นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。

พาลาวตาร

童蒙入门

ปณาม

礼敬

[ก]

[迦]

สพฺพํ นิรุตฺติปถปารคตํ สพุทฺธํ,พุทฺธํ ติโลกติลกํ หตปาปธมฺมํ;

ธมฺมํ วิมุตฺติสุขทํ วิหตาฆสํฆํ,สํฆํ จ นิจฺจมภิวนฺทิย ทกฺขิเณยฺยํ.

我常礼敬那超越一切言语之道的正觉者佛陀，他是三界之宝，已摧毁恶法；礼敬那带来解脱之乐的正法；以及那已除去过恶、值得供养的僧团。

[ข]

[佉]

วุทฺธิปฺปตฺโตสฺมิ มุทฺโธ มม วรครโว สีลปญฺญาทิโสเภ,จนฺทาทิจฺเจว สุทฺเธ วรชินฐปิเต สาสนาพฺเภ ปตีเต;

นิสฺสาเยวา ติเปมา ปณมิย สิรสา นิจฺจเมสํ สริตฺวา,ปาทมฺโภเช คุณคฺเค หตทุริตมโล อานุภาเวน ตสฺสา.

我虽已成长，却仍愚昧。我最敬重的是戒、慧等德行的光辉，它们在殊胜胜者所建立、如日月般清净、声名远播的教法天空中闪耀。唯依止于深切的敬爱，我常以头顶礼并忆念他们。凭借其力量，在他们至高德行的莲足下，我罪恶的污垢得以摧毁。

[ค]

[伽]

โปราณ สีหฬ ปทตฺถ วินิจฺฉยญฺจ,สพฺพมฺปิ มาคธนิรุตฺตินยํ ปสตฺถํ;

อญฺญญฺจ เนกวิธ สกฺกต สทฺทสตฺถํ,ปารมฺปราภต มตญฺจ นิสมฺม สมฺมา.

我已如实审察古代僧伽罗(Sīhaḷa)的词义抉择、所有受称赞的摩揭陀(Māgadha)语的表达方式、其他各种梵语(Sakkata)的声明论，以及依传统传承下来的观点。

[ฆ]

[伽]

พาลาวตาร วรมาคธ สทฺทสตฺเถ,ทุพฺโพธ เนกปทอตฺถ วินิจฺฉเยน;

อตฺถาย อาธุนิก พาลปรมฺปราย,พาลาวตาร วรคณฺฐิปทํ กริสฺสํ.

由于优秀的摩揭陀语声明论《愚童入》(Bālāvatāra)中许多词义的抉择难以理解，为了利益现代的年轻学子，我将撰写殊胜的《愚童入疑难义释》。

[ง]

[昂]

นิจฺจํ เย เมตฺถ พาลา วรหทยยุตา สุฏฺฐุ นิกฺขิตฺตเนตฺตา,ปุณฺเณ นานานยานํ สุรตรุสทิเส ธีรปาสํสิเย เว;

คมฺภีรํ ทุตฺตรํ เต ชินวจนุทธึ ติณฺณถามา ภเวยฺยุํ,ลทฺโธปายา จ จนฺทํ ตทิตรปจุรํ สกฺกตํ โสตุกามา.

愿那些常具善心、专注学习的年轻学子们，于此如天树般充满各种方法、为智者所称赞的著作中，能获得力量，渡过甚深难越的胜者语之海洋。并且，在获得此方法后，亦乐于听闻其他丰富的梵语等学问。

[จ]

[遮]

คนฺถนิปฺผตฺติยา เสส – ทุกฺกรตฺตํ ยถาวโต;

ชานนฺติ กุสลา ธีรา, เนกสตฺถนฺตราทิสุ;

คนฺเถสุ คุณโทสมฺปิ, เตเยว วิทุรา สทา.

完成一部著作的其余困难之处，唯有通晓各种论典的善巧智者才能如实了知。也只有他们，才能永远明了诸书的功过得失。

[ฉ]

[彻]

ตสฺมา เอตฺถ ปมาทาทิ – โทสเลโส ภเว ยทิ;

โปราณาเจรลทฺธีหิ, วิโลมํ วา ภเวยฺย เจ.

因此，若此书有任何因疏忽等而产生的微小过失，或与古师之传统相悖之处，

[ช]

[阇]

คนฺถนฺตรํ วิคาเหตฺวา, วิจาเรตฺวา ปุนปฺปุนํ;

ยุตฺติเมว จ คณฺหนฺตุ, หุตฺวา วีมํสพุทฺธิกาติ.

愿读者们深入研究其他典籍，再三审察，以审察之心，只吸取其中合理的部分。

ปณาม

礼敬

๑. พุทฺธํ [Pg.1] ติธา ภิวนฺทิตฺวา, พุทฺธมฺพุช วิโลจนํ.

1. 我以三门礼敬双目如莲的佛陀。

พาลาวตารํ ภาสิสฺสํ, พาลานํ พุทฺธิวุทฺธิยา.

我将宣说《愚童入》，为令初学者智慧增长。

๑. สนฺธิ กณฺฑ

1. 连音章

สญฺญา

术语

๒. อกฺขราปาทโย เอกจตฺตาลีสํ.

2. 字母，以“a”等为首，共四十一个。

อกฺขราปิ [Pg.6] อการาทโย เอกจตฺตาลีสํ สุตฺตนฺโตปการา. ตํ ยถา-อ อา-อิ อี-อุ อู-เอ โอ, ก ข ค ฆ ง, จ ฉ ช ฌ ญ, ฏ ฐ ฑ ฒ ณ, ต ถ ท ธ น, ป ผ พ ภ ม, ย ร ล ว ส ห ฬ อํ-อิติ.

字母，即以“a”等为首的四十一个，有助于经典。它们是：阿、啊、伊、咿、乌、呜、诶、欧；迦、佉、伽、伽、昂；遮、彻、阇、贾、娘；吒、侘、荼、陀、拏；多、塔、达、陀、那；巴、帕、跋、婆、玛；雅、啰、拉、瓦、萨、哈、拉、盎——就是这些。

๓. ตตฺโถทนฺตาสรา อฏฺฐ.

3. 其中，以字母“o”为结尾的八个是元音。

ตตฺถ [Pg.8] อกฺขเรสุ โอการนฺตา อฏฺฐ สรา นาม. ตตฺเถติ วตฺตเต.

在这些字母中，以字母“o”为结尾的八个被称为元音。（前句的）“其中”(tattha)一词在此处依然有效。

๔. ลหุมตฺตา ตโย รสฺสา.

4. 音量轻的三个是短元音。

ตตฺถ [Pg.9] สเรสุ ลหุมตฺตา อ, อิ, อุ อิติ ตโย รสฺสา.

其中，在元音里，a、i、u这三个是短元音。

๕. อญฺเญ ทีฆา.

5. 其他是长元音。

ตตฺถ [Pg.10] สเรสุ รสฺเสหญฺเญ ทีฆา.

在元音中，除短元音外，其余为长元音。

สํโยคโต ปุพฺเพ เอโอ รสฺสา อิโวจฺจนฺเต, อนนฺตรา พฺยญฺชนา สํโยโค. เอตฺถ, เสยฺโย, โอฏฺโฐ, โสตฺถิ.

在辅音连缀之前，e和o被当作短元音。辅音连缀是相连的辅音。例如：seyyo、oṭṭho、sotthi。

๖. เสสา พฺยญฺชนา.

6. 其余是辅音。

สเร [Pg.12] ฐเปตฺวา เสสา กาทโย นิคฺคหีตนฺตา พฺยญฺชนา.

除元音外，其余从“k”开始到鼻音(niggahīta)为止的，都是辅音。

๗. วคฺคา ปญฺจปญฺจโส มนฺตา.

7. 诸组(vaggā)应知每组五个字母。

พฺยญฺชนานํ [Pg.13] กาทโย มการนฺตา ปญฺจปญฺจโส อกฺขรวนฺโต วคฺคา.

在辅音中，从“k”到“m”的字母，每五个为一组，称为“组”(vaggā)。

๘. วคฺคานํ [Pg.16] ปฐมทุติยา โส จาโฆโส. ฬนฺตาญฺเญ โฆสา. โฆสาโฆสสญฺญา จ ‘‘ปรสมญฺญา ปโยเค’’ติ สงฺคหีตา. เอวํ ลิงฺค, สพฺพนาม, ปท, อุปสคฺค, นิปาต, ตทฺธิต, อาขฺยาต, กมฺมปฺปวจนียาทิสญฺญา จ.

8. 各组的第一个和第二个字母以及“s”是清音(aghosa)。其余直到“ḷ”为止的字母是浊音(ghosa)。“浊音”和“清音”的名称，以及性、代词、词、前缀、小品词、派生词、动词、业声词(kammappavacanīya)等名称，都包含在“用法中的其他名称”中。

๙. อํอิติ นิคฺคหีตํ.

9. “aṃ”是鼻音(niggahīta)。

อํอิติ [Pg.18] อการโต ปรํ โย พินฺทุ สูยเต, ตํ นิคฺคหีตํ นาม.

在字母“a”之后所见的那个点，如“aṃ”，就称为鼻音(niggahīta)。

พินฺทุ [Pg.19] จูฬามณากาโร, นิคฺคหีตนฺติ วุจฺจเต.

点如顶髻之宝，被称为鼻音(niggahīta)。

เกวลสฺสา ปฺปโยคตฺตา, อกาโร สนฺนิธียเต.

因为它不能单独使用，所以与字母“a”相连。

๑๐. อ, กวคฺค, หา กณฺฑชา, อิ, จวคฺค, ยา ตาลุชา, อุ, ปวคฺคา โอฏฺฐชา, ฏวคฺค, ร, ฬา มุทฺธชา, ตวคฺค, ล, สา ทนฺตชา, เอ กณฺฐตาลุโช, โอ กณฺโฐฏฺฐโช, โว ทนฺโตฏฺฐโช.

10. a、k组、h为喉音；i、c组、y为腭音；u、p组为唇音；ṭ组、r、ḷ为顶音；t组、l、s为齿音；e为喉腭音；o为喉唇音；v为齿唇音。

สญฺญา

术语

สรสนฺธิ

元音连音

๑๑. โลก [Pg.21] อคฺโคอิตฺยสฺมึ – ‘‘ปุพฺพมโธฐิต มสฺสรํ สเรน วิโยชเย’’ติ ปุพฺพพฺยญฺชนํ สรโต ปุถกฺกาตพฺพํ.

11. 在“loka aggo”（世间第一）一例中——依据规则“应将前辅音从元音中分离”，前辅音应从其元音中分离。

สรา สเร โลปํ.

元音后接元音时，前一个元音省略。

อนนฺตเร สเร ปเร สรา โลปํ ปปฺโปนฺติ.

当一个元音紧随其后时，前一个元音会被省略。

‘‘นเร [Pg.22] ปรํ ยุตฺเต’’ติ อสฺสโร พฺยญฺชโน ปรกฺขรํ เนตพฺโพ โลกคฺโค.

依据规则“Nare paraṃ yutte”，无元音的辅音应连接到后一个音节。例如：lokaggo。

สเรตฺยสฺมึ [Pg.24] โอปสิเลสิโก กาสสตฺตมี, ตโต วณฺณกาลพฺยวธาเน การิยํ น โหติ. ยถา-มํ อหา สีติ, ‘‘ปมาทมนุยุญฺชนฺตี’’ตฺยาทิคาถายํ ‘ชนา อปฺปมาท’นฺติ จ. เอวํ สพฺพสนฺธีสุ.

“sare”一词是表示邻近的方位格(opasilesikā sattamī)，因此，若有字母或时间的间隔，则连音规则不起作用。例如：“maṃ ahāsi”，以及在“pamādam anuyuñjanti”等偈颂中的“janā appamādaṃ”。所有连音规则都是如此。

อนนฺตรํ ปรสฺส สรสฺส โลปํ วกฺขติ, ตสฺมาเนน ปุพฺพสฺส โลโป ญายติ, เตเนว สตฺตมีนิทฺทิฏฺฐสฺส ปรตาปิ คมฺยเต.

接下来将要说明后元音的省略，因此，由此（规则）可知是前元音的省略。也正因如此，可以理解由方位格所指示的是后续的（元音）。

๑๒. สเรตฺยธิกาโร. [Pg.26] ปน อิเม ปน อิเมตีห-สรา โลปํ อิตฺเวว.

12. “Sare”是总纲。在“pana ime”一例中，正是依据“元音省略”的规则。

วา ปโร อสรูโป.

或者，后接的非同类元音（被省略）。

อสมานรูปาสรมฺหา ปโร สโร วา ลุปฺยเต, ปนเม, ปนิเม.

在不同形貌的元音之后，后随的元音可选择性地被省略。例如：paname、panime。

๑๓. พนฺธุสฺส [Pg.27] อิว, น อุเปตีตีธ –

13. 在“bandhussa iva”（如亲友般）和“na upeti”（不来）等例子中——

กฺวจาสวณฺณํ ลุตฺเต.

有时，在省略后，会变为非同类音。

สเร ลุตฺเต ปรสรสฺส กฺวจิ อสวณฺโณ โหตีติ อิ อุ อิจฺเจเตสํ ฐานาสนฺนา เอ โอ. พนฺธุสฺเสว. โนเปติ.

当（前一个）元音被省略时，后一个元音有时会变成非同类音，即“i”、“u”会变成发音位置相近的“e”、“o”。例如：Bandhusseva、Nopeti。

๑๔. ตตฺร [Pg.29] อยํ, ยานิ อิธ, พหุ อุปการํ, สทฺธา อิธ, ตถา อุปมนฺตฺเยตสฺมึ –

14. 在“tatra ayaṃ”（在此，这个）、“yāni idha”（哪些在此处）、“bahu upakāraṃ”（多有助益）、“saddhā idha”（于此有信）、“tathā upamaṃ”（如是譬喻）等例子中——

ทีฆํ.

长音化。

สเร ลุตฺเต ปโร สโร กฺวจิ ฐานาสนฺนํ ทีฆํ ยาติ. ตตฺรายํ, ยานีธ, พหูปการํ, สทฺธีธ, ตถูปมํ.

当（前一个）元音被省略时，后一个元音有时会变长。例如：Tatrāyaṃ、yānīdha、bahūpakāraṃ、saddhīdha、tathūpamaṃ。

๑๕. กึสุ อิเธตฺยตฺร –

15. 在“kiṃsu idha”（此中为何）一例中——

ปุพฺโพ จ.

以及前者。

สเร ลุตฺเต ปุพฺโพ จ กฺวจิ ทีฆํ ยาติ. กึ สูธ.

当元音被省略时，前一个元音有时会变长。例如：“Kiṃ sūdha”(此中为何)。

๑๖. เต [Pg.30] อชฺช, เต อหํเตตฺถ –

16. 在“Te ajja”(他们今日)、“te ahaṃ”(他们我)等词中——

ยเมทนฺตสฺสาเทโส.

词尾e替换为y。

สเร ปเร อนฺตสฺส เอการสฺส กฺวจิ โย อาเทโส โหติ, ตฺยชฺช, ‘‘ทีฆ’’นฺติ พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ ทีโฆ, ตฺยาหํ.

当后接元音时，词尾的e音有时被替换为y音，例如“tyajja”(te + ajja)；后随的元音有时也会变长，例如“tyāhaṃ”(te + ahaṃ)。

กฺวจีติ กึ. เนตฺถ.

为何说“kvaci”(有时)？(因为)在此处不适用，例如“Nettha”。

๑๗. โส [Pg.33] อสฺส, อนุ เอติตฺเยตฺถ –

17. 在“So assa”(他应是)、“anu eti”(跟随)等词中——

วโมทุทนฺตานํ.

词尾o、u替换为v。

สเร ปเร อนฺโต การุการานํ กฺวจิ โว อาเทโส โหติ. สฺวสฺส, อนฺเวติ.

当后接元音时，词尾的o音和u音有时被替换为v音。例如“Svassa”(so + assa)、“anveti”(anu + eti)。

กฺวจีติ กึ. ตยสฺสุ, สเมตายสฺมา.

为何说“kvaci”(有时)？(因为规则不适用于此)，例如“Tayassu”、“sametāyasmā”(具寿，请靠近)。

๑๘. อิธ [Pg.34] อหํ ตีธ –

18. 在“Idha ahaṃ”(我在此处)一词中——

โท ธสฺส จ.

dh替换为d。

สเร ปเร ธสฺส กฺวจิ โท โหติ. ทีเฆ – อิทาหํ. กฺวจีติ กึ. อิเธว. จกาเรน พฺยญฺชเนปิ, อิธ ภิกฺขเว.

当后接元音时，dh音有时会变为d音。例如，伴随长音化：“idāhaṃ”(idha + ahaṃ)。为何说“kvaci”(有时)？例如在“idheva”(idha + eva)中(不适用)。由“ca”(以及)字可知，此规则也关涉后接辅音的情况，例如“idha bhikkhave”(诸比丘，在此)。

๑๙. ปติ อนฺตุํ, วุตฺติ อสฺเสตีห –

19. 在“Pati antuṃ”(朝向终点)、“vutti assa”(他的存在)等词中——

อิวณฺโณ ยนฺนวา.

i音可选地替换为y。

สเร ปเร อิวณฺณสฺส โย นวา โหติ. กต ยการสฺส ติสฺส ‘‘สพฺโพ จนฺตี’’ติ กฺวจิ จาเทเส ‘‘ปรทฺเวภาโว ฐาเน’’ติ สรโต ปรพฺยญฺชนสฺส ฐานาสนฺนวสา ทฺวิตฺตํ. ปจฺจนฺตํ, วุตฺยสฺส.

当后接元音时，i音可选地被替换为y音。有时，根据“sabbo cantī”的规则，y音前的t音被替换为c音；再根据“paradvebhāvo ṭhāne”的规则，元音后的辅音因发音位置相近而双重化。例如“Paccantaṃ”(边境)、“vutyassa”(他的存在)。

นวาติ กึ. ปฏคฺคิ,

为何说“navā”(可选地)？例如“Paṭaggi”(paṭi + aggi，此处i音未变为y音)。

เอตฺถ ‘‘กฺวจิ ปฏิ ปติสฺเส’’ติ ปติสฺส ปฏิ, วณฺณคฺคหณํ สพฺพตฺถ รสฺสทีฆ สงฺคหณตฺถํ.

此处，根据“kvaci paṭi patisse”(有时pati作paṭi)的规则，pati变为paṭi。提及“vaṇṇa”(音)是为了涵盖所有地方的长短音。

๒๐. ยถา [Pg.36] เอเวตีห –

20. 在“Yathā eva”(正如)一词中——

เอวาทิสฺส ริ ปุพฺโพ จ รสฺโส.

“eva”等词的首音节变为ri，且前一个(元音)变短。

สรโต ปรสฺส เอวสฺสาทิเอกาโร ริตฺตํ นวา ยาติ. ปุพฺโพ จ ฐานาสนฺนํ รสฺสํ. ยถริว. ยเถว.

元音之后“eva”的首e音可选地变为ri。并且，前一个元音变短。例如：“Yathariva”、“Yatheva”。

๒๑. น [Pg.37] อิมสฺส, ติ องฺคิกํ, ลหุ เอสฺสติ, อตฺถ อตฺถํ, อิโต อายติ, ตสฺมา อิห, สพฺภิ เอว, ฉ อภิญฺญา, ปุถ เอว, ปา เอวตีห วา ตฺเวว –

21. 在“Na imassa”(非此)、“ti aṅgikaṃ”(三支)、“lahu essati”(将速来)、“atta atthaṃ”(自己的利益)、“ito āyati”(由此而来)、“tasmā iha”(因此在此)、“sabbhi eva”(与善者)、“cha abhiññā”(六神通)、“putha eva”(各自)、“pā eva”(早上)等词中——

ย ว ม ท น ต ร ฬา จาคมา.

y、v、m、d、n、t、r、ḷ是增音。

สเร ปเร ยาทโย อาคมา วา โหนฺติ, จกาเรน โค จ. นยิมสฺส, ติวงฺคิกํ, ลหุเมสฺสติ, อตฺตทตฺถํ, อิโตนายติ, ตสฺมาติห, สพฺภิเรว, ฉฬภิญา, ปุถเคว, ‘‘รสฺส’’นฺติ พฺยญฺชเน ปเร กฺวจิ รสฺโส. ปเคว.

当后接元音时，y等音可选地作为增音出现，由“ca”字可知，g音亦然。例如：“Nayimassa”、“tivaṅgikaṃ”、“lahumessati”、“attadatthaṃ”、“itonāyati”、“tasmātiha”、“sabbhireva”、“chaḷabhiññā”、“puthageva”。根据“rassa”(短音化)的规则，当后接辅音时，(元音)有时会变短。例如：“Pageva”。

วาติ กึ. ฉ อภิญฺญา, ปุถ เอว, ปา เอว.

为何说“vā”(可选地)？(因为增音不是必须的，)例如：“Cha abhiññā”、“putha eva”、“pā eva”。

เอตฺถ ‘‘สเร กฺวจี’’ติ สรานํ ปกติ โหติ, สสฺสรูปเมว, น วิกาโรตฺยตฺโถ.

此处，根据“sare kvacī”(元音有时)的规则，元音保持其自然形态，意思是保持其自身形式，而非发生变化。

๒๒. อภิ [Pg.39] อุคฺคโตตฺยตฺร –

22. 在“Abhi uggato”(升起)一词中——

‘‘อพฺโภ อภี’’ติ อภิสฺส อพฺโภ. อพฺภุคฺคโต.

根据“Abbho abhī”的规则，“abhi”变为“abbho”。例如：“Abbhuggato”。

สรสนฺธิ

元音连音

พฺยญฺชนสนฺธิ

辅音连音

๒๓. พฺยญฺชเนตฺยธิกาโร. กฺวจีตฺเวว. โส ภิกฺขุ, กจฺจิ นุ ตฺวํ, ชาเนม ตนฺตีห –

23. “Byañjane”（在辅音前）是标题。“Kvacī”（有时）也同样适用。例如：So bhikkhu, kacci nu tvaṃ, jānema tantīha——

โลปญฺจ ตตฺรากาโร.

并且有省略，其处则增补a音。

พฺยญฺชเน ปเร สรานํ กฺวจิ โลโปโหติ, ตตฺร ลุตฺเต ฐาเน อการาคโม, จกาเรน โอการุการาปิ. สภิกฺขุ กจฺจิโน ตฺวํ, ชาเนมุ ตํ.

当辅音在后时，元音有时会省略；在该省略之处，增补a音，并且由于“ca”字，也增补o音和u音。例如：Sabhikkhu, kaccino tvaṃ, jānemu taṃ。

กฺวจีติ กึ, โสมุนิ.

为何要说“有时”（kvaci）？例如：so muni。

๒๔. อุโฆโส[Pg.40], อาขาตนฺตีห – ทฺเวภาเว ฐาเน อิตฺเวว.

24. 例如：Ughoso, ākhātaṃ。此（规则）也同样适用于双写之处。

วคฺเค โฆสาโฆสานํ ตติยปฐมา.

在音组中，有声辅音和无声辅音（分别变为）其组的第三音和第一音。

วคฺเค โฆสาโฆสานํ จตุตฺถทุติยานํ ตพฺพคฺเค ตติยปฐมา โหนฺติ ยถาสงฺขฺยํ ยุตฺเต ฐาเน, อุคฺโฆโส, รสฺเส อกฺขาตํ.

在音组中，有声辅音的第四音和无声辅音的第二音，于其各自音组中，依次变为第三音和第一音，此于相应之处。例如：ugghoso, rasse akkhātaṃ。

๒๕. ปร [Pg.41] สหสฺสํ, อติปฺปโขตีห – ‘‘กฺวจิ โอ พฺยญฺชเน’’ติ โอการาคโม. ปโรสหสฺสํ. คาคเม จ, อติปฺปโคโข.

25. 于Para sahassaṃ, atippakho此处——依“kvaci o byañjane”（辅音前有时有o）之规，有o音的增补，成Parosahassaṃ。并且有g音的增补，成atippagokho。

๒๖. อว นทฺธาตฺยตฺร – ‘‘โอ อวสฺเส’’ติ กฺวจิ อวสฺส โอ. โอนทฺธา.

26. 于Ava naddhā此处——依“o avasse”（ava的o）之规，有时ava变为o，成Onaddhā。

กฺวจีติ กึ. อวสุสฺสตุ.

为何要说“有时”（kvaci）？例如：Avasussatu。

พฺยญฺชนสนฺธิ.

辅音连音。

นิคฺคหีตสนฺธิ

鼻音连音

๒๗. นิคฺคหีตนฺตฺยธิกาโร[Pg.42]. กึ กโต, สํ ชาโต, สํ ฐิโต, ตํ ธนํ, ตํ มิตฺตนฺติห –

27. “Niggahītaṃ”（鼻音ṃ）是标题。例如：Kiṃ kato, saṃ jāto, saṃ ṭhito, taṃ dhanaṃ, taṃ mittaṃ——

วคฺคนฺตํ วา วคฺเค.

（鼻音ṃ）于音组（辅音）前，或（变为）该音组的末位音。

วคฺคพฺยญฺชเน ปเร พินฺทุสฺส ตพฺพคฺคนฺโต วา โหติ. กิงฺกโต, สญฺชาโต, สณฺฐิโต, ตนฺธนํ, ตมฺมิตฺตํ.

当音组辅音在后时，鼻音点（ṃ）或变为该音组的末位音。例如：Kiṅkato, sañjāto, saṇṭhito, tandhanaṃ, tammittaṃ。

วาติ กึ. น ตํ กมฺมํ.

为何要说“或”（vā）？例如：Na taṃ kammaṃ。

วากาเรเนว เล โล จ. ปุลฺลิงฺคํ.

由于“vā”字，（鼻音ṃ）于l音前，也变为l音。例如：Pulliṅgaṃ。

๒๘. วาตฺยธิกาโร[Pg.43]. เอวํ อสฺส, เอตํ อโวเจตีห –

28. “Vā”（或）是标题。例如：Evaṃ assa, etaṃ avoca——

มทา สเร.

（鼻音ṃ）于元音前，（变为）m音和d音。

สเร ปเร พินฺทุโน ม ทา วา โหนฺติ. เอวมสฺส, เอตทโวจ.

当元音在后时，鼻音点（ṃ）或变为m音或d音。例如：Evamassa, etadavoca。

วาติ กึ. มํ อชินิ.

为何要说“或”（vā）？例如：Maṃ ajini。

๒๙. ตํ เอว, ตํ หีตีห –

29. 例如：Taṃ eva, taṃ hi——

เอเหญํ.

（鼻音ṃ）于e音、h音前，（变为）ñ音。

เอกาเร, เห จ ปเร พินฺทุโน โญ วา โหติ. ทฺวิตฺเต – ตญฺเญว, ตเมว. ตญฺหิ, ตํ หิ.

当e音和h音在后时，鼻音点（ṃ）或变为ñ音。双写后——例如：taññeva, tameva。又如：Tañhi, taṃ hi。

๓๐. สํโยโคตีห –

30. 例如：Saṃyogo——

สเย จ.

并且于y音前。

ยกาเร ปเร เตน สห พินฺทุโน โญ วา โหติ. ทฺวิตฺเต – สญฺโญโค, สํโยโค.

当y音在后时，鼻音点（ṃ）与它（y音）或一同变为ñ音。双写后成saññogo，不变则为saṃyogo。

๓๑. จกฺขุ อนิจฺจํ, อว สิโรตีห - อาคโม, กฺวจิตฺเวว.

31. 于Cakkhu aniccaṃ, ava siro此处——有增音，并且“kvaci”（有时）也同样适用。

นิคฺคหีตญฺจ.

