Dhanaṃ te`，同`dhanaṃ tava`（你的财富）。`Dhanaṃ me`，同`dhanaṃ mama`（我的财富）。

๒๓๗. น จ+วา+หา+เห+วโยเค

237. 不与ca、vā、hā、he、va连用

จาทีหิ โยเค ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ โว+โน, เต+เม น โหนฺติ. คจฺฉาม ตุมฺเห จ มยญฺจ, ปสฺสติ ตุมฺเห จ อมฺเห จ, กตํ ตุมฺเหหิ จ อมฺเหหิ จ, ทียเต ตุมฺหญฺจ อมฺหญฺจ, ธนํ ตุมฺหญฺจ อมฺหญฺจ, กตํ ตยา จ มยา จ, ทียเต ตว จ มม จ, ธนํ ตว จ มม จ. เอวํ วาทิโยเคปิ.

与“ca”等词连用时，代词“tumha”和“amha”不变为vo、no、te、me。例如：`Gacchāma tumhe ca mayañca`（你们和我们去），`passati tumhe ca amhe ca`（他看见你们和我们），`kataṃ tumhehi ca amhehi ca`（由你们和我们所做），`dīyate tumhañca amhañca`（给予你们和我们），`dhanaṃ tumhañca amhañca`（你们和我们的财富），`kataṃ tayā ca mayā ca`（由你和我所做），`dīyate tava ca mama ca`（给予你和我），`dhanaṃ tava ca mama ca`（你和我的财富）。与“vā”等词连用时也同样如此。

๒๓๕. อนฺวาเทเส

235. 在重述中

กถิตานุกถิตวิสเย ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ อาเทสา นิจฺจํ โหนฺติ ปุนพฺพิธานา. คาโม ตุมฺหํ ปริคฺคโห, อโถ ชนปโท โว ปริคฺคโห. อนฺวาเทเส อโถ อโถติ วารทฺวยาภาวา นิจฺจนฺติ วุตฺตํ. อโถสทฺโท กถิตสฺเสว ปุน กถนโต อนฺวาเทสโชตโก.

在已说和随说的事项中，代词“tumha”和“amha”的替代形式总是出现，因为是重复陈述。例如：“村庄是你们的所有物，并且国土也是你们(vo)的所有物。”在重述中，因为没有表示选择的两次“atho”出现，所以说是“总是”。“atho”一词，因其重复诉说已说之事，所以是重述的指示词。

๒๓๖. สปุพฺพา ปฐมนฺตา วา

236. 当跟在以主格结尾的前行词之后时，则为可选

วิชฺชมานปุพฺพสฺมา [Pg.87] ปฐมนฺตา ปเรสํ ตุมฺหามฺหานํ อาเทสา วา โหนฺติ อนฺวาเทเส. คาเม ปโฏ ตุมฺหากํ อโถ นคเร กมฺพโล โว อโถ นคเร กมฺพโล ตุมฺหากํ, อโถติ อนุกถนวารทฺวยตฺตา วิกปฺโป สปุพฺพาติ กึ, ปโฏ ตุมฺหากํ, อโถ กมฺพโล โว. ปฐมนฺตาติ กึ, ปโฏ นคเร ตุมฺหากํ, อโถ กมฺพโล คาเม โว.

在重述中，当“tumha”和“amha”跟在一个以主格结尾的前行词之后时，其替代形式为可选。例如：“村里的布是你们的(tumhākaṃ)，并且城里的毛毯是你们的(vo)”，或“城里的毛毯是你们的(tumhākaṃ)”。因为随说的方式有两种，所以是“可选”。为何要规定“有前行词”？（反例：）“布是你们的，并且毛毯是你们的(vo)。”为何要规定“在主格词之后”？（反例：）“城里的布是你们的，并且村里的毛毯是你们的(vo)。”

๒๓๘. ทสฺสนตฺเถ+นาโลจเน

238. 于见义，非于告知义

ทสฺสนตฺเถ อาโลวจนวชฺชิเต ปยุชฺชมาเน ตุมฺหอมฺหาน+มาเทสา น โหนฺติ. คาโม ตุมฺเห อุทฺทิสฺส อาคโต, คาโม อมฺเห อุทฺทิสฺส อาคโต. อนาโลจเนติ กึ, คาโม โว อาโลเจติ, คาโม โน อาโลเจติ.

当用于见义，而非告知义时，`tumha`与`amha`的替代形则不现。例如：“村民来见你们(tumhe)”，“村民来见我们(amhe)”。“非于告知”是为何？（反例是：）“村民告知你们(vo)”，“村民告知我们(no)”。

๒๓๙. อามนฺตณํ ปุพฺพ+มสนฺตํว

239. 呼格如同不存在于前

อามนฺตณํ ปุพฺพ+วิชฺชมานํ วิย โหติ ตุมฺหามฺหาน+มาเทสวิสเย. เทวทตฺต ตว ปริคฺคโห. อามนฺตณนฺติ กึ, กมฺพโล เต ปริคฺคโห.

就`tumha`与`amha`的替代形而言，呼格如同不存在于前。例如：“提婆达多(Devadatta)，此为汝(tava)所有物。”“呼格”是为何？（反例：）“毛毯是汝(te)所有物。”

๒๔๐. น สามญฺญวจน+เมกตฺเถ

240. 于同义时，通称则不然

สมานาธิกรเณ ปรโต สามญฺญวจน+มามนฺตณํ เอกตฺเถ อสนฺตํ วิย น โหติ มาณวก ชฏิลก เต ปริคฺคโห. ปรามนฺถเณ อสติปิ ปุพฺพ+มุปาทาย อาเทโส.

于同格中，后行之通称呼格若指同一事物，则不视为不存在。例如：“青年(māṇavaka)，苦行者(jaṭilaka)，此为汝(te)所有物。”即便无后行指涉，基于前行词，替代形亦现。

๒๔๑. พหูสุ วา

241. 于多数，则任选

พหูสุ [Pg.88] วตฺตมาน+มามนฺตณํ สามญฺญวจน+เมกตฺเถ อสนฺตํ วิย วา น โหติ. ‘‘สิทฺเธ สตฺยารมฺโภ นียมาย วา วิกปฺปายวา’’ติ วุตฺตตฺตา วิกปฺปตฺถ+มิทํ. พฺราหฺมณา คุณวนฺโต ตุมฺหากํ ปริคฺคโห, พฺราหฺมณา คุณวนฺโต โว ปริคฺคโห.

当述及多数之通称呼格，于同义时，可任选不视为不存在。因有言：“已成复说，或为限定，或为任选”，故此为任选义。例如：“具德婆罗门，此为你们(tumhākaṃ)所有物”，或“具德婆罗门，此为你们(vo)所有物”。

อุภ+กติสทฺทา พหุวจนนฺตา. ‘‘อุภ+โคหิ โฏ’’ติ โยนํ โฏ, อุโภ. กถํ ‘‘อุภโย วเสมเส’’ติ, โฏมฺหิ ยการาคโม. อุโภ.

“ubha”与“kati”二词恒为复数。依“Ubha-gohi ṭo”，复数格尾`yo`变为`ṭo`，得`ubho`。“ubhayo vasemase”（我等两者共住）一句何解？此为于`ṭo`应现之处增入`ya`字母所成之形。（常规形为）`ubho`。

๕๙. สุหิสุ+ภสฺโส

59. `ubha`于`su`、`hi`前作`ubho`

อุภสฺส สุหิสฺโว โหติ. อุโภหิ อุโภภิ.

`ubha`于格尾`su`与`hi`前，变为`ubho`。例如：`ubhohi`、`ubhobhi`。

๕๐. อุภิ+นฺนํ

50. `ubha`之`naṃ`作`innaṃ`

อุภา นํวจนสฺส อินฺนํ โหติ. อุภินฺนํ, อุโภสุ.

`ubha`之格尾`naṃ`变为`innaṃ`。例如：`ubhinnaṃ`。（处格为）`ubhosu`。

๑๖๘. ฏิ กติมฺหา

168. `kati`后之`yo`作`ṭi`

กติมฺหา โยนํ ฏิ โหติ. กติ, กติ. ฌโต โยโลปปสงฺเค ทีฆนิวตฺตนตฺถํ ฏิอาเทโส. กตีหิ กตีภิ. ‘‘พหุกตินฺนํ’’ติ นุก, กตินฺนํ, กตีสุ.

`kati`后，复数主格与宾格之格尾`yo`变为`ṭi`。如：`kati`，`kati`。于`jha`类词后，当格尾`yo`可被省略时，为防止前元音长化，故以`ṭi`替代之。具格作`katīhi`、`katībhi`。“Bahukatinnaṃ”一例依`nuka`规则；属格作`katinnaṃ`，处格作`katīsu`。

๑,๕๔. วิจฺฉา+ภิกฺขญฺเญสุ ทฺเว

1,54. 于遍及与重复义，词语重叠

วิจฺฉาย+มาภิกฺขญฺเญ จ ทฺเว รูปานิ โหนฺติ. กฺริยา+คุณ+ทพฺเพหิ พฺยาเปตุ+มิจฺฉา วิจฺฉา. รุกฺขํ รุกฺขํ สิญฺจนฺติ, คาโม คาโม รมณีโย, คาเม คาเม ปานียํ. อาภิกฺขญฺญํ=โปโนปุญฺญํ, ปจติ ปจติ, ปปจติ ปปจติ.

于遍及义与重复义，词形成双。欲以行为、性质、事物遍布，是为遍及义(vicchā)。例如：“rukkhaṃ rukkhaṃ siñcanti”（逐树浇灌），“gāmo gāmo ramaṇīyo”（村村可爱），“gāme gāme pānīyaṃ”（村村有水）。重复义(ābhikkhañña)即“一再”(ponopuñña)。例如：“pacati pacati”（煮了又煮），“papacati papacati”（一再猛火煮）。

๑,๕๕. สฺยาทิโลโป ปุพฺพสฺเส+กสฺส

1,55. 前`eka`之格尾等省略

วิจฺฉาย+เมกสฺส [Pg.89] ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส สฺยาทิโลโป โหติ. เอกสฺส เอกสฺสาติ ทฺวิตฺเต เอเกกสฺส. กถํ ‘‘มตฺถกมตฺถเกนา’’ติ, ‘‘สฺยาทิโลโป ปุพฺพสฺสา’’ติ โยควิภาคา, โยควิภาคา จ อิฏฺฐปสิทฺธีติ.

于遍及义，当`eka`（一）重叠时，省略前一词的格尾(syādi)。例如，`ekassa ekassa`重叠时，成`ekekassa`。然则“matthakamatthakenā”（头顶接头顶）一形如何而成？此乃通过对“syādilopo pubbassā”（省略前词之格尾）一节进行规则拆分(yogavibhāga)而成，盖规则之拆分是为成就所欲之形。

๑,๕๖. สพฺพาทีนํ วีติหาเร

1,56. “Sabba”等词表相互作用义时

สพฺพาทีนํ วีติหาเร ทฺเว ภวนฺติ. ปุพฺพสฺส สฺยาทิโลโป จ, อญฺญสฺส อญฺญสฺส โภชกา อญฺญมญฺญสฺส โภชกา, เอวํ อิตรีตรสฺส.

“Sabba”等词表相互作用义时会重复，并且前一个词的格尾（syādi）会被省略。例如，“aññassa aññassa bhojakā”（互相吃食者）成为“aññamaññassa bhojakā”；“itarītarassa”（彼此的）也是如此。

๑,๕๗. ยาวโพธํ สมฺภเม

1,57. 仓促中的充分表达

ตุริเตนา+ปายเหตุปทสฺสนํ สมฺภโม, ตสฺมึ สติ วตฺตุ ยาวนฺเตหิ สทฺเทหิ โส+ตฺโถ วิญฺญายเต, ตาวนฺโต ปยุชฺชนฺเต. สปฺโป สปฺโป สปฺโป, พุชฺฌสฺสุ พุชฺฌสฺสุ พุชฺฌสฺสุ, ภินฺโน ภิกฺขุสงฺโฆ, ภินฺโน ภิกฺขุสงฺโฆ.

仓促（sambhamo）是指示紧急或危险原因（的状态）。在这种情况下，说话者会使用足够让听者理解其意的词语数量。例如：“Sappo sappo sappo”（蛇！蛇！蛇！），“bujjhassu bujjhassu bujjhassu”（醒醒！醒醒！醒醒！），“bhinno bhikkhusaṅgho, bhinno bhikkhusaṅgho”（比丘僧团分裂了！比丘僧团分裂了！）。

ภเย โกเธ ปสํสายํ, ตุริเต โกตูหล+จฺฉเร;

หาเส โสเก ปสาเท จ, กเร อาเมฑิตํ พุโธ.

于怖畏、愤怒、赞叹中，于仓促、好奇、惊奇中；于欢笑、悲伤、净信中，智者应作重复（言说）。

สงฺขฺยากณฺฑ

数篇

อถ สงฺขฺยาสทฺทา วุจฺจนฺเต. เอกาทโย อฏฺฐารสนฺตา สงฺขฺเยยฺยวจนา. วีสติอาทโย ‘‘ภิกฺขูนํ วีสตี’’ติอาทีสุ สงฺขฺยาวจนา, ‘‘วีสติ ภิกฺขโว’’ติอาทีสุ สงฺขฺเยยฺยวจนา. เอกสทฺโท สพฺพาทีสุ วุตฺโตว. ทฺวาทโย อฏฺฐารสนฺตา พหุวจนนฺถาว.

现在开始解说数词。从一到十八是数形容词（saṅkhyeyyavacana）。二十及以上的数词，在“bhikkhūnaṃ vīsati”（比丘们的二十）等用法中是数名词（saṅkhyāvacana），在“vīsati bhikkhavo”（二十位比丘）等用法中是数形容词（saṅkhyeyyavacana）。“eka”（一）这个词已在“sabba”等词类中解说过。从二到十八的数词仅用于复数。

๒๑๙. โยมฺหิ ทฺวินฺนํ ทุเว+ทฺเว

219. 于“yo”格尾，“dvi”作“duve, dve”

โยมฺหิ [Pg.90] ทฺวิสฺส สวิภตฺติสฺส ทุเว+ทฺเว โหนฺติ ปจฺเจกํ. ทุเว ทฺเว, ทุเว ทฺเว, ทฺวีหิ ทฺวีภิ.

当“dvi”（二）接“yo”格尾时，其连同格尾的形式分别为“duve”和“dve”。（主格/宾格作）“duve, dve”；（具格作）“dvīhi, dvībhi”。

๒๒๐. ทุวินฺนํ นํมฺหิ วา

220. 于“naṃ”格尾，（“dvi”）可作“duvinnaṃ”

นํมฺหิ ทฺวิสฺส สวิภตฺติสฺส ทุวินฺนํ โหติ วา. ทุวินฺนํ, อญฺญตฺร –

当“dvi”（二）接“naṃ”格尾时，其连同格尾的形式可作“duvinnaṃ”。（属格/与格作）“duvinnaṃ”；另一形式则——

๔๗. นํมฺหิ นุก ทฺวาทีนํ สตฺตรสนฺนํ

47. 于`naṃ`格尾，“二”至“十七”有`nuka`增音

ทฺวาทีนํ สตฺตรสนฺนํ สงฺขฺยานํ นุก โหติ นํมฺหิ วิภตฺติมฺหิ. อุกาโร อุจฺจารณตฺโถ, กกาโร อนฺตาวยวตฺโถ. เอตฺถ นาคโม วิภตฺติสฺส อาทฺยาวยโว เจ, ‘‘อาคมา ตคฺคุณีภูตา ตคฺคหเณน คยฺหนฺเต’’ติ ญายา นาคโมปิ ตํคหเณน คยฺหตีติ ‘‘สุนํหิสู’’ติ ทีฆปฺปสงฺเค ปกติยา อนฺตาวยวภูเต สรนฺตตา นตฺถีติ น ทีโฆ. ทฺวินฺนํ, ทฺวีสุ.

对于从“二”（dvi）到“十七”（sattarasa）的数词，于`naṃ`格尾有`nuka`增音。`u`是为了方便发音，`k`表示它是结尾部分。在这里，如果增音是格尾的首要部分，那么根据“增音与其所依附者同质，随其一同被取”的规则，该增音也随其一同被取。因此，在`sunaṃhisū`中，当可能发生长音化时，由于词基的结尾部分没有元音，所以不发生长音化。例如：`dvinnaṃ`，`dvīsu`。

๒๐๗. ปุเม ตโย+จตฺตาโร

207. 于阳性：`tayo`、`cattāro`

โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ ติ+จตุนฺนํ ตโย+จตฺตาโร โหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค. ตโย, ตโย, ตีหิ ตีภิ.

于`yo`格尾，于阳性，“三”（ti）与“四”（catu）连同格尾分别作`tayo`与`cattāro`。例如：`tayo`（主格），`tayo`（宾格），`tīhi`、`tībhi`（具格）。

๔๙. ณฺณํ+ณฺณนฺนํ ติโต ฌา

49. 于`ti`后，`jha`作`ṇṇaṃ`、`ṇṇannaṃ`

ฌสญฺญิโต ติโต นํวจนสฺส ณฺณํ+ณฺณนฺนํ โหนฺติ. ติณฺณํ ติณฺณนฺนํ, ตีสุ.

于`ti`之后，被称为`jha`的`naṃ`格尾，变为`ṇṇaṃ`与`ṇṇannaṃ`。例如：`tiṇṇaṃ`、`tiṇṇannaṃ`（属格/与格），`tīsu`（处格）。

อิตฺถิยํ –

于阴性——

๒๐๕. ติสฺโส จตสฺโส โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ

205. 对于带格尾的（数词），在`yo`之后，（变为）`tisso`、`catasso`

วิภตฺติสหิตานํ ติจตุนฺนํ โยมฺหิ ติสฺโส+จตสฺโส โหนฺติ อิตฺถิยํ ยถากฺกมํ. ติสฺโส, ติสฺโส, ตีหิ ตีภิ.

对于带格尾的“三”（ti）和“四”（catu），在`yo`之后，于阴性中，它们分别变为`tisso`和`catasso`。例如：`tisso`（主格），`tisso`（宾格），`tīhi`、`tībhi`（具格）。

๒๐๔. นํมฺหิ ติจตุนฺน+มิตฺถิยํ ติสฺส+จตสฺสา

204. 在`naṃ`之后，于阴性中，`ti`和`catu`（的词干）变为`tissa`和`catassā`

นํมฺหิ [Pg.91] ติจตุนฺนํ ติสฺส+จตสฺสา โหนฺติ+ตฺถิยํ ยถากฺกมํ. นํมฺหีติ จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ สามญฺญวจนํ, โน เจ นํสูติ วทติ, ยถากฺกมํติ สทฺททฺวยาเปกฺขํ. เอว+มีทิส+มญฺญมฺปิ. ติสฺสนฺนํ ตีสุ.

在`naṃ`之后，于阴性中，“三”（ti）和“四”（catu）的词干分别变为`tissa`和`catassā`。`Naṃmhi`是第四格（与格）和第六格（属格）的通称，否则（作者）会说`naṃsu`。“分别”（yathākkamaṃ）是指两个词的对应关系。其他类似情况也是如此。例如：`tissannaṃ`（属格/与格），`tīsu`（处格）。

๒๐๖. ตีณิ+จตฺตาริ นปุํสเก

206. 在中性中，（`ti`与`catu`分别变为）`tīṇi`、`cattāri`

โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ ติจตุนฺนํ ยถากฺกมํ ตีณิ+จตฺตาริ โหนฺติ นปุํสเก. ตีณิ, ตีณิ, ตีหิ อิจฺจาทิ ปุลฺลิงฺเคว.

对于带格尾的“三”（ti）和“四”（catu），在`yo`之后，于中性中，它们分别变为`tīṇi`和`cattāri`。例如：`tīṇi`（主格），`tīṇi`（宾格），`tīhi`（具格）等，与阳性相同。

จตุ โย,

对于`catu`，在`yo`之后，

๒๐๘. จตุโร วา จตุสฺส

208. 对于`catu`，（可）选择作`caturo`

จตุสฺส สวิภตฺติสฺส โยมฺหิ จตุโร โหติ วา ปุลฺลิงฺเค. จตุโร จตฺตาโร. กถํ ‘‘จตุโร นิมิตฺเต นาทฺทสาสิ’’นฺติ, ลิงฺควิปลฺลาเสน สิทฺธํ, จตฺตาริ นิมิตฺตานีติ อตฺโถ. วิปลฺลาโส ติวิโธ ลิงฺควิปลฺลาโส วจนวิปลฺลาโส วิภตฺติวิปลฺลาโสติ. จตูหิ จตูภิ. จตุนฺนํ, จตูสุ.

对于带格尾的`catu`（四），在`yo`之后，于阳性中，（词形）可选择作`caturo`。因此（主格/宾格复数）有`caturo`、`cattāro`两种形式。如何解释“汝不见四相”（caturo nimitte nāddasāsi）一句呢？这是通过性的转换（liṅgavipallāsa）而成立的，其义为“四个相”（cattāri nimittāni）。转换有三种：性转换、数转换和格转换。（其他格的例子：）`catūhi`、`catūbhi`（具格）；`catunnaṃ`（属格/与格）；`catūsu`（处格）。

อิตฺถิยํ จตสฺโส. จตสฺโส. จตูหิ จตูภิ. จตสฺสนฺนํ. จตสฺสนฺนํ. จตูสุ.

在阴性中：`catasso`（主格），`catasso`（宾格）。`catūhi`、`catūbhi`（具格）。`catassannaṃ`（属格/与格）。`catūsu`（处格）。

นปุํสเก จตฺตาริ. จตฺตาริ. จตูหิ จตูภิ. อิจฺจาทิ ปุเมว.

在中性中：`cattāri`（主格），`cattāri`（宾格）。其余如`catūhi`、`catūbhi`等，与阳性相同。

๑๖๙. ฏ ปญฺจาทีหิ จุทฺทสหิ

169. 对于五至十四（的数词），（`yo`）变为`ṭa`

‘‘สุตฺเต ลิงฺควจนมตฺต’’นฺติ ญายา ฏ-อิติ วุตฺตํ. ปญฺจาทีหิ จุทฺทสหิ สงฺขฺยาหิ โยนํ ฏ โหติ. ปญฺจ. ปญฺจ. โยนํ ฏา+เฏนิวตฺถนตฺถํ ฏ-วิธานํ.

根据“经则中仅示意性与数”的准则，故说`ṭa`。对于五至十四的数词，其复数主格/宾格（yo）变为`ṭa`。例如：`pañca`（主格），`pañca`（宾格）。规定`ṭa`是为了防止`yo`变为`ṭā`和`ṭena`。

๙๐. ปญฺจาทีนํ จุทฺทสนฺน+ม

90. 对于五至十四（的数词），（元音）为`a`

ปญฺจาทีนํ [Pg.92] จุทฺทสนฺนํ สุนํหิสฺว โหติ. เอตฺต+ทีฆาปวาโท+ยํ. อปวาทติ พาเธตีติ อปวาโท. ตสฺมา ‘‘ปกปฺยาปวาทวิสยมุสฺสคฺคา อภินิวิสนฺเต’’ติ ญายา ‘‘สุหิสฺว+สฺเส’’ ‘‘สุนํหิสุ’’ติ จ อุสฺสคฺคา ‘‘ปญฺจาทีนํ จุทฺทสนฺน+ม’’ อิติ อปวาทวิสยํ น ปวิสนฺติ, สามญฺญตฺตา. เอว+มุปริปิ ‘‘ปญฺจมิยํ ปรสฺส’’ ‘‘อาทิสฺสา’’ติ. ปญฺจหิ ปญฺจภิ ปญฺจนฺนํ. ปญฺจนฺนํ. ปญฺจสุ. เอวํ ฉาทโย อฏฺฐารสนฺตา.

对于五至十四（的数词），在`su`和`naṃ`之前，（元音）变为短音。此乃对长元音（规则）的例外（apavāda）。“Apavāda”是因其能排除或妨碍（通则）而得名。因此，根据“通则不入例外范围”的准则，诸如“suhisvasse”和“sunaṃhisu”等通则，因其普遍性，不进入“对于五至十四（的数词），（元音）为`a`”此一例外范围。同样，在之后的“pañcamiyaṃ parassa”、“ādissā”等（规则中）也是如此。（例如：）`pañcahi`、`pañcabhi`（具格）；`pañcannaṃ`（属格/与格）；`pañcasu`（处格）。如此，从六至十八（的数词）亦然。

‘‘จตฺเถ’’ติ เอโก จ ทส จาติ จตฺตสมาเส ‘‘อมาที’’ติ เอเกน อธิกา ทสาติ ตติยาสมาเส วา กเต ‘‘เอกตฺถตาย’’นฺติ วิภตฺติโลโป. เอว+มุปริ จ.

“在`ca`（与）的意义上”，是指在并列复合词（cattasamāsa）中作“一与十”（eko ca dasa ca）；或是在依主释复合词（tatiyāsamāsa）中作“比十多一”（ekena adhikā dasa）。（在复合时）因其“义理合一”（ekatthatāya）而省略格尾。其后的（数词）也与此类似。

๓,๑๐๒. เอกฏฺฐาน+มา

3,102. Eka之尾音为ā

เอกอฏฺฐานํ อา โหติ ทเส ปเร.

当dasa（十）在后时，eka（一）之尾音变为ā。

๓,๑๐๓. ร สํขฺยาโต วา

3,103. 数词后，或为ra

สํขฺยาโต ปรสฺส ทสสฺส ร โหติ วิภาสา. ส จ ‘‘ปญฺจมิยํ ปรสฺสา’’ติ วตฺตมาเน ‘‘อาทิสฺสา’’ติ ทการสฺเสว โหติ. เอการส เอกาทส. เอการสหิ เอกาทสหิ. เอการสนฺนํ เอกาทสนฺนํ. เอการสสุ เอกาทสสุ. เอว+เมกาทสอิจฺจาทิปิ.

数词之后，dasa（十）之d可选地变为ra。又，于“pañcamiyaṃ parassā”现行时，依“ādissā”，此变化仅作用于字首d。例如：ekārasa、ekādasa（十一）；（具格）ekārasahi、ekādasahi；（属格、与格）ekārasannaṃ、ekādasannaṃ；（处格）ekārasasu、ekādasasu。如此，ekādasa等亦然。

๓,๙๔. อา สํขฺยายา สตาโท นาญฺญตฺเถ

3,94. （dvi之）ā，于数词后分，除sata等外

สํขฺยาย+มุตฺตรปเท [Pg.93] ทฺวิสฺสา โหติ อสตาโท นาญฺญตฺเถ.

于数词为后分时，dvi之（i）变为ā，然sata（百）等除外，非他处。

อาวิฏฺฐลิงฺคตฺตา สํขฺยายํ อุตฺตรปเท สลิงฺเคเนว วิเสสนํ ภวติ.

由于（后分数词的）性是显明的（āviṭṭhaliṅga），当数词作为复合词的后分时，整个复合词的性由该数词自身的性决定。

สุทฺธํ มิสฺสญฺจ สํกิณฺณํ, อุปสชฺชนเมว จ;

อาวิฏฺฐ+มถ วา+พฺยตฺตํ, ฉธา ลิงฺคํ วิวํยเต.

纯粹、混合、混杂，以及依附；显明、或未显明，性有六种区分。

เอตฺถ ยถากฺกมํ รุกฺโข ลตา ปณฺณํติ สุทฺธํ. ฆโฏ ฆฏี, วชิโร วชิรํ, เวทนา เวทนํติ มิสฺสํ. ตโฏ ตฏี ตฏํติ สํกิณฺณํ. สุกฺโก ปโฏ, สุกฺกา ปฏิ, สุกฺกํ วตฺถํติ อุปสชฺชนํ. ราชา สรณํ, คุโณ ปมาณํติ อาวิฏฺฐํ. ตุวํ อหํ กติ ปญฺจาติ อพฺยตฺตํ. อิติ ลิงฺคํ เวทิตพฺพํ. ทฺวาทส.

于此，依次为：“rukkho”（树，阳性）、“latā”（藤，阴性）、“paṇṇaṃ”（叶，中性），是为纯粹性。“Ghaṭo”（瓶，阳性）与“ghaṭī”（瓶，阴性），“vajiro”（金刚，阳性）与“vajiraṃ”（金刚，中性），“vedanā”（受，阴性）与“vedanaṃ”（受，中性），是为混合性。“Taṭo”（岸，阳性）、“taṭī”（岸，阴性）、“taṭaṃ”（岸，中性），是为混杂性。“Sukko paṭo”（白布，阳性）、“sukkā paṭi”（白布，阴性）、“sukkaṃ vatthaṃ”（白衣，中性），是为依附性。“Rājā saraṇaṃ”（王为归依处）、“guṇo pamāṇaṃ”（德为量），是为显明性。“Tuvaṃ”（你）、“ahaṃ”（我）、“kati”（几）、“pañca”（五），是为未显明性。如是当知其性。例如：dvādasa（十二）。

๓,๙๘. พา จตฺตาลีสา โท

3,98. Dvi为bā，cattālīsā为do

ทฺวิสฺส พา วา โหติ จตฺตาลีสา โท นาญฺญตฺเถ. ราเท เส พารส.

dvi（二）或变为bā；cattālīsā（四十）变为do，非他处。于dasa（十）等之后，作bārasa（十二）。

๓,๙๕. ติสฺเส

3,95. （Ti）为tissa、e

สํขฺยาย+มุตฺตรปเท ติสฺส เอ โหต+สตาโท นา+ญฺญตฺเถ.

于数词为后分时，ti（三）变为tissa或e，然sata（百）等除外，非他处。

๓,๑๐๔. ฉตีหิ โฬ จ

3,104. 三、六后，（dasa之d）为ḷo、ro

ฉตีหิ ปรสฺส ทสสฺส โฬ โหติ โร จ. เตฬส เตรส.

cha（六）与ti（三）之后，dasa（十）之d变为ḷ或r。例如：teḷasa（十三）、terasa（十三）。

๓,๑๐๐. จตุสฺส จุโจ ทเส

3,100. Catu于dasa前，为cu、co

จตุสฺส จุ+โจ โหนฺติ วา ทเส ปเร. ทฺวิตฺเต จุทฺทส โจทฺทส จตุทฺทส.

dasa（十）在后时，catu（四）或变为cu、co。例如：cuddasa（十四）、coddasa（十四）、catuddasa（十四）。

๓,๙๙. วีสติทเสสุ ปญฺจสฺส ปณฺณ+ปนฺนา

3,99. Pañca于vīsati、dasa前为paṇṇa、pannā

วีสติ [Pg.94] เสสุ ปเรสุ ปญฺจสฺส ปณฺณ+ปนฺนา โหนฺติ ยถากฺกมํ. ปนฺนรส ปญฺจทส.

vīsati（二十）、dasa（十）等在后时，pañca（五）变为paṇṇa或pannā。例如：pannarasa（十五）、pañcadasa（十五）。

๓,๑๐๑. ฉสฺส โส

3,101. Cha为so

ฉสฺส โส-อิจฺจ+ย+มาเทโส โหติ เส ปเร. โสฬส โสรส. สตฺตรส สตฺตทส. ‘‘เอกฏฺฐาน+มา’’ติ อา, อฏฺฐารส อฏฺฐาทส.

dasa（十）在后时，cha（六）替换为so。例如：soḷasa（十六）、sorasa（十六）。又sattarasa（十七）、sattadasa（十七）。依“Ekaṭṭhānamā”规则，有aṭṭhārasa（十八）、aṭṭhādasa（十八）。

อูนา จ สา วีสติ จาติ ‘‘วิเสสน+เมกตฺเถเน’’ติ วิเสสนสมาเส ‘‘อิตฺถิยํ ภาสิตปุมิ+ตฺถี ปุเม+เวกตฺเถ’’ติ ปุมตฺเต จ กเต เอเกน อูนา วีสตีติ ตติยาสมาเส เอกูนวีสติ.

由“ūnā ca sā vīsati ca”（彼不足之二十），依“visesana-mekatthena”（以一义之限定）构成限定复合词（visesanasamāsa）；复依“itthiyaṃ bhāsitapumi-tthī pume-vekatthe”转为阳性后，由“ekena ūnā vīsati”（以一而不足之二十）构成第三格复合词（tatiyāsamāsa），成为“ekūnavīsati”（十九）。

วีสติอาทโย อานวุติยา อิตฺถิลิงฺเค+กวจนา. โภ เอกูนวีสติ. เอกูนวีสตึ. เอกูนวีสตฺยา เอกูนวีสติยา. เอกูนวีสตฺยํ เอกูนวีสติยํ เอกูนวีสตฺยา เอกูนวีสติยา. มติสมํ.

从vīsati（二十）至navuti（九十）之数词，皆为阴性、单数。呼格：Bho ekūnavīsati（喂，十九）；宾格：Ekūnavīsatiṃ；具格、夺格：Ekūnavīsatyā、ekūnavīsatiyā；属格、与格：Ekūnavīsatyā、ekūnavīsatiyā；处格：Ekūnavīsatyaṃ、ekūnavīsatiyaṃ。与mati（意）同。

เอวํ วีสติ, เอกวีสติ, ทฺวาวีสติ พาวีสติ, เตวีสติ จตุวีสติปฺปภุตโย. ปณฺณอาเทเส ปณฺณวีสติ ปญฺจวีสติ. เอวํ ฉพฺพีสติ, สตฺตวีสติ, อฏฺฐวีสติ.

如是，有vīsati（二十）、ekavīsati（二十一）、dvāvīsati或bāvīsati（二十二）、tevīsati（二十三）、catuvīsati（二十四）等。于paṇṇa替换时，有paṇṇavīsati（二十五）及pañcavīsati（二十五）。如是，亦有chabbīsati（二十六）、sattavīsati（二十七）、aṭṭhavīsati（二十八）。

เอเกน อูนา ตึสติ ตึสา วาติ เอกูนตึสติ เอกูนตึสา วา. กรเณ เอกูนตึสาย. เอกูนตึสาย, เอกูนตึสาย, เอกูนตึสาย, เอกูนตึสายํ. เอวํ ตึสติณึสาวภุตโย[Pg.95]. ตึสาสทฺทสฺส ปน สิโลเป ‘‘ทีฆสฺโส’’ติ โยควิภาคา รสฺโส, ตึส. นิคฺคหีตาคโม, ตึสํ. โภตึเส+จฺจาทิ ปุเมว.

由“ekena ūnā tiṃsati”或“tiṃsā”（以一而不足之三十），构成“ekūnatiṃsati”或“ekūnatiṃsā”（二十九）。具格为“ekūnatiṃsāya”；夺格、属格、与格亦为“ekūnatiṃsāya”；处格为“ekūnatiṃsāyaṃ”。如是，有“tiṃsati”、“tiṃsā”（三十）等。然于“tiṃsā”一词，当主格单数格尾si省略时，依“dīghasso”（长音变短音）之规则分节，长音变为短音，成“tiṃsa”；或加鼻音（niggahīta），则成“tiṃsaṃ”。“Bho tiṃse”（喂，三十）等形式则如阳性。

จตฺตาลีสาทีสุปิ ยถาสมฺภวํ เอวเมว. ทฺวิตฺเต เอกตฺตึสติ เอกตฺตึสา. รสฺสทฺวิตฺเต ทฺวตฺตึสติ ทฺวตฺตึส. เอวํ เตตฺตึสติ เตตฺตึสาทโย ยาว เอกูนจตฺตาลีสติ เอกูนจตฺตาลีสา. จตฺตาลีสาย สิมฺหิ จตฺตารีสา จตฺตาลีสา จตฺตาลีสํ, โภ จตฺตาลีเส+จฺจาทิ โหติ. เอวํ เอกจตฺตารีสา.

于cattālīsā（四十）等数词，亦尽可能如是处理。例如：ekattiṃsati、ekattiṃsā（三十一）；短音及两种形式：dvattiṃsati、dvattiṃsa（三十二）。如是，有tettiṃsati、tettiṃsā（三十三）等，乃至ekūnacattālīsati、ekūnacattālīsā（三十九）。于cattālīsā（四十），其主格单数（si）形式为cattārīsā、cattālīsā、cattālīsaṃ；呼格为bho cattālīse（喂，四十）等。ekacattārīsā（四十一）等亦如是。

๓,๙๗. ทฺวีสฺสา จ

3.97. 以及“dvi”的音变

อสตาโท นาญฺญตฺเถ จตฺตาลีสาโท ทฺวิสฺส เอ วา โหติ อา จ. ทฺเวจตฺตาลีสา ทฺเวจตฺตาลีส ทฺเวจตฺตาลีสํ, เอวํ ทฺวาจตฺตาลีส-อิจฺจาทิ. ทฺเวจตฺตารีสา ทฺเวจตฺตารีส ทฺเวจตฺตารีสํ, เอวํ ทฺวาจตฺตารีสา ทฺวาจตฺตารีส อิจฺจาทิ. จตฺตาลีสติ เอกจตฺตาลีสติ ทฺเวจตฺตาลีสติ ทฺวาจตฺตาลีสติ อิจฺจาทิ เอกูนวีสติสมํ.

在其本身意义上，于“四十”(cattālīsā)等数之后，“二”(dvi)的母音有选择地变为 e，或变为 ā。因此有 dvecattālīsā (四十二)、dvecattālīsa、dvecattālīsaṃ，同样地，有 dvācattālīsa 等形式。又如 dvecattārīsā、dvecattārīsa、dvecattārīsaṃ，同样地，有 dvācattārīsā、dvācattārīsa 等形式。cattālīsati (于四十)、ekacattālīsati (于四十一)、dvecattālīsati (于四十二)、dvācattālīsati (于四十二)等，其格变化与“十九”(ekūnavīsati)相同。

๓,๙๘. จตฺตาลีสาโท วา

3.98. 于“四十”等数后，(音变)随意

อสตาโท นาญฺญตฺเถ จตฺตาลีสาโท ติสฺเส โหติ วา. เตจตฺตาลีสา เตจตฺตาลีส เตจตฺตาลีสํ. โภ เตจตฺตาลีเส อิจฺจาทิ โหติ. เอวํ ติจตฺตาลีสา เตจตฺตารีสา ติจตฺตารีสา อิจฺจาทิ, เตจตฺตาลีสติ ติจตฺตาลีสติ อิจฺจาทิ ปุพฺเพว.

在其本身意义上，于“四十”(cattālīsā)等数之后，“三”(ti)有选择地变为 te。例如：tecattālīsā、tecattālīsa、tecattālīsaṃ (四十三)。亦有(呼格) bho tecattālīse (诸四十三)等形式。同样地，还有 ticattālīsā、tecattārīsā、ticattārīsā (四十三)等形式。tecattālīsati (于四十三)、ticattālīsati (于四十三)等，与前面一样。

เอวํ จตุจตฺตาลีสา ปญฺจจตฺตาลีสา จตุจตฺตาลีสติ ปญฺจจตฺตาลีสติ อิจฺจาทิ ยาว เอกูนปญฺญาสา.

同样地，四十四(catucattālīsā)、四十五(pañcacattālīsā)，以及(处格)于四十四(catucattālīsati)、于四十五(pañcacattālīsati)等，直至四十九(ekūnapaññāsā)。

ปญฺญาสา [Pg.96] ปญฺญาส ปญฺญาสํ อิจฺจาทิ โหติ. เอวํ ทฺเวปญฺญาสา ทฺวาปญฺญาสา ทฺวิปญฺญาสา ทฺเวปณฺณาสา ทฺวาปณฺณาสา ทฺวิปณฺณาสา. เตปญฺญาสา ติปญฺญาสา ติปญฺญาสํ เตปณฺณาสา ติปณฺณาสา. จตุปณฺณาสา ปญฺจปณฺณาสา อิจฺจาทิ ยาว เอกูนสฏฺฐิ.

有 paññāsā、paññāsa、paññāsaṃ (五十)等形式。同样地，五十二有 dvepaññāsā、dvāpaññāsā、dvipaññāsā、dvepaṇṇāsā、dvāpaṇṇāsā、dvipaṇṇāsā 等形式。五十三有 tepaññāsā、tipaññāsā、tipaññāsaṃ、tepaṇṇāsā、tipaṇṇāsā 等形式。五十四(catupaṇṇāsā)、五十五(pañcapaṇṇāsā)等，直至五十九(ekūnasaṭṭhi)。

เอวํ สฏฺฐิ, เอกสฏฺฐิ, ทฺเวสฏฺฐิ ทฺวาสฏฺฐิ ทฺวิสฏฺฐิ, เตสฏฺฐิ ติสฏฺฐิ, จตุสฏฺฐิ ปญฺจสฏฺฐิ อิจฺจาทิ ยาว เอกูนสตฺตติ.

同样地，六十(saṭṭhi)、六十一(ekasaṭṭhi)；六十二有 dvesaṭṭhi、dvāsaṭṭhi、dvisaṭṭhi 等形式；六十三有 tesaṭṭhi、tisaṭṭhi 等形式；六十四(catusaṭṭhi)、六十五(pañcasaṭṭhi)等，直至六十九(ekūnasattati)。

สตฺตติ, เอกสตฺตติ, ทฺเวสตฺตติ ทฺวาสตฺตติ ทฺวิสตฺตติ, เตสตฺตติ ติสตฺตติ. ทฺเวสตฺตริ ทฺวาสตฺตริ ทฺวิสตฺตริ, จตุสตฺตติ, ปญฺจสตฺตติ, จตุสตฺตริ, ปญฺจสตฺตรีติ ยาว เอกูนาสีติ.

七十(sattati)、七十一(ekasattati)；七十二有 dvesattati、dvāsattati、dvisattati 等形式；七十三有 tesattati、tisattati 等形式。七十二还有 dvesattari、dvāsattari、dvisattari 等形式。七十四(catusattati)、七十五(pañcasattati)，亦有 catusattari (七十四)、pañcasattari (七十五)等形式，直至七十九(ekūnāsīti)。

อสีติ, เอกาสีติ, ทฺวาสีติ, ยาคเม ทฺวิยาสีติ, เตอสีติ ติยาสีติ, จตุราสีติ, ปญฺจาสีติ อิจฺจาทิ ยาว เอกูนนวุติ.

八十(asīti)、八十一(ekāsīti)、八十二(dvāsīti)，插入 y-āgama 时作 dviyāsīti (八十二)；八十三有 teasīti、tiyāsīti 等形式；八十四(caturāsīti)、八十五(pañcāsīti)等，直至八十九(ekūnanavuti)。

นวุติ, เอกนวุติ, ทฺเวนวุติ ทฺวานวุติ ทฺวินวุติ, เตนวุติ ตินวุติ, จตุนวุติ, ปญฺจนวุติ อิจฺจาทิ ยาว เอกูนสตํ, เอตํ นปุํสกลิงฺค+เมกวจนนฺตํ.

九十(navuti)、九十一(ekanavuti)；九十二有 dvenavuti、dvānavuti、dvinavuti 等形式；九十三有 tenavuti、tinavuti 等形式；九十四(catunavuti)、九十五(pañcanavuti)等，直至九十九(ekūnasataṃ)。这些数词是中性、单数结尾。

สตํ, โภ สต สตา, สตํ, สตํ. สเตน, กรเณ สเตน. สตสฺส, สตา สตมฺหา สตสฺมา, สตสฺส, สเต สตมฺหิ สตสฺมึ. เอวํ เอกสตโต ปภุติ ยาว สหสฺสํ.

一百(sataṃ)的格变化如下：(主格单数) sataṃ，(呼格) bho sata，(主格复数) satā，(宾格单数) sataṃ，(属格复数) sataṃ。(工具格单数) satena，在工具格义上为 satena。(与格/属格单数) satassa，(离格单数) satā、satamhā、satasmā，(属格单数) satassa，(处格单数) sate、satamhi、satasmiṃ。同样地，从一百零一(ekasata)起，直至一千(sahassaṃ)。

โกฏิ ปโกฏิ โกฏิปฺปโกฏิ อกฺโขภิณิโย อิตฺถิลิงฺเค+กวจนนฺตา. วคฺคเภเท ตุ สพฺพาสมฺปิ สํขฺยานํ พหุวจโนปิ โหเตว ‘‘ทฺเววีสติโย ชินทนฺตา’’ ‘‘ติสฺโส วีสติโย ทินฆฏิกา’’ อิจฺจาทิ.

俱胝(koṭi)、百俱胝(pakoṭi)、俱胝百俱胝(koṭippakoṭi)、阿刍毗尼(akkhobhiṇī)是阴性、单数结尾词。但在区分类别时，所有数词也都可以是复数。例如：“dvevīsatiyo jinadantā”(二十二颗佛牙)，“tisso vīsatiyo dinaghaṭikā”(六十个白昼时分)等。

ทสทสกํ สตํ นาม, ทสสตํ สหสฺสํ นาม, ทสสหสฺสํ นหุตํ, ทสนหุตํ ลกฺขํ, สตสหสฺสนฺติปิ วุจฺจติ.

十个十名为“百”(sataṃ)，十个百名为“千”(sahassaṃ)，十个千为“那由他”(nahutaṃ)，十个那由他为“洛叉”(lakkhaṃ)，亦称“十万”(satasahassaṃ)。

ลกฺขสตํ [Pg.97] โกฏิ, โกฏิลกฺขสตํ ปโกฏิ, ปโกฏิลกฺขสตํ โกฏิปฺปโกฏิ, เอวํ นหุตํ, นินฺนหุตํ, อกฺโขภิณี, พินฺทุ, อพฺพุทํ, นิรพฺพุทํ, อหหํ, อพพํ, อฏฏํ, โสคณฺฑิกํ, อุปฺปลํ, กุมุทํ, ปุณฺฑรีกํ, ปทุมํ, กถานํ, มหากถานํ, อสงฺขฺเยยฺยนฺติ ยถากฺกมํ สตลกฺขคุณํ เวทิตพฺพํ.

百洛叉(lakkhasataṃ)为一“俱胝”(koṭi)，百洛叉俱胝为一“百俱胝”(pakoṭi)，百洛叉百俱胝为一“俱胝百俱胝”(koṭippakoṭi)。同样地，那由他(nahutaṃ)、尼那由他(ninnahutaṃ)、阿刍毗尼(akkhobhiṇī)、频头(bindu)、阿浮陀(abbudaṃ)、尼剌部陀(nirabbudaṃ)、阿诃诃(ahahaṃ)、阿婆婆(ababaṃ)、阿吒吒(aṭaṭaṃ)、骚健提迦(sogaṇḍikaṃ)、优钵罗(uppalaṃ)、拘勿头(kumudaṃ)、芬陀利(puṇḍarīkaṃ)、钵头摩(padumaṃ)、迦他那(kathānaṃ)、摩诃迦他那(mahākathānaṃ)、阿僧祇(asaṅkhyeyyaṃ)，应知此等依次为前一数的一千万(satalakkha)倍。

อิจฺเจวํ ฐานโต ฐานํ, สตลกฺขคุณํ มตํ;

โกฏิปฺปภุตีนํ วีส-สงฺขฺยานญฺจ ยถากฺกมนฺติ.

如是，从一个数量级到下一个数量级，被视为一千万倍。从“俱胝”(koṭi)开始的二十个数字，也依次如此。

อถา+สํขฺยา วุจฺจเต, อพฺยยนฺติ จ วุจฺจเต. ตํ ปาทิ จาทิ, อุปสคฺคนิปาตาติ จ ทุวิธํ.

其次，宣说不变词(asaṅkhyā)，其亦称不变化词(abyaya)。它分为两类：以 pa 为首的一组(pādi)和以 ca 为首的一组(cādi)，即前缀(upasagga)和助词(nipāta)。

ป ปรา อป สํ อนุ อว โอ นิ ทุ วิ อธิ อปิ อติ สุ อุ อภิ ปติ ปริ อุป อา อิเม วีสติ ปาทโย. ปาทโย หิ โชตกา, น วาจกา.

pa、parā、apa、saṃ、anu、ava、o、ni、du、vi、adhi、api、ati、su、u、abhi、pati、pari、upa、ā，这二十个是以 pa 为首的一组词(pādi)。以 pa 为首的这组词只是显义词(jotaka)，而非表义词(vācaka)。

ตตฺถ ป-สทฺโท ปการา+ทิกมฺม, ปธาน+นฺโตภาว, วิโยค, ตปฺปร, ภุสตฺถ, สมฺภว, ติตฺติ, อนาวิล, ปตฺถนาทีสุ. ยถา ปกาเร-ปญฺญา. อาทิกมฺเม-วิปฺปกตํ, ปธาเน-ปณีตํ, อนฺโตภาเว-ปกฺขิตฺตํ, ขิตฺตนฺติ เปรณํ, ปกฺขิตฺตนฺติ อนฺโตกรณํ, ธาตฺวตฺถสฺส พาธิตตฺตา. วุตฺถญฺหิ –

其中，pa 一词用于表示方式(pakāra)、起始(ādikamma)、卓越(padhāna)、包含(antobhāva)、分离(viyoga)、专一(tappara)、众多(bhusattha)、生起(sambhava)、满足(titti)、无浊(anāvila)、愿求(patthanā)等义。例如：表示方式，如 paññā (慧)；表示起始，如 vippakataṃ (未完成的)；表示卓越，如 paṇītaṃ (殊胜的)；表示包含，如 pakkhittaṃ (放入)。khittaṃ (抛)是向外抛，而 pakkhittaṃ 是放入内部，因为(前缀)改变了词根的意义。诚如所说：

ธาตฺวตฺถํ พาธเต โกจิ, โกจิ ตํ อนุวตฺตเต;

ตเมว+ญฺโญ วิเสเสติ, อุปสคฺคคตี ติธาติ.

有者碍语根义，有者随之而转；另者使其特殊，前缀之用有三。

เอตฺถ จ ‘‘อนุรุทฺธกา เม สงฺคามยุทฺเธ’’ติ จ อิเม อุปสคฺคา ธาตฺวตฺถํ วิเสเสนฺติ นาม. วิโยเค-ปวาสี, ตปฺปเร-ปาจริโย, ภุสตฺเถ-ปวุทฺธกาโย, สมฺภเว-หิมวนฺตา คงฺคา ปภวติ[Pg.98], ติตฺติยํ-ปหูต+มนฺนํ, อนาวิเล-ปสนฺน+มุทกํ, ปตฺถเน-ปณิหิตํ.

此处，在“anuruddhakā me saṅgāmayuddhe”(阿那律等人与我一同作战)等句中，这些前缀确实使语根的意义更加明确。例如：在分离义上——旅居者(pavāsī)；在专一义上——导师(pācariyo)；在众多义上——身体强壮者(pavuddhakāyo)；在产生义上——恒河发源于雪山(himavantā gaṅgā pabhavati)；在满足义上——丰富的食物(pahūta+mannaṃ)；在清澈义上——清澈的水(pasanna+mudakaṃ)；在愿求义上——已立愿的(paṇihitaṃ)。

ปราอิติ ปริหานิ, ปราชย, คติ, วิกฺกมา+มสนาทีสุ. ยถา ปริหานิยํ-ปราภโว. ปราชเย-ปราชิโต, คติยํ-ปรายนํ, วิกฺกเม-ปรกฺกมติ, อามสเน-องฺคสฺส ปรามสนํ.

前缀“parā”用于衰退、失败、去向、前进、触摸等义。例如：在衰退义上——衰败(parābhavo)；在失败义上——被击败的(parājito)；在去向义上——归宿(parāyanaṃ)；在前进义上——努力(parakkamati)；在触摸义上——触摸肢体(aṅgassa parāmasanaṃ)。

อปอิติ อปคต, ครห, วชฺชน, ปูชา, ปทุสฺสนาทีสุ. ยถา อปคเต-อปมาโน อเปโต, ครเห-อปคพฺโภ, วชฺชเน-อปสาลาย อายนฺติ วาณิชา, ปูชายํ-วุทฺธาปจายี, ปทุสฺสเน-อปรชฺฌนฺติ.

前缀“apa”用于离去、责备、避开、尊敬、过失等义。例如：在离去义上——不敬(apamāno)、离开(apeto)；在责备义上——不傲慢者(apagabbho)；在避开义上——商人们避开大厅而来(apasālāya āyanti vāṇijā)；在尊敬义上——尊敬长者(vuddhāpacāyī)；在过失义上——犯罪(aparajjhanti)。

สํอิติ สโมธาน, สมฺมาสม, สมนฺตภาว, สํคต, สํเขป, ภุสตฺถ, สห+ปฺปตฺถ, ปภวา+ภิมุขภาว, วิธาน, ปุนปฺปุน, กรณ, สมิทฺธาทีสุ. ยถา สโมธาเน-สนฺธิ, สมฺมาสเม-สมาธิ, สมฺปยุตฺโต, สมนฺตภาเว-สํกิณฺณํ, สมุลฺลปนา, สํคเต-สงฺคโม, สํเขเป-สมาโส, ภุสตฺเถ-สารตฺโถ, สหตฺเถ-สํวาโส, อปฺปตฺเถ-สมคฺโฆ, ปภเว-สมฺภโว, อภิมุขภาเว-สมฺมุขํ. สํคเต-สํคณฺหาติ, วิธาเน-สํวุตํ, ปุนปฺปุนกรเณ-สนฺธาวติ, สมิทฺธิยํ-สมฺปนฺโน.

前缀“saṃ”有结合、完全、周遍、会合、简略、众多、共同、产生、朝向、安排、重复、兴盛等义。例如：在结合义上——连接(sandhi)；在完全义上——定(samādhi)、相应(sampayutto)；在周遍义上——充满(saṃkiṇṇaṃ)、交谈(samullapanā)；在会合义上——集合(saṅgamo)、摄持(saṃgaṇhāti)；在简略义上——复合(samāso)；在众多义上——极有意义(sārattho)；在共同义上——共住(saṃvāso)；在产生义上——生起(sambhavo)；在朝向义上——面前(sammukhaṃ)；在安排义上——已防护(saṃvutaṃ)；在重复义上——流转(sandhāvati)；在兴盛义上——具足(sampanno)。

อนุอิติ อนุคตา+นุปจฺฉินฺน, ปจฺฉาตฺถ, ภุสตฺถ, สาทิสฺส, หีน, ตติยตฺถ, ลกฺขณิ+ตฺถมฺภูตกฺขาน, ภาค, วิจฺฉาทีสุ. อนุคเต-อนฺเวติ, อนุปจฺฉินฺเน-อนุสโย, ปจฺฉาตฺเถ-อนุรถํ, ภุสตฺเถ-อนุรตฺโต, สาทิสฺเส-อนุรูปํ, หีเน-อนุสาริปุตฺตํ ปญฺญวนฺโต, ตติยตฺเถ-นทิ+มนฺววสิตา เสนา, ลกฺขเณรุกฺข+มนุวิชฺโชตเต วิชฺชุ, อิตฺถมฺภูตขฺยาเน-สาธุ เทวทตฺโต มาตร+มนุ[Pg.99], ภาเค-ย+เทตฺถ มํ อนุ สิยา, ตํ ทียตุ, วิจฺฉายํ-รุกฺขํ รุกฺขํ อนุ วิชฺโชตเต จนฺโท.

前缀“anu”有随行、不断、在后、众多、相似、低下、伴随、标记、说明性质、部分、遍及等义。例如：在随行义上——跟随（anveti）；在不断义上——随眠（anusayo）；在后义上——随车之后（anurathaṃ）；在众多义上——深染着（anuratto）；在相似义上——相称（anurūpaṃ）；在低下义上——有智慧者们次于舍利弗（anusāriputtaṃ paññavanto）；在伴随义上——军队沿着河岸驻扎（nadi+manvavasitā senā）；在标记义上——闪电朝向树木闪耀（rukkha+manuvijjotate vijju）；在说明性质义上——提婆达多善待其母（sādhu devadatto mātara+manu）；在部分义上——此处凡是属于我的部分，请给我（ya+dettha maṃ anu siyā, taṃ dīyatu）；在遍及义上——月亮逐一照耀着树木（rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando）。

อวอิติ อโธภาค, วิโยค, ปริภว, ชานน, นิจฺฉย, เทส, เถยฺยาทีสุ. อโธภาเค-อวกฺขิตฺตจกฺขุ, วิโยเค-อวโกกิลํ วนํ, ปริภเว-อวชานนํ, อวมญฺญติ, ชานเน-อวคจฺฉติ., นิจฺฉเย-อวธารณํ, เทเส-อวกาโส, เถยฺเย-อวหาโร.

前缀“ava”有向下、分离、轻蔑、了知、确定、处所、偷盗等义。例如：在向下义上——垂目（avakkhittacakkhu）；在分离义上——没有杜鹃鸟的森林（avakokilaṃ vanaṃ）；在轻蔑义上——轻视（avajānanaṃ）、蔑视（avamaññati）；在了知义上——理解（avagacchati）；在确定义上——确定（avadhāraṇaṃ）；在处所义上——空间（avakāso）；在偷盗义上——拿走（avahāro）。

โออิติ โอโรหรณ, นีหรณ, สุทฺธิอาทีสุ ทิสฺสติ. โอโรหเณ-ปาสาทา โอโรหติ, นีหรเณ-โอมุกฺกุปาหโน, สุทฺธิยํ-โอทาตํ.

前缀“o”见于下降、脱下、清净等义。例如：在下降义上——从宫殿下来（pāsādā orohati）；在脱下义上——已脱下鞋子（omukkupāhano）；在清净义上——洁白（odātaṃ）。

นิอิติ, นิสฺเสส, นิคฺคต, นีหรณ,+นฺโตปเวสนา+ภาว, นิเสธน, นิกฺขนฺต, ปาตุภาวา+วธารณ, วิภชน, อุปมุ+ปธารณา+วสาน, เฉก, นีหรณา+วรณาทีสุ. นิสฺเสเส-นิรุตฺติ, นิคฺคเต-นิกฺกิเลโส, นิยฺยาติ, นีหรเณ-นิทฺธารณํ, อนฺโตปเวสเน-นิขาโต, อภาเว-นิมฺมกฺขิกํ, นิเสเธ-นิวาเรติ, นิกฺขนฺเต-นิพฺพานํ, ปาตุภาเว-นิมฺมิตํ, อวธารเณ-นิจฺฉโย, วิภชเน-นิทฺเทโส. อุปมายํ-นิทสฺสนํ, อุปธารเณ-นิสามนํ, อวสาเน-นิฏฺฐิตํ, เฉเก-นิปุโณ, นีหรเณ-นีหรติ, อิสฺส ทีโฆ. อาวรเณ-นีวรณํ.

前缀“ni”或“nī”有无余、出去、拿出、进入、不存在、禁止、出离、显现、确定、分析、比喻、省察、终结、善巧、遮盖等义。例如：在无余义上——阐明（nirutti）；在出去义上——无烦恼（nikkileso）、出离（niyyāti）；在拿出义上——抉择（niddhāraṇaṃ）；在进入义上——埋入（nikhāto）；在不存在义上——无蝇（nimmakkhikaṃ）；在禁止义上——阻止（nivāreti）；在出离义上——涅槃（nibbānaṃ）；在显现义上——化作（nimmitaṃ）；在确定义上——决定（nicchayo）；在分析义上——解释（niddeso）；在比喻义上——范例（nidassanaṃ）；在省察义上——谛听（nisāmanaṃ）；在终结义上——终（niṭṭhitaṃ）；在善巧义上——善巧的（nipuṇo）；在拿出义上——拿出（nīharati），此处的“i”是长音；在遮盖义上——盖（nīvaraṇaṃ）。

ทุอิติ อโสภณา+ภาว, กุจฺฉิตา+สมิทฺธิ, กิจฺฉ, วิรูปตาทีสุ. อโสภเณ-ทุคฺคนฺโธ, อภาเว-ทุพฺภิกฺขํ, กุจฺฉิเต – ทุกฺกฏํ[Pg.100]. อสมิทฺธิยํ-ทุสฺสสฺสํ, กิจฺเฉ-ทุกฺกรํ, วิรูปตายํ-ทุพฺพณฺโณ ทุมฺมุโข.

前缀“du”有不善、缺乏、可鄙、不成功、困难、丑陋等义。例如：在不善义上——恶臭（duggandho）；在缺乏义上——饥荒（dubbhikkhaṃ）；在可鄙义上——恶作（dukkaṭaṃ）；在不成功义上——坏收成（dussassaṃ）；在困难义上——难做的（dukkaraṃ）；在丑陋义上——丑色（dubbaṇṇo）、丑陋的面容（dummukho）。

วิอิติ วิเสส, วิวิธ, วิรุทฺธ, วิคต, วิโยค, วิรูปตาทีสุ. วิเสเส-วิมุตฺติ, วิสิฏฺโฐ, วิวิเธ-วิมติ, วิรุทฺเธ-วิวาโท, วิคเต-วิมลํ, วิโยเค-วิปฺปยุตฺโต, วิรูปตายํ-วิรูโป.

前缀“vi”有殊胜、种种、相违、离去、分离、丑陋等义。例如：在殊胜义上——解脱（vimutti）、殊胜者（visiṭṭho）；在种种义上——疑惑（vimati）；在相违义上——争论（vivādo）；在离去义上——无垢（vimalaṃ）；在分离义上——已分离（vippayutto）；在丑陋义上——丑陋的（virūpo）。

อธิอิติ อธิกิ+สฺสรู+ปริภาวา+ธิภวน+ชฺฌายา+ธิฏฺฐาน, นิจฺฉย, ปาปุณนาทีสุ. อธิเก-อธิสีลํ, อิสฺสเร-อธิปติ, อธิ พฺรหฺมทตฺเต ปญฺจาลา, อุปริภาเว-อธิโรหติ, ปถวึ อธิเสสฺสติ, อธิภวเน-อธิภวติ, อชฺฌายเน-พฺยากรณ+มธีเต, อธิฏฺฐาเน-ภูมิกมฺปาทึ อธิฏฺฐาติ, นิจฺฉเย-อธิโมกฺโข, ปาปุณเน-โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ.

前缀“adhi”有增上、自在、在上、克服、修习、确立、决定、获得等义。例如：在增上义上——增上戒（adhisīlaṃ）；在自在义上——主宰（adhipati），般遮罗国在梵授王统治下（adhi brahmadatte pañcālā）；在在上义上——登上（adhirohati）、将要征服大地（pathaviṃ adhisessati）；在克服义上——征服（adhibhavati）；在修习义上——学习文法（byākaraṇa+madhīte）；在确立义上——确立地震等（bhūmikampādiṃ adhiṭṭhāti）；在决定义上——胜解（adhimokkho）；在获得义上——获得财富蕴（bhogakkhandhaṃ adhigacchati）。

อปิอิติ สมฺภาวนา+เปกฺขา, สมุจฺจย, ครห, ปญฺหาทีสุ. สมฺภาวนายํ-อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ, เมรุมฺปิ วินิวิชฺฌิตฺวา คจฺเฉยฺย, อเปกฺขายํ-อยมฺปิ ธมฺโม อนิยโต, สมุจฺจเย-อิติปิ อรหํ, อนฺตมฺปิ อนฺตคุณมฺปิ อาทาย, ครเห-อปิ อมฺหากํ ปณฺฑิตก, ปญฺเห-อปิ ภนฺเต ภิกฺขํ ลภิตฺถ.

小品词“api”有可能性、期待、总集、呵责、疑问等义。例如：在可能性义上——即使对于天界的欲乐（api dibbesu kāmesu），也可能穿透须弥山而去（merumpi vinivijjhitvā gaccheyya）；在期待义上——这个法也是不定法（ayampi dhammo aniyato）；在总集义上——他也是阿罗汉（itipi arahaṃ），兼具终点与终点的特质（antampi antaguṇampi ādāya）；在呵责义上——我们这位聪明人啊（api amhākaṃ paṇḍitaka）；在疑问义上——尊者，您得到食物了吗？（api bhante bhikkhaṃ labhittha）。

อติอิติ อติกฺกมนา+ติกฺกนฺตา+ติสย, ภุสตฺถาทีสุ. อติกฺกเม-อติโรจติ อมฺเหหิ, อตีโต, อติกฺกนฺเต-อจฺจนฺตํ, อติสเย-อติกุสโล, ภุสตฺเถ-อติโกโธ, อติวุทฺธิ.

前缀“ati”有超越、过去、殊胜、非常等义。例如：在超越义上——超越我们而照耀（atirocati amhehi）、已过去（atīto）；在过去义上——彻底地（accantaṃ）；在殊胜义上——非常善巧（atikusalo）；在非常义上——极怒（atikodho）、过度增长（ativuddhi）。

สุอิติ โสภณ, สุฏฺฐุ, สมฺมา, สมิทฺธิ, สุขตฺถาทีสุ. โสภเณ-สุคนฺโธ, สุฏฺฐุ+สมฺมาทตฺเถสุ-สุฏฺฐุ คโต สุคโต, สมฺมา [Pg.101] คโตติปิ สุคโต, สมิทฺธิยํ-สุภิกฺขํ, สุขตฺเถ-สุกโร.

前缀“su”有美好、很好、正确、兴盛、安乐等义。例如：在美好义上——香（sugandho）；在很好与正确义上——善逝（sugato），即很好地去者（suṭṭhu gato）或正确地去者（sammā gatopi）；在兴盛义上——食物充足（subhikkhaṃ）；在安乐义上——易做（sukaro）。

อุอิติ อุคฺคตุ+ทฺธกมฺม, ปธาน, วิโยค, สมฺภว, อตฺตลาภ, สตฺติ, สรูปกถนาทีสุ. อุคฺคเต-อุคฺคจฺฉติ, อุทฺธกมฺเม-อาสนา อุฏฺฐิโต, อุกฺเขโป, ปธาเน-อุตฺตโม, โลกุตฺตโร, วิโยเค-อุพฺภาสิโต, สมฺภเว-อุพฺภุโต, อตฺตลาเภ-อุปฺปนฺนํ ญาณํ, สตฺติยํ-อุสฺสหติ คนฺตุํ, สรูปกถเน-อุทฺทิสติ สุตฺตํ.

前缀“u”有上升、向上动作、殊胜、分离、出生、获得、能力、指示等义。例如：在上升义上——升起（uggacchati）；在向上动作义上——从座位站起（āsanā uṭṭhito）、举起（ukkhepo）；在殊胜义上——最上（uttamo）、出世间（lokuttaro）；在分离义上——照亮（ubbhāsito）；在出生义上——出现（ubbhuto）；在获得义上——生起智慧（uppannaṃ ñāṇaṃ）；在能力义上——努力前往（ussahati gantuṃ）；在指示义上——诵出经（uddisati suttaṃ）。

อภิอิติ อภิมุขภาว, วิสิฏฺฐา+ธิกุ+ทฺธกมฺม, กุล, สารุปฺป, วนฺทน, ลกฺขณิ+ตฺถมฺภูตกฺขาน, วิจฺฉาทีสุ. อภิมุขภาเว-อภิมุโข, อภิกฺกมติ, วิสิฏฺเฐ-อภิธมฺโม, อธิเก-อภิวสติ, อุทฺธกมฺเม-อภิรุหติ. กุเล-อภิชาโต, สารุปฺเป-อภิรูโป, วนฺทเน-อภิวาเทติ, ลกฺขณาทีสุ ปุริมสมํ.

前缀“abhi”有面对、殊胜、增上、向上动作、家族、相称、礼敬、标记等义。例如：在面对义上——朝向（abhimukho）、前进（abhikkamati）；在殊胜义上——阿毗达摩（abhidhammo）；在增上义上——居住（abhivasati）；在向上动作义上——攀登（abhiruhati）；在家族义上——出身高贵（abhijāto）；在相称义上——相貌端正（abhirūpo）；在礼敬义上——礼敬（abhivādeti）；在标记等义上——与前述（anu）相同（lakkhaṇādīsu purimasamaṃ）。

ปติอิติ ปฏิคต, ปฏิโลม, ปฏินิธิ, ปฏิทาน, นิเสธ, นิวตฺตน, สาทิสฺส, ปฏิกรณา+ทาน, ปฏิโพธ, ปฏิจฺจ, ลกฺขณิตฺถมฺภูตกฺขาน, ภาค, วิจฺฉาทีสุ. ปฏิคเต-ปจฺจกฺขํ, ปฏิโลเม-ปฏิโสตํ, ปฏินิธิมฺหิ-อาจริยโต ปติ สิสฺโส, ปฏิทาเน-เตลตฺถิกสฺส ฆตํ ปฏิททาติ, นิเสเธ-ปฏิเสเธติ, นิวตฺตเน-ปฏิกฺกมติ, สาทิสฺเส-ปฏิรูปกํ, ปฏิกรเณ-ปฏิกาโร, อาทาเน-ปฏิคฺคณฺหาติ, ปฏิโพเธ-ปฏิเวโธ, ปฏิจฺเจ-ปจฺจโย, ลกฺขณาทีสุ ปุริมสมํ.

前缀“paṭi”有回返、逆向、替代、回赠、禁止、退回、相似、回报、接受、领悟、缘于、标记等义。例如：在回返义上——现前（paccakkhaṃ）；在逆向义上——逆流（paṭisotaṃ）；在替代义上——弟子代替老师（ācariyato pati sisso）；在回赠义上——把酥油回赠给需要油的人（telatthikassa ghataṃ paṭidadāti）；在禁止义上——禁止（paṭisedheti）；在退回义上——退回（paṭikkamati）；在相似义上——相似物（paṭirūpakaṃ）；在回报义上——回报（paṭikāro）；在接受义上——接受（paṭiggaṇhāti）；在领悟义上——通达（paṭivedho）；在缘于义上——缘（paccayo）；在标记等义上——与前述（anu）相同（lakkhaṇādīsu purimasamaṃ）。

ปริอิติ สมนฺตโตภาว, ปริจฺเฉท, วชฺชนา+ลิงฺคน, นิวสน, ปูชา, โภชนา+วชานน, โทสกฺขาน, ลกฺขณาทีสุ. สมนฺถ- โตภาเว-ปริวุโต[Pg.102], ปริจฺเฉเท-ปริญฺเญยฺยํ, วชฺชเน-ปริหรติ, อาลิงฺคเน-ปริสฺสชติ, นิวสเน-โย วตฺถํ ปริทเหสฺสติ, ปูชายํ-ปริจริยา, โภชเน-ภิกฺขุํ ปริวิสติ, อวชานเน-ปริภวติ. โทสกฺขาเน-ปริภาสติ, ลกฺขณาทีสุ-รุกฺขํ ปริ วิชฺโชตเต วิชฺชุ อิจฺจาทิ.

“pari”用于周遍、限定、避免、拥抱、穿着、供养、饮食、轻视、责备、特征等义。周遍义：被围绕；限定义：应遍知；避免义：避免；拥抱义：拥抱；穿着义：谁将穿上衣服；供养义：服侍；饮食义：为比丘上食；轻视义：轻蔑；责备义：责骂；特征等义：如闪电围绕树木闪耀等。

อุปอิติ อุปคมน, สมีปู+ปปตฺติ, สาทิสฺสา+ธิกุ+ปริภาวา+นสน, โทสกฺขาน, สญฺญา, ปุพฺพกมฺม, ปูชา, คยฺหาการ, ภุสตฺถาทีสุ. อุปคมเน-นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, สมีเป-อุปนครํ, อุปปตฺติยํ-สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ, อถ วา อุปปตฺติ=ยุตฺติ, ยถา อุปปตฺติโต อิกฺขตีติ อุเปกฺขา, สาทิสฺเส-อุปมานํ, อุปมา, อธิเก-อุปขาริยํ โทโณ, อุปริภาเว-อุปสมฺปนฺโน, อนสเน-อุปวาโส, โทสกฺขาเน-ปรํ อุปวทติ, สญฺญายํ-อุปธา, อุปสคฺโค, ปุพฺพกมฺเม-อุปกฺกโม, อุปกาโร, ปูชายํ-พุทฺธุปฏฺฐาโก, มาตุปฏฺฐานํ, คยฺหากาเร-โสเจยฺยปจฺจุปฏฺฐานํ, ภุสตฺเถ-อุปาทานํ, อุปายาโส, อุปนิสฺสโยติ.

“upa”用于接近、临近、发生、相似、过量、优越、断食、责备、称谓、前业、供养、方式、强调等义。接近义：坐近已坐者；临近义：邻近城镇；发生义：往生天界，或发生即适合，如从适合处观察为舍；相似义：比喻，比较；过量义：一筐外加一斗；优越义：具足戒者；断食义：斋戒；责备义：谴责他人；称谓义：考验，前缀；前业义：开始，帮助；供养义：佛陀侍者，侍奉母亲；方式义：清净的现起；强调义：执取，苦恼，强力依止。

อาอิติ อภิมุขภาวุ+ทฺธกมฺม+มริยาทา+ภิวิธิ, ปตฺติ+จฺฉา, ปริสฺสชน, อาทิกมฺม, คหณ, นิวาสน, สมีป, อาวฺหานาทีสุ. อภิมุขภาเว-อาคจฺฉนฺติ, อุทฺธกมฺเม-อาโรหติ, มริยาทายํ-อาปพฺพตา เขตฺตํ, อภิวิธิมฺหิ-อากุมารํ ยโส กจฺจายนสฺส, ปตฺติยํ-อาปตฺตึ อาปนฺโน, อิจฺฉายํ-อากงฺขา, ปริสฺสชเน-อาลิงฺคนํ, อาทิกมฺเม-อารมฺโภ, คหเณ-อาทียติ, อาลิงฺคติ, (อาลิมฺปติ, รู), นิวาเส-อาวสโถ, อาวาโส, สมีเป-อาสนฺนํ, อาวฺหาเน-อามนฺเตติ.

“ā”用于朝向、向上、界限、遍及、获得、意欲、拥抱、起始、执取、居住、邻近、呼唤等义。朝向义：āgacchanti（他们前来）；向上作业义：ārohati（他攀登）；界限义：āpabbatā khettaṃ（田地远及山边）；遍及义：ākumāraṃ yaso 迦旃延(Kaccāyana)的名声遍及孩童；获得义：āpattiṃ āpanno（他已犯戒）；意欲义：ākaṅkhā（渴望）；拥抱义：āliṅganaṃ（拥抱）；起始作业义：ārambho（开始）；执取义：ādīyati（他拿取）、āliṅgati（他拥抱）（或 ālimpati，他涂抹）；居住义：āvasatho（住所）、āvāso（住处）；邻近义：āsannaṃ（靠近）；呼唤义：āmanteti（他呼唤）。

ป [Pg.103] ปรา+ป ส+มนฺว+ว, โอ นิ ทุ รภิ พฺยา+ธิสุ;

อติ นิ ปฺปติ ปริ อปโย, อุป อา อิติ วีสติ;

เอส หิ โภ อุปสคฺค-วิธิ+กฺกมโต กถิโต.

pa、parā、apa、saṃ、anu、ava；o、ni、du、abhi、vi、ā、adhi、su；ati、ni、pati、pari、api、o；upa、ā，如是为二十。诸君，此即依序宣说的前缀词规则。

เอตฺถ จ –

于此——

อุปสคฺค+นิปาตา จ, ปจฺจยา จ อิเม ตโย;

เนเก+เนกตฺถวาจกา, อิติ เนรุตฺติกา+พฺรวุํ.

前缀词、不变词与后缀，此三者能表达多种多样的意义，词源学家如是说。

๑๑๘. อสํขฺเยหิ สพฺพาสํ

118. 无数词之诸格

อวิชฺชมานสํขฺเยหิ ปราสํ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ โลโป โหติ. น สนฺติ เอกวจนาทิสํขฺยา เอเตสนฺติ อสํขฺยา, เตสํ อสํขฺยานํ วิภตฺตีนํ เภเท อสติปิ สฺยาทิวิธานํ ‘‘มา โน อชฺช วิกนฺตึสู’’ติอาโท วิภตฺยนฺตตฺตา ปทตฺตสิทฺธีติ โว+โนอาทีนํ สิทฺธิยา จ เตสํ ปฐมาทิอตฺเถ ทสฺสนโต จ โหติ. ปหาโร ปราภโว อปหาโร สํหาโร อวหาโร โอหาโร อิจฺจาทิ โหติ.

对于数不存在的词，所有其他的格都会被省略。因为这些词没有单数等数，所以被称为“无数”(asaṃkhyā)。对于这些无数词，即使其格没有区别，在“愿他们今天不要伤害我们”(mā no ajja vikantiṃsū)等例中，也因其为格尾词而成就其为词(pada)，并且通过它们在第一格等义上的显现，也能成就`vo`、`no`等词。打击、失败、夺取、收集、劫夺、取下，诸如此类。

อุเปจฺจ+ตฺถํ สชนฺตีติ, อุปสคฺคา หิ ปาทโย;

จาที ปทาทิมชฺฌนฺเต, นิปาตา นิปตนฺตีติ.

它们靠近意义而结合，前缀(upasagga)实为“pa”等；“ca”等词在词首、词中、词尾，助词(nipāta)散落其间。

โอปสคฺคิกปทํ.

前缀词(Opasaggikapada)。

สมุจฺจย+วิกปฺปน+ปฏิเสธ+ปูรณาทิอตฺถํ อสตฺตวาจิกํ เนปาติกํ.

表示集合、选择、否定、补充等意义，不指称实体的助词(nepātika)。

จ-อิติ สมุจฺจยา+นฺวาจย+อิตเรตรโยค+สมาหารา+วธารณาทีสุ. วา-อิติ วิกปฺปนุ+ปมาน+สมุจฺจย+ววตฺถิตวิภาสาทีสุ. น, โน, มา, อ, อลํ, หลํ อิจฺเจเต ปฏิเสเธ[Pg.104]. ‘‘ทฺเว ปฏิเสธา ปกติอตฺถํ คมยนฺตี’’ติ ญายา ‘‘น เตสํ ปน รูปานํ ปจฺจยา น จ โหนฺตี’’ติ เอตฺถ น จ น โหนฺติ-โหนฺเตวาติ ปกติอตฺถํ คมยติ. อลํ ปริยตฺติ+ภูสเนสุ จ.

“Ca”用于集合、随顺、相互连接、总集、限定等。“Vā”用于选择、譬喻、集合、固定选择等。“Na”、“no”、“mā”、“a”、“alaṃ”、“halaṃ”等用于否定或禁止。根据“双重否定表示肯定意义”的原则，例如“那些诸法(rūpa)并非没有因缘，也并非不存在”(na tesaṃ pana rūpānaṃ paccayā na ca hontī)，此处的“na ca na honti”就表达了“honti”(存在)的肯定意义。“Alaṃ”也用于足够、装饰等。

ปูรณตฺถํ ทุวิธํ อตฺตปูรณํ ปทปูรณญฺจ, ตตฺถ อถ, ขลุ, วต, อโถ, อสฺสุ, ยคฺเฆ, หิ, จรหิ, นํ, ตํ, จ, ตุ, วา, โว, ปน, หเว, กีว, ห, ตโต, ยถา, สุทํ, โข, เว, หํ, เอนํ, (เอวํ, รู) เสยฺยถิทํ อิจฺเจวมาทิ ปทปูรเณ. ตตฺถ อถ-อิติ ปญฺหา+นนฺตริยา+ธิการาทีสุ จ. ขลุ-อิติ ปฏิเสธา+วธารณ, ปสิทฺธีสุ จ. วต+อิติ เอกํส, เขทา+นุกมฺป, สํกปฺเปสุ จ. อโถ-อิติ อนฺวาเทเส จ. หิ-อิติ เหตุ, อวธารเณสุ จ. ตุ-อิติ วิเสส, เหตุ, นิวตฺตนาทีสุ จ. ปน-อิติ วิเสเสปิ. หเว+เว อิจฺเจเต เอกํสตฺเถปิ. หํ-วิสาท, วิมฺเหสุปิ. (วิสาท, สมฺภเวสุ, รู). เสยฺยถิทํติ ตํ กตมํติ อตฺเถปิ.

补充(pūraṇa)意义有两种：自补充(attapūraṇa)和词补充(padapūraṇa)。其中，“atha”、“khalu”、“vata”、“atho”、“assu”、“yagghe”、“hi”、“carahi”、“naṃ”、“taṃ”、“ca”、“tu”、“vā”、“vo”、“pana”、“have”、“kīva”、“ha”、“tato”、“yathā”、“sudaṃ”、“kho”、“ve”、“haṃ”、“enaṃ”(以及“evaṃ”等)和“seyyathidaṃ”等词用于词补充。其中，“atha”用于提问、紧接、主题等。“khalu”用于否定、强调、众所周知等。“vata”用于肯定、悲叹、怜悯、意愿等。“atho”用于随顺(anvādesa)等。“hi”用于原因、强调等。“tu”用于特殊、原因、阻止等。“pana”也用于特殊。“have”和“ve”这两个词也用于肯定。“haṃ”用于失望、惊讶(vimha)等。“seyyathidaṃ”的意思是“即是说”，也用于“那是什么”(taṃ katamaṃ)的意义。

อตฺถปูรณํ ทุวิธํ วิภตฺติยุตฺตํ อวิภตฺติยุตฺตญฺจ. อตฺถิ, สกฺกา, ลพฺภา อิจฺเจเต ปฐมายํ. อาวุโส อมฺโภ หมฺโภ อเร หเร เร เช อิจฺเจเต อามนฺตเณ. ทิวา ภิยฺโย (นโม, รู) อิจฺเจเต ปฐมาทุติยาสุ. สยํ สามํ สํ สมฺมา กินฺติ อิจฺเจเต ตติยตฺเถ. โส+โต+ธาปจฺจยนฺตา จ สุตฺตโส ปทโส อนิจฺจโต ทุกฺขโต เอกธา ทฺวิธา อิจฺจาทิ. ตเว+ตุํ ปจฺจยนฺตา จตุตฺถิยาว, กาตเว ทาตเว, กาตุํ กาเรตุํ, (ทาตุํ, รู) ทาเปตุํ อิจฺจาทิ. โส+โตปจฺจยนฺตา ปญฺจมิยตฺเถ, ทีฆโส โอรโส ราชโต วา โจรโต วา อิจฺจาทิ. โต สตฺต- มฺยตฺเถปิ [Pg.105] ตฺร+ตฺถาทิปจฺจยนฺตา จ, เอกโต ปุรโต ปจฺฉโต ปสฺสโต ปิฏฺฐิโต ปาทโต สีสโต อคฺคโต มูลโต, ยตฺร ยตฺถ ยหึ ตตฺร ตตฺถ ตหึ อิจฺจาทิ. สมนฺตา สามนฺตา ปริโต อภิโต สมนฺตโต เอกชฺฌํ เอกมนฺตํ เหฏฺฐา อุปริ อุทฺธํ อโธ ติริยํ สมฺมุขา ปรมุขา อาวิ รโห ติโร อุจฺจํ นีจํ อนฺโต อนฺตรา อนฺตรํ อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา พาหิรา พาหิรํ พหิ โอรํ ปารํ อารา อารกา ปจฺฉา ปุเร หุรํ เปจฺจ อิจฺเจเต สตฺตมิยา. สมฺปติ อายติ อชฺช อปรชฺฌ สุเว สฺเว อุตฺตรสุเว (กิสุ, รู) หิยฺโย ปเร (ปรสุเว, รู) สชฺชุ สายํ ปาโต กาลํ กลฺลํ ทิวา รตฺตํ นิจฺจํ สตตํ อภิณฺหํ อภิกฺขณํ มุหุํ มุหุตฺตํ ภูตปุพฺพํ ปุรา ยทา ตทา (กทา, รู) อิจฺจาทโย กาลสตฺตมิยํ. อิติ วิภตฺติยุตฺตานิ.

义补充(atthapūraṇa)有两种：与格相应的和不与格相应的。属于第一格的有：atthi、sakkā、labbhā。属于呼格的有：贤友(āvuso)、ambho、hambho、are、hare、re、je。用于第一格和第二格的有：divā、bhiyyo (namo, rū)。用于第三格义的有：sayaṃ、sāmaṃ、saṃ、sammā、kinti，以及以-so、-to、-dhā为后缀的词，如suttaso、padaso、aniccato、dukkhato、ekadhā、dvidhā等。以-tave、-tuṃ为后缀的词仅用于第四格，如kātave、dātave、kātuṃ、kāretuṃ、(dātuṃ, rū)、dāpetuṃ等。以-so、-to为后缀的词用于第五格义，如dīghaso、oraso、rājato vā、corato vā等。后缀-to也用于第七格义，以及以-tra、-tthā等为后缀的词，如ekato、purato、pacchato、passato、piṭṭhito、pādato、sīsato、aggato、mūlato、yatra、yattha、yahiṃ、tatra、tattha、tahiṃ等。属于第七格的有：samantā、sāmantā、parito、abhito、samantato、ekajjhaṃ、ekamantaṃ、heṭṭhā、upari、uddhaṃ、adho、tiriyaṃ、sammukhā、paramukhā、āvi、raho、tiro、uccaṃ、nīcaṃ、anto、antarā、antaraṃ、ajjhattaṃ、bahiddhā、bāhirā、bāhiraṃ、bahi、oraṃ、pāraṃ、ārā、ārakā、pacchā、pure、huraṃ、pecca。表示时间的第七格有：sampati、āyati、ajja、aparajjha、suve、sve、uttarasuve、(kisu, rū)、hiyyo、pare、(parasuve, rū)、sajju、sāyaṃ、pāto、kālaṃ、kallaṃ、divā、rattaṃ、niccaṃ、satataṃ、abhiṇhaṃ、abhikkhaṇaṃ、muhuṃ、muhuttaṃ、bhūtapubbaṃ、purā、yadā、tadā、(kadā, rū)等。以上是与格相应的(不变词)。

อวิภตฺติยุตฺเตสุ อปฺเปว อปฺเปวนาม นุ อิจฺเจเต สํสยตฺเถ. อทฺธา อญฺญทตฺถุ ตคฺฆ ชาตุ กามํ สสกฺกํ อิจฺเจเต เอกํสตฺเถ. เอวํ อิติ อวธารเณ. กจฺจิ นุ นนุ กถํ (กึสุ, รู) กึ อิจฺเจเต ปุจฺฉนตฺเถ. เอวํ อิติ อิตฺถํ อิจฺเจเต นิทสฺสนตฺเถ. อิติ เหตุ+วากฺยปริสมตฺตีสุ จ. ยาว ตาว ยาวตา ตาวตา กิตฺตาวตา เอตฺตาวตา กีว อิจฺเจเต ปริจฺเฉทนตฺเถ. เอวํ สาหุ ลหุ โอปายิกํ ปฏิรูปํ อาม สาธุ อิจฺเจเต สมฺปฏิจฺฉนตฺเถ. ตถา ยถา ยเถว ตเถว เอวํ เอวเมว เอวมฺปิ ยถาปิ เสยฺยถาปิ เสยฺยถาปินาม วิย อิว ยถริว ตถริว ยถานาม ตถานาม ยถาหิ ตถาหิ ยถาจ ตถาจ อิจฺเจเต ปฏิภาคตฺเถ. ยถาอิติ โยคฺคตา+วิจฺฉา+ปทตฺถานติวตฺติ+นิทสฺสเนสุ จ. เอวํอิติ [Pg.106] อุปเทส+ปญฺหาทีสุ จ. กิญฺจาปิอิติ อนุคฺคหตฺเถ. ธิอิติ ครเห. อโหอิติ ครห+ปสํสน+ปตฺถเนสุ. นามอิติ ครห+ปสํสน+สญฺญา+ปญฺเหสุ. สาธูติ ปสํสน+ยาจเนสุ. อิงฺฆ หนฺท อิจฺเจเต โจทนตฺเถ. สาธุ สุฏฺฐุ เอวเมตํติ อนุโมทเน. กิรอิติ อนุสฺสวน+อสทฺเธยฺเยสุ. นุนอิติ อนุมานา+นุสฺสรณ+ปริวิตกฺเกสุ. กสฺมาติ การณปุจฺฉเน. ยสฺมา ตสฺมา ตถา หิ เตน อิจฺเจเต การณจฺเฉทนตฺเถ. สห สทฺธึ อมา (สมํ, รู) อิติ สมกฺริยายํ. วินา ริเต วิปฺปโยเค. นานา ปุถุ พหุปกาเร. ปุถุ วิสุํ อสงฺฆาเต จ. ทุฏฺฐุ กุ กุจฺฉายํ (ชิคุจฺฉายํ, รู). ปุน อปฺปฐเม. กถํ จิกิจฺฉตฺเถ. ธา กฺขตฺตุํ โส กิญฺจอิติ สํขฺยาวิภาเค. อีสกํ อปฺปมาเนสุ (อปฺปมตฺเต, รู). สณิกํ มนฺทตฺเถ. ขิปฺปํ อรํ ลหุํ อาสุ ตุณฺหํ อจิรํ สีฆตฺเถ. จิรํ จิรสฺสํ ทีฆกาเล. เจ ยทิ สํกา+วฏฺฐาเน. ธุรํ ถิรา+วธารเณสุ (ธุวํ ถิรา+วธารเณสุ, รู). หา วิสาเท. ตุณฺหี อภาสเน. สจฺฉิ ปจฺจกฺเข. มุสา มิจฺฉาอลิกํ อสจฺเจ. สุวตฺถิ อาสิฏฺเฐ อิจฺจาทิ.

在无格变化的不变词中：appeva、appevanāma、nu 用于怀疑义。addhā、aññadatthu、taggha、jātu、kāmaṃ、sasakkaṃ 用于确定义。evaṃ、iti 用于限定义。kacci、nu、nanu、kathaṃ (kiṃsu, rū)、kiṃ 用于疑问义。evaṃ、iti、itthaṃ 用于示例义。iti 也用于原因和句末。yāva、tāva、yāvatā、tāvatā、kittāvatā、ettāvatā、kīva 用于限量义。evaṃ、sāhu、lahu、opāyikaṃ、paṭirūpaṃ、āma、sādhu 用于同意义。tathā、yathā、yatheva、tatheva、evaṃ、evameva、evampi、yathāpi、seyyathāpi、seyyathāpināma、viya、iva、yathariva、tathariva、yathānāma、tathānāma、yathāhi、tathāhi、yathāca、tathāca 用于比较义。yathā 也用于适当、遍及、词义无越、示例等义。evaṃ 也用于教导、问题等。kiñcāpi 用于让步义。dhi 用于谴责义。aho 用于谴责、赞叹、祈愿等义。nāma 用于谴责、赞叹、名称、问题等义。sādhu 用于赞叹、请求等义。iṅgha、handa 用于敦促义。sādhu、suṭṭhu、evametaṃ 用于随喜义。kira 用于传闻、不信等义。nuna 用于推测、忆念、思考等义。kasmā 用于询问原因。yasmā、tasmā、tathā hi、tena 用于阐明原因义。saha、saddhiṃ、amā (samaṃ, rū) 用于共同行动。vinā、rite 用于分离。nānā、puthu 用于多种方式。puthu、visuṃ 也用于不组合。duṭṭhu、ku 用于厌恶义 (jigucchāyaṃ, rū)。puna 用于非首次（即“再次”）。kathaṃ 用于犹豫义。dhā、kkhattuṃ、so、kiñca 用于数量区分。īsakaṃ 用于少量 (appamatte, rū)。saṇikaṃ 用于缓慢义。khippaṃ、araṃ、lahuṃ、āsu、tuṇhaṃ、aciraṃ 用于快速义。ciraṃ、cirassaṃ 用于长时间。ce、yadi 用于假设、条件等义。dhuraṃ (或 dhuvaṃ) 用于确定、限定等义。hā 用于悲伤义。tuṇhī 用于不语。sacchi 用于亲证。musā、micchā、alikaṃ 用于不实。suvatthi 用于祝福义，等。

ตุน+กฺตฺวาน+กฺตฺวาปจฺจยนฺตา อุสฺสุกฺกนตฺเถ ภวนฺติ. ยถา ปสฺสิตุน ปสฺสิย ปสฺสิตฺวาน ปสฺสิตฺวา, ทิสฺวา ทิสฺวาน ทสฺเสตฺวา ทาตุน ทตฺวาน ทตฺวา อุปาทาย ทาเปตฺวา วิญฺญาย วิเจยฺย วิเนยฺย สเมจฺจ นิหจฺจ อุเปจฺจ อารพฺภ อาคมฺม อิจฺจาทิ.

以-tuna、-ktvāna、-ktvā为后缀的词，用于先行行动义。例如：passituna、passiya、passitvāna、passitvā、disvā、disvāna、dassetvā、dātuna、datvāna、datvā、upādāya、dāpetvā、viññāya、viceyya、vineyya、samecca、nihacca、upecca、ārabbha、āgamma等。

วิภตฺติยา [Pg.107] กโต เภโท, สลิงฺคานํ ภเว ตถา;

ตุมฺหาทีนํ ตฺว+ลิงฺเคสุ, เนว+ตฺถิ ปาทิ+จาทินํ.

由格所作之区别，于有性之词亦然；你(tumha)等词虽通三性，而pa等、ca等（不变词）则无（性的区别）。

เอวํ นามาขฺยาโตปสคฺเคหิ วินิมุตฺตํ เอตํ นิปาตปทํ เวทิตพฺพํ.

如是，当知此不变词(nipātapada)有别于名词、动词和前缀。

เนปาติกปทํ.

不变词品

ปุลฺลิงฺคํ อิตฺถิลิงฺคญฺจ, นปุํสก+มถา+ปรํ;

ติลิงฺคญฺจ อลิงฺคญฺจ, นามิกํ ปญฺจธา ฐิตํ.

阳性(pulliṅga)、阴性(itthiliṅga)与中性(napuṃsakaliṅga)，其次是通三性(tiliṅga)与无性(aliṅga)：名词依此安立为五种。

อิติ ปโยคสิทฺธิยํ นามกณฺโฑ ทุติโย.

《应用成就》(Payogasiddhi)第二名词篇终。

๓. การกกณฺฑ

3. 格关系篇

อถ [Pg.108] วิภตฺตีน+มตฺถเภทา วุจฺจนฺเต.

现在解说诸格(vibhatti)的意义差别。

ตตฺถ เอกมฺปิ อตฺถํ กมฺมาทิวเสน เอกตฺตาทิวเสน จ วิภชนฺตีติ วิภตฺติโย, สฺยาทโย. ตา ปน ปฐมาทิเภเทน สตฺตวิธา. ตา ยถา ‘‘ปฐมา+ตฺถมตฺเต’’ติ ปฐมาวิภตฺติ โหติ. สิสฺส โอการ+โลป+อ-มาเทเสสุ นโร อิตฺถี นปุํสกํ.

其中，因其根据所作业(kamma)等(格关系)及单数(ekatta)等(数)来区分同一意义，故称“格”(vibhattiyo)，即si等(后缀)。此等依第一(格)等区别而有七种。例如，“第一格仅用于表达词义”，此即第一格。其后缀si经o化、省略、aṃ化等变化，范例如：naro(男人)、itthī(女人)、napuṃsakaṃ(中性物)。

สกตฺถ+ทพฺพ+ลิงฺคานิ, สํขฺยา+กมฺมาทิปญฺจกํ;

นามตฺโถ ตสฺส สามญฺญ-มตฺถมตฺถํ ปวุจฺจเต.

自义、实体、性、数，以及所作业等五法；此为名词之义，其通义称为词干义。

โส นามตฺโถ จ –

而此名词之义是——

ชาติ กฺริยา คุโณ ทพฺพํ, ตถา นามนฺติ ปญฺจธา;

สทฺทสฺส+ตฺโถ ส สทฺโทปิ, ปญฺจธาว+ตฺร ภิชฺชเต.

种类(jāti)、行为(kriyā)、性质(guṇa)、实体(dabba)以及名称(nāma)，词义有此五种；词本身在此也同样分为五种。

กถํ ชาติสทฺโท คุณสทฺโทตฺยาทินา.

如何(区分)呢？即通过“种类词”、“性质词”等(分类)。

ภินฺเนสฺว+ภินฺนธี+สทฺทา, สพลาทีสุ ยพฺพลา;

วตฺตนฺเต ชาติ เอสา+สฺส, มาลา สุตฺต+มิวา+นฺวิตา.

于相异之物中，(生起)无异之智与言说，此即“种类”(jāti)，犹如贯串花环之线。

อทพฺพภูตํ กตฺตาทิ-การกคฺคามสาธิยํ;

ปทตฺถํ กตฺตุกมฺมฏฺฐํ, กฺริย+มิจฺฉนฺติ ตพฺพิทู.

知者认为，“行为”(kriyā)是非实体性的，由作者(kattā)等格关系所成就，作为词义，依存于作者与所作业。

ทพฺพสฺสิโต ตโต ภินฺโน, นิมิตฺโต ตปฺปตีติยา;

วินสฺสนสภาโว จ, นิคฺคุโณว คุโณ+จฺจเต.

依存于实体而又异于实体，是认知该(实体)的因由，具坏灭性，且自身无(其它)性质，此谓之“性质”(guṇa)。

เอตฺถ [Pg.109] ปโฏ สุกฺโกติ วินสฺสนสภาโว จ จสทฺเทน วิปุโล อากาโสติ อวินสฺสนสภาโว จ อตฺตนิ วิสุํ คุณรหิโต คุโณ+จฺจเต ตฺยตฺโถ.

此处，“布是白的”(一句中的“白”)是具坏灭性的(性质)；通过(偈颂中的)“ca”(和)字，(可知)“虚空是广大的”(一句中的“广大”)是具不坏灭性的(性质)。其自身独立且无(其它)性质，却被称为“性质”，此即其义。

ยํ ยํ วิเสสฺสเต กิญฺจิ, ตํ ตํ ทพฺพ+มิโห+จฺจเต;

ชาตฺยาทิโนปฺย+โต ตาทิ, ทพฺพตฺตํ ปริกปฺปเต.

凡被限定者，在此皆称为“实体”(dabba)；是故，种类等亦被假定具有实体性。

เอตฺถ โคชาติ อสฺสชาตีติ วุตฺเต ชาติ ทพฺพํ. นีโล คุโณติ จ คุโณ ทพฺพํ. ปจนกฺริยาติ จ คมนาทิกฺริยาโต วิเสสิยตีติ กฺริยาว ทพฺพํ.

此处，当说“牛种类”、“马种类”时，种类是实体。当说“蓝色是性质”时，性质是实体。当说“烹煮行为”时，因为它有别于行走等行为，所以行为本身就是实体。

นามรูเปน สทพฺเพ, กฺวจิ สญฺญี กถียเต;

นามนฺติ ตํ ยถา จิตฺโต, สญฺญา สทฺโท ตุ ตทฺธนี.

于实体中，某物有时被称为具名者(saññī)。此即“名称”(nāma)，例如“质多”(Citto)。而表名之词(saññāsaddo)则指该名称的拥有者。

นามสฺส ทพฺพตฺเตปิ จิตฺโตตฺยาทิ นาเมเนว ปสิชฺฌติ, โน ฆฏ+ปฏาทโยว ทพฺพตฺเตน, ตสฺมา นาม+มิติ สญฺญี กถียเต, ตํวาจกตฺตา ตพฺพตี จิตฺตาทิ สญฺญาสทฺโทติ นิจฺฉิยเตยฺย+ธิปฺปาโย.

即使名称是实体，“质多”(Citto)等也仅凭其名称而成立，不像“壶”、“布”等凭其实体性而成立。因此，所谓“名称”，是指具名者。其意趣是：应确定，因为能指称该(具名者)，所以拥有该名称的“质多”等词语，即是表名之词。

อยํ ปญฺจวิโธปิ อตฺโถ สทฺทตฺโถ เจว สามตฺถิยา คมฺยมานตฺโถ จาติ ทุพฺพิโธ. ตถา หิ ‘‘ปีโน ทิวา น ภุญฺเชยฺย’’มิติ ภุตฺตินิรากติ สทฺทตฺโถ. รตฺติภุตฺติ ตุ สามตฺถิยา+วคมฺยเต. เตเน+ตํ วุจฺจติ –

这五种意义也分为两种：词语所表义(saddattha)和由蕴含力而得知之义(sāmatthiyā gamyamānattha)。例如，在“肥胖者白天不食”一句中，禁止白天进食是词语所表义，而晚上进食则可由蕴含力得知。因此说——

อตฺถปฺปตีติยํ สทฺท-พฺยาปาโร ติวิโธ ภเว;

มุขฺโย ลกฺขณ+พฺยญฺชน-สภาโว จาติ เอตฺถ ตุ.

于意义之理解中，词语的作用有三种：即主要(mukhya)、转喻(lakkhaṇa)与暗示(byañjana)性。

มุขฺโย ตุ นิรนฺตรตฺเถ, ลกฺขโณ ตุ ติโรหิเต;

อตฺเถ+ตโร ตุ วากฺยสฺส, อตฺเถเยว ปวตฺตติ.

主要(作用)用于直接义，转喻(作用)用于引申义；而另一种(即暗示作用)则仅于全句之义中运作。

‘‘มญฺเจ’’ติ [Pg.110] นิรนฺตรตฺเถ วตฺตมาโน มุขฺโย, ‘‘มญฺจา อุคฺโฆสนฺตี’’ติ ติโรหิตตฺเถ วตฺตมาโน ลกฺขโณ, คาถาทิสกลวากฺยสฺส+ตฺเถ วตฺตมาโน พฺยญฺชนสภาโว.

(说)“在床上”，用于直接义，是主要(作用)。(说)“床在呼喊”，用于引申义(指床上的人)，是转喻(作用)。而作用于偈颂等整个句子的意义(以产生言外之意)的，是暗示性(作用)。

พฺยาปารสฺส ปเภเทน, ติธา สทฺโทปิ วาจโก;

ลกฺขณิโก พฺยญฺชโกติ, ตทตฺโถปิ ติธา มโต.

依作用之区别，词语亦有三种：直说词(vācaka)、转喻词(lakkhaṇika)与暗示词(byañjaka)；其意义亦被认为有三种(即直说义、转喻义与暗示义)。

วจฺโจ ลกฺขณิโก พฺยงฺคฺโย, เจวํ สทฺโท สุวาจโก;

วุตฺตกเมน ชาตฺยาทิ-เภเทน ปญฺจธา ภเวติ.

(意义有)直说义(vācya)、转喻义(lakṣya)与暗示义(vyaṅgya)三种。如是，词语善能表达。此(直说义)又依前述顺序，由种类等区别，而有五种。

๓๘. อามนฺตเณ –

38. 呼格——

ติ อามนฺตณาธิเก อตฺถมตฺเต ปฐมาวิภตฺติ โหติ. โภ นร, โภ อิตฺถิ, โภ นปุํสก.

在表示呼格的意义上，使用第一格。嘿，男子！嘿，女子！嘿，中性者！

สทฺเทนา+ภิมุขีกาโร, วิชฺชมานสฺส วตฺถุโน;

อามนฺตณํ วิธาตพฺเพ, นตฺถิ ‘‘ราชา ภเว’’ติ+ทํ.

通过言语使存在之事转向（言者），此即呼格；“愿王存在”则不在此列。

กฺริยา นิมิตฺตํ การกนฺตุ กมฺม, กตฺตุ, กรณ, สมฺปทาน, อวธิ, อาธารเภเทน ฉพฺพิธํ, ตํ ยถา –

行为的因由是作用者，作用者分为业、作者、工具、受与者、离去处、处所六种，即——

๒,๒. กมฺเม ทุติยา

2.2 业格，第二格

กรียติ กตฺตุกิริยาย สมฺพนฺธียตีติ กมฺมํ, ตสฺมึ กมฺมการเก ทุติยาวิภตฺติ โหติ. ตํ ติวิธํ นิพฺพตฺติ, วิกติ, ปตฺติ เภเทน, ตตฺถ นิพฺพตฺติกมฺเม มาตา ปุตฺตํ วิชายติ, อาหาโร สุขํ ชนยติ, กฏํ กโรติ ทตฺโต. วิกติยํ กฏฺฐ+มงฺคารํ กโรติ, สุวณฺณํ กฏกํ กโรติ, วีหโย ลุนาติ. ปตฺติยํ ทตฺโต ฆรํ ปวิสติ, อาทิจฺจํ ปสฺสติ, ธมฺมํ สุณาติ, ปณฺฑิเต ปยิรุปาสติ.

作者行为所作用的对象，称为业。在此业作用者中，使用第二格。它有三种区分：生起业、变化业、获得业。其中，生起业如：母亲生下儿子，食物产生快乐，达多(Datto)制作席子。变化业如：把木材做成木炭，把黄金做成手镯，收割稻子。获得业如：达多进入房屋，看见太阳，听闻法，亲近智者。

วุตฺตญฺจ [Pg.111] –

又说——

นิพฺพตฺติ+วิกติ+ปตฺติ-เภทา กมฺมํ ติธา มตํ;

กตฺตุกฺริยาภิคมฺมนฺตํ, สุข+มงฺคารํ+ฆรํ ยถาติ.

依生起、变化、获得之区别，业被认为是三种；即作者行为所趋向者，如乐、木炭、家宅。

กฏํ กโรติ วิปุลํ ทสฺสนียนฺติ อตฺเถว คุณยุตฺตสฺส กมฺมตา, วิปุลํ กโรติ, ทสฺสนียํ กโรตีติ กฺริยาย สมฺพนฺธิยมานตฺตา. โอทโน ปจฺจเตติ โอทนสทฺทโต กมฺมตา นปฺปตียเต, กิญฺจรหิ อาขฺยาตโต.

在“他制作了广大且美观的席子”一句中，与性质相关的词语具有业的性质，因为它们与“使之广大”、“使之美观”的行为相关联。在“饭被煮熟了”(odano paccate)一句中，业的性质并非从“饭”(odana)一词得知，而是从动词(词尾)得知。

อิจฺฉิตกมฺมํ ยถา-คาวุํ ปโย โทหติ, โคมนฺตํ คาวํ ยาจติ, คาว+มว รุนฺธติ วชํ, มาณวกํ มคฺคํ ปุจฺฉติ, โคมนฺตํ คาวํ ภิกฺขเต, รุกฺข+มวจินาติ ผลานิ, รุกฺขาตฺยตฺโถ. สิสฺสํ ธมฺมํ พฺรูเต. เอตฺถ ปโย, คาวํ อิจฺจาทิ อิจฺฉิตํ, คาวุํ, โคมนฺต+มิจฺจาทิ อนิจฺฉิตํ. เอว+มนิจฺฉิเตปิ กณฺฏกํ มทฺทติ, วิสํ คิลติ. ยํ เนวิ+จฺฉิตํ, นาปิ อนิจฺฉิตํ, ตตฺราปิ คามํ คจฺฉนฺโต รุกฺขมูล+มุปสปฺปติ.

例如：从母牛(gāvuṃ)挤奶(payo)，向牧人(gomantaṃ)求牛(gāvaṃ)，将牛(gāvaṃ)关入牛栏(vajaṃ)，向少年(māṇavakaṃ)问路(maggaṃ)，向牧人(gomantaṃ)乞牛(gāvaṃ)，从树(rukkhaṃ)上摘果实(phalāni)——此处“rukkhaṃ”是“从树(rukkhā)”之义。向弟子(sissaṃ)说法(dhammaṃ)。在此，“奶”(payo)、“牛”(gāvaṃ)等是所欲之业；“母牛”(gāvuṃ)、“牧人”(gomantaṃ)等是非所欲之业。同样，对于非所欲之业，如：踩到荆棘，吞下毒药。对于既非所欲亦非不所欲之业，如：去村庄时走近树根。

อาธาเร อธิสิ+ฐา+สานํ ปโยเค จ, ปถวึ อธิเสสฺสติ, คาม+มธิติฏฺฐติ, รุกฺข+มชฺฌาสเตติ. เอตฺถ ปถวินฺติ ปถวิยนฺติ อตฺโถ. เอว+มภิ, นิปุพฺพวิสสฺสาปิ, ธมฺม+มภินิวิสเต, ธมฺเม วา. ตถา อุป, นฺว+ชฺฌา+ปุพฺพวสติสฺส, คาม+มุปวสติ, คาม+มนุวสติ, วิหาร+มธิวสติ, คาม+มาวสติ, อคารํ อชฺฌวสติ, เอตฺถ คามนฺติ คาเมตฺยตฺโถ. ตถา ตปฺปานา+จาเรปิ, นทึ ปิพติ, คามํ จรติ, นทิยํตฺยตฺโถ. สเจ มํ นาลปิสฺสตีติ มยา สทฺธึตฺยตฺโถ. วิหิตาว ปฏิ-โยเคปิ ทุติยา, ปฏิภนฺตุ ตํ จุนฺท โพชฺฌงฺคา, ตมฺปฏิ โพชฺฌงฺคา ภาสนฺตูติ อตฺโถ. อุปมา มํ ปติภาติ[Pg.112], อุปมา มํ อุปฏฺฐาติตฺยตฺโถ. ธาตุนายุตฺเต ‘‘ตสฺส นปฺปฏิภาตี’’ติ ฉฏฺฐี.

在处所格的意义上，当词根si（躺卧）、ṭhā（站立）、ās（坐）与前缀adhi连用时，也使用第二格，例如：“pathaviṃ adhisessati”（他将躺卧在大地上），“gāmaṃ adhitiṭṭhati”（他站立在村庄里），“rukkhaṃ ajjhāsate”（他坐在树下）。此处“pathaviṃ”的意思是“pathaviyaṃ”（在大地上）。同样，当词根vis与前缀abhi和ni连用时也是如此，例如：“dhammaṃ abhinivisate”（他专注于法），或者用第七格“dhamme”。同样，当词根vas与前缀upa、anu、adhi、ā连用时也是如此，例如：“gāmaṃ upavasati”（他住在村庄附近），“gāmaṃ anuvasati”（他住在村庄里），“vihāraṃ adhivasati”（他住在寺院里），“gāmaṃ āvasati”（他居住在村庄里），“agāraṃ ajjhavasati”（他住在家中）。此处“gāmaṃ”的意思是“gāme”（在村庄里）。同样，在表示遍行或从中取用的意义上也是如此，例如：“nadiṃ pibati”（他喝河里的水），“gāmaṃ carati”（他在村庄里行走），此处“nadiṃ”的意思是“nadiyaṃ”（在河里）。在“sace maṃ nālapissati”（如果他不与我交谈）一句中，“maṃ”的意思是“mayā saddhiṃ”（与我）。在与前缀paṭi连用时，也规定使用第二格，例如：“paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā”（纯陀，愿觉支显现于你），其义为“taṃ paṭi bojjhaṅgā bhāsantū”（愿觉支对你言说）。“upamā maṃ patibhāti”（譬喻显现于我），其义为“upamā maṃ upaṭṭhāti”（譬喻呈现于我）。当不与词根（的宾格用法）连用时，则用第六格，如：“tassa nappaṭibhāti”（对他不显现）。

๓. กาลทฺธาน+มจฺจนฺตสํโยเค

3. 时间与路程的持续关联

กาลทฺธานํ ทพฺพ+คุณ+กฺริยาหิ อจฺจนฺตสํโยเค เตหิ กาลทฺธานวาจีหิ ทุติยา โหติ. กาเล-สตฺตาหํ ควปานํ, มาสํ มํโสทนํ, สรทํ รมณียา นที, สพฺพกาลํ รมณียํ นนฺทนํ, ตโย มาเส อภิธมฺมํ เทเสติ. อทฺธนิ-โยชนํ วนราชิ, โยชนํ ทีโฆ ปพฺพโต, โกสํ สชฺฌายติ.

当与实体、性质、行为持续关联时，表示时间与路程的词语使用第二格。时间方面：七天都喝牛乳，一个月都吃肉饭，秋季里河流宜人，一切时节难陀那园(Nandanaṃ)都令人愉悦，他教导阿毗达摩三个月。路程方面：林列长一由旬，山长一由旬，他诵读了一俱卢舍(kosaṃ)的距离。

ปุพฺพนฺหสมยํ นิวาเสตฺวา, เอกํ สมยํ ภควา, อิมํ รตฺตึ จตฺตาโร มหาราชาโนติ เอวมาทีสุ กาลวาจีหิ อจฺจนฺตสํโยเค ทุติยา, พหุลํวิธานา วิภตฺติวิปลฺลาโส วา. มาเสนา+นุวาโก+ธีโต, โกเสนา+นุวาโก+ธีโตติ กรณตฺเถ ตติยา.

在“上午时分穿好衣”、“一时，世尊”、“此夜四天王……”等例子中，表示时间的词语因持续关联而使用第二格，或者根据多样性规则(bahulaṃvidhānā)而有格的互换。在“用一个月读完一篇”、“用一俱卢舍(kosa)的距离读完一篇”中，第三格用于工具义。

๔. คติโพธาหารสทฺทตฺถากมฺมกภชฺชาทีนํ ปโยชฺเช

4. 移动、认知、进食、言说、不及物、分解等动词的使役式

คตฺยตฺถานํ โพธตฺถานํ อาหารตฺถานํ สทฺทตฺถาน+มกมฺมกานํ ภชฺชาทีนญฺจ ปโยชฺเช กตฺตริ ทุติยา โหติ. ทตฺโต คมยติ มาณวกํ คามํ, ยาปยติ วา. คุรุ โพธยติ มาณวกํ ธมฺมํ, เวทยติ วา. มาตา โภชยติ ปุตฺต+โมทนํ, อาสยติ วา. คุรุ อชฺฌาปยติ สิสฺสํ เวทํ, ปาฐยติ วา. ปโยชฺชโต+ญฺญตฺร กมฺเม ทุติยา. โปโส อาสยติ ทตฺตํ, สายยติ วา. โปโส อญฺญํ ภชฺชาเปติ, อญฺญํ โกฏฺฏาเปติ, อญฺญํ สนฺถราเปติ.

对于表移动、认知、进食、言说义的动词、不及物动词以及分解等动词，其使役句中的主事者使用第二格。例如：“达多(Datta)派少年去村庄，或使之行走”。“导师使少年了知法，或使之明白”。“母亲喂儿子吃饭，或使之进食”。“老师教学生吠陀，或使之诵读”。除主事者外，宾语也使用第二格。“某人让达多吃，或使之品尝”。“某人使另一人分解，使另一人捶打，使另一人铺设”。

๕. หราทีนํ วา

5. 运送等动词则任选

หราทีนํ [Pg.113] ปโยชฺเช กตฺตริ ทุติยา โหติ วา. โปโส หาเรติ ภารํ ทตฺตํ, ทตฺเตเนติ วา. ทสฺสยเต ชนํ ราชา, ชเนเนติ วา. อภิวาทยเต คุรุํ ทตฺตํ, ทตฺเตเนติ วา. อชฺโฌหาเรติ สตฺตุํ ทตฺตํ, ทตฺเตเนติ วา. กาเรติ ทตฺโต ทตฺตํ, ทตฺเตเนติ วา. ปกฺเข สพฺพตฺร กตฺตริ ตติยา.

对于运送(harati)等动词，其使役句中的主事者任选使用第二格。例如：“某人使达多(Datta)运送重物，或通过达多来运送”。“国王让人民观看，或通过人民来展示”。“（某人）使达多礼敬导师，或通过达多（来礼敬）”。“（某人）使达多吃下麦粉，或通过达多（来吃）”。“达多让达多做事，或通过达多来做”。在另一种情况下，主事者总是使用第三格。

๖. น ขาทาทีนํ

6. 不用于食等动词

ขาทาทีนํ ปโยชฺเช กตฺตริ ทุติยา น โหติ. คตฺยตฺถาทีสุ กฺวจิ ปฏิเสธตฺถ+มิทํ. ขาทยติ ทตฺโต ทตฺเตน, อาทยติ ทตฺเตน, อวฺหาปยติ ทตฺเถน, สทฺทายยติ ทตฺเตน, นายยติ ทตฺเตน, กนฺทยติ ทตฺเตน.

