Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

สาสนวํสปฺปทีปิกา

佛教史

พุทฺธํ [Pg.1] สุมาลี ทฺวิปทุตฺตโม ตโม,หนฺตฺวาน โพเธสิธ ปงฺกชํ กชํ;

มคฺคคฺคเสลมฺหิ สุญฏฺฐิโต ฐิโต,โส มํ จิรํ ปาตุ สุขํ สทา สทา.

佛陀，二足中尊，摧破痴暗，于此世间觉悟如莲花绽放；安住于道之顶峰，住于空性；愿彼恒常护佑我，令我永享安乐。

สีหฬทฺทีปโตเยว,อาคเตหิ ทิสนฺตเร;

ภิกฺขูหิ ยาจิโต กสฺสํ,สาสฺนวํสปฺปทีปิกํ.

由来自僧伽罗岛(Sīhaḷaddīpa)及远方的比丘们所请求，我将撰写《教法世系灯》。

กามญฺจ โปราเณหิ ยา,สาสฺนวํสปฺปทิปิกา;

วิตฺถาร วาจนามคฺคา,วิรจิตา วินิจฺฉยา.

虽然古人已撰写《教法世系灯》，但其叙述冗长，且多有决疑之处。

สา [Pg.2] ปน มรมฺมภาสาย,กตตฺตาเยว เอเตสํ;

ทีปนฺตรนิวาสินํ,วหาติ สุฏฺฐุนาตฺถํ.

然而，其既以缅甸语写成，故于他岛之居民，实不善通其义。

ตสฺมา หิ มูลภาสาย,กริสฺสามิ อหํ หเว;

สํสนฺทิตฺวาน คนฺเถหิ,ตํ สลฺลกฺเขนฺตุ สาธโวติ.

是故我今依根本语，比对诸论而作此书，愿诸善士仔细审察。

ตตฺรายํมาติกา –

此为纲要——

๑. นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค,

1. 九处教法传承史之道，

๒. สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค,

2. 僧伽罗岛教法传承史之道，

๓. สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺโค,

3. 金地(Suvaṇṇabhūmi)教法传承史之道，

๔. โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

4. 希腊国(Yonakaraṭṭha)教法传承史之道，

๕. วนวาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

5. 婆那婆私国(Vanavāsīraṭṭha)教法传承史之道，

๖. อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

6. 阿巴兰多国(Aparantaraṭṭha)教法传承史之道，

๗. กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

7. 克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāra)教法传承史之道，

๘. มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค,

8. 摩醯沙国(Mahiṃsakaraṭṭha)教法传承史之道，

๙. มหารฏฺฐสาสนวํสวถามคฺโค,

9. 大国(Mahāraṭṭha)教法传承史之道，

๑๐. จินรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโคจาติ.

10. 中国(Cinaraṭṭha)教法传承史之道。

๑. นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค

1. 九处教法传承史之道

๑. ตตฺถ จ นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค เอวํ เวทิตพฺโพ. อมฺหากญฺหิ ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวเนยฺยานํ หิตตฺถาย หตฺถคตํ สุขํ อนาทิยิตฺวา ทีปงฺกรสฺส ภควโต ปาทมูเล พฺยากรณํ นาม มญฺชูสก ปุปฺผํ ปิลนฺธิตฺวา กปฺปสตสหสฺสาธิกานิ จตฺตาริ อสขฺเย ยานิ อเนกาสุ ชาตีสุ อตฺตโน เขทํ อนเปกฺขิตฺวา สมตึสปารมิโย [Pg.3] ปูเรตฺวา เวสฺสนฺตรตฺตภาวโต จวิตฺวา ตุสิตปุเร เทวสุขํ อนุภวิ.

1. 于此，九处教法传承史之道应如是知：我等世尊、正等觉者，为利应度众生，不顾己身安乐，于燃灯世尊足下，得“授记”之名，如佩曼殊沙(mañjūsaka)花。历四大阿僧祇又十万劫，于无量生中不顾己劳，圆满三十波罗蜜，自韦桑达拉(Vessantara)身殁后，生于兜率天，享天界之乐。

ตทา เทเวหิ อุยฺโยชิยมาโน หุตฺวา กปิลวตฺถุมฺหิ โหสมตรญฺญา ปภุติ อสมฺภินฺนาตฺติยวํสิกสฺส สุทฺโธ ธนสฺสนาม มหารญฺโญ อคฺคมเหสิยา อสมฺภินฺนาตฺติยวํ สิกาย มายาย กุจฺฉีสฺมึ อาสาฬิมาสสฺส ปุณฺณมิยํ คุรุวาเร ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อสมาสจฺจเยน เวสาขมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สุกฺกวาเร วิชายิตฺวา โสฬสวสฺสิกกาเล รชฺชสมฺปตฺตึ ปตฺวา เอกูนตึสวสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา มงฺคลอุยฺยานํ นิกฺขมนกาเล เทเวหิ ทสฺสิตานิ จตฺตาริ นิมิตฺตานิ ปสฺสิตฺวา สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตฺวา อโนมายนาม นทิยา ตีเร ภมร วณฺณสนฺนิภานิ เกสานิ ฉินฺทิตฺวา เทวทตฺติยกาสาวํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา เน รญฺชรายนาม นทิยา ตีเร เวสาขมาสสฺส ปุณฺณมิยํ ปจฺจูสกาเล สุชาตายนาม เสฏฺฐิธีตาย ทินฺนํ ปายาสํ เอกูนปณฺณาสวาเรน ปริภุญฺชิตฺวา ปุริมิกานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ ธมฺมตาย สุวณฺณปาตึ นทิยํ โอตาเรตฺวา มหาโพธิมณฺฑํ อุปสงฺกมิตฺวา อปราชิตปลฺลงฺเก นิสีทิตฺวา อนมตคฺคสํ สารโต ปฏฺฐาย อตฺตานํ ฉายา วิย อนุยนฺตานํ อเนกสตกิเลสเวรีนํ สีสํ จตูหิ มคฺคสตฺเถหิ ฉินฺทิตฺวา ติโลกคฺคมหาธมฺมราชตฺตํ ปตฺวา ปญฺจตาลีสวสฺสานํ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ เตสํ เตสํ สตฺตานํ มหากรุณาสมาปตฺติชาลํ ปตฺถาเรตฺวา เทสนาญาณํ วิชมฺเภตฺวา ธมฺมํ เทเสตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ปติฏฺฐาเปตฺวา จ ปน อสีติวสฺสายุกกาเล วิชฺโชตยิตฺวา นิพฺพายนปฺป ทาปชาลํ วิย อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. มจฺจุ ธมฺมสฺส จ นาม ตีสุ โลเกสุ อติมมายิตพฺโพ เอส, อติครุกาตพฺโพ เอส, อติภายิตพฺโพ เอสาติ วิชานนสภาโว นตฺถิ. ภควนฺตํเยว ตาว ติโลกคฺคปุคฺคลํ อาทาย [Pg.4] คจฺฉติ, กึมงฺคํ ปน อมฺเห เยวา เตวา, อโหวตอจฺฉริยา สงฺขารธมฺโมติ. โหนฺติ เจตฺถ–

那时在诸天劝请之下，他于迦毗罗卫(Kapilavatthu)，在血统纯正的净饭(Suddhodana)大王与摩耶(Māyā)王后的腹中，于阿沙荼月(āsāḷimāsa)满月之周四入胎；经十月期满，于卫塞月(Vesākha)满月之周五诞生。十六岁时继承王位，至二十九岁时，因出游王园时见诸天所示现之四相而心生悚动，遂行大出离。于阿诺玛(Anomā)河畔，削去绀青之发，披上天人所施之袈裟；于尼连禅(Nerañjarā)河畔，在卫塞月满月日黎明时分，受长者女善生(Sujātā)所献之乳糜，分四十九口食毕。依往昔诸正等觉者之惯例，将金钵放入河中，而后趋至大菩提座，坐于不败之座上。自无始轮回以来，如影随形之无量烦恼怨敌，其首级皆为四道之剑所斩，证得三界无上大法王之位。此后四十五年间，于处处为众生广布大悲定网，开显说法之智，宣说正法，建立教法。建立教法后，于八十岁时，如灯焰熄灭般，入于无余依涅槃界。须知死亡之法，于三界中，从不因其可爱、可敬或可畏而有别。其既能夺走世尊此等三界至上之补特伽罗(puggala)，何况我等凡夫？呜呼！诸行(saṅkhāra)之法，何其奇哉！

มจฺจุธมฺโม จ นาเมส,นิลฺลชฺโช จ อโนตฺตปฺปี;

ติโลกคฺคํว อาทาย,คจฺฉี ปเคว อญฺเญสุ.

死亡之法，实无羞耻，亦无愧惧；既夺三界至尊，何况于他人。

ยถา โคฆาตโก โจโร,มาเรตุํเยว อารภิ;

โคณํ ลทฺธาน โลกมฺหิ,ปโยชนํว เอตฺตกํ.

犹如屠牛贼，其意唯在杀；世间既得牛，所求仅于此。

ตเถว มจฺจุราชา จ,หินฺทคูนํ คุณํ อิธ;

น วิชานาติ เอโส หิ,มาเรตุํเยว อารภีติ.

死王亦如是，于此世间中，不辨其功德，唯事杀戮而已。

สตฺตาหปรินิพฺพุเต จ ภควติ อายสฺมา มหากสฺสโป ติยฑฺฒสตาธิเกหิ สหสฺสมตฺเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธิ ปาวาโต กุสีนารายํ อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโตติ สุตฺวา อวีตโสก ภิกฺขู โรทนฺเต ทิสฺวา วุทฺธปพฺพชิโต สุภทฺทานาม ภิกฺขุ เอวํ วทติ– มา อาวุโส ปริเทวิตฺถ, นตฺเถตฺถ โสจิตพฺโพนามโกจิ, ปุพฺเพ มยํ ภวาม สมเณน เค,ภเมน อุปทฺทุตา– อิทํ กโรถ อิทํ ตุมฺหากํ กปฺปติ, มา อิทํ กริตฺถ น อิทํ ตุมฺหากํ กปฺปตีติ, เสยฺยถาปิ อิณสาธิเกน ทาโสติ, อิทานิ ปน มยํ ยํ ยํ อิจฺฉาม, ตํ ตํ สกฺกา กาตุํ, ยํ ยํ ปน น อิจฺฉาม,ตํ ตํ สกฺกา อกาตุนฺติ. ตํ สุตฺวา อีทิสํ ปน เวรีปุคฺคลํ ปฏิจฺจ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ ขิปฺปํ อนฺตรธาเรยฺย, อิทานิ สุวณฺณกฺขนฺธสทิโส สรีโร สํวิชฺชมาโน [Pg.5]เยว ทุกฺเขน นิปฺผาทิเต สาสเน มหาภยํ อุปฺปชฺชิ จ, อีทิโส ปุคฺคโล อญฺญํ อีทิสํ ปุคฺคลํ สหายํ ลภิตฺวา วุทฺธิมาปชฺชนฺโต หาเปตุํ สกฺกุเณยฺย มญฺเญติ จิตฺตกฺเขทํ ปตฺวา ธมฺมสํเวคํ ลภิตฺวา อิมํ ภิกฺขุํ อิเธว เสตวตฺถํ นิวาสาเปตฺวา สรีเร ภสฺเมน วิกิริตฺวา พหิทฺธา กริสฺสามีติ จินฺเตสิ.

世尊般涅槃七日后，具寿大迦叶与约一千一百五十位比丘从波婆城(Pāvā)前往拘尸那罗(Kusinārā)。途中听闻“世尊、正等觉者已经般涅槃”，看见尚未离愁的比丘们在哭泣。当时有位年老出家的比丘名叫须跋陀(Subhadda)，这样说道：“贤友们，不要悲伤，此处无事值得哀愁。以前我们被那沙门乔达摩所扰，备受压迫——‘这个你们要做，这个对你们是适宜的；那个你们不要做，那个对你们不适宜’，就像是欠债的奴隶。但现在，我们想做什么就能做什么，不想做什么就能不做什么了。”听了这些话，具寿大迦叶心想：“因有此等恶人，正等觉世尊的教法恐怕会迅速隐没。如今，佛陀如黄金般的身躯尚在，于艰辛成就的教法中已生起大怖。若此等人得到其他同类之人的帮助而势力增长，恐怕就能毁坏教法了。”他心中苦恼，生起法之悚惧，心想：“我要让这个比丘就在此地穿上白衣，身上撒灰，将他驱逐出去。”

ตทา อายสฺมโต มหากสฺสปตฺเถรสฺส เอตทโหสิ,– อิทานิ สมณสฺส โคตมสฺส สรีรํ สํวิชฺชมานํเยว ปริสา วิวาทํ กโรนฺตีติ มนุสฺสา อุปวทิสฺสนฺติติ. ตโต ปจฺฉา อิมํ วิตกฺกํ วูปสเมตฺวา ขมิตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา ปรินิพฺพายมาโนปิ เตน ปน เทสิโต ธมฺโม สํวิชฺชติ, เตน เทสิตสฺส ธมฺมสฺส ถิรํ ปติฏฺฐาปนตฺถาย สงฺคายิยมานํ อีทิเสหิ ปุคฺคเลหิ สาสนํ น อนฺตรธายิสฺสติ, จิรํ ฐสฺสติ เยวาติ มนสิกริตฺวา ภควโต ทินฺนปํสุ กูลจีวราทิวเสน ธมฺมานุคฺคหํ อนุสฺสริตฺวา ภควโต ปรินิพฺพานโต ตติเย มาเส อาสาฬิมาสสฺส ปุณฺณมิโต ปญฺจเม ทิวเส ราชคเห สตฺตปณฺณิคุหายํ อาชาตสตฺตุํนาม ราชานํ นิสฺสาย ปญฺจหิ อรหนฺต สเตหิ สทฺธึ สตฺตมาเสหิ ปฐมํ สงฺคายนํ อกาสิ.

那时，具寿大迦叶长老生起这样的念头：“现在，沙门乔达摩的遗体还在，僧团就已经开始争论，人们一定会批评。”之后，他平息并忍受了这个想法，思忖道：“即使正等觉的世尊已经般涅槃，但他所开示的法仍然存在。为了稳固地确立他所开示的法，通过结集，教法就不会因这类人而隐没，必定会长久存续。”如此思惟后，忆念世尊所赐予的粪扫衣等法恩，于世尊般涅槃后的第三个月，阿沙荼月(Āsāḷimāsa)的满月之后第五天，依靠阿闍世(Ajātasattu)王，与五百位阿罗汉一起，在王舍城(Rājagaha)的七叶窟(Sattapaṇṇiguhā)，用七个月的时间进行了第一次结集。

ตทา อฏฺฐจตฺตาลีสาธิกสตกลิยุคํ อนวเสสโต อปเนตฺวา กลิยุเคน สาสนํ สมํ กตฺวา ฐเปสิ. ยทา ปน อชาตสตฺตุ รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อฏฺฐวสฺสานิ อเหสุํ, ตทา มรมฺมรฏฺเฐ ตงฺโกสงฺคตฺวปุเร ชมฺพุทีปธชสฺสนาม รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อติเรกปญฺจวสฺสานิ อเหสุนฺติ.

那时，在完全除去一百四十八年的迦利时期(Kaliyuga)后，使教法纪年与之对齐而确立。当阿闍世王即位八年时，在缅甸(Marammaraṭṭha)的丹拘桑伽城(Taṅkosaṅgatvapura)，有位名为瞻部幢(Jambudīpadhaja)的国王已统治超过五年。

อิมิสฺสญฺจ ปฐมสงฺคีติยํ อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมา อุปาลิ อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมา อนุรุทฺโธ จาติ เอวมาทโย ปญฺจสตปฺปมาณา มหาเถรา ปฐมํ สงฺคายิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ. เอวํ [Pg.6] สุภทฺทสฺส ทุฏฺฐปพฺพชิตสฺส ทุฏฺฐวจนํ สาสนสฺส อนุคฺคเห การณํนาม อโหสิ. สุภทฺโท จ นาม ทุฏฺฐปพฺพชิโต อาตุมานครวาสี อโหสิ กปฺปกกุลิโก. โส ยทา ภควา อาตุมานครํ คจฺฉติ, ตทา อตฺเตโน ปุตฺเต ทฺเว สามเณเร กปฺปกกมฺมํ การาเปตฺวา ลทฺเธหิ ตณฺฑุลเตลาทีหิ วตฺถูหิ ยาคุํ ปจิตฺวา สสงฺฆสฺส พุทฺธสฺส อทาสิ. ภควา ปน ตานิ อปฺปฏิคฺคเหตฺวา การณํ ปุจฺฉิตฺวา วิครหิตฺวา อกปฺปิยสมาทานทุกฺกฏาปตฺตึ กปฺปกปุพฺพสฺส ภิกฺขุสฺส ขุรธารณทุกฺกฏาปตฺติญฺจ ปญฺญาเปสิ. ตํ การณํ ปฏิจฺจ เวรํ พนฺธิตฺวา สาสนํ วิทฺธํสิตุกามตาย ตตฺตกอโยคุฬํ คิลิตฺวา อุคฺคีรนฺโต วิย อีทิสทุฏฺฐวจนํ วทีติ.

在那第一次结集中，具寿大迦叶、具寿优波离、具寿阿难、具寿阿那律等约五百位大长老首先结集，以此护持了教法。如此，须跋陀这个恶劣出家人的恶语，竟成了护持教法的因缘。这个名叫须跋陀的恶劣出家人，是阿图摩城(Ātumā)的居民，出身于理发师之家。当世尊前往阿图摩城时，他让自己的两个儿子——两位沙弥——从事理发工作，用所得的米、油等物煮粥，供养佛陀和僧团。然而世尊没有接受那些供养，询问原因后呵斥了他，并制定了（令沙弥）从事不当营生的恶作罪，以及曾为理发师的比丘持有剃刀的恶作罪。他因此事结下怨恨，想要毁坏教法，犹如吞吐烧红的铁丸一般，才说了这样恶劣的话。

อชาตสตฺตุราชา จ ตุมฺหากํ ธมฺมจกฺกํ โหตุ, มม อาณาจกฺกํ ปวตฺติสฺสามิ, วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา สงฺคายนฺตูติ อนุคฺคเหสิ. เตเนส ปฐมํ สาสนานุคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ, มหากสฺสปาทีนญฺจ อรหนฺตานํ ปญฺจสตานํ สิสาปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพํ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ–

阿闍世王也支持他们说：“愿你们的法轮转起，我将推行我的政令之轮。请你们安心地结集吧。”因此，当知他是最初护持教法的国王。大迦叶等五百位阿罗汉的弟子传承众多，不可计数。此后应说之事，当依义注中所说之法了知。那些大长老们结集后便般涅槃了。此处有偈颂：

อิทฺธิมนฺโต จ เย เถรา,ปฐมสฺสงฺคีตึ กตฺวา;

สาสนํ ปคฺคหิตฺวาน,มจฺจูวสํว สมฺปตฺตา.

那些具神通的长老们，完成了第一次结集，护持了教法之后，终归于死主之力。

กิญฺจาปิ อิทฺธิโย สนฺติ,ตถาปิ ตา ชหิตฺวาน;

นิพฺพายึสุ วสํ มจฺจุ,ปตฺวา เต ฉินฺนปกฺขาว.

纵然具有诸神通，他们亦将其舍弃；他们般涅槃，归于死主之力，犹如断翼之鸟。

กา [Pg.7] กถาว จ อมฺหากํ,อมฺหากํ คหเณ ปน;

มจฺจุโน นตฺถิ สาโร จ,เอวํ ธาเรยฺย ปณฺฑิโตติ.

何况于我等！于我等之执取中，并无坚实可抗死主，智者应如是忆持。

อยํ ปฐมสงฺคีติกถา สงฺเขโป.

此为第一次结集记略。

ตโต ปรํ วสฺสสตํ เตสํ สิสฺสปรมฺปรา สาสนํ ธาเรตฺวา อาคมํสุ. อถานุกฺกเมน คจฺฉนฺเตสุ รตฺติทิเวสุ วสฺสสตปรินิพฺพุเต ภควติ เวสาลิกา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู เวสาลิยํ กปฺปติ สิงฺคิโลณกปฺปา, กปฺปติ ทฺวงฺคุลกปฺโป, กปฺปติ คามนฺตรกปฺโป, กปฺปติ อาวาสกปฺโป, กปฺปติ อนุมติกปฺโป, กปฺปติ อาจิณฺณกปฺโป, กปฺปติ อามถิตกปฺโป, กปฺปติ ชโฬคึ ปาตุํ, กปฺปติ อทสกํ นิสีทนํ, กปฺปติ ชาตรูปรชตนฺติ อิมานิ ทสวตฺถูนิ ทีเปสุํ.

此后一百年间，他们的弟子传承护持教法而来。其后日夜流转，至世尊般涅槃一百年时，毗舍离(Vesālī)的跋耆子比丘在毗舍离宣示此十事为允许：角盐净、二指净、他村净、同住净、后可净、常法净、未搅乳酪净、饮未发酵棕榈汁净、无边坐具净、金银净。

เตสํ สุสุนาคปุตฺโต กาฬาโสโกนาม ราชา ปกฺโข อโหสิ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ยโส กากณฺฑกปุตฺโต วชฺชีสุ จาริกํ จรมาโน เวสาลิกา กิร วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู เวสาลิยํ ทสวตฺถูนิ ทิเปนฺตีติ สุตฺวา น โข ปเนตํ ปฺปติรูปํ, ยฺวาหํ ทสพลสฺส สาสนวิปตฺตึ สุตฺวา อปฺโปสฺสุกฺโก ภเวยฺยํ, สนฺธาหํ อธมฺมวาทิโน นิคฺคเหตฺวา ธมฺมํ ทีเปสฺสามีติ จินฺตยนฺโต เยน เวสาลี, ตทวสริ. ตทา อายสฺมา มหายโส เรวตสพฺพกามิอาทีหิ สตฺตสเตหิ อรหนฺเตหิ สทฺธึ สงฺคายิสฺสามีติ เวสาลิยํ วาลุการามํ อาคจฺฉิ. วชฺชิปุตฺตกาจ ภิกฺขู อุปารมฺภจิตฺตา กาฬาโสกํนาม ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา มยํ โข มหาราช อิมสฺมึ มหาวนาราเม คนฺธกุฏึ รกฺขิตฺวา วสฺสาม, อิทานิ มหาราช อธมฺมวาทิโน อญฺเญ ภิกฺขู วิลุมฺปิตุกามา วิทฺธํสิตุกามา อาคตาติ อาโรเจสุํ. กาฬาโสโก [Pg.8] จ มหาราชา อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อปฺปวิสนตฺถาย นิวาเรถาติ อมจฺเจ เปเสสิ. อมจฺจาจ นิวาเรตุํ คจฺฉนฺตา เทวตานํ อานุภาเวน ภิกฺขู น ปสฺสนฺติ. ตทเหว จ รตฺติภาเค กาฬาโสกมหาราชา โลหกุมฺภีนิรเย ปตนากาเรน สุปินํ ปสฺสิ. ตสฺส รญฺโญ ภคินิ นนฺทานาม เถรี อากาเสน อาคจฺฉนฺติ ธมฺมวาทิโน มหาเถเร นิคฺคณฺหิตฺวา อธมฺมวาทีนํ ภิกฺขูนํ ปคฺคหเณ โทสพหุลตํ ปกาเสตฺวา สาสนสฺส ปคฺคหณตฺถาย โอวาทํ อกาสิ.

那时，苏苏那伽之子，名曰黑无忧的国王是他们的支持者。其时，具寿耶舍·迦建陀子正在跋耆国游行，听闻毗舍离的跋耆子比丘们在毗舍离宣说十事。他想：“听闻十力者之教法败坏，我不可漠然置之。我应制止非法者，开显正法。”思惟已，他便前往毗舍离。当时，具寿大耶舍与瑞瓦达、萨婆迦弥等七百位阿罗汉，为举行结集故，来到毗舍离的瓦卢迦罗摩。跋耆子比丘们心怀斥责，前去谒见黑无忧王，禀告道：“大王，我等守护此大林园中的香室而安居。大王，如今有其他非法比丘前来，欲行劫夺、破坏。”黑无忧大王为阻止外来比丘进入，便派遣大臣前去。大臣们前往阻止时，因天神威力，未见到诸比丘。就在那夜，黑无忧大王梦见自己堕入铜釜地狱之相。国王的姐姐，名为难陀的长老尼，从空中前来，开示了制止持法大长老、支持非法比丘的诸多过失，并为了护持教法而给予教诫。

กาฬาโสกราชา จ สํเวคปฺปตฺโต หุตฺวา อายสฺมนฺตานํ มหายสตฺเถราทีนํ ขมาเปตฺวา อชาตสตฺตุราชา วิย สงฺคายเน ปคฺคหํ อกาสิ.

黑无忧王生起悚惧心，向具寿大耶舍长老等请求宽恕，如阿闍世王一般护持结集。

มหายสตฺเถราทโย จ กาฬาโสกํ ราชานํ นิสฺสาย วาลุการาเม วชฺชิปุตฺตกานํ ภิกฺขูนํ ปกาสิตานิ อธมฺมวตฺถูนิ ภินฺทิตฺวา อฏฺฐติ มาเสหิ ทุติยสงฺคายนํ อกํสุ.

大耶舍长老等依靠黑无忧王，在瓦卢迦罗摩中，破除了跋耆子比丘所宣说的非法事，历时八个月完成了第二次结集。

ตทา จ มชฺฌิมเทเส ปาตลิปุตฺตนคเร สุสุนาครญฺโญ ปุตฺตภูตสฺส กาฬาโสกรญฺโญ อติเสกํ ปตฺวา ทสวสฺสานิ อเหสุํ. ปรมฺมรฏฺเฐ ปน สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตโคงฺกสฺสนาม รญฺโญ อภิสิตฺตกาลโต ปุเร เอกวสฺสํ อโหสิ. ชินสาสนํ ปน วสฺสสตํ อโหสิ.

其时，在中土(Majjhimadesa)华氏城(Pāṭaliputta)，苏苏那伽王之子黑无忧王即位已有十年。而在波罗摩国(Parammaraṭṭha)尸利讫多罗城(Sirikhetta)，则是德瓦达贡格萨王(Dvattagoṅkassa)即位前一年。此时，胜者之教法已有一百年。

อิมิสฺสญฺจ ทุติยสงฺคีติยํ มหายส เรวต สพฺพกามิปฺปมุขา สตฺตสตปฺปมาณา มหาเถรา ทุติยํ สงฺขายิตฺวา ทุติยํ สาสนํ ปคฺคเหสุํ.

于此第二次结集中，以大耶舍、瑞瓦达、萨婆迦弥为首的七百位大长老，作了第二次合诵，再次护持了教法。

อายสฺมา มหายสตฺเถโรจนาม ปญฺจหิ เอตทคฺคฬาเน หิ ภควตา โถมิตสฺส อานนฺทตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก อโหสิ. วชฺชิปุตฺตกานํ ภิกฺขูนํ อธมฺมวตฺถุทีปนํ ทุติยสงฺคีติยํ การณเมว. กาฬาโสกราชาจ ปเคว อธมฺมวาทีภิกฺขูนํ สหาโยปิ สมาโน ปุน ธมฺมวาทิภิกฺขูนํ สหาโย [Pg.9] หุตฺวา อนุคฺคหํ อกาสิ. ตสฺมา ทุติยสาสนปคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ.

具寿大耶舍长老，是曾被世尊于五事中赞为第一的阿难长老的弟子。跋耆子比丘们宣说非法事，正是第二次结集的原因。黑无忧王先前虽是持非法比丘们的同伴，后来成为持正法比丘们的同伴，并给予支持。因此，当知此王是第二次教法的护持者。

ทุติยสงฺคีติยํ ปน มหายสตฺเถร เรวต สพฺพกามิปฺปมุขานํ สตฺตสตานํ มหาเถรานํ สิสฺสปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา ทุติยํ สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ–

于第二次结集中，以大耶舍、瑞瓦达、萨婆迦弥为首的七百位大长老，其弟子传承众多，超越计数。此后所应说者，当依义注中所说之法而知。彼等大长老作第二次合诵后，即般涅槃。此中有颂曰：

พุทฺธิมนฺโต จ เย เถรา,ทุติยสฺสงฺคิตึ กตฺวา;

สาสนํ ปคฺคหิตฺวาน,มจฺจูวสํว สมฺปตฺตา.

具智慧的诸长老，作第二次结集、护持教法后，亦归于死主之力。

อิทฺธิมนฺโตปิ เย เถรา,มจฺจุโน ตาว วสํ คมุํ;

กถํเยว มยํ มุตฺตา,ตโต อารก มุจฺจนาติ;

纵然具神通的诸长老，亦归于死主之力；我等又如何得解脱？当远离而求解脱！

อยํ ทุติยสงฺคีติกถาสงฺเขโป.

此为第二次结集记略。

ตโต ปรํ อฏฺฐตึสาธิกานิ ทฺเววสฺสสตานิ สมฺมาสพฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ นิรากุลํ อโหสิ นิรพฺพุทํ. อฏฺฐตึสาธิเก ปน ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต ปาฏลิปุตฺต นคเร [Pg.10] สิริธมฺมาโสกสฺสนาม รญฺโญ กาเล นิคฺโรธสามเณรํ ปฏิจฺจ พุทฺธสาสเน ปสีทิตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ลาภสกฺการํ พาหุลฺลํ อโหสิ. ตทา สฏฺฐิสหสฺสมตฺตา ติตฺถิยา ลาภสกฺการํ อเปกฺขิตฺวา อปพฺพชิตาปิ ปพฺพชิตาวิย หุตฺวา อุปาสถปวารณาทิกมฺเมสุ ปวิสนฺติ, เสยฺยถาปินาม หํสานํ มชฺเฌ พกา, ยถา จ คุนฺนํ มชฺเฌ ควชา, ยถา จ สินฺธวานํ มชฺเฌ คทฺรภาติ.

此后二百三十八年间，正等觉世尊之教法清净无扰、无诸障难。至二百三十八年满，于华氏城法阿育王时，因尼拘陀沙弥之故，王于佛教生信，僧团所得利养恭敬甚为丰厚。当时，约有六万外道，为求利养恭敬，虽未出家而伪作出家之相，混入布萨、自恣等羯磨中，犹如天鹅群中之鹭，牛群中之杂牛，骏马中之驴骡。

ตทา ภิกฺขุสงฺโฆ อิทานิ อปริสุทฺธา ปริสาติ มนสิ กริตฺวา อุโปสถํ น อกาสิ. สาสเน อพฺพุทํ หุตฺวา สตฺตวสฺสานิ อุโปสถปวารณานิ ฉิชฺชนฺติ. สิริธมฺมาโส โก จ ราชา ตํ สุตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมหิ อุโปสถํ การาเปหีติ เอกํ อมจฺจํ เปเสสิ. อมจฺโจ จ ภิกฺขู อุโปสถํ อกตฺตุกาเม กึ กริสฺสามีติ ราชานํ ปฏิปุจฺฉิตุํ อวิสหตาย สยํ มูโฬ หุตฺวา อญฺเญน มูเฬน มนฺเถตฺวา สเจ ภิกฺขุสงฺโฆ อุโปสถํ น กเรยฺย, ภิกฺขุสงฺฆํ ฆาเตตุกาโม มหาราชาติ สยํ มูโฬ หุตฺวา มูฬสฺส สนฺติกา มูฬวจนํ สุตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา อุโปสถํ อกตฺตุกามํ ภิกฺขุสงฺฆํ ฆาเตสิ.

当时，比丘僧团心念：“如今僧众不净。”便不举行布萨。教法中出现障难，七年间布萨与自恣皆告中断。法阿育王闻之，为平息此争端，令行布萨，遂派遣一名大臣。该大臣见诸比丘不愿行布萨，又不敢回禀国王请示，自己愚痴，与另一愚痴者商议后，误以为“若比丘僧团不行布萨，大王欲杀之。”此愚痴者听信愚痴之言，遂往寺院，将不愿行布萨的比丘们杀害。

ราชา จ ตํ สุตฺวา อยํ พาโล มยา อนาณตฺโตว หุตฺวา อีทิสํ ลุทฺทกมฺมํ อกาสิ, อหํ ปาปกมฺมโต มุจฺจิสฺสามิวา มาวาติ ทฺวฬกชาโต หุตฺวา มหาโมคฺคลิปุตฺต ติสฺสตฺเถรํ คงฺคาย ปติโสตโต อาเนตฺวา ตํ การณํ เถรํ ปุจฺฉิ. เถโร จ ทีปกติตฺติรชาตเกน อเจตนตาย ปาปกมฺมโต โมเจสฺสสิติ วิสฺสชฺเชสิ, สตฺตาหมฺปิ ติตฺถิยานํ วาทํ สิริธมฺมาโสกรญฺโญ สิกฺขาเปสิ, วาเทน วาทํ ตุลยิตฺวา สฏฺฐิสหสฺสมตฺเต ติตฺถิเย สาสนพาหิรํ อกาสิ. ตทา ปน อุโปสถํ อกาสิ. ภควตา วุตฺตนิยาเมเนว กถาวตฺถุญฺจ ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ พฺยากาสิ[Pg.11]. อโสการาเม จ สหสฺสมตฺตา มหาเถรา นวหิ มาเสหิ สงฺคายึสุํ.

国王听闻此事，心想：“这愚人未经我允许就做出如此残暴的事，我能从恶业中解脱吗？”于是心中困惑，便将大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputta Tissa)长老从恒河逆流请来，就此事询问长老。长老以灯鹌鹑本生(Dīpakatittira-jātaka)的故事作答，说明因无意图，故可从恶业中解脱。他又用七天时间为法阿育王讲解外道的论说，以辩论的方式加以衡量，将大约六万名外道驱逐出圣教。当时举行了布萨，并按照世尊所规定的方式，在比丘僧团中阐述了《论事》(Kathāvatthu)。在阿育王寺(Asokārāma)，约一千位大长老用了九个月的时间进行了结集。

ตทา มชฺฌิมเทเส ปาฏลิปุตฺตนคเร สิริธมฺมาโสกรญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อฏฺฐารสวสฺสานิ อเหสุํ. มรมฺมรฏฺเฐ ปน สิริเขตฺตนคเร รมฺโพงฺกสฺสนาม รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา ทฺวาทส วสฺสานิ อเหสุนฺติ.

那时在中土区域(Majjhimadesa)华氏城，法阿育王的统治已达十八年。而在缅甸国(Marammaraṭṭha)，尸利讫多罗(Sirikhetta)城的兰崩迦沙那(Ramboṅkassa)王的统治已达十二年。

อิมิสฺสญฺจ ตติยสงฺคีติยํ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโรนาม ทุติยสงฺคายเกหิ มหาเถเรหิ พฺรหฺมโล กํ คนฺตฺวา สาสนสฺส ปคฺคหณตฺถํ ติสฺสนาม มหาพฺรหฺมานํ อายาจิต นิยาเมน ตโต จวิตฺวา อิธ โมคฺคลิยานาม พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺตสตฺโต.

在第三次结集中，这位名为大目犍连子帝须的长老，是第二次结集的大长老们为了护持圣教，前往梵天界请求名为帝沙（Tissa）的大梵天，使其从梵天界命终后，投生于此地一位名为目犍连(Moggalī)的婆罗门女腹中而成的有情。

ลาภสกฺการํ อเปกฺขิตฺวา สฏฺฐิสหสฺสมตานํ ติตฺถิยานํ สมณาลยํ กตฺวา อุโปสถปวารณาทีสุ กมฺเมสุ ปเวสนํ ปริสาย อสุทฺธตฺตา สตฺตวสฺสานิ อุโปสถสฺส อกรณญฺจ สาสนสฺส ปคฺคหเณ การณเมว. มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺส มชฺฌนฺติก มหาเรวปฺปมุขา มหาเถรา ตติยํ สงฺคายิตฺวา ตติยํ สาสนํ ปคฺคเหสุํ.

因贪求利养恭敬，（国王）为六万外道建立沙门住所，允许他们参与布萨、自恣等僧团事务。由于僧团不清净，导致七年未能举行布萨，这正是护持圣教的因缘所在。大目犍连子帝须、末阐提(Majjhantika)、大瑞瓦达(Mahārevata)等大长老们共同举行第三次结集，第三次光大了圣教。

สิริธมฺมาโสกราชา จ ติตฺถิยานํ วาทํ สลฺลกฺเขตฺวา ติตฺถิเย พหิสาสนกรณาทีหิ สาสนสฺส ปคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ. มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺส มชฺฌินฺติก มหาเรวปฺปมุขานํ สหสฺสมตฺตานํ มหาเถรานํ สิสฺสปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพํ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา ตติยํ สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ–

法阿育王考察外道们的言论，通过将外道驱逐出圣教等方式来护持圣教，应当知道国王也是圣教的护持者。以大目犍连子帝须、末阐提(Majjhantika)、大瑞瓦达(Mahārevata)等为首的大约一千位大长老，他们的弟子传承众多，多到无法计数。此后此处应当叙述的内容，应当按照义注中所说的方式来了解。那些大长老们在举行第三次结集之后，都般涅槃了。此处还有——

มหิทฺธิกาปิ เย เถรา,สงฺคายิตฺวาน สาสเน;

มจฺจูวสํว คจฺฉึสุ,อพฺภคพฺภํว ภากโร.

彼等具大神通之长老，虽已结集于圣教，亦趣入死神之掌控，犹如日轮没入云中。

ยถา [Pg.12] เอเตจ คจฺฉนฺติ,ตถา มยมฺปิ คจฺฉาม;

โกนาม มจฺจุนา มุจฺเจ,มจฺจูปรายนา สตฺตา.

如彼等之逝去，我等亦将逝去；有情皆以死亡为归宿，谁能从死神处得解脱？

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส,นิพฺพานํ ปน อจฺจุตํ;

ตสฺเสว สจฺฉิกตฺถาย,ปุญฺญํ กเรยฺย สพฺพทาติ.

是故，有智之人，为亲证不朽之涅槃，应恒常修习福德。

อยํ ตติยสงฺคีติกถาสงฺเขโป.

此为第三次结集记略。

ตโต ปรํ กตฺถ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ สุฏฺฐุ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ วิมํสิตฺวา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร ปจฺจนฺตเทเส ชินสาสนสฺส สุปฺปติฏฺฐิยมานภาวํ ปสฺสิตฺวา นวฏฺฐานานิ ชินสาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย วิสุํ วิสุํ มหาเถเร เปเสสิ. เสยฺยถิทํ. มหามหินฺทตฺเถรํ สีหฬทีปํ เปเสสิ-ตฺวํ เอตํ ทีปํ คนฺตฺวา ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐเปหีติ, โสณตฺเถรํ อุตฺตรตฺเถรญฺจสุวณฺณภูมึ, มหารกฺขิตตฺเถรํ โยนกโลกํ, รกฺขิตตฺเถรํ วนวาสีรฏฺฐํ, โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ อปรนฺตรฏฺฐํ, มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ กสฺมีรคนฺธา รรฏฺฐํ, มหาเรวตฺเถรํ มหึสกมณฺฑลํ, มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ มหารฏฺฐํ, มชฺฌิมตฺเถรํ จีนรฏฺฐนฺติ. ตตฺถ จ อุปสมฺปทปโหนเกน สงฺเฆน สทฺธึ เปเสสิ. เต จ มหาเถรา วิสุํ วิสุํ คนฺตฺวา สาสนํ ตตฺถ ตตฺถ ปติฏฺฐาเปสุํ. ปติฏฺฐาเปตฺวา จ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ ภิกฺขูนํ กาสาวปชฺโชเตน วิชฺโชตมานา อพฺภหิมธูรโชราหุสงฺขาเตหิ วิมตฺโต วิย นิสานาโถ ชินสาสนํ อนนฺตรายํ หุตฺวา ปติฏฺฐาสิ.

此后，大目犍连子帝须长老思惟：“在哪里能让正等觉世尊的圣教得以善住呢？”他观察到如来的圣教能在边地国家善为建立，便派遣大长老们分别前往九个地方建立如来的圣教。即：派遣摩哂陀长老前往师子洲(Sīhaḷadīpa)，对他说：“你到那个岛去，在那里建立圣教。”派遣须那(Soṇa)长老和郁多罗(Uttara)长老前往金地(Suvaṇṇabhūmi)，派遣大护长老前往臾那世界(Yonakaloka)，派遣护(Rakkhita)长老前往林居国(Vanavāsīraṭṭha)，派遣臾那法护(Yonakadhammarakkhita)长老前往西边国(Aparantaraṭṭha)，派遣末阐提(Majjhantika)长老前往克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāraraṭṭha)，派遣大瑞瓦达长老前往摩醯娑曼陀罗(Mahiṃsakamaṇḍala)，派遣大法护(Mahādhammarakkhita)长老前往大国(Mahāraṭṭha)，派遣末示摩(Majjhima)长老前往支那国(Cīnaraṭṭha)。他还派遣了足以举行具足戒仪式的僧团一同前往。那些大长老各自前往，在各个地方建立了圣教。圣教建立后，在那些地方，比丘们的袈裟大放光明，如来的圣教无有障碍地得以确立，犹如月亮摆脱云、雾与罗睺般光明显耀。

เตสุ ปน นวสุ ฐาเนสุ สุวณฺณภูมินาม อธุนา สุธมฺมนครเมว. กสฺมา ปเนตํ วิญฺญายตีติ เจ. มคฺคานุมานโต ฐานานุมานโต [Pg.13] วา. กถํ มคฺคานุมานโต. อิโต กิร สุวณฺณภูมิ สตฺตมตฺตานิ โยชนสตานิ โหนฺติ, เอเกน วาเต น คจฺฉนฺตี นาวา สตฺตหิ อโหรตฺเตหิ คจฺฉติ, อเถกสฺมึ สมเย เอวํ คจฺฉนฺติ นาวา สตฺตาหมฺปิ นทิยา วฏฺฏมจฺฉ ปิฏฺเฐ เนว คตาติ อฏฺฐกถายํ วุตฺเตน สีหฬทีปโต สุวณฺณภูมึ คตมคฺคปฺปมาเณน สุขมฺมปุรโต สีหฬทีปํ คตมคฺคปฺปมาณํ สเมติ. สุธมฺเม ปุรโต กิร หิ หึสฬทีปํ สตฺตมตฺตานิ โยชนสตานิ โหนฺติ, อุชุํ วายุอาคมนกาเล คจฺฉนฺติ วายุนาวา สตฺตหิ อโหรตฺเตหิ สมฺปาปุณาติ. เอวํมคฺคานุมานโต วิญฺญายติ.

在那九个地方中，所谓的金地(Suvaṇṇabhūmi)现在就是善法城(Sudhammanagara)。若问何以知之？可从道路或地点推测。如何从道路推测呢？根据义注所载，从师子洲(Sīhaḷadīpa)到金地的路程与从善法城到师子洲的路程相等。义注中提到：“从此地到金地约有七百由旬，顺风的船需航行七日七夜；有一次，一艘这样的船航行了七天，甚至还没经过河中圆背鱼的背脊。”而从善法城到师子洲也据说约有七百由旬，顺风时，帆船七日七夜即可抵达。如是，可从道路推测而知。

กถํ ฐานานุมานโต. สุวณฺณภูมิ กิร มหาสมุทฺทสมีเป ติฏฺฐติ, นานาเวรชฺชกานมฺปิ วาณิชานํ อุปสงฺกมนฏฺฐานภูตํ มหาติตฺถํ โหติ. เตเนว มหาชนกกุมาราทโย จมฺปานคราทิโต สํโวหารตฺถาย นาวาย สุวณฺณภูมึ อาคมํสูติ. สุธมฺมปุรมฺปิ อธุนา มหาสมุทฺทสมีเปเยว ติฏฺฐติ. เอวํ ฐานานุมาสโต วิญฺญายตีติ.

如何从地点推测呢？据说金地靠近大海，是各国商人往来的大港口。因此，大迦那咖王子(Mahājanaka)等人为了贸易，从瞻波城(Campā)乘船来到金地。现在的善法城也同样靠近大海。如是，可从地点推测而知。

อปเร ปน สุวณฺณภูมินาม หริภุญฺชรฏฺฐํเยว, ตตฺถ สุ วณฺณสฺส พาหุลฺลตฺตาติ วทนฺติ. อญฺเญ ปน สิยามรฏฺฐํเยวาติ วทนฺติ. ตํ สพฺพํ วิมํสิตพฺพํ.

另有人说，金地(Suvaṇṇabhūmi)即是哈里奔贾国(Haribhuñjaraṭṭha)，因彼处黄金甚多。又有人说即是暹罗国(Siyāmaraṭṭha)。此皆当审察。

อปรนฺตํ นาม วิสุํ เอกรฏฺฐเมวาติ อปเร วทนฺติ. อญฺเญ ปน อปรนฺตํนาม สุนาปรนฺตรฏฺฐเมวาติ วทนฺติ. ตํ ยุตฺตเมว. กสฺมา อปรนฺตํ นาม สุนาปรนฺตรฏฺฐเมวาติ วิญฺญายตีติ เจ. อฏฺฐกถาสุ ทฺวีหิ นาเมหิ วุตฺตตฺตา. อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถายญฺหิ สฬายตนสํยุตฺตฏฺฐกถายญฺจ อฏฺฐกถาจริเยหิ สุนาปรนฺตรฏฺเฐ โกณฺฑธานตฺเถเรน สลากาทานาธิกาเร ลทฺเธตทคฺคฏฺฐานตํ ทสฺสนฺเตหิ อปรนฺตรฏฺฐํ สุน สทฺเทน โยเชตฺวา วุตฺตํ. ธมฺมปทฏฺฐกถายํ ปน องฺคุตฺตรฏฺฐกถายญฺจ ตเมว รฏฺฐํ วินา สุนสทฺเทน วุตฺตํ. สุนสทฺโท เจตฺถ ปุตฺตปริยาโย. มนฺธาตุรญฺโญ เชฏฺฐปุตฺโต จตุทฺทีปวาสิ โน [Pg.14] ปกฺโกสิตฺวา เตสํ วิสุํ วิสุํ นิวาสฏฺฐานํ นิยฺยาเทสิ. ตตฺถ อุตฺตรทีปวาสีนํ ฐานํ กุรุรฏฺฐํนาม, ปุพฺพทีปวาสีนํ ปน เวเทหรฏฺฐํนาม, ปจฺฉิมทีปวาสีนํ อปรนฺตํ นาม. ภตฺตปจฺฉิมทีเป ชาตตฺตา เต สุนสทฺเทน วุตฺตา. ตตฺร ชาตาปิ หิ เตสํ ปุตฺตาติวา สุนาติวา วุตฺตา, ยถา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขูติ. วตฺติจฺฉาวเสน วา วาจาสิลิฏฺฐวเสน จ อิทเมว สุนสทฺเทน วิเสเสตฺวา โวหรนฺตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

另有人说，阿波兰多(Aparanta)只是一个单独的国家。又有人说，阿波兰多即是苏那巴兰达国(Sunāparantaraṭṭha)，此说合理。何以知阿波兰多即是苏那巴兰达国？因在诸义注(aṭṭhakathā)中以二名称之。在《(中部)后五十经义注》(Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā)及《六处相应(部)义注》(Saḷāyatanasaṃyutta-aṭṭhakathā)中，诸义注师为说明拘ṇḍadhāna长老在苏那巴兰达国于抽签布施中获得第一之位，而将阿波兰多国与“苏那”(suna)一词结合而说。但在《法句义注》(Dhammapada-aṭṭhakathā)及《增支部义注》(Aṅguttara-aṭṭhakathā)中，说及此国时则无“苏那”一词。此处“苏那”是“子”的同义词。真言王(Mandhātu)召集四大洲的居民，为他们分别指定了住处。其中，北洲居民之处名为俱卢国(Kururaṭṭha)，东洲居民之处名为维德哈国(Vedeharaṭṭha)，西洲居民之处名为阿波兰多。因生于西方米食洲(Bhattapacchimadīpa)，故被称为“苏那”。在那里出生的子孙亦被称为“苏那”，犹如跋耆子比丘(Vajjiputtakā bhikkhū)。当知，或因言说之意欲，或因语言之流利，而特以“苏那”一词称之。

โยนกรฏฺฐํนาม ยวนมนุสฺสานํ นิวาสฏฺฐานเมว, ยํชงฺคมงฺฆอิติ วุจฺจติ.

名为臾那国(Yonakaraṭṭha)者，即是希腊人(yavana)所居之处，亦被称为“Jaṅgamaṅgha”。

วนวาสีรฏฺฐํนาม สิริเขตฺตนครฏฺฐานโม. เกจิ ปน วนวาสีรฏฺฐํนาม เอกํ รฏฺฐเมว, น สิริเขตฺตนครฏฺฐานนฺติ วทนฺติ. ตํ น สุนฺทรํ. สิริเขตฺตนครฏฺฐานเมว หิ วนวาสีรฏฺฐํ นาม. กสฺมา ปเนตํ วิญฺญายตีติเจ. อิมสฺส อมฺหากํ รญฺโญ ภาติกรญฺโญ กาเล สิริเขตฺตนคเร คุมฺเภหิ ปฏิจฺฉาทิเต เอกสฺมึ ปถวิปุญฺเช อนฺโต นิมฺมุชฺชิตฺวา ฐิตํ โปราณิกํ เอกํ โลหมยพุทฺธปฏิปิพฺพํ ปฏิลภิ, ตสฺส จ ปลฺลงฺเก อิทํ วนวาสีรฏฺฐวาสีนํ ปูชนตฺถายาติอาทินา โปราณเลขนํ ทิสฺสติ, ตสฺมา เยเวตํ วิญฺญายตีติ.

名为林居国(Vanavāsīraṭṭha)的地方，即是室利刹多罗城(Sirikhettanagara)。但有些人说，林居国是一个单独的国家，不是室利刹多罗城。此说不妥。林居国实际上就是室利刹多罗城。何以知之？因为在我们国王的兄弟王时期，在室利刹多罗城一处被灌木覆盖的土堆里，发现了一尊埋藏着的古老金属佛像，其基座上可见“此为林居国居民供奉”之类的古代铭文，由此可知。

กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํนาม กสฺมีรรฏฺฐํ คนฺธารรฏฺฐญฺจ. ตานิ ปน รฏฺฐานิ เอกาพทฺธานิ หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ. เตเนว มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ เอกํ ทฺวีสุ รฏฺเฐสุ เปเสสิ. ชนปทตฺตา ปน นปุํสเกกตฺตํ ภวติ. ตทา ปน เอกสฺส รญฺโญ อาณาย ปติฏฺฐานวิสยตฺตา เอกตฺตวจเนน อฏฺฐกถายํ วุตฺตนฺติปิ วทนฺติ.

名为克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-gandhāraraṭṭha)者，即克什米尔国(Kasmīraraṭṭha)与犍陀罗国(Gandhāraraṭṭha)。此二国连接为一。因此，（目犍连子帝须长老）派遣末阐提长老(Majjhantika Thera)一人至此二国。又因是国土之故，（复合词）采用中性单数形式。亦有人说，当时此二国同属一王治下，故在义注(aṭṭhakathā)中以单数说之。

มหึสกมณฺฑลํนาม อนฺธกรฏฺฐํ, ยํ ยกฺขปุรรฏฺฐนฺติ วุจฺจติ.

名为摩醯娑曼陀罗(Mahiṃsakamaṇḍala)者，是安达卡国(Andhakaraṭṭha)，亦被称为夜叉城国(Yakkhapuraraṭṭha)。

มหารฏฺฐํนาม มหานครรฏฺฐํ. อาธุนา หิ มหารฏฺฐเมว น ครสทฺเทน โยเชตฺวา มหานครรฏฺฐนฺติ โวหรนฺตีติ. สิยามรฏฺฐนฺติปิ วทนฺติ อาจริยา.

大国(Mahāraṭṭha)即是大城国(Mahānagararaṭṭha)。如今，人们将“大国”与“城”(nagara)一词结合，称之为“大城国”。诸师亦称之为暹罗国(Siyāmaraṭṭha)。

จินรฏฺฐํนาม [Pg.15] หิมวนฺเตน เอกาพทฺธํ หุตฺวา ฐิตํ จีนรฏฺฐํ เย วาติ.

名为支那国(Cīnaraṭṭha)者，即是与雪山(Himavanta)相连而立的支那国。

อิทํ สาสนสฺส นวสุ ฐาเนสุ วิสุํ วิสุํ ปติฏฺฐานํ.

此为教法于九处之各自建立。

อิทานิ อาทิโต ปฏฺฐาย เถรปรมฺปรกถา วตฺตพฺพา. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ ภควโต สทฺธิวิหาริโก อุปาลิตฺเถ โร,ตสฺส สิสฺโส ทาสกตฺเถโร, ตสฺส สิสฺโส โสณกตฺเถโร, ตสฺส สิสฺโส สิคฺควตฺเถโร จนฺทวชฺชิตฺเถ โร จ, เตสํ สิสฺโส โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโรติ อิเม ปญฺจมหาเถรา สาสนวํเส อาทิภูตา อาจริยปรมฺปรานาม. เตสญฺหิ สิสฺสปรมฺปรภูตา เถรปรมฺปรา ยาวชฺชตนา น อุปจฺฉินฺธนฺติ. อาจริยปรมฺปราย จ ลชฺชิภิกฺขู เยว ปเวเสตฺวา กเถตพฺพา โน อลชฺชิภิกฺขู. อลชฺชีภิกฺขู นาม หิ พหุสฺสุตาปิ สมานา ลาภครุโลกครุอาทิหิ ธมฺมตนฺติ นาเสตฺวา สาสนวเร มหาภยํ อุปฺปาเทนฺตีติ. สาสนรกฺขนกมฺมํนาม หิ ลชฺชีนํเยว วิสโย โน อลชฺชีนํ. เตนาหุ โปราณา เถรา, อนาคเต สาสนํ โก นาม รกฺขิสฺสตีติ อนุเปกฺขิตฺวา อนาคเต สาสนํ ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺติ, ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺติ, ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺตีติ ติกฺขาตฺตุํ วาจํ นิจฺฉาเรสุํ. เอวํ มชฺฌิมเทเสปิ อลชฺชีปุคฺคลา พหุ สนฺตีติ เวทิตพฺพา.

今当从最初开始宣说长老传承。世尊(Bhagavā)、正自觉者的亲近弟子是优波离长老(Upāli)，其弟子是陀娑迦长老(Dāsaka)，其弟子是索那迦长老(Soṇaka)，其弟子是悉伽瓦长老(Siggava)与旃陀跋耆长老(Candavajji)，彼等之弟子是目犍连子帝须长老(Moggaliputtatissa)——此五位大长老是圣教世系的最初师承。由彼等弟子代代相传的长老法脉，至今未断。师承法脉中只应纳入并宣说有惭比丘，而非无惭比丘。盖所谓无惭比丘，即使博学多闻，亦因重利养、重世俗等而破坏法脉，于殊胜圣教中生起大怖畏。守护圣教之责，实唯有惭者之事，非无惭者。是故古昔诸长老曾三度言：“莫思未来圣教由谁守护，未来圣教将由有惭者守护，有惭者守护，有惭者守护！”当知，于中土(Majjhimadesa)亦多有无惭之人(alajjīpuggala)。

ปรินิพฺพานโต หิ ภควโต วสฺสสตานํ อุปริ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู อธมฺมวตฺถูนิ ทีเปตฺวา ปฐมสงฺคีติกาเล พหิกเตหิ ปาปภิกฺขูหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา สหายํ คเวเสตฺวา มหาสงฺคีติโวหาเรน มหาเถรา วิย สงฺคีตึ อกํสุ. กตฺวา จ วิสุํ คณา อเหสุํ. อโหวต อิทํ หาสิตพฺพกมฺมํ, เสยฺยถาปิ นาม ชรสิงฺคาโล จตุปทสามญฺเญน มานํ ชปฺเปตฺวา อตฺตานํ สีหํ วิย มญฺญิตฺวา สีโห วิย สีหนาทํ นทีติ. เต ปาวจนํ ยถา ภูตํ [Pg.16] อชานิตฺวา สทฺทจฺฉายามตฺเตน ยถาภูตํ อตฺถํ นาม สึสุ. กิญฺจิ ปาวจนมฺปี อปเนสุํ. ตญฺจ สกคเณเยว โหติ, น ธมฺมวาทีคเณ. ธมฺมวินยํ วิโกเปตฺวา ยถิจฺฉิต วเสเนว จรึสุ. อยํ ปน มหาสงฺคีตินาม เอโก อธมฺมวาทีคโณ.

世尊(Bhagavā)般涅槃百年后，跋耆子比丘(Vajjiputtakā bhikkhū)等如前所说，阐明非法事，与第一次结集时被摈除的恶比丘们商议，寻求同伴，以“大结集”(Mahāsaṅgīti)之名，如大长老般举行结集。举行之后，他们便各自成立部派。啊！此事诚为可笑，犹如老狐狸因同为四足动物而生起我慢，自以为是狮子，作狮子吼。他们不如实了知圣言，仅凭语词之影，毁坏了如实之义。他们甚至移除了一些圣言。而此等（改动）仅存于其自部，不存于法说者之部。他们破坏了法与律，随心所欲而行。此名为“大结集”者，实乃一非法说者之部派。

ตโต ปจฺฉา กาลํ อติกฺกนฺเต ตโตเยว อญฺญมญฺญํ วาทโต ภิชฺชิตฺวา โคกุลิโกนาม เอโก คโณ เอกพฺโยหาโรนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉา โคกุลิกคณคณโตเยว อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา พหุสฺสุติโกนาม เอโก คโณ ปญฺญตฺติวาโทนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ปุนปิ เตหิเยว คเณหิ เจติยวาโทนาม เอโก คโณ ภิชฺชิ.

此后，时日稍久，彼等因相互论诤而分裂，名为牛家部(Gokulika)者为一部，名为一说部(Ekabyohāra)者为一部，如是分裂为二部。此后，又从牛家部中相互分裂，名为多闻部(Bahussutika)者为一部，名为说假部(Paññattivāda)者为一部，如是分裂为二部。复次，又从彼等部派中，分裂出名为制多山部(Cetiyavāda)的一部。

ตโต ปจฺฉา จิรกาลํ อติกฺกนฺเต ธมฺมวาทีคเณหิ วิสภาคคณํ ปวิสิตฺวา มหึสาสโกนาม เอโกคโณ วชฺชิปุตฺตโกนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉาปิ วชฺชิปุตฺตกคณโตเยว อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา ธมฺมุตฺตริโกนาม เอโก คโณ, ภทฺทยานิโกนาม เอโก, ฉนฺนาคาริโกนาม เอโก, สมุติโกนาม เอโกติ จตฺตาโร คณา ภิชฺชึสุ.

其后过了很久，从说法者部中，因见解分歧，分裂出名为化地部(Mahīśāsaka)的一部与名为跋耆子部(Vajjiputtaka)的一部，如是分裂为二部。此后，又从跋耆子部中相互分裂，名为法上部(Dhammuttarika)者为一部，名为贤胄部(Bhaddayānika)者为一部，名为六城部(Channāgārika)者为一部，名为正量部(Sammitīya)者为一部，如是分裂为四部。

ปุนปิ มหึสาสกคณโต อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา สพฺพตฺถิวาโทนาม เอโก คโณ, ธมฺมคุตฺติโกนาม เอโก, กสฺสปิโยนาม เอโก, สงฺกนฺติโกนาม เอโก, สุตฺตวาโท นาม เอโกติ ปญฺจ คณา ภิชฺชึสุ.

复次，从化地部中相互分裂，名为一切有部(Sabbatthivāda)者为一部，名为法藏部(Dhammaguttika)者为一部，名为迦叶遗部(Kassapiya)者为一部，名为说转部(Saṅkantika)者为一部，名为说经部(Suttavāda)者为一部，如是分裂为五部。

เอวํ มชฺฌิมเทเส ทุติยสงฺคีตึ สงฺคายนฺตานํ มหาเถรานํ ธมฺมวาทีเถรวาทคณโต วิสุํ วิสุํ ภิชฺชมานา อธมฺมวาทีคณา สตฺตรส อเหสุํ. เต จ อธมฺมวาทีคณา สาสเน เถรปรมฺปราย อนนฺโต คธา. เต หิ สาสเน อุปการา น โหนฺติ, เถรปรมฺปราย จ ปเวเสตฺวา คณฺหิตุํ น สกฺกา, ยถา หํสคเณ พโก, ยถา จ โค คเณ [Pg.17] ควโช, ยถา จ สุวณฺณคเณ หารกุโฏติ.

如是，从于中土(Majjhimadesa)举行第二次结集的大长老们之说法者上座部中，分别分裂出的非说法部派，总共有十七个。此等非说法部派，于教法中，不入上座传承。彼等对教法实无助益，亦不能被纳入上座传承中，犹如雁群中之鹭，牛群中之野牛，黄金中之杂质。

มหากสฺสปตฺเถราทิโต ปน อาคตา เถรปรมฺปรา อุปาลิ ทาสโก เจวาติอาทินา ปริวารขนฺธเก สมนฺตปาสาทิกฏฺฐกถายญฺจ อาคตนเยเนว เวทิตพฺพา.

然而，自大迦叶(Mahākassapa)长老以来的上座传承，当依《附随》(Parivāra)的犍度与《普端严》(Samantapāsādikā)义注中所载之优波离(Upāli)、陀娑迦(Dāsaka)等次第而得知。

อุปาลิตฺเถราทีนํ ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา ยาว โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรา, ตาว เตสํ เถรานํ ปริสุทฺธา จาราทีนีติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นทิยา อุปริโสเต เมฆวสฺสานิ อนุมาเนตฺวา อโธโสเต นทิยา อุทกสฺส พาหุลฺลภาโว วิญฺญาตุํ สกฺกาติ อยํ การณานุมานนโย นาม.

由优波离(Upāli)长老等之清净行持等，可推断直至目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老，彼等诸长老亦具清净行持等；犹如由推断河之上游有云雨，可知其下游水量丰沛。此名为由因推论法。

ยาว ปน โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรา, ตาว เถรานํ ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา อุปาลิตฺเถรสฺส ปริสุทฺธาจาราทีนีติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นาม อุปริธูมํ ปสฺสิตฺวา อนุมาเนตฺวา อคฺคิ อตฺถีติ สกฺกา ญาตุนฺติ อยํ ผลานุมานน โย นาม.

又，由直至目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老为止，诸长老之清净行持等，可推知优波离(Upāli)长老之清净行持等；犹如见上空有烟，可推知其下有火。此名为由果推论法。

อทิภูตสฺส ปน อุปาลิตฺเถรสฺส อวสานภูตสฺส จ โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา มชฺเฌ ทาสกโสณสิคฺควาทีนํ เถรานํ ปริสุทฺธาจาราทีนิติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นาม สิลาปฏฺฏสฺส โอรภาเค ปารภาเค จ มิคปทวฬญฺชนํ ทิสฺวา อนุมาเนตฺวา มชฺเฌ อปากฏํ ปทวฬญฺจนํ อตฺถีติ สกฺกา ญาตุนฺติ อยํ มิคปทวฬญฺชน นโย นาม.

又，由最初之优波离(Upāli)长老与最后之目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老的清净行持等，可推知中间之陀娑迦(Dāsaka)、须那(Soṇa)、悉伽瓦(Siggava)等长老的清净行持等；犹如见石板之此端与彼端有鹿足迹，可推知其中间亦有不显之足迹。此名为鹿足迹推论法。

เอวํ ตีหิ นเยหิ อยํ เถรวาทคโณ ธมฺมวาทีลชฺชิเปสโลติ เวทิตพฺโพ. เอวมุปริปิ นโย เนตพฺโพ. เถรปรมฺปรา จ ยาว โปตฺถการุฬา ปริวารขนฺธเก สมนฺต ปาสาทิกายญฺจ ตโต มหินฺโท อิฏฺฏิโยติอาทินา วุตฺต นเยน เวทิตพฺพาติ.

如是，当知此上座部由斯三法，乃是说法者、有惭者、可爱乐者。此理亦可向上推知。至于上座传承，直至书写成文，当依《附随》(Parivāra)的犍度与《普端严》(Samantapāsādikā)义注，及其后摩哂陀(Mahinda)、郁帝须(Iṭṭiya)等所说之法而得知。

อิติ สาสนวํเส นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค

《教史》中，九处所传教史篇。

นาม ปฐโม ปริจฺเฉโท.

第一章。

๒. สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค

2. 锡兰岛教史篇

๒. อิทานิ [Pg.18] สีหฬทีปสาสนกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ.

2. 如今，讲述锡兰岛教法史的时机已至，因此我将要讲述它。

สีหฬทีปญฺหิ สาสนสฺส ปติฏฺฐานภูตตฺตา เจติยคพฺภสทิสํ โหติ. สมฺมาสมฺพุทฺโธ กิร สีหฬทีปํ ธรมานกาเลปิ ติกฺขตฺตุํ อคมาสิ. ปฐมํ ยกฺขานํ ทมนตฺถํ เอกโกว คนฺตฺวา ยกฺเข ทเมตฺวา มยิ ปรินิพฺพุเต สีหฬทีเป สาสนํ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ ตมฺพปณฺณิทีเป อารกฺขํ กโรนฺโต ติกฺขตฺตุํ ทีปํ อาวิญฺฉิ. ทุติยํ มาตุลภาคิเนยฺยานํ นาครา ชูนํ ทมนตฺถาย เอกโกว คนฺตฺวา เต ทเมตฺวา อคมาสิ. ตติยํ ปญฺจภิกฺขุสตปริวาโร คนฺตฺวา มหาเจติยฏฺฐาเน จ ถูปารามเจติยฏฺฐาเน จ มหาโพธิปติฏฺฐิตฏฺฐาเน จ มหิยงฺคณเจติยฏฺฐาเน จ มุทิงฺคณเจติยฏฺฐาเน จ ทีฆวาปิ เจติยฏฺฐาเน จ กลฺยาณิยเจติยฏฺฐาเน จ นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา นิสีทิ.

锡兰岛(Sīhaḷadīpa)诚为教法之立足地，犹如佛塔之胎室。据说，正等觉者在世时，曾三次前往锡兰岛。第一次是为了调伏夜叉，独自前往，降伏夜叉后，于铜色洲(Tambapaṇṇidīpa)守护，并预言：“我般涅槃后，教法将立足于锡兰岛。”他三次巡视此岛。第二次是为了调伏舅甥二位龙王，独自前往，降伏他们后离去。第三次则与五百比丘众同行，于大塔(Mahācetiya)处、塔园寺(Thūpārāma)塔处、大菩提树安立处、摩喜央伽那(Mahiyaṅgaṇa)塔处、穆丁伽那(Mudiṅgaṇa)塔处、长池(Dīghavāpi)塔处及迦罗尼耶(Kalyāṇiya)塔处，入灭尽定而坐。

ตทา จ ปน สาสนํ โอคาเหตฺวาน ตาว ติฏฺฐติ. ปจฺฉา ปน ยถาวุตฺตตฺเถรปรมฺปราย สมภินิวิฏฺเฐน มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน เปสิโต มหินฺทตฺเถโร ชินจกฺเก ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต ทุติยกตฺติกมาเส อิฏฺฏิเยน อุตฺติเยน สมฺพุเลน ภทฺทสาเลน จาติ เอเตหิ เถเรหิ สทฺธึ สีหฬทีปํ อคมาสิ. โสณุตฺตรตฺเถราทโย ชินจกฺเก ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต ทุติยกตฺติกมาเสเยว สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อตฺตโน อตฺตโน สมฺปตฺตภารภูตํ ตํ ตํ ฐานํ อคมํสุ.

彼时，教法已然深入，并得以存续。其后，由笃行前述长老传承之大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老所派遣，摩哂陀长老于佛灭二百三十五年第二个迦提迦月(Kattika)，与伊提耶(Iṭṭiya)、郁提耶(Uttiya)、桑布拉(Sambuḷa)、吉祥娑罗(Bhaddasāla)诸位长老，一同前往锡兰岛。索那(Soṇa)与郁多罗(Uttara)长老等，亦于佛灭二百三十五年第二个迦提迦月，为建立教法，前往各自所负责之区域。

มหามหินฺทตฺเถโร ปน สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา ชินจกฺเก ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต เชฏฺฐมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สีหฬทีปํ สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อคมาสิ. เตเนว เตสุ นวสุ ฐาเนสุ สีหฬทีปํ ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิส เต [Pg.19] อคมาสิ. อญฺญานิ ปน อฏฺฐ ฐานานิ ปญฺจตึสาธิกทฺวิสเตเยว อคมาสีติ วิสุํว วตฺถเปตพฺโพ.

然而，大摩哂陀(Mahāmahinda)长老等待了七个月，于佛陀般涅槃后二百三十六年耆陀月(Jeṭṭhamāsa)月圆之日，为在锡兰岛建立教法而前往。因此，在这九个派遣地之中，前往锡兰岛是在二百三十六年。至于其他八个地方，则是在二百三十五年动身的。此事应分别说明。

กสฺมา ปน มหามหินฺทตฺเถโร สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา สพฺพปจฺฉา สีหฬทีปํ คจฺฉตีติ. สีหฬทีเป มุฏภิโว นาม ราชา ชราทุพฺพโล อโหติ, สาสนํ ปคฺคเหตุํ อสมตฺโถ, ตสฺส ปน ปุตฺโต เทวานํ ปิย ติสฺโส นาม ราชกุมาโร ทหโร สาสนํ ปคฺคเหตุํ สมตฺโถ ภวิสฺสติ, โส จ เทวานํ วิยติสฺโส รชฺชํ ตาว ลภตุ เวทิสฺสกคิรินคเร มาตุยา สทฺธึ ญาตเก ตาว ปสฺสามีติ อเปกฺขิตฺวา สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา ฉตฺตึสาธิกทฺวิสเตเยว ชินจกฺเก มหามหินฺทตฺเถโร สีหฬทีปํ คจฺฉตีติ เวทิตพฺพํ.

然则，大摩哂陀长老为何等待七个月，最后才前往锡兰岛呢？因为锡兰岛国王穆塔西瓦(Muṭasiva)年老体弱，无力护持教法；而其子天爱帝须(Devānaṃpiyatissa)王子年轻，将能护持教法。长老心想：“且待天爱帝须先获得王位，我亦可先于毗提舍山城(Vedissagiri)探望母亲与亲族。”他如此期盼，等待了七个月，于佛陀般涅槃后二百三十六年才前往锡兰岛。此事应如是了知。

มหามหินฺทตฺเถโร จ อิฏฺฏิยาทีหิ เถเรหิ จตูหิ ภาคิเนยฺเยน สุมนสามเณเรน ภณฺฑุเกน นาม อุปาสเก น จาติ เอเตหิ สทฺธึ ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต ชินจกฺเก เชฏฺฐมาสปุณฺณมิยํ สุวณฺณหํสา วิย เชฏฺฐมาเส นภํ อุคฺคนฺตฺวา อากาสมคฺเคน อนุราธปุรสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค มิสฺส กปพฺพตกูเฏ ปติฏฺฐาสิ.

大摩哂陀长老与伊提耶(Iṭṭiya)等四位长老，及其外甥苏摩那(Sumana)沙弥、名为班度迦(Bhaṇḍuka)的优婆塞，于佛陀般涅槃后二百三十六年耆陀月月圆之日，如金色天鹅般升入天空，循虚空之道，降立于阿努拉德普勒城东之密沙迦(Missaka)山顶。

เชฏฺฐมาสสฺส จ ปุณฺณมิยํ ลงฺกาทีเป เชฏฺฐมูลนกฺขตฺตสภา หุตฺวา มนุสฺสา ฉณํ อกํสุ. เตเนวาห สารตฺถทีปนิยํ นาม วินยฑีกายํ, เชฏฺฐมาสสฺส ปุณฺณมิยํ เชฏฺฐนกฺขตฺตํ มูลนกฺขตฺตํ วา โหตีติ. ตตฺถ จ ปุณฺณมินกฺขตฺตํ ราชมตฺตนฺเต ปุณฺณมินกฺขตฺตวิจารณนเยน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

于耆陀月月圆之日，楞伽岛(Laṅkādīpa)举行耆陀与根本星宿节庆，众人欢庆。因此，在名为《心义灯》的律疏中说：“耆陀月月圆之日，适逢耆陀星或根本星。”此处之月圆星宿，当知是依《罗阇摩坦特》(Rājamattanta)中考察月圆星宿之法而说。

เทวานํ ปิย ติสฺโส จ ราชา นกฺขตฺตํ นาม โฆสาเปตฺวา ฉณํ กาเรถาติ อมจฺเจ อาณาเปตฺวา จตฺตาลี สปุริสสหสฺสปริวาโร นครมฺหา นิกฺขมิตฺวา เยน มิสฺส กปพฺพโต, เตน ปายาสิ มิควํ กีฬิตุกาโม. อถ ตสฺมึ ปพฺพเต อธิวตฺถา เอกา เทวตา มิครูเปน ราชานํ ผโลเภตฺวา ปกฺโกสิตฺวา เถรสฺส อภิมุขํ อกาสิ.

天爱帝须王命令大臣：“宣布星宿节，举行庆典！”他率领四万随从出城，欲行猎鹿，向密沙迦山而去。其时，住于此山的一位天神化作鹿形，引诱国王，将其引至长老面前。

เถโร [Pg.20] ราชานํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา มมํเยว ราชา ปสฺสตุ มา อิตเรติ อธิฏฺฐหิตฺวา ติสฺส ติสฺส อิโต เอหีติ อาห. ราชา ตํ สุตฺวา จินฺเตสิ, อิมสฺมึ ทีเป ชาโต สกโลปิ มนุสฺโส มํ ติสฺโสติ นามํ คเหตฺวา อาลปิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, อยํ ปน ภินฺนภินฺนปฏธโร ภณฺฑุกาสาว วสโน มํ นาเมน อาลปติ, โก นุโข อยํ ภวิสฺสติ, มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วาติ. เถโร อาห,–

长老见国王前来，便决意：“愿王只见我，不见他人。”然后呼唤道：“帝须，帝须，到此来！”国王闻声心想：“在此岛上，无人敢直呼我‘帝须’之名。然此人身着碎布衣，剃发着袈裟，竟以名唤我。他究竟是谁？是人，抑或非人？”长老说道：——

สมณา มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกา;

ตเวว อนุกมฺปาย, ชมฺพุทีปา อิธาคตาติ.

大王，我等是沙门，法王之声闻；唯出于对你的悲悯，从瞻部洲来到此地。

ตทา จ เทวานํ ปิยติสฺโส ราชา อโสกรญฺญา เปสิเตน อภิเสเกน เอกมาสาภิสิตฺโต อโหสิ. วิสาขปุณฺณมายํ หิสฺส อภิเสกมกํสุ. โส จ อโสกรญฺญา เปสิเต ธมฺมปณฺณากาเร รตนตฺตยคุณปฺปฏิสํยุตฺตํ สาสนปฺปวตฺตึ อจิรสุตํ อนุสฺสรมาโน ตํ เถรสฺส สมณา มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกาติ วจนํ สุตฺวา อยฺยา นุโข อาคตาติ ตาวเทว อาวุธํ นิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ สมฺโมทนียํ กถํ กถยมาโน. ยถาห,–

当时，天爱帝须王接受阿育(Asoka)王所遣之灌顶礼，已有一月。其灌顶仪式，实于毘舍佉(Visākha)月月圆之日举行。他忆念着不久前听闻的、由阿育王所赠送的法礼，以及与三宝功德相应的教法源流，又听闻长老所言“大王，我等是沙门，法王之声闻”，心想：“尊者们真的来了！”便立即放下武器，坐于一旁，交谈问候。如言：——

อาวุธํ นิกฺขิปิตฺวาน, เอกมนฺตํ อุปาวิสิ;

นิสชฺช ราชา สมฺโมทิ, พหุํ อตฺถูปสญฺหิตนฺติ.

放下手中器，坐于一旁处；君王欣然坐，多说有益语。

สมฺโมทนียํ กถญฺจ กุรุมาเนเยว ตสฺมึ ตานิปิ จตฺตาลีสปุริสสหสฺสานิ อาคนฺตฺวา สมฺปริวาเรสุํ. ตทาเถโร อิตเรปิ ฉ ชเน ทสฺเสสิ. ราชา ทิสฺวา อิเม กทา อาคตาติ อาห. มยา สทฺธึเยว มหาราชาติ. อิทานิ ปน ชมฺพุทีเป อญฺเญปิ เอวรูปา สมณา สนฺตีติ. สนฺติ [Pg.21] มหาราช เอตรหิชมฺพุทีโป กาลาวปชฺโชโต อิสิวาตปฏิวาโต, ตสฺมึ–

正当他们愉快交谈之际，那四万民众也来到并围绕着他们。当时长老又向国王展示了其他六人。国王见了问：“这些人何时来的？”答：“与我一同来的，大王。”国王又问：“现在瞻部洲中还有像他们这样的沙门吗？”答：“有的，大王。现在瞻部洲光明犹如迦罗瓦(Kālāvapa)之炬，圣者之风逆吹。其中——”

เตวิชฺชา อิทฺธิปตฺตา จ, เจโตปริยโกวิทา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, พหู พุทฺธสฺส สาวกาติ.

三明通达证神通，善知他心智圆融；诸漏已尽阿罗汉，佛陀声闻众无穷。

ภนฺเต เกน อาคตตฺถาติ. เนว มหาราช อุทเกน, น ถเลนาติ. ราชา อากาเสน อาคตาติ อญฺญาสิ. เถโร อตฺถิ นุโข รญฺโญ ปสฺสาเวยฺยตฺติกนฺติ วีมํสนตฺถาย อาสนฺนํ อมฺพรุกฺขํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุจฺฉิ, –

“尊者，您从何道而来？”“大王，非由水路，亦非陆路。”国王便知：“其从空中来。”为了试探国王是否聪慧，长老指着附近的一棵芒果树问道：——

กินฺนาโม มหาราช อยํ รุกฺโขติ. อมฺพรุกฺโข นาม ภนฺเตติ. อิมํ ปน มหาราช อมฺพํ มุญฺจิตฺวา อญฺโญ อมฺโพ อตฺถิ วา นตฺถิ วาติ. อตฺถิ ภนฺเต อญฺเญปิ พหู อมฺพรุกฺขาติ. อิมญฺจ อมฺพํ เต จ อมฺเพ มุญฺจิตฺวา อตฺถิ นุโข มหาราช อญฺเญ รุกฺขาติ. อตฺถิ ภนฺเต, เต ปน น อมฺพรุกฺขาติ. อญฺเญ จ อมฺเพ อนมฺเพ จ มุญฺจิตฺวา อตฺถิ ปน อญฺโญ รุกฺโขติ. อยเมว ภนฺเต อมฺพ รุกฺโขติ. สาธุ มหาราช ปณฺฑิโตสีติ.

“大王，此树何名？”“名为芒果树，尊者。”“大王，除此芒果树外，还有别的芒果树吗？”“有的，尊者，尚有众多芒果树。”“除此芒果树与彼等芒果树外，大王，还有别的树吗？”“有的，尊者，但彼等非芒果树。”“除其他芒果树与非芒果树外，还有别的树吗？”“尊者，唯此芒果树。”“善哉，大王，汝实聪慧。”

อตฺถิ ปน มหาราช เต ญาตกาติ. อตฺถิ ภนฺเต พหูชนาติ. เต มุญฺจิตฺวา เกจิ อญฺญาตกาปิ อตฺถิ มหาราชาติ. อญฺญาตกา ภนฺเต ญาตเกหิ พหุตราติ. ตวญาตเก จ อญฺญาตเก จ มุญฺจิตฺวา อตฺถญฺโญ โกจิ มหาราชาติ. อหเมว ภนฺเตติ. สาธุ มหาราช อตฺตา นาม อตฺตโน เนว ญาตโก น อญฺญาตโกติ.

“大王，您有亲属吗？”“有的，尊者，有很多。”“大王，除去亲属，还有非亲属之人吗？”“尊者，非亲属比亲属更多。”“大王，除去您的亲属与非亲属，还有其他人吗？”“尊者，唯我而已。”“善哉，大王，所谓自我，于己既非亲属，亦非非亲属。”

อถ เถโร ปณฺฑิโต ราชา สกฺขิสฺสติ ธมฺมํ อญฺญาตุนฺติ จูฬหตฺถิปโทปมสุตฺตํ กเถสิ. กถาปริโยสาเน ราชา ตีสุ สรเณสุ ปติฏฺฐหิ สทฺธึ จตฺตาลีสาย ปาณสหสฺเสหีติ. ตโต ปรํ ยํ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ ตํ สมนฺตปาสาทิกาทีสุ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ.

于是长老心想：“此王贤明，必能了悟佛法”，便为之宣说《小象迹喻经》。说法结束时，国王与四万众生皆于三宝中确立信仰。此后所应说者，当依《普端严》等义注中所述之理而知。

อิจฺเจวํ สีหฬทีเป สาสนานุคฺคหณ มหินฺทตฺเถรโต อาคตา [Pg.22] สิสฺสปรมฺปรา พหู โหนฺติ, คณนปถํ วีติ วตฺตา. กถํ. มหามหินฺทตฺเถรสฺส สิสฺโส อริฏฺโฐ นาม เถโร, ตสฺส สิสฺโส ติสฺสทตฺโต, ตสฺส สิสฺโส กาฬสุมโน, ตสฺส สิสฺโส ทีโฆ, ตสฺส สิสฺโส ทีฆ สุมโน, ตสฺส สิสฺโส กาฬสุมโน, ตสฺส สิสฺโส นาโค, ตสฺส สิสฺโส พุทฺธรกฺขิโต, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส เรโว, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส จูฬนาโค, ตสฺส สิสฺโส ธมฺมปาลิ เอตา, ตสฺส สิสฺโส เขโม, ตสฺส สิสฺโส อุปลิสฺโส, ตสฺส สิสฺโส ผุสฺสเทโว, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส มหาปทุโม, ตสฺส สิสฺโส มหาสีโว, ตสฺส สิสฺโส อุปาลิ, ตสฺส สิสฺโส มหานาโค, ตสฺส สิสฺโส อภโย, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส จูฬาภโย, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส จูฬเทโว, ตสฺส สิสฺโส สีโวติ. อยํ ยาว โปตฺถการุฬสงฺขาตา จตุตฺถสงฺคีติกา, ตาว เถรปรมฺปราติ ทฏฺฐพฺพา.

如是，在狮子岛(Sīhaḷadīpa)，由护持教法的摩哂陀长老所传来的弟子传承众多，不可胜数。如何？大摩哂陀(Mahāmahindatthera)长老的弟子名为阿利吒(Ariṭṭha)长老，其弟子是帝萨达多，其弟子是迦罗苏摩那(Kāḷasumana)，其弟子是提伽(Dīgha)，其弟子是提伽苏摩那(Dīghasumana)，其弟子是迦罗苏摩那，其弟子是那伽(Nāga)，其弟子是佛护，其弟子是帝沙（Tissa），其弟子是雷瓦(Reva)，其弟子是苏摩那(Sumana)，其弟子是小龙，其弟子是法护，其弟子是凯玛(Khema)，其弟子是优波离萨(Upalissa)，其弟子是普萨迭瓦，其弟子是苏摩那，其弟子是大红莲，其弟子是大希瓦，其弟子是优波离，其弟子是摩诃那伽(Mahānāga)，其弟子是无畏(Abhaya)，其弟子是帝须，其弟子是苏摩那，其弟子是小无畏，其弟子是帝须，其弟子是朱罗提婆(Cūḷadeva)，其弟子是希瓦(Sīva)。此传承应视为是直至名为书写结集(Potthakāruḷha)的第四次结集以来的长老传承。

วุตฺตญฺเหตํ อฏฺฐกถายํ,– ยาวชฺชภนา เตสํเยว อนฺเตวาสิกปรมฺปรภูตาย อาจริยปรมฺปราย อาภตนฺติติ เวทิตพฺพนฺติ.

义注中如是说：当知此乃由彼等之弟子辗转相传而成的阿阇梨传承，流传至今。

เอวํ เตสํ สิสฺสปรมฺปรภูตา อาจริยปรมฺปรา ยาวชฺชตนา สาสเน ปากฏา หุตฺวา อาคจฺฉนฺตีติ เวทิตพฺพ.

当知，彼等师徒相传之法脉，直至今日，于教法中昭然流传。

สาสเน วินยธเรหิ นาม ติลกฺขณสมฺปนฺเนหิ ภวิตพฺพํ. ตีณิ หิ วินยธรสฺส ลกฺขณานิ อิจฺฉิ ตพฺพานิ. กตมานิ ตีณิ. สุตฺตญฺจสฺส สฺวาคตํ โหติ สุปฺปวตฺติ สุวินิจฺฉิตํ สุตฺตโต อนุพฺยญฺชนโตติ อิทเมกํ ลกฺขณํ, วินเย โข ปน ฐิโต โหติ อสํหีโรติ อิทํ ทุติยํ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหติ สุมนสิกตา สุปธาริตาติ อิทํ ตติยํ.

于教法中，持律者当具三相。持律者有三相值得期许。何为三相？一者，于契经善能受持、善能讲说、善能决择，于经文与细节皆善通晓。二者，安住于律，不动不摇。三者，于师长传承善能领受、善能作意、善能审察。

ตตฺถ [Pg.23] อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหตีติ เถรปรมฺปรา วํสปรมฺปรา จสฺส สุฏฺฐุคหิตา โหติ. สุมนสิกตาติ สุฏฺฐุ มนสิกตา, อาวชฺชิตมตฺเต ญชฺชลิ ตปฺปทีโป วิย โหติ.

其中，“于师长传承善能领受”，是指于长老传承及世系传承皆善受持。“善能作意”，是指善于作意，心念才动，便如明灯之燃。

สุปธาริตาติ สุฏฺฐุ อุปธาริตา, ปุพฺพาปรานุสนฺธิโต อตฺถโต การณโต จ อุป ธาริตา. อตฺตโน มตึ ปหาย อาจริยสุทฺธิยา วตฺตา โหติ, มยฺหํ อาจริโย อสุกาจริยสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ, โส อสุกสฺสาติ เอวํ สพฺพํ อาจริยปรมฺปรํ เถร วาทงฺคํ อาหริตฺวา ยาว อุปาลิตฺเถโร สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหีติ ปาเปตฺวา ฐเปติ. ตโตปิ อาหริตฺวา อุปาลิตฺเถโร สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ, ทาสกตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส อุปาลิตฺเถรสฺส, โสณกตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส โทสกตฺเถรสฺส, สิคฺควตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส โสณกตฺเถรสฺส, โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส สิคฺควตฺเถรสฺส จณฺฑ วชฺชิตฺเถรสฺส จาติ เอวํ สพฺพํ อาจริยปรมฺปรํ เถรวาทงฺคํ อาหริตฺวา อตฺตโน อาจริยํ ปาเปตฺวา ฐเปติ. เอวํ อุคฺคหิตา หิ อาจริยปรมฺปรา สุคฺคหิตา โหติ.

“善能审察”，是指善于审察，依前后文义、事理因由而审察。舍弃己见，随师长之清净而行，谓：“我师从某师学，彼师复从某师学。”如是引述上座部之一切师长传承，上溯至于优波离长老于正等觉者座前亲受，而确立之。复从彼处引述，优波离长老于正等觉者座前亲受，达萨迦(Dāsaka)长老从其戒师优波离长老受，须那迦(Soṇaka)长老从其戒师达萨迦长老受，悉伽瓦长老从其戒师须那迦长老受，目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老从其戒师悉伽瓦长老与旃陀跋耆(Caṇḍavajjī)长老受。如是引述上座部之一切师长传承，下至己师而确立之。如是领受之师长传承，方为善领受。

เอวํ อสกฺโกนฺเตน ปน ทฺเว ตโย ปริวฏฺฏา อุคฺคเหตพฺพา. สพฺพปจฺฉิเมน หิ นเยน ยถา อาจริโย จ อาจริยาจริโย จ ปาฬิญฺจ ปริปุญฺฉญฺจ วทนฺติ, ตถา ญาตุํ วตฺตตีติ.

若不能如是，亦应学习两三遍。毕竟，最终当依师长与师长之师长所说之巴利及其义解而了知。

ยถา วุตฺตตฺเถรปรมฺปรา ปน ภควโต ธรมานกาลโต ปฏฺฐาย ยาว โปตฺถการุฬา มุขปาเฐเนว ปิฏกตฺตยํ ธาเรสุํ, ปริปุณฺณํ ปน กตฺวา โปตฺถเก ลิขิตฺวา น ฐเปนฺติ. เอวํ มหาเถรา ทุกฺกรกมฺมํ กตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. ตตฺริทํ วตฺถุ,–

如前所述之长老传承，自世尊住世时起，直至书写成册，皆仅以口诵持守三藏，并未将其完整地书写于典籍中。如是，诸大长老行难行之事，护持了教法。其事如下：

สีหฬทีเป กิร จณฺฑาลติสฺสภเยน สงฺขุพฺภิตฺวา เทโว [Pg.24] จ อวสฺสิตฺวา ทุพฺภิกฺขภยํ อุปฺปชฺชิ. ตทา อกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา ตุมฺเห ภนฺเต ปิฏกํ ธาเรตุํ น สกฺขิสฺสถ, นาวํ ปน อารูหิตฺวา ชมฺพุทีปํ คจฺฉถ, สเจ นาวา อปฺปโหนกา ภเวยฺย, กฏฺเฐน วา เวฬุนา วา ตรถ, อภยตฺถาย ปน มยํ รกฺขิสฺสามาติ อาห.

据说在锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，因惧怕旃陀罗帝须(Caṇḍālatissa)而动乱不安，天又不雨，饥荒之惧随之而生。彼时天帝释前来，说道：“诸位尊者，你们将无法持守三藏，应乘船前往瞻部洲。倘若船只不足，便以木筏或竹筏渡过，为保平安，我等必将护佑。”

ตทา สฏฺฐิมตฺตา ภิกฺขู สมุทฺทตีรํ คนฺตฺวา ปุน เอตทโหสิ,– มยํ ชมฺพุทีปํ น คจฺฉิสฺสาม, อิเธว วสิตฺวา เตปิฏกํ ธาริสฺสามาติ. ตโต ปจฺฉา นาวา ติตฺถโต นิวตฺติตฺวา สีหฬทีเปกเทสํ มลยชนปทํ คนฺตฺวา มูลผลาทีหิเยว ยาเปตฺวา สชฺฌายํ อกํสุ. ฉาตกภเยน อติปีฬิตา หุตฺวา เอวมฺปิ กาตุํ อสกฺโกนฺโต วาฬุกตเล อุรํ ฐเปตฺวา สีเสน สีสํ อภิมุขํ กตฺวา วาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา มนสาเยว อกํสุ. เอวํ ทฺวาทสวสฺสานิ สทฺธึ อฏฺฐกถาย เตปิฏกํ รกฺขิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ.

当时约有六十位比丘来到海边，复又思忖：“我等不去瞻部洲了，就在此地安住，持守三藏。”之后，他们让船从渡口返回，前往锡兰岛一地，即马拉雅地方，仅靠根茎果实等维生，勤于诵习。因饥饿之苦逼迫至极，甚至无法出声诵读，他们便将胸口贴在沙地上，头与头相对，不出言声，仅在心中默诵。如是十二年，他们连同义注一起守护三藏，护持了教法。

ทฺวาทสวสฺเสสุ ปน อติกฺกนฺเตสุ ตํ ภยํ วูปสมิตฺวา ปุพฺเพ ชมฺพุทีปํ คจฺฉนฺตา สตฺตภิกฺขุสตา อาคนฺตฺวา สีหฬทีเปกเทสํ รามชนปเท มณฺฑลารามวิหารํ อาปชฺชึสุ. เตปิ สฏฺฐิมตฺตา ภิกฺขู ตเมว วิหารํ คนฺตฺวา อญฺญมญฺญํ สมฺมนฺเตตฺวา สชฺฌายึสุ. ตทา อญฺญมญฺญํ สเมนฺติ, น วิรุชฺฌนฺติ, คงฺคาทเกน วิย ยมุโนทกํ สํสนฺเทนฺติ. เอวํ ปิฏกตฺตยํ มุขปาเฐเนว ธาเรตฺวา มหาเถรา ทุกฺกรกมฺมํ กโรนฺตีติ เวทิตพฺพา.

十二年过去后，那种恐惧平息了。先前前往瞻部洲的七百位比丘回来，抵达锡兰岛罗摩国(Rāmajanapada)境内的曼陀罗园寺。那大约六十位的比丘也来到该寺，互相商议后共同诵读。那时他们彼此和合，没有争端，就像恒河之水与亚穆纳河水融合一般。应当知道，那些大长老们就这样以口诵的方式持诵三藏，是在做难以做到的事情。

ยมฺปิ ปริยตฺตึ เอกปทมตฺตมฺปิ อวิรชฺฌิตฺวา ธาเรนฺติ, ตํ ทุกฺกรกมฺมเมว.

他们忆持教理，哪怕仅一个词也不错失，那也是难行之事。

สีหฬทีเป กิร ปุนพฺพสุกสฺส นาม กุฏุมฺพิกสฺส ปุตฺโต ติสฺสตฺเถโร พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหิตฺวา อิมํ ชมฺพุทีปํ อาคนฺตฺวา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรสฺส สนฺติเก พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหิตฺวา คจฺฉนฺโต นาวํ อภิรูหนติตฺเถ เอกสฺมึ ปเท อุปฺปนฺนกงฺโข โยชนสตมคฺคํ นิวตฺติตฺวา อาจริยสฺส สนฺติกํ อาคจฺฉนฺโต [Pg.25] อนฺตรามคฺเค เอกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ปญฺหํ กเถสิ. โส ปสีทิตฺวา สตสหสฺสคฺฆนกํ กมฺปลํ อทาสิ. โสปิ ตํ อาหริตฺวา อาจริยสฺส อทาสิ. เถโร วา สิยา โกฏฺเฏตฺวา นิสีทนฏฺฐาเน ปริภณฺฑํ กาเรสิ. กิมตฺถายาติ. ปจฺฉิมาย ชนตาย อนุคฺคหตฺถาย. เอวํ กิรสฺส อโหสิ,– อมฺหากํ คตมคฺคํ อาวชฺชิตฺวา อนาคเต สพฺรหฺมจาริโน ปฏิปตฺตึ ปูเรตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺตีติ. ติสฺสตฺเถโรปิ อาจริยสฺส สนฺติเก กงฺขํ ฉินฺทิตฺวา สีหฬทีปเมว สกฏฺฐานํ อาคมาสีติ. อิจฺเจวํ ปริยตฺตึ เอกปทมตฺตมฺปิ อวิรชฺฌิตฺวา ธารณมฺปิ ทุกฺกรกมฺมเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ.

据说在锡兰岛，有位名叫布纳跋苏(Punabbasu)的居士之子提萨长老，学习了佛言后，来到此瞻部洲，在优那迦法护长老(Yonakadhammarakkhita Thera)座下学习佛言。返回时，在登船的渡口，他对一个词生起疑惑，便折返百由旬的路程回到老师身边。途中，他为一位居士解答了一个问题，那居士心生欢喜，布施了价值十万的毛毯(kampala)。他也将它带回供养老师。长老或许是让人把它裁剪了，制成坐具。为何如此？为了利益后人。据说他这样想：“未来的梵行者们回顾我们所走过的路，将会认为应当圆满此行道。”提萨长老在老师处断除了疑惑后，就回到了锡兰岛自己的住处。由此应当看到，忆持教理，哪怕仅一个词也不错失，也是难行之事。

ยมฺปิ เยภุยฺเยน ปคุณํ น กโรนฺติ, ตสฺส อนนฺตรธานตฺถาย อสมฺโมสตฺถาย อุคฺคหธารณาทิวเสน รกฺขนมฺปิ กโรนฺติ, ตํ ทุกฺกรกมฺมเมว.

对于那些多数人不能熟练掌握的教法，为了不让它消失和混乱，通过学习、忆持等方式来守护，那也是难行之事。

สีหฬทีเปเยว กิร มหาภเย เอกสฺเสว ภิกฺขุโน มหานิทฺเทโส ปคุโณ อโหสิ. อถ จตุนิกายิกติสฺสตฺเถรสฺส อุปชฺฌาโย มหาติปิฏกตฺเถโร นาม มหารกฺขิตตฺเถรํอาห,– อาวุโส มหารกฺขิต อสุกสฺส สนฺติเก มหานิทฺเทสํ คณฺหาหีติ. ปาโปกิรายํ ภนฺเต น คณฺหามีติ. คณฺหาวุโส อหํ เต สนฺติเก นิสีทิสฺสามีติ. สาธุ ภนฺเต ตุมฺเหสุ นิสินฺเนสุ คณฺหิสฺสามีติ ปฏฺฐปตฺวา รตฺตินฺทิวํ นิรนฺตรํ ปริยาปุณนฺโต โอสานทิวเส เหฏฺฐามญฺเจ อิตฺถึ ทิสฺวา ภนฺเต สุตํเยว เม ปุพฺเพ, สจาหํ เอวํ ชาเนยฺยํ, น อีทิสสฺส สนฺติเก ธมฺมํ ปริยาปุเณยฺยนฺติ อาห. ตสฺส ปน สนฺติเก พหู มหาเถรา อุคฺคณฺหิตฺวา มหานิทฺเทสํ ปติฏฺฐาเปสุํ. เอวํ ยํ เยภุยฺเยน ปคุณํ น กโรนฺติ, ตสฺส อนนฺตรธานตฺถาย อสมฺโมสตฺตาย อุคฺคหธารณาทิวเสน รกฺขนมฺปิ ทุกฺกรกมฺมํ เยวาติ ทฏฺฐพฺพํ.

据说在锡兰岛大恐怖时期，只有一位比丘精通《大义释》(Mahāniddesa)。当时，四尼柯耶帝须长老(Catunikāyika-Tissatthera)的戒师，名为大三藏的长老，对大护长老说：“贤友大护，你去某某人那里学习《大义释》吧。”“尊者，据说此人品行不好，我不学。”“贤友，你学吧，我会坐在你旁边。”“好的，尊者，您在座我就学。”他于是开始日夜不辍地学习，直到学完那天，看到床下有个女人，便说：“尊者，我早就听说了。如果我早知道是这样，就不会在这种人身边学法了。”然而，许多大长老在他座下学习后，使得《大义释》得以确立。由此应当看到，对于那些多数人不能熟练掌握的教法，为了不让它消失和混乱，通过学习、忆持等方式来守护，也是难行之事。

อิจฺเจวํ ภควโต ธรมานกาลโต ปภุติ จิรกาลํ ยถาวุตฺตมหาเถรปรมฺปรา ปริยตฺตึ มุขปาเฐเนว ธาเรสุํ[Pg.26]. อโหวต โปราณิกานํ มหาเถรานํ สติปญฺญาสมาธิเวปุลฺลตาย หิ เต มุขปาเฐเนว ธาเรตุ สกฺกาติ. มุขปาเฐเนว โปราณกตฺเถรานํ ปริยตฺติธารณํ ปญฺจนวุตาธิกานิ จตุสตานิ อโหสิ.

如是，从世尊住世时起，长久以来，如前所述的大长老传承便以口诵方式保持教法。啊！古代的大长老们，由于念力、智慧和定力的丰足，确实能够只用口诵来忆持教法。古代长老们以口诵方式传承教法，共历时四百九十五年。

ภควโต ปรินิพฺพานโต มหาวํสสารตฺถสงฺคเหสุ อาคตนเยน ชินจกฺเก ปณฺณาสฺสาธิเก จตุสเต สมฺปตฺเต ตมฺพปณฺณิทีเป ราชูนํ อฏฺฐารสมโก’สทฺธาติสฺสสฺส นาม รญฺโญ ปุตฺโต วฏฺฏคามณิ นาม ราชา รชฺชํ ปตฺวา ฉวสฺสกาเล อนาคเต สตฺตา หีนสติปญฺญาสมาธิกา หุตฺวา น สกฺขิสฺสนฺติ มุขปาเฐน ธาเรตุนฺติ อุปปริกฺขิตฺวา ปุพฺเพ วุตฺเตหิ มหาเถเรหิ อนุปุพฺเพน อาคตา ปญฺจมตฺตา มหาเถรสตา วฏฺฏคามณิราชานํ นิสฺสาย ตมฺพปณฺณิทีเปกเทเส มลยชนปเท อาโลกเลเณ อฏฺฐกถาย สหปิฏกตฺตยํ โปตฺถเก อาโรเปสุํ.

据《大史精要集》(Mahāvaṃsasāratthasaṅgaha)所载，世尊般涅槃后，当佛法流传至第四百五十年时，在铜鍱洲(Tambapaṇṇidīpa)，诸王中第十八位阿萨达帝须(Asaddhātissa)王之子，名为瓦塔伽马尼(Vaṭṭagāmaṇi)的国王，于其即位第六年，预见到未来众生因正念、智慧与禅定衰退，将无法以口诵方式持守教法。于是，（依传统）次第传承的五百位大长老，在瓦塔伽马尼王的护持下，于铜鍱洲境内马拉雅(Malaya)地方的阿罗迦洞(Ālokaleṇa)，将三藏连同义注书写于贝叶上。

ตญฺจ ยถาวุตฺตสงฺคีติโย อุปนิธาย จตุตฺถสงฺคีติเยว นามาติ เวทิตพฺพา. วุตฺตญฺเหตํ สารตฺถทีปนิยํ นาม วินยฏีกายํ,– จตุตฺถสงฺคีติสทิสา หิ โปตฺถกาโรหสงฺคีตีติ.

应知，与前述诸结集相比，此次亦可名为第四次结集。在名为《心义灯》的律藏复注中也曾说道：“书本记录之结集，实则等同于第四次结集。”

สีหฬทีเป ปน วฏฺฏคามณิราชา มรมฺมรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร เอโก นาม กุกฺกุฏสีสราชา จ เอกกาเลน รชฺชํ กาเรสิ. อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปภิกฺขุหิ อิธ เปสิตสนฺเทสกถายํ ปน เตตฺตึสาธิกจตุสเต สมฺปตฺเต โปตฺถการุฬํ อกํสูติ อาคตํ. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ,– เตตฺตึสาธิกจตุวสฺสสตปริมาณกาลนฺติ.

然而，在锡兰岛瓦塔伽马尼王统治时期，缅甸斯里凯塔城(Sirikhetta)亦有一位名为库库塔西萨(Kukkuṭasīsa)的国王同时在位。另据阿玛拉普拉城的创建者为王时，锡兰岛比丘派遣至此地的信函中所载，当（佛法流传）至第四百三十三年时，他们将（经典）书写于贝叶上。彼处曾言：“时约四百三十三年。”

อิทํ สีหฬทีเป ยาว โปตฺถการุฬฺหา

此乃锡兰岛（经典）书写成册之事

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

教法之确立。

อถาปรํ [Pg.27] ชมฺพุทีเป สีหฬทีเป จ ภิกฺขู วิสุํ วิสุํ คณวเสน ภิชฺชึสุ, ยถา อโนตตฺตทหโต นิกฺขมนนทิยา คงฺคายมุนาทิวเสน ภิชฺชนฺตีติ. ตตฺถ ชมฺพุทีเป คณานํ ภิชฺชมานตํ อุปริเยว วกฺขาม.

此后，瞻部洲与锡兰岛的比丘们，各自依部派而分裂，犹如从阿耨达池流出的河流，分为恒河、亚穆纳等。其中，瞻部洲诸部派分裂之事，将于后文叙述。

สีหฬทีเป ปน คณานํ ภิชฺชมานตา เอวํ ทฏฺฐพฺพา. กถํ. สีหฬทีเป หิ สาสนสฺส ปติฏฺฐมานกาลโต อฏฺฐารสาธิ กทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต วฏฺฏคามณิรญฺญา การาวิเต อภยคิริวิหาเร ปริวารขนฺธกํ ปาฐโต จ อตฺถโต จ วิปลฺลาสํ กตฺวา มหาวิหารวาสิคณโต ปุถุ หุตฺวา เอโก คโณ ภิชฺชิ, โส อภยคิริวาสิคโณ นาม, ธมฺมรุจิคโณติ จ ตสฺเสว นามํ.

于锡兰岛，诸部派之分裂应如是见。云何见耶？于锡兰岛，正法确立二百一十八年后，于伐吒伽摩尼(Vaṭṭagāmaṇi)王所建之无畏山寺中，有人对《附随》之文义加以歪曲，从大寺住部中分离，自成一部，名为无畏山住部，亦名法喜部(Dhammaruci)。

อภยคิริวาสิคณสฺส ภิชฺชมานโต ทฺเวจตฺตาลีสาธิกติวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหาเสเนน นาม รญฺญา การาปิเต เชตวนวิหาเร ภิกฺขู อุภโตวิสงฺคปาเฐ วิปรีตวเสน อภิสงฺขริตฺวา อภยคิริวาสิคณโต วิสุํ เอโก คโณ อโหสิ, โส เชตวนวาสิคโณ นาม, สาคลิยคโณติ จ ตสฺเสว นามํ.

无畏山住部分裂三百四十二年后，于大军王所建之祇陀林寺中，有比丘以颠倒之方式解说两部《广解》(Ubhatovibhaṅga)之文句，从无畏山住部中分离，另成一部，名为祇陀林住部，亦名娑伽利部(Sāgaliya)。

เชตวน วาสิคณสฺส ภิชฺชมานกาลโต เอกปญฺญาสวสฺสาธิกานํ ติณฺณํ วสฺสสตานํ อุปริ กุรุนฺทวาสิโน จ โกลมฺพวาสิโน จ ภิกฺขู ภาคิเนยฺยํ ทาฐาปตึ นาม ราชานํ นิสฺสาย อุภโตวิภงฺคปริวารขนฺธกปาเฐ วิปรีตวเสน อภิสงฺขริตฺวา วุตฺเตหิ ทฺวีหิ คเณหิ วิสุํ หุตฺวา มหาวิหาร วาสิคณฺหตฺตมํ ตุลยิตฺวา อุปธาเรตฺวา มหาวิหารนามํ คเหตฺวา เอโก คโณ ภิชฺชิ. เอวํ สีหฬทีเป มหามหินฺทตฺเถราทีนํ วํสภูเตน มหาวิหารวาสิ คเณน สทฺธึ จตฺตาโร คณา ภิชฺชึสุ.

祇陀林住部分裂三百五十一年后，《古仑谛》住部与科伦跋(Kolamba)住部之比丘，依止名为达荼钵底(Dāṭhāpati)之外甥国王，以颠倒之方式解说两部《广解》、《附随》与诸犍度之文句。彼等与前述二部派分离，经衡量思虑后，自称大寺住部，并取“大寺”之名，于是又分裂出一部。如是，于锡兰岛，连同源自摩哂陀长老等传承之大寺住部，共分裂为四部。

ตตฺถ มหาวิหารวาสิ คโณเยว เอโก ธมฺมวาที อโหสิ, เสสา ปน อธมฺมวาทิโน. เต จ ตโย อธมฺมวาทิโน คณา ภูตตฺถํ ปหาย อภูตตฺเถน ธมฺมํ อครุํ กตฺวา จรึสูติ [Pg.28] วจนโต สีหฬทีเป อธมฺมวาทิโน ตโยปิ อลชฺชิโน คณา ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนาทิสิกฺขาปทานิ อนาทิยิตฺวา วิจรึสุ. ตโต ปฏฺฐาย สาสเน เอกจฺจานํ ภิกฺขูนํ นานปฺปการวเสน นิวาสนปารุปนาทีนิ ทิสฺสนฺติติ เวทิตพฺพํ.

其中，唯大寺住部为正法说者，其余皆为非法说者。诚如所载，彼三非法说者部派，舍弃真实义，以非真实义，不敬重正法而行。是故于锡兰岛，彼三无耻之非法部派，不持守周正、善覆等学处而游荡。当知，自尔时起，教法中某些比丘之穿着等事，始见种种不同。

อธมฺมวาทิคณานํ ภิชฺชมานกาลโต สตฺตวีสาธิกานํ ปญฺจสตานํ วสฺสานญฺจ อุปริ สิริสงฺฆโพธิ นาม ราชา มหาวิหาร คณสฺส ปกฺโข หุตฺวา อธมฺมวาทินา ตโย คเณ นิคฺคหิตฺวา ชินสาสนํ ปคฺคเหสิ. โส จ สิริสงฺฆ โพธิราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ อริมนฺทนนคเร อนุรุทฺเธน นาม รญฺญา สมกาลวเสน รชฺชสมฺปตฺตึ อนุภวิ.

非法说者部派分裂五百二十七年后，有名吉祥僧伽菩提之国王，为大寺住部之拥护者，制伏三非法说者部派，扶持胜者之教。此吉祥僧伽菩提王，与我国缅甸阿梨曼陀那城(Arimandana)之阿那律王，于同一时期享受王位。

ตโต ปจฺฉา สีหฬทีเป โวหารกติสฺสสฺส นาม รญฺโญ กาเล กปิเลน นาม อมจฺเจน สทฺธึ มนฺเตตฺวา มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู นิสฺสาย อธมฺมวาทิคเณ นิคฺคณฺหิตฺวา ชินสาสนํ ปคฺคณฺหาติ.

此后，于锡兰岛伏诃罗帝须(Vohārakatissa)王时期，国王与名为迦毗罗(Kapila)之大臣商议后，依靠大寺住部之比丘，制伏非法说者部派，扶持胜者之教。

ตโต ปจฺฉา จ โคฏฺฐาภยสฺส นาม รญฺโญ กาเล อภยคิริ วาสิโน ภิกฺขู ปรสมุทฺทํ ปพฺพาเชตฺวา มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู นิสฺสาย สาสนํ วิโสธยิ.

此后，于名为瞿昙婆耶(Goṭṭhābhaya)之国王时期，彼将无畏山住部之比丘驱逐至海外，并依靠大寺住部之比丘净化教法。

ตโต ปจฺฉาปิ โคฏฺฐาภยรญฺโญ ปุตฺตภูตสฺส มหาเสนสฺส นาม รญฺโญ กาเล อภยคิริวาสีนํ ภิกฺขูนํ อพฺภนฺตเร สงฺฆมิตฺโต นาม เอโก ภิกฺขุ รญฺโญ ปธานาจริโย หุตฺวา มหามหินฺทตฺเถราทีนํ อรหนฺตานํ นิวาสฏฺฐานภูตํ มหาวิหารารามํ วินสฺสิตุํ มหาเสนรญฺญา มนฺเตตฺวา อารภิ. ตทา นววสฺสานิ มหาวิหาเร ภิกฺขุ สญฺโญ อโหสิ. อโหวต มหาเถรานํ มหิทฺธิกานํ นิวาสฏฺฐานํ อลชฺชิโน ภิกฺขู วินสฺสาเปสุํ, สุวณฺณหํสฺสานํ นิวาสฏฺฐานํ กากา วิยาติ.

此后，于瞿昙婆耶王之子，名为大军之国王时期，无畏山住部比丘中，有一名僧伽蜜多之比丘，成为国王之国师。彼与大军王商议，着手摧毁作为摩哂陀长老等阿罗汉住处之大寺。当时，大寺九年之间空无一僧。呜呼！无耻比丘竟摧毁大神通长老之住处，犹如乌鸦占据金天鹅之住所。

เชตวนวาสีนญฺจ ภิกฺขูนํ อพฺภนฺตเร เอโก ติสฺโส นาม ภิกฺขุ เตเนว รญฺญา มนฺเตตฺวา มหาวิหาเร สีมํ สมูหนิ[Pg.29]. อเฉกตฺตา ปน เตสํ สีมสมูหนกมฺมํ น สมฺปชฺชีติ. อโหวต ทุสฺสีลานํ ปาปกานํ กมฺมํ อจฺฉริยํ, เสยฺยถาปิ นาม สาขมิโค อคฺคคฺโฆ กาสิวตฺถํ มหคฺฆํ ภินฺนติ, เอวเมว ภินฺทิตพฺพวตฺถุนา เภทกปุคฺคโล อติวิย ทูโร อโหสีติ. ภวนฺติ เจตฺถ, –

祇陀林住部比丘中，有一名帝须(Tisso)之比丘，与同一位国王商议后，于大寺中拔除结界。然因其不善巧，此拔除结界之羯磨并未成功。唉！破戒恶人之行，实为奇特！犹如卑劣之枝猴毁坏价值连城之迦尸(Kāsi)布，破坏者与所破坏之物，实不相称。对此有偈颂说：

ยถา สาขมิโค ปาโป, อปฺปคฺโฆเยว กาสิกํ;

มหคฺฆํ กจฺจ ภินฺนํภินฺนํ, มหุสฺสาเหน ฉินฺทติ.

犹如卑劣恶枝猴，自身价值微不足道，奋力撕毁价值连城之迦尸衣。

เอวํ อธมฺมวาที ปาโป, ธมฺมวาทิคณํ สุภํ;

มหุสฺสาเหน ภินฺทยิ, อโห อจฺฉริโย อยํ.

如是邪恶非法说，奋力破坏清净之正法僧团；呜呼此事何奇哉！

อารกา ทูรโต อาสุํ, ภินฺทิตพฺเพหิ เภทกา;

ภูมิโตว ภวคฺคนฺโต, อโห กมฺมํ อชานตนฺติ.

破坏者与所破物，相去甚远，如地至有顶。唉！彼等实不了知业！

อิจฺเจวํ อธมฺมวาทิคณานํ พลวตาย ธมฺมวาทิคโณ ปริหายติ. ยถา หิ คิชฺฌสกุณสฺส ปกฺขวาเตน สุวณฺณหํสา ปกติยา ฐาตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวเมว อธมฺมวาทีนํ พลวตาย ธมฺมวาที ปริหายติ. พฺยคฺฆวเน วิย สุวณฺณมิโค นิลฺลยิตฺวา โคจรํ คณฺหาติ, ยถารุจิวเสน ธมฺมํ จริตุํ โอกาสํ น ลภิ.

如是，因非法说者团体势力强大，正法说者团体便会衰退。犹如因鹫鸟之翼风，金天鹅无法自然安住；同样，因非法说者势力强大，正法说者亦会衰退。又如金鹿于虎林中，需躲藏觅食，（正法说者）亦不得机会随心奉行正法。

สีหฬทีเป สาสนสฺส ปติฏฺฐานโต ทฺวิสตฺตตาธิกานํ จตุสตานํ วสฺสสหสฺสานญฺจ อุปริ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปรินิพฺพานโต อฏฺฐสตฺตสตาธิกานํ วสฺสสหสฺสานํ อุปริ มหาราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน ราชา ญทุมฺพรคิริวาสิกสฺสปตฺเถรคฺคมุขา มหาวิหารวาสิโน ภิกฺขู ตเมว ราชานํ นิสฺสาย สาสเน มลํ วิโสเธสุํ, ยถา เหรญฺญิโก หิรญฺเญ มลนฺติ.

教法于锡兰岛确立后一千四百七十二年，正等觉者般涅槃后一千八百七十八年时，有名为“大王”(Mahārājā)之国王统治国家。以居于杜巴拉山(Ñadumbaragiri)之迦叶(Kassapa)上座为首的大寺住部比丘们，依靠这位国王，清除了教法中之垢染，犹如金匠清除黄金中之杂质。

มหาวิหารวาสิคณโต อญฺเญ อธมฺมวาทินา อุปฺปพฺพา เชตฺวา [Pg.30] วิโสเธสุํ. โส จ มหาราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร นรปติจญฺญิสูนา นาม รญฺญา สมกาล วเสน รชฺชํ กาเรสีติ เวทิตพฺโพ.

他们将大寺住部以外的非法论者驱逐还俗，从而清净了教法。应知，这位大王与我国缅甸(Marammaraṭṭha)阿利摩陀那城(Arimaddananagara)的那罗波帝悉都王(Narapatisithu)为同一时代，皆在位为王。

ตโต ปจฺฉา วิ วิชยพาหุราชานํ ปรกฺกมพาหุราชานญฺจ นิสฺสาย มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู สาสนํ ปริสุทฺธํ อกํสุ, อธมฺมวาทิโน สพฺเพปิ อุปฺปพฺพาเชตฺวา มหาวิหารวาสิคโณเยว เอโก ปติฏฺฐหิ, ยถา อพฺภาทิอุปกฺกิเลสมเลหิ วิมุตฺโต นิสานาโถติ.

此后，依靠毗阇耶巴忽王(Vijayabāhu)与勇臂王(Parakkamabāhu)，大寺住部的比丘们使教法得以清净。他们将所有非法论者驱逐还俗，唯有大寺住部一派存立，犹如离云等垢染之月。

สิริสงฺฆโพธิราชา โวหาริกติสฺสราชา โคฏฺฐาภยราชาติ เอเต ราชาโน สาสนํ วิโสเธนฺโตปิ สพฺเพน สพฺพํ อธมฺมวาทิคณานํ อวินสฺสนโต สาสนํ ปริสุทฺธํ น ตาว อโหสิ. สิริสงฺฆโพธิรญฺโญ มหารญฺโญ วิชยพาหุรญฺโญ ปรกฺกมพาหุรญฺโญติ เอเตสํเยว ราชูนํ กาเล สพฺเพน สพฺพํ อธมฺมวาทีนํ วินสฺสนโต สาสนํ ปริสุทฺธํ อโหสิ. ตทา ปน อธมฺมวาทินา สีสมฺปิ อุฏฺฐหิตุํ น สกฺกา, ยถา อรุณุคฺเค โกสิยาติ.

吉祥僧伽菩提王(Sirisaṅghabodhi)、沃哈利迦帝须王(Vohārikatissa)、哥达巴雅王(Goṭhābhaya)等诸王，虽亦曾净化教法，但因未能完全清除所有非法论者团体，教法尚未完全清净。唯于吉祥僧伽菩提王、大王、毗阇耶巴忽王、勇臂王等诸王时代，因彻底清除了所有非法论者，教法才得以完全清净。那时，非法论者甚至不能抬头，犹如黎明时分的猫头鹰。

อปรภาเค ปน จิรํ กาลํ อติกฺกนฺเต มิจฺฉาทิฏฺฐิกานํ วิชาติยานํ ภเยน ลงฺกาทีเป สาสนํ โอสกฺกิตฺวา คณปูรณมตฺตสฺสปิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อวิชฺชมานตาย มหาวิชยพาหุรญฺโญ กาเล รามญฺญเทสโต สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ.

其后，经长时流转，因惧于邪见异族，教法于楞伽岛(Laṅkādīpa)衰退，乃至不存在足以构成僧团的比丘。于大毗阇耶巴忽王(Mahāvijayabāhu)时代，从孟族地区(Rāmaññadesa)迎请僧团，方才重建教法。

ตโต ปจฺฉา จ วิมลธมฺมสูริยสฺส นาม รญฺโญ กาเล รกฺขาปุรรฏฺฐโต สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปจฺฉา จ วิมลสฺส นาม รญฺโญ กาเล ตโตเยว สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปจฺฉา จ กิตฺติสฺสิริราชสีหสฺส นาม รญฺโญ กาเล สฺยามรฏฺฐโต สงฺฆํ อาเนตฺวา ตเถว อกาสีติ.

此后，于毗摩罗达摩苏利耶王(Vimaladhammasūriya)时代，从阿拉干国(Rakkhāpuraraṭṭha)迎请僧团，建立教法。此后，于毗摩罗王(Vimala)时代，亦从彼处迎请僧团，建立教法。再后，于吉帝斯利罗阇西哈王(Kittisirirājasīha)时代，从暹罗国(Syāmaraṭṭha)迎请僧团，亦复如是。

อยํ สีหฬทีเป สาสนสฺส โอสกฺกนกถา.

此为狮子洲教法衰落之记述。

ตโต [Pg.31] ปจฺฉา ชินสาสเน นวุตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต พุทฺธทาสสฺส นาม รญฺโญ กาเล เอโก ธมฺม กถิกตฺเถโร ฐเปตฺวา วินยปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ อวเสสํ สุตฺตนฺตปิฏกํ สีหฬภาสาย ปริวตฺติตฺวา อภิสงฺขริตฺวา ฐเปสิ. ตญฺจ การณํ จูฬวํเส วุตฺตํ.

此后，于佛陀教法第八百九十年时，在佛陀达娑王(Buddhadāsa)时代，一位说法长老，除《律藏》与《阿毗达摩藏》外，将其余《经藏》译为狮子洲语(Sīhaḷabhāsā)，加以编纂并予保存。此事亦记载于《小史》(Cūḷavaṃsa)中。

ตสฺส กิร พุทฺธทาสสฺส รญฺโญ ปุตฺตา อสีติมตฺตา อสีติมหาสาวกานํ นาเมเนว โวหาริตา อเหสุํ. เตสุ ปุตฺเตสุ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส นาเมน โวหาริโต เอโก อุปติสฺโส นาม ราชกุมาโร ปิตริ เทวงฺคเต ทฺเวจตฺตาลีสวสฺสานิ รชฺชํ กเรสิ.

据说，那位佛陀达娑王(Buddhadāsa)有约八十子，皆以八十大弟子的名字命名。诸子中，有一位以舍利弗上座之名命名的王子，名为伍巴谛萨(Upatissa)，于其父王去世后，统治了四十二年。

ตโต ปจฺฉา กนิฏฺโฐ มหานาโม นาม ราชกุมาโร ทฺวาวีสวสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ชิน จกฺเก เตตฺตึสาธิกนวสตวสฺเส สีหฬทีเป ฉสฏฺฐิมตฺตานํ ราชูนํ ปูรณกาเล พุทฺธโฆโส นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬภาสาย ลิขิเต อฏฺฐกถาคนฺเถ มาคธภาสาย ปริวตฺติตฺวา ลิขิ.

此后，其弟摩诃男(Mahānāma)王子为王，统治了二十二年。于其治下，佛历九百三十三年，当狮子洲(Sīhaḷadīpa)第六十六位国王在位之时，觉音(Buddhaghosa)上座前往狮子洲，将以狮子洲语写成的诸义注(aṭṭhakathā)翻译并书写为摩揭陀语。

โส ปน มหานาม ราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ สิริปจฺจยนคเร สวิลญฺญิกฺโรวิ นามเกน รญฺญา สมกาโล หุตฺวา รชฺชํ กาเรสิ. ปริตฺตนิทฺทาเน ปน พฺรูมวิ?ถี? นามเกน รญฺญา สมกาโล หุตฺวา รชฺชํ กาเรสีติ วุตฺตํ. ตํ น ยุชฺชติเยว.

这位摩诃男王，与我国缅甸(Marammaraṭṭha)斯利帕查亚城(Siripaccayanagara)中名为萨维兰尼克罗维(Savilaññikrovi)的国王为同一时代，皆在位为王。但在《小护卫经义释》(Parittaniddāna)中则说，其与名为布鲁玛维提(Brūmaviṭṭhī)的国王为同一时代，此说实不恰当。

สีหฬทีเป ปน กิตฺติสฺสิริเมโฆ นาม ราชา หุตฺวา นวเม วสฺเส ตสฺมึเยว ทีเป ราชูนํ ทฺวาสฏฺฐิมตฺตานํ ปูรณกาเล ชินจกฺเก ตึสาธิเก อฏฺฐสตวสฺเส ชมฺพุทีเป กลิงฺคปุรโต กุหสิวสฺส นาม รญฺโญ ชามาตา ทนฺตกุมาโร เหมมาลํ นาม ราชธีตํ คเหตฺวา ทาฐาธาตุํ เถเนตฺวา นวาย ตริตฺวา สีหฬทีปํ อคมาสิ. ชินจกฺเก ตึสาธิกอฏฺฐวสฺสสเต เชฏฺฐติสฺสราชา นววสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ.

在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，有位名叫吉帝斯利美伽(Kittissirimegha)的国王。当他在位第九年，即该岛约六十二位国王圆满、佛历八百三十年之时，瞻部洲(Jambudīpa)羯陵伽(Kaliṅga)城一位名叫库哈西瓦(Kuhasiva)的国王，其女婿丹塔古玛拉(Dantakumāra)王子带着名叫赫玛玛拉(Hemamālā)的公主，窃取佛牙舍利，乘船渡海来到了狮子洲。佛历八百三十年时，杰塔提舍王(Jeṭṭhatissa)在位九年。

พุทฺธทาสราชา [Pg.32] เอกูนตึสติ วสฺสานิ อุปลิสฺสราชา จทฺวิจตฺตาลีสวสฺสานิ มหานามราชา ทฺวาวีสวสฺสานีติ สพฺพานิ สมฺปิณฺฑิตฺวา ชินสาสนํ ทฺวตฺตึสาธิกนววสฺสสตปฺปมาณํ โหติ.

佛陀达娑王(Buddhadāsa)在位二十九年，伍巴谛萨王(Upatissa)在位四十二年，摩诃男王在位二十二年——若将诸王在位年岁总计，佛陀的教法流传约九百三十二年。

ตสฺมิญฺจ กาเล ยทา ทฺวีหิ วสฺเสหิ อูนํ อโหสิ, ตทา มหานามรญฺโญ กาเล ตึสาธิกนววสฺสสตมตฺเต สาสเน พุทฺธโฆโส นาม เถโร ลงฺกาทีปํ อคมาสิ.

那时，当距前述总计年数（九百三十二年）尚差两年，即教法已历约九百三十年时，正值摩诃男王时期，有位名为觉音的长老来到了楞伽岛(Laṅkādīpa)。

อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปิเกหิ ภิกฺขูหิ เปสิตสนฺเนสปณฺเณ ปน ฉปณฺณาสาธิกนววสฺสสตาติกฺกนฺเต สูติ วุตฺตํ.

然而，在建造阿玛拉普拉城(Amarapura)的国王时期，由狮子洲(Sīhaḷadīpa)的比丘们所派遣的信函中则记载，佛陀教法已过九百五十六年。

เอตฺถ ฐตฺวา พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺตึสงฺเขปมตฺตํ วกฺขาม. กถํ. สีหฬภาสกฺขเรหิ ปริวตฺติตํ ปริยตฺติสาสนํ มาคธสาสกฺขเรน โก นาม ปุคฺคโล ปริวตฺติตุํ สกฺขิสฺสตีติ มหาเถรา นิมนฺตยิตฺวา ตาวตึสภวนํ คนฺตฺวา โฆสํ เทวปุตฺตํ ทิสฺวา สทฺธึ สกฺเกน เทวานมินฺเทน ตํ ยาจิตฺวา โพธิรุกฺขสมีเป โฆสคาเม เกสสฺส นาม พฺราหฺมณสฺส เกสิยา นาม พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหาเปสุํ. ขาทถ โภนฺโต ปิวถ โภนฺโตติอาทินา พฺราหฺมณานํ อญฺญมญฺญํ โฆสกาเล วิชายนตฺตา โฆโสติ นามํ อกาสิ. สตฺตวสฺสิกกาเล โส ติณฺณํ เวทานํ ปารคู อโหสิ.

在此，我们将简要叙述觉音尊者的生平。是怎样叙述的呢？大长老们商议道：“谁能将以僧伽罗语字母书写的教典，转译为摩揭陀语字母呢？”于是他们前往三十三天，见到名为瞿沙(Ghosa)的天子，与天帝释迦一起请求他，使他在菩提树附近的瞿沙村(Ghosagāma)，投生到名为髻(Kesa)的婆罗门和名为髻女(Kesī)的婆罗门女的腹中。由于他出生时，婆罗门们正互相大声呼喊“诸位请吃，诸位请喝”等，因此给他取名为“瞿沙”。七岁时，他就遍通了三吠陀。

อถ โข เอเกน อรหนฺเตน สทฺธึ เวทกถํ สลฺลปนฺโต ตํ กถํ นิฏฺฐาเปตฺวา กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมาติอาทินา ปรมตฺถเวทํ นาม พุทฺธมนฺตํ ปุจฺฉิ. ตทา โส สุตฺวา อุคฺคณฺหิตุกาโม หุตฺวา ตสฺส อรหนฺตสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา เทวสิกํ เทวสิกํ ปิฏกตฺตยํ สฏฺฐิมตฺเตหิ ปทสหสฺเสหิ สชฺฌายํ อกาสิ, วาจุคฺคตํ อกาสิ. เอกมาเสเนว ติณฺณํ ปิฏกานํ ปารคู อโหสิ.

后来，他与一位阿罗汉一起讨论吠陀之说，结束此谈话后，以“善法、不善法、无记法”等为开端，询问名为“究竟义吠陀”的佛陀真言。当时他听了之后，想要学习并掌握，就在那位阿罗汉处出家，日复一日以大约六万个词句来诵读三藏，使其能背诵如流。仅在一个月内就遍通三藏。

ตโต [Pg.33] ปจฺจา รโห เอกโกว นิสินฺนสฺส เอตทโหสิ,– พุทฺธภาสิเต ปิฏกตฺตเย มม วา ปญฺญา อธิกา, อุทาหุ อุปชฺฌายสฺส วาติ. ตํ การณํ ญตฺวา อุปชฺฌาจริโย นิคฺคหํ กตฺวา โอวทิ. โส สํเวคปฺปตฺโต หุตฺวา ขมาเปตุํ วนฺทิ. อุปชฺฌาจริโย ตฺวํ อาวุโส สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปิฏกตฺตยํ สีหฬสฺสาสกฺขเรน ลิขิตํ มาคธภาสกฺขเรน ลิขาหิ, เอวํ สติ อหํ ขมิสฺสามีติ อาห.

此后，他独自静坐时，心想：“在佛陀所说的三藏中，是我的智慧更胜，还是戒师的智慧更胜呢？”戒师知道此事后，便加以责难并教诫他。他因此感到悚惧，便礼拜请求宽恕。戒师说：“贤友，你到锡兰岛(Sīhaḷadīpa)去，将以僧伽罗字母写成的三藏，用摩揭陀字母重新书写，这样我才会宽恕你。”

พุทฺธโฆโส จ ปิตรํ มิจฺฉาทิฏฺฐิภาวโต โมเจตฺวา อาจริยสฺส วจนํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา ปิฏกตฺตยํ ลิขิตุํ สีหฬทีปํ นาวาย อคมาสิ. ตทา สมุทฺทมชฺเฌ ตีหิ ทิวเสหิ ตรนฺเต พุทฺธทตฺตตฺเถโร จ สีหฬทีปโต นาวาย อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค เทวาน อานุภาเวน อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตฺวา การณํ ปุจฺฉิตฺวา ชานิ. ชานิตฺวา จ พุทฺธทตฺตตฺเถโร เอวมาห,- มยา อาวุโส กโต ชินาลงฺกาโร อปฺปสฺสาโรติ มญฺญิตฺวา ปิฏกตฺตยํ ปริวตฺติตุํ ลิขิตุํ โอกาสํ นาทาสุํ, ตฺวํ ปน ปิฏกตฺตยํ สํวณฺเณหีติ วตฺวา อตฺตโน สกฺเกน เทวานมินฺเทน ทินฺนํ หริตกิผลํ อโยมยเลขน ทณฺฑํ นิสิตสิลญฺจ พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อทาสิ. เอวํ เตสํ ทฺวินฺนํ เถรานํ อญฺญมญฺญํ สลฺลปนฺตานํเยว นาวา สยเมว อปเนตฺวา คจฺฉึสุ.

觉音解救父亲脱离邪见后，恭敬地接受了戒师的教诲，乘船前往锡兰岛书写三藏。当时在海上航行了三天时，佛授长老正从锡兰岛乘船而来，在途中由于诸天神力，他们彼此相遇，互相询问缘由后得知实情。得知情况后，佛授长老这样说道：“贤友，（僧团）认为我所著的《胜者庄严》内容贫乏，所以他们不给我机会翻译书写三藏，你应当注释三藏。”说完，就把天帝释迦所赐予的诃子、铁笔和磨石交给了觉音长老。就这样，在两位长老互相交谈时，他们的船只便自行离去了。

พุทฺธโฆสตฺเถโร จ สีหฬทีปํ ปตฺวา ปฐมํ สงฺฆปาลตฺเถรํ ปสฺสิตฺวา ปิฏกตฺตยํ มาคธภาสกฺขเรน ปริวตฺเตตุํ อาคโตมฺหีติ การณํ อาโรเจตฺวา สีหฬภิกฺขู จ สีเล ปติฏฺฐายาติอาทิคาถํ นิยฺยาเทตฺวา อิมิสฺสา คาถาย อตฺถํ ปิฏกตฺตยํ อาโลเลตฺวา สํวณฺเณหีติ อุยฺโยเชสุํ, ตสฺมึเยว ทิวเส สายนฺหกาลโต ปฏฺฐาย ยถาวุตฺตคาถํ ปมุขํ กตฺวา วิสุทฺธิมคฺคํ อกาสิ. กตฺวา ตํ กมฺมํ นิปฺผาเทตฺวา ตสฺส ญาณปฺปภวํ วีมํเสตุกาโม เทวานมินฺโท ตญฺจ คนฺถํ อนฺตรธาเปสิ. ปุนาปิ เถโร อกาสิ[Pg.34]. ตเถว เทวานมินฺโท อนฺตรธาเปสิ. ปุนาปิ เถโร อกาสิ. เอวํ ติกฺขตฺตุํ การาเปตฺวา ปุพฺพคนฺเถปิ ทสฺเสสิ. ติณฺณมฺปิ คนฺถานํ อญฺญมญฺญํ เอกปทมตฺเตนปิ วิเสสตา นตฺถิ สงฺฆปาลตฺเถโร จ ตํ อาราธยิตฺวา ปิฏกตฺตยํ นิยฺยาเทสิ. เอวํ วิสุทฺธิมคฺเค สงฺฆปาลตฺเถรสฺส ยาจนํ อารพฺภ วิสุทฺธิมคฺโค กโตติ อาคตํ. พุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถายํ ปน สงฺฆราชตฺเถรสฺส อายาจนํ อารพฺภาติ อาคตํ.

觉音长老到达锡兰岛后，首先遇见僧护(Saṅghapāla)长老，向他说明来意：“我来是为了将三藏转译为摩揭陀语字母。”锡兰的比丘们便交给他一首以“安住于戒……”等开头的偈颂，并嘱咐道：“请你审察三藏之后，解释此偈的意义。”就在当天傍晚开始，觉音长老便以该偈为引，著作了《清净道论》(Visuddhimagga)。完成此书后，天帝想考察他的智慧之源，便使此论书隐没。长老再次著作，天帝同样使之隐没。长老又再次著作。天帝这样让他著作了三次后，亦将先前的论书展示出来。三部论书彼此间甚至连一个字的差异也没有。僧护长老于是嘉许他，并将三藏交付给他。因此，（有说法）流传下来，《清净道论》是因僧护长老的请求而作的。但在《觉音传》(Buddhaghosuppattikathā)中则记载，说是应僧王(Saṅgharāja)长老的请求而作。

อยํ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถายํ อาคตนเยน ทสฺสิตพุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถาสงฺเขโป.

此即依据《觉音传》(Buddhaghosuppattikathā)所载之觉音生平概要。

จูฬวํเส ปเนวํ อาคโต. พุทฺธโฆสตฺเถโร นาม มหาโพธิรุกฺขสมีเป เอกสฺมึ พฺราหฺมณคาเม วิชาโต ติณฺณมฺปิ เวทานํ ปารคู อโหสิ เตสุ เตสุ วาเทสุ จ อติเฉโก. โส อญฺเญหิ จ สทฺธึ ปุจฺฉาพฺยากรณกมฺมํ กตฺตุกาโม ชมฺพุนีปตเล อาหิณฺฑนฺโต เอกํ วิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ วา อาคนฺตุกภาเวน นิสีทิ. ตสฺมิญฺจ วิหาเร เรวโต นาม เถโร วสิ. เตน เถเรน สทฺธึ ภลฺลปนฺโต โส พฺราหฺมณมาณโว ตีสุ เวเทสุ อโลเลตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิ. ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ เถโร พฺยากาสิ. เถรสฺส ปน ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ มาณโว น สกฺกา พฺยากาตุํ. อถ มาณโว ปุจฺฉิ,–โก นามายํ ภนฺเต มนฺโตติ. พุทฺธมนฺโต นามายนฺติ วุตฺเต อุคฺคณฺหิตุกาโม หุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหิ. อจิรเนว ติณฺณมฺปิ ปิฏกานํ ปารคู อโหสิ. พุทฺธสฺเสว โฆโส ยสฺส อตฺถีติ พุทฺธโฆโสติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ.

《小史》中如是记载：觉音(Buddhaghosa)长老出生于大菩提树附近的一个婆罗门村庄，他通达三吠陀，且在各种论议中极为卓越。他欲与他人问答，便在瞻部洲(Jambudīpa)游行，抵达一座精舍，以客人的身份坐下。该精舍中住着一位名叫瑞瓦达(Revata)的长老。那位婆罗门青年与长老交谈时，就三吠陀的疑难提出问题。长老解答了他所问的每一个问题，但青年却无法解答长老所问的问题。于是青年问道：“尊者，这是什么教法？”当被告知“这是佛陀的教法”后，他希望能学习，便在长老座下出家，学习了三藏。不久，他便通达了三藏。因其声音犹如佛陀之声，故以“觉音”之名为人所知。

พุทฺธโฆโส จ อายสฺมโต เรวตสฺส สนฺติเก นิสีทนฺโต ญาโณทยํ นาม คนฺถํ อฏฺฐสฺสาลินิญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา ปริตฺตฏฺฐกถํ กตฺตุกาโม หุตฺวา อารภิ. ตทา อาจริโย เอวมาห,– ชมฺพุทีเป ปน อาวุโส ปาฬิมตฺตํเยว อตฺถิ, อฏฺฐกถา ปน นตฺถิ, อาจริยวาโท จ [Pg.35] ภินฺโน หุตฺวา อตฺถิ, เตเนว มหามหินฺธตฺเถเรน อานิตา อฏฺฐกถา ตีสุ จ สงฺคีตีสุ อารุโฬ ปาฬิโย สาริปุตฺตตฺเถราทีหิ เทสิโต กถามคฺโค สีหฬทีเป อตฺถิ, ตฺวํ คนฺตฺวา มาคธภาสกฺขเรน ลิเขหีติ อุยฺโยชิยมาโน พุทฺธโฆสตฺเถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา อนุราธปุเร มหาวิหารํ ปวิสิตฺวา สงฺฆปาลตฺเถรสฺส สนฺติเก สทฺธึ สีหฬฏฺฐกถาย เถรวาเท สุตฺวา อฏฺฐกถํ กริสฺสมีติ อาโรเจสิ. สีหฬภิกฺขู จ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว สีเล ปติฏฺฐายาติอาทิ คาถา นิยฺยาเทสุํ. พุทฺธโฆโส จ สทฺธึ อฏฺฐกถาย ปิฏกตฺตยํ สงฺขิปิตฺวา วิสุทฺธิมคฺคํ อกาสิ.

觉音在具寿瑞瓦达座下时，撰写了名为《智启》(Ñāṇodaya)和《义释》(Aṭṭhasālinī)的论著。此后，他想撰写《护卫经义注》(Parittaṭṭhakathā)，便着手进行。当时，其师如是说：“贤友，在瞻部洲只有圣典，而无义注，且师说各异。由大摩哂陀(Mahinda)长老所带来的义注，以及与三次结集所诵圣典相符、由舍利弗(Sāriputta)长老等所开示的论道，皆存于僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)。你应前往彼处，以摩揭陀语书写。”受此派遣，觉音长老前往僧伽罗洲，进入阿努拉德普勒(Anurādhapura)的大寺，在僧护(Saṅghapāla)长老座下听闻了僧伽罗义注及上座部教义后，禀告道：“我将造义注。”僧伽罗的比丘们便如前述，交给他“安住于戒……”等偈颂以考验他。觉音则总合三藏及其义注，撰写了《清净道论》(Visuddhimagga)。

ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว สกฺโก อนฺตรธาเปตฺวา ติกฺขตฺตุํ การาเปสิ. สงฺฆปาลตฺเถโรปิ อราธยิตฺวา ปิฏกตฺตยํ นิยฺยาเทสีติ.

如前所述，帝释天令其（书稿）消失，使其重作三次。僧伽波罗(Saṅghapāla)长老亦于满意后，交付了三藏。

กิญฺจาปิ นานา คนฺเถสุ นานากาเรหิ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติ อาคตา, ตถาปิ พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปิฏกตฺตยสฺส ลิขนํ อฏฺฐกถานญฺจ กรณเมว ปมาณนฺติ มโนกิลิฏฺฐํ น อุปฺปาเทตพฺพนฺติ. พุทฺธโฆสตฺเถโร วิกฏตฺตยํ ลิขิตฺวา ชมฺพุทีปํ ปจฺจาคมาสิ.

虽然在各种典籍中以不同方式记载了觉音长老的生平，但应以觉音长老前往僧伽罗洲书写三藏及造义注之事为准，不应心生烦恼。觉音长老写完三藏的义注后，便返回了瞻部洲。

อิจฺเจวํ ปาฬิภาสาย ปริยตฺตึ ปริวตฺติตฺวา ปจฺฉา อาจริยปรมฺปรสิสฺสานุสิสฺสวเสน สีหฬทีเป ชินจกฺกํ มชฺฌนฺติ กํสุมาสี วิย อติทิพฺพติ, อเนกโกฏิปฺปมาเณหิ โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิอรหนฺเตหิ ลงฺกาทีปํ อติโสภติ, สพฺพปาลิผุลฺเลน ติโยชนิกปาริจฺฉตฺตกรุกฺเขน ตาวตึสภวนํ วิย สตปตฺตปทุมาทีหิ มหาโปกฺขรณี วิย เตสุ เตสุ ฐาเนสุ มคฺคมหามคฺคอาปกฆรทฺวารติตฺถวนปพฺพตคุหมนฺทิรวิหารสาลาทีสุ อลทฺธมคฺคผลฏฺฐานํ นาม กิญฺจิ นตฺถิ, โถกํ อาคเมตฺวา ปิณฺฑาย ปติฏฺฐมานปเทเสปิ มคฺคผลานิ ลภึสุเยว.

如是，将教理翻译为巴利语后，通过师资传承、弟子及再传弟子，佛法之轮在僧伽罗洲大放光明，犹如日正中天。僧伽罗洲(Laṅkādīpa)因无数千万的须陀洹、斯陀含、阿那含、阿罗汉而无比庄严，犹如三十三天(Tāvatiṃsa)因遍开花朵、高达三由旬的巴瑞恰达树而庄严，又如大莲池因百瓣莲花等而庄严。在各处，无论是道路、大路、商店、家门口、渡口、森林、山、洞窟、殿堂、精舍、讲堂等，无一处不能证得道果。即便是在稍候片刻以待托钵之处，也能证得道果。

มคฺคผลานิ สจฺฉิกโรนฺตานํ ปุคฺคลานํ พาหุลฺลตาย อยํ [Pg.36] ปุถุชฺชโน อยํ ปุถุชฺชโนติ องฺคุลึ ปสาเรตฺวา ทสฺเสตพฺโพ โหติ. เอกสฺมึ กาเล สีหฬทีเป ปุถุชฺชน ภิกฺขุ นาม นตฺถิ. ตถา หิ วุตฺตํ วิภงฺคฏฺฐกถายํ, เอกวารํ ปุถุชฺชนภิกฺขุ นาม นตฺถีติ.

因证得道果的个人众多，以至于需要伸出手指指着说：“此是凡夫，此是凡夫。”在某一时期，僧伽罗洲上没有所谓的凡夫比丘。诚如《分别论义注》(Vibhaṅgaṭṭhakathā)中所说：“曾有一次，没有所谓的凡夫比丘。”

อภิญฺญาลาภีนํ กิร มหิทฺธิกานํ คมนาคมนวเสน สูริโยสฺสาสํ อลภิตฺวา ธญฺญโกฏฺฏกา มาตุคามา ธญฺญโกฏฺฏิตุํ โอกาสํ น ลภึสุ.

据说，因那些获得神通、具大威力的圣者们来来往往，以至于太阳都得不到喘息之机，而舂米的妇女们也没有机会舂米。

เทวโลกโต สุมนสามเณโร ทกฺขิณกฺขกํ สีหฬทีปํ อเนตฺวา ตสฺส ปาฏิหาริยํ ทสฺสนวเสน อุทฺธกพินฺธูหิ ติโยชนสตํ สกลมฺปิ ลงฺกาทีปํ พฺยาปตฺวา ภควตา ปริภุตฺตเจติยงฺคณํ วิย หุตฺวา นวาย คจฺฉนฺตา มหาสมุทฺเท อุทกโต นาฬิเกรมตฺตมฺปิ ทิสฺวา สกลงฺกาทีปํ ปูเชนฺติ, มหามหินฺทตฺเถรสฺส สนฺติเก อริฏฺฐตฺเถเรน สทฺธึ ปญฺจมตฺตา ภิกฺขุสตา ปฐมํ ตาว วินยปิฏกํ อุคฺคณฺหึสูติ อิเมหิ การเณหิ ลงฺกาทีปํ ชินจกฺกสฺส ปติฏฺฐานํ หุตฺวา วรทีปนฺติ นามํ ปฏิลภิ.

须摩那沙弥(Sumanasāmaṇera)从天界带来右锁骨舍利，为示现神变，从上方以水滴遍洒整个三百由旬的楞伽岛，使其犹如世尊曾受用过的塔院一般。航海之人，在大海中即使只看见椰子大小的陆地，也将其视为整个楞伽岛而行礼敬。在摩哂陀长老座下，阿利吒(Ariṭṭha)长老与五百位比丘首先学习了律藏。因这些缘由，楞伽岛成为佛法之轮的安立之处，获得了“殊胜之岛”的美名。

สีหฬทีเปเยว ปิฏกตฺตยํ โปตฺถการุฬวเสน ปติฏฺฐาเปตฺวา ตโต ปจฺฉา โจรนาคสฺส นาม รญฺโญ กาเล สกลลงฺกาทีปํ ทุพฺภิกฺขภเยน ปีเฬตฺวา ปิฏกตฺตยํ ธาเรนฺตา ภิกฺขู ชมฺพุทีปํ อาคมํสุ. อนาคนฺตฺวา ตตฺเถว ฐิตาปิ ภิกฺขู ฉาตกภเยน ปีเฬตฺวา อุทรปฏลํ พนฺธิตฺวา กุจฺฉึ วาลุกราสิมฺหิ ฐเปตฺวา ปิฏกตฺตยํ ธาเรสุํ.

三藏在僧伽罗洲以书写形式确立之后，到了名为盗龙(Coranāga)王的时期，整个楞伽岛为饥荒所困，受持三藏的比丘们来到了瞻部洲。而那些未曾前来、留在当地的比丘们，也为饥饿所迫，他们用布带束腹，将腹部置于沙堆之上，以受持三藏。

กุฏ กณฺณติสฺสสฺส รญฺโญ กาเลเยว ทุพฺภิกฺขภยํ วูปสมิตฺวา ชมฺพุทีปโต ภิกฺขู ปุน คนฺตฺวา สีหฬทีเป ฐิเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ มหาวิหาเร ปิฏกตฺตยํ อวิโรธาเปตฺวา สมสมํ กตฺวา ฐเปสุํ. ฐเปตฺวา จ ปน สีหฬทีเปเยว สุฏฺฐุ ธาเรสุํ.

到了库塔·坎那提萨(Kuṭakaṇṇatissa)王的时期，饥荒平息，比丘们从瞻部洲返回，与留在僧伽罗洲的比丘们一起，在大寺中毫无异议地将三藏进行了统一整理。确立之后，他们便在僧伽罗洲妥善地受持之。

ตตฺเถว อฏฺฐกถาโย พุทฺธโฆสตฺเถโร มาคธภาสาย ปริวตฺเตตฺวา วิรจิ. ปจฺฉา จ เยภุยฺเยน ตตฺเถว อฏฺฐกถาฏีกาอนุมธุลกฺขณคณฺฐิคนฺถนฺตรานิ [Pg.37] อกํสุ. ปุน สาสนํ นเภ รวินฺทุว ปากฏนฺติ.

就在那里，觉音长老将诸义注译为摩揭陀语并加以编撰。此后，大部分义注的复注及其他各类论著也多在此处完成。于是，佛法犹如空中的日月般显耀。

ตตฺถ พุทฺธวํสฏฺฐกถํ พุทฺธทตฺตตฺเถเร อกาสิ. อิติวุตฺโตทานจริยาปิฏกเถราเถรีวิมานวตฺถุเปตวตฺถุเนตฺติอฏฺฐกถาโย อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร อกาสิ. โส จ อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร สีหฬทีปสฺส สมีเป ทมิลรฏฺเฐ พทรติตฺถมฺหิ นิวาสิตตฺตา สีหฬทีเปเยว สงฺคเหตฺวา วตฺตพฺโพ.

其中，《佛史义注》由佛授长老所作。《如是语》、《自说》、《所行藏》、《长老偈》、《长老尼偈》、《天宫事》、《饿鬼事》及《导论》的义注，由法护长老所作。这位法护长老因住在僧伽罗洲附近的达弥罗国(Damiḷaraṭṭha)的婆达罗港(Badaratittha)，故亦被算作僧伽罗洲的作者。

ปฏิสมฺภิทามคฺคฏฺฐกถํ มหานาโม นาม เถโร อากาสิ. มหานิทฺเทสฏฺฐกถํ อุปเสโน นาม เถโร อกาสิ. อภิธมฺมฏีกํ ปน อานนฺทตฺเถโร อกาสิ. สา จ สพฺพาสํ ฏีกานํ อาทิภูตตฺตา มูลฏีกาติ ปากฏา.

《无碍解道义注》由名为摩诃男的长老所作。《大解释义注》由名为优波先那的长老所作。《阿毗达摩疏》则由阿难长老所作。此疏因是所有疏之始，故被称为《根本疏》。

วิสุทฺธิมคฺคสฺส มหาฏีกํ ทีฆนิกายฏฺฐกถาย ฏีกํ มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย ฏีกํ สํยุตฺตนิกายฏฺฐกถาย ฏีกญฺหาติ อิมาโย อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร อกาสิ.

法护长老作《清净道论大疏》、《长部义注疏》、《中部义注疏》及《相应部义注疏》。

สารตฺถทีปนึ นาม วินยฏีกํ องฺคุตฺตรนิกายฏีกญฺจ ปรกฺกมพาหุรญฺญา ยาจิโต สาริปุตฺตตฺเถโร อกาสิ. วิมติวิโนทนึ นาม วินยฏีกํ ทมิลรฏฺฐวาสิกสฺสปตฺเถโร อกาสิ.

名为《心义灯》的律藏疏及《增支部疏》，由舍利弗长老应勇臂王之请求而作。名为《断除犹豫》(Vimativinodanī)的律藏疏，由居住在达弥罗国的迦叶长老所作。

อนุฏีกํ ปน อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร. สา จ มูลฏีกาย อนุตฺตานตฺถานิ อุตฺตานานิ สํวณฺณิตตฺตา อนุฏีกา ติวุจฺจติ.

《随疏》(Anuṭīkā)由法护长老所造。此疏因阐释《根本疏》中未明之义，使其明了，故称为《随疏》。

วิสุทฺธิมคฺคสฺส จูฬฏีกํ มขุทีปนิญฺจ อญฺเญตรา เถรา อกํสุ. สา จ มูลฏีกาย อตฺถาวเสสาติ จ อนุตฺตานตฺถาติ จ กตฺวา มูลฏีกาย สทฺธึ สํสนฺทิตฺวา กตตฺตา มธุร สตฺตา จ มธุทีปนินฺติ วุจฺจติ. โมหวิจฺเฉทนึ ปน ลกฺขณคนฺถํ กสฺสปตฺเถโร อกาสิ.

《清净道论》的小疏及《蜜灯》(Madhudīpanī)由其他长老所作。此疏因补充《根本疏》的未尽之义及阐明其未显之义，并与《根本疏》对校而作，又因其义理甘美，故称为《蜜灯》。迦叶长老则造了名为《除痴》(Mohavicchedanī)的相论。

อาภิธมฺมาวตารํ ปน รุปารูปวิภาคํ วินยวินิจฺฉยญฺจ พุทฺธ ทตฺตตฺเถโร. วินยสงฺคหํ สาริปุตฺตตฺเถโร. ขุทฺทสิกฺขํ ธมฺมสิริตฺเถโร[Pg.38]. ปรมตฺถวินิจฺฉยํ นามรูปปริจฺเฉทํ อภิธมฺมตฺถสงฺคญฺจ อนุรุทฺธตฺเถโร. สจฺจสงฺเขปํ ธมฺมปาลตฺเถโร. เขมํ เขมตฺเถโร. เต จ สงฺเขปโต สํวณฺณิตตฺตา สุเขน จ ลกฺขณิยตฺตา ลกฺขณคนฺถาติ วุจฺจนฺติ.

佛授(Buddhadatta)长老造《阿毗达摩入门》、《色非色分别》及《戒律抉择》。舍利弗长老造《戒律摄要》。法吉祥(Dhammasiri)长老造《小戒学》。阿那律长老造《胜义抉择》、《名色分别》及《摄阿毗达摩义论》。法护长老造《谛纲》。凯玛(Khema)长老造《凯玛论》。这些论典因其阐释简要，特征易于掌握，故被称为“相论”。

เตสํ ปน สํวณฺณนาสุ อภิธมฺมตฺถสงฺคหสฺส โปราณฏีกํ นววิมลพุทฺธิตฺเถโร อกาสิ. สจฺจํสงฺเขปนามรูปปริจฺเฉทเขมาอภิธมฺมาวตารานํ โปราณฏีกํ วาจิสฺสรมหาสามิตฺเถโร. ปรมตฺถวินิจฺฉยสฺส โปราณฏีกํ มหาโพธิตฺเถโร.

关于这些论著的注释，新净慧(Navavimalabuddhi)长老为《摄阿毗达摩义论》作了古疏。语自在大长老(Vācissaramahāsāmi)为《谛纲》、《名色分别》、《凯玛论》及《阿毗达摩入门》作了古疏。大菩提(Mahābodhi)长老为《胜义抉择》作了古疏。

อภิธมตฺถสงฺคหาภิธมฺมาวตาราภินว ฏีกาโย สุมงฺคลสามิตฺเถโร. สจฺจสงฺเขปาภินวฏีกํ อรญฺญวาสิตฺเถโร. นามรูปปริจฺเฉทาภินวฏีกํ มหาสามิตฺเถโร. ปรมตฺถวินิจฺฉยาภินวฏีกํ อญฺญตรตฺเถโร. วินยวินิจฺฉยฏีกํ เรวตตฺเถโร. ขุทฺทสิกฺขาย ปุราณฏีกํ มหายสตฺเถโร. ตายเยว อภินวฏีกํ สงฺฆรกฺขิตตฺเถโรติ.

《摄阿毗达摩义论》与《阿毗达摩入门》的新疏由苏曼伽拉(Sumaṅgala)长老所作。《谛纲》的新疏由林居(Araññavāsi)长老所作。《名色分别》的新疏由大长老(Mahāsāmi)所作。《胜义抉择》的新疏由某位长老所作。《戒律抉择疏》由瑞瓦达长老所作。《小戒学》的古疏由大名(Mahāyasa)长老所作，其新疏则由僧护长老所作。

วชิรพุทฺธึ นาม วินยคณฺฐิปทตฺถํ วชิรพุทฺธิตฺเถโร. จูฬคณฺฐึ มชฺฌิมคณฺฐึ มหาคณฺฐิญฺจ สีหฬทีปวาสิโน เถรา. เต จ ปทกฺกเมน อสํวณฺเณตฺวา อนุตฺตานตฺถาเยว สํวณฺณิตตฺตา คณฺฐิปทตฺถาติ วุจฺจนฺติ.

名为《金刚智》的律藏疑难义释，由金刚智(Vajirabuddhi)长老所作。《小疑难义释》、《中疑难义释》及《大疑难义释》由居住在锡兰岛的长老们所作。这些著作因其并非逐字解释，而只阐明难解之义，故被称为“疑难义释”。

อภิธานปฺปทีปิกํ ปน มหาโมคฺคลานตฺเถโร. อตฺถพฺยกฺขานํ จูฬพุทฺธตฺเถโร. วุตฺโตทยํ สมฺพนฺธจินฺตนํ สุโพธาลงฺการญฺจ สงฺฆรกฺขิตตฺเถโร. พฺยากรณํ โมคฺคลานตฺเถโร.

《名称辞典》由大目犍连(Mahāmoggallāna)长老所作。《义释》(Atthabyakkhāna)由小佛(Cūḷabuddha)长老所作。《韵律学》、《关系思择》(Sambandhacintana)及《善觉庄严》(Subodhālaṅkāra)由僧护长老所作。《文法》(Byākaraṇa)由目犍连(Moggallāna)长老所作。

มหาวํสํ จูฬวํสํ ทีปวํสํ ถูปวํสํ โพธิวํสํ ธาตุวํ สญฺจ สีหฬทีปวาสิโน เถรา. ทาฐาธาตุวํสํ ปน ธมฺมกิตฺติตฺเถโร อกาสิ. เอเต จ ปาฬิมุตฺตกวเสน วุตฺตตฺตา คนฺถนฺตราติ วุจฺจนฺติ.

《大史》、《小史》、《岛史》、《塔史》、《菩提史》及《舍利史》由居住在锡兰岛的长老们所作。《佛牙史》则由法誉长老所作。这些著作因在巴利圣典之外，故被称为“其他著作”。

อิจฺเจวํ พุทฺธโฆสาทโย เถร วรา ยถาพลํ ยถาสตฺตึ ปริยตฺตึ สาสนํ อุปตฺถมฺเภตฺวา พหูหิ มูเลหิ พหุหิสาขาหิ พหูหิ จ วิฏเปหิ อุปตฺถมฺภิยมาโน เวปุลฺลมา ปชฺชมาโน [Pg.39] มหานิคฺโรธรุกฺโข วิย ถิรํ หุตฺวา จิรกาลํ ติฏฺฐตีติ เวทิตพฺพํ.

当知，觉音等诸贤圣长老，各尽其力，扶持教法，令其如大榕树，为众根、众枝、众桠所支撑，日益繁茂，坚固而得久住。

อิทํ สีหฬทีเป โปตฺถการุฬฺหโต ปจฺฉา สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为佛法在锡兰岛上书于贝叶之后的确立。

เอเตปิ จ มหาเถโร, ยถาสตฺตึ ยถาพลํ;

อฏฺฐกถาทโย กตฺวา, มจฺจุมุขํ อุปาคมุํ.

此诸大长老，各尽其能力，造诸义注等，终趣于死域。

เสยฺยถาปิ จ โลกสฺมึ, โอภาสิตฺวาน จนฺทิมา;

อาวหิตฺวาน สตฺตานํ, หิตํ อตฺถํว คจฺฉติ.

犹如世间月，光明普照耀，为众生带来，利乐而西沉。

เอวเมว มหาเถรา, ญาโณภาเสหิ ภาสิย;

อาวหิตฺวาน สตฺตานํ, หิตํ อตฺถํว คจฺฉติ.

大长老亦然，以智慧之光，为众生带来，利乐而入灭。

อิติ สาสนวํเส สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค

《教史》中锡兰岛教史之章。

นาม ทุติโย ปริจฺเฉโท.

第二章。

๓. สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺโค

3. 金地教史述

๓. อิทานิ ยถาฐปิตมาติกาวเสน สุวณฺณภูมิ รฏฺเฐ สาสนวํสกถามคฺคสฺส วตฺถุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโถ, ตสฺมา สุวณฺณภูมิรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ อารภิสฺสามิ.

3. 如今，依照已确立之纲要，在金地(Suvaṇṇabhūmi)国，叙述教史之事由的时机已到，因此我将开始撰述《金地国教史述》。

ตตฺถ สุวณฺณภูมีติ ตีสุ รามญฺญรฏฺเฐสุ เอกสฺส นามํ. ตีณิหิ รามญฺญรฏฺฐานิ โหนฺติ หํสาวตีมุตฺติมสุวณฺณภูมิวเสน เอกเทเสน สพฺพมฺปิ รามญฺญรฏฺฐํ คเหตพฺพํ. ตตฺถ ปน อุกฺกลาปชนปเท ตปุสฺสภลฺลิเก อาทึ กตฺวา ภควโต อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา สตฺตสตฺตาเหสุ อติกฺกนฺเตสุเยว อาสาฬฺหิมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมทิวสโต ปฏฺฐาย รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ ปติฏฺฐติ.

其中，“金地”是三个孟国(Rāmaññaraṭṭha)之一的名称。此三孟国为汉萨瓦底(Haṃsāvatī)、穆蒂玛(Muttima)和金地，从某个意义上说，整个孟国都应被理解为包含此三者。在那里，在乌卡拉帕(Ukkalāpa)地区，以提普萨(Tapussa)和跋利迦(Bhallika)为始，世尊证悟之后，于七七四十九日后，从阿沙荼月(Āsāḷha)白分第五日起，教法即在孟国确立。

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法在孟国的首次确立。

ภควโต [Pg.40] อภิสมฺพุทฺธกาลโต ปุพฺเพเยว อปรณฺณกรฏฺเฐ สุภินฺนนคเร ติสฺสรญฺโญ กาเล เอกสฺส อมจฺจสฺส ติสฺโส ชโย จาติ ทฺเวปุตฺตา อเหสุํ. เต คิหิภาเว สํเวคํ ลภิตฺวา มหาสมุทฺทสฺส สมีเป คชฺชคิริมฺหิ นาม ปพฺพเต อิตฺถุสิปพฺพํ ปพฺพชิตฺวา นิสีทิสุํ. ตทา นาคิยา วิชฺชาธโร สนฺตวํ กตฺวา ทฺเว อณฺฑานิ วิชายิตฺวา สา นาคี ลชฺชาย ตานิ วิชหิตฺวา คจฺฉิ.

世尊正觉之前，在阿波罗那迦国(Aparaṇṇaka)苏宾那城(Subhinna)，提萨王(Tissa)统治时期，有一位大臣，他有两个儿子，名为帝沙（Tissa）和阇耶(Jaya)。他们在俗家时生起悚惧心，于大海附近的伽伽吉利(Gajjagiri)山，行仙人出家而住。当时，一条龙女与一位持明者(Vijjādhara)交合后产下两枚卵，那龙女因羞愧而弃卵离去。

ตทา เชฏฺโฐ ติสฺสกุมาโร ตานิ ลภิตฺวา กนิฏฺเฐน สทฺธึ วิภชิตฺวา เอกํ เอกสฺส สนฺติเก ฐเปสิ. กาเล อติกฺกนฺเต เตหิ อณฺเฑหิ ทฺเว มนุสฺสา วิชายึสุ. เต ทส วสฺสวเย สมฺปตฺเต กนิฏฺฐสฺส อณฺฑโต วิชายนทหโร กาลํ กตฺวา มชฺฌิมเทเส มิถิลนคเร ควํปติ นาม กุมาโร อุปชฺชิ. โส สตฺตวสฺสิกกาเล พุทฺธสฺส ภควโต สนฺติเก นิยฺยาเทตฺวา ปพฺพาเชตฺวา อจิเรเนว อรหา อโหสิ.

那时，长子提萨王子得到那些卵后，与弟弟平分，各置一卵于己处。随着时间的推移，从那些卵中诞生了两个人。他们十岁时，从弟弟的卵中诞生的男孩去世了，投生于中土(Majjhimadesa)弥提罗城(Mithilā)，名为伽梵婆提(Gavaṃpati)的王子。他在七岁时被送至佛陀世尊处出家，不久即成为阿罗汉。

เชฏฺฐสฺส ปน อณฺฑโต วิชายนทหโร ทฺวาทสวสฺสิกกาเล สกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ สุธมฺมปุรํ นาม นครํ มาเปตฺวา สีหราชาติ นาเมน ตตฺถ รชฺชํ การาเปสิ. สิลาโลเน ปน สิริมาโสโกติ นาเมนาติ วุตฺตํ. ควํปติตฺเถโร จ อตฺตนา มาตรํ ทฏฺฐุกาโม มิถิลนครโต อาคนฺตุํ อารภิ. ตทา ทิพฺพจกฺขุนา มาตุยา กาลงฺกตภาวํ ญตฺวา อิทานิ เม มาตา กุหึ อุปฺปชฺชตีติ อาวชฺชนฺโต พาหุลฺเลน เนสาทเกวฏฺฏานํ นิวาสนฏฺฐานภูเต เทเส อุปฺปชฺชตีติ ญตฺวา สจาหํ คนฺตฺวา น โอวาเทยฺยํ, มาตา เม อปายคมนิยํ อปุญฺญํ วิจินิตฺวา จตูสุ อปาเยสุ อุปฺปชฺเชยฺยาติ จินฺเตตฺวา ภควนฺตํ ยาจิตฺวา รามญฺญรฏฺฐํ เวหาสมคฺเคน อาคจฺฉิ. รามญฺญรฏฺเฐ สุธมฺมปรํ ปตฺวา อตฺตโน [Pg.41] ภาตุนา สีหราเชน สทฺธึ รฏฺฐวาสีนํ ธมฺมํ เทเสตฺวา ปญฺจสุ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ.

而从长兄的卵中诞生的男孩十二岁时，天帝释(Sakko devānamindo)前来，在孟国(Rāmaññaraṭṭha)建造了一座名为善法城(Sudhammapura)的都城，并让他以狮子王(Sīharāja)之名在那里为王。在石刻(Silālone)上则记载其名为斯里马阿育王(Sirimāsoka)。伽梵婆提长老想见母亲，便准备从弥提罗城(Mithilā)前来。那时，他以天眼得知母亲已经去世，便思察：“如今我母投生何处？”观察后，了知她多半投生在猎人与渔夫居住的地方。他心想：“若我不去教诫，我母将积集堕恶趣之不善业，投生于四恶趣中。”于是，他向世尊请求后，便以神通从空中来到了孟国。到达孟国的善法城后，他和自己的兄长狮子王一起为国人说法，使他们安住于五戒之中。

อถ สีหราชา อาห, โลเกสุ ภนฺเต ตฺวมสิ อคฺคตโร ปุคฺคโลติ. น มหาราช อหํ อคฺคตโร, ตีสุ ปน ภเวสุ สพฺเพสํ สตฺตานํ มกุฏสงฺกาโส โคตโม นาม มยฺหํ สตฺถา อตฺถิ, อิทานิ มชฺฌิมเทสํ ราชคหํ ปฏิวสตีติ. เอวํ ปน ภนฺเต สติ ตุมฺหากํ อาจริยํ มยํ ทฏฺฐุํ อรหาม วา โน วาติ ปุจฺฉิ. ควํปติตฺเถโรจ อาม มหาราช อรหถ ภควนฺตํ ทฏฺฐุํ, อหํ ยาจิตฺวา อาคจฺฉามีติ วตฺวา ภควนฺตํ ยาจิ. ภควา จ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อฏฺฐเม วสฺเส สทฺธึ อเนกสตภิกฺขูหิ รามญฺญรฏฺเฐ สุขมฺมปุรํ อากาเสน อาคมาสิ. ราชวํเส ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ อาคมาสีติ วุตฺตํ. สิลาเลขเน ปน วีสติสหสฺสมตฺเตหิ ภิกฺขูหีติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ ยสฺมา ภควา สปริโสเยว อาคจฺฉิ, น เอกโกติ เอตฺตกเมว อิจฺฉิตพฺพํ, ตสฺมา นานา วาทตํ ปฏิจฺจ จิตฺตสฺสากุลิตา น อุปฺปาเทตพฺพาติ.

这时狮子王(Sīharāja)问道：“尊者，您是世间最上之人(puggala)吗？”“大王，我并非最上之人。然于三有之中，有一位我师，名为乔达摩(Gotama)，如一切众生之宝冠，如今住在中土(Majjhimadesa)的王舍城(Rājagaha)。”“尊者，既然如此，我们能否得见您的老师？”伽梵婆提(Gavaṃpati)长老回答说：“是的，大王，你们可以得见世尊。我请求后即来。”说罢，他便去请求世尊。世尊于证悟后第八年，与数百位比丘一同，由空中来到孟国(Rāmaññaraṭṭha)的善法城(Sukhammapura)。《王统史》(Rājavaṃsa)中记载有五百位比丘同行，而石刻(Silālekhana)上则记载有约两万位比丘。于此，因世尊是与眷属一同前来，并非独自一人，故应接受此说，不应因各种异说而心生困惑。

อถ อาคนฺตฺวา รตนมณฺฑเป นิสีทิตฺวา สราชิกานํ รฏฺฐวาสีนํ อมตรสํ อทาสิ. ตีสุ สรเณสุ ปญฺจสุ จ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. อถ ภควา ทสฺสนตฺถาย อาคตานํ ฉนฺนํ ตาปสานํ ฉ เกสธาตุโย ปูชนตฺถาย อทาสิ. ตโต ปจฺฉาสตฺตตึสวสฺสานิ ปูเรตฺวา ปรินิพฺพานกาเลปิ ภควโต อธิฏฺฐานานุรูเปน จิตกฏฺฐานโต เตตฺตึส ทนฺเต คเหตฺวา ควํปติตฺเถโร สุธมฺมปุรํ อาเนตฺวา สีหรญฺโญ ทตฺวา เตตฺตึสเจติยานิ ปติฏฺฐาเปสิ. เอวํ ภควโต ปรินิพฺพานโต อฏฺฐเมเยว วสฺเส ควํปติตฺเถโร รามญฺญ รฏฺเฐ สุธมฺมปุเร สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ.

于是，世尊来到宝亭中坐下，为国王及国人施予不死甘露，使他们安住于三皈依和五戒之中。接着，世尊为前来瞻仰的六位苦行者，赐予六根发舍利以供供养。此后，过了三十七年，在世尊般涅槃时，依世尊的决意力，伽梵婆提长老从火化处取了三十三颗牙舍利，带到善法城，献给狮子王，并建立了三十三座佛塔。就这样，世尊般涅槃后第八年，伽梵婆提长老在孟国善法城确立了教法。

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ทุติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法在孟国的第二次确立。

ภควโต [Pg.42] ปรินิพฺพุตปญฺจตึสาธิกานํ ทฺวินฺนํ สตานํ อุปริสุวณฺณภูมึ นาม รามญฺญรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา โสณตฺเถโร อุตฺตรตฺเถโรจาติ ทฺเว เถรา ปญฺจวคฺคกมฺมารเหหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ. เต จ เถรา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกาติ อฏฺฐกถายํ อาคตา.

世尊般涅槃后二百三十五年，须那(Soṇa)长老和郁多罗(Uttara)长老两位长老，与足以组成五人僧团行羯磨的比丘们一同来到名为金地(Suvaṇṇabhūmi)的孟国(Rāmaññaraṭṭha)，确立了教法。义注(aṭṭhakathā)中记载，这两位长老是摩诃目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老的弟子。

ตปุสฺสภลฺลิเก ควํปติตฺเถรญฺจ ปฏิจฺจ สาสนํ ตาว ปติฏฺฐหิ. ตญฺจ น สพฺเพน สพฺพํ โอคาเหตฺวา เย เย ปน สทฺธา ปสนฺนา, เต เต อตฺตโน อิจฺฉาวเสเนว สาสนํ ปสีทึสุ. ปจฺฉา ปน โสณุตฺตรตฺเถรา มหุสฺสาเหน อาจริย อาณตฺติยา สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อุสฺสุกฺกํ อาปนฺนา ปติฏฺฐาเปสุํ. เตน อฏฺฐกถายํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ การิตปจฺจยวเสน อาณตฺติวิภตฺติวเสนจ วุตฺตํ.

教法最初依靠塔普萨(Tapussa)、跋利迦(Bhallika)以及伽梵婆提长老(Gavampatitthera)而在此地确立。但并非所有人都能完全理解，只有那些有信心和信仰的人，才各自随自己的意愿对教法生起信心。后来，须那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)长老奉老师之命，以极大的努力为确立教法而充满干劲，最终确立了教法。因此，在义注中说“去那个国家确立教法”，这是依使役动词和命令式动词的用法而说的。

ตทา ปน สุวณฺณภูมิรฏฺเฐ สุธมฺมปุเร สิริมาโสโก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตญฺจ สุธมฺมปุรํ นาม เกลาสปพฺพตมุทฺธนิ ทกฺขิณาย อนุทิสาย ปุพฺพฑฺฒภาเคน ปพฺพตมุทฺธนิ อปรฑฺฒภาเคน ภูมิตเล ติฏฺฐติ. ตํเยว คุฬปาจกานํ มสฺสานํ เคหสทิสานิ เคหานิ เยภุยฺเยน, เตเนว โคฬมิตฺติก นาเมนาปิ โวหาริยติ. ตสฺส ปน นครสฺส มหาสมุทฺทสมีเป ฐิตตฺตา ทกยกฺขินี สพฺพทา อาคนฺตฺวา ราชเคเห ชาเต ชาเต กุมาเร ขาทิ.

那时，在金地(Suvaṇṇabhūmi)国的善法城(Sudhammapura)里，有位名叫吉祥阿育(Sirimāsoka)的国王在统治。这座善法城位于凯拉萨(Kelāsa)山顶，朝向南方，其东半部在山顶，西半部在平地。那里的房屋大多像制糖工匠的泥屋，因此也被称为“圆泥城”(Goḷamittika)。由于这座城市靠近大海，水夜叉(dakayakkhinī)总是前来，吃掉王宫里出生的每一个王子。

โสณุตฺตรตฺเถรานํ สมฺปตฺตทิวสเยว ราชเคเห เอกํ ปุตฺตํ วิชายิ. ทกยกฺขินีจ ขาทิสฺสามีติ สห ปญฺจหิ ยกฺขินิสเตหิ อาคตา. ตํ ทิสฺวา มนุสฺสา ภายิตฺวา มหาวิรวํ รวนฺติ. ตทา เถรา ภยานกํ สีหสีสวเสน เอกสีสสรีรทฺวยสมฺพนฺธสณฺฐานํ มนุสีหรูปํ มาเปตฺวา ทสฺเสตฺวา ตํ ยกฺขินึ สปริสํ ปลาเปสุํ.

就在须那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)长老抵达的那一天，王宫里生下一个王子。水夜叉心想：“我要吃掉他”，便带着五百名夜叉女前来。人们看见她们，非常害怕，大声哭喊。当时，长老们变化出一个可怕的人狮(manusīharūpa)形象，其状为狮头，一个头连接两个身体，将那夜叉女及其眷属都吓跑了。

เถรา จ ปุน ยกฺขินิยา อนาคมนตฺถาย ปริตฺตํ อกํสุตสฺมิญฺจ สมาคเม อาคตานํ มนุสฺสานํ พฺรหฺมชาลสุตฺตํ อเทสยฺยุํ[Pg.43]. สฏฺฐิมตฺตสหสฺสา โสตาปนฺนาทิปรายนา อเหสุํ. กุลทารกานํ อฑฺฒุฑฺฒานิ สหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. กุลธีตานํ ปน ทิฆฑฺฒสหสฺสํ. ราชกุมารานํ ปญฺจสตาธิกสหสฺสมตฺตํ ปพฺพชึสุ. อวเสสาปิ มนุสฺสา สรเณ ปติฏฺฐหึสุ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ. วุตฺตญฺจ อฏฺฐกถายํ,–

长老们又为了不让夜叉女再来而诵念护卫经(paritta)，并在集会上为前来的人们宣说了《梵网经》(Brahmajālasutta)。六万余人证得了须陀洹等果位。三千五百名贵族少年出家，一千五百名贵族少女出家。王子出家者则有一千五百人。其余的人们也都住于皈依。就这样，长老在那里建立了教法。正如义注中所说：

สุวณฺณภูมึ คนฺตฺวาน, โสณุตฺตรา มหิทฺธิกา;

ปิสาเจ นิทฺธมิตฺวาน, พฺรหฺมชาเล มเทสิสุนฺติ.

索那(Soṇa)与郁多罗(Uttara)具大神通，前往金地(Suvaṇṇabhūmi)；驱逐恶鬼后，宣说《梵网经》。

ตโต ปฏฺฐาย ราชกุมารานํ โสณุตฺตรนาเมหิเยว นามํ อกํสุ. อวเสสทฺวารกานมฺปิ รกฺขสภยโต วิโมจนตฺถํ ตาลปตฺตภุชปตฺเตสุ เถเรหิ มาปิตํ มนุสีหรูปํ ทสฺเสตฺวา มตฺถเก ฐเปสุํ. มนุสฺสาจ สิลามยํ มนุสีหรูปํ กตฺวา สุธมฺมปุรสฺส เอสนฺเน ปเทเส ฐเปสุํ. ตํ ยาวชฺชตนา อตฺถีติ. อิจฺเจวํ ภควโต ปรินิพฺพานโต ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต โสณุตฺตรตฺเถรา อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปตฺวา อนุคฺคหํ อกํสูติ.

从那时起，王子们便以索那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)为名。为了使其余的城门也免于罗刹(rakkhāsa)之惧，人们将长老们所造的人狮形象绘制于棕榈叶和贝叶上，置于城门顶上。民众也用石头雕刻人狮形象，安置在善法城(Sudhammapura)的附近地区。此像至今仍存。如是，世尊般涅槃后二百三十五年，索那和郁多罗长老前来建立教法，广施恩泽。

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为在孟国第三次建立教法。

ตโต ปจฺฉา ฉสตาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต ปุพฺเพ วุตฺเตหิ ตีหิ การเณหิ สาสนสฺส อุปฺปตฺติฏฺฐานภูตํ รามญฺญรฏฺฐํ ทามริกโจรภเยน ปชฺชรโรคภเยน สาสนปจฺจตฺถิกภเยนจาติ ตีหิ ภเยหิ อากุลิตํ อโหสิ. ตทา จ ตตฺถ สาสนํ ทุพฺพลํ อโหสิ, ยถา อุทเก มนฺเท ตตฺรชาตํ อุปฺปลํ อุปฺปลํ ทุพฺพลนฺติ. ตตฺถ ภิกฺขูปิ สาสนํ ยถา กามํ ปูเรตุํ น สกฺกา.

此后，当一千六百年过去时，由于之前所说的三种原因，作为教法发源地的孟国(Rāmaññaraṭṭha)，被三种怖畏所扰乱：盗贼之怖、疾疫之怖，以及教敌之怖。当时那里的教法衰弱，犹如浅水中生长的莲花般脆弱。那里的比丘们也不能随心所欲地圆满教法。

สูริยกุมารสฺส นาม มโนหริรญฺโญ ปน กาเล สาสนํ อติวิย ทุพฺพลํ อโหสิ. ชินจกฺเก เอกฉสตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต กลิยุเคจ เอกูนวีสตาธิเก [Pg.44] จตุวสฺสสเต สมฺปตฺเต อริมทฺทนนคเร อนุรุทฺธา นาม ราชา ตโต สห ปิฏเกน ภิกฺขุสงฺฆํ อาเนสิ.

在名为苏利耶库玛拉(Sūriyakumāra)的曼胡利(Manohari)国王统治时期，教法变得非常衰弱。当佛历一千六百零一年，即迦利时代(Kaliyuga)四百一十九年时，在阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)，名叫阿那律的国王从那里将比丘僧团连同三藏一起迎请而来。

ตโต ปจฺฉา ชินจกฺเก นวาธิเก สตฺตสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ลงฺกาทีเป สิริสงฺฆโพธิปรกฺกมพาหุมหาราชา สาสนํ โสเธสิ.

此后，当佛历一千七百零九年时，兰卡岛(Laṅkādīpa)的吉祥僧伽菩提勇臂(Sirisaṅghabodhi Parakkamabāhu)大王整顿了教法。

ตโต ฉนฺนํ วสฺสานํ อุปริ กลิยุเค ทฺวตฺตึสาธิเก ปญฺจสเต สมฺปตฺเต อุตฺตราชีโว นาม เถโร สาสเน ปากโฏ อโหสิ.

此后六年，当迦利时代(Kaliyuga)五百三十二年时，一位名为邬多罗耆婆(Uttarājīva)的长老在教法中声名显赫。

โส ปน รามญฺญรฏฺฐวาสิโน อริยาวํสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. อริยาวํสตฺเถโร ปน กปฺปุงฺคนครวาสิโน มหากาฬตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. มหากาฬตฺเถโร ปน สุธมฺมปุรวาสิโน ปฺรานทสฺสิตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. อยํ ปน อุตฺตราชีวฉปฺปทตฺเถรานํ วํสทีปนตฺถํ วุตฺตา.

他(指邬多罗耆婆)是孟国(Rāmaññaraṭṭha)居民圣种(Ariyāvaṃsa)长老的弟子。圣种长老是迦布甘城(Kappuṅga-nagara)居民摩诃迦罗(Mahākāḷa)长老的弟子。摩诃迦罗长老是善法城(Sudhammapura)居民帕那达西(Prānadassī)长老的弟子。此乃为阐明邬多罗耆婆与恰帕达(Chappada)长老的传承谱系而说。

โส ปน ปฺรานทสฺสิตฺเถโร โลกิยาภิญฺญาโย ลภิตฺวา นิจฺจํ อภิณฺหํ ปาโตว มคธรฏฺเฐ อุรุเวลนิคเม มหาโพธึ คนฺตฺวา มหาโพธิยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา ปุน อาคนฺตฺวา สุธมฺมปุเร ปิณฺฑาย จริ. อิทํ เถรสฺส นิพทฺธวตฺตุํ. อยญฺจ อตฺโถ สุธมฺมปุรโต มคธรฏฺฐํ คนฺตฺวา อุรุเวลนิคเม วาณิชกมฺมํ กโรนฺตา ตทาการํ ปสฺสิตฺวา ปจฺจาคมนกาเล สุธมฺมปุร วาสีนํ กเถสุํ, ตสฺมา วิญฺญายติ.

帕那达西(Prānadassī)长老获得世间神通后，总是经常在清晨前往摩揭陀国的优楼频螺村，到大菩提树处清扫庭院，然后返回善法城(Sudhammapura)乞食。这是长老固定的行持。此事之所以为人所知，是因善法城的商人们前往摩揭陀国，在优楼频螺村经商时，看到了长老的行仪，返回时告诉了善法城的居民。

ตสฺมิญฺจ กาเล อุตฺตราชีวตฺเถโร ปริปุณฺณวีสติวสฺเสน ฉปฺปเทน นาม สามเณเรน สทฺธึ สีหฬทีปํ คจฺฉิ. สีหฬทีปวาสิโน จ ภิกฺขู มยํ มหามหินฺทตฺเถรสฺส วํสิกา ภวาม, ตุมฺเหปิ โสณุตฺตรตฺเถรานํ วํสิกา ภวถ, ตสฺมา มยํ เอกวํสิกา ภวาม สมาน วาทิกาติ วตฺวา ฉปฺปทสามเณรสฺส อุปสมฺปทกมฺมํ อกํสุ. ตโต ปจฺฉา เจติย วนฺทนาทีนิ กมฺมานิ นิฏฺฐาเปตฺวา อุตฺตราชีวตฺเถโร สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเขน อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคมาหิ.

那时，优多罗耆婆(Uttarājīva)长老与一位名叫恰帕达(Chappada)、已满二十岁的沙弥一同前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)。住在狮子洲的比丘们说：“我们是大摩哂陀长老的法脉，你们也是索那与郁多罗(Soṇuttara)长老的法脉，因此我们是同一法脉，持相同见解。”说完，便为恰帕达沙弥行具足戒。之后，优多罗耆婆长老与比丘僧团一起完成礼敬佛塔等事务，便返回阿里摩陀那(Arimaddana)城。

ฉปฺปทสฺส ปน เอตทโหสิ,- สจาหํ อาจริเยน สห ชมฺพุทีปํ [Pg.45] คจฺเฉยฺยํ, พหูหิ ญาติพลิโพเธหิ ปริยตฺตุคฺคหเณ อนฺตราโย ภเวยฺย, เตน หิ สีหฬทีเปเยว วสิตฺวา ปริยตฺติมุคฺคเหตฺวา ปจฺจาคมิสฺสามีติ.

恰帕达(Chappada)心想：“如果我与老师一同去瞻部洲，众多的亲属与供养会成为学习经教的障碍，因此我应住在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，学完经教后再回去。”

ตโต อาจริยสฺส โอกาสํ ยาจิตฺวา สีหฬทีเปเยว ปฏิวสิ. สีหฬทีเป วสิตฺวา ยาว ลทฺธตฺเถรสมฺมุติกา ปริยตฺตึ ปริยาปุณิตฺวา ปุน ชมฺพุทีปํ ปจฺจาคนฺตุกาโม อโหสิ. อถ ตสฺส เอตทโหสิ,– อหํ เอกโกว คจฺฉนฺโต สเจ มม อาจริโย นตฺถิ, สเจปิ ชมฺพุทีปวาสินา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ วินยกมฺมํ กาตุํ น อิจฺเฉยฺยํ, เอวํ สติ วิสุํ กมฺมํ กาตุํ น สกฺกูเณยฺยํ, ตสฺมา ปิฏกธเรหิ จตูหิ เถเรหิ สทฺธึ คจฺเจยฺยํ, อิจฺเจตํ กุสลนฺติ.

于是他向老师请求许可后，便住在狮子洲(Sīhaḷadīpa)。住在狮子洲期间，他学习经教直到获得长老的认可，之后又想返回瞻部洲。那时他心想：“我如果独自前往，万一我的老师不在，而我又不愿与瞻部洲的比丘僧团一同行律羯磨，这样我就无法另外行羯磨了。因此，我应当与四位持三藏的长老一同前去，这才是善举。”

เอวํ ปน จินฺเตตฺวา ตามลิตฺติคามวาสินา สิวลิตฺเถเรน กมฺโพชรญฺโญ ปุตฺตภูเตน ตามลินฺทตฺเถเรน กิญฺจิปุรวาสินา อานนฺทตฺเถเรน ราหุลตฺเถเรนจาติ อิเมหิ จตูหิ เถเรหิ สทฺธึ นาวาย ปจฺจาคจฺฉิ. เต จ เถรา ปิฏกธรา อเหสุํ ทกฺขา ถามสมฺปนฺนา จ. เตสุ วิเสสโต ราหุลตฺเถโร ถามสมฺปนฺโน. กุสิมนครํ สมฺปตฺตกาเล อุปกฏฺฐวสฺสูปคมนกาโล หุตฺวา อริมทฺทนนคเร อาจริยสฺส สนฺติกํ อสมฺปาปุณิตฺวา กุสิมนครเยว วสฺสํ อุปคมึสุ. เตสํ วสฺสูปคมนวิหารวตฺถุ อารามปากาโร จ กุสิมนครสฺส ทกฺขิณทิสาสาเค ยาวชฺชตนา อตฺถิ.

如是思惟后，他便与住在多摩梨帝村(Tāmalittigāma)的尸婆利(Sivali)长老、曾为柬埔寨(Kamboja)国王之子的多摩陵陀(Tāmalinda)长老、住在建志补罗(Kiñcipura)的阿难长老，以及罗睺罗长老，此四位长老一同乘船返回。彼等长老皆为持三藏者，聪慧且体力充沛。其中，罗睺罗长老尤其体力充沛。当他们抵达拘尸摩城(Kusimanagara)时，已临近安居之期，因未能抵达阿里摩陀那(Arimaddana)城的老师之处，便在拘尸摩城入雨安居。他们安居的寺院之地与园林围墙，至今仍在拘尸摩城的南面。

วสฺสํวุฏฺฐกาเล ปน มหาปวารณาย ปวาเรตฺวา เต ปญฺจ เถรา อริมทฺทนนครํ อคมํสุ. อุตฺตราชีวตฺเถโรจ อริมทฺทนนคร วาสีหิ ภิกฺขูหิ วิสุํ หุตฺวา สงฺฆกมฺมานิ อกาสิ. กิญฺจาปิ เจตฺถ อุตฺตราชีวตฺเถราทโย สีหฬทีปโต ปจฺจาคนฺตฺวา อริมทฺทนนคเร วสิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ, รามญฺญรฏฺเฐ ปน ชาตตฺตา ปุพฺเพ จ ตตฺถ นิวาสตฺตา อิธ ทสฺสิตาติ ทฏฺฐพฺพา.

雨安居结束后，行大自恣，彼五位长老便前往阿里摩陀那城(Arimaddananagara)。优多罗耆婆长老(Uttarājīvatthera)与住在阿里摩陀那城的比丘们分离，另外举行僧团羯磨。虽然优多罗耆婆长老等人从狮子洲(Sīhaḷadīpa)返回后，住在阿里摩陀那城护持教法，但因他们生于孟国，且先前亦住于彼处，故于此处述及，应如是了知。

ตสฺมิญฺจ [Pg.46] กาเล ทลนคเร ปทีปเชยฺยคาเม ชาโต สาริปุตฺโต นาม มหลฺลกสฺสมเณโร เอโก อริมทฺทนนครํ คนฺตฺวา อานนฺทตฺเถรสฺส สนฺติเก อุปสมฺปชฺชิตฺวา ปริยตฺติ ปริยปุณิ. โส พหุสฺสุโต อโหสิ ทกฺโข ถามสมฺปนฺโน จ. ตมตฺถํ สุตฺวา นรปติจญฺญิสูราชา จินฺเตสิ,- สเจโส องฺคปจฺจงฺคสมฺปนฺโน ภเวยฺย, อาจริยํ กตฺวา ฐเปสฺสามิ อนุคฺคเหสฺสามีติ. ราชา เอวํ จินฺเตตฺวา ราชปุริเส เปเสตฺวา วีมํสาเปสิ. ราชปุริสา จ ตสฺส ฉินฺนปาทงฺคุฏฺฐคฺคตํ ปสฺสิตฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา ตํ สุตฺวา เอวํ วิกลงฺคปจฺจงฺโค ภเวยฺย, ปธานาจริยฏฺฐาเน ฐเปตุํ น ยุตฺโตติ กตฺวา ปธานาจริยภาวํ น อกาสิ. ปูชาสกฺกา รมตฺเตเนว อนุคฺคหํ อกาสิ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ธมฺมวิลาโสติ ลญฺฉํ ทตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ โสเธตฺวา ปริสุทฺธํ กโรหีติ รามญฺญรฏฺฐํ เปเสสิ.

其时，在达拉城(Dalanagara)的灯明村(Padīpajeyyagāma)，有一位名叫舍利弗的老沙弥，他前往阿里摩陀那城(Arimaddananagara)，在阿难长老座下受具足戒，并通达经教。他博学、聪慧且强健。那罗波帝悉都王(Narapatisithurājā)闻此事，心想：“此人若肢体健全，我将立其为师并予以护持。”国王如是思惟后，便派遣王臣前去查访。王臣们见到他足趾之端有伤残，便将此事禀告国王。国王听后，认为“此人肢体残缺，不宜立于国师之位”，故未任命其为国师，仅以供养恭敬予以护持。某时，国王赐其“法喜”(Dhammavilāsa)之印，并派遣他前往孟国，说：“去整顿教法，使之清净！”

โสจ รามญฺญรฏฺฐํ คนฺตฺวา ทลนคเร พหุนํ ภิกฺขูนํ ธมฺม วินยํ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคเหสิ. ตตฺถ จ รามญฺญมนุสฺสา ตสฺส ธมฺมวิลาสตฺเถรสฺส สิสฺสานุสิสฺสา สีหฬภิกฺขุ คณาติ โวหารนฺติ. อิจฺเจวํ สีหฬทีปิกสฺส อานนฺทตฺเถรสฺส สิสฺสํ ธมฺมวิลาสํ ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ สีหฬทีปโต สาสนสฺส อาคตมคฺโคติ.

他前往孟国，在达拉城(Dalanagara)为众多比丘教授法与律，光大了教法。在那里，孟国人称法喜长老(Dhammavilāsatthera)的弟子与再传弟子为“狮子洲比丘众”。如是，缘于狮子洲阿难长老的弟子法喜，此乃教法自狮子洲传入孟国之途。

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法在孟国的第四次确立。

ตสฺมิญฺจ กาเล มุตฺติมนคเร อคฺคมเหสิยา อาจริยา พุทฺธวํสตฺเถรมหานาคตฺเถรา สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาหารวาสิคณวํสภูตานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหิตฺวา มุตฺติมนครํ ปจฺจาคนฺตฺวา มุตฺติมนครวาสีติ ภิกฺขูหิ วิสุํ หุตฺวา สงฺฆกมฺมานิ กตฺวา สาสนํ ปคฺคเหสุํ. เตจ เถเร [Pg.47] ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ ปุน สีหฬทีปโต สาสนํ อาคตนฺติ.

其时，在马都八城(Muttimanagara)，王后的老师佛史长老(Buddhavaṃsatthera)与大龙长老(Mahānāgatthera)前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，在大寺派(Mahāvihāravāsin)传承的比丘座下重新受学，返回马都八城后，与当地比丘分离，另外举行僧团羯磨，光大了教法。缘于此二位长老，教法再次自狮子洲传入孟国。

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ปญฺจมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法在孟国的第五次确立。

ตโต ปจฺฉาจ มุตฺติมนคเร เสติภินฺทสฺส รญฺโญ มาตุยา อาจริโย เมธงฺกโร นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬทีเป อรญฺญวาสีนํ มหาเถรานํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา ปริยตฺตึ ปริยาปุณิตฺวา สุวณฺณรชตมเย ติปุสีสจฺฉนฺเน เสติภินฺทสฺส รญฺโญ มาตุยา การาวิเต วิหาเร นิสิทิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสิ. โลกทีปกสารญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ. อถาปริมฺปิ มุตฺติมนคเรเยว สุวณฺณโสภโณ นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาวิหารวาสิคณวํสภูตานํ เถรานํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา มุตฺติมนครเมว ปจฺจาคจฺฉิ.

此后，在马都八城(Muttimanagara)，塞提频陀王(Setibhindarājā)之母的老师，名为梅檀迦罗(Medhaṅkara)的长老前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，在狮子洲林居派诸大长老座下重新受学，通达教理，然后在塞提频陀王之母所造、以金银铅锡覆顶的寺院中安住，护持教法。他还撰写了一部名为《世间明灯精要》(Lokadīpakasāra)的论著。之后，同样在马都八城，另一位名为金饰(Suvaṇṇasobhaṇa)的长老前往狮子洲，在大寺派传承的诸长老座下重新受学，之后返回了马都八城。

โส ปน เถโร อรญฺเญเยว วสิ. ธุตงฺคธโร จ อโหสิ อปฺปิจฺโฉ สนฺตุฏฺโฐ ลชฺชี กุกฺกุจฺจโก สิกฺขา กาโม ทกฺโข ถามสมฺปนฺโน จ. สีหฬทีเป กลมฺพุมฺหิ นาม ชาตสฺสเร อุทกุกฺเขปสีมายํ อติเรกปญฺจวคฺเคน วนรตนํ นาม สงฺฆราชํ อุปชฺฌายํ กตฺวา ราหุลภทฺทํ นาม วิชยพาหุรญฺโญ อาจริยภูตํ เถรํ กมฺมวาจาจริยํ กตฺวา อุปสมฺปชฺชิ. โสจ เถโร ปุนาคนฺตฺวา มุตฺติมนคเรเยว วสิตฺวา คณํ วฑฺเฒตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสิ. เอเต จ ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ สีหฬทีปโต สาสนํ อาคตํ.

那位长老住在森林中，奉行头陀支，少欲知足，有惭有愧，乐于学戒，聪慧且有毅力。他在狮子洲(Sīhaḷadīpa)一个名为迦兰布(Kalambu)的天然湖泊中，于水界(udakukkhepasīmā)上，以超过五位比丘的僧团，以名为林宝(Vanaratana)的僧王为戒师(upajjhāya)，以毗阇耶巴忽王(Vijayabāhurājā)的老师、名为罗睺罗跋陀(Rāhulabhadda)的长老为羯磨阿阇梨，受具足戒。那位长老后来又回到马都八城居住，壮大僧团，护持教法。缘于此二位长老，教法从狮子洲传入孟国。

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ฉฏฺฐํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法在孟国的第六次确立。

ตโต ปจฺฉา สาสนวเสน ทฺวิวสฺสาธิเก ทฺวิสหสฺเส กลิยุคโต เอกาสีติเก สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร สิริปรมมหาธมฺมราชาติ [Pg.48] ลทฺธนาโม ธมฺมเจติยราชา กุสิมมณฺฑเล หํสาวตีมณฺฑเล มุตฺติมมณฺฑเล จ รฏฺฐวาสิโน สปชํวิย ธมฺเมน สเมน รกฺขิตฺวา รชฺชํ กาเรสิ. โส จ ราชา ตีสุ ปิฏเกสุ จตูสุ จ เวเทสุ พฺยากรณจฺฉนฺทาลงฺการาทีสุ จ เฉโก สิกฺขิตนานาสิปฺโป นานาภาสาสุ จ ปสุโต สทฺธาสีลาทิคุโณเปโต กุมุทกุนฺทสรทจนฺทิกาสมานสิตปชปติภูโต จ สาสเน จ อติปฺปสนฺโน อโหสิ.

其后，时值佛教纪年两千零八十三年，在汉萨瓦底城(Haṃsāvatīnagara)，一位名为法塔王(Dhammacetiyarājā)的国王获得了“吉祥至上大法王”(Siriparamamahādhammarājā)的称号。他在拘尸摩(Kusima)、汉萨瓦底和马都八(Muttima)三个区域，以正法平等地守护着国中百姓，如待己出，并治理国家。这位国王精通三藏、四吠陀以及声明、韵律、修辞等学问，通晓各种技艺与多种语言，具足信、戒等功德，其洁白声誉犹如睡莲、茉莉与秋月之光，对教法亦极为虔信。

เอกสฺมึ กาเล โส จินฺเตสิ, ภควโต สาสนํ นาม ปพฺพชฺชอุปสมฺปทตาเวน สมฺพนฺธํ, อุปสมฺปทภาโว จ สีมปริสวตฺถุ ญตฺติกมฺมวาจาสมฺปตฺตีหิ สมฺพนฺโธติ. เอวญฺจ ปน จินฺเตตฺวา สีมวินิจฺฉยํ ตสฺสํ วณฺณนํ วินยสงฺคหํ ตสฺสํวณฺณนํ สีมาลงฺการ สีมสงฺคหญฺจ สทฺทโต อตฺถโต จ ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตฺวา อญฺญมญฺญํ สํสนฺทิตฺวา ปุพฺพาปรํ ตุลยิตฺวา ภควโต อธิปฺปาโย อีทิโส คนฺถการานํ อธิปฺปาโย อีทิโสติ ปสฺสิตฺวา อมฺหากํ รามญฺญรฏฺเฐ พทฺธนทีสมุทฺทชาเตสฺสราทโย สีมาโย พหุกาปิ สมานา อยํ ปริสุทฺธาติ ววตฺถเปตุํ ทุกฺกรํ, เอวํ สติ สีมปริสาปริสุทฺธา ภวิตุํ ทุกฺกราติ ปฏิภาติ.