并且（所增之音）为鼻音点（ṃ）。

สเร, พฺยญฺชเน วา ปเร กฺวจิ พินฺทฺวาคโม โหติ. จกฺขุํอนิจฺจํ, อวํสิโร.

当元音或辅音在后时，有时会增补鼻音（ṃ）。例如：Cakkhuṃaniccaṃ, avaṃsiro。

๓๒. วิทูนํ [Pg.44] อคฺคํ, ตาสํ อหํตีห –

32. 于 Vidūnaṃ aggaṃ 和 tāsaṃ ahaṃ 此二例中——

‘‘กฺวจิ โลปํ’’ติ สเร พินฺทุโลโป, วิทูนคฺคํ. ทีเฆตาสาหํ.

依据“有时省略”（kvaci lopaṃ）的规则，当元音在后时，鼻音（ṃ）被省略，如 vidūnaggaṃ。在 tāsāhaṃ 中，（前元音）被延长。

๓๓. พุทฺธานํ สาสนํ, สํ ราโคตีห –

33. 于 Buddhānaṃ sāsanaṃ 和 saṃ rāgo 此二例中——

‘‘พฺยญฺชเน เจ’’ติ พินฺทุโลโป, พุทฺธานสาสนํ. ทีเฆสาราโค.

依据“亦当辅音在后时”（byañjane ce）的规则，鼻音（ṃ）被省略，如 buddhānasāsanaṃ。在 sārāgo 中，（前元音）被延长。

๓๔. พีชํ อิเวตีห –

34. 于 Bījaṃ iva 此例中——

ปโร วา สโร.

或者后随的元音（被省略）。

พินฺทุโต ปโร สโร วา ลุปฺยเต, พีชํว.

或者，鼻音（ṃ）之后的元音被省略，如 bījaṃva。

๓๕. เอวํ อสฺเสตีห –

35. 于 Evaṃ assa 此例中——

พฺยญฺชโน จ วิสญฺโญโค.

并且复合辅音被分离。

พินฺทุโต ปเร สเร ลุตฺเต สํโยโค พฺยญฺชโน วินฏฺฐสํโยโค โหตีติ ปุพฺพสโลโป. เอวํส.

当鼻音（ṃ）之后的元音被省略时，复合辅音被分离，此即前元音省略。例如：evaṃsa。

นิคฺคหีตสนฺธิ.

鼻音连接。

โวมิสฺสก สนฺธี

混合连接

๓๖. อนุปทิฏฺฐานํ วุตฺตโยคโต.

36. 未说明者，当由已说之应用而知。

อิธานิทฺทิฏฺฐา [Pg.45] สนฺธโย วุตฺตานุสาเรน เญ ยฺยา, ยถา – ยทิ เอวํ, โพธิ องฺคาตีห – ยาเทเส อิมินา สุตฺเตน ทยการสํโยคสฺส โช, ธยการสํโยคสฺส โฌ, ทฺวิตฺเต – ยชฺเชวํ, โพชฺฌงฺคา.

此处未指明的连接，应根据已说的规则来理解。例如：于 yadi evaṃ 和 bodhi aṅga 此二例中——在 y 的替换中，依据此经，d 与 y 的复合变为 j，dh 与 y 的复合变为 jh；经过双写后，（分别得到）yajjevaṃ 和 bojjhaṅgā。

๓๗. อสทิสสํโยเค [Pg.46] เอกสรูปตา จ.

37. 于异类辅音复合中，亦有同化现象。

ปริ เอสนาตีห – ยาเทเส รการสฺส โย, ปยฺเยส นา.

于 Pari esanā 此例中——在 y 的替换中，r 音变为 y 音，得 payyesanā。

๓๘. วณฺณานํ [Pg.47] พหุตฺตํ, วิปรีตตา จ.

38. 音素的增多，及其颠倒。

สรติ, อิติ เอว, สา อิตฺถี, พุสํ เอว, พหุ อาพาโธ, อธิ อภวิ, สุขํ, ทุกฺขํ, ชีโวตีห –

于 sarati、iti eva、sā itthī、busaṃ eva、bahu ābādho、adhi abhavi、sukhaṃ、dukkhaṃ、jīvo 等例中——

มาคโม สกาเร อการสฺส อุ จ, สุมรติ.

（在 sarati 中，）于 sa 音节处，增补 m 音，并且 a 音变为 u 音，得 sumarati。

อิสฺส โว, อิตฺเวว.

i 音变为 v 音，得 itveva。

ปรโลเป อาการสฺส โอ, โสตฺถี.

当后音被省略时，ā 音变为 o 音，得 sotthī。

มาเทเส[Pg.48], ปุพฺพทีเฆ จ เอการสฺส อิ. พุสามิว.

当 ṃ 被替换为 m，并且前元音被延长时，e 音变为 i 音，得 busāmiva。

วาเทเส หวการวิปริยโย. พหฺวาพาโธ.

于 v 的替换中，发生 h 音与 v 音的颠倒。例如：bahvābādho。

อธิสฺส กฺวจิ อทฺโธ, ทีเฆ-อทฺธาภวิ.

adhi 有时变为 addho，延长后为 addhābhavi。

พินฺทุโน, โอการสฺส จ เอ. สุเข, ทุกฺเข, ชีเว.

鼻音（ṃ）以及 o 音变为 e 音。例如：sukhe、dukkhe、jīve。

๓๙. รทานํ [Pg.50] โฬ, ปฏิโพโธ, ปริฬาโห.

39. r 音和 d 音变为 ḷ 音。例如：paṭibodho、pariḷāho。

๔๐. สเร, พฺยญฺชเน วา ปเร พินฺทุโน กฺวจิ โม. มม อภาสิ, พุทฺธม สรณํ, ปุพฺเพ โม ปรํ น เนตพฺโพ อยุตฺตตฺตา.

40. 当元音或辅音在后时，鼻音（ṃ）有时变为 mo。例如：Mama abhāsi、buddhama saraṇaṃ。之前的 mo 不应连接到后续词，因为不合适。

๔๑. พินฺทุโต ปรสราน มญฺญสฺสรตาปิ.

41. 鼻音（ṃ）之后的元音亦可变为其他元音。

ตํ อิมินา, เอวํ อิมํ, กึ อหํ ตีห-อิสฺส อ. ตทมินา.

于 Taṃ iminā、evaṃ imaṃ、kiṃ ahaṃ 等例中——i 音变为 a 音。例如：tadaminā。

อิสฺส อุ, อการสฺส จ เอ, พินฺทุโลปาโท. เอวุมํ, เกหํ.

i元音作u，a元音作e，以及鼻音(bindu)的省略等。例如：evumaṃ, kehaṃ。

๔๒. วากฺยสุขุจฺจารณตฺถํ, ฉนฺทหานิตฺถญฺจ วณฺณโลโปปิ.

42. 为了语句易于发音，以及不损害韵律，亦有字母的省略。

ปฏิสงฺขาย โยนิโสตีห – ปุพฺพยโลโป, ปฏิสงฺขาโยนิโส.

在“Paṭisaṅkhāya yoniso”中——前面的ya被省略，成为“paṭisaṅkhāyoniso”。

๔๓. อลาพูนิตฺยาโท [Pg.51] อการโลโป. ลาพูนิ สีทนฺติ, สิลา ปฺลวนฺติ.

43. 在“alābūni”等词中，a元音被省略。例如：“葫芦沉，石头浮。”

๔๔. วุตฺยเภทาย วิกาโรปิ.

44. 为了不破坏格律，亦有变异。

อกรมฺหเส เตตฺยาโท สกาเร ครุโน เอการสฺส อิมินา ลหุอกาโร, อกรมฺหส เต กิจฺจํ.

在“akaramhase te”等词中，s音后的重元音e依此规则变为轻元音a。例如：“akaramhasa te kiccaṃ”。

๔๕. อกฺขรนิยโม [Pg.52] ฉนฺทํ, ครุลหุนิยโม ภเว วุตฺติ,

45. 字母（音节）的规则为韵律(chanda)，轻重音节的规则为格律(vutti)。

ทีโฆ, สํโยคาทิปุพฺโพ รสฺโส จ ครุ, ลหุ ตุ รสฺโส. ยถา- อา, อสฺส, อํ, อ.

长元音，以及在结合音等之前的短元音，皆为重音节；而（其他）短元音则为轻音节。例如：ā、assa、aṃ、a。

๔๖.

46.

เอวมญฺญาปิ [Pg.53] วิญฺเญยฺยา, สํหิตา ตนฺติยา หิตา;

สํหิตาติ จ วณฺณานํ, สนฺนิธพฺยวธานโต.

如是其他亦应知，合音(saṃhitā)利于教法；而合音，即是诸字母因邻近无间隔（而产生）。

โวมิสฺสกสนฺธิ.

混合合音。

๒. นามกณฺฑ

2. 名词章

ปุลฺลิงฺค

阳性

๔๗. ‘‘ชินวจนยุตฺตํ [Pg.55] หี’’ติ สพฺพตฺถาธิกาโร.

47. “与胜利者之语相应”，此为一切处之主导规则。

ลิงฺคญฺจ นิปจฺจเต.

词干亦被确立。

ธาตุปฺปจฺจยวิภตฺติวชฺชิตมตฺถยุตฺตํ สทฺทรูปํ ลิงฺคํ นาม, ชินวจนโยคฺคํ ลิงฺคํ อิธ ฐปียติ นิปฺผาทียติ จ.

除去了词根、词缀和词尾变化，具有意义的词形，称为词干。此处安立并形成与胜利者之语相应的词干。

๔๘. พุทฺธอิติ [Pg.56] ฐิเต –

48. 当“Buddha”一词存在时——

ตโต จ วิภตฺติโย.

然后是诸词尾变化。

ตสฺมา ลิงฺคา ปรา วิภตฺติโย โหนฺติ. จกาเรน ตาสํ เอกวจนาทิปฐมาทิสญฺญา จ.

因此，词尾变化在词干之后。并且，通过“ca”（与）字，也确立了它们的“单数”等和“第一格”等名称。

‘‘สิ โย อํ โย นา หิ ส นํ สฺมา หิ ส นํ สฺมึ สู’’ ติ วิภตฺติโย. สิ โย อิติ ปฐมา, อํ โย อิติ ทุติยา, นา หิ อิติ ตติยา, ส นํ อิติ จตุตฺถี, สฺมา หิ อิติ ปญฺจมี, ส นํ อิติ ฉฏฺฐี, สฺมึ สุ อิติ สตฺตมี.

“si, yo, aṃ, yo, nā, hi, sa, naṃ, smā, hi, sa, naṃ, smiṃ, sū”是诸词尾变化。si, yo是第一格；aṃ, yo是第二格；nā, hi是第三格；sa, naṃ是第四格；smā, hi是第五格；sa, naṃ是第六格；smiṃ, sū是第七格。

ลิงฺคตฺเถ ปฐมา.

在词干义中，使用第一格。

โย [Pg.59] กมฺมกตฺตาทิวตฺตนฺตรมปฺปตฺโต สสฺสรูปฏฺโฐ สุทฺโธ, โส ลิงฺคตฺโถ นาม, ตสฺสาภิธานมตฺเต ปฐมาวิภตฺติ โหติ. ตสฺสาปนิยเม เอกมฺหิ วตฺตพฺเพ เอกวจนํ สิ, วุจฺจเต เนเนติวจนํ, เอกสฺสตฺถสฺส วจนํ เอกวจนํ. เอวํ พหุวจนํ.

凡未达到业、作者等其他状态，仅是纯粹地立于自身形式者，称为“词干义”。仅在表述其名时，使用第一格词尾。在没有特定规则的情况下，当要表达单个事物时，使用单数词尾si。“通过它而说”，故为“数”；表达单一意义的数，即是“单数”。复数亦然。

อโตตฺเวว.

仅从a（元音）词干。

โส.

si作o。

อการนฺตา [Pg.60] ปรสฺส สิสฺส โอ โหติ.

a元音结尾（词干）后的si，变为o。

สรโลโป มาเทสปฺปจฺจยาทิมฺหิ สรโลเป ตุ ปกติ.

在m-替代、词缀等之后，（前面的）元音被省略；但元音省略后，则保持原样（不进一步合音）。

อํอาทีสุ ปเรสุ สรสฺส โลโป โหติ, ตสฺมึ กเต ตุ กฺวจาทินา อสวณฺเณ ปตฺเต ปกติ โหติ.

当aṃ等（词尾）在后时，（前面的）元音被省略；但在省略之后，若（因其他规则）会变为异类元音，则依kvaci等规则，有时会保持其本来形态。

นเย [Pg.61] ปรํ ยุตฺเต. เอวมุปริ สรโลปาทิ. พุทฺโธ.

应将后续者与规则结合。如是，通过上述的元音省略等规则，（形成）“Buddho”。

พหุมฺหิ วตฺตพฺเพ พหุวจนํ โย.

当应表达多数时，用复数词尾yo。

อโต วาตฺเวว.

仅从a（元音）词干，且为可选。

สพฺพโยนีนมาเอ.

（对于a元音词干，）所有的yo变为ā或e。

อการนฺตา ปเรสํ ปฐมทุติยาโยนีนํ ยถาสงฺขฺยํ อาเอ วา โหนฺติ. พุทฺธา.

于a-词之后，第一格与第二格复数词尾，依序可选地变为ā与e。Buddhā。

วาติ กึ. อคฺคโย.

为何说“或”？Aggayo。

๔๙. ลิงฺคตฺเถ [Pg.62] ปฐมาตฺเวว.

49. 第一格仅用于表名义。

อาลปเน จ.

在呼格中亦然。

อภิมุขีกรณมาลปนํ, ตทธิเก ลิงฺคตฺเถ ปฐมา โหติ.

转向称呼即是呼格。于名义之上增此义时，使用第一格。

‘‘อาลปเน สิ คสญฺโญ’’ติ สิสฺส คสญฺญา. เคอิตฺเวว.

由“于呼格中，si名为ga”故，si得ga之名。仅于ga。

อการา ปิตาทฺยนฺตานมา.

于a-词及pitu等词之末，作ā。

เค ปเร อกาโร ปิตุสตฺถุอตฺตราชาทีนมนฺโต จ อาตฺตํ ยาติ.

当ga在后时，a-词之a，以及pitu、satthu、atta、rāja等词之末，变为ā。

‘‘อากาโร วา’’ติ เค ปเร อาการสฺส รสฺโส วา.

“ā或（变短）”。当ga在后时，ā可选地变为短音。

เสสโต โลปํ คสีปิ.

于其余处，ga与si亦省略。

โส สึ สฺยา จ สขาโต คสฺเสวาตฺยาทินิทฺทิฏฺเฐหญฺเญ อวณฺณิวณฺณุวณฺโณการนฺตา เสสา, เตหิ ปเร คสี ลุปฺยนฺเต. เห - พุทฺธ, พุทฺธา. โย - พุทฺธา.

除在“so siṃ syā ca”、“sakhāto”、“gasseva”等规则中已指定者外，其余以a, i, u, o结尾之词，其后的ga与si被省略。例如：He buddha, he buddhā。Yo - buddhā。

๕๐. กมฺมตฺเถ ทุติยา.

50. 于业义，用第二格。

ยํ [Pg.63] กโรติ, ตํ กมฺมํ นาม. ตตฺถ ทุติยา โหติ. อํพุทฺธํ. โยสฺส เอ-พุทฺเธ.

所作之事，名为“业”。于此，用第二格。Aṃ - buddhaṃ。Yo作e - buddhe。

๕๑. ตติยาตฺเวว.

51. 仅限于第三格。

กตฺตริ จ.

于作者义中亦然。

โย กโรติ, ส กตฺตา นาม. ตตฺถ ตติยา โหติ. นา.

行事者，名为“作者”。于此，用第三格。Nā。

อโต เนน.

于a-词之后，nā变为ena。

อการา ปโร นา เอนํ ยาติ. พุทฺเธน.

于a-词之后，nā变为ena。Buddhena。

หิ.

hi。

สุหิสฺวกาโร เอ.

当su与hi在后时，a变为e。

สุหิสุ [Pg.64] ปเรสฺวการสฺส เอ โหติ.

当su与hi在后时，a变为e。

สฺมาหิสฺมินฺนํ มฺหาภิมฺหิ วา.

smā, hi, smiṃ, naṃ 或作 mhā, bhi, mhi。

สพฺพสทฺเทหิ ปเรสํ สฺมาหิสฺมินฺนํ ยถาสงฺขฺยํ มฺหาภิมฺหิอิจฺเจเต วา โหนฺติ. พุทฺเธภิ, พุทฺเธหิ.

于所有词之后，smā, hi, smiṃ, naṃ，依序可选地变为mhā, bhi, mhi。例如：Buddhebhi, buddhehi。

๕๒. กรเณ ตติยา.

52. 于工具义，用第三格。

เยน [Pg.65] วา กยิรเต, ตํ กรณํ นาม. ตตฺถ ตติยา โหติ. สพฺพํ กตฺตุสมํ.

用以行事者，名为“工具”。于此，用第三格。其（变化）皆同于作者。

๕๓. สมฺปทาเน จตุตฺถี.

53. 于为格义，用第四格。

ยสฺส ทาตุกาโม โรจเต, ธารยเต วา, ตํ สมฺปทานํ นาม. ตตฺถ จตุตฺถี โหติ. ส.

所欲施与者，或所喜乐者，或所亏欠者，名为“为格”。于此，用第四格。Sa。

อโต วาตฺเวว.

于a-词，（此法）亦可选。

อาย จตุตฺเถกวจนสฺส ตุ.

第四格单数（词尾）作āya。

อการา ปรสฺส จตุตฺเถกวจนสฺส อาโย วา โหติ. พุทฺธาย.

于a-词之后，第四格单数（词尾）可选地变为āya。Buddhāya。

‘‘สาคโม [Pg.66] เส’’ติ เส สการาคโม. พุทฺธสฺส. นํ.

依“Sāgamo se”，此中“se”是s的增添。如：Buddhassa（佛陀的）。Naṃ。

ทีฆนฺตฺเวว.

确实是长音。

สุนํหิสุ จ.

以及在`su`、`naṃ`、`hi`之后。

สุนํหิสุ ปเรสุ สราทีนํ ทีโฆ โหติ. จสทฺเทน กฺวจิ น. พุทฺธานํ.

当`su`、`naṃ`、`hi`等在后时，前面的元音会变长。由于`ca`字，有时则不然。如：Buddhānaṃ（诸佛的）。

๕๔. อปาทาเน ปญฺจมี.

54. 在离格义中为第五格。

ยสฺมาทเปติ, ภยมาทตฺเต วา, ตทปาทานํ นาม, ตตฺถ ปญฺจมี โหติ. สฺมา.

从何处分离，或从何处产生恐惧，那称为离格，在此处使用第五格。Smā。

อโต อาเอตฺเวว.

从“a”之后，确实是“ā”和“e”。

๕๕. สฺมาสฺมินฺนํ วา.

55. （对于）`smā`、`smiṃ`，或……

อการา ปเรสํ สฺมาสฺมินฺนํ อาเอ วา โหนฺติ. พุทฺธา, พุทฺธมฺหา, พุทฺธสฺมา. พุทฺเธภิ, พุทฺเธหิ.

在以“a”结尾的词干之后，词尾`smā`和`smiṃ`有时变为`ā`和`e`。如：Buddhā（从佛陀），buddhamhā（从佛陀），buddhasmā（从佛陀）。Buddhebhi（以诸佛），buddhehi（以诸佛）。

๕๖. สามิสฺมึ ฉฏฺฐี.

56. 在属主义中为第六格。

ยสฺส [Pg.67] วา ปริคฺคโห, ตํ สามี นาม. ตตฺถ ฉฏฺฐี โหติ. พุทฺธสฺส. พุทฺธานํ.

拥有所有物者，称为“属主”。在此处使用第六格。Buddhassa（佛陀的）。Buddhānaṃ（诸佛的）。

๕๗. โอกาเส สตฺตมี.

57. 在处所义中为第七格。

โยธาโร, ตโมกาสํ นาม. ตตฺถ สตฺตมี โหติ. สฺมึ-พุทฺเธ, พุทฺธมฺหิ, พุทฺธสฺมึ. สุ-พุทฺเธสุ.

凡为依处，即名“处所”。在此处使用第七格。Smiṃ-buddhe（在佛陀中），buddhamhi（在佛陀中），buddhasmiṃ（在佛陀中）。Su-buddhesu（在诸佛中）。

๕๘.

58.

พุทฺโธ พุทฺธ สุขํ ททาติ สรโต พุทฺธํ ตโต ทุกฺกรํ,กึ พุทฺเธน มหิทฺธโยปิ มุนโย พุทฺเธน ชาตาสุขี;

พุทฺธสฺเสว มนํ ทเท ปทมหํ พุทฺธา ลเภยฺยาจฺจุตํ,พุทฺธสฺสิทฺธิ น กึ กเร ภวภเว ภตฺตฺยตฺถุ พุทฺเธ มม.

佛陀赐予安乐，忆念佛陀则更为难；佛陀何用？大神通牟尼亦因佛陀而得乐。我唯献身心于佛陀，愿从佛陀得不死。佛陀神力何所不为？愿我生生世世，皆虔信于佛。

๕๙. อิโต [Pg.68] ปรํ ตติยาปญฺจมีนญฺจ จตุตฺถีฉฏฺฐีนญฺจ สรูปตฺตา ปญฺจมีฉฏฺฐิโย ภีโย อุเปกฺขนฺเต.

59. 此后，由于第三格与第五格、第四格与第六格的形式相同，第五格和第六格多被省略。

๖๐. อตฺต, สิ.

60. Atta，si。

พฺรหฺมตฺตสขราชาทิโต ตฺเวว.

确实是从梵天（brahma）、我（atta）、朋友（sakha）、王（rāja）等词之后。

สฺยา จ.

并且`si`变为`ā`。

พฺรหฺมาทิโต สิสฺส อา โหติ. อตฺตา.

从梵天等词之后，`si`变为`ā`。如：Attā（我）。

‘‘โยนมาโน’’ติ พฺรหฺมาทิโต โยนํ อาโนตฺตํ. อตฺตาโน.

依“Yonamāno”，从梵天等词之后，`yo`变为`āno`。如：Attāno（诸我）。

๖๑. เห - อตฺต, อตฺตา. โย, อตฺตาโน.

61. 呼格：atta，attā。复数主格：attāno。

๖๒. ‘‘พฺรหฺมตฺตสขราชาทิโต [Pg.69] อมาน’’นฺติ พฺรหฺมาทิโต อํวจนสฺส อานํ วา โหติ. อตฺตานํ, อตฺตํ. อตฺตาโน.

62. 依“Brahmattasakharājādito amāna”，从梵天等词之后，宾格单数词尾`aṃ`有时变为`āna`。如：Attānaṃ（我），attaṃ（我）。Attāno（诸我）。

๖๓. อตฺเตน, อตฺตนา. ปกฺเข-ชินวจนานุโรเธน เอนาภาโว.

63. Attena，attanā。另一说：依据胜利者（佛陀）之语，没有`-ena`的形式。

‘‘อตฺตานฺโต [Pg.70] หิสฺมิมนตฺตํ’’ติ หิมฺหิ อตฺตนฺตสฺส อโน. อตฺตเนหิ. เอวํ กรเณ.

依“Attānto hismimanattaṃ”，当`hi`在后时，以`atta`结尾的词干变为`ano`。如：Attanehi（以诸我）。此为工具格。

๖๔. ‘‘สสฺส โน’’ติ โนกาโร. อตฺตโน. อตฺตานํ.

64. 依“Sassa no”，（`ssa`）变为`no`。如：Attano（我的）。Attānaṃ（诸我的）。

๖๕. อมฺหตุมฺหนฺตุ ราชพฺรหฺมตฺตสข สตฺถุปิตาทีหิ สฺมา นาว.

65. 从我（amha）、你（tumha）、王（rāja）、梵天（brahma）、我（atta）、朋友（sakha）、导师（satthu）、父（pitu）等词之后，`smā`有时变为`nā`。

อมฺหาทิโต สฺมา นา อิว โหติ. อตฺตนา.

从我（amha）等词之后，`smā`变为`nā`。如：Attanā（从我）。

๖๖. ‘‘ตโต สฺมินฺนี’’ติ สฺมิโน นิ. อตฺตนิ. ‘‘อนตฺต’’นฺติ ภาวนิทฺเทเสน สุมฺหิ จ อโน. อตฺตเนสุ.

66. 依“Tato sminnī”，`smiṃ`变为`ni`。如：Attani（在我中）。依“Anattaṃ”，通过意义的解释，当`su`在后时，（词干）也变为`ano`。如：Attanesu（在诸我中）。

๖๗. ราชา [Pg.71] อตฺตาว. นา.

67. Rājā（王）如同Attā（我）。Nā。

สวิภตฺติสฺส ราชสฺเสตฺเวว.

确实是对于带格位变化的`rāja`一词。

นามฺหิ รญฺญา วา.

於具格(nā)中，(rājan)或作raññā。

นามฺหิ สวิภตฺติสฺส ราชสทฺทสฺส รญฺญา วา โหติ. รญฺญา, ราเชน.

帶格(savibhatti)之rāja詞，於具格單數中，或作raññā。如：raññā, rājena。

ราชสฺส ราชุ สุนํหิสุ จ.

於su、naṃ、hi等格後，rāja(詞)亦作rāju。

สุนํ หิสุ ปเรสุ ราชสฺส ราชุ โหติ, จกาเรน กฺวจิ น.

當su、naṃ、hi等格在後時，rāja(詞)作rāju；因(規則中之)ca字，有時不然。

‘‘สุนํหิสุ [Pg.72] เจติ’’ ทีเฆ - ราชูภิ, ราชูหิ, ราเชภิ, ราเชหิ.

依“Sunaṃhisu ca”之規則，(詞幹元音)延長。如：rājūbhi, rājūhi, rājebhi, rājehi。

๖๘. สวิภตฺติสฺเสตฺยธิกาโร.

68. “savibhattissa”(帶格)為通貫下文之權力章(adhikāra)。

‘‘ราชสฺส รญฺโญ ราชิโน เส’’ติ เส รญฺโญ ราชิโน โหนฺติ. รญฺโญ, ราชิโน.

依“Rājassa rañño rājino se”之規則，於與格/屬格單數(se)格後，(詞幹)作rañño、rājino。如：rañño, rājino。

‘‘รญฺญํ นมฺหิ วา’’ติ นมฺหิ รญฺญํ วา. รญฺญํ, ราชูนํ, ราชานํ.

依“Raññaṃ namhi vā”之規則，於屬格複數(naṃ)中，(rāja)或作raññaṃ。如：raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ。

๖๙. สฺมาสฺสนาตุลฺยตฺตา-นามฺหิ [Pg.73] รญฺญา วา. รญฺญา, ราชมฺหา, ราชสฺมา.

69. 因離格單數(smā)與具格單數(nā)相似，(rāja)亦或作raññā。如：raññā, rājamhā, rājasmā。

๗๐. ‘‘สฺมิมฺหิ รญฺเญ ราชินี’’ติ สฺมิมฺหิ รญฺเญ ราชินิ โหนฺติ. รญฺเญ, ราชินิ. ราชูสุ, ราเชสุ.

70. 依“Smimhi raññe rājini”之規則，於位格單數(smiṃ)中，(rāja)作raññe、rājini。如：raññe, rājini。位格複數：rājūsu, rājesu。

๗๑. คุณวนฺตุ, สิ.

71. 詞幹guṇavantu(具德者)，格為si(主格單數)。

สวิภตฺติสฺส นฺตุสฺเสตฺเวว.

僅適用於帶格之-ntu結尾詞。

‘‘อา สิมฺหี’’ติ สิมฺหิ สวิภตฺติสฺส นฺตุสฺส อา. คุณวา.