对于食(khādati)等动词，其使役句中的主事者不使用第二格。此规则是为了否定前述某些表移动等义动词的用法。例如：“（某人）使达多吃”、“（某人）使达多拿取”、“（某人）使达多呼唤”、“（某人）使达多出声”、“（某人）使达多引导”、“（某人）使达多哭泣”。

๗. ฌาทีหิ ยุตฺตา

7. 与dhi等词连用

ธิอาทีหิ ยุตฺตโต ทุติยา โหติ. ธิ+รตฺถุ+มํ ปุติกายํ, อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาลนฺทํ, ราชคหสฺส จ นาลนฺทสฺส จ วิวรภูเต มชฺเฌติ อตฺโถ. สมาธาน+มนฺตเรน, มุจลินฺท+มภิโต สรํ. ฉฏฺฐฺยตฺเถ+ยํ ทุติยา.

与dhi等词连用时，使用第二格。例如：“可鄙啊，我这腐臭的身体！”。“在王舍城与那烂陀(Nālandā)之间”；其义为“在王舍城与那烂陀之间的空地上”。“无有定”。“目支邻陀(Mucalinda)湖的周围”。此处的第二格有第六格（属格）的意义。

๘. ลกฺขณิตฺถมฺภูตวิจฺฉาสฺว+ภินา

8. 于相、因、区别等义，与abhi连用

ลกฺขณาทีสฺว+ตฺเถสุ อภินา ยุตฺตมฺหา ทุติยา โหติ. รุกฺข+มภิวิชฺโชตเต จนฺโท, เอตฺถ รุกฺโข ลกฺขณํ, จนฺโท ลกฺขิตพฺโพ, ตตฺร อภินา รุกฺขสฺส ลกฺขณวุตฺติตา ปกาสียตีติ รุกฺโข อภินา ยุตฺโต นาม. สาธุ เทวทตฺโต มาตร+มภิ, มาตริ สาธุตฺตํ ปตฺโตตฺยตฺโถ. รุกฺขํ รุกฺขํอภิ วิชฺโชตเต จนฺโท, รุกฺเข รุกฺเขตฺยตฺโถ.

于相等等义，与abhi连用则为第二格。譬如：“月亮照耀树木”，此处树木是相，月亮是所相者，其中abhi表明了树木作为相的作用，因此树木与abhi连用。又如：“提婆达多善待其母”，意思是“对母亲行善”。又如：“月亮照耀每一棵树”，意思是“在每一棵树上”。

๙. ปติปรีหิ ภาเค จ

9. pati与pari亦表部分义

ปติปรีหิ [Pg.114] ยุตฺตโต ลกฺขณาทีสุ ภาเค จ+ตฺเถ ทุติยา โหติ. รุกฺขํปติ วิชฺโชตเต, สาธุ เทวทตฺโต มาตรํปติ, รุกฺขํ รุกฺขํปติ ติฏฺฐติ, ย+เทตฺถ มํ ปติ สิยา, โย มม ภาโค, โส ทียตุตฺยตฺโถ. เอวํ รุกฺขํปริตฺยาทิปิ.

与pati及pari连用时，于相等等义及部分义中，使用第二格。譬如：“照向树木”，“提婆达多善待其母”，“（他）站在每一棵树旁”。“凡此处有属于我的部分”，其义为“那属于我的部分，请给我”。同样，“rukkhaṃ pari”（围绕树木）等亦是如此。

๑๐. อนุนาติ

10. 与anu连用

ลกฺขณาทีสุ ทุติยา. รุกฺขมนุ วิชฺโชตเต, สจฺจกิริย+มนุ วสฺสิ, เหตุ จ ลกฺขณํ ภวติ, สาธุ เทวทตฺโต มาตร+มนุ, รุกฺขํ รุกฺข+มนุ วิชฺโชตเต, ยเทตฺถ มํอนุ สิยา.

于相等等义中，使用第二格。譬如：“循着树发光”，“随着真实誓言而下雨”——因亦成为一种相。“善哉，提婆达多效法其母”，“循着每一棵树发光”，“凡此处有属于我的”。

๑๑. สหตฺเถ

11. 于共同义

สหตฺเถ อนุนา ยุตฺตมฺหา ทุติยา. ปพฺพต+มนุ ติฏฺฐติ, ปพฺพเตน สห ตฺยตฺโถ.

于共同(saha)义中，与anu连用时使用第二格。譬如：“沿山而立”，其义为“与山一起”。

๑๒. หีเน

12. 于低劣义

หีนตฺเถ อนุนา ยุตฺตมฺหา ทุติยา. อนุสาริปุตฺตํ ปญฺญวนฺโต ภิกฺขู, สาริปุตฺตโต ปญฺญาย หีนาตฺยตฺโถ.

于低劣(hīna)义中，与anu连用时使用第二格。譬如：“诸有智慧的比丘皆不及舍利弗”，其义为“他们在智慧上劣于舍利弗”。

๑๓. อุเปน

13. 与upa连用

หีนตฺเถ อุเปน ยุตฺตมฺหา ทุติยา. อุปสาริปุตฺตํ ปญฺญวนฺโต.

于低劣(hīna)义中，与upa连用时使用第二格。譬如：“有智慧者皆不及舍利弗”。

๑๖. กตฺตุกรเณสุ ตติยา

16. 于作者与工具，使用第三格

กตฺตริ กรเณ จ การเก ตติยา โหติ. ชิเนน เทสิโต ธมฺโม, พุทฺเธน ชิโต มาโร, อหินา ทฏฺโฐ นโร. ยตฺถ [Pg.115] การณการณมฺปิ การณวเสน วุจฺจติ, ตตฺถาปิ ตติยา, โจเรหิ คาโม ทฑฺโฒ, ติเณหิ ภตฺตํ สิทฺธํ, สทฺเธหิ การิตา วิหารา.

于作者格与工具格，使用第三格。譬如：“胜利者所说之法”，“佛陀战胜魔罗”，“人被蛇所咬”。当因之因亦被视为因时，亦使用第三格。譬如：“村庄被盗贼烧毁”，“用草煮熟饭食”，“由信众建造精舍”。

อตฺตปธาโน กิริยํ, โย นิพฺพตฺเตติ การโก;

อปยุตฺโต ปยุตฺโต วา, ส กตฺตาติ ปวุจฺจติ.

自身为主导而完成行为的作用者，无论其是独立行动还是受他人驱使，皆被称为“作者”。

กรเณ-ตํ ปน ทุวิธํ อชฺฌตฺติกพาหิรวเสน, ยถา หตฺเถน กมฺมํ กโรติ, จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ, มนสา ธมฺมํ วิญฺญายติ. ทตฺเตน วิหโย ลุนาติ, อคฺคินา กุฏึ ฌาเปติ.

工具格：其有内在与外在二种。譬如：“以手作业”，“以眼见色”，“以意知法”。又如：“以镰刀割稻”，“以火烧孤邸”。

พาหิรญฺจ ตถา+ชฺฌตฺตํ, กรณํ ทุวิธํ ยถา;

วีหึ ลุนาติ ทตฺเตน, เนตฺเตน จนฺท+มิกฺขเต.

外在与内在，工具分两种；如以镰刀割稻，如以眼睛观月。

ปกติยา อภิรูโป, โคตฺเตน โคตโม อิจฺจาทิ ภูธาตุสฺส สมฺภวา กรเณ ตติยา. ตถา สาริปุตฺโตติ นาเมน วิสฺสุโต, ชาติยา ขตฺติโย พุทฺโธ, ชาติยา สตฺตวสฺสิโก, สิปฺเปน นฬกาโร โส, เอกูนตึโส วยสา, เอวํ สเมน ธาวติ, วิสเมน ธาวติ, ทฺวิโทเณน ธญฺญํ กิณาติ.

于“天性貌美”、“姓为乔达摩”等句中，因与bhū(是)词根相关，故于工具义中使用第三格。同样地：“以舍利弗之名而闻名”，“佛陀出身于刹帝利种姓”，“年仅七岁”，“他以编篮为业”，“年二十九岁”，以及“于平地奔跑”，“于不平之地奔跑”，“以二多那(doṇa)买谷物”。

๑๗. สหตฺเถน

17. 亲手

สหตฺเถน โยเค ตติยา สิยา. ตติยาปิ ฉฏฺฐีว อปฺปธาเน เอว ภวติ. ปุตฺเตน สหา+คโต, ปุตฺเตน สทฺธึ อาคโต, วิตกฺเกน สห วตฺตติ, ปุตฺเตน สห ถูโล, นิสีทิ ภควา สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน, สหสฺเสน สมํ มิตา, สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว.

在共同关系中，使用第三格。第三格也像第六格一样，用于非主要场合。例如：与儿子一起来，与儿子一同到达，与寻思一同运作，与儿子一样胖，世尊与比丘僧团一起坐下，与一千相等，我与所有可爱可意的人分离。

๑๘. ลกฺขเณ

18. 在表示特征时

ลกฺขเณ [Pg.116] วตฺตมานโต ตติยา. ภินฺเนน สีเสน ปคฺฆรนฺเตน โลหิเตน ปฏีวิสฺสเก อุชฺฌาเปสิ, อูนปญฺจพนฺธเนน ปตฺเตน อญฺญํ นวํ ปตฺตํ เจตาเปยฺย, ติทณฺฑเกน ปริพฺพาชก+มทฺทกฺขิ, อกฺขินา กาโณ, หตฺเถน กุณี, ปาเทน ขญฺโช, ปิฏฺฐิยา ขุชฺโช. เตน หิ วิกลงฺเคน วิกลงฺคิโน วิกาโร ลกฺขิยเต.

在表示特征时，使用第三格。例如：他以从破裂头颅中流出的血让邻居们抱怨；应以缺少五条系带的钵换取另一只新钵；他看见一位持三杖的游方者；眼独，手残，足跛，背驼。因此，通过残缺的肢体，残缺者的缺陷得以标识。

๑๙. เหตุมฺหิ

19. 在表示原因时

วาสาทิลกฺขณกฺริยาย เหตุโต ตติยา. อนฺเนน วสติ, วิชฺชาย วสติ, น ชจฺจา วสโล โหติ, กมฺมุนา วสโล โหติ, ทาเนน โภควา, อาจาเรน กุลํ, เตน ปาณิ กามทโท.

在表示居住等特征行为的原因时，使用第三格。例如：以食物维生，以知识维生；不是因出身而成为贱民，而是因行为而成为贱民；通过布施而富有，通过行为而使家族显赫；因此，（施予之）手能满足渴望。

๒๐. ปญฺจมี+เณ วา

20. 债务为因

อิเณ เหตุมฺหิ ปญฺจมี วา. สตสฺมา พทฺโธ, สเตน วา.

在表示债务原因时，可使用第五格或第三格。例如：因一百（钱）而被束缚（satasmā baddho, satena vā）。

๒๑. คุเณ

21. 在表示品质时

ปรงฺคภูเต เหตุมฺหิ ปญฺจมี โหติ วา. ชฬตฺตา พทฺโธ, ชฬตฺเตนวา, ปญฺญาย มุตฺโต, หุตฺวา อภาวโต อนิจฺจา, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ. พหุลํวิธานา สตฺตมฺยตฺเถหิปิ, เตน สมเยน, กาเลน ธมฺมสากจฺฉา, ปุรตฺถิเมน ธตรฏฺโฐ, ทกฺขิเณน วิรูฬฺหโก, อุตฺตเรน กปิลวตฺถุ, เยน ภควา, เตนุปสงฺกมิ, โส โว มม+จฺจเยน สตฺถาติ. มาเสน ภุญฺชติ, เอกาเหเนว พาราณสึ ปาวิสิ, นวหิ มาเสหิ วิหารํ การาเปสิ[Pg.117], กหาปเณน อูโน, ธเนน วิกโล, อสินา กลโห, อาจาเรน นิปุโณ, คุเฬน มิสฺสกํ, วาจาย สขิโล, มณินา อตฺโถ, ธเนน อตฺโถ, โยชเนน คจฺฉติ อิจฺจาทิ เหตุมฺหิ กรเณ วา ตติยา. อตฺตนาว อตฺตานํ สมฺมนฺนตีติ ปจฺจตฺเต พหุลํวิธานา กตฺตริ ตติยา. เอวํ ติเลหิ เขตฺเต วปตีติ กมฺมตฺเถ, สุมุตฺตา มยํ เตน มหาสมเณนาติ ปญฺจมฺยตฺเถ จ.

当性质作为原因时，可使用第五格或第三格。例如：因愚痴而被束缚（jaḷattā baddho, jaḷattena vā）；因智慧而解脱；因其有而后无，故为无常；行灭故识灭。根据多样的规则，第三格也常有第七格（处所格）的意义，例如：在那个时候；适时地进行法义讨论；东方是持国天王，南方是增长天王（Virūḷhako），北方是迦毗罗卫；去到世尊那里；“我去世后，他就是你们的导师”。在表示原因或工具时，也使用第三格，例如：一月之内进食，一日之内进入波罗奈（Bārāṇasī），九个月内建成寺院，少一个迦哈巴那（kahāpaṇa），缺少财富，因剑而争吵，品行娴熟，与糖蜜混合，言语柔和，需要宝珠，需要财富，走一由旬的路，等等。在反身用法中，根据多样的规则，主动者也用第三格，例如：自己任命自己。同样，（第三格）也用于宾语的意义，例如：在田里播种芝麻；以及用于第五格（从格）的意义，例如：“我们善解脱于那位大沙门”。

๒๔. จตุตฺถี สมฺปทาเน

24. 第四格：为格

อเจตนํ สเจตนํ วา ปฏิคฺคาหกภาเวนา+เปกฺขิตํ, ตํ สมฺปทานํ, ตญฺจ ทา-ทาเนติ ธาตุโต พฺยปฺเปน ยุตฺตเมว, ตตฺถ จตุตฺถี โหติ. ตญฺจ ทียมานสฺส วตฺถุโน อนิวารณ+ชฺเฌสนา+นุมติโต ติวิโธ, ยถา พุทฺธสฺส ปุปฺผํ เทติ, โพธิรุกฺขสฺส ชลํ เทติ, ยาจกสฺส ธนํ เทติ, ภิกฺขูนํ ทานํ เทติ.

无情或有情之物，被视为接受者，即是为格(sampadāna)。此词与意为“给予”的词根(dā)相合，在此使用第四格。并且，依其对所施之物的不拒、恳求与赞许，而有三种情况，例如：向佛陀献花，向菩提树浇水，向乞者施予钱财，向比丘们布施。

อนิรากรณา+ราธ-น+พฺภนุญฺญวเสน หิ;

สมฺปทานํ ติธา วุตฺตํ, รุกฺข+ยาจก+ภิกฺขโว.

因不拒、恳求与允许，为格被说为三种：树木、乞者及比丘。

อาธารวิวกฺขายํ สตฺตมีปิ, สงฺเฆ โคตมิ เทหิ, สงฺเฆ ทินฺเน อหญฺเจว ปูชิโต ภวิสฺสามิ, ยา ปลาลมยํ มาลํ, นารี ทตฺวาน เจติเยติ.

在表示处所的意义时，也用第七格。“乔达弥(Gotamī)，请布施给僧团”，“布施给僧团，我亦将被供养”，“那女子献上稻草做的花环于塔庙。”

๒๕. ตาทตฺถฺเย

25. 在表示目的时

ตาทตฺถฺเย จตุตฺถี สิยา. ตทตฺถสฺส ภาเว, ตาทตฺถฺยํ, ตสฺมึ ตทตฺถภาเว โชตนีเยว จตุตฺถี สิยา. ตทตฺถสฺส ภาโวติ นิมิตฺตนิมิตฺตีสมฺพนฺเธ [Pg.118] ฉฏฺฐี, ตสฺมา ฉฏฺฐาปวาโท+ยํ. สเมปิ นิมิตฺตนิมิตฺตีนํ สมฺพนฺเธ นิมิตฺตภูตยูปโตว จตุตฺถี, โน นิมิตฺตีภูตทารุโต. ยูปาย ทารุ, ปากาย วชติ, พุทฺธสฺสตฺถาย ชีวิตํ ปริจฺจชามิ, เนว ทวาย, น มทาย, อูนสฺส ปาริปูริยา, อตฺถาย หิตาย สุขาย สํวตฺตติ, โลกานุกมฺปาย, ผาสุ วิหาราย.

在表示目的时，可用第四格。当有“为彼目的”的状态时，即是“为彼目的”(tādatthyaṃ)；在需要阐明此“为彼目的”的状态时，就应用第四格。“为彼目的”的状态是指原因与结果的关系，此关系通常用第六格表示，因此这是第六格的例外。即使在原因和结果的关系中，第四格也只用于表示原因的词，如“祭祀柱”(yūpa)，而不用于表示结果的词，如“木材”(dāru)。例如：为祭祀柱的木材，为烹饪而去，我为佛陀的利益而舍弃生命，非为嬉戏，非为沉醉，为圆满所缺，导向福祉、利益与安乐，为怜悯世间，为安乐住。

อิจฺจายํ กจฺจายเน อุปริ วกฺขมานสฺส จตุตฺถีติ สาธิตตฺตา อิธ ฉฏฺฐีติ ทีปนตฺถํ วุจฺจเต –

因此，在《迦旃延(Kaccāyana)文法》中，由于后面将要讲述的第四格用法已经成立，此处是为了阐明第六格而说——

กสฺส สาทุ นรุจฺจติ, มา อยสฺมนฺตานมฺปิ สงฺฆเภโท รุจฺจิตฺถ, ขมติ สงฺฆสฺส, ภตฺต+มสฺส นจฺฉาเทตีติ ฉฏฺฐี สมฺพนฺธวจนิจฺฉายํ, น เจ+วํ วิโรโธ สิยา, สทิสรูปตฺตา, เอวํวิเธสุ จ สมฺพนฺธสฺส สทฺทิกานุมตตฺตา. ตถา หิ ภาควุตฺติยา ‘‘อุปปทวิภตฺติ ฉฏฺฐิยา+ปวาทา’’ติ วุตฺตํ, สทฺทนฺตเร วิหิตา วิภตฺติ อุปปทวิภตฺติ.

谁不喜欢可意之物？愿具寿们也不喜僧团分裂。僧团同意，（此比丘的食物）不应被隐藏。此为第六格的关联用法，并非如此便有矛盾，因为（与第四格）形式相似的缘故。并且，声论师也认可此类关系。例如，在《分说》(Bhāgavutti)中说：“随语格是第六格的例外。”由其他词所规定的格，就是随语格。

กสฺส วา ตฺวํ ธมฺมํ โรเจสีติ อตฺถมตฺเต ปฐมา, กสฺส วา ตุยฺหนฺติ อวตฺวา กสฺส วา ตฺวํ ธมฺมํ โรเจสีติ อตฺถมตฺเต ปฐมาวเสน พฺยภิจารทสฺสนา. เอว+มญฺญาปิ วิญฺเญยฺยา, ปรโตปิ ยถาคมํ.

“你喜好谁的法？”，（此句中的“谁的”）仅在意义上是第一格。不说“谁的（法）是你所喜好的”，而说“你喜好谁的法”，由此可见，因（此格）仅在意义上作为第一格使用，（用法上）有所变化。其他情况也应如此了知，并依圣教而定。

รญฺโญ สตํ ธาเรติ รญฺโญ ฉตฺตํ ธาเรตีติ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐีว. สิลาฆ=กถเน, เอวํ รญฺโญ สิลาฆเต อิจฺจาทิ, ถุตึ กโรตีตฺยตฺโถ. หนุ=อปนยเน, รญฺโญ หนุเต, วญฺเจตีตฺยตฺโถ. อุปติฏฺเฐยฺย สกฺยปุตฺตานํ วฑฺฒกี, อุปคจฺเฉยฺยาตฺยตฺโถ. สป=อกฺโกเส, มยฺหํ สปเต, สจฺจํ กุรุเตตฺยตฺโถ[Pg.119]. ธร=ธารเณ, สุวณฺณํ เต ธารยเต, อิณํ เต ธารยติ, อสฺส รญฺโญ นาคํ ธารยาม. ปิห=อิจฺฉายํ, เทวาปิ ตสฺส ปิหยนฺติ ตาทิโน, เตสํ ปิหยนฺติ สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ, ปิหยนฺติ=ปตฺเถนฺติ. ตสฺส กุชฺฌ มหาวีร, ยทิ+หํ ตสฺส ปกุปฺเปยฺยํ, ทุภยติ ทิสานํ เมโฆ, โย มิตฺตานํ น ทูภติ, โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ. อิสฺส=อิสฺสายํ, ติตฺถิยา อิสฺสยนฺติ สมณานํ. อุสูย=โทสาวิกรเณ, ทุชฺชนา คุณวนฺตานํ อุสฺสูยนฺติ, กา อุสุยา วิชานตํ. อิธ+สิธ+ราธ+สาธ=สํสิทฺธิยํ, อาราโธ เม รญฺโญ, รญฺโญ ภาคฺย+มารชฺฌติ, กฺยา+หํ อยฺยานํ อปรชฺฌามิ, อายสฺมโต อุปาลิตฺเถรสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข อุปติสฺโส. ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ, อาสุณนฺติ พุทฺธสฺส ภิกฺขู, ตสฺส ภิกฺขุโน ชโนอนุคิณาติ, ปติคิณาติ, สาธุการทานาทินา ตํ อุสฺสหตีตฺยตฺโถ. อาโรจยามิ โว ภิกฺขเว, ปฏิเวทยามิ โว, อามนฺตยามิ เต มหาราช, ธมฺมํ เต เทสิสฺสามิ, เทเสตุ ภนฺเต ภควา ธมฺมํ ภิกฺขูนํ, ยถา โน ภควา พฺยากเรยฺย, นิรุตฺตึ เต ปวกฺขามิ, อลํ เม รชฺชํ, อลํ ภิกฺขุ ปตฺตสฺส, อลํ มลฺโล มลฺลสฺส, อรหติ มลฺโล มลฺลสฺส, อลํ เต อิธ วาเสน, กึ เม เอเกน ติณฺเณนาติ สพฺพตฺถ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐี.

“他欠国王一百（钱）”，“他为国王持伞”，这是第六格的关联用法。赞颂(silāgha)：即讲述，例如“他赞颂国王”，意思是称赞。欺骗(hanu)：即除去，例如“他欺骗国王”，意思是欺骗。木匠应该去亲近释迦族（的后裔），意思是应该去拜访。诅咒(sapa)：即谩骂，例如“他诅咒我”，意思是起誓。持有(dhara)：即拥有，例如“他欠你黄金”，“他欠你一笔债”，“我们为这位国王掌管大象”。渴望(piha)：即希望，例如“天神也渴望他那样的品质”，“他们渴望那些具念的正自觉者”，“渴望”就是期盼。“伟大的英雄啊，对他发怒吧”；“如果我激怒了他”；“乌云遮蔽了方向”；“他不背叛朋友”；“他加害于无害之人”。嫉妒(issa)：即羡慕，例如“外道嫉妒沙门”。诋毁(usūya)：即揭露缺点，例如“恶人诋毁有德之人”，“对于智者，哪有什么诋毁呢？”成就(saṃsiddhi)：例如“我已取悦国王”，“国王的福运成就了”，“我岂会冒犯各位尊长？”，伍巴谛萨(Upatissa)期望从具寿优波离(Upāli)长老处获得具足戒。“比丘们回应了世尊”；“比丘们听从佛陀”；“人们赞同那位比丘”，即通过称念“善哉”和布施等来鼓励他。“比丘们，我告诉你们”；“我向你们宣布”；“大王，我劝告你”；“我将为你说法”；“尊者，愿世尊为比丘们说法”；“愿世尊为我们解释”；“我将为你解释词义”。“王国于我已足”；“钵于比丘已足”；“力士配力士”；“力士堪称力士”；“你住在这里已足”；“我独自渡过有何益？”所有这些都是第六格的关联用法。

เอวํ อายุ โภโต โหตุ, จิรํ ชีวิตํ, ภทฺทํ, กลฺยาณํ, อตฺถํ, ปโยชนํ, กุสลํ, อนามยํ, หิตํ, ปตฺถํ, สุขํ, สาตํ, โภโต โหตุ, สาธุ สมฺมุติ เม ตสฺส, ปุตฺตสฺสา+วิกเรยฺย คุยฺห+มตฺถํ, ตสฺส เม สกฺโก ปาตุรโหสิ, ตสฺส ปหิเณยฺย, ภิกฺขูนํ ทูตํ ปาเหสิ, กปฺปติ สมณานํ อาโยโค[Pg.120], เอกสฺส ทฺวินฺนํ ติณฺณํ วา ปโหติ, อุปมํ เต กริสฺสามิ, อญฺชลึเต ปคฺคณฺหามิ, ตสฺส ผาสุ, โลกสฺส+ตฺโถ, นโม เต ปุริสาชญฺญ, โสตฺถิ ตสฺส, สมตฺโถ มลฺโล มลฺลสฺส, ตสฺส หิตํ, ตสฺส สุขํ, สฺวาคตํ เต มหาราชาติ สพฺพตฺถ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐี.

愿您长寿，长久生存，吉祥，美好，有义利，有用处，善，无病，有益，所期盼的，安乐，愉快，愿您如此。我赞同他。应为他的儿子揭示秘密。帝释天为他向我显现。应派遣（使者）给他。向比丘们派遣使者。沙门的修行是适当的。对一人、两人或三人都足够。我将为您做一个譬喻。我向您合掌。愿他安适。为了世间的义利。礼敬您，人中之骏！愿他安好。力士能力敌力士。为了他的利益。为了他的安乐。欢迎您，大王！所有这些都是第六格的关联用法。

๒๖. ปญฺจมฺย+วธิสฺมา

26. 第五格（离格）

ปทตฺถาวธิสฺมา ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ.

第五格（离格）表示事物的起点。

สเมปฺย+ปคเม ทฺวินฺนํ, ปุพฺพรูปา ย+ทจฺจุตํ;

วุจฺจเต ต+ทปาทานํ, ตํ จลาจลโต ทฺวิธา;

ยถา+สฺสา ธาวตา โปโส, ปโต, รุกฺขาผลนฺติ จ.

于二者分离时，其不动之起点，被称为离格（apādāna）。它分为动与不动二种。例如：人从奔马堕落，以及果实从树上落下。

ตตฺถ จลาวธิ ธาวตา อสฺสา ปุริโส ปตติ, อจลาวธิ ปพฺพตา โอตรนฺติ วนจารกาติ.

其中，“动的起点”的例子是：人从奔马堕落。“不动的起点”的例子是：森林行者们从山上下降。

ตญฺจ อวธิ วิสยกฺริยาวิเสสสฺส นิทฺทิฏฺฐตฺตา นิทฺทิฏฺฐวิสยํ, ยตฺถ อป อปคมนกฺริยํ อุปาตฺตํ=อชฺฌาหฏํ วิสยํ กตฺวา ปวตฺตติ, ตํ อุปาตฺตํ. ยํ เกนจิ คุเณน อุกฺกํสิยติ, ตํ อนุเมยฺยํ. ยถา คามา อเปนฺติ มุนโย, นครา นิคฺคโต ราชา, ปาปา จิตฺตํ นิวาเรนฺติ. วลาหกา วิชฺโชตเต, กุสุลโต ปจตีติ. เอตฺถ จ วฬาหกา นิกฺขมฺม, กุสุลโต อปเนตฺวาติ จ ปุพฺพกฺริยา อชฺฌาหรียติ. มถุรา ปาฏลิปุตฺตเกหิ อภิรูปาติ อนุมียติ. วุตฺตญฺหิ –

该起点，因其对象的特定行为已被指明，故为“已指之境”；若其中离去之行为是作为对象而被理解或补充的，则为“所取之境”；若由某种特质而超胜，则为“可推知之境”。例如：“牟尼们离开村庄”，“国王出离城市”，“（他们）使心远离罪恶”。“闪电从云中发出”，“（他）从谷仓中（取米）烹煮”。在此，（闪电）“从云中出来”以及（米）“从谷仓中取出”，这样的前行被补充进来。“马图拉（Mathurā）比华氏城的人更美”，这是可推知的。诚如所言：

นิทฺทิฏฺฐวิสยํ กิญฺจิ, อุปาตฺตวิสยํ ตถา;

อนุเมยฺยวิสยญฺเจติ, ติธา+หุ อวธึ พุธาติ.

一为已指之境，次为所取之境，以及可推知之境；智者说起点有此三种。

ภยเหตุมฺหิ-โจรา [Pg.121] ภยํ ชายติ, ตณฺหาย ชายติ ภยํ, ปาปโต อุตฺตสติ, นตฺถิ โสโก กุโต ภยํ. อกฺขาตริ-อุปชฺฌายา สิกฺขํ คณฺหาติ, อาจริยมฺหา อธีโต สุณาติ วา. พุทฺธสฺมา ปราเชนฺติ อญฺญติตฺถิยา, ปราชิตา ภวนฺตีตฺยตฺโถ. หิมวตา ปภวติ คงฺคา, อจิรวติยา ปภวนฺติ กุนฺนทิโย. อุรสฺมา ชาโต ปุตฺโต, กมฺมโต ชาตํ อินฺทฺริยํ, อุปชฺฌายา อนฺตรธายติ สิสฺโส, มาตาปิตูหิ อนฺตรธารยติ ปุตฺโต, นิลียตีตฺยตฺโถ. ทูรตฺถโยเคกีวทูโร อิโต นฬการคาโม, ตโต หเว ทูรตรํ วทนฺติ, คามโต นาติทูเร, อารกา เต โมฆปุริสา อิมสฺมา ธมฺมวินยา, อารกา เตหิ ภควา ทูรโตว นมสฺสนฺติ, อทฺทส ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. อนฺติกตฺถโยเค-อนฺติกํ คามา, อาสนฺนํ คามา, สมีปํ คามา. ปริมาเณ-อิโต มถุราย จตูสุ โยชเนสุ สํกสฺสํ, ราชคหโต ปญฺจจตฺตาลีสโยชนมตฺถเก สาวตฺถิ. กาลปริมาเณ-อิโต เอกนวุติกปฺปมตฺถเก, อิโต วสฺสสตสหสฺสสฺส อจฺจเยน พุทฺโธ โลเก อุปฺปชฺชิสฺสติ. ปาสาทา สํกเมยฺย, ปาสาทํ อภิรุหิตฺวา สํกเมยฺยาติ อตฺโถ, ตถา หตฺถิกฺขนฺธา สํกเมยฺย, อภิธมฺมา ปุจฺฉนฺติ, อภิธมฺมํ สุตฺวาติ อตฺโถ, อาสนา วุฏฺฐเหยฺย. ทิสตฺถวาจีหิ โยเค-อิโต สา ปุริมา ทิสา, อิโต สา ทกฺขิณา ทิสา, อวีจิโต ยาว ภวคฺคํ, อุทฺธํ ปาทตลา, อโธ เกสมตฺถกา. วิภชเน-ยโต ปณีตตโร วา วิสิฏฺฐตโร วา นตฺถิ, อตฺตทนฺโต ตโต วรํ, กิญฺจาปิ ทานโต สีลํ วรํ, ตโต มยา พหุตรํ สุตํ, สีลเมว สุตา เสยฺโย. อารติปฺปโยเค-อารติ วิรติ ปาปา, ปาณาติปาตา [Pg.122] เวรมณิ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, อปฺปฏิวิรตา มุสาวาทา. สุทฺธตฺถโยเค-โลภนีเยหิ ธมฺเมหิ สุทฺโธ, มาตุโต จ ปิตุโต จ สุทฺโธ อนุปกฺกุฏฺโฐ. ปโมจนตฺถโยเค-ปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามิ, มุตฺโต+สฺมิ มารพนฺธนา, น เต มุจฺจนฺติ มจฺจุนา, มุตฺโต+หํ+สพฺพปาเสหิ. วิเวจเน-วิวิจฺเจว กาเมหิ, วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. ปมาณตฺเถ-อายามโต จ วิตฺถารโต จ โยชนํ, คมฺภีรโต จ ปุถุลโต จ โยชนํ จนฺทภาคาย ปริมาณํ, ปริกฺเขปโต นวโยชนสตปริมาโณ มชฺฌิมเทโส. ปุพฺพาทิโยเค-ปุพฺเพว เม ภิกฺขเว สมฺโพธา, อิโต ปุพฺเพ นาโหสิ, ตโต ปรํ ปจฺจนฺติมา ชนปทา, ตโต อปเรน สมเยน. ปญฺเห-กุโต+สิ ตฺวํ, กุโต ภวํ, ปาฏลิปุตฺตโต. กิจฺฉา ลทฺธนฺติ คุเณ ปญฺจมี, กิจฺเฉน เม อธิคตนฺติ เหตุมฺหิ กรเณ วา ตติยา, เอวํ โถกา มุตฺโต, โถเกน มุตฺโตติ.

在恐惧之因方面——从盗贼生起恐惧，从贪爱生起恐惧，从恶而战栗，无忧何惧。在教导者方面——从戒师（upajjhāya）受学，从老师学习或听闻。异教徒被佛陀击败，意即他们被击败。恒河（Gaṅgā）发源于雪山（Himavā），阿致罗筏底河（Aciravatī）发源于小河（kunnadī）。儿子从胸部（ura）出生，根（indriya）由业力产生，弟子从戒师（upajjhāya）那里隐匿，儿子从父母那里隐匿，意即隐匿。在表示距离方面——从这里到纳拉咖村（Naḷakāragāma）有多远？他们说从那里更远，离村子不太远，那些愚人（moghapurisa）远离这个佛法和戒律，他们从远处礼敬世尊（bhagavā），远远地看见他走来。在表示接近方面——靠近村子，接近村子，在村子附近。在测量方面——从这里到摩偷罗（Mathurā），僧伽施（Saṃkassa）在四由旬处；舍卫城（Sāvatthī）在王舍城（Rājagaha）四十五由旬处。在时间测量方面——从这里往过去九十一劫；从这里过十万年后，佛陀将出现在世间。从宫殿走下（意即登上宫殿后走下）；同样地，从象背走下；询问阿毗达摩（abhidhamma）（意即听闻阿毗达摩）；从座位上站起来。在表示方向的词语方面——从这里是东方，从这里是南方；从无间地狱（Avīci）直到有顶天（Bhavagga）；脚底（pādatala）以上，发梢（kesamatthaka）以下。在区分方面——没有比他更殊胜或更卓越的了；自调者（attadanta）比他更胜；即使戒（sīla）比布施更胜；我听闻的比那更多；戒（sīla）比闻（suta）更胜。在止息方面——从恶中止息、远离（ārati virati）；离杀生；离不与取；未离妄语。在纯净的意义上——从贪欲法（lobhanīya dhamma）中清净；从父母方面清净无瑕（anupakkuṭṭha）。在解脱的意义上——我说从苦中完全解脱；我已从魔罗的束缚中解脱；他们不能从死亡（maccu）中解脱；我已从一切束缚（sabbapāsa）中解脱。在分离方面——远离诸欲；远离不善法。在测量方面——长度和宽度都是一由旬；月分河（Candabhāgā）的深度和宽度都是一由旬；中土区域（Majjhimadesa）的周长是九百由旬。在之前等方面——诸比丘（bhikkhu），在我证得正觉之前；在此之前没有；在那之后是边远地区；在那之后的一段时间。在问题中——你从哪里来？尊者从哪里来？从华氏城（Pāṭaliputta）来。在“难以获得”的意义上，第五格（离格）用于功德（的获得），如‘难以获得功德’；在原因或工具的意义上，第三格（工具格）用于‘我难以证得’；同样地，少量解脱（离格），少量地解脱（工具格）。

กถํ ‘‘โถกํ จลตี’’ติ, กฺริยาวิเสสเน กมฺมนิ ทุติยา, โถกํ จลนํ กโรตีตฺยตฺโถ, โถกนฺติ จลนกฺริยาย วิเสสนตฺตา กฺริยาวิเสสนํ.

如何（理解）“微小移动”（thokaṃ calatī）？在动词修饰语中，（用）业格（第二格），意即进行微小的移动。“微小”因为是移动这个动作的修饰语，所以是动词修饰语。

กฺริยาวิเสสนํ นาม, กมฺมตฺเต+กตฺตสณฺฐิตา;

นฺยายสิทฺธํ ยโต ตสฺมา, ตทตฺถํ น วิสุํ วิธิ.

名为动词修饰语，在业格和主格中确立；因此，由于它由正理（Nyāyasiddha）所确立，故其义无须另立规则（visuṃ vidhi）。

นฺยายสิทฺธํว=จลนนฺติ ยสฺมา ภาเว อโน, ตสฺมา ภาวสฺเส+กตฺตา เอกวจนนฺติ ญายา เอกตฺตญฺจ, ภาเว อนตฺตา นปุํสกตฺตญฺจ, กโรติกฺริยาย สมฺพนฺเธน กมฺมตฺตญฺจ สิชฺฌตีติ. กร+ภูธาตโว จ –

正如由正理（Nyāyasiddha）所确立——“移动”（calanaṃ）一词，因为它在状态（bhāva）中是“ano”（动名词后缀），因此根据“状态的主动者是单数”的原则，它也是单数（ekatta），并且在状态中是中性（napuṃsakatta），而且通过与“做”（karoti）这个动作的关联，而成为业格（宾语）得以成立。以及词根“做”（kara）和“有”（bhū）——

การิยรูปาภิธาตฺวตฺถา[Pg.123], สพฺเพ สตฺตาย ยุชฺชเร;

ตโต กฺริยา จ ภาโว จ, สามญฺญํ เตสุ คมฺยเต –

表示行为和状态的词根意义，所有（词根）都适合于（表示）存在；因此，动作（kriyā）和状态（bhāva），在它们之中被理解为共相（sāmañña）。

ติ วุตฺตตฺตา ยุชฺชนฺติ.

因此才适于这样说。

โถกตฺเถ-โถกา มุจฺจติ. สพฺพตฺถ สวิสเย ปญฺจมี. เอตฺถ ‘‘วิวกฺขา โลกิกา สา จ, น สกฺกา อนิวตฺติตุํ’’ติ วุตฺตตฺตา อนิฏฺฐปฺปสงฺโค น สิยา. มริยาทายํ-อาปพฺพตา เขตฺตํ. อภิวิธิมฺหิ-อาพฺรหฺมโลกา สทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, ปพฺพตํ วชฺเชตฺวา, พฺรหฺมโลกมฺหิ พฺยาเปตฺวาติ จ อตฺโถ. เอตฺถ วชฺชมานสีมา มริยาทา, คยฺหมานสีมา อภิวิธิ.

在“微小”的意义上——从少量中解脱。在所有相关的情况下，（用）第五格（离格）。这里，因为已经说过“世俗的表达（vivakkhā lokikā），是无法使其不这样说的（na sakkā anivattituṃ）”，所以不应产生不希望的结果（aniṭṭhappasaṅga）。在界限（Mariyādā）的意义上——田至于山。在遍及（Abhividhi）的意义上——声音响彻梵天界（Brahmaloka），其义分别为‘不含山’与‘遍及梵天界’。这里，所要排除的界限是界限（Mariyādā），所要包含的界限是遍及（Abhividhi）。

๒๗. อปปรีหิ วชฺชเน

27. 于排除义

วชฺชเน วตฺตมาเนหี อปปรีหิ โยเค ปญฺจมี โหติ. อปสาลาย อายนฺติ วาณิชา, ปริสาลาย อายนฺติ วาณิชา, สาลํ วชฺเชตฺวาติ อตฺโถ.

当apa和pari用于排除义时，与其连用之词使用第五格。例如：“商人们避开大厅而来”(Apasālāya āyanti vāṇijā)，“商人们避开大厅而来”(parisālāya āyanti vāṇijā)，其义为“避开大厅”(sālaṃ vajjetvā)。

๒๘. ปฏินิธิปติทาเนสุ ปตินา

28. 于替代和回报，与pati连用

ปฏินิธิมฺหิ ปติทาเน จ วตฺตมาเนน ปตินา โยเค นามสฺมา ปญฺจมี โหติ. พุทฺธสฺมา ปติ สาริปุตฺโต, ฆต+มสฺส เตลสฺมา ปติ ททาติ.

当pati用于替代和回报义时，与其连用的名词使用第五格。例如：舍利弗代表佛陀(Buddhasmā pati sāriputto)；他以酥油回报油(ghatamassa telasmā pati dadāti)。

๒๙. ริเต ทุติยา จ

29. 与rite连用，也用第二格

ริเตสทฺทโยเค นามสฺมา ทุติยา โหติ ปญฺจมี จ. ริเต สทฺธมฺมา, ริเต สทฺธมฺมํ.

与词rite连用时，名词使用第二格和第五格。例如：除了正法(rite saddhammā)，除了正法(rite saddhammaṃ)。

๓๐. วินา+ญฺญตฺร ตติยา จ

30. 与vinā和aññatra连用，也用第三格

วินา+ญฺญตฺรโยเค [Pg.124] นามสฺมา ตติยา ทุติยา ปญฺจมี จ. วินา วาเตน, วินา วาตํ, วินา วาตสฺมา. อญฺญตฺร เอเกน ปิณฺฑปาตนีหารเกน, อญฺญตฺร ธมฺมํ, อญฺญตฺร ธมฺมา.

与vinā和aññatra连用时，名词使用第三格、第二格和第五格。例如：没有风(vinā vātena, vinā vātaṃ, vinā vātasmā)；除了一位以托钵为生者(aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena)，除了法(aññatra dhammaṃ, aññatra dhammā)。

๓๑. ปุถนานาหิ

31. 与puthu和nānā连用

เอเตหิ โยเค ตติยา โหติ ปญฺจมี จ. ภินฺนโยคกรณํ ทุติยานิวตฺตนตฺถํ. ปุถเคว ชเนน, ปุถเคว ชนสฺมา, ชเนน นานา, ชนสฺมา นานา.

与此二者连用时，使用第三格和第五格。另立此规则是为了排除第二格。例如：与人不同(puthageva janena)，与人不同(puthageva janasmā)；与人不同(janena nānā)，与人不同(janasmā nānā)。

๓๙. ฉฏฺฐี สมฺพนฺเธ

39. 第六格表示关系

สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐี โหติ. รญฺโญ ปุริโสติ วุตฺเต ยสฺมา ราชา ททาติ, ปุริโส คณฺหาติ, ตสฺมา ราชปุริโสติ วิญฺญายติ. เอวเมว โย ยสฺส อายตฺโต เสวกาทิภาเวน ภณฺฑภาเวน วา สมีป+สมูหา+วยว+วิการ+การิย+อวตฺถา+ชาติ+คุณ+กฺริยาทิวเสน วา, ฐานีวเสน วา, อาคมีวเสน วา, โส ติวิโธปิ อตฺโถ สมฺพนฺโธ นาม. วุตฺตญฺหิ –

表示关系时，使用第六格。例如，当说“国王的人”时，因为国王给予，人接受，所以被理解为“国王的人”。同样，任何从属于他者的事物，无论是通过作为仆人等的关系，或作为所有物的关系，或通过邻近、集合、部分、变异、结果、状态、种类、性质、行为等关系，或通过处所关系，或通过未来关系，这三种意义都称为关系。正如所说：

กฺริยาการกสญฺชาโต, อสฺเส+ทํภาวเหตุโก;

สมฺพนฺโธ นาม โส อตฺโถ, ตตฺถ ฉฏฺฐี วิธียเต.

生于行为与作者，以“此乃彼之”为因；此义即名为关系，于彼处当用第六格。

ปารตนฺตฺยญฺหิ สมฺพนฺโธ, ตตฺถ ฉฏฺฐี ภเว ติโต;

อุปาธิ+ฐานฺยา+คมิโต, น วิเสสฺสาทิโต ติโตติ.

从属性即是关系，于此当用第六格；由依附、处所、未来，非由限定词等生。

อุปาธิสงฺขาตวิเสสนโต ตาว-รญฺโญ ปุริโส. เอตฺถ จ พฺราหฺมณาทิสามิโต นิวตฺเตตีติ ราชา วิเสสนํ, ปุริโส เตน [Pg.125] วิเสสิยตีติ วิเสสฺโส. ภณฺฑสมฺพนฺธโต-ปหุตํ เม ธนํ สกฺก, เอกสฺส ปฏิวีโส, ภิกฺขุสฺส ปตฺตจีวรํ. สมีปโต-อมฺพวนสฺส อวิทูเร, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก. สมูเห-สุวณฺณสฺส ราสิ, ภิกฺขูนํ สมูโห. อวยเว-มนุสฺสสฺเสว เต สีสํ, รุกฺขสฺส สาขา. วิกาเร-สุวณฺณสฺส วิกติ, ภฏฺฐธญฺญานํ สตฺตุ. การิเย-ยวสฺส องฺกุโร, เมฆสฺส สทฺโท, ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, กมฺมานํ ผลํ วิปาโก. อวตฺถายํ-ขนฺธานํ ปาตุภาโว, ชรา, เภโท วา. ชาติยํ-มนุสฺสสฺส ภาโว, มนุสฺสานํ ชาติ. คุเณ-สุวณฺณสฺส วณฺโณ, วณฺโณ น ขีเยถ ตถาคตสฺส พุทฺธสฺส คุณโฆโส, ปุปฺผานํ คนฺโธ, ผลานํ รโส, จิตฺตสฺส ผุสนา, สิปฺปิกานํ สตํ นตฺถิ, ติลานํ มุฏฺฐิ, เตสํ สมาโยโค, สนฺธิโน วิโมกฺโข, ตถาคตสฺส ปญฺญาปารมึ อารพฺภ, สุขํ เต, ทุกฺขํ เต, เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ, ปญฺญาย ปฏุภาโว, รูปสฺส ลหุตา, มุทุตา วา, อุปจโย วา. กฺริยาสมฺพนฺเธ-ปาทสฺส อุกฺเขปนํ, อวกฺเขปนํ วา, หตฺถสฺส สมิญฺชนํ, ทานํ, ปสารณํ, ธาตูนํ คมนํ, ฐานํ, นิสชฺชา, สยนํ วา, ตถาคตสฺส นามโคตฺตาทิ, ตสฺส การณํ, ตสฺส มาตาปิตโร, ตสฺส ปุรโต ปาตุรโหสิ, นครสฺส ทกฺขิณโต, วสฺสานํ ตติเย มาเส, น ตสฺส อุปมา, กุเวรสฺส พลิ อิจฺจาทิ. อปิ จ –

首先，从作为限定词的依附(upādhi)来说：国王的人(rañño puriso)。此处，因为国王将此人与婆罗门等其他主人区分开来，所以国王是限定词，人是被限定者。从所有物关系来说：“萨迦(Sakka)，我有很多财富”，“一人的份分”，“比丘的衣钵”。从邻近来说：“离芒果园不远”，“就在涅槃的跟前”。从集合来说：“一堆黄金”，“比丘僧团”。从部分来说：“你的头就像人的头”，“树的枝干”。从变异来说：“黄金制品”，“炒谷粉”。从结果来说：“大麦的嫩芽”，“云的声音”，“他有许多儿子”，“业的果与异熟”。从状态来说：“诸蕴的出现、衰老或毁坏”。从种类来说：“人的状态”，“人的种类”。从性质来说：“黄金的颜色”，“如来、佛陀的功德之声不会减损”，“花的香气”，“果的味道”，“心的触”，“百名工匠（亦不能及）”，“一把芝麻”，“他们的结合”，“从束缚中解脱”，“关于如来的智慧波罗蜜”，“你的乐”，“你的苦”，“心中生起思惟”，“智慧的显现”，“色的轻快、柔软或增长”。从行为关系来说：“脚的抬起或放下”，“手的屈伸”，“诸界的行、住、坐、卧”，“如来的名号、种姓等”，“他的原因”，“他的父母”，“在他面前出现”，“城的南方”，“雨季的第三个月”，“没有能与他相比者”，“给俱毗罗(Kuvera)的献食”等等。此外——

คาวสฺส ชาติ, ธวโล, คติ, สิงฺคํ, นามนฺติ+ธ;

ทพฺพสฺสาปิ จ ชาตฺยาทิ, วิเสสฺสา โหนฺติ กามโต.

牛的种类、白色、步态、角、名字等，在此；物质的种类等，亦可随意成为限定词。

โคตฺตญฺจ [Pg.126] สพโลทิสฺส, ปาก+มนฺนสฺส สุกฺกตา;

ปฏสฺส, สิงฺคํเมณฺฑสฺส, นา+ญฺเญสํติ วิเสสฺสเต.

萨巴罗底萨(Sabalodissa)的种姓，熟饭的洁白，布的（质地），公羊的角，以此与他者区别，故为限定。

ฐานิโต-ยุวณฺณาน+เมโอ ลุตฺตา. อาคมิโต-สุญ สสฺส. สามิโยเค-เทวาน+มินฺโท, มิคานํ ราชา. รุชาทิโยเค-เทวทตฺตสฺส รุชติ, ตสฺส โรโค อุปฺปชฺชิ, มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ, รชกสฺส วตฺถํ ททาติ, มุสาวาทสฺส โอตฺตปฺปํ อิจฺจาทิ. ยชสฺส โยเค-ปุปฺผสฺส พุทฺธสฺส ยชติ, ปุปฺเผนาตฺยตฺโถ. เอวํ ฆตสฺส อคฺคึ ชุหติ. สุหิตตฺเถ-ปตฺตํ โอทนสฺส ปูเรตฺวา, ปูรํ นานาปการสฺส อสุจิโน, ปูรํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส, ปูรติ พาโล ปาปสฺส. กิตกปฺปโยเค-พหุลํวิธานา ฉฏฺฐี, รญฺโญ สมฺมโต, ปูชิโต, สกฺกโต, อปจิโต, มานิโต วา, อมตํ เตสํ ภิกฺขเว อปริภุตฺตํ, เยสํ กายคตา สติ อปริภุตฺตา, สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส, สุปฺปฏิวิทฺธา พุทฺธานํ ธมฺมธาตุ, ธมฺมสฺส คุตฺโต เมธาวี. กมฺมตฺเถ-ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร, สหสา กมฺมสฺส กตฺตาโร, อมตสฺส ทาตา, ภินฺนานํ สนฺธาตา, สหิตานํ อนุปฺปทาตา, โพเธตา ปชาย, กมฺมสฺส การโก นตฺถิ, วิปากสฺส จ เวทโก, อวิสํวาทโก โลกสฺส, จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท. สรติ+จฺฉาโยเค-มาตุ สรติ, น เตสํ โกจิ สรติ, สตฺตานํ กมฺมปจฺจยา, ปุตฺตสฺส อิจฺฉติ. กโรติสฺส (โยเค) – อุทกสฺส ปติกุรุเต, กณฺฑสฺส ปติกุรุเต, อภิสงฺขโรตีตฺยตฺโถ. ปญฺจมิยตฺเถ ปริหานิภยตฺถโยเคปิ ฉฏฺฐี, อสฺสวนตาย ธมฺมสฺส ปริยายนฺติ, กินฺนุ โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามิ, สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพ ภายนฺติ [Pg.127] มจฺจุโน, ภีโต จตุนฺนํ อาสีวิสานํ โฆรวิสานํ อิจฺจาทิ.

在表示处所的意义上——青春已逝。在表示未来的意义上——谷物空无。在表示所有权的连结中——诸天之主，群兽之王。在表示疾病等的连结中——提婆达多生病了，他的病生起了，应向大军将们申诉，他给洗衣工衣服，对妄语的愧惧等。在表示祭祀的连结中——他以花供养佛陀，意思是“以花”。同样地，他以酥油献祭于火。在表示充满的意义上——用饭将钵填满，充满了种种不净，充满了金银，愚人充满了恶。与过去分词连用时——第六格有多种用法：为国王所认可、所供养、所恭敬、所礼敬或所尊重；比丘们，不死（甘露）未被他们所受用，那些未受用身至念的人；为众人所公认的善人；诸佛已善通达法界；守护法的智者。在宾格义上——他们是他的言说者，是轻率行为的造作者，是不死（甘露）的给予者，是分裂者的调解者，是团结者的支持者，是众生的觉醒者；没有业的造作者，也没有果报的感受者；不欺骗世间者；由四大种所造的净色。与“忆念”、“欲求”等动词连用时——他忆念母亲，无人忆念他们，众生由业为缘，他希望有儿子。与“作”连用时——他用水反击，他治疗箭伤，意思是“他准备”。在第五格（离格）的意义上，与表示衰退和恐惧的词语连用时也使用第六格：因不听闻法而于法退失，我为何要害怕那快乐呢？一切众生都害怕刑罚，一切众生都害怕死亡，害怕四条剧毒的毒蛇等。

๔๐. ตุลฺยตฺเถน วา ตติยา

40. 或者，在表示“等同”的意义上使用第三格

ตุลฺยตฺเถน โยเค วา ฉฏฺฐี โหติ ตติยา จ. ปิตุ ตุลฺโย, ปิตรา วา, มาตุ ตุลฺโย, มาตรา วา.

与表示“等同”意义的词语连用时，可用第六格，也可用第三格。例如：pitu tulyo 或 pitarā tulyo (与父亲等同)，mātu tulyo 或 mātarā tulyo (与母亲等同)。

๓๒. สตฺตมฺยา+ธาเร

32. 第七格用于处所依

กตฺตุกมฺมฏฺฐานํ นิสชฺช+ปจนาทิกฺริยานํ โย อาธาโร, ตํ อาธารการกํ นาม. กถํ กเฏ นิสีทติ เทวทตฺโต, ถาลิยํ โอทนํ ปจติ, เทวทตฺต+ตณฺฑุลานํ กตฺตุ+กมฺมานํ ธารณโต ตทฏฺฐอาสน+ปจนกฺริยํ กฏ+ถาลิโย ธาเรนฺติ นาม, ตสฺมึ สตฺตมีวิภตฺติ โหติ.

作者（主语）与所作者（宾语）的坐、煮等行为所依托之处，称为处所依格。例如：提婆达多坐在席垫上，在锅里煮饭。由于席垫和锅承载着作者（提婆达多）与所作者（米），以及坐和煮的行为，因此它们被称为所依处。在此所依处上，使用第七格。

โส พฺยาปิโก, โอปสิเลสิโก, เวสยิโก, สามีปิโกติ จตุพฺพิโธ. ตตฺถ โย อาเธยฺยสฺส นิสฺเสสาธารภูโต, โส พฺยาปิโก, ยถา ติเลสุ เตลํ อตฺถิ, ขีเรสุ ชลํ, ทธิมฺหิ สปฺปิ. ปจฺเจกสิทฺธานํ ภาวานํ ยํ อาเธยฺยภาเวน อุปสิเลสนํ อลฺลียนํ อตฺถิ, โส โอปสิเลสิโก. ยถา อาสเน นิสินฺโน สงฺโฆ, ถาลิยํ โอทนํ ปจติ, ฆเฏ อุทก+มตฺถิ, ทูเร ฐิโต, สมีเป ฐิโต. ยตฺถ สมีเป สมีปีโวหารํ กตฺวา ตทายตฺตตาทีปนตฺถํ อาธารภาโว อุปจรียติ, ตํ สามีปิกํ, ยถา คงฺคายํ โฆโส, คงฺคาย สมีเป วโชตฺยตฺโถ. สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน. ยตฺถ อญฺญถาภาววเสน เทสนฺตราวจฺเฉทวเสน วา อาธารปริกปฺโป[Pg.128], โส เวสยิโต. ยถา อากาเส สกุณา จรนฺติ, ภูมิยํ มนุสฺสา, ชเล มจฺฉา, ปาสาเทสุ ปติโต, ปาปสฺมึ รมตี มโน, ปสนฺโน พุทฺธสาสเน, ปญฺญาย สาธุ, วินเย นิปุโณ, มาตริ สาธุ, ปิตริ นิปุโณ.

它有四种：遍满所依、邻接所依、范围所依和邻近所依。其中，作为被含物之完全所依者，是遍满所依。例如：芝麻中有油，牛奶中有水，酸奶中有酥油。对于个别事物，作为其所依而有所接触、依附者，是邻接所依。例如：僧团坐在座位上，在锅里煮饭，罐子里有水，站在远处，站在近处。为了表示依赖等关系，将邻近之物转喻为所依处者，是邻近所依。例如：恒河边的牧村，意思是“恒河附近的牧村”。他住在舍卫城(Sāvatthī)的祇陀林。由于状态不同或空间划分而假定为所依处者，是范围所依。例如：鸟在空中飞，人在地上行，鱼在水中游，他落在宫殿上，心乐于恶，于佛陀教法有净信，于慧为善，于律为巧，对母亲好，对父亲善巧。

กิริยา กตฺตุ+กมฺมฏฺฐา, อาธารียติ เยน โส;

อาธาโร จตุธา วุตฺโต, พฺยาปกาทิปฺปเภทโต.

行为依于作者与所作，彼所依托即名为所依；所依说有四种，由遍满等而区别。

พฺยาปโก ติลขีราทิ, กโฏ โอปสิเลสิโก;

สามีปิโก ตุ คงฺคาทิ, อากาโส วิสโย มโต.

遍满所依如芝麻、牛奶等，席垫是为邻接所依；邻近所依如恒河等，天空被视为范围所依。

๓๓. นิมิตฺเต

33. 用于因缘义

นิมิตฺตตฺเถ สตฺตมี โหติ. อชินมฺหิ หญฺญเต ทีปิ, กุญฺชโร ทนฺเตสุ หญฺญเต, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติยํ. สพฺพตฺถ นิมิตฺยตฺโถ.

第七格用于因缘义。豹因皮被杀，象因牙被杀，于微小过失中见到怖畏，于故意妄语，犯波逸提。所有这些都表因缘义。

๓๔. ยพฺภาโว ภาวลกฺขณํ

34. 由有为相

ยสฺส ภาโว ภาวนฺตรสฺส ลกฺขณํ ภวติ, ตโต สตฺตมี. กาเล คาวีสุ ทุยฺหมานาสุคโต, ทุทฺธาสุ อาคโต. เอตฺถคมนกฺริยาย โทหนกฺริยาจิหนํ, อาคมนกฺริยาย ทุทฺธากฺริยาจิหนํ, เอว+มุปริปิ. ปุพฺพณฺหสมเย คโต, สายนฺหสมเย อาคโต, ชายมาเน โข สาริปุตฺต โพธิสตฺเต อยํ ทสสหสฺสี โลกธาตุ สมฺปกมฺปิ.

当一事之状态成为另一事之相状时，则使用第七格。例如：当母牛们正在被挤奶时，他去了；当它们被挤完奶时，他来了。于此，去之行为以挤奶之行为为标识，来之行为以挤完奶之行为为标识，以上亦然。上午时去，傍晚时来。舍利弗，当菩萨(bodhisatta)正在降生时，此万千世界(dasasahassī lokadhātu)震动了。

ปาสาณา สกฺขรา เจว, กฐลา ขาณุกณฺฏกา;

สพฺเพ มคฺคา วิวชฺชนฺติ, คจฺฉนฺเต โลกนายเก.

石头、砾石、瓦砾、树桩和荆棘——当世间导师行走时，所有道路皆远离此等。

อิมสฺมึ [Pg.129] สติ อิทํ โหติ อิจฺจาทิ. ‘‘อกาเล วสฺสตี ตสฺส, กาเล ตสฺส น วสฺสตี’’ติ วิสยสตฺตมี.

“此有故彼有”等。“于不应时为彼下雨，于应时则不为彼下雨”，此为范围第七格。

๓๕. ฉฏฺฐี จา+นาทเร

35. 第六格亦用于无视义

ยสฺส ภาโว ภาวนฺตรสฺส ลกฺขณํ ภวติ, ตโต ฉฏฺฐี โหติ สตฺตมี จา+นาทเร คมฺยมาเน. อกามกานํ มาตาปิตูนํ รุทนฺตานํ ปพฺพชิ, มาตาปิตูสุ รุทนฺเตสุ วา. ‘‘อาโกฏยนฺโต โส เนติ, สิวิราชสฺส เปกฺขเต’’, ‘‘มจฺจุ อาทาย คจฺฉติ, เปกฺขมาเน มหาชเน’’.

当一事之状态为另一事之相状，且其中含有无视之义时，则使用第六格及第七格。例如：不顾哭泣着的不情愿的父母，他出家了；或说，当父母哭泣时[他出家了]。“当西维(Sivi)王看着时，他鞭打着将之带走”。“当众人看着时，死亡将之带走”。

คุนฺนํ สามีติ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐี, โคสุ สามีติ วิสยสตฺตมี. เอวํ คุนฺนมิสฺสโร, โคสฺวิ+สฺสโร, คุนฺนํ อธิปติ, โคสุ อธิปติ, คุนฺนํ ทายาโท, โคสุ ทายาโท, คุนฺนํ สกฺขี, โคสุ สกฺขี, คุนฺนํ ปติภู, โคสุ ปติภู, คุนฺนํ ปสุโต, โคสุ ปสุโต, กุสลา นจฺจคีตสฺส, กุสลา นจฺจคีเต, อายุตฺโต กฏกรณสฺส, อายุตฺโต กฏกรเณ. ตถา อาธารวจนิจฺฉายํ สตฺตมี, ภิกฺขูสุ อภิวาเทนฺติ, มุทฺธนิ จุมฺพิตฺวา, พาหาสุ คเหตฺวา, หตฺเถสุ ปิณฺฑาย จรนฺติ, กทลีสุ คเช รกฺขนฺติ, ญาณสฺมึ ปสนฺโน, ญาณสฺมึ อุสฺสุกฺโกติ วิสยสตฺตมี.

“牛之所有主”(gunnaṃ sāmī)是关系第六格，“于牛为主人”(gosu sāmī)是范围第七格。同样地：“牛之自在者”、“于牛为自在者”；“牛之主”、“于牛为主”；“牛之继承者”、“于牛为继承者”；“牛之见证者”、“于牛为见证者”；“牛之保证人”、“于牛为保证人”；“勤于牛事者”、“于牛群中勤奋者”；“善于歌舞”；“致力于编席”。同样，当意欲表达所依(ādhāra)时，用第七格，例如：礼敬诸比丘；吻于头顶；执于手臂；于手中(持钵)为乞食而行；于芭蕉林中守护大象。“于智有净信”、“于智精勤”，是范围第七格。

๓๖. ยโต นิทฺธารณํ

36. 由之而抉择

ชาติคุณกฺริยาหิ สมุทายเต+กเทสสฺส ปุถกฺกรณํ นิทฺธารณํ, ยโต ตํ กรียติ, ตโต ฉฏฺฐีสตฺตมิโย โหนฺติ. สาลโย สูกธญฺญานํ ปถฺยตมา, สูกธญฺเญสุ สาลโย ปถฺยตมา. กณฺหา คาวีนํ สมฺปนฺนขีรตมา, กณฺหา คาวีสุ [Pg.130] สมฺปนฺนขีรตมา. คจฺฉตํ ธาวนฺโต สีฆตมา, คจฺฉนฺเตสุ ธาวนฺโต สีฆตมา.

通过种类、特质、行为，将一部分从整体中分离出来，称为“抉择”。从哪个整体中进行抉择，就对它使用第六格和第七格。例如：稻米是芒谷中最适宜的，或在芒谷中稻米是最适宜的。黑牛是母牛中产奶最多的，或在母牛中黑牛是产奶最多的。行走者中，奔跑者最快，或在行走者中，奔跑者最快。

๑๔. สตฺตมฺยา+ธิกฺเย

14. 增胜义之第七格

อาธิกฺเย อตฺเถ อุเปน ยุตฺตมฺหา สตฺตมี โหติ. อุปขาริยํ โทโณ, ขาริยา โทโณ อธิโกตฺยตฺโถ. ตถา อุปนิกฺเข กหาปณํ.

于增胜义，与`upa`连用时，为第七格。如：`Upakhāriyaṃ doṇo`（于一“卡利”(khāri)之上有一“多那”(doṇa)），其义为：“多那”多于“卡利”。同样，`upanikkhe kahāpaṇaṃ`（于一“尼卡”(nikkha)之上有一“咖哈巴那”(kahāpaṇa)）。

๑๕. สามิตฺเถ+ธินา

15. 于主宰义，与`adhi`连用

สามิภาวตฺเถ อธินา ยุตฺตมฺหา สตฺตมี โหติ. อธิพฺรหฺมทตฺเต ปญฺจาลา, อธิปญฺจาเลสุ พฺรหฺมทตฺโต, พฺรหฺมทตฺติสฺสรา ปญฺจาลาติ อตฺโถ. อธิเทเวสุ พุทฺโธ, สมฺมุติเทวาทีหิ พุทฺโธ อธิโกตฺยตฺโถ.

于主宰义，与`adhi`连用时，为第七格。如：`Adhibrahmadatte pañcālā`（于梵授王下有般遮罗国人），或`adhipañcālesu brahmadatto`（梵授王于般遮罗国人之上），其义为：般遮罗国人以梵授王为主。`Adhidevesu buddho`（佛陀于诸天之上），其义为：佛陀超胜于世俗天等。

เอตฺถ จ ยถาวุตฺเตสุ อตฺเถสุ อยํ เภโท –

于此，就所说诸义，有此差别：

การกํ สาธกํ นิพฺพตฺตกํ กฺริยานิมิตฺตนฺติ อตฺถโต เอกเมว, ตญฺจ ทณฺโฑ, ธวโล, ปจนํ, จิตฺโต, โคติ ทพฺพ+คุณ+กฺริยา+นาม+ชาติเภเทน ปญฺจวิธมฺปิ กมฺม+กตฺตาทิวเสน ฉพฺพิธํ, ตํ สตฺติการกํ, ตทาธารภูตทพฺพาทโย ตตฺรฏฺฐการกํ, น มุขฺยโต. มุขฺยโต เจ โหนฺติ, เตสํ สตฺติทพฺพานํ อญฺญมญฺญพฺยาวฏรูปตฺตา โย อาธาโร, โส อาธาโรเยว, กิสฺมิญฺจิกาเล กรณํ วา กตฺตุรูปภูโต วา น โหติ, ตสฺมา ถาลิ ปจติ, ถาลิยา ปจติ, ถาลิยํ ปจตีตฺยาทินา เอกสฺส วตฺถุโน กตฺตุ+กรณา+ธารเภโท น สิยา. สตฺติปกฺเข ปน ทพฺพาทีนํ อเนกสตฺติยา อาธารตฺตา สตฺติยา ทพฺพาทโย วิวกฺขิตา ตํ ตํ การกํ โหตีติ ทพฺพาทีนํ อเภเทปิ การกเภโท ยุชฺชเต. วุตฺตญฺหิ –

“作者”(kāraka)、“成办者”(sādhaka)、“生起者”(nibbattaka)、“作之因”(kriyānimitta)，于义为一。而彼（作者）又由实体（如：杖）、自性（如：白）、作用（如：煮）、名称（如：质多）、种类（如：牛）之别而有五种，亦由业、作者等而有六种。彼为“能力作者”(sattikāraka)，作为其所依之实体等为“依彼作者”(tatraṭṭhakāraka)，非为主要。若以实体等为主要，则因彼等具力之实体有互相排斥之性，是故所依者仅为所依，于任何时皆不得为工具或作者。是故，一事(vatthu)不得有“锅煮”(thāli pacati)、“以锅煮”(thāliyā pacati)、“于锅中煮”(thāliyaṃ pacati)等作者、工具、处所之别。然于能力之观点，因实体等为众多能力之所依，故由能力而意指实体等为彼彼作者，是故纵使实体等无别，作者之别亦为成立。如所说：

วิจิตฺตกตฺตุอาทีหิ[Pg.131], สํโยคา เอกวตฺถุโน;

นานาตฺตํ ยุชฺชเต นาฏฺย-เภเทน นฏกสฺสิ+วาติ.

一事因与种种作者等结合，而有多样性，此乃成立；犹如演员，因角色之别而有不同。

ถาลิ วตฺถุโต เอกา เจทปิ สตฺติการกภูตกตฺตุ+กรณา+ธาราทีนํ เภเทน เภท+มุปยาติ, กิมิว ราม+ราวณาทิเวสธารีนฏโก เตสํ นามวเสน ราโม, ราวโณติ เภท+มุปยาติ, ต+มิวาติ อธิปฺปาโย.

锅从事(vatthu)上虽为一，然由作为能力作者之作者、工具、处所等之别而有区别；犹如扮演罗摩(Rāma)、罗波那(Rāvaṇa)等装束之演员，由彼等之名而有罗摩、罗波那之别。其意亦复如是。

ปุน+รปิ –

又复：

ยเถ+โกปิ ปโฏ สุตฺต, ปีตาทิคุณสํยุโต;

สุกฺโก ปโฏติ ปีโตติ, เภทํ ยาตฺเย+วเมว+ยํ.

犹如一布，与线、黄等自性结合，得有“白布”、“黄布”之别；此（作者）亦复如是。

เอตฺถ จ สตฺติภูตกตฺตาทโย มุขฺยการกํ, ตํโยเคน ทพฺพภูตถาลี คุณการกํ, เต จ กถํ กฺริยาย การกา โหนฺติ. กตฺตา อตฺตนา ปติฏฺฐิตาย หสติ+นจฺจติจฺจาทิกฺริยาย นิมิตฺตํ โหติ. กมฺมญฺจ อตฺตนา ปติฏฺฐิตกฺริยาย ตทตฺถภูตอินฺธนาทีนิ ปวตฺเตนฺตํ ‘‘โอทนํ ปจตี’’ตฺยาโท นิมิตฺตํ. ‘กฏฺเฐหิ ปจฺจตี’ตฺยาโท กฏฺฐานิ ชลนกฺริยาย สาเธตพฺพปากสฺส องฺคภาเวน นิมิตฺตํ. ‘ผรสุนา ฉินฺทตี’ตฺยาโท ผรสุ จ กฏฺฐานํ ทฺวิธาปวตฺติยา นิมิตฺตํ. กมฺมญฺจ กฺริยาย สมฺพนฺธียมานพฺยาปฺเย สติ นิมิตฺตภาเวน กฺริยาย นิมิตฺตํ. ตถา สมฺปทานา+วธิ+อาธารานํ ‘คาโว ททาติ’ ‘คามสฺมา อปนยติ’ ‘ถาลิยํ ปจตี’ตฺยาทีสุ โคทานา+ปนยน+ปจนกฺริยานํ นิมิตฺตตฺตา กฺริยาย นิมิตฺตานิ โหนฺติ. เตสํ ยถาสกํ กฺริยาย ปวตฺตโก กตฺตา, ตสฺมา ส เอว ปธาโน กตฺตาติ โวหารํ [Pg.132] ลภติ, อญฺเญสํ กรณาทีนํ กตฺตุภาเว สติปิ อปฺปธานตฺตา ตํ น ลภติ.

于此，能力形态之作者等为主要作者，与此结合之实体形态之锅为次要作者。彼等如何成为作用之作者耶？作者(kattā)为自身所安立之笑、舞等作用之因。而业(kamma)，于“煮饭”等句中，亦为因，因其（被作用）而引生燃料等之运作。于“以薪燃煮”等句中，薪以其燃烧作用而为所应成办之烹煮的一部分，故为因。于“以斧劈”等句中，斧为木材分成二部分之因。而业，于其为作用所关涉且被遍及时，以因之形态而为作用之因。同样，所与者(sampadāna)、出离处(avadhi)、处所(ādhāra)，于“施牛”、“自村引去”、“于锅中煮”等句中，为施牛、引去、烹煮等作用之因，故为作用之因。于彼等中，发起各自作用者为作者，是故彼方得“主要作者”之称；其余工具等虽有作者之性，然因非主要，故不得此称。

โจทเกน วุตฺตญฺหิ –

问者曰：

นนุ สามคฺยมีนายํ, กฺริยาสิทฺธิ กถํ วท;

เอกสฺส กตฺตุโน เอว, สพฺเพสํ กตฺตุตํ วินา.

若无众缘和合，试问作用云何成？仅有一作者，而无一切作者性故。

สพฺเพสํ กรณาทีนํ, กตฺตุตาย วิโยคโต;

กรณาทีนํ อภาวตฺตา, การกํ น หิ ฉพฺพิธนฺติ.

因一切工具等，皆离于作者性，故工具等即非有，作者岂有六种耶？

วุจฺจเต –

答曰：

ยทฺยปฺย+ตฺถิ หิ กตฺตุตฺตํ, สภาวา กรณาทิสุ;

กฺริยาสิทฺธฺยา ตถาปฺเย+ต+มปฺปธานํ ปรงฺคโต.

工具等自性中，虽实有作者性；然为作用成就，此性次要，依附他故。

เอตํ สภาวโต อุปลพฺภมานํ กรณาทีสุ กตฺตุตฺตํ ปเรสํ กรณาทีนํ ชลน+ธารณาทิกฺริยาย องฺคํ อุปายติ อปฺปธานนฺติ อธิปฺปาโย.

其意为：此于工具等中依自性而得之作者性，为其他（主要作者）之燃烧、执持等作用之附属部分，故为次要。

การกํ ฉพฺพิธํ สญฺญา-วสา ฉพฺพีสติวิธํ;

ปเภทา สตฺตธา กมฺมํ, กตฺตา ปญฺจวิโธ ภเว.

作者有六种，依名称为二十六种；业有七种分别，作者则有五种。

กรณํ ทุวิธํ โหติ, สมฺปทานํ ติธา มตํ;

อปาทานํ ปญฺจวิธํ, อาธาโร ตุ จตุพฺพิโธ.

工具有二种，所与有三种；出离处有五种，处所则有四种。

วิภตฺติโย ปน –

至于格则：

ปจฺจตฺต+มุปโยคญฺจ, กรณํ สมฺปทานิยํ;

นิสฺสกฺกํ สามิวจนํ, ภุมฺม+มาลปน+ฏฺฐมํติ.

自主、所用、工具、所与；出离、所属、处所、呼格为八。

อิติ ปโยคสิทฺธิยํ การกกณฺโฑ ตติโย.

《应用成就》中，作者品第三终。

๔. สมาสกณฺฑ

4. 复合词篇

อถ [Pg.133] นามานเมว อญฺญมญฺญสมฺพนฺธีนํ สมาโสติ นามนิสฺสิตตฺตา, สยญฺจ นามิกตฺตา นามานนฺตรํ สมาโส วุจฺจเต.

此后，所谓复合词，即是相互关联的名词之组合。因其依于名词，且自身亦属名词性，故在名词之后说复合词。

๑. สฺยาทิ สฺยาทิเน+กตฺถนฺติ

1. Syā等词尾的单一义

อิท+มธิกตํ เวทิตพฺพํ. ปุพฺเพ วุตฺตวิธิคฺคหณญาเยน สฺยาทีติ ตทนฺตสฺส คหณํ. โส จ ภินฺนตฺถานํ นามาน+เมกตฺถีภาโว สมาโสติ วุจฺจเต.

于此应知：依先前所说之规则，“syādi”是指以此结尾的词。而将意义不同的名词组合成一个意义，即称为复合词。

๒. อสงฺขฺยํ วิภตฺติ+สมฺปตฺติ+สมีป+สากลฺยา+ภาว+ยถา+ ปจฺฉา+ยุคปทตฺเถ

2. 无变易复合词用于变格、圆满、邻近、完全、无有、如实、随后、同时等义

ปุพฺพสฺส+ตฺถปรํ ยสฺส, อญฺญตฺถปรมญฺจ ยํ;

นปุํสกํ ภเว ยญฺจ, ต+ทาสํขฺย+มิเห+สฺสเต.

前分义为主，或以他义为主；以及其为中性者，于此称为“无变易”。

สตฺถนฺตเร ปสิทฺธํ ยํ, อพฺยยีภาวนามโต;

อุปกุมฺภํ ติฏฺฐคุ จ, ปาตเมฆํติ ตํ ยถา.

在其他论典中，其以“不变化复合词”(abyayībhāva)之名而闻名；例如“近罐”(Upakumbhaṃ)、“牛立时”(tiṭṭhagu)、“雨落时”(pātameghaṃ)。

อสงฺขฺยํ สฺยาทฺยนฺตํ วิภตฺยาทีน+มตฺเถ วตฺตมานํ สฺยาทฺยนฺเตน สเห+กตฺถํ ภวติ. ‘‘อวิคฺคโห นิจฺจสมาโส, ปทนฺตรวิคฺคโห เจ’’ติ ปทนฺตรวิคฺคโห. อิตฺถีสุ ตถา ปวตฺตาติ วิคฺคยฺห วิภตฺยตฺเถ สมาเส กเต –

表示变格等义的无变易词，与以syā等结尾的词一同构成单一意义。“常复合词无分析，或以他词分析”，此即以他词分析。分析为“于女性中如是转起”(Itthīsu tathā pavattati)，在变格义上构成复合词后——

๒,๑๑๙. เอกตฺถตายํ

2,119. 于单一义

เอโก อตฺโถ ยสฺส ปกติปจฺจยาทิสมุทายสฺส โส เอกตฺโถ. ตสฺส ภาโว ปวตฺตินิมิตฺตํ เอกตฺถตา, อียาทิ+ณาทิ+สมาสวิธานํ, ตสฺมึ สติ สฺยาทิโลโป โหติ.

由词基、词缀等集合而有单一意义者，是为“单一义”(ekattho)。其状态，即转起之因，是为“单一义性”(ekatthatā)，即ī等、ṇā等复合词的构成规则；当此存在时，则有syā等的省略。

๙. ตํ นปุํสกนฺติ

9. 其为中性

นปุํสกลิงฺเค [Pg.134] จ ‘‘ปุพฺพสฺมา+มาทิโต’’ติ สพฺพวิภตฺตีนํ โลเป จ กเต อธิตฺถิ ติฏฺฐติ, โภ อธิตฺถิ, อธิตฺถิ ปสฺส, อธิตฺถิ กตํ, อธิตฺติ จรติ, อธิตฺถิ เทหิ, อธิตฺถิ อเปหิ, อธิตฺถิ อายตฺตํ, อธิตฺถิ ปติฏฺฐิตํ. เอวํ อธิกุมาริ, อนฺตภูตสฺส อปฺปธานสฺส ฆปสฺส ‘‘ฆปสฺส+นฺตสฺสา+ปฺปธานสฺสา’’ติ ปสฺส รสฺโส.

并且，在中性中，依“pubbasmā mādito”之则，于所有变格省略后，形成adhitthi(关于女人的事)：adhitthi tiṭṭhati (关于女人的事存在)，bho adhitthi (喂，关于女人的事)，adhitthi passa (看关于女人的事)等。同样，adhikumāri (关于少女的事)，对于其中非主要的尾音ghapa，依“ghapassantassāppadhānassa”之则，其元音变短。

สห=สมฺปนฺนํ พฺรหฺมํ สพฺรหฺมํ. วุตฺตนเยน เอตฺถ จ อุปริ จ สมาสาทโย โหนฺติ, เอตฺถ ‘‘อกาเล สตตฺเถ’’ติ สหสฺส สาเทโส. สฺยาทิมฺหิ กเต ‘‘ปุพฺพสฺมา+มาทิโต’’ติ สฺยาทีนํ โลเป จ สมฺปตฺเต ‘‘นา+โต+มปญฺจมิยา’’ติ อปญฺจมิยา ปฏิเสโธ จ อการนฺตอสํขฺยสมาสโต ปราสํ สพฺพวิภตฺตีนํ อํอาเทโส จ โหติ. เอว+มุปริปิ.

与梵天俱足者，为sabrahmaṃ。依所说之理，于此处及上文，皆有复合词等形成。此处，依“akāle satatthe”之则，saha被替换为sa。当syā等出现时，依“pubbasmā mādito”之则，syā等被省略；但依“nāto mapañcamiyā”之则，除第五格外，省略被禁止；并且，于以a结尾的无变易复合词之后，所有变格皆被替换为aṃ。上文亦然。

ภิกฺขานํ สมิทฺธิ สุภิกฺขํ, เอตฺถ ฆสฺส รสฺโส. สุภิกฺขํ ติฏฺฐติ โภ สุภิกฺขํ, สุภิกฺขํ ปสฺส. นา+สฺมึสุ ‘‘วา ตติยา สตฺตมีนํ’’ติ วิกปฺเปน อํ, สุภิกฺขํ สุภิกฺเขน วา กตํ, สุภิกฺขํ สุภิกฺเขน วา จรติ, สุภิกฺขํ เทหิ. ปญฺจมิยํ อ+มพฺภาวา สุภิกฺขา อปคจฺฉ, สุภิกฺข+มายตฺตํ, สุภิกฺขํ สุภิกฺเข วา ปติฏฺฐิตํ.

比丘们的丰足，为subhikkhaṃ，此处gha音变短。Subhikkhaṃ tiṭṭhati (有丰足)，bho subhikkhaṃ (喂，丰足)，subhikkhaṃ passa (看丰足)。于第三格(nā)和第七格(smiṃ)，依“vā tatiyā sattamīnaṃ”之则，可选择替换为aṃ：subhikkhaṃ或subhikkhena kataṃ (由丰足所做)。于第五格，因无aṃ替换，故为subhikkhā apagaccha (从丰足离开)。

สมีปตฺเถ-กุมฺภสฺส สมีปํ อุปกุมฺภํ, เอวํ อุปนครํ, โภ อุปกุมฺภํ อิจฺจาทิ.

于邻近义：罐之旁，为upakumbhaṃ(近罐)。同样，upanagaraṃ(近城)。Bho upakumbhaṃ(喂，近罐之处)等。

สากลฺเย-ติณมฺปิ อเสเสตฺวาติ สติณํ, ติณมฺปิ อเสเสตฺวา อชฺโฌหรณีย+มชฺโฌหรตีตฺยตฺโถ. เสสํ สพฺรหฺมสมํ[Pg.135]. อคฺคิมฺปิ อเสเสตฺวาติ สาคฺคิ, อคฺคิคนฺถํปิ อเสเสตฺวา อธีเตตฺยตฺโถ. วารคฺคหณํ อธิตฺถิสมํ.

于完全义：“连草亦不余”(tiṇam pi asesetvā)，为satiṇaṃ。其义为：连草亦不余地吞食应食之物。其余同sabrahmaṃ。“连火亦不余”(aggim pi asesetvā)，为sāggi。其义为：连火的典籍亦不余地学习。此词的用法同adhitthi。

อภาโว สมฺพนฺธีเภทา พหุวิโธ, ตตฺร อิทฺธาภาเววิคตา อิทฺธิ=วิภูติ สทฺทิกานนฺติ ทุสฺสทฺทิกํ. อตฺถาภาเวมกฺขิกานํ อภาโว นิมฺมกฺขิกํ, นิทฺทรถํ, นิมฺมสกํ. อติกฺกมาภาเว-อติคตานิ ติณานิ นิตฺติณํ. อุปโภคสมฺพนฺธีวตฺตมานกาลสฺส อภาเว-อติคตํ ลหุปาวุรณํ อติลหุปาวุรณํ, ลหุปาวุรณสฺส นา+ยํ อุปโภคตา โลติ อตฺโถ.

无有义，因关联不同而有多种。其中，于无神通义：“于有信者，神通已逝”(vigatā iddhi saddikānaṃ)，为dussaddikaṃ。于无物义：“无诸蝇”(makkhikānaṃ abhāvo)，为nimmakkhikaṃ(无蝇)；niddarathaṃ(无惧)；nimmasakaṃ(无摩沙迦)。于超越而无义：“已超越草”(atigatāni tiṇāni)，为nittiṇaṃ(无草)。于关涉受用的现在时之无有义：“已过轻便外衣”(atigataṃ lahupāvuraṇaṃ)，为atilahupāvuraṇaṃ(已过时之轻便外衣)，其义为：“此非受用轻便外衣之时”。

ยถาตฺโถ+เนกวิโธ, ตตฺร โยคฺคตายํ-โยคฺคํ รูป+มนุรูปํ. วิจฺฉายํ-อทฺธมาสํ อทฺธมาสํ อนุ อนฺวทฺธมาสํ, เอวํ ปจฺจตฺตํ. อตฺถานติวตฺติยํ-สตฺตึ อนติกฺกมฺม ยถาสตฺติ. เอวํ ยถากฺกมํ, ยถาพลํ. พหุลาธิการา ยา ยา ปริสา ยถาปริสา. สทิสตฺเถ-กิขิยา กณฺหวิจฺฉิตเธนุยา สทิโส สกิขิ, สหสฺส สาเทโส. อานุปุพฺพิยํ-เชฏฺฐานุกฺกเมน อนุเชฏฺฐํ.

“如”(yathā)义有多种。其中，于适合义：“适合之色”(yoggaṃ rūpaṃ)，为anurūpaṃ(相称)。于遍及义：“逐半月”(addhamāsaṃ addhamāsaṃ anu)，为anvaddhamāsaṃ(每半月)。于不超越义：“不越其力”(sattiṃ anatikkamma)，为yathāsatti(随力)。于相似义：“与斑点黑牛相似”，为sakikhi，此中saha被替换为sa。于次第义：“依年长顺序”(jeṭṭhānukkamena)，为anujeṭṭhaṃ(随年长)。

ปจฺฉาอตฺเถ-รถสฺส ปจฺฉา อนุรถํ.

于后方义：车之后，为anurathaṃ(随车)。

ยุคปทตฺเถ-จกฺเกน สห=เอกกาลํ สจกฺกํ, จกฺเกน เอกกฺขเณ นิเธตีติ อตฺโถ.

于同时义：与轮同时(cakkena saha/ekakālaṃ)，为sacakkaṃ(与轮同时)。其义为：“与轮于同一刹那放置”。

๓. ยถา น ตุลฺเย

3. Yathā于同义中不

ยถาสทฺโท ตุลฺยตฺเถ วตฺตมาโน สฺยาทฺยนฺเตน สเห+กตฺโถ น ภวติ. ยถา เทวทตฺโต, ตถา ยญฺญทตฺโต. เอตฺถ อุปมานภูโต ยถาสทฺโท ‘ตถา ยญฺญทตฺโต’ติ อุปเมยฺย+มเปกฺขติ, ตสฺมา ‘‘สาเปกฺข+มสมตฺถํ ภวตี’’ติ ญายา อสมาเส [Pg.136] ‘‘น ตุลฺเย’’ติ ปฏิเสโธ กิมตฺถ+มิติ เจ. ยสฺมา ‘‘ยถา เทวทตฺโต’’ติ สมุทายเมว อุปมานํ ภวติ, น วิสุํ ยถาสทฺโท, ตสฺมา สมุทายสฺเสว อุปเมยฺยสาเปกฺขตฺเต น อสามตฺถิยตา น วิสุํ ยถาสทฺทสฺส, ตสฺมา สาทิสฺเส ปตฺตสมาสสฺส ปฏิเสธตฺถ+มิทํ. ตุลฺยตฺเถติ วตฺตพฺเพ ตุลฺยํ วินา ตุลฺยตา นตฺถีติ ตุลฺยตฺเถติ อวตฺวา ตุลฺเยติ วุตฺตํ.

“Yathā”一词用于同义时，不与syādi词尾的词成为一体。例如：“如提婆达多，如是雅那达多。” （问：）于此，作为譬喻的“yathā”一词，期待着“如是雅那达多”这个所喻。因此，根据“有期待者无（复合）能力”的规则，在非复合的情况下，“于同义中不（复合）”这一禁令有何意义呢？（答：）因为“如提婆达多”整个词组才是譬喻，而非单独的“yathā”一词。因此，对所喻的期待属于整个词组，而非单独的“yathā”一词无（复合）能力。所以，此（规则）是为了禁止在相似义上可能获得的复合。本应说“tulyatthe”（于同义中），但因为没有“tulya”（相同者）便没有“tulyatā”（相同性），所以不说“tulyatthe”而说“tulye”。

ยถากถญฺจิ สาทิสฺสํ, ญายเต ยตฺถ สมฺภวํ;

อุปมา นาม สา ตสฺสา, ปปญฺโจ พหุธา ภเว.

无论何种相似性，于何处可知其生起；彼即名为譬喻，其阐述可有多种。

๔. ยาวา+วธารเณ

4. Yāva于限定义中

ยาวสทฺโท อวธารเณ วตฺตมาโน สฺยาทฺยนฺเตน สเห+กตฺโถ ภวติ. อวธารณํ=เอตฺตกตาปริจฺเฉโท. ยาวนฺตานิ อมตฺตานิ=ภาชนานิ ยาวามตฺตํ, อิมินา สมาเส กเต เสสํ ปุพฺพสมํ. ชีวสฺส ยตฺตโก ปริจฺเฉโท ยาวชีวํ. ยาวตายุกํ, ‘‘สกตฺเถ’’ติ กปจฺจโย. ยตฺตเกน อตฺโถ ยาวทตฺถํ.

“Yāva”一词用于限定义时，与syādi词尾的词成为一体。限定（avadhāraṇa），即“仅此”之限定（ettakatāparicchedo）。Yāvantāni amattāni（有多少容器）= yāvāmattaṃ，以此构成复合词后，其余同前。Jīvassa yattako paricchedo（生命之所限）= yāvajīvaṃ（尽其一生）。Yāvatāyukaṃ，其“ka”后缀用于“自义”。Yattakena attho（意义之所需）= yāvadatthaṃ（尽其所需）。

๕. ปยฺยปา พหิ ติโร ปุเร ปจฺฉา วา ปญฺจมฺยา

5. Pari等，bahi、tiro、pure、pacchā，可选地与第五格（复合）

ปริอาทโย ปญฺจมฺยนฺเตน สเห+กตฺถา โหนฺติ วา. ปริ ปพฺพตา ปริปพฺพตํ. วาสฺส วากฺยวิกปฺปตฺถตฺตา ปริ ปพฺพตา อิจฺจาทโยปิ โหนฺติ. อป ปพฺพตา อปปพฺพตํ, อา ปาฏลิปุตฺตา อาปาฏลิปุตฺตํ, พหิ คามา พหิคามํ, ติโร ปพฺพตา ติโรปพฺพตํ, ปุเร ภตฺตา ปุเรภตฺตํ, ปจฺฉา ภตฺตา ปจฺฉาภตฺตํ, สพฺพํ อุปกุมฺภสมํ, อิมินา สมาโส วิเสโส. เอว+มุปริสุตฺเตปิ.

Pari等词可选地与第五格词尾的词成为一体。Pari pabbatā作paripabbataṃ。因“vā”有句行选择义，故亦有“pari pabbatā”等（非复合）形式。Apa pabbatā作apapabbataṃ，ā Pāṭaliputtā（从华氏城）作āpāṭaliputtaṃ，bahi gāmā作bahigāmaṃ，tiro pabbatā作tiropabbataṃ，pure bhattā作purebhattaṃ，pacchā bhattā作pacchābhattaṃ。一切皆同upakumbha，此为复合之特例。于下一经亦如是。

วาตฺย+ธิกาโร [Pg.137] –

“或”字统摄

๖. สมีปา+ยาเมสฺว+นุ

6. Anu于邻近、延伸义中

‘‘อสํขฺย’’มิจฺจาทินา นิจฺจสมาสสฺส วิกปฺปตฺถํ สมีปคฺคหณํ. อนุสทฺโท สามีปฺเย อายาเม จ วตฺตมาโน สฺยาทฺยนฺเตน สเห+กตฺโถ วา โหติ. เอตฺถ สมีปคฺคหณสฺส ภาวปฺปธานตฺตา สามีปฺยเมว คมฺยเตติ สามีปฺเยติ วุตฺตํ. วนสฺส อนุ=สมีปํ อนุวนํ, คงฺคาย อนุ=อายาโม อนุคงฺคํ, คงฺคาย อนุ วา พาราณสี.

由“Asaṃkhya”等（经），为使常复合成为选择复合，故取“邻近”（一义）。“Anu”一词用于邻近义与延伸义时，可选地与syādi词尾的词成为一体。于此，因所取之“samīpa”（邻近）以抽象义为主，故可理解为“sāmīpya”（邻近性），因此说“sāmīpye”。Vanassa anu（于林）= samīpaṃ（附近），作anuvanaṃ。Gaṅgāya anu（于恒河）= āyāmo（沿伸），作anugaṅgaṃ。或（不复合句）“gaṅgāya anu vā bārāṇasī”（波罗奈(Bārāṇasī)在恒河附近）。

๗. ติฏฺฐคฺวาทีนิ

7. Tiṭṭhagu等

ติฏฺฐคุอาทีนิ อญฺญตฺเถน สิทฺธาปิ อสฺมึ อสํขฺยสมาเส นิปาติยนฺติ. ติฏฺฐนฺติ คาโว ยสฺมึ กาเลติ ติฏฺฐนฺตสทฺท+โคสทฺเทหิ ปฐมาโยมฺหิ กเต ‘‘วา+เนกญฺญตฺเถ’’ติ สมาโส, อิมินา นิปาตนา โลเป นปุํสกตฺเถ จ กเต สิมฺหิ โคสฺส ‘‘โคสฺสุ’’ติ อุกาเร ‘‘ปุพฺพสฺมา+มาทิโต’’ติ วิภตฺติโลโป. เอวํ วหนฺตี คาโว ยสฺมึ กาเลติ วหคฺคุ อิจฺจาทิ. เวลาปฺปกาสกปาโตอาทีนมฺปิ เอตฺเถว สงฺคโห, ปาโต นหานนฺติ สตฺตมีอมาทิสมาเส ปาตนหานํ, เอวํ สายนหานํ, ปาตกาลํ, สายกาลํ, ปาตเมฆํ, สายเมฆํ, ปาตมคฺคํ, สายมคฺคํ, เอตฺถ ‘‘เอโอน+ม วณฺเณ’’ติ อกาโร, นิคฺคหีตสฺส โลโป จ โหติ.

Tiṭṭhagu等词，即使在其他意义上已成立，在此不定数复合词中也作为特例词被列出。例如，“牛站立于其中的时间”(Tiṭṭhanti gāvo yasmiṃ kāle)，由tiṭṭhanta词和go词，在第一格复数的情况下，依据“vā nekaññatthe”规则构成复合词。由于这个特例，词尾被省略并转为中性，在si格中，依据“gossu”规则，go变为gu，并依据“pubbasmā mādito”规则省略格尾。同样，“牛行于其中的时间”(vahantī gāvo yasmiṃ kāle)称为vahaggu等。表示时间的pāto等词也包括在这里。“pāto nahānaṃ”(黎明沐浴)在第七格依主复合词中成为“pātanahānaṃ”；同样还有“sāyanahānaṃ”(黄昏沐浴)、“pātakālaṃ”(黎明时)、“sāyakālaṃ”(黄昏时)、“pātameghaṃ”(黎明云)、“sāyameghaṃ”(黄昏云)、“pātamaggaṃ”(黎明路)、“sāyamaggaṃ”(黄昏路)。在这里，依据“eona ma vaṇṇe”规则，(前词的)o音变为a音，且(后词的)鼻音被省略。

๘. โอเร+ปริ+ปฏิ+ปาเร+มชฺเฌ+เหฏฺฐุ+ทฺธา+โธ+นฺโต วา ฉฏฺฐิยา.

8. Ore(此岸)、pari(周围)、paṭi(逆向)、pāre(彼岸)、majjhe(中间)、heṭṭhā(下方)、uddhaṃ(上方)、adho(下方)、anto(内部)，可选地与第六格连用。

โอราทโย สทฺทา ฉฏฺฐิยนฺเตน สเห+กตฺถา วา โหนฺติ. โอรํ คงฺคาย โอเรคงฺคา, อุปริ สิขรสฺส อุปริสิขรํ, ปฏิ=มุขํ โสตสฺส [Pg.138] ปฏิโสตํ, ปารํ ยมุนาย ปาเรยมุนํ, มชฺฌํ คงฺคาย มชฺเฌคงฺคํ, เหฏฺฐา ปาสาทสฺส เหฏฺฐาปาสาทํ, อุทฺธํ คงฺคาย อุทฺธคงฺคํ, อโธ คงฺคาย อโธคงฺคํ, อนฺโต ปาสาทสฺส อนฺโตปาสาทํ. อิมินา นิปาตนาว นิคฺคหีตโลเป จ เอกาเร จ กเต โอเรจฺจาทิ โหติ.

Ora等词，可选地与以第六格为词尾的词构成一体词。“恒河之此岸”(Oraṃ gaṅgāya)为oregaṅgaṃ，“山顶之上”(upari sikharassa)为uparisikharaṃ，“逆流”(paṭimukhaṃ sotassa)为paṭisotaṃ，“亚穆纳(yamunā)河彼岸”(pāraṃ yamunāya)为pāreyamunaṃ，“恒河之中”(majjhaṃ gaṅgāya)为majjhegaṅgaṃ，“宫殿之下”(heṭṭhā pāsādassa)为heṭṭhāpāsādaṃ，“恒河之上”(uddhaṃ gaṅgāya)为uddhagaṅgaṃ，“恒河之下”(adho gaṅgāya)为adhogaṅgaṃ，“宫殿之内”(anto pāsādassa)为antopāsādaṃ。依据此特例，在省略鼻音并将元音变为e音后，形成orecca等词。

๑๐. อ+มาทิ

10. 依主复合词（Amādi）

อ+มาทิสฺยาทฺยนฺตํ สฺยาทฺยนฺเตน สห พหุล+เมกตฺตํ โหติ.

以格尾结尾的词与以格尾结尾的词常合为一体，此即依主复合词（Amādi）。

อุตฺตรสฺส ปทสฺส+ตฺโถ, ปธานํ ลิงฺค+มสฺส จ;

ทุติยนฺตาทิปเทกตฺโถ, พหุธา ตํ วิภชฺชเต.

后词之义为主，其性亦然；依前词（从第二格等）之格而义合一，其分别亦有多种。

ปเรส+มิสฺสเต ตญฺจ, ภิยฺโย ตปฺปุริสา+ขฺยยา;

ตํ ยถา+ตฺร ราชาปจฺจํ, กตฺถจีติ+มิตีทิสํ.

此亦与其他复合词相混，多以依主复合词（tappurisa）为名。例如，此处之“王子”(rājāpaccaṃ)，以及某些情况下的其他例子。

อ+มาทฺยนฺตานํ การกานํ อการกานญฺจ สมาโส กตฺถจิเมว วา โหติ. ตญฺจ พหุลํวิธาเนนาติ ทฏฺฐพฺพํ.

格功能词（kāraka）与非格功能词（akāraka）的复合，仅在某些情况下选择性地发生。此当知是依“不定”(bahula)规则而定。

ตตฺถ ทุติยาตปฺปุริโส อมาทิ คต+นิสฺสิตา+ตีตา+ติกฺกนฺต+ปตฺตา+ปนฺนาทีหิ ภวติ. สรณํ คโตติ สมาเส กเต ‘‘เอกตฺถตายํ’’ติ วิภตฺติโลปาทิ อุปริ สพฺพตฺถ ปุพฺพสมํ. สรณคโต, สรณคตา. สรณคตา, สรณคตาโย. สรณคตํ กุลํ, สรณคตานิ กุลานิ อิจฺจาทิ. อรญฺญคโต, ภูมิคโต. ธมฺมํ นิสฺสิโต ธมฺมนิสฺสิโต, อตฺถนิสฺสิโต. ภวํ อตีโต ภวาตีโต, กาลาตีโต. ปมาณํ อติกฺกนฺตํ ปมาณาติกฺกนฺตํ, โลกาติกฺกนฺตํ. สุขํ ปตฺโต สุขปฺปตฺโต, ทุกฺขปฺปตฺโต. โสตํ อาปนฺโน โสตาปนฺโน, นิโรธสมาปนฺโน, มคฺคปฺปฏิปนฺโน. รถํ อารุฬฺโห รถารุฬฺโห[Pg.139]. สพฺพรตฺตึ โสภโณ สพฺพรตฺติโสภโณ, มุหุตฺตสุขํ. อการกานํ สมาโส อจฺจนฺตสํโยเค. วุตฺติเยโว+ปปทสมาเส, ตสฺส นิจฺจตฺตา. ยถา กมฺมํ กโรตีติ กมฺมกาโร, กุมฺภกาโร, อตฺถํ กาเมตีติ อตฺถกาโม, ธมฺมกาโม, ธมฺมํ ธาเรตีติ ธมฺมธโร, วินยธโร. สานํ ปจตีติ สปาโก, ตนฺตํ วายตีติ ตนฺตวาโย, วรํ อาหรตีติ วราหโร. นฺต+มาน+กฺตวนฺเตหิ วากฺยเมว. ธมฺมํ สุณนฺโต, ธมฺมํ สุณมาโน, โอทนํ ภุตฺตวา.

其中，第二格依主复合词（dutiyātappurisa）由以gata(去)、nissita(依止)、atīta(度过)、atikkanta(超越)、patta(达到)、āpanna(获得)等为结尾的词构成。当“saraṇaṃ gato”(归依)构成复合词时，因意义合一，格尾省略等皆如前述。例如：saraṇagato(已归依者，阳性单数)、saraṇagatā(阴性单数)；saraṇagatā(阳性复数)、saraṇagatāyo(阴性复数)；saraṇagataṃ kulaṃ(已归依的家庭，中性单数)、saraṇagatāni kulāni(中性复数)等。又如：araññagato(已去林中者)、bhūmigato(已入地者)。“Dhammaṃ nissito”(依法)为dhammanissito(依法者)，atthanissito(依义者)。“Bhavaṃ atīto”(超越有)为bhavātīto(超越有者)，kālātīto(超越时者)。“Pamāṇaṃ atikkantaṃ”(超越量)为pamāṇātikkantaṃ(超越量者)，lokātikkantaṃ(超越世间者)。“Sukhaṃ patto”(得乐)为sukhappatto(得乐者)，dukkhappatto(得苦者)。“Sotaṃ āpanno”(入流)为sotāpanno(入流者)，nirodhasamāpanno(入灭尽定者)，maggappaṭipanno(行道者)。“Rathaṃ āruḷho”(登车)为rathāruḷho(登车者)。“Sabbarattiṃ sobhaṇo”(整夜美)为sabbarattisobhaṇo(整夜美者)，muhuttasukhaṃ(片刻乐)。非格功能词的复合用于表示持续关联。在邻近词复合词（upapadasamāsa）中，此为必须，因其是常规定则。例如：“kammaṃ karoti”(作业)者为kammakāro(作业者)，kumbhakāro(陶工)；“atthaṃ kāmeti”(求义)者为atthakāmo(求义者)，dhammakāmo(求法者)；“dhammaṃ dhāreti”(持法)者为dhammadharo(持法者)，vinayadharo(持律者)。“Sānaṃ pacati”(煮狗肉)者为sapāko(煮狗肉者)，“tantaṃ vāyati”(织布)者为tantavāyo(织工)，“varaṃ āharati”(带来优物)者为varāharo(带来优物者)。与-nta、-māna、-ktavant(分词)则仅构成句子，不构成复合词。例如：dhammaṃ suṇanto(正在听法)，dhammaṃ suṇamāno(正在听法)，odanaṃ bhuttavā(已吃饭)。

ตติยาตปฺปุริโส กิตก+ปุพฺพ+สทิส+สโม+นตฺถ+กลห+นิปุณ+มิสฺส+สขิลาทีหิ. พุทฺเธน ภาสิโต พุทฺธภาสิโต ธมฺโม, เอวํ ชินเทสิโต. สตฺถารา วณฺณิโต สตฺถุวณฺณิโต. วิญฺญูหิ ครหิโต วิญฺญุครหิโต, วิญฺญุปฺปสตฺโถ, อิสฺสรกตํ, สยํ กตํ, สุเกหิ อาหฏํ สุกาหฏํ, รญฺญา หโต ราชหโต, ราชปีฬิโต. อคฺคินา ทฑฺโฒ อคฺคิทฑฺโฒ, สปฺเปน ทฏฺโฐ สปฺปทฏฺโฐ, สลฺเลหิ วิทฺโธ สลฺลวิทฺโธ, อิจฺฉาย ปกโต อิจฺฉาปกโต, สีลสมฺปนฺโน. เอวํ สุขสหคตํ, ญาณสมฺปยุตฺตํ, มิตฺตสํสคฺโค, ปิยวิปฺปโยโค, ชาติถทฺโธ, คุณหีโน, คุณวุทฺโธ, จตุวคฺคกรณียํ, จตุวคฺคาทิกตฺตพฺพํ. กาเกหิ เปยฺยา กากเปยฺยา, นที. กฺวจิ วุตฺติเยว, อุรสา คจฺฉตีติ อุรโค, ปาเทน ปิวตีติ ปาทโป. กฺวจิ วากฺยเมว, ผรสุนา ฉินฺนวา, กาเกหิ ปาตพฺพา, ทสฺสเนน ปหาตพฺพา. ปุพฺพาทิโยเค-มาเสน ปุพฺโพ มาสปุพฺโพ. เอวํ มาตุสทิโส, มาตุสโม. เอกูนวีสติ, สีลวิกโล, อสิกลโห, วาจานิปุโณ, ยาวกาลิกสมฺมิสฺสํ, วาจาสขิโล[Pg.140]. สตฺถารา สทิโส สตฺถุสทิโส, สตฺถุกปฺโป, ปุญฺเญน อตฺถิโก ปุญฺญตฺถิโก, คุณาธิโก. ทธินา อุปสิตฺตํ โภชนํ ทธิโภชนํ, คุเฬน สํสฏฺโฐ โอทโน คุโฬทโน. การกสมฺพนฺโธ กฺริยาย กโต, อุปสิตฺตาทิกฺริยานํ อปญฺญายเนปิ วุตฺติเยโว+ปสิตฺตาทิกฺริยาน+มาขฺยาปนโต นตฺถา+ยุตฺตตฺถตา. เอวํ ขีโรทโน. อสฺเสน ยุตฺโต รโถ อสฺสรโถ, มคฺคจิตฺตํ, ชมฺพุยา ปญฺญาโต ลกฺขิโต ทีโป ชมฺพุทีโป, เอเกน อธิกา ทส เอกาทส, ชาติยา อนฺโธ ชจฺจนฺโธ, ปกติยา เมธาวี ปกติเมธาวี อิจฺจาทิ.

第三格依主复合词（tatiyātappurisa）由以kitaka(所作)、pubba(前)、sadisa(相似)、sama(等同)、ūnaka(缺少)、kalaha(争论)、nipuṇa(熟练)、missa(混合)、sakhila(友善)等为结尾的词构成。“Buddhena bhāsito”(佛所说)为buddhabhāsito dhammo(佛所说法)，同样有jinadesito(胜者所说)。“Satthārā vaṇṇito”(师所赞)为satthuvaṇṇito(师所赞者)。“Viññūhi garahito”(智者所呵)为viññugarahito(智者所呵者)，viññuppasattho(智者所赞者)，issarakataṃ(自在天所作)，sayaṃ kataṃ(自作)，“sukehi āhaṭaṃ”(鹦鹉所衔来)为sukāhaṭaṃ(鹦鹉所衔来者)，“raññā hato”(王所杀)为rājahato(王所杀者)，rājapīḷito(王所逼迫者)。“Agginā daḍḍho”(火所烧)为aggidaḍḍho(火所烧者)，“sappena daṭṭho”(蛇所咬)为sappadaṭṭho(蛇所咬者)，“sallehi viddho”(箭所射)为sallaviddho(箭所射者)，“icchāya pakato”(欲所作)为icchāpakato(欲所作者)，sīlasampanno(戒具足者)。同样有sukhasahagataṃ(与乐俱行)，ñāṇasampayuttaṃ(与智相应)，mittasaṃsaggo(与友交往)，piyavippayogo(与爱别离)，jātithaddho(生而骄慢)，guṇahīno(德劣者)，guṇavuddho(德增者)，catuvaggakaraṇīyaṃ(四事应作)，catuvaggādikattabbaṃ(四事等应作)。“Kākehi peyyā”(鸦所当饮)为kākapeyyā nadī(鸦饮河)。有时仅构成复合词，如“urasā gacchati”(以胸行)者为urago(蛇)，“pādena pivati”(以足饮)者为pādapo(树)。有时仅构成句子，如pharasunā chinnavā(已用斧断)，kākehi pātabbā(应为鸦所饮)，dassanena pahātabbā(应以见断)。与pubba等词连用时：“māsena pubbo”(前一月)为māsapubbo(前一月者)。同样有mātusadiso(如母者)，mātusamo(等同于母者)。Ekūnavīsati(十九)，sīlavikalo(戒残缺者)，asikalaho(以剑争论)，vācānipuṇo(语巧妙者)，yāvakālikasammissaṃ(与时限药(yāvakālika)混合)，vācāsakhilo(语友善者)。“Satthārā sadiso”(如师)为satthusadiso(如师者)，satthukappo(如师法)，“puññena atthiko”(为福德)为puññatthiko(求福德者)，guṇādhiko(德增上者)。“Dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ”(以酪浇饭)为dadhibhojanaṃ(酪饭)，“guḷena saṃsaṭṭho odano”(以糖混饭)为guḷodano(糖饭)。格关系由动词构成，即使“浇”等动词未出现，复合词本身已明示“浇”等动词之义，故无不当。同样有khīrodano(乳饭)。“Assena yutto ratho”(马所驾车)为assaratho(马车)，maggacittaṃ(道心)，“jambuyā paññāto lakkhito dīpo”(以瞻部树为标识之洲)为jambudīpo(瞻部洲)，“ekena adhikā dasa”(十加一)为ekādasa(十一)，“jātiyā andho”(生而盲)为jaccandho(生盲)，“pakatiyā medhāvī”(天生聪慧)为pakatimedhāvī(天生聪慧者)等。

จตุตฺถีตปฺปุริโส ตทตฺถ+อตฺถ+หิต+เทยฺยาทีหิ. ตทตฺเถ-กถินสฺส ทุสฺสํ กถินทุสฺสํ, กถินจีวรสฺสาติ อตฺโถ. เอวํ จีวรทุสฺสํ, จีวรมูลํ, ยาคุยา อตฺถาย ตณฺฑุลา ยาคุตณฺฑุลา, ภตฺตตณฺฑุลา, สงฺฆสฺส อตฺถาย ภตฺตํ สงฺฆภตฺตํ, อาคนฺตุกภตฺตํ, เอวํ คมิกภตฺตํ, ปาสาทาย ทพฺพํ ปาสาททพฺพํ. เอตฺถ จา+ยํ นิจฺจสมาโส, ตสฺส ติลิงฺคตา จ-ภิกฺขุสงฺฆสฺส อตฺโถ วิหาโร ภิกฺขุสงฺฆตฺโถ วิหาโร, ภิกฺขุสงฺฆตฺถา ยาคุ, ภิกฺขุสงฺฆตฺถํ จีวรํ. ยสฺส อตฺโถ ยทตฺโถ, ยทตฺถา, ยทตฺถํ. เอวํ ตทตฺโถ, ตทตฺถา, ตทตฺถํ. ตถา โลกหิโต. พุทฺธสฺส เทยฺยํ พุทฺธเทยฺยํ ปุปฺผํ. สงฺฆเทยฺยํ จีวรํ. อิธ น โหติ ‘‘สงฺฆสฺส ทาตพฺพํ’’.

第四格他普鲁沙(Tappurisa)复合词由彼义(tadattha)、义(attha)、益(hita)、应施(deyya)等构成。于彼义中：为迦絺那之布，即迦絺那布，意为迦絺那衣。如是，衣布、衣之价金；为粥之米，即粥米；饭米；为僧团之饭，即僧团饭；来客饭。如是，行者饭；为殿堂之物，即殿堂物。此处此乃恒常复合词，且其有三性：为比丘僧团之利的住处，即“比丘僧团利”住处；“比丘僧团利”粥；“比丘僧团利”衣。为谁之利，即为何利(阳性、阴性、中性)。如是，为彼之利，即为彼利(阳性、阴性、中性)。亦如是，世间益。应施予佛陀之物，即佛陀应施物，如花。僧团应施物，如衣。此处不得作“应施予僧团”(saṅghassa dātabbaṃ)。

ปญฺจมีตปฺปุริโส อปคมน+ภย+วิรติ+โมจนตฺถาทีหิ. เมถุนสฺมา อเปโต เมถุนาเปโต, เอวํ ปลาปคโต, นครนิคฺคโต, ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต, กามโต นิกฺขนฺตํ กามนิกฺขนฺตํ, รุกฺขคฺคา ปติโต รุกฺขคฺคปติโต, สาสนจฺจุโต, อาปตฺติ- วุฏฺฐานํ[Pg.141], ธรณีตลคฺคโต, สพฺพภเวหิ นิสฺสโฏ สพฺพภวนิสฺสโฏ. ภยตาทิโยเค-ราชโต ภยํ ราชภยํ, โจรภยํ, อมนุสฺสภยํ, อคฺคิภยํ, ปาปภีโต, ปาปภีรุโก. อกตฺตพฺพโต วิรติ อกตฺตพฺพวิรติ, เอวํ กายทุจฺจริตวิรติ, วจีทุจฺจริตวิรติ. พนฺธนา มุตฺโต พนฺธนมุตฺโต, วนมุตฺโต, พนฺธนโมกฺโข. กมฺมสมุฏฺฐิตํ, อุกฺกฏฺฐุกฺกฏฺฐํ, โอมโกมกํ. กฺวจิ วุตฺติเยว, กมฺมโต ชาตํ กมฺมชํ, เอวํ จิตฺตชํ, อุตุชํ, อาหารชํ. อิธ น โหติ ‘ปาสาทา ปติโต’.

第五格他普鲁沙(Tappurisa)复合词由离去(apagamana)、怖畏(bhaya)、远离(virati)、解脱义(mocanattha)等构成。从淫欲离去，即离淫欲者。如是，离虚言者、出城者、从乞食返回者；从欲出离，即离欲者；从树梢坠落，即树梢坠落者；从教法堕落者；从罪出离；从地面离去者；从一切有出离，即离一切有者。于怖畏等连结中：来自国王之怖畏，即王怖；贼怖；非人怖；火怖；怖恶者；怯恶者。从不应作远离，即不应作远离。如是，身恶行远离、语恶行远离。从束缚解脱，即束缚解脱者；从林解脱者；束缚解脱。业所生起，极上极上，极下极下。有时仅是复合词：从业而生，即业生；如是，心生、时节生、食生。此处不得作“从殿堂坠落”(pāsādā patito)。

ฉฏฺฐีตปฺปุริโส รญฺโญ ปุตฺโต ราชปุตฺโต, เอวํ ราชปุริโส, อาจริยปูชโก, พุทฺธสาวโก, พุทฺธรูปํ, ชินวจนํ, สมุทฺทโฆโส, ธญฺญานํ ราสิ ธญฺญราสิ, ปุปฺผคนฺโธ, ผลรโส, กายสฺส ลหุตา กายลหุตา. มรณสฺสติ, รุกฺขมูลํ, อยสฺส ปตฺโต อโยปตฺโต, เอตฺถ ‘‘มนาทฺยาปาทีน+โม มเย เจ’’ติ โอ. เอวํ สุวณฺณกฏาหํ, ปานียถาลกํ, สปฺปิกุมฺโภ, เทวานํ ราชา เทวราชา. ปุมสฺส ลิงฺคํ ปุลฺลิงฺคํ, ‘‘ปุํ ปุมสฺสวา’’ติ ปุมสฺส ปุํ, นิคฺคหีตโลโป, ลสฺส ทฺวิภาโว จ. หตฺถิปทํ, อิตฺถิรูปํ, ภิกฺขุนิสงฺโฆ, ชมฺพุสาขา, เอตฺถ อีการูการานํ รสฺโส. พหุลาธิการา นฺต+มาน+นิทฺธาริย+ปูรณ+ภาว+ติตฺตตฺเถหิ น โหติ. มมา+นุกุพฺพํ, มมา+นุกุรุมาโน, คุนฺนํ กณฺหา สมฺปนฺนขีรตมา, สิสฺสานํ ปญฺจโม, ปฏสฺส สุตฺตตา. กฺวจิ โหเตว ‘วตฺตมานสามีปฺยํ’. พฺราหฺมณสฺส สุกฺกา ทนฺตาติ สาเปกฺขตาย น โหติ. ผลานํ ติตฺโต, ผลาน+มาสิโต, ผลานํ สุหิโต. ‘‘พฺราหฺมณสฺส อุจฺจํ เคหํ’’ติ สาเปกฺขตาย น โหติ. ‘‘รญฺโญ ปาฏลิปุตฺตกสฺส ธนํ’’ติ ธนสมฺพนฺเธ [Pg.142] ฉฏฺฐีติ ปาฏลิปุตฺตเกน สมฺพนฺธาภาวา น โหติ. ‘‘รญฺโญ โค จ อสฺโส จ ปุริโส จา’’ติ ภินฺนตฺถตาย วากฺยเมว. รญฺโญ ควสฺสปุริสา ราชควสฺสปุริสาติ วุตฺติ โหเตว, เอกตฺถีภาวา. สมฺพนฺธีสทฺทานํ ปน นิจฺจสาเปกฺขตฺเตปิ คมกตฺตา สมาโส, คมกตฺตมฺปิ หิ สมาสสฺส นิพนฺธนํ, ยถา เทวทตฺตสฺส คุรุกุลํ, ภควโต สาวกสงฺโฆติอาทิ.

