นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
จาณกฺยนีติปาฬิ
查纳克亚尼提
๑.
1.
นานาสตฺโถ [Pg.1] ทฺธตํ วกฺเข,ราช นีติ สมุจฺจยํ;
สพฺพ พีช มิทํ สตฺถํ,จาณกฺยํ สารสงฺคหํ.
我将宣说从诸论典中萃取的政道集要；此论是万法之种，是查纳克亚的精华集。
๒.
2.
มูลสุตฺตํ ปวกฺขามิ,จาณกฺเยน ยโถทิตํ;
ยสฺส วิญฺญาน มตฺเตน,มูฬฺโห ภวติ ปณฺฑิโต.
我将宣说查纳克亚所说的根本教义；仅凭了知于此，愚者亦能成智者。
๓.
3.
วิทุตฺตํ [Pg.2] นรปจฺจญฺจ,เนวตุลฺยํ กุทาจนํ;
สเทเส ปุชฺชเต ราชา,วิทู สพฺพตฺถ ปุชฺชเต.
智者与国王，永不相等；国王唯在己国受敬，智者则处处受敬。
๔.
4.
ปณฺฑิเต [Pg.3] จ คุณา สพฺเพ,มูฬฺเห โทสา หิ เกวลํ;
ตสฺมา มูฬฺหสหสฺเสสุ,ปญฺโญ เอโก วิสิสฺยเต.
智者具足诸功德，愚人唯有众过失；是故千愚之中，一智者尤为殊胜。
๕.
5.
มาตริว [Pg.4] ปรทาเรสุ,ปรทพฺเพสุ เลฏฺฏุว;
อตฺตนิว สพฺพภูเตสุ,โย ปสฺสติ สปณฺฑิโต.
视他人之妻如母，视他人之财如土，视一切众生如己——如是见者，彼即智者。
๖.
6.
กึกุเลน วิสาเลน,คุณหีโน ตุ โยนโร;
อกุลิโนปิ สตฺถญฺโญ,เทวตาหิปิ ปุชฺชเต.
若人无有功德，显赫家世何用？纵然出身不高，若通晓论典，亦为天神所敬。
๗.
7.
รูปโยพฺพนสมฺปนฺนา[Pg.5],วิสาลกุลสมฺภวา;
วิชฺชาหีนา นโสภนฺเต,นิคฺคนฺธา อิว กึสุกา.
容貌青春悉具足，出身高贵大家族；若无学识不庄严，犹如无香之运动花。
๘.
8.
ตารานํ [Pg.6] ภูสณํ จนฺโท,นารีนํ ภูสณํ ปติ;
ปุถพฺยา ภูสณํ ราชา,วิชฺชา สพฺพสฺส ภูสณํ.
月亮是星辰的庄严，丈夫是女人的庄严，国王是大地的庄严，学识是一切的庄严。
๙.
9.
มาตา สตฺตุ ปิตา เวรี,เยน พาโล นปาฏฺฐิโต;
น โสภเต สภามชฺเฌ,หํสมชฺเฌ พโกยถา.
若孩子未受教导，则母亲是敌，父亲是仇；彼于集会中不庄严，犹如天鹅群中之苍鹭。
๑๐.
10.
วรเมโก [Pg.7] คุณี ปุตฺโต,น จ มูฬฺหสเตหิปิ;
เอโก จนฺโท ตโม หนฺติ,น จ ตารคเณหิปิ.
一贤子为胜，胜过百愚子；一月能破暗，非由诸星群。
๑๑.
11.
ลาลเย [Pg.8] ปญฺจวสฺสานิ,ทสวสฺสานิ ตาลเย;
ปตฺเต ตุ โสฬเส วสฺเส,ปุตฺตํ มิตฺตํว อาจเร.
五年应娇养，十年应训诫；待至十六岁，待子如待友。
๑๒.
12.
ลาลเน [Pg.9] พหโว โทสา,ตาลเน พหโว คุณา;
ตสฺมา ปุตฺตญฺจ สิสฺสญฺจ,ตาลเย น ตุ ลาลเย.
娇养有众过，训诫有众德；是故于子徒，应训不应养。
๑๓.
13.
เอเกนาปิ [Pg.10] สุวกฺเขน,ปุปฺผิเตน สุคนฺธินา;
วาสิตสฺส วนํ สพฺพํ,สุปุตฺเตน กุลํยถา.
犹如仅以一株花开芬芳之善树，能令整片森林芳香；亦如以一善子，能令整个家族增光。
๑๔.
14.
เอกสฺสาปิ [Pg.11] กุวกฺขสฺส,โกฏรฏฺเฐน อคฺคินา;
ทยฺหเต หิ วนํ สพฺพํ,กุปุตฺเตน กุลํ ยถา.
犹如仅以一株树洞中燃火之恶树，能令整片森林焚毁；亦如以一恶子，能令整个家族败坏。
๑๕.