一时，他心想：“世尊的教法，是与出家和受具足戒相关的；而受具足戒，又与界、僧、事、白、羯磨语的圆满具足相关。”如此思惟后，他反复从文句和义理上考查《界抉择》(Sīmāvinicchaya)及其释义(vaṇṇanā)、《戒律摄要》(Vinayasaṅgaha)及其释义、《界庄严》(Sīmālaṅkāra)和《界摄》(Sīmasaṅgaha)，相互参照，前后权衡，洞见“世尊的意趣是如此，诸论师的意趣是如此”。于是他想：“在我们孟国(Rāmaññaraṭṭha)，虽有已结的河界、海界、自然湖等众多界(sīmā)，但要确定‘此界清净’甚为困难。如此一来，界的清净与僧的清净，看来也难以成就。”

ตโต ปจฺฉา รามญฺญรฏฺเฐ ติปิฏกธรพฺยตฺตปฺปฏิพลตฺเถเรหิ มนฺเตตฺวา รญฺโญ ปฏิภานานุรูปํ สีมปริสา ปริสุทฺธา ภวิตุํ ทุกฺกราติ เถรา วินิจฺฉนึสุ.

其后，与孟国(Rāmaññaraṭṭha)持三藏、聪慧、能干的诸长老商议后，长老们裁决道：“诚如王之所见，界的清净与僧的清净，实难成就。”

อถ ราชา เอวมฺปิ จินฺเตสิ,– อโหวต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ ปติฏฺฐติสฺสตีติ คนฺเถสุ วุตฺโตปิ สมาโน อภิสมฺพุทฺธโต จตุสฏฺฐาธิกทฺวิสหสฺสมตฺเตเนว กาเลน สาสเน มลํ หุตฺวา อุปสมฺปทกมฺเม กงฺขาฏฺฐานํ ตาว อุปฺปชฺชิ, กถํ ปน ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ ภวิสฺสตีติ. เอวํ ธมฺมสํเวคํ อุปฺปาเทตฺวา ปุนาปิ เอวํ จินฺเตสิ,- เอวํ เอตฺตกํ สาสเน มลํ ทิสฺสมาโนปิ [Pg.49] สมาโน อุปสมฺปทกมฺเม กงฺขาฏฺฐานํ ทิสฺสมาโนปิ สมาโน ปริสุทฺธตฺถาย อนารภิตฺวา มาทิโส อปฺโปสฺสุกฺโก มชฺฌตฺโต นิสีทิตุํ อยุตฺโต, เอวญฺหิ สติ ภควติ สทฺโธ ปสนฺโนมฺหีติ วตฺตพฺพตํ อนาปชฺเชยฺยํ, ตสฺมา สาสนํ นิมฺมลํ กาตุํ อารภิสฺสามีติ.

于是国王又思惟道：“经中虽言‘善哉，愿正等觉者之教法住世五千年’，然自佛陀证悟至今，仅两千零六十四年，教法中已生垢染，于受具足戒羯磨中亦生疑窦，教法又如何能住世五千年呢？”他如此生起法悚惧心(dhammasaṃvega)后，复又思惟：“纵然教法中已见如是垢染，于受具足戒羯磨中已见疑窦，然若不为令其清净而发起精进，如我这般人，漠然中立、安坐不动，实为不当。若如此，则我将无由自称‘于世尊有信有净’了。是故，我当发起努力，令教法清净无垢。”

กุโต นุโข ทานิ สาสนํ อาหริตฺวา ถิรํ ปติฏฺฐา เปยฺยนฺติ อาวชฺชนฺโต เอวํ จินฺเตสิ,- ภควโต กิร ปรินิพฺพานโต ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต มหาโมคฺคลิ ปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหามหินฺทตฺเถรํ เปเสตฺวา สีหฬทีเป สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ, ตทา เทวานํ ปิยติสฺสราชา มหาวิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ, สาสนวรญฺจ เอกาสิตาธิกานิ ทฺวิวสฺสสตานิ วิมลํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิ, ภิกฺขุสงฺโฆปิ มหาวิหาร วาสิคณวเสน เอกโตว อฏฺฐาสิ, ตโต ปจฺฉา อภยคิริวาสิเช ตวนวาสิวเสน ทฺเวธา หุตฺวา ภิชฺชิ, ชินจกฺเก อฏฺฐสตฺตสตาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต สิริสงฺฆโพธิปรกฺกมพาหุมหาราชา อุทุมฺพรคิริวาสิ มหากสฺสปตฺเถรปฺปมุขํ มหาวิหาร วาสิคณํ อนุคฺคเหตฺวา ยถาวุตฺเต ทฺเวคเณ วิโสเธสิ, สาสนํ นิมฺมลํ อกาสิ, ตโต ปจฺฉา วิชยพาหุปรกฺกมพาหุราชูนํ ทฺวินฺนํ กาเลปิ สาสนํ นิมฺมลํ หุตฺวาเยว อฏฺฐาสิ, เตเนว พฺยตฺตปฺปฏิพลภิกฺขู อายาจิตฺวา สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปุน สิกฺขํ คณฺหา เปสฺสามิ, เตสํ ปน ปรมฺปรวเสน ปวตฺตานํ ภิกฺขูนํ วเสน อมฺหากํ รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ นิมฺมลํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา โมคฺคลานตฺเถรํ โสมตฺเถรญฺจ สีหฬทีปํ คมนตฺถาย ยาจิ. เถราจ สาสนปฺปฏิยตฺตกมฺมมิทนฺติ มนสิกริตฺวา ปฏิญฺญํ อกํสุ.

他心想：“如今当从何处迎来教法，方能令其稳固建立？”他思惟道：“据说世尊般涅槃后二百三十六年，大目犍连子帝须(Mahāmoggalliputtatissa)长老派遣摩哂陀长老到狮子洲(Sīhaḷadīpa)建立教法。当时天爱帝须(Devānaṃpiyatissa)王建造大寺(Mahāvihāra)并作供养，殊胜的教法清净无染地确立了二百八十一年，比丘僧团也以大寺派为一个整体而住。后来，因无畏山派和祇多林(Jetavana)派的缘故，分裂为二。佛历一千七百七十八年时，吉祥僧伽菩提勇臂王扶持以优昙跋罗山(Udumbaragiri)住的摩诃迦叶长老为首的大寺派，清净了前述二派，使教法清净。此后，在毗阇耶巴忽(Vijayabāhu)王和勇臂王两位国王的时代，教法仍然保持清净。因此，我要请求那些聪慧且具能力的比丘前往狮子洲，重新受学，然后由他们代代相传，这样我们孟国的教法也会清净地建立起来。”这样思索后，他便请求目犍连(Moggalāna)长老和须摩(Soma)长老前往狮子洲。两位长老认为这是整备教法之事，便答应了。

ราชา จ ทาฐาธาตุปูชนตฺถาย ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปูชนตฺถาย ภูวเนกพาหุรญฺโญ ปณฺณาการตฺถาย เทยฺยธมฺมปณฺณาการวตฺถูนิ ปฏิยาเทตฺวา จิตฺรทูตํ รามทูตนฺติ อิเม ทฺเว อมจฺเจ ทฺวีสุ นาวาสุ นายกฏฺฐาเน ฐเปตฺวา กลิยุเค สตฺตตึสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส ปุณฺณมิโต เอกาทสมิยํ สูรวาเร จิตฺรทูตํ สทฺธึ โมคฺคลานตฺเถรปฺปมุเขหิ ภิกฺขูหิ เอกาย นาวาย คมาเปสิ. ผคฺคุณมาสสฺส อฏฺฐมิยํ สีหฬทีเป กลมฺพุติตฺถํ ปายาสิ.

国王为供养佛牙舍利、供养比丘僧团，以及作为致布瓦内卡巴忽(Bhūvanekabāhu)王的献礼，准备了应施之物与礼品。他任命画使(Citradūta)与罗摩使(Rāmadūta)二位大臣为两艘船的统领。于迦利时代(Kaliyuga)八百三十七年，摩伽月圆后第十一日，周日，国王派遣画使与以目犍连长老为首的比丘们乘一艘船出发。于法古那(Phagguṇa)月第八日，抵达狮子洲的迦兰布(Kalambutittha)港。

รามทูตํ ปน ตสฺมึเยว วสฺเส มาฆมาสสฺส ปุณฺณมิโต ทฺวาทสมิยํ จนฺทวาเร สทฺธึ โสมตฺเถรปฺปมุเขหิ ภิกฺขูหิ เอกาย นาวาย คมาเปสิ. อุชุกํ ปน วาตํ อลภิตฺวา จิตฺรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขนวมิยํ สีหฬทีเป วลฺลิคามํ ปายาสิ.

至于罗摩使，则于同年摩伽月圆后第十二日，周一，与以须摩(Soma)长老为首的比丘们乘一艘船出发。然因未得顺风，于质多(Citta)月白分第九日，方抵达狮子洲的瓦利伽摩(Valligāma)村。

ตโต ปจฺฉา เตปิ ทฺเว อมจฺจา ทฺวีสุ นาวาสุ อาภตานิ ทาตพฺพปณฺณาการวตฺถูนิ สนฺเทสปณฺณานิ จ ภูวเนกพาหุรญฺโญ ภิกฺขูสงฺฆสฺส จ อทาสิ. รญฺญา เปสิตภิกฺขูนญฺจ สนฺเทสปณฺเณ กถิตนิยาเมเนว กลฺยาณิยํ นาม นทิยํ อุทกุกฺเขปสีมายํ สามเณรภูมิยํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปุน อุปสมฺปทกมฺมํ อกํสุ.

其后，彼二位大臣将两艘船所载之应献礼品与信函，呈予布瓦内卡巴忽(Bhūvanekabāhu)王及比丘僧团。国王所遣之比丘们，亦依据信中所述之规定，于名为迦罗尼(Kalyāṇī)河的掷水界中，先令其住于沙弥位，复为彼等行受具足戒羯磨。

อุปสมฺปชฺชิตฺวา จ ภูวเนกพาหุราชา นานาปฺปกาเร ภิกฺขูนํ สารุปฺเป ปริกฺขาเร ทตฺวา อิทํ ปน อามิสทานํ ยาว ชีวิตปริโยสานาเยว ปริภุญฺชิตพฺพํ ภวิสฺสติ, นามลญฺฉํ ปน น ชีริสฺสตีติ กตฺวา รามทูตสฺส นาวาย ปขานภูตสฺส โสมตฺเถรสฺส สิริสงฺฆโพธิสามีติ นามํ อทาสิ. อวเสสานํ ปน ทสนฺนํ เถรานํ กิตฺติสิริเมฆสามิ ปรกฺกมพาหุสามิ พุทฺธโฆสสามิ สีหฬทีปวิสุทฺธสามิ คุณรตนธรสามี ชินาลงฺการสามิ รตนมาลิสามิ สทฺธมฺมเตชสามิ ธมฺมรามสามิ ภูวเนกพาหุสามีติ นามานิ อทาสิ.

彼等受具足戒后，布瓦内卡巴忽王(Bhūvanekabāhu)布施比丘们各种适宜的资具，并言：“此等物资布施，当受用至命终，然名号则不朽。”于是，赐予罗摩使(Rāmadūta)之船的首领须摩长老(Soma thera)“吉祥僧伽菩提主”之名。又赐予其余十位长老：吉祥师利弥伽主(Kittisirimeghasāmi)、勇臂王主(Parakkamabāhusāmi)、觉音主(Buddhaghosasāmi)、狮子洲清净主(Sīhaḷadīpavisuddhasāmi)、功德宝持主(Guṇaratanadharasāmi)、《胜者庄严》主(Jinālaṅkārasāmi)、宝鬘主(Ratanamālisāmi)、正法光主(Saddhammatejasāmi)、法乐主(Dhammarāmasāmi)、布瓦内卡巴忽主(Bhūvanekabāhusāmi)之名。

จิตฺรทูตสฺส [Pg.51] นาวาย ปขานภูตสฺส โมคฺคลานตฺเถรสฺส ธมฺมกิตฺติโลกครุสามีติ นามํ อทาสิ. อวเสสานํ ปน สิริวนรตนสามิ มงฺคลตฺเถรสฺสามิ กลฺยาณติสฺสสฺสามิ จนฺทคิริสามิ สิริทนฺตธาตุสามิ วนวาสิติสฺสสามิ รตนลงฺการสามิ มหาเทวสามิ อุทุมฺพรคิริสามิ จูฬาภยติสฺสสามีติ นามานิ อทาสิ. พาวีสติยา ปน ปจฺฉา สมณานํ นามํ น อทาสิ. อภินวสิกฺขํ ปน สพฺเพสํเยว อทาสิ.

赐予画使(Citradūta)之船的首领目犍连长老(Moggalāna thera)“法誉世间师主”(Dhammakittilokagarusāmi)之名。又赐予其余诸人：吉祥林宝主(Sirivanaratanasāmi)、吉祥长老主(Maṅgalattherasāmi)、迦腻帝须主(Kalyāṇitissasāmi)、月山主(Candagirisāmi)、吉祥牙舍利主(Siridantadhātusāmi)、林住帝须主(Vanavāsitissasāmi)、宝庄严主(Ratanalaṅkārasāmi)、大天主(Mahādevasāmi)、优昙跋罗山主(Udumbaragirisāmi)、小无畏帝须主(Cūḷābhayatissasāmi)之名。然未赐予其后二十二位沙门名号，但于众人皆授以新学。

ตโต ปจฺฉา เจติยปูชนาทีนิ กตฺวา ตํตํกิจฺจํ นิปฺผาเทตฺวา ปุน อาคมํสุ. ภูวเนกพาหุราชา จิตฺรทูตํ เอวมาห, รามาธิปติรญฺโญ ปณฺณาการํ ปฏิทาตุํ อิจฺฉามิ, ปฏิทูตญฺจ เปเสตุํ ตาว ตฺวํ อาคเมหีติ. เอวํ ปน วตฺวา ปจฺฉา อาคมนกาเล จณฺฑวาตภเยน มหาสมุทฺทมชฺเฌ นาวา อวคจฺฉติ. เตน สีหฬรญฺญา เปสิตนาวาย สพฺเพ สนฺนิปติตฺวา อารุหิตฺวา อาคจฺฉนฺตา ตีณิ ทิวสานิ อติกฺกมิตฺวา ปุน จณฺฑวาตภเยน อคมฺภีรฏฺฐาเน สิลาย ฆฏฺเฏตฺวา ลคฺคิตฺวา คนฺตุํ อสกฺกุณิตฺวา เอกํ อุฬุมฺปํ พนฺธิตฺวา ชงฺเฆเนว อคมํสุ. สีหฬรญฺโญ จ ทูโต ปณฺณาการํ ทตฺวา ปจฺจาคมาสิ. ภิกฺขูสุ จ ภิกฺขู อนฺตรามคฺเคเยว มจฺจุ อาทาย คจฺฉติ. อโห อนิจฺจา วต สงฺขาราติ. โหนฺติ เจตฺถ,–

其后，彼等行佛塔供养等，办妥诸事后返回。布瓦内卡巴忽王(Bhūvanekabāhu)对画使(Citradūta)言：“我欲回报罗摩主君王(Rāmādhipati)之礼，亦将遣回使，汝暂等候。”言毕，然于返程之时，因暴风之险，船于大海中沉没。彼等皆集于狮子王(Sīhaḷa-rāja)所遣之船，登船而行。过三日后，复因暴风之险，于不深处触石搁浅，不能前行，遂缚一木筏，涉水而去。狮子王之使者献上礼品后返回。然众比丘中，有比丘于途中为死神所夺。呜呼！诸行实无常！兹有偈颂：–

อิเมสํ ปน อารทฺธํ, น กิจฺจํ ยาว นิฏฺฐิตํ;

น ตาว อาทิยิสฺสนฺติ, มจฺจุ นตฺถิ อาเปกฺขนา.

彼等所创业，其事尚未终；死神无顾待，不俟其事成。

นิกฺการุณิโก หิ เอส, พลกฺกาเรน อาทิย;

โรทมานํว ญาตีนํ อนิจฺฉนฺตํว คจฺฉตีติ.

彼实无悲悯，强力而夺取；亲眷虽哭泣，不愿亦携离。

รามาธิปติราชาจ เตสํ ภิกฺขูนํ ปตฺตกาเล หํสาวตีนครสฺส ปจฺฉิมสฺมึ ทิสาภาเค นรสูเรน นาม อมจฺเจน ปริภุตฺเต คามเขตฺเต ปาฬิอฏฺฐกถาฬีกาทโย ปุนปฺปุนํ ปสฺสิตฺวา อุปปริกฺขิตฺวา สีมสมูหนสีมสมฺมุติกมฺมานิ การเปสิ. สีหฬทีเป ภควตา นฺหายิตปุพฺพาย กลฺยาณิยา นาม นทิยํ อุทกุกฺเขปสีมํ กตฺวา ตตฺถ มหาวิหารวาสีนํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก อุปลทฺธอุปสมฺปทภาเวหิ ภิกฺขูหิ กตตฺตา กลฺยาณีสีมาติ สมญฺญํ อกาสิ. อิจฺเจวํ รามาธิปติราชา ปตฺตลงฺเก ภิกฺขู นิสฺสาย สาสนํ สุฏฺฐุ ปติฏฺฐิตํ อกาสิ. กลิยุคสฺส อฏฺฐตึสาธิกอฏฺฐวสฺสสตกาลโต ยาว เอกจตฺตาลีสาธิกอฏฺฐวสฺสสตา เตสํ ภิกฺขูนํ วํเส อสีติมตฺตา คณปาโมกฺขตฺเถรา อเหสุํ. เตสํ สิสฺสชาตานิ ปน ฉพฺพิสาธิกานิ ทฺวิสตานิ จตุสหสฺสานิ ทสสหสฺสานิ อเหสุํ. เอวํ ภควโต สาสนํ รามญฺญรฏฺเฐ วุฑฺฒึ รามญฺญรฏฺเฐ วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชิติ.

罗摩主君王(Rāmādhipati)于时机成熟时，在汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)西边，名为人狮(Narasūra)的大臣所管辖的村庄田地，再三审阅圣典、义注、复注等后，下令举行废除旧界与确立新界的仪式。在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，于世尊曾经沐浴过的迦腻河(Kalyāṇī-nadī)中，以水结界，因其是由住在大寺(Mahāvihāra)、已获得具足戒的比丘们所建立，故得名“迦腻界”(Kalyāṇī-sīmā)。就这样，罗摩主君王依靠从楞伽(Laṅkā)而来的比丘们，使正法得以稳固建立。从迦利时代(Kaliyuga)八百三十八年至八百四十一年，这些比丘的传承中出现了大约八十位僧团领袖长老。而他们的弟子则有一万四千二百二十六位。如此，世尊的教法在孟国日益增长、繁荣昌盛。

อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ สตฺตมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为佛法于孟国第七次确立。

ยทา ปน อริมทฺทนนคเร อนุรุทฺโธ นาม ราชา สุธมฺมปุรํ สราชิกํ อภิภวิตฺวา วิทฺธํสิ, ตทา รามญฺญรฏฺฐํ ราชสุญฺญํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิ. รามญฺญรฏฺเฐ มุตฺติมนคเร โสณุตฺตรวํโส เอโก คโณ, สิวลิวํโส เอโก, ตามลินฺทวํโส เอโก, อานนฺทวํโส เอโก, พุทฺธวํโส เอโก, มหานาควํโส เอโกติ ฉคฺคณา วิสุํ วิสุํ หุตฺวา อฏฺฐํสุ นานาสํวาสกา นานานิกายา.

然，当阿梨摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿那律王攻破并摧毁了连同其王的善法城(Sudhammapura)时，孟国便处于无王统治的状态。在孟国的穆提摩城(Muttima-nagara)，有苏那优多罗传承(Soṇuttara-vaṃsa)、尸婆利传承(Sivali-vaṃsa)、多摩林陀传承(Tāmalinda-vaṃsa)、阿难传承(Ānanda-vaṃsa)、佛史传承(Buddhavaṃsa)、摩诃那伽传承(Mahānāga-vaṃsa)此六派，各自独立，同住不同，部派各异。

ธมฺมเจติยรญฺญา ปน การาปิตสาสนมฺปิ อภิชฺชมานํ หุตฺวา อฏฺฐาสิ. สมานสํวาโส เอกนิกาโยเยว อโหสิ. หํสาวตีมุตฺติมสุวเสน ตีณิปิ รามญฺญรฏฺฐานิ สุนาปรนฺต สงฺขาเตน เอกาพทฺธานิ หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ. ปุพฺเพจ มรมฺมรฏฺฐินฺทราชูนํ อาณาปวตฺตนฏฺฐานานิ อเหสุํ[Pg.53]. ตสฺมา มรมฺมรฏฺฐโต เอกจฺเจ ภิกฺขู รามญฺญรฏฺฐํ คนฺตฺวา กลฺยาณีสีมายํ ปุน สิกฺขํ คณฺหึสุ. ธมฺมเจติยรญฺญาการาวิตสาสนํ สกลํ มรมฺมรฏฺฐมฺปิ พฺยาเปตฺวา โอคาเหตฺวา ติฏฺฐติ.

达摩制底王(Dhammacetiya-rāja)所兴办的教法也完整无损地存续下来。僧众们同住一处，属于同一个部派。汉萨瓦底(Haṃsāvatī)、穆提摩(Muttima)和苏婆塞那(Suvasena)这三个孟国地区，被统称为苏那巴兰达，联合为一。这些地方以前也是缅甸国(Marammaraṭṭha)诸王政令施行之处。因此，一些比丘从缅甸国前往孟国，在迦腻界(Kalyāṇī-sīmā)重新受学处。达摩制底王所兴办的教法传播到整个缅甸国，并深入其中。

รามญฺญรฏฺเฐ โสณุตฺตรตฺเถรานํ สาสนํ ปติฏฺฐาปิตกาลโต ปฏฺฐาย ยาว สุธมฺมปุเร มโนหริรญฺญา อรหนฺตานํ สํวิชฺชมานตา เวทิตพฺพา. ตโต ปจฺฉา ปน อุตฺตรา ชีวาริยาวํสมหากาฬปฺรานทสฺสิตฺเถรานํ กาเล โลกิยชฺฌานาภิญฺญาลาภิโยเยว สํวิชฺชํสูติ. อธุนา ปน ตีสุปิ รามญฺญรฏฺเฐสุ ธมฺมเจติยรญฺญา การาวิตสาสนํเยว ติฏฺฐติ. เอตฺถจ เหตุผลสมฺพนฺธวเสน อาทิอนฺตวเสเน จ สาสนวํสํ ปญฺญาย ตุลยิตฺวา อาทิโตว ทสฺสิเตหิ ตีหิ นเยหิ ยถาปเวณี ฆฏฺฏิยติ, ตถา คณฺเหยฺยาติ. อยญฺจ สาสนวํโส ลชฺชิเปสลสิกฺขากามานํเยว วเสน วุตฺโต, นาลชฺชีนํ วเสนาติ ทฏฺฐพฺโพ.

当知，于孟国(Rāmaññaraṭṭha)，自苏那优多罗长老(Soṇuttara Thera)建立教法时起，至善法城(Sudhammapura)摩奴哈利王(Manohari-raññā)时，皆有阿罗汉存在。其后，于优多罗耆婆圣种(Uttarājīva-ariyāvaṃsa)之大迦罗长老(Mahākāḷa Thera)与波罗那陀须长老(Prānadassita Thera)时代，则仅有获得世间禅定与神通者。如今，于三孟国中，唯有达摩制底王(Dhammacetiya-raññā)所兴办的教法存续。于此，当以因果关系、首末次第，以慧权衡此教法传承，如初所示之三理，循其传统而领会。当知此教法传承，乃为有惭、有德、乐于学戒者说，非为无惭者说。

ตาย จ เถรปรมฺปราย มุตฺติมนครวาสิเมธงฺกรตฺเถโร โลกทีปกสารํ นาม คนฺถํ อกาสิ. หํสาวตีนครวาสี ปน อานนฺทตฺเถโร มธุสารตฺถทีปนึ นาม อภิธมฺมฏีกาย สํวณฺณนํ, หํสาวตีนครวาสีเยว ธมฺมพุทฺธตฺเถโร กวิสฺสารํ นาม ฉนฺโทวณฺณนํ, หํสาวตีนครวาสีเยว สทฺธมฺมาลงฺการตฺเถโร ปฏฺฐานสารทีปนึ นาม ปกรณํ, ตเถว อญฺญตโร เถโร อเผคฺคุสารํ นาม คนฺถํ อกาสิ. เอวํ อเนกปฺปการานํ คนฺถการานํ มหาเถรานํ วสนฏฺฐานํ หุตฺวา สาสนํ โอคาเหตฺวา วิรูฬฏฺฐานํอโหสีติ.

于彼长老传承中，穆提摩城(Muttimanagara)的弥邓迦罗长老(Medhaṅkara Thera)创作了名为《世间灯要》(Lokadīpakasāra)的著作。汉萨瓦底城(Haṃsāvatī-nagara)的阿难长老(Ānanda Thera)撰写了名为《蜜味义灯》(Madhusāratthadīpanī)的阿毗达摩复注之释义；同住汉萨瓦底城的法觉长老(Dhammabuddha Thera)创作了名为《诗人精华》(Kavissāra)的韵律学释义；同住汉萨瓦底城的正法庄严长老(Saddhammālaṅkāra Thera)创作了名为《发趣要灯》(Paṭṭhānasāradīpanī)的论著；同样，另一位长老创作了名为《无实要》(Apheggusāra)的著作。如是，此地成为众多著作者与诸大长老的住处，教法深入，繁荣兴盛。

อิติ สาสนวํเส สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺคา นาม

此为《教法史》中“金地教法史话”篇。

ตติโย ปริจฺเฉโท.

第三章。

๔. โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

4. 约那国教法史话篇

๔. อิทานิ ปน โยนกรฏฺเฐ สาสนสฺสุปฺปตฺตึ กเถสฺสามิ[Pg.54]. ภควา หิ เวเนยฺยหิตาวโห โยนกรฏฺเฐ มมสาสนํ จิรกาลํ ปภิฏฺฐหิสฺสตีติ อาเปกฺขิตฺวา สทฺธึ ภิกฺขุ สงฺเฆน เทสจาริกํ อาหิณฺฑนฺโต ลภุญฺชํ นาม นครํ อคมาสิ. ตทา เอโก เนสาโท หริผลํ ทตฺวา ตํ ปริภุญฺชิตฺวา หริพีเช ขิปิเต ปถวิยํ อปติตฺวา อากาเสเยว ปติฏฺฐาสิ. ตํ ทิสฺวา สิตํ ปตฺวากาสิ. ตมตฺถํ ทิสฺวา อานนฺทตฺเถโร ปุจฺฉิ. อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ ฐาเน มม ธาตุเจติยํ ปติฏฺฐหิสฺสติ, สาสนํ วิรูฬมาปชฺชิสฺสตีติ พฺยากาสิ. ภควตา ปน หริผลสฺส ภุญฺชิตฏฺฐานตฺตาหริภุญฺโชติ ตสฺส รฏฺฐสฺส นามํ อโหสิ. ทฺวินฺนํ ตาปสานํ ฐปิตํ ชลสุตฺติกํ ปฏิจฺจ โยนกานํ ภาสาย ลภุญฺโชติ นามํ อโหสิ.

4. 如今，我将讲述教法在约那国(Yonakaraṭṭha)的兴起。世尊为了利益可调伏的众生，考虑到“我的教法将在约那国长久住立”，便与比丘僧团一同游行教化，来到了一座名为拉布恩贾(Labhuñja)的城市。当时，一位猎人献上诃梨勒果，世尊食用后将诃梨勒果核丢弃，果核没有落在地上，却停留在空中。看到此景，世尊露出了微笑。阿难长老看到此事便询问。世尊便授记道：“阿难，未来在此地将建立我的舍利塔，教法将会兴盛。”又因世尊食用诃梨勒果之处，该国便得名为诃梨布恩贾(Haribhuñja)。又因两位苦行者所设的汲水器，在约那人的语言中，此地得名为拉布恩贾。

ตทา ตตฺถ มปินฺนาย นาม เอกิสฺสา มาติกาย สมีเป นิสินฺโน เอโก ลวกุลิกเชฏฺฐโก อตฺตโน ปุตฺตํ สตฺตวสฺสิกํ ภควโต นิยฺยาเทตฺวา ปพฺพาเชสิ. กมฺมฏฺฐานานุโยควเสน อจิเรเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. สตฺตวสฺสิ กสฺสจ สามเณรสฺส อรหตฺตํ สจฺฉิกตฏฺฐานตํ ปฏิจฺจ โยนกภาสาย เอตํ ฐานํ จงฺคมงฺฆ อิติ วุจฺจติ. จิรกาล วเสน ชงฺคมงฺฆ อิติ วุจฺจติ. ตโต ปฏฺฐายเยว โยนกรฏฺเฐ สาสนํ ปติฏฺฐาตีติ.

当时，在一位名叫马频那(Mapinnā)的女士附近，坐着一位年长的拉瓦库利迦人，他将自己七岁的儿子献给世尊，令其出家。这位沙弥由于勤修业处，不久便证得阿罗汉果。因七岁沙弥证得阿罗汉果之处，此地在约那语中被称为“羌嘎芒嘎”(Caṅgamaṅgha)。久而久之，便被称为“姜嘎芒嘎”(Jaṅgamaṅgha)。从那时起，教法便在约那国确立了。

อิทํ โยนกรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法在约那国的初次建立。

สาสเน ปน ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหารกฺขิตตฺเถโร โยนกรฏฺฐํ คนฺตฺวา กมฺโพชเขมาวร หริภุญฺชายุทฺธยาทีสุ อเนเกสุ รฏฺเฐสุ สาสนํ ปติฏฺฐาเปติ. ตานิ หิ สพฺพานิ รฏฺฐานิ สงฺคเหตฺวา ทสฺเสนฺเตหิ อฏฺฐกถาจริเยหิ โยนกโลกนฺติ โอกาสกาโลกวาจเกน สามญฺญสทฺเทน วุตฺตํ. ปกติ เหสา คนฺถการานํ เยน [Pg.55] เกนจากาเรน อตฺถนฺตรสฺส วิญฺญาปนาติ.

教法住世二百三十五年时，大护长老前往约那国，在迦摩步阇(Kamboja)、克玛瓦拉(Khemāvara)、诃梨布恩贾(Haribhuñjā)、阿瑜陀耶(Ayuddhaya)等众多国家建立教法。义注师们在展示时，将所有这些国家总括起来，用“约那世界(Yonakaloka)”这一表示地域的通用词汇来称呼。此乃著作者们以某种方式阐明另一层含义的惯例。

มหารกฺขิตตฺเถโร จ สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ ปาฏลิปุตฺตโต อนิลปถมคฺเคน โยนกโลกํ อาคนฺตฺวา กาฬการามสุตฺเตน โยนเก ปสาเทสิ. สตฺตติสหสฺสาธิกปาณสตสหสฺสํ มคฺคผลาลงฺการํ อทาสิ. สนฺติเก จสฺส ทสสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. เอวํ โส ตตฺถสาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตถา จ วุตฺตํ อฏฺฐกถายํ,–

大护长老与五位比丘从华氏城(Pāṭaliputta)出发，循无风之路来到约那世界，以《迦罗迦罗摩经》(Kāḷakārāma Sutta)令约那人生起净信。他使十七万众生获得道果庄严。在他座下有一万人出家。就这样，他在那里建立了教法。正如义注中所说：——

โยนกรฏฺฐํ ตทา คนฺตฺวา, โส มหารกฺขิโต อิสิ;

กาฬการามสุตฺเตน, เต ปสาเทสิ โยนเกติ.

其时，大护仙人前往约那国，以《迦罗迦罗摩经》令约那人生起净信。

ตโต ปฏฺฐาย เตสํ สิสฺสปรมฺปรา พหู โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา.

从那时起，他们的弟子世代相传，数量众多，不可胜数。

อิทํ โยนกรฏฺเฐ มหารกฺขิตตฺเถราทโย ปฏิจฺจ

此为在约那国，以大护长老等为缘起

ทุติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

教法的第二次建立。

โยนกรฏฺเฐ ลกุนฺนนคเร ชินจกฺเก ปญฺจวสฺสสเต มณิมยํ พุทฺธปฺปฏิมํ มาเปตฺวา วิสุกมฺมเทวปุตฺโต นาคเสนตฺเถรสฺส อทาสิ. นาเคเสนตฺเถโร จ ตสฺมึ ปฏิมมฺหิ ธาตุ อาคนฺตฺวา ปติฏฺฐาตูติ อธิฏฺฐาสิ. อธิฏฺฐานวเสเนว สตฺตธาตุโย อาคนฺตฺวา ตตฺถ ปติฏฺฐหิตฺวา ปาฏิหาริยํ ทสฺเสสุนฺติ ราชวํเส วุตฺตํ.

在约那国(Yonakaraṭṭha)的拉昆那城(Lakunna)，佛法之轮转动五百年时，毗首羯磨天子(Visukammadevaputta)为龙军长老造了一尊宝珠佛像。龙军长老就对此佛像发愿：“愿舍利前来安住于此。”据《王统史》(Rājavaṃsa)所述，由于此发愿的力量，七种舍利前来安住于此，并展现神变。

ตญฺจ วจนํ มม ปรินิพฺพานโต ปญฺจวสฺสสเต อติกฺกนฺเต เอเต อุปฺปชฺชิสฺสนฺตีติ มิลินฺทปญฺหายํ วุตฺตวจเนน กาลปริมาณวเสน จ สเมติ. โยนกรฏฺเฐ มิลินฺทรญฺโญ กาเล ชินจกฺเก ปญฺจวสฺสสเตเยว นาคเสนตฺเถรํ ปฏิสฺส ชินจกฺกํ วิรูฬํ หุตฺวา ปติฏฺฐาสิ.

此说与《弥兰陀问经》(Milindapañha)中所言“我般涅槃五百年后，彼等将出现”的预言，在时间上相符。在约那国弥兰陀王(Milinda)时代，正于佛法之轮第五百年时，因龙军长老之故，佛法之轮得以兴盛确立。

อิทํ โยนกรฏฺเฐ นาคเสนตฺเถรํ ปฏิจฺจ ตติยํ

此为在约那国，以龙军长老为缘起的第三次

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

教法的建立。

กลิยุเค [Pg.56] ปญฺจสฏฺฐิวสฺเสลภุญฺชนครโต สงฺกมิตฺวา กฺยุงฺครนคเร มาปิกสฺส พญฺญาโจมงฺคร นามกสฺส รญฺโญ กาเล มชฺฌิมเทสโต กสฺสปตฺเถโร ปญฺจหิ เถเรหิ สทฺธึ อาคจฺฉิ.

迦利时代(Kaliyuga)第六十五年，（教法）从拉布恩贾城(Labhuñja)迁移，传至居伽罗城(Kyuṅgara)。其时，正值马皮卡(Māpika)族的班尼亚乔曼伽罗王(Baññācomaṅgara)在位，迦叶长老从中土(Majjhimadesa)与五位长老一同到来。

ตทา โส ราชา วิหารํ กตฺวา เตสํ อทาสิ. สีหฬทีปโต จ ธาตุโย อาเนตฺวา เอโก เถโร อาคจฺฉิ. ธาตุโต ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ปสีทิตฺวา ลภุญฺชเจติย นิธานํ อกาสิ. เต จ เถเร ปฏิจฺจ โยนกรฏฺเฐ สาสน วํโส อาคโต.

那时，国王建造寺院布施给他们。又有一位长老从狮子洲(Sīhaḷadīpa)带来舍利。国王见到舍利的神变后心生净信，遂于拉布恩贾塔(Labhuñja Cetiya)中进行安奉。因彼等长老之故，教法传承传入约那国(Yonakaraṭṭha)。

อิทํ โยนกรฏฺเฐ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为于约那国教法之第四次建立。

กลิยุเค ทฺวาสฏฺฐาธิเก สตฺตสเต สมฺปตฺเถ จินรฏฺฐินฺโท ราชา อภิภวิตฺวา สกลมฺปิ โยนกรฏฺฐํ สงฺขุพฺภิตํ โหติ. ตทา มหาธมฺมคมฺภีรตฺเถโร มหาเมธงฺกรตฺเถ โรจาติ ทฺเว เถโร โยนกรฏฺฐโต สทฺธึ พหูหิ ภิกฺขูหิ สีหฬทีปํ อคมํสุ. ตทา จ สีหฬทีเป ทุพฺภิกฺขภเยน อภิภูโต หุตฺวา ตโต สฺยามรฏฺเฐ โสกฺกตยนครํ ปุน อคมํสุ.

迦利时代七百六十二年时，支那国(Cinaraṭṭha)王征服了整个约那国，使其陷入动荡。当时，大法深长老(Mahādhammagambhīra)与大慧行长老(Mahāmedhaṅkara)这两位长老，与众多比丘一同从约那国前往狮子洲。其时，狮子洲正遭受饥荒威胁，他们便又从那里前往暹罗国(Syāmaraṭṭha)的素可泰城(Sokkataya)。

ตโต ปจฺฉา ลกุนฺนนครํ คนฺตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหนฺตานํ ลชฺชิเปสลานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหึสุ. เต จ เถโร สฺยามรฏฺเฐ โยนกรฏฺเฐ จ สพฺพตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุนฺติ.

之后，他们前往拉昆那城(Lakunnanagara)，在护持教法、有惭、善行的比丘们座下重新受学。彼等长老在暹罗国和约那国各处建立了教法。

อิทํ โยนกรฏฺเฐ ปตฺตลงฺเก ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ ปญฺจมํ

此为于约那国，以帕塔楞格的两位长老为缘起之第五次

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

教法之建立。

กลิยุเค ปญฺจวีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต สิริสทฺธมฺมโลกปติจกฺกวตฺติราชา ลภุญฺชเจติยํ ปุน มหนฺตํ กตฺวา [Pg.57] ตสฺส เจติยสฺส สมีเป จตฺตาโร วิหาเร การาเปตฺวา มหาเมธงฺกรตฺเถรสฺส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส จ อทาสิ. ตทาปิ เต ทฺเว เถรา สาสนํ ปริสุทฺธํ กตฺวา ปติฏฺฐาเปสุนฺติ.

迦利时代八百二十五年时，吉祥正法世界转轮王(Sirisaddhammalokapaticakkavattirājā)重修拉布恩贾塔(Labhuñjacetiya)，使其更为宏伟，并于塔之附近建造四座寺院，供养予大慧行(Mahāmedhaṅkara)长老与舍利弗长老。彼时，此二位长老亦令教法清净而得以住立。

อิทํ โยนกรฏฺเฐ มหาเมธงฺกรสาริปุตฺตตฺเถเร

此为于约那国，以大慧行与舍利弗二长老

ปฏิจฺจ ฉฏฺฐํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

为缘起之第六次教法之建立。

กลิยุเค เตจตฺตาลีสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร อเนกเสติภินฺโท นาม ราชา โยนกรฏฺฐํ อภิภวิตฺวา อตฺตโน หตฺถคตํ กตฺวา พลิ ภุญฺชนตฺถาย เชฏฺฐปุตฺตสฺส อนุรุทฺธสฺส นาม ราชกุมารสฺส ทตฺวา พหูหิ อมจฺเจหิ สทฺธึ ตตฺถ คนฺตฺวา อนุราชตาเวน รชฺชํ การาเปสิ. สาสนญฺจ วิโสธาเปตุํ สทฺธมฺมจกฺกสามิตฺเถรํ เตน สทฺธึ ปหิณิ.

迦利时代九百四十三年时，于汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)，有名为阿内迦塞提频陀(Anekasetibhindo)之王，征服约那国并将其纳入掌控。为征收赋税，彼将此国交予长子阿那律王子，并派遣众多大臣与之同往，令王子以副王之位治理国事。为净化教法，亦派遣正法轮主(Saddhammacakkasāmi)长老与之同行。

อเนกเสติภินฺโน กิร ราชา โยนกรฏฺฐํ วิชยกาเล ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานภูตมิทนฺติ กตฺวา ตํรฏฺฐวาสิโน กรมรานีตภาเวน น อคฺคเหสีติ.

据说，阿内迦塞提频陀王于征服约那国时，因视其为教法初立之地，故未向该国居民征收赋税。

ยถาวุตฺตตฺเถรวํเสสุ จ เอโก ลกุนฺนนคเร อรญฺญวาสี เถโร ตตฺถ นคเร อชฺช อสุกสฺมึ ฐาเน เอโก มโตติ คิหีนํ กเถตฺวา ยถากถิตํ ภูตํ หุตฺวา อยํ อภิญฺญาลาภีติ ปากโฏ อโหสิ.

于如前所述之长老传承中，有一位住于拉昆那城的林居长老，他向在家人言：“今日某处有一人亡故。”其后事正如其所言发生，故此长老以具神通力(abhiññālābhī)而闻名。

ตสฺมึเยว จ นคเร มหามงฺคโล นาม เถโร อเนกเสติภินฺทสฺส รญฺโญ ยุชฺฌิตุํ อาคตกาเล อเนกเสติภินฺโท ราชา มํ ปกฺโกสิสฺสติ, สมานชาติกํ ทูตํ เปสฺเสสฺสตีติ ปกฺโกสิตกาลโต ปฐมเมววทิ. ยถาวุตฺตนิยาเมเนว ปกฺโกสนโต อยํ อภิญฺญา ลาภีติ กิตฺติ โฆโส อโหสิ.

亦在同一城中，有名为大吉祥(Mahāmaṅgala)的长老。当阿内迦塞提频陀王前来作战时，长老于被召见前即预言：“国王将召见我，并会派遣同族使者前来。”后果然如其所言被召见，因此他具神通力(abhiññālābhī)之名声广为流传。

ตตฺถ นคเร ญาณวิลาสตฺเถโร สงฺขฺยาปกาสกํ นาม [Pg.58] ปกรณํ อกาสิ. ตํฬีกํ ปน ปตฺตลงฺกตฺเถรสฺส วิหาเร วสนฺโต สิริมงฺคโลนาม เถโร อกาสิ.

在那座城中，智光(Ñāṇavilāsa)长老造了一部名为《数论明解》(Saṅkhyāpakāsaka)的论著。而住在帕塔楞格长老寺院中的吉祥(Sirimaṅgala)长老，则为之作了复注(ṭīkā)。

วิสุทฺธิมคฺคทีปนึ ปน สํญฺญฺวตฺตอรญฺญวาสี อุตฺตราราโม นาม เอโก เถโร. มงฺคลทีปนึ สิริมงฺคลตฺเถโร. อุปฺปาตสนฺตึ อญฺญตโร เถโร. ตํ กิร อุปฺปาตสนฺตึ สชฺฌายิตฺวา จีนรญฺโญ เสนํ อชินีติ. อิจฺเจวํ โยนกรฏฺเฐ อภิญฺญาลาภีนํ คนฺถการานญฺจ เถรานํ อานุภาเวน ชินสาสนํ ปริสุทฺธํ หุตฺวา ปติฏฺฐาติ. เอวํ เหตุผลสมฺพนฺธวเสน อาทิ อนฺต สมฺพนฺธวเสน จ ยถาวุตฺเตหิ ตีหิ นเยหิ เถรปรมฺปรา ฆฏฺเฏตฺวา คเหตพฺพา.

《清净道论灯》(Visuddhimaggadīpanī)则由一位名为北方园(Uttarārāma)的林住长老所著；《吉祥灯》(Maṅgaladīpanī)由吉祥长老所著；《灾异寂静》(Uppātasanti)由另一位长老所著。据说，通过讽诵此《灾异寂静》，击败了中国国王的军队。如是，在约那国，凭借具神通力及著论长老们的威力，胜者之教得以清净而住立。因此，应通过因果关联、首尾关联等如前所述的三种方法，来连贯地把握此长老传承。

อิติ สาสนวํเส โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถา

如是，于《教史》中，此为〈约那国教史篇〉。

มคฺโค นาม จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท.

第四章，名为道。

๕. นววาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

5. 森林住处国教史篇

๕. อิทานิ วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนครสาสนวํสํ วกฺขามิ. ชินจกฺเก หิ เอกาธิเก วสฺสสเต สมฺปตฺเต ชฏิโล สกฺโก นาโค ครุโฬ กุมฺภณฺโฑ จนฺที ปรมีสฺวโรจาติ อิเม สตฺต สิริเขตฺตํ นาม นครํ มาเปสุํ. ตตฺถ ทฺวตฺตโปงฺโก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส กิร ตีณิ อกฺขีนิ สนฺตีติ. ตทา ภควโต สาวกา อรหนฺตา ติสหสฺสมตฺตา ตตฺถ วสึสุ. โส ราชา เตสํ อรหนฺตานํ เทวสิกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺภิ. ฉ สรีรธาตุโย จ เอเกกํ เอเกกสฺมึ นิทหิตฺวา ฉ เจติอิยานิ การาเปสิ. ทกฺขิณพาหุํ ปน นิทหิตฺวา เอกมฺปิ เจติยํ การาเปสิ.

5. 如今我当说森林住处国(Vanavāsīraṭṭha)室利刹城(Sirikhetta)之教史。佛灭后一百零一年，有名为积顶(Jaṭila)、释迦(Sakka)、龙(Nāga)、金翅鸟、鸠槃荼(Kumbhaṇḍa)、旃提(Candī)、自在天(Paramīsvara)之七位神祇，建造了名为室利刹之城。当时，有名为德瓦塔邦卡(Dvattapoṅka)之王于彼处治国。据说彼王有三眼。尔时，有约三千位世尊之声闻弟子阿罗汉住于彼处。彼王每日以四事供养彼诸阿罗汉。彼将六份身骨舍利各奉安一处，建造了六座佛塔。又奉安右臂舍利，建造了一座佛塔。

อุณฺหีสธาตุํ ปน กงฺครนฺนครโต อาเนตฺวา เอกมฺปิ เจติยํ การาเปสิ. ตํ ปน ตาว น นิฏฺฐิตํ. ปจฺฉา อนุรุทฺธราชา คเหตฺวา อริมทฺทนนครํ อาเนตฺวา จญฺญิงฺขุ นาม เจติเย นิธานํ [Pg.59] อกาสิ. ตสฺมา รกฺขิตตฺเถรสฺส อาคมนโต ปุพฺเพปิ สาสนํ ปติฏฺฐาสีติ ทฏฺฐพฺพํ. ตโต ปจฺฉา สาสนํ ทุพฺพลํ หุตฺวา อฏฺฐาสิ.

又从康伽兰那城(Kaṅgaranna)迎请顶骨舍利(Uṇhīsadhātu)，亦建造了一座佛塔。然彼当时未终。其后，阿那律王取之，携至阿梨摩达那城(Arimaddananagara)，奉安于名为赞宁库(Caññiṅkhu)之佛塔中。是故当知，于护(Rakkhita)长老到来前，教法即已建立。此后，教法转衰而住。

อิทํ วนวาสีรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法于森林住处国之初次建立。

มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน ปน เปสิโต รกฺขิตตฺเถโร วนวาสีรฏฺฐํ คนฺตฺวา อากาเส ฐตฺวา อนมตคฺคปริยายกถาย วนวาสิเก ปสาเทสิ. กถาปริโยสาเน ปนสฺส สฏฺฐิสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สตฺตติสหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. ปญฺจวิหารสตานิ ปติฏฺฐาเปสุํ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. เตเนว อฏฺฐ กถายํ –

然，由摩诃目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)所遣之护长老(Rakkhitatthera)，前往婆那婆私国(Vanavāsīraṭṭha)，住于空中，以《无始经》开示，令婆那婆私国人众生起净信。开示终时，六万人证悟佛法，约七万人出家，并建立了五百座精舍。彼如是于彼处建立教法。是故，于义注中云——

คนฺตฺวาน รกฺขิตตฺเถโร,วนวาสึ มหิทฺธิโก;

อนฺตลิกฺเข ฐิโต ตตฺถ,เทเสสิ อนมตคฺคิยนฺติ วุตฺตํ.

护长老具大神通，前往婆那婆私国；于彼住立空中，宣说无始之教。

เอวํ วนวาสีรฏฺเฐ ปุพฺเพเยว สาสนํ โอคาเหตฺวา ปติฏฺฐหิ. น ปน ตาว สกลํ พฺยาเปตฺวา ปติฏฺฐหิ.

如是，于婆那婆私国，教法先前即已传入建立，然尚未遍及全部而立。

อิทํ ตาว วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร ทุติยํ

此为于婆那婆私国室利刹城第二次

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

教法之建立。

ชินจกฺเก ปน เตตฺตึสาธิเก จตุวสฺสสเต กุกฺกุฏ สีโส นาม เอโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ภควโต สาวกา อรหนฺตา ปญฺจสตมตฺตา อเหสุํ. เตสมฺปิ โส ราชา เทวสิกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภสิ. โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิโน ปน คณนปถํ [Pg.60] วีติวตฺตา อเหสุํ.

然，佛灭后四百三十三年，有名为鸡头王(Kukkuṭasīsa)者治国。于彼王之时，有约五百位世尊之声闻弟子阿罗汉。彼王亦每日以四事供养彼等。至于须陀洹、斯陀含、阿那含，则其数不可计。

อิทํ วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร ปรมฺปราภตวเสน

此为于婆那婆私国室利刹城，依次第传承

ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

第三次教法之建立。

อิจฺเจวํ วนวาสีรฏฺเฐ อเนกสเตหิ อรหนฺตตฺเถเรหิ สาสนํ ปุณฺณินฺทุสงฺกาสํ หุตฺวา อติวิย วิชฺโชเตสิ. สาสนิก คนฺถการา ปน มหาเถรา ตตฺถ น สนฺทิสฺสนฺติ. อรหนฺตตฺเถรา ปน ราชูนํ อายาจนํ อารพฺภ ธมฺมสตฺถํ เอกํ วิรจยึสูติ โปราณา วทนฺตีติ. อิจฺเจวํ–

如是，于婆那婆私国，由数百阿罗汉长老，教法犹如满月，极为辉耀。然，撰写教典之诸大长老，于彼处则未得见。古人云：诸阿罗汉长老应诸王之请，曾造一部法论。如是——

เตจ เถรา มหาปญฺญา,ปคฺคเหตฺวาน สาสนํ;

สูริโย วิย อตฺถงฺโค,อุปคา มจฺจุสนฺติกํ.

彼诸长老大智慧，护持教法；犹如日轮西沉，趋近死边。

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส,ยาว มจฺจุ นจาคโต;

ตาว ปุญฺญํ กเร นิจฺจํ,มา ปมชฺเชยฺย สพฺพทาติ.

是故智者，当于死未至之时，恒常勤修福业，于一切时莫放逸。

อิติ สาสนวํเส วนวาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

如是，《教史》中婆那婆私国教法史记

นาม ปญฺจโม ปริจฺเฉโท.

名第五章。

๖. อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

6. 边远国教史之章

๖. อิทานิ ปน มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ สาสนวํสํ วกฺขามิ. อมฺหากญฺหิ มรมฺมรฏฺเฐ สุปฺปาทกติตฺเถ วาณิชคาเม วสนฺเต จูฬปุณฺณ มหาปุณฺเณทฺเว ภาติเก ปฏิจฺจ ภควโต ธรมานสฺเสว อติเรกวีสติวสฺสกาลโต ปภุติ สาสนํ ปติฏฺฐาสิ. น ปน ตาว พฺยาเปตฺวา ปติฏฺฐาสิ. เตเนว ปุน สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร [Pg.61] โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ เปเสสีติ.

6. 现在，我将宣说缅甸(Maramma)地区边远国(Aparantaraṭṭha)的教史。在我们缅甸国，于善现港(Suppādakatittha)的商人村(Vāṇijagāma)，缘于居住在此的小富那(Cūḷapuṇṇa)与大富那(Mahāpuṇṇa)两位兄弟，早在世尊住世二十余载之时，教法即已建立。然当时教法尚未广传。是故，为再次确立教法，摩诃目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)派遣了优那迦法护(Yonakadhammarakkhita)长老。

ภควา ปน โลหิตจนฺทนวิหารํ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตสตฺตาหานิ นิสีทิตฺวา สมาคตานํ เทวมนุสฺสานํ ธมฺมรสํ อทาสิ. สตฺตาเหสุ จ เอกสฺมึ อหุ จตุราสีติปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. ปญฺจสตมตฺเตหิ จ ปาสาเทหิ อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค สจฺจพนฺธปพฺพเต นิสินฺนสฺส สจฺจพนฺธสฺส นาม อิสิโน ธมฺมํ เทเสตฺวา ฉหิ อภิญฺญาหิ สทฺธึ อรหตฺตํ ปาเปสิ. วาณิชคาเม จ อิสิทินฺนเสฏฺฐิ อาทีนมฺปิ ธมฺมรสํ ปาเยสิ. อิจฺเจวํ สจฺจพนฺธอิสิทินฺนมหาปุณฺณาทโย ปฏิจฺจ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล สาสนํ ปติฏฺฐาสิ.

世尊接受了赤旃檀(Lohitacandana)精舍，于彼处安坐七七四十九日，为前来集会的诸天与人众施予法味。于此七周之中，曾有八万四千有情证悟佛法。世尊亦于途中，在萨迦班达山(Saccabandhapabbata)，为坐于彼处的萨迦班达(Saccabandha)仙人说法，使其证得具足六神通的阿罗汉果。又于商人村，令伊西丁那(Isidinna)长者等人得饮法味。如是，缘于萨迦班达仙人、伊西丁那、大富那等人，教法于我等缅甸地区得以确立。

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส

此为于缅甸地区的边远国，教法初次的

ปติฏฺฐานํ.

确立。

ภควโต ปรินิพฺพุตโต ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต ตติยสงฺคีตึ สงฺคายิตฺวา อวสาเน มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ สทฺธึ จตูหิ ภิกฺขูหิ อปรนฺตรฏฺฐํ เปเสสิ. อปรนฺตรฏฺฐญฺจ นาม อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล สุนาปรนฺตรฏฺฐเมว. ตมตฺถํ ปน เหฏฺฐา อโวจุมฺหา.

世尊般涅槃后二百三十五年，第三次结集完毕之时，摩诃目犍连子帝须长老派遣其共住弟子优那迦法护长老，与四位比丘一同前往边远国。所谓边远国，即我等缅甸地区的苏那巴兰达国。此事我等已于前文述及。

โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโรปิ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺเตน รฏฺฐวาสีนํ ปสาเทสิ. สตฺตติมตฺตานํ ปาณสหสฺสานํ ธมฺมรสํ ปาเยสิ. รฏฺฐวาสิโน จ พหโว สาสเน ปพฺพชึสุ. ราชกุลโตปิ สหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. อิตฺถีนํ ปน อติเรกสฏฺฐิสหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. ตญฺจ น อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตนฺตํ สุตฺวา ปพฺพชนฺตีนํ อิตฺถีนํ วเสน วุตฺตํ, อถ โข อาทิโต ปฏฺฐาย ยาวจิรกาลา สาสนํ ปสีทิตฺวา ปพฺพชนฺตีนํ อิตฺถีนํ วเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. กสฺมาติ เจ, อิตฺถีนํ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเกเยว ปพฺพชิตุํ ยุตฺตตฺตา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถเรน [Pg.62] จ สทฺธึ ภิกฺขุนีนํ อนาคตตฺตา. เอวํ จิรกาลํ อติกฺกมิตฺวา ปจฺฉา ภิกฺขุนิโย อาคนฺตฺวา ตาสํ สนฺติเก ปพฺพชิตานํ วเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. สีหฬทีเป อนุฬาเทวิโย ปพฺพชิตกาเล มหามหินฺทตฺเถรสฺส สงฺฆมิตฺตาเถริยา ปกฺโกสนตา อิธ ญาปกาติ. เอวํ โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ ปฏิจฺจ อปรนฺตรฏฺเฐ สตฺตานํ พหุปกาโร อโหสิ. เตเนวฏฺฐกถายํ–

优那迦法护长老亦来到边远国，以《火蕴《本行》》令国人生起净信，并令约七万众生得饮法味。国中众多人民于教法中出家，王族亦有千人出家。至于女性，则有超过六万之众出家。此非指听闻《火蕴《本行》》后出家之女性，而应理解为，是从最初开始，于长时中对教法生起净信而出家之女性的总数。何以故？因女性于比丘尼处出家方为合宜，而优那迦法护长老并未与比丘尼同行。故应理解为，此乃指经过长时之后，比丘尼们前来，她们于比丘尼处出家之数。于狮子洲(Sīhaḷadīpa)，阿奴拉(Anuḷā)王后出家时，摩哂陀长老邀请僧伽蜜多长老尼一事，于此可为佐证。如是，缘于优那迦法护长老，边远国众生多获饶益。是故义注中说——

อปรนฺตํ วิคาหิตฺวา, โยนโก ธมฺมรกฺขิโต;

อคฺคิกฺขนฺธูปเมเนตฺถ, ปสาเทสิ ชเน พหูติ.

优那迦法护，深入边远国；于此以火蕴，令众多人生信。

ตตฺถายํ อธิปฺปาย วิเสโส คเหตพฺโพ. กถํ. อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตนฺตํ นาม ภิกฺขูนํ ปฏิปตฺติวเสน วุตฺตํ, ตํ ภิกฺขูนํเยว เทเสตุํ วฏฺฏติ, เถโรปิ ตตฺถ ตํ เทเสสิ, ตสฺมา ปุณฺณสจฺจพนฺธาทโย ปฏิจฺจ ภควโต ธรมานสฺส วีสติวสฺสกาเลเยว สาสนํ อปรนฺตรฏฺเฐ ปติฏฺฐหิตฺวา กสฺมิญฺจิ กสฺมิญฺจิ ฐาเน ภิกฺขูนํ สํวิชฺชมานตฺตา เตสํ ภิกฺขูนํ สงฺคเหตฺวา เทเสตุํ ปจฺฉา อาคตานญฺจ ภิกฺขูนํ ปริสุทฺธาจารตํ วิญฺญาเปตุํ อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตํ เถโร เทเสสีติ. เอวญฺจ สติ อริมทฺทนนคเร สมณกุตฺตกานํ สํวิชฺชมานภาวํ วกฺขมาเนน วจเนน สเมติ.

于此，应理解其特殊意趣。云何？《火蕴《本行》》(Aggikkhandhopamasuttanta)是就比丘的行持而说，只适宜对比丘宣讲，长老亦于彼处宣讲此经。是故，缘于富那(Puṇṇa)、萨迦班达(Saccabandha)等人，早在世尊住世二十载之时，教法已于边远国(Aparantaraṭṭha)确立，且在某些地方已有比丘存在。长老宣讲《火蕴《本行》》，正是为了摄受这些比丘，并向后来的比丘们开示清净的行为。如是，此说与下文将述及阿梨摩达那(Arimaddana)城有败坏沙门存在之语，便能相合。

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ ทุติยํ

此为缅甸地区边远国第二次

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

教法之确立。

ยสฺมา ปน พุทฺเธ, ภควา ปุณฺณตฺเถรสฺส ยาจนมารพฺภ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา วาณิเช หิ การิเต จนฺทนวิหาเร วสิตฺวา เอกสฺมึ สมเย อานนฺเทน ปจฺฉาสมเณน ตมฺพทีปรฏฺฐมฺปิ เทสจาริกํ อาหิณฺฑิ. อาหิณฺฑิตฺวา อริมทฺทนนครฏฺฐานสมีปํ ปตฺวา ปพฺพตมุทฺธนิ ฐตฺวา อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ ปเทเส สมฺมุติ นาม ราชา อริมทฺทนํ นาม นครํ มาเปสฺสติ[Pg.63], ตสฺมิญฺจ นคเร มม สาสนํ วิรูฬํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ พฺยากาสิ. อยมตฺโถ โปราณเวทปาตฺถเกสุ วุตฺโต.

又，世尊因应富那(Puṇṇa)长老之请，来到边远国(Aparantaraṭṭha)，住于商人们所造的旃檀精舍(Candanavihāra)。某时，与侍者阿难一道，亦于铜岛国(Tambadīpa)游化。游化至阿梨摩达那(Arimaddana)城旧址附近，立于山顶授记曰：“阿难，未来于此地，将有名为三穆提(Sammuti)之王，建造阿梨摩达那城，我之教法将于彼城中繁荣昌盛，得以确立。”此事于古代吠陀典籍中有所记载。

โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโร จ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา ตมฺพทีปรฏฺฐมฺปิ อาหิณฺฑิตฺวา ตมฺพทีปรฏฺฐวาสีนมฺปิ ธมฺมรสํ ปาเยสิเยว. อยมตฺโถ ขตฺติยกุลโต เอว ปุริสสหสฺสานิ ปพฺพชึสูติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตตฺตา วิญฺญายติ. ตทา หิ อปรนฺตรฏฺเฐ ขตฺติโย นตฺถิ, ตมฺพทีปรฏฺฐินฺโทเยว ตํ อนุสาเสตฺวา อติ วสติ, ขตฺติเย จ อาสนฺเต กุโต ขตฺติยกุลานิ ภวิสฺสนฺติ, เตเนว ตมฺพทีปรฏฺฐโต ปุริสสหสฺสานิ ปพฺพชึสูติ วิญฺญาตพฺพํ. ตสฺมา ตมฺพทีปิกสาสนวํสมฺปิ อิธ วตฺตุํ ยุชฺชติ.

优那迦法护(Yonakadhammarakkhita)长老来到边远国(Aparantaraṭṭha)，亦于铜岛国(Tambadīpa)游化，令铜岛国居民得饮法味。此事可由义注所言“仅从刹帝利(khattiya)族姓中即有上千人出家”而得知。当时，边远国并无刹帝利，唯有铜岛国之王统治彼地。既无刹帝利，何来刹帝利族姓？是故当知，此上千人乃从铜岛国出家。因此，于此处亦应宣说铜岛国之教史。

เตนิทานิ ตมฺพทีปิกาสาสนวํสํ ปวกฺขามิ. อมฺหากญฺหิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร สมฺมุติราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กเรสิ. ตโต ปฏฺฐาย ยาว อนุรุทฺธรญฺญา สมถิ นามเก เทเส นิสินฺนานํ ตึสมตฺตานํ สมณกุตฺตกานํ สฏฺฐิสหสฺสมตฺตานํ สิสฺสานํ โอวาทํ ทตฺวา จรึสุ.

现在我将讲述铜岛(Tambadīpa)教史。在我们的摩罗摩(Maramma)地区铜岛国的阿梨摩达那(Arimaddana)城，有一位名叫三穆提(Sammuti)的国王统治着国家。从那时起，直到阿那律王时期，有大约三十位住在萨摩提(Samathi)地方的败坏沙门，他们教导了大约六万名弟子，并四处游化。

เตสํ ปน สมณกุตฺตกานํ อยํ วาโท,- สเจ โย ปาณาติปาตํ กเรยฺย, โส อีทิสํ ปริตฺตํ ภณนฺโต ตมฺหา ปาปกมฺมา ปริมุจฺเจยฺย, สเจ ปน โย มาตาปิตรํ หนฺตฺวา อนนฺตริยกมฺมโต ปริมุจฺจิตุกาโม ภเวยฺย, อีทิสํ ปริตฺตํ ภเณยฺย, สเจปิ ปุตฺตธิตานํ อาวาหวิวาหกมฺมํ กตฺตุกาโม ภเวยฺย, อาจริยานํ ปฐมํ นิยฺยาเทตฺวา อาวาหวิวาหกมฺมํ กาตพฺพํ, โย อิทํ จาริตฺตํ อติกฺกเมยฺย, พหุ อปุญฺญํ ปสเวยฺยาติ เอวมาทีหิ มิจฺฉาวาเทหิ อตฺตโน อตฺตโน อุปคตานํ โอวาทํ อทํสุ. ตมตฺถํ สุตฺวา อนุรุทฺธราชา ปริจิตปุญฺโญ เตสํ วาทํ น รุจิ. อยํ เตสํ มิจฺฉาวาโทติ.

那些败坏沙门的说法是：“如果有人杀生，只要念诵这样的护咒，就能从那恶业中解脱；如果有人杀害父母，想要从无间业中解脱，也应当念诵这样的护咒；如果有人想为儿女操办婚嫁之事，应当先将新娘呈献给诸师，然后再办婚嫁之事；谁要是违反这个规矩，就会产生很多非福。”他们用诸如此类的邪说来教导那些归附自己的人。阿那律王听闻此事，因其积集福德，故不喜欢他们的学说，心想：“这是他们的邪说。”

ตทา [Pg.64] จ อริมทฺทนนคเร อรหนฺโต นาม เถโร อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. อยํ อรหนฺตตฺเถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,– ราชวํสาคตปริตฺตนิทานาคตสาสนปฺปเวณิยาคตวเสน ติวิธา โหติ.

那时，在阿梨摩达那(Arimaddana)城，一位名叫阿罗汉(Arahanta)的长老前来建立了教法。这位阿罗汉长老的生平事迹，依王族传承、依护咒缘起传承、依教法传统传承，而有三种。

ตตฺถายํ ราชวํสาคตฏฺฐุปฺปตฺติ,– ตทา หิ สุนาปรนฺตตมฺพทีปรฏฺเฐสุ สพฺเพน สพฺพํ สพฺพทา ถิรํ สาสนํ น ตาว ปติฏฺฐาสิ. เตเนว ภควโต พฺยากตนิยาเมน สาสนํ ปติฏฺฐาเปสฺสามาติ จินฺเตตฺวา มหาเถรา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา สาสนํ อนุคฺคหิตุํ สมตฺถํ ปุคฺคลํ เทหีติ ยาจึสุ. สกฺโกจ เทวานมินฺโท ตาวตึสภวเน เอกํ เทวปุตฺตํ ยาจิตฺวา เอกิสฺสา พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหาเปสิ. ทสมาสจฺจเยน วิชายนกาเล สีลพุทฺธิ นาม เถโร อนุรกฺขิตฺวา วเย สมฺปตฺเต ปพฺพาเชสิ. ตีสุ ปิฏเกสุ อติวิย เฉโก หุตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อรหนฺโตติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ.

其中，依王族传承的生平事迹是：当时在苏那巴兰达(Sunāparanta)国和铜岛国(Tambadīpa)，教法尚未完全、恒常地稳固建立。因此，诸大长老心想：“我们应依照世尊的授记来建立教法。”于是前往天主帝释(Sakka devānaminda)之处，请求道：“请赐予我们一位能够护持教法之人。”天主帝释便在忉利天(Tāvatiṃsa)界请求一位天子，令其于一位婆罗门女的胎中结生。十月期满分娩之时，尸罗菩提(Sīlabuddhi)长老守护着他，待其年龄具足便令其出家。他于三藏变得极为精通，证得阿罗汉果。他以阿罗汉(Arahanta)之名为人所知。

โสจ เถโร มรมฺมมณฺฑเล ชินสาสนํ วิชฺโชตาเปตุํ อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา นครโต อวิทูเร เอกสฺมึ อรญฺเญ นิสีทิ. ตทา สกฺโก เทวานมินฺโท เอกํ เนสาทํ ปโลเภตฺวา ตสฺส เถรํ ทสฺเสสิ. อถ เนสาทสฺส เอตทโหสิ,– อยํ ปน อมนุสฺโส ยกฺโข ภเวยฺย, สเจ ปน มนุสฺโส ภเวยฺย, เอวํ สติ มิลกฺขุชาติโก ภเวยฺยาติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา รญฺโญ ทสฺสนตฺถาย นครํ อาเนสิ. เถโร จ อฏฺฐปริกฺขาเร คเหตฺวา อนุคจฺฉิ. เนสาทา จ เถรํ อาเนตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสิ.

那位长老为了在摩罗摩(Maramma)地区光大胜者之教，来到阿梨摩达那(Arimaddana)城，在离城不远的一处森林中坐下。当时，天主帝释引诱一位猎人，向他显现了那位长老。于是猎人心中想道：“此人或为非人，是个夜叉；如果他是人，那也必定是蛮族之人。”他如此思索后，便将长老带到城里去见国王。长老则拿着八资具跟随而去。猎人将长老带来，引见给国王。

ราชา ทิสฺวา สนฺตินฺทฺริโย อยํ, น มิลกฺขุชาติโก, อิมสฺส อพฺภนฺตเร สารธมฺโม อตฺถิ มญฺเญติ ลทฺธสูริโยภาสํวิย ปทุมํ ผุลฺลจิตฺตํ หุตฺวา วีมํเสตุกาโม เถรํ อาห,– อตฺตโน สารุปฺปํ อาสนํ ญตฺวา นิสีทาหีติ.

国王见到他诸根寂静，并非蛮族之人，心想：“此人内心必定有坚实之法。”他心花怒放，犹如莲花得见日光，并欲探究，便对长老说：“请自知适合你的座位而坐。”

เถโร จ ราชปลฺลงฺกํ อารุหิตฺวา นสีทิ. ราชา จ อยํ อคฺคาสเน [Pg.65] นิสีทิ, อวสฺสํ อคฺคปุคฺคโล ภเวยฺยาติ จินฺเตตฺวา ตฺวํ กสฺส ญาติ, กสฺส ภิสฺโส, กุโต อาคโตสีติ ปุจฺฉิ. เถโร จ เอวมาห,– โลกสฺมึ โย นวคุณสมฺปนฺโน ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตสฺสาหํ ญาติ, โสภควาเยว มมาจริโย, ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิสินฺนฏฺฐานโต อาคโตมฺหีติ.

长老登上国王的宝座坐下。国王心想：“此人坐于上座，必定是上首之人。”于是问道：“你是谁的亲属？是谁的弟子？从何处而来？”长老回答说：“世间那位具足九种功德的世尊、正等觉者，我是他的亲属，那位世尊就是我的导师，我从比丘僧团的住处而来。”

ราชา จ โสมนสฺสปฺปตฺโต หุตฺวา อาห, ตว อาจริเยน เทสิตํ ธมฺมํ เอกเทสโต เทเสหีติ. อถ ยถา สิริธมฺมาโสกรญฺโญ นิคฺโรธสามเณเรน อปฺปมาทธมฺโม เทสิโต, เอวํ อปฺปมาทธมฺมํเยว เถโร เทเสสิ.

国王心生欢喜，说道：“请为我讲说一部分你导师所教之法。”于是，长老便如吉祥法阿育(Siridhammāsoka)王时尼拘陀(Nigrodha)沙弥所说的不放逸法那般，为国王讲说了不放逸法。

ราชา จ ปุน อาห,– กุหึ ทานิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิสีทติ, เตน ปน เทสิโต ธมฺโม กติปฺปมาโณ, ตสฺส สาวกา ปน กติปฺปมาณา, ตุมฺหาทิสา อญฺเญ อตฺถิ วา มา วาติ. อิทานิ อมฺหากํ อาจริโย สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต, ธาตุโยเยว อิทานิ อตฺถิ, เตน ปน เทสิโต ธมฺโม จตุราสีติธมฺมกฺขนฺธสหสฺสปฺปมาโณ, สุธมฺมปุเร ปิฏกตฺตยํ ยุคฬวเสน ตึสวิธา อตฺถิ, มยา อญฺโญ ปรมตฺถ สมฺมุติวเสน ทุวิโธปิ สงฺโฆ อตฺถีติ.

国王又问道：“如今正等觉者安住在何处？他所教之法有多少？其声闻弟子有多少？除你之外，还有其他人吗？”长老答道：“如今我们的导师正等觉者已经般涅槃，现在只有舍利存世。他所教之法有八万四千法蕴之多。在善法(Sudhamma)城，有三十部成对的三藏。除我之外，依胜义与世俗，尚有二种僧团。”

ตํ สุตฺวา ราชา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปสนฺโน หุตฺวา ปุน อาโรเจสิ,– มม ภนฺเต อิมสฺมึ ปจฺจกฺเข นตฺถิ ตยา อญฺโญ นาโถ, อชฺชภคฺเค ปาณุเปตํ มํ อุปาสโกติ ธาเรหิ, ตว โอวาทํ อหํ สิรสา ปฏิคฺคณฺหิสฺสามีติ.

听闻此言，国王更增欢喜与净信，再次禀告：“尊者，于我面前，舍你之外再无其他依怙。从今日起，请忆持我为终生归依的优婆塞。我将顶戴领受您的教诲。”

ตโต ปจฺฉา อรญฺญกงฺคารเห ฐาเน วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. สมณกุตฺตกานมฺปิ วาทํ ภินฺทิ, ยถา ปน สุวณฺณปาตึ ลภิตฺวา สุวณฺณภาชนํ ลภิตฺวา มตฺติกาภาชนนฺติ. สกเลปิ จ รฏฺเฐ สมณกุตฺตกานํ วาทํ ชหาเปสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล สมณกุตฺตกา หีนลาภา หุตฺวา เถรสฺส อุปนาหํ พนฺธึสุ. เต ปน สมณกุตฺตกา อรญฺเญ นิสฺสามิกาวิย [Pg.66] โกเลยกา สุนขา อนาถา หุตฺวา กายิกเจตสิกทุกฺขํ ลภึสุ.

此后，国王命人于林中一处名为“林火坑”(Araññakaṅgāraha)之地建造精舍并作供养。他亦破斥伪沙门之说，犹如得金钵而弃陶器。并且，他令全国皆舍弃伪沙门之说。当时，那些伪沙门失去利养，遂对长老心怀怨恨。那些伪沙门犹如林中无主之犬，孤苦无依，备受身心之苦。

ราชา จ ตมตฺถํ ญตฺวา ยถา สมณกุตฺตกา นาภิภวนฺติ, ตถา อารกฺขํ ฐเปสิ. เต จ สมณกุตฺตเก เสตวตฺถํ นิวาสาเปตฺวา อาวุธคาหโยธภาเวน ราชกมฺเม นิโยชาเปสิ. เถโร จ สาสเน ปสนฺเน ชเน ปพฺพาเชตฺวา อุปสมฺปาเทตฺวา สาสนํ วิโสธาเปสิ. ราชา จ อิมสฺมึ รฏฺเฐ โปราณิกา ราชาโน สมณกุตฺตกานํ วาทํ คเหตฺวา รชฺชํ กาเรสุํ, สเจ หิ ปน เตสํ อนตฺถกรชฺชํ ปุน คณฺหาเปตุํ สกฺกุเณยฺยํ, เอวํ สติ อหํ เตสํ อนตฺถกรชฺชํ อปเนตฺวา สาตฺถกรชฺชํ คณฺหาเปตุมิจฺฉามีติ อนุโสจีติ.

国王得知此事后，为防伪沙门得势，便设置了守卫。又令彼等伪沙门穿着白衣，作为持械士兵为王室服务。长老则为于教法有信之人剃度并授予具足戒，清净了教法。国王则忧虑地想道：“此国往昔诸王，皆听信伪沙门之言而治国。纵使我能使那有害之政再度建立，我亦愿将其废除，而确立有益之政。”

อยํ ปน ปริตฺตนิทานาคตฏฺฐุปฺปตฺติ, –

此乃护卫经之缘起事。

สีหฬทีเป กิร วิปฺปวาสีนคเร นิสินฺโน เอโก ภิกฺขุอุปทฺวาราวตีนครํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. ตโต ปจฺฉา สุธมฺม ปุรํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. ตสฺมิญฺจ กาเล สิริเขตฺตนคเร ปาฏลิรุกฺเข เอโก คนฺโถ อตฺถีติ สุตฺวา สุธมฺมปุรโต สิริเขตฺตนครํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค ลุทฺธโก เถรํ ปสฺสิตฺวา อยํ ยกฺโขติ มญฺญิตฺวา คเหตฺวา อนุรุทฺธรญฺโญ ทสฺเสสิ.

据说在狮子洲(Sīhaḷadīpa)的维帕瓦西城(Vippavāsīnagara)，住着一位比丘。他前往邬波陀瓦底城(Upadvārāvatīnagara)学习教理，之后又前往善法城(Sudhammapura)学习教理。当时，他听说在吉祥地城(Sirikhettanagara)的波吒利树(Pāṭalirukkha)中有一部典籍，便从善法城前往吉祥地城。在路上，一位猎人看见长老，以为是夜叉，便抓住他带去见阿那律王。

ตทา ราชา เถรํ ปุจฺฉิ,– โก ปน ตฺวนฺติ. อหํ มหาราช โคภมสฺส สาวโกติ. ปุน ราชา ปุจฺฉิ,–ติณฺณํ ปน รตนานํ กีทิโสติ. เถโร อาห,– มโหสธปณฺฑิโตวิย มหาราช พุทฺโธ ทฏฺฐพฺโพ, อุมงฺโควิย ธมฺโม, วิเทหเสนา วิย สงฺโฆติ. เอวํ อุปมาหิ ปกาสิโต ราชา ปุน ปุจฺฉิ,–กึ นุโข อิเม โคตมสฺส สาวกาติ. น โข มหาราช อิเม โคตมสฺส สาวกา, อิเม ปน อมฺเหหิ วิสภาคา สมณกุตฺตกาเย วาติ. เอวํ วุตฺเต ตโต ปฏฺฐาย เต สมณกุตฺตเก วิชหิ, ติณํ วิย นาติมญฺญิ. ปาฏลิรุกฺขสุ สิรโตปิ [Pg.67] ลทฺธํ เตสํ คนฺถํ ลทฺธฏฺฐาเนเยว อคฺคินา ฌาเปสิ. ตมฺปิ ฐานํ ยาวชฺชตนา อคฺคิฌาปนถลนฺติ ปากฏนฺติ.

那时国王问长老：“那么，您是谁？”长老答：“大王，我是瞿婆摩沙(Gobhamasa)的弟子。”国王又问：“三宝是怎样的呢？”长老说：“大王，佛陀当如大药(Mahosadha)智者，法当如地道(Umaṅga)，僧当如威德哈(Videha)之军。”国王听此譬喻后，再问：“那些人真是乔达摩的弟子吗？”长老答：“大王，他们不是乔达摩的弟子，而是与我们不同的伪沙门。”听闻此言，国王自那时起便抛弃了那些伪沙门，视之如草芥。从波吒利树顶上得到的他们的典籍，就在得到之处用火烧毁了。那个地方直到今日，仍以“焚书之地”(Aggijhāpanathala)而闻名。

เถโร จ วิมาน วตฺถุํ รญฺโญ เทเสสิ. ราชา จ ปสีทิตฺวา สิริเขตฺตนครโต อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคมนกาเล อาเนสิ.

长老为国王开示了《天宫事》(Vimānavatthu)。国王心生净信，从吉祥地城(Sirikhettanagara)返回敌灭城(Arimaddananagara)时，便将长老一同带回。

อิทํ ปน ปาฏลิสุสิเร ลทฺธคนฺถสฺส การณํ,- เตสญฺหิ สมณกุตฺตกานํ อพฺภนฺตเร เอโก อุปายจฺเฉโก สมณกุตฺตโก อตฺตโน วาทานุรูปํ คนฺถํ กตฺวา สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตึสรตนกฺขนฺธสฺส ปาฏลิรุกฺขสฺส สุสิเร ปเวเสตฺวา ปุนปฺปุนํ อุทเกน เตเมตฺวา มตฺติกาย ลิมฺเปตฺวา ปุน ตจํ อุปฺปาเทตฺวา อุฏฺฐาเปสิ. ตทา มยํ สุปิเน ปาฏลิรุกฺเข สารคนฺโถ อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺโน เอโก อตฺถีติอิ ปสฺสามาติ โกลาหลํ อุปฺปาเทสุํ. ตํ สุตฺวา ราชา สิริเขตฺตนครํ คนฺตฺวา ตํ ปาฏลิรุกฺขํ ภินฺทิตฺวา คเวเสนฺโต ตํ คนฺถํ ลภิ. คนฺเถ ปน สกวาทวเสน สมณกุตฺตกสามญฺญตา อีทิสาเยว, เอเต โคตมาสาวกา โหนฺติอิ, เอเตสํเยว อาจาโร สคฺคมคฺคปถภูโตติ เอวมาทีหิ การเณหิ วุตฺตํ. ราชา จ ปสีทิตฺวา สมณกุตฺตกานํ พหูนิ ทาตพฺพานิ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา เถรสฺส ธมฺมกถํ สุตฺวา ตํ อคฺคินา ฌาเปสีติ เอวํ สมณกุตฺตกานํ วจนํ สุตฺวา สิริเขตฺตนครํ คนฺตฺวา อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคจฺฉนฺโต เถรํ อาเนสีติ ทฏฺฐพฺพํ. อริมทฺทนนครํ สมฺปตฺตกาเล เชตวนํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. เถโร จ ตตฺถ สาสานํ วิโสเธตฺวา นิสีทิ. ราชา เทวสิกํ อุทกํ อาเนตฺวา อคฺคมเหสี ปน เทวสิกํเยว ปิณฺฑปาตํ อาเนตฺวา โภเชสิ. อุปฺปนฺนกงฺขา กาเลปิ ตํตํกงฺขาฏฺฐานํ ปุจฺฉีติ.

此乃于波吒利树(pāṭalirukkha)洞中获得典籍之因由：当时，沙门败类中有一位善于计谋者，依其自说编写了一部典籍，带到吉祥地城(Sirikhettanagara)，放入一棵有三十二肘量树干的波吒利树的树洞中，反复用水浸湿，再用泥土涂抹，待树皮重新长出后，便将此事宣扬开来。他们制造流言说：“我们在梦中见到波吒利树中有一部义理文句具足的精要典籍。”国王听后，便前往吉祥地城，劈开那棵波吒利树探寻，果然找到了那部典籍。书中依其自说，言：“沙门败类之性如此，彼等方为乔达摩之弟子，唯其行持，乃天界之道。”等等。国王心生欢喜，给予沙门败类诸多赏赐。其后，国王听闻长老说法，才将那部典籍用火烧毁。由此可知，国王是听信了沙门败类之言前往吉祥地城，在返回敌灭城(Arimaddananagara)时，才将长老带回。抵达敌灭城后，国王建造了一座名为祇陀林的寺院供养长老。长老便住于彼处，清净教法。国王每日送水，王后则每日送食供养。每当生起疑惑时，国王亦会就各个疑点请教长老。

อยํ ปน สาสนปฺปเวณิยาคตฏฺฐุปฺปตฺติ,–

此乃依教法传承而来之事由。

สุธมฺมปุเร หิ สมาปตฺติลาภี อโนมทสฺสี นาม เถโร [Pg.68] โสณุตฺตรตฺเถรานํ วํสานุรุกฺขณวเสน สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขุ สเตหิ นิสีทิ. ตสฺส ปน ปธานสิสฺโส อธิสีโลนาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส ปฺรานทสฺสี นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส กาโฬ นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส อรหนฺโต นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส อริยวํโส นามาติ.

于善法城(Sudhammapura)，有一位证得等至、名为上见(Anomadassī)的长老，为守护索纳与郁多罗(Soṇa-Uttara)二位长老的传承，与五百比丘一同安住。其上首弟子名为增上戒(Adhisīla)，增上戒的上首弟子名为波罗那陀私(Prāṇadassī)，波罗那陀私的上首弟子名为迦罗(Kāḷa)，迦罗的上首弟子名为阿罗汉(Arahanta)，阿罗汉的上首弟子名为圣种(Ariyavaṃsa)。

อิทญฺจ วจนํ-โก ปเนส อุตฺตราชีวมหาเถโรติ. อยญฺหิ เถโร รามญฺญเทสิยปุตฺโต อริยวํสตฺเถรสฺส สิสฺโส. อริยวํสตฺเถโร ปน กปฺปุงฺคนครวาสี มหากาฬตฺเถรสฺส สิสฺโส. โส ปน สุธมฺมนครวาสิโน ปฺรานทสฺสี มหาเถรสฺส สิสฺโสติ กลฺยาณี สิลาเลขเน วุตฺตวจเนน น สเมติ. เอวมฺปิ สติ ยถิจฺฉิต อธิปฺปาโย น นสฺสตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

又有此言：“这位北方命(Uttarājīva)大长老是谁？”此长老乃孟族地区之子，是圣种(Ariyavaṃsa)长老的弟子。圣种长老是劫宾伽城(Kappuṅganagara)的居民，是大迦罗(Mahākāḷa)长老的弟子。而大迦罗长老又是善法城(Sudhammanagara)居民波罗那陀私(Prāṇadassī)大长老的弟子。此说与《迦利亚尼碑文》(Kalyāṇī silālekhana)所载不合。即便如此，当知其所欲表达之义并未失。

เอวํ นานาจริยานํ วาโท นานากาเรน ทิสฺสมาโนปิ อรหนฺตตฺเถรสฺส อริมทฺทนนคเร สาสนํ อนุคฺคเหตฺวา ปติฏฺฐานตาเยเวตฺถ ปมาณนฺติ กตฺวา นาวมญฺญิตพฺโพ. สพฺเพสญฺหิ อาจริยานํ วาเทปิ อรหนฺตตฺเถโร อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ อตฺโถ อิจฺฉิตพฺโพเยวาติ.

如是，诸师之说虽现种种不同，然应以阿罗汉长老于敌灭城(Arimaddananagara)扶助并建立教法之事为准，不应轻视。盖因诸师之说，皆欲表达阿罗汉长老前来敌灭城建立教法之义，此义理当接受。

อรหนฺตตฺเถโร ปน มูลนาเมน ธมฺมทสฺสีติ ปากโฏ สุธมฺมปุรวาสี สีลพุทฺธิตฺเถรสฺส สิสฺโสติ ทฏฺฐพฺโพ. โส จ เถโร ปุพฺเพว ปพฺพชฺชกาลโต จตูสุ เวเทสุ สิกฺขิตสิปฺโป. ปพฺพชิตฺวา ปน สาฬกถํ ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหิตฺวา ปารํ คนฺตฺวา สพฺพตฺถ ปากโฏ. โสกฺกตยนครํ อเนตฺวา มนุสฺสา ปูเชนฺติ. ตตฺถ ทสวสฺสานิ วสิตฺวา ปุน สุธมฺมปุรํ อาคนฺตฺวา อรญฺญวาสํ สมาทิยิ.

阿罗汉长老以其本名法见(Dhammadassī)而闻名，当知其为善法城(Sudhammapura)居民戒慧(Sīlabuddhi)长老之弟子。其于出家前，已通晓四吠陀。出家后，则学习《舍罗迦论》(Sāḷakathā)及三藏，通达彼岸，声名远播。人们将他带到索迦塔耶城(Sokkatayanagara)并供养他。于彼处住十年后，复返善法城，受持林居。

ตโต ปจฺฉา ชินจกฺเก เอกสฏฺฐาธิเก ปญฺจสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กลิยุเค เอกูนาสีตาธิเก ติสเต สมฺปตฺเต อนุรุทฺธราชา รชฺชํ ปาปุณิ. ตทา อริมทฺทนนคเร สมณกุตฺตกา [Pg.69] มยํ โคตมสาวกาติ วตฺวา ตึสตึสวคฺคา หุตฺวา นิสีทึสุ. วคฺควเสน กิร สหสฺสมตฺตาติ. อนุรุทฺธราชา จ เตสํ สมณกุตฺตกานํ อาคาริยาพฺรหฺมจริยาทีนิ สุตฺวา น ปสีทิ. เอวมฺปิ ปเวณิยา อาคภตฺตา น ปชหิ. อรหนฺตํ ปน เถรํ ปสฺสิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย เตสํ สมณกุตฺตกานํ นิพทฺธวตฺตานิ ภินฺทิตฺวา สาสเน ปสีทิ.

此后，当胜者法轮(Jinacakka)转至一千五百六十一年，迦利时代(Kaliyuga)至三百七十九年时，阿那律王获得王位。彼时，于敌灭城(Arimaddananagara)，一些自称“吾等乃乔达摩弟子”之伪沙门(samaṇakuttaka)，三十人一组地安住。据说以组计之，约有千人。阿那律王闻彼伪沙门之在家梵行等事，心不欢喜。即便如此，亦因世代相传而未废止其供养。然当其见到阿罗汉长老后，自此破除彼伪沙门之固定行持，并对教法生起信心。

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร อรหนฺตํ.

此乃关于在缅甸地区铜鍱国敌灭城的阿罗汉之事。

นาม เถรํ ปฏิจฺจ ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

以阿罗汉长老为缘，教法第三次确立。

ตสฺมิญฺจ กาเล อรหนฺตตฺเถโร อนุรุทฺธราชานํ อาห,-ตีสุ สาสเนสุ ปริยตฺติสาสเน ติฏฺฐนฺเตเยว ปฏิปตฺติ สาสนํ ติฏฺฐติ, ปฏิปตฺติสาสเน ติฏฺฐนฺเตเยว ปฏิเวธสาสนํ ติฏฺฐติ, ยถา หิ คุนฺนํ สเตปิ สหสฺเสปิ วิชฺชมาเน ปเวณิป,ลิกาย เธนุยา อสติ โส วํโส สาปเวณี น ฆฬียติอิ, เอวเมวํ ธุตงฺคธรานํ ภิกฺขูนํ สเตปิ สหสฺเสปิ วิชฺชมาเน ปริยตฺติยา อนฺตรหิตาย ปฏิเวโธ นาม น โหติ, ยถา ปน นิมิกุมฺภิโย ชานนตฺถาย ปาสาณ ปิฏฺเฐ อกฺขเรสุ ฐปิเตสุ ยาว อกฺขรานิ ธรนฺติ, ตาว นิธิกุมฺภิโย นฏฺฐา นาม น โหนฺติ, เอวเมวํ ปริยตฺติยา ธรมานาย สาสนํ อนนฺตรหิตํ นาม โหติ, ยถา จ มหโต ตฬากสฺส ปาฬิยา ถิราย อุทกํ น ฐสฺสตีติ น วตฺตพฺพํ, อุทเก สติ ปทุมาทีนิ ปุปฺผานิ น ปุปฺผิสฺสนฺตีติ น วตฺตพฺพํ, เอวเมวํ มหาตฬากสฺส ถิรปาฬิสทิเส เตปิฏเก พุทฺธวจเน สติ อุทกสทิสา ปฏิปตฺติปูรกา กุลปุตฺตา นตฺถีติ น วตฺตพฺพํ, เตสุ สติ ปทุมาทิปุปฺผสทิโส ปฏิเวโธ นตฺถีติ น วตฺตพฺพํ, เอวํ เอกนฺตโต ปริยตฺติเมว ปมาณํ, ตสฺมา อนฺตมโส ทฺวีสุ ปาติโมกฺขสุ วตฺตมาเนสุปิ สาสนํ อนนฺตรหิตเมว, ปริยตฺติยา อนฺตรหิตาย สุปฺปฏิปนฺนสฺสาปิ ธมฺมาภิสมโย นตฺถิ, อนนฺตรหิตาย เอว ธมฺมาภิสมโย อตฺถิ[Pg.70], อิทานิปิ อมฺหากํ ปริยตฺติสาสนํ ปริปุณฺณํ นตฺถิ, สรีรธาตุโย จ นตฺถิ, ตสฺมา ยตฺถ ปริยตฺติสาสนํ สรีรธาตุโย จ อตฺถิ, ตตฺถ ปณฺณากาเรน สทฺธึ ทูตํ เปเสตฺวา อาเนตพฺพา, เอวํ สติ อมฺหากํ รฏฺเฐ ชินสาสนํ จิรกาลํ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ.

那时，阿罗汉长老对阿那律王说：“于三教法中，教理教法住世，则行持教法住世；行持教法住世，则证悟教法住世。譬如虽有成百上千之牛，若无传承谱系之母牛，则彼牛群传承便不成列。同理，虽有成百上千之头陀行比丘，若教理隐没，则无证悟。又譬如为识别宝藏罐而于石板上刻字，乃至文字存续，则宝藏罐不名丢失。同理，乃至教理存续，则教法不名隐没。又譬如大池塘堤坝坚固，不可说水不住留；有水，不可说莲花等花不开。同理，三藏佛语如大池塘之坚固堤坝，于其存续时，不可说无有如水一般圆满行持之良家子；于彼等存在时，不可说无有如莲花之证悟。是故，教理实为根本。因此，乃至仅存两部波罗提木叉，教法亦不隐没。教理隐没，则虽善修行者亦无法现观；教理不隐没，则有法现观。如今我等之教理教法不圆满，亦无舍利。是故，当备礼派遣使者，前往有教理教法与舍利之处迎请。若如此，胜者教法于我国将长久住世。”

เอวํ ปน ภนฺเต สติ กตฺถ ยาจิสฺสามาติ. สุวณฺณภูมิรฏฺเฐ มหาราช สุธมฺมปุเร ตีหิ วาเรหิ ปิฏกตฺตยํ ลิขิตฺวา ฐเปสิ, สรีรธาตุโย จ พหู ตตฺถ อตฺถีติ. ราชา เอวํ ภนฺเตติ ปฏิคฺคณฺหิตฺวา พหู ปณฺณากาเร ปฏิยาเทตฺวา ราชเลขนํ ลิขิตฺวา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ เอกํ อมจฺจํ ทูตํ กตฺวา เปเสสิ.

“尊者，若如此，我等当于何处求请？”“大王，于金地国(Suvaṇṇabhūmi)善法城(Sudhammapura)，三藏已被书写三次并安放于彼，且彼处有众多舍利。”国王回答：“诚如尊言。”遂准备众多礼物，书写国书，派遣一位具足八德之大臣为使者前往。

สุธมฺมปุรินฺโท มโนหริ นาม ราชาปิ มจฺเฉรจิตฺโต หุตฺวา ตุมฺหาทิสานํ มิจฺฉาทิฏฺฐีนํ ฐาเน ปิฏกตฺตยํ สรีรธาตุโย จ ปหิณิตุํ น ยุตฺตา, ติโลกคฺคสฺส หิ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ สมฺมาทิฏฺฐีนํ ฐาเนเยว ปติฏฺฐหิสฺสติ, ยถา นาม เกสรสีหราชสฺส วสา สุวณฺณปาติยํเยว, น มตฺติกาภาชเนติ.

善法城主，名为曼诺哈里(Manohari)之王，心生悭吝，说道：“将三藏与舍利送至汝等邪见者之处，实为不当。三界顶首正等觉者之教法，唯当建立于正见者之处，譬如狮王之膏脂，唯存金钵，不存陶器。”

ทูตา ปจฺจาคนฺตฺวา อนุรุทฺธรญฺโญ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ตํ สุตฺวา อนุรุทฺธราชา กุชฺฌิ, ตตฺตกกปาเล ปกฺขิตฺตติลํวิย ตฏ ตฏายิ.

使者返回，将此事禀告阿那律王。阿那律王闻后大怒，如芝麻投于热锅，噼啪作响。

อถ ราชา นทีมคฺเคน นาวานํ อสีติสตสหสฺเสหิ นาวิกานํ โยธานํ อฏฺฐโกฏีหิ เสนํ พฺยูหิตฺวา ถลมคฺเคน สทฺธึ จตูหิ มหาโยธนายเกหิ หตฺถีนํ อสีติ สหสฺเสหิ อสฺสานํ นวุติอิสตสหสฺเสหิ โยธานํ อสีติโกฏิยา เสนํ พฺยูหิตฺวา สยเมว ยุชฺฌิตุํ สุธมฺมปรํ คจฺฉิ.

于是国王由水路列阵，有船八百万艘，水手与士兵八千万；由陆路列阵，有四大将、战象八万、战马九百万、士兵八亿，亲自前往善法城作战。

ตํ สุตฺวา มโนหริราชา สีตตสิโต หุตฺวา อตฺตโน [Pg.71] พหู โยเธ สํวิทหิตฺวา สุธมฺมปุรเยว ปฏิเสนํ กตฺวา นิสีทิ.

曼诺哈里王闻之，心生恐惧，集结麾下众多士兵，于善法城内陈兵以待，坐镇其中。

อถ อถพฺพณเวเท อาคตปฺปโยควเสน ปุนปฺปุนํ วายมนฺตาปิ นครมูลํ อุปสงฺกมิตุํ น สกฺกา. ตทา ราชา เวทญฺญุโน ปุจฺฉิ,–กสฺมา ปเนตฺถ นครมูลํ อุปสงฺกมิตุํ น สกฺโกมาติ. เวทญฺญุโน อาหํสุ,-อถพฺพณเวทวิธานํ มหาราช อตฺถิ มญฺเญติ. อถ ราชา ปถวิยํ นิทหิตฺวา มตกเฬวรํ อุทฺธริตฺวา มหาสมุทฺเท ขิเปสิ.

其后，虽依阿闼婆吠陀(Athabbanavede)所载之法再三尝试，亦不能靠近城根。彼时，国王问吠陀通晓者：“缘何我等不能靠近此城根？”吠陀通晓者答：“大王，臣等认为此处有阿闼婆吠陀之法术。”于是国王命人掘地，取出所埋尸体，投入大海。

เอกํ กิร มนุสฺสํ หินฺทุกุลํ เชงฺคุนามกํ กีฏํ ขาทาเปตฺวา ตํ มาเรตฺวา หตฺถปาทาทีนิ องฺคปจฺจงฺคานิ คเหตฺวา ฉินฺนฉินฺนานิ กตฺวา นครสฺส สามนฺตา ปถวิยํ นทหิตฺวา ฐเปสิ. ตทา ปน นครํ อุปสงฺกมิตุํ สกฺกา. นครญฺจ ปวิสิตฺวา อนุรุทฺธราชา มโนหริราชานํ ชีวคฺคาหํ คณฺหิ. สุธมฺมปุเร โปราณิกานํ ราชูนํ ปเวณีอาคตวเสน รตนมยมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา ปูชิตํ สหธาตูหิ ปิฏกตฺตยํ คเหตฺวา มโนหริรญฺโญ สนฺตกานํ ทฺวตฺตึสหตฺถีนํ ปิฏฺฐิยํ อาโรเปตฺวา อาเนสิ.

据说，他们让一只名叫真拘(Jeṅgu)的印度虫咬死一人，取其手足等肢体，切割成块，埋于城郊地下。此后，方能靠近城池。入城后，阿那律王活捉了曼诺哈里王。在善法城中，他依照古代诸王之传统，取走了供奉于宝石箱中的舍利与三藏，令曼诺哈里王所属的三十二头大象驮载而归。

อริมทฺทนนครํ ปน ปตฺวา ธาตุโย รตนมยมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา สิริสยนคพฺเภ รตนมญฺเจ สีโสปเทสสฺส สมีเป ฐเปสิ. ปิฏกตฺตยมฺปิ รตนมเย ปาสาเท ฐเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุคฺคหธารณาทิอตฺถาย นิยฺยาเทสิ. ตโต กิร อานีตํ ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหนฺตานํ อริยานํ สหสฺสมตฺตํ อโหสีติ.

到达阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)后，他将舍利安放在宝石箱中，置于吉祥卧房的宝石床上，靠近头部之处。三藏也安放在宝石楼阁中，交付给比丘僧团，以供学习、受持等。据说，当时学习受持所带来的三藏的圣者约有一千人。

สุธมฺมนครํ วิชยิตฺวา ปิฏเกน สทฺธึ ภิกฺขุสงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนํ ชินจกฺเก เอกาธิเก ฉสเต วสฺสสหสฺเส กลิยุเค จ โสฬสาธิเก จตุสเต สมฺปตฺเตติ สิลาเลขเนสุ วุตฺตํ.

据石碑铭文记载，征服善法城(Sudhammanagara)后，他携三藏与比丘僧团前来，建立了教法。此时正值胜者法轮转动后的一千六百零一年，以及迦利时代(Kaliyuga)的四百一十六年。

อนุรุทฺธรญฺโญ กาเล ปุญฺญานุภาเวน ติอิณฺณํ รตนานํ ปริปุณฺณตฺตา [Pg.72] ปุณฺณคาโมติ สมญฺญา อโหสิ. จิรกาลํ อติกฺกนฺเต ณฺณการํ โลปวเสน มการสฺส จ นิคฺคหิต วเสน ปุคมีติ มรมฺมภาสาย โวหารียตีติ อนาคตวํสราชวํเสสุ วุตฺตํ.

阿那律王(Anuruddharāja)时代，因其福德威力，三宝圆满，故得名为“圆满村”(Puṇṇagāma)。据《未来史》(Anāgatavaṃsa)与《王统史》(Rājavaṃsa)记载，经过漫长的岁月，因“ṇṇ”音的省略以及“m”音转为鼻音(ṃ)，在缅语中被称为“蒲甘”(Pugam)。

อนุรุทฺธราชาเยว จตฺตาโร มหาโยเธ สีหฬทีปํ เปเสตฺวา ตโตปิ ปิฏกตฺตยํ อาเนสิ. สีหฬทีปโต อานีตปิฏกตฺตเยน สุธมฺมปุรโต อานีตปิฏกตฺตยํ อญฺญมญฺญํ โยเชตฺวา สํสนฺเทตฺวา อรหนฺตตฺเถโร วีมํเสสิ. ตทา คงฺคาทเกนวิย ยมุโนทกํ อญฺญมญฺญํ อนูนํ อนธิกํ อโหสิ. เตหิ ปิฏเกหิ อญฺญานิปิ วฑฺเฒตฺวา ติปิฏกคพฺเภ ฐเปตฺวา ปูเชสิ. เตสุ เตสุ ฐาเนสุปิ ปติฏฺฐาเปสิ.

正是阿那律王派遣四位大勇士前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，也从那里带回了三藏。阿罗汉长老将从狮子洲带来的三藏与从善法城(Sudhammapura)带来的三藏相互比对校勘，仔细审查。两者如同恒河之水与亚穆纳河之水，无有增减。他们又用这些藏经增补了其他典籍，收藏于三藏宝库中加以供养，并将其弘扬于各地。

มโนหริราชานมฺปิ มฺรงฺกปา นาม เทเส อุปฏฺฐาเกหิ สห ฐเปสิ. ตสฺส จ กิร รญฺโญ มุขํ วิรวิตฺวา กถํ สลฺลาเปนฺตสฺส มุขโต โอภาโส ปชฺชลิตฺวา นิกฺขมิ. โส กทาจิ กทาจิ อนุรุทฺธรญฺโญ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา คารววเสน วนฺทนาทีนิ อกาสิ. ตทา อนุรุทฺธรญฺโญ โลมหํโส อุปฺปชฺชิ อุพฺพิคฺโค จ. ตสฺมา ตสฺส รญฺโญ นิตฺเถชตฺถาย พุทฺธรูปสฺส เจติยสฺส ภตฺตํ ปูเชตฺวา ตํ คเหตฺวา มโนหริรญฺโญ ภาเชสิ. ตทา ตสฺส ตทานุภาโว อนฺตรธายิ. มโนหริราชา สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา สํสาเร สํสรนฺโต ยาว นิพฺพานํ น ปาปุณามิ, ตาว ปรวเส นานุวตฺเตยฺยนฺติ ปตฺถนํ อกาสิ. สุธมฺมปุรโต อาภตํ อตฺตโน สนฺตกํ มโนมย มณึ เอกสฺส เสฏฺฐิโน สนฺติเก วิกฺกิณิตฺวา ลทฺธมูเลน ปญฺจวาหรชเตน อภุชิตปลฺลงฺกวเสน เอกํ มหนฺตํ พุทฺธ พิมฺพํ ปรินิพฺพานากาเรน เอกนฺติ ทฺเว พุทฺธปฺปฏิพิมฺพานิ การาเปสิ. ยาวชฺชตนา ตานิ สนฺตีติ. อิจฺเจวํ อนุรุทฺธราชา สุธมฺมปุรโต [Pg.73] สีหฬทีปโต จ สาสนํ อาเนตฺวา อริมทฺทนนคเร ปติฏฺฐาเปสีติ.

他将摩奴哈利王(Manoharirāja)与侍从们安置在名为木坎巴(Mraṅkapā)的地方。据说这位国王开口说话时，口中会发出炽盛的光芒。他有时会前往阿那律王处，出于恭敬而行顶礼等。那时，阿那律王便会毛骨悚然，心生恐惧。因此，为消除其威势，阿那律王将供养佛像与佛塔的食物分给摩奴哈利王。于是，摩奴哈利王的神力便消失了。摩奴哈利王心生悚惧，发愿道：“我于轮回中流转，乃至未证涅槃，绝不受制于人。”他将从善法城带来的如意宝珠卖给一位长者，用所得的五瓦哈银，仿照未曾使用过的床座，造了一尊巨大的般涅槃相佛像，以及另一尊佛像，共计两尊。这些佛像至今尚存。就这样，阿那律王从善法城和狮子洲迎请教法，并将其建立于阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)。

อิทํ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร

此为在我等缅甸国铜鍱洲之阿梨摩陀那城

อนุรุทฺธราชานํ ปฏิจฺจ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

依阿那律王，此为教法之第四次建立。

อุตฺตราชีวตฺเถโรปิ โสณุตฺตรานํ วํสโต สาสนํ คเหตฺวา สุธมฺมปุรโต อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ.

优多罗耆婆(Uttarājīva)长老亦从索纳(Soṇa)与优多罗(Uttara)之传承接受教法，从善法城来到阿梨摩陀那城，建立了教法。

อิทํ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร อุตฺตราชีวตฺเถรํ ปฏิจฺจ ปญฺจมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

在我等缅甸国铜鍱洲之阿梨摩陀那城，依优多罗耆婆长老，此为教法之第五次建立。

อุตฺตราชีวตฺเถรสฺส สีหฬทีปํ คตกาเล เตน สทฺธึ คตํ ฉปฺปทํ นาม สามเณรํ สีหฬทีเปเยว สีหฬทีปิกา ปพฺพชึสุ. ปพฺพชิตฺวา จ ฉปฺปทสามเณโร ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ทสวสฺสํ ตตฺถ วสิตฺวา อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคจฺฉิ. สิวลิตฺเถรญฺจ ตามลินฺทตฺเถรญฺจ อานนฺทตฺเถรญฺจ ราหุลตฺเถ รญฺจ อเนสิ. เต ปน เถรา ติปิฏกธรา โหนฺติ พฺยตฺตา ทกฺขา จ. อยญฺจตฺโถ วิตฺถาเรน เหฏฺฐา วุตฺโต.

优多罗耆婆长老前往狮子洲时，有名为车波多(Chappada)的沙弥随行。狮子洲的僧众就在狮子洲为车波多沙弥授了具足戒。受具足戒后，他学习教理，在彼处住了十年，然后返回阿梨摩陀那城。他还带来了尸婆利(Sivali)长老、多摩林陀(Tāmalinda)长老、阿难长老和罗睺罗长老。这些长老皆为三藏持者，聪慧且善巧。此事已在下文详述。

อริมทฺทนนครํ ปตฺวา อริมทฺทน วาสีหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ วินยกมฺมานิ อกตฺวา ปุถุ หุตฺวา นิสีทึสุ. นรปติราชา จ เตสุ เถเรสุ อติวิย ปสีทิ. เอราวตีนทิยํ อุฬุมฺปํ พนฺธิตฺวา ตตฺเถว อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ. จิรกาลํ อติกฺกมิตฺวา โส คโณ วุฑฺฒิ หุตฺวา อุปฺปชฺชิ.

到达阿梨摩陀那城后，他们没有与居住在阿梨摩陀那的比丘们共同举行律羯磨，而是分立宗派。那罗波帝王(Narapatirājā)对这些长老极为信赖。他在伊洛瓦底江(Erāvatī)上结缚浮台，就在那里举行了具足戒仪式。经过漫长的岁月，此僧团日益壮大。

นรปติราชา จ เต เถเร สทฺธึ สงฺเฆน นิมนฺเตตฺวา มหาทานํ อทาสิ. ตทา ฉเณ อากปฺปสมฺปนฺนํ รูปโสภคฺคปฺปกฺกํ เอกํ นาฏกิตฺตึ ทิสฺวา ราหุลตฺเถโร ปฏิพทฺธจิตฺโต เลเป ลคฺคิตวานโรวิย กทฺทเม ลคฺคิตมาตงฺโควิย จ กาม คุณเลปกทฺทเมสุ ลคฺคิโต สาสเน วิรมิตฺวา หี นายาวตฺตีตุํ อารภิ. มรณนฺติ กโรเคน อภิภูโต วิย [Pg.74] อเตกิจฺโฉ หุตฺวา เสสตฺเถเรสุ โอวาทํ ทินฺเนสุ ปินาทิยิ. ตทา เสสตฺเถรา ตํ เอวมาหํสุ,-มา ตฺวํ เอกํ ตํ ปฏิจฺจ สพฺเพปิ อมฺเห ลชฺชาเปตุํ น อรหสิ, มา อิธ หีนายา วตฺเตหิ, มลฺลารุทีปํ คนฺตฺวา ยถารุจึ กโรหีติ เปเสสุํ. ราหุลตฺเถโร จ กุสิมติตฺถโต นาวํ อารุยฺห มลฺลารุทีปํ อคมาสิ. มลฺลารุทีปํ ปตฺตกาเล มลฺลารุราชา วินยํ ชานิตุกาโม สห ฏีกาย ขุทฺทสิกฺขาปกรณํ ตสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิตฺวา เอกปตฺตมตฺตํ มณึ อทาสิ. โสจ ตํ ลภิตฺวา หีนายาวตฺตีติ. โหนฺติ เจตฺถ,-

那罗波帝王邀请那些长老以及僧团，举行了大布施。当时，罗睺罗长老看见一位装扮完美、容貌美丽的舞女，内心被系缚，就像猿猴被粘胶粘住、大象陷入泥潭一样，沉溺于欲乐的染污泥潭中，于是舍弃教法，开始还俗。他就像被致命疾病折磨、无药可救的病人一样，当其他长老给予教诫时，他都不听从。于是其他长老这样对他说：“你不要因为一个人的缘故，让我们所有人都感到羞愧，你不应该在这里还俗，去摩罗卢岛(Mallārudīpa)，随你的心意行事吧。”便把他送走了。罗睺罗长老从拘尸摩提渡口(Kusimatittha)乘船前往摩罗卢岛。到达摩罗卢岛时，摩罗卢国王(Mallārurājā)想要了解律，就向他学习了带有注释的《小戒学》论，并赠送给他一颗与钵等大的宝石。他得到宝石后，便还俗了。此处有偈颂：

อติทูเรว โหตพฺพํ, ภิกฺขุนา นาม อิตฺถิภิ;

อิตฺถิโย นาม ภิกฺขูนํ, ภวนฺติ อิธ เวริโน.

比丘当远离女人；于此世间，女人实为比丘之敌。

ตาว ติฏฺฐนฺตุ ทุปฺปญฺญา, มยํ โปราณิกาปิ จ;

มหาปญฺญา วินาสํ, ปตฺตา หริตจาทโย.

且不论无慧者，即便是古人；如哈利陀迦(Haritaca)等大智慧者，亦已趋于毁灭。

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต ภิกฺขุ, อนฺตมโสว อิตฺถิภิ;

วิสฺสาสํ น กเร โลเก, ราโค จ ทุปฺปวาริโตติ.

是故，有智比丘，于此世间，对女人不应生起丝毫信任；贪欲实难防止。

เสเสสุ จ เถเรสุ ฉปฺปโท นาม เถโร ปฐมํ กาลงฺกโต. สิวลิตามลินฺทานนฺทตฺเถราเยว ตโย ปริยตฺติอุคฺคหณธารณาทิวเสน สาสนํ อุปตฺถมฺเภตฺวา อริมทฺทนนคเร นิสีทึสุ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา เตสํ ติณฺณํ เถรานํ เอเกกํ หตฺถึ อทาสิ. สิวลิตามลินฺทตฺเถรา ปฏิคฺคเหตฺวา วเน วิสฺสชฺชาเปสุํ. อานนฺทตฺเถโร ปน กิญฺจิปุรนครํ ปหิณิตฺวา ญาตกานํ เทหีติ กุสิมติตฺถํ คนฺตฺวา นาวํ อาโรเปสิ. ตํ การณํ ญตฺวา สิวลิตามลินฺทตฺเถราตํ เอวมาหํสุ,– มยํ ปน อาวุโส หตฺถีนํ สุขตฺถาย วเน วิสฺสชฺเชม,ตฺวํ ปน อธมฺมิกํ กโรสีติ. กินฺนาม ภนฺเต ญาภกานํ สงฺคโห น วฏฺฏติ, นนุ ญาตกานญฺจ สงฺคโหติ ภควตา วุตฺตนฺติ.

其余长老中，名为恰巴达(Chappada)的长老最先去世。尸婆利(Sivali)、多摩林陀(Tāmalinda)和阿难三位长老，通过学习、受持教法等方式护持教法，住在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)。某个时候，国王曾分别赠予这三位长老各一头大象。尸婆利和多摩林陀长老接受后，便将大象放归森林。而阿难长老却将大象送到某个城镇，吩咐送给亲属，之后前往拘尸摩提渡口(Kusimatittha)，让人把大象装上船。尸婆利和多摩林陀长老得知此事后，对他说：“贤友，我们为了大象的安乐而将它们放归森林，你却做不如法的事。”阿难长老说：“尊者，难道帮助亲属是不可以的吗？世尊不是说过‘以及帮助亲属’吗？”

เถรา [Pg.75] อาหํสุ,-สเจ ตฺวํ อมฺหากํ วจนํ นกเรยฺยาสิ,ภว อิจฺฉานุรูปํ กโรหิ, มยํ ปน ตยา สทฺธึ สํวาสํ น กริสฺสามาติ วิสุํ นิสีทึสุ.

长老们说道：“你若不听我等之言，便随汝意行事。然我等将不再与你共住。”于是他们便分开而坐。

ตโต ปฏฺฐาย ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉากาเล อติกฺกนฺเต ตามลินฺทตฺเถโร พหุสฺสุตานํ พฺยตฺติพลานํ สิสฺสานํ อนุคฺคหตฺถาย คหฏฺฐานํ สนฺติเก อยํ พหุสฺสุโต อยํ มหาปญฺโญติ เอวมาทินา วจีวิญฺญตฺตึ สมุฏฺฐาเปติ, เอวํ กเต กุลปุตฺตา สุลภปจฺจยวเสน สาสนสฺส หิตํ อาวหิภุํสกฺขิสฺสนฺตีติ กตฺวา. ตํ การณํ สุตฺวา สิวลิตฺเถโร เอวมาห,- กสฺมา ตฺวํ วจีวิญฺญตฺตึ สมุฏฺฐาเปตฺวา พุทฺธปฺปฏิกุจฺฉิตํ กมฺมํ กโรสีติ. ภควตา อตฺตโน อตฺถายเยว วจีวิญฺญตฺตึ ปฏิกฺขิตฺตา, อหํ ปน ปเรสํเยว อตฺถาย วจีวิญฺญตฺตึสมุฏฺฐาเปมิ, นาตฺตโน อตฺถาย, สาสนสฺส หิ เวปุลฺลตฺถาย เอวํ วจีวิญฺญตฺตึสมุฏฺฐาเปมิ. สิวลิตฺเถโรปิ น ตฺวํ มม วจนํ กโรสิ, ยํ ยํ ตฺวํ อิจฺฉสิ, ตํ ตํ กโรหิ, อหํ ปน ตยา สทฺธึ สํวาสํ นกริสฺสามีติ วิสุํ หุตฺวา สทฺธึ สกปกฺเขน นิสีทิ. ตโต ปฏฺฐาย ตโย คณา ภิชฺชึสุ.

从那时起，分裂为两个部派。此后过了一段时间，多摩林陀长老为帮助博学善辩的弟子们，而在居士面前以言语示意，说：“这位博学多闻，这位智慧广大”等等，他这样做是认为良家子们能因此容易获得资具，从而有能力为教法带来利益。尸婆利长老听闻此事后说道：“你为何以言语示意，做佛陀所呵责之事？”多摩林陀长老回答说：“世尊禁止为自己之利而以言语示意，而我是为他人之利，非为己利。我是为教法兴盛才如此以言语示意。”尸婆利长老说：“你不听我的话，想做什么就做什么吧，但我不再与你共住。”于是他便分开，与自己的派系坐在一起。从那时起，分裂为三个部派。

เอวํ อริมทฺทนนคเร อรหนฺตตฺเถรสฺส เอโก วํโส, สิวลิตฺเถรสฺส เอโก, ตามลินฺทตฺเถรสฺส เอโก, อานนฺทตฺเถรสฺส เอโกติ จตฺตาโร คณา อเหสุํ.

如此，在阿梨摩陀那城，有阿罗汉长老的一个部派，尸婆利长老的一个部派，多摩林陀长老的一个部派，阿难长老的一个部派，共计四个部派。

เตสุ อรหนฺตตฺเถรคโณ สุธมฺมปุรโต ปฐมํ อาคตตฺตา ปุริมคโณติ โวหาริยติ, อญฺเญ ปน ปจฺฉา อาคตตฺตา ปจฺฉาคณาติ.

其中，阿罗汉长老的部派因最先从善法城(Sudhammapura)而来，故被称为“前部派”；其余部派则因后来到达，被称为“后部派”。

สิวลิตฺเถโร อริมทฺทนนคเร ยาวีชีวํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา กลิยุเค นวุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสิ.

尸婆利长老在阿梨摩陀那城终生护持教法，于迦梨时代(Kaliyuga)五百九十年时去世。

อานนฺทตฺเถโร ปน อริมทฺทนนคเรเยว จตุจตฺตาลีส วสฺสานิ [Pg.76] สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ฉนวุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสิ.

阿难长老则在阿梨摩陀那城护持教法四十四年，于五百九十六年时去世。

ตามลินฺทตฺเถโรปิ ยาวชีวํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา อฏฺฐน วุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสีติ. อโห สงฺขารสภาโวติ.

多摩林陀长老亦终生护持教法，于五百九十八年时去世。呜呼！诸行之自性！

เสยฺยถาชครสฺเสว, นาภิยา จกฺกมณฺฑเล;

ลคฺโค สโส สมิตฺวาปิ, ทิสํ คจฺฉติ ตํ มุขํ.

犹如系于轮毂之野兔，纵然静止，其面仍朝向彼方。

ตเถว สพฺพสตฺตาปิ, มจฺจุจกฺเกสุ ลคฺคิตา;

ยาวชีวมฺปิ ธาวิตฺวา, มจฺจุมุขํ อุปาคมุนฺติ.

一切众生亦如是，系缚于死之轮中；纵然毕生奔走，终将趋向死神之口。

อิจฺเจวํ อริมทฺทนปุเร อรหนฺเตหิ จ คนฺถกาเรหิ จ ปุถุชฺชเนหิ ชินสาสนํ นเภ จนฺโทวิย วิชฺโชตติ.

如是，在阿梨摩陀那城，由阿罗汉、论师及凡夫，胜者之教如空中明月，大放光明。

ตตฺถ หิ ยทา อนุรุทฺธราชา สุธมฺมปุรโต สาสนํ อาเนสิ, ตทา อรหนฺตา ฉสตสหสฺสมตฺตา อาคตา, โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิโน ปน คณนปถํ วีติ วตฺตาติ.

当时，阿那律王(Anuruddharājā)从善法城迎来教法，有六十万阿罗汉前来。至于须陀洹、斯陀含、阿那含，则不计其数。

ฉตฺตคุหินฺทสฺส นาม รญฺโญ กาเลปิ หิมวนฺเต คนฺธมาทนปพฺพตโต อฏฺฐ อรหนฺตา ปิณฺฑาย ราชเคหํ อาคมํสุ. ราชา จ ปตฺตํ คเหตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชตฺวา อิทานิ กุโต อาคตตฺถาภิ ปุจฺฉิ. หิมวนฺเต มหาราช คนฺธ มาทนปพฺพตโตติ. อถ ราชา อติปฺปสนฺโน หุตฺวา อิธ เตมาสํ วสฺสํ อุปคจฺฉถาติ ยาจิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. เตมาสมฺปิ อนฺโตเคเห นิมนฺเตตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ.

遮多求频陀王(Chattaguhinda-rājā)时，有八位阿罗汉从雪山香醉山来到王宫乞食。国王接过钵，用食物供养后，问道：“尊者们现在从何处来？”答言：“大王，从雪山香醉山而来。”于是国王大喜，恳请道：“愿您们在此雨安居三个月。”并为他们建造精舍。三个月里，国王皆迎请他们到内宫，以食物供养。

เอกํ สมยํ อรหนฺตานํ คนฺธมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหํ วิย เอกํ คุหํ มาเปตฺวา ทสฺเสหีติ ยาจิ. เต จ อรหนฺตา นนฺทมูลคุหํวิย เอกํ คุหํ อิทฺธิยา มาเปตฺวา ทสฺเสสุํ[Pg.77]. ราชา จ ตาย คุหาย สทิสํ เอกํ คุหํ การาเปสิ. นนฺทมูลคุหากาเรน ปน กตตฺตา นนฺทาติ นามมฺปิ อกาสิ. อิจฺเจวํ ฉตฺตคุหินฺทสฺส รญฺโญ กาเล คนฺธมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหโต อาคนฺตฺวา อรหนฺตา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ.

一时，国王向阿罗汉们请求道：“请为我变造一个如同香醉山上的难陀慕罗窟(Nandamūlaguhā)那样的洞窟，让我看看。”那些阿罗汉便以神通力变造了一个如同难陀慕罗窟的洞窟给他看。国王也命人建造了一个与那个洞窟相似的洞窟。因其仿照难陀慕罗窟的样式而造，故亦将其命名为“难陀”。就这样，在遮多求频陀王时期，阿罗汉们从香醉山的难陀慕罗窟前来，建立了教法。

อรหนฺตภาโว จ นาเมส ยถาภูตํ ชานิตุํ ทุกฺกโร, อนุปสมฺปนฺนานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมทสฺสนสฺส ปฏิกฺขิตฺตตฺตา, อรหตฺตํ วา ปตฺวาปิ วาสนาย อปฺปชหิตตฺตา. อรหาปิ หิ สมาโน อหํ อรหาติ อนุปสมฺปนฺนานํ กเถตุํ น วฏฺฏติ, อรหตฺตํ ปตฺวาปิ เอกจฺโจ วาสนํ ปชหิตุํ น สกฺกา, ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรวตฺถุเจตฺถ ญาปกํ. เอวํ โลเก อรหนฺต ภาโว ชานิตุํ ทุกฺกโร. เตเนว มหากสฺสปตฺเถรสฺส อุปฏฺฐาโก เอโก ภิกฺขุ อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส มหากสฺสปตฺเถรสฺส สนฺติเก วสิตฺวาปิ ตสฺส อรหนฺต ภาวํ น ชานิ.

阿罗汉的状态，诚然难以如实了知。此因向未受具足戒者示现超越常人之法是被禁止的，且或有虽证阿罗汉果，其习气却未断尽。阿罗汉本人亦不宜向未受具足戒者宣称“我是阿罗汉”，且有些虽证阿罗汉果，却未能断尽习气，毕陵伽婆蹉长老的故事即是明证。是故，于世间，阿罗汉的状态难以了知。正因如此，大迦叶(Mahākassapa)长老的一位侍者比丘，虽长住于其戒师大迦叶长老身边，却不知晓长老是阿罗汉。

มหากสฺสปตฺเถรญฺหิ เอเกน สทฺธิวิหาริเกน สทฺธึ อรญฺญวิหารโต คามํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ อนฺตรามคฺเค ปตฺตา ทิปริกฺขาเร คเหตฺวา ปจฺฉา คจฺฉนฺโตเยว เอโกสทฺธิ วิหาริโก เอวมาห,–โลกสฺมึ ภนฺเต อรหา อรหาติ ปากโฏ, สุตมตฺโตวาหํ ภวามิ, น กทาจิ ทิฏฺฐปุพฺโพติ. ตํ สุตฺวา เถโร ปจฺฉา ปริวตฺตตฺวา โอโลเกนฺโต ปริกฺขาเร อาวุโส คเหตฺวา อรหนฺตสฺส ปจฺฉาคจฺฉนฺโตเยว อรหนฺตภาวํ น ชานาตีติ อาหาติ.

大迦叶长老与一位同住弟子从林中住处前往村庄乞食，途中，那位持着衣钵跟在后面的同住弟子如此说道：“尊者，世间盛传有‘阿罗汉’，我却只是听闻，从未亲见。”长老听后，转身看着他说：“贤友，你拿着资具跟在一位阿罗汉身后，却不知其为阿罗汉！”

อริมทฺทนนคเรปิ สีลพุทฺธิโปลฺโลงฺกสุเมธตฺเถราทโยปิ อรหนฺตาเยว อเหสุํ. นรปติราชา หิ ขณิตฺติ ปาทปพฺพตํ คนฺตฺวา ปจฺจาคมนกาเล อนฺตรามคฺเค เอกิสฺสา มาติกาย มโณภาสํ ทิสฺวา อิธ ปุญฺญํ กาเรตุกาโม สกฺโก ทสฺเสติ มญฺเญติ มนสิกริตฺวา เจติยํ การาเปสฺสามีติ [Pg.78] ตตฺถ รฏฺฐวาสีติ สมํ ภูมิภาคํ การาเปสิ.

在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，戒慧(Sīlabuddhi)、波隆迦苏弥陀(Polloṅkasumedha)等长老也都是阿罗汉。那罗波帝王(Narapatirājā)前往卡尼提足山(Khaṇitti Pādapabbata)，返回途中，见到一位老妇人的心光，心想：“帝释天(Sakko)示现此相，是希望我在此处造福吧。”于是决定建造一座佛塔，便与国内民众一同平整土地。

อถ เอโก สีลพุทฺธิ นาม เถโร เอวมาห,– ปุญฺญํ มหาราช กริสฺสมีติ อิทํ ภูมิปริกมฺมํ การาเปสิ, เอวํ การาเปนฺตสฺส เต อปุญฺญํเยว ภวติ, โนปุญฺญนฺติ วตฺวา พหู สตฺตา มา กิลมนฺตูติ มนสิกตฺวา รญฺโญ ทณฺฑกมฺเมน ตชฺชนตฺถาย รญฺญา ทินฺนํ ปิณฺฑปาตํ นภุญฺชิ. ราชา จ สเจ ตฺวํ มยา ทินฺนํ ปิณฺฑปาตํ อภุญฺชิตุกาโม ภเวยฺยาสิ, มม วิชิเต วสนฺโตเยว ตฺวํ มม ปิณฺฑปาตา น มุจฺเจยฺยาสิ, รฏฺฐวาสีหิปิ ทินฺนปิณฺฑปาโต มยฺหเมว สนฺตโก, นนุ นาม มม ปิณฺฑปาตํเยว ตฺวํ ภุญฺชสีติ อาห.

当时，有一位名叫戒慧的长老说道：“大王，您说‘我要修福’而令人整治这片土地，如此行事，于您只有非福，而非福德。”说完，他心想“勿令众多有情劳苦”，为抗议国王强征劳役之举，便拒绝食用国王布施的食物。国王说：“你若不愿食用我布施的食物，只要你住于我国土之内，便无法摆脱我的食物。国民所布施的食物，也皆为我所有。你所食用的，难道不正是我的食物吗？”

สีลพุทฺธิตฺเถโรปิ สเจ อหํ เอวํ ภเวยฺยามิ, สีหฬทีปํ คนฺตฺวา วสิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา อรญฺเญ วสิ.

戒慧长老心想：“若事情如此，我便去狮子岛(Sīhaḷadīpa)居住。”思忖已定，他便住于林中。

อถ ตมตฺถํ ชานิตฺวา นครทฺวาเร อารกฺโข เอโก ยกฺโข รญฺโญ อาคตกาเล อภิมุขํ ฐิโตว ภยานกรูปํ นิสีทิ. อถ นานาวิชฺชากมฺเมหิ อปเนนฺโตปิ น สกฺกา อปเนตุํ.

于是，一位守护城门的夜叉得知此事，便在国王到来时，迎面化现出恐怖的形象坐了下来。虽然人们用各种法术驱赶，却无法使其离开。

อถ ราชา นิมิตฺตปาฐเก ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ,-เกน การเณน อยํ ยกฺโข อิธ นิสินฺโนติ. ตฺวํ มหาราช สีลพุทฺธิตฺเถรํ อคารววเสน ปุพฺเพ กเถสิ, ยกฺขาปิ เถเร อติวิย ปสนฺนาติ อมฺเหหิ สุตปุพฺพา, ตํ ปฏิจฺจ ยกฺโข ภยานกรูปํ ทสฺเสตฺวา นิสินฺโน ภวิสฺสตีติ อาห.

于是国王召来占相师问道：“此夜叉为何坐于此处？”他们答道：“大王，您先前曾对戒慧长老言语不敬。我们曾听闻，夜叉们对长老极为崇敬。因此之故，此夜叉想必是示现恐怖之相坐于此地。”

ราชาปิ อมจฺเจ อาณาเปสิ เถรํ ปกฺกาสถาติ. เถโร นาคจฺฉิ. สีหฬทีปํเยว คมิสฺสามีติ อารภิ. ตมตฺถํ สุตฺวา ราชา เอกํ จตุรงฺคปจฺจยํ นาม อมจฺจํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตฺวํ คนฺตฺวา เถรํ ปกฺโกสาหีติ เปเสสิ. จตุรงฺคปจฺจโย จ เฉกตาย เอกํ สุวณฺณมยํ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพํ นาวาย ฐเปตฺวา มหาสมุทฺทติตฺถํ อคมาสิ. อถ เถรํ สมฺปาปุณิตฺวา [Pg.79] อิทานิ อิธ ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ อคมาสิ, สีลพุทฺธิตฺเถโร ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉตูติ ทูตํ เปเสสิ. เถโรปิ ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉตูติ วจนํ ปฏิกฺขิปิตุํ พุทฺธคารววเสน อวิสหตาย อาคจฺฉีติ.

国王也命令大臣们：“去把长老请来。”但长老不来，并准备动身前往狮子岛。国王听闻此事，召来一位名叫四资具(Caturaṅgapaccaya)的大臣，派他说：“你去把长老请来。”四资具大臣聪慧，便将一尊金佛像置于船上，前往大海渡口。抵达长老处后，他派使者说：“如今世尊、正自觉者已来到此地，请戒慧长老前来拜见世尊、正自觉者。”长老出于对佛陀的敬重，无法拒绝“为拜见世尊、正自觉者而来”之语，于是便前来了。

โปราณิกานํว เถรานํ, พุทฺเธ สคารวํ อิธ;

ปณฺฑิโต คารวํ พุทฺเธ, กเร ปสนฺนเจตสาติ.

犹如古昔诸长老，于此敬佛亦如是；智者当怀清净心，于佛生起恭敬意。

นาวํ อภิรูหิตฺวา เถโร ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วนฺทนามานปูชาสกฺการทีนิ อกาสิ. เถรสฺส เอวํ วนฺทนามานปูชาสกฺการาทีนิ กโรนฺตสฺเสว เวเคน นาวํ อาเนตฺวา คจฺฉิ. อถ จตุรงฺคปจฺจโย เอวมาห,– อิทานิ ภนฺเต ตุมฺหากํ อาจริยสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ ปคฺคณฺหิตุํ ยุตฺโตติ. ราชา จ อมจฺเจหิ ปริวาริโต ปจฺจุคฺคจฺฉิ. นาวาย เถรสฺส หตฺเถ คเหตฺวา ราชเคหํ อาเนสิ. ทฺวารํ ปตฺตกาเล ยกฺโข ปถวิยํ นิสีทิตฺวา เถรํ วนฺทิ.

长老登上船后，对世尊、正自觉者行礼拜、尊敬、供养、恭敬等。当长老正在行此等礼敬时，船快速地行驶起来。这时，四资具说道：“尊者，现在正是扶持您老师——正自觉者——教法的时候。”国王也被大臣们围绕着前来迎接。他从船上握住长老的手，将他带到王宫。到达门口时，一个夜叉坐在地上向长老礼拜。

ราชา ราชเคหํ ปตฺวา เถรํ นานาโภชเนหิ โภเชสิ. เอวญฺจ อโวจ,–อชฺชตคฺเค ภนฺเต ตฺวมสิ มมาจริโย, ภควโตว โอวาทํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา อนุวตฺติสฺสามาติ อตฺตโน ปญฺจปุตฺเตปิ เถรสฺส อทาสิ. เต จ ปญฺจกุมารา เถเรน สทฺธึ อนุวตฺตึสุ. เถโร เต ปกฺโกเสตฺวา วิหารํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค กปฺปิยปถวิยํ ปญฺจ ปริมณฺฑลาการานิ ลิขิตฺวา เตสํ ราชกุมารานํ ทสฺเสตฺวา นิวตฺตาเปสิ. ราชกุมารา ปฏินิวตฺติตฺวา ตํ การณํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา จ ตุมฺหากํ ปุญฺญํ การาปนตฺถาย ทสฺเสตีติ วตฺวา ตุลาวเสน เตหิ ราชกุมาเรหิ สุวณฺณํ สมํ กตฺวา เตน สุวณฺเณน มูลํ กตฺวา ภควโต ธรมานกาเล [Pg.80] ปสฺเสนทิโกสลรญฺญา การาปิตํ จนฺทนปฺปฏิพิมฺพํวิย วิสุํ วิสุํ ปฏิพิมฺพํ การาเปสิ.

国王到达王宫后，用各种美食供养长老，并说道：“尊者，从今天起您就是我的老师，我将以头顶戴、领受世尊的教诲并遵照实行。”他还把自己的五个儿子交给长老。这五个王子便与长老一同随行。长老叫上他们，前往寺院。在路上的净地上画了五个圆形，给那些王子们看了后，就让他们回去了。王子们回去后把这件事禀告国王。国王说：“他是为了让你们造作功德才这样指示的。”于是国王用秤称量，使黄金与那些王子的体重相等，用这些黄金作为资本，如同世尊在世时憍萨罗(Kosala)国王波斯匿(Pasenadi)所造的旃檀佛像一样，分别为他们建造了各自的佛像。

เตสํ นิธานฏฺฐานภูตานิ ปญฺจ เจติยานิปิ สกฺโก กมฺม วิธายโก หุตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ. เอตฺถ จ ปุพฺเพ รญฺญา ปสีทิตฺวา เถรสฺส ราชกุมารา ทินฺนา, มูลํ รตนตฺตยสฺส ทตฺวา ปุน ราชกุมาเร ภูชิสฺเส กาเรตุกามตาย เถโร เอวํ สญฺญํ อทาสีติ ทฏฺฐพฺพํ.

作为他们安奉之处的五座塔，也是由帝释天作为工程的安排者而建立的。此处应当理解为：先前国王心生欢喜，将王子们赐予长老；长老则将此供养的根本归于三宝，又希望让王子们恢复自由之身，因此作了那样的表示。

โส จ สีลพุทฺธิตฺเถโร อรหนฺตคณวํโสติ ทฏฺฐพฺโพ.

那位戒慧长老，当知是阿罗汉众的传承者。

อริมทฺทนนคเรเยว นรปติ รญฺโญ กาเล กสฺสโป นาม เถโร เทสจาริกํ จรมาโน โปลฺโลงฺกนามกํ เทสํ, ตทวสริ. อถ ทฺเว มหลฺลกโปลฺโลงฺกา มนุสฺสา เถเร อติปฺปสนฺนตาย ทฺเว ปุตฺเต อุปฏฺฐากตฺถาย นิยฺยาเทสุํ.

在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，国王那罗波帝(Narapati)时代，一位名叫迦叶(Kassapa)的长老游行各方，抵达了一个名为波隆迦(Polloṅka)的地方。在那里，两位年老的波隆迦人因对长老极为敬信，便将自己的两个儿子托付给他作为侍者。

โปลฺโลงฺกมนุสฺสานํ อติปฺปสนฺนตํ ปฏิจฺจ เถโรปิ โปลฺโลงฺกตฺเถโรติ โวหาริยติ. ยทา จ ปน โส เถโร สีหฬทีปํ คนฺตุกาโม อโหสิ, ตทา สกฺโก เทวานมินฺโท พฺยคฺฆรูปํ มาเปตฺวา ปิฏฺฐิยา ยาว มหาสมุทฺทตีรํ อาเนสิ. มหาสมุทฺทตีรํ ปน ปตฺวา นาวํ อภิรูหิตฺวา วาณิเชหิ สทฺธึ ตริ.

由于波隆迦(Polloṅka)民众的极度虔信，这位长老也被称为“波隆迦长老”。当这位长老想要前往师子岛(Sīhaḷadīpa)时，天帝释化作老虎的形象，将他背负至大海边。到达大海边后，长老便登上船只与商人们一同渡海。

มหาสมุทฺทมชฺเฌ ปน ปตฺวา สา นาวา น คจฺฉิ, นิจฺจลาว อฏฺฐาสิ. อถ วาณิชา มนฺเตสุํ,-อมฺหากํ นาวาย อลกฺขี ปาปชโน อตฺถิ มญฺเญติ. เอวํ ปน มนฺเตตฺวา สลากาทานํ อกํสุ. ยาว ตติยมฺปิ เถรสฺเสว หตฺเถ สลากา ปุพฺเพ กตกมฺมวิปากวเสน นิปติ. อิทํ ปน เถรสฺส ปุพฺเพ กตกมฺมํ,-เถโร หิ ตโต อตฺตภาวโต สตฺตเม ภเว เอกสฺมึ คาเม กุลทารโก หุตฺวา กีฬนตฺถาย เอกํ สุนขํ นทิยํ โอตาเรตฺวา อุทเก กีฬมาเปสิ. เอวํ กีฬมนฺตํ สุนขํ สยเมว อุเรน อุคฺคเหตฺวา ตีรํ อาเนสีติ เอวํ [Pg.81] ปุพฺเพ กตกมฺมวิปากวเสน เถรสฺเสว หตฺเถ สลากา นิปติ.

然而，当船抵达大海中央时，那艘船却无法前行，静止不动。于是商人们商议道：“想必我们船上有带来厄运的恶人。”如此商议后，他们便进行抽签。乃至第三次，签都因过去所造之业的果报而落入长老手中。此乃长老过去所造之业：长老于此生之前的第七世，曾是一个村庄里的良家子，为了嬉戏，将一只狗放入河中，让它在水里玩耍。当狗玩耍时，他又亲自用胸膛将它抱起，带到岸边。正是因这过去所造之业的果报，签才落入长老手中。

ตทา วาณิชา อุทกปิฏฺเฐ ขิปึสุ. อถ สกฺโก เทวานมินฺโท กุมฺภีลรูปํ มาเปตฺวา ปิฏฺฐิยํ อาโรเปตฺวา อาเนสิ. เถโร ยกฺขทีปํ ปตฺวา อนฺธจกฺขุกานํ ยกฺขานํ เมตฺตานุภาเวน จกฺขุํ ลภาเปสิ. ยกฺขา จ เถรสฺส คุณํ ญตฺวา ทฺเว ยกฺขภาติเก อทํสุ. เถโร จ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาเจติยรูปํ โลหปาสาทรูปํ สรีรธาตุํ มหาโพธิพิชานิ จ อาเนตฺวา ปจฺจาคมาสีติ.

当时商人们将长老投入水中。其后，天帝释化作鳄鱼的形象，将长老驮起带走。长老到达夜叉岛(Yakkadīpa)后，以慈心之力使失明的夜叉们重获视力。夜叉们了知长老的功德后，赠予他两位夜叉兄弟。长老则前往师子岛(Sīhaḷadīpa)，带回了大塔模型、铜殿(Lohapāsāda)模型、身骨舍利与大菩提树的种子，然后返回。

สุเมธตฺเถโร จ หลงฺกสฺส นาม นครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค มฺหตฺติปาเม ปุรตฺถิมาย อนุทิสาย ทินฺนนามิเก วิหาเร วสิ. ฐานสฺส ปน นามวเสน เถรสฺโสปิ ทินฺนวิหาโร ตฺเวว นามํ อโหสิ. โสปิ เถโร ปํสุกูลิโก ลชฺชีเปสโล สิกฺขากาโม ฌานลาภี อรหาเยว. โส หิ เทวสิกํ เทวสิกํ อฏฺฐนวโยชนปฺปมาเณ ปาทเจติยํ คนฺตฺวา วนฺทิ. เจติยงฺคณวตฺตญฺจ อกาสิ. ตโต อาคนฺตฺวา มฺหตฺติคาเม ปิณฺฑาย จริ. อิทํ เถรสฺส นิพทฺธวตฺตํ.

须弥陀(Sumedha)长老住在名为哈兰迦(Halaṅka)城的南面，在象村(Mhattigāma)的东南方，一个名为迪那(Dinna)的寺院中。因地名之故，这位长老也被称为“迪那寺长老”。这位长老也是一位穿粪扫衣、有惭、可亲、乐于学习、得禅那的阿罗汉。他每日前往八或九由旬远的足塔礼拜，并履行塔院的义务。之后回来在象村乞食。这是长老固定的行持。

อปรานิปิ วตฺถูนิ พหูนิ สนฺติ, สพฺพานิ ปน ตานิ วิตฺถาเรตฺวา วตฺตพฺพานิปิ คนฺถปารวภเยน น วกฺขาม. สพฺพานิปิ หิ วุจฺจมานานิ อยํ สาสนวํสปฺปทีปิกา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ.

尚有其他许多事迹，但因害怕文句繁重，我们不作详述。因为如果全部都说，这部《教史灯》(Sāsanavaṃsappadīpikā)将会变得过于繁复。

สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ ปรินิพฺพานโต ยาวชฺชตนา เถรานํ ปรมฺปรวเสน สงฺฆฏฺเฏตฺวา อานยนเมเวตฺถ อธิปฺเปตํ. ยถาวุตฺตานิ ปน วตฺถูนิ อธุนา อภิญฺญาลาภีนํ ปุคฺคลานํ อเขตฺตภาเวน ปสงฺคญาณปฺปฏิพาหณตฺถํ อริมทฺทนนคเร จ พหูนํ อภิญฺญาลาภีนํ ปุคฺคลานํ นิวาสฏฺฐานตา ทสฺสนตฺถํ วุตฺตานิ. วุตฺตญฺเจตํ ภิกฺขุนีขนฺธกฏฺฐกถายํ,–

此处的主旨，是从正自觉者般涅槃以来，直至今日，依长老们的代代相传，将教法汇集传承下来。至于上面所说的那些事迹，是为了说明如今能得神通的个人，其生起的因缘犹如贫瘠之地，（述说这些）是为了排除（人们）由此而生的臆想，并且也是为了显示阿梨摩陀那(Arimaddana)城是许多得神通者居住的地方。这在《比丘尼犍度义注》(Bhikkhunīkhandhakaṭṭhakathā)中也曾说到：

ปฏิสมฺภิทาปตฺเตหิ วสฺสสหสฺสํ สุกฺขวิปสฺสเกหิ วสฺสสหสฺสํ [Pg.82] อนาคามีหิ วสฺสสหสฺสํ สกทาคามีหิ วสฺสสหสฺสํ โสตาปนฺเนหิ วสฺสสหสฺสนฺติ เอวํ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ ปฏิเวธธมฺโม ฐสฺสตีติ.

证达无碍解者一千年，纯观行者一千年，不还者一千年，一来者一千年，入流者一千年，如是通达之法将住立五千年。

ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ ปน สํยุตฺตนิกายฏฺฐกถายญฺจ ปฏิสมฺภิทาปตฺเตหิ วสฺสสหสฺสํ ฉฬาภิญฺเญหิ วสฺสสหสฺสํ เตวิชฺเชหิ วสฺสสหสฺสํ สุกฺขวิปสฺสเกหิ วสฺสสหสฺสํ ปาติโมกฺเขน วสฺสสหสฺสนฺติ วุตฺตํ.

在《长部义注》(Dīghanikāyaṭṭhakathā)与《相应部义注》(Saṃyuttanikāyaṭṭhakathā)中则说：有证得无碍解者一千年，有具足六神通者一千年，有具足三明者一千年，有干观者一千年，（仅存）波罗提木叉一千年。

องฺคุตฺตรนิกายฏฺฐกถายํ ปน วิภงฺคกถายญฺจ พุทฺธานํ ปรินิพฺพานโต วสฺสสหสฺสเมว ปฏิสมฺภิทา นิพฺพตฺเตตุํ สกฺโกนฺติ, ตโต ปรํ ฉ อภิญฺญา, ตโตปิ อสกฺโกนฺตา ติสฺโส วิชฺชา นิพฺพตฺตึสุ. คจฺฉนฺเต กาเล ตาปิ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺตา สุกฺขวิปสฺสกา โหนฺติ. เอเตเนว นเยน อนาคามิโน สกทาคามิโน โสตาปนฺนาติ วุตฺตํ.

在《增支部义注》(Aṅguttaranikāyaṭṭhakathā)与《分别论义注》(Vibhaṅga-aṭṭhakathā)中说，诸佛般涅槃后一千年内，尚能生起无碍解；此后，（能生起）六神通；再之后，若不能（生起六神通），则生起三明。随着时间流逝，连此等也无法生起时，则成为干观行者。依此理趣，亦说（依次只能证得）阿那含、斯陀含、须陀洹。

เอวํ นานานเยหิ อฏฺฐกถายปิ อาคตตฺตา อธุนา โลเก อริยปุคฺคลา ภวิตุํ น สกฺกาติ น วตฺตพฺพํ. อริยานเมว เขตฺตสฺส อธุนาปิ สมฺภวโต, สเจ อารทฺธวิปสฺสโก ภเวยฺย โส อรหา ภวิตุํ สกฺกาเยวาติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ. อฏฺฐกถาสุ ปน นานาภาณกตฺเถรานํ นานาวาทวเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺตเกเนว ปน นานากาเรน วาโท ภินฺโนปิ สาสนํ ภิชฺชติเยว. สาสนสฺส อภินฺนํเยว หิ เอตฺถ ปมาณนฺติ.

如是，因义注中亦有各种说法，故不应说现今世间不可能有圣人(ariyapuggala)存在。圣者之田现今依然存在，若有精进的观禅修行者，他确实可能成为阿罗汉，于此当得定论。然而，当知义注中所说，是源于不同诵经师长老们的不同观点。仅因这些各种不同的说法，教法并不会分裂。于此，实以教法的完整无缺为标准。

เอวํ มรมฺมมณฺฑเล อริมทฺทนนคเร อเนเกหิ อรหนฺตสเตหิ สาสนํ วิชฺโชตติ. ภควโต ปน ปรินิพฺพานโต ตึสาธิกานํ นววสฺสสตานํ อุปริ ปรมฺมรฏฺเฐ เสญิลญฺญิกฺโรธินาเมน รญฺญา สมกาลวเสน สีหฬทีเป รชฺชํ ปตฺตสฺส มหานามรญฺโญ กาเล พุทฺธโฆสพุทฺธทตฺตตฺเถเรหิ ปภุติ เตเตมหาเถรา เตเตคนฺเถ อกํสุ.

如是在摩罗摩国(Marammamaṇḍala)阿梨摩陀那(Arimaddana)城，有数百阿罗汉令教法光耀。世尊般涅槃后九百三十余年，在婆罗摩国(Parammaraṭṭha)有名为斯尼兰尼拘律陀(Señilaññikrodhi)的国王，与在僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)获得王权的摩诃男(Mahānāma)王同时代，觉音(Buddhaghosa)、佛授(Buddhadatta)等诸大长老创作了彼等论著。

ตโต ปจฺฉา สติสมาธิปญฺญามนฺทวเสน สุขาวโพธนตฺถํ [Pg.83] ฏีกาโย อกํสุ. อริมทฺทนนคเร ชินจกฺเกสตฺตนวุตาธิเก ฉสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ติณฺณํ ปิฏกานํ มูลภูเตสุ สทฺทนเยสุ โสตารานํ เฉกตฺถาย มหาสมุทฺเทวิย อานนฺโท นาม มหามจฺโฉ ตีสุ ปิฏเกสุ สาฏฺฐกเถสุ วิโลเลตฺวา อคฺควํโส นาม เถโร สทฺทนีติปฺปกรณํ อกาสิ. อริมทฺทนนคเร หิ อุตฺตราชีวตฺเถราทีนํ สีหฬทีปํ คมนโต ปุพฺเพเยว ตโย มหาเถรา ปริยตฺติวิสารทา, มหาอคฺคปณฺฑิโต, ตสฺส สทฺธิวิหาริโก ทุติยอคฺคปณฺฑิโต, ตสฺส ภาคิเนยฺโย ตติยอคฺคปณฺฑิโตติ. ตติยอคฺคปณฺฑิโต ปน อคฺควํโสติปิ โวหาริยติ.

此后，因念、定、慧力渐弱，为易于理解，诸师乃造复注(ṭīkā)。在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)，佛历一千六百九十七年时，为令听众善巧于作为三藏根本的声明之学(saddanaya)，阿伽婆娑(Aggavaṃsa)长老，如名为阿难(Ānanda)的大鱼，遨游于三藏及其义注的大海后，撰写了《声律论》(Saddanītippakaraṇa)。在阿利摩陀那城，早于郁多罗耆婆(Uttarājīva)长老等人前往僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)之前，已有三位精通教理的大长老：大阿伽班智达(Mahā-aggapaṇḍita)、其共住弟子第二阿伽班智达(Dutiya-aggapaṇḍita)、其外甥第三阿伽班智达(Tatiya-aggapaṇḍita)。而第三阿伽班智达亦称阿伽婆娑。

ตสฺมิญฺจ กาเล อริมทฺทนนครวาสิโน สทฺทโกวิทา พหโว สนฺตีติ ยาว ลงฺกาทีปา กิตฺติโฆโส ปตฺถริ. ตสฺมา สีหฬทีปิกา สทฺทโกวิทา วีมํเสตุกามา หุตฺวา อริมทฺทนนครํ อาคมํสุ. ตทา อริมทฺทนนครวาสิโน ภิกฺขู สทฺทนีติปฺปกรณํ ทสฺเสสุ.

其时，阿利摩陀那城(Arimaddananagara)住有众多精通声明的学者，其名声远播至楞伽岛(Laṅkādīpa)。因此，僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)精通声明的学者们欲作考察，遂来到阿利摩陀那城。当时，阿利摩陀那城的比丘们向他们展示了《声律论》(Saddanītippakaraṇa)。

สีหฬทีปิกา จ ตํ ทิสฺวา อุปธาเรนฺตา สทฺทวิสเย อยํ คนฺโถวิย สีหฬทีเป คนฺโถ อิตฺถิ, อิมสฺมึ ปกรเณ อาคตวินิจฺฉยมฺปิ สกลํ น ชานิมฺหาติ นานาปฺปกาเรหิ โถเมสุนฺติ ยาวชฺชภนา กถามคฺโค น อุปจฺฉินฺโนติ.

僧伽罗洲的学者们见到此论，审视之后，在声明方面说道：“在僧伽罗洲，没有一部论著能与此相比，我们对此论中所作的抉择全然不知。”他们如是百般赞叹，以至于今日，（两地）论道之风亦未断绝。

อริมทฺทนนคเร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปจฺจาคโต ฉปฺปโท นาม สทฺธมฺมโชติปาลตฺเถโร สทฺทนเย เฉกตาย สุตฺตนิทฺเทสํ อกาสิ. ปรมตฺถธมฺเม จ เฉกตาย สงฺเขปวณฺณนํ นามจารทีปกญฺจ. วินเย เฉกตาย วินยคูฬตฺถทีปนึ สีมาลงฺการญฺจ อกาสิ. อตฺตนา กถานํ คนฺถานํ นิคเม สทฺธมฺม โชติปาโลติ มูลนาเมน วุตฺตํ. กุสิมนคเร ปน ฉปฺปท คาเม ชาตตฺตา ฐานสฺส นาเมน ฉปฺปโทติ ปากโฏ.

从阿利摩陀那城(Arimaddananagara)前往僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)后复返的六足(Chappada)·善法光护(Saddhammajotipāla)长老，因善巧声明之学，造《经释》(Suttaniddesa)；因善巧胜义法，造《摄义释义》(Saṅkhepavaṇṇanā)与《名行灯》(Nāmacāradīpaka)；因善巧律学，造《律藏幽义明》(Vinayagūḷatthadīpanī)与《界饰》(Sīmālaṅkāra)。于其所造论著的结语中，他以本名“善法光护”自称。然因其生于拘尸摩城(Kusimanagara)的六足村，故以地名为人所知，号为“六足”。

กุขนนคเร ปน ฉปฺปโทติ โวหาริโตปิ เอโก เถโร อตฺถิ. โส อลชฺชี ทุสฺสีโล. เอกจฺเจ ปน นามสามญฺญเลสมตฺเตน ปตฺตลงฺกํ สีลวนฺตํ เปสลํ สิกฺขากามํ ฉปฺปทตฺเถรํ อลชฺชิทุสฺสีลภาเวน อุปวทนฺติ, ยถา นาม สามญฺญเลสมตฺเตน มลฺลปุตฺตํ อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ อสมาจาเรนาติ.

然而，在拘кха那城(Kukhananagara)亦有一位被称为“六足”的长老，其人无惭、破戒。有些人仅因名字些许相同，便以无惭、破戒之事，非议曾至楞伽(Laṅkā)、具戒、贤善、乐学的六足长老，犹如仅因名字些许相同，便以非行诽谤末罗子(Mallaputta)具寿达婆(Dabba)一般。

อริมทฺทนนครเยว อโลงฺคจญฺญิสูนามกสฺส รญฺโญ กาเล มหาวิมลพุทฺธิตฺเถโร จูฬวิมลพุทฺธิตฺเถโรติ ทฺเว เถรา ปริยตฺติวิสารทา อเหสุํ. เตสุ มหาวิมลพุทฺธิตฺเถโร กจฺจายนสฺส สํวณฺณนํ นฺยาสคนฺถมกาสิ.

就在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)，于阿隆伽江喜苏(Aloṅgacaññisū)王时代，有大无垢觉(Mahāvimalabuddhi)长老与小无垢觉(Cūḷavimalabuddhi)长老二位精通教理的长老。其中，大无垢觉长老为《迦旃延》(Kaccāyana)造了一部名为《尼亚萨》(Nyāsa)的释论。

เกจิ ปน สีหฬทีปวาสี วิมลพุทฺธิตฺเถโร ตมกาสีติ วทนฺติ. จูฬวิมลพุทฺธิตฺเถโร ปน วุตฺโตทยสฺส โปราณฏีกมกาสิ. ฉนฺโทสารตฺถวิกาสินึ สทฺธมฺมญาณตฺเถโร อกาสิ. วจนตฺถโชตึ ปน เวปุลฺลตฺเถโร อกาสิ. นฺยาสคนฺถสฺสโปราณฏีกํ นรปติรญฺโญ กาเล เอโก อมจฺโจ อกาสิ.

然而，有些锡兰岛人说，是无垢觉(Vimalabuddhi)长老所造。小无垢觉长老则为《韵律学》(Vuttodaya)造了古复注。善法智(Saddhammañāṇa)长老作了《韵律精华义释》(Chandosāratthavikāsinī)。毗富罗(Vepulla)长老则作了《文句光》(Vacanatthajoti)。在那罗波帝(Narapati)王时期，有一位大臣为《尼亚萨》(Nyāsa)撰写了古复注。

โส หิ รญฺโญ เอกํ โอโรธํ ปฏิจฺจ ชาตํ เอกํ ธีตรํ ทิสฺวา วานโรวิย เลเป ลคฺคิโต ติสฺสํ ปฏิพนฺธจิตฺโต หุตฺวา ลคฺคิ. ตมตฺถํ ชานิตฺวา ราชา เอวมาห,– สเจ เอตํ อิจฺเฉยฺยาสิ, เอกํ คนฺถํ ปริปุณฺณวินิจฺฉยํ คูฬตฺถํ กโรหิ, สเจ ตฺวํ ตาทิสํ คนฺถํ กาตุํ สกฺกุเณยฺยาสิ, เอตํ ลภิสฺสสีติ. อถ โส นฺยาสสฺส สํวณฺณนํ โปราณฏีกํ อกาสิ.

这位大臣见到国王一位生于后宫的女儿，心生爱恋，为其所缚，犹如猕猴身陷粘胶。国王知此事后，便说道：“你若想要她，就写一部抉择圆满、义理深奥的论著。你若能写出这样的论著，就能得到她。”于是，他便为《尼亚萨》(Nyāsa)撰写了一部古复注。

ตโต ปจฺฉา หีนายาวตฺติตฺวา ธีตรํ ทตฺวา รชฺชุคฺคาหามจฺจฏฺฐาเน ฐเปสิ, ยํ มรมฺมโวหาเรน สํปฺยงฺคอิติ วุจฺจติ. เตน ปน กตตฺตา โสปิ คนฺโถ ตํ นาเมน วุจฺจติ. การิกํ ตสฺสา จ สํวณฺณนํ ฉตฺตคุหินฺทสฺส นาม รญฺโญ กาเลธมฺมเสนาปติตฺเถโร อกาสิ. เตน กิร การปิเต นนฺทคุหาย สมีเป นนฺทวิหาเร นิสีทิตฺวา อกาสิ.

此后，国王还俗，将女儿嫁予那位大臣，并任命他为执绳大臣，此职在缅语中被称为“Saṃpyaṅgai”。由于此书为他所作，该书亦以其名而称。此偈颂及其释义，乃遮塔古欣达(Chattaguhinda)王时期的法将(Dhammasenāpati)长老所造。据说，他是应王之请，坐于难陀窟(Nandaguhā)附近的难陀寺(Nandavihāra)中完成此书的。

ตสฺมิญฺจกาเล [Pg.85] คนฺถมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหโต อรหนฺตา อาคนฺตฺวา ตสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ. เตสํ สมฺมุเข กตตฺตา เต จ คนฺถา ปณฺฑิเตหิ สารโต ปจฺเจตพฺพาติ อาจริยา วทนฺติ.

其时，有阿罗汉从典籍欢喜山(Ganthamādana Pabbata)的难陀根窟(Nandamūlaguhā)前来，于彼寺院中入雨安居。诸师言：此等论典乃于彼等阿罗汉面前作成，故智者当依其精要信受之。

วาจฺจวาจกํ ปน ธมฺมทสฺสี นาม สามเณโร อกาสิ.

至于《能诠所诠》(Vāccavācaka)，则由一位名为见法(Dhammadassī)的沙弥所作。

สทฺทตฺถเภทจินฺตํ ปน อริมทฺทนนครสมีเป ฐิตสฺส ขณิตฺติปาทปพฺพตสฺส สมีเป เอกสฺมึ คาเม วสนฺโต สทฺธมฺมสิริ นาม เถโร อกาสิ. โสเยว เถโร พฺรหชํ นาม เวทสตฺถมฺปิ มรมฺมภาสาย ปริวตฺเตสิ.

至于《词义差别思辨》(Saddatthabhedacintā)，乃由居住在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)附近、佉尼提波陀山(Khaṇittipāda Pabbata)旁一村庄中的善法吉祥(Saddhammasiri)长老所作。彼长老亦将一部名为《梵生》(Brahaja)的吠陀论典译为缅语。

เอกกฺขรโกสํ ปน สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร อกาสิ. โส หิ กลิยุเค สตฺตาสีตาธิเก อฏฺฐสเต สมฺปตฺเต มิจฺฉา ทิฏฺฐิกานํ ชลุมสญฺญิตานํ กุลานํ ภเยน สกเลปิ ตมฺพทีปรฏฺเฐ สาสโนภาโส มิลายติ. พหูนิปิ โปตฺถกานิ อคฺคิภเยน นสฺเสสุํ.

至于《一字藏》(Ekakkharakosa)，由善法誉(Saddhammakitti)长老所作。时当斗诤时(Kaliyuga)第八百八十七年，因惧于邪见之Jaluma族，于整个铜鍱洲(Tambadīpa)，教法之光辉渐趋暗淡。众多典籍亦因火灾而毁失。

ตทา ตํ ปวตฺตึ ปสฺสิตฺวา สเจ ปริยตฺติธมฺโมวินสฺเสยฺย, ปฏิปตฺติธมฺโมปิ นสฺสิสฺสติ, ปฏิปตฺติธมฺเม นสฺสนฺเต กุโต ปฏิเวธธมฺโม ภวิสฺสตีติ สํเวคํ อปชฺชิตฺวา อิมํ คนฺถํ อกาสีติ ตฏฺฏิกายํ วุตฺตํ.

当时，见此情状，他心生悚惧，思惟：“若教法(pariyattidhamma)消亡，行法(paṭipattidhamma)亦将消亡；行法消亡，证法(paṭivedhadhamma)复从何有？”于是造此论。其复注中如是说。

มุขมตฺตสารํ สาครตฺเถโร อกาสิ.

《口面精要》(Mukhamattasāra)乃由萨伽罗(Sāgara)长老所作。

กลิยุเค เอกาสีตาธิเก ปญฺจสเต สมฺปตฺเต เอกํ ทหรปุตฺตํ กาลงฺกตํ ปฏิจฺจ สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา ปจฺเจกพุทฺธตฺตํ ปตฺถยนฺตสฺส เชยฺยสิงฺขนามกสฺส รญฺโญ ปุตฺโต กฺยจฺวานามโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ธมฺมราชาติปิ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. ตีสุ ปน ปิฏเกสุ ยถาภูตํ วิชานกตาย มรมฺมโวหาเรน กฺยจฺวาติ โวหาริยติ.

于斗诤时(Kaliyuga)第五百八十一年，有王名Jeyyasiṅkha，因一幼子夭亡而心生悚惧，发愿求辟支佛果。其子名Kyacvā，继承王位。彼亦接受“法王”(Dhammarājā)之称号。因其如实了知三藏，故于缅语中被称为Kyacvā。

โส จ กิร ราชา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติเฉกตาย ปิฏกตฺตเย สากจฺฉมตฺตมฺปิ กาตุํ สมตฺโถ [Pg.86] นาม นตฺถีติ อุคฺคหิตติปิฏโก หุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆมฺปิ ทิวเส สตฺตหิ วาเรหิ คนฺถํ วาเจติ.

据说，彼王于巴利(Pāḷi)、义注、复注(ṭīkā)及其他典籍中极为善巧，已通达三藏，以至无人能与彼进行三藏方面之讨论。他亦每日为比丘僧团读诵经典七次。

ขณิตฺติปาทปพฺพตสฺส สมีเปปิ เอกํ ตฬากํ การาเปตฺวา ตตฺถ ราชาคารํ การาเปตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา คนฺถํ วาเจติ. สพฺพานิ ปน ราชูนํ กิจฺจานิ ปุตฺตสฺเสว อุปราชสฺส นิยฺยาเทสิ. คนฺถํ อุคฺคณฺหนฺตานํ โอโรธานมตฺถาย สงฺเขปโต สทฺทพินฺทุํ นาม ปกรณํ ปรมตฺถพินฺทุญฺจ นาม ปกรณํ อกาสิ. ตสฺส หิ จิตฺตํ ปริยตฺติยํเยว รมติ. อญฺญํ ปน ราชกิจฺจํ สุณิตุมฺปิ น อิจฺฉิ. อนุรุทฺธราชา อนาคเต อหํ ราชา ภเวยฺยามิ, ตทาเยว อิมานิ ตาฬิพีชานิ อุฏฺฐหนฺตูติ อธิฏฺฐหิตฺวา โรเปสิ. ตานิ ตสฺส รญฺโญ กาเล อุฏฺฐหึสุ. เตเนว อนุรุทฺธราชาเยวายนฺติ รฏฺฐวาสิโน สญฺชานึสุ. สมฺมุติราชา หิ อนุรุทฺธราชา กฺยจฺวาราชาติ อิเม ตโย เอกสนฺตานาติ วทนฺติ.

他亦于佉尼提波陀山(Khaṇittipāda Pabbata)附近命人造一池塘，于彼处建一王宫，坐于其中读诵经典。他将所有王事皆交付其子副王。为方便学习经论的宫人，他简要地造了名为《声滴》(Saddabindu)与《胜义滴》(Paramatthabindu)的论著。彼心实唯乐于教法，不欲听闻其他任何政事。阿那律王曾发愿后种下棕榈种子：“愿我未来为王时，此等种子即发芽。”此等种子于彼王之时发芽。国人因此认为：“此即阿那律王。”人言三牟提(Sammuti)王、阿那律王与Kyacvā王此三者，实为一脉。

โส ราชา เอกมฺปิ เจติยํ อกาสิ, น ตํ นิฏฺฐํ อคมาสิ, ปริยตฺติยํเยว ปริจารกตฺตาติ ราชวํเส อาคตํ. โลกสมฺมุติวเสน กกฺขฬทิเน อิฏฺฐกานิ การาเปตฺวา ตสฺมึเยว ทิเน ภูมิสมํ กตฺวา ตสฺมึเยว ทิเน อญฺญมฺปิ สพฺพํ การาเปสิ. เตน มรมฺมโวหาเรน ปฺรสฺสทา เจติยนฺติ ยาวชฺชภนา ปากฏํ.

彼王曾造一塔，然未竣工。王统史(rājavaṃsa)载，此乃因其唯奉事教法(pariyatti)故。依世俗共许，彼于吉日命人造砖，并于同日平整地基，亦于同日完成所有其他工程。因此，于缅语中，此塔被称为“一日塔”(Prassadā cetiya)，其名流传至今。

ตสฺส รญฺโญ เอกา ธิภา วิภตฺยตฺถํ นาม คนฺถํ อกาสีติ.

彼王之一女，作《语形义》(Vibhatyattha)一书。

ปุพฺเพ กิร อริมทฺทนนคเร อุคฺคหธารณาทิวเสน สาสนํ อติวิย วิรูฬมาปชฺชิ. อริมทฺทนนคเรเยว หิ เอโก วุฑฺฒปพฺพชิโต ภิกฺขุ คนฺถํ ลิขิตุํ สิลาเลขนทณฺเฑน อิจฺฉนฺโต ราชเคหํ ปาวิสิ. ราชา เกน อาคโตสีติ ปุจฺฉิ. คนฺถํ ลิขิตุํ สิลาเลขนทณฺเฑน อิจฺฉนฺโต อาคโต มฺหีติ. เอวํ มหลฺลโก ตฺวํ คนฺถํ มหุสฺสาเหน ปริยาปุณนฺโตปิ [Pg.87] คนฺเถสุ เฉกสฺส โอกาสํ น ปสฺสามิ, สเจ หิมุสโล องฺกุรํ อุฏฺฐาเปตฺวา รูเหยฺย, เอวํ สติ ตฺวํ คนฺเถสุ เฉกตํ อาปชฺเชยฺยาสีติ อาห.

往昔，据说于阿梨摩陀那城(Arimaddana)，因学习、受持等故，教法极为兴盛。于此城中，有一年老出家之比丘，欲求石笔以书写典籍，遂入王宫。王问：“汝为何来？”答言：“为求石笔书写典籍而来。”王言：“汝已年迈，纵勤学典籍，我亦不见汝有善巧之机。若冰杵能生芽，汝或能善巧于典籍。”

ตโต ปจฺฉา วิหารํ คนฺตฺวา เทวสิกํ เทวสิกํ เอกทนฺตกฏฺฐปฺปมาณตฺตํ เลขนํ อุคฺคเหตฺวา กจฺจายนอภิธมฺเมตฺถสงฺคหปฺปกรณํ อาทึ กตฺวา อาจริยสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ. โส อจิเรเนว คนฺเถสุ เฉกตํ ปตฺวา มุสเล ชมฺพุรุกฺขงฺกุรํ พนฺธิตฺวา อุสฺสาเปตฺวา ราชเคหํ ปาวิสิ.

此后，彼返回寺院，日日执如齿木大小之笔，于阿阇黎处，从《迦旃延》、阿毗达摩之《摄义论》(Abhidhammatthasaṅgaha)等论学起。不久，彼即善巧于诸典籍，乃将一阎浮树芽绑于杵上，高举而入王宫。

อถ ตํ ราชา ปุจฺฉิ,-เกนอาคโตสีติ. อยํ มหารช มุสโล องฺกุรํ อุฏฺฐาเปตฺวา รูหตีติ อาจิกฺขิตุํ อาคโตมฺหีติ วุตฺเต ราชา เอตสฺส คนฺเถสุ เฉกตํ ปตฺโตมฺหีติ วุตฺตํ โหตีติ ชานาสิ. ตํ สจฺจํ วา อลิกํ วาติ วีมํสนตฺถาย มหาเถรานํ สนฺติกํ ปหิณิ. มหาเถราปิ คูฬฏฺฐานํ ปุจฺฉึสุ. โสปิ ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ พฺยากาสิ.

于是王问彼曰：“为何而来？”答言：“大王，我乃为告知此事而来：此杵已生芽成长。”王闻言，知其意为“我已善巧于诸典籍”。为察其言虚实，遣彼至诸大长老处。诸大长老亦问以深奥之处，彼皆一一解答所问。

อถ โส ภิกฺขุ มหาเถเร เอวมาห,-ตุมฺเห ภนฺเต มํ พหู ปุจฺฉถ, อหมฺปิ ตุมฺเห ปุจฺฉิตุํ อิจฺฉามิ, โอกาสํ เทถาติ ยาจิตฺวา อญฺญสมานเจตสิกนฺติ เอตฺถ อญฺญสทฺทสฺส อวธฺยาเปกฺขตฺตา อวธิปทํ อุทฺธริตฺวา ทสฺเสถาติ ปุจฺฉิ. มหาเถราปิ ปุพฺเพ อมนสิกตตฺตา สีฆํ วิสฺสชฺชิตุํ น สกฺขึสุ. ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา ทิสา ปาโมกฺขนเมน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โส ปน ภิกฺขุ อคนฺถการโกปิ คนฺถการโกวิย ปจฺฉิมานํ ชนตานํ ทินฺโนปเทสวเสน อุปการํ กตฺวา สาสเน อุปฺปชฺชีติ. โหนฺติ เจตฺถ,–

其时，彼比丘对大长老们说：“诸位尊者多次问我，我也想请教诸位，请给予机会。”他请求后问道：“在‘异俱心所’(aññasamānacetasika)中，‘异’(añña)一词需要一个所对简别，请举出所对简别之词。”大长老们因先前未曾思惟此问题，一时无法迅速回答。国王听闻此事后心生欢喜，以国师之位尊崇他。这位比丘即便不是论著作者，亦如论著作者一般，通过给予后世人们教导而为教法作出了贡献。此处有偈颂：–

อหํ มหลฺลโก โหมิ, ทุปฺปญฺโญ ปริยตฺติกํ;

อุคฺคหํ มหุสฺสาเหน, น สกฺขิสฺสามิ ชานิตุํ.

我已年迈，智慧浅薄，于教理学习，纵然勤勉，亦不能通晓。

เอวญฺจ [Pg.88] นาติมญฺเญยฺย,นาปฺโปสฺสุกฺกตมาปชฺเช;

สทฺธมฺเม เฉกกาโมว,อุสฺสาหํว กเร โปโส.

是故不应轻视自己，亦不应变得懈怠；欲善巧于正法者，当勤勉精进。

วุฑฺฒปพฺพชิโต ภิกฺขุ,มหลฺลโกปิ ทุปฺปญฺโญ;

อาปชฺชิ เฉกตํ ธมฺเม,ตมเปกฺขนฺตุ โสตาโรติ.

年迈出家的比丘，即使年老而智慧浅薄，亦于法中得善巧，愿听者们留意此事。

ปุพฺเพ กิร อริมทฺทนนคเร มาตุคามาปิ คนฺถํ อุคฺคณฺหึสุ. เยภุยฺเยน อุคฺคหธารณาทิวเสน ปริยตฺติสาสนํ ปคฺคเหสุํ. มาตุคามา หิ อญฺญมญฺญํ ปสฺสนฺตา ตุมฺเห กิตฺตกํ คนฺถํ อุคฺคณฺหถ, กิตฺตกํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กโรถาติ ปุจฺฉิ สุนฺติ.

据说，从前在阿梨摩陀那城，妇女们也学习经典。她们大多通过学习、受持等方式来掌握教法。妇女们见面时会互相询问：“你们学习了多少经典？背诵了多少经典？”

เอโก กิร มาตุคาโม เอกํ มาตุคา,มํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ อิทานิ กิตฺตกํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กโรสีติ. อหํ ปน อิทานิ ทหรปุตฺเตหิ พลิโพธตฺตา พฺยากุลํ ปตฺวา พหุํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กาตุํ นสกฺกา,สมนฺตมหาปฏฺฐาเน ปน กุสลตฺติกมตฺตํว วาจุคฺคตํ กโรมีติ อาหาติ.

据说，有一位妇女问另一位妇女：“你现在能背诵多少经典呢？”那位妇女回答说：“我现在因有幼儿牵绊而事务繁忙，无法背诵很多经典，在《大发趣论》(Mahāpaṭṭhāna)中，也仅能背诵善法三则而已。”

อิทมฺปิ อริมทฺทนนครวาสีนํ มาตุคามานมฺปิ ปริยตฺตุคฺคหเณ เอกํ วตฺถุ,–

这也是关于居住在阿梨摩陀那城的妇女们学习教法的一件事。–

เอกํ กิร ภิกฺขุํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ เอกา ทฺวาทสวสฺสิกา ทหริตฺถี ปุจฺฉิ,-กินฺนาโมสิ ตฺวํ ภนฺเตติ. เขมานามาหนฺติ. กถญฺหิ ภนฺเต ปุมาว สมาโน อิตฺถิลิงฺเคน นามํ อกาสีติ อาห. อถ อนฺโตเคเห นิสินฺนา มาตา สุตฺวา ธีตรํ อาห,-ตฺวํ ราชาทิคณสฺส ลกฺขณํ น ชานาสีติ. อาม ชานามิ, อยํ ปน เขมสทฺโท น ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ. อถ [Pg.89] มาตา เอวมาห,-อยํ ปน เขมสทฺโท เอกเทเสเนว ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ.

据说有一位比丘托钵时，一个十二岁的少女问他：“尊者，您叫什么名字？”比丘回答：“我名叫凯玛(Khemā)。”少女便说：“尊者，您既是男子，为何取了女性的名字？”这时，坐在屋内的母亲听见，便对女儿说：“你不知道‘王’(rājan)等词类的规则吗？”女儿说：“我知道，但‘凯玛’这个词并不属于‘王’等词类。”母亲就说：“‘凯玛’这个词在某种程度上属于‘王’等词类。”

อยํ ปเนตฺถ ธีตุ อธิปฺปาโย,-น ราชาทิสทฺโท กทาจิ ราโชติ ปจฺจตฺตวจนวเสน โอการนฺโต ทิสฺสติ วินา เทวราโชติอาทิสมาสวิสยํ, เขมสทฺโท ปน กตฺถจิ เขโมติ จ เขมนฺติ จ ลิงฺคนฺตรวเสน รูปนฺตรํ ทิสฺสติ, เตเนว เขมสทฺโท น ราชาทิคโณติ เวทิตพฺโพติ.

此处女儿的意思是：像“王”(rājan)这类词，其主格单数绝不会是“rājo”这样以“o”结尾的形式，除非是在“天王”(devarājo)等复合词中。而“khema”这个词，在其他性别中则有“khemo”和“khemaṃ”等不同形式，因此可知“khema”一词不属于“王”等词类。

อยํ ปน มาตุ อธิปฺปาโย,-เขมสทฺโท อภิเธยฺยลิงฺคตฺตา ติลิงฺคโก,ยทา ปน สญฺญาสทฺทาธิกาเร ปจฺจตฺตวจนวเสน เขมาติ อาการนฺโต ทิสฺสติ, ตทา เอกเทเสน เขมสทฺโท ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ.

而母亲的意思是：“khema”这个词，因其性别随所指对象而定，故为三性通用。当它在专有名词的范畴中，作为主格单数，以“Khemā”这样以“ā”结尾的形式出现时，那么，“khema”这个词在某种程度上，就属于“王”等词类。

อิทมฺปิ เอกํ วตฺถุ,–

这又是一件事。–

อริมทฺทนนคเร กิร เอกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส เอโก ปุตฺโต ทฺเว ธีตโร อเหสุํ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ฆมฺมาภิภูตตฺตา เคหสฺส อุปริตเล นหายิตฺวา นิสีทิ. อถ เอกา ทาสี เคหสฺส เหฏฺฐา ฐตฺวา กิญฺจิ กมฺมํ กโรนฺตี ตสฺส กุฏุมฺพิกสฺส คุยฺหฏฺฐานํ โอโลเกสิ. ตมตฺถํ ชานิตฺวา กุฏุมฺพิโก สาขํ โอโลเกสีติ เอกํ วากฺยํ พนฺธิตฺวา ปุตฺตสฺส ทสฺเสสิ,อิมสฺส อตฺถโยชนํ กโรหีติ. อถ ปุตฺโต อตฺถโยชนํ อกาสิ,-สาขํ รุกฺขสาขํ โอเลเกสิ อุทิกฺขตีติ. อถ ปจฺฉา เอกาย ธีตุยา ทสฺเสสิ, อิมสฺส อตฺถโยชนํ กโรหีติ. สาปิ อตฺถโยชนํ อกาสิ,- สา สุนโข ขํ อากาสํ โอโลเกสิ อุทิกฺขตีติ. อถ ปจฺฉา เอกาย ธีตุยา ทสฺเสสิ, อิมสฺส อตฺถ โยชนํ กโรหีติ. สาปิ อตฺถโยชนํ อกาสิ,-สา อิตฺถี ขํ องฺคชาตํ โอโลเกสิ มุขํ อุทฺธํ กตฺวา โอโลเกสีติ.

据说在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，有一位家主，他有一个儿子和两个女儿。有一次，因天气炎热，他在屋顶沐浴后坐着。当时，一个女仆在屋下做事，看到了那位家主的私处。家主知道后，便作了一句“sākhaṃ olokesi”，拿给儿子看，让他解释其义。儿子解释说：‘（他）看树枝。’之后，他又拿给一个女儿看，让她解释其义。她解释说：‘是那只狗(sā)在看天空(khaṃ)。’然后，他又拿给另一个女儿看，让她解释其义。她也解释说：‘是那个女人(sā)抬头看生殖器(khaṃ)。’

อิทมฺปิ เอกํ วตฺถุ,–

这又是一件事。–

เอโก กิร สามเณโร รตนปูรวาสี อริมทฺทนนคเร มาตุคามาปิ [Pg.90] สทฺทนเยสุ อติโกวิทาติ สุตฺวา อหํ ตตฺถ คนฺตฺวา ชานิสฺสามีติ อริมทฺทนนครํ คโต. อถ อนฺตรามคฺเค อริมทฺทนนครสฺส สมีเป เอกํ ทหริตฺถึ กปฺปาสวตฺถุํ รกฺขิตฺวา นิสินฺนํ ปสฺสิ. อถ สามเณโร ตสฺสา สนฺติกํ มคฺคปุจฺฉนตฺถาย คจฺฉิ. อถ ทหริตฺถี สามเณรํ ปุจฺฉิ,-กุโต อาคโตสีติ.

据说，有一位住在宝满城(Ratanapura)的沙弥，听说在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，连妇女们都精通语法，心想：“我要去那里了解一下。”于是前往阿梨摩陀那城。途中，在靠近阿梨摩陀那城的地方，他看见一个年轻女子坐在那里看守棉布。于是沙弥为了问路，就走到她跟前。那年轻女子问沙弥：“您从哪里来？”

สามเณโร อาห,-รตนปูรโต อหํ อาคจฺฉตีติ. กุหึ คโตสีติ วุตฺเต อริมทฺทนนครํ คจฺฉตีติ อาห. อถ ทหริตฺถี เอวมาห,-ตฺวํ ภนฺเต สทฺทโยควินิจฺฉยํ อนุปธาเรตฺวา กเถสิ, อมฺหโยคฏฺฐาเน หิ ตฺวํ นาม โยคสทฺเทน โยเชตฺวา กเถสิ, นนุ ปณฺฑิตานํ วจเนน นาม ปริปุณฺณตฺเถน อวิรุทฺธสทฺทนเยน ปุณฺณินฺทุสงฺกาเสน ภวิตพฺพนฺติ. อถ สามเณโร เขตฺตวตฺถูนิ รกฺขนฺตี ทุคฺคตา ทหริตฺถีปิ ตาว สทฺทนยโกวิทา โหติ, กิมงฺคํ ปน โภคสมฺปนฺนา มหลฺลกิตฺถิโยติ ลชฺชิตฺวา ตโตเยว ปฏินิวตฺติตฺวา ปจฺจาคมาสีติ.

沙弥说：“我从宝满城来。”当被问到“您到哪里去”时，他说要去阿梨摩陀那城。于是少女这样说：“尊者，您说话没有仔细省察语法，在需要使用第一人称的地方，您却使用了不匹配的动词。智者说话难道不应该意义完整、符合语法规则、像满月一样圆满吗？”沙弥心想：“一个看守田地的贫穷少女都如此精通语法，更何况那些富有的老妇人呢？”他感到羞愧，便从那里转身回去了。

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร เถรปรมฺปรวเสน สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

这是在缅甸地区(Marammamaṇḍala)铜鍱国(Tambadīparaṭṭha)的阿梨摩陀那城，依长老传承而确立教法之事。

อิทานิ มรมฺมมณฺฑเลเยว เชยฺยวฑฺฒนรฏฺเฐ เกตุมตีนคเร สาสนวํสํ วกฺขามิ.

现在，我将讲述缅甸地区(Marammamaṇḍala)胜增国(Jeyyavaḍḍhanaraṭṭha)计都末底城(Ketumatīnagara)的教法传承。

กลิยุเค หิ ทฺวิสตฺตตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต เชยฺยวฑฺฒนรฏฺเฐ เกตุมตีนคเร มหาสิริเชยฺยสูโร นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. เอกํ อติเฉกํ เทวนาค นามกํ เอกํ หตฺถึ นิสฺสาย วิชิตํ วิตฺถารมกาสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล กลิยุเค ทฺวินวุตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหาปรกฺกโม นาม เถโร สีหฬทีปโต นาวาย อาคนฺตฺวา เกตุมตีนครํ สมฺปตฺโต. ราชา จ ทฺวารา วตีนครสฺส [Pg.91] ทกฺขิณทิสาภาเค มหาวิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ นิจฺจภตฺตมฺปิ. ตสฺมิญฺจ วิหาเร สีมํ สมฺมนฺนิตฺวา ติสฺสํ สีมายํ ตุลาวเสน อตฺตนา สมํ กตฺวา โลหมยพุทฺธปฺปฏิพิมฺพํ การาเปสิ. ตญฺจ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพึ สมฺปตฺตลงฺกาทีปนฺติ นาเมน ปากฏํ อโหสิ.

当迦梨时代(Kaliyuga)八百七十二年时，在胜增国计都末底城，有位名叫大吉祥胜勇(Mahāsirijeyyasūro)的国王统治国家。他依靠一头名叫天龙(Devanāga)的非凡大象，扩展了疆土。在这位国王的时代，迦梨时代八百九十二年时，有位名叫大精进(Mahāparakkamo)的长老从狮子洲(Sīhaḷadīpa)乘船来到计都末底城。国王在堕罗钵底城(Dvārāvatī)的南方为他建造了一座大寺，并常设斋食。长老在那座寺院中划定戒场，并于戒场内，以秤称量与己身等重之铁，造了一尊铁佛像。这尊佛像以“抵达楞伽”(Sampattalaṅkā)之名为人所知。

ตสฺส รญฺโญ กาเล สุราเมรยสิกฺขาปทํ ปฏิจฺจ วิปาโท อโหสิ. กถํ. พีชโต ปฏฺฐายาติ สมฺภาเร ปฏิยา เทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ตาลนาลิเกราทีนํ ปุปฺผรโส ปุปฺผโต คลิตาภินวกาลโต ปฏฺฐาย จ น ปาตพฺโพติ กงฺขาวิตรณีฏีกาทีสุ วุตฺตวจเน อธิปฺปายํ วิปลฺลาสโต คเหตฺวา ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวโต ปฏฺฐาย ปิวิตุํ น วฏฺฏตีติ เอกจฺเจ วทนฺติ. เอกจฺเจ ปน เอวํ วทนฺติ,–ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวกาเล ปิวิตุํ วฏฺฏตีติ.

于彼王之时，缘于酒学处(surāmerayasikkhāpada)而起争论。如何？于《疑惑度脱复注》(Kaṅkhāvitaraṇīṭīkā)等书中所说：“‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，以及从棕榈、椰子等花汁自花朵滴落之初起，便不应饮用。”有人因颠倒理解此语意趣，而说：“棕榈、椰子等汁液从刚滴落时起便不适合饮用。”而另一些人则如是说：“棕榈、椰子等汁液在刚滴落时适合饮用。”

ตตฺถ ปุพฺพปกฺเข อาจริยานํ อยมธิปฺปาโย,–

于此，前派诸师之意趣为：

พีชโต ปฏฺฐายาติ เอตฺถ สมฺภาเร ปฏิยาเทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย น ปาตพฺโพ. ตาลนาลิเกราทีนํ ปุปฺผรโส จ คลิตาภินวกาลโตเยว น ปาตพฺโพติ.

“于此，‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，便不应饮用。而棕榈、椰子等之花汁，亦应从刚滴落之时起便不饮用。”

อยํ ปน อปรปกฺเข อาจริยานมธิปฺปาโย,–

此则为后派诸师之意趣：

พีชโต ปฏฺฐายาติ เอตฺถ สมฺภาเร ปฏิยาเทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย น ปาตพฺโพ. ตาลนาลิเกราทีนํ สมฺภาเรหิ ปฏิยาทิโต ปุปฺผรโส ปุปฺผโต คลิตาภินวกาลโต น ปาตพฺโพติ.

“于此，‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，便不应饮用。而棕榈、椰子等之花汁，若已加入原料进行处理，则从其自花朵滴落之初起，便不应饮用。”

เอวํ ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวกาลโต ปฏฺฐาย ปาตุํ วฏฺฏติ น วฏฺฏตีติ วิวาทํ กโรนฺตานํ มชฺเฌ นิสีทิตฺวา สมฺปตฺตลงฺโก มหาปรกฺกมตฺเถโร ตาทิโส ปิวิตุํ วฏฺฏตีติ วินิจฺฉินฺทิ, สุราวินิจฺฉยญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ[Pg.92]. เอวํ เกตุมตีนครํ มาเปนฺตํ มหาสิริเชยฺยสูรํ นาม ราชานํ นิสฺสาย เกตุมติยํ สาสนํ ปติฏฺฐหิ.

如是，于“棕榈、椰子等汁液从刚滴落时起是否适合饮用”之争论者中，抵达楞伽之大精进长老(Sampattalaṅka Mahāparakkamatthera)坐于其间，裁决曰：“如是者适合饮用。”并造《酒论》(Surāvinicchaya)一书。如是，依于建造计都末底城之大吉祥胜勇王，教法于计都末底得以建立。

อิทํ มรมฺมมณฺฑเลเยว เกตุมตีนคเร

此乃于马蓝马地区，计都末底城中，

สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

教法之建立。

อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐเยว ขนฺธปุรสาสนวํสํ วกฺขามิ.

现在，我将于马蓝马地区铜岛国(Tambadīpa)中，讲述犍陀补罗城(Khandhapura)的教法传承。

กลิยุเค หิ จตุสฏฺฐาธิเก ฉวสฺสสเต ตโย ภาติกา กิตฺติตรนามกํ ราชานํ รชฺชโต จาเวตฺวา ขนฺธปุรนคเร รชฺชํ กาเรสุํ. ตทา กิตฺติตรนามกสฺส รญฺโญ เอโก ปุตฺโต จีนรฏฺฐินฺทราชานํ ยาจิตฺวา พหูหิ เสนงฺเคหิ ขนฺธปุรนครํ สมฺปริวาเรตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ ตีสุ ปิฏเกสุ เฉกํ เอกํ มหาเถรํ ปกฺโกเสตฺวา มนฺเตสุํ. เถโร เอวมาห,– ชนปทายตฺตมิทํ กมฺมํ สมณานํ น กปฺปติ วิจาเรตุํ, อหมฺปิ สมโณ, นาฏเกหิ ปน สทฺธึ มนฺเตถาติ. อถ นาฏเก ปกฺโกเสตฺวา มนฺเตสุํ. นาฏกาปิ สเจ การณํ นตฺถิ, เอวํ สติ ผลํ น ภเวยฺย, สเจ ปูติ นตฺถิ, มกฺขิกา น สนฺนิปเตยฺยุนฺติ คีตํ คายิตฺวา อุทเก กีฬนฺติ.

实在迦梨时代(Kaliyuga)六百六十四年时，有三兄弟废黜了名为吉帝多罗(Kittitara)的国王，于犍陀补罗城统治国家。当时，吉帝多罗王有一子，向中国王(Cīnarājā)求援，率领众多军队包围了犍陀补罗城。于是三兄弟召来一位精通三藏(Tipiṭaka)的大长老商议。长老如是说：“此事关乎俗人，沙门(samaṇa)不宜参与商议，我亦是沙门。你们当与伎人(nāṭaka)商议。”于是他们召来伎人商议。伎人们则唱道：“若无其因，则无其果；若无腐臭，则无蝇聚。”他们唱着歌，在水中嬉戏。

อถ เตจ ตโย ภาติกา ตํ สุตฺวา กิตฺติตรนามกํ ราชานํ พนฺธนาคารโต คเหตฺวา มาเรตฺวา อิทานิ ยํ รชฺเช ฐปยิสฺสามาติ จินฺเตตฺวา ตุมฺเห คจฺฉถ, อยํ ตสฺส สีโส, อิทานิ เอส ปรโลกํ คโตติ สีสํ ทสฺเสสุํ. อถ จีนรฏฺฐเสนาโยปิ อิทานิ ราชวํสิโก นตฺถิ, เต นหิ ยุชฺฌิตุํ น อิจฺฉาม, ยํ รชฺเช ฐปยิสฺสามาติ กตฺวา มยํ อาคตา, อิทานิ โส นตฺถีติ วตฺวา นิวตฺเตตฺวา อคมํสุ.

于是，彼三兄弟闻此，便从狱中带出吉帝多罗王将其杀害，他们展示其头颅对中国军队说：“你们去吧，此乃其头，今彼已赴他世。”于是，中国军队亦言：“如今已无王族，我等不愿与之交战。我等前来，乃为立彼为王，如今彼已不在。”言毕，撤军而去。

โส จ เถโร นาฏเกหิ สทฺธึ มนฺเตถาติ เอตฺตกเมว วุตฺตตฺตา ภิกฺขุภาวโต น โมเจตีติ ทฏฺฐพฺพํ. วุตฺตญฺเจตํ,–

应知，彼长老仅言“当与伎人商议”，因所言仅此，故未脱离比丘身份。如是所说：

ปริยาโยจ อาณตฺติ, ตติเย ทุติเย ปน;

อาณตฺติเยว เสเสสุ, ทฺวยเมตํ น ลพฺภตีติ.

方便说与教令，于第二第三次；于余者唯教令，此二者不可得。

ตสฺมึ ปน ขนฺธปุเร อริมทฺทนนคเร อรหนฺตคณวํสิกา ฉปฺปทคณวํสิกา อานนฺท คณวํสิกา จ เถรา พหโว วสนฺติ. เตหิ ปน กตคนฺโถ นาม โกจิ นตฺถีติ.

于彼犍陀补罗城，有众多长老居住，他们分属阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿罗汉众传承、车波多(Chappada)众传承及阿难众传承。然无任何由他们所造之论典。

อิทํ ขนฺธปุเร สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此乃教法于犍陀补罗城之建立。

อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปเรฏฺเฐเยว วิชยปุเร สาสนวํสํ วกฺขามิ.

现在，我将于马蓝马地区铜岛国中，讲述胜利城(Vijayapura)的教法传承。

กลิยุเค หิ จตุสตฺตตาธิเก ฉวสฺสสเต สีหสูโร นาม ราชา วิชยปุรํ มาเปสิ. ตโต ปจฺฉา ทฺวีสุ สํวจฺฉเรสุ อติกฺกนฺเตสุ จมุํนทิยํ มตเสติภํ เอกํ ลภิตฺวา เอกเสติภินฺโนติ ตสฺส นามํ ปากฏํ อโหสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล วิชยปุเร สีลวนฺตา ลชฺชีเปสลา ภิกฺขู พหโว นตฺถิ. อริมทฺทนนครโต อนุรุทฺธราชกาเล ราชภเยน นิลียิตฺวา อวเสสา สมณกุตฺตกาเยว พหโว อตฺถิ. ปจฺฉา จูฬอรหนฺตตฺเถรทิพฺพจกฺขุตฺเถรานํ อาคตกาเลเยว ลชฺชีเปสลา ภิกฺขู พลวนฺตา หุตฺวา คณํ วฑฺฒาเปสุํ. ราชา จ ทิพฺพจกฺขุตฺเถรํ อนฺเตปุรํ ปเวเสตฺวา เทวสิกํ ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. อนุรุทฺธรญฺญา ตมฺพุลมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา ปูชิตา สตฺต ธาตุโย ลภิตฺวา ตาสํ ปญฺจธาตุโย จญฺญิงฺขุเจติเย นิธานํ อกาสิ. อวเสสา ปน ทฺเว ธาตุโย ปุญฺญสฺส นาม อมจฺจสฺส ปูชนตฺถาย นิยฺยาเทสิ. โสจ อมจฺโจ เชยฺยปุเร ปุญฺญเจติเย นิธานํ อกาสิ.

在迦梨时代六百七十四年，一位名为狮勇(Sīhasūra)的国王建造了胜利城(Vijayapura)。此后两年过去，他在战象河(Camuṃnadī)中获得一头死象，因此以“独牙”(Ekasetibhiṇṇa)之名而闻名。这位国王在位期间，胜利城中少有持戒、知耻、温和的比丘。由于在阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿那律王时期，因畏惧国王，多数比丘都隐藏起来，剩下的多是自称沙门(samaṇakuttaka)的人。后来，当小阿罗汉长老(Cūḷaarahanta-thera)和天眼长老(Dibbacakkhu-thera)到来时，知耻温和的比丘们才得以壮大，扩增了僧团(gaṇa)。国王将天眼长老迎入内宫，每日以斋食供养。他获得了由阿那律王用槟榔盒(tambulamañjūsā)供奉的七份舍利(dhātu)，并将其中五份安放在姜丘塔(Caññiṅkhu-cetiya)中。剩余的两份舍利，则为了供养名为福德(Puñña)的大臣而交给了他。那位大臣将它们安放在了杰耶城(Jeyyapura)的福德塔(Puñña-cetiya)中。

ตทา จ กิร สมณกุตฺตกา คหฏฺฐาวิย ราชราชมหามตฺตานํ [Pg.94] สนฺติเก อุปฏฺฐานํ อกํสุ. กลิยุเค จตุอสีตาธิเก ฉวสฺสสเต สมฺปตฺเต สีสสูรรญฺโญ เชฏฺฐ ปุตฺโต อุชโน นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน อวปงฺกฺยา นามเก เทเส จมฺปกกฏฺฐมเย สตฺตวิหาเร การาเปสิ. ทฺวิ วสฺสาธิเก สตฺตวสฺสสเต กาเล เต วิหารา นิฏฺฐํ อคมํสุ.

那时，据说自称沙门(samaṇakuttaka)的人们像在家人一样，侍奉国王和大臣们。到了迦梨时代六百八十四年，狮勇(Sīhasūra)王的长子，名为优禅那(Ujana)的国王统治国家。他在名为阿瓦邦迦(Avapaṅkyā)的地方，命人建造了七座以瞻波木(campaka-kaṭṭha)所造的精舍。在七百零二年时，那些精舍竣工。

เตสุ วิหาเรสุ จมฺปกํ นาม ปธานวิหารํ อมจฺจปุตฺตสฺส สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อทาสิ. โส ปน เถโร อริมทฺทนนคเร อรหนฺตตฺเถรสฺส วํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ.

在那些精舍中，他将名为“瞻波”(Campaka)的主精舍献给大臣之子须达摩大长老(Sudhammamahāsāmi-thera)。这位长老应被视为阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)阿罗汉长老的传承者。

เวฬูวนํ นาม ปริวารวิหารํ ปน อาภิธมฺมิกสฺส ญาณธชสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อรหนฺตตฺเถรสฺส วํสิโก.

名为竹林(Veḷūvana)的附属精舍，则赐予名为智幢(Ñāṇadhaja)、精通阿毗达摩的长老。这位长老也是阿罗汉长老的传承者。

เชตวนํ นาม ปริวารวิหารํ ปน สกลวินยปิฏกํ วาจุคฺคตํ กโรนฺตสฺส คุณารามตฺเถรสฺส อทาสิ. โส ปน เถโร อริมทฺทนนคเรเยว อานนฺทตฺเถรสฺส วํสิโก.

名为祇陀林的附属精舍，则赐予能口诵全部律藏的功德林(Guṇārāma)长老。这位长老是阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)阿难长老的传承者。

กุลวิหารํ นาม ปริวารวิหารํ อาทิจฺจรํสิโน นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อานนฺทตฺเถรสฺส วํสิโกเยว.

名为“族姓精舍”(Kulavihāra)的附属精舍，则赐予名为日辉(Ādiccaraṃsi)的长老。这位长老也是阿难长老的传承者。

สุวณฺณวิหารํ นาม ปริวารวิหารํ สุธมฺมาลงฺการสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อานนฺทตฺเถรวํสิโกเยว.

名为金精舍(Suvaṇṇavihāra)的附属精舍，则赐予名为善法庄严(Sudhammālaṅkāra)的长老。这位长老也是阿难长老的传承者。

นีจเคหํ นาม ปริวารวิหารํ วรปตฺตสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โส ปน สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิโก.

他将名为低房(Nīcageha)的附属精舍，赠予名为胜得(Varapatta)的长老。而这位长老是须达摩大长老(Sudhammamahāsāmi-thera)的弟子。

ทกฺขิณโกฏึ นาม ปริวารวิหารํ สิริปุญฺญวาสิโน นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิโกติ.

他将名为南隅(Dakkhiṇakoṭi)的附属精舍，赠予名为吉祥福居(Siripuññavāsin)的长老。这位长老也是须达摩大长老的弟子。

เตสํ วิหารานํ เอสนฺนฏฺฐาเน ราชา สยเมว หตฺเถน คเหตฺวา มหาโพธิรุกฺขํ โรเปสิ. เตสํ วิหารานํ ปฏิ ชคฺคนตฺถาย พหูนิปิ เขตฺตวตฺถูนิ อทาสิ อารามโคปก กุลานิ จ.

国王亲自用手在那些精舍附近栽种了大菩提树。为了维护那些精舍，他还布施了很多田地和园林守护者家族。

เตสํ [Pg.95] ปน เถรานํ สุธมฺมปุราริมทฺทนปุรภิกฺขุวํสิกตฺตาลชฺชิเปสลตา วิญฺญาตพฺพา. เตเนว วิชยปุเร สาสนํ อติวิย ปริสุทฺธํ อโหสีติ ทฏฺฐพฺพํ.

应当知晓，这些长老们因其属于须达摩城(Sudhammapura)和阿利摩陀那城(Arimaddanapura)的比丘传承而知耻温和。由此可知，胜利城(Vijayapura)的教法曾极为纯净。

เตสมฺปิ สิสฺสปรมฺปรา อเนกสหสฺสปฺปมาณา อเหสุํ. เอวํ ลชฺชีเปสลานํโย ภิกฺขูนํ สนฺติกา เกจิ สทฺธิวิหาริกา กีฏาคิริมฺหิ อสฺสชิปุนพฺพสุกาวิย อลชฺชี ทุสฺสีลา อุปฺปชฺชึสุ, เสยฺยถาปิ นาม มธุรมฺพรุกฺขโต อมฺพิลผลนฺติ. เต ปน พหุอนาจารํ จรึสุเยว. อิทํ ปน เตสํ มูลอุปฺปตฺติ ทสฺสนํ.