依“Ā simhi”之規則，於主格單數(si)中，帶格之-ntu結尾變為ā。如：guṇavā。

โยมฺหิ ปฐเมตฺเวว.

僅適用於第一格(主格)之yo(複數格)。

นฺตุสฺส นฺโต.

-ntu結尾變為-nto。

ปฐเม โยมฺหิ สวิภตฺติสฺส นฺตุสฺส นฺโตกาโร โหติ. คุณวนฺโต.

於第一格(主格)複數yo中，帶格之-ntu結尾變為-nto。如：guṇavanto。

สุนํหิสุ อตฺตํตฺเวว.

於su、naṃ、hi等格中，僅作anta。

นฺตุสฺสนฺโต โยสุ จ.

於yo(主/賓格複數)、su(位格複數)等格中，-ntu結尾亦變為-anta。

สุนํหิสุ, โยสุ, จกาเรน อญฺเญสุปิ ปเรสุ นฺตุสฺสนฺโต อตฺตํ ยาติ. คุณวนฺตา.

於su、naṃ、hi、yo等格後，並因ca字之故，於其他格後，-ntu結尾變為-anta。如：guṇavantā。

๗๒. สวิภตฺติสฺเสตฺยธิกาโร[Pg.74]. อํอิตฺเวว.

72. “savibhattissa”(帶格)為權力章(adhikāra)。僅適用於aṃ(賓格單數)。

อวณฺโณ จ เค.

於呼格單數(ge)中，亦作a母音。

เค ปเร สวิภตฺติสฺส นฺตุสฺส อํออา โหนฺติ. เหคุณวํ,คุณว, คุณวา. โย - คุณวนฺโต, คุณวนฺตา.

當呼格單數(ge)在後時，帶格之-ntu結尾變為aṃ、a或ā。如：he guṇavaṃ, guṇava, guṇavā。呼格複數：guṇavanto, guṇavantā。

๗๓. อตฺตํ – คุณวนฺตํ. คุณวนฺเต.

73. 賓格單數：guṇavantaṃ。賓格複數：guṇavante。

๗๔. ‘‘โตติตา [Pg.75] สสฺมึ นาสฺวี’’ติ สวิภตฺติสฺส นฺตุสฺส นามฺหิ ตา, เส โตกาโร, สฺมิมฺหิ ติ จ วา. คุณวตา, คุณวนฺเตน. คุณวนฺเตภิ, คุณวนฺเตหิ.

74. 依“Totitā sasmiṃ nāsvī”之規則，帶格之-ntu結尾，於具格單數(nā)中變為tā，於與格/屬格單數(se)中變為to，於位格單數(smiṃ)中或作ti。如，具格單數：guṇavatā, guṇavantena。具格複數：guṇavantebhi, guṇavantehi。

๗๕. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส.

75. 與格/屬格單數：guṇavato, guṇavantassa。

‘‘นมฺหิ ตํ วา’’ติ นมฺหิ นฺตุสฺส ตํ วา. คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. สฺมา นาว.

依“Namhi taṃ vā”之規則，於屬格複數(naṃ)中，-ntu結尾或作taṃ。如：guṇavataṃ, guṇavantānaṃ。離格(smā)同具格(nā)。

๗๖. คุณวติ, คุณวนฺเต, คุณวนฺตมฺหิ, คุณวนฺตสฺมึ, คุณวนฺเตสุ.

76. 位格單數：guṇavati, guṇavante, guṇavantamhi, guṇavantasmiṃ。位格複數：guṇavantesu。

๗๗. คจฺฉนฺต, สิ.

77. 詞幹gacchanta(行者)，格為si(主格單數)。

‘‘สิมฺหิ คจฺฉนฺตาทีนํ นฺตสทฺโท อ’’นฺติ นฺตสทฺทสฺส อํวา, สิโลโป. คจฺฉํ, สิสฺส โอ – คจฺฉนฺโต.

依“Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ”之規則，於主格單數(si)中，gacchanta等詞之-nta結尾或作aṃ，並省略si。如：gacchaṃ。或si變為o，如：gacchanto。

คจฺฉนฺตาทีนํ นฺตสทฺโทตฺเวว.

僅適用於gacchanta等詞之-nta結尾。

เสเสสุนฺตุว.

于其余格，与“ntu”相同。

วุตฺตํ หิตฺวา เสเสสุ คจฺฉนฺตาทีนํ นฺตสทฺโท นฺตุ อิว ทฏฺฐพฺโพ. คจฺฉนฺโต, คจฺฉนฺตาอิจฺจาทิ.

除已说者外，在其余格中，应知“gacchanta”等词的“nta”词尾与“ntu”相同。例如：Gacchanto, gacchantā等。

เสสํ คุณวนฺตุสมํ.

其余变格与“guṇavantu”（具德者）相同。

๗๘. คจฺฉนฺตาทโย [Pg.77] นาม อนฺตปฺปจฺจยนฺตา.

78. “gacchanta”等词，名为以“anta”为后缀之词。

๗๙. อคฺคิ, สิโลโป.

79. Aggi（火），省略“si”。

‘‘อิวณฺณุวณฺณา ฌลา’’ติ อิวณฺณุวณฺณานํ ยถาสงฺขฺยํ ฌลสญฺญา.

依“Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā”，“i”元音与“u”元音依次得“jhala”之名。

ฌลโต วาตฺเวว.

于“jhala”后，则为任选。

ฆปโต จ โยนํ โลโป.

于“ghapa”后，亦省略“yo”。

ฆปฌลโต โยนํ โลโป วา โหติ.

于“ghapa”与“jhala”后，“yo”之省略为任选。

โยสุ กตนิการโลเปสุ ทีฆํ.

于“yo”、“su”，当“ka”与“nikāra”省略时，作长音。

กโต นิกาโร โลโป จ เยสํ เตสุ โยสุ สรานํ ทีโฆ โหติ. อคฺคี. ปกฺเข-อตฺตนฺตฺเวว.

于彼“yo”、“su”，若其“ka”与“nikāra”已省略，则元音作长音。如：Aggī。另一情况，则仅为“attaṃ”。

โย สฺวกตรสฺโส โฌ.

未短化之“yo”，成“jho”。

โยสุ อกตรสฺโส โฌ อตฺตํ ยาติ. อคฺคโย. ตถาลปเน.

于“yo”，未短化之“jho”成“attaṃ”。如：Aggayo。于呼格亦然。

๘๐. อํ โม นิคฺคหีตํ ฌลเปหิ.

80. 于“jhala”与“pa”后，“aṃ”与“mo”成“niggahīta”（鼻音）。

ฌลปโต อํ โม จ พินฺทุํ ยนฺติ. อคฺคึ. อคฺคี, อคฺคโย.

于“jhala”与“pa”后，“aṃ”与“mo”亦成“bindu”（圆点，即鼻音）。如：Aggiṃ。Aggī, aggayo。

๘๑. อคฺคินา. ทีเฆ-อคฺคีภิ, อคฺคีหิ.

81. Agginā（以火）。长音时：aggībhi, aggīhi。

๘๒. ‘‘ฌลโต สสฺส โน วา’’ติ สสฺส โนตฺตํ วา. อคฺคิโน, อคฺคิสฺส. อคฺคีนํ.

82. 依“Jhalato sassa no vā”，“sa”可任选作“no”。如：Aggino, aggissa。Aggīnaṃ。

๘๓. ‘‘ฌลโต เจ’’ติ สฺมาสฺส นา. อคฺคินา.

83. 依“Jhalato ce”，“smā”成“nā”。如：Agginā。

๘๔. อคฺคิมฺหิ, อคฺคิสฺมึ. อคฺคีสุ.

84. Aggimhi, aggismiṃ（于火）。Aggīsu（于诸火）。

๘๕. อาทิ อคฺคีว. สฺมึโน ปน ‘‘อาทิโต โอ เจ’’ติ อํ, โอ จ วา. อาทิ, อาโท, อาทิมฺหิ, อาทิสฺมึ. อาทีสุ.

85. “Ādi”（等）词同“aggi”。然而，于“smiṃ”格，依“ādito o ce”，任选成“aṃ”与“o”。例如：Ādi, ādo, ādimhi, ādismiṃ. Ādīsu。

๘๖. ทณฺฑี[Pg.79], สิ.

86. Daṇḍī（持杖者），“si”。

‘‘อโฆ รสฺส’’มาทินา รสฺเส สมฺปตฺเต ‘‘น สิสฺมิมนปุํสกานี’’ติ สิมฺหิ อนปุํสกานํ น รสฺโส. สิโลโป, ทณฺฑี, โยโลเป – ทณฺฑี. ปกฺเข –

依“Agho rassa”等规，当得短音时，复依“na sismimanapuṃsakāni”，于“si”，非中性词不作短音。省略“si”，作daṇḍī；省略“yo”，作daṇḍī。另一情况——

อโฆ รสฺสเมกวจนโยสฺวปิ จ.

于“a-gha”，于单数与“yo”亦作短音。

เอกวจนโยสุ ฌลปา รสฺสํ ยนฺติ.

于单数与“yo”，“jhala”与“pa”作短音。

ฌโต กตรสฺสาตฺเวว.

然仅于已短化之“jha”后。

โยนํ โน.

“yo”成“no”。

กตสฺสา ฌโต โยนํ โนตฺตํ โหติ. ทณฺฑิโน.

于已短化之“jha”后，“yo”成“no”。如：Daṇḍino。

๘๗. ‘‘ฌลปา รสฺส’’นฺติ เค ปเร ฌลปานํ รสฺโส. เหทณฺฑิ. ทณฺฑี, ทณฺฑิโน.

87. 依“Jhalapā rassa”，当“ge”在后，“jhala”与“pa”作短音。如：Hedaṇḍi。Daṇḍī, daṇḍino。

๘๘. วา [Pg.80] อํอิตฺเวว.

88. 或仅为“aṃ”。

‘‘นํ ฌโต กตรสฺสา’’ติ อํอิจฺจสฺส นํ วา. ทณฺฑินํ, ทณฺฑึ. ทณฺฑี, ทณฺฑิโน.

依“Naṃ jhato katarassā”，“aṃ”任选成“naṃ”。如：Daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ。Daṇḍī, daṇḍino。

๘๙. ทณฺฑินา. ทณฺฑีภิ, ทณฺฑีหิ.

89. 以持杖者。以诸持杖者，以诸持杖者。

๙๐. ทณฺฑิโน, ทณฺฑิสฺส. ทณฺฑีนํ.

90. 持杖者的，持杖的。诸持杖者的。

๙๑. ฌโต กตรสฺสาตฺเวว.

91. 仅在“jha”之后，且为短元音时。

‘‘สฺมินฺนี’’ติ สฺมิโน นิ. ทณฺฑินิ. ทณฺฑีสุ.

依“Sminnī”，“smiṃ”变为“ni”。如：daṇḍini。Daṇḍīsu。

๙๒. ภิกฺขุ, สิโลโป.

92. 比丘，“si”省略。

วา โยนํตฺเวว.

或者，仅对“yo”（格）而言。

‘‘ลโต โว กาโร เจ’’ติ ลโต โยนํ โวตฺตํ วา.

依“Lato vo kāro ce”，在“la”之后，“yo”或变为“vo”。

อตฺตํ อกตรสฺโสตฺเวว.

仅在非短音“ka”或“ta”时，（才）作“a”。

เวโวสุ โล จ.

“ve”和“vo”亦（称）“lo”。

เวโวสุ อกตรสฺโส โล อตฺตํ ยาติ. ภิกฺขโว, ปกฺเข – โยโลป ทีฆา. ภิกฺขู.

在“ve”和“vo”中，当非短音“ka”或“ta”时，“lo”变为“a”。如：bhikkhavo。另一情况是：“yo”省略后长音化。如：bhikkhū。

๙๓. เห-ภิกฺขุ.

93. 嘿，比丘。

‘‘อกตรสฺสา ลโต ยฺวาลปนสฺส เวโว’’ติ อาลปเน โยสฺส เวโวการา, อตฺตํ. ภิกฺขเว, ภิกฺขโว, ภิกฺขู.

依“Akatarassā lato yvālapanassa vevo”，在呼格中，“yo”变为“ve”、“vo”或“a”。如：bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhū。

๙๔. ภิกฺขุํ. ภิกฺขโว, ภิกฺขู. เสสํ อคฺคีว.

94. 比丘（业格）。诸比丘（业格），诸比丘（业格）。其余如“aggi”。

๙๕. เอวํ ชนฺตุ. ชนฺตู, ชนฺตโว.

95. “jantu”亦如是。jantū, jantavo。

‘‘ลโต [Pg.81] โวกาโร เจ’’ตีห การคฺคหเณน โยนํ โนตฺตํ, จกาเรน กฺวจิ โวโนนมภาโวว วิเสโส. ชนฺตุโน, ชนฺตุโย.

依“Lato vokāro ce”，此处因（规则中）有“kāra”一词，“yo”亦变为“no”；又因有“ca”一词，有时不作“vo”或“no”亦是特例。如：jantuno, jantuyo。

๙๖. สตฺถุ, สิ.

96. Satthu, si。

‘‘สตฺถุปิตาทีนมา สิสฺมึ สิโลโป เจ’’ติ สตฺถาทฺยนฺตสฺส อา, สิโลโป จ. สตฺถา.

依“Satthupitādīnamā sismiṃ silopo ce”，“satthu”等词的词尾变为“ā”，且“si”省略。如：satthā。

สตฺถุปิตาทีนนฺตฺยธิกาโร.

“satthu”、“pitu”等词词尾变化的总则。

อญฺเญสฺวารตฺตํ.

在其他（格）中，变为“ār”。

สิโตญฺเญสุ สตฺถาทฺยนฺตสฺส อาโร โหติ.

在除“si”格以外的（格）中，“satthu”等词的词尾变为“āro”。

ตโต โยนโม ตุ.

其后，“yo”则变为“o”。

ตโต อารโต โยนํ โอ โหติ. สตฺถาโร.

其后，在“ār”之后，“yo”变为“o”。如：satthāro（诸导师）。

๙๗. เห-สตฺถ, สตฺถา. สตฺถาโร.

97. 嘿，导师（sattha），导师（satthā）。诸导师（satthāro）。

๙๘. สตฺถารํ. สตฺถาเร, สตฺถาโร.

98. 导师（业格单数）。诸导师（业格复数），诸导师（业格复数）。

๙๙. ‘‘นา อา’’ติ อารโต นาสฺส อา. สตฺถารา. สตฺถาเรภิ, สตฺถาเรหิ.

99. 依“Nā ā”，在“ār”之后，“nā”变为“ā”。如：satthārā（以导师）。Satthārebhi, satthārehi（以诸导师）。

๑๐๐. อุ สสฺมึ สโลโป จ.

100. 当“sa”（格）在“u”（音）后时，亦省略“sa”。

เส [Pg.82] สตฺถาทฺยนฺตสฺส อุ โหติ สโลโป จ วา. สตฺถุ, สตฺถุโน, สตฺถุสฺส.

于“ssa”（格）中，“satthu”等词的词尾变为“u”，且“sa”或省略。如：satthu, satthuno, satthussa（导师的）。

‘‘วา นมฺหี’’ติ นมฺหิ อาโร วา. สตฺถารานํ.

依“Vā namhī”，于“naṃ”（格）中，（词尾）或作“ār”。如：satthārānaṃ（诸导师的）。

‘‘สตฺถุนาตฺตญฺเจ’’ติ นมฺหิ สตฺถาทฺยนฺตสฺส อตฺตํ วา. ทีเฆสตฺถานํ.

依“Satthunāttañce”，于“naṃ”（格）中，“satthu”等词的词尾或变为“a”。（长音化后作）satthānaṃ。

๑๐๑. ‘‘ตโต สฺมิมี’’ติ อารโต สฺมิโน อิ. ‘‘อาโร รสฺสมีกาเร’’ติ อิมฺหิ อารสฺส รสฺโส. สตฺถริ. สตฺถาเรสุ. เอวํ นตฺตาทิ.

101. 依“Tato smimī”，在“ār”之后，“smiṃ”变为“i”。依“Āro rassamīkāre”，在“i”前，“ār”变短。如：satthari（于导师）。Satthāresu（于诸导师）。“nattar”等词亦如是。

๑๐๒. ปิตา [Pg.83] สตฺเถว. ‘‘ปิตาทีนมสิมฺหี’’ติ สิโตญฺเญสุ อารสฺส รสฺโสว วิเสโส. ปิตโร.

102. 父亲（的变格）同导师。依据“Pitādīnamasimhī”，在`si`格以外的格中，其特殊之处在于`ār`变为短音。诸父（主格复数）。

นมฺหิ – ปิตูนนฺติปิ โหติ. เอวํ ภาตุปฺปภุตโย.

于“nam”（词尾）中，亦变为“pitūnaṃ”。如是“bhātu”（兄弟）等（词亦如此）。

๑๐๓. อภิภู. รสฺเส-อภิภุโว. โยโลเปอภิภู. เสสํ ภิกฺขูว, รสฺโสว วิเสโส.

103. 征服者（Abhibhū）。短音时为“abhibhuvo”。“yo”（词尾）省略时为“abhibhū”。其余与比丘（的词形变化）相同，仅在短音上有区别。

๑๐๔. เอวํ [Pg.84] สพฺพญฺญู. ปุพฺเพว โยนํ โนกาโร จ. สพฺพญฺญุโน, สพฺพญฺญู.

104. 一切知者（sabbaññū）的变格也一样。并且如前，`yo`不会变成`o`。`sabbaññuno`（属格/与格单数；主格/业格复数），`sabbaññū`（主格单数）。

๑๐๕. โค.

105. 牛。

คาวอิตฺเวว.

就像“gāva”一样。

‘‘โยสุ เจ’’ติ โคสทฺโทการสฺส อาโว, ‘‘ตโต โยนโม ตุ’’ตีห ตุสทฺเทน โยนํ โอ. คาโว. ตถาลปเน.

根据“Yosu ce”，`go`（牛）一词的`o`音变为`āva`。根据“tato yonamo tu”，在此，通过规则中的`tu`字，`yo`（词尾）变为`o`。`gāvo`（诸牛，主格复数）。呼格也一样。

๑๐๖. อวมฺหิ จ.

106. 并且在`am`格前（`o`变为）`ava`。

อมฺหิ ปเร โคสทฺโทการสฺส อาวอวา โหนฺติ, จสทฺเทน หินํวชฺชิเตสุ เสเสสุปิ.

当“am”（词尾）在后时，“go”（牛）这个词的“o”音变为“āva”或“ava”，并且根据“ca”（字），在除了“hi”和“naṃ”之外的其余（词尾）中亦如此。

๑๐๗. ‘‘อาวสฺสุ วา’’ติ อมฺหิ อาวนฺตสฺส อุตฺตํ วา, คาหฺวํ, คาวํ, ควํ. โย-คาโว. คาเวน, คเวน. โคภิ, โคหิ.

107. 依据“Āvassu vā”，在`am`格前，以`āva`结尾者，其尾音`a`可选地变为`u`。`gāhvaṃ`、`gāvaṃ`、`gavaṃ`（业格单数）。`yo`（主格复数）作`gāvo`。`gāvena`、`gavena`（具格单数）。`gobhi`、`gohi`（具格复数）。

๑๐๘. ‘‘คาว เส’’ติ เส โอสฺส อาโว. คาวสฺส, ควสฺส. ‘‘ตโต น’’มาโท จกาเรน นํอิจฺจสฺส อํ, โอสฺส อโว จ. ควํ.

108. 根据“Gāva se”，当`sa`（词尾）在后时，`o`音变为`āva`。`gāvassa`、`gavassa`（属格/与格单数）。根据“Tato na...”，通过`ca`字，`naṃ`变为`aṃ`，并且`o`音变为`avo`。`gavaṃ`（属格复数）。

๑๐๙. ‘‘สุหินาสุ [Pg.85] เจ’’ตีห จกาเรน โคสฺส คุ จ. ทฺวิตฺเต-คุนฺนํ, โคนํ. คาวา, ควา, คาวมฺหา, ควมฺหา, คาวสฺมา, ควสฺมา. โคภิ, โคหิ.

109. 根据“Suhināsu ce”，在此，通过`ca`字，`go`（词根）也变为`gu`。（`n`）双写时作`gunnaṃ`，又作`gonaṃ`（均为属格复数）。`gāvā`、`gavā`、`gāvamhā`、`gavamhā`、`gāvasmā`、`gavasmā`（离格单数）。`gobhi`、`gohi`（具格/离格复数）。

๑๑๐. คาเว, คเว, คาวมฺหิ, ควมฺหิ, คาวสฺมึ, ควสฺมึ. คาเวสุ, คเวสุ, โคสุ.

110. `gāve`、`gave`、`gāvamhi`、`gavamhi`、`gāvasmiṃ`、`gavasmiṃ`（在牛中，处格单数）。`gāvesu`、`gavesu`、`gosu`（在诸牛中，处格复数）。

ปุลฺลิงฺคา.

阳性词。

อิตฺถิลิงฺค

阴性词

๑๑๑. กญฺญา[Pg.86]. สิโลโป.

111. 少女（Kaññā）。“si”（词尾）省略。

‘‘อา โฆ’’ติ อิตฺถิยํ อาการสฺส ฆสญฺญา. โย โลเป – กญฺญา. ปกฺเข – กญฺญาโย.

根据“Ā gho”，在阴性词中，`ā`音的名称是“gha”。“yo”（词尾）省略时为“kaññā”（主格复数）。另一形式为“kaññāyo”（主格复数）。

๑๑๒. ‘‘ฆเต เจ’’ติ คสฺส เอ. เห-กญฺเญ. กญฺญา, กญฺญาโย.

112. 根据“Ghate ce”，`gha`变为`e`。`he kaññe`（呼格）。`kaññā`（主格单数），`kaññāyo`（主格复数）。

๑๑๓. กญฺญํ. กญฺญา, กญฺญาโย.

113. `kaññaṃ`（业格单数）。`kaññā`、`kaññāyo`（业格复数）。

๑๑๔. อาย เอกวจนสฺเสตฺเวว.

114. “āya”确实是单数（词尾）。

‘‘ฆโต นาทีน’’นฺติ นาเทกวจนานมาโย. กญฺญาย. กญฺญาภิ, กญฺญาหิ.

根据“Ghato nādīnaṃ”，以“nā”开头的单数（词尾）变为“āya”。`kaññāya`（具格单数）。`kaññābhi`、`kaññāhi`（具格/离格复数）。

๑๑๕. กญฺญาย. กญฺญานํ.

115. `kaññāya`（属格/与格单数）。`kaññānaṃ`（属格复数）。

๑๑๖. ฆปโต สฺมึ ยํ วา.

116. 在`gha`和`pa`之后，`smiṃ`可选地变为`yaṃ`。

ฆเปหิ สฺมิโน ยํ วา โหติ. กญฺญายํ, กญฺญาย. กญฺญาสุ.

在`gha`和`pa`之后，`smiṃ`可选地变为`yaṃ`。`kaññāyaṃ`、`kaññāya`（在少女中，处格单数）。`kaññāsu`（在诸少女中，处格复数）。

๑๑๗. รตฺติ[Pg.87], สิโลโป.

117. 夜晚（Ratti）。“si”（词尾）省略。

‘‘เต อิตฺถิขฺยา โป’’ติ อิตฺถิยมิวณฺณุวณฺณานํ ปสญฺญา. โยโลปทีฆา. รตฺตี. ปกฺเข – รตฺติโย. ตถาลปเน.

根据“Te itthikhyā po”，在阴性词中，`i`和`u`元音的名称是“pa”。“yo”（词尾）省略且元音变长。`rattī`（主格复数）。另一形式为`rattiyo`（主格复数）。呼格也一样。

๑๑๘. รตฺตึ, รตฺตี. รตฺติโย.

118. `rattiṃ`（业格单数），`rattī`、`rattiyo`（业格复数）。

๑๑๙. เอกวจนสฺส นาทีนนฺตฺเวว.

119. 以“nā”开头的单数（词尾）确实如此。

‘‘ปโต ยา’’ติ นาเทกวจนานํ ยา. รตฺติยา. รตฺตีภิ, รตฺตีหิ.

根据“Pato yā”，在`pa`之后，以“nā”开头的单数（词尾）变为“yā”。`rattiyā`（具格单数）。`rattībhi`、`rattīhi`（具格/离格复数）。

๑๒๐. รตฺติยา. รตฺตีนํ.

120. `rattiyā`（属格/与格单数）。`rattīnaṃ`（属格复数）。

๑๒๑. รตฺติยํ, รตฺติยา. รตฺตีสุ.

121. 于夜，于夜。于诸夜。

๑๒๒. นที[Pg.88]. เสสํ รตฺตีว. อฆตฺตา รสฺโสว วิเสโส.

122. Nadī（河）。其余如ratti（夜）。其差异在于词干为短元音。

๑๒๓. ยาคุ รตฺตีว.

123. Yāgu（粥）如ratti（夜）。

๑๒๔. มาตุ, ธีตุ, ทุหิตฺวาทโย ปิเตว.

124. Mātu（母）、dhītu（女）、duhitā（女）等词，如pitā（父）。

๑๒๕. ชมฺพู นทีว.

125. Jambū（阎浮树）如nadī（河）。

กญฺญอิติ ฐิเต –

当为kaññā（少女）时——

อิตฺถิยมโต อาปจฺจโย.

于阴性，从a（词干）得ā后缀。

อิตฺถิยํ วตฺตมานา อการนฺตโต อาปจฺจโย โหติ. สรโลปปกลฺยาทิ. กญฺญา.

表阴性时，从a结尾（词干）得ā后缀。依Saralopapakalyādi等（规则）。Kaññā（少女）。

‘‘ธาตุปฺปจฺจยวิภตฺติ วชฺชิตมตฺถวํ ลิงฺค’’นฺติ วจนโต ปจฺจยนฺตสฺสาลิงฺคตฺตา ตทฺธิตาทิสุตฺเต จกาเรน นามมิว กเต – สฺยาทิ. เอวํ อีอินีสุ.

依“除语根、后缀、词尾，有义即是性”之说，因后缀结尾者无性，故于派生词等经中，以ca字使之如名词，而后加si等。于ī、inī（后缀）亦然。

เอวํ อชา, เอฬกา, โกกิลา, อสฺสา, มูสิกา, พลากา, มนฺทา, ชราอิจฺจาทิ.

如是，ajā（母山羊）、eḷakā（母绵羊）、kokilā（雌杜鹃）、assā（母马）、mūsikā（母鼠）、balākā（白鹭）、mandā（迟钝女）、jarā（老）等。

๑๒๖. อิตฺถิยนฺตฺยธิกาโร.

126. 此为阴性章。

นทาทิโต วา อี.

从nadī等（词组），或得ī（后缀）。

อิตฺถิยํ [Pg.89] นทาทิโต วา อนทาทิโต วา อี โหติ. นที, นครี, กุมารี, พฺราหฺมณี, ตรุณี, กุกฺกุฏี, อิตฺถี อิจฺจาทิ.

于阴性，从nadī等（词组）或非nadī等（词组），或得ī（后缀）。如：nadī（河）、nagarī（城）、kumārī（少女）、brāhmaṇī（婆罗门女）、taruṇī（年轻女子）、kukkuṭī（母鸡）、itthī（女人）等。

‘‘มาตุลาทีนมานตฺตมีกาเร’’ติ [Pg.90] อีมฺหิ มาตุลาทฺยนฺตสฺส อาโน. มาตุลานีตฺยาทิ.

依“于ī（后缀），mātula（舅父）等（词）得āna”之说，当加ī时，mātula等结尾者得āna。如：mātulānī（舅母）等。

อนทาทิโต วา อี. สขี, หตฺถี.

从非nadī等（词组），或得ī（后缀）。Sakhī（女伴），hatthī（母象）。

ภวโต โภโต.