15.
ทูรโต โสภเต มูฬฺโห,ลมฺพมาน ปฏาวุโต;
ตาวญฺจ โสภเต มูฬฺโห,ยาว กิญฺจิ นภาสเต.
愚人身着垂摆衣，远观亦显庄严相；然此庄严仅维持，乃至彼未开口言。
๑๖.
16.
วิสโต [Pg.12] อมตํ คายฺหํ,อเมชฺฌาอปิ กญฺจนํ;
นีจโต อุตฺตมา วิชฺชา,ถีรตฺนํ ทุกฺกุลาอปิ.
应从毒中取甘露，应从不净取黄金；应从卑下者处取胜学，应从恶族中取宝女。
๑๗.
17.
อุสฺสเว [Pg.13] พฺยสเนเจว,ทุพฺภิกฺเข สตฺตุวิคฺคเห;
ราชทฺวาเร สุสาเนจ,โย ติฏฺฐติ สพนฺธโว.
于节庆、于灾难、于饥馑、于敌争、于王门、于墓地，能站立陪伴者，彼是真亲友。
๑๘.
18.
ปโรกฺเข กิจฺจหนฺตารํ,ปจฺจกฺเข ปิยวาทินํ;
วชฺชเย ตาทิสํ มิตฺตํ,วิสกุมฺภํ ปโยมุขํ.
背后毁坏事务，面前言说爱语，应远离如是友，彼如口蜜之毒瓶。
๑๙.
19.
สกึ [Pg.14] ทุฏฺฐญฺจ มิตฺตํ โย,ปุน สนฺธาตุ มิจฺฉติ;
สมจฺจุ มุปคณฺหาติ,คพฺภ มสฺสตรี ยถา.
若人欲与曾一度变恶之友重修旧好，彼实自取其死，犹如母骡之怀孕。
๒๐.
20.
น [Pg.15] วิสฺสเส อวิสฺสตฺถํ,มิตฺตญฺจาปิ น วิสฺสเส;
กทาจิ กุปิตํ มิตฺตํ,สพฺพโทสํ ปกาสเย.
不应信任不可信者，亦不应过信朋友；朋友一旦被激怒，或会揭露所有过失。
๒๑.
21.
ชานิยา [Pg.16] เปสเน ภจฺเจ,พนฺธเว พฺยสนาคเม;
มิตฺตญฺจา ปทิกาเลจ,ภริยญฺจ วิภวกฺขเย.
可于派遣任务时了知仆人，于灾难来临时了知亲友，于危难之时了知朋友，于财富耗尽时了知妻子。
๒๒.
22.
อุปการคฺคหิเตน,สตฺตุนาสตฺตุมุทฺธเร;
ปาทลคฺคํ กรฏฺเฐน,กณฺฏเกเนว กณฺฏกํ.
应借助受惠之敌，以除另一敌；犹如以手中之刺，拔除足底之刺。
๒๓.
23.
น [Pg.17] มิตฺตํ โกจิ กสฺสจิ,น โกจิ ริปุ กสฺสจิ;
การเณน หิ ญายติ,มิตฺตานิ จ ริปู ตถา.
无人是谁之友，无人是谁之敌；实由因缘而知，朋友与敌亦然。
๒๔.
24.
ทุชฺชโน [Pg.18] ปิยวาที จ,เนตํ วิสฺสาสการณํ;
มธุ ติฏฺฐติ ชิวฺหคฺเค,หทเย ตุ หลาหลํ.
恶人而言语悦耳，此非信任之理由；蜜在舌尖，心实为剧毒。
๒๕.
25.
ทุชฺชโน ปริหนฺตพฺโพ,วิชฺชายา ลงฺกโตปิ สํ;
มณินา ภูสิโต สปฺโป,กิเม โส นภยํ กโร.
恶人应当被远离，纵彼有学识庄严；饰以摩尼之毒蛇，岂不令人怖畏耶？
๒๖.
26.
สปฺโป [Pg.19] กูโร ขโล กูโร,สปฺปา กูรตโร ขโล;
มนฺโต สธิวโส สปฺโป,ขโล เกน นิวายฺยเต.
蛇凶，恶人亦凶；恶人比蛇更凶。蛇可以咒语、药物制服，恶人以何能制？
๒๗.
27.
นขีนญฺจ [Pg.20] นทีนญฺจ,สิงฺคีนํ สตฺถปาณินํ;
วิสฺสาโส เนวกาตพฺโพ,ถีสุ ราชกุเลสุ จ.
于有爪者、河流、有角者、手持兵器者，于女人及王族，皆不应置信。
๒๘.
28.
หตฺถี [Pg.21] หตฺถสหสฺเสน,สตหตฺเถน วาชิโน;
สิงฺคิโน ทสหตฺเถน,ฐานจาเคน ทุชฺชโน.