他们的弟子也代代相传，人数约有数千。就这样，在那些知耻温和的比丘中，出现了一些无惭、破戒的共住弟子，就像鸡吒山的阿说示和布纳跋苏一样，如同从甜美的芒果树上结出酸涩的果实。他们确实行了许多不如法之事。以下是关于他们起源的说明。

ราชา หิ ตทา เตสํ วิหารานํ ปฏิชคฺคนตฺถาย พหูนิ เขตฺตวตฺถูนิ อทาสิ. เตสุ เขตฺตวตฺถูสุ พลิวิจารณตฺถาย สุธมฺมมหาสามิตฺเถโร เอกจฺเจ ภิกฺขู อารกฺขณฏฺฐาเน ฐเปสิ. อารกฺขณภิกฺขู ปน ธมฺมานุโลมวเสน กสฺสกานํ โอวาทาเปสิ, เขตฺตวตฺถุสามิภาคมฺปิ ปฏิคฺคณฺหาเปสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล เขตฺตวตฺถูนิ ปฏิจฺจ ภิกฺขู วิวาทํ อกํสุ. อถ ตํ วิวาทํ สุตฺวา สาสนธรตฺเถโร จ ทฺเว ปรกฺกมตฺเถรา จ ตโต นิกฺขมึสุ. นิกฺขมิตฺวา สาสนธรตฺเถโร ขณิตฺติ ปาทปพฺพเต นิสีทิ. ทฺเว ปรกฺกมตฺเถรา จ จงฺคกิงฺคปพฺพตกนฺทเร นิสีทึสุ. เตสญฺหิ นิวาสฏฺฐานตฺตา ยาวชฺชตนา ตํ ฐานํ ปรกฺกมฏฺฐานนฺติ ปากฏํ อโหสิ. เต ปน เถรา เอกจาราติ โวหารึสุ. อวเสสา ปน ภิกฺขู คามวาสีพหุจาราติ โวหารึสุ. ตโต ปฏฺฐาย อรญฺญวาสีคามวาสีวเสน วิสุํ คณา โหนฺติ. วิหารสฺส นินฺนานํ เขตฺตวตฺถูนํ พลิปฺปฏิคฺคาหกภิกฺขูนมฺปิ สงฺฆชาติสมญฺญา อโหสิ.

当时，国王为了维护那些精舍，布施了许多田地。在这些田地上，须达摩大长老为了征收税赋，安排了一些比丘驻守在守护处。守护比丘们依照正法劝导农夫，并让他们收取田地所有者的那份收成。当时，比丘们因田地之事起了争执。听闻此事后，护法长老(Sāsanadhara-thera)与两位精进长老(Parakkama-thera)便离开了那里。离开后，护法长老坐在了锄头足山(Khaṇitti Pādapabbata)，而两位精进长老则坐在了昌加金加山(Caṅgakiṅga Pabbata)的山洞里。因他们曾居住于此，直到今日，那地方仍以“精进处”而闻名。那些长老被称为“独行者”，而其余的比丘则被称为“村居众行者”。从此以后，林居派与村居派便分成了不同的僧团。那些收取精舍低洼田地税赋的比丘们，也有了“僧伽种姓”(saṅghajāti)的称号。

กลิยุเค จตุวสฺสาธิเก สตฺตสเต อุชนสฺส รญฺโญ ธรมานสฺเสว กนิฏฺฐภาติโก กฺเยจฺวา นาม ราชา กุมาโร รชฺชํ คณฺหิ.

在迦梨时代(Kaliyuga)七百零四年，优禅那(Ujana)王还在位时，他的弟弟，名为计耶苴(Kyecvā)的王子夺取了王位。

อยํ ปน ตสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,– อุชโน นาม ราชา ตฺวํ สมุทฺทมชฺฌํ [Pg.96] นาม คามํ คนฺตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา ตตฺรุปฺปาทพลึ ภุญฺชาหีติ นิยฺยาเทสิ. โส ปน ราชกุมาโร ลุทฺทกมฺเมสุเยว อภิรมฺมณสีโล. เอกสฺมึ สมเย ปิควํ คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล รตฺติยํ สุปินํ ปสฺสิ,– สกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา อุโปสถสีลํ สมาทิยาหิ, เอวํ สติ อจิเรเนว เสติเภ ลภิสฺสสตีติ วตฺวา ตาวตึสภวนํ ปุน คโตติ.

此乃其事缘：优禅那王命令道：“你前往名叫海中(Samuddamajjha)的村庄，坐在那里享用当地的供奉。”然而，那位王子天性喜好狩猎。有一次，他前往毕伽瓦(Pigava)后返回途中，夜里做了一个梦，梦见天帝释(Sakko devānamindo)前来对他说：“你应当受持布萨戒，如此不久便将获得白象。”说完便返回了三十三天。

โสจ ราชกุมาโร ตโต ปฏฺฐาย อุโปสถสีลํ สมาทิยิ. ปจฺฉา กาเลปิ อตฺตโน หตฺเถ คุเถน กิลินฺนํ ภวตีติ ปุน สุปินํ ปสฺสิ. โส อจิเรเนว ปญฺจ เสติเภ ลภิ. อถ เอโก อมจฺโจ คนฺตฺวา รญฺโญ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา มม กิร โภนฺโต กนิฏฺฐภาติโก ปญฺจ เสติเภ ลภีติ ราชปุริสานํ มชฺเฌ สํวณฺเณสิ. อมจฺโจ ปุน ราชกุมารสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ราชกุมาโรปิ มม ภาติโก ราชา อกถิตปุพฺพํ วาจาเปยฺยํ วทตีติ อาราธยิตฺวา ปุน คนฺตฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรจาเปสิ. ราชาปิ ตเถว วทตีติ. ตํ สุตฺวา ราชกุมาโร ภิยฺโยโส ปสีทิ.

那位王子从此开始受持布萨戒。后来，他又梦见自己的手被粪便弄脏。不久，他获得了五头白象。于是，一位大臣前往向国王禀告此事。国王心生欢喜，在朝臣之中赞扬道：“诸位，我最小的弟弟竟获得了五头白象。”大臣又去到王子那里，将此事禀告了他。王子心想：“我的兄长国王说了前所未有的嘉言。”他心生欢喜，便让大臣再回去向国王禀告此事。国王也如是说。听闻此事，王子愈加欣喜。

กสฺมา ปน อุชโน ราชา กิตฺติตรํ นาม ราชกุมารํ กนิฏฺฐโวหาเรน น วทตีติ. เอกเสติภินฺโท หิ ราชา อปรสฺส รญฺโญ เทวึ คพฺภินึ อาเนตฺวา อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปสิ, ฐเปตฺวา อจิเรเนว อุชนํ วิชายิ, เตเนว น อุชโน เอกเสติภินฺทสฺส ปุตฺโต, กิตฺติตโร นาม ราชกุมาโรเยว เอกเสติภินฺทสฺส ปุตฺโต, ตสฺมา ตํ การณํ ปฏิจฺจ โส ตํ กนิฏฺฐโวหาเรน น วทตีติ.

然而，优禅那王为何不以弟弟之名称呼吉提塔罗(Kittitara)王子呢？因为一白象王(Ekasetibhinda)迎娶了另一位国王已怀孕的王后，并将其立为首席王后。立后不久，她就生下了优禅那。因此，优禅那不是一白象王的儿子，而吉提塔罗王子才是一白象王的儿子。正是因为这个原因，所以他通常不以弟弟之名称呼他。

กนิฏฺโฐ ปญฺจเสติเภ ลภตีติ สุตฺวา ราชา ภายิตฺวา กนิฏฺฐสฺส รชฺชํ อุปนิยฺยาเทสิ. ราชา ราชเคหสฺส ปจฺฉิมทฺวาเรน นิกฺขมิ. กนิฏฺโฐ ปุริมทฺวาเรน ปาวิสิ. ปญฺจนฺนํ ปน เสติภานํ ลทฺธตฺตา ปญฺจเสติภินฺโทติ ปากโฏ. มูลนามํ ปนสฺส [Pg.97] สีหสูโรติ ทฏฺฐพฺพํ. ตสฺส รญฺโญ กาเล พหู อลชฺชิโน คามสามนฺต วิหาเร วสิตฺวา อเนกวิธํ อานาจารํ จรึสุ. สุธมฺมปุรอริมทฺทนปุรโต ปรมฺปรวเสน อาคตา ภิกฺขูปิ พหู ลชฺชิโน สิกฺขากามา สนฺติ.

听闻弟弟将获得五头白象，国王心生畏惧，便将王位让与弟弟。国王从王宫西门离开，弟弟则由东门进入。因获得五头白象，他便以“五白象王(Pañcasetibhinda)”之名为人所知。其本名当知为“师子勇(Sīhasūra)”。在那位国王时期，许多无耻之徒居住在村庄附近的寺院中，行种种不法之事。而从须达摩城和阿利摩陀那城代代相传而来的比丘中，亦有许多知耻乐学之人。

อถ ตสฺส รญฺโญ ภตฺตํ ปริภุญฺชนกาเล เอโก สมณกุตฺตโก อฏฺฐ ปริกฺขาเร คเหตฺวา อาคนฺตฺวา รญฺโญ สมฺมุเข อฏฺฐาสิ. กิมตฺถาย อาคโตสีติ ปุจฺฉิเต ปิณฺฑปาตตฺถาย อาคโตมฺหีติ อาห. อถ ราชา สยํ ภุญฺชิสฺสามีติ อารภิตฺวาปิ อติปฺปสนฺนตาย ปน สุวณฺณปาติยา ปฏิยาทิตํ สกลมฺปิ ภตฺตํ อทาสิ. อถ ราชา เอวํ จินฺเตสิ,– อยํ ภิกฺขุ ปิณฺฑปาตตฺถาย อุปมชฺฌนฺติ กเยว อาคนฺตฺวา อฏฺฐาสิ, น โส ปุถุชฺชนภิกฺขุ, อถ โข อภิญฺญาลาภี อรหา ภเวยฺย, มม ปุญฺญตฺถาย อาคโต ภเวยฺย มํ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ.

那时，当国王正在用餐时，一个伪沙门(samaṇakuttako)拿着八资具(aṭṭha parikkhāre)来到国王面前站立。国王问道：“你为何而来？”他回答说：“为乞食而来。”国王本打算自己吃，但由于心生极大净信，便将金钵中备好的一切饭食都布施了。这时国王心想：“这位比丘为乞食而来，恰在我用餐时出现，他不是凡夫比丘，应是证得神通的阿罗汉，为了我的福德，或许是出于对我的怜悯而来。”

เอวํ ปน จินฺเตตฺวา เอกํ ราชปุริสํ อาณาเปสิ ตสฺส ปจฺฉา อนุคนฺตฺวา โอโลเกตุํ. โส ปน สมณกุตฺตโก สยํ อลชฺชิภูตตฺตาว อตฺตโน ภริยา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตํ คณฺหิ. ตํ ทิสฺวา ราชปุริโส รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปฐมเมว เอวํ จินฺเตสิ,– สเจ ยถาภูตํ อาโรเจยฺยํ, รญฺโญ ปสาโท วินสฺเสยฺย, เอวํ ปน อนาโรเจตฺวา ยถา รญฺโญ ปสฺสาโท ภิยฺโยโสมตฺตาย ภเวยฺย, มยฺหมฺปิ ลาโภ อุปฺปชฺเชยฺย, สมณกุตฺตโกปิ ราชปราธโต วิมุจฺเจยฺย, เอวํ อาโรเจสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อหํ มหาราช ตํ อนุคนฺตฺวา โอโลเกสิ, อถ มม เอวํ โอโลเกนฺตสฺสว อนฺตรธายีติ อาโรเจสิ. ราชา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปสีทิตฺวา หตฺถํ ปสาเรตฺวา ยถาหํ มญฺญมิ, ตถา อวิรชฺฌนเมวตนฺติ ติกฺขตฺตุํ วาจํ นิจฺฉาเรสิ, ราชปุริสสฺส จ ทาตพฺพํ อทาสิ.

如是思惟后，国王命令一名侍从跟随他去观察。那名伪沙门本是无耻之徒，其妻出门相迎，并接过了他的钵。侍从见到此景，回到国王面前，心想：“若我如实禀告，国王的净信将会消失；若不如实禀告，而让国王的净信更增，我亦可获得赏赐，那伪沙门也能免于王法惩处，我当如此禀告。”思惟已定，他便禀告道：“大王，我跟随他观察，就在我看着他时，他便消失了。”国王愈加欢喜，心生净信，伸出手来，三次说道：“正如我所想，果然不虚！”并赏赐了那名侍从。

ตสฺมึเยว ทิวเส เอโก อมจฺโจ รญฺโญ ปณฺณาการตฺถาย [Pg.98] เวลาหกํ นาม เอกํ ตุรงฺคมํ อทาสิ. อถ ราชา มม ปุญฺญานุภาเวน เอส ลทฺโธติ สมฺปหํสิ. ตํ ปน ตุรงฺคมํ อาโรหิตฺวา เอกํ หตฺถาโรหํ ปาชาเปสิ. อถ มหาชนสฺส โอโลเกนฺตสฺส หตฺถาโรหสฺส สีเสเวฏฺฐนทุสฺสํเยว ปสฺสิตฺวา อากาเส ปกฺขนฺโธ พโกวิย ปญฺญายติ. โส ปน ตุรงฺคโม ปาโตว วิชยปุรโต คจฺฉนฺโต ปพฺพตพฺภนฺตรนครํ สายนฺหสมเย ปาปุณิ. อพฺภ วิชพฺภนอสฺโสติปิ นามํ อกาสิ.

就在那一天，一位大臣为向国王献礼，供奉了一匹名为维拉哈卡(Velāhaka)的骏马。国王欢喜道：“此乃我福德威力所获！”他命一位骑者驾驭那匹骏马。当众人观看时，只见那马跃入空中，快如白鹭，众人仅能瞥见骑者头上的缠头布。那匹骏马清晨从胜利城(Vijayapura)出发，傍晚时分便抵达了山间之城。因此，它被命名为“破云驹(Abbhavijabbhana-assa)”。

อิจฺเจวํ สมณกุตฺตกา ทารมฺปิ โปเสสุํ, ปเคว อิตรํ อนาจารํ. เตเนว เต สมณกุตฺตกา รญฺโญ มลฺลรงฺคมฺปิ ปวิสิตฺวา มลฺลํ ยุชฺเฌสุํ. เตสุ ปน สมณกุตฺตเกสุ โอวิจงฺคาขุํสงฺฆโช นาม สมณกุตฺตโก มลฺลกมฺเม อติวิย เฉโก อธิโก. โส กิร สํวจฺฉเร สํวจฺฉเร รญฺโญ มลฺลรงฺเค ชยิตฺวา ปนฺนรส วา วีสติ วา อสฺเส ปฏิลภีติ.

这些伪沙门(samaṇakuttakā)甚至养活妻子，更何况其他不如法的行为了。因此，那些伪沙门甚至进入国王的角力场进行角力比赛。在那些伪沙门中，有一名叫奥维昌伽库僧伽乔(Ovicaṅgākhuṃsaṅghajo)者，于角力之术尤为精湛超群。据说他年复一年在国王的角力场上获胜，可获得十五或二十匹马作为奖赏。

รตนปูรนคเร มลฺลกมฺเม อติเฉโก อธิโก เอโก กมฺโพชกุโล อตฺถิ. โส รตนปูรนคเร เชยฺยปุรนคร จ อตฺตนา สมถามํ มลฺลปุริสํ อสภิตฺวา วิชย ปุรํ อาคนฺตฺวา จมฺปกวิหารสฺส ทฺวารสมีเป มลฺลสภามณฺฑเป ปวิสิตฺวา มลฺลกมฺมํ กาตุํ อิจฺฉามีติ รญฺโญ อาโรเจสิ. อถ ราชา ตํ สงฺฆชํ อามนฺเตตฺวา เอวมาห,- อิทานิ โภ ตฺวํ อิมินา สทฺธึ มลฺลยุทฺธํ กาตุํ สกฺขิสฺสสีติ. อามมหาราช ปุพฺเพ อหํ ทหเร หุตฺวา กีฬนตฺถายเยว มลฺลกมฺมํ อกาสึ, อิทานิ ปน เอกูนสตฺตติวสฺโส อหํ อิโต ปจฺฉา มลฺลยุทฺธํ กาตุํ สกฺขิสฺสามิ วา มา วาติ น ชานามิ, อิทานิ ปรปกฺขํ มลฺลปุริสํ มลฺลกมฺเมน มาเรสฺสามีติ วทติ.

在宝满城(Ratanapūranagara)，有一位角力(mallakamma)技艺高超的柬埔寨(Kamboja)族人。他在宝满城与胜战城(Jeyyapurana)未找到与自己实力相当的力士，便来到胜利城(Vijayapura)，进入瞻波伽寺(Campakavihāra)门前的角力场，向国王禀告：“我想进行角力。”于是国王召来僧伽乔(Saṅghajo)对他说：“喂，你现在能与此人进行角力决斗吗？”（僧伽乔）答道：“大王，从前我年轻时，只是为了游戏才练习角力。如今我已六十九岁，此后是否还能进行角力决斗，我亦不知。现在对方的力士扬言要以角力杀死对手。”

อถ ราชูนํ มลฺลกมฺมํ นาม กีฬนตฺถายเยว ภวติ, มา มาเรตุํ อุสฺสาหํ กโรหีติ วตฺวา อญฺญมญฺญํ มลฺลยุทฺธํ การาเปสิ[Pg.99]. สปริสสฺส รญฺโญ โอโลเกนฺตสฺเสว เต มลฺลากาเรน นจฺจิตฺวา อญฺญมญฺญํ สมีปํ อุปคจฺฉึสุ. อถ สงฺฆโช มลฺโล กมฺโพชมลฺลสฺส ปาเทน ปหรณาการํ ทสฺเสตฺวา ทกฺขิณหตฺถมุฏฺฐินา กปาเล ปหารํ อทาสิ. อถ กมฺโพชมลฺลสฺส มุขํ ปจฺฉโต อโหสิ. ตทา สปริโส ราชา อีทิสา ปน วิมุขโต มรณเมว เสยฺโย อิทานิ ปน อิมํ ปสฺสิตุํ น วิสหามีติ วทติ. ปุน สงฺฆโช วามหตฺถ มุฏฺฐินา ปหารํ อทาสิ. อถ กมฺโพชมลฺลสฺส มุขํ ปริวฏฺเฏตฺวา ยถา ปุพฺเพ, ตถา ปติฏฺฐาสิ.

于是国王说：“对国王而言，角力仅是娱乐，切勿试图杀人！”便让他们互相进行角力决斗。在国王与随从们的注视下，那些力士以角力者的舞姿互相靠近。这时，僧伽乔力士佯作用脚攻击柬埔寨力士，随即用右拳击打其头骨。柬埔寨力士的脸顿时转向后方。当时，国王与随从们议论道：“像这样脸被扭向后方，还不如死了的好。我现在实在不忍心看下去了。”随后，僧伽乔力士又用左拳击打。柬埔寨力士的脸便转了回来，恢复如初。

ตสฺมิญฺจ กาเล สปริโส ขตฺติโย ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา ทฺเว อสฺเส ตึสมตฺตานิ วตฺตานิ สตกหาปณญฺจ อทาสีติ. อิทญฺจ วจนํ โปราณโปตฺถเกสุ อาคตตฺตา สาธุชนานญฺจ สํเวชนิยฏฺฐานตฺตา วุตฺตํ. ฐเปตฺวา หิ สํเวคลาภํ นตฺถิ อญฺญํ กิญฺจิ ปโยชนนฺติ.

当时，刹帝利王与其随从见到这奇异的景象，便赏赐了两匹马、三十件衣物和一百个钱币。之所以讲述此事，是因此事出自古籍，且是能令善人生起悚惧之处。除获得悚惧之益外，并无其他任何用意。

กลิยุเค เตรสาธิเก สตฺตวสฺสสเต วิชยปุเรเยว ตสฺส ปุตฺโต กิตฺติตรนามโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. วิตรา สทิสนามวเสเนว สีหสูโรติ นามํ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ รญฺโญ กาเล ลทฺเธสุ ปญฺจสุ เสติเหสุ จตุนฺนํเยว อวเสสตฺตา จตุเสติภินฺโทติ นามํ ปากฏํ. เตเน วาห อภิธานปฺปทีปิกาฏีกายํ จตุเสติภินฺโทติ. ตสฺส รญฺโญ กาเล จตุรงฺคพโล นาม มหาอมจฺโจ คนฺถโกวิโท อภิธานปฺปทีปิกาสํ วณฺณนํ อกาสิ. โส ปน สกลพฺยากรณวนาสงฺคญาณาจารี อโหสิ.

迦利时代(Kaliyuga)七百一十三年，在胜利城(Vijayapura)，前王之子，名为吉帝达罗(Kittitara)的国王登基。他因与“离贪者”(Vitarāga)之名相应，而取名为狮勇(Sīhasūra)。因其父王在位时获得的五头白象仅余四头，故以“四白象破坏者”(Catusetibhindoti)之名为人所知。因此，在《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)的复注(ṭīkā)中称他为“四白象破坏者”。在该王统治时期，有一位名为四军(Caturaṅgabala)的大臣，他博通经论，为《名称辞典》作了释义(vaṇṇanā)。他是一位精通全部语法学的学者。

เอกสฺมิญฺจ สมเย ราชา เอกํ มหนฺตํ วิหารํ การาเปตฺวา อสุกรญฺญา อยํ วิหาโร การาปิโต, อิมสฺมึ วิหาเร สีลวนฺตาเยว นิสีทนฺตูติ โกลาหลํ อุปฺปาเทสิ. อถ สาจญฺญินามคามวาสี เอโก เถโร อาคนฺตฺวา นิสีทิ.

一时，国王建造了一座宏伟的寺院，并宣告道：“此寺院由某某国王所建，唯有持戒清净者方可安住于此！”此事引起了一阵喧哗。当时，有一位居住在萨迦尼(Sācaññi)村的长老前来坐下。

อยํ [Pg.100] ปน ตสฺส เถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,–

以下是那位长老的出身始末——

สาจญฺญิคาเม กิร เอโก คหปติ อตฺตโน ปุตฺตํ สิปฺปุคฺคหณตฺถาย วิหาเร เอกสฺส ภิกฺขุสฺส สนฺติเก นิยฺยาเทสิ. ปุตฺตสฺส ปน วิหารํ อคนฺตุกามสฺส ตชฺชนตฺถาย สกณฺฏกคจฺฉสฺส อุปริ ขิปติ. โส จ ทหโร นิกฺขมิตฺวา เคหํ อนาคตฺวา วิหาเรเยว นิสีทิ. มาตาปิตูนํ สนฺติกํ อนาคนฺตฺวา โถกํ โถกํ ทูรํ คนฺตฺวา สามเณร ภูมิโต อุปสมฺปทภูมึ ปตฺวา อริมทฺทนนครํ คจฺฉิ. อติปญฺญวนฺตตาย ปน ปตฺตปฺปตฺตฏฺฐาเน มหาเถโร สงฺคณฺหึสุ. เตเนเวส สกลมรมฺมรฏฺเฐ ปากโฏ อโหสิ. อถ มาตาปิตโร ปุตฺตสฺส อาคมนํ อเปกฺขิตฺวาเยว นิสีทึสุ. ตมตฺถํ ปน สุตฺวา เอส อมฺหากํ ปุตฺโต ภวิสฺสติ วา โน วาติ วีมํสิตุกาโม ปิตา อนุคจฺฉิ. อริมทฺทนนคเร ตํ สมฺปาปุณิตฺวา อุปฏฺฐเปตฺวา นิสีทิ. โสปิ ภิกฺขุ ยถาอุปฏฺฐาเนเนว สนฺตปฺเปตฺวา คนฺถํ อุคฺคณฺหิ. อปรสฺมึ ปน กาเลโส ภิกฺขุ อชฺช สูโป อปฺปโลโณติอาทินา ปุนปฺปุนํ ภณติ.

据说在萨迦尼村(Sācaññigāma)，有位家主为让儿子学习技艺，将他送到寺院一位比丘处。但儿子不愿去寺院，家主为恐吓他，便将他扔到带刺的灌木丛上。那男孩出来后，没有回家，径直坐在寺院里。他未去父母身边，而是渐渐远行，从沙弥位至受具足戒位，然后去了阿利摩陀那城(Arimaddananagara)。因其智慧超群，所到之处，皆为大长老们所接纳。因此，他在整个缅甸国(Marammaraṭṭha)声名远播。其父母则一直盼望儿子归来。父亲听闻其事，想查明“这究竟是不是我们的儿子”，便追随而去。在阿利摩陀那城找到他后，便侍奉他，然后坐下。那位比丘也如常接受侍奉，心满意足地学习经典。但在后来，那位比丘却常常念叨：“今天的汤不够咸”等等。

อถ ปิตา เอวมาห,- น ปุพฺเพ ปิยปุตฺตก ตยา อีทิสํ วจนํ กถิตํ, อิทานิ ปน ตฺวํ อภิณฺหํ อีทิสํ วจนํ ฉณสิ, การณเมตฺถ กินฺติ ปุจฺฉิ. ปุพฺเพ คนฺเถสุ เฉกตฺตํ อปฺปตฺวา คนฺเถสุ เฉกตฺถํ พฺยาปนฺนจิตฺตตาย น วุตฺตํ, อิทานิ ปน มยา อิจฺฉิโต อตฺโถ มตฺถกํ ปตฺโต, ตสฺมา กายพลปริคฺคหณตฺถาย มยา อีทิสํ วจนํ วุตฺตนฺติ วทติ. ตํ วจนํ สุตฺวา ปิตา มาตุยา สนฺติกํ คมนตฺถาย โอกาสํ ยาจิตฺวา ปิตรา สทฺธึ สกฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺโต วิชยปุรํ เจติยวนฺทนตฺถาย ปาวิสิ.

于是父亲说道：“亲爱的孩子，你从前从未说过这样的话，如今却频繁说起，这是什么原因呢？”（儿子）答道：“从前我尚未精通典籍，心系于此，故未曾言说。如今我所求的目标已经达成，因此为了保养体力，才说了这样的话。”父亲听了这番话，便请求允许去见（孩子的）母亲。在与儿子一同返回自己住处的途中，他为了礼拜圣塔而进入了胜利城(Vijayapura)。

ตทา รญฺญา วุตฺตวจนํ สุตฺวา ตสฺมึ วิหาเร อรุหิตฺวา นิสีทิ[Pg.101]. อารกฺขปุริสา จ ตํ ภิกฺขุํ วิหาเร นิสินฺนํ ทิสฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา จ จตุรงฺคพลํ อมจฺจํ อาเณเปสิ,-คนฺตฺวา ตสฺส ภิกฺขุสฺส ญาณถามํ อุปธาเรหีติ. จตุรงฺคพโล จ คนฺตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คูฬคูฬฏฺฐานํ ปุจฺฉิ. โสปิ ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ วิสฺสชฺเชสิ. จตุรงฺคพโล จ ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา ตํ วิหารํ ตสฺส ภิกฺขุสฺส อทาสิ. ตสฺส ปน ภิกฺขุสฺส ทหรกาเล สกณฺฏกคจฺเฉ ปิตุโน ขิปนํ ปฏิจฺจ กณฺฑกขิปตฺเถโรติ สมญฺญา อโหสิ, มูลนามํ ปนสฺส นาคิโตติ. โสตสฺมึ วิหาเร นิสีทิตฺวา สทฺทสารตฺถชลินึ นาม คนฺถํ อกาสิ. ตสฺส กิร เถรสฺส กาเล ตสฺมึ นคเร อารทฺธ วิปสฺสนาธุรา มหลฺลกา ภิกฺขู สหสฺสมตฺตา อเหสุํ. อารทฺธคนฺถธุรา ปน ทหรภิกฺขู คณนปถํ วีติวตฺตา.

那时，（那位比丘）听了国王所说的话，便登上那座寺院坐下。卫兵们看见那位比丘坐在寺院里，就把此事禀报国王。国王命令一位名为四兵(Caturaṅgabala)的大臣：“去考察那位比丘的智力。”四兵大臣前去，向那位比丘询问了各种深奥隐晦之处。那位比丘也对所问一一作答。四兵大臣将此事禀报国王。国王心生欢喜，便将那座寺院布施给那位比丘。那位比丘年幼时，因其父将他抛于荆棘丛中，而得名为“荆棘抛长老”(Kaṇḍakakhipatthera)，其本名为那吉达。他在那座寺院安住，造了一部名为《声义甘露鬘》(Saddasāratthajalini)的论著。据说，在那位长老的时代，于那座城中，修习观业处的年长比丘约有千人，而修习经教业处的年轻比丘则多得不可胜数。

ตสฺส ปน ปิตรมฺปิ เสฏฺฐิฏฺฐาเน ฐเปสิ. เตเนว ตํ คามํ เสฏฺฐิคาโมติ นาเมน โวหรึสุ.

国王又任命其父为长者，因此人们便以“长者村”(Seṭṭhigāma)之名称呼那个村庄。

กจฺจายนวณฺณนํ ปน วิชยปุเรเยว อภยคิริปพฺพเต นิสินฺโน มหาวิชิตาปี นาม เถโร อกาสิ. วาจโก ปเทสมฺปิ โสเยว อกาสิ. สทฺทวุตฺตึ ปน สทฺธมฺมคุรุตฺเถโร อกาสิ.

《迦旃延释义》乃住于胜利城(Vijayapura)无畏山的大威胜(Mahāvijitāpī)长老所造。《读诵指南》(Vācakopadesa)亦为彼所造。而《声论》(Saddavutti)则为善法师(Saddhammaguru)长老所造。

อิจฺเจวํ วิชยปุเร อเนเกหิ คนฺถกาเรหิ สาสนํ วิปุลํ อโหสิ.

如是，于胜利城(Vijayapura)，由众多论师之故，教法得以广弘。

กลิยุเค ปน ปญฺจาสีตาธิเก ฉวสฺสสเต สมฺปตฺเต อสงฺขยาโจโยนฺนามโก ราชา เชยฺยปุรนครํ มาเปตฺวา ตตฺถ รชฺชํ กาเรสิ. ตตฺถ ปน ราชูนํ กาเล เถเรหิ กตคนฺโถ นาม นตฺถิ.

于迦利时代(Kaliyuga)六百八十五年，有王名为阿僧伽优(Asaṅkhayācoyon)，其建造了杰耶补罗城(Jeyyapura)，并于彼处为王。然于彼处诸王时代，并无长老所造之论典。

กลิยุเค ฉพฺพิสาธิเก สตฺตวสฺสสเต เวสาขมาเส เชยฺยปุรนครํ วินสฺสิ. ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร เชฏฺฐมาเส วิชยปุรํ วินสฺสิ. ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร ผคฺคุนมาเส สตฺวิวราชา [Pg.102] รตนปูรํ นาม นครํ มาเปตฺวา รชฺชํ กาเรสีติ.

于迦利时代(Kaliyuga)七百二十六年卫塞月，杰耶补罗城(Jeyyapura)毁灭。同年耆吒月(Jeṭṭhamāsa)，胜利城(Vijayapura)毁灭。同年颇求拿月(Phaggunamāsa)，萨特维瓦王(Satvivarāja)建造名为宝城(Ratanapūra)之城，并于彼处为王。

อิทํ วิชยปุรเชยฺยปุเรสุ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法于胜利城与杰耶补罗城之确立。

อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพนีปรฏฺเฐเยว รตนปูรนคเร สาสนวํสํ วกฺขามิ.

今我将说缅甸(Maramma)地区、丹巴尼帕国(Tambanīparaṭṭha)宝城(Ratanapūra)之教法史。

กลิยุเค หิ อฏฺฐาสีตาธิเก สตฺตวสฺสสเต นรปติรญฺโญ ธิตาย สทฺธึ อโลงฺคจญฺญิสูรญฺโญ ปุตฺโต อานนฺทสูริโย นาม สนฺถวํ กตฺวา เอกํ (สิทฺธิกํ นาม ปุตฺตํ วิชายิ. โส วเย สมฺปตฺเต รชฺชสมฺปตฺตึ ลภิ. ตโต ปภุติ ยาว มฺเรนโจทิฆา รญฺญา อริมทฺทนนคเร รชฺชํ อกํสุ). ตโต ปจฺฉา สิริสุธมฺมราชาธิปตีติ ลทฺธนาโม สตฺวิวราชา รตนปูรนคเร รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล กลิยุเค เอกนวุตาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต ลงฺกาทีปโต สิริสทฺธมฺมาลงฺการตฺเถโร สีหฬมหาสามิตฺเถโรจาติ อิเม ทฺเว เถรา ปญฺจ สรีรธาตุโย อาเนตฺวา นาวาย กุสิมติตฺถํ ปาปุณิตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ พญฺญารนิ นาเมน รญฺญา นิวาริตา อนิสีทิสฺวา ตโต โสเยว ราชา เถเร ยาว สิริเขตฺตนครา ปหิณิ. ตมตฺถํ ญตฺวา รตนปูรินฺโท ราชา จตฺตาลีสาย นาวาหิ ยาว สิริเขตฺตนครํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา อาเนสิ. อาเนตฺวา จ มหานวคามํ ปตฺตกาเล สห โอโรเธหิ อมจฺเจหิ จ สยเมว ราชา ปจฺจุคฺคจฺฉิ. รตนปูรํ ปฺปน ปตฺตกาเล มหาปถวี จลิ, ปฏินาทญฺจ นทิ. ตทา ราชา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ติโลกคฺคสฺส สาสนํ ปคฺคณฺหิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา สรีรธาตุํ อาเนตฺวา อิธ ปตฺตกาเล อยํ มหาปถวี จลติ, ปฏินาทญฺจ นทติ, อิทํ [Pg.103] อมฺหากํ รฏฺเฐ ชินสาสนสฺส จิรกาลํ ปติฏฺฐานภาเว ปุพฺพนิมิตฺตนฺติ สยเมว นิมิตฺตปาฐํ อกาสิ.

于迦利时代(Kaliyuga)七百八十八年，那罗波帝王(Narapati)之女与阿隆伽赞尼苏罗王(Aloṅgacaññisūra)之子，名为阿难陀苏利耶(Ānandasūriya)者交往，生一子（名为悉底迦(Siddhika)）。其成年后，获得王位。自彼时起，直至弥邻乔提伽王(Mrenacodighā)，皆于阿利摩陀那城(Arimaddana)为王。其后，得名为“吉祥正法王主”(Sirisudhammarājādhipati)的萨特维瓦王(Satvivarāja)于宝城(Ratanapūra)为王。彼王之时，于迦利时代七百九十一年，从楞伽岛(Laṅkādīpa)来了吉祥正法庄严(Sirisaddhammālaṅkāra)长老与师子国大上座(Sīhaḷamahāsāmi)长老此二位长老。此二位长老携五枚舍利，乘船抵达拘尸摩港(Kusimatittha)，于孟国(Rāmaññaraṭṭha)为名为般若罗尼(Baññārani)之王所阻，未能安住。于是，该王派遣长老们前往尸利吉多城(Sirikhetta)。宝城之主闻此事，率四十艘船前往尸利吉多城相迎。迎至大新村(Mahānavagāma)时，国王与后妃、大臣亲自出迎。抵达宝城时，大地震动，河水轰鸣。尔时，国王思惟：“我必护持三界至尊正等觉者之教法。”当迎请舍利至此时，此大地震动，河水轰鸣，国王便亲自解此征兆说：“此乃于我国，胜者之教法得长时住立之先兆。”

ตาว ติฏฺฐตุ ชีวมานสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อานุภาโว, อโหวต สรีรธาตุยาเยว อนุภาโวติ พหุรฏฺฐ วาสิโน ปสิทึสุ. โหนฺติ เจตฺถ, –

“且住世正等觉者之威力不论，仅是舍利便有如是威力！”众多国人皆生净信。于此有偈：

สรีรธาตุยา ตาว, มหนฺโตจฺฉริโย โหติ;

กา กถา ปน พุทฺธสฺส, ชีวมานสฺส เสฏฺฐสฺส.

舍利之威力，已有大奇迹；何况于世尊，住世最胜者。

เอวํ อนุสฺสริตฺวาน, อุปฺปาเทยฺย ปสาทกํ;

พุทฺธคุเณสุ พาหุลฺลํ, คารวญฺจํ กเร ชโนติ.

如是随念者，当生起净信；于佛众功德，人应生恭敬。

กลิยุเค ทฺเวนวุตาธิเก สตฺตวสฺสสเต ตา ปญฺจ ธาตุโย นิทหิตฺวา เชยฺยปุรนครโต ปจฺฉิมทิสาภาเค สมภูมิภาเค เจติยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตญฺจ เจติยํ รตนเจติยนฺติ ปญฺญาเปสิ, หตฺถิรูปพาหุลฺลตาย ปน อเนกิภินฺโทติ ปากฏํ โหติ. ตีหิ สิริคพฺเภหิ สตฺตหิ ทฺวาเรหี จ อลงฺกตํ นาม มหาวิหารํ การาเปตฺวา ทฺวินฺนํ สีหฬทีปิกตฺเถรานํ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา เตสุ มหนฺตตฺเถโร สกวิหารสมีเป ปพฺพตมุทฺธนิ อตฺตโน สิสฺเสปิ อปฺปเวเสตฺวา ลชฺชีเปสลพหุสฺสุตสิกฺขากาเมหิ สพฺเพหิ ตีหิ เถเรหิ สทฺธึ สีมํ สมฺมนฺนติ. อิจฺเจวํ สีมสมฺมุติปริยตฺติวาจนาทิกมฺเมหิ มรมฺมรฏฺเฐ สาสนํ วิรูฬํ กตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ.

于迦利时代(Kaliyuga)七百九十二年，国王将此五枚舍利供奉于杰耶补罗城(Jeyyapura)西面平坦之地，建立了一座佛塔。此塔被称为宝塔(Ratanacetiya)，又因多象形，而以“象破”(Anekibhinda)闻名。又建造一座名为大寺(Mahāvihāra)的寺院，饰以三座圣殿与七座门，布施给两位来自师子国岛(Sīhaḷadīpa)的长老。其后，其中那位大长老于自家寺院附近山顶，即便自己的弟子亦不许进入，与所有三位具足惭愧、可亲、多闻、乐学之长老共同划定戒场(sīmā)。如是，通过划定戒场、读诵教典等法事，于缅甸国(Marammaraṭṭha)令教法增长、确立。

อิทํ มรมฺมมณฺฑเล รตนปูรนคเร สีหฬทีปิเก

此为于缅甸国宝城，由师子国岛长老

ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

为缘，教法之首次确立。

กลิยุเค ฉพฺพีสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส สตฺววราชา รตนปูรนครํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ [Pg.104] กาเล เชยฺยปุรนคเร เอกา ปูปิกา อิตฺถี อลชฺชิโน เอกสฺส ภิกฺขุสฺส สนฺติเก ธนํ อุปนิทหิ. อปรภาเคสา ตํ ธนํ ยาจิ. อถ โส ภิกฺขุ ตว ธนํ อหํ น ปฏิคฺคณฺหามีติ มุสา ภณติ. เอวํ วิวาทํ กตฺวา ตํ การณํ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ปกฺโกสาเปตฺวา สยเมว ตํ ภิกฺขุํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ ภนฺเต ตสฺสา อิตฺถิยา ธนํ ปฏิคฺคณฺหาสิ วา มา วาติ. อหํ มหาราช สมโณ อลิกํ ภณิตุํ น วฏฺฏติ, น ปฏิคฺคณฺหามีติ วทติ. ตํ การณํ ราชา จ ปุนปฺปุนํ ปุจฺฉิตฺวา วีมํสนฺโต ภิกฺขุสฺส เกราฏิกภาวํ ชานิตฺวา ตํ สมโณ สมาโน ภควโต ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทํ อกฺกมิตฺวา มุสา ภณตีติ กุชฺฌิตฺวา สยเมว อปราธานุรูปํ สียํ ฉินฺทิตฺวา ราชเคหโต เหฏฺฐา ขิปิ.

在迦利时代(Kaliyuga)七百二十六年颇求拿月(Phaggunamāsa)，萨提瓦罗王(Satvavarājā)建造了宝城(Ratanapūra)。国王在位时，在杰耶补罗城(Jeyyapura)有一位卖饼妇人将钱财寄存在一位无耻的比丘处。之后她向比丘索要那笔钱。那比丘却谎称：“我没有接受你的钱。”他们为此争论，并将此事禀告国王。国王传唤比丘，亲自问他：“尊者，您是否接受了那位妇人的钱？”比丘回答：“大王，我作为沙门，不应说谎，我没有接受。”国王反复询问、调查此事，了解到比丘的欺诈行为后，龙心大怒，说道：“你身为沙门，竟违越世尊所制学处，说此妄语！”于是亲自依照罪行，斩其首级，自王宫抛下。

ตญฺจ การณํ สกลมรมฺมรฏฺเฐ ปากฏํ. อลชฺชีภิกฺขูปิ อญฺเญ ปาปกมฺมํ กาตุํ น วิสหึสุ. รญฺญา ภายิตฺวาเยว สิกฺขาปทํ น อกฺกเมสุํ.

此事在整个缅甸国(Marammaraṭṭha)广为人知。其他无耻的比丘们也不敢再做恶事。他们正是因为畏惧国王，才没有违犯学处。

กลิยุเค ตึสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต มงฺคกฺริจฺวาโจงฺก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน ราชา รฏฺฐวาสีนํ สุขตฺถาย นิมิตฺตํ คเหตฺวา ตาลวณฺฏํ คเหตฺวา ราชเคหํ ปฏิคฺคณฺหิ. โส จ ราชา สกฺกราเช ปญฺจจตฺตาลีสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต จญฺญิงฺขุํ นาม เจติยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ยงฺครนามกสฺส สิลาปพฺพตสฺส สมีเป โปราณิกํ เอกํ เจติยํ นทีอุทกํ ภินฺทิ. ตทา สกรณฺฑกา ปญฺจ ธาตุโย อุทเก นิมฺมุชฺชนฺติโย เอราปโถ นาม นาโค คเหตฺวา ปจฺฉา จญฺญิงฺขุํ นาม เจติยํ ปติฏฺฐาเปสฺสามีติ รญฺญา อารทฺธกาเลเยว ทาฐานาคสฺส นาม เถรสฺส สห กรณฺฑเกน ปญฺจ ธาตุโย นิยฺยาเทสิ. โส จ เถโร รญฺโญ อทาสิ. ราชา ทฺเว ธาตุโย มุฏฺโฐเจติเย นิธานํ อกาสิ. ติสฺโส ปน จญฺญิงฺขุํ เจติเยติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ.

在迦利时代(Kaliyuga)七百三十年时，有位名叫曼伽克里瓦康卡(Maṅgakricvācoṅka)的国王统治国家。这位国王为求国民安乐，得吉兆后，手持棕榈扇入主王宫。该王在萨迦罗纪年(Sakkarāja)七百四十五年时，建立了一座名为禅宁昆(Caññiṅkhuṃ)的佛塔。在名为扬伽拉(Yaṅgara)的石山附近，一座古塔被河水冲毁。当时，装在舍利匣中的五枚舍利沉入水中，为名为埃拉帕陀(Erāpatha)的龙王所取。后来，当国王开始建造禅宁昆佛塔时，龙王便将这五枚舍利连同舍利匣托付给名为达陀那伽(Dāṭhānāga)的长老。长老将舍利呈交国王。国王将两枚舍利安奉于穆陀佛塔(Muṭṭhocetiya)中。古籍记载，另外三枚则在禅宁昆佛塔中。

โส [Pg.105] ราชา กุมารกาเล สิกฺขาปกสฺส อาจริยสฺส เสตจฺฉตฺตํ ทตฺวา สงฺฆนายกฏฺฐานํ นิยฺยาเทสิ. เขมาจาโร นาม เอโก เถโร รตฺติภาเค มชฺฌนฺติกกาเล เจติยงฺคเณ โอลมฺเพตฺวา ฐปิตํ เภรึ อเนกวารํ ปหริ. อถ ราชา ราชเคหโตเยว สุตฺวา ยถาฐปิตนฺติยามวเสน วิหาเร โกจิ ภิกฺขุ กาลํ กโต ภเวยฺยาติ มญฺญิตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ปุจฺฉาหีติ ทูตํ เปเสสิ. ทูโต วิหารํ คนฺตฺวา การณํ ปุจฺฉิ. ภิกฺขู จ เอวมาหํสุ,- น อมฺเหสุ กาลงฺกตภิกฺขุ นาม อตฺถิ, อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อิทานิ กาลงฺกโตติ พหูนํ มนุสฺสานํ ญาปนตฺถาย เภรึ ปหริมฺหาติ. ปุน ราชา ภิกฺขู ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ภนฺเต ตุมฺเห สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส กาลงฺกตภาวํ ชานาถาติ. อถ ภิกฺขู เอวมาหํสุ,-ภคลโต ปรินิพฺพานกาเล สาสนํ รกฺขิสฺสามีติ สกฺโก เทวานมินฺโท ปฏิญฺญํ กตฺวาปิ อิทานิ สาสเน วสนฺตานํ อมฺหากํ อนุปาลนกมฺมํ นาม กิญฺจิ น อกาสิ, สเจ ปน สกฺโก เทวานมินฺโท ชีวมาโน ภเวยฺย, สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปฏิญฺญํ ทฬํ กตฺวา อิทานิ อปฺโปสฺสุกฺโก น ภเวยฺย. อิทานิ ปน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อารกฺขณกมฺมํ นาม กิญฺจิ น ทิสฺสติ, ตสฺมา อิทานิ สกฺโก เทวานมินฺโท กาลงฺกโตติ ชานิมฺหาติ.

国王年少时，曾将白伞赠予教导他的阿阇梨，并将僧团领导之位托付给他。有位名叫克摩阿罗(Khemācāro)的长老，在夜半时分多次敲击悬挂于佛塔庭院中的鼓。国王在王宫里听到后，以为寺院里有比丘去世，便派使者去询问。使者到寺院后询问原因，比丘们这样回答：“我们这里没有比丘去世，而是帝释天王(Sakko devānamindo)现在已经去世，为了让众人知晓此事，所以才敲鼓。”国王又召集比丘们问道：“尊者们，你们怎么知道帝释天王去世了呢？”比丘们回答说：“世尊般涅槃时，帝释天王曾立誓守护教法。但现在，他没有对安住于教法中的我们做任何护持之事。如果帝释天王还活着，他在正自觉者面前立下坚固誓言，现在就不会如此漠不关心。如今看不到帝释天王有任何守护的行为，因此我们知道帝释天王已经去世了。”

ราชา ตํ สุตฺวา เขมาจารตฺเถรสฺส ปสีทิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. โส จ เถโร สุธมฺมปุรวาสีนํ สีหฬวํสิกานํ มหาเถรานํ วํเส ภวติ ลชฺชี เปสโล โหตีติ.

国王听后，对克摩阿罗长老生起净信，便建造寺院布施给他。这位长老是善法城(Sudhammapura)的居民，属于锡兰传承(Sīhaḷavaṃsa)的大长老一脉，他知惭、温和可亲。

รตนปูรนคเรเยว อธิกรญฺโญ กาเล รตนปูรนครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค มหาเสตุํ การาเปสิ. ตสฺส [Pg.106] ปน อาจริโย สงฺฆราชา ลชฺชีปกฺขํ น ภชติ. เตเนว เถรปรมฺปราย เอส น สงฺคหิตพฺโพ.

就在宝城(Ratanapūra)，阿迪迦王(Adhikarājā)时代，国王在宝城南面建造了一座大桥。然而他的老师僧王并不亲近知惭派。因此他不应被纳入长老的传承中。

ตสฺส รญฺโญ กาเล ฉสฏฺฐาธิเก สตฺตวสฺสสเต กลิยุเค ราชาธิราชา นาม รามญฺญรฏฺฐินฺโท ภูปาโลติ สหสฺสปฺปมาณาสุ นาวาสุ สฏฺฐิสตสหสฺเสหิ โยเธหิ สทฺธึ นทีมคฺเคน ยุชฺฌนตฺถาย รตนปูราภิมุขํ อาคโต.

那位国王在位期间，正值迦利时代(Kaliyuga)七百六十六年，一位名为罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)的孟国(Rāmaññaraṭṭha)君主，率领约一千艘战船和六百万士兵，沿河道前来，朝向宝城(Ratanapūra)欲行交战。

อถ อธิกราชา พหโว อมจฺเจจ ภิกฺขู จ สนฺนิปาตาเปตฺวา มนฺเตสิ,-อิทานิ รามญฺญรฏฺฐิโน ราชา ยุชฺฌนตฺถาย อิธ อาคจฺฉติ, ยุทฺธํ อกตฺวา เกนุปาเยน ตํ ปฏินิวตฺตาเปตุํ สกฺขิสฺสามาติ. อถ สพฺเพ กิญฺจิ อกเถตฺวา ตุณฺหีภาเวเนว นิสีทึสุ.

于是阿迪迦王(Adhikarājā)召集众多大臣和比丘，集会商议说：“现在孟国(Rāmaññaraṭṭha)国王为交战而来此地，不行战争，我们能以何种方法使他返回呢？”当时所有人都一言不发，只是沉默地坐着。

อถ ชาตวสฺเสน เอกตฺตึสวสฺสิโก อุปสมฺปทาวเสน ปน เอกาทสวสฺสิโก เอโก ภิกฺขุ เอวมาห,-เอโก ปน รามญฺญรฏฺฐินฺโท ราชาธิราชา ตาว ติฏฺฐตุ, สเจ สกเลปิ ชมฺพุทีเป สพฺเพ ราชาโน อาคจฺเฉยฺยุํ, เอวมฺปิ กถาสลฺลาเปเนว ยุทฺธํ อกตฺวา ปฏินิวตฺตาเปสุํ สกฺโกมีติ.

那时，一位年龄三十一岁、受具足戒(upasampadā)十一年的比丘这样说道：“且不说孟国(Rāmaññaraṭṭha)的君主罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)，即便整个瞻部洲(Jambudīpa)的所有国王都来了，我也能仅凭言谈，无需战争，就使他们退返。”

อถ อธิกราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา อาห,- ยถา ภนฺเต ตฺวํ สกฺโกสิ ราชาธิราชํ ยถาสลฺลาเปน ปฏินิ วตฺถาเปตุํ, ตถา กโรหีติ.

于是阿迪迦王(Adhikarājā)心生欢喜，说道：“尊者，既然您能以言谈令罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)退返，那就请您如是行之。”

อถ โส ภิกฺขุ เมตฺตาสนฺเทสปณฺณํ เปเสตฺวา โอกาสํ ยาจิ ตสฺส ราชาธิราชสฺส สนฺติกํ ปวิสิตุกาโม. ราชาธิราชา จ ตสฺส ภิกฺขุสฺส เมตฺตาสนฺเทสปณฺณํ ปสฺสิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ สีงฺฆํ อาเนถาติ ทูตํ เปเสสิ. ทูโต อาเนตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสิ. อถ โส ภิกฺขุ ราชาธิราชํ ธมฺมเทสนาย โอวาทํ ทตฺวา สกฏฺฐานํ ปฏินิวตฺตาเปสิ. อยญฺจ [Pg.107] ภิกฺขุ อริมทฺทนนคเร จตูสุ คเณสุ อรหนฺตคณวํโส สิกฺขากาโม ลชฺชี เปสโล. อริมทฺทนนคเร จาคเห นาม เทเส ปน ชาตตฺตา จาคฺรุหิ ภิกฺขูติ โวหาริยติ.

于是，那位比丘送上慈心信函，欲至罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)面前请求许可。罗阇帝罗阇见了那位比丘的慈心信函后，便派遣使者说：“速将彼比丘带来。”使者便将比丘带来觐见国王。于是，那位比丘以法教诫罗阇帝罗阇，劝其返回本国。这位比丘在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)的四个部派中，属于乐学、有惭、和善的阿罗汉僧团传承。又因他出生于阿梨摩陀那城中一个名为贾伽(Cāgaha)的地方，故被称为贾伽族比丘(Cāgruhi Bhikkhu)。

กลิยุเค อฏฺฐาสีตาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต มิญฺญฺหงฺค ธมฺมราชา รตนปูเรเยว รชฺชํ สมฺปตฺโต. ตสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปโต ทฺเว มหาเถรา รตนปูรํ อาคนฺตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหตฺวา นิสีทึสุ.

迦利时代(Kaliyuga)七百八十八年时，明行法王(Miññhaṅga Dhammarājā)于宝城(Ratanapūra)登基为王。在其统治期间，有两位大长老从锡兰岛(Sīhaḷadīpa)来到宝城，护持教法并驻锡于此。

ตทา กลิยุเค อฏฺฐสเต สมฺปุณฺเณ โปราณกํ กลิยุคํ อปเนตฺวา อภินวํ ฐเปตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต. อถ จาคฺริหิ เถโร จ ราชวิหารวาสิตฺเถโร จ เอวมาหํสุ,- อปนีตพฺพกาเล มหาราช สมฺปตฺเต อนปเนตุํ น วฏฺฏตีติ.

其时，迦利时代满八百年，消除旧历、建立新历的时机已至。于是，贾伽族长老与王寺住长老(Rājavihāravāsitthera)如是说道：“大王，当废除之时已至，若不废除，实为不宜。”

อถ ราชา ปุน เอวมาห,-อปนีตพฺเพ สมฺปตฺเต อนปเนตฺวา อชฺฌุเปกฺขิตฺวา วสนฺตสฺส โก โทโสติ. สเจ อปนีตพฺเพ สมฺปตฺเต อนปเนตฺวา อชฺฌุเปกฺขิตฺวา นิสีเทยฺย, รฏฺฐวาสีนํ ทุกฺขํ ภวิสฺสตีติ เวทสตฺเถสุ อาคตํ, สกฺกราชํ อปเนนฺโตปิ ราชา ตสฺมึเยว วสฺเส ทิวงฺคโต ภเวยฺยาติ อาหํสุ.

于是国王又如是说：“当废除之时已至，若不废除而漠然置之，有何过失？”（长老们答道：）“倘若当废除之时已至，却不废除而漠然置之，则国中居民将遭受痛苦，此乃吠陀(Veda)论典所载。而废除萨迦罗纪年(sakkarāja)的国王，亦将于同年驾崩。”他们如是说道。

อถ ราชา สตฺตานํ สุขํ ลภียมานตํ ชานนฺโตเยว มาทิโส อตฺตโน ภยํ อเปกฺขิตฺวา อปนีตพฺพํ อนปเนตฺวา นิสีทิตุํ น วฏฺฏติ, กมฺมํ ขียิตฺวาปิ มม อคุณํ โลเก ปตฺถริตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ มนสิกริตฺวา สกฺกราเช อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปุณฺเณ พสฺยุฉิทฺรมุนิสขฺยํ อปเนตฺวา จมฺมาวเสสํ ฐเปสิ. อถ มหามณฺฑปํ การาเปตฺวา มหาฉณํ กตฺวา มหาทานมฺปิ อทาสิ.

于是国王了知众生将得安乐，便思忖道：“如我这般，不应顾及自身安危，而对当废除之事不予废除、安然不动。纵使我业报穷尽，我的恶名亦将流布于世、根深蒂固。”作是念已，便于萨迦罗纪年(Sakkarāja)八百年圆满时，废除‘婆修质多罗牟尼数’(Basyuchidramunisakhya)，另立‘瞻摩婆萨’(Cammāvasesa)。其后，他命人建造大殿，举行盛大庆典，并广行布施。

จาคฺริหิเถโร ราชวิหาร วาสิตฺเถโรจาติ อริมทฺทน นคเร [Pg.108] อรหนฺตคณาํสิโก ลชฺชี เปสโล สิกฺขากาโม.

贾伽族长老与王寺住长老，皆是阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)阿罗汉僧团的成员，具足惭愧、和善、乐于学问。

อีทิสํ ปน วจนํ สาสนปฺปฏิยตฺตตฺตา จ รฏฺฐวาสิกายตฺตตฺตา จ ธมฺมานุโลมวเสน วุตฺตํ.

然而，此言是依循教法之惯例、国民之习俗，并随顺于法而说。

กลิยุเค จตุวสฺสาธิเก อฏฺฐสเต มหานรปติ ราชา รตนปูรนคเร รชฺชํ กาเรสิ. โส จ ราชา ถูปารามเจติยํ การาเปสิ. ตสฺส ปน อาจริโย มหาสามิตฺเถโร นาม. โส ปน เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬินฺทสฺส รญฺโญ อาจริยสฺส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติเก สิกฺขํ คเหตฺวา ปจฺจาคตตฺเถรวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. ตสฺส รญฺโญ กาเล รตนปูรนคเร มหาอริยวํโส นาม เอโก เถโร อตฺถิ. โส ปน ปริยตฺติวิสารโท อริมทฺทนนคเร ฉปฺปทคณโต อาคตวํสิโก.

迦利时代(Kaliyuga)八百零四年，大那罗波帝王(Mahānarapati Rājā)于宝城(Ratanapūra)执政。该王命人建造了塔园(Thūpārāma)的佛塔。他的老师名为大萨弥长老(Mahāsāmitthera)。当知此长老曾前往锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，于锡兰国王之师舍利弗(Sāriputta)长老处学习，乃是学成归来之传承长老。国王在位期间，宝城有一位名为大圣种(Mahāariyavaṃsa)的长老。他精通教理，传承自阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)的六足僧团(Chappadagaṇa)。

เอกสฺมึ สมเย เชยฺยปุรนครํ คนฺตฺวา เรงฺค อิติ ปากฏสฺส มหาเถรสฺส สนฺติเก สทฺทนยํ อุคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. โส ปน กิร มหาเถโร อญฺเญหิ สทฺธึ ยํวา ตํวา กถํ อสลฺลปิตุกามตาย มุเข อุทกํ ฐเปตฺวา เยภุยฺเยน นิสีทติ. เตเนเวส มรมฺมโวหาเรน เรงฺคุ อิติ ปากโฏ อโหสิ.

一时，他前往胜城(Jeyyapurana)，于名为冷伽(Reṅga)的著名大长老处学习声明学(saddanaya)并安住。据说，那位大长老因不欲与他人闲谈，常口中含水而坐。是故，他以缅甸语(Maramma)被称为“冷古”(Reṅgu)。

โส กิร อริยวํสตฺเถโร เรงฺคุํ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺถํ วาจาเปตุ โอกาสํ ยาจิสฺสามีติ อุปคจฺฉนฺโตปิ กถาสลฺลาปํ อกตฺวา ทฺเว อหานิ วตฺตํ ปริปูเรตฺวาเยว ปจฺจาคจฺฉิ. ตติยทิวเส ปน จมฺมขณฺฑํ อาโกฏุนตฺตา สทฺทํ สุตฺวา มุขโต อุทกํ อุคฺคิริตฺวา การณํ ปุจฺฉิ. คนฺถํ อุคฺคหณตฺถาย อาคตภาวํ อาโรเจสิ.

据说，圣种长老(Ariyavaṃsatthera)前往冷古长老(Reṅgu Thera)处，心想：“我将请求他允许我学习经典。”但他走近后并未交谈，仅是圆满完成了两天的日常行仪便返回了。到了第三天，（圣种长老）敲击了一块皮革，（冷古长老）听到声响，便从口中吐出水来，询问缘由。于是（圣种长老）说明自己是为学习经典而来。

อถ เถโร เอวมาห,-อหํ อาวุโส ทิวเส ทิววเส ติกฺขตฺตุํ คนฺถํ วาเจมิ, มชฺฌนฺติ กาติกฺกมกาเลปิ ปญฺญเจติยํ คนฺตฺวา เจติยงฺคเณ สมฺมชฺชนกิจฺจํ กโรมิ, โอกาสํ [Pg.109] น ลภามิ, เอวมฺปิ ตฺวํ พหูคนฺเถ อุคฺคเหตฺวาปิ อาจริเยหิ ทินฺโนปเทสํ อลภิตฺวา ปุน มม สนฺติกํ อาคจฺฉสิ, ตสฺมายงฺคเณ สมฺมชฺชนวตฺตํ ตาวกาลิกํ วิโกเปตฺวา คนฺถุคฺคหณตฺถาย โอกาสํ ทสฺสามีติ วตฺวา อภิธมฺมตฺถวิสาวินึ นาม ลกฺขณฏีกํ อุคฺคณฺหาเปสิ. นานานเยหิ อุปเทสํ ทตฺวา วาเจสิ. วาเจตฺวา จ ตติยทิวเส อาจริยสฺส สนฺติกํ นาคจฺฉิ. มหาเถโรปิ การณํ อกลฺลตาย อนาคโต ภเวยฺยาติ มญฺญิตฺวา ปุจฺฉนตฺถาย ภิกฺขู เปเสสิ.

于是长老如是说道：“贤友(āvuso)，我每日诵习经典三次，午后亦需前往智慧塔(Paññācetiya)清扫塔院，并无闲暇。即便如此，你虽已学习众多经典，却未得师长教导，而今又来我处。因此，我将暂时放下清扫庭院之事，给予你学习经典的机会。”说罢，便教他学习名为《阿毗达摩义显》(Abhidhammatthavibhāvinī)的疏释。长老以种种方法教导，令其读诵。然而，（圣种长老）学习之后，第三日却未到老师之处。大长老心想：“或许是因身体不适未来吧。”便派遣比丘前去探问。

อริยวํสตฺเถโรจ อาจริยสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามีติ อาคโต, อนฺตรามคฺเคเยว ทูตภิกฺขู ปสฺสิตฺวา เตหิ สทฺธึ มหาเถรสฺส สนฺติกํ อาคมํสุ. อาจริยสฺส สนฺติกํ ปตฺวา อาจริยา อริยวํสตฺเถรํ ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ตฺวํ น อุคฺคหณตฺถาย อาคโตสีติ. อหํ ภนฺเต ตุมฺเหหิ ทินฺโนปเทสํ นิสฺสาย อิทานิ สพฺพํ นยํ ชานามีติ. อถ อาจริโย อาห, ยํ ปน คนฺถํ นิสฺสาย ตฺวํ เฉกตํ ปตฺโตสิ, ตสฺส สํวณฺณนํ กตฺวา อุปการํ กโรหีติ. อถ อริยวํสตฺเถโร อาจริยสฺส วจนํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา มณิสารมญฺชูสํ นาม อนุสํวณฺณนํ อกาสิ. นิฏฺฐิตนิฏฺฐิตปาฬํ อุโปสถทิวเส อุโปสถทิวเส ปุญฺญเจติยสฺส เจติยงฺคเณ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺเฌ วาจาเปตฺวา สุณาเปสิ,- สเจ โกจิ โทโส อตฺถิ, ตํ วทถาติ.

圣种(Ariyavaṃsa)长老心想：“我要去老师那里。”于是出发，在半路上遇见传信比丘们，便与他们一同来到大长老那里。到达老师那里后，老师问圣种长老：“你为何不来学习了？”长老回答：“尊者，如今我依靠您所教授的教导，已经通晓一切义理。”于是老师说：“那么，请为你所依靠而精通的论著撰写一部释义，以此利益他人吧。”于是圣种长老恭敬地接受老师的教导，撰写了对《阿毗达摩义显(Abhidhammatthavibhāvinī)》的复注，名为《摩尼宝匣(Maṇisāramañjūsā)》。每当完成一个段落，就在布萨日于功德塔的塔园中召集比丘僧团，在比丘僧团中诵读令其听闻，并说：“若有任何过失，请指出。”

อถ อริมทฺทนนครโต เจติยวนฺทนตฺถาย เอโก ภิกฺขุ อาคนฺตฺวา ปริสโกฏิยํ สุณิตฺวา นิสีทิ. อถ โส ภิกฺขุ ทฺเว วารํ เอเออิติ สทฺทํ อกาสิ. ตํ ฐานํ สลฺลกฺเขตฺวา ฐเปสิ. นิวาสนฏฺฐานญฺจ ปุจฺฉิ. อริยวํสตฺเถโรปิ สกวิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ ฐาเน อุปธาโรนฺโต เอกสฺมึ ฐาเน เอกสฺส อตฺถสฺส ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตตฺตา ปุนรุตฺติโทโส ทิสฺสติ, เอกสฺมึ [Pg.110] ฐาเน อิมํ คนฺถนฺติ ปุลฺลิงฺครูเปน วตฺตพฺพฏฺฐาเน อิทํ คนฺถนฺติ นปุํสกลิงฺเคน วุตฺตตฺตา ลิงฺควิโรธิโทโส ทิสฺสติ.

那时，一位比丘从敌摧城(Arimaddananagara)前来礼拜佛塔，在集会的一角听闻后坐下。那位比丘两次发出“嗯”的声音。他标记了那个地方并记了下来，还询问了住处。圣种长老回到自己的寺院后，思量那个地方时发现：在一处，同一义理说了两遍，可见有重复的过失；在另一处，本应以阳性词形说“imaṃ ganthaṃ”（这部论著）的地方，却以中性词形说了“idaṃ ganthaṃ”（这个论著），可见有词性相违的过失。

อถ ตํ ปุคฺคลํ ปกฺโกสาเปตฺวา เอวมาห,-อหํ อาวุโส อิมํ คนฺถํ มหุสฺสาเหน กโรมิ, ตญฺจ วิเวกกาเล รตฺติภาเคเยว โปตฺถกํ ปตฺถริตฺวา ลิขามิ, เอวํ มหุสฺสาเหน กโรนฺตมฺปิ ตฺวํ อรุจฺจนากาเรน สทฺทํ กโรสิ, กีทิสํ ปน โทสํ สุตฺวา เอวํ กโรสีติ ปุจฺฉิ. อถ โส ภิกฺขุ เอวมาห,- ตโย ภนฺเต มหุสฺสาเหน กเต คนฺเถ โทสวเสน พหุวตฺตพฺพฏฺฐานํ นตฺถิ, สทฺทโตเจว อตฺถโต จ ปริปุณฺโณเยเวส คนฺโถ, อถ โข ปน เอกสฺมึ ฐาเน เอกสฺส อตฺถสฺส ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตตฺตา ปุรนุตฺติโทโส ทิสฺสติ, เอกสฺมึ ปน อิมํ คนฺถนฺติ ปุลฺลิงฺเคน วตฺตพฺพฏฺฐาเน อิทํ คนฺถนฺติ นปุํสกลิงฺเคน วุตฺตตฺตา ลิงฺควิโรธิโทโส ทิสฺสติ, เอวํ เอตฺตกํเยว โทสํ ทิสฺวา อีทิสํ อรุจฺจนาการํ ทสฺเสมีติ.

于是他叫来那个人后这样说：“贤友，我正以极大努力撰写这部论著，而且我都是在独处时，于夜间铺开书写。即便我如此努力，你却发出表示不悦的声音，你是听到了什么样的过失才这样做的？”那位比丘回答说：“尊者，由您以极大努力所作的这部论著，在文句和义理上都堪称圆满，就过失而言，并无太多可说之处。不过，在一处，同一义理说了两遍，可见有重复的过失；在另一处，本应以阳性词形说‘imaṃ ganthaṃ’的地方，却以中性词形说了‘idaṃ ganthaṃ’，可见有词性相违的过失。我正是看到了这一点过失，才表现出这样不悦的样子。”

อถ อริยวํสตฺเถโร ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา อตฺตโน สรีรปารุปิตํ ทุปฏฺฏจีวรํ อิมินาหํ ตว ญาณํ ปูเชมีติ วตฺวา อทาสิ. ปจฺฉากาเล อธิกราชา ตมตฺถํ สุตฺวา นาม ลญฺฉํ อทาสิ.

于是圣种长老心生欢喜，脱下自己裹在身上的双层衣，说道：“我以此供养您的智慧。”说完便赠予了他。后来，国王听闻此事，赐予了他一个封号。

โส จ อริยวํสตฺเถโร มณิทีปํ นาม คนฺถํ คนฺถา ภรณญฺเจว ชาตกวิโสธนญฺจ ปาฬิภาสาย อกาสิ. อนุฏีกาย ปน อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

那位圣种长老用巴利语撰写了名为《摩尼灯(Maṇidīpa)》的论著，以及《论著庄严(Ganthābharaṇa)》和《本生校订(Jātakavisodhana)》。此外，他还用缅甸语为复注撰写了义理疏解。

เอกํ สมยํ อธิกราชา วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณิ. เถโร ธมฺมํ เทเสตฺวา นิฏฺฐิตกาเล ยานพลึ สุขตฺถาย ยาจิ. ราชา อทตฺวา นาวํ อภิรูหิตฺวา ปจฺจาคจฺฉิ. อนฺตรามคฺเค นาวาย ผิยํ เอโก สํสุมาโร มุเขน คณฺหิตฺวา นิจฺจลํ กตฺวา ฐเปสิ. เถเรน ยาจิตํ ยานพลึ ททามีติ มหาสทฺทํ กตฺวา ราชปุริเส ติกฺขตฺตุํ นิจฺฉาเรสิ. อถ สํสุมาโร นาวํ มุญฺจิตฺวา คจฺฉิ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา วิหารํ นิกฺขมิ. อถ [Pg.111] เอโก หตฺถินี วิหารสมีเป พนฺธิตฺวา ฐเปสิ. สา โพธิรุกฺขสาขํ ฉินฺทิตฺวา ขาทิ. สา ตตฺเถว ภูมิยํ ปติ. อถ เถโร สจฺจกิริยํ กตฺวา เมตฺตาภาวนํ ภาเวตฺวา เมตฺโตทเกน ภิญฺจิ. ตํ ขณญฺเญว สา อุฏฺฐหิ. ราชา จ ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา ตสฺสา อคฺฆนกมูลํ ทตฺวา วิหารโต นที ติตฺถํ คมนมคฺเค สิลาปฏฺฏํ จินิตฺวา เสตุํ อกาสีติ.

一时，国王前往寺院听法。长老说法终时，为求便利而乞求车乘。国王没有施予，便登船返回。途中，一条鳄鱼用嘴咬住船舵，使船静止不动。国王于是大声让其侍从宣告三次：“我将施予长老所乞求的车乘！”鳄鱼这才放开船离去。又有一次，国王从寺院出来。当时，有一头母象被拴在寺院附近。那母象折断菩提树的树枝吃下后，当即倒在地上。于是长老行真实祈愿，修习慈心，并以慈水洒之。刹那间，母象便站了起来。国王见到此等奇事，便布施了与母象等值的财物，并且从寺院到河边渡口的路上，铺设石板，建造了一座桥。

สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร ปน อริยวํสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก เชตวนวิหารวาสี. เต ปน เถรา ฉปฺปทคณวํสิกาติ ทฏฺฐพฺพา.

法誉(Saddhammakitti)长老是圣种(Ariyavaṃsa)长老的同住弟子，居住在祇陀林(Jetavana)寺。当知这些长老属于六足(Chappada)传承。

กลิยุเค ทฺเวจตฺตาลีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต รตนปูรนคเรเยว สิริสุธมฺมราชาธิปติ นาม ทุติยาธิกราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ปพฺพตพฺภนฺตรนครโต มหาสีลวํโส นาม เถโร ปญฺจจตฺตาลีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต สุเมธกถํ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิตฺวา พุทฺธาลงฺการญฺจ นาม กพฺยาลงฺการํ ปพฺพตพฺภนฺตรปฺปฏิสํยุตฺตญฺเจว กพฺยาลงฺการํ พนฺธิตฺวา เต คเหตฺวา รตนปูรนครํ อาคจฺฉิ.

迦梨时代(Kaliyuga)八百四十二年时，在宝满城(Ratanapūra)，有名为吉祥正法王(Sirisudhammarājādhipati)的第二位国王正在统治。那时，一位名叫大戒族(Mahāsīlavaṃsa)的长老从山腹城(Pabbatabbhantara)而来，他在八百四十五年时，以诗庄严体创作了《善慧传(Sumedhakathā)》，又创作了名为《佛庄严(Buddhālaṅkāra)》的诗庄严著作，以及一部与山腹城相应的诗庄严著作，之后带着这些著作来到宝满城。

อถ ราชา ถูปารามเจติยสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน รตนวิมานวิหาเร นิสีทาเปสิ. โส จ เถโร ตตฺถ โสตารานํ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. โส จ เถโร ตตฺถ นิสินฺนานํ เถรานํ อฏฺฐมโก โหติ. โส จ มหาสีลวํสตฺเถโร กลิยุคสฺส ปนฺนรสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต ชาโต. ตึสวสฺสกาเล รตนปูรนครํ อาคโตติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ. โส ปน เถโร เนตฺติปาฬิยา อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ ปารายนวตฺถุญฺจ.

于是国王安排他在塔园寺(Thūpārāma)佛塔附近的宝殿精舍(Ratanavimānavihāra)住下。那位长老在那里为听众诵读教理后坐下。他是当时坐在那里的长老中的第八位。那位大戒族长老出生于迦梨时代八百一十五年。据古籍记载，他三十岁时来到宝满城。此外，那位长老用缅甸语为《导论》(Nettippakaraṇa)及《彼岸道事》(Pārāyanavatthu)作了义理疏解。

รตนปูรนคเรเยว รฏฺฐสาโร นาม เอโก เถโร อตฺถิ, มหาสีลวํสตฺเถเรน สมญฺญาณถาโม. โส ปน รตนปูรนคเรเยว [Pg.112] กลิยุคสฺส ตึสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต กาเล ชาโต. ภูริทตฺตชาตกํ หตฺถิปาลชาตกํ สํวรชาตกญฺจ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิ อญฺญญฺจ อเนกวิธํ กพฺยาลงฺการํ. เต ปน ทฺเว เถรา กพฺยาลงฺการกา รกาติ เถรปรมฺปราย ปเวเสตฺวา น คเณนฺติ โปราณา.

在宝满城(Ratanapūra)有一位名叫国髓(Raṭṭhasāra)的长老，与大戒族(Mahāsīlavaṃsa)长老智慧相当。这位长老于迦梨时代(Kaliyuga)八百三十年时在宝满城出生。他以诗庄严体创作了《大地施本生》(Bhūridattajātaka)、《象护本生》(Hatthipālajātaka)和《防护本生》(Saṃvarajātaka)，以及其他各种诗庄严作品。然而，古人并不将这两位擅长诗庄严的长老纳入长老传承。

เอตฺถ จ กิญฺจาปิ สมณานํ อุโปสถิกานญฺจ กพฺยาลงฺการํ พนฺธิตุํ วาเจตุํ วา กปฺปากปฺปวิจารณํ วตฺตุํ โอกาโส ลทฺโธ, สาสนวํสํ ปน วตฺตุํ โอกาสสฺส อติวิตฺถาโรวเสสตฺตา ตํ อวตฺวา อชฺฌุเปกฺขิสฺสาม. อุโปสถวินิจฺฉเย ปน นจฺจคีตาทิสิกฺขาปทสฺส วิสเย วิตฺถาเรน มยํ อโวจุมฺหา.

于此，虽然沙门和布萨持戒者有机会创作或诵读诗庄严作品，或讨论其合宜与否，但因讲述教法史(sāsanavaṃsa)的篇幅过于广大，故我们略而不谈。在《布萨决议》(Uposathavinicchaya)中，关于歌舞等学处的问题，我们已详细讲述。

กลิยุคสฺส คเต เตสฏฺฐาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต รตนปูรนคเรเยว สิริตฺริภวนาทิตฺยนรปติปวรมหาธมฺม ราชาธิปติราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเลติสาสนธโช นาม ภิกฺขุ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สนฺติเก คนฺถํ อุคฺคณฺหิ. อถ อริมทฺทนนครโต เอโก มหาเถโรโสตุนํ วาจิตฺวา รตนปูรนคเร นิสีทิสฺสามีติ อาคโต. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส คนฺถํ วาเจนฺตสฺเสว วิหารสฺส เหฏฺฐา นิสีทิตฺวา โส มหาเถโร สทฺทํ สุณิตฺวา เอวํ จินฺเตสิ,-เอตสฺส สนฺติเก อหํ นวกฏฺฐาเน ฐตฺวา โถกํ คนฺถํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ. อถ โส มหาเถโร สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สนฺติกํ ปวิสิตฺวา คนฺถํ วาจาเปตุํ โอกาสํ ยาจิ. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร วสฺสปมาณํ ปุจฺฉิตฺวา ตฺวํ ภนฺเต มยา วุฑฺฒตโรสีติ อาห. อหํ ตยา วุฑฺฒตโรปิ สมาโน นวกฏฺฐาเน ฐตฺวา คนฺถํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ อาห. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร ตสฺส คนฺถํ วาเจสิ. อติปสีทิตฺวา ปน ตํ มหาเถรํ มหาสาธุชฺชโนติ นาเมน โวหารติ.

迦梨时代(Kaliyuga)八百六十三年时，在宝满城(Ratanapūra)，名为吉祥三界日王最胜大正法王诸王之王(Siritribhavanādityanarapatipavaramahādhammarājādhipatirājā)的国王统治着国家。在那位国王时期，有位名叫教幢(Tisāsanadhaja)的比丘在法誉(Saddhammakitti)长老座下学习论著。后来有位大长老从敌摧城(Arimaddana)前来，心想：“我要去宝满城居住并为听众讲法。”当时法誉长老正在讲授论著，这位大长老坐在寺院下方听闻，心想：“我要以新学者的身份在他座下学习一些论著。”于是那位大长老来到法誉长老处，请求允许听他讲授论著。法誉长老询问他的戒腊后说：“尊者，您比我年长。”大长老回答：“虽然我比你年长，但我要以新学者的身份学习论著。”于是法誉长老为他讲授论著。由于对他极为敬信，便以“大善人”(Mahāsādhujjana)之名来称呼那位大长老。

อถ [Pg.113] ปจฺฉา มรมฺมรฏฺฐํ กลิยุคสฺส ปญฺจาสีตาธิกอฏฺฐสตกาลโต ปฏฺฐาย ยาว อฏฺฐาสีตาธิกอฏฺฐสตวสฺสกาลํ นานาภเยหิ สงฺขุพฺภิตํ อโหสิ. ตทา กมฺโพชรฏฺฐโต สิหนิสฺวา นาม ภินฺนกุโต อาคนฺตฺวา รตน ปูรนคเร รชฺชํ คณฺหิ. อถ โส เอวํ จินฺเตสิ,- ภิกฺขู อทารา อปุตฺติกา หุตฺวา ปุน สิสฺเส โปเสตฺวา ปริวารํ คเวสนฺติ, สเจ ภิกฺขู ปริวารํ วิจินิตฺวา ราชภาวํ คณฺเหยฺยุํ, เอวํ สติ รชฺชํ คเหตุํ สกฺขิสฺสนฺติ, อิทาเนว ภิกฺขู คเหตฺวา มาเรตุํ วฏฺฏตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา โตวิสีลู นามเก เขตฺตวเน พหู มณฺฑเป การาเปตฺวา โคมหิสกุกฺกุฏสูกราทโย มาราเปตฺวา ภิกฺขู โภเชสฺสามีติ วตฺวา เชยฺยปุรวิชยปุรรตนปูรนคเรสุ สพฺเพ มหาเถเร พหูหิ อนฺเตวาสิเกหิ สทฺธึ ปกฺโกสาเปตฺวา เตสุ มณฺฑเปสุ นิสีทาเปตฺวา หตฺถิอสฺสาทิเสนงฺเคหิ ปริวาเรตฺวา มาเรสิ. ตทา กิร ติสหสฺสปฺปมาณา ภิกฺขู มรึสูติ. ภิกฺขู จ มาเรตฺวา พหูปิ โปตฺถเก อคฺคินา ฌาเปสิ, เจติยานิปิ เภทาเปสิ. อโหวต ปาปชนสฺส ปาปกมฺมนฺติ. โหนฺติ เจตฺถ,-

此后，在迦梨时代(Kaliyuga)自八百八十五年至八百八十八年间，马拉马国(Marammaraṭṭha)因种种恐怖而动荡不安。那时，从柬埔寨国(Kambojaraṭṭha)来了一个名叫西哈尼斯(Sihanisva)的叛徒，占据了宝满城(Ratanapūra)为王。他这样想道：“比丘没有妻子儿女，收了弟子后还会寻求侍从，如果比丘寻得侍从并夺取王位，这样就能篡夺王权。现在就应该抓住比丘杀掉！”他如此思虑后，在多毗尸罗(Tovisīlū)名田园中建造了许多亭阁，宰杀牛、水牛、鸡、猪等，声称要供养比丘。于是召集杰亚布拉城(Jeyyapura)、维贾亚布拉城(Vijayapura)、宝满城的所有大长老及其众多弟子，让他们坐在那些亭阁中，用象兵、马兵等军队包围后杀害。据说当时约有三千比丘被杀害。杀害比丘后，他又用火焚烧了许多典籍，还破坏了佛塔。唉，这是恶人的恶行啊！偈颂曰：

สาสนํ นาม ราชานํ, นิสฺสาย ติฏฺฐเต อิธ;

มิจฺฉาทิฏฺฐิกราชาโน, สาสนํ ทูเสนฺติ สตฺถุโน.

教法实依王力存，邪见君王玷导师教。

สมฺมาทิฏฺฐี จ ราชาโน, ปคฺคณฺหนฺเตว สาสนํ;

เอวญฺจ สติ อากาเส, อุลูราชาว ทิพฺพตีติ.

正见之诸王，则拥护教法；如此则如星王，闪耀于空中。

อถ กลิยุเค เอกวสฺสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต อากาเส พหูหิ ตารกาหิ ธูมา นิกฺขมึสุ. จญฺญิงฺขุเจติเยปิ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพสฺส อกฺขิกูปโต อุทกธาราเนตฺตชลานิวิย นิกฺขมึสูติ ราชวํเส วุตฺตํ.

那时，在迦梨时代(Kaliyuga)九百零一年时，天空中许多星星冒出烟雾。在禅宁库支提(Caññiṅkhucetiya)，佛像的眼眶中流出如泪水般的水流，《王史》(Rājavaṃsa)中如此记载。

อถ [Pg.114] สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร สทฺธึ มหาสาธุชฺชนติสาย นธชตฺเถเรหิ เกตุมตีนครํ อคมาสิ. รฏฺฐสารตฺเถโรปิ สิริเขตฺตนครํ สยเมว อคมาสีติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ. ตํ ปน ราชวํเส สิริเขตฺตนครินฺโท สตฺว วราชา ตํ อาเนสีติ วุตฺตวจเนน น สเมติ.

法誉(Saddhammakitti)长老与大善人(Mahāsādhujjana)、三藏法幢(Tisāsanadhaja)诸位长老一同前往凯图马蒂城(Ketumatī)。国髓(Raṭṭhasāra)长老也独自去了斯里吉达城(Sirikhetta)，古籍中如此记载。然而这与《王史》(Rājavaṃsa)中斯里吉达城主萨特瓦拉国王(Satva Varājā)迎请他的说法不符。

สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโรปิ เกตุมตีนคเร กาลงฺกโต. ตโต ปจฺฉา โถกํ กาลํ อติกฺกมิตฺวา มหาสาธุชฺชนตฺเถโร ตตฺเถว กาลมกาสิ.

法誉(Saddhammakitti)长老也在凯图马蒂城(Ketumatī)去世。此后不久，大善人(Mahāsādhujjana)长老也在那里去世。

ติสาสนธชตฺเถโร ปน กลิยุเค ทฺวาทสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร อเนกเสติภินฺทสฺส รญฺโญ กาเล เกตุมตีนครโต หํสาวตีนครํ อคมาสิ.

三藏法幢(Tisāsanadhaja)长老在迦梨时代(Kaliyuga)九百一十二年时，于汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)阿内卡塞提宾达(Anekasetibhinda)国王在位期间，从凯图马蒂城(Ketumatī)前往汉萨瓦底城。

ตโต ปจฺฉา ติจตฺตาลีสวสฺสิโก หุตฺวา กลิยุเค เตรสาธิเก นววสฺสสเต มิงฺฆ พฺรหฺมนรปติรญฺโญกาเล ปุน เชยฺยปุรนครํ สมฺปตฺโต หุตฺวา เชตวนวิหารสมีเป เอกิสฺสํ คุหายํ ทิสีทิ. มหาอริยวํสคณิกสฺส เชตวนตฺเถรสฺส สนฺติเก อุปสงฺกมิ.

此后，他四十三岁时，在迦梨时代(Kaliyuga)九百一十三年，明伽婆罗门王(Miṅgha Brahmanarapati)统治时期，再次到达杰亚布拉城(Jeyyapura)，住在祇陀林寺附近的一个洞穴里。他去亲近属于大圣族系(Mahāariyavaṃsagaṇika)的祇陀林长老。

ตสฺมิญฺจ กาเล เชตวนตฺเถโร คิลาโน หุตฺวา มยิ กาลงฺกเต มม ฐานํ อธุนา หํสาวตีนครโต อาคโต ติสาสนธโช นาม เถโร ปริคฺคณฺหิตุํ สมตฺโถ ภวิสฺสติ, ตสฺส นิยฺยาเทสฺสามีติ จินฺเตสิ. ตสฺมึ ขเณ ติสาสนธชตฺเถโร ปุริมยาเม สุปินํ มสฺสิ,– มตกเฬวรํ สมีปํ อาคจฺฉตีติ, มชฺฌิมยาเม ปน ตํ มตกเฬวรํ คุหายํ ปวิสตีติ, ปจฺฉิมยาเม มตกเฬวรสฺส มํสํ สตฺเถน ฉินฺทตีติ. อถ สุปินํ ปสฺสิตภาวํ อตฺตโน สมีเป สยนฺตสฺส เอกสฺส สามเณรสฺส อาโรเจสิ. อาโรเจตฺวา จ ปริตฺตํ ภเณตฺวา นิสีทนฺตสฺเสว เชตวนตฺเถโร ตํ ปกฺโกสิตฺวา เชตวนวิหารํ ตสฺส นิยฺยาเทสิ. ติสาสนธชตฺเถโร จ เชตวนวิหาเร นิสีทิตฺวา [Pg.115] คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. มิงฺฆ พฺรหฺมนรปติราชา จ ตสฺส อนุคฺคหิตํ อกาสิ.

那时，祇陀林长老生病了，心想：“我去世后，现在从汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)来的，名叫三藏法幢(Tisāsanadhaja)的长老能够胜任接管我的位置，我要把精舍交给他。”就在那时，三藏法幢长老在初夜梦见一具尸体来到附近；在中夜梦见那具尸体进入洞穴；在后夜梦见有人用刀切割尸体上的肉。于是他把所做的梦告诉睡在身边的一个沙弥。告诉沙弥并念诵护卫经后，正安坐时，祇陀林长老就叫他过去，把祇陀林精舍交给他。三藏法幢长老安住于祇陀林精舍后，读诵典籍并安住下来。明伽婆罗门王(Miṅgha Brahmanarapatirājā)也对他给予了支持。

ปจฺฉา กลิยุเค โสฬสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนครินฺโท อเนกเสติภินฺโท นาม ราชา รตนปูรนครํ วิชยิตฺวา เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ.

后来，在迦梨时代(Kaliyuga)第九百一十六年，汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)主阿内卡塞提宾达王(Anekasetibhinda)征服了宝满城(Ratanapūra)，建造了一座精舍并供养给他。

โส จ ติสาสนธชตฺเถโร อริมทฺทนนคเร อรหนฺต คณวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ.

这位三藏法幢长老，在阿里马达那城(Arimaddana)，应当被看作是阿罗汉僧团传承者。

ตสฺส ปน สิสฺสา อเนกสตปฺปมาณา ลชฺชิโน อเหสุํ. เตสุ ปน สิสฺเสสุ วรพาหุตฺเถโร ภูมินิขาเนน ครวาสิตฺเถโร มหารฏฺฐคามวาสิโน ตโย มหาเถราติ อิเม ปญฺจ เถรา วิเสสโต ปริยตฺติโกวิทาติ.

然而，他的弟子们大约有数百位，都有惭愧心。在这些弟子中，瓦拉巴胡长老(Varabāhu)、掘地者伽拉瓦西长老(Bhūminikhānena Garavāsī)、以及居住在大国村(Mahāraṭṭhagāma)的三位大长老——这五位长老尤其精通教典。

ติสาสนธชตฺเถโร จ มหลฺลกกาเล อนาปาน สติกมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วิเวกฏฺฐานํ คณฺหิ. ตทา เชตวนคณาทโย อรหนฺต คณวํสาเยว. อปรภาเคเยว เตสํ สิสฺสานุสิสฺสปรมฺปราสุ เกจิ ภิกฺขู สิรจฺฉาทนํ นานาวณฺณปฺปฏิมณฺฑิตญฺจ ตาลวณฺฏํ คเหตฺวา อาจารวิการํ อาปชฺชึสุ.

三藏法幢长老在年老时，修习安般念业处，进入森林，选择僻静之处。当时，祇陀林僧团等都还是阿罗汉僧团的族系。但在后来的弟子代代相传中，他们的一些比丘拿了头巾以及用各种颜色装饰的棕榈叶扇，做出了行为失常的举动。

กลิยุเค เอกวสฺสาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต อุกฺกํสิโก นาม ราชา วิหารํ การาเปตฺวา ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส วรพาหุตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส มหารตนากรสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ.

在迦梨时代(Kaliyuga)第一千零一年，乌坎西卡王(Ukkaṃsika)建造了一座精舍，并将其赠予三藏法幢长老的弟子——瓦拉巴胡长老(Varabāhu)的弟子——大宝藏长老(Mahāratanākara)。

โส จ มหารตนากรตฺเถโร อุกฺกํสิกรญฺโญ สิริสุธมฺมราชามหาธิปตีติ นามลญฺฉํ ฉนฺทาลงฺการสทฺทเนตฺติ นเยหิ อลงฺกริตฺวา ทสฺสิตํ รชินฺทราชนามาภิเธยฺยาทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสิ.

彼大宝藏长老造了一部名为《王中王名义明灯》(Rajindarājanāmābhidheyyādīpani)的典籍，书中以韵律、修辞、语法等方法，庄严地阐释了乌坎西卡王(Ukkaṃsika)的尊号“吉祥善法大王”(Sirisudhammarājāmahādhipati)。

ตญฺจ คนฺถํ ปริวิโสธนตฺถาย ติโรปพฺพตาภิเธยฺยสฺส มหาเถรสฺส นิยฺยาเทสิ. ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูเตสุ [Pg.116] มหารฏฺฐคามวาสีสุ ตีสุ ภาติกตฺเถเรสุ เชฏฺโฐ ตึสคุหาสุวสนฺโต ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. สตฺววราชา จ ตสฺมึ เถเร อติวิย ปสนฺโน อโหสิ. ญฺโญงฺกรมิ นามกสฺส รญฺโญ กาเลปิ จูฬปิตา เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ. อุกฺกํสิกรญฺโญ กาเลปิ มงฺควํนามเก ปพฺพเต วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ.

为了校订此典籍，他将其托付给名为提罗巴瓦塔(Tiropabbata)的大长老。在三藏法幢(Tisāsanadhaja)长老的弟子中，有三位住在大国村的兄弟长老，其中年长者住在三十窟(Tiṃsaguhāsu)，教授教理后便安住下来。萨特瓦拉王(Satvavarājā)对这位长老极为信奉。在尼翁卡拉米王(Ññoṅkarami)时期，长老的叔父建造了一座精舍并供养给他。在乌坎西卡王(Ukkaṃsika)时期，又在曼伽瓦纳山(Maṅgavaṃna)上建造了一座精舍并供养给他。

เตสุ มหารฏฺฐคามวาสิตฺเถเรสุ มชฺฌิมตฺเถโรปิ ติสาสนธชตฺเถรสฺส เชฏฺฐภาติกตฺเถรสฺส จ นิวาสฏฺฐานภูเต เชตวนวิหาเรเยว คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. กนิฏฺฐตฺเถโรปิ เตสํ นิวาสฏฺฐานภูเตสุเยว วิหาเรสุ คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. เอตฺถ จ ติสาสนธชตฺเถโร นาม ลชฺชิอลชฺชิวเสน ทุพฺพิโธ. ยถาวุตฺตตฺเถโร ปน ลชฺชีเย วาติ ทฏฺฐพฺโพ. อลชฺชี ปน อิมสฺมึ เถรปรมฺปราทสฺสเน น อิจฺฉิ ตพฺโพ. อลชฺชีภูตสฺส ปน ติสาสนธชตฺเถรสฺส วตฺถุํ อิธ อวตฺวา อชฺฌุเปกฺขิสฺสาม, ปโยชนาภาวา คนฺถสฺส จ ปปญฺจูปคมนตฺตาติ.

那些住在大国村的长老中，中间的长老也在三藏法幢长老及其兄长长老所居住的祇陀林精舍研习教理后安住下来。最年少的长老也在他们所居住的那些精舍中研习教理后安住下来。此处，三藏法幢长老有具惭与无惭二种。当知，如前所述的长老是具惭者。在此长老传承的记述中，不应纳入无惭者。至于无惭的三藏法幢长老之事，因无必要且会使典籍繁复，故于此舍而不述。

โยคิรงฺค นามกสฺส รญฺโญ กาเล เชยฺยปุเร สุวณฺณคุหวาสี มหาเถโร ทกฺขิณารามวิหารวาสี มหาเถโร จตุภูมิกวิหารวาสี มหาเถโร โตงฺคภีลู วิหารวาสี มหาเถโร จ ติสาสนธชมหาเถรสฺส สทฺธิวิหาริกาเยว. เตสํ ปน วตฺถุมฺปิ คนฺถวิตฺถารภเยน น วทาม. ลชฺชิคณวํสิกา เอเตติ วิชานนเมว เหตฺถ ปมาณนฺติ.

瑜伽兰伽王(Yogiraṅga)在位时，于杰亚布拉城(Jeyyapura)，有住金窟(Suvaṇṇaguhā)大长老、住南园寺(Dakkhiṇārāma)大长老、住四层寺(Catubhūmika)大长老及住通伽毗卢寺(Toṅgabhīlū)大长老，他们皆是三藏法幢大长老的亲传弟子。然因恐典籍冗长，于此不述其事。于此，当知他们是具惭僧团的传承者，以此为准。

กลิยุเค เอกสฏฺฐาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ชุณฺหปกฺขทุติยทิวเส สุกฺกวาเร รตนปูรนครํ ทุติยํ มาเปตฺวา ญฺโญคีรงฺค นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. สีหสูรธมฺมราชาติปิ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. โตจภีลู วิหารวาสีมหาเถรํ [Pg.117] อุทฺทิสฺส จตุภูมิกวิหารํ การาเปสิ. จตฺตาริ มหามุนิเจติยานิปิ การาเปสิ. วิหาร เจติเยสุ อนิฏฺฐิเตสุเยว สินฺนีนครํ นิกฺขมิตฺวา ตตฺถ เวรํ วูปสมาเปตฺวา ปจฺจาคตกาเล สงฺขารสภาวํ อนติกฺกมนโต ทิวงฺคโต อโหสิ. อโหวต สงฺขารธมฺมาติ. โหนฺติ เจตฺถ,–

迦利时代(Kaliyuga)第九百六十一年，法古那月(Phagguna)白分第二天周五，一位名叫尼奥吉兰伽(Ññogīraṅga)的国王兴建了第二座拉达那布拉城(Ratanapūra)并治理国事。他也接受了“狮勇法王”(Sīhasūradhammarājā)的尊号。他为住兜伽毗卢寺(Tocabhīlū)大长老兴建了四层寺，亦兴建了四座大牟尼塔。在寺院与佛塔尚未完工时，他前往辛尼城(Sinnī)，于彼处平息敌意后，在返回途中，因未能超越诸行之性而逝世。呜呼，诸行之法！此中有偈：—

เสยฺยถา วาณิชานํว, ฆรโคฬิกรูปกํ;

ตํตํทิสํ ภมิตฺวาว, สีสํ ฐเปติ อุตฺตรํ;

犹如商旅之罗盘，虽于诸方旋转，终将头指于北方；

เอวํ โลกมฺหิ สตฺตา จ, สนฺธิจุตีนมนฺตเร;

ยถา ตถา ภมิตฺวาว, อนฺเต ฐเปนฺติ สนฺตนุนฺติ;

世间众生亦如是，于生死流转间，虽于诸趣轮回，终究奠定其相续。

กลิยุเค สตฺตสฏฺฐาธิเก นววสฺสสเต ผคฺคุนมาสสฺส กาฬปกฺขเตรสมิยํ ตสฺส เชฏฺฐปุตฺโต ปิตุ สนฺตกํ รชฺชํ คณฺหิ. มหาธมฺมราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ กาเล อนิฏฺฐิตานิ เจติยานิ ปุน การาเปสิ. จตุภูมิกวิหารญฺจ นิฏฺฐํ คมาเปตฺวา โตวิภีลู มหาเถรสฺส ปรโลกํ คนฺตฺวา อวิชฺชมานตาย จตุภูมิกวิหารวาสี มหาเถรสฺส ทสฺสามีติ อนฺเตปุรํ ปกฺโกสาเปสิ. เถโร ทฺเว วารานิ ปกฺโกสิยมาโนปิ นาคจฺฉิ. ตติย วาเร ปน พหู สทฺธิวิหาริกา อนฺเตปุรํ คนฺตฺวา ปวิสถ, น หิ สกฺกา รญฺญา ปกฺโกสิเต ปฏิกฺขิปิตุนฺติ อาหํสุ.

迦利时代第九百六十七年，法古那月(Phagguna)黑分第十三日，其长子继承父王之位，亦接受了“大法王”(Mahādhammarāja)的尊号。他将父亲在世时未完工的佛塔重新修建。他完成了四层精舍，因兜毗卢(Tovibhīlū)大长老已逝，便召请住四层寺的大长老入宫，说道：“我欲将此四层精舍供养于您。”长老虽经两次召请，亦未前来。至第三次，众多亲传弟子劝请道：“请您入宫吧，国王的召请是无法拒绝的。”

อถ เถโร เอวมาห,- อหํ อาวุโส รฏฺฐปีฬนปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิตุํ น อิจฺฉามิ, เอวมฺปิ สเจ ตุมฺเห อิจฺฉถ รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตุํ, เอวํ สติ อิทานิ รญฺโญ สนฺติกํ อหํ คมิสฺสามีติ อนฺเตปุรํ ปาวิสิ. ปวิสิตฺวา รญฺญา สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา อยํ วิหาโร อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ อสปฺปาโยติ ปฏิกฺขิปิ. เอวํ ปน ภนฺเต สติ ตสฺมึ วิหาเร นิสีทิยมานํ เถรํ อุปทิสฺสถาติ[Pg.118]. ขณิตฺติปาทวิหารวาสี มหาราช เถโร ปริยตฺติวิสฺสารโท สิกฺขากาโม, ตสฺส ทาตุํ วฏฺฏตีติ. อถ ราชา ตสฺส วิหารํ อทาสิ. มหาสงฺฆนาโถติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. โส ตตฺถ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ.

于是长老说道：“贤友们，我不愿食用压迫国民而得的供养。即便如此，若你们希望我去见国王，那么我现在便去。”说完便进入王宫。入宫后与国王交谈，并以“此精舍不适宜于林住比丘”为由而回绝了。国王说：“尊者，既然如此，那么请您为那座精舍推荐一位适合安住的长老吧。”长老答道：“大王，住掘足(Khaṇittipāda)精舍的长老，他精通教理，乐于学处，将精舍供养给他方为适宜。”于是国王便将那座精舍供养给他，还赐予“大僧伽主”(Mahāsaṅghanātha)的尊号。他就在那里教授教理并安住下来。

ตสฺส ปน วิหารสฺส ปริวารภูเตสุ จตฺตาลีสาย วิหาเรสุ อุตฺตราย อนุทิสาย เอกสฺมึ วิหาเร วสนฺโต วราภิสงฺฆนาโถ นาม เถโร มณิกุณฺฑลวตฺถุํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. ปจฺฉิมาย อนุทิสาย เอกสฺมึ วิหาเร วสนฺโต เอโก เถโร สตฺตราชธมฺมวตฺถุํ อกาสิ.

在那座精舍的四十座附属精舍中，于北隅的一座精舍里，住着一位名为“胜上僧伽主”(Varābhisaṅghanātha)的长老，他用缅甸语创作了《宝珠耳环事》(Maṇikuṇḍalavatthu)。于西隅的一座精舍里，住着一位长老，他创作了《七王法事》(Sattarājadhammavatthu)。

ตสฺมิญฺจ กาเล ภามองฺกฺโย อาจารองฺกฺโยติ ทฺวินฺนํ ภิกฺขูนญฺจ โลกธมฺเมสุ เฉกตาย ทฺเว วิหาเร กตฺวา อทาสิ. เต ปน ทฺเว เถรา เวทสตฺถโกวิทา, ปริยตฺติปฏิปตฺตีสุ ปน มนฺทา, รามญฺญรฏฺฐโต อาคตา. เต ปน เถรปรมฺปราย น คณนฺติ โปราณา.

那时，国王因婆罗门安乔(Bhāmaaṅkyo)与阿阇梨安乔(Ācāraaṅkyo)两位比丘擅长世间法，便建造了两座精舍供养给他们。但这两位长老虽精通吠陀论典，于教理与行持上却迟钝。他们是从孟国来的。古人不将他们计入长老传承之中。

กลิยุเค ติสตฺตตาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต มหามุนิเจติยสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค จตฺตาโร วิหาเร การาเปตฺวา จตุนฺนํ เถรานํ อทาสิ. เต จ เถรา ตตฺถ นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ.

到了迦利时代九百七十三年，国王于大牟尼(Mahāmuni)塔东方兴建了四座精舍，供养给四位长老。那些长老便在那里安住，护持教法。

ตสฺมึเยว กาเล พทรวนวาสี นาม เอโกปิ เถโร อตฺถิ. โสปิ ปริยตฺติวิสารโท ฉปฺปทวํสิโก. โส จ เถโร ยาวชีวํ ยถาพลํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ทุติยภเว จลงฺคนคเร เอกิสฺสา อิตฺถิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. ทสมาสจฺจเยน กลิยุเค จตฺตาลีสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต พุธวาเร วิชายิตฺวา เตรสวสฺสิกกาเล สาสเน ปพฺพชิตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. สิริเขตฺตนครินฺโท ราชา สิริเขตฺตนครํ อาเนตฺวา สิริเขตฺตนคเร สามเณโรติ นาเมน ปากโฏ หุตฺวา กลิยุเค จตุปณฺณาสาธิเก [Pg.119] นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ปนฺนรสวสฺสิกกาเล เวสฺสนฺตรชาภกํ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิ. ปริปุณฺณวีสติวสฺสกาเล สิริเขตฺตนคเรเยว สิริเขตฺตนครินฺโท เวรวิชโย นาม ราชา อนุคฺคเหตฺวา อุปสมฺปทภูมิยํ ปติฏฺฐาติ. ปจฺฉิมปกฺขาธิโก นาม ราชา สิริเขตฺตนครํ อตฺตโน หตฺถคตํ อกาสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ตํ เถรํ อาเนตฺวา รตนปูรนคเร วสาเปสิ. สูรกิตฺติ นาม รญฺโญ กนิฏฺฐภาติโก เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส เถรสฺส อทาสิ. ราชา จ ติปิฏกาลงฺกาโรติ นามลญฺฉํ อทาสิ.

那时，也有一位名叫“枣林住者”(Badaravanavāsī)的长老。他精通教理，属于六足(Chappada)传承。这位长老终其一生，尽力护持教法，于第二有在迦楞伽(Calaṅga)城投生于一位妇女胎中。十月期满后，于迦梨时代九百四十年周三出生。十三岁时，他在教法中出家，学习教理。室利差呾罗(Sirikhetta)城的国王将他带到室利差呾罗城，他在那里以“沙弥”之名而闻名。到了迦梨时代九百五十四年，当他十五岁时，他以诗庄严体创作了《韦桑达拉本生》。年满二十岁时，室利差呾罗城的国王韦罗毗阇耶(Veravijaya)在室利差呾罗城资助他，使他得受具足戒。后来，一位名叫西分主(Pacchimapakkhādhika)的国王将室利差呾罗城纳入自己手中。那时，他迎请这位长老到勒德那补罗(Ratanapūra)城安住。国王名为苏罗吉帝(Sūrakitti)的弟弟，在伊洛瓦底(Erāvatī)河边建造了一座四层精舍，供养给这位长老。国王也授予他“三藏庄严”(Tipiṭakālaṅkāra)的名号。

กลิยุเค วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สฏฺฐิวสฺสิโก หุตฺวา ติริยปพฺพตํ คนฺตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ. ทฺเว วสฺสาธิเก วสฺสสหสฺเส ราชา ตสฺมึ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อทาสิ. โส ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร สิริเขตฺตนคเร นวงฺคกนฺทเร ปตฺตลงฺกสฺส อตุลวํสตฺเถรสฺส วํสิโก. สิริเขตฺตนคเร นวงฺคกนฺทเร สุวณฺณวิหาเร วสนฺตสฺส เถรสฺส กิตฺติโฆโส สพฺพตฺถ ปตฺถริ. เชยฺยปุเร เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหาเร วสนกาเล อฏฺฐสาลินิยา อาทิโต วีสติ คาถานํ สํวณฺณนํ อกาสิ. สูรกิตฺตินามกสฺส กนิฏฺฐภาติกสฺส ยาจนมารพฺภ ยสวฑฺฒนวตฺถุญฺจ อกาสิ. ติริยปพฺพเต วสนกาเล วินยาลงฺการฏีกํ อกาสิ. ปจฺฉิมปกฺขาธิกรญฺโญ กาเล มหาสงฺฆนาถตฺเถรํ สงฺฆราชภาเว ฐเปสิ. โส จ สงฺฆราชา อติวิย ปริยตฺติ วิสารโท. ตสฺมิญฺจ กาเล รตนปูรนคเรปิ อริยาลงฺการตฺถโร นาม เอโก อตฺถิ. โส ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถเรน สมญฺญาณถาโม. วยสาปิ สมานวสฺสิกา.

到了迦梨时代一千年，在法古那(Phagguna)月满月日，他年届六十，前往底利耶(Tiriya)山安住于林野。到了一千零二年，国王在那里建造了一座精舍，供养给那位长老。这位三藏庄严长老，是室利差呾罗(Sirikhetta)城九曲洞(Navaṅgakandara)中，属钵多楞伽(Pattalaṅka)的阿多罗世系(Atulavaṃsa)长老之法脉传人。当这位长老住在室利差呾罗城九曲洞的金精舍(Suvaṇṇavihāra)时，他的声誉传遍各地。在住于制耶补罗(Jeyyapura)城伊洛瓦底(Erāvatī)河岸的四层精舍期间，他为《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)的开篇二十颂作了释义。又因名为苏罗吉帝(Sūrakitti)的国王之弟请求，他创作了《名增事》(Yasavaḍḍhanavatthu)。住在底利耶山期间，他创作了《律庄严疏》(Vinayālaṅkāraṭīkā)。西分主(Pacchimapakkhādhika)王在位时，任命大僧伽主(Mahāsaṅghanātha)长老为僧王(Saṅgharāja)。那位僧王于教理极为精通。那时，在勒德那补罗(Ratanapūra)城也有一位名叫圣庄严(Ariyālaṅkāra)的长老。他与三藏庄严长老的智力相等，年龄也相同。

เตสุ ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร คนฺถนฺตรพหุสฺสุตฏฺฐาเน [Pg.120] อธิโก, อริยาลงฺการตฺเถโร ปน ธาตุปจฺจยวิภาคฏฺฐาเน อธิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. ปจฺฉา ปน อุกฺกํสิกรญฺโญกาเล เตปิ ทฺเว เถรา รญฺโญ อาจริยา หุตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. เตสุ อริยาลงฺการตฺเถโร อปรภาเค กาลงฺกริตฺวา ตสฺส เถรสฺส สทฺธิวิหาริกสฺส ทุติยาริยาลงฺการตฺเถรสฺส ราชมณิจูฬเจติยสฺส สมีเป ทกฺขิณวนารามํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ.

他们之中，三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)长老于经论博学处更为卓越，而圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老则于界与缘的分析处更为卓越，应如是了知。后来，在乌甘西柯(Ukkaṃsika)王时期，那两位长老成为国王的老师，扶持了教法。他们中的圣庄严长老之后去世，国王便为那位长老的弟子——第二圣庄严长老(Dutiyāriyālaṅkāratthera)，在王摩尼顶支提(Rājamaṇicūḷacetiya)附近建造了一座名为南林苑(Dakkhiṇavanārāma)的精舍并布施给他。

อุกฺกํสิโก นาม ราชา ปน สาสเน พหุปฺปกาโร. โส จ กลิยุเค ฉนวุตาธิเก นววสฺสสเต รชฺชํ ปตฺโต. รชฺชํ ปน ปตฺวา สิริธมฺมาโสกราชาวิย จตฺตาริ วสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา มุทฺธาภิเสกํ ปฏิคฺคเหตฺวา สิริสุธมฺม ราชามหาธิปตีติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. เอกสฺมึ ปน สมเย หํสาวตีนครํ คนฺตฺวา ตตฺถ นิสีทิ. อถ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน เอวมาหํสุ,- มรมฺมิกภิกฺขู นาม ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺถญฺญุโน นตฺถีติ. ตํ สุตฺวา ราชา จตุภูมิกวิหารวาสิตฺเถรสฺส สนฺติกํ สาสนํ เปเสสิ,-ตึสวสฺสิกา จตฺตาลีสวสฺสิกา วา ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺถญฺญุโน ภิกฺขู รามญฺญรฏฺฐํ มม สนฺติกํ เปเสถาติ. อถ จตุภูมิ กวิหารวาสิตฺเถโร ติปิฏกาลงฺการํ ติโลกาลงฺการํ ติสาสนาลงฺการญฺจ สทฺธึ ตึสมตฺเถหิ ภิกฺขูหิ เปเสสิ. หํสาวตีนครํ ปน ปตฺวา โมโธเจติยสฺส ปุรตฺถิมภาเค วิหาเร การาเปตฺวา เตสํ อทาสิ.

名为乌甘西柯(Ukkaṃsika)的国王对教法多有助益。他在迦梨时代九百九十六年登基。登基后，他像法阿育王一样，过了四年才接受灌顶，并接受了“吉祥善法大王”(Sirisudhamma Rājāmahādhipati)的称号。有一次，他前往汉沙瓦底(Haṃsāvatī)城并在那里停留。当时孟国居民这样说：“没有精通教理、通晓吠陀论典的缅族比丘。”国王听闻后，派遣使者至四层精舍(Catubhūmikavihāra)的住持长老处传旨：“请派遣三十岁或四十岁、精通教理及通晓吠陀论典的比丘到孟国我这里来。”于是四层精舍的住持长老派遣了三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)、三界庄严(Tilokālaṅkāra)、三教庄严(Tisāsanālaṅkāra)，以及三十位有德能的比丘一同前往。比丘们抵达汉沙瓦底城后，国王在摩都支提(Modhocetiya)东面为他们建造了精舍并作布施。

อุโปสถทิวเสสุ สุธมฺมสาลายํ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน ปริยตฺติโกวิเท เวทสตฺถญฺญุโน สนฺนิปาตาเปตฺวา เตหิ ตีหิ เถเรหิ สทฺธึ กถาสลฺลาปํ การาเปสิ. อถ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน ภิกฺขู เอวมาหํสุ,– ปุพฺเพ ปน มยํ มรมฺมรฏฺเฐ ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺตญฺญุโน นตฺถีติ มญฺญาม, อิทานิ มรมฺมรฏฺฐวาสิโน อติวิย ปริยตฺติ โกวิทา [Pg.121] เวทสตฺถญฺญุโนติ. อปรภาเค กลิยุเค ฉนวุตาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ราชา รตนปูรนครํ ปจฺจาคจฺฉิ.

在布萨日，国王在善法堂(Sudhammasālā)召集孟国精通教理、通晓吠陀论典的比丘，让他们与那三位长老一起进行法义讨论。于是，孟国的比丘们说道：“以前我们认为缅族国(Marammaraṭṭha)没有精通教理和吠陀论典的比丘，现在才知道缅族国的比丘们于此极为精通。”之后，在迦梨时代九百九十六年时，国王返回了勒德那补罗(Ratanapūra)城。

เตปิ เถรา ปจฺจาคนฺตุกามา รามญฺญรฏฺเฐ ปธานภูตสฺส ติโลกครูติ นามเธยฺยสฺส มหาเถรสฺส สนฺติกํ วนฺทนตฺถาย อคมํสุ.

那些长老们想要返回，便前往礼敬孟国名为“三界导师”(Tilokagaru)的首席大长老。

ตทา ติโลกครุตฺเถโรปิ เตหิ สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา เอวมาห,-ตุมฺเหสุ ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร ปฐมํ อาวาสวิหารํ ลภิสฺสตีติ. กสฺมา ปน ภนฺเต เอวม โวจาติ วุตฺเต อยํ ปน ปิณฺฑาย จรนฺโตปิ อนฺตรามคฺเค เวฬุเวตฺตาทีนิ ลภิตฺวา คเหตฺวา วิหาเร ปฏิสงฺขรณํ อกาสิ, ตสฺมาหํ เอวํ วทามิ, โลเก วิหาเร ปฏิสงฺขรณสีลา ภิกฺขู สีฆเมว อาวาสวิหารํ ลภนฺตีติ หิ โปราณตฺเถรา อาหํสูติ อาห.

那时，三界导师长老(Tilokaguru-thera)与他们交谈后这样说道：“你们之中，三藏庄严长老(Tipiṭakālaṅkāra-thera)将首先获得住所精舍。”当被问及“尊者，为何如此说”时，他解释道：“这位长老即使在托钵时，也会在路途中获得竹子、藤条等物，带回精舍进行修缮，因此我如此说。古昔长老们曾说：‘世间有修缮精舍习惯的比丘，很快就能获得住所精舍。’”

เตปิ รตนปูรนครํ ปจฺจาคจฺฉึสุ. ติโลกครุตฺเถรสฺส วจนานุรูปเมว ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร สพฺพปฐมํ อาวาสวิหารํ ลภีติ.

他们回到了拉达那布拉(Ratanapūra)城。正如三界导师长老所言，三藏庄严长老最先获得了住所精舍。

กลิยุเค ปน นววสฺสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต รญฺโญ กนิฏฺโฐ กาลมกาสิ. อถํ รญฺโญ ปุตฺโต อุจฺจนครโภชโก พาลชเนหิ สนฺถวํ กตฺวา เตสํ วจนํ อาทิยิตฺวา ปจฺจูสกาเล ปิตรํ ฆาเตตุกาโม อนฺเตปุรํ สหสา ปาวิสิ.

在迦梨时代(Kaliyuga)一千零九年到来时，国王的弟弟去世了。于是，国王的儿子，即邬禅那伽罗(Uccanagara)的长官，与一些愚人结交，听从他们的话，在黎明时分突然闯入内宫，企图杀害他的父亲。

ราชาว อนคฺฆํ มุทฺทิกํ คเหตฺวา นนฺทเชยฺเยน นาม อมจฺเจน ราชโยเธน นาม อมจฺเจนจ สทฺธึ อญฺญตรเวเสน นครโต นิกฺขมิตฺวา รชตวาลุกนทึ สมฺปตฺโต.

国王拿着一枚无价的戒指，与名为难陀耆耶(Nandajeyya)的大臣和名为罗阇由达(Rājayodha)的大臣一起，乔装打扮后出城，到达了银沙河(Rajatavāluka)。

ตสฺมิญฺจ กาเล เอโก สามเณโร มาตาปิตูนํ เคเห ปิณฺฑปาตํ อาเนสฺสามีติ ขุทฺทกนาวาย นทิยํ อาคจฺฉิ. อถ [Pg.122] ตํ สามเณรํ ทิสฺวา ราชา เอวมาห,- อมฺเห ภนฺเต ปรตีรํ นาวาย อาเนหีติ. สามเณโร จ อาห,-สเจ อุปาสก ตุมฺเห ปรตีรํ อาเนยฺยํ, ภตฺตกาลํ อติกฺกเมยฺยนฺติ. อถ ราชา อมฺเหเยว สีฆํ อาเนหิ, อิมํ มุทฺทิกํ ทสฺสามีติ อสฺสาเสตฺวา อาเนตุํ โอกาสํ ยาจิ. อถ สามเณโร การุญฺญปฺปตฺตํ วจนํ สุตฺวา ปรตีรํ อาเนสิ.

那时，有一位沙弥想：“我将为父母送去斋食。”便乘小船来到河上。国王看见那位沙弥，便说：“尊者，请用船载我们到对岸。”沙弥回答：“优婆塞，如果我载你们到对岸，就会错过用餐时间。”于是国王安慰他说：“你快点载我们过去，我会给你这枚戒指。”并请求他载送。沙弥听了这番引人怜悯的话语，便将他们渡到了对岸。

อถ จตุภูมิกวิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ วิหาเร เถรสฺส สพฺพมฺปิ การณํ อาโรเจตฺวา เอวมาห,-สเจ ภนฺเต อมฺเห คณฺหิตุํ อาคจฺฉยฺย, เต นิวาเรถาติ. เถโรจ มยํ มหาราช สมณา น สกฺกา เอวํ นิวาเรตุํ, เอวมฺปิ เอโก อุปาโย อตฺถิ,-นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน คิหิกมฺเมสุ อติวิย เฉโก, ตํ ปกฺโกเสตฺวา การณํ จินฺเตตุํ ยุตฺตนฺติ. อถ ตํ ปกฺโกเสตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ราชา อิทมโว จ,- สเจ ภนฺเต อมฺเห คณฺหิตุํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อถ เกนจิเทว อุปาเยน เต นิวาเรถาติ. อถ โส เถโร เอวมาห,-เตน หิ มหาราช มา กิญฺจิ โสจิ มาภายิ วิหารมชฺเฌ สิริคพฺภํ ปวิสิตฺวา นิสีทถาติ วตฺวา ปิณฺฑาย อจรนฺเต ภิกฺขุสามเณเร สนฺนิปาตาเปตฺวา วิสุํ วิสุํ ทณฺฑหตฺถา หุตฺวา เอกสฺสปิ ปุริสสฺส วิหารํ ปวิสิตุํ โอกาสํ มา เทถาติ วตฺวา เสนํวิย พฺยูเหสิ. สามนฺตวิหาเรสุปิ วสนฺเต ภิกฺขุสามเณเร ปกฺโกสิ. ตทา กิร อาคนฺตฺวา สนฺนิปาตานํ ภิกฺขุสามเณรานํ อติเรกสหสฺสมตฺตํ อโหสิ. เถโร เต วิหาเร ทฺวารโกฏฺฐเกสุ อาคตมคฺเค จ วิสุํ วิสุํ ทณฺฑหตฺถา หุตฺวา อารกฺขณตฺถาย ฐเปสิ, ยถา วฑฺฒกี สูกโร พฺยคฺฆสฺส นิวารณตฺถาย วิสุํ วิสุํ สูกเร สํวิธาย ฐเปสีติ. อถ ปุตฺตสฺส โยธาปิ ราชานํ คเหตุํ น สกฺกา, ภิกฺขุ สามเณรานํ [Pg.123] คารววเสน พลกฺกาเรน มาเรตฺวา ปวิสิตุํ น วิสหนฺติ, ภิกฺขุ สามเณรานํ พาหุลฺลตาย จ.

于是，他到达四层精舍(Catubhūmika-vihāra)，向该精舍的长老禀报了所有事由，说道：“尊者，如果他们来抓我们，请阻止他们。”长老说：“大王，我们是沙门，不能这样阻止。不过有一个方法——住在坐精舍(Nisinna-vihāra)的长老对世俗事务非常精通，应该召他来商议对策。”于是，国王召来那位长老，告知此事，说道：“尊者，如果他们来抓我们，请务必想个办法阻止他们。”那位长老便说：“既然如此，大王不必忧愁，不要害怕，请进入精舍中央的宝室坐下。”说完，便召集未去托钵的比丘和沙弥，让他们各自手持棍棒，不给任何人进入精舍的机会，如军队般部署。他又召集了住在附近精舍的比丘和沙弥。据说，当时前来集会的比丘和沙弥超过一千人。长老让他们在精舍的门楼和来路上，各自手持棍棒，为了守护而站立，就像木匠为了防止老虎而分别布置木桩一样。于是，王子的士兵们无法抓到国王，因为他们对比丘和沙弥心怀敬意，不敢强行杀戮闯入，也因为比丘和沙弥人数众多。

ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร อสฺสยุชมาสสฺส กาฬปกฺขปญฺจมิโต ยาว กตฺติกมาสสฺส กาฬปกฺขปญฺจมี วิหาเรเยว ราชา นิลียิตฺวา นิสีทิ. อถ อนฺเตปุรวาสิกา อมจฺจา ปุตฺตํ อปเนตฺวา ราชานํ อาเนตฺวา รชฺเช ฐเปสุํ. ราชา จ ปุน รชฺชํ ปตฺวา วิหาเร นิสินฺนกาเล มา ภายิ มหาราช ตฺวํ ชิเนสฺสตีติ รญฺโญ อาโรเจนฺตสฺส เวทสตฺถญฺญุโน เอกสฺส ภิกฺขุสฺส จญฺญิงฺขุเจติยสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. ธมฺมนนฺทราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. ตสฺส ปน วิชาตฏฺฐานภูตํ คามํ นิสฺสาย มรมฺมโวหาเรน ‘เย เน นา เส ยาํ ว’ อิติ สมญฺญา อโหสิ.

就在那一年，从阿输陀月(Assayuja)黑分第五日至迦刺底迦月(Kattika)黑分第五日，国王一直藏身于精舍中。之后，后宫眷属与大臣们废黜了王子，迎回国王，立其为王。国王重获王位后，忆起先前在精舍时，有一位精通吠陀论典(vedasattha)的比丘曾向他禀告：“大王，不要害怕，您必将胜利。”于是，国王在象鼻塔(Caññiṅkhucetiya)附近建造了一座精舍，布施给那位比丘，并赐予“法难陀王师”(Dhammanandarājaguru)的名号。而那座精舍所在的村庄，依缅甸语的称呼，其名为“耶内那塞耶姆瓦”。

ราชา จ ปุน รชฺชํ ปตฺวา ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร กตฺติกมาสสฺส กาฬปกฺขจุทฺทสมิยํ สพฺเพปิ มหาเถเร นิมนฺเตตฺวา ราชเคหํ ปเวเสตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. อถ ราชา เอวมาห,-จตุภูมิกวิหารวาสิตฺเถโร สมฺปรายิกตฺถาวโห อาจริโย, นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน ทิฏฺฐธมฺมิกตฺถาวโหติ เอวํ ราชาวํเส วุตฺตํ. โปราณโปตฺถเกสุ ปน จตุภูมิกวิหาร วาสิตฺเถโร เอกนฺตสมโณ อาจริโย, นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน โยธารโห โยธกมฺเม เฉโกติ ราชา อหาติ วุตฺตํ. ราชา กิร สมฺปรายิกตฺถํ อนุเปกฺขิตฺวา ทินฺนกาเล นิสินฺนวิหารตฺเถรสฺส น อทาสิ, กทาจิ กทาจิ ปน ทิฏฺฐธมฺมิกตฺถํ อนุปฺเปกฺขิตฺวา ตสฺส วิสุํ อทาสีติ. เอตฺถ จ ยสฺมา นิสินฺนวิหาร วาสิตฺเถโร รญฺโญ ภีเยหิ นิวารณตฺถาย อารกฺขํ อกาสิ, น ปเรสํ วิเหฐนตฺถาย, อาณตฺติกปฺปโยคา จ น ทิสฺสติ, ตสฺมา นตฺถิ อาปตฺติโทโส. สทฺธาติสฺสรญฺโญ ภเยหิ [Pg.124] นิวารณตฺถํ อรหนฺเตหิ เถเรหิ กตปฺปโยโควิย ทฏฺฐพฺโพ.

国王重获王位后，于同年迦刺底迦月黑分第十四日，邀请所有大长老进入王宫，以饮食供养。之后，国王如是说：“四层精舍的长老是带来后世利益的导师，而坐精舍的长老则是带来现世利益的。”《王统记》(Rājāvaṃsa)中如是记载。然而，在古籍中则记载，国王曾说：“四层精舍的长老是专一的沙门导师，而坐精舍的长老则堪为战士，精通战事。”据说，国王在布施时，若不考虑后世利益，便不布施给坐精舍的长老；但有时，当他考虑到现世利益时，则会另外单独布施给他。于此，由于坐精舍的长老为国王提供守护，是为了防止其恐惧，而非为了伤害他人，且未见有教唆之行，是故没有犯戒之过。当知此事，犹如为防护信帝须王(Saddhātissa)之恐惧，诸阿罗汉长老所采取的措施一般。

จตุภูมิกวิหาร วาสิตฺเถโร ปน ขณิตฺติปาทคาเม ชาโต, อริมทฺทนปุเร อรหนฺตตฺเถรคณปฺปภโว, ยตฺถ กตฺถจิ คนฺตฺวา อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ อาจารํ ยถาภูตํ ชานิตฺวา เตหิ จตุปจฺจยสมฺโภโค น กภปุพฺโพ, อนฺตมโส อุทกมฺปิ น ปิวิตปุพฺโพ, ตํตํฏฺฐานมฺปิ จมฺมขณฺฑํ คเหตฺวาเยว คมนสีโล. อุกฺกํสิกราชา ปน สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตโปงฺกรญฺญา การาวิตเจติยสณฺฐานํ คเหตฺวา ราชมณิจูฬํ นาม เจติยํ อกาสิ. ตํ ปน เจติยํ ปริมณฺฑลโต ติหตฺถสตปฺปมาณํ, อุพฺเพธโตปิ เอตฺตกเมว. ตสฺส ปน เจติยสฺส จตูสุ ปสฺเสสุ จตฺตาโร วิหาเรปิ การาเปสิ, ปุรตฺถิมปสฺเส ปุพฺพวนาราโม นาม วิหาโร, ทกฺขิณปสฺเส ปน ทกฺขิณวนาราโม นาม, ปจฺฉิมปสฺเส ปจฺฉิมวนาราโม นาม, อุตฺตรปสฺเส อุตฺตรวนาราโม นาม. เตสุ จตูสุ วิหาเรสุ อุตฺตรวนาราโม นาม วิหาโร อสนิปาภคฺคินา ฑยฺหิตฺวา วินสฺสิ. อวเสเส ปน ตโย วิหาเร ปริยตฺติโกวิทานํ ติณฺณํ มหาเถรานํ อทาสิ. นาม ลญฺฉมฺปิ เตสํ อทาสิ. ปจฺฉิมสฺส รญฺโญ กาเลเยว อุตฺตรปสฺเส วิหารํ การาเปสิ.

住在四层精舍(Catubhūmikavihāra)的长老出生于锄足村(Khaṇittipādagāma)，源自阿利摩陀那城(Arimaddanapura)的阿罗汉长老僧团。他无论去往何处，都会如实了解其他比丘的行持，但从未与他们共用四资具，乃至未曾共饮过水，并且习惯于带着一块皮革行走。而乌迦ṃ西迦王(Ukkaṃsikarājā)则在室利差呾罗城(Sirikhettanagara)，仿照陀德蓬王(Dvattapoṅ)所造佛塔的形制，建造了一座名为“王宝髻”(Rājamaṇicūḷa)的佛塔。该佛塔周长与高度均为三百肘。国王还在佛塔的四方各自建造了四座精舍：东面的名为东林园寺(Pubbavanārāma)，南面的名为南林园寺(Dakkhiṇavanārāma)，西面的名为西林园寺(Pacchimavanārāma)，北面的名为北林园寺(Uttaravanārāma)。在这四座精舍中，北林园寺遭雷击而烧毁。国王将其余三座精舍布施给了三位精通教理的大长老，并赐予他们名号。在后一位国王的时代，又在北面重建了精舍。

ตสฺมึ ปน เจติเย ฉตฺตํ อนาโรเปตฺวาเยว โส ราชา ทิวงฺคโต. เตสุ ปน จตูสุ วิหาเรสุ นิสินฺนานํ เถรานํ ทกฺขิณวนารามวิหารวาสีมหาเถโร กจฺจายนคนฺถสฺส อตฺถํ ฉพฺพิเธหิ สํวณฺณนานเยหิ อลงฺกริตฺวา มรมฺมภาสาย สํวณฺเณสิ. ปจฺฉิมวนารามวิหาร วาสิตฺเถโร ปน นฺยาสสฺส สํวณฺณนํ ฉหิ นเยหิ อลงฺกริตฺวา อกาสิ.

然而，那位国王未及在该佛塔上安立伞盖便已驾崩。当时，在安住于那四座精舍的长老中，住在南林园寺的大长老，以六种释义之法庄严《迦旃延文法》之义，并以缅甸语作了释义。而住在西林园寺的长老，则以六种方法庄严并完成了对《尼亚萨》(Nyāsa)的释义。

กลิยุเค ปน ทสวสฺสาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส [Pg.125] รญฺโญ ปุตฺโต สิรินนฺทสุธมฺมราชาปวราธีปติ รชฺชํ กาเรสิ. ปิตุโน ราชเคหํ ภินฺทิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา ติโลกาลงฺการสฺส นาม มหาเถรสฺส อทาสิ. ติโลกาลงฺการตฺเถโร จ นาม ติปิฏกาลงฺการตฺเถเรน สมญฺญาณถามสฺส อริยาลงฺการตฺเถรสฺส สิสฺโสติ ทฏฺฐพฺโพ. อยญฺจตฺโถ เหฏฺฐา ทสฺสิโต. เชยฺยปุเร จตุภูมิกอตุลวิหารํ การาเปตฺวา ทาฏฺฐานาคราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ. โส จ เถโร นิรุตฺติสารมญฺชูสํ นาม นฺยาสสํวณฺณนํ อกาสี.

迦梨时代(Kaliyuga)一千零一十年时，那位国王的儿子尸利难陀·善法王·胜主(Sirinandasudhammarājāpavarādhipati)登基为王。他拆毁父王的宫殿，建造精舍，施予名为“三界庄严”(Tilokālaṅkāra)的大长老。当知，这位三界庄严长老是圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老的弟子，而圣庄严长老与三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)长老有同等的智慧与力量。此义已在下文说明。他又在胜城(Jeyyapura)建造四层无譬精舍，施予象牙城王师(Dāṭṭhānāgarājaguru)长老。这位长老撰写了名为《词语精要宝匣》(Niruttisāramañjūsā)的《尼亚萨》释义。

กลิยุเค ทฺวาทสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส โสตาปนฺนา นาม อารกฺขเทวตา อญฺญตฺถ คมิสฺสามาติ อาหํสูติ นครา สุปินํ ปสฺสนฺตา หุตฺวา พหูสนฺนิปติตฺวา เทวปูชํ อกํสุ. เทวตานํ ปน สงฺกมนํ นาม นตฺถิ, ปุพฺพนิมิตฺตเมวตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

在迦梨时代(Kaliyuga)一千零一十二年到来时，在颇勒古拏月(Phaggunamāsa)，名为“入流”(Sotāpanna)的守护神们说：“我们将前往别处。”城里的人们梦见此事，于是聚集起来举行天神祭。当知，天神并无迁徙之事，此应被视为预兆而已。

ตสฺมิญฺจ กาเล จินรญฺโญ โยธา อาคนฺตฺวา มรมฺมรฏฺฐํ ทูเสสุํ. สาสนํ อพฺภปฺปฏิจฺฉนฺโน วิย จนฺโท ทุพฺพลํ อโหสิ.

那时，支那(Cīna)国王的军队前来，侵扰了缅甸(Maramma)国。正法如同被云遮蔽的月亮，变得衰弱。

กลิยุเค เตวีสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ กนิฏฺโฐ มหาปวรธมฺมราชาโลกาธิปติ นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล โลกสงฺเกตวเสน ปุญฺญํ มนฺทํ ภวิสฺสตีติ เวทสตฺถญฺญูหิ อาโรจิตตฺตา โลกสงฺเกตวเสเนว อภินวปุญฺญุปฺปาทนตฺถํ ขนฺธวารเคหํ การาเปตฺวา ตาวกาลิกวเสน สงฺกมิตฺวา นิสีทิ. ตโต อปรภาเค อุตฺตรเคหํ ภินฺทิตฺวา ตสฺมึเยว ฐาเน วิหารํ การาเปตฺวา เอกสฺส มหาเถรสฺส อทาสิ.

在迦梨时代(Kaliyuga)一千零二十三年到来时，那位国王的弟弟，名为“大胜法王世间主”(Mahāpavaradhammarājālokādhipati)者，登基为王。那时，因通晓吠陀(Veda)论典的智者宣告：‘依世间之兆，福德将会衰减’，国王便依世间之兆，为生起新的福德，命人建造营帐(khandhavārageha)，暂时迁居于彼。此后，他又拆毁北屋，于原址建造精舍，施予一位大长老。

ทกฺขิณเคหํ ปน นครสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค วิหารํ การาเปตฺวา อคฺคณมฺมาลงฺการตฺเถรสฺส อทาสิ. โส จ เถโร กจฺจายนคนฺถสฺสเจว อภิธมฺมตฺถสงฺคหสฺส จ มาติกาธาตุกถายมกปฏฺฐานานญฺจ [Pg.126] อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ.

又在城的东部，将南屋建成精舍，施予胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老。那位长老用缅甸语诠释了《迦旃延(Kaccāyana)文法》、《阿毗达摩摄义论》(Abhidhammatthasaṅgaha)，以及《论母》(Mātikā)、《界说》(Dhātukathā)、《双对论》(Yamaka)和《发趣论》(Paṭṭhāna)的义理。

อุปราชา จ มหาเสตุโน ปมุเข ฐาเน โสวณฺณมยวิหารํ การาเปตฺวา อุตฺตรเคหวิหาร วาสิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิกสฺส ชินารามตฺเถรสฺส อทาสิ. ตสฺมึเยว ฐาเน นานารตนวิจิตฺรํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อนฺเตวาสิกสฺส คุณคนฺธตฺเถรสฺส อทาสิ.

副王(Uparājā)亦于大桥(mahāsetu)首要之处建造黄金精舍，施予北屋精舍长老的弟子——胜园(Jinārāma)长老。又于同一地点建造以种种珍宝庄严的精舍，施予那位长老的另一位弟子——功德香(Guṇagandha)长老。

โส ปน เถโร ‘ฉิน วฺฑิน’ คาเม วิชาโต. วเย ปน สมฺปตฺเต รตนปูรนครํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ตโต ปุน นิวตฺติตฺวา พทุนนคเร พทรคาเม นิสีทิตฺวา ปจฺฉา ‘ฉิน วฺฑิน’ คาเม จตูหิ ปจฺจเยหิ กิลมโถ หุตฺวา วสติ. ตสฺมิญฺจ กาเล คาเม โมกฺขสฺส นาม ปุริสสฺส สนฺติเก เอกํ อนคฺฆํ มณึ ราชา ลภิตฺวา อติว มมายิ. ‘ฉิน วฺฑิน’ โมกฺขมณีติ ปากโฏ อโหสิ.

这位长老出生于支那卫地那(China Vaḍina)村。成年后，前往宝城(Ratanapūra)学习教理，之后返回，住在巴度那(Baduna)城的巴达拉(Badara)村。后来因四资具困乏，又回到支那卫地那村居住。当时，国王从村里一位名叫解脱(Mokkha)的男子处得到一颗无价宝珠，极为珍爱。此宝珠以“支那卫地那解脱宝珠”而闻名。

อถ อุตฺตรเคหวิหารวาสิตฺเถโร อาห,- ‘ฉิน วฺฑิน’ คามเก น มณิเยว อนคฺฆํ, อถ โข เอโกปิ เถโร คุณคนฺโธ นาม ปริยตฺติโกวิโท อนคฺโฆเยวาติ.

于是，住在北屋精舍的长老说：“在支那卫地那(China Vaḍina)村，不仅宝珠无价，还有一位名为功德香(Guṇagandha)、通晓教理的长老，也同样是无价之宝。”

อถ ตํ สุตฺวา ราชา ตํ ปกฺโกเสตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภตฺวา ปูชํ อกาสิ.

国王听后，便召见那位长老，以四资具予以资助，并加以供养礼敬。

สหสฺโสโรธคาเม คุณสาโร นาม เถโร ปลิณคาเม สุชาโต นาม เถโร จ คุณคนฺธตฺเถรสฺส สิสฺสาเยว อเหสุํ.

在千妃村(Sahassorodhagāma)的功德精要(Guṇasāra)长老，以及在巴利那(Paliṇagāma)村的善生(Sujāta)长老，皆是功德香(Guṇagandha)长老的弟子。

เอกสฺมิญฺจ กาเล ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถรํ กีฬนวเสน เอวมาห,- อมฺเหสุ อาวุโส อนฺตรธารยมาเนสุ ตฺวํ โลเก เอโก คนฺถโกวิทตฺเถโร ภวิสฺสสิ มญฺเญติ. อถ อคฺคธมฺมาลงฺกาโร จ เอวมาห,-ตุมฺเหสุ ภนฺเต อนฺตรธารยมาเนสุ มยํ คนฺถโกวิทาน ภเวยฺยามโก นาม [Pg.127] ปุคฺคโล โลเก คนฺถโกวิโท ภวิสฺสตีติ. โปราณโปตฺถเกสุ ปน อริยาลงฺการตฺเถโร นนุ ปนิทานิ มยํ คนฺถโกวิทา น ตาว ภวามาติ เอวมาหาติ วุตฺตํ. โส อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถโรเยว รญฺญา ยาจิโต ราชวํส. สงฺเขปมฺปิ อกาสิ. โส ปฺปน เถโร อมจฺจปุตฺโต.

有一次，住在横山(Tiriyapabbata)精舍的大长老在比丘僧众中，以开玩笑的方式对胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老说：“贤友(āvuso)，我想我们这些人去世之后，你将成为世上唯一精通典籍的长老了。”胜法庄严长老则回应说：“尊者们，在您们去世之后，我们若不能成为精通典籍者，世间又有谁能精通典籍呢？”然而，在古籍中记载，圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老是这样说的：“难道我们现在还不是精通典籍者吗？”也正是这位胜法庄严长老，应国王之请，撰写了《王统史》的概要。这位长老是大臣之子。

เอกสฺมิญฺจ กาเล หีนายาวตฺตโก เอโก มหาอมจฺโจ รญฺโญ สนฺติกา อตฺตนา อุปลทฺธปริโภคํ สพฺพํ คเหตฺวา วิหารํ อาคนฺตฺวา อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถเรน สทฺธึ สลฺลาปํ อกาสิ. สลฺลาปํ ปน กตฺวา สพฺพํ ปริโภคํ เถรสฺส ทสฺเสตฺวา สเจ ภนฺเต ตฺวํ คิหิ ภเวยฺยาสิ, เอตฺตกํ ปริโภคํ ลภิสฺสตีติ อาห. เถโรปิ เอวมาห,-ตุมฺหากํ ปน เอตฺตโก ปริโภโค อมฺหากํ สมณานํ วจฺจกุฏึ อสุภภาวนํ ภาเวตฺวา ปวิสนฺตานํ ปุญฺญํ กลํ นาคฺฆติ โสฬสินฺติ. กิญฺจาปิ อิทญฺจ ปน วจนํ สาสนวํเส อปฺปธานํ โหติ, ปุพฺพาจริยสีเหหิ ปน วุตฺต วจนํ ยาว อปาณโกฏิกา สริตพฺพเมวาติ มนสิกโรนฺเตน วุตฺตนฺติ.

一时，一位还俗的大臣，从国王处取得自己所得的全部财物，来到精舍与胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老交谈。交谈后，他将所有财物展示给长老，说道：“尊者，您若是在家人，便能得到如此多的财物。”长老亦如是回答：“你的这些财物，比不上我们这些修习不净观后进入孤邸(vaccakuṭi)的沙门所获功德的十六分之一。”此言虽于教史中无足轻重，然述此事者，乃是心念“往昔诸师之言，实应忆持，乃至众生之尽头”故说。

กลิยุเค ปน จตุตฺตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส ปุตฺโต นราวโร นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. มหาสีหสูรธมฺมราชาติ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ‘สี โขํ’ เจติยสฺส สมีเป เชตวนวิหาเร คนฺถํ อุคฺคณฺหนฺโต เอโก ทหรภิกฺขุ คนฺถเฉโกปิ สมาโน พาลกาเล พาลจิตฺเตน อากุลิโต หุตฺวา วจฺจกูเป วาตาตเปหิ พหิสุกฺขภาเวน ปฏิจฺฉาทิเต ทณฺเฑน อาลุลิตฺวา ทุคฺคนฺโธวิย จิตฺตสนฺตาเน ปริยตฺติวาตาตเปหิ พหิสุกฺขภาเวน ปฏิจฺฉาทิเต เกนจิเทว รูปารมฺมณาทินา อาลุลิตฺวา กิเลสสตฺติสงฺขาโต ทุคฺคนฺโธ วายิตฺวา หีนายาวตฺติสฺสามีติ จินฺเตตฺวา คิหิวตฺถานิ คเหตฺวา สทฺธึ สหายภิกฺขุหิ นทีติตฺถํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค [Pg.128] ตาว ภิกฺขุภาเวเนว เจติยํ วนฺทิสฺสามีติ คิหิวตฺถานิ สหายกานํ หตฺเถ ฐเปตฺวา เจติยปฺปมุเข เลณํ ปวิสิตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ. อถ เอกา ทหริตฺถี เจติยงฺคณํ อาคนฺตฺวา พหิ เลณํ นิสีทิสฺวา อุทกํ สิญฺจิตฺวา ปตฺถนํ อกาสิ,-อิมินา ปุญฺญกมฺเมน สพฺเพหิ อปายาทินุกฺเขหิ โมเจยฺยามิ, ภเว ภเว จ หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ.

在迦利时代(Kaliyuga)，当一千零三十四年过去时，那位国王的儿子——名为那罗瓦罗(Narāvaro)的国王登基执政。他接受了“大狮子勇猛法王”(Mahāsīhasūradhammarājā)的尊号。在这位国王的时代，有一位年轻比丘在西孔(Sī Khoṃ)佛塔附近的祇陀林学习经典。虽然他精通经典，却因年少心性不定而陷入困惑，犹如被风日晒干表面的粪坑，一经棍棒搅动便散发恶臭；同样地，他的心相续虽被教法之风日遮护，然一旦被色等外缘所搅动，烦恼的恶臭便散发出来。他思忖：“我将还俗”，便取了在家衣物，与同伴比丘们一同前往河渡口。途中，他心想：“我还是先以比丘身份礼拜佛塔”，便将在家衣物交给同伴，进入佛塔前的石窟礼拜后坐下。此时一位年轻女子来到塔院，坐在石窟外洒水发愿：“以此功德，愿我解脱一切恶趣等苦，生生世世不为还俗的男子做侍女。”

อถ ตํ สุตฺวา ทหรภิกฺขุ เอวํ จินฺเตสิ,-อิทานิ อหํหีนายาวตฺติสฺสามีติ จินฺเตตฺวา อาคโต, อยมฺปิ ทหริตฺถี หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยา มีติ ปตฺถนํ อกาสิ, อิทานิ ตํ ทหริตฺถึ การณํ ปุจฺฉิสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา พหิ เลณํ นิกฺขมิตฺวา ตํ ทหริตฺถึการณํ ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ตฺวํ หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ ปตฺถนํ กโรสีติ. หีนายาวตฺตกสฺส ภนฺเต ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ วุตฺตวจนํ พาลปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ วุตฺตวจเนน นานา น โหติ, สทิสตฺถกเมวาติ นนุ หีนายา วตฺตโก พาโลเยว นาม, สเจ ปน ภนฺเต หีนายาวตฺตโก พาโล นาม น ภเวยฺย, โก นาม โลเก พาโล ภเวยฺย, ภิกฺขุ นาม หิ ปเรหิ ทินฺนํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนํ ปริภุญฺชิตฺวา สุขํ วสติ, สเจ คนฺถํ อุคฺคณฺหิตุ กาโม ภเวยฺย, ยถากามํเยว คนฺถํ อุคฺคณฺหิตุํ โอกาสํ ลภติ, เอวํ ปน อหุตฺวา อลสิโกเยว ภุญฺชิตฺวา สยิตฺวา นิสีทิตุํ อิจฺเฉยฺย, เอวมฺปิ ยถากามํ ภุญฺชิตุํ สยิตุํ โอกาสํ ลภติ, เอวมฺปิ สมาโน ปรสฺส ทาโส ภวิสฺสามิ, ทารสฺส กึกโร ภวิสฺสามีติ อกเถนฺโตปิ กเถนฺโตวิย หุตฺวา หีนายาวตฺเตยฺย, โส โลเก อญฺเญหิ พาเลหิ อธิโก พาโลติ อหํ มญฺญามิ, สเจ ปน พาลตรสฺส ภริยา ภเวยฺย, อหํ พาลตรี ภเวยฺยนฺติ [Pg.129] วุตฺเต โส ทหรภิกฺขุ สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา พหินครทฺวารํ นิกฺขมิตฺวา วานรคเณน วินา ฌายนฺโตวิย วานโร ฌายิตฺวา นิสีทิ.

那时，年轻比丘听了这话，心里想：“我正想着要还俗，这位年轻女子却发愿不做还俗男子的侍女。我当问她缘由。”他这样想着，便走出石窟，问那年轻女子：“你为何发愿不做还俗之人的侍女呢？”她回答：“尊者，‘不做还俗之人的侍女’此语，与‘不做愚人之侍女’此语，并无不同，其义实一。还俗之人，不就是愚人吗？尊者，倘若还俗之人不算愚人，世间还有谁可称为愚人呢？比丘享用他人所施的衣、食、住处，安乐而住。若想学习经典，便可随愿学习。即便不如此，只是懒惰，只想吃、睡、坐，亦可随愿而行。即便如此，他却想着：‘我将成为他人的奴仆，妻子的仆役’，虽未言说，实则如是，进而还俗。我认为，此人在世间比其他愚人更为愚蠢。若我成为一个更愚蠢之人的妻子，那我自己就更愚蠢了。”听了这话，那年轻比丘心生警觉，走出城门，如离群之猴，独自禅坐。

อถ สหายกา อาคนฺตฺวา คิหิวตฺถานิ คณฺหาหีติ ปกฺโกสึสุ. ตสฺมึ กาเล โส ทหรภิกฺขุ อาคจฺฉถ ภวนฺโตติ วตฺวา สพฺพํ การณํ เตสํ อาจิกฺขิตฺวา อิทานิ ปน ภวนฺโต หีนายาวตฺเตหีติ สเจ โย โกจิ อาคนฺตฺวา มม สีสํ มุคฺคเรน ปหาเรยฺย, เอวํ สนฺเตปิ หีนายาวตฺติตุํ น อิจฺฉามิ, อิโต ปฏฺฐาย ยาว ชีวิตปริยนฺตา หีนายาวตฺติตุํ มนสาปิ น จินฺตยิสฺสามีติ วตฺวา เอราวตีนํทึ ตริตฺวา เชยฺยปุรํ อคมาสิ. ตทา กิร ทหริตฺถี เทวลาภวยฺย, น มนุสฺสิตฺถีติ วทนฺติ ปณฺฑิตาติ.

那时，他的同伴们前来，呼唤道：“来拿在家衣物吧！”这时，那位年轻比丘说：“诸位请过来。”他把事情的全部缘由告诉他们，然后说：“诸位，关于还俗一事，现在即便有人前来用木槌敲击我的头，我也不愿还俗。从今以后，乃至生命终结，我心中连还俗的念头都不会生起。”说完，他便渡过伊洛瓦底江(Erāvatī)，前往胜城(Jeyyapura)。据说，智者们说，当时那位年轻女子应是天女，非人间女子。

เชยฺยปุรํ ปน ปตฺวา ปริยตฺติโกวิทานํ มหาเถรานํ สนฺติเก นยํ คเหตฺวา ปุญฺญเจติยสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค เอกสฺมึ วิหาเร นิสีทิ. ปริยตฺตึ วาเจตฺวา อถ กเมน ตํตํทิสาหิ ภิกฺขุสามเณรา อาคนฺตฺวา ตสฺส สนฺติเก ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหึสุ. อาวาสํ ปน อลภิตฺวา เกจิ ภิกฺขุสามเณรา ฉตฺตานิปิ ฉาทิตฺวา นิสีทึสุ.

抵达胜城(Jeyyapura)后，他在精通教理的诸大长老处学习教法，然后在功德塔(Puññacetiya)南面的一座寺院里安住。他教授教理，渐渐地，来自各方的比丘和沙弥前来他座下学习。因为没有住处，有些比丘和沙弥甚至撑伞而坐。

เอกสฺมึ กาเล ราชา นิกฺขมิตฺวา ปุญฺญเจติยํ วนฺทิสฺสามีติ เจติยงฺคณํ ปาวิสิ. อถ ฉตฺตานิ ฉาเทตฺวา นิสินฺเน ภิกฺขู ทิสฺวา คุหาย สทฺธึ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส ภิกฺขุสฺส อทาสิ. ติโลกครูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ. สุขโวหารตฺถํ ปน กการโลปํ กตฺวา ติโลครูติ โวหรึสุ.

一时，国王出宫，欲礼拜功德塔，遂进入塔院。他看见比丘们撑伞而坐，便命人连同一座石窟(guhā)建造了一座寺院，供养给那位比丘，并赐予“三界之师”(Tilokagarū)的称号。为方便称呼，人们省略了“ka”音，称其为“帝洛迦卢”(Tilogarū)。

ตสฺส ปน สทฺธิวิหาริโก สตฺตวสฺสิโก เตโชทีโป นาม ภิกฺขุ ปริตฺตฏีกํ อกาสิ. อปรภาเค ปน ติโลกาลงฺกาโรติ นามลญฺฉํ อทาสิ. เอวํ เตเชทีโป นาม ภิกฺขุ นราวรรญฺโญ กาเล ปริตฺตฏีกํ อกาสีติ ทฏฺฐพฺพํ. เกจิ ปน ปจฺฉิมปกฺขาธิกรญฺโญ กาเลติ วทนฺติ.

他的依止弟子，一位名为焰光(Tejodīpa)的七岁比丘，撰写了《护卫经复注》(Parittaṭīkā)。后来，他被赐予“三界庄严”(Tilokālaṅkāra)的称号。因此，当知焰光比丘是在那罗瓦罗王(Narāvararañño)时代撰写了《护卫经复注》。不过，也有人说是在西方国王(Pacchimapakkhādhikarañño)时代。

เอกสฺมึ [Pg.130] ปน กาเล ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ปาทเจติยํ วนฺทนตฺถาย คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล กุขนนคเร สุวณฺณคุหายํ ชมฺพุธชตฺเถรสฺส สนฺติกํ ปวิสิตฺวา เตน สทฺธึ สลฺลาปํ อกาสิ. เต จ มหาเถรา อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตฺวา สลฺลปิตฺวา อติวิย ปโมทึสุ. โลกสฺมิญฺหิ พาโล พาเลน ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตน สทฺธึ อติวิย ปโมทตีติ. เต จ ทฺเว เถรา สมานวสฺสิกา. ติริยปพฺพตวิหาร วาสีมหาเถโร เตน สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา ปจฺจาคจฺฉิ. ชมฺพุธชตฺเถโร จ มคฺคํ อจิกฺขิตุํ อนุคจฺฉิ. อถ ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ชมฺพุธชตฺเถรํ อาห,- อหํ ภนฺเต ราชวลฺลโภ โหมิ ราชคุรุ,ตฺวํเยว มม ปุรโต คจฺฉาหีติ. อถ ชมฺพุธชตฺเถโรปิ ติริยปพฺพตวิหารวาสิตฺเถรํ อาห,-ตฺวํ ภนฺเต ราชวลฺลโภ ภวสิราชคุรุ, โลเก ราชคุรุ นาม ปธานภาเว ฐิโต, ตสฺมา ตฺวํเยว มม ปุรโต คจฺฉาหีติ. เอตฺถ จ ทฺเวปิ มหาเถรา อญฺญมญฺญํ คารววเสน โลกวตฺตํ อเปกฺขิตฺวา เอวมาหํสูติ ทฏฺฐพฺพํ. ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโรปิ รตนปูรนครํ ปตฺวา ราชวํสปพฺพตํ คนฺตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ.

一时，提利耶山寺(Tiriyapabbata Vihāra)住持大长老为礼敬佛足塔(Pādacetiya)而去，返回时途经库卡那城(Kukhananagara)的金窟(Suvaṇṇaguhā)，进入阎浮幢长老(Jambudhaja Thera)处，与他交谈。二位大长老相见交谈，甚为欢喜。世间愚者与愚者、智者与智者相遇，皆甚欢喜。二位长老年龄相仿。提利耶山寺住持大长老与他交谈后即返回。阎浮幢长老亦随行送别，为他指路。于是提利耶山寺住持大长老对阎浮幢长老说：“尊者，我是受国王器重之人，是王师，请您走在前面。”阎浮幢长老亦对提利耶山寺住持长老说：“尊者，您才是受国王器重之人，是世间的王师。世间所谓的王师，是处于首要地位的，故请您走在前面。”此处应知，二位大长老皆是出于互相尊重，顾及世俗礼仪而如是说。提利耶山寺住持大长老到达宝满城(Ratanapūra Nagara)后，前往王族山(Rājavaṃsapabbata)，安住于森林中。

อถ อุกฺกํสิกราชา กนิฏฺเฐน สูรกิตฺตินาเมน สทฺธึ มนฺเตสิ,-สเจ ตฺวํ วเน เถรํ ปฐมํ ปสฺสสิ, ตฺวํเยว วิหารํ การาเปตฺวา เถรสฺส ททาหิ, สเจ ปนาหํ ปฐมํ ปสฺเสยฺย, อหํ วิหารํ การาเปตฺวา ททามีติ.

于是，优迦西卡王(Ukkaṃsika Rājā)与弟弟苏拉吉帝(Sūrakitti)商议道：“如果你在林中先见到长老，你便建造精舍供养长老；如果我先见到，我便建造精舍供养他。”

อถ กนิฏฺฐา ปฐมํ ปสฺสิตฺวา ติริยปพฺพตกนฺทเร เชตวนํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. อิทญฺจ วจนํ สาธุชฺชนานํ คุณํ เอวการํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชิ, เตน ปุญฺญกมฺเมน เตน ปีติโสมนสฺเสน สตฺตกฺขตฺตุํ เทวรชฺชสมฺปตฺตึ สตฺตกฺขตฺตุํ มนุสฺสรชฺชสมฺปตฺตึ ปฏิลภีติ วุตฺตตฺตา สาธุชฺชนานํ คุณํ อนุสฺสริตฺวา ปุญฺญวิเสสลาภตฺถาย วุตฺตํ.

于是弟弟首先见到，便在提利耶山(Tiriyapabbata)的洞窟中建造了一座名为祇陀林(Jetavana)的精舍并作了供养。讲述此事，是为忆念善士之德，以期获得殊胜福德，因为经中说道，因那福业与欢喜心，行此善者获得了七次天王之位与七次人王之位。

ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร จ ชมฺพุธชตฺเถรสฺส [Pg.131] คุณํ อุกฺกํสิกรญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา จ อติวิย ปสีทิตฺวา ชมฺพุธโชติ มูลนาเม ทีปสทฺเทน โยเชตฺวา ชมฺพุทีปธโชติ นามลญฺฉํ อทาสิ.

提利耶山寺住持大长老向优迦西卡王(Ukkaṃsika Rājā)称扬了阎浮幢长老的功德。国王听后甚为欢喜，将阎浮幢(Jambudhaja)的本名与“洲”(dīpa)字结合，赐予“瞻部洲幢”(Jambudīpadhaja)之称号。

ชมฺพุธชตฺเถโร จ นาม ธมฺมนนฺทตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกา. ธมฺมนนฺทตฺเถโร จ โชติปุญฺญตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. เต จ เถรา อรหนฺตคณวํสิกา.

阎浮幢长老是法喜长老(Dhammananda Thera)的依止弟子。法喜长老又是光福长老(Jotipuñña Thera)的依止弟子。这些长老皆属阿罗汉僧团的传承。

ชมฺพุธชตฺเถโร ปน วินยปาฬิยา อฏฺฐกถาย จ อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. มณิรตโน นาม ปน เถโร อฏฺฐสาลินีสมฺโมหวิโนทนีกงฺขาวิตรณีอฏฺฐกถานํ อภิธมฺมตฺถวิภาวนีสงฺขปวณฺณนาฬีกานญฺจ อตฺถํ มรมฺม ภาสาย โยเชสิ.

阎浮幢长老曾用缅甸语(Marammabhāsā)为《律藏》(Vinayapāḷi)及其义注作过释义。另有一位名为摩尼宝(Maṇiratana)的长老，用缅甸语解释了《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)、《迷惑破除》(Sammohavinodanī)、《越度疑惑》(Kaṅkhāvitaraṇī)等义注，以及《阿毗达摩义疏》(Abhidhammatthavibhāvanī)和《摄要义释》(Saṅkhepavaṇṇanā-ṭīkā)。

มูลาวาสคาเม จ ปุพฺพารามวิหารวาสิตฺเถโร คูฬตฺถ ทีปนึ นาม คนฺถํ วิสุทฺธิมคฺคคณฺฐิปทตฺถญฺจ มูลภาสาย อกาสิ, เนตฺติปาฬิยา จ อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ. โส ปน เถโร ปุพฺเพ คามวาสี หุตฺวา สีสเวฐนตาลปตฺตานิ คเหตฺวา อาจริยปฺปเวณีวเสน วินยวิโลมาจารํ จริ. ปจฺฉา ปน ตํ อาจารํ วิสฺสชฺชิตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ. โสปิ เถโร คมฺภีรญาณิโก สทฺทตฺถนเยสุ อติวิย เฉโก.

穆拉瓦萨村(Mūlāvāsagāma)的东园寺住持长老，以根本语言(mūlabhāsā)撰写了名为《幽义明灯》(Gūḷhatthadīpanī)的著作以及《清净道论》的《疑难义释》，并以缅甸语解释了《导论》(Nettipāḷi)的含义。这位长老早年住在村里，拿着头巾和多罗叶，按照师承传统行持违律之行。后来他舍弃了那种行为，安住于森林。这位长老智慧深邃，于文法义理之道极为通达。

กลิยุเค ปน ปญฺจตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต กนิฏฺโฐ สิริปวรมหาธมฺมราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กาเรสิ. ทพฺพิมุขชาตสฺสเร ปน เคหํ การาเปตฺวา นิสีทนโต ทพฺพิมุขชาตสฺสโรติ นามํ ปากฏํ อโหสิ. ตสฺมึ ปน ชาตสฺสเร เชยฺยภูมิกิตฺตึ นาม วิหารํ การาเปตฺวา สิริสทฺธมฺมปาลตฺเถรสฺส อทาสิ. พหูนมฺปิ คามวาสี อรญฺญวาสี ภิกฺขูนํ อนุคฺคหํ อกาสิ. รตนปูรนครสฺมิญฺหิ ทสสุ ‘ญฺยฺौํ ยาํ’ ราชาํเสสุ ปฺปจฺฉิมา ปญฺจ ราชาโน อวิจินิตฺวาเยว อลชฺชีลชฺชีมิสฺสกวเสน สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. ตทา [Pg.132] ชินสาสนํ อพฺภนฺตเร จนฺโทวิย อติปริสุทฺธํ น อโหสิ. เอวมฺปิ ลชฺชิโน อตฺตโน อตฺตโน วํสานุรกฺขณวเสน ธมฺมํ ปูเรตุํ อนิวาริตตฺตา ลชฺชีคณวํโส น ฉิชฺชติ. ตถา อลชฺชิโนปิ อตฺตโน อตฺตโน อาจริยปฺปเวณีวเสน วิจรึสุ, เตน อลชฺชีคณวํโสปิ น ฉิชฺชตีติ ทฏฺฐพฺพํ. ตสฺส รญฺโญ กาเล เทวจกฺโกภาโส นาม เอโก เถโร อตฺถิ, เวทสตฺถญฺญู ปิฏเกสุ ปน มนฺโทติ.

于迦利时代(Kaliyuga)一千零三十五年时，一位名为吉祥最胜大法王(Siripavaramahādhammarājā)的年少君主统治着国家。他在达比穆卡天然湖(Dabbimukhajātassara)畔命人建造房舍并居住于此，因此达比穆卡天然湖之名便广为人知。这位国王在那湖附近兴建了一座名为“胜地光辉”(Jeyyabhūmikitti)的精舍，供养给吉祥法护(Siri-Saddhammapāla)长老。他还护持了许多村住和林住的比丘。在宝满城(Ratanapūra)的十个‘ñyauṃ yāṃ’王族中，后五个君王不加分辨，以无惭与有惭混杂的方式护持教法。那时，佛陀的教法在阿邦答勒(abbhantare)不像月亮那般极其纯净。即便如此，因有惭者为守护各自的传承而圆满正法未受阻碍，故有惭者的僧团传承未曾断绝。同样，无惭者也按各自的师承行事，故无惭者的僧团传承也未断绝，当知此事。在那位国王的时代，有一位名叫天轮光(Devacakkobhāsa)的长老，他精通吠陀论典，但在三藏方面却很迟钝。

กลิยุเค ปน อฏฺฐตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต เวสาขมาสสฺส กาฬปกฺขอฏฺฐมิโต ปฏฺฐาย โลกสงฺเกตวเสน อุปฺปชฺชมานํ ภยํ นิวาเรตุํ นวคุหายํ เตน เทวจกฺโกภาสตฺเถเรน กถิตนิยาเมน ปฐมํ มรมฺมิกภิกฺขู ปฏฺฐานปฺปกรณํ วาจาเปสิ. ตโต ปจฺฉา เชฏฺฐมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปาฏิปททิวสโต รามญฺญรฏฺฐวาสิเก ภิกฺขู ปฏฺฐานปฺปกรณํ วาจาเปสิ. มหาฉณญฺจ การาเปสิ. รฏฺฐวาสิโนปิ พหุปูชาสกฺการํ การาเปสิ. ตสฺส กิร รญฺโญ กาเล โปตฺถกํ อฏฺฐิภลฺลิกรุกฺขนิยฺยาเสหิ ปริมฏฺฐํ กตฺวา มโนสิลาย ลิขิตฺวา สุวณฺเณน ลิมฺเปตฺวา ปิฏกํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา อิทํ โปตฺถกกมฺมํ มรมฺมรฏฺเฐ อกํสูติ.

于迦利时代(Kaliyuga)一千零三十八年，为消除世间所认为的灾祸，从卫塞月黑分第八日起，天轮光长老在九窟(Navaguhā)依既定方式，先令缅甸比丘们诵念《发趣论》。其后，自阇月(Jeṭṭha)白分第一日起，又令孟国比丘们诵念《发趣论》，并举行盛大庆典，亦令国人广行供养恭敬。据说，彼王在位时，曾以漆树(aṭṭhibhallika)之脂涂抹贝叶，以雌黄书写，复以黄金贴饰，制成经藏并予以安置。自此之后，乃至今日，缅甸国仍行此经书制作之法。

กลิยุเค สฏฺฐาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต (อสฺสยุชมาสสฺส กาฬปกฺขฉฏฺฐมิยํ องฺคารวาเร) ตสฺส ปุตฺโต รชฺชํ กาเรสิ. สิริหาสีหสูรสุธมฺมราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ รญฺโญ เคหฏฺฐาเน เจติยํ การาเปสิ. ตสฺส ปน มารเชยฺยรตนนฺติ สมญฺญา อโหสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล สลฺลาวติยา นาม นทิยา ปจฺฉิมภาเค ตุนฺนนามเก คาเม คุณาภิลงฺกาโร นาม เถโร สามเณรานํ คามคฺคเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ การาเปตฺวา [Pg.133] สีสเวฐนตาลปตฺตานิ ปน น คณฺหาเปตฺวา ตาลวณฺฏเมว คณฺหาเปสิ. เอโก คโณ หุตฺวา สปริวาเรน สทฺธึ ตุนฺนคาเม นิสีทิ. ตุนฺนคโณติ ตสฺส สมญฺญา อโหสิ. โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อธิปฺปายํ ยถาภูตํ น ชานาติ, อภิธมฺมปิฏกํเยว สิสฺสานํ วาเจตฺวา นิสีทิ.

于迦利时代一千零六十年（阿沙庾支月(Assayuja)黑分第六日，火曜日），其子为王，接受“师利哈西哈苏罗善法王”(Sirihāsīhasūrasudhammarājā)之称号，并于其父王宫殿故址建塔，此塔得名“降魔宝”(Mārajeyyaratana)。彼王在位时，于萨拉瓦提河(Sallāvatī)西岸之屯那村(Tunna)，有名为功德庄严(Guṇābhilaṅkāra)之长老，于沙弥们为乞食入村时，令其偏袒上衣，不持头巾与多罗叶，仅持多罗扇。彼等自成一派，与眷属同住屯那村，故得名“屯那派”(Tunna Gaṇa)。然此长老不如实了知巴利经典、义注、复注及其他论典中之义理，仅令弟子们诵读《阿毗达摩藏》。

ตสฺมิญฺจ กาเล เกตุมตีนคเร นิสินฺนา พทฺธนฺนา พุทฺธงฺกุรตฺเถร จิตฺตตฺเถรา, ทีปยงฺคนคเร อุฬุคาเม นิสินฺโน สุนนฺทตฺเถโร, ตลุปฺปนคเร เชยฺยพหุอนฺธคาเม กลฺยาณตฺเถโรติ อิเม จตฺตาโร เถรา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ อการาเปตฺวา สีสเวฐนตาลปตฺตานิ อคฺคณฺหาเปตฺวา จีวรํ ปารุปาเปตฺวา ตาลวณฺฏํ คณฺหาเปตฺวา สกลกคณํ โอวาทํ กตฺวา นิสีทึสุ. เต ปน เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อธิปฺปายํ ยถาภูภํ ชานึสุ, ตีสุปิ ปิฏเกสุ โกวิทา อเหสุํ. อิจฺเจวํ สิริมหาสีหสูรสุธมฺมรญฺโญ กาเล ปารุปนภิกฺขูหิ นานา หุตฺวา วิรูปํ อาปชฺชิตฺวา เอกํสิกคโณ นาม วิสุํ ภิชฺชิ, ยถา ปน อยมลํ อยโต อุฏฺฐหิตฺวา วิสทิสํ หุตฺวา วิรุทฺธํ โหตีติ. เอวํ ภิชฺชมานาปิ คณา ราชา ปมาโท อนุสฺสุกฺโก หุตฺวา อตฺตโน อตฺตโน รุจิวเสเนว จริตฺวา นิสีทึสุ.

其时，住于计都末帝城(Ketumatī-nagara)之佛种长老(Buddhaṅkura Thera)与质多长老(Citta Thera)，住于灯焰城(Dīpayaṅga-nagara)乌ḷu村(Uḷugāma)之善喜长老，住于多罗城(Taluppa-nagara)胜众暗村(Jeyyabahuandhagāma)之吉利长老(Kalyāṇa Thera)，此四位长老于沙弥们入村时，不令其偏袒上衣，不持头巾与多罗叶，而令其披覆袈裟，手持多罗扇，并于教诫全僧团后方坐。此等长老如实通达巴利经典、义注、复注等论典之义理，且精通三藏。如是，于师利摩诃西哈苏罗善法王(Sirimahāsīhasūrasudhamma-rañño)时代，一个名为“偏袒一肩派”的僧团，因与披衣比丘们行持相异、见解不同而分裂出来，犹如铁锈从铁中生出，既不相同，复相违背。僧团虽已分裂，然国王放逸不勤，僧人们亦各随己好而行。

เตสุ จ ทฺวีสุ คเณสุ ปารุปนคเณ เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ นีตตฺถวเสน วุตฺตํ วจนํ นิสฺสาย นิกฺกงฺขา นิทฺโทสาว หุตฺวา นิสีทึสุ. เอกํสิกคเณ ปน เถรา อตฺตโน อตฺตโน วาโท น ปาฬิยํ น จ อฏฺฐกถาสุ เนว ฏีกาสุ นาปิ คนฺถนฺเตเรสุ ทิสฺสติ, อิมมตฺถํ อชานนฺตา อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วตฺวา เกจิ ปน สกสกสิสฺสานํ โอวาทํ อทํสุ. เอวรูปาปิ สิสฺสา โอวาทํ ปฏิคฺคณฺหึสุ.

于此二派中，披衣派之长老们，依据巴利经典、义注、复注及其他论典中已明确阐述之义理，心无疑惑、清净无误而住。然偏袒一肩派之长老们，其各自之论点，既不见于巴利经典，亦不见于义注、复注，乃至其他论典之中；彼等不了知此义，却宣称“唯此是实，余者皆虚”，并各自教导其弟子。此等弟子亦接受如是教导。

เกจิ ปน ปาฬิยาทีสุ สกวาทสฺส อนาคตภาวํ ญตฺวาเยว [Pg.134] อปริสุทฺธจิตฺตา หุตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต มุขํ อโนโลเกตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺเสว ภควโต คุณํ อนุสฺสริตฺวา สกวาเท อากาเส ปสาริต หตฺโถวิย อปฺปติฏฺฐาโนติ ชานิตฺวาเยว อมฺหากํ วาโท สมฺปตฺตลงฺกสฺส สทฺธมฺมจาริตฺเถรสฺส วํสปฺปภโวติ อนิสฺสายภูภมฺปิ นิสฺสยํ อกํสุ. อภูเตน มหาเถรํ สีลวนฺตํ อพฺภาจิกฺขึสุ. ผฺยสีนามเก คาเม ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิ กตฺถํ อนเปกฺขนฺตสฺส หีนายาวตฺตกสฺส ทุสฺสีลสฺส อุปาสกสฺส ลญฺชํ ทตฺวา อมฺหากํ วาทานุรูปํ เอกํ คนฺถํ กโรหีติ อุยฺโยเชตฺวา อนาคเต อนุภวิยมานทุกฺขโต อภายิตฺวา นิสฺสยํ คเวสึสูติ.

然有些人明知自己的学说在巴利等经典中并无根据，心不清净，不瞻仰世尊、正等觉者之容颜，亦不忆念世尊、正等觉者之功德，明知自己的论点如伸手于空中般毫无依凭，却说：“我们的论点源自证得圆满功德的善法行长老(Saddhammacāri Thera)之传承。”他们为无所依之事强作依据，以不实之语诽谤具戒大长老。在毗耶尸村(Phyasī)，他们不顾现世与来世之利益，贿赂一位已还俗、毁坏戒行的优婆塞，唆使他：“写一部符合我们观点的书。”他们不畏惧未来将要承受的苦果，以此寻求依止。

ตสฺมึญฺจ กาเล นิคฺโรธปาฬิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถโร คามวาสีภิกฺขุ คณํ สมิตึ กตฺวา ตสฺส นายโก หุตฺวา สีสเวฐนํ อธาเรนฺตา อมงฺคลภิกฺขู สาสเน มาติฏฺฐนฺตูติ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ คนฺถํ วิโกเปตฺวา ตโต ตโต ปพฺพเชสุํ. อถ หตฺถิสาลคามสฺส ปุรตฺถิมาย อนุทิสาย เสฏฺฐิตฬากสฺส ทกฺขิณาย อนุทิสาย วิหาเร นิสินฺเน อติเรกปณฺณาสภิกฺขูปิ ปพฺพาเชสฺสามาสิ จินฺเตตฺวา คามวาสีภิกฺขู สนฺนหิตฺวา อคมาสิ. อถ ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา คามวาสีคโณปิ เอโก, อรญฺญวาสีคโณปิ เอโก, คามวาสีภิกฺขู อรญฺญวาสีภิกฺขู วิเหเฐสุํ น สกฺกา, สกสกวาทวเสน สกสกฏฺฐาเน นิสีทิ ตพฺพนฺติ ราชเลขนํ เปเสสิ. อถ อรญฺญวาสีภิกฺขู สุขํ วสิตุํ โอกาสํ ลภึสุ.

其时，住于尼拘律陀巴利金寺(Nigrodhapāḷisuvaṇṇavihāra)的长老，召集村居比丘集会，自为首领，宣称：“戴头巾的不祥比丘不应住于教法中！”于是他们破坏林居比丘们的经书，并将他们从各处驱逐。其后，村居比丘们集结起来，意图前往驱逐住在象舍村(Hatthisālagāma)东南、长者池(Seṭṭhitaḷāka)西南寺院里的五十多位比丘。国王听闻此事，便颁布王令：“村居僧团为一派，林居僧团为一派，村居比丘不可骚扰林居比丘，应各依己见，安住其处。”于是，林居比丘们获得了安住的机会。

กลิยุเค ฉสตฺตตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ ปุตฺโต มหาสีหสูรธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. โสเยว สูรชฺชราชาติ จ เสติภินฺโทติ จ โวหาริยติ.

于迦利时代(Kaliyuga)一千零七十六年，该王之子，名为大狮子勇善法王中之王(Mahāsīhasūradhammarājādhirāja)者，统治国家。彼亦被称为勇王(Sūrajjarāja)与破白旗者(Setibhindu)。

ตสฺส [Pg.135] รญฺโญ กาเล สุวณฺณยาโนโลกนคามวาสีอุกฺกํสมาลํ นาม เถรํ อนฺโตยุธนายโก เอโก อมจฺโจ อาเนตฺวา รตนปูรนครํ ปตฺวา สุวณฺณกุกฺกุฏาจเล วิหารํ การาเปตฺวา ฐเปสิ.

于彼国王时代，一位名叫安托尤达纳亚科(Antoyudhanāyako)的内务大臣，将住在金车村(Suvaṇṇayānolokanagāma)的乌坎萨玛拉长老(Ukkaṃsamāla Thera)迎请至宝满城(Ratanapūranagara)，并于金鸡山(Suvaṇṇakukkuṭācala)建造精舍，令其安住。

โส ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติวิย เฉโก. วณฺณโพธนํ นาม ลิขนนยญฺจ อกาสิ. ตสฺส คามสฺส ราชูหิ ทินฺนวเสน เจติยชคฺคนกมฺเม ยุตฺตกุลตฺตา ปน รญฺโญ อาจริยฏฺฐาเน อฏฺฐเปตฺวา อนฺโตยุธนาย กสฺเสว ปูชนตฺถาย นิยฺยาเทสิ. ตสฺสาปิ รญฺโญ กาเล สามเณเรหิ คามปฺปวสนกาเล ปารุเปตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ เอกจฺเจ วทึสุ. เอกจฺเจ ปน เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ วทึสุ. เอวํ อญฺญมญฺญํ กลหํ อกํสุ.

这位长老精通巴利、义注、复注等典籍，还制定了名为《文义阐明》(Vaṇṇabodhanaṃ)的写作规范。由于其村庄为国王所赐，用于佛塔维护之业，且其家族适于此任，国王便立其为国师，并为供养安托尤达纳亚科(Antoyudhanāya)大臣而将其交付。于彼国王时代，关于沙弥入村时之穿着，有人说应全身披衣而入，但也有人说应偏袒一肩，披上衣而入。彼等如是互相争论。

ตตฺถ อุกฺกํสมาลานามโก เถโร ปารุปนคเณ ปธาโน หุตฺวา นานาคนฺเถสุ ปารุปนวตฺตเมว อาคตนฺติ ปกาสึสุ. เอกํสิกคเณ ปน ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถรา อาจริยปฺปเวณีทสฺสนวเสน ปารุปนวาทํ ปฏิกฺขิปึสุ.

于此，名叫乌坎萨玛拉(Ukkaṃsamāla)的长老在披衣派中成为首领，宣称在各种典籍中皆有披衣之传统。然而，一肩派的住于提利耶山寺(Tiriyapabbatavihāra)之大长老们，依师承之见，驳斥了披衣之说。

อถ ราชา จ ผลิกขจิตวิหารวาสิตฺเถรํ เมฆุจฺจนวิหารวาสิตฺเถรํ สุหตฺถตฺเถรํ พุทฺธงฺกุรตฺเถรญฺจาติ อิเม จตฺตาโร เถเร วินยวินิจฺฉกฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ทฺเว ปกฺขา อตฺตโน อตฺตโน วาทํ ทสฺเสนฺตูติ อาห.

于是国王将住于琉璃镶嵌寺(Phalikakhacitavihāra)之长老、住于云顶寺(Meghuccanavihāra)之长老、善手长老(Suhatthatthera)与觉芽长老(Buddhaṅkuratthera)此四位长老安置于律藏裁决处，令彼二派各自陈述己见。

เต จ จตฺตาโร เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อโกวิทา. เตสญฺหิ ฐเปตฺวา ราชวลฺลภมตฺตํ อญฺโญ โกจิ คุณวิเสโส นตฺถิ ราชคุรุภาวตฺถาย, ยถา พฺยคฺฆา รุกฺขคจฺฉลตาทิปฺปฏิจฺฉนฺเน ทุคฺคฏฺฐาเน นิสินฺเน มิเค ขุทฺทกตฺตา ทุพฺพเลปิ คณฺเหตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวเมว เต เอกํสิกตฺเถเร [Pg.136] ราชานํ นิสฺสาย ฐิเต คนฺเถสุ อนาคตตฺตา ทุพฺพเลปิ วาทวเสน อภิภวิตุํ น สกฺขึสุ. เตเนว ปรเสนาย พลวตํ ชานิตฺวา นิปจฺจการํ ทสฺเสตฺวา เวรํ สเมตฺวา นิสินฺโน ปณฺฑิตโยโธวิย วาทํ นิฏฺฐํ อปฺปาเปตฺวาเยว ปารุปนคณา นิสีทึสูติ.

这四位长老不精通巴利、义注、复注等典籍。彼等除受国王宠爱之外，实无其他特异之德足以担任国师。譬如老虎藏于树木藤蔓等物遮蔽之险恶处，即便面对弱小之鹿亦无法捕捉；同样地，彼等虽依仗国王而立，然因不通典籍，即便面对论点薄弱的一肩派长老，亦无法在辩论中胜过。因此，披衣派的长老们如同明智的战士，认识到敌方强大，便示以谦恭之态，平息怨恨后坐下，未待辩论结束便已终止。

กลิยุเค ปน ปญฺจนวุตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส ปุตฺโต มหาราชาธิปติ นาม รชฺชํ กาเรสิ. ปจฺฉา ปน กาเล เตรสาธิเก สเต วสฺสสหสฺเส จ สมฺปตฺเต รามญฺญรฏฺฐิโน ราชา ตํ อภิภวิตฺวาว อนีตตฺตา ปตฺตหํสาวตีติ ปากฏํ อโหสิ.

当迦利时代(Kaliyuga)一千零九十五年满时，其子大君主王(Mahārājādhipati)统治国家。后来，当十万零十三年满时，孟国国王征服了该地，因其未被迁走，故以帕塔汉萨瓦底(Pattahaṃsāvatī)之名为人所知。

ตสฺส รญฺโญ กาเล กุขนนคเร ชาลยุตฺต คามโต ญาณวรํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติวิย เฉโก. สุธมฺมสภายํ ปริยตฺติวาจกานํ โสตารานํ อตฺถาย อภิธมฺมตฺถสงฺคหปฺปกรณสฺส คณฺฐิปทตฺถํ ปฐมํ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา อฏฺฐสาลินิยํ คณฺฐิปทตฺถํ สุราวินิจฺฉยญฺจ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา เตน รญฺญา ยาจิโต อภิธานปฺปฏีปิกาย อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ. รญฺโญ นามลญฺฉํ ฉนฺโทลงฺการสทฺทเนตฺติวิทคฺคทณฺฑีพฺยญฺชีนนเยหิ อลงฺกริตฺวา ราชาธิราชนามตฺถปฺปกาสินึ นาม คนฺถมฺปิ อกาสิ.

那位国王在位时，从拘迦那城(Kukhananagara)之贾拉尤塔村(Jālayuttagāma)请来一位名叫智贤(Ñāṇavara)的长老，立其为导师。这位长老对巴利、义注、复注等典籍极为精通。他首先在善法讲堂(Sudhammasabhā)为听闻教法者撰写了《摄阿毗达摩义论》(Abhidhammatthasaṅgahappakaraṇa)的《疑难义释》。之后又撰写了《含义阐明》的《疑难义释》与《饮酒决断》(Surāvinicchaya)。后来应国王请求，他以缅甸语解释了《名号指南》(Abhidhānappaṭīpikā)。他还以国王的名号与印章为题，运用音韵、修辞、声明、指导法、檀丁诗学等方法加以庄严，撰写了名为《王中之王名号释义》(Rājādhirājanāmatthappakāsinī)的著作。

ราชา หตฺถิสาลนามเก เทเส การาปิตเคหํ ภินฺทิตฺวา สตปฺปมาเณ วิหาเร การาเปตฺวา สพฺเพสมฺปิ วิหารานํ กิตฺติเชยฺยวาสฏฺฐาปนนฺติ นามานิ ปญฺญาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อทาสิ. วิหารนาเมเนว จ เถรสฺสาปิ ตํสมญฺญา อโหสิ.

国王在名为象舍(Hatthisāla)之地拆毁旧屋，命人建造了百座寺院，并为所有寺院规定名为“功德胜利住处之建立”(Kittijeyyavāsaṭṭhāpana)，随后赐予彼长老。长老亦因寺院之名而得此同称。

ตสฺมิญฺจ กาเล อกฺยกรญฺโญ ปิตุรญฺโญ จ กาเล เตสํ [Pg.137] ทฺวินฺนํ คณานํ วิวาทวเสน อวิปฺปกตวจนํ ปุน วิวาทสฺส วูปสมนตฺถาย อตฺตโน อตฺตโน วาทํ กถาเปสิ. ปารุปนคเณ โส เถโร ปธาโน หุตฺวา เอกํสิกคเณ ปน ปาสํสตฺเถโร ปธาโน หุตฺวา ยถายุทฺธํ อกาสิ. อถ ราชา อติวิย ราชวลฺลภํ เชยฺยภูมิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถรํ เตสํ วาทสฺส วินิจฺฉินฺทนตฺถาย วินยจเรฏฺฐาเน ฐเปสิ.

那时，正值阿奇亚卡拉王(Akyakara)与其父王在位之时，为平息彼二派僧团因争论而悬而未决之言论，国王令彼等再次各自陈述己见。在披衣派中，那位长老成为首领；而在一肩派中，巴桑萨长老(Pāsaṃsatthera)成为首领，彼等如临战阵。于是，国王任命其极其宠信的、住于胜地金寺(Jeyyabhūmisuvaṇṇavihāra)的长老为律藏裁决官，以裁决彼等之争论。

กิญฺจาปิ โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ โถกํเยว ชานกตฺตา ปริยตฺติโกวิเทสุ อพฺโพหาริโกเยว อโหสิ, ราชวลฺลภตฺตา ปน ราชา ยถาภูตํ อชานิตฺวา วินยธรฏฺฐาเน ฐเปสิ. ยถา ปน อยํ ปุรตฺถิมทิสา, อยํ ปน ปจฺฉิมทิสาภิ เอวมาทินา ทิสาววตฺถานมตฺตํเยว กาตุํ สมตฺถํ นงฺคลโกฏิยา สํวฑฺฒนฺตํ ปริสุํ ราชาคาเร ธมฺมวินิจฺฉกามปจฺจฏฺฐาเน ฐเปติ, เอวเมว ราชา อยํ อีทิโส อยํ อีทิโสติ อชานิตฺวา วินยธรฏฺฐาเน ฐปิตตฺตา โส เชยฺยภูมิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถโร เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ ทฺวีสุ วาเทสุ อยํ ภูโต อยํ อภูโตติ วตฺตุํ น สกฺกา, อทฺวารฆเร ปวิฏฺฐกาเลวิย ตทา อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม มหิโส อตฺตโน สมีเป ฐตฺวา เทวคีตํ คายิตฺวา เทววีณํ วาเทนฺตสฺส เทวคนฺธพฺพสฺส เวฬุสลากํ ปหรนฺตสฺส จ คามทารกสฺส สทฺเทสุ กิญฺจิ วิเสสํ น ชานาติ, เอวมิทํ สมฺปทํ ทฏฺฐพฺพํ. อถ ราชา มม วิชิเต เยเยภิกฺขู ยํยํอิจฺฉนฺติ, เตเตภิกฺขู ตํตํจริตฺวา ยถากมฺมํ นิสีทนฺตูติ ราชเลขนํ ฐเปสิ. เตสํ วิวาโท ตทา น วูปสมิ.

这位长老虽然对巴利、义注、复注等典籍所知甚少，在精通教理者中亦不善言谈，但由于受到国王的宠信，国王不了解其真实情况，便将其安立于持律者之位。譬如国王将一个仅能辨识东西等方位、如在犁尖下长大般无知之人，安置于王宫中担任法官；同样地，国王因不了解“此人如何，彼人如何”，便将住于胜地金寺(Jeyyabhūmisuvaṇṇavihāra)的长老置于持律者之位。因此，当彼二派就两种观点争论时，此长老无法判断“此为真实，彼为不实”，如同进入无门之屋一般。又譬如水牛，对于站在其身旁的天乾闼婆(devagandhabba)所唱的天歌、所奏的天琴之声，以及村童击打竹竿之声，皆不能分辨其中差别，此事亦应如是理解。随后国王颁布王令：“凡我国境内之比丘，皆可随己所欲而行，并依其业而住。”然而，彼等之争论当时仍未平息。

อปรภาเค เตรสาธิเก สเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต รตนปูรนครํ วินสฺสิ.

后来，当十万零十三年满时，宝满城(Ratanapūranagara)毁灭。

ตโต ปจฺฉา ทุติเย สํวจฺฉเร รตนสิขนครมาปโก ราชา รามญฺญรฏฺฐินฺทสฺส รญฺโญ เสนํ ยวเขตฺตโต จาตกสกุณํวิย [Pg.138] อตฺตโน ปุญฺญนุภาเวน มรมฺมรฏฺฐโต นีหริตฺวา สกลมฺปิ รามญฺญรฏฺฐํ อตฺตโน หตฺถคตํ กตฺวา รชฺชํ กาเรสิ.

此后第二年，建立宝顶城(Ratanasikhanagara)之国王，如同从麦田中驱赶杜鹃一般，凭借己之福德威力，将孟国国王的军队从缅甸国(Marammaraṭṭha)驱逐，将整个孟国纳入己之掌控，开始统治。

ตสฺมิญฺจ กาเล สกลมรมฺมรฏฺฐวาสีนํ จิตฺตํ ปสาเทสิ, ยถา นาม สูริยาตเปน มิลายนฺตานํ กุมุทานํ อโนตตฺโตทเกน สิญฺจิตฺวา หริตตฺตํ ปาเปติ, เอวเมว รามญฺญรฏฺฐินฺทสฺส เสนาพลาตเปหิ ทุกฺขปฺปตฺตานํ มรมฺมรฏฺฐวาสีนํ คหฏฺฐานญฺเจว ภิกฺขูนญฺจ อตฺตโน ปุญฺญาโนตตฺโตทเกน ฉิญฺจิตฺวา กายิกเจตสิกวเสน ทุวิธมฺปิ สุขํ อุปฺปาเทสิ.

那时，他令整个缅甸(Marammaraṭṭha)居民心生净信，犹如被烈日晒蔫的睡莲，经阿耨达池水浇灌而重现青翠；同样地，孟国国王以军队之威势，令缅甸居民饱受痛苦，他以自身福德之阿耨达池水浇灌，令缅甸居民中的居士与比丘，皆生起身心二种安乐。

สกลมรมฺมรฏฺฐวาสิโน จ อยํ อมฺหากํ ราชา โพธิสตฺโตติ โวหารึสุ. อถ เอกสฺมึ มาเส จตูสุ อุโปสถทิวเสสุ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา อนฺเตปุเร ปเวเสตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. ราโชโรธามจฺเจหิ สทฺธึ อุโปสถํ อุปวสิ. สพฺเพสมฺปิ ราโชโรธามจฺจานํ คุณตฺตยปาฐํ สห อตฺถโยชนานเยน วาจคฺคตํ การาเปสิ.

整个缅甸(Marammaraṭṭha)的居民都称其为：“这位是我们的菩萨王！”于是，于一月中的四个布萨日，他邀请比丘僧团进入内宫，以钵食供养。他和王室大臣一起受持布萨。他还让所有王室大臣都能背诵三宝功德文，并以义理之解释令其熟练。

อถ เพลุวคามวาสียสตฺเถรํ อเนตฺวา อตฺตโน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. มหาอตุลยสธมฺมราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. ตโต ปฏฺฐาย ปน อตุลตฺเถโรติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ปารุปนคณปกฺขาปลิณคามวาสีสุชาตตฺเถราทโย สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล จีวรํ ปารุปิตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ อกฺขรํ ลิขิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ สนฺเทสปณฺณํ ปเวเสติ.

于是，迎请贝鲁瓦村(Beluvagāma)之耶舍长老，立为己师。并赐予“摩诃阿都拉耶沙达摩罗阇古鲁(Mahāatulayasadhammarājaguru)”的称号。自此，彼即以阿都拉长老(Atulatthera)之名而著称。在那时，披衣派(Pārupanagaṇa)之巴利那村(Paliṇagāma)善生长老等，书写“沙弥入村时，应披衣而入”之文，将书信呈送国王。

อถ เอกํสิกคณปกฺขาปิ อตุลตฺเถราทโย ปุพฺเพสํ ราชูนํ กาเล อธิกรณํ วูปสมิ, อิทานิ วูปสมิตกมฺมํ ปุน น อุปฺปาเทตพฺพนฺติ เลขนํ ลิขิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ เปเสสิ.

于是，袒肩派(Ekaṃsikagaṇa)之阿都拉长老等，亦书写文书呈送国王，曰：“于前代诸王之时，诤事已平息。今既已平息之事，不应再令生起。”

อถ ราชา ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ สกสกวาทํ กเถตุกาโมปิ [Pg.139] อิทานิ ราชปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ พหุ อตฺถิ, ติฏฺฐสุ ตาว สาสนปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ, ราชปฺปฏิสํยุตฺตเมว กมฺมํ ปฐมํ อารภิสฺสามิ, ปจฺฉา สาสนปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ กริสฺสามีติ ราชเลขนํ ฐเปสิ. อปรภาเค ปน ราชา เอวํ อาณํ ฐเปสิ,-อิทานิ มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู มม อาจริยสฺส มตึ อนุวตฺติตฺวา จรนฺตูติ.

于是，国王虽欲听取两派各自之论点，然思：“今有诸多与王事相应之事，且暂置与教法相应之事，吾将先处理王事，后处理与教法相应之事。”遂颁布王令。其后，国王颁布如是敕令：“今于吾之国土内，所有比丘皆应依吾师之见而行。”

อถ ปารุปนคณภิกฺขูปิ เอกํสิกคณํ อนุวตฺเตสุํ รญฺโญ อาณาวเสน. สหสฺโสโรธคาเม ปน ทฺเว มหาเถรา อตฺตโน ปริสํ ปารุปนวเสเนว คามปฺปเวสนวตฺตํ ปริปูริตพฺพนฺติ โอวทิตฺวา นิสีทึสุ.

那时，披衣派比丘亦因国王之敕令而随顺袒肩派。然于千内宫村(Sahassorodhagāma)，二大长老告诫其僧团曰：“应依披衣派之方式，圆满入村之行仪。”如是教诫已，即坐下。

ตทา รญฺโญ อาจริโย ยสตฺเถโร ตมตฺถํ สุตฺวาเต ปกฺโกสาเปสิ. เต จ อาคนฺตฺวา นครํ สมฺปตฺตกาเล เอโก อุปาสโก ปสนฺโน หุตฺวา เตสํ เถรานํ ปิณฺฑปาเตน อุปฏฺฐหิ. อถ อตุลตฺเถโร เต มหาเถเร ทูรฏฺฐานโต วาลุกํ อาเนตฺวา ตสฺส อุปาสกสฺส เคหสมีเป โอกิราเปสิ. อิทํ วินยธมฺมสฺส อนนุโลมวเสน จรนฺตานํ ทณฺฑกมฺมนฺติ โกลาหลมฺปิ อุปฺปาเทสิ. อถ เตสํ วาลุกํ อาหรนฺตานํเยว อญฺญมญฺญํ สลฺลเปสุํ,-อิทานิ ภนฺเต วินยธมฺมานุโลมวเสน อาจรนฺตานํ อมฺหากํ อีทิสํ กมฺมํ อสารุปฺปํ, อโห อจฺฉริยธมฺโม โลโกติ เอโก เถโร อาห. อถ ปน เอโก เถโร เอวมาห,-อิทานิ อาวุโส โลกปาลา เทวา อีทิสํ อธมฺมกมฺมํ ทิสฺวาเยว อชฺฌุเปกฺขิตฺวา อปฺโปสฺสุกา นิสีทิตุํ น สกฺกา, อิทานิ โลกปาลา เทวา ปมชฺชิตฺวา นิสีทนฺติ มญฺเญติ.

当时国王之师耶舍长老闻此事已，即遣人召彼等。彼等至城时，一优婆塞心生欢喜，以食物供养彼等长老。随后阿都拉长老令彼等大长老从远处运沙，撒于彼优婆塞家附近，并宣称：“此乃对不符律法而行者之惩罚”，遂引起骚动。当彼等搬运沙时，互相交谈曰：“尊者，今吾等依律法而行，然此等行径于吾等实不适宜。呜呼！世间之法，何其奇妙！”一长老如是说。复有一长老如是说：“贤友，今护世天神见此非法之业，岂能坐视不理，漠不关心？吾思护世天神今正懈怠而坐。”

ตสฺมึเยว ขเณ เวเคน เมโฆ อุฏฺฐหิตฺวา อตุลตฺเถรสฺส วิหาเร ราชเคเห จ เอกกฺขเณ อสนิโย นิปตึสุ. เอวํ สมาโนปิ โส เถโร อติมานถทฺธตาย สตึ น ลภิ.

就在那一刻，乌云疾起，于阿都拉长老之精舍及王宫，同时降下霹雳。纵然如是，彼长老仍因极度傲慢顽固，未能生起正念。

ปุน [Pg.140] ราชา อิทานิ มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู มม อาจริยสฺส มตึ อนุวตฺตนฺติ วา มา วาติ อมจฺเจ ปุจฺฉิ. อมจฺจาปิ เอวํ รญฺโญ อาโรเจสุํ,-อิทานิ มหาราช กุขนนคเร นีปคาเม นิสินฺโน เอโก มหาเถโร มุนินฺทโฆโส นาม อตฺถิ, โส ปารุปนวเสน อตฺตโน ปริสํ โอวาเทตฺวา พหุคุณํ อุปฺปาเทตฺวา นิสีทตีติ.

国王复问大臣：“今于吾之国土，所有比丘皆遵循吾师之见，抑或不遵循？”大臣亦如是禀告国王：“大王，今于库卡那城(Kukhananagara)之尼巴村(Nīpagāma)，有一名牟尼因陀瞿沙(Munindaghosa)之大长老，彼以披衣之方式教诫其僧团，令生诸多功德，并安住于彼处。”

อถ ราชา เอวมาห,-ตํ ปกฺโกเสตฺวา สุธมฺมสสายํ มหาเถเร สนฺนิปาภาเปตฺวา ตสฺส เถรสฺส วินย ปณฺณตฺตึ ยถาภูตํ อชานนฺตสฺส ยถาภูตํ สภาวํ ทสฺเสตฺวา โอวาเทนฺตูติ.

于是国王如是说：“召彼前来，于善法堂召集诸大长老集会，向那位不了解律制真实情况的长老，如实开示其本质后，再行教诫。”

อถ อมจฺจา ตถา อกํสุ. มหาเถรา จ สุธมฺมสสฺสยํ สนฺนิปติตฺวา ตํ ปกฺโกเสตฺวา โอวทึสุ. เตสุ ปน มหาเถเรสุ เอโก เถโร ภูปาลสฺส สงฺฆรญฺโญ จ มุขํ โอโลเกตฺวา ภควโต ปน สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส มุขํ อโนโลเกตฺวา มุนินฺทโฆสตฺเถรํ เอวมาห,- อิทานิ อาวุโส อิมสฺมึ มรมฺมรฏฺเฐ สพฺเพปิ ภิกฺขู ภูปาลสฺส สงฺฆสฺส รญฺโญ จ อาณํ อนุวตฺติตฺวา เอกํสิกาเยว อเหสุํ, ตฺวํเยว เอโก สทฺธึ ปริสาย ปารุปนวตฺถํ จริตฺวา นิสีทสิ, กสฺมา ปน ตฺวํ มานถทฺโธ หุตฺวา อีทิสํ อนาจารํ อวิชหิตฺวา ติฏฺฐสีติ.

于是大臣们如是行之。诸大长老亦于善法堂集会，召彼前来教诫。彼诸大长老中，一长老瞻视国王与僧王之面，然不瞻视世尊正等觉者之面，对牟尼因陀瞿沙长老如是说：“贤友，如今在这缅甸(Marammaraṭṭha)，所有比丘皆随顺国王与僧王之敕令，皆成袒肩僧。唯汝一人与僧团披衣而行，汝何故如此傲慢顽固，不舍此等不正之行？”

อถ มุนินฺทโฆสตฺเถโร ตสฺส เถรสฺส มุขํ อุชุกํ โอโลเกตฺวา เอวมาห,- ตฺวํ ลชฺชีเปสโล สิกฺขากาโมติ ปุพฺเพ มยา สุตปุพฺโพ, อีทิโส ปน ปุคฺคโล อีทิสํ วจนํ วตฺตุนํ ยุตฺโต,อีทิสสฺส หิ ปุคฺคลสฺส อีทิสํ วจนํ อสฺสารุปฺปํ, สเจ ตฺวํ อยํ อปฺปปุญฺโญ นิตฺเตโช อนาโถติ มํ มญฺญิตฺวา อคารววเสน วตฺตุํ อิจฺเฉยฺยาสิ, เอวํ สนฺเตปิ มมาจริยสฺส มุขํ โอโลเกตฺวา มมาจริยสฺส คุณํ ชานิตฺวา ตสฺส สิสฺโสยนฺติ อนุสฺสริตฺวา อีทิสํ วจนํ อธมฺมิกํ วตฺตุํ น สกฺกาติ.

于是牟尼因陀瞿沙长老直视彼长老之面，如是说道：“吾昔曾闻，汝乃具惭愧心、品行端正、乐于学处者。然如是之人，说如是之语，实不相称。若汝认为吾乃福薄、无力、无依者，欲以不敬之方式言说于吾，纵然如是，汝亦应瞻视吾师之面，了知吾师之功德，忆念‘吾乃其弟子’，而不应说出如是之非法语。”

อถ [Pg.141] โส เถโร ตํ ปุจฺฉิ,-โก ปน ตวาจริโยติ. อถ สุขมฺมสภายํ ฐปิตํ พุทฺธรูปํ วทฺทิตฺวา อยํ มมาจริโยติ อาห. มมาสริโยติ วตฺวา ปน ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ อุฏฺฐหิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา อหํ ภนฺเต ยาว ชีวิตปริโยสานา มม ชีวิตํเยว ปริจฺจชิสฺสามิ, ภควโต ปนติ โลกคฺคสฺส สิกฺขาปทํ น วิชหิสฺสามีติ อาโรเจสิ.

于是那位长老问他：“那么你的老师是谁呢？”他礼敬了安放于善法堂的佛像后，说道：“此即吾师。”言“吾师”已，即于比丘僧团中起立，偏袒上衣，蹲踞而坐，合掌，禀告曰：“尊者，吾将尽吾一生，乃至舍弃生命，亦不舍弃世尊、此世间至上者之学处。”

อถ ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา มานถทฺโธ เอโส มม วิชิเต นิสีทาเปตุํ วฏฺฏติ, รฏฺฐนฺตรํ ปพฺพาเชตพฺโพติ ราชาณาย รฏฺฐนฺตรํ เปเสสิ.