Bhavant作bhoto。

อีมฺหิ ภวนฺตสฺส โภโต โหติ. โภตี.

当加ī时，bhavant作bhoto。Bhotī（女尊者）。

๑๒๗. ‘‘ณ [Pg.91] ว ณิกเณยฺย ณนฺตูหี’’ติ อี. มานวี, นาวิกี, เวนเตยฺยี, โคตมี.

127. 依“从ṇa、ṇava、ṇika、ṇeyya、ṇantu（等后缀）得ī”之说。Mānavī（人类女）、nāvikī（航海女）、venateyyī（毗娜达之女）、gotamī（乔达弥）。

๑๒๘. ‘‘นฺตุสฺส ตมีกาเร’’ติ นฺตุสฺส โต วา. คุณวตี, คุณวนฺตี. ธิติมตี, ธิติมนฺตี.

128. 依“于ī（后缀），ntu作t”之说，ntu或作t。Guṇavatī、guṇavantī（具德女）。Dhitimatī、dhitimantī（具慧女）。

นฺตสฺส นฺตุพฺยปเทโส. มหตี, มหนฺตี.

Nt（后缀）被称作ntu。Mahatī、mahantī（伟大者）。

๑๒๙. ปติภิกฺขุราชีการนฺเตหิ อินี.

129. 从pati、bhikkhu、rāja及ī结尾者，得inī。

ปตฺยาทีหิ [Pg.92] อีการนฺเตหิ จ อิตฺถิยํ อินี โหติ.

于阴性，从pati等词及ī结尾者，得inī后缀。

‘‘ปติสฺสินีมฺหี’’ติ ปตฺยนฺตสฺส อตฺเต สรโลปาโท ตุกาเรน โลปาภาโว. ‘‘วา ปโร อสรูปา’’ติ อิโลโป, ทีโฆ จ. คหปตานี, ภิกฺขุนี, ราชินี, เมธาวินี, ตปสฺสินี, ธมฺมจาริณี, ภยทสฺสาวินี, ภุตฺตาวินีตฺยาทิ.

依“于inī，pati...”等规则，以及“或，当后有异元音”规则，i被省略，且有长音。如：gahapatānī（女家主）、bhikkhunī（比丘尼）、rājinī（王后）、medhāvinī（具慧女）、tapassinī（苦行女）、dhammacāriṇī（行法女）、bhayadassāvinī（见畏女）、bhuttāvinī（食已女）等。

อิตฺถิลิงฺคา.

阴性词。

นปุํสกลิงฺค

中性词

๑๓๐. จิตฺต[Pg.93], สิ.

130. Citta（心），si（主格单数后缀）。

นปุํสเกหิ อโต นิจฺจนฺเตว.

从中性a（词干），恒为……

สึ.

Si作aṃ。

อการนฺเตติ นปุํสเกหิ สิสฺส นิจํ อํ โหติ. จิตฺตํ.

从a结尾之中性词，si恒作aṃ。Cittaṃ（心）。

โยนํ นิ นปุํสเกหิตฺเวว.

于中性词，yo作ni。

อโต นิจฺจํ.

从以'a'为尾者，恒常如此。

อการนฺเตหิ น ปุํสเกหิ โยนํ นิจฺจํ นิ โหติ, นิสฺส อา. จิตฺตา. ปกฺเข – โยสฺวาทินา ทีเฆ – จิตฺตานิ.

于以'a'为尾的中性词，'yo'恒常变为'ni'，'ni'则变为'ā'。如：cittā（诸心）。或者，依'yosu-ādi'等规则使元音延长，则为cittāni（诸心）。

๑๓๑. คโลเป – เห – จิตฺต. จิตฺตา, จิตฺตานิ.

131. 于呼格中，当'ga'（呼格单数词尾）被省略时，[词形为]citta。Cittā，cittāni。

๑๓๒. จิตฺตํ[Pg.94]. นิสฺส เอ – จิตฺเต, จิตฺตานิ. เสสํ พุทฺโธว.

132. Cittaṃ。'ni'（处格单数词尾）变为'e'，[得]citte。Cittāni。其余变格如同'buddha'。

๑๓๓. มน, สิ, มนํ.

133. [词干]mana，[加主格单数词尾]si，[得]manaṃ。

นา วาตฺเวว.

或者并非如此。

๑๓๔. มโนคณาทิโต สฺมินฺนานมิอา.

134. 从'manas'组等，[得]'smiṃ'、'na'、'ānaṃ'、'i'、'ā'。

มนาทิโต สฺมินฺนานํ อิอา วา โหนฺติ.

于'manas'等词之后，'smiṃ'、'na'、'ānaṃ'等词尾可选择地变为'i'、'ā'。

ส สเร วาคโม.

当元音在后，'s'音可选择地加入。

วิภตฺยาเทเส สเร ปเร มนาทิโต สาคโม วา โหติ. มนสา.

当以元音为首的格尾或其替代形式在后时，于'manas'等词之后，可选择地加入's'音增益。如：manasā。

๑๓๕. สสฺส โจ

135. 's'亦为'o'。

มนาทิโต สสฺส โอ โหติ, จสทฺเทน สฺมาสฺส อา จ. มนโส, มนสา.

于'manas'等词之后，'s'变为'o'；并且，通过'ca'一词，'smā'（从格单数词尾）亦变为'ā'。如：manaso，manasā。

๑๓๖. มนสิ[Pg.95]. เสสํ จิตฺตํว.

136. Manasi。其余[变格]如同'citta'。

๑๓๗.

137.

มนํ สิรํ อุรํ เตชํ, รชํ โอชํ วยํ ปยํ;

ยสํ ตปํ วจํ เจตํ, เอวมาทิ มโนคโณ.

Manaṃ（意）、siraṃ（头）、uraṃ（胸）、tejaṃ（光）、rajaṃ（尘）、ojaṃ（滋养素）、vayaṃ（年龄）、payaṃ（乳）；yasaṃ（名声）、tapaṃ（苦行）、vacaṃ（语）、cetaṃ（心），诸如此类，属'manas'组。

๑๓๘. คุณวนฺตุ[Pg.96], สิ.

138. [词]Guṇavantu（具德者），[加]si（主格单数词尾）。

‘‘อํ นปุํสเก’’ติ สิมฺหิ สวิภตฺติสฺส นฺตุสฺส อํ. คุณวํ. นฺตุสฺส ตฺเต – คุณวนฺตานิ.

依“Aṃ napuṃsake”规则，于主格单数(si)中，带格尾的'ntu'变为'aṃ'。如：guṇavaṃ。'ntu'变为'tte'——如：guṇavantāni。

๑๓๙. โยโตญฺญํ ปุเมว. เอวํ คจฺฉํ.

139. 除'yo'（主格/业格复数词尾）外，其余变格如同阳性。'gacchaṃ'（去者）等亦如此。

๑๔๐. อฏฺฐิ.

140. [词]Aṭṭhi（骨）。

วาตฺเวว.

或者亦如此。

‘‘โยนนฺนิ นปุํสเกหี’’ติ โยนํ นิ วา. อฏฺฏีนิ. ฌตฺตา โยโลเป – อฏฺฐี. ตถาลปเน.

依“Yonanni napuṃsakehī”规则，'yo'可选择地变为'ni'。如：aṭṭhīni。当'yo'被省略时，[词形为]aṭṭhī。于呼格中亦如此。

๑๔๑. อฏฺฐึ, อฏฺฐีนิ, อฏฺฐี. เสสํ อคฺคีว.

141. Aṭṭhiṃ, aṭṭhīni, aṭṭhī。其余[变格]如同'aggi'（火）。

๑๔๒. ทณฺฑี, สิ.

142. [词]Daṇḍī（持杖者），[加]si（主格单数词尾）。

อฆตฺตา รสฺโส, ทณฺฑิ. โยโตญฺญํ ปุเมว.

于非'gha'格中，[元音]缩短，[得]daṇḍi。除'yo'外，其余变格如同阳性。

๑๔๓. อายุ อฏฺฐีว.

143. 'Āyu'（寿命）[的变格]如同'aṭṭhi'（骨）。

นปุํสกลิงฺคา.

中性词

ปุมิตฺถิลิงฺค

阳性与阴性词

๑๔๔. ปุมิตฺถิลิงฺคา [Pg.98] – ฆฏ, กฏ, ยฏฺฐิ, มุฏฺฐิ, สินฺธุ, เรณุปฺปภุตโย ทฺวิปท จตุปฺปท ชาติวาจิโน จ.

144. 阳性与阴性词有：ghaṭa（罐）、kaṭa（席）、yaṭṭhi（杖）、muṭṭhi（拳）、sindhu（河）、reṇu（尘）等，以及表示二足和四足动物种类的词。

ยถา – ฆโฏ, อีปจฺจเย-ฆฏี. เอโส ยฏฺฐิ, เอสา ยฏฺฐิจฺจาทิ.

例如：ghaṭo（阳性），加'ī'后缀，[得]ghaṭī（阴性）。Eso yaṭṭhi（此杖，阳性），esā yaṭṭhi（此杖，阴性）等。

ทฺวิปทชาติวาจิโน ยถา – ขตฺติโย. อาปจฺจเย- ขตฺติยา, สมโณ, อีมฺหิ-สมณีอิจฺจาทิ.

表示二足动物种类的词，例如：khattiyo（刹帝利，阳性），加'ā'后缀，[得]khattiyā（刹帝利女，阴性）；samaṇo（沙门，阳性），加'ī'[后缀]，[得]samaṇī（沙门尼，阴性）等。

จตุปฺปทชาติวาจิโน ยถา – คโช, อา-คชา, พฺยคฺโฆ, อีมฺหิ - พฺยคฺฆีอิจฺจาทิ.

表示四足动物种类的词，例如：gajo（象，阳性），[加]'ā'[后缀]，[得]gajā（母象，阴性）；byaggho（虎，阳性），加'ī'[后缀]，[得]byagghī（母虎，阴性）等。

ปุมนปุํสกลิงฺค

阳性与中性

๑๔๕. ปุมนปุํสกลิงฺคา [Pg.100] – ธมฺม, กมฺม, พฺรหฺม, กุสุม สงฺคม, ปทุม, อสฺสม, วิหาร, สรีร, สุวณฺณ, วณฺณ, กหาปณ, ภวน, ภุวน, โยพฺพน, ภุสน, อาสน, สยน, โอทน, อากาส, อุปวาส, มาส, ทิวส, รส, ถล, ผล, รฏฺฐ อมฺพุ, มธฺวาทโย.

145. 阳性与中性词有：dhamma(法)、kamma(业)、brahma(梵)、kusuma(花)、saṅgama(会合)、paduma(莲花)、assama( आश्रम)、vihāra(住处)、sarīra(身体)、suvaṇṇa(黄金)、vaṇṇa(色)、kahāpaṇa(钱币)、bhavana(住所)、bhuvana(世间)、yobbana(青年)、bhusana(饰品)、āsana(座位)、sayana(卧具)、odana(饭)、ākāsa(虚空)、upavāsa(斋戒)、māsa(月)、divasa(日)、rasa(味)、thala(陆地)、phala(果)、raṭṭha(国)、ambu(水)、madhu(蜜)等。

อิตฺถินปุํสกลิงฺค

阴性与中性

๑๔๖. อิตฺถินปุํสกลิงฺคา – นคร, อจฺจิปฺปมุขา.

146. 阴性与中性词有：nagara(城市)、acci(火焰)等。

สพฺพลิงฺค

通三性

๑๔๗. สพฺพลิงฺคา [Pg.101] – ตฏ ปุฏ ปตฺต มณฺฑล กลสา ทโย, นามีกตา, สพฺพนามานิ จ. ยถา – ตโฏ, อีมฺหิ – ตฏี, ตฏมิจฺจาทิ.

147. 通三性词有：taṭa(岸)、puṭa(容器)、patta(钵)、maṇḍala(圆)、kalasa(水壶)等，以及专有名词和所有代词。例如：taṭo(阳性)，taṭī(阴性)，taṭaṃ(中性)等。

นามีกตา ยถา – เทวทตฺโต, อา – เทวทตฺตา เทวทตฺตมิจฺจาทิ.

专有名词，例如：devadatto(提婆达多，阳性)，加ā为devadattā(阴性)，devadattaṃ(中性)等。

สพฺพนาม

代词

๑๔๘. สพฺพ[Pg.102], กตร, กตม, อุภย, อิตร, อญฺญ, อญฺญตร, อญฺญตม, ปุพฺพ, ปร, อปร, ทกฺขิณ, อุตฺตร, เอก, ย, ต, เอต, อิม, อมุ, กึ, ตุมฺห, อมฺห-อิติ สพฺพนามานิ.

148. sabba(一切)、katara(二中择一之何者)、katama(多中择一之何者)、ubhaya(两者)、itara(其他)、añña(另一)、aññatara(某一)、aññatama(多中之某一)、pubba(前)、para(后)、apara(另一)、dakkhiṇa(南)、uttara(北)、eka(一)、ya(任何)、ta(那)、eta(这)、ima(此)、amu(彼)、kiṃ(什么)、tumha(你)、amha(我)——此等为代词。

สพฺโพ พุทฺโธว. อยํ วิเสโส.

sabba(一切)的变格与buddha(佛)相同。此为特例。

โยตฺเวว.

然则，关于yo尾

สพฺพนามการเต ปฐโม.

于a尾代词，其后之第一格[复数yo尾]

สพฺพาทีนมการโต [Pg.103] ปโร ปฐโม โย เอตฺตํ ยาติ สพฺเพ.

sabba等a尾代词后，第一格复数格尾yo转为e。例如：sabbe。

‘‘ตโย เนว จ สพฺพนาเมหี’’ติ นิเสธา สสฺมาสฺมินฺนํ อาย อา เอ น โหนฺติ. สพฺพสฺส.

依“Tayo neva ca sabbanāmehī”(三者不用于代词)此一禁则，sa(属格单数)、smā(从格单数)、smiṃ(处格单数)之[替代式]āya、ā、e不成立。例如：sabbassa。

สพฺพโต นํ สํสานํ.

于sabba等词后，naṃ转为saṃ、sānaṃ。

สพฺพาทิโต นํอิจฺจสฺส สํสานํ โหนฺติ.

于sabba等词之后，格尾naṃ转为saṃ、sānaṃ。

อกาโร เออิตฺเวว.

a音转为e。

สพฺพนามานํ นมฺหิ จ.

于代词，当后接naṃ时亦然。

นมฺหิ สพฺพาทีนมการสฺส เอ โหติ. สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ.

当后接naṃ时，sabba等词之a音转为e。例如：sabbesaṃ、sabbesānaṃ。

๑๔๙. อิตฺถิยํ [Pg.104] อา, สพฺพา กญฺญาว. อยํ วิเสโส. วาตฺเวว.

149. 于阴性，[词尾为]ā。sabbā之变格与kaññā(少女)相同。此为特例。然，或可...

ฆปโต สฺมึสานํ สํสา.

于gha、pa[类词]后，smiṃ、sa转为saṃ、sā。

ฆปสญฺญาโต สพฺพาทิโต สฺมึสานํ สํสา วา โหนฺติ.

于标示为gha、pa之词与sabba等词之后，smiṃ(处格单数)与sa(属格单数)之格尾，或转为saṃ与sā。

‘‘สํสาสฺเวกวจเนสุ เจ’’ติ สาคโม.

依“Saṃsāsvekavacanesu ce”(以及于单数格之saṃ、sā)之规则，有s之增音。

โฆ รสฺสํ.

Gha[类词]转为短音。

เอกวจนสํสาสุ โฆ รสฺสํ ยาติ. สพฺพสฺสา, สพฺพาย. สพฺพาสํ, สพฺพาสานํ. สพฺพสฺสํ, สพฺพายํ. สพฺพาสุ.

于单数格之saṃ、sā中，gha[类词]转为短音。例如：sabbassā、sabbāya(阴性属格/与格单数)。sabbāsaṃ、sabbāsānaṃ(阴性属格复数)。sabbassaṃ、sabbāyaṃ(阴性处格单数)。sabbāsu(阴性处格复数)。

เนตาหิ สฺมิมายยา.

不从此等词[派生]smiṃ、āya、yā。

ฆปญฺญาหิ สพฺพาทีหิ สฺมิโน อาย ยา น โหนฺติ.

于标示为gha、pa之词与sabba等词之后，smiṃ、āya、yā等形式不成立。

๑๕๐. นปุํสเก [Pg.105] – สพฺพํ. สพฺพานิ. เอวํ ทุติยา.

150. 中性：sabbaṃ(单数)，sabbāni(复数)。第二格(宾格)亦然。

สพฺพาทโย นปุํสเก ตติยาทีสุ สกสกปุมสมา. เอวํ ย - สทฺทนฺตา.

sabba等词于中性，自第三格起，各各与其阳性[词形]相同。以ya结尾之词亦然。

๑๕๑. ปุพฺพปราปเรหิ ตุ สฺมิโน ‘‘ยทนุปปนฺนา นิปาตนา สิชฺฌนฺตี’’ติ อนิตฺถิยํ เอ วา. ปุพฺเพ, ปุพฺพสฺมึอิจฺจาทิ.

151. 然于pubba、para、apara等词，依“未规定者由例外规定成就”(yadanupapannā nipātanā sijjhanti)之原则，于非阴性，其smiṃ[尾]或可转为e。例如：pubbe、pubbasmiṃ等。

เอกสทฺโท สงฺขฺยาตุลฺยญฺญาสหายตฺโถ. ยทา สงฺขฺยตฺโถ, ตเทกวจโน, อญฺญตฺถ สพฺพวจโน จ.

eka（一）词，有数、等同、其他、无伴等义。当为数义时，唯用于单数；于余义时，则通于诸数。

ยาทีนมาลปนํ นตฺถิ.

ya等词，无呼格。

๑๕๒. ต, สิ.

152. Ta（词干），si（词尾）。

สิมฺหิ สํ อนปุํสกสฺเสตฺเวว.

于si格，（ta词之t）作s，仅用于非中性。

เอตเตสํ โต.

eta与ta二词，（复数主格作）to。

สิมฺหิ อนปุํสกานํ เอตตอิจฺเจเตสํ ตการสฺส ส โหติ. โส.

于si格，非中性之eta与ta二词，其t音变为s。如：so。

ตสฺส วา นตฺตํ สพฺพตฺถ.

ta词之t，于诸格中，或可作n。

ติลิงฺเคสุ [Pg.106] สพฺพาทีนํ ตการสฺส โน วา โหติ. เน, เต. เสสํ สพฺพสมํ, นตฺตํว วิเสโส.

于三性中，（sabba等词中之）ta词，其t音或可作n。如：ne, te。余者同sabba词，唯t音作n为异。

๑๕๓. อิตฺถิยํ – สา, นา, นาโย, ตา, ตาโยอิจฺจาทิ.

153. 阴性：sā, nā, nāyo, tā, tāyo等。

วาตฺเวว.

唯有“或”（任选）。

ตโต สสฺส สฺสาย.

其后，sa格（属格）作ssāya。

ตาเอตาอิมาหิ สสฺส สฺสาโย วา โหติ.

于tā, etā, imā之后，sa格（属格）或可作ssāyo。

สํสาสฺเวกวจเนสุ อิอิตฺเวว.

于saṃ（复数属格）、sāsu（复数处格）及诸单数格中，（词尾）仅作i。

ตสฺสา วา.

或作tassā。

เอกวจนสํสาสุ ตาสทฺทสฺส อา อิตฺตํ วา ยาติ. ติสฺสาย, ติสฺสา, ตสฺสา, ตาย. ตาสํ, ตาสานํ. ติสฺสํ, ตสฺสํ, ตายํ. ตาสุ.

于诸单数格、saṃ（复数属格）及sāsu（复数处格）中，tā词之ā或可变为i。如：Tissāya, tissā, tassā, tāya。Tāsaṃ, tāsānaṃ。Tissaṃ, tassaṃ, tāyaṃ。Tāsu。

๑๕๔. นปุํสเก [Pg.107] – ตํอิจฺจาทิ.

154. 中性：taṃ等。

๑๕๕. เอโส. เสสํ สพฺพสมํ.

155. Eso。余者同sabba词。

๑๕๖. อิตฺถิยํ – เอสา.

156. 阴性：esā。

สํสาสฺเวกวจเนสฺเวตฺเวว.

于saṃ（复数属格）、sāsu（复数处格）及诸单数格中，（eta词之词尾）仅作i。

เอติมาสมิ.

于smiṃ格（处格），就etā与imā二词而言。

เอกวจนสํสาสุ เอตาอิมานมนฺตสฺส อิ โหติ. เอติสฺสาย, เอติสา, เอตาย. เอตาสํ, เอตาสานํ. เอติสฺสํ, เอตสฺสํ, เอตายํ. เอตาสุ. เสสํ สพฺพาว.

于诸单数格、saṃ（复数属格）及sāsu（复数处格）中，etā与imā二词之末音ā作i。如：Etissāya, etisā, etāya。Etāsaṃ, etāsānaṃ。Etissaṃ, etassaṃ, etāyaṃ。Etāsu。余者同sabbā（阴性）。

๑๕๗. นปุํสเก – เอตํ อิจฺจาทิ.

157. 中性：etaṃ等。

๑๕๘. อิม, สิ.

158. Ima（词干），si（词尾）。

‘‘อนปุํสกสฺสายํ สิมฺหี’’ติ อิมสฺส อยํ. สิโลโป. อยํ, อิเม. อิมํ, อิเม.

依“Anapuṃsakassāyaṃ simhi”（于si格，非中性作ayaṃ）之规则，ima词作ayaṃ。si脱落。如：Ayaṃ, ime（主格）；Imaṃ, ime（宾格）。

‘‘อนิมิ นามฺหิ เจ’’ติ อิมสฺส อโน, อิมิ จ. อเนน, อิมินา.

依“Animi nāmhi ce”（于nā格，亦作an, im）之规则，ima词（词头）作an或im。如：Anena, iminā。

‘‘สพฺพสฺสิมสฺเส วา’’ติ สุนํหิสุ เอวา. เอหิ, อิเมหิ. วา สฺมาสสฺมึสํสาสฺวตฺตนฺตฺเวว.

依“Sabbassimasse vā”（sabba与ima或作e）之规则，仅于su, naṃ, hi等格中（适用）。如：Ehi, imehi。又，于smā, sa, smiṃ, saṃ, sāsu等格中，（ima词）或仅作a（词干）。

อิมสทฺทสฺส จ.

以及imasmā。

สสฺมาสฺมึสํสาสุ [Pg.108] อิมสฺส อตฺตํ วา โหติ. อสฺส, อิมสฺส. เอสํ, เอสานํ, อิเมสํ, อิเมสานํ. อสฺมา, อิมมฺหา, อิมสฺมา. เอหิ, อิเมหิ. อสฺมึ, อิมมฺหิ, อิมสฺมึ. เอสุ, อิเมสุ.

于sa, smā, smiṃ, saṃ, sāsu等格中，ima词之词干或可作a。如：Assa, imassa（单数属格）。Esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ（复数属格）。Asmā, imamhā, imasmā（单数从格）。Ehi, imehi（复数具格）。Asmiṃ, imamhi, imasmiṃ（单数处格）。Esu, imesu（复数处格）。

อตฺตปกฺเข – ‘‘น ติเมหิ กตากาเรหี’’ติ สฺมาสฺมินฺนํ มฺหามฺหิ น สิชฺฌนฺเต.

于a词干之情形（attapakkhe）：依“na timehi katākārehī”等（用法），于smā, smiṃ等格中，不成mhā, mhi等形。

๑๕๙. อิตฺถิยํ – อยํ. เสสํ เอตาว, สํสาสฺวตฺตํว วิเสโส.

159. 阴性：ayaṃ。余者同etā，唯于saṃ, sāsu等格中，其词干作a为异。

๑๖๐. นปุํสเก – สวิภตฺติสฺส วาตฺเวว.

160. 于中性——连同格尾的（词根），亦可选择（同样的变化）。

‘‘อิมสฺสิทมํสิสุ นปุํสเก’’ติ อิมสฺส อิทํ วา. อิทํ, อิมํ อิเม, อิมานิ. เอวํ ทุติยา.

依“Imassidamaṃsisu napuṃsake”，`ima`可选择变为`idaṃ`。例如：Idaṃ, imaṃ, ime, imāni。第二格亦如是。

๑๖๑. อมุ[Pg.109], สิ.

161. 彼，si。

วา อนปุํสกสฺส สิมฺหิตฺเวว.

于非中性，于`si`（格尾）前，亦可选择（同样的变化）。

‘‘อมุสฺส โม สํ’’ติ มสฺส โส วา, สิโลโป. อสุ.

依“Amussa mo saṃ”，`m`可变为`s`，并脱落`si`。得`Asu`。

‘‘สพฺพโต โก’’ติ สพฺพนามโต กาคโม. ‘‘โส’’ติ โอ, อมุโก, ปกฺเข – อมุ. อมู, อมุโย.

依“Sabbato ko”，于一切代词后增添`ka`。依“So”，（阳性a尾音词干的`si`格尾）变为`o`，得`amuko`；另一形式为`amu`。复数作`Amū`, `amuyo`。

ปุพฺเพว [Pg.110] โยนํ โวกาโร น. อมุํ. อมู, อมุโย. เสสํ ภิกฺขูว สพฺพาทิการิยาญฺญตฺร.

对于复数格尾`yo`，不适用先前所述的`o`音变。例如：Amuṃ。Amū, amuyo。其余变化与比丘同，但不适用`sabba`等（代词）的通则。

๑๖๒. อิตฺถิยํ – อสุ. เสสํ ยาคุสมํ. วิเสโสยํ – อมุสฺสา, อมุยา. อมูสํ, อมูสานํ. อมุสฺสํ, อมุยํ. อมูสุ.

162. 于阴性——`asu`。其余与`yāgu`（粥）同。特殊之处为：amussā, amuyā。Amūsaṃ, amūsānaṃ。Amussaṃ, amuyaṃ。Amūsu。

๑๖๓. นปุํสเก – สวิภตฺติสฺส อํสิสุ นปุํสเกตฺเวว.

163. 于中性——连同格尾的（词根），于`aṃ`和`si`（格尾）前，亦同样适用中性词（的变化规则）。

‘‘อมุสฺสาทุํ’’ติ อทุํ. อทุํ. อมู, อมูนิ. เอวํ ทุติยา.

依“Amussāduṃ”，（`amu`）变为`aduṃ`。得`Aduṃ`。复数作`Amū`, `amūni`。第二格亦如是。

๑๖๔. ‘‘เสเสสุ เจ’’ติ สพฺพตฺถ กิสฺส โก. โก, กา, กํ อิจฺจาทิ. ลิงฺคตฺตเย สพฺพสโม.

164. 依“Sesesu ce”，于所有格，`ki`变为`ko`。例如：Ko, kā, kaṃ 等。于三性中，其变化与`sabba`同。

๑๖๕. ตุมฺห[Pg.112], สิ, อมฺห, สิ.

165. Tumha, si, amha, si。

สวิภตฺติสฺส ตุมฺหมฺหานนฺตฺยธิกาโร.

此为关于连同格尾的`tumha`与`amha`词尾变化的章节。

ตฺวมหํ สิมฺหิ จ.

于`si`（格尾）前，（词根分别）变为`tvaṃ`与`ahaṃ`。

สิมฺหิ สวิภตฺตีนํ ตุมฺหมฺหานํ ตฺวํ อหํ โหนฺติ. จสทฺเทน ตุมฺหสฺส ตุวํ จ. ตฺวํ, ตุวํ, อหํ. โย – ตุมฺเห.