第六格他普鲁沙：国王之子，即王子。如是，王之仆人；师之供养者；佛陀声闻；佛像；胜者之言；海之声；谷之堆，即谷堆；花香；果味；身之轻快，即身轻快。死随念；树根；铁之钵，即铁钵。此处根据“manādyāpādīnaṃ o maye ce”的规则，(ayas中的as)变为o。如是，金锅；饮水盘；酥罐；诸天之王，即天王。男性之相，即男性相(pulliṅgaṃ)。根据“puṃ pumassa vā”的规则，pumassa变为puṃ，鼻音(ṃ)脱落，且l被重叠。象足；女形；比丘尼僧团；阎浮树枝。此处ī和ū被短化。根据“多数情况”的通则，现在分词(-nta, -māna)、决择、序数、状态、满足义等不构成复合词。模仿我，模仿我者；牛群中黑色的(母牛)，产奶最丰者；弟子中之第五；布之线状。有时亦可构成，如“现在邻近”(vattamānasāmīpyaṃ)。“婆罗门之白牙”，因其有期待(sāpekkhatā)故，不构成复合词。于果满足，于果饱食，于果饱满。“婆罗门之高屋”，因其有期待故，不构成复合词。“国王华氏城人之财”，因财与第六格(国王)相关，而与华氏城人无关联故，不构成复合词。“国王之牛、马、与人”，因意义各异故，仅为语句。国王之牛马人，即王之牛马人，此复合词存在，因其意义统一故。然而，关联词即使恒常有期待，因能表义故，亦可构成复合词；能表义亦是复合词之根据，例如提婆达多之师家，世尊之声闻僧团等。

สตฺตมีตปฺปุริโส รูเป สญฺญา รูปสญฺญา, เอวํ รูปสญฺเจตนา, สํสารทุกฺขํ. จกฺขุมฺหิ สนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ จกฺขุวิญฺญาณํ. ธมฺเม รโต ธมฺมรโต, ธมฺมาภิรติ, ธมฺมรุจิ, ธมฺมคารโว, ธมฺเมสุ นิรุตฺติ ธมฺมนิรุตฺติ, ทานาธิมุตฺติ, ภวนฺตรกตํ. ทสฺสเน อสฺสาโท ทสฺสนสฺสาโท. อรญฺเญ วาโส อรญฺญวาโส, วิกาลโภชนํ, กาลวสฺสํ, วนปุปฺผํ, วนมหิโส, คามสูกโร, สมุทฺทมจฺฉา, อาวาฏกจฺฉโป, อาวาฏมณฺฑูโก, กูปมณฺฑูโก, ติตฺถนาวา. อิตฺถีสุ ธุตฺโต อิตฺถิธุตฺโต, อกฺขธุตฺโต. ฉายายํ สุกฺโข ฉายาสุกฺโข, องฺคารปกฺกํ, จารกวโน. กฺวจิ วุตฺติเยว, วเน จรตีติ วนจรโก, กุจฺฉิมฺหิ สยนฺตีติ กุจฺฉิสยา, ถเล ติฏฺฐตีติ ถลฏฺโฐ, ชลฏฺโฐ, ปพฺพตฏฺโฐ, มคฺคฏฺโฐ. ปงฺเก ชาตํ ปงฺกชํ, สโรรุห+มิจฺจาทิ. อิธ น โหติ, โภชเน มตฺตญฺญุตา, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, อาสเน นิสินฺโน, อาสเน นิสีทิตพฺพํ.

第七格他普鲁沙：于色之想，即色想。如是，色思；轮回苦。于眼所依之识，即眼识。于法乐，即乐法者；法喜；法乐；法敬；于法之言词，即法言词；施胜解；于他有中作。于见中之味，即见味。于林中住，即林住；非时食；时雨；林花；林水牛；村猪；海鱼；坑龟；坑蛙；井蛙；渡船。于女色放荡，即女色放荡者；赌博放荡者。于荫中干，即荫干；炭火所烤；游林。有时仅是复合词：于林中行，即林行者；于腹中卧，即腹卧者；于陆地住，即陆住者；水住者；山住者；道住者。于泥中生，即泥生者(莲花)；池生等。此处不得构成复合词：于食知量；于诸根守护门；坐于座上；应坐于座上。

๑๑. วิเสสน+เมกตฺเถน

11. 修饰语与一义

วิเสสนํ สฺยาทฺยนฺตํ วิเสสฺเสน สฺยาทฺยนฺเตน สมานาธิกรเณนสเห+กตฺถํ โหติ.

修饰语与被修饰语，若同格，则合为一义。

สมานตฺเถ [Pg.143] ปเท ยตฺถ, เภทฺยเภทกวาจเก;

วิเสสนสมาโส+ยํ, วิเสสฺสตฺถปธานโต.

在同格之词中，若有区分与被区分之义；此即修饰语复合词，以被修饰语之义为主。

วิเสสฺสคต+เมว+ตฺร, ลิงฺค+เมตํ ปรํ ตโต;

กมฺมธารย+มิจฺเจ+ส, สมาโส+ญฺเญหิ สญฺญิโต.

此中，性（liṅga）等仅随被修饰语而定。此复合词名为业持（Kammadhāraya），为他者所称。

สุตฺเต วิเสสฺเสนาติ อวุตฺเตปิ วิเสสนสฺส สมฺพนฺธีสทฺทตฺตา สามตฺถิยโต ลพฺภมานอากฑฺฒิตสทฺทํ ปติ ‘‘วิเสสฺเสนา’’ติ วุตฺตํ. วุตฺตญฺจ –

经中即使没有说“以被修饰语”，但因为修饰语是相关词，由其能力可引申出此词，所以才说“以被修饰语”。并且有这样的偈颂：

สามญฺญวตฺถุ ยา วตฺถ+นฺตรโต ตุ วิเสสิย;

เอกปฺปกาเร ฐปนา, วิเสสน+มิตี+ริตํ.

将一共通之事，从他事中区别而安立于一类，此即称为修饰语。

เอกปฺปการคํ วตฺถุ, วิเสสฺสนฺติ ปวุจฺจติ;

ปทานิ ยานิ ยาเนว, สมฺพนฺธ+มุปยนฺติ+ห;

คมฺยเต กามจาเรน, วิเสสน+วิเสสฺสตาติ.

一类之物，名为被修饰语。此中，凡诸词语，若能相互关联，则修饰与被修饰之义，可随欲而知。

เอตฺถ จ อุปฺปลทพฺพํ รตฺตุปฺปลาทิโต วิเสสยตีติ นีลสทฺโท วิเสสนํ. เตน วิเสสิยตีติ อุปฺปลสทฺโท วิเสสฺสํ. อปิ จ ภมร+งฺคาราทิสามญฺญ นีลตฺถโต วิเสสิยตีติ นีลํ วิเสสฺสํ. น วตฺถาทีนํ, อุปฺปลสฺเสวาติ วิเสสนโต อุปฺปลํ วิเสสนํติ กามจาเรเนติ วุตฺตํ. อปิ จ –

此处，“青”一词将莲花之事从红莲等中区别开来，故为修饰语。因其被修饰，故“莲”一词为被修饰语。此外，青色从蜜蜂、炭等共通的青色中被区别开来，故“青”为被修饰语。因其（将此青色）区别为“唯莲花有，非布等有”，故“莲花”为修饰语，是故说“可随欲而知”。又：

ปริโต อยนฺตฺย+เนน+ตฺถา, ปริยาโยติ วุจฺจติ;

โควาจาติ ปวุตฺเต ตุ, วาจตฺโถ ตุ วิเสสนํ.

由其义周遍而来，故称转义（pariyāya）。然而，当说“牛语”时，“语”之义是修饰语。

วิเสสฺเส ทิสฺสมานา ยา, ลิงฺค+สํขฺยา+วิภตฺติโย;

ตุลฺยาธิกรเณ ภิยฺโย, กตฺตพฺพา ตา วิเสสเนติ –

凡在被修饰语中显现的性、数、格，在同格中，修饰语亦应如此。

วุตฺตตฺตา มหนฺโต+จฺจาทีสุ สมานลิงฺคาทโย ทฏฺฐพฺพา. ภิยฺโยติ กึ, เทวา ปมาณํ อิจฺจาทิ.

因为已说，在“大”（mahanto）等词中，应观察同性等。“更”（bhiyyo）是什么意思呢？例如“诸天是量”等。

โส [Pg.144] จ ฉพฺพิโธ วิเสสนปุพฺพปโท, วิเสสนุตฺตรปโท, วิเสสโนภยปโท, อุปมานุตฺตรปโท, สมฺภาวนาปุพฺพปโท, อวธารณปุพฺพปโทติ.

它有六种：前置修饰语复合词、后置修饰语复合词、双置修饰语复合词、后置喻依复合词、前置概念复合词、前置限定复合词。

ตตฺถ วิเสสนปุพฺพปเท ตาว-มหนฺโต จ โส ปุริโส จาติ วากฺเย อิมินา สุตฺเตน สมาโส. ‘‘ฏ นฺต+นฺตูนํ’’ติ นฺตสฺส ฏาเทเส ทีโฆ โหติ, มหาปุริโส, มหาปุริสา อิจฺจาทิ.

在这里，首先谈谈前置修饰语复合词——例如，“mahanto ca so puriso ca”（他既是伟大的，又是人）这个句子，就是通过这条经（规则）进行复合的。在“Ṭa nta+ntūnaṃ”这条规则中，nt被替换为ṭ，并且发生长音变化，形成大士（mahāpuriso），诸大士（mahāpurisā）等等。

วากฺเย ตุลฺยาธิกรณภาว ปกาสนตฺถํ จ+ต-สทฺทปโยโค. วุตฺติยนฺตุ สมาเสเนว ตปฺปกาสนโต น ตปฺปโยโค. เอว+มญฺญตฺราปิ วุตฺตตฺถาน+มปฺปโยโค. เอวํ มหาวีโร, มหามุนิ. มหนฺตญฺจ ตํ พลญฺจาติ มหาพลํ, มหพฺภยํ. สนฺโต จ โส ปุริโส จาติ สปฺปุริโส. ตถา ปุพฺพปุริโส, อปรปุริโส, ปฐมปุริโส, มชฺฌิมปุริโส, อุตฺตมปุริโส, ปรปุริโส, เสตหตฺถี, กณฺหสปฺโป, นีลุปฺปลํ, รตฺตุปฺปลํ, โลหิตจนฺทนํ. กฺวจิ น โหติ, ปุณฺโณ มนฺตานีปุตฺโต, จิตฺโต คหปติ. ปุมา จ โส โกกิโล จาติ ปุงฺโกกิโล, อุตฺตรปเท ปุมสฺส ปุํ โหติ. เอวํ ปุนฺนาโค.

在句中，为显示同格关系，会使用ca和ta等词。但在复合词中，仅通过复合词本身就能表明那种关系，因此不使用那些词。同样，在其他表达相同含义的地方也不使用那些词。例如“大英雄”（mahāvīro）、“大牟尼”（mahāmuni）。“大的并且是力量”是“大力”（mahābalaṃ），“大的并且是恐惧”是“大怖畏”（mahabbhayaṃ）。“贤善的并且是人”是“善人”（sappuriso）。同样有“前人”（pubbapuriso）、“后人”（aparapuriso）、“初人”（paṭhamapuriso）、“中人”（majjhimapuriso）、“上人”（uttamapuriso）、“他人”（parapuriso）、“白象”（setahatthī）、“黑蛇”（kaṇhasappo）、“青莲花”（nīluppalaṃ）、“红莲花”（rattuppalaṃ）、“赤旃檀”（lohitacandanaṃ）。有时不是这样，如满慈子（Puṇṇa Mantāṇīputta）、质多长者（Citta Gahapati）。“雄性的并且是杜鹃”是“雄杜鹃”（puṅkokilo），在后置词中，阳性词变为puṃ。例如“雄龙树”（punnāgo）。

ขตฺติยา จ สา กญฺญา จาติ ขตฺติยกญฺญา.

她既是刹帝利女，又是少女，即为刹帝利少女（khattiyakaññā）。

๖๗. อิตฺถิยํ ภาสิตปุมิ+ตฺถี ปุเมเว+กตฺเถติ

67. 阴性词中，有对应阳性词者，在复合词中变为阳性

ภาสิตปุมา อิตฺถี ปุเมว โหตีติ ปุมฺภาวา อิตฺถิปจฺจยานํ นิวตฺติ โหติ. เอวํ รตฺตลตา, ทุติยภิกฺขา. พฺราหฺมณี จ สา ทาริกา จาติ พฺราหฺมณทาริกา, นาคมาณวิกา. อิตฺถิยนฺติ กึ, กุมาริรตนํ, สมณิปทุมํ. ภาสิตปุมาติ กึ, คงฺคานที, ตณฺหานที[Pg.145], ปถวีธาตุ. ปุรตฺถิโม จ โส กาโย จาติ ปุรตฺถิมกาโย. เอตฺถ จ กาเยกเทเส กายสทฺโท. เอวํ ปจฺฉิมกาโย, อุปริมกาโย, เหฏฺฐิมกาโย, สพฺพกาโย, นวาวาโส, กตรนิกาโย, เหตุปจฺจโย. ชีวิตปฺปธานํ นวกํ ชีวิตนวก+มิจฺจาทิ.

有对应阳性词的阴性词，则变为阳性，因此其阴性后缀因阳性状态而脱落。例如：rattalatā（红藤）、dutiyabhikkhā（第二份乞食）。“彼为婆罗门女亦为少女”，是为brāhmaṇadārikā（婆罗门少女）、nāgamāṇavikā（龙族少女）。为何说“在阴性词中”？例如kumāriratanaṃ（少女宝）、samaṇipadumaṃ（沙门尼莲花）。为何说“有对应阳性词”？例如gaṅgānadī（恒河）、taṇhānadī（渴爱之河）、pathavīdhātu（地界）。“彼为东方亦为身”，是为puratthimakāyo（东方身）。此处kāya（身）一词指身体的一部分。像这样，还有pacchimakāyo（西方身）、uparimakāyo（上方身）、heṭṭhimakāyo（下方身）、sabbakāyo（一切身）、navāvāso（新住处）、kataranikāyo（哪个部派）、hetupaccayo（因缘）。“以命为主的九法”，是为jīvitanavaka（命九法）等。

วิเสสนุตฺตรปเท เถรา+จริย+ปณฺฑิตา วิเสสนํ ปรญฺจ ภวติ. ยถา สาริปุตฺโต จ โส เถโร จาติ สาริปุตฺตตฺเถโร, เอวํ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร, มหากสฺสปตฺเถโร, พุทฺธโฆสาจริโย, ธมฺมปาลาจริโย, อาจริยคุตฺติโล วา. มโหสโธ จ โส ปณฺฑิโต จาติ มโหสธปณฺฑิโต, เอวํ วิธุรปณฺฑิโต.

在后置修饰语复合词中，thera（长老）、ācariya（阿阇梨）、paṇḍita（智者）等词作为形容词置于后。例如：“彼为舍利弗亦为长老”，是为sāriputtatthero（舍利弗长老）。像这样，还有mahāmoggallānatthero（大目犍连长老）、mahākassapatthero（大迦叶长老）、buddhaghosācariyo（觉音阿阇梨）、dhammapālācariyo（法护阿阇梨），或ācariyaguttilo（古提拉阿阇梨）。“彼为大药亦为智者”，是为mahosadhapaṇḍito（大药智者）。像这样，还有vidhurapaṇḍito（维杜拉智者）。

วิเสสโนภยปเท ยถา-สีตญฺจ ตํ อุณฺหญฺจาติ สีตุณฺหํ, สินิทฺโธ จ โส อุณฺโห จาติ สินิทฺธุณฺโห มาโส. ขญฺโช จ โส ขุชฺโช จาติ ขญฺชขุชฺโช, เอวํ อนฺธพธิโร, กตากตํ, ฉิทฺทาวฉิทฺทํ, อุจฺจาวจํ, ฉินฺนภินฺนํ, คตปจฺจาคตํ. กฺวจิ ปุพฺพกาลสฺสาปิ ปรนิปาโต, วาสิโต จ โส ลิตฺโต จาติ ลิตฺตวาสิโต, เอวํ นคฺคมูสิโต, สิตฺตสมฺมฏฺโฐ, ภฏฺฐลุญฺชิโต.

在双形容词复合词中，例如：“彼为冷亦为热”，是为sītuṇhaṃ（冷热）；“彼为润亦为热”，是为siniddhuṇho māso（润热月）。“彼为跛亦为驼”，是为khañjakhujjo（跛驼）。像这样，还有andhabadhiro（盲聋）、katākataṃ（已作未作）、chiddāvachiddaṃ（有孔无孔）、uccāvacaṃ（高低）、chinnabhinnaṃ（断裂破碎）、gatapaccāgataṃ（去而复返）。有时前时态词（过去分词）也会后置，例如：“已熏香亦已涂油”，是为littavāsito（涂油熏香）。像这样，还有naggamūsito（裸体被夺）、sittasammaṭṭho（洒扫）、bhaṭṭhaluñjito（烤拔）。

อุปมนุตฺตรปเท อุปมานภูตํ วิเสสนํ ปรํ ภวติ, ยถา สีโหติ วุตฺเต อุปจริตา+นุปจริตสีหานํ สามญฺญปฺปตีติยํ มุนิสทฺโท วิเสเสติ. เอตฺถ จ –

在喻体后置复合词中，作为喻体的形容词置于后。例如：当说“狮子”时，对于比喻的狮子和非比喻的狮子有普遍的理解，“牟尼”一词对此作了区分。于此——

อุปมาโน+ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ สิโย+ปมา.

喻体与喻依，有共同性质，是为譬喻。

สา จ วตฺถุ+วณฺณ+อาการานํ สามฺเยน โหติ. สีโหว สีโห, มุนิ จ โส สีโห จาติ มุนิสีโห, มุนิวสโภ, มุนิปุงฺคโว[Pg.146], พุทฺธนาโค, พุทฺธาทิจฺโจ. รํสี วิย รํสี, สทฺธมฺโม จ โส รํสี จาติ สทฺธมฺมรํสี, เอวํ วินยสาคโร. ปุณฺฑริกมิว ปุณฺฑริโก, สมโณ จ โส ปุณฺฑริโก จาติ สมณปุณฺฑริโก, สมณปทุโม. จนฺโท วิย จนฺโท, มุขญฺจ ตํ จนฺโท จาติ มุขจนฺโท, มุขปทุมํ อิจฺจาทิ.

此（譬喻）由事、色、相的相似而成。“狮子如狮子”，“彼为牟尼亦为狮子”，是为munisīho（牟尼狮子）、munivasabho（牟尼牛王）、munipuṅgavo（牟尼最胜者）、buddhanāgo（佛陀龙象）、buddhādicco（佛日）。“光如光”，“彼为正法亦为光”，是为saddhammaraṃsī（正法之光）；像这样，还有vinayasāgaro（律海）。“白莲如白莲”，“彼为沙门亦为白莲”，是为samaṇapuṇḍariko（沙门白莲）、samaṇapadumo（沙门莲花）。“月如月”，“彼为面容亦为月”，是为mukhacando（面月）、mukhapadumaṃ（面莲）等。

สมฺภาวนาปุพฺพปเท ยถา-ธมฺโมติ พุทฺธิ ธมฺมพุทฺธิ, เอวํ ธมฺมสญฺญา, ธมฺมสงฺขาโต, ธมฺมสมฺมโต, ปาณสญฺญิตา, อสุภสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, ธาตุสญฺญา, อตฺตสญฺญา, อตฺตทิฏฺฐิ อิจฺจาทิ.

在前置概念复合词中，例如：“此为法”之智，是为dhammabuddhi（法智）。像这样，还有dhammasaññā（法想）、dhammasaṅkhāto（法称）、dhammasammato（法许）、pāṇasaññitā（有情想）、asubhasaññā（不净想）、aniccasaññā（无常想）、dhātusaññā（界想）、attasaññā（我想）、attadiṭṭhi（我见）等。

อวธารณปุพฺพปเท ยถา-คุโณ เอว ธนํ คุณธนํ, เอวํ สทฺธาธนํ, สีลธนํ, ปญฺญารตนํ, จกฺขุ เอว อินฺทฺริยํ จกฺขุนฺทฺริยํ, เอวํ จกฺขายตนํ, จกฺขุธาตุ, จกฺขุทฺวารํ, รูปารมฺมณ+มิจฺจาทิ.

在前置限定复合词中，例如：“德即是财”，是为guṇadhanaṃ（德财）。像这样，还有saddhādhanaṃ（信财）、sīladhanaṃ（戒财）、paññāratanaṃ（慧宝）。“眼即是根”，是为cakkhundriyaṃ（眼根）。像这样，还有cakkhāyatanaṃ（眼处）、cakkhudhātu（眼界）、cakkhudvāraṃ（眼门）、rūpārammaṇaṃ（色所缘）等。

วิเสสน+วิเสสฺเสหิ, กฺริยาย จ สเห+ริโต;

เตสํ ภาวํ วิเวเจตา, นิปาโต พฺยวจฺฉินฺทติ.

与形容词、所形容词及动词共说时，小品词能辨其状态而作区分。

อโยค+มญฺญโยคญฺจ, อจฺจนฺตาโยค+เมวิ+ติ;

วิวกฺขาโต ปยุตฺโตปิ, เอวตฺโถ ญายเต ยโต.

非相应、他相应，以及绝不相应；由是，eva之义，纵然未用，亦可依言说意图而了知。

พฺยวจฺเฉทผลํ วากฺยํ, ตโต จิตฺโต ธนุทฺธโร;

ปาตฺโถ ธนุทฺธโร นีลุ+ปฺปล+มตฺถีติ ตํ ยถา.

是故具区分之果的句子，例如：“质多是弓箭手”、“波陀是弓箭手”、“有青莲花”。

เอตฺถ นิปาโตติ เอว-อิตินิปาโต, อปฺปยุตฺโตปิ เอวสทฺโท เอวํ โยเชตพฺโพ – ‘‘จิตฺโต ธนุทฺธโร เอวา’’ติ วิเสสเนน ยุตฺโต อโยควิวจฺเฉทโก, ธนุนา โยเค ปติฏฺฐาปนโต ‘‘ปาตฺโถ เอว ธนุทฺธโร’’ติ วิเสสฺเสน ยุตฺโต อญฺญโยควิวจฺเฉทโก, ธนุทฺธรตฺตสฺส ปาตฺถสํขาตอชฺชุเน เอว ปติฏฺฐาปนโต. ‘‘นีลุปฺปล+มตฺเถวา’’ติ [Pg.147] กฺริยาย ยุตฺโต อจฺจนฺตาโยควิวจฺเฉทโก, นีลุปฺปลสฺส สพฺภาเวเยว ปติฏฺฐาปนโต.

此处，小品词即是eva此一小品词。即使eva一词未被使用，也应如此结合理解：“citto dhanuddharo eva”（质多确实是弓箭手），此与形容词（dhanuddharo）相连，是为“非相应之区分”，因为它确立了与弓的相应；“pāttho eva dhanuddharo”（确实波陀是弓箭手），此与所形容词（pāttho）相连，是为“他相应之区分”，因为它将弓箭手身份仅确立于名为阿周那（Ajjuṇa）的波陀身上；“nīluppalaṃ atthi eva”（确实有青莲花），此与动词（atthi）相连，是为“绝不相应之区分”，因为它确立了青莲花的存在。

๒๑. สํขฺยาทิ

21. 数等

เอกตฺเถ สมาหาเร สํขฺยาทิ นปุํสกลิงฺคํ ภวติ. ตโย โลกา สมาหฏา=จิตฺเตน สมฺปิณฺฑิตา, ติณฺณํ โลกานํ สมาหาโรติ วา วากฺเย วิเสสนสมาเส กเต อิมินา นปุํสกตฺตํ ภวติ. สมาหารสฺเส+กตฺตา เอกวจนเมว, ติโลกํ, โภ ติโลก, ติโลกํ, ติโลเกน อิจฺจาทิ. เอวํ ตโย ทณฺฑา ติทณฺฑํ, ตีณิ มลานิ สมาหฏานิ, ติณฺณํ มลานํ สมาหาโรติ วา ติมลํ, ติลกฺขณํ, จตุสจฺจํ, ปญฺจสิกฺขาปทํ, ฉฏฺฐายตนํ, สตฺตาหํ, อฏฺฐสีลํ, นวโลกุตฺตรํ, ทสสีลํ, สตโยชนํ. ทฺเว รตฺติโย สมาหฏา ทฺวิรตฺตํ.

当为单一集合义时，数词等为中性。三界已集合(tayo lokā samāhaṭā)，即心所聚集(cittena sampiṇḍitā)，或在“三界之集合”(tiṇṇaṃ lokānaṃ samāhāro)一句中，当构成限定复合词时，依此[规则]而为中性。集合[复合词]仅为单数，如：tilokaṃ(三界)、bho tiloka(喂，三界)、tilokaṃ(三界)、tilokena(以三界)等。同样地，tayo daṇḍā(三杖)为tidaṇḍaṃ；tīṇi malāni samāhaṭāni(三垢已集合)，或tiṇṇaṃ malānaṃ samāhāro(三垢之集合)，为timalaṃ(三垢)；以及tilakkhaṇaṃ(三相)、catusaccaṃ(四谛)、pañcasikkhāpadaṃ(五学处)、chaṭṭhāyatanaṃ(六处)、sattāhaṃ(七日)、aṭṭhasīlaṃ(八戒)、navolokuttaraṃ(九出世间)、dasasīlaṃ(十戒)、satayojanaṃ(百由旬)。dve rattiyo samāhaṭā(二夜已集合)为dvirattaṃ(二夜)。

๑๒. นญ

12. 否定[小品]nañ

นอูจฺเจตํ สฺยาทฺยนฺตํ สฺยาทฺยนฺเตน สเห+กตฺถํ โหติ. ญฺญกาโร ‘‘ฏ นญสฺสา’’ติ วิเสสนตฺโถ ‘ปามนปุตฺตาทีสุ นสฺส โฏ มา โหตู’ติ. น พฺราหฺมโณ อพฺราหฺมโณ, ‘‘ฏ นญสฺสา’’ติ นสฺส ฏาเทโส. ญฺญ-กาโร เอตฺเถว วิเสสนตฺโถ.

此[小品]“na”与名词结合，成为一义。ñ字母是为区别，以防如“pāmanaputta”等词中的na依某规则变为ṭa。Na brāhmaṇo(不是婆罗门)为abrāhmaṇo(非婆罗门)，依规则na被替换为a。ñ字母在此即是为区别之义。

น-นิเสโธ สโต ยุตฺโต, เทสาทินิยมํ วินา;

อสโต วา+ผโล ตสฺมา, กถ+มพฺราหฺมโณติเจ.

对存在的否定是恰当的，无需处所等限制；对不存在的否定是无益的，因此，如何称“非婆罗门”？

นิเสธตฺถานุวาเทน, ปฏิเสธวิธิ กฺวจิ;

ปรสฺส มิจฺฉาญาณตฺตา+ขฺยาปนาโย+ปปชฺชเต.

通过对否定意义的重申，禁止之法有时出现；这是为了揭示他人的错误知见而成立的。

ทุวิโธ [Pg.148] จ+สฺส นสฺส อตฺโถ ปสชฺชปฏิเสธ+ปริยุทาสวเสน. ตตฺถ โย ‘‘อสูริกปสฺสาราชทารา’’ติอาทีสุ วิย อุตฺตรปทตฺถสฺส สพฺพทา อภาวํ ทีเปติ, โส ปสชฺชปฏิเสธวาจี นาม. โย ปน ‘‘อพฺราหฺมณ+มานยา’’ติอาทีสุ วิย อุตฺตรปทตฺถํ ปริยุทาสิตฺวา ปฏิกฺขิปิตฺวา ตํสทิเส วตฺถุมฺหิ การิยํ ปฏิปาทยติ, โส ปริยุทาสวาจี นาม. วุตฺตญฺจ –

此na之义有二种，即破斥遮止(pasajjapaṭisedha)与除外遮止(pariyudāsa)。其中，如在“asūrikapassā”(不见日者)、“arājadārā”(非王妻)等词中，显示后分词义的全然无有，此名破斥遮止。而如在“abrāhmaṇaṃ ānaya”(带来非婆罗门)等句中，排除并否定后分词义，而于相似之事上成就其作用，此名除外遮止。又言：

ปสชฺชปฏิเสธสฺส, ลกฺขณํ วตฺถุนตฺถิตา;

วตฺถุโต+ญฺญตฺร ยา วุตฺติ, ปริยุทาสลกฺขณํ.

破斥遮止之相，为事物的不存在；于事物之外的作用，是除外遮止之相。

ยตฺร อพฺราหฺมณาทีสุ, วตฺถุํ ปริยุทสฺสติ;

ตกฺริยายุตฺตราชาทึ, วเท โส ปริยุทาสโก.

在“非婆罗门”等词中，当排除[婆罗门]此事，而述说与该行为相应的国王等[其他对象]时，此即除外遮止。

ปสชฺชปฏิเสโธ ตุ, วตฺถนฺตร+มนาทิย;

กิญฺจิวตฺถุนิเสธสฺส, ปสงฺโค น ภเวยฺย โส.

破斥遮止则不涉及他事；若无否定某事之缘由，彼[否定]则不成。

ตทญฺโญ จ ตํวิรุทฺโธ,ตทภาโว จ นญฺญตฺโถ.

彼异、彼反、彼无，此乃否定[小品]nañ之义。

ตทญฺญตฺเถ – อพฺราหฺมโณ, พฺราหฺมณโต อญฺโญ ตํสทิโสติ วุตฺตํ โหติ. เอวํ อมนุสฺโส, อสฺสมโณ, น พฺยากตา อพฺยากตา ธมฺมา. ตพฺพิรุทฺธตฺเถ-น กุสลา อกุสลา, กุสลปฏิปกฺขาติ อตฺโถ. เอวํ อโลโภ, อมิตฺโต, อยํ ปริยุทาสนโย. ตทภาเว-น กตฺวา อกตฺวา, อกาตุน ปุญฺญํ, อกโรนฺโต, อภาโว ภวติ. อยํ ปสชฺชปฏิเสธนโย.

于“彼异”义：abrāhmaṇo(非婆罗门)，即是说“异于婆罗门，与彼相似者”。同样地，amanusso(非人)、assamaṇo(非沙门)、abyākatā dhammā(无记法，从na byākatā来)。于“彼反”义：akusalā(不善，从na kusalā来)，义为“善之对反”。同样地，alobho(无贪)、amitto(非友)。此为除外遮止法。于“彼无”义：akatvā(未做，从na katvā来)、akātuṃ na puññaṃ(不作福德)、akaronto(不作者)，即为“无有”(abhāvo)。此为破斥遮止法。

เอตฺถ [Pg.149] จ อุโภสุ ปริยุทาเส พฺราหฺมณา อญฺโญ พฺราหฺมณธมฺเม อปฺปติฏฺฐิโต ขตฺติยาทิ พฺราหฺมณสทิโสว อพฺราหฺมโณติ วุตฺเต ปตียเต. อิตรสฺมึ ปน ปกฺเข เกนจิ สํสยนิมิตฺเตน ขตฺติยาโท พฺราหฺมโณติ วุตฺตสฺส มิจฺฉาญาณนิวุตฺติ กรียติ ‘‘พฺราหฺมโณ+ยํ น ภวติ อพฺราหฺมโณ’’ติ, พฺราหฺมณตฺตชฺฌาสิโต น ภวตีตฺยตฺโถ. ตตฺถ สทิสตฺตํ วินา มิจฺฉาญาณาสมฺภวา ปโยคสามตฺถิยา จ สทิสปฏิปตฺติ, ตคฺคตา จ ลิงฺค+สงฺขฺยา ภวนฺติ. อโตเยว อุจฺจเต ‘‘นญฺญิวยุตฺต+มญฺญสทิสาธิกรเณ, กถา หิ อตฺถสมฺปจฺจโย’’ติ.

于此，在[除外遮止的]两种情况中，当说“abrāhmaṇo”(非婆罗门)时，被理解为异于婆罗门、未安住于婆罗门法、与婆罗门相似的刹帝利等。但在另一种情况(破斥遮止)中，对因某可疑之相而称刹帝利等为婆罗门者，为去除其错误认知而说：“此非婆罗门，是abrāhmaṇo”，意即“不具婆罗门性”。于此，若无相似性，则错误认知无从发生；又由用法之力，而得相似之理解，其性与数亦随之。是故说：“当nañ与iva(如)连用，或依于añña(异)、sadisa(相似)时，言说实以义为依。”

๗๕. อน สเรติ

75. 在元音前作Ana

นญสทฺทสฺส สเร อน, น อสฺโส อนสฺโส, น อริโย อนริโย. เอวํ อนิสฺสโร, อนิฏฺโฐ, อนาสโว. น อาทาย อนาทาย, อโนโลเกตฺวา อิจฺฉาทิ. พหุลาธิการา อยุตฺตตฺเถหิ เกหิจิ โหติ. ปุน น คียนฺตีติ อปุนเคยฺยา คาถา, อโนกาสํ กาเรตฺวา, อมูลามูลํ คนฺตฺวา, อจนฺทมุลฺโลกิกานิ มุขานิ, อสทฺธโภชี, อลวณโภชี.

Na词在元音前作ana，如：na asso（非马）成 anasso，na ariyo（非圣者）成 anariyo。同样地，anissaro（无主宰），aniṭṭho（不悦意），anāsavo（无漏）。Na ādāya 成 anādāya（不取），anoloketvā（不看）等。依“多用”(bahula)的规则，它有时也用于不相应的意义。再者，na gīyanti（不被歌唱）是 apunageyyā gāthā（不复诵偈），anokāsaṃ kāretvā（不予机会），amūlāmūlaṃ gantvā（无根地去），acandamullokikāni mukhāni（不仰望月亮的面容），asaddhabhojī（食不信施），alavaṇabhojī（食无盐食）。

๑๓. กุปาทโย นิจฺจ+มสฺยาทิวิธิมฺหิ

13. Ku等词在非syādi规则中恒常复合

กุสทฺโท ปาทโย จ สฺยาทฺยนฺเตน สเห+กตฺถา โหนฺติ นิจฺจํ สฺยาทิวิธิวิสยโต+ญฺญตฺถ. เอตฺถ อพฺยภิจาริปาทิสหจรณตฺเถน กุอิติ นิปาโตว, น ปถวีวาจโก กุสทฺโท. สฺยาทิวิธิวิสโย นาม ‘‘ลกฺขณิตฺถมฺภูตา’’ ทินา ปติอาทีนํ วิสเย กตทุติยา, ตญฺจ อนฺวทฺธมาสนฺติ อสํขฺยสมาส+มิว มา โหตูติ ‘‘อสฺยาทิวิธิมฺหี’’ติ นิเสโธ. กุจฺฉิโต พฺราหฺมโณ กุพฺราหฺมโณ, นิจฺจสมาสตฺตา อสปเทน วิคฺคโห.

Ku词与pā等词，和以syādi（格）结尾的词一起，在syādi规则范围之外，恒为一义。此处，因与pā等词有不变的伴随关系，ku是虚词，而非表示“地”的ku词。所谓syādi规则的范围，是指由‘lakkhaṇitthambhūtā…’等（规则）规定，在对pati等词的关系中作第二格，为避免成为 anvaddhamāsaṃ（每半月）这样的不变复合词，故有‘在非syādi规则中’的禁制。Kucchito brāhmaṇo（被鄙视的婆罗门）即 kubrāhmaṇo（恶婆罗门），因是恒常复合，其释义由非复合词构成。

๑๐๗. สเร กท กุสฺสุ+ตฺตรตฺเถ

107. 表“恶”义之ku，在元音前作kada

กุสฺสุ+ตฺตรตฺเถ [Pg.150] วตฺตมานสฺส สราโท อุตฺตรปเท กทาเทโส โหติ. อีสกํ อุณฺหํ กทุณฺหํ, กุจฺฉิตํ อนฺนํ กทนฺนํ, กทสนํ. สเรติ กึ, กุปุตฺตา, กุทารา, กุทาสา, กุทิฏฺฐิ.

表“恶”义的ku，当后一词以元音为首时，作kada。例如：īsakaṃ uṇhaṃ（微温）是 kaduṇhaṃ，kucchitaṃ annaṃ（恶食）是 kadannaṃ，kadasanaṃ（恶食）。为何说“在元音前”？（反例是）kuputtā（恶子），kudārā（恶妻），kudāsā（恶奴），kudiṭṭhi（邪见）。

๑๐๘. กา+ปฺปตฺเถ

108. 表“少”义时作kā

อปฺปตฺเถ วตฺตมานสฺส กุสฺส กา โหตุ+ตฺตรปเท. อปฺปกํ ลวณํ กาลวณํ. เอวํ กาปุปฺผํ.

表“少”义的ku，在后一词前作kā。例如：appakaṃ lavaṇaṃ（少盐）是 kālavaṇaṃ。同样地，kāpupphaṃ（小花）。

๑๐๙. ปุริเส วาติ

109. 在purisa前，（作kā）为任选

กุสฺส กา วา. กุจฺฉิโต ปุริโส กาปุริโส, กุปุริโส วา. ปกฏฺโฐ นายโก ปนายโก, ปธานํ วจนํ ปาวจนํ ภุสํ วทฺธํ ปวทฺธํ สรีรํ, สมํ สมฺมา วา อาธานํ สมาธานํ, วิวิธา มติ วิมติ, วิวิโธ วิสิฏฺโฐ วา กปฺโป วิกปฺโป, อธิโก เทโว อติเทโว, เอวํ อธิเทโว, อธิสีลํ. สุนฺทโร คนฺโธ สุคนฺโธ, กจฺฉิโต คนฺโธ ทุคฺคนฺโธ, สุฏฺฐุ กตํ สุกตํ, ทุฏฺฐุ กตํ ทุกฺกตํ อภิ สิญฺจนํ อภิเสโกติ สนนฺโต, อติสเยน กตฺวา, กตํ ปกริตฺวา, ปกตํ, อติสเยน ถุตํ อติตฺถุตํ, อติกฺกมฺม ถุตํ อติตฺถุตํ, อีสํ กฬาโร อากฬาโร, สุฏฺฐุ พทฺโธ อาพทฺโธ.

ku作kā为任选。Kucchito puriso（被鄙视的人）是 kāpuriso，或 kupuriso。Pakaṭṭho nāyako（卓越的引导者）是 panāyako，padhānaṃ vacanaṃ（首要的言语）是 pāvacanaṃ（圣教），bhusaṃ vaddhaṃ sarīraṃ（极增长的身体）。Samaṃ vā sammā ādhānaṃ（平等或正置）是 samādhānaṃ（三摩地），vividhā mati（种种意）是 vimati（疑），vividho vā visiṭṭho kappo（种种或殊胜的安排）是 vikappo（分别）。Adhiko devo（增上的天）是 atidevo，同样地，adhidevo，adhisīlaṃ（增上戒）。Sundaro gandho（好香）是 sugandho，kucchito gandho（恶香）是 duggandho。Suṭṭhu kataṃ（善作）是 sukataṃ，duṭṭhu kataṃ（恶作）是 dukkataṃ。Abhi siñcanaṃ 成 abhiseka（灌顶），词尾为sa。Atisayena katvā 或 pakaritvā（卓越地作）是 pakataṃ。Atisayena thutaṃ（过度赞扬）是 atitthutaṃ，atikkamma thutaṃ（超越地赞扬）是 atitthutaṃ。Īsaṃ kaḷāro（微黄褐色）是 ākaḷāro，suṭṭhu baddho（善缚）是 ābaddho。

ปาทโย คตาทฺยตฺเถ ปฐมาย

Pā等（前缀），在“去”等义时，与第一格（主格）词复合。

ปคโต อาจริโย ปาจริโย, เอวํ ปนฺเตวาสี.

Pagato ācariyo（已离去的老师）是 pācariyo，同样地，pantevāsī（已离去的弟子）。

อจฺจาทโย [Pg.151] กนฺตาทฺยตฺเถ ทุติยาย

Acca等（前缀），在“超越”等义时，与第二格（宾格）词复合。

อติกฺกนฺโต มญฺจํ อติมญฺโจ. อติมาโล, ‘‘ฆปสฺส+นฺตสฺสา+ปฺปธานสฺสา’’ติ มาลาสทฺเท ฆสฺส รสฺโส. เอว+มุปริปิ ฆปานํ รสฺโส.

Atikkanto mañcaṃ（超越床）是 atimañco。Atimālo（超越花鬘）。依“ghapassantassāppadhānassā”规则，在mālā词中，gha（即ā）变短。同样，下文的gha-pa类词（词尾元音）也变短。

อวาทโย กุฏฺฐาทฺยตฺเถ ตติยาย

Ava等（前缀），在“被鄙视”等义时，与第三格（具格）词复合。

อวกุฏฺฐํ โกกิลาย วนํ อวโกกิลํ, อวมยูรํ. อวกุฏฺฐนฺติ ปริจฺจตฺตํ.

被杜鹃所鄙弃的林是 avakokilaṃ，同样地，avamayūraṃ。Avakuṭṭhaṃ 即 pariccattaṃ（被舍弃）。

ปริยาทโย คิลานาทฺยตฺเถ จตุตฺถิยา

Pari等（前缀），在“疲于”等义时，与第四格（为格）词复合。

ปริคิลาโน+ชฺเฌนาย ปริยชฺเฌโน.

Parigilāno ajjhenāya（对学习感到厌倦）是 pariyajjheno。

นฺยาทโย กนฺตาทฺยตฺเถ ปญฺจมิยา

Ni等（前缀），在“出离”等义时，与第五格（从格）词复合。

นิกฺขนฺโต โกสมฺพิยา นิกฺโกสมฺพิ. อสฺยาทิวิธิมฺหีติ กึ, รุกฺขํ ปติ วิชฺโชตเต.

Nikkhanto kosambiyā（从憍赏弥出离）是 nikkosambi。为何说“在非syādi规则中”？（例如：）rukkhaṃ pati vijjotate（电光朝向树）。

๑๔. จี กฺริยตฺเถหิ

14. cī与动词义词语（复合）

จีปจฺจยนฺโต กฺริยตฺเถหิ สฺยาทฺยนฺเตหิ สเห+กตฺโถ โหติ. อมลีนํ มลีนํ กริตฺวาติ วิคฺคยฺห ‘‘อภูตตพฺภาเว กรา+ส+ภูโยเค วิการาจี’’ติ จีปจฺจเยกเต อิมินา สมาโส. เอตฺถ จ-กาโร ‘‘จี กฺริยตฺเถหี’’ติ วิเสสนตฺโถ. ‘‘ปฺโย วา ตฺวาสฺส สมาเส’’ติ ปฺย โหติ, ป-กาโร ‘‘ปฺเย สิสฺสา’’ติ วิเสสนตฺโถ. มลินีกริย.

以cī为后缀的词，与以syā等结尾的动词义词语结合，构成一个意义。分析“使不染者为染”后，依“于‘非有变有’义，与kar、bhū连用表变化时，用cī后缀”之规则，加上cī后缀，再依此规则构成复合词。此中，ca字是为了限定“cī与动词义词语（复合）”。依“于复合词中，tvā或作pya”之规则，而成pya；p字是为了限定《pye sissā》这一规则。例如：Malinīkariya（使之染污）。

๑๕. ภูสนา+ทรา+นาทเรสฺว+ลํ+สา+สาติ

15. 于装饰、尊重、不尊重义，用alaṃ、sā、sāti

ภูสนาทีสฺว+ตฺเถสฺว+ล+มาทโย สทฺทา เอกตฺถา โหนฺติ. อลํ กริตฺวา สกฺกริตฺวา อสกฺกริตฺวาติ วิคฺคยฺห สมาเส [Pg.152] กเต ปฺเย จ ‘‘สา สาธิกรา จ จริจฺจา’’ติ จาเทโส ปรรูปญฺจ. อลํกริย, สกฺกจฺจ, อสกฺกจฺจ.

于装饰等义，alaṃ等词（与动词）成一义。分析“装饰后”、“恭敬后”、“不恭敬后”等，构成复合词且用pya时，依“sā sādhikarā ca cariccā”之规则，有cā之替换及后形合。例如：Alaṃkariya（装饰后），sakkacca（恭敬地），asakkacca（不恭敬地）。

๑๖. อญฺเญจา+ติ สุตฺเตน สมาเส กเต… เอตฺถ ยถา ทฺวารํ วิวราติ วุตฺเต ปกรณโต อคฺคล+มิติ วิญฺญายติ, เอว+มิธาปิ นิปาตปภาเว อญฺเญ จาติ สามญฺญํ เจ+ติ อาคมานุสาเรน ลพฺภมานวิภตฺยนฺตปฏิรูปนิปาตาว วิญฺญายนฺติ. อคฺคโต ภวิตฺวา ปุโรภุยฺย, อนฺตรหิโต หุตฺวา ติโรภูย, อนฺตรธานํ กตฺวา ติโรกริย, อุรสิ กตฺวา อุรสิกริย, มนสิ กตฺวา มนสิกริย, มชฺเฌ กตฺวา มชฺเฌกริย, ตุณฺหี ภวิตฺวา ตุณฺหี ภูย.

16. 依aññe ca经构成复合词时……于此，犹如说“开门”时，依语境可知是指“门闩”；如是，于此亦依不变化词之力，由“aññe ca”（其他等）此一概括，可知是依传承所得、与格位结尾词相似之不变化词。例如：Aggato bhavitvā（在前后）成为purobhuyya；antarahito hutvā（消失后）成为tirobhūya；antaradhānaṃ katvā（使消失后）成为tirokariya；urasi katvā（置于胸前后）成为urasikariya；manasi katvā（作意后）成为manasikariya；majjhe katvā（置于中间后）成为majjhekariya；tuṇhī bhavitvā（沉默后）成为tuṇhībhūya。

๑๗. วา+เนก+ญฺญตฺเถ

17. 或于多词诠他义时

อเนกํ สฺยาทฺยนฺตํ อญฺญสฺส ปทสฺส อตฺเถ เอกตฺถํ วา โหติ.

多个以syā等结尾之词，或于另一词之义中，合为一义。

ปทนฺตรสฺส ยสฺส+ตฺโถ, ปธานํ ลิงฺค+มสฺส จ;

สมาโส โส+ย+มญฺญตฺโถ, พหุพฺพีหิปรวฺหโย.

其义依他词，其性随主词；此复合词表他义，名为多财释。

โส จ นววิโธ ทฺวิปโท, ภินฺนาธิกรโณ, ติปโท, น-นิปาตปุพฺพปโท, สหปุพฺพปโท, อุปมานปุพฺพปโท, สงฺขฺโยภยปโท, ทิสนฺตราลตฺโถ, พฺยติหารลกฺขโณ จาติ.

此复有九种：二词复合、异依处复合、三词复合、na不变化词前置复合、saha前置复合、譬喻前置复合、两边为数词复合、表方角义复合、相互作用相复合。

๑. ตตฺถ ทฺวิปโท ตุลฺยาธิกรโณ กมฺมาทีสุ ฉสุ วิภตฺยตฺเถสุ ภวติ.

1. 其中，二词同依处（多财释），用于业格等六种格义中。

(ก) ตตฺถ ทุติยตฺเถ ตาว-อาคตา สมณา อิมํ สงฺฆารามนฺติ อาคตสมโณ สงฺฆาราโม. โส จ ทุวิโธ ตคฺคุณา+ตคฺคุณวเสน. วุตฺตญฺหิ –

（甲）其中，先说第二格义：分析句为“āgatā samaṇā imaṃ saṅghārāmaṃ”（沙门们已来到此僧伽蓝），（复合词为）āgatasamaṇo saṅghārāmo（沙门已来之僧伽蓝）。此复有二种，即“具彼德”与“不具彼德”之分。诚如所言——

ตคฺคุโณ+ตคฺคุโณ [Pg.153] เจ+ติ,โส สมาโส ทฺวิธา มโต.

具彼德与不具德，彼复合词二种知。

ตํ ยถา ‘นียตํ ลมฺพ-กณฺโณ+’ ‘ยํ ทิฏฺฐสาคโร’.

例如：“带来长耳者”，“此是见海人”。

เตสุ ยตฺถ วิเสสนภูโต อตฺโถ อญฺญปทตฺถคฺคหเณน คยฺหติ, โส ตคฺคุณสํวิญฺญาโณ, ยถา ‘ลมฺพกณฺณ+มานยา’ติ. ยตฺถ ปน น คยฺหติ, โส อตคฺคุณสํวิญฺญาโณ, ยถา ‘พหุธน+มานยา’ติ.

此中，若限定之义为另一词之义所摄取，则知为“具彼德”，例如“带来长耳者”。若不为所摄取，则知为“不具彼德”，例如“带来多财者”。

อิธ วิเสสนสฺส ปุพฺพนิปาโต. เอตฺถ จ อาคตสทฺโท จ สมณสทฺโท จ อตฺตโน อตฺเถ อฏฺฐตฺวา ทุติยาวิภตฺยตฺถภูเต สงฺฆารามสงฺขาเต อญฺญปทตฺเถ วตฺตนฺติ, ตโต สมาเสเนว กมฺมตฺถสฺส อภิหิตตฺตา ปุน ทุติยา น โหติ. ตถา อาคตสมณา สาวตฺถิ, อาคตสมณํ เชตวนํ. ปฏิปนฺนา อทฺธิกา ยํ ปฏิปนฺนทฺธิโก ปโถ, อภิรูฬฺหาว, ณิชายํ นาวํ สา อภิรูฬฺหวาณิชา นาวา.

于此，限定词前置。此中，āgata（已来）词与samaṇa（沙门）词，皆不安立于自义，而转诠于第二格义、名为僧伽蓝之另一词义。是故，由复合词已表作业，不复用第二格。同理，āgatasamaṇā sāvatthi（沙门已来之舍卫城），āgatasamaṇaṃ jetavanaṃ（沙门已来之祇陀林）。Paṭipannā addhikā yaṃ（旅人所行之路），（成）paṭipannaddhiko patho。Abhirūḷhā vāṇijā yaṃ nāvaṃ sā（商人所登之船），（成）abhirūḷhavāṇijā nāvā。

(ข) ตติยตฺเถ-ชิตานิ อินฺทฺริยานิ เยน โส ชิตินฺทฺริโย สมโณ, เอวํ ทิฏฺฐธมฺโม, ปตฺตธมฺโม, กตกิจฺโจ. วิชิตา มารา อเนนาติ วิชิตมาโร ภควา, ปฏิวิทฺธสพฺพธมฺโม. กรณตฺเถ-ฉินฺโน รุกฺโข เยน โส ฉินฺนรุกฺโข ผรสุ.

（乙）第三格义：jitāni indriyāni yena so（彼已调伏诸根），（成）jitindriyo samaṇo（调伏诸根的沙门）；同理，diṭṭhadhammo（见法者）、pattadhammo（证法者）、katakicco（所作已办者）。Vijitā mārā anena iti（彼已战胜诸魔），（成）vijitamāro bhagavā（战胜诸魔的世尊）、paṭividdhasabbadhammo（彻见一切法者）。于工具义：chinno rukkho yena so（彼已砍断树），（成）chinnarukkho pharasu（砍断树的斧）。

(ค) จตุตฺถิยตฺเถ-ทินฺโน สุงฺโก ยสฺส โส ทินฺนสุงฺโก ราชา, ทินฺนํ โภชนํ อสฺสาติ ทินฺนโภชโน.

（丙）第四格义：dinno suṅko yassa so（税已施予彼），（成）dinnasuṅko rājā（已纳税之王）；dinnaṃ bhojanaṃ assa iti（食物已施予彼），（成）dinnabhojano（已施食者）。

(ฆ) ปญฺจมิยตฺเถ-นิคฺคตา ชนา ยสฺมา โส นิคฺคตชโน คาโม, นิคฺคโต อโย=สุขํ ยสฺมาติ นิรโย, นิกฺกิเล- โส[Pg.154]. อเปตํ วิญฺญาณํ อสฺมาติ อเปตวิญฺญาโณ มตกาโย, อปคตภยเภรโว อรหา.

（丁）第五格义：niggatā janā yasmā so（人们已离彼），（成）niggatajano gāmo（人已离去之村）。Niggato ayo=sukhaṃ yasmā iti（乐已离彼），（成）nirayo（地狱）、nikkileso（无烦恼者）。Apetaṃ viññāṇaṃ asmā iti（识已离彼），（成）apetaviññāṇo matakāyo（识已离之死身）。Apagatabhayabheravo arahā（已离怖畏之阿罗汉）。

(ง) ฉฏฺฐิยตฺเถ-ฉินฺนา หตฺถา ยสฺส โส ฉินฺนหตฺโถ. เอวํ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป ขีณาสโว, วีโต ราโค อสฺสาติ วีตราโค. ทฺเว ปทานิ อสฺสาติ ทฺวิปโท, ทฺวิหตฺโถ ปโฏ. เตวิชฺโชติ เอตฺถ ติวิชฺโช เอวาติ สกตฺเถ โณ วุทฺธิ จ. จตุปฺปโท, ปญฺจ จกฺขูนิ อสฺสาติ ปญฺจจกฺขุ ภควา, ฉฬภิญฺโญ, ‘‘ฆปสฺสา’’ทินา รสฺสตฺตํ. นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ. ทสพโล, อนนฺตญาโณ. ตีณิ ทส ปริมาณ+เมสํติ ติทสา เทวา, อิธ ปริมาณสทฺทสนฺนิมานโต ทสสทฺโท สงฺขฺยาเน วตฺตเต. อยํ ปจฺจโย เอเตสนฺติ อิทปฺปจฺจยา, อุตฺตรปเท ‘‘อิมสฺสิ+ทํ วา’’ติ อิมสฺส อิทํ. โก ปภโว อสฺสาติ กึ ปภโว กาโย. วิคตํ มลํ อสฺสาติ วิมโล, สุนฺทโร คนฺโธ อสฺสาติ สุคนฺธํ จนฺทนํ, เอวํ สุสีโล, สุมุโข, กุจฺฉิโต คนฺโธ อสฺสาติ ทุคฺคนฺธํ กุณปํ, ทุมฺมุโข, ทุฏฺฐุ มโน อสฺสาติ ทุมฺมโน, เอวํ ทุสฺสีโล. ตโป เอว ธนํ อสฺสาติ ตโปธโน. ขนฺติสงฺขาตํ พลํ อสฺสาติ ขนฺติพโล. อินฺโทติ นามํ เอตสฺสาติ อินฺทนาโม.

（戊）第六格义：chinnā hatthā yassa so（彼之手已断），（成）chinnahattho（断手者）。同理，paripuṇṇasaṅkappo（圆满意乐者）、khīṇāsavo（漏尽者）。Vīto rāgo assa iti（彼之贪已离），（成）vītarāgo（离贪者）。Dve padāni assa iti（彼有二足），（成）dvipado（二足者）；dvihattho paṭo（二手肘之布）。Tevijjo（三明者），此中即tivijjo，于自义加ṇa后缀并有增音。Catuppado（四足者）。Pañca cakkhūni assa iti（彼有五眼），（成）pañcacakkhu bhagavā（五眼世尊）。Chaḷabhiñño（六神通者），依“ghapassa”等规则，作短音。Navaṅgaṃ satthusāsanaṃ（九分教）。Dasabalo（十力者）、anantañāṇo（无量智者）。Tīṇi dasa parimāṇam esaṃ iti（彼等之量为三十），（成）tidasā devā（三十诸天）；此中，因与parimāṇa（量）词邻近，dasa词用于数义。Ayaṃ paccayo etesaṃ iti（此为彼等之缘），（成）idappaccayā；于后分词，依“imassa idaṃ vā”规则，imassa作idaṃ。Ko pabhavo assa iti（彼之来源为何），（成）kiṃpabhavo kāyo（身之来源为何）。Vigataṃ malaṃ assa iti（彼之垢已离），（成）vimalo（无垢者）。Sundaro gandho assa iti（彼有妙香），（成）sugandhaṃ candanaṃ（妙香檀）；同理，susīlo（善戒者）、sumukho（美面者）。Kucchito gandho assa iti（彼有恶香），（成）duggandhaṃ kuṇapaṃ（恶臭尸）；dummukho（丑面者）。Duṭṭhu mano assa iti（彼有恶意），（成）dummano（恶意者）；同理，dussīlo（恶戒者）。Tapo eva dhanaṃ assa iti（苦行即彼之财），（成）tapodhano（以苦行为财者）。Khantisaṅkhātaṃ balaṃ assa iti（忍即彼之力），（成）khantibalo（以忍为力者）。Indo iti nāmaṃ etassa iti（帝释为彼之名），（成）indanāmo（名为帝释者）。

ฉนฺทชาตาทีสุ วิเสสนวิเสสิตพฺพานํ ยถิจฺฉิตตฺตา อุภยํ ปุพฺพํ นิปตติ, กมาติกฺกเม ปโยชนาภาวา. ชาโต ฉนฺโท อสฺสาติ ชาตฉนฺโท, เอวํ ฉนฺทชาโต. สญฺชาตปีติโสมนสฺโส, ปีติโสมนสฺสสญฺชาโต. มาสชาโต, ชาตมาโส. ฉินฺนหตฺโถ, หตฺถฉินฺโน.

于chandajāta（欲生）等（复合词）中，因限定词与被限定词（之位置）可随所欲，二者皆可前置，盖因改变次序亦无义利差别。Jāto chando assa iti（彼之欲已生），（成）jātachando，亦可为chandajāto。Sañjātapītisomanasso（已生喜悦者），亦可为pītisomanassasañjāto。Māsajāto（生一月者），亦可为jātamāso。Chinnahattho（断手者），亦可为hatthachinno。

ทีฆาชงฺฆา [Pg.155] อสฺสาติ ทีฆชงฺโฆ, เอตฺถ ปุมฺภาโว, ‘‘ฆปสฺสา’’ทินา รสฺโส จ. ตถา ปหูตชิวฺโห. มหนฺตี ปญฺญา อสฺสาติ มหาปญฺโญ. ‘‘อิตฺถิยํ ภาสิตปุมิ+ตฺถี ปุเม+เว+กตฺเถ’’ติ วีปจฺจยาภาเวนฺตสฺส ฏาเทโส รสฺสตฺตญฺจ. อิตฺถิยนฺติ กึ, ขมาธโน. ภาสิตปุมาติ กึ, สทฺธาธุโร. ปญฺญาปกติโก, ปญฺญาวิสุทฺธิโก, เอตฺถ ‘‘ลฺตฺวิตฺถิยูหิ โก’’ติ โก. คณฺฑีวธนฺวาติ ปกตนฺตเรน สิทฺธํ.

有长胫者，为长胫(dīghajaṅgho)，此处转为阳性，并依“ghapassa”等规则而为短音。广舌(pahūtajivho)亦同。有大慧者，为大慧(mahāpañño)。依“Itthiyaṃ bhāsitapumi...”之规则，因无vī语基，故作ṭā替换及短音化。规则中言“女性”者何？如：堪忍富(khamādhano)。言“曾述阳性”者何？如：信为重担(saddhādhuro)。慧性(Paññāpakatiko)、慧清净(paññāvisuddhiko)，此处依“ltvitthiyūhi ko”之规则而加“ko”。持弓者(Gaṇḍīvadhanvā)乃依他法而成。

นานา=ปฺปการา ทุมา นานาทุมา, นานาทุเมหิ ปติตานิ นานาทุมปติตานิ, นานาทุมปติตานิ จ ตานิ ปุปฺผานิ เจติ นานาทุมปติตปุปฺผานิ, เตหิ วาสิตา นานาทุมปติตปุปฺผวาสิตา, นานาทุมปติตปุปฺผวาสิตาสานุยสฺสโส นานาทุมปติตปุปฺผวาสิตสานุ ปพฺพโต, อยํ วิเสสน+อมาทิสมาสคพฺโภ ตุลฺยาธิกรณอญฺญปทตฺโถ.

种种树，为种种树(nānādumā)；从种种树落下，为种种树落(nānādumapatitāni)；彼种种树落之花，为种种树落花(nānādumapatitapupphāni)；为彼所熏，为种种树落花所熏(nānādumapatitapupphavāsitā)；其山坡为种种树落花所熏之山，即“种种树落花所熏之山坡”(nānādumapatitapupphavāsitasānu pabbato)。此复合词内含以限定词、“ama”等开头的复合词，属同格、表他义。

(จ) สตฺตมฺยตฺเถ-สมฺปนฺนานิ สสฺสานิ ยสฺมึ โส สมฺปนฺนสสฺโส ชนปโท. สุลโภ ปิณฺโฑ อิมสฺมินฺติ สุลภปิณฺโฑ เทโส. อากิณฺณา มนุสฺสา ยสฺสํ สา อากิณฺณมนุสฺสา ราชธานี. พหโว ตาปสา เอตสฺมินฺติ พหุตาปโส อสฺสโม. อุปจิตํ มํสโลหิตํ อสฺมินฺติ อุปจิตมํสโลหิตํ สรีรํ. พหโว สามิโน อสฺมินฺติ พหุสามิกํ นครํ, พหู นทิโย อสฺมินฺติ พหุนทิโก, อีการนฺตตฺตา กปจฺจโย. เอวํ พหุชมฺพุกํ วนํ, พหโว กตฺตาโร อสฺมึ อสฺส วาติ พหุกตฺตุโก เทโส, เอวํ พหุภตฺตุโก, ‘‘ลฺตฺวิตฺถิยูหิ โก’’ติ โก.

又，于第七格义：于彼处谷物丰饶，是为谷物丰饶(sampannasasso)之国土。于此处易得团食，是为易得团食(sulabhapiṇḍo)之地。于彼女处人烟稠密，是为人烟稠密(ākiṇṇamanussā)之王都。于此处多有苦行者，是为多苦行者(bahutāpaso)之净修林。于此身血肉增盛，是为血肉增盛(upacitamaṃsalohitaṃ)之身。于此城多有主人，是为多主(bahusāmikaṃ)之城。于此地多有河流，是为多河(bahunadiko)之地，因词尾为“ī”，故加“ka”语基。如是，多豺(bahujambukaṃ)之林。于此地多有作者，是为多作者(bahukattuko)之地。如是，多食(bahubhattuko)之地。此处依“ltvitthiyūhi ko”之规则而加“ko”。

๒. ภินฺนาธิกรโณ [Pg.156] ยถา-เอกรตฺตึ วาโส อสฺสาติ เอกรตฺติวาโส, สมาเนน ชเนน สทฺธึ วาโส อสฺสาติ สมานวาโส ปุริโส. อุภโต พฺยญฺชน+มสฺสาติ อุภโตพฺยญฺชนโก, วิภตฺยโลโป ‘‘วา+ญฺญโต’’ติ โก จ, ฉตฺตํ ปาณิมฺหิ อสฺสาติ ฉตฺตปาณิ, เอวํ ทณฺฑปาณิ, สตฺถปาณิ, วชิรปาณิ, ขคฺคหตฺโถ, ปตฺตหตฺโถ, ทาเน อชฺฌาสโย อสฺสาติ ทานชฺฌาสโย ทานาธิมุตฺติโก, พุทฺธภตฺติโก, สทฺธมฺมคารโว อิจฺจาทิ.

2. 异格者，如：有一夜之住，是为一夜住(ekarattivāso)；有与同类人共住，是为同住(samānavāso)之人。有具两性，是为具两性者(ubhatobyañjanako)，依“vā+ññato”之规则，格位省略并加“ko”语基。伞在其手，是为持伞(chattapāṇi)者。如是，持杖(daṇḍapāṇi)者、持刀(satthapāṇi)者、持金刚杵(vajirapāṇi)者、持剑(khaggahattho)者、持钵(pattahattho)者。于布施有意向，是为布施意向(dānajjhāsayo)者、胜解布施(dānādhimuttiko)者。敬信佛陀(buddhabhattiko)者、尊重正法(saddhammagāravo)者等亦同。

๓. ติปโท ยถา-ปรกฺกเมนา+ธิคตา สมฺปทา เยหิ เต ปรกฺกมาธิคตสมฺปทา มหาปุริสา. เอวํ ธมฺมาธิคตโภคา. โอนีโต ปตฺตโต ปาณิ เยน โส โอนีตปตฺตปาณิ. สีหสฺส ปุพฺพทฺธมิว กาโย อสฺสาติ สีหปุพฺพทฺธกาโย. มตฺตา พหโว มาตงฺคา อสฺมินฺติ มตฺตพหุมาตงฺคํ วนํ.

3. 三词者，如：彼等大士以精进获得财富，是为“以精进获得财富”(parakkamādhigatasampadā)之大士。如是，有“以法获得资财”者(dhammādhigatabhogā)。彼人手已从钵中收回，是为“手已从钵中收回”者(onītapattapāṇi)。其身如狮子前半，是为“身如狮子前半”者(sīhapubbaddhakāyo)。于此林中多有醉象，是为多醉象(mattabahumātaṅgaṃ)之林。

๔. น-นิปาตปุพฺพปโท ยถา-นตฺถิ เอตสฺส สโมติ อสฺสโม, ‘‘ฏ นญสฺสา’’ติ นสฺส โฏ. เอวํ อปฺปฏิปุคฺคโล, อปุตฺตโก, อเหตุโก, กปจฺจโย, เอว+มุปริปิ เญยฺยํ. นตฺถิ สํวาโส เอเตนาติ อสํวาโส, น วิชฺชเต วุฏฺฐิ เอตฺถาติ อวุฏฺฐิโก ชนปโท, อภิกฺขุโก วิหาโร. เอวํ อนุตฺตโร ‘‘อน สเร’’ติ อน, เอวํ อนนฺตํ, อนาสโว.

4. 以“na”小品词为首者，如：无有与之相等者，是为无等(assamo)，依“ṭa nañassā”之规则，“na”作“a”。如是，无对等之人(appaṭipuggalo)、无子(aputtako)者、无因(ahetuko)者，此处加“ka”语基，以上亦应如是了知。无有与之共住者，是为不可共住(asaṃvāso)者。此处无雨，是为无雨(avuṭṭhiko)之国土。无比丘(abhikkhuko)之住处。如是，无上(anuttaro)者，依“ana sare”之规则，“na”作“an”。如是，无边(anantaṃ)、无漏(anāsavo)。

๕. ปฐมาตฺเถ สหปุพฺพปโท ยถา-สห เหตุนา วตฺตติ โส สเหตุโก สเหตุ วา, ‘‘สหสฺส โส+ญฺญตฺเถ’’ติ สหสฺส โส, เอวํ สปฺปีติกา, สปฺปจฺจยา, สกิเลโส, สอุปาทาโน, สปริวาโร สหปริวาโร วา, สห มูเลน อุทฺธโฏ สมูลุทฺธโฏ รุกฺโข.

5. 于第一格义，以“saha”为首者，如：与因俱行，是为有因(sahetuko)或共因(sahetu)。依“sahassa so+ññatthe”之规则，“saha”作“sa”。如是，有喜(sappītikā)、有缘(sappaccayā)、有烦恼(sakileso)、有取(saupādāno)、有眷属(saparivāro)或共眷属(sahaparivāro)。与根一同拔起之树，是为连根拔起(samūluddhaṭo)之树。

๖. อุปมาโนปเมยฺยโชตกอิวยุตฺโต [Pg.157] อุปมานปุพฺพปโท ปฐมาย ยถา-นิคฺโรโธ อิว ปริมณฺฑโล โย โส นิคฺโรธปริมณฺฑโล. สงฺโข วิย ปณฺฑโร อยนฺติ สงฺขปณฺฑโร, กาโก วิย สูโร อยนฺติ กากสูโร. จกฺขุ อิว ภูโต อยํ ปรมตฺถทสฺสนโตติ จกฺขุภูโต ภควา. เอวํ อตฺถภูโต, ธมฺมภูโต, พฺรหฺมภูโต, อนฺธภูโต. มุญฺชปพฺพชมิว ภูตา อยํ มุญฺชปพฺพชภูตา กุทิฏฺฐิ. ตนฺตากุลมิว ชาตา อยํติ ตนฺตากุลชาตา.

6. 于第一格，由表喻体与所喻之“iva”连接，以喻体为首者，如：彼圆满如尼拘律树，是为尼拘律圆满(nigrodhaparimaṇḍalo)。此洁白如螺贝，是为螺贝白(saṅkhapaṇḍaro)。此勇猛如乌鸦，是为鸦勇(kākasūro)。此已成眼目，以能见胜义故，世尊是为已成眼目者(cakkhubhūto)。如是，已成义(atthabhūto)者、已成法(dhammabhūto)者、已成梵(brahmabhūto)者、已成盲(andhabhūto)者。此邪见已成文耆草，是为已成文耆草(muñjapabbajabhūtā)之邪见。此已生如乱丝，是为乱丝生(tantākulajātā)。

ฉฏฺฐฺยตฺเถ-สุวณฺณสฺส วณฺโณ วิย วณฺโณ ยสฺส โส สุวณฺณวณฺโณ ภควา, มชฺฌปทโลโป. นาคสฺส คติ วิย คติ อสฺสาติ นาคคติ. เอวํ สีหคติ, นาควิกฺกโม, สีหวิกฺกโม, สีหหนุ. เอณิสฺส วิย ชงฺฆา อสฺสาติ เอณิชงฺโฆ. พฺรหฺมุโน วิย สโร อสฺสาติ พฺรหฺมสฺสโร.

于第六格义：其色如黄金之色，是为金色(suvaṇṇavaṇṇo)之世尊，此为中词省略。其行步如龙之行步，是为龙行(nāgagati)者。如是，狮子行(sīhagati)者、龙威(nāgavikkamo)者、狮子威(sīhavikkamo)者、狮子颔(sīhahanu)者。其胫如羚羊之胫，是为羚羊胫(eṇijaṅgho)者。其声如梵天之声，是为梵音(brahmassaro)者。

๗. วาสทฺทตฺเถ สงฺขฺยาอุภยปโท ยถา-ทฺเว วา ตโย วา ทฺวตฺติ, ทฺวตฺตโย จ เต ปตฺตา เจติ ทฺวตฺติปตฺตา, ‘‘ติสฺว’’อิติ ติสทฺเท ปเร ทฺวิสฺส อตฺตํ. ทฺวีหํ วา ตีหํ วา ทฺวีหตีหํ, ฉ วา ปญฺจ วา วาจา ฉปฺปญฺจวาจา, เอวํ สตฺตฏฺฐมาสา, เอกโยชนทฺวิโยชนานิ.

7. 于“vā”(或)词义，以数为两分者，如：二或三，为二三(dvatti)；彼二三之钵，为二三钵(dvattipattā)。依“tisva”之规则，于“ti”词后，“dvi”作“a”。二日或三日，为二三日(dvīhatīhaṃ)。六或五语，为六五语(chappañcavācā)。如是，七八月(sattaṭṭhamāsā)、一二由旬(ekayojanadviyojanāni)。

๘. ทิสนฺตราลตฺโถ ยถา-ปุพฺพสฺสา จ ทกฺขิณสฺสา จ ทิสาย ยทนฺตราลํ สา ปุพฺพทกฺขิณา วิทิสา. เอตฺถ –

8. 表方隅者，如：东方与南方之间，是为东南(pubbadakkhiṇā)隅。于此——

๖๙. สพฺพาทโย วุตฺติมตฺเตติ

69. “一切”等词仅是语态

อิตฺถิวาจกา สพฺพาทโย วุตฺติมตฺเต ปุเมว โหนฺติ. เอวํ ปุพฺพุตฺตรา, อปรทกฺขิณา, ปจฺฉิมุตฺตรา. ปุพฺพา จ สา ทกฺขิณา เจติ วา.

表示女性的“一切”等词，仅在语态上是阳性。如此，有东北(pubbuttarā)、西南(aparadakkhiṇā)、西北(pacchimuttarā)。或者，“东方与彼南方”。

๙. พฺยติหารลกฺขโณ [Pg.158] ยถา – ‘‘ตตฺถ คเหตฺวา เตน ปหริตฺวา ยุทฺเธ สรูปํ’’ติ สุตฺเตน สมาเส กเต เกเสสุ จ เกเสสุ จ คเหตฺวา ยุทฺธํ ปวตฺตํ เกสาเกสี, ทณฺเฑหิ จ ทณฺเฑหิ จ ปหริตฺวา ยุทฺธํ ปวตฺตํ ทณฺฑาทณฺฑีติ โหติ. เอตฺถ จ ‘‘จี วีติหาเร’’ติ จีปจฺจเย ‘‘จิสฺมึ’’ติ อากาโร, เอวํ มุฏฺฐามุฏฺฐี.

9. 相互作用的特征，例如——根据“于彼处抓取，以彼攻击，战斗如是”此句构成复合词时，“抓住彼此的头发而战斗”为“发相搏”(kesākesī)；“用棍棒互相攻击而战斗”为“棒相击”(daṇḍādaṇḍī)。于此，根据“cī vītihāre”（cī表相互）这条规则，在添加cī后缀时，（词根元音）变为长音ā。同样地，还有“拳相击”(muṭṭhāmuṭṭhī)。

โสภโณ คนฺโธ สุคนฺโธ, โส อสฺส อตฺถีติ สุคนฺธีหิ อตฺถิอตฺเถ อีปจฺจเยน สิทฺธํ. ยสฺมา จ ภทฺทาย กาปิลานิยา อปทาเน ‘‘ปุโน ปตฺตํ คเหตฺวาน, โสธยิตฺวา สุคนฺธินา’’ติ วุตฺตํ, ตสฺมา วุตฺติยํ อิการนฺตสฺส อภาวทีปนตฺถํ ‘‘สุคนฺธิ ทุคฺคนฺธีติ ปโยคา น ทิสฺสตี’’ติ วุตฺตํ. สุคนฺธินาติ เอกวจเน รสฺโส.

“美好的香气”(sobhaṇo gandho)即“妙香”(sugandho)；在“拥有此物”(so assa atthi)的意义上，通过添加ī后缀构成“具妙香者”(sugandhī)。又因在跋陀·迦毗罗尼(Bhaddā Kāpilānī)的《本行》(Apadāna)中说：“复取钵已，以妙香净之”，因此，为在注疏(vutti)中表明不存在以i结尾的词形，才说：“未见sugandhi、duggandhi之用法”。“sugandhinā”是单数格中的短音形式。

๑๙. จตฺเถ

19. 论ca(与)的意义

อเนกํสฺยาทฺยนฺตํ จตฺเถ เอกตฺถํ วา โหติ. สมุจฺจโย อนฺวาจโย อิตรีตรโยโค สมาหาโรติ จสทฺทสฺส อตฺโถ จตุพฺพิโธ.

多个词在“与”(ca)的意义上，或者合为一义。“与”(ca)字的意义有四种：集聚(samuccaya)、连接(anvācaya)、相互结合(itarītarayoga)和总合(samāhāra)。

ตตฺถ สมุจฺจยา+นฺวาจเยสุ สมาโส น โหติ, กฺริยาสาเปกฺขตาย นามานํ อญฺญมญฺญํ อยุตฺตตฺถตฺตา, ยถา-จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ อทาสิ, ทานญฺจ เทหิ, สีลญฺจรกฺขาหิ. อิตรีตรโยเค สมาหาเร จ อญฺญมญฺญาเปกฺขตฺตา สมาโส.

于此，在集聚(samuccaya)与连接(anvācaya)中不构成复合词(samāsa)，因为名词各自依赖于动词，彼此意义不相连。例如：“他布施了衣、食、资具和卧具”；“应行布施，亦应守护戒律”。但在相互结合(itarītarayoga)和总合(samāhāra)中，因（名词间）相互关联，故构成复合词。

อุภยตฺถปธาเน จตฺเถ กถ+เมกตฺถีภาโว สมฺภเว+ติ เจ, วุตฺตญฺหิ –

若问：在“与”(ca)的意义上，当两者皆为主要成分时，如何能合为一义呢？答曰：诚如所说——

สปฺปธานาปิ ยตฺถ+ตฺถา, มิโถ สาเปกฺขตา อิว;

กฺริยาสมฺพนฺธสามญฺญา, จตฺเถ+กตฺถํ ต+ทุจฺจเตติ.

诸义纵使皆为主，亦复犹如互依存；由其共连于动词，于“与”义中说为一。

ยสฺมา [Pg.159] เอกตฺถีภาเวปิ สตียสตียตฺเถ ปธานํ, ตสฺมา อิทํ วุจฺจเต –

正因为即使合为一义时，各别之义仍是主要，所以才如是说——

น+ญฺญมญฺญํ วิเสเสนฺติ, จตฺเถ อตฺถา ปทานิว;

สตฺถวุตฺยี อโต เตสํ, ปธานตฺถํ+ภิยุชฺชเต.

于“与”义中诸义，如词不相互限定；是故依导师所说，取其各别主要义。

อิตรีตรโยโค จ, สมาหาโรตฺย+ยํ ทฺวิธา;

สมาโส ตุ อิมํ อญฺเญ, ชานนฺเต ทฺวนฺทนามโต.

此复合词有二种，相互结合与总合；其他智者知此词，称之为双合(dvanda)。

อิตรีตรโยคสฺมึ+วยวตฺถสฺส สมฺภโว;

สมุทายติโรภาโว, ปรํว ลิงฺค+มสฺส จ.

于相互结合复词，各别成分义显现，集合整体义则隐，其性依于末后词。

สมุทายพฺภโว ยสฺมึ+วยวา จ ติโรหิตา;

สมาหาโรตฺย+ยํ จตฺโถ, โส จ โหติ นปุํสเก.

其中集合义显现，各别成分义则隐，此即总合之“与”义，其词常为中性语。

อิตรีตรโยโค ยถา-สาริปุตฺโต จ โมคฺคลฺลาโน จ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, โภ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา อิจฺจาทิ. อวยวปธานตฺตา พหุวจนเมว. สมณา จ พฺราหฺมณา จ สมณพฺราหฺมณา, เอวํ พฺราหฺมณคหปติกา, ขตฺติยพฺราหฺมณา, เทวมนุสฺสา, จนฺทิมสูริยา.

相互结合(itarītarayoga)的例子，如：舍利弗(Sāriputta)与目犍连(Moggallāna)合为“舍利弗目犍连”(sāriputtamoggallānā)；称呼时说“诸位舍利弗目犍连”(bho sāriputtamoggallānā)等。因各别成分是主要的，故恒为复数。沙门与婆罗门合为“沙门婆罗门”(samaṇabrāhmaṇā)，同样地，还有“婆罗门与居士”(brāhmaṇagahapatikā)、“刹帝利与婆罗门”(khattiyabrāhmaṇā)、“天与人”(devamanussā)、“月与日”(candimasūriyā)。

๖๔. วิชฺชาโยนิสมฺพนฺธีน+มา ตตฺร จตฺเถติ

64. 与明和胎藏相关的词，在表示'和'的意义时，（词尾）为ā

วิชฺชาสมฺพนฺธีนํ โยนิสมฺพนฺธีนญฺจ จตฺเถ อา โหตีติ อุการสฺส อา, โหตา จ โปตา จ โหตาโปตาโร. เอวํ มาตาปิตโร.

与明相关的词和与胎藏相关的词，在表示'和'的意义时，（词尾）为ā，即u变为ā。例如：hotā（祭主）与potā（净者）成为hotāpotāro。同样地，mātāpitaro（父母）。

๖๕. ปุตฺเตติ

65. 在putta（儿子）一词中

ปุตฺเต อุตฺตรปเท ปิตาทีน+มา โหติ จตฺเถ. ปิตา จ ปุตฺโต จ ปิตาปุตฺตา, เอวํ มาตาปุตฺตา.

当putta（儿子）为后分词时，pitā（父亲）等词在表示'和'的意义时，（词尾）为ā。例如：pitā（父亲）与putto（儿子）成为pitāputtā。同样地，mātāputtā。

๗๘. ชายาย ชยํ ปติมฺหิ

78. 当后接pati（丈夫）时，jāyā（妻子）变为jayaṃ

ปติมฺหิ [Pg.160] ปเร ชายาย ชยํ โหติ. ชายา จ ปติ จ ชยมฺปตโย. ชานิปตีติ ปกตนฺตเรน สิทฺธํ, ชานิ จ ปติ จ ชานิปติ. เอวํ ชมฺปติ ทมฺปตีติ.

当pati（丈夫）在后时，jāyā（妻子）变为jayaṃ。jāyā（妻子）与pati（丈夫）成为jayampatayo（夫妇）。jānipati一词由另一规则构成，即jāni（妻子）与pati（丈夫）成为jānipati。同样地，还有jampati、dampati。

กฺวจิ อปฺปสรํ ปุพฺพํ นิปตติ, ยถา-จนฺโท จ สูริโย จ จนฺทสูริยา, นิคมา จ ชนปทา จ นิคมชนปทา. เอวํ สุราสุรครุฑมนุชภุชคคนฺธพฺพา.

有时，音节较少的词置于前面。例如：cando（月）与sūriyo（日）成为candasūriyā；nigamā（城镇）与janapadā（地区）成为nigamajanapadā。同样地，surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā（天、阿修罗、金翅鸟、人、蛇、乾闼婆）。

กฺวจิ อิวณฺณุ+วณฺณนฺตานํ ปุพฺพนิปาโต, ยถา-อคฺคิธุมา, คติพุทฺธิภุชปฐหรกรสยา, ธาตุลิงฺคานิ.

有时，以i或u结尾的词置于前面。例如：aggidhumā（火与烟），gatibuddhibhujapaṭhaharakarasayā，dhātuliṅgāni（词根与性）。

กฺวจิ สราทิอการนฺตํ ปุพฺพํ นิปตติ, ยถา-อตฺถธมฺมา, อตฺถสทฺทา, สทฺทตฺถา วา.

有时，以元音开头且以a结尾的词置于前面。例如：atthadhammā（义与法），atthasaddā（义与声），或saddatthā（声与义）。

อญฺญมญฺญสาเปกฺขานเมว ติโรหิตาวยวเภโท สมุทายปธาโน สมาหาโร, ยถา-ฉตฺตญฺจ อุปาหนา จ ฉตฺตุปาหนํ.

Samāhāra（总合）是彼此相待的词，其各部分的区别被隐藏，而以集合体为主。例如：chatta（伞）与upāhanā（鞋）成为chattupāhanaṃ。

๒๐. สมาหาเร นปุํสกนฺติ

20. 在总合（复合词）中，（词性）为中性

สมาหาเร สพฺพตฺถ นปุํสกลิงฺคํ ภวติ, สมาหารสฺเส+กตฺตา เอกวจนเมว.

在总合（samāhāra）中，（词性）总是中性；并且由于其单一性，（数）也仅为单数。

๒๓. สฺยาทีสุ รสฺโสติ

23. 在si等（格位）中为短音

นปุํสเก วตฺตมานสฺส สฺยาทีสุ รสฺโส. โภ ฉตฺตุปาหน, ฉตฺตุปาหนํ, ฉตฺตุปาหเนน อิจฺจาทิ.

中性词在si等（格位）中（词尾）为短音。例如：Bho chattupāhana（喂，伞鞋！），chattupāhanaṃ（伞鞋），chattupāhanena（以伞鞋）等。

เต [Pg.161] จ สมาหาริตรีตรโยคา พหุลํวิธานา นิยตวิสยาเยว โหนฺติ, ตตฺรา+ยํ วิสยวิภาโค-นิรุตฺติปิฏกาคโต-ปาณิ+ตูริย+โยคฺค+เสนงฺคานํ, นิจฺจเวรีนํ, สงฺขฺยาปริมาณสญฺญานํ, ขุทฺทชนฺตุกานํ, ปจนจณฺฑาลานํ, จรณสาธารณานํ, เอกชฺฌายนปาวจนานํ, ลิงฺควิเสสานํ, วิวิธวิรุทฺธานํ, ทิสานํ, นทีนญฺจ นิจฺจสมาหาเรกตฺถํ ภวติ.

这些总合（samāhāra）与互相结合（itarītarayoga）的复合词，其构成多有变化，且仅有固定的适用范围。其范围的划分，出自《语源藏》(Niruttipiṭaka)：生物的肢体、乐器、农具、军队组成、宿敌、数与量的名称、微小生物、屠夫与贱民、共通的行为、共同的学习与教言、性别差异、各种对立者、方向以及河流，恒常形成总合而为一义。

ปาณงฺคานํ-จกฺขุ จ โสตญฺจ จกฺขุโสตํ, มุขญฺจ นาสิกา จ มุขนาสิกํ, ‘‘สฺยาทีสุ รสฺโส’’ติ นปุํสเก วตฺตมานสฺส รสฺโส. หนุ จ คีวา จ หนุคีวํ, กณฺณา จ นาสา จ กณฺณนาสํ, ปาณิ จ ปาโท จ ปาณิปาทํ, ฉวิ จ มํสญฺจ โลหิตญฺจ ฉวิมํสโลหิตํ, นามญฺจ รูปญฺจ นามรูปํ, ชรา จ มรณญฺจ ชรามรณํ.

生物的肢体：cakkhu（眼）与sota（耳）成为cakkhusotaṃ；mukha（口）与nāsikā（鼻）成为mukhanāsikaṃ。根据“在si等（格位）中为短音”，中性词（词尾）为短音。hanu（颚）与gīvā（颈）成为hanugīvaṃ；kaṇṇā（耳）与nāsā（鼻）成为kaṇṇanāsaṃ；pāṇi（手）与pādo（足）成为pāṇipādaṃ；chavi（皮）、maṃsa（肉）与lohita（血）成为chavimaṃsalohitaṃ；nāma（名）与rūpa（色）成为nāmarūpaṃ；jarā（老）与maraṇa（死）成为jarāmaraṇaṃ。

ตูริยงฺคานํ-อลโส จ ตาลมฺพโร จ อลสตาลมฺพรํ, มุรโช จ โคมุโข จ มุรชโคมุขํ, สํโข จ ปณโว จ เทณฺฑิโม จ, สํขา จ ปณวา จ เทณฺฑิมา จาติ วา สํขปณวเทณฺฑิมํ, ปณวาทโย ทฺเวปิ เภริวิเสสา, มทฺทวิโก จ ปาณวิโก จ มทฺทวิกปาณวิกํ, คีตญฺจ วาทิตญฺจ คีตวาทิตํ, สมฺมญฺจ ตาฬญฺจ สมฺมตาฬํ, สมฺมํติ กํสตาลํ, ตาฬํติ หตฺถตาฬํ.

乐器：alasa与tālambara成为alasatālambaraṃ；muraja（鼓）与gomukha（牛角号）成为murajagomukhaṃ；saṃkha（螺）、paṇava（小鼓）与deṇḍima（小鼓）成为saṃkhapaṇavadeṇḍimaṃ；paṇava与deṇḍima都是bheri（大鼓）的一种；maddavika（maddava鼓手）与pāṇavika（paṇava鼓手）成为maddavikapāṇavikaṃ；gīta（歌）与vādita（乐）成为gītavāditaṃ；samma（铙）与tāḷa（拍）成为sammatāḷaṃ；samma是铜钹，tāḷa是拍手。

โยคฺคงฺคานํ-ผาโล จ ปาจนญฺจ ผาลปาจนํ, ยุคญฺจ นงฺคลญฺจ ยุคนงฺคลํ.

农具：phāla（犁头）与pācana（赶牛棒）成为phālapācanaṃ；yuga（轭）与naṅgala（犁）成为yuganaṅgalaṃ。

เสนงฺคานํ-หตฺถิโน จ อสฺสา จ หตฺถิอสฺสํ, รถา จ ปตฺติกา จ รถปตฺติกํ, อสิ จ สตฺติ จ โตมรญฺจ ปิณฺฑญฺจ อสิสตฺติโตมรปิณฺฑํ, อสิ จ จมฺมญฺจ อสิจมฺมํ, จมฺมนฺติ สรวารณ-ผลกํ[Pg.162]. ธนุ จ กลาโป จ ธนุกลาปํ, กลาโป=ตุณีรํ. ปหรณญฺจ อาวรณญฺจ ปหรณาวรณํ.

军队组成：hatthino（象）与assā（马）成为hatthiassaṃ；rathā（车）与pattikā（步兵）成为rathapattikaṃ；asi（剑）、satti（矛）、tomara（标枪）与piṇḍa（棍棒）成为asisattitomarapiṇḍaṃ；asi（剑）与camma（盾）成为asicammaṃ；camma是防箭的板。dhanu（弓）与kalāpo（箭袋）成为dhanukalāpaṃ；kalāpo即tuṇīra（箭筒）。paharaṇa（攻击武器）与āvaraṇa（防御装备）成为paharaṇāvaraṇaṃ。

นิจฺจเวรีนํ-อหิ จ นกุโล จ, อหี จ นกุลา จาติ วา อหินกุลํ. เอวํ พิฬารมูสิกํ, อนฺตสฺส รสฺสตฺตํ. กาโกลุกํ, สปฺปมณฺฑูกํ, ครุฬสปฺปํ, นาคสุปณฺณํ.

宿敌：ahi（蛇）与nakulo（那拘罗），或ahī与nakulā，成为ahinakulaṃ。同样地，biḷāramūsikaṃ（猫与鼠），其词尾变短。kākolukaṃ（乌鸦与猫头鹰），sappamaṇḍūkaṃ（蛇与蛙），garuḷasappaṃ（金翅鸟与蛇），nāgasupaṇṇaṃ（龙与金翅鸟）。

สงฺขฺยาปริมาณสญฺญานํ-เอกกญฺจ ทุกญฺจ เอกกทุกํ. เอวํ, ทุกติกํ, ติกจตุกฺกํ, จตุกฺกปญฺจกํ. ทสกญฺจ เอกาทสกญฺจ ทเสกาทสกํ, ‘‘ติตาลีส’’ อิติ จก-ภาคโลปนิทฺเทเสน กการสฺส โลโป.

数与量的名称：ekaka（一）与duka（二）成为ekakadukaṃ。同样地，dukatikaṃ（二与三），tikacatukkaṃ（三与四），catukkapañcakaṃ（四与五）。dasaka（十）与ekādasaka（十一）成为dasekādasakaṃ。在titālīsa（四十三）一词中，根据“caka的部分省略”的解释，ka被省略。

ขุทฺทชนฺตุกานํ-กีฏา จ ปฏงฺคา จ กีฏปฏงฺคํ, กีฏา=กปาลปิฏฺฐิกปาณา. เอวํ กุนฺถกิปิลฺลิกํ, ฑํสา จ มกสา จ ฑํสมกสํ, มกฺขิกา จ กิปิลฺลิกา จ มกฺขิกกิปิลฺลิกํ, กีฏา จ สรึสปา จ กีฏสรึสปํ. ตตฺถ กุนฺถา=สุขุมกิปิลฺลิกา.

微小生物：kīṭā（昆虫）与paṭaṅgā（飞蛾）成为kīṭapaṭaṅgaṃ；kīṭā是有背壳的生物。同样地，kunthakipillikaṃ（小虫与蚂蚁），ḍaṃsā（虻）与makasā（蚊）成为ḍaṃsamakasaṃ，makkhikā（蝇）与kipillikā（蚂蚁）成为makkhikakipillikaṃ，kīṭā（昆虫）与sariṃsapā（爬虫）成为kīṭasariṃsapaṃ。其中，kunthā是微小的蚂蚁。

ขุทฺทชนฺตุ อนฏฺฐี วา, อถ โข ขุทฺทโกปิ วา;

สตํ วา ปสโต เยสํ, เกจิ อานตุลา อิติ.

微小生物，或无骨，或体小；或一把可握百只，或有些不可称量。

ปจนจณฺฑาลานํ-โอรพฺภิกา จ สูกริกา จ โอรพฺภิกสูกริกํ, เอวํ สากุนฺติกมาควิกํ. สปาโก จ จณฺฑาโล จ สปากจณฺฑาลํ, ปุกฺกุสฉวฑาหกํ, เวนรถการํ, ตตฺถ เวนา=ตจฺฉกา, รถการา=จมฺมการา.

屠夫与贱民：orabbhikā（屠羊者）与sūkarikā（屠猪者）成为orabbhikasūkarikaṃ。同样地，sākuntikamāgavikaṃ（捕鸟者与猎鹿者）。sapāko（煮狗者）与caṇḍālo（贱民）成为sapākacaṇḍālaṃ；pukkusachavaḍāhakaṃ（清道夫与焚尸者）；venarathakāraṃ（竹匠与车匠）。其中，venā是木匠，rathakārā是皮匠。

จรณสาธารณานํ-อติโส จ ภารทฺวาโช จ อติสภารทฺวาชํ, กฏฺโฐ จ กปาโล จ กฏฺฐกปาลํ, สีลญฺจ ปญฺญาณญฺจ สีลปญฺญาณํ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ สมถวิปสฺสนํ, วิชฺชา จ จรณญฺจ วิชฺชาจรณํ, เอวํ นามรูปํ, หิโรตฺตปฺปํ, สติสมฺป-ชญฺญํ[Pg.163], โลภโมหํ, โทสโมหํ, อหิริกาโนตฺตปฺปํ, ถินมิทฺธํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจ+มิจฺจาทิ.

共通的行为：Atiso与Bhāradvāja（巴罗多迦）成为atisabhāradvājaṃ；kaṭṭho（木）与kapālo（钵）成为kaṭṭhakapālaṃ；sīla（戒）与paññāṇa（慧）成为sīlapaññāṇaṃ；samatho（止）与vipassanā（观）成为samathavipassanaṃ；vijjā（明）与caraṇa（行）成为vijjācaraṇaṃ。同样地，nāmarūpaṃ（名色），hirottappaṃ（惭愧），satisampajaññaṃ（念与正知），lobhamohaṃ（贪与痴），dosamohaṃ（嗔与痴），ahirikānottappaṃ（无惭与无愧），thinamiddhaṃ（昏沉与睡眠），uddhaccakukkuccaṃ（掉举与恶作）等。

เอกชฺฌายนปาวจนานํ-ทีโฆ จ มชฺฌิโม จ ทีฆมชฺฌิมํ, เอวํ เอกุตฺตร สํยุตฺตกํ, ขนฺธกวิภงฺคํ.

共同的学习与教言：dīgho（长部）与majjhimo（中部）成为dīghamajjhimaṃ。同样地，ekuttarasaṃyuttakaṃ（增支部与相应部），khandhakavibhaṅgaṃ（犍度与分别）。

ลิงฺควิเสสานํ-อิตฺถี จ ปุมา จ อิตฺถิปุมํ, ทาสี จ ทาโส จ ทาสิทาสํ, จีวรญฺจ ปิณฺฑปาโต จ เสนาสนญฺจ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาโร จ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, ติณญฺจ กฏฺโฐ จ สาขา จ ปลาสญฺจ ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ. ‘‘ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ’’ติปิ ทิสฺสติ.

不同性别的词：“女”与“男”为“男女”；“女仆”与“男仆”为“仆役”；“衣”、“乞食”、“卧具”与“病缘医药资具”为“衣食卧具病缘医药资具”；“草”、“木”、“枝”与“叶”为“草木枝叶”。“得衣食卧具病缘医药资具”亦可见。

วิวิธวิรุทฺธานํ-กุสลญฺจ อกุสลญฺจ กุสลากุสลํ, เอวํ สาวชฺชานวชฺชํ, หีนปณีตํ, กณฺหสุกฺกํ, เฉกปาปกํ, สุขทุกฺขํ, อธมุตฺตมํ, ปฏิฆานุนยํ, ฉายาตปํ, อาโลกนฺธการํ. รตฺติญฺจ ทิวา จ รตฺตินฺทิวํ, ‘‘รตฺตินฺทิวทารควจตุรสฺสา’’ติ อปจฺจเย กเต นุมอาคโม. อโห จ รตฺติ จ อโหรตฺตํ, ‘‘ทีฆา+โหวสฺเสกเทเสหิ จ รตฺยา’’ติ อปจฺจเย กเต ‘‘มนาทฺยาปาทีน+โม มเย เจ’’ติ โอกาโร.

各种对立的词：“善”与“不善”为“善不善”；同样地，“有罪无罪”、“劣胜”、“黑白”、“巧拙”、“乐苦”、“下上”、“逆顺”、“荫阳”、“明暗”。“夜”与“昼”为“昼夜”(rattindivaṃ)，在无后缀时有鼻音增益。“昼”与“夜”为“日夜”(ahorattaṃ)，在无后缀时依文法规则变为o音。

ทิสานํ-ปุพฺพา จ อปรา จ ปุพฺพาปรํ, เอวํ ปุรตฺถิมปจฺฉิมํ, ทกฺขิณุตฺตรํ, ปุพฺพทกฺขิณํ, ปุพฺพุตฺตรํ, อปรทกฺขิณํ, อปรุตฺตรํ.

方向：“东”与“西”为“东西”；同样地，“东西”、“南北”、“东南”、“东北”、“西南”、“西北”。

นทีนํ-คงฺคา จ ยมุนา จ คงฺคายมุนํ, เอวํ มหีสรภู.

诸河：“恒河”(Gaṅgā)与“亚穆纳河”(Yamunā)为“恒河亚穆纳”；同样地，“摩醯河”(Mahī)与“萨拉布河”(Sarabhū)为“摩醯萨拉布”。

ติณ+รุกฺข+ปสุ+สกุณ+ธน+ขญฺญ+พฺยญฺชน+ชนปทานํ วา. ติณวิเสสานํ-อุสีรานิ จ พีรณานิ จ อุสีรพีรณํ อุสีรพีรณานิ วา. เอวํ มุญฺชปพฺพชํ มุญฺชปพฺพชานิ วา, กาสกุสํ กาสกุสา วา.

或关于草、树、牲畜、鸟、财物、谷物、菜肴、国土的词。各种草：“优尸罗草”(usīra)与“毗兰那草”(bīraṇa)为“优尸罗毗兰那”或“优尸罗毗兰那”(复数)；同样地，“文邪草”(muñja)与“婆跋阇草”(pabbaja)为“文邪婆跋阇”或“文邪婆跋阇”(复数)；“迦奢草”(kāsa)与“俱舍草”(kusa)为“迦奢俱舍”或“迦奢俱舍”(复数)。

รุกฺขวิเสสานํ-อสฺสตฺถา [Pg.164] จ กปิฏฺฐา จ อสฺสตฺถกปิฏฺฐํ อสฺสตฺถกปิฏฺฐา วา, เอวํ อมฺพปนสํ อมฺพปนสา, ขทิรปลาสํ ขทิรปลาสา, ธวาสฺสกณฺณํ ธวาสฺสกณฺณา, ปิลกฺขนิคฺโรธํ ปิลกฺขนิคฺโรธา, สากสาลํ สากสาลา.

各种树：“菩提树”(assattha)与“迦毗他树”(kapiṭṭha)为“菩提迦毗他”或“菩提迦毗他”(复数)；同样地，“芒果树”(amba)与“波罗蜜树”(panasa)为“芒果波罗蜜”(复数)；“儿茶树”(khadira)与“波罗奢树”(palāsa)为“儿茶波罗奢”(复数)；“陀婆树”(dhava)与“阿娑建那树”(assakaṇṇa)为“陀婆阿娑建那”(复数)；“毕钵罗树”(pilakkha)与“尼拘律树”(nigrodha)为“毕钵罗尼拘律”(复数)；“娑迦树”(sāka)与“娑罗树”(sāla)为“娑迦娑罗”(复数)。

ปสุวิเสสานํ-คชา จ ควชา จ คชควชํ คชควชา วา, อชา จ เอฬกา จ อเชฬกํ อเชฬกา, หตฺถี จ คาโว จ อสฺสา จ วฬวา จ หตฺถีควสฺสวฬวํ หตฺถีควสฺสวฬวา, รสฺสตฺตํ. เอวํ โคมหิสํ โคมหิสา, เอเณยฺยวราหํ เอเณยฺยวราหา, สีหพฺยคฺฆตรจฺฉํ สีหพฺยคฺฆตรจฺฉา, กุกฺกุฏสูกรํ กุกฺกุฏสูกรา, เอเณยฺยโคมหิสํ เอเณยฺยโคมหิสา.

各种牲畜：“象”与“牛”为“象牛”或“象牛”(复数)；“山羊”与“绵羊”为“山羊绵羊”或“山羊绵羊”(复数)；“象”、“牛”、“马”与“母马”为“象牛马母马”，此处有元音短化。同样地，“牛”与“水牛”为“牛水牛”(复数)；“羚羊”与“野猪”为“羚羊野猪”(复数)；“狮”、“虎”与“豹”为“狮虎豹”(复数)；“鸡”与“猪”为“鸡猪”(复数)；“羚羊”、“牛”与“水牛”为“羚羊牛水牛”(复数)。

สกุณวิเสสานํ-หํสา จ พกา จ หํสพกํ หํสพกา. เอวํ การณฺฑวจกฺกวากํ การณฺฑวจกฺกวากา, มยูรโกญฺจํ มยูรโกญฺจา, สุกสาลิกํ สุกสาลิกา, พกพลากํ พกพลากา.

各种鸟：“天鹅”与“鹭”为“天鹅鹭”或“天鹅鹭”(复数)。同样地，“鸳鸯”与“赤麻鸭”为“鸳鸯赤麻鸭”(复数)；“孔雀”与“苍鹭”为“孔雀苍鹭”(复数)；“鹦鹉”与“八哥”为“鹦鹉八哥”(复数)；“鹭”与“鹤”为“鹭鹤”(复数)。

ธนานํ-หิรญฺญญฺจ สุวณฺณญฺจ หิรญฺญสุวณฺณํ หิรญฺญสุวณฺณานิ. เอวํ ชาตรูปรชตํ ชาตรูปรชตานิ, มณิสงฺขมุตฺตเวฬุริยํ มณิสงฺขมุตฺตเวฬุริยา.

财物：“金”与“金饰”为“金与金饰”或“金与金饰”(复数)。同样地，“黄金”与“白银”为“金银”或“金银”(复数)；“摩尼、螺、珍珠、琉璃”为“摩尼螺珍珠琉璃”或“摩尼螺珍珠琉璃”(复数)。

ธญฺญานํ-สาลี จ ยวา จ สาลิยวํ สาลิยวา วา. เอวํ ติลมุคฺคมาสํ ติลมุคฺคมาสานิ, นิปฺปาวกุลตฺถํ นิปฺปาวกุลตฺถา.

谷物：“稻”与“麦”为“稻麦”或“稻麦”(复数)。同样地，“芝麻、绿豆、黑豆”为“芝麻绿豆黑豆”或“芝麻绿豆黑豆”(复数)；“豌豆”与“马豆”为“豌豆马豆”或“豌豆马豆”(复数)。

พฺยญฺชนานํ-สาโก จ สุวา จ สากสุวํ สากสุวา. เอวํ คพฺยมาหิสํ คพฺยมาหิสา, เอเณยฺยวราหํ เอเณย, วราหา. มิคมยูรํ มิคมยูรา.

菜肴：“蔬菜”与“汤”为“蔬菜汤”或“蔬菜汤”(复数)。同样地，“牛肉”与“水牛肉”为“牛肉水牛肉”(复数)；“羚羊肉”与“野猪肉”为“羚羊野猪肉”(复数)；“鹿肉”与“孔雀肉”为“鹿孔雀肉”(复数)。

ชนปทานํ-กาสิ [Pg.165] จ โกสลา จ กาสิโกสลํ กาสิโกสลา, วชฺชี จ มลฺลา จ วชฺชิมลฺลํ วชฺชิมลฺลา, องฺคา จ มคธา จ องฺคมคธํ องฺคมคธา, เอวํ เจติวํสํ เจติวํสา, มจฺฉสูรเสนํ มจฺฉสูรเสนา, กุรุปญฺจาลํ กุรุปญฺจาลา. นามญฺจ รูปญฺจ นามรูปญฺจ นามรูปนามรูปนฺติ จตุเรกปญฺจโวการวเสน วตฺตพฺเพ พหุลาธิการา สรูเปกเสสํ กตฺวา นามรูปนฺติ วุตฺตํ.

诸国：“迦尸”(Kāsi)与“憍萨罗”(Kosala)为“迦尸憍萨罗”(复数)；“跋耆”(Vajjī)与“末罗”(Malla)为“跋耆末罗”(复数)；“鸯伽”(Aṅga)与“摩揭陀”(Magadha)为“鸯伽摩揭陀”(复数)；同样地，“支提跋蹉”、“摩蹉苏罗西那”、“俱卢般遮罗”。“名”与“色”为“名色”。当应说“名色与名色”时，在四蕴、一蕴、五蕴的情况下，因用法广，作同形存一后，说为“名色”。

เอตสฺมึ เอกตฺถีภาวกณฺเฑ ยํ วุตฺตํ ปุพฺพํ, ตเทว ปุพฺพํ นิปตติ, กมาติกฺกเม ปโยชนสฺสา+ภาวา. กฺวจิ วิปลฺลาโสปิ โหติ, พหุลาธิการโต, ทนฺตานํ ราชา ราชทนฺโต. จตฺเถ สมาหาเร ‘‘สภาปริสายา’’ติ ญาปกา กฺวจิ นปุํสกลิงฺคํ น ภวติ, อาธิปจฺจญฺจ ปริวาโร จ อาธิปจฺจปริวาโร. เอวํ ฉนฺทปาริสุทฺธิ, ปฏิสนฺธิปวตฺติยํ.

在此复合词品中，先说者即先置，因无颠倒顺序之必要。有时亦有倒置，因其重要性，如“齿中之王”(dantānaṃ rājā)为“王齿”(rājadanto)。在表示集合义的“与”格复合词中，由“集会与会众”(sabhāparisā)为例可知，有时不作中性，如“主权”与“眷属”为“主权眷属”。同样地，如“欲清净”(chandapārisuddhi)、“结生与相续”(paṭisandhipavatti)。

๔๐. สมาสนฺตฺว

40. 复合词尾

อุปริ อย+มธิกรียติ.

以下对此进行阐述。

๔๑. ปาปาทีหิ ภูมิยา

41. 以“恶”等为首的“地”

ปาปาทีหิ ปรา ยา ภูมิ, ตสฺสา สมาสนฺโต อ โหติ. ปาปา ภูมิ ยสฺมินฺติ ปาปภูมํ, ชาติยา อุปลกฺขิตา ภูมิ ชาติภูมํ.

在以“恶”(pāpa)等为首的“地”(bhūmi)复合词中，其复合词尾变为“a”。例如，有恶之地，是为“恶地”(pāpabhūmaṃ)；以种姓为特征之地，是为“生地”(jātibhūmaṃ)。

๔๒. สํขฺยาหิติ

42. 以数为首

สํขฺยาหิ ปราย ภูมิยา อ โหติ. ทฺเว ภูมิโย อสฺส ทฺวิภูมํ. เอวํ ติภูมํ.

在以数为首的“地”(bhūmi)复合词中，其复合词尾变为“a”。例如，有二地者，是为“二地”(dvibhūmaṃ)。同理，亦有“三地”(tibhūmaṃ)。

๔๓. นทีโคธาวรีนํ

43. 关于“河”与“戈达瓦里”

สํขฺยาหิ ปราสํ นทีโคธาวรีนํ สมาสนฺโต อ โหติ. ปญฺจนฺนํ นทีนํ สมาหาโร ปญฺจนทํ. เอวํ สตฺตโคธาวรํ.

在以数为首的“河”(nadī)和“戈达瓦里”(godhāvarī)复合词中，其复合词尾变为“a”。例如，五条河的汇集，称为“五河”(pañcanadaṃ)。同理，亦有“七戈达瓦里”(sattagodhāvaraṃ)。

๔๔. อสํขฺเยหิ จา+งฺคุลฺยา+นาญฺญาสํขฺยตฺเถสุติ

44. 关于以非数词等为首的“指”，及非他数之义

อสํขฺเยหิ [Pg.166] สํขฺยาหิ จ ปราย องฺคุลิยา สมาสนฺโต อ โหติ. นิคฺคต+มงฺคุลีหิ นิรงฺคุลํ, ทฺเว องฺคุลิโย สมาหฏา ทฺวงฺคุลํ. อนญฺญาสํขฺยตฺเถสูติ กึ, ปญฺจ องฺคุลิโย อสฺมึ หตฺเถติ ปญฺจงฺคุลิ, องฺคุลิยา สมีปํ อุปงฺคุลิ.

在以非数词或数词为首的“指”(aṅguli)复合词中，其复合词尾变为“a”。例如，没有手指的，称为“无指”(niraṅgulaṃ)；两指的集合，称为“二指”(dvaṅgulaṃ)。何谓“非他数之义”？例如，“此手有五指”，是为“五指”(pañcaṅguli)；临近于指，是为“近指”(upaṅguli)。

๔๕. ทีฆาโหวสฺเสกเทเสหิ จ รตฺตฺยาติ

45. 关于以“长”、“昼”、“雨”、“一分”为首的“夜”

ทีฆาทีหิ ปราย รตฺติยา อ โหติ. ทีฆา จ สา รตฺติ จาติ ทีฆรตฺตํ. อโห จ รตฺติ จ อโหรตฺตํ, อาปาทิตฺตา โอ. วสฺสาสุ รตฺติ วสฺสารตฺตํ. ปุพฺพา จ สา รตฺติ จาติ ปุพฺพรตฺตํ. เอวํ อปรรตฺตํ, อฑฺฒรตฺตํ, อติกฺกนฺโต รตฺตึ อติรตฺโต. ทฺเว รตฺติโย สมาหฏา ทฺวิรตฺตํ. อนญฺญาสํขฺยตฺเถสุ ตฺเวว, ทีฆา รตฺติ อสฺมินฺติ ทีฆรตฺติ, เหมนฺโต. รตฺติยา สมีปํ อุปรตฺติ. พหุลํวิธานา กฺวจิ โหเตว, รตฺติปริมาณานุรูปํ ยถารตฺตํ.

在以“长”(dīgha)等为首的“夜”(ratti)复合词中，其复合词尾变为“a”。例如，长时之夜，是为“长夜”(dīgharattaṃ)。昼与夜，是为“昼夜”(ahorattaṃ)，此处“o”是替换而来。雨季之夜，是为“雨夜”(vassārattaṃ)。前半之夜，是为“前夜”(pubbarattaṃ)。同理，亦有“后夜”(apararattaṃ)、“半夜”(aḍḍharattaṃ)。超越夜晚者，是为“超夜”(atiratto)。二夜之合集，是为“二夜”(dvirattaṃ)。然而，在非他数之义中则有例外，例如“长夜”(dīgharatti)指冬季(hemanto)。临近于夜，是为“近夜”(uparatti)。依通则故，亦有例外，例如“如其夜长”(yathārattaṃ)。

๔๖. โคตฺว+จตฺเถ จา+โลเป

46. 关于“牛”：非“与”义及无脱落

โคสทฺทา อโลปวิสเย สมาสนฺโต อ โหติ น เจ จตฺถาทีสุ สมาโส. รญฺโญ โค ราชคโว. ปรโม จ โส โค จาติ ปรมคโว. ปญฺจนฺนํ คุนฺนํ สมาหาโร ปญฺจควํ, ‘‘โคสฺสา+วง’’ติ อวง. ตํ ธน+มสฺสาติ ปญฺจควธโน. ทสควํ.

“牛”(go)一词，在无脱落的情况下构成复合词时，其复合词尾为“a”，除非该复合词是表示“与”(ca)义等的复合词。国王的牛是“王牛”(rājagavo)。最殊胜的牛是“胜牛”(paramagavo)。五头牛的集合是“五牛”(pañcagavaṃ)，依“gossāvaṅa”规则，（go）变为ava。拥有那（五牛）财富的人是“五牛富者”(pañcagavadhano)。同理，亦有“十牛”(dasagavaṃ)。

๔๗. รตฺตินฺทิว+ทารคว+จตุรสฺสา

47. 昼夜、妻与牛、四马者

เอเต สทฺทา อ-อนฺตา นิปจฺจนฺเต. รตฺติ จ ทิวา จ รตฺตินฺทิวํ, อิมินาว นุมาค มา. ทารา จ คโว จ ทารควํ. จตสฺโส อสฺสิโย อสฺส จตุรสฺโส.

这些词以“a”为尾，不规则地形成。夜晚和白天合为“昼夜”(rattindivaṃ)，依此规则，无“n”之增益。妻子和牛合为“妻牛”(dāragavaṃ)。拥有四匹母马者，是为“四马者”(caturasso)。

๔๘. อายาเม+นุควํ

48. Anugavaṃ：于长度义

อนุควํติ [Pg.167] นิปจฺจเต อายาเมคมฺยมาเน. ควสฺส อายาโม อนุควํ สกฏํ, อสงฺขฺยสมาโส.

于长度义被理解时，[语基]不变化而作`anugavaṃ`。`gavassa āyāmo`（牛的长度）[之义，作]`anugavaṃ sakaṭaṃ`（与牛等长之车），此为`asaṅkhyasamāso`（非数复合词）。

๔๙. อกฺขิสฺมา+ญฺญตฺเถ

49. 从`akkhi`，于他义中

อกฺขิสฺมา สมาสนฺโต อ โหติ อญฺญตฺเถ. วิสาลานิ อกฺขีนิ ยสฺส โส วิสาลกฺโข.

于他义中，在以`akkhi`结尾的复合词中，其词尾作`a`。例：`visālāni akkhīni yassa so visālakkho`（其眼宽大者，是为广眼者）。

๕๐. ทารุมฺย+งฺคุลฺยา

50. 于`dāru`（木）义中，从`aṅguli`（指）

องฺคุลนฺตา อญฺญตฺเถ ทารุมฺหิ สมาสนฺโต อ โหติ. ทฺเว องฺคุลิโย อวยวา อสฺเสติ ทฺวงฺคุลํ ทารุ, เอวํ ปญฺจงฺคุลํ. องฺคุลิสทิสาวยวํ ธญฺญาทีนํ วิกฺเขปกํ ทารูติ วุจฺจเต.

于他义中，当指`dāru`（木）时，以`aṅguli`结尾的复合词，其词尾作`a`。例：`dve aṅguliyo avayavā assā ti dvaṅgulaṃ dāru`（其有二指为部分，是为二指木），同理作`pañcaṅgulaṃ`（五指木）。此处所谓`dāru`，是指具有指状部分、用以播撒谷物等的木器。

๕๔. อุตฺตรปเท

54. 于后分中

อิทํ สพฺพตฺถ อธิกาตพฺพํ.

此[规则]于各处皆当随引。

๕๕. อิมสฺสิ+ทนฺติ

55. `imassa`作`idaṃ`

อุตฺตรปเท อิมสฺส อิทํ, อิมาย อตฺโถ อิทมฏฺโฐ, ถสฺส โฐ, อิทมฏฺโฐ อสฺส อตฺถีติ อิทมฏฺฐี, อิทมฏฺฐิโน ภาโว อิทมฏฺฐิตา. อิเมสํ ปจฺจยา อิทปฺปจฺจยา, นิคฺคหีตโลโป ปสฺส จ ทฺวิภาโว.

于后分中，`imassa`作`idaṃ`。例：`imāya attho`（此之义）作`idamaṭṭho`，其中`th`作`ṭh`。`idamaṭṭho assa atthīti idamaṭṭhī`（有此义者），`idamaṭṭhino bhāvo idamaṭṭhitā`（有此义之状态）。又如`imesaṃ paccayā`（缘于此等）作`idappaccayā`，其中有`niggahīta`的脱落及`p`的重叠。

๕๗. ฏ นฺตนฺตูนนฺติ

57. 于-ntu与-nta结尾者，作`ṭa`

นฺตนฺตูนํ อุตฺตรปเท ฏ โหติ. ภวนฺโต ปติฏฺฐา อมฺหนฺติ ภวํปติฏฺฐา มยํ, นิคฺคหีตาคโม, วคฺคนฺโต, โยสฺส ฏา จ. ภควา มูลํ เอเตสํติ ภควํมูลกา โน ธมฺมา.

于后分中，以`-nta`与`-ntu`结尾者，其词尾作`aṃ`（由`ṭa`代表）。例：`bhavanto patiṭṭhā amhan ti bhavaṃpatiṭṭhā mayaṃ`（我等以诸尊者为皈依处）。又如：`bhagavā mūlaṃ etesan ti bhagavaṃmūlakā no dhammā`（我等之法以世尊为根本）。

๕๘. อ

58. `A`（元音）

อิติ [Pg.168] นฺตนฺตูนํ อ โหติ. คุณวนฺโต ปติฏฺฐา มมาติ คุณวนฺตปติฏฺโฐ+สฺมิ.

同样，以`-nta`与`-ntu`结尾者，其词尾作`a`。例：`guṇavanto patiṭṭhā mamā ti guṇavantapatiṭṭho'smi`（我以具德者为皈依处）。

๖๐. ปรสฺส สํขฺยาสุติ

60. 于数词中，`para`[的变化]

สํขฺยาสุ ปรสฺส โอ, ปโร สตสฺมา อธิกา ปโรสตํ.

于数词中，`para`作`o`。例：`paro satasmā adhikā`（多于一百）作`parosataṃ`（百余）。

๖๑. ชเน ปุถสฺสุติ

61. 于`jana`（人）义中，`puthu`[的变化]

ปุถสฺส ชเน อุ โหติ. ปุถเควา+ยํ ชโนติ ปุถุชฺชโน, ชสฺส ทฺวิตฺตํ.

于`jana`（人）义中，`puthu`作`u`。`puthageva ayaṃ janoti puthujjano`（此人乃种种生，故为凡夫），其中`j`重叠。

๖๒. โส ฉสฺสา+หา+ยตเน วา

62. 于`aha`与`āyatana`前，`cha`或作`so`

อเห อายตเน จ อุตฺตรปเท ฉสฺส โส โหติ วา. สาหํ ฉาหํ, สฬายตนํ ฉฬายตนํ. (สมฺพรํ)

当`aha`（日）与`āyatana`（处）为后分时，`cha`（六）或作`so`。例：`sāhaṃ`或`chāhaṃ`（六日）；`saḷāyatanaṃ`或`chaḷāyatanaṃ`（六处）。（Sambaraṃ）

๖๓. ลฺตุ+ปิตาทีน+มารวรง

63. 于以`-tu`结尾者及`pitu`等，[作]`āra`、`vara`、`aṅa`

ลฺตุปจฺจยนฺตานํ ปิตาทีนญฺจ ยถากฺกม+มารวรง วา โหนฺตุ+ตฺตรปเท. สตฺถุโน ทสฺสนํ สตฺถารทสฺสนํ, กตฺตารนิทฺเทโส. มาตรปิตโร. วาตฺเวว, สตฺถุทสฺสนํ, มาตุชาโย.

于后分中，以`-tu`后缀结尾者及`pitu`（父）等，其词尾依次或作`āra`、`vara`、`aṅa`。例：`satthuno dassanaṃ`（导师之见）作`satthāradassanaṃ`；`kattuno niddeso`（作者的解释）作`kattāraniddeso`；`mātarapitaro`（父母）。若不作此变化，则如：`satthudassanaṃ`（导师之见），`mātujāyo`（母所生者）。

๖๘. กฺวจิ ปจฺจเยติ

68. 有时于后缀中

ปจฺจเย ปุมภาเว อติสเยน พฺยตฺตา พฺยตฺตตรา, พฺยตฺตตมา. ‘‘ตสฺสํ ตตฺร, ตาย ตโต, ตสฺสํ เวลายํ ตทา’’

有时于后缀前[亦有变化]。于阳性中，表程度之`atisayena`时，`byattā`（明了）作`byattatarā`（更明了）、`byattatamā`（最明了）。又如引文：“`tassaṃ`作`tatra`（于彼处），`tāya`作`tato`（从彼），`tassaṃ velāyaṃ`作`tadā`（于彼时）。”

๗๑. สญฺญาย+มุโท+ทกสฺส

71. 于`saññā`（名称）义中，`udaka`[的变化]

สญฺญาย+มุทกสฺสุ+ตฺตรปเท [Pg.169] อุทาเทโส โหติ. อุทธิ, อุทปานํ.

当复合词为一`saññā`（名称）时，其后分`udaka`（水）被替换为`uda`。例：`udadhi`（海洋），`udapānaṃ`（水井）。

๗๒. กุมฺภาทีสุ วา

72. 于瓮等词中，或

กุมฺภาทีสุ+ตฺตรปเทสุ อุทกสฺส อุทาเทโส วา โหติ. อุทกุมฺโภ, อุทกกุมฺโภ. อุทปตฺโต อุทกปตฺโต. อุทพินฺทุ อุทกพินฺทุ. อากติคโณ+ยํ.

于瓮(kumbha)等词为后置词时，udaka或作uda。如：udakumbho、udakakumbho（水瓮）；udapatto、udakapatto（水钵）；udabindu、udakabindu（水滴）。此为不定式组。

๗๓. โสตาทีสู+โลโป

73. 于流等词中，省略

โสตาทีสุ+ตฺตรปเทสุ อุทกสฺส อุสฺส โลโป โหติ. ทกโสตํ, ทกรกฺขโส.

于流(sota)等词为后置词时，udaka的u被省略。如：dakasotaṃ（水流），dakarakkhaso（水夜叉）。

๒๖. อิตฺถิย+มตฺวา

26. 于阴性，ā

อิตฺถิยํ วตฺตมานโต อการนฺตโต นามสฺมา อาปจฺจโย โหติ. ธมฺมทินฺนา.

表示阴性时，a-词基名词后加后缀ā。如：法施(Dhammadinnā)。

๒๗. นทาทิโต งี

27. 于河等词，ṅī

นทาทีหิ อิตฺถิยํ วีปจฺจโย โหติ. นที มหี กุมารี ตรุณี วารุณี โคตมี.

于河(nadī)等词，在阴性中，加后缀ī。如：nadī（河）、mahī（地）、kumārī（少女）、taruṇī（年轻女子）、vāruṇī（瓦儒尼）、乔达弥(Gotamī)。

โคโต วา

于牛，或

คาวี โค. อากติคโณ+ยํ. ว-กาโร ‘‘นฺตนฺตูนํ วีมฺหิ โต วา’’ติ วิเสสนตฺโถ.

gāvī（母牛）即go。此为不定式组。于“ntantūnaṃ vīmhi to vā”句中，v字为限定之用。

๒๘. ยกฺขาทิตฺวิ+นี จ

28. 于夜叉等词，inī及ī

ยกฺขาทิโต [Pg.170] อิตฺถิยํ อินี โหติ วี จ. ยกฺขินี ยกฺขี, นาคินี นาคี, สีหินี สีหี.

于夜叉(Yakkha)等词，在阴性中，加inī及ī。如：yakkhinī、yakkhī（女夜叉）；nāginī、nāgī（女那伽）；sīhinī、sīhī（母狮）。

๒๙. อารามิกาทีหิ

29. 于净人等词

อารามิกาทิโต อินี โหติ+ตฺถิยํ. อารามิกินี, อนนฺตรายิกินี.

于净人(ārāmika)等词，在阴性中，加inī。如：ārāmikinī（女净人），anantarāyikinī（无障碍者）。

สญฺญายํ มานุโส มานุสินี, อญฺญตฺร มานุสี.

作为专名时，mānuso（人）作mānusinī；其他情况作mānusī。

๓๐. ยุวณฺเณหิ นี

30. 于i、u-词尾，nī

อิตฺถิย+มิวณฺณุวณฺณนฺเตหิ นี โหติ พหุลํ. สทาปยตปาณินี, ทณฺฑินี, ภิกฺขุนี, ขตฺตพนฺธุนี, ปรจิตฺตวิทุนี. มาตุอาทิโต กสฺมา น โหติ, อิตฺถิปจฺจยํ วินาปิ อิตฺถตฺตาภิธานโต.

于阴性中，i、u-词尾后，多加nī。如：sadāpayatapāṇinī（常持净手者）、daṇḍinī（持杖者）、比丘尼、khattabandhunī（刹帝利亲属）、paracittavidunī（知他心者）。问：为何不于母(mātu)等词后加？答：因其无阴性后缀亦可表阴性义。

๓๑. ตฺติมฺหา+ญฺญตฺเถ

31. 于tti，于他义

ตฺติมฺหา+ญฺญตฺเถเยว อิตฺถิยํ นี โหติ พหุลํ. สา+หํ อหึสารตินี, ตสฺสา มุฏฺฐสฺสตินิยา, สา คาวี วจฺฉคิทฺธินี. อญฺญตฺเถติ กึ, ธมฺมรติ.

于tti，仅于他义，在阴性中，多加nī。如：sā'haṃ ahiṃsāratinī（我乐于不害），tassā muṭṭhassatiniyā（于彼失念者），sā gāvī vacchagiddhinī（彼母牛贪恋其犊）。“于他义”作何解？如：dhammarati（法乐）。

๓๒. ฆรณฺยาทโยติ

32. Gharaṇī等

ฆรณิปภุตโย นีปจฺจยนฺตา สาธโว โหนฺติ. ฆร+มสฺสา อตฺถีติ อีมฺหิ ‘‘ยุวณฺเณหิ นี’’ติ นี, ฆรณี. อิมินา นสฺส โณ, อีสฺส อตฺตญฺจ.

Gharaṇī等以nī为后缀的词是正确的形式。由“彼有家(Gharaṃ assā atthi)”义，依“于i、u-词尾，nī”规则，得nī，成gharaṇī（主妇）。依此，n作ṇ，及ī作a。

อาจริยา [Pg.171] วา ยโลโป จ อิติ คณสุตฺเตน นิยามิตตฺตา อิมินาว นีมฺหิ ยโลโป จ, อาจรินี อาจริยา.

因受“Ācariyā或，及y省略”此组经所限，依此，于nī中亦有y的省略，故有ācarinī、ācariyā（女教师）二形。

๓๓. มาตุลาทิตฺวา+นี ภริยายนฺติ

33. 于舅等词，于妻义，ānī

มาตุลาทิโต ภริยาย+มานี โหติ. มาตุลานี, วรุณานี, คหปตานี, อาจริยานี.

于舅(mātula)等词，于妻义，加ānī。如：mātulānī（舅母），varuṇānī（瓦儒那尼），gahapatānī（家主妇），ācariyānī（师母）。

อภริยายํ ขตฺติยา วา อิติ คณสุตฺเตน นิยมิตตฺตา อิมินา วา อานี, ขตฺติยานี. นทาทิปาฐา ภริยายนฺตุ อี, ขตฺติยี.

因受“非妻义，khattiyā或”此组经所限，依此或加ānī，成khattiyānī（刹帝利女）。而依河等词的念法，于妻义，则加ī，成khattiyī（刹帝利妻）。

๓๔. อุปมา+สํหิต+สหิต+สญฺญต+สห+สผ+วาม+ลกฺขณาทิตู+รุตูติ

34. 在upamā、saṃhita、sahita、saññata、saha、sapha、vāma、lakkhaṇa等词之后，ūru的[阴性后缀]为ū

อูรุสทฺทโต อิตฺถิย+มู โหติ. กรโภ วิย อูรุ ยสฺสา สา กรโภรู, สํหิโต อูรุ อสฺสาติ สํหิโตรู, เอวํ สหิโตรู, สญฺญโตรู, สโหรู, สโผรู, วาโมรู, ลกฺขโณรู. อูติ โยควิภาคา พฺรหฺมพนฺธู.

从ūru（腿）一词，在阴性中，[后缀]为ū。其腿如象鼻者(karabho viya ūru yassā sā)，是为karabhorū；其腿紧合者(saṃhito ūru assā'ti)，是为saṃhitorū。同样地，[有]sahitorū、saññatorū、sahorū、saphorū、vāmorū、lakkhaṇorū。通过规则切分(yogavibhāga)，由ū[规则可得]brahmabandhū（婆罗门之亲）。

๓๕. ยุวาติ

35. 由yuva[派生，后缀为]ti

ยุวสทฺทโตติ โหติ+ตฺถิยํ. ยุวติ.

从yuva一词，在阴性中，[后缀]为ti。[得]yuvati（年轻女子）。

๓๖. นฺตนฺตูนํ วีมฺหิ โต วาติ

36. 在vī[后缀]前，-nt与-ntu[词尾]可选择性地变为t

วีมฺหิ นฺตนฺตูนํ โต วา โหติ. คจฺฉตี คจฺฉนฺตี, สีลวต สีลวนฺตี.

在vī[后缀]前，-nt与-ntu[词尾]可选择性地变为t。例如：gacchatī或gacchantī（去者，阴性）；sīlavatī或sīlavantī（具戒者，阴性）。

๓๗. ภวโต โภโตติ

37. bhavant[词干]变为bhota

วีมฺหิ [Pg.172] ภวโต โภตาเทโส วา โหติ. โภตี ภวนฺตี.

在vī[后缀]前，bhavant[词干]可选择性地替换为bhota。例如：bhotī或bhavantī（尊者，阴性）。

๓๙. ปุถุสฺส ปถวปุถวาติ

39. puthu[词干]变为pathava或puthava

วีมฺหิ ปุถุสฺส ปถวปุถวา โหนฺติ. ปถวี ปุถวี, เฐ ปถวี.

在vī[后缀]前，puthu[词干]变为pathava或puthava。例如：pathavī或puthavī（大地）；[又如]ṭhe pathavī。

อิติ ปโยคสิทฺธิยํ สมาสกณฺโฑ จตุตฺโถ.

如是，《用法成就论》中，复合词品第四章终。

๕. ณาทิกณฺฑ

5. ṇ等后缀品

สมาโส [Pg.173] ปทสํเขโป, ปทปจฺจยสํหิตํ;

ตทฺธิตํ นาม โหตีติ, วิญฺเญยฺยํ เตส+มนฺตรํ.

复合词是词语的缩略，词与后缀相连者，名为派生词(taddhita)；应知此二者之差别。

๑. โณ วา+ปจฺเจ

1. 在后代义中，[可]选择性地[使用]ṇa[后缀]

ฉฏฺฐียนฺตา นามสฺมา วา ณปจฺจโย โหติ อปจฺเจ+ภิเธยฺเย. อปจฺจสทฺทสมฺพนฺธิตฺเตน อปจฺจวนฺตโต กตสรปจฺจโย สมตฺถฺยโต ฉฏฺฐฺยนฺตโต โหตีติ ‘‘ฉฏฺฐียนฺตา นามสฺมา’’ติ สุตฺเต อวุตฺตมฺปิ วุตฺตํ. ณาทีนํ ตทฺธิตนฺติ ปุพฺพาจริยสญฺญา. ณกาโร วุทฺธฺยตฺโถ. เอว+มญฺญตฺราปิ. ณาทิวุตฺติตฺตา ‘‘เอกตฺถตายํ’’ติ วิภตฺติโลโป.

从第六格结尾的名词之后，当表后代义时，可选择性地添加ṇa后缀。因与“后代”一词相关，故从有能力[表达此义]的第六格结尾[之词]派生，是故，虽未于经中明言，“从第六格结尾的名词之后”之义亦已含摄。ṇa等[后缀]为派生词(taddhita)，此乃古阿阇梨之名相。ṇ字表增长(vuddhi)义，其他[带ṇ之后缀]亦然。因是ṇa等[后缀]之释，故[于复合释义词如]“ekatthatāyaṃ”中，格尾省略。

๑๒๔. สราน+มาทิสฺสา+ยุวณฺณสฺสา+เอโอ ณานุพนฺเธ

124. 当以ṇ为标示的[后缀]跟随其后时，词首的a、i、u元音[分别]变为ā、e、o

สราน+มาทิภูตา เย อการิ+วณฺณุ+วณฺณา, เตสํ อา+เอ+โอ วา โหนฺติ ยถากฺกมํ ณานุพนฺเธติ อการสฺส อากาโร. อา+เอ+โอนํ วุทฺธีติปิ ปุพฺพาจริยสญฺญา. วสิฏฺฐสฺสา+ปจฺจํ วาสิฏฺโฐ. วีมฺหิ วาสิฏฺฐี. เวติ วสิฏฺฐสฺสา+ปจฺจํติ วากฺยสฺส จ วสิฏฺฐาปจฺจํติ สมาสสฺส จ วิกปฺปตฺถํ. โส จ วาสทฺโท ยาว ‘‘สกตฺเถ’’ติ อธิกรียติ.

作为词首的a元音、i元音、u元音，当以ṇ为标示的[后缀]跟随其后时，它们可分别依次变为ā、e、o。即a元音变为ā元音。ā、e、o亦名增长(vuddhi)，此乃古阿阇梨之名相。Vasiṭṭha之后代为Vāsiṭṭho；[加]vī[后缀，阴性为]Vāsiṭṭhī。“vā”(或)字，是为了表示“vasiṭṭhassa apaccaṃ”此一句子及“vasiṭṭhāpaccaṃ”此一复合词的[构成]是可选择的。此“vā”字的作用范围，延续至“sakatthe”(于自义中)这一[规则]。

นปุํสเกน ลิงฺเคน, สทฺโท+ทาหุ ปุเมน วา;

นิทฺทิสฺสตีติ ญาตพฺพ+มวิเสเส ปนิ+จฺฉิเตติ –

当不欲指定[特定性别]时，应知词语可以中性或阳性指代。

วุตฺตตฺถา อปจฺจสทฺทสฺส นปุํสกตฺเถปิ ปุตฺตปุตฺตีนํ ทฺวินฺนมฺปิ วาจโก โหติ.

如前所述，apacca（后代）一词，即使作中性使用，亦可指代儿子与女儿二者。

ณาทโย+ภิเธยฺยลิงฺคา[Pg.174], อปจฺเจ ตฺว+นปุํสกา;

นปุํสเก สกตฺเถ ณฺโย, ภิยฺโย ภาวสมูหชา;

ตา ตุ+ตฺถิย+มสํขฺยาเน, ตฺวาทิจีปจฺจยนฺตกา.

ṇa等[后缀派生词]随所指之物的性别而定，然在后代义中则非中性；在中性[词]、于自义中，[用]ṇya[后缀]，多[用于]表示状态或集合；tā[后缀]则用于阴性、非计数[义]，以及以tva等和cī后缀结尾者。

ภารทฺวาชสฺส อปจฺจํ=ปุตฺโต ภารทฺวาโช, เอวํ เวสฺสามิตฺโต, โคตโม. เอตฺถ จ อ+ยุวณฺณนฺตาภาวา อา+เอ+โอนํ น วุทฺธิ. วาสุเทวสฺส อปจฺจํ วาสุเทโว, พลเทโว. จิตฺตโกติอาทีสุ ปน สํโยคนฺตตฺตา ‘‘สํโยเค กฺวจี’’ติ กฺวจิ น วุทฺธิ. อุปคุโน อปจฺจํ โอปคโว โอปควี. เอตฺถ ‘‘อุวณฺณสฺสา+วง สเร’’ติ อุการสฺส อวง.

Bhāradvāja(巴罗多迦)之后代(子)为Bhāradvājo；同样地，[有]Vessāmitto、Gotamo(乔达摩)。此处因[词首]非a、i、u元音，故无ā、e、o之增长(vuddhi)。Vāsudeva(瓦素迭瓦)之后代为Vāsudevo、Baladevo。然于Cittakoṭi等词，因其为辅音连结结尾，依“于辅音连结中，有时[不增长]”(saṃyoge kvaci)之规，有时不增长。Upagu之后代为Opagavo、Opagavī。此处依“于元音前，u元音[变为]ava”(uvaṇṇassāvaṅa sare)之规，u元音变为ava。

วจฺฉสฺสา+ปจฺจนฺติ วิคฺคยฺห ปุพฺพสุตฺเตน ณปจฺจเย กเต ปุน วจฺฉสฺสา+ปจฺจํติ วิคฺคโห.

分析“Vaccha之后代”，依前述经则加ṇa后缀后，可再分析为“[彼]Vaccha之后代”。

๒. วจฺฉาทิโต ณาน+ณายนา

2. 由伐蹉等词派生ṇāna与ṇāyana

วจฺฉาทีหิ อปจฺจปจฺจยนฺเตหิ โคตฺตาทีหิ จ สทฺเทหิ ณาน+ณายนปจฺจยา วา โหนฺติ อปจฺเจ. วจฺฉาโน, วจฺฉายโน, ‘‘สํโยเค กฺวจี’’ติ น วุทฺธิ. กติสฺสา+ปจฺจํ กจฺโจ, ‘‘ณฺย ทิจฺจาทีหี’’ติ ณฺโย, ‘‘โลโป+วณฺณิ+วณฺณานํ’’ติ อการโลเป จวคฺคปุพฺพรูปานิ. กจฺจสฺสา+ปจฺจํ กจฺจาโน, กจฺจายโน, ยาคเม กาติยาโน. มุคฺคสฺสา+ปจฺจํ=นตฺตาทีติ วากฺเย วุทฺธิ+อิการโลป+ปุพฺพรูปานิ. โมคฺคลฺลสฺสา+ปจฺจํติ ปุนณาน+ณายนา โหนฺติ, โมคฺคลฺลาโน โมคฺคลฺลายโน. อิเม จตฺตาโร อปจฺจปจฺจยนฺตา. โคตฺตาทิโต ยถาสกฏสฺสา+ปจฺจํ นตฺตาทีหิ สกฏาโน สกฏายโน. กณฺหสฺสา+ปจฺจํ นตฺตาทิ กณฺหาโน กณฺหายโน. เอวํ อคฺคิเวสฺสาโน อคฺคิเวสฺสายโน[Pg.175], มุญฺชาโน มุญฺชายโน, กุญฺชาโน กุญฺชายโน. สพฺพตฺถ สํโยคตฺตา น วุทฺธิ. อากติคโณ+ยํ.

由伐蹉(Vaccha)等词，以及以“后裔”后缀结尾的姓氏等词，在表示“后裔”时，可选择性地加上ṇāna与ṇāyana后缀。如：Vacchāno、Vacchāyano。依“saṃyoge kvaci”（在辅音结合处，有时）规则，不发生元音增長。Katī的后裔是Kacca，依“ṇya diccādīhi”规则，加ṇya后缀；依“lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ”规则，a音脱落并同化为前方的颚音。Kacca的后裔是Kaccāno、Kaccāyano；加入y音后，成迦旃延(Kātiyāno)。Mugga的后裔，依“nattādi”等规则，在句中发生元音增長、i音脱落及同化为前方音。目犍连(Moggalla)的后裔，再次加上ṇāna与ṇāyana后缀，成为Moggallāno、Moggallāyano。这四个词都以“后裔”后缀结尾。由姓氏等词，如Sakaṭa的后裔，依“nattādi”等规则，成为Sakaṭāno、Sakaṭāyano。Kaṇha的后裔，依“nattādi”等规则，成为Kaṇhāno、Kaṇhāyano。同样地，有Aggivessāno、Aggivessāyano，Muñjāno、Muñjāyano，Kuñjāno、Kuñjāyano。在所有情况中，因有辅音结合，故不发生元音增長。此为不定类组。

๓. กตฺติกาวิธวาทีหิ เณยฺยเณรา

3. 由Kattikā与Vidhavā等词派生ṇeyya与ṇera

กตฺติกาทีหิ วิธวาทีหิ จ เณยฺยเณรปฺปจฺจยา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ. กตฺติกาย อปจฺจํ กตฺติเกยฺโย, ครุโฬ วินตาย=สุปณฺณมาตุยา อปจฺจํ เวนเตยฺโย. โรหิณิยา อปจฺจํ โรหิเณยฺโย, คงฺคาย อปจฺจํ คงฺเคยฺโย. เอวํ ภาคิเนยฺโย, นาเทยฺโย, อนฺเตยฺโย, อาเหยฺโย, กาเปยฺโย, สุจิยา อปจฺจํ โสเจยฺโย, พาเลยฺโย. เณเร-วิธวาย อปจฺจํ เวธเวโร. พนฺธกิยา=อภิสาริกาย อปจฺจํ พนฺธ-เกโร. สมณสฺส อุปชฺฌายสฺสา+ปจฺจํ สามเณโร, นาฬิเกโร อิจฺจาทิ.

由Kattikā等词与Vidhavā等词，可选择性地依次加上ṇeyya与ṇera后缀。Kattikā的后裔是Kattikeyyo；金翅鸟(garuḷa)，即Vinatā（善翼之母）的后裔，是Venateyyo。罗希尼(Rohiṇī)的后裔是Rohiṇeyyo；恒河(Gaṅgā)的后裔是Gaṅgeyyo。同样地，有Bhāgineyyo（外甥）、Nādeyyo、Anteyyo、Āheyyo、Kāpeyyo。Suci的后裔是Soceyyo、Bāleyyo。使用ṇera后缀时：Vidhavā的后裔是Vedhavero。Bandhakī（即abhisārikā，妓女）的后裔是Bandhakero。沙门(samaṇa)的戒师(upajjhāya)的后继者是沙弥(sāmaṇero)；以及Nāḷikero等。

๔. ณฺย ทิจฺจาทีหิ

4. 由底提等词派生ṇya

ทิติปฺปภุตีหิ ณฺโย โหติ อปจฺเจ.

由底提(Diti)等词，在表示后裔时，加上ṇya后缀。

๑๒๕. สํโยเค กฺวจิ

125. 在辅音结合处，有时

สํโยควิสเย กฺวจิ อา+เอ+โอวุทฺธิโย โหนฺติ ณานุพนฺเธ.

在辅音结合的情况下，当ṇ为标示字母时，有时会发生ā、e、o的元音增長。

๑๓๑. โลโป+วณฺณิ+วณฺณานํ

131. 元音的脱落

อวณฺณิ+วณฺณานํ โลโป โหติ ยการาโท ปจฺจเย. ทิติยา=อสุรมาตุยา อปจฺจํ เทจฺโจ อาทิจฺโจ. กุณฺฑนิยา อปจฺจํ โกณฺฑญฺโญ, นสฺส ญฺเญ ปุพฺพรูปํ. อทิตีติ เทวมาตา.

在以y开头的后缀前，（词根末尾的）元音发生脱落。底提(Diti，阿修罗之母)的后裔是Decco、Ādicco。Kuṇḍanī的后裔是Koṇḍañño（拘那含），n音同化为ññ。阿底提(Aditi)是天神之母。

ภาตุโน [Pg.176] อปจฺจํ ภาตพฺโย, ‘‘ยมฺหิ โคสฺส จา’’ติ ยมฺหิ อุสฺส อวง อการโลปปุพฺพรูปานิ.

兄弟(bhātu)的后裔是bhātabyo。依“yamhi gossa cā”规则，u音替换为avaṅa，并发生a音脱落及同化为前方音。

๕. อา ณิ

5. 自ā，ṇi后缀

อการนฺตโต ณิ วา โหต+ปจฺเจ พหุลํ. อา=ติ นามวิเสสนตฺตา อ-การนฺตโตติ วุตฺตํ. ทกฺขสฺสา+ปจฺจํ ทกฺขิ, ทตฺติ, โทณิ, วาสวิ, วารุณิ. ชินทตฺตสฺสา+ปจฺจํ เชนทตฺติ, สุทฺโธทนิ, อานุรุทฺธิ อิจฺจาทิ.

自以a结尾的词，于后裔义，常可选用ṇi后缀。之所以说“自ā”，是因ā为名词限定语，故称“自以a结尾的词”。达刹(Dakkha)之裔为达奇(Dakkhi)、达帝(Datti)、多尼(Doṇi)、婆私毗(Vāsavi)、婆楼尼(Vāruṇi)。耆那达多(Jinadatta)之裔为耆那达帝(Jenadatti)、净饭裔(Suddhodani)、阿那律陀裔(Ānuruddhi)等。

๖. ราชโต ญฺโญ ชาติยํ

6. 自王(rājan)词，于种姓义，ñya后缀

ราชโต ญฺโญ วา โหต+ปจฺเจ ขตฺถิยชาติยํ คมฺยมานายํ. รญฺโญ อปจฺจํ ราชญฺโญ. ชาตียนฺติ กึ, ราชาปจฺจํ.

自王(rājan)词，于后裔义，当解为刹帝利种姓时，可选用ñya后缀。王之裔为王裔(rājañña)。为何说“于种姓义”？为区别于“王之后裔”(rājāpaccaṃ)。

๗. ขตฺตา ยิ+ยา

7. 自刹帝利(khatta)，yi、yā后缀

ติชาติยํ อปจฺเจ ย+อิยา โหนฺติ. ขตฺตสฺสา+ปจฺจํ ขตฺโย ขตฺติโย. ชาติยํ ตฺเวว, ขตฺติ.

自刹帝利(khatta)，于后裔义，加ya与iyā后缀。刹帝(khatta)之裔为刹帝耶(khatya)、刹帝利(khattiya)。然于种姓义，则为刹帝(khatti)。

๘. มนุโต สฺส+สณ

8. 自摩奴(manu)，ssa、saṇa后缀

มนุโต ชาติสมุทาเย สฺส+สณ โหนฺตุ+ปจฺเจ. มนุโน อปจฺจํ มนุสฺโส มานุโส, มนุสฺสี มานุสี. ชาติยํ ตฺเวว, มานโว, นสฺส โณ, มาณโว.

自摩奴(manu)词，于种姓集合之后裔义，加ssa与saṇa后缀。摩奴之裔为“人”(manussa)、“人”(mānusa)；其女裔为“人女”(manussī)、“人女”(mānusī)。然于种姓义，则为“摩那婆”(mānava)；n变为ṇ，成“摩那婆”(māṇava)。

๙. ชนปทนามสฺมา ขตฺติยา รญฺเญ จ โณ

9. 自国名，于刹帝利与王义，ṇo后缀

ชนปทสฺส ยํ นามํ, ตํ นามสฺมา ขตฺติยา อปจฺเจ รญฺเญ จ โณ โหติ. ปญฺจาลานํ อปจฺจํ ราชา วา ปญฺจาโล, โกสโล[Pg.177], มาคโธ, โอกฺกาโก. ชนปทนามสฺมาติ กึ, ทาสรถิ. ขตฺติยาติ กึ, ปญฺจาลสฺส พฺราหฺมณสฺสา+ปจฺจํ ปญฺจาลิ.

凡国土之名，自其名，于刹帝利之后裔与王义，加ṇo后缀。般遮罗(Pañcāla)之裔或王为般遮罗(Pañcālo)，（亦如）憍萨罗(Kosalo)、摩揭陀(Māgadho)、奥嘎咖(Okkāko)。为何说“自国名”？为区别于“十车王之裔”(Dāsarathi)。为何说“刹帝利”？为区别于般遮罗婆罗门之裔“般遮利”(Pañcāli)。

๑๐. ณฺย กุรุสิวีหิ

10. 自俱卢(Kuru)、湿毗(Sivi)，ṇya后缀

กุรุสิวีหิ อปจฺเจ รญฺเญ จ ณฺโย โหติ. กุรูนํ อปจฺจํ ราชา วา โกรพฺโย. ‘‘ยมฺหิ โคสฺส จา’’ติมินา อวง, พการปุพฺพรูปานิ. เสพฺโพ, อิโลโป. (อปจฺจตทฺธิตํ).

自俱卢(Kuru)与湿毗(Sivi)词，于后裔与王义，加ṇya后缀。俱卢之裔或王为俱卢裔(Korabya)。依“yamhi gossa ca”此一规则，发生avaṅa音变，及与前行之b音同化。（湿毗之裔为）湿毗裔(Sebba)，此中有i音的脱落。（后裔派生词章）

๑๑. ณ ราคา เตน รตฺตํ

11. 自颜色词，于“为彼所染”义，ṇa后缀

ราควาจีตติยนฺตโต รตฺต+มิจฺเจ+ตสฺมึ อตฺเต โณ โหติ. กุสุมฺภาทีหิ วณฺณนฺตรปตฺตํ รตฺตํ นาม. กสาเวน รตฺตํ กาสาวํ. เอวํ กุสุมฺเภน รตฺตํ โกสุมฺภํ, หาลิทฺทํ, ปตฺตงฺคํ, มญฺเชฏฺฐํ, กุงฺกุมํ. อิธ น โหติ นีลํ ปีตนฺติ, คุณวจนตฺตา เณน วินาปิ ทพฺพสฺสา+ภิธานโต.

自表示染料的第三格词，于“为彼所染”(rattaṃ)义，加ṇo后缀。由红花等物染成他色，名为“所染”(rattaṃ)。为袈裟色(kasāva)所染，是为“袈裟”(kāsāvaṃ)。同理，为红花(kusumbha)所染，是为“红花色”(kosumbhaṃ)；（亦如）“姜黄色”(hāliddaṃ)、“苏木色”(pattaṅgaṃ)、“茜草色”(mañjeṭṭhaṃ)、“藏红色”(kuṅkumaṃ)。此处不（以此规）生成“蓝色”(nīlaṃ)、“黄色”(pītaṃ)等，因其为性质词，无ṇo后缀亦可表其物。

๑๒. นกฺขตฺเตนิ+นฺทุยุตฺเตน กาเล

12. 自与月合之星宿，于时间义

ตติยนฺตโต นกฺขตฺตา เตน ลกฺขิเต กาเล โณ โหติ, ตํ เจ นกฺขตฺต+มินฺทุยุตฺตํ โหติ. ผุสฺเสน อินฺทุยุตฺเตน ลกฺขิตา ปุณฺณมาสี ผุสฺสี รตฺติ, ผุสฺโส อโห, มฆาย อินฺทุยุตฺตาย ลกฺขิตา ปุณฺณมาสี มาฆี, มาโฆ.

自表示星宿的第三格词，于“为彼所记之时”义，加ṇo后缀，倘若该星宿与月合。为与月合之弗沙(Phussa)星所记之满月为弗沙夜(phussī ratti)、弗沙日(phusso aho)。为与月合之摩伽(Maghā)星所记之满月为摩伽之夜(māghī)、摩伽之日(māgho)。

๑๓. สา+สฺส เทวตา ปุณฺณมาสี

13. 彼为其天神，或为满月

เสติ ปฐมนฺตา อสฺเสติ ฉฏฺฐิยตฺเถ โณ โหติ, ยํ ปฐมนฺตํ, สา เจ เทวตา ปุณฺณมาสี วา. สุคโต เทวตา อสฺส โสคโต, มาหินฺโท, ยาโม, วารุโณ. พุทฺโธ อสฺส เทวตาติ [Pg.178] พุทฺโธ. ผุสฺสี ปุณฺณมาสี อสฺส สมฺพนฺธินีติ ผุสฺโส มาโส. เอวํ มาโฆ, ผคฺคุโน, จิตฺโต, เวสาโข, เชฏฺฐมูโล, อาสาฬฺโห, สาวโณ, โปฏฺฐปาโท, อสฺสยุโช, กตฺติโก, มาคสิโร. ปุณฺณมาสี จ ภตกมาสสมฺพนฺธินี น โหติ, ปุณฺโณ มา อสฺสนฺติ นิพฺพจนา, อโต เอว นิปาตนา โณ, สาคโม จ.

从以'sa'结尾的第一格词，当其义为'assa'（他的）之第六格义时，加ṇo后缀，条件是该词为天神或满月。例：善逝(Sugato)是其天神，故为sogato；摩醯因陀(Māhindo)、夜摩(Yāmo)、婆楼那(Vāruṇo)亦然。佛陀是其天神，故为buddho。弗沙(Phussī)满月与其相关，故为弗沙月(Phusso māso)。同样地，有摩伽月(Māgho)、法尔根尼月(Phagguṇo)、支多罗月(Citto)、卫塞月(Vesākho)、逝瑟吒月(Jeṭṭhamūlo)、萨哈月(Āsāḷho)、舍罗婆那月(Sāvaṇo)、脯吒婆陀月(Poṭṭhapādo)、阿湿毗离月(Assayujo)、迦刺底迦月(Kattiko)、末伽始罗月(Māgasiro)。而满月(puṇṇamāsī)与月(māsa)不相关，因为不能说“puṇṇo mā assa”，所以这是通过不规则变化加ṇo后缀，并插入sa而形成的。

๑๔. ต+มธีเต ตํ ชานาติ ก+ณิกา จ

14. 学习它，了知它，以及ka、ṇika后缀

ทุติยนฺตโต ต+มธีเต ตํ ชานาตีติ เอเตสฺว+ตฺเถสุ โณ โหติ โก ณิโก จ. เอตฺถ จสทฺโท โก จณิโก จ โหตีติ สมุจฺจิโน, โน ณปจฺจยํ. พฺยากรณ+มธีเต ชานาตีติ วา เวยฺยากรโณ, วิ+อา+กรณนฺติ วิจฺฉิชฺช กตยาเทสสฺสิ+การสฺส ‘‘ตทาเทสา ตทีว ภวนฺตี’’ติ ญายา ‘‘สราน’’มิจฺจาทินา เอกาเร ยาคมทฺวิตฺตานิ. เอวํ โมหุตฺโต, เนมิตฺโต, องฺควิชฺโช, วตฺถุวิชฺโช, ฉนฺทโส, ‘‘มนา, ทีนํ สก’’ อิติ สกาคโม. กมโก, ปทโก, เวนยิโก, สุตฺตนฺติโก, อาภิธมฺมิโก. ทฺวิตคฺคหณํ อชฺเฌนชานเน จ วิสุํ วิสุํ ปจฺจยวิธานตฺถํ, อชฺเฌนวิสยทสฺสนตฺถํ, ปสิทฺธุปสํหรณตฺถญฺจ.

从第二格词，在“学习它”、“了知它”这些意义上，加ṇo、ko和ṇiko后缀。在此，ca词是集合义，表示ko和ṇiko都会发生，而不是指ṇo后缀。学习或了知语法(Byākaraṇa)者，为veyyākaraṇo（语法家）。同样地，有mohutto（占星家）、nemitto（占相家）、aṅgavijjo（相术家）、vatthuvijjo（宅地术家）、chandaso（韵律家）；根据“manādīnaṃ saka”的规则，有sa的插入。又如kamako（业处研习者）、padako（句法研习者）、venayiko（律师）、suttantiko（经师）、ābhidhammiko（论师）。提及第二格是为了：分别规定学习和了知这两种情况的后缀，指明学习的对象，以及总摄已成立的用法。

๑๕. ตสฺส วิสเย เทเส

15. 在其区域、地方

ฉฏฺฐิยนฺตา วิสเย เทสสรูเป โณ โหติ. วสาตีนํ วิสโย เทโส วาสาโต. เทเสติ กึ, จกฺขุสฺส วิสโย รูปํ, เทวทตฺตสฺส วิสโย+นุวาโก.

从第六格词，当表示作为其区域的地方时，加ṇo后缀。例：Vasāti等（部族）的区域是vāsāto。为何要限定“地方”？（为了排除）眼的所缘是色，提婆达多(Devadatta)的范围是章节。

๑๖. นิวาเส ตนฺนาเม

16. 在以其为名的住处

ติ ตนฺนาเม [Pg.179] นิวาเส เทเส โณ โหติ. สิวีนํ นิวาโส เทโส เสพฺโพ. เอตฺถ ‘‘ยวา สเร’’ติ ยกาเร พการปุพฺพรูปานิ. วาสาโต.

从（第六格词），当表示以其为名的住处、地方时，加ṇo后缀。例：尸毗(Sivī)人的住处是sebbo。Vāsāto亦然。

๑๗. อทูรภเวติ

17. 在不远处

โณ, วิทิสาย อทูรภวํ เวทิสํ.

加ṇo后缀。例：在毗提舍(Vidisā)不远处者，为vedisaṃ。

๑๘. เตน นิพฺพตฺเตติ

18. 由彼所成

ตติยนฺตา นิพฺพตฺตตฺเถ โณ โหติ. กุสมฺเพน นิพฺพตฺตา โกสมฺพี นครํ, เอวํ กากนฺที, มากนฺที, สหสฺเสน นิพฺพตฺตา สาหสฺสี ปริขา, เหตุมฺหิ กตฺตริ กรเณ จ ยถาโยคํ ตติยา.

从第三格词，当表示“由彼所成”义时，加ṇo后缀。例：由拘睒婆(Kusamba)所建成的城为憍赏弥(Kosambī)；迦干提(Kākandī)、摩干提(Mākandī)亦然。由一千（钱）所造的壕沟为sāhassī parikhā。此处第三格可酌情用于因由、作者或工具等义。

๑๙. ต+มิธ+ตฺถิ

19. 它在此处存在

ตนฺติ ปฐมนฺตา อิธาติ สตฺตมฺยตฺเถ เทเส ตนฺนาเม โณ โหติ, ยํ ตํ ปฐมนฺต+มตฺถิ เจ. อุทุมฺพรา อสฺมึ เทเส สนฺตีติ โอทุมฺพโร, พาทโร, ปพฺพโช.

从以第一格结尾的词，若其在此处（即第七格义的处所）存在，则于其名称附加ṇo。此地有无花果树(udumbarā)，故名“无花果地”(odumbaro)；同理，有“枣树地”(bādaro)、“山地”(pabbajo)。

๒๐. ตตฺร ภเวติ

20. 于彼处存在

สตฺตมฺยนฺตา ภวตฺเถ โณ. อุทเก ภโว โอทโก, โอรโส, ชานปโท, มาคโธ, กาปิลวตฺถโว, โกสมฺโพ, มนสิ ภวํ มานสํ สุขํ, สกาคโม. สารโส สกุโณ, สารสี สกุณี, สารสํ ปุปฺผํ. มิตฺเต ภวา เมตฺตา เมตฺตี วา. ปุเร ภวา โปรี วาจา. ปาวุเส ภโว ปาวุโส เมโฆ. ปาวุสา [Pg.180] รตฺติ, ปาวุสํ อพฺภํ. สารโท, สารทา, สารทํ ปุปฺผํ. มาธุโร ชโน, มาธุรา คณิกา, มาธุรํ วตฺถํ.

从以第七格结尾的词，于“存在”(bhavattha)义，则附加ṇo。生于水(udake)者为“水生”(odako)；“亲生”(oraso)；“地方”(jānapado)的；摩揭陀(Māgadha)的(māgadho)；迦毗罗卫(Kāpilavatthu)的(kāpilavatthavo)；憍赏弥(Kosambī)的(kosambo)；生于意(manasi)者为“意生”(mānasaṃ)之乐；“自宗”(sakāgamo)。“鹤”(sāraso)为雄鸟，“雌鹤”(sārasī)为雌鸟，“莲花”(sārasaṃ)为花。从友(mitte)而生者为“慈”(mettā)或“友爱”(mettī)。从昔(pure)而生者为“古语”(porī vācā)。生于雨季(pāvuse)者为“雨季云”(pāvuso megho)；“雨季夜”(pāvusā ratti)；“雨季云”(pāvusaṃ abbhaṃ)。“秋”(sārado)的；“秋”(sāradā)的；“秋花”(sāradaṃ pupphaṃ)。“甜美之人”(mādhuro jano)；“甜美之妓女”(mādhurā gaṇikā)；“甜美之衣”(mādhuraṃ vatthaṃ)。

๒๑. อชฺชาทีหิ ตโนติ

21. 从“今日”(ajja)等词附加tano

ภวตฺเถ ตโน. อชฺช ภโว อชฺชตโน, สฺวาตโน, หิยฺยตโน. ‘‘เอโอน+ม วณฺเณ’’ติ เอโอนํ อ โหติ.

于“存在”(bhavattha)义，则附加tano。今日存在者为“今日的”(ajjatano)；“明日的”(svātano)；“昨日的”(hiyyatano)。于‘eona+ma vaṇṇe’中，eonaṃ成a。

๒๒. ปุราโต โณ จติ

22. 从“昔”(purā)附加ṇo与tano

ภวตฺเถ โณ ตโน จ. เอตฺถ ณกาโร อวยโว, เนวา+นุพนฺโธ. ปุราโณ, ปุราตโน.

于“存在”(bhavattha)义，附加ṇo与tano。此处，ṇakāra是组成部分，而非随附音。“古老的”(purāṇo)，“往昔的”(purātano)。

๒๓. อมาตฺว+จฺโจติ

23. 从“一同”(amā)等词附加acco

ภวตฺเถ อจฺโจ โหติ. อมา=สห ภโว อมจฺโจ.

于“存在”(bhavattha)义，附加acco。与“一同”(amā=saha)存在者为“大臣”(amacco)。

๒๔. มชฺฌาทิตฺวิ+โมติ

24. 从“中”(majjha)等词附加imo

ภวตฺเถ อิโม, มชฺเฌ ภโว มชฺฌิโม. เอวํ อนฺติโม, เหฏฺฐิโม, อุปริโม, โอริโม, ปาริโม, ปจฺฉิโม, อพฺภนฺตริโธ, ปจฺจนฺติโม.

于“存在”(bhavattha)义，附加imo。于中存在者为“中等”(majjhimo)。同理：“最后”(antimo)的，“最下”(heṭṭhimo)的，“最上”(uparimo)的，“此岸”(orimo)的，“彼岸”(pārimo)的，“最后”(pacchimo)的，“内部”(abbhantarimo)的，“边远”(paccantimo)的。

๒๕. กณ+เณยฺย+เณยฺยก+ยิ+ยาติ

25. 附加ka、ṇa、ṇeyya、ṇeyyaka、iya、ya

ภวตฺเถ กณอาทโย โหนฺติ. กณ-กุสินารายํ ภโว โกสินารโก, มาคธโก, อารญฺญโก วิหาโร, ราชคหโก, โกสมฺพโก, อินฺทปตฺตโก, กาปิลโก, ภารุกจฺฉโก, นาครโก. องฺเคสุ ชาโต องฺคโก, โกสลโก, เวเทหโก, กมฺโพชโก, คนฺธารโก, โสวีรโก, สินฺธวโก, อสฺสโก อิจฺจาทิ. เณยฺย-คงฺเคยฺโย, ปพฺพเตยฺโย, วาเนยฺโย. เณยฺยก-โกสเลยฺยโก[Pg.181], พาราณเสยฺยโก, จมฺเปยฺยโก, สิลาย ชาตํ เสเลยฺยกํ, มิถิเลยฺยโก. พาราณเสยฺยโกตฺยาทีสุ ‘‘ทิสฺสนฺต+ญฺเญปิ ปจฺจยา’’ติ เอยฺยโก, เอวํ อุปริ สุตฺเต ทสฺสิตปจฺจยโต วิสุํ ปจฺจเย ทสฺสิเต อิมินา สุตฺเตนาติ ทฏฺฐพฺพํ. ย-คมฺโม, ยมฺหิ อการโลเป ปุพฺพรูปํ รสฺโส จ. ทิพฺโพ. อิย-อุทริโย, ทิวิโย, ปญฺจาลิโย, โพธิปกฺขิโย, โลกิโย.

于“存在”(bhavattha)义，附加ka、ṇa等后缀。Ka：生于古西那罗(Kusinārā)者为kosinārako；摩揭陀的(māgadhako)；阿兰若处(āraññako vihāro)；王舍城(Rājagaha)的(rājagahako)；憍赏弥(Kosambī)的(kosambako)；因陀钵多(Indapatta)的(indapattako)；迦毗罗(Kapila)的(kāpilako)；跋入咖恰(Bhārukaccha)的(bhārukacchako)；城市的(nāgarako)。生于鸯伽(Aṅga)国者为aṅgako；憍萨罗(Kosala)的(kosalako)；维德哈(Vedeha)的(vedehako)；剑波阇(Kamboja)的(kambojako)；犍陀罗(Gandhāra)的(gandhārako)；苏维罗(Sovīra)的(sovīrako)；信度(Sindhava)的(sindhavako)；阿湿婆迦(Assaka)的(assako)等。Ṇeyya：恒河的(gaṅgeyyo)；山的(pabbateyyo)；林的(vāneyyo)。Ṇeyyaka：憍萨罗的(kosaleyyako)；波罗奈(Bārāṇasī)的(bārāṇaseyyako)；瞻波城(Campā)的(campeyyako)；从石(silā)而生者为石制的(seleyyakaṃ)；弥提罗(Mithilā)的(mithileyyako)。于“波罗奈的”(bārāṇaseyyako)等词中，依“亦可见其他后缀”之规，故为eyyako。如是，当知此经除上经所示后缀外，亦示余异后缀。Ya：村的(gammo)，其中a被省略，且有前形与短音化。天的(dibbo)。Iya：腹的(udariyo)；天的(diviyo)；般遮罗(Pañcāla)的(pañcāliyo)；菩提分的(bodhipakkhiyo)；世间的(lokiyo)。

๒๖. ณิโก

26. 尼格

สตฺตมฺยนฺตา ภวตฺเถ ณิโก โหติ. สรเท ภโว สารทิโก ทิวโส, สารทิกา รตฺติ.

第七格词尾在“存在”(bhava)义时，使用尼格(ṇika)后缀。例如：存在于秋季(sarade)的，是秋日(sāradiko divaso)、秋夜(sāradikā ratti)。

๒๗. ต+มสฺส สิปฺปํ สีลํ ปณฺยํ ปหรณํ ปโยชนํ

27. “彼之技艺、行持、商品、武器、用途”等义

ปฐมนฺตา สิปฺปาทิวาจกา อสฺเสติ ฉฏฺฐฺยตฺเถ ณิโก โหติ. วีณาวาทนํ สิปฺป+มสฺส เวณิโก, วีณาวาทนํ อเภโทปจาเรน วีณา นาม. โมทิงฺคิโก, วํสิโก. ปํสุกูลธารณํ สีล+มสฺส ปํสุกูลิโก, เตจีวริโก. คนฺโธ ปณฺย+มสฺส คนฺธิโก, เตลิโก, โคฬิโก, ปูวิโก, ปณฺณิโก, ตมฺพุลิโก, โลณิโก. จาโปปหรณ+มสฺส จาปิโก, โตมริโก, มุคฺคริโก, โมสลิโก. อุปธิ=กฺขนฺธาทิ ปโยชน+มสฺส โอปธิกํ, สาติกํ, สาหสฺสิกํ.

第一格词尾表示技艺等的词，在第六格“彼之”(assa)义时，使用尼格(ṇika)后缀。例如：维那琴师(veṇiko)，其义为“维那琴演奏(vīṇāvādanaṃ)是彼之技艺(sippa)”；此处“维那琴演奏”通过无分别转喻(abhedopacāra)而称“维那琴”(vīṇā)。又如：击鼓者(modiṅgiko)、吹笛者(vaṃsiko)。粪扫衣者(paṃsukūliko)，其义为“受持粪扫衣(paṃsukūladhāraṇaṃ)是彼之行持(sīla)”；又如：三衣者(tecīvariko)。香商(gandhiko)，其义为“香(gandho)是彼之商品(paṇya)”；又如：油商(teliko)、糖商(goḷiko)、饼商(pūviko)、叶商(paṇṇiko)、蒌叶商(tambuliko)、盐商(loṇiko)。弓手(cāpiko)，其义为“弓(cāpo)是彼之武器(paharaṇa)”；又如：矛手(tomariko)、槌手(muggariko)、杵手(mosaliko)。有取(opadhikaṃ)，其义为“取(upadhi，即蕴等)是彼之用途(payojana)”；又如：sātikaṃ、sāhassikaṃ。

๒๘. ตํ หนฺต+รหติ คจฺฉตุ+ญฺฉติ+จรติ

28. “杀彼、值得彼、去往彼、拾取彼、行于彼”等义

ทุติยนฺตา หนฺตีติ เอวมาทีสฺว+ตฺเถสุ ณิโก โหติ. ปกฺขิโน หนฺตีติ ปกฺขิโก, สากุณิโก, มายูริโก, มจฺเฉ หนฺตีติ มจฺฉิโก, เมนิโก. มิเค หนฺตีติ มาควิโก, วการาคโม[Pg.182]. มิคสฺส ‘‘ตทมินา’’ทินา มควาเทเสปิ มาควิโก. โอรพฺภิโก, หาริณิโก. สูกริโกติ อิโก. สต+มรหตีติ สาติกํ, สนฺทิฏฺฐิกํ, เอหิ ปสฺส วิธึ อรหตีติ เอหิปสฺสิโก. เอตฺถ ตฺยาทฺยนฺตสมุทายโต อนุกรณตฺตา วา ตทฺธิตสฺส อภิธานลกฺขณตฺตา วา พหุลํวิธาเนน วา ปจฺจโย. สาหสฺสิโก, กุมฺภิโก, โทณิโก, อทฺธมาสิโก, กหาปณิโก, อาสีติกา คาถา, นาวุติกา. สหสฺสิโยติ อิโย. ปรทารํ คจฺฉตีติ ปารทาริโก, มคฺคิโก, ปญฺญาสโยชนิโก, ปถิโก. พทเร อุญฺฉตีติ พาทริโก, สามากิโก. ธมฺมํ จรตีติ ธมฺมิโก, อธมฺมิโก.

从第二格词尾，在“杀”(hanti)等义时，使用尼格(ṇika)后缀。例如：“杀鸟(pakkhi)”者，是捕鸟者(pakkhiko, sākuṇiko, māyūriko)；“杀鱼(macche)”者，是渔夫(macchiko, meniko)；“杀鹿(mige)”者，是猎鹿者(māgaviko)，此处有v音增补。即使`miga`(鹿)由`tadaminā`等规则变为`magava`，派生词仍是`māgaviko`。又如：屠羊者(orabbhiko)、猎鹿者(hāriṇiko)。在屠猪者(sūkariko)中，后缀是`ika`。“值得一百(sataṃ)”，是值百者(sātikaṃ)；现见(sandiṭṭhikaṃ)；“值得“来见”(ehi-passa)之法”，是来见法(ehipassiko)。此处，后缀的形成，或因从`ti`等结尾的整个词组派生，或因模仿，或因派生词本身具有表义的特性，或因构词规则的广泛适用性。又如：值千者(sāhassiko)、值一瓮者(kumbhiko)、值一多那者(doṇiko)、值半月者(addhamāsiko)、值一钱者(kahāpaṇiko)、八十颂(āsītikā gāthā)、九十(nāvutikā)。在千(sahassiyo)中，后缀是`iya`。“去往他人之妻(paradāraṃ)”者，是通奸者(pāradāriko)；行路者(maggiko)、行五十由旬者(paññāsayojaniko)、旅客(pathiko)。“拾取枣子(badare)”者，是拾枣者(bādariko)；拾稗者(sāmākiko)。“奉行法(dhammaṃ)”者，是如法者(dhammiko)；不如法者(adhammiko)。

๒๙. เตน กตํ กีตํ พทฺธ+มภิสงฺขตํ สํสฏฺฐํ หตํ หนฺติ ชิตํ ชยติ ทิพฺพติ ขนติ ตรติ จรติ วหติ ชีวติติ

29. “由彼所做、所买、所缚、所整治、所混合、所杀”；“杀、胜、戏、掘、渡、行、运、活”等义

กตาทีสฺว+ตฺเถสุ ณิโก. กาเยน กตํ กายิกํ, วาจสิกํ, มานสิกํติ สกาคโม. วาเตน กโต อาพาโธ วาติโต, เสมฺหิโก, ปิตฺติโก. สเตน กีตํ สาติกํ, สาหสฺสิกํ, วตฺเถน กีตํ วตฺถิกํ, กุมฺภิกํ, โสวณฺณิกํ, ฆาติกํ. มูลโตว ปจฺจโย, อมูลวาจิตฺตา เทวทตฺเตน กีโตติ น โหติ, ตทตฺถาปฺปตีติยา. วรตฺถาย พทฺโธ วารตฺติโก, อายสิโก, ปาสิโก, สุตฺติโก. ฆเตน อภิสงฺขตํ สํสฏฺฐํ วา ฆาติกํ, โคฬิกํ, ทธิกํ, มารีจิกํ. ชาเลน หโต หนฺตีติ วา ชาลิโก, พาลิสิโก. อกฺเขหิ ชิตํ อกฺขิกํ ธนํ, สาลากิกํ, ตินฺทุกิโก, อมฺพผลิโก. อกฺเขหิ ชยติ ทิพฺพติ วา อกฺขิโก. ขณิตฺติยา ขนตีติ [Pg.183] ขาณิตฺติโก, กุทฺทาลิโก. เทวทตฺเตน ชิตํ, องฺคุลฺยา ขนตีติ น โหติ, ตทตฺถานวคมา. อุฬุมฺเปน ตรตีติ โอฬุมฺปิโก, อุฬุมฺปิโกติ อิโก. กุลฺลิโก, โคปุจฺฉิโก, นาวิโก. สกเฏน จรตีติ สากฏิโก, รถิโก. ปรปฺปิโกติ อิโก. ขนฺเธน วหตีติ ขนฺธิโก. อํสิโก, สีสิโกติ อิโก. เวตเนน ชีวตีติ เวตนิโก, ภติโก, กยิโก, วิกฺกยิโก, กยวิกฺกยิโกติ อิโก.

在“所做”(kata)等义上使用尼格(ṇika)后缀。由身所做(kāyikaṃ)，由语所做(vācasikaṃ)，由意所做(mānasikaṃ)，此处有s音增补。由风引起的病(vātiko)，由痰引起的病(semhiko)，由胆汁引起的病(pittiko)。用一百买的(sātikaṃ)，用一千买的(sāhassikaṃ)；用布买的(vatthikaṃ)，用瓮买的(kumbhikaṃ)，用金买的(sovaṇṇikaṃ)，用刀买的(ghātikaṃ)。后缀仅用于根本因；若非根本因，则不说“由提婆达多(Devadatta)所买”，因为没有那个意义。用皮带捆绑的(vārattiko)，用铁捆绑的(āyasiko)，用绳套捆绑的(pāsiko)，用线捆绑的(suttiko)。用酥油准备或混合的(ghatikaṃ)，糖蜜制品(goḷikaṃ)，酸奶制品(dadhikaṃ)，胡椒制品(mārīcikaṃ)。用网捕杀或捕猎者(jāliko)，钓鱼者(bālisiko)。用骰子赢的钱(akkhikaṃ dhanaṃ)，用筹码赢的(sālākikaṃ)，用黑檀果玩的(tindukiko)，用芒果玩的(ambaphaliko)。用骰子赢钱或赌博的人(akkhiko)。用铲子挖掘的(khāṇittiko)，用锄头挖掘的(kuddāliko)。“由提婆达多(Devadatta)所胜”或“用手指挖掘”则不成，因为没有那个意义。用筏子渡河的(oḷumpiko)，或筏夫(uḷumpiko)，此处使用`ika`后缀。小船夫(kulliko)，牛尾舟夫(gopucchiko)，船夫(nāviko)。用车行走的(sākaṭiko)，战车夫(rathiko)。寄食者(parappiko)，此处使用`ika`后缀。用肩膀扛的(khandhiko)，用肩胛扛的(aṃsiko)，用头顶的(sīsiko)，此处使用`ika`后缀。靠工资生活的(vetaniko)，雇工(bhatiko)，买者(kayiko)，卖者(vikkayiko)，买卖者(kayavikkayiko)，此处使用`ika`后缀。

๓๐. ตสฺส สํวตฺตติ

30. 为彼而转

จตุตฺถฺยนฺตา สํวตฺตตีติ อสฺมึ อตฺเถณิโก โหติ. ปุนพฺภวาย สํวตฺตตีติ โปโนพฺภวิโก, อิตฺถิยํ โปโนพฺภวิกา. โลกาย สํวตฺตตีติ โลกิโก. สุฏฺฐุ อคฺโคติ สคฺโค, สคฺคาย สํวตฺตตีติ โสวคฺคิโก, สสฺโส+วก ตทมินาทีปาฐา. ธนาย สํวตฺตตีติ ธญฺญํ.

于第四格（为格）词，当表“为……而转”之义时，加ṇika后缀。为再生而转者，是为ponobbhaviko，其阴性为ponobbhavikā。为世间而转者，是为lokiko。“极善”为sagga（天界），为天界而转者，是为sovaggiko，此词由sasso+vaka组成，依tadaminādi等例而读。为财富而转者，是为dhaññaṃ。

๓๑. ตโต สมฺภูต+มาคตํ

31. 从彼而生，或从彼而来

ปญฺจมฺยนฺตา สมฺภูต+มาคตนฺติ เอเตสฺว+ตฺเถสุ ณิโก โหติ. มาติโต สมฺภูต+มาคตํวา+ติ เอตฺถ ‘‘มาติโต จ ภคินิยํจฺโฉ’’ติ ‘‘มาติโต’’ติ ภาเคน อุสฺส อิมฺหิ วากฺยํ, รสฺสทฺวิตฺเตสุ มตฺติกํ, เปตฺติกํ. ณฺย+ริยณ+รฺยปจฺจยาปิ ทิสฺสนฺติ. สุรภิโต สมฺภูตํ โสรภฺยํ. ยมฺหิ ถญฺญํ. อุภยตฺถ ‘‘โลโป+วณฺณิ+วณฺณานํ’’ติ โลโป. ริยณ-ปิตุโต สมฺภูโต เปตฺติโย, มาติโย, ‘‘รานุพนฺเธ+นฺตสราทิสฺสา’’ติ อุโลโป, มตฺติโย. รฺยมฺหิ-อุโลโป, จวคฺคปุพฺพรูปานิ, มจฺโจ วา.

于第五格（从格）词，当表“从……而生”或“从……而来”之义时，加ṇika后缀。例如“从母而生或从母而来”，……经短化与重叠后，成mattikaṃ、pettikaṃ。亦可见ṇya、riyaṇa、rya等后缀。从Surabhi而生者，是为sorabhyaṃ。……于此二处，依“lopo vaṇṇi vaṇṇānaṃ”而有音之省略。加riyaṇa后缀：从父而生者，是为pettiyo；从母而生者，是为mātiyo；依“rānubandhe antasarādissā”，u音被省略，而成mattiyo。加rya后缀：u音被省略，发生颚音同化（cavaggapubbarūpāni），或成macco。

๓๒. ตตฺถ วสติ วิทิโต ภตฺโต นิยุตฺโต

32. 于彼处住、知名、受食、被委任

สตฺตมฺยนฺตา [Pg.184] วสตีตฺเววมาทีสฺว+ตฺเถสุ ณิโก โหติ. รุกฺขมูเล วสตีติ รุกฺขมูลิโก, อารญฺญิโก, ราชคหิโก, มาคธิโก, โสสานิโก. โลเก วิทิโต โลกิโก. จตุมหาราเชสุ ภตฺตา จาตุมฺมหาราชิกา. ทฺวาเร นิยุตฺโต โทวาริโก, ทสฺโสก ตทมินาทิปาฐา. ภณฺฑาคาริโก. อิเก-นวกมฺมิโก, อาทิกมฺมิโก. กิเย-ชาติกิโย, อนฺธกิโย.

于第七格（依格）词，当表“住”等义时，加ṇika后缀。例如，住于树下者，是为rukkhamūliko（树下住者）；āraññiko（林住者）；住于王舍城(Rājagaha)者，是为rājagahiko；māgadhiko（摩揭陀人）；sosāniko（冢间住者）。于世间知名者，是为lokiko（世间的）。于四天王天受食者，是为cātummahārājikā（四天王天众）。于门口被委任者，是为dovāriko（守门人）；dassoka依tadaminādi等例而读。Bhaṇḍāgāriko（库管员）。加ika后缀：navakammiko（营新人）、ādikammiko（初业者）。加kiya后缀：jātikiyo（同族的）、andhakiyo（安达罗人）。

๓๓. ตสฺสิ+ทํ

33. 彼之所有

ฉฏฺฐิยนฺตา อิท+มิจฺจ+สฺมึ อตฺเถ ณิโก โหติ. สงฺฆสฺส อิทํ สงฺฆิกํ, ปุคฺคลิกํ, สกฺยปุตฺติโก, นาฏปุตฺติโก, เชนทตฺติโก. กิเย-สสฺส อิทํ สกิโย, ปรกิโย. นิเยอตฺตนิยํ. เก-สโก, รญฺโญ อิทํ ราชกํ ภณฺฑํ.

于第六格（属格）词，当表“此乃彼之所有”义时，加ṇika后缀。僧伽所有者，是为saṅghikaṃ（僧物）；个人所有者，是为puggalikaṃ（私人物）；释迦子所有者，是为sakyaputtiko；尼乾子所有者，是为nāṭaputtiko；耆那达多所有者，是为jenadattiko。加kiya后缀：己所有者，是为sakiyo（自己的）；他人所有者，是为parakiyo（他人的）。加niya后缀：attaniyaṃ（自己的）。加ka后缀：sako（自己的）；国王所有之物，是为rājakaṃ bhaṇḍaṃ（王物）。

๓๔. โณ

34. ṇo后缀

ฉฏฺฐิยนฺตา อิท+มิจฺจ+สฺมึ อตฺเถ โณ โหติ. กจฺจายนสฺส อิทํ กจฺจายนํ, พฺยากรณํ, โสคตํ สาสนํ, มาหิสํ มํสาทิ.

于第六格（属格）词，当表“此乃彼之所有”义时，加ṇo后缀。例如，迦旃延(Kaccāyana)所有者，是为kaccāyanaṃ（迦旃延之作），即byākaraṇaṃ（语法）；善逝所有者，是为sogataṃ sāsanaṃ（善逝之教）；水牛所有者，是为māhisaṃ maṃsādi（水牛肉等）。

๓๕. ควาทีหิ โย

35. 于牛等词加yo后缀

ควาทีหิ ฉฏฺฐิยนฺเตหิ อิท+มิจฺจ+สฺมึ อตฺเถ โย โหติ. คุนฺนํ อิทํ คพฺยํ, อวง, มํสาทิ. อิโลเป กพฺพํ. ทุโน อิทํ ทพฺพํ.

于牛等词之第六格（属格），当表“此乃彼之所有”义时，加yo后缀。牛所有者，是为gabyaṃ、avaṅa、maṃsādi（肉等）。……木所有者，是为dabbaṃ。

๓๖. ปิติโต ภาตริ เรยฺยณ

36. 于父亲的兄弟义，加 reyyaṇa 词缀

‘‘ปิติโต [Pg.185] มาติโต’’ติ เตน เตน สุตฺตนิปาเตเนว อุสฺส อิ. ปิตุสทฺทา ตสฺส ภาตริ เรยฺยณ. ปิตุ ภาตา เปตฺเตยฺโย.

“Pitito”(从父亲)、“mātito”(从母亲)等，其用法依各经文而定。从“父亲”(pitu)一词，于其兄弟义，加 reyyaṇa 词缀。父亲的兄弟(pitu bhātā)为 petteyyo。

๓๗. มาติโต จ ภคินิยํ จฺโฉ

37. 于母亲的姐妹义，加 ccha 词缀

มาตุโต จ ปิตุโต จ เตสํ ภคินิยํ จฺโฉ โหติ. มาตุ ภคินิ มาตุจฺฉา, ปิตุ ภคินิ ปิตุจฺฉา. กถํ ‘‘มาตุ ภาตา มาตุโล’’ติ, ‘‘มาตุลาทิตฺวานี’’ติ นิปาตนา ลปจฺจโย.

于母亲或父亲的姐妹义，加 ccha 词缀。母亲的姐妹(mātu bhagini)是 mātucchā(姨母)，父亲的姐妹(pitu bhagini)是 pitucchā(姑母)。那么，“母亲的兄弟(mātu bhātā)是 mātulo(舅舅)”是如何形成的呢？这是通过不规则词(nipātanā)“mātulādi”等而加 la 词缀形成的。

๓๘. มาตาปิตูสฺวา+มโห

38. 于父母的父母义，加 āmaha 词缀

มาตาปิตูหิ เตสํ มาตาปิตูสฺวา+มโห โหติ. มาตุ มาตา มาตามหี, มาตุ ปิตา มาตามโห. ปิตุ มาตา ปิตามหี, ปิตุ ปิตา ปิตามโห. น ยถาสงฺขฺยํ ปจฺเจกาภิสมฺพนฺธโต วิสุํ วิสุํ มาตาปิตุสทฺเทหิ เตสํ มาตาปิตุนฺนํ อตฺเถ ปจฺจโย โหติ.

从“父母”(mātāpitu)一词，当指他们的父母时，加 āmaha 词缀。母亲的母亲(mātu mātā)是 mātāmahī(外祖母)，母亲的父亲(mātu pitā)是 mātāmaho(外祖父)。父亲的母亲(pitu mātā)是 pitāmahī(祖母)，父亲的父亲(pitu pitā)是 pitāmaho(祖父)。此词缀的生成并非依照顺序，而是通过与“母亲”(mātā)和“父亲”(pitu)这两个词各自的单独关联，来表示其父母的含义。

๓๙. หิเต เรยฺยณ

39. 于利益义，加 reyyaṇa 词缀

มาตาปิตูหิ หิเต เรยฺยณ โหติ. มาตุ หิโต มตฺเตยฺโย, เปตฺเตยฺโย.

从“父母”(mātāpitu)一词，当表示有益于他们时，加 reyyaṇa 词缀。对母亲有益的(mātu hito)称为 matteyyo，对父亲有益的(pitu hito)称为 petteyyo。

๔๐. นินฺทา+ญฺญาต+ปฺป ปฏิภาค รสฺส ทยา สญฺญาสุ โก

40. 于贬低、未知、少量、相似、变小、悲愍、名称等义，加 ka 词缀

นินฺทาทีสฺว+ตฺเถสุ นามสฺมา โก โหติ. นินฺทายํ-นินฺทิโต มุณฺโฑ มุณฺฑโก, เอวํ สมณโก, ปณฺฑิตโก, พฺราหฺมณโก[Pg.186], เวยฺยากรณโก. อญฺญาเต-กสฺสา+ยํ อสฺโส อสฺสโก, ปโยคสามตฺถิยา สมฺพนฺธิวิเสสานาวคโม+วคมฺยเต. อปฺปตฺเถ-อปฺปกํ เตลํ เตลกํ, ฆตกํ. ปฏิภาคตฺเถ-หตฺถี วิย หตฺถิโก, อสฺสโก, พลีพทฺธโก. ‘‘อิเม โน หตฺถิกา อสฺสา, พลีพทฺธา จ โน อิเม’’ตฺยาทิปาเฐ ‘‘โลโป’’ติ กปจฺจยโลเปน วา อเภโทปจาเรน วา ทฏฺฐพฺพํ, อิเม จ ทารุอาทีหิ กตรูปานิ. รสฺเสรสฺโส มานุโส มานุสโก, รุกฺขโก, ปิลกฺขโก. ทยายํ-ทยิโต=นุกมฺปิโต ปุตฺโต ปุตฺตโก, วจฺฉโก. สญฺญายํ-โมโร วิย โมรโก, กตโก, ภตโก.

于贬低等义，于名词后加 ka 词缀。于贬低义：受贬斥的光头(nindito muṇḍo)为 muṇḍako(秃头佬)，同样地，有 samaṇako(沙门佬)、paṇḍitako(学者佬)、brāhmaṇako(婆罗门佬)、veyyākaraṇako(语法家佬)。于未知义：此是谁马(kassa ayaṃ asso)，为 assako(某马)；通过用法的能力，应理解为所有者关系不明确。于少量义：少量油(appakaṃ telaṃ)为 telakaṃ，ghatakaṃ(少量酥油)。于相似义：如象(hatthī viya)为 hatthiko(象形物)；assako(马形物)；balībaddhako(牛形物)。在“此等是我等之象(hatthikā)、马(assā)，此等亦是我等之牛(balībaddhā)”等文中，应理解为 ka 词缀的省略(ka-paccaya-lopena)，或作无差别譬喻(abheda-upacārena)；此等乃木材等所造之形。于变小(或亲昵)义：人(mānuso)为 mānusako(小人儿)，树(rukkho)为 rukkhako(小树)，毗罗叉树(pilakkho)为 pilakkhako(小毗罗叉树)。于悲愍义：可爱的、受悲愍的儿子(dayito/anukampito putto)为 puttako(小儿)，vacchako(小牛犊)。于名称义：如孔雀(moro viya)为 morako(孔雀)；katako(垫子)；bhatako(佣人)。

๔๑. ต+มสฺส ปริมาณํ ณิโก จ

41. 于“此为其量”义，加 ṇika 与 ka 词缀

ปฐมนฺตา อสฺเสติ อสฺมึ อตฺเถ ณิโก โหติ โก จ, ตญฺเจ ปฐมนฺตํ ปริมาณํ ภวติ. โทณาทีนํ ปริมิตวีหาทีนํ กรณตฺตา ‘‘ปริมียนฺตฺย+เนนาติ ปริมาณ’’นฺติ โหติ. โทโณ ปริมาณ+มสฺสาติ โทณิโก วีหิ, ขารสติโก, ขารสหสฺสิโก, อาสีติโก วโย, อุปฑฺฒกาโย ปริมาณ+มสฺส อุปฑฺฒกายิกํ พิมฺโพหนํ. ปญฺจกํ, ฉกฺกํ.

从第一格词，于“此为其量”义，加 ṇika 与 ka 词缀，若该第一格词为量词。因“斗”(doṇa)等为测量稻谷等限量物之工具，故云：“以此测量，是为量(parimāṇa)”。一斗为其量(doṇo parimāṇaṃ assa)，故为 doṇiko vīhi(一斗之稻)；百佉梨(khāri)量为 khārasatiko；千佉梨量为 khārasahassiko；八十岁(āsīti vayo)为 āsītiko vayo；半身为其量(upaḍḍhakāyo parimāṇaṃ assa)为 upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ(半身大小之枕)。(其他例子如) pañcakaṃ(五数组)、chakkaṃ(六数组)。

๔๒. ย+เต+เตหิ+ตฺตโก

42. 由ya、ta、eta等词，加ttako后缀

ยาทีหิ ปฐมนฺเตหิ อสฺเสติ ฉฏฺฐฺยตฺเถ ตฺตโก โหติ, ตญฺเจ ปฐมนฺตํ ปริมาณํ ภวติ. ยํ ปริมาณ+มสฺส ยตฺตกํ, ตตฺตกํ, ‘‘เอตสฺเสฏ ตฺตเก’’ติ เอตสฺส เอฏ, เอตฺตกํ. อาวตเก-ยํ ปริมาณ+มสฺส ยาวตโก, ตาวตโก.

由处于第一格的ya等词，在“此乃彼之”的第六格义上，若表示度量(parimāṇa)，则加ttako后缀。其量为几何，是为yattakaṃ；其量为若干，是为tattakaṃ。“etasseṭa ttake”即由etassa eṭa，成ettakaṃ。又如：其量为几何，是为yāvatako；其量为若干，是为tāvatako。

๔๓. สพฺพา จา+วนฺตุ

43. 由sabba等词，亦加āvantu后缀

สพฺพโต [Pg.187] ปฐมนฺตา ยาทีหิ จ อสฺเสติ ฉฏฺฐฺยตฺเถ อาวนฺตุ โหติ, ตญฺเจ ปฐมนฺตํ ปริมาณํ ภวติ. สพฺพํ ปริมาณ+มสฺส สพฺพาวนฺตํ, ‘‘อํงํ นปุํสเก’’ติ อํ. ยาวนฺตํ, ตาวนฺตํ.

由处于第一格的sabba词，以及ya等词，在“此乃彼之”的第六格义上，若表示度量(parimāṇa)，则加āvantu后缀。其量为全部，是为sabbāvantaṃ；依“中性词词尾为aṃ”之规，作aṃ。又如：yāvantaṃ，tāvantaṃ。

๔๔. กิมฺหา รติ+รีว+รีวตก+ริตฺตกา

44. 由kiṃ，加rati、rīva、rīvataka、rittakā等后缀

กิมฺหา ปฐมนฺตา อสฺเสติ ฉฏฺฐฺยตฺเถ รติ+รีว+รีวตก+ริตฺตกา โหนฺติ. กึสงฺขฺยานํ ปริมาณ+เมสํ กติ, รานุพนฺธตฺตา อึภาคโลโป. กีว, กีวตกํ, กิตฺตกํ. รีวนฺโต สภาวโต อสํขฺโย.

由处于第一格的kiṃ，在“此乃彼之”的第六格义上，加rati、rīva、rīvataka、rittakā等后缀。彼等之数或量为几何？是为kati；因后缀带指示性字母r，词根kiṃ中iṃ的部分被省略。又如：kīva，kīvatakaṃ，kittakaṃ。以rīva结尾之词，其自性为不可数。

๔๕. สญฺชาตํ ตารกาทิตฺวิ+โตติ

45. 由tārakā（星宿）等词，在“已生起”(sañjāta)义上，加ita后缀

สญฺชาตตฺเถ อิโต. ตารกา สญฺชาตา อสฺส ตารกิตํ คคนํ, ปุปฺผานิ สญฺชาตานิ อสฺส ปุปฺผิโต รุกฺโข, ปลฺลวิตา ลตา.

在“已生起”(sañjāta)义上，加ita后缀。例如：tārakā sañjātā assa（彼有星辰生起），是为tārakitaṃ gaganaṃ（星辰密布的天空）。pupphāni sañjātāni assa（彼有花朵生起），是为pupphito rukkho（繁花盛开的树）。又如pallavitā latā（已发芽的藤蔓）。

๔๖. มาเน มตฺโต

46. 在“量度”(māna)义上，加matta后缀

ปฐมนฺตา มานวุตฺติโต อสฺเสติ อสฺมึ อตฺเถ มตฺโต โหติ. ปลํ อุมฺมาน+มสฺส ปลมตฺตํ. หตฺโถ ปณาม+มสฺส หตฺถมตฺตํ. สตํ มาน+มสฺส สตมตฺตํ. โทโณ ปริมาณ+มสฺส โทณมตฺตํ. อเภโทปจารา โทโณติปิ โหติ. มียเต+เนนาติ มานํ, มานสฺส สมฺพนฺธิตฺตา ฉฏฺฐฺยนฺตภูตานเมว วิธิ โหติ. เอตฺถ จ –

由表示量度的第一格词，在“此乃彼之（量度）”义上，加matta后缀。例如：其称量为一pala，是为palamattaṃ。其长度为一手，是为hatthamattaṃ。其数量为一百，是为satamattaṃ。其容量为一doṇa，是为doṇamattaṃ。因无差别之转用，亦可作doṇo。“以此测量”，故为māna（量度）；此法乃基于与“量度”相关的第六格关系而成立。于此——

อุทฺธมานนฺตุ [Pg.188] อุมฺมานํ, ปริมาณนฺตุ สพฺพโต;

ปมาณํ โหติ อายาโม, สํขฺยาเสโส ตุ สพฺพโต.

垂直量是为称量(ummāna)，周遍量是为容量(parimāṇa)；长度是为尺度(pamāṇa)，数(saṅkhyā)及其余则遍通一切。

๔๗. ตคฺโฆ จุ+ทฺธํ

47. 亦加taggha后缀，表高度(uddhamāna)

อุทฺธมานวุตฺติโต ตคฺโฆ โหติ มตฺโต จ. ชณฺณุ ปริมาณ+มสฺส ชณฺณุตคฺฆํ, ชณฺณุมตฺตํ.

由表示高度(uddhamāna)之词，加taggha及matta后缀。例如：其量度为一膝(jaṇṇu)，是为jaṇṇutagghaṃ（及膝高），或jaṇṇumattaṃ（及膝之量）。

๔๘. โณ จ ปุริสาติ

48. 由purisa等词，亦加ṇa后缀

ปุริสา โณ โหติ มตฺตาทโย จ. ปุริโส ปริมาณ+มสฺส โปริสํ, ปุริสมตฺตํ+ปุริสตคฺฆํ.

由purisa，加ṇa后缀，亦加matta等后缀。例如：其量度为一人(purisa)，是为porisaṃ（一人高），或purisamattaṃ（一人之量），或purisatagghaṃ（一人高）。

๔๙. อยุ+ภทฺวิตีหํ+เส

49. 由ubha、dvi、ti等词，在“部分”(aṃsa)义上，加aya后缀

อุภทฺวิตีหิ อวยววุตฺตีหิ อโย โหติ. อุโภ อํสา อสฺส อุภยํ, ทฺวยํ, ตยํ. อํสสมฺพนฺเธน สมุทาเย วิธิ โหตีติ น อุภยาทิโต พหุวจนนฺติ เจ, ‘‘ราหุโน สิโร’’ ตฺยาโท อเภเทปิ เภทวิวกฺขาย ลพฺภมานโต พหุวจนํ โหเตว.

由表示部分(avayava)的ubha、dvi、ti等词，加aya后缀。例如：其有二部分(ubho aṃsā)，是为ubhayaṃ（两者）；又如dvayaṃ（二者），tayaṃ（三者）。若论：“此法乃就与部分相关之整体而言，故ubhaya等词后不应有复数。”（此论不然），犹如“罗睺之头”(rāhuno siro)等例，虽无差别，然为表述差别，复数亦可成立。

๕๐. สงฺขฺยาย สจฺจุ+ตี+สา+ส+ทสนฺตายา+ธิกา+สฺมึ สตสหสฺเส โฑ

50. 对于以“sati”、“uti”、“īsa”、“āsa”、“dasa”结尾的数词，当其表示“多于一百、一千或十万”之义时，使用“ḍo”后缀

สตฺยนฺตาย อุตฺยนฺตาย อีสนฺตาย อาสนฺตาย ทสนฺตาย สงฺขฺยาย ปฐมนฺตาย อสฺมินฺติ สตฺตมฺยตฺเถ โฑ โหติ, สา เจ [Pg.189] สงฺขฺยา อธิกา โหติ, ย+ทสฺมินฺติ, ตํ เจ สตํ สหสฺสํ สตสหสฺสํ วา โหติ. วีสติ อธิกา อสฺมึ สเตติ วีสํสตํ.

对于以“sati”、“uti”、“īsa”、“āsa”、“dasa”结尾的第一格数词，当其在“asmiṃ”（于此）的第七格（处格）意义上表示增益，且其所增益的对象为一百、一千或十万时，使用“ḍo”后缀。例如：“vīsati adhikā asmiṃ sate”（二十多于此一百），即成“vīsaṃsataṃ”（一百二十）。

๑๓๙. เฑ สติสฺส ติสฺสติ

139. 当“ḍo”后缀出现时，“sati”变为“tissa”

เฑ ปเร สตฺยนฺตสฺส ติการสฺส โลโป โหติ. เอกวีสํสตํ สหสฺสํ สตสหสฺสํ วา. ตึสติ อธิกา อสฺมึ สตาทิเกติ ตึสสตํ เอกตึสสตํ อิจฺจาทิ. อุตฺยนฺตายนวุติ อธิกา อสฺมึ สตาทิเกติ นวุตํสตํ สหสฺสํ สตสหสฺสํ วา. อีสนฺตาย-จตฺตาลีสํ อธิกา อสฺมึ สเต สหสฺเส สตสหสฺเสติ จตฺตาลีสสต+มิจฺจาทิ. อาสนฺตาย เอวํ, ปญฺญาสํสต+มิจฺจาทิ. ทสนฺตาย-เอกาทสํสต+มิจฺจาทิ.

当“ḍo”后缀紧随时，以“sati”结尾的数词，其“ti”音节被省略。例如：“ekavīsaṃsataṃ”（一百二十一）。又如，三十多于一百等，成“tiṃsasataṃ”（一百三十）、“ekatiṃsasataṃ”（一百三十一）等。以“uti”结尾者，如九十多于一百等，成“navutaṃsataṃ”（一百九十）。以“īsa”结尾者，如四十多于一百等，成“cattālīsasataṃ”（一百四十）等。以“āsa”结尾者同理，如“paññāsaṃsataṃ”（一百五十）等。以“dasa”结尾者，如“ekādasaṃsataṃ”（一百一十一）等。

๕๑. ตสฺส ปูรเณ+กาทสาทิโต วา

51. 从十一及以上的数词构成序数词时，（后缀的使用）为可选项

ฉฏฺฐิยนฺตาเย+กาทสาทิกาย สํขฺยาย โฑ โหติ ปูรณตฺเถ วิภาสา. สา สํขฺยา ปูริยเต เยน ตํ ปูรณํ. เอกาทสนฺนํ ปูรโณ เอกาทโส. อญฺญตฺร ‘‘ม ปญฺจาทิกตีหี’’ติ โม, เอกาทสโม. วีสติยา ปูรโณ วีโส วีสติโม, ตึโส, ตึสติโม. วาสทฺทสฺส ววตฺถิตวิภาสตฺตา นิจฺจํ จตฺตาลีโส ปญฺญาโส.

对于十一及以上、处于第六格（属格）的数词，在表示序数意义时，可选择性地使用“ḍo”后缀。所谓序数，即用以补足该数者。例如，十一（ekādasannaṃ）的序数是“ekādaso”（第十一）；另一种选择是，依据“ma pañcādikatīhī”规则使用“mo”后缀，构成“ekādasamo”（第十一）。二十（vīsatiyā）的序数是“vīso”（第二十）或“vīsatimo”（第二十）；三十的序数是“tiṃso”（第三十）或“tiṃsatimo”（第三十）。由于“vā”（或）字在此是限定选择（vavatthitavibhāsā），因此四十和五十的序数固定是“cattālīso”（第四十）和“paññāso”（第五十）。

๕๒. ม ปญฺจาทิกตีหิติ

52. “ma”后缀用于五等词

มปจฺจเย ปญฺจโม, ปญฺจมี. สตฺตโม, สตฺตมี. อฏฺฐโม, อฏฺฐมี. กติโม, กติมี อิจฺจาทิ.

使用“ma”后缀时，例如：pañcamo（第五，阳性），pañcamī（第五，阴性）；sattamo（第七，阳性），sattamī（第七，阴性）；aṭṭhamo（第八，阳性），aṭṭhamī（第八，阴性）；katimo（第几，阳性），katimī（第几，阴性）等等。

๕๓. สถาทีน+มิ จติ

53. 于“sata”等词，亦有“m”与“i”后缀

สตาทีนํ [Pg.190] โม จ อนฺตาเทโส อิ จ. สตสฺส ปูรโณ สติโม, สหสฺสิโม.

对于“sata”（百）等词，使用“mo”和“i”作为词尾替换。例如：百的序数是“satimo”（第一百），千的序数是“sahassimo”（第一千）。

๕๔. ฉา ฏฺฐ+ฏฺฐมาติ

54. “cha”（六）的“ṭṭha”和“ṭṭhamā”后缀

ฉสทฺทา ปูรณตฺเถ ฏฺฐ+ฏฺฐมา. ฉนฺนํ ปูรโณ ฉฏฺโฐ, ฉฏฺฐโม. อิตฺถิยํ ฉฏฺฐี, ฉฏฺฐมี. ‘‘จตุตฺถทุติเยสฺเว+สํ ตติยปฐมา’’ติ นิปาตนา ปูรณตฺเถ ทฺวิโต ติโย ทฺวิสฺส ทุ จ, ติจตูหิ ติสฺส อ, ติย+ตฺถา จ ยถากฺกมํ, ทุติโย ตติโย, จตุตฺโถ.

从“cha”（六）一词，在表示序数意义时，加“ṭṭha”和“ṭṭhamā”后缀。六的序数是“chaṭṭho”（第六，阳性）或“chaṭṭhamo”（第六，阳性）；其阴性形式为“chaṭṭhī”（第六）或“chaṭṭhamī”（第六）。此外，依据不规则构成法（nipātana），“dvi”（二）、“ti”（三）、“catu”（四）的序数分别为“dutiyo”（第二）、“tatiyo”（第三）、“catuttho”（第四）。

๕๕. เอกา กา+กฺย+สหาเย

55. “eka”词在表示“无伴侣”时，使用“ka”和“kya”后缀

‘‘สติ พฺยภิจาเร วิเสสนํ สาตฺถกํ’’ติ ญายา สํขฺยาโต วิเสเสตุํ ‘‘อสหาเย’’ติ วุตฺตํ. เอกสฺมา อสหายตฺเถ ก+อากี โหนฺติ วา. เอโกว เอกโก, เอกากี, เอโก วา.

依据“当有歧义时，限定词才有意义”（Sati byabhicāre visesanaṃ sātthakaṃ）的准则，为与数词（一）相区别，故说“无伴侣”（asahāye）。当‘eka’表示“无伴侣”之义时，可选择使用‘ka’或‘ākī’后缀。例如：‘ekako’（独自一人），‘ekākī’（孤独者），或‘eko’（单独一人）。

๕๖. วจฺฉาทีหิ ตนุตฺเต ตโร

56. “vaccha”等词在表示“瘦弱”时，使用“tara”后缀

วจฺฉาทีนํ สภาวสฺส ตนุตฺเต=กิญฺจิมตฺตาวเสเส ตโร โหติ. โส=สโก ภาโว สภาโว อตฺตนิยปวตฺตินิมิตฺตํ. สุสุตฺตสฺส ตนุตฺเต วจฺฉตโร, อิตฺถิยํ วจฺฉตรี. โยพฺพนสฺส ตนุตฺเต โอกฺขตโร. โอกฺขา=ทุติยวยฏฺฐโคโณ. อสฺสภาวสฺส ตนุตฺเต อสฺสตโร. คาโวติ ชาติสามตฺถิยสฺส ตนุตฺเต อุสภตโร. เอตฺถ ตนุตฺตํ อปฺปพลตา.

对于“vaccha”等词，当其自性减损，所剩无几时，使用“tara”后缀。此自性（sabhāvo）即自身的状态，是其自身（词语）得以运用的原因。熟睡者的（状态）减损时，（作）“vacchataro”（幼犊），阴性为“vacchatarī”（幼母犊）。青春减损时，（作）“okkhataro”（幼公牛）。“Okkhā”是处在第二年龄阶段的公牛。马的自性减损时，（作）“assataro”（骡）。牛的种类能力减损时，（作）“usabhataro”（劣等公牛）。此处“减损”（tanuttaṃ）意为力量微弱。

๕๗. กิมฺหา นิทฺธารเณ รตร+รตมา

57. “kiṃ”词在表示“抉择”时，使用“ratara”和“ratamā”后缀

กึสทฺทา [Pg.191] นิทฺธารเณ รตร+รตมา โหนฺติ. โก เอวาติ กตโร ภวตํ เทวทตฺโต, กตโร ภวตํ กฏฺโฐ. กตโม ภวตํ เทวทตฺโต, กตโม ภวตํ กฏฺโฐ. ภารทฺวาชานํ กตโม+สิ พฺรหฺเม.

“kiṃ”词在表示“抉择”时，使用“ratara”和“ratamā”后缀。例如：“你们之中谁是提婆达多？你们之中谁是迦特（Kaṭṭha）？”（使用“kataro”）；“你们之中谁是提婆达多？你们之中谁是迦特？”（使用“katamo”）。“婆罗门啊，你是巴罗多迦族中的哪一位？”

๕๘. เตน ทตฺเต ลิ+ยาติ

58. 在“彼所施”义上，（使用）“li”和“yā”后缀

ทตฺเต+ภิเธยฺเย ล+อิยา โหนฺติ พหุลาธิการา มนุสฺสสญฺญายํ. เทเวน ทตฺโต เทวโล เทวิโย, พฺรหฺมโล พฺรหฺมิโย. สีวโล สีวิโย สิสฺส ทีโฆ. เทว+พฺรหฺม+สิวาติ ตนฺนามกา มนุสฺสา. (รตฺตมิจฺจาทิอเนกตฺถตทฺธิตํ).

在“所施”义上，（使用）“la”和“iyā”后缀，在人类的观念中，其适用范围广泛。“天所施”（Devena datto）为“devalo”、“deviyo”；（梵所施为）“brahmalo”、“brahmiyo”。西瓦罗（Sīvalo）、西维约（sīviyo），（其中）“i”作长音（成“sīvalī”）。天、梵、湿婆（Siva）是这些同名的人。（此为如“ratta”等具有多种含义的次生语缀）。

๕๙. ตสฺส ภาวกมฺเมสุตฺต+ตา+ตฺตน+ณฺย+เณยฺย+ณิ+ย+ณิยา

59. 表其状态与行为，（用）tta、tā、ttana、ṇya、ṇeyya、ṇi、ya、ṇiyā（等后缀）

ฉฏฺฐิยนฺตา ภาเว กมฺเม จ ตฺตาทโย โหนฺติ พหุลํ. น สพฺเพ ปจฺจยา สพฺพโต โหนฺติ อญฺญตฺรตฺต+ตาหิ. ภวนฺติ เอตสฺมา พุทฺธิสทฺทาติ ภาโว สทฺทปวตฺตินิมิตฺตํ. วุตฺตญฺจ –

从第六格词尾，在表状态和行为义上，通常使用 tta 等后缀。并非所有后缀都可用于所有词，tta 和 tā 除外。由此而生起认知与词语，故“状态”（bhāvo）是词语运用的原因。又说：

โหนฺตฺย+สฺมา สทฺทพุทฺธีติ, ภาโว ตํ สทฺทวุตฺติยา;

นิมิตฺตภูตํ นามญฺจ, ชาติ ทพฺพํ กฺริยา คุโณติ.

由此而生词语与认知，彼“状态”为词语之运用；成为原因之名，以及种类、实体、行为、品质。

นีลสฺส ปฏสฺส ภาโว นีลตฺตํ นีลตาติ คุโณ ภาโว. เอตฺถ นีลคุณวเสน ปเฏ นีลสทฺทสฺส วุตฺติยา ปฏพุทฺธิยา นิมิตฺตํ ภาโว นาม. นีลสฺส คุณสฺส ภาโว นีลตฺตํ นีลตาติ นีลคุณชาติ, เอตฺถ นีลคุณชาติ นิมิตฺตํ หุตฺวา นีลสทฺทสฺส คุณวุตฺติยา [Pg.192] นีลคุณชาติ นิมิตฺตํ. โคตฺตํ โคตาติ โคชาติ, เอตฺถ ชาติสทฺทานํ ทพฺพวุตฺติยา สติ ชาติ นิมิตฺตํ. ปาจกสฺส ภาโว ปาจกตฺตํติ กฺริยาสมฺพนฺธิตฺตํ ภาโว, เอตฺถ ปจนกฺริยาสมฺพนฺธิตฺตํ ภาโว. ทณฺฑิตฺตํ วิสาณิตฺตํ ราชปุริสตฺตํติ ทณฺฑ+วิสาณ+ราชทพฺพานํ สมฺพนฺธิตฺตํ ภาโว, ทณฺฑีตฺยาทิสทฺทปวตฺติยา นิมิตฺตตฺตา.

“蓝布的状态”（Nīlassa paṭassa bhāvo）是“蓝色性”（nīlattaṃ）或“蓝色”（nīlatā），此为“品质的状态”（guṇo bhāvo）。此处，凭借蓝色品质，当“蓝”一词运用于布上时，此“状态”即是产生“布之认知”的原因。“蓝色品质的状态”（Nīlassa guṇassa bhāvo）是“蓝色性”（nīlattaṃ）或“蓝色”（nīlatā），此即“蓝色品质之种类”（nīlaguṇajāti）。此处，“蓝色品质之种类”成为原因，是“蓝”一词运用于品质的原因。“牛性”（gottaṃ, gotā）即“牛之种类”（gojāti）。此处，当种类词运用于实体时，种类即是原因。“烹饪者的状态”（Pācakassa bhāvo）是“烹饪性”（pācakattaṃ），此状态即“与行为相关”。此处，与烹饪行为相关即是状态。“持杖性”（Daṇḍittaṃ）、“有角性”（visāṇittaṃ）、“王臣性”（rājapurisattaṃ）是指与杖、角、王等实体相关的状态，因为它们是“持杖者”（daṇḍī）等词语得以运用的原因。

เทวทตฺตสฺส ภาโว เทวทตฺตตฺตํ, จนฺทตฺตํ, สูริยตฺตํติ ตทวตฺถา วิเสสสามญฺญํ, เทวทตฺตสฺส พาลตาทิอวตฺถาเภโท, จนฺทสฺส กลาทิอวตฺถเภโท จ, สูริยสฺส มนฺทปฏุตาทิอวตฺถาเภโท จ สามญฺญํ, ตเทตฺถ นิมิตฺตํ. เอตฺถ วิชฺชมานปทตฺถานํ วิสยภูตสญฺญาสทฺทานํ ปวตฺตินิมิตฺตํ วุตฺตํ. อากาสตฺตํ อภาวตฺตํติ, ตตฺถ ฆฏากาส+ปีฐรากาส, ปฏาภาว+ฆฏาภาวาทินา อุปจริตเภทสามญฺญํ ภาโว.

提婆达多的状态是“提婆达多性”（devadattattaṃ），（同样有）“月亮性”（candattaṃ）、“太阳性”（sūriyattaṃ），此即彼特定状态之共相。提婆达多的童年等不同状态，月亮的圆缺等不同状态，以及太阳的明暗等不同状态，（这些差异之上的）共相，在此即是（词语运用的）原因。此处所说，是对于以存在事物为对象的概念词语，其运用的原因。至于“虚空性”（Ākāsattaṃ）、“非有性”（abhāvattaṃ），其中如“瓶中虚空”与“座上虚空”、“布之非有”与“瓶之非有”等，由假说而区分的共相，即是“状态”。

ตฺตน-ปุถุชฺชนตฺตนํ. เวทนาย ภาโว เวทนตฺตนํ, รสฺโส. เอวํ ชายตฺตนํ, ชารตฺตนํ.

（后缀）-ttana：“凡夫的状态”（puthujjanassa bhāvo）是“凡夫性”（puthujjanattanaṃ）。“受的状态”（Vedanāya bhāvo）是“受性”（vedanattanaṃ），（词尾元音作）短音。同样地，（有）“妻性”（jāyattanaṃ）、“情人性”（jārattanaṃ）。

ณฺย-อลสสฺส ภาโว กมฺมํ วา อาลสฺยํ, เอตฺถ ‘‘โลโป+วณฺณิ+วณฺณานํ’’ติ อ-โลเป ‘‘สราน+มาทิสฺสา’’ทินา อากาโร, เอว+มุปริ จ. พฺราหฺมณสฺส ภาโว พฺรหฺมญฺญํ, ญฺญการปุพฺพรูปานิ. จาปลฺยํ, เนปุญฺญํ, เปสุญฺญํ, รญฺโญ ภาโว รชฺชํ, อาธิปจฺจํ, ทายชฺชํ, เวสมฺมํ, เวสมํ, ณปจฺจโย. สขิโน ภาโว สขฺยํ, วาณิชฺชํ, อาโรคฺยํ, โอทคฺยํ, อานณฺยํ, ทุพฺพลฺยํ, พลฺยํ, ปณฺฑิจฺจํ, พาหุสฺสจฺจํ, โปโรหิจฺจํ. มุฏฺฐสฺสติสฺส ภาโว มุฏฺฐสฺสจฺจํ, อิโลโป. โกสลฺลํ, เวปุลฺลํ. สมานสฺส ภาโว สามญฺญํ, เปริสฺสํ, โสมนสฺสํ, โทมนสฺสํ, โสวจสฺสํ, โทวจสฺสํ, นิปกสฺส [Pg.193] ภาโว เนปกฺกํ, อาธิกฺกํ, ทุภคสฺส ภาโว โทภคฺคํ, สรูปสฺส ภาโว สารุปฺปํ, โอปมฺมํ, โสขุมฺมํ, ตถสฺส ภาโว ตจฺฉํ. ทุมฺเมธสฺส ภาโว ทุมฺเมชฺฌํ. เภสชสฺส ภาโว เภสชฺชํ, พฺยาวฏสฺส กมฺมํ เวยฺยาวจฺจํ ยถา เวยฺยากรณํ.

（后缀）-ṇya：“懈怠者的状态或行为”（alasassa bhāvo kammaṃ vā）是“懈怠”（ālasyaṃ）。此处，根据“异音节前元音省略”规则，当不省略时，依“元音之首（增长）”等规则，（首元音）变为“ā”。以上（例子）亦同。“婆罗门的状态”（Brāhmaṇassa bhāvo）是“梵行”（brahmaññaṃ），（此处有）“ññ”音之先行变化。（其他例子如：）“轻躁”（Cāpalyaṃ）、“善巧”（nepuññaṃ）、“离间语”（pesuññaṃ）。“国王的状态”（rañño bhāvo）是“王权”（rajjaṃ）、“主权”（ādhipaccaṃ）、“继承权”（dāyajjaṃ）、“不均”（vesammaṃ, vesamaṃ），（此处为）ṇ后缀。“友的状态”（Sakhino bhāvo）是“友谊”（sakhyaṃ）、“商业”（vāṇijjaṃ）、“健康”（ārogyaṃ）、“喜悦”（odagyaṃ）、“无债”（ānaṇyaṃ）、“羸弱”（dubbalyaṃ）、“强壮”（balyaṃ）、“智慧”（paṇḍiccaṃ）、“博学”（bāhussaccaṃ）、“祭司职”（porohiccaṃ）。“失念者的状态”（Muṭṭhassatissa bhāvo）是“失念”（muṭṭhassaccaṃ），（此处有）i音省略。“善巧”（Kosallaṃ）、“广大”（vepullaṃ）。“同等者的状态”（Samānassa bhāvo）是“平等”（sāmaññaṃ）、“过度”（perissaṃ）、“喜”（somanassaṃ）、“忧”（domanassaṃ）、“顺从”（sovacassaṃ）、“不顺从”（dovacassaṃ）。“智者的状态”（nipakassa bhāvo）是“智慧”（nepakkaṃ）、“优越”（ādhikkaṃ）。“不幸者的状态”（dubhagassa bhāvo）是“不幸”（dobhaggaṃ）。“相似者的状态”（sarūpassa bhāvo）是“相似”（sāruppaṃ）、“譬喻”（opammaṃ）、“精妙”（sokhummaṃ）。“如实者的状态”（tathassa bhāvo）是“真实”（tacchaṃ）。“劣慧者的状态”（Dummedhassa bhāvo）是“愚痴”（dummejjhaṃ）。“药的状态”（Bhesajassa bhāvo）是“医药”（bhesajjaṃ）。“服务者的行为”（byāvaṭassa kammaṃ）是“服务”（veyyāvaccaṃ），如同“语法”（veyyākaraṇaṃ）。

เณยฺย-สุจิโน ภาโว โสเจยฺยํ, อาธิปเตยฺยํ, กปิสฺส ภาโว กาเปยฺยํ. สฐสฺส ภาโว กมฺมํ วา สาเฐยฺยํ.

（后缀）-ṇeyya：“清净者的状态”（sucino bhāvo）是“清净”（soceyyaṃ）、“主权”（ādhipateyyaṃ）。“猴的状态”（kapissa bhāvo）是“猴性”（kāpeyyaṃ）。“狡诈者的状态或行为”（Saṭhassa bhāvo kammaṃ vā）是“狡诈”（sāṭheyyaṃ）。

ณ-ครูนํ ภาโว คารวํ, อุ อวง. ปาฏวํ, อชฺชวํ, มทฺทวํ, ‘‘โกสชฺชา’’ทินา อุสฺส อตฺตํ ทฺวิตฺตญฺจ. ปรมานํ ภาโว ปารมี, วีปจฺจโย. สมคฺคานํ ภาโว สามคฺคี.

（后缀）-ṇa：“尊重者的状态”（garūnaṃ bhāvo）是“尊重”（gāravaṃ），（此处）u音变为ava。“机敏”（Pāṭavaṃ）、“正直”（ajjavaṃ）、“柔和”（maddavaṃ）。依“kosajja”等（规则），u音变为a并（使后字）双写。“至上者的状态”（Paramānaṃ bhāvo）是“波罗蜜”（pāramī），（此处为）vī后缀。“和合者的状态”（Samaggānaṃ bhāvo）是“和合”（sāmaggī）。

อิย-อธิปติโน ภาโว อธิปติยํ, ปณฺฑิติยํ, พหุสฺสุติยํ, นคฺคิยํ, สูริยํ.

（后缀）-iya：“主宰者的状态”（adhipatino bhāvo）是“主宰性”（adhipatiyaṃ）、“智慧”（paṇḍitiyaṃ）、“多闻”（bahussutiyaṃ）、“裸体”（naggiyaṃ）、“太阳性”（sūriyaṃ）。

ณิย-อลสสฺส ภาโว กมฺมํ วา อาลสิยํ, ตาลุสิยํ, มนฺทิยํ, ทกฺขิยํ, โปโรหิติยํ, เวยฺยตฺติยํ.

（后缀）-ṇiya：“懈怠者的状态或行为”（alasassa bhāvo kammaṃ vā）是“懈怠”（ālasiyaṃ）、“倦怠”（tālusiyaṃ）、“迟钝”（mandiyaṃ）、“灵巧”（dakkhiyaṃ）、“祭司职”（porohitiyaṃ）、“明了”（veyyattiyaṃ）。

กถํ รามณียกํติ, สกตฺเถ กนฺตา เณน สิทฺธา. กมฺมํ=กฺริยา, ตตฺถ อลสสฺส กมฺมํ อลสตฺตํ อลสตา อลสตฺตนํ อาลสฺยํ อาลสิยํ วา.

“如何是‘可爱性’（rāmaṇīyakaṃ）？”（答：）是在其自身义上，由 ka 后缀形成。业（kamma）即是行为（kriyā）。就此而言，懈怠者的行为（kammaṃ）是“alasattaṃ”、“alasatā”、“alasattanaṃ”、“ālasyaṃ”或“ālasiyaṃ”。

๑๒๒. สกตฺเถติ

122. 于自义

สกตฺเถปิ ยถาโยคํ ตฺตาทโย โหนฺติ. ยถาภูตเมว ยถาภุจฺจํ, การุญฺญํ, ปตฺตกลฺลํ. อากาสานนฺตเมว อากาสานญฺจํ, เอตฺถ อการโลโป, ตสฺส เจ ปุพฺพรูเป จ กเต ‘‘ตทมินา’’ทินา นสฺส ญฺโญ จ โลโป จ โหติ, กายปาคุญฺญตา.

于自义中，亦适宜地有-tta等（后缀）。如：“如实”(yathābhūtam)即是“如实性”(yathābhuccaṃ)，“悲悯”(kāruññaṃ)，“适时”(pattakallaṃ)。“无边空”(ākāsānantam)即是“空无边处”(ākāsānañcaṃ)，此处有a的省略，并且当其作前置词形时，依“tadaminā”等（规则），n变为ñ，且有省略。“身练达”(kāyapāguññatā)。

๖๐. พฺย วทฺธทาสา วา

60. 于vaddha与dāsa（之后，可加）bya

ฉฏฺฐิยนฺตา [Pg.194] วทฺธา ทาสา จ พฺโย โหติ ภาวกมฺเมสุ. วทฺธสฺส ภาโว กมฺมํ วา วทฺธพฺยํ, วทฺธตา. ทาสสฺส ภาโว กมฺมํ วา ทาสพฺยํ, ทาสฺยํ, ทาสตา. กถํ วทฺธวํติ, เณ วาคโม.

于结于第六格的“被缚者”(vaddha)与“奴隶”(dāsa)之后，于“状态”与“所为”义，有bya（后缀）。“被缚者”的状态或所为是“被缚性”(vaddhabyaṃ)、“被缚状态”(vaddhatā)。“奴隶”的状态或所为是“奴役性”(dāsabyaṃ)、“奴役状态”(dāsyaṃ)、“奴隶状态”(dāsatā)。“Vaddhavaṃ”如何（形成）？于ṇa（后缀）时，有va的增益。

๖๑. นส ยุวา โพ จ วสฺส

61. 于yuvan（之后），无sa、bo与vassa

ฉฏฺฐิยนฺตา ยุวสทฺทา ภาวกมฺเมสุ นณ วา โหติ วสฺส โพ จ. ยุวสฺส ภาโว โยพฺพนํ, ยุวตฺตํ ยุวตา วา.

于结于第六格的“年轻”(yuva)一词之后，于“状态”与“所为”义，ṇa（后缀）为任选，而无vassa与bo（后缀）。“年轻者”(yuva)的状态是“青春”(yobbanaṃ)，或“少壮”(yuvattaṃ)、“年少”(yuvatā)。

๖๒. อณฺวาทิตฺวิ+โมติ

62. 于aṇu等词后（加）ima

ภาเว วา อิโม. อณุโน ภาโว อณิมา, ลฆิมา, มหโต ภาโว มหิมา. กิสสฺส ภาโว กสิมา.

于“状态”义，可（加）ima（后缀）。“微小者”(aṇu)的状态是“微小性”(aṇimā)，“轻快性”(laghimā)。“伟大者”(mahant)的状态是“伟大性”(mahimā)。“瘦弱者”(kisa)的状态是“瘦弱性”(kasimā)。

๑๓๓. กิส+มหต+มิเม กส, มหาติ

133. 于ima（后缀）前，kisa、mahat成kasa、maha

อิมมฺหิ มหโต มโห จ กิสสฺส กสาเทโส จ โหติ.

当ima（后缀）于后时，mahat变为maha，且kisa被替换为kasa。

๖๓. ภาวา เตน นิพฺพตฺเตติ

63. 由彼（行为）所成

กฺริยาวาจกสทฺทโต อิโม, ปาเกน นิพฺพตฺตํ ปากิมํ, เสกิมํ.

从表示行为的词（派生）ima（后缀）。由烹煮(pāka)所成的是pākimaṃ，（由）灌溉（所成的是）sekimaṃ。

๑๒๗. โกสชฺชา+ชฺชว+ปาริสชฺช+โสหชฺช+มทฺทวา+ริสฺสา+สภา+ชญฺญ+เถยฺย+ พาหุสจฺจา

127. 懈怠、正直、众会性、友情、柔软、仙人性、牛王性、良种性、偷盗、博学

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต ณานุพนฺเธ. กุสีตสฺส ภาโวติ ภาเว ณฺโย โหติ, อิมินา อีสฺส อกาเร จ ตสฺส เช จ [Pg.195] กเต ยสฺส ปุพฺพรูปํ, โกสชฺชํ. อุชุโน ภาเว อชฺชวํติ โณ, อิมินา อุสฺส อตฺตํ, ‘‘อุวณฺณสฺสา+วง สเร’’ติ อวงอาเทเส ชสฺส ทฺวิตฺตํ. ปริสาสุ สาธูติ วากฺเย ‘‘ณฺโย ตตฺถ สาธู’’ติ ณฺโย, อิมินา ชาคโม จ, ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ อาสฺส รสฺเส จ กเต ชสฺส ปุพฺพรูปํ, ปาริสชฺโช. อิมินา กเมน วากฺเยเนว สทฺทสิทฺธิ เวทิตพฺพา. สุหทโยว สุหชฺโช, ตสฺส ภาโว โสหชฺชํ, อิมินา อยโลโป. มุทุโน ภาโว มทฺทวํ, อิมินา อุสฺส อตฺตํ. อิสิโน อิทํ ภาโว วา อาริสฺสํ, ณฺยปจฺจเย อิมินา อารญาคเม ‘‘โลโป+วณฺณิ+วณฺณานํ’’ติ อนฺตอิการโลโป จ. อุสภสฺส อิทํ ภาโว วา อาสภํ, อิมินา อุสฺส อา. อาชานียสฺส ภาโว อาชญฺญํ, อิมินา ยโลเป ‘‘โลโป+วณฺณิ+วณฺณานํ’’ติ อีการโลโป. เถนสฺส ภาโว เถยฺยํ, อิมินา นสฺส ยกาโร. พหุสฺสุตสฺส ภาโว พาหุสจฺจํ, อิมินา อุสฺส อกาโร สํโยคาทิโลโป. (ภาวตทฺธิตํ).

这些词是依特殊规则构成，以ṇ为附标。“懒惰者”(kusīta)的状态，于“状态”义，有ṇya后缀，依此（规则），ī成a，t成j，y与前（音）同化，（成）kosajjaṃ。“正直者”(uju)的状态是ajjavaṃ，（加）ṇo（后缀），依此，u成a，依“uvaṇṇassāvaṅa sare”（规则），作avaṅa替换，j双写。于“于众会中善”(parisāsu sādhu)句，依“ṇyo tattha sādhū”（规则），（加）ṇya（后缀），依此（规则），有j的增益，且依“byañjane dīgharassā”（规则），ā变短，y与j同化，（成）pārisajjo。应依此顺序，由句子本身了知词的构成。“善心者”(suhadaya)即是“朋友”(suhajja)，其状态是sohajjaṃ（友情），依此（规则），aya被省略。“柔软者”(mudu)的状态是maddavaṃ，依此，u成a。“此是仙人之物”(isino idaṃ)或（仙人）的状态是ārissaṃ，于ṇya后缀（之后），依此（规则），有ārañ的增益，且依“lopovaṇṇivaṇṇānaṃ”（规则），末尾的i被省略。“此是牛王之物”(usabhassa idaṃ)或（牛王）的状态是āsabhaṃ，依此，u成ā。“良马”(ājānīya)的状态是ājaññaṃ，依此，ya被省略，且依“lopovaṇṇivaṇṇānaṃ”（规则），ī被省略。“盗贼”(thena)的状态是theyyaṃ，依此，n成y。“多闻者”(bahussuta)的状态是bāhusaccaṃ，依此，u成a，且辅音连缀的首音被省略。（状态增语）。

๖๔. ตร+ตมิ+สฺสิกิ+ยิ+ฏฺฐา+ติสเย

64. 后缀tara、tama、issika、iya、iṭṭha表示最高级义

อติสเย วตฺตมานโต โหนฺเต+เต ปจฺจยา. อติสเยน ปาโป ปาปตโร ปาปตโม ปาปิสฺสิโต ปาปิโย ปาปิฏฺโฐ, อิตฺถิยํ ปาปตรา อิจฺจาทิ. อติสยปฺปจฺจยนฺตาปิ อติสยปฺปจฺจโย, อติสเยน ปาปิฏฺโฐ ปาปิฏฺฐตโร ปาปิฏฺฐตโม. เอวํ ปฏุตโร ปฏุตโม, ปฏิสฺสิโก, ปฏิโย, ปฏิฏฺโฐ, วรตโร อิจฺจาทิ ปณีตตโร อิจฺจาทิ จ.

当表示最高级义时，使用这些后缀。极恶者为pāpataro（更恶）、pāpatamo（最恶）、pāpissito（最恶）、pāpiyo（最恶）、pāpiṭṭho（最恶）；阴性为pāpatarā等。带有最高级后缀的词，也可再加最高级后缀，例如极恶的pāpiṭṭho可变为pāpiṭṭhataro、pāpiṭṭhatamo。同样地，paṭutaro（更敏锐）、paṭutamo（最敏锐）、paṭissiko（最敏锐）、paṭiyo（最敏锐）、paṭiṭṭho（最敏锐），varataro（更好）等，以及paṇītataro（更精妙）等也是如此。

๑๓๕. โช วุทฺธสฺสิ+ยิ+ฏฺเฐสุ

135. Vuddha于后缀iya、iṭṭha前变为ja

วุทฺธสฺส [Pg.196] โช โหติ อิยอิฏฺเฐสุ. อติสเยน วุทฺโธ เชยฺโย เชฏฺโฐ, ชาเทเส ปุพฺพสรโลเป ลุตฺตา สรา อิสฺส เอกาเร จ ยสฺส ทฺวิตฺตํ.

Vuddha于后缀iya和iṭṭha前变为ja。极其年长者为jeyyo（更尊贵）、jeṭṭho（最尊贵）。其构成为：当ja替代时，其元音a与后缀的i合音为e，且y被双写。

๑๓๖. พาฬฺห+นฺติก+ปสตฺถานํ สาธ+เนท+สา

136. Bāḷha、antika、pasattha分别变为sādha、neda、sā

อิยอิฏฺเฐสุ พาฬฺห+นฺติก+ปสตฺถานํ สาธ+เนท+สา โหนฺติ ยถากฺกมํ. อติสเยน พาฬฺโห สาธิโย สาธิฏฺโฐ. อติสเยน อนฺติโก เนทิโย เนทิฏฺโฐ. อติสเยน ปสตฺโถ เสยฺโย เสฏฺโฐ, ปุพฺเพว สเร ลุตฺเต อิสฺส เอ ทฺวิตฺตญฺจ.

在后缀iya和iṭṭha前，bāḷha、antika、pasattha分别变为sādha、neda、sā。极其强壮者是sādhiyo、sādhiṭṭho。极其接近者是nediyo、nediṭṭho。极其受赞扬者是seyyo、seṭṭho，其构成如前例：省略前元音，i变为e，且辅音双写。

๑๓๗. กณ+กน+ปฺป+ยุวานํ

137. Appa和yuvan分别变为kaṇa和kana

อิยอิฏฺเฐสุ อปฺปยุวานํ กณ+กนา โหนฺติ ยถากฺกมํ. อติสเยน อปฺโป กณิโย กณิฏฺโฐ. อติสเยน ยุวา กนิโย กนิฏฺโฐ.

在后缀iya和iṭṭha前，appa和yuvan分别变为kaṇa和kana。极其小者是kaṇiyo、kaṇiṭṭho。极其年轻者是kaniyo、kaniṭṭho。

๑๓๘. โลโป วี+มนฺตุ+วนฺตูนนฺติ

138. 省略vī、mantu、vantu

อิยอิฏฺเฐสุ วี+มนฺตุ+วนฺตูนํ โลโป. อติสเยน เมธาวี เมธิโย เมธิฏฺโฐ. อติสเยน สติมา สติโย สติฏฺโฐ. อติสเยน คุณวา คุณิโย คุณิฏฺโฐ. เอตฺถ ยถากฺกมํ มนฺตฺวตฺเถ วี+มนฺตุ+วนฺตุ โหติ.

在后缀iya和iṭṭha前，省略vī、mantu、vantu。极其智慧者(medhāvī)是medhiyo、medhiṭṭho。极其具念者(satimā)是satiyo、satiṭṭho。极其具德者(guṇavā)是guṇiyo、guṇiṭṭho。在此，vī、mantu、vantu依次表示“具有”之义。

๖๕. ตนฺนิสฺสิเต ลฺโล

65. 后缀lla用于“依止于彼”义

ลฺลปจฺจโย [Pg.197] โหติ ทุติยนฺตา ตนฺนิสฺสิตตฺเถ. เวทํ นิสฺสิตํ เวทลฺลํ. ทุฏฺฐุ นิสฺสิตํ ทุฏฺฐุลฺลํ. เวทนฺติ ตุฏฺฐิ. อิลฺเล สงฺขารํ นิสฺสิตํ สงฺขาริลฺลํ.

后缀lla用于第二格词后，表示“依止于彼”之义。依止于吠陀(veda)为vedalla。依止于恶(duṭṭhu)为duṭṭhulla。（此词义为：他们因此了知而满足。）依止于行(saṅkhāra)为saṅkhārilla。

๖๖. ตสฺส วิการาวยเวสุ ณ+ณิก+เณยฺย+มยา

66. 后缀ṇa、ṇika、ṇeyya、maya用于“其变化或部分”义

ปกติยา อุตฺตร+มวตฺถนฺตรํ วิกาโร. ฉฏฺฐิยนฺตา นามสฺมา วิกาเร+วยเว จ ณาทโย โหนฺติ พหุลํ. ณ-อยโส วิกาโร อายสํ พนฺธนํ, สกาคโม. อุทุมฺพรสฺส อวยโว วิกาโร วา โอทุมฺพรํ ภสฺมํ ปณฺณํ วา. กาโปตํ มํสํ สตฺติ วา. ณิก-กปฺปาสสฺส วิกาโร กปฺปาสิกํ วตฺถํ. เณยฺย-เอณิสฺส วิกาโร+วยโว วา เอเณยฺยํ. โกสานํ วิกาโร โกเสยฺยํ วตฺถํ. มย-ติณานํ วิกาโร ติณมยํ, ทารุมยํ, นฬมยํ, มตฺติกามยํ, สุวณฺณมโย รโถ, รูปิยมยํ. ‘‘อญฺญสฺมึ’’ติ มโย, คุนฺนํ กรีสํ โคมยํ.

自然状态后的变化称为变异。第六格名词后，为表示变化或部分，常加上ṇa等后缀。ṇa（后缀）：铁(ayasa)的变化是āyasaṃ（铁制的），例如bandhanaṃ（铁链），此处有s的增益。优昙跋罗树(udumbara)的部分或变化是odumbaraṃ，例如灰烬或树叶。鸽(kapota)的变化是kāpotaṃ，例如肉或矛。ṇika（后缀）：棉花(kappāsa)的变化是kappāsikaṃ（棉布）。ṇeyya（后缀）：羚羊(eṇi)的变化或部分是eṇeyyaṃ。蚕茧(kosa)的变化是koseyyaṃ（丝绸）。maya（后缀）：草(tiṇa)的变化是tiṇamayaṃ（草制），以及dārumayaṃ（木制）、naḷamayaṃ（芦苇制）、mattikāmayaṃ（泥制）、suvaṇṇamayo ratho（金车）、rūpiyamayaṃ（银制）。后缀maya亦用于其他意义，例如：牛(go)的粪(karīsa)为gomayaṃ。

๖๗. ชตุโต สฺสณ วา

67. 或从树胶派生ssaṇa

วิการาวยเวสุ ชตุโต สฺสณ วา โหติ. เอตฺถ ‘‘วิการาวยเวสู’’ติ วตฺตนฺเตสุปิ พหุลาธิการา วิกาเรเยว โหติ. ชตุโน วิกาโร ชาตุสฺสํ ชตุมยํ.

在变异与部分义中，或从树胶(jatu)派生ssaṇa。此处，虽说“在变异与部分中”，但因多数情况的管辖，仅用于变异义。树胶的变异是jātussaṃ，即jatumayaṃ。

๑๒๓. โลโปติ

123. 脱落

พหุลํ ปจฺจยโลโปปิ. ‘‘ผลิตสฺส รุกฺขสฺส ผล+มวยโว วิกาโร จ, ปลฺลวิตสฺเสว ปลฺลวํ’’ติ วุตฺตตฺตา ผลาทโย [Pg.198] อวยวา วิการา จ โหนฺติ, ตสฺมา อิทํ วุจฺจติ ผลปุปฺผมูเลสุ วิการาวยเวสุ-ปิยาลสฺส ผลานิ ปิยาลานิ, มลฺลิกาย ปุปฺผานิ มลฺลิกา, อุสีรสฺส มูลํ อุสีรํ. ตํสทฺเทน วา ตทภิธานํ อเภโทปจาเรน, ตสฺมา ปจฺจยโลปํ วินาปิ สิชฺฌติ.

后缀也常脱落。如言：“已结果之树的果实，既是部分也是变异；已发芽者的嫩芽亦然”，故果实等既是部分也是变异。因此说“在果、花、根等变异与部分义中”——毗耶罗(piyāla)树的果实是piyālāni，茉莉(mallikā)的花是mallikā，香根草(usīra)的根是usīraṃ。或者，通过无差别譬喻，以该词指称其物，因此即便没有后缀脱落也能成立。

๖๘. สมูเห กณ+ณ+ณิกา

68. 在集合义中，（使用）kaṇa、ṇa、ṇikā后缀

ฉฏฺฐิยนฺตา สมูเห กณ+ณ+ณิกา โหนฺติ. โคตฺตปจฺจยนฺตา กณ-ราชญฺญานํ สมูโห ราชญฺญกํ, มานุสกํ. อุกฺขาทีหิ อุกฺขานํ สมูโห โอกฺขกํ, ‘‘สํโยเค กฺวจี’’ติ โอกาโร. โอฏฺฐกํ. อุรพฺภานํ สมูโห โอรพฺภกํ. ราชกํ, ราชปุตฺตกํ, หตฺถิกํ, เธนุกํ, มายูรกํ, กาโปตกํ, มาหิสกํ. ณ-กากานํ สมูโห กากํ, ภิกฺขํ. ณิก อจิตฺตา-อปูปานํ สมูโห อาปูปิกํ, สํกุลิกํ.

从属格（第六格）词尾的词，在集合义中加kaṇa、ṇa、ṇikā后缀。从有氏族后缀的词加kaṇa后缀：刹帝利(rājañña)的集合是rājaññakaṃ，人的集合是mānusakaṃ。从ukkha等词：ukkha的集合是okkhakaṃ，依据“在结合中，有时”的规则，（u）变成o。Oṭṭhakaṃ。公羊(urabbha)的集合是orabbhakaṃ。Rājakaṃ、rājaputtakaṃ、hatthikaṃ、dhenukaṃ、māyūrakaṃ、kāpotakaṃ、māhisakaṃ。加ṇa后缀：乌鸦的集合是kākaṃ，比丘的集合是bhikkhaṃ。加ṇika后缀：无情物与糕饼(acittā-apūpa)的集合是āpūpikaṃ、saṃkulikaṃ。

๖๙. ชนาทีหิ ตาติ

69. 从jana等词派生tā后缀

สมูหตฺเถ ตา. ชนานํ สมูโห ชนตา, คชตา, พนฺธุตา, คามตา, สหายตา, นาครตา. ตานฺตา สภาวโต อิตฺถิลิงฺคา.

在集合义中，（使用）tā后缀。人的集合是janatā（人群），象的集合是gajatā（象群），亲属的集合是bandhutā（亲族），村庄的集合是gāmatā（村落），朋友的集合是sahāyatā（友伴），市民的集合是nāgaratā（市民）。以tā结尾的词，本质上是阴性词。

มทนียนฺติ กรเณ+ธิกรเณ วา อนีเยน สิทฺธํ. ธูมายิตตฺตนฺติกฺตนฺตา นามธาตุโต ตฺเตน สิทฺธํ, ธูโม วิย อาจรตีติ ‘‘กตฺตุตา+โย’’ติ อาเย ‘‘คมนตฺถากมฺมกาธาเร จา’’ติ กฺตปจฺจเย อูอาคเม จ กเต ธูมายิตสฺส ภาโวติ ธูมายิตตฺตํ.

Madanīyaṃ一词，是在工具格或处所格义中，由anīya后缀构成。Dhūmāyitattaṃ一词，是从名动词派生，由tta后缀构成。其义为“如烟般行事”(dhūmo viya ācarati)，依据“kattutā+yo”规则加āye后缀，再依据“gamanatthākammakādhāre ca”规则加kta后缀，并作ū音增益，而dhūmāyita的状态即是dhūmāyitattaṃ。

๗๐. อิโย หิเตติ

70. 在利益义中，（使用）iyo后缀

หิตตฺเถ [Pg.199] อิโย. อุปาทานานํ หิตํ อุปาทานิยํ.

在利益义中，（使用）iyo后缀。对执取(upādāna)有益的是upādāniyaṃ（执取之物）。

๗๑. จกฺขาทิโต สฺโสติ

71. 从cakkhu等词派生sso后缀

หิตตฺเถ สฺโส. จกฺขุโน หิตํ จกฺขุสฺสํ, อายุสฺสํ.

在利益义中，（使用）sso后缀。对眼(cakkhu)有益的是cakkhussaṃ，对寿命(āyu)有益的是āyussaṃ。

๗๒. ณฺโย ตตฺถ สาธุ

72. 在“于彼处善”义中，（使用）ṇyo后缀

สตฺตมฺยนฺตา ตตฺถ สาธูติ อสฺมึ อตฺเถ ณฺโย โหติ. สาธูติ กุสโล โยคฺโค หิโต วา. สภายํ กุสโล สพฺโภ, อาการโลโป. ปริสายํ สาธุ ปาริสชฺโช, ‘‘โกสชฺชา’’ทินา ชาคเม อการวุทฺธิ. เมธาย หิตํ เมชฺฌํ ฆตํ. ปาทานํ หิตํ ปชฺชํ เตลํ. ‘‘อญฺญสฺมึ’’ติ ณฺโย, รถํ วหตีติ รจฺฉา.

从第七格（处格）词尾的词，在“于彼处善”此义中，派生ṇyo后缀。“善”(sādhu)指善巧、适合或有益。于集会(sabhā)中善巧者是sabbho，此处有ā的脱落。于团体(parisā)中善者是pārisajjo，依据“kosajjā”等规则，有jā的增益与a的音变增长。有益于智慧(medhā)的酥油(ghata)是mejjhaṃ。有益于足(pāda)的油(tela)是pajjaṃ。在“其他”义中亦用ṇyo后缀，如：运载车(ratha)者是racchā（道路）。

๗๓. กมฺมา นิย+ญฺญาติ

73. 由kamma（业）派生

กมฺมสทฺทา สาธฺวตฺเถ นิย+ญฺญา โหนฺติ. กมฺเม สาธุ กมฺมนิยํ กมฺมญฺญํ.

kamma一词在“善巧”义中，使用niya和ñña后缀。于业善巧，是为kammaniyaṃ（适业）、kammaññaṃ（能作业）。

๗๔. กถาทิตฺวิ+โกติ

74. 由kathā（语）等词派生

อิโก. กถายํ กุสโล กถิโก. ธมฺมกถิโก, สงฺคามิโก, ปวาสิโก, อุปวาสิโก.

使用iko后缀。于言谈善巧者，是为kathiko（言谈者）。Dhammakathiko（说法者），saṅgāmiko（善辩者），pavāsiko（旅居者），upavāsiko（持斋者）。

๗๕. ปถาทีหิ เณยฺโยติ

75. 由patha（路）等词派生

เณยฺโย. ปเถ หิตํ ปาเถยฺยํ, สปติสฺมึ หิตํ สาปเตยฺยํ ธนํ. ปทีเปยฺยํ เตลํ.

使用ṇeyyo后缀。于路有益者，是为pātheyyaṃ（资粮）。于自有物有益者，是为sāpateyyaṃ（财产）。于灯有益者，是为padīpeyyaṃ（灯油）。

๗๖. ทกฺขิณายา+รเหติ

76. 于dakkhiṇā（供养）的araha（值得）义中

อรหตฺเถ [Pg.200] เณยฺโย. ทกฺขิณํ อรหตีติ ทกฺขิเณยฺโย.

在“值得”的意义中，使用ṇeyyo后缀。值得接受供养，因此是dakkhiṇeyyo（应供）。

๗๗. ราโย ตุมนฺตาติ

77. rāya和tumanta后缀

อรหตฺเถ ตุมนฺตา ราโย วา. ฆาเตตุํ อรหตีติ ฆาเตตายํ, ‘‘รานุพนฺเธ+นฺตสราทิสฺสา’’ติ อุํโลโป. ชาเปตายํ, ปพฺพาเชตายํ. วาติ กึ, ฆาเตตุํ. (สํกิณฺณตทฺธิตํ).

在“值得”的意义中，使用tumanta或rāya后缀。值得杀戮，故为ghātetāyaṃ（应杀者），依据“rānubandhe+ntasarādissā”规则，uṃ音脱落。又如jāpetāyaṃ（应点燃者）、pabbājetāyaṃ（应出家者）。“或”（vā）指什么？指（亦可作）ghātetuṃ。（杂类派生词）

๗๘. ต+เมตฺถ+สฺส+ตฺถีติ มนฺตุ

78. 于“此有彼”义中使用mantu

ปฐมนฺตา เอตฺถ อสฺส อตฺถีติ เอเตสฺว+ตฺเถสุ มนฺตุ โหติ. คาโว เอตฺถ เทเส อสฺส วา ปุริสสฺส สนฺตีติ โคมา, โคมนฺโต อิจฺจาทิ คุณวนฺตุสมํ.

于第一格（主格）词后的“此有”或“彼有”等义中，使用mantu后缀。“此地有牛”或“此人有牛”，故为gomā（有牛者），gomanto等词与guṇavantu（有德者）类似。

อตฺถีติ วตฺตมานกาโลปาทานโต ภูตาหิ ภวิสฺสนฺตีหิ วา โคหิ น โคมา. กถํ โคมา อาสิ, โคมา ภวิสฺสตีติ. ตทาปิ วตฺตมานาหิเยว โคหิ โคมา, อาสิ ภวิสฺสตีติ ปทนฺตรา กาลนฺตรํ. อิติสทฺทโต วิสยนิยโม. วุตฺตญฺหิ –

“有”（atthi）是取现在时，故不因过去有或将来有牛而称其为gomā（有牛者）。然则，如何说“曾为有牛者”（gomā āsi）、“将为有牛者”（gomā bhavissati）呢？即便如此，仍是因其现在有牛而称gomā，“曾是”（āsi）、“将是”（bhavissati）乃是表示不同时间的其它词。由iti一词，其义域受限。诚如所说——

ปหูเต จ ปสํสายํ, นินฺทายญฺจา+ติสายเน;

นิจฺจโยเค จ สํสคฺเค, โหนฺติ+เม มนฺตุอาทโยติ.

于众多、赞叹、谴责、超胜义，亦于恒常、关连、相应义，是为mantu等后缀所用之处。

๑๓๔. อายุสฺสา+ยส มนฺตุมฺหิ

134. 当后接mantu时，āyu作āyasa

มนฺตุมฺหิ อายุสฺส อายสาเทโส โหติ. อายุ อสฺส อตฺถีติ อายสฺมา. โค อสฺโสติ ชาติสทฺทานํ ทพฺพาภิธาน- สามตฺถิยา [Pg.201] มนฺตฺวาทโย น โหนฺติ, ตถา คุณสทฺทานํ เสโต ปโฏติ. เยสํ ตุ คุณสทฺทานํ ทพฺพาภิธานสามตฺถิยํ นตฺถิ, เตหิ โหนฺเตว, พุทฺธิ อสฺส อตฺถีติ พุทฺธิมา. ‘‘วนฺตฺว+วณฺณา’’ติ วนฺตุมฺหิ รูปวา รสวา คนฺธวา สทฺทวา. ‘‘ทณฺฑาทิตฺวิ+กอี วา’’ติ อิก+อี, รสี รสิโก, รูปี รูปิโก, คนฺธี คนฺธิโกติ.

后接mantu后缀时，āyu被替换为āyasa。“彼有寿”，故为āyasmā（具寿）。如“有牛”（go asso）等种类词，因其自身即能指称实体，故不加mantu等后缀；同样地，如“白布”（seto paṭo）等性质词也是如此。然而，对于自身不能指称实体的性质词，则可使用此等后缀，如“彼有慧”（buddhi assa atthi），故为buddhimā（有慧者）。依“Vantva+vaṇṇā”规则，后接vantu后缀时，有rūpavā（有色者）、rasavā（有味者）、gandhavā（有香者）、saddavā（有声者）。依“Daṇḍādito ika ī vā”规则，使用ika和ī后缀，则有rasī、rasiko（有味者），rūpī、rūpiko（有色者），gandhī、gandhiko（有香者）。

๗๙. วนฺตฺว+วณฺณาติ

79. Vantva+vaṇṇā（规则）

วนฺตุ. ปสตฺถํ สีล+มสฺส อตฺถีติ สีลวา. ปหุตา ปสตฺถา วา ปญฺญา อสฺส อตฺถีติ ปญฺญวา.

使用vantu后缀。“彼有值得称赞之戒”，故为sīlavā（持戒者）。“彼有众多或值得称赞之慧”，故为paññavā（有慧者）。

๘๐. ทณฺฑาทิตฺวิ+ก+อี วาติ

80. 从daṇḍa等词，或用ika、ī后缀

อิก+อี โหนฺติ วา มนฺตตฺเถ. พหุลํวิธานา กุโตจิสทฺทโต ทฺเว โหนฺติ, กุโต เจ+กเมกํว. นิจฺจยุตฺโต ทณฺโฑ อสฺส อตฺถีติ ทณฺฑิโก ทณฺฑี. คนฺธิโก คนฺธี. วาตฺเวว, ทณฺฑวา.

或以ika、ī为后缀，表示拥有义。因规则多样，故某些词有两种形式，某些词仅有一种。恒常持杖者，是为daṇḍiko（持杖者）、daṇḍī（持杖者）。有香者，是为gandhiko（有香者）、gandhī（有香者）。或亦作daṇḍavā（持杖者）。

‘‘อุตฺตมิเณว ธนา อิโก’’ติ คณสุตฺเตน อิโก ธนิโก. อญฺโญ ธนี ธนวา.

依据组经“Uttamiṇeva dhanā iko”，从dhana（财富）派生出iko，成为dhaniko（债主）。其他（形式）则为dhanī、dhanavā（富有者）。

‘‘อสนฺนิหิเต อตฺถา’’ อสนฺนิหิโต อตฺโถ อสฺส อตฺถีติ อตฺถิโก อตฺถี. สนฺนิหิเต อตฺถวา. ‘‘ตทนฺตา จ’’ ปุญฺญตฺโถ อสฺส อตฺถีติ ปุญฺญตฺถิโก ปุญฺญตฺถี.

从“Asannihite atthā”（在未达成之目的义中）：有未达成之目的者，是为atthiko（求索者）、atthī（有目的者）。在已达成（之目的义）中，则为atthavā（有利者）。从“Tadantā ca”（以及以彼为结尾者）：有以福德为目的者，是为puññatthiko（求福者）、puññatthī（有福者）。

‘‘วณฺณนฺตา อีเยว’’. พฺรหฺมวณฺณํ อสฺส อตฺถีติ พฺรหฺมวณฺณี, เทววณฺณี.

从“Vaṇṇantā īyeva”（以vaṇṇa为词尾者唯用ī后缀）：具足梵天之色者，是为brahmavaṇṇī（梵色者）；具足天人之色者，是为devavaṇṇī（天色者）。

‘‘หตฺถทนฺเตหิ [Pg.202] ชาติยํ’’. หตฺถ+มสฺส อตฺถีติ หตฺถี, ทนฺตี. อญฺญตฺร หตฺถวา ทนฺตวา.

从“Hatthadantehi jātiyaṃ”（从hattha、danta，于种类义中）：有（长）鼻者，是为hatthī（象）；有牙者，是为dantī（象）。在其他情况下，则用hatthavā（有手者）或dantavā（有牙者）。

‘‘วณฺณโต พฺรหฺมจาริมฺหิ’’. วณฺโณ อสฺส อตฺถีติ วณฺณิโก พฺรหฺมจารี.

从“Vaṇṇato brahmacārimhi”（从vaṇṇa，于梵行者义中）：有容色者，是为vaṇṇiko（具容色者），指梵行者。

‘‘โปกฺขราทิโต เทเส’’. โปกฺขรํ ชลํ ปทุมํ วา อสฺส อตฺถีติ โปกฺขรี, ‘‘ยุวณฺเณหิ นี’’ติ นีมฺหิ ‘‘ฆรณฺยาทโย’’ติ อีสฺส อตฺตํ, นสฺส โณ จ, โปกฺขรณี, อุปฺปลินี, กุมุทินี, ภิสินี, มุลาลินี, สาลุกินี.

从“Pokkharādito dese”（从pokkhara等词，于处所义中）：有莲花或水之处，是为pokkharī（莲池）。依据“yuvaṇṇehi nī”，当后缀为nī时，并依“gharaṇyādayo”等（规则），ī变为a，n变为ṇ，故有pokkharaṇī（莲池）、uppalinī（青莲池）、kumudinī（睡莲池）、bhisiṇī（莲茎池）、mulālinī（藕根池）、sālukinī（块茎池）。

‘‘กฺวจา+เทเสปิ’’. ปทุม+มสฺส อตฺถีติ ปทุมี ปทุมินี ปทุมินีปณฺณํ. เทสโต+ญฺญตฺร โปกฺขรวา หตฺถี.

从“Kvacādesepi”（或于非处所义中）：有莲花者，是为padumī、paduminī；（如）paduminīpaṇṇaṃ（莲叶）。于处所义之外，（则有）pokkharavā（有莲花者）、hatthī（象）。

‘‘นาวายิ+โก’’ นาวิโก. สิขี, พาลี, สีลี, พลี.

从“Nāvāyiko”（从nāvā用iko后缀），成nāviko（船夫）。（又如）sikhī（有髻者）、bālī（愚者）、sīlī（有戒者）、balī（有力者）。

‘‘สุขทุกฺขา อี’’. สุขี ทุกฺขี. ‘‘พลา พาหูรุปุพฺพา จ’’. พาหุพลี, อูรุพลี.

从“Sukhadukkhā ī”（从sukha、dukkha用ī后缀）：sukhī（快乐者）、dukkhī（痛苦者）。从“Balā bāhūrupubbā ca”（从bala，且以bāhu、ūru为首）：bāhubalī（臂力强者）、ūrubalī（腿力强者）。

๘๑. ตปาทีหิ สฺสีติ

81. 从tapa等词，用ssī后缀

สฺสี. ตโป อสฺส อตฺถีติ ตปสฺสี, ยสสฺสี, เตชสฺสี, มนสฺสี, ปยสฺสี. วาตฺเวว, ยสวา.

用ssī后缀。有苦行者，是为tapassī（苦行者）；（亦有）yasassī（有名声者）、tejassī（有光辉者）、manassī（有心意者）、payassī（有活力者）。或亦作yasavā（有名声者）。

๘๒. มุขาทิโต โรติ

82. 从mukha等词，用ro后缀

โร. นินฺทิตํ มุข+มสฺส อตฺถีติ มุขโร. สุสิ=ฉิทฺทํ อสฺส อตฺถีติ สุสิโร. อูโส=ขารมตฺติกา อสฺมึ อตฺถีติ อูสโร[Pg.203]. มธุโร คุโฬ, มธุรา สกฺขรา, มธุรํ ขีรํ. ขํ=คีวาย วิวรํ อสฺส อตฺถีติ ขโร คทฺรโภ. กุญฺโช=หนุ อสฺส อตฺถีติ กุญฺชโร. นคโร.

用ro后缀。有应被呵责之口者，是为mukharo（多言者）。有孔洞（susi=chiddaṃ）者，是为susiro（多孔者）。此中有盐碱土（ūso=khāramattikā）者，是为ūsaro（盐碱地）。madhuro guḷo（糖蜜是甜的），madhurā sakkharā（糖是甜的），madhuraṃ khīraṃ（乳是甜的）。有喉部孔洞（khaṃ=gīvāya vivaraṃ）者，是为kharo（粗声者），指驴。有下颚（kuñjo=hanu）者，是为kuñjaro（象）。nagaro（城市）。

‘‘ทนฺตสฺส จ อุนฺนตทนฺเต’’ติ คณสุตฺเตน ทนฺตสฺส อุ จ, อุนฺนตํ ทนฺต+มสฺส อตฺถีติ ทนฺตุโร.

依据组经“Dantassa ca unnatadante”（于高齿义中，danta亦然），danta（词尾）变为u，有高齿者，是为danturo（龅牙者）。

๘๓. ตุฏฺฐฺยาทีหิ โภติ

83. 从喜悦等词（派生）bho（后缀）

โภ วา. ตุฏฺฐิ อสฺส อตฺถีติ ตุฏฺฐิโภ, สาลิโภ, วาลิโภ.

或（后缀）bho。有喜悦者，故称“tuṭṭhibho”（喜悦者）；（亦有）“sālibho”（有稻谷者）、“vālibho”（有沙者）。

๘๔. สทฺธาทิตฺว

84. 从信心等词（派生）a（后缀）

อิติ วา อ โหติ. อติสยา สทฺธา อสฺส อตฺถีติ สทฺโธ, ปญฺโญ, ปญฺญวา, สทฺธา กญฺญา, สทฺธํ กุลํ.

或（后缀）a。有殊胜信心者，故称“saddho”（信者）；（亦有）“pañño”（有慧者）、“paññavā”（有慧者）、“saddhā kaññā”（信女）、“saddhaṃ kulaṃ”（信家）。

๘๕. โณ ตปาติ

85. 从苦行等词（派生）ṇo（后缀）

โณ, ตาปโส, สกาคโม. ตาปสี.

（后缀）ṇo。（故有）“tāpaso”（苦行者），（此有）增音（sakāgamo）。“tāpasī”（女苦行者）。

๘๖. อาลฺว+ภิชฺฌาทีหิติ

86. 从贪欲等词（派生）ālu（后缀）

อาลุ วา. อภิชฺฌา อสฺส อตฺถีติ อภิชฺฌาลุ, สีตาลุ, ธชาลุ, ทยาลุ, ทยาวา. อภิชฺฌาลุ เอว อภิชฺฌาลุโก.

或（后缀）ālu。有贪欲者，故称“abhijjhālu”（贪欲者）；（亦有）“sītālu”（畏寒者）、“dhajālu”（有旗帜者）、“dayālu”（有慈悲者）、“dayāvā”（有慈悲者）。“abhijjhālu”亦可作“abhijjhāluko”。

๘๗. ปิจฺฉาทิตฺวิ+โลติ

87. 从粘液等词（派生）ilo（后缀）

อิโล วา. ปิจฺฉ+มสฺส อตฺถีติ ปิจฺฉิโล, ปิจฺฉวา. เผณิโล, ชฏิโล, ตุณฺฑิโล. นินฺทิตา วาจา อสฺส อตฺถีติ วาจาโลติ ปรสฺสรโลโป.

或（后缀）ilo。有粘液者，故称“picchilo”（粘腻者）或“picchavā”（具粘液者）。（亦有）“pheṇilo”（有泡沫者）、“jaṭilo”（有结发者）、“tuṇḍilo”（有大腹者）。有应被呵责之言语者，故称“vācālo”（多语者），此为后继元音的省略（parassaralopo）。

๘๘. สีลาทิโต โวติ

88. 从戒等词（派生）vo（后缀）

โว [Pg.204] โหติ วา. สีลโว, สีลวา. เกสโว, เกสวา.

或（后缀）vo。（故有）“sīlavo”（有戒者）、“sīlavā”（有戒者）。（亦有）“kesavo”（有发者）、“kesavā”（有发者）。

‘‘อณฺณา นิจฺจํ’’ อณฺณโว. ‘‘คณฺฑีราชีหิ สญฺญายํ’’ คณฺฑี=เมณฺฑสิงฺคํ อสฺส อตฺถีติ คณฺฑีวํ ธนุ, ราชีวํ ปงฺกชํ.

“从aṇṇa（水）恒常（派生）”，（故有）“aṇṇavo”（海洋）。“从Gaṇḍī、Rājī（派生，表示）名称（义）”：有“gaṇḍī”（羊角）者，故称“gaṇḍīvaṃ”（弓）；“rājīvaṃ”（莲花）即“paṅkajaṃ”（莲花）。

๘๙. มายา เมธาหิ วีติ

89. 从幻术、智慧（派生）vī（后缀）

วี. มายาวี, เมธาวี ปุมา. นีมฺหิ เมธาวินี. เมธาวี กุลํ, ‘‘เอกวจนโยสฺว+โฆนํ’’ติ สิมฺหิ รสฺโส. เอวํ มายาวี.

（后缀）vī。（故有）“māyāvī”（幻术者）、“medhāvī”（有智慧者），（此指）阳性。当为阴性时，（则有）“medhāvinī”（有智慧的女子）。“medhāvī kulaṃ”（有智慧的家族），依据“ekavacanayosvagho naṃ”规则，在单数主格（si）中，（其元音）缩短。“māyāvī”亦同。

๙๐. สิ+สฺสเร อามฺยุ+วามี

90. 从sa（自）等词在主宰义上（派生）āmī、uvāmī（后缀）

อิสฺสเร+ภิเธยฺเย สสทฺทา อามี+อุวามี โหนฺติ มนฺตฺวตฺเถ. สํ=อายตฺตํ อสฺส อตฺถีติ สามี สุวามี. สุวามินี กญฺญา.

在表示“主宰”（issara）之义时，从“sa”（自）词派生“āmī”、“uvāmī”后缀，表示拥有义（mantvatthe）。有自主权者，故称“sāmī”（主人）或“suvāmī”（好主人）。“suvāminī kaññā”（女主人）。

๙๑. ลกฺขฺยา โณ อ จ

91. 从吉祥（lakkhī）（派生）ṇo（后缀）及a（词尾）

ลกฺขีสทฺทา โณ โหติ มนฺตฺวตฺเถ อ จ+นฺตสฺส. ลกฺขี อสฺส อตฺถีติ ลกฺขโณ.

从“lakkhī”词派生“ṇo”后缀，表示拥有义（mantvatthe），且“a”亦为词尾。有吉祥者，故称“lakkhaṇo”（具相者）。

๙๒. องฺคา โน กลฺยาเณติ

92. 从肢体（aṅga）（派生）ṇo（后缀）于美好义

องฺคสฺมา โน โหติ. กลฺยาณานิ โสภณานิ องฺคานิ อสฺสา อตฺถีติ องฺคนา.

从“aṅga”派生“ṇo”后缀。有美好、优美肢体者，故称“aṅganā”（美女）。

๙๓. โส โลมาติ

93. 从毛发（loma）（派生）so（后缀）

โลมา [Pg.205] โส, ปหูตา โลมา อสฺส อตฺถีติ โลมโส, โลมสา กญฺญา.

从毛发（loma）（派生）so（后缀）。有大量毛发者，故称“lomaso”（多毛者）；“lomasā kaññā”（多毛的女子）。

๙๔. อิมิ+ยาติ

94. （后缀）ima、iya

อิม+อิยา โหนฺติ, ปุตฺโต อสฺส อตฺถีติ ปุตฺติโม, กิตฺติโม, ปุตฺติโย, กปฺปิโย, ชฏิโย, หานภาคิโย, เสนิโย. (อตฺถฺยตฺถตทฺธิตํ).

（后缀）ima、iya。有儿子者，故称“puttimo”（有子者）；（亦有）“kittimo”（有声誉者）、“puttiyo”（有子者）、“kappiyo”（适宜者）、“jaṭiyo”（有发髻者）、“hānabhāgiyo”（有衰损分者）、“seniyo”（有军队者）。（此为有义增语。）

๙๕. โต ปญฺจมฺยา

95. 从第五格（派生）to（后缀）

ปญฺจมฺยนฺตา พหุลํ โต โหติ วา. โตอาทิปจฺจยนฺตา นิปฺผนฺนนิปาตา, เตหิ ปราสํ วิภตฺตีนํ ‘‘อสํขฺเยหิ สพฺพาสํ’’ติ โลโปว. คามโต อาคจฺฉตีติ คามสฺมา อาคจฺฉติ, โจรโต ภายตีติ โจเรหิ ภายติ, สตฺถโต ปริหีโน สตฺถา ปริหีโน. เอวํ ปุริสโต, ราชโต, อคฺคิโต, หตฺถิโต, เหตุโต, ยุตฺติโต, อิตฺถิโต, ภิกฺขุนิโต, ยาคุโต, ชมฺพุโต, จิตฺตโต, อายุโต. สพฺพาทิโต-สพฺพโต, ยโต, ตโต อิจฺจาทิ.

从第五格（词尾）常派生to（后缀），或（不派生）。由to等后缀构成的词为不变词（nipāta），其后的格根据“asaṃkhyehi sabbāsaṃ”（在非数词后，所有格尾省略）规则而省略。例如“gāmato āgacchati”（从村庄来）即“gāmasmā āgacchati”（从村庄来），“corato bhāyati”（害怕盗贼）即“corehi bhāyati”（害怕盗贼），“satthato parihīno”（从导师处退失）。同样地，有purisato（从男人处）、rājato（从国王处）、aggito（从火处）、hatthito（从象处）、hetuto（从因处）、yuttito（从理处）、itthito（从女人处）、bhikkhunito（从比丘尼处）、yāguto（从粥处）、jambuto（从阎浮树处）、cittato（从心处）、āyuto（从寿处）。从sabba（一切）等词（派生）——sabbato（从一切处）、yato（从何处）、tato（从彼处）等。

๙๖. อิโต+เต+ตฺโต กุโต

96. 从此，从彼，从何处

โตมฺหิ อิมสฺส ฏิ นิปจฺจเต เอตสฺส ฏ+เอฏ กึ สทฺทสฺส กุตฺตญฺจ. อิโต อิมสฺมา, อโต เอตฺโต เอตสฺมา, กุโต กสฺมา.

于`to`后缀，`ima`（此）不规则地作`i`；`eta`（彼）不规则地作`a`、`eta`；`kiṃ`（何）词不规则地作`kutta`。因此，`ito`即`imasmā`（从此）；`ato`、`etto`即`etasmā`（从彼）；`kuto`即`kasmā`（从何）。

๙๗. อภฺยาทีหิติ

97. 由`abhi`等词

โต. อภิโต, ปริโต, ปจฺฉโต, เหฏฺฐโต.

（加）`to`后缀。例如：`abhito`（从周围），`parito`（从四周），`pacchato`（从后面），`heṭṭhato`（从下面）。

๙๘. อาทฺยาทีหิติ

98. 由`ādi`等词

สตฺตมฺยนฺเตหิ [Pg.206] โต โหติ. อาโท อาทิโต, มชฺฌโต, อนฺตโต, ปิฏฺฐิโต, ปสฺสโต, มุขโต. ปฐมนฺตา ยโต+ทกํ ต+ทาทิตฺตํ, ยํ อุทกํ, ตเทวา+ทิตฺตนฺติ อตฺโถ.

从第七格词尾可加`to`后缀。例如：`ādo`（在开始处）成`ādito`（从开始），以及`majjhato`（从中间），`antato`（从末尾），`piṭṭhito`（从背后），`passato`（从旁边），`mukhato`（从前面）。亦可从第一格词尾加，如`yato dakaṃ`、`tad ādittaṃ`，其义为：`yaṃ udakaṃ, tad eva ādittan'ti`（是水，彼即燃烧）。

๙๙. สพฺพาทิโต สตฺตมฺยา ตฺร+ตฺถา

99. 于`sabba`等词的第七格后，（加）`tra`、`tthā`后缀

สพฺพาทีหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ ตฺร+ตฺถา วา โหนฺติ. สพฺพตฺร สพฺพตฺถ สพฺพสฺมึ, ยตฺร ยตฺถ, ตตฺร ตตฺถ อิจฺจาทิ. พหุลาธิการา น ตุมฺหอมฺเหหิ.

从`sabba`等第七格词尾的词，可选择性地（`vā`）加`tra`、`tthā`后缀。例如：`sabbatra`、`sabbattha`即`sabbasmiṃ`（在一切处），`yatra`、`yattha`（在何处），`tatra`、`tattha`（在彼处）等。依`bahula`（多样性）原则，此规则不适用于`tumha`（你）和`amha`（我）。

๑๐๐. กตฺเถ+ตฺถ+กุตฺรา+ตฺร กฺเว+หิ+ธ

100. `kattha`、`ettha`、`kutra`、`atra`、`kva`、`iha`、`idha`

เอเตหิ ‘‘สพฺพาทิโต’’ติอาทินา ตฺร+ตฺถา. เสสาเทสา จ ปจฺจยา จ อิมินาว นิปจฺจนฺเต. อิมินา กิสฺส ก+กุ จ, เอตสฺส เฏ+ฏา จ, วปจฺจเย กิสฺส อิโลโป จ, ห+ธปจฺจเยสุ อิมสฺส ฏิ จ นิปจฺจเต. กสฺมึ กตฺถ กุตฺร กฺว, เอตสฺมึ เอตฺถ อตฺร, อิมสฺมึ อิห อิธ.

由`sabbādito`等规则，（于此等代词后）加`tra`、`tthā`后缀。其余的替换式和后缀则依此（规则）不规则地形成。依此，`kiṃ`（何）不规则地变为`ka`、`ku`；`eta`（彼）不规则地变为`e`、`a`；于`va`后缀，`kiṃ`之`i`脱落；于`ha`、`dha`后缀，`ima`（此）不规则地变为`i`。`kasmiṃ`（在何处）作`kattha`、`kutra`、`kva`；`etasmiṃ`（在彼处）作`ettha`、`atra`；`imasmiṃ`（在此处）作`iha`、`idha`。

๑๐๑. ธิ สพฺพา วาติ

101. 于`sabba`（一切）后，可（加）`dhi`（后缀）

สพฺพสฺมา ธิ วา. สพฺพสฺมึ สพฺพธิ สพฺพตฺร.

从`sabba`（一切）词，可选择性地（`vā`）加`dhi`后缀。例如：`sabbadhi`、`sabbatra`即`sabbasmiṃ`（在一切处）。

๑๐๒. ยา หินฺติ

102. 于`ya`（关系代词）后，（加）`hiṃ`（后缀）

ยสทฺทา หึ, ยสฺมึ ยหึ ยตฺร.

从`ya`词，（加）`hiṃ`后缀。例如：`yahiṃ`、`yatra`即`yasmiṃ`（在何处）。

๑๐๓. ตา หญฺจติ

103. 于`ta`（彼）后，（加）`haṃ`及（`hiṃ`后缀）

ตสทฺทา หํ โหติ หิญฺจ. ตหํ ตหึ ตตฺร.

从`ta`词，可加`haṃ`后缀，亦可加`hiṃ`。例如：`tahaṃ`、`tahiṃ`、`tatra`（在彼处）。

๑๐๔. กุหึ กหนฺติ

104. （不规则地形成）`kuhiṃ`、`kahaṃ`

หึ [Pg.207] หํ นิปจฺจนฺเต กิสฺส กุ+กา จ. กุหึ กหํ. กุหิญฺจนํติ นิปาตนฺตรํ.

`hiṃ`、`haṃ`（后缀）不规则地（连接），且`kiṃ`（何）之（词基）不规则地变为`ku`、`ka`。例如：`kuhiṃ`（何处），`kahaṃ`（何处）。`kuhiñcanaṃ`是另一个不变词。

๑๐๕. สพฺเพ+ก+ญฺญ+ย+เตหิ กาเล ทา

105. 于`sabba`、`eka`、`añña`、`ya`、`ta`后，表时间义时，（加）`dā`（后缀）

เอเตหิ กาเล ทา โหติ วา. สพฺพสฺมึ กาเล สพฺพทา, เอกทา, อญฺญทา, ยทา, ตทา.

于此等词后，表时间义时，可选择性地（`vā`）加`dā`后缀。例如：`sabbadā`即`sabbasmiṃ kāle`（在一切时），`ekadā`（一时），`aññadā`（在另一时），`yadā`（何时），`tadā`（彼时）。

๑๐๖. กทา กุทา สทา+ธุเน+ทานิ

106. `kadā`、`kudā`、`sadā`、`adhunā`、`idāni`

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต. กสฺมึกาเล กทา กุทา, สพฺพสฺมึ กาเล สทา, อิมสฺมึ กาเล อธุนา อิทานิ.

此等词为不规则形成。`kadā`、`kudā`即`kasmiṃ kāle`（在何时）；`sadā`即`sabbasmiṃ kāle`（在一切时）；`adhunā`、`idāni`即`imasmiṃ kāle`（在此时）。

๑๐๗. อชฺช สชฺชฺว+ปรชฺชฺเว+ตรหิ กรหา

107. `ajja`、`sajju`、`aparajju`、`etarahi`、`karahā`

ปกติ ปจฺจโย อาเทโส กาลวิเสโสติ สพฺพ+เมตํ นิปาตนา ลพฺภติ. อิมสฺส โฏ ชฺโช จา+หนิ นิปจฺจนฺเต, อสฺมึ อหนิ อชฺช. สมานสฺส ส-ภาโว ชฺชุ จา+หนิ. สมาเน อหนิ สชฺชุ. อปรสฺมา ชฺชุ, อปรสฺมึ อหนิ อปรชฺชุ. อิมสฺส เอโต, กาเล รหิ จ, อิมสฺมึกาเล เอตรหิ. กึ สทฺทสฺส โก, รห จา+นชฺชตเน. กสฺมึ กาเล กรห.

词基、后缀、替换、特定时间等，所有这一切都通过不规则形成（`nipātana`）而获得。对于`ima`（此），于`ahani`（日），不规则地变为`a`和`jja`：`asmiṃ ahani`（在此日）成`ajja`（今日）。对于`samāna`（同），变为`sa`，且于`ahani`（日）加`jju`：`samāne ahani`（在同日）成`sajju`（即日）。从`apara`（另一），加`jju`：`aparasmiṃ ahani`（在另一日）成`aparajju`（他日）。对于`ima`（此），变为`eta`，且于时间义时加`rahi`：`imasmiṃ kāle`（在此时）成`etarahi`（现在）。对于`kiṃ`（何）词，变为`ka`，且于非未来时加`raha`：`kasmiṃ kāle`（在何时）成`karahā`（何时）。

๑๐๘. สพฺพาทีหิ ปกาเร ถา

108. 由sabba等词，于方式义，加thā后缀

สามญฺญสฺส เภทโก วิเสโส ปกาโร, ตสฺมึ ถาปจฺจโย โหติ. สพฺเพน ปกาเรน สพฺพถา, ยถา, ตถา.

区分共相的特性即是方式(pakāra)，于此义，为thā后缀。例如：sabbena pakārena（以一切方式）则成sabbathā，yathā（如何），tathā（如是）。

๑๐๙. กถ+มิตฺถํ

109. kathaṃ, itthaṃ

กิ+มิเมหิ [Pg.208] ถํปจฺจโย, ก+อิตฺตํ เตสํ ยถากฺกมํ. เกน ปกาเรน กถํ, อิมินา ปกาเรน อิตฺถํ.

由kiṃ与ima，加thaṃ后缀，其词根分别变为ka与itta。例如：kena pakārena（以何种方式）则成kathaṃ，iminā pakārena（以此方式）则成itthaṃ。

๑๑๐. ธา สงฺขฺยาหิติ

110. 由数词，加dhā后缀

ปกาเร ธา โหติ. ทฺวีหิ ปกาเรหิ ทฺเว วา ปกาเร กโรติ ทฺวิธา กโรติ, พหุธา กโรติ, เอกํ ราสึ ปญฺจปฺปการํ กโรติ ปญฺจธา กโรติ. ปญฺจปฺปการ+เมกปฺปการํ กโรติ เอกธา กโรติ.

于方式义，为dhā后缀。例如：dvīhi pakārehi（以两种方式）或dve vā pakāre karoti（做成两种方式），则为dvidhā karoti（做成两份）；bahudhā karoti（做成多份）；ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti（将一堆做成五种），则为pañcadhā karoti（做成五份）；pañcappakāraṃ ekappakāraṃ karoti（将五种做成一种），则为ekadhā karoti（做成一份）。

๑๑๑. เว+กา+ชฺฌนฺติ

111. 由eka，或加jjhaṃ后缀

เอกสฺมา ปกาเร ชฺฌํ วา โหติ. เอเกน ปกาเรน เอกํ วา ปการํ กโรติ เอกชฺฌํ กโรติ, เอกธา กโรติ วา.

由eka，于方式义，或为jjhaṃ后缀。例如：ekena pakārena（以一种方式）或ekaṃ vā pakāraṃ karoti（做成一种方式），则为ekajjhaṃ karoti（合为一处），或ekadhā karoti（合为一份）。

๑๑๒. ทฺวิตีเห+ธาติ

112. 由dvi与ti，加edhā后缀

เอธา วา. ทฺวีหิ ปกาเรหิ ทฺเว วา ปกาเร กโรติ ทฺเวธา, เตธา. ทฺวิธา ติธา.

或为edhā后缀。例如：dvīhi pakārehi（以两种方式）或dve vā pakāre karoti（做成两种方式），则成dvedhā（两样）、tedhā（三样）。亦可作dvidhā、tidhā。

๑๑๓. ตพฺพติ ชาติโย

113. 于种类义，加jātiyo后缀

ปการวติ ตํสามญฺญวาจกา สทฺทา ชาติโย โหติ. ปฏุชาติโย, มุทุชาติโย.

由表示具有某种方式之共相的词，加jātiyo后缀。例如：paṭujātiyo（粗劣种类），mudujātiyo（柔软种类）。

๑๑๔. วารสงฺขฺยาย กฺขตฺตุํ

114. 由表示次数的数词，加kkhattuṃ后缀

วารสมฺพนฺธินิยา สํขฺยาย กฺขตฺตุํ โหติ. ทฺเว วาเร ภุญฺชติ ทฺวิกฺขตฺตุํ ทิวสสฺส ภุญฺชติ. วารคฺคหณํ กึ, ปญฺจ ภุญฺชติ. สงฺขฺยายาติ กึ, ปหูเต วาเร ภุญฺชติ.

由与次数相关的数词，加kkhattuṃ后缀。例如：dve vāre bhuñjati（吃两次）则为dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati（一天吃两次）。问：为何言“次数”(vāra)？答：如pañca bhuñjati（吃五个）。问：为何言“数词”(saṅkhyā)？答：如pahūte vāre bhuñjati（吃很多次）。

๑๑๕. กติมฺหาติ

115. 由kati

กฺขตฺตุํ [Pg.209] โหติ. กติ วาเร ภุญฺชติ กติกฺขตฺตุํ ภุญฺชติ.

为kkhattuṃ后缀。例如：Kati vāre bhuñjati（吃几次？）则成katikkhattuṃ bhuñjati（吃多少次？）。

๑๑๖. พหุมฺหา ธา จ ปจฺจาสตฺติยํ

116. 由bahu，于邻近义，亦加dhā后缀

วารสมฺพนฺธินิยา พหุสํขฺยาย ธา โหติ กฺขตฺตุญฺจ, วารานํ เจ ปจฺจาสตฺติ โหติ. พหุวาเร ภุญฺชติ พหุธา ทิวสสฺส ภุญฺชติ, พหุกฺขตฺตุํ วา. ปจฺจาสตฺติยํติ กึ, พหุกฺขตฺตุํ มาสสฺส ภุญฺชติ.

由与次数相关的数词bahu，于邻近义，加dhā与kkhattuṃ后缀。例如：Bahuvāre bhuñjati（吃很多次）则为bahudhā divasassa bhuñjati（一天内吃很多次），或bahukkhattuṃ（很多次）。问：为何言“邻近义”(paccāsatti)？答：（若非邻近）如bahukkhattuṃ māsassa bhuñjati（一个月吃很多次）。

๑๑๗. ส กึ วาติ

117. 由eka，或加kiṃ后缀，并变为sa

กึปจฺจโย เอกสฺส สาเทโส จ นิปจฺจเต. เอกํ วารํ ภุญฺชติ สกึ ภุญฺชติ, เอกกฺขตฺตุํ วา.

加kiṃ后缀，且eka变为sa。例如：Ekaṃ vāraṃ bhuñjati（吃一次）则成sakiṃ bhuñjati，或ekakkhattuṃ。

๑๑๘. โส วิจฺฉา+ปกาเรสุ

118. 于遍数义与方式义，加so后缀

วิจฺฉายํ ปกาเร จ โส โหติ. ขณฺฑํ ขณฺฑํ กโรติ ขณฺฑโส กโรติ. ปุถุปฺปกาเรน ปุถุโส. สพฺเพน ปกาเรน สพฺพโส.

于遍数义(vicchā)与方式义(pakāra)，为so后缀。例如：Khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ karoti（一块一块地做）则成khaṇḍaso karoti（分成多块）；Puthuppakārena（以各种方式）则成puthuso（种种）；Sabbena pakārena（以一切方式）则成sabbaso（全部）。

๑๑๙. อภูตตพฺภาเว กรา+ส+ภูโยเค วิการา จี

119. 于“非有变有”义，当与kar、as、bhū连用时，由表示变化的词，加cī后缀

อวตฺถาวโต+วตฺถนฺตเรนา+ภูตสฺส ตายา+วตฺถาย ภาเว กรา+ส+ภูหิ สมฺพนฺเธ สติ วิการวาจกาจี โหติ. อธวลํ ธวลํ กโรติ ธวลี กโรติ. อธวโล ธวโล สิยา ธวลี สิยา. อธวโล ธวโล ภวติ ธวลี ภวติ. อภูตตพฺภาเวติ กึ, ฆฏํ กโรติ, ทธิ อตฺถิ, ฆโฏ ภวติ[Pg.210]. กราสภูโยเคติ กึ, อธวโล ธวโล ชายเต. วิการาติ กึ, ปกติยา มา โหตุ, สุวณฺณํ กุณฺฑลี กโรติ. (นิปาตตทฺธิตํ).

当一物从未有之状态转变为该状态，且与kar、as、bhū（三动词）连用时，由表示该变化的词，加cī后缀。例如：adhavalaṃ dhavalaṃ karoti（使不白者变白），则为dhavalī karoti（使之变白）；adhavalo dhavalo siyā（不白者或变白），则为dhavalī siyā（或变白）；adhavalo dhavalo bhavati（不白者成为白），则为dhavalī bhavati（成为白）。问：为何言“非有变有”(abhūtatabbhāva)？答：（若非此义）如ghaṭaṃ karoti（造罐），dadhi atthi（有酸奶），ghaṭo bhavati（有罐）。问：为何言“与kar、as、bhū连用”？答：（若非此三者）如adhavalo dhavalo jāyate（不白者生为白）。问：为何言“表示变化的词”(vikāra)？答：（为排除非变化者）如suvaṇṇaṃ kuṇḍalī karoti（将黄金做成耳环）。（不变格派生词品）

๑๒๐. ทิสฺสนฺต+ญฺเญปิ ปจฺจยาติ

120. 其他后缀亦可见

วุตฺตโต+ญฺเญปิ ปจฺจยา ทิสฺสนฺติ. วิวิธา มาตโร วิมาตโรติ วิเสสนสมาโส, ตาสํ ปุตฺตา เวมาติกาติ ริกณปจฺจเย รานุพนฺธตฺตา อุโลเป วุทฺธิมฺหิ กเต เวมาติกา. ปถํ คจฺฉนฺตีติ ปถาวิโน, อาวี. อิสฺสา อสฺส อตฺถีติ อิสฺสุกี, อุกี. ธุรํ วหนฺตีติ โธรยฺหา, ยฺหณ.

已说之外，亦可见其他后缀。如：“Vividhā mātaro”是“vimātaro”(继母)，此为限定复合词(visesanasamāso)；其子为“vemātikā”。于“rikaṇa”后缀，因“r”为标示字母，作元音省略与增长后，成“vemātikā”。“Pathaṃ gacchanti”是“pathāvino”(行路者)，后缀为“āvī”。“Issā assa atthi”是“issukī”(嫉妒者)，后缀为“ukī”。“Dhuraṃ vahanti”是“dhorayhā”(负重者)，后缀为“yhaṇa”。

สามญฺญญฺจ วิเสโส จ, ภาวโช จ นิปาตโช;

อิติ วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺโย, ตทฺธิโต ตุ จตุพฺพิโธ.

普通与特别，状态与从不变词所生；智者应如是了知，派生词实有四种。

อิติ ปโยคสิทฺธิยํ ณาทิกณฺโฑ ปญฺจโม.

《应用成就》中ṇā等篇第五终。

๖. ตฺยาทิกณฺฑ

6. ti等篇

อถ [Pg.211] ตฺยาทโย กฺริยาวาจีหิ ธาตูหิ วุจฺจนฺเต.

于是，ti等后缀由表达动作的动词根来说明。

กฺริยํ อาจิกฺขตีติ อาขฺยาตนฺติ กฺริยาปทสฺส ปุพฺพาจริยสญฺญา. กาล+การก+ปุริสปริทีปกํ กฺริยาลกฺขณํ ตฺยาทฺยนฺตํ อลิงฺคญฺจ, วุตฺตมฺปิ เจ+ตํ –

说明动作，故为动词(ākhyāta)，此乃古代阿阇梨对动词之称谓。动词的特征为：揭示时、作用者与人称，以“ti”等为结尾，且无性。对此亦有言——

ยํ ติกาลํ ติปุริสํ, กฺริยาวาจี ติการกํ;

อติลิงฺคํ ทฺวิวจนํ, ต+ทาขฺยาตนฺติ วุจฺจติ.

具三时、三人称，表达动作，具三种作用；超乎于性，无有双数，此被称为动词。

๑๔. กฺริยตฺถา พหุลํ –ติ

14. 多用于行为义

จ สพฺพตฺถ วตฺตเต. กฺริยา อตฺโถ เอตสฺสาติ กฺริยตฺโถ ธาตุ, โส จ ทุวิโธ สกมฺมกา+กมฺมกวเสน. ตตฺถ ยสฺมึ กฺริยตฺเถ กตฺตุวาจิมฺหา กมฺมํ คเวสียเต, โส สกมฺมโก. อิตโร อกมฺมโก.

“且”字通用于各处。其义为行为者，是为行为义动词根，它分为及物与不及物二种。其中，于行为义，若需从施事者寻找受事，则为及物动词；反之则为不及物动词。

ตตฺร สกมฺมกา กมฺมาเปกฺขํ กฺริยํ วทนฺติ, ยถา กฏํ กโรติ, คามํ คจฺฉติ, โอทนํ ปจติ. อกมฺมกา กมฺมนิรเปกฺขํ กฺริยํ วทนฺติ, ยถา อจฺฉติ เสติ ติฏฺฐติ. กฺริยาติ จ คมนปจนาทิโก อสตฺตสมฺมโต กตฺตริ กมฺเม วา ปติฏฺฐิโต การกสมูหสาธิโย ปทตฺโถ วุจฺจติ. อปิ จ –

其中，及物动词表达期待受事的行为，如：作席(kaṭaṃ karoti)、往村(gāmaṃ gacchati)、炊饭(odanaṃ pacati)。不及物动词表达不期待受事的行为，如：坐(acchati)、卧(seti)、立(tiṭṭhati)。而所谓“行为”，即行走、烹饪等，非被视为实体，而是安立于作者或所作业上，由诸作用者集合而成之词义。此外——

กรณํ ภวนํ จาปิ, กร+ภูหิ กถียเต;

ตโต กฺริยาทิวาจตฺตํ, ปากาทีนํ กถํ ภเว.

造作与存在，亦由“kar”与“bhū”二根宣说；是故烹饪等，如何表行为等义？

กร+ภูธาตูหิ กรณญฺจ ภวนญฺจ วุจฺจติ, ปาก+คมนาทีหิ เตสํ กฺริยาภวนานํ วาจฺจตฺตํ กถํ ภวตีติ วุตฺตํ โหติ. ปุนปิ –

由“kar”与“bhū”动词根宣说造作与存在，而烹饪、行走等词如何能表达那些行为与存在之义，此即（前颂所）言之义。

ปากาทีนญฺหิ [Pg.212] วาจฺจตฺตํ, กรภูสุ น ยุชฺชติ;

ตํ พหุตรวาจฺจตฺตํ, ปากาทีสุ น ยุชฺชติ.

烹饪等词的表达性，于“kar”与“bhū”不相应；彼更普遍的表达性，于烹饪等亦不相应。

ตํ นาม –

此即——

การิยรูปา หิ ธาตฺวตฺถา, สตฺตายุตฺตา จ เต+ขิลา;

ตโต กฺริยา จ ภาโว จ, สามญฺญํ เตสุ คมฺยเต.

动词根义实为待成之作用，彼等皆与实体相关且完整；是故，行为与状态之共相于其中可知。

๑. วตฺตมาเนติ อนฺติ สิ ถ มิ ม เต อนฺเต เส วฺเห เอ มฺเห.

1. 现在时（vattamāna）是ti、anti、si、tha、mi、ma、te、ante、se、vhe、e、mhe。

วตฺตมาเน อารทฺธาปริสมตฺเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา ตฺยาทโย โหนฺติ. กฺริยาธิการตฺตา ‘‘กฺริยตฺถา’’ติ วุตฺตํ. เตส+มนิยเม –

于现在时，在已开始而未完成之义中，ti等（词尾）为行为义而有。因以行为为主，故说“为行为义”。于其非限定（用法）——

๑๔. ปุพฺพปรจฺฉกฺกาน+เมกาเนเกสุ ตุมฺหา+มฺห+เสเสสุ ทฺเว ทฺเว มชฺฌิมุ+ตฺตม+ปฐมา

14. 于前六组与后六组，于单复数，于你格（tumha）、我格（amha）及其他格中，中人称（majjhima）、上人称（uttama）、第一人称（paṭhama）各有二（词尾）

เอกาเนเกสุ ตุมฺหอมฺหสทฺทวจนีเยสุ ตทญฺญสทฺทวจนีเยสุ จ การเกสุ ปุพฺพจฺฉกฺกานํ ปรจฺฉกฺกานญฺจ มชฺฌิมุ+ตฺตม+ปฐมา ทฺเว ทฺเว โหนฺติ ยถากฺกมํ. ตตฺถติ อนฺตีติ ปฐมปุริโส, อาโท นิทฺทิฏฺฐตฺตา. สิ ถ อิติ มชฺฌิมปุริโส, มชฺเฌ นิทฺทิฏฺฐตฺตา. มิ ม อิติ อุตฺตมปุริโส. อุตฺตมสทฺโท+ยํ สภาวโต ติปภุตีน+มนฺต+มาห. ปรจฺฉกฺเกปิ เต อนฺเตติอาทินา เอวํ โยเชตพฺพํ. เอวํ เสเสสุ ภวิสฺสติอาทีสุ สตฺตสุ ปจฺจยวิธานสุตฺเตสุปิ โยเชตพฺพํ.

于单复数，于由你格（tumha）、我格（amha）词及其他词所表达的作用格（kāraka）中，前六组与后六组的中人称、上人称、第一人称各有二（词尾），依次而定。其中，ti、anti为第一人称，因其最先被指出。si、tha为中人称，因其在中间被指出。mi、ma为上人称。此“上”（uttama）一词，依其自性，指ti等（词尾）的末尾。于后六组中，te、ante等亦应如是组合。如是，于其余“将有”（bhavissati）等七个语尾规定经中，亦应（如是）组合。

อิทานิ ภูวาทีน+มฏฺฐคณานํ ภูวาทิคเณสุ ภู=สตฺตาย+มิติ ปฐมธาตุโต ปรา ตฺยาทโย โยชียนฺเต. ตตฺถ ‘‘เอกมฺหิ วตฺตพฺเพ [Pg.213] เอกวจนํ’’ติ ตฺยาทีสุ ปรภูเตสุ กตฺตุ+กมฺม+ภาเวสุเยว กฺยวิกรณลวิกรณา โหนฺตีติ ‘‘กฺโย ภาวกมฺเมสฺว+ปโรกฺเขสุ มาน+นฺต+ตฺยาทีสุ’’ ‘‘กตฺตริ โล’’ อิจฺจาทินา เตสํ วิกรณานํ วิธานา ตฺยาทโย กตฺตุ+กมฺม+ภาเวสฺเวว วิญฺญายนฺตีติ กตฺตริ ติมฺหิโล. เก เต วิกรณา –

现在，于以bhū为首的八组（语根）中，从第一语根，即意为“存在”（sattāyaṃ）的bhū之后，接续ti等（词尾）。其中，因由“kyo用于状态与所作业，于非过去时，与māna、nta、ti等”、“lo用于能作者”等（规则）规定了彼等变语（vikaraṇa），故可知ti等（词尾）仅用于能作者、所作业、状态（三者）。因此，于能作者，有ti、mhi、lo。彼等变语为何？

ปุพฺพาปรภาคฏฺฐานา, ภินฺนธาตุวิภตฺติโย;

นิสฺสาย ปจฺจยา โหนฺติ, เอเต วิกรณา สิยุํ.

立于前后分位，异于语根、语尾；依缘而生之语缀，此等当为变语。

๕,๘๒. ยุวณฺณาน+เม, โอ ปจฺจเย

5,82. i类与u类元音，当语缀在后时，（依次变为）e与o

อิวณฺณุ+วณฺณนฺตานํ กฺริยตฺตานํ เอ+โอ โหนฺติ ยถากฺกมํ ปจฺจเยติ อูสฺโส+กาโร.

以i类元音与u类元音结尾的动词，当语缀在后时，依次变为e与o。如：u变为o。

๕,๘๙. เอโอน+มย+วา สเร

5,89. e与o，于元音（前），（可任选）变为aya与ava

สเร ปเร เอโอน+มยวา โหนฺติ ยถากฺกมํติ โอสฺส อวาเทโส. โส ปุริโส สาธุ ภวติ, สา อิตฺถี สาธุ ภวติ, จิตฺตํ สาธุ ภวติ.

当元音在后时，e与o依次变为aya与ava。如：o替换为ava。那男子是善，那女子是善，那心是善。

อุตฺตตฺตา กตฺตุ อาขฺยาเต, ตติยา น จ กตฺตริ;

ปฐมาวิภตฺติ โหเตว, อตฺถมตฺตํ อเปกฺขิย.

因能作者已由动词表述，故能作者不用第三格；仅依于（词根）义，而用第一格。

สติปิ กฺริยาเยกตฺเต กตฺตูนํ พหุตฺตา ‘‘พหุมฺหิ วตฺตพฺเพ พหุวจนํ’’ติ อนฺติ.

虽然行为是单一的，但因能作者是多数，故依“于应说多数时，用多数（语尾）”（之规定），（用）anti。

๑๖๑. กฺวจิ วิกรณานนฺติ

161. 有时，活用词缀（省略）

วิกรณานํ กฺวจิ โลโป โหตีติ ลวิกรณสฺส โลโป, เสสํ ปุริมสทิสํ. เต ปุริสา ภวนฺติ. มชฺฌิมปุริ- เสกวจนํ [Pg.214] สิ, ตฺวํ ภวสิ. พหุวจนํ ถปจฺจโย, ตุมฺเห ภวถ. อุตฺตมปุริเสกวจนํ มิปจฺจโย.

活用词缀有时会省略，如la活用词缀的省略，其余与前面相似。那些人存在。第二人称单数是si，你存在。复数是tha词缀，你们存在。第一人称单数是mi词缀。

๕๗. หิมิเมสฺว+สฺส

57. 在hi、mi、me（词缀）前，a（音延长）

อการสฺส ทีโฆ โหติ หิมิเมสุ. อหํ ภวามิ. พหุวจนํ มปจฺจโย, มยํ ภวาม. เอวํ ปรจฺเฉกฺเกปิ-ภวเต, ภวนฺเต. ภวเส, ภววฺเห. ภเว, ภวมฺเห. เกจิ ทีฆํ กตฺวา ปฐนฺติ, ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ ทีโฆ, ภวามฺเห.

在hi、mi、me（词缀）前，a音变为长音。我存在(Ahaṃ bhavāmi)。复数是ma词缀，我们存在(mayaṃ bhavāma)。同样，在为自言中也是：bhavate, bhavante。bhavase, bhavavhe。bhave, bhavamhe。有些人读作长音，依据“于辅音前或长或短”之规则，故为长音，作bhavāmhe。

เอตฺถ จ –

于此——

ลชฺชา สตฺตา ฐิติ ชาครณํ,วุทฺธิ กฺขย ชีวิต มรณํ;

กีฬา รุจิ โรจเต อิตฺเยวํ,วุตฺตา อกมฺมกธาตุ สพฺเพ.

羞耻、存在、住立、觉醒， 增长、衰退、生命、死亡； 游戏、喜好、喜爱，如此等等， 所有这些都被称为不及物语根。

–ติ วุตฺตตฺตา กมฺมํ ทุติยา น.

——如是说故，（此等语根）无第二格（宾格）的业（宾语）。

ปจ=ปาเก, อกาโร อุจฺจารณตฺโถ, เอว+มุปริปิ. ปจ อิติ ฐิเต ลวิกรณํ, วิกรณโลปาทิ ปุริมสมํ. โส โอทนํ ปจติ, เต ปจนฺติ. ตฺวํ ปจสิ, ตุมฺเห ปจถ. อหํ ปจามิ, มยํ ปจาม. ปรจฺฉกฺเก-ปจเต, ปจนฺเต. ปจเส, ปจวฺเห. ปเจ, ปจามฺเห.

Paca，意为烹调。a音是为了发音，以上亦然。Paca成立时，加la活用词缀，活用词缀的省略等与前面相同。他煮饭(So odanaṃ pacati)，他们煮(te pacanti)。你煮(Tvaṃ pacasi)，你们煮(tumhe pacatha)。我煮(Ahaṃ pacāmi)，我们煮(mayaṃ pacāma)。在为自言中：pacate, pacante。pacase, pacavhe。pace, pacāmhe。

๑,๒๒. วิปฺปฏิเสเธ

1,22. 于相违时

วิปฺปฏิเสธนํ=อญฺญมญฺญปฏิเสธนํ วิปฺปฏิเสโธ. ปฐมมชฺฌิมปุริสานํ ทฺวินฺนํ เอกตฺถ ปสงฺเค มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ ถปจฺจโย. โส [Pg.215] จ ปจติ, ตฺวญฺจ ปจสิ, ตุมฺเห ปจถ. ตุลฺยพลวิโรธิโน หิ วิปฺปฏิเสธา ปฐมมชฺฌิมอุตฺตมปุริสานํ ติณฺณํ เอกตฺถ ปสงฺเค อุตฺตมปุริสพหุวจนํ โหติ, โส จ ปจติ, ตฺวญฺจ ปจสิ, อหญฺจ ปจามิ มยํ ปจามาติ ภวติ.

相互否定为相违。当第三人称与第二人称两者同时出现时，（动词）用第二人称复数tha词缀。如：他煮(so ca pacati)，与你煮(tvañca pacasi)，（合为）你们煮(tumhe pacatha)。若势均力敌而相违，当第三、第二、第一人称三者同时出现时，则用第一人称复数。如：他煮(so ca pacati)，与你煮(tvañca pacasi)，与我煮(ahañca pacāmi)，则成我们煮(mayaṃ pacāma)。

อม+คม=คมเน –

Gama，意为行——

๕,๑๗๓. คม ยมิ+สา+ส ทิสานํ วา จฺฉง

5,173. （语根）gam、yam、sā、sa、dis等，或作ccha

เอเตสํ ธาตูนํ จฺฉง วา โหติ นฺต+มาน+ตฺยาทีสุ. โส คามํ คจฺฉติ. อนฺติ –

此等语根在nta、māna、ti等（词缀）前，或变为ccha。彼前往村庄。Anti——

๗๔. ครุปุพฺพา รสฺสา เร+นฺเตนฺตีนํ

74. 于重音节后之短元音，re、nte、ntī（之变化）

ครุปุพฺพสฺมา รสฺสา นฺเต+นฺตีนํ เร วา โหติ.

于重音节所前导之短元音后，nte与ntī或变为re。

อกฺขรนิยโม ฉนฺทํ,ครุลหุนิยโม ภเว วุตฺติ;

ทีโฆ สํโยคาทิปุพฺโพ,รสฺโส ครุ ลหุ ตุ รสฺโส.

字母之规则为韵律(chanda)， 重轻之规则为韵文(vutti)； 长元音，或位于辅音结合前之（元音），其音节为重； 短元音（之音节亦可为）重，然轻音节则必为短元音。

คจฺฉเร คจฺฉนฺติ. ตฺวํ คจฺฉสิ, ตุมฺเห คจฺฉถ. อหํ คจฺฉามิ, มยํ คจฺฉาม. จฺฉาเทสาภาวปกฺเข ‘‘อู ลสฺเส’’ติ เอกาเร คเมติ. ปรโลเป คเมนฺติ. คเมสิ, คเมถ. คเมมิ, คเมม. ปรจฺฉกฺเกปิ โส คจฺฉเต, คจฺฉเร คจฺฉนฺเต. คจฺฉเส, คจฺฉวฺเห. คจฺเฉ, คจฺฉามฺเห.

Gacchare、gacchanti。你行走(Tvaṃ gacchasi)，你们行走(tumhe gacchatha)。我行走(Ahaṃ gacchāmi)，我们行走(mayaṃ gacchāma)。在无ccha替代之情况下，依“ū lasse”规则，于e音中作gameti。后音省略后作gamenti。Gamesi, gametha。Gamemi, gamema。在为自言中亦然：so gacchate, gacchare, gacchante。Gacchase, gacchavhe。Gacche, gacchāmhe。

ปุเร อธมฺโม ทิพฺพติ, ปุรา มรามีติ จ ตํสมีเป ตพฺโพหารูปจาเรน วตฺตมานวจนํ. วุตฺตญฺหิ –

“往昔非法昌盛”，以及“我死之前”等句，于临近之时，依其惯用之譬喻，而用现在时态。诚如所言——

อารทฺธา+นิฏฺฐิตํ [Pg.216] กิจฺจํ, วตฺตมานนฺติ วุจฺจติ;

วตฺตมานสมีปญฺจ, วตฺตมานนฺติ วุจฺจติ.

已开始而未终之作为， 被称为现在时； 以及临近现在之时， 亦被称为现在时。

กิมิว เต –

此为何喻？

คงฺคาจ ตํสมีปญฺจ, ยโต คงฺคาติ ญายเต;

คงฺคายํ ปาตุ+มาคจฺฉ, โฆโส คงฺคาย+มิตฺยปิ.

恒河及其附近， 皆被称为恒河； “来恒河饮水”， “恒河岸上之声”亦复如是。

มุขฺยา+มุขฺยตฺถเภเทน, วตฺตมานํ ตโต ทฺวิธา;

มุขฺยญฺหิ รุฬฺหิ+มาปนฺนํ, ต+ทาโรปา อมุขฺยตาติ.

依主要义与非主要义之别， 现在时因此有二种； 主要义乃约定俗成者， 依彼之转用则为非主要义。

ปุเร+ปุราสทฺเทหิ วา อนาคตตา คมฺยเต, ตทา ตสฺส วตฺตมานตฺตา. กาลพฺยตฺตโย วา เอโส, ภวนฺตฺเยว หิ กาลนฺตเรปิ ตฺยาทโย พาหุลกา ‘‘สนฺเตสุ ปริคูหามิ’’ ‘‘กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, สหพฺยตํ คจฺฉติ วาสวสฺส’’ ‘‘อติเวลํ นมสฺสิสฺสํ’’ติ. ‘‘กุโต นุ ตฺวํ อาคจฺฉสิ, ราชคหโต อาคจฺฉามี’’ติอาทีสุ ปน ปจฺจุปฺปนฺนสมีเป วตฺตมานวจนํ.

或者，当通过pure与purā二词表示未来时，（动词）仍使用现在时。或者，此为时态之互换，因为ti等（现在时词缀）亦常见于其他时态中，例如：“我于圣者中守护”、“身坏命终后，与帝释天(Vāsava)为伴”、“我将过度礼敬”。至于“汝从何来？我从王舍城(Rājagaha)来”等句，则是在临近现在时中使用现在时态。

๕,๑๗๕. คม วท ทานํ ฆมฺม วชฺช ทชฺชา

5,175. 词根gam言布施，词根gham言过失，应予

คมาทีนํ ฆมฺมาทโย วา โหนฺติ นฺต+มาน+ตฺยาทีสุ. ฆมฺมติ, ฆมฺมนฺติ อิจฺจาทิ.

当后接nta、māna、tya等后缀时，以gam开头的词根等或变为以gham开头。例如：ghammati、ghammanti等。

กมฺเม –

于被动语态中——

อุปสคฺควสา โกจิ, อกมฺโมปิ สกมฺมโก;

ยถา+ภิภูยเต ราโค, ตาปเสน มหิทฺธินาติ –

因前缀之力，有不及物动词亦成及物；犹如贪欲为具大神通之苦行者所降伏。

วุตฺตตฺตา อกมฺมกโต กมฺมนิ อนุปุพฺพา ภูธาตุโต ตฺยาทโย โหนฺติ.

因已说故，于不及物动词之被动语态中，从bhū词根次第产生tya等后缀。

๕,๑๗. กฺโย [Pg.217] ภาวกมฺเมสฺว+ปโรกฺเขสุ มาน+นฺต+ตฺยาทีสุ

5,17. 于状态与被动语态中，在非远过去时的māna、nta、tya等后缀之前，加kyo

ภาวกมฺมวิหิเตสุ ปโรกฺขาวชฺชิเตสุ มาน+นฺต+ตฺยาทีสุ ปเรสุ กฺโย โหติ กฺริยตฺถา. กกาโร+นุพนฺธการิยตฺโถ. ‘‘น เต กานุพนฺธ+นาคเมสู’’ติ ปฏิเสธา โอการาภาโว. อนุภูยติ สุขํ เทวทตฺเตน.

于为状态与被动语态而规定，且除远过去时外之māna、nta、tya等后缀之后，为表行为义而使用kyo后缀。其中k为随附音，有其作用。因“Na te kānubandha+nāgamesu”之禁令，故无o音。乐为提婆达多所感受。

เอตฺถ จ –

于此——

อาขฺยาเตน อวุตฺตตฺตา, กตฺตุโต ตติยา น ตุ;

ทุติยา โหติ กมฺมสฺส, วุตฺตตฺตา ปฐมาปิ+ธ.

因未被动词表述，作者（kattu）用第三格；业（kamma）用第二格，然于此（被动句中），因被表述，故用第一格。

อนุภูยนฺติ สมฺปตฺติโย ตยา. อนุภูยสิ ตฺวํ เทวทตฺเตน. อนุภูยถ ตุมฺเห. อหํ อนุภูยามิ, ตยา มยํ อนุภูยาม. ทฺวิตฺเต อนุภุยฺยติ+จฺจาทิ. เอวํ ปรจฺฉกฺเก.

成就为汝所感受。汝为提婆达多所感受。汝等被感受。我被感受，我等为汝所感受。于双数中，作anubhuyyati等。于被动语态中亦如是。

ภาเว อทพฺพวุตฺติโน ภาวสฺส เอกตฺตา เอกวจนเมว. ตญฺจ ปฐมปุริเสกวจเนเยว สมฺภวติ, เนว+ญฺญํ, พหุลํวิธานา. ภูยติ ภูยเต เทวทตฺเตน, สมฺปติ ภวนนฺตฺยตฺโถ.

于状态（bhāva）中，因状态非指实体且为单数，故唯用单数。其亦仅见于第三人称单数，不用于其他，此为通则。“Bhūyati bhūyate devadattena”（提婆达多有在），其义为“正在成为”。

ปจธาตุโต กมฺเม กฺโย.

从词根pac（烹煮），于被动语态中加kyo。

๓๗. กฺยสฺสติ

37. Kyo之后加ī

กฺริยตฺถา กฺยสฺส อีญ วา โหติ. โญ อาทฺยาวยวตฺโถ. เทวทตฺเตน โอทโน ปจียติ ปจฺจติ, เรอาเทเส โอทนา ปจียเร ปจียนฺติ, ปจฺจเร ปจฺจนฺติ. จวคฺคปุพฺพรูปานิ. ตฺวํ ปจียสิ ปจฺจสิ, ตุมฺเห ปจียถ ปจฺจถ. อหํ ปจียามิ ปจฺจามิ, มยํ ปจียาม ปจฺจาม. ปรจฺฉกฺเก เทวทตฺเตน โอทโน ปจียเต อิจฺจาทิ.

为表行为义，kyo后缀或变为īña。其中ñ为标示首音之用。饭为提婆达多所煮（pacīyati, paccati）；当替换为re时，（复数）饭被煮（pacīyare pacīyanti, paccare paccanti）。此为颚音组前之变体。你被煮（pacīyasi, paccasi），你们被煮（pacīyatha, paccatha）。我被煮（pacīyāmi, paccāmi），我们被煮（pacīyāma, paccāma）。于他分（paracchakka）中，饭为提婆达多所煮（devadattena odano pacīyate）等。

คมิโต [Pg.218] กมฺเม จฺฉง จ อีญอาคเม จ กเต เตน คาโม คจฺฉียติ, คามา คจฺฉียนฺติ. คจฺฉียสิ, คจฺฉียถ. คจฺฉียามิ, คจฺฉียาม. เอวํ ปรจฺฉกฺเก. คมียติ คมฺมติ, คมียนฺติ คมฺมนฺติ. คมียสิ คมฺมสิ, คมียถ คมฺมถ, คมียามิ คมฺมามิ, คมียาม คมฺมาม ปรจฺฉกฺเกปิ เอวํ. ตถา ฆมฺมียติ, ฆมฺมียนฺติ อิจฺจาทิ.

从gam，于被动语态中，作ccha及īña增音，故有“村庄被前往”（gāmo gacchīyati），“村庄（复数）被前往”（gāmā gacchīyanti）。你被前往（gacchīyasi），你们被前往（gacchīyatha）。我被前往（gacchīyāmi），我们被前往（gacchīyāma）。于他分（paracchakka）中亦如是。又作：被前往（gamīyati, gammati），（复数）被前往（gamīyanti, gammanti）。你被前往（gamīyasi, gammasi），你们被前往（gamīyatha, gammatha），我被前往（gamīyāmi, gammāmi），我们被前往（gamīyāma, gammāma），于他分中亦如是。同样地，（有）ghammīyati、ghammīyanti等。

กฺริยตฺถา กตฺตริ ตฺยาทิ, กมฺมสฺมิญฺจ สกมฺมกา;

ภาเว วา+กมฺมกา กมฺมา+วจนิจฺฉาย มญฺญเต.

为表行为义，作者用tya等；于业中则由不及物（词根引出）；或于状态中，不及物动词被认为是不欲言说其业所致。

ตถา หิ วิชฺชมานสฺสาปิ กมฺมาสฺส อวจนิจฺฉายํ อิทํ วุจฺจติ –

诚然，即使业存在，因不欲言说，故说此偈：

สโตปิ น วิวกฺขา+สฺส, อสโตปิ จ สา ภเว;

ตํ ยถา+นุทรา กญฺญา, วญฺฌาวทฺธิตโก ยถา.

有亦不欲说，无亦可言说；犹如少女之无胎，亦如石女之有子。

วิวกฺขา โลกิกา เอสา, อสกฺย+มติวตฺติตุํ;

กถ+เมส วิปริยาโส, โลโก เอวา+นยุชฺชเต.

此乃世俗言说欲，实难超脱；此颠倒何以故？世人自缚于此。

(วตฺตมานปจฺจยนโย).

（现在时态后缀法）

๒. ภวิสฺสติ สฺสติ สฺสนฺติ สฺสติ สฺสถ สฺสามิ สฺสาม สฺสเต สฺสนฺเต สฺสเส สฺสวฺเห สฺสํ สฺสามฺเห

2. （他）将是（bhavissati），（他们）将是（bhavissanti），（你）将是（bhavissasi），（你们）将是（bhavissatha），（我）将是（bhavissāmi），（我们）将是（bhavissāma）；（中动语态）（他）将是（bhavissate），（他们）将是（bhavissante），（你）将是（bhavissase），（你们）将是（bhavissavhe），（我）将是（bhavissaṃ），（我们）将是（bhavissāmhe）

ภวิสฺสติ=อนารทฺเธ อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา สฺสตฺยาทโย โหนฺติ.

Bhavissati（将是）= 对于尚未开始的意义，从现在时语基之后，有表示行为意义的ssati等（后缀）。

๓๕. อ+อี+สฺสาทีนํ พฺยญฺชนสฺสิญ

35. a、ī、ssa等（后缀）之辅音的i、ña（变化）

กฺริยตฺถา ปเรสํ ออาทีนํ อีอาทีนํ สฺสาทีนญฺจ พฺยญฺชนสฺสิ+ญ โหติ วิภาสา. ววตฺถิตวิภาสา+ยํ. สฺเสติ สฺสาทีนํ สฺสติอาทีนญฺจาวยโว คหิโต, ‘‘อูพฺยญฺชนสฺสา’’ติ สิทฺเธปิ [Pg.219] ตฺยาทีสุ เอเตสเมวาติ นิยมตฺโถ+ย+มารมฺโภ. ลสฺสาการโลเป โอ+อวาเทเส ภวิสฺสติ, ภวิสฺสนฺติ. ภวิสฺสสิ, ภวิสฺสถ. ภวิสฺสามิ, ภวิสฺสาม. ภวิสฺสเต, ภวิสฺสนฺเต. ภวิสฺสเส, ภวิสฺสวฺเห. ภวิสฺสํ, ภวิสฺสามฺเห.

在表示行为意义的词根之后，对于a等、ī等、以及ssa等（后缀）的辅音，可选择性地有i与ña。此为特定选择（vavatthitavibhāsā）。通过“ssa”，取ssa等和ssati等（后缀）的组成部分。虽然通过“ūbyañjanassa”这条规则已经成立，但制定本规则是为了进行限定，即仅用于tya等（后缀）的情况。当la（未来时态标志）的a音被省略，o被替换为ava时，（形成）bhavissati, bhavissanti。Bhavissasi, bhavissatha。Bhavissāmi, bhavissāma。Bhavissate, bhavissante。Bhavissase, bhavissavhe。Bhavissaṃ, bhavissāmhe。

กมฺเม –

于业格（被动语态）——

๔๙. กฺยสฺส สฺเส

49. kya（后缀）之sse（变化）

กฺยสฺส วา โลโป โหติ สฺเส. สุขํ ตยา อนุภวิสฺสติ, อนุภวิสฺสนฺติ. อนุภวิสฺสสิ, อนุภวิสฺสถ. อนุภวิสฺสามิ, อนุภวิสฺสาม. อญฺญตฺร อนุภูยิสฺสติ, อนุภูยิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ. เอวํ ปรจฺฉกฺเก. ภาเว-ภูยิสฺสติ ภูยิสฺสเต.

kya（后缀）在sse之前可选择性地被省略。快乐将被你所体验（anubhavissati），（快乐）将被他们所体验（anubhavissanti）。（快乐）将被你体验（anubhavissasi），（快乐）将被你们体验（anubhavissatha）。（快乐）将被我体验（anubhavissāmi），（快乐）将被我们体验（anubhavissāma）。在其他情况下，则是anubhūyissati, anubhūyissanti等等。于他六法（paracchakka，即被动语态）中也是如此。于 भाव（bhāva，状态，无人称被动）中，则是bhūyissati, bhūyissate。

กตฺตริ-ปจิสฺสติ, ปจิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-ปจิสฺสติ โอทโน เทวทตฺเตน, ปจียิสฺสติ, ปจฺจิสฺสติ. ปจฺจิสฺสนฺติ โอทนา ปจียิสฺสนฺติ, ปจียิสฺสเร, ปจฺจิสฺสเร, ปจฺจิสฺสนฺติ.

于能动者（主动语态）——（他）将烹煮（pacissati），（他们）将烹煮（pacissanti）等等。于业格（被动语态）——饭将被提婆达多烹煮（pacissati odano devadattena），（或作）pacīyissati，paccissati。饭（复数）将被烹煮（paccissanti odanā），（或作）pacīyissanti，pacīyissare，paccissare，paccissanti。

คมิโต กตฺตริ-โส คจฺฉิสฺสติ, เต คจฺฉิสฺสนฺติ. ตฺวํ คจฺฉิสฺสสิ, ตุมฺเห คจฺฉิสฺสถ. อหํ คจฺฉิสฺสามิ, มยํ คจฺฉิสฺสาม. คจฺฉิสฺสเต, คจฺฉิสฺสนฺเต. คจฺฉิสฺสเส, คจฺฉิสฺสวฺเห. คจฺฉิสฺสํ, คจฺฉิสฺสามฺเห. สคฺคํ คมิสฺสติ, คมิสฺสนฺติ. คมิสฺสสิ, คมิสฺสถ. คมิสฺสามิ, คมิสฺสาม อิจฺจาทิ. กมฺเม-คจฺฉิยิสฺสติ, คจฺฉิยิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ. กฺยโลเป คมิสฺสติ, คมิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ. ตถา ฆมฺมิสฺสติ ฆมฺมียิสฺสติ, ฆมฺมิสฺสนฺติ, ฆมฺมียิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ.

从gam（词根），于能动者（主动语态）——他将去（so gacchissati），他们将去（te gacchissanti）。你将去（tvaṃ gacchissasi），你们将去（tumhe gacchissatha）。我将去（ahaṃ gacchissāmi），我们将去（mayaṃ gacchissāma）。（中动语态：）gacchissate, gacchissante。gacchissase, gacchissavhe。gacchissaṃ, gacchissāmhe。他将去天界（saggaṃ gamissati），他们将去（gamissanti）。你将去（gamissasi），你们将去（gamissatha）。我将去（gamissāmi），我们将去（gamissāma）等等。于业格（被动语态）——（某处）将被去到（gacchiyissati），（某处）将被去到（gacchiyissanti）等等。当kya被省略时——（某处）将被去到（gamissati），（某处）将被去到（gamissanti）等等。同样地，（他）将流汗（ghammissati），（他）将被加热（ghammīyissati）；（他们）将流汗（ghammissanti），（他们）将被加热（ghammīyissanti）等等。

๓. นาเม ครหาวิมฺหเยสุ

3. 当nāma（不变词）用于责备与惊奇时

นามสทฺเท [Pg.220] นิปาเต สติ ครหายํ วิมฺหเย จ คมฺยมาเน สฺสตฺยาทโย โหนฺติ. อิเม หิ นาม กลฺยาณธมฺมา ปฏิชานิสฺสนฺติ. เอตฺถ ‘‘ชฺยาทีหิ กฺนา’’ติ กฺนาวิกรเณ ‘‘ญาสฺสเน ชา’’ติ ชาเทโส. น หิ นาม ภิกฺขเว ตสฺส โมฆปุริสสฺส ปาเณสุ อนุทฺทยา ภวิสฺสติ. กถญฺหิ นาม โส ภิกฺขเว โมฆปุริโส สพฺพมตฺติกามยํ กุฏิกํ กริสฺสติ. วิมฺหเย-อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สนฺเตน วต โภ ปพฺพชิตา วิหาเรน วิหรนฺติ, ยตฺร หิ นาม สญฺญี สมาโน ชาคโร ปญฺจมตฺตานิ สกฏสตานิ นิสฺสาย นิสฺสาย อติกฺกนฺตานิ เนว ทกฺขิติ, น ปน สทฺทํ โสสฺสติ. อจฺฉริยํ อนฺโธ นาม ปพฺพต+มาโรหิสฺสติ, พธิโร นาม สทฺทํ โสสฺสติ. (ภวิสฺสนฺติปจฺจยนโย).

当不变词（nipāta）nāma出现，且其义可理解为责备或惊奇时，使用ssati等（后缀）。“这些人竟然自称是善法者。”此处，根据“jyādīhi knā”规则，有knā词缀；根据“ñāssane jā”规则，有jā的替换。“诸比丘，那个愚人实在不会对众生有怜悯之心。”“诸比丘，那个愚人怎么会建造一座完全由泥土做的小孤邸呢？”用于惊奇时——“朋友，真是奇哉！朋友，真是稀有！朋友，出家人竟能如此寂静地安住！他竟然在有知觉、清醒的状态下，对擦身而过的五百辆车，既没有看见，也没有听到声音。”“奇哉！盲人竟然能登山，聋人竟然能闻声。”（未来时态后缀的用法）。

๔. ภูเต อี อุํ โอ ตฺถ อึ มฺหา อา อู เส วฺหํ อ มฺเห

4. 于过去时：ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, se, vhaṃ, a, mhe

ภูเต ปริสมตฺเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา อีอาทโย โหนฺติ. ภูตานชฺชตเน อุปริ วกฺขมานตฺตา อิเม อีอาทโย ภูตชฺชตเน. ‘‘สุโว อโหสิ อานนฺโท’’ติอาทีสุ ภูตสามญฺเญว ภวนฺติ.

于过去时，当意义为完全结束时，动词词尾有ī等。因非今日过去时将于后文述及，故此等ī等（词尾）用于今日过去时。于“昨日阿难曾是”等例中，则仅为一般过去时。

อหสฺสุ+ภยโต อฑฺฒ-รตฺตํ วา ตทุปฑฺฒตํ;

อนฺโตกตฺวาน วิญฺเญยฺโย, อโห อชฺชตโน อิติ;

ตทญฺโญ ปน โย กาโล, โส+นชฺชตนสญฺญิโต.

从白昼两端至半夜，或其一半；包含于此，智者应知，是为“今日”(ajjatana)。而其他时间，则名为“非今日”(anajjatana)。

อิติ ปฐมปุริเสกวจนํ อี,

如是，ī是第三人称单数。

๑๕. อา+อี+สฺสาทีสฺว+ญ วา

15. 于ā、ī、ssā等（词尾），或（加）aña

อาอาโท [Pg.221] อีอาโท สฺสาโท จ กฺริยตฺถสฺส วา อญ โหตีติ ธาตุโต ปุพฺพํ อญ. ‘‘กตฺตริ โล’’ติ โล, เอการ+อวาเทสา จ.

动词词尾ā、ī、ssā等或可有aña，故于语根前（加）aña。依“于主动态（加）lo”而有lo，以及e（元音）替换为ava。

๓๘. เอยฺยาถ+สฺเส+อ+อา+อี+ถานํ โอ+อ+อํ+ตฺถ+ตฺโถ+วฺโหก

38. Eyyātha、sse、a、ā、ī、tha之（位），（替换为）o、a、aṃ、ttha、ttho、vhoka

เอยฺยาถาทีนํ โออาทโย วา โหนฺติ ยถากฺกมํติ อีสฺสตฺโถ, อภวิตฺโถ, ภวิตฺโถ, อภวตฺโถ, ภวตฺโถ. ‘‘อา อี อู มฺหา สฺสา สฺสมฺหานํ วา’’ติ อีสฺส รสฺสตฺตํ. โส อภวิ ภวิ, อภวี ภวี.

eyyātha等（词尾）可依次替换为o等，如：īssattho、abhavittho、bhavittho、abhavattho、bhavattho。依“ā、ī、ū、mhā、ssā、ssamhānaṃ或（可短音）”之（规则），ī短音化。故有abhavi、bhavi；abhavī、bhavī。

๓๙. อุํสฺสึ+สฺวํ+สุ

39. uṃ、siṃ、svaṃ（替换为）su

ติอุํสฺส อึสุ+อํสุ วา โหนฺติ. อภวึสุ ภวึสุ, อภวํสุ ภวํสุ, อภวุํ ภวุํ.

ti、uṃ、ssa或可为iṃsu、aṃsu。如：abhaviṃsu、bhaviṃsu；abhavaṃsu、bhavaṃsu；abhavuṃ、bhavuṃ。

๔๒. โอสฺส อ+อิ+ตฺถ+ตฺโถ

42. o之（位，替换为）a、i、ttha、ttho

โอสฺส ออาทโย วา โหนฺติ. อภว ภว, อภวิ ภวิ, อิญาคเม อภวิตฺถ ภวิตฺถ, อภวตฺถ ภวตฺถ, อภวิตฺโถ ภวิตฺโถ, อภวตฺโถ ภวตฺโถ.

o或可为a等。如：abhava、bhava；abhavi、bhavi。当有i增音时，（则为）abhavittha、bhavittha；abhavattha、bhavattha；abhavittho、bhavittho；abhavattho、bhavattho。

๔๓. สิ

43. si

โอสฺส สิ วา โหติ. อภวิสิ ภวิสิ, อภวสิ ภวสิ. อภโว ภโว.

o或可为si。如：abhavisi、bhavisi；abhavasi、bhavasi；abhavo、bhavo。

๔๕. มฺหาตฺถาน+มุญ

45. mhā、ttha之（位，替换为）uña

เอสํ [Pg.222] อุญ วา โหติ. อีอาทิสมฺพนฺธีนเมว คหณํ. อภวุตฺถ ภวุตฺถ.

此等（词尾）或可为uña。仅取与ī等（词尾）相关者。如：abhavuttha、bhavuttha。

๔๖. อึสฺส จ สิญ

46. 以及iṃ之（位，替换为）siña

อึสฺส จ สิญ วา โหติ มฺหาตฺถานญฺจ พหุลํ. อิการญฺญการา อุจฺจารณอาทฺยาวยวตฺถา. อภวสิตฺถ ภวสิตฺถ, อภวิตฺถ ภวิตฺถ, อภวตฺถ ภวตฺถ, อภวิสึ ภวิสึ, อภวสึ ภวสึ, อภวึ ภวึ. อุญาคเม อาสฺส รสฺโส. อภวุมฺห ภวุมฺห อภวุมฺหา ภวุมฺหา. สิญาคเม อภวสิมฺห ภวสิมฺห อภวสิมฺหา ภวสิมฺหา อภวิมฺห ภวิมฺห อภวิมฺหา ภวิมฺหา อภวมฺห ภวมฺห อภวมฺหา ภวมฺหา. ปรจฺฉกฺเก – ‘‘เอยฺยาถา’’ทินา ตฺเถ อภวิตฺถ ภวิตฺถ อภวตฺถ ภวตฺถ. รสฺเส อภวถ ภวถ, อภวา ภวา, อภวุ ภวุ. อภวิเส ภวิเส, อภวเส ภวเส, อภวิวฺหํ ภวิวฺหํ อภววฺหํ ภววฺหํ, อสฺส อ+มาเทเส อภวํ ภวํ อภว ภว, อภวิมฺเห ภวิมฺเห อภวมฺเห ภวมฺเห. กมฺเม สุขํ ตยา อนุภูยิตฺโถ อนฺวภูยตฺโถ อนุภูยตฺโถ อนฺวภูสิ อนุภูสี อนฺวภูยี อนุภูยี, อนฺวภูยึสุ อนุภูยึสุ อนฺวภูยํสุ อนุภูยํสุ อนฺวภูยุํ อนุภูยุํ อิจฺจาทิ. ภาเว-เตน อภูยิตฺโถ ภูยิตฺโถ อภูยตฺโถ ภูยตฺโถ อภูยิ ภูยิ อภูยี ภูยี. เตน อภูยตฺถ ภูยตฺถ อภูย ภูย อภูยา ภูยา.

iṃ或可为siña，mhā与ttha也多如此。其中的i与ñ是为了方便发音和作为标记。如：abhavasittha、bhavasittha；abhavittha、bhavittha；abhavattha、bhavattha；abhavisiṃ、bhavisiṃ；abhavasiṃ、bhavasiṃ；abhaviṃ、bhaviṃ。当有uña增音时，ā短音化。如：abhavumha、bhavumha；abhavumhā、bhavumhā。当有siña增音时：abhavasimha、bhavasimha；abhavasimhā、bhavasimhā；abhavimha、bhavimha；abhavimhā、bhavimhā；abhavamha、bhavamha；abhavamhā、bhavamhā。于另一组（词尾）中：依“eyyāthā”等（规则），于ttha（之位，有）abhavittha、bhavittha；abhavattha、bhavattha。短音化时：abhavatha、bhavatha；abhavā、bhavā；abhavu、bhavu。abhavise、bhavise；abhavase、bhavase；abhavivhaṃ、bhavivhaṃ；abhavavhaṃ、bhavavhaṃ。当a替换se时：abhavaṃ、bhavaṃ；abhava、bhava；abhavimhe、bhavimhe；abhavamhe、bhavamhe。于被动态：‘乐为汝所感受’：anubhūyittho、anvabhūyattho、anubhūyattho、anvabhūsi、anubhūsī、anvabhūyī、anubhūyī、anvabhūyiṃsu、anubhūyiṃsu、anvabhūyaṃsu、anubhūyaṃsu、anvabhūyuṃ、anubhūyuṃ等。于非人称态：‘彼曾是’：abhūyittho、bhūyittho；abhūyattho、bhūyattho；abhūyi、bhūyi；abhūyī、bhūyī。彼（曾是）：abhūyattha、bhūyattha；abhūya、bhūya；abhūyā、bhūyā。

โส อปจิตฺโถ ปจิตฺโถ อิจฺจาทิ กตฺตุสมํ. กมฺเม-อปจียิตฺโถ ปจียิตฺโถ อปจียตฺโถ ปจียตฺโถ. จวคฺคปุพฺพ- รูเป [Pg.223] อปจฺจิตฺโถ ปจฺจิตฺโถ อปจฺจตฺโถ ปจฺจตฺโถ อปจียิ ปจียิ อปจียี ปจียี อปจฺจิ ปจฺจิ อปจฺจี ปจฺจี, อปจียึสุ ปจียึสุ อปจึสุ ปจึสุ อปจียํสุ ปจียํสุ อปจฺจํสุ ปจฺจํสุ อปจียุํ ปจียุํ อปจฺจุํ ปจฺจุํ อิจฺจาทิ กตฺตุสมํ, ปุพฺพรูโปว วิเสโส.

（主动态：）彼曾烹，apacittho、pacittho等，与主动语态（形式）同。于被动态：apacīyittho、pacīyittho；apacīyattho、pacīyattho。于前有c组（辅音）之形：apaccittho、paccittho；apaccattho、paccattho；apacīyi、pacīyi；apacīyī、pacīyī；apacci、pacci；apaccī、paccī；apacīyiṃsu、pacīyiṃsu；apaciṃsu、paciṃsu；apacīyaṃsu、pacīyaṃsu；apaccaṃsu、paccaṃsu；apacīyuṃ、pacīyuṃ；apaccuṃ、paccuṃ等，与主动语态（形式）同，差别仅在于前形。

โส คามํ อคจฺฉิตฺโถ คจฺฉิตฺโถ อิจฺจาทิ ปุริมสมํ.

彼至村，agacchittho、gacchittho等，与前述相同。

๓๐. ฑํสสฺส จ ญฺฉง

30. 以及“ḍaṃs”的“ñchaṅa”

ฑํสสฺส จ คมิสฺส จ ญฺฉง วา โหติ อา+อีอาทีสุ. อคญฺฉิตฺโถ คญฺฉิตฺโถ อคญฺฉตฺโถ คญฺฉตฺโถ อคญฺฉิ คญฺฉิ อคญฺฉี คญฺฉี อิจฺจาทิ.

对于“ḍaṃs”和“gam”，在以“ā”、“ī”等开头的（词缀）中，可选择性地发生“ñchaṅa”变化。例如：agañchittho、gañchittho、agañchattho、gañchattho、agañchi、gañchi、agañchī、gañchī等。

๒๙. คมิสฺสา

29. “gam”的变化

อาอาโท อีอาโท จ คมิสฺส อา โหติ วา. โส อคา อคมิ คมิ อคมิตฺโถ คมิตฺโถ อคมตฺโถ คมตฺโถ. อีปจฺจเย ลสฺสาการสฺส ‘‘หิมิเมสฺว+สฺสา’’ติ เอตฺถ ‘‘อสฺสา’’ติ โยควิภาคา ทีเฆ ‘‘ทีฆา อีสฺสา’’ติ อีสฺส สิอาเทโส, อคมาสิ อคมิ คมิ อคมี คมี, อคมึสุ คมึสุ อคมํสุ คมํสุ อคมุํ คมุํ. โอสฺส ออาเทเส อชฺฌคุํ. ตฺวํ อชฺฌคา ปรสฺส โลโป. ตุมฺเห อชฺฌคุตฺถ. อหํ อชฺฌคํ, มยํ อชฺฌคมฺห. ปรจฺฉกฺเก – ‘‘เอยฺยาถา’’ทินา ตฺเถ โส อคจฺฉิตฺถ คจฺฉิตฺถ อคญฺฉิตฺถ คญฺฉิตฺถ อคมิตฺถ คมิตฺถ อคม คม อคมา คมา. เต อคมู คมู, โอสฺส อาอาเทเส อชฺฌคุํ. ตฺวํ อคมิเส คมิเส. ตุมฺเห อคมิวฺหํ. ‘‘เอยฺยาถา’’ ทินา อ+มาเทเส อหํ อคมํ คมํ อชฺฌคํ. มยํ อคมิมฺเห คมิมฺเห. กมฺเมอคจฺฉียิ อคมียิ, อคจฺฉิยุํ อคมิยุํ อิจฺจาทิ. ตถา อฆมฺมี ฆมฺมี อิจฺจาทิ.

对于“gam”，在以“ā”或“ī”开头的（词缀）前，（词根）可选择性地变为“ā”。他（的形式为）：agā、agami、gami、agamittho、gamittho、agamattho、gamattho。在“ī”词缀中，由于对“himimesva+ssā”中的“assā”进行规则分割(yogavibhāga)，以及根据“dīghā īssā”规则，“ī”被“si”替换，（因此有）：agamāsi、agami、gami、agamī、gamī；agamiṃsu、gamiṃsu、agamaṃsu、gamaṃsu、agamuṃ、gamuṃ。当“o”被“a”替换时，（形式为）ajjhaguṃ。你（的形式为）ajjhagā，其后（的词缀）被省略。你们（的形式为）ajjhaguttha。我（的形式为）ajjhagaṃ，我们（的形式为）ajjhagamha。在远过去时(Paracchakke)中，根据“eyyāthā”等规则，他（的形式为）：agacchittha、gacchittha、agañchittha、gañchittha、agamittha、gamittha、agama、gama、agamā、gamā。他们（的形式为）：agamū、gamū；当“o”被“ā”替换时，（形式为）ajjhaguṃ。你（的形式为）agamise、gamise。你们（的形式为）agamivhaṃ。根据“eyyāthā”等规则，当“a”被“ṃ”替换时，我（的形式为）：agamaṃ、gamaṃ、ajjhagaṃ。我们（的形式为）：agamimhe、gamimhe。在被动态(Kamme)中：agacchīyi、agamīyi、agacchiyuṃ、agamiyuṃ等。同样地，（有）aghammī、ghammī等。

๑๓. มาโยเค อี+อาอาที

13. 与“mā”共用时的“ī”等和“ā”等（词缀）

มาโยเค [Pg.224] สติ อีอาทโย อาอาทโย จ วา โหนฺติ. สกกาลโต กาลนฺตเรปิ ปจฺจยวิธานตฺโถ+ยํ. มา ภวํ อภวิตฺโถ อิจฺจาทิ. วาวิธานาสฺสตฺยาทิ+เอยฺยาทิ+ตฺวาทโยปิ โหนฺติ, มา ภวํ ภวิสฺสติ, มา ภวํ ภเวยฺย, มา ภวํ ภวตุ อิจฺจาทิ. (อีอาทิปจฺจยนโย).

当与“mā”共用时，“ī”等和“ā”等（词缀）也可选择性地出现。此（规则）是为了规定从其自身时态到其他时态的词缀。例如：Mā bhavaṃ abhavittho等。由于有“可选择性”的规定，将来时(ssati-ādi)、祈愿式(eyya-ādi)、命令式(tu-ādi)等形式也会出现，例如：mā bhavaṃ bhavissati、mā bhavaṃ bhaveyya、mā bhavaṃ bhavatu等。（“ī”等词缀的用法）。

๕. อนชฺชตเน อา อูโอ ตฺถ อ มฺหา ตฺถ ตฺถุํ เส วฺหํ อึ มฺหเส

5. 不定过去时(Anajjatane)：ā, ū, o, ttha, a, mhā, ttha, tthuṃ, se, vhaṃ, iṃ, mhase

อวิชฺชมานชฺชตเน ภูตตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา อาอาทโย โหนฺติ วา. ‘‘เอยฺยาถา’’ทินา ตฺเถ ‘‘อา อี อู มฺหา’’ อิจฺจาทินา รสฺเส จ โส อภวตฺถ ภวตฺถ อภว ภว อภวา ภวา, เต อภวุ ภวุ อภวู ภวู. โอ, ‘‘โอสฺสา’’ติอาทินา ออาทโย, อภว ภว อภวิ ภวิ อภวตฺถ ภวตฺถ อภวตฺโถ ภวตฺโถ, สิอาเทเส อภวสิ ภวสิ อภโว ภโว. ตุมฺเห อภวตฺถ ภวตฺถ. อหํ อภวํ ภวํ อภว ภว, มยํ อภวมฺห ภวมฺห อภวมฺหา ภวมฺหา. โส อภวตฺถ ภวตฺถ. เต อภวตฺถุํ ภวตฺถุํ. ตฺวํ อภวเส ภวเส. ตุมฺเห อภววฺหํ ภววฺหํ. ‘‘อิสฺส จ สิญ’’ติ สึ, อหํ อภวสึ ภวสึ อภวึ ภวึ. มยํ อภวมฺหเส ภวมฺหเส. กมฺเม-ตฺเถ สุขํ ตยา อนุภูยิตฺถ, อิญาคมาภาเว อนุภูยตฺถ อิจฺจาทิ. ภาเว-อภูยตฺถ ภูยตฺถ อิจฺจาทิ.

在非今日的过去义(avijjamānajjatane bhūtatthe)中，从现在时（词根）可选择性地使用“ā”等（词缀）来表达动作。根据“eyyāthā”等规则，以及“ā ī ū mhā”等（规则）进行短音化，他（的形式为）：abhavattha、bhavattha、abhava、bhava、abhavā、bhavā；他们（的形式为）：abhavu、bhavu、abhavū、bhavū。对于“o”，根据“ossā”等规则，有“a”等（替换），（形式为）：abhava、bhava、abhavi、bhavi、abhavattha、bhavattha、abhavattho、bhavattho；当有“si”替换时，（形式为）：abhavasi、bhavasi、abhavo、bhavo。你们（的形式为）：abhavattha、bhavattha。我（的形式为）：abhavaṃ、bhavaṃ、abhava、bhava；我们（的形式为）：abhavamha、bhavamha、abhavamhā、bhavamhā。他（的中间语态形式为）：abhavattha、bhavattha。他们（的中间语态形式为）：abhavatthuṃ、bhavatthuṃ。你（的中间语态形式为）：abhavase、bhavase。你们（的中间语态形式为）：abhavavhaṃ、bhavavhaṃ。根据“issa ca siṃ”规则，有“siṃ”，我（的形式为）：abhavasiṃ、bhavasiṃ、abhaviṃ、bhaviṃ。我们（的中间语态形式为）：abhavamhase、bhavamhase。在被动态(Kamme)中：sukhaṃ tayā anubhūyittha（乐为汝所感受），在无“i”增音(āgama)时，为anubhūyattha等。在无人称句(Bhāve)中：abhūyattha、bhūyattha等。

โส [Pg.225] โอทนํ อปจตฺถ ปจตฺถ อิจฺจาทิ กตฺตุสมํ. กมฺเม-อปจียตฺถ ปจียตฺถ อปจฺจตฺถ ปจฺจตฺถ อปจีย ปจีย อปจียา ปจียา อปจฺจ ปจฺจ อปจฺจา ปจฺจา. อปจียุ ปจียุ อปจียู ปจียู อปจฺจุ ปจฺจุ อปจฺจู ปจฺจู อิจฺจาทิ. ‘‘มาโยเค อี+อาอาที’’ติ มาโยเคปิ อาอาทโย, มา ภวํ อปจฺจตฺถ อิจฺจาทิ.

他煮饭(So odanaṃ)：apacattha、pacattha等，与主动语态(kattusamaṃ)相同。在被动态(Kamme)中：apacīyattha、pacīyattha、apaccattha、paccattha、apacīya、pacīya、apacīyā、pacīyā、apacca、pacca、apaccā、paccā；apacīyu、pacīyu、apaccū、pacīyū、apaccu、paccu、apaccū、paccū等。根据“与‘mā’共用时的‘ī’等和‘ā’等（词缀）”规则，与“mā”共用时也有“ā”等（词缀），例如：mā bhavaṃ apaccattha等。

ตถา อคจฺฉตฺถ คจฺฉตฺถ อิจฺจาทิ ปุริมสมํ. ตถา อคมตฺถ คมตฺถ อิจฺจาทิปิ อฆมฺมตฺถ ฆมฺมตฺถ อิจฺจาทิปิ. (อนชฺชตนปจฺจยนโย).

同样地，agacchattha、gacchattha等，与前面相同。同样地，也有agamattha、gamattha等，以及aghammattha、ghammmattha等。（不定过去时词缀的用法）。

๖. ปโรกฺเข อ อุ เอ ตฺถ อ มฺห ตฺถ เร ตฺโถ วฺโห อิ มฺเห

6. 远过去时的后缀：a, u, e, ttha, a, mha, ttha, re, ttho, vho, i, mhe

อปจฺจกฺเข ภูตานชฺชตเน วตฺตมานโต กฺริยตฺถา ออาทโย โหนฺติ. อกฺขานํ=อินฺทฺริยานํ ปรํ ปโรกฺขํ. ตสฺมึ. ‘‘อปโรกฺเขสู’’ติ วจนา กฺย+ลาทิวิกรณา น โหนฺติ.

于非亲见之过去未定日时，为表动词义，从现在时（词根）而有a等（后缀）。超越诸根（感官）者，为远过去。于此（时态中），因有“于非远过去时”之说，故无kya与lā等变化词缀。

๕,๗๑. ปโรกฺขายญฺจ

5,71. 以及于远过去时

ปโรกฺขายํ ปฐม+เมกสฺสรํ สทฺทรูปํ ทฺเว ภวติ. ‘‘ภูสฺส วุก’’ อิติอาทีสุ วุก, ภูว ภูว อิติ ทฺวิตฺเต –

于远过去时，第一个单音节词形被重复。于“Bhūssa vuka”等（规则）中，（有）vuka，以及于bhūva bhūva这样的重复中——

๕,๗๕. โลโป+นาทิพฺยญฺชนสฺส

5,75. 非首辅音的省略

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส อาทิโต+ญฺญสฺส พฺยญฺชนสฺส โลโป โหติ.

于重复时，前一部分中首辅音之外的辅音被省略。

๑๘. ปุพฺพสฺส อ

18. 前一部分作a

ออาทีสุ ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส ภูสฺส อ โหติ.

于a等（后缀）中，重复时，前一部分的bhū变为a。

๕,๗๘. จตุตฺถทุติยานํ ตติยปฐมา

5,78. 第四、第二（辅音）变为第三、第一（辅音）

ทฺวิตฺเต [Pg.226] ปุพฺเพสํ จตุตฺถทุติยานํ ตติยปฐมา โหนฺติ ยถากฺกมํติ พกาเร โส พภูว กิร, เต พภุวุ กิร. ตฺวํ พภุเว กิร, อิญ ตุมฺเห พภุวิตฺถ กิร. อหํ พภุว กิร, มยํ พภุวิมฺห กิร. โส พภุวิตฺถ กิร, เต พภุวิเร กิร. ตฺวํ พภุวิตฺโถ กิร, ตุมฺเห พภุวิวฺโห กิร. อหํ พภุวิ กิร, มยํ พภุวิมฺเห กิร. กมฺเม-อนุปภุว กิร อิจฺจาทิ. ภาเวพภุว พภุวิตฺถ กิร.

于重复时，前一部分的第四、第二（辅音）依次变为第三、第一（辅音）。就b音而言：他 babhūva kira，他们 babhuvu kira。你 babhuve kira，iña 你们 babhuvittha kira。我 babhuva kira，我们 babhuvimha kira。他 babhuvittha kira，他们 babhuvire kira。你 babhuvittho kira，你们 babhuvivho kira。我 babhuvi kira，我们 babhuvimhe kira。于被动态：anupabhuva kira 等。于无人称被动态：babhuva, babhuvittha kira。

ปปจ, ปปจุ. ปปเจ, อิญาคเม ปปจิตฺถ. อญฺญตฺร ‘‘สํโยคาทิโลโป’’ติ โลโป, ปปจิตฺถ. ปปจ, ปปจิมฺห. ปปจิตฺถ, ปปจิเร. ปปจิตฺโถ ปปจิโถ, ปปจิวฺโห. ปปจิ, ปปจิมฺเห. เอวํ กมฺเม.