国王闻此事已，心生傲慢，思曰：“此人不宜住于吾之国土，应将其驱逐至他国。”遂依王令，将其遣送他国。

ราชปุริสา จ ตํ ปกฺโกเสตฺวา รฏฺฐนฺตรํ อาเนสิ. พหงฺคํ นาม เทสํ ปตฺวา พหงฺคนายโก ปุริโส ราชปุริสานํ ลญฺชํ ทตฺวา เอวมาห,- อยํ ปน โภนฺโต มรมฺมรฏฺฐสฺส ปริยนฺตปฺปเทโส, อิเธว ฐเปตฺวา ตุมฺเห นิวตฺตถาติ.

王臣召彼前来，遣送他国。抵达名为巴杭伽(Bahaṅga)之地，巴杭伽之首领予王臣贿赂，曰：“诸位大人，此乃缅甸之边境地区，将其留于此处，汝等即可返回。”

ราช ปุริสาปิ ลญฺชํ คเหตฺวา ตตฺเถว ฐเปตฺวา นิวตฺตึสุ. เถโรปิ จตูหิ ทิสาหิ อาคตานํ ภิกฺขุสามเณรานํ ปารุปนวเสน โอวาทํ ทตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา ตตฺถ นิสีทิ. อภิธมฺมตฺถสงฺคหคนฺถสฺส อตฺถโยชนมฺปิ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

王臣们收受贿赂，即将其留于彼处而返回。长老亦为从四方来之比丘、沙弥，教导披衣之法，教授圣典，并安住于彼处。彼亦以缅甸语对《阿毗达摩义集》(Abhidhammatthasaṅgaha)作了义理阐释。

อปรภาเค ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา อิทานิ โส เถโร มม วิชิตปริยนฺเตเยว นิสีทิตฺวา อมฺเหหิ อนิจฺฉิตํ นิวาริตํ กมฺมํ กตฺวา นิสีทิ, ตํ ปกฺโกสถาติ อาห.

其后，国王闻此事已，曰：“今彼长老即安住于吾国边境，行吾等不欲且已禁止之业，召彼前来。”

ราชทูตา จ ตตฺถ คนฺตฺวา ปกฺโกสึสุ. เถโร จ อิทานิ มํ ราชา มาเรตุกาโมติ มญฺญิตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขิตฺวา คิหิวตฺถํ นิวาเสตฺวา เตหิ สทฺธึ อาคจฺฉิ. นครํ ปน อาคนฺตฺวา ปตฺตกาเล รญฺโญ สนฺติกํ อาเนสิ.

国王使者至彼处，召彼前来。长老思曰：“今国王欲杀吾”，遂舍弃学处，着在家衣，与彼等同来。抵达城市后，于适时，彼被带至国王面前。

อถ ราชา เอวมาห,-ตฺวํ ภิกฺขุ หุตฺวา คณํ วฑฺฒาเปตฺวา นิสีทสีติ มยา สุตํ, กสฺมา ปนิทานิ คิหิ ภวสีติ. สเจ [Pg.142] ตฺวํ มหาราช มํ มาเรตุกาโม ปกฺโกเสยฺยาสิ, เอวํ สติ ยทิ สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย ฐิตํ มํ มาเรยฺยาสิ, ตว ภาริยํ กมฺมํ ภวิสฺสตีติ มนสิกริตฺวา ตว กมฺมสฺส อภาริยตฺถาย สิกฺขํ ปจฺจกฺขิตฺวา อาคโตมฺหิ, สเจ มํ มาเรตุกาโมสิ, มาเรหีหิ. ราชา จ ตํ พนฺธนาคาเร ฐเปตฺวา สฺยามรฏฺฐํ ยุชฺฌนตฺถายคจฺฉิ. ยชฺฌนตฺถาย ปน คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล อนฺตรามคฺเคว ทิวงฺคโต อโหสีติ.

于是国王如是说：“吾闻汝曾为比丘，扩大僧团而住，然今何故成在家者？”长老曰：“大王，若汝欲杀吾而召吾前来，若吾未舍学处而住，汝杀吾则将有重业。吾思及为免汝造重业，故舍学处而来。若汝欲杀吾，则杀之。”国王遂将其囚禁于牢狱，后为战事前往暹罗国。然彼为战事而去，于归途中即已命终。

กลิยุเค ปน ทฺวาวีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส เชฏฺฐปุตฺโต สิริปวรมหาธมฺมราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. รตนสิขนครโต สงฺกเมตฺวา เชยฺยปุรํ ทุติยํ มาปิตตฺตา เชยฺยปุรมาเปโก ราชาติปิ ตสฺส สมญฺญา อโหสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล มหาปพฺพตพฺภนฺตรนครวาสึ ญาณตฺเถรํ อาเนตฺวา อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โสกิร เถโร คมฺภีรปญฺโญ เอกสฺมึ ทิวเส นว วา ทส วา ภาณวาเร วาจุคฺคตํ กาตุํ สมตฺโถ อโหสิ. อภินโวปสมฺปนฺนกาเลเยว ปทวิภาคคนฺถํ นฺยาสสํ วณฺณนํ ยมกสํวณฺณนํ มหาปฏฺฐานสํวณฺณนญฺจ มรมฺมภาสาย อกาสิ. ราชา มหาภูมิรมฺมณิยวิหารํ นาม การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ. ญาณาลงฺการมหาธมฺมราชคุรู ติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ.

在迦梨时代(Kaliyuga)经过一千一百二十二年后，他的长子吉祥最胜大法王(Siripavaramahādhammarājā)即位统治。由于从宝顶城(Ratanasikhanagara)迁都到第二个新建的胜利城(Jeyyapura)，因此他也被称为胜利城建造者王(Jeyyapuramāpeko Rājā)。在那时，他迎请居住在大山腹地之城(Mahāpabbatabbhantaranagara)的智长老(Ñāṇatthera)，安置在阿阇梨的位置上。据说那位长老智慧深邃，一天能够记诵九至十个诵品。刚受完具足戒的时候，他就用缅甸语完成了《句分别》(Padavibhāgagantha)、《纲要释》(Nyāsasaṃvaṇṇana)、《双论释》(Yamakasaṃvaṇṇana)和《大发趣释》(Mahāpaṭṭhānasaṃvaṇṇana)。国王建造了一座名为大善地悦意(Mahābhūmirammaṇiyavihāra)的精舍，并把它赠予了他，还赐予了“智庄严大法王师”(Ñāṇālaṅkāramahādhammarājagurū)的称号。

ตสฺมิญฺจ กาเล ปารุปนคเณ เถรา เอวํ จินฺเตสุํ,- อิทานิ ปน อมฺหากํ ปกฺขิโก เถโร รญฺโญ อาจริโย อโหสิ, อิทานิ มยํ ปติฏฺฐานํ ลภามาติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล จีวรํ ปารุเปตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ สนฺเทสปณฺณํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวเสสิ. อถ อตุลตฺเถโร ปุพฺเพ วุตฺตนเยน วูปสมิตํ กมฺมมิทนฺติ สนฺเทสปณฺณํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวเสสิ. เตเนว อญฺญมญฺญํ ปฏิวจนวเสน ทสฺเสตุํ โอกาสํ น ลภึสูติ.

那时，披衣派(Pārupanagaṇa)的长老们这样想：“现在我们同派系的长老成了国王的老师，我们应该能得到支持了。”这样想后，他们便让沙弥们在进村时披上僧衣，并就此事致信国王。然后阿图拉长老(Atulatthera)也致信国王说，此事已如之前所说的那样平息了。因此，他们没有机会通过互相辩驳来表明自己的立场。

ตโต ปจฺฉา กลิยุเค ปญฺจวีสวสฺสาธิเก สเต สหสฺเส [Pg.143] จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ สิริปวรสุธมฺมมหาราชินฺทาธิปติ นาม รชฺชํ กาเรสิ. รตนปูรํ ปน ตติยํ มาปกตฺตา รตนปูรมาปโกติ เอกสฺส ปน ฉทฺทนฺตนาคราชสฺส สามิภูตตฺตา เสติภินฺโทติ จ สมญฺญา อโหสิ. จรจฺจ คามวาสีจนฺทาวรํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อตฺตโน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. สูมิกิตฺติอตุลํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ. ชมฺพุทีปอนนฺตธชมหาธมฺมราชคุรูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล เอกจฺเจ มนุสฺสา ทิฏฺฐิวิปลฺลาสา อเหสุํ, เตปิ ปกฺโกสาเปตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ คณฺหาเปสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล เอกํสิกคณํ อภิภวิตุํ โอกาสํ น ลภึสูติ.

其后，在迦梨时代(Kaliyuga)经过一千一百二十五年后，一位名为吉祥最胜善法大王因陀罗主(Siripavarasudhammamahārājindādhipati)的国王登基。由于第三次建造宝城(Ratanapūra)，因此得名宝城建造者(Ratanapūramāpaka)；又因成为一头六牙象王的主人，也得名白象降伏者(Setibhinda)。他请来住在遮罗村(Caracca gāma)的旃陀跋罗(Candāvara)长老，立为自己的老师。国王建造了名为苏弥吉帝阿图拉(Sūmikittiatula)的寺庙并布施给他，还赐予“瞻部洲无边旗大法王师”(Jambudīpaanantadhajamahādhammarājagurū)的头衔。此王在位时，有些人见解颠倒，王便召集他们，使他们接受正见。在此王统治期间，偏袒一肩派(ekaṃsikagaṇa)没有机会得势。

ตโต ปจฺฉา กลิยุเค อฏฺฐตึสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ ปุตฺโต มหาธมฺเม ราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. นครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค ปญฺจภูมิกวิหารํ การาเปตฺวา เชยฺยภูมิวาสาตุลนาเมน ปญฺญาเปตฺวา มาราวฏฺฏนสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. คุณมุนินฺทาภิสาสนธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ.

其后，于迦梨时代(Kaliyuga)一千一百三十八年，该王之子，名为大法王中之王(Mahādhammarājādhirājā)，登基为王。他在城之南面建造了一座五层精舍，命名为胜地住者无等(Jeyyabhūmivāsātula)，并布施给名为魔回(Mārāvaṭṭana)的长老。又赐予“功德牟尼王教幢大法王中之王师”(Guṇamunindābhisāsanadhajamahādhammarājādhirājagurū)的称号。

ตสฺมิญฺจ กาเล นนฺทมาโล นาม เถโร จลงฺคนครสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค วิหาเร นิสีทิตฺวา พหูนํ ภิกฺขุสามเณรานํ คนฺถํ วาเจสิ. สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล ปารุปนวตฺตเมว ปริปูเรตฺวา ปวิสิตพฺพํ, เอกํสิกวตฺตํ ปน เนว ปาฬิยํ น อฏฺฐกถายํ น จ ฏีกาสุ นาปิ คนฺถนฺตเรสุ ทิสฺสติ, น ธมฺมานุโลมนฺติ โอวาทํ อภิณฺหํ อทาสิ. ปาฬิอฏฺฐกถาทีสุ อาคตวินิจฺฉยํ ทสฺเสตฺวา เอกมฺปิคนฺถํ อกาสิ.

其时，有名为难陀摩罗(Nandamālo)之长老，住于迦楞伽城(Calaṅganagara)东面之精舍，为众多比丘、沙弥教授典籍。彼常教诫言：“诸沙弥入村时，应圆满披衣而入；至于偏袒一肩之法，于圣典(Pāḷi)、义注(aṭṭhakathā)、疏钞(ṭīkā)乃至其他典籍中皆不可见，不随顺于法。”彼亦依据圣典、义注等所示之决择，造论一部。

อถ เอกํสิกคณิกา ภิกฺขู ตํ คนฺถํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวสึสุ โทสาวิกรณตฺถาย. ตสฺมิญฺจ กาเล ราชา เอวรูปํ สุปินํ ปสฺสิ, -สกฺโก หิ เทวราชา เสตวตฺถํ นิวาเสตฺวา [Pg.144] เสตาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา เสตกุสุมานิ ปิลนฺทิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา เอวมาห,- อปรนฺตรฏฺเฐหิ มหาราช นมฺปทานทีตีเร ปาทเจติเย พหูนิ ติณานิ อุฏฺฐหิตฺวา อญฺญมญฺญํ มูเลน มูลํ ขนฺเธน ขนฺธํ ปตฺเตน ปตฺตํ สมฺปนฺธิตฺวา ปฏิจฺฉาเทตฺวา ฐิตานิ, ตานิ ปน ปุพฺพราชูหิ ยถาภูตํ อชานนฺเตหิ อวิโสธิตานิ, อิทานิ ปน ตยา ยถาภูตํ ชานนฺเตน ปริสุทฺธํ กตฺตุกาเมน วิโสธิตพฺพานิ, ตตฺถจ เอโก ภิกฺขุ อาคนฺตฺวา อุปเทสนยํ ทสฺสตีติ.

于是，偏袒一肩派的比丘为显其过，持此论书呈于王。其时，王得如是之梦：天帝释(Sakka)身着白衣，饰以白庄严具，头戴白花，来至王前，如是言曰：“大王，于边地南帕达纳河(Nampadānadī)岸之足印塔(Pādacetiya)处，杂草丛生，根茎枝叶，互相缠绕覆盖。昔王未知实情，未曾清除。今汝已知实情，欲令清净，应清除之。且将有一比丘前来，示以教诲。”

เอวํ ปน สุปินํ ปสฺสิตฺวา นนฺทมาลํ นาม เถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา รตนปูรนครสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน อุทกกีฬนตฺถาย การาปิเต ราชเคเห วสาเปสิ.

王得此梦后，即召难陀摩罗(Nandamāla)长老，令其住于宝城(Ratanapūra)附近为水戏而造之王室殿宇中。

อถ เถโร สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล ปารุปนวเสน ปวิสิตพฺพนฺติ ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรหิ ราชานํ ชานาเปสิ, ยถา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร สิริธมฺมาโสกราชานํ สมฺมาวาทนฺติ. อถ ราชา ปริจิต ปารมีปุญฺญสมฺภาโร มหาญาโณ ชานาสิ,-ปารุปนวาโทเยว ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อาคโต, เอกํสิกวาโท ปน เตสุ กตฺถจิปิ น อาคโตติ. เอวํ ปน ชานิตฺวา รญฺโญ เคเห ทฺเว ปกฺเข เถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา อตฺตโน อตฺตโน วาทํ กถาเปสิ.

于是，长老依据圣典、义注、疏钞及其他典籍，告知国王：沙弥入村时，应以披覆衣之方式进入，犹如大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老为法阿育王(Siridhammāsoka)说示正见。于是，彼积集波罗蜜福德资粮、具大智慧之王了知：披覆衣之说，实出于圣典、义注、疏钞及其他典籍；而偏袒一肩之说，于彼等中未曾出现。如是了知后，王于宫中召集二派长老，令其各陈己见。

อถ เอกํสิกตฺเถโร เอวมาหํสุ,-ตุมฺหากํ ปารุปนวาโท กตฺถ อาคโตติ. ตทา ปารุปนตฺเถรา ปริมณฺฑลํ ปารุปิสฺสามีติอาทินา นเยน ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ ปารุปนวาโท อาคโตติ อาหํสุ. ตโต ปจฺฉา ปารุปนตฺเถรา เอวมาหํสุ,-ตุมฺหากํ ปน เอกํสิกวาโท กตฺถ อาคโตติ. ตทา เต เอกํสิกตฺเถรา อทฺวารฆรํ ปวิฏฺฐกาโลวิย รตฺติภาเค มหาวนมคฺเค คมนกาโลวิย จ หุตฺวา กิญฺจิ วตฺตุํ น สกฺกา. มุขํ นาม กถนตฺถาย ภุญฺชนตฺถาย โหตีติ [Pg.145] วุตฺตตฺตา ยํ วา ตํ วา วทนฺตาปิ ราชานํ อาราเธตุํ น สกฺขึสุ.

于是，偏袒一肩派长老问言：“汝等披覆衣之说，出于何处？”彼时，披覆衣派长老答言：“披覆衣之说，乃依‘我将圆满披覆’等文，出于圣典、义注、疏钞及其他典籍。”其后，披覆衣派长老反问：“然则，汝等偏袒一肩之说，复出于何处？”彼时，彼偏袒一肩派长老，犹如入无门之室，又如夜行于大林之道，无言以对。纵如俗言“口为言食”而随意言说，亦不能令王信服。

ราชา จ เถรํ นิสฺสาย วินเย โกสลฺลตาย ปาฬิยํ อีทิโสเยว อาคโต, อฏฺฐกถาทีสุ อีทิโสเยวาติ วตฺวา ตุมฺหากํ เอกํสิกวาโท ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ น ทิสฺสติ, เอวมฺปิ สมานา กสฺมา อีทิสํ วตฺตํ อกํสูติ ปุจฺฉิ. อถ เต เอกํสิกตฺเถรา จตุหตฺถคพฺเภ สโหฑฺเฑน คหิตโจราวิย มนุสฺเสหิ คติตกากาวิย จ กิญฺจิ วตฺตุํ อสกฺกุเณยฺยตาย สพฺพทิสาสุ โอโลเกตฺวาเยว อมฺหากํ จาริตฺตํ ปาฬิอาทีสุ น ทิฏฺฐปุพฺพํ, อถ โข ปน อาจริยปฺปเวณีวเสเนว จริมฺหาติ วตฺวา ปราชยํ ปตฺวา ปารุปนปกฺเขเยว ปวิสึสูติ. ราชา จ อิโต ปฏฺฐาย ภิกฺขู ปารุปนวตฺตเมว การาเปตุํ สามเณรานํ โอวทนฺตูติ ราชาณํ ฐเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย เอกํสิกปกฺขาเถรา อรุณุคฺคมนกาเล โกสิยาวิย สีสํ อุฏฺฐหิตุมฺปิ น สกฺกาติ.

国王依止该长老，并以其戒律善巧为据，说道：“在圣典中是这样，在义注等中也是这样。”然后问道：“你们偏袒一肩之说，在圣典、义注、复注及其他典籍中都未见到，既然如此，为何行此法？”于是，那些偏袒一肩派的长老，犹如在四肘房内人赃并获的盗贼，又如被人追赶的乌鸦，无言以对，唯环顾四方。他们说道：“我们的行法，在圣典等中确实未曾见过，然而是依师承传统而行。”说罢，自认失败，归入披覆衣派。国王于是下令：“自今而后，诸比丘应教导沙弥，只行披覆衣法。”自此，偏袒一肩派的长老，犹如黎明时的猫头鹰，不能抬头。

โสกสรภูมหาเจติยสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค ทฺวีหิ ปาสาเทหิ อลงฺกตํ จตุภูมิกํ ภูมิกิตฺติวิรามํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา นนฺทมาลตฺเถรสฺส อทาสิ, นรินฺทาภิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. โส ปน เถโร ฉปฺปทวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. อภินโวปสมฺปนฺนกาเลเยว วินยวินิจฺฉยสฺส สุตฺตสงฺคหสฺส มหาวคฺคฏฺฐกถาย จ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ, สาสนสุทฺธิทีปิกํ นาม คนฺถมฺปิ อกาสีติ.

王于索迦萨拉布(Sokasarabhū)大塔东面，造四层精舍，饰以二殿，名为地誉止息(Bhūmikittivirāma)，施予难陀摩罗(Nandamāla)长老，复赐予“人主胜幢大法王中之王师”(Narindābhidhajamahādhammarājādhirājagurū)之称号。当知彼长老乃六足(Chappada)传承者。彼于新受具足戒时，即以缅甸语为《戒律抉择》、《经集》(Suttasaṅgaha)及《大品义注》(Mahāvaggaṭṭhakathā)作义疏，亦造《教净明灯》(Sāsanasuddhidīpika)一书。

ตโต ปจฺฉา กลิยุเค เตจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส กาฬปกฺขปนฺน รสมิยํ รตนสิขมาปกสฺส รญฺโญ มชฺฌิมปุตฺโต รชฺชํ กาเรสิ[Pg.146].

其后，于迦梨时代(Kaliyuga)一千一百四十三年，帕古那月(Phaggunamāsa)黑分第十五日，宝顶造者(Ratanasikhamāpaka)王之中子登基为王。

ตทา ราชา เอวํ จินฺเตสิ,-เอกํสิกปารุปนวเสน อุปฺปนฺโน วิวาโท ปุพฺเพสํ ราชูนํ กาเล วูปสมิตุํ น สกฺกา, สิริปวรสุธมฺมมหาราชินฺทาธิปติโน กาเลปิ ราชเคเห สนฺนิปาตาเปตฺวา รญฺโญ สมฺมุเข กถาปิตตฺตา วิสฺสฏฺเฐน กเถตุํ โอกาสสฺส อลทฺธตฺตา ยถากามํ วตฺตุํ อวิสหตฺตา ปราชโย อโหสีติ เลสํ โอฑฺฑตุํ โอกาโส ภเวยฺยมยฺหํ ปน กาเล อีทิสํ อกตฺวา เตสํ เตสํ เถรานํ วิหาเร ทูตํ เปเสตฺวา สกสกวาทํ กถา เปสฺสามิ, เอวญฺหิ สติ เตเตเถรา วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา กเถสฺสนฺตีติ.

那时，国王这样想：“过去诸王时代因偏袒一肩覆衣而生的争论无法平息，即使在吉祥最胜善法大王中之王主(Siripavarasudhammamahārājindādhipati)时期，虽然召集他们在王宫集会，并在国王面前讨论，但由于未能获得自由发言的机会，不敢随心所欲地说话，他们便会找借口说自己失败了。在我执政时，不应如此，而是派遣使者到各位长老的寺院，让他们各自陈述自己的论点，这样长老们就能畅所欲言了。”

เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อนฺโตยุธนายกํ อมจฺจํ ปธานํ กตฺวา เตสํ เตสํ เถรานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา อาโรจาเปสิ,-สกสกวาทํ วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา วทถาติ. อถ เอกํสิกคณิกา เถรา อมฺเหหิ วุตฺตวจนํ ปาฬิอาทีสุ น ทิสฺสติ, อถ โข ปน อาจริยปฺปเวณีวเสเนว มยํ จริมฺหาติ อนุชานึสุ.

如此思虑后，国王便任命内务大臣(antoyudhanāyaka amacca)为首，前往诸长老处宣告：“请各位畅所欲言，陈述各自的论点。”当时，偏袒一肩派的长老们承认道：“我们所说的话在巴利圣典等中没有记载，但我们只是按照师承(ācariyappaveṇī)奉行。”

มหาราชา จ เอวํ เถรานํ อนุชานเน สติ กิญฺจิ กตฺตพฺพํ นตฺถิ, อิทานิ ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทานิ อวิโกเปตฺวา สามเณรา คามํ ปวิสนฺตูติ ราชเลขนํ ตตฺถ ตตฺถ เปเสสิ.

大王在长老们如此承认后，认为已无他事可做，于是将王令送到各处：“如今，沙弥们在不违越穿着整齐的学处(parimaṇḍalasuppaṭicchannasikkhāpadāni)下，可以进入村落。”

อปรภาเค ปน สหสฺโสโรธคามโต อุปสมฺปทา วสฺเสน สตฺตวสฺสิกํ ญาณํ นาม ภิกฺขุํ อาเนตฺวา อนฺโตยุธวิหารํ นาม การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ, ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. อถ รญฺญา ยาจิโต ราชาภิเสกคนฺถํ ปริโสเธตฺวา มรมฺมภาสาย อตฺถํ โยเชสิ.

后来，国王从千户村(Sahassorodhagāma)迎请一位名为智(Ñāṇa)、具足七年戒腊的比丘，为他建造了一座名为内务精舍(Antoyudhavihāra)的寺院并供养给他，又赐予他“智教导幢大法王导师”(Ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguru)的名号印章。之后，应国王的请求，他校订了《王位灌顶仪轨》(Rājābhisekagantha)，并用缅语解释了其义。

อปรภาเค ภควา ธรมาโนเยว อาคนฺตฺวา จตุนฺนํ ยกฺขานํ ทเมตฺวา เตหิ ทินฺนํ มํโสทนํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปพฺพตสามนฺตเทสํ [Pg.147] คนฺตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา ตํ ฐานํ โอโลเกตฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ อานนฺทตฺเถโร การณํ ปุจฺฉิ. อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ เทเส มหานครํ ภวิสฺสติ, จตฺตาโร จ อิเม ยกฺขา ตสฺมึ นคเร ราชาโน ภวิสฺสนฺตีติ พฺยากาสิ.

后来，世尊在世时亲自前来，调伏了四位夜叉，接受了他们供养的肉饭，去到山麓之地享用。他观察那个地方后，露出微笑。于是阿难长老询问其原因。世尊预言道：“阿难，未来在这个地方将会出现一座大城市，而这四位夜叉将会成为那个城市的国王。”

ยถาพฺยากตนิยาเมเนว กลิยุเค จตุจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส กาฬปกฺขทฺวาทสมิยํ องฺคารวาเร อุตฺตรผคฺคุนีนกฺขตฺเตน โยเค อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ มาเปสิ.

正如预言所示，在迦利时代(Kaliyuga)一千一百四十四年，摩伽月黑半月第十二日，星期二，与北颇勒古尼宿(Uttaraphaggunī)交会时，他建造了名为阿玛拉普拉的大王都城。

สิริปรวิชยานนฺตยสตฺริภวนาทิตฺยาธิปติปณฺฑิตมหาธมฺมราชาธิราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ.

他接受了“吉祥殊胜胜利无边名声·三界之日主宰·智者大法王中王”(Siriparavijayānantayasatribhavanādityādhipatipaṇḍitamahādhammarājādhirāja)的名号印章。

อคฺคมเหสิยา การาปิตํ เชยฺยภูมิวิหารกิตฺตินามกํ วิหารํ คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เม โอ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

大王后命人建造了名为“胜利地名闻精舍”(Jeyyabhūmivihārakitti)的寺院，并供养给“功德庄严正法大法王中王导师”长老(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“梅奥萨亚多”。

กนฺนีนครโภชกาย ราชกญฺญาย การาปิตํ วิหารรมณียวิรามํ นาม วิหารํ คุณมุนินฺทาธิปติ มหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘มาํ เล สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

坎尼城(Kannīnagara)城主的公主命人建造了名为“精舍美妙休憩处”(Vihāraramaṇīyavirāma)的寺院，并供养给“功德牟尼主宰大法王中王导师”长老(Guṇamunindādhipati Mahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“曼勒萨亚多”。

อุปรญฺโญ เทวิยา การาปิตํ มงฺคลาวิรามํ นาม วิหารํ ติปิฏกสทฺธมฺมสามิมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘โสํ ฐา สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

副王妃命人建造了名为“吉祥休憩处”(Maṅgalāvirāma)的寺院，并供养给“三藏正法主大法王中王导师”长老(Tipiṭakasaddhammasāmimahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“松塔萨亚多”。

มชฺฌิมเคหวาสิเทวิยา การาปิตํ มงฺคลาวาสาตุลํ นาม วิหารํ ญาณชมฺพุทีปอนนฺตธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เมํ ชฺวา สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

中宫妃命人建造了名为“吉祥无与伦比居所”(Maṅgalāvāsātula)的寺院，并供养给“智瞻部洲无尽幢大法王中王导师”长老(Ñāṇajambudīpaanantadhajamahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“明瓦萨亚多”。

อิเม ปฺปน จตฺตาโร มหาเถเร สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ.

他将这四位大长老安置于僧王之位。

อุตฺตรเคหวาสิเทวิยา การาปิตํ มงฺคลภูมิกิตฺตึ นาม [Pg.148] วิหารํ กวินฺทาภิสทฺธมฺมธรธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘ญฺโยํ กาํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

北宫妃命人建造了名为“吉祥地名闻”(Maṅgalabhūmikitti)的寺院，并供养给“诗王胜法持幢大法王导师”长老(Kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguru)，此长老被称为“纽康萨亚多”。

สิริเขตฺตนครโภชเกน ราชกุมาเรน การาปิตํ อตุลภูมิวาสํ นาม วิหารํ กวินฺทาภิสทฺธมฺมปวรมหาธมฺม ราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘สฺเว โฏํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

室利刹(Sirikhetta)城主王子命人建造了名为“无与伦比地居”(Atulabhūmivāsa)的寺院，并供养给“诗主上胜法殊胜大法王导师”(Kavindābhisaddhammapavaramahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“绥东萨亚多”。

อนฺโตอมจฺเจน เอเกน การาปิตํ วิหารํ ญาณาลงฺการสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เสํ เฏ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

一位内务大臣命人建造了一座寺院，并供养给“智庄严正法幢大法王导师”(Ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“森德萨亚多”。

วามพลนายเกนามจฺเจน การาปิตํ วิหารํ ปรมสิริวํสธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เม ฐี สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

左军统领大臣命人建造了一座寺院，并供养给“最胜吉祥族幢大法王导师”(Paramasirivaṃsadhajamahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“梅蒂萨亚多”。

ธมฺมวินิจฺฉเกน เอเกนามจฺเจน การาปิตํ วิหารํ กวินฺท สารธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘โลกา มฺหาํ เกํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ.

一位断法大臣命人建造了一座寺院，并供养给“诗主精要幢大法王中王导师”(Kavindasāradhajamahādhammarājādhirājaguru)长老，此长老被称为“洛卡玛肯萨亚多”。

อิจฺเจวํ ปริยตฺติโกวิทานํ อเนกานํ มหาเถรานํ สทฺธึ นามลญฺเฉน วิหารํ ทตฺวา อนุคฺคหํ อกาสิ. ยสฺมา ปน สพฺเพสํ เถรานํ นามํ อุทฺธริตฺวา วิสุํ วิสุํ กถิเต อยํ สาสนวํสปฺปทีปิกกถา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ, ตสฺมา อิธ อชฺฌุเปกฺขิตฺวา วตฺตพฺพเมว วกฺขามาติ.

如是，他向许多精通教理的大长老布施了题有其名号的寺院，给予护持。然而，若将所有长老的名字一一列举述说，这部《教法世系明灯史》(Sāsanavaṃsappadīpikakathā)的叙述便会过于繁复，故此处略过，仅说当说之事。

ปจฺฉาภาเค จตฺตาโร มหาเถรา ราชาทุพฺพลตาย ยถากามํ สาสนํ วิโสเธตุํ สกฺขิสฺสนฺตีติ มญฺญิตฺวา ปุน อฏฺฐ เถเร เอเตหิ จตูหิ มหาเถเรหิ สทฺธึ สาสนํ วิโสธาเปตุํ สงฺฆนายกฏฺฐาเน ฐเปสิ. เสยฺยถิทํ, กวินฺทาภิสทฺธมฺมปวรมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, ติปิฏกาลงฺการธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, จกฺกินฺทาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรา, ปรมสิริวํสธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, ชนินฺทาภิปวรมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, มหาญาณาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร[Pg.149], ญาณาลงฺการสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชคุรุเถโร, ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโรติ.

后来，国王认为因王权衰弱，四位大长老将无法随心所欲地净化教法，于是又任命了八位长老，让他们与这四位大长老一起净化教法，并将他们安置在僧伽领袖之位上。他们是：诗主上胜法殊胜大法王导师长老、三藏庄严幢大法王导师长老、轮主阿毗幢大法王导师长老、最胜吉祥族幢大法王导师长老、人主阿毗殊胜大法王导师长老、大智阿毗幢大法王导师长老、智庄严正法幢大法王导师长老、智阿毗教法幢大法王导师长老。

อถ อรหาปิ สมาโน นิสฺสยมุจฺจกงฺควิกโล วินานิสฺสยาจริเยน วสิตุํ น วฏฺฏตีติ ชานิตฺวา นิสฺสยา จริยปฺปโหนกานํ เถรานํ นิสฺสยงฺคานิ นิสฺสยมุจฺจการหานํ นิสฺสยมุจฺจกงฺคานิ ปริปูราเปตฺวา นิสฺสิตกานํ นิสฺสยํ คณฺหิตฺวาว นิสีทาเปสิ.

那时，他了知“即使是阿罗汉，若不具足免除依止的条件，也不应在没有依止师的情况下居住”，于是为那些能作为依止师的长老们补足了依止的条件，为那些应免除依止者补足了免除依止的条件，然后才让依止者接受依止并安住下来。

ตโต ปจฺฉา กลิยุเค ปญฺญาสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสว สมฺปตฺเต ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรํเยว เอกํ สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย โสเยว เอโก สงฺฆนายโก หุตฺวา สาสนํ วิโสธยิ.

此后，在迦利时代一千一百五十年之际，他仅将智阿毗教法幢大法王导师长老一人立于僧王之位。自此以后，唯有他一人作为僧伽领袖，净化了教法。

ตโต ปจฺฉา เอกปณฺณาสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส มหามุนิเจติยสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค ทฺวีหิ อิฏฺฐกมเยหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตํ ปญฺจภูมิกํ อโสการาเม รตนภูมิกิตฺตึ นาม วิหารํ อติมหนฺตํ การาเปตฺวา ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ. ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ ปุน อทาสิ. ตโต อญฺญานิ เชยฺยภูมิวิหารกิตฺติมงฺคลวิรามาทโย อเนเกปิ วิหาเร ตสฺเสว อทาสิ.

此后，在一千一百五十一年法尔古那月(Phagguna)，国王在大牟尼塔的南面，于阿育王寺中，用两道砖墙围绕，建造了一座极其巨大的五层楼阁，名为“宝地名闻”(Ratanabhūmikitti)精舍，供养给智阿毗教法幢大法王导师长老。又再次赐予他“智增法军主大法王中王导师”(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)的称号。此后，又将胜利地精舍(Jeyyabhūmi-vihāra)、名闻吉祥园(Kittimaṅgala-virāma)等诸多精舍都供养给他。

โส ปน เตสุ วิหาเรสุ วาเรน นิสีทิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจสิ. อุภโตวิภงฺคานิปิ วาจุคฺคตํ อกาสิ. นิจฺจํเยว เอกาสนิกธุชงฺคํ สมาทิยิ.

那位长老在那些寺院中轮流安住，教授教理。他还将二部《毗崩伽》背诵娴熟，并且恒常受持一座食头陀支。

โส ปน เถโร อุปสมฺปทาวสฺเสน ปญฺจวสฺสิโก หุตฺวา ปุพฺเพว สงฺฆราชภาวโต เปฏกาลงฺการ นาม เนตฺติสํวณฺณนํ อภินวฏีกํ อกาสิ. อฏฺฐวสฺสิอิกกาเล สงฺฆราชา อโหสิ. สงฺฆราชา หุตฺวา สาธุชฺชนวิลาสินึ นาม [Pg.150] ทีฆนิกายฏีกํ อกาสิ. อริยวํสาลงฺการํ นาม คนฺถญฺจ อกาสิ. มหาธมฺมรญฺญา ยาจิโต ชาตกฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ จตุสามเณรวตฺถุํ ราโชวาทวตฺถุํ ติคุมฺภโถมนํ ฉทฺทนฺตนาคราชุปฺปตฺติกถํ ราชาธิราช วิลาสินึ นาม คนฺถญฺจาติ เอวมาทโยปิ อกาสิ.

那位长老在具足戒腊五年时，尚未成为僧王之前，就撰写了名为《藏庄严》(Peṭakālaṅkāra)的《导论》新疏。戒腊八年时，他成为了僧王。成为僧王后，他撰写了名为《善人悦》(Sādhujjanavilāsinī)的《长部》复注，还写作了名为《圣种庄严》(Ariyavaṃsālaṅkāra)的著作。应大法王之请，他还为《本生义注》作了义理疏解，并撰写了《四沙弥事》、《王教事》、《三丛林赞》、《六牙象王本生记》、《王中王悦》等著作。

กลิยุเค ปน ทฺวาสฏฺฐาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต สีหฬทีปโต อมฺปคหปติสฺโส, มหาทมฺโป, โกจฺฉ โคโธ, พฺราหฺมณวตฺโต, โภคหวตฺโต, วาตุรคมฺโมติ อิเม ฉ สามเณรา ทส ธาตุโย ธมฺมปณฺณา การตฺถาย อาเนตฺวา อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ อาคตา สทฺธึ เอเกน อุปาสเกน.

在迦利时代一千一百六十二年之际，有六位沙弥：安巴嘎哈帕蒂萨(Ampagahapatissa)、摩诃丹波(Mahādampo)、果差·果陀(Koccha Godho)、婆罗门瓦达(Brāhmaṇavatto)、 भोग哈瓦达(Bhogahavatto)、瓦都拉嘎摩(Vāturagammo)，他们为兴法之故，从狮子洲(Sīhaḷadīpa)携来十颗舍利与贝叶经，与一位优婆塞一起来到名为阿玛拉普拉的大王都城。

อถ ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุนา สงฺฆรญฺญา อุปชฺฌาเยน กวินฺทาภิสทฺธมฺมธรธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรน ชนินฺทาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรน มุนินฺทโฆสมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรนาติ เอวมาทีหิ ราชคุรุตฺเถ เรหิ กมฺมวาจริเยหิ หตฺถิรชฺชุสุวณฺณคุหสีมายํ อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ, อุปาสกญฺจ สามเณรภูมิยํ ปติฏฺฐาเปสิ, ตโต ปจฺฉา จ อเนกวารํ อาคตานํ ภิกฺขูนํ ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปสิ, สามเณรานญฺจ อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ, อุปาสกานญฺจ ปพฺพชฺชกมฺมนฺติ.

于是，以僧王兼戒师——智增法军主大法王中王导师，以及诗主阿毗正法持幢大法王导师长老、人主阿毗幢大法王导师长老、牟尼音大法王导师长老等诸位王师长老为羯磨语阿阇梨，在象王金窟界中为他们举行了具足戒羯磨，并让那位优婆塞安立于沙弥位。此后又多次为前来的比丘们重新授予学处，为沙弥们举行具足戒羯磨，为优婆塞们举行出家羯磨。

อปรภาเค ปน กลิยุเค ฉจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ปิตุรญฺโญ อาจริยปุพฺโพ อตุโล นาม เถโร จีวรปฏลํ อุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ จูฬคณฺฐิปเท วุตฺตตฺตา สามเณรานํ คามปฺปวเสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตฺวาเยว ปวิสิตพฺพนฺติ ทฬํ กตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ เลขนํ ปเวเสสิ.

后来，在迦利时代一千一百四十六年之际，先王之师阿图罗长老，因《小疑难义释》中说“应将衣布叠成上层僧伽梨，并系上胸带”，故而坚定地认为沙弥们进入村庄时，必须偏袒上衣，系上胸带才能进入，并向国王呈递了书信。

อถ ราชา ตํ สุตฺวา มหาเถเร สุธมฺมสภายํ สนฺนิปาตาเปตฺวา [Pg.151] อตุลตฺเถเรน สทฺธึ สากจฺฉํ การาเปสิ. อถ อตุลตฺเถโร จีวรปฏลํ อุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ จูฬคณฺฐิปเท อาคตปาฐํ ทสฺเสตฺวา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ อาห.

国王听闻此事后，便在善法堂召集诸大长老，让他们与阿图罗长老进行讨论。于是阿图罗长老展示了《小疑难义释》中“应将衣布叠成上层僧伽梨，并系上胸带”的原文，并说：“沙弥们进入村庄时，应该偏袒上衣，系上胸带后再进入。”

อถ มหาเถรา ตํ ปุจฺฉึสุ,-อีทิโส อธิปฺปาโย อญฺญตฺถ ทิสฺสติ วา มา วาติ. อถ อตุลตฺเถโร เอวมาห,-อญฺญตฺถ ปน อีทิโส อธิปฺปาโย น ทิสฺสตีติ. เอวํ โหตุ, อยํ คนฺโถ เกน กโตติ. สีหฬทีเป อนุราธปุรสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค โปกฺกนฺติ คาเม อรหนฺเตน โมคฺคลานตฺเถเรนาติ. อยมตฺโถ กถํ ชานิตพฺโพติ. ปิฏกตฺตยลกฺขณคนฺเถ อาคตตฺตาติ. อยญฺจ ปิฏกตฺตย ลกฺขณคนฺโถ กุโต ลทฺโธติ. พุทฺธโฆสตฺเถเรน กิร สีหฬทีปโต อานีตตฺตา ตโต, อยญฺหิ คนฺโถ สีหฬทีปโต อตฺตนา อานีเตสุ คนฺเถสุ อสุโก คนฺโถ อสุเกน เถเรน กโตติ วิญฺญาปนตฺถาย พุทฺธโฆสตฺเถเรน กโต, อิทานายํ คนฺโถ อมฺหากํ หตฺเถ สํวิชฺชตีติ. สเจ อิทานายํ คนฺโถ ตุมฺหากํ หตฺเถ สํวิชฺชติ, อมฺหากํ ทสฺเสหีติ. ปสฺสถาวุโส อยมมฺหากํ หตฺเถ คนฺโถติ ทสฺเสสิ. อถ มหาเถเรหิ สงฺฆราชปฺปมุเขหิ ตสฺมึ คนฺเถ ปสฺสิเต วินยคณฺฐิปทํ สีหฬทีเป ปรกฺกมพาหุรญฺโญ กาเล โมคฺคลานตฺเถโร อกาสีติ อาคตํ, น จูฬคณฺฐิปทํ สีหฬทีเป อนุราธปุรสฺสทกฺขิณทิสาภาเค โปกฺกนฺติคาเม อรหา โมคฺคลานตฺเถโร อกาสีติ.

于是诸大长老问他：“这样的意趣在别处可见吗？”阿图罗长老如是说：“然而，这样的意趣在别处不可见。”“那么，此论著为何人所作？”“在狮子国(Sīhaḷadīpa)阿努拉德普勒(Anurādhapura)的南方，波康提(Pokkanti)村，由阿罗汉目犍连(Moggalāna)长老所作。”“此义如何得知？”“因其出于《三藏特征论》(Piṭakattayalakkhaṇagantha)。”“此《三藏特征论》又从何处得来？”“据说是由觉音(Buddhaghosa)长老从狮子国带来的。此论著是觉音长老为了说明他自己从狮子国带来的诸论著中‘某论著为某长老所作’而撰写的，如今此论著就在我们手中。”“若此论著现今在你们手中，请出示给我等。”他便出示说：“贤友(āvuso)们请看，此论著就在我等手中。”于是以僧王(Saṅgharāja)为首的诸大长老们查看了那部论著，发现其中记载：‘《律藏疑难义释》(Vinayagaṇṭhipada)是目犍连长老在狮子国勇臂王(Parakkamabāhu)时期所作’，而不是‘《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)是阿罗汉目犍连长老在狮子国阿努拉德普勒的南方，波康提村所作’。

อถ เถรา เอวมาหํสุ,-กสฺมา ปน ปิฏกตฺตยลกฺขณคนฺเถ อนาคตมฺปิ อาคตํวิย กตฺวา มุสา วทถ, น นุ ตุมฺหากมฺปิ เอกํสิกภิกฺขูนํ มุสาวาทสิกฺขาปทํ อตฺถีติ. อถ อตุลตฺเถโร อุตฺตรึ วตฺตุํ อสกฺกุเณยฺยตฺตา ลุทฺทกสฺส [Pg.152] วากุเร พนฺธมิโควิย ผนฺทมาโน หุตฺวา อฏฺฐาสิ, สโหฑฺเฑน คหิโตวิย โจโร สหมุสาวาทกมฺเมน โส เถโร คหิโต อโหสีติ.

于是诸长老如是说：“为何你们将《三藏特征论》中未记载之事说成仿佛已记载一般，打妄语呢？难道你们这些固执己见的比丘，没有妄语学处(musāvādasikkhāpada)吗？”于是阿图罗长老无法再作答，犹如陷入猎人罗网的野兽般颤抖而立，又如人赃俱获的盗贼，那位长老因其妄语之业而被抓住了。

อิทํ อิมสฺส อตฺถสฺส อาวิภาวตฺถาย วตฺถุ, –

此为阐明此义的故事。

อิมสฺมึ กิร รฏฺเฐ เอโก ชนปทวาสีปุริโส เกนจิเทว กรณีเยน อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ อาคจฺฉิ. อาคนฺตฺวา จ ปจฺจาคตกาเล อนฺตรามคฺเค ปาเถยฺยํ ขยํ อโหสิ. อถสฺส เอตทโหสิ,- อิทานิ มม ปาเถยฺยํ ขยํ อโหสิ, อิมสฺมึ กิร รฏฺเฐ สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวโร นาม มหาเสฏฺฐิ สพฺพตฺถ ภูตเล อติวิย ปากโฏ. ตสฺสาหํ ญาตีติ วญฺเจตฺวา กเถสฺสามิ, เอวํ สติ เตน มหาเสฏฺฐินา มิตฺตสนฺถวํ กาตุํ เตเตคามิกา มนุสฺสา มม พหุ ลาภํ ทสฺสนฺติ, ตทา ปาเถยฺเยน อกิจฺโฉ ภวิสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อนฺตรามคฺเค สมฺปตฺตสมฺปตฺตคาเมสุ มหาโภคานํ เคหํ วิจิเนตฺวา มหาโภคานํ สนฺติกํ ปวิสิตฺวา กถาสลฺลาปํ อกาสิ.

据说在此国中，有一乡居之人因某些事务来到名为阿玛拉普拉(Amarapura)的王都(mahārājaṭṭhānīnagara)。当他返回时，在途中干粮已尽。于是他心想：“现今我之干粮已尽，据说在此国中，千户村(Sahassorodhagāma)有一位名为乐施(Laddhavara)的大富长者(mahāseṭṭhi)，在各地都非常有名。我将欺骗他们说我是他的亲戚。如此一来，为了与那位大富长者结交，那些村民将给我许多好处，届时我便不愁干粮了。”他如此思忖后，在途中所经过的每个村庄里，寻找富裕人家的宅邸，然后进入富人家中与他们交谈。

อถ เตเตคามิกา ตฺวํ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสสิ, กสฺส ญาติ,โก วา ตฺวนฺติ ปุจฺฉึสุ. อมรปูรมหาราชฏฺฐานีนครโต อาคโต, สหสฺโสโรธคามํ คมิสฺสามิ, สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวรสฺส นาม มหาเสฏฺฐิโน ชามาตา ธนวฑฺฒโก นามาหนฺติ อาห.

于是那些村民问他：“你从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？你又是谁？”他回答说：“我从阿玛拉普拉王都而来，将往千户村去。我是千户村中名为乐施的大富长者之女婿，名为财增(Dhanavaḍḍhaka)。”

อถ เตเตคามิกา ลทฺธวเรน มหาเสฏฺฐินา มิตฺตสนฺถวํ กาตุํ นานาโภชเนหิ โภเชสุํ. อญฺเญหิปิ พหูหิ ปณฺณากาเรหิ สงฺคหํ อกํสุ. อิมินาว นเยน สมฺปตฺต สมฺปตฺตคาเมสุ วญฺเจตฺวา อตฺตโน คุณํ กเถตฺวา อทฺธาน มคฺคํ ตริ. ปจฺฉา ปน สหสฺโสโรธคามํ สมฺปตฺโต. โส สหสฺโสโรธคามํ น สมฺปตฺตปุพฺโพ. ลทฺธวโร มหาเสฏฺฐิ เตน น ทิฏฺฐปุพฺโพ. สหสฺโสโรธคามํ สมฺปตฺเตเยว อยํ กึ นาม คาโมติ อปุจฺฉิตฺวาเยว ตสฺมึ คาเม มหาโภคตรสฺส [Pg.153] มหาเคหํ วิจินนฺโต ตสฺเสว ลทฺธวรสฺส เสฏฺฐิโน มหนฺตํ เคหํ ปสฺสิตฺวา ลทฺธวรสฺส เสฏฺฐิโน สนฺติกํ ปวิสิตฺวา เตน สทฺธึ กถาสลฺลาปํ อกาสิ.

于是那些村民为了与乐施大富长者结交朋友，便用各种美食款待他。其他人也用许多礼物来供养他。他便以同样的方式，在所到达的每个村庄行骗，宣扬自己的身份，继续赶路。后来，他到达了千户村。他以前从未到过千户村，也从未见过乐施大富长者。刚一到达千户村，他甚至都没问“此村名为何？”，就在村里寻找最富裕人家的豪宅，结果看到了那位乐施大富长者的宏伟住宅。他直接走进乐施大富长者的住所，与他攀谈起来。

อถ มหาเสฏฺฐิ ตํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสสิ, กสฺส ญาติ,โก ตฺวนฺติ. อมรปุรมหาราชฏฺฐานีนครโต สามิ อาคโต, สหสฺโสโรธคามํ คมิสฺสามิ, สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวรสฺส นาม มหาเสฏฺฐิโน ชามาตา, ธนวฑฺฒโก นามาหนฺติ อาห.

于是大富长者问他：“你从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？你又是谁？”他回答说：“主人，我从阿玛拉普拉王都而来，将往千户村去。我是千户村中名为乐施的大富长者之女婿，名为财增。”

อถ มหาเสฏฺฐิ ตสฺส มุขํ อุชุํ โอโลเกตฺวา อยํ มาณว สหสฺโสโรธคาโมเยว, อหมฺปิ ลทฺธวโร นาม มหาเสฏฺฐิ, มม ธีตโร สนฺติ, ตาปิ สสฺสามิกาเยว โหนฺติ, อิทานิ ตา สกสกสฺสามิกานํเยว สนฺติเก วสนฺติ, น ตฺวํ กทาจิ มยา ทิฏฺฐปุพฺโพ, เกน การเณน กุโต อาคนฺตฺวา มม ชามาตา ภวสีติ ปุจฺฉิ.

于是大富长者直视其面，问道：“这位年轻人，你就是千户村的人。而我就是有福的大富长者。我有几个女儿，她们也都有丈夫了，如今她们都和各自的丈夫住在一起。我从未见过你，你因何缘故，从何处而来，竟成了我的女婿呢？”

อถ โส มฺมนุสฺเสหิ อนุพนฺธิยมาโนวิย มิโค สกลมฺปิ กายํ ผนฺทาเปตฺวา กิญฺจิ วตฺตพฺพํ วจนํ อชานิตฺวา อลทฺธปฺปติฏฺฐานตาย เอวํ สติ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสามิ, กสฺส ญาติ, โก วา อหนฺติ อิทานิ น ชานามิ, สพฺพทิสา สมฺมุยฺหามิ, ขมาหิ มม อปราธํ, อิโต ปฏฺฐาย ยาว ชีวิตปริโยสานา น วญฺเจสฺสามิ, วญฺเจตุํ น วิสหามิ, อิทานิ อติวิย ภายามิ, มา กิญฺจิ ทณฺฑกมฺมํ กโรหีติ วตฺวา เวเคน อุฏฺฐหิตฺวา ปลายีติ.

于是那人全身颤抖，如同被人们追赶的鹿一般，不知该说什么话，因无立足之地，便说道：“如此一来，‘我从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？我又是谁？’我现在都不知道了，我完全迷失了方向。请原谅我的过错，从今以后直到生命终结，我将不再欺骗，也不敢再欺骗。我现在非常害怕，请不要施加任何惩罚！”说完便迅速起身逃走了。

อิจฺเจวํ อตุลตฺเถโร ทุมฺมุโข หุตฺวา ยํวาตํวา มุขารูฬํ วิลปิตฺวา สงฺฆมชฺเฌ นิสีทิ.

就这样，阿图罗长老(Atulatthero)面色不悦，口不择言地哀叹着，在僧团中坐了下来。

อยํ อตุลตฺเถรสฺส ปฐโม ปราชโย.

这是阿图罗长老的第一次失败。

ตโต ปจฺฉา ขลิตฺวา กทฺทเม ปติตํ ปุริสํ ปุน อุปริ อกฺกมนฺตาวิย ปุน มหาเถรา เอวํ ปุจฺฉึสุ,-อิทํ ภนฺเต ตว จูฬคณฺฐิปทํ นาม ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ [Pg.154] จูฬคณฺฐิปทํ อุทาหุ อปรนฺติ. ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ จูฬคณฺฐิปทํเยว อิทนฺติ. เอวํสติ กสฺมา ตว จูฬคณฺฐิปเทเยว วุตฺตญฺหิ วชิรพุทฺธิฏีกายํ, วุตฺตญฺหิ สารตฺถทีปนีฏีกายํ, ตถา หิ วุตฺตํ วิมติ วิโนทนีฏีกายนฺติ ตาสํ วินยมหาฏีกานํ ปจฺฉา หุตฺวา ติสฺโส วินยมหาฏีกาโย สาธกวเสน ทสฺสิตาติ. เอวํ ปน ปุจฺฉนฺโต โส มยา ปุพฺเพ วุตฺตํ ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ จูฬคณฺฐิปทํเยว อิทนฺติ วจนํ สจฺจเมวาติ มุขาสุญฺญตฺถาย ปุนปฺปุนํ วทิ.

此后，诸大长老又像踩踏已陷泥沼之人一般，再次追问：“尊者，您这部名为《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)的著作，是三部律藏大疏(Vinayamahāṭīkā)中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》，还是另一部呢？”他答道：“正是三部律藏大疏中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》。”（众人又问：）“既然如此，为何您的《小疑难义释》中却说‘《金刚智疏》(Vajirabuddhiṭīkā)中如是说’‘《心义灯》(Sāratthadīpanī)中如是说’，以及‘《除疑遣惑疏》(Vimativinodanī)中亦如是说’呢？您的书是在这些律藏大疏之后才出现的，却将这三部律藏大疏作为论证依据来引用。”当被如此追问时，他为了避免无言以对，便一再空口辩称，他先前所说“这正是三部律藏大疏中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》”之言为实。

อิทญฺจ อิมสฺส อตฺถสฺส อาวิภาวตฺถาย วตฺถุ, –

为阐明此义，其事如下：

เอโก กิร ปุริโส เอเกน สหาเยน สทฺธึ ปุตฺตทารโปสนตฺถาย รญฺโญ ภตึ คเหตฺวา ยุทฺธกมฺมํ กาตุํ สงฺคามํ คจฺฉติ. อถ ปรเสนาย ยุชฺฌิตฺวา ปรเสนา อภิภวิตฺวา สพฺเพ มนุสฺสา อตฺตโน อตฺตโน อภิมุขฏฺฐานํ ปลายึสุ. อถ โสปิ ปุริโส เตน สหาเยน สทฺธึ อตฺตโน อภิมุขฏฺฐานํ ปลายิ. โตกํ ปลายิตฺวา อนฺตรามคฺเค ปรเสนาหิ ปหริตทณฺเฑน มุจฺฉิโต หุตฺวา โส ปุริโส เตน สทฺธึ คนฺตุํ น สกฺกา, อนฺตมโส นิสีทิตุมฺปิ น สกฺกา.

据说有一人为了养活妻儿，接受国王的俸禄，带着一个同伴去战场作战。于是与敌军交战，击败敌军后，所有人都各自朝自己来的方向逃跑。那人也和同伴一起朝自己来的方向逃跑。逃了一小段路，在途中被敌军用棍棒击打而昏厥过去，那人既不能和同伴一起走，甚至连坐都坐不起来。

อถ สหายสฺส เอตทโหสิ,-อิทานิ อยํ อติวิย พาฬคิลาโน โหติ มรณาสนฺโน, สจาหํ ตสฺส อุปฏฺฐหิตฺวา อิเธว นิสีเทยฺยํ, เวริโน อาคนฺตฺวา มํ คณฺหิสฺสนฺตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา คิลานสฺส สนฺตกานิ กหาปณวตฺถาทีนิ คเหตฺวา ตํ ตตฺเถว ฐเปตฺวา คจฺฉติ. สกฏฺฐานสมีปํ ปน ปตฺตสฺส ตสฺส เอตทโหสิ,- สเจ ตํ อนฺตรามคฺเค ฐเปตฺวา อาคจฺฉามีติ วเทยฺยํ, ตสฺส ญาตกา มม อุปริ โทสํ โรเปสฺสนฺติ, อิทานิ โส มริตฺวา อหํ เอกโกว อาคจฺฉามีติ วทิสฺสามีติ. สกฏฺฐานํ ปน ปตฺวา ตสฺส ภริยา ตสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา มยฺหํ ปน สามิโก [Pg.155] กุหึ คโต, กตฺถ ฐเปตฺวา ตฺวํ เอกโกว อาคจฺฉสีติ ปุจฺฉิ. ตว อยฺเย สามิโก ปเรสํ อาวุเธน ปหริตฺวา กาลงฺกโต, อิมานิ ตว สามิกสฺส สนฺตกานีติ วตฺวา กหาปณวตฺถาทีนิ ทตฺวา มา โสจิ มา ปริเทวิ, อิทานิ มตกภตฺตํ ทตฺวา ปุญฺญภาคํเยว ภาเชหีติ สมสฺสาเสสิ. อถ สา ตานิ คเหตฺวา โรทิตฺวา มตกภตฺตํ ทตฺวา ปุญฺญภาคํ ภาเชสิ.

这时，他的同伴心中思忖：“现在这个人病得很重，已临近死亡，如果我留下来照料他，敌人来了会抓住我。”他如此思忖后，便拿走了病人的钱财衣物等，将他弃置于彼处，然后离去。当他走到靠近自己住处的地方时，他又想：“如果我说‘我将他弃置于半路便回来了’，他的亲戚们将会责怪我。不如说‘他已死去，我独自一人回来了’。”当他抵达自己的住处时，那人的妻子来到他面前问道：“我的丈夫去了哪里？你将他弃置于何处，独自一人回来了？”他就说：“夫人，你的丈夫被他人以武器击杀，已经命终。这些是你丈夫的遗物。”说完，他将钱财衣物等交予她，并安慰道：“莫要悲伤，莫要哭泣，现在应布施亡者食，并将功德回向给他。”于是她接过那些东西，哭泣着布施了亡者食，并将功德回向给他。

อปรภาเค ปน โถกํ กาลํ อติกฺกนฺเต คิลานา วุฏฺฐิโต สกเคหํ อาคจฺฉติ. ภริยาปิ ตํ น สทฺทหิ. อหํ น กาลงฺกโต, คิลานํเยว มํ ฐเปตฺวา โส มม สนฺตกานิ คเหตฺวา คโต, สเจ มํ ตฺวํ น สทฺทหสิ, อหํ อนฺโตคพฺเภ นิลียิตฺวา นิสีทิสฺสามิ, ตํ ปกฺโกเสตฺวา ปุจฺฉาหีติ อาห.

此后，过了一小段时间，那病人康复后，回到了自己的家。他的妻子也不相信他。他说：“我并未命终，他只是将生病的我弃置于彼，然后拿走了我的财物。如果你不相信我，我可以躲藏在内室中，你可唤他前来询问。”

อถ สา ตํ ปกฺโกเสตฺวา พหิ คพฺเภ นิสีทิตฺวา ปุจฺฉิ,-มม สามิ สามิโก กาลงฺกโตติ ตํ สจฺจํ วา อลิกํ วาติ. สจฺจเมเวตํ, ยํ ตว สามิโก กาลงฺกโตติ.

于是她唤他前来，自己坐在外室问道：“先生，我的丈夫命终了，此是真话还是假话？”“是真话，你的丈夫确实已经命终。”

อถ โส ปุริโส พหิ คพฺภํ นิกฺขมิตฺวา องฺคุลึ ปสาเรตฺวา น อิทานิ โภสมฺม อหํ กิญฺจิ มตฺโตปิ มรามิ, กสฺมา ปน อมรนฺตํเยว มํ มโต เอโสติ วเทสีติ. อถ กิญฺจิ วตฺตพฺพสฺส การณสฺส อทิสฺสนโต มุขาสุญฺญตฺถาย องฺคุลึ ปสาเรตฺวา อุชุํ โอโลเกตฺวา อิทานิ ตฺวํ อิธ อาคนฺตุํ สมตฺโถปิ มโตเยว, มโตติ มยา วุตฺต วจนํ สจฺจํเยว, นาหํ กิญฺจิ อลิกํ วทามีติ อาห. เอวํ โส ปุนปฺปุนํ วทนฺโตปิ ชีวมานกสฺส สํวิชฺชมานตฺตา ปจฺจกฺเขเยว จ ตสฺส ฐิตตฺตา โกจิปิ ตสฺส วจนํ น สทฺทหิ, ปราชยํเยว โส ปตฺโตติ.

于是那人从内室走出，伸出手指说道：“喂，朋友！我现在明明还活着，丝毫未死，为何你却对还活着的我说‘他死了’呢？”由于找不到任何可说的理由，为了避免无言以对，他伸出手指，直视前方，说道：“现在你即使能来到此处，也确实是已死之人。我说你死了的话是真实的，我并未说谎。”即使他如此一再重复，但因那人还活着且就在眼前，故无人相信他的话，他最终只能失败。

อิจฺเจวํ [Pg.156] อตุลตฺเถโร มุขาสุญฺญตฺถาย วทนฺโตปิ โกจิ น สทฺทหิ, ปราชยํเยว โส ปตฺโตติ.

如此，阿图罗长老即使为了避免无言以对而说，也无人相信，他最终只是失败。

อยํ อตุลตฺเถรสฺส ทุติโย ปราชโย.

这是阿图罗长老的第二次失败。

ปุนปิ เสยฺยถาปิ ลุทฺทโก กุญฺชรํ ทิสฺวา เอเกน วาเรน อุสุนา วิชฺฌิตฺวา ปตนฺตมฺปิ กุญฺชรํ ปุน อนุฏฺฐาหนตฺถาย กติปยวาเรหิ อุสูหิ วิชฺฌติ, เอวเมว เอกวาเรเนว ปราชยํ ปตฺตํ ปน วาทสฺส อนุกฺขิปนตฺถาย กติปยวาเรหิ ปราชยํ ปาเปตุํ ปารุปนวาทิโน มหาเถรา เอวมาหํสุ,- ตว จูฬคณฺฐิปเทเยว สามเณรานํ ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนาทีนิ วตฺตานิ อภินฺทิตฺวาเยว ปวิสิตพฺโพติ ปุพฺเพ วตฺวา จีวรปฏลอุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ ปน วุตฺตํ, กสฺมา ปน ปุพฺเพน อปรํ อสํสนฺทิตฺวา วุตฺตํ, ตุมฺหากํ วาเท ปฏิสรณภูตานํ ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตรานํ นตฺถิตาย อมฺหากํ ปฏิสรณภูตํ จูฬคณฺฐิปทนฺติ วทถ, ตุมฺหากํ ปฏิสรณภูตา จูฬคณฺฐิปทโตเยว ภยํ อุปฺปชฺชตีติ วตฺวา สห นิลียนฏฺฐาเนน คหิตํ โจรํ วิย สห นิสฺสเยน อธมฺมวาทิโน คณฺหึสุ.

复次，譬如猎人见象，以一箭射之，象虽倒地，为使其无法再起，仍以数箭连射。同样地，为使已败之论无法再起，持覆衣论的大长老们以数种方式令其彻底失败，他们说道：“你们的《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)中，先是说沙弥应不破坏圆整覆藏等规制而进入，后又说应将僧伽梨置于衣上并系上胸衣(urabandhanavattha)，为何前后之说不相吻合呢？你们说：‘因在我们的论点中，无巴利、义注、疏等其他论著可为依据，故以《小疑难义释》为依据。’然而，恐惧正是从你们作为依据的《小疑难义释》中产生！”言毕，便如捉拿盗贼，连其藏身之处一并拿下一般，将这些不如法的论者连同其所依之论一并击破。

อิทํ อิมสฺส อตฺถสฺส อวิภาวตฺถาย วตฺถุ, –

为阐明此义，有如下一事：

อตีเต กิร พาราณสิโต อวิทูเร นทีตีเร คามเก ปาฏลิ นาม นฏมจฺโจ วสติ. โส เอกสฺมึ อุสฺสว ทิวเส ภริยมาทาย พาราณสึ ปวิสิตฺวา นจฺจิตฺวา วีณํ วาทิตฺวา คายิตฺวา ธนํ ลภิตฺวา อุสฺสวปริโยสาเน พหุ สุราภตฺตํ คาหาเปตฺวา อตฺตโน คามํ คจฺฉนฺโต นทีตีรํ ปตฺวา นโวทกํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ภตฺตํ ภุญฺชนฺโต สุรํ วิวนฺโต นิสีทิตฺวา มตฺโต หุตฺวา อตฺตโน พลํ อชานนฺโต มหาวีณํ คีวาย พนฺธิตฺวา นทึ โอตริตฺวา คมิสฺสามีติ ภริยํ หตฺเถ คเหตฺวา นทึ โอตริ. วีณาฉิทฺเทหิ อุทกํ [Pg.157] ปาวิสิ. อถ นํ สา ปีณา อุทเก โอสีทาเปสิ. ภริยา ปนสฺส โอสีทนภาวํ ญตฺวา ตํ วิสฺสชฺชิตฺวา อุตฺตริตฺวา นทีตีเร อฏฺฐาสิ. นฏปาฏลิ สกึ อุมฺมุชฺชติ, สกึ นิมฺมุชฺชติ, อุทกํ ปวิสิตฺวา อุทฺธุมาตอุทโร อโหสิ. อถสฺส ภริยา จินฺเตสิ,-มยฺหํ สามิโก อิทานิ มริสฺสติ, เอกํ คีตํ ยาจิตฺวา ปริสมชฺเฌ ตํ คายนฺตี ชีวิตํ กปฺเปสฺสามีติ จินฺเตตฺวา สามิ ตฺวํ อุทเก นิมฺมุชฺชสิ, เอกํ เม คีตํ เทหิ, เตน ชีวิตํ กปฺเปสฺสามีติ วตฺวา–

据说，往昔在波罗奈城(Bārāṇasī)不远处的河岸边，有个村庄，住着一位名叫波吒利(Pāṭali)的戏子。在一个节日里，他带着妻子进入波罗奈城，跳舞、弹琴、唱歌，赚取了钱财。节日结束后，他买了许多酒食，在返回自己村庄的途中，抵达河边，看到河水上涨，便一边吃饭一边喝着酒，坐着。他喝醉后，不自量力，将大琴挂在脖子上，心想：“我要渡河”，便牵着妻子的手下到河里。琴的孔洞进了水。于是那把沉重的琴将他拖入水中。他的妻子知道他正在下沉，便放开他，上岸站在河边。戏子波吒利一会儿浮起，一会儿沉没，水进入他的身体，肚子胀得鼓鼓的。这时，他的妻子心想：“我的丈夫现在要死了，我向他要一首歌，便可在众人面前唱诵，以此维生。”于是说道：“夫君，你现在沉入水中，给我一首歌吧，我能靠它维生。”

พหุสฺสุตํ จิตฺตกถํ, คงฺคา วหติ ปาฏลึ;

วุยฺหมานกํ ภทฺทนฺเต, เอกํ เม เทหิ คาถกนฺติ.

“多闻善语者，恒河正将波吒利冲走；尊者，您正被冲走，请赐我一偈。”

อถ นํ นฏปาฏลิ ภทฺเท กถํ ตว คีตํ ทสฺสามิ, อิทานิ มหาชนสฺส ปติสรณภูตํ อุทกํ มํ มาเรตีติ วตฺวา–

这时，戏子波吒利对她说：“善女子，我如何能为你作歌呢？这本是大众所依止的水，现在却要杀死我！”如此说道：

เยน สิญฺจนฺติ ทุกฺขิตํ, เยน สิญฺจนฺติ อาตุรํ;

ตสฺส มชฺเฌ มริสฺสามิ, ชาตํ สรณโต ภยนฺติ.

“人们以此浇灌苦者，人们以此浇灌病者；我将在此中死去，恐惧竟从所依止处生起。”

อถ อตุลตฺเถโร อตฺตโน ปติสรณภูตา จูฬคณฺฐิปทโต ภยํ อุปฺปชฺชิตฺวา กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อชานิตฺวา อโธมุโข หุตฺวา ปราชายํ ปตฺโตติ.

于是阿图拉长老(Atulatthera)由于其所依止的《小疑难义释》而生起恐惧，不知该说什么，垂头丧气，遭受了失败。

อยํ อตุลตฺเถรสฺส ตติโย ปราชโย.

这是阿图拉长老的第三次失败。

อถ ราชา เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ วจนํ สุตฺวา จูฬคณฺฐิปทสฺส ปุพฺพาปรวิโรธิโทสหิ อากุลตฺตา สุตฺตสุตฺตานุโลมาทีสุ อปฺปวิฏฺฐตฺตา อาคมสุทฺธิยา จ อภาวโต ปโรวสฺสสตํ จิรํ ฐิตสฺส เคหสฺสวิย อติทุพฺพลวเสน อถิรตํ ชานิตฺวา อิทานิ สาสนํ ปริสุทฺธํ ภวิสฺสตีติ โสมนสฺสปฺปตฺโต หุตฺวา มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู ปารุปนวเสน สมานวาทิกา โหนฺตูติ อาณํ ฐเปสิ. ตโต [Pg.158] ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา สกเลปิ มรมฺมรฏฺเฐ ปารุปนวเสน สมานวาทิกา ภวนฺตีติ.

于是国王听了那两派的言论后，知道《小疑难义释》由于前后矛盾的过失而混乱，不通达经、经随顺等，又缺乏传承的清净性，如同经历百余年之久的房屋般，因其极其脆弱而不可靠。他明白现在教法将会清净，心生欢喜，便下令：“在我的国土上，所有比丘都应在穿衣方式上持有相同的主张。”从那时起，直到今天，整个缅甸国(Marammaraṭṭha)的所有比丘都在穿衣方式上持有相同的主张。

อยเมตฺถ สงฺเขโป,-เตสญฺหิ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ สนฺนิปติตฺวา วจนปฺปฏิวจน วเสน วิวาทกถา วิตฺถาเรน วุจฺจมานา ฉปญฺจสาณวารมตฺตมฺปิ ปตฺวา นิฏฺฐํ น ปาปุเณยฺย. ยสฺมา ปน สพฺพํ อนวเสเสตฺวา วุจฺจมานํ อยํ สาสนวํสปฺปฏีปิกา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ, ตสฺมา เอตฺถ อิจฺฉิตมตฺตเมว ทสฺสยิตฺวา อชฺฌุเปกฺขามาติ.

此处仅是简述，因为如果让那两派聚集在一起，以言语问答的方式详细地展开辩论，即使持续五六月之久，也难以得出结论。然而，如果将一切都毫无遗漏地叙述出来，这部《教史灯》将会变得过于繁琐。因此，在此仅展示所需内容，其余则略过不谈。

ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช คุรุ ปน สงฺฆราชา มหาเถโร สีหฬทีเป อมรปุรนิกายิกานํ ภิกฺขูนํ อาทิภูโต อาจริโย พหูปกาโร. อมรปุรนิกาโยติ ตตฺเถรปฺปภโวติ.

智增法将大法王大帝王之师、僧王大长老，是狮子岛(Sīhaḷadīpa)阿玛拉普拉派比丘们的创始导师，广有助益。所谓阿玛拉普拉派，即源于彼长老。

กลิยุเค ปน เอกาสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ นตฺตา สิริตฺริภวนาทิตฺยปวรปณฺฑิตมหาธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน อมรปุรโต สงฺกมิตฺวา รตนปูรํ จตุตฺถํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล คุณมุนินฺทาธิปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สีสฺสํ สชีวคามวาสึ สีลาจารํ นาม เถรํ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ ปาโมกฺขฏฺฐาเน ฐเปสิ. ราชาคารนามเก เทเส วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ.

在迦利时代一千一百八十一年到来时，那位国王的孙子——名为吉祥三界日最胜博学大法王的统治者开始执政。他从阿玛拉普拉迁都，建立了第四座宝城(Ratanapūra)。在该王时期，功德牟尼主大法王大帝王之师长老的弟子——名为戒行(Sīlācāra)长老、住在萨吉瓦伽马(Sajīvagāma)的阿兰若比丘，被立为阿兰若比丘的首领。国王在名为王家(Rājāgāra)的地方建造寺院，并布施给这位长老。

กลิยุเค เอกาสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต จลงฺคปุรโต ปญฺญาสีหํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อโสการาเม รตนภูมิกิตฺติวิหาเร ปติฏฺฐาเปสิ, มุนินฺทาภิสิริสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ.

在迦利时代一千一百八十一年到来时，国王从伽楞伽城(Calaṅgapura)迎请了名为慧狮(Paññāsīha)的长老，将其安立于阿育王寺的宝地名闻寺(Ratanabhūmikittivihāra)，并赐予“胜牟尼王吉祥正法幢大法王大帝王之师”的名号。

กลิยุเค จตูสีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มุนินฺทาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ ทตฺวา มหาเชยฺยภูมิวิหารรมฺมณียํ นาม วิหารํ [Pg.159] ทตฺวา ตํเยว มหาเถรํ สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ.

在迦利时代一千一百八十四年到来时，国王赐予“牟尼圣裔法将大法王大帝王之师”的头衔，布施名为大胜地悦意寺(Mahājeyyabhūmivihārarammaṇīya)的寺院，并立那位大长老为僧王。

เอกสฺมิญฺจ สมเย มหาเถเร ราชา ปุจฺฉิ,-จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตสุ อนฺโตคธา วา, อุทาหุ จตฺตาลีสาย ทนฺเตหิ วิสุํ ภูตาติ ปุจฺฉิ.

有一次，国王问大长老：“所谓的四颗犬齿，是包含在四十颗牙齿之内呢，还是与四十颗牙齿分开的？”

อถ เอกจฺเจ เถรา เอวมาหํสุ,-จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตสุ อนฺโตคธาติ. เอกจฺเจ ปน จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตหิ วิสุํ ภูตาติ อาหํสุ. อถ ราชา คนฺถํ อาหรถาติ อาห. อถ อนฺโตคธวาทิกา เถรา คนฺถํ อาหรึสุ,- อญฺเญสํ ปริปุณฺณทนฺตานมฺปิ ทฺวตฺตึสทนฺตา โหนฺติ, อิมสฺส ปน จตฺตาลีสํ ภวิสฺสนฺตีติ จ.

于是有些长老这样说：“所谓的四颗犬齿，是包含在四十颗牙齿之内的。”另一些长老却说：“所谓的四颗犬齿，是与四十颗牙齿分开的。”于是国王说：“把典籍拿来！”主张包含在内的长老们便呈上典籍，（引文说）：“其他人即使牙齿完整也只有三十二颗牙齿，而这位却会有四十颗。”

ทนฺตาติ ปริปุณฺณทนฺตสฺส ทฺวตฺตึสทนฺตฏฺฐิกานิ. เตปิ วณฺณโต เสตา, สณฺฐานโต อเนกสณฺฐานา. เตสญฺหิ เหฏฺฐิมาย ตาว ทนฺตปาฬิยา มชฺเฌ จตฺตาโร ทนฺตา มตฺติกาปิณฺเฑ ปฏิปาฏิยา ฐปิตอาลาพุพีชสณฺฐานา, เตสํ อุโภสุ ปสฺเสสุ เอเกโก เอกมูลโก เอกโกฏิโก มลฺลิกมกุฬสณฺฐาโน, ตโต เอเกโก ทฺวิมูลโก ทฺวิโกฏิโก ยานกอุปตฺถมฺผินิสณฺฐาโน, ตโต ทฺเว ทฺเว ติมูลกา ติโกฏิกา, ตโต ทฺเว ทฺเว จตุมูลกา จตุโกฏิกาติ. อุปริมาย ทนฺตปาฬิยาปิ เอเสว นโยติ จ.

牙齿是指具足牙齿者的三十二颗牙骨。它们颜色是白的，形状是多种多样的。其中，在下排牙列的中间，有四颗牙齿，形状像在泥团上依次放置的葫芦籽；在它们两侧，各有一颗单根、单尖、茉莉花蕾形状的牙齿；接着，各有一颗双根、双尖、形状像车轭销的牙齿；然后，各有两颗三根、三尖的牙齿；再然后，各有两颗四根、四尖的牙齿。上排牙列也是同样的道理。

ตสฺส กิร อุตฺตโรฏฺฐอปฺปกตาย ติริยํ ผาเลตฺวา อปนีตทฺธํวิย ขายติ, จตฺตาโร ทนฺเต ทฺเว จ ทาฐา น ฉาเทติ, เตน นํ โอฏฺฐทฺโธติ โวหรนฺตีติ จ.

据说他的上唇不饱满，看起来像被横向剖开并移除了一半，无法遮盖四颗门牙和两颗犬齿，因此人们称他为“半唇(Oṭṭhaddha)”。

ตตฺถ ตสฺสาติ ลิจฺฉวิโน นาม ราชกุมารสฺส, อุตฺตโรฏฺฐอปฺปกตายาติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อปฺปกตาย. อปนีตทฺธํ วิยาติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อุปฑฺฒภาคํ อปนีตํ วิย ขายตีติ อตฺโถ. น ฉาเทตีติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อุปฑฺฒภาเค ปน น ปฏิจฺฉาเทติ. เตนาหิ เยน จตฺตาโร ทนฺเต ทฺเว จ ทาฐา น ฉาเทติ, เตน นํ ลิจฺฉวีราชกุมารํ โอฏฺฐทฺโธติ โวหรนฺตีติ[Pg.160]. เอวํ อนฺโตคธวาเทหิ เถเรหิ คนฺถํ อาหริตฺวา ทสฺสิเต สพฺเพปิ ตสฺมึ วาเท ปติฏฺฐหึสูติ.

其中，“他的”是指离车(Licchavi)族的王子；“上唇不饱满”是指上唇不正常。“像被移除了一半”的意思是，看起来像是上唇的一半被移除了。“不遮盖”是指上唇的一半不能遮盖。因此，因为（上唇）不能遮盖四颗门牙和两颗犬齿，所以人们称那位离车王子为“半唇(Oṭṭhaddha)”。就这样，当持“包含”说的长老们引用典籍开示后，所有人都确立了那个说法。

เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา มนฺตินึ อมจฺจํ ปุจฺฉิ,-ปุพฺพราชูหิ วิหารสฺส เจติยสฺส วา ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉิมราชูนํ กาเล ยถาทินฺนํ ตานิ ปติฏฺฐหนฺติ วา มา วาติ.

又有一时，国王问大臣与官员：“前代诸王布施给寺院或塔庙的田地、宅地等，在后代诸王的时代，是否还像当初布施时那样被确立？”

อถ มนฺตินิอามจฺโจ เอวํ กเถสิ,- สงฺฆิกาย ภูมิยา ปุคฺคลิกานิ พีชานิ โรปยนฺติ, ภาคํ ทตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพานีติ ทสโกฏฺฐาเส กตฺวา เอโก โกฏฺฐาโส ภูมิสฺสามิกานํ ทาตพฺโพติ จ วินยปาฬิอฏฺฐกถาสุ วุตฺตตฺตา ปุพฺเพ เอเกน รญฺญา ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉา เอกสฺส รญฺโญ กาเล ยถาทินฺนํ ฐิตานิ. เอตฺถ หิ สงฺฆิกาย ภูมิยาติ วุตฺตตฺตา ลาภสีมายํวิย พลึเยว อทตฺวา สห ภูมิยา ทินฺนตฺตา ปเวณีวเสน สงฺฆิกา ภูมิ อตฺถีติ วิญฺญายติ. เอตฺถจ ปฏิคฺคาหเกสุ มเตสุ ตทญฺโญ จตุทฺทิสสงฺโฆ อนาคตสงฺโฆ จ อิสฺสโร, ตสฺส สนฺตโก, เตน วิจาเรตพฺโพติ.

于是大臣与官员这样说道：“因为在律(Vinaya)藏的义注(aṭṭhakathā)中说：‘在僧团的土地上种植个人的种子，应在给出份额后享用’，以及‘应分为十份，将一份给予土地所有者’，所以，先前由一位国王布施的田地、宅地等，在后来另一位国王的时代，也像被布施时那样存续。此处，因为说到‘僧团的土地’，就像在得利界(lābhasīmā)中一样，虽然没有直接给出税赋(bali)，但因为是连同土地一起布施的，所以应知，依传统而有属于僧团的土地。并且在此，当接受者们去世后，其他的四方僧团和未来僧团是所有者，（土地）是他们的财产，应由他们来处理。”

เจติย ปทีปตฺถาย ปฏิสงฺขารณตฺถาย วา ทิอินฺนอาราโมปิ ชคฺคิตพฺโพ, เวตฺตนํ อตฺวาปิ ชคฺคาเปตพฺโพติ เจติเย ฉตฺตํ วา เวทิกํ วา ชิณฺณํ วา ปฏิสงฺขโรนฺเตน สุธากมฺมาทีนิ วา กโรนฺเตน เจติยสฺส อุปนิกฺเขปโต กาเรตพฺพนฺติ จ อฏฺฐกถายํ วุตฺตตฺตา ปุพฺพราชูหิ เจติยสฺส ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉิมราชูนํ กาเลปิ เจติยสนฺตกสาเวเนว ฐิตานีติ เวทิตพฺพานิ.

“为塔庙的灯供或修缮而布施的园林也应被照管，即使不给工资也应使其被照管。并且因为在义注(aṭṭhakathā)中说：‘当修缮塔庙的伞盖、围栏或破旧之处，或进行涂漆等工作时，应从塔庙的基金中支出。’所以应知，前代诸王布施给塔庙的田地、宅地等，在后代诸王的时代，也作为塔庙的财产而存续。”

อถาปรมฺปิ ปุจฺฉิ,- กทา กสฺส รญฺโญ กาเล อาทึ กตฺวา เขตฺตวตฺถุอาทีนิ วิหารสฺส เจตฺยสฺส วา ทินฺนานีติ.

又继续问道：“那么，是从何时、哪位国王的时代开始，将田地、宅地等布施给寺院或塔庙的呢？”

อถ มนฺตินมจฺโจ เอวมาห,-ปุริมกปฺเปสุ ปุริมานํ ราชูนํ กาเลปิ วิหารสฺส เจติยสฺส วา ทินฺนานีติ เวทิตพฺพานิ, เตเนว สุชาตสฺส นาม ภควโต อมฺหากํ โพธิสตฺโต [Pg.161] จกฺกวตฺติราชา สทฺธึ สตฺตหิ รตเนหิ ทฺวิสหสฺเส ขุทฺทกทีเป จตฺตาโร มหาทีเป จ อทาสิ, รฏฺฐวาสิโน จ อารามโคปกกิจฺจํ การาเปสีติ คนฺเถสุ อาคตํ, ตสฺมา จิรกาลโตเยว ปฏฺฐาย ปุพฺพราชูหิ เขตฺตวตฺถุอาทินิ ทินฺนานีติ เวทิตพฺพานิ.

于是大臣与官员这样说道：“应知，在过去劫、过去诸王的时代，也曾有对寺院或塔庙的布施。正是在名为善生(Sujāta)的世尊时期，我们的菩萨——一位转轮王，连同七宝，布施了二千小岛和四大洲，并且让国中人民做园林守护者的工作，这在典籍中有所记载。因此应知，从很久以前开始，前代诸王就已布施田地、宅地等。”

ราชวํเสสุปิ ภควโต ปรินิพฺพานโต วสฺสสตานํ อุปริ สิริเขตฺตนคเร เอกาย อาปูปิกาย ปญฺจกรีส มตฺตํ เขตฺตํ เอกสฺส เถรสฺส ทินฺนํ, ตํ ทฺวตฺตโปงฺโก นาม ราชา วิลุมฺปิตฺวา คณฺหิ. อถ ปหารฆณฺฏเภริโย ปหริตาปิ สทฺทํ น อกํสุ. รญฺโญ กุนฺตจกฺกมฺปิ ยถา ปุพฺเพ, ตถา เปสิตฏฺฐานํ น คจฺฉิ. อถ ตํ การณํ ญตฺวา อาปูปิกาย ยถาทินฺนเมว เถรสฺส นิยฺยาเทสีติ.

在王统史中也有记载：世尊般涅槃一百多年后，在室利差呾罗城(Sirikhetta)，一位卖饼妇将五格利沙(karīsa)量的田地布施给了一位长老。后来，一位名为Dvattapoṅka的国王抢夺了它。于是，即使敲击战鼓和铜锣，也不发出声音。国王的矛和轮宝也不像以前那样，去到被派往的地方。然后，国王知道了那个原因后，就将（田地）像当初那样交还给了长老。

กลิยุเค ปน นวนวุตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส กนิฏฺโฐ สิริปวราทิตฺยโลกาเปติ วิชยมหาธมฺมราชาธิรานา รชฺชํ กาเรสิ, โส ปน ราชา รตนปูรโต สงฺกมิตฺวา อมรปุรํ ทุติยํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ รชฺชํ ปตฺตสํวจฺฉเรเยว เชฏฺฐมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมิยํ รตนปูรนคเร มารวิชยรตนสุธมฺมาย นาม ปิฏกสาลาย สูริยวํสสฺส นาม เถรสฺส ปริสมชฺเฌ ราชเลขนํ วาจาเปตฺวา สงฺฆรชฺชํ นิยฺยาเทสิ. สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นา มลญฺฉมฺปิ อทาสิ.

于迦利时代(Kaliyuga)一千一百九十九年，其幼弟吉祥胜光阿迭多罗伽胜利大法王(Siripavarādityalokāpeti Vijayamahādhammarājādhirājā)开始执政。这位国王从宝城(Ratanapura)迁出，建造了第二座阿玛拉普拉(Amarapura)城。就在这位国王获得王位的同一年， ज्येष्ठ月(Jeṭṭha)白分第五日，在宝城名为“降魔胜宝善法”(Māravijayaratanasudhamma)的藏经堂中，于名为Sūriyavaṃsa的长老的会众中，让人宣读王室文书，授予其僧王之位，并赐予“Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru”的名号与印章。

โส ปน เถโร กลิยุเค ปญฺจวีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มิคสิรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขสตฺตมิยํ สุตฺตวาเร วาลุกวาปิคาเม ปฏิสนฺธิยา วิชาโตติสตฺตติวยํ สมฺปตฺเต สงฺฆรชฺชํ ปตฺโต สนฺตินฺทฺริโย ขนฺตี ธมฺโม สิกฺขากาโม ปริยตฺติวิหารโท ติปิฏกาลงฺการมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส สิสฺโส. โส ปน กลิยุเค ปนฺนรสาธิเก [Pg.162] ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ กาเลเยว มจฺจุวสํ ปตฺโต.

那位长老于迦利时代(Kaliyuga)一千一百二十五年，鹿首(Migasira)月白分第七日周日，在沙池村(Vālukavāpi)结生。当他七十三岁时，获得僧王之位。他诸根寂静、具足忍辱、好乐学习、通晓教理，是“三藏庄严大法王古鲁”(Tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru)长老的弟子。他在迦利时代一千二百一十五年，即那位国王在位期间去世。

อถ ราชา อเนกสหสฺเสหิ ปาสาเทหิ อภูตปุพฺเพหิ อจฺฉริยกมฺเมหิ สรีรฌาปนกิจฺจํ อกาสิ. อถ กลิยุเค เสฬสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ตสฺส มหาเถรสฺส สิสฺสํ เญยฺยธมฺมํ นาม เถรํ ปุน สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. ปฐมํ เญยฺยธมฺมาลงฺการธมฺม เสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา ทุติยํ เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช- คุรูติ นามลญฺฉํ อทาสิ.

尔时，国王以数千前所未有、工艺奇妙之殿堂，举行了遗体火化仪式。后于迦利时代一千一百一十六年，将彼大长老之弟子，名智法(Ñeyyadhamma)的长老，复立于僧王之位。初赐予“智法庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)之称号与印章。其后，复赐予第二称号“智法上族吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)与印章。

โส ปน เถโร กลิยุเค เอกสฏฺฐาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ เทวสูรคาเม ปฏิสนฺธิยา วิชาโต หุตฺวา อสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ ปฐมอาสาฬิมาสสฺส ชุณฺหปกฺขจุทฺทสมิยํ อุปสมฺปทภูมึ ปตฺโต.

又，彼长老于迦利时代一千一百六十一年，生于提婆修罗村(Devasūragāma)。至一千一百八十年，于初阿沙荼(Āsāḷha)月白分第十四日，得受具足戒。

ตสฺส รญฺโญ กาเล กลิยุเค นวนวุตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต สีหฬทีปโต ปญฺญาติสฺโส นาม เถโร สทฺธึ สุนนฺเทน นาม ภิกฺขุนา อินฺทสาเรน นาม สามเณเรน เอเกน อุปาสเกน เอเกน ทารเกนจ อมรปุรํ นาม นครํ สมฺปตฺโต. อถ สงฺฆราชา เตสํ ปจฺจยานุคฺคเหน ธมฺมานุคฺคเหจ อนุคฺคเหสิ. เตสุ อปรภาเค กลิยุเค ทฺวิวสฺสาธิเก ทฺวิสเต วสฺสสหสฺเสจ สมฺปตฺเต ปญฺญาติสฺสตฺเถโร ชรโรเคน อภิภูตตฺตา สงฺขารธมฺมานํ สภาวํ อนติวตฺตตฺตา กาลมกาสิ. ตสฺส ปุน สิกฺขํ คณฺหิสฺสามีติ ปริวิตกฺโก มตฺถกํ อปฺปตฺโต หุตฺวา วินสฺสยิ. เตนาหภควา, –

于彼王时，迦利时代一千一百九十九年，有名般若帝须(Paññātissa)之长老，从师子岛(Sīhaḷadīpa)，与名善喜(Sunanda)之比丘、名因陀沙罗(Indasāra)之沙弥、一优婆塞及一童子，同抵阿玛拉普拉(Amarapura)城。尔时，僧王以资具之护助及法之护助而护持之。其后，于迦利时代一千二百零二年，般若帝须长老为老病所制，不越诸行法之自性而命终。彼“我将再受学”之思，未至究竟而坏灭。是故世尊言：

อจินฺติตมฺปิ [Pg.163] ภวติ, จินฺติ ตมฺปิ วินสฺสติ;

น หิ จินฺตามยา โภคา, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วาติ.

不思亦可有，思之亦可无；非由思虑得财富，于女于男皆如是。

อิมสฺมึ ปน โลเก ปณฺฑิโต ปุญฺญํ กตฺตุกาโม อภิตฺถเรว กเรยฺย. โก นาม ชญฺญา อชฺเช วา สุเว วา ปรสุเว วา มรณํ ภวิสฺสภีติ. เตนาห ภควา, –

又，于此世间，智者欲作福，应速行之。谁知死之将至，于今日、明日或后日耶？是故世尊言：

อภิตฺถเรถ กลฺยาเณ, ปาปา จิตฺตํ นิวารเย;

ทนฺทญฺหิ กรโต ปุญฺญํ, ปาปสฺมึ รมตี มโนติ.

应急速于善，制止心于恶；行善缓为者，其心乐于恶。

อถ มหาราชา ตสฺส สรีรฌาปนกิจฺจํ พหูหิ สาธุกีฬนสภาเยหิ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา สุนนฺทสฺส นาม ภิกฺขุสฺส ปุน สิกฺขํ อทาสิ. สามเณรํ ปน อุปสมฺปทภูมิยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ทารกญฺจ สามเณรภูมิยนฺติ.

尔时，大王以众多善妙之庆典集会，为彼行身体火化之事。其后，复授名善喜(Sunanda)之比丘学处，又令沙弥立于具足戒地，及令童子立于沙弥地。

เต ปน มหาราชา กลิยุเค ติวสฺสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มาฆมาเส พหูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภตฺวา ตานิตานิ สพฺพานิ กมฺมานิ ตีเรตฺวา กุสิมนครเชฏฺฐสฺส เอกสฺส อมจฺจสฺส ภารํ กตฺวา ตสฺเสว สพฺพานิ กิจฺจานิ นิยฺยาเทตฺวา สีหฬทีปํ ปหิณีติ.

又，彼大王于迦利时代一千二百零三年摩伽(Māgha)月，以众多资具支持，完成彼等一切事业后，委任拘尸摩城(Kusimanagara)一首席大臣，将一切事务交付于彼，派遣其往师子岛。

สงฺฆราชามหาเถโร ปน สาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถาย โสตารานํ สุขปฺปฏิโพธนตฺถาย นานาคนฺเถหิ ปาฐํ วิโสเธตฺวา สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกาย นาม มหานิทฺเทสฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. พหูนํ สิสฺสานํ ปริยตฺติวาจนวเสน ชินสาสนสฺส อนุคฺคหํ อกาสีติ.

又，僧王大长老为令正法久住，为令听者易解，以种种典籍净化文句，以缅语为名《善法明》(Saddhammappajjotikā)之《大解释义注》(Mahāniddesa-aṭṭhakathā)作义疏。复以教授教理之方式，护持胜者之教，饶益众多弟子。

อปรภาเค กลิยุเค อฏฺฐวสฺสาธิเก ทฺวิสเก สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มิคสิรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขอฏฺฐมิยํ ตสฺส ปุตฺโต สีริปวราทิตฺยวิชยานนฺตยสมหาธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. ตทา สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ- มหาเถรสฺส สิสฺสํ ปญฺญาโชตาภิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรํ [Pg.164] สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ.

其后，于迦利时代一千二百零八年鹿首(Migasira)月白分第八日，其子，名“吉祥最胜日胜无边誉大法王中王”(Sīripavarādityavijayānantayasamahādhammarājādhirājā)者，登位为王。尔时，彼王立“日族上吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)大长老之弟子——“慧光上幢大法王中王师”(Paññājotābhidhajamahādhammarājādhirājagurutthera)长老于僧王之位。

โสปิ สีลวา ปริยตฺติโกวิโท สิกฺขากาโม ลชฺชีเปสโล. องฺคุตฺตรนิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

彼亦具戒，通达教理，乐于学，有惭、可亲。以缅语为《增支部》圣典及其义注作义疏。

ตสฺส รญฺโญ กาเล เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช- คุรุตฺเถโร สทฺธมฺมวิลาสินิยา นาม ปฏิสมฺภิทามคฺคฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

于彼王时，“所应知法上族吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)长老，以缅语为名《善法庄严》(Saddhammavilāsinī)之《无碍解道义注》(Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā)作义疏。

มณิโชตสทฺธมฺมาลงฺการมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถโรสํยุตฺต- นิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

“宝光正法庄严大法王中王师”(Maṇijotasaddhammālaṅkāramahādhammarājādhirājaguru)长老，以缅语为《相应部》圣典及其义注作义疏。

เมธาภิวํสสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถโร ทีฆนิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

慧增上种正法幢大法王上王导师(Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājagurutthero)长老，以缅语为《长部》圣典及其义注作义疏。

เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหา ธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สิสฺโส อุปสมฺปทาวเสน ปญฺจวสฺสิโก ปญฺญาสามิ นามาหํ สทฺทตฺถเภทจินฺตานามกสฺสคนฺถสฺส คณฺฐิปทตฺถวณฺณนํ มรมฺมภาสาย อกาสึ. ทสวสฺสิกกาเล ปน อภิธานปฺปทีปิกาสํวณฺณนาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสึ. ตสฺสาจ ปาฐํ พหูหิ คนฺเถหิ สํสทฺทิตฺวา วิโสเธสินฺติ.

我名般若萨弥(Paññāsāmi)，乃所应知法增上种吉祥胜严法将大法王上王导师(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurutthero)长老之弟子。受具足戒后五年，我以缅语为《语义差别思择》(Saddatthabhedacintā)一书作疑难义之释义。十年腊时，复以缅语为《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)之注疏作义疏，并以众多典籍校对、净化其文句。

อปรภาเค สกฺกราเช จุทฺทสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต อยํ อมฺหากํ ธมฺมิโก ราชา อเนกสตชาตีสุ อุปจิตปุญฺญานุภาเวน ชินสาสนสฺส ปคฺคณฺหนตฺถาย สมฺมาเทวโลกปาเลหิ อุยฺโยชิยโนวิยรชฺชสมฺปตฺตึ ปฏิลภิ. ทสพลสฺสสาสนํ ปคฺคณฺหิตุกามสฺส ธมฺมราชสฺส มโนรโถ มตฺถกํ ปตฺโต อโหสิ. มริยาทํ ภินฺทิตฺวา ทินฺนกตมคฺคํวิย อุทกํ ลทฺโธกาสตาย สทฺธา มโหโฆ [Pg.165] อวตฺถริตฺวา ติฏฺฐติ. จตฺตาริจ วสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา เพสาขมาเส ปญฺจกกุธภณฺฑาทีหิ อเนเกหิ ราชโภคฺคภณฺเฑหิ ปริวาเรตฺวา อุทุมฺพรภทฺทปิฏฺเฐ สทฺธึ มเหสิยา อภิเสกํ ปตฺโต. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,-

后来，在萨迦纪年一千二百一十四年到来之际，我们这位如法之王，凭借无数生中积累的功德威力，为了扶助佛陀圣教，犹如被正护世天神劝请一般，获得了王位。这位想要扶助十力者圣教的法王，其心愿得以实现。犹如洪水冲破堤岸，获得通路，信心的洪流亦得其机，广为流布。经过四年，在吠舍佉月(besākhamāsa)，他以五种王室标帜等众多王室珍宝围绕，与王后一同在乌昙跋罗吉祥座上接受灌顶。因此，我们在《龙王出生记》中这样说：-

มหาปุญฺโญว ราชายํ, กฏฺฐฏเฆว อาคเต;

สกฺกราเช หิ สมฺปตฺตึ, ปตฺวา ทาเน รโต วเต.

大王实乃大福德，犹如木筏抵渡口；萨迦纪年得富贵，诚然乐于行布施。

ตทา จตฺตาริ วสฺสานิ, อติกฺกมิตฺวา วิสาธิเก;

สทฺธึ มเหสิยา เสกํ, ปตฺโต หุตฺวา มหาตเล.

彼时四年有余，他与王后一同于大地上接受灌顶。

ชินจกฺกญฺจ โชเตสิ, มหาโสกาทโย ยถา;

อลชฺชิโนจ นิคฺคยฺห, ปคฺคเหตฺวาน ลชฺชิโน.

他使佛陀之轮绽放光芒，犹如大阿育王(Mahāsoka)等人；他制伏无惭者，扶助有惭者。

รฏฺเฐจ ทานสีเลสุ, ภาวนายาภิยุญฺจเย;

นิมิราชาทโย ยถาติ.

他应在王国中鼓励布施、持戒与修行，犹如尼弥王(Nimirāja)等人一样。

ตทา ยสฺมา อลชฺชิโน นิคฺคหิตพฺพปุคฺคเล อวีจินรเก นิกฺขิปนฺโตวิย นิคฺคหกมฺมํ อกาสิ, ตสฺมา เต อลทฺโธกาสา นิลียนฺติ, ยถา อรุณุคฺคมนกาเล โกสิยาติ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,-

因为当时他对那些无耻且应受制伏的人，采取了犹如将他们投入无间地狱般的制伏行为，所以他们得不到机会而藏匿起来，就像黎明升起时的猫头鹰一样。因此我们在《龙王出生记》中说：-

ตทา ปน ชินจกฺกํ, นเภ จนฺโทว ปากฏํ;

อลชฺชิโน นิลียนฺติ, อรุณุคฺเคว โกสิยาติ.

彼时佛陀之轮，如月显于空；无惭者藏匿，如枭鸟避晨曦。

ยสฺมาจ ลชฺชิโน ปคฺคหิตพฺพปุคฺคเล ภวคฺเคอุกฺขิปนฺโตวิย ปคฺคหกมฺมํ กโรติ, ตสฺมา เต ลทฺโธกาสา อุฏฺฐิตสีสา นิราสงฺกา หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ, ยถา จนฺทิมสูริยาโลกานํ ปฏิลทฺธกาเล อาทิกปฺปิกาติ. เตนาโวจุมฺหา, –

因为他对那些有惭且应受扶助的人，采取了犹如将他们举至有顶天般的扶助行为，所以他们得到机会，昂首挺立，无所畏惧，就像初劫时期的人们重获日月之光一样。因此我们说：-

ตทาปิจ [Pg.166] ชินจกฺกํ, เข ภาณุมาว ปากฏํ;

ลชฺชิโนปิ อุฏฺฐหนฺติ, โอภาลทฺเธว กปฺปิกาติ.

彼时佛陀之轮，如日显于空；有惭者奋起，如劫初众生得光明。

เตปิฏกมฺปิ นวงฺคํ พุทฺธวจนํ จิรฏฺฐิติกํ กตฺตุกาโม ปริยตฺติวิสฺสรเทหิ มหาเถเรหิ วิโสธาเปตฺวา เลขกานํ ภตึ ทตฺวา กณฺฐชมุทฺธชาทิวิธานํ สิถิลธนิตาทิวิธานญฺจ ปุนปฺปุนํ วิจาเรตฺวา อนฺตมโส ปริจฺเฉทเลขมตฺตมฺปิ อวิราเธตฺวา อนฺเตปุรํ ปวิเสตฺวา สุวณฺณมเยสุ โลหมเยสุจ โปตฺถเกสุ ลิขาเปสิ. ญาณถามสมฺปนฺเนจ ภิกฺขู วิจิเนตฺวา ยถาพลํ วินยปิฏกํ วิสุํ วิสุํ ธาเรติ วาจุคฺคตํ การาเปติ. อคฺคมเหสึ อาทึ กตฺวา สกล โอโรธาทโย พหู ราชเสวกา อมจฺจาทโย นาคริเกจ ยถาพลํ สุตฺตนฺตปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ วิสุํ วิสุํ เอเกกสุตฺตมาติกาปทภาชนีจิตฺตวาราทิวเสน วิภาเชตฺวา ธาเรติ วาจุคฺคตํ การาเปติ. สยญฺจ อนตฺตลกฺขณาทิกํ อเนกวิธํ สุตฺตํ เทวสิกํ สชฺฌายํ กโรติ. ชินสาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถายสกลวิชิเตจ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ อสฺสมสฺส สมนฺตโต ปญฺจธนุสตปฺปมาเณ ฐาเนถลทกจรานํ สพฺเพสํ สตฺตานํ อภยํ อทาสิ. ปริยตฺติ วิสารทานญฺจ เถรานุเถรานํ มาตาปิตาทโย ญาตเก สพฺพราชกิจฺจโต พลิกมฺมโตจ โมจาเปตฺวา ยถาสุขํ วสาเปติ. เอกาเหเนวาปิ สหสฺสมตฺเต กุลปุตฺเต ปพฺพชูปสมฺปทภูมีสุ ปติฏฺฐาเปตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. อญฺญานิปิ พหูนิ ปุญฺญกมฺมานิ กโรติ. กตฺวาจ วิวฏฺฏเมว ปตฺเถติ, โน วฏฺฏํ. อญฺเญจ โอโรธาทโย ตุมฺเห ยานิ กานิจิ ปุญฺญกมฺมานิ กตฺวา วิวฏฺฏเมว ปตฺเถต, มา วฏฺฏนฺติ อภิณฺหํ โอวทติ. อนิจฺจลกฺขณาทิสํยุตฺตาย ธมฺมกถาย นิจฺจํ โอวทติ. สยมฺปิ สมถวิปสฺสนาสุ นิจฺจารทฺธํ อกาสิ. ราชูนํ ปน รฏฺฐสามิกานํ ธมฺมตาย กิจฺจพาหุลฺลตาย กทาจิ กทาจิ โอกาสํ น ลภติ กมฺมฏฺฐานมนุยุญฺชิตุํ, เอวมฺปิ สมาโน สรีรมลปริชคฺคนกาเลปิ กมฺมฏฺฐานมนุยุญฺชติเยว, น โมฆวเสน กาลํ เขเปติ. โลเก หิ อมงฺคลสมฺมตานิปิ มนุสฺสสีสกปาลฏฺฐิอาทีนิ สุสาสนโต อาเนตฺวา ทนฺตกฏฺฐาทีนิ วา ตํสทิสานิ การาเปตฺวา อตฺตโน สมีเป ฐเปตฺวา อฏฺฐิกาทิภาวนามยปุญฺญํ วิจินาติ.

他为使包含三藏与九分教的佛语长久住世，便请精通教理的大长老们校订，付给抄写者报酬，并反复考究喉音、顶音等发音方法以及松音、紧音等规则，乃至连章节的标记亦不忽略，然后进入内宫，命人写在金册和铜册上。他又挑选具足智慧和力量的比丘，让他们根据各自的能力，分别受持和口诵律藏。他让以王后为首的所有后宫众人、众多王室侍从、大臣和市民，都根据各自的能力，将经藏和阿毗达摩藏，按照一一经、一一论母、句释、心品等方式来划分，分别受持和口诵。他自己也每日诵读《无我相经》等各种经典。为了佛陀的教法长久住世，他在全国范围内，于林住比丘的住所周围五百弓的区域，给予所有陆行和水行众生无畏。他还让那些精通教理的长老和中坚长老的父母等亲属，免除一切王室公务和赋税，让他们安乐地生活。他甚至在一天之内，就让上千名良家子安住于出家与受具足戒，以此扶助教法。他还做了许多其他功德善业。做了之后，只祈愿出离轮回(vivaṭṭa)，而不求轮回(vaṭṭa)。他还时常告诫后宫众人等：“你们做了任何功德善业，都只应祈愿出离轮回，不要祈愿轮回。”他时常以包含无常相等内容的法谈来教导众人。他自己也恒常勤修止(samatha)与观(vipassanā)。但作为国王和国土的主人，依其常规，因事务繁多，有时没有机会修习业处，即便如此，他甚至在清理身体污垢时也修习业处，不让时间白白流逝。世间认为不祥之物，如人的头骨等，他也让人从墓地取来，或让人制作牙签等类似的东西，放在自己身边，以此积累骨想等修行所成的福德。

ตทา ปน อมฺหากํ อาจริยวรํ ปริยตฺติวิสารทํ ติกฺข ชวนคจฺฉิราทิญาโณเปตํ วิจิตฺรธมฺมเทสนากถํ สกล มรมฺมิกภิกฺขูนํ โอนมิตฏฺฐานภูตํ วุทฺธาปจายึ รูปโสภคฺคปตฺตํ ยุตฺตวาทิกํ เญยฺยธมฺมาภิมุนิวรญาณกิตฺติสิริธชธมฺมเสนาปติ- มหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ ตติยํ ลทฺธลญฺฉํ ตํ ภิกฺขุสงฺฆานํ สกลรฏฺฐวาสีนํ ปาโมกฺขภาเว ปติฏฺฐาเปสิ อโสกมหาราชาวิย มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรํ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,–

那时，我们的尊师，他精通教理，具足敏锐、迅速、通达等智慧，善于宣说种种奇妙之法，是所有缅甸比丘的恭敬处，恭敬长老，相貌庄严，言语得体，获得了“Ñeyyadhammābhimunivarañāṇakittisiridhajadhammasenāpati-mahādhammarājādhirājaguru”此第三印记。如同阿育大王(Asokamahārājā)立大目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)一般，国王亦将他立为全国比丘僧团及全国人民的首领。因此，我们在《龙王出生记》(Nāgarājuppattikathā)中说道：-

ตทาจ ภิกฺขุสงฺฆานํ, เถรํ ปาโมกฺขภาวเก;

เญยฺยาทิลทฺธลญฺฉํ ตํ, ปติฏฺฐาเปสิ สาธุกนฺติ.

那时，他善加安立了那位获得“Ñeyya”等印记的长老，使其成为比丘僧团的首领。

ตทาจ อมฺหากํ ธมฺมิกมหาราชา สกฺกราเช เอกูนวีสตาธิเก สหสฺเส ทฺวิสเตจ สมฺปตฺเต มนฺตลาขฺยาตาจลสฺส สมีเป สุภูมิลกฺขโณเปตํ เอกนิปาตติตฺถมิว พหุชนนยนวิหงฺคานํ สพฺพนคราลงฺกาเรหิ ปริกฺขิตฺตํ มนุสฺสานํ จกฺขุโลลตาชนกํ นานารตเนหิ สมฺปุณฺณํ นานา เวรชฺชวาณิชานํ ปุฏเภทนฏฺฐานภูตํ รตนปุณฺณนามกํ มหาราชฏฺฐานิกํ มาเปสิ, มนฺธาตุวิย ราชคหํ, สุทสฺสโน วิยจ กุสาวตีนครนฺติ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,–

那时，在萨卡纪元(sakkarāja)一千二百一十九年，我们的如法大王在名为曼陀罗(Mantala)的山附近，建造了一座名为“宝满城”(Ratanapuṇṇa)的王都。此都具备吉祥地相，如同一个汇聚的渡口，吸引着众多百姓的目光如鸟群般聚集；它被各种城市的庄严所围绕，令人生起眼目之贪，充满了种种珍宝，是各国商人打开货包的商贸之地。它就像真言王(Mandhātu)所建的王舍城(Rājagaha)，又如善见王(Sudassana)所建的拘萨婆提城(Kusāvatī)。因此，我们在《龙王出生记》中说道：

ตทา กฏฺฐฏเฌ สมฺปตฺเต, มนฺตลาขฺยาจลสฺสจ;

เอราวตีติ นามาย, มาเปสิ สมีเป นครํ.

那时，时值Kaṭṭhaṭajha年，国王于名为曼陀罗(Mantala)的山旁、名为伊洛瓦底(Erāvatī)的河边，建造了一座城市。

สุภูมิลกฺขโณเปตํ[Pg.168], รตนปุณฺณนามกํ;

ราชคหํว มนฺธาตุ, อกิรมฺมณิยํ สุภนฺติ.

具足吉祥地相，名为“宝满城”；如真言王(Mandhātu)的王舍城(Rājagaha)，他建造得美好而令人喜悦。

เสยฺยถาปิ นาม โลเก อาโลกตฺถิกานํ สตฺตานํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปาเทนฺโต อุปกโรนฺโต อุทยปพฺพตโต สหสฺสรํสี ทิวากโร อุฏฺฐหติ, เอวเมวํ มรมฺมรฏฺฐิกานํ ลชฺชีเปสลานํ สิกฺขากามานํ ภิกฺขูนํ คิหีนญฺจ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปาเทนฺโต อุปกาโรนฺโต อยํ ธมฺมิโกราชา อิมสฺมึ มรมฺมรฏฺเฐ อุปฺปชฺชติ.

譬如，为世间渴望光明的众生带来利益、生起喜悦与欣悦，千光之日从东方山升起；同样地，为缅甸国土中有惭、有德、乐于学习的比丘与在家众带来利益、生起喜悦与欣悦，这位如法的国王在此缅甸国土中出现。

อิมญฺจ ธมฺมิกราชานํ นิสฺสาย มรมฺมรฏฺเฐ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ อติวิย โชเตติ. วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ.

依靠这位如法的国王，正自觉者的教法在缅甸极为光耀，达到增长、增盛与广布。

สาสนญฺจ นาเมตํ ราชานํ นิสฺสาย ติฏฺฐตีติ. อยํ ธมฺมิกราชาเยว น สาสนสฺสูปกาโร ธมฺมจารี ธมฺมมานี, อปิจ โข ธมฺมิกราชานํ นิสฺสิตาปิ สพฺพรฏฺฐวาสิกา สาสนสฺสูปการาเยว ธมฺมจาริโน ธมฺมมานิโน ราชานุคตา หุตฺวา. เตเนวาห มหาโพธิชาตกาทีสุ, –

教法确实是依靠国王而住立的。不仅这位如法的国王是教法的助益者，是法的奉行者与尊重者；而且所有依靠这位如法国王的国中居民，也因随顺国王而成为教法的助益者、法的奉行者与尊重者。因此，在《大菩提本生》(Mahābodhijātaka)等经中说道：

ควญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา คาวี อุชุํ ยนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

牛群在横渡时，如果领头的公牛走得直，当领导者走得直时，所有的牛都走得直。

เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส เจปิ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพรฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโกติ.

同样地，在人类中，被认为是领导者的人，如果他奉行正法，其他人民更会如此。如果国王是如法的，整个国家都会安乐。

วิเสสโต ปน ทุติยํ อมรปุรํ มาเปนฺตสฺส มหาธมฺมรญฺโญ อคฺคมเหสิยา อชฺชวมทฺทวโสหชฺชาทิคุณยุตฺตาย ธิตา อมฺหากํ รญฺโญ อคฺคมเหสี สมฺมาจารินี ปติพฺพตา. สพฺพนารีนํ อคฺคภาวํ ปตฺตาปิ สมานา กามคุณสงฺขาเตน สุรามเทน อปฺปมชฺชิตฺวา ปุญฺญกมฺเมสุ อปฺปมาทวเสน นิจฺจารทฺธวีริยา โหติ. นิจฺจํ ปริยตฺติยา อุคฺคหณํ อกาสิ. เวทปารคูจ [Pg.169] อโหสิ. สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน อติวิย ปสนฺนา อญฺญาปิ โอโรธาทโย มหาธมฺมรญฺโญ โอวาเท ฐตฺวา ธมฺมํ จรึสุ. สาสนํ ปสีทึสุเยว. อุปราชาปิ มหาธมฺมราชสฺส เอกมาตาปีติโก มหาธมฺมราชิจฺฉาย อวิโรเธตฺวาเยว สกลรฏฺฐวาสีนํ คิหีนํ ภิกฺขูนญฺจ อตฺถหิตมาวหติ, เสยฺยถาปิ จกฺกวตฺติรญฺโญ สนฺติเก เชฏฺฐปุตฺโต ถามชวสมฺปนฺโน อติสูโร อุฏฺฐานวีริโย. อญฺเญปิ อมจฺจา อเนกสหสฺสปฺปมาณา มหาธมฺมรญฺญา ลทฺเธสุ ลทฺเธสุ ฐานนฺตเรสุ ฐิตา มหาธมฺมรญฺโญ ตํ ตํ กิจฺจมาวหนฺติ ปุญฺญกมฺเมสุ อภิรมนฺติ. สกลรฏฺฐวาสิโนจ มนุสฺสา ทานสีลภาวนาสุเยว จิตฺตํ ฐเปนฺติ. ภิกฺขูจ สงฺฆราชปฺปมุขาทโย เถรนวมชฺฌิมา คนฺถธุรวิปสฺสนาธุเรสุ อภิยุญฺชนฺติ.

特别值得一提的是，建造第二座阿玛拉普拉(Amarapura)城的大法王(Mahādhammarāja)的王后具备正直、柔和、友爱等美德，她的女儿，也就是我们国王的王后，行为端正，恪守妇道。即使位居所有女性之首，她也不被那名为感官享受的酒所麻醉，而是以不放逸，恒常精进于善业。她恒常学习经教，并通晓吠陀。她对正自觉者的教法极为虔信，其他后宫嫔妃也在大法王的教导下奉行正法，并对教法生起了净信。副王(Uparājā)与大法王同父同母，他就像转轮王身边具备力量、速度、极为勇猛且奋发精进的长子一样，在不违背大法王意愿的前提下，为全国的在家众和比丘们带来利益与幸福。还有数千名大臣，在大法王所授予的各个职位上，为大法王处理各项事务，乐于行善。全国的百姓都将心安住于布施、持戒与修习之中。以僧王(Saṅgharāja)为首的长老、中辈和新学比丘们，则致力于经教之务与观(vipassanā)之务。

เอวเมกสฺส สาธุชฺชนสฺส คุณํ มหนฺเตน อุสฺสาเหน กเถนฺโตปิ ทุกฺกรํตาว นิฏฺฐํ ปาเปตุํ, ภควโต ปน ติโลกคฺคสฺส อเนกสหสฺสปารมิตานุภาเวน ปวตฺตํ คุณํ โก นาม ปุคฺคโล สกฺขิสฺสติ นิฏฺฐํ ปาเปตฺวา กเถตุนฺติ. เอวํ มหาธมฺมราชสฺสจ อคฺคมเหสิยาเจว อุปราชาทีนญฺจ คุเณ วิสฺสฏฺเฐน วิตฺถารโต กถิยมาเน อิมิสฺสา สาสนวํสปฺปทีปิกาย อเนกสตภาณวารมตฺตมฺปิ ปตฺวา ปริยนฺโต น ปญฺญาเยยฺย, ยสฺมาจ อติปฺปปญฺจา ภเวยฺย, ตสฺมา สงฺเขเปเนวายํ กถิตา สาธุชฺชนานํ มหาปุญฺญมยาย ปีติยา อนุโมทนตฺถาย. อิทญฺหิ สุณนฺเตหิ สาธุชฺชเนหิ อนุโมทิตพฺพํ,- อสุกสฺมึ กิร กาเล อสุกสฺมึ รฏฺเฐ อสุโก นาม ราชา สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชิ, เสยฺยถาปิ นาม รุกฺโข ภูโมทกานํ นิสฺสาย วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชีติ.

即使以极大的努力来讲述一位善人的功德，都难以说完，更何况是世尊，三界至尊，凭借无数波罗蜜的威力所成就的功德，又有哪个人(puggala)能够讲述详尽呢？像这样，如果详细广泛地讲述大法王、王后、副王等人的功德，这部《教法世系明灯》(Sāsanavaṃsappadīpikā)即使达到数百诵的篇幅，也看不到尽头，而且会变得过于繁复。因此，此处仅作简述，以令善人们随喜这充满大功德的喜悦。听闻此事的善人们应当随喜：“据说在某个时候、某个国家，有位名叫某某的国王护持教法，使其增长、繁茂、广布，就像树木依靠土地和水而生长、繁茂、广布一样。”

อิมสฺส รญฺโญ กาเล เญยฺยธมฺมาภิมุนิวรญฺญาณกิตฺติ สิริธชธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม สงฺฆราชา [Pg.170] มหาเถโร รญฺญา อภิยาจิโต สุราชมคฺคทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสิ. มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย อตฺถํ สิสฺสานํ วาเจตฺวา ยถาวาจิตนิยาเมน อตฺถโยชนานยํ โปตฺถเก อาโรปาเปสิ.

这位国王在位时，名为“智法胜者智誉吉祥法幢法军大法王之王导师”(Ñeyyadhammābhimunivaraññāṇakitti-siridhaja-dhammasenāpati-mahādhammarājādhirājaguru)的僧王大长老应国王的请求，撰写了名为《善王道明灯》(Surājamaggadīpanī)的著作。他在为弟子们讲授《中部义注》的意义后，按照所讲授的义理，命人将义理疏解编纂成书。

เมธาภิวํสสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม มหาเถโร ชาตกปาฬิยา อตฺถโยชนานยํ มรมฺมภาสาย อกาสิ.

名为“慧增上正法幢大法王之王导师”(Medhābhivaṃsasaddhammadhaja-mahādhammarājādhirājaguru)的大长老，以缅甸语撰写了《本生》圣典的义理疏解。

สงฺฆราชสฺส สิสฺโส ปญฺญาสามิสิริกวิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ รญฺญา ลทฺธนามลญฺโฉ โสเยวาหํ ธมฺม รญฺญา อคฺคมเหสิยาจ อภิยาจิโต สีลกถํ นาม คนฺถํ อุปายกถํ นาม คนฺถญฺจ อกาสึ. รญฺโญ อาจริยภูเตน ทิสาปาโมกฺเขน นาม อุปาสเกน อภิยาจิโต โสเยวาตํ อกฺขรวิโสธนึ นาม คนฺถํ อาปตฺติวินิจฺฉยํ นาม คนฺถญฺจ. ตถา สงฺฆรญฺญา โจทิโต โสเย วาหํ นาคราชุปฺปติกถํ โวหารตฺถเภทญฺจ วิวาทวินิจฺฉยญฺจ อกาสึ. ตถา ปญฺจชมฺพุคามโภชเกน เลขกามจฺเจน ทฺวีหิจ อาโรจนเลขกามจฺเจหิ อภิยาจิโต โส เยวาหํ ราชเสวกทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา ทีฆนาวานครโภชเกน มหาอมจฺเจน อภิยาจิโต โสเยวาหํ นิรยกถาทีปกํ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา สิลาเลฑฺฑุกนามเกน อุปาสเกน อภิยาจิโต โสเยวาหํ อุโปสถวินิจฺฉยํ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา พหูหิ โสตุชเนหิ อภิยาจิโต โสเยวาหํ สทฺทนีติยา สํวณฺณนํ ปาฬิภาสาย อกาสินฺติ.

僧王(Saṅgharāja)座下的弟子，蒙国王赐予“般若主吉祥慧幢大法王之王导师”(Paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguru)之名号者，正是我。应国王与王后之请，我撰写了名为《戒论》(Sīlakathā)与《方便论》(Upāyakathā)的著作。作为国王的老师，又应名为“四方导师”(Disāpāmokkha)的优婆塞所请，我完成了名为《文字校正》(Akkharavisodhani)与《罪过判决》(Āpattivinicchaya)的典籍。同样受到僧王的督促，我撰写了《龙王起源故事》(Nāgarājuppatikathā)、《词义辨析》(Vohāratthabheda)与《诤讼判决》(Vivādavinicchaya)。应五阎浮村(Pañcajambugāma)的文书大臣以及两位公告文书大臣的请求，我编写了名为《国王侍从明灯》(Rājasevakadīpanī)的著作。又应长船城(Dīghanāvānagara)主的大臣之请求，我撰写了名为《地狱故事明灯》(Nirayakathādīpaka)的著作。又应名为石弹(Silāleḍḍuka)的优婆塞之请求，我完成了名为《布萨判决》(Uposathavinicchaya)的著作。最后应众多听众之请求，我以巴利语对《声论》(Saddanīti)作了释义。

เอกสฺมิญฺจ สมเย กลิยุเค วีสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต รญฺโญ เอตทโหสิ,- อิทานิ พุทฺธสฺส ภควโต สาสเน เกสญฺจิ ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ กุลทูสนาทิอสารุปฺปกมฺเมหิ อุปฺปาทิตา จตฺตาโร ปจฺจยา พหู ทิสฺสนฺติ[Pg.171], เกจิปิ อลชฺชี ปุคฺคลา ชาตรูปาทินิสฺสคฺคิยวตฺถุมฺปิสาทิยนฺติ, เกจิปิ วินา ปจฺจยํ วิกาเล ตมฺพุลํ ขาทนฺติ, สนฺนิธิญฺจ กตฺวา ธูมานิจ ปิวนฺติ, อคิลานา หุตฺวา สอุปาหนา คามํ ปวิสนฺติ, ฉตฺตํ ธาเรนฺติ, อญฺเญปิ อวินยานุโลมาจาเร จรนฺติ, อิทานิ ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ พุทฺธสฺส สมฺมุเข พุทฺธํ สกฺขึ กตฺวา อิเม อนาจาเร น จริสฺสามาติ ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา ภควโต สิกฺขาปทานิ รกฺขาเปตุํ วฏฺฏติ, เอวญฺจ สติ ภิกฺขู สามเณราจ มยํ พุทฺธสฺส สมฺมุเข เอวํ ปฏิญฺญํ กโรม, ปฏิญฺญญฺจ กตฺวา วิการํ อาปชฺชนฺตานํ อมฺหากํ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว อิมสฺมึเยว ปจฺจกฺเข กิญฺจิ ภยํ อุปฺปชฺเชยฺยาติ ปจฺจกฺขภยํ อเปกฺขิตฺวา เต สิกฺขาปทํ รกฺขิสฺสนฺตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ เอวํ ปฏิญฺญํ การาเปตุํ ยุชฺชติ วา มา วาติ มยํ น ชานาม, อิทานิ สงฺฆราชาทโย มหาเถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา ปุจฺฉิสฺสามีติ ปุน จินฺเตสิ.

在迦利时代(Kaliyuga)一千二百二十年之际，国王心想：“如今在世尊的教法中，可见有些比丘和沙弥通过败坏家庭等不当行为获得了众多四资具。有些无耻之人甚至接受金银等尼萨耆波逸提物，有些无故在非时嚼食槟榔，储存物品并吸烟，没有生病却穿着鞋进入村庄，撑着伞，还做出其他不符律仪的行为。现在应该让比丘和沙弥在佛陀面前，以佛为见证，立誓‘我们不再行此等不如法之事’，并让他们守护世尊的学处。这样，比丘和沙弥若能在佛前如此立誓，他们会因畏惧眼前的怖畏而守护学处，因为他们会想：‘我们立誓后如果再违犯，愿在这一生、就在眼前遭受某种怖畏！’”国王又思忖：“但是，让比丘和沙弥这样立誓是否合适呢？我们并不清楚。现在应该召集僧王等大长老来询问。”

อถ สพฺเพปิ มหาเถเร สงฺฆราชสฺส วิหาเร สนฺนิปาตาเปตฺวา อิมํ การณํ ปุจฺฉถาติ อมจฺเจ อาณาเปสิ. อถ อมจฺจา มหาเถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา ปุจฺฉึสุ,-อิทานิ ภนฺเต สาสเน ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ อวินยานุโลมาจารานิ ทิสฺวา พุทฺธสฺส สมฺมุเข พุทฺธํ สกฺขึ กตฺวา ราชา ยถา อิเม อนาจาเร น จริสฺสามาติ ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา ภควโต สิกฺขาปทานิ รกฺขาเปตุํ อิจฺฉติ, ตถา การาเปตุํ ยุชฺชติ วา มา วาติ.

于是国王命令大臣们，召集所有大长老到僧王(Saṅgharāja)的寺院集会，询问此事。大臣们召集大长老们后问道：“尊者们，如今在教法中见到比丘和沙弥们有不合律仪的行为，国王想在佛陀面前，以佛为证，让他们立誓‘我们不再行此等不如法之事’，以此来让他们守护世尊的学处。这样做是否合适？”

อถ สงฺฆราชปฺปมุขาทโย มหาเถรา เอวมาหํสุ,- ยสฺมา สาสนสฺส ปริสุทฺธภาวํ อิจฺฉนฺโต เอวํ กโรติ, ตสฺมา ตถา การาเปตุํ ยุชฺชตีติ.

这时，以僧王(Saṅgharāja)为首的诸位大长老这样说道：“既然他为了教法的清净而这样做，那么这样做是合适的。”

ปณฺฑิตาภิธชมุนินฺทโฆสมหาธมฺมราชคุรุตฺเถราทโย ปน กติปยตฺเถรา เอวมาหํสุ, – อิทานิ ภิกฺขู นาม สทฺธาพลาทีนํ [Pg.172] โถกตาย ภควโต อาณาสงฺขาตํ สจิตฺตกาจิตฺตกาปตฺติอึ อาปชฺชิตฺวา ภควตาเยว อนุญฺญาเตหิ เทสนาวุฏฺฐานกมฺเมหิ ปฏิกริตฺวา สีลํ ปริสุทฺธํ กตฺวา ลชฺชีเปสลภาวํ กโรนฺติ, น กทาจิ อาปตฺตึ อนาปชฺชิตฺวา, ตสฺมา ภควตา ปฏิกฺขิตฺตํ กมฺมํ สญฺจิจฺจน วีติกฺกมิสฺสามาติ พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญากรณํ อติภาริยํ โหติ, สเจปิ ปุพฺเพ ปฏิญฺญํ กตฺวา ปจฺฉา วิสํวาเทยฺย, เอวํ สติ ปฏิสฺสววิสํวาเท สุทฺธจิตฺตสฺส ทุกฺกฏํ ปฏิสฺสวกฺขเณเอว ปาจิตฺติ อิตรสฺสจาติ วจนโต ตํ ตํ อาปตฺตึ ปฏิสฺสววิสํวาทนทุกฺกเปตฺติยา สเหว อาปชฺเชยฺย, อถ ปฏิญฺญากรณโตเยว อาปตฺติพหุลตา ภเวยฺย, ยถา ปน โรคํ วูปสมิตุํ อสปฺปายเภสชฺชํ ปฏิเสวติ, อถสฺส โรโค อวูปสมิตฺวา อติกฺกเมยฺย, เอวํ อาปตฺตึ อนาปชฺชิตุกาโม พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ กโรติ, อถสฺส อาปตฺติพหุลาเยว ภเวยฺยาติ, กิญฺจ ภิยฺโย อภยทสฺสาวิโน ภิกฺขู อเนกสตพุทฺธสฺส สมฺมุเข อเนกสตวารานิปิ ปฏิญฺญํ กตฺวา สิกฺขาปทํ วีติกฺกมิตุํ วิสหิสฺสนฺติเยวาติ.

然而，名为“智幢牟尼王音大法王导师”(Paṇḍitābhidhajamunindaghosamahādhammarājaguru)的长老等几位长老这样说：“现在比丘因为信等力量薄弱的缘故，即使触犯世尊所制定的有心或无心的罪过，也能通过世尊允许的表白、出罪等行为来弥补，使戒行清净，保持知惭知畏，并非从不犯戒。因此，在世尊面前发誓决不故意违犯世尊所禁止的行为，是极其沉重的。即使先前发誓，之后又违背誓言，这样一来，根据戒律，若当初发誓时心清净而事后违背，则犯恶作；若当初发誓时心就不清净，则犯波逸提。因此，他们会连同违背誓言的恶作或波逸提罪，一起触犯各种罪过。如果因为发誓而导致罪过增多，就像为了治病而服用不适合的药物，结果病不但没有好转反而加重一样，为了避免犯戒而在世尊面前发誓，反而会使罪过增多。更何况，那些无所畏惧的比丘，即使在无数佛陀面前发誓无数次，也敢于违犯学处！”

อถ สงฺฆราชา มหาเถโร อตฺตโน สิสฺสํ ปญฺญาสามิสิริกวิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุํ นาม มํ อุยฺโยเชสิ, ตสฺส เถรสฺส วจเน ปฏิวจนํ ทาตุํ.

于是，僧王大长老派遣其弟子，即名为“慧主吉祥智幢大法王王师”(Paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguru)的我，去回复那位长老的话。

อถาหํ เอวํ วทามิ,- ทฺเว ปุคฺคลา อภพฺพา สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ ภิกฺขูจ ภิกฺขุนิโยจ อริยา ปุคฺคลา, ทฺเว ปุคฺคลา สพฺพา สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ ภิกฺขูจ ภิกฺขุนิโยจ ปุถุชฺชนาติ ปริวารปาฬิยํ วุตฺตตฺตา อริยปุคฺคลานํวิย ปุถุชฺชนานํ วิสฺสฏฺเฐน ปฏิญฺญํ กาตุํ น วฏฺฏตีติ มนสิกริตฺวา ปุถุชฺชนภิกฺขูนํ ปฏิญฺญากรณํ อติภาริยนฺติ เวเทยฺยเจ, สพฺเพหิปิ อริยปุถุชฺชเนหิ ภิกฺขูหิ อุปสมฺปทามาฬเก อาทิโตว [Pg.173] จตฺตาริ อกรณียานิ อาจิกฺขิตพฺพานีติ วุตฺเตสุ จตูสุ อกรณีเยสุ อนฺตมโส ติณสลากํ อุปาทาย โย ภิกฺขุ ปาทํ วา ปาทารหํ วา อติเรกปาทํ วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติ, อนฺตมโส กุนฺตกิปิลฺลิกํ อุปาทาย โย ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตํ โวโรเปสิ, อนฺตมโส คพฺภปาตนํ อุปาทาย อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติ, อนฺตมโส สุญฺญาคาเร อภิรมามีติ โย ภิกฺขุปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติจ อุปชฺฌาจริเยน โอวทิยมาเนหิ อภินโวปสมฺปนฺเนหิ อาม ภนฺเตติ ปฏิญฺญากถาเยว. สามเณเรหิปิ ปพฺพชฺชกฺขเณเยว อุปชฺฌายสฺส สนฺติเก ปาณาติปาตาเวรมณิสิกฺขาปทํ สมาทิยามีติอาทินา ปฐมํ ปฏิญฺญา กตาเยว. ตถา ภิกฺขูหิ ตํตํอาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา เทสนาย ปฏิกรณกาเล สาธุ สุฏฺฐุ ภนฺเต สํวริสฺสามีติ อภิณฺหํ ปฏิญฺญา กตาเยว. สามเณเรหิปิ อุปชฺฌาจริยสฺส สนฺติเก สิกฺขาคฺคหณกาเลปิ ปาณาติปาตาเวร มณิสิกฺขาปทํ สมาทิยามีติอาทินา อภิณฺหํ ปฏิญฺญา กตาเยว. ตาหิ ปน ปฏิญฺญาหิ อภายิตฺวา อิโตเยว ภายามีติ วุตฺตวจนํ อจฺฉริยํวิย หุตฺวา ขายติ. อิมาย หิ ปฏิญฺญาย ตาสํ ปฏิญฺญานํ วิเสสตา น ทิสฺสตีติ.

于是我说：“《附随》(Parivārapāḷi)中说：‘有两种人不可能故意犯罪——比丘与比丘尼中的圣者；有两种人能够故意触犯所有罪——比丘与比丘尼中的凡夫。’并且，凡夫作承诺，不可同于圣者，不应轻率允诺。若因此认为令凡夫比丘作承诺是过于沉重之事，须知所有圣凡比丘在受具足戒的戒坛上，最初就应被告知四种不可为之事。在所说的四种不可为之事中：‘乃至仅取一根草，若有比丘以盗心取未给予的价值一波陀、等于一波陀或超过一波陀之物，他便不是沙门，不是释迦子’；‘若有比丘故意断绝人的生命，乃至堕胎，他便不是沙门，不是释迦子’；‘乃至仅说“我乐于在空屋中”，若有比丘心怀恶欲，为欲望所驱使，言说不实、虚假的增上人法，他便不是沙门，不是释迦子’。当新受具足戒者被戒师与阿阇梨教诫时，回答‘是的，尊者’，这本身就是承诺。沙弥在出家时，也已在戒师面前首先承诺‘我受持离杀生学处’等。同样，比丘们在触犯种种罪过后，于发露忏悔时，也一再承诺‘善哉，尊者，我将好好防护’。沙弥们在戒师与阿阇梨处受学时，也一再承诺‘我受持离杀生学处’等。然而，对那些承诺不感到畏惧，反而说‘我害怕这个’，此言听来有如奇事。因为从此承诺中，看不出与那些承诺有何差别。”

อยํ ปเนตฺถ สนฺนิฏฺฐานตฺโถ,- ปฏิสฺสวทุกฺกฏาปตฺติ นาม สาวตฺถิยํ ปสฺเสนทิโกสลรญฺญา อิมสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคจฺฉาหีติ อายาจิเต สาธูติ ปฏิชานิตฺวา ลาภพหุลตํ ปฏิจฺจ อนฺตรามคฺเค อญฺญสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคนฺตฺวา ปฏิสฺสววิสํวาทนปจฺจยา อุปนนฺทํ นาม ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตา. สมนฺตปาสาทิกญฺจ นาม วินยฏฺฐกถาย วสฺสูปนายิกกฺขนฺธกวณฺณนายํ [Pg.174] ปฏิสฺสเวจ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ น เกวลํ อิมํ เตมาสํ อิธ วสฺสํ วสถาติ เอตสฺเสว ปฏิสฺสเว อาปตฺติ, อิมํ เตมาสํ ภิกฺขํ คณฺหถ, อุโภปิ มยํ วสฺสํ วสิสฺสาม, เอกโต อุทฺทิสฺสาเปสฺสามาติ เอวมาทินาปิ ตสฺส ตสฺส ปฏิสฺสเว ทุกฺกฏํ, ตญฺจ โข ปฐมํ สุทฺธจิตฺตสฺส ปจฺฉา วิสํวาทนปจฺจยา, ปฐมมฺปิ อสุทฺธ จิตฺตสฺส ปน ปฏิสฺสเว ปาจิตฺติยนฺติ วุตฺตํ.

此处的定论是：所谓的“承诺恶作”罪，是针对优波难陀(Upananda)比丘制定的。事因在舍卫城(Sāvatthī)，憍萨罗(Kosala)国波斯匿王(Pasenadi)邀请说：“请在这座寺院中入雨安居。”他回答“善哉”作了承诺后，却因贪图丰厚的利养，在半途中的另一座寺院入雨安居，由此违背承诺而犯。在名为《普端严》(Samantapāsādikā)的律藏义注中，于《雨安居犍度》的释义里，就“承诺则犯恶作”一句说到：不仅对“请您于此度过此三月雨安居”这样的承诺，违背了会犯罪；对于“请您接受此三月的饮食”、“我俩一同入雨安居”、“我们将一起诵戒”等诸如此类的承诺，违背了也犯恶作。并且，若最初是清净心，后来因违背承诺而犯恶作；但若最初即非清净心而承诺，则犯波逸提。

อิจฺเจวํ ภิกฺขูนํ อญฺญมญฺญํ ทายเกหิจ สทฺธึ ปฏิชานิตฺวา วิสํวาทนปจฺจยา อญฺเญสํ อตฺถหิตเภเทเยว ทุกฺกฏาปตฺติ วุตฺตา, น อตฺตโน อิจฺฉาวเสน สยเมว อหํ ภุญฺชิสฺสามิ สยิสฺสามีติ เอวมาทินา วตฺวา ยถาวุตฺตานุรูปํ อกตฺวา วิสํวาทเนติ. สเจ ปน ภิกฺขุสามเณรานํ ปฐมเมว อาม ภนฺเตติอาทินา ปฏิญฺญํ กตฺวา ปจฺฉา เกนจิเทว กรณีเยน ตํตํอาปตฺตึ อาปชฺชนฺโต สห ปฏิสฺสววิสํวาเทน ทุกฺกฏาปตฺติยา อาปชฺเชยฺย, เอวํ สติ ตตฺถ ตตฺถ สิกฺขาปเทสุ ทฺเว ทฺเว อาปตฺติโย ปญฺญาเปยฺย, น จ เอวมฺปิ ปญฺญตฺตา, เตเนว ปฏิสฺสวทุกฺกฏาปตฺติ นาม ปเรสํ สนฺติเก ปเรสํ มตึ คเหตฺวา ปฏิชานิตฺวา วิสํวาทนฏฺฐาเนเยว ปญฺญตฺตาติ ทฏฺฐพฺพา.

如是，只有当比丘们彼此之间或与施主们相互承诺后，因违背承诺而损害他人利益时，才说构成恶作罪；并非自己随己意说“我将吃”、“我将睡”等，之后未如所说去做而违背承诺。再者，倘若比丘、沙弥在最初承诺“是的，尊者”等之后，后来因某事由而触犯彼彼学处时，会连同违背承诺而再犯一恶作罪，如此一来，就应在彼彼学处中制定两条罪，但事实并非如此制定。是故当知，所谓的“承诺恶作罪”，是在他人面前，接受他人的意见而承诺，之后又违背承诺的情况下才制定的。

อิทานิ ราชา สาสนสฺส สุทฺธึ อิจฺฉนฺโต อิมินา อุปาเยน ภิกฺขุสามเณรานํ สีลํ สํวราเปนฺโต ปจฺจกฺขสมฺปรายิกภยํ อนุเปกฺขิตฺวา สํวรํ อาปชฺเชยฺยุนฺติ จินฺเตตฺวา พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ การาปิตตฺตา น โกจิ โทโส ทิสฺสติ. ภิกฺขุสามเณรานมฺปิ ภิยฺโยโสมตฺตายสีลํ สํวริตฺวา สีลปริสุทฺธิ ภเวยฺยาติ. อถ ราชา สพฺเพสํ ภิกฺขุสามเณรานํ พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา สีลํ รกฺขาเปสีติ.

如今，国王欲求教法清净，以此方法令比丘、沙弥防护其戒，心想：“愿他们能思量现世与来世的怖畏而行于防护。”由于是让其在佛陀面前作承诺，故不见任何过失。比丘、沙弥们也应为求增上而防护戒行，从而令戒清净。于是，国王令所有比丘、沙弥在佛陀面前作承诺后，守护戒行。

อิจฺเจวํ อิมสฺส รญฺโญ กาเล ปุพฺเพ อลชฺชิโนปิ สมานา ภยํ อนุเปกฺขิตฺวา เยภุยฺเยน ลชฺชิโนว ภวนฺตีติ.

如是，于此王之时，往昔无耻之徒，亦因顾及怖畏，大多变得有耻。

พุทฺธสฺส [Pg.175] ภควโต ปรินิพฺพานโต ติสตาธิกานํ ทฺวิวสฺสสหสฺสานํ อุปริ นวุติเม สํวจฺฉเร พหินทีตีเร คามสีมโต ปฏฺฐาย ยาว อนฺโตอุทกุกฺเขปา, ตาว กมฺมํ กโรนฺตานํ ภิกฺขูนํ สุเขน คมนตฺถาย คหฏฺฐา คามสีมาย อุทกุกฺเขปสีมํ สมฺพนฺธิตฺวา เสตุํ อกํสุ.

世尊佛陀般涅槃后二千三百九十年，于巴希那(Bahina)河畔，从村界至内投水处，为方便行羯磨的比丘们行走，在家人连接村界与投水处界，建了一座桥。

อถ ตตฺถ ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณา จริยนามโก เถโร อุปสมฺปทาทิวินยกมฺมานิ กติปย วสฺเสสุ อกาสิ.

其时，彼处有一位名为行者(Cariya)的长老，其称号为“智庄严苏摩那大法王师僧团导师”(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)，他在数年间举行了受具足戒等律行。

ธีรานนฺทตฺเถโร ปน ตตฺถ สงฺกรโทโส โหตีติ กมฺมํ กาตุํ น อิจฺฉติ. ตถา ปฏฺฐาย เย เย ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณาจริยสฺส มตึ รุจฺจนฺติ, เต เต ตสฺส ปกฺขิกา ภวนฺติ. เย เย ปน ธีรานนฺทตฺเถรสฺสมตึ รุจฺจนฺติ, เตเต ตสฺส ปกฺขิกา ภวนฺติ. เอวํลงฺกาทีเป อมรปุรนิกายิกา ภิกฺขู. ทฺเวธา ภินฺทิตฺวา ติฏฺฐนฺติ.

然而，提拉难陀(Dhīrānanda)长老认为于彼处有杂染之过，不愿意作羯磨。从那时起，凡是赞同智庄严善意大法王师僧团导师(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)之见者，即成为其派系；凡是赞同提拉难陀长老之见者，亦成为其派系。如是，在楞伽岛(Laṅkādīpa)，阿玛拉普拉派的比丘分裂为二而住。

อถ ธีรานนฺทปกฺเข ภิกฺขุ ตปฺปกฺขิกสฺส สีลกฺขนฺธตฺเถรสฺส สิสฺเส ธมฺมกฺขนฺธวนรตนภิกฺขู อมฺหากํ ชมฺพุทีเป รตนปุณฺณนครํ เปเสสุํ สงฺฆราชมหาเถรสฺส สนฺติเก โอวาทสฺส ปฏิคฺคาหณตฺถาย. เต จ กลิยุเค อฏฺฐารสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กตฺติกมาสสฺส ชุณฺหปกฺขอฏฺฐมิยํ สีหฬทีปโต นิกฺขมิตฺวา อาคจฺฉนฺตา เอกูนวีสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ชุณฺหปกฺขสตฺตมิยํ รตนปุณฺณนครํ สมฺปตฺตา.

尔时，提拉难陀(Dhīrānanda)派的比丘，为从僧王大长老(Saṅgharājamahāthera)处领受教诫，派遣同派的戒蕴(Sīlakkhandha)长老之弟子——法蕴(Dhammakkhandha)比丘与林宝(Vanaratana)比丘，前往我等之瞻部洲的宝满城(Ratanapuṇṇanagara)。彼等于迦利时代(Kaliyuga)一二一八年迦底迦月(Kattikamāsa)白半第八日，从师子岛(Sīhaḷadīpa)出发，于迦利时代一二一九年颇勒古那月(Phaggunamāsa)白半第七日抵达宝满城。

อถ ธมฺมราชา สงฺฆราชสฺส อาราเม จตุภูมิกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตตฺถ เต วสาเปสิ. จตูหิ ปจฺจเยหิจ สงฺคหํ อกาสิ. สงฺฆราชาจ เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขิกานํ วจนํ สุตฺวา พหูหิ คนฺเถหิ สํสนฺทิตฺวา วิวาทํ วินิจฺฉินฺทิ. ตาทิเส ฐาเน สงฺกรโทสสฺส อตฺถิภาวํ ปกาเสตฺวา สนฺเทสปณฺณมฺปิ เตสํ อทาสิ.

尔时，法王(Dhammarājā)于僧王之住处建造四层精舍，令彼等住于其中，并以四事摄护。僧王听闻此二派之言后，对照众多典籍，裁决了争论。他阐明于如是之处存在杂染之过，并授予彼等一封书信。

มหาธมฺมราชาจ [Pg.176] เตสํ ปุน สิกฺขํ สงฺฆราชสฺส สนฺติเก คณฺหาเปตฺวา ปิฏกตฺตยโปตฺถกาทีนิ ทาตพฺพวตฺถูนิ ทตฺวา ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร ปฐมอาสาฬิมาสสฺส กาฬปกฺขทสมิยํ นาวาย เต เปเสสิ.

大法王(Mahādhammarājā)亦令彼等于僧王座下再受学处，布施三藏典籍等应施之物，即于同年首个阿沙荼月(Āsāḷimāsa)黑半第十日，以船遣送彼等。

ตโต ปจฺฉาจ ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณาจริยปกฺเข ภิกฺขูปิ ตปฺปกฺขิกสฺส ปญฺญาโมลิตฺเถรสฺส สิสฺเส วิมลโชติธมฺมนนฺทภิกฺขู เปเสสุํ สทฺธึ อริยาลงฺกาเรน นาม สามเณเรน จตูหิจ อุปาสเกหิ. เตจ กลิยุเค วีสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กตฺติกมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมิยํ สมฺปตฺตา.

其后，智庄严善意大法王师僧团导师(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)派的比丘，亦派遣同派的慧髻(Paññāmoli)长老之弟子——无垢光(Vimalajoti)比丘与法喜(Dhammananda)比丘，以及一位名为圣庄严(Ariyālaṅkāra)的沙弥和四位优婆塞。彼等于迦利时代(Kaliyuga)一二二〇年迦底迦月(Kattikamāsa)白半第五日抵达。

ตทาปิ สงฺฆราชสฺส อาราเมเยว เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา เต วสาเปสิ. จตูหิ ปจฺจเยหิจ สงฺคหํ อกาสิ. สงฺฆราชาปิ ปุน วินิจฺฉยํ อทาสิ ยถาวุตฺตนเยน. ธมฺมราชา เตสมฺปิ ภิกฺขูนํ สงฺฆราชสฺส สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปตฺวา สามเณรญฺจ อุปสมฺปาเทตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ สงฺคหํ กตฺวา ปหิณิ.

当时，法王亦于僧王之住处为彼等建造一精舍，令其住下，并以四事摄护。僧王亦再依前述之理作出判决。法王亦令彼等比丘于僧王处再受学处，为沙弥授具足戒，以四事摄护后，将之遣返。

ตโต ปจฺฉาจ กลิยุเค พาวีสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส กาฬปกฺขเอกาทสมิยํ สีหฬทีปโตเยว ทฺเว ภิกฺขู ตโย สามเณรา จตฺตาโร อุปาสกา สรชตสุวณฺณกรณฺฑกํ สรชตสุวณฺณเจติยทาตุํ หตฺถิทนฺตมยํ พุทฺธรูปํ มหาโพธิปตฺตานิ มหาโพธิตจํ มหาโพธิปติฏฺฐานสูมึ สีหฬทกฺขิณสาขาโพธิปตฺตานิ ทุติยสตฺตาหอนิมิสฏฺฐานภูมิญฺจ ธมฺมปณฺณาการตฺถาย คเหตฺวา รตนปุณฺณํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ สมฺปตฺตา. เตสมฺปิ ธมฺมราชา จตูหิ ปจฺจเยหิ สงฺคหํ กตฺวา สงฺฆรญฺโญ อาราเม วสาเปสิ. ภิกฺขุนญฺจ ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปสิ. สามเณรานญฺจ อุปสมฺปทกมฺมํ คหฏฺฐานญฺจ ปพฺพชฺชกมฺมํ คณฺหาเปสิ.

其后，于迦利时代(Kaliyuga)一二二二年摩伽月(Māghamāsa)黑半第十一日，从师子岛(Sīhaḷadīpa)来了两位比丘、三位沙弥、四位优婆塞。彼等为作法供养，携带金银宝函、金银舍利塔、象牙佛像、大菩提树叶、大菩提树皮、大菩提树基址之土、师子岛南枝菩提树叶，以及第二七日不瞬目处之土，抵达名为宝满(Ratanapuṇṇa)的大王都城。法王亦以四事摄护彼等，令其住于僧王之住处。又令诸比丘再受学处，令诸沙弥受具足戒，令诸在家者受出家戒。

อิจฺเจวํ มรมฺมรฏฺเฐ ภควโต ปรินิพฺพานโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา [Pg.177] สาสนสฺส เถรปรมฺปรวเสน ปติฏฺฐานตา เวทิตพฺพา.

如是，当知从世尊般涅槃起，直至今日，教法于马兰马国(Marammaraṭṭha)由长老传承而得以住立。

อิจฺเจวํ มรมฺมมณฺฑเล อริมทฺทนปุเร อรหนฺตตฺเถรคโณ อุตฺตราชีวตฺเถรฉปฺปทตฺเถรคโณ สิวลิตฺเถรคโณ อานนฺทตฺเถรคโณ ตามลินฺทตฺเถรคโณติ ปญฺจ คณา อเหสุํ.

如是，于马兰马地区(Marammamaṇḍala)之阿利摩陀那城(Arimaddanapura)中，曾有五支僧团：阿罗汉长老僧团、优多罗耆婆与车波多(Uttarājīva-Chappada)长老僧团、尸婆利(Sivali)长老僧团、阿难长老僧团、多摩林陀(Tāmalinda)长老僧团。

อิทานิ อริมทฺทนนคเร ปญฺจคณโต ปฏฺฐาย วิชยปุรเชยฺยปุรรตนปูเรสุ เถรปรมฺปรวเสน สาสนสฺส อนุกฺกเมน อาคตภาวํ ทสฺสยิสฺสามิ. สิริเขตฺตนคเร หิ ‘โส ยาํ โนํ’ นาม ราชา ปรกฺกมวํสิกสฺส สารทสฺสิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิกํ สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรํ อตฺตโน อาจริยํ กตฺวา ปูเชสิ.

今我将开示，教法如何从阿利摩陀那城(Arimaddananagara)的五支僧团开始，通过长老传承，次第传入毗阇耶城(Vijayapura)、阇耶城(Jeyyapura)、宝城(Ratanapūra)。于室利差呾罗城(Sirikhettanagara)，有名为“苏耶农”(So Yāṃ Noṃ)之王，彼尊奉波罗迦摩(Parakkama)族系之萨罗达西(Sāradassi)长老的弟子——正法住(Saddhammaṭṭhiti)长老为己师而行供养。

กลิยุคสฺส จตุวสฺสาธิกอฏฺฐสตกาเล สิริเขตฺตนครโต อาคนฺตฺวา โส รตนปูเร รชฺชํ กาเรสิ. อถ อตฺตโน ปุตฺตํ อเนกิภํ นาม ราชกุมารํ มหาราช นาเมน สิริเขตฺตนครํ ภุญฺชาเปสิ. ทกฺขิณทิสาภาเค ‘กู วฺเฐ ฏ-โย โม’ นครํ, ปจฺฉิมทิสาภาเค ‘โผ โขํ’ นาม ฐานํ, อุตฺตรทิสาภาเค ‘ม โลํ’ นครํ, ปุรตฺถิมทิสาภาเค ‘โกํ โขํ’ นาม ฐานํ, เอตฺถนฺตเร นิสินฺนานํ คิหีนํ มม ปุตฺตสฺส อาณา ปวตฺตตุ, ภิกฺขูนํ มมาจริยสฺส สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรสฺส อาณา ปวตฺตตูติ นิยฺยาเทสิ.

于迦利时代(Kaliyuga)八〇四年，彼从室利差呾罗城(Sirikhettanagara)而来，于宝城(Ratanapūra)建立统治。尔后，令其子，名为阿尼基巴(Anekibha)之王子，以大王之名统治室利差呾罗城。彼下令曰：“于南方之‘库特塔约莫’(Kūvṭheṭayomo)城，西方之‘颇孔’(Pho khoṃ)地，北方之‘马隆’(Ma loṃ)城，东方之‘孔孔’(Koṃ khoṃ)地，于此间安住之在家人，当遵我子之令；诸比丘当遵我师正法住(Saddhammaṭṭhiti)长老之令。”

ตสฺสจ สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรสฺส อริยวํสตฺเถโร มหาสามิตฺเถโรติ ทฺเว สิสฺสา อเหสุํ. เตสุ มหาสามิตฺเถโร ปุพฺเพ วุตฺตนเยน สาสนวํสํ อาเนสฺสามีติ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬทีปโต สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ สทฺธมฺมจารึ นาม เถรํ อาเนตฺวา อภินวสิกฺขํ คณฺหิตฺวา สิริเขตฺตนคเร สีหฬทีปวํสิกํ สาสนํ วฑฺฒาเปตฺวา นิสีทิ. ตสฺส มหาสาริตฺเถรสฺส สิสฺโส อตุลวํโส นาม เถโร จตูสุ ทิสาสุ อหิณฺฑิตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา สิริเขตฺตนคเรเยว [Pg.178] ตมฺพุลภุญฺชมาติกาสมีเป สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺส อตุลวํสตฺเถรสฺส สิสฺโส รตนรํสี นาม เถโรจ ปริยตฺติเวสารชฺชํ ปตฺวา สิริเขตฺตนคเรเยว สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺสจ รตนรํ สิตฺเถรสฺส สิสฺโส สตฺววธมฺมราชสฺส อาจริโย อภิสงฺเกโต นาม เถโร ปริยตฺติเวสารชฺชํ ปตฺวา สิริเขตฺตนครเยว สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺส ปน สิสฺโส มุนินฺทโฆโส นาม เถโร อตฺถิ. กลิยุเค สตฺตตาธิเก นวสเต สมฺปตฺเต ปจฺฉิมปกฺขาธิกราชา สิริเขตฺตนครํ อภิภวิตฺวา นนฺทโยเธน นาม อมจฺเจน สทฺธึ ตํ มุนินฺทโฆสตฺเถรํ อาเนตฺวา รตนปูเร ปติฏฺฐาเปสิ.

正法住立长老有两位弟子，分别是圣种长老(Ariyavaṃsatthera)和大萨米长老(Mahāsāmitthera)。其中，大萨米长老依照前述的方式，为了延续教法而前往锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，并与五位比丘一同迎请名为善法行(Saddhammacāri)的长老，重新受学后，在室利刹多罗城(Sirikhettanagara)弘扬源自锡兰的教法，使之兴盛。大萨米长老的弟子是阿图拉梵娑长老(Atulavaṃsatthera)，他曾游历四方学习经教，之后在室利刹多罗城槟榔供养母(Tambulabhuñjamātikā)附近住持教法。阿图拉梵娑长老的弟子是宝光长老(Ratanaraṃsīthera)，他已达经教无畏，也在室利刹多罗城住持教法。宝光长老的弟子是授记长老(Abhisaṅketatthera)，他是萨陀跋达摩罗阇王(Satvavadhammarājā)的老师，已达经教无畏，也在室利刹多罗城住持教法。授记长老有一位弟子名为牟尼德音长老(Munindaghosatthera)。在迦梨时代(Kaliyuga)九百七十年之际，西方边境的国王征服了室利刹多罗城，与其大臣难陀由陀(Nandayodha)一同迎请牟尼德音长老，并将他安顿在宝满城(Ratanapūra)。

โส กิร ปจฺฉิมปกฺขาธิกราชา เอวํ กเถสิ,- อหํ สิริเขตฺตนครํ ลภิตฺวา เอกํเยว ภิกฺขุํ เอกํเยว คิหึ ลภามีติ.

据说，那位西方边境的国王曾如此说道：“我攻占了室利刹多罗城，只要能得到一位比丘和一位在家人就够了。”

โส ปน เถโร สามเณรนาเมน มุนินฺทโฆโส นาม. อุปสมฺปนฺนกาเล ปน มาตุลภูตสฺส เถรสฺส นาเมน อุปาลิ นาม. ทินฺนนาเมน ปน ติปิฏกาลงฺกาโร นาม. ติริยปพฺพตวิหาเร ปน วาสตฺตา ฐานนาเมน ติริยปพฺพตตฺเถโร นาม.

那位长老，沙弥(sāmaṇera)时的名字是牟尼德音；受具足戒时，则以其舅父长老之名，名为伍巴利(Upāli)；他被赐予的名字是三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)；又因曾住在底利耶山(Tiriyapabbata)精舍，故依其住处而名为底利耶山长老。

โส กิร เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหาเร ปฐมํ นิสีทิตฺวา ปจฺฉา กลิยุคสฺส วสฺสสหสฺเส กาเลสฏฺฐิวสฺสายุโก หุตฺวา ติริยปพฺพตวิหาเร นิสีทิ. สามเณรกาเล โส ชลุมสฺยามภเยน รตนปูรโต นิกฺขมิตฺวา เกตุมตีนครํ ปตฺวา ตตฺถ ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส ธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส สนฺติเก คนฺถํ อุคฺคณฺหึ. ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาสุ อติเฉกตาย ทหรกาเลเยวจ เวสฺสนฺตรชาตกํ กพฺยาลงฺกาเรน พนฺธิตฺวา กถนโต อติวิย ปากโฏ อโหสิ. ตสฺส ปน [Pg.179] เถรสฺส สิสฺโส อุจฺจนครวาสี มหาติสฺสตฺเถโรติ สงฺคิรชนปเท อรญฺญวาสํ วสิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. ตสฺส ปน สิสฺโส เรมินคาเม คามวาสี จนฺทตฺเถโร นาม. ตสฺส สิสฺโส ตํคามวาสี คุณสิริตฺเถโร นาม. ตสฺส สิสฺโส ตํคามวาสี กลฺยาณธชตฺถโร นาม. โส ปน เถโร ปทุมนคเร สหสฺโสโรธโพโธทธิคาเมสุ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. ตสฺส สิสฺโส โพโธทธิคามวาสิโน อินฺโทภาสกลฺยาณจกฺกวิมลาจารตฺเถรา สหสฺโสโรธคามวาสิโน คุณสารจนฺทสารตฺเถรา วํตุมคามวาสี วรเอสิตฺเถโร กนฺนินคเร ชรราชคาม วาสี คุณสิริตฺเถโรจาติ อิเม เถรา กลฺยาณธชตฺเถรสฺส สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา โกวิทา อเหสุํ.

据说他最初住在伊罗婆提(Erāvatī)河边的四层精舍，后来在迦梨时代一千年时，寿六十岁，便住在底利耶山精舍。沙弥时期，他因害怕水灾而从宝满城出来，到达吉都摩提城(Ketumatīnagara)，在那里跟随法王师长老(Dhammarājagurutthera)学习经典，这位长老是三藏幢长老(Tisāsanadhajatthera)的弟子。由于对巴利(Pāḷi)圣典、义注(aṭṭhakathā)和复注(ṭīkā)的精通，他年少时就以诗歌形式编纂了《韦桑达拉本生》(Vessantarajātaka)，因此非常出名。这位长老的弟子是住在高城(Uccanagara)的大帝萨长老(Mahātissatthera)，他后来在僧祇罗(Saṅgira)国森林中居住，教授经论，住持教法。他的弟子是住在雷弥那(Remina)村的旃达长老(Candatthera)。旃达长老的弟子是同村居住的功德希利长老(Guṇasiritthera)。功德希利长老的弟子是同村居住的吉祥幢长老(Kalyāṇadhajatthera)。这位长老曾在莲花城(Padumanagara)、千辐村(Sahassorodha)和菩提奥达提(Bodhodadhi)村教授经论并居住。吉祥幢长老的弟子有：住在菩提奥达提村的因陀罗巴沙·吉祥轮·无垢行长老(Indobhāsakalyāṇacakkavimalācāratthera)、住在千辐村的功德精华·旃达精华长老(Guṇasāracandasāratthera)、住在梵图玛(Vaṃtuma)村的瓦拉耶希长老(Varaesitthera)、住在甘尼城(Kanninagara)贾拉拉加(Jararāja)村的功德希利长老等。这些长老在吉祥幢长老处重新受学，研习经论，都成为了精通者。

ตสฺเสว กลฺยาณธชตฺเถรสฺส สิสฺโส สงฺคิรชนปเท สมิวนคาเม นิสินฺโน ธมฺมธโร นาม เถโร มหลฺลกกาเล ปทุมนคเร กุสุมมูลคาเม นิสีทิตฺวา คนฺถํ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ.

那位吉祥幢长老(Kalyāṇadhajatthera)的弟子，名叫法持(Dhammadhara)长老，住在僧祇罗地区(Saṅgirajanapada)的萨米瓦那村(Samivanagāma)。年老时，他在莲花城(Padumanagara)的花根村(Kusumamūlagāma)居住，教授经论，护持教法。

เตสุ คุณสิริตฺเถโร อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ คณฺหิตฺวา เชยฺยภูมิวาสกิตฺติวิหาเร ปฏิวสิ.

他们当中，功德希利长老(Guṇasiritthera)在创建阿玛拉普拉(Amarapura)的国王时代，获得“功德庄严正法大王之王上师”(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahārājādhirājaguru)的称号与印记，住在胜利地(Jeyyabhūmi)的吉提精舍(Kittivihāra)。

ตสฺส ปน เถรสฺส สิสฺโส ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาคุรุ นาม มหาเถโร. ตสฺเสว รญฺโญ กาเล สงฺฆราชา อโหสิ. โส ปน เถโร สีหฬทีเป อมรปุรนิกายิกานํ ปภโว. คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺเสว สิสฺโส ติปิฏกาลงฺการมหาธมฺมราชคุรุ นาม เถโร. ตสฺส สิสฺโส สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติ มหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม เถโร อมรปุรทุติยมาปกสฺส รญฺโญ กาเล [Pg.180] สงฺฆราชา อโหสิ. ตสฺส ปน สิสฺโส เญยฺย ธมฺมาภิวํสมุนิวรญาณกิตฺติสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติ- มหาธมฺมราชาธิราชคุรุ มหาเถโร ทุติยํ อมรปุรมาปกสฺส รตนปุณฺณมาปกสฺสจ รญฺโญ กาเลสุ สงฺฆ ราชา อโหสิ. โส ปน ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สงฺฆรญฺโญ สิสฺโสปิ วรเอสิตฺเถรสฺส สิสฺโสจ อโหสิ.

那位长老的弟子，是名为智增上法将大法王上师(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājāguru)的大长老。他在那位国王的时代成为僧王。这位长老是锡兰岛(Sīhaḷadīpa)阿玛拉普拉部派(Amarapuranikāya)的创始人。功德庄严正法大法王之王上师长老(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājagurutthera)的弟子，是名为三藏庄严大法王上师(Tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru)的长老。他的弟子是名为日族胜吉祥最胜庄严法将大法王之王上师(Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpati mahādhammarājādhirājaguru)的长老，在第二位创建阿玛拉普拉的国王时代成为僧王。他的弟子，是名为应知法增上牟尼胜智誉吉祥最胜庄严法将大法王之王上师(Ñeyyadhammābhivaṃsamunivarañāṇakittisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)的大长老，在第二位创建阿玛拉普拉的国王与创建宝满城(Ratanapuṇṇa)的国王时代成为僧王。而他又是智增上法将大法王之王上师僧王(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurutthera saṅgharājā)的弟子，也是瓦拉耶希长老(Varaesitthera)的弟子。

อยํ สีหฬทีปโต สพฺพปจฺฉิมาคเตหิ สทฺธมฺมจารีมหาสามิตฺเถเรหิ ยาว อมฺหากํ อาจริยา เถรปรมฺปรา ทสฺสนกถา.

这是从锡兰岛(Sīhaḷadīpa)最后到来的善法行长老(Saddhammacārī)与大萨米长老(Mahāsāmitthera)，直到我们老师为止的长老传承之叙述。

อยมฺปิ อปรา เถรปรมฺปรา เวทิตพฺพา. ฉปฺปทตฺเถรวํสิโก สทฺธมฺมกิตฺติ นาม เถโร เชยฺยปุรํ อาคนฺตฺวา จตุทีปภูมิฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา มหาอริยวํสตฺเถรสฺส สนฺติเก ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ตโต ปจฺฉา เชตวนวิหารํ สงฺกมิตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ.

还应了知另一支长老传承。属于恰帕达长老(Chappadatthera)世系的善法誉(Saddhammakitti)长老来到阇耶补罗(Jeyyapura)，住在四洲地(Catudīpabhūmiṭṭhāna)，于大圣种长老(Mahāariyavaṃsatthera)座下学习教理，之后前往祇陀林(Jetavana)精舍，住在那里讲授教理，护持教法。

ตสฺส สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สิสฺโส ติสาสนธโช นาม. ตสฺส สิสฺโส ธมฺมราชคุรุ นาม. ตสฺส สิสฺโส มุนินฺทโฆโส นาม. ตสฺส สิสฺโส มหาติสฺโส นาม. ตสฺส สิสฺโส จนฺทปญฺโญ นาม. ตสฺส สิสฺโส คุณสิริ นาม. ตสฺส สิสฺโส ญาณธโช นาม. ตสฺส สิสฺโส ธมฺมธโร นาม. ตสฺส สิสฺโส อินฺโทภาโส นาม. ตโต ปฏฺฐาย กลฺยาณจกฺก วิมลาจาร คุณสาร จนฺทสาร วรเอสี คุณสิริ ญาณาภิวํส เญยฺยธมฺมาภิวํสตฺเถรานํ วเสน สาสนวํโส เวทิตพฺโพติ.

其正法誉(Saddhammakitti)长老之弟子名三教幢(Tisāsanadhaja)。其弟子名法王上师(Dhammarājaguru)。其弟子名牟尼音(Munindaghosa)。其弟子名大帝萨(Mahātissa)。其弟子名月慧(Candapañña)。其弟子名功德吉祥(Guṇasiri)。其弟子名智幢(Ñāṇadhaja)。其弟子名持法(Dhammadhara)。其弟子名帝释光(Indobhāsa)。自彼始，当知此教法世系乃依吉祥轮(Kalyāṇacakka)、离垢行(Vimalācāra)、功德精(Guṇasāra)、月精(Candasāra)、瓦拉埃西(Varaesī)、功德吉祥(Guṇasiri)、智增上(Ñāṇābhivaṃsa)、应知法增上(Ñeyyadhammābhivaṃsa)诸长老而流传。

อยํ ปตฺตลงฺกสฺส ฉปฺปทตฺเถรสฺส สิสฺสภูตา สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรโต ปฏฺฐาย เถรปรมฺปรทสฺสนกถา.

此为自帕塔兰卡(Pattalaṅka)之恰帕达长老(Chappadatthera)的弟子——正法誉长老(Saddhammakittitthera)起始之长老传承叙述。

อิทํ รตนปุณฺณนคเร สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ.

此为教法在宝满城之建立。

เอวํ อปรนฺตรฏฺฐสงฺขาเตน เอกเทเสน สกลมฺปิ มรมฺมรฏฺฐํ [Pg.181] คเหตฺวา สาสนวํโส ทสฺเสตพฺโพ. ภควาปิ หิ อปรนฺตรฏฺเฐ จนฺทนวิหาเร วสิตฺวา ตมฺพทีปรฏฺเฐ ตํตํเทสมฺปิ อิทฺธิยา จริตฺวา สตฺตานํ ธมฺมํ เทเสสิเยวาติ.

如是，以被称为阿巴兰陀国(Aparantaraṭṭha)之一部分，涵盖整个缅甸国(Marammaraṭṭha)后，当展示其教法世系。诚然，世尊亦曾住于阿巴兰陀国之檀香精舍(Candanavihāra)，并以神通力游行至铜碟岛国(Tambadīparaṭṭha)各处，为诸有情开示正法。

อิติ สาสนวํเส อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

如是，《教法世系》中阿巴兰陀国教法世系之章。

นาม ฉฏฺโฐ ปริจฺเฉโท.

第六章。

๗. กสฺมิรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

7. 克什米尔-犍陀罗国教法世系之章

๗. อิทานิ ยถาวุตฺตมาติกาวเสน กสฺมีรวนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ.

7. 如今，依照前述之纲要，已至讲述克什米尔(Kasmīra)-犍陀罗(Gandhāra)国教法世系之章的时机，是故我当说之。

ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปภิฏฺฐาเปหีติ. เอตฺถ จ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ นาม จีนรฏฺฐสมีเป ติฏฺฐติ. เตเนว หิ อธุนา กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐวาสิโน จินรฏฺฐวาสิโนจ มนุสฺสา อรวาฬสฺส นาม นาคราชสฺส อุปฺปชฺชนกาลโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา นาครูปํ กตฺวา มาเนนฺติ ปูเชนฺติ สกฺกโรนฺติ, วตฺถภาชนาทีสุปิ นาครูปเมว เต เยภุยฺเยน กโรนฺตีติ.

第三次结集结束时，大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣末阐提(Majjhantika)长老前往克什米尔-犍陀罗国，说道：“汝当往彼国，于彼处建立教法。”此克什米尔-犍陀罗国位于中国(Cīnaraṭṭha)附近。是故，自名为阿罗婆罗(Aravāḷa)之龙王出现之时起，直至今日，克什米尔-犍陀罗国与中国之居民，皆制作龙之形象以尊敬、供养、崇奉，其衣物、器皿等亦大都制作成龙之形状。

โสจ มชฺฌนฺติกตฺเถโรปิ จตูหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อตฺถ ปญฺจโม หุตฺวา ปาฏลิปุตฺตโต เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา หิมวติ อรวาฬทหสฺส อุปริ โอตริ. เตน โข ปน สมเยน กสฺมีรคนฺธารรฏฺเฐ สสฺสปากสมเย อรวาโฬ นาม นาคราชา อรวาฬทเห นิสีทิตฺวา กรกวสฺสํ นาม วสฺสาเปตฺวา สสฺสํ หราเปตฺวา มหาสมุทฺทํ ปาเปสิ. เตโรจ อรวาฬทหสฺส อุปริ โอตริตฺวา อรวาฬทหปิฏฺฐิกํ จงฺกมติปิ ติฏฺฐติปิ นิสีทติปิ เสยฺยมฺปิ กปฺเปติ. นาคมาณวกา ตํ ทิสฺวา อรวาฬสฺส นาคราชสฺส อาโรเจสุํ, - มหาราช เอโก ฉินฺนภินฺนปฏธโร ภณฺฑุกาสาววสโน อมฺหากํ อุทกํ ทูเสตีติ. ตทา ปน เถโร อตฺตานํเยว [Pg.182] นาคานํ ทสฺเสติ. นคราชา ตาวเทว โกธาภิภูโต นิกฺขมิตฺวา เถรํ ทิสฺวา มกฺขํ อสฺสหมาโน อนฺตลิกฺเข อเนกานิ ภึสนกานิ นิมฺมินิ. ตโต ตโต ภุสาวาตา วายนฺติ, รุกฺขา ฉิชฺชนฺติ, ปพฺพตกูฏา ปตนฺติ เมฆาคชฺชนฺติ, วิชฺชุํลตา นิจฺฉรนฺติ, อสนิโย ผลนฺติ, ภินฺนํ วิย คคนํ อุทกํ ปคฺฆรติ, ภยานกรูปา นาคกุมารา สนฺนิปตนฺติ, สยมฺปิ ธูมายติ ปชฺชลติ, ปหรณวุฏฺฐิโย วิสฺสชฺเชติ, โก อยํมุณฺฑโก ฉินฺนภินฺนปฏธโรติอาทีหิ ผรุสวจเนหิ เถรํ สนฺตชฺเชติ, เอถ คณฺหถ หนถ นิทฺธมถ อิมํ สมณนฺติ นาคพลํ อาณาเปสิ.

彼末阐提长老与四位比丘同行，共为五人，从华氏城(Pāṭaliputta)腾空而起，降于雪山(Himavanta)之阿罗婆罗湖(Aravāḷadaha)上。其时，正值克什米尔-犍陀罗国庄稼成熟之际，名为阿罗婆罗之龙王坐于阿罗婆罗湖中，降下冰雹雨，毁坏庄稼，使其流入大海。长老降于阿罗婆罗湖上，于湖面或经行，或站立，或安坐，乃至躺卧。龙族青年见之，禀告阿罗婆罗龙王：“大王，有一身着破碎衣、披着褪色袈裟之人，正在污染我等之水。”当时，长老仅向龙众显现自身。龙王即刻为怒火所吞噬，出而见长老，不堪其慢，遂于空中变现诸多恐怖景象：于是狂风呼啸，树木断折，山峰崩塌，雷云轰鸣，电光闪烁，霹雳降下，天空如裂，大雨倾盆，相貌可怖之龙子聚集，龙王自身亦喷烟冒火，降下武器之雨，并以“此剃头者、身着破碎衣者为谁？”等粗恶之语威吓长老，又向龙军下令：“来！捉住他！杀了他！将此沙门驱逐出去！”

เถโร สพฺพํ ตํ ภึสนกํ อตฺตโน อิทฺธิพเลน ปฏิพาหิตฺวา นาคราชานํ อาห,–

长老以己之神通力退却所有恐怖景象后，对龙王说：

สเทวโกปิ เจ โลโก, อาคนฺตฺวา ตาสเยยฺย มํ;

น เม ปฏิพโล อสฺส, ชเนตุํ ภยเภรวํ.

纵使天界与此世间，前来恐吓于我，亦不能令我，生起怖畏心。

สเจปิ ตฺวํ มหึ สพฺพ, สสมุทฺทํ สปพฺพตํ;

อุกฺขิปิตฺวา มหานาค, ขิเปยฺยาสิ มมูปริ.

大龙王，纵使汝能将此大地，连同海洋与山脉，举起并投掷于我之上，

เนว เม สกฺกุเณยฺยาสิ, ชเนตุํ ภยเภรวํ;

อญฺญทตฺถุ ตเววสฺส, วิฆาโต อุรคาธิปาติ.

亦绝不能令我，生起怖畏心；蛇王，反之，此举只会为你自身带来伤害。

เอวํ วุตฺเต นาคราชา วิหตานุภาโว นิปฺผลวายาโม ทุกฺขี ทุมฺมโน อโหสิ.

闻此言已，龙王威势尽失，徒劳无功，忧愁苦恼。

ตํ เถโร ตงฺขณานุรูปาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา ตีสุ สรเณสุ ปญฺจสุจ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ สทฺธึ จตุราสีติยา นาคสหสฺเสหิ. อญฺเญปิ พหู หิมวนฺตวาสิโน ยกฺขาจ คนฺธพฺพาจ กุมฺภณฺฑาจ เถรสฺส ธมฺมกถํ สุตฺวา สรเณสุจ สีเลสุจ ปติฏฺฐหึสุ. ปญฺจโกปิ ยกฺโข สทฺธึ ภริยาย ยกฺขินิยา ปญฺจหิจ ปุตฺตสเตหิ ปฐเม [Pg.183] ผเล ปติฏฺฐิโต. อถายสฺมา มชฺฌนฺติ กตฺเถโร สพฺเพนาคยกฺขรกฺขเส อามนฺเตตฺวา เอวมาห,-

长老随即以契合当时情境之法谈，向其开示、劝导、激励并使之欢喜，将其与八万四千龙众，一同安立于三皈依及五戒之中。另有众多居住于雪山之夜叉(yakkha)、乾闼婆(gandhabba)与鸠槃荼(kumbhaṇḍa)，听闻长老法谈后，亦安住于皈依与戒律中。夜叉盘查卡(Pañcaka)与其妻夜叉女及五百子，证得初果。于是，具寿末阐提长老召集所有龙、夜叉、罗刹(rakkhase)，如是说道：

มาทานิ โกธํ ชนยิตฺถ, อิโต อุทฺธํ ยถา ปุเร;

สสฺสฆาตญฺจ มา กตฺถ, สุขกามา หิ ปาณิโน;

กโรถ เมตฺตํ สตฺเตสุ, วสนฺตุ มนุชา สุขนฺติ.

自今而后，莫再生起嗔怒，勿复如往昔；莫再毁坏庄稼，有情皆希求安乐；当于众生修习慈心，愿人安乐而住。

เต สพฺเพปิ สาธุ ภนฺเตติ เถรสฺส วจนํ ปฏิสฺสุณิตฺวา ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชึสุ. ตํ ทิวสเมว นาคราชสฺส ปูชาสมโย โหติ. อถ นาคราชา อตฺตโน รตนมยํ ปลฺลงฺกํ อาหราเปตฺวา เถรสฺส ปญฺญเปสิ. นิสีทิ เถโร ปลฺลงฺเก. นาคราชาปิ เถรํ พีชยมาโน สมีเป อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐวาสิโน อาคนฺตฺวา เถรํ ทิสฺวา อมฺหากํ นาคราชโตปิ เถโร มหิทฺธิกตโรติ เถรเมว วนฺทิตฺวา นิสินฺนา. เถโร เตสํ อาสิวิโสปมสุตฺตํ กเถสิ. สุตฺตปริโยสาเน อสีติยาปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. กุลสตสหสฺสญฺจ ปพฺพชิ. ตโต ปภุติ จ กสฺมีรคนฺธาโร ยาวชฺเชตนา กาสาวปชฺโชตา อิสิวาตปฏิวาตาเอว.

他们都回答道：“善哉，尊者！”并听从长老的话，如教奉行。那一天正是龙王举行供养的时候。于是龙王命人取来自己以珍宝制成的床座，为长老铺设好。长老便坐在床座上。龙王也手持扇子，站在一旁为长老扇风。就在那时，来自克什米尔(Kasmīra)和犍陀罗(Gandhāra)国的人们前来，见到长老后说：“这位长老比我们的龙王更有神通。”他们便礼拜长老后坐下。长老为他们宣讲了《毒蛇《本行》》(Āsīvisopamasutta)。经文结束时，八万众生法现观，十万族姓之人出家。从那时起，克什米尔和犍陀罗，远至耶吒那(Yāvajjetanā)，袈裟辉耀，圣风普吹。

คนฺตฺวา กสฺมีรคนฺธารํ, อิสิ มชฺฌนฺติโก ตทา;

ทุฏฺฐํ นาคํ ปสาเทตฺวา, โมเจสิ พนฺธนา พหูติ.

末阐提(Majjhantika)仙人，前往克什米尔-犍陀罗；调伏恶龙后，解脱众多束缚。

อธุนา ปน กสฺมีรคนฺธารรฏฺเฐ สาสนสฺส อตฺถงฺคตสฺสวิย สูริยสฺส โอภาโส น ปญฺญายติ, ตสฺมา ตตฺถ สาสนสฺส ปติฏฺฐาเน วิตฺถาเรน วตฺตพฺพกิจฺจํ นตฺถีติ.

如今，在克什米尔与犍陀罗地区，教法之光辉已不复见，犹如太阳已落。因此，关于在此地确立教法一事，便无须详述了。

อิติ สาสนวํเส กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

《教史》中克什米尔与犍陀罗国教法传承史章。

นาม สตฺตโม ปริจฺเฉโท.

第七章。

๘. มหึสกรฏฺฐสฺสาสนวํสกถามคฺโค

8. 摩醯娑迦国教法传承史章

๘. อิทานิ [Pg.184] ยถาวุตฺตมาติกาวเสน มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ.

8. 如今，依照前述纲要，讲述摩醯娑迦国教法传承史的时机已到，因此我将开始讲述。

ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหาเรวตฺเถรํ มหึสกมณฺฑลํ เปเสสิ,- ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ.

第三次结集结束时，大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣大瑞瓦达(Mahārevata)长老前往摩醯娑迦(Mahiṃsaka)地区，说：“你到那个国家去，在那里确立教法。”

โสจ อตฺตปญฺจโม หุตฺวา มหึสกมณฺฑลํ อคมาสิ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ปญฺจวคฺโค คโณ อลํ อุปสมฺปทกมฺมายาติ มญฺญมาโน. เถโร มหึสกมณฺฑลํ คนฺตฺวา เทวทูตสุตฺตํ กเถสิ. สุตฺตปริโยสาเน จตฺตาลีสปาณสหสฺสานิ ธมฺมจกฺขุํ ปฺปฏิลภึสุ. จตฺตาลีสํเยว ปาณสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ.

他与其他四人一同前往摩醯娑迦地区，认为在边远地区，五位比丘的僧团足以举行受具足戒(upasampadā)仪式。长老到达摩醯娑迦地区后，宣讲了《天使经》(Devadūtasutta)。经文结束时，四万生灵获得了法眼，另有四万生灵出家。

คนฺตฺวาน รฏฺฐํ มหึสํ, มหาเรโว มหิทฺธิโก;

โจเทตฺวา เทวทูเตหิ, โมเจสิ พนฺธนา พหูติ.

大神通者大瑞瓦达，前往摩醯娑迦国；以《天使经》训诫后，解脱众多束缚。

อธุนา ปน ตตฺถ สาสนสฺส อพฺเภหิวิย ปฏิจฺฉนฺนสฺส สูริยสฺส โอกาโส ทุพฺพโล หุตฺวา ปญฺญายติ.

如今，那里的教法犹如被云层遮蔽的太阳，其光芒显得微弱。

อิติ สาสนวํเส มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

《教史》中摩醯娑迦国教法传承史章。

นาม อฏฺฐโม ปริจฺเฉโท.

第八章。

๙. มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

9. 大国教法传承史章

๙. อิโต ปรํ มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ กถยิสฺสามิ ยถาวุตฺตมาติกาวเสน.

9. 接下来我将依照已说的纲要，讲述大国教法传承史。

ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหาธมฺมรกฺขิตฺเถรํ มหารฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ.

第三次结集完毕时，目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣大护法(Mahādhammarakkhita)长老前往大国，说：“你去那个国家，在那里确立教法。”

มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถโรจ อตฺตปญฺจโม หุตฺวา มหารฏฺฐํ คนฺตฺวา มหานารทกสฺสปชาตกกถาย มหารฏฺฐเก ปสาเทตฺวา [Pg.185] จตุราสีติปาณสหสฺสานิ มคฺคผเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. เตรสสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ.

大护法长老一行五人前往大国，通过讲述《大那罗达迦叶本生经》，使大国的民众生起净信，并令八万四千众生证得道果。一万三千人出家。如此，他在那里确立了教法。

มหารฏฺฐํ อิสิ คนฺตฺวา, โส มหา ธมฺมรกฺขิโต;

ชาตกํ กถยิตฺวาน, ปสาเทสิ มหาชนนฺติ.

圣者大护法，前往大国境；为说本生事，令众生起信。

ตตฺถ กิร มนุสฺสา ปุพฺเพ อคฺคิหุตาทิมิจฺฉากมฺมํ เยภุยฺเยน อกํสุ. เตเนว เถโร มหานารทกสฺสปชาตกกถํ เทเสสิ. ตโต ปฏฺฐาย ตตฺถ มนุสฺสา ชาตก กถํ เยภุยฺเยน โสตุํ อติวิย อิจฺฉนฺติ. ภิกฺขูจ เยภุยฺเยน คหฏฺฐานํ ชาตกกถํเยว เทเสนฺติ. วิเสสโต ปน วสฺสนฺตรชาตกกถํ เต มนุสฺสา พหูหิ ทาตพฺพวตฺถูหิ ปูเชตฺวา สุณนฺติ.

据说，当时那里的人们大多从事火供等邪业。因此，长老宣讲了《大那罗达迦叶本生经》。从那以后，那里的人们非常渴望听闻本生故事。比丘们也大多为在家人宣讲本生故事。特别是《韦桑塔拉本生经》(Vessantarajātaka)，那里的人们会以许多供物来供养，然后聆听。

ตญฺจ มหารฏฺฐํ นาม สฺยามรฏฺฐสมีเป ฐิตํ, เตเนว สฺยามรฏฺฐวาสิโนปิ ภิกฺขู คหฏฺฐาจ เยภุยฺเยน โสตุํ อิจฺฉนฺตีติ. มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถโรปิ มหารฏฺฐวาสีหิ สทฺธึ สกลสฺยามรฏฺฐวาสีนํ ธมฺมํ เทเสสิ, อมตรสํ ปาเยสิ, ยถา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโร อปรนฺตรฏฺฐํ คนฺตฺวา สกลมรมฺมรฏฺฐวาสีนนฺติ.

那个名为大国的地方，位于暹罗国(Syāmaraṭṭha)附近，因此暹罗国的比丘和在家人也大多乐于听闻。大护法长老与大国的居民一起，为所有暹罗国的居民宣说正法，令他们饮甘露味；正如希腊法护(Yonakadhammarakkhita)长老前往阿波兰多(Aparanta)国，为所有缅甸(Maramma)的居民说法一样。

ยํ ปน โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถายํ วุตฺตํ, ตมฺปิ สพฺพํ เอตฺถาปิ ทฏฺฐพฺพํเยว, เตหิ ตสฺส เอกสทิสตฺเตน ฐิตตฺตาติ. ตถา หิ นาคเสนตฺเถโรปิ โยนกรฏฺเฐ วสิตฺวา สฺยามรฏฺฐาทีสุปิ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. โยนกรฏฺฐวาสิโน มหาธมฺมคมฺภีรตฺเถรมหาเมธงฺกรตฺเถราจ สทฺธึ พหูหิ ภิกฺขูหิ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ตโต ปุนาคนฺตฺวา สฺยามรฏฺเฐ โสกฺกตยนครํ ปตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ปจฺฉา ลกุนฺนนคเร นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. เอวํ โยนกรฏฺเฐ สาสนํ ฐิตํ สฺยามาทีสุปิ ฐิตํเยวาติ ทฏฺฐพฺพํ.

凡在《希腊国教法传承史》中所述，此处亦应作如是观，因其性质相同。例如，龙军(Nāgasena)长老也曾住在希腊国，并在暹罗(Syāma)等国确立教法。住在希腊国的大法深(Mahādhammagambhīra)长老和大慧行(Mahāmedhaṅkara)长老与众多比丘一同前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，之后返回，抵达暹罗国的素可泰(Sokkataya)城，安住于彼处，扶持教法；后来又安住于洛坤那(Lakunna)城，扶持教法。应知，教法既已立于希腊国，亦立于暹罗等国。

พุทฺธสฺส ภควโต ปรินิพฺพานโต ทฺวิสตาธิกานํ ทฺวินฺนํ วสฺสสหสฺสานํ [Pg.186] อุปริ นวุติเม วสฺส สีหฬทีเป รชฺชํ ปตฺตสฺส กิตฺติสฺสิริราชสีหมหาราชสฺส อภิเสกโต ตติเย วสฺเส เตเนว กิตฺติสฺสิริราชสีหมหารญฺญา ปหิตปณฺณาการสาสนํ อาคมฺม สรามาธิปติธมฺมิกมหาราชาธิราเชนาณตฺเตหิ ลงฺกาทีปํ อาคเตหิ อุปาลิตฺเถ ราทีหิ ปติฏฺฐาปิโต วํโส อุปาลิวํโสติ ปากโฏ. โสจ ทุวิโธ ปุพฺพารามวิหารวาสีอภยคิริวิหารวาสีวเสนาติ. เอวํ มหานครโยนกลฺยามรฏฺเฐสุ สาสนํ ถิรํ หุตฺวา ติฏฺฐตีติ เวทิตพฺพนฺติ.

世尊般涅槃后二千二百九十年，即吉谛师利罗阇星哈(Kittisirirājasīha)大王于狮子洲(Sīhaḷadīpa)登基后第三年，由其所遣使节，奉暹罗国主法王之命，伍巴利(Upāli)长老等人前来楞伽岛(Laṅkādīpa)所建立的传承，被称为伍巴利派(Upālivaṃsa)。此派又分为二：东园(Pubbārāma)寺住派与无畏山(Abhayagiri)寺住派。应知，教法如此于大城、希腊、暹罗等国得以稳固安住。

อิติ สาสนวํเส มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค นาม

《教法史》中，大国教法传承史述章竟。

นวโม ปริจฺเฉโท.

第九章。

๑๐. จินรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค

10. 支那国教法传承史述

๑๐. ตโต ปรํ ปวกฺขามิ จีนรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ ยถาฏฺฐวิตมาติกาวเสน.

10. 此后，我将依据所立之纲要，讲述支那国教法传承史述。

ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มชฺฌิมตฺเถรํ จินรฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ.

第三次结集完毕时，大目犍连子帝须长老派遣中部长老去支那国，说：“你到那个国家去，在那里建立教法。”

มชฺฌิมตฺเถโรจ กสฺสปโคตฺตเรน อฬกเรวตฺเถเรน ทุนฺทภิยตฺเถเรน มหาเรวตฺเถเรนจ สทฺธึ หิมวนฺตปฺปเทเส ปญฺจจีนรฏฺฐํ คนฺตฺวา ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนสุตฺตนฺตกถายตํ เทสํ ปสาเทตฺวา อสีติปาณโกฏิโย มคฺคผลรตนานิ ปฏิลาเภสิ. ปญฺจปิจ เต เถรา ปญฺจรฏฺฐานิ ปสาเทสุํ. เอกเมกสฺส สนฺติเก สหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. เอวํ เต ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ.

中部长老与迦叶族(Kassapagotta)长老、阿罗迦瑞瓦达(Aḷakarevata)长老、敦达比耶(Dundabhiya)长老和摩诃瑞瓦达(Mahārevata)长老一同前往雪山地区的五支那国，以《转法轮经》的开示使那个地方生起净信，令八十俱胝的众生获得道果之宝。那五位长老也使五个国家生起净信。在每一位长老座下，都有约一千人出家。他们就这样在那里建立了教法。

คนฺตฺวา มชฺฌิมตฺเถโร, หิมวนฺตํ ปสาทยิ;

ยกฺขเสนํ ปกาเสนฺโต, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนนฺติ.

中部长老前往，令雪山生净信；开示夜叉军，转动妙法轮。

ตตฺถ กิร มนุสฺสา เยภุยฺเยน จนฺทีปรมีสฺวารานํ ยกฺขานํ ปูชํ [Pg.187] กโรนฺติ. เตเนว เต ปญฺจ เถรา เตสํ ยกฺขเสนํ ปกาสยิตฺวา ธมฺมํ เทเสสุํ. กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ ปน กทาจิ กทาจิ จีนรฏฺฐินฺทสฺส วิชิตํ โหติ, กทาจิ กทาจิ ปน วิสุํ โหติ. ตทา ปน วิสุํเยว อโหสีติ ทฏฺฐพฺพํ.

据说那里的人大多祭祀凶猛的至上主夜叉。因此，那五位长老向他们宣示夜叉军，然后才说法。至于克什米尔犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāra)，有时被支那国国王征服，有时又是独立的。应当了知当时是独立的。

จีรนฏฺเฐ ปน ภควโต สาสนํ ทุพฺพลํเยว หุตฺวา อฏฺฐาสิ, น ถิรํ หุตฺวา. เตเนว อิทานิ ตตฺถ กตฺถจิเยว สาสนํ ฉายามตฺตํว ปญฺญายติ, วาตเวเคน วิกิณฺณอพฺภํวิย ติฏฺฐตีติ.

然而，世尊的教法在支那国实则衰微，未能稳固。因此，如今在那一带，教法仅如影现，犹如被狂风吹散的云朵。

อิติ สาสนวํเส จีนรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค นาม

《教法史》中，支那国教法传承史述章竟。

ทสโม ปริจฺเฉโท.

第十章。

เอวํ สพฺเพน สพฺพํ สาสนวํสกถามคฺโค นิฏฺฐิโต.

如是，《教法史》全书终。

เอตฺตาวตาจ –

至此——

ลงฺกาคเตน สนฺเตน, จิตฺรญาเณน ภิกฺขุนา;

สรณงฺกรนาเมน, สทฺธมฺมฏฺฐิติกามินา.

由来自楞伽(Laṅkā)、名为萨拉囊迦罗(Saraṇaṅkara)之比丘，其心寂静，智慧明晰，希求正法久住；

ทูรโตเยว ทีปมฺหา, สุมงฺคเลน โชตินา;

วิสุทฺธสีลินาเจว, ทีปนฺตรฏฺฐภิกฺขุนา.

以及由来自远方岛屿、光明的苏曼迦拉(Sumaṅgala)、具足清净戒的另一岛国比丘；

อญฺเญหิจาภิยาจิโต, ปญฺญาสามีติ นามโก;

อกาสึ สุฏฺฐุกํ คนฺถํ, สาสนวํสปฺปทีปิกํ.

我，名为般若萨弥(Paññāsāmi)，亦应他人之请，撰写了这部名为《教法史灯》的善妙著作。

ทฺวิสเตจ สหสฺเสจ, เตวีสาธิเก คเต;

ปุณฺณายํ มิคสีรสฺส, นิฏฺฐํ คตาว สพฺพโส.

于一千二百二十三年，鹿首月圆满日，此书完全究竟。

โกจิ เอตฺเถว โทโส เจ, ปญฺญายติ สุจิตฺตกา;

ตํ ขมนฺตุ จ สุทฺธิยา, คณฺหนฺตุ ยุตฺติกํ หเวติ.