于`si`（格尾）前，连同格尾的`tumha`与`amha`分别变为`tvaṃ`与`ahaṃ`。又因`ca`字，`tumha`亦可变为`tuvaṃ`。例如：Tvaṃ, tuvaṃ, ahaṃ。于`yo`（格尾）前——`tumhe`。

‘‘มยํ โยมฺหิ ปฐเม’’ติ อมฺหสฺส มยํ โหติ. มยํ.

依“Mayaṃ yomhi paṭhame”，`amha`变为`mayaṃ`。得`Mayaṃ`。

๑๖๖. ‘‘ตํมมมฺหี’’ติ อมฺหิ ตํ มํ โหนฺติ.

166. 依“Taṃmamamhī”，于`aṃ`（格尾）前，（`tumha`与`amha`分别）变为`taṃ`与`maṃ`。

‘‘ตวํ มมญฺจ นวา’’ติ อมฺหิ ตวํ มมญฺจ นวา.

依“Tavaṃ mamañca navā”，于`aṃ`（格尾）前，亦变为`tavaṃ`与`mamaṃ`，此非可选项。

‘‘ตุมฺหสฺส ตุวํ ตฺวมมฺหี’’ติ ตุมฺหสฺส ตุวํ, ตฺวญฺจ. ตํ, ตวํ, ตุวํ, ตฺวํ, มํ, มมํ.

依“Tumhassa tuvaṃ tvamamhī”，`tumha`亦变为`tuvaṃ`与`tvaṃ`。第二格单数形式有：Taṃ, tavaṃ, tuvaṃ, tvaṃ, maṃ, mamaṃ。

อากนฺตฺเวว.

亦可变为`ākaṃ`。

‘‘วา โยปฺปฐโม’’ติ ทุติยาโยสฺส อากํ วา. ตุมฺหากํ, ตุมฺเห. อมฺหากํ, อมฺเห.

依“Vā yoppaṭhamo”，第二格的`yo`（格尾）可选择变为`ākaṃ`。例如：Tumhākaṃ, tumhe。Amhākaṃ, amhe。

๑๖๗. ‘‘นามฺหิ ตยา มยา’’ติ นามฺหิ ตยา มยา โหนฺติ. ‘‘ตยาตยีนํ ตกาโร ตฺวตฺตํวา’’ติ ตสฺส ตฺโว วา. ตฺวยา, ตยา, มยา. ตุมฺเหหิ, อมฺเหหิ.

167. 依“Nāmhi tayā mayā”，于`nā`（格尾）前，（词根分别）变为`tayā`与`mayā`。依“Tayātayīnaṃ takāro tvattaṃvā”，`t`可选择变为`tv`。例如：Tvayā, tayā, mayā。复数作：Tumhehi, amhehi。

๑๖๘. ‘‘ตว [Pg.113] มม เส’’ติ เส ตว มม โหนฺติ.

168. 依“Tava mama se”，于`sa`（格尾）前，（词根分别）变为`tava`与`mama`。

‘‘ตุยฺหํ มยฺหํ เจ’’ติ เส ตุยฺหํ มยฺหญฺจ.

依“Tuyhaṃ mayhaṃ ce”，于`sa`（格尾）前，亦变为`tuyhaṃ`与`mayhaṃ`。

‘‘สสฺสํ’’ติ สสฺส อํ วา.

依“Sassaṃ”，`sa`（格尾）可选择变为`aṃ`。

‘‘อมฺหสฺส มมํ สวิภตฺติสฺส เส’’ติ เส อมฺหสฺส มมํ จ. ตว, ตุยฺหํ, ตุมฺหํ, มม, มยฺหํ, อมฺหํ, มมํ.

依“Amhassa mamaṃ savibhattissa se”，于`sa`（格尾）前，`amha`亦变为`mamaṃ`。总览：Tava, tuyhaṃ, tumhaṃ, mama, mayhaṃ, amhaṃ, mamaṃ。

‘‘ตุมฺหมฺเหหิ นมากํ’’ติ นํวจนสฺส อากํ. ตุมฺหากํ, อมฺหากํ. สฺมานาว.

依“Tumhamhehi namākaṃ”，`naṃ`（格尾）变为`ākaṃ`。例如：Tumhākaṃ, amhākaṃ。与`smā`（格）的变化同理。

๑๖๙. ‘‘ตุมฺหามฺหานํ ตยิ มยี’’ติ สฺมิมฺหิ ตยิ มยิ โหนฺติ. ตฺเว กเต - ตฺวยิ, ตยิ, มยิ, ตุมฺเหสุ, อมฺเหสุ. ลิงฺคตฺตเย สมํ.

169. 依“Tumhāmhānaṃ tayi mayī”，于`smiṃ`（格尾）前，（词根分别）变为`tayi`与`mayi`。当`t`变为`tv`时，得`tvayi`。例如：tvayi, tayi, mayi。复数作：tumhesu, amhesu。于三性中皆同。

๑๗๐. นวาตฺเวว.

170. 亦非可选项。

ปทโต ทุติยา จตุตฺถี ฉฏฺฐีสุ โวโน.

于句中一词之后，于第二、第四、第六格中，（`tumhe`与`amhe`）可变为`vo`与`no`。

อตฺถชฺโชตกา วณฺณา ปทํ, ทุติยา จตุตฺถี ฉฏฺฐี พหุวจเนสุ ปเรสุ ปทสฺมา ปเรสํ สวิภตฺตีนํ ตุมฺหามฺหานํ โวโนการา นวา โหนฺติ.

能表义的音节是词。在第二、第四、第六格复数之后，以及在词之后，具格的“你”(tumha)与“我”(amha)二代词，其形可选择性地变为vo与no。

รกฺขตุ [Pg.114] โว, ปสฺสตุ โน, ททาติ โว, ททาหิ โน, สทฺธา โว, สตฺถา โน.

愿他守护你们(vo)，愿他看见我们(no)，他给予你们(vo)，请你给予我们(no)，你们的信心(vo)，我们的导师(no)。

นวาติ กึ, เอโส อมฺหากํ สตฺถา.

为何说“可选择性地”(navā)？（是为了涵盖此形：）“这是我们的(amhākaṃ)导师”。

๑๗๑. ปทโตตฺยธิกาโร.

171. “从词”(Padato)是总贯规则。

‘‘เตเมกวจเนสุ เจ’’ติ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจเนสุ เต เม โหนฺติ. ททามิ เต, ททาหิ เม, อิทํ เต, อยํ เม.

“Temekavacanesu ce”：在第四格与第六格单数中，（代词）变为te与me。例如：我给你(Dadāmi te)，你给我(dadāhi me)，这是你的(idaṃ te)，这是我的(ayaṃ me)。

‘‘นอมฺหี’’ติ [Pg.115] อมฺหิ นิเสโธ. ปสฺเสถ ตํ, อชินิ มํ.

“Naamhī”：在第二格单数(aṃ)中，禁止（替换）。例如：你们当见他(Passetha taṃ)，他战胜我(ajini maṃ)。

‘‘วา ตติเย เจ’’ติ ตติเยกวจเน เต เม วา โหนฺติ. กตํ เต ตยา วา. กตํ เม มยา วา.

“Vā tatiye ce”：在第三格单数中，（代词）可选择性地变为te与me。例如：由你所作(Kataṃ te)或(tayā vā)；由我所作(Kataṃ me)或(mayā vā)。

‘‘พหุวจเนสุ โวโน’’ติ ตติยาพหุวจเนสุ โว โน โหนฺติ. พหุวจเน ปฐเม โยมฺหิ จ. กตํ โว, กตํ โน, คามํ โว คจฺเฉยฺยาถ, คามํ โน คจฺเฉยฺยาม.

“Bahuvacanesu vono”：在第三格复数中，（代词）变为vo与no。在第一格复数(yo)中亦然。例如：由你们所作(Kataṃ vo)，由我们所作(kataṃ no)；你们应去村庄(gāmaṃ vo gaccheyyātha)，我们应去村庄(gāmaṃ no gaccheyyāma)。

สงฺขฺยา

数词

๑๗๒. สงฺขฺยา วุจฺจเต.

172. （在此）宣说数词(saṅkhyā)。

เอกสทฺโท สพฺพนาเมสุ วุตฺโต.

词“一”(eka)已在代词(sabbanāma)品中宣说。

๑๗๓. ทฺวาทโย [Pg.117] อฏฺฐารสนฺตา พหุวจนนฺตา.

173. 从“二”(dvi)到“十八”(aṭṭhārasa)为止，（数词）皆是复数。

สวิภตฺติสฺส, อิตฺถิปุมนปุํสกสงฺขฺยนฺติ จาธิกาโร.

“具格的”(Savibhattissa)与“阴、阳、中性数词”(itthipumanapuṃsakasaṅkhyā)是总贯规则。

‘‘โยสุ ทฺวินฺนํ ทฺเว เจ’’ติ ทฺวิสฺส ทฺเว โหติ. ทฺเว, ทฺเว, ทฺวีภิ, ทฺวีหิ.

“Yosu dvinnaṃ dve ce”：“二”(dvi)变为dve。例如：dve, dve（第一、二格复数），dvībhi, dvīhi（第三格复数）。

โน จ ทฺวาทิโต นมฺหิ.

从“二”(dvi)开始，在naṃ格中则不（适用前条规则）。

นมฺหิ ทฺวาทิโต นการาคโม โหติ. ทฺวินฺนํ, ทฺวีสุ, ลิงฺคตฺตเย สมํ.

在naṃ格中，从“二”(dvi)开始，加入n字母。例如：二者的(Dvinnaṃ)（第六格），于二者中(dvīsu)（第七格）。三性相同。

๑๗๔. ติจตุนฺนํ ติสฺโส จตสฺโส ตโย จตฺตาโร ตีณิ จตฺตาริ.

174. （对于）“三”(ti)与“四”(catu)，（其第一、二格复数形）为tisso, catasso（阴性）；tayo, cattāro（阳性）；tīṇi, cattāri（中性）。

โยสุ อิตฺถิปุมนปุํสเกสุ สวิภตฺตีนํ ติจตุนฺนํ ติสฺโส จตสฺโส อาทโย โหนฺติ. ตโย, ตโย, ตีภิ, ตีหิ, ตินฺนํ.

在第一、二格复数(yo)中，于阴、阳、中性，具格的“三”(ti)与“四”(catu)变为tisso, catasso等形。例如（阳性）：三(Tayo), 三(tayo)（第一、二格）；以三(tībhi), 以三(tīhi)（第三格）；三者的(tinnaṃ)（第六格）。

‘‘อิณฺณมิณฺณนฺนํ ตีหิ สงฺขฺยาหี’’ติ ติสทฺทโต นํอิจฺจสฺส อิณฺณํ อิณฺณนฺนํ จ. ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีสุ.

“Iṇṇamiṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi”：从数词“三”(ti)之后，naṃ格变为iṇṇaṃ与iṇṇannaṃ。例如：三者的(Tiṇṇaṃ), 三者的(tiṇṇannaṃ)（第六格）；于三者中(tīsu)（第七格）。

๑๗๕. อิตฺถิยํ-ติสฺโส[Pg.118], ติสฺโส, ตีภิ, ตีหิ.

175. 阴性中：三(tisso), 三(tisso)（第一、二格）；以三(tībhi), 以三(tīhi)（第三格）。

‘‘โน จา’’โท จกาเรน นมฺหิ สฺสํอาคโม, วคฺคนฺเตติสฺสนํ, ตีสุ.

依“No ca”等规则中的ca字，在naṃ格中加入ssaṃ，（得tissanaṃ）。（第七格为）tīsu。

๑๗๖. นปุํสเก-ตีณิ, ตีณิ, ตีหิ.

176. 中性中：三(tīṇi), 三(tīṇi)（第一、二格）；以三(tīhi)（第三格）。

๑๗๗. จตฺตาโร.

177. 四(Cattāro)（阳性第一格）。

‘‘โอสเร เจ’’ตีห จกาเรน โยสุ อุสฺส อุโร. ‘‘ตโต โยนโมตู’’ตีห ตุกาเรน โยนํ โอ. จตุโร. เอวํ ทุติยา. จตูหิ, จตุนฺนํ, จตูสุ.

依“Osare ce”，此中以ca字，在第一、二格复数(yo)中，u变为uro。依“Tato yonamotū”，此中以tu字，yo格变为o，（得）四(Caturo)。第二格亦如此。以四(Catūhi)（第三格），四者的(catunnaṃ)（第六格），于四者中(catūsu)（第七格）。

๑๗๘. อิตฺถิยํ[Pg.119], จตสฺโส, จตสฺโส, จตูหิ. ปุพฺเพว สฺสํอาคโม. ยทาทินา อุสฺส อตฺตํ. จตสฺสนฺนํ, จตูสุ.

178. 阴性中：四(catasso), 四(catasso)（第一、二格）；以四(catūhi)（第三格）。如前加入ssaṃ。依ya等词类(yadādi)规则，u变为a，（得）四者的(Catassannaṃ)（第六格）；于四者中(catūsu)（第七格）。

๑๗๙. นปุํสเก, จตฺตาริ, จตฺตาริ.

179. 中性中：四(cattāri), 四(cattāri)（第一、二格）。

๑๘๐. ‘‘ปญฺจาทีน มกาโร’’ติ โยสุ สวิภตฺติสฺส ปญฺจาทฺยนฺตสฺส อตฺตํ. ปญฺจ, ปญฺจ.

180. “Pañcādīnamakāro”：在第一、二格复数(yo)中，具格的、以“五”(pañca)等结尾的（数词），其尾音为a。例如：五(Pañca), 五(pañca)。

‘‘ปญฺจาทีน มตฺตํ’’ติ สุนํหิสุ ปญฺจาทฺยนฺตสฺส อตฺตํ. เอทีฆานมปวาโทยํ. ปญฺจหิ, ปญฺจนฺนํ, ปญฺจสุ. ลิงฺคตฺตเย สมํ.

“Pañcādīnamattaṃ”：在su, naṃ, hi等格中，以“五”(pañca)等结尾的（数词），其尾音为a。此是长音规则的例外。例如：以五(Pañcahi)（第三格），五者的(pañcannaṃ)（第六格），于五者中(pañcasu)（第七格）。三性相同。

๑๘๑. เอวํ ฉ สตฺต อฏฺฐ นว ทสาทโย อฏฺฐารสนฺตา.

181. 如是，“六”(cha)、“七”(satta)、“八”(aṭṭha)、“九”(nava)、“十”(dasa)等，乃至“十八”(aṭṭhārasa)亦然。

๑๘๒. วีสตฺยาทโย [Pg.120] อานวุติยา อิตฺถิลิงฺคา เอกวจนนฺตา, วีสติ รตฺตีว. เอวํ ตึสติ.

182. 从“二十”(vīsati)等乃至“九十”(navuti)，皆为阴性、单数。“二十”(vīsati)如同“夜”(ratti)般变格。“三十”(tiṃsati)亦然。

จตฺตาลีสํ ปญฺญาสํ สทฺเทหิ ปราสํ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ ‘‘สพฺพาสมา’’โทตีห อาทิสทฺเทน โลโป, สฏฺฐิ วีสตี ว. เอวํ สตฺตติ อสีติ นวุติ.

于`cattālīsaṃ`(四十)与`paññāsaṃ`(五十)二词，其后所有格尾，依`sabbāsamā`等规则中的`ādi`一词而省略。如`saṭṭhi`(六十)与`vīsati`(二十)。如是，`sattati`(七十)、`asīti`(八十)、`navuti`(九十)亦然。

สตํ นปุํสกเมกวจนนฺตํ. เอวํ สหสฺสาทิ.

`sataṃ`(百)是中性单数。`sahassa`(千)等亦然。

โกฏิ วีสตีว.

`koṭi`(千万)如同`vīsati`(二十)一样变格。

๑๘๓. ราสิเภเท [Pg.122] ตุ สพฺพตฺถ พหุวจนมฺปิ. ยถา-ทฺเววีสติโย พุทฺธทนฺตา. ติสฺโส วีสติโย ทินฆฏิกา. เอวมญฺญตฺร.

183. 然而，在表示集合或区分时，各处亦可用复数。例如：`dvevīsatiyo buddhadantā`(二十二颗佛牙)，`tisso vīsatiyo dinaghaṭikā`(一日的六十时分)。其他情况亦如是。

เอเสโส เอตนฺติปฺปสิทฺธิ, โลกสฺส โหติ ยตฺถตฺเถสุ.

`Esa`、`eso`、`etaṃ`等，乃世间于各种意义中的惯用语。

ถีปุมนปุํสกานิตฺยุจฺจนฺเต, ตานิมานิ โลเกนาตฺถา.

阴性、阳性、中性，此等在世间被称为性。

อลิงฺค

无性(词)

๑๘๔. อลิงฺคา วุจฺจนฺเต.

184. 被称为无性词。

กฺวจิ โต ปญฺจมฺยตฺเถ.

有时，`to`后缀表示第五格义。

ลิงฺคโต ปญฺจมฺยตฺเถ กฺวจิ โตปฺปจฺจโย โหติ.

有时，于第五格义，有`to`后缀。

‘‘ตฺวาทโย วิภตฺติสญฺญาโย’’ติ โตปฺปภุติทานฺยนฺตานํ วิภตฺติสญฺญา. ตสฺมา ตทนฺตานมฺปิ วิภตฺยนฺตตฺตา ปทตฺตํ สิทฺธนฺติ น ปุน วิภตฺติ. โจรสฺมา โจรโต. เอวํ ปิติโต, เอตฺถ ‘‘ปิตาทีน มสิมฺหิ’’ ตฺยตฺราสิมฺหิคฺคหเณน โตมฺหิ ปิตาทีนํ อุสฺส อิ.

依`Tvādayo vibhattisaññāyo`(tvā等是格尾名)此一规则，从`to`开始至`dāni`结尾的后缀，皆有格尾之名。因此，以此等为结尾的词，因其已是格尾结尾，而成就词(pada)的地位，不需再加其他格尾。例如：`corasmā`(从盗贼)，`corato`(从盗贼)。同样地，`pitito`(从父亲)。于此例中，在`pitādīnaṃ asimhi`此一规则中，因提及`asimhi`，故于`to`格尾前，`pitu`等词的`u`音变为`i`。

อิมสฺสิ ถนฺทานิหโตเธสุ จ.

于`thaṃ`、`dāni`、`hi`、`to`、`dha`等后缀前，`ima`(此)变为`i`。

ถํอาทีสุ ปเรสุ อิมสฺส อิ โหติ. อิโต.

当`thaṃ`等后缀在后时，`ima`(此)变为`i`。例如：`ito`(由此)。

‘‘สพฺพสฺเสตสฺสากาโร วา’’ติ โตเถสฺเวตสฺส อตฺตํ วา, อโต, เอตฺโต. ปกฺเข- ‘‘สรโลปา’’ทินา อการโลโป.

依`Sabbassetassākāro vā`规则，于`to`与`tha`前，`eta`(此)可选择性地变为`a`。例如：`ato`(由此)，`etto`(由此)。于另一情况，依`saralopā`等规则，`a`音被省略。

‘‘ตฺรโตเถสุ [Pg.126] เจ’’ติ กิสฺส กุ. กุโต.

依`Tratothesu ca`规则，于`tra`、`to`、`tha`等后缀前，`ki`(何)变为`ku`。例如：`kuto`(从何处)。

‘‘กฺวจิ โต’’ติ สุตฺตทฺวิธากรเณน สตฺตมฺยตฺเถ จ โต โหติ, อาทิสฺมึ, อาทิโต.

依`Kvaci to`规则，通过将其分开解释，`to`后缀亦可表示第七格义。例如：`ādismiṃ`(在开始处)，`ādito`(在开始处)。

๑๘๕. ‘‘ตฺรถ [Pg.127] สตฺตมิยา สพฺพนาเมหี’’ติ สตฺตมฺยตฺเถ ตฺรถปฺปจฺจยา โหนฺติ. สพฺพสฺมึ, สพฺพตฺร, สพฺพตฺถ, ทฺวิตฺตํ. เอวํ อตฺร, อตฺถ. เอตฺถ ‘‘ตฺเร นิจฺจ’’นฺติ ปุพฺเพ เอตสฺส อ. กุตฺร, กุตฺถ.

185. 依`Tratha sattamiyā sabbanāmehī`规则，于第七格义，代词后有`tra`与`tha`后缀。例如：`sabbasmiṃ`(在一切中)，`sabbatra`(在一切处)，`sabbattha`(在一切处)，此有二形。同样地，`atra`(在此处)，`attha`(在此处)。于此，依`tre niccaṃ`规则，在`tra`前，`eta`变为`a`。例如：`kutra`(在何处)，`kuttha`(在何处)。

‘‘เสเสสุ เจ’’ติ กาเทเส-กตฺถ.

依`Sesesu ca`规则，`ka`被置换时，作`kattha`。

๑๘๖. ‘‘กิสฺมา โว เจ’’ติ วปฺปจฺจโย. ‘‘กิสฺส ก เวเจ’’ติ โก, กการาการโลโป. กฺว.

186. 依`Kismā vo ca`规则，有`va`后缀。依`Kissa ka ve ca`规则，作`ko`，并省略`ka`音与`ā`音。例如：`kva`(何处)。

๑๘๗. ‘‘หึ หํ หิญฺจน’’นฺติ กสฺมา หึ อาทิปจฺจยา. ‘‘กุ หึ หํสุ เจ’’ติ กิสฺส กุ. จกาเรน หิญฺจนํ ทาจนํสุ จ. กุหึ, กุหํ, กุหิญฺจนํ.

187. 依`Hiṃ haṃ hiñcanaṃ`规则，从`ka`(何)有`hiṃ`等后缀。依`Ku hiṃ haṃsu ca`规则，`ki`(何)变为`ku`。通过`ca`字，亦有`hiñcanaṃ`与`dācanaṃ`后缀。例如：`kuhiṃ`(何处)、`kuhaṃ`(何处)、`kuhiñcanaṃ`(何处)。

๑๘๘. ‘‘ตมฺหา เจ’’ติ หึหํ. ตหึ, ตหํ.

188. 依`Tamhā ca`规则，有`hiṃ`与`haṃ`后缀。例如：`tahiṃ`(在彼处)，`tahaṃ`(在彼处)。

๑๘๙. ‘‘ยโต หึ’’ติ หึ. ยหึ.

189. 依`Yato hiṃ`规则，有`hiṃ`后缀。例如：`yahiṃ`(于其处)。

๑๙๐. ‘‘อิมสฺมา [Pg.128] หธา เจ’’ติ หธา. อิห, อิธ.

190. 依`Imasmā hadhā ca`规则，有`ha`与`dha`后缀。例如：`iha`(在此处)，`idha`(在此处)。

๑๙๑. ‘‘สพฺพโต ธี’’ติ ธิ. สพฺพธิ.

191. 依`Sabbato dhī`规则，有`dhi`后缀。例如：`sabbadhi`(在一切处)。

๑๙๒. กาเลตฺยธิกาโร.

192. `Kāle`(时)是本章的主题。

‘‘กึสพฺพญฺเญกยกุหิ ทาทาจน’’นฺติ กึ อาทิโต ทา, ทาจนํ จ. กสฺมึ กาเล กทา, กุทาจนํ.

依`Kiṃsabbaññekayakuhi dādācana`规则，从`kiṃ`等词有`dā`与`dācana`后缀。`kasmiṃ kāle`(在何时)即`kadā`(何时)，`kudācanaṃ`(任何时候)。

‘‘สพฺพสฺส โส ทามฺหิ วา’’ติ สพฺพสฺส โส วา. สทา, สพฺพทา.

依`Sabbassa so dāmhi vā`规则，在`dā`后缀前，`sabba`(一切)可选择性地变为`so`。例如：`sadā`(恒常)，`sabbadā`(一切时)。

๑๙๓. ‘‘ตมฺหา ทานิ เจ’’ติ ทานิ, ทา จ. ตทานิ, ตทา.

193. 依`Tamhā dāni ca`规则，有`dāni`与`dā`后缀。例如：`tadāni`(那时)，`tadā`(那时)。

๑๙๔. ยทาทินา อิมสทฺทา, สมานาปเรหิ จ ยถาสงฺขฺยํ ชฺช ชฺชุปฺปจฺจยา, อิม, สมานานํ อ, สา จ. อชฺช, สชฺชุ, อปรชฺชุ.

194. 从`yadā`等词、`ima`词，以及`samāna`与`apara`等词，依序有`jja`与`jju`后缀。同时，`ima`变为`a`，`samāna`变为`sa`。例如：`ajja`(今天)，`sajju`(立刻)，`aparajju`(次日)。

๑๙๕. ‘‘อิมสฺมา [Pg.129] รหิธุนาทานิ เจ’’ติ รหฺยาทิปฺปจฺจยา. ‘‘เอต รหิมฺหี’’ติ อิมสฺส เอโต. เอตรหิ.

195. 依`Imasmā rahidhunādāni ca`规则，有`rahi`等后缀。依`Eta rahimhī`规则，`ima`(此)变为`eto`。例如：`etarahi`(现在)。

‘‘อ ธุนามฺหิ เจ’’ติ อิมสฺส อ. อธุนา, อิทานิ.

“Adhunā”：此词之义为“adhunā”、“idāni”。

๑๙๖. โลปํ อิตฺเวว.

196. 此即为省略。

สพฺพาสมาวุโสปสคฺคนิปาตาทีหิ จ.

以及在“贤友”(āvuso)、前缀、小品词等之后，所有格皆省略。

เอเตหิ ปรา สพฺพา วิภตฺตี ลุปฺยนฺเต. ตฺวํ อาวุโส, ตุมฺเห อาวุโส.

在这些词之后，所有变格都会被省略。例如：Tvaṃ āvuso（你，贤友），tumhe āvuso（你们，贤友）。

อุปสคฺคนิปาต

前缀与小品词

๑๙๗. อุปสคฺคนิปาตา วุจฺจนฺเต.