Papaca, papacu。Papace，于iñ增音时，作papacittha。于其他情况，依“saṃyogādilopo”（辅音丛首音省略）规则而省略，作papacittha。Papaca, papacimha。Papacittha, papacire。Papacittho papacitho, papacivho。Papaci, papacimhe。被动态亦如是。

ออาทิปจฺจเย ทฺวิภาเว อนาทิพฺยญฺชนโลเป ปุพฺพสฺส ‘‘กวคฺคหานํ จวคฺคชา’’ติ จวคฺคชกาเร ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ ทีเฆ จ กเต โส คามํ ชคาม กิร, ชคมุ. ชคเม, ชคมิตฺถ. ชคม, ชคมิมฺห. ชคมิตฺถ, ชคมิเร. ชคมิตฺโถ, ชคมิวฺโห. ชคมิ, ชคมิมฺเห. เอวํ กมฺเม.

于a等后缀中，当重复且非首辅音省略时，前一部分的喉音组（kavagga）依“kavaggahānaṃ cavaggajā”规则变为颚音组（cavaggaja），并且依“byañjane dīgharassā”规则变为长音后，（则有）：他去了村庄，jagāma kira，jagamu。Jagame, jagamittha。Jagama, jagamimha。Jagamittha, jagamire。Jagamittho, jagamivho。Jagami, jagamimhe。被动态亦如是。

มูฬฺหวิกฺขิตฺตพฺยาสตฺตจิตฺเตน อตฺตนาปิ กฺริยา กตา อภินิพฺพตฺติกาเล+นุปลทฺธาสมานา ผเลนา+นุมียมานา ปโรกฺขาว วตฺถุโต. เตน อุตฺตมวิสเยปิ ปโยคสมฺภโว. (ปโรกฺขาปจฺจยนโย).

由迷惑、散乱、执着之心，自己所做之行为，于其发生之时，如同未被觉察，而由其结果推知，从事理上说（vatthuto），实为远过去。因此，即使于最高领域，亦有使用之可能。（远过去时后缀法）。

๗. ยฺโยโท [Pg.227] วา+ติปตฺติยํ สฺสา สฺสํสุ สฺเส สฺสถ สฺสํ สฺสมฺหา สฺสถ สฺสึสุสฺสเสสฺสวฺเหสฺสึ สฺสามฺหเส.

7. 或者，在未实现条件句中，有ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssamhā, ssatha, ssiṃsu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase等词尾。

เอยฺยาโท วิสเย กฺริยาติปตฺติยํ สฺสาทโย โหนฺติ. วิธุรปจฺจโยปนิปาตโต การณเวกลฺลโต วา กฺริยาติปตน+มนิปฺผตฺติ กฺริยาติปตฺติ. เอเต จ สฺสาทโย สามตฺถิยา อตีตานาคเตสฺเวว โหนฺติ, น วตฺตมาเน, ตตฺร กฺริยาติปตฺยสมฺภวา. อิญาคเม สฺสาสฺส วา รสฺเส จ สเจ โส ปฐมวเย ปพฺพชฺชํ อลภิสฺส, อรหา อภวิสฺส ภวิสฺส อภวิสฺสา ภวิสฺสา วา, เต จ ตํ อลภิสฺสํสุ, อรหนฺโต อภวิสฺสํสุ ภวิสฺสํสุ. ‘‘เอยฺยาถา’’ทินา สฺเสสฺส วา อกาเร ตฺวํ อภวิสฺส ภวิสฺเส. ตุมฺเห อภวิสฺสถ. อหํ อภวิสฺสํ. รสฺเส มยํ อภวิสฺสมฺห ภวิสฺสมฺห อภวิสฺสมฺหา ภวิสฺสมฺหา. ปรจฺฉกฺเก-โส อภวิสฺสถ, อภวิสฺสึสุ. อภวิสฺสเส, อภวิสฺสวฺเห. อภวิสฺสึ, อภวิสฺสามฺหเส.

论及eyya等词尾后，于未实现条件句中，有ssā等词尾。由于助缘不具或因有残缺，行为未能完成，即是未实现条件句。这些ssā等词尾，依其功能，仅用于过去时与未来时，不用于现在时，因为在现在时中不可能有行为未实现的情况。有i增音，且ssā的ā可选择性地作短音，例如：“sace so paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissa, arahā abhavissa (bhavissa, abhavissā, bhavissā) vā”（如果他在青年时得以出家，他本会成为阿罗汉）。“te ca taṃ alabhissaṃsu, arahanto abhavissaṃsu (bhavissaṃsu)”（如果他们得以出家，他们本会成为阿罗汉）。依据“Eyyāthā”等规则，sse的e可选择性地变为a，例如：“tvaṃ abhavissa (bhavisse)”（你本会成为）。“Tumhe abhavissatha”（你们本会成为）。“Ahaṃ abhavissaṃ”（我本会成为）。（词尾）作短音时：“mayaṃ abhavissamha (bhavissamha, abhavissamhā, bhavissamhā)”（我们本会成为）。在自言态中：“so abhavissatha”（他本会成为），“abhavissiṃsu”（他们本会成为）。“Abhavissase”（你本会成为），“abhavissavhe”（你们本会成为）。“Abhavissiṃ”（我本会成为），“abhavissāmhase”（我们本会成为）。

กมฺเม-เตน สุขํ อนฺวภวิสฺส, อนฺวภวิสฺสํสุ กฺยโลโป. อนฺวภูยิสฺส อนฺวภูยิสฺสา อิจฺจาทิ. ภาเว-เตน อภูยิสฺส ภูยิสฺส อภูยิสฺสา ภูยิสฺสา. อภูยิสฺสถ ภูยิสฺสถ.

被动态中：“tena sukhaṃ anvabhavissa”（快乐本会被他体验到），“anvabhavissaṃsu”（快乐本会被他们体验到）。（此二例中）kya被省略。或作“Anvabhūyissa”、“anvabhūyissā”等。非人称句中：“tena abhūyissa (bhūyissa, abhūyissā, bhūyissā)”（他本会存在）。“Abhūyissatha (bhūyissatha)”（你们本会存在）。

เอวํ ตณฺฑุลาทิสาธนํ อลภิสฺส, โอทนํ อปจิสฺส ปจิสฺส อิจฺจาทิ. กมฺเม-เตน โอทโน อปจิสฺส ปจิสฺส อปจิสฺสา ปจิสฺสา อปจียิสฺส ปจียิสฺส อปจียิสฺสา ปจียิสฺสา อปจฺจิสฺส ปจฺจิสฺส อปจฺจิสฺสา ปจฺจิสฺสา อิจฺจาทิ.

同样地，“taṇḍulādisādhanaṃ alabhissa, odanaṃ apacissa (pacissa) iccādi”（如果获得米等工具，本会煮饭等）。被动态中：“tena odano apacissa (pacissa, apacissā, pacissā, apacīyissa, pacīyissa, apacīyissā, pacīyissā, apaccissa, paccissa, apaccissā, paccissā) iccādi”（饭本会被他煮熟等）。

โส อคจฺฉิสฺส คจฺฉิสฺส อคจฺฉิสฺสา คจฺฉิสฺสา อิจฺจาทิ. จฺฉาเทสา+ภาเว อคมิสฺส คมิสฺส อคมิสฺสา คมิสฺสา อิจฺจาทิ. กมฺเม-อคจฺฉิสฺส [Pg.228] คจฺฉิสฺส อคจฺฉียิสฺส อิจฺจาทิ. อคมิสฺส คมิสฺส อคมียิสฺส อิจฺจาทิ. ตถา อฆมฺมิสฺส อิจฺจาทิ. (กฺริยาติปตฺติปจฺจยนโย).

“So agacchissa (gacchissa, agacchissā, gacchissā) iccādi”（他本会去等）。在没有ccha替代式时：“agamissa (gamissa, agamissā, gamissā) iccādi”。被动态中：“agacchissa (gacchissa, agacchīyissa) iccādi”。以及“Agamissa (gamissa, agamīyissa) iccādi”。同样地，“aghammissa iccādi”。（未实现条件句词尾法）。

๘. เหตุผเลสฺเว+ยฺย เอยฺยุํ เอยฺยาสิ เอยฺยาถ เอยฺยามิ เอยฺยาม เอถ เอรํ เอโถ เอยฺยาวฺโห เอยฺยํ เอยฺยามฺเห.

8. 在因果关系中，有eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe等词尾。

เหตุภูตายํ ผลภูตายญฺจ กฺริยายํ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา เอยฺยาทโย โหนฺติ วา. ลวิกรณวุทฺธิอาทิ ปุพฺพสมํ. ปริกปฺเป –

在作为因与作为果的行动中，为表行动之目的，可选择性地使用eyya等词尾代替现在时词尾。人称词尾、语根变化、元音增强等与前述相同。在假设中——

๗๕. เอยฺเย+ยฺยาเส+ยฺยนฺนํ เฏ

75. 于`eyye`、`yyāse`、`yyannaṃ`，为`ṭe`

เอยฺย+เอยฺยาสิ+เอยฺย+มิจฺเจส+เม วา โหติ. โส ทานิ กินฺนุ โข ภเว, ยทิ โส ปฐมวเย ปพฺพเชยฺย, อรหา ภเวยฺย.

于`eyya`、`eyyāsi`、`eyya`等，或为`me`。那么，他现在会成为什么呢？如果他在年轻时出家，他本会成为阿罗汉。

๔๗. เอยฺยุํสฺสุํ

47. 于`eyyuṃ`，为`ssuṃ`

เอยฺยุ+มิจฺจสฺส ญุํ วา โหติ. สเจ สํขารา นิจฺจา ภวุํ ภเวยฺยุํ, น นิรุชฺเฌยฺยุํ. ยทิ ตฺวํ ภเว ภเวยฺยาสิ. ‘‘เอยฺยาถา’’ ทินา อสฺส โอกาเร ตุมฺเห ภเวยฺยาโถ ภเวยฺยาถ กถ+มหํ เทโว ภเวยฺยามิ.

`eyyuṃ`或为`ñuṃ`。如果诸行是常，它们就会恒存（bhavuṃ, bhaveyyuṃ），不会坏灭。如果你存在（bhave, bhaveyyāsi）。由“eyyāthā”等，（词尾的a）作o，（如）你们存在（bhaveyyātho, bhaveyyātha）。我如何能成为天神呢？

๗๘. เอยฺยามสฺเส+มุ จ

78. 于`eyyāma`，为`e`与`mu`

เอยฺยามสฺส เอมุ วา โหติ อุ จ. กินฺนุ โข มยํ ภเวมุ ภเวยฺยามุ ภเวยฺยาม. ปรจฺฉกฺเก-ภเวถ, ภเวรํ. ภเวโถ, ภเวยฺยาวฺโห. ภเว ภเวยฺยํ, ภเวยฺยามฺเห. กมฺเม-สุขํ [Pg.229] ตยา อนุภุยฺเย อนุภุยฺเยยฺย, อนุภุยฺยุํ อนุภูเยยฺยุํ. เตน ตฺวํ อนุภูเย อนุภูเยยฺยาสิ, ตุมฺเห อนุภูเยยฺยาโถ อนุภูเยยฺยาถ. เตนา+หํ อนุภูเยยฺยามิ, มยํ อนุภูเยมุ อนุภูเยยฺยามุ อนุภูเยยฺยาม. ปรจฺฉกฺเก-อนุภูเยถ อิจฺจาทิ. ภาเว-ภูเย ภูเยยฺย ภูเยถ.

`eyyāma`或为`emu`，亦为`u`。我们究竟会如何？（bhavemu, bhaveyyāmu, bhaveyyāma）。主动语态(Parassapada)中：`bhavetha`，`bhaveraṃ`。`bhavetho`，`bhaveyyāvho`。`bhave`，`bhaveyyaṃ`，`bhaveyyāmhe`。被动语态(Kammavācaka)中：乐应被你所感受（anubhuyye, anubhuyyeyya），应被他们所感受（anubhuyyuṃ, anubhūyeyyuṃ）。因此，你应感受（anubhūye, anubhūyeyyāsi），你们应感受（anubhūyeyyātho, anubhūyeyyātha）。因此，我应被感受（anubhūyeyyāmi），我们应被感受（anubhūyemu, anubhūyeyyāmu, anubhūyeyyāma）。被动语态中：`anubhūyetha`（应被感受）等等。非人称语态(Bhāvavācaka)中：`bhūye`，`bhūyeyya`，`bhūyetha`（应存在）。

วิธิมฺหิ-โส โอทนํ ปเจ ปเจยฺย อิจฺจาทิ. กมฺเม-ปจีเย ปจีเยยฺย ปจฺเจ ปจฺเจยฺย อิจฺจาทิ.

于规定式中：他应煮饭（pace, paceyya）等等。于被动语态中：应被煮（pacīye, pacīyeyya, pacce, pacceyya）等等。

อนุมติยํ-โส คามํ คจฺเฉ คจฺเฉยฺย อิจฺจาทิ. อญฺญตฺร คเม คเมยฺย อิจฺจาทิ. ตถา ฆมฺเม ฆมฺเมยฺย อิจฺจาทิ.

在允许的情况下：他应去村庄（gacche, gaccheyya）等等。在其他情况下：他应去（game, gameyya）等等。同样地，他应热（ghamme, ghammeyya）等等。

ปาโต ปเจยฺย เจ ภุญฺเช, อิจฺเจ+ตฺถ ปจนกฺริยา;

เหตุภูตาติ วิญฺเญยฺยา, ผลํ ตฺว+นุภวกฺริยา.

若能晓起自烹煮，此中“煮”字意为因。须知此因能生果，“受用”二字果中寻。

๑๑. สตฺตฺย+รเหสฺเว+ยฺยาที

11. 在能力与应得之处等（语境中）

สตฺติยํ อรหเต จ กฺริยตฺถา เอยฺยาทโย โหนฺติ. ภวํ ขลุ ปตฺตํ ปเจยฺย, ภวํ สตฺโต, ภวํ อรโห.

于能力与应得义中，为表动词义，有`eyya`等词尾。您确实能煮此钵，您有能力，您是应得者。

๑๒. สมฺภาวเน วา

12. 或于可能性义中

สมฺภาวเน คมฺยมาเน ธาตุนา วุจฺจมาเน จ เอยฺยาทโย โหนฺติ วิภาสา. อปิ ภวํ คิลิตํ ปาสาณํ ปเจยฺย อุทรคฺคินา, สมฺภาเวมิ สทฺทหามิ ภวํ ปเจยฺย, ภวํ ปจิสฺสติ, ภวํ อปจิ.

当表示可能性或由词根表达时，eyya等词尾可选地出现。即使尊者吞下石头，也能用腹火消化，我推测、我相信尊者能消化，尊者将会消化，尊者已经消化。

๙. ปญฺห+ปตฺถนา+วิธีสุ

9. 在疑问、愿求与规则之中

ปญฺหาทีสุ กฺริยตฺถโต เอยฺยาทโย โหนฺติ.

于疑问等义中，为表动词义，有`eyya`等词尾。

ปญฺหา [Pg.230] สํปุจฺฉนํ, อิฏฺฐา-สึสนํ ยาจนํ ทุเว;

ปตฺถนา, ภตฺติยา วา+ถ, น วา พฺยาปารณา วิธิ.

疑问是探询，愿求与请托，实分作两端；祈愿或虔敬，此法非强迫。

ปญฺเห-กึ โส ภตฺตํ ปเจยฺย, อุทาหุ พฺยญฺชนํ. ปตฺถนายํ-อโห วต โส ปเจยฺย เจ. วิธิมฺหิ-ภวํ ปตฺตํ ปเจยฺย. (เอยฺยาทิปจฺจยนโย).

于疑问义中：他应煮饭，还是菜？于愿求义中：啊，但愿他能煮！于规定式中：您应煮钵食。（此为`eyya`等后缀之理路）。

๑๐. ตุ อนฺตุ หิ ถ มิ ม ตํ อนฺตํ สฺสุ วฺโห เอ อามเส

10. （他）应，（他们）应，（你）应，（你们）应，（我）应，（我们）应；（他为己）应，（他们为己）应，（你为己）应，（你们为己）应，（我为己）应，（我们为己）应

ปญฺหปตฺถนาวิธิสฺเว+เต โหนฺติ กฺริยตฺถโต. อาสึสนตฺเถ-โส สุขี ภวตุ, เต สุขิตา ภวนฺตุ.

在询问、愿求、规定等用法中，这些（词尾）是出于动词的意义。在祝福的意义上，（例如：）愿他快乐，愿他们快乐。

๔๘. หิสฺส+โต โลโป

48. hi的删略

อโต ปรสฺส หิสฺส วา โลโป โหติ. ตฺวํ สุขี ภว ภวาหิ, หิมฺหิ ทีโฆ. ‘‘เอยฺยาถา’’ทินา วฺโหก, ตุมฺเห สุขิตา ภวถวฺโห ภวถ. อหํ สุขี ภวามิ, มยํ สุขิโน ภวาม. ปรจฺฉกฺเก-ตถา ภวตํ, ภวนฺตํ. ภวสฺสุ, ภววฺโห. ภเว ภวามเส. กมฺเม-ตยา อนุภูยตุ, อนุภูยนฺตุ อิจฺจาทิ. ภาเว-ภูยตุ, ภูยตํ.

在a之后，hi或有删略。“你当快乐”（tvaṃ sukhī bhava或bhavāhi）。当有hi时，（词根末元音）成长音。根据“Eyyāthā”等规则，vho（变为tha），（如：）“你们当快乐”（tumhe sukhitā bhavathavho或bhavatha）。“我当快乐”（ahaṃ sukhī bhavāmi），“我们当快乐”（mayaṃ sukhino bhavāma）。在为己态中，同样地有bhavataṃ、bhavantaṃ、bhavassu、bhavavho、bhave、bhavāmase。在被动态中，（如：）“愿它被你所体验”（tayā anubhūyatu）、“愿它们被体验”（anubhūyantu）等。在非人称构式中，（如：）bhūyatu、bhūyataṃ。

อาณตฺติยํ-เทวทตฺโต ทานิ โอทนํ ปจตุ, ปจนฺตุ อิจฺจาทิ. กมฺเม-เตน โอทโน ปจฺจตุ อิจฺจาทิ. ตถา โส คามํ คจฺฉตุ อิจฺจาทิ. ‘‘อู ลสฺเส’’ติ ลสฺเส+กาเร คเมตุ, คเมนฺตุ อิจฺจาทิ. ฆมฺมาเทเส ฆมฺมตุ, ฆมฺมนฺตุ อิจฺจาทิ. กมฺเม-คจฺฉียตุ อิจฺจาทิ. ตถา คมียตุ อิจฺจาทิ.

在命令义中：“现在提婆达多当煮饭”（devadatto dāni odanaṃ pacatu），“（他们）当煮饭”（pacantu）等。在被动态中：“饭当被他所煮”（tena odano paccatu）等。同样地，“他当去村庄”（so gāmaṃ gacchatu）等。根据“Ū lasse”规则，在lasse的情况下，有gametu（使去）、gamentu（使他们去）等。当（gam）被替换为ghamma时，有ghammatu（去）、ghammantu（他们去）等。在被动态中：gacchīyatu（当被去）等。同样地，gamīyatu（当被去）等。

วิธิมฺหิ-ลสฺส โลเป ลุตฺเต วุทฺธิ, อิธ ปพฺพโต โหตุ.

在规定义中：“当la被删略时，有元音增长”。（例如：）“愿此处有山”（idha pabbato hotu）。

นิมนฺตเน-อธิวาเสถ [Pg.231] ตุมฺเห ภนฺเต ภควา โภชนํ, วสติสฺส ‘‘จุราทิโต ณี’’ติ ณิมฺหิ ‘‘อสฺสา ณานุพนฺเธ’’ติ อา, ‘‘ยุวณฺณาน+เมโอ ปจฺจเย’’ติ เอ จ โหติ. อิธ นิสฺสีทตุ ภวํ, สทสฺส ‘‘ชร+สทาน+มีม วา’’ติ อีม, มนุพนฺธตฺตา อนฺตสรโต อีม.

在邀请义中：“尊者们，世尊，请接受斋饭”（adhivāsetha tumhe bhante bhagavā bhojanaṃ）。对于vasati，根据“curādito ṇī”规则，在有ṇī时，根据“assā ṇānubandhe”规则变为ā，再根据“yuvaṇṇānaṃ eo paccaye”规则变为e。“请尊者在此就座”（idha nissīdatu bhavaṃ）。对于sad，根据“jara+sadānaṃ īma vā”规则变为īma；因m为随附字母，（词根）末音节变为īma。

อชฺเฌสเน-เทเสตุ ภนฺเต ภควา ธมฺมํ, เอตฺถ จุราทิตฺตา ปุริมสมํ.

在祈请义中：“尊者，世尊，请开示法”（desetu bhante bhagavā dhammaṃ）。此处因（dis）属curādi（第十组）语基，（构词法）同前。

อนุมติยํ-ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ปวิสตุ ภวํ. เอตฺถ ปุจฺฉโต หิสฺส โลโป. เอวํ นิสีท.

在允许义中：“帝释(Vāsava)，你问我问题吧”（puccha vāsava maṃ pañhaṃ），“请尊者进来”（pavisatu bhavaṃ）。此处pucchati的（词尾）hi被删略。同样地，（有）nisīda（坐下）。

ปตฺถนา=ยาจนา, ตตฺร-ทท=ทาเน, ททาหิ เม คามวรานิ ปญฺจ, ทาโต ลสฺส เอกาเร จ เอกํ เม นยนํ เทหิ.

愿求即是请求。在此义中，dada（词根）用于“布施”义，（如：）“请给我五个最好的村庄”（dadāhi me gāmavarāni pañca）。又如，对于dā（词根），（根据规则）la变为e，（例：）“请给我一只眼睛”（ekaṃ me nayanaṃ dehi）。

ปตฺตกาเล-สมฺปตฺโต เต กาโล กฏกรเณ, กฏํ กโรตุ ภวํ. เอตฺถ ‘‘ตนาทิตฺโว’’ติ โอ.

在适时义中：“你制作草席的时候到了”（sampatto te kālo kaṭakaraṇe），“请尊者制作草席”（kaṭaṃ karotu bhavaṃ）。此处根据“tanādito o”规则，（词干元音）为o。

ตฺวาที เอยฺยาทโย วตฺต-มานา สมฺปติ,+นาคเต;

ภวิสฺสติ, ปโรกฺขาทิ-จตฺตาโร+ตีตกาลิกา.

现在时（词尾ti等）与祝福式（词尾eyya等）用于现在与未来；将来时（用于未来）；完成时等四种时态则用于过去。

๕,๑๗๓. คม ยมิ+สา+ส ทิสานํ วา จฺฉง

5,173. 对于gam、yam、sā、is、dis（等语基），或变为ccha

เอเตสํ วา จฺฉง โหตินฺต+มาน+ตฺยาทีสุ. โส สคฺคํ คจฺฉติ คเมติ, คจฺฉนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-คจฺฉียติ คมียติ อิจฺจาทิ. ยม=อุปรเม, ปโรกฺขาอนชฺชตนรูปานิ สพฺพตฺถ ปโยค+มนุคมฺม โยเชตพฺพานิ. นิปุพฺโพ, นิยจฺฉติ นิยมติ, นิยจฺฉนฺติ นิยมนฺติ. สํปุพฺโพ, ‘‘เย สํสฺสา’’ติ ญฺญตฺตํ, สญฺญมติ, สญฺญมนฺติ. กมฺเม-นิยจฺฉียติ นิยมียติ นิยมฺมติ, สญฺญมียติ วา. ตถา [Pg.232] นิยจฺฉิสฺสติ, สญฺญมิสฺสติ. นิยจฺฉิ, สํยมิ. นิยจฺฉิสฺส, สํยมิสฺส. นิยจฺเฉยฺย, สํยเมยฺย. นิยจฺฉตุ, สญฺญมตุ. อิส+สึส=อิจฺฉายํ, โส สคฺคํ อิจฺฉติ, อิจฺฉนฺติ อิจฺจาทิ. ‘‘ลหุสฺสุปนฺตสฺสา’’ติ วุทฺธิมฺหิ เอสติ, เอสนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-อิจฺฉียติ, ‘‘วา กฺวจี’’ติ วุทฺธิมฺหิ เอสียติ. ปุพฺพรูเป อิสฺสติ อิสฺสเต อิจฺจาทิ. อิจฺฉิสฺสติ เอสิสฺสติ อิจฺจาทิ. อิจฺฉิ เอสิ. อิจฺฉิสฺส เอสิสฺส. อิจฺเฉยฺย เอเสยฺย. อิจฺฉตุ เอสตุ อิจฺจาทิ. อาส=อุปเวสเน, โส อาสเน อจฺฉติ อิจฺจาทิ. ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ รสฺโส, อุปปุพฺโพ, ตถา อุปาสติ. อจฺฉิสฺสติ อุปาสิสฺสติ. อจฺฉิ อุปาสิ. อจฺฉิสฺส อุปาสิสฺส. อจฺเฉยฺย อุปาเสยฺย. อจฺฉตุ อุปาสตุ อิจฺจาทิ. ทิส=เปกฺขเน, ทิจฺฉติ ทิจฺฉนฺติ อิจฺจาทิ สพฺพํ ปุริมสมํ. ลภ=ลาเภ, อิโต ปรํ วิเสสฏฺฐานเมววกฺขาม, สพฺพวาโร วุตฺตานุสาเรน คเหตพฺโพ. ลภติ, ลภนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-กฺยสฺส ปุพฺพรูปาทิมฺหิ กเต ลพฺภติ อิจฺจาทิ.

对于这些（语基），在ti、māna等（词尾）前，或变为ccha。（gam=去）：“他去天界”（so saggaṃ gacchati）或（gamati）。被动态：gacchīyati、gamīyati等。（yam=止息）：完成时、不定过去时等形式，皆应随用法配合。前缀ni-：niyacchati或niyamati（他抑制）。前缀saṃ-：根据“ye saṃssā”规则，saññamati（他自制）。被动态：niyacchīyati、niyamīyati或niyammati，saññamīyati。同样地，（将来时：）niyacchissati、saññamissati；（不定过去时：）niyacchi、saṃyami；（条件式：）niyacchissa、saṃyamissa；（祝福式：）niyaccheyya、saṃyameyya；（命令式：）niyacchatu、saññamatu。（is=意欲）：“他意欲天界”（so saggaṃ icchati）等。发生元音增长时，（作）esati等。被动态：icchīyati；发生元音增长时，（作）esīyati。发生（辅音）同化时，（作）issati、issate等。（其他时态：）将来时icchissati、esissati等；不定过去时icchi、esi；条件式icchissa、esissa；祝福式iccheyya、eseyya；命令式icchatu、esatu等。（ās=坐）：“他坐在座位上”（so āsane acchati）等。前缀upa-，同样地（有）upāsati（他侍奉）。（其他时态：）将来时acchissati、upāsissati；不定过去时acchi、upāsi；条件式acchissa、upāsissa；祝福式accheyya、upāseyya；命令式acchatu、upāsatu等。（dis=见）：dicchati、dicchanti等，一切同前。（labh=得）：此后仅说特殊之处，所有变化皆应依前述类推。labhati（他得），labhanti（他们得）等。被动态：当对kya（被动语态词缀）作辅音同化等（音变）后，（成）labbhati（被得）等。

๗๓. ลภา อึ+อีนํ ถํ ถา วา

73. 于(词根)labha之后，(不定过去时词尾)为iṃ、īnaṃ、thaṃ、thā，或(其它)

ลภสฺมา อึ อีนํ ถํ+ถา วา โหนฺติ. โส อลภิตฺถ ลภิตฺถ อลภิ ลภิ อึ ปจฺจเย อลตฺถํ อลภึ อิจฺจาทิ.

于(词根)labha之后，(不定过去时词尾)为iṃ、īnaṃ、thaṃ、thā，或(其它)。例如：so alabhittha (他获得了)、labhittha (他获得了)、alabhi (他获得了)、labhi (他获得了)。当词尾为iṃ时，(例如：)alatthaṃ (我获得了)、alabhiṃ (我获得了)等等。

๒๖. ลภ วส+จฺฉิท ภิท รุทานํ จฺฉง

26. 于labha、vasa、cchida、bhida、ruda(等词根)，(将来时词基)作cchaṅa

ลภาทีนํ จฺฉง โหติ สฺเสน สห. ลจฺฉติ ลภิสฺสติ, ลจฺฉนฺติ ลภิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ. กฺริยาติปตฺติยํ สฺสาภาคสฺส จฺฉงาเทเส อลจฺฉา อลภิสฺส อิจฺจาทิ. วส=นิวาเส, วจฺฉติ วสิสฺสติ. กมฺเม-พหุลาธิการา ‘‘อสฺสู’’ติ อุกาโร[Pg.233], ปุพฺพรูเป วุสฺสติ วุสฺสิสฺสติ อิจฺจาทิ. ตถา อวจฺฉา อวสิสฺสา. ฉิท=ทฺเวธากรเณ, เฉจฺฉติ ฉินฺทิสฺสติ, ‘‘มญฺจ รุธาทีนํ’’ติ มํ โล จ. ลสฺส โลโป จ. ภิท=วิทารเณ, เภจฺฉติ ภินฺทิสฺสติ. อเภจฺฉา อภินฺทิสฺสา. รุท=โรทเน, รุจฺฉติ โรทิสฺสติ. อรุจฺฉา อโรทิสฺสา อิจฺจาทิ.

于labha等(词根)，cchaṅa(词基)与ssa(词基)同样(为将来时词基)。例如：lacchati (他将获得)、labhissati (他将获得)；lacchanti (他们将获得)、labhissanti (他们将获得)等等。于条件式(kriyātipatti)，当ssa部分被cchaṅa替换时，(形式为)alacchā (他本应获得)、alabhissa (他本应获得)等等。Vasa意为居住(nivāse)，(例如：)vacchati (他将居住)、vasissati (他将居住)。于被动态(kamme)，依“多数情况”(bahulādhikāra)之通则，(词根元音)作u(如assū)，再经前置音同化(pubbarūpa)，(而有)vussati、vussissati等(形式)。同样地，(条件式为)avacchā、avasissā。Chida意为切为两半(dvedhākaraṇe)，(例如：)checchati (他将切)、chindissati (他将切断)。依“mañca rudhādīnaṃ”(之规则)，(有)maṃ与lo，且la被省略。Bhida意为破坏(vidāraṇe)，(例如：)bhecchati (他将破坏)、bhindissati (他将击破)。(条件式为)abhecchā、abhindissā。Ruda意为哭泣(rodane)，(例如：)rucchati (他将哭泣)、rodissati (他将哭泣)。(条件式为)arucchā、arodissā等等。

อญฺญปจฺจเยปิ ฉิทสฺส ‘‘จฺฉง’’ อิติ โยควิภาคา จฺฉง, ภูเต อูํ ปจฺจเย อจฺเฉจฺฉุํ อจฺฉินฺทึสุ. วุตฺตโต อญฺญธาตูนญฺจ, คม=คมเน, คจฺฉํ คจฺฉิสฺสํ. อญฺญปจฺจเยปิ วจ=พฺยตฺตวจเน อิจฺจาทิ, กมฺเม-พหุลาธิการา ตฺยาทีสุ ปรภูเตสุปิ ยถาคมํ วจาทีนญฺจสฺส ‘‘วจาทีนํ วสฺสุฏ วา’’ติ กมฺเม อุฏ จ ‘‘อสฺสู’’ติ อสฺส อุ จ, เตน ธมฺโม อุจฺจติ วุจฺจติ, วุจฺจนฺติ อิจฺจาทิ, ยสฺส จ ปุพฺพรูปํ.

于其它词尾，对chid(词根)，依“规则切分”(yogavibhāgā)之法，亦作cchaṅa。于过去时(bhūte)，接ūṃ词尾时，(如)acchecchuṃ (他们切了)、acchindiṃsu (他们切断了)。于已述者外的其它词根，(如)gama意为行(gamane)，(将来时作)gacchaṃ (我将行)、gacchissaṃ (我将行)。于其它词尾，(如)vaca意为明说(byattavacane)等。于被动态(kamme)，依“多数情况”(bahulādhikārā)之通则，纵然ti等(词尾)在后，亦如所传，于vaca等(词根)，依“vacādīnaṃ vassuṭa vā”(之规则)，于被动态(词根之va)作uṭa，且依“assū”(之规则)，(词根之a)作u，是故(有)dhammo uccati (法被说)、vuccati、vuccanti等(形式)，且(被动词缀)ya经前置音同化(pubbarūpa)。

๒๗. ภุช มุจ วจ วิสานํ กฺขง

27. 于bhuja、muca、vaca、visa(等词根)，(将来时词基)作kkhaṅa

ภุชาทีนํ กฺขง โหติ สฺเสน สห. วกฺขติ วจิสฺสติ, วกฺขนฺติ วจิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ.

于bhuja等(词根)，kkhaṅa(词基)与ssa(词基)同样(为将来时词基)。例如：vakkhati (他将说)、vacissati (他将说)；vakkhanti (他们将说)、vacissanti (他们将说)等等。

๒๑. อีอาโท วจสฺโสม

21. 于ī等(不定过去时词尾)之前，vac(词根)作oma

อีอาทีสุ วจสฺส โอม โหติ. มการานุพนฺธตฺตา ‘‘มานุพนฺโธ สราน+มนฺตา ปโร’’ติ ปริภาสโต สรา ปโร. อโวจิ, อโวจุํ, อโวโจ อิจฺจาทิ. อนชฺชตเน-อวจ อวจา วจา อิจฺจาทิ. กฺริยาติปตฺติยํ-อวกฺขา อวจิสฺสา, อวกฺขึสุ อวจิสฺสึสุ อิจฺจาทิ. วเจยฺย อิจฺจาทิ. กมฺเม-วุจฺเจยฺย อิจฺจาทิ. ตถา วจตุ, วุจฺจตุ อิจฺจาทิ.

于ī等(词尾)前，vac(词根)作oma。因其有指示性字母m(makārānubandhattā)，故依“mānubandho sarānamantā paro”之诠释规则(paribhāsā)，位于元音之后。例如：avoci (他说了)、avocuṃ (他们说了)、avoco (你说了)等等。于不定过去时(anajjatanī)：avaca、avacā、vacā等等。于条件式(kriyātipatti)：avakkhā (他本应说)、avacissā (他本应说)；avakkhiṃsu (他们本应说)、avacissiṃsu (他们本应说)等等。Vaceyya (他应说)等等。于被动态(kamme)：vucceyya (应被说)等等。同样地，vacatu (让他说)、vuccatu (让他被说)等等。

ภุช=ปาลนชฺโฌหาเรสุ[Pg.234], ‘‘ภุชา’’ ทินา กฺขวาเทเส โภกฺขติ ภุญฺชิสฺสติ.

Bhuja(词根)用于保护(pālana)与食用(ajjhohāra)等义。依以“bhujā”开头之规则，(将来时词基)或作kkha，(故有)bhokkhati (他将受用)、bhuñjissati (他将吃)。

กุส=อกฺโกเส, อาปุพฺโพ, ตสฺส รสฺโส จ, อกฺโกสติ อิจฺจาทิ เญยฺยํ, ลวิกรณโลปวุทฺธิโย.

Kusa(词根)意为辱骂(akkose)，前置ā，且其(元音)被缩短，应知(其形式为)akkosati等等，(此中涉及)a词缀(vikaraṇa)、省略(lopa)与增强(vuddhi)。

๓๔. กุส+รุเหหี+สฺส ฉิ

34. 于Kus、ruh二根之后，ssa作chi

กุสา รุหา จ ปรสฺส อีสฺส ฉิ วา โหติ. ปรรูปปฐมกฺขรานิ, อกฺโกจฺฉิ อกฺโกสิ อิจฺจาทิ. อภิปุพฺโพ รุห=โรหเน, อภิรุจฺฉิ อภิรุหิ อิจฺจาทิ.

于Kus与ruh二根之后，īssa有时作chi。例如akkocchi、akkosi（皆为“辱骂”）等。前缀abhi加ruh（词根）=生长义，例如abhirucchi、abhiruhi（皆为“登上”）等。

วห=ปาปุณเน, วหติ, วหนฺติ. กมฺเม-กฺเย ‘‘หสฺส วิปลฺลาโส’’ติ วิปริยาโส, เตน โส วุยฺหติ, ‘‘อสฺสู’’ติ อุตฺตํ. วหิสฺสติ, วุยฺหิสฺสติ. อวหิ, อวุยฺหิตฺถ, อวุหิ. อวหิสฺสา, วุยฺหีสฺสา อิจฺจาทิ. วเหยฺย, วุยฺเหยฺย. วหตุ, วุยฺหตุ อิจฺจาทิ.

Vah（词根）=到达、运载义。Vahati（他运载），vahanti（他们运载）。被动态（kamme）中，加kya时，“h颠倒（vipallāso）”，即转换（vipariyāso），因此作vuyhati（他被运载），此谓“assū”。Vahissati（他将运载），vuyhissati（他将被运载）。Avahi（他运载了），avuyhittha（他被运载了），avuhi（他运载了）。Avahissā（他将运载），vuyhīssā（他将被运载）等。Vaheyya（他应运载），vuyheyya（他应被运载）。Vahatu（让他运载），vuyhatu（让他被运载）等。

ชร=ชีรเณ,

Jara（词根）=衰老义。

๕,๑๗๔. ชร มราน+มียง

5,174. 于Jara、mara之后加īyaṅa

ชร มรานํ อียง วา โหติ มาน+นฺต+ตฺยาทีสุ. ชียติ. ‘‘ชร สทาน+มีม’’ติ อีมอาคโม โล จ, ชีรติ. กมฺเม-ชีรียติ ชียียติ. เอวํ ชียิสฺสติ ชีริสฺสติ, ชียียิสฺสติ ชีรียิสฺสติ. อชียิ อชีริ, อชียียิ อชีรียิ. อชียิสฺสา อชีริสฺสา, อชียียิสฺสา อชีรียิสฺสา อชียิสฺสา อชีรียิสฺสา อิจฺจาทิ. มร=ปาณจาเค, อียง, มียติ มรติ, มียนฺติ มรนฺติ อิจฺจาทิ.

于Jara与mara二根之后，在māna、nta、ti等（后缀）前，有时加īyaṅa。Jīyati（他衰老）。依“Jara sadāna+mīma”一节，增音īma并有省略（lo），作jīrati。被动态（kamme）作jīrīyati、jīyīyati。同理，未来时作jīyissati、jīrissati，jīyīyissati、jīrīyissati。不定过去时作ajīyi、ajīri，ajīyīyi、ajīrīyi。条件式作ajīyissā、ajīrissā，ajīyīyissā、ajīrīyissā等。Mara（词根）=舍弃生命义。加īyaṅa，作mīyati或marati，mīyanti或maranti等。

ทิส=เปกฺขเน,

Disa（词根）=观察义。

๕,๑๒๔. ทิสสฺส [Pg.235] ปสฺส ทสฺส ทส ท ทกฺขาติ

5,124. Disa（词根）作passa、dassa、dasa、da、dakkha

เอเต อาเทสา ทิสสฺส วา โหนฺติ. อเนกวณฺณตฺตา สพฺพาเทโส. ปสฺสติ ปสฺสนฺติ, ทกฺขติ ทกฺขนฺติ. กมฺเม-กฺเย ปุพฺพรูโป, ทิสฺสติ ทิสฺสนฺติ, วิปสฺสียติ ทกฺขียติ อิจฺจาทิ.

此等为disa（词根）之有时（vā）替换形（ādesā）。因其为多音节，故为全替换（sabbādeso）。Passati（他看见）、passanti（他们看见），dakkhati（他将看见）、dakkhanti（他们将看见）。被动态（kamme）中，加kya时，作前形（pubbarūpa），dissati（被看见）、dissanti（他们被看见），vipassīyati（被彻见）、dakkhīyati（将被看见）等。

๖,๖๙. ทกฺข+ข+เหติ+โหหีติ โลโป

6,69. 于Dakkha等之后，（未来时态标志ssa）省略

ทกฺขาทีหิ อาเทเสหิ ปรสฺส สฺสสฺส โลโป วา โหติ. ทกฺขติ ทกฺขิสฺสติ. อปสฺสิ ปสฺสิ, อปสฺสึสุ ปสฺสึสุ อปสฺโส ปสฺโส, อปสฺสิตฺถ ปสฺสิตฺถ. อปสฺสึ ปสฺสึ, อปสฺสิมฺห ปสฺสิมฺห. ตถา อทสฺสี ทสฺสี, อทสฺสึสุ ทสฺสึสุ อิจฺจาทิ. อนชฺชตเน ทสาเทโส, อทฺทสา อทฺทส. อทฺทา อทฺท อิจฺจาทิ. อปสฺสิสฺส ทกฺขิสฺส อิจฺจาทิ. ปสฺเสยฺย ทกฺเขยฺย, ปสฺสตุ ทกฺขตุ อิจฺจาทิ.

于Dakkha等替换形之后，其后的ssa有时省略。例如：dakkhati或dakkhissati（他将看见）。Apassi或passi（他看见了），apassiṃsu或passiṃsu（他们看见了），apasso或passo（你看见了），apassittha或passittha（你们看见了）。Apassiṃ或passiṃ（我看见了），apassimha或passimha（我们看见了）。同理，adassī或dassī（他看见了），adassiṃsu或dassiṃsu（他们看见了）等。不定过去时（anajjatane）中，作dasa替换形，（变为）addasā或addasa，addā或adda等。Apassissa、dakkhissa（他将看见）等。Passeyya或dakkheyya（他应看见），passatu或dakkhatu（让他看见）等。

สท=วิสรณคตฺยาวสาทนาทาเนสุ, นิปุพฺโพ, ‘‘ชรสทาน+มีม วา’’ติ อีมอาคโม. นิสีทติ, นิสีทนฺติ อิจฺจาทิ. ภาเว-นิสชฺชติ, นิสชฺชเต.

Sada（词根）=散播、行进、沉降、拿取义。前缀为ni，依“jarasadāna+mīma vā”一节，有时增音īma。Nisīdati（他坐），nisīdanti（他们坐）等。非人称/被动态（bhāve）作nisajjati、nisajjate。

ยช=เทวปูชาสํคติกรณทาเนสุ, ยชติ, ยชนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม –

Yaja（词根）=供养天神、集会、作为、布施义。Yajati（他祭祀），yajanti（他们祭祀）等。被动态（kamme）中——

๕,๑๑๓. ยชสฺส ยสฺส ฏิ+ยีติ

5,113. 于Yaj（词根），（有）ya、ṭi、ī（后缀）

ยชสฺส ยสฺส ฏิ+ยี โหนฺติ กานุพนฺเธติ พหุลาธิการา ตฺยาทิวิสเยปิ กฺเย ปุพฺพรูเป จ อิชฺชติ ยิชฺชติ มยา พุทฺโธ. โส ยชิสฺสติ, เตน อิชฺชิสฺสเต ยิชฺชิสฺสเต. โส ยชี[Pg.236], เตน อิชฺชิ ยิชฺชิ. โส ยชิสฺสา, เตน อิชฺชิสฺสา ยิชฺชิสฺสา. โส ยเชยฺย, เตน อิชฺเชยฺย ยิชฺเชยฺย. โส ยชตุ, เตน อิชฺชตุ ยิชฺชตุ อิจฺจาทิ.

于Yaj（词根），有ya、ṭi、ī（后缀）。因其有k（随音），由“bahulaṃ”（不定）之规定力，在ti等（后缀）的范围内，当kya（被动语态后缀）和前音（pubbarūpa）结合时，（词形）成ijjati、yijjati。例如：mayā buddho ijjati/yijjati（佛陀为我所祭祀）。So yajissati（他将祭祀），tena ijjissate/yijjissate（他将被祭祀）。So yajī（他已祭祀），tena ijji/yijji（他已被祭祀）。So yajissā（他将祭祀的话），tena ijjissā/yijjissā（他将被祭祀的话）。So yajeyya（他应祭祀），tena ijjeyya/yijjeyya（他应被祭祀）。So yajatu（让他祭祀），tena ijjatu/yijjatu（让他被祭祀）等。

วท=วจเน, ‘‘คมวทา’’ ทินา วทสฺส วชฺชาเทโส วา, ลสฺส ‘‘อูลสฺเส’’ติ กฺวจิ เอ จ, วชฺชติ วเทติ วทติ, วชฺเชนฺติ วเทนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม – ‘‘กฺยสฺสา’’ติ อีญ, วชฺชียติ วชฺชติ วทียติ, วชฺชียนฺติ วชฺชนฺติ วทียนฺติ. วทิสฺสติ, วทิสฺสนฺติ. อวที วที, อวทึสุ วทึสุ. อวทิสฺส วทิสฺส. วชฺเช วชฺเชยฺย วเท วเทยฺย, วชฺเชยฺยุํ วเทยฺยุํ. วชฺเชตุ วเทตุ วทตุ อิจฺจาทิ ยถาคมํ เญยฺยํ.

Vada（词根），义为“说”。根据“gamavadā”等（规则），vad（词根）或作vajja（替代式）；又，根据“ūlasse”（规则），la有时作e。vajjati、vadeti、vadati（他说），vajjenti、vadenti（他们说）等。于被动语态（kamme），由“kyassā”（规则），（kya后缀）作īña，（词形）成vajjīyati、vajjati、vadīyati（被说），vajjīyanti、vajjanti、vadīyanti（他们被说）。Vadissati（他将说），vadissanti（他们将说）。Avadī、vadī（他已说），avadiṃsu、vadiṃsu（他们已说）。Avadissa、vadissa（他将说的话）。Vajje、vajjeyya、vade、vadeyya（他应说），vajjeyyuṃ、vadeyyuṃ（他们应说）。Vajjetu、vadetu、vadatu（让他说）等，应随（语法）传承而知。

กมุ=ปทวิกฺเขเป, ‘‘ปโรกฺขายญฺจา’’ติ จคฺคหเณน กม กม อิติ ทฺวิตฺเต อนาทิพฺยญฺชนโลเป ลวิกรเณ ‘‘กวคฺคหา’’ ทินา กสฺส เจ นิคฺคหีตาคเม จ กเต จํกมติ กมติ อิจฺจาทิ. จล=กมฺปเน, จํจลติ. ชล+ทล=ทิตฺติยํ, ทฺวิตฺเต ททฺทลฺลติ อิจฺจาทิ. (สวุทฺธิกภูวาทินโย).

Kamu（词根），义为“行走”。由“parokkhāyañca”（规则）中“ca”一词之力，kama kama重叠，非首辅音脱落，lavikaraṇa，并根据“kavaggahā”等（规则），于ka（音）后增入鼻音（niggahīta），（词形）成caṃkamati（经行）、kamati（行走）等。Cala（词根），义为“动摇”，（词形）caṃcalati（摇动）。Jala、Dala（词根），义为“发光”，重叠后（词形）成daddallati（闪耀）等。（具增音之Bhū等词根之法）。

หู+ภู=สตฺตายํ, ตฺยาทีสุ ‘‘กตฺตริ โล’’ติ โล, ตสฺส โลเป ‘‘ยุวณฺณาน+เมโอ ปจฺจเย’’ติ โอกาโร. โส โหติ, เต โหนฺติ. โหสิ, โหถ. โหมิ, โหม อิจฺจาทิ. ภาเว-เตน หูยติ หูยเต.

Hū、Bhū（词根），义为“存在”。于ti等（后缀），根据“kattari lo”（规则），（有）lo（后缀）；其脱落后，根据“yuvaṇṇānaṃ eo paccaye”（规则），（词根元音）作o（音）。So hoti（他是），te honti（他们是）。Hosi（你是），hotha（你们是）。Homi（我是），homa（我们是）等。于非人称/被动语态（bhāve），（词形）tena hūyati/hūyate（有...，存在...）。

๓๑. หูสฺส เห+เหหิ+โหหิ สฺสตฺยาโท

31. 于Hū（词根），于ssa等（后缀）前，（词根）作he、hehi、hohi

หูสฺส เหอาทโย โหนฺติ สฺสจฺจาโท. เหสฺสติ เหหิ สฺสติ โหหิสฺสติ.

于Hū（词根），于ssa等（后缀）前，（词根）作he等。例如：hessati、hehissati、hohissati。

๖๙. ทกฺข+ข+เหหิ+โหหีหิ โลโปติ

69. 于Dakkha、kha、hehi、hohi（等词）后，（有）脱落

ทกฺขาทีหิ [Pg.237] อาเทเสหิ ปรสฺส สฺสสฺส วา โลโป โหติ. เหหิติ เหหิสฺสติ, โหหิติ โหหิสฺสติ. เหหินฺติ เหหิสฺสนฺติ, โหหินฺติ โหหิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ. อนชฺชตเน อีมฺหิ อญาคโม, ‘‘ปโร กฺวจี’’ติ อีสฺส โลโป, โส อหุ. วุทฺธิมฺหิ ‘‘ทีฆา อีสฺส’’ อิติ อีสฺส สิอาเทโส, สุโว อโหสิ อานนฺโท.

于Dakkha等替代式后，其后的ssa或有脱落。例如：hehiti（或hehissati），hohiti（或hohissati）。Hehinti（或hehissanti），hohinti（或hohissanti）等。于非今日过去时（anajjatane），于īṃ（后缀）前，有a（增音）；根据“paro kvaci”（规则），ī脱落，（词形）so ahu（他曾是）。于增音（vuddhi）时，根据“dīghā īssa”（规则），ī作si（替代），（词形）ahosi。例如：suvo ahosi ānando（阿难曾是...）。

๔๑. หูโต เรสุํ

41. （语根）Hū之后，（uṃ）作resuṃ

หูโต ปรสฺส อุ+มิจฺจสฺส เรสุํ วา โหติ. รการานุพนฺโธ ‘‘รานุพนฺเธนฺตสราทิสฺสา’’ติ อนฺตสราทิสฺส โลโป. อเหสุํ. โอการวุทฺธิ อวาเทเส อหวุํ. โอสฺส สิอาเทเส อโหสิ.

（语根）Hū之后，uṃ有时作resuṃ。r为随附音。依“rānubandhentasarādissā”之规，（语根）末元音等被省略。例如：ahesuṃ。o发生增音并作av替换，（成）ahavuṃ。o作si替换，（成）ahosi。

๔๖. อึสฺส จ สิญ

46. （iṃ）亦作siña

อิมิจฺจสฺส สิญ โหติ มฺหาตฺถานญฺจ พหุลํ. ญากาโร อาขฺยาวยวตฺโถ (อุกาโร) อิกาโร อุจฺจารณตฺโถ. ‘‘ออีสฺสา’’ ทินา อิญาคเม ตุมฺเห อโหสิตฺถ, อโหสิ. ปรสฺสรโลเป รสฺเส จ อหุํ, อโหสิมฺห, อหุมฺห, รสฺโส. ภาเว-อภวิ, อาสฺสตฺถาเทโส, อภวิตฺถ. อนชฺชตเน อาอูอาทิปจฺจเย กเต ‘‘ยุวณฺณาน+มิย งุวง สเร’’ติ อุวงาเทเส อหุวา, อหุวุ, อหุโว, อหุวตฺถ. อสฺส อมาเทเส อหุํ อหุวํ, อหุมฺห อิจฺจาทิ. ภาเว-เตน อหุยิ อหุยิตฺถ. อหวิสฺสา, อหวิสฺสํสุ อิจฺจาทิ. ภาเว-อหุยิสฺส, อหุยิสฺสถ. ปุพฺพสฺสรโลโป, เหยฺย[Pg.238], เหยฺยุํ อิจฺจาทิ. ภาเว-หูเยยฺย, หูเยถ. โหตุ, โหนฺตุ อิจฺจาทิ. ภาเว-หูยตุ, หูยตํ. อนุปุพฺเพ อนุโภติ อิจฺจาทิ สพฺพวาเรสุ โยเชตพฺพํ. ภาเว รูปาภาวา. กมฺเม-อนุภูยติ อิจฺจาทิ วิเสโส.

iṃ常作siña，亦多用于mhā处。ñ为动词变化（ākhyāta）的组成部分，i为发音之用。依“Aīssā”等规则，iñ为增益元音时，（成）tumhe ahosittha、ahosi。后元音省略且短化时，（成）ahuṃ、ahosimha、ahumha，（以及）短音化。状态语态中，（有）abhavi；ā作ttha替换，（成）abhavittha。不定过去时（anajjatanī）中，加ā、ū等后缀时，依“yuvaṇṇānaṃ iyaṅuvaṅa sare”之规，作uvaṅ替换，（成）ahuvā、ahuvu、ahuvo、ahuvattha。a作am替换时，（成）ahuṃ、ahuvaṃ、ahumha等。状态语态中，（有）tena ahuyi、ahuyittha。将来时中，（有）ahavissā、ahavissaṃsu等。状态语态中，（有）ahuyissa、ahuyissatha。前元音省略时，（成）heyya、heyyuṃ等。状态语态中，（有）hūyeyya、hūyetha。命令式中，（有）hotu、hontu等。状态语态中，（有）hūyatu、hūyataṃ。带前缀anu时，anubhoti等适用于所有时态语态。因状态语态无此（带前缀的）形式。被动语态中，anubhūyati等为例外。

สิ=สเย, ลสฺส โลโป วุทฺธิ, เสติ. อยาเทเส สยติ, เสนฺติ สยนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-อติปุพฺโพ, กฺเย ‘‘ทีโฆ สรสฺสา’’ติ อิสฺส ทีเฆ จ กเต เตน อติสียติ, อติสียนฺติ อิจฺจาทิ. ภาเว-เตน สียติ, สียเต. ตถา ภวิสฺสติอาทีสุ.

（语根）Si，义为“卧”。la（后缀）省略，（元音）增音，（成）seti。作aya替换时，（成）sayati、senti、sayanti等。被动语态中，带前缀ati，加kya（后缀）时，依“dīgho sarassā”之规，i长音化，（成）tena atisīyati、atisīyanti等。状态语态中，（有）tena sīyati、sīyate。将来时等亦同。

นี=ปาปเน, ทฺวิกมฺมโก+ยํ, อชํ คามํ เนติ นยติ, เนนฺติ นยนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-นียเต คามํ อโช เทวทตฺเตน อิจฺจาทิ. ตถา เสเสสุปิ โยเชตพฺพํ.

（语根）Nī，义为“引导、使到达”，此为双宾格动词。例如：ajaṃ gāmaṃ neti（他引导山羊到村庄）、nayati、nenti、nayanti等。被动语态中，例如：ajo gāmaṃ devadattena nīyate（山羊被提婆达多引导到村庄）等。其余亦应如是组合。

ฐา=คตินิวตฺติยํ –

（语根）Ṭhā，义为“停止运动”——

๕,๑๗๕. ฐาปานํ ติฏฺฐปิวา

5,175. （语根）Ṭhā与Pā（分别）作tiṭṭha与piva

ฐาปานํ ติฏฺฐปิวาโหนฺติ วา นฺต+มาน+ตฺยาทีสุ. ลสฺส โลเป ติฏฺฐติ, ติฏฺฐนฺติ, ฐาติ, ฐานฺติ.

（语根）Ṭhā与Pā，在nta、māna、tya等（后缀）前，有时（分别）作tiṭṭha与piva。la（后缀）省略后，（成）tiṭṭhati、tiṭṭhanti；（不作替换时，则成）ṭhāti、ṭhānti。

๕,๑๓๑. ปาทิโต ฐาสฺส วา ฐโห กฺวจิติ

5,131. （前缀）pa等之后，ṭhā有时作ṭhaha

ปาทิโต ปรสฺส ฐาสฺส กฺวจิ ฐโห โหติ วา. สณฺฐหติ, สณฺฐหนฺติ. ลสฺเส, อธิฏฺเฐติ, อธิฏฺเฐนฺติ. กมฺเม –

（前缀）pa等之后，ṭhā有时作ṭhaha。例如：saṇṭhahati、saṇṭhahanti。（不作替换时，）e替换la（后缀）时，（成）adhiṭṭheti、adhiṭṭhenti。被动语态中——

๕,๑๓๗. อญฺญาทิสฺสา+สฺสี กฺเย

5,137. （属于）ñā等（词根的ā），在kya（语基）前变为ī

ญาทิโต+ญฺญสฺส อาการนฺตสฺส กฺริยตฺถสฺส อี โหติ กฺเย. อุปฐียติ, อุปฐียนฺติ. ฐหาเทเส ‘‘กฺยสฺสา’’ติ อีญ[Pg.239], เตน ปติฏฺฐหียติ, ปติฏฺฐหียนฺติ. ภาเว-อีมฺหิ ฐียติ, ฐียเต. ตถา ปปุพฺเพ ปติฏฺฐิสฺสติ ปติฏฺฐหิสฺสติ. อีสฺส สิมฺหิ อฏฺฐาสิ, อฏฺฐํสุ, สณฺฐหิ, สณฺฐหึสุ. ปติฏฺฐิสฺส ปติฏฺฐหิสฺส. ติฏฺเฐ ติฏฺเฐยฺย, สณฺเฐ สณฺเฐยฺย, สณฺเฐยฺยุํ, สณฺฐเห สณฺฐเหยฺย. ติฏฺฐตุ ฐาตุ, สณฺฐหตุ อิจฺจาทิ.

在ñā等（词根）之后，以ā结尾的动词词根的（ā），在kya（语基）前变为ī。例如：upaṭhīyati、upaṭhīyanti。当（ṭhā）被替换为ṭhaha时，根据“kyassā”ti īña”（的规则），因此有patiṭṭhahīyati、patiṭṭhahīyanti。在状态义（bhāve）中，（有）ṭhīyati、ṭhīyate。同样，当有pa前缀时，（有）patiṭṭhissati、patiṭṭhahissati。在ī（不定过去时）的si等（语尾）中，（有）aṭṭhāsi、aṭṭhaṃsu、saṇṭhahi、saṇṭhahiṃsu。（以及）patiṭṭhissa、patiṭṭhahissa。在愿望式中，（有）tiṭṭhe、tiṭṭheyya、saṇṭhe、saṇṭheyya、saṇṭheyyuṃ、saṇṭhahe、saṇṭhaheyya。在命令式中，（有）tiṭṭhatu、ṭhātu、saṇṭhahatu等。

ปา=ปาเน, ปิวาเทเส ปิวติ. ‘‘ตวคฺควรณา’’ โท ‘‘พยญา’’ติ โยควิภาเคน วสฺส พกาโร, ปิพติ. กมฺเมปียติ, ปียนฺติ อิจฺจาทิ.

词根pā，义为“饮”（pāne）；当被替换为piva时，（作）pivati。根据“Tavaggavaraṇā”……“bayañā”等（规则）的分立（yogavibhāgena），v变为b，（作）pibati。在被动态（kamme）中，（作）pīyati、pīyanti等。

อส=ภุวิ,

词根as，义为“存在”（bhuvi），

๕๒. ตสฺส โถติ

52. （其后的t）变为th

อตฺถิโต ปรสฺส ตสฺส โถ โหติ. ปรรูเป ปฐมกฺขรตกาเร จ อตฺถิ. ‘‘นฺต+มาน+นฺติ+ยิ+ยุํสฺวา+ทิโลโป’’ติ อสฺส โลโป, สนฺติ.

在as（词根）之后，其后的t变为th。通过后音同化（pararūpe）及首字母t（的作用），（作）atthi。根据“Nta+māna+nti+yi+yuṃsvā+dilopo”（的规则），（as的）a被省略（lopo），（作）santi。

๕๓. สิหิสฺว+ฏ

53. （在）si、hi、sva（等语尾前，as变为）aṭa

อตฺถิสฺส อฏ โหติ สิหิสุ. โฏ สพฺพาเทสตฺโถ. ตฺวํ อสิ. ปรรูปาทิมฺหิ กเต อิทานิ ตุมฺเห อตฺถ.

（词根）as在si、hi等（语尾）前变为aṭa。ṭ（字母）表示完全替换（sabbādesattho）。（例如：）tvaṃ asi。当后音同化等（规则）作用后，现在（有）tumhe attha。

๕๔. มิมานํ วา มฺหิมฺหา จ

54. （mi、māna语尾）或（变为）mhi、mhā

อสสฺมา ปเรสํ มิมานํ มฺหิมฺหา วา โหนฺติ ตํสนฺนิโยเคน อสสฺส อฏ จ. อมฺหิ.

在as（词根）之后，mi、māna（语尾）或变为mhi、mhā，并与此关联，as也变为aṭa。（例如：）amhi。

๕๕. เอสุ ส

55. 在这些（语尾前，as变为）s

เอสุ [Pg.240] มิเมสุ อสสฺส โส โหติ, ปรรูปพาธนตฺถํ. อสฺมิ, อมฺห อสฺม. ภวิสฺสติปจฺจเย –

在这些mi等（语尾）前，as变为s，这是为了阻止后音同化（pararūpa）。（例如：）asmi、amha、asma。在未来时语基（bhavissatipaccaye）中——

๕,๑๒๙. อ+อา+สฺสอาทีสุ

5,129. 在a、ā、ssa等（语基）前

ปโรกฺขา อ-อาโท อนชฺชตน อา-อาโท กฺริยาติปตฺติสฺสา-อาโท ภวิสฺสติสฺสตฺยาโท จ อตฺถิสฺส ภุ โหติ. อาเทสวิธานํ อสสฺสาปโยคตฺถํ, กิสฺมิญฺจิ ปจฺจยวิเสเส, ตสฺมา อสิตพฺพนฺติอาทิ น ภวติ. ภวิสฺสติ, ภวิสฺสนฺติ. อภวา, อภวุ. กฺริยาติปตฺติยํ ภุอาเทเส อภวิสฺส, อภวิสฺสํสุ อิจฺจาทิ. เอยฺยาทิมฺหิ –

在完成时（parokkhā）的a等（语基）、不定过去时（anajjatanā）的ā等（语基）、条件式（kriyātipatti）的ssā等（语基）以及未来时（bhavissati）的ssati等（语基）中，as（词根）变为bhu。此替换规则（Ādesavidhānaṃ）是为了在某些特定的语基（paccayavisese）中不使用as（词根），因此asitabba等形式不会出现。（例如：）bhavissati、bhavissanti；abhavā、abhavu。在条件式（kriyātipattiyaṃ）中，当替换为bhu时，（有）abhavissa、abhavissaṃsu等。在愿望式（eyyādi）中——

๕๐. อตฺถิเต+ยฺยาทิจฺฉนฺนํ ส+สุ+ส+สถ+สํ+สาม

50. （as之后）eyya等六（语尾）变为ssa、ssu、ssa、ssatha、ssaṃ、ssāma

อส=ภุวิ+จฺจสฺมา ปเรสํ เอยฺยาทิจฺฉนฺนํ สาทโย โหนฺติ ยถากฺกมํ. ปรรูเป โส อสฺส, เต อสฺสุ. ตฺวํ อสฺส, ตุมฺเห อสฺสถ. อหํ อสฺสํ, มยํ อสฺสาม. ตฺวาทิมฺหิ โส อตุ, อสฺส โลเป สนฺถุ, อยาเทเส ตฺวํ อหิ, ตุมฺเห อตฺถ. อมฺหิ, อมฺห, สาเทเส อสฺมิ อสฺม. พหุลาธิการา อชฺชตเน อาสิ, อาสึสุ, อาสุํ อิจฺจาทีปิ โหนฺติ.

从此义为“存在”（bhuvi）的as（词根）之后，eyya等六（愿望式语尾）依序变为ssa等。经后音同化（pararūpe），（有）assa（他应是），te assu（他们应是）；tvaṃ assa（你应是），tumhe assatha（你们应是）；ahaṃ assaṃ（我应是），mayaṃ assāma（我们应是）。在命令式（tu-ādi）中，（有）atthu；（as的）a被省略（lope）后，（有）santu；经ayādesa（替换）后，（有）tvaṃ ahi，tumhe attha。amhi、amha；当（as）被替换为s时，（作）asmi、asma。根据“多样性”（bahula）的权限，在不定过去时（ajjatane）中，也有āsi、āsiṃsu、āsuṃ等形式。

พฺรู=วจเน,

词根brū，义为“说”（vacane），

๓๖. พฺรูโต ติสฺสีญ

36. 于语根brū后，ti替换为īña

พฺรูโต ปรสฺส ติสฺส อีญ วา โหติ. วุทฺธิอวาเทเส ลสฺส โลเป พฺรวีติ.

于语根brū后，其后的ti可选择性地替换为īña。经元音增强(vuddhi)、av替换(avādesa)及la的省略，则成bravīti。

๕,๙๗. น พฺรูสฺโส

5,97. brū不作o变

พฺรูสฺส [Pg.241] โอ น โหติ พฺยญฺชเน. พฺรูติ. อุวงาเทเส พฺรูวนฺติ.

当有辅音相随时，brū不发生o替换。例如：brūti。经uvaṅ替换(uvaṅādesa)后，则成brūvanti。

๒๐. ตฺย+นฺตีนํ ฏ+ฏู

20. ti、anti替换为ṭa、ṭū

อาหา ปเรสํ ติ+อนฺตีนํ ฏ+ฏู โหนฺติ. ฏการา สพฺพาเทสตฺถา. อโตเยว อาหา ปเรสํ ติอนฺตีนํ ฏฏูวิธานญาปกา ติอนฺตีสุ พฺรูสฺส อาโห. อาห, อาหุ. พฺรูสิ, พฺรูถ. พฺรูมิ, พฺรูม อิจฺจาทิ. พฺรวิสฺสติ. อพฺรวิ อพฺรวี, อพฺรวุํ. อนชฺชตเน อพฺรวา, อพฺรวุ. ปโรกฺขายํ –

（语法家）说，其后的ti、anti替换为ṭa、ṭū。字母ṭa表示完全替换。因此，（语法家）说，为ti与anti规定ṭa与ṭū替换的规则，也表明了在ti与anti之前，brū变为āha。例如：āha（他说），āhu（他们说）。又如：brūsi（你说），brūtha（你们说）；brūmi（我说），brūma（我们说）等。将来时(bhavissantī)：bravissati。不定过去时(ajjatanī)：abravi、abravī，abravuṃ。过去未完成时(anajjatanī)：abravā，abravu。完成时(parokkhā)——

๑๖. ออาทีสฺวา+โห พฺรูสฺส

16. 于a等（完成时语尾）前，brū替换为āha

พฺรูสฺส อาโห โหติ ปโรกฺขาออาทีสุ. สุปิเน กิร โส อาห, เต อาหุ อิจฺจาทิ. อพฺรวิสฺส. พฺรเว พฺรเวยฺย. วุทฺธิปฺปฏิเสเธ พฺรูตุ, พฺรวนฺตุ อิจฺจาทิ.

于以a等开头的完成时语尾前，brū替换为āha。例如：supine kira so āha, te āhu（据说他在梦中说，他们说）等。条件式(kālātipatti)：abravissa。愿望式(sattamī)：brave、braveyya。当元音增强被禁止时，（命令式为）brūtu、bravantu等。

หน=หึสายํ, ติมฺหิ วิกรณโลเป โส หนติ หนฺติ. เต หนนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-เย นสฺส ญฺเญ ปุพฺพรูปํ, เตน หญฺญติ, หญฺญนฺติ หญฺญเร. ตถา หนิสฺสติ อิจฺจาทิ.

语根han(hana)，意为“伤害”(hiṃsāyaṃ)。于ti（第三人称单数）语尾前，省略语干构成成分(vikaraṇa)后，成hanati或hanti（他击杀）。Te hananti（他们击杀）等。被动态(kamme)中，因后缀ya，n变为ññ，故成haññati（他被击杀），haññanti或haññare（他们被击杀）。同样地，hanissati（他将击杀）等。

๖๗. หนา ฉ+ขา

67. 于han后，ssa替换为cha、kha

หนา สฺสาสฺส ฉ+ขา วา โหนฺติ. ปฏิหํขามิ ปฏิหนิสฺสามิ. หํเฉม หนิสฺสาม. อหนิ, อหนึสูติอาทิ สพฺพตฺถ โยเชตพฺพํ. หุวาทโย

于han后，ssa可选择性地替换为cha、kha。例如：paṭihaṃkhāmi或paṭihanissāmi（我将反击）；haṃchema或hanissāma（我们将击杀）。Ahani、ahaniṃsu等形式应在各处相应运用。Huvādi组——

หุ=หวเน[Pg.242]. ตฺยาทีสุ โล. ‘‘ปโรกฺขายญฺจา’’ติ จคฺคหเณน หุ หุติ ทฺวิตฺตํ, ‘‘กวคฺคหานํ จวคฺคชา’’ติ หสฺส โช, ลโลโป วุทฺธิ จ, ชุโหติ อคฺคึ, อญฺญตฺร ‘‘ยวา สเร’’ติ วกาโร, ชุหฺวติ. ชุโหนฺติ. ชุหฺวนฺติ. ชุโหสิ ชุหฺวสิ, ชุโหถ ชุหฺวถ. อิจฺจาทิ. กมฺเม – ‘‘ทีโฆ สรสฺสา’’ติ ทีเฆ หูยติ เตน อคฺคิ อิจฺจาทิ. ชุหิสฺสติ, ชุหิสฺสนฺติ. อชุหวิ อชุโหสิ, อชุหวุํ อชุหวึสุ อชุหวํสุ อชุโหสุํ. อชุหิสฺส, อชุหิสฺสํสฺสุ. ชุเห ชุเหยฺย. ชุโหตุ, ชุโหนฺตุ อิจฺจาทิ.

语根hu(hu)，意为“祭祀”(havane)。于tyādi（现在时语尾）前，（语干构成成分）被省略(lo)。根据规则‘Parokkhāyañcā’中ca的作用，hu重复(dvittaṃ)；根据规则‘kavaggahānaṃ cavaggajā’，h变为j；并经语干构成成分的省略(lalopa)和元音增强(vuddhi)，成juhoti aggiṃ（他祭祀火）。在其他情况下，根据规则‘yavā sare’出现v，成juhvati。Juhonti、juhvanti（他们祭祀）。Juhosi、juhvasi（你祭祀），juhotha、juhvatha（你们祭祀）等。被动态(kamme)中，根据规则‘dīgho sarassā’元音长化，成hūyati tena aggi（火被他祭祀）等。将来时：juhissati、juhissanti。不定过去时：ajuhavi、ajuhosi，ajuhavuṃ、ajuhaviṃsu、ajuhavaṃsu、ajuhosuṃ。条件式：ajuhissa、ajuhissaṃssu。愿望式：juhe、juheyya。命令式：juhotu、juhontu等。

หา=จาเค, ปุเร วิย ทฺเวภาวฉาเทสโลเป ‘‘รสฺโส ปุพฺพสฺสา’’ติ ปุพฺพสฺส อาสฺส รสฺโส. ชหาติ อิจฺจาทิ. กมฺเม – ‘‘อญฺญาทิสฺสา+สฺสี กฺเย’’ติ กฺเย อาสฺส อี, หียติ อิจฺจาทิ. ชหิสฺสติ. อชหาสิ, ‘‘ทีฆา อีสฺส’’ อิติ สิ, ปชหิ, อชหึสุ อชหํสุ, ปชหึสุ ปชหุํ. กมฺเม-ปหียิ ปหียิตฺถ. สฺสาทิ+เอยฺยาทิ+ตฺวาทีสุปิ เญยฺยา.

语根hā(hā)，意为“舍弃”(cāge)。如前例，经重复(dvebhāva)及对重叠部分的变换，并根据规则‘rasso pubbassā’使前一个ā短化，成jahāti（他舍弃）等。被动态(kamme)中，根据规则‘aññādissā+ssī kye’，于kya前，ā变为ī，成hīyati（他被舍弃）等。将来时：jahissati。不定过去时：ajahāsi、pajahi、ajahiṃsu、ajahaṃsu、pajahiṃsu、pajahuṃ。被动态不定过去时：pahīyi、pahīyittha。于ssādi、eyyādi、tvādi等语尾前也应如是理解。

ทา=ทาเน, ทฺวิภาวรสฺสตฺตานิ, ลโลโป, ททาติ, ททนฺติ อิจฺจาทิ. ‘‘คมวทา’’ ทินา ทชฺชาเทเส ทชฺชติ, ทชฺชนฺติ อิจฺจาทิ. ลสฺเส+กาเร ทานํ เทติ อิจฺจาทิ.

语根dā(dā)，意为“布施”(dāne)。经重复(dvibhāva)、短化(rassatta)、语干构成成分省略(lalopa)后，成dadāti（他布施），dadanti（他们布施）等。根据规则‘Gamavadā’等，经dajjā替换后，成dajjati、dajjanti等。当语根作e变时，则成dānaṃ deti（他作布施）等。

๒๒. ทาสฺส ทํ วา มิเมสฺว+ทฺวิตฺเต

22. 于非重叠形(advitte)中，（词根）dā于mi、me词尾前，可选择性地变为daṃ

อทฺวิตฺเต วตฺตมานสฺส ทาสฺส ทํ โหติ วา มิเมสุ. วคฺคนฺตํ, ทมฺมิ เทมิ, ทมฺม เทม. อีกาเร ทียติ อิจฺจาทิ. อนาคตตฺเถ อิญาคเม สรโณปาทิ, ททิสฺสติ, ททิสฺสนฺติ. ทชฺชิสฺสติ, ทชฺชิสฺสนฺติ. ลวิกรเณ [Pg.243] ทสฺสติ, ทสฺสนฺติ. อชฺชตเน-อททิ, อททึสุ, อทชฺชิ, อทชฺชึสุ, อทาสิ, อทํสุ. อนชฺชตเน-อททา, อททุ. กาลาติปตฺติยํ-อททิสฺส อทชฺชิสฺส, เล อทสฺส, ทสฺสํสุ. เอยฺยาทิมฺหิ-ทเท ทเทยฺย ทชฺเช ทชฺเชยฺย. ‘‘ฏา’’ติ พหุลาธิการา ทชฺชาเทสา ปรสฺส เอยฺยสฺส ฏา, ทชฺชา, ทชฺชุํ ทชฺเชยฺยํ ทเทยฺยุํ. ตฺวาทีสุ-ททาตุ, ททนฺตุ, ทชฺชตุ, ทชฺชนฺตุ, ลสฺเส+กาเร เทตุ, เทนฺตุ อิจฺจาทิ. สพฺพตฺถ กมฺเมปิ โยชนียํ.

于非重叠形(advitte)的现在时中，（词根）dā于mi、me词尾前，可选择性地变为daṃ。经词尾鼻音化(vagganta)，（得）dammi、demi（我施），damma、dema（我等施）。于ī（词尾）时，（得）dīyati（被施）等。于将来时(anāgata)中，加iñāgama，并经元音相连等（规则），（得）dadissati、dadissanti；或dajjissati、dajjissanti。以la为语干成分时，（得）dassati、dassanti。不定过去时(ajjatanī)：adadi、adadiṃsu；adajji、adajjiṃsu；adāsi、adaṃsu。过去时(hiyyattanī)：adadā、adadu。条件式(kālātipatti)：adadissa、adajjissa；经省略(lopa)后为adassa、dassaṃsu。愿望式(eyyādi)：dade、dadeyya；dajje、dajjeyya。根据“bahula”的通用规则，于dajjā的替换之后，其后的eyya（词尾）可变为ṭā（即ā），（故得）dajjā、dajjuṃ；或dajjeyyaṃ、dadeyyuṃ。于tvādi（命令式词尾）中：（得）dadātu、dadantu；dajjatu、dajjantu；当（词根的）ā作e时，（得）detu、dentu等。所有这些亦适用于被动语态(kamma)。

ธา=ธารเณ, ตฺยาทิมฺหิ จคฺคหเณน ทฺวิตฺเต ปุพฺพาการสฺส รสฺสตฺเต ลโลเป ‘‘จตุตฺถทุติยานํ ตติยปฐมา’’ติ ปุพฺพธการสฺส ทกาเร จ กเต ทธาติ, ทธนฺติ. ปิปุพฺโพ, ‘‘ตทมินา’’ ทินา อาสฺส โลโป, ‘‘ธาสฺส โห’’ติ ทฺวิตฺเต ปรสฺส ธาสฺส หกาโร, ทฺวารํ ปิทหติ, ปิทหนฺติ. ลสฺเส+กาเร นิเธติ, นิเธนฺติ. กมฺเม-วิธียติ, วิธียนฺติ อิจฺจาทิ. ธสฺสติ, ปิทหิสฺสติ, ปริทเหสฺสติ. อธาสิ, ปิทหิ. อธสฺส, ปิทหิสฺส. ทเธ ทเธยฺย, ปิทเห ปิทเหยฺย. ททาตุ, ปิทหตุ, นิเธตุ, นิเธนฺตุ อิจฺจาทิ. (ชุโหตฺยาทโย).

（词根）dhā，义为“支持”(dhāraṇa)。于tyādi（词尾）前，由ca之作用，经重叠(dvitta)、前ā短化、la省略(lopa)，并依“catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā”（之规则）使前一dhकार(dhakāra)作dकार(dakāra)，而成dadhāti（他放置）、dadhanti（他们放置）。前接pi时，依“tadaminā”等（规则），ā被省略(lopa)；依“dhāssa ho”（之规则），重叠后，其后的dhā变为ha，（得）dvāraṃ pidahati（他关门）、pidahanti。当（词根的）ā作e时，（得）nidheti（他放下）、nidhenti。被动语态(kamma)：vidhīyati、vidhīyanti等。将来时：dhassati、pidahissati、paridahessati。不定过去时：adhāsi、pidahi。条件式：adhassa、pidahissa。愿望式：dadhe、dadheyya；pidahe、pidaheyya。命令式：dadātu、pidahatu；nidhetu、nidhentu等。（此属Juhotyādi类）。

ภูวาทิ จ ชุหาทิ จ, หุวาทิธาตโว จิ+เม;

สวุทฺธิกภูวาทีหิ, ติธา เภทํ อุเปนฺติ เต.

Bhūvādi组与Juhādi组，此等Huvādi类词根，连同有增益(vuddhi)之Bhūvādi类，彼等共分为三类。

(ภูวาทินโย.)

（Bhūvādi类之规则）

อธุนา [Pg.244] วิกรณปเภทปกาสนตฺถํ รุธาทีนํ อฏฺฐคณานํ กานิจิ รูปานิ อุทาหริยนฺเต –

现为阐明语干成分(vikaraṇa)之差别，兹举Rudhādi等八组的一些形式为例——

รุธ=อาวรเณ, ตฺยาทโย โหนฺติ. เอว+มุปริปิ สพฺพคเณสุ.

（词根）rudh，义为“遮障”(āvaraṇa)。其后接tyādi（等词尾）。此后各组亦复如是。

๕,๑๙. มญฺจ รุธาทีนํ

5,19. 于Rudhādi等（词根后加）ṃ

รุธาทิโก อปโรกฺเขสุ กตฺตุวิหิตมาน+นฺต+ตฺยาทีสุ โล โหติ มญฺจ+นฺตสรา ปโร. นิคฺคหีตสฺส วคฺคนฺตํ, ‘‘ลหุสฺสุปนฺตสฺสา’’ติ สํโยคตฺตา น วุทฺธิ. โส มคฺคํ รุนฺธติ, รุนฺธนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-นิปุพฺโพ กฺโย ธสฺส จวคฺค+ปุพฺพรูป+ตติยกฺขรชการา, เตน มคฺโค นิรุชฺฌติ อิจฺจาทิ. อิญาคเม รุนฺธิสฺสติ, นิรุชฺฌิสฺสติ. อรุนฺธิ, อรุนฺธึสุ. นิรุชฺฌิตฺโถ, นิรุชฺฌิ, นิรุชฺฌึสุ. อรุนฺธิสฺส, อรุนฺธิสฺสํสุ, นิรุชฺฌิสฺส, นิรุชฺฌิสฺสํสุ. รุนฺเธ รุนฺเธยฺย, นิรุชฺเฌ นิรุชฺเฌยฺย. รุนฺธตุ, รุนฺธนฺตุ. ตฺวํ รุนฺธ รุนฺธาหิ. นิรุชฺฌตุ, นิรุชฺฌนฺตุ อิจฺจาทิ.

于Rudhādi类（词根）后，于非完成时(aparokkha)、主动语态(kattu)之māna、nta、tyādi等（词尾）前，（词根）最终元音之后，置入中缀ṃ(mañca)。niggahīta(ṃ)变为（其后辅音之）同类鼻音(vagganta)；依“lahussupantassā”（之规则），因（后有）辅音丛(saṃyoga)故，无有增益(vuddhi)。如：So maggaṃ rundhati（他阻碍道路）、rundhanti（他们阻碍道路）等。被动语態(kamma)中：前接ni，（被动语态后缀）ya（之后），dh变为颚音类(cavagga)之第三字母ja，并经前置同化(pubbarūpa)，故（得）maggo nirujjhati（道路被阻碍）等。加iñāgama时，（将来时为）rundhissati、nirujjhissati。不定过去时：arundhi、arundhiṃsu；（被动语态）nirujjhittho、nirujjhi、nirujjhiṃsu。条件式：arundhissa、arundhissaṃsu；（被动语态）nirujjhissa、nirujjhissaṃsu。愿望式：rundhe、rundheyya；（被动语态）nirujjhe、nirujjheyya。命令式：rundhatu、rundhantu；tvaṃ rundha、rundhāhi；（被动语态）nirujjhatu、nirujjhantu等。

ฉิท=ทฺเวธากรเณ, ฉินฺทติ, ฉินฺทนฺติ. กมฺเม-ฉิชฺชติ, ฉิชฺชนฺติ. ภวิสฺสติปจฺจเย – ‘‘ลภ วสจฺฉิทา’’ ทินา จฺฉงาเทเส เฉจฺฉติ ฉินฺทิสฺสติ. กมฺเม-ปุพฺพรูปํ, ฉิชฺชิสฺสติ, ฉิชฺชิสฺสนฺติ. อฉินฺทิ ฉินฺทิ, อจฺเฉชฺชิ, อจฺเฉชฺชึสุ. อจฺฉินฺทิสฺสา อฉิชฺชิสฺสา. ฉินฺเท ฉินฺเทยฺย, ฉิชฺเช ฉิชฺเชยฺย, ฉินฺทตุ, ฉินฺทนฺตุ, ฉิชฺชตุ, ฉิชฺชนฺตุ อิจฺจาทิ.

（词根）chid，义为“二分”(dvedhākaraṇa)，（得）chindati、chindanti。被动语态(kamma)：chijjati、chijjanti。于将来时词尾(bhavissatipaccaya)——依“labha vasacchidā”等（规则），作cchaṅ之替换，（得）checchati、chindissati。被动语态中，经前置同化(pubbarūpa)，（得）chijjissati、chijjissanti。不定过去时：achindi、chindi；acchejji、acchejjiṃsu。条件式：acchindissā、achijjissā。愿望式：chinde、chindeyya；（被动语态）chijje、chijjeyya。命令式：chindatu、chindantu；（被动语态）chijjatu、chijjantu等。

ภุช=ปาลนชฺโฌหาเรสุ, ภุญฺชติ, ภุญฺชนฺติ อิจฺจาทิ. ภวิสฺสติมฺหิ ‘‘ภุช+มุจ+วจ+วิสานํ กฺขง’’ติ ธาตฺวนฺเตน สห สฺสสฺส [Pg.245] กฺขงาเทเส วุทฺธิ, โภกฺขติ, ภุญฺชิสฺสติ, โภกฺขนฺติ, ภุญฺชิสฺสนฺติ อิจฺจาทิ.

（词根）bhuj，义为“保护”(pālana)与“食用”(ajjhohāra)，（得）bhuñjati、bhuñjanti等。于将来时(bhavissati)中，依“bhuja+muca+vaca+visānaṃ kkhaṅa”（之规则），（将来时词尾）ssa连同词根末尾，被替换为kkhaṅa，并有增益(vuddhi)，（得）bhokkhati、bhuñjissati；bhokkhanti、bhuñjissanti等。

มุจ=โมจเน, มุจฺจติ, มุจฺจนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-มุจฺจติ, มุจฺจนฺติ อิจฺจาทิ. (รุธาทินโย).

（词根）muc，义为“解脱”(mocana)，（得）muccati、muccanti等。被动语态(kamma)：muccati、muccanti等。（此属Rudhādi类之规则）。

ทิว=กีฬา วิชิคึสา โวหาร ชุติ ถุติ คตีสุ,

（词根）div，义为游戏(kīḷā)、求胜(vijigiṃsā)、交易(vohāra)、光辉(juti)、赞叹(thuti)、行进(gati)。

๕,๒๑. ทิวาทีหิ ยก

5,21. 五、二一 Divādi语基组的yaka词缀

ทิวาทีหิ กตฺตริ ลวิสเย ยก โหติ. กกาโร กานุพนฺธการิยตฺโถ, เอว+มุปริ จ. วสฺส พกาเร ปุพฺพรูปํ, โส ชุตํ ทิพฺพติ, ทิพฺพนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-กฺเย เตน ทิพฺพติ, ทิพฺพนฺติ อิจฺจาทิ. ทิพฺพิสฺสติ, เตน ทิพฺพิสฺสติ. อทิพฺพิ ทิพฺพิ. เตน อทิพฺพิ ทิพฺพิ. อทิพฺพิสฺส. เตน อทิพฺพิสฺส. ทิพฺเพ ทิพฺเพยฺย. เตน ทิพฺเพ ทิพฺเพยฺย. ทิพฺพตุ. เตน ทิพฺพตุ อิจฺจาทิ.

于Divādi语基组，在主动语态的现在时态中，使用yaka词缀。其中的k为随附字母，用于标识其功能，此后亦然。v作b，并与前音同化，如：so jutaṃ dibbati（他发光）、dibbanti（他们发光）等。于被动态，加ya，作tena dibbati、dibbanti等。将来时：dibbissati，被动态：tena dibbissati。过去时：adibbi、dibbi，被动态：tena adibbi、dibbi。条件式：adibbissa，被动态：tena adibbissa。祈愿式：dibbe、dibbeyya，被动态：tena dibbe、dibbeyya。命令式：dibbatu，被动态：tena dibbatu等。

สิว=ตนฺตุสนฺตาเน, สิพฺพติ, สิพฺพนฺติ อิจฺจาทิ. ปท=คมเน, อุปุพฺโพ, จวคฺคปุพฺพรูปานิ, อุปฺปชฺชติ, อุปฺปชฺชเร อุปฺปชฺชนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเมกฺเย เตน ปฏิปชฺชเต อิจฺจาทิ. ภาเว-อุปฺปชฺชเต ตยา. พุธ=อวคมเน, ฌการปุพฺพรูปานิ ยกฺขเรสุ. ธมฺมํ พุชฺฌติ, พุชฺฌเร พุชฺฌนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-มยา ธมฺโม พุชฺฌเต อิจฺจาทิ. ยุธ=สมฺปหาเร, ยุชฺฌติ+จฺจาทิ. นห=พนฺธเน, ‘‘หสฺส วิปลฺลาโส’’ติ เย วิปลฺลาโส, สนฺนยฺหติ+จฺจาทิ. มน=ญาเณ, ญฺญการ+ปุพฺพรูปานิ, มญฺญติ+จฺจาทิ. ตุส=ตุฏฺฐิมฺหิ, ปุพฺพรูเป ตุสฺสติ+จฺจาทิ. สม=อุปสเม, สมฺมติ+จฺจาทิ.

词根Siv意为“缝纫、编织”，如sibbati、sibbanti等。词根Pada意为“行”，加前缀u(d)，与颚音组前音同化，如uppajjati、uppajjare、uppajjanti等。于被动态，如tena paṭipajjate等。于非人称态，如uppajjate tayā（由汝而生）。词根Budha意为“觉悟”，dh与y同化为jjh，如Dhammaṃ bujjhati（觉悟法）、bujjhare、bujjanti等。于被动态，如mayā dhammo bujjhate（法为我所觉悟）等。词根Yudha意为“战斗”，如yujjhati等。词根Naha意为“捆绑”，依“hassa vipallāso”规则，h与y音位互换，如sannayhati等。词根Mana意为“知”，与前音同化为ññ，如maññati等。词根Tusa意为“喜悦”，与前音同化，如tussati等。词根Sama意为“止息”，如sammati等。

ชน=ชนเน[Pg.246], ‘‘ชนิสฺสา’’ติ อา โหติ กานุพนฺเธ พหุลาธิการา, โส ชายติ, ชายนฺติ+จฺจาทิ. กมฺเม-ชนิตุํ ปโยเชตีติ ‘‘ปโยชกพฺยาปาเร ณาปิ เจ’’ติ ณิมฺหิ ‘‘อญฺญตฺราปี’’ติ วุทฺธิปฏิเสเธ กฺยมฺหิ ‘‘ทีโฆ สรสฺสา’’ติ ทีเฆ จ กเต เตน ชนียติ, ชนียนฺติ อิจฺจาทิ. โส ชายิสฺสติ. เตน ชนิสฺสติ. โส อชายิ, เตน อชนียิ. โส อชายิสฺส, เตน อชนียิสฺส. โส ชาเย ชาเยยฺย, เตน ชนีเยยฺย. โส ชายตุ, เตน ชนียตุ อิจฺจาทิ. (ทิวาทินโย).

词根Jana意为“生”。依“janissā”规则，因“随处”之通则，于k随附字母后，a变ā，如：so jāyati（他出生）、jāyanti（他们出生）等。于被动态，为“使出生”之义时，依“payojakabyāpāre ṇāpi ce”规则，于使役词缀ṇi后，再依“aññatrāpī”规则，不作增音；于被动词缀ya后，依“dīgho sarassā”规则，元音作长音，成tena janīyati（由他而使之生）、janīyanti等。将来时：so jāyissati，被动态：tena janīyissati。过去时：so ajāyi，被动态：tena ajanīyi。条件式：so ajāyissa，被动态：tena ajanīyissa。祈愿式：so jāye、jāyeyya，被动态：tena janīyeyya。命令式：so jāyatu，被动态：tena janīyatu等。（Divādi语基组之法）

ตุท=พฺยถเน,

词根Tuda意为“刺、伤害”。

๕,๒๒. ตุทาทีหิ โก

5,22. 五、二二 Tudādi语基组的ko词缀

ตุทาทีหิ กตฺตริ ลวิสเย โก โหติ. ตุทติ, ตุทนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-ตุทฺยติ ตุชฺชติ, ตุทฺยเร ตุทฺยนฺติ, ตุชฺชเร ตุชฺชนฺติ+จฺจาทิ. ตถา ตุทิสฺสติ ตุชฺชิสฺสติ. อตุทิ, อตุทึสุ, อตุชฺชิ. อตุทิสฺส อตุชฺชิสฺส, ตุเทยฺย ตุชฺเชยฺย. ตุทตุ, ตุทนฺตุ, ตุชฺชตุ อิจฺจาทิ.

于Tudādi语基组，在主动语态的现在时态中，使用ko词缀。如：tudati、tudanti等。于被动态，作tudyati、tujjati、tudyare、tudyanti、tujjare、tujjanti等。同样，将来时作tudissati、tujjissati。过去时作atudi、atudiṃsu、atujji。条件式作atudissa、atujjissa。祈愿式作tudeyya、tujjeyya。命令式作tudatu、tudantu、tujjatu等。

วิส=ปเวสเน, ปปุพฺโพ. โส คามํ ปวิสติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-ปวิสียติ อิจฺจาทิ. ปวิสิสฺสติ. ปวิสียิสฺสติ. ปาวิสิ, อีมฺหิ ‘‘ภุชมุจา’’ ทินา โยควิภาคา กฺขง. ปาวิสิ, ปวิสิ ปาเวกฺขิ, ปถวึ ปาวิสึสุ ปวิสึสุ. ปาวิสียิ. ปาวิสิสฺส ปวิสิสฺส. ปาวิสียิสฺส. ปวิเส ปวิเสยฺย, วิกรณโลโป [Pg.247] ปวิสีเยยฺย. ปวิสตุ, ปวิสียตุ อิจฺจาทิ. นุทติ. ทิส=อุจฺจารเณ, อุทฺทิสฺสติ, ลิขติ, ตุสติ อิจฺจาทิ. (ตุทาทินโย).

词根Visa意为“进入”，加前缀pa。如：so gāmaṃ pavisati（他进入村庄）等。于被动态，作pavisīyati等。将来时：pavisissati。被动态将来时：pavisīyissati。过去时：pāvisi。于ī后，依“bhujamucā”等规则，通过规则分析，亦有aṅa词缀，故亦作pāvisi、pavisi、pāvekkhi。如pathaviṃ pāvisiṃsu、pavisiṃsu（他们进入大地）。被动态过去时：pāvisīyi。条件式：pāvisissa、pavisissa。被动态条件式：pāvisīyissa。祈愿式：pavise、paviseyya；词缀a脱落，被动态作pavisīyeyya。命令式：pavisatu，被动态：pavisīyatu等。又如：nudati。词根Disa意为“言说”，如uddissati。又如：likhati、tusati等。（Tudādi语基组之法）

ชิ=ชเย,

词根Ji意为“胜利”。

๕,๒๓. ชฺยาทีหิ กฺนา

5,23. 从jyā等（词根）加knā

ชฺยาทีหิ กตฺตริ ลวิสเย กฺนา โหติ. น วุทฺธิ. กิเลเส ชินาติ, ชินนฺติ. เตน กิเลโส ชียติ, ชียนฺติ, กฺเย ทีโฆ. ชินิสฺสติ, ชินิสฺสนฺติ. อชินิ ชินิ. อชียิ, อชียิตฺถ. อชินิสฺส. อชียิสฺส. ชิเนยฺย. ชินาตุ อิจฺจาทิ. จิ=จเย, ตถา จินาติ, จินนฺติ อิจฺจาทิ.

从jyā等（词根）在主动语态中，加knā（后缀）。无增益。他战胜烦恼，他们战胜烦恼。因此烦恼被战胜，它们被战胜，在kya（被动语态标记）时，（元音）变长。他将战胜，他们将战胜。他战胜了，他战胜了。他被战胜了，他被战胜了。他将战胜（条件式），他将被战胜（条件式）。他应战胜。让他战胜等等。Ci（词根）意为“积聚”，同样有cināti（他积聚），cinanti（他们积聚）等等。

ญา=อวโพธเน,

Ñā（词根）意为“了知”。

๕,๑๒๐. ญาสฺส เน ชา

5,120. 在na（后缀）前，ñā变为jā

ญาธาตุสฺส ชา โหติ นกาเร. วิชานาติ.

Ñā（词根）在n音前变为jā。他明了。

๖๑. ญาสฺส สนาสฺส นาโย ติมฺหิ

61. （属于）nā（词根组）的ñā（词根）在ti（后缀）前变为nāya

สนาสฺส ญาสฺส นาโย วา โหติ ติมฺหิ. นายติ, วิชานาติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-วิญฺญายติ อิจฺจาทิ. กฺเย ‘‘อาสฺเส จา’’ติ เอตฺถ ‘‘อาสฺเส’’ติ โยควิภาคา อาสฺส เอ โหติ, ยสฺส ทฺวิตฺเต เญยฺยติ, เญยฺยนฺติ อิจฺจาทิ. วิชานิสฺสติ, วิชานิสฺสนฺติ. กมฺเม – ‘‘กฺยสฺส สฺเส’’ติ กฺยโลเป รสฺเส จ กเต ญาสฺสติ, ญาสฺสนฺติ, วิญฺญายิสฺสติ, ปญฺญายิสฺสติ.

带nā（后缀）的ñā（词根）在ti（后缀）前可选择性地变为nāya。例如：nāyati（他了知），vijānāti（他了知）等等。被动语态：viññāyati（被了知）等等。当加kya（被动语态标记）时，于“āsse ca”此处，通过“āsse”的规则分离，ā变为e，当ya双写时，（形成）ñeyyati，ñeyyanti等等。他将了知，他们将了知。被动语态：根据“kyassa sse”（这条规则），在kya被省略且（元音）缩短后，（形成）ñāssati，ñāssanti，viññāyissati，paññāyissati。

๖๕. สฺสสฺส หิ กมฺเม

65. 在被动语态中，ssa变为hi

ญาโต ปรสฺส สฺสสฺส หิ วา โหติ กมฺเม, ปญฺญายิหิติ, ปญฺญายิหินฺติ. อญาคเม สมชานิ, สํชานิ, สํชานึสุ. สมชา- นึสุ[Pg.248]. กมฺเม-ปญฺญายิ, ปญฺญายึสุ. อชานิสฺส. กมฺเม-อญฺญายิสฺส.

在ñā（词根）之后，ssa（后缀）在被动语态中可选择性地变为hi。例如：paññāyihiti（他将被了知），paññāyihinti（他们将被了知）。当有a增益时，（不定过去时为）samajāni（他完全了知），saṃjāni（他完全了知），saṃjāniṃsu（他们完全了知）。Samajāniṃsu（他们完全了知）。被动语态：paññāyi（他被了知），paññāyiṃsu（他们被了知）。（条件式为）Ajānissa（他将了知）。被动语态：（条件式为）aññāyissa（他将被了知）。

๖๓. เอยฺยสฺสิ+ยาญา วา

63. eyya（后缀）可选择性地变为iyā或ñā

ญาโต ปรสฺส เอยฺยสฺส อิยา+ญา โหนฺติ วา. ชานิยา.

在ñā（词根）之后，eyya（后缀）可选择性地变为iyā或ñā。例如：Jāniyā（他应了知）。

๖๒. ญามฺหิ ชํ

62. 在ñā（的替代形式）前，（后缀）变为jaṃ

ญาเทเส สนาสฺส ญาสฺส ชํ วา โหติ. ชญฺญา, ชาเนยฺย, ชาเนยฺยุํ. กมฺเม-ปญฺญาเยยฺย, ปญฺญาเยยฺยุํ. วิชานาตุ, วิชานนฺถุ. กมฺเม-วิญฺญายตุ อิจฺจาทิ.

当ñā（词根）有替代形式时，其nā（后缀）可选择性地变为jaṃ。例如：（他）应了知（jaññā），（他）应了知（jāneyya），（他们）应了知（jāneyyuṃ）。被动语态：（他）应被了知（paññāyeyya），（他们）应被了知（paññāyeyyuṃ）。让他了知（vijānātu），让他们了知（vijānanthu）。被动语态：让他被了知（viññāyatu）等等。

มา=มาเน, ‘‘อา อี สฺสาทีนํ พฺยญฺชนสฺสิญ’’ อิติ อิญอิติ โยควิภาคา อิญาคเม ปุพฺพสรโลโป, มินาติ, มินนฺติ. กมฺเม-มียติ อิจฺจาทิ. ลู=เฉทเน, ‘‘กฺณากฺนาสุ รสฺโส’’ติ ธาตุสฺส รสฺโส, ลุนาติ, ลุนนฺติ. กมฺเม-ลูยติ อิจฺจาทิ. ธุ=กมฺปเน, ธุนาติ อิจฺจาทิ. (ชฺยาทินโย).

Mā（词根）意为“衡量”。根据“ā ī ssādīnaṃ byañjanassiña”这条规则，通过对“iñā iti”的规则分离，当iñā（后缀）加入时，前元音脱落，（形成）mināti（他衡量），minanti（他们衡量）。被动语态：mīyati（他被衡量）等等。Lū（词根）意为“切断”。根据“kṇāknāsu rasso”这条规则，词根（元音）缩短，（形成）lunāti（他切割），lunanti（他们切割）。被动语态：lūyati（他被切割）等等。Dhu（词根）意为“摇动”，dhunāti（他摇动）等等。（此为jyā等词根之法）。

กี=ทพฺพวินีมเย,

Kī（词根）意为“买卖”。

๒๔. กฺยาทีหิ กฺณา

24. 从kī等（词根）加kṇā

กฺยาทีหิ ลวิสเย กฺณา โหติ. ‘‘กฺณากฺนาสุ รสฺโส’’ติ รสฺเส กิณาติ, กิณนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-วิกฺกียติ, วิกฺกียนฺติ. วิกฺกิณิสฺสติ, วิกฺกิณิสฺสนฺติ. วิกฺกียิสฺสติ, วิกฺกียิสฺสนฺติ. อกิณิ, วิกฺกิณิ, วิกฺกียิ. อกิณิสฺส, วิกฺกิณิสฺส. วิกฺกิเณ วิกฺกิเณยฺย.

从kī等（词根）在动词活用中，加kṇā（后缀）。根据“kṇāknāsu rasso”这条规则，（元音）缩短后，（形成）kiṇāti（他买），kiṇanti（他们买）等等。被动语态：vikkīyati（他被卖），vikkīyanti（他们被卖）。他将卖，他们将卖。他将被卖，他们将被卖。他买了，他卖了，他被卖了。他将买（条件式），他将卖（条件式）。他应卖，他应卖。

วิกฺกีเย[Pg.249]. วิกฺกีเยยฺย. วิกฺกิณาตุ, วิกฺกิณนฺตุ, วิกฺกียตุ, วิกฺกียนฺตุ อิจฺจาทิ. สุ=สวเน, สุณาติ, สุณนฺติ อิจฺจาทิ.

他应被卖，他应被卖。让他卖，让他们卖，让他被卖，让他们被卖等等。Su（词根）意为“听闻”，suṇāti（他听闻），suṇanti（他们听闻）等等。

สก=สตฺติยํ,

Saka（词根）意为“能够”。

๕,๑๒๑. สกา+ปานํ กุก+กุ เณ

5,121. 于`saka`（词根）后，`ṇā`与`pā`（后缀）于`ṇe`（后缀）前，作`kuka`与`ku`

สก+อาปานํ กุก+กุอิจฺเจเต อาคมา โหนฺติ เณ. สกฺกุณาติ, สกฺกุณนฺติ. สกฺกุนาติ, สกฺกุนนฺติ.

于`saka`（词根）后，`ṇā`与`pā`（后缀）于`ṇe`（后缀）前，`kuka`与`ku`此二者为增益(āgama)。例如：`Sakkuṇāti`（他能），`sakkuṇanti`（他们能）；`Sakkunāti`（他能），`sakkunanti`（他们能）。

๕๓. สฺเส วา

53. 于`sse`（后缀）前，或（作变化）

สกสฺมา กฺณาสฺส กฺโข วา โหติ สฺเส. สกฺขิสฺสติ, สกฺขิสฺสนฺติ.

于`saka`（词根）后，`kṇā`（后缀）于`sse`（后缀）前，或变为`kkho`。例如：`Sakkhissati`（他将能），`sakkhissanti`（他们将能）。

๕๘. สกา กฺณาสฺส ข อีอาโท

58. 于`saka`（词根）后，`kṇā`（后缀）于`ī`等（后缀）前，（变为）`kha`

สกสฺมา กฺณาสฺส โข วา โหติ อีอาทีสุ. อสกฺขิ สกฺขิ, สกฺขึสุ. อสกฺขิสฺส, อสกฺขิสฺสํสุ. สกฺกุเณ สกฺกุเณยฺย. สกฺกุณาตุ, สกฺกุณนฺตุ.

于`saka`（词根）后，`kṇā`（后缀）于`ī`等（后缀）前，或变为`kho`。例如：`Asakkhi`（他曾能）、`sakkhi`（他曾能），`sakkhiṃsu`（他们曾能）。`Asakkhissa`（他将能，条件式），`asakkhissaṃsu`（他们将能，条件式）。`Sakkuṇe`（他应能）、`sakkuṇeyya`（他应能）。`Sakkuṇātu`（让他能），`sakkuṇantu`（让他们能）。

อป=ปาปุณเน, ปปุพฺโพ, ‘‘สกา+ปานํ กุก+กุ เณ’’ติ กุกเต สมฺปตฺติ ปาปุณาติ, ปาปุณนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเมปาปียติ, ปาปียนฺติ. ปาปุณิสฺสติ, ปาปุณิสฺสนฺติ. กมฺเม-ปาปียิสฺสติ, ปาปียิสฺสนฺติ. ปาปุณิ, ปาปุณึสุ. กมฺเม-ปาปียิ, ปาปียิตฺถ. อปาปุณิสฺส. กมฺเม-อปาปียิสฺส. ปาปุเณ, ปาปุเณยฺย. กมฺเม-ปาปีเยยฺย. ปาปุณาตุ, ปาปุณนฺตุ. กมฺเม-ปาปียตุ อิจฺจาทิ. (กฺยาทินโย).

`āp`（词根），义为`pāpuṇana`（到达），带`pa`前缀。依“`sakā+pānaṃ kuka+ku ṇe`”等规则，构成`pāpuṇāti`（他到达）、`pāpuṇanti`（他们到达）等。于被动态(kamme)，作`pāpīyati`（他被到达）、`pāpīyanti`（他们被到达）。`Pāpuṇissati`（他将到达），`pāpuṇissanti`（他们将到达）。于被动态，作`pāpīyissati`（他将被到达），`pāpīyissanti`（他们将被到达）。`Pāpuṇi`（他到达了），`pāpuṇiṃsu`（他们到达了）。于被动态，作`pāpīyi`（他被到达了），`pāpīyittha`（你们被到达了）。`Apāpuṇissa`（他将到达，条件式）。于被动态，作`apāpīyissa`（他将被到达，条件式）。`Pāpuṇe`（他应到达），`pāpuṇeyya`（他应到达）。于被动态，作`pāpīyeyya`（他应被到达）。`Pāpuṇātu`（让他到达），`pāpuṇantu`（让他们到达）。于被动态，作`pāpīyatu`（让他被到达）等。（此为`kyādi`类动词之法）。

สุ=สวเน,

`su`（词根），义为`savana`（听闻）。

๒๕. สฺวาทีหิ กฺโณ

25. 于`su`等（词根）后，（加）`kṇo`（后缀）

สุอาทีหิ [Pg.250] ลวิสเย กฺโณ โหติ. กานุพนฺธตฺตา น วุทฺธิ. ธมฺมํ สุโณติ. ปรสฺสรโลเป สุโณนฺติ. กมฺเม-กฺเย ทีเฆ สูยติ, สูยนฺติ. ทฺวิตฺเต สุยฺยติ สุยฺยนฺติ+จฺจาทิ. อิญาคเม สุณิสฺสติ, สุณิสฺสนฺติ. กมฺเม-กฺยโลเป วุทฺธิ. โสสฺสติ, โสสฺสนฺติ อิจฺจาทิ. อสุณิ สุณิ, อสุณึสุ สุณึสุ.

于`su`等（词根）后，在动词语域中，加`kṇo`（后缀）。因`k`为附标(anubandha)，故无`vuddhi`（音增）。例如：`Dhammaṃ suṇoti`（他听闻法）。后一元音省略，作`suṇonti`（他们听闻）。于被动态(kamme)，加`kya`（后缀），（词根元音）长音化，作`sūyati`（法被听闻）、`sūyanti`（法被听闻）。（`y`）重叠，作`suyyati`、`suyyanti`等。将来时作`suṇissati`（他将听闻）、`suṇissanti`（他们将听闻）。于被动态，`kya`（后缀）省略时，发生`vuddhi`（音增），作`sossati`（法将被听闻）、`sossanti`（法将被听闻）等。`Asuṇi`（他曾听闻）、`suṇi`（他曾听闻），`asuṇiṃsu`（他们曾听闻）、`suṇiṃsu`（他们曾听闻）。

๖๐. เตสุ สุโต กฺโณ+กฺณานํ โรฏ

60. 于此等（时态）中，`su`（词根）后的`kṇo`与`kṇā`（后缀）变为`roṭa`

เตสุ อีอาทีสุ สุโต ปเรสํ กฺโณ+กฺณานํ โรฏ วา โหติ. รกาโร อนุพนฺโธ. โฏ สพฺพาเทสตฺโถ. อุสฺส โลเป ทฺวิตฺตํ อีสฺส สิ จ. อสฺโสสิ, อสฺโสสึสุ. ‘‘อึสฺส จ สิญ’’ติ โยควิภาคา สิญ, อสฺโสสึสุ, ปจฺจสฺโสสุํ. อสุยิ, อสุยิตฺถ. อสุณิสฺส, เตน อสุยิสฺส. สุเณ สุเณยฺย, สุเณยฺยํ. เตน สูเย สูเยยฺย. สุณาตุ, สุณนฺตุ. สูยตุ, สูยนฺตุ อิจฺจาทิ.

于此等`ī`等（后缀）前，`su`（词根）后的`kṇo`与`kṇā`（后缀）或变为`roṭa`。`ra`为附标(anubandha)。`ṭo`表示完全替换(sabbādesattha)。`u`省略，（辅音）重叠，`ī`（后缀）变为`si`。例如：`Assosi`（他曾听闻），`assosiṃsu`（他们曾听闻）。依“`Iṃssa ca siña`”规则之分系(yogavibhāga)，（`iṃ`变为）`siña`，作`assosiṃsu`（他们曾听闻）、`paccassosuṃ`（他们曾回答）。`Asuyi`（他曾被听闻），`asuyittha`（你们曾被听闻）。`Asuṇissa`（他将听闻，条件式），由此（构成被动态）`asuyissa`。`Suṇe`（他应听闻）、`suṇeyya`（他应听闻）、`suṇeyyaṃ`（我应听闻）。由此（构成被动态）`sūye`、`sūyeyya`。`Suṇātu`（让他听闻），`suṇantu`（让他们听闻）。`Sūyatu`（让他被听闻），`sūyantu`（让他们被听闻）等。

คิ=สทฺเท, คิโณติ. คิณนฺติ. ตฺวํ คิโณสิ. คิณิสฺสติ, คิณิสฺสนฺติ. อคิณิสฺส. คิเณยฺย. คิโณตุ อิจฺจาทิ. วุ=สํวรเณ, อาวุโณติ, อาวุณนฺติ. อาวุโณสิ อิจฺจาทิ. เสเสสุปิ โยเชตพฺพํ. (สฺวาทินโย).

`gi`（词根），义为`sadda`（声音）。例如：`giṇoti`（他发声），`giṇanti`（他们发声），`Tvaṃ giṇosi`（你发声）。`Giṇissati`（他将发声），`giṇissanti`（他们将发声）。`Agiṇissa`（他将发声，条件式）。`Giṇeyya`（他应发声）。`Giṇotu`（让他发声）等。`vu`（词根），义为`saṃvaraṇa`（遮蔽）。例如：`āvuṇoti`（他遮蔽），`āvuṇanti`（他们遮蔽），`āvuṇosi`（你遮蔽）等。其余（词形）亦应类推。（此为`svādi`类动词之法）。

ตน=วิตฺถาเร,

`tana`（词根），义为`vitthāra`（扩展）。

๒๖. ตนาทิตฺโว

26. Tanādi组

ตนาทิโต กตฺตริ ลวิสเย โอ โหติ. กิตฺตึ ตโนติ, ตโนนฺติ อิจฺจาทิ.

Tanādi组（的动词）在主动语态现在时中，（词根后）有`o`（作为语基附加成分）。例如：kittiṃ tanoti（他散播名声），tanonti（他们散播）等。

๗๖. โอวิกรณสฺสุ ปรจฺฉกฺเก

76. O-vikaraṇa在中间语态中变为u

โอวิกรณสฺส [Pg.251] อุ โหติ ปรจฺฉกฺกวิสเย. ตนุเต, ตนฺวนฺเต. ตนุเส, ตนุวฺเห. ตนฺเว, ตนฺวมฺเห. กมฺเม –

O-vikaraṇa在中间语态中变为`u`。例如：Tanute, tanvante。Tanuse, tanuvhe。Tanve, tanvamhe。在被动语态中——

๕,๑๓๘. ตนสฺสา วา

5,138. 对于tanu，或作ā

ตนสฺส วา อา โหติ กฺเย. ปปุพฺโพ, ปตายติ. ปตญฺญติ, ปตายเร ปตายนฺติ ปตญฺญเร ปตญฺญนฺติ+จฺจาทิ. ตถา วิกรณโลเป อิญาคเม จ ตนิสฺสติ, ตนิสฺสนฺติ. ปตายิสฺสติ. อตนิ, อตนึสุ. อตนิสฺส. ปตายิสฺส. ตเนยฺย, ตเนยฺยุํ. ตโนตุ, ตโนนฺตุ อิจฺจาทิ.

对于tanu，在kya（被动语态附加成分）后，或变为ā。当有前缀pa时，（作）patāyati。Pataññati, patāyare, patāyanti, pataññare, pataññanti等。同样，在语基附加成分省略和iñ-增音时，（作）tanissati, tanissanti。Patāyissati。Atani, ataniṃsu。Atanissa。Patāyissa。Taneyya, taneyyuṃ。Tanotu, tanontu等。

กร=กรเณ,

Kara（词根），在造作义中，

๕,๑๗๗. กรสฺส โสสฺส กุพฺพ+กุรุ+กยิรา

5,177. 对于kara连同其o，（变为）kubba、kuru、kayirā

กรสฺส ส โอการสฺส กุพฺพาทโย วา โหนฺติ นฺต+มาน+ตฺยาทีสุ. กุพฺพติ, กุพฺพนฺติ. กโรติ, กโรนฺติ. กโรสิ, กโรถ.

对于kara（词根），连同其o（语基附加成分），在nta、māna、ti等（后缀）前，或变为kubba等。例如：Kubbati, kubbanti。（或作）Karoti, karonti。Karosi, karotha。

๒๓. กรสฺส โสสฺส กุํ

23. 对于kara连同其o，（变为）kuṃ

กรสฺส ส โอการสฺส กุํ วา โหติ มิเมสุ. กุมฺมิ กโรมิ. กุมฺม กโรม. ปรจฺฉกฺเก กุรุเต กุพฺพเต, กุพฺพนฺเต อิจฺจาทิ. กยิรติ, กยิรนฺติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-กฺยสฺส ทฺวิตฺเต อีสฺส รสฺโส, กริยฺยติ, กรียติ วา อิจฺจาทิ. ‘‘ตวคฺควรณา’’ ทินา [Pg.252] เย รสฺส ยกาเร กยฺยติ, กยฺยนฺติ. พหุลาธการา กมฺเม กฺวจิ อิมินา กยิราเทเส เตน กยิรติ, กยิรนฺติ อิจฺจาทิ. ภวิสฺสติมฺหิ –

对于kara连同其o，在mi和me（后缀）前，或变为kuṃ。例如：Kummi, karomi。Kumma, karoma。在中间语态中，（作）kurute, kubbate, kubbante等。Kayirati, kayiranti等。在被动语态中，当kya双写时，ī缩短为短音，（作）kariyyati，或karīyati等。根据“Tavaggavaraṇā”等（规则），ya中的y（双写），（作）kayyati, kayyanti。由于Bahula（规则）的效力，在被动语态中，有时通过此kayirā替换，因此（作）kayirati, kayiranti等。在将来时中——

๒๕. หาสฺส จา+หง สฺเสน

25. （将来时后缀）ssa（变为）hā和āhaṅa

กรสฺส โสสฺส หาสฺส จ อาหง วา โหติ สฺเสน สห. กาหติ, กาหนฺติ อิจฺจาทิ. อิญาคเม กาหิติ, กาหินฺติ อิจฺจาทิ. อาหงาเทสาภาวปกฺเข กริสฺสติ, กริสฺสนฺติ อิจฺจาทิ. อชฺชตเน –

对于kara（词根），（将来时后缀）ssa或变为hā及āhaṅa。例如：Kāhati, kāhanti等。有iñ-增音时，（作）kāhiti, kāhinti等。在没有āhaṅa替换的情况下，（作）karissati, karissanti等。在不定过去时中——

๒๔. กา อีอาทีสุ

24. （Kara）在ī等（后缀）前变为kā

กรสฺส ส โอการสฺส กา โหติ วา อีอาทีสุ.

对于kara连同其o，在ī等（后缀）前，或变为kā。

๔๔. ทีฆา อีสฺส

44. 长元音后的ī（变为si）

ทีฆโต ปรสฺส อีสฺส สิ วา โหติ. อกาสิ. อีโลเป อกา, อกํสุ. โอสฺส สิอาเทเส อกาสิ. สิญาคเม อกาสิตฺถ. อกาสิ, อกาสึ, อกาสิมฺห. อญฺญตฺร อกริกริ, อกรึสุ กรึสุ อกํสุ อิจฺจาทิ. เตน อกรียิ อิจฺจาทิ. อกริสฺส อิจฺจาทิ. กมฺเม-อกรียิสฺส อิจฺจาทิ. เอยฺยาทิมฺหิ ‘‘กฺวจิ วิกรณานํ’’ติ โอวิกรณโลเป กเรกเรยฺย, กเรยฺยุํ อิจฺจาทิ. กุพฺเพ กุพฺเพยฺย อิจฺจาทิ.

在长元音之后，ī或变为si。例如：Akāsi。当ī省略时，（作）akā, akaṃsu。当o替换为si时，（作）akāsi。有si-增音时，（作）akāsittha。Akāsi, akāsiṃ, akāsimha。在其他情况下，（作）akari, akariṃsu, kariṃsu, akaṃsu等。因此，（有）akarīyi等。Akarissa等。在被动语态中，（作）akarīyissa等。在eyya等（后缀）前，根据“kvaci vikaraṇānaṃ”（规则），o-语基附加成分省略，（作）kare, kareyya, kareyyuṃ等。Kubbe, kubbeyya等。

๗๑. ฏา

71. Ṭā

กยิรา ปรสฺส เอยฺยสฺส ฏา โหติ. โส กยิรา.

在（词根）kayira之后，eyya变为ā。因此（作）kayirā。

๗๐. กยิเร+ยฺยสฺเส+ยฺยุมาทีนํ

70. 论 `kayire`、`eyyassa`、`eyyuṃ` 等

กยิรา [Pg.253] ปรสฺส เอยฺยุมาทีนํ เอยฺยสฺส โลโป โหติ. กยิรุํ. ตฺวํ กยิราสิ, กยิราถ. กยิรามิ, กยิราม.

`kayirā` 之后，`eyyuṃ` 等后缀中的 `eyya` 省略。如：`Kayiruṃ`。`Tvaṃ kayirāsi`、`kayirātha`。`Kayirāmi`、`kayirāma`。

๗๒. เอถสฺสา

72. 论 `etha` 之 `e` 作 `ā`

กยิรา ปรสฺเส+ถสฺส อา โหตีติอาทิสฺส เอสฺส อา โหติ. กยิราถ ธีโร. กมฺเม-กริเยยฺย, กริเยยฺยุ+มิจฺจาทิ. กโรตุ กุรุตุ วา, กุพฺพนฺตุ กโรนฺตุ อิจฺจาทิ. ปรจฺฉกฺเก-กุรุตํ, กุพฺพนฺตํ. กุรุสฺสุ กรสฺสุ อิจฺจาทิ. ‘‘เอโอน+ม วณฺเณ’’ติ อกาโร. กุรุวฺโห, กุพฺเพ, กุพฺพามเส. กมฺเม-กรียตุ อิจฺจาทิ.

`kayirā` 之后，`etha` 之 `e` 变为 `ā`，由此 `e` 亦变为 `ā`。如：`Kayirātha dhīro`（智者应作）。被动语态：`kariyeyya`、`kariyeyyuṃ` 等。`Karotu` 或 `kurutu`，`kubbantu`、`karontu` 等。为自语态：`kurutaṃ`、`kubbantaṃ`。`Kurussu`、`karassu` 等。依 “`Eona+ma vaṇṇe`” 规则，作 `a`（`akāra`）。`Kuruvho`、`kubbe`、`kubbāmase`。被动语态：`karīyatu` 等。

๕,๑๓๓. กโรติสฺส โข

5,133. 论 `karoti` 作 `kho`

ปาทิโต ปรสฺส กรสฺส กฺวจิ ข โหติ. อภิสงฺขโรติ อิจฺจาทิ. สพฺพตฺถ โยเชตพฺพํ. ‘‘ตทมินา’’ทินา ขาเทเส อภิสํขาสีติ วิเสโส. สก=สตฺติยํ, สกฺโกติ อิจฺจาทิ. อป=ปาปุณเน, ปปุพฺโพ, ปปฺโปติ อิจฺจาทิ. (ตนาทินโย).

在 `pa` 等前缀之后，词根 `kar` 有时变为 `kha`。例如 `Abhisaṅkharoti` 等。此规则应处处适用。依 “`Tadaminā`” 等规则，当以 `kha` 替代时，有特殊形式 `abhisaṃkhāsi`。`Saka`=能力义，例如 `sakkoti` 等。`Apa`=到达义，前缀为 `pa`，例如 `pappoti` 等。（`Tanādi` 类动词规则）。

จุร=เถยฺเย,

`Cura`=偷盗义，

๑,๑๕. จุราทิโต ณิ

1,15. `Curādi` 类动词后加 `ṇi`

จุราทีหิ กฺริยตฺเถหิ สกตฺเถ ณิ ปโร โหติ. ‘‘ณิณาปฺยาปีหิ วา’’ติ วิกปฺเปน โล. ธนํ โจรยติ โจเรติ อิจฺจาทิ. กมฺเม-โจรียติ อิจฺจาทิ. โจรยิสฺสติ โจเรสฺสติ [Pg.254] อิจฺจาทิ. กมฺเม-โจรียิสฺสติ อิจฺจาทิ. อโจรยิ โจรยิ อโจเรสิ โจเรสิ อิจฺจาทิ. อโจรยิสฺส อิจฺจาทิ. กมฺเม-อโจรียิสฺส อิจฺจาทิ. โจรเย โจรเยยฺย อิจฺจาทิ. โจเรตุ โจเรนฺตุ อิจฺจาทิ.

`Curādi` 类动词后，于其本身之行动义，加 `ṇi` 后缀。依 “`Ṇiṇāpyāpīhi vā`” 规则，可选择性地省略（元音）。例如：`Dhanaṃ corayati, coreti`（盗取财物）等。被动语态：`corīyati` 等。将来时：`corayissati, coressati` 等。被动语态将来时：`corīyissati` 等。不定过去时：`acorayi, corayi, acoresi, coresi` 等。`Acorayissa` 等。被动语态不定过去时：`acorīyissa` 等。祈愿式：`coraye, corayeyya` 等。命令式：`coretu, corentu` 等。

จินฺต=จินฺตายํ, สํโยคตฺตา น วุทฺธิ, จินฺเตติ จินฺตยติ, จินฺเตนฺติ. กมฺเม-จินฺตียติ, จินฺตียนฺติ อิจฺจาทิ. มนฺต=คุตฺตภาสเน, มนฺเตติ มนฺตยติ อิจฺจาทิ. ปาล=รกฺขเณ, โส ธมฺมํ ปาเลติ ปาลยติ. เตน ปาลียติ+จฺจาทิ. (จุราทินโย).

`Cinta`=思惟义，因（词根后有）辅音连结，故无元音增强。例如 `cinteti, cintayati, cintenti`。被动语态：`cintīyati, cintīyanti` 等。`Manta`=秘密说义，例如 `manteti, mantayati` 等。`Pāla`=守护义，例如 `so dhammaṃ pāleti, pālayati`（他守护法）。被动语态：`pālīyati`（为彼所护）等。（`Curādi` 类动词规则）。

ภูวาทิ จ รุธาทิ จ, ทิวาทิ จ ตุทาทโย;

ชฺยาที กิยาที สฺวาที จ, ตนาที จ จุราทโย.

`Bhūvādi` 与 `rudhādi`，`divādi` 与 `tudādayo`；`Jyādī`、`kiyādī`、`svādī`，以及 `tanādī` 与 `curādayo`。

(วิกรณวิธานํ).

（语干构成法）。

๕,๑. ติช+มาเนหิ ข+สา ขมา+วีมํสาสุ

5,1. 于 `khamā`（忍耐）及 `vīmaṃsā`（审察）义，词根 `tij` 与 `māna` 后，各加 `kha` 与 `sa` 后缀

ขนฺติยํ ติชา, วีมํสายํ มานา จ ข+สปจฺจยา โหนฺติ ยถากฺกมํ. ติช=นิสาเน, อการสฺสา+ปโยโค. เข ‘‘ลหุสฺสุปนฺตสฺสา’’ติ ปตฺเต+การสฺส ‘‘อญฺญตฺราปี’’ติ ปฏิเสโธ. ยการวชฺชิตพฺยญฺชนสฺส ‘‘ปรรูป+มยกาเร พฺยญฺชเน’’ติ ปรรูปญฺจ. ‘‘จตุตฺถทุติยา’’ ทินา ปฐมกฺขรกกาเร จ ‘‘ขฉสาน+เมกสฺสโร+ทิ ทฺเว’’ติ ติกฺข ติกฺข อิติ ทฺวิภาเว ‘‘โลโป+นาทิพฺยญฺชนสฺสา’’ติอาทิโต+ญฺญสฺส พฺยญฺชนสฺส โลเป จ กเต ติติกฺขาธาตุโต ตฺยาทิปจฺจย+ลวิกรณานิ. ติติกฺขติ อิจฺจาทิ ปุริมสมํ[Pg.255]. กมฺเม-ติติกฺขียติ อิจฺจาทิ. อิโต ปรํ กมฺโมทาหรณํ น กริสฺสาม.

于 `khanti`（忍耐）义，由 `tij`（派生）；于 `vīmaṃsā`（审察）义，由 `māna`（派生），依次各加 `kha` 与 `sa` 后缀。`Tija`=磨砺义，不使用 `a`。当 `kha` 在后时，依 “`lahussupantassa`” 规则本应得 `a`，但依 “`aññatrāpi`” 规则禁止。除 `y` 外的辅音，依 “`pararūpaṃ ayakāre byañjane`” 规则同化为后字。再依 “`Catutthadutiyā`” 等规则，首字母作 `k`，并依 “`khachasānam ekassaro'di dve`” 规则，作 `tikkha tikkha` 双重形式，复依 “`lopo'nādibyañjanassa`” 等规则省略非首辅音后，由词根 `titikkhā` 加 `ti` 等后缀及 `a` 语干助词构成。`Titikkhati` 等，与前述相同。被动语态：`titikkhīyati` 等。此后，不再举被动语态之例。

มาน=ปูชายํ+ติมสฺมา สปจฺจย, ทฺวิตฺตาทิมฺหิ กเต ‘‘มานสฺส วี ปรสฺส จ มํ’’ติ ปุพฺพมานสฺส วี จ ปรมานสฺส มญฺจ โหติ. วีมํสธาตุโต ติปจฺจยาทิมฺหิ กเต วีมํสติ อิจฺจาทิ. ติติกฺขิสฺสติ, วีมํสิสฺสติ อิจฺจาทิ. เอว+มุปริปิ อชฺชตนาทีสุปิ โยเชตพฺพํ. ปโยชกตฺตา ณิ, ‘‘ณิณาปฺยาปีหิ วา’’ติ ลวิกรณํ, เตชยติ เตเชติ. ตถา จุราทิตฺตา น ลวิกรณํ, มานยติ มาเนติ.

词根 `Māna`=恭敬义，其后加 `sa` 后缀。当行双重法等时，依 “`mānassa vī parassa ca maṃ`” 规则，前分 `māna` 变为 `vī`，后分 `māna` 变为 `maṃ`。由词根 `vīmaṃsa` 加 `ti` 等后缀，得 `vīmaṃsati` 等。`Titikkhissati`、`vīmaṃsissati` 等。同样，以上亦适用于不定过去时等。使役态时，（`tij`）加 `ṇi` 后缀，依 “`ṇiṇāpyāpīhi vā`” 规则加 `a` 语干助词，得 `tejayati, tejeti`。同样，（`māna`）因属 `curādi` 类，不加 `a` 语干助词，得 `mānayati, māneti`。

๕,๒. กิตา ติกิจฺฉา+สํสเยสุ โฉ

5,2. 二、于治疗与疑惑义，语根Kitā为cho

ติกิจฺฉายํ สํสเย จ วตฺตมานา กิตา โฉ โหติ. กิต=นิวาเส, ฉปจฺจเย ปุพฺเพว ปรรูปาทิมฺหิ จ กเต ‘‘กิตสฺสา+สํสเย วา’’ติ ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส ติอาเทเส ติกิจฺฉธาตุโต ตฺยาทโย. ติกิจฺฉติ, ติกิจฺฉนฺติ+จฺจาทิ. วิปุพฺพโต กิตา ฉปฺปจฺจยาทิมฺหิ กเต ‘‘กวคฺคหานํ จวคฺคชา’’ติ ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส กสฺส โจ. วิจิกิจฺฉติ, วิจิกิจฺฉนฺติ+จฺจาทิ. ปโยชกตฺตา เกตยติ+จฺจาทิ ปุริมสมํ.

于治疗(tikicchā)与疑惑(saṃsaya)义，现行之语根Kitā为cha。Kitā义为“居住”(nivāse)，加cha后缀，并如前完成连声等后，依“kitassā+saṃsaye vā”，于重叠中，前分节置换为ti，从语根tikiccha，加ti等[语尾]。如：tikicchati（他治疗）、tikicchanti（他们治疗）等。语根Kitā加前缀vi，加cha后缀等后，依“kavaggahānaṃ cavaggajā”，于重叠中，前分节之ka为ca。如：vicikicchati（他怀疑）、vicikicchanti（他们怀疑）等。作使役动词时，ketayati等同前。

๕,๓. นินฺทายํ คุป+พธา พสฺส โภ จ

5,3. 三、于谴责义，于语根gup、badh后为cha，且ba为bha

นินฺทายํ คุป+พเธหิ โฉ โหติ พสฺส โภ จ. คุป=รกฺขเน+ตีมสฺมา ฉปฺปจฺจเย ‘‘อญฺญตฺราปี’’ติ โอตฺตาภาเว จ ปรรูปาทิมฺหิ ‘‘กวคฺคหา’’ ทินา คสฺส เช จ กเต ‘‘คุปิสฺสุสฺสา’’ติ ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส อุสฺส อิ โหติ. ตฺยาทิ+ลวิกรณาทิมฺหิ [Pg.256] ชิคุจฺฉติ อิจฺจาทิ. นินฺทายํ-พธ=พนฺธเน+ตีมสฺมา ฉปฺปจฺจเย จ อิมินาว พสฺส ภกาเร จ ปรรูเป ปฐมกฺขเร ภจฺฉภจฺฉอิติ ทฺวิตฺเต อนาทิพฺยญฺชนสฺส โลเป ‘‘จตุตฺถทุติยานํ ตติยปฐมา’’ติ ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส ภสฺส พกาเร ‘‘ขฉเสสฺวสฺสี’’ติ อิกาเร ทีเฆ จ กเต พีภจฺฉธาตุโต ตฺยาทโย โหนฺติ. พีภจฺฉติ, พีภจฺฉนฺติ อิจฺจาทิ. อญฺญตฺร โคเปติ+จฺจาทิ.

于谴责(nindā)义，于语根gup、badh后为cha，且ba为bha。语根Gup义为“保护”(rakkhane)，从此加cha后缀，依“aññatrāpi”，于无otta[音变]及连声后，依“kavaggahā”等[经]，g为j，依“gupissussā”[经]，于重叠中，前分节之u为i。加ti等及a等语干元音后，[成]jigucchati等。于谴责义，语根badh义为“束缚”(bandhane)，从此加cha后缀，并依此[经]，ba为bha，并作连声，于首字母重叠为bhaccha-bhaccha时，非首辅音脱落，依“catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā”[经]，于重叠中，前分节之bha为ba，依“khachasesvassī”[经]，i音长音化，从语根bībhaccha，加ti等[语尾]。如：bībhacchati（他厌恶）、bībhacchanti（他们厌恶）等。于他处，则为gopeti等。

๕,๔. ตุํสฺมา โลโป จิ+จฺฉายํ เต

5,4. 四、于希求义，从tuṃ有省略，并[加]te[等后缀]

ตุมนฺตโต อิจฺฉาย+มตฺเถ เต ข+ส+ฉา โหนฺติ พหุลํ, ตุํปจฺจยสฺส โลโป จ โหติ, สุตตฺตา. ภุช=ปาลน+ชฺโฌหาเรสุ. โภชนายาติ วิคฺคยฺห ‘‘ตุํ+ตาเย’’จฺจาทินา ตุํปจฺจเย ‘‘ลหุสฺสุปนฺตสฺสา’’ติ โอกาเร ปรรูเป จ กเต โภตฺตุ+มิจฺฉตีติ วิคฺคยฺห อิมินา ขปจฺจเย ตุํปจฺจยสฺส อิมินา จ โลเป ‘‘นิมิตฺตาภาเว เนมิตฺติกสฺสาปิ จ อภาโว’’ติ ญายา ปรรูปโอการานํ อภาเว ขสฺส ปรรูป+ขการาทิมฺหิ จ กเต ภุกฺข ภุกฺข อิติ ทฺวิตฺเต ตติยพกาโร โหติ, พุภุกฺขธาตุโต ตฺยาทโย โหนฺติ, พุภุกฺขติ, พุภุกฺขนฺติ อิจฺจาทิ.

从以tum结尾之词(tumanta)，于希求(icchā)义，常加te、kha、sa、chā等后缀，且因经中所说(sutattā)，tuṃ后缀脱落。语根Bhuja义为“保护”(pālana)与“食”(ajjhohāra)。分析为bhojanāya（为了吃），依“tuṃ+tāye”等[经]加tuṃ后缀，依“lahussupantassā”[经]，o音与连声完成后，再分析为bhottu+micchati（想要吃），依此[经]加kha后缀，并依此[经]脱落tuṃ后缀。依据“因无故果亦无”(nimittābhāve nemittikassāpi ca abhāvo)之理，连声与o音亦无。于kha连声与kha音等完成后，重叠为bhukkha bhukkha，[重叠音节之辅音]成第三字母ba。从语根bubhukkha，加ti等[语尾]。如：bubhukkhati（他渴望吃）、bubhukkhanti（他们渴望吃）等。

ชิ=ชเย, ชยนาย อิติ วิคฺคยฺห ปุเร วิย ตุมาทิมฺหิ กเต เชตุ+มิจฺฉตีติ วิคฺคยฺห สปฺปจฺจเย ชิส ชิส อิติ ทฺวิตฺเต อนาทิพฺยญฺชนโลเป ทฺวิตฺเต ปรสฺส ชิสฺส ‘‘ชิหรานํ คึ’’ติ คึ. ชิคึสธาตุโต ตฺยาทีสุ ชิคึสติ, ชิคึสนฺติ อิจฺจาทิ.

语根Ji义为“战胜”(jaye)，分析为jayanāya（为胜利），如前，完成tuṃ等[后缀]后，再分析为jetu+micchati（想要战胜），加sa后缀，重叠为“jisa jisa”，非首辅音脱落，后分节之jisa依“jiharānaṃ giṃ”[经]为giṃ。从语根jigiṃsa，加ti等[语尾]，[成]jigiṃsati（他想要战胜）、jigiṃsanti（他们想要战胜）等。

ฆส=อทเน[Pg.257], ฆสิตุ+มิจฺฉติ ฉปฺปจฺจยาทิมฺหิ ปุเร วิย กเต ฆสฺส ‘‘กวคฺคหา’’ทินา เฌ ฌสฺส ‘‘จตุตฺถทุติยา’’ ทินา ชกาเร ‘‘ขฉเสสฺวสฺสี’’ติ อิกาเร จ กเต ชิฆจฺฉธาตุโต ตฺยาทโย โหนฺติ. ชิฆจฺฉติ, ชิฆจฺฉนฺติ+จฺจาทิ.

语根Ghasa义为“食”(adane)，[分析为]ghasitu+micchati（想要吃）。如前，加cha后缀等后，依“kavaggahā”等[经]，gha为jha；依“catutthadutiyā”等[经]，jha为ja；依“khachasesvassī”[经]，[重叠音节之a]为i。从语根jighaccha，加ti等[语尾]。如：jighacchati（他想吃）、jighacchanti（他们想吃）等。

๕,๕. อีโย กมฺมา

5.5. 从业[生]īya

อิจฺฉากมฺมโต อิจฺฉาย+มตฺเถ อียปจฺจโย โหติ. ปุตฺต+มิจฺฉตีติ อียปจฺจเย อียาทิวุตฺติตฺตา ‘‘เอกตฺถตายํ’’ติ วิภตฺติโลโป. ปุตฺตียติ, ปุตฺตียนฺติ+จฺจาทิ.

从欲求之业，于欲求义，有īya后缀。如“欲求其子”(puttaṃ icchati)，加īya后缀时，因īya等已述其义，依“同一义”规则，格位被省略。成puttīyati、puttīyanti等。

๕,๖. อุปมานา+จาเร

5.6. 从譬喻[词]，于行义

กมฺมโต อุปมานา อาจารตฺเถ อีโย โหติ. ปุตฺต+มิวา+จรติ ปุตฺตียติ สิสฺสํ, ปุตฺตียนฺติ+จฺจาทิ.

从业处之譬喻词，于行义，有īya后缀。如“待弟子如子”(puttaṃ iva ācarati sissaṃ)，成puttīyati sissaṃ、puttīyanti等。

๕,๗. อาธาราติ

5.7. 从依处[词]

อีโย โหติ. กุฏิย+มิวา+จรติ กุฏียติ ปาสาเท. ปาสาเทวา+จรติ ปาสาทียติ กุฏิยํ, ปาสาทียนฺติ+จฺจาทิ.

有īya后缀。如“于殿堂中如孤邸行”(kuṭiyaṃ iva ācarati pāsāde)，成kuṭīyati pāsāde。“于孤邸中如殿堂行”(pāsāde iva ācarati kuṭiyaṃ)，成pāsādīyati kuṭiyaṃ、pāsādīyanti等。

๕,๘. กตฺตุตา+โย

5.8. 从作者[词生]āyo

กตฺตุโต+ปมานา อาจารตฺเถ อาโย โหติ. ปพฺพโต อิวา+จรติ สีลาทิคุณโยคโตติ ปพฺพตายติ โยคี, ปพฺพตายธาตุโต ตฺยาทโย.

从作者之譬喻词，于行义，有āyo后缀。如“因具足戒等功德，其行如山”(pabbato iva ācarati)，故瑜伽士(yogī)pabbatāyati。从pabbatāya语基，加ti等后缀。

๕,๙. จฺยตฺเถ

5.9. 于成为义

กตฺตุโต [Pg.258] อภูตตพฺภาเว อาโย โหติ พหุลํ. ภุโสติ ปฐมนฺตโต อภุโส ภุโส ภวตีติ ภุสายติ, ภุสายนฺติ อิจฺจาทิ. ‘‘วิจฺฉาภิกฺขญฺเญสุ ทฺเว’’ติ อาภิกฺขญฺญตฺเถ ทฺวิตฺเต อปฏปฏา ปฏปฏา ภวตีติ อาเย ปฏปฏายติ, ปฏปฏายนฺติ+จฺจาทิ. อโลหิโต โลหิโต ภวติ โลหิตายติ.

从作者词，于“非曾是而是”义，多有āyo后缀。如从第一格词“bhuso”，“非甚为甚”(abhuso bhuso bhavati)，故成bhusāyati、bhusāyanti等。依“于欲求、重复义，成二”规则，于重复义而重叠时，“非paṭapaṭā为paṭapaṭā”(apaṭapaṭā paṭapaṭā bhavati)，加āya后缀成paṭapaṭāyati、paṭapaṭāyanti等。“非红为红”(alohito lohito bhavati)，成lohitāyati。

๕,๑๐. สทฺทาทีนิ กโรติ

5.10. 作声等[义]

สทฺทาทีหิ ทุติยนฺเตหิ กโรตีติ อสฺมึ อตฺเถ อาโย โหติ. สทฺทํ กโรติ สทฺทายติ. เอวํ เวรายติ, กลหายติ, ธูปายติ+จฺจาทิ.

从“声”等第二格词，于“作”义，有āyo后缀。如“作声”(saddaṃ karoti)，成saddāyati。如是，verāyati（作敌意）、kalahāyati（作争吵）、dhūpāyati（作烟）等。

๕,๑๑. นโมตฺว+สฺโส

5.11. 从Namo[生]asso

นโมอิจฺจสฺมา กโรตีติ อสฺมึ อตฺเถ อสฺโส โหติ. นโม กโรตีติ อสฺมึ อตฺเถ อสฺสปจฺจเย ตฺยาทโย โหนฺติ, ตถาคตํ นมสฺสติ, นมสฺสนฺติ อิจฺจาทิ.

从“namo”此词，于“作”义，有asso后缀。于“作礼敬”(namo karoti)义，加asso后缀，并接ti等后缀，成tathāgataṃ namassati（礼敬如来）、namassanti等。

๕,๑๒. ธาตฺวตฺเถ นามสฺมิ

5.12. 从名词，于语基义

นามสฺมา ธาตฺวตฺเถ พหุล+มิ โหติ. หตฺถินา อติกฺกมตีติ อิปจฺจเย ลวิกรณ+เอการ+อยาเทเสสุ กเตสุ อติหตฺถยติ. เอวํ วีณาย อุปคายติ อุปวีณายติ, วินยํ ทฬฺหํ กโรติ ทฬฺหยติ, วิสุทฺธา โหติ รตฺติ วิสุทฺธายติ, กุสลํ ปุจฺฉติ กุสลายติ+จฺจาทิ.

从名词，于语基义，多有i后缀。如“以象超越”(hatthinā atikkamati)，加i后缀，作la-vikaraṇa、ekāra、ayādesa后，成atihatthayati。如是，“以琴近歌”(vīṇāya upagāyati)，成upavīṇāyati；“令律坚固”(vinayaṃ daḷhaṃ karoti)，成daḷhayati；“夜变清净”(visuddhā hoti ratti)，成visuddhāyati；“问善”(kusalaṃ pucchati)，成kusalāyati等。

๕,๑๓. สจฺจาทีหา+ปิ

5.13. 从“谛”等词亦然

สจฺจาทีหิ [Pg.259] ธาตฺวตฺเถ อาปิ โหติ. สจฺจ+มาจิกฺขตีติ อาปิมฺหิ ตฺยาทิปจฺจเย ‘‘ณิ+ณาปฺยา+ทีหิ วา’’ติ ลวิกรณ+เอ+อยาเทสา. สจฺจาปยติ, สจฺจาเปติ อิจฺจาทิ. อตฺถ+มาจิกฺขติ อตฺถาปยติ. เอวํ เวทาปยติ. สุกฺขํ กโรตีติ สุกฺขาปยติ สุกฺขาเปติ อิจฺจาทิ.

从“谛”等词，于语基义，有āpi后缀。如“说谛”(saccaṃ ācikkhati)，加āpi及ti等后缀时，依“ṇi+ṇāpyā+dīhi vā”规则，作la-vikaraṇa、e、ayādesa。成saccāpayati、saccāpeti等。“说义”(atthaṃ ācikkhati)，成atthāpayati。如是，vedāpayati。“令干”(sukkaṃ karoti)，成sukkhāpayati、sukkhāpeti等。

๕,๑๖. ปโยชกพฺยาปาเร ณาปิ จ

5,16. 且于使役行为中，亦有ṇāpi

กตฺตารํ โย ปโยเชติ, ตสฺส พฺยาปาเร กฺริยตฺถา ณิ+ณาปี โหนฺติ พหุลํ.

于促使作者行动者(kattāraṃ yo payojeti)之行为中，为表动词义，常有ṇi与ṇāpī二后缀。

ณิปจฺจโย อุวณฺณนฺตา, อาโต ณาเปว โหติ+ห;

ทฺเว ทฺเว+โก โหติ วา เสเส, พหุลํตฺยนุวุตฺติยา.

ṇi后缀于u、o音结尾(之语根)后，于ā音结尾后则唯有ṇāpi；其余情况，依“常”(bahulaṃ)之延续，或有二者，或有其一。

อกมฺมกาปิ โหนฺเตว, ณิ+ณาปฺยนฺตา สกมฺมกา;

สกมฺมกา ทฺวิกมฺมา+สฺสุ, ทฺวิกมฺมา จ ติกมฺมกา.

不及物动词加ṇi、ṇāpi后缀后，即成及物动词；及物动词成双宾语动词，双宾语动词则成三宾语动词。

ตสฺมา กตฺตริ กมฺเม จ, ณิ+ณาปีนํ ตุ สมฺภโว;

น ภาเว สุทฺธกตฺตา ตุ, กมฺมํ โหติ ปโยชเก.

是故，ṇi与ṇāpī二后缀可用于主动语态与被动语态；然应说，不可用于非人称语态，因于使役句中存在宾语。

นยาทีนํ ปธานญฺจ, อปธานํ ทุหาทินํ;

สุทฺธกตฺตา ณิ+ณาปีสุ, กมฺม+มกฺขฺยาต โคจรํ.

于nī等动词，原作者为主要宾语；于duh等动词，则为非主要宾语。于ṇi、ṇāpī(使役句)中，原作者被称为宾语。

ภวิตุํ ปโยชยตีติ อตฺเถ อิมินา ณิปฺปจฺจโย. ณกาโร ณานุพนฺธการิยตฺโถ. ‘‘ยุวณฺณาน+เม+โอ ปจฺจเย’’ติ โอกาเร ‘‘อายา+วา ณานุพนฺเธ’’ติ ณานุพนฺเธ อาวาเทโส. ตฺยาทิมฺหิ ‘‘ณิ+ณาปฺยา+ปีหิ วา’’ติ ลวิกรเณ เอกาเร ‘‘เอโอน+มยวา สเร’’ติ อยาเทโส. โส สมาธึ ภาวยติ ภาเวติ[Pg.260], ภาวยนฺติ ภาเวนฺติ+จฺจาทิ. กมฺเม-เตน สมาธิ ภาวียติ+จฺจาทิ. เอตฺถ ‘‘ทีโฆ สรสฺสา’’ติ กฺเย อิการสฺส ทีโฆ. ภาวยิสฺสติ ภาเวสฺสติ, ภาวยิสฺสนฺติ ภาเวสฺสนฺติ+จฺจาทิ. อชฺชตเน อีสฺส สิมฺหิ อภาเวสิ ภาเวสิ, อภาวยิ ภาวยิ, อภาวยึสุ ภาวยึสุ. ปรสฺสรโลเป อภาเวสุํ ภาเวสุํ, อภาวยํสุ ภาวยํสุ, อภาวยุํ ภาวยุํ อิจฺจาทิ. กมฺเม-อภาวียิ ภาวียิ อิจฺจาทิ. อภาวิสฺส อภาวยิสฺส, อภาวิสฺสํสุ อภาวยิสฺสํสุ. กมฺเม-อภาวยิสฺสํ อิจฺจาทิ. ภาเว ภาเวยฺย อิจฺจาทิ. กมฺเม-ภาวีเยยฺย อิจฺจาทิ. ภาวยตุ ภาเวตุ อิจฺจาทิ. กมฺเม-ภาวียตุ อิจฺจาทิ.

于“使之成为”(bhavituṃ payojayati)之义，依此(规则)加ṇi后缀。ṇ字母用作指示语(anubandha)以引生特定作用。依“Yuvaṇṇānam e o paccaye”(规则)变为o后，当此ṇ指示语在后时，依“Āyāvā ṇānubandhe”(规则)替换为āv。当ti等(后缀)在后时，依“Ṇiṇāpyāpīhi vā”(规则)，a-词干元音或变为e；再依“Eonamayavā sare”(规则)替换为ay。如：So samādhiṃ bhāvayati bhāveti (他修习定)，bhāvayanti bhāventi (他们修习定)等。被动语态：Tena samādhi bhāvīyati (定被他所修习)等。此处，依“Dīgho sarassa”(规则)，于ya后缀中之i音变为长音。Bhāvayissati bhāvessati (他将修习)，bhāvissanti bhāvessanti (他们将修习)等。近过去时：abhāvesi bhāvesi, abhāvayi bhāvayi, abhāvayiṃsu bhāvayiṃsu。省略尾音时：abhāvesuṃ bhāvesuṃ, abhāvayaṃsu bhāvayaṃsu, abhāvayuṃ bhāvayuṃ等。被动语态：abhāvīyi bhāvīyi等。Abhāvissa abhāvayissa, abhāvissaṃsu abhāvayissaṃsu。被动语态：abhāvayissaṃ等。愿望式：bhāveyya等。被动语态：bhāvīyeyya等。命令式：bhāvayatu bhāvetu等。被动语态：bhāvīyatu等。

ปจิตุํ ปโยเชตีติ อตฺเถ ณิ+ณาปี โหนฺติ. โส เทวทตฺเตน โอทนํ ปาจยติ ปาเจติ อิจฺจาทิ, ตถา ปาจาปยติ ปาจาเปติ+จฺจาทิ. กมฺเม-โส เตน เทวทตฺเตน โอทโน ปาจียติ ปาจาปียติ+จฺจาทิ, ภวิสฺสตฺยาทีสุปิ โยเชตพฺพํ.

于“使之煮”(pacituṃ payojeti)之义，有ṇi与ṇāpī二后缀。如：他使提婆达多(Devadatta)煮饭(so devadattena odanaṃ pācayati pāceti)等，同样地，亦有pācāpayati pācāpeti等。被动语态：饭被他让提婆达多所煮(so tena devadattena odano pācīyati pācāpīyati)等，未来时等亦应准此配合。

คนฺตุํ ปโยเชตีติ อตฺเถ โส ตํ ปุริสํ คามํ คมยติ คเมติ คจฺฉาปยติ คจฺฉาเปติ+จฺจาทิ. กมฺเม-เตน โส คามํ คมียติ คจฺฉาปียติ+จฺจาทิ.

于“使之去”(gantuṃ payojeti)之义：他使那人去村庄(so taṃ purisaṃ gāmaṃ gamayati gameti gacchāpayati gacchāpeti)等。被动语态：那人被他使去村庄(tena so gāmaṃ gamīyati gacchāpīyati)等。

คุห=สํวรเณ, คุหิตุํ ปโยเชตีติ ณิมฺหิ ‘‘คุหิสฺส สเร’’ติ ทีโฆ. คูหยติ, คูหยนฺติ อิจฺจาทิ.

Guha意为“遮蔽”(saṃvaraṇe)。于“使之遮蔽”(guhituṃ payojeti)之义，加ṇi后缀时，依“guhissa sare”(规则)，(元音)变长。如：gūhayati, gūhayanti等。

ทิส+ทุส=อปฺปีติยํ, ทุสิตุํ ปโยเชตีติ ณิมฺหิ ‘‘ณิมฺหิ ทีโฆ ทุสสฺสา’’ติ ทีเฆ ทูสยติ+จฺจาทิ.

Disa、dusa意为“不喜”(appītiyaṃ)。于“使之不喜”(dusituṃ payojeti)之义，加ṇi后缀时，依“ṇimhi dīgho dusassā”(规则)，(元音)变长，如dūsayati等。

ตถา อิจฺฉนฺตํ ปโยชยติ อิจฺฉาปยติ อิจฺฉาเปติ, เอสยติ เอเสติ. นิยจฺฉนฺตํ ปโยชยติ นิยมยติ นิยเมติ. ตถา อาสยติ [Pg.261] อาเสติ, อจฺฉาปยติ อจฺฉาเปติ. ลาภยติ ลาเภติ, เอวํ วาสยติ วาเสติ, วาสาปยติ วาสาเปติ. วาหยติ วาเหติ, วาหาปยติ วาหาเปติ+จฺจาทิ. เอวํ ชีรยติ, มารยติ, ทสฺสยติ อิจฺจาทิ. หู=สตฺตายํ, ปโหนฺตํ ปโยชยติ ปหาวยติ ปหาเวติ อิจฺจาทิ. สายยติ สายาปยติ สายาเปติ. นายาปยติ นายาเปติ. ปติฏฺฐาปยติ ปติฏฺฐาเปติ. รสฺเส ปติฏฺฐเปติ. หนฺตุํ ปโยชยตีติ ณิ+ณาปี, ‘‘หนสฺส ฆาโต ณานุพนฺเธ’’ติ ฆาตาเทเส ฆาตยติ ฆาเตติ. ตถา ชุหาวยติ ชุหาเวติ, ชหาปยติ ชหาเปติ. หาปยติ หาเปติ. ทาปยติ ทาเปติ. วิธาปยติ วิธาเปติ, ปิทหาปยติ ปิทหาเปติ. (ภูวาทินโย).

同样地，使之欲求(icchantaṃ payojayati)，(作)icchāpayati icchāpeti, esayati eseti。使之约束(niyacchantaṃ payojayati)，(作)niyamayati niyameti。同样地，āsayati āseti, acchāpayati acchāpeti。Lābhayati lābheti，同样地，vāsayati vāseti, vāsāpayati vāsāpeti。Vāhayati vāheti, vāhāpayati vāhāpeti等。同样地，jīrayati (使衰老), mārayati (使死), dassayati (使见)等。Hū意为“存在”(sattāyaṃ)，使之能够(pahontaṃ payojayati)，(作)pahāvayati pahāveti等。Sāyayati sāyāpayati sāyāpeti。Nāyāpayati nāyāpeti。Patiṭṭhāpayati patiṭṭhāpeti。短音时(rasse)，(作)patiṭṭhapeti。于“使之杀”(hantuṃ payojayati)之义，加ṇi、ṇāpī后缀，依“hanassa ghāto ṇānubandhe”(规则)，han替换为ghāta，(作)ghātayati ghāteti。同样地，juhāvayati juhāveti, jahāpayati jahāpeti。Hāpayati hāpeti。Dāpayati dāpeti。Vidhāpayati vidhāpeti, pidahāpayati pidahāpeti。(此为bhūvādi类动词之法)。

อิทานิ รุธาทิอฏฺฐคณา ทสฺสียนฺเต-โรธยติ โรเธติ. เทวยติ เทเวติ. โตทยติ โตเทติ. ชยาปยติ ชยาเปติ. วิกฺกยติ วิกฺกยาเปติ. สาวยติ สาเวติ. วิตานยติ วิตาเนติ. โจราปยติ โจราเปติ อิจฺจาทิ.

现展示rudhādi等八类动词：rodhayati rodheti (使哭泣)。Devayati deveti (使嬉戏)。Todayati todeti (使刺痛)。Jayāpayati jayāpeti (使战胜)。Vikkayati vikkayāpeti (使卖)。Sāvayati sāveti (使听闻)。Vitānayati vitāneti (使伸展)。Corāpayati corāpeti (使偷盗)等。

ขาทีหิ ปจฺจยนฺเตหิ, อปิ โหนฺติ ณิ+ณาปโย;

ณิ+ณาปินา+นกานานํ, ทสฺสนญฺเจตฺถ สาธนํ.

于以kha等后缀结尾(之动词)后，亦有ṇi与ṇāpi后缀；于此，其实例即是证明。

ติติกฺขนฺตํ ปโยชยติ ติติกฺเขติ ติติกฺขาเปติ, ติกิจฺฉยติ ติกิจฺเฉติ ติกิจฺฉาปยติ ติกิจฺฉาเปติ. เอวํ พุภุกฺเขติ พุภุกฺขาเปติ. ปพฺพตายยติ. ปุตฺตียยติ อิจฺจาทิ. (ขาทิปจฺจยนโย).

使之忍耐(titikkhantaṃ payojayati)，(作)titikkheti titikkhāpeti, tikicchayati tikiccheti tikicchāpayati tikicchāpeti (使治疗)。同样地，bubhukkheti bubhukkhāpeti (使饥饿)。Pabbatāyayati (使如山)。Puttīyayati (使如子)等。(此为kha等后缀之法)。

อิติ ปโยคสิทฺธิยํ ตฺยาทิกณฺโฑ ฉฏฺโฐ.

《用法成就》(Payogasiddhi)第六品“ti等词”终。

๗. ขาทิกณฺฑ

7. 可食篇

อถ [Pg.262] ธาตูหิเยว ภาว+กมฺม+กตฺตุ+กรณาทิสาธนสหิตํ ขาทิวิธานํ อารภียเต –

于是，现在开始讲述以词根为基础，包含状态、业、作者、工具等作用的“可食”的规定——

‘‘ติชมาเนหิ ขสา ขมาวีมํสาสุ’’ อิจฺจาทีหิ ปจฺจยวิธานญฺจ ปรรูปทฺวิตฺตาทิการิยญฺจ ตฺยาทิกณฺเฑ วุตฺตนเยเนว ญาตพฺพํ. ติติกฺขนํ ติติกฺขา, ‘‘อิตฺถิย+มณกฺติกยกยา จ’’ อิติ สุตฺเตน อปจฺจโย จ ‘‘อิตฺถิย+มตฺวา’’ติ อาปจฺจโย จ โหติ. ตถา วีมํสนํ วีมํสา. ‘‘กิตา ติกิจฺฉาสํสเยสุ โฉ’’ติ ฉปฺปจฺจยาทิมฺหิ กเต ติกิจฺฉนํ ติกิจฺฉา, วิจิกิจฺฉนํ วิจิกิจฺฉา. คุป=โคปเน, พธ=พนฺธเนติ อิเมหิ ธาตูหิ ‘‘นินฺทายํ คุป+พธา พสฺส โภ จ’’ อิติ ฉปจฺจยาทิมฺหิ จ ทฺวิตฺเต ปรพการสฺส อิมินา ภกาเร จ กเต อปจฺจยาทิ โหติ. ชิคุจฺฉนํ ชิคุจฺฉา, พีภจฺฉนํ พีภจฺฉา. ‘‘ตุํสฺมา โลโป จิ+จฺฉายํ เต’’ อิติ อิจฺฉาย+มตฺเถ ข+ส+ฉปฺปจฺจยา โหนฺติ. ภุช=ปาลนชฺโฌหาเรสุ, พุภุกฺขนํ พุภุกฺขา. ชิ=ชเย, ชิคึสนํ, ชิคึสา. ฆส=อทเน, ชิฆจฺฉนํ ชิฆจฺฉา.

“通过‘tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu’等规则，后缀的规定以及后字同化、重复等作用，应如在tyādi篇中所述那样了知。忍耐（titikkhanaṃ）是titikkhā，根据‘itthiyam aṇaktikayakayā ca’此经，有a后缀，以及根据‘itthiyam atvā’，有ā后缀。同样，审察（vīmaṃsanaṃ）是vīmaṃsā。根据‘kitā tikicchāsaṃsayesu cho’此经，在cha等后缀作用下，治疗（tikicchanaṃ）是tikicchā，疑惑（vicikicchanaṃ）是vicikicchā。由gupa（守护）、badha（束缚）这些词根，根据‘nindāyaṃ gupa+badhā bassa bho ca’此经，在cha等后缀作用下，且在重复时，后一个b变为bh，并加上a后缀等。厌恶（jigucchanaṃ）是jigucchā，憎恶（bībhacchanaṃ）是bībhacchā。根据‘tuṃsmā lopo ci+cchāyaṃ te’此经，在愿望义中，有kha、sa、cha等后缀。Bhuja（护持与饮食），饥饿（bubhukkhanaṃ）是bubhukkhā。Ji（胜利），想要求胜（jigiṃsanaṃ）是jigiṃsā。Ghasa（吃），饥饿（jighacchanaṃ）是jighacchā。”

๒๗. ภาวกมฺเมสุ ตพฺพานียา

27. 状态与业之tabba与anīya后缀

ตพฺพอนียา กฺริยตฺถา ปเร ภาวกมฺเมสุ ภวนฺติ, พหุลํวิธานา กตฺตุกรณาทีสุปิ. ภู=สตฺตายํ, ‘‘ยุวณฺณาน+เม โอปจฺจเย’’ติ โอกาเร ‘‘อูพฺยญฺชนสฺสา’’ติ อูอาคโม, ญฺญกาโร อาทฺยาวยวตฺโถ. โอสฺส ‘‘เอโอน+ มยวา [Pg.263] สเร’’ติ อวาเทโส, ภูยเตติ ภวิตพฺพํ ภวตา ภวนียํ. ภาวสฺเส+กตฺตา เอกวจนเมว, ตญฺจ นปุํสกลิงฺคํ.

tabba与anīya后缀用于动词后，表状态与业；因规则的广泛适用，亦用于作者、工具等。以bhū（存在）为例：根据“yuvaṇṇānam e o paccaye”，（词根元音）变为o；根据“e o nam ay avā sare”，o被替换为av。因此，由bhūyate（被存在）形成bhavitabbaṃ（应被存在）、bhavanīyaṃ（应被存在）。状态的作者仅为单数，且是中性。

ตพฺพาทฺยภิหิโต ภาโว,ทพฺพมิว ปกาสตีติ-พหุวจนญฺจ โหติ.

由tabba等所表达的状态，如物质般显现，因此亦可为复数。

กมฺเม-อภิปุพฺโพ, อภิภูยเต อภิภูยิตฺถ อภิภูยิสฺสเตติ อภิภวิตพฺโพ โกโธ ปณฺฑิเตน, อภิภวิตพฺพา ตณฺหา, อภิภวิตพฺพํ ทุกฺขํ. เอวํ อภิภวนีโย อภิภวนียา อภิภวนียํ, กมฺเม อภิเธยฺยสฺเสว ลิงฺควจนานิ.

在业中，以abhi为前缀，（如）abhibhūyate（被克服）、abhibhūyittha（曾被克服）、abhibhūyissate（将被克服），因此kodho abhibhavitabbo paṇḍitena（愤怒应被智者克服），taṇhā abhibhavitabbā（贪爱应被克服），dukkhaṃ abhibhavitabbaṃ（痛苦应被克服）。同样，abhibhavanīyo、abhibhavanīyā、abhibhavanīyaṃ，在业中，（其）性、数与所指称者一致。

วิเสสฺสลิงฺคาตพฺพาที, ตตฺถา+โท ปญฺจ ภาวชา;

นปุํสเก สิยุํ ภาเว, กฺโต จา+โน อกตฺตริ.

tabba等的性随所饰词而定，其中开头的五种由状态而生；在状态义中，它们是中性；kta与ana后缀用于非作者。

ภาวสฺมึ ฆณ ปุเม เอวํ, อิยุวณฺณา คหาทิโช;

อปจฺจโยปิ วา+สํขฺยา, ตุ+มาทิตฺวนฺตกา สิยุํ.

在状态义中，gha、ṇa等后缀（构成的词）是阳性；同样，由gaha等词根形成的i、u结尾的词也是。无后缀词、数词，以及以tu、mā等结尾的词亦可表状态。

อิโต ปรํ อุปสคฺคปุพฺพตา จ กาลตฺตยสฺส วากฺยคหณญฺจ วุตฺตนเยน ญาตพฺพํ, ตสฺมา อนุรูปวากฺยเมว ทสฺสยิสฺสาม –

此后，前缀的用法以及对三时语句的理解，也应按照前述方法了知。因此，我们仅展示相应的例句——

อาส=อุปเวสเน, อาสเน อาสิตพฺพํ ตยา อาสนียํ. กมฺเม-อุปาสียตีติ อุปาสิตพฺโพ คุรุ อุปาสนีโย. สี=สเย, เอ+อยาเทสา, สยนํ สยิตพฺพํ สยนียํ ตยา. อติสียตีติ อติสยิตพฺโพ กโฏ เต อติสยนีโย. ปท=คมเน, ‘‘ปทาทีนํ กฺวจี’’ติ ยุก, กกาโร กานุพนฺธการิยตฺโถ, อุกาโร อุจฺจารณตฺโถ, ทสฺสโช ปุพฺพรูปญฺจ, อุปฺปชฺชนํ อุปฺปชฺชิตพฺพํ อุปฺปชฺชนียํ. ปฏิปชฺชียตีติ ปฏิปชฺชิตพฺโพ มคฺโค ปฏิปชฺชนีโย. พุธ=ญาเณ, พุชฺฌเตติ พุชฺฌิตพฺโพ [Pg.264] ธมฺโม พุชฺฌนีโย. สุ=สวเน, สูยเตติ โสตพฺโพ ธมฺโม, ญฺญิมฺหิ นาคเม ‘‘ตถนรานํ ฏฐณลา’’ติ เณ จ กเต ‘‘น เต กานุพนฺธ+นาคเมสู’’ติ โอการาภาโว. สุณิตพฺโพ, สวนีโย. กร=กรเณ –

Āsa（坐），（状态义：）āsitabbaṃ tayā（应由你坐），āsanīyaṃ。（业义：）upāsīyati（被侍奉），因此guru upāsitabbo（师长应被侍奉），upāsanīyo。Sī（睡），e替换为ay，（状态义：）sayanaṃ sayitabbaṃ tayā（应由你睡），sayanīyaṃ。（业义：）atisīyati（被超越），因此kaṭo atisayitabbo te（草席应被你超越），atisayanīyo。Pada（行），根据“padādīnaṃ kvacī”，有yuka后缀，k是为了k-anubandha的作用，u是为了发音，以及有前字同化等。Uppajjanaṃ（生起），uppajjitabbaṃ，uppajjanīyaṃ。（业义：）paṭipajjīyati（被行），因此maggo paṭipajjitabbo（道应被行），paṭipajjanīyo。Budha（知），bujjhati（被觉知），因此dhammo bujjhitabbo（法应被觉知），bujjhanīyo。Su（闻），sūyati（被听闻），因此dhammo sotabbo（法应被听闻）；在ññimhi nāgame中，根据“tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā”，n变为ṇ，但根据“na te kānubandha+nāgamesū”，o音不现，故亦作suṇitabbo；或作savanīyo。Kara（作）——

๙๕. ปรรูป+มยกาเร พฺยญฺชเน

95. 于非y之辅音，成后字相

กฺริยตฺถาน+มนฺตพฺยญฺชนสฺส ปรรูปํ โหติ ยการโต อญฺญสฺมึ พฺยญฺชเน. กรียตีติ กตฺตพฺโพ ธมฺโม, กตฺตพฺพา ปูชา, กตฺตพฺพํ กุสลํ.

在y以外的辅音前，动词词根的尾辅音变为后续形式。〔例如：〕因为被做，所以法应被做，供养应被做，善业应被做。

๑๑๙. ตุํ+ตุน+ตพฺเพสุ วา

119. 于tuṃ、tuna、tabba后缀，或

ตุมาทีสุ กรสฺสา โหติ วา. กาตพฺพํ หิตํ.

在tuṃ等后缀前，词根kar（的元音）有时变为ā。〔例如：〕利益应被做。

๑๗๑. รา นสฺส โณ

171. r之后，n变为ṇ

รนฺตโต กฺริยตฺถา ปจฺจยนการสฺส ณ โหติ. กรณีโย.

在以r结尾的动词词根之后，后缀的n变为ṇ。〔例如：〕应被做。

ภร=ภรเณ, ภรียตีติ ภริตพฺโพ ภรณีโย. คห=อุปาทาเน ‘‘มํ วา รุธาทีนํ’’ติ อนฺตสรา ปโรมํ วา โหติ. มกาโร+นุพนฺโธ. ‘‘โณ นิคฺคหีตสฺสา’’ติ นิคฺคหีตสฺส โณ, สํคยฺหตีติ สํคณฺหิตพฺโพ สํคณฺหนีโย, ‘‘ตถนรา’’ทินา ณกาเร คหณีโย. รม=กีฬายํ, รมียตีติ รมณีโย วิหาโร. อาป=ปาปุณเน, ‘‘สกาปานํ กุกกู เณ’’ติ เอตฺถ ‘สกาปานํ กุก+กู’ติ โยควิภาคา กุ, อูอาคเม นาคมสฺส เณ จ กเต ปาปียตีติ ปาปุณิตพฺโพ. ปรรูเป ปตฺตพฺโพ, ปาปุณนีโย, ปาปนีโย.

（词根）bhara意为“支持”；因为被支持，所以是应被支持的（bharitabbo）、可支持的（bharaṇīyo）。（词根）gaha意为“执取”；根据“rudhādi之后或为maṃ”（maṃ vā rudhādīnaṃ）的规则，尾元音之后有时加上m。m是随附字母（anubandha）。根据“niggahīta之后为ṇo”（Ṇo niggahītassā）的规则，niggahīta变为ṇ；因为被执持，所以是应被执持的（saṃgaṇhitabbo）、可执持的（saṃgaṇhanīyo）；根据“tathanarā”等规则，当有ṇ时，（也作）gahaṇīyo。（词根）rama意为“喜乐”；因为令人喜乐，所以住处是可喜乐的（ramaṇīyo）。（词根）āpa意为“到达”；在“sakāpānaṃ kukakū ṇe”这条规则中，通过规则切分（yogavibhāga）为“sakāpānaṃ kuka+kū”，得到ku，加上增音ū，以及增音n变为ṇ，因为被到达，所以是应被到达的（pāpuṇitabbo）。当为后续形式时，作pattabbo；亦作pāpuṇanīyo、pāpanīyo。

๙๖. มนานํ นิคฺคหีตํ

96. m与n变为niggahīta

มการ+นการนฺตานํ [Pg.265] กฺริยตฺถานํ นิคฺคหีตํ โหตฺย+ยกาเร พฺยญฺชเน. วคฺคนฺตํ, คมิยตีติ คนฺตพฺโพ. คมิตพฺพํ คมนียํ. ขน=ขณ=อวทารเณ, นิคฺคหีตํ วคฺคนฺตตฺตญฺจ, ขญฺญเตติ ขนฺตพฺพํ อาวาฏํ ขนิตพฺพํ ขนนียํ. หน=หึสายํ, หญฺญเตติ หนฺตพฺพํ หนิตพฺพํ หนนียํ. มน=ญาเณ, มญฺญเตติ มนฺตพฺโพ มนิตพฺโพ. ‘‘ปทาทีนํ กฺวจี’’ติ ยุก, จวคฺคาทิมฺหิ กเต มญฺญิตพฺพํ มญฺญนียํ.

以m和n结尾的动词词根，在辅音y前，（其尾音）变为niggahīta。（niggahīta再）变为同类鼻音（vagganta）。〔例如，词根gam：〕因为去，所以是应去的（gantabbo）；亦作gamitabbaṃ、gamanīyaṃ。〔词根〕khana意为“挖掘”；（其尾音）变为niggahīta及同类鼻音。因为被挖掘（khaññate），所以坑（āvāṭaṃ）是应被挖掘的（khantabbaṃ）；亦作khanitabbaṃ、khananīyaṃ。〔词根〕hana意为“伤害”；因为被伤害（haññate），所以是应被伤害的（hantabbaṃ）；亦作hanitabbaṃ、hananīyaṃ。〔词根〕man意为“知晓”；因为被知晓（maññate），所以是应被知晓的（mantabbo）；亦作manitabbo。根据“pada等之后时或”（Padādīnaṃ kvaci）的规则，加上yu，当形成颚音等时，作maññitabbaṃ、maññanīyaṃ。

ปูช=ปูชายํ, ‘‘จุราทิโต ณี’’ติ ณิมฺหิ ญุการสฺส คุรุตฺตา โอการาวุตฺติ ‘‘ยุวณฺณาน+เมโอ ปจฺจเย’’ติ เอกาเร ปูเชตพฺโพ อูมฺหิ อยาเทเส ปูชยิตพฺโพ ปูชนีโย ภควา.

（词根）pūja意为“崇敬”。依“curādi之后加ṇi”（curādito ṇī）等规则，形成词干pūje或pūjaya，故有：应被崇敬的（pūjetabbo）、应被崇敬的（pūjayitabbo）、应被崇敬的世尊（pūjanīyo bhagavā）。

กตฺตริ-ยา=ปาปุณเน, นียตีติ นิยฺยานิโย มคฺโค, คจฺฉนฺตีติ คมนียา โภคา. กรเณ-นห=โสเจยฺเย, นหายนฺตฺย+เนนาติ นหานียํ จุณฺณํ. สมฺปทาเน-ทา=ทาเน, สํ+ปปุพฺโพ, สมฺมา ปทียเต อสฺสาติ สมฺปทานิโย พฺราหฺมโณ.

在主动者义（kattari）中：〔词根yā意为“去”〕因为（它）引导，所以是引导出离的道路（niyyāniyo maggo）；因为（它们）会逝去，所以是会逝去的财富（gamanīyā bhogā）。在工具义（karaṇe）中：〔词根naha意为“沐浴”〕因为人们用它来沐浴，所以是沐浴粉（nahānīyaṃ cuṇṇaṃ）。在为格义（sampadāne）中：〔词根dā意为“给与”〕，带前缀saṃ和pa；因为（供品）被很好地给予他，所以是应受供养的婆罗门（sampadāniyo brāhmaṇo）。

๒๘. ฆฺยณ

28. ghyaṇa后缀

ภาวกมฺเมสุ กฺริยตฺถา ปโร ฆฺยณ โหติ พหุลํ. อูมฺหิ กตฺตพฺพํ การิยํ. หร=หรเณ, หรียตีติ หาริยํ. ภร=ภรเณ, ภริตพฺพํ ภาริยํ. ลภ=ลาเภ, ‘‘วคฺคลเสหิ เต’’ติ ปุพฺพรูปภกาเร ‘‘จตุตฺถทุติยา’’ ทินา ตติยกฺขเร จ กเต ลภิตพฺพํ ลพฺภํ.

在被动和作业义中，动词词根之后通常有ghyaṇa后缀。在“ū”中，“应做”（kattabbaṃ）为kāriyaṃ。Hara（词根，意为“拿取”），“被拿取”（harīyati）为hāriyaṃ。Bhara（词根，意为“承担”），“应承担”（bharitabbaṃ）为bhāriyaṃ。Labha（词根，意为“获得”），根据“vaggalasehi te”的规则对前形的“bha”音，以及根据“catutthadutiyā”等规则对第三个字母进行处理后，“应获得”（labhitabbaṃ）成为labbhaṃ。

วจ=พฺยตฺตวจเน,

Vaca（词根），意为“清晰言语”（byattavacane）。

๙๘. กคา จชานํ ฆานุพนฺเธ

98. 当后接ghyaṇa时，c与j变为k与g

ฆานุพนฺเธ [Pg.266] จการ+ชการนฺตานํ กฺริยตฺถานํ ก+คา โหนฺติ ยถากฺกมํ.

当后接带指示字母“gha”的后缀时，以“c”与“j”结尾的动词词根依次变为“k”与“g”。

๘๔. อสฺสา ณานุพนฺเธ

84. 当后接带指示字母“ṇ”的后缀时，a变为ā

ณการานุพนฺเธ ปจฺจเย ปเร อุปนฺตสฺส อการสฺส อา โหติ. วจนํ วุจฺจเตติ วากฺยํ. ภช=เสวายํ, ภชนียํ ภาคฺยํ, ชสฺส คกาโร. จิ=จเย, จยนํ จียตีติ วา เจยฺยํ. ยสฺส ทฺวิตฺตํ.

当后接带指示字母“ṇ”的后缀时，倒数第二音节的“a”音变为“ā”。“言说”（vacanaṃ）或“被言说”（vuccati）则为vākyaṃ（语句）。Bhaja（词根），意为“服务”（sevāyaṃ），“应被服务”（bhajanīyaṃ）为bhāgyaṃ，其中“j”变为“g”。Ci（词根），意为“积累”（caye），“积累”（cayanaṃ）或“被积累”（cīyati）则为ceyyaṃ，其中“y”音重复。

๕,๑๒๒. นิโต จิสฺส โฉ

5,122. 在ni之后，c变为ch

นิโต ปรสฺส จิสฺส โฉ โหตีติอาทิจการสฺส โฉ. วินิจฺฉยตีติ วินิจฺเฉยฺยํ, นาคเม วินิจฺฉินิตพฺพํ. เอ+อยาเทเสสุ วินิจฺเฉตพฺพํ วินิจฺฉนียํ. นี=ปาปเน, นียตีติ เนยฺโย เนยฺยา เนยฺยํ, เนตพฺพํ.

在“ni”之后，其后的“c”变为“ch”。“辨别”（vinicchayati）则成viniccheyyaṃ；有“n”增音时，为vinicchinitabbaṃ。在“e”与“aya”替换时，为vinicchetabbaṃ、vinicchanīyaṃ。Nī（词根），意为“引导”（pāpane），“被引导”（nīyati）则为neyyo（阳性）、neyyā（阴性）、neyyaṃ（中性），或“应被引导”（netabbaṃ）。

๒๙. อาสฺเส+จ

29. Ā亦变为e

อาการนฺตโต กฺริยตฺถา ฆฺยณ โหติ ภาวกมฺเมสุ อาสฺส เอ จ. ทา=ทาเน, ทาตพฺพํ เทยฺยํ. ปา=ปาเน, ปียตีติ เปยฺยํ. มา=มาเน, มียตีติ เมยฺยํ. ญา=อวโพธเน, ญายตีติ เญยฺยํ ญาตพฺพํ, อูมฺหิ นาคโม ‘‘ญาสฺส เน+ชา’’ติ ญาสฺส ชาเทเส ชานิตพฺพํ, วิชานิยํ. ขา=ปกถเน, สํขาตพฺพํ สํเขยฺยํ.

对于以“ā”结尾的动词词根，在被动和作业义中后接ghyaṇa后缀，且词根的“ā”变为“e”。Dā（词根），意为“布施”（dāne），“应布施”（dātabbaṃ）为deyyaṃ。Pā（词根），意为“饮用”（pāne），“被饮用”（pīyati）为peyyaṃ。Mā（词根），意为“测量”（māne），“被测量”（mīyati）为meyyaṃ。Ñā（词根），意为“觉知”（avabodhane），“被觉知”（ñāyati）为ñeyyaṃ或ñātabbaṃ；在“ū”中，无“n”增音，根据“ñāssa ne+jā”的规则，当“ñā”被“jā”替换时，成为jānitabbaṃ、vijāniyaṃ。Khā（词根），意为“讲述”（pakathane），“应讲述”（saṃkhātabbaṃ）为saṃkheyyaṃ。

๓๐. วทาทีหิ โย

30. 从vada等词根后，加yo后缀

วทาทีหิ [Pg.267] กฺริยตฺเถหิ โย โหติ พหุลํ ภาวกมฺเมสุ. วท=วจเน, วทนํ วชฺชตีติ วา วชฺชํ. มท=อุมฺมาเท, มทนํ มชฺชเต อเนนาติ วา มชฺชํ. คมนํ คมฺมเตติ วา คมฺมํ. คท=วจเน, คชฺชเต คทนียํ วาติ คชฺชํ. ปท=คมเน, ปชฺชนียํ ปชฺชํ คาถา. อท+ขาท=ภกฺขเน, ขชฺชตีติ ขชฺชํ ขาทนียํ. ทม=ทมเน, ทมฺมเตติ ทมฺโม ทมนีโย.

从vada等动词词根，在被动和作业义中通常加yo后缀。Vada（词根），意为“言说”（vacane），“言说”（vadanaṃ）或“被言说”（vajjati）则为vajjaṃ。Mada（词根），意为“迷醉”（ummāde），“迷醉”（madanaṃ）或“使人迷醉之物”（majjate anena）则为majjaṃ。“行进”（gamanaṃ）或“被行进”（gammati）则为gammaṃ。Gada（词根），意为“言说”（vacane），“被言说”（gajjate）或“应言说”（gadanīyaṃ）则为gajjaṃ。Pada（词根），意为“行走”（gamane），“应行至”（pajjanīyaṃ）为pajjaṃ（偈颂，gāthā）。Ada与khāda（词根），意为“吃”（bhakkhane），“被吃”（khajjati）为khajjaṃ，即嚼食（khādanīyaṃ）。Dama（词根），意为“调伏”（damane），“被调伏”（dammati）为dammo，或“应调伏”（damanīyo）。

ภุชา+นฺเนติ คณสุตฺเตน อนฺเน วตฺตพฺเพ ยปจฺจโย.

根据“bhujā...”等组经（gaṇasutta），当意为“食物”（anna）时，使用ya后缀。

๘๓. ลหุสฺสุปนฺตสฺสติ

83. 轻倒数第二音节的……

ลหุภูตสฺส อุปนฺตสฺส อิยุวณฺณสฺส เอโอ โหนฺติ ยถากฺกมํ. ยสฺส ปุพฺพรูเป ภุญฺชิตพฺโพติ โภชฺโช โอทโน, โภชฺชา ยาคุ.

轻倒数第二音节的“i”与“u”音依次变为“e”与“o”。当后接“ya”后缀时，“应食用”（bhuñjitabbo）成为bhojjo odano（应食用的米饭）、bhojjā yāgu（应食用的粥）。

๓๑. กิจฺจ ฆจฺจ ภจฺจ ภพฺพ เลยฺยา

31. 应做之事、应被杀害之事、应被扶养之人、能成之事、应被舔尝之物

เอเต สทฺทา ยปจฺจยนฺตา นิปจฺจนฺเต. กร=กรเณ, อิมินา นิปาตนา เย กิจาเทเส จ กเต ปุพฺพรูปํ, กตฺตพฺพํ กิจฺจํ. หน=หึสายํ, ฆจฺจาเทสาทิมฺหิ กเต หนนํ หญฺญเตติ วา ฆจฺจํ. ภร=ภรเณ, ภจฺจาเทสาทิมฺหิ กเต ภรณีโย ภจฺโจ. ภู=สตฺตายํ, ยมฺหิ โอกาเร อิมินา อวาเทเส ภวตีติ ภพฺโพ. ลิห=อสฺสาทเน, ยมฺหิ อิมินา หสฺส ยกาเร เลหิตพฺพํ เลยฺยํ, เอการวุทฺธิ.

这些词语以`ya`后缀结尾，为不规则构词。词根`Kar`，义为“作”(karaṇe)，通过此特殊构词法，当对`ya`后缀作`kica`替换并进行前形同化时，`kattabbaṃ`（应作的）成为`kiccaṃ`。词根`Han`，义为“伤害”(hiṃsāyaṃ)，当进行`ghacca`等替换时，`hananaṃ`（杀害）或`haññate`（被杀害）成为`ghaccaṃ`。词根`Bhar`，义为“养育”(bharaṇe)，当进行`bhacca`等替换时，`bharaṇīyo`（应被养育者）成为`bhacco`。词根`Bhū`，义为“存在”(sattāyaṃ)，当后接`ya`后缀时，通过此规则，`o`音被替换为`av`，成为`bhabbo`。词根`Lih`，义为“舔尝”(assādane)，当后接`ya`后缀时，通过此规则，`h`被替换为`y`，`lehitabbaṃ`（应被舔尝的）成为`leyyaṃ`，并有`e`音增长。

๓๒. คุหาทีหิ ยก

32. `guha`等（词根）之后（加）`yaka`后缀

คุหาทีหิ [Pg.268] กฺริยตฺเถหิ ภาวกมฺเมสุ ยก โหติ. คุห=สํวรเณ, ‘‘ลหุสฺสุปนฺตสฺสา’’ติ สมฺปตฺตสฺส โอการสฺส ‘‘น เต กานุพนฺธนาคเมสู’’ติ ปฏิเสโธ. ‘‘หสฺส วิปลฺลาโส’’ติ วิปลฺลาเส คุหนํ คุหิตพฺพํ คุยฺหํ. ทุห=ปปูรเณ, โทหนํ ทุยฺหตีติ วา ทุยฺหํ. สาส=อนุสิฏฺฐิยํ –

`guha`等动词词根之后，在非人称构式与被动态中，使用`yaka`后缀。词根`Guh`，义为“遮蔽”(saṃvaraṇe)，根据“lahussupantassā”规则本应获得的`o`音，被“na te kānubandhanāgamesū”规则所禁止。根据“hassa vipallāso”（`h`的换位）规则，通过换位，`guhanaṃ`（隐藏）或`guhitabbaṃ`（应被隐藏的）成为`guyhaṃ`。词根`Duh`，义为“充满”(papūraṇe)，`dohanaṃ`（挤奶）或`duyhati`（被挤奶）成为`duyhaṃ`。词根`Sās`，义为“教导”(anusiṭṭhiyaṃ)——

๑๑๗. สาสสฺส สิส วา

117. `Sās`或作`sisa`

สาสสฺส สิส วา โหติ กานุพนฺเธ. ปุพฺพรูปํ, สาสียตีติ สิสฺโส.

当后接带`k`标记的后缀时，`sās`或作`sisa`。经过前形变化（同化），由`sāsīyati`（被教导）成为`sisso`（弟子）。

สิทฺธา เอเว+เต ตพฺพาทโย เปสา+ติสคฺค+ปฺปตฺตกาเลสุ คมฺยมาเนสุปิ, สามญฺเญน วิธานโต. เปสนํ – ‘‘กตฺตพฺพ+มิทํ ภวตา’’ติ อาณาปนํ อชฺเฌสนญฺจ. อติสคฺโค นาม ‘‘กิ+มิทํ มยา กตฺตพฺพํ’’ติ ปุฏฺฐสฺส ‘‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ’’ติอาทินา ปฏิปตฺติทสฺสนมุเขน กตฺตพฺพสฺส อนุญฺญา. ปตฺตกาโล นาม สมฺปตฺตสมโย. โย กิจฺจกรณสมยํ อุปปริกฺขิตฺวา กโรติ, ตสฺส สมยาโรจนํ, น ตตฺถ อชฺเฌสน+มตฺถิ. โภตา ขลุ กโฏ กตฺตพฺโพ กรณีโย การิโย กิจฺโจ’’ เอวํ ตฺวยา กโฏ กตฺตพฺโพ, โภโต หิ ปตฺโต กาโล กฏกรเณ.

这些以`tabba`等（后缀）结尾的（未来被动分词），即使在表达命令(pesa)、允许(atisagga)和适时(pattakāla)的意义时，也通常是根据一般规则构成的。命令(pesanaṃ)是指“此事应由您完成”这样的命令(āṇāpanaṃ)与请求(ajjhesanañca)。允许(atisaggo)是指，对于“我该做什么？”这样的提问，通过开示“不应杀生”等行为准则，来准许应做之事。适时(pattakālo)是指时机已到。对于考察做事时机而行事者，这是告知时机，其中并无请求。“先生，您确实应做此席(kaṭo)，应办，应为，是职责。”应如是说：“您应做席，因做席之时机于您已到。”

เอวํ อุทฺธมุหุตฺเตปิ วตฺตมานโต เปสาทีสุ สิทฺธา เอว. ตถา อรเห กตฺตริ สตฺติวิสิฏฺเฐ จ ปตียมาเน, อาวสฺสกา+ธมีณตาวิสิฏฺเฐ จ ภาวาโท สิทฺธา. อุทฺธํ มุหุตฺตโต-โภตา กโฏ กตฺตพฺโพ. โภตา รชฺชํ กาตพฺพํ, ภวํ อรโห. โภตา [Pg.269] ภาโร วหิตพฺโพ, ภวํ สกฺโก. โภตา อวสฺสํ กโฏ กตฺตพฺโพ. โภตา นิกฺโข ทาตพฺโพ.

如是，（这些分词）在指未来片刻的命令等（意义）中也同样成立。同样，当行为者被理解为是“值得的”(araha)或“有能力的”(sattivisiṭṭha)时，以及在表达“必须”(āvassaka)和“负债”(adhamīṇatā)等意义时，（这些分词）也成立。指未来片刻：“先生，您稍后应做席。”（表值得：）“先生，您应治理国家，您是堪能者。”（表能力：）“先生，您应承担重担，您有此能力。”（表必须：）“先生，您必须做席。”（表负债：）“先生，您应给予金币。”

๓๓. กตฺตริ ลฺตุ+ณฺกา

33. 施事格之ltu与ṇkā

กตฺตริ การเก กฺริยตฺถา ลฺตุ+ณฺกา โหนฺติ. กร=กรเณ, ปรรูเป ‘‘ลฺตุ+ปิตาทีน+มา สิมฺหี’’ติ อา สิโลโป จ. กโรตีติ กตฺตา. เอวํ ภรตีติ ภตฺตา. หรตีติ หตฺตา. ภิทตีติ เภตฺตา, เอกาโร, อูมฺหิ เภทิตา. ฉินฺทตีติ เฉตฺตา. โภชนสฺส ทาตา โภชนทาตา. สนฺธาตีติ สนฺธาตา. วจตีติ วตฺตา. โอการปรรูเปสุ ภุญฺชตีติ โภตฺตา. ‘‘ปทาทีนํ กฺวจี’’ติ ยุกาคโม, พุชฺฌตีติ พุชฺฌิตา. ชานาตีติ ญาตา. ฉินฺทตีติ เฉตา. สุณาตีติ โสตา. ‘‘อู+ลสฺเส’’ติ อูสฺส เอกาเร คณฺหาตีติ คเหตา. ภวตีติ ภวิตา. สรตีติ สริตา. ‘‘มนานํ นิคฺคหีตํ’’ติ มสฺส นิคฺคหีเต วคฺคนฺเต จ คจฺฉตีติ คนฺตา. นการนฺตานมฺปิ นิคฺคหีตํ, ขนตีติ ขนฺตา. สนตีติ สนฺตา. มญฺญตีติ มนฺตา. ปาเลตีติ ปาลยิตา ปาเลตา, เอตฺถ จุราทิตฺตา ณิ.

在施事格中，为表行为义，有ltu与ṇkā后缀。kara意为“做”；在异形中，根据“ltu、pita等词后simhi不存”的规则，ā也被省略。做者是作者(kattā)。同样，扶养者是bhattā。拿取者是hattā。破坏者是bhettā，[此处]有e音；在[加]ū[后缀]时，成bheditā。切割者是chettā。食物的给予者是施食者(bhojanadātā)。连接者是sandhātā。说者是vattā。在o音异形中，食者是bhottā。根据“pada等词有时[加]”的规则，加入yu；觉悟者是bujjhitā。知者是ñātā。切割者是chetā。听者是sotā。根据“ū+lasse”的规则，ū变成e；拿取者是gahetā。生成者是bhavitā。忆念者是saritā。根据“manānaṃ niggahītaṃ”的规则，m音变为鼻音或同类鼻音；去者是gantā。n结尾的[词根]也变成鼻音；挖掘者是khantā。获得者是santā。思惟者是mantā。守护者是pālayitā或pāletā；此处因为属于curādi词根组而加ṇi。

ณิณาปีสุ-ภาวยตีติ ภาวยิตา ภาเวตา. เอวํ สารยิตา สาเรตา, ทาปยิตา ทาเปตา, หาปยิตา หาเปตา, นิโรธยิตา นิโรเธตา, โพธยิตา โพเธตา, ญาปยิตา ญาเปตา, สาวยิตา สาเวตา, คาหยิตา คาเหตา, การยิตา กาเรตา, การาปยิตา การาเปตา อิจฺจาทิ.

在ṇi与ṇāpi后缀中：使生起者是生起者(bhāvayitā)或培育者(bhāvetā)。同样地，使忆念者是忆念者(sārayitā, sāretā)，使给予者是给予者(dāpayitā, dāpetā)，使舍弃者是舍弃者(hāpayitā, hāpetā)，使止息者是止息者(nirodhayitā, nirodhetā)，使觉醒者是觉醒者(bodhayitā, bodhetā)，使知晓者是知晓者(ñāpayitā, ñāpetā)，使听闻者是听闻者(sāvayitā, sāvetā)，使拿取者是拿取者(gāhayitā, gāhetā)，使作者是作者(kārayitā, kāretā)，使……使作者是使作者(kārāpayitā, kārāpetā)，等等。

ณฺกปจฺจเย-ณกาโร [Pg.270] วุทฺธฺยตฺโถ. รถํ กโรตีติ รถการโก, ‘‘อสฺสา ณานุพนฺเธ’’ติ อา อมาทิสมาโส จ. อนฺนํ ททาตีติ อนฺนทายโก. ‘‘อธาตุสฺส กา+สฺยาทิโต เฆ+สฺสี’’ติ เฆ ปเร อสฺส อิอาเทโส, อนฺนทายิกา, อนฺนทายกํ กุลํ. ‘‘อาสฺสา+ณาปิมฺหิ ยุก’’ อิติณาปิโต+ญฺญตฺร ยุก. โลกํ เนตีติ โลกนายโก, เอกาเร ‘‘อายา+วา ณานุพนฺเธ’’ติ อายาเทโส. เอวํ วิเนตีติ วินายโก.

在ṇka后缀中，ṇ字母用于vuddhi（元音增级）。造车者是造车者(rathakārako)，根据“assā ṇānubandhe”的规则，并且是amādi复合词。施食者是施食者(annadāyako)。根据“Adhātussa kā+syādito ghe+ssī”的规则，可构成阴性与中性，如：施食女(annadāyikā)，施食者家族(annadāyakaṃ kulaṃ)。根据“Āssā+ṇāpimhi yuka”的规则，除了ṇāpi之外，都加上yu。引导世间者是世间引导者(lokanāyako)，在e音前，根据“āyā+vā ṇānubandhe”的规则，e被替换为āy。同样，调伏者是vināyako。

อกมฺมุปปเท-กโรตีติ การโก, เอวํ ทายโก นายโก, โอกาเร อาวาเทเส สุณาตีติ สาวโก. ปุเร วิย อิกาเร สาวิกา. ลุนาตีติ ลาวโก. ปุ=ปวเน, ปุนาตีติ ปาวโก. ภวตีติ ภาวโก, อุปาสตีติ อุปาสโก. คณฺหาตีติ คาหโก ปาวโก, ยาชโก. วธ=หึสายํ, วเธตีติ วธโก, ‘‘อญฺญตฺราปี’’ติ วุทฺธิปฏิเสโธ. ‘‘หนสฺส ฆาโต ณานุพนฺเธ’’ติ ฆาตาเทโส, หนตีติ ฆาตโก. ‘‘มํ วา รุธาทีนํ’’ติ มํ, รุนฺธโก, คุรุตฺตา น วุทฺธิ. ตถา ภุญฺชตีติ ภุญฺชโก. อายสฺส รสฺเส กิณาตีติ กยโก. ปาเลตีติ ปาลโก. ปูเชตีติ ปูชโก.

当没有宾语作为前缀时：做者是kārako，同样有dāyako（施予者）、nāyako（引导者）；o被替换为āv，听者是sāvako。如同前面，加ikā成sāvikā（女听者）。收割者是lāvako。pu意为“净化”，净化者是pāvako。生成者是bhāvako，亲近者是优婆塞(upāsako)。拿取者是gāhako；[其他例子如]pāvako（净化者）、yājako（祭祀者）。vadha意为“伤害”，杀害者是vadhako；根据“aññatrāpi”的规则，禁止元音增级。根据“在带ṇ的后缀前，han变成ghāta”的规则，han被替换为ghāta；杀者是ghātako。根据“rudhādi词根组前可加maṃ”的规则，[插入]maṃ；障碍者是rundhako；因为音节重，没有元音增级。同样，食者是bhuñjako。āy被缩短，买者是kayako。守护者是pālako。供养者是pūjako。

ขาทีสุ-ติติกฺขตีติ ติติกฺขโก. วีมํสตีติ วีมํสโก อิจฺจาทิ. ปนุทตีติ ปนูทโก, ‘‘พฺยญฺชเน’’จฺจาทินา ทีโฆ. ‘‘ภีตฺวา+นโก’’ติ เอตฺถ ‘อานโก’ติ โยควิภาคา อานโก, อาสฺส รสฺเส นการาคเม จ ‘‘ญาสฺส เน ชา’’ติ ชาเทโส, ชานนโก. ณาปิมฺหิ –

在khādi等词根中：忍受者是titikkhako。考察者是vīmaṃsako，等等。驱逐者是panūdako；根据“byañjane”等规则，[元音]延长。在“Bhītvā+nako”中，通过规则切分(yogavibhāga)得出ānako；ā缩短，加入n，并且根据“ñā在na前变成jā”的规则，ñā被替换为jā，[得出]jānanako（知者）。在ṇāpi后缀中——

อณ-อิติ [Pg.271] ทณฺฑกธาตุ, อาณาเปตีติ อาณาปโก. ตถา สญฺญาปโก, ปติฏฺฐาปโก. สํ+ป ปุพฺโพ อาป=ปาปุณเน, นิพฺพานํ สมฺปาเปตีติ นิพฺพานสมฺปาปโก. การาปโก, การาปิกา อิจฺจาทิ.

Aṇa是daṇḍaka词根；命令者是āṇāpako。同样有saññāpako（使知者）、patiṭṭhāpako（建立者）。saṃ与pa在前，āpa意为“达到”；使达到涅槃者是nibbānasampāpako（使达涅槃者）。kārāpako（使……使作者），kārāpikā（女使……使作者），等等。

พหุลํวิธานา กมฺเมปิ-ปาเทหิ หรียตีติ ปาทหารโก. จุป=มนฺทคมเน, คเล จุปฺปตีติ คลโจปโก.

根据多样的规则，也可用于业格：用脚运送的东西是pādahārako（足运物/脚凳）。cupa意为“缓行”；在喉咙中轻动者是galacopako。

สิทฺโธว ลฺตุ อรหาทีสุ ‘‘ภวํ ขลุ กญฺญาย ปริคฺคหารโห’’ติ (ปริคฺคหิตา). สีลตฺเถ-อุปาทานสีโลติ อุปาทาตา. สาธุ คจฺฉตีติ คนฺตา. มุณฺฑนธมฺมา มุณฺฑนาจาราติ มุณฺฑยิตาโร, เอตฺถ ‘‘ธาตฺวตฺเถ นามสฺมี’’ติ อิมฺหิ อูอาคเม เอ+อยาเทเส มุณฺฑยิตุสทฺทมฺหิ อารงาเทเส จ กเต โยสฺส โฏ.

ltu后缀在araha（值得）等义中也是成立的，如：“尊者确实值得娶此少女”(bhavaṃ khalu kaññāya pariggahāraho)，此中(pariggahāraho)即“能娶者”(pariggahitā)之义。在“习性”义中：有执取习性者是upādātā（执取者）。善走者是gantā（行者）。有剃头天性或习惯者是muṇḍayitāro（剃头者）；此处，根据“dhātvatthe nāmasmī”的规则，经过加入增音ū、e替换为ay、在词muṇḍayitu中进行āraṅ替换等步骤而形成。

๓๔. อาวี

34. Āvī后缀

กฺริยตฺถา อาวี โหติ พหุลํ กตฺตริ. ‘‘ทิสสฺส ปสฺส+ทสฺส=ทส+ท+ทกฺขา’’ติ ทสฺสาเทโส, ภยํ ปสฺสตีติ ภยทสฺสาวี. นีมฺหิ ภยทสฺสาวินี. ภยทสฺสาวิ จิตฺตํ. อปฺปวิสยตาญาปนตฺถํ ภินฺนโยคกรณํ. สามญฺญวิหิตตฺตา สีลาทีสุ จ โหเตว.

从动词词根，在作格义中，通常有āvī后缀。“Disassa passa+dassa=dasa+da+dakkhā”是dassa的替代形式。“见恐怖者”，是为bhayadassāvī（见怖者）。在阴性中为bhayadassāvinī。〔中性为〕bhayadassāvi cittaṃ（见怖之心）。为表示其适用范围有限，故作分别阐述。由于是一般性规定，因此在习性等义中也同样适用。

๓๕. อาสึสาย+มโก

35. Ako后缀（祝福义）

อาสึสายํ คมฺมมานายํ กฺริยตฺถา อโก โหติ กตฺตริ. ชีว=ปาณธารเณ, ชีวตูติ ชีวโก. นนฺท=สมิทฺธิยํ, นนฺทตูติ นนฺทโก. ภวตูติ ภวโก.

当表示祝福义时，从动词词根，在作格义中有ako后缀。词根Jīva（活）义为“维持生命”，“愿他活”，是为耆婆(Jīvako)。词根Nanda（喜）义为“繁荣”，“愿他欢喜”，是为南达咖(Nandako)。“愿他存在”，是为bhavako（存在者）。

๓๖. กรา ณโน

36. 从Kar，无ṇa后缀

กรโต [Pg.272] กตฺตริ ณ โน โหติ. กโรตีติ การณํ. กตฺตรีติ กึ, กโรติ อเนนาติ กรณํ.

从词根kar，在作格义中，无ṇa后缀。“作者”，是为kāraṇaṃ（因，作者）。为何说“在作格义中”？“凭借它而作”，是为karaṇaṃ（工具）。

๓๗. หาโต วีหิ+กาเลสุ

37. 从Hā（谷物、时间义）

หาโต วีหิสฺมึ กาเล จ ณโน โหติ. ‘‘อาสฺสา’’ตฺยาทินา ยุก, ชหนฺติ อุทกํติ หายนา วีหโย. ชหาติ ภาเว ปทตฺเถติ หายโน สํวจฺฉโร. วีหิกาเลสูติ กึ, ชหาตีติ หาตา.

从词根hā，在谷物与时间义中，有ṇana后缀。通过“Āssā”等规则，与yu结合，“它们舍弃水”，是为hāyanā vīhayo（hāyana稻谷）。“它舍弃存在与词义”，是为hāyano saṃvaccharo（hāyana年）。为何说“在谷物与时间义中”？“舍弃者”，是为hātā。

๓๘. วิทา กู

38. 从Vid，Kū后缀

วิทสฺมา กู โหติ กตฺตริ. กกาโร ‘‘กูโต’’ติ วิเสสนตฺโถ. วิทตีติ วิทู, โลกวิทู.

从词根vid，在作格义中有kū后缀。字母k用作限定。“知者”，是为vidū（知者），如lokavidū（世间知者）。

๓๙. วิโต ญาโต

39. 从Vi+Ñā

วิปุพฺพา ญาอิจฺจ+สฺมา กู โหติ กตฺตริ. วิชานาตีติ วิญฺญู.

从前缀vi与词根ñā，在作格义中有kū后缀。“了知者”，是为viññū（智者）。

๔๐. กมฺมา

40. 从业宾格

กมฺมโต ปรา ญาอิจฺจ+สฺมา กู โหติ กตฺตริ. สพฺพํ ชานาตีติ สพฺพญฺญู. เอวํ มตฺตญฺญู, ธมฺมญฺญู, อตฺถญฺญู กาลญฺญู, กตญฺญู อิจฺจาทิ. (ภิกฺขูติ ปน ‘‘ภราทิ’’ ณฺวาทิสุตฺเตน สิทฺธํ).

从业宾格之后，从词根ñā，在作格义中有kū后缀。“知一切者”，是为sabbaññū（一切知者）。同样地，有mattaññū（知量者）、dhammaññū（知法者）、atthaññū（知义者）、kālaññū（知时者）、kataññū（知恩者）等。（至于比丘(bhikkhu)，则是由“bharādi”等经的ṇu等后缀规则所构成）。

๔๑. กฺวจณ

41. Aṇa后缀（有时）

กมฺมโต ปรา กฺริยตฺถา กฺวจิ อณ โหติ กตฺตริ. กุมฺภํ กโรตีติ กุมฺภกาโร, อมาทิสมาโส. อิตฺถิยํ กุมฺภการี. เอวํ กมฺมกาโร, มาสากาโร, กฏฺฐกาโร, รถกาโร สุวณฺณกาโร[Pg.273], สุตฺตกาโร, วุตฺติกาโร, ฏีกากาโร. สรํ ลุนาตีติ สรลาโวติ โอ+อวาเทสา. มนฺเต อชฺฌายตีติ มนฺถชฺฌาโย, อิ=อชฺเฌนคตีสุ, อธิปุพฺโพ, เอ+อยาเทสา, อธิโน อิสฺส ยการ+จวคฺคาทโย จ.

从业宾格之后，从动词词根，在作格义中有时有aṇa后缀。“造罐者”，是为kumbhakāro（陶工），此为amādi复合词。其阴性为kumbhakārī。同样地，有kammakāro（工匠）、māsākāro（历算家）、kaṭṭhakāro（木匠）、rathakāro（车匠）、suvaṇṇakāro（金匠）、suttakāro（经作者）、vuttikāro（释词作者）、ṭīkākāro（复注作者）。“割芦苇者”，是为saralāvo，此处有o到av的替代。“诵咒者”，是为manthajjhāyo，此处词根i义为“研读”，前缀为adhi，e被替代为ay，adhi的i被替代为y，以及颚音等规则亦适用。

พหุลาธิการา อิห น โหติ ‘‘อาทิจฺจํ ปสฺสติ, หิมวนฺตํ สุโณติ, คามํ คจฺฉติ’’. กฺวจีติ กึ, กมฺมกโร, เอตฺถ อปจฺจโย.

由于这是个或然规则，所以此规则不适用于“ādiccaṃ passati”（看见太阳）、“himavantaṃ suṇoti”（听到雪山）、“gāmaṃ gacchati”（去村庄）等情况。为何说“有时”？如kammakaro（工匠），此处的后缀是a。

๔๒. คมา รู

42. 从Gam，Rū后缀

กมฺมโต ปรา คมา รู โหติ กตฺตริ. รานุพนฺธตฺตา อมภาคโลโป. เวทํ คจฺฉตีติ เวทคู, เอวํ ปารคู.

从业宾格之后，从词根gam，在作格义中有rū后缀。由于r是附标字母，gam的am部分被省略。“通达吠陀者”，是为vedagū（通晓吠陀者）。同样地，有pāragū（到达彼岸者）。

สามญฺญวิธานโต สีลาทีสุปิ โหติ. ภวปารํ คจฺฉติ สีเลนาติ ภวปารคู. อนฺตคมนสีโล อนฺตคู, เอวํ อทฺธคู.

依据一般性规定，此后缀在表示习性等义时也同样适用。“以戒行到达有之彼岸者”，是为bhavapāragū（到达有之彼岸者）。“有行至终点之习性者”，是为antagū（到达终点者）。同样地，有addhagū（行路者）。

๔๓. สมาน+ญฺญ+ภวนฺต+ยาทิตู+ปมานา ทิสา กมฺเม รี+ริกฺข+กา

43. 从samāna、añña、bhavanta、yādi、upamāna之后，disā在业格中变为rī、rikkha、kā

สมานาทีหิ ยาทีหิ โจ+ปมาเนหิ ปรา ทิสา กมฺมการเก รี+ริกฺข+กา โหนฺติ. ‘‘สฺยาทิ สฺยาทิเน+กตฺถํ’’ติ สมาเส ‘‘รานุพนฺเธ+นฺตสราทิสฺสา’’ติ ทิสสฺส อิสภาคโลเป ‘‘รีริกฺขเกสู’’ติ สมานสฺส สาเทเส จ สมาโน วิย ทิสฺสตีติ สที, สทิกฺโข. เก – ‘‘น เต กานุพนฺธนาคเมสู’’ติ เอตฺตาภาโว, สทิโส.

在samāna等、yādi等及upamāna之后，disā于业格中变为rī、rikkha、kā。在复合词中，当disa的isa部分因“rānubandhe+ntasarādissā”而省略，并且samāna在“rīrikkhakesū”中被替换为sa时，因其“显现如samāna”，故为sadī、sadikkho。至于ke：根据“na te kānubandhanāgamesu”，因无此替换，故形式为sadiso。

๑๒๕. สมานา โร รี+ริกฺข+เกสุ

125. 在samāna之后，（disa）于rī、rikkha、kesu之前变为ra

สมานสทฺทโต [Pg.274] ปรสฺส ทิสสฺส ร โหติ วา รี+ริกฺข+เกสูติ ปกฺเข ทสฺส ราเทเส สรี, สริกฺโข, สริโส.

在samāna一词之后，disa于rī、rikkha、kesu之前，可选择地变为ra。当（disa的）da被替换为ra时，形式是sarī、sarikkho、sariso。

๓,๘๖. สพฺพาทีน+มา

3,86. sabbādi等变为ā

รี+ริกฺข+เกสุ สพฺพาทีน+มา โหติ. อญฺโญ วิย ทิสฺสตีติ อญฺญาที, อญฺญาทิกฺโข, อญฺญาทิโส.

于rī、rikkha、kesu之前，sabbādi等（代词）变为ā。因其“显现如añña（另一个）”，故成aññādī、aññādikkho、aññādiso。

๓,๘๗. นฺต+กิ+มิ+มานํ ฏา+กี+ฏี

3,87. nta、kiṃ、ima变为ṭā、kī、ṭī

รี+ริกฺข+เกสุ นฺต+กึ+อิมสทฺทานํ ฏา+กี+ฏี โหนฺติ ยถากฺกมํ. ฏการา สพฺพาเทสตฺถา. ภวาที ภวาทิกฺโข ภวาทิโส, กีที กีทิกฺโข กีทิโส, อยมิว ทิสฺสตีติ อีที อีทิกฺโข อีทิโส. อากาเร ยาที ยาทิกฺโข ยาทิโส, ตฺยาที ตฺยาทิกฺโข ตฺยาทิโส อิจฺจาทิ.

于rī、rikkha、kesu之前，nta、kiṃ、ima诸词依次变为ṭā、kī、ṭī。ṭa字母表示完全替换。例如bhavādī、bhavādikkho、bhavādiso；kīdī、kīdikkho、kīdiso；因其“显现如ayaṃ（此）”，故成īdī、īdikkho、īdiso。当替换为ā时，则有yādī、yādikkho、yādiso；tyādī、tyādikkho、tyādiso等。

๓,๘๘. ตุมฺหามฺหานํ ตาเม+กสฺมึ

3,88. tumha与amha分别变为tā与mā

รี+ริกฺข+เกสุ ตุมฺหามฺหานํ ตามา โหนฺเต+กสฺมึ ยถากฺกมํ. ตฺวํ วิย ทิสฺสติ, อยํ วิย ทิสฺสตีติ ตาที มาที อิจฺจาทิ. เอกสฺมินฺติ กึ, ตุมฺหาทิโส อมฺหาทิโส.

于rī、rikkha、kesu之前，tumha与amha分别依次变为tā与mā。因其“显现如tvaṃ（你）”，故成tādī；因其“显现如ahaṃ（我）”，故成mādī等。为何说“ekasmiṃ”（分别地）？是为了（排除）tumhādiso、amhādiso（等形式）。

๓,๘๙. ตํ+ม+มญฺญตฺร

3,89. 在其他（复合词）中变为taṃ与maṃ

รีริกฺขกนฺตโต+ญฺญสฺมึ อุตฺตรปเท ตุมฺหามฺหาน+เมกสฺมึ ตํ+มํ โหนฺติ ยถากฺกมํ. ตฺวํ ทีโป เอสํ, อหํ ทีโป เอสํติ อญฺญปทตฺเถ ตํทีปา มํทีปา. ตฺวํ สรณ+เมสํ, อหํ สรณ+ เมสนฺติ [Pg.275] ตํสรณา มํสรณา. ตยา โยโค ตยฺโยโค, มยา โยโค มยฺโยโคติ อมาทิสมาเส นิคฺคหีตโลโป.

当复合词的后半部分非以rī、rikkha、ka结尾时，tumha与amha分别依次变为taṃ与maṃ。例如，在表示其他词义的复合词中：“Tvaṃ dīpo esaṃ”（你是他们的明灯）成taṃdīpā；“ahaṃ dīpo esaṃ”（我是他们的明灯）成maṃdīpā。“Tvaṃ saraṇaṃ esaṃ”（你是他们的皈依）成taṃsaraṇā；“ahaṃ saraṇaṃ esaṃ”（我是他们的皈依）成maṃsaraṇā。“Tayā yogo”（与你结合）成tayyogo；“mayā yogo”（与我结合）成mayyogo。在amādi等复合词中，鼻音（niggahīta）被省略。

๓,๙๐. เว+ตสฺเส+ฏ

3,90. etassa可选择地变为eṭa

รี+ริกฺข+เกสุ เอตสฺส เอฏ วา โหติ. เอที เอตาที, เอทิกฺโข เอตาทิกฺโข, เอทิโส เอตาทิโส.

于rī、rikkha、kesu之前，etassa可选择地变为eṭa。例如：edī或etādī，edikkho或etādikkho，ediso或etādiso。

๔๔. ภาวการเก สฺว+ฆณ ฆ กา

44. 在状态（bhāva）与作者（kāraka）之义上，（使用后缀）a、gha、ṇa、gha、kā

ภาเว การเก จ กฺริยตฺถา อ ฆณ ฆ กา โหนฺติ พหุลํ.

在状态（bhāva）、作者（kāraka）与动作（kriyā）的意义上，常使用a、gha、ṇa、gha、ka等后缀。

อปจฺจโย-ปคฺคณฺหนํ ปคฺคโห, เอวํ นิคฺคโห, ธมฺมํ ธาเรตีติ ธมฺมธโร, เอวํ วินยธโร. ตถา ตํ กโรตีติ ตกฺกโร, ทฺวิตฺตํ. เอวํ หิตกโร, ทิวสกโร, ทินกโร, ทิวากโร, นิสากโร, ธนุํ คณฺหีติ ธนุคฺคโห. เอวํ กวจคฺคโห. ทท=ทาเน, สพฺพกามํ ททาตีติ สพฺพกามทโท, สพฺพทโท. อาโต ‘‘ปโรกฺขายญฺจา’’ติ จคฺคหเณน ทฺวิตฺเต ‘‘รสฺโส ปุพฺพสฺสา’’ติ รสฺเส จ อนฺนํ ททาตีติ อนฺนทโท, เอวํ ธนโท. สํปุพฺโพ ธา=ธารเณ, สพฺพํ สนฺธหตีติ สพฺพสนฺโธ. นี=ปาปเน, วิปุพฺโพ, วิเนสิ วิเนติ วิเนสฺสติ เอเตน เอตฺถาติ วา วินโย, เอ+อยาเทสา. นยนํ นโย. สิ=เสวายํ, นิปุพฺโพ, นิสฺสียตีติ นิสฺสโย. สิ=สเย, อนุสยิ อนุเสติ อนุเสสฺสตีติ อนุสโย. อิ=คติมฺหิ, ปติปุพฺโพ, ปฏิจฺจ เอตสฺมา ผล+เมตีติ ปจฺจโย. สํ+อุปุพฺโพ, ทาคเม สมุทโย[Pg.276]. จิ=จเย, วินิจฺฉยเต+เนน วินิจฺฉยนํ วา วินิจฺฉโย, ‘‘นิโต จิสฺส โฉ’’ติ จิสฺส โฉ. อุจฺจยนํ อุจฺจโย, สํจโย. ขิ=ขเย, ขยนํ ขโย. ชิ=ชเย, วิชยนํ วิชโย, ชโย. กี=ทพฺพวินีมเย, วิกฺกยนํ วิกฺกโย, กโย. ลี=สิเลสเน, อลฺลียนฺติ เอตฺถาติ อาลโย, ลโย. (อิวณฺณนฺตา).

后缀a（apaccayo）：paggaṇhanaṃ（摄取）成paggaho（摄取）；同样地，niggaho（抑制）。“dhammaṃ dhāreti”（他持有法），故为dhammadharo（持法者）；同样地，vinayadharo（持律者）。“taṃ karoti”（他做那个），故为takkaro（作者），此处有辅音重复（dvittaṃ）。同样地，hitakaro（行善者）、divasakaro（造日者）、dinakaro（造日者）、divākaro（造日者）、nisākaro（造夜者）。“dhanuṃ gaṇhāti”（他拿起弓），故为dhanuggaho（持弓者）；同样地，kavacaggaho（持甲者）。词根dada（=dā，给予）：“sabbakāmaṃ dadāti”（他给予一切所欲），故为sabbakāmadado（给予一切所欲者）、sabbadado（给予一切者）。从以ā结尾的词根，依据“parokkhāyañca”中ca的用法，使词根重复，并依据“rasso pubbassā”缩短元音，“annaṃ dadāti”（他施予食物），故为annadado（施食者）；同样地，dhanado（施财者）。带前缀saṃ的词根dhā（=dhāraṇa，持有）：“sabbaṃ sandhahati”（他连接一切），故为sabbasandho（总持）。词根nī（=pāpana，达到），带前缀vi：“vinesi, vineti, vinessati etena, etthāti vā”（通过它来调伏、正在调伏、将要调伏），故为vinayo（律），此处e被替换为ay（e+ayādesā）。nayanaṃ（引导）成nayo（引导）。词根si（=sevā，服务），带前缀ni：“nissīyati”（被依靠），故为nissayo（依靠）。词根si（=saya，躺卧）：“anusayi, anuseti, anusessati”（随眠、正在随眠、将要随眠），故为anusayo（随眠）。词根i（=gati，去），带前缀paṭi：“paṭicca etasmā phalaṃ eti”（缘此而得果），故为paccayo（缘）。带前缀saṃ和u，加上增音d，成samudayo（集）。词根ci（=caya，积聚）：“vinicchayate anena”（通过它来决择）或vinicchayanaṃ（决择），成vinicchayo（决择），依据“nito cissa cho”，c变为ch。uccayanaṃ（堆积）成uccayo（堆积）、saṃcayo（积聚）。词根khi（=khaya，毁坏）：khayanaṃ（毁坏）成khayo（毁坏）。词根ji（=jaya，胜利）：vijayanaṃ（征服）成vijayo（胜利）、jayo（胜利）。词根kī（=dabbavinimaya，物品交换）：vikkayanaṃ（销售）成vikkayo（销售）、kayo（购买）。词根lī（=silesana，黏著）：“allīyanti ettha”（他们于此黏著），故为ālayo（执著处）、layo（执著）。（以上为i段音结尾的词根）。

อาสุณนฺตีติ อสฺสวา, อาสฺส รสฺโส. ปฏิสฺสวนํ ปฏิสฺสโว. สุ=ปสฺสวเน, อาภวคฺคา สวนฺตีติ อาสวา. รุ=สทฺโท รวตีติ รโว. ภวตีติ ภโว. ปภวติ เอตสฺมาติ ปภโว. ลู=เฉทเน, ลวนํ ลโว. (อุวณฺณนฺตา).

“āsuṇanti”（他们听），故为assavā（听者），此处ā被缩短。paṭissavanaṃ（回应）成paṭissavo（回应）。词根su（=passavana，流动）：“ābhavaggā savanti”（它们流到有顶），故为āsavā（漏）。词根ru（=sadda，声音）：“ravati”（它发声），故为ravo（声音）。“bhavati”（它存在），故为bhavo（有）。“pabhavati etasmā”（它从此产生），故为pabhavo（起源）。词根lū（=chedana，切断）：lavanaṃ（切断）成lavo（切断）。（以上为u段音结尾的词根）。

จร=จรเณ, สํจรณํ สํจโร. ทร=วิทารเณ, อาทรนํ อาทโร. อาคจฺฉติ อาคมนํติ วา อาคโม. สปฺป=คมเน, สปฺปตีติ สปฺโป. ทิพฺพตีติ เทโว. ปกฺกมนํ ปกฺกมตีติ วา ปกฺกโม, เอวํ วิกฺกโม. จร=จรเณ, วนํ จรตีติ วนจโร. กาโม อวจรติ เอตฺถาติ กามาวจโร โลโก, กามาวจรา ปญฺญา, กามาวจรํ จิตฺตํ. คาโว จรนฺติ เอตฺถาติ โคจโร. ปาเทน ปิวตีติ ปาทโป. เอวํ กจฺฉโป. สิรสฺมึ รุหตีติ สิโรรุโห, มนาทิตฺตา โอ. คุหายํ สยตีติ คุหาสยํ จิตฺตํ, เอวํ กุจฺฉิสยา วาตา. ปพฺพเต ติฏฺฐตีติ ปพฺพตฏฺโฐ ปุริโส, ปพฺพตฏฺฐา นที, ปพฺพตฏฺฐํ ภสฺมํ. เอวํ ถลฏฺฐํ ชลฏฺฐํ.

词根cara（=caraṇa，行走）：saṃcaraṇaṃ（行走）成saṃcaro（行走）。词根dara（=vidāraṇa，撕裂）：ādaranaṃ（重视）成ādaro（重视）。“āgacchati”（他来）或āgamanaṃ（来），故为āgamo（来，圣典）。词根sappa（=gamana，行进）：“sappati”（他爬行），故为sappo（蛇）。“dibbati”（他闪耀），故为devo（天）。pakkamanaṃ（离去）或“pakkamati”（他离去），故为pakkamo（离去）；同样地，vikkamo（迈进）。词根cara（=caraṇa，行走）：“vanaṃ carati”（他在林中行走），故为vanacaro（林行者）。“kāmo avacarati ettha”（欲于此中行），故为kāmāvacaro loko（欲界）、kāmāvacarā paññā（欲界慧）、kāmāvacaraṃ cittaṃ（欲界心）。“gāvo caranti ettha”（牛群于此中行走），故为gocaro（牧场）。“pādena pivati”（以足饮），故为pādapo（树）；同样地，kacchapo（龟）。“sirasmiṃ ruhati”（在头上生长），故为siroruho（头发），因属manas等词组，尾音变为o。“guhāyaṃ sayati”（在洞穴中卧），故为guhāsayaṃ cittaṃ（潜藏于洞穴之心）；同样地，kucchisayā vātā（腹中之风）。“pabbate tiṭṭhati”（立于山上），故为pabbataṭṭho puriso（山中人）、pabbataṭṭhā nadī（山中河）、pabbataṭṭhaṃ bhasmaṃ（山中灰）。同样地，thalaṭṭhaṃ（陆上）、jalaṭṭhaṃ（水上）。

กิจฺฉตฺเถ ทุมฺหิ อกิจฺฉตฺเถ สุ+อีสํ+สุข อุปปเทสุ-ทุกฺเขน กรียติ กรณํ วา ทุกฺกรํ. เอวํ ทุสฺสโย, ทุกฺเขน ภรียตีติ ทุพฺภโร มหิจฺโฉ. เอวํ ทุรกฺขํ จิตฺตํ, ทุทฺทโส ธมฺโม, ทุรนุโพโธ ธมฺโม. อีสํ สยตีติ อีสํสโย, เอวํ [Pg.277] สุขสโย. อีสํ กรียตีติ อีสกฺกรํ กมฺมํ. สุเขน กรียตีติ สุกรํ ปาปํ พาเลน. เอวํ สุภโร อปฺปิจฺโฉ, สุทสฺสํ ปรวชฺชํ, สุโพธ+มิจฺจาทิ. สพฺพตฺถ ปาทิอมาทิสมาสา.

在困难义上，用前缀du；在不困难义上，用前缀su、īsaṃ、sukha。——“dukkhena karīyati karaṇaṃ vā”（以困难所做或所行），即是dukkaraṃ（难行）。同样地，dussayo（难共住）。“dukkhena bharīyati”（以困难所支持），即是dubbharo（难养），指大欲者（mahiccho）。同样地，durakkhaṃ cittaṃ（难守护之心）、duddaso dhammo（难见之法）、duranubodho dhammo（难觉悟之法）。“īsaṃ sayati”（稍微躺卧），即是īsaṃsayo（微卧）；同样地，sukhasayo（安卧）。“īsaṃ karīyati”（稍微所做），即是īsakkaraṃ kammaṃ（易行业）。“sukhena karīyati”（以安乐所做），即是“sukaraṃ pāpaṃ bālena”（愚人易行恶）。同样地，subharo（易养），指少欲者（appiccho）；sudassaṃ paravajjaṃ（易见他人之过）；subodha（易觉悟）等。所有这些都是以pa等（前缀）开头的复合词。

ฆณ-ภวตีติ ภาโว, โอ+อาวาเทสา. อย=อิติ ทณฺฑกธาตุ, อยติ อิโตติ อาโย, อาหรตีติ อาหาโร. อุปหนตีติ อุปฆาโต, ‘‘หนสฺส ฆาโต ณานุพนฺเธ’’ติ ฆาตาเทโส. รญฺชตีติ ราโค, ‘‘กคา จชานํ ฆานุพนฺเธ’’ติ ชสฺส โค. รญฺชนฺติ อเนนาติ ราโค. ‘‘อสฺสา ณานุพนฺเธ’’ติ อา, ปชฺชเต+เนนาติ ปาโท. ตุท=พฺยถเน, ปตุชฺชเต+เนนาติ ปโตโท. ชรียติ อเนนาติ ชาโร, เอวํ ทาโร. ภชียตีติ ภาโค. เอวํ ภาโร. ลพฺภตีติ ลาโภ. วิ+โอปุพฺโพ, โวหรียตีติ โวหาโร. ทิยฺยตีติ ทาโย, ยุก. วิหญฺญติ เอตสฺมาติ วิฆาโต. วิหรนฺติ เอตฺถาติ วิหาโร. อารมนฺติ เอตสฺมินฺติ อาราโม. ปจนํ วา ปาโก, จสฺส โก. จชนํ จาโค. ยชนํ ยาโค. รชนํ ราโค.

（后缀）ṇa——“存在”(bhavatīti)是为“有”(bhāvo)，（词根的）u被替换为āv。（词根）Aya=iti daṇḍakadhātu（丹达吉类动词），“行进”(ayati itoti)是为“收入”(āyo)；“拿来”(āharatīti)是为“食物”(āhāro)。“伤害”(upahanatīti)是为“危害”(upaghāto)，根据“hanassa ghāto ṇānubandhe”（规则），han被替换为ghāta。“染着”(rañjatīti)是为“贪”(rāgo)，根据“kagā cajānaṃ ghānubandhe”（规则），j被替换为g。“人因之而染着”(rañjanti anena iti)，故为“贪”(rāgo)。根据“assā ṇānubandhe”（规则），（词根的）a变为ā；“人因之而行”(pajjate anena iti)，故为“足”(pādo)。（词根）Tuda=byathane（刺痛），“人因之被刺”(patujjate anena iti)，故为“刺棒”(patodo)。“人因之而衰败”(jarīyati anena iti)，故为“情人”(jāro)；同样地，有“妻”(dāro)。“被分割”(bhajīyatīti)是为“份”(bhāgo)。同样地，有“负荷”(bhāro)。“被获得”(labbhatīti)是为“利得”(lābho)。Vi与o为前缀，“被使用”(voharīyatīti)是为“惯例”(vohāro)。“被给予”(diyyatīti)是为“继承”(dāyo)。“人因此而苦恼”(vihaññati etasmā iti)，故为“恼害”(vighāto)。“人于此中住”(viharanti ettha iti)，故为“住处”(vihāro)。“人于此中喜乐”(āramanti etasmiṃ iti)，故为“园林”(ārāmo)。“烹煮”(pacanaṃ)或为“成熟”(pāko)，c被替换为k。“舍弃”(cajanaṃ)是为“舍”(cāgo)。“祭祀”(yajanaṃ)是为“祭品”(yāgo)。“染色”(rajanaṃ)是为“色彩”或“贪”(rāgo)。

๑๒๗. อน+ฆณสฺวา+ปรีหิ โฬ

127. 在ana、ṇa、su、ā、pari之后，（后缀）为ḷo

อา+ปรีหิ ปรสฺส ทหสฺส โฬ โหต+น+ฆณสุ. ปริทหนํ ปริฬาโห. เอวํ ทาโห. ภญฺชนํ สงฺโค. เอวํ สงฺโค. สํขรนํ สํขาโร, ‘‘กโรติสฺส โข’’ติ กสฺส โข. เอวํ ปริกฺขาโร. ‘‘ปุรสฺมา’’ติ กรสฺส โข, ปุเรกฺขาโร, เอตฺตํ ตทมินาทิปาฐา. เอวํ อุปกาโร, คาโห.

在（前缀）ā与pari之后，随后的（词根）dah变为ḷa，当a、na、ṇa后缀紧随时。“遍烧”(paridahanaṃ)是为“热恼”(pariḷāho)。同样地，有“燃烧”(dāho)。“破坏”(bhañjanaṃ)是为“执着”(saṅgo)。同样地，有“执着”(saṅgo)。“组合”(saṃkharanaṃ)是为“行”(saṃkhāro)，根据“karotissa kho”（规则），ka变为kha。同样地，有“资具”(parikkhāro)。根据“purasmā”（规则），kar的k变为kh，（得）“尊敬”(purekkhāro)。同样地，有“助益”(upakāro)、“执取”(gāho)。

ฆ-วจตีติ [Pg.278] วโก. สิจ=ปคฺฆรเณ, เสจนํ เสโก. เอวํ โสโก, เอโอวุทฺธิโย. ยุญฺชนํ โยโค.

（后缀）a——“说者”(vacatīti)是为“狼”(vako)。（词根）Sica=paggharaṇe（流出），“洒水”(secanaṃ)是为“洒水”(seko)。同样地，有“忧”(soko)，（此为）e、o的增强(vuddhi)。“结合”(yuñjanaṃ)是为“瑜伽”(yogo)。

ก-ปี=ตปฺปเน, ปีเนตีติ ปีโย, กานุพนฺธตฺตา น วุทฺธิ, ‘‘ยุวณฺณาน+มิยงุวง สเร’’ติ อิยง. ขิป=เปรเณ, ขิปตีติ ขิโป. ภุญฺชนฺตฺย+เนนาติ ภุโช. ยุธ=สมฺปหาเร อายุชฺฌนฺติ อเนนาติ อายุธํ.

（后缀）Ka——（词根）pī=tappane（使满足），“使人满足者”(pīnetīti)是为“可爱者”(piyo)，因有标音k(kānubandha)，故无元音增强(vuddhi)；根据“yuvaṇṇānaṃ iyaṅuvaṅā sare”（规则），（ī）被替换为iyaṅa。（词根）Khipa=peraṇe（投掷），“投掷者”(khipatīti)是为“投掷”(khipo)。“人因之而食”(bhuñjanti anena iti)，故为“手臂”(bhujo)。（词根）Yudha=sampahāre（战斗），“人因之而战”(āyujjhanti anena iti)，故为“武器”(āyudhaṃ)。

๔๕. ทาธาตฺวิ

45. 从（词根）dā与dhā（加后缀）i

ทาธาโต พหุล+มิ โหติ ภาวการเกสุ. ทา=ทาเน, อาทิยตีติอาทิ. เอวํ อุปาทิ. ธา=ธารเณ, อุทกํ ทธาตีติ อุทธิ, ‘‘สญฺญาย+มุโท+ทกสฺสา’’ติ อุทกสฺส อุทาเทโส. ชลํ ธิยเต อสฺมินฺติ ชลธิ. วาลานิ ธียนฺติ อสฺมินฺติ วาลธิ. สนฺธียติ สนฺธาตีติ วา สนฺธิ. ธียตีติ ธิ. วิธียติ วิธาติ วิธานํ วา วิธิ. สมฺมา สมํ วา จิตฺตํ อาทธาตีติ สมาธิ.

从词根dā与dhā，在表示状态(bhāva)或施事者(kāraka)时，多用（后缀）i。（词根）dā=dāne（施与），“他拿取”(ādiyati iti)是为“ādi”(取，等等)。同样，有“upādi”(取)。（词根）dhā=dhāraṇe（执持），因其“容纳水”(udakaṃ dadhāti)，故称“udadhi”(海洋)；根据规则“saññāyamudodakassā”，udaka被替换为uda。因“水被容纳于此”(jalaṃ dhīyate asmiṃ)，故称“jaladhi”(海洋)。因“毛发被容纳于此”(vālāni dhīyanti asmiṃ)，故称“vāladhi”(尾巴)。“它被连接”(sandhīyati)或“它连接”(sandhāti)，是为“sandhi”(连接)。“它被执持”(dhīyati)，是为“dhi”(智慧)。“它被安排”(vidhīyati)、“它安排”(vidhāti)或“安排”(vidhānaṃ)，是为“vidhi”(规则)。“它正确地(sammā)或平静地(samaṃ)集中(ādadhāti)心”，是为“samādhi”(三摩地)。

๔๖. วมาทีหฺย+ถุ

46. 由vam等词根加thu后缀

วมาทีหิ ภาวการเกสฺว+ถุ โหติ. วม=อุคฺคิรเณ, วมนํ วมียตีติ วา วมถุ. เวป+กมฺป=จลเน, เวปนํ เวปถุ.

由vam等词根，于状态或作者义，（加）thu后缀。（词根）vam于“吐出”义；“呕吐”（vamanaṃ）或“被吐出”（vamīyati），是为vamathu（呕吐）。（词根）vepa与kampa于“摇动”义；“摇动”（vepanaṃ），是为vepathu（战栗）。

๔๗. กฺวิ

47. Kvi（零后缀）

กฺริยตฺถา กฺวิ โหติ พหุลํ ภาวการเกสุ. กกาโร กานุพนฺธการิยตฺโถ.

由行动义（词根），于状态或作者义，多（加）kvi后缀。k字母（kakāro）用于k指示字母（k-anubandha）的功能。

๑๕๙. กฺวิสฺส

159. kvi的（省略）

กฺริยตฺถา [Pg.279] ปรสฺส กฺวิสฺส โลโป โหติ. สมฺภวตีติ สมฺภู. เอวํ วิภวตีติ วิภู, อภิภู, สยมฺภู. ตถา ธุ=กมฺปเน, สนฺธุนาตีติ สนฺธุ. วิภาตีติ วิภา. ปภาตีติ ปภา. สํคมฺม ภาสนฺติ เอตฺถาติ สภา, ‘‘กฺวิมฺหิ โลโป+นฺตพฺยญฺชนสฺสา’’ติ อนฺตพฺยญฺชนสฺส โลโป. ภุเชน คจฺฉตีติ ภุชโค. เอวํ อุรโค. ตุรํ=สีฆํ คจฺฉตีติ ตุรงฺโค. เขน คจฺฉตีติ ขโค. วิหายเส คจฺฉตีติ วิหโค, ตทมินาทิปาฐา วิหาเทโส. น คจฺฉตีติ นโค. เอวํ อโค, ‘‘นโค วา+ปฺปาณินี’’ติ วิกปฺเปน นญสมาเส ฏาเทสนิเสโธ. ชน=ชนเน, กมฺมโต ชาโตติ กมฺมโช, อมาทิสมาโส, กมฺมโช วิปาโก, กมฺมชา ปฏิสนฺธิ, กมฺมชํ รูปํ. เอวํ จิตฺตชํ, อุตุชํ, อาหารชํ. อตฺตโช ปุตฺโต, วาริมฺหิ ชาโต วาริโช. เอวํ ถลโช. ปงฺกชํ. ชลชํ. อณฺฑชํ. สรสิชํ, อุปปทสมาเส พหุลํวิธานา วิภตฺยโลเป ‘‘มนาทีหี’’ติอาทินา สิอาเทโส. ทฺวิกฺขตฺตุํ ชาโต ทฺวิโช, ‘‘ตทมินา’’ ทินา กฺขตฺตุํโลโป. ปจฺฉา ชาโต อนุโช. สญฺชานาตีติ สญฺญา. ปชานาตีติ ปญฺญา. เอวํ ปติฏฺฐาตีติ ปติฏฺฐา. ฌา=จินฺตายํ, ปรสมฺปตฺตึ อภิชฺฌายตีติ อภิชฺฌา. หิเตสิตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ฌายตีติ อุปชฺฌา. โส เอว อุปชฺฌาโย, ‘‘สกตฺเถ’’ติ โย. สมฺมา ฌายนฺติ เอตฺถาติ สํฌา. กฺวิทนฺตา ธาตฺวตฺถํ น ชหนฺติ, ลิงฺคตฺถํ ปฏิปาทยนฺติ.

于行动义词根后，kvi后缀被省略。“出生”（sambhavati），是为sambhū（能生者）。同样，“显现”（vibhavati），是为vibhū（大能者）、abhibhū（征服者）、sayambhū（自生者）。同样，（词根）dhu于“摇动”义；“彻底摇动”（sandhunāti），是为sandhu。“照耀”（vibhāti），是为vibhā（光辉）。“发光”（pabhāti），是为pabhā（光明）。“于此聚集交谈”（saṃgamma bhāsanti ettha），是为sabhā（集会所）；依“kvimhilopontabyañjanassā”（规则），词尾辅音被省略。“以弯曲（之身）而行”（bhujena gacchati），是为bhujago（蛇）。同样，urago（蛇）。“快速而行”（turaṃ=sīghaṃ gacchati），是为turaṅgo（马）。“于空中行”（khena gacchati），是为khago（鸟）。“于天空行”（vihāyase gacchati），是为vihago（鸟）；依tadaminādi的读法，（vihāyasa）被替换为vihā。“不行”（na gacchati），是为nago（山）。同样，ago（山）；依“nagovāppāṇinī”（规则），于否定复合词中，对无情物，（此形）为可选项，且禁止ṭa替换。（词根）jana于“产生”义；“从业而生”（kammato jāto），是为kammajo（业生的），此为amādi复合词；业生的果报，业生的结生，业生的色。同样，cittajaṃ（心生的），utujaṃ（时节生的），āhārajaṃ（食生的）。“从自身所生”（attajo）是儿子。“于水中生”（vārimhi jāto），是为vārijo（水生的）。同样，thalajo（陆生的）。Paṅkajaṃ（泥中生的）。Jalajaṃ（水生的）。Aṇḍajaṃ（卵生的）。Sarasijaṃ（湖中生的）；于依属复合词（upapadasamāsa）中，因规则的广泛适用，于格（vibhatti）省略后，依“manādīhi”等（规则），（词尾）被替换为si。“出生两次”（dvikkhattuṃ jāto），是为dvijo（二生者）；依“tadaminā”等（规则），kkhattuṃ被省略。“于后出生”（pacchā jāto），是为anujo（弟弟）。“认知”（sañjānāti），是为saññā（想）。“了知”（pajānāti），是为paññā（慧）。同样，“安住”（patiṭṭhāti），是为patiṭṭhā（安住处）。（词根）jhā于“思考”义；“贪求他人成就”（parasampattiṃ abhijjhāyati），是为abhijjhā（贪欲）。“确立利益而教导”（hitesitaṃ upaṭṭhāpetvā jhāyati），是为upajjhā（戒师）。他就是upajjhāyo（戒师）；依“sakatthe”（规则），（加）yo（后缀）。“于此正确地思考”（sammā jhāyanti ettha），是为saṃjhā（黄昏）。以kvi结尾的词不舍弃词根义，而表达性（liṅga）义。

๔๘. อโน

48. Ana（后缀）

กฺริยตฺถา [Pg.280] ภาวการเกสุ อโน โหติ. นนฺท=สมิทฺธิยํ, ภาเว-นนฺทิยเต นนฺทนํ. กมฺเม-อนนฺทียิตฺถ นนฺทียติ นนฺทียิสฺสติ นนฺทิตพฺพนฺติ วา นนฺทนํ วนํ. คหนํ คหนียํ วา คหณํ, ‘‘ตถนรา’’ ทินา นสฺส โณ. คณฺหนํ, นิคฺคหีตสฺส โน. จริตพฺพํ จรณํ. ภุยเต ภวนํ. หุยเต หวนํ. รุนฺธิตพฺพํ รุนฺธนํ โรธนํ วา. ภุญฺชิตพฺพํ ภุญฺชนํ โภชนํ วา. พุชฺฌิตพฺพํ พุชฺฌนํ, ‘‘ปทาทีนํ กฺวจี’’ติ ยุก. โพธนํ วา. สุติ สุยฺยติ วา สวนํ. ปาปียตีติ ปาปุณนํ, ‘‘สกาปานํ กุก+กู’’ติ โยควิภาคา กุอาคเม นาคเม จ ตสฺส โณ จ. ปาลียตีติ ปาลนํ อิจฺจาทิ.

由行动义（词根），于状态或作者义，（加）ana后缀。（词根）nand于“昌盛”义；于状态义：“被喜乐”（nandiyate），是为nandanaṃ（欢喜）。于所作业（kamma）：“曾被喜乐、正被喜乐、将被喜乐或应被喜乐”，是为nandanaṃ vanaṃ（令人欢喜的林苑）。“难行处”（gahanaṃ）或“应执取”（gahanīyaṃ），是为gahaṇaṃ（执取）；依“tathanarā”等（规则），n成ṇ。Gaṇhanaṃ（把握）；于niggahīta（被抑制）中，n不变。“应行”（caritabbaṃ），是为caraṇaṃ（行）。“被生成”（bhuyate），是为bhavanaṃ（有，存在）。“被祭祀”（huyate），是为havanaṃ（祭祀）。“应阻碍”（rundhitabbaṃ），是为rundhanaṃ（阻碍）或rodhanaṃ（障碍）。“应受用”（bhuñjitabbaṃ），是为bhuñjanaṃ（受用）或bhojanaṃ（食物）。“应觉悟”（bujjhitabbaṃ），是为bujjhanaṃ（觉悟）；依“padādīnaṃ kvacī”（规则），有yuka。或作bodhanaṃ（觉悟）。“听”（suti）或“被听”（suyyati），是为savanaṃ（听闻）。“被达到”（pāpīyati），是为pāpuṇanaṃ（到达）；依“sakāpānaṃ kuka+kū”的规则分立（yogavibhāga），以及ku增益（āgama）和nā增益，其n成ṇ。“被守护”（pālīyati），是为pālanaṃ（守护）等。

กตฺตริ-รชํ หรตีติ รโชหรณํ โตยํ. วิชานาตีติ วิญฺญาณํ. ฆา=คนฺโธปาทาเน, ฆายตีติ ฆานํ. ฌา=จินฺตายํ, ฌายตีติ ฌานํ. กโรติ อเนนาติ การณํ, ทีโฆ. วิอากรียนฺติ เอเตนาติ พฺยากรณํ. ปูรติ+เนนาติ ปูรณํ. ทียเต+เนนาติ ทานํ. ปมียเต+เนนาติ ปมาณํ. วุจฺจเต+เนนาติ วจนํ. ปนุทติ ปนุชฺชเต+เนนาติ วา ปนุทนํ. สูท=ปครเณ, สูทติ สุชฺชเต+เนนาติ วา สูทโน. สุณาติ สุยเต+เนเนติ วา สวนํ. ลุยติ ลุยเต+เนเนติ วา ลวนํ. เอวํ นยนํ. ปุนาติ ปุยเต+เนเนติ วา ปวโน. สเมตีติ สมโณ สมนํ วา. ตถา ภาเวติ ภาวียติ เอตายาติ วา ภาวนํ. เอวํ ปาจนํ ปาจาปนํ อิจฺจาทิ. ‘‘อน+สณสฺวา ปรีหิ โฬ’’ติ โฬ, อาฬาหนํ.

于作者（kattari）义：“去除尘垢”（rajaṃ harati），是为rajoharaṇaṃ toyaṃ（除尘之水）。“了知”（vijānāti），是为viññāṇaṃ（识）。（词根）ghā于“取香”义；“嗅”（ghāyati），是为ghānaṃ（鼻）。（词根）jhā于“思考”义；“禅思”（jhāyati），是为jhānaṃ（禅）。“以此造作”（karoti anena），是为kāraṇaṃ（因），（词根元音）长音化。“以此解释”（viākarīyanti etena），是为byākaraṇaṃ（解释）。“以此充满”（pūrati anena），是为pūraṇaṃ（充满）。“以此施与”（dīyate anena），是为dānaṃ（布施）。“以此衡量”（pamīyate anena），是为pamāṇaṃ（量）。“以此言说”（vuccate anena），是为vacanaṃ（言）。“以此驱逐或被驱逐”（panudati panujjate anena vā），是为panudanaṃ（驱逐）。（词根）sūd于“流出”义；“以此流出或被流出”（sūdati sujjate anena vā），是为sūdano（厨师）。“以此听闻或被听闻”（suṇāti suyate anena vā），是为savanaṃ（耳）。“以此收割或被收割”（luyati luyate anena vā），是为lavanaṃ（收割）。同样，nayanaṃ（眼）。“以此净化或被净化”（punāti puyate anena vā），是为pavano（风）。“平息”（sameti），是为samaṇo（沙门）或samanaṃ（平息）。同样，“修习”（bhāveti）或“依此被修习”（bhāvīyati etāya vā），是为bhāvanaṃ（修习）。同样，pācanaṃ（烹煮）、pācāpanaṃ（使之烹煮）等。依“Ana+saṇasvā parīhi ḷo”（规则），ana成ḷo，如āḷāhanaṃ（火葬场）。

อธิกรเณ-ติฏฺฐติ อสินฺติ ฐานํ. เอวํ สยนํ, เสนํ วา อาสนํ. อธิกรียติ เอตฺถาติ อธิกรณํ.

于处所（adhikaraṇa）义：“于此停留”（tiṭṭhati asmiṃ），是为ṭhānaṃ（处所）。同样，sayanaṃ（卧具）、senaṃ（卧具）或āsanaṃ（坐具）。“于此作为基础”（adhikarīyati ettha），是为adhikaraṇaṃ（处所）。

สมฺปทานาปาทาเนสุ-สมฺมา [Pg.281] ปทียเต ยสฺส ตํ สมฺปทานํ. อเปจฺจ เอตสฺมา อาททาตีติ อปาทานํ. พหุลาธิการา จลนาทีหิปิ สีลสาธุธมฺเมสุปิ อโน, จลติ สีเลนาติ จลโน เอวํ ชลโน, โกธโน, โกปโน. มณฺฑ=ภุสเน, มณฺเฑติ สีเลนาติ มณฺฑโน. เอวํ ภูสโน. ‘‘อญฺญาตฺรปี’’ติ โอการนิเสโธ.

于为格（sampadāna）与从格（apādāna）义：“正确地施与的对象”，是为为格。“从此离开而取”，是为从格。因“多（bahula）”之权力，由cal等（词根），以及于性情（sīla）、善法（sādhudhamma）义，亦（加）ana（后缀）。“因性情而动”（calati sīlena），是为calano（动摇者）。同样，jalano（燃烧者）、kodhano（易怒者）、kopano（易怒者）。（词根）maṇḍ于“装饰”义；“因性情而装饰”（maṇḍeti sīlena），是为maṇḍano（装饰者）。同样，bhūsano（庄严者）。“Aññātrapī”是禁止o元音的（规则）。

๔๙. อิตฺถิย+ม+ณ+กฺติ+ก+ยก+ยา จ

49. 阴性，以及a、ṇa、kti、ka、yaka、yā等后缀

อิตฺถิลิงฺเค ภาเว การเก จ กฺริยตฺถา ออาทโย โหนฺติ อโน จ พหุลํ.

于阴性，在状态、作用者和行为的意义上，有a等后缀，且常有ana后缀。

อ-ชร=วโยหานิยํ, ชิรติ ชิรณํ วา ชรา. ‘‘อิตฺถิย+ม+ตฺวา’’ติ อาปจฺจโย. ปฏิสมฺภิชฺชตีติ ปฏิสมฺภิทา. ปฏิปชฺชติ เอตายาติ ปฏิปทา. เอวํ สมฺปทา, อาปทา. อุปาทียตีติ อุปาทา. อิกฺข+จกฺข=ทสฺสเน, อุปอิกฺขตีติ อุเปกฺขา. ‘‘ยุวณฺณาน+เมโอ ลุตฺตา’’ติ เอกาโร. จินฺตนํ จินฺตา. สิกฺข=วิชฺโชปาทาเน, สิกฺขนํ สิกฺขียนฺตีติ วา สิกฺขา. เอวํ ภิกฺขา. อิจฺฉนํ อิจฺฉา. ‘‘คมยมิ’’จฺจาทินา จฺฉงาเทโส. ปุจฺฉ=ปุจฺฉเน, ปุจฺฉนํ ปุจฺฉา. มิธ+เมธ=สงฺคเม, อปฐิตธาตุ, เมธนํ เมธา. เอวํ คุธ=ปริเวฐเน, โคธนํ โคธา. ติติกฺขนํ ติติกฺขา. เอวํ วีมํสา, ชิคุจฺฉา, ปิปาสา, ปุตฺติยา. อีหนํ อีหา.

A- `jarā`(老)是年龄的衰损，即`jirati`(衰老)或`jiraṇaṃ`(老朽)。依“Itthiyam atvā”，为ā后缀。`paṭisambhijjati`(被分析)即`paṭisambhidā`(无碍解)。`etāya paṭipajjati`(依此而行)即`paṭipadā`(道)。同样地，有`sampadā`(成就)、`āpadā`(灾难)。`upādīyati`(被执取)即`upādā`(取)。`Ikkha`、`cakkha`义为见，`upaikkhati`(旁观)即`upekkhā`(舍)。依“Yuvaṇṇānam e o luttā”，为e字母。`cintanaṃ`(思惟)即`cintā`(思)。`Sikkha`义为获知，`sikkhanaṃ`(学习)或`sikkhīyanti`(被学习)即`sikkhā`(学)。同样地，有`bhikkhā`(乞食)。`icchanaṃ`(希望)即`icchā`(欲)。依“Gamayam…”等，有cch的替换。`Puccha`义为问，`pucchanaṃ`(询问)即`pucchā`(问)。`Midha`、`medha`义为交合，是未记载的词根，`medhanaṃ`(思量)即`medhā`(慧)。同样地，`gudha`义为缠绕，`godhanaṃ`(缠绕)即`godhā`(蜥蜴)。`titikkhanaṃ`(忍受)即`titikkhā`(忍耐)。同样地，有`vīmaṃsā`(审察)、`jigucchā`(厌恶)、`pipāsā`(渴)、`puttiyā`(爱子之心)。`īhanaṃ`(努力)即`īhā`(追求)。

ณ-กรณํ การา, ‘‘อสฺสา ณานุพนฺเธ’’ติ อา โหติ, เอว+มุปริปิ. หรณํ หารา มุตฺตาวลิ. ตรณํ ตารา, ธรณํ ธารา. อรณํ อารา.

Ṇa- `karaṇaṃ`(作)即`kārā`。依“assā ṇānubandhe”，出现`ā`，以下亦然。`haraṇaṃ`(取)即`hārā`(项链)，如珍珠项链。`taraṇaṃ`(渡)即`tārā`(星)，`dharaṇaṃ`(持)即`dhārā`(流)。`araṇaṃ`(无诤)即`ārā`(锥子)。

ยถากถญฺจิ สทฺทมฺหิ, รุฬฺหิยา อตฺถนิจฺฉโย.

无论如何，在词语中，词义是通过约定俗成来确定的。

กฺติ-สมฺภุวนํ [Pg.282] สมฺภุติ. ‘‘น เต’’จฺจาทินา น วุทฺธิ. สวนํ สุติ. นยนํ นยติ เอตายาติ วา นีติ. มญฺญตีติ มติ, ‘‘คมาทิรานํ โลโปนฺตพฺยญฺชนสฺสา’’ติ คมาทิตฺตา นโลโป. คมนํ คนฺตพฺพาติ วา คติ. อุปหนนํ อุปหติ. รมนฺติ เอตาย รมนํ วา รติ. ตนนํ ตติ. นิยมนํ นิยติ. ภุญฺชนํ ภุตฺติ. ยุญฺชนํ ยุตฺติ, ปรรูปํ. เอวํ สมาปชฺชนํ สมาปชฺชเตติ สมาปตฺติ. สมฺปตฺติ. ยช=เทวปูชาสงฺคติกรณทาเนสุ, ยชนํ อิฏฺฐิ, ‘‘ยชสฺส ยสฺส ฏิยี’’ติ ฏิอาเทโส, ‘‘ปุจฺฉาทิโต’’ติ ตสฺส โฐ, ปรรูปปฐมกฺขรา จ. สาสนํ สิฏฺฐิ, ‘‘สาสสฺส สิส วา’’ติ สิส, สานนฺตรสฺส ตสฺส โฐ’’ติ ฐาเทโส. เภทนํ ภิชฺชเตติ วา ภิตฺติ. ภช=เสวายํ, ภชนํ ภตฺติ. ตน=วิตฺถาเร, ตโนตีติ ตนฺติ, นสฺส นิคฺคหีตาทิ.

Kti- `sambhuvanaṃ`(生起)即`sambhuti`(生起)。依“Na te”等，无元音增强。`savanaṃ`(听闻)即`suti`(闻)。`nayanaṃ`(引导)或`etāya nayati`(依此而引导)即`nīti`(引导、方针)。`maññati`(思惟)即`mati`(思)，依“gamādirānaṃ lopontabyañjanassā”，因属gamādi类，故n脱落。`gamanaṃ`(行走)或`gantabbā`(应行)即`gati`(去向)。`upahananaṃ`(伤害)即`upahati`(恼害)。`etāya ramanti`(于此中欢乐)或`ramanaṃ`(欢乐)即`rati`(乐)。`tananaṃ`(伸展)即`tati`(行列)。`niyamanaṃ`(约束)即`niyati`(定数)。`bhuñjanaṃ`(食用)即`bhutti`(食)。`yuñjanaṃ`(结合)即`yutti`(正当)，有后音同化。同样地，`samāpajjanaṃ`(进入)或`samāpajjati`(他进入)即`samāpatti`(等至)。还有`sampatti`(成就)。`Yaja`义为供神、集会、行事、布施，`yajanaṃ`(祭祀)即`iṭṭhi`(祭品)，依“yajassa yassa ṭiyī”，（词根）替换为`ṭi`；依“pucchādito”，`t`变为`ṭh`，并有后音同化及首字母变化。`sāsanaṃ`(教诫)即`siṭṭhi`(教导)，依“sāsassa sisa vā”，`sās`变为`sis`；依“sānantarassa tassa ṭho”，`t`替换为`ṭh`。`bhedanaṃ`(破坏)或`bhijjati`(被破坏)即`bhitti`(墙)。`Bhaja`义为侍奉，`bhajanaṃ`(侍奉)即`bhatti`(虔信)。`Tana`义为伸展，`tanoti`(他伸展)即`tanti`(线、教典)，n变为鼻音等。

ก-คุหนฺตี เอตฺถาติ คุหา, โอการนิวุตฺติ. รุชตีติ รุชา. โมทนฺติ เอตายาติ มุทา นาม มุทิตา.

Ka- `ettha guhanti`(他们于此中隐藏)即`guhā`(洞窟)，o音消失。`rujati`(毁坏)即`rujā`(病痛)。`etāya modanti`(他们依此而喜悦)即`mudā`，亦名`muditā`(喜)。

ยก-วิท=ญาเณ, วิทนํ วิทนฺติ เอตายาติ วา วิชฺชา, ทสฺส เช ปุพฺพรูปํ. ยชนํ อิชฺชา, ฏิอาเทโส.

Yaka- `vida`义为知，`vidanaṃ`(认知)或`etāya vidanti`(依此而认知)即`vijjā`(明)，d变为j，并有前音同化。`yajanaṃ`(祭祀)即`ijjā`(祭祀)，（另）有`ṭi`的替换。

ย-สยนฺติ เอตฺถาติ เสยฺยา, ทฺวิตฺตํ. อช=วช=คมเน, สมชนํ สมชนฺติ เอตฺถาติ วา สมชฺชา. ปปุพฺโพ, ปพฺพชนํ ปพฺพชฺชา. ตวคฺควรณา’’ทิมฺหิ ‘‘จวคฺคพยญา’’ติ โยควิภาเคน วสฺส เพ ทฺวิตฺตํ. อูมฺหิ ปริจรณํ ปริจริยา. ชาครณํ ชาคริยา.

Ya- `ettha sayanti`(他们于此中躺卧)即`seyyā`(卧具)，有辅音重叠。`Aja`、`vaja`义为行走，`samajanaṃ`(共同行走)或`ettha samajanti`(他们于此中聚集)即`samajjā`(集会)。`pa`在前，`pabbajanaṃ`(出离)即`pabbajjā`(出家)。在Tavaggavaraṇādi中，通过对“cavaggabayañā”一颂的分别适用，v变为b并重叠。当词根后为ū时，`paricaraṇaṃ`(服侍)即`paricariyā`(服侍)。`jāgaraṇaṃ`(醒觉)即`jāgariyā`(觉醒)。

อน-ปโยชเก [Pg.283] การิยธาตุโต กตฺตุํ ปโยชนํ การณํ, เอการนิเสโธ นสฺส โณ จ. เอวํ หริตุํ ปโยชนํ หารณํ. วิท=อนุภเว, วิตฺติ เวทยตีติ วา เวทนา. วนฺท=อภิวาทนถุตีสุ, วนฺทนํ วนฺทนา. อุปาสนํ อุปาสนา. จิต=สํเจตนายํ, เจตยตีติ เจตนา. เทสิยตีติ เทสนา. ภาวิยตีติ ภาวนา.

Ana- 于使役态，从使役词根构成`kāraṇaṃ`(因)，即作者的工具；禁止e音，且n变为ṇ。同样地，`harituṃ payojanaṃ`(使拿取的工具)即`hāraṇaṃ`。`Vida`义为体验，`vitti`(感受)或`vedayati`(他感受)即`vedanā`(受)。`Vanda`义为礼敬和赞叹，`vandanaṃ`(礼敬)即`vandanā`(礼敬)。`upāsanaṃ`(亲近)即`upāsanā`(侍奉)。`Cita`义为思量，`cetayati`(他思量)即`cetanā`(思)。`desiyati`(被开示)即`desanā`(开示)。`bhāviyati`(被培育)即`bhāvanā`(修习)。

๕๐. ชาหาหิ นิ

50. 由（词根）jā与hā派生ni后缀

ชา=วโยหานิมฺหิ, หา=จาเค, อิเมหิ อิตฺถิยํ นิ โหติ. ชานํ=วยปริปาโก ชานิ. หานํ หานิ.

Jā意为“年岁的衰损”，hā意为“舍弃”。由这些词根构成阴性词时，使用ni后缀。衰老（jānaṃ）即年岁的衰熟，由此构成jāni（衰老，损失）。舍弃（hānaṃ）即是hāni（损失）。

๕๑. กรา ริริโย

51. 由（词根）kar派生ririyo后缀

กรโต ริริโย โหติ+ตฺถิยํ. รานุพนฺธตฺตา อรโลเป กรณํ กิริยา. ‘‘กฺริยา’’ติ ‘‘ตุํตาเย’’จฺจาทิมฺหิ ‘‘กฺริยายํ’’ติ โยควิภาคา ริยรมฺหิ อรโลโป, ริกาโร กกาเร+นุพนฺโธ โหติ.

由（词根）kar于阴性词中，置ririyo后缀。因r为附标，省略a，karaṇaṃ（作）成为kiriyā（行为）。（另一说法是：）对于“kriyā”，在“tuṃtāye”等（规则）中，通过对“kriyāyaṃ”进行句义切分，当后接riyara时，省略a，且ri音附于k音之后。

๕๒. อิ+กิ+ตี สรูเป

52. 后缀i、ki、tī用于表示（词根）自体

ธาตุสฺส สรูเป+ภิเธยฺเย เอเต โหนฺติ. วจอิจฺจ+ยํ ธาตุ เอว วจิ. เอวํ ยุธิ. ‘‘กโรติสฺส โข’’ติ วิกรณสฺส ญาปิตตฺตา ‘‘กตฺตริ โล’’ติ โล, ปจติ. อกาโร กกาโรติ ฆณนฺเตน การสทฺเทน ฉฏฺฐีสมาโส.

这些（后缀）用于表示词根的自体与意义。“vac”此词根即是vaci。yudhi亦然。在“Karotissa kho”一例中，因其显示了词干构成缀（vikaraṇa），故依据“kattari lo”（主动语态中省略）规则，该构成缀被省略，如pacati。“akāro”（a音）与“kakāro”（k音）等词，是由（所指称的字母）与以ghaṇa为后缀的词“kāra”构成的第六格（属格）复合词。

๕๓. สีลา+ภิกฺขญฺญา+วสฺสเกสุ ณี

53. 在表示习性、重复与必然的意义时，用ṇī后缀

กฺริยตฺถา [Pg.284] ณี โหติ สีลาทีสุ. สํส=ปสํสเน, ปิยปุพฺโพ, ปิยํ ปสํสติ สีเลนาติ ปิยปสํสี ราชา. อถ วา ปิยํ ปสํสติ สีเลน วา ธมฺเมน วา ตสฺมึ สาธุ วาติ ปิยปสํสี, ปิยปสํสนี, ปิยปสํสิ กุลํ, อาวุทฺธิมฺหิ ตถา สจฺจวาที, ธมฺมวาที. สีฆยายีติ ‘‘อสฺสา+ณาปิมฺหี ยุก’’ อิติ ยุก. ปาปการี, มาลการี อิจฺจาทิ. อุณฺหํ ภุญฺชติ สีเลนาติ อุณฺหโภชี, ‘‘ลหุสฺสุปนฺตสฺสา’’ติ โอกาโร.

为表行为义，于sīla（习性）等义中，置ṇī后缀。Saṃsa（词根）意为“赞美”，前置piya，“习惯性地赞美可爱事物者”即是piyapasaṃsī（喜爱赞美者），如国王。或者，（某人）习惯性地或自然地赞美可爱事物，且于此擅长，即是piyapasaṃsī、piyapasaṃsanī、piyapasaṃsi kulaṃ。在不增强（元音）的情况下，同样有saccavādī（说谛实者）、dhammavādī（说法者）。在sīghayāyī（速行者）一词中，依据“assāṇāpimhī yuka”规则，加入yuka。又如pāpakārī（作恶者）、mālakārī（作花环者）等。“习惯性地吃热食者”即是uṇhabhojī（食热者），依据“lahussupantassā”规则，（元音）变为o。

อาภิกฺขญฺเญ-ปุนปฺปุน ขีรํ ปิวตีติ ขีรปายี, ยุก. อวสฺสํ กโรตีติ อวสฺสการี. ‘‘สฺยาทิ สฺยาทิเน+กตฺถํ’’ติ สมาเส วิภตฺติโลเป จ กเต ‘‘โลโป’’ติ นิคฺคหีตโลโป. สตนฺทายีติ เอตฺถ พหุลํวิธานา วิภตฺติอโลเป อมาทิสมาสปฏิเสเธ จ กเต วคฺคนฺตํ.

于重复（ābhikkhaññe）义中：“反复饮奶者”即是khīrapāyī（饮奶者），加入yuka。于必然义中：“必然做者”即是avassakārī（必做者）。依据“Syādi syādine katthaṃ”等规则，于构成复合词并省略格尾后，通过“lopo”规则，省略鼻音符号（niggahīta）。于satandāyī（常施与者）一词，依据“多样适用”（bahulaṃ）之规定，在不省略格尾并禁止am-ādi复合词的情况下，（鼻音）变为同类鼻音（vagganta）。

อญฺญสฺมึ อตฺเถปิ ‘‘ณี’’ติ โยควิภาเคน สิทฺธํ. สาธุการี, พฺรหฺมจารี, อสฺสทฺธโภชี. ปณฺฑิตํ อตฺตานํ มญฺญตีติ ปณฺฑิตมานี, พหุสฺสุตธารี อิจฺจาทิ.

于其他意义上，通过对“ṇī”（规则）进行句义切分（yogavibhāga）亦可成立。例如：sādhukārī（行善者）、brahmacārī（梵行者）、assaddhabhojī（食无信施者）。“自认为博学者”即是paṇḍitamānī（自认博学的人），bahussutadhārī（多闻受持者）等。

สาธุกรณํ สาธุกาโร, โส อสฺส อตฺถีติ สาธุการีติ ฆณนฺตา อี.

行善（sādhukaraṇaṃ）即是sādhukāro（善行）。“彼有此（善行）”，故为sādhukārī（行善者）。此乃由以ghaṇa为后缀的词（sādhukāra）再加ī后缀构成。

๕๔. ถาวริ+ตฺตร ภงฺคุร ภิทุร ภาสุร ภสฺสรา

54. Thāvara、ittara、bhaṅgura、bhidura、bhāsura、bhassara

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต สีเล คมฺยมาเน. อิมินา นิปาตนา วรปจฺจโย จ ถาสฺส โถ จ, ติฏฺฐติ สีเลนาติ ถาวโร. อิ=อชฺเฌนคตีสุ[Pg.285], ตฺตรปจฺจโย, คจฺฉติ สีเลนาติ อิตฺตโร. ภญฺช=โอมทฺทเน, ภชฺชเต สยเมว ภชฺชติ วา อตฺตนา อตฺตานนฺติ ภงฺคุโร, กมฺเม กตฺตริ วา คุรปจฺจโย. ภิชฺชเต สยเมว ภินฺทติ วา อตฺตานนฺติ ภิทูโร, เอตฺถ กูรปจฺจโย, กกาโร+นุพนฺโธ. ปรภญฺชนวิสเยสุปิ อุทาหรเณสุ น โหติ. ตตฺถาปิ เกจิ ‘‘โทสนฺธการภิทูโร’’ติ อิทํ สนฺธาย อิจฺฉนฺติ. ภาสติ ทิปฺปตีติ ภาสุโร, อุรปจฺจโย. สรปจฺจเย ภสฺสโร, ‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ รสฺโส. (เตกาลิกปฺปจฺจยา).

当表示“习性”（sīla）之义时，这些词是不规则构成的。通过此不规则构成法，（词根）ṭhā的ṭh变为th，且后接vara后缀：“习惯性地站立者”即是thāvaro（稳固者）。（词根）i意为“去”，后接ttara后缀：“习惯性地去者”即是ittaro（短暂者）。（词根）bhañj意为“压碎”，“自己被压碎”或“自己压碎自己”即是bhaṅguro（易碎者），gura后缀用于被动或主动义。（词根）bhid意为“破裂”，“自己破裂”或“自己破坏自己”即是bhidūro（易裂者），此处用kūra后缀，k为附标。此法不用于破坏他物的例子。尽管如此，有些人援引“dosandhakārabhidūro”（破除过患与黑暗者）一例，希望（此规则亦可适用）。“照耀”即是bhāsuro（光辉者），用ura后缀。用sara后缀则成bhassaro，依据“byañjane dīgharassā”规则，（元音）变短。（三时态后缀）。

๕๕. กตฺตริ ภูเต กฺตวนฺตุ+กฺตาวี

55. 于能动者、过去时，（为）ktavantu与ktāvī

ภูเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา กฺตวนฺตุ+กฺตาวี โหนฺติ กตฺตริ. วิชินีติ วิชิตวา วิชิตาวี, กานุพนฺธตฺตา น วุทฺธิ. คุณวนฺตุ ทณฺฑิสมํ. หุ=หวเน, อคฺคึ อหวีติ หุตวา หุตาวี, หุตาวินี หุตวานี. ‘‘ภูเต’’ติ ยาว ‘‘อาหารตฺถา’’ติ อธิกาโร.

于过去时义，从现在时动词，于能动者，有ktavantu与ktāvī二后缀。（从）vijinīti（他征服）得vijitavā、vijitāvī；因有k为随附音(anubandha)，故无元音增益(vuddhi)。Guṇavantu（具德者）之（变格）同于daṇḍī（持杖者）。Hu（词根）意为“献祭”；（从）aggiṃ ahavī（他向火献祭）得hutavā、hutāvī、hutāvinī、hutavānī。“Bhūte”（于过去时）为管辖规则(adhikāra)，直至“āhāratthā”（为食物）为止。

๕๖. กฺโต ภาวกมฺเมสุติ

56. 于非人称构式与被动语态，（为）kta（后缀）

ภาเว กมฺเม จ ภูเต กฺโต โหติ. อสนํ อาสิตํ ภวตา, ญิ. กรียิตฺถาติ กโต กโฏ ภวตา, ‘‘คมาทิรานํ’’ ตฺยาทินา รโลโป. เอว+มุปริปิ.

于非人称构式(bhāva)与被动语态(kamma)，于过去时，有kta（后缀）。（非人称构式如：）Āsanaṃ（坐），（即）āsitaṃ bhavatā（您已坐下）；（词根有）ñi（为随附音）。（被动语态如：从）karīyittha（它被做了）得kato kaṭo bhavatā（罐被您做了）；依“gamādirānaṃ”等（规则），r被省略。以上亦然。

๕๗. กตฺตริ จา+รมฺเภ

57. 于能动者，并于开始义

กฺริยารมฺเภ กตฺตริกฺโต โหติ ยถาปตฺตญฺจ, ปกรีติ ปกโต ภวํ กฏํ. ปกรียิตฺถาติ ปกโต กโฏ ภวตา. ปสุปีติ [Pg.286] ปสุตฺโต ภวํ. ปสุปียิตฺถาติ ปสุตฺตํ ภวตา, ปรรูปํ.

于动作开始义，kta（后缀）用于能动者，亦用于相应语态。（从）pakarīti（他开始做）则成pakato bhavaṃ kaṭaṃ（您已开始做罐子）。（从）pakarīyittha（它开始被做）则成pakato kaṭo bhavatā（罐子已开始被您制作）。（从）pasupīti（他入睡）则成pasutto bhavaṃ（您已入睡）。（从）pasupīyittha（开始睡）则成pasuttaṃ bhavatā（您已入睡）；（此为）后形(pararūpa)。

๕๘. ฐา+ส วส สิลิส สี รุห ชร ชนีหิ

58. 由ṭhā、āsa、vasa、silisa、sī、ruha、jara、janī（等词根）

ฐาทีหิ กตฺตริ กฺโต โหติ ยถาปตฺตญฺจ. อุปฏฺฐาสีติ อุปฏฺฐีโต ภวํ คุรุํ. อุปฏฺฐียิตฺถาติ อุปฏฺฐิโต คุรุ โภตา, ‘‘ฐาสฺสี’’ติ ฐาสฺส อิ. เอวํ อุปาสีติ อุปาสิโต. อุปาสียิตฺถาติ อุปาสิโต. ‘‘ญิ พฺยญฺชนสฺสา’’ติ ญิ. อนุวุสิ อนุวุสียิตฺถาติ วา อนุวุสีโต. ‘‘อสฺสู’’ติ อสฺส อุกาโร. อาปุพฺโพ สิลิส=อาลิงฺคเน, อาสิเลสิ อาสิเลสียิตฺถาติ วา อาสิลิฏฺโฐ. ‘‘สานนฺตรสฺส ตสฺส โฐ’’ติ เฐ ปรรูปํ ปฐมกฺขรญฺจ. อธิสยิ อธิสียิตฺถาติ วา อธิสยิโต ขโฏปิกํ ภวํ, อธิสยิตา ขโฏปิกา โภตา. เอวํ อารุหิ อารุหียิตฺถาติ วา อารุฬฺโห รุกฺขํ ภวํ, อารุฬฺโห รุกฺโข โภตา, ‘‘รุหาทีหิ โห ฬ จา’’ติ ตสฺส หกาโร ปุพฺพหการสฺส จ โฬ. อนุชีริ อนุชีรียิตฺถาติ วา อนุชิณฺโณ วสลึ ภวํ, อนุชิณฺณา วสลี โภตา, ‘‘ตราทีหิ ริณฺโณ’’ติ กฺตสฺส ริณฺณาเทโส ‘‘รานุพนฺเธ’’ตฺยาทินา อรภาคสฺส โลโป จ. อนฺวชายิ อนฺวชายิตฺถาติ วา อนุชาโต มาณวโก มาณวิกํ, อนุชาตา มาณวิกา มาณวเกน, ‘‘ชนิสฺสา’’ติ นสฺส อา.

由ṭhā等（词根），kta（后缀）用于能动者，亦用于相应语态。（从）upaṭṭhāsīti（他侍奉）则成upaṭṭhīto bhavaṃ guruṃ（您侍奉了导师）。（从）upaṭṭhīyitthāti（他被侍奉）则成upaṭṭhito guru bhotā（导师被您侍奉了）；依“ṭhāssī”（规则），ṭhā变为i。同样，（从）upāsīti（他亲近）则成upāsito；（从）upāsīyittha（他被亲近）则成upāsito。（从）anuvusi（他随住）或anuvusīyittha（它被随住）则成anuvusīto；依“assū”（规则），（词根之）a变为u。前缀ā加silisa（词根）意为“拥抱”；（从）āsilesi（他拥抱）或āsilesīyittha（它被拥抱）则成āsiliṭṭho；依“sānantarassa tassa ṭho”（规则），（s后之）t变为ṭh，且（s）同化为后形（ṭ）。（从）adhisayi（他躺卧）或adhisīyittha（它被躺卧）则成adhisayito khaṭopikaṃ bhavaṃ（您躺卧在床上），adhisayitā khaṭopikā bhotā（床被您躺卧）。同样，（从）āruhi（他攀登）或āruhīyittha（它被攀登）则成āruḷho rukkhaṃ bhavaṃ（您攀登了树），āruḷho rukkho bhotā（树被您攀登了）；依“ruhādīhi ho ḷa cā”（规则），（kta之）t变为h，词根之h则变为ḷ。（从）anujīri（他随之衰老）或anujīrīyittha（她随之被衰老）则成anujiṇṇo vasaliṃ bhavaṃ（您随从一贱民女而衰朽），anujiṇṇā vasalī bhotā（一贱民女被您随从着而衰朽）；依“tarādīhi riṇṇo”（规则），kta被替换为riṇṇa，且依“rānubandhe”等（规则），ara部分被省略。（从）anvajāyi（他随之出生）或anvajāyittha（她随之出生）则成anujāto māṇavako māṇavikaṃ（男孩随从女孩而生），anujātā māṇavikā māṇavakena（女孩被男孩随从而生）；依“janissā”（规则），n变为ā。

๕๙. คมนตฺถา+กมฺมกา+ธาเร จ

59. 于行进义、无作业义及处所义时

คมนตฺถโต [Pg.287] อกมฺมกโต จ กฺริยตฺถา อาธาเร กฺโต โหติ กตฺตริ จ ยถาปตฺตญฺจ. ยา=ปาปุณเน, ยาตวนฺโต อสฺมินฺติ ยาตํ ฐานํ. ยาตวนฺโต ยาตา, ยานํ ยาตํ. เอตฺถ สนฺตมฺปิ กมฺมํ อนิจฺฉิตํ. ยายิตาติ ยาโต ปโถ. ‘‘เย คตฺยตฺถา, เต พุทฺธฺยตฺถา. เย พุทฺธฺยตฺถา, เต คตฺยตฺถา’’ติ วุตฺตตฺตา ตถลกฺขณํ ยาถาวโต อาคโต อภิสมฺพุทฺโธติ ตถาคโต อิติปิ โหติ. อาสิตวนฺโต อสฺมินฺติ อาสิตํ. อาสิตวนฺโต อาสิตา. อาสน+มาสิตํ.

从表示行进义、无作业义的动词，以及在表示处所义时，kta后缀用于能动者，并依其所应得。Yā(词根)义为“到达”，(例如)他们于此到达，故称“已到之处”(yātaṃ ṭhānaṃ)。已行之人是“行者”(yātā)，行是“已行”(yānaṃ yātaṃ)。于此，即使存在所作业，亦非意愿所指。路被行走，故为“已行之路”(yāto patho)。由于有“凡有行进义者，即有知解义；凡有知解义者，即有行进义”的说法，因此，如实而来，已正觉其真实之相，故亦为“如来”(tathāgato)。他们于此而坐，故称“已坐之处”(āsitaṃ)。已坐之人是“坐者”(āsitā)，坐(āsanaṃ)是“已坐”(āsitaṃ)。

๖๐. อาหารตฺถา

60. 于饮食义时

อชฺโฌหารตฺถา อาธาเร กฺโต โหติ ยถาปตฺตญฺจ. ภุตฺตวนฺโต+สฺมินฺติ ภุตฺตํ. เอวํ ปีตํ, ‘‘คาปาน+มี’’ติ อี. ภุญฺชนํ ภุตฺตํ ปานํ ปีตํ. ภุญฺชียิตฺถาติ ภุตฺโต โอทโน. เอวํ ปีตํ อุทกํ. อกตฺตตฺถํ ภินฺนโยคกรณํ. พหุลาธิการา กตฺตริปิ ‘‘อปิวึสูติ ปีตา คาโว’’ติ โหเตว. สิท=ปาเก, ปสฺสิชฺชีติ ปสฺสนฺโน, ‘‘คมนตฺถ’’ ทินา กฺโต, ‘‘ภิทา’’ ทินา ตสฺส โน ปรรูปญฺจ. อมญฺญิตฺถาติ มโต. อิจฺฉียิตฺถาติ อิฏฺโฐ. อพุชฺฌิตาติ พุทฺโธ, ‘‘โธ ธหเภหี’’ติ ตสฺส โธ. ปูชียิตฺถาติ ปูชิโต, จุราทิตฺตา ณิ. เอวํ สีลียิตฺถาติ สีลิโต. รกฺขียิตฺถาติ รกฺขิโต. ขมียิตฺถาติ ขนฺโต, มสฺส นิคฺคหีตํ. อกฺโกจฺฉียิตฺถาติ อกฺกุฏฺโฐ, อาสฺส รสฺโส. รุส=โรเส, อโรสีติ รุฏฺโฐ, ‘‘คมนตฺถา’’ ทินา กตฺตริ กฺโต. ญิมฺหิ รุสิโต. หร=หรเณ, อภิ+ วิ+อาปุพฺโพ[Pg.288], อภิพฺยาหรียิตฺถาติ อภิพฺยาหโฏ. ทย=ทานคติหึสาทาเนสุ, อทยียิตฺถาติ ทยิโต. หส=อาลิกฺเย, อหสีติ หฏฺโฐ. กามียิตฺถาติ กนฺโต, ‘‘ณิณาปีนํ เตสู’’ติ เอตฺถ ‘‘ณิณาปีนํ’’ติ โยควิภาคา จุราทิณิโลโป. สํยมีติ สํยโต. นญปุพฺโพ, น มรีติ อมโต, นญสมาเส นสฺส โฏ.

从表示饮食义的动词，在表示处所义时，使用kta后缀，并依其所应得。“他们于此而食”(bhuttavanto asmiṃ)，故为“已食之处”(bhuttaṃ)。同样地，“已饮之处”(pītaṃ)。食(bhuñjanaṃ)是“已食”(bhuttaṃ)，饮(pānaṃ)是“已饮”(pītaṃ)。“饭被吃了”(bhuñjīyittha)，故为“已食之饭”(bhutto odano)。同样地，“水被喝了”(pītaṃ udakaṃ)。非能动者义由分立规则而成。依“bahula”(多样性)的权限，亦用于能动者，如‘牛饮毕’(apiviṃsu)，故为“已饮之牛”(pītā gāvo)。Sida(词根)义为‘烹煮’，如“它被煮了”(passijjī)，故为passanno；依‘gamanattha’等规则，得kta后缀；依‘bhidā’等规则，其(ta)变为na，并有后音同化。“它被思考了”(amaññittha)，故为mato。“它被希望了”(icchīyittha)，故为iṭṭho。“他觉悟了”(abujjhittha)，故为buddho；依‘dho dhahabhehī’规则，其(ta)变为dho。“它被供养了”(pūjīyittha)，故为pūjito；因属curādi(盗窃)词组，故有ṇi。同样地，“它被持守了”(sīlīyittha)，故为sīlito。“它被守护了”(rakkhīyittha)，故为rakkhito。“它被忍耐了”(khamīyittha)，故为khanto；m变为鼻音。“它被辱骂了”(akkocchīyittha)，故为akkuṭṭho；ā变为短音。Rusa(词根)义为‘忿怒’，“他忿怒了”(arosī)，故为ruṭṭho；依‘gamanattha’等规则，kta后缀用于能动者。有ñi时，作rusito。Hara(词根)义为‘拿取’，前缀为abhi+vi+ā，“它被言说了”(abhibyāharīyittha)，故为abhibyāhaṭo。Daya(词根)义为‘给予、行进、伤害、拿取’，“它被慈爱了”(adayīyittha)，故为dayito。Hasa(词根)义为‘嬉笑’，“他笑了”(ahasī)，故为haṭṭho。“它被爱了”(kāmīyittha)，故为kanto；在‘ṇiṇāpīnaṃ tesū’中，通过对‘ṇiṇāpīnaṃ’的规则分离，curādi词组的ṇi被省略。“他自我约束”(saṃyamī)，故为saṃyato。前有nañ(否定)者，“他不死”(na marī)，故为amato(不死)；在nañ复合词中，n变为a。

กฏฺฐํ ทุกฺขํ อาปนฺโนติ ผลภูเต ทุกฺเข กฏฺฐสทฺทสฺส วตฺตนโต ผลสฺส ภาวิตฺตา ภูเตเยว กฺโต. กส=คติหึสาวิเลขเนสุ, อกสิ=หึสีติ กฏฺฐํ.

“kaṭṭhaṃ”意为“遭受痛苦”(dukkhaṃ āpanno)。由于kaṭṭha一词用于指已成结果的痛苦，且因其是结果的状态，故kta后缀仅用于过去时。Kasa(词根)义为“行进、伤害、刮削”，(例如)‘他伤害了’(akasi=hiṃsī)，故为kaṭṭhaṃ。

๑๕๐. ภิทาทิโต โน กฺต+กฺตวนฺตูนํ

150. 于bhid等（词根）后，kta与ktavantu后缀变为no

ภิทาทีหิ ปเรสํ กฺต+กฺตวนฺตูนํ ตสฺส โน โหติ. อากติคโณ+ยํ. ‘‘กฺโต ภาวกมฺเมสู’’ติ กมฺเม อุปริ สพฺพตฺถ กฺโต. ภิชฺชิตฺโถติ ภินฺโน, ตสฺส เน ปรรูปํ. อภินฺทีติ ภินฺนวา, ‘‘กตฺตริ ภูเต’’ จฺจาทินา กฺตวนฺตุ. เอว+มุปริปิ. ฉิชฺชิตฺถาติ ฉินฺโน. อฉินฺทีติ ฉินฺนวา. ฉท=อปวารเณ, ฉาทียิตฺถาติ ฉนฺโน. อฉาทยีติ ฉนฺนวา, จุราทิตฺตา ณิ, ตสฺส ‘‘ณิณาปีนํ เตสู’’ติ เอตฺถ ‘‘ณิ’’ อิติ โยควิภาคา โลโป. ขิท=อสหเน, ขิชฺชีติ ขินฺโน ขินฺนวา, กตฺตริ. เอว+มุปริปิ. อุปฺปชฺชีติ อุปฺปนฺโน อุปฺปนฺนวา. สิท=ปาเก, อสิชฺชีติ สินฺโน สินฺนวา. สท=วิสรณคตฺย วสาทนาทาเนสุ, สิทีติ สนฺโน สนฺนวา. ปีนีติ ปีโน ปีนวา. สู=ปสเว, สูนีติ สูโน. ปสวีติ สูนวา. ที=ขเย, ทียีติ ทีโน ทีนวา. ฑี+ลี=อากาสคมเน, ฑียีติ ฑีโน ฑีนวา. ลียิ [Pg.289] เลยิ อลียีติ ลีโน ลีนวา. อลุยีติ ลูโน ลูนวา.

于bhid等（词根）后，其后的kta与ktavantu后缀，其t变为n。这是一个不定类组。根据“Kto bhāvakammesū”（kta用于状态与被动），在下文的被动义中，处处都使用kta后缀。`Bhijjittha`（被劈裂）是`bhinno`（已劈裂），其（词根尾音d）同化为后行的n。`Abhindī`（劈裂）是`bhinnavā`（已劈裂的），这是根据“kattari bhūte”（用于主动语态的过去时）等规则使用ktavantu后缀。以下亦然。`Chijjittha`（被切断）是`chinno`（已断）。`Achindī`（切断）是`chinnavā`（已切断的）。`Chada`（词根）意为`apavāraṇa`（覆盖），`chādīyittha`（被覆盖）是`channo`（已覆盖）。`Achādayī`（覆盖）是`channavā`（已覆盖的），因为属于`curādi`（第十组词根），所以带有`ṇi`后缀，而根据“ṇiṇāpīnaṃ tesū”中的“ṇi”，通过规则分离（yogavibhāga）而省略。`Khida`（词根）意为`asahana`（疲惫），`khijjī`（疲惫）是`khinno`（已疲惫），`khinnavā`（已疲惫的），用于主动语态。以下亦然。`Uppajjī`（生起）是`uppanno`（已生起），`uppannavā`（已生起的）。`Sida`（词根）意为`pāka`（煮熟），`asijjī`（被煮熟）是`sinno`（已熟），`sinnavā`（已熟的）。`Sada`（词根）意为`visaraṇa`（扩散）、`gati`（行进）、`avasādana`（沉降）、`ādāna`（取用），`sidī`（沉降）是`sanno`（已沉），`sannavā`（已沉的）。`Pīnī`（饱满）是`pīno`（已饱满），`pīnavā`（已饱满的）。`Sū`（词根）意为`pasava`（生育），`sūnī`（生育）是`sūno`（已生育）。`Pasavī`（生育）是`sūnavā`（已生育的）。`Dī`（词根）意为`khaya`（消亡），`dīyī`（消亡）是`dīno`（已消亡），`dīnavā`（已消亡的）。`Ḍī`与`Lī`（词根）意为`ākāsagamana`（空中飞行），`ḍīyī`（飞行）是`ḍīno`（已飞行），`ḍīnavā`（已飞行的）。`Līyi`、`leyi`、`alīyī`（黏附）是`līno`（已黏附），`līnavā`（已黏附的）。`Aluyī`（切割）是`lūno`（已切割），`lūnavā`（已切割的）。

๑๕๑. ทาตฺวิ+นฺโน

151. 于dā（词根）后，kta与ktavantu后缀变为inno

ทาโต กฺต+กฺตวนฺตูนํ ตสฺส อินฺโน โหติ. อทายิตฺถาติ ทินฺโน. อทฺทีติ ทินฺนวา.

于dā（词根）后，kta与ktavantu后缀变为inna。`Adāyittha`（被给予）是`dinno`（已给予）。`Addī`（给予）是`dinnavā`（已给予的）。

๑๕๒. กิราทีหิ โณติ

152. 于kira等（词根）后，kta与ktavantu后缀变为ṇo

โณ. อุปริ สพฺพตฺถ กฺต+กฺตวนฺตูนํติ โยเชตพฺพํ. กิร=วิกิรเณ, อกิรียิตฺถาติ กิณฺโณ. อกิรีติ กิณฺณวา. อปุรีติ ปุณฺโณ ปุณฺณวา. อขียิตฺถาติ ขีโณ. อขียีติ ขีณวา.

（后缀的t）变为ṇ。在以下各处，都应与kta和ktavantu后缀关联。`Kira`（词根）意为`vikiraṇa`（散布），`akirīyittha`（被散布）是`kiṇṇo`（已散布）。`Akirī`（散布）是`kiṇṇavā`（已散布的）。`Apurī`（充满）是`puṇṇo`（已充满），`puṇṇavā`（已充满的）。`Akhīyittha`（被耗尽）是`khīṇo`（已耗尽）。`Akhīyī`（耗尽）是`khīṇavā`（已耗尽的）。

๑๕๓. ตราทีหิ ริณฺโณติ

153. 于tara等（词根）后，kta与ktavantu后缀变为riṇṇo

ตสฺส ริณฺโณ. รกาโร อนฺตสราทิโลปตฺโถ. อตรีติ ติณฺโณ ติณฺณวา. อชีรีติ ชิณฺโณ ชิณฺณวา. ปริจียิตฺถาติ จิณฺโณ. ปริจียีติ จิณฺณวา. เอตฺถ จิสฺส วิกปฺปวิธานตฺตา ปน ปริจิต+อุปจิตาทโยปิ สิทฺธา เอว.

其（后缀）变为riṇṇa。字母r用于标识省略（词根）尾元音等。`Atarī`（渡过）是`tiṇṇo`（已渡过），`tiṇṇavā`（已渡过的）。`Ajīrī`（衰老）是`jiṇṇo`（已衰老），`jiṇṇavā`（已衰老的）。`Paricīyittha`（被实践）是`ciṇṇo`（已实践）。`Paricīyī`（实践）是`ciṇṇavā`（已实践的）。在此，由于对ci（词根）有另选规则，因此`paricita`（已熟习）和`upacita`（已积聚）等形式也同样成立。

๑๕๔. โค ภญฺชาทีหิติ

154. 于bhañj等（词根）后，kta与ktavantu后缀变为go

ภญฺชาทิโต ตสฺส ค โหติ. อภญฺชีติ ภคฺโค ภคฺควา. ‘‘คมนตฺถา’’ ทินา กตฺตริ กฺตปจฺจเย ตสฺส อิมินา คกาเร ปรรูปํ นิคฺคหีตโลโป จ. ลค=สงฺเค, อลคีติ ลคฺโค ลคฺควา. มุชฺช=มุชฺชเน, นิมุชฺชีติ นิมุคฺโค นิมุคฺควา, เอตฺถ สํโยคาทิโลโป. วีช+ภยจลเนสุ, สํปุพฺโพ, สํวิชฺชีติ สํวิคฺโค สํวิคฺควา.

于bhañj等（词根）后，其（后缀的t）变为g。`Abhañjī`（折断）是`bhaggo`（已折断），`bhaggavā`（已折断的）。根据“gamanatthā”等规则，kta后缀可用于主动义；（词根尾音）因其后的g而发生后行同化，且鼻音（niggahīta）被省略。`Laga`（词根）意为`saṅga`（结合），`alagī`（结合）是`laggo`（已结合），`laggavā`（已结合的）。`Mujja`（词根）意为`mujjana`（沉没），`nimujjī`（沉没）是`nimuggo`（已沉没），`nimuggavā`（已沉没的），此处发生了辅音丛首音省略。`Vīja`（词根）意为`bhaya`（恐惧）与`calana`（震动），加上前缀`saṃ`，`saṃvijjī`（震动/恐惧）是`saṃviggo`（已震动/已恐惧），`saṃviggavā`（已震动/已恐惧的）。

๑๕๕. สุสา โขติ

155. 词根susa作kho

สุสโต [Pg.290] ปเรสํ กฺต+กฺตวนฺตูนํ ตสฺส โข โหติ. สุส=โสเส. สุสฺสีติ สุกฺโข สุกฺขวา.

从词根susa，对于其后的后缀kta和ktavantu，其（词根末音）s作kho。Susa意为sose（干燥）。Sussīti（被干燥）成为sukkho（已干燥的），sukkhavā（已干燥的）。

๑๕๖. ปจา โก

156. 词根paca作ko

ปจา ปเรสํ กฺต+กฺตวนฺตูนํ ตสฺส โก โหติ. ปจฺจีติ ปกฺโก. ปจีติ ปกฺกวา.

从词根paca，对于其后的后缀kta和ktavantu，其（词根末音）c作ko。Paccīti（被煮熟）成为pakko（已煮熟的）；pacīti（煮熟）成为pakkavā（已煮熟的）。

๑๕๗. มุจา วาติ

157. 词根muc，或然

มุจา ปเรสํ กฺต+กฺตวนฺตูนํ ตสฺส โก วา โหติ. มุจ=โมจเน, มุจฺจีติ มุกฺโก มุตฺโต. อมุจีติ มุกฺกวา มุตฺตวา. สกฺโก-ติณฺวาทีสุ ‘‘อิ ภี กา’’ ทินา สิทฺธํ. อสกฺขีติ สกฺโก. กฺต+กฺตวนฺตูสุ สตฺโต สตฺตวาตฺเวว โหติ.

从词根muc，对于其后的后缀kta和ktavantu，其（词根末音）或作ko。Muca意为mocane（解脱），muccīti（被解脱）成为mukko（已解脱的）、mutto（已解脱的）。Amucīti（解脱）成为mukkavā（已解脱的）、muttavā（已解脱的）。在Sakko-tiṇvādi（词组）中，通过“i bhī kā”等规则形成。Asakkhīti（能够）成为sakko（有能力的）。（词根sak）接续kta和ktavantu时，则成为satto和sattavā。

๑๐๖. มุห+พหานญฺจ เต กานุพนฺเธ+ตฺเว

106. 于muha与baha，于带k指示符且非tvā之（后缀）前

มุห+พหานํ ทุหิสฺส จ ทีโฆ โหติ ตการาโท กานุพนฺเธ ตฺวาน+ตฺวาวชฺชิเต. มุห=เวจิตฺเต, พห+พฺรห+พฺรูห วุทฺธิยํ. มุยฺหิตฺต พยฺหิตฺถาติ มูฬฺโห พาฬฺโห, ‘‘คมนตฺถา’’ ทินา อกมฺมกตฺตา กตฺตริ กฺเต ทีโฆ ‘‘รุหาทีหิ โห ฬ จา’’ติ ตสฺส โห จ หสฺส โฬ จ โหติ. เอวํ คูฬฺโห. ‘‘กานุพนฺเธ+ตฺเว’’ติ ยาว ‘‘สาสสฺส สิส วา’’ ตฺย+ธิกาโร.

对于词根muha、baha以及duhi，当接续以ta开头、带k指示符且非tvāna或tvā的后缀时，其元音变长。Muha意为vecitte（迷乱），baha、braha、brūha意为vuddhiyaṃ（增长）。Muyhitta（迷乱）和bayhitthā（增长）成为mūḷho（已迷乱的）、bāḷho（已增长的）；根据“gamanatthā”等规则，因其为不及物动词，故kta用于主动义；并且根据“ruhādīhi ho ḷa cā”的规则，其（后缀之t）变为h，而（词根之）h变为ḷ。同样地，gūḷho（已隐藏的）。“Kānubandhe atve”这一条是管辖规则，直到“sāsassa sisa vā”为止。

๑๐๗. วหสฺสุ+สฺส

107. 词根vaha作ussa

วหสฺส อุสฺส ทีโฆ โหติ เต. วุยฺหิตฺถาติ วูฬฺโห, ‘‘อสฺสู’’ติ อุกาเร อิมินา ทีโฆ.

对于vaha，（其替换形式）ussa于te（kta/ktavantu）前，元音变长。Vuyhitthāti（被运载）成为vūḷho（已运载的），此即依本规则使“ussa”中之u音变长。

๑๐๘. ธาสฺส หิ

108. 词根dhā作hi

ธา=ธารเณ+ติมสฺส [Pg.291] หิ โหติ วา เต. นิธียิตฺถาติ นิหิโต. นิทหีติ นิหิตวา นิหิตาวี.

词根dhā意为dhāraṇe（持有），于te（kta/ktavantu）前，其形式或变为hi。Nidhīyitthāti（被放置）成为nihito（已放置的）。Nidahīti（放置）成为nihitavā（已放置的）、nihitāvī（已放置的）。

๑๐๙. คมาทิรานํ โลโป+นฺตสฺส

109. Gama等（词根）：尾音脱落

คมาทีนํ รการนฺตานญฺจ อนฺตสฺส โลโป โหติ เต. อคมีติ คโต. ขญฺญิตฺถาติ ขโต, กมฺเม. เอวํ หญฺญิตฺถาติ หโต. ตน=วิตฺถาเร, ตญฺญิตฺถาติ ตโต. ยม=อุปรเม, สํยมีติ สญฺญโต, ‘‘คมนตฺถา’’ ทินา กตฺตริ กฺโต, ‘‘เย สํสฺสา’’ติ นิคฺคหีตสฺส โญ ปุพฺพรูปญฺจ. เอวํ อรมีติ รโต. กรียิตฺถาติ กโต.

对于gama等词根以及以ra结尾的词根，当接续te（kta/ktavantu）时，其尾音脱落。Agamīti（去）成为gato（已去的）。Khaññitthāti（被挖掘）成为khato（已挖掘的），用于被动义。同样地，haññitthāti（被杀害）成为hato（已杀害的）。Tana意为vitthāre（扩展），taññitthāti（被扩展）成为tato（已扩展的）。Yama意为uparame（止息），saṃyamīti（自制）成为saññato（已自制的）；根据“gamanatthā”等规则，kta用于主动义；根据“ye saṃssā”的规则，niggahīta（ṃ）变为ñ，并发生前置同化。同样地，aramīti（喜爱）成为rato（已喜爱的）。Karīyitthāti（被作）成为kato（已作的）。

๑๑๐. วจาทีนํ วสฺสุ+ฏ วา

110. Vaca等（词根）：va有时作u

วจาทีนํ วสฺส อุฏ วา โหติ กานุพนฺเธ อตฺเว. วุจฺจิตฺถาติ อุตฺตํ. อสฺส อุ วุตฺตํ, อุภยตฺถ ปรรูปํ. วส=นิวาเส, วสนํ อวสิ วสึสุ เอตฺถาติ วา อุตฺถํ วุตฺถํ, ‘‘คมนตฺถา’’ ทินา กฺโต, ‘‘สาส วส สํส สํสา โถ’’ติ ตสฺส โถ.

对于vaca等词根，当接续带k指示符且非tvā的后缀时，其va有时变为u。Vuccitthāti（被说）成为uttaṃ（已说的）。若其va不变，则成vuttaṃ（已说的）；两种情况下都发生后置同化。Vasa意为nivāse（居住），（其过去分词）或成为utthaṃ、vutthaṃ（已居住的）；根据“gamanatthā”等规则使用kta；根据“sāsa vasa saṃsa saṃsā tho”的规则，其（后缀的t）变为th。

๑๑๒. วทฺธสฺส วา

112. Vaddh，或

วทฺธสฺส อสฺส วา อุ โหติ กานุพนฺเธ อตฺเว. อวทฺธีติ วุทฺโธ วทฺโธ, กตฺตริ กฺเต ‘‘โธ ธ+หเภหี’’ติ ตสฺส โธ, ตติยกฺขรโท จ สํโยคาทิโลโป จ. วุตฺตีติ ‘‘สพฺพาทโย วุตฺติมตฺเต’’ติ โยควิภาคา อสฺส อุ. วตฺตีติปิ ยถาลกฺขณํ.

于带有k随附(kānubandha)的kta后缀，vaddh之a或变为u。由avaddhi（他增长了）而有vuddho、vaddho。于主动语态(kattari)的kta，依“dho dha+habhehī”，其(dha)变为dho，并有第三字母之d化(tatiyakkharado)及连接音首之省略(saṃyogādilopo)。Vutti（语）是依“sabbādayo vuttimatte”之经句分离(yogavibhāga)，其a变为u。Vatti（说）亦如其规则。

๑๑๓. ยชสฺส ยสฺส ฏิ+ยี

113. Yaj与ya，作ṭi、yī

ยชสฺส [Pg.292] ยสฺส ฏิ+ยี โหนฺติ กานุพนฺเธ อตฺเว. ยชนํติ กฺโต, ‘‘ปุจฺฉาทิโต’’ติ ตสฺส เฐ ปรรูปาทิมฺหิ กเต อิฏฺฐํ ยิฏฺฐํ.

于带有k随附(kānubandha)的kta后缀，yaj与ya变为ṭi与yī。由Yajanaṃ（祭祀）加kta，依“pucchādito”，其ta变为ṭha，经他形(pararūpa)等变化后，作iṭṭhaṃ、yiṭṭhaṃ。

๑๑๔. ฐาสฺสิ

114. Ṭhā，作i

ฐาสฺส อิ โหติ กานุพนฺเธ อตฺเว. อฏฺฐาสีติ ฐิโต.

于带有k随附(kānubandha)的kta后缀，ṭhā变为i。由aṭṭhāsi（他站立了）而有ṭhito（已站立）。

๑๑๕. คา+ปาน+มี

115. Gā、pāna、mī

คา+ปาน+มี โหติ กานุพนฺเธ อตฺเว. คานํ คีตํ. ปานํ ปีตํ. พหุลาธิการา ปิตฺวา.

于带有k随附(kānubandha)的kta后缀，gā、pā、mī等(词根)发生变化。由gānaṃ（歌唱）而有gītaṃ（已唱）。由pānaṃ（饮用）而有pītaṃ（已饮）。依多样适用(bahula)之权力，亦作pitvā（饮后）。

๑๑๖. ชนิสฺสา

116. Jan，作ā

ชนิสฺส อา โหติ กานุพนฺเธ อตฺเว. อชนีติ ชาโต, ‘‘ฉฏฺฐิยนฺตสฺสา’’ติ อนฺตสฺส อา โหติ.

于带有k随附(kānubandha)的kta后缀，jan之(a)变为ā。由ajani（他出生了）而有jāto（已生）。依“chaṭṭhiyantassā”，其结尾变为ā。

๑๑๗. สาสสฺส สิส วา

117. Sās，或作sisa

สาสสฺส สิส โหติ กานุพนฺเธ อตฺเว. สาสนํติ กฺโต, ตสฺส ‘‘สาส วส สํส สสา โถ’’ติ เถ ปรรูปํ ปฐมกฺขโร จ, ‘‘ต+ถ+น+รา’’ ทินา ตสฺส โฏ. ถสฺส โฐ, สิฏฺฐํ. อญฺญตฺร สตฺถํ. ‘‘คุหาทีหิ ยก’’ อิติ ยกปจฺจเย สาสียตีติ สิสฺโส. อุมฺหิ สาสิโย.

于带有k随附(kānubandha)的kta后缀，sās或变为sisa。由sāsanaṃ（教诫）加kta，依“sāsa vasa saṃsa sasā tho”，当后缀为tha时，有他形(pararūpa)及首字母(变化)；又依“ta+tha+na+rā”等，其ta变为ṭo，tha变为ṭho，而有siṭṭhaṃ（已教诫）。其他情况作satthaṃ（教导；武器）。依“Guhādīhi yaka”，于ya后缀，由sāsīyati（被教导）而有sisso（弟子）。于u后缀，作sāsiyo。

๑๔๐. สานนฺตรสฺส ตสฺส โฐ

140. S后之ta，作ṭha

สการนฺตา กฺริยตฺถา ปรสฺสา+นนฺตรสฺส ตสฺส ฐ โหติ. ตุสฺสีติ ตุฏฺโฐ, ‘‘คมนตฺถา’’ ทินา กฺเต อิมินา ตสฺส เฐ [Pg.293] ปรรูปาทิ. เอวํ ตุฏฺฐวา. ตพฺพ+กฺตีสุ โตสนํ ตุฏฺฐพฺพํ, ‘‘อญฺญตฺราปี’’ติ โอการาภาโว. เอวํ ตุฏฺฐิ, กานุพนฺธตฺตา น วุทฺธิ.

于以s结尾的动词义之后，紧随的ta变为ṭha。由tussati（他满足）而有tuṭṭho（已满足）；依“gamanatthā”等，于kta，依此(规则)其ta变为ṭha，并有他形(pararūpa)等。同样地，有tuṭṭhavā（已满足者）。于tabba与kti后缀，由tosanaṃ（使满足）而有tuṭṭhabbaṃ（应满足）；依“aññatrāpi”，无o元音。同样地，有tuṭṭhi（满足）；因有k随附，故无增音(vuddhi)。

๑๔๑. กสสฺสิ+ม จ วา

141. Kas，或作ima

กสสฺมา ปรสฺสา+นนฺตรสฺส ตสฺส ฐ โหติ กสสฺส วา อิม จ. กสียิตฺถาติ กิฏฺฐํ. กิฏฺฐาทึ วิย ทุปฺปสุํ, กมฺเม กฺโต. อิมาภาเว กฏฺฐํ, อกฏฺฐปากิมํ สาลึ.

于kas之后，紧随的ta变为ṭha，且kas或变为ima。由kasīyittha（它被耕种）而有kiṭṭhaṃ（已耕种），此为被动态(kamme)之kta。于无ima时，作kaṭṭhaṃ（已耕种），如akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ（不耕而熟的稻米）。

๑๔๒. ธสฺโต+ตฺรสฺตา

142. Dhasto、trasto

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต. ธํส+ธํสเน, ธํสียิตฺถาติ ธสฺโต, พินฺทุโลโป. อุตฺรสีติ โอตฺรสฺโต.

此等词为特例构成(nipaccante)。由词根dhaṃs（破坏义），从dhaṃsīyittha（它被破坏）而有dhasto（已破坏），此处有鼻音点(bindu)的省略。由utrāsi（他惊恐了）而有otrasto（已惊恐）。

๑๔๓. ปุจฺฉาทิโต

143. Pucchādi等

ปุจฺฉาทีหิ ปรสฺสา+นนฺตรสฺส ตสฺส ฐ โหติ. ปุจฺฉียิตฺถาติ ปุฏฺโฐ. ภชฺช=ปาเก, ภชียิตฺถาติ ภฏฺโฐ, สํโยคาทิโลโป. ยชิตฺถาติ ยิฏฺโฐ, ‘‘ยชสฺส ยสฺส ฏิ+ยี’’ติ ยิ.

于pucchādi等(词根)之后，紧随的ta变为ṭha。由pucchīyittha（他被问）而有puṭṭho（已问）。由词根bhajj（烹饪义），从bhajīyittha（它被烘烤）而有bhaṭṭho（已烘烤），此处有连接音首之省略(saṃyogādilopo)。由yajittha（它被祭祀）而有yiṭṭho（已祭祀），依“yajassa yassa ṭi+yī”，(yaj)变为yi。

๑๔๔. สาส วส สํส สสา โถ

144. 于sāsa、vasa、saṃsa、sasa之后，[ta]为tha

เอเตหิ ปรสฺสา+นนฺตรสฺส ตสฺส ถ โหติ. สาสนํ สาสียิตฺถาติ วา สตฺถํ. วสนํ วุตฺถํ, ‘‘อสฺสู’’ติ อุ. ปสํสนํ ปสํสียิตฺถาติ วา ปสตฺถํ. สส=คติ+หึสา+ปาณเนสุ, สสนํ คมนํ หึสนํ ชีวนญฺจ สตฺถํ. อนุสาสียิตฺถาติ อนุสิฏฺโฐ, ตฺถสฺส ฏฺโฐ.

于此等[语根]之后，无间之ta作tha。`Sāsanaṃ`或`sāsīyittha`，为`satthaṃ`。`Vasanaṃ`为`vutthaṃ`，依`assū`[之规则]，[a]为u。`Pasaṃsanaṃ`或`pasaṃsīyittha`，为`pasatthaṃ`。语根`sasa`用于`gati`(行)、`hiṃsā`(害)、`pāṇana`(活命)之义，`sasanaṃ`即`gamanaṃ`(行)、`hiṃsanaṃ`(害)与`jīvanaṃ`(活命)，为`satthaṃ`。`Anusāsīyittha`为`anusiṭṭho`，ttha作ṭṭho。

๑๔๕. โธ ธ+ห+เตหิ

145. 于dha、ha、bha之后，[ta]为dha

ธการ [Pg.294] หการ ภการนฺเตหิ ปรสฺส ตสฺส ธ โหติ. วทฺธิตฺถาติ กมฺเม กฺเต ตสฺส ธการาทิมฺหิ จ ‘‘วทฺธสฺส วา’’ติ อุกาเร กเต สํโยคาทิโลโป, วุทฺโธ. ทุยฺหิตฺถาติ ทุทฺธํ. ลภียิตฺถาติ ลทฺธํ.

于以dha、ha、bha为尾之[语根]后，无间之ta作dha。`Vaddhittha`：于被动态，当[接]kta时，[ta]作dha，又依`vaddhassa vā`[之规则]，[语根元音]作u，并[发生]复辅音首音之省略，[成]`vuddho`。`Duyhittha`为`duddhaṃ`。`Labhīyittha`为`laddhaṃ`。

๑๔๖. ทหา โฒ

146. 于dah之后，[ta]为ḍha

ทหา ปรสฺสา+นนฺตรสฺส ตสฺส ฒ โหติ. ทยฺหิตฺถาติ ทฑฺโฒ, ปรรูปาทิมฺหิ กเต ‘‘จตุตฺถทุติเย’’ จฺจาทินา ฑกาโร.

于dah之后，无间之ta作ḍha。`Dayittha`为`daḍḍho`；当[发生]他形等[音变]时，依`catutthadutiye`等[规则]，[h]作ḍa。

๑๔๗. พหสฺสุ+ม จ

147. 于baha，[元音]亦为u、ma

พหา ปรสฺสา+นนฺตรสฺส ตสฺส ฒ โหติ พหสฺสุ+ม จ ฒสนฺนิโยเคน. พห+พฺรห+พฺรูห=วุทฺธิยํ. อพหีติ พุฑฺโฒ.

于baha之后，无间之ta作ḍha，且当与ḍha结合时，baha[之元音]亦作u、ma。语根`baha`、`braha`、`brūha`用于`vuddhi`(增长)之义。`Abahī`为`buḍḍho`。

๑๔๘. รุหาทีหิ โห ฬ จ

148. 于ruh等[语根]之后，[ta]为ha，[语根]尾音亦为ḷa

รุหาทีหิ ปรสฺสา+นนฺตรสฺส ตสฺส ห โหติ โฬ จ+นฺตสฺส. อารุหีติ อารุฬฺโห. คุยฺหิตฺถาติ คุฬฺโห. อพหีติ พาฬฺโห. ทฺวีสุ ‘‘มุหพหา’’ ทินา ทีโฆ.

于ruh等[语根]之后，无间之ta作ha，且[语根]之尾音作ḷa。`Āruhī`为`āruḷho`。`Guyittha`为`guḷho`。`Abahī`为`bāḷho`。于后二例中，依`muhabahā`等[规则]，[元音]长音化。

๑๔๙. มุหา วาติ

149. 于muh，[此规则]为任选

กฺตตสฺส หกาโร อนฺตสฺส วา โฬ จ. อโมหีติ มุฬฺโห, มุทฺโธ, ตสฺส โธ. (อตีตกาลิกปจฺจยวิธานํ).

kta之ta作ha，且[语根]尾音任选作ḷa。`Amohī`为`muḷho`，或为`muddho`，其ta作dho。(过去时态后缀规则章)。

๖๔. นฺโต กตฺตริ วตฺตมาเน

64. 于现在时主动语态，[用]nta

วตฺตมานตฺเถ [Pg.295] วตฺตมานโต กฺริยตฺถา นฺโต โหติ กตฺตริ. ติฏฺฐตีติ ติฏฺฐนฺโต, ‘‘กตฺตริ โล’’ติ โล, ‘‘ฐาปานํ ติฏฺฐปิวา’’ติ ติฐาเทโส. กตฺตริ มาน+นฺต+ตฺยาทิสุ อิมินาว โล.

于现在时义，从现在时[动词]为表行为，于主动语态用nta。`Tiṭṭhati`为`tiṭṭhanto`；依`kattari lo`[之规则]，[用]lo；依`ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā`[之规则]，[ṭhā]替换为tiṭṭha。于主动语态，对māna、nta、tyādi等，亦依此[规则用]lo。

๖๕. มาโนติ

65. [用]māna

กตฺตริ มาโน. ติฏฺฐมาโน.

于主动语态，[用]māna。如：`Tiṭṭhamāno`。

๖๖. ภาวกมฺเมสุติ

66. 于状态与被动态

ภาวกมฺเมสุ มาโน. ฐานํ ฐียมานํ. ‘‘กฺโย ภาวกมฺเมสฺว+ปโรกฺเขสุ มาน+นฺต+ตฺยาทีสู’’ติ ภาเว กมฺเม จ กฺโย. ‘‘กฺยสฺสา’’ติ อีม. ปจียตีติ ปจฺจมา โน. กฺเย ปุพฺพรูปํ.

于状态与被动态，[用]māna。`Ṭhānaṃ`为`ṭhīyamānaṃ`。依`Kyo bhāvakammesva+parokkhesu māna+nta+tyādīsū`[之规则]，于状态与被动态，[用]kyo。依`Kyassā`[之规则]，[kya]作īma。`Pacīyati`为`paccamāno`。当[接]kyo时，[发生]前形[音变]。

๖๗. เต สฺสปุพฺพา+นาคเต

67. 于未来时，彼等以ssa为首

อนาคเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา เตนฺตมานา สฺสปุพฺพา โหนฺติ, เล อาสฺส โลโป, ฐสฺสตีติ ฐสฺสนฺโต ฐสฺสมาโน. ฐียิสฺสตีติ ฐียิสฺสมานํ, กฺเย อี, ‘‘ญิพฺยญฺชนสฺสา’’ติ ญิ. อสฺส ตฺยาทิวิสยตฺตา ‘‘อาอีสฺสา’’ ทินา อิญ น โหติ, ออีหิ สหจริตตฺตา สฺสาสฺส. ปจฺจิสฺสตีติ ปจฺจิสฺสมาโน โอทโน. ‘‘รา นสฺส โณ’’ติ เณ ปตฺเต –

于未来时义，从现在时[动词]为表行为，ta(nta)、māna以ssa为首。如从`ṭhassati`[派生]`ṭhassanto`、`ṭhassamāno`。从`ṭhīyissati`[派生]`ṭhīyissamānaṃ`；当[接]kya时，[作]ī；依`ñibyañjanassa`[之规则]，[作]ñi。因`ssa`属于`tyādi`之范围，故依`āīssā`等[规则]，不作`iña`，因`ssa`与a、ī相随故。从`paccissati`[派生]`paccissamāno odano`。当依`rā nassa ṇo`[之规则]，应作ṇe时——

๕,๑๗๒. น นฺต+มาน+ตฺยาทีนํ

5,172. -nta、-māna、-ti等（词缀）之n不作ṇ

รนฺตโต [Pg.296] ปเรสํ นฺต+มาน+ตฺยาทีนํ นสฺส โณ น โหติ. กโรตีติ กโรนฺโต กุรุมาโน, ‘‘ตนาทิตฺโว’’ติ โอ.

在r之后，其后的-nta、-māna、-ti等词缀之n不作ṇ。例如，从karoti（他做）派生出karonto、kurumāno；根据“tanāditvo”规则，（词根元音）作o。

๕,๑๗๓. คม ยมิ+สาส ทิสานํ วา จฺฉง

5,173. gam、yam、sās、dis或作ccha

เอเตสํ วา จฺฉง โหติ นฺต+มาน+ตฺยาทีสุ. ง-นุพนฺธตฺตา อนฺตสฺส โหติ, คจฺฉนฺโต คจฺฉมาโน. ยม=อุปรเม, ยจฺฉนฺโต ยจฺฉมาโน. อิจฺฉนฺโต อิจฺฉมาโน. อาส=อุปเวสเน, อจฺฉนฺโต อจฺฉมาโน, ‘‘พฺยญฺชเน’’จฺจาทินา รสฺโส. ทิส=อติสชฺชเน, ทิจฺฉนฺโต ทิจฺฉมาโน. ววตฺถิตวิภาสตฺตา วาสทฺทสฺส อญฺญปจฺจเยสุ จ กฺวจิ, อิจฺฉียตีติ อิจฺฉิตพฺพํ, อิจฺฉนํ อิจฺฉา, ‘‘อิตฺถิย+มณา’’ ทินา อปฺปจฺจโย. อิจฺฉิตํ, อิจฺฉิตพฺพํ, อิจฺฉิตุํ. อญฺเญสญฺจ โยควิภาคา, ปเวจฺฉนฺโต.

这些（词根）在-nta、-māna、-ti等（词缀）前，或作ccha。因有指示字母ṅa，故为全（词根）替换。例如：gacchanto、gacchamāno（从gam）。Yama（义为止息），作yacchanto、yacchamāno。Icchanto、icchamāno（从is/sās）。Āsa（义为坐），作acchanto、acchamāno；根据“byañjane”等规则，（ā）作短元音。Disa（义为施与），作dicchanto、dicchamāno。由于是限定选择（vavatthitavibhāsā），规则中的vā字有时也适用于其他词缀。例如，从icchīyati派生出icchitabbaṃ、icchanaṃ、icchā（根据“itthiyamaṇā”等规则，加a词缀）、icchitaṃ、icchitabbaṃ、icchituṃ。通过规则剖解（yogavibhāga），也适用于其他（词根），例如：pavecchanto。

๑๗๔. ชร+มราน+มียง

174. jar、mar作mīya

เอเตส+มียง วา โหติ นฺต+มาน+ตฺยาทีสุ. ชียนฺโต. ‘‘ชรสทา’’ ทิจฺจาทินา อีม. ชีรนฺโต. ชียมาโน ชีรมาโน. มียนฺโต มรนฺโต, มียมาโน มรมาโน.

这些（词根）在-nta、-māna、-ti等（词缀）前，或作mīya。例如：jīyanto。根据“Jarasadā”等规则，（jar）作īra，故有jīranto。又如：jīyamāno、jīramāno。Mīyanto、maranto；mīyamāno、maramāno。

๑๗๕. ฐาปานํ ติฏฺฐปิวา

175. ṭhā、pā作tiṭṭha、piva

ฐาปานํ ติฏฺฐปิวา โหนฺติ วา นฺตาทีสุ. ติฏฺฐนฺโต, ติฏฺฐมาโน. ปิวนฺโต ปิวมาโน.

ṭhā与pā在-nta等（词缀）前，或作tiṭṭha与piva。例如：tiṭṭhanto、tiṭṭhamāno；pivanto、pivamāno。

๑๗๖. คม+วท+ทานํ ฆมฺม+วชฺช+ทชฺชา

176. gam、vad、dā作ghamma、vajja、dajja

คมาทีนํ [Pg.297] ฆมฺมาทโย วา โหนฺติ นฺตาทีสุ. ฆมฺมนฺโต คจฺฉนฺโต, วชฺชนฺโต วทนฺโต, ทชฺชนฺโต ททนฺโต.

gam等（词根）在-nta等（词缀）前，或作ghamma等。例如：ghammanto或gacchanto；vajjanto或vadanto；dajjanto或dadanto。

๑๗๗. กรสฺส โสสฺส กุพฺพ กุรุ กยิรา

177. 带o的kar作kubba、kuru、kayirā

กรสฺส สโอการสฺส กุพฺพาทโย วา โหนฺติ นฺตาทีสุ. กุพฺพนฺโต กยิรนฺโต กโรนฺโต, เอวํ กุพฺพมาโน อิจฺจาทิ. อญฺญตฺร ‘‘มานสฺส มสฺสา’’ติ มานสฺส มสฺส โลเป กราโณ. ‘‘โสสฺสา’’ติ วุตฺตตฺตา กตฺตริเยว.

带o的kar词根在-nta等（词缀）前，或作kubba等。例如：kubbanto、kayiranto、karonto；同样地，kubbamāno等。在别处，根据“mānassa massā”规则，māna的massa脱落，作karāṇo。由于规定了“带o”，故仅用于主动语态。

๑๗๘. คหสฺส เฆปฺโป

178. gah作gheppa

คหสฺส วา เฆปฺโป โหติ นฺตาทีสุ. เฆปฺปนฺโต เฆปฺปมาโน.

gah（词根）在-nta等（词缀）前，或作gheppa。例如：gheppanto、gheppamāno。

๑๗๙. โณ นิคฺคหีตสฺส

179. （gah词根之）niggahīta作ṇ

คหสฺส นิคฺคหีตสฺส โณ โหติ, ‘‘มํ วา รุธาทีนํ’’ติ มํ, คณฺหิตพฺพํ, คณฺหิตุํ, คณฺหนฺโต.

gah（词根）的niggahīta作ṇ。根据“maṃ vā rudhādīnaṃ”规则，插入maṃ。例如：gaṇhitabbaṃ、gaṇhituṃ、gaṇhanto。

๑๓๐. นฺต+มาน+นฺติ+ยิ+ยุํสฺวา+ทิโลโปติ

130. -nta、-māna、-nti、-yi、-yuṃ、-svā等（词缀）的首（元音）脱落

อาทิโลโป. อส=ภุวิ, ภวตีติ สนฺโต สมาโน.

首（元音）脱落。As（义为存在），如bhavati；由此派生出santo、samāno。

๑๓๑. ปาทิโต ฐาสฺส วา ฐโห กฺวจิติ

131. 在pa等（前缀）后，ṭhā有时或作ṭhaha

ฐาสฺส ปาทีสุ ฐโห. สณฺฐหนฺโต. สนฺติฏฺฐนฺโต.

在pa等（前缀）后，ṭhā或作ṭhaha。例如：saṇṭhahanto。（另一形式为）santiṭṭhanto。

(วตฺตมานปจฺจยนฺตนโย).

（现在时词缀品）

๖๑. ตุํ ตาเย ตเว ภาเว ภวิสฺสติ กฺริยายํ ตทตฺถายํ

61. 为表示有目的的未来行为，于动词后附加-tuṃ、-tāye、-tave

ภวิสฺสติอตฺเถ [Pg.298] วตฺตมานโต กฺริยตฺถา ภาเว ตุมาทโย โหนฺติ กฺริยายํ ตทตฺถายํ ปตียมานายํ. กรณาย คจฺฉติ กาตุํ คจฺฉติ. ‘‘ตุํตุนตพฺเพสุ วา’’ติ กรสฺส วา อา โหติ, ปุพฺพรูเป กตฺตาเย. ‘‘กรสฺสา ตเว’’ติ นิจฺจํ อา, กาตเว. นิปาตตฺตา ‘‘อสงฺขฺเยหิ สพฺพาสํ’’ติ จตุตฺถีสสฺส โลโป. เอว+มุปริ ตุนาทีสุ. กตฺตุํ กาเมตีติ กตฺตุกาโม, อภิสงฺขริตุ+มากงฺขติ. สทฺธมฺมํ สุณิตุํ, ญิมฺหิ นาคเม ตสฺส โณ, นาคมตฺตา น วุทฺธิ. โสตเว โสตุํ สุณิตุํ วา ปตฺเถหิ. เอวํ อนุภวิตุํ, ปจิตุํ. คนฺตุํ, ‘‘มนานํ นิคฺคหีตํ’’ติ นิคฺคหีตํ. คมิตุํ, ขนฺตุํ, ขนิตุํ, หนฺตุํ, หนิตุํ, มนฺตุํ, มนิตุํ, หริตุํ, อนุสฺสริตุํ อิจฺฉติ. ตถา ตุทิตุํ, ปวิสิตุํ, อุทฺทิสิตุํ, โภตฺตุํ, สยิตุํ, เนตุํ, ชุโหตุํ, ปชหิตุํ, ปหาตุํ, ทาตุํ, โรทฺธุํ, รุนฺธิตุํ, โภตฺตุํ, ภุญฺชีตุํ, เฉตฺตุํ, ฉินฺทิตุํ, สิพฺพิตุํ, อูมฺหิ วสฺส โพ, ทฺวิตฺตํ, พุทฺธุํ, ตสฺส โธ. พุชฺฌิตุํ, ยุก. ชานิตุํ ญา=อวโพธเน. ชนิตุํ. เชตุํ ชินิตุํ. ปตฺตุํ ปาปุณิตุํ. เกตุํ กิณิตุํ. วินิจฺเฉตุํ, อิสฺส เอ, วินิจฺฉินิตุํ. คเหตุํ คณฺหิตุํ. โจริตุํ โจเรตุํ โจรยิตุํ, ปาเลตุํ ปาลยิตุํ. ปโยชเก-ภาเวตุํ ภาวยิตุํ, กาเรตุํ การยิตุํ การาเปตุํ การาปยิตุํ อิจฺฉติ+จฺจาทิ.

在未来时义中，从现在时词根派生，为表有目的之行为，当此目的行为被认知时，于动词后加-tuṃ等词缀。例如：“karaṇāya gacchati”（为做而去）即“kātuṃ gacchati”（为做而去）。根据“tuṃtunatabbesu vā”，kar词根或作“ā”，与前音合为kattāye。根据“karassā tave”，恒作“ā”，成kātave。因其为不变词，根据“asaṅkhyehi sabbāsaṃ”，第四格的格尾脱落。以上同样适用于-tunā等。“Kattuṃ kāmeti”（他想做）即kattukāmo（想做者）；abhisaṅkharitumākaṅkhati（他意欲行作）。Saddhammaṃ suṇituṃ（为了听闻正法）；在ṇā增益中，其ṇ不作（ cerebral ṇ），且因n增益之故，不发生元音增长。Sotave、sotuṃ或suṇituṃ patthehi（你当愿闻）。同样，anubhavituṃ（为体验）、pacituṃ（为烹煮）。Gantuṃ（为去），根据“manānaṃ niggahītaṃ”，作niggahīta。Gamituṃ（为去）、khantuṃ（为忍耐）、khanituṃ（为挖掘）、hantuṃ（为杀）、hanituṃ（为杀）、mantuṃ（为思考）、manituṃ（为思考）、harituṃ（为运送）、anussarituṃ（为忆念）icchati（他意欲）。同样，tudituṃ（为刺）、pavisituṃ（为进入）、uddisituṃ（为指出）、bhottuṃ（为食）、sayituṃ（为卧）、netuṃ（为引导）、juhotuṃ（为祭祀）、pajahituṃ（为舍断）、pahātuṃ（为舍断）、dātuṃ（为给与）、roddhuṃ（为阻止）、rundhituṃ（为阻止）、bhottuṃ（为食）、bhuñjituṃ（为食）、chettuṃ（为切断）、chindituṃ（为切断）、sibbituṃ（为缝纫）。关于buddhuṃ的形成：发生辅音重叠（dvittaṃ），且其-t-音变为-dh-。Bujjhituṃ（为觉悟），[加]yuka。Jānituṃ（为知），从ñā（义为觉知）。Janituṃ（为生）。Jetuṃ、jinituṃ（为战胜）。Pattuṃ、pāpuṇituṃ（为到达）。Ketuṃ、kiṇituṃ（为购买）。Vinicchetuṃ（为辨别），i作e；vinicchinituṃ。Gahetuṃ、gaṇhituṃ（为执取）。Corituṃ、coretuṃ、corayituṃ（为偷盗）；pāletuṃ、pālayituṃ（为守护）。在使役态中：bhāvetuṃ、bhāvayituṃ（为使生起）；kāretuṃ、kārayituṃ、kārāpetuṃ、kārāpayituṃ（为使做）icchati（他意欲）等。

เอวํ กฺริยตฺถกฺริยายํ คมฺยมานายํ, ยถา สุโพทฺธุํ วกฺขามิ, เอวํ ทฏฺฐุํ คจฺฉติ, คนฺตุ+มารภติ, คนฺตุํ ปโยเชติ, ทสฺเสตุ+มาห อิจฺจาทิ.

如是，当有目的之行为被认知时，例如：suboddhuṃ vakkhāmi（我将说以便易于理解）；evaṃ daṭṭhuṃ gacchati（他去以便看）；gantumārabhati（他开始去）；gantuṃ payojeti（他促使去）；dassetumāha（他说以便展示）等。

อรหสกฺกาทีสุปิ [Pg.299] สิทฺธํ, ตถา กาล สมยเวลาสุ. โก ตํ นินฺทิตุ+มรหติ, ราชา ภวิตุ+มรหติ, อรโห ภวํ วตฺตุํ, สกฺกา เชตุํ ธเนน วา, สกฺกา ลทฺธุํ, ภสฺส โธ. กตฺตุํ สกฺขิสฺสติ. ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ, อภพฺโพ กาตุํ. อนุจฺฉวิโก ภวํ ทานํ ปฏิคฺคเหตุํ, อิทํ กาตุํ อนุรูปํ, ทานํ ทาตุํ ยุตฺตํ, ทาตุํ วตฺตุญฺจ ลภติ. เอวํ วฏฺฏติ ภาสิตุํ, ฉินฺทิตุํ น จ กปฺปติ อิจฺจาทิ. ตถากาโล ภุญฺชิตุํ, สมโย ภุญฺชิตุํ, เวลา ภุญฺชิตุํ.

与arah（值得）、sakkā（能够）等词，以及kāla（时）、samaya（时节）、velā（时刻）等词连用亦可。例如：Ko taṃ ninditumarahati?（谁值得谴责你？）；Rājā bhavitumarahati（他值得为王）；Araho bhavaṃ vattuṃ（尊者值得说）；Sakkā jetuṃ dhanena vā（能够以财富征服）；Sakkā laddhuṃ（能够获得），bh作dh；Kattuṃ sakkhissati（他将能够做）；Bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ（他堪能进入正道）；Abhabbo kātuṃ（他不堪能做）；Anucchaviko bhavaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ（尊者不适宜接受布施）；Idaṃ kātuṃ anurūpaṃ（做此事是相称的）；Dānaṃ dātuṃ yuttaṃ（布施是正当的）；Dātuṃ vattuñca labhati（他得以布施和言说）；Evaṃ vaṭṭati bhāsituṃ（如是说为宜）；Chindituṃ na ca kappati（不许切断）等。同样，Kālo bhuñjituṃ（是吃饭的时候）；Samayo bhuñjituṃ（是吃饭的时节）；Velā bhuñjituṃ（是吃饭的时刻）。

อลมตฺเถปิ สิทฺธํ, อลเมว ทานานิ ทาตุํ, อลเมว ปุญฺญานิ กาตุํ.

在alam（足够）的意义上也成立。例如：Alameva dānāni dātuṃ（行布施已足够）；Alameva puññāni kātuṃ（作福德已足够）。

๖๒. ปฏิเสเธ+ลํขลูนํ กฺตุน กฺตฺวาน กฺตฺวา วา

62. 当`alaṃ`与`khalu`为遮止义时，或用`ktuna`、`ktvāna`、`ktvā`

อลํ+ขลุสทฺทานํ ปฏิเสธนตฺถานํ ปโยเค กฺตุนาทโย วา โหนฺติ ภาเว. อลํปุพฺโพ, สุ=สวเน, อลํ สวนํ กตฺวา ขลุ สวนํ กตฺวาติ อลํ โสตุน ขลุ โสตุน อลํ สุตฺวาน ขลุ สุตฺวาน อลํ สุตฺวา ขลุ สุตฺวา. นิปาตตฺตา สิโลโป.

当使用具遮止义的`alaṃ`与`khalu`二词时，`ktuna`等（后缀）或可用于表述行为（bhāve）。`alaṃ`在前，语根`su`用于`savane`（听闻）义，如`alaṃ savanaṃ katvā`、`khalu savanaṃ katvā`，（由此构成）`alaṃ sotuna`、`khalu sotuna`、`alaṃ sutvāna`、`khalu sutvāna`、`alaṃ sutvā`、`khalu sutvā`。因其为小品词（nipāta），故`si`被省略。

๖๓. ปุพฺเพ+กกตฺตุกานํ

63. 同一行为者之先前（行为）

เอโก กตฺตา เยสํ พฺยาปารานํ, เตสุ โย ปุพฺโพ, ตทตฺถโต กฺริยตฺถา ตุนาทโย โหนฺติ ภาเว. ‘‘ตุํตุนา’’ ทินา กรสฺส อา, โส กาตุน กมฺมํ คจฺฉติ, อกาตุน ปุญฺญํ กิลิสฺสนฺติ. รโลเป กมฺมํ กตฺวาน ภทฺรกํ, ปุญฺญานิ กตฺวา สคฺคํ คจฺฉติ. อภิสงฺขรณํ กตฺวา อภิสงฺขริตฺวา กริตฺวา วา[Pg.300]. ตถา สิพฺพิตฺวา ฉาทยิตฺวา ชานิตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา สุตฺวาน ธมฺมํ โมทติ, สุณิตฺวา, ปตฺวา ปาปุณิตฺวา, กินิตฺวา, เชตฺวา ชินิตฺวา ชิตฺวา, โจเรตฺวา โจรยิตฺวา, ปูเชตฺวา ปูชยิตฺวา, ตถา เมตฺตํ ภาเวตฺวา ภาวยิตฺวา, วิหารํ กาเรตฺวา การยิตฺวา การาเปตฺวา การาปยิตฺวา สคฺคํ คมิสฺสนฺติ+จฺจาทิ. ปุพฺเพติ กึ, ภุญฺชติ จ ปจติ จ. ‘‘อปตฺวา นทึ ปพฺพโต, อติกฺกมฺม ปพฺพตํ นที’’ติอาทีสุ ภูธาตุสฺส สมฺภวา เอกกตฺตุกตา ปุพฺพกาลตา จ คมฺยเต. ‘‘ภุตฺวา ภุตฺวา คจฺฉตี’’ติ อิมินาว สิทฺธํ, อาภิกฺขญฺญนฺตุ ทฺวิพฺพจนาว คมฺยเต. กถํ ‘‘ชีวคฺคาหํ อคาหยิ, กายปฺปจาลกํ คจฺฉตี’’ติ, ฆณนฺเตน กฺริยาวิเสสเนน สิทฺธํ, ยถา โอทนปากํ สยตีติ.

诸行为若只有一个行为者，其中有先行者，则为表述其义或行为之义，`tuna`等（后缀）可用于表述行为（bhāve）。由“tuṃtunā”等（规则），语根`kar`变为`ā`，如：“so kātuna kammaṃ gacchati”（他作业已而去），“akātuna puññaṃ kilissanti”（不作福业则受苦）。省略`r`后，如：“kammaṃ katvāna bhadrakaṃ”（作善业已），“puññāni katvā saggaṃ gacchati”（作福业已生天）。“abhisaṅkharaṇaṃ katvā”（作行）、“abhisaṅkharitvā”或“karitvā”。同样地，有“sibbitvā”（缝制后）、“chādayitvā”（覆盖后）、“jānitvā”（知晓后）、“dhammaṃ sutvā”（听法后）、“sutvāna dhammaṃ modati”（听法后欢喜）、“suṇitvā”（听闻后）、“patvā”（到达后）、“pāpuṇitvā”（获得后）、“kinitvā”（购买后）、“jetvā”（战胜后）、“jinitvā”（征服后）、“jitvā”（胜出后）、“coretvā”（偷盗后）、“corayitvā”（使偷盗后）、“pūjetvā”（供养后）、“pūjayitvā”（使供养后），以及“mettaṃ bhāvetvā”（修习慈心后）、“bhāvayitvā”（培育慈心后），“vihāraṃ kāretvā”（建造精舍后）、“kārayitvā”（使建造后）、“kārāpetvā”（令人建造后）、“kārāpayitvā”（令人使人建造后），他们将生天等等。“Pubbe”（先前）一词为何？（是为了排除同时发生的行为，）例如“bhuñjati ca pacati ca”（他既吃又煮）。在“apatvā nadiṃ pabbato”（山未至河）、“atikkamma pabbataṃ nadī”（河越过山）等句中，由于（隐含了）语根`bhū`（存在），可以理解出单一行为者和时间上的先行。“Bhutvā bhutvā gacchati”（吃完又吃才走）本身即已成立，其重复之义则由词语的重复来表示。那么“jīvaggāhaṃ agāhayi”（活捉）、“kāyappacālakaṃ gacchati”（身体摇晃地行走）又如何解释呢？这通过以`-aṃ`结尾的动词状语（kriyāvisesana）来完成，如同“odanapākaṃ sayati”（在饭被煮时睡觉）。

๑๖๔. ปฺโย วา ตฺวาสฺส สมาเส

164. 于复合词中，`tvā`或可变为`pya`

ตฺวาสฺส วา ปฺโย โหติ สมาเส. ปกาโร ‘‘ปฺเย สิสฺสา’’ติ วิเสสนตฺโถ. อภิปุพฺโพ ปาทิสมาโส, อภิวทนํ กตฺวา อภิวาทิย ภาสิสฺสํ. ตถา อภิภุยฺย, ทฺวิตฺตรสฺสานิ. สิ=สเย –

于复合词中，`tvā`或可变为`pya`。字母`p`是为（应用）“pye sissā”此规则而作的特殊标识。以`abhi`为前缀的`pādi`复合词，如`abhivadanaṃ katvā`（行礼后）变为`abhivādiya`，（例句：）`abhivādiya bhāsissaṃ`（行礼后我将说话）。同样地，（有）`abhibhuyya`（征服后），（此中发生了）辅音双写及前置元音短化。语根`si`用于`saye`（躺卧）义——

๘๘. ปฺเย สิสฺสา

88. 当后接`pya`时，`si`（语根）变为`ā`

สิสฺส อา โหติ ปฺยาเทเส. นิสฺสยนํ กตฺวา นิสฺสาย. ปุพฺพรูเป วิภชฺช วิภชิย. ทิส=อติสชฺชเน, อุทฺทิสฺส. ปวิสฺส ปวิสิย ปวิสิตฺวา, อุปนย, อติเสยฺย อติสยิตฺวา, โอหาย โอหิตฺวา. อาทาย, ทาสฺสิ+ยง, อาทิย. ปฏฺฐาย, วิเจยฺย, วิญฺญาย วิชานิตฺวา, สมาเสติ กึ, ปตฺวา. กฺวจา+ สมาเสปิ [Pg.301] พหุลาธิการา, ลตํ ทนฺเตหิ ฉินฺทิย. ตถา ภุญฺชิตฺวา.

当`pya`为替换形式时，`si`（语根）变为`ā`。例如`Nissayanaṃ katvā`（作依止）变为`nissāya`（依靠）。依前置形式（pubbarūpa），有`vibhajja`、`vibhajiya`（分别后）。语根`disa`用于`atisajjane`（指向）义，如`uddissa`（为了）。（其他例子：）`pavissa`、`pavisiya`、`pavisitvā`（进入后）；`upanaya`（带来后）；`atiseyya`、`atisayitvā`（超越后）；`ohāya`、`ohitvā`（舍弃后）。`ādāya`（拿取后）；`ādiya`（拿取后）。`paṭṭhāya`（从……开始）；`viceyya`（分辨后）；`viññāya`、`vijānitvā`（了知后）。为何说“于复合词中”？（反例是）`patvā`（到达后）。有时由于“任选”原则（bahulādhikārā），即使不在复合词中（也发生替换），如`lataṃ dantehi chindiya`（用牙齿咬断藤蔓后）。同样地，（也有不替换的例子，如）`bhuñjitvā`（吃后）。

๑๖๕. ตุํ+ยานา

165. Tuṃ+yānā

ตฺวาสฺส วา ตุํ+ยานา โหนฺติ สมาเส กฺวจิ. อภิหรณํ กตฺวา อภิหฏฺฐุํ, อภิหริตฺวา, ปาทิสมาโส, ‘‘ปุจฺฉาทิโต’’ติ ตสฺส โฐ ปรรูปาทิ จ. อนุโมทนํ กตฺวา อนุโมทิยาน อนุโมทิตฺวา วา, กานุพนฺเธปิ ‘‘วา กฺวจี’’ติ วิกปฺปตฺตา ‘‘ลหุสฺสุปนฺตสฺสา’’ติ โอกาโร. กฺวจา+สมาเสปิ พหุลาธิการา, ทฏฺฐุํ, ทิสโต ตฺวาสฺส ตุมาเทเส ทิสสฺส ทส. อญฺญตฺร ‘‘ทิสา วาน+วา ส จา’’ติ ตฺวาสฺส วาน+วา ส โหนฺติ, ทิสฺวา. เอวํ ลภนํ กตฺวา ลทฺธา ธนํติอาทีสุ ตสฺส โธ ภวติ.

在某些复合词中，“tvā”或可变为“tuṃ”或“yāna”。“Abhiharaṇaṃ katvā”（作供养），即“abhihaṭṭhuṃ”或“abhiharitvā”；此为`pādi`复合词，依‘`pucchādito`’规则，其`ṭha`及后分等[发生变化]。“Anumodanaṃ katvā”（作随喜），可变为“anumodiyāna”或“anumoditvā”；即使有`kā`为随附音，因‘`vā kvacī`’（或有时）为任选，故依‘`lahussupantassā`’（短音结尾的）规则作`o`音。在某些非复合词中，因“多适用”规则，亦可适用，如“daṭṭhuṃ”（看见）；从词根“dis”，“tvā”被“tuṃ”替换，“dis”变为“daṭṭha”。此外，依‘`disā vāna vā sa ca`’规则，“tvā”可变为“vāna”、“vā”或“sa”，如“disvā”（看见）。同样，“labhanaṃ katvā”（作获得），在“laddhā dhanaṃ”（获得财富）等词中，其“ta”变为“dha”。

อิติ ปโยคสิทฺธิยํ ขาทิกณฺโฑ สตฺตโม.

如是，《用法成就》第七食品终。

ปโยคสิทฺธิ นิคมนํ

《用法成就》结语

๑.

1.

เย [Pg.302] นนฺตตนฺตรตนากรมนฺถเนน,มนฺถาจโลลฺลสิตญาณวเรน ลทฺธา;

สารามตา+ติสุขิตา สุขยนฺติ จ+ญฺเญ,เต เม ชยนฺติ คุรโว คุรโว คุเณหิ.

彼等以搅动无尽教理之宝藏海洋，以晃动曼陀罗山(Manthācala)般的殊胜智慧而有所得；于精髓甘露中极为喜乐，亦令他人安乐。我此诸师，功德厚重，恒常胜利。

๒.

2.

ยสฺส สาธุคุณุพฺภูต-กิตฺติ สพฺพตฺต ปตฺถฏา;

โมคฺคลฺลาโน มหาปญฺโญ, ชยตี โส ห สพฺพทา.

其善德所生之名声，遍布一切处；大智慧之目犍连，彼恒常胜利。

๓.

3.

ปรมปฺปิจฺฉตา+เนก-สนฺโตสูปสเมสินํ;

สุจิสเลขวุตฺตีนํ, สทา+รญฺญนิวาสินํ.

（致）彼等极为少欲，寻求种种知足与寂静者；品行清净，修持磨砺，常住于阿兰若者。

๔.

4.

สาสนุโชตการีน+มาเจรตฺต+มุปาคตํ;

อุทุมฺพรคิรีขฺยาตา+ยตนํ ยติปุงฺควํ.

（致）彼使教法光耀，已达师范之境，住于名为优昙婆罗山(Udumbaragiri)圣处之僧中之杰。

๕.

5.

เมธงฺกโรติ อาขฺยาต-นามเธยฺยํ ตโปธนํ;

เถรํ ถิรทยา เมธา-นิธานํ สาธุ ปูชิตํ.

（致）彼名为弥僧伽罗(Medhaṅkara)之苦行者，心志坚定之长老，智慧之宝藏，为善人所恭敬者。

๖.

6.

สิสฺสํ สหาย+มาคมฺม, กลฺยาณมิตฺต+มตฺตโน;

โสเธตุํ สาสนํ สตฺถุ, ปรกฺกม+มกาสิ โย.

彼依靠自己之弟子、同伴与善友，为净化导师之教法而作努力。

๗.

7.

สงฺฆรกฺขิตนาเมน, มหาเถเรน ธีมตา;

นิวาสภูเตนา+เนก-คุณาน+ปฺปิจฺฉตาทินํ.

由名为僧护之具慧大长老，彼乃少欲等诸多功德之住处。

๘.

8.

โมคฺคลฺลานพฺยากรณ-ปโยคกฺกมสาธกา;

เอตฺตาวตา กตา เอสา, ปโยคสิทฺธิ นิฏฺฐิตา.

此成就目犍连语法(Moggallānabyākaraṇa)用法次第之《用法成就》，至此撰作，终。

๙.

9.

เตเนว [Pg.303] รจิตา สาธุ, สาสโนทยการินา;

ขุทฺทสิกฺขาย ฏีกา จ, ตถา สมฺพนฺธจินฺตนา.

亦由彼令教法兴盛者，善作《小戒学》之疏钞，以及《关系思择》(Sambandhacintanā)。

๑๐.

10.

สุสทฺทสิทฺธึ โย โยค-นิจฺฉยํ สพฺภิ วณฺณิตํ;

อกา สุโพธาลงฺการํ, ตถา สมฺพนฺธจินฺตนํ.

彼作《善语成就》(Susaddasiddhi)与《瑜伽抉择》(Yoganicchaya)，此为善人所称赞；亦作《善解庄严》(Subodhālaṅkāra)与《关系思择》(Sambandhacintanā)。

๑๑.

11.

สตฺถสญฺจิตปุญฺเญน, นิพฺพานสาธกํ หิตํ;

สาเธนฺโต โลกนาถสฺส, สทฺธมฺโม ติฏฺฐตํ จิรนฺติ.

愿以此作者所积之功德，令成就涅槃利益之世间怙主正法，长久住世。

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิเถรปาทวิรจิตา

如是，僧护大僧主长老尊者所造。

ปโยคสิทฺธิ นิฏฺฐิตา.

《用法成就》终。

(วิเสสลกฺขณํ). ยถาวุตฺตานํ ปน ปโยคสิทฺธินิคมน คาถานํ เอกาทสนฺนํ ปุพฺเพเยว วกฺขมานา อิมา คาถาโย ทิสฺสนฺติ โปราเณ สีหฬมูลปโยคสิทฺธิปาเฐ. ตา จ คาถาโย ปจฺฉา สีหฬมูลปโยคสิทฺธิสํโสธเกน เมธงฺกโรติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน ปกฺขิตฺตาติ เวทิตพฺพา, ตสฺมา มยํ ตา คาถาโย สพฺพปจฺฉาเยว อิมสฺมึ-ฐาเน ฐเปม. ตา ปน คาถาโย กตมาติ เจ –

（特别记号）然，于上述《用法成就》十一首结语偈之前，于古锡兰(Sīhaḷa)根本《用法成就》读本中，可见以下将述之偈。当知，此等偈颂乃后由一长老所增补，彼为锡兰根本《用法成就》之校订者，其名弥僧伽罗(Medhaṅkara)乃从诸师所受。是故，我等将此等偈颂置于此处最末。若问：彼等偈颂为何？——

๑.

1.

จาควิกฺกมสทฺธานุ-สมฺปนฺนคุณสามิโน;

ปรกฺกมนรินฺทสฺส, สีหฬินฺทสฺส ธีมโต.

（致）具足布施、勇猛、信心等功德之主君，智慧之锡兰(Sīhaḷa)主，波罗迦罗摩(Parakkama)人君。

๒.

2.

อตฺรเชนา+นุชาเตน, ภูปาลกุลเกตุนา;

ทิสนฺตปตฺถโฏทาร-วิกฺกเมน ยสสฺสินา.

由彼嫡子，王室之旗帜，其崇高勇猛遍布四方，声名远扬者。

๓.

3.

ภุวเนกภุชวฺเหน, มหาราเชน ธีมตา;

จตุปจฺจยทาเนน, สตตํ สมุปฏฺฐิโต.

恒为名为普婆内迦跋护(Bhuvanekabhuja)之智慧大王，以四事资具之布施所奉事。

๔.

4.

‘‘ชมฺพุโทณี’’ติ [Pg.304] วิขฺยาตา –วาเส นิวสโต สโต;

สุมงฺคลมหตฺเถร –สามิโน สุจิวุตฺติโน.

（致）彼住于名为瞻部多尼(Jambudoṇī)之住所，行为清净之善士，苏曼伽罗(Sumaṅgala)大长老尊长。

๕.

5.

วํเส วิสุทฺเธ สํชาโต,ปนฺถเสนาสเน รโต;

ปริยตฺติมหาสินฺธุ –นิยฺยามกธุรนฺธโร.

生于清净族姓，乐于边鄙坐卧处；为教理大海之舵手，荷负重担。

๕.

5.

อปฺปิจฺฉาทิคุณูเปโต, ชินสาสนมามโก;

วเนรตมหตฺเถโร, เมธงฺกรสมวฺหโย.

具足少欲等功德，爱乐胜者之教法；乐于林居之大长老，其名为弥僧伽罗(Medhaṅkara)。

๖.

6.

ปาฏวตฺถาย ภิกฺขูนํ, วินเย สุวิสารโท;

ปโยคสิทฺธึ โสธยิ, สทา สปฺปญฺญโคจรํ.

彼精通于律，为令比丘熟练，修订《用法成就》——此书常为具慧者之行境。

๗.

7.

อิมํ ลิขิตปุญฺเญน, เมตฺเตกฺยํ อุปสํกมิ;

ปติฏฺฐหิตฺวา สรเณ, สุปฺปติฏฺฐามิ สาสเนติ.

以此书写之功德，愿我得遇弥勒(Metteyya)；已立于归依，愿我善住于教法。

ปโยคสิทฺธิสิทฺธํ.

《用法成就》成。