若有智者在此处发现任何过失，请为清净而宽恕之，并采纳其合理之处。

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส 礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者 สาสนวํสปฺปทีปิกา 佛教史 พุทฺธํ [Pg.1] สุมาลี ทฺวิปทุตฺตโม ตโม,หนฺตฺวาน โพเธสิธ ปงฺกชํ กชํ; มคฺคคฺคเสลมฺหิ สุญฏฺฐิโต ฐิโต,โส มํ จิรํ ปาตุ สุขํ สทา สทา. 佛陀，二足中尊，摧破痴暗，于此世间觉悟如莲花绽放；安住于道之顶峰，住于空性；愿彼恒常护佑我，令我永享安乐。 สีหฬทฺทีปโตเยว,อาคเตหิ ทิสนฺตเร; ภิกฺขูหิ ยาจิโต กสฺสํ,สาสฺนวํสปฺปทีปิกํ. 由来自僧伽罗岛(Sīhaḷaddīpa)及远方的比丘们所请求，我将撰写《教法世系灯》。 กามญฺจ โปราเณหิ ยา,สาสฺนวํสปฺปทิปิกา; วิตฺถาร วาจนามคฺคา,วิรจิตา วินิจฺฉยา. 虽然古人已撰写《教法世系灯》，但其叙述冗长，且多有决疑之处。 สา [Pg.2] ปน มรมฺมภาสาย,กตตฺตาเยว เอเตสํ; ทีปนฺตรนิวาสินํ,วหาติ สุฏฺฐุนาตฺถํ. 然而，其既以缅甸语写成，故于他岛之居民，实不善通其义。 ตสฺมา หิ มูลภาสาย,กริสฺสามิ อหํ หเว; สํสนฺทิตฺวาน คนฺเถหิ,ตํ สลฺลกฺเขนฺตุ สาธโวติ. 是故我今依根本语，比对诸论而作此书，愿诸善士仔细审察。 ตตฺรายํมาติกา – 此为纲要—— ๑. นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค, 1. 九处教法传承史之道， ๒. สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค, 2. 僧伽罗岛教法传承史之道， ๓. สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺโค, 3. 金地(Suvaṇṇabhūmi)教法传承史之道， ๔. โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค, 4. 希腊国(Yonakaraṭṭha)教法传承史之道， ๕. วนวาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค, 5. 婆那婆私国(Vanavāsīraṭṭha)教法传承史之道， ๖. อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค, 6. 阿巴兰多国(Aparantaraṭṭha)教法传承史之道， ๗. กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค, 7. 克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāra)教法传承史之道， ๘. มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค, 8. 摩醯沙国(Mahiṃsakaraṭṭha)教法传承史之道， ๙. มหารฏฺฐสาสนวํสวถามคฺโค, 9. 大国(Mahāraṭṭha)教法传承史之道， ๑๐. จินรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโคจาติ. 10. 中国(Cinaraṭṭha)教法传承史之道。 ๑. นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค 1. 九处教法传承史之道 ๑. ตตฺถ จ นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค เอวํ เวทิตพฺโพ. อมฺหากญฺหิ ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวเนยฺยานํ หิตตฺถาย หตฺถคตํ สุขํ อนาทิยิตฺวา ทีปงฺกรสฺส ภควโต ปาทมูเล พฺยากรณํ นาม มญฺชูสก ปุปฺผํ ปิลนฺธิตฺวา กปฺปสตสหสฺสาธิกานิ จตฺตาริ อสขฺเย ยานิ อเนกาสุ ชาตีสุ อตฺตโน เขทํ อนเปกฺขิตฺวา สมตึสปารมิโย [Pg.3] ปูเรตฺวา เวสฺสนฺตรตฺตภาวโต จวิตฺวา ตุสิตปุเร เทวสุขํ อนุภวิ. 1. 于此，九处教法传承史之道应如是知：我等世尊、正等觉者，为利应度众生，不顾己身安乐，于燃灯世尊足下，得“授记”之名，如佩曼殊沙(mañjūsaka)花。历四大阿僧祇又十万劫，于无量生中不顾己劳，圆满三十波罗蜜，自韦桑达拉(Vessantara)身殁后，生于兜率天，享天界之乐。 ตทา เทเวหิ อุยฺโยชิยมาโน หุตฺวา กปิลวตฺถุมฺหิ โหสมตรญฺญา ปภุติ อสมฺภินฺนาตฺติยวํสิกสฺส สุทฺโธ ธนสฺสนาม มหารญฺโญ อคฺคมเหสิยา อสมฺภินฺนาตฺติยวํ สิกาย มายาย กุจฺฉีสฺมึ อาสาฬิมาสสฺส ปุณฺณมิยํ คุรุวาเร ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อสมาสจฺจเยน เวสาขมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สุกฺกวาเร วิชายิตฺวา โสฬสวสฺสิกกาเล รชฺชสมฺปตฺตึ ปตฺวา เอกูนตึสวสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา มงฺคลอุยฺยานํ นิกฺขมนกาเล เทเวหิ ทสฺสิตานิ จตฺตาริ นิมิตฺตานิ ปสฺสิตฺวา สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตฺวา อโนมายนาม นทิยา ตีเร ภมร วณฺณสนฺนิภานิ เกสานิ ฉินฺทิตฺวา เทวทตฺติยกาสาวํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา เน รญฺชรายนาม นทิยา ตีเร เวสาขมาสสฺส ปุณฺณมิยํ ปจฺจูสกาเล สุชาตายนาม เสฏฺฐิธีตาย ทินฺนํ ปายาสํ เอกูนปณฺณาสวาเรน ปริภุญฺชิตฺวา ปุริมิกานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ ธมฺมตาย สุวณฺณปาตึ นทิยํ โอตาเรตฺวา มหาโพธิมณฺฑํ อุปสงฺกมิตฺวา อปราชิตปลฺลงฺเก นิสีทิตฺวา อนมตคฺคสํ สารโต ปฏฺฐาย อตฺตานํ ฉายา วิย อนุยนฺตานํ อเนกสตกิเลสเวรีนํ สีสํ จตูหิ มคฺคสตฺเถหิ ฉินฺทิตฺวา ติโลกคฺคมหาธมฺมราชตฺตํ ปตฺวา ปญฺจตาลีสวสฺสานํ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ เตสํ เตสํ สตฺตานํ มหากรุณาสมาปตฺติชาลํ ปตฺถาเรตฺวา เทสนาญาณํ วิชมฺเภตฺวา ธมฺมํ เทเสตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ปติฏฺฐาเปตฺวา จ ปน อสีติวสฺสายุกกาเล วิชฺโชตยิตฺวา นิพฺพายนปฺป ทาปชาลํ วิย อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. มจฺจุ ธมฺมสฺส จ นาม ตีสุ โลเกสุ อติมมายิตพฺโพ เอส, อติครุกาตพฺโพ เอส, อติภายิตพฺโพ เอสาติ วิชานนสภาโว นตฺถิ. ภควนฺตํเยว ตาว ติโลกคฺคปุคฺคลํ อาทาย [Pg.4] คจฺฉติ, กึมงฺคํ ปน อมฺเห เยวา เตวา, อโหวตอจฺฉริยา สงฺขารธมฺโมติ. โหนฺติ เจตฺถ– 那时在诸天劝请之下，他于迦毗罗卫(Kapilavatthu)，在血统纯正的净饭(Suddhodana)大王与摩耶(Māyā)王后的腹中，于阿沙荼月(āsāḷimāsa)满月之周四入胎；经十月期满，于卫塞月(Vesākha)满月之周五诞生。十六岁时继承王位，至二十九岁时，因出游王园时见诸天所示现之四相而心生悚动，遂行大出离。于阿诺玛(Anomā)河畔，削去绀青之发，披上天人所施之袈裟；于尼连禅(Nerañjarā)河畔，在卫塞月满月日黎明时分，受长者女善生(Sujātā)所献之乳糜，分四十九口食毕。依往昔诸正等觉者之惯例，将金钵放入河中，而后趋至大菩提座，坐于不败之座上。自无始轮回以来，如影随形之无量烦恼怨敌，其首级皆为四道之剑所斩，证得三界无上大法王之位。此后四十五年间，于处处为众生广布大悲定网，开显说法之智，宣说正法，建立教法。建立教法后，于八十岁时，如灯焰熄灭般，入于无余依涅槃界。须知死亡之法，于三界中，从不因其可爱、可敬或可畏而有别。其既能夺走世尊此等三界至上之补特伽罗(puggala)，何况我等凡夫？呜呼！诸行(saṅkhāra)之法，何其奇哉！ มจฺจุธมฺโม จ นาเมส,นิลฺลชฺโช จ อโนตฺตปฺปี; ติโลกคฺคํว อาทาย,คจฺฉี ปเคว อญฺเญสุ. 死亡之法，实无羞耻，亦无愧惧；既夺三界至尊，何况于他人。 ยถา โคฆาตโก โจโร,มาเรตุํเยว อารภิ; โคณํ ลทฺธาน โลกมฺหิ,ปโยชนํว เอตฺตกํ. 犹如屠牛贼，其意唯在杀；世间既得牛，所求仅于此。 ตเถว มจฺจุราชา จ,หินฺทคูนํ คุณํ อิธ; น วิชานาติ เอโส หิ,มาเรตุํเยว อารภีติ. 死王亦如是，于此世间中，不辨其功德，唯事杀戮而已。 สตฺตาหปรินิพฺพุเต จ ภควติ อายสฺมา มหากสฺสโป ติยฑฺฒสตาธิเกหิ สหสฺสมตฺเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธิ ปาวาโต กุสีนารายํ อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโตติ สุตฺวา อวีตโสก ภิกฺขู โรทนฺเต ทิสฺวา วุทฺธปพฺพชิโต สุภทฺทานาม ภิกฺขุ เอวํ วทติ– มา อาวุโส ปริเทวิตฺถ, นตฺเถตฺถ โสจิตพฺโพนามโกจิ, ปุพฺเพ มยํ ภวาม สมเณน เค,ภเมน อุปทฺทุตา– อิทํ กโรถ อิทํ ตุมฺหากํ กปฺปติ, มา อิทํ กริตฺถ น อิทํ ตุมฺหากํ กปฺปตีติ, เสยฺยถาปิ อิณสาธิเกน ทาโสติ, อิทานิ ปน มยํ ยํ ยํ อิจฺฉาม, ตํ ตํ สกฺกา กาตุํ, ยํ ยํ ปน น อิจฺฉาม,ตํ ตํ สกฺกา อกาตุนฺติ. ตํ สุตฺวา อีทิสํ ปน เวรีปุคฺคลํ ปฏิจฺจ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ ขิปฺปํ อนฺตรธาเรยฺย, อิทานิ สุวณฺณกฺขนฺธสทิโส สรีโร สํวิชฺชมาโน [Pg.5]เยว ทุกฺเขน นิปฺผาทิเต สาสเน มหาภยํ อุปฺปชฺชิ จ, อีทิโส ปุคฺคโล อญฺญํ อีทิสํ ปุคฺคลํ สหายํ ลภิตฺวา วุทฺธิมาปชฺชนฺโต หาเปตุํ สกฺกุเณยฺย มญฺเญติ จิตฺตกฺเขทํ ปตฺวา ธมฺมสํเวคํ ลภิตฺวา อิมํ ภิกฺขุํ อิเธว เสตวตฺถํ นิวาสาเปตฺวา สรีเร ภสฺเมน วิกิริตฺวา พหิทฺธา กริสฺสามีติ จินฺเตสิ. 世尊般涅槃七日后，具寿大迦叶与约一千一百五十位比丘从波婆城(Pāvā)前往拘尸那罗(Kusinārā)。途中听闻“世尊、正等觉者已经般涅槃”，看见尚未离愁的比丘们在哭泣。当时有位年老出家的比丘名叫须跋陀(Subhadda)，这样说道：“贤友们，不要悲伤，此处无事值得哀愁。以前我们被那沙门乔达摩所扰，备受压迫——‘这个你们要做，这个对你们是适宜的；那个你们不要做，那个对你们不适宜’，就像是欠债的奴隶。但现在，我们想做什么就能做什么，不想做什么就能不做什么了。”听了这些话，具寿大迦叶心想：“因有此等恶人，正等觉世尊的教法恐怕会迅速隐没。如今，佛陀如黄金般的身躯尚在，于艰辛成就的教法中已生起大怖。若此等人得到其他同类之人的帮助而势力增长，恐怕就能毁坏教法了。”他心中苦恼，生起法之悚惧，心想：“我要让这个比丘就在此地穿上白衣，身上撒灰，将他驱逐出去。” ตทา อายสฺมโต มหากสฺสปตฺเถรสฺส เอตทโหสิ,– อิทานิ สมณสฺส โคตมสฺส สรีรํ สํวิชฺชมานํเยว ปริสา วิวาทํ กโรนฺตีติ มนุสฺสา อุปวทิสฺสนฺติติ. ตโต ปจฺฉา อิมํ วิตกฺกํ วูปสเมตฺวา ขมิตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา ปรินิพฺพายมาโนปิ เตน ปน เทสิโต ธมฺโม สํวิชฺชติ, เตน เทสิตสฺส ธมฺมสฺส ถิรํ ปติฏฺฐาปนตฺถาย สงฺคายิยมานํ อีทิเสหิ ปุคฺคเลหิ สาสนํ น อนฺตรธายิสฺสติ, จิรํ ฐสฺสติ เยวาติ มนสิกริตฺวา ภควโต ทินฺนปํสุ กูลจีวราทิวเสน ธมฺมานุคฺคหํ อนุสฺสริตฺวา ภควโต ปรินิพฺพานโต ตติเย มาเส อาสาฬิมาสสฺส ปุณฺณมิโต ปญฺจเม ทิวเส ราชคเห สตฺตปณฺณิคุหายํ อาชาตสตฺตุํนาม ราชานํ นิสฺสาย ปญฺจหิ อรหนฺต สเตหิ สทฺธึ สตฺตมาเสหิ ปฐมํ สงฺคายนํ อกาสิ. 那时，具寿大迦叶长老生起这样的念头：“现在，沙门乔达摩的遗体还在，僧团就已经开始争论，人们一定会批评。”之后，他平息并忍受了这个想法，思忖道：“即使正等觉的世尊已经般涅槃，但他所开示的法仍然存在。为了稳固地确立他所开示的法，通过结集，教法就不会因这类人而隐没，必定会长久存续。”如此思惟后，忆念世尊所赐予的粪扫衣等法恩，于世尊般涅槃后的第三个月，阿沙荼月(Āsāḷimāsa)的满月之后第五天，依靠阿闍世(Ajātasattu)王，与五百位阿罗汉一起，在王舍城(Rājagaha)的七叶窟(Sattapaṇṇiguhā)，用七个月的时间进行了第一次结集。 ตทา อฏฺฐจตฺตาลีสาธิกสตกลิยุคํ อนวเสสโต อปเนตฺวา กลิยุเคน สาสนํ สมํ กตฺวา ฐเปสิ. ยทา ปน อชาตสตฺตุ รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อฏฺฐวสฺสานิ อเหสุํ, ตทา มรมฺมรฏฺเฐ ตงฺโกสงฺคตฺวปุเร ชมฺพุทีปธชสฺสนาม รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อติเรกปญฺจวสฺสานิ อเหสุนฺติ. 那时，在完全除去一百四十八年的迦利时期(Kaliyuga)后，使教法纪年与之对齐而确立。当阿闍世王即位八年时，在缅甸(Marammaraṭṭha)的丹拘桑伽城(Taṅkosaṅgatvapura)，有位名为瞻部幢(Jambudīpadhaja)的国王已统治超过五年。 อิมิสฺสญฺจ ปฐมสงฺคีติยํ อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมา อุปาลิ อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมา อนุรุทฺโธ จาติ เอวมาทโย ปญฺจสตปฺปมาณา มหาเถรา ปฐมํ สงฺคายิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ. เอวํ [Pg.6] สุภทฺทสฺส ทุฏฺฐปพฺพชิตสฺส ทุฏฺฐวจนํ สาสนสฺส อนุคฺคเห การณํนาม อโหสิ. สุภทฺโท จ นาม ทุฏฺฐปพฺพชิโต อาตุมานครวาสี อโหสิ กปฺปกกุลิโก. โส ยทา ภควา อาตุมานครํ คจฺฉติ, ตทา อตฺเตโน ปุตฺเต ทฺเว สามเณเร กปฺปกกมฺมํ การาเปตฺวา ลทฺเธหิ ตณฺฑุลเตลาทีหิ วตฺถูหิ ยาคุํ ปจิตฺวา สสงฺฆสฺส พุทฺธสฺส อทาสิ. ภควา ปน ตานิ อปฺปฏิคฺคเหตฺวา การณํ ปุจฺฉิตฺวา วิครหิตฺวา อกปฺปิยสมาทานทุกฺกฏาปตฺตึ กปฺปกปุพฺพสฺส ภิกฺขุสฺส ขุรธารณทุกฺกฏาปตฺติญฺจ ปญฺญาเปสิ. ตํ การณํ ปฏิจฺจ เวรํ พนฺธิตฺวา สาสนํ วิทฺธํสิตุกามตาย ตตฺตกอโยคุฬํ คิลิตฺวา อุคฺคีรนฺโต วิย อีทิสทุฏฺฐวจนํ วทีติ. 在那第一次结集中，具寿大迦叶、具寿优波离、具寿阿难、具寿阿那律等约五百位大长老首先结集，以此护持了教法。如此，须跋陀这个恶劣出家人的恶语，竟成了护持教法的因缘。这个名叫须跋陀的恶劣出家人，是阿图摩城(Ātumā)的居民，出身于理发师之家。当世尊前往阿图摩城时，他让自己的两个儿子——两位沙弥——从事理发工作，用所得的米、油等物煮粥，供养佛陀和僧团。然而世尊没有接受那些供养，询问原因后呵斥了他，并制定了（令沙弥）从事不当营生的恶作罪，以及曾为理发师的比丘持有剃刀的恶作罪。他因此事结下怨恨，想要毁坏教法，犹如吞吐烧红的铁丸一般，才说了这样恶劣的话。 อชาตสตฺตุราชา จ ตุมฺหากํ ธมฺมจกฺกํ โหตุ, มม อาณาจกฺกํ ปวตฺติสฺสามิ, วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา สงฺคายนฺตูติ อนุคฺคเหสิ. เตเนส ปฐมํ สาสนานุคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ, มหากสฺสปาทีนญฺจ อรหนฺตานํ ปญฺจสตานํ สิสาปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพํ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ– 阿闍世王也支持他们说：“愿你们的法轮转起，我将推行我的政令之轮。请你们安心地结集吧。”因此，当知他是最初护持教法的国王。大迦叶等五百位阿罗汉的弟子传承众多，不可计数。此后应说之事，当依义注中所说之法了知。那些大长老们结集后便般涅槃了。此处有偈颂： อิทฺธิมนฺโต จ เย เถรา,ปฐมสฺสงฺคีตึ กตฺวา; สาสนํ ปคฺคหิตฺวาน,มจฺจูวสํว สมฺปตฺตา. 那些具神通的长老们，完成了第一次结集，护持了教法之后，终归于死主之力。 กิญฺจาปิ อิทฺธิโย สนฺติ,ตถาปิ ตา ชหิตฺวาน; นิพฺพายึสุ วสํ มจฺจุ,ปตฺวา เต ฉินฺนปกฺขาว. 纵然具有诸神通，他们亦将其舍弃；他们般涅槃，归于死主之力，犹如断翼之鸟。 กา [Pg.7] กถาว จ อมฺหากํ,อมฺหากํ คหเณ ปน; มจฺจุโน นตฺถิ สาโร จ,เอวํ ธาเรยฺย ปณฺฑิโตติ. 何况于我等！于我等之执取中，并无坚实可抗死主，智者应如是忆持。 อยํ ปฐมสงฺคีติกถา สงฺเขโป. 此为第一次结集记略。 ตโต ปรํ วสฺสสตํ เตสํ สิสฺสปรมฺปรา สาสนํ ธาเรตฺวา อาคมํสุ. อถานุกฺกเมน คจฺฉนฺเตสุ รตฺติทิเวสุ วสฺสสตปรินิพฺพุเต ภควติ เวสาลิกา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู เวสาลิยํ กปฺปติ สิงฺคิโลณกปฺปา, กปฺปติ ทฺวงฺคุลกปฺโป, กปฺปติ คามนฺตรกปฺโป, กปฺปติ อาวาสกปฺโป, กปฺปติ อนุมติกปฺโป, กปฺปติ อาจิณฺณกปฺโป, กปฺปติ อามถิตกปฺโป, กปฺปติ ชโฬคึ ปาตุํ, กปฺปติ อทสกํ นิสีทนํ, กปฺปติ ชาตรูปรชตนฺติ อิมานิ ทสวตฺถูนิ ทีเปสุํ. 此后一百年间，他们的弟子传承护持教法而来。其后日夜流转，至世尊般涅槃一百年时，毗舍离(Vesālī)的跋耆子比丘在毗舍离宣示此十事为允许：角盐净、二指净、他村净、同住净、后可净、常法净、未搅乳酪净、饮未发酵棕榈汁净、无边坐具净、金银净。 เตสํ สุสุนาคปุตฺโต กาฬาโสโกนาม ราชา ปกฺโข อโหสิ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ยโส กากณฺฑกปุตฺโต วชฺชีสุ จาริกํ จรมาโน เวสาลิกา กิร วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู เวสาลิยํ ทสวตฺถูนิ ทิเปนฺตีติ สุตฺวา น โข ปเนตํ ปฺปติรูปํ, ยฺวาหํ ทสพลสฺส สาสนวิปตฺตึ สุตฺวา อปฺโปสฺสุกฺโก ภเวยฺยํ, สนฺธาหํ อธมฺมวาทิโน นิคฺคเหตฺวา ธมฺมํ ทีเปสฺสามีติ จินฺตยนฺโต เยน เวสาลี, ตทวสริ. ตทา อายสฺมา มหายโส เรวตสพฺพกามิอาทีหิ สตฺตสเตหิ อรหนฺเตหิ สทฺธึ สงฺคายิสฺสามีติ เวสาลิยํ วาลุการามํ อาคจฺฉิ. วชฺชิปุตฺตกาจ ภิกฺขู อุปารมฺภจิตฺตา กาฬาโสกํนาม ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา มยํ โข มหาราช อิมสฺมึ มหาวนาราเม คนฺธกุฏึ รกฺขิตฺวา วสฺสาม, อิทานิ มหาราช อธมฺมวาทิโน อญฺเญ ภิกฺขู วิลุมฺปิตุกามา วิทฺธํสิตุกามา อาคตาติ อาโรเจสุํ. กาฬาโสโก [Pg.8] จ มหาราชา อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อปฺปวิสนตฺถาย นิวาเรถาติ อมจฺเจ เปเสสิ. อมจฺจาจ นิวาเรตุํ คจฺฉนฺตา เทวตานํ อานุภาเวน ภิกฺขู น ปสฺสนฺติ. ตทเหว จ รตฺติภาเค กาฬาโสกมหาราชา โลหกุมฺภีนิรเย ปตนากาเรน สุปินํ ปสฺสิ. ตสฺส รญฺโญ ภคินิ นนฺทานาม เถรี อากาเสน อาคจฺฉนฺติ ธมฺมวาทิโน มหาเถเร นิคฺคณฺหิตฺวา อธมฺมวาทีนํ ภิกฺขูนํ ปคฺคหเณ โทสพหุลตํ ปกาเสตฺวา สาสนสฺส ปคฺคหณตฺถาย โอวาทํ อกาสิ. 那时，苏苏那伽之子，名曰黑无忧的国王是他们的支持者。其时，具寿耶舍·迦建陀子正在跋耆国游行，听闻毗舍离的跋耆子比丘们在毗舍离宣说十事。他想：“听闻十力者之教法败坏，我不可漠然置之。我应制止非法者，开显正法。”思惟已，他便前往毗舍离。当时，具寿大耶舍与瑞瓦达、萨婆迦弥等七百位阿罗汉，为举行结集故，来到毗舍离的瓦卢迦罗摩。跋耆子比丘们心怀斥责，前去谒见黑无忧王，禀告道：“大王，我等守护此大林园中的香室而安居。大王，如今有其他非法比丘前来，欲行劫夺、破坏。”黑无忧大王为阻止外来比丘进入，便派遣大臣前去。大臣们前往阻止时，因天神威力，未见到诸比丘。就在那夜，黑无忧大王梦见自己堕入铜釜地狱之相。国王的姐姐，名为难陀的长老尼，从空中前来，开示了制止持法大长老、支持非法比丘的诸多过失，并为了护持教法而给予教诫。 กาฬาโสกราชา จ สํเวคปฺปตฺโต หุตฺวา อายสฺมนฺตานํ มหายสตฺเถราทีนํ ขมาเปตฺวา อชาตสตฺตุราชา วิย สงฺคายเน ปคฺคหํ อกาสิ. 黑无忧王生起悚惧心，向具寿大耶舍长老等请求宽恕，如阿闍世王一般护持结集。 มหายสตฺเถราทโย จ กาฬาโสกํ ราชานํ นิสฺสาย วาลุการาเม วชฺชิปุตฺตกานํ ภิกฺขูนํ ปกาสิตานิ อธมฺมวตฺถูนิ ภินฺทิตฺวา อฏฺฐติ มาเสหิ ทุติยสงฺคายนํ อกํสุ. 大耶舍长老等依靠黑无忧王，在瓦卢迦罗摩中，破除了跋耆子比丘所宣说的非法事，历时八个月完成了第二次结集。 ตทา จ มชฺฌิมเทเส ปาตลิปุตฺตนคเร สุสุนาครญฺโญ ปุตฺตภูตสฺส กาฬาโสกรญฺโญ อติเสกํ ปตฺวา ทสวสฺสานิ อเหสุํ. ปรมฺมรฏฺเฐ ปน สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตโคงฺกสฺสนาม รญฺโญ อภิสิตฺตกาลโต ปุเร เอกวสฺสํ อโหสิ. ชินสาสนํ ปน วสฺสสตํ อโหสิ. 其时，在中土(Majjhimadesa)华氏城(Pāṭaliputta)，苏苏那伽王之子黑无忧王即位已有十年。而在波罗摩国(Parammaraṭṭha)尸利讫多罗城(Sirikhetta)，则是德瓦达贡格萨王(Dvattagoṅkassa)即位前一年。此时，胜者之教法已有一百年。 อิมิสฺสญฺจ ทุติยสงฺคีติยํ มหายส เรวต สพฺพกามิปฺปมุขา สตฺตสตปฺปมาณา มหาเถรา ทุติยํ สงฺขายิตฺวา ทุติยํ สาสนํ ปคฺคเหสุํ. 于此第二次结集中，以大耶舍、瑞瓦达、萨婆迦弥为首的七百位大长老，作了第二次合诵，再次护持了教法。 อายสฺมา มหายสตฺเถโรจนาม ปญฺจหิ เอตทคฺคฬาเน หิ ภควตา โถมิตสฺส อานนฺทตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก อโหสิ. วชฺชิปุตฺตกานํ ภิกฺขูนํ อธมฺมวตฺถุทีปนํ ทุติยสงฺคีติยํ การณเมว. กาฬาโสกราชาจ ปเคว อธมฺมวาทีภิกฺขูนํ สหาโยปิ สมาโน ปุน ธมฺมวาทิภิกฺขูนํ สหาโย [Pg.9] หุตฺวา อนุคฺคหํ อกาสิ. ตสฺมา ทุติยสาสนปคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ. 具寿大耶舍长老，是曾被世尊于五事中赞为第一的阿难长老的弟子。跋耆子比丘们宣说非法事，正是第二次结集的原因。黑无忧王先前虽是持非法比丘们的同伴，后来成为持正法比丘们的同伴，并给予支持。因此，当知此王是第二次教法的护持者。 ทุติยสงฺคีติยํ ปน มหายสตฺเถร เรวต สพฺพกามิปฺปมุขานํ สตฺตสตานํ มหาเถรานํ สิสฺสปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา ทุติยํ สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ– 于第二次结集中，以大耶舍、瑞瓦达、萨婆迦弥为首的七百位大长老，其弟子传承众多，超越计数。此后所应说者，当依义注中所说之法而知。彼等大长老作第二次合诵后，即般涅槃。此中有颂曰： พุทฺธิมนฺโต จ เย เถรา,ทุติยสฺสงฺคิตึ กตฺวา; สาสนํ ปคฺคหิตฺวาน,มจฺจูวสํว สมฺปตฺตา. 具智慧的诸长老，作第二次结集、护持教法后，亦归于死主之力。 อิทฺธิมนฺโตปิ เย เถรา,มจฺจุโน ตาว วสํ คมุํ; กถํเยว มยํ มุตฺตา,ตโต อารก มุจฺจนาติ; 纵然具神通的诸长老，亦归于死主之力；我等又如何得解脱？当远离而求解脱！ อยํ ทุติยสงฺคีติกถาสงฺเขโป. 此为第二次结集记略。 ตโต ปรํ อฏฺฐตึสาธิกานิ ทฺเววสฺสสตานิ สมฺมาสพฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ นิรากุลํ อโหสิ นิรพฺพุทํ. อฏฺฐตึสาธิเก ปน ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต ปาฏลิปุตฺต นคเร [Pg.10] สิริธมฺมาโสกสฺสนาม รญฺโญ กาเล นิคฺโรธสามเณรํ ปฏิจฺจ พุทฺธสาสเน ปสีทิตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ลาภสกฺการํ พาหุลฺลํ อโหสิ. ตทา สฏฺฐิสหสฺสมตฺตา ติตฺถิยา ลาภสกฺการํ อเปกฺขิตฺวา อปพฺพชิตาปิ ปพฺพชิตาวิย หุตฺวา อุปาสถปวารณาทิกมฺเมสุ ปวิสนฺติ, เสยฺยถาปินาม หํสานํ มชฺเฌ พกา, ยถา จ คุนฺนํ มชฺเฌ ควชา, ยถา จ สินฺธวานํ มชฺเฌ คทฺรภาติ. 此后二百三十八年间，正等觉世尊之教法清净无扰、无诸障难。至二百三十八年满，于华氏城法阿育王时，因尼拘陀沙弥之故，王于佛教生信，僧团所得利养恭敬甚为丰厚。当时，约有六万外道，为求利养恭敬，虽未出家而伪作出家之相，混入布萨、自恣等羯磨中，犹如天鹅群中之鹭，牛群中之杂牛，骏马中之驴骡。 ตทา ภิกฺขุสงฺโฆ อิทานิ อปริสุทฺธา ปริสาติ มนสิ กริตฺวา อุโปสถํ น อกาสิ. สาสเน อพฺพุทํ หุตฺวา สตฺตวสฺสานิ อุโปสถปวารณานิ ฉิชฺชนฺติ. สิริธมฺมาโส โก จ ราชา ตํ สุตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมหิ อุโปสถํ การาเปหีติ เอกํ อมจฺจํ เปเสสิ. อมจฺโจ จ ภิกฺขู อุโปสถํ อกตฺตุกาเม กึ กริสฺสามีติ ราชานํ ปฏิปุจฺฉิตุํ อวิสหตาย สยํ มูโฬ หุตฺวา อญฺเญน มูเฬน มนฺเถตฺวา สเจ ภิกฺขุสงฺโฆ อุโปสถํ น กเรยฺย, ภิกฺขุสงฺฆํ ฆาเตตุกาโม มหาราชาติ สยํ มูโฬ หุตฺวา มูฬสฺส สนฺติกา มูฬวจนํ สุตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา อุโปสถํ อกตฺตุกามํ ภิกฺขุสงฺฆํ ฆาเตสิ. 当时，比丘僧团心念：“如今僧众不净。”便不举行布萨。教法中出现障难，七年间布萨与自恣皆告中断。法阿育王闻之，为平息此争端，令行布萨，遂派遣一名大臣。该大臣见诸比丘不愿行布萨，又不敢回禀国王请示，自己愚痴，与另一愚痴者商议后，误以为“若比丘僧团不行布萨，大王欲杀之。”此愚痴者听信愚痴之言，遂往寺院，将不愿行布萨的比丘们杀害。 ราชา จ ตํ สุตฺวา อยํ พาโล มยา อนาณตฺโตว หุตฺวา อีทิสํ ลุทฺทกมฺมํ อกาสิ, อหํ ปาปกมฺมโต มุจฺจิสฺสามิวา มาวาติ ทฺวฬกชาโต หุตฺวา มหาโมคฺคลิปุตฺต ติสฺสตฺเถรํ คงฺคาย ปติโสตโต อาเนตฺวา ตํ การณํ เถรํ ปุจฺฉิ. เถโร จ ทีปกติตฺติรชาตเกน อเจตนตาย ปาปกมฺมโต โมเจสฺสสิติ วิสฺสชฺเชสิ, สตฺตาหมฺปิ ติตฺถิยานํ วาทํ สิริธมฺมาโสกรญฺโญ สิกฺขาเปสิ, วาเทน วาทํ ตุลยิตฺวา สฏฺฐิสหสฺสมตฺเต ติตฺถิเย สาสนพาหิรํ อกาสิ. ตทา ปน อุโปสถํ อกาสิ. ภควตา วุตฺตนิยาเมเนว กถาวตฺถุญฺจ ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ พฺยากาสิ[Pg.11]. อโสการาเม จ สหสฺสมตฺตา มหาเถรา นวหิ มาเสหิ สงฺคายึสุํ. 国王听闻此事，心想：“这愚人未经我允许就做出如此残暴的事，我能从恶业中解脱吗？”于是心中困惑，便将大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputta Tissa)长老从恒河逆流请来，就此事询问长老。长老以灯鹌鹑本生(Dīpakatittira-jātaka)的故事作答，说明因无意图，故可从恶业中解脱。他又用七天时间为法阿育王讲解外道的论说，以辩论的方式加以衡量，将大约六万名外道驱逐出圣教。当时举行了布萨，并按照世尊所规定的方式，在比丘僧团中阐述了《论事》(Kathāvatthu)。在阿育王寺(Asokārāma)，约一千位大长老用了九个月的时间进行了结集。 ตทา มชฺฌิมเทเส ปาฏลิปุตฺตนคเร สิริธมฺมาโสกรญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา อฏฺฐารสวสฺสานิ อเหสุํ. มรมฺมรฏฺเฐ ปน สิริเขตฺตนคเร รมฺโพงฺกสฺสนาม รญฺโญ รชฺชํ ปตฺวา ทฺวาทส วสฺสานิ อเหสุนฺติ. 那时在中土区域(Majjhimadesa)华氏城，法阿育王的统治已达十八年。而在缅甸国(Marammaraṭṭha)，尸利讫多罗(Sirikhetta)城的兰崩迦沙那(Ramboṅkassa)王的统治已达十二年。 อิมิสฺสญฺจ ตติยสงฺคีติยํ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโรนาม ทุติยสงฺคายเกหิ มหาเถเรหิ พฺรหฺมโล กํ คนฺตฺวา สาสนสฺส ปคฺคหณตฺถํ ติสฺสนาม มหาพฺรหฺมานํ อายาจิต นิยาเมน ตโต จวิตฺวา อิธ โมคฺคลิยานาม พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺตสตฺโต. 在第三次结集中，这位名为大目犍连子帝须的长老，是第二次结集的大长老们为了护持圣教，前往梵天界请求名为帝沙（Tissa）的大梵天，使其从梵天界命终后，投生于此地一位名为目犍连(Moggalī)的婆罗门女腹中而成的有情。 ลาภสกฺการํ อเปกฺขิตฺวา สฏฺฐิสหสฺสมตานํ ติตฺถิยานํ สมณาลยํ กตฺวา อุโปสถปวารณาทีสุ กมฺเมสุ ปเวสนํ ปริสาย อสุทฺธตฺตา สตฺตวสฺสานิ อุโปสถสฺส อกรณญฺจ สาสนสฺส ปคฺคหเณ การณเมว. มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺส มชฺฌนฺติก มหาเรวปฺปมุขา มหาเถรา ตติยํ สงฺคายิตฺวา ตติยํ สาสนํ ปคฺคเหสุํ. 因贪求利养恭敬，（国王）为六万外道建立沙门住所，允许他们参与布萨、自恣等僧团事务。由于僧团不清净，导致七年未能举行布萨，这正是护持圣教的因缘所在。大目犍连子帝须、末阐提(Majjhantika)、大瑞瓦达(Mahārevata)等大长老们共同举行第三次结集，第三次光大了圣教。 สิริธมฺมาโสกราชา จ ติตฺถิยานํ วาทํ สลฺลกฺเขตฺวา ติตฺถิเย พหิสาสนกรณาทีหิ สาสนสฺส ปคฺคโห ราชาติ เวทิตพฺโพ. มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺส มชฺฌินฺติก มหาเรวปฺปมุขานํ สหสฺสมตฺตานํ มหาเถรานํ สิสฺสปรมฺปรา อเนกา โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. ยเมตฺถ อิโต ปรํ วตฺตพฺพํ, ตํ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เต ปน มหาเถรา ตติยํ สงฺคายิตฺวา ปรินิพฺพายึสูติ. โหนฺติ เจตฺถ– 法阿育王考察外道们的言论，通过将外道驱逐出圣教等方式来护持圣教，应当知道国王也是圣教的护持者。以大目犍连子帝须、末阐提(Majjhantika)、大瑞瓦达(Mahārevata)等为首的大约一千位大长老，他们的弟子传承众多，多到无法计数。此后此处应当叙述的内容，应当按照义注中所说的方式来了解。那些大长老们在举行第三次结集之后，都般涅槃了。此处还有—— มหิทฺธิกาปิ เย เถรา,สงฺคายิตฺวาน สาสเน; มจฺจูวสํว คจฺฉึสุ,อพฺภคพฺภํว ภากโร. 彼等具大神通之长老，虽已结集于圣教，亦趣入死神之掌控，犹如日轮没入云中。 ยถา [Pg.12] เอเตจ คจฺฉนฺติ,ตถา มยมฺปิ คจฺฉาม; โกนาม มจฺจุนา มุจฺเจ,มจฺจูปรายนา สตฺตา. 如彼等之逝去，我等亦将逝去；有情皆以死亡为归宿，谁能从死神处得解脱？ ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส,นิพฺพานํ ปน อจฺจุตํ; ตสฺเสว สจฺฉิกตฺถาย,ปุญฺญํ กเรยฺย สพฺพทาติ. 是故，有智之人，为亲证不朽之涅槃，应恒常修习福德。 อยํ ตติยสงฺคีติกถาสงฺเขโป. 此为第三次结集记略。 ตโต ปรํ กตฺถ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต สาสนํ สุฏฺฐุ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ วิมํสิตฺวา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร ปจฺจนฺตเทเส ชินสาสนสฺส สุปฺปติฏฺฐิยมานภาวํ ปสฺสิตฺวา นวฏฺฐานานิ ชินสาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย วิสุํ วิสุํ มหาเถเร เปเสสิ. เสยฺยถิทํ. มหามหินฺทตฺเถรํ สีหฬทีปํ เปเสสิ-ตฺวํ เอตํ ทีปํ คนฺตฺวา ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐเปหีติ, โสณตฺเถรํ อุตฺตรตฺเถรญฺจสุวณฺณภูมึ, มหารกฺขิตตฺเถรํ โยนกโลกํ, รกฺขิตตฺเถรํ วนวาสีรฏฺฐํ, โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ อปรนฺตรฏฺฐํ, มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ กสฺมีรคนฺธา รรฏฺฐํ, มหาเรวตฺเถรํ มหึสกมณฺฑลํ, มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ มหารฏฺฐํ, มชฺฌิมตฺเถรํ จีนรฏฺฐนฺติ. ตตฺถ จ อุปสมฺปทปโหนเกน สงฺเฆน สทฺธึ เปเสสิ. เต จ มหาเถรา วิสุํ วิสุํ คนฺตฺวา สาสนํ ตตฺถ ตตฺถ ปติฏฺฐาเปสุํ. ปติฏฺฐาเปตฺวา จ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ ภิกฺขูนํ กาสาวปชฺโชเตน วิชฺโชตมานา อพฺภหิมธูรโชราหุสงฺขาเตหิ วิมตฺโต วิย นิสานาโถ ชินสาสนํ อนนฺตรายํ หุตฺวา ปติฏฺฐาสิ. 此后，大目犍连子帝须长老思惟：“在哪里能让正等觉世尊的圣教得以善住呢？”他观察到如来的圣教能在边地国家善为建立，便派遣大长老们分别前往九个地方建立如来的圣教。即：派遣摩哂陀长老前往师子洲(Sīhaḷadīpa)，对他说：“你到那个岛去，在那里建立圣教。”派遣须那(Soṇa)长老和郁多罗(Uttara)长老前往金地(Suvaṇṇabhūmi)，派遣大护长老前往臾那世界(Yonakaloka)，派遣护(Rakkhita)长老前往林居国(Vanavāsīraṭṭha)，派遣臾那法护(Yonakadhammarakkhita)长老前往西边国(Aparantaraṭṭha)，派遣末阐提(Majjhantika)长老前往克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāraraṭṭha)，派遣大瑞瓦达长老前往摩醯娑曼陀罗(Mahiṃsakamaṇḍala)，派遣大法护(Mahādhammarakkhita)长老前往大国(Mahāraṭṭha)，派遣末示摩(Majjhima)长老前往支那国(Cīnaraṭṭha)。他还派遣了足以举行具足戒仪式的僧团一同前往。那些大长老各自前往，在各个地方建立了圣教。圣教建立后，在那些地方，比丘们的袈裟大放光明，如来的圣教无有障碍地得以确立，犹如月亮摆脱云、雾与罗睺般光明显耀。 เตสุ ปน นวสุ ฐาเนสุ สุวณฺณภูมินาม อธุนา สุธมฺมนครเมว. กสฺมา ปเนตํ วิญฺญายตีติ เจ. มคฺคานุมานโต ฐานานุมานโต [Pg.13] วา. กถํ มคฺคานุมานโต. อิโต กิร สุวณฺณภูมิ สตฺตมตฺตานิ โยชนสตานิ โหนฺติ, เอเกน วาเต น คจฺฉนฺตี นาวา สตฺตหิ อโหรตฺเตหิ คจฺฉติ, อเถกสฺมึ สมเย เอวํ คจฺฉนฺติ นาวา สตฺตาหมฺปิ นทิยา วฏฺฏมจฺฉ ปิฏฺเฐ เนว คตาติ อฏฺฐกถายํ วุตฺเตน สีหฬทีปโต สุวณฺณภูมึ คตมคฺคปฺปมาเณน สุขมฺมปุรโต สีหฬทีปํ คตมคฺคปฺปมาณํ สเมติ. สุธมฺเม ปุรโต กิร หิ หึสฬทีปํ สตฺตมตฺตานิ โยชนสตานิ โหนฺติ, อุชุํ วายุอาคมนกาเล คจฺฉนฺติ วายุนาวา สตฺตหิ อโหรตฺเตหิ สมฺปาปุณาติ. เอวํมคฺคานุมานโต วิญฺญายติ. 在那九个地方中，所谓的金地(Suvaṇṇabhūmi)现在就是善法城(Sudhammanagara)。若问何以知之？可从道路或地点推测。如何从道路推测呢？根据义注所载，从师子洲(Sīhaḷadīpa)到金地的路程与从善法城到师子洲的路程相等。义注中提到：“从此地到金地约有七百由旬，顺风的船需航行七日七夜；有一次，一艘这样的船航行了七天，甚至还没经过河中圆背鱼的背脊。”而从善法城到师子洲也据说约有七百由旬，顺风时，帆船七日七夜即可抵达。如是，可从道路推测而知。 กถํ ฐานานุมานโต. สุวณฺณภูมิ กิร มหาสมุทฺทสมีเป ติฏฺฐติ, นานาเวรชฺชกานมฺปิ วาณิชานํ อุปสงฺกมนฏฺฐานภูตํ มหาติตฺถํ โหติ. เตเนว มหาชนกกุมาราทโย จมฺปานคราทิโต สํโวหารตฺถาย นาวาย สุวณฺณภูมึ อาคมํสูติ. สุธมฺมปุรมฺปิ อธุนา มหาสมุทฺทสมีเปเยว ติฏฺฐติ. เอวํ ฐานานุมาสโต วิญฺญายตีติ. 如何从地点推测呢？据说金地靠近大海，是各国商人往来的大港口。因此，大迦那咖王子(Mahājanaka)等人为了贸易，从瞻波城(Campā)乘船来到金地。现在的善法城也同样靠近大海。如是，可从地点推测而知。 อปเร ปน สุวณฺณภูมินาม หริภุญฺชรฏฺฐํเยว, ตตฺถ สุ วณฺณสฺส พาหุลฺลตฺตาติ วทนฺติ. อญฺเญ ปน สิยามรฏฺฐํเยวาติ วทนฺติ. ตํ สพฺพํ วิมํสิตพฺพํ. 另有人说，金地(Suvaṇṇabhūmi)即是哈里奔贾国(Haribhuñjaraṭṭha)，因彼处黄金甚多。又有人说即是暹罗国(Siyāmaraṭṭha)。此皆当审察。 อปรนฺตํ นาม วิสุํ เอกรฏฺฐเมวาติ อปเร วทนฺติ. อญฺเญ ปน อปรนฺตํนาม สุนาปรนฺตรฏฺฐเมวาติ วทนฺติ. ตํ ยุตฺตเมว. กสฺมา อปรนฺตํ นาม สุนาปรนฺตรฏฺฐเมวาติ วิญฺญายตีติ เจ. อฏฺฐกถาสุ ทฺวีหิ นาเมหิ วุตฺตตฺตา. อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถายญฺหิ สฬายตนสํยุตฺตฏฺฐกถายญฺจ อฏฺฐกถาจริเยหิ สุนาปรนฺตรฏฺเฐ โกณฺฑธานตฺเถเรน สลากาทานาธิกาเร ลทฺเธตทคฺคฏฺฐานตํ ทสฺสนฺเตหิ อปรนฺตรฏฺฐํ สุน สทฺเทน โยเชตฺวา วุตฺตํ. ธมฺมปทฏฺฐกถายํ ปน องฺคุตฺตรฏฺฐกถายญฺจ ตเมว รฏฺฐํ วินา สุนสทฺเทน วุตฺตํ. สุนสทฺโท เจตฺถ ปุตฺตปริยาโย. มนฺธาตุรญฺโญ เชฏฺฐปุตฺโต จตุทฺทีปวาสิ โน [Pg.14] ปกฺโกสิตฺวา เตสํ วิสุํ วิสุํ นิวาสฏฺฐานํ นิยฺยาเทสิ. ตตฺถ อุตฺตรทีปวาสีนํ ฐานํ กุรุรฏฺฐํนาม, ปุพฺพทีปวาสีนํ ปน เวเทหรฏฺฐํนาม, ปจฺฉิมทีปวาสีนํ อปรนฺตํ นาม. ภตฺตปจฺฉิมทีเป ชาตตฺตา เต สุนสทฺเทน วุตฺตา. ตตฺร ชาตาปิ หิ เตสํ ปุตฺตาติวา สุนาติวา วุตฺตา, ยถา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขูติ. วตฺติจฺฉาวเสน วา วาจาสิลิฏฺฐวเสน จ อิทเมว สุนสทฺเทน วิเสเสตฺวา โวหรนฺตีติ ทฏฺฐพฺพํ. 另有人说，阿波兰多(Aparanta)只是一个单独的国家。又有人说，阿波兰多即是苏那巴兰达国(Sunāparantaraṭṭha)，此说合理。何以知阿波兰多即是苏那巴兰达国？因在诸义注(aṭṭhakathā)中以二名称之。在《(中部)后五十经义注》(Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā)及《六处相应(部)义注》(Saḷāyatanasaṃyutta-aṭṭhakathā)中，诸义注师为说明拘ṇḍadhāna长老在苏那巴兰达国于抽签布施中获得第一之位，而将阿波兰多国与“苏那”(suna)一词结合而说。但在《法句义注》(Dhammapada-aṭṭhakathā)及《增支部义注》(Aṅguttara-aṭṭhakathā)中，说及此国时则无“苏那”一词。此处“苏那”是“子”的同义词。真言王(Mandhātu)召集四大洲的居民，为他们分别指定了住处。其中，北洲居民之处名为俱卢国(Kururaṭṭha)，东洲居民之处名为维德哈国(Vedeharaṭṭha)，西洲居民之处名为阿波兰多。因生于西方米食洲(Bhattapacchimadīpa)，故被称为“苏那”。在那里出生的子孙亦被称为“苏那”，犹如跋耆子比丘(Vajjiputtakā bhikkhū)。当知，或因言说之意欲，或因语言之流利，而特以“苏那”一词称之。 โยนกรฏฺฐํนาม ยวนมนุสฺสานํ นิวาสฏฺฐานเมว, ยํชงฺคมงฺฆอิติ วุจฺจติ. 名为臾那国(Yonakaraṭṭha)者，即是希腊人(yavana)所居之处，亦被称为“Jaṅgamaṅgha”。 วนวาสีรฏฺฐํนาม สิริเขตฺตนครฏฺฐานโม. เกจิ ปน วนวาสีรฏฺฐํนาม เอกํ รฏฺฐเมว, น สิริเขตฺตนครฏฺฐานนฺติ วทนฺติ. ตํ น สุนฺทรํ. สิริเขตฺตนครฏฺฐานเมว หิ วนวาสีรฏฺฐํ นาม. กสฺมา ปเนตํ วิญฺญายตีติเจ. อิมสฺส อมฺหากํ รญฺโญ ภาติกรญฺโญ กาเล สิริเขตฺตนคเร คุมฺเภหิ ปฏิจฺฉาทิเต เอกสฺมึ ปถวิปุญฺเช อนฺโต นิมฺมุชฺชิตฺวา ฐิตํ โปราณิกํ เอกํ โลหมยพุทฺธปฏิปิพฺพํ ปฏิลภิ, ตสฺส จ ปลฺลงฺเก อิทํ วนวาสีรฏฺฐวาสีนํ ปูชนตฺถายาติอาทินา โปราณเลขนํ ทิสฺสติ, ตสฺมา เยเวตํ วิญฺญายตีติ. 名为林居国(Vanavāsīraṭṭha)的地方，即是室利刹多罗城(Sirikhettanagara)。但有些人说，林居国是一个单独的国家，不是室利刹多罗城。此说不妥。林居国实际上就是室利刹多罗城。何以知之？因为在我们国王的兄弟王时期，在室利刹多罗城一处被灌木覆盖的土堆里，发现了一尊埋藏着的古老金属佛像，其基座上可见“此为林居国居民供奉”之类的古代铭文，由此可知。 กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํนาม กสฺมีรรฏฺฐํ คนฺธารรฏฺฐญฺจ. ตานิ ปน รฏฺฐานิ เอกาพทฺธานิ หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ. เตเนว มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ เอกํ ทฺวีสุ รฏฺเฐสุ เปเสสิ. ชนปทตฺตา ปน นปุํสเกกตฺตํ ภวติ. ตทา ปน เอกสฺส รญฺโญ อาณาย ปติฏฺฐานวิสยตฺตา เอกตฺตวจเนน อฏฺฐกถายํ วุตฺตนฺติปิ วทนฺติ. 名为克什米尔-犍陀罗国(Kasmīra-gandhāraraṭṭha)者，即克什米尔国(Kasmīraraṭṭha)与犍陀罗国(Gandhāraraṭṭha)。此二国连接为一。因此，（目犍连子帝须长老）派遣末阐提长老(Majjhantika Thera)一人至此二国。又因是国土之故，（复合词）采用中性单数形式。亦有人说，当时此二国同属一王治下，故在义注(aṭṭhakathā)中以单数说之。 มหึสกมณฺฑลํนาม อนฺธกรฏฺฐํ, ยํ ยกฺขปุรรฏฺฐนฺติ วุจฺจติ. 名为摩醯娑曼陀罗(Mahiṃsakamaṇḍala)者，是安达卡国(Andhakaraṭṭha)，亦被称为夜叉城国(Yakkhapuraraṭṭha)。 มหารฏฺฐํนาม มหานครรฏฺฐํ. อาธุนา หิ มหารฏฺฐเมว น ครสทฺเทน โยเชตฺวา มหานครรฏฺฐนฺติ โวหรนฺตีติ. สิยามรฏฺฐนฺติปิ วทนฺติ อาจริยา. 大国(Mahāraṭṭha)即是大城国(Mahānagararaṭṭha)。如今，人们将“大国”与“城”(nagara)一词结合，称之为“大城国”。诸师亦称之为暹罗国(Siyāmaraṭṭha)。 จินรฏฺฐํนาม [Pg.15] หิมวนฺเตน เอกาพทฺธํ หุตฺวา ฐิตํ จีนรฏฺฐํ เย วาติ. 名为支那国(Cīnaraṭṭha)者，即是与雪山(Himavanta)相连而立的支那国。 อิทํ สาสนสฺส นวสุ ฐาเนสุ วิสุํ วิสุํ ปติฏฺฐานํ. 此为教法于九处之各自建立。 อิทานิ อาทิโต ปฏฺฐาย เถรปรมฺปรกถา วตฺตพฺพา. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ ภควโต สทฺธิวิหาริโก อุปาลิตฺเถ โร,ตสฺส สิสฺโส ทาสกตฺเถโร, ตสฺส สิสฺโส โสณกตฺเถโร, ตสฺส สิสฺโส สิคฺควตฺเถโร จนฺทวชฺชิตฺเถ โร จ, เตสํ สิสฺโส โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโรติ อิเม ปญฺจมหาเถรา สาสนวํเส อาทิภูตา อาจริยปรมฺปรานาม. เตสญฺหิ สิสฺสปรมฺปรภูตา เถรปรมฺปรา ยาวชฺชตนา น อุปจฺฉินฺธนฺติ. อาจริยปรมฺปราย จ ลชฺชิภิกฺขู เยว ปเวเสตฺวา กเถตพฺพา โน อลชฺชิภิกฺขู. อลชฺชีภิกฺขู นาม หิ พหุสฺสุตาปิ สมานา ลาภครุโลกครุอาทิหิ ธมฺมตนฺติ นาเสตฺวา สาสนวเร มหาภยํ อุปฺปาเทนฺตีติ. สาสนรกฺขนกมฺมํนาม หิ ลชฺชีนํเยว วิสโย โน อลชฺชีนํ. เตนาหุ โปราณา เถรา, อนาคเต สาสนํ โก นาม รกฺขิสฺสตีติ อนุเปกฺขิตฺวา อนาคเต สาสนํ ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺติ, ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺติ, ลชฺชิโน รกฺขิสฺสนฺตีติ ติกฺขาตฺตุํ วาจํ นิจฺฉาเรสุํ. เอวํ มชฺฌิมเทเสปิ อลชฺชีปุคฺคลา พหุ สนฺตีติ เวทิตพฺพา. 今当从最初开始宣说长老传承。世尊(Bhagavā)、正自觉者的亲近弟子是优波离长老(Upāli)，其弟子是陀娑迦长老(Dāsaka)，其弟子是索那迦长老(Soṇaka)，其弟子是悉伽瓦长老(Siggava)与旃陀跋耆长老(Candavajji)，彼等之弟子是目犍连子帝须长老(Moggaliputtatissa)——此五位大长老是圣教世系的最初师承。由彼等弟子代代相传的长老法脉，至今未断。师承法脉中只应纳入并宣说有惭比丘，而非无惭比丘。盖所谓无惭比丘，即使博学多闻，亦因重利养、重世俗等而破坏法脉，于殊胜圣教中生起大怖畏。守护圣教之责，实唯有惭者之事，非无惭者。是故古昔诸长老曾三度言：“莫思未来圣教由谁守护，未来圣教将由有惭者守护，有惭者守护，有惭者守护！”当知，于中土(Majjhimadesa)亦多有无惭之人(alajjīpuggala)。 ปรินิพฺพานโต หิ ภควโต วสฺสสตานํ อุปริ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู อธมฺมวตฺถูนิ ทีเปตฺวา ปฐมสงฺคีติกาเล พหิกเตหิ ปาปภิกฺขูหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา สหายํ คเวเสตฺวา มหาสงฺคีติโวหาเรน มหาเถรา วิย สงฺคีตึ อกํสุ. กตฺวา จ วิสุํ คณา อเหสุํ. อโหวต อิทํ หาสิตพฺพกมฺมํ, เสยฺยถาปิ นาม ชรสิงฺคาโล จตุปทสามญฺเญน มานํ ชปฺเปตฺวา อตฺตานํ สีหํ วิย มญฺญิตฺวา สีโห วิย สีหนาทํ นทีติ. เต ปาวจนํ ยถา ภูตํ [Pg.16] อชานิตฺวา สทฺทจฺฉายามตฺเตน ยถาภูตํ อตฺถํ นาม สึสุ. กิญฺจิ ปาวจนมฺปี อปเนสุํ. ตญฺจ สกคเณเยว โหติ, น ธมฺมวาทีคเณ. ธมฺมวินยํ วิโกเปตฺวา ยถิจฺฉิต วเสเนว จรึสุ. อยํ ปน มหาสงฺคีตินาม เอโก อธมฺมวาทีคโณ. 世尊(Bhagavā)般涅槃百年后，跋耆子比丘(Vajjiputtakā bhikkhū)等如前所说，阐明非法事，与第一次结集时被摈除的恶比丘们商议，寻求同伴，以“大结集”(Mahāsaṅgīti)之名，如大长老般举行结集。举行之后，他们便各自成立部派。啊！此事诚为可笑，犹如老狐狸因同为四足动物而生起我慢，自以为是狮子，作狮子吼。他们不如实了知圣言，仅凭语词之影，毁坏了如实之义。他们甚至移除了一些圣言。而此等（改动）仅存于其自部，不存于法说者之部。他们破坏了法与律，随心所欲而行。此名为“大结集”者，实乃一非法说者之部派。 ตโต ปจฺฉา กาลํ อติกฺกนฺเต ตโตเยว อญฺญมญฺญํ วาทโต ภิชฺชิตฺวา โคกุลิโกนาม เอโก คโณ เอกพฺโยหาโรนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉา โคกุลิกคณคณโตเยว อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา พหุสฺสุติโกนาม เอโก คโณ ปญฺญตฺติวาโทนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ปุนปิ เตหิเยว คเณหิ เจติยวาโทนาม เอโก คโณ ภิชฺชิ. 此后，时日稍久，彼等因相互论诤而分裂，名为牛家部(Gokulika)者为一部，名为一说部(Ekabyohāra)者为一部，如是分裂为二部。此后，又从牛家部中相互分裂，名为多闻部(Bahussutika)者为一部，名为说假部(Paññattivāda)者为一部，如是分裂为二部。复次，又从彼等部派中，分裂出名为制多山部(Cetiyavāda)的一部。 ตโต ปจฺฉา จิรกาลํ อติกฺกนฺเต ธมฺมวาทีคเณหิ วิสภาคคณํ ปวิสิตฺวา มหึสาสโกนาม เอโกคโณ วชฺชิปุตฺตโกนาม เอโกติ ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉาปิ วชฺชิปุตฺตกคณโตเยว อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา ธมฺมุตฺตริโกนาม เอโก คโณ, ภทฺทยานิโกนาม เอโก, ฉนฺนาคาริโกนาม เอโก, สมุติโกนาม เอโกติ จตฺตาโร คณา ภิชฺชึสุ. 其后过了很久，从说法者部中，因见解分歧，分裂出名为化地部(Mahīśāsaka)的一部与名为跋耆子部(Vajjiputtaka)的一部，如是分裂为二部。此后，又从跋耆子部中相互分裂，名为法上部(Dhammuttarika)者为一部，名为贤胄部(Bhaddayānika)者为一部，名为六城部(Channāgārika)者为一部，名为正量部(Sammitīya)者为一部，如是分裂为四部。 ปุนปิ มหึสาสกคณโต อญฺญมญฺญํ ภิชฺชิตฺวา สพฺพตฺถิวาโทนาม เอโก คโณ, ธมฺมคุตฺติโกนาม เอโก, กสฺสปิโยนาม เอโก, สงฺกนฺติโกนาม เอโก, สุตฺตวาโท นาม เอโกติ ปญฺจ คณา ภิชฺชึสุ. 复次，从化地部中相互分裂，名为一切有部(Sabbatthivāda)者为一部，名为法藏部(Dhammaguttika)者为一部，名为迦叶遗部(Kassapiya)者为一部，名为说转部(Saṅkantika)者为一部，名为说经部(Suttavāda)者为一部，如是分裂为五部。 เอวํ มชฺฌิมเทเส ทุติยสงฺคีตึ สงฺคายนฺตานํ มหาเถรานํ ธมฺมวาทีเถรวาทคณโต วิสุํ วิสุํ ภิชฺชมานา อธมฺมวาทีคณา สตฺตรส อเหสุํ. เต จ อธมฺมวาทีคณา สาสเน เถรปรมฺปราย อนนฺโต คธา. เต หิ สาสเน อุปการา น โหนฺติ, เถรปรมฺปราย จ ปเวเสตฺวา คณฺหิตุํ น สกฺกา, ยถา หํสคเณ พโก, ยถา จ โค คเณ [Pg.17] ควโช, ยถา จ สุวณฺณคเณ หารกุโฏติ. 如是，从于中土(Majjhimadesa)举行第二次结集的大长老们之说法者上座部中，分别分裂出的非说法部派，总共有十七个。此等非说法部派，于教法中，不入上座传承。彼等对教法实无助益，亦不能被纳入上座传承中，犹如雁群中之鹭，牛群中之野牛，黄金中之杂质。 มหากสฺสปตฺเถราทิโต ปน อาคตา เถรปรมฺปรา อุปาลิ ทาสโก เจวาติอาทินา ปริวารขนฺธเก สมนฺตปาสาทิกฏฺฐกถายญฺจ อาคตนเยเนว เวทิตพฺพา. 然而，自大迦叶(Mahākassapa)长老以来的上座传承，当依《附随》(Parivāra)的犍度与《普端严》(Samantapāsādikā)义注中所载之优波离(Upāli)、陀娑迦(Dāsaka)等次第而得知。 อุปาลิตฺเถราทีนํ ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา ยาว โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรา, ตาว เตสํ เถรานํ ปริสุทฺธา จาราทีนีติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นทิยา อุปริโสเต เมฆวสฺสานิ อนุมาเนตฺวา อโธโสเต นทิยา อุทกสฺส พาหุลฺลภาโว วิญฺญาตุํ สกฺกาติ อยํ การณานุมานนโย นาม. 由优波离(Upāli)长老等之清净行持等，可推断直至目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老，彼等诸长老亦具清净行持等；犹如由推断河之上游有云雨，可知其下游水量丰沛。此名为由因推论法。 ยาว ปน โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรา, ตาว เถรานํ ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา อุปาลิตฺเถรสฺส ปริสุทฺธาจาราทีนีติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นาม อุปริธูมํ ปสฺสิตฺวา อนุมาเนตฺวา อคฺคิ อตฺถีติ สกฺกา ญาตุนฺติ อยํ ผลานุมานน โย นาม. 又，由直至目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老为止，诸长老之清净行持等，可推知优波离(Upāli)长老之清净行持等；犹如见上空有烟，可推知其下有火。此名为由果推论法。 อทิภูตสฺส ปน อุปาลิตฺเถรสฺส อวสานภูตสฺส จ โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส ปริสุทฺธาจาราทีนิ อนุมาเนตฺวา มชฺเฌ ทาสกโสณสิคฺควาทีนํ เถรานํ ปริสุทฺธาจาราทีนิติ สกฺกา ญาตุํ, เสยฺยถาปิ นาม สิลาปฏฺฏสฺส โอรภาเค ปารภาเค จ มิคปทวฬญฺชนํ ทิสฺวา อนุมาเนตฺวา มชฺเฌ อปากฏํ ปทวฬญฺจนํ อตฺถีติ สกฺกา ญาตุนฺติ อยํ มิคปทวฬญฺชน นโย นาม. 又，由最初之优波离(Upāli)长老与最后之目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老的清净行持等，可推知中间之陀娑迦(Dāsaka)、须那(Soṇa)、悉伽瓦(Siggava)等长老的清净行持等；犹如见石板之此端与彼端有鹿足迹，可推知其中间亦有不显之足迹。此名为鹿足迹推论法。 เอวํ ตีหิ นเยหิ อยํ เถรวาทคโณ ธมฺมวาทีลชฺชิเปสโลติ เวทิตพฺโพ. เอวมุปริปิ นโย เนตพฺโพ. เถรปรมฺปรา จ ยาว โปตฺถการุฬา ปริวารขนฺธเก สมนฺต ปาสาทิกายญฺจ ตโต มหินฺโท อิฏฺฏิโยติอาทินา วุตฺต นเยน เวทิตพฺพาติ. 如是，当知此上座部由斯三法，乃是说法者、有惭者、可爱乐者。此理亦可向上推知。至于上座传承，直至书写成文，当依《附随》(Parivāra)的犍度与《普端严》(Samantapāsādikā)义注，及其后摩哂陀(Mahinda)、郁帝须(Iṭṭiya)等所说之法而得知。 อิติ สาสนวํเส นวฏฺฐานาคตสาสนวํสกถามคฺโค 《教史》中，九处所传教史篇。 นาม ปฐโม ปริจฺเฉโท. 第一章。 ๒. สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค 2. 锡兰岛教史篇 ๒. อิทานิ [Pg.18] สีหฬทีปสาสนกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ. 2. 如今，讲述锡兰岛教法史的时机已至，因此我将要讲述它。 สีหฬทีปญฺหิ สาสนสฺส ปติฏฺฐานภูตตฺตา เจติยคพฺภสทิสํ โหติ. สมฺมาสมฺพุทฺโธ กิร สีหฬทีปํ ธรมานกาเลปิ ติกฺขตฺตุํ อคมาสิ. ปฐมํ ยกฺขานํ ทมนตฺถํ เอกโกว คนฺตฺวา ยกฺเข ทเมตฺวา มยิ ปรินิพฺพุเต สีหฬทีเป สาสนํ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ ตมฺพปณฺณิทีเป อารกฺขํ กโรนฺโต ติกฺขตฺตุํ ทีปํ อาวิญฺฉิ. ทุติยํ มาตุลภาคิเนยฺยานํ นาครา ชูนํ ทมนตฺถาย เอกโกว คนฺตฺวา เต ทเมตฺวา อคมาสิ. ตติยํ ปญฺจภิกฺขุสตปริวาโร คนฺตฺวา มหาเจติยฏฺฐาเน จ ถูปารามเจติยฏฺฐาเน จ มหาโพธิปติฏฺฐิตฏฺฐาเน จ มหิยงฺคณเจติยฏฺฐาเน จ มุทิงฺคณเจติยฏฺฐาเน จ ทีฆวาปิ เจติยฏฺฐาเน จ กลฺยาณิยเจติยฏฺฐาเน จ นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา นิสีทิ. 锡兰岛(Sīhaḷadīpa)诚为教法之立足地，犹如佛塔之胎室。据说，正等觉者在世时，曾三次前往锡兰岛。第一次是为了调伏夜叉，独自前往，降伏夜叉后，于铜色洲(Tambapaṇṇidīpa)守护，并预言：“我般涅槃后，教法将立足于锡兰岛。”他三次巡视此岛。第二次是为了调伏舅甥二位龙王，独自前往，降伏他们后离去。第三次则与五百比丘众同行，于大塔(Mahācetiya)处、塔园寺(Thūpārāma)塔处、大菩提树安立处、摩喜央伽那(Mahiyaṅgaṇa)塔处、穆丁伽那(Mudiṅgaṇa)塔处、长池(Dīghavāpi)塔处及迦罗尼耶(Kalyāṇiya)塔处，入灭尽定而坐。 ตทา จ ปน สาสนํ โอคาเหตฺวาน ตาว ติฏฺฐติ. ปจฺฉา ปน ยถาวุตฺตตฺเถรปรมฺปราย สมภินิวิฏฺเฐน มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน เปสิโต มหินฺทตฺเถโร ชินจกฺเก ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต ทุติยกตฺติกมาเส อิฏฺฏิเยน อุตฺติเยน สมฺพุเลน ภทฺทสาเลน จาติ เอเตหิ เถเรหิ สทฺธึ สีหฬทีปํ อคมาสิ. โสณุตฺตรตฺเถราทโย ชินจกฺเก ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต ทุติยกตฺติกมาเสเยว สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อตฺตโน อตฺตโน สมฺปตฺตภารภูตํ ตํ ตํ ฐานํ อคมํสุ. 彼时，教法已然深入，并得以存续。其后，由笃行前述长老传承之大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老所派遣，摩哂陀长老于佛灭二百三十五年第二个迦提迦月(Kattika)，与伊提耶(Iṭṭiya)、郁提耶(Uttiya)、桑布拉(Sambuḷa)、吉祥娑罗(Bhaddasāla)诸位长老，一同前往锡兰岛。索那(Soṇa)与郁多罗(Uttara)长老等，亦于佛灭二百三十五年第二个迦提迦月，为建立教法，前往各自所负责之区域。 มหามหินฺทตฺเถโร ปน สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา ชินจกฺเก ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต เชฏฺฐมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สีหฬทีปํ สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อคมาสิ. เตเนว เตสุ นวสุ ฐาเนสุ สีหฬทีปํ ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิส เต [Pg.19] อคมาสิ. อญฺญานิ ปน อฏฺฐ ฐานานิ ปญฺจตึสาธิกทฺวิสเตเยว อคมาสีติ วิสุํว วตฺถเปตพฺโพ. 然而，大摩哂陀(Mahāmahinda)长老等待了七个月，于佛陀般涅槃后二百三十六年耆陀月(Jeṭṭhamāsa)月圆之日，为在锡兰岛建立教法而前往。因此，在这九个派遣地之中，前往锡兰岛是在二百三十六年。至于其他八个地方，则是在二百三十五年动身的。此事应分别说明。 กสฺมา ปน มหามหินฺทตฺเถโร สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา สพฺพปจฺฉา สีหฬทีปํ คจฺฉตีติ. สีหฬทีเป มุฏภิโว นาม ราชา ชราทุพฺพโล อโหติ, สาสนํ ปคฺคเหตุํ อสมตฺโถ, ตสฺส ปน ปุตฺโต เทวานํ ปิย ติสฺโส นาม ราชกุมาโร ทหโร สาสนํ ปคฺคเหตุํ สมตฺโถ ภวิสฺสติ, โส จ เทวานํ วิยติสฺโส รชฺชํ ตาว ลภตุ เวทิสฺสกคิรินคเร มาตุยา สทฺธึ ญาตเก ตาว ปสฺสามีติ อเปกฺขิตฺวา สตฺตมาสานิ อาคเมตฺวา ฉตฺตึสาธิกทฺวิสเตเยว ชินจกฺเก มหามหินฺทตฺเถโร สีหฬทีปํ คจฺฉตีติ เวทิตพฺพํ. 然则，大摩哂陀长老为何等待七个月，最后才前往锡兰岛呢？因为锡兰岛国王穆塔西瓦(Muṭasiva)年老体弱，无力护持教法；而其子天爱帝须(Devānaṃpiyatissa)王子年轻，将能护持教法。长老心想：“且待天爱帝须先获得王位，我亦可先于毗提舍山城(Vedissagiri)探望母亲与亲族。”他如此期盼，等待了七个月，于佛陀般涅槃后二百三十六年才前往锡兰岛。此事应如是了知。 มหามหินฺทตฺเถโร จ อิฏฺฏิยาทีหิ เถเรหิ จตูหิ ภาคิเนยฺเยน สุมนสามเณเรน ภณฺฑุเกน นาม อุปาสเก น จาติ เอเตหิ สทฺธึ ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต ชินจกฺเก เชฏฺฐมาสปุณฺณมิยํ สุวณฺณหํสา วิย เชฏฺฐมาเส นภํ อุคฺคนฺตฺวา อากาสมคฺเคน อนุราธปุรสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค มิสฺส กปพฺพตกูเฏ ปติฏฺฐาสิ. 大摩哂陀长老与伊提耶(Iṭṭiya)等四位长老，及其外甥苏摩那(Sumana)沙弥、名为班度迦(Bhaṇḍuka)的优婆塞，于佛陀般涅槃后二百三十六年耆陀月月圆之日，如金色天鹅般升入天空，循虚空之道，降立于阿努拉德普勒城东之密沙迦(Missaka)山顶。 เชฏฺฐมาสสฺส จ ปุณฺณมิยํ ลงฺกาทีเป เชฏฺฐมูลนกฺขตฺตสภา หุตฺวา มนุสฺสา ฉณํ อกํสุ. เตเนวาห สารตฺถทีปนิยํ นาม วินยฑีกายํ, เชฏฺฐมาสสฺส ปุณฺณมิยํ เชฏฺฐนกฺขตฺตํ มูลนกฺขตฺตํ วา โหตีติ. ตตฺถ จ ปุณฺณมินกฺขตฺตํ ราชมตฺตนฺเต ปุณฺณมินกฺขตฺตวิจารณนเยน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 于耆陀月月圆之日，楞伽岛(Laṅkādīpa)举行耆陀与根本星宿节庆，众人欢庆。因此，在名为《心义灯》的律疏中说：“耆陀月月圆之日，适逢耆陀星或根本星。”此处之月圆星宿，当知是依《罗阇摩坦特》(Rājamattanta)中考察月圆星宿之法而说。 เทวานํ ปิย ติสฺโส จ ราชา นกฺขตฺตํ นาม โฆสาเปตฺวา ฉณํ กาเรถาติ อมจฺเจ อาณาเปตฺวา จตฺตาลี สปุริสสหสฺสปริวาโร นครมฺหา นิกฺขมิตฺวา เยน มิสฺส กปพฺพโต, เตน ปายาสิ มิควํ กีฬิตุกาโม. อถ ตสฺมึ ปพฺพเต อธิวตฺถา เอกา เทวตา มิครูเปน ราชานํ ผโลเภตฺวา ปกฺโกสิตฺวา เถรสฺส อภิมุขํ อกาสิ. 天爱帝须王命令大臣：“宣布星宿节，举行庆典！”他率领四万随从出城，欲行猎鹿，向密沙迦山而去。其时，住于此山的一位天神化作鹿形，引诱国王，将其引至长老面前。 เถโร [Pg.20] ราชานํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา มมํเยว ราชา ปสฺสตุ มา อิตเรติ อธิฏฺฐหิตฺวา ติสฺส ติสฺส อิโต เอหีติ อาห. ราชา ตํ สุตฺวา จินฺเตสิ, อิมสฺมึ ทีเป ชาโต สกโลปิ มนุสฺโส มํ ติสฺโสติ นามํ คเหตฺวา อาลปิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, อยํ ปน ภินฺนภินฺนปฏธโร ภณฺฑุกาสาว วสโน มํ นาเมน อาลปติ, โก นุโข อยํ ภวิสฺสติ, มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วาติ. เถโร อาห,– 长老见国王前来，便决意：“愿王只见我，不见他人。”然后呼唤道：“帝须，帝须，到此来！”国王闻声心想：“在此岛上，无人敢直呼我‘帝须’之名。然此人身着碎布衣，剃发着袈裟，竟以名唤我。他究竟是谁？是人，抑或非人？”长老说道：—— สมณา มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกา; ตเวว อนุกมฺปาย, ชมฺพุทีปา อิธาคตาติ. 大王，我等是沙门，法王之声闻；唯出于对你的悲悯，从瞻部洲来到此地。 ตทา จ เทวานํ ปิยติสฺโส ราชา อโสกรญฺญา เปสิเตน อภิเสเกน เอกมาสาภิสิตฺโต อโหสิ. วิสาขปุณฺณมายํ หิสฺส อภิเสกมกํสุ. โส จ อโสกรญฺญา เปสิเต ธมฺมปณฺณากาเร รตนตฺตยคุณปฺปฏิสํยุตฺตํ สาสนปฺปวตฺตึ อจิรสุตํ อนุสฺสรมาโน ตํ เถรสฺส สมณา มยํ มหาราช, ธมฺมราชสฺส สาวกาติ วจนํ สุตฺวา อยฺยา นุโข อาคตาติ ตาวเทว อาวุธํ นิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ สมฺโมทนียํ กถํ กถยมาโน. ยถาห,– 当时，天爱帝须王接受阿育(Asoka)王所遣之灌顶礼，已有一月。其灌顶仪式，实于毘舍佉(Visākha)月月圆之日举行。他忆念着不久前听闻的、由阿育王所赠送的法礼，以及与三宝功德相应的教法源流，又听闻长老所言“大王，我等是沙门，法王之声闻”，心想：“尊者们真的来了！”便立即放下武器，坐于一旁，交谈问候。如言：—— อาวุธํ นิกฺขิปิตฺวาน, เอกมนฺตํ อุปาวิสิ; นิสชฺช ราชา สมฺโมทิ, พหุํ อตฺถูปสญฺหิตนฺติ. 放下手中器，坐于一旁处；君王欣然坐，多说有益语。 สมฺโมทนียํ กถญฺจ กุรุมาเนเยว ตสฺมึ ตานิปิ จตฺตาลีสปุริสสหสฺสานิ อาคนฺตฺวา สมฺปริวาเรสุํ. ตทาเถโร อิตเรปิ ฉ ชเน ทสฺเสสิ. ราชา ทิสฺวา อิเม กทา อาคตาติ อาห. มยา สทฺธึเยว มหาราชาติ. อิทานิ ปน ชมฺพุทีเป อญฺเญปิ เอวรูปา สมณา สนฺตีติ. สนฺติ [Pg.21] มหาราช เอตรหิชมฺพุทีโป กาลาวปชฺโชโต อิสิวาตปฏิวาโต, ตสฺมึ– 正当他们愉快交谈之际，那四万民众也来到并围绕着他们。当时长老又向国王展示了其他六人。国王见了问：“这些人何时来的？”答：“与我一同来的，大王。”国王又问：“现在瞻部洲中还有像他们这样的沙门吗？”答：“有的，大王。现在瞻部洲光明犹如迦罗瓦(Kālāvapa)之炬，圣者之风逆吹。其中——” เตวิชฺชา อิทฺธิปตฺตา จ, เจโตปริยโกวิทา; ขีณาสวา อรหนฺโต, พหู พุทฺธสฺส สาวกาติ. 三明通达证神通，善知他心智圆融；诸漏已尽阿罗汉，佛陀声闻众无穷。 ภนฺเต เกน อาคตตฺถาติ. เนว มหาราช อุทเกน, น ถเลนาติ. ราชา อากาเสน อาคตาติ อญฺญาสิ. เถโร อตฺถิ นุโข รญฺโญ ปสฺสาเวยฺยตฺติกนฺติ วีมํสนตฺถาย อาสนฺนํ อมฺพรุกฺขํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุจฺฉิ, – “尊者，您从何道而来？”“大王，非由水路，亦非陆路。”国王便知：“其从空中来。”为了试探国王是否聪慧，长老指着附近的一棵芒果树问道：—— กินฺนาโม มหาราช อยํ รุกฺโขติ. อมฺพรุกฺโข นาม ภนฺเตติ. อิมํ ปน มหาราช อมฺพํ มุญฺจิตฺวา อญฺโญ อมฺโพ อตฺถิ วา นตฺถิ วาติ. อตฺถิ ภนฺเต อญฺเญปิ พหู อมฺพรุกฺขาติ. อิมญฺจ อมฺพํ เต จ อมฺเพ มุญฺจิตฺวา อตฺถิ นุโข มหาราช อญฺเญ รุกฺขาติ. อตฺถิ ภนฺเต, เต ปน น อมฺพรุกฺขาติ. อญฺเญ จ อมฺเพ อนมฺเพ จ มุญฺจิตฺวา อตฺถิ ปน อญฺโญ รุกฺโขติ. อยเมว ภนฺเต อมฺพ รุกฺโขติ. สาธุ มหาราช ปณฺฑิโตสีติ. “大王，此树何名？”“名为芒果树，尊者。”“大王，除此芒果树外，还有别的芒果树吗？”“有的，尊者，尚有众多芒果树。”“除此芒果树与彼等芒果树外，大王，还有别的树吗？”“有的，尊者，但彼等非芒果树。”“除其他芒果树与非芒果树外，还有别的树吗？”“尊者，唯此芒果树。”“善哉，大王，汝实聪慧。” อตฺถิ ปน มหาราช เต ญาตกาติ. อตฺถิ ภนฺเต พหูชนาติ. เต มุญฺจิตฺวา เกจิ อญฺญาตกาปิ อตฺถิ มหาราชาติ. อญฺญาตกา ภนฺเต ญาตเกหิ พหุตราติ. ตวญาตเก จ อญฺญาตเก จ มุญฺจิตฺวา อตฺถญฺโญ โกจิ มหาราชาติ. อหเมว ภนฺเตติ. สาธุ มหาราช อตฺตา นาม อตฺตโน เนว ญาตโก น อญฺญาตโกติ. “大王，您有亲属吗？”“有的，尊者，有很多。”“大王，除去亲属，还有非亲属之人吗？”“尊者，非亲属比亲属更多。”“大王，除去您的亲属与非亲属，还有其他人吗？”“尊者，唯我而已。”“善哉，大王，所谓自我，于己既非亲属，亦非非亲属。” อถ เถโร ปณฺฑิโต ราชา สกฺขิสฺสติ ธมฺมํ อญฺญาตุนฺติ จูฬหตฺถิปโทปมสุตฺตํ กเถสิ. กถาปริโยสาเน ราชา ตีสุ สรเณสุ ปติฏฺฐหิ สทฺธึ จตฺตาลีสาย ปาณสหสฺเสหีติ. ตโต ปรํ ยํ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ ตํ สมนฺตปาสาทิกาทีสุ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. 于是长老心想：“此王贤明，必能了悟佛法”，便为之宣说《小象迹喻经》。说法结束时，国王与四万众生皆于三宝中确立信仰。此后所应说者，当依《普端严》等义注中所述之理而知。 อิจฺเจวํ สีหฬทีเป สาสนานุคฺคหณ มหินฺทตฺเถรโต อาคตา [Pg.22] สิสฺสปรมฺปรา พหู โหนฺติ, คณนปถํ วีติ วตฺตา. กถํ. มหามหินฺทตฺเถรสฺส สิสฺโส อริฏฺโฐ นาม เถโร, ตสฺส สิสฺโส ติสฺสทตฺโต, ตสฺส สิสฺโส กาฬสุมโน, ตสฺส สิสฺโส ทีโฆ, ตสฺส สิสฺโส ทีฆ สุมโน, ตสฺส สิสฺโส กาฬสุมโน, ตสฺส สิสฺโส นาโค, ตสฺส สิสฺโส พุทฺธรกฺขิโต, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส เรโว, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส จูฬนาโค, ตสฺส สิสฺโส ธมฺมปาลิ เอตา, ตสฺส สิสฺโส เขโม, ตสฺส สิสฺโส อุปลิสฺโส, ตสฺส สิสฺโส ผุสฺสเทโว, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส มหาปทุโม, ตสฺส สิสฺโส มหาสีโว, ตสฺส สิสฺโส อุปาลิ, ตสฺส สิสฺโส มหานาโค, ตสฺส สิสฺโส อภโย, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส สุมโน, ตสฺส สิสฺโส จูฬาภโย, ตสฺส สิสฺโส ติสฺโส, ตสฺส สิสฺโส จูฬเทโว, ตสฺส สิสฺโส สีโวติ. อยํ ยาว โปตฺถการุฬสงฺขาตา จตุตฺถสงฺคีติกา, ตาว เถรปรมฺปราติ ทฏฺฐพฺพา. 如是，在狮子岛(Sīhaḷadīpa)，由护持教法的摩哂陀长老所传来的弟子传承众多，不可胜数。如何？大摩哂陀(Mahāmahindatthera)长老的弟子名为阿利吒(Ariṭṭha)长老，其弟子是帝萨达多，其弟子是迦罗苏摩那(Kāḷasumana)，其弟子是提伽(Dīgha)，其弟子是提伽苏摩那(Dīghasumana)，其弟子是迦罗苏摩那，其弟子是那伽(Nāga)，其弟子是佛护，其弟子是帝沙（Tissa），其弟子是雷瓦(Reva)，其弟子是苏摩那(Sumana)，其弟子是小龙，其弟子是法护，其弟子是凯玛(Khema)，其弟子是优波离萨(Upalissa)，其弟子是普萨迭瓦，其弟子是苏摩那，其弟子是大红莲，其弟子是大希瓦，其弟子是优波离，其弟子是摩诃那伽(Mahānāga)，其弟子是无畏(Abhaya)，其弟子是帝须，其弟子是苏摩那，其弟子是小无畏，其弟子是帝须，其弟子是朱罗提婆(Cūḷadeva)，其弟子是希瓦(Sīva)。此传承应视为是直至名为书写结集(Potthakāruḷha)的第四次结集以来的长老传承。 วุตฺตญฺเหตํ อฏฺฐกถายํ,– ยาวชฺชภนา เตสํเยว อนฺเตวาสิกปรมฺปรภูตาย อาจริยปรมฺปราย อาภตนฺติติ เวทิตพฺพนฺติ. 义注中如是说：当知此乃由彼等之弟子辗转相传而成的阿阇梨传承，流传至今。 เอวํ เตสํ สิสฺสปรมฺปรภูตา อาจริยปรมฺปรา ยาวชฺชตนา สาสเน ปากฏา หุตฺวา อาคจฺฉนฺตีติ เวทิตพฺพ. 当知，彼等师徒相传之法脉，直至今日，于教法中昭然流传。 สาสเน วินยธเรหิ นาม ติลกฺขณสมฺปนฺเนหิ ภวิตพฺพํ. ตีณิ หิ วินยธรสฺส ลกฺขณานิ อิจฺฉิ ตพฺพานิ. กตมานิ ตีณิ. สุตฺตญฺจสฺส สฺวาคตํ โหติ สุปฺปวตฺติ สุวินิจฺฉิตํ สุตฺตโต อนุพฺยญฺชนโตติ อิทเมกํ ลกฺขณํ, วินเย โข ปน ฐิโต โหติ อสํหีโรติ อิทํ ทุติยํ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหติ สุมนสิกตา สุปธาริตาติ อิทํ ตติยํ. 于教法中，持律者当具三相。持律者有三相值得期许。何为三相？一者，于契经善能受持、善能讲说、善能决择，于经文与细节皆善通晓。二者，安住于律，不动不摇。三者，于师长传承善能领受、善能作意、善能审察。 ตตฺถ [Pg.23] อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหตีติ เถรปรมฺปรา วํสปรมฺปรา จสฺส สุฏฺฐุคหิตา โหติ. สุมนสิกตาติ สุฏฺฐุ มนสิกตา, อาวชฺชิตมตฺเต ญชฺชลิ ตปฺปทีโป วิย โหติ. 其中，“于师长传承善能领受”，是指于长老传承及世系传承皆善受持。“善能作意”，是指善于作意，心念才动，便如明灯之燃。 สุปธาริตาติ สุฏฺฐุ อุปธาริตา, ปุพฺพาปรานุสนฺธิโต อตฺถโต การณโต จ อุป ธาริตา. อตฺตโน มตึ ปหาย อาจริยสุทฺธิยา วตฺตา โหติ, มยฺหํ อาจริโย อสุกาจริยสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ, โส อสุกสฺสาติ เอวํ สพฺพํ อาจริยปรมฺปรํ เถร วาทงฺคํ อาหริตฺวา ยาว อุปาลิตฺเถโร สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหีติ ปาเปตฺวา ฐเปติ. ตโตปิ อาหริตฺวา อุปาลิตฺเถโร สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ, ทาสกตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส อุปาลิตฺเถรสฺส, โสณกตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส โทสกตฺเถรสฺส, สิคฺควตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส โสณกตฺเถรสฺส, โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส สิคฺควตฺเถรสฺส จณฺฑ วชฺชิตฺเถรสฺส จาติ เอวํ สพฺพํ อาจริยปรมฺปรํ เถรวาทงฺคํ อาหริตฺวา อตฺตโน อาจริยํ ปาเปตฺวา ฐเปติ. เอวํ อุคฺคหิตา หิ อาจริยปรมฺปรา สุคฺคหิตา โหติ. “善能审察”，是指善于审察，依前后文义、事理因由而审察。舍弃己见，随师长之清净而行，谓：“我师从某师学，彼师复从某师学。”如是引述上座部之一切师长传承，上溯至于优波离长老于正等觉者座前亲受，而确立之。复从彼处引述，优波离长老于正等觉者座前亲受，达萨迦(Dāsaka)长老从其戒师优波离长老受，须那迦(Soṇaka)长老从其戒师达萨迦长老受，悉伽瓦长老从其戒师须那迦长老受，目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老从其戒师悉伽瓦长老与旃陀跋耆(Caṇḍavajjī)长老受。如是引述上座部之一切师长传承，下至己师而确立之。如是领受之师长传承，方为善领受。 เอวํ อสกฺโกนฺเตน ปน ทฺเว ตโย ปริวฏฺฏา อุคฺคเหตพฺพา. สพฺพปจฺฉิเมน หิ นเยน ยถา อาจริโย จ อาจริยาจริโย จ ปาฬิญฺจ ปริปุญฺฉญฺจ วทนฺติ, ตถา ญาตุํ วตฺตตีติ. 若不能如是，亦应学习两三遍。毕竟，最终当依师长与师长之师长所说之巴利及其义解而了知。 ยถา วุตฺตตฺเถรปรมฺปรา ปน ภควโต ธรมานกาลโต ปฏฺฐาย ยาว โปตฺถการุฬา มุขปาเฐเนว ปิฏกตฺตยํ ธาเรสุํ, ปริปุณฺณํ ปน กตฺวา โปตฺถเก ลิขิตฺวา น ฐเปนฺติ. เอวํ มหาเถรา ทุกฺกรกมฺมํ กตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. ตตฺริทํ วตฺถุ,– 如前所述之长老传承，自世尊住世时起，直至书写成册，皆仅以口诵持守三藏，并未将其完整地书写于典籍中。如是，诸大长老行难行之事，护持了教法。其事如下： สีหฬทีเป กิร จณฺฑาลติสฺสภเยน สงฺขุพฺภิตฺวา เทโว [Pg.24] จ อวสฺสิตฺวา ทุพฺภิกฺขภยํ อุปฺปชฺชิ. ตทา อกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา ตุมฺเห ภนฺเต ปิฏกํ ธาเรตุํ น สกฺขิสฺสถ, นาวํ ปน อารูหิตฺวา ชมฺพุทีปํ คจฺฉถ, สเจ นาวา อปฺปโหนกา ภเวยฺย, กฏฺเฐน วา เวฬุนา วา ตรถ, อภยตฺถาย ปน มยํ รกฺขิสฺสามาติ อาห. 据说在锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，因惧怕旃陀罗帝须(Caṇḍālatissa)而动乱不安，天又不雨，饥荒之惧随之而生。彼时天帝释前来，说道：“诸位尊者，你们将无法持守三藏，应乘船前往瞻部洲。倘若船只不足，便以木筏或竹筏渡过，为保平安，我等必将护佑。” ตทา สฏฺฐิมตฺตา ภิกฺขู สมุทฺทตีรํ คนฺตฺวา ปุน เอตทโหสิ,– มยํ ชมฺพุทีปํ น คจฺฉิสฺสาม, อิเธว วสิตฺวา เตปิฏกํ ธาริสฺสามาติ. ตโต ปจฺฉา นาวา ติตฺถโต นิวตฺติตฺวา สีหฬทีเปกเทสํ มลยชนปทํ คนฺตฺวา มูลผลาทีหิเยว ยาเปตฺวา สชฺฌายํ อกํสุ. ฉาตกภเยน อติปีฬิตา หุตฺวา เอวมฺปิ กาตุํ อสกฺโกนฺโต วาฬุกตเล อุรํ ฐเปตฺวา สีเสน สีสํ อภิมุขํ กตฺวา วาจํ อนิจฺฉาเรตฺวา มนสาเยว อกํสุ. เอวํ ทฺวาทสวสฺสานิ สทฺธึ อฏฺฐกถาย เตปิฏกํ รกฺขิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ. 当时约有六十位比丘来到海边，复又思忖：“我等不去瞻部洲了，就在此地安住，持守三藏。”之后，他们让船从渡口返回，前往锡兰岛一地，即马拉雅地方，仅靠根茎果实等维生，勤于诵习。因饥饿之苦逼迫至极，甚至无法出声诵读，他们便将胸口贴在沙地上，头与头相对，不出言声，仅在心中默诵。如是十二年，他们连同义注一起守护三藏，护持了教法。 ทฺวาทสวสฺเสสุ ปน อติกฺกนฺเตสุ ตํ ภยํ วูปสมิตฺวา ปุพฺเพ ชมฺพุทีปํ คจฺฉนฺตา สตฺตภิกฺขุสตา อาคนฺตฺวา สีหฬทีเปกเทสํ รามชนปเท มณฺฑลารามวิหารํ อาปชฺชึสุ. เตปิ สฏฺฐิมตฺตา ภิกฺขู ตเมว วิหารํ คนฺตฺวา อญฺญมญฺญํ สมฺมนฺเตตฺวา สชฺฌายึสุ. ตทา อญฺญมญฺญํ สเมนฺติ, น วิรุชฺฌนฺติ, คงฺคาทเกน วิย ยมุโนทกํ สํสนฺเทนฺติ. เอวํ ปิฏกตฺตยํ มุขปาเฐเนว ธาเรตฺวา มหาเถรา ทุกฺกรกมฺมํ กโรนฺตีติ เวทิตพฺพา. 十二年过去后，那种恐惧平息了。先前前往瞻部洲的七百位比丘回来，抵达锡兰岛罗摩国(Rāmajanapada)境内的曼陀罗园寺。那大约六十位的比丘也来到该寺，互相商议后共同诵读。那时他们彼此和合，没有争端，就像恒河之水与亚穆纳河水融合一般。应当知道，那些大长老们就这样以口诵的方式持诵三藏，是在做难以做到的事情。 ยมฺปิ ปริยตฺตึ เอกปทมตฺตมฺปิ อวิรชฺฌิตฺวา ธาเรนฺติ, ตํ ทุกฺกรกมฺมเมว. 他们忆持教理，哪怕仅一个词也不错失，那也是难行之事。 สีหฬทีเป กิร ปุนพฺพสุกสฺส นาม กุฏุมฺพิกสฺส ปุตฺโต ติสฺสตฺเถโร พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหิตฺวา อิมํ ชมฺพุทีปํ อาคนฺตฺวา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรสฺส สนฺติเก พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหิตฺวา คจฺฉนฺโต นาวํ อภิรูหนติตฺเถ เอกสฺมึ ปเท อุปฺปนฺนกงฺโข โยชนสตมคฺคํ นิวตฺติตฺวา อาจริยสฺส สนฺติกํ อาคจฺฉนฺโต [Pg.25] อนฺตรามคฺเค เอกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ปญฺหํ กเถสิ. โส ปสีทิตฺวา สตสหสฺสคฺฆนกํ กมฺปลํ อทาสิ. โสปิ ตํ อาหริตฺวา อาจริยสฺส อทาสิ. เถโร วา สิยา โกฏฺเฏตฺวา นิสีทนฏฺฐาเน ปริภณฺฑํ กาเรสิ. กิมตฺถายาติ. ปจฺฉิมาย ชนตาย อนุคฺคหตฺถาย. เอวํ กิรสฺส อโหสิ,– อมฺหากํ คตมคฺคํ อาวชฺชิตฺวา อนาคเต สพฺรหฺมจาริโน ปฏิปตฺตึ ปูเรตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺตีติ. ติสฺสตฺเถโรปิ อาจริยสฺส สนฺติเก กงฺขํ ฉินฺทิตฺวา สีหฬทีปเมว สกฏฺฐานํ อาคมาสีติ. อิจฺเจวํ ปริยตฺตึ เอกปทมตฺตมฺปิ อวิรชฺฌิตฺวา ธารณมฺปิ ทุกฺกรกมฺมเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ. 据说在锡兰岛，有位名叫布纳跋苏(Punabbasu)的居士之子提萨长老，学习了佛言后，来到此瞻部洲，在优那迦法护长老(Yonakadhammarakkhita Thera)座下学习佛言。返回时，在登船的渡口，他对一个词生起疑惑，便折返百由旬的路程回到老师身边。途中，他为一位居士解答了一个问题，那居士心生欢喜，布施了价值十万的毛毯(kampala)。他也将它带回供养老师。长老或许是让人把它裁剪了，制成坐具。为何如此？为了利益后人。据说他这样想：“未来的梵行者们回顾我们所走过的路，将会认为应当圆满此行道。”提萨长老在老师处断除了疑惑后，就回到了锡兰岛自己的住处。由此应当看到，忆持教理，哪怕仅一个词也不错失，也是难行之事。 ยมฺปิ เยภุยฺเยน ปคุณํ น กโรนฺติ, ตสฺส อนนฺตรธานตฺถาย อสมฺโมสตฺถาย อุคฺคหธารณาทิวเสน รกฺขนมฺปิ กโรนฺติ, ตํ ทุกฺกรกมฺมเมว. 对于那些多数人不能熟练掌握的教法，为了不让它消失和混乱，通过学习、忆持等方式来守护，那也是难行之事。 สีหฬทีเปเยว กิร มหาภเย เอกสฺเสว ภิกฺขุโน มหานิทฺเทโส ปคุโณ อโหสิ. อถ จตุนิกายิกติสฺสตฺเถรสฺส อุปชฺฌาโย มหาติปิฏกตฺเถโร นาม มหารกฺขิตตฺเถรํอาห,– อาวุโส มหารกฺขิต อสุกสฺส สนฺติเก มหานิทฺเทสํ คณฺหาหีติ. ปาโปกิรายํ ภนฺเต น คณฺหามีติ. คณฺหาวุโส อหํ เต สนฺติเก นิสีทิสฺสามีติ. สาธุ ภนฺเต ตุมฺเหสุ นิสินฺเนสุ คณฺหิสฺสามีติ ปฏฺฐปตฺวา รตฺตินฺทิวํ นิรนฺตรํ ปริยาปุณนฺโต โอสานทิวเส เหฏฺฐามญฺเจ อิตฺถึ ทิสฺวา ภนฺเต สุตํเยว เม ปุพฺเพ, สจาหํ เอวํ ชาเนยฺยํ, น อีทิสสฺส สนฺติเก ธมฺมํ ปริยาปุเณยฺยนฺติ อาห. ตสฺส ปน สนฺติเก พหู มหาเถรา อุคฺคณฺหิตฺวา มหานิทฺเทสํ ปติฏฺฐาเปสุํ. เอวํ ยํ เยภุยฺเยน ปคุณํ น กโรนฺติ, ตสฺส อนนฺตรธานตฺถาย อสมฺโมสตฺตาย อุคฺคหธารณาทิวเสน รกฺขนมฺปิ ทุกฺกรกมฺมํ เยวาติ ทฏฺฐพฺพํ. 据说在锡兰岛大恐怖时期，只有一位比丘精通《大义释》(Mahāniddesa)。当时，四尼柯耶帝须长老(Catunikāyika-Tissatthera)的戒师，名为大三藏的长老，对大护长老说：“贤友大护，你去某某人那里学习《大义释》吧。”“尊者，据说此人品行不好，我不学。”“贤友，你学吧，我会坐在你旁边。”“好的，尊者，您在座我就学。”他于是开始日夜不辍地学习，直到学完那天，看到床下有个女人，便说：“尊者，我早就听说了。如果我早知道是这样，就不会在这种人身边学法了。”然而，许多大长老在他座下学习后，使得《大义释》得以确立。由此应当看到，对于那些多数人不能熟练掌握的教法，为了不让它消失和混乱，通过学习、忆持等方式来守护，也是难行之事。 อิจฺเจวํ ภควโต ธรมานกาลโต ปภุติ จิรกาลํ ยถาวุตฺตมหาเถรปรมฺปรา ปริยตฺตึ มุขปาเฐเนว ธาเรสุํ[Pg.26]. อโหวต โปราณิกานํ มหาเถรานํ สติปญฺญาสมาธิเวปุลฺลตาย หิ เต มุขปาเฐเนว ธาเรตุ สกฺกาติ. มุขปาเฐเนว โปราณกตฺเถรานํ ปริยตฺติธารณํ ปญฺจนวุตาธิกานิ จตุสตานิ อโหสิ. 如是，从世尊住世时起，长久以来，如前所述的大长老传承便以口诵方式保持教法。啊！古代的大长老们，由于念力、智慧和定力的丰足，确实能够只用口诵来忆持教法。古代长老们以口诵方式传承教法，共历时四百九十五年。 ภควโต ปรินิพฺพานโต มหาวํสสารตฺถสงฺคเหสุ อาคตนเยน ชินจกฺเก ปณฺณาสฺสาธิเก จตุสเต สมฺปตฺเต ตมฺพปณฺณิทีเป ราชูนํ อฏฺฐารสมโก’สทฺธาติสฺสสฺส นาม รญฺโญ ปุตฺโต วฏฺฏคามณิ นาม ราชา รชฺชํ ปตฺวา ฉวสฺสกาเล อนาคเต สตฺตา หีนสติปญฺญาสมาธิกา หุตฺวา น สกฺขิสฺสนฺติ มุขปาเฐน ธาเรตุนฺติ อุปปริกฺขิตฺวา ปุพฺเพ วุตฺเตหิ มหาเถเรหิ อนุปุพฺเพน อาคตา ปญฺจมตฺตา มหาเถรสตา วฏฺฏคามณิราชานํ นิสฺสาย ตมฺพปณฺณิทีเปกเทเส มลยชนปเท อาโลกเลเณ อฏฺฐกถาย สหปิฏกตฺตยํ โปตฺถเก อาโรเปสุํ. 据《大史精要集》(Mahāvaṃsasāratthasaṅgaha)所载，世尊般涅槃后，当佛法流传至第四百五十年时，在铜鍱洲(Tambapaṇṇidīpa)，诸王中第十八位阿萨达帝须(Asaddhātissa)王之子，名为瓦塔伽马尼(Vaṭṭagāmaṇi)的国王，于其即位第六年，预见到未来众生因正念、智慧与禅定衰退，将无法以口诵方式持守教法。于是，（依传统）次第传承的五百位大长老，在瓦塔伽马尼王的护持下，于铜鍱洲境内马拉雅(Malaya)地方的阿罗迦洞(Ālokaleṇa)，将三藏连同义注书写于贝叶上。 ตญฺจ ยถาวุตฺตสงฺคีติโย อุปนิธาย จตุตฺถสงฺคีติเยว นามาติ เวทิตพฺพา. วุตฺตญฺเหตํ สารตฺถทีปนิยํ นาม วินยฏีกายํ,– จตุตฺถสงฺคีติสทิสา หิ โปตฺถกาโรหสงฺคีตีติ. 应知，与前述诸结集相比，此次亦可名为第四次结集。在名为《心义灯》的律藏复注中也曾说道：“书本记录之结集，实则等同于第四次结集。” สีหฬทีเป ปน วฏฺฏคามณิราชา มรมฺมรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร เอโก นาม กุกฺกุฏสีสราชา จ เอกกาเลน รชฺชํ กาเรสิ. อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปภิกฺขุหิ อิธ เปสิตสนฺเทสกถายํ ปน เตตฺตึสาธิกจตุสเต สมฺปตฺเต โปตฺถการุฬํ อกํสูติ อาคตํ. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ,– เตตฺตึสาธิกจตุวสฺสสตปริมาณกาลนฺติ. 然而，在锡兰岛瓦塔伽马尼王统治时期，缅甸斯里凯塔城(Sirikhetta)亦有一位名为库库塔西萨(Kukkuṭasīsa)的国王同时在位。另据阿玛拉普拉城的创建者为王时，锡兰岛比丘派遣至此地的信函中所载，当（佛法流传）至第四百三十三年时，他们将（经典）书写于贝叶上。彼处曾言：“时约四百三十三年。” อิทํ สีหฬทีเป ยาว โปตฺถการุฬฺหา 此乃锡兰岛（经典）书写成册之事 สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 教法之确立。 อถาปรํ [Pg.27] ชมฺพุทีเป สีหฬทีเป จ ภิกฺขู วิสุํ วิสุํ คณวเสน ภิชฺชึสุ, ยถา อโนตตฺตทหโต นิกฺขมนนทิยา คงฺคายมุนาทิวเสน ภิชฺชนฺตีติ. ตตฺถ ชมฺพุทีเป คณานํ ภิชฺชมานตํ อุปริเยว วกฺขาม. 此后，瞻部洲与锡兰岛的比丘们，各自依部派而分裂，犹如从阿耨达池流出的河流，分为恒河、亚穆纳等。其中，瞻部洲诸部派分裂之事，将于后文叙述。 สีหฬทีเป ปน คณานํ ภิชฺชมานตา เอวํ ทฏฺฐพฺพา. กถํ. สีหฬทีเป หิ สาสนสฺส ปติฏฺฐมานกาลโต อฏฺฐารสาธิ กทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต วฏฺฏคามณิรญฺญา การาวิเต อภยคิริวิหาเร ปริวารขนฺธกํ ปาฐโต จ อตฺถโต จ วิปลฺลาสํ กตฺวา มหาวิหารวาสิคณโต ปุถุ หุตฺวา เอโก คโณ ภิชฺชิ, โส อภยคิริวาสิคโณ นาม, ธมฺมรุจิคโณติ จ ตสฺเสว นามํ. 于锡兰岛，诸部派之分裂应如是见。云何见耶？于锡兰岛，正法确立二百一十八年后，于伐吒伽摩尼(Vaṭṭagāmaṇi)王所建之无畏山寺中，有人对《附随》之文义加以歪曲，从大寺住部中分离，自成一部，名为无畏山住部，亦名法喜部(Dhammaruci)。 อภยคิริวาสิคณสฺส ภิชฺชมานโต ทฺเวจตฺตาลีสาธิกติวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหาเสเนน นาม รญฺญา การาปิเต เชตวนวิหาเร ภิกฺขู อุภโตวิสงฺคปาเฐ วิปรีตวเสน อภิสงฺขริตฺวา อภยคิริวาสิคณโต วิสุํ เอโก คโณ อโหสิ, โส เชตวนวาสิคโณ นาม, สาคลิยคโณติ จ ตสฺเสว นามํ. 无畏山住部分裂三百四十二年后，于大军王所建之祇陀林寺中，有比丘以颠倒之方式解说两部《广解》(Ubhatovibhaṅga)之文句，从无畏山住部中分离，另成一部，名为祇陀林住部，亦名娑伽利部(Sāgaliya)。 เชตวน วาสิคณสฺส ภิชฺชมานกาลโต เอกปญฺญาสวสฺสาธิกานํ ติณฺณํ วสฺสสตานํ อุปริ กุรุนฺทวาสิโน จ โกลมฺพวาสิโน จ ภิกฺขู ภาคิเนยฺยํ ทาฐาปตึ นาม ราชานํ นิสฺสาย อุภโตวิภงฺคปริวารขนฺธกปาเฐ วิปรีตวเสน อภิสงฺขริตฺวา วุตฺเตหิ ทฺวีหิ คเณหิ วิสุํ หุตฺวา มหาวิหาร วาสิคณฺหตฺตมํ ตุลยิตฺวา อุปธาเรตฺวา มหาวิหารนามํ คเหตฺวา เอโก คโณ ภิชฺชิ. เอวํ สีหฬทีเป มหามหินฺทตฺเถราทีนํ วํสภูเตน มหาวิหารวาสิ คเณน สทฺธึ จตฺตาโร คณา ภิชฺชึสุ. 祇陀林住部分裂三百五十一年后，《古仑谛》住部与科伦跋(Kolamba)住部之比丘，依止名为达荼钵底(Dāṭhāpati)之外甥国王，以颠倒之方式解说两部《广解》、《附随》与诸犍度之文句。彼等与前述二部派分离，经衡量思虑后，自称大寺住部，并取“大寺”之名，于是又分裂出一部。如是，于锡兰岛，连同源自摩哂陀长老等传承之大寺住部，共分裂为四部。 ตตฺถ มหาวิหารวาสิ คโณเยว เอโก ธมฺมวาที อโหสิ, เสสา ปน อธมฺมวาทิโน. เต จ ตโย อธมฺมวาทิโน คณา ภูตตฺถํ ปหาย อภูตตฺเถน ธมฺมํ อครุํ กตฺวา จรึสูติ [Pg.28] วจนโต สีหฬทีเป อธมฺมวาทิโน ตโยปิ อลชฺชิโน คณา ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนาทิสิกฺขาปทานิ อนาทิยิตฺวา วิจรึสุ. ตโต ปฏฺฐาย สาสเน เอกจฺจานํ ภิกฺขูนํ นานปฺปการวเสน นิวาสนปารุปนาทีนิ ทิสฺสนฺติติ เวทิตพฺพํ. 其中，唯大寺住部为正法说者，其余皆为非法说者。诚如所载，彼三非法说者部派，舍弃真实义，以非真实义，不敬重正法而行。是故于锡兰岛，彼三无耻之非法部派，不持守周正、善覆等学处而游荡。当知，自尔时起，教法中某些比丘之穿着等事，始见种种不同。 อธมฺมวาทิคณานํ ภิชฺชมานกาลโต สตฺตวีสาธิกานํ ปญฺจสตานํ วสฺสานญฺจ อุปริ สิริสงฺฆโพธิ นาม ราชา มหาวิหาร คณสฺส ปกฺโข หุตฺวา อธมฺมวาทินา ตโย คเณ นิคฺคหิตฺวา ชินสาสนํ ปคฺคเหสิ. โส จ สิริสงฺฆ โพธิราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ อริมนฺทนนคเร อนุรุทฺเธน นาม รญฺญา สมกาลวเสน รชฺชสมฺปตฺตึ อนุภวิ. 非法说者部派分裂五百二十七年后，有名吉祥僧伽菩提之国王，为大寺住部之拥护者，制伏三非法说者部派，扶持胜者之教。此吉祥僧伽菩提王，与我国缅甸阿梨曼陀那城(Arimandana)之阿那律王，于同一时期享受王位。 ตโต ปจฺฉา สีหฬทีเป โวหารกติสฺสสฺส นาม รญฺโญ กาเล กปิเลน นาม อมจฺเจน สทฺธึ มนฺเตตฺวา มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู นิสฺสาย อธมฺมวาทิคเณ นิคฺคณฺหิตฺวา ชินสาสนํ ปคฺคณฺหาติ. 此后，于锡兰岛伏诃罗帝须(Vohārakatissa)王时期，国王与名为迦毗罗(Kapila)之大臣商议后，依靠大寺住部之比丘，制伏非法说者部派，扶持胜者之教。 ตโต ปจฺฉา จ โคฏฺฐาภยสฺส นาม รญฺโญ กาเล อภยคิริ วาสิโน ภิกฺขู ปรสมุทฺทํ ปพฺพาเชตฺวา มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู นิสฺสาย สาสนํ วิโสธยิ. 此后，于名为瞿昙婆耶(Goṭṭhābhaya)之国王时期，彼将无畏山住部之比丘驱逐至海外，并依靠大寺住部之比丘净化教法。 ตโต ปจฺฉาปิ โคฏฺฐาภยรญฺโญ ปุตฺตภูตสฺส มหาเสนสฺส นาม รญฺโญ กาเล อภยคิริวาสีนํ ภิกฺขูนํ อพฺภนฺตเร สงฺฆมิตฺโต นาม เอโก ภิกฺขุ รญฺโญ ปธานาจริโย หุตฺวา มหามหินฺทตฺเถราทีนํ อรหนฺตานํ นิวาสฏฺฐานภูตํ มหาวิหารารามํ วินสฺสิตุํ มหาเสนรญฺญา มนฺเตตฺวา อารภิ. ตทา นววสฺสานิ มหาวิหาเร ภิกฺขุ สญฺโญ อโหสิ. อโหวต มหาเถรานํ มหิทฺธิกานํ นิวาสฏฺฐานํ อลชฺชิโน ภิกฺขู วินสฺสาเปสุํ, สุวณฺณหํสฺสานํ นิวาสฏฺฐานํ กากา วิยาติ. 此后，于瞿昙婆耶王之子，名为大军之国王时期，无畏山住部比丘中，有一名僧伽蜜多之比丘，成为国王之国师。彼与大军王商议，着手摧毁作为摩哂陀长老等阿罗汉住处之大寺。当时，大寺九年之间空无一僧。呜呼！无耻比丘竟摧毁大神通长老之住处，犹如乌鸦占据金天鹅之住所。 เชตวนวาสีนญฺจ ภิกฺขูนํ อพฺภนฺตเร เอโก ติสฺโส นาม ภิกฺขุ เตเนว รญฺญา มนฺเตตฺวา มหาวิหาเร สีมํ สมูหนิ[Pg.29]. อเฉกตฺตา ปน เตสํ สีมสมูหนกมฺมํ น สมฺปชฺชีติ. อโหวต ทุสฺสีลานํ ปาปกานํ กมฺมํ อจฺฉริยํ, เสยฺยถาปิ นาม สาขมิโค อคฺคคฺโฆ กาสิวตฺถํ มหคฺฆํ ภินฺนติ, เอวเมว ภินฺทิตพฺพวตฺถุนา เภทกปุคฺคโล อติวิย ทูโร อโหสีติ. ภวนฺติ เจตฺถ, – 祇陀林住部比丘中，有一名帝须(Tisso)之比丘，与同一位国王商议后，于大寺中拔除结界。然因其不善巧，此拔除结界之羯磨并未成功。唉！破戒恶人之行，实为奇特！犹如卑劣之枝猴毁坏价值连城之迦尸(Kāsi)布，破坏者与所破坏之物，实不相称。对此有偈颂说： ยถา สาขมิโค ปาโป, อปฺปคฺโฆเยว กาสิกํ; มหคฺฆํ กจฺจ ภินฺนํภินฺนํ, มหุสฺสาเหน ฉินฺทติ. 犹如卑劣恶枝猴，自身价值微不足道，奋力撕毁价值连城之迦尸衣。 เอวํ อธมฺมวาที ปาโป, ธมฺมวาทิคณํ สุภํ; มหุสฺสาเหน ภินฺทยิ, อโห อจฺฉริโย อยํ. 如是邪恶非法说，奋力破坏清净之正法僧团；呜呼此事何奇哉！ อารกา ทูรโต อาสุํ, ภินฺทิตพฺเพหิ เภทกา; ภูมิโตว ภวคฺคนฺโต, อโห กมฺมํ อชานตนฺติ. 破坏者与所破物，相去甚远，如地至有顶。唉！彼等实不了知业！ อิจฺเจวํ อธมฺมวาทิคณานํ พลวตาย ธมฺมวาทิคโณ ปริหายติ. ยถา หิ คิชฺฌสกุณสฺส ปกฺขวาเตน สุวณฺณหํสา ปกติยา ฐาตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวเมว อธมฺมวาทีนํ พลวตาย ธมฺมวาที ปริหายติ. พฺยคฺฆวเน วิย สุวณฺณมิโค นิลฺลยิตฺวา โคจรํ คณฺหาติ, ยถารุจิวเสน ธมฺมํ จริตุํ โอกาสํ น ลภิ. 如是，因非法说者团体势力强大，正法说者团体便会衰退。犹如因鹫鸟之翼风，金天鹅无法自然安住；同样，因非法说者势力强大，正法说者亦会衰退。又如金鹿于虎林中，需躲藏觅食，（正法说者）亦不得机会随心奉行正法。 สีหฬทีเป สาสนสฺส ปติฏฺฐานโต ทฺวิสตฺตตาธิกานํ จตุสตานํ วสฺสสหสฺสานญฺจ อุปริ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปรินิพฺพานโต อฏฺฐสตฺตสตาธิกานํ วสฺสสหสฺสานํ อุปริ มหาราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน ราชา ญทุมฺพรคิริวาสิกสฺสปตฺเถรคฺคมุขา มหาวิหารวาสิโน ภิกฺขู ตเมว ราชานํ นิสฺสาย สาสเน มลํ วิโสเธสุํ, ยถา เหรญฺญิโก หิรญฺเญ มลนฺติ. 教法于锡兰岛确立后一千四百七十二年，正等觉者般涅槃后一千八百七十八年时，有名为“大王”(Mahārājā)之国王统治国家。以居于杜巴拉山(Ñadumbaragiri)之迦叶(Kassapa)上座为首的大寺住部比丘们，依靠这位国王，清除了教法中之垢染，犹如金匠清除黄金中之杂质。 มหาวิหารวาสิคณโต อญฺเญ อธมฺมวาทินา อุปฺปพฺพา เชตฺวา [Pg.30] วิโสเธสุํ. โส จ มหาราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร นรปติจญฺญิสูนา นาม รญฺญา สมกาล วเสน รชฺชํ กาเรสีติ เวทิตพฺโพ. 他们将大寺住部以外的非法论者驱逐还俗，从而清净了教法。应知，这位大王与我国缅甸(Marammaraṭṭha)阿利摩陀那城(Arimaddananagara)的那罗波帝悉都王(Narapatisithu)为同一时代，皆在位为王。 ตโต ปจฺฉา วิ วิชยพาหุราชานํ ปรกฺกมพาหุราชานญฺจ นิสฺสาย มหาวิหาร วาสิโน ภิกฺขู สาสนํ ปริสุทฺธํ อกํสุ, อธมฺมวาทิโน สพฺเพปิ อุปฺปพฺพาเชตฺวา มหาวิหารวาสิคโณเยว เอโก ปติฏฺฐหิ, ยถา อพฺภาทิอุปกฺกิเลสมเลหิ วิมุตฺโต นิสานาโถติ. 此后，依靠毗阇耶巴忽王(Vijayabāhu)与勇臂王(Parakkamabāhu)，大寺住部的比丘们使教法得以清净。他们将所有非法论者驱逐还俗，唯有大寺住部一派存立，犹如离云等垢染之月。 สิริสงฺฆโพธิราชา โวหาริกติสฺสราชา โคฏฺฐาภยราชาติ เอเต ราชาโน สาสนํ วิโสเธนฺโตปิ สพฺเพน สพฺพํ อธมฺมวาทิคณานํ อวินสฺสนโต สาสนํ ปริสุทฺธํ น ตาว อโหสิ. สิริสงฺฆโพธิรญฺโญ มหารญฺโญ วิชยพาหุรญฺโญ ปรกฺกมพาหุรญฺโญติ เอเตสํเยว ราชูนํ กาเล สพฺเพน สพฺพํ อธมฺมวาทีนํ วินสฺสนโต สาสนํ ปริสุทฺธํ อโหสิ. ตทา ปน อธมฺมวาทินา สีสมฺปิ อุฏฺฐหิตุํ น สกฺกา, ยถา อรุณุคฺเค โกสิยาติ. 吉祥僧伽菩提王(Sirisaṅghabodhi)、沃哈利迦帝须王(Vohārikatissa)、哥达巴雅王(Goṭhābhaya)等诸王，虽亦曾净化教法，但因未能完全清除所有非法论者团体，教法尚未完全清净。唯于吉祥僧伽菩提王、大王、毗阇耶巴忽王、勇臂王等诸王时代，因彻底清除了所有非法论者，教法才得以完全清净。那时，非法论者甚至不能抬头，犹如黎明时分的猫头鹰。 อปรภาเค ปน จิรํ กาลํ อติกฺกนฺเต มิจฺฉาทิฏฺฐิกานํ วิชาติยานํ ภเยน ลงฺกาทีเป สาสนํ โอสกฺกิตฺวา คณปูรณมตฺตสฺสปิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อวิชฺชมานตาย มหาวิชยพาหุรญฺโญ กาเล รามญฺญเทสโต สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. 其后，经长时流转，因惧于邪见异族，教法于楞伽岛(Laṅkādīpa)衰退，乃至不存在足以构成僧团的比丘。于大毗阇耶巴忽王(Mahāvijayabāhu)时代，从孟族地区(Rāmaññadesa)迎请僧团，方才重建教法。 ตโต ปจฺฉา จ วิมลธมฺมสูริยสฺส นาม รญฺโญ กาเล รกฺขาปุรรฏฺฐโต สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปจฺฉา จ วิมลสฺส นาม รญฺโญ กาเล ตโตเยว สงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปจฺฉา จ กิตฺติสฺสิริราชสีหสฺส นาม รญฺโญ กาเล สฺยามรฏฺฐโต สงฺฆํ อาเนตฺวา ตเถว อกาสีติ. 此后，于毗摩罗达摩苏利耶王(Vimaladhammasūriya)时代，从阿拉干国(Rakkhāpuraraṭṭha)迎请僧团，建立教法。此后，于毗摩罗王(Vimala)时代，亦从彼处迎请僧团，建立教法。再后，于吉帝斯利罗阇西哈王(Kittisirirājasīha)时代，从暹罗国(Syāmaraṭṭha)迎请僧团，亦复如是。 อยํ สีหฬทีเป สาสนสฺส โอสกฺกนกถา. 此为狮子洲教法衰落之记述。 ตโต [Pg.31] ปจฺฉา ชินสาสเน นวุตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต พุทฺธทาสสฺส นาม รญฺโญ กาเล เอโก ธมฺม กถิกตฺเถโร ฐเปตฺวา วินยปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ อวเสสํ สุตฺตนฺตปิฏกํ สีหฬภาสาย ปริวตฺติตฺวา อภิสงฺขริตฺวา ฐเปสิ. ตญฺจ การณํ จูฬวํเส วุตฺตํ. 此后，于佛陀教法第八百九十年时，在佛陀达娑王(Buddhadāsa)时代，一位说法长老，除《律藏》与《阿毗达摩藏》外，将其余《经藏》译为狮子洲语(Sīhaḷabhāsā)，加以编纂并予保存。此事亦记载于《小史》(Cūḷavaṃsa)中。 ตสฺส กิร พุทฺธทาสสฺส รญฺโญ ปุตฺตา อสีติมตฺตา อสีติมหาสาวกานํ นาเมเนว โวหาริตา อเหสุํ. เตสุ ปุตฺเตสุ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส นาเมน โวหาริโต เอโก อุปติสฺโส นาม ราชกุมาโร ปิตริ เทวงฺคเต ทฺเวจตฺตาลีสวสฺสานิ รชฺชํ กเรสิ. 据说，那位佛陀达娑王(Buddhadāsa)有约八十子，皆以八十大弟子的名字命名。诸子中，有一位以舍利弗上座之名命名的王子，名为伍巴谛萨(Upatissa)，于其父王去世后，统治了四十二年。 ตโต ปจฺฉา กนิฏฺโฐ มหานาโม นาม ราชกุมาโร ทฺวาวีสวสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ชิน จกฺเก เตตฺตึสาธิกนวสตวสฺเส สีหฬทีเป ฉสฏฺฐิมตฺตานํ ราชูนํ ปูรณกาเล พุทฺธโฆโส นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬภาสาย ลิขิเต อฏฺฐกถาคนฺเถ มาคธภาสาย ปริวตฺติตฺวา ลิขิ. 此后，其弟摩诃男(Mahānāma)王子为王，统治了二十二年。于其治下，佛历九百三十三年，当狮子洲(Sīhaḷadīpa)第六十六位国王在位之时，觉音(Buddhaghosa)上座前往狮子洲，将以狮子洲语写成的诸义注(aṭṭhakathā)翻译并书写为摩揭陀语。 โส ปน มหานาม ราชา อมฺหากํ มรมฺมรฏฺเฐ สิริปจฺจยนคเร สวิลญฺญิกฺโรวิ นามเกน รญฺญา สมกาโล หุตฺวา รชฺชํ กาเรสิ. ปริตฺตนิทฺทาเน ปน พฺรูมวิ?ถี? นามเกน รญฺญา สมกาโล หุตฺวา รชฺชํ กาเรสีติ วุตฺตํ. ตํ น ยุชฺชติเยว. 这位摩诃男王，与我国缅甸(Marammaraṭṭha)斯利帕查亚城(Siripaccayanagara)中名为萨维兰尼克罗维(Savilaññikrovi)的国王为同一时代，皆在位为王。但在《小护卫经义释》(Parittaniddāna)中则说，其与名为布鲁玛维提(Brūmaviṭṭhī)的国王为同一时代，此说实不恰当。 สีหฬทีเป ปน กิตฺติสฺสิริเมโฆ นาม ราชา หุตฺวา นวเม วสฺเส ตสฺมึเยว ทีเป ราชูนํ ทฺวาสฏฺฐิมตฺตานํ ปูรณกาเล ชินจกฺเก ตึสาธิเก อฏฺฐสตวสฺเส ชมฺพุทีเป กลิงฺคปุรโต กุหสิวสฺส นาม รญฺโญ ชามาตา ทนฺตกุมาโร เหมมาลํ นาม ราชธีตํ คเหตฺวา ทาฐาธาตุํ เถเนตฺวา นวาย ตริตฺวา สีหฬทีปํ อคมาสิ. ชินจกฺเก ตึสาธิกอฏฺฐวสฺสสเต เชฏฺฐติสฺสราชา นววสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ. 在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，有位名叫吉帝斯利美伽(Kittissirimegha)的国王。当他在位第九年，即该岛约六十二位国王圆满、佛历八百三十年之时，瞻部洲(Jambudīpa)羯陵伽(Kaliṅga)城一位名叫库哈西瓦(Kuhasiva)的国王，其女婿丹塔古玛拉(Dantakumāra)王子带着名叫赫玛玛拉(Hemamālā)的公主，窃取佛牙舍利，乘船渡海来到了狮子洲。佛历八百三十年时，杰塔提舍王(Jeṭṭhatissa)在位九年。 พุทฺธทาสราชา [Pg.32] เอกูนตึสติ วสฺสานิ อุปลิสฺสราชา จทฺวิจตฺตาลีสวสฺสานิ มหานามราชา ทฺวาวีสวสฺสานีติ สพฺพานิ สมฺปิณฺฑิตฺวา ชินสาสนํ ทฺวตฺตึสาธิกนววสฺสสตปฺปมาณํ โหติ. 佛陀达娑王(Buddhadāsa)在位二十九年，伍巴谛萨王(Upatissa)在位四十二年，摩诃男王在位二十二年——若将诸王在位年岁总计，佛陀的教法流传约九百三十二年。 ตสฺมิญฺจ กาเล ยทา ทฺวีหิ วสฺเสหิ อูนํ อโหสิ, ตทา มหานามรญฺโญ กาเล ตึสาธิกนววสฺสสตมตฺเต สาสเน พุทฺธโฆโส นาม เถโร ลงฺกาทีปํ อคมาสิ. 那时，当距前述总计年数（九百三十二年）尚差两年，即教法已历约九百三十年时，正值摩诃男王时期，有位名为觉音的长老来到了楞伽岛(Laṅkādīpa)。 อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปิเกหิ ภิกฺขูหิ เปสิตสนฺเนสปณฺเณ ปน ฉปณฺณาสาธิกนววสฺสสตาติกฺกนฺเต สูติ วุตฺตํ. 然而，在建造阿玛拉普拉城(Amarapura)的国王时期，由狮子洲(Sīhaḷadīpa)的比丘们所派遣的信函中则记载，佛陀教法已过九百五十六年。 เอตฺถ ฐตฺวา พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺตึสงฺเขปมตฺตํ วกฺขาม. กถํ. สีหฬภาสกฺขเรหิ ปริวตฺติตํ ปริยตฺติสาสนํ มาคธสาสกฺขเรน โก นาม ปุคฺคโล ปริวตฺติตุํ สกฺขิสฺสตีติ มหาเถรา นิมนฺตยิตฺวา ตาวตึสภวนํ คนฺตฺวา โฆสํ เทวปุตฺตํ ทิสฺวา สทฺธึ สกฺเกน เทวานมินฺเทน ตํ ยาจิตฺวา โพธิรุกฺขสมีเป โฆสคาเม เกสสฺส นาม พฺราหฺมณสฺส เกสิยา นาม พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหาเปสุํ. ขาทถ โภนฺโต ปิวถ โภนฺโตติอาทินา พฺราหฺมณานํ อญฺญมญฺญํ โฆสกาเล วิชายนตฺตา โฆโสติ นามํ อกาสิ. สตฺตวสฺสิกกาเล โส ติณฺณํ เวทานํ ปารคู อโหสิ. 在此，我们将简要叙述觉音尊者的生平。是怎样叙述的呢？大长老们商议道：“谁能将以僧伽罗语字母书写的教典，转译为摩揭陀语字母呢？”于是他们前往三十三天，见到名为瞿沙(Ghosa)的天子，与天帝释迦一起请求他，使他在菩提树附近的瞿沙村(Ghosagāma)，投生到名为髻(Kesa)的婆罗门和名为髻女(Kesī)的婆罗门女的腹中。由于他出生时，婆罗门们正互相大声呼喊“诸位请吃，诸位请喝”等，因此给他取名为“瞿沙”。七岁时，他就遍通了三吠陀。 อถ โข เอเกน อรหนฺเตน สทฺธึ เวทกถํ สลฺลปนฺโต ตํ กถํ นิฏฺฐาเปตฺวา กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมาติอาทินา ปรมตฺถเวทํ นาม พุทฺธมนฺตํ ปุจฺฉิ. ตทา โส สุตฺวา อุคฺคณฺหิตุกาโม หุตฺวา ตสฺส อรหนฺตสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา เทวสิกํ เทวสิกํ ปิฏกตฺตยํ สฏฺฐิมตฺเตหิ ปทสหสฺเสหิ สชฺฌายํ อกาสิ, วาจุคฺคตํ อกาสิ. เอกมาเสเนว ติณฺณํ ปิฏกานํ ปารคู อโหสิ. 后来，他与一位阿罗汉一起讨论吠陀之说，结束此谈话后，以“善法、不善法、无记法”等为开端，询问名为“究竟义吠陀”的佛陀真言。当时他听了之后，想要学习并掌握，就在那位阿罗汉处出家，日复一日以大约六万个词句来诵读三藏，使其能背诵如流。仅在一个月内就遍通三藏。 ตโต [Pg.33] ปจฺจา รโห เอกโกว นิสินฺนสฺส เอตทโหสิ,– พุทฺธภาสิเต ปิฏกตฺตเย มม วา ปญฺญา อธิกา, อุทาหุ อุปชฺฌายสฺส วาติ. ตํ การณํ ญตฺวา อุปชฺฌาจริโย นิคฺคหํ กตฺวา โอวทิ. โส สํเวคปฺปตฺโต หุตฺวา ขมาเปตุํ วนฺทิ. อุปชฺฌาจริโย ตฺวํ อาวุโส สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปิฏกตฺตยํ สีหฬสฺสาสกฺขเรน ลิขิตํ มาคธภาสกฺขเรน ลิขาหิ, เอวํ สติ อหํ ขมิสฺสามีติ อาห. 此后，他独自静坐时，心想：“在佛陀所说的三藏中，是我的智慧更胜，还是戒师的智慧更胜呢？”戒师知道此事后，便加以责难并教诫他。他因此感到悚惧，便礼拜请求宽恕。戒师说：“贤友，你到锡兰岛(Sīhaḷadīpa)去，将以僧伽罗字母写成的三藏，用摩揭陀字母重新书写，这样我才会宽恕你。” พุทฺธโฆโส จ ปิตรํ มิจฺฉาทิฏฺฐิภาวโต โมเจตฺวา อาจริยสฺส วจนํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา ปิฏกตฺตยํ ลิขิตุํ สีหฬทีปํ นาวาย อคมาสิ. ตทา สมุทฺทมชฺเฌ ตีหิ ทิวเสหิ ตรนฺเต พุทฺธทตฺตตฺเถโร จ สีหฬทีปโต นาวาย อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค เทวาน อานุภาเวน อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตฺวา การณํ ปุจฺฉิตฺวา ชานิ. ชานิตฺวา จ พุทฺธทตฺตตฺเถโร เอวมาห,- มยา อาวุโส กโต ชินาลงฺกาโร อปฺปสฺสาโรติ มญฺญิตฺวา ปิฏกตฺตยํ ปริวตฺติตุํ ลิขิตุํ โอกาสํ นาทาสุํ, ตฺวํ ปน ปิฏกตฺตยํ สํวณฺเณหีติ วตฺวา อตฺตโน สกฺเกน เทวานมินฺเทน ทินฺนํ หริตกิผลํ อโยมยเลขน ทณฺฑํ นิสิตสิลญฺจ พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส อทาสิ. เอวํ เตสํ ทฺวินฺนํ เถรานํ อญฺญมญฺญํ สลฺลปนฺตานํเยว นาวา สยเมว อปเนตฺวา คจฺฉึสุ. 觉音解救父亲脱离邪见后，恭敬地接受了戒师的教诲，乘船前往锡兰岛书写三藏。当时在海上航行了三天时，佛授长老正从锡兰岛乘船而来，在途中由于诸天神力，他们彼此相遇，互相询问缘由后得知实情。得知情况后，佛授长老这样说道：“贤友，（僧团）认为我所著的《胜者庄严》内容贫乏，所以他们不给我机会翻译书写三藏，你应当注释三藏。”说完，就把天帝释迦所赐予的诃子、铁笔和磨石交给了觉音长老。就这样，在两位长老互相交谈时，他们的船只便自行离去了。 พุทฺธโฆสตฺเถโร จ สีหฬทีปํ ปตฺวา ปฐมํ สงฺฆปาลตฺเถรํ ปสฺสิตฺวา ปิฏกตฺตยํ มาคธภาสกฺขเรน ปริวตฺเตตุํ อาคโตมฺหีติ การณํ อาโรเจตฺวา สีหฬภิกฺขู จ สีเล ปติฏฺฐายาติอาทิคาถํ นิยฺยาเทตฺวา อิมิสฺสา คาถาย อตฺถํ ปิฏกตฺตยํ อาโลเลตฺวา สํวณฺเณหีติ อุยฺโยเชสุํ, ตสฺมึเยว ทิวเส สายนฺหกาลโต ปฏฺฐาย ยถาวุตฺตคาถํ ปมุขํ กตฺวา วิสุทฺธิมคฺคํ อกาสิ. กตฺวา ตํ กมฺมํ นิปฺผาเทตฺวา ตสฺส ญาณปฺปภวํ วีมํเสตุกาโม เทวานมินฺโท ตญฺจ คนฺถํ อนฺตรธาเปสิ. ปุนาปิ เถโร อกาสิ[Pg.34]. ตเถว เทวานมินฺโท อนฺตรธาเปสิ. ปุนาปิ เถโร อกาสิ. เอวํ ติกฺขตฺตุํ การาเปตฺวา ปุพฺพคนฺเถปิ ทสฺเสสิ. ติณฺณมฺปิ คนฺถานํ อญฺญมญฺญํ เอกปทมตฺเตนปิ วิเสสตา นตฺถิ สงฺฆปาลตฺเถโร จ ตํ อาราธยิตฺวา ปิฏกตฺตยํ นิยฺยาเทสิ. เอวํ วิสุทฺธิมคฺเค สงฺฆปาลตฺเถรสฺส ยาจนํ อารพฺภ วิสุทฺธิมคฺโค กโตติ อาคตํ. พุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถายํ ปน สงฺฆราชตฺเถรสฺส อายาจนํ อารพฺภาติ อาคตํ. 觉音长老到达锡兰岛后，首先遇见僧护(Saṅghapāla)长老，向他说明来意：“我来是为了将三藏转译为摩揭陀语字母。”锡兰的比丘们便交给他一首以“安住于戒……”等开头的偈颂，并嘱咐道：“请你审察三藏之后，解释此偈的意义。”就在当天傍晚开始，觉音长老便以该偈为引，著作了《清净道论》(Visuddhimagga)。完成此书后，天帝想考察他的智慧之源，便使此论书隐没。长老再次著作，天帝同样使之隐没。长老又再次著作。天帝这样让他著作了三次后，亦将先前的论书展示出来。三部论书彼此间甚至连一个字的差异也没有。僧护长老于是嘉许他，并将三藏交付给他。因此，（有说法）流传下来，《清净道论》是因僧护长老的请求而作的。但在《觉音传》(Buddhaghosuppattikathā)中则记载，说是应僧王(Saṅgharāja)长老的请求而作。 อยํ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถายํ อาคตนเยน ทสฺสิตพุทฺธโฆสุปฺปตฺติกถาสงฺเขโป. 此即依据《觉音传》(Buddhaghosuppattikathā)所载之觉音生平概要。 จูฬวํเส ปเนวํ อาคโต. พุทฺธโฆสตฺเถโร นาม มหาโพธิรุกฺขสมีเป เอกสฺมึ พฺราหฺมณคาเม วิชาโต ติณฺณมฺปิ เวทานํ ปารคู อโหสิ เตสุ เตสุ วาเทสุ จ อติเฉโก. โส อญฺเญหิ จ สทฺธึ ปุจฺฉาพฺยากรณกมฺมํ กตฺตุกาโม ชมฺพุนีปตเล อาหิณฺฑนฺโต เอกํ วิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ วา อาคนฺตุกภาเวน นิสีทิ. ตสฺมิญฺจ วิหาเร เรวโต นาม เถโร วสิ. เตน เถเรน สทฺธึ ภลฺลปนฺโต โส พฺราหฺมณมาณโว ตีสุ เวเทสุ อโลเลตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิ. ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ เถโร พฺยากาสิ. เถรสฺส ปน ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ มาณโว น สกฺกา พฺยากาตุํ. อถ มาณโว ปุจฺฉิ,–โก นามายํ ภนฺเต มนฺโตติ. พุทฺธมนฺโต นามายนฺติ วุตฺเต อุคฺคณฺหิตุกาโม หุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหิ. อจิรเนว ติณฺณมฺปิ ปิฏกานํ ปารคู อโหสิ. พุทฺธสฺเสว โฆโส ยสฺส อตฺถีติ พุทฺธโฆโสติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ. 《小史》中如是记载：觉音(Buddhaghosa)长老出生于大菩提树附近的一个婆罗门村庄，他通达三吠陀，且在各种论议中极为卓越。他欲与他人问答，便在瞻部洲(Jambudīpa)游行，抵达一座精舍，以客人的身份坐下。该精舍中住着一位名叫瑞瓦达(Revata)的长老。那位婆罗门青年与长老交谈时，就三吠陀的疑难提出问题。长老解答了他所问的每一个问题，但青年却无法解答长老所问的问题。于是青年问道：“尊者，这是什么教法？”当被告知“这是佛陀的教法”后，他希望能学习，便在长老座下出家，学习了三藏。不久，他便通达了三藏。因其声音犹如佛陀之声，故以“觉音”之名为人所知。 พุทฺธโฆโส จ อายสฺมโต เรวตสฺส สนฺติเก นิสีทนฺโต ญาโณทยํ นาม คนฺถํ อฏฺฐสฺสาลินิญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา ปริตฺตฏฺฐกถํ กตฺตุกาโม หุตฺวา อารภิ. ตทา อาจริโย เอวมาห,– ชมฺพุทีเป ปน อาวุโส ปาฬิมตฺตํเยว อตฺถิ, อฏฺฐกถา ปน นตฺถิ, อาจริยวาโท จ [Pg.35] ภินฺโน หุตฺวา อตฺถิ, เตเนว มหามหินฺธตฺเถเรน อานิตา อฏฺฐกถา ตีสุ จ สงฺคีตีสุ อารุโฬ ปาฬิโย สาริปุตฺตตฺเถราทีหิ เทสิโต กถามคฺโค สีหฬทีเป อตฺถิ, ตฺวํ คนฺตฺวา มาคธภาสกฺขเรน ลิเขหีติ อุยฺโยชิยมาโน พุทฺธโฆสตฺเถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา อนุราธปุเร มหาวิหารํ ปวิสิตฺวา สงฺฆปาลตฺเถรสฺส สนฺติเก สทฺธึ สีหฬฏฺฐกถาย เถรวาเท สุตฺวา อฏฺฐกถํ กริสฺสมีติ อาโรเจสิ. สีหฬภิกฺขู จ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว สีเล ปติฏฺฐายาติอาทิ คาถา นิยฺยาเทสุํ. พุทฺธโฆโส จ สทฺธึ อฏฺฐกถาย ปิฏกตฺตยํ สงฺขิปิตฺวา วิสุทฺธิมคฺคํ อกาสิ. 觉音在具寿瑞瓦达座下时，撰写了名为《智启》(Ñāṇodaya)和《义释》(Aṭṭhasālinī)的论著。此后，他想撰写《护卫经义注》(Parittaṭṭhakathā)，便着手进行。当时，其师如是说：“贤友，在瞻部洲只有圣典，而无义注，且师说各异。由大摩哂陀(Mahinda)长老所带来的义注，以及与三次结集所诵圣典相符、由舍利弗(Sāriputta)长老等所开示的论道，皆存于僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)。你应前往彼处，以摩揭陀语书写。”受此派遣，觉音长老前往僧伽罗洲，进入阿努拉德普勒(Anurādhapura)的大寺，在僧护(Saṅghapāla)长老座下听闻了僧伽罗义注及上座部教义后，禀告道：“我将造义注。”僧伽罗的比丘们便如前述，交给他“安住于戒……”等偈颂以考验他。觉音则总合三藏及其义注，撰写了《清净道论》(Visuddhimagga)。 ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว สกฺโก อนฺตรธาเปตฺวา ติกฺขตฺตุํ การาเปสิ. สงฺฆปาลตฺเถโรปิ อราธยิตฺวา ปิฏกตฺตยํ นิยฺยาเทสีติ. 如前所述，帝释天令其（书稿）消失，使其重作三次。僧伽波罗(Saṅghapāla)长老亦于满意后，交付了三藏。 กิญฺจาปิ นานา คนฺเถสุ นานากาเรหิ พุทฺธโฆสุปฺปตฺติ อาคตา, ตถาปิ พุทฺธโฆสตฺเถรสฺส สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปิฏกตฺตยสฺส ลิขนํ อฏฺฐกถานญฺจ กรณเมว ปมาณนฺติ มโนกิลิฏฺฐํ น อุปฺปาเทตพฺพนฺติ. พุทฺธโฆสตฺเถโร วิกฏตฺตยํ ลิขิตฺวา ชมฺพุทีปํ ปจฺจาคมาสิ. 虽然在各种典籍中以不同方式记载了觉音长老的生平，但应以觉音长老前往僧伽罗洲书写三藏及造义注之事为准，不应心生烦恼。觉音长老写完三藏的义注后，便返回了瞻部洲。 อิจฺเจวํ ปาฬิภาสาย ปริยตฺตึ ปริวตฺติตฺวา ปจฺฉา อาจริยปรมฺปรสิสฺสานุสิสฺสวเสน สีหฬทีเป ชินจกฺกํ มชฺฌนฺติ กํสุมาสี วิย อติทิพฺพติ, อเนกโกฏิปฺปมาเณหิ โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิอรหนฺเตหิ ลงฺกาทีปํ อติโสภติ, สพฺพปาลิผุลฺเลน ติโยชนิกปาริจฺฉตฺตกรุกฺเขน ตาวตึสภวนํ วิย สตปตฺตปทุมาทีหิ มหาโปกฺขรณี วิย เตสุ เตสุ ฐาเนสุ มคฺคมหามคฺคอาปกฆรทฺวารติตฺถวนปพฺพตคุหมนฺทิรวิหารสาลาทีสุ อลทฺธมคฺคผลฏฺฐานํ นาม กิญฺจิ นตฺถิ, โถกํ อาคเมตฺวา ปิณฺฑาย ปติฏฺฐมานปเทเสปิ มคฺคผลานิ ลภึสุเยว. 如是，将教理翻译为巴利语后，通过师资传承、弟子及再传弟子，佛法之轮在僧伽罗洲大放光明，犹如日正中天。僧伽罗洲(Laṅkādīpa)因无数千万的须陀洹、斯陀含、阿那含、阿罗汉而无比庄严，犹如三十三天(Tāvatiṃsa)因遍开花朵、高达三由旬的巴瑞恰达树而庄严，又如大莲池因百瓣莲花等而庄严。在各处，无论是道路、大路、商店、家门口、渡口、森林、山、洞窟、殿堂、精舍、讲堂等，无一处不能证得道果。即便是在稍候片刻以待托钵之处，也能证得道果。 มคฺคผลานิ สจฺฉิกโรนฺตานํ ปุคฺคลานํ พาหุลฺลตาย อยํ [Pg.36] ปุถุชฺชโน อยํ ปุถุชฺชโนติ องฺคุลึ ปสาเรตฺวา ทสฺเสตพฺโพ โหติ. เอกสฺมึ กาเล สีหฬทีเป ปุถุชฺชน ภิกฺขุ นาม นตฺถิ. ตถา หิ วุตฺตํ วิภงฺคฏฺฐกถายํ, เอกวารํ ปุถุชฺชนภิกฺขุ นาม นตฺถีติ. 因证得道果的个人众多，以至于需要伸出手指指着说：“此是凡夫，此是凡夫。”在某一时期，僧伽罗洲上没有所谓的凡夫比丘。诚如《分别论义注》(Vibhaṅgaṭṭhakathā)中所说：“曾有一次，没有所谓的凡夫比丘。” อภิญฺญาลาภีนํ กิร มหิทฺธิกานํ คมนาคมนวเสน สูริโยสฺสาสํ อลภิตฺวา ธญฺญโกฏฺฏกา มาตุคามา ธญฺญโกฏฺฏิตุํ โอกาสํ น ลภึสุ. 据说，因那些获得神通、具大威力的圣者们来来往往，以至于太阳都得不到喘息之机，而舂米的妇女们也没有机会舂米。 เทวโลกโต สุมนสามเณโร ทกฺขิณกฺขกํ สีหฬทีปํ อเนตฺวา ตสฺส ปาฏิหาริยํ ทสฺสนวเสน อุทฺธกพินฺธูหิ ติโยชนสตํ สกลมฺปิ ลงฺกาทีปํ พฺยาปตฺวา ภควตา ปริภุตฺตเจติยงฺคณํ วิย หุตฺวา นวาย คจฺฉนฺตา มหาสมุทฺเท อุทกโต นาฬิเกรมตฺตมฺปิ ทิสฺวา สกลงฺกาทีปํ ปูเชนฺติ, มหามหินฺทตฺเถรสฺส สนฺติเก อริฏฺฐตฺเถเรน สทฺธึ ปญฺจมตฺตา ภิกฺขุสตา ปฐมํ ตาว วินยปิฏกํ อุคฺคณฺหึสูติ อิเมหิ การเณหิ ลงฺกาทีปํ ชินจกฺกสฺส ปติฏฺฐานํ หุตฺวา วรทีปนฺติ นามํ ปฏิลภิ. 须摩那沙弥(Sumanasāmaṇera)从天界带来右锁骨舍利，为示现神变，从上方以水滴遍洒整个三百由旬的楞伽岛，使其犹如世尊曾受用过的塔院一般。航海之人，在大海中即使只看见椰子大小的陆地，也将其视为整个楞伽岛而行礼敬。在摩哂陀长老座下，阿利吒(Ariṭṭha)长老与五百位比丘首先学习了律藏。因这些缘由，楞伽岛成为佛法之轮的安立之处，获得了“殊胜之岛”的美名。 สีหฬทีเปเยว ปิฏกตฺตยํ โปตฺถการุฬวเสน ปติฏฺฐาเปตฺวา ตโต ปจฺฉา โจรนาคสฺส นาม รญฺโญ กาเล สกลลงฺกาทีปํ ทุพฺภิกฺขภเยน ปีเฬตฺวา ปิฏกตฺตยํ ธาเรนฺตา ภิกฺขู ชมฺพุทีปํ อาคมํสุ. อนาคนฺตฺวา ตตฺเถว ฐิตาปิ ภิกฺขู ฉาตกภเยน ปีเฬตฺวา อุทรปฏลํ พนฺธิตฺวา กุจฺฉึ วาลุกราสิมฺหิ ฐเปตฺวา ปิฏกตฺตยํ ธาเรสุํ. 三藏在僧伽罗洲以书写形式确立之后，到了名为盗龙(Coranāga)王的时期，整个楞伽岛为饥荒所困，受持三藏的比丘们来到了瞻部洲。而那些未曾前来、留在当地的比丘们，也为饥饿所迫，他们用布带束腹，将腹部置于沙堆之上，以受持三藏。 กุฏ กณฺณติสฺสสฺส รญฺโญ กาเลเยว ทุพฺภิกฺขภยํ วูปสมิตฺวา ชมฺพุทีปโต ภิกฺขู ปุน คนฺตฺวา สีหฬทีเป ฐิเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ มหาวิหาเร ปิฏกตฺตยํ อวิโรธาเปตฺวา สมสมํ กตฺวา ฐเปสุํ. ฐเปตฺวา จ ปน สีหฬทีเปเยว สุฏฺฐุ ธาเรสุํ. 到了库塔·坎那提萨(Kuṭakaṇṇatissa)王的时期，饥荒平息，比丘们从瞻部洲返回，与留在僧伽罗洲的比丘们一起，在大寺中毫无异议地将三藏进行了统一整理。确立之后，他们便在僧伽罗洲妥善地受持之。 ตตฺเถว อฏฺฐกถาโย พุทฺธโฆสตฺเถโร มาคธภาสาย ปริวตฺเตตฺวา วิรจิ. ปจฺฉา จ เยภุยฺเยน ตตฺเถว อฏฺฐกถาฏีกาอนุมธุลกฺขณคณฺฐิคนฺถนฺตรานิ [Pg.37] อกํสุ. ปุน สาสนํ นเภ รวินฺทุว ปากฏนฺติ. 就在那里，觉音长老将诸义注译为摩揭陀语并加以编撰。此后，大部分义注的复注及其他各类论著也多在此处完成。于是，佛法犹如空中的日月般显耀。 ตตฺถ พุทฺธวํสฏฺฐกถํ พุทฺธทตฺตตฺเถเร อกาสิ. อิติวุตฺโตทานจริยาปิฏกเถราเถรีวิมานวตฺถุเปตวตฺถุเนตฺติอฏฺฐกถาโย อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร อกาสิ. โส จ อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร สีหฬทีปสฺส สมีเป ทมิลรฏฺเฐ พทรติตฺถมฺหิ นิวาสิตตฺตา สีหฬทีเปเยว สงฺคเหตฺวา วตฺตพฺโพ. 其中，《佛史义注》由佛授长老所作。《如是语》、《自说》、《所行藏》、《长老偈》、《长老尼偈》、《天宫事》、《饿鬼事》及《导论》的义注，由法护长老所作。这位法护长老因住在僧伽罗洲附近的达弥罗国(Damiḷaraṭṭha)的婆达罗港(Badaratittha)，故亦被算作僧伽罗洲的作者。 ปฏิสมฺภิทามคฺคฏฺฐกถํ มหานาโม นาม เถโร อากาสิ. มหานิทฺเทสฏฺฐกถํ อุปเสโน นาม เถโร อกาสิ. อภิธมฺมฏีกํ ปน อานนฺทตฺเถโร อกาสิ. สา จ สพฺพาสํ ฏีกานํ อาทิภูตตฺตา มูลฏีกาติ ปากฏา. 《无碍解道义注》由名为摩诃男的长老所作。《大解释义注》由名为优波先那的长老所作。《阿毗达摩疏》则由阿难长老所作。此疏因是所有疏之始，故被称为《根本疏》。 วิสุทฺธิมคฺคสฺส มหาฏีกํ ทีฆนิกายฏฺฐกถาย ฏีกํ มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย ฏีกํ สํยุตฺตนิกายฏฺฐกถาย ฏีกญฺหาติ อิมาโย อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร อกาสิ. 法护长老作《清净道论大疏》、《长部义注疏》、《中部义注疏》及《相应部义注疏》。 สารตฺถทีปนึ นาม วินยฏีกํ องฺคุตฺตรนิกายฏีกญฺจ ปรกฺกมพาหุรญฺญา ยาจิโต สาริปุตฺตตฺเถโร อกาสิ. วิมติวิโนทนึ นาม วินยฏีกํ ทมิลรฏฺฐวาสิกสฺสปตฺเถโร อกาสิ. 名为《心义灯》的律藏疏及《增支部疏》，由舍利弗长老应勇臂王之请求而作。名为《断除犹豫》(Vimativinodanī)的律藏疏，由居住在达弥罗国的迦叶长老所作。 อนุฏีกํ ปน อาจริยธมฺมปาลตฺเถโร. สา จ มูลฏีกาย อนุตฺตานตฺถานิ อุตฺตานานิ สํวณฺณิตตฺตา อนุฏีกา ติวุจฺจติ. 《随疏》(Anuṭīkā)由法护长老所造。此疏因阐释《根本疏》中未明之义，使其明了，故称为《随疏》。 วิสุทฺธิมคฺคสฺส จูฬฏีกํ มขุทีปนิญฺจ อญฺเญตรา เถรา อกํสุ. สา จ มูลฏีกาย อตฺถาวเสสาติ จ อนุตฺตานตฺถาติ จ กตฺวา มูลฏีกาย สทฺธึ สํสนฺทิตฺวา กตตฺตา มธุร สตฺตา จ มธุทีปนินฺติ วุจฺจติ. โมหวิจฺเฉทนึ ปน ลกฺขณคนฺถํ กสฺสปตฺเถโร อกาสิ. 《清净道论》的小疏及《蜜灯》(Madhudīpanī)由其他长老所作。此疏因补充《根本疏》的未尽之义及阐明其未显之义，并与《根本疏》对校而作，又因其义理甘美，故称为《蜜灯》。迦叶长老则造了名为《除痴》(Mohavicchedanī)的相论。 อาภิธมฺมาวตารํ ปน รุปารูปวิภาคํ วินยวินิจฺฉยญฺจ พุทฺธ ทตฺตตฺเถโร. วินยสงฺคหํ สาริปุตฺตตฺเถโร. ขุทฺทสิกฺขํ ธมฺมสิริตฺเถโร[Pg.38]. ปรมตฺถวินิจฺฉยํ นามรูปปริจฺเฉทํ อภิธมฺมตฺถสงฺคญฺจ อนุรุทฺธตฺเถโร. สจฺจสงฺเขปํ ธมฺมปาลตฺเถโร. เขมํ เขมตฺเถโร. เต จ สงฺเขปโต สํวณฺณิตตฺตา สุเขน จ ลกฺขณิยตฺตา ลกฺขณคนฺถาติ วุจฺจนฺติ. 佛授(Buddhadatta)长老造《阿毗达摩入门》、《色非色分别》及《戒律抉择》。舍利弗长老造《戒律摄要》。法吉祥(Dhammasiri)长老造《小戒学》。阿那律长老造《胜义抉择》、《名色分别》及《摄阿毗达摩义论》。法护长老造《谛纲》。凯玛(Khema)长老造《凯玛论》。这些论典因其阐释简要，特征易于掌握，故被称为“相论”。 เตสํ ปน สํวณฺณนาสุ อภิธมฺมตฺถสงฺคหสฺส โปราณฏีกํ นววิมลพุทฺธิตฺเถโร อกาสิ. สจฺจํสงฺเขปนามรูปปริจฺเฉทเขมาอภิธมฺมาวตารานํ โปราณฏีกํ วาจิสฺสรมหาสามิตฺเถโร. ปรมตฺถวินิจฺฉยสฺส โปราณฏีกํ มหาโพธิตฺเถโร. 关于这些论著的注释，新净慧(Navavimalabuddhi)长老为《摄阿毗达摩义论》作了古疏。语自在大长老(Vācissaramahāsāmi)为《谛纲》、《名色分别》、《凯玛论》及《阿毗达摩入门》作了古疏。大菩提(Mahābodhi)长老为《胜义抉择》作了古疏。 อภิธมตฺถสงฺคหาภิธมฺมาวตาราภินว ฏีกาโย สุมงฺคลสามิตฺเถโร. สจฺจสงฺเขปาภินวฏีกํ อรญฺญวาสิตฺเถโร. นามรูปปริจฺเฉทาภินวฏีกํ มหาสามิตฺเถโร. ปรมตฺถวินิจฺฉยาภินวฏีกํ อญฺญตรตฺเถโร. วินยวินิจฺฉยฏีกํ เรวตตฺเถโร. ขุทฺทสิกฺขาย ปุราณฏีกํ มหายสตฺเถโร. ตายเยว อภินวฏีกํ สงฺฆรกฺขิตตฺเถโรติ. 《摄阿毗达摩义论》与《阿毗达摩入门》的新疏由苏曼伽拉(Sumaṅgala)长老所作。《谛纲》的新疏由林居(Araññavāsi)长老所作。《名色分别》的新疏由大长老(Mahāsāmi)所作。《胜义抉择》的新疏由某位长老所作。《戒律抉择疏》由瑞瓦达长老所作。《小戒学》的古疏由大名(Mahāyasa)长老所作，其新疏则由僧护长老所作。 วชิรพุทฺธึ นาม วินยคณฺฐิปทตฺถํ วชิรพุทฺธิตฺเถโร. จูฬคณฺฐึ มชฺฌิมคณฺฐึ มหาคณฺฐิญฺจ สีหฬทีปวาสิโน เถรา. เต จ ปทกฺกเมน อสํวณฺเณตฺวา อนุตฺตานตฺถาเยว สํวณฺณิตตฺตา คณฺฐิปทตฺถาติ วุจฺจนฺติ. 名为《金刚智》的律藏疑难义释，由金刚智(Vajirabuddhi)长老所作。《小疑难义释》、《中疑难义释》及《大疑难义释》由居住在锡兰岛的长老们所作。这些著作因其并非逐字解释，而只阐明难解之义，故被称为“疑难义释”。 อภิธานปฺปทีปิกํ ปน มหาโมคฺคลานตฺเถโร. อตฺถพฺยกฺขานํ จูฬพุทฺธตฺเถโร. วุตฺโตทยํ สมฺพนฺธจินฺตนํ สุโพธาลงฺการญฺจ สงฺฆรกฺขิตตฺเถโร. พฺยากรณํ โมคฺคลานตฺเถโร. 《名称辞典》由大目犍连(Mahāmoggallāna)长老所作。《义释》(Atthabyakkhāna)由小佛(Cūḷabuddha)长老所作。《韵律学》、《关系思择》(Sambandhacintana)及《善觉庄严》(Subodhālaṅkāra)由僧护长老所作。《文法》(Byākaraṇa)由目犍连(Moggallāna)长老所作。 มหาวํสํ จูฬวํสํ ทีปวํสํ ถูปวํสํ โพธิวํสํ ธาตุวํ สญฺจ สีหฬทีปวาสิโน เถรา. ทาฐาธาตุวํสํ ปน ธมฺมกิตฺติตฺเถโร อกาสิ. เอเต จ ปาฬิมุตฺตกวเสน วุตฺตตฺตา คนฺถนฺตราติ วุจฺจนฺติ. 《大史》、《小史》、《岛史》、《塔史》、《菩提史》及《舍利史》由居住在锡兰岛的长老们所作。《佛牙史》则由法誉长老所作。这些著作因在巴利圣典之外，故被称为“其他著作”。 อิจฺเจวํ พุทฺธโฆสาทโย เถร วรา ยถาพลํ ยถาสตฺตึ ปริยตฺตึ สาสนํ อุปตฺถมฺเภตฺวา พหูหิ มูเลหิ พหุหิสาขาหิ พหูหิ จ วิฏเปหิ อุปตฺถมฺภิยมาโน เวปุลฺลมา ปชฺชมาโน [Pg.39] มหานิคฺโรธรุกฺโข วิย ถิรํ หุตฺวา จิรกาลํ ติฏฺฐตีติ เวทิตพฺพํ. 当知，觉音等诸贤圣长老，各尽其力，扶持教法，令其如大榕树，为众根、众枝、众桠所支撑，日益繁茂，坚固而得久住。 อิทํ สีหฬทีเป โปตฺถการุฬฺหโต ปจฺฉา สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为佛法在锡兰岛上书于贝叶之后的确立。 เอเตปิ จ มหาเถโร, ยถาสตฺตึ ยถาพลํ; อฏฺฐกถาทโย กตฺวา, มจฺจุมุขํ อุปาคมุํ. 此诸大长老，各尽其能力，造诸义注等，终趣于死域。 เสยฺยถาปิ จ โลกสฺมึ, โอภาสิตฺวาน จนฺทิมา; อาวหิตฺวาน สตฺตานํ, หิตํ อตฺถํว คจฺฉติ. 犹如世间月，光明普照耀，为众生带来，利乐而西沉。 เอวเมว มหาเถรา, ญาโณภาเสหิ ภาสิย; อาวหิตฺวาน สตฺตานํ, หิตํ อตฺถํว คจฺฉติ. 大长老亦然，以智慧之光，为众生带来，利乐而入灭。 อิติ สาสนวํเส สีหฬทีปิกสาสนวํสกถามคฺโค 《教史》中锡兰岛教史之章。 นาม ทุติโย ปริจฺเฉโท. 第二章。 ๓. สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺโค 3. 金地教史述 ๓. อิทานิ ยถาฐปิตมาติกาวเสน สุวณฺณภูมิ รฏฺเฐ สาสนวํสกถามคฺคสฺส วตฺถุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโถ, ตสฺมา สุวณฺณภูมิรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ อารภิสฺสามิ. 3. 如今，依照已确立之纲要，在金地(Suvaṇṇabhūmi)国，叙述教史之事由的时机已到，因此我将开始撰述《金地国教史述》。 ตตฺถ สุวณฺณภูมีติ ตีสุ รามญฺญรฏฺเฐสุ เอกสฺส นามํ. ตีณิหิ รามญฺญรฏฺฐานิ โหนฺติ หํสาวตีมุตฺติมสุวณฺณภูมิวเสน เอกเทเสน สพฺพมฺปิ รามญฺญรฏฺฐํ คเหตพฺพํ. ตตฺถ ปน อุกฺกลาปชนปเท ตปุสฺสภลฺลิเก อาทึ กตฺวา ภควโต อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา สตฺตสตฺตาเหสุ อติกฺกนฺเตสุเยว อาสาฬฺหิมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมทิวสโต ปฏฺฐาย รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ ปติฏฺฐติ. 其中，“金地”是三个孟国(Rāmaññaraṭṭha)之一的名称。此三孟国为汉萨瓦底(Haṃsāvatī)、穆蒂玛(Muttima)和金地，从某个意义上说，整个孟国都应被理解为包含此三者。在那里，在乌卡拉帕(Ukkalāpa)地区，以提普萨(Tapussa)和跋利迦(Bhallika)为始，世尊证悟之后，于七七四十九日后，从阿沙荼月(Āsāḷha)白分第五日起，教法即在孟国确立。 อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法在孟国的首次确立。 ภควโต [Pg.40] อภิสมฺพุทฺธกาลโต ปุพฺเพเยว อปรณฺณกรฏฺเฐ สุภินฺนนคเร ติสฺสรญฺโญ กาเล เอกสฺส อมจฺจสฺส ติสฺโส ชโย จาติ ทฺเวปุตฺตา อเหสุํ. เต คิหิภาเว สํเวคํ ลภิตฺวา มหาสมุทฺทสฺส สมีเป คชฺชคิริมฺหิ นาม ปพฺพเต อิตฺถุสิปพฺพํ ปพฺพชิตฺวา นิสีทิสุํ. ตทา นาคิยา วิชฺชาธโร สนฺตวํ กตฺวา ทฺเว อณฺฑานิ วิชายิตฺวา สา นาคี ลชฺชาย ตานิ วิชหิตฺวา คจฺฉิ. 世尊正觉之前，在阿波罗那迦国(Aparaṇṇaka)苏宾那城(Subhinna)，提萨王(Tissa)统治时期，有一位大臣，他有两个儿子，名为帝沙（Tissa）和阇耶(Jaya)。他们在俗家时生起悚惧心，于大海附近的伽伽吉利(Gajjagiri)山，行仙人出家而住。当时，一条龙女与一位持明者(Vijjādhara)交合后产下两枚卵，那龙女因羞愧而弃卵离去。 ตทา เชฏฺโฐ ติสฺสกุมาโร ตานิ ลภิตฺวา กนิฏฺเฐน สทฺธึ วิภชิตฺวา เอกํ เอกสฺส สนฺติเก ฐเปสิ. กาเล อติกฺกนฺเต เตหิ อณฺเฑหิ ทฺเว มนุสฺสา วิชายึสุ. เต ทส วสฺสวเย สมฺปตฺเต กนิฏฺฐสฺส อณฺฑโต วิชายนทหโร กาลํ กตฺวา มชฺฌิมเทเส มิถิลนคเร ควํปติ นาม กุมาโร อุปชฺชิ. โส สตฺตวสฺสิกกาเล พุทฺธสฺส ภควโต สนฺติเก นิยฺยาเทตฺวา ปพฺพาเชตฺวา อจิเรเนว อรหา อโหสิ. 那时，长子提萨王子得到那些卵后，与弟弟平分，各置一卵于己处。随着时间的推移，从那些卵中诞生了两个人。他们十岁时，从弟弟的卵中诞生的男孩去世了，投生于中土(Majjhimadesa)弥提罗城(Mithilā)，名为伽梵婆提(Gavaṃpati)的王子。他在七岁时被送至佛陀世尊处出家，不久即成为阿罗汉。 เชฏฺฐสฺส ปน อณฺฑโต วิชายนทหโร ทฺวาทสวสฺสิกกาเล สกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ สุธมฺมปุรํ นาม นครํ มาเปตฺวา สีหราชาติ นาเมน ตตฺถ รชฺชํ การาเปสิ. สิลาโลเน ปน สิริมาโสโกติ นาเมนาติ วุตฺตํ. ควํปติตฺเถโร จ อตฺตนา มาตรํ ทฏฺฐุกาโม มิถิลนครโต อาคนฺตุํ อารภิ. ตทา ทิพฺพจกฺขุนา มาตุยา กาลงฺกตภาวํ ญตฺวา อิทานิ เม มาตา กุหึ อุปฺปชฺชตีติ อาวชฺชนฺโต พาหุลฺเลน เนสาทเกวฏฺฏานํ นิวาสนฏฺฐานภูเต เทเส อุปฺปชฺชตีติ ญตฺวา สจาหํ คนฺตฺวา น โอวาเทยฺยํ, มาตา เม อปายคมนิยํ อปุญฺญํ วิจินิตฺวา จตูสุ อปาเยสุ อุปฺปชฺเชยฺยาติ จินฺเตตฺวา ภควนฺตํ ยาจิตฺวา รามญฺญรฏฺฐํ เวหาสมคฺเคน อาคจฺฉิ. รามญฺญรฏฺเฐ สุธมฺมปรํ ปตฺวา อตฺตโน [Pg.41] ภาตุนา สีหราเชน สทฺธึ รฏฺฐวาสีนํ ธมฺมํ เทเสตฺวา ปญฺจสุ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. 而从长兄的卵中诞生的男孩十二岁时，天帝释(Sakko devānamindo)前来，在孟国(Rāmaññaraṭṭha)建造了一座名为善法城(Sudhammapura)的都城，并让他以狮子王(Sīharāja)之名在那里为王。在石刻(Silālone)上则记载其名为斯里马阿育王(Sirimāsoka)。伽梵婆提长老想见母亲，便准备从弥提罗城(Mithilā)前来。那时，他以天眼得知母亲已经去世，便思察：“如今我母投生何处？”观察后，了知她多半投生在猎人与渔夫居住的地方。他心想：“若我不去教诫，我母将积集堕恶趣之不善业，投生于四恶趣中。”于是，他向世尊请求后，便以神通从空中来到了孟国。到达孟国的善法城后，他和自己的兄长狮子王一起为国人说法，使他们安住于五戒之中。 อถ สีหราชา อาห, โลเกสุ ภนฺเต ตฺวมสิ อคฺคตโร ปุคฺคโลติ. น มหาราช อหํ อคฺคตโร, ตีสุ ปน ภเวสุ สพฺเพสํ สตฺตานํ มกุฏสงฺกาโส โคตโม นาม มยฺหํ สตฺถา อตฺถิ, อิทานิ มชฺฌิมเทสํ ราชคหํ ปฏิวสตีติ. เอวํ ปน ภนฺเต สติ ตุมฺหากํ อาจริยํ มยํ ทฏฺฐุํ อรหาม วา โน วาติ ปุจฺฉิ. ควํปติตฺเถโรจ อาม มหาราช อรหถ ภควนฺตํ ทฏฺฐุํ, อหํ ยาจิตฺวา อาคจฺฉามีติ วตฺวา ภควนฺตํ ยาจิ. ภควา จ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อฏฺฐเม วสฺเส สทฺธึ อเนกสตภิกฺขูหิ รามญฺญรฏฺเฐ สุขมฺมปุรํ อากาเสน อาคมาสิ. ราชวํเส ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ อาคมาสีติ วุตฺตํ. สิลาเลขเน ปน วีสติสหสฺสมตฺเตหิ ภิกฺขูหีติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ ยสฺมา ภควา สปริโสเยว อาคจฺฉิ, น เอกโกติ เอตฺตกเมว อิจฺฉิตพฺพํ, ตสฺมา นานา วาทตํ ปฏิจฺจ จิตฺตสฺสากุลิตา น อุปฺปาเทตพฺพาติ. 这时狮子王(Sīharāja)问道：“尊者，您是世间最上之人(puggala)吗？”“大王，我并非最上之人。然于三有之中，有一位我师，名为乔达摩(Gotama)，如一切众生之宝冠，如今住在中土(Majjhimadesa)的王舍城(Rājagaha)。”“尊者，既然如此，我们能否得见您的老师？”伽梵婆提(Gavaṃpati)长老回答说：“是的，大王，你们可以得见世尊。我请求后即来。”说罢，他便去请求世尊。世尊于证悟后第八年，与数百位比丘一同，由空中来到孟国(Rāmaññaraṭṭha)的善法城(Sukhammapura)。《王统史》(Rājavaṃsa)中记载有五百位比丘同行，而石刻(Silālekhana)上则记载有约两万位比丘。于此，因世尊是与眷属一同前来，并非独自一人，故应接受此说，不应因各种异说而心生困惑。 อถ อาคนฺตฺวา รตนมณฺฑเป นิสีทิตฺวา สราชิกานํ รฏฺฐวาสีนํ อมตรสํ อทาสิ. ตีสุ สรเณสุ ปญฺจสุ จ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. อถ ภควา ทสฺสนตฺถาย อาคตานํ ฉนฺนํ ตาปสานํ ฉ เกสธาตุโย ปูชนตฺถาย อทาสิ. ตโต ปจฺฉาสตฺตตึสวสฺสานิ ปูเรตฺวา ปรินิพฺพานกาเลปิ ภควโต อธิฏฺฐานานุรูเปน จิตกฏฺฐานโต เตตฺตึส ทนฺเต คเหตฺวา ควํปติตฺเถโร สุธมฺมปุรํ อาเนตฺวา สีหรญฺโญ ทตฺวา เตตฺตึสเจติยานิ ปติฏฺฐาเปสิ. เอวํ ภควโต ปรินิพฺพานโต อฏฺฐเมเยว วสฺเส ควํปติตฺเถโร รามญฺญ รฏฺเฐ สุธมฺมปุเร สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. 于是，世尊来到宝亭中坐下，为国王及国人施予不死甘露，使他们安住于三皈依和五戒之中。接着，世尊为前来瞻仰的六位苦行者，赐予六根发舍利以供供养。此后，过了三十七年，在世尊般涅槃时，依世尊的决意力，伽梵婆提长老从火化处取了三十三颗牙舍利，带到善法城，献给狮子王，并建立了三十三座佛塔。就这样，世尊般涅槃后第八年，伽梵婆提长老在孟国善法城确立了教法。 อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ทุติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法在孟国的第二次确立。 ภควโต [Pg.42] ปรินิพฺพุตปญฺจตึสาธิกานํ ทฺวินฺนํ สตานํ อุปริสุวณฺณภูมึ นาม รามญฺญรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา โสณตฺเถโร อุตฺตรตฺเถโรจาติ ทฺเว เถรา ปญฺจวคฺคกมฺมารเหหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ. เต จ เถรา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกาติ อฏฺฐกถายํ อาคตา. 世尊般涅槃后二百三十五年，须那(Soṇa)长老和郁多罗(Uttara)长老两位长老，与足以组成五人僧团行羯磨的比丘们一同来到名为金地(Suvaṇṇabhūmi)的孟国(Rāmaññaraṭṭha)，确立了教法。义注(aṭṭhakathā)中记载，这两位长老是摩诃目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老的弟子。 ตปุสฺสภลฺลิเก ควํปติตฺเถรญฺจ ปฏิจฺจ สาสนํ ตาว ปติฏฺฐหิ. ตญฺจ น สพฺเพน สพฺพํ โอคาเหตฺวา เย เย ปน สทฺธา ปสนฺนา, เต เต อตฺตโน อิจฺฉาวเสเนว สาสนํ ปสีทึสุ. ปจฺฉา ปน โสณุตฺตรตฺเถรา มหุสฺสาเหน อาจริย อาณตฺติยา สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย อุสฺสุกฺกํ อาปนฺนา ปติฏฺฐาเปสุํ. เตน อฏฺฐกถายํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ การิตปจฺจยวเสน อาณตฺติวิภตฺติวเสนจ วุตฺตํ. 教法最初依靠塔普萨(Tapussa)、跋利迦(Bhallika)以及伽梵婆提长老(Gavampatitthera)而在此地确立。但并非所有人都能完全理解，只有那些有信心和信仰的人，才各自随自己的意愿对教法生起信心。后来，须那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)长老奉老师之命，以极大的努力为确立教法而充满干劲，最终确立了教法。因此，在义注中说“去那个国家确立教法”，这是依使役动词和命令式动词的用法而说的。 ตทา ปน สุวณฺณภูมิรฏฺเฐ สุธมฺมปุเร สิริมาโสโก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตญฺจ สุธมฺมปุรํ นาม เกลาสปพฺพตมุทฺธนิ ทกฺขิณาย อนุทิสาย ปุพฺพฑฺฒภาเคน ปพฺพตมุทฺธนิ อปรฑฺฒภาเคน ภูมิตเล ติฏฺฐติ. ตํเยว คุฬปาจกานํ มสฺสานํ เคหสทิสานิ เคหานิ เยภุยฺเยน, เตเนว โคฬมิตฺติก นาเมนาปิ โวหาริยติ. ตสฺส ปน นครสฺส มหาสมุทฺทสมีเป ฐิตตฺตา ทกยกฺขินี สพฺพทา อาคนฺตฺวา ราชเคเห ชาเต ชาเต กุมาเร ขาทิ. 那时，在金地(Suvaṇṇabhūmi)国的善法城(Sudhammapura)里，有位名叫吉祥阿育(Sirimāsoka)的国王在统治。这座善法城位于凯拉萨(Kelāsa)山顶，朝向南方，其东半部在山顶，西半部在平地。那里的房屋大多像制糖工匠的泥屋，因此也被称为“圆泥城”(Goḷamittika)。由于这座城市靠近大海，水夜叉(dakayakkhinī)总是前来，吃掉王宫里出生的每一个王子。 โสณุตฺตรตฺเถรานํ สมฺปตฺตทิวสเยว ราชเคเห เอกํ ปุตฺตํ วิชายิ. ทกยกฺขินีจ ขาทิสฺสามีติ สห ปญฺจหิ ยกฺขินิสเตหิ อาคตา. ตํ ทิสฺวา มนุสฺสา ภายิตฺวา มหาวิรวํ รวนฺติ. ตทา เถรา ภยานกํ สีหสีสวเสน เอกสีสสรีรทฺวยสมฺพนฺธสณฺฐานํ มนุสีหรูปํ มาเปตฺวา ทสฺเสตฺวา ตํ ยกฺขินึ สปริสํ ปลาเปสุํ. 就在须那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)长老抵达的那一天，王宫里生下一个王子。水夜叉心想：“我要吃掉他”，便带着五百名夜叉女前来。人们看见她们，非常害怕，大声哭喊。当时，长老们变化出一个可怕的人狮(manusīharūpa)形象，其状为狮头，一个头连接两个身体，将那夜叉女及其眷属都吓跑了。 เถรา จ ปุน ยกฺขินิยา อนาคมนตฺถาย ปริตฺตํ อกํสุตสฺมิญฺจ สมาคเม อาคตานํ มนุสฺสานํ พฺรหฺมชาลสุตฺตํ อเทสยฺยุํ[Pg.43]. สฏฺฐิมตฺตสหสฺสา โสตาปนฺนาทิปรายนา อเหสุํ. กุลทารกานํ อฑฺฒุฑฺฒานิ สหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. กุลธีตานํ ปน ทิฆฑฺฒสหสฺสํ. ราชกุมารานํ ปญฺจสตาธิกสหสฺสมตฺตํ ปพฺพชึสุ. อวเสสาปิ มนุสฺสา สรเณ ปติฏฺฐหึสุ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ. วุตฺตญฺจ อฏฺฐกถายํ,– 长老们又为了不让夜叉女再来而诵念护卫经(paritta)，并在集会上为前来的人们宣说了《梵网经》(Brahmajālasutta)。六万余人证得了须陀洹等果位。三千五百名贵族少年出家，一千五百名贵族少女出家。王子出家者则有一千五百人。其余的人们也都住于皈依。就这样，长老在那里建立了教法。正如义注中所说： สุวณฺณภูมึ คนฺตฺวาน, โสณุตฺตรา มหิทฺธิกา; ปิสาเจ นิทฺธมิตฺวาน, พฺรหฺมชาเล มเทสิสุนฺติ. 索那(Soṇa)与郁多罗(Uttara)具大神通，前往金地(Suvaṇṇabhūmi)；驱逐恶鬼后，宣说《梵网经》。 ตโต ปฏฺฐาย ราชกุมารานํ โสณุตฺตรนาเมหิเยว นามํ อกํสุ. อวเสสทฺวารกานมฺปิ รกฺขสภยโต วิโมจนตฺถํ ตาลปตฺตภุชปตฺเตสุ เถเรหิ มาปิตํ มนุสีหรูปํ ทสฺเสตฺวา มตฺถเก ฐเปสุํ. มนุสฺสาจ สิลามยํ มนุสีหรูปํ กตฺวา สุธมฺมปุรสฺส เอสนฺเน ปเทเส ฐเปสุํ. ตํ ยาวชฺชตนา อตฺถีติ. อิจฺเจวํ ภควโต ปรินิพฺพานโต ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต โสณุตฺตรตฺเถรา อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปตฺวา อนุคฺคหํ อกํสูติ. 从那时起，王子们便以索那(Soṇa)和郁多罗(Uttara)为名。为了使其余的城门也免于罗刹(rakkhāsa)之惧，人们将长老们所造的人狮形象绘制于棕榈叶和贝叶上，置于城门顶上。民众也用石头雕刻人狮形象，安置在善法城(Sudhammapura)的附近地区。此像至今仍存。如是，世尊般涅槃后二百三十五年，索那和郁多罗长老前来建立教法，广施恩泽。 อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为在孟国第三次建立教法。 ตโต ปจฺฉา ฉสตาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต ปุพฺเพ วุตฺเตหิ ตีหิ การเณหิ สาสนสฺส อุปฺปตฺติฏฺฐานภูตํ รามญฺญรฏฺฐํ ทามริกโจรภเยน ปชฺชรโรคภเยน สาสนปจฺจตฺถิกภเยนจาติ ตีหิ ภเยหิ อากุลิตํ อโหสิ. ตทา จ ตตฺถ สาสนํ ทุพฺพลํ อโหสิ, ยถา อุทเก มนฺเท ตตฺรชาตํ อุปฺปลํ อุปฺปลํ ทุพฺพลนฺติ. ตตฺถ ภิกฺขูปิ สาสนํ ยถา กามํ ปูเรตุํ น สกฺกา. 此后，当一千六百年过去时，由于之前所说的三种原因，作为教法发源地的孟国(Rāmaññaraṭṭha)，被三种怖畏所扰乱：盗贼之怖、疾疫之怖，以及教敌之怖。当时那里的教法衰弱，犹如浅水中生长的莲花般脆弱。那里的比丘们也不能随心所欲地圆满教法。 สูริยกุมารสฺส นาม มโนหริรญฺโญ ปน กาเล สาสนํ อติวิย ทุพฺพลํ อโหสิ. ชินจกฺเก เอกฉสตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต กลิยุเคจ เอกูนวีสตาธิเก [Pg.44] จตุวสฺสสเต สมฺปตฺเต อริมทฺทนนคเร อนุรุทฺธา นาม ราชา ตโต สห ปิฏเกน ภิกฺขุสงฺฆํ อาเนสิ. 在名为苏利耶库玛拉(Sūriyakumāra)的曼胡利(Manohari)国王统治时期，教法变得非常衰弱。当佛历一千六百零一年，即迦利时代(Kaliyuga)四百一十九年时，在阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)，名叫阿那律的国王从那里将比丘僧团连同三藏一起迎请而来。 ตโต ปจฺฉา ชินจกฺเก นวาธิเก สตฺตสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ลงฺกาทีเป สิริสงฺฆโพธิปรกฺกมพาหุมหาราชา สาสนํ โสเธสิ. 此后，当佛历一千七百零九年时，兰卡岛(Laṅkādīpa)的吉祥僧伽菩提勇臂(Sirisaṅghabodhi Parakkamabāhu)大王整顿了教法。 ตโต ฉนฺนํ วสฺสานํ อุปริ กลิยุเค ทฺวตฺตึสาธิเก ปญฺจสเต สมฺปตฺเต อุตฺตราชีโว นาม เถโร สาสเน ปากโฏ อโหสิ. 此后六年，当迦利时代(Kaliyuga)五百三十二年时，一位名为邬多罗耆婆(Uttarājīva)的长老在教法中声名显赫。 โส ปน รามญฺญรฏฺฐวาสิโน อริยาวํสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. อริยาวํสตฺเถโร ปน กปฺปุงฺคนครวาสิโน มหากาฬตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. มหากาฬตฺเถโร ปน สุธมฺมปุรวาสิโน ปฺรานทสฺสิตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. อยํ ปน อุตฺตราชีวฉปฺปทตฺเถรานํ วํสทีปนตฺถํ วุตฺตา. 他(指邬多罗耆婆)是孟国(Rāmaññaraṭṭha)居民圣种(Ariyāvaṃsa)长老的弟子。圣种长老是迦布甘城(Kappuṅga-nagara)居民摩诃迦罗(Mahākāḷa)长老的弟子。摩诃迦罗长老是善法城(Sudhammapura)居民帕那达西(Prānadassī)长老的弟子。此乃为阐明邬多罗耆婆与恰帕达(Chappada)长老的传承谱系而说。 โส ปน ปฺรานทสฺสิตฺเถโร โลกิยาภิญฺญาโย ลภิตฺวา นิจฺจํ อภิณฺหํ ปาโตว มคธรฏฺเฐ อุรุเวลนิคเม มหาโพธึ คนฺตฺวา มหาโพธิยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา ปุน อาคนฺตฺวา สุธมฺมปุเร ปิณฺฑาย จริ. อิทํ เถรสฺส นิพทฺธวตฺตุํ. อยญฺจ อตฺโถ สุธมฺมปุรโต มคธรฏฺฐํ คนฺตฺวา อุรุเวลนิคเม วาณิชกมฺมํ กโรนฺตา ตทาการํ ปสฺสิตฺวา ปจฺจาคมนกาเล สุธมฺมปุร วาสีนํ กเถสุํ, ตสฺมา วิญฺญายติ. 帕那达西(Prānadassī)长老获得世间神通后，总是经常在清晨前往摩揭陀国的优楼频螺村，到大菩提树处清扫庭院，然后返回善法城(Sudhammapura)乞食。这是长老固定的行持。此事之所以为人所知，是因善法城的商人们前往摩揭陀国，在优楼频螺村经商时，看到了长老的行仪，返回时告诉了善法城的居民。 ตสฺมิญฺจ กาเล อุตฺตราชีวตฺเถโร ปริปุณฺณวีสติวสฺเสน ฉปฺปเทน นาม สามเณเรน สทฺธึ สีหฬทีปํ คจฺฉิ. สีหฬทีปวาสิโน จ ภิกฺขู มยํ มหามหินฺทตฺเถรสฺส วํสิกา ภวาม, ตุมฺเหปิ โสณุตฺตรตฺเถรานํ วํสิกา ภวถ, ตสฺมา มยํ เอกวํสิกา ภวาม สมาน วาทิกาติ วตฺวา ฉปฺปทสามเณรสฺส อุปสมฺปทกมฺมํ อกํสุ. ตโต ปจฺฉา เจติย วนฺทนาทีนิ กมฺมานิ นิฏฺฐาเปตฺวา อุตฺตราชีวตฺเถโร สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเขน อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคมาหิ. 那时，优多罗耆婆(Uttarājīva)长老与一位名叫恰帕达(Chappada)、已满二十岁的沙弥一同前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)。住在狮子洲的比丘们说：“我们是大摩哂陀长老的法脉，你们也是索那与郁多罗(Soṇuttara)长老的法脉，因此我们是同一法脉，持相同见解。”说完，便为恰帕达沙弥行具足戒。之后，优多罗耆婆长老与比丘僧团一起完成礼敬佛塔等事务，便返回阿里摩陀那(Arimaddana)城。 ฉปฺปทสฺส ปน เอตทโหสิ,- สจาหํ อาจริเยน สห ชมฺพุทีปํ [Pg.45] คจฺเฉยฺยํ, พหูหิ ญาติพลิโพเธหิ ปริยตฺตุคฺคหเณ อนฺตราโย ภเวยฺย, เตน หิ สีหฬทีเปเยว วสิตฺวา ปริยตฺติมุคฺคเหตฺวา ปจฺจาคมิสฺสามีติ. 恰帕达(Chappada)心想：“如果我与老师一同去瞻部洲，众多的亲属与供养会成为学习经教的障碍，因此我应住在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，学完经教后再回去。” ตโต อาจริยสฺส โอกาสํ ยาจิตฺวา สีหฬทีเปเยว ปฏิวสิ. สีหฬทีเป วสิตฺวา ยาว ลทฺธตฺเถรสมฺมุติกา ปริยตฺตึ ปริยาปุณิตฺวา ปุน ชมฺพุทีปํ ปจฺจาคนฺตุกาโม อโหสิ. อถ ตสฺส เอตทโหสิ,– อหํ เอกโกว คจฺฉนฺโต สเจ มม อาจริโย นตฺถิ, สเจปิ ชมฺพุทีปวาสินา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ วินยกมฺมํ กาตุํ น อิจฺเฉยฺยํ, เอวํ สติ วิสุํ กมฺมํ กาตุํ น สกฺกูเณยฺยํ, ตสฺมา ปิฏกธเรหิ จตูหิ เถเรหิ สทฺธึ คจฺเจยฺยํ, อิจฺเจตํ กุสลนฺติ. 于是他向老师请求许可后，便住在狮子洲(Sīhaḷadīpa)。住在狮子洲期间，他学习经教直到获得长老的认可，之后又想返回瞻部洲。那时他心想：“我如果独自前往，万一我的老师不在，而我又不愿与瞻部洲的比丘僧团一同行律羯磨，这样我就无法另外行羯磨了。因此，我应当与四位持三藏的长老一同前去，这才是善举。” เอวํ ปน จินฺเตตฺวา ตามลิตฺติคามวาสินา สิวลิตฺเถเรน กมฺโพชรญฺโญ ปุตฺตภูเตน ตามลินฺทตฺเถเรน กิญฺจิปุรวาสินา อานนฺทตฺเถเรน ราหุลตฺเถเรนจาติ อิเมหิ จตูหิ เถเรหิ สทฺธึ นาวาย ปจฺจาคจฺฉิ. เต จ เถรา ปิฏกธรา อเหสุํ ทกฺขา ถามสมฺปนฺนา จ. เตสุ วิเสสโต ราหุลตฺเถโร ถามสมฺปนฺโน. กุสิมนครํ สมฺปตฺตกาเล อุปกฏฺฐวสฺสูปคมนกาโล หุตฺวา อริมทฺทนนคเร อาจริยสฺส สนฺติกํ อสมฺปาปุณิตฺวา กุสิมนครเยว วสฺสํ อุปคมึสุ. เตสํ วสฺสูปคมนวิหารวตฺถุ อารามปากาโร จ กุสิมนครสฺส ทกฺขิณทิสาสาเค ยาวชฺชตนา อตฺถิ. 如是思惟后，他便与住在多摩梨帝村(Tāmalittigāma)的尸婆利(Sivali)长老、曾为柬埔寨(Kamboja)国王之子的多摩陵陀(Tāmalinda)长老、住在建志补罗(Kiñcipura)的阿难长老，以及罗睺罗长老，此四位长老一同乘船返回。彼等长老皆为持三藏者，聪慧且体力充沛。其中，罗睺罗长老尤其体力充沛。当他们抵达拘尸摩城(Kusimanagara)时，已临近安居之期，因未能抵达阿里摩陀那(Arimaddana)城的老师之处，便在拘尸摩城入雨安居。他们安居的寺院之地与园林围墙，至今仍在拘尸摩城的南面。 วสฺสํวุฏฺฐกาเล ปน มหาปวารณาย ปวาเรตฺวา เต ปญฺจ เถรา อริมทฺทนนครํ อคมํสุ. อุตฺตราชีวตฺเถโรจ อริมทฺทนนคร วาสีหิ ภิกฺขูหิ วิสุํ หุตฺวา สงฺฆกมฺมานิ อกาสิ. กิญฺจาปิ เจตฺถ อุตฺตราชีวตฺเถราทโย สีหฬทีปโต ปจฺจาคนฺตฺวา อริมทฺทนนคเร วสิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสุํ, รามญฺญรฏฺเฐ ปน ชาตตฺตา ปุพฺเพ จ ตตฺถ นิวาสตฺตา อิธ ทสฺสิตาติ ทฏฺฐพฺพา. 雨安居结束后，行大自恣，彼五位长老便前往阿里摩陀那城(Arimaddananagara)。优多罗耆婆长老(Uttarājīvatthera)与住在阿里摩陀那城的比丘们分离，另外举行僧团羯磨。虽然优多罗耆婆长老等人从狮子洲(Sīhaḷadīpa)返回后，住在阿里摩陀那城护持教法，但因他们生于孟国，且先前亦住于彼处，故于此处述及，应如是了知。 ตสฺมิญฺจ [Pg.46] กาเล ทลนคเร ปทีปเชยฺยคาเม ชาโต สาริปุตฺโต นาม มหลฺลกสฺสมเณโร เอโก อริมทฺทนนครํ คนฺตฺวา อานนฺทตฺเถรสฺส สนฺติเก อุปสมฺปชฺชิตฺวา ปริยตฺติ ปริยปุณิ. โส พหุสฺสุโต อโหสิ ทกฺโข ถามสมฺปนฺโน จ. ตมตฺถํ สุตฺวา นรปติจญฺญิสูราชา จินฺเตสิ,- สเจโส องฺคปจฺจงฺคสมฺปนฺโน ภเวยฺย, อาจริยํ กตฺวา ฐเปสฺสามิ อนุคฺคเหสฺสามีติ. ราชา เอวํ จินฺเตตฺวา ราชปุริเส เปเสตฺวา วีมํสาเปสิ. ราชปุริสา จ ตสฺส ฉินฺนปาทงฺคุฏฺฐคฺคตํ ปสฺสิตฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา ตํ สุตฺวา เอวํ วิกลงฺคปจฺจงฺโค ภเวยฺย, ปธานาจริยฏฺฐาเน ฐเปตุํ น ยุตฺโตติ กตฺวา ปธานาจริยภาวํ น อกาสิ. ปูชาสกฺกา รมตฺเตเนว อนุคฺคหํ อกาสิ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ธมฺมวิลาโสติ ลญฺฉํ ทตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ โสเธตฺวา ปริสุทฺธํ กโรหีติ รามญฺญรฏฺฐํ เปเสสิ. 其时，在达拉城(Dalanagara)的灯明村(Padīpajeyyagāma)，有一位名叫舍利弗的老沙弥，他前往阿里摩陀那城(Arimaddananagara)，在阿难长老座下受具足戒，并通达经教。他博学、聪慧且强健。那罗波帝悉都王(Narapatisithurājā)闻此事，心想：“此人若肢体健全，我将立其为师并予以护持。”国王如是思惟后，便派遣王臣前去查访。王臣们见到他足趾之端有伤残，便将此事禀告国王。国王听后，认为“此人肢体残缺，不宜立于国师之位”，故未任命其为国师，仅以供养恭敬予以护持。某时，国王赐其“法喜”(Dhammavilāsa)之印，并派遣他前往孟国，说：“去整顿教法，使之清净！” โสจ รามญฺญรฏฺฐํ คนฺตฺวา ทลนคเร พหุนํ ภิกฺขูนํ ธมฺม วินยํ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคเหสิ. ตตฺถ จ รามญฺญมนุสฺสา ตสฺส ธมฺมวิลาสตฺเถรสฺส สิสฺสานุสิสฺสา สีหฬภิกฺขุ คณาติ โวหารนฺติ. อิจฺเจวํ สีหฬทีปิกสฺส อานนฺทตฺเถรสฺส สิสฺสํ ธมฺมวิลาสํ ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ สีหฬทีปโต สาสนสฺส อาคตมคฺโคติ. 他前往孟国，在达拉城(Dalanagara)为众多比丘教授法与律，光大了教法。在那里，孟国人称法喜长老(Dhammavilāsatthera)的弟子与再传弟子为“狮子洲比丘众”。如是，缘于狮子洲阿难长老的弟子法喜，此乃教法自狮子洲传入孟国之途。 อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法在孟国的第四次确立。 ตสฺมิญฺจ กาเล มุตฺติมนคเร อคฺคมเหสิยา อาจริยา พุทฺธวํสตฺเถรมหานาคตฺเถรา สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาหารวาสิคณวํสภูตานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหิตฺวา มุตฺติมนครํ ปจฺจาคนฺตฺวา มุตฺติมนครวาสีติ ภิกฺขูหิ วิสุํ หุตฺวา สงฺฆกมฺมานิ กตฺวา สาสนํ ปคฺคเหสุํ. เตจ เถเร [Pg.47] ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ ปุน สีหฬทีปโต สาสนํ อาคตนฺติ. 其时，在马都八城(Muttimanagara)，王后的老师佛史长老(Buddhavaṃsatthera)与大龙长老(Mahānāgatthera)前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，在大寺派(Mahāvihāravāsin)传承的比丘座下重新受学，返回马都八城后，与当地比丘分离，另外举行僧团羯磨，光大了教法。缘于此二位长老，教法再次自狮子洲传入孟国。 อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ปญฺจมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法在孟国的第五次确立。 ตโต ปจฺฉาจ มุตฺติมนคเร เสติภินฺทสฺส รญฺโญ มาตุยา อาจริโย เมธงฺกโร นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬทีเป อรญฺญวาสีนํ มหาเถรานํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา ปริยตฺตึ ปริยาปุณิตฺวา สุวณฺณรชตมเย ติปุสีสจฺฉนฺเน เสติภินฺทสฺส รญฺโญ มาตุยา การาวิเต วิหาเร นิสิทิตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสิ. โลกทีปกสารญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ. อถาปริมฺปิ มุตฺติมนคเรเยว สุวณฺณโสภโณ นาม เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาวิหารวาสิคณวํสภูตานํ เถรานํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา มุตฺติมนครเมว ปจฺจาคจฺฉิ. 此后，在马都八城(Muttimanagara)，塞提频陀王(Setibhindarājā)之母的老师，名为梅檀迦罗(Medhaṅkara)的长老前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，在狮子洲林居派诸大长老座下重新受学，通达教理，然后在塞提频陀王之母所造、以金银铅锡覆顶的寺院中安住，护持教法。他还撰写了一部名为《世间明灯精要》(Lokadīpakasāra)的论著。之后，同样在马都八城，另一位名为金饰(Suvaṇṇasobhaṇa)的长老前往狮子洲，在大寺派传承的诸长老座下重新受学，之后返回了马都八城。 โส ปน เถโร อรญฺเญเยว วสิ. ธุตงฺคธโร จ อโหสิ อปฺปิจฺโฉ สนฺตุฏฺโฐ ลชฺชี กุกฺกุจฺจโก สิกฺขา กาโม ทกฺโข ถามสมฺปนฺโน จ. สีหฬทีเป กลมฺพุมฺหิ นาม ชาตสฺสเร อุทกุกฺเขปสีมายํ อติเรกปญฺจวคฺเคน วนรตนํ นาม สงฺฆราชํ อุปชฺฌายํ กตฺวา ราหุลภทฺทํ นาม วิชยพาหุรญฺโญ อาจริยภูตํ เถรํ กมฺมวาจาจริยํ กตฺวา อุปสมฺปชฺชิ. โสจ เถโร ปุนาคนฺตฺวา มุตฺติมนคเรเยว วสิตฺวา คณํ วฑฺเฒตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหสิ. เอเต จ ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ รามญฺญรฏฺเฐ สีหฬทีปโต สาสนํ อาคตํ. 那位长老住在森林中，奉行头陀支，少欲知足，有惭有愧，乐于学戒，聪慧且有毅力。他在狮子洲(Sīhaḷadīpa)一个名为迦兰布(Kalambu)的天然湖泊中，于水界(udakukkhepasīmā)上，以超过五位比丘的僧团，以名为林宝(Vanaratana)的僧王为戒师(upajjhāya)，以毗阇耶巴忽王(Vijayabāhurājā)的老师、名为罗睺罗跋陀(Rāhulabhadda)的长老为羯磨阿阇梨，受具足戒。那位长老后来又回到马都八城居住，壮大僧团，护持教法。缘于此二位长老，教法从狮子洲传入孟国。 อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ ฉฏฺฐํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法在孟国的第六次确立。 ตโต ปจฺฉา สาสนวเสน ทฺวิวสฺสาธิเก ทฺวิสหสฺเส กลิยุคโต เอกาสีติเก สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร สิริปรมมหาธมฺมราชาติ [Pg.48] ลทฺธนาโม ธมฺมเจติยราชา กุสิมมณฺฑเล หํสาวตีมณฺฑเล มุตฺติมมณฺฑเล จ รฏฺฐวาสิโน สปชํวิย ธมฺเมน สเมน รกฺขิตฺวา รชฺชํ กาเรสิ. โส จ ราชา ตีสุ ปิฏเกสุ จตูสุ จ เวเทสุ พฺยากรณจฺฉนฺทาลงฺการาทีสุ จ เฉโก สิกฺขิตนานาสิปฺโป นานาภาสาสุ จ ปสุโต สทฺธาสีลาทิคุโณเปโต กุมุทกุนฺทสรทจนฺทิกาสมานสิตปชปติภูโต จ สาสเน จ อติปฺปสนฺโน อโหสิ. 其后，时值佛教纪年两千零八十三年，在汉萨瓦底城(Haṃsāvatīnagara)，一位名为法塔王(Dhammacetiyarājā)的国王获得了“吉祥至上大法王”(Siriparamamahādhammarājā)的称号。他在拘尸摩(Kusima)、汉萨瓦底和马都八(Muttima)三个区域，以正法平等地守护着国中百姓，如待己出，并治理国家。这位国王精通三藏、四吠陀以及声明、韵律、修辞等学问，通晓各种技艺与多种语言，具足信、戒等功德，其洁白声誉犹如睡莲、茉莉与秋月之光，对教法亦极为虔信。 เอกสฺมึ กาเล โส จินฺเตสิ, ภควโต สาสนํ นาม ปพฺพชฺชอุปสมฺปทตาเวน สมฺพนฺธํ, อุปสมฺปทภาโว จ สีมปริสวตฺถุ ญตฺติกมฺมวาจาสมฺปตฺตีหิ สมฺพนฺโธติ. เอวญฺจ ปน จินฺเตตฺวา สีมวินิจฺฉยํ ตสฺสํ วณฺณนํ วินยสงฺคหํ ตสฺสํวณฺณนํ สีมาลงฺการ สีมสงฺคหญฺจ สทฺทโต อตฺถโต จ ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตฺวา อญฺญมญฺญํ สํสนฺทิตฺวา ปุพฺพาปรํ ตุลยิตฺวา ภควโต อธิปฺปาโย อีทิโส คนฺถการานํ อธิปฺปาโย อีทิโสติ ปสฺสิตฺวา อมฺหากํ รามญฺญรฏฺเฐ พทฺธนทีสมุทฺทชาเตสฺสราทโย สีมาโย พหุกาปิ สมานา อยํ ปริสุทฺธาติ ววตฺถเปตุํ ทุกฺกรํ, เอวํ สติ สีมปริสาปริสุทฺธา ภวิตุํ ทุกฺกราติ ปฏิภาติ. 一时，他心想：“世尊的教法，是与出家和受具足戒相关的；而受具足戒，又与界、僧、事、白、羯磨语的圆满具足相关。”如此思惟后，他反复从文句和义理上考查《界抉择》(Sīmāvinicchaya)及其释义(vaṇṇanā)、《戒律摄要》(Vinayasaṅgaha)及其释义、《界庄严》(Sīmālaṅkāra)和《界摄》(Sīmasaṅgaha)，相互参照，前后权衡，洞见“世尊的意趣是如此，诸论师的意趣是如此”。于是他想：“在我们孟国(Rāmaññaraṭṭha)，虽有已结的河界、海界、自然湖等众多界(sīmā)，但要确定‘此界清净’甚为困难。如此一来，界的清净与僧的清净，看来也难以成就。” ตโต ปจฺฉา รามญฺญรฏฺเฐ ติปิฏกธรพฺยตฺตปฺปฏิพลตฺเถเรหิ มนฺเตตฺวา รญฺโญ ปฏิภานานุรูปํ สีมปริสา ปริสุทฺธา ภวิตุํ ทุกฺกราติ เถรา วินิจฺฉนึสุ. 其后，与孟国(Rāmaññaraṭṭha)持三藏、聪慧、能干的诸长老商议后，长老们裁决道：“诚如王之所见，界的清净与僧的清净，实难成就。” อถ ราชา เอวมฺปิ จินฺเตสิ,– อโหวต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ ปติฏฺฐติสฺสตีติ คนฺเถสุ วุตฺโตปิ สมาโน อภิสมฺพุทฺธโต จตุสฏฺฐาธิกทฺวิสหสฺสมตฺเตเนว กาเลน สาสเน มลํ หุตฺวา อุปสมฺปทกมฺเม กงฺขาฏฺฐานํ ตาว อุปฺปชฺชิ, กถํ ปน ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ ภวิสฺสตีติ. เอวํ ธมฺมสํเวคํ อุปฺปาเทตฺวา ปุนาปิ เอวํ จินฺเตสิ,- เอวํ เอตฺตกํ สาสเน มลํ ทิสฺสมาโนปิ [Pg.49] สมาโน อุปสมฺปทกมฺเม กงฺขาฏฺฐานํ ทิสฺสมาโนปิ สมาโน ปริสุทฺธตฺถาย อนารภิตฺวา มาทิโส อปฺโปสฺสุกฺโก มชฺฌตฺโต นิสีทิตุํ อยุตฺโต, เอวญฺหิ สติ ภควติ สทฺโธ ปสนฺโนมฺหีติ วตฺตพฺพตํ อนาปชฺเชยฺยํ, ตสฺมา สาสนํ นิมฺมลํ กาตุํ อารภิสฺสามีติ. 于是国王又思惟道：“经中虽言‘善哉，愿正等觉者之教法住世五千年’，然自佛陀证悟至今，仅两千零六十四年，教法中已生垢染，于受具足戒羯磨中亦生疑窦，教法又如何能住世五千年呢？”他如此生起法悚惧心(dhammasaṃvega)后，复又思惟：“纵然教法中已见如是垢染，于受具足戒羯磨中已见疑窦，然若不为令其清净而发起精进，如我这般人，漠然中立、安坐不动，实为不当。