197. （以下）称为前缀与小品词。

ป [Pg.130] ปรา นิ นี อุ ทุ สํ วิ อว อนุ ปริ อธิ อภิ ปติ สุ อา อติ อปิ อป อุป เอเต วีสตฺยุปสคฺคา.

pa、parā、ni、nī、u、du、saṃ、vi、ava、anu、pari、adhi、abhi、pati、su、ā、ati、api、apa、upa，此为二十前缀。

จ น ว วา มา หิ ธิ จิ กุ ตุ นุ เจ เร เห สฺเว เว โว โข โน โต ยํ นํ ตํ กึ หนฺท กิร เอว กีว ยาว ตาว วต วถ อถ องฺค อิงฺฆ ตคฺฆ อาม นาม นูน ปุน ปน อาห สห สกฺกา ลพฺภา เหฏฺฐา อารา ทูรา ทิวา นวา วินา นานา อทฺธา มุธา มิจฺฉา ปจฺฉา อาวิ สกฺขิ สจฺจิ สจฺฉิ พหิ ยทิ อิติ กินฺติ อตฺถิ โสตฺถิ ขลุ นนุ กิมุ อสฺสุ ยคฺเฆ สเจ หเว สุเว อเร ปุเร นโม ติโร อโธ อโถ อโห รโห หีโย ภีโย อนฺโต ปาโต สุทํ กลฺลํ เอวํ ธุวํ อลํ หลํ สยํ สายํ สมํ สามํ กามํ ปารํ โอรํ จิรํ หุรํ อหํ สหํ อุจฺจํ นีจํ สกึ สทฺธึ, อถวา อนฺตรา อารกา พาหิรา พหิทฺธา ยาวตา ตาวตา สมนฺตา สามนฺตา อามนฺตา สมฺมุขา จรหิ ตรหิ สมฺปติ อายติ อุปริ ยาวเท ตาวเท ติริยํ สนิกํ สสกฺกํ เอตฺตาวตา ปรมฺมุขา กิตฺตาวตา เอตรหิ อญฺญทตฺถุ เสยฺยถิทํ อปฺเปวนาม ภีโยโสมตฺตาย อิจฺจาทโย นิปาตา.

ca(和)、na(不)、va(或)、vā(或)、mā(勿)、hi(确实)、dhi(呸)、ci(任何)、ku(何处)、tu(则)、nu(岂)、ce(若)、re(喂)、he(喂)、sve(明日)、ve(确实)、vo(你们)、kho(确实)、no(我们，不)、to(则)、yaṃ(所)、naṃ(彼)、taṃ(彼)、kiṃ(何)、handa(来)、kira(据说)、eva(仅)、kīva(多少)、yāva(乃至)、tāva(尔时)、vata(实)、vatha(实)、atha(其次)、aṅga(啊)、iṅgha(来)、taggha(诚然)、āma(是)、nāma(名义上)、nūna(确实)、puna(再)、pana(又)、āha(说)、saha(与)、sakkā(能够)、labbhā(可得)、heṭṭhā(下)、ārā(远)、dūrā(远)、divā(日间)、navā(新)、vinā(无)、nānā(种种)、addhā(确实)、mudhā(徒然)、micchā(邪)、pacchā(后)、āvi(明显)、sakkhi(亲自)、sacci(真实地)、sacchi(亲自)、bahi(外)、yadi(若)、iti(如是)、kinti(如何)、atthi(有)、sotthi(安乐)、khalu(确实)、nanu(岂非)、kimu(何况)、assu(愿)、yagghe(祈)、sace(若)、have(确实)、suve(明日)、are(喂)、pure(以前)、namo(敬礼)、tiro(越过)、adho(下)、atho(其次)、aho(啊)、raho(秘密地)、hīyo(昨日)、bhīyo(更)、anto(内)、pāto(晨)、sudaṃ(仅)、kallaṃ(适时)、evaṃ(如是)、dhuvaṃ(常)、alaṃ(足够)、halaṃ(犁)、sayaṃ(自己)、sāyaṃ(傍晚)、samaṃ(平等地)、sāmaṃ(亲自)、kāmaṃ(随意)、pāraṃ(彼岸)、oraṃ(此岸)、ciraṃ(长久)、huraṃ(在彼界)、ahaṃ(我)、sahaṃ(我忍)、uccaṃ(高)、nīcaṃ(低)、sakiṃ(一次)、saddhiṃ(与)，或者antarā(中间)、ārakā(远)、bāhirā(外)、bahiddhā(外)、yāvatā(乃至)、tāvatā(尔所)、samantā(周围)、sāmantā(附近)、āmantā(喂)、sammukhā(面前)、carahi(何时)、tarahi(那时)、sampati(现在)、āyati(未来)、upari(上)、yāvade(乃至)、tāvade(尔时)、tiriyaṃ(横)、sanikaṃ(缓慢)、sasakkaṃ(尽力)、ettāvatā(至此)、parammukhā(背后)、kittāvatā(多少)、etarahi(现在)、aññadatthu(诚然)、seyyathidaṃ(譬如)、appevanāma(或许)、bhīyosomattāya(多半)，等等是小品词。

๑๙๘. สทิสา [Pg.134] เย ติลิงฺเคสุ, สพฺพาสุ จ วิภตฺตีสุ.

198. 于三性及诸格中，

วจเนสุ จ สพฺเพสุ, เต นิปาตาติ กิตฺติตา.

并于所有数中皆相同者，彼等被称为小品词。

ยถา [Pg.135] – อุจฺจํ รุกฺโข, ลตา, ฆรํ วา, อุจฺจํ รุกฺโข. เห รุกฺข, รุกฺขํ, รุกฺเขน, รุกฺขสฺส, รุกฺขสฺมา, รุกฺเข วา อิจฺจาทิ. อุจฺจํ รุกฺโข, รุกฺขา วา อิจฺจาทิ. เอวํ ลตา, ฆรานิ.

譬如：“uccaṃ rukkho, latā, gharaṃ vā”（高树、藤或屋）。（uccaṃ的形式不变，而rukkho有）“he rukkha”（呼格）、“rukkhaṃ”（业格）、“rukkhena”（具格）、“rukkhassa”（为格）、“rukkhasmā”（从格）、“rukkhe”（依格）等变格。“uccaṃ rukkho”（高树，单数），或“rukkhā”（诸树，复数）等。“latā”（藤）、“gharāni”（诸屋）亦然。

๑๙๙.

199.

อุภเยสุ วิภตฺยตฺต -กฺริยเทส สมย ทิสาคุณตฺเถหิ;

สพฺพาปิ ยถาโยคํ,วิภตฺติโยญฺเญหิ ตุปฺปฐมา.

二者义各别，业处时方质，诸格随其用，唯初格有异。

ตํ ยถา – อธิอนฺโตสทฺเทหิ สตฺตมี. สยํสทฺทา ตติยา, ฉฏฺฐี จ. นโมสทฺทา ปฐมา, ทุติยา จ. ปารํสทฺทา สตฺตมี. ทิวาสทฺทา ปฐมา, ทุติยา, สตฺตมี จ. เหฏฺฐาสทฺทา สตฺตมี. อุจฺจํสทฺทา สพฺพาปิ. ปสทฺทา จ จสทฺทา จ ปฐมา, เหสทฺทา อาลปเน ปฐมา. ตถาญฺเญหิปิ.

此例如：“adhi”、“anto”与第七格连用。“sayaṃ”与第三格及第六格连用。“namo”与第一格及第二格连用。“pāraṃ”与第七格连用。“divā”与第一格、第二格及第七格连用。“heṭṭhā”与第七格连用。“uccaṃ”与所有格连用。“pa”与“ca”与第一格连用，“he”于呼格中与第一格连用。其他亦然。

๒๐๐. อุปสคฺคา [Pg.136] สพฺเพปิ สทฺทนฺตเรน สห ปยุชฺชนฺเต. นิปาตา ตุ เกจิ วิสุมฺปิ. ยถา – ปหาโร, ปหรติ, สา จ โส จ ภาสติ วา กโรติ วา, โสตฺถิตฺยาทิ.

200. 所有前缀皆与其他词连用，而某些小品词亦可单独使用。例如：pahāro（击打）、paharati（他击打）；sā ca so ca bhāsati vā karoti vā（她和他，说或做）；sotthi（安乐）等。

๒๐๑. เอเกกลิงฺคํ [Pg.137] ทฺวิลิงฺคํ, ติลิงฺคํ จาปฺยลิงฺคิกํ.

201. 单性、二性、三性，以及无性，

จตุเธติ นามํ นามํ, นมตฺยตฺถนฺติ กิตฺติตํ.

名有此四类；因其倾向于义，故称为“名”。

นามิกํ.

名词品

๓. สมาสกณฺฑ

3. 复合词章

สมาสลกฺขณาทิ

复合词之特征等

๒๐๒. นามานํ [Pg.138] สมาโส ยุตฺตตฺโถตฺยธิกาโร. สมาโสติ ภินฺนตฺถานํ ปทาน เมกตฺถตา. ยุตฺตตฺโถติ อญฺญมญฺญสมฺพนฺธตฺโถ.

202. 诸名词的复合，于其义相关时，是为本章之主题。复合词者，乃诸义相异之词合为一义。义相关者，乃互相连接之义。

วิภาสาตฺยธิกาตพฺพํ [Pg.142] วากฺยตฺถํ.

应补充“任选”（vibhāsā）一词于句义中。

กมฺมธารยสมาส

持业复合词

๒๐๓. ‘‘มหนฺโต จ โส วีโร จา’’ติ วากฺเย –

203. 于“Mahanto ca so vīro ca”（彼乃大英雄）句中——

ทฺวิปเท ตุลฺยาธิกรเณ กมฺมธารโย.

于二同格之词，（其复合）为持业复合词。

ภินฺนปฺปวตฺตินิมิตฺตา [Pg.143] สทฺทา เอกสฺมึ วตฺถุนิ ปวตฺตา ตุลฺยาธิกรณา, วิเสสนวิเสสสฺสภูตา สมานาธิกรณา ทฺเว ปทา ยทา สมสฺยนฺเต, ตทา โส สมาโส กมฺมธารโย

其转起之因虽异，然于同一事物转起之诸词，是为“同所依”。当作为限定与被限定、同格位的二词复合时，彼复合词即是持业复合词。

นาม[Pg.144], อิธ วา สมาสสุตฺตานิ สญฺญาทฺวาเรน สมาสวิธายกานิ.

又，或于此处，复合词诸经乃通过术语（saññā）来规定复合词。

อคฺคหิตวิเสสนา [Pg.146] พุทฺธิ วิเสสฺสมฺหิ น อุปฺปชฺชตีติ วิเสสนํ ปุพฺพํ โหติ, สมาเสเนว ตุลฺยาธิกรณตฺตสฺส วุตฺตตฺตา ตปฺปกาสนตฺถํ ปยุตฺตา สมาสโต อติริตฺตา จ โส อิจฺเจเต ‘‘วุตฺตฏฺฐานมปฺปโยโค’’ติ ญายา นปฺปยุชฺชนฺเต. เอวมญฺญตฺร.

不解限定词则于被限定词智不得生，是故限定词在前。又因同所依性已由复合词表达，故为表明此义而使用、且于复合词之外多余的“so”（彼）等词，依“义已说则不复用”之理，不应使用。于余处亦然。

เตสํ วิภตฺติโย โลปา จ.

及其格之省略

เตสํ ยุตฺตตฺถานํ สมาสานํ ปุพฺพุตฺตรปทานํ วิภตฺตี ลุปฺยนฺเต, จกาเรน กฺวจิ น.

彼等义相关之复合词，其前、后词之格被省略；因（前经之）“ca”字，故有时不省略。

ตโต มหนฺต วีร อิติ จ รูปปฺปสงฺเค –

于是，于“mahanta vīra”之词形生起时——

ปกติ จสฺส สรนฺตสฺส.

及其元音结尾者，恢复本形。

วิภตฺตีสุ [Pg.147] ลุตฺตาสุ สรนฺตสฺส ปุพฺพภูตสฺส, ปรภูตสฺส จ อสฺส สมาสปทสฺส ปกติ โหตีตีห ลุตฺตาการา ปุนานียนฺเต.

于诸格已省略时，此复合词之元音结尾的前词及后词，恢复其本形。是故，此处已省略之“a”音被重新引来。

ตโต มหนฺต วีรอิติ ฐิเต –

于是，当“mahanta vīra”（之词形）确立时——

‘‘มหตํ [Pg.149] มหา ตุลฺยาธิกรเณ ปเท’’ติ มหนฺตสฺส มหา.

依“于同格之词，mahant作mahā”之规则，mahant变为mahā。

ตทฺธิต สมาส กิตกา นามํวาตเวตุนาทีสุ จ.

派生词（taddhita）、复合词（samāsa）、初级派生词（kitaka）亦为名词，然tave、tun等（后缀）除外。

ตทฺธิตาทโย นามํ อิว ทฏฺฐพฺพา ตเวปฺปภุติปจฺจเย วชฺเชตฺวา.

派生词等应视同名词，然tave等开头的后缀除外。

ตโต [Pg.150] วตฺติจฺฉาย สฺยาทิ. มหาวีโร, มหาวีราอิจฺจาทิ.

其后，依言者之意欲，加si等格缀。如：Mahāvīro、mahāvīrā等。

๒๐๔. กมฺมธารโย [Pg.152] ทฺวนฺโท จ, ตปฺปุริโส จ ลาภิโน.

204. 持业复合词、并合复合词及依主复合词，（其性）获得……

ตโย ปรปเท ลิงฺคํ, พหุพฺพีหิ ปทนฺตเร.

此三者（之性）取后词之性，而多财释（之性）则取他词（之性）。

๒๐๕. รตฺตา จ สา ปฏี จาติ รตฺตปฏี, มหนฺตี จ สา สทฺธา จาติ มหาสทฺธา. เอตฺถ ‘‘กมฺมธารยสญฺเญ เจ’’ติ ปุพฺพปเท ปุเมว กเต อาอีปจฺจยานํ นิวุตฺติ.

205. “是红，且是布”，故为“红布”（rattapaṭī）；“是大，且是信”，故为“大信”（mahāsaddhā）。此处，于持业复合词中，将前词作阳性后，其后缀ā、ī即被去除。

๒๐๖. นีลญฺจ ตํ อุปฺปลญฺจาติ นีลุปฺปลํ, สตฺถีว สตฺถิ, สตฺถิ จ สา สามา จาติ สตฺถิสามา. มุขเมว จนฺโท มุขจนฺโท.

206. “是青，且是莲花”，故为“青莲”（nīluppalaṃ）；“是腿，且其色黑”，故为“黑腿”（satthisāmā）；“脸即是月”，故为“脸月”（mukhacando）。

วิเสสนวิเสสฺสานํ [Pg.154] ยเถจฺฉตฺตา กฺวจิ วิเสสนํ ปรํ โหติ, ขตฺติยภูโตอิจฺจาทิ, อิจฺฉา จ ยถาตนฺติ.

限定词与被限定词之次序可随欲，故有时限定词在后，如“khattiyabhūto”（身为刹帝利者）等；而此随意，亦依于语法体系。

อุเภ ตปฺปุริส สมาส

两者皆为依主释复合词

๒๐๗. นสทฺทา สิ, ตสฺส โลโป. น สุโร อสุโร.

207. 于`na`语根后之`si`，其被省略。非天(na suro)为阿修罗(asuro)。

เอตฺถ กมฺมธารเย กเต – ‘‘อุเภ ตปฺปุริสา’’ติ ตปฺปุริสสญฺญา. ‘‘อตฺตนฺนสฺส ตปฺปุริเส’’ติ นสฺส อ. น อสฺโส อนสฺโส. เอตฺถ ‘‘สเร อน’’ติ นสฺส อน.

此处，当构成持业释(kammadhāraya)时，依“两者皆为依主释”之说，得依主释之名。依“Attannassa tappurise”之规则，`na`作`a`。非马(na asso)为`anasso`。此处，依“sare ana”之规则，`na`作`ana`。

๒๐๘. ‘‘นามานํ [Pg.155] สมาโส’’ติ สุตฺเต ทฺวิธากเต อยุตฺตตฺถานมฺปิ กฺวจิ สมาโส. น ปุน เคยฺยา อปุนเคยฺยา คาเถตฺยาทิ. เอตฺถ เคยฺเยน สมฺพนฺโธ น-สทฺโท อยุตฺตตฺเถนาปิ ปุเนน โยควิภาคพลา สมสฺยเต.

208. 于“名词之复合”(Nāmānaṃ samāso)此经中，分为二法，有时亦于不相应处复合。如：不再应诵(na puna geyyā)为“不再应诵之偈”(apunageyyā gāthā)等。此处，与“应诵”(geyya)相关的`na`词，虽与`puna`不相应，然依规则切分(yogavibhāga)之力而复合。

ทิคุสมาส

带数释

๒๐๙. ตโย [Pg.156] โลกา สมาหฏา ติโลกํ.

209. 三界(tayo lokā)之集合为三界(tilokaṃ)。

เอตฺถ ‘‘สงฺขฺยาปุพฺโพ ทิคู’’ติ กมฺมธารยสฺส ทิคุสญฺญา. ‘ทิคุสฺเสกตฺตํ’’ติ เอกตฺตํ, นปุํสกตฺตญฺจ.

此处，依“数词在前为带数释”(saṅkhyāpubbo digū)之说，此持业释(kammadhāraya)得带数释(digu)之名。依“带数释为单数”(Digussekattaṃ)之规则，其为单数且为中性。

สุทฺธตปฺปุริสสมาส

纯依主释

๒๑๐. ตปฺปุริสา [Pg.157] ตฺเวว.

210. 实为依主释(tappurisa)。

อมาทโย ปรปเทหิ.

`am`等(格)与后 पद(pada)复合。

ทุติยนฺตาทโย ปรปเทหิ นาเมหิ ยทา สมสฺยนฺเต, ตทา โส สมาโส ตปฺปุริโส นาม.

第二格等结尾之词与后续名词复合时，彼复合词名为依主释(tappurisa)。

คามํ [Pg.158] คโต คามคโต.

去至村庄(gāmaṃ gato)，为“已到村庄者”(gāmagato)。

‘‘ปสฺส วาสิฏฺฐ คามํ, คโต ติสฺโส สาวตฺถึ’’ตฺย ตฺรายุตฺตตฺถตาย น สมาโส. ตถา ญฺญตฺร เญยฺยํ.

于“婆私吒(Vāsiṭṭha)，观村庄！帝沙（Tissa）已去舍卫城(Sāvatthī)”句中，因其义不相应，故不复合。于余处亦应如是知。

๒๑๑. รญฺญา [Pg.159] หโต ราชหโต.

211. 为王所杀(raññā hato)，为“王所杀”(rājahato)。

กิจฺจนฺเตหิ ภีโย อธิกตฺถวจเน.

于增上义之言说中，多与`kicca`结尾之词复合。

ตพฺพ, อนีย, ณฺย, เตยฺย, ริจฺจปฺปจฺจยา กิจฺจา. ถุตินินฺทตฺถมชฺฌาโรปิตตฺถํ วจนํ อธิกตฺถวจนํ. โสณเลยฺโย กูโปอิจฺจาทิ. โสเณหิ ยถา ลิยฺหเต, ตถา ปุณฺณตฺตา ถุติ. เตหิ อุจฺฉิฏฺฐตฺตา นินฺทา จ.

`tabba`、`anīya`、`ṇya`、`teyya`、`ricca`等语缀为`kicca`。附加赞毁之义的言说为增上义之言说(adhikatthavacanaṃ)。如“狗可舔之井”(soṇaleyyo kūpo)等。如其为狗所舔，以其充满而有赞；又以其为彼所污而有毁。

ทธินา อุปสิตฺตํ โภชนํ ทธิโภชนํ, สมาสปเทเนว อุปสิตฺตกฺริยาย กถนา นตฺเถตฺถายุตฺตตฺถตา. อุปสิตฺตสทฺทาปฺปโยโค ปุพฺเพว.

以酸乳浇之食(dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ)为“酸乳食”(dadhibhojanaṃ)。因复合词本身已述浇洒之行为，故此处无不相应。如前例，`upasitta`一词不复使用。

๒๑๒. กรเณ [Pg.160] ตุ-อสินา กลโห อสิกลโห.

212. 于具格(karaṇa)中，则如：以剑争斗(asinā kalaho)为“剑斗”(asikalaho)。

๒๑๓. พุทฺธสฺส เทยฺยํ พุทฺธทฺเทยฺยํ, ปรสฺสปทํ, เอตฺถ วิภตฺยโลโป. เอวํ อตฺตโนปทมิจฺจาทิ.

213. 应施予佛陀者(buddhassa deyyaṃ)为“佛陀所施物”(buddhaddeyyaṃ)。于此复合词中，有格尾之省略。又如“为他语”(parassapadaṃ)、“为我语”(attanopadaṃ)等亦然。

๒๑๔. โจรสฺมา [Pg.161] ภยํ โจรภยํ. เอวํ พทฺธนมุตฺโตจฺจาทิ.

214. 由盗贼而生之怖(corasmā bhayaṃ)为“盗贼之怖”(corabhayaṃ)。如是“缚脱”(baddhanamutta)等亦然。

๒๑๕. รญฺโญ ปุตฺโต ราชปุตฺโต.

215. 王之子(rañño putto)为“王子”(rājaputto)。

‘‘พฺราหฺมณสฺส กณฺหา ทนฺตา’’ อิจฺจตฺร ทนฺตาเปกฺขา ฉฏฺฐีติ กณฺเหน สมฺพนฺธาภาวา น สมาโส. ยทา ตุ กณฺหา จ เต ทนฺตา เจติ กมฺมธารโย, ตทา ฉฏฺฐี กณฺหทนฺตาเปกฺขาติ พฺราหฺมณกณฺหทนฺตาติ สมาโส โหเตว.

于“婆罗门之齿黑”(brāhmaṇassa kaṇhā dantā)句中，第六格(属格)是依于“齿”，以其与“黑”无关联故，不与“黑”复合。然若作持业释(kammadhāraya)“彼黑之齿”(kaṇhadantā)，则第六格依于“黑齿”，故“婆罗门之黑齿”(brāhmaṇakaṇhadantā)确实成立复合。

๒๑๖. ‘‘รญฺโญ [Pg.162] มาคธสฺส ธน’’ นฺตฺยตฺร รญฺโญติ ฉฏฺฐี ธน มเปกฺขเต, น มาคธํ. ราชา เอว มาคธสทฺเทน วุจฺจเตติ เภทาภาวา สมฺพนฺธาภาโวติ ตุลฺยาธิกรเณน มาคเธน สห ราชา น สมสฺยเต. ทฺวิฏฺโฐ หิ สมฺพนฺโธ.

216. 于“摩揭陀(Māgadha)王之财”(rañño māgadhassa dhanaṃ)句中，第六格“王”(rañño)是依于“财”(dhanaṃ)，而非“摩揭陀”(māgadhaṃ)。王即被称为摩揭陀，因无差别亦无关联，故王不与同格(tulyādhikaraṇa)之摩揭陀复合。此中实有二重关联。

รญฺโญ [Pg.163] อสฺโส ปุริโส เจ’’ ตฺย ตฺร รญฺโญ อสฺโส, รญฺโญ ปุริโส ติ จ ปจฺเจกํ สมฺพนฺธโต สาเปกฺขตา อตฺถีติ น สมาโส. ‘‘อสฺโส จ ปุริโส จา’’ติ ทฺวนฺเท กเต ตุ ราชสฺสปุริสาติ โหเตว, อญฺญานเปกฺขตฺตา.

于“王之马与人”(rañño asso puriso ce)句中，因“王之马”(rañño asso)与“王之士”(rañño puriso)各别关联，有相待(sāpekkhatā)之故，不复合。然若作“马与士”(asso ca puriso ca)之并列释(dvanda)，则成“王之马士”(rājassapurisā)，因其不待他故。

‘‘รญฺโญ ครุปุตฺโต’’ อิจฺจตฺร ราชาเปกฺขิโนปิ ครุโน

于“王之重子”(rañño garuputto)句中，`garu`(重)虽有待于王，

ปุตฺเตน [Pg.164] สห สมาโส, คมกตฺตา. คมกตฺตมฺปิ สมาสสฺส นิพนฺธนํ. ตตฺถ ครุโน ปุตฺโตติ วิคฺคโห, เอวมญฺญตฺร.

然与“子”(putta)复合，因其能诠义(gamakattā)故。能诠义亦是复合之因。此处，其解析(viggaha)为“重之子”(garuno putto)。于余处亦然。

๒๑๗. รูเป สญฺญา รูปสญฺญา.

217. 于色(rūpa)之想(saññā)为“色想”(rūpasaññā)。

กฺวจิ นินฺทายํ - กูเป มณฺฑูโก วิย กูปมณฺฑูโก. เอวํ นครกาโก อิจฺจาทิ. อตฺโรปมาย นินฺทา คมฺยเต.

有时于毁訾义中，如：如井中之蛙，为“井蛙”(kūpamaṇḍūko)。如是“城乌”(nagarakāko)等亦然。此处，由譬喻而知其毁訾义。

อนฺเตวาสิโก ตฺยาโท วิภตฺตฺยโลโป.

于“近住弟子”(antevāsiko)等复合词中，有格尾之省略。

พหุพฺพีหิสมาส

有财释

๒๑๘. อญฺญปทตฺเถสุ พหุพฺพีหิ.

218. 当（复合词）表达其他词的含义时，即为有财释。

อปฺปฐมนฺตาน [Pg.165] มญฺเญสํ ปทานํ อตฺเถสุ ทฺเว วา พหูนิ วา นามานิ ยทา สมสฺยนฺเต, ตทา โส สมาโส พหุพฺพีหิ นาม.

当两个或多个非第一格的名词，为了表达其他词的含义而复合时，该复合词即名为有财释。

อาคตา สมณา ยํ สา อาคตสมโณ, วิหาโร.

沙门已来之（处），彼即“沙门已来”(āgatasamaṇo)之精舍。

๒๑๙. ชิตานิ [Pg.166] อินฺทฺริยานิ เยน โส ชิตินฺทฺริโย, ภควา. อาหิโต อคฺคิ เยน โส อาหิตคฺคิ. อคฺยาหิโต วาตฺยาโท ยเถจฺฉํ วิเสสนสฺส ปรตา.

219. 诸根已被其调伏，彼即“调伏诸根者”(jitindriyo)，世尊。火已被其燃起，彼即“燃火者”(āhitaggi)。于“燃火者”等词中，其形容词部分亦可随愿置于后。

๒๒๐. กรเณ ตุ-ฉินฺโน รุกฺโข เยน โส ฉินฺนรุกฺโข, ผรสุ.

220. 就工具格而言：树被其所断，彼即“断树之具”(chinnarukkho)，（此即）斧(pharasu)。

๒๒๑. ทินฺโน สุงฺโก ยสฺส โส ทินฺนสุงฺโก, ราชา.

221. 税已被献予其人，彼即“已受税者”(dinnasuṅko)，（此即）国王。

๒๒๒. นิคฺคตา ชนา ยสฺมา โส นิคฺคตชโน, คาโม.

222. 人民已离其处，彼即“人已离”(niggatajano)之村庄。

๒๒๓. ทส [Pg.167] พลานิ ยสฺส โส ทสพโล, ภควา. นตฺถิ สโม ยสฺส โส อสโม. เอตฺถ ‘‘อตฺตนฺนสฺสา’’ติ โยควิภาเคน นสฺส อ.

223. 拥有十力者，彼即“十力者”(dasabalo)，世尊。无有等同者，彼即“无等者”(asamo)。此处，依（语法）规则之剖解，（否定词）na变为a。

ปหูตา ชิวฺหา ยสฺส โส ปหูตชิวฺโห, มหนฺตี ปญฺญา ยสฺส โส มหาปญฺโญ. ทฺวีสุ ‘‘อิตฺถิยมฺภาสิตปุมิตฺถีปุมาว เจ’’ติ ปุมฺภาวาติเทสา ปุพฺพุตฺตรปเทสุ อาอีปฺปจฺจยานมภาโว.

拥有广长舌者，彼即“广舌者”(pahūtajivho)；拥有大智慧者，彼即“大慧者”(mahāpañño)。于此二例中，因（阴性词）被赋予阳性特征，故前后成分中无有-ā、-ī等（阴性）后缀。

๒๒๔. ‘‘กฺวจิ [Pg.169] สมาสนฺตคตานมการนฺโต’’ติ อนฺตสฺส อตฺตํ. การคฺคหเณน อา อิ จ. อิตฺถิยมิวณฺณนฺตา, ตฺวนฺเตหิ จ กปฺปจฺจโยปิ. ยถา - วิสาลํ อกฺขิ ยสฺส โส วิสาลกฺโข, ปจฺจกฺขธมฺมา, สิโลโป. โสภโน คนฺโธ ยสฺส โส [Pg.171] สุคนฺธิ. พหุกนฺติโก, พหุนทิโก, สมุทฺโท. เอตฺถ ยทาทินา รสฺโส. พหุกตฺตุโก. มตฺตา พหโว มาตงฺคา ยสฺมึ ตํ มตฺตพหุมาตงฺคํ, วนํ.

224. 依据“有时复合词尾非-a者亦变为-a”之规则，词尾变为-a。例如：眼大者，彼即“大眼者”(visālakkho)；现见法(paccakkhadhammā)，（此处）省略si。香气美好者，彼即“芳香者”(sugandhi)。多荆棘者(bahukantiko)，多河流者(bahunadiko)，（此即）海洋(samuddo)。此处，依据（以）ya等（开头的规则），（元音）缩短。多作者(bahukattuko)。于其处有多头醉象，彼林即“多醉象”(mattabahumātaṅgaṃ)之林。

ตุลฺยาธิกรโณ.

同格有财释

๒๒๕. สุวณฺณสฺส [Pg.172] วิย วณฺโณ ยสฺส โส สุวณฺณวณฺโณ. วชิรํ ปาณิมฺหิ ยสฺส โส วชิรปาณิ. อุรสิ โลมานิ ยสฺส โส อุรสิโลโม. เอตฺถ วิภตฺยโลโป.

225. 其色如金，彼即“金色者”(suvaṇṇavaṇṇo)。其手中有金刚，彼即“金刚手”(vajirapāṇi)。其胸有毛，彼即“胸毛者”(urasilomo)。此处（复合时）格的词尾被省略。

‘‘อตฺเถสู’’ติ พหุตฺตคฺคหเณน กฺวจิ ปฐมนฺตานมฺปิ. สห เหตุนา โย วตฺตเต โส สเหตุโก, ‘‘ยทา’’ ทินา สหสฺส โส.

因（定义中）“义”(atthesu)一词用多数，故有时亦可由第一格（主格）词构成。与因俱行者，彼即“有因者”(sahetuko)。依据（以“yadā”等开头的）规则，saha变为sa。

๒๒๖. สตฺต [Pg.173] วา อฏฺฐ วา สตฺตฏฺฐ, มาสา, เอตฺถญฺญปทตฺโถ วา สทฺทสฺสตฺโถ. ทกฺขิณสฺสา จ ปุพฺพสฺสา จ ทิสาย ยํ อนฺตราลํ, สา ทกฺขิณปุพฺพา, ทิสา.

226. 七或八，即“七八”(sattaṭṭha)月。此处，（复合词）或表他词之义，或表其词自身之义。南与东二方之间，彼即“东南”(dakkhiṇapubbā)方。

ภินฺนาธิกรโณ.

异格有财释

อปฺปฐมนฺตานนฺติ กึ, เทสิโต พุทฺเธน โย ธมฺโม.

（规则中说）“非第一格”是为何？（是为了排除如）“佛陀所说之法”(desito buddhena yo dhammo)（此类情况）。

ทฺวนฺทสมาส

双合释

๒๒๗. นามานํ สมุจฺจโย ทฺวนฺโท.

227. 名词的集合是双合释。

สมุจฺจโย[Pg.177], ติ ปิณฺฑีกรณํ เอกวิภตฺติกานํ นามานํ โย สมุจฺจโย, โส ทฺวนฺโท นาม, อิทํ สุตฺตํ พหุวจนวิสยํ.

“合集”(Samuccayo)，即具有相同格(ekavibhattikānaṃ)的诸名词的集合，名为双合释。此经(suttaṃ)适用于复数(bahuvacanavisayaṃ)。

จนฺโท จ สูริโย จ จนฺทสูริยา. ติฏฺฐนฺติ ตฺยาทิ-

月亮和太阳，即日月(candasūriyā)。“站立”(Tiṭṭhanti)等——

กฺริยาสมฺพนฺธสามญฺญโต [Pg.178] อตฺเถตฺถาเปกตฺถตา, เอวํ นรนาริโย, อกฺขรปทานิ.

由于与动词关联的共通性，在此有意义上的单一性，如男女(naranāriyo)、字母与词(akkharapadāni)。

๒๒๘. ตถา ทฺวนฺเท ปาณิ ตุริย โยคฺค เสนงฺค ขุทฺทชนฺตุก วิวิธ วิรุทฺธ วิสภาคตฺถาทีนญฺจ.

228. 如是在双合释中，有肢体(pāṇi)、乐器(turiya)、车乘(yogga)、军队部分(senaṅga)、小生物(khuddajantuka)、种种对反(vividha viruddha)、不同种类(visabhāgatthā)等。

วิวิเธนากาเรน วิรุทฺธา วิวิธวิรุทฺธา, สภาคา สทิสา, วิวิธา จ เต สภาคา เจติ วิสภาคา. ยถา ทิคุสมาเส, ตถา ทฺวนฺเท ปาณฺยงฺคตฺถาทีนํ เอกตฺตํ, นปุํสกตฺตญฺจ โหติ.

以种种方式对反的，是“种种对反”(vividhaviruddhā)；`sabhāgā`是同类；种种不同类的，是“不同类”(visabhāgā)。如在数词复合词(digusamāse)中，同样在双合释中，肢体等词语成为单数，并且是中性。

จกฺขุโสตํ, คีตวาทิตํ, ยุคนงฺคลํ, หตฺถสฺสํ, อสิจมฺมํ, ฑํสมกสํ, โกกาลูกํ.

眼耳(cakkhusotaṃ)、歌乐(gītavāditaṃ)、轭与犁(yuganaṅgalaṃ)、象与马(hatthassaṃ)、刀与盾(asicammaṃ)、虻与蚊(ḍaṃsamakasaṃ)、杜鹃与猫头鹰(kokālūkaṃ)。

นามรูปํ[Pg.182], นามํ นมนลกฺขณํ, รูปํ รุปฺปนลกฺขณํ. เอวเมเต ธมฺมา ลกฺขณโต วิวิธา, ปรมตฺถโต สภาคา จ.

名色(nāmarūpaṃ)，名(nāma)以倾向(namana)为相，色(rūpa)以变坏(ruppana)为相。如此这些法，就相状来说是种种不同，但就胜义来说是同类的。

อาทิสทฺเทนาญฺญตฺถาปิ[Pg.183]. ยถา - ภินฺนลิงฺคานํ - อิตฺถิปุมํ. ยทาทินา รสฺโส, ทาสิทาสํ, ปตฺตจีวรํ. คงฺคาโสณํ.

以“等”(ādi)一词，亦指其他情况。例如：不同性别的——男女(itthipumaṃ)。(词首的)长元音变短：女奴与男仆(dāsidāsaṃ)、衣钵(pattacīvaraṃ)、恒河与索那河(Gaṅgāsoṇaṃ)。

สงฺขฺยาปริมาณานํ - ติกจตุกฺกํ.

数量与度量——三与四(tikacatukkaṃ)。

สิปฺปีนํ - เวณรถการํ.

工匠中——竹匠与车匠(veṇarathakāraṃ)。

ลุทฺทกานํ - สากุนฺติก มาควิกํ.

猎人中——捕鸟人与猎鹿人(sākuntika māgavikaṃ)。

อปฺปาณิชาตีนํ - อารสตฺถิ.

无生命种类中——锥子与刀(ārasatthi)。

เอกชฺฌายนพฺราหฺมณานํ - กฐกาลาปํ อิจฺจาทิ.

同诵婆罗门中——迦陀与迦罗波(kaṭhakālāpaṃ)等。

๒๒๙. วิภาสา รุกฺข ติณ ปสุ ธน ธญฺญ ชนปทาทีนญฺจ.

229. 树木(rukkha)、草(tiṇa)、牲畜(pasu)、财富(dhana)、谷物(dhañña)、国土(janapada)等，可任选(Vibhāsā)。

ทฺวนฺเท [Pg.185] รุกฺขาทีนํ เอกตฺตํ นปุํสกตฺตญฺจ วา โหติ.

在双合释中，树木等(词语)可任选成为单数(ekattaṃ)和中性(napuṃsakattaṃ)。

ธวขทิรํ, ธวขทิรา, มุญฺชปพฺพชํ, มุญฺชปพฺพชา, อเชฬกํ, อเชฬกา, หิรญฺญสุวณฺณํ, หิรญฺญสุวณฺณานิ, สาลิยวํ, สาลิยวา.

达瓦木与卡迪拉木(dhavakhadiraṃ, dhavakhadirā)；文邪草与芭茅草(muñjapabbajaṃ, muñjapabbajā)；山羊与绵羊(ajeḷakaṃ, ajeḷakā)；金与银(hiraññasuvaṇṇaṃ, hiraññasuvaṇṇāni)；稻米与大麦(sāliyavaṃ, sāliyavā)。

กาสิโกสลํ [Pg.187] กาสิโกสลา.

迦尸与憍萨罗(Kāsikosalaṃ, kāsikosalā)。

อาทิสทฺเทน อญฺเญสุปิ วา. ยถา – นิจฺจวิโรธีนมทฺทพฺพานํ - กุสลากุสลํ, กุสลากุสลานิ.

以“等”(ādi)一词，亦可任选用于其他。例如：对于恒常对立的非实物——善与不善(kusalākusalaṃ, kusalākusalāni)。

สกุณีนํ - พกพลากํ, พกพลากา.

鸟类中——苍鹭与白鹭(bakabalākaṃ, bakabalākā)。

พฺยญฺชนานํ - ทธิฆตํ, ทธิฆตานิ.

调味品中——凝乳与酥油(dadhighataṃ, dadhighatāni)。

ทิสานํ - ปุพฺพาปรํ, ปุพฺพาปรา อิจฺจาทิ.

方向中——东与西(pubbāparaṃ, pubbāparā)等。

อพฺยยีภาวสมาส

不变格复合词

๒๓๐. อธิสทฺทา [Pg.189] สฺมึ, ตสฺส โลโป. อธิสทฺเทน ตุลฺยาธิกรณตฺตา อิตฺถิสทฺทาปิสฺมึ. นิจฺจสมาสตฺตา อาธารภูตายมิตฺถิยนฺติ ปทนฺตเรน วิคฺคโห. อธิ อิตฺถิยนฺติ ฐิเต –

230. 从`adhi`词，`smiṃ`[格]被省略(lopo)。因与`adhi`词同格(tulyādhikaraṇattā)，故从`itthi`词，`smiṃ`[格]亦然。因其为恒常复合词(Niccasamāsattā)，故以“在作为基础的女人中”(ādhārabhūtāyaṃ itthiyaṃ)等其他词来分析(viggaho)。当`adhi itthi`并列时——

อุปสคฺคนิปาตปุพฺพโก อพฺยยีภาโว.

以前缀(upasagga)或小品词(nipāta)为首的，是不变格复合词(abyayībhāva)。

อุปสคฺคาทิปุพฺพโก สทฺโท วิภตฺยตฺถาทีสุ สมาโส โหติ, อพฺยยีภาวสญฺโญ จ.

以接头词(upasagga)等为首的词，在格义(vibhatyatthā)等中构成复合词，名为不变格复合词(abyayībhāvasañño)。

‘‘โส นปุํสกลิงฺโค’’ติ อพฺยยีภาโว นปุํสกลิงฺโค, ยทาทินา เอกวจโน จ.

“彼为中性”(So napuṃsakaliṅgo)，即不变格复合词是中性(napuṃsakaliṅgo)，并且(根据规则)是单数(ekavacano)。

‘‘สโร [Pg.191] รสฺโส นปุํสเก’’ติ รสฺโส.

“元音在中性词中为短音”(Saro rasso napuṃsake)，因此是短音(rasso)。

อญฺญสฺมา โลโป จ.

另一者亦省略(lopo)。

อนการนฺตา อพฺยยีภาวา ปรา สพฺพา วิภตฺตี ลุชฺชเร. อธิตฺถิ, วิภตฺตีนมตฺโถ อาธาราทิ.

不以-a结尾的不变格复合词，其后的所有格都被省略。例如adhitthi，格的意义是处所等。

อิธาธิสทฺโท อาธาเรวตฺตเต, อธิตฺถิอิจฺเจตํ ปทํ อิตฺถิย มิจฺเจตมตฺถํ วทติ.

此处，adhi一词用于处所义，adhitthi这个词表达“在女性中”之义。

สมีปํ [Pg.193] นครสฺส อุปนครํ. ‘‘อํวิภตฺตีนมการนฺตพฺยยีภาวา’’ติ วิภตฺตีนํ กฺวจิ อํ.

城市附近是upanagaraṃ（近城）。“以-a结尾的不变格复合词，其格有时变为aṃ。”

กฺวจีติ กึ. อุปนคเร.

“有时”是什么意思？Upanagare（在近城中）。

อภาโว มกฺขิกานํ นิมฺมกฺขิกํ รสฺโส. อนุปุพฺโพ เถรานํ อนุเถรํ, อนติกฺกมฺม สตฺตึ ยถาสตฺติ.

无蝇之处为nimmakkhikaṃ（无蝇），（且元音）短化。长老的次第为anutheraṃ（随长老），不超越力量为yathāsatti（如其力量）。

เย [Pg.195] เย พุฑฺฒา ยถาพุฑฺฒํ, วิจฺฉายํ.

凡是年长者，如其年长（yathābuḍḍhaṃ）；无影（vicchāyaṃ）。

ยตฺตโก ปริจฺเฉโท ชีวสฺส ยาวชีวํ, อวธารเณ.

生命的界限，即yāvajīvaṃ（尽其一生），用于限定之义。

อา ปพฺพตา เขตฺตํ อาปพฺพตํ เขตฺตํ, มริยาทายํ, วชฺชมานา สีมา มริยาทา, ปพฺพตํ วินาตฺยตฺโถ.

从山到田地，即āpabbataṃ khettaṃ（直到山为止的田地），用于界限义。被排除的界限是mariyādā，其义为不包括山。

อา ชลนฺตา สีตํ อาชลนฺตํ สีตํ, อภิวิธิมฺหิ, คยฺหมานา สีมา อภิวิธิ, ชลนฺเตน สเหตฺยตฺโถ.

寒冷直到燃烧处，即ājalantaṃ sītaṃ（直到燃烧处为止的寒冷），用于周遍义。被包含的界限是abhividhi，其义为与燃烧处一起。

อาสทฺทโยเค ‘‘ธาตุนามา’’ทินา อปาทานวิธาเนเนว วากฺยมฺปิ สิทฺธํ. ตถาญฺญตฺร.

在与ā一词连用时，通过“dhātunāmā...”等（规则）的离格规定，（不使用复合词的）句子也能成立。其他地方也是如此。

๒๓๑. ‘‘อุตฺตโม [Pg.197] วีโร ปวีโร’’ อิจฺจาโท ปน ปุพฺพปทตฺถปฺปธานตฺตาภาวาพฺยยีภาวาภาโว กมฺมธารโยเอว. เอวํ วิสิฏฺโฐ ธมฺโม อภิธมฺโม. กุจฺฉิตํ อนฺนํ กทนฺนํ. เอตฺตฺถ [Pg.198] ‘‘กท กุสฺสา’’ติ สเร กุสฺส กทาเทโส.

231. 然而，在“uttamo vīro pavīro”（最上勇士，即最胜勇士）等（复合词）中，因不具前 पद（词）义为主的性质，故非不变格复合词，而仅是持业释。同样地，visiṭṭho dhammo（殊胜法）即是abhidhammo（阿毗达摩）。kucchitaṃ annaṃ（劣食）即是kadannaṃ。此处，根据“kada kussā”这一规则，当元音在后时，ku被kada替代。

อปฺปกํ ลวณํ กาลวณํ, เอตฺถ ‘‘กาปฺปตฺเถสุ จา’’ติ กุสฺส กา, พหุวจเนนาญฺญตฺราปิ กฺวจิ. กุจฺฉิโต ปุริโส กาปุริโส, กุปุริโส วา, เอวมสุราทิ.

少量盐是kālavaṇaṃ。此处，根据“kā appatthesu ca”这一规则，ku变为kā，且由（规则中的）复数可知，在其他地方有时也如此。恶人是kāpuriso或kupuriso，asura（阿修罗）等词也是如此。

ปุพฺพปรูภยมญฺญปทตฺถ - ปฺปธานาพฺยยีภาว สมาโส;

กมฺมธารยก ตปฺปุริสา ทฺเว, ทฺเวนฺโท จ พหุพฺพีหิ จ เญยฺยา.

以前 पद 义、后 पद 义、两 पद 义、他 पद 义为主的，应知分别为：不变格复合词、持业释与依主释二种、双数复合词与多财复合词。

สมาโส.

复合词（章）终。

๔. ตทฺธิตกณฺฑ

4. 派生词章

อปจฺจตทฺธิต

后裔派生词

๒๓๒. วาณปจฺเจ.

232. （后裔义的）ṇa等后缀

ฉฏฺฐนฺตา [Pg.200] สทฺทา ‘‘ตสฺสาปจฺจ’’มิจฺจสฺมึ อตฺเถ โณ วา โหติ. วาติ วากฺยตฺถํ. เณเนวาปจฺจตฺถสฺส วุตฺตตฺตา อปจฺจสทฺทาปฺปโยโค.

第六格结尾的词，在“彼之后裔”这一意义上，可选用ṇo后缀。vā（或）表示（可使用）句子（来表达）。因仅通过ṇo后缀即可表达后裔之义，故不使用apacca一词。

‘‘เตสํ วิภตฺยา’’ โท เตสํคหเณน วิภตฺติโลโป. ตโถตฺตรตฺร.

在“Tesaṃ vibhatyā...”等（规则）中，通过tesaṃ的引用，格被省略。其后（的规则）也是如此。

‘‘เตสํ โณ โลปํ’’ติ ปจฺจยานํ ณสฺส โลโป.

（规则）“Tesaṃ ṇo lopaṃ”是指后缀中ṇ的省略。

‘‘วุทฺธาทิสรสฺส วา สํโยคนฺตสฺส สเณ เจ’’ติ สณกาเร ปเร อสํโยคนฺตสฺสาทิสรสฺส วุทฺธิ.

（根据规则）“Vuddhi ādisarassa vā saṃyogantassa saṇe ce”，当有带ṇ的后缀在后时，非复辅音结尾的（词干）其首元音发生增长。

ตสฺสาปนิยเม –

其例外是——

อยุวณฺณานญฺจาโย วุทฺธิ.

a、i、u元音的增长（分别为）ā、e、o。

อการิวณฺณุวณฺณานํ อาเอโอวุทฺธิโย โหนฺติ, จสทฺเทน กฺวจิ น.

a、i、u元音发生ā、e、o的增长，且因有ca一词，（此规则）有时不适用。

สรโลปาทิ, ตทฺธิตตฺตา นามมิว กเต สฺยาทิ.

（适用）元音省略等（规则），因其为派生词，故视同名词，可加si等格尾。

ตทฺธิตาภิเธยฺยลิงฺค–วิภตฺติวจนา [Pg.202] สิยุํ.

派生词应随其所指（之词）的性、格与数。

สมูหภาวชา ภีโย, สกตฺเถ ณฺโย นปุํสเก.

（表示）群体、状态、出生等义（的派生词）为多；表示抽象义的ṇya后缀（派生词）为中性。

ตา ตุตฺถิยํ นิปาตา เต, ธามิถํปจฺจยนฺตกา.

而那些以dhā和ithaṃ为后缀的（词），在第三格（的意义上）是不变品。

วสิฏฺฐสฺสาปจฺจํ [Pg.203] โปโส วาสิฏฺโฐ, อิตฺถี วาสิฏฺฐี, นปุํสกํ วาสิฏฺฐํ. วิกปฺปวิธานโต ตทฺธิเตน สมาสสฺสาจฺจนฺตํ พาธายา ภาวา วสิฏฺฐา ปจฺจนฺติปิ โหติ.

Vasiṭṭha的后裔，阳性为vāsiṭṭho，阴性为vāsiṭṭhī，中性为vāsiṭṭhaṃ。根据选择规则，因派生词并不完全妨碍复合词（的构成），故也有vasiṭṭhāpaccaṃ的形式。

นปุํสเกน วาปีติ, สทฺทสตฺถวิทู วิทุํ.

语法学家知晓：或亦通过中性（形式）。

๒๓๓. วา [Pg.205] อปจฺเจติ จาธิกาโร.

233. “或”与“后裔”是（此后的）标题。

ณายน ณาน วจฺฉาทิโต.

从跋蹉(Vaccha)等（姓氏后，加）ṇāyana和ṇāna（后缀）。

วจฺฉาทิโต โคตฺตคณโต ณายโน ณาโน จ วา โหติ.

从跋蹉(Vaccha)等姓氏群后，可任选（加）ṇāyana和ṇāna（后缀）。

อปจฺจํ ปปุตฺตปฺปภุติ โคตฺตํ. กจฺจสฺสาปจฺจํ กจฺจายโน, กจฺจาโน วา. สํโยคนฺตตฺตา น วุทฺธิ.

氏族(gottaṃ)是始于曾孙的后裔。迦察(Kacca)的后裔是迦旃延(Kaccāyano)，或迦旃那(Kaccāno)。因（词根）以辅音丛结尾，故无元音增长。

๒๓๔. ‘‘เณยฺโย [Pg.206] กตฺติกาทีหี’’ติ เณยฺโย, วินตาย อปจฺจํ เวนเตยฺโย วินเตยฺโย วา. น ปกฺเข วุทฺธิ, เณยฺโยติ โยควิภาเคน ‘‘ตสฺส ทียเต’’ ตฺยตฺเถปิ เณยฺโย, ทกฺขิณา ทียเต ยสฺส โส ทกฺขิเณยฺโย.

234. 根据“Ṇeyyo kattikādīhī”（此规则），（加）ṇeyya（后缀）。维那达(Vinatā)的后裔是韦那提耶(Venateyyo)，或维那提耶(Vinateyyo)。在（后一）情况下无元音增长。通过规则分析(yogavibhāgena)，ṇeyya（后缀）亦可用于“施与彼”之义；供品(dakkhiṇā)应施与之人，即是应供者(dakkhiṇeyyo)。

๒๓๕. อโต ณิ วา.

235. 于a（音）后，可任选（加）ṇi（后缀）。

อการนฺตโต [Pg.207] อปจฺเจ ณิ วา โหติ, ปุน วาสทฺเทน ณิโก, อการนฺตา อนการนฺตา จ โพปิ.

于a音结尾（的词根）后，在“后裔”义上，可任选（加）ṇi（后缀）。再者，由（规则中的）“或”字，（亦可加）ṇika（后缀），（此后缀可用于）a音结尾及非a音结尾（的词根）。

ทกฺขิ, สกฺยปุตฺติโก, มณฺฑพฺโพ, ภาตุพฺโพ. ทฺวิตฺตํ.

达克希(Dakkhi)、释迦子(Sakyaputtiko)、曼达波(Maṇḍabbo)、婆多波(Bhātubbo)。双音化。

๒๓๖. ‘‘ณโว [Pg.208] ปคฺวาทีหี’’ ติ ณโว. มนุโน อปจฺจํ มาณโว.

236. 根据“Ṇavo pagvādīhī”（此规则），（加）ṇava（后缀）。摩奴(Manu)的后裔是摩那婆(Māṇavo，意为年轻人)。

๒๓๗. ‘‘เณร [Pg.209] วิธวาทิโต’’ติ เณโร, สามเณโร.

237. 根据“Ṇera vidhavādito”（此规则），（加）ṇera（后缀），（例如）沙弥(sāmaṇero)。

สํสฏฺฐาทิอเนกตฺถตทฺธิต

混合等多种意义的派生词缀

๒๓๘. ‘‘เยน [Pg.210] วา สํสฏฺฐํ ตรติ จรติ วหติ ณิโก’’ติ ณิโก. วากาเรน เนกตฺเถเนกปจฺจยา จ. ฆเตน สํสฏฺโฐ ฆาติโก, โอทโน. อุฬูเปน ตรตีติ โอฬูปิโก, อุฬูปิโก วา, น ปกฺเข วุทฺธิ.

238. 根据“Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko”（此规则），（加）ṇika（后缀）。由“vā”字可知，（此规则适用于）多种意义和多种后缀。与酥油(ghata)混合者是ghātiko，如米饭(odano)。以筏(uḷūpa)渡越者是oḷūpiko，或uḷūpiko，在（后一）情况下无元音增长。

สกเฏน จรตีติ สากฏิโก. สีเสน วหตีติ สีสิโก, น วุทฺธิ.

以车(sakaṭa)行者是sākaṭiko（车夫）。以头(sīsa)运载者是sīsiko，无元音增长。

อิตฺถิลิงฺคโต เอยฺยโก, ณโก จ. จมฺปายํ ชาโต จมฺเปยฺยโก. เอวํ พาราณเสยฺยโก. ณโก – กุสินารายํ วสตีติ โกสินารโก. ชนปทโต ณโก จ – มคเธสุ วสติ, เตสํ อิสฺสโร วา มาคธโก.

从阴性词（词根）后，（加）eyyaka和ṇaka（后缀）。生于瞻波城(Campā)者是campeyyako。同样，（生于）波罗奈(Bārāṇasī)者是bārāṇaseyyako。关于ṇaka（后缀）：住于古西那罗(Kusinārā)者是kosinārako。从地方名后，亦（加）ṇaka（后缀）：住于摩揭陀(Magadha)者，或其主，是māgadhako。

ตชฺชาติยา [Pg.212] วิสิฏฺฐตฺเถ อาชานีโย. อสฺสชาติยา วิสิฏฺโฐ อสฺสาชานีโย. โญ - อคฺคนฺติ ชานิตพฺพํ อคฺคญฺญํ, ทฺวิตฺตํ.

在“于其种类中殊胜”义上，（加）ājānīya（后缀）。于马类中殊胜者是assājānīyo（骏马）。（加）ña（后缀）：应知为“最上”(aggaṃ)者是aggaññaṃ，（此处有）双音化。

๒๓๙. ตมธีเต เตน กตาทิสนฺนิธานนิโยคสิปฺปภณฺฑ ชีวิกตฺเถสุ จ.

239. 亦用于“学彼”、“彼所作”等义，及“近处”、“委任”、“技艺”、“商品”、“生计”等义。

ตํ [Pg.213] อธีเต อิจฺจาทีสฺวตฺเถสุ อาทิสทฺเทน หตาทีสุ จ ณิโก วา โหติ. อภิธมฺมมธีเตติ อาภิธมฺมิโก, อภิธมฺมิโก วา, น ปกฺเข วุทฺธิ. วจสา กตํ กมฺมํ วาจสิกํ. เอวํ มานสิกํ, เอตฺถ –

在“学彼”等义，以及由“等”字所含的“彼所杀”等义中，可任选（加）ṇika（后缀）。学阿毗达摩(Abhidhamma)者是ābhidhammiko，或abhidhammiko，在（后一）情况下无元音增长。由语所造之业是vācasikaṃ（语业）。同样，（有）mānasikaṃ（意业），此处——

‘‘ส [Pg.214] สเร วาคโม’’ตีหานุวตฺติตาทิสทฺเทน สาคโม.

此处，通过沿用规则“Sa sare vāgamo”，（manas-ikaṃ 变成 mānasikaṃ 时）有元音增益。

สรีเร สนฺนิธานา เวทนา สารีริกา. ทฺวาเร นิยุตฺโต โทวาริโก, เอตฺถ- ‘‘มายูนมาคโม ฐาเน’’ติ วการโต ปุพฺเพ โอการาคโม.

于身体(sarīra)中存在的感受(vedanā)是sārīrikā（身受）。于门口(dvāra)被委任者是dovāriko（守门人）。此处，根据“māyūnamāgamo ṭhāne”（此规则），在v音前增益o音。

สิปฺปนฺติ [Pg.215] คีตาทิกลา, วีณา อสฺส สิปฺปนฺติ เวณิโก, อตฺร วีเณติ วีณาวาทนํ. คนฺโธ อสฺส ภณฺฑนฺติ คนฺธิโก, มเค หนฺตฺวา ชีวตีติ มาควิโก, วการาคโม. ชาเลน หโต ชาลิโก, สุตฺเตน พทฺโธ สุตฺติโก, จาโป อสฺส อายุธนฺติ จาปิโก, วาโต อสฺส อาพาโธ อตฺถีติ วา วาติโก, พุทฺเธ ปสนฺโน พุทฺธิโก, วตฺเถน กีตํ ภณฺฑํ วตฺถิกํ.

技艺(sippa)指歌唱等艺术。琵琶(vīṇā)是其技艺者是veṇiko（琵琶师），此处vīṇā指弹奏琵琶。香(gandha)是其商品者是gandhiko（香贩）。猎鹿(miga)为生者是māgaviko（猎人），（此处）增益va音。以网(jāla)捕杀者是jāliko。以线(sutta)捆绑者是suttiko。弓(cāpa)是其武器者是cāpiko（弓箭手）。风(vāta)是其疾病者是vātiko。于佛陀有净信者是buddhiko（佛弟子）。以布(vattha)所购之物是vatthikaṃ。

กุมฺโภ [Pg.217] อสฺส ปริมาณํ, ต มรหติ, เตสํ ราสิ วา กุมฺภิโก. อกฺเขน ทิพฺพตีติ อกฺขิโก, มคเธสุ วสติ, ชาโตติ วา มาคธิโก อิจฺจาทิ.

罐(kumbha)是其量器，或彼值得一罐，或彼等之堆集，（称）kumbhiko。以骰子(akkha)赌博者是akkhiko（赌徒）。住于摩揭陀(Magadha)或生于彼处者是māgadhiko，等等。

๒๔๐. ณ ราคา เตน รตฺตํ ตสฺเสทมญฺญตฺเถสุ จ.

240. （加）ṇa（后缀），用于“因彼而染”、“此乃彼之物”及其他意义。

เตน [Pg.218] รตฺตํ ตฺยาทฺยตฺเถสุ โณ วา โหติ. กสาเวน รตฺตํ กาสาวํ.

在“因彼而染”等义中，可任选（加）ṇa（后缀）。以袈裟色染料(kasāva)所染者是kāsāvaṃ（袈裟色的）。

เอวํ [Pg.219] นีลํ ปีตมิจฺจาทิ. น วุทฺธิ, มหิสสฺส อิทํ มาหิสํ, สิงฺคํ.

同样，（有）nīlaṃ（青色）、pītaṃ（黄色）等。无元音增长。此乃水牛(mahisa)之物，（称）māhisaṃ，如牛角(siṅgaṃ)。

เอวํ [Pg.220] ราชโปริสํ, เอตฺถ ‘‘อยุวณฺณานญฺจา’’ โท ปุน วุทฺธิคฺคหเณน อุตฺตรปทสฺส วุทฺธิ. มคเธหิ อาคโต, ตตฺร ชาโต, เตสํ อิสฺสโร, เต อสฺส นิวาโสติ วา มาคโธ, กตฺติกาทีหิ ยุตฺโต กตฺติโก, มาโส.

同样，（有）rājaporisaṃ（王臣）。此处，在“ayuvaṇṇānañcā”（此规则）中，通过再次提及“增长”，（复合词的）后一部分发生元音增长。从摩揭陀(Magadha)而来，或生于彼处，或彼等之主，或彼是其住所，（称）māgadho。与迦提迦(Kattikā)等（星宿）相应者是kattiko，指月份。

พุทฺโธ [Pg.222] อสฺส เทวตาติ พุทฺโธ. พฺยากรณํ อเวจฺจ อธีเตติ เวยฺยากรโณ. เอตฺถ ‘‘มายูนมา’’ทินา ยการโต ปุพฺเพ เอ อาคโม, ยสฺส ทฺวิตฺตํ. สคเรหิ นิพฺพตฺโต สาคโรอิจฺจาทิ.

佛陀是其天神者是buddho（佛弟子）。通晓并学习文法(byākaraṇaṃ)者是veyyākaraṇo（语法家）。此处，根据“māyūnamā”等（规则），在y音前增益e音，且y音双音化。由萨竭罗(Sagara)诸子所成者是sāgaro（海洋），等等。

๒๔๑. ชาตาทีนมิมิยา จ.

241. 在“出生”等义上，亦（加）imi和iya（后缀）。

ชาตาทีสุ [Pg.224] อิโม อิโย จ โหติ, จสทฺเทน กิโย จ. ปจฺฉา ชาโต ปจฺฉิโม, มนุสฺสชาติยา ชาโต มนุสฺสชาติโย. อนฺเต นิยุตฺโต อนฺติโม, อนฺติโย.

在“出生”等义上，（加）ima和iya（后缀），由“ca”字亦（加）kiya（后缀）。后生者是pacchimo（最后的）。生于人种(manussajāti)者是manussajātiyo。被定于末尾者是antimo（最终的），或antiyo。

เอวํ อนฺธกิโย. ปุตฺโต อสฺส อตฺถีติ ปุตฺติโม, ปุตฺติโย. เอวํ กปฺปิโย.

同样，（有）andhakiyo（安陀迦人）。有子(putta)者是puttimo，或puttiyo。同样，（有）kappiyo（适宜的）。

๒๔๒. ‘‘ตทสฺสฏฺฐานมีโย [Pg.225] เจ’’ติ อีโย, จกาเรน หิตาทฺยตฺเถปิ, พนฺธนสฺส ฐานํ พนฺธนียํ, จงฺกมนสฺส หิตํ จงฺกมนียํ.

242. 根据“Tadassaṭṭhānamīyo ce”（此规则），（加）īya（后缀）。由“ca”字，亦可用于“有益于”等义。束缚(bandhana)之处是bandhanīyaṃ（应缚处）。有益于经行(caṅkamana)者是caṅkamanīyaṃ（宜经行）。

๒๔๓. ‘‘อาลุ [Pg.226] ตพฺพหุเล’’ติ อาลุ. อภิชฺฌาพหุโล อภิชฺฌาลุ.

243. “Ālu”用于“多有彼”义。多贪欲者为“abhijjhālu”（贪欲者）。

วิเสสตทฺธิต

特殊义派生词缀

๒๔๔. วิเสเส ตรตมิสฺสิกิยิฏฺฐา.

244. 于特殊义中，使用“tara”、“tama”、“issika”、“iya”、“iṭṭha”后缀。

อติสยตฺเถ ตราทโย โหนฺติ.

于优胜义中，有“tara”等后缀。

อยเมเตสํ [Pg.227] อติสเยน ปาโปติ ปาปตโร, ปาปตโม, ปาปิสฺสิโก, ปาปิโย, ปาปิฏฺโฐ วา.

此人于彼等中极其为恶，故为“pāpataro”（更恶者）、“pāpatamo”（最恶者）、“pāpissiko”、“pāpiyo”或“pāpiṭṭho”。

‘‘วุทฺธสฺส [Pg.228] โช อิยิฏฺเฐสู’’ติ วุทฺธสฺส ชาเทเส – ‘‘สรโลปา’’โท ปกติคฺคหเณน ปกตฺยภาวา อิสฺส เอ. เชยฺโย, เชฏฺโฐ.

依据“vuddhassa jo iyiṭṭhesū”（于“iya”、“iṭṭha”前，“vuddha”作“ja”）规则，“vuddha”被替换为“ja”。——因“saralopa”等规则中提及“pakati”（原形）而导致原形不存在，“issa”变为“e”。得“jeyyo”（更优者）、“jeṭṭho”（最长者）。

เอวํ ‘‘ปสตฺถสฺส โส เจ’’ติ สาเทเส เสยฺโย, เสฏฺโฐ.

同理，依据“pasatthassa so ce”（“pasattha”作“sa”）规则，当替换为“sa”时，得“seyyo”（更殊胜者）、“seṭṭho”（最殊胜者）。

อสฺสตฺถิตทฺธิต

所有义派生词缀

๒๔๕. ‘‘ตทสฺสตฺถีติ [Pg.230] วี เจ’’ติ วี. เมธา อสฺส อตฺถีติ เมธาวี.

245. 依据“tadassatthīti vī ce”（于“彼有此”义，后缀为“vī”）规则，有“vī”后缀。有智慧(medhā)者，故为“medhāvī”（有慧者）。

๒๔๖. เอวํ [Pg.231] ‘‘ตปาทิโต สี’’ติ สี, ทฺวิตฺตํ, ตปสฺสี.

246. 同理，依据“tapādito sī”（从“tapa”等词，后缀为“sī”）规则，有“sī”后缀，发生重叠，得“tapassī”（苦行者）。

๒๔๗. ‘‘ทณฺฑาทิโต [Pg.232] อิก อี’’ติ อิโก, อี จ. ทณฺฑิโก, ทณฺฑี.

247. 依据“daṇḍādito ika ī”（从“daṇḍa”等词，后缀为“ika”、“ī”）规则，有“ika”和“ī”后缀。得“daṇḍiko”（执杖者）、“daṇḍī”（持杖者）。

๒๔๘. ‘‘คุณาทิโต วนฺตู’’ติ วนฺตุ. คุณวา, ปญฺญวา. ยทาทินา รสฺโส.

248. 依据“guṇādito vantū”（从“guṇa”等词，后缀为“vantu”）规则，有“vantu”后缀。得“guṇavā”（有功德者）、“paññavā”（有智慧者）。由“yadādi”（“yadā”等词组）致使短音化。

๒๔๙. ‘‘สตฺยาทีหิ [Pg.233] มนฺตู’’ติ มนฺตุ. สติมา, ภานุมา.

249. 依据“satyādīhi mantū”（从“sati”等词，后缀为“mantu”）规则，有“mantu”后缀。得“satimā”（具念者）、“bhānumā”（具光者）。

๒๕๐. ‘‘อายุสฺสุการาสฺมนฺตุมฺหี’’ติ [Pg.235] อุสฺส อส. อายสฺมา.

250. 依据“āyussukārāsmantumhī”规则，（词干末的）“us”变为“as”。得“āyasmā”（具寿）。

๒๕๑. ‘‘สทฺธาทิโต ณ’’ อิติ โณ. สทฺโธ.

251. 依据“saddhādito ṇa”（从“saddhā”等词，后缀为“ṇa”）规则，有“ṇa”后缀。得“saddho”（有信者）。

๒๕๒. ‘‘ตปฺปกติวจเน [Pg.236] มโย’’ติ มโย. สุวณฺเณน ปกตํ โสวณฺณมยํ, สุวณฺณมยํ วา. ปกฺเข - ยทาทินา วุทฺธิ.

252. 依据“tappakativacane mayo”（于“彼所作”义，后缀为“maya”）规则，有“maya”后缀。由金所作者为“sovaṇṇamayaṃ”或“suvaṇṇamayaṃ”。另一情况，由“yadādi”规则发生增长（vuddhi）。

เอเตสโม โลเป.

于此等词的词尾省略

วิภตฺติโลเป มนาทีนมนฺตสฺส โอ โหติ. มโนมยํ.

当格结尾省略时，“manas”等词的词尾变为“o”。如“manomayaṃ”（心所成）。

สงฺขฺยาตทฺธิต

数词派生词缀

๒๕๓. สงฺขฺยาปูรเณ [Pg.237] ตฺยธิกาโร.

253. 于序数词，此为“tya”等后缀之统辖规则。

‘‘ทฺวิตีหิ ติโย’’ติ ติโย, ‘‘ติเย ทุตาปิ เจ’’ติ ทฺวิตีนํ ทุตา. ทฺวินฺนํ ปูรโณ ทุติโย, เอวํ ตติโย.

依据“dvitīhi tiyo”（从“dvi”、“ti”，后缀为“tiya”）规则，有“tiya”后缀。又依据“tiye dutāpi ce”规则，“dvi”与“ti”（的词基）作“du”与“ta”。二之序数为“dutiyo”（第二），同理有“tatiyo”（第三）。

๒๕๔. ‘‘จตุจฺเฉหิ ถฐา’’ติ ถฐา. จตุตฺโถ, ฉฏฺโฐ.

254. 依据“catucchehi thaṭhā”（从“catu”、“cha”，后缀为“tha”、“ṭha”）规则，有“tha”和“ṭha”后缀。得“catuttho”（第四）、“chaṭṭho”（第六）。

๒๕๕. เตสมฑฺฒูปปเทน อฑฺฒุฑฺฒ ทิวฑฺฒ ทิยฑฺฒาฑฺฒติยา.

255. 于此等词，当与“aḍḍha”（半）连用为前缀时，得“aḍḍhuḍḍha”（三又二分之一）、“divaḍḍha”（一又二分之一）、“diyaḍḍha”（一又二分之一）、“aḍḍhatiyā”（二又二分之一）。

จตุตฺถ [Pg.238] ทุติย ตติยานํ อฑฺฒูปปเทน สห อฑฺฒุฑฺฒ ทิวฑฺฒ ทิยฑฺฒาฑฺฒติยา โหนฺติ.

“catuttha”（第四）、“dutiya”（第二）、“tatiya”（第三）与“aḍḍha”（半）连用为前缀时，成为“aḍḍhuḍḍha”（三又二分之一）、“divaḍḍha”（一又二分之一）、“diyaḍḍha”（一又二分之一）、“aḍḍhatiyā”（二又二分之一）。

อฑฺเฒน จตุตฺโถ อฑฺฒุฑฺโฒ, อฑฺเฒน ทุติโย ทิวฑฺโฒ, ทิยฑฺโฒ วา, อฑฺเฒน ตติโย อฑฺฒติโย.

半加第四为“aḍḍhuḍḍho”（三又二分之一）；半加第二为“divaḍḍho”或“diyaḍḍho”（一又二分之一）；半加第三为“aḍḍhatiyo”（二又二分之一）。

๒๕๖. ‘‘สงฺขฺยาปูรเณ [Pg.239] โม’’ติ โม, ปญฺจโม. อิตฺถิยํ ปญฺจนฺนํ ปูรณี ปญฺจมี.

256. 依据“saṅkhyāpūraṇe mo”（于序数词，后缀为“ma”）规则，有“ma”后缀，如“pañcamo”（第五）。于阴性，五之序数为“pañcamī”（第五）。

เอโก จ ทส จาติ ทฺวนฺเท กเต –

“一”与“十”，如是作双合词时——

ทฺเวกฏฺฐานมากาโร วา.

“dvi”、“eka”、“aṭṭha”等词（词尾）或作“ā”。

สงฺขฺยาเน อุตฺตรปเท ทฺวิเอกอฏฺฐอิจฺเจเตส มนฺตสฺส อา วา โหติ. เอกาทส ปญฺจีว. เอวํ ทฺวาทส.

于数词中，当“dvi”、“eka”、“aṭṭha”等词作为复合词后分时，其词尾或变为“ā”。如“ekādasa”（十一）、“pañcīva”（如五）。同理，有“dvādasa”（十二）。

ยทาทินา ติสฺส เตอาเทเส ‘‘เอกาทิโต ทสฺส ร สงฺขฺยาเน’’ติ ทสสทฺเท ทสฺส โร. เตรส.

由“yadādi”规则，“ti”被替换为“te”；依据“ekādito dassa ra saṅkhyāne”（于数词中，从“eka”起，“dasa”之“da”作“ra”）规则，于“dasa”一词中，“da”作“ra”。得“terasa”（十三）。

๒๕๗. ‘‘จตูปปทสฺส [Pg.241] โลโป ตุตฺตรปทาทิจสฺส จุโจปิ นวา’’ติ จตุสทฺเท ตุสฺส โลโป จสฺส จุ จ. จุทฺทส.

257. “‘四’(catu)为前缀时，其‘tu’省略，后续词首的‘ca’亦可选择性地变为‘cu’。”于‘catu’一词中，‘tu’省略，‘ca’变为‘cu’。如：cuddasa (十四)。

‘‘ทเส โส นิจฺจญฺเจ’’ติ ฉสฺส โสอาเทเส – ‘‘ฬ ทรานํ’’ติ ทสสทฺเท ทสฺส โฬ. โสฬส, อฏฺฐารส.

“当‘dasa’(十)在后时，‘cha’(六)恒常变为‘so’。”即‘cha’替换为‘so’。——“‘da’与‘ra’作‘ḷa’。”即于‘dasa’一词中，‘da’作‘ḷa’。如：soḷasa (十六)、aṭṭhārasa (十八)。

๒๕๘. ‘‘วีสติ [Pg.242] ทเสสุ พา ทฺวิสฺส ตู’’ติ ทฺวิสฺส พา. พาวีสติ, เอกาทสนฺนํ ปูรโณ เอกาทสโม.

258. “当后接‘vīsati’(二十)与‘dasa’(十)时，‘dvi’(二)变为‘bā’。”即‘dvi’变为‘bā’。如：bāvīsati (二十二)。十一个的序数词是ekādasamo (第十一)。

๒๕๙. ‘‘เอกาทิโต ทสสฺสี’’ติ อิตฺถิยํ อี. เอกาทสี อิจฺจาทิ.

259. “从十一等起，(以‘dasa’结尾的词)作‘ī’。”此为阴性。如：ekādasī (第十一，阴性)等。

‘‘ทฺวาทิโต โกเนกตฺเถ เจ’’ติ โก, ทฺเว ปริมาณานิ อสฺเสติ ทฺวิกํ. เอวํ ติกาทิ.

“从二等起，于‘一组’义时，(后缀为)‘ko’。”其量为二，故为dvikaṃ (二个一组)。如是，tika (三个一组)等。

๒๖๐. ‘‘สมูหตฺเถ [Pg.243] กณฺณา’’ติ กณ จ, โณ จ. มนุสฺสานํ สมูโห มานุสฺสโก, มานุสฺโส วา.

260. “于‘群体’义时，(后缀为)‘ka’与‘ṇa’。”即后缀‘ka’与‘ṇa’。人的群体(manussānaṃ samūho)为mānussako，或mānusso。

เณ กเต – ‘‘ฌลานมิยุวา สเร วา’’ ตีห วากาเรน อิสฺส อยาเทเส – ทฺวยํ, ตยํ. เอวํ ‘‘คามชนพนฺธุสหายาทีหิ ตา’’ติ ตา. คามตา, นาครตา.

加“ṇa”后缀时——依‘jhalānamiyuvā sare vā’一节，此处以“vā”(选择性)故，“i”替换为“aya”——得dvayaṃ (二个一组)、tayaṃ (三个一组)。如是，依‘从“gāma”(村庄)、“jana”(人)、“bandhu”(亲属)、“sahāya”(朋友)等词，(加)“tā”’一节，(后缀为)“tā”。如：gāmatā (村民群体)、nāgaratā (市民群体)。

ภาวตทฺธิต

状态义派生词

๒๖๑. ณฺยตฺตตา ภาเว ตุ.

261. 于状态义，则(加)“ṇya”、“tta”、“tā”。

ภาวตฺเถ ณฺยตฺตตา โหนฺติ. ตุสทฺเทน ตฺตโน จ. สกตฺถาทีสุปิ ณฺโย, สกตฺเถ ตา จ.

于状态义时，有“ṇya”、“tta”、“tā”。由“tu”一词，亦有“ttana”。于“自身”等义时，亦有“ṇya”；于“自身”义时，亦有“tā”。

๒๖๒.

262.

โหนฺตฺยสฺมา [Pg.245] สทฺทญาณานิ,ภาโว สา สทฺทวุตฺติยา;

นิมิตฺตภูตํ นามญฺจ,ชาติ ทพฺพํ กฺริยา คุโณ.

词智由此而生，状态即是词之功用；其名为根据，即种类、实体、行为、性质。

๒๖๓. ยถา [Pg.246] – จนฺทสฺส ภาโว จนฺทตฺตํ. อิห นามวสา จนฺทสทฺโท จนฺททฺทพฺเพ วตฺตเต, นิมิตฺตสฺส รูปานุคตญฺจ ญาณํ. เอวํ มนุสฺสตฺตนฺติ มนุสฺสชาติวสา. ยทาทินา อีสฺส รสฺเส – ทณฺฑิตฺตนฺติ ทณฺฑทฺทพฺพสมฺพนฺธา. ปาจกตฺตนฺติ ปจนกฺริยาสมฺพนฺธา. นีลตฺตนฺติ นีลคุณวสา.

263. 譬如——月亮的状态是candattaṃ (月性)。此处，依于名称，“canda”(月)一词用于月的实体，其智则随根据之相。如是，manussattaṃ (人性)是依于人的种类。依“yadādi”等(规则)，“ī”作短音——daṇḍittaṃ (持杖性)是与杖的实体相关。pācakattaṃ (烹饪性)是与烹饪的行为相关。nīlattaṃ (青性)是依于青的性质。

เอวํ ณฺยาทีสุปิ ยถาโยคํ เญยฺยํ. ณฺโย.

如是，于“ṇya”等(后缀)亦应如理而知。“ṇya”(后缀)。

อวณฺโณ เย โลปญฺจ.

“ya”在后，“a”音类及(“i”音)省略。

เย [Pg.247] ปเร อวณฺโณ ลุปฺยเต, จกาเรน อิกาโรปิ.

“ya”在后时，“a”音类被省略；由“ca”一词，“i”音亦然。

ยวตํ ตลณทการานํ พฺยญฺชนานิ จลญ ชการตฺต’’นฺติ ยการยุตฺตานํ ตาทีนํ จาทโย, การคฺคหเณน สกปภมาทิโต ปรยการสฺส ปุพฺเพน สห กฺวจิ ปุพฺพรูปญฺจ, ทฺวิตฺตํ. ปณฺฑิจฺจํ, โกสลฺลํ, สามญฺญํ, โสหชฺชํ, โปริสฺสํ, เนปกฺกํ, สารุปฺปํ, โอสพฺภํ, โอปมฺมํ.

“与‘ya’相连的‘ta’、‘la’、‘ṇa’、‘da’等辅音，变为‘ca’、‘la’、‘ña’、‘ja’等。”即与‘ya’音相连的‘ta’等变为‘ca’等。由提及‘kāra’，于‘saka’、‘pabha’等词之后，‘ya’音有时与前音同化，并发生重叠。如：paṇḍiccaṃ (博学)、kosallaṃ (善巧)、sāmaññaṃ (沙门性)、sohajjaṃ (友谊)、porissaṃ (丈夫性)、nepakkaṃ (审慎)、sāruppaṃ (适合)、osabbhaṃ (公牛性)、opammaṃ (譬喻性)。

อาตฺตญฺจ.

及“ātta”。

อิอุอิจฺเจเตสํ อา โหติ, ริการาคโม จ ฐาเน.

于“i”、“u”等，作“ā”，并于其处增益“ri”音。

สรโลปาทินา อิโลโป. อิสิโน ภาโว.

依元音省略等(规则)，“i”音省略。仙人(isi)的状态。

อาริสฺสํ[Pg.248]. เอวํ มุทุตา, อรหตา, นฺตสฺส ยทาทินา โลโป.

Ārissaṃ (仙人性)。如是，mudutā (柔软性)、arahatā (阿罗汉性)。依“yadādi”等(规则)，“nt”省略。

ปุถุชฺชนตฺตนํ, อกิญฺจนเมว อากิญฺจญฺญํ, กุณฺฑนิยา อปจฺจํ โกณฺฑญฺโญ, เอตฺถ วุทฺธาโท วากาเรน สํโยคนฺตสฺสาปิ วุทฺธิ.

Puthujjanattanaṃ (凡夫性)；无所有(akiñcana)即是ākiñcaññaṃ (无所有处)；Kuṇḍanī的后代是Koṇḍañño (憍陈如)。此处，依“vuddhādo”(规则)，由“vā”(选择性)故，音节尾为辅音丛者亦有vuddhi (增长)。

ปทาย [Pg.250] หิตํ ปชฺชํ, ธนายํ สํวตฺตนิกํ ธญฺญํ, สติโต สมฺภูตํ สจฺจํ, อิโลโป, ตีสุ น วุทฺธิ. เทโว เอว เทวตา.

有益于文句(pada)者为pajjaṃ (诗)；有助于财富(dhana)者为dhaññaṃ (谷物)；由存在(sant)而有者为saccaṃ (真实)。(其中)“i”音省略，此三者无vuddhi (增长)。天(deva)即是devatā (天神)。

๒๖๔. ‘‘ณ [Pg.251] วิสมาทีหี’’ติ ภาเว โณ. เวสมํ. อุชุโน ภาโว อชฺชวํ. เอตฺถ อุสฺส อาตฺเต ปรูการสฺส ยทาทินา อโว.

264. “从‘visama’(不等)等词，(加)‘ṇa’。”于状态义时，(加)‘ṇa’。如：vesamaṃ (不平等)。正直(uju)的状态是ajjavaṃ (正直)。此处，‘u’作‘ā’，后续的‘u’音依‘yadādi’等(规则)作‘av’。

๒๖๕. ‘‘รมณียาทิโต [Pg.252] กณฺติ กณ. มานญฺญกํ.

265. “从‘ramaṇīya’(可喜)等词，(加)‘kaṇa’。”即(后缀)‘kaṇa’。如：mānaññakaṃ (傲慢)。

อพฺยยตทฺธิต

不变格派生词

๒๖๖. ‘‘วิภาเค [Pg.254] ธา เจ’’ติ ธา, จกาเรน โสปฺปจฺจโย จ. เอเกน วิภาเคน เอกธา, นิปาตตฺตา สิโลโป. ปทวิภาเคน ปทโส.

266. 依“Vibhāge dhā ce”，（加）dhā（后缀），并由ca字，也（加）so后缀。以一种分别，（成）ekadhā；因其为无变化词，故省略si。以词分别，（成）padaso。

๒๖๗. ‘‘สพฺพนาเมหิ ปการวจเน ตุ ถา’’ติ ถา. ตุกาเรน ถตฺตา จ. สพฺโพ ปกาโร, สพฺเพน ปกาเรน วา สพฺพถา. เอวํ อญฺญถตฺตา.

267. 依“Sabbanāmehi pakāravacane tu thā”，（加）thā（后缀）。由tu字，也（加）thattā（后缀）。一切方式，或以一切方式，（成）sabbathā。同样地，（有）aññathattā。

๒๖๘. ‘‘กิมิเมหิ [Pg.255] ถ’’นฺติ ถํ, กาเทเส-กถํ. อิอาเทเส-อิตฺถํ, ถนฺติ โยควิภาเคน ถํ-พหุตฺถํ.

268. 依“Kimimehi tha”，（加）thaṃ（后缀）。当（kiṃ）被替换为ka时，（成）kathaṃ。当（ima）被替换为i时，（成）itthaṃ。通过规则分解，thaṃ（后缀也用于他处，如）bahutthaṃ。

๒๖๙. อมลินํ มลินํ กโรตีตฺยาทฺยตฺเถ-อภูตตพฺภาเว คมฺยมาเน กรภูโยเค สติ นามโต ยทาทินา อีปฺปจฺจโย, มลินีกโรติ เสตํ. อภสฺมโน ภสฺมโน กรณนฺติ ภสฺมีกรณํ กฏฺฐสฺส. อมลิโน มลิโน ภวตีติ มลินีภวติ เสโต. อีปฺปจฺจยนฺโตปิ นิปาโต. อภูตตพฺภาเวติ กึ, ฆฏํ กโรติ, ฆโฏ ภวติ.

269. 在“使不脏的变脏”等义中，当表示“未曾是而今是”（abhūtatabbhāva）的状态，且与kar、bhū（词根）连用时，在名词后加ī后缀，（如）malinīkaroti setaṃ（使白色的变脏）。使非灰的成为灰，即是bhasmīkaraṇaṃ kaṭṭhassa（使木头成灰）。不脏的变成脏的，即是malinībhavati seto（白色的变脏了）。以ī后缀结尾的（词）也是无变化词。为何要说“在未曾是而今是（的状态）”？（为了排除）ghaṭaṃ karoti（他造罐），ghaṭo bhavati（罐子生成）。

กรภูโยเคติ [Pg.256] กึ, อมลิโน มลิโน ชายเต.

为何要说“与kar、bhū连用”？（为了排除）amalino malino jāyate（不脏的生为脏的）。

อวตฺถาวโตวตฺถยา, ภูตสฺสญฺญาย วตฺถุโน.

从事物已然的状态，转为另一状态，

ตายาวตฺถาย ภวนํ, อภูตตพฺภวํ วิทุํ.

成为那种状态，智者知其为“未曾是而今是”（abhūtatabbhāva）。

ตทฺธิโต.

派生词