应避象于千肘之外，避马于百肘之外，避有角者于十肘之外，避恶人则当舍地而去。
๒๙.
29.
อาปทตฺถํ [Pg.22] ธนํ รกฺเข,ทารํ รกฺเข ธเนหิปิ;
อตฺตานํ สตตํ รกฺเข,ทาเรหิปิ ธเนหิปิ.
应为危难守护财富，应以财富守护妻子；应恒常守护自身，纵舍妻财亦当为。
๓๐.
30.
ปรทารํ ปรทพฺพํ,ปริวาทํ ปรสฺส จ;
ปริหาสํ คุรุฏฺฐาเน,จาปลฺยญฺจ วิวชฺชเย.
应当避免他人的妻子、他人的财产、对他人的诽谤、在师长面前开玩笑，以及轻浮的行为。
๓๑.
31.
จเช [Pg.23] เอกํ กุลสฺสตฺเถ,คามสฺสตฺเถ กุลํ จเช;
คาม ชนปทสฺสตฺเถ,อตฺตตฺเถ ปถวึ จเช.
为了家族，应舍弃一人；为了村庄，应舍弃一个家族；为了国家，应舍弃一个村庄；为了自己，应舍弃整个大地。
๓๒.
32.
จลตฺเยเกน [Pg.24] ปาเทน,ติฏฺฐ ตฺเยเกน พุทฺธิมา;
นาสมิกฺขฺย ปรํ ฐานํ,ปุพฺพมายตนํ จเช.
智者以一足行，以一足立；未审视好下一立足处，不应放弃先前之位置。
๓๓.
33.
ลุทฺธ มตฺเถน คณฺเหยฺย,ถทฺธ มญฺชลี กมฺมุนา;
มูฬฺหํ ฉนฺโท นุวตฺเตน,ตถา ตเถน ปณฺฑิตํ.
应以财富收服贪婪者，以恭敬之行收服傲慢者，以顺从其意收服愚者，以真理收服智者。
๓๔.
34.
อตฺถนาสํ [Pg.25] มโนตาปํ,เคเห ทุจฺจริตานิ จ;
วญฺจนญฺจ ปมาณญฺจ,มติมา น ปกาสเย.
智者不应显露财富的损失、内心的忧伤、家中的恶行，以及自己所受的欺骗与侮辱。
๓๕.
35.
ธนธญฺญปฺปโยเคสุ[Pg.26],ตถา วิชฺชาคเมสุ จ;
อาหาเร พฺยวหาเร จ,จตฺตลชฺโช สทา ภเว.
在钱财谷物的交易中、在知识的获取中、在饮食和日常事务中，人应常放下羞怯。
๓๖.
36.
ธนิโน โสตฺถิโย ราชา,นที เวชฺโช ตุ ปญฺจโม;
ปญฺจ ยตฺร นวิชฺชนฺเต,ตตฺร วาสํ นการเย.
富人、博学的婆罗门、国王、河流，以及第五位——医生：在没有这五者的地方，不应居住。
๓๗.
37.
ยสฺมึเทเส [Pg.27] น สมฺมานํ,น ปีติ นจ พนฺธวา;
น จ วิชฺชาคโม โกจิ,ตํเทสํ ปริวชฺชเย.
在没有尊敬、没有情谊、没有亲人，也无法获取任何知识的国家，人应远离。
๓๘.
38.
มนสา [Pg.28] จินฺติตํ กมฺมํ,วจสา นปกาสเย;
อญฺญลกฺขิต การิยสฺส,ยโต สิทฺธิ นชายเต.
心中所思之事，不应言说于口，因为一旦计画被他人察知，就无法成功。
๓๙.
39.
กุเทสญฺจ [Pg.29] กุวุตฺติญฺจ,กุภริยํ กุนทึ ตถา;
กุทพฺพญฺจ กุโภชฺชญฺจ,วชฺชเย ตุ วิจกฺขโณ.
恶劣的地方、恶劣的生计、坏妻子、坏河流、坏财物、坏食物，智者应避开。
๔๐.
40.
อิณเสโสคฺคิ เสโส จ,พฺยาธิเสโส ตเถว จ;
ปุน จ วฑฺฒเต ยสฺมา,ตสฺมา เสสํ นการเย.
债务的残余、火的残余，以及疾病的残余，因为它们会再次增长，所以不应留下任何残余。
๔๑.
41.
จินฺตา [Pg.30] ชโร มนุสฺสานํ,วตฺถานํ อาตโป ชโร;
อโสภคฺยํ ชโร ถีนํ,อสฺสานํ เมถุนํ ชโร.
忧虑是人的衰败，日晒是衣物的衰败；不幸是女人的衰败，交配是马匹的衰败。
๔๒.
42.
อตฺถิ [Pg.31] ปุตฺโต วเส ยสฺส,ภจฺโจ ภริยา ตเถว จ;
อภาเว ปฺยติสนฺโตโส,สคฺคฏฺโฐ โส มหีตเล.
若有顺从的儿子、仆人与妻子，即使贫乏也能极为知足，此人虽在地上，却身处天界。
๔๓.
43.
ทุฏฺฐา ภริยา สฐํ มิตฺตํ,ภจฺโจ จุตฺตรทายโก;
ส สปฺเปจ คเห วาโส,มจฺจุเรว นสํสโย.
恶妻、狡诈的朋友、顶嘴的仆人，以及与毒蛇同住一室——这无疑就是死亡本身。
๔๔.
44.
มาตา [Pg.32] ยสฺส เคเห นตฺถิ,ภริยาจา ปิยวาทินี;
อรญฺญํ เตน คนฺตพฺพํ,ยถา รญฺญํ ตถาคหํ.
若家中无母亲，亦无爱语的妻子，他应前往森林，因为他的家就如同森林。
๔๕.
45.
อิณกตฺตา [Pg.33] ปิตา สตฺตุ,มาตา จ พฺยภิจารินี;
ภริยา รูปวตี สตฺตุ,ปุตฺโต สตฺตุ อปณฺฑิโต.
负债的父亲是敌人，不贞的母亲亦是；美貌的妻子是敌人，愚笨的儿子是敌人。
๔๖.
46.
โกกิลานํ [Pg.34] สโร รูปํ,นารี รูปํ ปติพฺพตา;
วิชฺชา รูปํ กุรูปานํ,ขมา รูปํ ตปสฺสินํ.
声音是杜鹃的美，贞节是女人的美；知识是丑陋者的美，忍辱是苦行者的美。
๔๗.
47.
อวิชฺชํ ชีวนํ สุญฺญํ,ทิสา สุญฺญา อพนฺธวา;
ปุตฺตหีนํ คหํ สุญฺญํ,สพฺพสุญฺญา ทลิทฺทตา.
无知的人生是空虚的；没有亲人，四方也是空虚的；没有儿子的家是空虚的；而贫穷则是一切皆空。
๔๘.
48.
อทาตา[Pg.35] วํสโทเสน,กมฺมโทสา ทลิทฺทตา;
อุมฺมาทา มาตุโทเสน,ปิตุโทเสน มูฬฺหตา.
悭吝源于家族的过失，贫穷源于业的过失；疯狂源于母亲的过失，愚痴源于父亲的过失。
๔๙.
49.
คุรุ [Pg.36] อคฺคิ ทฺวิชาทีนํ,วณฺณานํ พฺราหฺมโณ คุรุ;
ปติ เรโก คุรุตฺถีนํ,สพฺพสฺสาภฺยาคโต คุรุ.
火是二生者的导师，婆罗门是种姓的导师；丈夫是女人的唯一导师，客人是所有人的导师。
๕๐.
50.
อติทพฺเพ [Pg.37] หตา ลงฺกา,อติมาเน จ โกรวา;
อติทาเน พลีพทฺโธ,สพฺพมจฺจนฺต คหิตํ.
楞伽(Laṅkā)因过度傲慢而毁灭，俱卢(Koravā)族因过度我慢而灭亡；跋利(Bali)因过度布施而被缚，一切过度皆是过患。
๕๑.
51.
วตฺถหีโน [Pg.38] ตฺวลงฺกาโร,ฆตหีนญฺจ โภชนํ;
ถนหีนา จ ยานารี,วิชฺชาหีนญฺจ ชีวนํ.
无衣的装饰、无酥油的食物、无乳房的女人、无知识的生命皆为空虚。
๕๒.
52.
โภชฺชํ โภชนสตฺติ จ,รติสตฺติ วรา ถิโย;
วิภโว ทานสตฺติ จ,นาปฺปสฺส ตปโส ผลํ.
食物与食欲，欢愉与美妇；财富与布施力，这些都不是微小苦行的果报。
๕๓.
53.
ปุตฺตปฺปโยชนา [Pg.39] ทารา,ปุตฺโต ปิณฺฑปฺปโยชโน;
หิตปฺปโยชนํ มิตฺตํ,ธนํ สพฺพปฺปโยชนํ.
妻子是为了儿子，儿子是为了供养；朋友是为了利益，财富是为了所有目的。
๕๔.
54.
ทุลฺลภํ [Pg.40] ปากติกํ วากฺยํ,ทุลฺลโภ เขมกโร สุโต;
ทุลฺลภา สทิสี ชายา,ทุลฺลโภ สชโน ปิโย.
朴实的话语难得，带来安稳的儿子难得；相配的妻子难得，亲爱的善人难得。
๕๕.
55.
เสเลเสเล [Pg.41] นมาณิกฺกํ,มุตฺติกํ น คเชคเช;
สาธโว น หิ สพฺพตฺร,จนฺทนํ น วเนวเน.
并非每块岩石都有宝石，并非每头大象都有珍珠；善人并非处处皆是，檀香木并非处处生长。
๕๖.
56.
อโสโจ [Pg.42] นิทฺธโน ปญฺโญ,อโสโจ ปณฺฑิตพนฺธโว;
อโสจา วิธวา นารี,ปุตฺตนตฺต ปติฏฺฐิตา.
贫穷的智者无忧，有智者为亲友者无忧；有儿孙为依靠的寡妇无忧。
๕๗.
57.
อวิชฺโช ปุริโส โสโจ,โสจํ เมถุน มปฺปชํ;
นิราหารา ปชา โสจา,โสจํ รชฺช มราชกํ.
无知的人是悲伤的，无子的性爱是悲伤的；无食的民众是悲伤的，无王的国家是悲伤的。
๕๘.
58.
กุเลหิ [Pg.43] สห สมฺปกฺกํ,ปณฺฑิเตหิ จ มิตฺตตํ;
ญาตีภิ จ สมํ เมลํ,กุพฺพาโน นวินสฺสติ.
与好家族交往，与智者为友，与亲戚和睦相处，这样做的人不会灭亡。
๕๙.
59.
กฏฺฐา [Pg.44] วุตฺติ ปราธินา,กฏฺโฐ วาโส นิราสโย;
นิทฺธโน พฺยวสาโย จ,สพฺพกฏฺฐา ทลิทฺทตา.
依附他人的生计是艰难的，无所依靠的住所是艰难的；没有财富的事业是艰难的，贫穷是所有中最艰难的。
๖๐.
60.
ตกฺกรสฺส กุโต ธมฺโม,ทุชฺชนสฺส กุโต ขมา;
เวสิยา จ กุโต สฺเนโห,กุโต สจฺจญฺจ กามินํ.
盗贼何来正法？恶人何来宽恕？妓女何来情爱？贪欲者何来真诚？
๖๑.
61.
เปสิตสฺส [Pg.45] กุโต มานํ,โกปนสฺส กุโต สุขํ;
ถีนํ กุโต สติตฺตญฺจ,กุโต เมตฺตี ขลสฺส จ.
使者何来尊严？嗔怒者何来快乐？女人何来满足？恶人何来慈爱？
๖๒.
62.
ทุพฺพลสฺส [Pg.46] พลํ ราชา,พาลานํ โรทนํ พลํ;
พลํมูฬฺหสฺส โมนิตฺตํ,โจรานํ อตถํ พลํ.
国王是弱者的力量，哭泣是愚者的力量；沉默是痴者的力量，谎言是盗贼的力量。
๖๓.
63.
โย [Pg.47] ธุวานิ ปริจฺจชฺช,อธุวํ ปริเสวติ;
ธุวานิ ตสฺส นสฺสนฺติ,อธุวํ นฏฺฐเมว จ.
凡舍弃恒常而追求无常者，其恒常之物将失去，而无常之物亦已灭失。
๖๔.
64.
สุกฺกํ มํสํ ถิโย วุทฺธา,พาลกฺก ตรุณํ ทธิ;
ปภาเต เมถุนํ นิทฺทา,สชฺชุ ปาณหรานิ ฉ;
干肉、老妇、朝阳、鲜凝乳、晨间淫欲、睡眠，此六者立即夺取生命。
๖๕.
65.
สชฺชุ [Pg.48] มํสํ นวนฺนญฺจ,พาลา ถี ขีรโภชนํ;
ฆตมุณฺโหทกญฺเจว,สชฺชุ ปาณกรานิ ฉ.
鲜肉、新谷、年轻女子、乳食、酥油以及温水，此六者立即带来生命。
๖๖.
66.
สีหาเทกํ [Pg.49] พกาเทกํ,ฉ สุนา ตีณิ คทฺรภา;
วายสา จตุ สิกฺเขถ,จตฺตาริ กุกฺกุฏาทปิ.
从狮子学一，从鹤学一；从狗学六，从驴学三；从乌鸦学四，从公鸡亦学四。
๖๗.
67.
ปภูตมปฺปกิจฺจํ [Pg.50] วา,โยนโร กตฺตุมิจฺฉติ;
สํยตเนน กตฺตพฺพํ,สีหาเทกํ ปกิตฺติตํ.
无论大事或小事，凡人欲成办者，皆应全力以赴，此即所说从狮子学一。
๖๘.
68.
สพฺพินฺทฺริยานิ สํยม,พโกว ปติโต ชโน;
กาลเทโสปปนฺนานิ,สพฺพกิจฺจานิ สาธเย.
智者当制伏诸根，如鹤伺机，于适宜之时地，成办一切事务。
๖๙.
69.
พหฺวาสี [Pg.51] สาปฺปสนฺตุฏฺโฐ,สุนิทฺโท สีฆเจตโน;
ปภุภตฺโต จ สูโร จ,ญาตพฺพา ฉ สุนา คุณา.
食量大、易满足、睡得沉、警觉快、忠于主人、勇敢，此六种狗的品质应知晓。
๗๐.
70.
อวิสฺสามํ [Pg.52] วเห ภารํ,สีตุณฺหญฺจ นวินฺทติ;
ส สนฺโตโส ตถา นิจฺจํ,ตีณิ สิกฺเขถ คทฺรภา.
不息地负重，不介意寒冷与炎热；以及总是知足，此三者应从驴子学习。
๗๑.
71.
คุฬฺหเมถุนธมฺมญฺจ,กาเลกาเล จ สงฺคหํ;
อปฺปมาทมนาลสฺยํ,จตุ สิกฺเขถ วายสา.
隐秘行淫、适时收集、不放逸、不懈怠，此四者应从乌鸦学习。
๗๒.
72.
ยุทฺธญฺจ [Pg.53] ปาตรุฏฺฐานํ,โภชนํ สห พนฺธุหิ;
ถิยํ อาปทคฺคตํ รกฺเข,จตุ สิกฺเขถ กุกฺกุฏา.
战斗、清晨早起、与亲友一同进食、保护处于困境的女人，此四者应从公鸡学习。
๗๓.
73.
โกติภาโร [Pg.54] สมตฺถานํ,กึทูรํ พฺยวสายินํ;
โก วิเทโส สวิชฺชานํ,โก ปโร ปิยวาทินํ.
对有能力者而言，何来重担？对勤奋者而言，何来遥远？对有学识者而言，何来异乡？对善言者而言，何来陌生人？
๗๔.
74.
ภยสฺส กถิโต ปนฺโถ,อินฺทฺริยานมสํยโม;
ตชฺชโย สมฺปทามคฺโค,เยนิฏฺฐํ เตน คมฺยเต.
不调伏感官，此乃通往怖畏之道；战胜它，则是通往成就之道，由此可达所愿。
๗๕.
75.
น [Pg.55] จ วิชฺชาสโม พนฺธุ,น จ พฺยาธิสโม ริปุ;
นจาปจฺจสโม สฺเนโห,น จ เทวา ปรํ พลํ.
没有亲友能比得上知识，没有敌人能比得上疾病；没有爱能比得上对子女的爱，没有力量能超越天命。
๗๖.
76.
สมุทฺทาวรณา [Pg.56] ภูมิ,ปาการาวรณํ คหํ;
นรินฺทาวรณา เทสา,จาริตฺตาวรณา ถิโย.
大地以海洋为屏障，房屋以围墙为屏障；国家以国王为屏障，女人以品行为屏障。
๗๗.
77.
ฆตกุมฺภสมา นารี,ตตฺตงฺคาร สโม ปุมา;
ตสฺมา ฆตญฺจ อคฺคิญฺจ,เนกตฺร ถปเย พุโธ.
女人如同酥油罐，男人如同炽热的炭；因此，智者不应将酥油与火放在一起。
๗๘.
78.
อาหาโร [Pg.57] ทฺวิคุโณ ถีนํ,พุทฺธิ ตาสํ จตุคฺคุโณ;
ฉคุโณ พฺยวสาโย จ,กาโมจฏฺฐคุโณ มโต.
女人的食量是两倍，智慧是四倍；勤奋是六倍，爱欲被认为是八倍。
๗๙.
79.
ชิณฺณมนฺนํ [Pg.58] ปสํเสยฺย,ภริยํ คตโยพฺพนํ;
รณา ปจฺจาคตํ สูรํ,สสฺสญฺจ เคหมาคตํ.
应赞美陈年谷物，应赞美青春已逝的妻子；应赞美从战场归来的英雄，以及入仓的谷物。
๘๐.
80.
อสนฺตุฏฺฐา [Pg.59] ทฺวิชา นฏฺฐา,สนฺตุฏฺฐาอิว ปาถิวา;
สลชฺชา คณิกา นฏฺฐา,นิลฺลชฺชา จ กุลิตฺถิโย.
不知足的婆罗门会灭亡，知足的君王会灭亡；有羞耻的妓女会衰败，无羞耻的良家妇女会败坏。
๘๑.
81.
อวํสปติโต ราชา,มูฬฺหปุตฺโต จ ปณฺฑิโต;
อธเนน ธนํ ปาปฺย,ติณํว มญฺญเต ชนํ.
出身卑微的国王，愚人之子而为智者，以及穷人乍富，都视人如草芥。
๘๒.
82.
พฺรหฺมหาปิ [Pg.60] นโร ปุชฺโช,ยสฺสตฺถิ วิปุลํ ธนํ;
สสิโน ตุลฺยวํโสปิ,นิทฺธโน ปริภูยเต.
即使是杀婆罗门者，若有巨富亦受人尊敬；即使出身如月亮般高贵，若贫穷亦遭人轻视。
๘๓.
83.
โปตฺถกฏฺฐา [Pg.61] ตุ ยาวิชฺชา,ปรหตฺถคตํ ธนํ;
กิจฺจกาเล สมุปฺปนฺเน,น สาวิชฺชา น ตทฺธนํ.
书本上的知识，他人手中的财富；当急用之时，那知识不是知识，那财富不是财富。
๘๔.
84.
ปาทปานํ ภยํ วาตา,ปทฺมานํ สิสิรา ภยํ;
ปพฺพตานํ วชีรมฺหา,สาธูนํ ทุชฺชนา ภยํ.
树木畏惧风，莲花惧寒霜；山岳畏雷霆，贤者惧恶人。
๘๕.
85.
ปญฺเญ [Pg.62] นิยุชฺชมาเน ตุ,สนฺติ รญฺโญ ตโยคุณา;
ยโส สคฺคนิวาโส จ,วิปุโล จ ธนาคโม.
若王任用智者，则有三德：声誉、生天，以及财富广聚。
๘๖.
86.
มูฬฺเห [Pg.63] นิยุชฺชมาเนตุ,ขตฺติยสฺสาคุณา ตโย;
อยโส จตฺถนาโส จ,นรเก คมนํ ตถา.
若王任用愚者，则刹帝利有三过：恶名、财富损失，以及堕入地狱。
๘๗.
87.
พหูมูฬฺหสงฺฆาเตหิ,อญฺโญญฺญปสุวุตฺติภิ;
ปจฺฉาทฺยนฺเต คุณา สพฺเพ,เมเฆหิว ทิวากโร.
愚者群聚，互相吹捧，所有善德皆被遮蔽，如同太阳被云层遮蔽。
๘๘.
88.
ยสฺส เขตฺตํ นทีตีเร,ภริยาปิ ปรปฺปิยา;
ปุตฺตสฺส วินโย นตฺถิ,มจฺจุเรว นสํสโย.
田地在河岸，妻子爱他人；儿子无教养，死亡无疑临。
๘๙.
89.
อสมฺภาพฺยํ [Pg.65] นวตฺตพฺพํ,ปจฺจกฺขมปิ ทิสฺสเต;
สิลา ตรติ ปานียํ,คีตํ คายติ วานโร.
不应说不可能之事，即使亲眼所见；石头浮于水面，猿猴唱歌。
๙๐.
90.
สุภิกฺขํ [Pg.66] กสเก นิจฺจํ,นิจฺจํ สุข มโรคิเก;
ภริยา ภตฺตุ ปิยา ยสฺส,ตสฺส นิจฺโจสฺสวํ คหํ.
农人常获丰收，无病之人恒安乐；若妻为夫君所爱，其家常如节庆。
๙๑.
91.
เหลสฺส กมฺมนาสาย,พุทฺธินาสาย นิทฺธนํ;
ยาจนา มานนาสาย,กุลนาสาย โภชนํ.
轻蔑导致事业毁坏，贫穷导致智慧丧失；乞求导致尊严丧失，不当的饮食导致家族败落。
๙๒.
92.
เสวิตพฺโพ [Pg.67] มหาวกฺโข,ผลจฺฉายา สมนฺวิโต;
ยทิ เทวา ผลํ นตฺถิ,ฉายา เกน นิวารเย.
应亲近有果实和荫凉的大树；即使因缘不具而无果，谁又能阻止其荫凉呢？
๙๓.
93.
ปฐเม [Pg.68] นชฺชิตา วิชฺชา,ทุตีเย นชฺชิตํ ธนํ;
ตตีเย นชฺชิตํ ปุญฺญํ,จตุตฺเถ กึกริสฺสติ.
若在人生第一阶段未习得知识，第二阶段未获得财富，第三阶段未积累功德，那么在第四阶段还能做什么呢？
๙๔.
94.
นทีกูเลจ เย วกฺขา,ปรหตฺถคตํ ธนํ;
กิจฺจํ ถีโคจรํ ยสฺส,สพฺพํ ตํ วิผลํ ภเว.
河岸边的树木，他人手中的财富，以及事业依赖于女人的，所有这些都将是徒劳的。
๙๕.
95.
กุเทสมาสชฺช [Pg.69] กุโตตฺถสญฺจโย,กุปุตฺตมาสชฺช กุโต ชลญฺชลี;
กุเคหินึ ปาปฺย คเห กุโต สุขํ,กุสิสฺสมชฺฌาปยโต กุโต ยโส.
居于劣地，何来财富？得一恶子，何来奠水？娶一恶妻，家中何来安乐？教导劣徒，何来声誉？
๙๖.
96.
กูโปทกํ [Pg.70] วฏจฺฉายา,สามา ถีจิฏฺฐกาลยํ;
สีตกาเล ภเว อุณฺหํ,คิมฺหกาเล จ สีตลํ.
井水、榕树荫、黑肤女子、砖房，此等在寒季为暖，在夏季为凉。
๙๗.
97.
วิสํ [Pg.71] จงฺกมนํ รตฺตึ,วิสํ รญฺโญนุกุลตา;
วิสํ ถีปิ อญฺญาสตฺตา,วิสํ พฺยาธิ อเวกฺขิโต.
夜间行走是毒，对君王的奉承是毒；心属他人的女人是毒，未受照料的疾病是毒。
๙๘.
98.
ทุรธีตา [Pg.72] วิสํ วิชฺชา,อชิณฺเณ โภชนํ วิสํ;
วิสํ โคฏฺฐี ทลิทฺทสฺส,วุทฺธสฺส ตรุณี วิสํ.
未善学的知识是毒，消化不良时的食物是毒；穷人的聚会是毒，老者的年轻妻子是毒。
๙๙.
99.
ปโทเส [Pg.73] นิหโต ปนฺโถ,ปติตา นิหตา ถิโย;
อปฺปพีชํ หตํ เขตฺตํ,ภจฺจโทสา หโต ปภู.
黄昏时，道路被毁；堕落的女人被毁；种子稀少的田地被毁；主人因仆人的过失而被毁。
๑๐๐.
100.
หตมโสตฺติยํ สทฺธํ,หโต ยญฺโญ ตฺวทกฺขิโณ;
หตา รูปวตี วญฺฌา,หตํ เสนมนายกํ.
对无闻者的信心被毁；无布施的祭祀被毁；美丽的石女被毁；无将领的军队被毁。
๑๐๑.
101.
เวทเวทงฺค [Pg.74] ตตฺตญฺโญ,ชปโหมปรายโน;
อาสีวาทวโจยุตฺโต,เอส ราชปุโรหิโต.
通晓吠陀与吠陀支的精髓，致力于持咒与火供；善于说祝福语者，此乃国王的祭司。
๑๐๒.
102.
กุลสีลคุโณเปโต,สพฺพธมฺมปรายโน;
ปวีโณ เปสนาทฺยกฺโข,ธมฺมาทฺยกฺโข วิธียเต.
具足良好家世、戒行与德性，致力于一切正法；精通指令与管理，此人应被任命为法务官。
๑๐๓.
103.
อยุพฺเพทกตาภฺยาโส,สพฺเพสํ ปิยทสฺสโน;
อริยสีลคุโณเปโต,เอส วชฺโช วิธียเต.
修习阿育吠陀(Āyubbeda)，为众人所喜见；具足圣者的戒行与德性，此人应被任命为医师。
๑๐๔.
104.
สกึทุตฺต [Pg.76] คหิตตฺโถ,ลหุหตฺโถ ชิตกฺขโร;
สพฺพสตฺถ สมาโลกี,ปกฏฺโฐ นาม เลขโก.
一说即解其意，下笔迅速，字迹工整；博览群书，堪称卓越的书记。
๑๐๕.
105.
สมตฺตนีติสตฺตญฺโญ,วาหเน ปูชิตสฺสโม;
สูรวีรคุโณเปโต,เสนาธฺยกฺโข วิธียเต.
通晓全部政论，善于驾驭，受人尊敬；具足勇猛与英雄气概，此人应被任命为军队统帅。
๑๐๖.
106.
สุจี [Pg.78] วากฺยปฏุปฺปญฺโญ,ปรจิตฺโตปลกฺขโก;
ธีโร ยถาตฺถ วาที จ,เอส ทูโต วิธียเต.
品行纯洁，言辞敏捷，能洞察他人心意；坚定且言语真实，此人应被任命为使者。
๑๐๗.
107.
ปุตฺตนตฺต คุโณเปโต,สตฺถญฺโญ ปิฏฺฐปาจโก;
สูโร จ กถิโนเจว,สูปกาโร ส อุจฺจเต.
具足子孙之德，通晓学问且善于烘焙；勇敢而坚毅，他被称为厨师。
๑๐๘.
108.
อิงฺคิตา [Pg.79] การตตฺตญฺโญ,พลวา ปิยทสฺสโน;
อปฺปมาที สทา ทกฺโข,ปติหาโร ส อุจฺจเต.
通晓示意与情态，体魄强健，容貌喜见；常不放逸且干练，他被称为门卫。
๑๐๙.
109.
ยสฺส [Pg.80] นตฺถิ สยํ ปญฺญา,สตฺถํ ตสฺส กโรติ กึ;
โลจเนหิ วิหีนสฺส,ทปฺปโณ กึกริสฺสติ.
若无自身智慧，经典对他有何用？对于双目失明的人，镜子又能做什么呢？
๑๑๐.
110.
กึกริสฺสนฺติ วตฺตาโร,โสตํ ยตฺถ นวิชฺชเต;
นคฺคกปณเก เทเส,รชโณ กึกริสฺสติ.
在无有听者之处，言说者能做什么？在人们赤身贫困的地方，染匠又能做什么？