若如此，则我将无由自称‘于世尊有信有净’了。是故，我当发起努力，令教法清净无垢。” กุโต นุโข ทานิ สาสนํ อาหริตฺวา ถิรํ ปติฏฺฐา เปยฺยนฺติ อาวชฺชนฺโต เอวํ จินฺเตสิ,- ภควโต กิร ปรินิพฺพานโต ฉตฺตึสาธิเก ทฺวิสเต สมฺปตฺเต มหาโมคฺคลิ ปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหามหินฺทตฺเถรํ เปเสตฺวา สีหฬทีเป สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ, ตทา เทวานํ ปิยติสฺสราชา มหาวิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ, สาสนวรญฺจ เอกาสิตาธิกานิ ทฺวิวสฺสสตานิ วิมลํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิ, ภิกฺขุสงฺโฆปิ มหาวิหาร วาสิคณวเสน เอกโตว อฏฺฐาสิ, ตโต ปจฺฉา อภยคิริวาสิเช ตวนวาสิวเสน ทฺเวธา หุตฺวา ภิชฺชิ, ชินจกฺเก อฏฺฐสตฺตสตาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต สิริสงฺฆโพธิปรกฺกมพาหุมหาราชา อุทุมฺพรคิริวาสิ มหากสฺสปตฺเถรปฺปมุขํ มหาวิหาร วาสิคณํ อนุคฺคเหตฺวา ยถาวุตฺเต ทฺเวคเณ วิโสเธสิ, สาสนํ นิมฺมลํ อกาสิ, ตโต ปจฺฉา วิชยพาหุปรกฺกมพาหุราชูนํ ทฺวินฺนํ กาเลปิ สาสนํ นิมฺมลํ หุตฺวาเยว อฏฺฐาสิ, เตเนว พฺยตฺตปฺปฏิพลภิกฺขู อายาจิตฺวา สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปุน สิกฺขํ คณฺหา เปสฺสามิ, เตสํ ปน ปรมฺปรวเสน ปวตฺตานํ ภิกฺขูนํ วเสน อมฺหากํ รามญฺญรฏฺเฐ สาสนํ นิมฺมลํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา โมคฺคลานตฺเถรํ โสมตฺเถรญฺจ สีหฬทีปํ คมนตฺถาย ยาจิ. เถราจ สาสนปฺปฏิยตฺตกมฺมมิทนฺติ มนสิกริตฺวา ปฏิญฺญํ อกํสุ. 他心想：“如今当从何处迎来教法，方能令其稳固建立？”他思惟道：“据说世尊般涅槃后二百三十六年，大目犍连子帝须(Mahāmoggalliputtatissa)长老派遣摩哂陀长老到狮子洲(Sīhaḷadīpa)建立教法。当时天爱帝须(Devānaṃpiyatissa)王建造大寺(Mahāvihāra)并作供养，殊胜的教法清净无染地确立了二百八十一年，比丘僧团也以大寺派为一个整体而住。后来，因无畏山派和祇多林(Jetavana)派的缘故，分裂为二。佛历一千七百七十八年时，吉祥僧伽菩提勇臂王扶持以优昙跋罗山(Udumbaragiri)住的摩诃迦叶长老为首的大寺派，清净了前述二派，使教法清净。此后，在毗阇耶巴忽(Vijayabāhu)王和勇臂王两位国王的时代，教法仍然保持清净。因此，我要请求那些聪慧且具能力的比丘前往狮子洲，重新受学，然后由他们代代相传，这样我们孟国的教法也会清净地建立起来。”这样思索后，他便请求目犍连(Moggalāna)长老和须摩(Soma)长老前往狮子洲。两位长老认为这是整备教法之事，便答应了。 ราชา จ ทาฐาธาตุปูชนตฺถาย ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปูชนตฺถาย ภูวเนกพาหุรญฺโญ ปณฺณาการตฺถาย เทยฺยธมฺมปณฺณาการวตฺถูนิ ปฏิยาเทตฺวา จิตฺรทูตํ รามทูตนฺติ อิเม ทฺเว อมจฺเจ ทฺวีสุ นาวาสุ นายกฏฺฐาเน ฐเปตฺวา กลิยุเค สตฺตตึสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส ปุณฺณมิโต เอกาทสมิยํ สูรวาเร จิตฺรทูตํ สทฺธึ โมคฺคลานตฺเถรปฺปมุเขหิ ภิกฺขูหิ เอกาย นาวาย คมาเปสิ. ผคฺคุณมาสสฺส อฏฺฐมิยํ สีหฬทีเป กลมฺพุติตฺถํ ปายาสิ. 国王为供养佛牙舍利、供养比丘僧团，以及作为致布瓦内卡巴忽(Bhūvanekabāhu)王的献礼，准备了应施之物与礼品。他任命画使(Citradūta)与罗摩使(Rāmadūta)二位大臣为两艘船的统领。于迦利时代(Kaliyuga)八百三十七年，摩伽月圆后第十一日，周日，国王派遣画使与以目犍连长老为首的比丘们乘一艘船出发。于法古那(Phagguṇa)月第八日，抵达狮子洲的迦兰布(Kalambutittha)港。 รามทูตํ ปน ตสฺมึเยว วสฺเส มาฆมาสสฺส ปุณฺณมิโต ทฺวาทสมิยํ จนฺทวาเร สทฺธึ โสมตฺเถรปฺปมุเขหิ ภิกฺขูหิ เอกาย นาวาย คมาเปสิ. อุชุกํ ปน วาตํ อลภิตฺวา จิตฺรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขนวมิยํ สีหฬทีเป วลฺลิคามํ ปายาสิ. 至于罗摩使，则于同年摩伽月圆后第十二日，周一，与以须摩(Soma)长老为首的比丘们乘一艘船出发。然因未得顺风，于质多(Citta)月白分第九日，方抵达狮子洲的瓦利伽摩(Valligāma)村。 ตโต ปจฺฉา เตปิ ทฺเว อมจฺจา ทฺวีสุ นาวาสุ อาภตานิ ทาตพฺพปณฺณาการวตฺถูนิ สนฺเทสปณฺณานิ จ ภูวเนกพาหุรญฺโญ ภิกฺขูสงฺฆสฺส จ อทาสิ. รญฺญา เปสิตภิกฺขูนญฺจ สนฺเทสปณฺเณ กถิตนิยาเมเนว กลฺยาณิยํ นาม นทิยํ อุทกุกฺเขปสีมายํ สามเณรภูมิยํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปุน อุปสมฺปทกมฺมํ อกํสุ. 其后，彼二位大臣将两艘船所载之应献礼品与信函，呈予布瓦内卡巴忽(Bhūvanekabāhu)王及比丘僧团。国王所遣之比丘们，亦依据信中所述之规定，于名为迦罗尼(Kalyāṇī)河的掷水界中，先令其住于沙弥位，复为彼等行受具足戒羯磨。 อุปสมฺปชฺชิตฺวา จ ภูวเนกพาหุราชา นานาปฺปกาเร ภิกฺขูนํ สารุปฺเป ปริกฺขาเร ทตฺวา อิทํ ปน อามิสทานํ ยาว ชีวิตปริโยสานาเยว ปริภุญฺชิตพฺพํ ภวิสฺสติ, นามลญฺฉํ ปน น ชีริสฺสตีติ กตฺวา รามทูตสฺส นาวาย ปขานภูตสฺส โสมตฺเถรสฺส สิริสงฺฆโพธิสามีติ นามํ อทาสิ. อวเสสานํ ปน ทสนฺนํ เถรานํ กิตฺติสิริเมฆสามิ ปรกฺกมพาหุสามิ พุทฺธโฆสสามิ สีหฬทีปวิสุทฺธสามิ คุณรตนธรสามี ชินาลงฺการสามิ รตนมาลิสามิ สทฺธมฺมเตชสามิ ธมฺมรามสามิ ภูวเนกพาหุสามีติ นามานิ อทาสิ. 彼等受具足戒后，布瓦内卡巴忽王(Bhūvanekabāhu)布施比丘们各种适宜的资具，并言：“此等物资布施，当受用至命终，然名号则不朽。”于是，赐予罗摩使(Rāmadūta)之船的首领须摩长老(Soma thera)“吉祥僧伽菩提主”之名。又赐予其余十位长老：吉祥师利弥伽主(Kittisirimeghasāmi)、勇臂王主(Parakkamabāhusāmi)、觉音主(Buddhaghosasāmi)、狮子洲清净主(Sīhaḷadīpavisuddhasāmi)、功德宝持主(Guṇaratanadharasāmi)、《胜者庄严》主(Jinālaṅkārasāmi)、宝鬘主(Ratanamālisāmi)、正法光主(Saddhammatejasāmi)、法乐主(Dhammarāmasāmi)、布瓦内卡巴忽主(Bhūvanekabāhusāmi)之名。 จิตฺรทูตสฺส [Pg.51] นาวาย ปขานภูตสฺส โมคฺคลานตฺเถรสฺส ธมฺมกิตฺติโลกครุสามีติ นามํ อทาสิ. อวเสสานํ ปน สิริวนรตนสามิ มงฺคลตฺเถรสฺสามิ กลฺยาณติสฺสสฺสามิ จนฺทคิริสามิ สิริทนฺตธาตุสามิ วนวาสิติสฺสสามิ รตนลงฺการสามิ มหาเทวสามิ อุทุมฺพรคิริสามิ จูฬาภยติสฺสสามีติ นามานิ อทาสิ. พาวีสติยา ปน ปจฺฉา สมณานํ นามํ น อทาสิ. อภินวสิกฺขํ ปน สพฺเพสํเยว อทาสิ. 赐予画使(Citradūta)之船的首领目犍连长老(Moggalāna thera)“法誉世间师主”(Dhammakittilokagarusāmi)之名。又赐予其余诸人：吉祥林宝主(Sirivanaratanasāmi)、吉祥长老主(Maṅgalattherasāmi)、迦腻帝须主(Kalyāṇitissasāmi)、月山主(Candagirisāmi)、吉祥牙舍利主(Siridantadhātusāmi)、林住帝须主(Vanavāsitissasāmi)、宝庄严主(Ratanalaṅkārasāmi)、大天主(Mahādevasāmi)、优昙跋罗山主(Udumbaragirisāmi)、小无畏帝须主(Cūḷābhayatissasāmi)之名。然未赐予其后二十二位沙门名号，但于众人皆授以新学。 ตโต ปจฺฉา เจติยปูชนาทีนิ กตฺวา ตํตํกิจฺจํ นิปฺผาเทตฺวา ปุน อาคมํสุ. ภูวเนกพาหุราชา จิตฺรทูตํ เอวมาห, รามาธิปติรญฺโญ ปณฺณาการํ ปฏิทาตุํ อิจฺฉามิ, ปฏิทูตญฺจ เปเสตุํ ตาว ตฺวํ อาคเมหีติ. เอวํ ปน วตฺวา ปจฺฉา อาคมนกาเล จณฺฑวาตภเยน มหาสมุทฺทมชฺเฌ นาวา อวคจฺฉติ. เตน สีหฬรญฺญา เปสิตนาวาย สพฺเพ สนฺนิปติตฺวา อารุหิตฺวา อาคจฺฉนฺตา ตีณิ ทิวสานิ อติกฺกมิตฺวา ปุน จณฺฑวาตภเยน อคมฺภีรฏฺฐาเน สิลาย ฆฏฺเฏตฺวา ลคฺคิตฺวา คนฺตุํ อสกฺกุณิตฺวา เอกํ อุฬุมฺปํ พนฺธิตฺวา ชงฺเฆเนว อคมํสุ. สีหฬรญฺโญ จ ทูโต ปณฺณาการํ ทตฺวา ปจฺจาคมาสิ. ภิกฺขูสุ จ ภิกฺขู อนฺตรามคฺเคเยว มจฺจุ อาทาย คจฺฉติ. อโห อนิจฺจา วต สงฺขาราติ. โหนฺติ เจตฺถ,– 其后，彼等行佛塔供养等，办妥诸事后返回。布瓦内卡巴忽王(Bhūvanekabāhu)对画使(Citradūta)言：“我欲回报罗摩主君王(Rāmādhipati)之礼，亦将遣回使，汝暂等候。”言毕，然于返程之时，因暴风之险，船于大海中沉没。彼等皆集于狮子王(Sīhaḷa-rāja)所遣之船，登船而行。过三日后，复因暴风之险，于不深处触石搁浅，不能前行，遂缚一木筏，涉水而去。狮子王之使者献上礼品后返回。然众比丘中，有比丘于途中为死神所夺。呜呼！诸行实无常！兹有偈颂：– อิเมสํ ปน อารทฺธํ, น กิจฺจํ ยาว นิฏฺฐิตํ; น ตาว อาทิยิสฺสนฺติ, มจฺจุ นตฺถิ อาเปกฺขนา. 彼等所创业，其事尚未终；死神无顾待，不俟其事成。 นิกฺการุณิโก หิ เอส, พลกฺกาเรน อาทิย; โรทมานํว ญาตีนํ อนิจฺฉนฺตํว คจฺฉตีติ. 彼实无悲悯，强力而夺取；亲眷虽哭泣，不愿亦携离。 รามาธิปติราชาจ เตสํ ภิกฺขูนํ ปตฺตกาเล หํสาวตีนครสฺส ปจฺฉิมสฺมึ ทิสาภาเค นรสูเรน นาม อมจฺเจน ปริภุตฺเต คามเขตฺเต ปาฬิอฏฺฐกถาฬีกาทโย ปุนปฺปุนํ ปสฺสิตฺวา อุปปริกฺขิตฺวา สีมสมูหนสีมสมฺมุติกมฺมานิ การเปสิ. สีหฬทีเป ภควตา นฺหายิตปุพฺพาย กลฺยาณิยา นาม นทิยํ อุทกุกฺเขปสีมํ กตฺวา ตตฺถ มหาวิหารวาสีนํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก อุปลทฺธอุปสมฺปทภาเวหิ ภิกฺขูหิ กตตฺตา กลฺยาณีสีมาติ สมญฺญํ อกาสิ. อิจฺเจวํ รามาธิปติราชา ปตฺตลงฺเก ภิกฺขู นิสฺสาย สาสนํ สุฏฺฐุ ปติฏฺฐิตํ อกาสิ. กลิยุคสฺส อฏฺฐตึสาธิกอฏฺฐวสฺสสตกาลโต ยาว เอกจตฺตาลีสาธิกอฏฺฐวสฺสสตา เตสํ ภิกฺขูนํ วํเส อสีติมตฺตา คณปาโมกฺขตฺเถรา อเหสุํ. เตสํ สิสฺสชาตานิ ปน ฉพฺพิสาธิกานิ ทฺวิสตานิ จตุสหสฺสานิ ทสสหสฺสานิ อเหสุํ. เอวํ ภควโต สาสนํ รามญฺญรฏฺเฐ วุฑฺฒึ รามญฺญรฏฺเฐ วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชิติ. 罗摩主君王(Rāmādhipati)于时机成熟时，在汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)西边，名为人狮(Narasūra)的大臣所管辖的村庄田地，再三审阅圣典、义注、复注等后，下令举行废除旧界与确立新界的仪式。在狮子洲(Sīhaḷadīpa)，于世尊曾经沐浴过的迦腻河(Kalyāṇī-nadī)中，以水结界，因其是由住在大寺(Mahāvihāra)、已获得具足戒的比丘们所建立，故得名“迦腻界”(Kalyāṇī-sīmā)。就这样，罗摩主君王依靠从楞伽(Laṅkā)而来的比丘们，使正法得以稳固建立。从迦利时代(Kaliyuga)八百三十八年至八百四十一年，这些比丘的传承中出现了大约八十位僧团领袖长老。而他们的弟子则有一万四千二百二十六位。如此，世尊的教法在孟国日益增长、繁荣昌盛。 อิทํ รามญฺญรฏฺเฐ สตฺตมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为佛法于孟国第七次确立。 ยทา ปน อริมทฺทนนคเร อนุรุทฺโธ นาม ราชา สุธมฺมปุรํ สราชิกํ อภิภวิตฺวา วิทฺธํสิ, ตทา รามญฺญรฏฺฐํ ราชสุญฺญํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิ. รามญฺญรฏฺเฐ มุตฺติมนคเร โสณุตฺตรวํโส เอโก คโณ, สิวลิวํโส เอโก, ตามลินฺทวํโส เอโก, อานนฺทวํโส เอโก, พุทฺธวํโส เอโก, มหานาควํโส เอโกติ ฉคฺคณา วิสุํ วิสุํ หุตฺวา อฏฺฐํสุ นานาสํวาสกา นานานิกายา. 然，当阿梨摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿那律王攻破并摧毁了连同其王的善法城(Sudhammapura)时，孟国便处于无王统治的状态。在孟国的穆提摩城(Muttima-nagara)，有苏那优多罗传承(Soṇuttara-vaṃsa)、尸婆利传承(Sivali-vaṃsa)、多摩林陀传承(Tāmalinda-vaṃsa)、阿难传承(Ānanda-vaṃsa)、佛史传承(Buddhavaṃsa)、摩诃那伽传承(Mahānāga-vaṃsa)此六派，各自独立，同住不同，部派各异。 ธมฺมเจติยรญฺญา ปน การาปิตสาสนมฺปิ อภิชฺชมานํ หุตฺวา อฏฺฐาสิ. สมานสํวาโส เอกนิกาโยเยว อโหสิ. หํสาวตีมุตฺติมสุวเสน ตีณิปิ รามญฺญรฏฺฐานิ สุนาปรนฺต สงฺขาเตน เอกาพทฺธานิ หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ. ปุพฺเพจ มรมฺมรฏฺฐินฺทราชูนํ อาณาปวตฺตนฏฺฐานานิ อเหสุํ[Pg.53]. ตสฺมา มรมฺมรฏฺฐโต เอกจฺเจ ภิกฺขู รามญฺญรฏฺฐํ คนฺตฺวา กลฺยาณีสีมายํ ปุน สิกฺขํ คณฺหึสุ. ธมฺมเจติยรญฺญาการาวิตสาสนํ สกลํ มรมฺมรฏฺฐมฺปิ พฺยาเปตฺวา โอคาเหตฺวา ติฏฺฐติ. 达摩制底王(Dhammacetiya-rāja)所兴办的教法也完整无损地存续下来。僧众们同住一处，属于同一个部派。汉萨瓦底(Haṃsāvatī)、穆提摩(Muttima)和苏婆塞那(Suvasena)这三个孟国地区，被统称为苏那巴兰达，联合为一。这些地方以前也是缅甸国(Marammaraṭṭha)诸王政令施行之处。因此，一些比丘从缅甸国前往孟国，在迦腻界(Kalyāṇī-sīmā)重新受学处。达摩制底王所兴办的教法传播到整个缅甸国，并深入其中。 รามญฺญรฏฺเฐ โสณุตฺตรตฺเถรานํ สาสนํ ปติฏฺฐาปิตกาลโต ปฏฺฐาย ยาว สุธมฺมปุเร มโนหริรญฺญา อรหนฺตานํ สํวิชฺชมานตา เวทิตพฺพา. ตโต ปจฺฉา ปน อุตฺตรา ชีวาริยาวํสมหากาฬปฺรานทสฺสิตฺเถรานํ กาเล โลกิยชฺฌานาภิญฺญาลาภิโยเยว สํวิชฺชํสูติ. อธุนา ปน ตีสุปิ รามญฺญรฏฺเฐสุ ธมฺมเจติยรญฺญา การาวิตสาสนํเยว ติฏฺฐติ. เอตฺถจ เหตุผลสมฺพนฺธวเสน อาทิอนฺตวเสเน จ สาสนวํสํ ปญฺญาย ตุลยิตฺวา อาทิโตว ทสฺสิเตหิ ตีหิ นเยหิ ยถาปเวณี ฆฏฺฏิยติ, ตถา คณฺเหยฺยาติ. อยญฺจ สาสนวํโส ลชฺชิเปสลสิกฺขากามานํเยว วเสน วุตฺโต, นาลชฺชีนํ วเสนาติ ทฏฺฐพฺโพ. 当知，于孟国(Rāmaññaraṭṭha)，自苏那优多罗长老(Soṇuttara Thera)建立教法时起，至善法城(Sudhammapura)摩奴哈利王(Manohari-raññā)时，皆有阿罗汉存在。其后，于优多罗耆婆圣种(Uttarājīva-ariyāvaṃsa)之大迦罗长老(Mahākāḷa Thera)与波罗那陀须长老(Prānadassita Thera)时代，则仅有获得世间禅定与神通者。如今，于三孟国中，唯有达摩制底王(Dhammacetiya-raññā)所兴办的教法存续。于此，当以因果关系、首末次第，以慧权衡此教法传承，如初所示之三理，循其传统而领会。当知此教法传承，乃为有惭、有德、乐于学戒者说，非为无惭者说。 ตาย จ เถรปรมฺปราย มุตฺติมนครวาสิเมธงฺกรตฺเถโร โลกทีปกสารํ นาม คนฺถํ อกาสิ. หํสาวตีนครวาสี ปน อานนฺทตฺเถโร มธุสารตฺถทีปนึ นาม อภิธมฺมฏีกาย สํวณฺณนํ, หํสาวตีนครวาสีเยว ธมฺมพุทฺธตฺเถโร กวิสฺสารํ นาม ฉนฺโทวณฺณนํ, หํสาวตีนครวาสีเยว สทฺธมฺมาลงฺการตฺเถโร ปฏฺฐานสารทีปนึ นาม ปกรณํ, ตเถว อญฺญตโร เถโร อเผคฺคุสารํ นาม คนฺถํ อกาสิ. เอวํ อเนกปฺปการานํ คนฺถการานํ มหาเถรานํ วสนฏฺฐานํ หุตฺวา สาสนํ โอคาเหตฺวา วิรูฬฏฺฐานํอโหสีติ. 于彼长老传承中，穆提摩城(Muttimanagara)的弥邓迦罗长老(Medhaṅkara Thera)创作了名为《世间灯要》(Lokadīpakasāra)的著作。汉萨瓦底城(Haṃsāvatī-nagara)的阿难长老(Ānanda Thera)撰写了名为《蜜味义灯》(Madhusāratthadīpanī)的阿毗达摩复注之释义；同住汉萨瓦底城的法觉长老(Dhammabuddha Thera)创作了名为《诗人精华》(Kavissāra)的韵律学释义；同住汉萨瓦底城的正法庄严长老(Saddhammālaṅkāra Thera)创作了名为《发趣要灯》(Paṭṭhānasāradīpanī)的论著；同样，另一位长老创作了名为《无实要》(Apheggusāra)的著作。如是，此地成为众多著作者与诸大长老的住处，教法深入，繁荣兴盛。 อิติ สาสนวํเส สุวณฺณภูมิสาสนวํสกถามคฺคา นาม 此为《教法史》中“金地教法史话”篇。 ตติโย ปริจฺเฉโท. 第三章。 ๔. โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 4. 约那国教法史话篇 ๔. อิทานิ ปน โยนกรฏฺเฐ สาสนสฺสุปฺปตฺตึ กเถสฺสามิ[Pg.54]. ภควา หิ เวเนยฺยหิตาวโห โยนกรฏฺเฐ มมสาสนํ จิรกาลํ ปภิฏฺฐหิสฺสตีติ อาเปกฺขิตฺวา สทฺธึ ภิกฺขุ สงฺเฆน เทสจาริกํ อาหิณฺฑนฺโต ลภุญฺชํ นาม นครํ อคมาสิ. ตทา เอโก เนสาโท หริผลํ ทตฺวา ตํ ปริภุญฺชิตฺวา หริพีเช ขิปิเต ปถวิยํ อปติตฺวา อากาเสเยว ปติฏฺฐาสิ. ตํ ทิสฺวา สิตํ ปตฺวากาสิ. ตมตฺถํ ทิสฺวา อานนฺทตฺเถโร ปุจฺฉิ. อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ ฐาเน มม ธาตุเจติยํ ปติฏฺฐหิสฺสติ, สาสนํ วิรูฬมาปชฺชิสฺสตีติ พฺยากาสิ. ภควตา ปน หริผลสฺส ภุญฺชิตฏฺฐานตฺตาหริภุญฺโชติ ตสฺส รฏฺฐสฺส นามํ อโหสิ. ทฺวินฺนํ ตาปสานํ ฐปิตํ ชลสุตฺติกํ ปฏิจฺจ โยนกานํ ภาสาย ลภุญฺโชติ นามํ อโหสิ. 4. 如今，我将讲述教法在约那国(Yonakaraṭṭha)的兴起。世尊为了利益可调伏的众生，考虑到“我的教法将在约那国长久住立”，便与比丘僧团一同游行教化，来到了一座名为拉布恩贾(Labhuñja)的城市。当时，一位猎人献上诃梨勒果，世尊食用后将诃梨勒果核丢弃，果核没有落在地上，却停留在空中。看到此景，世尊露出了微笑。阿难长老看到此事便询问。世尊便授记道：“阿难，未来在此地将建立我的舍利塔，教法将会兴盛。”又因世尊食用诃梨勒果之处，该国便得名为诃梨布恩贾(Haribhuñja)。又因两位苦行者所设的汲水器，在约那人的语言中，此地得名为拉布恩贾。 ตทา ตตฺถ มปินฺนาย นาม เอกิสฺสา มาติกาย สมีเป นิสินฺโน เอโก ลวกุลิกเชฏฺฐโก อตฺตโน ปุตฺตํ สตฺตวสฺสิกํ ภควโต นิยฺยาเทตฺวา ปพฺพาเชสิ. กมฺมฏฺฐานานุโยควเสน อจิเรเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. สตฺตวสฺสิ กสฺสจ สามเณรสฺส อรหตฺตํ สจฺฉิกตฏฺฐานตํ ปฏิจฺจ โยนกภาสาย เอตํ ฐานํ จงฺคมงฺฆ อิติ วุจฺจติ. จิรกาล วเสน ชงฺคมงฺฆ อิติ วุจฺจติ. ตโต ปฏฺฐายเยว โยนกรฏฺเฐ สาสนํ ปติฏฺฐาตีติ. 当时，在一位名叫马频那(Mapinnā)的女士附近，坐着一位年长的拉瓦库利迦人，他将自己七岁的儿子献给世尊，令其出家。这位沙弥由于勤修业处，不久便证得阿罗汉果。因七岁沙弥证得阿罗汉果之处，此地在约那语中被称为“羌嘎芒嘎”(Caṅgamaṅgha)。久而久之，便被称为“姜嘎芒嘎”(Jaṅgamaṅgha)。从那时起，教法便在约那国确立了。 อิทํ โยนกรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法在约那国的初次建立。 สาสเน ปน ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหารกฺขิตตฺเถโร โยนกรฏฺฐํ คนฺตฺวา กมฺโพชเขมาวร หริภุญฺชายุทฺธยาทีสุ อเนเกสุ รฏฺเฐสุ สาสนํ ปติฏฺฐาเปติ. ตานิ หิ สพฺพานิ รฏฺฐานิ สงฺคเหตฺวา ทสฺเสนฺเตหิ อฏฺฐกถาจริเยหิ โยนกโลกนฺติ โอกาสกาโลกวาจเกน สามญฺญสทฺเทน วุตฺตํ. ปกติ เหสา คนฺถการานํ เยน [Pg.55] เกนจากาเรน อตฺถนฺตรสฺส วิญฺญาปนาติ. 教法住世二百三十五年时，大护长老前往约那国，在迦摩步阇(Kamboja)、克玛瓦拉(Khemāvara)、诃梨布恩贾(Haribhuñjā)、阿瑜陀耶(Ayuddhaya)等众多国家建立教法。义注师们在展示时，将所有这些国家总括起来，用“约那世界(Yonakaloka)”这一表示地域的通用词汇来称呼。此乃著作者们以某种方式阐明另一层含义的惯例。 มหารกฺขิตตฺเถโร จ สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ ปาฏลิปุตฺตโต อนิลปถมคฺเคน โยนกโลกํ อาคนฺตฺวา กาฬการามสุตฺเตน โยนเก ปสาเทสิ. สตฺตติสหสฺสาธิกปาณสตสหสฺสํ มคฺคผลาลงฺการํ อทาสิ. สนฺติเก จสฺส ทสสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. เอวํ โส ตตฺถสาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตถา จ วุตฺตํ อฏฺฐกถายํ,– 大护长老与五位比丘从华氏城(Pāṭaliputta)出发，循无风之路来到约那世界，以《迦罗迦罗摩经》(Kāḷakārāma Sutta)令约那人生起净信。他使十七万众生获得道果庄严。在他座下有一万人出家。就这样，他在那里建立了教法。正如义注中所说：—— โยนกรฏฺฐํ ตทา คนฺตฺวา, โส มหารกฺขิโต อิสิ; กาฬการามสุตฺเตน, เต ปสาเทสิ โยนเกติ. 其时，大护仙人前往约那国，以《迦罗迦罗摩经》令约那人生起净信。 ตโต ปฏฺฐาย เตสํ สิสฺสปรมฺปรา พหู โหนฺติ, คณนปถํ วีติวตฺตา. 从那时起，他们的弟子世代相传，数量众多，不可胜数。 อิทํ โยนกรฏฺเฐ มหารกฺขิตตฺเถราทโย ปฏิจฺจ 此为在约那国，以大护长老等为缘起 ทุติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 教法的第二次建立。 โยนกรฏฺเฐ ลกุนฺนนคเร ชินจกฺเก ปญฺจวสฺสสเต มณิมยํ พุทฺธปฺปฏิมํ มาเปตฺวา วิสุกมฺมเทวปุตฺโต นาคเสนตฺเถรสฺส อทาสิ. นาเคเสนตฺเถโร จ ตสฺมึ ปฏิมมฺหิ ธาตุ อาคนฺตฺวา ปติฏฺฐาตูติ อธิฏฺฐาสิ. อธิฏฺฐานวเสเนว สตฺตธาตุโย อาคนฺตฺวา ตตฺถ ปติฏฺฐหิตฺวา ปาฏิหาริยํ ทสฺเสสุนฺติ ราชวํเส วุตฺตํ. 在约那国(Yonakaraṭṭha)的拉昆那城(Lakunna)，佛法之轮转动五百年时，毗首羯磨天子(Visukammadevaputta)为龙军长老造了一尊宝珠佛像。龙军长老就对此佛像发愿：“愿舍利前来安住于此。”据《王统史》(Rājavaṃsa)所述，由于此发愿的力量，七种舍利前来安住于此，并展现神变。 ตญฺจ วจนํ มม ปรินิพฺพานโต ปญฺจวสฺสสเต อติกฺกนฺเต เอเต อุปฺปชฺชิสฺสนฺตีติ มิลินฺทปญฺหายํ วุตฺตวจเนน กาลปริมาณวเสน จ สเมติ. โยนกรฏฺเฐ มิลินฺทรญฺโญ กาเล ชินจกฺเก ปญฺจวสฺสสเตเยว นาคเสนตฺเถรํ ปฏิสฺส ชินจกฺกํ วิรูฬํ หุตฺวา ปติฏฺฐาสิ. 此说与《弥兰陀问经》(Milindapañha)中所言“我般涅槃五百年后，彼等将出现”的预言，在时间上相符。在约那国弥兰陀王(Milinda)时代，正于佛法之轮第五百年时，因龙军长老之故，佛法之轮得以兴盛确立。 อิทํ โยนกรฏฺเฐ นาคเสนตฺเถรํ ปฏิจฺจ ตติยํ 此为在约那国，以龙军长老为缘起的第三次 สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 教法的建立。 กลิยุเค [Pg.56] ปญฺจสฏฺฐิวสฺเสลภุญฺชนครโต สงฺกมิตฺวา กฺยุงฺครนคเร มาปิกสฺส พญฺญาโจมงฺคร นามกสฺส รญฺโญ กาเล มชฺฌิมเทสโต กสฺสปตฺเถโร ปญฺจหิ เถเรหิ สทฺธึ อาคจฺฉิ. 迦利时代(Kaliyuga)第六十五年，（教法）从拉布恩贾城(Labhuñja)迁移，传至居伽罗城(Kyuṅgara)。其时，正值马皮卡(Māpika)族的班尼亚乔曼伽罗王(Baññācomaṅgara)在位，迦叶长老从中土(Majjhimadesa)与五位长老一同到来。 ตทา โส ราชา วิหารํ กตฺวา เตสํ อทาสิ. สีหฬทีปโต จ ธาตุโย อาเนตฺวา เอโก เถโร อาคจฺฉิ. ธาตุโต ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ปสีทิตฺวา ลภุญฺชเจติย นิธานํ อกาสิ. เต จ เถเร ปฏิจฺจ โยนกรฏฺเฐ สาสน วํโส อาคโต. 那时，国王建造寺院布施给他们。又有一位长老从狮子洲(Sīhaḷadīpa)带来舍利。国王见到舍利的神变后心生净信，遂于拉布恩贾塔(Labhuñja Cetiya)中进行安奉。因彼等长老之故，教法传承传入约那国(Yonakaraṭṭha)。 อิทํ โยนกรฏฺเฐ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为于约那国教法之第四次建立。 กลิยุเค ทฺวาสฏฺฐาธิเก สตฺตสเต สมฺปตฺเถ จินรฏฺฐินฺโท ราชา อภิภวิตฺวา สกลมฺปิ โยนกรฏฺฐํ สงฺขุพฺภิตํ โหติ. ตทา มหาธมฺมคมฺภีรตฺเถโร มหาเมธงฺกรตฺเถ โรจาติ ทฺเว เถโร โยนกรฏฺฐโต สทฺธึ พหูหิ ภิกฺขูหิ สีหฬทีปํ อคมํสุ. ตทา จ สีหฬทีเป ทุพฺภิกฺขภเยน อภิภูโต หุตฺวา ตโต สฺยามรฏฺเฐ โสกฺกตยนครํ ปุน อคมํสุ. 迦利时代七百六十二年时，支那国(Cinaraṭṭha)王征服了整个约那国，使其陷入动荡。当时，大法深长老(Mahādhammagambhīra)与大慧行长老(Mahāmedhaṅkara)这两位长老，与众多比丘一同从约那国前往狮子洲。其时，狮子洲正遭受饥荒威胁，他们便又从那里前往暹罗国(Syāmaraṭṭha)的素可泰城(Sokkataya)。 ตโต ปจฺฉา ลกุนฺนนครํ คนฺตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหนฺตานํ ลชฺชิเปสลานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหึสุ. เต จ เถโร สฺยามรฏฺเฐ โยนกรฏฺเฐ จ สพฺพตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุนฺติ. 之后，他们前往拉昆那城(Lakunnanagara)，在护持教法、有惭、善行的比丘们座下重新受学。彼等长老在暹罗国和约那国各处建立了教法。 อิทํ โยนกรฏฺเฐ ปตฺตลงฺเก ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ ปญฺจมํ 此为于约那国，以帕塔楞格的两位长老为缘起之第五次 สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 教法之建立。 กลิยุเค ปญฺจวีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต สิริสทฺธมฺมโลกปติจกฺกวตฺติราชา ลภุญฺชเจติยํ ปุน มหนฺตํ กตฺวา [Pg.57] ตสฺส เจติยสฺส สมีเป จตฺตาโร วิหาเร การาเปตฺวา มหาเมธงฺกรตฺเถรสฺส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส จ อทาสิ. ตทาปิ เต ทฺเว เถรา สาสนํ ปริสุทฺธํ กตฺวา ปติฏฺฐาเปสุนฺติ. 迦利时代八百二十五年时，吉祥正法世界转轮王(Sirisaddhammalokapaticakkavattirājā)重修拉布恩贾塔(Labhuñjacetiya)，使其更为宏伟，并于塔之附近建造四座寺院，供养予大慧行(Mahāmedhaṅkara)长老与舍利弗长老。彼时，此二位长老亦令教法清净而得以住立。 อิทํ โยนกรฏฺเฐ มหาเมธงฺกรสาริปุตฺตตฺเถเร 此为于约那国，以大慧行与舍利弗二长老 ปฏิจฺจ ฉฏฺฐํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 为缘起之第六次教法之建立。 กลิยุเค เตจตฺตาลีสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร อเนกเสติภินฺโท นาม ราชา โยนกรฏฺฐํ อภิภวิตฺวา อตฺตโน หตฺถคตํ กตฺวา พลิ ภุญฺชนตฺถาย เชฏฺฐปุตฺตสฺส อนุรุทฺธสฺส นาม ราชกุมารสฺส ทตฺวา พหูหิ อมจฺเจหิ สทฺธึ ตตฺถ คนฺตฺวา อนุราชตาเวน รชฺชํ การาเปสิ. สาสนญฺจ วิโสธาเปตุํ สทฺธมฺมจกฺกสามิตฺเถรํ เตน สทฺธึ ปหิณิ. 迦利时代九百四十三年时，于汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)，有名为阿内迦塞提频陀(Anekasetibhindo)之王，征服约那国并将其纳入掌控。为征收赋税，彼将此国交予长子阿那律王子，并派遣众多大臣与之同往，令王子以副王之位治理国事。为净化教法，亦派遣正法轮主(Saddhammacakkasāmi)长老与之同行。 อเนกเสติภินฺโน กิร ราชา โยนกรฏฺฐํ วิชยกาเล ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานภูตมิทนฺติ กตฺวา ตํรฏฺฐวาสิโน กรมรานีตภาเวน น อคฺคเหสีติ. 据说，阿内迦塞提频陀王于征服约那国时，因视其为教法初立之地，故未向该国居民征收赋税。 ยถาวุตฺตตฺเถรวํเสสุ จ เอโก ลกุนฺนนคเร อรญฺญวาสี เถโร ตตฺถ นคเร อชฺช อสุกสฺมึ ฐาเน เอโก มโตติ คิหีนํ กเถตฺวา ยถากถิตํ ภูตํ หุตฺวา อยํ อภิญฺญาลาภีติ ปากโฏ อโหสิ. 于如前所述之长老传承中，有一位住于拉昆那城的林居长老，他向在家人言：“今日某处有一人亡故。”其后事正如其所言发生，故此长老以具神通力(abhiññālābhī)而闻名。 ตสฺมึเยว จ นคเร มหามงฺคโล นาม เถโร อเนกเสติภินฺทสฺส รญฺโญ ยุชฺฌิตุํ อาคตกาเล อเนกเสติภินฺโท ราชา มํ ปกฺโกสิสฺสติ, สมานชาติกํ ทูตํ เปสฺเสสฺสตีติ ปกฺโกสิตกาลโต ปฐมเมววทิ. ยถาวุตฺตนิยาเมเนว ปกฺโกสนโต อยํ อภิญฺญา ลาภีติ กิตฺติ โฆโส อโหสิ. 亦在同一城中，有名为大吉祥(Mahāmaṅgala)的长老。当阿内迦塞提频陀王前来作战时，长老于被召见前即预言：“国王将召见我，并会派遣同族使者前来。”后果然如其所言被召见，因此他具神通力(abhiññālābhī)之名声广为流传。 ตตฺถ นคเร ญาณวิลาสตฺเถโร สงฺขฺยาปกาสกํ นาม [Pg.58] ปกรณํ อกาสิ. ตํฬีกํ ปน ปตฺตลงฺกตฺเถรสฺส วิหาเร วสนฺโต สิริมงฺคโลนาม เถโร อกาสิ. 在那座城中，智光(Ñāṇavilāsa)长老造了一部名为《数论明解》(Saṅkhyāpakāsaka)的论著。而住在帕塔楞格长老寺院中的吉祥(Sirimaṅgala)长老，则为之作了复注(ṭīkā)。 วิสุทฺธิมคฺคทีปนึ ปน สํญฺญฺวตฺตอรญฺญวาสี อุตฺตราราโม นาม เอโก เถโร. มงฺคลทีปนึ สิริมงฺคลตฺเถโร. อุปฺปาตสนฺตึ อญฺญตโร เถโร. ตํ กิร อุปฺปาตสนฺตึ สชฺฌายิตฺวา จีนรญฺโญ เสนํ อชินีติ. อิจฺเจวํ โยนกรฏฺเฐ อภิญฺญาลาภีนํ คนฺถการานญฺจ เถรานํ อานุภาเวน ชินสาสนํ ปริสุทฺธํ หุตฺวา ปติฏฺฐาติ. เอวํ เหตุผลสมฺพนฺธวเสน อาทิ อนฺต สมฺพนฺธวเสน จ ยถาวุตฺเตหิ ตีหิ นเยหิ เถรปรมฺปรา ฆฏฺเฏตฺวา คเหตพฺพา. 《清净道论灯》(Visuddhimaggadīpanī)则由一位名为北方园(Uttarārāma)的林住长老所著；《吉祥灯》(Maṅgaladīpanī)由吉祥长老所著；《灾异寂静》(Uppātasanti)由另一位长老所著。据说，通过讽诵此《灾异寂静》，击败了中国国王的军队。如是，在约那国，凭借具神通力及著论长老们的威力，胜者之教得以清净而住立。因此，应通过因果关联、首尾关联等如前所述的三种方法，来连贯地把握此长老传承。 อิติ สาสนวํเส โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถา 如是，于《教史》中，此为〈约那国教史篇〉。 มคฺโค นาม จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท. 第四章，名为道。 ๕. นววาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 5. 森林住处国教史篇 ๕. อิทานิ วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนครสาสนวํสํ วกฺขามิ. ชินจกฺเก หิ เอกาธิเก วสฺสสเต สมฺปตฺเต ชฏิโล สกฺโก นาโค ครุโฬ กุมฺภณฺโฑ จนฺที ปรมีสฺวโรจาติ อิเม สตฺต สิริเขตฺตํ นาม นครํ มาเปสุํ. ตตฺถ ทฺวตฺตโปงฺโก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส กิร ตีณิ อกฺขีนิ สนฺตีติ. ตทา ภควโต สาวกา อรหนฺตา ติสหสฺสมตฺตา ตตฺถ วสึสุ. โส ราชา เตสํ อรหนฺตานํ เทวสิกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺภิ. ฉ สรีรธาตุโย จ เอเกกํ เอเกกสฺมึ นิทหิตฺวา ฉ เจติอิยานิ การาเปสิ. ทกฺขิณพาหุํ ปน นิทหิตฺวา เอกมฺปิ เจติยํ การาเปสิ. 5. 如今我当说森林住处国(Vanavāsīraṭṭha)室利刹城(Sirikhetta)之教史。佛灭后一百零一年，有名为积顶(Jaṭila)、释迦(Sakka)、龙(Nāga)、金翅鸟、鸠槃荼(Kumbhaṇḍa)、旃提(Candī)、自在天(Paramīsvara)之七位神祇，建造了名为室利刹之城。当时，有名为德瓦塔邦卡(Dvattapoṅka)之王于彼处治国。据说彼王有三眼。尔时，有约三千位世尊之声闻弟子阿罗汉住于彼处。彼王每日以四事供养彼诸阿罗汉。彼将六份身骨舍利各奉安一处，建造了六座佛塔。又奉安右臂舍利，建造了一座佛塔。 อุณฺหีสธาตุํ ปน กงฺครนฺนครโต อาเนตฺวา เอกมฺปิ เจติยํ การาเปสิ. ตํ ปน ตาว น นิฏฺฐิตํ. ปจฺฉา อนุรุทฺธราชา คเหตฺวา อริมทฺทนนครํ อาเนตฺวา จญฺญิงฺขุ นาม เจติเย นิธานํ [Pg.59] อกาสิ. ตสฺมา รกฺขิตตฺเถรสฺส อาคมนโต ปุพฺเพปิ สาสนํ ปติฏฺฐาสีติ ทฏฺฐพฺพํ. ตโต ปจฺฉา สาสนํ ทุพฺพลํ หุตฺวา อฏฺฐาสิ. 又从康伽兰那城(Kaṅgaranna)迎请顶骨舍利(Uṇhīsadhātu)，亦建造了一座佛塔。然彼当时未终。其后，阿那律王取之，携至阿梨摩达那城(Arimaddananagara)，奉安于名为赞宁库(Caññiṅkhu)之佛塔中。是故当知，于护(Rakkhita)长老到来前，教法即已建立。此后，教法转衰而住。 อิทํ วนวาสีรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法于森林住处国之初次建立。 มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถเรน ปน เปสิโต รกฺขิตตฺเถโร วนวาสีรฏฺฐํ คนฺตฺวา อากาเส ฐตฺวา อนมตคฺคปริยายกถาย วนวาสิเก ปสาเทสิ. กถาปริโยสาเน ปนสฺส สฏฺฐิสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สตฺตติสหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. ปญฺจวิหารสตานิ ปติฏฺฐาเปสุํ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. เตเนว อฏฺฐ กถายํ – 然，由摩诃目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)所遣之护长老(Rakkhitatthera)，前往婆那婆私国(Vanavāsīraṭṭha)，住于空中，以《无始经》开示，令婆那婆私国人众生起净信。开示终时，六万人证悟佛法，约七万人出家，并建立了五百座精舍。彼如是于彼处建立教法。是故，于义注中云—— คนฺตฺวาน รกฺขิตตฺเถโร,วนวาสึ มหิทฺธิโก; อนฺตลิกฺเข ฐิโต ตตฺถ,เทเสสิ อนมตคฺคิยนฺติ วุตฺตํ. 护长老具大神通，前往婆那婆私国；于彼住立空中，宣说无始之教。 เอวํ วนวาสีรฏฺเฐ ปุพฺเพเยว สาสนํ โอคาเหตฺวา ปติฏฺฐหิ. น ปน ตาว สกลํ พฺยาเปตฺวา ปติฏฺฐหิ. 如是，于婆那婆私国，教法先前即已传入建立，然尚未遍及全部而立。 อิทํ ตาว วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร ทุติยํ 此为于婆那婆私国室利刹城第二次 สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 教法之建立。 ชินจกฺเก ปน เตตฺตึสาธิเก จตุวสฺสสเต กุกฺกุฏ สีโส นาม เอโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ภควโต สาวกา อรหนฺตา ปญฺจสตมตฺตา อเหสุํ. เตสมฺปิ โส ราชา เทวสิกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภสิ. โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิโน ปน คณนปถํ [Pg.60] วีติวตฺตา อเหสุํ. 然，佛灭后四百三十三年，有名为鸡头王(Kukkuṭasīsa)者治国。于彼王之时，有约五百位世尊之声闻弟子阿罗汉。彼王亦每日以四事供养彼等。至于须陀洹、斯陀含、阿那含，则其数不可计。 อิทํ วนวาสีรฏฺเฐ สิริเขตฺตนคเร ปรมฺปราภตวเสน 此为于婆那婆私国室利刹城，依次第传承 ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 第三次教法之建立。 อิจฺเจวํ วนวาสีรฏฺเฐ อเนกสเตหิ อรหนฺตตฺเถเรหิ สาสนํ ปุณฺณินฺทุสงฺกาสํ หุตฺวา อติวิย วิชฺโชเตสิ. สาสนิก คนฺถการา ปน มหาเถรา ตตฺถ น สนฺทิสฺสนฺติ. อรหนฺตตฺเถรา ปน ราชูนํ อายาจนํ อารพฺภ ธมฺมสตฺถํ เอกํ วิรจยึสูติ โปราณา วทนฺตีติ. อิจฺเจวํ– 如是，于婆那婆私国，由数百阿罗汉长老，教法犹如满月，极为辉耀。然，撰写教典之诸大长老，于彼处则未得见。古人云：诸阿罗汉长老应诸王之请，曾造一部法论。如是—— เตจ เถรา มหาปญฺญา,ปคฺคเหตฺวาน สาสนํ; สูริโย วิย อตฺถงฺโค,อุปคา มจฺจุสนฺติกํ. 彼诸长老大智慧，护持教法；犹如日轮西沉，趋近死边。 ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส,ยาว มจฺจุ นจาคโต; ตาว ปุญฺญํ กเร นิจฺจํ,มา ปมชฺเชยฺย สพฺพทาติ. 是故智者，当于死未至之时，恒常勤修福业，于一切时莫放逸。 อิติ สาสนวํเส วนวาสีรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 如是，《教史》中婆那婆私国教法史记 นาม ปญฺจโม ปริจฺเฉโท. 名第五章。 ๖. อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 6. 边远国教史之章 ๖. อิทานิ ปน มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ สาสนวํสํ วกฺขามิ. อมฺหากญฺหิ มรมฺมรฏฺเฐ สุปฺปาทกติตฺเถ วาณิชคาเม วสนฺเต จูฬปุณฺณ มหาปุณฺเณทฺเว ภาติเก ปฏิจฺจ ภควโต ธรมานสฺเสว อติเรกวีสติวสฺสกาลโต ปภุติ สาสนํ ปติฏฺฐาสิ. น ปน ตาว พฺยาเปตฺวา ปติฏฺฐาสิ. เตเนว ปุน สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนตฺถาย มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร [Pg.61] โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ เปเสสีติ. 6. 现在，我将宣说缅甸(Maramma)地区边远国(Aparantaraṭṭha)的教史。在我们缅甸国，于善现港(Suppādakatittha)的商人村(Vāṇijagāma)，缘于居住在此的小富那(Cūḷapuṇṇa)与大富那(Mahāpuṇṇa)两位兄弟，早在世尊住世二十余载之时，教法即已建立。然当时教法尚未广传。是故，为再次确立教法，摩诃目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)派遣了优那迦法护(Yonakadhammarakkhita)长老。 ภควา ปน โลหิตจนฺทนวิหารํ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตสตฺตาหานิ นิสีทิตฺวา สมาคตานํ เทวมนุสฺสานํ ธมฺมรสํ อทาสิ. สตฺตาเหสุ จ เอกสฺมึ อหุ จตุราสีติปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. ปญฺจสตมตฺเตหิ จ ปาสาเทหิ อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค สจฺจพนฺธปพฺพเต นิสินฺนสฺส สจฺจพนฺธสฺส นาม อิสิโน ธมฺมํ เทเสตฺวา ฉหิ อภิญฺญาหิ สทฺธึ อรหตฺตํ ปาเปสิ. วาณิชคาเม จ อิสิทินฺนเสฏฺฐิ อาทีนมฺปิ ธมฺมรสํ ปาเยสิ. อิจฺเจวํ สจฺจพนฺธอิสิทินฺนมหาปุณฺณาทโย ปฏิจฺจ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล สาสนํ ปติฏฺฐาสิ. 世尊接受了赤旃檀(Lohitacandana)精舍，于彼处安坐七七四十九日，为前来集会的诸天与人众施予法味。于此七周之中，曾有八万四千有情证悟佛法。世尊亦于途中，在萨迦班达山(Saccabandhapabbata)，为坐于彼处的萨迦班达(Saccabandha)仙人说法，使其证得具足六神通的阿罗汉果。又于商人村，令伊西丁那(Isidinna)长者等人得饮法味。如是，缘于萨迦班达仙人、伊西丁那、大富那等人，教法于我等缅甸地区得以确立。 อิทํ มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ ปฐมํ สาสนสฺส 此为于缅甸地区的边远国，教法初次的 ปติฏฺฐานํ. 确立。 ภควโต ปรินิพฺพุตโต ปญฺจตึสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สมฺปตฺเต ตติยสงฺคีตึ สงฺคายิตฺวา อวสาเน มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ สทฺธึ จตูหิ ภิกฺขูหิ อปรนฺตรฏฺฐํ เปเสสิ. อปรนฺตรฏฺฐญฺจ นาม อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล สุนาปรนฺตรฏฺฐเมว. ตมตฺถํ ปน เหฏฺฐา อโวจุมฺหา. 世尊般涅槃后二百三十五年，第三次结集完毕之时，摩诃目犍连子帝须长老派遣其共住弟子优那迦法护长老，与四位比丘一同前往边远国。所谓边远国，即我等缅甸地区的苏那巴兰达国。此事我等已于前文述及。 โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโรปิ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺเตน รฏฺฐวาสีนํ ปสาเทสิ. สตฺตติมตฺตานํ ปาณสหสฺสานํ ธมฺมรสํ ปาเยสิ. รฏฺฐวาสิโน จ พหโว สาสเน ปพฺพชึสุ. ราชกุลโตปิ สหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. อิตฺถีนํ ปน อติเรกสฏฺฐิสหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. ตญฺจ น อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตนฺตํ สุตฺวา ปพฺพชนฺตีนํ อิตฺถีนํ วเสน วุตฺตํ, อถ โข อาทิโต ปฏฺฐาย ยาวจิรกาลา สาสนํ ปสีทิตฺวา ปพฺพชนฺตีนํ อิตฺถีนํ วเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. กสฺมาติ เจ, อิตฺถีนํ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเกเยว ปพฺพชิตุํ ยุตฺตตฺตา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถเรน [Pg.62] จ สทฺธึ ภิกฺขุนีนํ อนาคตตฺตา. เอวํ จิรกาลํ อติกฺกมิตฺวา ปจฺฉา ภิกฺขุนิโย อาคนฺตฺวา ตาสํ สนฺติเก ปพฺพชิตานํ วเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. สีหฬทีเป อนุฬาเทวิโย ปพฺพชิตกาเล มหามหินฺทตฺเถรสฺส สงฺฆมิตฺตาเถริยา ปกฺโกสนตา อิธ ญาปกาติ. เอวํ โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถรํ ปฏิจฺจ อปรนฺตรฏฺเฐ สตฺตานํ พหุปกาโร อโหสิ. เตเนวฏฺฐกถายํ– 优那迦法护长老亦来到边远国，以《火蕴《本行》》令国人生起净信，并令约七万众生得饮法味。国中众多人民于教法中出家，王族亦有千人出家。至于女性，则有超过六万之众出家。此非指听闻《火蕴《本行》》后出家之女性，而应理解为，是从最初开始，于长时中对教法生起净信而出家之女性的总数。何以故？因女性于比丘尼处出家方为合宜，而优那迦法护长老并未与比丘尼同行。故应理解为，此乃指经过长时之后，比丘尼们前来，她们于比丘尼处出家之数。于狮子洲(Sīhaḷadīpa)，阿奴拉(Anuḷā)王后出家时，摩哂陀长老邀请僧伽蜜多长老尼一事，于此可为佐证。如是，缘于优那迦法护长老，边远国众生多获饶益。是故义注中说—— อปรนฺตํ วิคาหิตฺวา, โยนโก ธมฺมรกฺขิโต; อคฺคิกฺขนฺธูปเมเนตฺถ, ปสาเทสิ ชเน พหูติ. 优那迦法护，深入边远国；于此以火蕴，令众多人生信。 ตตฺถายํ อธิปฺปาย วิเสโส คเหตพฺโพ. กถํ. อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตนฺตํ นาม ภิกฺขูนํ ปฏิปตฺติวเสน วุตฺตํ, ตํ ภิกฺขูนํเยว เทเสตุํ วฏฺฏติ, เถโรปิ ตตฺถ ตํ เทเสสิ, ตสฺมา ปุณฺณสจฺจพนฺธาทโย ปฏิจฺจ ภควโต ธรมานสฺส วีสติวสฺสกาเลเยว สาสนํ อปรนฺตรฏฺเฐ ปติฏฺฐหิตฺวา กสฺมิญฺจิ กสฺมิญฺจิ ฐาเน ภิกฺขูนํ สํวิชฺชมานตฺตา เตสํ ภิกฺขูนํ สงฺคเหตฺวา เทเสตุํ ปจฺฉา อาคตานญฺจ ภิกฺขูนํ ปริสุทฺธาจารตํ วิญฺญาเปตุํ อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตํ เถโร เทเสสีติ. เอวญฺจ สติ อริมทฺทนนคเร สมณกุตฺตกานํ สํวิชฺชมานภาวํ วกฺขมาเนน วจเนน สเมติ. 于此，应理解其特殊意趣。云何？《火蕴《本行》》(Aggikkhandhopamasuttanta)是就比丘的行持而说，只适宜对比丘宣讲，长老亦于彼处宣讲此经。是故，缘于富那(Puṇṇa)、萨迦班达(Saccabandha)等人，早在世尊住世二十载之时，教法已于边远国(Aparantaraṭṭha)确立，且在某些地方已有比丘存在。长老宣讲《火蕴《本行》》，正是为了摄受这些比丘，并向后来的比丘们开示清净的行为。如是，此说与下文将述及阿梨摩达那(Arimaddana)城有败坏沙门存在之语，便能相合。 อิทํ มรมฺมมณฺฑเล อปรนฺตรฏฺเฐ ทุติยํ 此为缅甸地区边远国第二次 สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 教法之确立。 ยสฺมา ปน พุทฺเธ, ภควา ปุณฺณตฺเถรสฺส ยาจนมารพฺภ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา วาณิเช หิ การิเต จนฺทนวิหาเร วสิตฺวา เอกสฺมึ สมเย อานนฺเทน ปจฺฉาสมเณน ตมฺพทีปรฏฺฐมฺปิ เทสจาริกํ อาหิณฺฑิ. อาหิณฺฑิตฺวา อริมทฺทนนครฏฺฐานสมีปํ ปตฺวา ปพฺพตมุทฺธนิ ฐตฺวา อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ ปเทเส สมฺมุติ นาม ราชา อริมทฺทนํ นาม นครํ มาเปสฺสติ[Pg.63], ตสฺมิญฺจ นคเร มม สาสนํ วิรูฬํ หุตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ พฺยากาสิ. อยมตฺโถ โปราณเวทปาตฺถเกสุ วุตฺโต. 又，世尊因应富那(Puṇṇa)长老之请，来到边远国(Aparantaraṭṭha)，住于商人们所造的旃檀精舍(Candanavihāra)。某时，与侍者阿难一道，亦于铜岛国(Tambadīpa)游化。游化至阿梨摩达那(Arimaddana)城旧址附近，立于山顶授记曰：“阿难，未来于此地，将有名为三穆提(Sammuti)之王，建造阿梨摩达那城，我之教法将于彼城中繁荣昌盛，得以确立。”此事于古代吠陀典籍中有所记载。 โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโร จ อปรนฺตรฏฺฐํ อาคนฺตฺวา ตมฺพทีปรฏฺฐมฺปิ อาหิณฺฑิตฺวา ตมฺพทีปรฏฺฐวาสีนมฺปิ ธมฺมรสํ ปาเยสิเยว. อยมตฺโถ ขตฺติยกุลโต เอว ปุริสสหสฺสานิ ปพฺพชึสูติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตตฺตา วิญฺญายติ. ตทา หิ อปรนฺตรฏฺเฐ ขตฺติโย นตฺถิ, ตมฺพทีปรฏฺฐินฺโทเยว ตํ อนุสาเสตฺวา อติ วสติ, ขตฺติเย จ อาสนฺเต กุโต ขตฺติยกุลานิ ภวิสฺสนฺติ, เตเนว ตมฺพทีปรฏฺฐโต ปุริสสหสฺสานิ ปพฺพชึสูติ วิญฺญาตพฺพํ. ตสฺมา ตมฺพทีปิกสาสนวํสมฺปิ อิธ วตฺตุํ ยุชฺชติ. 优那迦法护(Yonakadhammarakkhita)长老来到边远国(Aparantaraṭṭha)，亦于铜岛国(Tambadīpa)游化，令铜岛国居民得饮法味。此事可由义注所言“仅从刹帝利(khattiya)族姓中即有上千人出家”而得知。当时，边远国并无刹帝利，唯有铜岛国之王统治彼地。既无刹帝利，何来刹帝利族姓？是故当知，此上千人乃从铜岛国出家。因此，于此处亦应宣说铜岛国之教史。 เตนิทานิ ตมฺพทีปิกาสาสนวํสํ ปวกฺขามิ. อมฺหากญฺหิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร สมฺมุติราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กเรสิ. ตโต ปฏฺฐาย ยาว อนุรุทฺธรญฺญา สมถิ นามเก เทเส นิสินฺนานํ ตึสมตฺตานํ สมณกุตฺตกานํ สฏฺฐิสหสฺสมตฺตานํ สิสฺสานํ โอวาทํ ทตฺวา จรึสุ. 现在我将讲述铜岛(Tambadīpa)教史。在我们的摩罗摩(Maramma)地区铜岛国的阿梨摩达那(Arimaddana)城，有一位名叫三穆提(Sammuti)的国王统治着国家。从那时起，直到阿那律王时期，有大约三十位住在萨摩提(Samathi)地方的败坏沙门，他们教导了大约六万名弟子，并四处游化。 เตสํ ปน สมณกุตฺตกานํ อยํ วาโท,- สเจ โย ปาณาติปาตํ กเรยฺย, โส อีทิสํ ปริตฺตํ ภณนฺโต ตมฺหา ปาปกมฺมา ปริมุจฺเจยฺย, สเจ ปน โย มาตาปิตรํ หนฺตฺวา อนนฺตริยกมฺมโต ปริมุจฺจิตุกาโม ภเวยฺย, อีทิสํ ปริตฺตํ ภเณยฺย, สเจปิ ปุตฺตธิตานํ อาวาหวิวาหกมฺมํ กตฺตุกาโม ภเวยฺย, อาจริยานํ ปฐมํ นิยฺยาเทตฺวา อาวาหวิวาหกมฺมํ กาตพฺพํ, โย อิทํ จาริตฺตํ อติกฺกเมยฺย, พหุ อปุญฺญํ ปสเวยฺยาติ เอวมาทีหิ มิจฺฉาวาเทหิ อตฺตโน อตฺตโน อุปคตานํ โอวาทํ อทํสุ. ตมตฺถํ สุตฺวา อนุรุทฺธราชา ปริจิตปุญฺโญ เตสํ วาทํ น รุจิ. อยํ เตสํ มิจฺฉาวาโทติ. 那些败坏沙门的说法是：“如果有人杀生，只要念诵这样的护咒，就能从那恶业中解脱；如果有人杀害父母，想要从无间业中解脱，也应当念诵这样的护咒；如果有人想为儿女操办婚嫁之事，应当先将新娘呈献给诸师，然后再办婚嫁之事；谁要是违反这个规矩，就会产生很多非福。”他们用诸如此类的邪说来教导那些归附自己的人。阿那律王听闻此事，因其积集福德，故不喜欢他们的学说，心想：“这是他们的邪说。” ตทา [Pg.64] จ อริมทฺทนนคเร อรหนฺโต นาม เถโร อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. อยํ อรหนฺตตฺเถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,– ราชวํสาคตปริตฺตนิทานาคตสาสนปฺปเวณิยาคตวเสน ติวิธา โหติ. 那时，在阿梨摩达那(Arimaddana)城，一位名叫阿罗汉(Arahanta)的长老前来建立了教法。这位阿罗汉长老的生平事迹，依王族传承、依护咒缘起传承、依教法传统传承，而有三种。 ตตฺถายํ ราชวํสาคตฏฺฐุปฺปตฺติ,– ตทา หิ สุนาปรนฺตตมฺพทีปรฏฺเฐสุ สพฺเพน สพฺพํ สพฺพทา ถิรํ สาสนํ น ตาว ปติฏฺฐาสิ. เตเนว ภควโต พฺยากตนิยาเมน สาสนํ ปติฏฺฐาเปสฺสามาติ จินฺเตตฺวา มหาเถรา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา สาสนํ อนุคฺคหิตุํ สมตฺถํ ปุคฺคลํ เทหีติ ยาจึสุ. สกฺโกจ เทวานมินฺโท ตาวตึสภวเน เอกํ เทวปุตฺตํ ยาจิตฺวา เอกิสฺสา พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหาเปสิ. ทสมาสจฺจเยน วิชายนกาเล สีลพุทฺธิ นาม เถโร อนุรกฺขิตฺวา วเย สมฺปตฺเต ปพฺพาเชสิ. ตีสุ ปิฏเกสุ อติวิย เฉโก หุตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อรหนฺโตติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ. 其中，依王族传承的生平事迹是：当时在苏那巴兰达(Sunāparanta)国和铜岛国(Tambadīpa)，教法尚未完全、恒常地稳固建立。因此，诸大长老心想：“我们应依照世尊的授记来建立教法。”于是前往天主帝释(Sakka devānaminda)之处，请求道：“请赐予我们一位能够护持教法之人。”天主帝释便在忉利天(Tāvatiṃsa)界请求一位天子，令其于一位婆罗门女的胎中结生。十月期满分娩之时，尸罗菩提(Sīlabuddhi)长老守护着他，待其年龄具足便令其出家。他于三藏变得极为精通，证得阿罗汉果。他以阿罗汉(Arahanta)之名为人所知。 โสจ เถโร มรมฺมมณฺฑเล ชินสาสนํ วิชฺโชตาเปตุํ อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา นครโต อวิทูเร เอกสฺมึ อรญฺเญ นิสีทิ. ตทา สกฺโก เทวานมินฺโท เอกํ เนสาทํ ปโลเภตฺวา ตสฺส เถรํ ทสฺเสสิ. อถ เนสาทสฺส เอตทโหสิ,– อยํ ปน อมนุสฺโส ยกฺโข ภเวยฺย, สเจ ปน มนุสฺโส ภเวยฺย, เอวํ สติ มิลกฺขุชาติโก ภเวยฺยาติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา รญฺโญ ทสฺสนตฺถาย นครํ อาเนสิ. เถโร จ อฏฺฐปริกฺขาเร คเหตฺวา อนุคจฺฉิ. เนสาทา จ เถรํ อาเนตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสิ. 那位长老为了在摩罗摩(Maramma)地区光大胜者之教，来到阿梨摩达那(Arimaddana)城，在离城不远的一处森林中坐下。当时，天主帝释引诱一位猎人，向他显现了那位长老。于是猎人心中想道：“此人或为非人，是个夜叉；如果他是人，那也必定是蛮族之人。”他如此思索后，便将长老带到城里去见国王。长老则拿着八资具跟随而去。猎人将长老带来，引见给国王。 ราชา ทิสฺวา สนฺตินฺทฺริโย อยํ, น มิลกฺขุชาติโก, อิมสฺส อพฺภนฺตเร สารธมฺโม อตฺถิ มญฺเญติ ลทฺธสูริโยภาสํวิย ปทุมํ ผุลฺลจิตฺตํ หุตฺวา วีมํเสตุกาโม เถรํ อาห,– อตฺตโน สารุปฺปํ อาสนํ ญตฺวา นิสีทาหีติ. 国王见到他诸根寂静，并非蛮族之人，心想：“此人内心必定有坚实之法。”他心花怒放，犹如莲花得见日光，并欲探究，便对长老说：“请自知适合你的座位而坐。” เถโร จ ราชปลฺลงฺกํ อารุหิตฺวา นสีทิ. ราชา จ อยํ อคฺคาสเน [Pg.65] นิสีทิ, อวสฺสํ อคฺคปุคฺคโล ภเวยฺยาติ จินฺเตตฺวา ตฺวํ กสฺส ญาติ, กสฺส ภิสฺโส, กุโต อาคโตสีติ ปุจฺฉิ. เถโร จ เอวมาห,– โลกสฺมึ โย นวคุณสมฺปนฺโน ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตสฺสาหํ ญาติ, โสภควาเยว มมาจริโย, ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิสินฺนฏฺฐานโต อาคโตมฺหีติ. 长老登上国王的宝座坐下。国王心想：“此人坐于上座，必定是上首之人。”于是问道：“你是谁的亲属？是谁的弟子？从何处而来？”长老回答说：“世间那位具足九种功德的世尊、正等觉者，我是他的亲属，那位世尊就是我的导师，我从比丘僧团的住处而来。” ราชา จ โสมนสฺสปฺปตฺโต หุตฺวา อาห, ตว อาจริเยน เทสิตํ ธมฺมํ เอกเทสโต เทเสหีติ. อถ ยถา สิริธมฺมาโสกรญฺโญ นิคฺโรธสามเณเรน อปฺปมาทธมฺโม เทสิโต, เอวํ อปฺปมาทธมฺมํเยว เถโร เทเสสิ. 国王心生欢喜，说道：“请为我讲说一部分你导师所教之法。”于是，长老便如吉祥法阿育(Siridhammāsoka)王时尼拘陀(Nigrodha)沙弥所说的不放逸法那般，为国王讲说了不放逸法。 ราชา จ ปุน อาห,– กุหึ ทานิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิสีทติ, เตน ปน เทสิโต ธมฺโม กติปฺปมาโณ, ตสฺส สาวกา ปน กติปฺปมาณา, ตุมฺหาทิสา อญฺเญ อตฺถิ วา มา วาติ. อิทานิ อมฺหากํ อาจริโย สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต, ธาตุโยเยว อิทานิ อตฺถิ, เตน ปน เทสิโต ธมฺโม จตุราสีติธมฺมกฺขนฺธสหสฺสปฺปมาโณ, สุธมฺมปุเร ปิฏกตฺตยํ ยุคฬวเสน ตึสวิธา อตฺถิ, มยา อญฺโญ ปรมตฺถ สมฺมุติวเสน ทุวิโธปิ สงฺโฆ อตฺถีติ. 国王又问道：“如今正等觉者安住在何处？他所教之法有多少？其声闻弟子有多少？除你之外，还有其他人吗？”长老答道：“如今我们的导师正等觉者已经般涅槃，现在只有舍利存世。他所教之法有八万四千法蕴之多。在善法(Sudhamma)城，有三十部成对的三藏。除我之外，依胜义与世俗，尚有二种僧团。” ตํ สุตฺวา ราชา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปสนฺโน หุตฺวา ปุน อาโรเจสิ,– มม ภนฺเต อิมสฺมึ ปจฺจกฺเข นตฺถิ ตยา อญฺโญ นาโถ, อชฺชภคฺเค ปาณุเปตํ มํ อุปาสโกติ ธาเรหิ, ตว โอวาทํ อหํ สิรสา ปฏิคฺคณฺหิสฺสามีติ. 听闻此言，国王更增欢喜与净信，再次禀告：“尊者，于我面前，舍你之外再无其他依怙。从今日起，请忆持我为终生归依的优婆塞。我将顶戴领受您的教诲。” ตโต ปจฺฉา อรญฺญกงฺคารเห ฐาเน วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. สมณกุตฺตกานมฺปิ วาทํ ภินฺทิ, ยถา ปน สุวณฺณปาตึ ลภิตฺวา สุวณฺณภาชนํ ลภิตฺวา มตฺติกาภาชนนฺติ. สกเลปิ จ รฏฺเฐ สมณกุตฺตกานํ วาทํ ชหาเปสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล สมณกุตฺตกา หีนลาภา หุตฺวา เถรสฺส อุปนาหํ พนฺธึสุ. เต ปน สมณกุตฺตกา อรญฺเญ นิสฺสามิกาวิย [Pg.66] โกเลยกา สุนขา อนาถา หุตฺวา กายิกเจตสิกทุกฺขํ ลภึสุ. 此后，国王命人于林中一处名为“林火坑”(Araññakaṅgāraha)之地建造精舍并作供养。他亦破斥伪沙门之说，犹如得金钵而弃陶器。并且，他令全国皆舍弃伪沙门之说。当时，那些伪沙门失去利养，遂对长老心怀怨恨。那些伪沙门犹如林中无主之犬，孤苦无依，备受身心之苦。 ราชา จ ตมตฺถํ ญตฺวา ยถา สมณกุตฺตกา นาภิภวนฺติ, ตถา อารกฺขํ ฐเปสิ. เต จ สมณกุตฺตเก เสตวตฺถํ นิวาสาเปตฺวา อาวุธคาหโยธภาเวน ราชกมฺเม นิโยชาเปสิ. เถโร จ สาสเน ปสนฺเน ชเน ปพฺพาเชตฺวา อุปสมฺปาเทตฺวา สาสนํ วิโสธาเปสิ. ราชา จ อิมสฺมึ รฏฺเฐ โปราณิกา ราชาโน สมณกุตฺตกานํ วาทํ คเหตฺวา รชฺชํ กาเรสุํ, สเจ หิ ปน เตสํ อนตฺถกรชฺชํ ปุน คณฺหาเปตุํ สกฺกุเณยฺยํ, เอวํ สติ อหํ เตสํ อนตฺถกรชฺชํ อปเนตฺวา สาตฺถกรชฺชํ คณฺหาเปตุมิจฺฉามีติ อนุโสจีติ. 国王得知此事后，为防伪沙门得势，便设置了守卫。又令彼等伪沙门穿着白衣，作为持械士兵为王室服务。长老则为于教法有信之人剃度并授予具足戒，清净了教法。国王则忧虑地想道：“此国往昔诸王，皆听信伪沙门之言而治国。纵使我能使那有害之政再度建立，我亦愿将其废除，而确立有益之政。” อยํ ปน ปริตฺตนิทานาคตฏฺฐุปฺปตฺติ, – 此乃护卫经之缘起事。 สีหฬทีเป กิร วิปฺปวาสีนคเร นิสินฺโน เอโก ภิกฺขุอุปทฺวาราวตีนครํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. ตโต ปจฺฉา สุธมฺม ปุรํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. ตสฺมิญฺจ กาเล สิริเขตฺตนคเร ปาฏลิรุกฺเข เอโก คนฺโถ อตฺถีติ สุตฺวา สุธมฺมปุรโต สิริเขตฺตนครํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค ลุทฺธโก เถรํ ปสฺสิตฺวา อยํ ยกฺโขติ มญฺญิตฺวา คเหตฺวา อนุรุทฺธรญฺโญ ทสฺเสสิ. 据说在狮子洲(Sīhaḷadīpa)的维帕瓦西城(Vippavāsīnagara)，住着一位比丘。他前往邬波陀瓦底城(Upadvārāvatīnagara)学习教理，之后又前往善法城(Sudhammapura)学习教理。当时，他听说在吉祥地城(Sirikhettanagara)的波吒利树(Pāṭalirukkha)中有一部典籍，便从善法城前往吉祥地城。在路上，一位猎人看见长老，以为是夜叉，便抓住他带去见阿那律王。 ตทา ราชา เถรํ ปุจฺฉิ,– โก ปน ตฺวนฺติ. อหํ มหาราช โคภมสฺส สาวโกติ. ปุน ราชา ปุจฺฉิ,–ติณฺณํ ปน รตนานํ กีทิโสติ. เถโร อาห,– มโหสธปณฺฑิโตวิย มหาราช พุทฺโธ ทฏฺฐพฺโพ, อุมงฺโควิย ธมฺโม, วิเทหเสนา วิย สงฺโฆติ. เอวํ อุปมาหิ ปกาสิโต ราชา ปุน ปุจฺฉิ,–กึ นุโข อิเม โคตมสฺส สาวกาติ. น โข มหาราช อิเม โคตมสฺส สาวกา, อิเม ปน อมฺเหหิ วิสภาคา สมณกุตฺตกาเย วาติ. เอวํ วุตฺเต ตโต ปฏฺฐาย เต สมณกุตฺตเก วิชหิ, ติณํ วิย นาติมญฺญิ. ปาฏลิรุกฺขสุ สิรโตปิ [Pg.67] ลทฺธํ เตสํ คนฺถํ ลทฺธฏฺฐาเนเยว อคฺคินา ฌาเปสิ. ตมฺปิ ฐานํ ยาวชฺชตนา อคฺคิฌาปนถลนฺติ ปากฏนฺติ. 那时国王问长老：“那么，您是谁？”长老答：“大王，我是瞿婆摩沙(Gobhamasa)的弟子。”国王又问：“三宝是怎样的呢？”长老说：“大王，佛陀当如大药(Mahosadha)智者，法当如地道(Umaṅga)，僧当如威德哈(Videha)之军。”国王听此譬喻后，再问：“那些人真是乔达摩的弟子吗？”长老答：“大王，他们不是乔达摩的弟子，而是与我们不同的伪沙门。”听闻此言，国王自那时起便抛弃了那些伪沙门，视之如草芥。从波吒利树顶上得到的他们的典籍，就在得到之处用火烧毁了。那个地方直到今日，仍以“焚书之地”(Aggijhāpanathala)而闻名。 เถโร จ วิมาน วตฺถุํ รญฺโญ เทเสสิ. ราชา จ ปสีทิตฺวา สิริเขตฺตนครโต อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคมนกาเล อาเนสิ. 长老为国王开示了《天宫事》(Vimānavatthu)。国王心生净信，从吉祥地城(Sirikhettanagara)返回敌灭城(Arimaddananagara)时，便将长老一同带回。 อิทํ ปน ปาฏลิสุสิเร ลทฺธคนฺถสฺส การณํ,- เตสญฺหิ สมณกุตฺตกานํ อพฺภนฺตเร เอโก อุปายจฺเฉโก สมณกุตฺตโก อตฺตโน วาทานุรูปํ คนฺถํ กตฺวา สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตึสรตนกฺขนฺธสฺส ปาฏลิรุกฺขสฺส สุสิเร ปเวเสตฺวา ปุนปฺปุนํ อุทเกน เตเมตฺวา มตฺติกาย ลิมฺเปตฺวา ปุน ตจํ อุปฺปาเทตฺวา อุฏฺฐาเปสิ. ตทา มยํ สุปิเน ปาฏลิรุกฺเข สารคนฺโถ อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺโน เอโก อตฺถีติอิ ปสฺสามาติ โกลาหลํ อุปฺปาเทสุํ. ตํ สุตฺวา ราชา สิริเขตฺตนครํ คนฺตฺวา ตํ ปาฏลิรุกฺขํ ภินฺทิตฺวา คเวเสนฺโต ตํ คนฺถํ ลภิ. คนฺเถ ปน สกวาทวเสน สมณกุตฺตกสามญฺญตา อีทิสาเยว, เอเต โคตมาสาวกา โหนฺติอิ, เอเตสํเยว อาจาโร สคฺคมคฺคปถภูโตติ เอวมาทีหิ การเณหิ วุตฺตํ. ราชา จ ปสีทิตฺวา สมณกุตฺตกานํ พหูนิ ทาตพฺพานิ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา เถรสฺส ธมฺมกถํ สุตฺวา ตํ อคฺคินา ฌาเปสีติ เอวํ สมณกุตฺตกานํ วจนํ สุตฺวา สิริเขตฺตนครํ คนฺตฺวา อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคจฺฉนฺโต เถรํ อาเนสีติ ทฏฺฐพฺพํ. อริมทฺทนนครํ สมฺปตฺตกาเล เชตวนํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. เถโร จ ตตฺถ สาสานํ วิโสเธตฺวา นิสีทิ. ราชา เทวสิกํ อุทกํ อาเนตฺวา อคฺคมเหสี ปน เทวสิกํเยว ปิณฺฑปาตํ อาเนตฺวา โภเชสิ. อุปฺปนฺนกงฺขา กาเลปิ ตํตํกงฺขาฏฺฐานํ ปุจฺฉีติ. 此乃于波吒利树(pāṭalirukkha)洞中获得典籍之因由：当时，沙门败类中有一位善于计谋者，依其自说编写了一部典籍，带到吉祥地城(Sirikhettanagara)，放入一棵有三十二肘量树干的波吒利树的树洞中，反复用水浸湿，再用泥土涂抹，待树皮重新长出后，便将此事宣扬开来。他们制造流言说：“我们在梦中见到波吒利树中有一部义理文句具足的精要典籍。”国王听后，便前往吉祥地城，劈开那棵波吒利树探寻，果然找到了那部典籍。书中依其自说，言：“沙门败类之性如此，彼等方为乔达摩之弟子，唯其行持，乃天界之道。”等等。国王心生欢喜，给予沙门败类诸多赏赐。其后，国王听闻长老说法，才将那部典籍用火烧毁。由此可知，国王是听信了沙门败类之言前往吉祥地城，在返回敌灭城(Arimaddananagara)时，才将长老带回。抵达敌灭城后，国王建造了一座名为祇陀林的寺院供养长老。长老便住于彼处，清净教法。国王每日送水，王后则每日送食供养。每当生起疑惑时，国王亦会就各个疑点请教长老。 อยํ ปน สาสนปฺปเวณิยาคตฏฺฐุปฺปตฺติ,– 此乃依教法传承而来之事由。 สุธมฺมปุเร หิ สมาปตฺติลาภี อโนมทสฺสี นาม เถโร [Pg.68] โสณุตฺตรตฺเถรานํ วํสานุรุกฺขณวเสน สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขุ สเตหิ นิสีทิ. ตสฺส ปน ปธานสิสฺโส อธิสีโลนาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส ปฺรานทสฺสี นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส กาโฬ นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส อรหนฺโต นาม, ตสฺส ปธานสิสฺโส อริยวํโส นามาติ. 于善法城(Sudhammapura)，有一位证得等至、名为上见(Anomadassī)的长老，为守护索纳与郁多罗(Soṇa-Uttara)二位长老的传承，与五百比丘一同安住。其上首弟子名为增上戒(Adhisīla)，增上戒的上首弟子名为波罗那陀私(Prāṇadassī)，波罗那陀私的上首弟子名为迦罗(Kāḷa)，迦罗的上首弟子名为阿罗汉(Arahanta)，阿罗汉的上首弟子名为圣种(Ariyavaṃsa)。 อิทญฺจ วจนํ-โก ปเนส อุตฺตราชีวมหาเถโรติ. อยญฺหิ เถโร รามญฺญเทสิยปุตฺโต อริยวํสตฺเถรสฺส สิสฺโส. อริยวํสตฺเถโร ปน กปฺปุงฺคนครวาสี มหากาฬตฺเถรสฺส สิสฺโส. โส ปน สุธมฺมนครวาสิโน ปฺรานทสฺสี มหาเถรสฺส สิสฺโสติ กลฺยาณี สิลาเลขเน วุตฺตวจเนน น สเมติ. เอวมฺปิ สติ ยถิจฺฉิต อธิปฺปาโย น นสฺสตีติ ทฏฺฐพฺพํ. 又有此言：“这位北方命(Uttarājīva)大长老是谁？”此长老乃孟族地区之子，是圣种(Ariyavaṃsa)长老的弟子。圣种长老是劫宾伽城(Kappuṅganagara)的居民，是大迦罗(Mahākāḷa)长老的弟子。而大迦罗长老又是善法城(Sudhammanagara)居民波罗那陀私(Prāṇadassī)大长老的弟子。此说与《迦利亚尼碑文》(Kalyāṇī silālekhana)所载不合。即便如此，当知其所欲表达之义并未失。 เอวํ นานาจริยานํ วาโท นานากาเรน ทิสฺสมาโนปิ อรหนฺตตฺเถรสฺส อริมทฺทนนคเร สาสนํ อนุคฺคเหตฺวา ปติฏฺฐานตาเยเวตฺถ ปมาณนฺติ กตฺวา นาวมญฺญิตพฺโพ. สพฺเพสญฺหิ อาจริยานํ วาเทปิ อรหนฺตตฺเถโร อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ อตฺโถ อิจฺฉิตพฺโพเยวาติ. 如是，诸师之说虽现种种不同，然应以阿罗汉长老于敌灭城(Arimaddananagara)扶助并建立教法之事为准，不应轻视。盖因诸师之说，皆欲表达阿罗汉长老前来敌灭城建立教法之义，此义理当接受。 อรหนฺตตฺเถโร ปน มูลนาเมน ธมฺมทสฺสีติ ปากโฏ สุธมฺมปุรวาสี สีลพุทฺธิตฺเถรสฺส สิสฺโสติ ทฏฺฐพฺโพ. โส จ เถโร ปุพฺเพว ปพฺพชฺชกาลโต จตูสุ เวเทสุ สิกฺขิตสิปฺโป. ปพฺพชิตฺวา ปน สาฬกถํ ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหิตฺวา ปารํ คนฺตฺวา สพฺพตฺถ ปากโฏ. โสกฺกตยนครํ อเนตฺวา มนุสฺสา ปูเชนฺติ. ตตฺถ ทสวสฺสานิ วสิตฺวา ปุน สุธมฺมปุรํ อาคนฺตฺวา อรญฺญวาสํ สมาทิยิ. 阿罗汉长老以其本名法见(Dhammadassī)而闻名，当知其为善法城(Sudhammapura)居民戒慧(Sīlabuddhi)长老之弟子。其于出家前，已通晓四吠陀。出家后，则学习《舍罗迦论》(Sāḷakathā)及三藏，通达彼岸，声名远播。人们将他带到索迦塔耶城(Sokkatayanagara)并供养他。于彼处住十年后，复返善法城，受持林居。 ตโต ปจฺฉา ชินจกฺเก เอกสฏฺฐาธิเก ปญฺจสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กลิยุเค เอกูนาสีตาธิเก ติสเต สมฺปตฺเต อนุรุทฺธราชา รชฺชํ ปาปุณิ. ตทา อริมทฺทนนคเร สมณกุตฺตกา [Pg.69] มยํ โคตมสาวกาติ วตฺวา ตึสตึสวคฺคา หุตฺวา นิสีทึสุ. วคฺควเสน กิร สหสฺสมตฺตาติ. อนุรุทฺธราชา จ เตสํ สมณกุตฺตกานํ อาคาริยาพฺรหฺมจริยาทีนิ สุตฺวา น ปสีทิ. เอวมฺปิ ปเวณิยา อาคภตฺตา น ปชหิ. อรหนฺตํ ปน เถรํ ปสฺสิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย เตสํ สมณกุตฺตกานํ นิพทฺธวตฺตานิ ภินฺทิตฺวา สาสเน ปสีทิ. 此后，当胜者法轮(Jinacakka)转至一千五百六十一年，迦利时代(Kaliyuga)至三百七十九年时，阿那律王获得王位。彼时，于敌灭城(Arimaddananagara)，一些自称“吾等乃乔达摩弟子”之伪沙门(samaṇakuttaka)，三十人一组地安住。据说以组计之，约有千人。阿那律王闻彼伪沙门之在家梵行等事，心不欢喜。即便如此，亦因世代相传而未废止其供养。然当其见到阿罗汉长老后，自此破除彼伪沙门之固定行持，并对教法生起信心。 อิทํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร อรหนฺตํ. 此乃关于在缅甸地区铜鍱国敌灭城的阿罗汉之事。 นาม เถรํ ปฏิจฺจ ตติยํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 以阿罗汉长老为缘，教法第三次确立。 ตสฺมิญฺจ กาเล อรหนฺตตฺเถโร อนุรุทฺธราชานํ อาห,-ตีสุ สาสเนสุ ปริยตฺติสาสเน ติฏฺฐนฺเตเยว ปฏิปตฺติ สาสนํ ติฏฺฐติ, ปฏิปตฺติสาสเน ติฏฺฐนฺเตเยว ปฏิเวธสาสนํ ติฏฺฐติ, ยถา หิ คุนฺนํ สเตปิ สหสฺเสปิ วิชฺชมาเน ปเวณิป,ลิกาย เธนุยา อสติ โส วํโส สาปเวณี น ฆฬียติอิ, เอวเมวํ ธุตงฺคธรานํ ภิกฺขูนํ สเตปิ สหสฺเสปิ วิชฺชมาเน ปริยตฺติยา อนฺตรหิตาย ปฏิเวโธ นาม น โหติ, ยถา ปน นิมิกุมฺภิโย ชานนตฺถาย ปาสาณ ปิฏฺเฐ อกฺขเรสุ ฐปิเตสุ ยาว อกฺขรานิ ธรนฺติ, ตาว นิธิกุมฺภิโย นฏฺฐา นาม น โหนฺติ, เอวเมวํ ปริยตฺติยา ธรมานาย สาสนํ อนนฺตรหิตํ นาม โหติ, ยถา จ มหโต ตฬากสฺส ปาฬิยา ถิราย อุทกํ น ฐสฺสตีติ น วตฺตพฺพํ, อุทเก สติ ปทุมาทีนิ ปุปฺผานิ น ปุปฺผิสฺสนฺตีติ น วตฺตพฺพํ, เอวเมวํ มหาตฬากสฺส ถิรปาฬิสทิเส เตปิฏเก พุทฺธวจเน สติ อุทกสทิสา ปฏิปตฺติปูรกา กุลปุตฺตา นตฺถีติ น วตฺตพฺพํ, เตสุ สติ ปทุมาทิปุปฺผสทิโส ปฏิเวโธ นตฺถีติ น วตฺตพฺพํ, เอวํ เอกนฺตโต ปริยตฺติเมว ปมาณํ, ตสฺมา อนฺตมโส ทฺวีสุ ปาติโมกฺขสุ วตฺตมาเนสุปิ สาสนํ อนนฺตรหิตเมว, ปริยตฺติยา อนฺตรหิตาย สุปฺปฏิปนฺนสฺสาปิ ธมฺมาภิสมโย นตฺถิ, อนนฺตรหิตาย เอว ธมฺมาภิสมโย อตฺถิ[Pg.70], อิทานิปิ อมฺหากํ ปริยตฺติสาสนํ ปริปุณฺณํ นตฺถิ, สรีรธาตุโย จ นตฺถิ, ตสฺมา ยตฺถ ปริยตฺติสาสนํ สรีรธาตุโย จ อตฺถิ, ตตฺถ ปณฺณากาเรน สทฺธึ ทูตํ เปเสตฺวา อาเนตพฺพา, เอวํ สติ อมฺหากํ รฏฺเฐ ชินสาสนํ จิรกาลํ ปติฏฺฐหิสฺสตีติ. 那时，阿罗汉长老对阿那律王说：“于三教法中，教理教法住世，则行持教法住世；行持教法住世，则证悟教法住世。譬如虽有成百上千之牛，若无传承谱系之母牛，则彼牛群传承便不成列。同理，虽有成百上千之头陀行比丘，若教理隐没，则无证悟。又譬如为识别宝藏罐而于石板上刻字，乃至文字存续，则宝藏罐不名丢失。同理，乃至教理存续，则教法不名隐没。又譬如大池塘堤坝坚固，不可说水不住留；有水，不可说莲花等花不开。同理，三藏佛语如大池塘之坚固堤坝，于其存续时，不可说无有如水一般圆满行持之良家子；于彼等存在时，不可说无有如莲花之证悟。是故，教理实为根本。因此，乃至仅存两部波罗提木叉，教法亦不隐没。教理隐没，则虽善修行者亦无法现观；教理不隐没，则有法现观。如今我等之教理教法不圆满，亦无舍利。是故，当备礼派遣使者，前往有教理教法与舍利之处迎请。若如此，胜者教法于我国将长久住世。” เอวํ ปน ภนฺเต สติ กตฺถ ยาจิสฺสามาติ. สุวณฺณภูมิรฏฺเฐ มหาราช สุธมฺมปุเร ตีหิ วาเรหิ ปิฏกตฺตยํ ลิขิตฺวา ฐเปสิ, สรีรธาตุโย จ พหู ตตฺถ อตฺถีติ. ราชา เอวํ ภนฺเตติ ปฏิคฺคณฺหิตฺวา พหู ปณฺณากาเร ปฏิยาเทตฺวา ราชเลขนํ ลิขิตฺวา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ เอกํ อมจฺจํ ทูตํ กตฺวา เปเสสิ. “尊者，若如此，我等当于何处求请？”“大王，于金地国(Suvaṇṇabhūmi)善法城(Sudhammapura)，三藏已被书写三次并安放于彼，且彼处有众多舍利。”国王回答：“诚如尊言。”遂准备众多礼物，书写国书，派遣一位具足八德之大臣为使者前往。 สุธมฺมปุรินฺโท มโนหริ นาม ราชาปิ มจฺเฉรจิตฺโต หุตฺวา ตุมฺหาทิสานํ มิจฺฉาทิฏฺฐีนํ ฐาเน ปิฏกตฺตยํ สรีรธาตุโย จ ปหิณิตุํ น ยุตฺตา, ติโลกคฺคสฺส หิ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ สมฺมาทิฏฺฐีนํ ฐาเนเยว ปติฏฺฐหิสฺสติ, ยถา นาม เกสรสีหราชสฺส วสา สุวณฺณปาติยํเยว, น มตฺติกาภาชเนติ. 善法城主，名为曼诺哈里(Manohari)之王，心生悭吝，说道：“将三藏与舍利送至汝等邪见者之处，实为不当。三界顶首正等觉者之教法，唯当建立于正见者之处，譬如狮王之膏脂，唯存金钵，不存陶器。” ทูตา ปจฺจาคนฺตฺวา อนุรุทฺธรญฺโญ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ตํ สุตฺวา อนุรุทฺธราชา กุชฺฌิ, ตตฺตกกปาเล ปกฺขิตฺตติลํวิย ตฏ ตฏายิ. 使者返回，将此事禀告阿那律王。阿那律王闻后大怒，如芝麻投于热锅，噼啪作响。 อถ ราชา นทีมคฺเคน นาวานํ อสีติสตสหสฺเสหิ นาวิกานํ โยธานํ อฏฺฐโกฏีหิ เสนํ พฺยูหิตฺวา ถลมคฺเคน สทฺธึ จตูหิ มหาโยธนายเกหิ หตฺถีนํ อสีติ สหสฺเสหิ อสฺสานํ นวุติอิสตสหสฺเสหิ โยธานํ อสีติโกฏิยา เสนํ พฺยูหิตฺวา สยเมว ยุชฺฌิตุํ สุธมฺมปรํ คจฺฉิ. 于是国王由水路列阵，有船八百万艘，水手与士兵八千万；由陆路列阵，有四大将、战象八万、战马九百万、士兵八亿，亲自前往善法城作战。 ตํ สุตฺวา มโนหริราชา สีตตสิโต หุตฺวา อตฺตโน [Pg.71] พหู โยเธ สํวิทหิตฺวา สุธมฺมปุรเยว ปฏิเสนํ กตฺวา นิสีทิ. 曼诺哈里王闻之，心生恐惧，集结麾下众多士兵，于善法城内陈兵以待，坐镇其中。 อถ อถพฺพณเวเท อาคตปฺปโยควเสน ปุนปฺปุนํ วายมนฺตาปิ นครมูลํ อุปสงฺกมิตุํ น สกฺกา. ตทา ราชา เวทญฺญุโน ปุจฺฉิ,–กสฺมา ปเนตฺถ นครมูลํ อุปสงฺกมิตุํ น สกฺโกมาติ. เวทญฺญุโน อาหํสุ,-อถพฺพณเวทวิธานํ มหาราช อตฺถิ มญฺเญติ. อถ ราชา ปถวิยํ นิทหิตฺวา มตกเฬวรํ อุทฺธริตฺวา มหาสมุทฺเท ขิเปสิ. 其后，虽依阿闼婆吠陀(Athabbanavede)所载之法再三尝试，亦不能靠近城根。彼时，国王问吠陀通晓者：“缘何我等不能靠近此城根？”吠陀通晓者答：“大王，臣等认为此处有阿闼婆吠陀之法术。”于是国王命人掘地，取出所埋尸体，投入大海。 เอกํ กิร มนุสฺสํ หินฺทุกุลํ เชงฺคุนามกํ กีฏํ ขาทาเปตฺวา ตํ มาเรตฺวา หตฺถปาทาทีนิ องฺคปจฺจงฺคานิ คเหตฺวา ฉินฺนฉินฺนานิ กตฺวา นครสฺส สามนฺตา ปถวิยํ นทหิตฺวา ฐเปสิ. ตทา ปน นครํ อุปสงฺกมิตุํ สกฺกา. นครญฺจ ปวิสิตฺวา อนุรุทฺธราชา มโนหริราชานํ ชีวคฺคาหํ คณฺหิ. สุธมฺมปุเร โปราณิกานํ ราชูนํ ปเวณีอาคตวเสน รตนมยมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา ปูชิตํ สหธาตูหิ ปิฏกตฺตยํ คเหตฺวา มโนหริรญฺโญ สนฺตกานํ ทฺวตฺตึสหตฺถีนํ ปิฏฺฐิยํ อาโรเปตฺวา อาเนสิ. 据说，他们让一只名叫真拘(Jeṅgu)的印度虫咬死一人，取其手足等肢体，切割成块，埋于城郊地下。此后，方能靠近城池。入城后，阿那律王活捉了曼诺哈里王。在善法城中，他依照古代诸王之传统，取走了供奉于宝石箱中的舍利与三藏，令曼诺哈里王所属的三十二头大象驮载而归。 อริมทฺทนนครํ ปน ปตฺวา ธาตุโย รตนมยมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา สิริสยนคพฺเภ รตนมญฺเจ สีโสปเทสสฺส สมีเป ฐเปสิ. ปิฏกตฺตยมฺปิ รตนมเย ปาสาเท ฐเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุคฺคหธารณาทิอตฺถาย นิยฺยาเทสิ. ตโต กิร อานีตํ ปิฏกตฺตยํ อุคฺคณฺหนฺตานํ อริยานํ สหสฺสมตฺตํ อโหสีติ. 到达阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)后，他将舍利安放在宝石箱中，置于吉祥卧房的宝石床上，靠近头部之处。三藏也安放在宝石楼阁中，交付给比丘僧团，以供学习、受持等。据说，当时学习受持所带来的三藏的圣者约有一千人。 สุธมฺมนครํ วิชยิตฺวา ปิฏเกน สทฺธึ ภิกฺขุสงฺฆํ อาเนตฺวา สาสนสฺส ปติฏฺฐาปนํ ชินจกฺเก เอกาธิเก ฉสเต วสฺสสหสฺเส กลิยุเค จ โสฬสาธิเก จตุสเต สมฺปตฺเตติ สิลาเลขเนสุ วุตฺตํ. 据石碑铭文记载，征服善法城(Sudhammanagara)后，他携三藏与比丘僧团前来，建立了教法。此时正值胜者法轮转动后的一千六百零一年，以及迦利时代(Kaliyuga)的四百一十六年。 อนุรุทฺธรญฺโญ กาเล ปุญฺญานุภาเวน ติอิณฺณํ รตนานํ ปริปุณฺณตฺตา [Pg.72] ปุณฺณคาโมติ สมญฺญา อโหสิ. จิรกาลํ อติกฺกนฺเต ณฺณการํ โลปวเสน มการสฺส จ นิคฺคหิต วเสน ปุคมีติ มรมฺมภาสาย โวหารียตีติ อนาคตวํสราชวํเสสุ วุตฺตํ. 阿那律王(Anuruddharāja)时代，因其福德威力，三宝圆满，故得名为“圆满村”(Puṇṇagāma)。据《未来史》(Anāgatavaṃsa)与《王统史》(Rājavaṃsa)记载，经过漫长的岁月，因“ṇṇ”音的省略以及“m”音转为鼻音(ṃ)，在缅语中被称为“蒲甘”(Pugam)。 อนุรุทฺธราชาเยว จตฺตาโร มหาโยเธ สีหฬทีปํ เปเสตฺวา ตโตปิ ปิฏกตฺตยํ อาเนสิ. สีหฬทีปโต อานีตปิฏกตฺตเยน สุธมฺมปุรโต อานีตปิฏกตฺตยํ อญฺญมญฺญํ โยเชตฺวา สํสนฺเทตฺวา อรหนฺตตฺเถโร วีมํเสสิ. ตทา คงฺคาทเกนวิย ยมุโนทกํ อญฺญมญฺญํ อนูนํ อนธิกํ อโหสิ. เตหิ ปิฏเกหิ อญฺญานิปิ วฑฺเฒตฺวา ติปิฏกคพฺเภ ฐเปตฺวา ปูเชสิ. เตสุ เตสุ ฐาเนสุปิ ปติฏฺฐาเปสิ. 正是阿那律王派遣四位大勇士前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，也从那里带回了三藏。阿罗汉长老将从狮子洲带来的三藏与从善法城(Sudhammapura)带来的三藏相互比对校勘，仔细审查。两者如同恒河之水与亚穆纳河之水，无有增减。他们又用这些藏经增补了其他典籍，收藏于三藏宝库中加以供养，并将其弘扬于各地。 มโนหริราชานมฺปิ มฺรงฺกปา นาม เทเส อุปฏฺฐาเกหิ สห ฐเปสิ. ตสฺส จ กิร รญฺโญ มุขํ วิรวิตฺวา กถํ สลฺลาเปนฺตสฺส มุขโต โอภาโส ปชฺชลิตฺวา นิกฺขมิ. โส กทาจิ กทาจิ อนุรุทฺธรญฺโญ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา คารววเสน วนฺทนาทีนิ อกาสิ. ตทา อนุรุทฺธรญฺโญ โลมหํโส อุปฺปชฺชิ อุพฺพิคฺโค จ. ตสฺมา ตสฺส รญฺโญ นิตฺเถชตฺถาย พุทฺธรูปสฺส เจติยสฺส ภตฺตํ ปูเชตฺวา ตํ คเหตฺวา มโนหริรญฺโญ ภาเชสิ. ตทา ตสฺส ตทานุภาโว อนฺตรธายิ. มโนหริราชา สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา สํสาเร สํสรนฺโต ยาว นิพฺพานํ น ปาปุณามิ, ตาว ปรวเส นานุวตฺเตยฺยนฺติ ปตฺถนํ อกาสิ. สุธมฺมปุรโต อาภตํ อตฺตโน สนฺตกํ มโนมย มณึ เอกสฺส เสฏฺฐิโน สนฺติเก วิกฺกิณิตฺวา ลทฺธมูเลน ปญฺจวาหรชเตน อภุชิตปลฺลงฺกวเสน เอกํ มหนฺตํ พุทฺธ พิมฺพํ ปรินิพฺพานากาเรน เอกนฺติ ทฺเว พุทฺธปฺปฏิพิมฺพานิ การาเปสิ. ยาวชฺชตนา ตานิ สนฺตีติ. อิจฺเจวํ อนุรุทฺธราชา สุธมฺมปุรโต [Pg.73] สีหฬทีปโต จ สาสนํ อาเนตฺวา อริมทฺทนนคเร ปติฏฺฐาเปสีติ. 他将摩奴哈利王(Manoharirāja)与侍从们安置在名为木坎巴(Mraṅkapā)的地方。据说这位国王开口说话时，口中会发出炽盛的光芒。他有时会前往阿那律王处，出于恭敬而行顶礼等。那时，阿那律王便会毛骨悚然，心生恐惧。因此，为消除其威势，阿那律王将供养佛像与佛塔的食物分给摩奴哈利王。于是，摩奴哈利王的神力便消失了。摩奴哈利王心生悚惧，发愿道：“我于轮回中流转，乃至未证涅槃，绝不受制于人。”他将从善法城带来的如意宝珠卖给一位长者，用所得的五瓦哈银，仿照未曾使用过的床座，造了一尊巨大的般涅槃相佛像，以及另一尊佛像，共计两尊。这些佛像至今尚存。就这样，阿那律王从善法城和狮子洲迎请教法，并将其建立于阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)。 อิทํ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร 此为在我等缅甸国铜鍱洲之阿梨摩陀那城 อนุรุทฺธราชานํ ปฏิจฺจ จตุตฺถํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 依阿那律王，此为教法之第四次建立。 อุตฺตราชีวตฺเถโรปิ โสณุตฺตรานํ วํสโต สาสนํ คเหตฺวา สุธมฺมปุรโต อริมทฺทนนครํ อาคนฺตฺวา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. 优多罗耆婆(Uttarājīva)长老亦从索纳(Soṇa)与优多罗(Uttara)之传承接受教法，从善法城来到阿梨摩陀那城，建立了教法。 อิทํ อมฺหากํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร อุตฺตราชีวตฺเถรํ ปฏิจฺจ ปญฺจมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 在我等缅甸国铜鍱洲之阿梨摩陀那城，依优多罗耆婆长老，此为教法之第五次建立。 อุตฺตราชีวตฺเถรสฺส สีหฬทีปํ คตกาเล เตน สทฺธึ คตํ ฉปฺปทํ นาม สามเณรํ สีหฬทีเปเยว สีหฬทีปิกา ปพฺพชึสุ. ปพฺพชิตฺวา จ ฉปฺปทสามเณโร ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ทสวสฺสํ ตตฺถ วสิตฺวา อริมทฺทนนครํ ปจฺจาคจฺฉิ. สิวลิตฺเถรญฺจ ตามลินฺทตฺเถรญฺจ อานนฺทตฺเถรญฺจ ราหุลตฺเถ รญฺจ อเนสิ. เต ปน เถรา ติปิฏกธรา โหนฺติ พฺยตฺตา ทกฺขา จ. อยญฺจตฺโถ วิตฺถาเรน เหฏฺฐา วุตฺโต. 优多罗耆婆长老前往狮子洲时，有名为车波多(Chappada)的沙弥随行。狮子洲的僧众就在狮子洲为车波多沙弥授了具足戒。受具足戒后，他学习教理，在彼处住了十年，然后返回阿梨摩陀那城。他还带来了尸婆利(Sivali)长老、多摩林陀(Tāmalinda)长老、阿难长老和罗睺罗长老。这些长老皆为三藏持者，聪慧且善巧。此事已在下文详述。 อริมทฺทนนครํ ปตฺวา อริมทฺทน วาสีหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ วินยกมฺมานิ อกตฺวา ปุถุ หุตฺวา นิสีทึสุ. นรปติราชา จ เตสุ เถเรสุ อติวิย ปสีทิ. เอราวตีนทิยํ อุฬุมฺปํ พนฺธิตฺวา ตตฺเถว อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ. จิรกาลํ อติกฺกมิตฺวา โส คโณ วุฑฺฒิ หุตฺวา อุปฺปชฺชิ. 到达阿梨摩陀那城后，他们没有与居住在阿梨摩陀那的比丘们共同举行律羯磨，而是分立宗派。那罗波帝王(Narapatirājā)对这些长老极为信赖。他在伊洛瓦底江(Erāvatī)上结缚浮台，就在那里举行了具足戒仪式。经过漫长的岁月，此僧团日益壮大。 นรปติราชา จ เต เถเร สทฺธึ สงฺเฆน นิมนฺเตตฺวา มหาทานํ อทาสิ. ตทา ฉเณ อากปฺปสมฺปนฺนํ รูปโสภคฺคปฺปกฺกํ เอกํ นาฏกิตฺตึ ทิสฺวา ราหุลตฺเถโร ปฏิพทฺธจิตฺโต เลเป ลคฺคิตวานโรวิย กทฺทเม ลคฺคิตมาตงฺโควิย จ กาม คุณเลปกทฺทเมสุ ลคฺคิโต สาสเน วิรมิตฺวา หี นายาวตฺตีตุํ อารภิ. มรณนฺติ กโรเคน อภิภูโต วิย [Pg.74] อเตกิจฺโฉ หุตฺวา เสสตฺเถเรสุ โอวาทํ ทินฺเนสุ ปินาทิยิ. ตทา เสสตฺเถรา ตํ เอวมาหํสุ,-มา ตฺวํ เอกํ ตํ ปฏิจฺจ สพฺเพปิ อมฺเห ลชฺชาเปตุํ น อรหสิ, มา อิธ หีนายา วตฺเตหิ, มลฺลารุทีปํ คนฺตฺวา ยถารุจึ กโรหีติ เปเสสุํ. ราหุลตฺเถโร จ กุสิมติตฺถโต นาวํ อารุยฺห มลฺลารุทีปํ อคมาสิ. มลฺลารุทีปํ ปตฺตกาเล มลฺลารุราชา วินยํ ชานิตุกาโม สห ฏีกาย ขุทฺทสิกฺขาปกรณํ ตสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิตฺวา เอกปตฺตมตฺตํ มณึ อทาสิ. โสจ ตํ ลภิตฺวา หีนายาวตฺตีติ. โหนฺติ เจตฺถ,- 那罗波帝王邀请那些长老以及僧团，举行了大布施。当时，罗睺罗长老看见一位装扮完美、容貌美丽的舞女，内心被系缚，就像猿猴被粘胶粘住、大象陷入泥潭一样，沉溺于欲乐的染污泥潭中，于是舍弃教法，开始还俗。他就像被致命疾病折磨、无药可救的病人一样，当其他长老给予教诫时，他都不听从。于是其他长老这样对他说：“你不要因为一个人的缘故，让我们所有人都感到羞愧，你不应该在这里还俗，去摩罗卢岛(Mallārudīpa)，随你的心意行事吧。”便把他送走了。罗睺罗长老从拘尸摩提渡口(Kusimatittha)乘船前往摩罗卢岛。到达摩罗卢岛时，摩罗卢国王(Mallārurājā)想要了解律，就向他学习了带有注释的《小戒学》论，并赠送给他一颗与钵等大的宝石。他得到宝石后，便还俗了。此处有偈颂： อติทูเรว โหตพฺพํ, ภิกฺขุนา นาม อิตฺถิภิ; อิตฺถิโย นาม ภิกฺขูนํ, ภวนฺติ อิธ เวริโน. 比丘当远离女人；于此世间，女人实为比丘之敌。 ตาว ติฏฺฐนฺตุ ทุปฺปญฺญา, มยํ โปราณิกาปิ จ; มหาปญฺญา วินาสํ, ปตฺตา หริตจาทโย. 且不论无慧者，即便是古人；如哈利陀迦(Haritaca)等大智慧者，亦已趋于毁灭。 ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต ภิกฺขุ, อนฺตมโสว อิตฺถิภิ; วิสฺสาสํ น กเร โลเก, ราโค จ ทุปฺปวาริโตติ. 是故，有智比丘，于此世间，对女人不应生起丝毫信任；贪欲实难防止。 เสเสสุ จ เถเรสุ ฉปฺปโท นาม เถโร ปฐมํ กาลงฺกโต. สิวลิตามลินฺทานนฺทตฺเถราเยว ตโย ปริยตฺติอุคฺคหณธารณาทิวเสน สาสนํ อุปตฺถมฺเภตฺวา อริมทฺทนนคเร นิสีทึสุ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา เตสํ ติณฺณํ เถรานํ เอเกกํ หตฺถึ อทาสิ. สิวลิตามลินฺทตฺเถรา ปฏิคฺคเหตฺวา วเน วิสฺสชฺชาเปสุํ. อานนฺทตฺเถโร ปน กิญฺจิปุรนครํ ปหิณิตฺวา ญาตกานํ เทหีติ กุสิมติตฺถํ คนฺตฺวา นาวํ อาโรเปสิ. ตํ การณํ ญตฺวา สิวลิตามลินฺทตฺเถราตํ เอวมาหํสุ,– มยํ ปน อาวุโส หตฺถีนํ สุขตฺถาย วเน วิสฺสชฺเชม,ตฺวํ ปน อธมฺมิกํ กโรสีติ. กินฺนาม ภนฺเต ญาภกานํ สงฺคโห น วฏฺฏติ, นนุ ญาตกานญฺจ สงฺคโหติ ภควตา วุตฺตนฺติ. 其余长老中，名为恰巴达(Chappada)的长老最先去世。尸婆利(Sivali)、多摩林陀(Tāmalinda)和阿难三位长老，通过学习、受持教法等方式护持教法，住在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)。某个时候，国王曾分别赠予这三位长老各一头大象。尸婆利和多摩林陀长老接受后，便将大象放归森林。而阿难长老却将大象送到某个城镇，吩咐送给亲属，之后前往拘尸摩提渡口(Kusimatittha)，让人把大象装上船。尸婆利和多摩林陀长老得知此事后，对他说：“贤友，我们为了大象的安乐而将它们放归森林，你却做不如法的事。”阿难长老说：“尊者，难道帮助亲属是不可以的吗？世尊不是说过‘以及帮助亲属’吗？” เถรา [Pg.75] อาหํสุ,-สเจ ตฺวํ อมฺหากํ วจนํ นกเรยฺยาสิ,ภว อิจฺฉานุรูปํ กโรหิ, มยํ ปน ตยา สทฺธึ สํวาสํ น กริสฺสามาติ วิสุํ นิสีทึสุ. 长老们说道：“你若不听我等之言，便随汝意行事。然我等将不再与你共住。”于是他们便分开而坐。 ตโต ปฏฺฐาย ทฺเว คณา ภิชฺชึสุ. ตโต ปจฺฉากาเล อติกฺกนฺเต ตามลินฺทตฺเถโร พหุสฺสุตานํ พฺยตฺติพลานํ สิสฺสานํ อนุคฺคหตฺถาย คหฏฺฐานํ สนฺติเก อยํ พหุสฺสุโต อยํ มหาปญฺโญติ เอวมาทินา วจีวิญฺญตฺตึ สมุฏฺฐาเปติ, เอวํ กเต กุลปุตฺตา สุลภปจฺจยวเสน สาสนสฺส หิตํ อาวหิภุํสกฺขิสฺสนฺตีติ กตฺวา. ตํ การณํ สุตฺวา สิวลิตฺเถโร เอวมาห,- กสฺมา ตฺวํ วจีวิญฺญตฺตึ สมุฏฺฐาเปตฺวา พุทฺธปฺปฏิกุจฺฉิตํ กมฺมํ กโรสีติ. ภควตา อตฺตโน อตฺถายเยว วจีวิญฺญตฺตึ ปฏิกฺขิตฺตา, อหํ ปน ปเรสํเยว อตฺถาย วจีวิญฺญตฺตึสมุฏฺฐาเปมิ, นาตฺตโน อตฺถาย, สาสนสฺส หิ เวปุลฺลตฺถาย เอวํ วจีวิญฺญตฺตึสมุฏฺฐาเปมิ. สิวลิตฺเถโรปิ น ตฺวํ มม วจนํ กโรสิ, ยํ ยํ ตฺวํ อิจฺฉสิ, ตํ ตํ กโรหิ, อหํ ปน ตยา สทฺธึ สํวาสํ นกริสฺสามีติ วิสุํ หุตฺวา สทฺธึ สกปกฺเขน นิสีทิ. ตโต ปฏฺฐาย ตโย คณา ภิชฺชึสุ. 从那时起，分裂为两个部派。此后过了一段时间，多摩林陀长老为帮助博学善辩的弟子们，而在居士面前以言语示意，说：“这位博学多闻，这位智慧广大”等等，他这样做是认为良家子们能因此容易获得资具，从而有能力为教法带来利益。尸婆利长老听闻此事后说道：“你为何以言语示意，做佛陀所呵责之事？”多摩林陀长老回答说：“世尊禁止为自己之利而以言语示意，而我是为他人之利，非为己利。我是为教法兴盛才如此以言语示意。”尸婆利长老说：“你不听我的话，想做什么就做什么吧，但我不再与你共住。”于是他便分开，与自己的派系坐在一起。从那时起，分裂为三个部派。 เอวํ อริมทฺทนนคเร อรหนฺตตฺเถรสฺส เอโก วํโส, สิวลิตฺเถรสฺส เอโก, ตามลินฺทตฺเถรสฺส เอโก, อานนฺทตฺเถรสฺส เอโกติ จตฺตาโร คณา อเหสุํ. 如此，在阿梨摩陀那城，有阿罗汉长老的一个部派，尸婆利长老的一个部派，多摩林陀长老的一个部派，阿难长老的一个部派，共计四个部派。 เตสุ อรหนฺตตฺเถรคโณ สุธมฺมปุรโต ปฐมํ อาคตตฺตา ปุริมคโณติ โวหาริยติ, อญฺเญ ปน ปจฺฉา อาคตตฺตา ปจฺฉาคณาติ. 其中，阿罗汉长老的部派因最先从善法城(Sudhammapura)而来，故被称为“前部派”；其余部派则因后来到达，被称为“后部派”。 สิวลิตฺเถโร อริมทฺทนนคเร ยาวีชีวํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา กลิยุเค นวุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสิ. 尸婆利长老在阿梨摩陀那城终生护持教法，于迦梨时代(Kaliyuga)五百九十年时去世。 อานนฺทตฺเถโร ปน อริมทฺทนนคเรเยว จตุจตฺตาลีส วสฺสานิ [Pg.76] สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ฉนวุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสิ. 阿难长老则在阿梨摩陀那城护持教法四十四年，于五百九十六年时去世。 ตามลินฺทตฺเถโรปิ ยาวชีวํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา อฏฺฐน วุตาธิเก ปญฺจวสฺสสเต กาเล กาลมกาสีติ. อโห สงฺขารสภาโวติ. 多摩林陀长老亦终生护持教法，于五百九十八年时去世。呜呼！诸行之自性！ เสยฺยถาชครสฺเสว, นาภิยา จกฺกมณฺฑเล; ลคฺโค สโส สมิตฺวาปิ, ทิสํ คจฺฉติ ตํ มุขํ. 犹如系于轮毂之野兔，纵然静止，其面仍朝向彼方。 ตเถว สพฺพสตฺตาปิ, มจฺจุจกฺเกสุ ลคฺคิตา; ยาวชีวมฺปิ ธาวิตฺวา, มจฺจุมุขํ อุปาคมุนฺติ. 一切众生亦如是，系缚于死之轮中；纵然毕生奔走，终将趋向死神之口。 อิจฺเจวํ อริมทฺทนปุเร อรหนฺเตหิ จ คนฺถกาเรหิ จ ปุถุชฺชเนหิ ชินสาสนํ นเภ จนฺโทวิย วิชฺโชตติ. 如是，在阿梨摩陀那城，由阿罗汉、论师及凡夫，胜者之教如空中明月，大放光明。 ตตฺถ หิ ยทา อนุรุทฺธราชา สุธมฺมปุรโต สาสนํ อาเนสิ, ตทา อรหนฺตา ฉสตสหสฺสมตฺตา อาคตา, โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิโน ปน คณนปถํ วีติ วตฺตาติ. 当时，阿那律王(Anuruddharājā)从善法城迎来教法，有六十万阿罗汉前来。至于须陀洹、斯陀含、阿那含，则不计其数。 ฉตฺตคุหินฺทสฺส นาม รญฺโญ กาเลปิ หิมวนฺเต คนฺธมาทนปพฺพตโต อฏฺฐ อรหนฺตา ปิณฺฑาย ราชเคหํ อาคมํสุ. ราชา จ ปตฺตํ คเหตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชตฺวา อิทานิ กุโต อาคตตฺถาภิ ปุจฺฉิ. หิมวนฺเต มหาราช คนฺธ มาทนปพฺพตโตติ. อถ ราชา อติปฺปสนฺโน หุตฺวา อิธ เตมาสํ วสฺสํ อุปคจฺฉถาติ ยาจิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. เตมาสมฺปิ อนฺโตเคเห นิมนฺเตตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. 遮多求频陀王(Chattaguhinda-rājā)时，有八位阿罗汉从雪山香醉山来到王宫乞食。国王接过钵，用食物供养后，问道：“尊者们现在从何处来？”答言：“大王，从雪山香醉山而来。”于是国王大喜，恳请道：“愿您们在此雨安居三个月。”并为他们建造精舍。三个月里，国王皆迎请他们到内宫，以食物供养。 เอกํ สมยํ อรหนฺตานํ คนฺธมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหํ วิย เอกํ คุหํ มาเปตฺวา ทสฺเสหีติ ยาจิ. เต จ อรหนฺตา นนฺทมูลคุหํวิย เอกํ คุหํ อิทฺธิยา มาเปตฺวา ทสฺเสสุํ[Pg.77]. ราชา จ ตาย คุหาย สทิสํ เอกํ คุหํ การาเปสิ. นนฺทมูลคุหากาเรน ปน กตตฺตา นนฺทาติ นามมฺปิ อกาสิ. อิจฺเจวํ ฉตฺตคุหินฺทสฺส รญฺโญ กาเล คนฺธมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหโต อาคนฺตฺวา อรหนฺตา สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ. 一时，国王向阿罗汉们请求道：“请为我变造一个如同香醉山上的难陀慕罗窟(Nandamūlaguhā)那样的洞窟，让我看看。”那些阿罗汉便以神通力变造了一个如同难陀慕罗窟的洞窟给他看。国王也命人建造了一个与那个洞窟相似的洞窟。因其仿照难陀慕罗窟的样式而造，故亦将其命名为“难陀”。就这样，在遮多求频陀王时期，阿罗汉们从香醉山的难陀慕罗窟前来，建立了教法。 อรหนฺตภาโว จ นาเมส ยถาภูตํ ชานิตุํ ทุกฺกโร, อนุปสมฺปนฺนานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมทสฺสนสฺส ปฏิกฺขิตฺตตฺตา, อรหตฺตํ วา ปตฺวาปิ วาสนาย อปฺปชหิตตฺตา. อรหาปิ หิ สมาโน อหํ อรหาติ อนุปสมฺปนฺนานํ กเถตุํ น วฏฺฏติ, อรหตฺตํ ปตฺวาปิ เอกจฺโจ วาสนํ ปชหิตุํ น สกฺกา, ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรวตฺถุเจตฺถ ญาปกํ. เอวํ โลเก อรหนฺต ภาโว ชานิตุํ ทุกฺกโร. เตเนว มหากสฺสปตฺเถรสฺส อุปฏฺฐาโก เอโก ภิกฺขุ อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส มหากสฺสปตฺเถรสฺส สนฺติเก วสิตฺวาปิ ตสฺส อรหนฺต ภาวํ น ชานิ. 阿罗汉的状态，诚然难以如实了知。此因向未受具足戒者示现超越常人之法是被禁止的，且或有虽证阿罗汉果，其习气却未断尽。阿罗汉本人亦不宜向未受具足戒者宣称“我是阿罗汉”，且有些虽证阿罗汉果，却未能断尽习气，毕陵伽婆蹉长老的故事即是明证。是故，于世间，阿罗汉的状态难以了知。正因如此，大迦叶(Mahākassapa)长老的一位侍者比丘，虽长住于其戒师大迦叶长老身边，却不知晓长老是阿罗汉。 มหากสฺสปตฺเถรญฺหิ เอเกน สทฺธิวิหาริเกน สทฺธึ อรญฺญวิหารโต คามํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ อนฺตรามคฺเค ปตฺตา ทิปริกฺขาเร คเหตฺวา ปจฺฉา คจฺฉนฺโตเยว เอโกสทฺธิ วิหาริโก เอวมาห,–โลกสฺมึ ภนฺเต อรหา อรหาติ ปากโฏ, สุตมตฺโตวาหํ ภวามิ, น กทาจิ ทิฏฺฐปุพฺโพติ. ตํ สุตฺวา เถโร ปจฺฉา ปริวตฺตตฺวา โอโลเกนฺโต ปริกฺขาเร อาวุโส คเหตฺวา อรหนฺตสฺส ปจฺฉาคจฺฉนฺโตเยว อรหนฺตภาวํ น ชานาตีติ อาหาติ. 大迦叶长老与一位同住弟子从林中住处前往村庄乞食，途中，那位持着衣钵跟在后面的同住弟子如此说道：“尊者，世间盛传有‘阿罗汉’，我却只是听闻，从未亲见。”长老听后，转身看着他说：“贤友，你拿着资具跟在一位阿罗汉身后，却不知其为阿罗汉！” อริมทฺทนนคเรปิ สีลพุทฺธิโปลฺโลงฺกสุเมธตฺเถราทโยปิ อรหนฺตาเยว อเหสุํ. นรปติราชา หิ ขณิตฺติ ปาทปพฺพตํ คนฺตฺวา ปจฺจาคมนกาเล อนฺตรามคฺเค เอกิสฺสา มาติกาย มโณภาสํ ทิสฺวา อิธ ปุญฺญํ กาเรตุกาโม สกฺโก ทสฺเสติ มญฺเญติ มนสิกริตฺวา เจติยํ การาเปสฺสามีติ [Pg.78] ตตฺถ รฏฺฐวาสีติ สมํ ภูมิภาคํ การาเปสิ. 在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，戒慧(Sīlabuddhi)、波隆迦苏弥陀(Polloṅkasumedha)等长老也都是阿罗汉。那罗波帝王(Narapatirājā)前往卡尼提足山(Khaṇitti Pādapabbata)，返回途中，见到一位老妇人的心光，心想：“帝释天(Sakko)示现此相，是希望我在此处造福吧。”于是决定建造一座佛塔，便与国内民众一同平整土地。 อถ เอโก สีลพุทฺธิ นาม เถโร เอวมาห,– ปุญฺญํ มหาราช กริสฺสมีติ อิทํ ภูมิปริกมฺมํ การาเปสิ, เอวํ การาเปนฺตสฺส เต อปุญฺญํเยว ภวติ, โนปุญฺญนฺติ วตฺวา พหู สตฺตา มา กิลมนฺตูติ มนสิกตฺวา รญฺโญ ทณฺฑกมฺเมน ตชฺชนตฺถาย รญฺญา ทินฺนํ ปิณฺฑปาตํ นภุญฺชิ. ราชา จ สเจ ตฺวํ มยา ทินฺนํ ปิณฺฑปาตํ อภุญฺชิตุกาโม ภเวยฺยาสิ, มม วิชิเต วสนฺโตเยว ตฺวํ มม ปิณฺฑปาตา น มุจฺเจยฺยาสิ, รฏฺฐวาสีหิปิ ทินฺนปิณฺฑปาโต มยฺหเมว สนฺตโก, นนุ นาม มม ปิณฺฑปาตํเยว ตฺวํ ภุญฺชสีติ อาห. 当时，有一位名叫戒慧的长老说道：“大王，您说‘我要修福’而令人整治这片土地，如此行事，于您只有非福，而非福德。”说完，他心想“勿令众多有情劳苦”，为抗议国王强征劳役之举，便拒绝食用国王布施的食物。国王说：“你若不愿食用我布施的食物，只要你住于我国土之内，便无法摆脱我的食物。国民所布施的食物，也皆为我所有。你所食用的，难道不正是我的食物吗？” สีลพุทฺธิตฺเถโรปิ สเจ อหํ เอวํ ภเวยฺยามิ, สีหฬทีปํ คนฺตฺวา วสิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา อรญฺเญ วสิ. 戒慧长老心想：“若事情如此，我便去狮子岛(Sīhaḷadīpa)居住。”思忖已定，他便住于林中。 อถ ตมตฺถํ ชานิตฺวา นครทฺวาเร อารกฺโข เอโก ยกฺโข รญฺโญ อาคตกาเล อภิมุขํ ฐิโตว ภยานกรูปํ นิสีทิ. อถ นานาวิชฺชากมฺเมหิ อปเนนฺโตปิ น สกฺกา อปเนตุํ. 于是，一位守护城门的夜叉得知此事，便在国王到来时，迎面化现出恐怖的形象坐了下来。虽然人们用各种法术驱赶，却无法使其离开。 อถ ราชา นิมิตฺตปาฐเก ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ,-เกน การเณน อยํ ยกฺโข อิธ นิสินฺโนติ. ตฺวํ มหาราช สีลพุทฺธิตฺเถรํ อคารววเสน ปุพฺเพ กเถสิ, ยกฺขาปิ เถเร อติวิย ปสนฺนาติ อมฺเหหิ สุตปุพฺพา, ตํ ปฏิจฺจ ยกฺโข ภยานกรูปํ ทสฺเสตฺวา นิสินฺโน ภวิสฺสตีติ อาห. 于是国王召来占相师问道：“此夜叉为何坐于此处？”他们答道：“大王，您先前曾对戒慧长老言语不敬。我们曾听闻，夜叉们对长老极为崇敬。因此之故，此夜叉想必是示现恐怖之相坐于此地。” ราชาปิ อมจฺเจ อาณาเปสิ เถรํ ปกฺกาสถาติ. เถโร นาคจฺฉิ. สีหฬทีปํเยว คมิสฺสามีติ อารภิ. ตมตฺถํ สุตฺวา ราชา เอกํ จตุรงฺคปจฺจยํ นาม อมจฺจํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตฺวํ คนฺตฺวา เถรํ ปกฺโกสาหีติ เปเสสิ. จตุรงฺคปจฺจโย จ เฉกตาย เอกํ สุวณฺณมยํ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพํ นาวาย ฐเปตฺวา มหาสมุทฺทติตฺถํ อคมาสิ. อถ เถรํ สมฺปาปุณิตฺวา [Pg.79] อิทานิ อิธ ภควา สมฺมาสมฺพุทฺโธ อคมาสิ, สีลพุทฺธิตฺเถโร ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉตูติ ทูตํ เปเสสิ. เถโรปิ ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉตูติ วจนํ ปฏิกฺขิปิตุํ พุทฺธคารววเสน อวิสหตาย อาคจฺฉีติ. 国王也命令大臣们：“去把长老请来。”但长老不来，并准备动身前往狮子岛。国王听闻此事，召来一位名叫四资具(Caturaṅgapaccaya)的大臣，派他说：“你去把长老请来。”四资具大臣聪慧，便将一尊金佛像置于船上，前往大海渡口。抵达长老处后，他派使者说：“如今世尊、正自觉者已来到此地，请戒慧长老前来拜见世尊、正自觉者。”长老出于对佛陀的敬重，无法拒绝“为拜见世尊、正自觉者而来”之语，于是便前来了。 โปราณิกานํว เถรานํ, พุทฺเธ สคารวํ อิธ; ปณฺฑิโต คารวํ พุทฺเธ, กเร ปสนฺนเจตสาติ. 犹如古昔诸长老，于此敬佛亦如是；智者当怀清净心，于佛生起恭敬意。 นาวํ อภิรูหิตฺวา เถโร ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วนฺทนามานปูชาสกฺการทีนิ อกาสิ. เถรสฺส เอวํ วนฺทนามานปูชาสกฺการาทีนิ กโรนฺตสฺเสว เวเคน นาวํ อาเนตฺวา คจฺฉิ. อถ จตุรงฺคปจฺจโย เอวมาห,– อิทานิ ภนฺเต ตุมฺหากํ อาจริยสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ ปคฺคณฺหิตุํ ยุตฺโตติ. ราชา จ อมจฺเจหิ ปริวาริโต ปจฺจุคฺคจฺฉิ. นาวาย เถรสฺส หตฺเถ คเหตฺวา ราชเคหํ อาเนสิ. ทฺวารํ ปตฺตกาเล ยกฺโข ปถวิยํ นิสีทิตฺวา เถรํ วนฺทิ. 长老登上船后，对世尊、正自觉者行礼拜、尊敬、供养、恭敬等。当长老正在行此等礼敬时，船快速地行驶起来。这时，四资具说道：“尊者，现在正是扶持您老师——正自觉者——教法的时候。”国王也被大臣们围绕着前来迎接。他从船上握住长老的手，将他带到王宫。到达门口时，一个夜叉坐在地上向长老礼拜。 ราชา ราชเคหํ ปตฺวา เถรํ นานาโภชเนหิ โภเชสิ. เอวญฺจ อโวจ,–อชฺชตคฺเค ภนฺเต ตฺวมสิ มมาจริโย, ภควโตว โอวาทํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา อนุวตฺติสฺสามาติ อตฺตโน ปญฺจปุตฺเตปิ เถรสฺส อทาสิ. เต จ ปญฺจกุมารา เถเรน สทฺธึ อนุวตฺตึสุ. เถโร เต ปกฺโกเสตฺวา วิหารํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค กปฺปิยปถวิยํ ปญฺจ ปริมณฺฑลาการานิ ลิขิตฺวา เตสํ ราชกุมารานํ ทสฺเสตฺวา นิวตฺตาเปสิ. ราชกุมารา ปฏินิวตฺติตฺวา ตํ การณํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา จ ตุมฺหากํ ปุญฺญํ การาปนตฺถาย ทสฺเสตีติ วตฺวา ตุลาวเสน เตหิ ราชกุมาเรหิ สุวณฺณํ สมํ กตฺวา เตน สุวณฺเณน มูลํ กตฺวา ภควโต ธรมานกาเล [Pg.80] ปสฺเสนทิโกสลรญฺญา การาปิตํ จนฺทนปฺปฏิพิมฺพํวิย วิสุํ วิสุํ ปฏิพิมฺพํ การาเปสิ. 国王到达王宫后，用各种美食供养长老，并说道：“尊者，从今天起您就是我的老师，我将以头顶戴、领受世尊的教诲并遵照实行。”他还把自己的五个儿子交给长老。这五个王子便与长老一同随行。长老叫上他们，前往寺院。在路上的净地上画了五个圆形，给那些王子们看了后，就让他们回去了。王子们回去后把这件事禀告国王。国王说：“他是为了让你们造作功德才这样指示的。”于是国王用秤称量，使黄金与那些王子的体重相等，用这些黄金作为资本，如同世尊在世时憍萨罗(Kosala)国王波斯匿(Pasenadi)所造的旃檀佛像一样，分别为他们建造了各自的佛像。 เตสํ นิธานฏฺฐานภูตานิ ปญฺจ เจติยานิปิ สกฺโก กมฺม วิธายโก หุตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ. เอตฺถ จ ปุพฺเพ รญฺญา ปสีทิตฺวา เถรสฺส ราชกุมารา ทินฺนา, มูลํ รตนตฺตยสฺส ทตฺวา ปุน ราชกุมาเร ภูชิสฺเส กาเรตุกามตาย เถโร เอวํ สญฺญํ อทาสีติ ทฏฺฐพฺพํ. 作为他们安奉之处的五座塔，也是由帝释天作为工程的安排者而建立的。此处应当理解为：先前国王心生欢喜，将王子们赐予长老；长老则将此供养的根本归于三宝，又希望让王子们恢复自由之身，因此作了那样的表示。 โส จ สีลพุทฺธิตฺเถโร อรหนฺตคณวํโสติ ทฏฺฐพฺโพ. 那位戒慧长老，当知是阿罗汉众的传承者。 อริมทฺทนนคเรเยว นรปติ รญฺโญ กาเล กสฺสโป นาม เถโร เทสจาริกํ จรมาโน โปลฺโลงฺกนามกํ เทสํ, ตทวสริ. อถ ทฺเว มหลฺลกโปลฺโลงฺกา มนุสฺสา เถเร อติปฺปสนฺนตาย ทฺเว ปุตฺเต อุปฏฺฐากตฺถาย นิยฺยาเทสุํ. 在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，国王那罗波帝(Narapati)时代，一位名叫迦叶(Kassapa)的长老游行各方，抵达了一个名为波隆迦(Polloṅka)的地方。在那里，两位年老的波隆迦人因对长老极为敬信，便将自己的两个儿子托付给他作为侍者。 โปลฺโลงฺกมนุสฺสานํ อติปฺปสนฺนตํ ปฏิจฺจ เถโรปิ โปลฺโลงฺกตฺเถโรติ โวหาริยติ. ยทา จ ปน โส เถโร สีหฬทีปํ คนฺตุกาโม อโหสิ, ตทา สกฺโก เทวานมินฺโท พฺยคฺฆรูปํ มาเปตฺวา ปิฏฺฐิยา ยาว มหาสมุทฺทตีรํ อาเนสิ. มหาสมุทฺทตีรํ ปน ปตฺวา นาวํ อภิรูหิตฺวา วาณิเชหิ สทฺธึ ตริ. 由于波隆迦(Polloṅka)民众的极度虔信，这位长老也被称为“波隆迦长老”。当这位长老想要前往师子岛(Sīhaḷadīpa)时，天帝释化作老虎的形象，将他背负至大海边。到达大海边后，长老便登上船只与商人们一同渡海。 มหาสมุทฺทมชฺเฌ ปน ปตฺวา สา นาวา น คจฺฉิ, นิจฺจลาว อฏฺฐาสิ. อถ วาณิชา มนฺเตสุํ,-อมฺหากํ นาวาย อลกฺขี ปาปชโน อตฺถิ มญฺเญติ. เอวํ ปน มนฺเตตฺวา สลากาทานํ อกํสุ. ยาว ตติยมฺปิ เถรสฺเสว หตฺเถ สลากา ปุพฺเพ กตกมฺมวิปากวเสน นิปติ. อิทํ ปน เถรสฺส ปุพฺเพ กตกมฺมํ,-เถโร หิ ตโต อตฺตภาวโต สตฺตเม ภเว เอกสฺมึ คาเม กุลทารโก หุตฺวา กีฬนตฺถาย เอกํ สุนขํ นทิยํ โอตาเรตฺวา อุทเก กีฬมาเปสิ. เอวํ กีฬมนฺตํ สุนขํ สยเมว อุเรน อุคฺคเหตฺวา ตีรํ อาเนสีติ เอวํ [Pg.81] ปุพฺเพ กตกมฺมวิปากวเสน เถรสฺเสว หตฺเถ สลากา นิปติ. 然而，当船抵达大海中央时，那艘船却无法前行，静止不动。于是商人们商议道：“想必我们船上有带来厄运的恶人。”如此商议后，他们便进行抽签。乃至第三次，签都因过去所造之业的果报而落入长老手中。此乃长老过去所造之业：长老于此生之前的第七世，曾是一个村庄里的良家子，为了嬉戏，将一只狗放入河中，让它在水里玩耍。当狗玩耍时，他又亲自用胸膛将它抱起，带到岸边。正是因这过去所造之业的果报，签才落入长老手中。 ตทา วาณิชา อุทกปิฏฺเฐ ขิปึสุ. อถ สกฺโก เทวานมินฺโท กุมฺภีลรูปํ มาเปตฺวา ปิฏฺฐิยํ อาโรเปตฺวา อาเนสิ. เถโร ยกฺขทีปํ ปตฺวา อนฺธจกฺขุกานํ ยกฺขานํ เมตฺตานุภาเวน จกฺขุํ ลภาเปสิ. ยกฺขา จ เถรสฺส คุณํ ญตฺวา ทฺเว ยกฺขภาติเก อทํสุ. เถโร จ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา มหาเจติยรูปํ โลหปาสาทรูปํ สรีรธาตุํ มหาโพธิพิชานิ จ อาเนตฺวา ปจฺจาคมาสีติ. 当时商人们将长老投入水中。其后，天帝释化作鳄鱼的形象，将长老驮起带走。长老到达夜叉岛(Yakkadīpa)后，以慈心之力使失明的夜叉们重获视力。夜叉们了知长老的功德后，赠予他两位夜叉兄弟。长老则前往师子岛(Sīhaḷadīpa)，带回了大塔模型、铜殿(Lohapāsāda)模型、身骨舍利与大菩提树的种子，然后返回。 สุเมธตฺเถโร จ หลงฺกสฺส นาม นครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค มฺหตฺติปาเม ปุรตฺถิมาย อนุทิสาย ทินฺนนามิเก วิหาเร วสิ. ฐานสฺส ปน นามวเสน เถรสฺโสปิ ทินฺนวิหาโร ตฺเวว นามํ อโหสิ. โสปิ เถโร ปํสุกูลิโก ลชฺชีเปสโล สิกฺขากาโม ฌานลาภี อรหาเยว. โส หิ เทวสิกํ เทวสิกํ อฏฺฐนวโยชนปฺปมาเณ ปาทเจติยํ คนฺตฺวา วนฺทิ. เจติยงฺคณวตฺตญฺจ อกาสิ. ตโต อาคนฺตฺวา มฺหตฺติคาเม ปิณฺฑาย จริ. อิทํ เถรสฺส นิพทฺธวตฺตํ. 须弥陀(Sumedha)长老住在名为哈兰迦(Halaṅka)城的南面，在象村(Mhattigāma)的东南方，一个名为迪那(Dinna)的寺院中。因地名之故，这位长老也被称为“迪那寺长老”。这位长老也是一位穿粪扫衣、有惭、可亲、乐于学习、得禅那的阿罗汉。他每日前往八或九由旬远的足塔礼拜，并履行塔院的义务。之后回来在象村乞食。这是长老固定的行持。 อปรานิปิ วตฺถูนิ พหูนิ สนฺติ, สพฺพานิ ปน ตานิ วิตฺถาเรตฺวา วตฺตพฺพานิปิ คนฺถปารวภเยน น วกฺขาม. สพฺพานิปิ หิ วุจฺจมานานิ อยํ สาสนวํสปฺปทีปิกา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ. 尚有其他许多事迹，但因害怕文句繁重，我们不作详述。因为如果全部都说，这部《教史灯》(Sāsanavaṃsappadīpikā)将会变得过于繁复。 สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ ปรินิพฺพานโต ยาวชฺชตนา เถรานํ ปรมฺปรวเสน สงฺฆฏฺเฏตฺวา อานยนเมเวตฺถ อธิปฺเปตํ. ยถาวุตฺตานิ ปน วตฺถูนิ อธุนา อภิญฺญาลาภีนํ ปุคฺคลานํ อเขตฺตภาเวน ปสงฺคญาณปฺปฏิพาหณตฺถํ อริมทฺทนนคเร จ พหูนํ อภิญฺญาลาภีนํ ปุคฺคลานํ นิวาสฏฺฐานตา ทสฺสนตฺถํ วุตฺตานิ. วุตฺตญฺเจตํ ภิกฺขุนีขนฺธกฏฺฐกถายํ,– 此处的主旨，是从正自觉者般涅槃以来，直至今日，依长老们的代代相传，将教法汇集传承下来。至于上面所说的那些事迹，是为了说明如今能得神通的个人，其生起的因缘犹如贫瘠之地，（述说这些）是为了排除（人们）由此而生的臆想，并且也是为了显示阿梨摩陀那(Arimaddana)城是许多得神通者居住的地方。这在《比丘尼犍度义注》(Bhikkhunīkhandhakaṭṭhakathā)中也曾说到： ปฏิสมฺภิทาปตฺเตหิ วสฺสสหสฺสํ สุกฺขวิปสฺสเกหิ วสฺสสหสฺสํ [Pg.82] อนาคามีหิ วสฺสสหสฺสํ สกทาคามีหิ วสฺสสหสฺสํ โสตาปนฺเนหิ วสฺสสหสฺสนฺติ เอวํ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ ปฏิเวธธมฺโม ฐสฺสตีติ. 证达无碍解者一千年，纯观行者一千年，不还者一千年，一来者一千年，入流者一千年，如是通达之法将住立五千年。 ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ ปน สํยุตฺตนิกายฏฺฐกถายญฺจ ปฏิสมฺภิทาปตฺเตหิ วสฺสสหสฺสํ ฉฬาภิญฺเญหิ วสฺสสหสฺสํ เตวิชฺเชหิ วสฺสสหสฺสํ สุกฺขวิปสฺสเกหิ วสฺสสหสฺสํ ปาติโมกฺเขน วสฺสสหสฺสนฺติ วุตฺตํ. 在《长部义注》(Dīghanikāyaṭṭhakathā)与《相应部义注》(Saṃyuttanikāyaṭṭhakathā)中则说：有证得无碍解者一千年，有具足六神通者一千年，有具足三明者一千年，有干观者一千年，（仅存）波罗提木叉一千年。 องฺคุตฺตรนิกายฏฺฐกถายํ ปน วิภงฺคกถายญฺจ พุทฺธานํ ปรินิพฺพานโต วสฺสสหสฺสเมว ปฏิสมฺภิทา นิพฺพตฺเตตุํ สกฺโกนฺติ, ตโต ปรํ ฉ อภิญฺญา, ตโตปิ อสกฺโกนฺตา ติสฺโส วิชฺชา นิพฺพตฺตึสุ. คจฺฉนฺเต กาเล ตาปิ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺตา สุกฺขวิปสฺสกา โหนฺติ. เอเตเนว นเยน อนาคามิโน สกทาคามิโน โสตาปนฺนาติ วุตฺตํ. 在《增支部义注》(Aṅguttaranikāyaṭṭhakathā)与《分别论义注》(Vibhaṅga-aṭṭhakathā)中说，诸佛般涅槃后一千年内，尚能生起无碍解；此后，（能生起）六神通；再之后，若不能（生起六神通），则生起三明。随着时间流逝，连此等也无法生起时，则成为干观行者。依此理趣，亦说（依次只能证得）阿那含、斯陀含、须陀洹。 เอวํ นานานเยหิ อฏฺฐกถายปิ อาคตตฺตา อธุนา โลเก อริยปุคฺคลา ภวิตุํ น สกฺกาติ น วตฺตพฺพํ. อริยานเมว เขตฺตสฺส อธุนาปิ สมฺภวโต, สเจ อารทฺธวิปสฺสโก ภเวยฺย โส อรหา ภวิตุํ สกฺกาเยวาติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ. อฏฺฐกถาสุ ปน นานาภาณกตฺเถรานํ นานาวาทวเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺตเกเนว ปน นานากาเรน วาโท ภินฺโนปิ สาสนํ ภิชฺชติเยว. สาสนสฺส อภินฺนํเยว หิ เอตฺถ ปมาณนฺติ. 如是，因义注中亦有各种说法，故不应说现今世间不可能有圣人(ariyapuggala)存在。圣者之田现今依然存在，若有精进的观禅修行者，他确实可能成为阿罗汉，于此当得定论。然而，当知义注中所说，是源于不同诵经师长老们的不同观点。仅因这些各种不同的说法，教法并不会分裂。于此，实以教法的完整无缺为标准。 เอวํ มรมฺมมณฺฑเล อริมทฺทนนคเร อเนเกหิ อรหนฺตสเตหิ สาสนํ วิชฺโชตติ. ภควโต ปน ปรินิพฺพานโต ตึสาธิกานํ นววสฺสสตานํ อุปริ ปรมฺมรฏฺเฐ เสญิลญฺญิกฺโรธินาเมน รญฺญา สมกาลวเสน สีหฬทีเป รชฺชํ ปตฺตสฺส มหานามรญฺโญ กาเล พุทฺธโฆสพุทฺธทตฺตตฺเถเรหิ ปภุติ เตเตมหาเถรา เตเตคนฺเถ อกํสุ. 如是在摩罗摩国(Marammamaṇḍala)阿梨摩陀那(Arimaddana)城，有数百阿罗汉令教法光耀。世尊般涅槃后九百三十余年，在婆罗摩国(Parammaraṭṭha)有名为斯尼兰尼拘律陀(Señilaññikrodhi)的国王，与在僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)获得王权的摩诃男(Mahānāma)王同时代，觉音(Buddhaghosa)、佛授(Buddhadatta)等诸大长老创作了彼等论著。 ตโต ปจฺฉา สติสมาธิปญฺญามนฺทวเสน สุขาวโพธนตฺถํ [Pg.83] ฏีกาโย อกํสุ. อริมทฺทนนคเร ชินจกฺเกสตฺตนวุตาธิเก ฉสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ติณฺณํ ปิฏกานํ มูลภูเตสุ สทฺทนเยสุ โสตารานํ เฉกตฺถาย มหาสมุทฺเทวิย อานนฺโท นาม มหามจฺโฉ ตีสุ ปิฏเกสุ สาฏฺฐกเถสุ วิโลเลตฺวา อคฺควํโส นาม เถโร สทฺทนีติปฺปกรณํ อกาสิ. อริมทฺทนนคเร หิ อุตฺตราชีวตฺเถราทีนํ สีหฬทีปํ คมนโต ปุพฺเพเยว ตโย มหาเถรา ปริยตฺติวิสารทา, มหาอคฺคปณฺฑิโต, ตสฺส สทฺธิวิหาริโก ทุติยอคฺคปณฺฑิโต, ตสฺส ภาคิเนยฺโย ตติยอคฺคปณฺฑิโตติ. ตติยอคฺคปณฺฑิโต ปน อคฺควํโสติปิ โวหาริยติ. 此后，因念、定、慧力渐弱，为易于理解，诸师乃造复注(ṭīkā)。在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)，佛历一千六百九十七年时，为令听众善巧于作为三藏根本的声明之学(saddanaya)，阿伽婆娑(Aggavaṃsa)长老，如名为阿难(Ānanda)的大鱼，遨游于三藏及其义注的大海后，撰写了《声律论》(Saddanītippakaraṇa)。在阿利摩陀那城，早于郁多罗耆婆(Uttarājīva)长老等人前往僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)之前，已有三位精通教理的大长老：大阿伽班智达(Mahā-aggapaṇḍita)、其共住弟子第二阿伽班智达(Dutiya-aggapaṇḍita)、其外甥第三阿伽班智达(Tatiya-aggapaṇḍita)。而第三阿伽班智达亦称阿伽婆娑。 ตสฺมิญฺจ กาเล อริมทฺทนนครวาสิโน สทฺทโกวิทา พหโว สนฺตีติ ยาว ลงฺกาทีปา กิตฺติโฆโส ปตฺถริ. ตสฺมา สีหฬทีปิกา สทฺทโกวิทา วีมํเสตุกามา หุตฺวา อริมทฺทนนครํ อาคมํสุ. ตทา อริมทฺทนนครวาสิโน ภิกฺขู สทฺทนีติปฺปกรณํ ทสฺเสสุ. 其时，阿利摩陀那城(Arimaddananagara)住有众多精通声明的学者，其名声远播至楞伽岛(Laṅkādīpa)。因此，僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)精通声明的学者们欲作考察，遂来到阿利摩陀那城。当时，阿利摩陀那城的比丘们向他们展示了《声律论》(Saddanītippakaraṇa)。 สีหฬทีปิกา จ ตํ ทิสฺวา อุปธาเรนฺตา สทฺทวิสเย อยํ คนฺโถวิย สีหฬทีเป คนฺโถ อิตฺถิ, อิมสฺมึ ปกรเณ อาคตวินิจฺฉยมฺปิ สกลํ น ชานิมฺหาติ นานาปฺปกาเรหิ โถเมสุนฺติ ยาวชฺชภนา กถามคฺโค น อุปจฺฉินฺโนติ. 僧伽罗洲的学者们见到此论，审视之后，在声明方面说道：“在僧伽罗洲，没有一部论著能与此相比，我们对此论中所作的抉择全然不知。”他们如是百般赞叹，以至于今日，（两地）论道之风亦未断绝。 อริมทฺทนนคเร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ปจฺจาคโต ฉปฺปโท นาม สทฺธมฺมโชติปาลตฺเถโร สทฺทนเย เฉกตาย สุตฺตนิทฺเทสํ อกาสิ. ปรมตฺถธมฺเม จ เฉกตาย สงฺเขปวณฺณนํ นามจารทีปกญฺจ. วินเย เฉกตาย วินยคูฬตฺถทีปนึ สีมาลงฺการญฺจ อกาสิ. อตฺตนา กถานํ คนฺถานํ นิคเม สทฺธมฺม โชติปาโลติ มูลนาเมน วุตฺตํ. กุสิมนคเร ปน ฉปฺปท คาเม ชาตตฺตา ฐานสฺส นาเมน ฉปฺปโทติ ปากโฏ. 从阿利摩陀那城(Arimaddananagara)前往僧伽罗洲(Sīhaḷadīpa)后复返的六足(Chappada)·善法光护(Saddhammajotipāla)长老，因善巧声明之学，造《经释》(Suttaniddesa)；因善巧胜义法，造《摄义释义》(Saṅkhepavaṇṇanā)与《名行灯》(Nāmacāradīpaka)；因善巧律学，造《律藏幽义明》(Vinayagūḷatthadīpanī)与《界饰》(Sīmālaṅkāra)。于其所造论著的结语中，他以本名“善法光护”自称。然因其生于拘尸摩城(Kusimanagara)的六足村，故以地名为人所知，号为“六足”。 กุขนนคเร ปน ฉปฺปโทติ โวหาริโตปิ เอโก เถโร อตฺถิ. โส อลชฺชี ทุสฺสีโล. เอกจฺเจ ปน นามสามญฺญเลสมตฺเตน ปตฺตลงฺกํ สีลวนฺตํ เปสลํ สิกฺขากามํ ฉปฺปทตฺเถรํ อลชฺชิทุสฺสีลภาเวน อุปวทนฺติ, ยถา นาม สามญฺญเลสมตฺเตน มลฺลปุตฺตํ อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ อสมาจาเรนาติ. 然而，在拘кха那城(Kukhananagara)亦有一位被称为“六足”的长老，其人无惭、破戒。有些人仅因名字些许相同，便以无惭、破戒之事，非议曾至楞伽(Laṅkā)、具戒、贤善、乐学的六足长老，犹如仅因名字些许相同，便以非行诽谤末罗子(Mallaputta)具寿达婆(Dabba)一般。 อริมทฺทนนครเยว อโลงฺคจญฺญิสูนามกสฺส รญฺโญ กาเล มหาวิมลพุทฺธิตฺเถโร จูฬวิมลพุทฺธิตฺเถโรติ ทฺเว เถรา ปริยตฺติวิสารทา อเหสุํ. เตสุ มหาวิมลพุทฺธิตฺเถโร กจฺจายนสฺส สํวณฺณนํ นฺยาสคนฺถมกาสิ. 就在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)，于阿隆伽江喜苏(Aloṅgacaññisū)王时代，有大无垢觉(Mahāvimalabuddhi)长老与小无垢觉(Cūḷavimalabuddhi)长老二位精通教理的长老。其中，大无垢觉长老为《迦旃延》(Kaccāyana)造了一部名为《尼亚萨》(Nyāsa)的释论。 เกจิ ปน สีหฬทีปวาสี วิมลพุทฺธิตฺเถโร ตมกาสีติ วทนฺติ. จูฬวิมลพุทฺธิตฺเถโร ปน วุตฺโตทยสฺส โปราณฏีกมกาสิ. ฉนฺโทสารตฺถวิกาสินึ สทฺธมฺมญาณตฺเถโร อกาสิ. วจนตฺถโชตึ ปน เวปุลฺลตฺเถโร อกาสิ. นฺยาสคนฺถสฺสโปราณฏีกํ นรปติรญฺโญ กาเล เอโก อมจฺโจ อกาสิ. 然而，有些锡兰岛人说，是无垢觉(Vimalabuddhi)长老所造。小无垢觉长老则为《韵律学》(Vuttodaya)造了古复注。善法智(Saddhammañāṇa)长老作了《韵律精华义释》(Chandosāratthavikāsinī)。毗富罗(Vepulla)长老则作了《文句光》(Vacanatthajoti)。在那罗波帝(Narapati)王时期，有一位大臣为《尼亚萨》(Nyāsa)撰写了古复注。 โส หิ รญฺโญ เอกํ โอโรธํ ปฏิจฺจ ชาตํ เอกํ ธีตรํ ทิสฺวา วานโรวิย เลเป ลคฺคิโต ติสฺสํ ปฏิพนฺธจิตฺโต หุตฺวา ลคฺคิ. ตมตฺถํ ชานิตฺวา ราชา เอวมาห,– สเจ เอตํ อิจฺเฉยฺยาสิ, เอกํ คนฺถํ ปริปุณฺณวินิจฺฉยํ คูฬตฺถํ กโรหิ, สเจ ตฺวํ ตาทิสํ คนฺถํ กาตุํ สกฺกุเณยฺยาสิ, เอตํ ลภิสฺสสีติ. อถ โส นฺยาสสฺส สํวณฺณนํ โปราณฏีกํ อกาสิ. 这位大臣见到国王一位生于后宫的女儿，心生爱恋，为其所缚，犹如猕猴身陷粘胶。国王知此事后，便说道：“你若想要她，就写一部抉择圆满、义理深奥的论著。你若能写出这样的论著，就能得到她。”于是，他便为《尼亚萨》(Nyāsa)撰写了一部古复注。 ตโต ปจฺฉา หีนายาวตฺติตฺวา ธีตรํ ทตฺวา รชฺชุคฺคาหามจฺจฏฺฐาเน ฐเปสิ, ยํ มรมฺมโวหาเรน สํปฺยงฺคอิติ วุจฺจติ. เตน ปน กตตฺตา โสปิ คนฺโถ ตํ นาเมน วุจฺจติ. การิกํ ตสฺสา จ สํวณฺณนํ ฉตฺตคุหินฺทสฺส นาม รญฺโญ กาเลธมฺมเสนาปติตฺเถโร อกาสิ. เตน กิร การปิเต นนฺทคุหาย สมีเป นนฺทวิหาเร นิสีทิตฺวา อกาสิ. 此后，国王还俗，将女儿嫁予那位大臣，并任命他为执绳大臣，此职在缅语中被称为“Saṃpyaṅgai”。由于此书为他所作，该书亦以其名而称。此偈颂及其释义，乃遮塔古欣达(Chattaguhinda)王时期的法将(Dhammasenāpati)长老所造。据说，他是应王之请，坐于难陀窟(Nandaguhā)附近的难陀寺(Nandavihāra)中完成此书的。 ตสฺมิญฺจกาเล [Pg.85] คนฺถมาทนปพฺพเต นนฺทมูลคุหโต อรหนฺตา อาคนฺตฺวา ตสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ. เตสํ สมฺมุเข กตตฺตา เต จ คนฺถา ปณฺฑิเตหิ สารโต ปจฺเจตพฺพาติ อาจริยา วทนฺติ. 其时，有阿罗汉从典籍欢喜山(Ganthamādana Pabbata)的难陀根窟(Nandamūlaguhā)前来，于彼寺院中入雨安居。诸师言：此等论典乃于彼等阿罗汉面前作成，故智者当依其精要信受之。 วาจฺจวาจกํ ปน ธมฺมทสฺสี นาม สามเณโร อกาสิ. 至于《能诠所诠》(Vāccavācaka)，则由一位名为见法(Dhammadassī)的沙弥所作。 สทฺทตฺถเภทจินฺตํ ปน อริมทฺทนนครสมีเป ฐิตสฺส ขณิตฺติปาทปพฺพตสฺส สมีเป เอกสฺมึ คาเม วสนฺโต สทฺธมฺมสิริ นาม เถโร อกาสิ. โสเยว เถโร พฺรหชํ นาม เวทสตฺถมฺปิ มรมฺมภาสาย ปริวตฺเตสิ. 至于《词义差别思辨》(Saddatthabhedacintā)，乃由居住在阿利摩陀那城(Arimaddananagara)附近、佉尼提波陀山(Khaṇittipāda Pabbata)旁一村庄中的善法吉祥(Saddhammasiri)长老所作。彼长老亦将一部名为《梵生》(Brahaja)的吠陀论典译为缅语。 เอกกฺขรโกสํ ปน สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร อกาสิ. โส หิ กลิยุเค สตฺตาสีตาธิเก อฏฺฐสเต สมฺปตฺเต มิจฺฉา ทิฏฺฐิกานํ ชลุมสญฺญิตานํ กุลานํ ภเยน สกเลปิ ตมฺพทีปรฏฺเฐ สาสโนภาโส มิลายติ. พหูนิปิ โปตฺถกานิ อคฺคิภเยน นสฺเสสุํ. 至于《一字藏》(Ekakkharakosa)，由善法誉(Saddhammakitti)长老所作。时当斗诤时(Kaliyuga)第八百八十七年，因惧于邪见之Jaluma族，于整个铜鍱洲(Tambadīpa)，教法之光辉渐趋暗淡。众多典籍亦因火灾而毁失。 ตทา ตํ ปวตฺตึ ปสฺสิตฺวา สเจ ปริยตฺติธมฺโมวินสฺเสยฺย, ปฏิปตฺติธมฺโมปิ นสฺสิสฺสติ, ปฏิปตฺติธมฺเม นสฺสนฺเต กุโต ปฏิเวธธมฺโม ภวิสฺสตีติ สํเวคํ อปชฺชิตฺวา อิมํ คนฺถํ อกาสีติ ตฏฺฏิกายํ วุตฺตํ. 当时，见此情状，他心生悚惧，思惟：“若教法(pariyattidhamma)消亡，行法(paṭipattidhamma)亦将消亡；行法消亡，证法(paṭivedhadhamma)复从何有？”于是造此论。其复注中如是说。 มุขมตฺตสารํ สาครตฺเถโร อกาสิ. 《口面精要》(Mukhamattasāra)乃由萨伽罗(Sāgara)长老所作。 กลิยุเค เอกาสีตาธิเก ปญฺจสเต สมฺปตฺเต เอกํ ทหรปุตฺตํ กาลงฺกตํ ปฏิจฺจ สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา ปจฺเจกพุทฺธตฺตํ ปตฺถยนฺตสฺส เชยฺยสิงฺขนามกสฺส รญฺโญ ปุตฺโต กฺยจฺวานามโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ธมฺมราชาติปิ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. ตีสุ ปน ปิฏเกสุ ยถาภูตํ วิชานกตาย มรมฺมโวหาเรน กฺยจฺวาติ โวหาริยติ. 于斗诤时(Kaliyuga)第五百八十一年，有王名Jeyyasiṅkha，因一幼子夭亡而心生悚惧，发愿求辟支佛果。其子名Kyacvā，继承王位。彼亦接受“法王”(Dhammarājā)之称号。因其如实了知三藏，故于缅语中被称为Kyacvā。 โส จ กิร ราชา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติเฉกตาย ปิฏกตฺตเย สากจฺฉมตฺตมฺปิ กาตุํ สมตฺโถ [Pg.86] นาม นตฺถีติ อุคฺคหิตติปิฏโก หุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆมฺปิ ทิวเส สตฺตหิ วาเรหิ คนฺถํ วาเจติ. 据说，彼王于巴利(Pāḷi)、义注、复注(ṭīkā)及其他典籍中极为善巧，已通达三藏，以至无人能与彼进行三藏方面之讨论。他亦每日为比丘僧团读诵经典七次。 ขณิตฺติปาทปพฺพตสฺส สมีเปปิ เอกํ ตฬากํ การาเปตฺวา ตตฺถ ราชาคารํ การาเปตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา คนฺถํ วาเจติ. สพฺพานิ ปน ราชูนํ กิจฺจานิ ปุตฺตสฺเสว อุปราชสฺส นิยฺยาเทสิ. คนฺถํ อุคฺคณฺหนฺตานํ โอโรธานมตฺถาย สงฺเขปโต สทฺทพินฺทุํ นาม ปกรณํ ปรมตฺถพินฺทุญฺจ นาม ปกรณํ อกาสิ. ตสฺส หิ จิตฺตํ ปริยตฺติยํเยว รมติ. อญฺญํ ปน ราชกิจฺจํ สุณิตุมฺปิ น อิจฺฉิ. อนุรุทฺธราชา อนาคเต อหํ ราชา ภเวยฺยามิ, ตทาเยว อิมานิ ตาฬิพีชานิ อุฏฺฐหนฺตูติ อธิฏฺฐหิตฺวา โรเปสิ. ตานิ ตสฺส รญฺโญ กาเล อุฏฺฐหึสุ. เตเนว อนุรุทฺธราชาเยวายนฺติ รฏฺฐวาสิโน สญฺชานึสุ. สมฺมุติราชา หิ อนุรุทฺธราชา กฺยจฺวาราชาติ อิเม ตโย เอกสนฺตานาติ วทนฺติ. 他亦于佉尼提波陀山(Khaṇittipāda Pabbata)附近命人造一池塘，于彼处建一王宫，坐于其中读诵经典。他将所有王事皆交付其子副王。为方便学习经论的宫人，他简要地造了名为《声滴》(Saddabindu)与《胜义滴》(Paramatthabindu)的论著。彼心实唯乐于教法，不欲听闻其他任何政事。阿那律王曾发愿后种下棕榈种子：“愿我未来为王时，此等种子即发芽。”此等种子于彼王之时发芽。国人因此认为：“此即阿那律王。”人言三牟提(Sammuti)王、阿那律王与Kyacvā王此三者，实为一脉。 โส ราชา เอกมฺปิ เจติยํ อกาสิ, น ตํ นิฏฺฐํ อคมาสิ, ปริยตฺติยํเยว ปริจารกตฺตาติ ราชวํเส อาคตํ. โลกสมฺมุติวเสน กกฺขฬทิเน อิฏฺฐกานิ การาเปตฺวา ตสฺมึเยว ทิเน ภูมิสมํ กตฺวา ตสฺมึเยว ทิเน อญฺญมฺปิ สพฺพํ การาเปสิ. เตน มรมฺมโวหาเรน ปฺรสฺสทา เจติยนฺติ ยาวชฺชภนา ปากฏํ. 彼王曾造一塔，然未竣工。王统史(rājavaṃsa)载，此乃因其唯奉事教法(pariyatti)故。依世俗共许，彼于吉日命人造砖，并于同日平整地基，亦于同日完成所有其他工程。因此，于缅语中，此塔被称为“一日塔”(Prassadā cetiya)，其名流传至今。 ตสฺส รญฺโญ เอกา ธิภา วิภตฺยตฺถํ นาม คนฺถํ อกาสีติ. 彼王之一女，作《语形义》(Vibhatyattha)一书。 ปุพฺเพ กิร อริมทฺทนนคเร อุคฺคหธารณาทิวเสน สาสนํ อติวิย วิรูฬมาปชฺชิ. อริมทฺทนนคเรเยว หิ เอโก วุฑฺฒปพฺพชิโต ภิกฺขุ คนฺถํ ลิขิตุํ สิลาเลขนทณฺเฑน อิจฺฉนฺโต ราชเคหํ ปาวิสิ. ราชา เกน อาคโตสีติ ปุจฺฉิ. คนฺถํ ลิขิตุํ สิลาเลขนทณฺเฑน อิจฺฉนฺโต อาคโต มฺหีติ. เอวํ มหลฺลโก ตฺวํ คนฺถํ มหุสฺสาเหน ปริยาปุณนฺโตปิ [Pg.87] คนฺเถสุ เฉกสฺส โอกาสํ น ปสฺสามิ, สเจ หิมุสโล องฺกุรํ อุฏฺฐาเปตฺวา รูเหยฺย, เอวํ สติ ตฺวํ คนฺเถสุ เฉกตํ อาปชฺเชยฺยาสีติ อาห. 往昔，据说于阿梨摩陀那城(Arimaddana)，因学习、受持等故，教法极为兴盛。于此城中，有一年老出家之比丘，欲求石笔以书写典籍，遂入王宫。王问：“汝为何来？”答言：“为求石笔书写典籍而来。”王言：“汝已年迈，纵勤学典籍，我亦不见汝有善巧之机。若冰杵能生芽，汝或能善巧于典籍。” ตโต ปจฺฉา วิหารํ คนฺตฺวา เทวสิกํ เทวสิกํ เอกทนฺตกฏฺฐปฺปมาณตฺตํ เลขนํ อุคฺคเหตฺวา กจฺจายนอภิธมฺเมตฺถสงฺคหปฺปกรณํ อาทึ กตฺวา อาจริยสฺส สนฺติเก อุคฺคณฺหิ. โส อจิเรเนว คนฺเถสุ เฉกตํ ปตฺวา มุสเล ชมฺพุรุกฺขงฺกุรํ พนฺธิตฺวา อุสฺสาเปตฺวา ราชเคหํ ปาวิสิ. 此后，彼返回寺院，日日执如齿木大小之笔，于阿阇黎处，从《迦旃延》、阿毗达摩之《摄义论》(Abhidhammatthasaṅgaha)等论学起。不久，彼即善巧于诸典籍，乃将一阎浮树芽绑于杵上，高举而入王宫。 อถ ตํ ราชา ปุจฺฉิ,-เกนอาคโตสีติ. อยํ มหารช มุสโล องฺกุรํ อุฏฺฐาเปตฺวา รูหตีติ อาจิกฺขิตุํ อาคโตมฺหีติ วุตฺเต ราชา เอตสฺส คนฺเถสุ เฉกตํ ปตฺโตมฺหีติ วุตฺตํ โหตีติ ชานาสิ. ตํ สจฺจํ วา อลิกํ วาติ วีมํสนตฺถาย มหาเถรานํ สนฺติกํ ปหิณิ. มหาเถราปิ คูฬฏฺฐานํ ปุจฺฉึสุ. โสปิ ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ พฺยากาสิ. 于是王问彼曰：“为何而来？”答言：“大王，我乃为告知此事而来：此杵已生芽成长。”王闻言，知其意为“我已善巧于诸典籍”。为察其言虚实，遣彼至诸大长老处。诸大长老亦问以深奥之处，彼皆一一解答所问。 อถ โส ภิกฺขุ มหาเถเร เอวมาห,-ตุมฺเห ภนฺเต มํ พหู ปุจฺฉถ, อหมฺปิ ตุมฺเห ปุจฺฉิตุํ อิจฺฉามิ, โอกาสํ เทถาติ ยาจิตฺวา อญฺญสมานเจตสิกนฺติ เอตฺถ อญฺญสทฺทสฺส อวธฺยาเปกฺขตฺตา อวธิปทํ อุทฺธริตฺวา ทสฺเสถาติ ปุจฺฉิ. มหาเถราปิ ปุพฺเพ อมนสิกตตฺตา สีฆํ วิสฺสชฺชิตุํ น สกฺขึสุ. ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา ทิสา ปาโมกฺขนเมน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โส ปน ภิกฺขุ อคนฺถการโกปิ คนฺถการโกวิย ปจฺฉิมานํ ชนตานํ ทินฺโนปเทสวเสน อุปการํ กตฺวา สาสเน อุปฺปชฺชีติ. โหนฺติ เจตฺถ,– 其时，彼比丘对大长老们说：“诸位尊者多次问我，我也想请教诸位，请给予机会。”他请求后问道：“在‘异俱心所’(aññasamānacetasika)中，‘异’(añña)一词需要一个所对简别，请举出所对简别之词。”大长老们因先前未曾思惟此问题，一时无法迅速回答。国王听闻此事后心生欢喜，以国师之位尊崇他。这位比丘即便不是论著作者，亦如论著作者一般，通过给予后世人们教导而为教法作出了贡献。此处有偈颂：– อหํ มหลฺลโก โหมิ, ทุปฺปญฺโญ ปริยตฺติกํ; อุคฺคหํ มหุสฺสาเหน, น สกฺขิสฺสามิ ชานิตุํ. 我已年迈，智慧浅薄，于教理学习，纵然勤勉，亦不能通晓。 เอวญฺจ [Pg.88] นาติมญฺเญยฺย,นาปฺโปสฺสุกฺกตมาปชฺเช; สทฺธมฺเม เฉกกาโมว,อุสฺสาหํว กเร โปโส. 是故不应轻视自己，亦不应变得懈怠；欲善巧于正法者，当勤勉精进。 วุฑฺฒปพฺพชิโต ภิกฺขุ,มหลฺลโกปิ ทุปฺปญฺโญ; อาปชฺชิ เฉกตํ ธมฺเม,ตมเปกฺขนฺตุ โสตาโรติ. 年迈出家的比丘，即使年老而智慧浅薄，亦于法中得善巧，愿听者们留意此事。 ปุพฺเพ กิร อริมทฺทนนคเร มาตุคามาปิ คนฺถํ อุคฺคณฺหึสุ. เยภุยฺเยน อุคฺคหธารณาทิวเสน ปริยตฺติสาสนํ ปคฺคเหสุํ. มาตุคามา หิ อญฺญมญฺญํ ปสฺสนฺตา ตุมฺเห กิตฺตกํ คนฺถํ อุคฺคณฺหถ, กิตฺตกํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กโรถาติ ปุจฺฉิ สุนฺติ. 据说，从前在阿梨摩陀那城，妇女们也学习经典。她们大多通过学习、受持等方式来掌握教法。妇女们见面时会互相询问：“你们学习了多少经典？背诵了多少经典？” เอโก กิร มาตุคาโม เอกํ มาตุคา,มํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ อิทานิ กิตฺตกํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กโรสีติ. อหํ ปน อิทานิ ทหรปุตฺเตหิ พลิโพธตฺตา พฺยากุลํ ปตฺวา พหุํ คนฺถํ วาจุคฺคตํ กาตุํ นสกฺกา,สมนฺตมหาปฏฺฐาเน ปน กุสลตฺติกมตฺตํว วาจุคฺคตํ กโรมีติ อาหาติ. 据说，有一位妇女问另一位妇女：“你现在能背诵多少经典呢？”那位妇女回答说：“我现在因有幼儿牵绊而事务繁忙，无法背诵很多经典，在《大发趣论》(Mahāpaṭṭhāna)中，也仅能背诵善法三则而已。” อิทมฺปิ อริมทฺทนนครวาสีนํ มาตุคามานมฺปิ ปริยตฺตุคฺคหเณ เอกํ วตฺถุ,– 这也是关于居住在阿梨摩陀那城的妇女们学习教法的一件事。– เอกํ กิร ภิกฺขุํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ เอกา ทฺวาทสวสฺสิกา ทหริตฺถี ปุจฺฉิ,-กินฺนาโมสิ ตฺวํ ภนฺเตติ. เขมานามาหนฺติ. กถญฺหิ ภนฺเต ปุมาว สมาโน อิตฺถิลิงฺเคน นามํ อกาสีติ อาห. อถ อนฺโตเคเห นิสินฺนา มาตา สุตฺวา ธีตรํ อาห,-ตฺวํ ราชาทิคณสฺส ลกฺขณํ น ชานาสีติ. อาม ชานามิ, อยํ ปน เขมสทฺโท น ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ. อถ [Pg.89] มาตา เอวมาห,-อยํ ปน เขมสทฺโท เอกเทเสเนว ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ. 据说有一位比丘托钵时，一个十二岁的少女问他：“尊者，您叫什么名字？”比丘回答：“我名叫凯玛(Khemā)。”少女便说：“尊者，您既是男子，为何取了女性的名字？”这时，坐在屋内的母亲听见，便对女儿说：“你不知道‘王’(rājan)等词类的规则吗？”女儿说：“我知道，但‘凯玛’这个词并不属于‘王’等词类。”母亲就说：“‘凯玛’这个词在某种程度上属于‘王’等词类。” อยํ ปเนตฺถ ธีตุ อธิปฺปาโย,-น ราชาทิสทฺโท กทาจิ ราโชติ ปจฺจตฺตวจนวเสน โอการนฺโต ทิสฺสติ วินา เทวราโชติอาทิสมาสวิสยํ, เขมสทฺโท ปน กตฺถจิ เขโมติ จ เขมนฺติ จ ลิงฺคนฺตรวเสน รูปนฺตรํ ทิสฺสติ, เตเนว เขมสทฺโท น ราชาทิคโณติ เวทิตพฺโพติ. 此处女儿的意思是：像“王”(rājan)这类词，其主格单数绝不会是“rājo”这样以“o”结尾的形式，除非是在“天王”(devarājo)等复合词中。而“khema”这个词，在其他性别中则有“khemo”和“khemaṃ”等不同形式，因此可知“khema”一词不属于“王”等词类。 อยํ ปน มาตุ อธิปฺปาโย,-เขมสทฺโท อภิเธยฺยลิงฺคตฺตา ติลิงฺคโก,ยทา ปน สญฺญาสทฺทาธิกาเร ปจฺจตฺตวจนวเสน เขมาติ อาการนฺโต ทิสฺสติ, ตทา เอกเทเสน เขมสทฺโท ราชาทิคณปกฺขํ ภชตีติ. 而母亲的意思是：“khema”这个词，因其性别随所指对象而定，故为三性通用。当它在专有名词的范畴中，作为主格单数，以“Khemā”这样以“ā”结尾的形式出现时，那么，“khema”这个词在某种程度上，就属于“王”等词类。 อิทมฺปิ เอกํ วตฺถุ,– 这又是一件事。– อริมทฺทนนคเร กิร เอกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส เอโก ปุตฺโต ทฺเว ธีตโร อเหสุํ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ฆมฺมาภิภูตตฺตา เคหสฺส อุปริตเล นหายิตฺวา นิสีทิ. อถ เอกา ทาสี เคหสฺส เหฏฺฐา ฐตฺวา กิญฺจิ กมฺมํ กโรนฺตี ตสฺส กุฏุมฺพิกสฺส คุยฺหฏฺฐานํ โอโลเกสิ. ตมตฺถํ ชานิตฺวา กุฏุมฺพิโก สาขํ โอโลเกสีติ เอกํ วากฺยํ พนฺธิตฺวา ปุตฺตสฺส ทสฺเสสิ,อิมสฺส อตฺถโยชนํ กโรหีติ. อถ ปุตฺโต อตฺถโยชนํ อกาสิ,-สาขํ รุกฺขสาขํ โอเลเกสิ อุทิกฺขตีติ. อถ ปจฺฉา เอกาย ธีตุยา ทสฺเสสิ, อิมสฺส อตฺถโยชนํ กโรหีติ. สาปิ อตฺถโยชนํ อกาสิ,- สา สุนโข ขํ อากาสํ โอโลเกสิ อุทิกฺขตีติ. อถ ปจฺฉา เอกาย ธีตุยา ทสฺเสสิ, อิมสฺส อตฺถ โยชนํ กโรหีติ. สาปิ อตฺถโยชนํ อกาสิ,-สา อิตฺถี ขํ องฺคชาตํ โอโลเกสิ มุขํ อุทฺธํ กตฺวา โอโลเกสีติ. 据说在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，有一位家主，他有一个儿子和两个女儿。有一次，因天气炎热，他在屋顶沐浴后坐着。当时，一个女仆在屋下做事，看到了那位家主的私处。家主知道后，便作了一句“sākhaṃ olokesi”，拿给儿子看，让他解释其义。儿子解释说：‘（他）看树枝。’之后，他又拿给一个女儿看，让她解释其义。她解释说：‘是那只狗(sā)在看天空(khaṃ)。’然后，他又拿给另一个女儿看，让她解释其义。她也解释说：‘是那个女人(sā)抬头看生殖器(khaṃ)。’ อิทมฺปิ เอกํ วตฺถุ,– 这又是一件事。– เอโก กิร สามเณโร รตนปูรวาสี อริมทฺทนนคเร มาตุคามาปิ [Pg.90] สทฺทนเยสุ อติโกวิทาติ สุตฺวา อหํ ตตฺถ คนฺตฺวา ชานิสฺสามีติ อริมทฺทนนครํ คโต. อถ อนฺตรามคฺเค อริมทฺทนนครสฺส สมีเป เอกํ ทหริตฺถึ กปฺปาสวตฺถุํ รกฺขิตฺวา นิสินฺนํ ปสฺสิ. อถ สามเณโร ตสฺสา สนฺติกํ มคฺคปุจฺฉนตฺถาย คจฺฉิ. อถ ทหริตฺถี สามเณรํ ปุจฺฉิ,-กุโต อาคโตสีติ. 据说，有一位住在宝满城(Ratanapura)的沙弥，听说在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)，连妇女们都精通语法，心想：“我要去那里了解一下。”于是前往阿梨摩陀那城。途中，在靠近阿梨摩陀那城的地方，他看见一个年轻女子坐在那里看守棉布。于是沙弥为了问路，就走到她跟前。那年轻女子问沙弥：“您从哪里来？” สามเณโร อาห,-รตนปูรโต อหํ อาคจฺฉตีติ. กุหึ คโตสีติ วุตฺเต อริมทฺทนนครํ คจฺฉตีติ อาห. อถ ทหริตฺถี เอวมาห,-ตฺวํ ภนฺเต สทฺทโยควินิจฺฉยํ อนุปธาเรตฺวา กเถสิ, อมฺหโยคฏฺฐาเน หิ ตฺวํ นาม โยคสทฺเทน โยเชตฺวา กเถสิ, นนุ ปณฺฑิตานํ วจเนน นาม ปริปุณฺณตฺเถน อวิรุทฺธสทฺทนเยน ปุณฺณินฺทุสงฺกาเสน ภวิตพฺพนฺติ. อถ สามเณโร เขตฺตวตฺถูนิ รกฺขนฺตี ทุคฺคตา ทหริตฺถีปิ ตาว สทฺทนยโกวิทา โหติ, กิมงฺคํ ปน โภคสมฺปนฺนา มหลฺลกิตฺถิโยติ ลชฺชิตฺวา ตโตเยว ปฏินิวตฺติตฺวา ปจฺจาคมาสีติ. 沙弥说：“我从宝满城来。”当被问到“您到哪里去”时，他说要去阿梨摩陀那城。于是少女这样说：“尊者，您说话没有仔细省察语法，在需要使用第一人称的地方，您却使用了不匹配的动词。智者说话难道不应该意义完整、符合语法规则、像满月一样圆满吗？”沙弥心想：“一个看守田地的贫穷少女都如此精通语法，更何况那些富有的老妇人呢？”他感到羞愧，便从那里转身回去了。 อิทํ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐ อริมทฺทนนคเร เถรปรมฺปรวเสน สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 这是在缅甸地区(Marammamaṇḍala)铜鍱国(Tambadīparaṭṭha)的阿梨摩陀那城，依长老传承而确立教法之事。 อิทานิ มรมฺมมณฺฑเลเยว เชยฺยวฑฺฒนรฏฺเฐ เกตุมตีนคเร สาสนวํสํ วกฺขามิ. 现在，我将讲述缅甸地区(Marammamaṇḍala)胜增国(Jeyyavaḍḍhanaraṭṭha)计都末底城(Ketumatīnagara)的教法传承。 กลิยุเค หิ ทฺวิสตฺตตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต เชยฺยวฑฺฒนรฏฺเฐ เกตุมตีนคเร มหาสิริเชยฺยสูโร นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. เอกํ อติเฉกํ เทวนาค นามกํ เอกํ หตฺถึ นิสฺสาย วิชิตํ วิตฺถารมกาสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล กลิยุเค ทฺวินวุตาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต มหาปรกฺกโม นาม เถโร สีหฬทีปโต นาวาย อาคนฺตฺวา เกตุมตีนครํ สมฺปตฺโต. ราชา จ ทฺวารา วตีนครสฺส [Pg.91] ทกฺขิณทิสาภาเค มหาวิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ นิจฺจภตฺตมฺปิ. ตสฺมิญฺจ วิหาเร สีมํ สมฺมนฺนิตฺวา ติสฺสํ สีมายํ ตุลาวเสน อตฺตนา สมํ กตฺวา โลหมยพุทฺธปฺปฏิพิมฺพํ การาเปสิ. ตญฺจ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพึ สมฺปตฺตลงฺกาทีปนฺติ นาเมน ปากฏํ อโหสิ. 当迦梨时代(Kaliyuga)八百七十二年时，在胜增国计都末底城，有位名叫大吉祥胜勇(Mahāsirijeyyasūro)的国王统治国家。他依靠一头名叫天龙(Devanāga)的非凡大象，扩展了疆土。在这位国王的时代，迦梨时代八百九十二年时，有位名叫大精进(Mahāparakkamo)的长老从狮子洲(Sīhaḷadīpa)乘船来到计都末底城。国王在堕罗钵底城(Dvārāvatī)的南方为他建造了一座大寺，并常设斋食。长老在那座寺院中划定戒场，并于戒场内，以秤称量与己身等重之铁，造了一尊铁佛像。这尊佛像以“抵达楞伽”(Sampattalaṅkā)之名为人所知。 ตสฺส รญฺโญ กาเล สุราเมรยสิกฺขาปทํ ปฏิจฺจ วิปาโท อโหสิ. กถํ. พีชโต ปฏฺฐายาติ สมฺภาเร ปฏิยา เทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ตาลนาลิเกราทีนํ ปุปฺผรโส ปุปฺผโต คลิตาภินวกาลโต ปฏฺฐาย จ น ปาตพฺโพติ กงฺขาวิตรณีฏีกาทีสุ วุตฺตวจเน อธิปฺปายํ วิปลฺลาสโต คเหตฺวา ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวโต ปฏฺฐาย ปิวิตุํ น วฏฺฏตีติ เอกจฺเจ วทนฺติ. เอกจฺเจ ปน เอวํ วทนฺติ,–ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวกาเล ปิวิตุํ วฏฺฏตีติ. 于彼王之时，缘于酒学处(surāmerayasikkhāpada)而起争论。如何？于《疑惑度脱复注》(Kaṅkhāvitaraṇīṭīkā)等书中所说：“‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，以及从棕榈、椰子等花汁自花朵滴落之初起，便不应饮用。”有人因颠倒理解此语意趣，而说：“棕榈、椰子等汁液从刚滴落时起便不适合饮用。”而另一些人则如是说：“棕榈、椰子等汁液在刚滴落时适合饮用。” ตตฺถ ปุพฺพปกฺเข อาจริยานํ อยมธิปฺปาโย,– 于此，前派诸师之意趣为： พีชโต ปฏฺฐายาติ เอตฺถ สมฺภาเร ปฏิยาเทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย น ปาตพฺโพ. ตาลนาลิเกราทีนํ ปุปฺผรโส จ คลิตาภินวกาลโตเยว น ปาตพฺโพติ. “于此，‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，便不应饮用。而棕榈、椰子等之花汁，亦应从刚滴落之时起便不饮用。” อยํ ปน อปรปกฺเข อาจริยานมธิปฺปาโย,– 此则为后派诸师之意趣： พีชโต ปฏฺฐายาติ เอตฺถ สมฺภาเร ปฏิยาเทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย น ปาตพฺโพ. ตาลนาลิเกราทีนํ สมฺภาเรหิ ปฏิยาทิโต ปุปฺผรโส ปุปฺผโต คลิตาภินวกาลโต น ปาตพฺโพติ. “于此，‘从种子开始’是指：从备好原料放入瓮中之时起，便不应饮用。而棕榈、椰子等之花汁，若已加入原料进行处理，则从其自花朵滴落之初起，便不应饮用。” เอวํ ตาลนาลิเกราทีนํ รโส คลิตาภินวกาลโต ปฏฺฐาย ปาตุํ วฏฺฏติ น วฏฺฏตีติ วิวาทํ กโรนฺตานํ มชฺเฌ นิสีทิตฺวา สมฺปตฺตลงฺโก มหาปรกฺกมตฺเถโร ตาทิโส ปิวิตุํ วฏฺฏตีติ วินิจฺฉินฺทิ, สุราวินิจฺฉยญฺจ นาม คนฺถํ อกาสิ[Pg.92]. เอวํ เกตุมตีนครํ มาเปนฺตํ มหาสิริเชยฺยสูรํ นาม ราชานํ นิสฺสาย เกตุมติยํ สาสนํ ปติฏฺฐหิ. 如是，于“棕榈、椰子等汁液从刚滴落时起是否适合饮用”之争论者中，抵达楞伽之大精进长老(Sampattalaṅka Mahāparakkamatthera)坐于其间，裁决曰：“如是者适合饮用。”并造《酒论》(Surāvinicchaya)一书。如是，依于建造计都末底城之大吉祥胜勇王，教法于计都末底得以建立。 อิทํ มรมฺมมณฺฑเลเยว เกตุมตีนคเร 此乃于马蓝马地区，计都末底城中， สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 教法之建立。 อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปรฏฺเฐเยว ขนฺธปุรสาสนวํสํ วกฺขามิ. 现在，我将于马蓝马地区铜岛国(Tambadīpa)中，讲述犍陀补罗城(Khandhapura)的教法传承。 กลิยุเค หิ จตุสฏฺฐาธิเก ฉวสฺสสเต ตโย ภาติกา กิตฺติตรนามกํ ราชานํ รชฺชโต จาเวตฺวา ขนฺธปุรนคเร รชฺชํ กาเรสุํ. ตทา กิตฺติตรนามกสฺส รญฺโญ เอโก ปุตฺโต จีนรฏฺฐินฺทราชานํ ยาจิตฺวา พหูหิ เสนงฺเคหิ ขนฺธปุรนครํ สมฺปริวาเรตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ ตีสุ ปิฏเกสุ เฉกํ เอกํ มหาเถรํ ปกฺโกเสตฺวา มนฺเตสุํ. เถโร เอวมาห,– ชนปทายตฺตมิทํ กมฺมํ สมณานํ น กปฺปติ วิจาเรตุํ, อหมฺปิ สมโณ, นาฏเกหิ ปน สทฺธึ มนฺเตถาติ. อถ นาฏเก ปกฺโกเสตฺวา มนฺเตสุํ. นาฏกาปิ สเจ การณํ นตฺถิ, เอวํ สติ ผลํ น ภเวยฺย, สเจ ปูติ นตฺถิ, มกฺขิกา น สนฺนิปเตยฺยุนฺติ คีตํ คายิตฺวา อุทเก กีฬนฺติ. 实在迦梨时代(Kaliyuga)六百六十四年时，有三兄弟废黜了名为吉帝多罗(Kittitara)的国王，于犍陀补罗城统治国家。当时，吉帝多罗王有一子，向中国王(Cīnarājā)求援，率领众多军队包围了犍陀补罗城。于是三兄弟召来一位精通三藏(Tipiṭaka)的大长老商议。长老如是说：“此事关乎俗人，沙门(samaṇa)不宜参与商议，我亦是沙门。你们当与伎人(nāṭaka)商议。”于是他们召来伎人商议。伎人们则唱道：“若无其因，则无其果；若无腐臭，则无蝇聚。”他们唱着歌，在水中嬉戏。 อถ เตจ ตโย ภาติกา ตํ สุตฺวา กิตฺติตรนามกํ ราชานํ พนฺธนาคารโต คเหตฺวา มาเรตฺวา อิทานิ ยํ รชฺเช ฐปยิสฺสามาติ จินฺเตตฺวา ตุมฺเห คจฺฉถ, อยํ ตสฺส สีโส, อิทานิ เอส ปรโลกํ คโตติ สีสํ ทสฺเสสุํ. อถ จีนรฏฺฐเสนาโยปิ อิทานิ ราชวํสิโก นตฺถิ, เต นหิ ยุชฺฌิตุํ น อิจฺฉาม, ยํ รชฺเช ฐปยิสฺสามาติ กตฺวา มยํ อาคตา, อิทานิ โส นตฺถีติ วตฺวา นิวตฺเตตฺวา อคมํสุ. 于是，彼三兄弟闻此，便从狱中带出吉帝多罗王将其杀害，他们展示其头颅对中国军队说：“你们去吧，此乃其头，今彼已赴他世。”于是，中国军队亦言：“如今已无王族，我等不愿与之交战。我等前来，乃为立彼为王，如今彼已不在。”言毕，撤军而去。 โส จ เถโร นาฏเกหิ สทฺธึ มนฺเตถาติ เอตฺตกเมว วุตฺตตฺตา ภิกฺขุภาวโต น โมเจตีติ ทฏฺฐพฺพํ. วุตฺตญฺเจตํ,– 应知，彼长老仅言“当与伎人商议”，因所言仅此，故未脱离比丘身份。如是所说： ปริยาโยจ อาณตฺติ, ตติเย ทุติเย ปน; อาณตฺติเยว เสเสสุ, ทฺวยเมตํ น ลพฺภตีติ. 方便说与教令，于第二第三次；于余者唯教令，此二者不可得。 ตสฺมึ ปน ขนฺธปุเร อริมทฺทนนคเร อรหนฺตคณวํสิกา ฉปฺปทคณวํสิกา อานนฺท คณวํสิกา จ เถรา พหโว วสนฺติ. เตหิ ปน กตคนฺโถ นาม โกจิ นตฺถีติ. 于彼犍陀补罗城，有众多长老居住，他们分属阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿罗汉众传承、车波多(Chappada)众传承及阿难众传承。然无任何由他们所造之论典。 อิทํ ขนฺธปุเร สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此乃教法于犍陀补罗城之建立。 อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพทีปเรฏฺเฐเยว วิชยปุเร สาสนวํสํ วกฺขามิ. 现在，我将于马蓝马地区铜岛国中，讲述胜利城(Vijayapura)的教法传承。 กลิยุเค หิ จตุสตฺตตาธิเก ฉวสฺสสเต สีหสูโร นาม ราชา วิชยปุรํ มาเปสิ. ตโต ปจฺฉา ทฺวีสุ สํวจฺฉเรสุ อติกฺกนฺเตสุ จมุํนทิยํ มตเสติภํ เอกํ ลภิตฺวา เอกเสติภินฺโนติ ตสฺส นามํ ปากฏํ อโหสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล วิชยปุเร สีลวนฺตา ลชฺชีเปสลา ภิกฺขู พหโว นตฺถิ. อริมทฺทนนครโต อนุรุทฺธราชกาเล ราชภเยน นิลียิตฺวา อวเสสา สมณกุตฺตกาเยว พหโว อตฺถิ. ปจฺฉา จูฬอรหนฺตตฺเถรทิพฺพจกฺขุตฺเถรานํ อาคตกาเลเยว ลชฺชีเปสลา ภิกฺขู พลวนฺตา หุตฺวา คณํ วฑฺฒาเปสุํ. ราชา จ ทิพฺพจกฺขุตฺเถรํ อนฺเตปุรํ ปเวเสตฺวา เทวสิกํ ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. อนุรุทฺธรญฺญา ตมฺพุลมญฺชูสายํ ฐเปตฺวา ปูชิตา สตฺต ธาตุโย ลภิตฺวา ตาสํ ปญฺจธาตุโย จญฺญิงฺขุเจติเย นิธานํ อกาสิ. อวเสสา ปน ทฺเว ธาตุโย ปุญฺญสฺส นาม อมจฺจสฺส ปูชนตฺถาย นิยฺยาเทสิ. โสจ อมจฺโจ เชยฺยปุเร ปุญฺญเจติเย นิธานํ อกาสิ. 在迦梨时代六百七十四年，一位名为狮勇(Sīhasūra)的国王建造了胜利城(Vijayapura)。此后两年过去，他在战象河(Camuṃnadī)中获得一头死象，因此以“独牙”(Ekasetibhiṇṇa)之名而闻名。这位国王在位期间，胜利城中少有持戒、知耻、温和的比丘。由于在阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)的阿那律王时期，因畏惧国王，多数比丘都隐藏起来，剩下的多是自称沙门(samaṇakuttaka)的人。后来，当小阿罗汉长老(Cūḷaarahanta-thera)和天眼长老(Dibbacakkhu-thera)到来时，知耻温和的比丘们才得以壮大，扩增了僧团(gaṇa)。国王将天眼长老迎入内宫，每日以斋食供养。他获得了由阿那律王用槟榔盒(tambulamañjūsā)供奉的七份舍利(dhātu)，并将其中五份安放在姜丘塔(Caññiṅkhu-cetiya)中。剩余的两份舍利，则为了供养名为福德(Puñña)的大臣而交给了他。那位大臣将它们安放在了杰耶城(Jeyyapura)的福德塔(Puñña-cetiya)中。 ตทา จ กิร สมณกุตฺตกา คหฏฺฐาวิย ราชราชมหามตฺตานํ [Pg.94] สนฺติเก อุปฏฺฐานํ อกํสุ. กลิยุเค จตุอสีตาธิเก ฉวสฺสสเต สมฺปตฺเต สีสสูรรญฺโญ เชฏฺฐ ปุตฺโต อุชโน นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน อวปงฺกฺยา นามเก เทเส จมฺปกกฏฺฐมเย สตฺตวิหาเร การาเปสิ. ทฺวิ วสฺสาธิเก สตฺตวสฺสสเต กาเล เต วิหารา นิฏฺฐํ อคมํสุ. 那时，据说自称沙门(samaṇakuttaka)的人们像在家人一样，侍奉国王和大臣们。到了迦梨时代六百八十四年，狮勇(Sīhasūra)王的长子，名为优禅那(Ujana)的国王统治国家。他在名为阿瓦邦迦(Avapaṅkyā)的地方，命人建造了七座以瞻波木(campaka-kaṭṭha)所造的精舍。在七百零二年时，那些精舍竣工。 เตสุ วิหาเรสุ จมฺปกํ นาม ปธานวิหารํ อมจฺจปุตฺตสฺส สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อทาสิ. โส ปน เถโร อริมทฺทนนคเร อรหนฺตตฺเถรสฺส วํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. 在那些精舍中，他将名为“瞻波”(Campaka)的主精舍献给大臣之子须达摩大长老(Sudhammamahāsāmi-thera)。这位长老应被视为阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)阿罗汉长老的传承者。 เวฬูวนํ นาม ปริวารวิหารํ ปน อาภิธมฺมิกสฺส ญาณธชสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อรหนฺตตฺเถรสฺส วํสิโก. 名为竹林(Veḷūvana)的附属精舍，则赐予名为智幢(Ñāṇadhaja)、精通阿毗达摩的长老。这位长老也是阿罗汉长老的传承者。 เชตวนํ นาม ปริวารวิหารํ ปน สกลวินยปิฏกํ วาจุคฺคตํ กโรนฺตสฺส คุณารามตฺเถรสฺส อทาสิ. โส ปน เถโร อริมทฺทนนคเรเยว อานนฺทตฺเถรสฺส วํสิโก. 名为祇陀林的附属精舍，则赐予能口诵全部律藏的功德林(Guṇārāma)长老。这位长老是阿利摩陀那城(Arimaddana-nagara)阿难长老的传承者。 กุลวิหารํ นาม ปริวารวิหารํ อาทิจฺจรํสิโน นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อานนฺทตฺเถรสฺส วํสิโกเยว. 名为“族姓精舍”(Kulavihāra)的附属精舍，则赐予名为日辉(Ādiccaraṃsi)的长老。这位长老也是阿难长老的传承者。 สุวณฺณวิหารํ นาม ปริวารวิหารํ สุธมฺมาลงฺการสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ อานนฺทตฺเถรวํสิโกเยว. 名为金精舍(Suvaṇṇavihāra)的附属精舍，则赐予名为善法庄严(Sudhammālaṅkāra)的长老。这位长老也是阿难长老的传承者。 นีจเคหํ นาม ปริวารวิหารํ วรปตฺตสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. โส ปน สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิโก. 他将名为低房(Nīcageha)的附属精舍，赠予名为胜得(Varapatta)的长老。而这位长老是须达摩大长老(Sudhammamahāsāmi-thera)的弟子。 ทกฺขิณโกฏึ นาม ปริวารวิหารํ สิริปุญฺญวาสิโน นาม เถรสฺส อทาสิ. โสปิ สุธมฺมมหาสามิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิโกติ. 他将名为南隅(Dakkhiṇakoṭi)的附属精舍，赠予名为吉祥福居(Siripuññavāsin)的长老。这位长老也是须达摩大长老的弟子。 เตสํ วิหารานํ เอสนฺนฏฺฐาเน ราชา สยเมว หตฺเถน คเหตฺวา มหาโพธิรุกฺขํ โรเปสิ. เตสํ วิหารานํ ปฏิ ชคฺคนตฺถาย พหูนิปิ เขตฺตวตฺถูนิ อทาสิ อารามโคปก กุลานิ จ. 国王亲自用手在那些精舍附近栽种了大菩提树。为了维护那些精舍，他还布施了很多田地和园林守护者家族。 เตสํ [Pg.95] ปน เถรานํ สุธมฺมปุราริมทฺทนปุรภิกฺขุวํสิกตฺตาลชฺชิเปสลตา วิญฺญาตพฺพา. เตเนว วิชยปุเร สาสนํ อติวิย ปริสุทฺธํ อโหสีติ ทฏฺฐพฺพํ. 应当知晓，这些长老们因其属于须达摩城(Sudhammapura)和阿利摩陀那城(Arimaddanapura)的比丘传承而知耻温和。由此可知，胜利城(Vijayapura)的教法曾极为纯净。 เตสมฺปิ สิสฺสปรมฺปรา อเนกสหสฺสปฺปมาณา อเหสุํ. เอวํ ลชฺชีเปสลานํโย ภิกฺขูนํ สนฺติกา เกจิ สทฺธิวิหาริกา กีฏาคิริมฺหิ อสฺสชิปุนพฺพสุกาวิย อลชฺชี ทุสฺสีลา อุปฺปชฺชึสุ, เสยฺยถาปิ นาม มธุรมฺพรุกฺขโต อมฺพิลผลนฺติ. เต ปน พหุอนาจารํ จรึสุเยว. อิทํ ปน เตสํ มูลอุปฺปตฺติ ทสฺสนํ. 他们的弟子也代代相传，人数约有数千。就这样，在那些知耻温和的比丘中，出现了一些无惭、破戒的共住弟子，就像鸡吒山的阿说示和布纳跋苏一样，如同从甜美的芒果树上结出酸涩的果实。他们确实行了许多不如法之事。以下是关于他们起源的说明。 ราชา หิ ตทา เตสํ วิหารานํ ปฏิชคฺคนตฺถาย พหูนิ เขตฺตวตฺถูนิ อทาสิ. เตสุ เขตฺตวตฺถูสุ พลิวิจารณตฺถาย สุธมฺมมหาสามิตฺเถโร เอกจฺเจ ภิกฺขู อารกฺขณฏฺฐาเน ฐเปสิ. อารกฺขณภิกฺขู ปน ธมฺมานุโลมวเสน กสฺสกานํ โอวาทาเปสิ, เขตฺตวตฺถุสามิภาคมฺปิ ปฏิคฺคณฺหาเปสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล เขตฺตวตฺถูนิ ปฏิจฺจ ภิกฺขู วิวาทํ อกํสุ. อถ ตํ วิวาทํ สุตฺวา สาสนธรตฺเถโร จ ทฺเว ปรกฺกมตฺเถรา จ ตโต นิกฺขมึสุ. นิกฺขมิตฺวา สาสนธรตฺเถโร ขณิตฺติ ปาทปพฺพเต นิสีทิ. ทฺเว ปรกฺกมตฺเถรา จ จงฺคกิงฺคปพฺพตกนฺทเร นิสีทึสุ. เตสญฺหิ นิวาสฏฺฐานตฺตา ยาวชฺชตนา ตํ ฐานํ ปรกฺกมฏฺฐานนฺติ ปากฏํ อโหสิ. เต ปน เถรา เอกจาราติ โวหารึสุ. อวเสสา ปน ภิกฺขู คามวาสีพหุจาราติ โวหารึสุ. ตโต ปฏฺฐาย อรญฺญวาสีคามวาสีวเสน วิสุํ คณา โหนฺติ. วิหารสฺส นินฺนานํ เขตฺตวตฺถูนํ พลิปฺปฏิคฺคาหกภิกฺขูนมฺปิ สงฺฆชาติสมญฺญา อโหสิ. 当时，国王为了维护那些精舍，布施了许多田地。在这些田地上，须达摩大长老为了征收税赋，安排了一些比丘驻守在守护处。守护比丘们依照正法劝导农夫，并让他们收取田地所有者的那份收成。当时，比丘们因田地之事起了争执。听闻此事后，护法长老(Sāsanadhara-thera)与两位精进长老(Parakkama-thera)便离开了那里。离开后，护法长老坐在了锄头足山(Khaṇitti Pādapabbata)，而两位精进长老则坐在了昌加金加山(Caṅgakiṅga Pabbata)的山洞里。因他们曾居住于此，直到今日，那地方仍以“精进处”而闻名。那些长老被称为“独行者”，而其余的比丘则被称为“村居众行者”。从此以后，林居派与村居派便分成了不同的僧团。那些收取精舍低洼田地税赋的比丘们，也有了“僧伽种姓”(saṅghajāti)的称号。 กลิยุเค จตุวสฺสาธิเก สตฺตสเต อุชนสฺส รญฺโญ ธรมานสฺเสว กนิฏฺฐภาติโก กฺเยจฺวา นาม ราชา กุมาโร รชฺชํ คณฺหิ. 在迦梨时代(Kaliyuga)七百零四年，优禅那(Ujana)王还在位时，他的弟弟，名为计耶苴(Kyecvā)的王子夺取了王位。 อยํ ปน ตสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,– อุชโน นาม ราชา ตฺวํ สมุทฺทมชฺฌํ [Pg.96] นาม คามํ คนฺตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา ตตฺรุปฺปาทพลึ ภุญฺชาหีติ นิยฺยาเทสิ. โส ปน ราชกุมาโร ลุทฺทกมฺเมสุเยว อภิรมฺมณสีโล. เอกสฺมึ สมเย ปิควํ คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล รตฺติยํ สุปินํ ปสฺสิ,– สกฺโก เทวานมินฺโท อาคนฺตฺวา อุโปสถสีลํ สมาทิยาหิ, เอวํ สติ อจิเรเนว เสติเภ ลภิสฺสสตีติ วตฺวา ตาวตึสภวนํ ปุน คโตติ. 此乃其事缘：优禅那王命令道：“你前往名叫海中(Samuddamajjha)的村庄，坐在那里享用当地的供奉。”然而，那位王子天性喜好狩猎。有一次，他前往毕伽瓦(Pigava)后返回途中，夜里做了一个梦，梦见天帝释(Sakko devānamindo)前来对他说：“你应当受持布萨戒，如此不久便将获得白象。”说完便返回了三十三天。 โสจ ราชกุมาโร ตโต ปฏฺฐาย อุโปสถสีลํ สมาทิยิ. ปจฺฉา กาเลปิ อตฺตโน หตฺเถ คุเถน กิลินฺนํ ภวตีติ ปุน สุปินํ ปสฺสิ. โส อจิเรเนว ปญฺจ เสติเภ ลภิ. อถ เอโก อมจฺโจ คนฺตฺวา รญฺโญ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา มม กิร โภนฺโต กนิฏฺฐภาติโก ปญฺจ เสติเภ ลภีติ ราชปุริสานํ มชฺเฌ สํวณฺเณสิ. อมจฺโจ ปุน ราชกุมารสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ราชกุมาโรปิ มม ภาติโก ราชา อกถิตปุพฺพํ วาจาเปยฺยํ วทตีติ อาราธยิตฺวา ปุน คนฺตฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรจาเปสิ. ราชาปิ ตเถว วทตีติ. ตํ สุตฺวา ราชกุมาโร ภิยฺโยโส ปสีทิ. 那位王子从此开始受持布萨戒。后来，他又梦见自己的手被粪便弄脏。不久，他获得了五头白象。于是，一位大臣前往向国王禀告此事。国王心生欢喜，在朝臣之中赞扬道：“诸位，我最小的弟弟竟获得了五头白象。”大臣又去到王子那里，将此事禀告了他。王子心想：“我的兄长国王说了前所未有的嘉言。”他心生欢喜，便让大臣再回去向国王禀告此事。国王也如是说。听闻此事，王子愈加欣喜。 กสฺมา ปน อุชโน ราชา กิตฺติตรํ นาม ราชกุมารํ กนิฏฺฐโวหาเรน น วทตีติ. เอกเสติภินฺโท หิ ราชา อปรสฺส รญฺโญ เทวึ คพฺภินึ อาเนตฺวา อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปสิ, ฐเปตฺวา อจิเรเนว อุชนํ วิชายิ, เตเนว น อุชโน เอกเสติภินฺทสฺส ปุตฺโต, กิตฺติตโร นาม ราชกุมาโรเยว เอกเสติภินฺทสฺส ปุตฺโต, ตสฺมา ตํ การณํ ปฏิจฺจ โส ตํ กนิฏฺฐโวหาเรน น วทตีติ. 然而，优禅那王为何不以弟弟之名称呼吉提塔罗(Kittitara)王子呢？因为一白象王(Ekasetibhinda)迎娶了另一位国王已怀孕的王后，并将其立为首席王后。立后不久，她就生下了优禅那。因此，优禅那不是一白象王的儿子，而吉提塔罗王子才是一白象王的儿子。正是因为这个原因，所以他通常不以弟弟之名称呼他。 กนิฏฺโฐ ปญฺจเสติเภ ลภตีติ สุตฺวา ราชา ภายิตฺวา กนิฏฺฐสฺส รชฺชํ อุปนิยฺยาเทสิ. ราชา ราชเคหสฺส ปจฺฉิมทฺวาเรน นิกฺขมิ. กนิฏฺโฐ ปุริมทฺวาเรน ปาวิสิ. ปญฺจนฺนํ ปน เสติภานํ ลทฺธตฺตา ปญฺจเสติภินฺโทติ ปากโฏ. มูลนามํ ปนสฺส [Pg.97] สีหสูโรติ ทฏฺฐพฺพํ. ตสฺส รญฺโญ กาเล พหู อลชฺชิโน คามสามนฺต วิหาเร วสิตฺวา อเนกวิธํ อานาจารํ จรึสุ. สุธมฺมปุรอริมทฺทนปุรโต ปรมฺปรวเสน อาคตา ภิกฺขูปิ พหู ลชฺชิโน สิกฺขากามา สนฺติ. 听闻弟弟将获得五头白象，国王心生畏惧，便将王位让与弟弟。国王从王宫西门离开，弟弟则由东门进入。因获得五头白象，他便以“五白象王(Pañcasetibhinda)”之名为人所知。其本名当知为“师子勇(Sīhasūra)”。在那位国王时期，许多无耻之徒居住在村庄附近的寺院中，行种种不法之事。而从须达摩城和阿利摩陀那城代代相传而来的比丘中，亦有许多知耻乐学之人。 อถ ตสฺส รญฺโญ ภตฺตํ ปริภุญฺชนกาเล เอโก สมณกุตฺตโก อฏฺฐ ปริกฺขาเร คเหตฺวา อาคนฺตฺวา รญฺโญ สมฺมุเข อฏฺฐาสิ. กิมตฺถาย อาคโตสีติ ปุจฺฉิเต ปิณฺฑปาตตฺถาย อาคโตมฺหีติ อาห. อถ ราชา สยํ ภุญฺชิสฺสามีติ อารภิตฺวาปิ อติปฺปสนฺนตาย ปน สุวณฺณปาติยา ปฏิยาทิตํ สกลมฺปิ ภตฺตํ อทาสิ. อถ ราชา เอวํ จินฺเตสิ,– อยํ ภิกฺขุ ปิณฺฑปาตตฺถาย อุปมชฺฌนฺติ กเยว อาคนฺตฺวา อฏฺฐาสิ, น โส ปุถุชฺชนภิกฺขุ, อถ โข อภิญฺญาลาภี อรหา ภเวยฺย, มม ปุญฺญตฺถาย อาคโต ภเวยฺย มํ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ. 那时，当国王正在用餐时，一个伪沙门(samaṇakuttako)拿着八资具(aṭṭha parikkhāre)来到国王面前站立。国王问道：“你为何而来？”他回答说：“为乞食而来。”国王本打算自己吃，但由于心生极大净信，便将金钵中备好的一切饭食都布施了。这时国王心想：“这位比丘为乞食而来，恰在我用餐时出现，他不是凡夫比丘，应是证得神通的阿罗汉，为了我的福德，或许是出于对我的怜悯而来。” เอวํ ปน จินฺเตตฺวา เอกํ ราชปุริสํ อาณาเปสิ ตสฺส ปจฺฉา อนุคนฺตฺวา โอโลเกตุํ. โส ปน สมณกุตฺตโก สยํ อลชฺชิภูตตฺตาว อตฺตโน ภริยา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตํ คณฺหิ. ตํ ทิสฺวา ราชปุริโส รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปฐมเมว เอวํ จินฺเตสิ,– สเจ ยถาภูตํ อาโรเจยฺยํ, รญฺโญ ปสาโท วินสฺเสยฺย, เอวํ ปน อนาโรเจตฺวา ยถา รญฺโญ ปสฺสาโท ภิยฺโยโสมตฺตาย ภเวยฺย, มยฺหมฺปิ ลาโภ อุปฺปชฺเชยฺย, สมณกุตฺตโกปิ ราชปราธโต วิมุจฺเจยฺย, เอวํ อาโรเจสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อหํ มหาราช ตํ อนุคนฺตฺวา โอโลเกสิ, อถ มม เอวํ โอโลเกนฺตสฺสว อนฺตรธายีติ อาโรเจสิ. ราชา ภิยฺโยโสมตฺตาย ปสีทิตฺวา หตฺถํ ปสาเรตฺวา ยถาหํ มญฺญมิ, ตถา อวิรชฺฌนเมวตนฺติ ติกฺขตฺตุํ วาจํ นิจฺฉาเรสิ, ราชปุริสสฺส จ ทาตพฺพํ อทาสิ. 如是思惟后，国王命令一名侍从跟随他去观察。那名伪沙门本是无耻之徒，其妻出门相迎，并接过了他的钵。侍从见到此景，回到国王面前，心想：“若我如实禀告，国王的净信将会消失；若不如实禀告，而让国王的净信更增，我亦可获得赏赐，那伪沙门也能免于王法惩处，我当如此禀告。”思惟已定，他便禀告道：“大王，我跟随他观察，就在我看着他时，他便消失了。”国王愈加欢喜，心生净信，伸出手来，三次说道：“正如我所想，果然不虚！”并赏赐了那名侍从。 ตสฺมึเยว ทิวเส เอโก อมจฺโจ รญฺโญ ปณฺณาการตฺถาย [Pg.98] เวลาหกํ นาม เอกํ ตุรงฺคมํ อทาสิ. อถ ราชา มม ปุญฺญานุภาเวน เอส ลทฺโธติ สมฺปหํสิ. ตํ ปน ตุรงฺคมํ อาโรหิตฺวา เอกํ หตฺถาโรหํ ปาชาเปสิ. อถ มหาชนสฺส โอโลเกนฺตสฺส หตฺถาโรหสฺส สีเสเวฏฺฐนทุสฺสํเยว ปสฺสิตฺวา อากาเส ปกฺขนฺโธ พโกวิย ปญฺญายติ. โส ปน ตุรงฺคโม ปาโตว วิชยปุรโต คจฺฉนฺโต ปพฺพตพฺภนฺตรนครํ สายนฺหสมเย ปาปุณิ. อพฺภ วิชพฺภนอสฺโสติปิ นามํ อกาสิ. 就在那一天，一位大臣为向国王献礼，供奉了一匹名为维拉哈卡(Velāhaka)的骏马。国王欢喜道：“此乃我福德威力所获！”他命一位骑者驾驭那匹骏马。当众人观看时，只见那马跃入空中，快如白鹭，众人仅能瞥见骑者头上的缠头布。那匹骏马清晨从胜利城(Vijayapura)出发，傍晚时分便抵达了山间之城。因此，它被命名为“破云驹(Abbhavijabbhana-assa)”。 อิจฺเจวํ สมณกุตฺตกา ทารมฺปิ โปเสสุํ, ปเคว อิตรํ อนาจารํ. เตเนว เต สมณกุตฺตกา รญฺโญ มลฺลรงฺคมฺปิ ปวิสิตฺวา มลฺลํ ยุชฺเฌสุํ. เตสุ ปน สมณกุตฺตเกสุ โอวิจงฺคาขุํสงฺฆโช นาม สมณกุตฺตโก มลฺลกมฺเม อติวิย เฉโก อธิโก. โส กิร สํวจฺฉเร สํวจฺฉเร รญฺโญ มลฺลรงฺเค ชยิตฺวา ปนฺนรส วา วีสติ วา อสฺเส ปฏิลภีติ. 这些伪沙门(samaṇakuttakā)甚至养活妻子，更何况其他不如法的行为了。因此，那些伪沙门甚至进入国王的角力场进行角力比赛。在那些伪沙门中，有一名叫奥维昌伽库僧伽乔(Ovicaṅgākhuṃsaṅghajo)者，于角力之术尤为精湛超群。据说他年复一年在国王的角力场上获胜，可获得十五或二十匹马作为奖赏。 รตนปูรนคเร มลฺลกมฺเม อติเฉโก อธิโก เอโก กมฺโพชกุโล อตฺถิ. โส รตนปูรนคเร เชยฺยปุรนคร จ อตฺตนา สมถามํ มลฺลปุริสํ อสภิตฺวา วิชย ปุรํ อาคนฺตฺวา จมฺปกวิหารสฺส ทฺวารสมีเป มลฺลสภามณฺฑเป ปวิสิตฺวา มลฺลกมฺมํ กาตุํ อิจฺฉามีติ รญฺโญ อาโรเจสิ. อถ ราชา ตํ สงฺฆชํ อามนฺเตตฺวา เอวมาห,- อิทานิ โภ ตฺวํ อิมินา สทฺธึ มลฺลยุทฺธํ กาตุํ สกฺขิสฺสสีติ. อามมหาราช ปุพฺเพ อหํ ทหเร หุตฺวา กีฬนตฺถายเยว มลฺลกมฺมํ อกาสึ, อิทานิ ปน เอกูนสตฺตติวสฺโส อหํ อิโต ปจฺฉา มลฺลยุทฺธํ กาตุํ สกฺขิสฺสามิ วา มา วาติ น ชานามิ, อิทานิ ปรปกฺขํ มลฺลปุริสํ มลฺลกมฺเมน มาเรสฺสามีติ วทติ. 在宝满城(Ratanapūranagara)，有一位角力(mallakamma)技艺高超的柬埔寨(Kamboja)族人。他在宝满城与胜战城(Jeyyapurana)未找到与自己实力相当的力士，便来到胜利城(Vijayapura)，进入瞻波伽寺(Campakavihāra)门前的角力场，向国王禀告：“我想进行角力。”于是国王召来僧伽乔(Saṅghajo)对他说：“喂，你现在能与此人进行角力决斗吗？”（僧伽乔）答道：“大王，从前我年轻时，只是为了游戏才练习角力。如今我已六十九岁，此后是否还能进行角力决斗，我亦不知。现在对方的力士扬言要以角力杀死对手。” อถ ราชูนํ มลฺลกมฺมํ นาม กีฬนตฺถายเยว ภวติ, มา มาเรตุํ อุสฺสาหํ กโรหีติ วตฺวา อญฺญมญฺญํ มลฺลยุทฺธํ การาเปสิ[Pg.99]. สปริสสฺส รญฺโญ โอโลเกนฺตสฺเสว เต มลฺลากาเรน นจฺจิตฺวา อญฺญมญฺญํ สมีปํ อุปคจฺฉึสุ. อถ สงฺฆโช มลฺโล กมฺโพชมลฺลสฺส ปาเทน ปหรณาการํ ทสฺเสตฺวา ทกฺขิณหตฺถมุฏฺฐินา กปาเล ปหารํ อทาสิ. อถ กมฺโพชมลฺลสฺส มุขํ ปจฺฉโต อโหสิ. ตทา สปริโส ราชา อีทิสา ปน วิมุขโต มรณเมว เสยฺโย อิทานิ ปน อิมํ ปสฺสิตุํ น วิสหามีติ วทติ. ปุน สงฺฆโช วามหตฺถ มุฏฺฐินา ปหารํ อทาสิ. อถ กมฺโพชมลฺลสฺส มุขํ ปริวฏฺเฏตฺวา ยถา ปุพฺเพ, ตถา ปติฏฺฐาสิ. 于是国王说：“对国王而言，角力仅是娱乐，切勿试图杀人！”便让他们互相进行角力决斗。在国王与随从们的注视下，那些力士以角力者的舞姿互相靠近。这时，僧伽乔力士佯作用脚攻击柬埔寨力士，随即用右拳击打其头骨。柬埔寨力士的脸顿时转向后方。当时，国王与随从们议论道：“像这样脸被扭向后方，还不如死了的好。我现在实在不忍心看下去了。”随后，僧伽乔力士又用左拳击打。柬埔寨力士的脸便转了回来，恢复如初。 ตสฺมิญฺจ กาเล สปริโส ขตฺติโย ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา ทฺเว อสฺเส ตึสมตฺตานิ วตฺตานิ สตกหาปณญฺจ อทาสีติ. อิทญฺจ วจนํ โปราณโปตฺถเกสุ อาคตตฺตา สาธุชนานญฺจ สํเวชนิยฏฺฐานตฺตา วุตฺตํ. ฐเปตฺวา หิ สํเวคลาภํ นตฺถิ อญฺญํ กิญฺจิ ปโยชนนฺติ. 当时，刹帝利王与其随从见到这奇异的景象，便赏赐了两匹马、三十件衣物和一百个钱币。之所以讲述此事，是因此事出自古籍，且是能令善人生起悚惧之处。除获得悚惧之益外，并无其他任何用意。 กลิยุเค เตรสาธิเก สตฺตวสฺสสเต วิชยปุเรเยว ตสฺส ปุตฺโต กิตฺติตรนามโก ราชา รชฺชํ กาเรสิ. วิตรา สทิสนามวเสเนว สีหสูโรติ นามํ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ รญฺโญ กาเล ลทฺเธสุ ปญฺจสุ เสติเหสุ จตุนฺนํเยว อวเสสตฺตา จตุเสติภินฺโทติ นามํ ปากฏํ. เตเน วาห อภิธานปฺปทีปิกาฏีกายํ จตุเสติภินฺโทติ. ตสฺส รญฺโญ กาเล จตุรงฺคพโล นาม มหาอมจฺโจ คนฺถโกวิโท อภิธานปฺปทีปิกาสํ วณฺณนํ อกาสิ. โส ปน สกลพฺยากรณวนาสงฺคญาณาจารี อโหสิ. 迦利时代(Kaliyuga)七百一十三年，在胜利城(Vijayapura)，前王之子，名为吉帝达罗(Kittitara)的国王登基。他因与“离贪者”(Vitarāga)之名相应，而取名为狮勇(Sīhasūra)。因其父王在位时获得的五头白象仅余四头，故以“四白象破坏者”(Catusetibhindoti)之名为人所知。因此，在《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)的复注(ṭīkā)中称他为“四白象破坏者”。在该王统治时期，有一位名为四军(Caturaṅgabala)的大臣，他博通经论，为《名称辞典》作了释义(vaṇṇanā)。他是一位精通全部语法学的学者。 เอกสฺมิญฺจ สมเย ราชา เอกํ มหนฺตํ วิหารํ การาเปตฺวา อสุกรญฺญา อยํ วิหาโร การาปิโต, อิมสฺมึ วิหาเร สีลวนฺตาเยว นิสีทนฺตูติ โกลาหลํ อุปฺปาเทสิ. อถ สาจญฺญินามคามวาสี เอโก เถโร อาคนฺตฺวา นิสีทิ. 一时，国王建造了一座宏伟的寺院，并宣告道：“此寺院由某某国王所建，唯有持戒清净者方可安住于此！”此事引起了一阵喧哗。当时，有一位居住在萨迦尼(Sācaññi)村的长老前来坐下。 อยํ [Pg.100] ปน ตสฺส เถรสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติ,– 以下是那位长老的出身始末—— สาจญฺญิคาเม กิร เอโก คหปติ อตฺตโน ปุตฺตํ สิปฺปุคฺคหณตฺถาย วิหาเร เอกสฺส ภิกฺขุสฺส สนฺติเก นิยฺยาเทสิ. ปุตฺตสฺส ปน วิหารํ อคนฺตุกามสฺส ตชฺชนตฺถาย สกณฺฏกคจฺฉสฺส อุปริ ขิปติ. โส จ ทหโร นิกฺขมิตฺวา เคหํ อนาคตฺวา วิหาเรเยว นิสีทิ. มาตาปิตูนํ สนฺติกํ อนาคนฺตฺวา โถกํ โถกํ ทูรํ คนฺตฺวา สามเณร ภูมิโต อุปสมฺปทภูมึ ปตฺวา อริมทฺทนนครํ คจฺฉิ. อติปญฺญวนฺตตาย ปน ปตฺตปฺปตฺตฏฺฐาเน มหาเถโร สงฺคณฺหึสุ. เตเนเวส สกลมรมฺมรฏฺเฐ ปากโฏ อโหสิ. อถ มาตาปิตโร ปุตฺตสฺส อาคมนํ อเปกฺขิตฺวาเยว นิสีทึสุ. ตมตฺถํ ปน สุตฺวา เอส อมฺหากํ ปุตฺโต ภวิสฺสติ วา โน วาติ วีมํสิตุกาโม ปิตา อนุคจฺฉิ. อริมทฺทนนคเร ตํ สมฺปาปุณิตฺวา อุปฏฺฐเปตฺวา นิสีทิ. โสปิ ภิกฺขุ ยถาอุปฏฺฐาเนเนว สนฺตปฺเปตฺวา คนฺถํ อุคฺคณฺหิ. อปรสฺมึ ปน กาเลโส ภิกฺขุ อชฺช สูโป อปฺปโลโณติอาทินา ปุนปฺปุนํ ภณติ. 据说在萨迦尼村(Sācaññigāma)，有位家主为让儿子学习技艺，将他送到寺院一位比丘处。但儿子不愿去寺院，家主为恐吓他，便将他扔到带刺的灌木丛上。那男孩出来后，没有回家，径直坐在寺院里。他未去父母身边，而是渐渐远行，从沙弥位至受具足戒位，然后去了阿利摩陀那城(Arimaddananagara)。因其智慧超群，所到之处，皆为大长老们所接纳。因此，他在整个缅甸国(Marammaraṭṭha)声名远播。其父母则一直盼望儿子归来。父亲听闻其事，想查明“这究竟是不是我们的儿子”，便追随而去。在阿利摩陀那城找到他后，便侍奉他，然后坐下。那位比丘也如常接受侍奉，心满意足地学习经典。但在后来，那位比丘却常常念叨：“今天的汤不够咸”等等。 อถ ปิตา เอวมาห,- น ปุพฺเพ ปิยปุตฺตก ตยา อีทิสํ วจนํ กถิตํ, อิทานิ ปน ตฺวํ อภิณฺหํ อีทิสํ วจนํ ฉณสิ, การณเมตฺถ กินฺติ ปุจฺฉิ. ปุพฺเพ คนฺเถสุ เฉกตฺตํ อปฺปตฺวา คนฺเถสุ เฉกตฺถํ พฺยาปนฺนจิตฺตตาย น วุตฺตํ, อิทานิ ปน มยา อิจฺฉิโต อตฺโถ มตฺถกํ ปตฺโต, ตสฺมา กายพลปริคฺคหณตฺถาย มยา อีทิสํ วจนํ วุตฺตนฺติ วทติ. ตํ วจนํ สุตฺวา ปิตา มาตุยา สนฺติกํ คมนตฺถาย โอกาสํ ยาจิตฺวา ปิตรา สทฺธึ สกฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺโต วิชยปุรํ เจติยวนฺทนตฺถาย ปาวิสิ. 于是父亲说道：“亲爱的孩子，你从前从未说过这样的话，如今却频繁说起，这是什么原因呢？”（儿子）答道：“从前我尚未精通典籍，心系于此，故未曾言说。如今我所求的目标已经达成，因此为了保养体力，才说了这样的话。”父亲听了这番话，便请求允许去见（孩子的）母亲。在与儿子一同返回自己住处的途中，他为了礼拜圣塔而进入了胜利城(Vijayapura)。 ตทา รญฺญา วุตฺตวจนํ สุตฺวา ตสฺมึ วิหาเร อรุหิตฺวา นิสีทิ[Pg.101]. อารกฺขปุริสา จ ตํ ภิกฺขุํ วิหาเร นิสินฺนํ ทิสฺวา ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา จ จตุรงฺคพลํ อมจฺจํ อาเณเปสิ,-คนฺตฺวา ตสฺส ภิกฺขุสฺส ญาณถามํ อุปธาเรหีติ. จตุรงฺคพโล จ คนฺตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คูฬคูฬฏฺฐานํ ปุจฺฉิ. โสปิ ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ วิสฺสชฺเชสิ. จตุรงฺคพโล จ ตมตฺถํ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา ตํ วิหารํ ตสฺส ภิกฺขุสฺส อทาสิ. ตสฺส ปน ภิกฺขุสฺส ทหรกาเล สกณฺฏกคจฺเฉ ปิตุโน ขิปนํ ปฏิจฺจ กณฺฑกขิปตฺเถโรติ สมญฺญา อโหสิ, มูลนามํ ปนสฺส นาคิโตติ. โสตสฺมึ วิหาเร นิสีทิตฺวา สทฺทสารตฺถชลินึ นาม คนฺถํ อกาสิ. ตสฺส กิร เถรสฺส กาเล ตสฺมึ นคเร อารทฺธ วิปสฺสนาธุรา มหลฺลกา ภิกฺขู สหสฺสมตฺตา อเหสุํ. อารทฺธคนฺถธุรา ปน ทหรภิกฺขู คณนปถํ วีติวตฺตา. 那时，（那位比丘）听了国王所说的话，便登上那座寺院坐下。卫兵们看见那位比丘坐在寺院里，就把此事禀报国王。国王命令一位名为四兵(Caturaṅgabala)的大臣：“去考察那位比丘的智力。”四兵大臣前去，向那位比丘询问了各种深奥隐晦之处。那位比丘也对所问一一作答。四兵大臣将此事禀报国王。国王心生欢喜，便将那座寺院布施给那位比丘。那位比丘年幼时，因其父将他抛于荆棘丛中，而得名为“荆棘抛长老”(Kaṇḍakakhipatthera)，其本名为那吉达。他在那座寺院安住，造了一部名为《声义甘露鬘》(Saddasāratthajalini)的论著。据说，在那位长老的时代，于那座城中，修习观业处的年长比丘约有千人，而修习经教业处的年轻比丘则多得不可胜数。 ตสฺส ปน ปิตรมฺปิ เสฏฺฐิฏฺฐาเน ฐเปสิ. เตเนว ตํ คามํ เสฏฺฐิคาโมติ นาเมน โวหรึสุ. 国王又任命其父为长者，因此人们便以“长者村”(Seṭṭhigāma)之名称呼那个村庄。 กจฺจายนวณฺณนํ ปน วิชยปุเรเยว อภยคิริปพฺพเต นิสินฺโน มหาวิชิตาปี นาม เถโร อกาสิ. วาจโก ปเทสมฺปิ โสเยว อกาสิ. สทฺทวุตฺตึ ปน สทฺธมฺมคุรุตฺเถโร อกาสิ. 《迦旃延释义》乃住于胜利城(Vijayapura)无畏山的大威胜(Mahāvijitāpī)长老所造。《读诵指南》(Vācakopadesa)亦为彼所造。而《声论》(Saddavutti)则为善法师(Saddhammaguru)长老所造。 อิจฺเจวํ วิชยปุเร อเนเกหิ คนฺถกาเรหิ สาสนํ วิปุลํ อโหสิ. 如是，于胜利城(Vijayapura)，由众多论师之故，教法得以广弘。 กลิยุเค ปน ปญฺจาสีตาธิเก ฉวสฺสสเต สมฺปตฺเต อสงฺขยาโจโยนฺนามโก ราชา เชยฺยปุรนครํ มาเปตฺวา ตตฺถ รชฺชํ กาเรสิ. ตตฺถ ปน ราชูนํ กาเล เถเรหิ กตคนฺโถ นาม นตฺถิ. 于迦利时代(Kaliyuga)六百八十五年，有王名为阿僧伽优(Asaṅkhayācoyon)，其建造了杰耶补罗城(Jeyyapura)，并于彼处为王。然于彼处诸王时代，并无长老所造之论典。 กลิยุเค ฉพฺพิสาธิเก สตฺตวสฺสสเต เวสาขมาเส เชยฺยปุรนครํ วินสฺสิ. ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร เชฏฺฐมาเส วิชยปุรํ วินสฺสิ. ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร ผคฺคุนมาเส สตฺวิวราชา [Pg.102] รตนปูรํ นาม นครํ มาเปตฺวา รชฺชํ กาเรสีติ. 于迦利时代(Kaliyuga)七百二十六年卫塞月，杰耶补罗城(Jeyyapura)毁灭。同年耆吒月(Jeṭṭhamāsa)，胜利城(Vijayapura)毁灭。同年颇求拿月(Phaggunamāsa)，萨特维瓦王(Satvivarāja)建造名为宝城(Ratanapūra)之城，并于彼处为王。 อิทํ วิชยปุรเชยฺยปุเรสุ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法于胜利城与杰耶补罗城之确立。 อิทานิ มรมฺมมณฺฑเล ตมฺพนีปรฏฺเฐเยว รตนปูรนคเร สาสนวํสํ วกฺขามิ. 今我将说缅甸(Maramma)地区、丹巴尼帕国(Tambanīparaṭṭha)宝城(Ratanapūra)之教法史。 กลิยุเค หิ อฏฺฐาสีตาธิเก สตฺตวสฺสสเต นรปติรญฺโญ ธิตาย สทฺธึ อโลงฺคจญฺญิสูรญฺโญ ปุตฺโต อานนฺทสูริโย นาม สนฺถวํ กตฺวา เอกํ (สิทฺธิกํ นาม ปุตฺตํ วิชายิ. โส วเย สมฺปตฺเต รชฺชสมฺปตฺตึ ลภิ. ตโต ปภุติ ยาว มฺเรนโจทิฆา รญฺญา อริมทฺทนนคเร รชฺชํ อกํสุ). ตโต ปจฺฉา สิริสุธมฺมราชาธิปตีติ ลทฺธนาโม สตฺวิวราชา รตนปูรนคเร รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล กลิยุเค เอกนวุตาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต ลงฺกาทีปโต สิริสทฺธมฺมาลงฺการตฺเถโร สีหฬมหาสามิตฺเถโรจาติ อิเม ทฺเว เถรา ปญฺจ สรีรธาตุโย อาเนตฺวา นาวาย กุสิมติตฺถํ ปาปุณิตฺวา รามญฺญรฏฺเฐ พญฺญารนิ นาเมน รญฺญา นิวาริตา อนิสีทิสฺวา ตโต โสเยว ราชา เถเร ยาว สิริเขตฺตนครา ปหิณิ. ตมตฺถํ ญตฺวา รตนปูรินฺโท ราชา จตฺตาลีสาย นาวาหิ ยาว สิริเขตฺตนครํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา อาเนสิ. อาเนตฺวา จ มหานวคามํ ปตฺตกาเล สห โอโรเธหิ อมจฺเจหิ จ สยเมว ราชา ปจฺจุคฺคจฺฉิ. รตนปูรํ ปฺปน ปตฺตกาเล มหาปถวี จลิ, ปฏินาทญฺจ นทิ. ตทา ราชา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ติโลกคฺคสฺส สาสนํ ปคฺคณฺหิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา สรีรธาตุํ อาเนตฺวา อิธ ปตฺตกาเล อยํ มหาปถวี จลติ, ปฏินาทญฺจ นทติ, อิทํ [Pg.103] อมฺหากํ รฏฺเฐ ชินสาสนสฺส จิรกาลํ ปติฏฺฐานภาเว ปุพฺพนิมิตฺตนฺติ สยเมว นิมิตฺตปาฐํ อกาสิ. 于迦利时代(Kaliyuga)七百八十八年，那罗波帝王(Narapati)之女与阿隆伽赞尼苏罗王(Aloṅgacaññisūra)之子，名为阿难陀苏利耶(Ānandasūriya)者交往，生一子（名为悉底迦(Siddhika)）。其成年后，获得王位。自彼时起，直至弥邻乔提伽王(Mrenacodighā)，皆于阿利摩陀那城(Arimaddana)为王。其后，得名为“吉祥正法王主”(Sirisudhammarājādhipati)的萨特维瓦王(Satvivarāja)于宝城(Ratanapūra)为王。彼王之时，于迦利时代七百九十一年，从楞伽岛(Laṅkādīpa)来了吉祥正法庄严(Sirisaddhammālaṅkāra)长老与师子国大上座(Sīhaḷamahāsāmi)长老此二位长老。此二位长老携五枚舍利，乘船抵达拘尸摩港(Kusimatittha)，于孟国(Rāmaññaraṭṭha)为名为般若罗尼(Baññārani)之王所阻，未能安住。于是，该王派遣长老们前往尸利吉多城(Sirikhetta)。宝城之主闻此事，率四十艘船前往尸利吉多城相迎。迎至大新村(Mahānavagāma)时，国王与后妃、大臣亲自出迎。抵达宝城时，大地震动，河水轰鸣。尔时，国王思惟：“我必护持三界至尊正等觉者之教法。”当迎请舍利至此时，此大地震动，河水轰鸣，国王便亲自解此征兆说：“此乃于我国，胜者之教法得长时住立之先兆。” ตาว ติฏฺฐตุ ชีวมานสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อานุภาโว, อโหวต สรีรธาตุยาเยว อนุภาโวติ พหุรฏฺฐ วาสิโน ปสิทึสุ. โหนฺติ เจตฺถ, – “且住世正等觉者之威力不论，仅是舍利便有如是威力！”众多国人皆生净信。于此有偈： สรีรธาตุยา ตาว, มหนฺโตจฺฉริโย โหติ; กา กถา ปน พุทฺธสฺส, ชีวมานสฺส เสฏฺฐสฺส. 舍利之威力，已有大奇迹；何况于世尊，住世最胜者。 เอวํ อนุสฺสริตฺวาน, อุปฺปาเทยฺย ปสาทกํ; พุทฺธคุเณสุ พาหุลฺลํ, คารวญฺจํ กเร ชโนติ. 如是随念者，当生起净信；于佛众功德，人应生恭敬。 กลิยุเค ทฺเวนวุตาธิเก สตฺตวสฺสสเต ตา ปญฺจ ธาตุโย นิทหิตฺวา เชยฺยปุรนครโต ปจฺฉิมทิสาภาเค สมภูมิภาเค เจติยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตญฺจ เจติยํ รตนเจติยนฺติ ปญฺญาเปสิ, หตฺถิรูปพาหุลฺลตาย ปน อเนกิภินฺโทติ ปากฏํ โหติ. ตีหิ สิริคพฺเภหิ สตฺตหิ ทฺวาเรหี จ อลงฺกตํ นาม มหาวิหารํ การาเปตฺวา ทฺวินฺนํ สีหฬทีปิกตฺเถรานํ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา เตสุ มหนฺตตฺเถโร สกวิหารสมีเป ปพฺพตมุทฺธนิ อตฺตโน สิสฺเสปิ อปฺปเวเสตฺวา ลชฺชีเปสลพหุสฺสุตสิกฺขากาเมหิ สพฺเพหิ ตีหิ เถเรหิ สทฺธึ สีมํ สมฺมนฺนติ. อิจฺเจวํ สีมสมฺมุติปริยตฺติวาจนาทิกมฺเมหิ มรมฺมรฏฺเฐ สาสนํ วิรูฬํ กตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ. 于迦利时代(Kaliyuga)七百九十二年，国王将此五枚舍利供奉于杰耶补罗城(Jeyyapura)西面平坦之地，建立了一座佛塔。此塔被称为宝塔(Ratanacetiya)，又因多象形，而以“象破”(Anekibhinda)闻名。又建造一座名为大寺(Mahāvihāra)的寺院，饰以三座圣殿与七座门，布施给两位来自师子国岛(Sīhaḷadīpa)的长老。其后，其中那位大长老于自家寺院附近山顶，即便自己的弟子亦不许进入，与所有三位具足惭愧、可亲、多闻、乐学之长老共同划定戒场(sīmā)。如是，通过划定戒场、读诵教典等法事，于缅甸国(Marammaraṭṭha)令教法增长、确立。 อิทํ มรมฺมมณฺฑเล รตนปูรนคเร สีหฬทีปิเก 此为于缅甸国宝城，由师子国岛长老 ทฺเว เถเร ปฏิจฺจ ปฐมํ สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 为缘，教法之首次确立。 กลิยุเค ฉพฺพีสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส สตฺววราชา รตนปูรนครํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ [Pg.104] กาเล เชยฺยปุรนคเร เอกา ปูปิกา อิตฺถี อลชฺชิโน เอกสฺส ภิกฺขุสฺส สนฺติเก ธนํ อุปนิทหิ. อปรภาเคสา ตํ ธนํ ยาจิ. อถ โส ภิกฺขุ ตว ธนํ อหํ น ปฏิคฺคณฺหามีติ มุสา ภณติ. เอวํ วิวาทํ กตฺวา ตํ การณํ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ปกฺโกสาเปตฺวา สยเมว ตํ ภิกฺขุํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ ภนฺเต ตสฺสา อิตฺถิยา ธนํ ปฏิคฺคณฺหาสิ วา มา วาติ. อหํ มหาราช สมโณ อลิกํ ภณิตุํ น วฏฺฏติ, น ปฏิคฺคณฺหามีติ วทติ. ตํ การณํ ราชา จ ปุนปฺปุนํ ปุจฺฉิตฺวา วีมํสนฺโต ภิกฺขุสฺส เกราฏิกภาวํ ชานิตฺวา ตํ สมโณ สมาโน ภควโต ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทํ อกฺกมิตฺวา มุสา ภณตีติ กุชฺฌิตฺวา สยเมว อปราธานุรูปํ สียํ ฉินฺทิตฺวา ราชเคหโต เหฏฺฐา ขิปิ. 在迦利时代(Kaliyuga)七百二十六年颇求拿月(Phaggunamāsa)，萨提瓦罗王(Satvavarājā)建造了宝城(Ratanapūra)。国王在位时，在杰耶补罗城(Jeyyapura)有一位卖饼妇人将钱财寄存在一位无耻的比丘处。之后她向比丘索要那笔钱。那比丘却谎称：“我没有接受你的钱。”他们为此争论，并将此事禀告国王。国王传唤比丘，亲自问他：“尊者，您是否接受了那位妇人的钱？”比丘回答：“大王，我作为沙门，不应说谎，我没有接受。”国王反复询问、调查此事，了解到比丘的欺诈行为后，龙心大怒，说道：“你身为沙门，竟违越世尊所制学处，说此妄语！”于是亲自依照罪行，斩其首级，自王宫抛下。 ตญฺจ การณํ สกลมรมฺมรฏฺเฐ ปากฏํ. อลชฺชีภิกฺขูปิ อญฺเญ ปาปกมฺมํ กาตุํ น วิสหึสุ. รญฺญา ภายิตฺวาเยว สิกฺขาปทํ น อกฺกเมสุํ. 此事在整个缅甸国(Marammaraṭṭha)广为人知。其他无耻的比丘们也不敢再做恶事。他们正是因为畏惧国王，才没有违犯学处。 กลิยุเค ตึสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต มงฺคกฺริจฺวาโจงฺก นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน ราชา รฏฺฐวาสีนํ สุขตฺถาย นิมิตฺตํ คเหตฺวา ตาลวณฺฏํ คเหตฺวา ราชเคหํ ปฏิคฺคณฺหิ. โส จ ราชา สกฺกราเช ปญฺจจตฺตาลีสาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต จญฺญิงฺขุํ นาม เจติยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ยงฺครนามกสฺส สิลาปพฺพตสฺส สมีเป โปราณิกํ เอกํ เจติยํ นทีอุทกํ ภินฺทิ. ตทา สกรณฺฑกา ปญฺจ ธาตุโย อุทเก นิมฺมุชฺชนฺติโย เอราปโถ นาม นาโค คเหตฺวา ปจฺฉา จญฺญิงฺขุํ นาม เจติยํ ปติฏฺฐาเปสฺสามีติ รญฺญา อารทฺธกาเลเยว ทาฐานาคสฺส นาม เถรสฺส สห กรณฺฑเกน ปญฺจ ธาตุโย นิยฺยาเทสิ. โส จ เถโร รญฺโญ อทาสิ. ราชา ทฺเว ธาตุโย มุฏฺโฐเจติเย นิธานํ อกาสิ. ติสฺโส ปน จญฺญิงฺขุํ เจติเยติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ. 在迦利时代(Kaliyuga)七百三十年时，有位名叫曼伽克里瓦康卡(Maṅgakricvācoṅka)的国王统治国家。这位国王为求国民安乐，得吉兆后，手持棕榈扇入主王宫。该王在萨迦罗纪年(Sakkarāja)七百四十五年时，建立了一座名为禅宁昆(Caññiṅkhuṃ)的佛塔。在名为扬伽拉(Yaṅgara)的石山附近，一座古塔被河水冲毁。当时，装在舍利匣中的五枚舍利沉入水中，为名为埃拉帕陀(Erāpatha)的龙王所取。后来，当国王开始建造禅宁昆佛塔时，龙王便将这五枚舍利连同舍利匣托付给名为达陀那伽(Dāṭhānāga)的长老。长老将舍利呈交国王。国王将两枚舍利安奉于穆陀佛塔(Muṭṭhocetiya)中。古籍记载，另外三枚则在禅宁昆佛塔中。 โส [Pg.105] ราชา กุมารกาเล สิกฺขาปกสฺส อาจริยสฺส เสตจฺฉตฺตํ ทตฺวา สงฺฆนายกฏฺฐานํ นิยฺยาเทสิ. เขมาจาโร นาม เอโก เถโร รตฺติภาเค มชฺฌนฺติกกาเล เจติยงฺคเณ โอลมฺเพตฺวา ฐปิตํ เภรึ อเนกวารํ ปหริ. อถ ราชา ราชเคหโตเยว สุตฺวา ยถาฐปิตนฺติยามวเสน วิหาเร โกจิ ภิกฺขุ กาลํ กโต ภเวยฺยาติ มญฺญิตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ปุจฺฉาหีติ ทูตํ เปเสสิ. ทูโต วิหารํ คนฺตฺวา การณํ ปุจฺฉิ. ภิกฺขู จ เอวมาหํสุ,- น อมฺเหสุ กาลงฺกตภิกฺขุ นาม อตฺถิ, อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อิทานิ กาลงฺกโตติ พหูนํ มนุสฺสานํ ญาปนตฺถาย เภรึ ปหริมฺหาติ. ปุน ราชา ภิกฺขู ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ภนฺเต ตุมฺเห สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส กาลงฺกตภาวํ ชานาถาติ. อถ ภิกฺขู เอวมาหํสุ,-ภคลโต ปรินิพฺพานกาเล สาสนํ รกฺขิสฺสามีติ สกฺโก เทวานมินฺโท ปฏิญฺญํ กตฺวาปิ อิทานิ สาสเน วสนฺตานํ อมฺหากํ อนุปาลนกมฺมํ นาม กิญฺจิ น อกาสิ, สเจ ปน สกฺโก เทวานมินฺโท ชีวมาโน ภเวยฺย, สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปฏิญฺญํ ทฬํ กตฺวา อิทานิ อปฺโปสฺสุกฺโก น ภเวยฺย. อิทานิ ปน สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อารกฺขณกมฺมํ นาม กิญฺจิ น ทิสฺสติ, ตสฺมา อิทานิ สกฺโก เทวานมินฺโท กาลงฺกโตติ ชานิมฺหาติ. 国王年少时，曾将白伞赠予教导他的阿阇梨，并将僧团领导之位托付给他。有位名叫克摩阿罗(Khemācāro)的长老，在夜半时分多次敲击悬挂于佛塔庭院中的鼓。国王在王宫里听到后，以为寺院里有比丘去世，便派使者去询问。使者到寺院后询问原因，比丘们这样回答：“我们这里没有比丘去世，而是帝释天王(Sakko devānamindo)现在已经去世，为了让众人知晓此事，所以才敲鼓。”国王又召集比丘们问道：“尊者们，你们怎么知道帝释天王去世了呢？”比丘们回答说：“世尊般涅槃时，帝释天王曾立誓守护教法。但现在，他没有对安住于教法中的我们做任何护持之事。如果帝释天王还活着，他在正自觉者面前立下坚固誓言，现在就不会如此漠不关心。如今看不到帝释天王有任何守护的行为，因此我们知道帝释天王已经去世了。” ราชา ตํ สุตฺวา เขมาจารตฺเถรสฺส ปสีทิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. โส จ เถโร สุธมฺมปุรวาสีนํ สีหฬวํสิกานํ มหาเถรานํ วํเส ภวติ ลชฺชี เปสโล โหตีติ. 国王听后，对克摩阿罗长老生起净信，便建造寺院布施给他。这位长老是善法城(Sudhammapura)的居民，属于锡兰传承(Sīhaḷavaṃsa)的大长老一脉，他知惭、温和可亲。 รตนปูรนคเรเยว อธิกรญฺโญ กาเล รตนปูรนครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค มหาเสตุํ การาเปสิ. ตสฺส [Pg.106] ปน อาจริโย สงฺฆราชา ลชฺชีปกฺขํ น ภชติ. เตเนว เถรปรมฺปราย เอส น สงฺคหิตพฺโพ. 就在宝城(Ratanapūra)，阿迪迦王(Adhikarājā)时代，国王在宝城南面建造了一座大桥。然而他的老师僧王并不亲近知惭派。因此他不应被纳入长老的传承中。 ตสฺส รญฺโญ กาเล ฉสฏฺฐาธิเก สตฺตวสฺสสเต กลิยุเค ราชาธิราชา นาม รามญฺญรฏฺฐินฺโท ภูปาโลติ สหสฺสปฺปมาณาสุ นาวาสุ สฏฺฐิสตสหสฺเสหิ โยเธหิ สทฺธึ นทีมคฺเคน ยุชฺฌนตฺถาย รตนปูราภิมุขํ อาคโต. 那位国王在位期间，正值迦利时代(Kaliyuga)七百六十六年，一位名为罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)的孟国(Rāmaññaraṭṭha)君主，率领约一千艘战船和六百万士兵，沿河道前来，朝向宝城(Ratanapūra)欲行交战。 อถ อธิกราชา พหโว อมจฺเจจ ภิกฺขู จ สนฺนิปาตาเปตฺวา มนฺเตสิ,-อิทานิ รามญฺญรฏฺฐิโน ราชา ยุชฺฌนตฺถาย อิธ อาคจฺฉติ, ยุทฺธํ อกตฺวา เกนุปาเยน ตํ ปฏินิวตฺตาเปตุํ สกฺขิสฺสามาติ. อถ สพฺเพ กิญฺจิ อกเถตฺวา ตุณฺหีภาเวเนว นิสีทึสุ. 于是阿迪迦王(Adhikarājā)召集众多大臣和比丘，集会商议说：“现在孟国(Rāmaññaraṭṭha)国王为交战而来此地，不行战争，我们能以何种方法使他返回呢？”当时所有人都一言不发，只是沉默地坐着。 อถ ชาตวสฺเสน เอกตฺตึสวสฺสิโก อุปสมฺปทาวเสน ปน เอกาทสวสฺสิโก เอโก ภิกฺขุ เอวมาห,-เอโก ปน รามญฺญรฏฺฐินฺโท ราชาธิราชา ตาว ติฏฺฐตุ, สเจ สกเลปิ ชมฺพุทีเป สพฺเพ ราชาโน อาคจฺเฉยฺยุํ, เอวมฺปิ กถาสลฺลาเปเนว ยุทฺธํ อกตฺวา ปฏินิวตฺตาเปสุํ สกฺโกมีติ. 那时，一位年龄三十一岁、受具足戒(upasampadā)十一年的比丘这样说道：“且不说孟国(Rāmaññaraṭṭha)的君主罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)，即便整个瞻部洲(Jambudīpa)的所有国王都来了，我也能仅凭言谈，无需战争，就使他们退返。” อถ อธิกราชา ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา อาห,- ยถา ภนฺเต ตฺวํ สกฺโกสิ ราชาธิราชํ ยถาสลฺลาเปน ปฏินิ วตฺถาเปตุํ, ตถา กโรหีติ. 于是阿迪迦王(Adhikarājā)心生欢喜，说道：“尊者，既然您能以言谈令罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)退返，那就请您如是行之。” อถ โส ภิกฺขุ เมตฺตาสนฺเทสปณฺณํ เปเสตฺวา โอกาสํ ยาจิ ตสฺส ราชาธิราชสฺส สนฺติกํ ปวิสิตุกาโม. ราชาธิราชา จ ตสฺส ภิกฺขุสฺส เมตฺตาสนฺเทสปณฺณํ ปสฺสิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ สีงฺฆํ อาเนถาติ ทูตํ เปเสสิ. ทูโต อาเนตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสิ. อถ โส ภิกฺขุ ราชาธิราชํ ธมฺมเทสนาย โอวาทํ ทตฺวา สกฏฺฐานํ ปฏินิวตฺตาเปสิ. อยญฺจ [Pg.107] ภิกฺขุ อริมทฺทนนคเร จตูสุ คเณสุ อรหนฺตคณวํโส สิกฺขากาโม ลชฺชี เปสโล. อริมทฺทนนคเร จาคเห นาม เทเส ปน ชาตตฺตา จาคฺรุหิ ภิกฺขูติ โวหาริยติ. 于是，那位比丘送上慈心信函，欲至罗阇帝罗阇(Rājādhirājā)面前请求许可。罗阇帝罗阇见了那位比丘的慈心信函后，便派遣使者说：“速将彼比丘带来。”使者便将比丘带来觐见国王。于是，那位比丘以法教诫罗阇帝罗阇，劝其返回本国。这位比丘在阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)的四个部派中，属于乐学、有惭、和善的阿罗汉僧团传承。又因他出生于阿梨摩陀那城中一个名为贾伽(Cāgaha)的地方，故被称为贾伽族比丘(Cāgruhi Bhikkhu)。 กลิยุเค อฏฺฐาสีตาธิเก สตฺตวสฺสสเต สมฺปตฺเต มิญฺญฺหงฺค ธมฺมราชา รตนปูเรเยว รชฺชํ สมฺปตฺโต. ตสฺส รญฺโญ กาเล สีหฬทีปโต ทฺเว มหาเถรา รตนปูรํ อาคนฺตฺวา สาสนํ อนุคฺคเหตฺวา นิสีทึสุ. 迦利时代(Kaliyuga)七百八十八年时，明行法王(Miññhaṅga Dhammarājā)于宝城(Ratanapūra)登基为王。在其统治期间，有两位大长老从锡兰岛(Sīhaḷadīpa)来到宝城，护持教法并驻锡于此。 ตทา กลิยุเค อฏฺฐสเต สมฺปุณฺเณ โปราณกํ กลิยุคํ อปเนตฺวา อภินวํ ฐเปตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต. อถ จาคฺริหิ เถโร จ ราชวิหารวาสิตฺเถโร จ เอวมาหํสุ,- อปนีตพฺพกาเล มหาราช สมฺปตฺเต อนปเนตุํ น วฏฺฏตีติ. 其时，迦利时代满八百年，消除旧历、建立新历的时机已至。于是，贾伽族长老与王寺住长老(Rājavihāravāsitthera)如是说道：“大王，当废除之时已至，若不废除，实为不宜。” อถ ราชา ปุน เอวมาห,-อปนีตพฺเพ สมฺปตฺเต อนปเนตฺวา อชฺฌุเปกฺขิตฺวา วสนฺตสฺส โก โทโสติ. สเจ อปนีตพฺเพ สมฺปตฺเต อนปเนตฺวา อชฺฌุเปกฺขิตฺวา นิสีเทยฺย, รฏฺฐวาสีนํ ทุกฺขํ ภวิสฺสตีติ เวทสตฺเถสุ อาคตํ, สกฺกราชํ อปเนนฺโตปิ ราชา ตสฺมึเยว วสฺเส ทิวงฺคโต ภเวยฺยาติ อาหํสุ. 于是国王又如是说：“当废除之时已至，若不废除而漠然置之，有何过失？”（长老们答道：）“倘若当废除之时已至，却不废除而漠然置之，则国中居民将遭受痛苦，此乃吠陀(Veda)论典所载。而废除萨迦罗纪年(sakkarāja)的国王，亦将于同年驾崩。”他们如是说道。 อถ ราชา สตฺตานํ สุขํ ลภียมานตํ ชานนฺโตเยว มาทิโส อตฺตโน ภยํ อเปกฺขิตฺวา อปนีตพฺพํ อนปเนตฺวา นิสีทิตุํ น วฏฺฏติ, กมฺมํ ขียิตฺวาปิ มม อคุณํ โลเก ปตฺถริตฺวา ปติฏฺฐหิสฺสตีติ มนสิกริตฺวา สกฺกราเช อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปุณฺเณ พสฺยุฉิทฺรมุนิสขฺยํ อปเนตฺวา จมฺมาวเสสํ ฐเปสิ. อถ มหามณฺฑปํ การาเปตฺวา มหาฉณํ กตฺวา มหาทานมฺปิ อทาสิ. 于是国王了知众生将得安乐，便思忖道：“如我这般，不应顾及自身安危，而对当废除之事不予废除、安然不动。纵使我业报穷尽，我的恶名亦将流布于世、根深蒂固。”作是念已，便于萨迦罗纪年(Sakkarāja)八百年圆满时，废除‘婆修质多罗牟尼数’(Basyuchidramunisakhya)，另立‘瞻摩婆萨’(Cammāvasesa)。其后，他命人建造大殿，举行盛大庆典，并广行布施。 จาคฺริหิเถโร ราชวิหาร วาสิตฺเถโรจาติ อริมทฺทน นคเร [Pg.108] อรหนฺตคณาํสิโก ลชฺชี เปสโล สิกฺขากาโม. 贾伽族长老与王寺住长老，皆是阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)阿罗汉僧团的成员，具足惭愧、和善、乐于学问。 อีทิสํ ปน วจนํ สาสนปฺปฏิยตฺตตฺตา จ รฏฺฐวาสิกายตฺตตฺตา จ ธมฺมานุโลมวเสน วุตฺตํ. 然而，此言是依循教法之惯例、国民之习俗，并随顺于法而说。 กลิยุเค จตุวสฺสาธิเก อฏฺฐสเต มหานรปติ ราชา รตนปูรนคเร รชฺชํ กาเรสิ. โส จ ราชา ถูปารามเจติยํ การาเปสิ. ตสฺส ปน อาจริโย มหาสามิตฺเถโร นาม. โส ปน เถโร สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬินฺทสฺส รญฺโญ อาจริยสฺส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติเก สิกฺขํ คเหตฺวา ปจฺจาคตตฺเถรวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. ตสฺส รญฺโญ กาเล รตนปูรนคเร มหาอริยวํโส นาม เอโก เถโร อตฺถิ. โส ปน ปริยตฺติวิสารโท อริมทฺทนนคเร ฉปฺปทคณโต อาคตวํสิโก. 迦利时代(Kaliyuga)八百零四年，大那罗波帝王(Mahānarapati Rājā)于宝城(Ratanapūra)执政。该王命人建造了塔园(Thūpārāma)的佛塔。他的老师名为大萨弥长老(Mahāsāmitthera)。当知此长老曾前往锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，于锡兰国王之师舍利弗(Sāriputta)长老处学习，乃是学成归来之传承长老。国王在位期间，宝城有一位名为大圣种(Mahāariyavaṃsa)的长老。他精通教理，传承自阿梨摩陀那城(Arimaddananagara)的六足僧团(Chappadagaṇa)。 เอกสฺมึ สมเย เชยฺยปุรนครํ คนฺตฺวา เรงฺค อิติ ปากฏสฺส มหาเถรสฺส สนฺติเก สทฺทนยํ อุคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. โส ปน กิร มหาเถโร อญฺเญหิ สทฺธึ ยํวา ตํวา กถํ อสลฺลปิตุกามตาย มุเข อุทกํ ฐเปตฺวา เยภุยฺเยน นิสีทติ. เตเนเวส มรมฺมโวหาเรน เรงฺคุ อิติ ปากโฏ อโหสิ. 一时，他前往胜城(Jeyyapurana)，于名为冷伽(Reṅga)的著名大长老处学习声明学(saddanaya)并安住。据说，那位大长老因不欲与他人闲谈，常口中含水而坐。是故，他以缅甸语(Maramma)被称为“冷古”(Reṅgu)。 โส กิร อริยวํสตฺเถโร เรงฺคุํ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺถํ วาจาเปตุ โอกาสํ ยาจิสฺสามีติ อุปคจฺฉนฺโตปิ กถาสลฺลาปํ อกตฺวา ทฺเว อหานิ วตฺตํ ปริปูเรตฺวาเยว ปจฺจาคจฺฉิ. ตติยทิวเส ปน จมฺมขณฺฑํ อาโกฏุนตฺตา สทฺทํ สุตฺวา มุขโต อุทกํ อุคฺคิริตฺวา การณํ ปุจฺฉิ. คนฺถํ อุคฺคหณตฺถาย อาคตภาวํ อาโรเจสิ. 据说，圣种长老(Ariyavaṃsatthera)前往冷古长老(Reṅgu Thera)处，心想：“我将请求他允许我学习经典。”但他走近后并未交谈，仅是圆满完成了两天的日常行仪便返回了。到了第三天，（圣种长老）敲击了一块皮革，（冷古长老）听到声响，便从口中吐出水来，询问缘由。于是（圣种长老）说明自己是为学习经典而来。 อถ เถโร เอวมาห,-อหํ อาวุโส ทิวเส ทิววเส ติกฺขตฺตุํ คนฺถํ วาเจมิ, มชฺฌนฺติ กาติกฺกมกาเลปิ ปญฺญเจติยํ คนฺตฺวา เจติยงฺคเณ สมฺมชฺชนกิจฺจํ กโรมิ, โอกาสํ [Pg.109] น ลภามิ, เอวมฺปิ ตฺวํ พหูคนฺเถ อุคฺคเหตฺวาปิ อาจริเยหิ ทินฺโนปเทสํ อลภิตฺวา ปุน มม สนฺติกํ อาคจฺฉสิ, ตสฺมายงฺคเณ สมฺมชฺชนวตฺตํ ตาวกาลิกํ วิโกเปตฺวา คนฺถุคฺคหณตฺถาย โอกาสํ ทสฺสามีติ วตฺวา อภิธมฺมตฺถวิสาวินึ นาม ลกฺขณฏีกํ อุคฺคณฺหาเปสิ. นานานเยหิ อุปเทสํ ทตฺวา วาเจสิ. วาเจตฺวา จ ตติยทิวเส อาจริยสฺส สนฺติกํ นาคจฺฉิ. มหาเถโรปิ การณํ อกลฺลตาย อนาคโต ภเวยฺยาติ มญฺญิตฺวา ปุจฺฉนตฺถาย ภิกฺขู เปเสสิ. 于是长老如是说道：“贤友(āvuso)，我每日诵习经典三次，午后亦需前往智慧塔(Paññācetiya)清扫塔院，并无闲暇。即便如此，你虽已学习众多经典，却未得师长教导，而今又来我处。因此，我将暂时放下清扫庭院之事，给予你学习经典的机会。”说罢，便教他学习名为《阿毗达摩义显》(Abhidhammatthavibhāvinī)的疏释。长老以种种方法教导，令其读诵。然而，（圣种长老）学习之后，第三日却未到老师之处。大长老心想：“或许是因身体不适未来吧。”便派遣比丘前去探问。 อริยวํสตฺเถโรจ อาจริยสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามีติ อาคโต, อนฺตรามคฺเคเยว ทูตภิกฺขู ปสฺสิตฺวา เตหิ สทฺธึ มหาเถรสฺส สนฺติกํ อาคมํสุ. อาจริยสฺส สนฺติกํ ปตฺวา อาจริยา อริยวํสตฺเถรํ ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ตฺวํ น อุคฺคหณตฺถาย อาคโตสีติ. อหํ ภนฺเต ตุมฺเหหิ ทินฺโนปเทสํ นิสฺสาย อิทานิ สพฺพํ นยํ ชานามีติ. อถ อาจริโย อาห, ยํ ปน คนฺถํ นิสฺสาย ตฺวํ เฉกตํ ปตฺโตสิ, ตสฺส สํวณฺณนํ กตฺวา อุปการํ กโรหีติ. อถ อริยวํสตฺเถโร อาจริยสฺส วจนํ สิรสา ปฏิคฺคเหตฺวา อภิธมฺมตฺถวิภาวินิยา มณิสารมญฺชูสํ นาม อนุสํวณฺณนํ อกาสิ. นิฏฺฐิตนิฏฺฐิตปาฬํ อุโปสถทิวเส อุโปสถทิวเส ปุญฺญเจติยสฺส เจติยงฺคเณ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺเฌ วาจาเปตฺวา สุณาเปสิ,- สเจ โกจิ โทโส อตฺถิ, ตํ วทถาติ. 圣种(Ariyavaṃsa)长老心想：“我要去老师那里。”于是出发，在半路上遇见传信比丘们，便与他们一同来到大长老那里。到达老师那里后，老师问圣种长老：“你为何不来学习了？”长老回答：“尊者，如今我依靠您所教授的教导，已经通晓一切义理。”于是老师说：“那么，请为你所依靠而精通的论著撰写一部释义，以此利益他人吧。”于是圣种长老恭敬地接受老师的教导，撰写了对《阿毗达摩义显(Abhidhammatthavibhāvinī)》的复注，名为《摩尼宝匣(Maṇisāramañjūsā)》。每当完成一个段落，就在布萨日于功德塔的塔园中召集比丘僧团，在比丘僧团中诵读令其听闻，并说：“若有任何过失，请指出。” อถ อริมทฺทนนครโต เจติยวนฺทนตฺถาย เอโก ภิกฺขุ อาคนฺตฺวา ปริสโกฏิยํ สุณิตฺวา นิสีทิ. อถ โส ภิกฺขุ ทฺเว วารํ เอเออิติ สทฺทํ อกาสิ. ตํ ฐานํ สลฺลกฺเขตฺวา ฐเปสิ. นิวาสนฏฺฐานญฺจ ปุจฺฉิ. อริยวํสตฺเถโรปิ สกวิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ ฐาเน อุปธาโรนฺโต เอกสฺมึ ฐาเน เอกสฺส อตฺถสฺส ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตตฺตา ปุนรุตฺติโทโส ทิสฺสติ, เอกสฺมึ [Pg.110] ฐาเน อิมํ คนฺถนฺติ ปุลฺลิงฺครูเปน วตฺตพฺพฏฺฐาเน อิทํ คนฺถนฺติ นปุํสกลิงฺเคน วุตฺตตฺตา ลิงฺควิโรธิโทโส ทิสฺสติ. 那时，一位比丘从敌摧城(Arimaddananagara)前来礼拜佛塔，在集会的一角听闻后坐下。那位比丘两次发出“嗯”的声音。他标记了那个地方并记了下来，还询问了住处。圣种长老回到自己的寺院后，思量那个地方时发现：在一处，同一义理说了两遍，可见有重复的过失；在另一处，本应以阳性词形说“imaṃ ganthaṃ”（这部论著）的地方，却以中性词形说了“idaṃ ganthaṃ”（这个论著），可见有词性相违的过失。 อถ ตํ ปุคฺคลํ ปกฺโกสาเปตฺวา เอวมาห,-อหํ อาวุโส อิมํ คนฺถํ มหุสฺสาเหน กโรมิ, ตญฺจ วิเวกกาเล รตฺติภาเคเยว โปตฺถกํ ปตฺถริตฺวา ลิขามิ, เอวํ มหุสฺสาเหน กโรนฺตมฺปิ ตฺวํ อรุจฺจนากาเรน สทฺทํ กโรสิ, กีทิสํ ปน โทสํ สุตฺวา เอวํ กโรสีติ ปุจฺฉิ. อถ โส ภิกฺขุ เอวมาห,- ตโย ภนฺเต มหุสฺสาเหน กเต คนฺเถ โทสวเสน พหุวตฺตพฺพฏฺฐานํ นตฺถิ, สทฺทโตเจว อตฺถโต จ ปริปุณฺโณเยเวส คนฺโถ, อถ โข ปน เอกสฺมึ ฐาเน เอกสฺส อตฺถสฺส ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตตฺตา ปุรนุตฺติโทโส ทิสฺสติ, เอกสฺมึ ปน อิมํ คนฺถนฺติ ปุลฺลิงฺเคน วตฺตพฺพฏฺฐาเน อิทํ คนฺถนฺติ นปุํสกลิงฺเคน วุตฺตตฺตา ลิงฺควิโรธิโทโส ทิสฺสติ, เอวํ เอตฺตกํเยว โทสํ ทิสฺวา อีทิสํ อรุจฺจนาการํ ทสฺเสมีติ. 于是他叫来那个人后这样说：“贤友，我正以极大努力撰写这部论著，而且我都是在独处时，于夜间铺开书写。即便我如此努力，你却发出表示不悦的声音，你是听到了什么样的过失才这样做的？”那位比丘回答说：“尊者，由您以极大努力所作的这部论著，在文句和义理上都堪称圆满，就过失而言，并无太多可说之处。不过，在一处，同一义理说了两遍，可见有重复的过失；在另一处，本应以阳性词形说‘imaṃ ganthaṃ’的地方，却以中性词形说了‘idaṃ ganthaṃ’，可见有词性相违的过失。我正是看到了这一点过失，才表现出这样不悦的样子。” อถ อริยวํสตฺเถโร ตุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา อตฺตโน สรีรปารุปิตํ ทุปฏฺฏจีวรํ อิมินาหํ ตว ญาณํ ปูเชมีติ วตฺวา อทาสิ. ปจฺฉากาเล อธิกราชา ตมตฺถํ สุตฺวา นาม ลญฺฉํ อทาสิ. 于是圣种长老心生欢喜，脱下自己裹在身上的双层衣，说道：“我以此供养您的智慧。”说完便赠予了他。后来，国王听闻此事，赐予了他一个封号。 โส จ อริยวํสตฺเถโร มณิทีปํ นาม คนฺถํ คนฺถา ภรณญฺเจว ชาตกวิโสธนญฺจ ปาฬิภาสาย อกาสิ. อนุฏีกาย ปน อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. 那位圣种长老用巴利语撰写了名为《摩尼灯(Maṇidīpa)》的论著，以及《论著庄严(Ganthābharaṇa)》和《本生校订(Jātakavisodhana)》。此外，他还用缅甸语为复注撰写了义理疏解。 เอกํ สมยํ อธิกราชา วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณิ. เถโร ธมฺมํ เทเสตฺวา นิฏฺฐิตกาเล ยานพลึ สุขตฺถาย ยาจิ. ราชา อทตฺวา นาวํ อภิรูหิตฺวา ปจฺจาคจฺฉิ. อนฺตรามคฺเค นาวาย ผิยํ เอโก สํสุมาโร มุเขน คณฺหิตฺวา นิจฺจลํ กตฺวา ฐเปสิ. เถเรน ยาจิตํ ยานพลึ ททามีติ มหาสทฺทํ กตฺวา ราชปุริเส ติกฺขตฺตุํ นิจฺฉาเรสิ. อถ สํสุมาโร นาวํ มุญฺจิตฺวา คจฺฉิ. เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา วิหารํ นิกฺขมิ. อถ [Pg.111] เอโก หตฺถินี วิหารสมีเป พนฺธิตฺวา ฐเปสิ. สา โพธิรุกฺขสาขํ ฉินฺทิตฺวา ขาทิ. สา ตตฺเถว ภูมิยํ ปติ. อถ เถโร สจฺจกิริยํ กตฺวา เมตฺตาภาวนํ ภาเวตฺวา เมตฺโตทเกน ภิญฺจิ. ตํ ขณญฺเญว สา อุฏฺฐหิ. ราชา จ ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา ตสฺสา อคฺฆนกมูลํ ทตฺวา วิหารโต นที ติตฺถํ คมนมคฺเค สิลาปฏฺฏํ จินิตฺวา เสตุํ อกาสีติ. 一时，国王前往寺院听法。长老说法终时，为求便利而乞求车乘。国王没有施予，便登船返回。途中，一条鳄鱼用嘴咬住船舵，使船静止不动。国王于是大声让其侍从宣告三次：“我将施予长老所乞求的车乘！”鳄鱼这才放开船离去。又有一次，国王从寺院出来。当时，有一头母象被拴在寺院附近。那母象折断菩提树的树枝吃下后，当即倒在地上。于是长老行真实祈愿，修习慈心，并以慈水洒之。刹那间，母象便站了起来。国王见到此等奇事，便布施了与母象等值的财物，并且从寺院到河边渡口的路上，铺设石板，建造了一座桥。 สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร ปน อริยวํสตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก เชตวนวิหารวาสี. เต ปน เถรา ฉปฺปทคณวํสิกาติ ทฏฺฐพฺพา. 法誉(Saddhammakitti)长老是圣种(Ariyavaṃsa)长老的同住弟子，居住在祇陀林(Jetavana)寺。当知这些长老属于六足(Chappada)传承。 กลิยุเค ทฺเวจตฺตาลีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต รตนปูรนคเรเยว สิริสุธมฺมราชาธิปติ นาม ทุติยาธิกราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ปพฺพตพฺภนฺตรนครโต มหาสีลวํโส นาม เถโร ปญฺจจตฺตาลีสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต สมฺปตฺเต สุเมธกถํ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิตฺวา พุทฺธาลงฺการญฺจ นาม กพฺยาลงฺการํ ปพฺพตพฺภนฺตรปฺปฏิสํยุตฺตญฺเจว กพฺยาลงฺการํ พนฺธิตฺวา เต คเหตฺวา รตนปูรนครํ อาคจฺฉิ. 迦梨时代(Kaliyuga)八百四十二年时，在宝满城(Ratanapūra)，有名为吉祥正法王(Sirisudhammarājādhipati)的第二位国王正在统治。那时，一位名叫大戒族(Mahāsīlavaṃsa)的长老从山腹城(Pabbatabbhantara)而来，他在八百四十五年时，以诗庄严体创作了《善慧传(Sumedhakathā)》，又创作了名为《佛庄严(Buddhālaṅkāra)》的诗庄严著作，以及一部与山腹城相应的诗庄严著作，之后带着这些著作来到宝满城。 อถ ราชา ถูปารามเจติยสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน รตนวิมานวิหาเร นิสีทาเปสิ. โส จ เถโร ตตฺถ โสตารานํ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. โส จ เถโร ตตฺถ นิสินฺนานํ เถรานํ อฏฺฐมโก โหติ. โส จ มหาสีลวํสตฺเถโร กลิยุคสฺส ปนฺนรสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต ชาโต. ตึสวสฺสกาเล รตนปูรนครํ อาคโตติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ. โส ปน เถโร เนตฺติปาฬิยา อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ ปารายนวตฺถุญฺจ. 于是国王安排他在塔园寺(Thūpārāma)佛塔附近的宝殿精舍(Ratanavimānavihāra)住下。那位长老在那里为听众诵读教理后坐下。他是当时坐在那里的长老中的第八位。那位大戒族长老出生于迦梨时代八百一十五年。据古籍记载，他三十岁时来到宝满城。此外，那位长老用缅甸语为《导论》(Nettippakaraṇa)及《彼岸道事》(Pārāyanavatthu)作了义理疏解。 รตนปูรนคเรเยว รฏฺฐสาโร นาม เอโก เถโร อตฺถิ, มหาสีลวํสตฺเถเรน สมญฺญาณถาโม. โส ปน รตนปูรนคเรเยว [Pg.112] กลิยุคสฺส ตึสาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต กาเล ชาโต. ภูริทตฺตชาตกํ หตฺถิปาลชาตกํ สํวรชาตกญฺจ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิ อญฺญญฺจ อเนกวิธํ กพฺยาลงฺการํ. เต ปน ทฺเว เถรา กพฺยาลงฺการกา รกาติ เถรปรมฺปราย ปเวเสตฺวา น คเณนฺติ โปราณา. 在宝满城(Ratanapūra)有一位名叫国髓(Raṭṭhasāra)的长老，与大戒族(Mahāsīlavaṃsa)长老智慧相当。这位长老于迦梨时代(Kaliyuga)八百三十年时在宝满城出生。他以诗庄严体创作了《大地施本生》(Bhūridattajātaka)、《象护本生》(Hatthipālajātaka)和《防护本生》(Saṃvarajātaka)，以及其他各种诗庄严作品。然而，古人并不将这两位擅长诗庄严的长老纳入长老传承。 เอตฺถ จ กิญฺจาปิ สมณานํ อุโปสถิกานญฺจ กพฺยาลงฺการํ พนฺธิตุํ วาเจตุํ วา กปฺปากปฺปวิจารณํ วตฺตุํ โอกาโส ลทฺโธ, สาสนวํสํ ปน วตฺตุํ โอกาสสฺส อติวิตฺถาโรวเสสตฺตา ตํ อวตฺวา อชฺฌุเปกฺขิสฺสาม. อุโปสถวินิจฺฉเย ปน นจฺจคีตาทิสิกฺขาปทสฺส วิสเย วิตฺถาเรน มยํ อโวจุมฺหา. 于此，虽然沙门和布萨持戒者有机会创作或诵读诗庄严作品，或讨论其合宜与否，但因讲述教法史(sāsanavaṃsa)的篇幅过于广大，故我们略而不谈。在《布萨决议》(Uposathavinicchaya)中，关于歌舞等学处的问题，我们已详细讲述。 กลิยุคสฺส คเต เตสฏฺฐาธิเก อฏฺฐวสฺสสเต รตนปูรนคเรเยว สิริตฺริภวนาทิตฺยนรปติปวรมหาธมฺม ราชาธิปติราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเลติสาสนธโช นาม ภิกฺขุ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สนฺติเก คนฺถํ อุคฺคณฺหิ. อถ อริมทฺทนนครโต เอโก มหาเถโรโสตุนํ วาจิตฺวา รตนปูรนคเร นิสีทิสฺสามีติ อาคโต. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส คนฺถํ วาเจนฺตสฺเสว วิหารสฺส เหฏฺฐา นิสีทิตฺวา โส มหาเถโร สทฺทํ สุณิตฺวา เอวํ จินฺเตสิ,-เอตสฺส สนฺติเก อหํ นวกฏฺฐาเน ฐตฺวา โถกํ คนฺถํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ. อถ โส มหาเถโร สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สนฺติกํ ปวิสิตฺวา คนฺถํ วาจาเปตุํ โอกาสํ ยาจิ. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร วสฺสปมาณํ ปุจฺฉิตฺวา ตฺวํ ภนฺเต มยา วุฑฺฒตโรสีติ อาห. อหํ ตยา วุฑฺฒตโรปิ สมาโน นวกฏฺฐาเน ฐตฺวา คนฺถํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ อาห. อถ สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร ตสฺส คนฺถํ วาเจสิ. อติปสีทิตฺวา ปน ตํ มหาเถรํ มหาสาธุชฺชโนติ นาเมน โวหารติ. 迦梨时代(Kaliyuga)八百六十三年时，在宝满城(Ratanapūra)，名为吉祥三界日王最胜大正法王诸王之王(Siritribhavanādityanarapatipavaramahādhammarājādhipatirājā)的国王统治着国家。在那位国王时期，有位名叫教幢(Tisāsanadhaja)的比丘在法誉(Saddhammakitti)长老座下学习论著。后来有位大长老从敌摧城(Arimaddana)前来，心想：“我要去宝满城居住并为听众讲法。”当时法誉长老正在讲授论著，这位大长老坐在寺院下方听闻，心想：“我要以新学者的身份在他座下学习一些论著。”于是那位大长老来到法誉长老处，请求允许听他讲授论著。法誉长老询问他的戒腊后说：“尊者，您比我年长。”大长老回答：“虽然我比你年长，但我要以新学者的身份学习论著。”于是法誉长老为他讲授论著。由于对他极为敬信，便以“大善人”(Mahāsādhujjana)之名来称呼那位大长老。 อถ [Pg.113] ปจฺฉา มรมฺมรฏฺฐํ กลิยุคสฺส ปญฺจาสีตาธิกอฏฺฐสตกาลโต ปฏฺฐาย ยาว อฏฺฐาสีตาธิกอฏฺฐสตวสฺสกาลํ นานาภเยหิ สงฺขุพฺภิตํ อโหสิ. ตทา กมฺโพชรฏฺฐโต สิหนิสฺวา นาม ภินฺนกุโต อาคนฺตฺวา รตน ปูรนคเร รชฺชํ คณฺหิ. อถ โส เอวํ จินฺเตสิ,- ภิกฺขู อทารา อปุตฺติกา หุตฺวา ปุน สิสฺเส โปเสตฺวา ปริวารํ คเวสนฺติ, สเจ ภิกฺขู ปริวารํ วิจินิตฺวา ราชภาวํ คณฺเหยฺยุํ, เอวํ สติ รชฺชํ คเหตุํ สกฺขิสฺสนฺติ, อิทาเนว ภิกฺขู คเหตฺวา มาเรตุํ วฏฺฏตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา โตวิสีลู นามเก เขตฺตวเน พหู มณฺฑเป การาเปตฺวา โคมหิสกุกฺกุฏสูกราทโย มาราเปตฺวา ภิกฺขู โภเชสฺสามีติ วตฺวา เชยฺยปุรวิชยปุรรตนปูรนคเรสุ สพฺเพ มหาเถเร พหูหิ อนฺเตวาสิเกหิ สทฺธึ ปกฺโกสาเปตฺวา เตสุ มณฺฑเปสุ นิสีทาเปตฺวา หตฺถิอสฺสาทิเสนงฺเคหิ ปริวาเรตฺวา มาเรสิ. ตทา กิร ติสหสฺสปฺปมาณา ภิกฺขู มรึสูติ. ภิกฺขู จ มาเรตฺวา พหูปิ โปตฺถเก อคฺคินา ฌาเปสิ, เจติยานิปิ เภทาเปสิ. อโหวต ปาปชนสฺส ปาปกมฺมนฺติ. โหนฺติ เจตฺถ,- 此后，在迦梨时代(Kaliyuga)自八百八十五年至八百八十八年间，马拉马国(Marammaraṭṭha)因种种恐怖而动荡不安。那时，从柬埔寨国(Kambojaraṭṭha)来了一个名叫西哈尼斯(Sihanisva)的叛徒，占据了宝满城(Ratanapūra)为王。他这样想道：“比丘没有妻子儿女，收了弟子后还会寻求侍从，如果比丘寻得侍从并夺取王位，这样就能篡夺王权。现在就应该抓住比丘杀掉！”他如此思虑后，在多毗尸罗(Tovisīlū)名田园中建造了许多亭阁，宰杀牛、水牛、鸡、猪等，声称要供养比丘。于是召集杰亚布拉城(Jeyyapura)、维贾亚布拉城(Vijayapura)、宝满城的所有大长老及其众多弟子，让他们坐在那些亭阁中，用象兵、马兵等军队包围后杀害。据说当时约有三千比丘被杀害。杀害比丘后，他又用火焚烧了许多典籍，还破坏了佛塔。唉，这是恶人的恶行啊！偈颂曰： สาสนํ นาม ราชานํ, นิสฺสาย ติฏฺฐเต อิธ; มิจฺฉาทิฏฺฐิกราชาโน, สาสนํ ทูเสนฺติ สตฺถุโน. 教法实依王力存，邪见君王玷导师教。 สมฺมาทิฏฺฐี จ ราชาโน, ปคฺคณฺหนฺเตว สาสนํ; เอวญฺจ สติ อากาเส, อุลูราชาว ทิพฺพตีติ. 正见之诸王，则拥护教法；如此则如星王，闪耀于空中。 อถ กลิยุเค เอกวสฺสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต อากาเส พหูหิ ตารกาหิ ธูมา นิกฺขมึสุ. จญฺญิงฺขุเจติเยปิ พุทฺธปฺปฏิพิมฺพสฺส อกฺขิกูปโต อุทกธาราเนตฺตชลานิวิย นิกฺขมึสูติ ราชวํเส วุตฺตํ. 那时，在迦梨时代(Kaliyuga)九百零一年时，天空中许多星星冒出烟雾。在禅宁库支提(Caññiṅkhucetiya)，佛像的眼眶中流出如泪水般的水流，《王史》(Rājavaṃsa)中如此记载。 อถ [Pg.114] สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโร สทฺธึ มหาสาธุชฺชนติสาย นธชตฺเถเรหิ เกตุมตีนครํ อคมาสิ. รฏฺฐสารตฺเถโรปิ สิริเขตฺตนครํ สยเมว อคมาสีติ โปราณโปตฺถเกสุ วุตฺตํ. ตํ ปน ราชวํเส สิริเขตฺตนครินฺโท สตฺว วราชา ตํ อาเนสีติ วุตฺตวจเนน น สเมติ. 法誉(Saddhammakitti)长老与大善人(Mahāsādhujjana)、三藏法幢(Tisāsanadhaja)诸位长老一同前往凯图马蒂城(Ketumatī)。国髓(Raṭṭhasāra)长老也独自去了斯里吉达城(Sirikhetta)，古籍中如此记载。然而这与《王史》(Rājavaṃsa)中斯里吉达城主萨特瓦拉国王(Satva Varājā)迎请他的说法不符。 สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถโรปิ เกตุมตีนคเร กาลงฺกโต. ตโต ปจฺฉา โถกํ กาลํ อติกฺกมิตฺวา มหาสาธุชฺชนตฺเถโร ตตฺเถว กาลมกาสิ. 法誉(Saddhammakitti)长老也在凯图马蒂城(Ketumatī)去世。此后不久，大善人(Mahāsādhujjana)长老也在那里去世。 ติสาสนธชตฺเถโร ปน กลิยุเค ทฺวาทสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนคเร อเนกเสติภินฺทสฺส รญฺโญ กาเล เกตุมตีนครโต หํสาวตีนครํ อคมาสิ. 三藏法幢(Tisāsanadhaja)长老在迦梨时代(Kaliyuga)九百一十二年时，于汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)阿内卡塞提宾达(Anekasetibhinda)国王在位期间，从凯图马蒂城(Ketumatī)前往汉萨瓦底城。 ตโต ปจฺฉา ติจตฺตาลีสวสฺสิโก หุตฺวา กลิยุเค เตรสาธิเก นววสฺสสเต มิงฺฆ พฺรหฺมนรปติรญฺโญกาเล ปุน เชยฺยปุรนครํ สมฺปตฺโต หุตฺวา เชตวนวิหารสมีเป เอกิสฺสํ คุหายํ ทิสีทิ. มหาอริยวํสคณิกสฺส เชตวนตฺเถรสฺส สนฺติเก อุปสงฺกมิ. 此后，他四十三岁时，在迦梨时代(Kaliyuga)九百一十三年，明伽婆罗门王(Miṅgha Brahmanarapati)统治时期，再次到达杰亚布拉城(Jeyyapura)，住在祇陀林寺附近的一个洞穴里。他去亲近属于大圣族系(Mahāariyavaṃsagaṇika)的祇陀林长老。 ตสฺมิญฺจ กาเล เชตวนตฺเถโร คิลาโน หุตฺวา มยิ กาลงฺกเต มม ฐานํ อธุนา หํสาวตีนครโต อาคโต ติสาสนธโช นาม เถโร ปริคฺคณฺหิตุํ สมตฺโถ ภวิสฺสติ, ตสฺส นิยฺยาเทสฺสามีติ จินฺเตสิ. ตสฺมึ ขเณ ติสาสนธชตฺเถโร ปุริมยาเม สุปินํ มสฺสิ,– มตกเฬวรํ สมีปํ อาคจฺฉตีติ, มชฺฌิมยาเม ปน ตํ มตกเฬวรํ คุหายํ ปวิสตีติ, ปจฺฉิมยาเม มตกเฬวรสฺส มํสํ สตฺเถน ฉินฺทตีติ. อถ สุปินํ ปสฺสิตภาวํ อตฺตโน สมีเป สยนฺตสฺส เอกสฺส สามเณรสฺส อาโรเจสิ. อาโรเจตฺวา จ ปริตฺตํ ภเณตฺวา นิสีทนฺตสฺเสว เชตวนตฺเถโร ตํ ปกฺโกสิตฺวา เชตวนวิหารํ ตสฺส นิยฺยาเทสิ. ติสาสนธชตฺเถโร จ เชตวนวิหาเร นิสีทิตฺวา [Pg.115] คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. มิงฺฆ พฺรหฺมนรปติราชา จ ตสฺส อนุคฺคหิตํ อกาสิ. 那时，祇陀林长老生病了，心想：“我去世后，现在从汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)来的，名叫三藏法幢(Tisāsanadhaja)的长老能够胜任接管我的位置，我要把精舍交给他。”就在那时，三藏法幢长老在初夜梦见一具尸体来到附近；在中夜梦见那具尸体进入洞穴；在后夜梦见有人用刀切割尸体上的肉。于是他把所做的梦告诉睡在身边的一个沙弥。告诉沙弥并念诵护卫经后，正安坐时，祇陀林长老就叫他过去，把祇陀林精舍交给他。三藏法幢长老安住于祇陀林精舍后，读诵典籍并安住下来。明伽婆罗门王(Miṅgha Brahmanarapatirājā)也对他给予了支持。 ปจฺฉา กลิยุเค โสฬสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต หํสาวตีนครินฺโท อเนกเสติภินฺโท นาม ราชา รตนปูรนครํ วิชยิตฺวา เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ. 后来，在迦梨时代(Kaliyuga)第九百一十六年，汉萨瓦底城(Haṃsāvatī)主阿内卡塞提宾达王(Anekasetibhinda)征服了宝满城(Ratanapūra)，建造了一座精舍并供养给他。 โส จ ติสาสนธชตฺเถโร อริมทฺทนนคเร อรหนฺต คณวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. 这位三藏法幢长老，在阿里马达那城(Arimaddana)，应当被看作是阿罗汉僧团传承者。 ตสฺส ปน สิสฺสา อเนกสตปฺปมาณา ลชฺชิโน อเหสุํ. เตสุ ปน สิสฺเสสุ วรพาหุตฺเถโร ภูมินิขาเนน ครวาสิตฺเถโร มหารฏฺฐคามวาสิโน ตโย มหาเถราติ อิเม ปญฺจ เถรา วิเสสโต ปริยตฺติโกวิทาติ. 然而，他的弟子们大约有数百位，都有惭愧心。在这些弟子中，瓦拉巴胡长老(Varabāhu)、掘地者伽拉瓦西长老(Bhūminikhānena Garavāsī)、以及居住在大国村(Mahāraṭṭhagāma)的三位大长老——这五位长老尤其精通教典。 ติสาสนธชตฺเถโร จ มหลฺลกกาเล อนาปาน สติกมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วิเวกฏฺฐานํ คณฺหิ. ตทา เชตวนคณาทโย อรหนฺต คณวํสาเยว. อปรภาเคเยว เตสํ สิสฺสานุสิสฺสปรมฺปราสุ เกจิ ภิกฺขู สิรจฺฉาทนํ นานาวณฺณปฺปฏิมณฺฑิตญฺจ ตาลวณฺฏํ คเหตฺวา อาจารวิการํ อาปชฺชึสุ. 三藏法幢长老在年老时，修习安般念业处，进入森林，选择僻静之处。当时，祇陀林僧团等都还是阿罗汉僧团的族系。但在后来的弟子代代相传中，他们的一些比丘拿了头巾以及用各种颜色装饰的棕榈叶扇，做出了行为失常的举动。 กลิยุเค เอกวสฺสาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต อุกฺกํสิโก นาม ราชา วิหารํ การาเปตฺวา ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส วรพาหุตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส มหารตนากรสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. 在迦梨时代(Kaliyuga)第一千零一年，乌坎西卡王(Ukkaṃsika)建造了一座精舍，并将其赠予三藏法幢长老的弟子——瓦拉巴胡长老(Varabāhu)的弟子——大宝藏长老(Mahāratanākara)。 โส จ มหารตนากรตฺเถโร อุกฺกํสิกรญฺโญ สิริสุธมฺมราชามหาธิปตีติ นามลญฺฉํ ฉนฺทาลงฺการสทฺทเนตฺติ นเยหิ อลงฺกริตฺวา ทสฺสิตํ รชินฺทราชนามาภิเธยฺยาทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสิ. 彼大宝藏长老造了一部名为《王中王名义明灯》(Rajindarājanāmābhidheyyādīpani)的典籍，书中以韵律、修辞、语法等方法，庄严地阐释了乌坎西卡王(Ukkaṃsika)的尊号“吉祥善法大王”(Sirisudhammarājāmahādhipati)。 ตญฺจ คนฺถํ ปริวิโสธนตฺถาย ติโรปพฺพตาภิเธยฺยสฺส มหาเถรสฺส นิยฺยาเทสิ. ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูเตสุ [Pg.116] มหารฏฺฐคามวาสีสุ ตีสุ ภาติกตฺเถเรสุ เชฏฺโฐ ตึสคุหาสุวสนฺโต ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. สตฺววราชา จ ตสฺมึ เถเร อติวิย ปสนฺโน อโหสิ. ญฺโญงฺกรมิ นามกสฺส รญฺโญ กาเลปิ จูฬปิตา เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ. อุกฺกํสิกรญฺโญ กาเลปิ มงฺควํนามเก ปพฺพเต วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ. 为了校订此典籍，他将其托付给名为提罗巴瓦塔(Tiropabbata)的大长老。在三藏法幢(Tisāsanadhaja)长老的弟子中，有三位住在大国村的兄弟长老，其中年长者住在三十窟(Tiṃsaguhāsu)，教授教理后便安住下来。萨特瓦拉王(Satvavarājā)对这位长老极为信奉。在尼翁卡拉米王(Ññoṅkarami)时期，长老的叔父建造了一座精舍并供养给他。在乌坎西卡王(Ukkaṃsika)时期，又在曼伽瓦纳山(Maṅgavaṃna)上建造了一座精舍并供养给他。 เตสุ มหารฏฺฐคามวาสิตฺเถเรสุ มชฺฌิมตฺเถโรปิ ติสาสนธชตฺเถรสฺส เชฏฺฐภาติกตฺเถรสฺส จ นิวาสฏฺฐานภูเต เชตวนวิหาเรเยว คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. กนิฏฺฐตฺเถโรปิ เตสํ นิวาสฏฺฐานภูเตสุเยว วิหาเรสุ คนฺถํ วาเจตฺวา นิสีทิ. เอตฺถ จ ติสาสนธชตฺเถโร นาม ลชฺชิอลชฺชิวเสน ทุพฺพิโธ. ยถาวุตฺตตฺเถโร ปน ลชฺชีเย วาติ ทฏฺฐพฺโพ. อลชฺชี ปน อิมสฺมึ เถรปรมฺปราทสฺสเน น อิจฺฉิ ตพฺโพ. อลชฺชีภูตสฺส ปน ติสาสนธชตฺเถรสฺส วตฺถุํ อิธ อวตฺวา อชฺฌุเปกฺขิสฺสาม, ปโยชนาภาวา คนฺถสฺส จ ปปญฺจูปคมนตฺตาติ. 那些住在大国村的长老中，中间的长老也在三藏法幢长老及其兄长长老所居住的祇陀林精舍研习教理后安住下来。最年少的长老也在他们所居住的那些精舍中研习教理后安住下来。此处，三藏法幢长老有具惭与无惭二种。当知，如前所述的长老是具惭者。在此长老传承的记述中，不应纳入无惭者。至于无惭的三藏法幢长老之事，因无必要且会使典籍繁复，故于此舍而不述。 โยคิรงฺค นามกสฺส รญฺโญ กาเล เชยฺยปุเร สุวณฺณคุหวาสี มหาเถโร ทกฺขิณารามวิหารวาสี มหาเถโร จตุภูมิกวิหารวาสี มหาเถโร โตงฺคภีลู วิหารวาสี มหาเถโร จ ติสาสนธชมหาเถรสฺส สทฺธิวิหาริกาเยว. เตสํ ปน วตฺถุมฺปิ คนฺถวิตฺถารภเยน น วทาม. ลชฺชิคณวํสิกา เอเตติ วิชานนเมว เหตฺถ ปมาณนฺติ. 瑜伽兰伽王(Yogiraṅga)在位时，于杰亚布拉城(Jeyyapura)，有住金窟(Suvaṇṇaguhā)大长老、住南园寺(Dakkhiṇārāma)大长老、住四层寺(Catubhūmika)大长老及住通伽毗卢寺(Toṅgabhīlū)大长老，他们皆是三藏法幢大长老的亲传弟子。然因恐典籍冗长，于此不述其事。于此，当知他们是具惭僧团的传承者，以此为准。 กลิยุเค เอกสฏฺฐาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ชุณฺหปกฺขทุติยทิวเส สุกฺกวาเร รตนปูรนครํ ทุติยํ มาเปตฺวา ญฺโญคีรงฺค นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. สีหสูรธมฺมราชาติปิ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. โตจภีลู วิหารวาสีมหาเถรํ [Pg.117] อุทฺทิสฺส จตุภูมิกวิหารํ การาเปสิ. จตฺตาริ มหามุนิเจติยานิปิ การาเปสิ. วิหาร เจติเยสุ อนิฏฺฐิเตสุเยว สินฺนีนครํ นิกฺขมิตฺวา ตตฺถ เวรํ วูปสมาเปตฺวา ปจฺจาคตกาเล สงฺขารสภาวํ อนติกฺกมนโต ทิวงฺคโต อโหสิ. อโหวต สงฺขารธมฺมาติ. โหนฺติ เจตฺถ,– 迦利时代(Kaliyuga)第九百六十一年，法古那月(Phagguna)白分第二天周五，一位名叫尼奥吉兰伽(Ññogīraṅga)的国王兴建了第二座拉达那布拉城(Ratanapūra)并治理国事。他也接受了“狮勇法王”(Sīhasūradhammarājā)的尊号。他为住兜伽毗卢寺(Tocabhīlū)大长老兴建了四层寺，亦兴建了四座大牟尼塔。在寺院与佛塔尚未完工时，他前往辛尼城(Sinnī)，于彼处平息敌意后，在返回途中，因未能超越诸行之性而逝世。呜呼，诸行之法！此中有偈：— เสยฺยถา วาณิชานํว, ฆรโคฬิกรูปกํ; ตํตํทิสํ ภมิตฺวาว, สีสํ ฐเปติ อุตฺตรํ; 犹如商旅之罗盘，虽于诸方旋转，终将头指于北方； เอวํ โลกมฺหิ สตฺตา จ, สนฺธิจุตีนมนฺตเร; ยถา ตถา ภมิตฺวาว, อนฺเต ฐเปนฺติ สนฺตนุนฺติ; 世间众生亦如是，于生死流转间，虽于诸趣轮回，终究奠定其相续。 กลิยุเค สตฺตสฏฺฐาธิเก นววสฺสสเต ผคฺคุนมาสสฺส กาฬปกฺขเตรสมิยํ ตสฺส เชฏฺฐปุตฺโต ปิตุ สนฺตกํ รชฺชํ คณฺหิ. มหาธมฺมราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ กาเล อนิฏฺฐิตานิ เจติยานิ ปุน การาเปสิ. จตุภูมิกวิหารญฺจ นิฏฺฐํ คมาเปตฺวา โตวิภีลู มหาเถรสฺส ปรโลกํ คนฺตฺวา อวิชฺชมานตาย จตุภูมิกวิหารวาสี มหาเถรสฺส ทสฺสามีติ อนฺเตปุรํ ปกฺโกสาเปสิ. เถโร ทฺเว วารานิ ปกฺโกสิยมาโนปิ นาคจฺฉิ. ตติย วาเร ปน พหู สทฺธิวิหาริกา อนฺเตปุรํ คนฺตฺวา ปวิสถ, น หิ สกฺกา รญฺญา ปกฺโกสิเต ปฏิกฺขิปิตุนฺติ อาหํสุ. 迦利时代第九百六十七年，法古那月(Phagguna)黑分第十三日，其长子继承父王之位，亦接受了“大法王”(Mahādhammarāja)的尊号。他将父亲在世时未完工的佛塔重新修建。他完成了四层精舍，因兜毗卢(Tovibhīlū)大长老已逝，便召请住四层寺的大长老入宫，说道：“我欲将此四层精舍供养于您。”长老虽经两次召请，亦未前来。至第三次，众多亲传弟子劝请道：“请您入宫吧，国王的召请是无法拒绝的。” อถ เถโร เอวมาห,- อหํ อาวุโส รฏฺฐปีฬนปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิตุํ น อิจฺฉามิ, เอวมฺปิ สเจ ตุมฺเห อิจฺฉถ รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตุํ, เอวํ สติ อิทานิ รญฺโญ สนฺติกํ อหํ คมิสฺสามีติ อนฺเตปุรํ ปาวิสิ. ปวิสิตฺวา รญฺญา สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา อยํ วิหาโร อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ อสปฺปาโยติ ปฏิกฺขิปิ. เอวํ ปน ภนฺเต สติ ตสฺมึ วิหาเร นิสีทิยมานํ เถรํ อุปทิสฺสถาติ[Pg.118]. ขณิตฺติปาทวิหารวาสี มหาราช เถโร ปริยตฺติวิสฺสารโท สิกฺขากาโม, ตสฺส ทาตุํ วฏฺฏตีติ. อถ ราชา ตสฺส วิหารํ อทาสิ. มหาสงฺฆนาโถติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. โส ตตฺถ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. 于是长老说道：“贤友们，我不愿食用压迫国民而得的供养。即便如此，若你们希望我去见国王，那么我现在便去。”说完便进入王宫。入宫后与国王交谈，并以“此精舍不适宜于林住比丘”为由而回绝了。国王说：“尊者，既然如此，那么请您为那座精舍推荐一位适合安住的长老吧。”长老答道：“大王，住掘足(Khaṇittipāda)精舍的长老，他精通教理，乐于学处，将精舍供养给他方为适宜。”于是国王便将那座精舍供养给他，还赐予“大僧伽主”(Mahāsaṅghanātha)的尊号。他就在那里教授教理并安住下来。 ตสฺส ปน วิหารสฺส ปริวารภูเตสุ จตฺตาลีสาย วิหาเรสุ อุตฺตราย อนุทิสาย เอกสฺมึ วิหาเร วสนฺโต วราภิสงฺฆนาโถ นาม เถโร มณิกุณฺฑลวตฺถุํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. ปจฺฉิมาย อนุทิสาย เอกสฺมึ วิหาเร วสนฺโต เอโก เถโร สตฺตราชธมฺมวตฺถุํ อกาสิ. 在那座精舍的四十座附属精舍中，于北隅的一座精舍里，住着一位名为“胜上僧伽主”(Varābhisaṅghanātha)的长老，他用缅甸语创作了《宝珠耳环事》(Maṇikuṇḍalavatthu)。于西隅的一座精舍里，住着一位长老，他创作了《七王法事》(Sattarājadhammavatthu)。 ตสฺมิญฺจ กาเล ภามองฺกฺโย อาจารองฺกฺโยติ ทฺวินฺนํ ภิกฺขูนญฺจ โลกธมฺเมสุ เฉกตาย ทฺเว วิหาเร กตฺวา อทาสิ. เต ปน ทฺเว เถรา เวทสตฺถโกวิทา, ปริยตฺติปฏิปตฺตีสุ ปน มนฺทา, รามญฺญรฏฺฐโต อาคตา. เต ปน เถรปรมฺปราย น คณนฺติ โปราณา. 那时，国王因婆罗门安乔(Bhāmaaṅkyo)与阿阇梨安乔(Ācāraaṅkyo)两位比丘擅长世间法，便建造了两座精舍供养给他们。但这两位长老虽精通吠陀论典，于教理与行持上却迟钝。他们是从孟国来的。古人不将他们计入长老传承之中。 กลิยุเค ติสตฺตตาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต มหามุนิเจติยสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค จตฺตาโร วิหาเร การาเปตฺวา จตุนฺนํ เถรานํ อทาสิ. เต จ เถรา ตตฺถ นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. 到了迦利时代九百七十三年，国王于大牟尼(Mahāmuni)塔东方兴建了四座精舍，供养给四位长老。那些长老便在那里安住，护持教法。 ตสฺมึเยว กาเล พทรวนวาสี นาม เอโกปิ เถโร อตฺถิ. โสปิ ปริยตฺติวิสารโท ฉปฺปทวํสิโก. โส จ เถโร ยาวชีวํ ยถาพลํ สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ทุติยภเว จลงฺคนคเร เอกิสฺสา อิตฺถิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. ทสมาสจฺจเยน กลิยุเค จตฺตาลีสาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต พุธวาเร วิชายิตฺวา เตรสวสฺสิกกาเล สาสเน ปพฺพชิตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิ. สิริเขตฺตนครินฺโท ราชา สิริเขตฺตนครํ อาเนตฺวา สิริเขตฺตนคเร สามเณโรติ นาเมน ปากโฏ หุตฺวา กลิยุเค จตุปณฺณาสาธิเก [Pg.119] นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ปนฺนรสวสฺสิกกาเล เวสฺสนฺตรชาภกํ กพฺยาลงฺการวเสน พนฺธิ. ปริปุณฺณวีสติวสฺสกาเล สิริเขตฺตนคเรเยว สิริเขตฺตนครินฺโท เวรวิชโย นาม ราชา อนุคฺคเหตฺวา อุปสมฺปทภูมิยํ ปติฏฺฐาติ. ปจฺฉิมปกฺขาธิโก นาม ราชา สิริเขตฺตนครํ อตฺตโน หตฺถคตํ อกาสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ตํ เถรํ อาเนตฺวา รตนปูรนคเร วสาเปสิ. สูรกิตฺติ นาม รญฺโญ กนิฏฺฐภาติโก เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส เถรสฺส อทาสิ. ราชา จ ติปิฏกาลงฺกาโรติ นามลญฺฉํ อทาสิ. 那时，也有一位名叫“枣林住者”(Badaravanavāsī)的长老。他精通教理，属于六足(Chappada)传承。这位长老终其一生，尽力护持教法，于第二有在迦楞伽(Calaṅga)城投生于一位妇女胎中。十月期满后，于迦梨时代九百四十年周三出生。十三岁时，他在教法中出家，学习教理。室利差呾罗(Sirikhetta)城的国王将他带到室利差呾罗城，他在那里以“沙弥”之名而闻名。到了迦梨时代九百五十四年，当他十五岁时，他以诗庄严体创作了《韦桑达拉本生》。年满二十岁时，室利差呾罗城的国王韦罗毗阇耶(Veravijaya)在室利差呾罗城资助他，使他得受具足戒。后来，一位名叫西分主(Pacchimapakkhādhika)的国王将室利差呾罗城纳入自己手中。那时，他迎请这位长老到勒德那补罗(Ratanapūra)城安住。国王名为苏罗吉帝(Sūrakitti)的弟弟，在伊洛瓦底(Erāvatī)河边建造了一座四层精舍，供养给这位长老。国王也授予他“三藏庄严”(Tipiṭakālaṅkāra)的名号。 กลิยุเค วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ปุณฺณมิยํ สฏฺฐิวสฺสิโก หุตฺวา ติริยปพฺพตํ คนฺตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ. ทฺเว วสฺสาธิเก วสฺสสหสฺเส ราชา ตสฺมึ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อทาสิ. โส ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร สิริเขตฺตนคเร นวงฺคกนฺทเร ปตฺตลงฺกสฺส อตุลวํสตฺเถรสฺส วํสิโก. สิริเขตฺตนคเร นวงฺคกนฺทเร สุวณฺณวิหาเร วสนฺตสฺส เถรสฺส กิตฺติโฆโส สพฺพตฺถ ปตฺถริ. เชยฺยปุเร เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหาเร วสนกาเล อฏฺฐสาลินิยา อาทิโต วีสติ คาถานํ สํวณฺณนํ อกาสิ. สูรกิตฺตินามกสฺส กนิฏฺฐภาติกสฺส ยาจนมารพฺภ ยสวฑฺฒนวตฺถุญฺจ อกาสิ. ติริยปพฺพเต วสนกาเล วินยาลงฺการฏีกํ อกาสิ. ปจฺฉิมปกฺขาธิกรญฺโญ กาเล มหาสงฺฆนาถตฺเถรํ สงฺฆราชภาเว ฐเปสิ. โส จ สงฺฆราชา อติวิย ปริยตฺติ วิสารโท. ตสฺมิญฺจ กาเล รตนปูรนคเรปิ อริยาลงฺการตฺถโร นาม เอโก อตฺถิ. โส ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถเรน สมญฺญาณถาโม. วยสาปิ สมานวสฺสิกา. 到了迦梨时代一千年，在法古那(Phagguna)月满月日，他年届六十，前往底利耶(Tiriya)山安住于林野。到了一千零二年，国王在那里建造了一座精舍，供养给那位长老。这位三藏庄严长老，是室利差呾罗(Sirikhetta)城九曲洞(Navaṅgakandara)中，属钵多楞伽(Pattalaṅka)的阿多罗世系(Atulavaṃsa)长老之法脉传人。当这位长老住在室利差呾罗城九曲洞的金精舍(Suvaṇṇavihāra)时，他的声誉传遍各地。在住于制耶补罗(Jeyyapura)城伊洛瓦底(Erāvatī)河岸的四层精舍期间，他为《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)的开篇二十颂作了释义。又因名为苏罗吉帝(Sūrakitti)的国王之弟请求，他创作了《名增事》(Yasavaḍḍhanavatthu)。住在底利耶山期间，他创作了《律庄严疏》(Vinayālaṅkāraṭīkā)。西分主(Pacchimapakkhādhika)王在位时，任命大僧伽主(Mahāsaṅghanātha)长老为僧王(Saṅgharāja)。那位僧王于教理极为精通。那时，在勒德那补罗(Ratanapūra)城也有一位名叫圣庄严(Ariyālaṅkāra)的长老。他与三藏庄严长老的智力相等，年龄也相同。 เตสุ ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร คนฺถนฺตรพหุสฺสุตฏฺฐาเน [Pg.120] อธิโก, อริยาลงฺการตฺเถโร ปน ธาตุปจฺจยวิภาคฏฺฐาเน อธิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. ปจฺฉา ปน อุกฺกํสิกรญฺโญกาเล เตปิ ทฺเว เถรา รญฺโญ อาจริยา หุตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. เตสุ อริยาลงฺการตฺเถโร อปรภาเค กาลงฺกริตฺวา ตสฺส เถรสฺส สทฺธิวิหาริกสฺส ทุติยาริยาลงฺการตฺเถรสฺส ราชมณิจูฬเจติยสฺส สมีเป ทกฺขิณวนารามํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. 他们之中，三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)长老于经论博学处更为卓越，而圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老则于界与缘的分析处更为卓越，应如是了知。后来，在乌甘西柯(Ukkaṃsika)王时期，那两位长老成为国王的老师，扶持了教法。他们中的圣庄严长老之后去世，国王便为那位长老的弟子——第二圣庄严长老(Dutiyāriyālaṅkāratthera)，在王摩尼顶支提(Rājamaṇicūḷacetiya)附近建造了一座名为南林苑(Dakkhiṇavanārāma)的精舍并布施给他。 อุกฺกํสิโก นาม ราชา ปน สาสเน พหุปฺปกาโร. โส จ กลิยุเค ฉนวุตาธิเก นววสฺสสเต รชฺชํ ปตฺโต. รชฺชํ ปน ปตฺวา สิริธมฺมาโสกราชาวิย จตฺตาริ วสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา มุทฺธาภิเสกํ ปฏิคฺคเหตฺวา สิริสุธมฺม ราชามหาธิปตีติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. เอกสฺมึ ปน สมเย หํสาวตีนครํ คนฺตฺวา ตตฺถ นิสีทิ. อถ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน เอวมาหํสุ,- มรมฺมิกภิกฺขู นาม ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺถญฺญุโน นตฺถีติ. ตํ สุตฺวา ราชา จตุภูมิกวิหารวาสิตฺเถรสฺส สนฺติกํ สาสนํ เปเสสิ,-ตึสวสฺสิกา จตฺตาลีสวสฺสิกา วา ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺถญฺญุโน ภิกฺขู รามญฺญรฏฺฐํ มม สนฺติกํ เปเสถาติ. อถ จตุภูมิ กวิหารวาสิตฺเถโร ติปิฏกาลงฺการํ ติโลกาลงฺการํ ติสาสนาลงฺการญฺจ สทฺธึ ตึสมตฺเถหิ ภิกฺขูหิ เปเสสิ. หํสาวตีนครํ ปน ปตฺวา โมโธเจติยสฺส ปุรตฺถิมภาเค วิหาเร การาเปตฺวา เตสํ อทาสิ. 名为乌甘西柯(Ukkaṃsika)的国王对教法多有助益。他在迦梨时代九百九十六年登基。登基后，他像法阿育王一样，过了四年才接受灌顶，并接受了“吉祥善法大王”(Sirisudhamma Rājāmahādhipati)的称号。有一次，他前往汉沙瓦底(Haṃsāvatī)城并在那里停留。当时孟国居民这样说：“没有精通教理、通晓吠陀论典的缅族比丘。”国王听闻后，派遣使者至四层精舍(Catubhūmikavihāra)的住持长老处传旨：“请派遣三十岁或四十岁、精通教理及通晓吠陀论典的比丘到孟国我这里来。”于是四层精舍的住持长老派遣了三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)、三界庄严(Tilokālaṅkāra)、三教庄严(Tisāsanālaṅkāra)，以及三十位有德能的比丘一同前往。比丘们抵达汉沙瓦底城后，国王在摩都支提(Modhocetiya)东面为他们建造了精舍并作布施。 อุโปสถทิวเสสุ สุธมฺมสาลายํ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน ปริยตฺติโกวิเท เวทสตฺถญฺญุโน สนฺนิปาตาเปตฺวา เตหิ ตีหิ เถเรหิ สทฺธึ กถาสลฺลาปํ การาเปสิ. อถ รามญฺญรฏฺฐวาสิโน ภิกฺขู เอวมาหํสุ,– ปุพฺเพ ปน มยํ มรมฺมรฏฺเฐ ปริยตฺติโกวิทา เวทสตฺตญฺญุโน นตฺถีติ มญฺญาม, อิทานิ มรมฺมรฏฺฐวาสิโน อติวิย ปริยตฺติ โกวิทา [Pg.121] เวทสตฺถญฺญุโนติ. อปรภาเค กลิยุเค ฉนวุตาธิเก นววสฺสสเต สมฺปตฺเต ราชา รตนปูรนครํ ปจฺจาคจฺฉิ. 在布萨日，国王在善法堂(Sudhammasālā)召集孟国精通教理、通晓吠陀论典的比丘，让他们与那三位长老一起进行法义讨论。于是，孟国的比丘们说道：“以前我们认为缅族国(Marammaraṭṭha)没有精通教理和吠陀论典的比丘，现在才知道缅族国的比丘们于此极为精通。”之后，在迦梨时代九百九十六年时，国王返回了勒德那补罗(Ratanapūra)城。 เตปิ เถรา ปจฺจาคนฺตุกามา รามญฺญรฏฺเฐ ปธานภูตสฺส ติโลกครูติ นามเธยฺยสฺส มหาเถรสฺส สนฺติกํ วนฺทนตฺถาย อคมํสุ. 那些长老们想要返回，便前往礼敬孟国名为“三界导师”(Tilokagaru)的首席大长老。 ตทา ติโลกครุตฺเถโรปิ เตหิ สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา เอวมาห,-ตุมฺเหสุ ปน ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร ปฐมํ อาวาสวิหารํ ลภิสฺสตีติ. กสฺมา ปน ภนฺเต เอวม โวจาติ วุตฺเต อยํ ปน ปิณฺฑาย จรนฺโตปิ อนฺตรามคฺเค เวฬุเวตฺตาทีนิ ลภิตฺวา คเหตฺวา วิหาเร ปฏิสงฺขรณํ อกาสิ, ตสฺมาหํ เอวํ วทามิ, โลเก วิหาเร ปฏิสงฺขรณสีลา ภิกฺขู สีฆเมว อาวาสวิหารํ ลภนฺตีติ หิ โปราณตฺเถรา อาหํสูติ อาห. 那时，三界导师长老(Tilokaguru-thera)与他们交谈后这样说道：“你们之中，三藏庄严长老(Tipiṭakālaṅkāra-thera)将首先获得住所精舍。”当被问及“尊者，为何如此说”时，他解释道：“这位长老即使在托钵时，也会在路途中获得竹子、藤条等物，带回精舍进行修缮，因此我如此说。古昔长老们曾说：‘世间有修缮精舍习惯的比丘，很快就能获得住所精舍。’” เตปิ รตนปูรนครํ ปจฺจาคจฺฉึสุ. ติโลกครุตฺเถรสฺส วจนานุรูปเมว ติปิฏกาลงฺการตฺเถโร สพฺพปฐมํ อาวาสวิหารํ ลภีติ. 他们回到了拉达那布拉(Ratanapūra)城。正如三界导师长老所言，三藏庄严长老最先获得了住所精舍。 กลิยุเค ปน นววสฺสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต รญฺโญ กนิฏฺโฐ กาลมกาสิ. อถํ รญฺโญ ปุตฺโต อุจฺจนครโภชโก พาลชเนหิ สนฺถวํ กตฺวา เตสํ วจนํ อาทิยิตฺวา ปจฺจูสกาเล ปิตรํ ฆาเตตุกาโม อนฺเตปุรํ สหสา ปาวิสิ. 在迦梨时代(Kaliyuga)一千零九年到来时，国王的弟弟去世了。于是，国王的儿子，即邬禅那伽罗(Uccanagara)的长官，与一些愚人结交，听从他们的话，在黎明时分突然闯入内宫，企图杀害他的父亲。 ราชาว อนคฺฆํ มุทฺทิกํ คเหตฺวา นนฺทเชยฺเยน นาม อมจฺเจน ราชโยเธน นาม อมจฺเจนจ สทฺธึ อญฺญตรเวเสน นครโต นิกฺขมิตฺวา รชตวาลุกนทึ สมฺปตฺโต. 国王拿着一枚无价的戒指，与名为难陀耆耶(Nandajeyya)的大臣和名为罗阇由达(Rājayodha)的大臣一起，乔装打扮后出城，到达了银沙河(Rajatavāluka)。 ตสฺมิญฺจ กาเล เอโก สามเณโร มาตาปิตูนํ เคเห ปิณฺฑปาตํ อาเนสฺสามีติ ขุทฺทกนาวาย นทิยํ อาคจฺฉิ. อถ [Pg.122] ตํ สามเณรํ ทิสฺวา ราชา เอวมาห,- อมฺเห ภนฺเต ปรตีรํ นาวาย อาเนหีติ. สามเณโร จ อาห,-สเจ อุปาสก ตุมฺเห ปรตีรํ อาเนยฺยํ, ภตฺตกาลํ อติกฺกเมยฺยนฺติ. อถ ราชา อมฺเหเยว สีฆํ อาเนหิ, อิมํ มุทฺทิกํ ทสฺสามีติ อสฺสาเสตฺวา อาเนตุํ โอกาสํ ยาจิ. อถ สามเณโร การุญฺญปฺปตฺตํ วจนํ สุตฺวา ปรตีรํ อาเนสิ. 那时，有一位沙弥想：“我将为父母送去斋食。”便乘小船来到河上。国王看见那位沙弥，便说：“尊者，请用船载我们到对岸。”沙弥回答：“优婆塞，如果我载你们到对岸，就会错过用餐时间。”于是国王安慰他说：“你快点载我们过去，我会给你这枚戒指。”并请求他载送。沙弥听了这番引人怜悯的话语，便将他们渡到了对岸。 อถ จตุภูมิกวิหารํ ปตฺวา ตสฺมึ วิหาเร เถรสฺส สพฺพมฺปิ การณํ อาโรเจตฺวา เอวมาห,-สเจ ภนฺเต อมฺเห คณฺหิตุํ อาคจฺฉยฺย, เต นิวาเรถาติ. เถโรจ มยํ มหาราช สมณา น สกฺกา เอวํ นิวาเรตุํ, เอวมฺปิ เอโก อุปาโย อตฺถิ,-นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน คิหิกมฺเมสุ อติวิย เฉโก, ตํ ปกฺโกเสตฺวา การณํ จินฺเตตุํ ยุตฺตนฺติ. อถ ตํ ปกฺโกเสตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ราชา อิทมโว จ,- สเจ ภนฺเต อมฺเห คณฺหิตุํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อถ เกนจิเทว อุปาเยน เต นิวาเรถาติ. อถ โส เถโร เอวมาห,-เตน หิ มหาราช มา กิญฺจิ โสจิ มาภายิ วิหารมชฺเฌ สิริคพฺภํ ปวิสิตฺวา นิสีทถาติ วตฺวา ปิณฺฑาย อจรนฺเต ภิกฺขุสามเณเร สนฺนิปาตาเปตฺวา วิสุํ วิสุํ ทณฺฑหตฺถา หุตฺวา เอกสฺสปิ ปุริสสฺส วิหารํ ปวิสิตุํ โอกาสํ มา เทถาติ วตฺวา เสนํวิย พฺยูเหสิ. สามนฺตวิหาเรสุปิ วสนฺเต ภิกฺขุสามเณเร ปกฺโกสิ. ตทา กิร อาคนฺตฺวา สนฺนิปาตานํ ภิกฺขุสามเณรานํ อติเรกสหสฺสมตฺตํ อโหสิ. เถโร เต วิหาเร ทฺวารโกฏฺฐเกสุ อาคตมคฺเค จ วิสุํ วิสุํ ทณฺฑหตฺถา หุตฺวา อารกฺขณตฺถาย ฐเปสิ, ยถา วฑฺฒกี สูกโร พฺยคฺฆสฺส นิวารณตฺถาย วิสุํ วิสุํ สูกเร สํวิธาย ฐเปสีติ. อถ ปุตฺตสฺส โยธาปิ ราชานํ คเหตุํ น สกฺกา, ภิกฺขุ สามเณรานํ [Pg.123] คารววเสน พลกฺกาเรน มาเรตฺวา ปวิสิตุํ น วิสหนฺติ, ภิกฺขุ สามเณรานํ พาหุลฺลตาย จ. 于是，他到达四层精舍(Catubhūmika-vihāra)，向该精舍的长老禀报了所有事由，说道：“尊者，如果他们来抓我们，请阻止他们。”长老说：“大王，我们是沙门，不能这样阻止。不过有一个方法——住在坐精舍(Nisinna-vihāra)的长老对世俗事务非常精通，应该召他来商议对策。”于是，国王召来那位长老，告知此事，说道：“尊者，如果他们来抓我们，请务必想个办法阻止他们。”那位长老便说：“既然如此，大王不必忧愁，不要害怕，请进入精舍中央的宝室坐下。”说完，便召集未去托钵的比丘和沙弥，让他们各自手持棍棒，不给任何人进入精舍的机会，如军队般部署。他又召集了住在附近精舍的比丘和沙弥。据说，当时前来集会的比丘和沙弥超过一千人。长老让他们在精舍的门楼和来路上，各自手持棍棒，为了守护而站立，就像木匠为了防止老虎而分别布置木桩一样。于是，王子的士兵们无法抓到国王，因为他们对比丘和沙弥心怀敬意，不敢强行杀戮闯入，也因为比丘和沙弥人数众多。 ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร อสฺสยุชมาสสฺส กาฬปกฺขปญฺจมิโต ยาว กตฺติกมาสสฺส กาฬปกฺขปญฺจมี วิหาเรเยว ราชา นิลียิตฺวา นิสีทิ. อถ อนฺเตปุรวาสิกา อมจฺจา ปุตฺตํ อปเนตฺวา ราชานํ อาเนตฺวา รชฺเช ฐเปสุํ. ราชา จ ปุน รชฺชํ ปตฺวา วิหาเร นิสินฺนกาเล มา ภายิ มหาราช ตฺวํ ชิเนสฺสตีติ รญฺโญ อาโรเจนฺตสฺส เวทสตฺถญฺญุโน เอกสฺส ภิกฺขุสฺส จญฺญิงฺขุเจติยสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. ธมฺมนนฺทราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. ตสฺส ปน วิชาตฏฺฐานภูตํ คามํ นิสฺสาย มรมฺมโวหาเรน ‘เย เน นา เส ยาํ ว’ อิติ สมญฺญา อโหสิ. 就在那一年，从阿输陀月(Assayuja)黑分第五日至迦刺底迦月(Kattika)黑分第五日，国王一直藏身于精舍中。之后，后宫眷属与大臣们废黜了王子，迎回国王，立其为王。国王重获王位后，忆起先前在精舍时，有一位精通吠陀论典(vedasattha)的比丘曾向他禀告：“大王，不要害怕，您必将胜利。”于是，国王在象鼻塔(Caññiṅkhucetiya)附近建造了一座精舍，布施给那位比丘，并赐予“法难陀王师”(Dhammanandarājaguru)的名号。而那座精舍所在的村庄，依缅甸语的称呼，其名为“耶内那塞耶姆瓦”。 ราชา จ ปุน รชฺชํ ปตฺวา ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร กตฺติกมาสสฺส กาฬปกฺขจุทฺทสมิยํ สพฺเพปิ มหาเถเร นิมนฺเตตฺวา ราชเคหํ ปเวเสตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. อถ ราชา เอวมาห,-จตุภูมิกวิหารวาสิตฺเถโร สมฺปรายิกตฺถาวโห อาจริโย, นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน ทิฏฺฐธมฺมิกตฺถาวโหติ เอวํ ราชาวํเส วุตฺตํ. โปราณโปตฺถเกสุ ปน จตุภูมิกวิหาร วาสิตฺเถโร เอกนฺตสมโณ อาจริโย, นิสินฺนวิหารวาสิตฺเถโร ปน โยธารโห โยธกมฺเม เฉโกติ ราชา อหาติ วุตฺตํ. ราชา กิร สมฺปรายิกตฺถํ อนุเปกฺขิตฺวา ทินฺนกาเล นิสินฺนวิหารตฺเถรสฺส น อทาสิ, กทาจิ กทาจิ ปน ทิฏฺฐธมฺมิกตฺถํ อนุปฺเปกฺขิตฺวา ตสฺส วิสุํ อทาสีติ. เอตฺถ จ ยสฺมา นิสินฺนวิหาร วาสิตฺเถโร รญฺโญ ภีเยหิ นิวารณตฺถาย อารกฺขํ อกาสิ, น ปเรสํ วิเหฐนตฺถาย, อาณตฺติกปฺปโยคา จ น ทิสฺสติ, ตสฺมา นตฺถิ อาปตฺติโทโส. สทฺธาติสฺสรญฺโญ ภเยหิ [Pg.124] นิวารณตฺถํ อรหนฺเตหิ เถเรหิ กตปฺปโยโควิย ทฏฺฐพฺโพ. 国王重获王位后，于同年迦刺底迦月黑分第十四日，邀请所有大长老进入王宫，以饮食供养。之后，国王如是说：“四层精舍的长老是带来后世利益的导师，而坐精舍的长老则是带来现世利益的。”《王统记》(Rājāvaṃsa)中如是记载。然而，在古籍中则记载，国王曾说：“四层精舍的长老是专一的沙门导师，而坐精舍的长老则堪为战士，精通战事。”据说，国王在布施时，若不考虑后世利益，便不布施给坐精舍的长老；但有时，当他考虑到现世利益时，则会另外单独布施给他。于此，由于坐精舍的长老为国王提供守护，是为了防止其恐惧，而非为了伤害他人，且未见有教唆之行，是故没有犯戒之过。当知此事，犹如为防护信帝须王(Saddhātissa)之恐惧，诸阿罗汉长老所采取的措施一般。 จตุภูมิกวิหาร วาสิตฺเถโร ปน ขณิตฺติปาทคาเม ชาโต, อริมทฺทนปุเร อรหนฺตตฺเถรคณปฺปภโว, ยตฺถ กตฺถจิ คนฺตฺวา อญฺเญสํ ภิกฺขูนํ อาจารํ ยถาภูตํ ชานิตฺวา เตหิ จตุปจฺจยสมฺโภโค น กภปุพฺโพ, อนฺตมโส อุทกมฺปิ น ปิวิตปุพฺโพ, ตํตํฏฺฐานมฺปิ จมฺมขณฺฑํ คเหตฺวาเยว คมนสีโล. อุกฺกํสิกราชา ปน สิริเขตฺตนคเร ทฺวตฺตโปงฺกรญฺญา การาวิตเจติยสณฺฐานํ คเหตฺวา ราชมณิจูฬํ นาม เจติยํ อกาสิ. ตํ ปน เจติยํ ปริมณฺฑลโต ติหตฺถสตปฺปมาณํ, อุพฺเพธโตปิ เอตฺตกเมว. ตสฺส ปน เจติยสฺส จตูสุ ปสฺเสสุ จตฺตาโร วิหาเรปิ การาเปสิ, ปุรตฺถิมปสฺเส ปุพฺพวนาราโม นาม วิหาโร, ทกฺขิณปสฺเส ปน ทกฺขิณวนาราโม นาม, ปจฺฉิมปสฺเส ปจฺฉิมวนาราโม นาม, อุตฺตรปสฺเส อุตฺตรวนาราโม นาม. เตสุ จตูสุ วิหาเรสุ อุตฺตรวนาราโม นาม วิหาโร อสนิปาภคฺคินา ฑยฺหิตฺวา วินสฺสิ. อวเสเส ปน ตโย วิหาเร ปริยตฺติโกวิทานํ ติณฺณํ มหาเถรานํ อทาสิ. นาม ลญฺฉมฺปิ เตสํ อทาสิ. ปจฺฉิมสฺส รญฺโญ กาเลเยว อุตฺตรปสฺเส วิหารํ การาเปสิ. 住在四层精舍(Catubhūmikavihāra)的长老出生于锄足村(Khaṇittipādagāma)，源自阿利摩陀那城(Arimaddanapura)的阿罗汉长老僧团。他无论去往何处，都会如实了解其他比丘的行持，但从未与他们共用四资具，乃至未曾共饮过水，并且习惯于带着一块皮革行走。而乌迦ṃ西迦王(Ukkaṃsikarājā)则在室利差呾罗城(Sirikhettanagara)，仿照陀德蓬王(Dvattapoṅ)所造佛塔的形制，建造了一座名为“王宝髻”(Rājamaṇicūḷa)的佛塔。该佛塔周长与高度均为三百肘。国王还在佛塔的四方各自建造了四座精舍：东面的名为东林园寺(Pubbavanārāma)，南面的名为南林园寺(Dakkhiṇavanārāma)，西面的名为西林园寺(Pacchimavanārāma)，北面的名为北林园寺(Uttaravanārāma)。在这四座精舍中，北林园寺遭雷击而烧毁。国王将其余三座精舍布施给了三位精通教理的大长老，并赐予他们名号。在后一位国王的时代，又在北面重建了精舍。 ตสฺมึ ปน เจติเย ฉตฺตํ อนาโรเปตฺวาเยว โส ราชา ทิวงฺคโต. เตสุ ปน จตูสุ วิหาเรสุ นิสินฺนานํ เถรานํ ทกฺขิณวนารามวิหารวาสีมหาเถโร กจฺจายนคนฺถสฺส อตฺถํ ฉพฺพิเธหิ สํวณฺณนานเยหิ อลงฺกริตฺวา มรมฺมภาสาย สํวณฺเณสิ. ปจฺฉิมวนารามวิหาร วาสิตฺเถโร ปน นฺยาสสฺส สํวณฺณนํ ฉหิ นเยหิ อลงฺกริตฺวา อกาสิ. 然而，那位国王未及在该佛塔上安立伞盖便已驾崩。当时，在安住于那四座精舍的长老中，住在南林园寺的大长老，以六种释义之法庄严《迦旃延文法》之义，并以缅甸语作了释义。而住在西林园寺的长老，则以六种方法庄严并完成了对《尼亚萨》(Nyāsa)的释义。 กลิยุเค ปน ทสวสฺสาธิเก สหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส [Pg.125] รญฺโญ ปุตฺโต สิรินนฺทสุธมฺมราชาปวราธีปติ รชฺชํ กาเรสิ. ปิตุโน ราชเคหํ ภินฺทิตฺวา วิหารํ การาเปตฺวา ติโลกาลงฺการสฺส นาม มหาเถรสฺส อทาสิ. ติโลกาลงฺการตฺเถโร จ นาม ติปิฏกาลงฺการตฺเถเรน สมญฺญาณถามสฺส อริยาลงฺการตฺเถรสฺส สิสฺโสติ ทฏฺฐพฺโพ. อยญฺจตฺโถ เหฏฺฐา ทสฺสิโต. เชยฺยปุเร จตุภูมิกอตุลวิหารํ การาเปตฺวา ทาฏฺฐานาคราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ. โส จ เถโร นิรุตฺติสารมญฺชูสํ นาม นฺยาสสํวณฺณนํ อกาสี. 迦梨时代(Kaliyuga)一千零一十年时，那位国王的儿子尸利难陀·善法王·胜主(Sirinandasudhammarājāpavarādhipati)登基为王。他拆毁父王的宫殿，建造精舍，施予名为“三界庄严”(Tilokālaṅkāra)的大长老。当知，这位三界庄严长老是圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老的弟子，而圣庄严长老与三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)长老有同等的智慧与力量。此义已在下文说明。他又在胜城(Jeyyapura)建造四层无譬精舍，施予象牙城王师(Dāṭṭhānāgarājaguru)长老。这位长老撰写了名为《词语精要宝匣》(Niruttisāramañjūsā)的《尼亚萨》释义。 กลิยุเค ทฺวาทสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส โสตาปนฺนา นาม อารกฺขเทวตา อญฺญตฺถ คมิสฺสามาติ อาหํสูติ นครา สุปินํ ปสฺสนฺตา หุตฺวา พหูสนฺนิปติตฺวา เทวปูชํ อกํสุ. เทวตานํ ปน สงฺกมนํ นาม นตฺถิ, ปุพฺพนิมิตฺตเมวตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 在迦梨时代(Kaliyuga)一千零一十二年到来时，在颇勒古拏月(Phaggunamāsa)，名为“入流”(Sotāpanna)的守护神们说：“我们将前往别处。”城里的人们梦见此事，于是聚集起来举行天神祭。当知，天神并无迁徙之事，此应被视为预兆而已。 ตสฺมิญฺจ กาเล จินรญฺโญ โยธา อาคนฺตฺวา มรมฺมรฏฺฐํ ทูเสสุํ. สาสนํ อพฺภปฺปฏิจฺฉนฺโน วิย จนฺโท ทุพฺพลํ อโหสิ. 那时，支那(Cīna)国王的军队前来，侵扰了缅甸(Maramma)国。正法如同被云遮蔽的月亮，变得衰弱。 กลิยุเค เตวีสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ กนิฏฺโฐ มหาปวรธมฺมราชาโลกาธิปติ นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล โลกสงฺเกตวเสน ปุญฺญํ มนฺทํ ภวิสฺสตีติ เวทสตฺถญฺญูหิ อาโรจิตตฺตา โลกสงฺเกตวเสเนว อภินวปุญฺญุปฺปาทนตฺถํ ขนฺธวารเคหํ การาเปตฺวา ตาวกาลิกวเสน สงฺกมิตฺวา นิสีทิ. ตโต อปรภาเค อุตฺตรเคหํ ภินฺทิตฺวา ตสฺมึเยว ฐาเน วิหารํ การาเปตฺวา เอกสฺส มหาเถรสฺส อทาสิ. 在迦梨时代(Kaliyuga)一千零二十三年到来时，那位国王的弟弟，名为“大胜法王世间主”(Mahāpavaradhammarājālokādhipati)者，登基为王。那时，因通晓吠陀(Veda)论典的智者宣告：‘依世间之兆，福德将会衰减’，国王便依世间之兆，为生起新的福德，命人建造营帐(khandhavārageha)，暂时迁居于彼。此后，他又拆毁北屋，于原址建造精舍，施予一位大长老。 ทกฺขิณเคหํ ปน นครสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค วิหารํ การาเปตฺวา อคฺคณมฺมาลงฺการตฺเถรสฺส อทาสิ. โส จ เถโร กจฺจายนคนฺถสฺสเจว อภิธมฺมตฺถสงฺคหสฺส จ มาติกาธาตุกถายมกปฏฺฐานานญฺจ [Pg.126] อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ. 又在城的东部，将南屋建成精舍，施予胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老。那位长老用缅甸语诠释了《迦旃延(Kaccāyana)文法》、《阿毗达摩摄义论》(Abhidhammatthasaṅgaha)，以及《论母》(Mātikā)、《界说》(Dhātukathā)、《双对论》(Yamaka)和《发趣论》(Paṭṭhāna)的义理。 อุปราชา จ มหาเสตุโน ปมุเข ฐาเน โสวณฺณมยวิหารํ การาเปตฺวา อุตฺตรเคหวิหาร วาสิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิกสฺส ชินารามตฺเถรสฺส อทาสิ. ตสฺมึเยว ฐาเน นานารตนวิจิตฺรํ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อนฺเตวาสิกสฺส คุณคนฺธตฺเถรสฺส อทาสิ. 副王(Uparājā)亦于大桥(mahāsetu)首要之处建造黄金精舍，施予北屋精舍长老的弟子——胜园(Jinārāma)长老。又于同一地点建造以种种珍宝庄严的精舍，施予那位长老的另一位弟子——功德香(Guṇagandha)长老。 โส ปน เถโร ‘ฉิน วฺฑิน’ คาเม วิชาโต. วเย ปน สมฺปตฺเต รตนปูรนครํ คนฺตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ตโต ปุน นิวตฺติตฺวา พทุนนคเร พทรคาเม นิสีทิตฺวา ปจฺฉา ‘ฉิน วฺฑิน’ คาเม จตูหิ ปจฺจเยหิ กิลมโถ หุตฺวา วสติ. ตสฺมิญฺจ กาเล คาเม โมกฺขสฺส นาม ปุริสสฺส สนฺติเก เอกํ อนคฺฆํ มณึ ราชา ลภิตฺวา อติว มมายิ. ‘ฉิน วฺฑิน’ โมกฺขมณีติ ปากโฏ อโหสิ. 这位长老出生于支那卫地那(China Vaḍina)村。成年后，前往宝城(Ratanapūra)学习教理，之后返回，住在巴度那(Baduna)城的巴达拉(Badara)村。后来因四资具困乏，又回到支那卫地那村居住。当时，国王从村里一位名叫解脱(Mokkha)的男子处得到一颗无价宝珠，极为珍爱。此宝珠以“支那卫地那解脱宝珠”而闻名。 อถ อุตฺตรเคหวิหารวาสิตฺเถโร อาห,- ‘ฉิน วฺฑิน’ คามเก น มณิเยว อนคฺฆํ, อถ โข เอโกปิ เถโร คุณคนฺโธ นาม ปริยตฺติโกวิโท อนคฺโฆเยวาติ. 于是，住在北屋精舍的长老说：“在支那卫地那(China Vaḍina)村，不仅宝珠无价，还有一位名为功德香(Guṇagandha)、通晓教理的长老，也同样是无价之宝。” อถ ตํ สุตฺวา ราชา ตํ ปกฺโกเสตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภตฺวา ปูชํ อกาสิ. 国王听后，便召见那位长老，以四资具予以资助，并加以供养礼敬。 สหสฺโสโรธคาเม คุณสาโร นาม เถโร ปลิณคาเม สุชาโต นาม เถโร จ คุณคนฺธตฺเถรสฺส สิสฺสาเยว อเหสุํ. 在千妃村(Sahassorodhagāma)的功德精要(Guṇasāra)长老，以及在巴利那(Paliṇagāma)村的善生(Sujāta)长老，皆是功德香(Guṇagandha)长老的弟子。 เอกสฺมิญฺจ กาเล ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถรํ กีฬนวเสน เอวมาห,- อมฺเหสุ อาวุโส อนฺตรธารยมาเนสุ ตฺวํ โลเก เอโก คนฺถโกวิทตฺเถโร ภวิสฺสสิ มญฺเญติ. อถ อคฺคธมฺมาลงฺกาโร จ เอวมาห,-ตุมฺเหสุ ภนฺเต อนฺตรธารยมาเนสุ มยํ คนฺถโกวิทาน ภเวยฺยามโก นาม [Pg.127] ปุคฺคโล โลเก คนฺถโกวิโท ภวิสฺสตีติ. โปราณโปตฺถเกสุ ปน อริยาลงฺการตฺเถโร นนุ ปนิทานิ มยํ คนฺถโกวิทา น ตาว ภวามาติ เอวมาหาติ วุตฺตํ. โส อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถโรเยว รญฺญา ยาจิโต ราชวํส. สงฺเขปมฺปิ อกาสิ. โส ปฺปน เถโร อมจฺจปุตฺโต. 有一次，住在横山(Tiriyapabbata)精舍的大长老在比丘僧众中，以开玩笑的方式对胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老说：“贤友(āvuso)，我想我们这些人去世之后，你将成为世上唯一精通典籍的长老了。”胜法庄严长老则回应说：“尊者们，在您们去世之后，我们若不能成为精通典籍者，世间又有谁能精通典籍呢？”然而，在古籍中记载，圣庄严(Ariyālaṅkāra)长老是这样说的：“难道我们现在还不是精通典籍者吗？”也正是这位胜法庄严长老，应国王之请，撰写了《王统史》的概要。这位长老是大臣之子。 เอกสฺมิญฺจ กาเล หีนายาวตฺตโก เอโก มหาอมจฺโจ รญฺโญ สนฺติกา อตฺตนา อุปลทฺธปริโภคํ สพฺพํ คเหตฺวา วิหารํ อาคนฺตฺวา อคฺคธมฺมาลงฺการตฺเถเรน สทฺธึ สลฺลาปํ อกาสิ. สลฺลาปํ ปน กตฺวา สพฺพํ ปริโภคํ เถรสฺส ทสฺเสตฺวา สเจ ภนฺเต ตฺวํ คิหิ ภเวยฺยาสิ, เอตฺตกํ ปริโภคํ ลภิสฺสตีติ อาห. เถโรปิ เอวมาห,-ตุมฺหากํ ปน เอตฺตโก ปริโภโค อมฺหากํ สมณานํ วจฺจกุฏึ อสุภภาวนํ ภาเวตฺวา ปวิสนฺตานํ ปุญฺญํ กลํ นาคฺฆติ โสฬสินฺติ. กิญฺจาปิ อิทญฺจ ปน วจนํ สาสนวํเส อปฺปธานํ โหติ, ปุพฺพาจริยสีเหหิ ปน วุตฺต วจนํ ยาว อปาณโกฏิกา สริตพฺพเมวาติ มนสิกโรนฺเตน วุตฺตนฺติ. 一时，一位还俗的大臣，从国王处取得自己所得的全部财物，来到精舍与胜法庄严(Aggadhammālaṅkāra)长老交谈。交谈后，他将所有财物展示给长老，说道：“尊者，您若是在家人，便能得到如此多的财物。”长老亦如是回答：“你的这些财物，比不上我们这些修习不净观后进入孤邸(vaccakuṭi)的沙门所获功德的十六分之一。”此言虽于教史中无足轻重，然述此事者，乃是心念“往昔诸师之言，实应忆持，乃至众生之尽头”故说。 กลิยุเค ปน จตุตฺตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส ปุตฺโต นราวโร นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ. มหาสีหสูรธมฺมราชาติ นามลญฺฉํ ปฏิคฺคณฺหิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล ‘สี โขํ’ เจติยสฺส สมีเป เชตวนวิหาเร คนฺถํ อุคฺคณฺหนฺโต เอโก ทหรภิกฺขุ คนฺถเฉโกปิ สมาโน พาลกาเล พาลจิตฺเตน อากุลิโต หุตฺวา วจฺจกูเป วาตาตเปหิ พหิสุกฺขภาเวน ปฏิจฺฉาทิเต ทณฺเฑน อาลุลิตฺวา ทุคฺคนฺโธวิย จิตฺตสนฺตาเน ปริยตฺติวาตาตเปหิ พหิสุกฺขภาเวน ปฏิจฺฉาทิเต เกนจิเทว รูปารมฺมณาทินา อาลุลิตฺวา กิเลสสตฺติสงฺขาโต ทุคฺคนฺโธ วายิตฺวา หีนายาวตฺติสฺสามีติ จินฺเตตฺวา คิหิวตฺถานิ คเหตฺวา สทฺธึ สหายภิกฺขุหิ นทีติตฺถํ อคมาสิ. อนฺตรามคฺเค [Pg.128] ตาว ภิกฺขุภาเวเนว เจติยํ วนฺทิสฺสามีติ คิหิวตฺถานิ สหายกานํ หตฺเถ ฐเปตฺวา เจติยปฺปมุเข เลณํ ปวิสิตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ. อถ เอกา ทหริตฺถี เจติยงฺคณํ อาคนฺตฺวา พหิ เลณํ นิสีทิสฺวา อุทกํ สิญฺจิตฺวา ปตฺถนํ อกาสิ,-อิมินา ปุญฺญกมฺเมน สพฺเพหิ อปายาทินุกฺเขหิ โมเจยฺยามิ, ภเว ภเว จ หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ. 在迦利时代(Kaliyuga)，当一千零三十四年过去时，那位国王的儿子——名为那罗瓦罗(Narāvaro)的国王登基执政。他接受了“大狮子勇猛法王”(Mahāsīhasūradhammarājā)的尊号。在这位国王的时代，有一位年轻比丘在西孔(Sī Khoṃ)佛塔附近的祇陀林学习经典。虽然他精通经典，却因年少心性不定而陷入困惑，犹如被风日晒干表面的粪坑，一经棍棒搅动便散发恶臭；同样地，他的心相续虽被教法之风日遮护，然一旦被色等外缘所搅动，烦恼的恶臭便散发出来。他思忖：“我将还俗”，便取了在家衣物，与同伴比丘们一同前往河渡口。途中，他心想：“我还是先以比丘身份礼拜佛塔”，便将在家衣物交给同伴，进入佛塔前的石窟礼拜后坐下。此时一位年轻女子来到塔院，坐在石窟外洒水发愿：“以此功德，愿我解脱一切恶趣等苦，生生世世不为还俗的男子做侍女。” อถ ตํ สุตฺวา ทหรภิกฺขุ เอวํ จินฺเตสิ,-อิทานิ อหํหีนายาวตฺติสฺสามีติ จินฺเตตฺวา อาคโต, อยมฺปิ ทหริตฺถี หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยา มีติ ปตฺถนํ อกาสิ, อิทานิ ตํ ทหริตฺถึ การณํ ปุจฺฉิสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา พหิ เลณํ นิกฺขมิตฺวา ตํ ทหริตฺถึการณํ ปุจฺฉิ,-กสฺมา ปน ตฺวํ หีนายาวตฺตกสฺส ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ ปตฺถนํ กโรสีติ. หีนายาวตฺตกสฺส ภนฺเต ปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ วุตฺตวจนํ พาลปุริสสฺส ปาทจาริกา น ภเวยฺยามีติ วุตฺตวจเนน นานา น โหติ, สทิสตฺถกเมวาติ นนุ หีนายา วตฺตโก พาโลเยว นาม, สเจ ปน ภนฺเต หีนายาวตฺตโก พาโล นาม น ภเวยฺย, โก นาม โลเก พาโล ภเวยฺย, ภิกฺขุ นาม หิ ปเรหิ ทินฺนํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนํ ปริภุญฺชิตฺวา สุขํ วสติ, สเจ คนฺถํ อุคฺคณฺหิตุ กาโม ภเวยฺย, ยถากามํเยว คนฺถํ อุคฺคณฺหิตุํ โอกาสํ ลภติ, เอวํ ปน อหุตฺวา อลสิโกเยว ภุญฺชิตฺวา สยิตฺวา นิสีทิตุํ อิจฺเฉยฺย, เอวมฺปิ ยถากามํ ภุญฺชิตุํ สยิตุํ โอกาสํ ลภติ, เอวมฺปิ สมาโน ปรสฺส ทาโส ภวิสฺสามิ, ทารสฺส กึกโร ภวิสฺสามีติ อกเถนฺโตปิ กเถนฺโตวิย หุตฺวา หีนายาวตฺเตยฺย, โส โลเก อญฺเญหิ พาเลหิ อธิโก พาโลติ อหํ มญฺญามิ, สเจ ปน พาลตรสฺส ภริยา ภเวยฺย, อหํ พาลตรี ภเวยฺยนฺติ [Pg.129] วุตฺเต โส ทหรภิกฺขุ สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา พหินครทฺวารํ นิกฺขมิตฺวา วานรคเณน วินา ฌายนฺโตวิย วานโร ฌายิตฺวา นิสีทิ. 那时，年轻比丘听了这话，心里想：“我正想着要还俗，这位年轻女子却发愿不做还俗男子的侍女。我当问她缘由。”他这样想着，便走出石窟，问那年轻女子：“你为何发愿不做还俗之人的侍女呢？”她回答：“尊者，‘不做还俗之人的侍女’此语，与‘不做愚人之侍女’此语，并无不同，其义实一。还俗之人，不就是愚人吗？尊者，倘若还俗之人不算愚人，世间还有谁可称为愚人呢？比丘享用他人所施的衣、食、住处，安乐而住。若想学习经典，便可随愿学习。即便不如此，只是懒惰，只想吃、睡、坐，亦可随愿而行。即便如此，他却想着：‘我将成为他人的奴仆，妻子的仆役’，虽未言说，实则如是，进而还俗。我认为，此人在世间比其他愚人更为愚蠢。若我成为一个更愚蠢之人的妻子，那我自己就更愚蠢了。”听了这话，那年轻比丘心生警觉，走出城门，如离群之猴，独自禅坐。 อถ สหายกา อาคนฺตฺวา คิหิวตฺถานิ คณฺหาหีติ ปกฺโกสึสุ. ตสฺมึ กาเล โส ทหรภิกฺขุ อาคจฺฉถ ภวนฺโตติ วตฺวา สพฺพํ การณํ เตสํ อาจิกฺขิตฺวา อิทานิ ปน ภวนฺโต หีนายาวตฺเตหีติ สเจ โย โกจิ อาคนฺตฺวา มม สีสํ มุคฺคเรน ปหาเรยฺย, เอวํ สนฺเตปิ หีนายาวตฺติตุํ น อิจฺฉามิ, อิโต ปฏฺฐาย ยาว ชีวิตปริยนฺตา หีนายาวตฺติตุํ มนสาปิ น จินฺตยิสฺสามีติ วตฺวา เอราวตีนํทึ ตริตฺวา เชยฺยปุรํ อคมาสิ. ตทา กิร ทหริตฺถี เทวลาภวยฺย, น มนุสฺสิตฺถีติ วทนฺติ ปณฺฑิตาติ. 那时，他的同伴们前来，呼唤道：“来拿在家衣物吧！”这时，那位年轻比丘说：“诸位请过来。”他把事情的全部缘由告诉他们，然后说：“诸位，关于还俗一事，现在即便有人前来用木槌敲击我的头，我也不愿还俗。从今以后，乃至生命终结，我心中连还俗的念头都不会生起。”说完，他便渡过伊洛瓦底江(Erāvatī)，前往胜城(Jeyyapura)。据说，智者们说，当时那位年轻女子应是天女，非人间女子。 เชยฺยปุรํ ปน ปตฺวา ปริยตฺติโกวิทานํ มหาเถรานํ สนฺติเก นยํ คเหตฺวา ปุญฺญเจติยสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค เอกสฺมึ วิหาเร นิสีทิ. ปริยตฺตึ วาเจตฺวา อถ กเมน ตํตํทิสาหิ ภิกฺขุสามเณรา อาคนฺตฺวา ตสฺส สนฺติเก ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหึสุ. อาวาสํ ปน อลภิตฺวา เกจิ ภิกฺขุสามเณรา ฉตฺตานิปิ ฉาทิตฺวา นิสีทึสุ. 抵达胜城(Jeyyapura)后，他在精通教理的诸大长老处学习教法，然后在功德塔(Puññacetiya)南面的一座寺院里安住。他教授教理，渐渐地，来自各方的比丘和沙弥前来他座下学习。因为没有住处，有些比丘和沙弥甚至撑伞而坐。 เอกสฺมึ กาเล ราชา นิกฺขมิตฺวา ปุญฺญเจติยํ วนฺทิสฺสามีติ เจติยงฺคณํ ปาวิสิ. อถ ฉตฺตานิ ฉาเทตฺวา นิสินฺเน ภิกฺขู ทิสฺวา คุหาย สทฺธึ วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส ภิกฺขุสฺส อทาสิ. ติโลกครูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ. สุขโวหารตฺถํ ปน กการโลปํ กตฺวา ติโลครูติ โวหรึสุ. 一时，国王出宫，欲礼拜功德塔，遂进入塔院。他看见比丘们撑伞而坐，便命人连同一座石窟(guhā)建造了一座寺院，供养给那位比丘，并赐予“三界之师”(Tilokagarū)的称号。为方便称呼，人们省略了“ka”音，称其为“帝洛迦卢”(Tilogarū)。 ตสฺส ปน สทฺธิวิหาริโก สตฺตวสฺสิโก เตโชทีโป นาม ภิกฺขุ ปริตฺตฏีกํ อกาสิ. อปรภาเค ปน ติโลกาลงฺกาโรติ นามลญฺฉํ อทาสิ. เอวํ เตเชทีโป นาม ภิกฺขุ นราวรรญฺโญ กาเล ปริตฺตฏีกํ อกาสีติ ทฏฺฐพฺพํ. เกจิ ปน ปจฺฉิมปกฺขาธิกรญฺโญ กาเลติ วทนฺติ. 他的依止弟子，一位名为焰光(Tejodīpa)的七岁比丘，撰写了《护卫经复注》(Parittaṭīkā)。后来，他被赐予“三界庄严”(Tilokālaṅkāra)的称号。因此，当知焰光比丘是在那罗瓦罗王(Narāvararañño)时代撰写了《护卫经复注》。不过，也有人说是在西方国王(Pacchimapakkhādhikarañño)时代。 เอกสฺมึ [Pg.130] ปน กาเล ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ปาทเจติยํ วนฺทนตฺถาย คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล กุขนนคเร สุวณฺณคุหายํ ชมฺพุธชตฺเถรสฺส สนฺติกํ ปวิสิตฺวา เตน สทฺธึ สลฺลาปํ อกาสิ. เต จ มหาเถรา อญฺญมญฺญํ ปสฺสิตฺวา สลฺลปิตฺวา อติวิย ปโมทึสุ. โลกสฺมิญฺหิ พาโล พาเลน ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตน สทฺธึ อติวิย ปโมทตีติ. เต จ ทฺเว เถรา สมานวสฺสิกา. ติริยปพฺพตวิหาร วาสีมหาเถโร เตน สทฺธึ สลฺลาปํ กตฺวา ปจฺจาคจฺฉิ. ชมฺพุธชตฺเถโร จ มคฺคํ อจิกฺขิตุํ อนุคจฺฉิ. อถ ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร ชมฺพุธชตฺเถรํ อาห,- อหํ ภนฺเต ราชวลฺลโภ โหมิ ราชคุรุ,ตฺวํเยว มม ปุรโต คจฺฉาหีติ. อถ ชมฺพุธชตฺเถโรปิ ติริยปพฺพตวิหารวาสิตฺเถรํ อาห,-ตฺวํ ภนฺเต ราชวลฺลโภ ภวสิราชคุรุ, โลเก ราชคุรุ นาม ปธานภาเว ฐิโต, ตสฺมา ตฺวํเยว มม ปุรโต คจฺฉาหีติ. เอตฺถ จ ทฺเวปิ มหาเถรา อญฺญมญฺญํ คารววเสน โลกวตฺตํ อเปกฺขิตฺวา เอวมาหํสูติ ทฏฺฐพฺพํ. ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโรปิ รตนปูรนครํ ปตฺวา ราชวํสปพฺพตํ คนฺตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ. 一时，提利耶山寺(Tiriyapabbata Vihāra)住持大长老为礼敬佛足塔(Pādacetiya)而去，返回时途经库卡那城(Kukhananagara)的金窟(Suvaṇṇaguhā)，进入阎浮幢长老(Jambudhaja Thera)处，与他交谈。二位大长老相见交谈，甚为欢喜。世间愚者与愚者、智者与智者相遇，皆甚欢喜。二位长老年龄相仿。提利耶山寺住持大长老与他交谈后即返回。阎浮幢长老亦随行送别，为他指路。于是提利耶山寺住持大长老对阎浮幢长老说：“尊者，我是受国王器重之人，是王师，请您走在前面。”阎浮幢长老亦对提利耶山寺住持长老说：“尊者，您才是受国王器重之人，是世间的王师。世间所谓的王师，是处于首要地位的，故请您走在前面。”此处应知，二位大长老皆是出于互相尊重，顾及世俗礼仪而如是说。提利耶山寺住持大长老到达宝满城(Ratanapūra Nagara)后，前往王族山(Rājavaṃsapabbata)，安住于森林中。 อถ อุกฺกํสิกราชา กนิฏฺเฐน สูรกิตฺตินาเมน สทฺธึ มนฺเตสิ,-สเจ ตฺวํ วเน เถรํ ปฐมํ ปสฺสสิ, ตฺวํเยว วิหารํ การาเปตฺวา เถรสฺส ททาหิ, สเจ ปนาหํ ปฐมํ ปสฺเสยฺย, อหํ วิหารํ การาเปตฺวา ททามีติ. 于是，优迦西卡王(Ukkaṃsika Rājā)与弟弟苏拉吉帝(Sūrakitti)商议道：“如果你在林中先见到长老，你便建造精舍供养长老；如果我先见到，我便建造精舍供养他。” อถ กนิฏฺฐา ปฐมํ ปสฺสิตฺวา ติริยปพฺพตกนฺทเร เชตวนํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา อทาสิ. อิทญฺจ วจนํ สาธุชฺชนานํ คุณํ เอวการํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชิ, เตน ปุญฺญกมฺเมน เตน ปีติโสมนสฺเสน สตฺตกฺขตฺตุํ เทวรชฺชสมฺปตฺตึ สตฺตกฺขตฺตุํ มนุสฺสรชฺชสมฺปตฺตึ ปฏิลภีติ วุตฺตตฺตา สาธุชฺชนานํ คุณํ อนุสฺสริตฺวา ปุญฺญวิเสสลาภตฺถาย วุตฺตํ. 于是弟弟首先见到，便在提利耶山(Tiriyapabbata)的洞窟中建造了一座名为祇陀林(Jetavana)的精舍并作了供养。讲述此事，是为忆念善士之德，以期获得殊胜福德，因为经中说道，因那福业与欢喜心，行此善者获得了七次天王之位与七次人王之位。 ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถโร จ ชมฺพุธชตฺเถรสฺส [Pg.131] คุณํ อุกฺกํสิกรญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา จ อติวิย ปสีทิตฺวา ชมฺพุธโชติ มูลนาเม ทีปสทฺเทน โยเชตฺวา ชมฺพุทีปธโชติ นามลญฺฉํ อทาสิ. 提利耶山寺住持大长老向优迦西卡王(Ukkaṃsika Rājā)称扬了阎浮幢长老的功德。国王听后甚为欢喜，将阎浮幢(Jambudhaja)的本名与“洲”(dīpa)字结合，赐予“瞻部洲幢”(Jambudīpadhaja)之称号。 ชมฺพุธชตฺเถโร จ นาม ธมฺมนนฺทตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกา. ธมฺมนนฺทตฺเถโร จ โชติปุญฺญตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก. เต จ เถรา อรหนฺตคณวํสิกา. 阎浮幢长老是法喜长老(Dhammananda Thera)的依止弟子。法喜长老又是光福长老(Jotipuñña Thera)的依止弟子。这些长老皆属阿罗汉僧团的传承。 ชมฺพุธชตฺเถโร ปน วินยปาฬิยา อฏฺฐกถาย จ อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. มณิรตโน นาม ปน เถโร อฏฺฐสาลินีสมฺโมหวิโนทนีกงฺขาวิตรณีอฏฺฐกถานํ อภิธมฺมตฺถวิภาวนีสงฺขปวณฺณนาฬีกานญฺจ อตฺถํ มรมฺม ภาสาย โยเชสิ. 阎浮幢长老曾用缅甸语(Marammabhāsā)为《律藏》(Vinayapāḷi)及其义注作过释义。另有一位名为摩尼宝(Maṇiratana)的长老，用缅甸语解释了《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)、《迷惑破除》(Sammohavinodanī)、《越度疑惑》(Kaṅkhāvitaraṇī)等义注，以及《阿毗达摩义疏》(Abhidhammatthavibhāvanī)和《摄要义释》(Saṅkhepavaṇṇanā-ṭīkā)。 มูลาวาสคาเม จ ปุพฺพารามวิหารวาสิตฺเถโร คูฬตฺถ ทีปนึ นาม คนฺถํ วิสุทฺธิมคฺคคณฺฐิปทตฺถญฺจ มูลภาสาย อกาสิ, เนตฺติปาฬิยา จ อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ. โส ปน เถโร ปุพฺเพ คามวาสี หุตฺวา สีสเวฐนตาลปตฺตานิ คเหตฺวา อาจริยปฺปเวณีวเสน วินยวิโลมาจารํ จริ. ปจฺฉา ปน ตํ อาจารํ วิสฺสชฺชิตฺวา อรญฺญวาสํ วสิ. โสปิ เถโร คมฺภีรญาณิโก สทฺทตฺถนเยสุ อติวิย เฉโก. 穆拉瓦萨村(Mūlāvāsagāma)的东园寺住持长老，以根本语言(mūlabhāsā)撰写了名为《幽义明灯》(Gūḷhatthadīpanī)的著作以及《清净道论》的《疑难义释》，并以缅甸语解释了《导论》(Nettipāḷi)的含义。这位长老早年住在村里，拿着头巾和多罗叶，按照师承传统行持违律之行。后来他舍弃了那种行为，安住于森林。这位长老智慧深邃，于文法义理之道极为通达。 กลิยุเค ปน ปญฺจตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต กนิฏฺโฐ สิริปวรมหาธมฺมราชา นาม ภูปาโล รชฺชํ กาเรสิ. ทพฺพิมุขชาตสฺสเร ปน เคหํ การาเปตฺวา นิสีทนโต ทพฺพิมุขชาตสฺสโรติ นามํ ปากฏํ อโหสิ. ตสฺมึ ปน ชาตสฺสเร เชยฺยภูมิกิตฺตึ นาม วิหารํ การาเปตฺวา สิริสทฺธมฺมปาลตฺเถรสฺส อทาสิ. พหูนมฺปิ คามวาสี อรญฺญวาสี ภิกฺขูนํ อนุคฺคหํ อกาสิ. รตนปูรนครสฺมิญฺหิ ทสสุ ‘ญฺยฺौํ ยาํ’ ราชาํเสสุ ปฺปจฺฉิมา ปญฺจ ราชาโน อวิจินิตฺวาเยว อลชฺชีลชฺชีมิสฺสกวเสน สาสนํ ปคฺคณฺหึสุ. ตทา [Pg.132] ชินสาสนํ อพฺภนฺตเร จนฺโทวิย อติปริสุทฺธํ น อโหสิ. เอวมฺปิ ลชฺชิโน อตฺตโน อตฺตโน วํสานุรกฺขณวเสน ธมฺมํ ปูเรตุํ อนิวาริตตฺตา ลชฺชีคณวํโส น ฉิชฺชติ. ตถา อลชฺชิโนปิ อตฺตโน อตฺตโน อาจริยปฺปเวณีวเสน วิจรึสุ, เตน อลชฺชีคณวํโสปิ น ฉิชฺชตีติ ทฏฺฐพฺพํ. ตสฺส รญฺโญ กาเล เทวจกฺโกภาโส นาม เอโก เถโร อตฺถิ, เวทสตฺถญฺญู ปิฏเกสุ ปน มนฺโทติ. 于迦利时代(Kaliyuga)一千零三十五年时，一位名为吉祥最胜大法王(Siripavaramahādhammarājā)的年少君主统治着国家。他在达比穆卡天然湖(Dabbimukhajātassara)畔命人建造房舍并居住于此，因此达比穆卡天然湖之名便广为人知。这位国王在那湖附近兴建了一座名为“胜地光辉”(Jeyyabhūmikitti)的精舍，供养给吉祥法护(Siri-Saddhammapāla)长老。他还护持了许多村住和林住的比丘。在宝满城(Ratanapūra)的十个‘ñyauṃ yāṃ’王族中，后五个君王不加分辨，以无惭与有惭混杂的方式护持教法。那时，佛陀的教法在阿邦答勒(abbhantare)不像月亮那般极其纯净。即便如此，因有惭者为守护各自的传承而圆满正法未受阻碍，故有惭者的僧团传承未曾断绝。同样，无惭者也按各自的师承行事，故无惭者的僧团传承也未断绝，当知此事。在那位国王的时代，有一位名叫天轮光(Devacakkobhāsa)的长老，他精通吠陀论典，但在三藏方面却很迟钝。 กลิยุเค ปน อฏฺฐตึสาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต เวสาขมาสสฺส กาฬปกฺขอฏฺฐมิโต ปฏฺฐาย โลกสงฺเกตวเสน อุปฺปชฺชมานํ ภยํ นิวาเรตุํ นวคุหายํ เตน เทวจกฺโกภาสตฺเถเรน กถิตนิยาเมน ปฐมํ มรมฺมิกภิกฺขู ปฏฺฐานปฺปกรณํ วาจาเปสิ. ตโต ปจฺฉา เชฏฺฐมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปาฏิปททิวสโต รามญฺญรฏฺฐวาสิเก ภิกฺขู ปฏฺฐานปฺปกรณํ วาจาเปสิ. มหาฉณญฺจ การาเปสิ. รฏฺฐวาสิโนปิ พหุปูชาสกฺการํ การาเปสิ. ตสฺส กิร รญฺโญ กาเล โปตฺถกํ อฏฺฐิภลฺลิกรุกฺขนิยฺยาเสหิ ปริมฏฺฐํ กตฺวา มโนสิลาย ลิขิตฺวา สุวณฺเณน ลิมฺเปตฺวา ปิฏกํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา อิทํ โปตฺถกกมฺมํ มรมฺมรฏฺเฐ อกํสูติ. 于迦利时代(Kaliyuga)一千零三十八年，为消除世间所认为的灾祸，从卫塞月黑分第八日起，天轮光长老在九窟(Navaguhā)依既定方式，先令缅甸比丘们诵念《发趣论》。其后，自阇月(Jeṭṭha)白分第一日起，又令孟国比丘们诵念《发趣论》，并举行盛大庆典，亦令国人广行供养恭敬。据说，彼王在位时，曾以漆树(aṭṭhibhallika)之脂涂抹贝叶，以雌黄书写，复以黄金贴饰，制成经藏并予以安置。自此之后，乃至今日，缅甸国仍行此经书制作之法。 กลิยุเค สฏฺฐาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต (อสฺสยุชมาสสฺส กาฬปกฺขฉฏฺฐมิยํ องฺคารวาเร) ตสฺส ปุตฺโต รชฺชํ กาเรสิ. สิริหาสีหสูรสุธมฺมราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. ปิตุ รญฺโญ เคหฏฺฐาเน เจติยํ การาเปสิ. ตสฺส ปน มารเชยฺยรตนนฺติ สมญฺญา อโหสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล สลฺลาวติยา นาม นทิยา ปจฺฉิมภาเค ตุนฺนนามเก คาเม คุณาภิลงฺกาโร นาม เถโร สามเณรานํ คามคฺคเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ การาเปตฺวา [Pg.133] สีสเวฐนตาลปตฺตานิ ปน น คณฺหาเปตฺวา ตาลวณฺฏเมว คณฺหาเปสิ. เอโก คโณ หุตฺวา สปริวาเรน สทฺธึ ตุนฺนคาเม นิสีทิ. ตุนฺนคโณติ ตสฺส สมญฺญา อโหสิ. โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อธิปฺปายํ ยถาภูตํ น ชานาติ, อภิธมฺมปิฏกํเยว สิสฺสานํ วาเจตฺวา นิสีทิ. 于迦利时代一千零六十年（阿沙庾支月(Assayuja)黑分第六日，火曜日），其子为王，接受“师利哈西哈苏罗善法王”(Sirihāsīhasūrasudhammarājā)之称号，并于其父王宫殿故址建塔，此塔得名“降魔宝”(Mārajeyyaratana)。彼王在位时，于萨拉瓦提河(Sallāvatī)西岸之屯那村(Tunna)，有名为功德庄严(Guṇābhilaṅkāra)之长老，于沙弥们为乞食入村时，令其偏袒上衣，不持头巾与多罗叶，仅持多罗扇。彼等自成一派，与眷属同住屯那村，故得名“屯那派”(Tunna Gaṇa)。然此长老不如实了知巴利经典、义注、复注及其他论典中之义理，仅令弟子们诵读《阿毗达摩藏》。 ตสฺมิญฺจ กาเล เกตุมตีนคเร นิสินฺนา พทฺธนฺนา พุทฺธงฺกุรตฺเถร จิตฺตตฺเถรา, ทีปยงฺคนคเร อุฬุคาเม นิสินฺโน สุนนฺทตฺเถโร, ตลุปฺปนคเร เชยฺยพหุอนฺธคาเม กลฺยาณตฺเถโรติ อิเม จตฺตาโร เถรา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ อการาเปตฺวา สีสเวฐนตาลปตฺตานิ อคฺคณฺหาเปตฺวา จีวรํ ปารุปาเปตฺวา ตาลวณฺฏํ คณฺหาเปตฺวา สกลกคณํ โอวาทํ กตฺวา นิสีทึสุ. เต ปน เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อธิปฺปายํ ยถาภูภํ ชานึสุ, ตีสุปิ ปิฏเกสุ โกวิทา อเหสุํ. อิจฺเจวํ สิริมหาสีหสูรสุธมฺมรญฺโญ กาเล ปารุปนภิกฺขูหิ นานา หุตฺวา วิรูปํ อาปชฺชิตฺวา เอกํสิกคโณ นาม วิสุํ ภิชฺชิ, ยถา ปน อยมลํ อยโต อุฏฺฐหิตฺวา วิสทิสํ หุตฺวา วิรุทฺธํ โหตีติ. เอวํ ภิชฺชมานาปิ คณา ราชา ปมาโท อนุสฺสุกฺโก หุตฺวา อตฺตโน อตฺตโน รุจิวเสเนว จริตฺวา นิสีทึสุ. 其时，住于计都末帝城(Ketumatī-nagara)之佛种长老(Buddhaṅkura Thera)与质多长老(Citta Thera)，住于灯焰城(Dīpayaṅga-nagara)乌ḷu村(Uḷugāma)之善喜长老，住于多罗城(Taluppa-nagara)胜众暗村(Jeyyabahuandhagāma)之吉利长老(Kalyāṇa Thera)，此四位长老于沙弥们入村时，不令其偏袒上衣，不持头巾与多罗叶，而令其披覆袈裟，手持多罗扇，并于教诫全僧团后方坐。此等长老如实通达巴利经典、义注、复注等论典之义理，且精通三藏。如是，于师利摩诃西哈苏罗善法王(Sirimahāsīhasūrasudhamma-rañño)时代，一个名为“偏袒一肩派”的僧团，因与披衣比丘们行持相异、见解不同而分裂出来，犹如铁锈从铁中生出，既不相同，复相违背。僧团虽已分裂，然国王放逸不勤，僧人们亦各随己好而行。 เตสุ จ ทฺวีสุ คเณสุ ปารุปนคเณ เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ นีตตฺถวเสน วุตฺตํ วจนํ นิสฺสาย นิกฺกงฺขา นิทฺโทสาว หุตฺวา นิสีทึสุ. เอกํสิกคเณ ปน เถรา อตฺตโน อตฺตโน วาโท น ปาฬิยํ น จ อฏฺฐกถาสุ เนว ฏีกาสุ นาปิ คนฺถนฺเตเรสุ ทิสฺสติ, อิมมตฺถํ อชานนฺตา อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วตฺวา เกจิ ปน สกสกสิสฺสานํ โอวาทํ อทํสุ. เอวรูปาปิ สิสฺสา โอวาทํ ปฏิคฺคณฺหึสุ. 于此二派中，披衣派之长老们，依据巴利经典、义注、复注及其他论典中已明确阐述之义理，心无疑惑、清净无误而住。然偏袒一肩派之长老们，其各自之论点，既不见于巴利经典，亦不见于义注、复注，乃至其他论典之中；彼等不了知此义，却宣称“唯此是实，余者皆虚”，并各自教导其弟子。此等弟子亦接受如是教导。 เกจิ ปน ปาฬิยาทีสุ สกวาทสฺส อนาคตภาวํ ญตฺวาเยว [Pg.134] อปริสุทฺธจิตฺตา หุตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต มุขํ อโนโลเกตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺเสว ภควโต คุณํ อนุสฺสริตฺวา สกวาเท อากาเส ปสาริต หตฺโถวิย อปฺปติฏฺฐาโนติ ชานิตฺวาเยว อมฺหากํ วาโท สมฺปตฺตลงฺกสฺส สทฺธมฺมจาริตฺเถรสฺส วํสปฺปภโวติ อนิสฺสายภูภมฺปิ นิสฺสยํ อกํสุ. อภูเตน มหาเถรํ สีลวนฺตํ อพฺภาจิกฺขึสุ. ผฺยสีนามเก คาเม ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิ กตฺถํ อนเปกฺขนฺตสฺส หีนายาวตฺตกสฺส ทุสฺสีลสฺส อุปาสกสฺส ลญฺชํ ทตฺวา อมฺหากํ วาทานุรูปํ เอกํ คนฺถํ กโรหีติ อุยฺโยเชตฺวา อนาคเต อนุภวิยมานทุกฺขโต อภายิตฺวา นิสฺสยํ คเวสึสูติ. 然有些人明知自己的学说在巴利等经典中并无根据，心不清净，不瞻仰世尊、正等觉者之容颜，亦不忆念世尊、正等觉者之功德，明知自己的论点如伸手于空中般毫无依凭，却说：“我们的论点源自证得圆满功德的善法行长老(Saddhammacāri Thera)之传承。”他们为无所依之事强作依据，以不实之语诽谤具戒大长老。在毗耶尸村(Phyasī)，他们不顾现世与来世之利益，贿赂一位已还俗、毁坏戒行的优婆塞，唆使他：“写一部符合我们观点的书。”他们不畏惧未来将要承受的苦果，以此寻求依止。 ตสฺมึญฺจ กาเล นิคฺโรธปาฬิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถโร คามวาสีภิกฺขุ คณํ สมิตึ กตฺวา ตสฺส นายโก หุตฺวา สีสเวฐนํ อธาเรนฺตา อมงฺคลภิกฺขู สาสเน มาติฏฺฐนฺตูติ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ คนฺถํ วิโกเปตฺวา ตโต ตโต ปพฺพเชสุํ. อถ หตฺถิสาลคามสฺส ปุรตฺถิมาย อนุทิสาย เสฏฺฐิตฬากสฺส ทกฺขิณาย อนุทิสาย วิหาเร นิสินฺเน อติเรกปณฺณาสภิกฺขูปิ ปพฺพาเชสฺสามาสิ จินฺเตตฺวา คามวาสีภิกฺขู สนฺนหิตฺวา อคมาสิ. อถ ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา คามวาสีคโณปิ เอโก, อรญฺญวาสีคโณปิ เอโก, คามวาสีภิกฺขู อรญฺญวาสีภิกฺขู วิเหเฐสุํ น สกฺกา, สกสกวาทวเสน สกสกฏฺฐาเน นิสีทิ ตพฺพนฺติ ราชเลขนํ เปเสสิ. อถ อรญฺญวาสีภิกฺขู สุขํ วสิตุํ โอกาสํ ลภึสุ. 其时，住于尼拘律陀巴利金寺(Nigrodhapāḷisuvaṇṇavihāra)的长老，召集村居比丘集会，自为首领，宣称：“戴头巾的不祥比丘不应住于教法中！”于是他们破坏林居比丘们的经书，并将他们从各处驱逐。其后，村居比丘们集结起来，意图前往驱逐住在象舍村(Hatthisālagāma)东南、长者池(Seṭṭhitaḷāka)西南寺院里的五十多位比丘。国王听闻此事，便颁布王令：“村居僧团为一派，林居僧团为一派，村居比丘不可骚扰林居比丘，应各依己见，安住其处。”于是，林居比丘们获得了安住的机会。 กลิยุเค ฉสตฺตตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ ปุตฺโต มหาสีหสูรธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. โสเยว สูรชฺชราชาติ จ เสติภินฺโทติ จ โวหาริยติ. 于迦利时代(Kaliyuga)一千零七十六年，该王之子，名为大狮子勇善法王中之王(Mahāsīhasūradhammarājādhirāja)者，统治国家。彼亦被称为勇王(Sūrajjarāja)与破白旗者(Setibhindu)。 ตสฺส [Pg.135] รญฺโญ กาเล สุวณฺณยาโนโลกนคามวาสีอุกฺกํสมาลํ นาม เถรํ อนฺโตยุธนายโก เอโก อมจฺโจ อาเนตฺวา รตนปูรนครํ ปตฺวา สุวณฺณกุกฺกุฏาจเล วิหารํ การาเปตฺวา ฐเปสิ. 于彼国王时代，一位名叫安托尤达纳亚科(Antoyudhanāyako)的内务大臣，将住在金车村(Suvaṇṇayānolokanagāma)的乌坎萨玛拉长老(Ukkaṃsamāla Thera)迎请至宝满城(Ratanapūranagara)，并于金鸡山(Suvaṇṇakukkuṭācala)建造精舍，令其安住。 โส ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติวิย เฉโก. วณฺณโพธนํ นาม ลิขนนยญฺจ อกาสิ. ตสฺส คามสฺส ราชูหิ ทินฺนวเสน เจติยชคฺคนกมฺเม ยุตฺตกุลตฺตา ปน รญฺโญ อาจริยฏฺฐาเน อฏฺฐเปตฺวา อนฺโตยุธนาย กสฺเสว ปูชนตฺถาย นิยฺยาเทสิ. ตสฺสาปิ รญฺโญ กาเล สามเณเรหิ คามปฺปวสนกาเล ปารุเปตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ เอกจฺเจ วทึสุ. เอกจฺเจ ปน เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ วทึสุ. เอวํ อญฺญมญฺญํ กลหํ อกํสุ. 这位长老精通巴利、义注、复注等典籍，还制定了名为《文义阐明》(Vaṇṇabodhanaṃ)的写作规范。由于其村庄为国王所赐，用于佛塔维护之业，且其家族适于此任，国王便立其为国师，并为供养安托尤达纳亚科(Antoyudhanāya)大臣而将其交付。于彼国王时代，关于沙弥入村时之穿着，有人说应全身披衣而入，但也有人说应偏袒一肩，披上衣而入。彼等如是互相争论。 ตตฺถ อุกฺกํสมาลานามโก เถโร ปารุปนคเณ ปธาโน หุตฺวา นานาคนฺเถสุ ปารุปนวตฺตเมว อาคตนฺติ ปกาสึสุ. เอกํสิกคเณ ปน ติริยปพฺพตวิหารวาสีมหาเถรา อาจริยปฺปเวณีทสฺสนวเสน ปารุปนวาทํ ปฏิกฺขิปึสุ. 于此，名叫乌坎萨玛拉(Ukkaṃsamāla)的长老在披衣派中成为首领，宣称在各种典籍中皆有披衣之传统。然而，一肩派的住于提利耶山寺(Tiriyapabbatavihāra)之大长老们，依师承之见，驳斥了披衣之说。 อถ ราชา จ ผลิกขจิตวิหารวาสิตฺเถรํ เมฆุจฺจนวิหารวาสิตฺเถรํ สุหตฺถตฺเถรํ พุทฺธงฺกุรตฺเถรญฺจาติ อิเม จตฺตาโร เถเร วินยวินิจฺฉกฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ทฺเว ปกฺขา อตฺตโน อตฺตโน วาทํ ทสฺเสนฺตูติ อาห. 于是国王将住于琉璃镶嵌寺(Phalikakhacitavihāra)之长老、住于云顶寺(Meghuccanavihāra)之长老、善手长老(Suhatthatthera)与觉芽长老(Buddhaṅkuratthera)此四位长老安置于律藏裁决处，令彼二派各自陈述己见。 เต จ จตฺตาโร เถรา ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อโกวิทา. เตสญฺหิ ฐเปตฺวา ราชวลฺลภมตฺตํ อญฺโญ โกจิ คุณวิเสโส นตฺถิ ราชคุรุภาวตฺถาย, ยถา พฺยคฺฆา รุกฺขคจฺฉลตาทิปฺปฏิจฺฉนฺเน ทุคฺคฏฺฐาเน นิสินฺเน มิเค ขุทฺทกตฺตา ทุพฺพเลปิ คณฺเหตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวเมว เต เอกํสิกตฺเถเร [Pg.136] ราชานํ นิสฺสาย ฐิเต คนฺเถสุ อนาคตตฺตา ทุพฺพเลปิ วาทวเสน อภิภวิตุํ น สกฺขึสุ. เตเนว ปรเสนาย พลวตํ ชานิตฺวา นิปจฺจการํ ทสฺเสตฺวา เวรํ สเมตฺวา นิสินฺโน ปณฺฑิตโยโธวิย วาทํ นิฏฺฐํ อปฺปาเปตฺวาเยว ปารุปนคณา นิสีทึสูติ. 这四位长老不精通巴利、义注、复注等典籍。彼等除受国王宠爱之外，实无其他特异之德足以担任国师。譬如老虎藏于树木藤蔓等物遮蔽之险恶处，即便面对弱小之鹿亦无法捕捉；同样地，彼等虽依仗国王而立，然因不通典籍，即便面对论点薄弱的一肩派长老，亦无法在辩论中胜过。因此，披衣派的长老们如同明智的战士，认识到敌方强大，便示以谦恭之态，平息怨恨后坐下，未待辩论结束便已终止。 กลิยุเค ปน ปญฺจนวุตาธิเก วสฺสสหสฺเส สมฺปตฺเต ตสฺส ปุตฺโต มหาราชาธิปติ นาม รชฺชํ กาเรสิ. ปจฺฉา ปน กาเล เตรสาธิเก สเต วสฺสสหสฺเส จ สมฺปตฺเต รามญฺญรฏฺฐิโน ราชา ตํ อภิภวิตฺวาว อนีตตฺตา ปตฺตหํสาวตีติ ปากฏํ อโหสิ. 当迦利时代(Kaliyuga)一千零九十五年满时，其子大君主王(Mahārājādhipati)统治国家。后来，当十万零十三年满时，孟国国王征服了该地，因其未被迁走，故以帕塔汉萨瓦底(Pattahaṃsāvatī)之名为人所知。 ตสฺส รญฺโญ กาเล กุขนนคเร ชาลยุตฺต คามโต ญาณวรํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อติวิย เฉโก. สุธมฺมสภายํ ปริยตฺติวาจกานํ โสตารานํ อตฺถาย อภิธมฺมตฺถสงฺคหปฺปกรณสฺส คณฺฐิปทตฺถํ ปฐมํ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา อฏฺฐสาลินิยํ คณฺฐิปทตฺถํ สุราวินิจฺฉยญฺจ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา เตน รญฺญา ยาจิโต อภิธานปฺปฏีปิกาย อตฺถํ มรมฺมภาสาย โยเชสิ. รญฺโญ นามลญฺฉํ ฉนฺโทลงฺการสทฺทเนตฺติวิทคฺคทณฺฑีพฺยญฺชีนนเยหิ อลงฺกริตฺวา ราชาธิราชนามตฺถปฺปกาสินึ นาม คนฺถมฺปิ อกาสิ. 那位国王在位时，从拘迦那城(Kukhananagara)之贾拉尤塔村(Jālayuttagāma)请来一位名叫智贤(Ñāṇavara)的长老，立其为导师。这位长老对巴利、义注、复注等典籍极为精通。他首先在善法讲堂(Sudhammasabhā)为听闻教法者撰写了《摄阿毗达摩义论》(Abhidhammatthasaṅgahappakaraṇa)的《疑难义释》。之后又撰写了《含义阐明》的《疑难义释》与《饮酒决断》(Surāvinicchaya)。后来应国王请求，他以缅甸语解释了《名号指南》(Abhidhānappaṭīpikā)。他还以国王的名号与印章为题，运用音韵、修辞、声明、指导法、檀丁诗学等方法加以庄严，撰写了名为《王中之王名号释义》(Rājādhirājanāmatthappakāsinī)的著作。 ราชา หตฺถิสาลนามเก เทเส การาปิตเคหํ ภินฺทิตฺวา สตปฺปมาเณ วิหาเร การาเปตฺวา สพฺเพสมฺปิ วิหารานํ กิตฺติเชยฺยวาสฏฺฐาปนนฺติ นามานิ ปญฺญาเปตฺวา ตสฺเสว เถรสฺส อทาสิ. วิหารนาเมเนว จ เถรสฺสาปิ ตํสมญฺญา อโหสิ. 国王在名为象舍(Hatthisāla)之地拆毁旧屋，命人建造了百座寺院，并为所有寺院规定名为“功德胜利住处之建立”(Kittijeyyavāsaṭṭhāpana)，随后赐予彼长老。长老亦因寺院之名而得此同称。 ตสฺมิญฺจ กาเล อกฺยกรญฺโญ ปิตุรญฺโญ จ กาเล เตสํ [Pg.137] ทฺวินฺนํ คณานํ วิวาทวเสน อวิปฺปกตวจนํ ปุน วิวาทสฺส วูปสมนตฺถาย อตฺตโน อตฺตโน วาทํ กถาเปสิ. ปารุปนคเณ โส เถโร ปธาโน หุตฺวา เอกํสิกคเณ ปน ปาสํสตฺเถโร ปธาโน หุตฺวา ยถายุทฺธํ อกาสิ. อถ ราชา อติวิย ราชวลฺลภํ เชยฺยภูมิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถรํ เตสํ วาทสฺส วินิจฺฉินฺทนตฺถาย วินยจเรฏฺฐาเน ฐเปสิ. 那时，正值阿奇亚卡拉王(Akyakara)与其父王在位之时，为平息彼二派僧团因争论而悬而未决之言论，国王令彼等再次各自陈述己见。在披衣派中，那位长老成为首领；而在一肩派中，巴桑萨长老(Pāsaṃsatthera)成为首领，彼等如临战阵。于是，国王任命其极其宠信的、住于胜地金寺(Jeyyabhūmisuvaṇṇavihāra)的长老为律藏裁决官，以裁决彼等之争论。 กิญฺจาปิ โส ปน เถโร ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ โถกํเยว ชานกตฺตา ปริยตฺติโกวิเทสุ อพฺโพหาริโกเยว อโหสิ, ราชวลฺลภตฺตา ปน ราชา ยถาภูตํ อชานิตฺวา วินยธรฏฺฐาเน ฐเปสิ. ยถา ปน อยํ ปุรตฺถิมทิสา, อยํ ปน ปจฺฉิมทิสาภิ เอวมาทินา ทิสาววตฺถานมตฺตํเยว กาตุํ สมตฺถํ นงฺคลโกฏิยา สํวฑฺฒนฺตํ ปริสุํ ราชาคาเร ธมฺมวินิจฺฉกามปจฺจฏฺฐาเน ฐเปติ, เอวเมว ราชา อยํ อีทิโส อยํ อีทิโสติ อชานิตฺวา วินยธรฏฺฐาเน ฐปิตตฺตา โส เชยฺยภูมิสุวณฺณวิหารวาสิตฺเถโร เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ ทฺวีสุ วาเทสุ อยํ ภูโต อยํ อภูโตติ วตฺตุํ น สกฺกา, อทฺวารฆเร ปวิฏฺฐกาเลวิย ตทา อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม มหิโส อตฺตโน สมีเป ฐตฺวา เทวคีตํ คายิตฺวา เทววีณํ วาเทนฺตสฺส เทวคนฺธพฺพสฺส เวฬุสลากํ ปหรนฺตสฺส จ คามทารกสฺส สทฺเทสุ กิญฺจิ วิเสสํ น ชานาติ, เอวมิทํ สมฺปทํ ทฏฺฐพฺพํ. อถ ราชา มม วิชิเต เยเยภิกฺขู ยํยํอิจฺฉนฺติ, เตเตภิกฺขู ตํตํจริตฺวา ยถากมฺมํ นิสีทนฺตูติ ราชเลขนํ ฐเปสิ. เตสํ วิวาโท ตทา น วูปสมิ. 这位长老虽然对巴利、义注、复注等典籍所知甚少，在精通教理者中亦不善言谈，但由于受到国王的宠信，国王不了解其真实情况，便将其安立于持律者之位。譬如国王将一个仅能辨识东西等方位、如在犁尖下长大般无知之人，安置于王宫中担任法官；同样地，国王因不了解“此人如何，彼人如何”，便将住于胜地金寺(Jeyyabhūmisuvaṇṇavihāra)的长老置于持律者之位。因此，当彼二派就两种观点争论时，此长老无法判断“此为真实，彼为不实”，如同进入无门之屋一般。又譬如水牛，对于站在其身旁的天乾闼婆(devagandhabba)所唱的天歌、所奏的天琴之声，以及村童击打竹竿之声，皆不能分辨其中差别，此事亦应如是理解。随后国王颁布王令：“凡我国境内之比丘，皆可随己所欲而行，并依其业而住。”然而，彼等之争论当时仍未平息。 อปรภาเค เตรสาธิเก สเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต รตนปูรนครํ วินสฺสิ. 后来，当十万零十三年满时，宝满城(Ratanapūranagara)毁灭。 ตโต ปจฺฉา ทุติเย สํวจฺฉเร รตนสิขนครมาปโก ราชา รามญฺญรฏฺฐินฺทสฺส รญฺโญ เสนํ ยวเขตฺตโต จาตกสกุณํวิย [Pg.138] อตฺตโน ปุญฺญนุภาเวน มรมฺมรฏฺฐโต นีหริตฺวา สกลมฺปิ รามญฺญรฏฺฐํ อตฺตโน หตฺถคตํ กตฺวา รชฺชํ กาเรสิ. 此后第二年，建立宝顶城(Ratanasikhanagara)之国王，如同从麦田中驱赶杜鹃一般，凭借己之福德威力，将孟国国王的军队从缅甸国(Marammaraṭṭha)驱逐，将整个孟国纳入己之掌控，开始统治。 ตสฺมิญฺจ กาเล สกลมรมฺมรฏฺฐวาสีนํ จิตฺตํ ปสาเทสิ, ยถา นาม สูริยาตเปน มิลายนฺตานํ กุมุทานํ อโนตตฺโตทเกน สิญฺจิตฺวา หริตตฺตํ ปาเปติ, เอวเมว รามญฺญรฏฺฐินฺทสฺส เสนาพลาตเปหิ ทุกฺขปฺปตฺตานํ มรมฺมรฏฺฐวาสีนํ คหฏฺฐานญฺเจว ภิกฺขูนญฺจ อตฺตโน ปุญฺญาโนตตฺโตทเกน ฉิญฺจิตฺวา กายิกเจตสิกวเสน ทุวิธมฺปิ สุขํ อุปฺปาเทสิ. 那时，他令整个缅甸(Marammaraṭṭha)居民心生净信，犹如被烈日晒蔫的睡莲，经阿耨达池水浇灌而重现青翠；同样地，孟国国王以军队之威势，令缅甸居民饱受痛苦，他以自身福德之阿耨达池水浇灌，令缅甸居民中的居士与比丘，皆生起身心二种安乐。 สกลมรมฺมรฏฺฐวาสิโน จ อยํ อมฺหากํ ราชา โพธิสตฺโตติ โวหารึสุ. อถ เอกสฺมึ มาเส จตูสุ อุโปสถทิวเสสุ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา อนฺเตปุเร ปเวเสตฺวา ปิณฺฑปาเตน โภเชสิ. ราโชโรธามจฺเจหิ สทฺธึ อุโปสถํ อุปวสิ. สพฺเพสมฺปิ ราโชโรธามจฺจานํ คุณตฺตยปาฐํ สห อตฺถโยชนานเยน วาจคฺคตํ การาเปสิ. 整个缅甸(Marammaraṭṭha)的居民都称其为：“这位是我们的菩萨王！”于是，于一月中的四个布萨日，他邀请比丘僧团进入内宫，以钵食供养。他和王室大臣一起受持布萨。他还让所有王室大臣都能背诵三宝功德文，并以义理之解释令其熟练。 อถ เพลุวคามวาสียสตฺเถรํ อเนตฺวา อตฺตโน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. มหาอตุลยสธมฺมราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. ตโต ปฏฺฐาย ปน อตุลตฺเถโรติ นาเมน ปากโฏ อโหสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล ปารุปนคณปกฺขาปลิณคามวาสีสุชาตตฺเถราทโย สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล จีวรํ ปารุปิตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ อกฺขรํ ลิขิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ สนฺเทสปณฺณํ ปเวเสติ. 于是，迎请贝鲁瓦村(Beluvagāma)之耶舍长老，立为己师。并赐予“摩诃阿都拉耶沙达摩罗阇古鲁(Mahāatulayasadhammarājaguru)”的称号。自此，彼即以阿都拉长老(Atulatthera)之名而著称。在那时，披衣派(Pārupanagaṇa)之巴利那村(Paliṇagāma)善生长老等，书写“沙弥入村时，应披衣而入”之文，将书信呈送国王。 อถ เอกํสิกคณปกฺขาปิ อตุลตฺเถราทโย ปุพฺเพสํ ราชูนํ กาเล อธิกรณํ วูปสมิ, อิทานิ วูปสมิตกมฺมํ ปุน น อุปฺปาเทตพฺพนฺติ เลขนํ ลิขิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ เปเสสิ. 于是，袒肩派(Ekaṃsikagaṇa)之阿都拉长老等，亦书写文书呈送国王，曰：“于前代诸王之时，诤事已平息。今既已平息之事，不应再令生起。” อถ ราชา ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ สกสกวาทํ กเถตุกาโมปิ [Pg.139] อิทานิ ราชปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ พหุ อตฺถิ, ติฏฺฐสุ ตาว สาสนปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ, ราชปฺปฏิสํยุตฺตเมว กมฺมํ ปฐมํ อารภิสฺสามิ, ปจฺฉา สาสนปฺปฏิสํยุตฺตํ กมฺมํ กริสฺสามีติ ราชเลขนํ ฐเปสิ. อปรภาเค ปน ราชา เอวํ อาณํ ฐเปสิ,-อิทานิ มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู มม อาจริยสฺส มตึ อนุวตฺติตฺวา จรนฺตูติ. 于是，国王虽欲听取两派各自之论点，然思：“今有诸多与王事相应之事，且暂置与教法相应之事，吾将先处理王事，后处理与教法相应之事。”遂颁布王令。其后，国王颁布如是敕令：“今于吾之国土内，所有比丘皆应依吾师之见而行。” อถ ปารุปนคณภิกฺขูปิ เอกํสิกคณํ อนุวตฺเตสุํ รญฺโญ อาณาวเสน. สหสฺโสโรธคาเม ปน ทฺเว มหาเถรา อตฺตโน ปริสํ ปารุปนวเสเนว คามปฺปเวสนวตฺตํ ปริปูริตพฺพนฺติ โอวทิตฺวา นิสีทึสุ. 那时，披衣派比丘亦因国王之敕令而随顺袒肩派。然于千内宫村(Sahassorodhagāma)，二大长老告诫其僧团曰：“应依披衣派之方式，圆满入村之行仪。”如是教诫已，即坐下。 ตทา รญฺโญ อาจริโย ยสตฺเถโร ตมตฺถํ สุตฺวาเต ปกฺโกสาเปสิ. เต จ อาคนฺตฺวา นครํ สมฺปตฺตกาเล เอโก อุปาสโก ปสนฺโน หุตฺวา เตสํ เถรานํ ปิณฺฑปาเตน อุปฏฺฐหิ. อถ อตุลตฺเถโร เต มหาเถเร ทูรฏฺฐานโต วาลุกํ อาเนตฺวา ตสฺส อุปาสกสฺส เคหสมีเป โอกิราเปสิ. อิทํ วินยธมฺมสฺส อนนุโลมวเสน จรนฺตานํ ทณฺฑกมฺมนฺติ โกลาหลมฺปิ อุปฺปาเทสิ. อถ เตสํ วาลุกํ อาหรนฺตานํเยว อญฺญมญฺญํ สลฺลเปสุํ,-อิทานิ ภนฺเต วินยธมฺมานุโลมวเสน อาจรนฺตานํ อมฺหากํ อีทิสํ กมฺมํ อสารุปฺปํ, อโห อจฺฉริยธมฺโม โลโกติ เอโก เถโร อาห. อถ ปน เอโก เถโร เอวมาห,-อิทานิ อาวุโส โลกปาลา เทวา อีทิสํ อธมฺมกมฺมํ ทิสฺวาเยว อชฺฌุเปกฺขิตฺวา อปฺโปสฺสุกา นิสีทิตุํ น สกฺกา, อิทานิ โลกปาลา เทวา ปมชฺชิตฺวา นิสีทนฺติ มญฺเญติ. 当时国王之师耶舍长老闻此事已，即遣人召彼等。彼等至城时，一优婆塞心生欢喜，以食物供养彼等长老。随后阿都拉长老令彼等大长老从远处运沙，撒于彼优婆塞家附近，并宣称：“此乃对不符律法而行者之惩罚”，遂引起骚动。当彼等搬运沙时，互相交谈曰：“尊者，今吾等依律法而行，然此等行径于吾等实不适宜。呜呼！世间之法，何其奇妙！”一长老如是说。复有一长老如是说：“贤友，今护世天神见此非法之业，岂能坐视不理，漠不关心？吾思护世天神今正懈怠而坐。” ตสฺมึเยว ขเณ เวเคน เมโฆ อุฏฺฐหิตฺวา อตุลตฺเถรสฺส วิหาเร ราชเคเห จ เอกกฺขเณ อสนิโย นิปตึสุ. เอวํ สมาโนปิ โส เถโร อติมานถทฺธตาย สตึ น ลภิ. 就在那一刻，乌云疾起，于阿都拉长老之精舍及王宫，同时降下霹雳。纵然如是，彼长老仍因极度傲慢顽固，未能生起正念。 ปุน [Pg.140] ราชา อิทานิ มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู มม อาจริยสฺส มตึ อนุวตฺตนฺติ วา มา วาติ อมจฺเจ ปุจฺฉิ. อมจฺจาปิ เอวํ รญฺโญ อาโรเจสุํ,-อิทานิ มหาราช กุขนนคเร นีปคาเม นิสินฺโน เอโก มหาเถโร มุนินฺทโฆโส นาม อตฺถิ, โส ปารุปนวเสน อตฺตโน ปริสํ โอวาเทตฺวา พหุคุณํ อุปฺปาเทตฺวา นิสีทตีติ. 国王复问大臣：“今于吾之国土，所有比丘皆遵循吾师之见，抑或不遵循？”大臣亦如是禀告国王：“大王，今于库卡那城(Kukhananagara)之尼巴村(Nīpagāma)，有一名牟尼因陀瞿沙(Munindaghosa)之大长老，彼以披衣之方式教诫其僧团，令生诸多功德，并安住于彼处。” อถ ราชา เอวมาห,-ตํ ปกฺโกเสตฺวา สุธมฺมสสายํ มหาเถเร สนฺนิปาภาเปตฺวา ตสฺส เถรสฺส วินย ปณฺณตฺตึ ยถาภูตํ อชานนฺตสฺส ยถาภูตํ สภาวํ ทสฺเสตฺวา โอวาเทนฺตูติ. 于是国王如是说：“召彼前来，于善法堂召集诸大长老集会，向那位不了解律制真实情况的长老，如实开示其本质后，再行教诫。” อถ อมจฺจา ตถา อกํสุ. มหาเถรา จ สุธมฺมสสฺสยํ สนฺนิปติตฺวา ตํ ปกฺโกเสตฺวา โอวทึสุ. เตสุ ปน มหาเถเรสุ เอโก เถโร ภูปาลสฺส สงฺฆรญฺโญ จ มุขํ โอโลเกตฺวา ภควโต ปน สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส มุขํ อโนโลเกตฺวา มุนินฺทโฆสตฺเถรํ เอวมาห,- อิทานิ อาวุโส อิมสฺมึ มรมฺมรฏฺเฐ สพฺเพปิ ภิกฺขู ภูปาลสฺส สงฺฆสฺส รญฺโญ จ อาณํ อนุวตฺติตฺวา เอกํสิกาเยว อเหสุํ, ตฺวํเยว เอโก สทฺธึ ปริสาย ปารุปนวตฺถํ จริตฺวา นิสีทสิ, กสฺมา ปน ตฺวํ มานถทฺโธ หุตฺวา อีทิสํ อนาจารํ อวิชหิตฺวา ติฏฺฐสีติ. 于是大臣们如是行之。诸大长老亦于善法堂集会，召彼前来教诫。彼诸大长老中，一长老瞻视国王与僧王之面，然不瞻视世尊正等觉者之面，对牟尼因陀瞿沙长老如是说：“贤友，如今在这缅甸(Marammaraṭṭha)，所有比丘皆随顺国王与僧王之敕令，皆成袒肩僧。唯汝一人与僧团披衣而行，汝何故如此傲慢顽固，不舍此等不正之行？” อถ มุนินฺทโฆสตฺเถโร ตสฺส เถรสฺส มุขํ อุชุกํ โอโลเกตฺวา เอวมาห,- ตฺวํ ลชฺชีเปสโล สิกฺขากาโมติ ปุพฺเพ มยา สุตปุพฺโพ, อีทิโส ปน ปุคฺคโล อีทิสํ วจนํ วตฺตุนํ ยุตฺโต,อีทิสสฺส หิ ปุคฺคลสฺส อีทิสํ วจนํ อสฺสารุปฺปํ, สเจ ตฺวํ อยํ อปฺปปุญฺโญ นิตฺเตโช อนาโถติ มํ มญฺญิตฺวา อคารววเสน วตฺตุํ อิจฺเฉยฺยาสิ, เอวํ สนฺเตปิ มมาจริยสฺส มุขํ โอโลเกตฺวา มมาจริยสฺส คุณํ ชานิตฺวา ตสฺส สิสฺโสยนฺติ อนุสฺสริตฺวา อีทิสํ วจนํ อธมฺมิกํ วตฺตุํ น สกฺกาติ. 于是牟尼因陀瞿沙长老直视彼长老之面，如是说道：“吾昔曾闻，汝乃具惭愧心、品行端正、乐于学处者。然如是之人，说如是之语，实不相称。若汝认为吾乃福薄、无力、无依者，欲以不敬之方式言说于吾，纵然如是，汝亦应瞻视吾师之面，了知吾师之功德，忆念‘吾乃其弟子’，而不应说出如是之非法语。” อถ [Pg.141] โส เถโร ตํ ปุจฺฉิ,-โก ปน ตวาจริโยติ. อถ สุขมฺมสภายํ ฐปิตํ พุทฺธรูปํ วทฺทิตฺวา อยํ มมาจริโยติ อาห. มมาสริโยติ วตฺวา ปน ภิกฺขุสงฺฆมชฺเฌ อุฏฺฐหิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา อหํ ภนฺเต ยาว ชีวิตปริโยสานา มม ชีวิตํเยว ปริจฺจชิสฺสามิ, ภควโต ปนติ โลกคฺคสฺส สิกฺขาปทํ น วิชหิสฺสามีติ อาโรเจสิ. 于是那位长老问他：“那么你的老师是谁呢？”他礼敬了安放于善法堂的佛像后，说道：“此即吾师。”言“吾师”已，即于比丘僧团中起立，偏袒上衣，蹲踞而坐，合掌，禀告曰：“尊者，吾将尽吾一生，乃至舍弃生命，亦不舍弃世尊、此世间至上者之学处。” อถ ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา มานถทฺโธ เอโส มม วิชิเต นิสีทาเปตุํ วฏฺฏติ, รฏฺฐนฺตรํ ปพฺพาเชตพฺโพติ ราชาณาย รฏฺฐนฺตรํ เปเสสิ. 国王闻此事已，心生傲慢，思曰：“此人不宜住于吾之国土，应将其驱逐至他国。”遂依王令，将其遣送他国。 ราชปุริสา จ ตํ ปกฺโกเสตฺวา รฏฺฐนฺตรํ อาเนสิ. พหงฺคํ นาม เทสํ ปตฺวา พหงฺคนายโก ปุริโส ราชปุริสานํ ลญฺชํ ทตฺวา เอวมาห,- อยํ ปน โภนฺโต มรมฺมรฏฺฐสฺส ปริยนฺตปฺปเทโส, อิเธว ฐเปตฺวา ตุมฺเห นิวตฺตถาติ. 王臣召彼前来，遣送他国。抵达名为巴杭伽(Bahaṅga)之地，巴杭伽之首领予王臣贿赂，曰：“诸位大人，此乃缅甸之边境地区，将其留于此处，汝等即可返回。” ราช ปุริสาปิ ลญฺชํ คเหตฺวา ตตฺเถว ฐเปตฺวา นิวตฺตึสุ. เถโรปิ จตูหิ ทิสาหิ อาคตานํ ภิกฺขุสามเณรานํ ปารุปนวเสน โอวาทํ ทตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา ตตฺถ นิสีทิ. อภิธมฺมตฺถสงฺคหคนฺถสฺส อตฺถโยชนมฺปิ มรมฺมภาสาย อกาสิ. 王臣们收受贿赂，即将其留于彼处而返回。长老亦为从四方来之比丘、沙弥，教导披衣之法，教授圣典，并安住于彼处。彼亦以缅甸语对《阿毗达摩义集》(Abhidhammatthasaṅgaha)作了义理阐释。 อปรภาเค ราชา ตมตฺถํ สุตฺวา อิทานิ โส เถโร มม วิชิตปริยนฺเตเยว นิสีทิตฺวา อมฺเหหิ อนิจฺฉิตํ นิวาริตํ กมฺมํ กตฺวา นิสีทิ, ตํ ปกฺโกสถาติ อาห. 其后，国王闻此事已，曰：“今彼长老即安住于吾国边境，行吾等不欲且已禁止之业，召彼前来。” ราชทูตา จ ตตฺถ คนฺตฺวา ปกฺโกสึสุ. เถโร จ อิทานิ มํ ราชา มาเรตุกาโมติ มญฺญิตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขิตฺวา คิหิวตฺถํ นิวาเสตฺวา เตหิ สทฺธึ อาคจฺฉิ. นครํ ปน อาคนฺตฺวา ปตฺตกาเล รญฺโญ สนฺติกํ อาเนสิ. 国王使者至彼处，召彼前来。长老思曰：“今国王欲杀吾”，遂舍弃学处，着在家衣，与彼等同来。抵达城市后，于适时，彼被带至国王面前。 อถ ราชา เอวมาห,-ตฺวํ ภิกฺขุ หุตฺวา คณํ วฑฺฒาเปตฺวา นิสีทสีติ มยา สุตํ, กสฺมา ปนิทานิ คิหิ ภวสีติ. สเจ [Pg.142] ตฺวํ มหาราช มํ มาเรตุกาโม ปกฺโกเสยฺยาสิ, เอวํ สติ ยทิ สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย ฐิตํ มํ มาเรยฺยาสิ, ตว ภาริยํ กมฺมํ ภวิสฺสตีติ มนสิกริตฺวา ตว กมฺมสฺส อภาริยตฺถาย สิกฺขํ ปจฺจกฺขิตฺวา อาคโตมฺหิ, สเจ มํ มาเรตุกาโมสิ, มาเรหีหิ. ราชา จ ตํ พนฺธนาคาเร ฐเปตฺวา สฺยามรฏฺฐํ ยุชฺฌนตฺถายคจฺฉิ. ยชฺฌนตฺถาย ปน คนฺตฺวา ปจฺจาคตกาเล อนฺตรามคฺเคว ทิวงฺคโต อโหสีติ. 于是国王如是说：“吾闻汝曾为比丘，扩大僧团而住，然今何故成在家者？”长老曰：“大王，若汝欲杀吾而召吾前来，若吾未舍学处而住，汝杀吾则将有重业。吾思及为免汝造重业，故舍学处而来。若汝欲杀吾，则杀之。”国王遂将其囚禁于牢狱，后为战事前往暹罗国。然彼为战事而去，于归途中即已命终。 กลิยุเค ปน ทฺวาวีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส เชฏฺฐปุตฺโต สิริปวรมหาธมฺมราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. รตนสิขนครโต สงฺกเมตฺวา เชยฺยปุรํ ทุติยํ มาปิตตฺตา เชยฺยปุรมาเปโก ราชาติปิ ตสฺส สมญฺญา อโหสิ. ตสฺมิญฺจ กาเล มหาปพฺพตพฺภนฺตรนครวาสึ ญาณตฺเถรํ อาเนตฺวา อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. โสกิร เถโร คมฺภีรปญฺโญ เอกสฺมึ ทิวเส นว วา ทส วา ภาณวาเร วาจุคฺคตํ กาตุํ สมตฺโถ อโหสิ. อภินโวปสมฺปนฺนกาเลเยว ปทวิภาคคนฺถํ นฺยาสสํ วณฺณนํ ยมกสํวณฺณนํ มหาปฏฺฐานสํวณฺณนญฺจ มรมฺมภาสาย อกาสิ. ราชา มหาภูมิรมฺมณิยวิหารํ นาม การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ. ญาณาลงฺการมหาธมฺมราชคุรู ติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ. 在迦梨时代(Kaliyuga)经过一千一百二十二年后，他的长子吉祥最胜大法王(Siripavaramahādhammarājā)即位统治。由于从宝顶城(Ratanasikhanagara)迁都到第二个新建的胜利城(Jeyyapura)，因此他也被称为胜利城建造者王(Jeyyapuramāpeko Rājā)。在那时，他迎请居住在大山腹地之城(Mahāpabbatabbhantaranagara)的智长老(Ñāṇatthera)，安置在阿阇梨的位置上。据说那位长老智慧深邃，一天能够记诵九至十个诵品。刚受完具足戒的时候，他就用缅甸语完成了《句分别》(Padavibhāgagantha)、《纲要释》(Nyāsasaṃvaṇṇana)、《双论释》(Yamakasaṃvaṇṇana)和《大发趣释》(Mahāpaṭṭhānasaṃvaṇṇana)。国王建造了一座名为大善地悦意(Mahābhūmirammaṇiyavihāra)的精舍，并把它赠予了他，还赐予了“智庄严大法王师”(Ñāṇālaṅkāramahādhammarājagurū)的称号。 ตสฺมิญฺจ กาเล ปารุปนคเณ เถรา เอวํ จินฺเตสุํ,- อิทานิ ปน อมฺหากํ ปกฺขิโก เถโร รญฺโญ อาจริโย อโหสิ, อิทานิ มยํ ปติฏฺฐานํ ลภามาติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล จีวรํ ปารุเปตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ สนฺเทสปณฺณํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวเสสิ. อถ อตุลตฺเถโร ปุพฺเพ วุตฺตนเยน วูปสมิตํ กมฺมมิทนฺติ สนฺเทสปณฺณํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวเสสิ. เตเนว อญฺญมญฺญํ ปฏิวจนวเสน ทสฺเสตุํ โอกาสํ น ลภึสูติ. 那时，披衣派(Pārupanagaṇa)的长老们这样想：“现在我们同派系的长老成了国王的老师，我们应该能得到支持了。”这样想后，他们便让沙弥们在进村时披上僧衣，并就此事致信国王。然后阿图拉长老(Atulatthera)也致信国王说，此事已如之前所说的那样平息了。因此，他们没有机会通过互相辩驳来表明自己的立场。 ตโต ปจฺฉา กลิยุเค ปญฺจวีสวสฺสาธิเก สเต สหสฺเส [Pg.143] จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ สิริปวรสุธมฺมมหาราชินฺทาธิปติ นาม รชฺชํ กาเรสิ. รตนปูรํ ปน ตติยํ มาปกตฺตา รตนปูรมาปโกติ เอกสฺส ปน ฉทฺทนฺตนาคราชสฺส สามิภูตตฺตา เสติภินฺโทติ จ สมญฺญา อโหสิ. จรจฺจ คามวาสีจนฺทาวรํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อตฺตโน อาจริยฏฺฐาเน ฐเปสิ. สูมิกิตฺติอตุลํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ. ชมฺพุทีปอนนฺตธชมหาธมฺมราชคุรูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล เอกจฺเจ มนุสฺสา ทิฏฺฐิวิปลฺลาสา อเหสุํ, เตปิ ปกฺโกสาเปตฺวา สมฺมาทิฏฺฐึ คณฺหาเปสิ. ตสฺส ปน รญฺโญ กาเล เอกํสิกคณํ อภิภวิตุํ โอกาสํ น ลภึสูติ. 其后，在迦梨时代(Kaliyuga)经过一千一百二十五年后，一位名为吉祥最胜善法大王因陀罗主(Siripavarasudhammamahārājindādhipati)的国王登基。由于第三次建造宝城(Ratanapūra)，因此得名宝城建造者(Ratanapūramāpaka)；又因成为一头六牙象王的主人，也得名白象降伏者(Setibhinda)。他请来住在遮罗村(Caracca gāma)的旃陀跋罗(Candāvara)长老，立为自己的老师。国王建造了名为苏弥吉帝阿图拉(Sūmikittiatula)的寺庙并布施给他，还赐予“瞻部洲无边旗大法王师”(Jambudīpaanantadhajamahādhammarājagurū)的头衔。此王在位时，有些人见解颠倒，王便召集他们，使他们接受正见。在此王统治期间，偏袒一肩派(ekaṃsikagaṇa)没有机会得势。 ตโต ปจฺฉา กลิยุเค อฏฺฐตึสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ ปุตฺโต มหาธมฺเม ราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. นครสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค ปญฺจภูมิกวิหารํ การาเปตฺวา เชยฺยภูมิวาสาตุลนาเมน ปญฺญาเปตฺวา มาราวฏฺฏนสฺส นาม เถรสฺส อทาสิ. คุณมุนินฺทาภิสาสนธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติปิ นามลญฺฉํ อทาสิ. 其后，于迦梨时代(Kaliyuga)一千一百三十八年，该王之子，名为大法王中之王(Mahādhammarājādhirājā)，登基为王。他在城之南面建造了一座五层精舍，命名为胜地住者无等(Jeyyabhūmivāsātula)，并布施给名为魔回(Mārāvaṭṭana)的长老。又赐予“功德牟尼王教幢大法王中之王师”(Guṇamunindābhisāsanadhajamahādhammarājādhirājagurū)的称号。 ตสฺมิญฺจ กาเล นนฺทมาโล นาม เถโร จลงฺคนครสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค วิหาเร นิสีทิตฺวา พหูนํ ภิกฺขุสามเณรานํ คนฺถํ วาเจสิ. สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล ปารุปนวตฺตเมว ปริปูเรตฺวา ปวิสิตพฺพํ, เอกํสิกวตฺตํ ปน เนว ปาฬิยํ น อฏฺฐกถายํ น จ ฏีกาสุ นาปิ คนฺถนฺตเรสุ ทิสฺสติ, น ธมฺมานุโลมนฺติ โอวาทํ อภิณฺหํ อทาสิ. ปาฬิอฏฺฐกถาทีสุ อาคตวินิจฺฉยํ ทสฺเสตฺวา เอกมฺปิคนฺถํ อกาสิ. 其时，有名为难陀摩罗(Nandamālo)之长老，住于迦楞伽城(Calaṅganagara)东面之精舍，为众多比丘、沙弥教授典籍。彼常教诫言：“诸沙弥入村时，应圆满披衣而入；至于偏袒一肩之法，于圣典(Pāḷi)、义注(aṭṭhakathā)、疏钞(ṭīkā)乃至其他典籍中皆不可见，不随顺于法。”彼亦依据圣典、义注等所示之决择，造论一部。 อถ เอกํสิกคณิกา ภิกฺขู ตํ คนฺถํ รญฺโญ สนฺติกํ ปเวสึสุ โทสาวิกรณตฺถาย. ตสฺมิญฺจ กาเล ราชา เอวรูปํ สุปินํ ปสฺสิ, -สกฺโก หิ เทวราชา เสตวตฺถํ นิวาเสตฺวา [Pg.144] เสตาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา เสตกุสุมานิ ปิลนฺทิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา เอวมาห,- อปรนฺตรฏฺเฐหิ มหาราช นมฺปทานทีตีเร ปาทเจติเย พหูนิ ติณานิ อุฏฺฐหิตฺวา อญฺญมญฺญํ มูเลน มูลํ ขนฺเธน ขนฺธํ ปตฺเตน ปตฺตํ สมฺปนฺธิตฺวา ปฏิจฺฉาเทตฺวา ฐิตานิ, ตานิ ปน ปุพฺพราชูหิ ยถาภูตํ อชานนฺเตหิ อวิโสธิตานิ, อิทานิ ปน ตยา ยถาภูตํ ชานนฺเตน ปริสุทฺธํ กตฺตุกาเมน วิโสธิตพฺพานิ, ตตฺถจ เอโก ภิกฺขุ อาคนฺตฺวา อุปเทสนยํ ทสฺสตีติ. 于是，偏袒一肩派的比丘为显其过，持此论书呈于王。其时，王得如是之梦：天帝释(Sakka)身着白衣，饰以白庄严具，头戴白花，来至王前，如是言曰：“大王，于边地南帕达纳河(Nampadānadī)岸之足印塔(Pādacetiya)处，杂草丛生，根茎枝叶，互相缠绕覆盖。昔王未知实情，未曾清除。今汝已知实情，欲令清净，应清除之。且将有一比丘前来，示以教诲。” เอวํ ปน สุปินํ ปสฺสิตฺวา นนฺทมาลํ นาม เถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา รตนปูรนครสฺส เอสนฺนฏฺฐาเน อุทกกีฬนตฺถาย การาปิเต ราชเคเห วสาเปสิ. 王得此梦后，即召难陀摩罗(Nandamāla)长老，令其住于宝城(Ratanapūra)附近为水戏而造之王室殿宇中。 อถ เถโร สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล ปารุปนวเสน ปวิสิตพฺพนฺติ ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรหิ ราชานํ ชานาเปสิ, ยถา มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร สิริธมฺมาโสกราชานํ สมฺมาวาทนฺติ. อถ ราชา ปริจิต ปารมีปุญฺญสมฺภาโร มหาญาโณ ชานาสิ,-ปารุปนวาโทเยว ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ อาคโต, เอกํสิกวาโท ปน เตสุ กตฺถจิปิ น อาคโตติ. เอวํ ปน ชานิตฺวา รญฺโญ เคเห ทฺเว ปกฺเข เถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา อตฺตโน อตฺตโน วาทํ กถาเปสิ. 于是，长老依据圣典、义注、疏钞及其他典籍，告知国王：沙弥入村时，应以披覆衣之方式进入，犹如大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老为法阿育王(Siridhammāsoka)说示正见。于是，彼积集波罗蜜福德资粮、具大智慧之王了知：披覆衣之说，实出于圣典、义注、疏钞及其他典籍；而偏袒一肩之说，于彼等中未曾出现。如是了知后，王于宫中召集二派长老，令其各陈己见。 อถ เอกํสิกตฺเถโร เอวมาหํสุ,-ตุมฺหากํ ปารุปนวาโท กตฺถ อาคโตติ. ตทา ปารุปนตฺเถรา ปริมณฺฑลํ ปารุปิสฺสามีติอาทินา นเยน ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ ปารุปนวาโท อาคโตติ อาหํสุ. ตโต ปจฺฉา ปารุปนตฺเถรา เอวมาหํสุ,-ตุมฺหากํ ปน เอกํสิกวาโท กตฺถ อาคโตติ. ตทา เต เอกํสิกตฺเถรา อทฺวารฆรํ ปวิฏฺฐกาโลวิย รตฺติภาเค มหาวนมคฺเค คมนกาโลวิย จ หุตฺวา กิญฺจิ วตฺตุํ น สกฺกา. มุขํ นาม กถนตฺถาย ภุญฺชนตฺถาย โหตีติ [Pg.145] วุตฺตตฺตา ยํ วา ตํ วา วทนฺตาปิ ราชานํ อาราเธตุํ น สกฺขึสุ. 于是，偏袒一肩派长老问言：“汝等披覆衣之说，出于何处？”彼时，披覆衣派长老答言：“披覆衣之说，乃依‘我将圆满披覆’等文，出于圣典、义注、疏钞及其他典籍。”其后，披覆衣派长老反问：“然则，汝等偏袒一肩之说，复出于何处？”彼时，彼偏袒一肩派长老，犹如入无门之室，又如夜行于大林之道，无言以对。纵如俗言“口为言食”而随意言说，亦不能令王信服。 ราชา จ เถรํ นิสฺสาย วินเย โกสลฺลตาย ปาฬิยํ อีทิโสเยว อาคโต, อฏฺฐกถาทีสุ อีทิโสเยวาติ วตฺวา ตุมฺหากํ เอกํสิกวาโท ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตเรสุ น ทิสฺสติ, เอวมฺปิ สมานา กสฺมา อีทิสํ วตฺตํ อกํสูติ ปุจฺฉิ. อถ เต เอกํสิกตฺเถรา จตุหตฺถคพฺเภ สโหฑฺเฑน คหิตโจราวิย มนุสฺเสหิ คติตกากาวิย จ กิญฺจิ วตฺตุํ อสกฺกุเณยฺยตาย สพฺพทิสาสุ โอโลเกตฺวาเยว อมฺหากํ จาริตฺตํ ปาฬิอาทีสุ น ทิฏฺฐปุพฺพํ, อถ โข ปน อาจริยปฺปเวณีวเสเนว จริมฺหาติ วตฺวา ปราชยํ ปตฺวา ปารุปนปกฺเขเยว ปวิสึสูติ. ราชา จ อิโต ปฏฺฐาย ภิกฺขู ปารุปนวตฺตเมว การาเปตุํ สามเณรานํ โอวทนฺตูติ ราชาณํ ฐเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย เอกํสิกปกฺขาเถรา อรุณุคฺคมนกาเล โกสิยาวิย สีสํ อุฏฺฐหิตุมฺปิ น สกฺกาติ. 国王依止该长老，并以其戒律善巧为据，说道：“在圣典中是这样，在义注等中也是这样。”然后问道：“你们偏袒一肩之说，在圣典、义注、复注及其他典籍中都未见到，既然如此，为何行此法？”于是，那些偏袒一肩派的长老，犹如在四肘房内人赃并获的盗贼，又如被人追赶的乌鸦，无言以对，唯环顾四方。他们说道：“我们的行法，在圣典等中确实未曾见过，然而是依师承传统而行。”说罢，自认失败，归入披覆衣派。国王于是下令：“自今而后，诸比丘应教导沙弥，只行披覆衣法。”自此，偏袒一肩派的长老，犹如黎明时的猫头鹰，不能抬头。 โสกสรภูมหาเจติยสฺส ปุรตฺถิมทิสาภาเค ทฺวีหิ ปาสาเทหิ อลงฺกตํ จตุภูมิกํ ภูมิกิตฺติวิรามํ นาม วิหารํ การาเปตฺวา นนฺทมาลตฺเถรสฺส อทาสิ, นรินฺทาภิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. โส ปน เถโร ฉปฺปทวํสิโกติ ทฏฺฐพฺโพ. อภินโวปสมฺปนฺนกาเลเยว วินยวินิจฺฉยสฺส สุตฺตสงฺคหสฺส มหาวคฺคฏฺฐกถาย จ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ, สาสนสุทฺธิทีปิกํ นาม คนฺถมฺปิ อกาสีติ. 王于索迦萨拉布(Sokasarabhū)大塔东面，造四层精舍，饰以二殿，名为地誉止息(Bhūmikittivirāma)，施予难陀摩罗(Nandamāla)长老，复赐予“人主胜幢大法王中之王师”(Narindābhidhajamahādhammarājādhirājagurū)之称号。当知彼长老乃六足(Chappada)传承者。彼于新受具足戒时，即以缅甸语为《戒律抉择》、《经集》(Suttasaṅgaha)及《大品义注》(Mahāvaggaṭṭhakathā)作义疏，亦造《教净明灯》(Sāsanasuddhidīpika)一书。 ตโต ปจฺฉา กลิยุเค เตจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส กาฬปกฺขปนฺน รสมิยํ รตนสิขมาปกสฺส รญฺโญ มชฺฌิมปุตฺโต รชฺชํ กาเรสิ[Pg.146]. 其后，于迦梨时代(Kaliyuga)一千一百四十三年，帕古那月(Phaggunamāsa)黑分第十五日，宝顶造者(Ratanasikhamāpaka)王之中子登基为王。 ตทา ราชา เอวํ จินฺเตสิ,-เอกํสิกปารุปนวเสน อุปฺปนฺโน วิวาโท ปุพฺเพสํ ราชูนํ กาเล วูปสมิตุํ น สกฺกา, สิริปวรสุธมฺมมหาราชินฺทาธิปติโน กาเลปิ ราชเคเห สนฺนิปาตาเปตฺวา รญฺโญ สมฺมุเข กถาปิตตฺตา วิสฺสฏฺเฐน กเถตุํ โอกาสสฺส อลทฺธตฺตา ยถากามํ วตฺตุํ อวิสหตฺตา ปราชโย อโหสีติ เลสํ โอฑฺฑตุํ โอกาโส ภเวยฺยมยฺหํ ปน กาเล อีทิสํ อกตฺวา เตสํ เตสํ เถรานํ วิหาเร ทูตํ เปเสตฺวา สกสกวาทํ กถา เปสฺสามิ, เอวญฺหิ สติ เตเตเถรา วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา กเถสฺสนฺตีติ. 那时，国王这样想：“过去诸王时代因偏袒一肩覆衣而生的争论无法平息，即使在吉祥最胜善法大王中之王主(Siripavarasudhammamahārājindādhipati)时期，虽然召集他们在王宫集会，并在国王面前讨论，但由于未能获得自由发言的机会，不敢随心所欲地说话，他们便会找借口说自己失败了。在我执政时，不应如此，而是派遣使者到各位长老的寺院，让他们各自陈述自己的论点，这样长老们就能畅所欲言了。” เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อนฺโตยุธนายกํ อมจฺจํ ปธานํ กตฺวา เตสํ เตสํ เถรานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา อาโรจาเปสิ,-สกสกวาทํ วิสฺสฏฺฐา หุตฺวา วทถาติ. อถ เอกํสิกคณิกา เถรา อมฺเหหิ วุตฺตวจนํ ปาฬิอาทีสุ น ทิสฺสติ, อถ โข ปน อาจริยปฺปเวณีวเสเนว มยํ จริมฺหาติ อนุชานึสุ. 如此思虑后，国王便任命内务大臣(antoyudhanāyaka amacca)为首，前往诸长老处宣告：“请各位畅所欲言，陈述各自的论点。”当时，偏袒一肩派的长老们承认道：“我们所说的话在巴利圣典等中没有记载，但我们只是按照师承(ācariyappaveṇī)奉行。” มหาราชา จ เอวํ เถรานํ อนุชานเน สติ กิญฺจิ กตฺตพฺพํ นตฺถิ, อิทานิ ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทานิ อวิโกเปตฺวา สามเณรา คามํ ปวิสนฺตูติ ราชเลขนํ ตตฺถ ตตฺถ เปเสสิ. 大王在长老们如此承认后，认为已无他事可做，于是将王令送到各处：“如今，沙弥们在不违越穿着整齐的学处(parimaṇḍalasuppaṭicchannasikkhāpadāni)下，可以进入村落。” อปรภาเค ปน สหสฺโสโรธคามโต อุปสมฺปทา วสฺเสน สตฺตวสฺสิกํ ญาณํ นาม ภิกฺขุํ อาเนตฺวา อนฺโตยุธวิหารํ นาม การาเปตฺวา ตสฺส อทาสิ, ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. อถ รญฺญา ยาจิโต ราชาภิเสกคนฺถํ ปริโสเธตฺวา มรมฺมภาสาย อตฺถํ โยเชสิ. 后来，国王从千户村(Sahassorodhagāma)迎请一位名为智(Ñāṇa)、具足七年戒腊的比丘，为他建造了一座名为内务精舍(Antoyudhavihāra)的寺院并供养给他，又赐予他“智教导幢大法王导师”(Ñāṇābhisāsanadhajamahādhammarājaguru)的名号印章。之后，应国王的请求，他校订了《王位灌顶仪轨》(Rājābhisekagantha)，并用缅语解释了其义。 อปรภาเค ภควา ธรมาโนเยว อาคนฺตฺวา จตุนฺนํ ยกฺขานํ ทเมตฺวา เตหิ ทินฺนํ มํโสทนํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปพฺพตสามนฺตเทสํ [Pg.147] คนฺตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา ตํ ฐานํ โอโลเกตฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ อานนฺทตฺเถโร การณํ ปุจฺฉิ. อนาคเต โข อานนฺท อิมสฺมึ เทเส มหานครํ ภวิสฺสติ, จตฺตาโร จ อิเม ยกฺขา ตสฺมึ นคเร ราชาโน ภวิสฺสนฺตีติ พฺยากาสิ. 后来，世尊在世时亲自前来，调伏了四位夜叉，接受了他们供养的肉饭，去到山麓之地享用。他观察那个地方后，露出微笑。于是阿难长老询问其原因。世尊预言道：“阿难，未来在这个地方将会出现一座大城市，而这四位夜叉将会成为那个城市的国王。” ยถาพฺยากตนิยาเมเนว กลิยุเค จตุจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส กาฬปกฺขทฺวาทสมิยํ องฺคารวาเร อุตฺตรผคฺคุนีนกฺขตฺเตน โยเค อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ มาเปสิ. 正如预言所示，在迦利时代(Kaliyuga)一千一百四十四年，摩伽月黑半月第十二日，星期二，与北颇勒古尼宿(Uttaraphaggunī)交会时，他建造了名为阿玛拉普拉的大王都城。 สิริปรวิชยานนฺตยสตฺริภวนาทิตฺยาธิปติปณฺฑิตมหาธมฺมราชาธิราชาติ นามลญฺฉมฺปิ ปฏิคฺคณฺหิ. 他接受了“吉祥殊胜胜利无边名声·三界之日主宰·智者大法王中王”(Siriparavijayānantayasatribhavanādityādhipatipaṇḍitamahādhammarājādhirāja)的名号印章。 อคฺคมเหสิยา การาปิตํ เชยฺยภูมิวิหารกิตฺตินามกํ วิหารํ คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เม โอ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 大王后命人建造了名为“胜利地名闻精舍”(Jeyyabhūmivihārakitti)的寺院，并供养给“功德庄严正法大法王中王导师”长老(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“梅奥萨亚多”。 กนฺนีนครโภชกาย ราชกญฺญาย การาปิตํ วิหารรมณียวิรามํ นาม วิหารํ คุณมุนินฺทาธิปติ มหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘มาํ เล สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 坎尼城(Kannīnagara)城主的公主命人建造了名为“精舍美妙休憩处”(Vihāraramaṇīyavirāma)的寺院，并供养给“功德牟尼主宰大法王中王导师”长老(Guṇamunindādhipati Mahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“曼勒萨亚多”。 อุปรญฺโญ เทวิยา การาปิตํ มงฺคลาวิรามํ นาม วิหารํ ติปิฏกสทฺธมฺมสามิมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘โสํ ฐา สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 副王妃命人建造了名为“吉祥休憩处”(Maṅgalāvirāma)的寺院，并供养给“三藏正法主大法王中王导师”长老(Tipiṭakasaddhammasāmimahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“松塔萨亚多”。 มชฺฌิมเคหวาสิเทวิยา การาปิตํ มงฺคลาวาสาตุลํ นาม วิหารํ ญาณชมฺพุทีปอนนฺตธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เมํ ชฺวา สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 中宫妃命人建造了名为“吉祥无与伦比居所”(Maṅgalāvāsātula)的寺院，并供养给“智瞻部洲无尽幢大法王中王导师”长老(Ñāṇajambudīpaanantadhajamahādhammarājādhirājaguru)，此长老被称为“明瓦萨亚多”。 อิเม ปฺปน จตฺตาโร มหาเถเร สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. 他将这四位大长老安置于僧王之位。 อุตฺตรเคหวาสิเทวิยา การาปิตํ มงฺคลภูมิกิตฺตึ นาม [Pg.148] วิหารํ กวินฺทาภิสทฺธมฺมธรธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘ญฺโยํ กาํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 北宫妃命人建造了名为“吉祥地名闻”(Maṅgalabhūmikitti)的寺院，并供养给“诗王胜法持幢大法王导师”长老(Kavindābhisaddhammadharadhajamahādhammarājaguru)，此长老被称为“纽康萨亚多”。 สิริเขตฺตนครโภชเกน ราชกุมาเรน การาปิตํ อตุลภูมิวาสํ นาม วิหารํ กวินฺทาภิสทฺธมฺมปวรมหาธมฺม ราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘สฺเว โฏํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 室利刹(Sirikhetta)城主王子命人建造了名为“无与伦比地居”(Atulabhūmivāsa)的寺院，并供养给“诗主上胜法殊胜大法王导师”(Kavindābhisaddhammapavaramahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“绥东萨亚多”。 อนฺโตอมจฺเจน เอเกน การาปิตํ วิหารํ ญาณาลงฺการสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เสํ เฏ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 一位内务大臣命人建造了一座寺院，并供养给“智庄严正法幢大法王导师”(Ñāṇālaṅkārasaddhammadhajamahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“森德萨亚多”。 วามพลนายเกนามจฺเจน การาปิตํ วิหารํ ปรมสิริวํสธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘เม ฐี สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 左军统领大臣命人建造了一座寺院，并供养给“最胜吉祥族幢大法王导师”(Paramasirivaṃsadhajamahādhammarājaguru)长老，此长老被称为“梅蒂萨亚多”。 ธมฺมวินิจฺฉเกน เอเกนามจฺเจน การาปิตํ วิหารํ กวินฺท สารธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ, โย ‘โลกา มฺหาํ เกํ สยาโฑ’ อิติ วุจฺจติ. 一位断法大臣命人建造了一座寺院，并供养给“诗主精要幢大法王中王导师”(Kavindasāradhajamahādhammarājādhirājaguru)长老，此长老被称为“洛卡玛肯萨亚多”。 อิจฺเจวํ ปริยตฺติโกวิทานํ อเนกานํ มหาเถรานํ สทฺธึ นามลญฺเฉน วิหารํ ทตฺวา อนุคฺคหํ อกาสิ. ยสฺมา ปน สพฺเพสํ เถรานํ นามํ อุทฺธริตฺวา วิสุํ วิสุํ กถิเต อยํ สาสนวํสปฺปทีปิกกถา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ, ตสฺมา อิธ อชฺฌุเปกฺขิตฺวา วตฺตพฺพเมว วกฺขามาติ. 如是，他向许多精通教理的大长老布施了题有其名号的寺院，给予护持。然而，若将所有长老的名字一一列举述说，这部《教法世系明灯史》(Sāsanavaṃsappadīpikakathā)的叙述便会过于繁复，故此处略过，仅说当说之事。 ปจฺฉาภาเค จตฺตาโร มหาเถรา ราชาทุพฺพลตาย ยถากามํ สาสนํ วิโสเธตุํ สกฺขิสฺสนฺตีติ มญฺญิตฺวา ปุน อฏฺฐ เถเร เอเตหิ จตูหิ มหาเถเรหิ สทฺธึ สาสนํ วิโสธาเปตุํ สงฺฆนายกฏฺฐาเน ฐเปสิ. เสยฺยถิทํ, กวินฺทาภิสทฺธมฺมปวรมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, ติปิฏกาลงฺการธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, จกฺกินฺทาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรา, ปรมสิริวํสธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, ชนินฺทาภิปวรมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร, มหาญาณาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโร[Pg.149], ญาณาลงฺการสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชคุรุเถโร, ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถโรติ. 后来，国王认为因王权衰弱，四位大长老将无法随心所欲地净化教法，于是又任命了八位长老，让他们与这四位大长老一起净化教法，并将他们安置在僧伽领袖之位上。他们是：诗主上胜法殊胜大法王导师长老、三藏庄严幢大法王导师长老、轮主阿毗幢大法王导师长老、最胜吉祥族幢大法王导师长老、人主阿毗殊胜大法王导师长老、大智阿毗幢大法王导师长老、智庄严正法幢大法王导师长老、智阿毗教法幢大法王导师长老。 อถ อรหาปิ สมาโน นิสฺสยมุจฺจกงฺควิกโล วินานิสฺสยาจริเยน วสิตุํ น วฏฺฏตีติ ชานิตฺวา นิสฺสยา จริยปฺปโหนกานํ เถรานํ นิสฺสยงฺคานิ นิสฺสยมุจฺจการหานํ นิสฺสยมุจฺจกงฺคานิ ปริปูราเปตฺวา นิสฺสิตกานํ นิสฺสยํ คณฺหิตฺวาว นิสีทาเปสิ. 那时，他了知“即使是阿罗汉，若不具足免除依止的条件，也不应在没有依止师的情况下居住”，于是为那些能作为依止师的长老们补足了依止的条件，为那些应免除依止者补足了免除依止的条件，然后才让依止者接受依止并安住下来。 ตโต ปจฺฉา กลิยุเค ปญฺญาสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสว สมฺปตฺเต ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรํเยว เอกํ สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. ตโต ปฏฺฐาย โสเยว เอโก สงฺฆนายโก หุตฺวา สาสนํ วิโสธยิ. 此后，在迦利时代一千一百五十年之际，他仅将智阿毗教法幢大法王导师长老一人立于僧王之位。自此以后，唯有他一人作为僧伽领袖，净化了教法。 ตโต ปจฺฉา เอกปณฺณาสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาเส มหามุนิเจติยสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค ทฺวีหิ อิฏฺฐกมเยหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตํ ปญฺจภูมิกํ อโสการาเม รตนภูมิกิตฺตึ นาม วิหารํ อติมหนฺตํ การาเปตฺวา ญาณาภิสาสนธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส อทาสิ. ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ ปุน อทาสิ. ตโต อญฺญานิ เชยฺยภูมิวิหารกิตฺติมงฺคลวิรามาทโย อเนเกปิ วิหาเร ตสฺเสว อทาสิ. 此后，在一千一百五十一年法尔古那月(Phagguna)，国王在大牟尼塔的南面，于阿育王寺中，用两道砖墙围绕，建造了一座极其巨大的五层楼阁，名为“宝地名闻”(Ratanabhūmikitti)精舍，供养给智阿毗教法幢大法王导师长老。又再次赐予他“智增法军主大法王中王导师”(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)的称号。此后，又将胜利地精舍(Jeyyabhūmi-vihāra)、名闻吉祥园(Kittimaṅgala-virāma)等诸多精舍都供养给他。 โส ปน เตสุ วิหาเรสุ วาเรน นิสีทิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจสิ. อุภโตวิภงฺคานิปิ วาจุคฺคตํ อกาสิ. นิจฺจํเยว เอกาสนิกธุชงฺคํ สมาทิยิ. 那位长老在那些寺院中轮流安住，教授教理。他还将二部《毗崩伽》背诵娴熟，并且恒常受持一座食头陀支。 โส ปน เถโร อุปสมฺปทาวสฺเสน ปญฺจวสฺสิโก หุตฺวา ปุพฺเพว สงฺฆราชภาวโต เปฏกาลงฺการ นาม เนตฺติสํวณฺณนํ อภินวฏีกํ อกาสิ. อฏฺฐวสฺสิอิกกาเล สงฺฆราชา อโหสิ. สงฺฆราชา หุตฺวา สาธุชฺชนวิลาสินึ นาม [Pg.150] ทีฆนิกายฏีกํ อกาสิ. อริยวํสาลงฺการํ นาม คนฺถญฺจ อกาสิ. มหาธมฺมรญฺญา ยาจิโต ชาตกฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ จตุสามเณรวตฺถุํ ราโชวาทวตฺถุํ ติคุมฺภโถมนํ ฉทฺทนฺตนาคราชุปฺปตฺติกถํ ราชาธิราช วิลาสินึ นาม คนฺถญฺจาติ เอวมาทโยปิ อกาสิ. 那位长老在具足戒腊五年时，尚未成为僧王之前，就撰写了名为《藏庄严》(Peṭakālaṅkāra)的《导论》新疏。戒腊八年时，他成为了僧王。成为僧王后，他撰写了名为《善人悦》(Sādhujjanavilāsinī)的《长部》复注，还写作了名为《圣种庄严》(Ariyavaṃsālaṅkāra)的著作。应大法王之请，他还为《本生义注》作了义理疏解，并撰写了《四沙弥事》、《王教事》、《三丛林赞》、《六牙象王本生记》、《王中王悦》等著作。 กลิยุเค ปน ทฺวาสฏฺฐาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต สีหฬทีปโต อมฺปคหปติสฺโส, มหาทมฺโป, โกจฺฉ โคโธ, พฺราหฺมณวตฺโต, โภคหวตฺโต, วาตุรคมฺโมติ อิเม ฉ สามเณรา ทส ธาตุโย ธมฺมปณฺณา การตฺถาย อาเนตฺวา อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ อาคตา สทฺธึ เอเกน อุปาสเกน. 在迦利时代一千一百六十二年之际，有六位沙弥：安巴嘎哈帕蒂萨(Ampagahapatissa)、摩诃丹波(Mahādampo)、果差·果陀(Koccha Godho)、婆罗门瓦达(Brāhmaṇavatto)、 भोग哈瓦达(Bhogahavatto)、瓦都拉嘎摩(Vāturagammo)，他们为兴法之故，从狮子洲(Sīhaḷadīpa)携来十颗舍利与贝叶经，与一位优婆塞一起来到名为阿玛拉普拉的大王都城。 อถ ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุนา สงฺฆรญฺญา อุปชฺฌาเยน กวินฺทาภิสทฺธมฺมธรธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรน ชนินฺทาภิธชมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรน มุนินฺทโฆสมหาธมฺมราชคุรุตฺเถเรนาติ เอวมาทีหิ ราชคุรุตฺเถ เรหิ กมฺมวาจริเยหิ หตฺถิรชฺชุสุวณฺณคุหสีมายํ อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ, อุปาสกญฺจ สามเณรภูมิยํ ปติฏฺฐาเปสิ, ตโต ปจฺฉา จ อเนกวารํ อาคตานํ ภิกฺขูนํ ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปสิ, สามเณรานญฺจ อุปสมฺปทกมฺมํ การาเปสิ, อุปาสกานญฺจ ปพฺพชฺชกมฺมนฺติ. 于是，以僧王兼戒师——智增法军主大法王中王导师，以及诗主阿毗正法持幢大法王导师长老、人主阿毗幢大法王导师长老、牟尼音大法王导师长老等诸位王师长老为羯磨语阿阇梨，在象王金窟界中为他们举行了具足戒羯磨，并让那位优婆塞安立于沙弥位。此后又多次为前来的比丘们重新授予学处，为沙弥们举行具足戒羯磨，为优婆塞们举行出家羯磨。 อปรภาเค ปน กลิยุเค ฉจตฺตาลีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ปิตุรญฺโญ อาจริยปุพฺโพ อตุโล นาม เถโร จีวรปฏลํ อุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ จูฬคณฺฐิปเท วุตฺตตฺตา สามเณรานํ คามปฺปวเสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตฺวาเยว ปวิสิตพฺพนฺติ ทฬํ กตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ เลขนํ ปเวเสสิ. 后来，在迦利时代一千一百四十六年之际，先王之师阿图罗长老，因《小疑难义释》中说“应将衣布叠成上层僧伽梨，并系上胸带”，故而坚定地认为沙弥们进入村庄时，必须偏袒上衣，系上胸带才能进入，并向国王呈递了书信。 อถ ราชา ตํ สุตฺวา มหาเถเร สุธมฺมสภายํ สนฺนิปาตาเปตฺวา [Pg.151] อตุลตฺเถเรน สทฺธึ สากจฺฉํ การาเปสิ. อถ อตุลตฺเถโร จีวรปฏลํ อุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ จูฬคณฺฐิปเท อาคตปาฐํ ทสฺเสตฺวา สามเณรานํ คามปฺปเวสนกาเล เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตฺวา ปวิสิตพฺพนฺติ อาห. 国王听闻此事后，便在善法堂召集诸大长老，让他们与阿图罗长老进行讨论。于是阿图罗长老展示了《小疑难义释》中“应将衣布叠成上层僧伽梨，并系上胸带”的原文，并说：“沙弥们进入村庄时，应该偏袒上衣，系上胸带后再进入。” อถ มหาเถรา ตํ ปุจฺฉึสุ,-อีทิโส อธิปฺปาโย อญฺญตฺถ ทิสฺสติ วา มา วาติ. อถ อตุลตฺเถโร เอวมาห,-อญฺญตฺถ ปน อีทิโส อธิปฺปาโย น ทิสฺสตีติ. เอวํ โหตุ, อยํ คนฺโถ เกน กโตติ. สีหฬทีเป อนุราธปุรสฺส ทกฺขิณทิสาภาเค โปกฺกนฺติ คาเม อรหนฺเตน โมคฺคลานตฺเถเรนาติ. อยมตฺโถ กถํ ชานิตพฺโพติ. ปิฏกตฺตยลกฺขณคนฺเถ อาคตตฺตาติ. อยญฺจ ปิฏกตฺตย ลกฺขณคนฺโถ กุโต ลทฺโธติ. พุทฺธโฆสตฺเถเรน กิร สีหฬทีปโต อานีตตฺตา ตโต, อยญฺหิ คนฺโถ สีหฬทีปโต อตฺตนา อานีเตสุ คนฺเถสุ อสุโก คนฺโถ อสุเกน เถเรน กโตติ วิญฺญาปนตฺถาย พุทฺธโฆสตฺเถเรน กโต, อิทานายํ คนฺโถ อมฺหากํ หตฺเถ สํวิชฺชตีติ. สเจ อิทานายํ คนฺโถ ตุมฺหากํ หตฺเถ สํวิชฺชติ, อมฺหากํ ทสฺเสหีติ. ปสฺสถาวุโส อยมมฺหากํ หตฺเถ คนฺโถติ ทสฺเสสิ. อถ มหาเถเรหิ สงฺฆราชปฺปมุเขหิ ตสฺมึ คนฺเถ ปสฺสิเต วินยคณฺฐิปทํ สีหฬทีเป ปรกฺกมพาหุรญฺโญ กาเล โมคฺคลานตฺเถโร อกาสีติ อาคตํ, น จูฬคณฺฐิปทํ สีหฬทีเป อนุราธปุรสฺสทกฺขิณทิสาภาเค โปกฺกนฺติคาเม อรหา โมคฺคลานตฺเถโร อกาสีติ. 于是诸大长老问他：“这样的意趣在别处可见吗？”阿图罗长老如是说：“然而，这样的意趣在别处不可见。”“那么，此论著为何人所作？”“在狮子国(Sīhaḷadīpa)阿努拉德普勒(Anurādhapura)的南方，波康提(Pokkanti)村，由阿罗汉目犍连(Moggalāna)长老所作。”“此义如何得知？”“因其出于《三藏特征论》(Piṭakattayalakkhaṇagantha)。”“此《三藏特征论》又从何处得来？”“据说是由觉音(Buddhaghosa)长老从狮子国带来的。此论著是觉音长老为了说明他自己从狮子国带来的诸论著中‘某论著为某长老所作’而撰写的，如今此论著就在我们手中。”“若此论著现今在你们手中，请出示给我等。”他便出示说：“贤友(āvuso)们请看，此论著就在我等手中。”于是以僧王(Saṅgharāja)为首的诸大长老们查看了那部论著，发现其中记载：‘《律藏疑难义释》(Vinayagaṇṭhipada)是目犍连长老在狮子国勇臂王(Parakkamabāhu)时期所作’，而不是‘《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)是阿罗汉目犍连长老在狮子国阿努拉德普勒的南方，波康提村所作’。 อถ เถรา เอวมาหํสุ,-กสฺมา ปน ปิฏกตฺตยลกฺขณคนฺเถ อนาคตมฺปิ อาคตํวิย กตฺวา มุสา วทถ, น นุ ตุมฺหากมฺปิ เอกํสิกภิกฺขูนํ มุสาวาทสิกฺขาปทํ อตฺถีติ. อถ อตุลตฺเถโร อุตฺตรึ วตฺตุํ อสกฺกุเณยฺยตฺตา ลุทฺทกสฺส [Pg.152] วากุเร พนฺธมิโควิย ผนฺทมาโน หุตฺวา อฏฺฐาสิ, สโหฑฺเฑน คหิโตวิย โจโร สหมุสาวาทกมฺเมน โส เถโร คหิโต อโหสีติ. 于是诸长老如是说：“为何你们将《三藏特征论》中未记载之事说成仿佛已记载一般，打妄语呢？难道你们这些固执己见的比丘，没有妄语学处(musāvādasikkhāpada)吗？”于是阿图罗长老无法再作答，犹如陷入猎人罗网的野兽般颤抖而立，又如人赃俱获的盗贼，那位长老因其妄语之业而被抓住了。 อิทํ อิมสฺส อตฺถสฺส อาวิภาวตฺถาย วตฺถุ, – 此为阐明此义的故事。 อิมสฺมึ กิร รฏฺเฐ เอโก ชนปทวาสีปุริโส เกนจิเทว กรณีเยน อมรปุรํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ อาคจฺฉิ. อาคนฺตฺวา จ ปจฺจาคตกาเล อนฺตรามคฺเค ปาเถยฺยํ ขยํ อโหสิ. อถสฺส เอตทโหสิ,- อิทานิ มม ปาเถยฺยํ ขยํ อโหสิ, อิมสฺมึ กิร รฏฺเฐ สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวโร นาม มหาเสฏฺฐิ สพฺพตฺถ ภูตเล อติวิย ปากโฏ. ตสฺสาหํ ญาตีติ วญฺเจตฺวา กเถสฺสามิ, เอวํ สติ เตน มหาเสฏฺฐินา มิตฺตสนฺถวํ กาตุํ เตเตคามิกา มนุสฺสา มม พหุ ลาภํ ทสฺสนฺติ, ตทา ปาเถยฺเยน อกิจฺโฉ ภวิสฺสามีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา อนฺตรามคฺเค สมฺปตฺตสมฺปตฺตคาเมสุ มหาโภคานํ เคหํ วิจิเนตฺวา มหาโภคานํ สนฺติกํ ปวิสิตฺวา กถาสลฺลาปํ อกาสิ. 据说在此国中，有一乡居之人因某些事务来到名为阿玛拉普拉(Amarapura)的王都(mahārājaṭṭhānīnagara)。当他返回时，在途中干粮已尽。于是他心想：“现今我之干粮已尽，据说在此国中，千户村(Sahassorodhagāma)有一位名为乐施(Laddhavara)的大富长者(mahāseṭṭhi)，在各地都非常有名。我将欺骗他们说我是他的亲戚。如此一来，为了与那位大富长者结交，那些村民将给我许多好处，届时我便不愁干粮了。”他如此思忖后，在途中所经过的每个村庄里，寻找富裕人家的宅邸，然后进入富人家中与他们交谈。 อถ เตเตคามิกา ตฺวํ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสสิ, กสฺส ญาติ,โก วา ตฺวนฺติ ปุจฺฉึสุ. อมรปูรมหาราชฏฺฐานีนครโต อาคโต, สหสฺโสโรธคามํ คมิสฺสามิ, สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวรสฺส นาม มหาเสฏฺฐิโน ชามาตา ธนวฑฺฒโก นามาหนฺติ อาห. 于是那些村民问他：“你从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？你又是谁？”他回答说：“我从阿玛拉普拉王都而来，将往千户村去。我是千户村中名为乐施的大富长者之女婿，名为财增(Dhanavaḍḍhaka)。” อถ เตเตคามิกา ลทฺธวเรน มหาเสฏฺฐินา มิตฺตสนฺถวํ กาตุํ นานาโภชเนหิ โภเชสุํ. อญฺเญหิปิ พหูหิ ปณฺณากาเรหิ สงฺคหํ อกํสุ. อิมินาว นเยน สมฺปตฺต สมฺปตฺตคาเมสุ วญฺเจตฺวา อตฺตโน คุณํ กเถตฺวา อทฺธาน มคฺคํ ตริ. ปจฺฉา ปน สหสฺโสโรธคามํ สมฺปตฺโต. โส สหสฺโสโรธคามํ น สมฺปตฺตปุพฺโพ. ลทฺธวโร มหาเสฏฺฐิ เตน น ทิฏฺฐปุพฺโพ. สหสฺโสโรธคามํ สมฺปตฺเตเยว อยํ กึ นาม คาโมติ อปุจฺฉิตฺวาเยว ตสฺมึ คาเม มหาโภคตรสฺส [Pg.153] มหาเคหํ วิจินนฺโต ตสฺเสว ลทฺธวรสฺส เสฏฺฐิโน มหนฺตํ เคหํ ปสฺสิตฺวา ลทฺธวรสฺส เสฏฺฐิโน สนฺติกํ ปวิสิตฺวา เตน สทฺธึ กถาสลฺลาปํ อกาสิ. 于是那些村民为了与乐施大富长者结交朋友，便用各种美食款待他。其他人也用许多礼物来供养他。他便以同样的方式，在所到达的每个村庄行骗，宣扬自己的身份，继续赶路。后来，他到达了千户村。他以前从未到过千户村，也从未见过乐施大富长者。刚一到达千户村，他甚至都没问“此村名为何？”，就在村里寻找最富裕人家的豪宅，结果看到了那位乐施大富长者的宏伟住宅。他直接走进乐施大富长者的住所，与他攀谈起来。 อถ มหาเสฏฺฐิ ตํ ปุจฺฉิ,-ตฺวํ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสสิ, กสฺส ญาติ,โก ตฺวนฺติ. อมรปุรมหาราชฏฺฐานีนครโต สามิ อาคโต, สหสฺโสโรธคามํ คมิสฺสามิ, สหสฺโสโรธคาเม ลทฺธวรสฺส นาม มหาเสฏฺฐิโน ชามาตา, ธนวฑฺฒโก นามาหนฺติ อาห. 于是大富长者问他：“你从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？你又是谁？”他回答说：“主人，我从阿玛拉普拉王都而来，将往千户村去。我是千户村中名为乐施的大富长者之女婿，名为财增。” อถ มหาเสฏฺฐิ ตสฺส มุขํ อุชุํ โอโลเกตฺวา อยํ มาณว สหสฺโสโรธคาโมเยว, อหมฺปิ ลทฺธวโร นาม มหาเสฏฺฐิ, มม ธีตโร สนฺติ, ตาปิ สสฺสามิกาเยว โหนฺติ, อิทานิ ตา สกสกสฺสามิกานํเยว สนฺติเก วสนฺติ, น ตฺวํ กทาจิ มยา ทิฏฺฐปุพฺโพ, เกน การเณน กุโต อาคนฺตฺวา มม ชามาตา ภวสีติ ปุจฺฉิ. 于是大富长者直视其面，问道：“这位年轻人，你就是千户村的人。而我就是有福的大富长者。我有几个女儿，她们也都有丈夫了，如今她们都和各自的丈夫住在一起。我从未见过你，你因何缘故，从何处而来，竟成了我的女婿呢？” อถ โส มฺมนุสฺเสหิ อนุพนฺธิยมาโนวิย มิโค สกลมฺปิ กายํ ผนฺทาเปตฺวา กิญฺจิ วตฺตพฺพํ วจนํ อชานิตฺวา อลทฺธปฺปติฏฺฐานตาย เอวํ สติ กุโต อาคโต, กุหึ คมิสฺสามิ, กสฺส ญาติ, โก วา อหนฺติ อิทานิ น ชานามิ, สพฺพทิสา สมฺมุยฺหามิ, ขมาหิ มม อปราธํ, อิโต ปฏฺฐาย ยาว ชีวิตปริโยสานา น วญฺเจสฺสามิ, วญฺเจตุํ น วิสหามิ, อิทานิ อติวิย ภายามิ, มา กิญฺจิ ทณฺฑกมฺมํ กโรหีติ วตฺวา เวเคน อุฏฺฐหิตฺวา ปลายีติ. 于是那人全身颤抖，如同被人们追赶的鹿一般，不知该说什么话，因无立足之地，便说道：“如此一来，‘我从何处来？将往何处去？是谁的亲戚？我又是谁？’我现在都不知道了，我完全迷失了方向。请原谅我的过错，从今以后直到生命终结，我将不再欺骗，也不敢再欺骗。我现在非常害怕，请不要施加任何惩罚！”说完便迅速起身逃走了。 อิจฺเจวํ อตุลตฺเถโร ทุมฺมุโข หุตฺวา ยํวาตํวา มุขารูฬํ วิลปิตฺวา สงฺฆมชฺเฌ นิสีทิ. 就这样，阿图罗长老(Atulatthero)面色不悦，口不择言地哀叹着，在僧团中坐了下来。 อยํ อตุลตฺเถรสฺส ปฐโม ปราชโย. 这是阿图罗长老的第一次失败。 ตโต ปจฺฉา ขลิตฺวา กทฺทเม ปติตํ ปุริสํ ปุน อุปริ อกฺกมนฺตาวิย ปุน มหาเถรา เอวํ ปุจฺฉึสุ,-อิทํ ภนฺเต ตว จูฬคณฺฐิปทํ นาม ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ [Pg.154] จูฬคณฺฐิปทํ อุทาหุ อปรนฺติ. ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ จูฬคณฺฐิปทํเยว อิทนฺติ. เอวํสติ กสฺมา ตว จูฬคณฺฐิปเทเยว วุตฺตญฺหิ วชิรพุทฺธิฏีกายํ, วุตฺตญฺหิ สารตฺถทีปนีฏีกายํ, ตถา หิ วุตฺตํ วิมติ วิโนทนีฏีกายนฺติ ตาสํ วินยมหาฏีกานํ ปจฺฉา หุตฺวา ติสฺโส วินยมหาฏีกาโย สาธกวเสน ทสฺสิตาติ. เอวํ ปน ปุจฺฉนฺโต โส มยา ปุพฺเพ วุตฺตํ ตีสุ วินยมหาฏีกาสุ สาธกวเสน ทสฺสิตํ จูฬคณฺฐิปทํเยว อิทนฺติ วจนํ สจฺจเมวาติ มุขาสุญฺญตฺถาย ปุนปฺปุนํ วทิ. 此后，诸大长老又像踩踏已陷泥沼之人一般，再次追问：“尊者，您这部名为《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)的著作，是三部律藏大疏(Vinayamahāṭīkā)中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》，还是另一部呢？”他答道：“正是三部律藏大疏中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》。”（众人又问：）“既然如此，为何您的《小疑难义释》中却说‘《金刚智疏》(Vajirabuddhiṭīkā)中如是说’‘《心义灯》(Sāratthadīpanī)中如是说’，以及‘《除疑遣惑疏》(Vimativinodanī)中亦如是说’呢？您的书是在这些律藏大疏之后才出现的，却将这三部律藏大疏作为论证依据来引用。”当被如此追问时，他为了避免无言以对，便一再空口辩称，他先前所说“这正是三部律藏大疏中作为论证依据所引用的那部《小疑难义释》”之言为实。 อิทญฺจ อิมสฺส อตฺถสฺส อาวิภาวตฺถาย วตฺถุ, – 为阐明此义，其事如下： เอโก กิร ปุริโส เอเกน สหาเยน สทฺธึ ปุตฺตทารโปสนตฺถาย รญฺโญ ภตึ คเหตฺวา ยุทฺธกมฺมํ กาตุํ สงฺคามํ คจฺฉติ. อถ ปรเสนาย ยุชฺฌิตฺวา ปรเสนา อภิภวิตฺวา สพฺเพ มนุสฺสา อตฺตโน อตฺตโน อภิมุขฏฺฐานํ ปลายึสุ. อถ โสปิ ปุริโส เตน สหาเยน สทฺธึ อตฺตโน อภิมุขฏฺฐานํ ปลายิ. โตกํ ปลายิตฺวา อนฺตรามคฺเค ปรเสนาหิ ปหริตทณฺเฑน มุจฺฉิโต หุตฺวา โส ปุริโส เตน สทฺธึ คนฺตุํ น สกฺกา, อนฺตมโส นิสีทิตุมฺปิ น สกฺกา. 据说有一人为了养活妻儿，接受国王的俸禄，带着一个同伴去战场作战。于是与敌军交战，击败敌军后，所有人都各自朝自己来的方向逃跑。那人也和同伴一起朝自己来的方向逃跑。逃了一小段路，在途中被敌军用棍棒击打而昏厥过去，那人既不能和同伴一起走，甚至连坐都坐不起来。 อถ สหายสฺส เอตทโหสิ,-อิทานิ อยํ อติวิย พาฬคิลาโน โหติ มรณาสนฺโน, สจาหํ ตสฺส อุปฏฺฐหิตฺวา อิเธว นิสีเทยฺยํ, เวริโน อาคนฺตฺวา มํ คณฺหิสฺสนฺตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา คิลานสฺส สนฺตกานิ กหาปณวตฺถาทีนิ คเหตฺวา ตํ ตตฺเถว ฐเปตฺวา คจฺฉติ. สกฏฺฐานสมีปํ ปน ปตฺตสฺส ตสฺส เอตทโหสิ,- สเจ ตํ อนฺตรามคฺเค ฐเปตฺวา อาคจฺฉามีติ วเทยฺยํ, ตสฺส ญาตกา มม อุปริ โทสํ โรเปสฺสนฺติ, อิทานิ โส มริตฺวา อหํ เอกโกว อาคจฺฉามีติ วทิสฺสามีติ. สกฏฺฐานํ ปน ปตฺวา ตสฺส ภริยา ตสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา มยฺหํ ปน สามิโก [Pg.155] กุหึ คโต, กตฺถ ฐเปตฺวา ตฺวํ เอกโกว อาคจฺฉสีติ ปุจฺฉิ. ตว อยฺเย สามิโก ปเรสํ อาวุเธน ปหริตฺวา กาลงฺกโต, อิมานิ ตว สามิกสฺส สนฺตกานีติ วตฺวา กหาปณวตฺถาทีนิ ทตฺวา มา โสจิ มา ปริเทวิ, อิทานิ มตกภตฺตํ ทตฺวา ปุญฺญภาคํเยว ภาเชหีติ สมสฺสาเสสิ. อถ สา ตานิ คเหตฺวา โรทิตฺวา มตกภตฺตํ ทตฺวา ปุญฺญภาคํ ภาเชสิ. 这时，他的同伴心中思忖：“现在这个人病得很重，已临近死亡，如果我留下来照料他，敌人来了会抓住我。”他如此思忖后，便拿走了病人的钱财衣物等，将他弃置于彼处，然后离去。当他走到靠近自己住处的地方时，他又想：“如果我说‘我将他弃置于半路便回来了’，他的亲戚们将会责怪我。不如说‘他已死去，我独自一人回来了’。”当他抵达自己的住处时，那人的妻子来到他面前问道：“我的丈夫去了哪里？你将他弃置于何处，独自一人回来了？”他就说：“夫人，你的丈夫被他人以武器击杀，已经命终。这些是你丈夫的遗物。”说完，他将钱财衣物等交予她，并安慰道：“莫要悲伤，莫要哭泣，现在应布施亡者食，并将功德回向给他。”于是她接过那些东西，哭泣着布施了亡者食，并将功德回向给他。 อปรภาเค ปน โถกํ กาลํ อติกฺกนฺเต คิลานา วุฏฺฐิโต สกเคหํ อาคจฺฉติ. ภริยาปิ ตํ น สทฺทหิ. อหํ น กาลงฺกโต, คิลานํเยว มํ ฐเปตฺวา โส มม สนฺตกานิ คเหตฺวา คโต, สเจ มํ ตฺวํ น สทฺทหสิ, อหํ อนฺโตคพฺเภ นิลียิตฺวา นิสีทิสฺสามิ, ตํ ปกฺโกเสตฺวา ปุจฺฉาหีติ อาห. 此后，过了一小段时间，那病人康复后，回到了自己的家。他的妻子也不相信他。他说：“我并未命终，他只是将生病的我弃置于彼，然后拿走了我的财物。如果你不相信我，我可以躲藏在内室中，你可唤他前来询问。” อถ สา ตํ ปกฺโกเสตฺวา พหิ คพฺเภ นิสีทิตฺวา ปุจฺฉิ,-มม สามิ สามิโก กาลงฺกโตติ ตํ สจฺจํ วา อลิกํ วาติ. สจฺจเมเวตํ, ยํ ตว สามิโก กาลงฺกโตติ. 于是她唤他前来，自己坐在外室问道：“先生，我的丈夫命终了，此是真话还是假话？”“是真话，你的丈夫确实已经命终。” อถ โส ปุริโส พหิ คพฺภํ นิกฺขมิตฺวา องฺคุลึ ปสาเรตฺวา น อิทานิ โภสมฺม อหํ กิญฺจิ มตฺโตปิ มรามิ, กสฺมา ปน อมรนฺตํเยว มํ มโต เอโสติ วเทสีติ. อถ กิญฺจิ วตฺตพฺพสฺส การณสฺส อทิสฺสนโต มุขาสุญฺญตฺถาย องฺคุลึ ปสาเรตฺวา อุชุํ โอโลเกตฺวา อิทานิ ตฺวํ อิธ อาคนฺตุํ สมตฺโถปิ มโตเยว, มโตติ มยา วุตฺต วจนํ สจฺจํเยว, นาหํ กิญฺจิ อลิกํ วทามีติ อาห. เอวํ โส ปุนปฺปุนํ วทนฺโตปิ ชีวมานกสฺส สํวิชฺชมานตฺตา ปจฺจกฺเขเยว จ ตสฺส ฐิตตฺตา โกจิปิ ตสฺส วจนํ น สทฺทหิ, ปราชยํเยว โส ปตฺโตติ. 于是那人从内室走出，伸出手指说道：“喂，朋友！我现在明明还活着，丝毫未死，为何你却对还活着的我说‘他死了’呢？”由于找不到任何可说的理由，为了避免无言以对，他伸出手指，直视前方，说道：“现在你即使能来到此处，也确实是已死之人。我说你死了的话是真实的，我并未说谎。”即使他如此一再重复，但因那人还活着且就在眼前，故无人相信他的话，他最终只能失败。 อิจฺเจวํ [Pg.156] อตุลตฺเถโร มุขาสุญฺญตฺถาย วทนฺโตปิ โกจิ น สทฺทหิ, ปราชยํเยว โส ปตฺโตติ. 如此，阿图罗长老即使为了避免无言以对而说，也无人相信，他最终只是失败。 อยํ อตุลตฺเถรสฺส ทุติโย ปราชโย. 这是阿图罗长老的第二次失败。 ปุนปิ เสยฺยถาปิ ลุทฺทโก กุญฺชรํ ทิสฺวา เอเกน วาเรน อุสุนา วิชฺฌิตฺวา ปตนฺตมฺปิ กุญฺชรํ ปุน อนุฏฺฐาหนตฺถาย กติปยวาเรหิ อุสูหิ วิชฺฌติ, เอวเมว เอกวาเรเนว ปราชยํ ปตฺตํ ปน วาทสฺส อนุกฺขิปนตฺถาย กติปยวาเรหิ ปราชยํ ปาเปตุํ ปารุปนวาทิโน มหาเถรา เอวมาหํสุ,- ตว จูฬคณฺฐิปเทเยว สามเณรานํ ปริมณฺฑลสุปฺปฏิจฺฉนฺนาทีนิ วตฺตานิ อภินฺทิตฺวาเยว ปวิสิตพฺโพติ ปุพฺเพ วตฺวา จีวรปฏลอุปริสงฺฆาฏึ กตฺวา อุรพนฺธนวตฺถํ พนฺธิตพฺพนฺติ ปน วุตฺตํ, กสฺมา ปน ปุพฺเพน อปรํ อสํสนฺทิตฺวา วุตฺตํ, ตุมฺหากํ วาเท ปฏิสรณภูตานํ ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาคนฺถนฺตรานํ นตฺถิตาย อมฺหากํ ปฏิสรณภูตํ จูฬคณฺฐิปทนฺติ วทถ, ตุมฺหากํ ปฏิสรณภูตา จูฬคณฺฐิปทโตเยว ภยํ อุปฺปชฺชตีติ วตฺวา สห นิลียนฏฺฐาเนน คหิตํ โจรํ วิย สห นิสฺสเยน อธมฺมวาทิโน คณฺหึสุ. 复次，譬如猎人见象，以一箭射之，象虽倒地，为使其无法再起，仍以数箭连射。同样地，为使已败之论无法再起，持覆衣论的大长老们以数种方式令其彻底失败，他们说道：“你们的《小疑难义释》(Cūḷagaṇṭhipada)中，先是说沙弥应不破坏圆整覆藏等规制而进入，后又说应将僧伽梨置于衣上并系上胸衣(urabandhanavattha)，为何前后之说不相吻合呢？你们说：‘因在我们的论点中，无巴利、义注、疏等其他论著可为依据，故以《小疑难义释》为依据。’然而，恐惧正是从你们作为依据的《小疑难义释》中产生！”言毕，便如捉拿盗贼，连其藏身之处一并拿下一般，将这些不如法的论者连同其所依之论一并击破。 อิทํ อิมสฺส อตฺถสฺส อวิภาวตฺถาย วตฺถุ, – 为阐明此义，有如下一事： อตีเต กิร พาราณสิโต อวิทูเร นทีตีเร คามเก ปาฏลิ นาม นฏมจฺโจ วสติ. โส เอกสฺมึ อุสฺสว ทิวเส ภริยมาทาย พาราณสึ ปวิสิตฺวา นจฺจิตฺวา วีณํ วาทิตฺวา คายิตฺวา ธนํ ลภิตฺวา อุสฺสวปริโยสาเน พหุ สุราภตฺตํ คาหาเปตฺวา อตฺตโน คามํ คจฺฉนฺโต นทีตีรํ ปตฺวา นโวทกํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ภตฺตํ ภุญฺชนฺโต สุรํ วิวนฺโต นิสีทิตฺวา มตฺโต หุตฺวา อตฺตโน พลํ อชานนฺโต มหาวีณํ คีวาย พนฺธิตฺวา นทึ โอตริตฺวา คมิสฺสามีติ ภริยํ หตฺเถ คเหตฺวา นทึ โอตริ. วีณาฉิทฺเทหิ อุทกํ [Pg.157] ปาวิสิ. อถ นํ สา ปีณา อุทเก โอสีทาเปสิ. ภริยา ปนสฺส โอสีทนภาวํ ญตฺวา ตํ วิสฺสชฺชิตฺวา อุตฺตริตฺวา นทีตีเร อฏฺฐาสิ. นฏปาฏลิ สกึ อุมฺมุชฺชติ, สกึ นิมฺมุชฺชติ, อุทกํ ปวิสิตฺวา อุทฺธุมาตอุทโร อโหสิ. อถสฺส ภริยา จินฺเตสิ,-มยฺหํ สามิโก อิทานิ มริสฺสติ, เอกํ คีตํ ยาจิตฺวา ปริสมชฺเฌ ตํ คายนฺตี ชีวิตํ กปฺเปสฺสามีติ จินฺเตตฺวา สามิ ตฺวํ อุทเก นิมฺมุชฺชสิ, เอกํ เม คีตํ เทหิ, เตน ชีวิตํ กปฺเปสฺสามีติ วตฺวา– 据说，往昔在波罗奈城(Bārāṇasī)不远处的河岸边，有个村庄，住着一位名叫波吒利(Pāṭali)的戏子。在一个节日里，他带着妻子进入波罗奈城，跳舞、弹琴、唱歌，赚取了钱财。节日结束后，他买了许多酒食，在返回自己村庄的途中，抵达河边，看到河水上涨，便一边吃饭一边喝着酒，坐着。他喝醉后，不自量力，将大琴挂在脖子上，心想：“我要渡河”，便牵着妻子的手下到河里。琴的孔洞进了水。于是那把沉重的琴将他拖入水中。他的妻子知道他正在下沉，便放开他，上岸站在河边。戏子波吒利一会儿浮起，一会儿沉没，水进入他的身体，肚子胀得鼓鼓的。这时，他的妻子心想：“我的丈夫现在要死了，我向他要一首歌，便可在众人面前唱诵，以此维生。”于是说道：“夫君，你现在沉入水中，给我一首歌吧，我能靠它维生。” พหุสฺสุตํ จิตฺตกถํ, คงฺคา วหติ ปาฏลึ; วุยฺหมานกํ ภทฺทนฺเต, เอกํ เม เทหิ คาถกนฺติ. “多闻善语者，恒河正将波吒利冲走；尊者，您正被冲走，请赐我一偈。” อถ นํ นฏปาฏลิ ภทฺเท กถํ ตว คีตํ ทสฺสามิ, อิทานิ มหาชนสฺส ปติสรณภูตํ อุทกํ มํ มาเรตีติ วตฺวา– 这时，戏子波吒利对她说：“善女子，我如何能为你作歌呢？这本是大众所依止的水，现在却要杀死我！”如此说道： เยน สิญฺจนฺติ ทุกฺขิตํ, เยน สิญฺจนฺติ อาตุรํ; ตสฺส มชฺเฌ มริสฺสามิ, ชาตํ สรณโต ภยนฺติ. “人们以此浇灌苦者，人们以此浇灌病者；我将在此中死去，恐惧竟从所依止处生起。” อถ อตุลตฺเถโร อตฺตโน ปติสรณภูตา จูฬคณฺฐิปทโต ภยํ อุปฺปชฺชิตฺวา กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อชานิตฺวา อโธมุโข หุตฺวา ปราชายํ ปตฺโตติ. 于是阿图拉长老(Atulatthera)由于其所依止的《小疑难义释》而生起恐惧，不知该说什么，垂头丧气，遭受了失败。 อยํ อตุลตฺเถรสฺส ตติโย ปราชโย. 这是阿图拉长老的第三次失败。 อถ ราชา เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ วจนํ สุตฺวา จูฬคณฺฐิปทสฺส ปุพฺพาปรวิโรธิโทสหิ อากุลตฺตา สุตฺตสุตฺตานุโลมาทีสุ อปฺปวิฏฺฐตฺตา อาคมสุทฺธิยา จ อภาวโต ปโรวสฺสสตํ จิรํ ฐิตสฺส เคหสฺสวิย อติทุพฺพลวเสน อถิรตํ ชานิตฺวา อิทานิ สาสนํ ปริสุทฺธํ ภวิสฺสตีติ โสมนสฺสปฺปตฺโต หุตฺวา มม วิชิเต สพฺเพปิ ภิกฺขู ปารุปนวเสน สมานวาทิกา โหนฺตูติ อาณํ ฐเปสิ. ตโต [Pg.158] ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา สกเลปิ มรมฺมรฏฺเฐ ปารุปนวเสน สมานวาทิกา ภวนฺตีติ. 于是国王听了那两派的言论后，知道《小疑难义释》由于前后矛盾的过失而混乱，不通达经、经随顺等，又缺乏传承的清净性，如同经历百余年之久的房屋般，因其极其脆弱而不可靠。他明白现在教法将会清净，心生欢喜，便下令：“在我的国土上，所有比丘都应在穿衣方式上持有相同的主张。”从那时起，直到今天，整个缅甸国(Marammaraṭṭha)的所有比丘都在穿衣方式上持有相同的主张。 อยเมตฺถ สงฺเขโป,-เตสญฺหิ ทฺวินฺนํ ปกฺขานํ สนฺนิปติตฺวา วจนปฺปฏิวจน วเสน วิวาทกถา วิตฺถาเรน วุจฺจมานา ฉปญฺจสาณวารมตฺตมฺปิ ปตฺวา นิฏฺฐํ น ปาปุเณยฺย. ยสฺมา ปน สพฺพํ อนวเสเสตฺวา วุจฺจมานํ อยํ สาสนวํสปฺปฏีปิกา อติปฺปปญฺจา ภวิสฺสติ, ตสฺมา เอตฺถ อิจฺฉิตมตฺตเมว ทสฺสยิตฺวา อชฺฌุเปกฺขามาติ. 此处仅是简述，因为如果让那两派聚集在一起，以言语问答的方式详细地展开辩论，即使持续五六月之久，也难以得出结论。然而，如果将一切都毫无遗漏地叙述出来，这部《教史灯》将会变得过于繁琐。因此，在此仅展示所需内容，其余则略过不谈。 ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช คุรุ ปน สงฺฆราชา มหาเถโร สีหฬทีเป อมรปุรนิกายิกานํ ภิกฺขูนํ อาทิภูโต อาจริโย พหูปกาโร. อมรปุรนิกาโยติ ตตฺเถรปฺปภโวติ. 智增法将大法王大帝王之师、僧王大长老，是狮子岛(Sīhaḷadīpa)阿玛拉普拉派比丘们的创始导师，广有助益。所谓阿玛拉普拉派，即源于彼长老。 กลิยุเค ปน เอกาสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ นตฺตา สิริตฺริภวนาทิตฺยปวรปณฺฑิตมหาธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. โส ปน อมรปุรโต สงฺกมิตฺวา รตนปูรํ จตุตฺถํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ กาเล คุณมุนินฺทาธิปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สีสฺสํ สชีวคามวาสึ สีลาจารํ นาม เถรํ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ ปาโมกฺขฏฺฐาเน ฐเปสิ. ราชาคารนามเก เทเส วิหารํ การาเปตฺวา ตสฺเสว อทาสิ. 在迦利时代一千一百八十一年到来时，那位国王的孙子——名为吉祥三界日最胜博学大法王的统治者开始执政。他从阿玛拉普拉迁都，建立了第四座宝城(Ratanapūra)。在该王时期，功德牟尼主大法王大帝王之师长老的弟子——名为戒行(Sīlācāra)长老、住在萨吉瓦伽马(Sajīvagāma)的阿兰若比丘，被立为阿兰若比丘的首领。国王在名为王家(Rājāgāra)的地方建造寺院，并布施给这位长老。 กลิยุเค เอกาสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต จลงฺคปุรโต ปญฺญาสีหํ นาม เถรํ อาเนตฺวา อโสการาเม รตนภูมิกิตฺติวิหาเร ปติฏฺฐาเปสิ, มุนินฺทาภิสิริสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉมฺปิ อทาสิ. 在迦利时代一千一百八十一年到来时，国王从伽楞伽城(Calaṅgapura)迎请了名为慧狮(Paññāsīha)的长老，将其安立于阿育王寺的宝地名闻寺(Ratanabhūmikittivihāra)，并赐予“胜牟尼王吉祥正法幢大法王大帝王之师”的名号。 กลิยุเค จตูสีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มุนินฺทาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ ทตฺวา มหาเชยฺยภูมิวิหารรมฺมณียํ นาม วิหารํ [Pg.159] ทตฺวา ตํเยว มหาเถรํ สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. 在迦利时代一千一百八十四年到来时，国王赐予“牟尼圣裔法将大法王大帝王之师”的头衔，布施名为大胜地悦意寺(Mahājeyyabhūmivihārarammaṇīya)的寺院，并立那位大长老为僧王。 เอกสฺมิญฺจ สมเย มหาเถเร ราชา ปุจฺฉิ,-จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตสุ อนฺโตคธา วา, อุทาหุ จตฺตาลีสาย ทนฺเตหิ วิสุํ ภูตาติ ปุจฺฉิ. 有一次，国王问大长老：“所谓的四颗犬齿，是包含在四十颗牙齿之内呢，还是与四十颗牙齿分开的？” อถ เอกจฺเจ เถรา เอวมาหํสุ,-จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตสุ อนฺโตคธาติ. เอกจฺเจ ปน จตสฺโส ทาฐา นาม จตฺตาลีสาย ทนฺเตหิ วิสุํ ภูตาติ อาหํสุ. อถ ราชา คนฺถํ อาหรถาติ อาห. อถ อนฺโตคธวาทิกา เถรา คนฺถํ อาหรึสุ,- อญฺเญสํ ปริปุณฺณทนฺตานมฺปิ ทฺวตฺตึสทนฺตา โหนฺติ, อิมสฺส ปน จตฺตาลีสํ ภวิสฺสนฺตีติ จ. 于是有些长老这样说：“所谓的四颗犬齿，是包含在四十颗牙齿之内的。”另一些长老却说：“所谓的四颗犬齿，是与四十颗牙齿分开的。”于是国王说：“把典籍拿来！”主张包含在内的长老们便呈上典籍，（引文说）：“其他人即使牙齿完整也只有三十二颗牙齿，而这位却会有四十颗。” ทนฺตาติ ปริปุณฺณทนฺตสฺส ทฺวตฺตึสทนฺตฏฺฐิกานิ. เตปิ วณฺณโต เสตา, สณฺฐานโต อเนกสณฺฐานา. เตสญฺหิ เหฏฺฐิมาย ตาว ทนฺตปาฬิยา มชฺเฌ จตฺตาโร ทนฺตา มตฺติกาปิณฺเฑ ปฏิปาฏิยา ฐปิตอาลาพุพีชสณฺฐานา, เตสํ อุโภสุ ปสฺเสสุ เอเกโก เอกมูลโก เอกโกฏิโก มลฺลิกมกุฬสณฺฐาโน, ตโต เอเกโก ทฺวิมูลโก ทฺวิโกฏิโก ยานกอุปตฺถมฺผินิสณฺฐาโน, ตโต ทฺเว ทฺเว ติมูลกา ติโกฏิกา, ตโต ทฺเว ทฺเว จตุมูลกา จตุโกฏิกาติ. อุปริมาย ทนฺตปาฬิยาปิ เอเสว นโยติ จ. 牙齿是指具足牙齿者的三十二颗牙骨。它们颜色是白的，形状是多种多样的。其中，在下排牙列的中间，有四颗牙齿，形状像在泥团上依次放置的葫芦籽；在它们两侧，各有一颗单根、单尖、茉莉花蕾形状的牙齿；接着，各有一颗双根、双尖、形状像车轭销的牙齿；然后，各有两颗三根、三尖的牙齿；再然后，各有两颗四根、四尖的牙齿。上排牙列也是同样的道理。 ตสฺส กิร อุตฺตโรฏฺฐอปฺปกตาย ติริยํ ผาเลตฺวา อปนีตทฺธํวิย ขายติ, จตฺตาโร ทนฺเต ทฺเว จ ทาฐา น ฉาเทติ, เตน นํ โอฏฺฐทฺโธติ โวหรนฺตีติ จ. 据说他的上唇不饱满，看起来像被横向剖开并移除了一半，无法遮盖四颗门牙和两颗犬齿，因此人们称他为“半唇(Oṭṭhaddha)”。 ตตฺถ ตสฺสาติ ลิจฺฉวิโน นาม ราชกุมารสฺส, อุตฺตโรฏฺฐอปฺปกตายาติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อปฺปกตาย. อปนีตทฺธํ วิยาติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อุปฑฺฒภาคํ อปนีตํ วิย ขายตีติ อตฺโถ. น ฉาเทตีติ อุปริ โอฏฺฐสฺส อุปฑฺฒภาเค ปน น ปฏิจฺฉาเทติ. เตนาหิ เยน จตฺตาโร ทนฺเต ทฺเว จ ทาฐา น ฉาเทติ, เตน นํ ลิจฺฉวีราชกุมารํ โอฏฺฐทฺโธติ โวหรนฺตีติ[Pg.160]. เอวํ อนฺโตคธวาเทหิ เถเรหิ คนฺถํ อาหริตฺวา ทสฺสิเต สพฺเพปิ ตสฺมึ วาเท ปติฏฺฐหึสูติ. 其中，“他的”是指离车(Licchavi)族的王子；“上唇不饱满”是指上唇不正常。“像被移除了一半”的意思是，看起来像是上唇的一半被移除了。“不遮盖”是指上唇的一半不能遮盖。因此，因为（上唇）不能遮盖四颗门牙和两颗犬齿，所以人们称那位离车王子为“半唇(Oṭṭhaddha)”。就这样，当持“包含”说的长老们引用典籍开示后，所有人都确立了那个说法。 เอกสฺมิญฺจ กาเล ราชา มนฺตินึ อมจฺจํ ปุจฺฉิ,-ปุพฺพราชูหิ วิหารสฺส เจติยสฺส วา ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉิมราชูนํ กาเล ยถาทินฺนํ ตานิ ปติฏฺฐหนฺติ วา มา วาติ. 又有一时，国王问大臣与官员：“前代诸王布施给寺院或塔庙的田地、宅地等，在后代诸王的时代，是否还像当初布施时那样被确立？” อถ มนฺตินิอามจฺโจ เอวํ กเถสิ,- สงฺฆิกาย ภูมิยา ปุคฺคลิกานิ พีชานิ โรปยนฺติ, ภาคํ ทตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพานีติ ทสโกฏฺฐาเส กตฺวา เอโก โกฏฺฐาโส ภูมิสฺสามิกานํ ทาตพฺโพติ จ วินยปาฬิอฏฺฐกถาสุ วุตฺตตฺตา ปุพฺเพ เอเกน รญฺญา ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉา เอกสฺส รญฺโญ กาเล ยถาทินฺนํ ฐิตานิ. เอตฺถ หิ สงฺฆิกาย ภูมิยาติ วุตฺตตฺตา ลาภสีมายํวิย พลึเยว อทตฺวา สห ภูมิยา ทินฺนตฺตา ปเวณีวเสน สงฺฆิกา ภูมิ อตฺถีติ วิญฺญายติ. เอตฺถจ ปฏิคฺคาหเกสุ มเตสุ ตทญฺโญ จตุทฺทิสสงฺโฆ อนาคตสงฺโฆ จ อิสฺสโร, ตสฺส สนฺตโก, เตน วิจาเรตพฺโพติ. 于是大臣与官员这样说道：“因为在律(Vinaya)藏的义注(aṭṭhakathā)中说：‘在僧团的土地上种植个人的种子，应在给出份额后享用’，以及‘应分为十份，将一份给予土地所有者’，所以，先前由一位国王布施的田地、宅地等，在后来另一位国王的时代，也像被布施时那样存续。此处，因为说到‘僧团的土地’，就像在得利界(lābhasīmā)中一样，虽然没有直接给出税赋(bali)，但因为是连同土地一起布施的，所以应知，依传统而有属于僧团的土地。并且在此，当接受者们去世后，其他的四方僧团和未来僧团是所有者，（土地）是他们的财产，应由他们来处理。” เจติย ปทีปตฺถาย ปฏิสงฺขารณตฺถาย วา ทิอินฺนอาราโมปิ ชคฺคิตพฺโพ, เวตฺตนํ อตฺวาปิ ชคฺคาเปตพฺโพติ เจติเย ฉตฺตํ วา เวทิกํ วา ชิณฺณํ วา ปฏิสงฺขโรนฺเตน สุธากมฺมาทีนิ วา กโรนฺเตน เจติยสฺส อุปนิกฺเขปโต กาเรตพฺพนฺติ จ อฏฺฐกถายํ วุตฺตตฺตา ปุพฺพราชูหิ เจติยสฺส ทินฺนานิ เขตฺตวตฺถุอาทีนิ ปจฺฉิมราชูนํ กาเลปิ เจติยสนฺตกสาเวเนว ฐิตานีติ เวทิตพฺพานิ. “为塔庙的灯供或修缮而布施的园林也应被照管，即使不给工资也应使其被照管。并且因为在义注(aṭṭhakathā)中说：‘当修缮塔庙的伞盖、围栏或破旧之处，或进行涂漆等工作时，应从塔庙的基金中支出。’所以应知，前代诸王布施给塔庙的田地、宅地等，在后代诸王的时代，也作为塔庙的财产而存续。” อถาปรมฺปิ ปุจฺฉิ,- กทา กสฺส รญฺโญ กาเล อาทึ กตฺวา เขตฺตวตฺถุอาทีนิ วิหารสฺส เจตฺยสฺส วา ทินฺนานีติ. 又继续问道：“那么，是从何时、哪位国王的时代开始，将田地、宅地等布施给寺院或塔庙的呢？” อถ มนฺตินมจฺโจ เอวมาห,-ปุริมกปฺเปสุ ปุริมานํ ราชูนํ กาเลปิ วิหารสฺส เจติยสฺส วา ทินฺนานีติ เวทิตพฺพานิ, เตเนว สุชาตสฺส นาม ภควโต อมฺหากํ โพธิสตฺโต [Pg.161] จกฺกวตฺติราชา สทฺธึ สตฺตหิ รตเนหิ ทฺวิสหสฺเส ขุทฺทกทีเป จตฺตาโร มหาทีเป จ อทาสิ, รฏฺฐวาสิโน จ อารามโคปกกิจฺจํ การาเปสีติ คนฺเถสุ อาคตํ, ตสฺมา จิรกาลโตเยว ปฏฺฐาย ปุพฺพราชูหิ เขตฺตวตฺถุอาทินิ ทินฺนานีติ เวทิตพฺพานิ. 于是大臣与官员这样说道：“应知，在过去劫、过去诸王的时代，也曾有对寺院或塔庙的布施。正是在名为善生(Sujāta)的世尊时期，我们的菩萨——一位转轮王，连同七宝，布施了二千小岛和四大洲，并且让国中人民做园林守护者的工作，这在典籍中有所记载。因此应知，从很久以前开始，前代诸王就已布施田地、宅地等。” ราชวํเสสุปิ ภควโต ปรินิพฺพานโต วสฺสสตานํ อุปริ สิริเขตฺตนคเร เอกาย อาปูปิกาย ปญฺจกรีส มตฺตํ เขตฺตํ เอกสฺส เถรสฺส ทินฺนํ, ตํ ทฺวตฺตโปงฺโก นาม ราชา วิลุมฺปิตฺวา คณฺหิ. อถ ปหารฆณฺฏเภริโย ปหริตาปิ สทฺทํ น อกํสุ. รญฺโญ กุนฺตจกฺกมฺปิ ยถา ปุพฺเพ, ตถา เปสิตฏฺฐานํ น คจฺฉิ. อถ ตํ การณํ ญตฺวา อาปูปิกาย ยถาทินฺนเมว เถรสฺส นิยฺยาเทสีติ. 在王统史中也有记载：世尊般涅槃一百多年后，在室利差呾罗城(Sirikhetta)，一位卖饼妇将五格利沙(karīsa)量的田地布施给了一位长老。后来，一位名为Dvattapoṅka的国王抢夺了它。于是，即使敲击战鼓和铜锣，也不发出声音。国王的矛和轮宝也不像以前那样，去到被派往的地方。然后，国王知道了那个原因后，就将（田地）像当初那样交还给了长老。 กลิยุเค ปน นวนวุตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต ตสฺส กนิฏฺโฐ สิริปวราทิตฺยโลกาเปติ วิชยมหาธมฺมราชาธิรานา รชฺชํ กาเรสิ, โส ปน ราชา รตนปูรโต สงฺกมิตฺวา อมรปุรํ ทุติยํ มาเปสิ. ตสฺส รญฺโญ รชฺชํ ปตฺตสํวจฺฉเรเยว เชฏฺฐมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมิยํ รตนปูรนคเร มารวิชยรตนสุธมฺมาย นาม ปิฏกสาลาย สูริยวํสสฺส นาม เถรสฺส ปริสมชฺเฌ ราชเลขนํ วาจาเปตฺวา สงฺฆรชฺชํ นิยฺยาเทสิ. สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นา มลญฺฉมฺปิ อทาสิ. 于迦利时代(Kaliyuga)一千一百九十九年，其幼弟吉祥胜光阿迭多罗伽胜利大法王(Siripavarādityalokāpeti Vijayamahādhammarājādhirājā)开始执政。这位国王从宝城(Ratanapura)迁出，建造了第二座阿玛拉普拉(Amarapura)城。就在这位国王获得王位的同一年， ज्येष्ठ月(Jeṭṭha)白分第五日，在宝城名为“降魔胜宝善法”(Māravijayaratanasudhamma)的藏经堂中，于名为Sūriyavaṃsa的长老的会众中，让人宣读王室文书，授予其僧王之位，并赐予“Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru”的名号与印章。 โส ปน เถโร กลิยุเค ปญฺจวีสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเส จ สมฺปตฺเต มิคสิรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขสตฺตมิยํ สุตฺตวาเร วาลุกวาปิคาเม ปฏิสนฺธิยา วิชาโตติสตฺตติวยํ สมฺปตฺเต สงฺฆรชฺชํ ปตฺโต สนฺตินฺทฺริโย ขนฺตี ธมฺโม สิกฺขากาโม ปริยตฺติวิหารโท ติปิฏกาลงฺการมหาธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส สิสฺโส. โส ปน กลิยุเค ปนฺนรสาธิเก [Pg.162] ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ตสฺส รญฺโญ กาเลเยว มจฺจุวสํ ปตฺโต. 那位长老于迦利时代(Kaliyuga)一千一百二十五年，鹿首(Migasira)月白分第七日周日，在沙池村(Vālukavāpi)结生。当他七十三岁时，获得僧王之位。他诸根寂静、具足忍辱、好乐学习、通晓教理，是“三藏庄严大法王古鲁”(Tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru)长老的弟子。他在迦利时代一千二百一十五年，即那位国王在位期间去世。 อถ ราชา อเนกสหสฺเสหิ ปาสาเทหิ อภูตปุพฺเพหิ อจฺฉริยกมฺเมหิ สรีรฌาปนกิจฺจํ อกาสิ. อถ กลิยุเค เสฬสาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ตสฺส มหาเถรสฺส สิสฺสํ เญยฺยธมฺมํ นาม เถรํ ปุน สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. ปฐมํ เญยฺยธมฺมาลงฺการธมฺม เสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ อทาสิ. ตโต ปจฺฉา ทุติยํ เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช- คุรูติ นามลญฺฉํ อทาสิ. 尔时，国王以数千前所未有、工艺奇妙之殿堂，举行了遗体火化仪式。后于迦利时代一千一百一十六年，将彼大长老之弟子，名智法(Ñeyyadhamma)的长老，复立于僧王之位。初赐予“智法庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)之称号与印章。其后，复赐予第二称号“智法上族吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)与印章。 โส ปน เถโร กลิยุเค เอกสฏฺฐาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ เทวสูรคาเม ปฏิสนฺธิยา วิชาโต หุตฺวา อสีตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ ปฐมอาสาฬิมาสสฺส ชุณฺหปกฺขจุทฺทสมิยํ อุปสมฺปทภูมึ ปตฺโต. 又，彼长老于迦利时代一千一百六十一年，生于提婆修罗村(Devasūragāma)。至一千一百八十年，于初阿沙荼(Āsāḷha)月白分第十四日，得受具足戒。 ตสฺส รญฺโญ กาเล กลิยุเค นวนวุตาธิเก วสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต สีหฬทีปโต ปญฺญาติสฺโส นาม เถโร สทฺธึ สุนนฺเทน นาม ภิกฺขุนา อินฺทสาเรน นาม สามเณเรน เอเกน อุปาสเกน เอเกน ทารเกนจ อมรปุรํ นาม นครํ สมฺปตฺโต. อถ สงฺฆราชา เตสํ ปจฺจยานุคฺคเหน ธมฺมานุคฺคเหจ อนุคฺคเหสิ. เตสุ อปรภาเค กลิยุเค ทฺวิวสฺสาธิเก ทฺวิสเต วสฺสสหสฺเสจ สมฺปตฺเต ปญฺญาติสฺสตฺเถโร ชรโรเคน อภิภูตตฺตา สงฺขารธมฺมานํ สภาวํ อนติวตฺตตฺตา กาลมกาสิ. ตสฺส ปุน สิกฺขํ คณฺหิสฺสามีติ ปริวิตกฺโก มตฺถกํ อปฺปตฺโต หุตฺวา วินสฺสยิ. เตนาหภควา, – 于彼王时，迦利时代一千一百九十九年，有名般若帝须(Paññātissa)之长老，从师子岛(Sīhaḷadīpa)，与名善喜(Sunanda)之比丘、名因陀沙罗(Indasāra)之沙弥、一优婆塞及一童子，同抵阿玛拉普拉(Amarapura)城。尔时，僧王以资具之护助及法之护助而护持之。其后，于迦利时代一千二百零二年，般若帝须长老为老病所制，不越诸行法之自性而命终。彼“我将再受学”之思，未至究竟而坏灭。是故世尊言： อจินฺติตมฺปิ [Pg.163] ภวติ, จินฺติ ตมฺปิ วินสฺสติ; น หิ จินฺตามยา โภคา, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วาติ. 不思亦可有，思之亦可无；非由思虑得财富，于女于男皆如是。 อิมสฺมึ ปน โลเก ปณฺฑิโต ปุญฺญํ กตฺตุกาโม อภิตฺถเรว กเรยฺย. โก นาม ชญฺญา อชฺเช วา สุเว วา ปรสุเว วา มรณํ ภวิสฺสภีติ. เตนาห ภควา, – 又，于此世间，智者欲作福，应速行之。谁知死之将至，于今日、明日或后日耶？是故世尊言： อภิตฺถเรถ กลฺยาเณ, ปาปา จิตฺตํ นิวารเย; ทนฺทญฺหิ กรโต ปุญฺญํ, ปาปสฺมึ รมตี มโนติ. 应急速于善，制止心于恶；行善缓为者，其心乐于恶。 อถ มหาราชา ตสฺส สรีรฌาปนกิจฺจํ พหูหิ สาธุกีฬนสภาเยหิ อกาสิ. ตโต ปจฺฉา สุนนฺทสฺส นาม ภิกฺขุสฺส ปุน สิกฺขํ อทาสิ. สามเณรํ ปน อุปสมฺปทภูมิยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ทารกญฺจ สามเณรภูมิยนฺติ. 尔时，大王以众多善妙之庆典集会，为彼行身体火化之事。其后，复授名善喜(Sunanda)之比丘学处，又令沙弥立于具足戒地，及令童子立于沙弥地。 เต ปน มหาราชา กลิยุเค ติวสฺสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มาฆมาเส พหูหิ ปจฺจเยหิ อุปตฺถมฺเภตฺวา ตานิตานิ สพฺพานิ กมฺมานิ ตีเรตฺวา กุสิมนครเชฏฺฐสฺส เอกสฺส อมจฺจสฺส ภารํ กตฺวา ตสฺเสว สพฺพานิ กิจฺจานิ นิยฺยาเทตฺวา สีหฬทีปํ ปหิณีติ. 又，彼大王于迦利时代一千二百零三年摩伽(Māgha)月，以众多资具支持，完成彼等一切事业后，委任拘尸摩城(Kusimanagara)一首席大臣，将一切事务交付于彼，派遣其往师子岛。 สงฺฆราชามหาเถโร ปน สาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถาย โสตารานํ สุขปฺปฏิโพธนตฺถาย นานาคนฺเถหิ ปาฐํ วิโสเธตฺวา สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกาย นาม มหานิทฺเทสฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. พหูนํ สิสฺสานํ ปริยตฺติวาจนวเสน ชินสาสนสฺส อนุคฺคหํ อกาสีติ. 又，僧王大长老为令正法久住，为令听者易解，以种种典籍净化文句，以缅语为名《善法明》(Saddhammappajjotikā)之《大解释义注》(Mahāniddesa-aṭṭhakathā)作义疏。复以教授教理之方式，护持胜者之教，饶益众多弟子。 อปรภาเค กลิยุเค อฏฺฐวสฺสาธิเก ทฺวิสเก สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มิคสิรมาสสฺส ชุณฺหปกฺขอฏฺฐมิยํ ตสฺส ปุตฺโต สีริปวราทิตฺยวิชยานนฺตยสมหาธมฺมราชาธิราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ. ตทา สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ- มหาเถรสฺส สิสฺสํ ปญฺญาโชตาภิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรํ [Pg.164] สงฺฆราชฏฺฐาเน ฐเปสิ. 其后，于迦利时代一千二百零八年鹿首(Migasira)月白分第八日，其子，名“吉祥最胜日胜无边誉大法王中王”(Sīripavarādityavijayānantayasamahādhammarājādhirājā)者，登位为王。尔时，彼王立“日族上吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)大长老之弟子——“慧光上幢大法王中王师”(Paññājotābhidhajamahādhammarājādhirājagurutthera)长老于僧王之位。 โสปิ สีลวา ปริยตฺติโกวิโท สิกฺขากาโม ลชฺชีเปสโล. องฺคุตฺตรนิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถ โยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. 彼亦具戒，通达教理，乐于学，有惭、可亲。以缅语为《增支部》圣典及其义注作义疏。 ตสฺส รญฺโญ กาเล เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราช- คุรุตฺเถโร สทฺธมฺมวิลาสินิยา นาม ปฏิสมฺภิทามคฺคฏฺฐกถาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. 于彼王时，“所应知法上族吉祥最胜庄严法军大法王中王师”(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)长老，以缅语为名《善法庄严》(Saddhammavilāsinī)之《无碍解道义注》(Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā)作义疏。 มณิโชตสทฺธมฺมาลงฺการมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถโรสํยุตฺต- นิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. “宝光正法庄严大法王中王师”(Maṇijotasaddhammālaṅkāramahādhammarājādhirājaguru)长老，以缅语为《相应部》圣典及其义注作义疏。 เมธาภิวํสสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถโร ทีฆนิกายปาฬิยา ตทฏฺฐกถายจ อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. 慧增上种正法幢大法王上王导师(Medhābhivaṃsasaddhammadhajamahādhammarājādhirājagurutthero)长老，以缅语为《长部》圣典及其义注作义疏。 เญยฺยธมฺมาภิวํสสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติมหา ธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สิสฺโส อุปสมฺปทาวเสน ปญฺจวสฺสิโก ปญฺญาสามิ นามาหํ สทฺทตฺถเภทจินฺตานามกสฺสคนฺถสฺส คณฺฐิปทตฺถวณฺณนํ มรมฺมภาสาย อกาสึ. ทสวสฺสิกกาเล ปน อภิธานปฺปทีปิกาสํวณฺณนาย อตฺถโยชนํ มรมฺมภาสาย อกาสึ. ตสฺสาจ ปาฐํ พหูหิ คนฺเถหิ สํสทฺทิตฺวา วิโสเธสินฺติ. 我名般若萨弥(Paññāsāmi)，乃所应知法增上种吉祥胜严法将大法王上王导师(Ñeyyadhammābhivaṃsasiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurutthero)长老之弟子。受具足戒后五年，我以缅语为《语义差别思择》(Saddatthabhedacintā)一书作疑难义之释义。十年腊时，复以缅语为《名称辞典》(Abhidhānappadīpikā)之注疏作义疏，并以众多典籍校对、净化其文句。 อปรภาเค สกฺกราเช จุทฺทสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต อยํ อมฺหากํ ธมฺมิโก ราชา อเนกสตชาตีสุ อุปจิตปุญฺญานุภาเวน ชินสาสนสฺส ปคฺคณฺหนตฺถาย สมฺมาเทวโลกปาเลหิ อุยฺโยชิยโนวิยรชฺชสมฺปตฺตึ ปฏิลภิ. ทสพลสฺสสาสนํ ปคฺคณฺหิตุกามสฺส ธมฺมราชสฺส มโนรโถ มตฺถกํ ปตฺโต อโหสิ. มริยาทํ ภินฺทิตฺวา ทินฺนกตมคฺคํวิย อุทกํ ลทฺโธกาสตาย สทฺธา มโหโฆ [Pg.165] อวตฺถริตฺวา ติฏฺฐติ. จตฺตาริจ วสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา เพสาขมาเส ปญฺจกกุธภณฺฑาทีหิ อเนเกหิ ราชโภคฺคภณฺเฑหิ ปริวาเรตฺวา อุทุมฺพรภทฺทปิฏฺเฐ สทฺธึ มเหสิยา อภิเสกํ ปตฺโต. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,- 后来，在萨迦纪年一千二百一十四年到来之际，我们这位如法之王，凭借无数生中积累的功德威力，为了扶助佛陀圣教，犹如被正护世天神劝请一般，获得了王位。这位想要扶助十力者圣教的法王，其心愿得以实现。犹如洪水冲破堤岸，获得通路，信心的洪流亦得其机，广为流布。经过四年，在吠舍佉月(besākhamāsa)，他以五种王室标帜等众多王室珍宝围绕，与王后一同在乌昙跋罗吉祥座上接受灌顶。因此，我们在《龙王出生记》中这样说：- มหาปุญฺโญว ราชายํ, กฏฺฐฏเฆว อาคเต; สกฺกราเช หิ สมฺปตฺตึ, ปตฺวา ทาเน รโต วเต. 大王实乃大福德，犹如木筏抵渡口；萨迦纪年得富贵，诚然乐于行布施。 ตทา จตฺตาริ วสฺสานิ, อติกฺกมิตฺวา วิสาธิเก; สทฺธึ มเหสิยา เสกํ, ปตฺโต หุตฺวา มหาตเล. 彼时四年有余，他与王后一同于大地上接受灌顶。 ชินจกฺกญฺจ โชเตสิ, มหาโสกาทโย ยถา; อลชฺชิโนจ นิคฺคยฺห, ปคฺคเหตฺวาน ลชฺชิโน. 他使佛陀之轮绽放光芒，犹如大阿育王(Mahāsoka)等人；他制伏无惭者，扶助有惭者。 รฏฺเฐจ ทานสีเลสุ, ภาวนายาภิยุญฺจเย; นิมิราชาทโย ยถาติ. 他应在王国中鼓励布施、持戒与修行，犹如尼弥王(Nimirāja)等人一样。 ตทา ยสฺมา อลชฺชิโน นิคฺคหิตพฺพปุคฺคเล อวีจินรเก นิกฺขิปนฺโตวิย นิคฺคหกมฺมํ อกาสิ, ตสฺมา เต อลทฺโธกาสา นิลียนฺติ, ยถา อรุณุคฺคมนกาเล โกสิยาติ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,- 因为当时他对那些无耻且应受制伏的人，采取了犹如将他们投入无间地狱般的制伏行为，所以他们得不到机会而藏匿起来，就像黎明升起时的猫头鹰一样。因此我们在《龙王出生记》中说：- ตทา ปน ชินจกฺกํ, นเภ จนฺโทว ปากฏํ; อลชฺชิโน นิลียนฺติ, อรุณุคฺเคว โกสิยาติ. 彼时佛陀之轮，如月显于空；无惭者藏匿，如枭鸟避晨曦。 ยสฺมาจ ลชฺชิโน ปคฺคหิตพฺพปุคฺคเล ภวคฺเคอุกฺขิปนฺโตวิย ปคฺคหกมฺมํ กโรติ, ตสฺมา เต ลทฺโธกาสา อุฏฺฐิตสีสา นิราสงฺกา หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ, ยถา จนฺทิมสูริยาโลกานํ ปฏิลทฺธกาเล อาทิกปฺปิกาติ. เตนาโวจุมฺหา, – 因为他对那些有惭且应受扶助的人，采取了犹如将他们举至有顶天般的扶助行为，所以他们得到机会，昂首挺立，无所畏惧，就像初劫时期的人们重获日月之光一样。因此我们说：- ตทาปิจ [Pg.166] ชินจกฺกํ, เข ภาณุมาว ปากฏํ; ลชฺชิโนปิ อุฏฺฐหนฺติ, โอภาลทฺเธว กปฺปิกาติ. 彼时佛陀之轮，如日显于空；有惭者奋起，如劫初众生得光明。 เตปิฏกมฺปิ นวงฺคํ พุทฺธวจนํ จิรฏฺฐิติกํ กตฺตุกาโม ปริยตฺติวิสฺสรเทหิ มหาเถเรหิ วิโสธาเปตฺวา เลขกานํ ภตึ ทตฺวา กณฺฐชมุทฺธชาทิวิธานํ สิถิลธนิตาทิวิธานญฺจ ปุนปฺปุนํ วิจาเรตฺวา อนฺตมโส ปริจฺเฉทเลขมตฺตมฺปิ อวิราเธตฺวา อนฺเตปุรํ ปวิเสตฺวา สุวณฺณมเยสุ โลหมเยสุจ โปตฺถเกสุ ลิขาเปสิ. ญาณถามสมฺปนฺเนจ ภิกฺขู วิจิเนตฺวา ยถาพลํ วินยปิฏกํ วิสุํ วิสุํ ธาเรติ วาจุคฺคตํ การาเปติ. อคฺคมเหสึ อาทึ กตฺวา สกล โอโรธาทโย พหู ราชเสวกา อมจฺจาทโย นาคริเกจ ยถาพลํ สุตฺตนฺตปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ วิสุํ วิสุํ เอเกกสุตฺตมาติกาปทภาชนีจิตฺตวาราทิวเสน วิภาเชตฺวา ธาเรติ วาจุคฺคตํ การาเปติ. สยญฺจ อนตฺตลกฺขณาทิกํ อเนกวิธํ สุตฺตํ เทวสิกํ สชฺฌายํ กโรติ. ชินสาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถายสกลวิชิเตจ อรญฺญวาสีนํ ภิกฺขูนํ อสฺสมสฺส สมนฺตโต ปญฺจธนุสตปฺปมาเณ ฐาเนถลทกจรานํ สพฺเพสํ สตฺตานํ อภยํ อทาสิ. ปริยตฺติ วิสารทานญฺจ เถรานุเถรานํ มาตาปิตาทโย ญาตเก สพฺพราชกิจฺจโต พลิกมฺมโตจ โมจาเปตฺวา ยถาสุขํ วสาเปติ. เอกาเหเนวาปิ สหสฺสมตฺเต กุลปุตฺเต ปพฺพชูปสมฺปทภูมีสุ ปติฏฺฐาเปตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. อญฺญานิปิ พหูนิ ปุญฺญกมฺมานิ กโรติ. กตฺวาจ วิวฏฺฏเมว ปตฺเถติ, โน วฏฺฏํ. อญฺเญจ โอโรธาทโย ตุมฺเห ยานิ กานิจิ ปุญฺญกมฺมานิ กตฺวา วิวฏฺฏเมว ปตฺเถต, มา วฏฺฏนฺติ อภิณฺหํ โอวทติ. อนิจฺจลกฺขณาทิสํยุตฺตาย ธมฺมกถาย นิจฺจํ โอวทติ. สยมฺปิ สมถวิปสฺสนาสุ นิจฺจารทฺธํ อกาสิ. ราชูนํ ปน รฏฺฐสามิกานํ ธมฺมตาย กิจฺจพาหุลฺลตาย กทาจิ กทาจิ โอกาสํ น ลภติ กมฺมฏฺฐานมนุยุญฺชิตุํ, เอวมฺปิ สมาโน สรีรมลปริชคฺคนกาเลปิ กมฺมฏฺฐานมนุยุญฺชติเยว, น โมฆวเสน กาลํ เขเปติ. โลเก หิ อมงฺคลสมฺมตานิปิ มนุสฺสสีสกปาลฏฺฐิอาทีนิ สุสาสนโต อาเนตฺวา ทนฺตกฏฺฐาทีนิ วา ตํสทิสานิ การาเปตฺวา อตฺตโน สมีเป ฐเปตฺวา อฏฺฐิกาทิภาวนามยปุญฺญํ วิจินาติ. 他为使包含三藏与九分教的佛语长久住世，便请精通教理的大长老们校订，付给抄写者报酬，并反复考究喉音、顶音等发音方法以及松音、紧音等规则，乃至连章节的标记亦不忽略，然后进入内宫，命人写在金册和铜册上。他又挑选具足智慧和力量的比丘，让他们根据各自的能力，分别受持和口诵律藏。他让以王后为首的所有后宫众人、众多王室侍从、大臣和市民，都根据各自的能力，将经藏和阿毗达摩藏，按照一一经、一一论母、句释、心品等方式来划分，分别受持和口诵。他自己也每日诵读《无我相经》等各种经典。为了佛陀的教法长久住世，他在全国范围内，于林住比丘的住所周围五百弓的区域，给予所有陆行和水行众生无畏。他还让那些精通教理的长老和中坚长老的父母等亲属，免除一切王室公务和赋税，让他们安乐地生活。他甚至在一天之内，就让上千名良家子安住于出家与受具足戒，以此扶助教法。他还做了许多其他功德善业。做了之后，只祈愿出离轮回(vivaṭṭa)，而不求轮回(vaṭṭa)。他还时常告诫后宫众人等：“你们做了任何功德善业，都只应祈愿出离轮回，不要祈愿轮回。”他时常以包含无常相等内容的法谈来教导众人。他自己也恒常勤修止(samatha)与观(vipassanā)。但作为国王和国土的主人，依其常规，因事务繁多，有时没有机会修习业处，即便如此，他甚至在清理身体污垢时也修习业处，不让时间白白流逝。世间认为不祥之物，如人的头骨等，他也让人从墓地取来，或让人制作牙签等类似的东西，放在自己身边，以此积累骨想等修行所成的福德。 ตทา ปน อมฺหากํ อาจริยวรํ ปริยตฺติวิสารทํ ติกฺข ชวนคจฺฉิราทิญาโณเปตํ วิจิตฺรธมฺมเทสนากถํ สกล มรมฺมิกภิกฺขูนํ โอนมิตฏฺฐานภูตํ วุทฺธาปจายึ รูปโสภคฺคปตฺตํ ยุตฺตวาทิกํ เญยฺยธมฺมาภิมุนิวรญาณกิตฺติสิริธชธมฺมเสนาปติ- มหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ ตติยํ ลทฺธลญฺฉํ ตํ ภิกฺขุสงฺฆานํ สกลรฏฺฐวาสีนํ ปาโมกฺขภาเว ปติฏฺฐาเปสิ อโสกมหาราชาวิย มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรํ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,– 那时，我们的尊师，他精通教理，具足敏锐、迅速、通达等智慧，善于宣说种种奇妙之法，是所有缅甸比丘的恭敬处，恭敬长老，相貌庄严，言语得体，获得了“Ñeyyadhammābhimunivarañāṇakittisiridhajadhammasenāpati-mahādhammarājādhirājaguru”此第三印记。如同阿育大王(Asokamahārājā)立大目犍连子帝须长老(Mahāmoggaliputtatissatthera)一般，国王亦将他立为全国比丘僧团及全国人民的首领。因此，我们在《龙王出生记》(Nāgarājuppattikathā)中说道：- ตทาจ ภิกฺขุสงฺฆานํ, เถรํ ปาโมกฺขภาวเก; เญยฺยาทิลทฺธลญฺฉํ ตํ, ปติฏฺฐาเปสิ สาธุกนฺติ. 那时，他善加安立了那位获得“Ñeyya”等印记的长老，使其成为比丘僧团的首领。 ตทาจ อมฺหากํ ธมฺมิกมหาราชา สกฺกราเช เอกูนวีสตาธิเก สหสฺเส ทฺวิสเตจ สมฺปตฺเต มนฺตลาขฺยาตาจลสฺส สมีเป สุภูมิลกฺขโณเปตํ เอกนิปาตติตฺถมิว พหุชนนยนวิหงฺคานํ สพฺพนคราลงฺกาเรหิ ปริกฺขิตฺตํ มนุสฺสานํ จกฺขุโลลตาชนกํ นานารตเนหิ สมฺปุณฺณํ นานา เวรชฺชวาณิชานํ ปุฏเภทนฏฺฐานภูตํ รตนปุณฺณนามกํ มหาราชฏฺฐานิกํ มาเปสิ, มนฺธาตุวิย ราชคหํ, สุทสฺสโน วิยจ กุสาวตีนครนฺติ. เตนาโวจุมฺหา นาคราชุปฺปตฺติกถายํ,– 那时，在萨卡纪元(sakkarāja)一千二百一十九年，我们的如法大王在名为曼陀罗(Mantala)的山附近，建造了一座名为“宝满城”(Ratanapuṇṇa)的王都。此都具备吉祥地相，如同一个汇聚的渡口，吸引着众多百姓的目光如鸟群般聚集；它被各种城市的庄严所围绕，令人生起眼目之贪，充满了种种珍宝，是各国商人打开货包的商贸之地。它就像真言王(Mandhātu)所建的王舍城(Rājagaha)，又如善见王(Sudassana)所建的拘萨婆提城(Kusāvatī)。因此，我们在《龙王出生记》中说道： ตทา กฏฺฐฏเฌ สมฺปตฺเต, มนฺตลาขฺยาจลสฺสจ; เอราวตีติ นามาย, มาเปสิ สมีเป นครํ. 那时，时值Kaṭṭhaṭajha年，国王于名为曼陀罗(Mantala)的山旁、名为伊洛瓦底(Erāvatī)的河边，建造了一座城市。 สุภูมิลกฺขโณเปตํ[Pg.168], รตนปุณฺณนามกํ; ราชคหํว มนฺธาตุ, อกิรมฺมณิยํ สุภนฺติ. 具足吉祥地相，名为“宝满城”；如真言王(Mandhātu)的王舍城(Rājagaha)，他建造得美好而令人喜悦。 เสยฺยถาปิ นาม โลเก อาโลกตฺถิกานํ สตฺตานํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปาเทนฺโต อุปกโรนฺโต อุทยปพฺพตโต สหสฺสรํสี ทิวากโร อุฏฺฐหติ, เอวเมวํ มรมฺมรฏฺฐิกานํ ลชฺชีเปสลานํ สิกฺขากามานํ ภิกฺขูนํ คิหีนญฺจ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปาเทนฺโต อุปกาโรนฺโต อยํ ธมฺมิโกราชา อิมสฺมึ มรมฺมรฏฺเฐ อุปฺปชฺชติ. 譬如，为世间渴望光明的众生带来利益、生起喜悦与欣悦，千光之日从东方山升起；同样地，为缅甸国土中有惭、有德、乐于学习的比丘与在家众带来利益、生起喜悦与欣悦，这位如法的国王在此缅甸国土中出现。 อิมญฺจ ธมฺมิกราชานํ นิสฺสาย มรมฺมรฏฺเฐ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสนํ อติวิย โชเตติ. วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ. 依靠这位如法的国王，正自觉者的教法在缅甸极为光耀，达到增长、增盛与广布。 สาสนญฺจ นาเมตํ ราชานํ นิสฺสาย ติฏฺฐตีติ. อยํ ธมฺมิกราชาเยว น สาสนสฺสูปกาโร ธมฺมจารี ธมฺมมานี, อปิจ โข ธมฺมิกราชานํ นิสฺสิตาปิ สพฺพรฏฺฐวาสิกา สาสนสฺสูปการาเยว ธมฺมจาริโน ธมฺมมานิโน ราชานุคตา หุตฺวา. เตเนวาห มหาโพธิชาตกาทีสุ, – 教法确实是依靠国王而住立的。不仅这位如法的国王是教法的助益者，是法的奉行者与尊重者；而且所有依靠这位如法国王的国中居民，也因随顺国王而成为教法的助益者、法的奉行者与尊重者。因此，在《大菩提本生》(Mahābodhijātaka)等经中说道： ควญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว; สพฺพา คาวี อุชุํ ยนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ. 牛群在横渡时，如果领头的公牛走得直，当领导者走得直时，所有的牛都走得直。 เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต; โส เจปิ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา; สพฺพรฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโกติ. 同样地，在人类中，被认为是领导者的人，如果他奉行正法，其他人民更会如此。如果国王是如法的，整个国家都会安乐。 วิเสสโต ปน ทุติยํ อมรปุรํ มาเปนฺตสฺส มหาธมฺมรญฺโญ อคฺคมเหสิยา อชฺชวมทฺทวโสหชฺชาทิคุณยุตฺตาย ธิตา อมฺหากํ รญฺโญ อคฺคมเหสี สมฺมาจารินี ปติพฺพตา. สพฺพนารีนํ อคฺคภาวํ ปตฺตาปิ สมานา กามคุณสงฺขาเตน สุรามเทน อปฺปมชฺชิตฺวา ปุญฺญกมฺเมสุ อปฺปมาทวเสน นิจฺจารทฺธวีริยา โหติ. นิจฺจํ ปริยตฺติยา อุคฺคหณํ อกาสิ. เวทปารคูจ [Pg.169] อโหสิ. สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน อติวิย ปสนฺนา อญฺญาปิ โอโรธาทโย มหาธมฺมรญฺโญ โอวาเท ฐตฺวา ธมฺมํ จรึสุ. สาสนํ ปสีทึสุเยว. อุปราชาปิ มหาธมฺมราชสฺส เอกมาตาปีติโก มหาธมฺมราชิจฺฉาย อวิโรเธตฺวาเยว สกลรฏฺฐวาสีนํ คิหีนํ ภิกฺขูนญฺจ อตฺถหิตมาวหติ, เสยฺยถาปิ จกฺกวตฺติรญฺโญ สนฺติเก เชฏฺฐปุตฺโต ถามชวสมฺปนฺโน อติสูโร อุฏฺฐานวีริโย. อญฺเญปิ อมจฺจา อเนกสหสฺสปฺปมาณา มหาธมฺมรญฺญา ลทฺเธสุ ลทฺเธสุ ฐานนฺตเรสุ ฐิตา มหาธมฺมรญฺโญ ตํ ตํ กิจฺจมาวหนฺติ ปุญฺญกมฺเมสุ อภิรมนฺติ. สกลรฏฺฐวาสิโนจ มนุสฺสา ทานสีลภาวนาสุเยว จิตฺตํ ฐเปนฺติ. ภิกฺขูจ สงฺฆราชปฺปมุขาทโย เถรนวมชฺฌิมา คนฺถธุรวิปสฺสนาธุเรสุ อภิยุญฺชนฺติ. 特别值得一提的是，建造第二座阿玛拉普拉(Amarapura)城的大法王(Mahādhammarāja)的王后具备正直、柔和、友爱等美德，她的女儿，也就是我们国王的王后，行为端正，恪守妇道。即使位居所有女性之首，她也不被那名为感官享受的酒所麻醉，而是以不放逸，恒常精进于善业。她恒常学习经教，并通晓吠陀。她对正自觉者的教法极为虔信，其他后宫嫔妃也在大法王的教导下奉行正法，并对教法生起了净信。副王(Uparājā)与大法王同父同母，他就像转轮王身边具备力量、速度、极为勇猛且奋发精进的长子一样，在不违背大法王意愿的前提下，为全国的在家众和比丘们带来利益与幸福。还有数千名大臣，在大法王所授予的各个职位上，为大法王处理各项事务，乐于行善。全国的百姓都将心安住于布施、持戒与修习之中。以僧王(Saṅgharāja)为首的长老、中辈和新学比丘们，则致力于经教之务与观(vipassanā)之务。 เอวเมกสฺส สาธุชฺชนสฺส คุณํ มหนฺเตน อุสฺสาเหน กเถนฺโตปิ ทุกฺกรํตาว นิฏฺฐํ ปาเปตุํ, ภควโต ปน ติโลกคฺคสฺส อเนกสหสฺสปารมิตานุภาเวน ปวตฺตํ คุณํ โก นาม ปุคฺคโล สกฺขิสฺสติ นิฏฺฐํ ปาเปตฺวา กเถตุนฺติ. เอวํ มหาธมฺมราชสฺสจ อคฺคมเหสิยาเจว อุปราชาทีนญฺจ คุเณ วิสฺสฏฺเฐน วิตฺถารโต กถิยมาเน อิมิสฺสา สาสนวํสปฺปทีปิกาย อเนกสตภาณวารมตฺตมฺปิ ปตฺวา ปริยนฺโต น ปญฺญาเยยฺย, ยสฺมาจ อติปฺปปญฺจา ภเวยฺย, ตสฺมา สงฺเขเปเนวายํ กถิตา สาธุชฺชนานํ มหาปุญฺญมยาย ปีติยา อนุโมทนตฺถาย. อิทญฺหิ สุณนฺเตหิ สาธุชฺชเนหิ อนุโมทิตพฺพํ,- อสุกสฺมึ กิร กาเล อสุกสฺมึ รฏฺเฐ อสุโก นาม ราชา สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชิ, เสยฺยถาปิ นาม รุกฺโข ภูโมทกานํ นิสฺสาย วุฑฺฒึ วิรูฬึ เวปุลฺลมาปชฺชีติ. 即使以极大的努力来讲述一位善人的功德，都难以说完，更何况是世尊，三界至尊，凭借无数波罗蜜的威力所成就的功德，又有哪个人(puggala)能够讲述详尽呢？像这样，如果详细广泛地讲述大法王、王后、副王等人的功德，这部《教法世系明灯》(Sāsanavaṃsappadīpikā)即使达到数百诵的篇幅，也看不到尽头，而且会变得过于繁复。因此，此处仅作简述，以令善人们随喜这充满大功德的喜悦。听闻此事的善人们应当随喜：“据说在某个时候、某个国家，有位名叫某某的国王护持教法，使其增长、繁茂、广布，就像树木依靠土地和水而生长、繁茂、广布一样。” อิมสฺส รญฺโญ กาเล เญยฺยธมฺมาภิมุนิวรญฺญาณกิตฺติ สิริธชธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม สงฺฆราชา [Pg.170] มหาเถโร รญฺญา อภิยาจิโต สุราชมคฺคทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสิ. มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย อตฺถํ สิสฺสานํ วาเจตฺวา ยถาวาจิตนิยาเมน อตฺถโยชนานยํ โปตฺถเก อาโรปาเปสิ. 这位国王在位时，名为“智法胜者智誉吉祥法幢法军大法王之王导师”(Ñeyyadhammābhimunivaraññāṇakitti-siridhaja-dhammasenāpati-mahādhammarājādhirājaguru)的僧王大长老应国王的请求，撰写了名为《善王道明灯》(Surājamaggadīpanī)的著作。他在为弟子们讲授《中部义注》的意义后，按照所讲授的义理，命人将义理疏解编纂成书。 เมธาภิวํสสทฺธมฺมธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม มหาเถโร ชาตกปาฬิยา อตฺถโยชนานยํ มรมฺมภาสาย อกาสิ. 名为“慧增上正法幢大法王之王导师”(Medhābhivaṃsasaddhammadhaja-mahādhammarājādhirājaguru)的大长老，以缅甸语撰写了《本生》圣典的义理疏解。 สงฺฆราชสฺส สิสฺโส ปญฺญาสามิสิริกวิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรูติ รญฺญา ลทฺธนามลญฺโฉ โสเยวาหํ ธมฺม รญฺญา อคฺคมเหสิยาจ อภิยาจิโต สีลกถํ นาม คนฺถํ อุปายกถํ นาม คนฺถญฺจ อกาสึ. รญฺโญ อาจริยภูเตน ทิสาปาโมกฺเขน นาม อุปาสเกน อภิยาจิโต โสเยวาตํ อกฺขรวิโสธนึ นาม คนฺถํ อาปตฺติวินิจฺฉยํ นาม คนฺถญฺจ. ตถา สงฺฆรญฺญา โจทิโต โสเย วาหํ นาคราชุปฺปติกถํ โวหารตฺถเภทญฺจ วิวาทวินิจฺฉยญฺจ อกาสึ. ตถา ปญฺจชมฺพุคามโภชเกน เลขกามจฺเจน ทฺวีหิจ อาโรจนเลขกามจฺเจหิ อภิยาจิโต โส เยวาหํ ราชเสวกทีปนึ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา ทีฆนาวานครโภชเกน มหาอมจฺเจน อภิยาจิโต โสเยวาหํ นิรยกถาทีปกํ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา สิลาเลฑฺฑุกนามเกน อุปาสเกน อภิยาจิโต โสเยวาหํ อุโปสถวินิจฺฉยํ นาม คนฺถํ อกาสึ. ตถา พหูหิ โสตุชเนหิ อภิยาจิโต โสเยวาหํ สทฺทนีติยา สํวณฺณนํ ปาฬิภาสาย อกาสินฺติ. 僧王(Saṅgharāja)座下的弟子，蒙国王赐予“般若主吉祥慧幢大法王之王导师”(Paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguru)之名号者，正是我。应国王与王后之请，我撰写了名为《戒论》(Sīlakathā)与《方便论》(Upāyakathā)的著作。作为国王的老师，又应名为“四方导师”(Disāpāmokkha)的优婆塞所请，我完成了名为《文字校正》(Akkharavisodhani)与《罪过判决》(Āpattivinicchaya)的典籍。同样受到僧王的督促，我撰写了《龙王起源故事》(Nāgarājuppatikathā)、《词义辨析》(Vohāratthabheda)与《诤讼判决》(Vivādavinicchaya)。应五阎浮村(Pañcajambugāma)的文书大臣以及两位公告文书大臣的请求，我编写了名为《国王侍从明灯》(Rājasevakadīpanī)的著作。又应长船城(Dīghanāvānagara)主的大臣之请求，我撰写了名为《地狱故事明灯》(Nirayakathādīpaka)的著作。又应名为石弹(Silāleḍḍuka)的优婆塞之请求，我完成了名为《布萨判决》(Uposathavinicchaya)的著作。最后应众多听众之请求，我以巴利语对《声论》(Saddanīti)作了释义。 เอกสฺมิญฺจ สมเย กลิยุเค วีสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต รญฺโญ เอตทโหสิ,- อิทานิ พุทฺธสฺส ภควโต สาสเน เกสญฺจิ ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ กุลทูสนาทิอสารุปฺปกมฺเมหิ อุปฺปาทิตา จตฺตาโร ปจฺจยา พหู ทิสฺสนฺติ[Pg.171], เกจิปิ อลชฺชี ปุคฺคลา ชาตรูปาทินิสฺสคฺคิยวตฺถุมฺปิสาทิยนฺติ, เกจิปิ วินา ปจฺจยํ วิกาเล ตมฺพุลํ ขาทนฺติ, สนฺนิธิญฺจ กตฺวา ธูมานิจ ปิวนฺติ, อคิลานา หุตฺวา สอุปาหนา คามํ ปวิสนฺติ, ฉตฺตํ ธาเรนฺติ, อญฺเญปิ อวินยานุโลมาจาเร จรนฺติ, อิทานิ ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ พุทฺธสฺส สมฺมุเข พุทฺธํ สกฺขึ กตฺวา อิเม อนาจาเร น จริสฺสามาติ ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา ภควโต สิกฺขาปทานิ รกฺขาเปตุํ วฏฺฏติ, เอวญฺจ สติ ภิกฺขู สามเณราจ มยํ พุทฺธสฺส สมฺมุเข เอวํ ปฏิญฺญํ กโรม, ปฏิญฺญญฺจ กตฺวา วิการํ อาปชฺชนฺตานํ อมฺหากํ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว อิมสฺมึเยว ปจฺจกฺเข กิญฺจิ ภยํ อุปฺปชฺเชยฺยาติ ปจฺจกฺขภยํ อเปกฺขิตฺวา เต สิกฺขาปทํ รกฺขิสฺสนฺตีติ. เอวํ ปน จินฺเตตฺวา ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ เอวํ ปฏิญฺญํ การาเปตุํ ยุชฺชติ วา มา วาติ มยํ น ชานาม, อิทานิ สงฺฆราชาทโย มหาเถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา ปุจฺฉิสฺสามีติ ปุน จินฺเตสิ. 在迦利时代(Kaliyuga)一千二百二十年之际，国王心想：“如今在世尊的教法中，可见有些比丘和沙弥通过败坏家庭等不当行为获得了众多四资具。有些无耻之人甚至接受金银等尼萨耆波逸提物，有些无故在非时嚼食槟榔，储存物品并吸烟，没有生病却穿着鞋进入村庄，撑着伞，还做出其他不符律仪的行为。现在应该让比丘和沙弥在佛陀面前，以佛为见证，立誓‘我们不再行此等不如法之事’，并让他们守护世尊的学处。这样，比丘和沙弥若能在佛前如此立誓，他们会因畏惧眼前的怖畏而守护学处，因为他们会想：‘我们立誓后如果再违犯，愿在这一生、就在眼前遭受某种怖畏！’”国王又思忖：“但是，让比丘和沙弥这样立誓是否合适呢？我们并不清楚。现在应该召集僧王等大长老来询问。” อถ สพฺเพปิ มหาเถเร สงฺฆราชสฺส วิหาเร สนฺนิปาตาเปตฺวา อิมํ การณํ ปุจฺฉถาติ อมจฺเจ อาณาเปสิ. อถ อมจฺจา มหาเถเร สนฺนิปาตาเปตฺวา ปุจฺฉึสุ,-อิทานิ ภนฺเต สาสเน ภิกฺขูนํ สามเณรานญฺจ อวินยานุโลมาจารานิ ทิสฺวา พุทฺธสฺส สมฺมุเข พุทฺธํ สกฺขึ กตฺวา ราชา ยถา อิเม อนาจาเร น จริสฺสามาติ ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา ภควโต สิกฺขาปทานิ รกฺขาเปตุํ อิจฺฉติ, ตถา การาเปตุํ ยุชฺชติ วา มา วาติ. 于是国王命令大臣们，召集所有大长老到僧王(Saṅgharāja)的寺院集会，询问此事。大臣们召集大长老们后问道：“尊者们，如今在教法中见到比丘和沙弥们有不合律仪的行为，国王想在佛陀面前，以佛为证，让他们立誓‘我们不再行此等不如法之事’，以此来让他们守护世尊的学处。这样做是否合适？” อถ สงฺฆราชปฺปมุขาทโย มหาเถรา เอวมาหํสุ,- ยสฺมา สาสนสฺส ปริสุทฺธภาวํ อิจฺฉนฺโต เอวํ กโรติ, ตสฺมา ตถา การาเปตุํ ยุชฺชตีติ. 这时，以僧王(Saṅgharāja)为首的诸位大长老这样说道：“既然他为了教法的清净而这样做，那么这样做是合适的。” ปณฺฑิตาภิธชมุนินฺทโฆสมหาธมฺมราชคุรุตฺเถราทโย ปน กติปยตฺเถรา เอวมาหํสุ, – อิทานิ ภิกฺขู นาม สทฺธาพลาทีนํ [Pg.172] โถกตาย ภควโต อาณาสงฺขาตํ สจิตฺตกาจิตฺตกาปตฺติอึ อาปชฺชิตฺวา ภควตาเยว อนุญฺญาเตหิ เทสนาวุฏฺฐานกมฺเมหิ ปฏิกริตฺวา สีลํ ปริสุทฺธํ กตฺวา ลชฺชีเปสลภาวํ กโรนฺติ, น กทาจิ อาปตฺตึ อนาปชฺชิตฺวา, ตสฺมา ภควตา ปฏิกฺขิตฺตํ กมฺมํ สญฺจิจฺจน วีติกฺกมิสฺสามาติ พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญากรณํ อติภาริยํ โหติ, สเจปิ ปุพฺเพ ปฏิญฺญํ กตฺวา ปจฺฉา วิสํวาเทยฺย, เอวํ สติ ปฏิสฺสววิสํวาเท สุทฺธจิตฺตสฺส ทุกฺกฏํ ปฏิสฺสวกฺขเณเอว ปาจิตฺติ อิตรสฺสจาติ วจนโต ตํ ตํ อาปตฺตึ ปฏิสฺสววิสํวาทนทุกฺกเปตฺติยา สเหว อาปชฺเชยฺย, อถ ปฏิญฺญากรณโตเยว อาปตฺติพหุลตา ภเวยฺย, ยถา ปน โรคํ วูปสมิตุํ อสปฺปายเภสชฺชํ ปฏิเสวติ, อถสฺส โรโค อวูปสมิตฺวา อติกฺกเมยฺย, เอวํ อาปตฺตึ อนาปชฺชิตุกาโม พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ กโรติ, อถสฺส อาปตฺติพหุลาเยว ภเวยฺยาติ, กิญฺจ ภิยฺโย อภยทสฺสาวิโน ภิกฺขู อเนกสตพุทฺธสฺส สมฺมุเข อเนกสตวารานิปิ ปฏิญฺญํ กตฺวา สิกฺขาปทํ วีติกฺกมิตุํ วิสหิสฺสนฺติเยวาติ. 然而，名为“智幢牟尼王音大法王导师”(Paṇḍitābhidhajamunindaghosamahādhammarājaguru)的长老等几位长老这样说：“现在比丘因为信等力量薄弱的缘故，即使触犯世尊所制定的有心或无心的罪过，也能通过世尊允许的表白、出罪等行为来弥补，使戒行清净，保持知惭知畏，并非从不犯戒。因此，在世尊面前发誓决不故意违犯世尊所禁止的行为，是极其沉重的。即使先前发誓，之后又违背誓言，这样一来，根据戒律，若当初发誓时心清净而事后违背，则犯恶作；若当初发誓时心就不清净，则犯波逸提。因此，他们会连同违背誓言的恶作或波逸提罪，一起触犯各种罪过。如果因为发誓而导致罪过增多，就像为了治病而服用不适合的药物，结果病不但没有好转反而加重一样，为了避免犯戒而在世尊面前发誓，反而会使罪过增多。更何况，那些无所畏惧的比丘，即使在无数佛陀面前发誓无数次，也敢于违犯学处！” อถ สงฺฆราชา มหาเถโร อตฺตโน สิสฺสํ ปญฺญาสามิสิริกวิธชมหาธมฺมราชาธิราชคุรุํ นาม มํ อุยฺโยเชสิ, ตสฺส เถรสฺส วจเน ปฏิวจนํ ทาตุํ. 于是，僧王大长老派遣其弟子，即名为“慧主吉祥智幢大法王王师”(Paññāsāmisirikavidhajamahādhammarājādhirājaguru)的我，去回复那位长老的话。 อถาหํ เอวํ วทามิ,- ทฺเว ปุคฺคลา อภพฺพา สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ ภิกฺขูจ ภิกฺขุนิโยจ อริยา ปุคฺคลา, ทฺเว ปุคฺคลา สพฺพา สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ ภิกฺขูจ ภิกฺขุนิโยจ ปุถุชฺชนาติ ปริวารปาฬิยํ วุตฺตตฺตา อริยปุคฺคลานํวิย ปุถุชฺชนานํ วิสฺสฏฺเฐน ปฏิญฺญํ กาตุํ น วฏฺฏตีติ มนสิกริตฺวา ปุถุชฺชนภิกฺขูนํ ปฏิญฺญากรณํ อติภาริยนฺติ เวเทยฺยเจ, สพฺเพหิปิ อริยปุถุชฺชเนหิ ภิกฺขูหิ อุปสมฺปทามาฬเก อาทิโตว [Pg.173] จตฺตาริ อกรณียานิ อาจิกฺขิตพฺพานีติ วุตฺเตสุ จตูสุ อกรณีเยสุ อนฺตมโส ติณสลากํ อุปาทาย โย ภิกฺขุ ปาทํ วา ปาทารหํ วา อติเรกปาทํ วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติ, อนฺตมโส กุนฺตกิปิลฺลิกํ อุปาทาย โย ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตํ โวโรเปสิ, อนฺตมโส คพฺภปาตนํ อุปาทาย อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติ, อนฺตมโส สุญฺญาคาเร อภิรมามีติ โย ภิกฺขุปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อสฺสมโณ โหติ อสกฺยปุตฺติโยติจ อุปชฺฌาจริเยน โอวทิยมาเนหิ อภินโวปสมฺปนฺเนหิ อาม ภนฺเตติ ปฏิญฺญากถาเยว. สามเณเรหิปิ ปพฺพชฺชกฺขเณเยว อุปชฺฌายสฺส สนฺติเก ปาณาติปาตาเวรมณิสิกฺขาปทํ สมาทิยามีติอาทินา ปฐมํ ปฏิญฺญา กตาเยว. ตถา ภิกฺขูหิ ตํตํอาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา เทสนาย ปฏิกรณกาเล สาธุ สุฏฺฐุ ภนฺเต สํวริสฺสามีติ อภิณฺหํ ปฏิญฺญา กตาเยว. สามเณเรหิปิ อุปชฺฌาจริยสฺส สนฺติเก สิกฺขาคฺคหณกาเลปิ ปาณาติปาตาเวร มณิสิกฺขาปทํ สมาทิยามีติอาทินา อภิณฺหํ ปฏิญฺญา กตาเยว. ตาหิ ปน ปฏิญฺญาหิ อภายิตฺวา อิโตเยว ภายามีติ วุตฺตวจนํ อจฺฉริยํวิย หุตฺวา ขายติ. อิมาย หิ ปฏิญฺญาย ตาสํ ปฏิญฺญานํ วิเสสตา น ทิสฺสตีติ. 于是我说：“《附随》(Parivārapāḷi)中说：‘有两种人不可能故意犯罪——比丘与比丘尼中的圣者；有两种人能够故意触犯所有罪——比丘与比丘尼中的凡夫。’并且，凡夫作承诺，不可同于圣者，不应轻率允诺。若因此认为令凡夫比丘作承诺是过于沉重之事，须知所有圣凡比丘在受具足戒的戒坛上，最初就应被告知四种不可为之事。在所说的四种不可为之事中：‘乃至仅取一根草，若有比丘以盗心取未给予的价值一波陀、等于一波陀或超过一波陀之物，他便不是沙门，不是释迦子’；‘若有比丘故意断绝人的生命，乃至堕胎，他便不是沙门，不是释迦子’；‘乃至仅说“我乐于在空屋中”，若有比丘心怀恶欲，为欲望所驱使，言说不实、虚假的增上人法，他便不是沙门，不是释迦子’。当新受具足戒者被戒师与阿阇梨教诫时，回答‘是的，尊者’，这本身就是承诺。沙弥在出家时，也已在戒师面前首先承诺‘我受持离杀生学处’等。同样，比丘们在触犯种种罪过后，于发露忏悔时，也一再承诺‘善哉，尊者，我将好好防护’。沙弥们在戒师与阿阇梨处受学时，也一再承诺‘我受持离杀生学处’等。然而，对那些承诺不感到畏惧，反而说‘我害怕这个’，此言听来有如奇事。因为从此承诺中，看不出与那些承诺有何差别。” อยํ ปเนตฺถ สนฺนิฏฺฐานตฺโถ,- ปฏิสฺสวทุกฺกฏาปตฺติ นาม สาวตฺถิยํ ปสฺเสนทิโกสลรญฺญา อิมสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคจฺฉาหีติ อายาจิเต สาธูติ ปฏิชานิตฺวา ลาภพหุลตํ ปฏิจฺจ อนฺตรามคฺเค อญฺญสฺมึ วิหาเร วสฺสํ อุปคนฺตฺวา ปฏิสฺสววิสํวาทนปจฺจยา อุปนนฺทํ นาม ภิกฺขุํ อารพฺภ ปญฺญตฺตา. สมนฺตปาสาทิกญฺจ นาม วินยฏฺฐกถาย วสฺสูปนายิกกฺขนฺธกวณฺณนายํ [Pg.174] ปฏิสฺสเวจ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ น เกวลํ อิมํ เตมาสํ อิธ วสฺสํ วสถาติ เอตสฺเสว ปฏิสฺสเว อาปตฺติ, อิมํ เตมาสํ ภิกฺขํ คณฺหถ, อุโภปิ มยํ วสฺสํ วสิสฺสาม, เอกโต อุทฺทิสฺสาเปสฺสามาติ เอวมาทินาปิ ตสฺส ตสฺส ปฏิสฺสเว ทุกฺกฏํ, ตญฺจ โข ปฐมํ สุทฺธจิตฺตสฺส ปจฺฉา วิสํวาทนปจฺจยา, ปฐมมฺปิ อสุทฺธ จิตฺตสฺส ปน ปฏิสฺสเว ปาจิตฺติยนฺติ วุตฺตํ. 此处的定论是：所谓的“承诺恶作”罪，是针对优波难陀(Upananda)比丘制定的。事因在舍卫城(Sāvatthī)，憍萨罗(Kosala)国波斯匿王(Pasenadi)邀请说：“请在这座寺院中入雨安居。”他回答“善哉”作了承诺后，却因贪图丰厚的利养，在半途中的另一座寺院入雨安居，由此违背承诺而犯。在名为《普端严》(Samantapāsādikā)的律藏义注中，于《雨安居犍度》的释义里，就“承诺则犯恶作”一句说到：不仅对“请您于此度过此三月雨安居”这样的承诺，违背了会犯罪；对于“请您接受此三月的饮食”、“我俩一同入雨安居”、“我们将一起诵戒”等诸如此类的承诺，违背了也犯恶作。并且，若最初是清净心，后来因违背承诺而犯恶作；但若最初即非清净心而承诺，则犯波逸提。 อิจฺเจวํ ภิกฺขูนํ อญฺญมญฺญํ ทายเกหิจ สทฺธึ ปฏิชานิตฺวา วิสํวาทนปจฺจยา อญฺเญสํ อตฺถหิตเภเทเยว ทุกฺกฏาปตฺติ วุตฺตา, น อตฺตโน อิจฺฉาวเสน สยเมว อหํ ภุญฺชิสฺสามิ สยิสฺสามีติ เอวมาทินา วตฺวา ยถาวุตฺตานุรูปํ อกตฺวา วิสํวาทเนติ. สเจ ปน ภิกฺขุสามเณรานํ ปฐมเมว อาม ภนฺเตติอาทินา ปฏิญฺญํ กตฺวา ปจฺฉา เกนจิเทว กรณีเยน ตํตํอาปตฺตึ อาปชฺชนฺโต สห ปฏิสฺสววิสํวาเทน ทุกฺกฏาปตฺติยา อาปชฺเชยฺย, เอวํ สติ ตตฺถ ตตฺถ สิกฺขาปเทสุ ทฺเว ทฺเว อาปตฺติโย ปญฺญาเปยฺย, น จ เอวมฺปิ ปญฺญตฺตา, เตเนว ปฏิสฺสวทุกฺกฏาปตฺติ นาม ปเรสํ สนฺติเก ปเรสํ มตึ คเหตฺวา ปฏิชานิตฺวา วิสํวาทนฏฺฐาเนเยว ปญฺญตฺตาติ ทฏฺฐพฺพา. 如是，只有当比丘们彼此之间或与施主们相互承诺后，因违背承诺而损害他人利益时，才说构成恶作罪；并非自己随己意说“我将吃”、“我将睡”等，之后未如所说去做而违背承诺。再者，倘若比丘、沙弥在最初承诺“是的，尊者”等之后，后来因某事由而触犯彼彼学处时，会连同违背承诺而再犯一恶作罪，如此一来，就应在彼彼学处中制定两条罪，但事实并非如此制定。是故当知，所谓的“承诺恶作罪”，是在他人面前，接受他人的意见而承诺，之后又违背承诺的情况下才制定的。 อิทานิ ราชา สาสนสฺส สุทฺธึ อิจฺฉนฺโต อิมินา อุปาเยน ภิกฺขุสามเณรานํ สีลํ สํวราเปนฺโต ปจฺจกฺขสมฺปรายิกภยํ อนุเปกฺขิตฺวา สํวรํ อาปชฺเชยฺยุนฺติ จินฺเตตฺวา พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ การาปิตตฺตา น โกจิ โทโส ทิสฺสติ. ภิกฺขุสามเณรานมฺปิ ภิยฺโยโสมตฺตายสีลํ สํวริตฺวา สีลปริสุทฺธิ ภเวยฺยาติ. อถ ราชา สพฺเพสํ ภิกฺขุสามเณรานํ พุทฺธสฺส สมฺมุเข ปฏิญฺญํ การาเปตฺวา สีลํ รกฺขาเปสีติ. 如今，国王欲求教法清净，以此方法令比丘、沙弥防护其戒，心想：“愿他们能思量现世与来世的怖畏而行于防护。”由于是让其在佛陀面前作承诺，故不见任何过失。比丘、沙弥们也应为求增上而防护戒行，从而令戒清净。于是，国王令所有比丘、沙弥在佛陀面前作承诺后，守护戒行。 อิจฺเจวํ อิมสฺส รญฺโญ กาเล ปุพฺเพ อลชฺชิโนปิ สมานา ภยํ อนุเปกฺขิตฺวา เยภุยฺเยน ลชฺชิโนว ภวนฺตีติ. 如是，于此王之时，往昔无耻之徒，亦因顾及怖畏，大多变得有耻。 พุทฺธสฺส [Pg.175] ภควโต ปรินิพฺพานโต ติสตาธิกานํ ทฺวิวสฺสสหสฺสานํ อุปริ นวุติเม สํวจฺฉเร พหินทีตีเร คามสีมโต ปฏฺฐาย ยาว อนฺโตอุทกุกฺเขปา, ตาว กมฺมํ กโรนฺตานํ ภิกฺขูนํ สุเขน คมนตฺถาย คหฏฺฐา คามสีมาย อุทกุกฺเขปสีมํ สมฺพนฺธิตฺวา เสตุํ อกํสุ. 世尊佛陀般涅槃后二千三百九十年，于巴希那(Bahina)河畔，从村界至内投水处，为方便行羯磨的比丘们行走，在家人连接村界与投水处界，建了一座桥。 อถ ตตฺถ ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณา จริยนามโก เถโร อุปสมฺปทาทิวินยกมฺมานิ กติปย วสฺเสสุ อกาสิ. 其时，彼处有一位名为行者(Cariya)的长老，其称号为“智庄严苏摩那大法王师僧团导师”(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)，他在数年间举行了受具足戒等律行。 ธีรานนฺทตฺเถโร ปน ตตฺถ สงฺกรโทโส โหตีติ กมฺมํ กาตุํ น อิจฺฉติ. ตถา ปฏฺฐาย เย เย ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณาจริยสฺส มตึ รุจฺจนฺติ, เต เต ตสฺส ปกฺขิกา ภวนฺติ. เย เย ปน ธีรานนฺทตฺเถรสฺสมตึ รุจฺจนฺติ, เตเต ตสฺส ปกฺขิกา ภวนฺติ. เอวํลงฺกาทีเป อมรปุรนิกายิกา ภิกฺขู. ทฺเวธา ภินฺทิตฺวา ติฏฺฐนฺติ. 然而，提拉难陀(Dhīrānanda)长老认为于彼处有杂染之过，不愿意作羯磨。从那时起，凡是赞同智庄严善意大法王师僧团导师(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)之见者，即成为其派系；凡是赞同提拉难陀长老之见者，亦成为其派系。如是，在楞伽岛(Laṅkādīpa)，阿玛拉普拉派的比丘分裂为二而住。 อถ ธีรานนฺทปกฺเข ภิกฺขุ ตปฺปกฺขิกสฺส สีลกฺขนฺธตฺเถรสฺส สิสฺเส ธมฺมกฺขนฺธวนรตนภิกฺขู อมฺหากํ ชมฺพุทีเป รตนปุณฺณนครํ เปเสสุํ สงฺฆราชมหาเถรสฺส สนฺติเก โอวาทสฺส ปฏิคฺคาหณตฺถาย. เต จ กลิยุเค อฏฺฐารสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กตฺติกมาสสฺส ชุณฺหปกฺขอฏฺฐมิยํ สีหฬทีปโต นิกฺขมิตฺวา อาคจฺฉนฺตา เอกูนวีสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต ผคฺคุนมาสสฺส ชุณฺหปกฺขสตฺตมิยํ รตนปุณฺณนครํ สมฺปตฺตา. 尔时，提拉难陀(Dhīrānanda)派的比丘，为从僧王大长老(Saṅgharājamahāthera)处领受教诫，派遣同派的戒蕴(Sīlakkhandha)长老之弟子——法蕴(Dhammakkhandha)比丘与林宝(Vanaratana)比丘，前往我等之瞻部洲的宝满城(Ratanapuṇṇanagara)。彼等于迦利时代(Kaliyuga)一二一八年迦底迦月(Kattikamāsa)白半第八日，从师子岛(Sīhaḷadīpa)出发，于迦利时代一二一九年颇勒古那月(Phaggunamāsa)白半第七日抵达宝满城。 อถ ธมฺมราชา สงฺฆราชสฺส อาราเม จตุภูมิกํ วิหารํ การาเปตฺวา ตตฺถ เต วสาเปสิ. จตูหิ ปจฺจเยหิจ สงฺคหํ อกาสิ. สงฺฆราชาจ เตสํ ทฺวินฺนํ ปกฺขิกานํ วจนํ สุตฺวา พหูหิ คนฺเถหิ สํสนฺทิตฺวา วิวาทํ วินิจฺฉินฺทิ. ตาทิเส ฐาเน สงฺกรโทสสฺส อตฺถิภาวํ ปกาเสตฺวา สนฺเทสปณฺณมฺปิ เตสํ อทาสิ. 尔时，法王(Dhammarājā)于僧王之住处建造四层精舍，令彼等住于其中，并以四事摄护。僧王听闻此二派之言后，对照众多典籍，裁决了争论。他阐明于如是之处存在杂染之过，并授予彼等一封书信。 มหาธมฺมราชาจ [Pg.176] เตสํ ปุน สิกฺขํ สงฺฆราชสฺส สนฺติเก คณฺหาเปตฺวา ปิฏกตฺตยโปตฺถกาทีนิ ทาตพฺพวตฺถูนิ ทตฺวา ตสฺมึเยว สํวจฺฉเร ปฐมอาสาฬิมาสสฺส กาฬปกฺขทสมิยํ นาวาย เต เปเสสิ. 大法王(Mahādhammarājā)亦令彼等于僧王座下再受学处，布施三藏典籍等应施之物，即于同年首个阿沙荼月(Āsāḷimāsa)黑半第十日，以船遣送彼等。 ตโต ปจฺฉาจ ญาณาลงฺการสุมนมหาธมฺมราชคุรุคณาจริยปกฺเข ภิกฺขูปิ ตปฺปกฺขิกสฺส ปญฺญาโมลิตฺเถรสฺส สิสฺเส วิมลโชติธมฺมนนฺทภิกฺขู เปเสสุํ สทฺธึ อริยาลงฺกาเรน นาม สามเณเรน จตูหิจ อุปาสเกหิ. เตจ กลิยุเค วีสาธิเก ทฺวิสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต กตฺติกมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมิยํ สมฺปตฺตา. 其后，智庄严善意大法王师僧团导师(Ñāṇālaṅkārasumanamahādhammarājagurugaṇācariya)派的比丘，亦派遣同派的慧髻(Paññāmoli)长老之弟子——无垢光(Vimalajoti)比丘与法喜(Dhammananda)比丘，以及一位名为圣庄严(Ariyālaṅkāra)的沙弥和四位优婆塞。彼等于迦利时代(Kaliyuga)一二二〇年迦底迦月(Kattikamāsa)白半第五日抵达。 ตทาปิ สงฺฆราชสฺส อาราเมเยว เอกํ วิหารํ การาเปตฺวา เต วสาเปสิ. จตูหิ ปจฺจเยหิจ สงฺคหํ อกาสิ. สงฺฆราชาปิ ปุน วินิจฺฉยํ อทาสิ ยถาวุตฺตนเยน. ธมฺมราชา เตสมฺปิ ภิกฺขูนํ สงฺฆราชสฺส สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปตฺวา สามเณรญฺจ อุปสมฺปาเทตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ สงฺคหํ กตฺวา ปหิณิ. 当时，法王亦于僧王之住处为彼等建造一精舍，令其住下，并以四事摄护。僧王亦再依前述之理作出判决。法王亦令彼等比丘于僧王处再受学处，为沙弥授具足戒，以四事摄护后，将之遣返。 ตโต ปจฺฉาจ กลิยุเค พาวีสาธิเก ทฺวิวสฺสสเต สหสฺเสจ สมฺปตฺเต มาฆมาสสฺส กาฬปกฺขเอกาทสมิยํ สีหฬทีปโตเยว ทฺเว ภิกฺขู ตโย สามเณรา จตฺตาโร อุปาสกา สรชตสุวณฺณกรณฺฑกํ สรชตสุวณฺณเจติยทาตุํ หตฺถิทนฺตมยํ พุทฺธรูปํ มหาโพธิปตฺตานิ มหาโพธิตจํ มหาโพธิปติฏฺฐานสูมึ สีหฬทกฺขิณสาขาโพธิปตฺตานิ ทุติยสตฺตาหอนิมิสฏฺฐานภูมิญฺจ ธมฺมปณฺณาการตฺถาย คเหตฺวา รตนปุณฺณํ นาม มหาราชฏฺฐานีนครํ สมฺปตฺตา. เตสมฺปิ ธมฺมราชา จตูหิ ปจฺจเยหิ สงฺคหํ กตฺวา สงฺฆรญฺโญ อาราเม วสาเปสิ. ภิกฺขุนญฺจ ปุน สิกฺขํ คณฺหาเปสิ. สามเณรานญฺจ อุปสมฺปทกมฺมํ คหฏฺฐานญฺจ ปพฺพชฺชกมฺมํ คณฺหาเปสิ. 其后，于迦利时代(Kaliyuga)一二二二年摩伽月(Māghamāsa)黑半第十一日，从师子岛(Sīhaḷadīpa)来了两位比丘、三位沙弥、四位优婆塞。彼等为作法供养，携带金银宝函、金银舍利塔、象牙佛像、大菩提树叶、大菩提树皮、大菩提树基址之土、师子岛南枝菩提树叶，以及第二七日不瞬目处之土，抵达名为宝满(Ratanapuṇṇa)的大王都城。法王亦以四事摄护彼等，令其住于僧王之住处。又令诸比丘再受学处，令诸沙弥受具足戒，令诸在家者受出家戒。 อิจฺเจวํ มรมฺมรฏฺเฐ ภควโต ปรินิพฺพานโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา [Pg.177] สาสนสฺส เถรปรมฺปรวเสน ปติฏฺฐานตา เวทิตพฺพา. 如是，当知从世尊般涅槃起，直至今日，教法于马兰马国(Marammaraṭṭha)由长老传承而得以住立。 อิจฺเจวํ มรมฺมมณฺฑเล อริมทฺทนปุเร อรหนฺตตฺเถรคโณ อุตฺตราชีวตฺเถรฉปฺปทตฺเถรคโณ สิวลิตฺเถรคโณ อานนฺทตฺเถรคโณ ตามลินฺทตฺเถรคโณติ ปญฺจ คณา อเหสุํ. 如是，于马兰马地区(Marammamaṇḍala)之阿利摩陀那城(Arimaddanapura)中，曾有五支僧团：阿罗汉长老僧团、优多罗耆婆与车波多(Uttarājīva-Chappada)长老僧团、尸婆利(Sivali)长老僧团、阿难长老僧团、多摩林陀(Tāmalinda)长老僧团。 อิทานิ อริมทฺทนนคเร ปญฺจคณโต ปฏฺฐาย วิชยปุรเชยฺยปุรรตนปูเรสุ เถรปรมฺปรวเสน สาสนสฺส อนุกฺกเมน อาคตภาวํ ทสฺสยิสฺสามิ. สิริเขตฺตนคเร หิ ‘โส ยาํ โนํ’ นาม ราชา ปรกฺกมวํสิกสฺส สารทสฺสิตฺเถรสฺส อนฺเตวาสิกํ สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรํ อตฺตโน อาจริยํ กตฺวา ปูเชสิ. 今我将开示，教法如何从阿利摩陀那城(Arimaddananagara)的五支僧团开始，通过长老传承，次第传入毗阇耶城(Vijayapura)、阇耶城(Jeyyapura)、宝城(Ratanapūra)。于室利差呾罗城(Sirikhettanagara)，有名为“苏耶农”(So Yāṃ Noṃ)之王，彼尊奉波罗迦摩(Parakkama)族系之萨罗达西(Sāradassi)长老的弟子——正法住(Saddhammaṭṭhiti)长老为己师而行供养。 กลิยุคสฺส จตุวสฺสาธิกอฏฺฐสตกาเล สิริเขตฺตนครโต อาคนฺตฺวา โส รตนปูเร รชฺชํ กาเรสิ. อถ อตฺตโน ปุตฺตํ อเนกิภํ นาม ราชกุมารํ มหาราช นาเมน สิริเขตฺตนครํ ภุญฺชาเปสิ. ทกฺขิณทิสาภาเค ‘กู วฺเฐ ฏ-โย โม’ นครํ, ปจฺฉิมทิสาภาเค ‘โผ โขํ’ นาม ฐานํ, อุตฺตรทิสาภาเค ‘ม โลํ’ นครํ, ปุรตฺถิมทิสาภาเค ‘โกํ โขํ’ นาม ฐานํ, เอตฺถนฺตเร นิสินฺนานํ คิหีนํ มม ปุตฺตสฺส อาณา ปวตฺตตุ, ภิกฺขูนํ มมาจริยสฺส สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรสฺส อาณา ปวตฺตตูติ นิยฺยาเทสิ. 于迦利时代(Kaliyuga)八〇四年，彼从室利差呾罗城(Sirikhettanagara)而来，于宝城(Ratanapūra)建立统治。尔后，令其子，名为阿尼基巴(Anekibha)之王子，以大王之名统治室利差呾罗城。彼下令曰：“于南方之‘库特塔约莫’(Kūvṭheṭayomo)城，西方之‘颇孔’(Pho khoṃ)地，北方之‘马隆’(Ma loṃ)城，东方之‘孔孔’(Koṃ khoṃ)地，于此间安住之在家人，当遵我子之令；诸比丘当遵我师正法住(Saddhammaṭṭhiti)长老之令。” ตสฺสจ สทฺธมฺมฏฺฐิติตฺเถรสฺส อริยวํสตฺเถโร มหาสามิตฺเถโรติ ทฺเว สิสฺสา อเหสุํ. เตสุ มหาสามิตฺเถโร ปุพฺเพ วุตฺตนเยน สาสนวํสํ อาเนสฺสามีติ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา สีหฬทีปโต สทฺธึ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ สทฺธมฺมจารึ นาม เถรํ อาเนตฺวา อภินวสิกฺขํ คณฺหิตฺวา สิริเขตฺตนคเร สีหฬทีปวํสิกํ สาสนํ วฑฺฒาเปตฺวา นิสีทิ. ตสฺส มหาสาริตฺเถรสฺส สิสฺโส อตุลวํโส นาม เถโร จตูสุ ทิสาสุ อหิณฺฑิตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา สิริเขตฺตนคเรเยว [Pg.178] ตมฺพุลภุญฺชมาติกาสมีเป สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺส อตุลวํสตฺเถรสฺส สิสฺโส รตนรํสี นาม เถโรจ ปริยตฺติเวสารชฺชํ ปตฺวา สิริเขตฺตนคเรเยว สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺสจ รตนรํ สิตฺเถรสฺส สิสฺโส สตฺววธมฺมราชสฺส อาจริโย อภิสงฺเกโต นาม เถโร ปริยตฺติเวสารชฺชํ ปตฺวา สิริเขตฺตนครเยว สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา นิสีทิ. ตสฺส ปน สิสฺโส มุนินฺทโฆโส นาม เถโร อตฺถิ. กลิยุเค สตฺตตาธิเก นวสเต สมฺปตฺเต ปจฺฉิมปกฺขาธิกราชา สิริเขตฺตนครํ อภิภวิตฺวา นนฺทโยเธน นาม อมจฺเจน สทฺธึ ตํ มุนินฺทโฆสตฺเถรํ อาเนตฺวา รตนปูเร ปติฏฺฐาเปสิ. 正法住立长老有两位弟子，分别是圣种长老(Ariyavaṃsatthera)和大萨米长老(Mahāsāmitthera)。其中，大萨米长老依照前述的方式，为了延续教法而前往锡兰岛(Sīhaḷadīpa)，并与五位比丘一同迎请名为善法行(Saddhammacāri)的长老，重新受学后，在室利刹多罗城(Sirikhettanagara)弘扬源自锡兰的教法，使之兴盛。大萨米长老的弟子是阿图拉梵娑长老(Atulavaṃsatthera)，他曾游历四方学习经教，之后在室利刹多罗城槟榔供养母(Tambulabhuñjamātikā)附近住持教法。阿图拉梵娑长老的弟子是宝光长老(Ratanaraṃsīthera)，他已达经教无畏，也在室利刹多罗城住持教法。宝光长老的弟子是授记长老(Abhisaṅketatthera)，他是萨陀跋达摩罗阇王(Satvavadhammarājā)的老师，已达经教无畏，也在室利刹多罗城住持教法。授记长老有一位弟子名为牟尼德音长老(Munindaghosatthera)。在迦梨时代(Kaliyuga)九百七十年之际，西方边境的国王征服了室利刹多罗城，与其大臣难陀由陀(Nandayodha)一同迎请牟尼德音长老，并将他安顿在宝满城(Ratanapūra)。 โส กิร ปจฺฉิมปกฺขาธิกราชา เอวํ กเถสิ,- อหํ สิริเขตฺตนครํ ลภิตฺวา เอกํเยว ภิกฺขุํ เอกํเยว คิหึ ลภามีติ. 据说，那位西方边境的国王曾如此说道：“我攻占了室利刹多罗城，只要能得到一位比丘和一位在家人就够了。” โส ปน เถโร สามเณรนาเมน มุนินฺทโฆโส นาม. อุปสมฺปนฺนกาเล ปน มาตุลภูตสฺส เถรสฺส นาเมน อุปาลิ นาม. ทินฺนนาเมน ปน ติปิฏกาลงฺกาโร นาม. ติริยปพฺพตวิหาเร ปน วาสตฺตา ฐานนาเมน ติริยปพฺพตตฺเถโร นาม. 那位长老，沙弥(sāmaṇera)时的名字是牟尼德音；受具足戒时，则以其舅父长老之名，名为伍巴利(Upāli)；他被赐予的名字是三藏庄严(Tipiṭakālaṅkāra)；又因曾住在底利耶山(Tiriyapabbata)精舍，故依其住处而名为底利耶山长老。 โส กิร เอราวตีนทีตีเร จตุภูมิกวิหาเร ปฐมํ นิสีทิตฺวา ปจฺฉา กลิยุคสฺส วสฺสสหสฺเส กาเลสฏฺฐิวสฺสายุโก หุตฺวา ติริยปพฺพตวิหาเร นิสีทิ. สามเณรกาเล โส ชลุมสฺยามภเยน รตนปูรโต นิกฺขมิตฺวา เกตุมตีนครํ ปตฺวา ตตฺถ ติสาสนธชตฺเถรสฺส สิสฺสภูตสฺส ธมฺมราชคุรุตฺเถรสฺส สนฺติเก คนฺถํ อุคฺคณฺหึ. ปาฬิอฏฺฐกถาฏีกาสุ อติเฉกตาย ทหรกาเลเยวจ เวสฺสนฺตรชาตกํ กพฺยาลงฺกาเรน พนฺธิตฺวา กถนโต อติวิย ปากโฏ อโหสิ. ตสฺส ปน [Pg.179] เถรสฺส สิสฺโส อุจฺจนครวาสี มหาติสฺสตฺเถโรติ สงฺคิรชนปเท อรญฺญวาสํ วสิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. ตสฺส ปน สิสฺโส เรมินคาเม คามวาสี จนฺทตฺเถโร นาม. ตสฺส สิสฺโส ตํคามวาสี คุณสิริตฺเถโร นาม. ตสฺส สิสฺโส ตํคามวาสี กลฺยาณธชตฺถโร นาม. โส ปน เถโร ปทุมนคเร สหสฺโสโรธโพโธทธิคาเมสุ ปริยตฺตึ วาเจตฺวา นิสีทิ. ตสฺส สิสฺโส โพโธทธิคามวาสิโน อินฺโทภาสกลฺยาณจกฺกวิมลาจารตฺเถรา สหสฺโสโรธคามวาสิโน คุณสารจนฺทสารตฺเถรา วํตุมคามวาสี วรเอสิตฺเถโร กนฺนินคเร ชรราชคาม วาสี คุณสิริตฺเถโรจาติ อิเม เถรา กลฺยาณธชตฺเถรสฺส สนฺติเก ปุน สิกฺขํ คเหตฺวา ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา โกวิทา อเหสุํ. 据说他最初住在伊罗婆提(Erāvatī)河边的四层精舍，后来在迦梨时代一千年时，寿六十岁，便住在底利耶山精舍。沙弥时期，他因害怕水灾而从宝满城出来，到达吉都摩提城(Ketumatīnagara)，在那里跟随法王师长老(Dhammarājagurutthera)学习经典，这位长老是三藏幢长老(Tisāsanadhajatthera)的弟子。由于对巴利(Pāḷi)圣典、义注(aṭṭhakathā)和复注(ṭīkā)的精通，他年少时就以诗歌形式编纂了《韦桑达拉本生》(Vessantarajātaka)，因此非常出名。这位长老的弟子是住在高城(Uccanagara)的大帝萨长老(Mahātissatthera)，他后来在僧祇罗(Saṅgira)国森林中居住，教授经论，住持教法。他的弟子是住在雷弥那(Remina)村的旃达长老(Candatthera)。旃达长老的弟子是同村居住的功德希利长老(Guṇasiritthera)。功德希利长老的弟子是同村居住的吉祥幢长老(Kalyāṇadhajatthera)。这位长老曾在莲花城(Padumanagara)、千辐村(Sahassorodha)和菩提奥达提(Bodhodadhi)村教授经论并居住。吉祥幢长老的弟子有：住在菩提奥达提村的因陀罗巴沙·吉祥轮·无垢行长老(Indobhāsakalyāṇacakkavimalācāratthera)、住在千辐村的功德精华·旃达精华长老(Guṇasāracandasāratthera)、住在梵图玛(Vaṃtuma)村的瓦拉耶希长老(Varaesitthera)、住在甘尼城(Kanninagara)贾拉拉加(Jararāja)村的功德希利长老等。这些长老在吉祥幢长老处重新受学，研习经论，都成为了精通者。 ตสฺเสว กลฺยาณธชตฺเถรสฺส สิสฺโส สงฺคิรชนปเท สมิวนคาเม นิสินฺโน ธมฺมธโร นาม เถโร มหลฺลกกาเล ปทุมนคเร กุสุมมูลคาเม นิสีทิตฺวา คนฺถํ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. 那位吉祥幢长老(Kalyāṇadhajatthera)的弟子，名叫法持(Dhammadhara)长老，住在僧祇罗地区(Saṅgirajanapada)的萨米瓦那村(Samivanagāma)。年老时，他在莲花城(Padumanagara)的花根村(Kusumamūlagāma)居住，教授经论，护持教法。 เตสุ คุณสิริตฺเถโร อมรปุรมาปกสฺส รญฺโญ กาเล คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาราชาธิราชคุรูติ นามลญฺฉํ คณฺหิตฺวา เชยฺยภูมิวาสกิตฺติวิหาเร ปฏิวสิ. 他们当中，功德希利长老(Guṇasiritthera)在创建阿玛拉普拉(Amarapura)的国王时代，获得“功德庄严正法大王之王上师”(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahārājādhirājaguru)的称号与印记，住在胜利地(Jeyyabhūmi)的吉提精舍(Kittivihāra)。 ตสฺส ปน เถรสฺส สิสฺโส ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาคุรุ นาม มหาเถโร. ตสฺเสว รญฺโญ กาเล สงฺฆราชา อโหสิ. โส ปน เถโร สีหฬทีเป อมรปุรนิกายิกานํ ปภโว. คุณาภิลงฺการสทฺธมฺมมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺเสว สิสฺโส ติปิฏกาลงฺการมหาธมฺมราชคุรุ นาม เถโร. ตสฺส สิสฺโส สูริยวํสาภิสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติ มหาธมฺมราชาธิราชคุรุ นาม เถโร อมรปุรทุติยมาปกสฺส รญฺโญ กาเล [Pg.180] สงฺฆราชา อโหสิ. ตสฺส ปน สิสฺโส เญยฺย ธมฺมาภิวํสมุนิวรญาณกิตฺติสิริปวราลงฺการธมฺมเสนาปติ- มหาธมฺมราชาธิราชคุรุ มหาเถโร ทุติยํ อมรปุรมาปกสฺส รตนปุณฺณมาปกสฺสจ รญฺโญ กาเลสุ สงฺฆ ราชา อโหสิ. โส ปน ญาณาภิวํสธมฺมเสนาปติมหาธมฺมราชาธิราชคุรุตฺเถรสฺส สงฺฆรญฺโญ สิสฺโสปิ วรเอสิตฺเถรสฺส สิสฺโสจ อโหสิ. 那位长老的弟子，是名为智增上法将大法王上师(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājāguru)的大长老。他在那位国王的时代成为僧王。这位长老是锡兰岛(Sīhaḷadīpa)阿玛拉普拉部派(Amarapuranikāya)的创始人。功德庄严正法大法王之王上师长老(Guṇābhilaṅkārasaddhammamahādhammarājādhirājagurutthera)的弟子，是名为三藏庄严大法王上师(Tipiṭakālaṅkāramahādhammarājaguru)的长老。他的弟子是名为日族胜吉祥最胜庄严法将大法王之王上师(Sūriyavaṃsābhisiripavarālaṅkāradhammasenāpati mahādhammarājādhirājaguru)的长老，在第二位创建阿玛拉普拉的国王时代成为僧王。他的弟子，是名为应知法增上牟尼胜智誉吉祥最胜庄严法将大法王之王上师(Ñeyyadhammābhivaṃsamunivarañāṇakittisiripavarālaṅkāradhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru)的大长老，在第二位创建阿玛拉普拉的国王与创建宝满城(Ratanapuṇṇa)的国王时代成为僧王。而他又是智增上法将大法王之王上师僧王(Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurutthera saṅgharājā)的弟子，也是瓦拉耶希长老(Varaesitthera)的弟子。 อยํ สีหฬทีปโต สพฺพปจฺฉิมาคเตหิ สทฺธมฺมจารีมหาสามิตฺเถเรหิ ยาว อมฺหากํ อาจริยา เถรปรมฺปรา ทสฺสนกถา. 这是从锡兰岛(Sīhaḷadīpa)最后到来的善法行长老(Saddhammacārī)与大萨米长老(Mahāsāmitthera)，直到我们老师为止的长老传承之叙述。 อยมฺปิ อปรา เถรปรมฺปรา เวทิตพฺพา. ฉปฺปทตฺเถรวํสิโก สทฺธมฺมกิตฺติ นาม เถโร เชยฺยปุรํ อาคนฺตฺวา จตุทีปภูมิฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา มหาอริยวํสตฺเถรสฺส สนฺติเก ปริยตฺตึ อุคฺคณฺหิตฺวา ตโต ปจฺฉา เชตวนวิหารํ สงฺกมิตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา ปริยตฺตึ วาเจตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. 还应了知另一支长老传承。属于恰帕达长老(Chappadatthera)世系的善法誉(Saddhammakitti)长老来到阇耶补罗(Jeyyapura)，住在四洲地(Catudīpabhūmiṭṭhāna)，于大圣种长老(Mahāariyavaṃsatthera)座下学习教理，之后前往祇陀林(Jetavana)精舍，住在那里讲授教理，护持教法。 ตสฺส สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรสฺส สิสฺโส ติสาสนธโช นาม. ตสฺส สิสฺโส ธมฺมราชคุรุ นาม. ตสฺส สิสฺโส มุนินฺทโฆโส นาม. ตสฺส สิสฺโส มหาติสฺโส นาม. ตสฺส สิสฺโส จนฺทปญฺโญ นาม. ตสฺส สิสฺโส คุณสิริ นาม. ตสฺส สิสฺโส ญาณธโช นาม. ตสฺส สิสฺโส ธมฺมธโร นาม. ตสฺส สิสฺโส อินฺโทภาโส นาม. ตโต ปฏฺฐาย กลฺยาณจกฺก วิมลาจาร คุณสาร จนฺทสาร วรเอสี คุณสิริ ญาณาภิวํส เญยฺยธมฺมาภิวํสตฺเถรานํ วเสน สาสนวํโส เวทิตพฺโพติ. 其正法誉(Saddhammakitti)长老之弟子名三教幢(Tisāsanadhaja)。其弟子名法王上师(Dhammarājaguru)。其弟子名牟尼音(Munindaghosa)。其弟子名大帝萨(Mahātissa)。其弟子名月慧(Candapañña)。其弟子名功德吉祥(Guṇasiri)。其弟子名智幢(Ñāṇadhaja)。其弟子名持法(Dhammadhara)。其弟子名帝释光(Indobhāsa)。自彼始，当知此教法世系乃依吉祥轮(Kalyāṇacakka)、离垢行(Vimalācāra)、功德精(Guṇasāra)、月精(Candasāra)、瓦拉埃西(Varaesī)、功德吉祥(Guṇasiri)、智增上(Ñāṇābhivaṃsa)、应知法增上(Ñeyyadhammābhivaṃsa)诸长老而流传。 อยํ ปตฺตลงฺกสฺส ฉปฺปทตฺเถรสฺส สิสฺสภูตา สทฺธมฺมกิตฺติตฺเถรโต ปฏฺฐาย เถรปรมฺปรทสฺสนกถา. 此为自帕塔兰卡(Pattalaṅka)之恰帕达长老(Chappadatthera)的弟子——正法誉长老(Saddhammakittitthera)起始之长老传承叙述。 อิทํ รตนปุณฺณนคเร สาสนสฺส ปติฏฺฐานํ. 此为教法在宝满城之建立。 เอวํ อปรนฺตรฏฺฐสงฺขาเตน เอกเทเสน สกลมฺปิ มรมฺมรฏฺฐํ [Pg.181] คเหตฺวา สาสนวํโส ทสฺเสตพฺโพ. ภควาปิ หิ อปรนฺตรฏฺเฐ จนฺทนวิหาเร วสิตฺวา ตมฺพทีปรฏฺเฐ ตํตํเทสมฺปิ อิทฺธิยา จริตฺวา สตฺตานํ ธมฺมํ เทเสสิเยวาติ. 如是，以被称为阿巴兰陀国(Aparantaraṭṭha)之一部分，涵盖整个缅甸国(Marammaraṭṭha)后，当展示其教法世系。诚然，世尊亦曾住于阿巴兰陀国之檀香精舍(Candanavihāra)，并以神通力游行至铜碟岛国(Tambadīparaṭṭha)各处，为诸有情开示正法。 อิติ สาสนวํเส อปรนฺตรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 如是，《教法世系》中阿巴兰陀国教法世系之章。 นาม ฉฏฺโฐ ปริจฺเฉโท. 第六章。 ๗. กสฺมิรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 7. 克什米尔-犍陀罗国教法世系之章 ๗. อิทานิ ยถาวุตฺตมาติกาวเสน กสฺมีรวนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ. 7. 如今，依照前述之纲要，已至讲述克什米尔(Kasmīra)-犍陀罗(Gandhāra)国教法世系之章的时机，是故我当说之。 ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มชฺฌนฺติ กตฺเถรํ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปภิฏฺฐาเปหีติ. เอตฺถ จ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ นาม จีนรฏฺฐสมีเป ติฏฺฐติ. เตเนว หิ อธุนา กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐวาสิโน จินรฏฺฐวาสิโนจ มนุสฺสา อรวาฬสฺส นาม นาคราชสฺส อุปฺปชฺชนกาลโต ปฏฺฐาย ยาวชฺชตนา นาครูปํ กตฺวา มาเนนฺติ ปูเชนฺติ สกฺกโรนฺติ, วตฺถภาชนาทีสุปิ นาครูปเมว เต เยภุยฺเยน กโรนฺตีติ. 第三次结集结束时，大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣末阐提(Majjhantika)长老前往克什米尔-犍陀罗国，说道：“汝当往彼国，于彼处建立教法。”此克什米尔-犍陀罗国位于中国(Cīnaraṭṭha)附近。是故，自名为阿罗婆罗(Aravāḷa)之龙王出现之时起，直至今日，克什米尔-犍陀罗国与中国之居民，皆制作龙之形象以尊敬、供养、崇奉，其衣物、器皿等亦大都制作成龙之形状。 โสจ มชฺฌนฺติกตฺเถโรปิ จตูหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อตฺถ ปญฺจโม หุตฺวา ปาฏลิปุตฺตโต เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา หิมวติ อรวาฬทหสฺส อุปริ โอตริ. เตน โข ปน สมเยน กสฺมีรคนฺธารรฏฺเฐ สสฺสปากสมเย อรวาโฬ นาม นาคราชา อรวาฬทเห นิสีทิตฺวา กรกวสฺสํ นาม วสฺสาเปตฺวา สสฺสํ หราเปตฺวา มหาสมุทฺทํ ปาเปสิ. เตโรจ อรวาฬทหสฺส อุปริ โอตริตฺวา อรวาฬทหปิฏฺฐิกํ จงฺกมติปิ ติฏฺฐติปิ นิสีทติปิ เสยฺยมฺปิ กปฺเปติ. นาคมาณวกา ตํ ทิสฺวา อรวาฬสฺส นาคราชสฺส อาโรเจสุํ, - มหาราช เอโก ฉินฺนภินฺนปฏธโร ภณฺฑุกาสาววสโน อมฺหากํ อุทกํ ทูเสตีติ. ตทา ปน เถโร อตฺตานํเยว [Pg.182] นาคานํ ทสฺเสติ. นคราชา ตาวเทว โกธาภิภูโต นิกฺขมิตฺวา เถรํ ทิสฺวา มกฺขํ อสฺสหมาโน อนฺตลิกฺเข อเนกานิ ภึสนกานิ นิมฺมินิ. ตโต ตโต ภุสาวาตา วายนฺติ, รุกฺขา ฉิชฺชนฺติ, ปพฺพตกูฏา ปตนฺติ เมฆาคชฺชนฺติ, วิชฺชุํลตา นิจฺฉรนฺติ, อสนิโย ผลนฺติ, ภินฺนํ วิย คคนํ อุทกํ ปคฺฆรติ, ภยานกรูปา นาคกุมารา สนฺนิปตนฺติ, สยมฺปิ ธูมายติ ปชฺชลติ, ปหรณวุฏฺฐิโย วิสฺสชฺเชติ, โก อยํมุณฺฑโก ฉินฺนภินฺนปฏธโรติอาทีหิ ผรุสวจเนหิ เถรํ สนฺตชฺเชติ, เอถ คณฺหถ หนถ นิทฺธมถ อิมํ สมณนฺติ นาคพลํ อาณาเปสิ. 彼末阐提长老与四位比丘同行，共为五人，从华氏城(Pāṭaliputta)腾空而起，降于雪山(Himavanta)之阿罗婆罗湖(Aravāḷadaha)上。其时，正值克什米尔-犍陀罗国庄稼成熟之际，名为阿罗婆罗之龙王坐于阿罗婆罗湖中，降下冰雹雨，毁坏庄稼，使其流入大海。长老降于阿罗婆罗湖上，于湖面或经行，或站立，或安坐，乃至躺卧。龙族青年见之，禀告阿罗婆罗龙王：“大王，有一身着破碎衣、披着褪色袈裟之人，正在污染我等之水。”当时，长老仅向龙众显现自身。龙王即刻为怒火所吞噬，出而见长老，不堪其慢，遂于空中变现诸多恐怖景象：于是狂风呼啸，树木断折，山峰崩塌，雷云轰鸣，电光闪烁，霹雳降下，天空如裂，大雨倾盆，相貌可怖之龙子聚集，龙王自身亦喷烟冒火，降下武器之雨，并以“此剃头者、身着破碎衣者为谁？”等粗恶之语威吓长老，又向龙军下令：“来！捉住他！杀了他！将此沙门驱逐出去！” เถโร สพฺพํ ตํ ภึสนกํ อตฺตโน อิทฺธิพเลน ปฏิพาหิตฺวา นาคราชานํ อาห,– 长老以己之神通力退却所有恐怖景象后，对龙王说： สเทวโกปิ เจ โลโก, อาคนฺตฺวา ตาสเยยฺย มํ; น เม ปฏิพโล อสฺส, ชเนตุํ ภยเภรวํ. 纵使天界与此世间，前来恐吓于我，亦不能令我，生起怖畏心。 สเจปิ ตฺวํ มหึ สพฺพ, สสมุทฺทํ สปพฺพตํ; อุกฺขิปิตฺวา มหานาค, ขิเปยฺยาสิ มมูปริ. 大龙王，纵使汝能将此大地，连同海洋与山脉，举起并投掷于我之上， เนว เม สกฺกุเณยฺยาสิ, ชเนตุํ ภยเภรวํ; อญฺญทตฺถุ ตเววสฺส, วิฆาโต อุรคาธิปาติ. 亦绝不能令我，生起怖畏心；蛇王，反之，此举只会为你自身带来伤害。 เอวํ วุตฺเต นาคราชา วิหตานุภาโว นิปฺผลวายาโม ทุกฺขี ทุมฺมโน อโหสิ. 闻此言已，龙王威势尽失，徒劳无功，忧愁苦恼。 ตํ เถโร ตงฺขณานุรูปาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา ตีสุ สรเณสุ ปญฺจสุจ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ สทฺธึ จตุราสีติยา นาคสหสฺเสหิ. อญฺเญปิ พหู หิมวนฺตวาสิโน ยกฺขาจ คนฺธพฺพาจ กุมฺภณฺฑาจ เถรสฺส ธมฺมกถํ สุตฺวา สรเณสุจ สีเลสุจ ปติฏฺฐหึสุ. ปญฺจโกปิ ยกฺโข สทฺธึ ภริยาย ยกฺขินิยา ปญฺจหิจ ปุตฺตสเตหิ ปฐเม [Pg.183] ผเล ปติฏฺฐิโต. อถายสฺมา มชฺฌนฺติ กตฺเถโร สพฺเพนาคยกฺขรกฺขเส อามนฺเตตฺวา เอวมาห,- 长老随即以契合当时情境之法谈，向其开示、劝导、激励并使之欢喜，将其与八万四千龙众，一同安立于三皈依及五戒之中。另有众多居住于雪山之夜叉(yakkha)、乾闼婆(gandhabba)与鸠槃荼(kumbhaṇḍa)，听闻长老法谈后，亦安住于皈依与戒律中。夜叉盘查卡(Pañcaka)与其妻夜叉女及五百子，证得初果。于是，具寿末阐提长老召集所有龙、夜叉、罗刹(rakkhase)，如是说道： มาทานิ โกธํ ชนยิตฺถ, อิโต อุทฺธํ ยถา ปุเร; สสฺสฆาตญฺจ มา กตฺถ, สุขกามา หิ ปาณิโน; กโรถ เมตฺตํ สตฺเตสุ, วสนฺตุ มนุชา สุขนฺติ. 自今而后，莫再生起嗔怒，勿复如往昔；莫再毁坏庄稼，有情皆希求安乐；当于众生修习慈心，愿人安乐而住。 เต สพฺเพปิ สาธุ ภนฺเตติ เถรสฺส วจนํ ปฏิสฺสุณิตฺวา ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชึสุ. ตํ ทิวสเมว นาคราชสฺส ปูชาสมโย โหติ. อถ นาคราชา อตฺตโน รตนมยํ ปลฺลงฺกํ อาหราเปตฺวา เถรสฺส ปญฺญเปสิ. นิสีทิ เถโร ปลฺลงฺเก. นาคราชาปิ เถรํ พีชยมาโน สมีเป อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐวาสิโน อาคนฺตฺวา เถรํ ทิสฺวา อมฺหากํ นาคราชโตปิ เถโร มหิทฺธิกตโรติ เถรเมว วนฺทิตฺวา นิสินฺนา. เถโร เตสํ อาสิวิโสปมสุตฺตํ กเถสิ. สุตฺตปริโยสาเน อสีติยาปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. กุลสตสหสฺสญฺจ ปพฺพชิ. ตโต ปภุติ จ กสฺมีรคนฺธาโร ยาวชฺเชตนา กาสาวปชฺโชตา อิสิวาตปฏิวาตาเอว. 他们都回答道：“善哉，尊者！”并听从长老的话，如教奉行。那一天正是龙王举行供养的时候。于是龙王命人取来自己以珍宝制成的床座，为长老铺设好。长老便坐在床座上。龙王也手持扇子，站在一旁为长老扇风。就在那时，来自克什米尔(Kasmīra)和犍陀罗(Gandhāra)国的人们前来，见到长老后说：“这位长老比我们的龙王更有神通。”他们便礼拜长老后坐下。长老为他们宣讲了《毒蛇《本行》》(Āsīvisopamasutta)。经文结束时，八万众生法现观，十万族姓之人出家。从那时起，克什米尔和犍陀罗，远至耶吒那(Yāvajjetanā)，袈裟辉耀，圣风普吹。 คนฺตฺวา กสฺมีรคนฺธารํ, อิสิ มชฺฌนฺติโก ตทา; ทุฏฺฐํ นาคํ ปสาเทตฺวา, โมเจสิ พนฺธนา พหูติ. 末阐提(Majjhantika)仙人，前往克什米尔-犍陀罗；调伏恶龙后，解脱众多束缚。 อธุนา ปน กสฺมีรคนฺธารรฏฺเฐ สาสนสฺส อตฺถงฺคตสฺสวิย สูริยสฺส โอภาโส น ปญฺญายติ, ตสฺมา ตตฺถ สาสนสฺส ปติฏฺฐาเน วิตฺถาเรน วตฺตพฺพกิจฺจํ นตฺถีติ. 如今，在克什米尔与犍陀罗地区，教法之光辉已不复见，犹如太阳已落。因此，关于在此地确立教法一事，便无须详述了。 อิติ สาสนวํเส กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 《教史》中克什米尔与犍陀罗国教法传承史章。 นาม สตฺตโม ปริจฺเฉโท. 第七章。 ๘. มหึสกรฏฺฐสฺสาสนวํสกถามคฺโค 8. 摩醯娑迦国教法传承史章 ๘. อิทานิ [Pg.184] ยถาวุตฺตมาติกาวเสน มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ วตฺตุํ โอกาโส อนุปฺปตฺโต, ตสฺมา ตํ วกฺขามิ. 8. 如今，依照前述纲要，讲述摩醯娑迦国教法传承史的时机已到，因此我将开始讲述。 ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหาเรวตฺเถรํ มหึสกมณฺฑลํ เปเสสิ,- ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ. 第三次结集结束时，大目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣大瑞瓦达(Mahārevata)长老前往摩醯娑迦(Mahiṃsaka)地区，说：“你到那个国家去，在那里确立教法。” โสจ อตฺตปญฺจโม หุตฺวา มหึสกมณฺฑลํ อคมาสิ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ปญฺจวคฺโค คโณ อลํ อุปสมฺปทกมฺมายาติ มญฺญมาโน. เถโร มหึสกมณฺฑลํ คนฺตฺวา เทวทูตสุตฺตํ กเถสิ. สุตฺตปริโยสาเน จตฺตาลีสปาณสหสฺสานิ ธมฺมจกฺขุํ ปฺปฏิลภึสุ. จตฺตาลีสํเยว ปาณสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. 他与其他四人一同前往摩醯娑迦地区，认为在边远地区，五位比丘的僧团足以举行受具足戒(upasampadā)仪式。长老到达摩醯娑迦地区后，宣讲了《天使经》(Devadūtasutta)。经文结束时，四万生灵获得了法眼，另有四万生灵出家。 คนฺตฺวาน รฏฺฐํ มหึสํ, มหาเรโว มหิทฺธิโก; โจเทตฺวา เทวทูเตหิ, โมเจสิ พนฺธนา พหูติ. 大神通者大瑞瓦达，前往摩醯娑迦国；以《天使经》训诫后，解脱众多束缚。 อธุนา ปน ตตฺถ สาสนสฺส อพฺเภหิวิย ปฏิจฺฉนฺนสฺส สูริยสฺส โอกาโส ทุพฺพโล หุตฺวา ปญฺญายติ. 如今，那里的教法犹如被云层遮蔽的太阳，其光芒显得微弱。 อิติ สาสนวํเส มหึสกรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 《教史》中摩醯娑迦国教法传承史章。 นาม อฏฺฐโม ปริจฺเฉโท. 第八章。 ๙. มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 9. 大国教法传承史章 ๙. อิโต ปรํ มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ กถยิสฺสามิ ยถาวุตฺตมาติกาวเสน. 9. 接下来我将依照已说的纲要，讲述大国教法传承史。 ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มหาธมฺมรกฺขิตฺเถรํ มหารฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสีติ. 第三次结集完毕时，目犍连子帝须(Mahāmoggaliputtatissa)长老派遣大护法(Mahādhammarakkhita)长老前往大国，说：“你去那个国家，在那里确立教法。” มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถโรจ อตฺตปญฺจโม หุตฺวา มหารฏฺฐํ คนฺตฺวา มหานารทกสฺสปชาตกกถาย มหารฏฺฐเก ปสาเทตฺวา [Pg.185] จตุราสีติปาณสหสฺสานิ มคฺคผเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. เตรสสหสฺสานิ ปพฺพชึสุ. เอวํ โส ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. 大护法长老一行五人前往大国，通过讲述《大那罗达迦叶本生经》，使大国的民众生起净信，并令八万四千众生证得道果。一万三千人出家。如此，他在那里确立了教法。 มหารฏฺฐํ อิสิ คนฺตฺวา, โส มหา ธมฺมรกฺขิโต; ชาตกํ กถยิตฺวาน, ปสาเทสิ มหาชนนฺติ. 圣者大护法，前往大国境；为说本生事，令众生起信。 ตตฺถ กิร มนุสฺสา ปุพฺเพ อคฺคิหุตาทิมิจฺฉากมฺมํ เยภุยฺเยน อกํสุ. เตเนว เถโร มหานารทกสฺสปชาตกกถํ เทเสสิ. ตโต ปฏฺฐาย ตตฺถ มนุสฺสา ชาตก กถํ เยภุยฺเยน โสตุํ อติวิย อิจฺฉนฺติ. ภิกฺขูจ เยภุยฺเยน คหฏฺฐานํ ชาตกกถํเยว เทเสนฺติ. วิเสสโต ปน วสฺสนฺตรชาตกกถํ เต มนุสฺสา พหูหิ ทาตพฺพวตฺถูหิ ปูเชตฺวา สุณนฺติ. 据说，当时那里的人们大多从事火供等邪业。因此，长老宣讲了《大那罗达迦叶本生经》。从那以后，那里的人们非常渴望听闻本生故事。比丘们也大多为在家人宣讲本生故事。特别是《韦桑塔拉本生经》(Vessantarajātaka)，那里的人们会以许多供物来供养，然后聆听。 ตญฺจ มหารฏฺฐํ นาม สฺยามรฏฺฐสมีเป ฐิตํ, เตเนว สฺยามรฏฺฐวาสิโนปิ ภิกฺขู คหฏฺฐาจ เยภุยฺเยน โสตุํ อิจฺฉนฺตีติ. มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถโรปิ มหารฏฺฐวาสีหิ สทฺธึ สกลสฺยามรฏฺฐวาสีนํ ธมฺมํ เทเสสิ, อมตรสํ ปาเยสิ, ยถา โยนกธมฺมรกฺขิตตฺเถโร อปรนฺตรฏฺฐํ คนฺตฺวา สกลมรมฺมรฏฺฐวาสีนนฺติ. 那个名为大国的地方，位于暹罗国(Syāmaraṭṭha)附近，因此暹罗国的比丘和在家人也大多乐于听闻。大护法长老与大国的居民一起，为所有暹罗国的居民宣说正法，令他们饮甘露味；正如希腊法护(Yonakadhammarakkhita)长老前往阿波兰多(Aparanta)国，为所有缅甸(Maramma)的居民说法一样。 ยํ ปน โยนกรฏฺฐสาสนวํสกถายํ วุตฺตํ, ตมฺปิ สพฺพํ เอตฺถาปิ ทฏฺฐพฺพํเยว, เตหิ ตสฺส เอกสทิสตฺเตน ฐิตตฺตาติ. ตถา หิ นาคเสนตฺเถโรปิ โยนกรฏฺเฐ วสิตฺวา สฺยามรฏฺฐาทีสุปิ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. โยนกรฏฺฐวาสิโน มหาธมฺมคมฺภีรตฺเถรมหาเมธงฺกรตฺเถราจ สทฺธึ พหูหิ ภิกฺขูหิ สีหฬทีปํ คนฺตฺวา ตโต ปุนาคนฺตฺวา สฺยามรฏฺเฐ โสกฺกตยนครํ ปตฺวา ตตฺถ นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิตฺวา ปจฺฉา ลกุนฺนนคเร นิสีทิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิ. เอวํ โยนกรฏฺเฐ สาสนํ ฐิตํ สฺยามาทีสุปิ ฐิตํเยวาติ ทฏฺฐพฺพํ. 凡在《希腊国教法传承史》中所述，此处亦应作如是观，因其性质相同。例如，龙军(Nāgasena)长老也曾住在希腊国，并在暹罗(Syāma)等国确立教法。住在希腊国的大法深(Mahādhammagambhīra)长老和大慧行(Mahāmedhaṅkara)长老与众多比丘一同前往狮子洲(Sīhaḷadīpa)，之后返回，抵达暹罗国的素可泰(Sokkataya)城，安住于彼处，扶持教法；后来又安住于洛坤那(Lakunna)城，扶持教法。应知，教法既已立于希腊国，亦立于暹罗等国。 พุทฺธสฺส ภควโต ปรินิพฺพานโต ทฺวิสตาธิกานํ ทฺวินฺนํ วสฺสสหสฺสานํ [Pg.186] อุปริ นวุติเม วสฺส สีหฬทีเป รชฺชํ ปตฺตสฺส กิตฺติสฺสิริราชสีหมหาราชสฺส อภิเสกโต ตติเย วสฺเส เตเนว กิตฺติสฺสิริราชสีหมหารญฺญา ปหิตปณฺณาการสาสนํ อาคมฺม สรามาธิปติธมฺมิกมหาราชาธิราเชนาณตฺเตหิ ลงฺกาทีปํ อาคเตหิ อุปาลิตฺเถ ราทีหิ ปติฏฺฐาปิโต วํโส อุปาลิวํโสติ ปากโฏ. โสจ ทุวิโธ ปุพฺพารามวิหารวาสีอภยคิริวิหารวาสีวเสนาติ. เอวํ มหานครโยนกลฺยามรฏฺเฐสุ สาสนํ ถิรํ หุตฺวา ติฏฺฐตีติ เวทิตพฺพนฺติ. 世尊般涅槃后二千二百九十年，即吉谛师利罗阇星哈(Kittisirirājasīha)大王于狮子洲(Sīhaḷadīpa)登基后第三年，由其所遣使节，奉暹罗国主法王之命，伍巴利(Upāli)长老等人前来楞伽岛(Laṅkādīpa)所建立的传承，被称为伍巴利派(Upālivaṃsa)。此派又分为二：东园(Pubbārāma)寺住派与无畏山(Abhayagiri)寺住派。应知，教法如此于大城、希腊、暹罗等国得以稳固安住。 อิติ สาสนวํเส มหารฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค นาม 《教法史》中，大国教法传承史述章竟。 นวโม ปริจฺเฉโท. 第九章。 ๑๐. จินรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค 10. 支那国教法传承史述 ๑๐. ตโต ปรํ ปวกฺขามิ จีนรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺคํ ยถาฏฺฐวิตมาติกาวเสน. 10. 此后，我将依据所立之纲要，讲述支那国教法传承史述。 ตติยสงฺคีตาวสาเน หิ มหาโมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถโร มชฺฌิมตฺเถรํ จินรฏฺฐํ เปเสสิ,-ตฺวํ เอตํ รฏฺฐํ คนฺตฺวา เอตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปหีติ. 第三次结集完毕时，大目犍连子帝须长老派遣中部长老去支那国，说：“你到那个国家去，在那里建立教法。” มชฺฌิมตฺเถโรจ กสฺสปโคตฺตเรน อฬกเรวตฺเถเรน ทุนฺทภิยตฺเถเรน มหาเรวตฺเถเรนจ สทฺธึ หิมวนฺตปฺปเทเส ปญฺจจีนรฏฺฐํ คนฺตฺวา ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนสุตฺตนฺตกถายตํ เทสํ ปสาเทตฺวา อสีติปาณโกฏิโย มคฺคผลรตนานิ ปฏิลาเภสิ. ปญฺจปิจ เต เถรา ปญฺจรฏฺฐานิ ปสาเทสุํ. เอกเมกสฺส สนฺติเก สหสฺสมตฺตา ปพฺพชึสุ. เอวํ เต ตตฺถ สาสนํ ปติฏฺฐาเปสุํ. 中部长老与迦叶族(Kassapagotta)长老、阿罗迦瑞瓦达(Aḷakarevata)长老、敦达比耶(Dundabhiya)长老和摩诃瑞瓦达(Mahārevata)长老一同前往雪山地区的五支那国，以《转法轮经》的开示使那个地方生起净信，令八十俱胝的众生获得道果之宝。那五位长老也使五个国家生起净信。在每一位长老座下，都有约一千人出家。他们就这样在那里建立了教法。 คนฺตฺวา มชฺฌิมตฺเถโร, หิมวนฺตํ ปสาทยิ; ยกฺขเสนํ ปกาเสนฺโต, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนนฺติ. 中部长老前往，令雪山生净信；开示夜叉军，转动妙法轮。 ตตฺถ กิร มนุสฺสา เยภุยฺเยน จนฺทีปรมีสฺวารานํ ยกฺขานํ ปูชํ [Pg.187] กโรนฺติ. เตเนว เต ปญฺจ เถรา เตสํ ยกฺขเสนํ ปกาสยิตฺวา ธมฺมํ เทเสสุํ. กสฺมีรคนฺธารรฏฺฐํ ปน กทาจิ กทาจิ จีนรฏฺฐินฺทสฺส วิชิตํ โหติ, กทาจิ กทาจิ ปน วิสุํ โหติ. ตทา ปน วิสุํเยว อโหสีติ ทฏฺฐพฺพํ. 据说那里的人大多祭祀凶猛的至上主夜叉。因此，那五位长老向他们宣示夜叉军，然后才说法。至于克什米尔犍陀罗国(Kasmīra-Gandhāra)，有时被支那国国王征服，有时又是独立的。应当了知当时是独立的。 จีรนฏฺเฐ ปน ภควโต สาสนํ ทุพฺพลํเยว หุตฺวา อฏฺฐาสิ, น ถิรํ หุตฺวา. เตเนว อิทานิ ตตฺถ กตฺถจิเยว สาสนํ ฉายามตฺตํว ปญฺญายติ, วาตเวเคน วิกิณฺณอพฺภํวิย ติฏฺฐตีติ. 然而，世尊的教法在支那国实则衰微，未能稳固。因此，如今在那一带，教法仅如影现，犹如被狂风吹散的云朵。 อิติ สาสนวํเส จีนรฏฺฐสาสนวํสกถามคฺโค นาม 《教法史》中，支那国教法传承史述章竟。 ทสโม ปริจฺเฉโท. 第十章。 เอวํ สพฺเพน สพฺพํ สาสนวํสกถามคฺโค นิฏฺฐิโต. 如是，《教法史》全书终。 เอตฺตาวตาจ – 至此—— ลงฺกาคเตน สนฺเตน, จิตฺรญาเณน ภิกฺขุนา; สรณงฺกรนาเมน, สทฺธมฺมฏฺฐิติกามินา. 由来自楞伽(Laṅkā)、名为萨拉囊迦罗(Saraṇaṅkara)之比丘，其心寂静，智慧明晰，希求正法久住； ทูรโตเยว ทีปมฺหา, สุมงฺคเลน โชตินา; วิสุทฺธสีลินาเจว, ทีปนฺตรฏฺฐภิกฺขุนา. 以及由来自远方岛屿、光明的苏曼迦拉(Sumaṅgala)、具足清净戒的另一岛国比丘； อญฺเญหิจาภิยาจิโต, ปญฺญาสามีติ นามโก; อกาสึ สุฏฺฐุกํ คนฺถํ, สาสนวํสปฺปทีปิกํ. 我，名为般若萨弥(Paññāsāmi)，亦应他人之请，撰写了这部名为《教法史灯》的善妙著作。 ทฺวิสเตจ สหสฺเสจ, เตวีสาธิเก คเต; ปุณฺณายํ มิคสีรสฺส, นิฏฺฐํ คตาว สพฺพโส. 于一千二百二十三年，鹿首月圆满日，此书完全究竟。 โกจิ เอตฺเถว โทโส เจ, ปญฺญายติ สุจิตฺตกา; ตํ ขมนฺตุ จ สุทฺธิยา, คณฺหนฺตุ ยุตฺติกํ หเวติ. 若有智者在此处发现任何过失，请为清净而宽恕之，并采纳其合理之处。
English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Subcommentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

한국인
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi