Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།
Mahārahanīti
སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས།
Paṇḍitakathā
མཁས་པའི་གཏམ།
1.
༡.
Mahāraharahaṃ [Pg.1] sakya,Muniṃ nīvaraṇā taṇhā;
Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ,Vande bodhivaraṃ varaṃ.
སྒྲིབ་པ་དང་ནི་སྲེད་པ་ལས། །ཐར་ཞིང་རྣམ་གྲོལ་ལྟ་ན་སྡུག །ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་དང་། །བྱང་ཆུབ་མཆོག་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།
2.
༢.
Muninā [Pg.2] munināgena,Duṭṭhapabbajjitā jitā;
Yathā yathāasaddhamma-Puraṇā puraṇādayo.
ཐུབ་པ་ཐུབ་པའི་གླང་པོ་ཡིས། །ཆོས་མིན་སྟོན་པ་པཱུ་ར་ཎ། །ལ་སོགས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཉེས་པ། །ཇི་ལྟར་ཇི་ལྟར་ཕམ་པར་མཛད།།
3.
༣.
Tathā tathāgatovādā,Nugate lokanītiyaṃ;
Katayogena vidūnā,Jeyyovānattha kārino.
དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རྗེས་སུ། །འབྲངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལུགས་བསྟན་ལ། །བརྩོན་པ་བསྐྱེད་པའི་མཁས་པ་ཡིས། །གནོད་པ་བྱེད་པ་རྣམ་པར་རྒྱལ།།
4.
༤.
Nitīdha [Pg.3] jantunaṃ sāro,Mittācariyāca pītarā;
Nītimā subuddhi byatto,Sutavā atthadassimā.
ལུགས་འདི་སྐྱེ་བོའི་སྙིང་པོ་སྟེ། །མཛའ་བཤེས་སློབ་དཔོན་ཕ་མ་བཞིན། །ལུགས་ལྡན་བློ་བཟང་གསལ་པོ་དང་། །ཐོས་ལྡན་དོན་ནི་མཐོང་བ་ཡིན།།
5.
༥.
Kaviheraññakā katvā,Suttattaṃ satthakañcanaṃ;
Gajjapajjādyālaṅkāraṃ,Karontīdha manorammaṃ.
སྙན་ངག་མཁན་ནི་གསེར་མགར་བཞིན། །མདོ་ཡི་རྒྱུ་ལས་བསྟན་བཅོས་གསེར། །ལྷུག་པོ་སྡེབ་སྦྱོར་རྒྱན་བྱས་ནས། །ཡིད་འོང་འདི་རུ་བྱེད་པར་འགྱུར།།
6.
༦.
Vutyaṃ [Pg.4] visadañāṇassa,Ñāto atthotarassa na;
Surappabhāya ādāso,Chāyaṃ disse na mākare.
བློ་གྲོས་གསལ་བའི་སྐྱེས་བུ་ལ། །ཚིག་གི་དོན་ནི་གསལ་བར་འགྱུར། །ཉི་མའི་འོད་ལ་མེ་ལོང་གིས། །གཟུགས་བརྙན་སྟོན་གྱི་ཆུ་སྲིན་མིན།།
7.
༧.
Mahātejopi tejoyaṃ,Mattikaṃ namudukaṃkaro;
Āpo āpeti mudukaṃ,Sādhuvācāca kakkhaḷaṃ.
གཟི་བརྗིད་ཆེ་བའི་མེ་ཡིས་ཀྱང་། །ས་ཞིག་འཇམ་པོར་བྱེད་ mi ནུས། །ཆུ་ཡིས་འཇམ་པོར་བྱེད་པ་ལྟར། །ཚིག་བཟང་གིས་ནི་རྩུབ་པོ་འཇམ།།
8.
༨.
Mudunāva [Pg.5] ripuṃ jeti,Mudunā jeti dāruṇaṃ;
Nosiddhaṃ mudunā kiñci,Yatvato mudunā jaye.
འཇམ་པོས་དགྲ་རྣམས་འཇོམས་པར་བྱེད། །འཇམ་པོས་མི་བཟད་པ་ཡང་འཇོམས། །འཇམ་པོས་མི་འགྲུབ་ཅི་ཡང་མེད། །དེ་ཕྱིར་འཇམ་པོས་རྒྱལ་བར་བྱ།།
9.
༩.
Candanaṃ sītalaṃ loke,Tato candaṃva sītalaṃ;
Candanacandasītamhā,Vākyaṃ sādhusubhāsitaṃ.
འཇིག་རྟེན་ཙན་དན་བསིལ་བ་སྟེ། །ཟླ་བ་དེ་བས་བསིལ་བ་ཡིན། །ཙན་དན་ཟླ་བའི་བསིལ་བ་ལས། །ལེགས་པར་བཤད་པའི་ཚིག་ནི་བསིལ།།
10.
༡༠.
Pattakalloditaṃ [Pg.6] appaṃ,Vākyaṃ subhāsitaṃ bhave;
Khudditassa kadannaṃpi,Suttaṃ sāduraso siyā.
སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཚིག་ཉུང་ངུ། །ལེགས་པར་བཤད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །བཀྲེས་པའི་སྐྱེ་བོར་ཟས་ངན་ཡང་། །རོ་མཆོག་ལྡན་པའི་ཁུ་བ་བཞིན།།
11.
༡༡.
Satthakāpi bahūvācā,Nādarā bahubhāṇino;
Sopakāramudāsīnaṃ,Nanudiṭṭhaṃ nadījalaṃ.
དོན་དང་ལྡན་པའི་ཚིག་མང་ཡང་། །སྨྲ་མང་བ་ལ་མ་གུས་འགྱུར། །ཕན་ཐོགས་ལྡན་པའི་གཙང་པོའི་ཆུ། །བཏང་སྙོམས་བཞག་པ་མ་མཐོང་ངམ།།
12.
༡༢.
Saṃsāravisarukkhassa[Pg.7],Dvayamevāmataṃphalaṃ;
Subhāsitassasārādo,Sādhūhirasamāgamo.
འཁོར་བའི་དུག་གི་ལྗོན་ཤིང་ལ། །བདུད་རྩིའི་འབྲས་བུ་གཉིས་ཁོ་ན། །ལེགས་པར་བཤད་པའི་རོ་མྱོང་དང་། །དམ་པ་རྣམས་དང་འགྲོགས་པ་ཡིན།།
13.
༡༣.
Pāsāṇachattaṃ garukaṃ,Tato devānacikkhanā;
Tato vuḍḍhānamovādo,Tato buddhassa sāsanaṃ;
རྡོ་ཡི་གདུགས་ནི་ལྕི་བ་སྟེ། །ལྷ་ཡི་ལུང་ནི་དེ་བས་ལྕི། །གནས་བརྟན་གདམས་ངག་དེ་བས་ལྕི། །སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དེ་བས་ལྕི།།
14.
༡༤.
Tulaṃ [Pg.8] sallahukaṃ loke,Tato capalajātiko;
Tatonovādiko tato,Yati dhammepamādako.
འཇིག་རྟེན་སྲིང་བལ་ཡང་བ་སྟེ། །གཡོ་བའི་རང་བཞིན་དེ་བས་ཡང་། །གདམས་ངག་མི་ཉན་དེ་བས་ཡང་། །ཆོས་ལ་བག་མེད་དགེ་སློང་ཡང་།།
15.
༡༥.
Aha gacchati hāyantī,Sattānamidha jīvitaṃ;
Tasmāhi māpamattatvaṃ,Gacchantu jinasāsane.
ཉིན་མོ་འགྲོ་ཞིང་འཛད་པ་ནི། །འདི་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། །དེ་ཕྱིར་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ། །བག་མེད་ཉིད་དུ་མ་བྱེད་ཅིག།
16.
༡༦.
Paṇḍitassa pasaṃsāya,Daṇḍobālena dīyate;
Paṇḍito paṇḍiteneva,Vaṇṇitova suvaṇṇito.
བྱིས་པས་མཁས་པ་ལ་བསྟོད་པར། །ཆད་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །མཁས་པས་མཁས་པ་ཉིད་བསྟོད་ན། །ལེགས་པར་བསྟོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར།།
17.
༡༧.
Satesu [Pg.9] jāyate sūro,Sahassesuca paṇḍito;
Vuttā satasahassesu,Dātā bhavativā navā.
བརྒྱ་ཡི་ནང་ནས་དཔའ་བོ་སྐྱེ། །སྟོང་གི་ནང་ནས་མཁས་པ་སྐྱེ། །འབུམ་གི་ནང་ནས་སྨྲ་མཁས་སྐྱེ། །གཏོང་བ་པོ་ནི་སྲིད་དམ་མིན།།
18.
༡༨.
Bhūpattaṃca paṇḍitattañca,Nevatulyaṃ kadācipi;
Sadesepūjito rājā,Buddho sabbatthapūjito.
རྒྱལ་པོ་ཉིད་དང་མཁས་པ་ཉིད། །ནམ་ཡང་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །རྒྱལ་པོ་རང་གི་ཡུལ་དུ་མཆོད། །མཁས་པ་ཀུན་ཏུ་མཆོད་པ་ཡིན།།
19.
༡༩.
Kvātibhāro [Pg.10] samatthānaṃ,Kiṃdūro byavahārinaṃ;
Kovideso savijjānaṃ,Koparo piyavādinaṃ.
ནུས་པ་ལྡན་ལ་ཁུར་ལྕི་ཅི། །ཚོང་པ་རྣམས་ལ་ཐག་རིང་ཅི། །རིག་པ་ལྡན་ལ་ཡུལ་གཞན་ཅི། །སྙན་པར་སྨྲ་ལ་ཕས་རྒོལ་ཅི།།
20.
༢༠.
Nanu te yevasantā no,Sāgarā nakulācalā;
Appampi mariyādaṃ ye,Saṃvaṭṭevi jahantino.
རྒྱ་མཚོ་དང་ནི་རི་རབ་དག །འཇིག་པའི་དུས་སུའང་མཚམས་ལས་འདའ། །དམ་པ་རྣམས་ནི་འཇིག་དུས་ཀྱང་། །མཚམས་ལས་ཅུང་ཟད་འདའ་མི་བྱེད།།
21.
༢༡.
Palayetītamariyādā[Pg.11],Bhavantikira sāgarā;
Mariyādātikaṃ sādhu,Naicchanti palayepi.
རྒྱ་མཚོ་དག་ནི་མཚམས་ལས་འདས། །འགྲོ་བར་འགྱུར་ཞེས་གྲགས་པ་སྟེ། །དམ་པ་རྣམས་ནི་འཇིག་དུས་ཀྱང་། །མཚམས་ལས་འདའ་བར་མི་འདོད་དོ།།
22.
༢༢.
Sataṃ dīghāyukaṃ sabba,Sattānaṃ sukhakāraṇaṃ;
Asataṃpana sabbesaṃ,Dukkhahetu nasaṃsayo.
དམ་པའི་ཚེ་ཐག་རིང་བ་ནི། །སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་བདེ་བའི་རྒྱུ། །སྐྱེ་བོ་ངན་པའི་ཚེ་རིང་ནི། །ཀུན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་ལ་ཐེཚོམ་མེད།།
23.
༢༣.
Pāmokkhe [Pg.12] sujane sante,Sabbepi sujanā janā;
Jātekasmiṃsāragandhe,Sabbe gandhamayā dumā.
གཙོ་བོ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ན། །སྐྱེ་བོ་ཀུན་ཀྱང་དམ་པར་འགྱུར། །ཙན་དན་སྙིང་པོ་གཅིག་སྐྱེས་པས། །ཤིང་རྣམས་ཐམས་ཅད་དྲི་ཞིམ་འགྱུར།།
24.
༢༤.
Attanā yadi ekena,Vinatena mahājanā;
Vinayaṃ yanti sabbepi,Ko taṃ nāseyya paṇḍito.
གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་གཅིག་དུལ་བས། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། །འདུལ་བར་འགྱུར་ན་མཁས་པ་སུས། །བདག་ཉིད་དུལ་བར་མི་བྱེད་དམ།།
25.
༢༥.
Sarīrassa [Pg.13] guṇānañca,Dūramaccanta mantaraṃ;
Sarīraṃ khaṇaviddhaṃsi,Kappantiṭṭhāyino guṇā.
ལུས་དང་ཡོན་ཏན་གཉིས་ཀྱི་བར། །ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད། །ལུས་ནི་སྐད་ཅིག་འཇིག་པ་སྟེ། །ཡོན་ཏན་བསྐལ་པར་གནས་པ་ཡིན།།
26.
༢༦.
Yadi niccamaniccena,Nimalaṃ malavāhinā;
Yo so kāyena labhetha,Kiṃnaladdhaṃ bhave nukiṃ.
མི་རྟག་པ་ཡིས་རྟག་པ་དང་། །མི་གཙང་ལུས་ཀྱིས་དྲི་མེད་པ། །གལ་ཏེ་ཐོབ་པར་བྱེད་ན་ནི། །དེས་ནི་ཅི་ཞིག་ཐོབ་མ་ཡིན།།
27.
༢༧.
Dhammatthakāmamokkhānaṃ,Pāṇaṃ saṃsiddhikāraṇaṃ;
Tannighātā kinnahataṃ,Rakkhanā kinnarakkhitaṃ.
ཆོས་དང་དོན་དང་འདོད་ཐར་པ། །འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ནི་སྲོག་ཡིན་ཏེ། །དེ་བཅོམ་པས་ནི་ཅི་མ་བཅོམ། །དེ་བསྲུངས་པས་ནི་ཅི་མ་བསྲུངས།།
28.
༢༨.
Attā [Pg.14] bandhu manussassa,Ripu attāva jantunaṃ;
Attāva niyato ñāti,Attāva niyato ripu.
བདག་ཉིད་མི་ཡི་གཉེན་ཡིན་ཏེ། །བདག་ཉིད་སྐྱེ་བོའི་དགྲ་ཡང་ཡིན། །བདག་ཉིད་ངེས་པའི་ཉེ་དུ་སྟེ། །བདག་ཉིད་ངེས་པའི་དགྲ་ཡང་ཡིན།།
29.
༢༩.
Attanoparicāgena,Yaṃsitamanurakkhanaṃ;
Karonti sajjanāyeva,Na taṃ nītimatā mataṃ.
བདག་ཉིད་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་ནི། །གཞན་གྱི་རྗེས་སུ་སྐྱོང་བ་ནི། །སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཁོ་ནས་བྱེད། །ལུགས་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས་དེ་མི་འདོད།།
30.
༣༠.
Tiṇāni [Pg.15] bhūmirudakaṃ,Catutthī vākyasuṭṭhutā;
Etāni hi sataṃgehe,Nochindante kadācipi.
རྩྭ་དང་ས་དང་ཆུ་དང་ནི། །བཞི་པ་ཚིག་ནི་སྙན་པ་སྟེ། །དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱིམ་ནང་དུ། །འདི་དག་ནམ་ཡང་ཆད་མི་འགྱུར།།
31.
༣༡.
Ambuṃ pivantino najjo,Rukkho khādatino phalaṃ;
Megho kvacipi no sassaṃ,Paratthāya sataṃdhanaṃ.
གཙང་པོས་རང་གི་ཆུ་མི་འཐུང་། །ཤིང་གིས་རང་གི་འབྲས་མི་ཟ། །ཆར་སྤྲིན་གྱིས་ཀྱང་ལོ་ཏོག་མིན། །དམ་པའི་ནོར་ནི་གཞན་དོན་ཡིན།།
32.
༣༢.
Sataṃ pharusavācāhi,Nayāti vikatiṃ mano;
Tiṇukkāhi nasakkāva,Tāpetuṃ sāgare jalaṃ.
ཚིག་རྩུབ་དག་གིས་དམ་པ་ཡི། །ཡིད་ནི་འགྱུར་བར་མི་བྱེད་དེ། །རྩྭ་ཡི་སྒྲོན་མེས་རྒྱ་མཚོ་ཡི། །ཆུ་ནི་བསྐོལ་བར་ནུས་མ་ཡིན།།
33.
༣༣.
Sampatyaṃ [Pg.16] mahattaṃceto,Bhavatyuppalakomalaṃ;
Vippatyañca mahāsele,Silāsaṅghādakakkaso.
འབྱོར་པའི་དུས་སུ་སྐྱེས་ཆེན་ཡིད། །པདྨ་བཞིན་དུ་འཇམ་པོར་འགྱུར། །རྒུད་པའི་དུས་སུ་རི་བོ་ཆེའི། །ཕ་བོང་བཞིན་དུ་སྲ་བར་འགྱུར།།
34.
༣༤.
Atthaṃ mahantamāpajja,Vijjaṃ sampattimevaca;
Careyyāmānathaddhoyo,Paṇḍito so pavuccati.
དོན་ཆེན་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་དང་། །རིག་པ་དང་ནི་འབྱོར་པ་ལ། །ང་རྒྱལ་མེད་པར་གང་སྤྱོད་པ། །དེ་ནི་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ།།
35.
༣༥.
Nālabbhamabhipatthenti[Pg.17],Naṭṭhampi nacasocare;
Vippatyañca namuyhanti,Yenarā teva paṇḍito.
མི་ཐོབ་པ་ལ་མི་རེ་ཞིང་། །ཤོར་བ་ལ་ཡང་མི་མྱ་ངན། །ཕོངས་པའི་དུས་སུ་མི་རྨོངས་པ། །སྐྱེས་བུ་དེ་དག་མཁས་པ་ཡིན།།
36.
༣༦.
Gaṇṭhiṭṭhāne ekapade,Nātimaññeyya paṇḍito;
Kiṃ akko veḷupabbhāro,Timahādīpabhānudo.
དཀའ་བའི་གནས་ཀྱི་ཚིག་གཅིག་ལའང་། །མཁས་པས་བརྙས་པར་མི་བྱ་སྟེ། །གླིང་ཆེན་གསུམ་གྱི་ཉི་མ་ཡིས། །སྨྱུག་མའི་ཚལ་ལ་མི་གསལ་ལམ།།
37.
༣༧.
Guṇadosesumekena,Natthi koci vivajjito;
Sukhumālassa padumassa,Naḷā bhavati kakkasā.
ཡོན་ཏན་སྐྱོན་གཉིས་གང་རུང་ལས། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སུ་ཡང་མེད། །ཤིན་ཏུ་འཇམ་པའི་པདྨ་ལའང་། །སྡོང་བུ་རྩུབ་མོ་ཡོད་པ་བཞིན།།
38.
༣༨.
Sumahantāni [Pg.18] satthāni,Dhārayanto bahussutā;
Chettāro saṃsayānantu,Kilante lobhamohatā.
བསྟན་བཅོས་ཆེན་པོ་འཛིན་པ་དང་། །མང་དུ་ཐོས་ཤིང་ཐེཚོམ་གཅོད། །དེ་དག་ཀྱང་ནི་ཆགས་དང་རྨོངས་པས་ཉོན་མོངས་འགྱུར།།
39.
༣༩.
Dosampi saguṇe disvā,Guṇavādī vadantino;
Na loko vijjamānampi,Cande passati lañchanaṃ.
ཡོན་ཏན་ལྡན་ལ་སྐྱོན་མཐོང་ཡང་། །ཡོན་ཏན་བརྗོད་པས་སྨྲ་བར་བྱེད། །ཟླ་བའི་རི་མོ་ཡོད་ན་ཡང་། །འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་སྐྱོན་མི་ལྟ།།
40.
༤༠.
Nipuṇe [Pg.19] sutameseyya,Vicinitvā sutatthiko;
Bhattaṃ hukkhaliyaṃ pakkaṃ,Bhājanaṃpi tathā bhave.
ཐོས་པ་འདོད་པས་ལེགས་བརྟགས་ནས། །མཁས་པ་ལས་ནི་ཐོས་པ་བཙལ། །ཁོག་མའི་ནང་དུ་འབྲས་བསྐོས་ན། །སྣོད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཚ་བར་འགྱུར།།
41.
༤༡.
Guṇā kubbanti dūtattaṃ,Dūrepi vasataṃ sataṃ;
Ketake gandha ghāsāya,Gacchanti bhamarā sayaṃ.
ཐག་རིང་གནས་པའི་དམ་པ་ལའང་། །ཡོན་ཏན་ཉིད་ཀྱིས་ཕོ་ཉ་བྱེད། །ཀེ་ཏ་ཀ་ཡི་དྲི་བསྣམས་ནས། །བུང་བ་རང་ཉིད་འོང་བར་འགྱུར།།
42.
༤༢.
Paṇḍito sutasampanno,Yatthaatthīti cesuto;
Mahussāhena taṃṭhānaṃ,Gantabbaṃ sutaresinā.
ཐོས་པ་ལྡན་པའི་མཁས་པ་ཞིག །གང་ན་ཡོད་པར་ཐོས་གྱུར་ན། །ཐོས་པ་འཚོལ་བས་བརྩོན་པ་ཆེས། །གནས་དེ་ཉིད་དུ་བགྲོད་པར་བྱ།།
43.
༤༣.
Sabbasutaṃ [Pg.20] madhīyetha,Hīnamukkaṭṭha majjhimaṃ;
Sabbassaatthaṃ jāneyya,Naca sabbaṃ payojaye;
Hoti tādisakokālo,Yattha atthāvahaṃ sutaṃ.
དམན་དང་མཆོག་དང་བར་མ་ཡི། །ཐོས་པ་ཐམས་ཅད་བསླབ་པར་བྱ། །ཀུན་གྱི་དོན་ནི་ཤེས་བྱ་ལ། །ཐམས་ཅད་སྤྱོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། །ཐོས་པ་དོན་དུ་འགྱུར་བ་ཡི། །དུས་ནི་དེ་འདྲ་འབྱུང་བར་འགྱུར།།
44.
༤༤.
Ṭhito cirattanaṃ nīre,Sakkharo nantaraṃsuto;
Dabbho nīrantike jāto,Sabbakālantaraṃsuto.
ཆུ་ནང་ཡུན་རིང་གནས་པ་ཡི། །གསེག་མ་ནང་དུ་རླན་མི་འཐུང་། །ཆུ་ཡི་འགྲམ་དུ་སྐྱེས་པ་ཡི། །ཀུ་ཤས་རྟག་ཏུ་རླན་འཐུང་བཞིན།།
45.
༤༥.
Vasuṃ [Pg.21] gaṇhanti dūraṭṭhā,Pabbate ratanocite;
Na milakkhā samīpaṭṭhā,Evaṃ bālā bahussute.
རིན་ཆེན་ལྡན་པའི་རི་བོ་ལས། །ཐག་རིང་གནས་པས་ནོར་ལེན་གྱི། །ཉེ་བར་གནས་པའི་ཀློ་པས་མིན། །དེ་བཞིན་བྱིས་པས་མཁས་པ་ལས།།
46.
༤༦.
Hiraññena migānaṃva,Susīlaṃpi asīlino;
Adhammikassa dhammena,Bālānaṃpi sutena kiṃ.
རི་དྭགས་རྣམས་ལ་གསེར་གྱིས་ཅི། །ཚུལ་འཆལ་བ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅི། །ཆོས་མིན་པ་ལ་ཆོས་ཀྱིས་ཅི། །བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ཐོས་པས་ཅི།།
47.
༤༧.
Sutena [Pg.22] hadayaṭṭhena,Khalo nevasusīlavā;
Madhunā koṭaraṭṭhena,Nimbo kiṃ madhurāyate.
སྙིང་ལ་ཐོས་པ་གནས་གྱུར་ཀྱང་། །སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ཚུལ་ལྡན་མིན། །སྡོང་དུམ་ནང་དུ་སྦྲང་རྩི་ཡིས། །ནིམ་པ་མངར་བར་འགྱུར་རམ་ཅི།།
48.
༤༨.
Sakiṃpi viññu dhīrena,Karoti sahasaṅgamaṃ;
Attatthañca paratthañca,Nibbānantaṃ sukhaṃ labhe.
མཁས་པས་བློ་ལྡན་སྐྱེས་བུ་དང་། །ལན་ཅིག་ཙམ་ཞིག་འགྲོགས་ན་ཡང་། །རང་དོན་དང་ནི་གཞན་དོན་དང་། །མྱང་འདས་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར།།
49.
༤༩.
Haṃso majjhe nakākānaṃ,Sīho gunnaṃ nasobhati;
Gadrabhānaṃ turaṅgono,Bālānañca napaṇḍito.
བྱ་རོག་ནང་ན་ངང་པ་དང་། །བ་ལང་ནང་ན་སེང་གེ་དང་། །བོང་བུའི་ནང་ན་རྟ་མཆོག་དང་། །བྱིས་པའི་ནང་ན་མཁས་མི་མཛེས།།
50.
༥༠.
Ākiṇṇopi [Pg.23] asabbhīva,Asaṃsaṭṭhova bhaddako;
Bahunā sannajātena,Gacche nummattakenidha.
འདུ་འཛི་ཆེ་ཡང་ངན་པ་བཞིན། །མ་འདྲེས་པ་ནི་བཟང་པོ་ཡིན། །མང་པོ་ལྷན་ཅིག་འདུས་པ་ཡིས། །འདི་ན་སྨྱོན་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར།།
51.
༥༡.
Nadītire khatekūpe,Araṇītālavaṇṭake;
Navade āpādi natthīti,Mukheca vacanaṃ tathā.
གཙང་པོའི་འགྲམ་དང་བརྐོས་པའི་ཁྲོན། །གཙུབས་ཤིང་དང་ནི་ཏཱ་ལའི་བསིལ་ཡབ། །མཁོ་བའི་དུས་སུ་མེད་མི་སྨྲ། །ཁ་ཡི་ཚིག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།།
52.
༥༢.
Sutasanniccayā [Pg.24] dhīrā,Tuṇhibhūtā apucchitā;
Puṇṇā subhāsitenāpi,Ghaṇḍādyaghaṭitāyathā.
ཐོས་པ་བསགས་པའི་བློ་ལྡན་རྣམས་། །མ་དྲིས་པ་ན་ཅང་མི་སྨྲ། །ལེགས་བཤད་ཀྱིས་ནི་གང་གྱུར་ཀྱང་། །མ་བརྡུངས་པ་ཡི་དྲིལ་བུ་བཞིན།།
53.
༥༣.
Apuṭṭho paṇḍito bherī,Pajjunno hoti pucchito;
Bālo puṭṭho apuṭṭhoca,Bahuṃ vikattate sadā.
མ་དྲིས་མཁས་པ་རྔ་བཞིན་ཏེ། །དྲིས་ན་ཆར་སྤྲིན་བཞིན་དུ་འབབ། །བྱིས་པ་དྲིས་སམ་མ་དྲིས་ཀྱང་། །རྟག་ཏུ་སྨྲ་བ་མང་བར་བྱེད།།
54.
༥༤.
Sampannaguṇā laṅkāro,Sabbasatta hitāvaho;
Nacareyya parattatthaṃ,Kuto so paṇḍito bhave.
ཡོན་ཏན་ཕུན་ཚོགས་རྒྱན་ལྡན་ཞིང་། །སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་འདོགས་པ། །གཞན་གྱི་དོན་ནི་མི་སྒྲུབ་ན། །དེ་ནི་མཁས་པ་ཇི་ལྟར་འགྱུར།།
55.
༥༥.
Saparatthaṃ [Pg.25] care dhīro,Asakkonto sakaṃ care;
Tathāpica asakkonto,Pāpāttānaṃ viyojaye.
བློ་ལྡན་རང་གཞན་དོན་སྤྱད་བྱ། །མི་ནུས་ན་ནི་རང་དོན་སྤྱད། །དེ་ལྟར་ཡང་ནི་མི་ནུས་ན། །བདག་ཉིད་སྡིག་པ་ལས་བཟློག་བྱ།།
56.
༥༦.
Bālecummattake bhūpe,Gurumātāpitūsvapi;
Nadosaṃ kariyā pañño,Saṅgheca jeṭṭhabhātari.
བྱིས་པ་སྨྱོན་པ་རྒྱལ་པོ་དང་། །བླ་མ་ཕ་མ་དགེ་འདུན་དང་། །ཕུ་བོ་རྣམས་ལ་བློ་ལྡན་གྱིས། །སྐྱོན་ནི་ནམ་ཡང་བརྗོད་མི་བྱ།།
57.
༥༧.
Atthanāsaṃ [Pg.26] manotāpaṃ,Ghareduccaritānica;
Vañcanaṃ avamānañca,Matimā napakāsaye.
ནོར་ཟད་པ་དང་ཡིད་གདུང་དང་། །ཁྱིམ་གྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་དང་། །བསླུ་བ་དང་ནི་བརྙས་པ་རྣམས། །བློ་ལྡན་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་བསྒྲགས།།
58.
༥༨.
Paradānaṃ janettīva,Leṭṭuva paradabbakaṃ;
Attāva sabbabhūtāni,Yo passati so passati.
གཞན་གྱི་ཆུང་མ་མ་བཞིན་དང། །གཞན་གྱི་ནོར་ནི་བོང་བ་བཞིན། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདག་བཞིན་དུ། །གང་གིས་མཐོང་བ་དེས་མཐོང་ངོ།།
59.
༥༩.
Parūpavāde padhiro,Paravajjesvalocano;
Paṅgulo aññanārīsu,Dussakappesvacetano.
གཞན་ལ་སྨོད་པ་ཐོས་ཚེ་འོན་པ་བཞིན། །གཞན་གྱི་སྐྱོན་ལ་མིག་མེད་ལོང་བ་བཞིན། །གཞན་གྱི་བུད་མེད་མཐོང་ཚེ་ཞ་བོ་བཞིན། །ངན་པའི་རྣམ་རྟོག་སྐྱེ་ཚེ་སེམས་མེད་བཞིན།།
60.
༦༠.
Sabbaṃ suṇāti sotena,Sabbaṃ passati cakkhunā;
Nacadiṭṭhaṃ sutaṃ dhīro,Sabbaṃ uccitumarahati.
རྣ་བས་ཐམས་ཅད་ཐོས་པར་འགྱུར་བ་དང། །མིག་གིས་ཐམས་ཅད་མཐོང་བར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། །མཁས་པས་མཐོང་དང་ཐོས་པ་ཐམས་ཅད་ལ། །ཡིད་ཆེས་བཟུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།
61.
༦༡.
Cakkhumassa yathāandho,Sotavā padhiroyathā;
Paññāvāssa yathāmūgo,Balavā dubbaloriva;
Atha atthesamuppanne,Sayetha matasāyitaṃ.
མིག་ཡོད་བཞིན་དུ་ལོང་བ་བཞིན། །རྣ་བ་ཡོད་ཀྱང་འོན་པ་བཞིན། །ཤེས་རབ་ཡོད་ཀྱང་ལྐུགས་པ་བཞིན། །སྟོབས་དང་ལྡན་ཡང་ཉམ་ཆུང་བཞིན། །དོན་རྣམས་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཚེ། །ཤི་བ་བཞིན་དུ་ཉལ་བར་བྱ།།
62.
༦༢.
Pāpamitte [Pg.28] vivajjetvā,Bhajeyyu ttamapuggalaṃ;
Ovādecassa tiṭṭheyya,Patthento acalaṃsukhaṃ.
སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་ཡོངས་སུ་སྤངས་བྱས་ནས། །སྐྱེས་བུ་དམ་པ་བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང། །མི་གཡོ་བདེ་བ་དོན་དུ་གཉེར་བྱེད་པས། །དེ་ཡི་གདམས་ངག་ལ་ནི་གནས་པར་བྱ།།
63.
༦༣.
Sususā sutavaḍḍhanaṃ,Sutaṃ paññāyavaḍḍhanaṃ;
Paññāya atthaṃ jānāti,Ñāto attho sukhāvaho.
ཐོས་འདོད་པ་ལས་ཐོས་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར། །ཐོས་པས་ཤེས་རབ་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་དང། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་དོན་རྣམས་ཤེས་པར་བྱེད། །དོན་རྣམས་ཤེས་པས་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད།།
64.
༦༤.
Pāmojja [Pg.29] karaṇaṃ ṭhānaṃ,Pasaṃsāvahanaṃsukhaṃ;
Phalānisaṃso bhāveti,Vahanto porissaṃdhuraṃ.
སྐྱེས་བུའི་ཁུར་ནི་འཁུར་བར་བྱེད་པ་ན། །དགའ་བ་སྐྱེ་བའི་གནས་དང་བསྔགས་པ་དང། །བདེ་བ་འདྲེན་པའི་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་རྣམས། །ཡོངས་སུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་ཉིདདུ་འགྱུར།།
65.
༦༥.
Atisītaṃ atiuṇhaṃ,Atisāya midaṃahu;
Iti visaṭṭha kammante,Khaṇā accanti māṇave.
གྲང་ཆེ་བ་དང་ཚ་ཆེ་བ་ཉིད་དང། །ད་ལྟ་འཕྱི་ཆེ་ཞེས་ནི་སྨྲ་བྱེད་ཅིང། །ལས་ཀྱི་མཐའ་རྣམས་འདོར་བར་བྱེད་པ་ན། །སྐྱེས་བུ་དེ་དག་དུས་ལས་འདས་པར་འགྱུར།།
66.
༦༦.
Yoca [Pg.30] sītañca uṇhañca,Tiṇātiyo namaññati;
Karaṃ purisa kiccāni,So sukhā navihāyati.
གང་གིས་གྲང་དང་ཚ་བ་གཉིས་པོ་ལ། །རྩྭ་བཞིན་བརྩིས་ནས་སྣང་བར་མི་བྱེད་པར། །སྐྱེས་བུའི་བྱ་བ་རྣམས་ནི་བྱེད་པ་ན། །དེ་ནི་བདེ་བ་ལས་ནི་ཉམས་མི་འགྱུར།།
67.
༦༧.
Yasalābhaṃ jigīsantaṃ,Naraṃ vajjenti dūrato;
Apatthetvāna te tasmā,Taṃmaggaṃ maggaye budho.
གྲགས་དང་རྙེད་པ་འདོད་པའི་མི་དག་ལ། །རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད། །དེ་ཕྱིར་མཁས་པས་དེ་དག་མི་འདོད་པར། །ལམ་མཆོག་དེ་ཉིད་འཚོལ་བར་བྱ་བ་ཉིད།།
68.
༦༨.
Desamosajja gacchanti,Sīhā sappurisā gajā;
Tattheva nidhanaṃ yanti,Kākā kāpurisā migā.
སེང་གེ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་གླང་པོ་རྣམས། །ཡུལ་ནི་བཏང་ནས་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད། །བྱ་རོག་སྐྱེས་བུ་ངན་པ་རི་དྭགས་རྣམས། །གནས་དེ་ཉིད་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་ཡིན།།
69.
༦༩.
Yasmiṃdese [Pg.31] nasammāro,Napiti nacabandhavā;
Nacavijjāgamo koci,Natattha vasatī vasse.
ཡུལ་གང་དག་ཏུ་བཀུར་སྟི་མེད་པ་དང། །ཕ་དང་གཉེན་འབྲེལ་རྣམས་ཀྱང་མེད་པ་དང། །རིག་པ་ཐོབ་པའི་གནས་ཀྱང་མེད་པ་ན། །གནས་དེར་གཏན་དུ་གནས་པར་མི་བྱའོ།།
70.
༧༠.
Dhanavā gaṇako rājā,Nadī vejjā imejanā;
Yattha pañca navijjante,Na tatthavasatī vase.
ཕྱུག་པོ་རྩིས་པ་རྒྱལ་པོ་དང་། །གཙང་པོ་སྨན་པ་སྟེ་ལྔ་པོ། །གང་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། །གནས་དེར་གནས་པར་མི་བྱའོ།།
71.
༧༡.
Asanaṃ [Pg.32] bhayamantānaṃ,Maccānaṃ maraṇaṃ bhayaṃ;
Uttamānantusabbesaṃ,Avamānaṃ paraṃ bhayaṃ.
དམན་པ་རྣམས་ཀྱི་འཇིགས་པ་ཟས་མེད་ཉིད་། །འཆི་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཇིགས་པ་འཆི། །སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཀུན་གྱི་འཇིགས་པ་ནི། །བརྙས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ནི་འཇིགས་པ་མཆོག།
72.
༧༢.
Amānanā yattha siyā,Santānaṃ avamānanā;
Hīnasamānanāvāpi,Na tatthavasati vase.
གང་དུ་བཀུར་སྟི་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང། །སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ལ་བརྙས་པ་དང། །དམན་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་བཀུར་བྱེད་ན། །གནས་དེར་གནས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།
73.
༧༣.
Yatthālasoca dakkhoca,Sūro bhīruca pūjito;
Na santā tattha vassanti,Avisesakarena ko.
ལེ་ལོ་ཅན་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཅན་དག་དང། །དཔའ་བོ་འཇིགས་པ་ཅན་རྣམས་མཚུངས་མཆོད་ན། །དེ་རུ་དམ་པ་རྣམས་ནི་གནས་མི་བྱེད། །ཁྱད་པར་མི་བྱེད་པ་ལ་སུ་ཞིག་གནས།།
74.
༧༤.
Dukkho [Pg.33] nivāso sambādhe,Ṭhāne asucisaṅkaṭe;
Tato rimhipiyānante,Tatoca akataññunaṃ.
དོག་ཅིང་མི་གཙང་གནས་སུ་གནས་པ་སྡུག །དེ་བས་དགྲ་བོའི་གནས་སུ་གནས་པ་སྡུག །དེ་ལས་ཀྱང་ནི་བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི། །མི་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ཆེས་སྡུག་གོ།
75.
༧༥.
Siṅgīnaṃ pañcahatthena,Satena vājinaṃ caje;
Hatthīnantu sahassena,Desacāgena dujjane.
རྭ་ཅན་ཁྲུ་ནི་ལྔ་ཡིས་སྤང་བར་བྱ། །རྟ་ནི་བརྒྱ་ཡིས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང། །གླང་པོ་སྟོང་གིས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྟེ། །སྐྱེས་བུ་ངན་པ་ཡུལ་བཏང་སྤང་བར་བྱ།།
76.
༧༦.
Caje [Pg.34] ekaṃ kulassatthaṃ,Gāmassatthaṃ kulaṃ caje;
Gāmaṃ janapadassatthaṃ;
Attatthaṃ pathavī caje.
རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་གཅིག་པུ་སྤང་བར་བྱ། །གྲོང་གི་དོན་དུ་རིགས་ནི་སྤང་བར་བྱ། །ཡུལ་གྱི་དོན་དུ་གྲོང་ནི་སྤང་བྱ་ཞིང། །བདག་གི་དོན་དུ་ས་སྟེང་ཐམས་ཅད་སྤང།།
77.
༧༧.
Calatyekenapādena,Tiṭṭhatyekena paṇḍito;
Asamikhyaparaṃṭhānaṃ,Pubbamāyanaṃnacaje.
མཁས་པས་རྐང་པ་གཅིག་གིས་འགྲོ་བྱེད་ཅིང། །རྐང་པ་གཅིག་གིས་གནས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། །གནས་གཞན་ལེགས་པར་བརྟག་པ་མ་བྱས་པར། །སྔོན་གྱི་གནས་ནི་གཏང་བར་མི་བྱའོ།།
78.
༧༨.
Ṭhānabhaṭṭhā [Pg.35] nasobhanti,Dantākesāna khānarā;
Matimā itiviññāya,Saṭhānaṃ nacaje lahuṃ.
སོ་དང་སྐྲ་དང་སེན་མོ་སྐྱེས་བུ་རྣམས། །རང་གི་གནས་ལས་ཉམས་ན་མཛེས་མི་འགྱུར། །བློ་དང་ལྡན་པས་དེ་ལྟར་ཤེས་བྱས་ནས། །རང་གི་གནས་ནི་མྱུར་དུ་མི་གཏང་ངོ།།
79.
༧༩.
Caje dhanaṃ aṅgavarassahetu,Aṅgaṃ caje jivitaṃ rakkhamāno;
Aṅgaṃ dhanaṃ jivitañcāpi sabbaṃ,Caje naro dhamma manussaranto.
ཡན་ལག་མཆོག་གི་དོན་དུ་ནོར་སྤང་བྱ། །སྲོག་ནི་བསྲུང་བའི་དོན་དུ་ཡན་ལག་སྤང། །ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཡིས། །ཡན་ལག་ནོར་དང་སྲོག་ཀྱང་ཐམས་ཅད་སྤང།།
80.
༨༠.
Sotaṃ [Pg.36] suteneva na kuṇḍalena,Dānena pāṇī natu kaṅkaṇena;
Ābhāti kāyo purisuttamassa,Paropakārena na candanena.
རྣ་བ་ཐོས་པས་མཛེས་ཀྱི་རྣ་ཆས་མིན། །ལག་པ་སྦྱིན་པས་མཛེས་ཀྱི་གདུ་བུས་མིན། །སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ལུས་ནི་གཞན་ཕན་གྱིས། །མཛེས་པར་འགྱུར་གྱི་ཙན་དན་གྱིས་མ་ཡིན།།
Sambhedakathā
འདྲེས་མའི་གཏམ།
81.
༨༡.
Sattha [Pg.37] kappavicārena,Kālo gacchati dhīmataṃ;
Byasanena asādhūnaṃ,Niddāya kalahenavā.
མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་དུས་ནི་བསྟན་བཅོས་དང། །རིག་པའི་གནས་ལ་བརྟག་པས་འདའ་བར་འགྱུར། །སྐྱེས་བུ་ངན་པའི་དུས་ནི་ཉོན་མོངས་དང། །གཉིད་དང་འཐབ་རྩོད་དག་གིས་འདའ་བར་འགྱུར།།
82.
༨༢.
Sokaṭhānasahassāni,Bhayaṭhānasatānica;
Divasedivase muḷhaṃ,Āvīsanti napaṇḍitaṃ.
མྱ་ངན་བྱ་བའི་གནས་ནི་སྟོང་ཕྲག་དང། །འཇིགས་པའི་གནས་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་དག །ཉིན་རེ་བཞིན་དུ་བྱིས་པ་ལ་འཇུག་གི །མཁས་པ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་འཇུག་མི་འགྱུར།།
83.
༨༣.
Atidīgho [Pg.38] mahāmuḷho,Majjhimoca vicakkhaṇo;
Vāsudevaṃ purakkhitvā,Sabbevāmanakā saṭṭhā.
ཧ་ཅང་རིང་པོ་བླུན་པོ་ཆེན་པོ་སྟེ། །འབྲིང་པོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཅན། །ཁྱབ་འཇུག་ལ་སོགས་སྔོན་དུ་བཏང་བྱས་ནས། །མིའུ་ཐུང་ཐམས་ཅད་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་དུ་འགྱུར།།
84.
༨༤.
Na loke sobhate muḷho,Kevalattapasaṃsako;
Api sampihite kūpe,Katavijjo pakāsate.
རང་ཉིད་ཁོ་ནར་བསྟོད་པའི་བླུན་པོ་ནི། །འཇིག་རྟེན་འདི་ན་མཛེས་པར་མི་འགྱུར་ལ། །རིག་པ་ཅན་ནི་ཁྲོན་པ་བཀབ་པ་བཞིན། །སྦས་པར་གྱུར་ཀྱང་རྣམ་པར་གསལ་བར་འགྱུར།།
85.
༨༥.
Madantadamanaṃ satthaṃ,Khalānaṃ kurute madaṃ;
Cakkhusaṅkhārakaṃ tejaṃ,Uluṅkāna mivandhakaṃ.
དྲེགས་པ་འཇོམས་བྱེད་བསྟན་བཅོས་གང་ཡིན་པ། །སྐྱེས་བུ་ངན་པའི་རྒྱགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད། །མིག་གི་བྱེད་ལས་གསལ་བའི་འོད་ཟེར་གྱིས། །འུག་པ་རྣམས་ལ་ལོང་བར་བྱེད་པ་བཞིན།།
86.
༨༦.
Atyappamapi [Pg.39] sādhūnaṃ,Silālekheva tiṭṭhate;
Jalelekheva nīcānaṃ,Yaṃ kataṃ taṃpi nassati.
དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་བྱས་པ་ཡང། །རྡོ་ལ་རི་མོ་བྲིས་པ་བཞིན་དུ་གནས། །དམན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པ་ཅི་ཡིན་པ། །ཆུ་ལ་རི་མོ་བྲིས་བཞིན་མྱུར་དུ་འཇིག།
87.
༨༧.
Dabbamappaṃpi sādhūnaṃ,Jalaṃ kūpeva nissayo;
Bahuttaṃpi asādhūnaṃ,Naca vāriva aṇṇave.
དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་ནི་ཉུང་ངུ་ཡང། །ཁྲོན་པའི་ཆུ་བཞིན་ཀུན་གྱི་སྐྱབས་སུ་འགྱུར། །སྐྱེས་བུ་ངན་པའི་ནོར་ནི་མང་ན་ཡང། །རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་བཞིན་ཕན་པ་མེད་པ་ཉིད།།
88.
༨༨.
Duṭṭhacitto [Pg.40] panāhissa,Kodho pāsāṇalikkhito;
Kujjhitabbe sujanassa,Jalelekhā ciraṭṭhito.
སེམས་ངན་ཅན་གྱི་ཁོང་ཁྲོ་གང་ཡིན་པ། །རྡོ་ལ་རི་མོ་བྲིས་པ་བཞིན་དུ་གནས། །སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ཁོང་ཁྲོ་སྐྱེ་བ་ནི། །ཆུ་ལ་རི་མོ་བྲིས་བཞིན་རིང་མི་གནས།།
89.
༨༩.
Bālassa jīvitaṃ pāpaṃ,Mitarassi taraṃ bhave;
Janakāyassa rājāva,Rājadhammova rājunaṃ.
བྱིས་པའི་ཚེ་ནི་སྡིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །མཛའ་བཤེས་དག་ལ་དེ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར། །སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ལ་རྒྱལ་པོ་ཇི་བཞིན་དུ། །རྒྱལ་པོའི་ཆོས་ནི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ལ་འགྱུར།།
90.
༩༠.
Sappādānaṃ balī sīho,Puḷāvako tato kippīlikā,Narā tato balī rājā,Sabbesa mantako balī.
སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་སེང་གེ་སྟོབས། །དེ་ནས་ཅེ་སྤྱང་དེ་ནས་གྲོག་མ་སྟེ། །མི་རྣམས་ནང་ན་རྒྱལ་པོ་སྟོབས་དང་ལྡན། །ཀུན་གྱི་ནང་ནས་གཤིན་རྗེ་སྟོབས་ཆེན་ཉིད།།
91.
༩༡.
Bhūpoṇṇava [Pg.41] ggi thī sippi,Abhijjhālucapuggalo;
Etesaṃpi mahicchānaṃ,Mahicchitā aniccatā.
རྒྱལ་པོ་རྒྱ་མཚོ་མེ་དང་བུད་མེད་དང། །བཟོ་བོ་དང་ནི་བརྣབ་སེམས་ཅན་གྱི་མི། །འདོད་ཆེན་ཅན་གྱི་མི་དེ་དག་རྣམས་ཀྱི། །འདོད་པ་ཆེན་པོ་ནམ་ཡང་མི་ངོམས་སོ།།
92.
༩༢.
Niddāluko asantuṭṭho,Akataññūca bhīruko;
Sakkuṇantina sācāraṃ,Sikkhituṃ te kadācipi.
གཉིད་ཆེ་བ་དང་ཆོག་ཤེས་མེད་པ་དང། །བྱས་པ་མི་གཟོ་འཇིགས་པ་ཅན་རྣམས་ནི། །བཟང་པོའི་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལ་བསླབ་པ་ལ། །ནམ་ཡང་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།
93.
༩༣.
Niddālu [Pg.42] kāmarāmoca,Sukhito bhogavālaso;
Nicchanto kammarāmo ca,Sattete satthavajjitā.
གཉིད་ཆེ་བ་དང་འདོད་པ་ལ་དགའ་དང། །བདེ་བ་འདོད་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལེ་ལོ་ཅན། །འདུན་པ་མེད་དང་ལས་ལ་དགའ་བ་སྟེ། །བདུན་པོ་འདི་དག་རིག་པ་སྤངས་པ་ཡིན།།
94.
༩༤.
Samiddho dhanadhaññena,Kaṭṭho dakatiṇaggihi;
Sabbato duggatenaṭṭho,Tasmā nadukkataṃ kare.
ནོར་དང་འབྲུ་དང་ཤིང་དང་ཆུ་དང་རྩྭ། །མེ་དང་ལྡན་ཞིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་གྱུར་ཀྱང། །ཕྱོགས་ཀུན་ངན་འགྲོའི་གནས་སུ་འཇིག་འགྱུར་བས། །དེ་ཕྱིར་སྡིག་པའི་ལས་ནི་མི་བྱའོ།།
95.
༩༥.
Puññapāpaphalaṃ [Pg.43] yo ce,Nasaddhahati saccato;
So ve khippaṃva attānaṃ,Ādāsatalamānaye.
བསོད་ནམས་སྡིག་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་ལ་ནི། །གང་ཞིག་བདེན་པར་ཡིད་ཆེས་མི་བྱེད་པ། །དེ་ཡིས་མྱུར་དུ་རང་གི་ལུས་ཉིད་ནི། །མེ་ལོང་ངོས་སུ་བལྟ་བར་བྱ་བ་ཉིད།།
96.
༩༦.
Samparāyikamatthaṃ yo,Nasaddhahati cepiso;
Āvāse sagga gāmīnaṃ,Mākkabhe kiṃnapassati.
གང་ཞིག་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དོན་ཉིད་ལ། །ཡིད་ཆེས་བྱེད་པ་མ་ཡིན་དེ་ཡིས་ནི། །མཐོ་རིས་འགྲོ་བའི་གནས་མཆོག་དག་ལ་ནི། །ཅི་ཕྱིར་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ།།
97.
༩༧.
Mahantaṃ vaṭṭarukkhādiṃ,Khuddabījaṃ bahūphalaṃ;
Sakkhikatvā udikkheyya,Puññapāpakaro naro.
ནྱ་གྲོ་དྷ་སོགས་ཤིང་ཆེན་པོ་དག་ནི། །ས་བོན་ཆུང་ལས་འབྲས་བུ་མང་སྐྱེ་བ། །མངོན་སུམ་མཐོང་ནས་བསོད་ནམས་སྡིག་བྱེད་པའི། །སྐྱེས་བུ་དག་གིས་ལེགས་པར་བརྟག་པར་བྱ།།
98.
༩༨.
Yassa [Pg.44] sallahukaṃ hoti,Gurusakkāramānanaṃ;
Tassa sallahukāyeva,Vijjāsampattisampadā.
གང་ཞིག་བླ་མ་ལ་ནི་བཀུར་སྟི་དང། །རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་ཡང་བ་ལ། །དེ་ཡི་རིག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད། །ཤིན་ཏུ་ཡང་བར་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན།།
99.
༩༩.
Upajjhācariyānañca,Mātāpitūnamevaca;
Sakkaccaṃ yonupaṭṭhāti,Suto tassapitādiso.
མགོན་པོ་སློབ་དཔོན་དག་དང་དེ་བཞིན་དུ། །ཕ་མ་རྣམས་ལ་གུས་པས་རིམ་གྲོ་བྱེད། །དེ་ཡི་བུ་ནི་ཕ་དང་མཚུངས་པ་སྟེ། །རང་གི་ཕ་ལ་དེ་བཞིན་རིམ་གྲོ་བྱེད།།
100.
༡༠༠.
Dese dese kulānīca,Desedese ca bandhavo;
Tādisaṃ sahajā yattha,Desaṃ passāminevatu.
ཡུལ་དང་ཡུལ་དུ་རིགས་རྒྱུད་དག་ཀྱང་ཡོད། །ཡུལ་དང་ཡུལ་དུ་གཉེན་འབྲེལ་དག་ཀྱང་ཡོད། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སྤུན་ཟླ་གང་ཡིན་པ། །དེ་འདྲའི་ཡུལ་ནི་གང་དུའང་མཐོང་མ་ལུས།།
101.
༡༠༡.
Puttaṃvā [Pg.45] bhātaraṃ duṭṭhaṃ,Anusāseyya nojahe;
Kiṃnu chejjaṃ karaṃpādaṃ,Littaṃ asucinā siyā;
བུ་དང་སྤུན་ཟླ་ངན་པར་གྱུར་ན་ཡང། །གདམས་ངག་བྱ་ཡི་ཡོངས་སུ་སྤང་མི་བྱ། །ལག་པ་རྐང་པ་མི་གཙང་ཆགས་གྱུར་ན། །གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རམ་ཅི།།
102.
༡༠༢.
Bahuputte pitāeko,Avassaṃ poseti sadā;
Bahuputtā nasakkonti,Posetuṃ pitarekakaṃ.
བུ་ནི་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕ་གཅིག་གིས། །རྟག་ཏུ་བུ་རྣམས་གསོ་བར་བྱེད་མོད་ཀྱི། །བུ་ནི་མང་པོ་དག་གིས་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །ཕ་ནི་གཅིག་པུ་གསོ་བར་མི་ནུས་སོ།།
103.
༡༠༣.
Atijātamanujātaṃ[Pg.46],Puttamicchanti paṇḍitā;
Avajātaṃ naicchanti,Yohoti kulagandhano.
རང་ལས་ལྷག་པར་སྐྱེས་པའི་བུ་དང་ནི། །རང་དང་མཚུངས་པར་སྐྱེས་པའི་བུ་འདོད་ཀྱི། །རིགས་རྒྱུད་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་བུ་ངན་པ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་ཡང་འདོད་མི་བྱེད།།
104.
༡༠༤.
Pañcaṭhānāni sampassaṃ,Puttamicchanti paṇḍitā;
Jātovā no bharissati,Kiccaṃvā no karissati.
གནས་ནི་ལྔ་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་སུ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བུ་ནི་འདོད་པ་སྟེ། །བསྐྱངས་པས་བདག་ལ་གསོ་བར་འགྱུར་བ་དང། །བྱ་བ་རྣམས་ཀྱང་བྱེད་པར་འགྱུར་སྙམ་མོ།།
105.
༡༠༥.
Kulavaṃso [Pg.47] ciraṃ tiṭṭhe,Dāyajjaṃ paṭipaccati;
Athavāpana petānaṃ,Dakkhiṇaṃnupadassati.
རིགས་ཀྱི་བརྒྱུད་པ་རིང་དུ་གནས་པ་དང། །སྐལ་བ་ལེགས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང། །ཡང་ན་ཤི་བའི་ཕ་མ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར། །ཡོན་སྦྱིན་དག་ཀྱང་གཏོང་བར་བྱེད་པའོ།།
106.
༡༠༦.
Antojāto dhanakkīto,Dāsabyopagato sayaṃ;
Dāsākaramarānīto,Ccevante catudhā siyuṃ.
ཁྱིམ་དུ་སྐྱེས་དང་ནོར་གྱིས་ཉོས་པ་དང། །རང་ཉིད་བྲན་དུ་ཁས་ནི་བླངས་པ་དང། །གཡུལ་ལས་བཟུང་སྟེ་བྲན་དུ་བྱས་པ་སྟེ། །བྲན་གྱི་རྣམ་པ་བཞི་རུ་ཤེས་པར་བྱ།།
107.
༡༠༧.
Dāsā pañceva corayya-Sakhañātyattasadisā;
Tathā viññūhi viññeyyā,Mittādārāca bandhavā.
བྲན་ནི་རྐུན་མ་རྗེ་བོ་གྲོགས་པོ་དང། །གཉེན་འབྲེལ་བདག་དང་མཚུངས་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། །དེ་བཞིན་མཛའ་བཤེས་ཆུང་མ་གཉེན་འབྲེལ་རྣམས། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་ཤེས་པར་བྱ།།
108.
༡༠༨.
Tayova [Pg.48] paṇḍitā satthe,Ahamevātivādīca,Ahamapiti vādīca,Nāhantica imetayo.
བསྟན་བཅོས་དག་ལ་མཁས་པ་རྣམ་གསུམ་སྟེ། །བདག་ཉིད་ཁོ་ན་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་དང། །བདག་ཀྱང་སྨྲ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་དང། །བདག་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་པ་གསུམ་པོའོ།།
109.
༡༠༩.
Vinā satthaṃ nagaccheyya,Sūro saṅkāmabhūmiyaṃ;
Paṇḍitaddhagū vāṇijjo,Videsagamano tathā.
མཚོན་ཆ་མེད་པར་གཡུལ་གྱི་ས་ཕྱོགས་སུ། །དཔའ་བོ་འགྲོ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ལ། །མཁས་པ་ལམ་པ་ཚོང་པ་དག་ཀྱང་ནི། །ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་དེ་བཞིན་འགྲོ་མི་བྱ།།
110.
༡༡༠.
Sammā [Pg.49] upaparikkhitvā,Akkharesu padesuca;
Coraghāto siyā sisso,Guru coraṭṭakārako.
ཡི་གེ་དང་ནི་ཚིག་གི་དོན་རྣམས་ལ། །ལེགས་པར་བརྟག་པ་ཉིད་ནི་མ་བྱས་ན། །སློབ་མ་རྐུན་མ་གསོད་པར་འགྱུར་བ་དང། །སློབ་དཔོན་རྐུན་པོ་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་དུ་འགྱུར།།
111.
༡༡༡.
Sādhuttaṃ sujanasamāgamā khalānaṃ,Sādhūnaṃ nakhalasamāgamā khalattaṃ;
Āmodaṃkusumabhavaṃdadhātibhūmi,Bhūgandhaṃ naca kusumāni dhārayanti.
སྐྱེས་བུ་དམ་པ་བསྟེན་པས་ངན་པའང་བཟང། །ངན་པ་བསྟེན་པས་དམ་པ་ངན་མི་འགྱུར། །ས་གཞིས་མེ་ཏོག་དྲི་མ་འཛིན་བྱེད་ཀྱི། །མེ་ཏོག་དག་གིས་ས་དྲི་འཛིན་མི་བྱེད།།
112.
༡༡༢.
Saṭṭhena [Pg.50] mittaṃ kalusena dhammaṃ,Paropatāpena samiddhibhāvaṃ;
Sukhena vijjaṃ pharusena nāriṃ,Icchanti ye te navapaṇḍitāva.
གཡོ་སྒྱུས་གྲོགས་དང་རྙོག་པས་ཆོས་ཉིད་དང། །གཞན་ལ་གནོད་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང། །བདེ་བས་རིག་པ་རྩུབ་མོས་བུད་མེད་དག །འདོད་པ་གང་ཡིན་དེ་དག་མཁས་པ་མིན།།
Mittakathā
མཛའ་བཤེས་ཀྱི་གཏམ།
113.
༡༡༣.
Katvāna [Pg.51] kusalaṃkammaṃ,Katvācā kusalaṃ pure;
Sukhitadukkhitā honti,So bālo yo napassati.
སྔོན་ཆད་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་བྱས་པ་དང། །མི་དགེ་བ་ཡི་ལས་རྣམས་བྱས་པ་ལས། །བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ། །གང་གིས་མི་མཐོང་དེ་ནི་བྱིས་པ་ཡིན།།
114.
༡༡༤.
Sayaṃkatena pāpena,Aniṭṭhaṃ labhate phalaṃ;
Te me so me janentīti,Punāguṃ kurute jaḷo.
རང་གིས་བྱས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་ཉིད་ལས། །མི་འདོད་པ་ཡི་འབྲས་བུ་ཐོབ་འགྱུར་ཚེ། །འདི་དག་བདག་གིས་བསྐྱེད་དོ་སྙམ་བྱེད་པར། །བླུན་པོས་སླར་ཡང་སྡིག་པ་བྱེད་པར་འགྱུར།།
115.
༡༡༥.
Kālakhepena [Pg.52] hāpeti,Dānasīlādikaṃ jaḷo;
Athirampi thiraṃ maññe,Attānaṃ sassatīsamaṃ.
དུས་འདའ་བྱེད་པས་སྦྱིན་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས། །བླུན་པོས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། །མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་མངོན་བརྩིས་ནས། །བདག་ཉིད་རྟག་པ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་སེམས།།
116.
༡༡༦.
Bālova pāpakaṃ katvā,Nataṃchaṭṭetumussahe;
Kiṃ byagghatādi gacchanto,Padaṃ makkhetumussahe.
བྱིས་པས་སྡིག་པ་བྱས་ནས་ནི། །དེ་ཉིད་སྤོང་བར་མི་ནུས་ཏེ། །སྟག་སོགས་འགྲོ་བའི་ཚེ་ན་ནི། །རྐང་རྗེས་འཕྱག་པར་བྱེད་དམ་ཅི།
117.
༡༡༧.
Paranassanato naṭṭho,Pureva paranāsako;
Sīghaṃvā dassanaṃ yāti,Tiṇaṃ pāsādajjhāpakaṃ.
གཞན་ལ་གནོད་པས་རང་ཉིད་བརླག །སྔོན་དུ་གཞན་འཇོམས་བྱེད་པ་དེ། །རྩྭ་ཡིས་ཁང་བཟང་སྲེག་པ་བཞིན། །མྱུར་དུ་རང་ཉིད་བརླག་པར་འགྱུར།
118.
༡༡༨.
Bhojanā [Pg.53] methunā niddā,Gave poseca vijjati;
Vijjā viseso posassa,Tatohīno gosamo bhave.
ཟས་དང་ཉལ་དང་འཁྲིག་པ་ནི། །བ་ལང་དང་ནི་མི་ལ་ཡོད། །མི་ལ་རིག་པ་ཁྱད་པར་ཏེ། །དེ་མེད་བ་ལང་ཉིད་དང་མཚུངས།
119.
༡༡༩.
Muḷhasisso padesena,Kunārībharaṇenaca;
Khalasatthūhisaṃyogā,Paṇḍitopyavasīdati.
སློབ་མ་བླུན་པར་གདམས་པ་དང་། །ཆུང་མ་ངན་པ་སྐྱོང་བ་དང་། །སྐྱེ་བོ་ངན་དང་འགྲོགས་པ་ཡིས། །མཁས་པ་ཡིན་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར།
120.
༡༢༠.
Dvecimekaṇṭakā [Pg.54] tikkhā,Sarīrasobhitā kāme;
Nidhano yoca kāmeti,Yocakuppatyanissāro.
ལུས་ལ་གཟེར་བའི་ཚེར་མ་རྣོན། །འདི་གཉིས་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ། །དབུལ་པོ་འདོད་པ་སྤྱོད་པ་དང་། །མཐུ་མེད་ཁྲོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད།
121.
༡༢༡.
Nidhanocāpi kāmeti,Dubbalo kalahaṃpiyo;
Mandasattho vivādatthi,Tividhaṃ muḷhalakkhaṇaṃ.
དབུལ་པོ་འདོད་པ་སྤྱོད་པ་དང་། །ཉམ་ཆུང་འཐབ་རྩོད་དགའ་བ་དང་། །ཤེས་ཆུང་རྩོད་པ་བྱེད་འདོད་པ། །འདི་གསུམ་བླུན་པོའི་མཚན་ཉིད་ཡིན།
122.
༡༢༢.
Appasuto sute appe,Bahuṃmaññati mānavo;
Sindhudakama passanto,Kūpetoyaṃva maṇḍuko.
ཐོས་པ་ཆུང་བའི་སྐྱེ་བོ་ནི། །ཉུང་ངུ་ཐོས་པས་མང་པོར་རློམ། །རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་ནི་མ་མཐོང་བའི། །ཁྲོན་པའི་ནང་གི་སྦལ་པ་བཞིན།
123.
༡༢༣.
Tadamināpi [Pg.55] jānāti,Sobbhesu padaresuca;
Sunantā yanti kusumbhā,Tuṇhīyanti mahodadhi.
འདི་ནི་འདི་ལས་ཤེས་པར་བྱ། །གཤོང་བུ་དང་ནི་གསེག་མ་ལ། །ཆུ་ཆུང་སྒྲ་དང་བཅས་ཏེ་འབབ། །རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་གཉིད་ལྟར་འཇགས།
124.
༡༢༤.
Yaṃ ūnakaṃ taṃ sunati,Yaṃ pūraṃ santameva taṃ;
Aḍḍhakumbhūpamo bālo,Rahato pūrova paṇḍito.
གང་ཞིག་སྟོང་པ་དེ་སྒྲ་སྒྲོག །གང་ཞིག་གང་བ་དེ་ཉིད་ཞི། །བླུན་པོ་བུམ་པ་ཕྱེད་གང་འདྲ། །མཁས་པ་མཚོ་ཆེན་གང་བ་བཞིན།
125.
༡༢༥.
Budhehibhāsamānopi[Pg.56],Khalo bahutaketavo;
Ghaṃsiyamāno aṅgāro,Nilamattaṃ nagacchati.
མཁས་པས་ལེགས་པར་བཤད་ན་ཡང་། །སྐྱེ་བོ་ངན་པ་གཡོ་སྒྱུ་ཆེ། །སོལ་བ་བརྡར་བར་བྱས་ན་ཡང་། །དཀར་པོའི་མདོག་ཏུ་འགྱུར་མི་སྲིད།
126.
༡༢༦.
Cārutā paradārāya,Dhanaṃ lokatappatiyā;
Pasutaṃ sādhunāsāya,Khale khalatarā guṇā.
གཞན་གྱི་ཆུང་མར་མཛེས་པ་དང་། །འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་བྱེད་པའི་ནོར། །སྐྱེས་བུ་དམ་པ་བརླག་པའི་བརྩོན་པ། །ངན་པའི་ཡོན་ཏན་ངན་པར་འགྱུར།
127.
༡༢༧.
Ito [Pg.57] hassataraṃ loke,Kiñci tassa navijjati;
Dujjanotica yaṃāha,Sajjanaṃ dujjano sayaṃ.
འཇིག་རྟེན་འདི་ན་འདི་ལས་ནི། །གད་མོ་བྲོ་བ་ཅི་ཡང་མེད། །མི་ངན་རང་ཉིད་ཡིན་བཞིན་དུ། །སྐྱེས་བུ་དམ་པར་མི་ངན་ཟེར།
128.
༡༢༨.
Rogaṇḍacaṅkuro tejo,Visamassataro ghaṇo;
Avināsiya samanti,Na khaloca sanissayaṃ.
ནད་དང་འབྲུམ་བུ་མྱུ་གུ་མེ། །དུག་དང་དྲེལ་དང་སྤྲིན་ཚོགས་རྣམས། །མ་བརླག་པར་ནི་ཞི་མི་འགྱུར། །སྐྱེ་བོ་ངན་དང་རྟེན་བཅས་བཞིན།
129.
༡༢༩.
Navinā [Pg.58] paravādena,Ramante dujjanā khalu;
Na sā sabbarase bhutvā,Vinā vacce natussati.
གཞན་ལ་སྐུར་པ་མ་བཏབ་པར། །མི་ངན་དགའ་བ་སྐྱེ་མི་འགྱུར། །ཁྱི་ནི་རོ་མཆོག་ཀུན་ཟོས་ཀྱང་། །མི་གཙང་མ་ཟོས་མི་ཚིམ་བཞིན།
130.
༡༣༠.
Tappate yāti sandhānaṃ,Davo bhavati vanataṃ;
Muduṃ dujjanacittaṃ kiṃ,Lohena upamīyate.
གདུང་བར་བྱེད་ཅིང་སྦྱོར་བར་བྱེད། །བཞུ་ན་གཤེར་བའི་དངོས་པོར་འགྱུར། །མི་ངན་སེམས་ནི་འཇམ་འགྱུར་བ། །ལྕགས་དང་མཚུངས་པར་ཅི་ཕྱིར་བཤད།
131.
༡༣༡.
Tasmā dujjanasaṃsaggaṃ,Āsīvisa mivoragaṃ;
Ārakā parivajjeyya,Bhūtikāmo vicakkhaṇo.
དེ་ཕྱིར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་འདོད་པའི། །མཁས་པས་མི་ངན་འགྲོགས་པ་ནི། །དུག་སྦྲུལ་གདུག་པ་ཇི་བཞིན་དུ། །རྒྱང་རིང་ཉིད་ནས་སྤང་བར་བྱ།
132.
༡༣༢.
Dujjanena [Pg.59] hi saṃsaggo,Sattutāpi nayujjate;
Tatto dahati aṅgāro,Santātu kālataṃkaro.
མི་ངན་དང་ནི་འགྲོགས་པ་དང་། །དགྲར་འཛིན་པ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། །སོལ་བ་ཚ་བས་སྲེག་པར་བྱེད། །གྲང་བས་ལག་པ་ནག་པོར་བྱེད།
133.
༡༣༣.
Dujjano vajjanīyova,Vijjāyālaṅkatopi ce;
Maṇinā laṅkato santo,Sappo kiṃ nabhayaṅkaro.
མི་ངན་རིག་པས་བརྒྱན་ན་ཡང་། །ངེས་པར་སྤང་བར་བྱ་བ་སྟེ། །ནོར་བུས་བརྒྱན་པའི་སྦྲུལ་གདུག་པ། །འཇིགས་པ་བསྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དམ།
134.
༡༣༤.
Aggino [Pg.60] dahato dāyaṃ,Sakhābhavati māluto;
Sova dīpaṃtu nāseti,Khale nattheva mittatā.
མེ་ཡིས་ནགས་ཚལ་སྲེག་པའི་ཚེ། །རླུང་ནི་གྲོགས་སུ་འགྱུར་བ་སྟེ། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྒྲོན་མེ་གསོད། །ངན་པ་ལ་ནི་མཛའ་བཤེས་མེད།
135.
༡༣༥.
Nasmase katapāpamhi,Nasmase alikavādini;
Nasmasettatthapaññamhi,Atisantepi nasmase.
སྡིག་པ་བྱས་ལ་ཡིད་མི་བརྟན། །རྫུན་དུ་སྨྲ་ལ་ཡིད་མི་བརྟན། །རང་དོན་གཉེར་ལ་ཡིད་མི་བརྟན། །ཤིན་ཏུ་ཞི་ལའང་ཡིད་མི་བརྟན།
136.
༡༣༦.
Māretuṃ kittakā sakkā,Dujjanā gagaṇūpamā;
Māritā kodhacittetu,Mārito honti dujjanā.
མི་ངན་ནམ་མཁའ་འདྲ་བ་རྣམས། །གསོད་པར་ནུས་པ་ཇི་ཙམ་ཡོད། །ཁྲོ་བའི་སེམས་འདི་བཅོམ་པ་ན། །མི་ངན་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པ་ཡིན།
137.
༡༣༧.
Bhūmi [Pg.61] kaṇṭakasaṃkiṇṇā,Chādituṃ nevasakyate;
Upāhana mattakena,Channā bhavati medanī.
ས་གཞི་ཚེར་མས་གང་བ་འདི། །ཀུན་ནས་གཡོགས་པར་མི་ནུས་ཀྱང་། །ལྷམ་གྱི་ཀོ་བ་ཙམ་ཞིག་གིས། །ས་གཞི་ཐམས་ཅད་གཡོགས་པ་ཉིད།
138.
༡༣༨.
Sattā sadāpasevanti,Sodakaṃ vāpiādikaṃ;
Sabhogaṃ sadhanañcevaṃ,Tucchāce te jahanti te.
སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་ཆུ་ཡོད་པའི། །རྫིང་བུ་སོགས་ལ་རྟག་ཏུ་བསྟེན། །ལོངས་སྤྱོད་ནོར་དང་ལྡན་པའང་དེ། །སྟོང་པར་གྱུར་ན་སྤོང་བར་བྱེད།
139.
༡༣༩.
Dhanahīnaṃ [Pg.62] caje mitto,Puttadārā sahodarā;
Atthavantaṃva sevanti,Attho loke mahāsakhā.
ནོར་མེད་པ་ནི་གྲོགས་དང་ནི། །བུ་དང་ཆུང་མ་སྤུན་གྱིས་སྤོང་། །ནོར་དང་ལྡན་པ་བསྟེན་པར་བྱེད། །ནོར་ནི་འཇིག་རྟེན་གྲོགས་ཆེན་ཡིན།
140.
༡༤༠.
Na rūpinī na paññāṇo,Nakulīno padhānatā;
Kāle vipattisampatte,Dhanimāva visesatā.
གཟུགས་བཟང་བ་དང་ཤེས་རབ་དང་། །རིགས་མཐོ་བ་ནི་གཙོ་བོ་མིན། །རྒུད་པའི་དུས་ལ་བབས་པའི་ཚེ། །ནོར་ལྡན་ཉིད་ནི་ཁྱད་པར་འཕགས།
141.
༡༤༡.
Kalyāṇamittaṃ [Pg.63] kantāraṃ,Yuddhaṃ sabhāyaṃ bhāsituṃ;
Asatthā gantu micchanti,Muḷhā tecaturojanā.
དགེ་བའི་བཤེས་དང་དགོན་པ་དང་། །གཡུལ་སྤྲོད་ཚོགས་པར་སྨྲ་བ་ལ། །མཚོན་ཆ་མེད་པར་འགྲོ་འདོད་པ། །མི་བཞི་པོ་དེ་བླུན་པོ་ཡིན།
142.
༡༤༢.
Ahitā paṭisedhoca,Hitesuca payojanaṃ;
Byasanesva pariccāgo,Saṅkhepā mittalakkhaṇaṃ.
གནོད་པ་ལས་ནི་བཟློག་པ་དང་། །ཕན་པའི་དོན་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། །ཕོངས་པའི་དུས་སུ་མི་གཏོང་བ། །མདོར་བསྡུས་གྲོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན།
143.
༡༤༣.
Āture byasanepatte,Dubbhikkhe sattu viggahe;
Rājadvāre susāneca,Yo tiṭṭhati sabandhavo.
ནད་དང་ཕོངས་པར་གྱུར་པ་དང་། །མུ་གེ་དགྲ་ཡི་འཁྲུག་པ་དང་། །རྒྱལ་པོའི་སྒོ་དང་དུར་ཁྲོད་དུ། །གང་ཞིག་གནས་པ་དེ་ཉིད་གཉེན།
144.
༡༤༤.
So [Pg.64] bandhu yo hiteyutto,So pitā yo tu posako;
So ñāti yatra visāso,Sā bhariyā yatra nibbūti.
ཕན་ལ་བརྩོན་པ་དེ་ཉིད་གཉེན། །སྐྱོང་བར་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཕ། །ཡིད་ཆེས་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ཉེ། །བདེ་བ་སྦྱིན་པ་ཆུང་མ་ཡིན།
145.
༡༤༥.
Hitesino sumittoca,Viññūca dullabhā janā;
Yatho sadhaṃca sāduṃca,Rogahārīca sujano.
ཕན་འདོད་གྲོགས་བཟང་ཤེས་རབ་ཅན། །སྐྱེ་བོ་དེ་དག་རྙེད་པར་དཀའ། །སྨན་མཆོག་རོ་མངར་ནད་སེལ་བ། །རྙེད་པར་དཀའ་བ་དེ་བཞིན་ནོ།
146.
༡༤༦.
Agaruko [Pg.65] anālasso,Asaṭṭhoca saccavā suci;
Aluddho atthakāmoca,Ediso suhaduttamo.
གུས་པ་ལྡན་ཞིང་ལེ་ལོ་མེད། །གཡོ་མེད་བདེན་སྨྲ་གཙང་བ་དང་། །ཆགས་མེད་དོན་ལ་བརྩོན་པ་ཉིད། །འདི་འདྲ་གྲོགས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་ནོ།
147.
༡༤༧.
Yo dhuvāni pariccajja,Adhūvānyupasevati;
Dhuvāpi tassa nassanti,Adhuvesu kathāvakā.
གང་ཞིག་བརྟན་པ་ཡོངས་བཏང་ནས། །མི་བརྟན་པ་ལ་བསྟེན་བྱེད་པ། །དེ་ཡི་བརྟན་པའང་ཉམས་འགྱུར་ཞིང་། །མི་བརྟན་ཉམས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།
148.
༡༤༨.
Luddhamatthenagaṇheyya[Pg.66],Thaddha mañjalikammunā;
Chandānuvattiyā muḷhaṃ,Yathābhūtena paṇḍitaṃ.
བརྐམ་པ་ནོར་གྱིས་གཟུང་བར་བྱ། །ང་རྒྱལ་ཅན་ནི་ཐལ་མོ་སྦྱར་། །བླུན་པོ་འདོད་པའི་རྗེས་འབྲང་དང་། །མཁས་པ་བདེན་པའི་དོན་གྱིས་གཟུང་།
149.
༡༤༩.
Uttamaṃ pāṇipātena,Sūraṃ bhedena vijaye;
Nicaṃ dabbapadānena,Vikkamena samaṃ jaye.
མཆོག་ནི་ཕྱག་འཚལ་ཉིད་ཀྱིས་གཟུང་། །དཔའ་བོ་དབྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་རྒྱལ། །དམན་པ་ཟས་ནོར་སྦྱིན་པས་ཏེ། །མཉམ་པ་རྩལ་གྱིས་རྒྱལ་བར་བྱ།
150.
༡༥༠.
Yassayassa hi yobhāvo,Tenatena hi taṃnaraṃ;
Anupavissa medhāvī,Khippamattavasaṃ naye.
སྐྱེ་བོ་གང་གི་རང་བཞིན་གང་། །དེ་དང་དེ་ཡི་ཚུལ་བཞིན་དུ། །མཁས་པས་རྗེས་སུ་ཞུགས་ནས་ནི། །མྱུར་དུ་རང་གི་དབང་དུ་བྱ།
151.
༡༥༡.
Yena [Pg.67] icchati sambandhaṃ,Tena tīṇi nakāraye;
Vivāda matthasambandhaṃ,Parokkhe dāradassanaṃ.
གང་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་འདོད་པ། །དེ་དང་ལྷན་ཅིག་གསུམ་མི་བྱ། །རྩོད་པ་དང་ནི་ནོར་འབྲེལ་དང་། །རྒྱབ་ཏུ་ཆུང་མར་ལྟ་བའོ།
152.
༡༥༢.
Accābhikkhaṇasaṃsaggā,Asammosaraṇenaca;
Etena mittā jīranti,Akāle yācanāyaca.
རྒྱུན་དུ་འགྲོགས་པ་མང་དྲགས་དང་། །གཏན་ནས་མི་འཕྲད་པ་ཉིད་དང་། །དུས་མིན་སློང་བར་བྱེད་པ་ཡིས། །གྲོགས་པོའི་མཛའ་བ་འཇིག་པར་འགྱུར།
153.
༡༥༣.
Tasmā [Pg.68] nābhikkhaṇaṃ gacche,Nacagacche cirāciraṃ;
Kālena yācaṃ yāceyya,Evaṃ mittā najīraye.
དེ་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་འགྲོ་མི་བྱ། །ཤིན་ཏུ་རིང་བའང་མི་བྱ་ཞིང་། །དུས་སུ་སློང་བ་བྱེད་པ་ན། །གྲོགས་པོའི་མཛའ་བ་འཇིག་མི་འགྱུར།
154.
༡༥༤.
Ete bhiyyo samaṃ yanti,Sandhi tesaṃ najīrati;
Yo adhippannaṃ sahati,Yoca jānāti desanaṃ.
གང་ཞིག་ཉེས་པ་བཟོད་པ་དང་། །གང་ཞིག་བཤགས་པ་ཤེས་པ་ཉིད། །འདི་གཉིས་ལྷག་པར་མཐུན་འགྱུར་ཞིང་། །དེ་དག་མཛའ་བ་འཇིག་མི་འགྱུར།
155.
༡༥༥.
Sace santā vivādanti,Khippaṃ sandhiraye puna;
Bālā pattāva bhijjanti,Na te samathamajjhaguṃ.
གལ་ཏེ་དམ་པ་རྩོད་གྱུར་ཀྱང་། །མྱུར་དུ་ཕྱིར་ནི་མཐུན་པར་འགྱུར། །བླུན་པོ་རྫ་མ་ཆག་པ་བཞིན། །དེ་དག་འདུམ་པར་འགྱུར་བ་མེད།
156.
༡༥༦.
Yenamittena [Pg.69] saṃsaggo,Yogakkhemo vihīyati;
Pubbeva jjhābhavantassa,Rakkhe akkhiva paṇḍito.
གྲོགས་པོ་གང་དང་འགྲོགས་པ་ཡིས། །རྣལ་འབྱོར་བདེ་བ་ཉམས་འགྱུར་བ། །མཁས་པས་སྔོན་ནས་དེ་སྤང་སྟེ། །རང་གི་མིག་བཞིན་བསྲུང་བར་བྱ།
157.
༡༥༧.
Yenamittena saṃsaggā,Yogakkhemo pavaḍḍhati;
Kareyyattasamaṃ vutti,Sabbakiccesu paṇḍito.
གྲོགས་པོ་གང་དང་འགྲོགས་པ་ཡིས། །རྣལ་འབྱོར་བདེ་བ་འཕེལ་འགྱུར་བ། །བྱ་བ་ཀུན་ལ་མཁས་པ་ཡིས། །རང་དང་མཚུངས་པར་བསྟེན་པར་བྱ།
158.
༡༥༨.
Guṇo [Pg.70] sabbaññutulyopi,Sīdate ko anissayo;
Anaggha mapimāṇikkaṃ,Hemaṃ nissāya sobhate.
ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་མཚུངས་ཀྱང་། །རྟེན་མེད་སུ་ཞིག་ཉམས་མི་འགྱུར། །རིན་ཆེན་རིན་ཐང་མེད་པ་ཡང་། །གསེར་ལ་བརྟེན་ནས་མཛེས་པར་འགྱུར།
159.
༡༥༩.
Pabbepabbe kamenucchu,Visesarasivaggato;
Tathā sumittiko sādhu,Viparitova dujjano.
བུ་རམ་ཤིང་གི་ཚིགས་རྣམས་ནི། །རིམ་བཞིན་རོ་མངར་ཆེ་བ་ལྟར། །གྲོགས་བཟང་དམ་པའང་དེ་བཞིན་ཏེ། །མི་ངན་དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན།
160.
༡༦༠.
Teneva muninā vuttaṃ,Yekecilokiyādhammā;
Tathā nibbānagāmīno,Santi lokuttarādhammā.
དེ་ཕྱིར་ཐུབ་པས་གསུངས་པ་ནི། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས་རྣམས་དང་། །མྱང་འདས་བགྲོད་པར་བྱེད་པ་ཡི། །འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་།
161.
༡༦༡.
Kalyāṇamitta [Pg.71]1 māgamma,Sabbe te honti pāṇinaṃ;
Tasmā kalyāṇamittesu,Kātabbo ādaro sadā.
དགེ་བའི་བཤེས་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། །སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ། །རྟག་ཏུ་གུས་པ་བྱ་བ་ཉིད།
162.
༡༦༢.
Yo ve kataññū katavediko dhiro,Kalyāṇamitto daḷhabhattica hoti;
Dukkhitassa sakkaccaṃ kareti kiccaṃ,Tathāvidhaṃ sappurisāti vadanti.
གང་ཞིག་བྱས་པ་གཟོ་ཞིང་ཤེས་པ་དང་། །དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དད་པ་བརྟན་པ་དང་། །ཉམ་ཐག་པ་ལ་གུས་པས་ཕན་འདོགས་པ། །དེ་འདྲ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཡིན་པར་བཤད།
163.
༡༦༣.
Yassahi [Pg.72] dhammaṃ puriso vijaññā,Yecassa kaṅkhaṃ vinayanti santo;
Tañhissa dīpañca parāyanañca,Na tena mittaṃ jirayetha pañño.
གང་ལས་སྐྱེས་བུས་ཆོས་ཤེས་ཤིང་། །གང་གིས་ཐེ་ཚོམ་སེལ་བྱེད་པ། །དེ་ནི་གླིང་དང་སྐྱབས་ཡིན་པས། །མཁས་པས་དེ་དང་མཛའ་མི་གཅོད།
Nāyakakathā
དབུ་མཛད་ཀྱི་གཏམ།
164.
༡༦༤.
Kassako [Pg.73] vāṇijomacco,Samaṇo sutasīlavā;
Tesu vipulajātesu,Raṭṭhaṃpi vipulaṃ siyā.
ཞིང་པ་ཚོང་པ་བློན་པོ་དང་། །ཐོས་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་པའི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས། །དེ་དག་རྒྱས་པར་གྱུར་པ་ན། །ཡུལ་ཁམས་ཀྱང་ནི་རྒྱས་པར་འགྱུར།
165.
༡༦༥.
Tesu dubbalajātesu,Raṭṭhaṃpi dubbalaṃ siyā;
Tasmā raṭṭhaṃpi vipulaṃ,Dhāraye raṭṭhasāravā.
དེ་དག་ཉམས་པར་གྱུར་པ་ན། །ཡུལ་ཁམས་ཀྱང་ནི་ཉམས་པར་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་ཡུལ་ཁམས་རྒྱས་པ་ཉིད། །རྒྱལ་པོ་མཆོག་གིས་བསྐྱང་བར་བྱ།
166.
༡༦༦.
Mahārukkhassa [Pg.74] phalino,Āmaṃ chindati yo phalaṃ;
Rasañcassa najānāti,Bījañcassa vinassati.
ཤིང་ཆེན་འབྲས་བུ་ཆགས་པ་ལས། །གང་ཞིག་མ་སྨིན་འཐོག་བྱེད་པ། །དེ་ཡིས་རོ་ཡང་མི་ཤེས་ལ། །དེ་ཡི་ས་བོན་ཉམས་པར་འགྱུར།
167.
༡༦༧.
Mahārukkhupamaṃ raṭṭhaṃ,Yo adhammena sāsati;
Rasañcassa najānāti,Raṭṭhañcāpi vinassati.
ཡུལ་ཁམས་ཤིང་ཆེན་འདྲ་བ་ལ། །གང་ཞིག་ཆོས་མིན་སྐྱོང་བྱེད་པ། །དེ་ཡིས་བདེ་བ་མི་ཤེས་ལ། །ཡུལ་ཁམས་ཀྱང་ནི་ཉམས་པར་འགྱུར།
168.
༡༦༨.
Mahārukkhassa phalino,Pakkaṃ chindati yo phalaṃ;
Rasañcassa vijānāti,Bījañcassa nanassati.
ཤིང་ཆེན་འབྲས་བུ་ཆགས་པ་ལས། །གང་ཞིག་སྨིན་པ་འཐོག་བྱེད་པ། །དེ་ཡིས་རོ་ཡང་ཤེས་པ་ལ། །དེ་ཡི་ས་བོན་ཉམས་མི་འགྱུར།
169.
༡༦༩.
Mahārukkhupamaṃ [Pg.75] raṭṭhaṃ,Dhammena yo pasāsati;
Rasañcassa vijānāti,Raṭṭhañcāpi nanassati.
ཡུལ་ཁམས་ཤིང་ཆེན་འདྲ་བ་ལ། །གང་ཞིག་ཆོས་བཞིན་སྐྱོང་བྱེད་པ། །དེ་ཡིས་བདེ་བ་ཤེས་པ་ལ། །ཡུལ་ཁམས་ཀྱང་ནི་ཉམས་མི་འགྱུར།
170.
༡༧༠.
Janappadañca yorājā,Adhammena pasāsati;
Sabbo sadhihi sorājā,Viruddho hoti khattiyo.
རྒྱལ་པོ་གང་ཞིག་ཡུལ་ཁམས་ནི། །ཆོས་མིན་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོང་བྱེད་པ། །རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་རིགས་དེ་ཉིད་ནི། །རྩི་སྨན་ཀུན་དང་འགལ་བར་འགྱུར།
171.
༡༧༡.
Tatheva [Pg.76] nigame hiṃsaṃ,Ye yuttā kayavikkaye;
Suṅkadānabalīkāre,Sa kosena virujjhati.
དེ་བཞིན་གྲོང་དང་ཚོང་པ་དང་། །ཉོ་ཚོང་བྱེད་པ་ཉམས་བྱེད་ཅིང་། །ཤོ་གམ་ཁྲལ་རྣམས་འཕྲོག་པ་ན། །རང་གི་མཛོད་དང་འགལ་བར་འགྱུར།
172.
༡༧༢.
Mahāravarakhettesu,Saṅga, me katanissame;
Ussite hiṃsayaṃ rājā,Sabalena virujjhati.
གཡུལ་སྤྲོད་ས་གཞི་ཆེན་པོ་ལ། །དཔའ་བོ་རྣམས་ལ་གནོད་བྱེད་ཅིང་། །དྲེགས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱལ་པོ་དེ། །རང་གི་དཔུང་དང་འགལ་བར་འགྱུར།
173.
༡༧༣.
Tatheva isayo hiṃso,Saṃyame brahmacāriyo;
Adhammacāri khattīyo,So saggena virujjhati.
དེ་བཞིན་དྲང་སྲོང་གནོད་བྱེད་ཅིང་། །སྡོམ་པ་ཚངས་སྤྱོད་ལྡན་པ་ལ། །ཆོས་མིན་སྤྱོད་པའི་རྒྱལ་རིགས་དེ། །མཐོ་རིས་ཉིད་དང་འགལ་བར་འགྱུར།
174.
༡༧༤.
Sayaṃkatā [Pg.77] naparena,Mahānajjo juvakatā;
Issarena tathā raññā,Saraṭṭhe adhipaccatā.
གཞན་གྱིས་མ་ཡིན་རང་ཉིད་ཀྱིས། །ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་མྱུར་དུ་འབབ། །དེ་བཞིན་རྒྱལ་པོ་དབང་ཕྱུག་གིས། །རང་གི་ཡུལ་ལ་དབང་བྱེད་དོ།
175.
༡༧༥.
Pāpaṃvāpi hi puññaṃvā,Padhāno yaṃ karotice;
Lokopevaṃ karotyeva,Taṃ vijāneyya paṇḍito.
གཙོ་བོས་སྡིག་པའམ་ཡང་ན་བསོད་ནམས་གང་ཞིག་བྱེད་པ་ན། །འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་བྱེད་པར་འགྱུར་བས། །མཁས་པས་དེ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། །
176.
༡༧༦.
Kacchapīnañca [Pg.78] macchīnaṃ,Kukkuṭīnañca dhenūnaṃ;
Puttaposā yathāhoti,Tathā maccesu rājūnaṃ.
རུས་སྦལ་དང་ནི་ཉ་རྣམས་དང་། །བྱ་མོ་དང་ནི་བ་ལང་གི །བུ་སྐྱོང་བ་ནི་ཇི་བཞིན་དུ། །མི་ཡི་རྒྱལ་པོས་དེ་བཞིན་བྱ། །
177.
༡༧༧.
Anāyakā vinassanti,Nassanti bahunāyakā;
Thīnāyakā vinassanti,Nassanti susunāyakā.
མགོན་མེད་པ་རྣམས་འཇིག་པར་འགྱུར། །མགོན་མང་བ་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་ལ། །བུད་མེད་མགོན་བྱེད་འཇིག་པར་འགྱུར། །བྱིས་པ་མགོན་བྱེད་ཀྱང་འཇིག་གོ །
178.
༡༧༨.
Bahuvo [Pg.79] yattha netāro,Sabbe paṇḍitamānino;
Sabbe mahattamicchanti,Kataṃ nesaṃ vinassati.
གང་དུ་སྣ་ཁྲིད་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། །ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་མཁས་པར་རློམ་པ་དང་། །ཐམས་ཅད་ཆེན་པོའི་གོ་འཕང་འདོད་པ་ན། །དེ་དག་གི་ནི་བྱ་བ་ཉམས་པར་འགྱུར། །
179.
༡༧༩.
Nodayāya vināsāya,Bahunāyakatā bhūsaṃ;
Nomilanti vinassanti,Padmā nyakkehisattahi.
སྣ་ཁྲིད་མང་པོ་ཉིད་ནི་ཤིན་ཏུ་ནི། །ཡར་རྒྱས་ཕྱིར་མིན་འཇིག་པའི་ཕྱིར་དུ་འགྱུར། །ཉི་མ་བདུན་གྱིས་པད་མའི་ཚལ་རྣམས་ནི། །བརྙེངས་ཤིང་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། །
180.
༡༨༠.
Asantuṭṭho yatī naṭṭho,Santuṭṭhoca mahīpati;
Salajjā gaṇikā naṭṭhā,Nilajjātu kulaṅganā.
ཆོག་མི་ཤེས་པའི་དགེ་སྦྱོང་ཉམས་པར་འགྱུར། །ཆོག་ཤེས་པ་ཡི་ས་བདག་ཉམས་པར་འགྱུར། །ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་སྨད་འཚོང་ཉམས་པར་འགྱུར། །ངོ་ཚ་མེད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུད་མེད་ཉམས། །
181.
༡༨༡.
Na [Pg.80] gaṇassa ggato gacche,Siddhe kamme samaṃphalaṃ;
Kammavippatti cehoti,Mukharo tatra haññate.
ཚོགས་ཀྱི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བར་མི་བྱ་སཏེ། །བྱ་བ་གྲུབ་ན་འབྲས་བུ་མཉམ་པར་ཐོབ། །གལ་ཏེ་བྱ་བ་ཉམས་པར་གྱུར་པ་ན། །དེ་ཡི་གཙོ་བོ་དེ་རུ་བརྡུང་བར་འགྱུར། །
182.
༡༨༢.
Padhiro ca tapassīni,Sūro raṇavaṇo tathā;
Majjapo patithī rājā,Ete nasaddahāmahaṃ.
འོན་པའི་དཀའ་ཐུབ་ཅན་དང་གཡུལ་ངོ་རུ། །རྨ་མེད་དཔའ་བོ་དེ་བཞིན་ཆང་འཐུང་དང་། །ཁྱོ་ལ་དབང་བྱེད་བུད་མེད་རྒྱལ་པོ་སྟེ། །འདི་དག་རྣམས་ལ་ང་ནི་མི་ཡིད་ཆེས། །
183.
༡༨༣.
Jāneyya [Pg.81] pesane bhaccaṃ,Bandhavāpi bhayāgate;
Āpadāsu tathā mittaṃ,Dārañca vibhavakkhaye.
བཀོལ་བའི་ཚེ་ན་གཡོག་འཁོར་ཤེས་པར་འགྱུར། །འཇིགས་པ་བྱུང་ཚེ་གཉེན་འདུན་ཤེས་པར་འགྱུར། །ཕོངས་པ་བྱུང་ཚེ་མཛའ་བཤེས་ཤེས་འགྱུར་ཞིང་། །ལོངས་སྤྱོད་ཟད་ཚེ་ཆུང་མ་ཤེས་པར་འགྱུར། །
184.
༡༨༤.
Raṇā paccāgataṃ sūraṃ,Dhanañca gharamāgataṃ;
Jiṇṇa mannaṃ pasaṃseyya,Dārañca gatayobbanaṃ.
གཡུལ་ལས་ཕྱིར་ལོག་དཔའ་བོ་བསྔགས་པར་བྱ། །ཁྱིམ་དུ་འབྱོར་བའི་ནོར་དང་འཇུ་བའི་ཟས། །ལང་ཚོ་ཡོལ་བའི་ཆུང་མ་བསྔགས་པར་བྱ། །
185.
༡༨༥.
Saddhāpemesu santesu,Nagaṇe māsakaṃ sataṃ;
Saddhāvemesva santesu,Māsakaṃpi sataṃ gaṇe.
དད་པ་དང་ནི་བྱམས་པ་ཡོད་པ་ན། །མ་ཤ་བརྒྱ་ཡང་བགྲང་བར་མི་བྱེད་དོ། །དད་པ་དང་ནི་བྱམས་པ་མེད་པ་ན། །མ་ཤ་གཅིག་ཀྱང་བརྒྱ་རུ་བགྲང་བར་བྱེད། །
186.
༡༨༦.
Adantadamanaṃ [Pg.82] dānaṃ,Dānaṃ sabbatthasādhakaṃ;
Dānena piyavācena,Unnamanti namantica.
སྦྱིན་པས་མ་དུལ་བ་རྣམས་འདུལ་བར་བྱེད། །སྦྱིན་པས་དོན་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པར་བྱེད། །སྦྱིན་པ་དང་ནི་སྙན་པར་སྨྲ་བ་ཡིས། །མཐོ་བར་བྱེད་ཅིང་འདུད་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །
187.
༡༨༧.
Dānaṃ sinehabhesajjaṃ,Maccheraṃ dussanosadhaṃ;
Dānaṃ yasassabhosajjaṃ,Maccheraṃ kappanosadhaṃ.
སྦྱིན་པ་མཛའ་བའི་སྨན་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། །སེར་སྣ་ངན་པའི་ནད་ཀྱི་སྨན་ཉིད་ཡིན། །སྦྱིན་པ་གྲགས་པའི་སྨན་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། །སེར་སྣ་དབུལ་ཕོངས་ནད་ཀྱི་སྨན་ཉིད་ཡིན། །
188.
༡༨༨.
Dubbhikkhe [Pg.83] annadātaṃca,Subhikkheca hiraññadaṃ;
Bhayecābhayatādānaṃ,Saggepi bahu maññate.
མུ་གེའི་དུས་སུ་ཟས་སྦྱིན་པ་དང་ནི། །ལོ་ལེགས་དུས་སུ་གསེར་དངུལ་སྦྱིན་པ་དང་། །འཇིགས་པའི་དུས་སུ་མི་འཇིགས་སྦྱིན་པ་རྣམས། །མཐོ་རིས་སུ་ཡང་ཆེས་ཆེར་བཀུར་བར་འགྱུར། །
189.
༡༨༩.
Sataṃcakkhu sataṃkaṇṇā,Nāyakassa sutā sadā;
Tathāpi andhapadhīro;
Esā nāyakadhammatā.
སྣ་ཁྲིད་པ་ལ་མིག་ནི་བརྒྱ་ཡོད་ཅིང་། །རྣ་བ་བརྒྱ་ཡང་རྟག་ཏུ་ཡོད་མོད་ཀྱི། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ལོང་བ་འོན་པ་བཞིན། །འདི་ནི་སྣ་ཁྲིད་པ་ཡི་ཆོས་ཉིད་ཡིན། །
190.
༡༩༠.
Khamā jāgariyu ṭṭhānaṃ,Saṃvibhāgo dayikkhaṇā;
Nāyakassa guṇāete,Icchitabbā hitatthinā.
བཟོད་པ་དང་ནི་གཉིད་ཆུང་བརྩོན་འགྲུས་དང་། །གཏོང་བ་དང་ནི་སྙིང་རྗེ་ལྟ་བ་སྟེ། །འདི་དག་སྣ་ཁྲིད་པ་ཡི་ཡོན་ཏན་ཡིན། །ཕན་པ་འདོད་པས་འདི་དག་བཙལ་བར་བྱ། །
191.
༡༩༡.
Paribhūto [Pg.84] mudū hoti,Atitikkhoca veravā;
Etañcaubhayaṃ ñatvā,Anumajjhaṃ samācare.
མཉེན་པར་གྱུར་ན་བརྙས་པར་འགྱུར་བ་དང་། །རྣོ་དྲགས་གྱུར་ན་དགྲ་དང་བཅས་པར་འགྱུར། །གཉིས་པོ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ནི། །དབུ་མའི་ལམ་ལ་ཀུན་ཏུ་སྤྱད་པར་བྱ། །
192.
༡༩༢.
Nekantamudunā sakkā,Ekantatikhiṇenavā;
Attaṃ mahante ṭhapetuṃ,Tasmā ubhaya mācare.
ཤིན་ཏུ་མཉེན་པས་ནུས་པ་མ་ཡིན་ལ། །ཤིན་ཏུ་རྣོ་བས་ཀྱང་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། །རང་ཉིད་ཆེན་པོའི་གོ་འཕང་འགོད་པའི་ཕྱིར། །དེ་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་ལ་ནི་སྤྱད་པར་བྱ། །
193.
༡༩༣.
Piṭṭhito [Pg.85] kkaṃ niseveyya,Kucchinātu hutāsanaṃ;
Sāmikaṃ sabbabhāvena,Paralokaṃ amāyāya.
རྒྱབ་ཀྱིས་ཉི་མ་བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་། །ལྟོ་བས་མེ་ལ་བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་། །བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་རྗེ་བོ་དང་། །གཡོ་སྒྱུ་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་བསྟེན། །
194.
༡༩༤.
Naseve pharusaṃsāmiṃ,Taṃpi sevena macchariṃ;
Tato paggaṇhakaṃseve,Seve niggaṇhakaṃ tato;
རྗེ་བོ་གཤེ་གཏུམ་ཅན་ལ་མི་བསྟེན་ཞིང་། །སེར་སྣ་ཅན་ལའང་བསྟེན་པར་མི་བྱ་སྟེ། །དེ་བས་གཟེངས་བསྟོད་བྱེད་པ་བསྟེན་བྱ་ཞིང་། །དེ་བཞིན་ཚར་གཅོད་བྱེད་པའང་བསྟེན་པར་བྱ། །
195.
༡༩༥.
Na sā rājā yo ajeyyaṃ jināti,Na so sakhāyo sakhāraṃ jināti;
Na sā bhariyā patino virodhati,Na te vuttā ye nabharanti jiṇṇakaṃ.
གང་ཞིག་རྒྱལ་བྱ་མིན་པ་རྒྱལ་བྱེད་པ། །དེ་ནི་རྒྱལ་པོ་མིན་ཞིང་མཛའ་བཤེས་ལ། །གནོད་པ་བྱེད་པ་དེ་ཡང་མཛའ་བོ་མིན། །ཁྱོ་ལ་འགལ་བ་དེ་ཡང་ཆུང་མ་མིན། །རྒས་པ་སྐྱོང་བར་མི་བྱེད་བུ་དག་མིན། །
196.
༡༩༦.
Na [Pg.86] sā sabhā yattha nasanti santo,Na te santo ye navadanti dhammaṃ;
Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ,Dhammaṃ bhaṇantāva bhavanti santo.
གང་དུ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མེད་པ་ཡི། །འདུས་ས་དེ་ནི་འདུས་ས་མ་ཡིན་ལ། །ཆོས་ཉིད་མི་སྨྲ་དམ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་སྤངས་ནས་ནི། །ཆོས་ཉིད་སྨྲ་བ་དེ་དག་དམ་པ་ཡིན། །
197.
༡༩༧.
Sutassa rakkhā satatābhiyogo;
Kulassa vattaṃ purisassa vijjā;
Rañño pamādo pasamodhanassa,Thīnantu jānāmi na jātu rakkhaṃ.
ཐོས་པའི་སྲུང་བ་རྟག་ཏུ་བརྩོན་པ་དང་། །རིགས་ཀྱི་སྲུང་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐྱེས་བུའི་རིགས། །རྒྱལ་པོའི་བག་ཡོད་ནོར་གྱི་སྲུང་བ་སྟེ། །བུད་མེད་རྣམས་ལ་སྲུང་བ་ནམ་ཡང་མེད། །
Itthikathā
བུད་མེད་ཀྱི་གཏམ།
198.
༡༩༨.
Namātarā [Pg.89] dhītuyā vāpi,Bhagīniyā vicakkhaṇo;
Navivittāsane mante,Nārī māyāvinīnanu.
རང་གི་མ་དང་བུ་མོ་སྲིང་མོ་ལའང་། །མཁས་པས་དབེན་པའི་གནས་སུ་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །འདུག་པར་མི་བྱ་གླེང་བར་མི་བྱ་སྟེ། །བུད་མེད་རྣམས་ནི་སྒྱུ་མ་ཅན་ཡིན་ནོ། །
199.
༡༩༩.
Vijjutānañca lolattaṃ,Satthānañcatitikkhaṇaṃ;
Sīghataṃ vāyutejānaṃ,Anukubbanti nāriyo.
གློག་གི་གཡོ་བ་ཉིད་དང་མཚོན་ཆ་ཡི། །ཤིན་ཏུ་རྣོ་བ་ཉིད་དང་རླུང་དང་མེའི། །མགྱོགས་པ་ཉིད་ནི་གང་ཡིན་དེ་དག་ཀུན། །བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ཡིན། །
200.
༢༠༠.
Dviguṇo thīna māhāro,Buddhicāpi catugguṇo;
Chaguṇo hoti vāyāmo,Kāmotva ṭṭha guṇobhave.
བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་ཟས་ནི་ཉིས་འགྱུར་ལ། །བློ་གྲོས་ཉིད་ཀྱང་བཞི་འགྱུར་ཡིན་པ་དང་། །བརྩོན་པ་དྲུག་འགྱུར་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་ལ། །འདོད་ཆགས་བརྒྱད་འགྱུར་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན། །
201.
༢༠༡.
Ekamekāyaitthīyā,Aṭṭhaṭṭhapatino siyuṃ;
Sūrāca balavantoca,Sabbākāmarasāharā;
Kareyya navame chandaṃ,Unnattā hi napūrati.
བུད་མེད་གཅིག་ལ་ཁྱོ་གོ་བརྒྱད་བརྒྱད་དེ། །དཔའ་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཤ་སྟག་དང་། །འདོད་པའི་རོ་ཀུན་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཡང་། །དགུ་པ་ལ་ནི་རེ་བ་བྱེད་པར་འགྱུར། །སྨྱོན་པ་བཞིན་དུ་ནམ་ཡང་ཚིམ་པ་མེད། །
202.
༢༠༢.
Lapanti [Pg.90] saddhimaññena,Passantaññaṃ savibbhamā;
Cittakaṃ cintayantaññaṃ,Nārīnaṃnāma ko piyo.
གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་རྣམས་སྨྲ་བྱེད་ཅིང་། །གཞན་ལ་སྒེག་པའི་མིག་གིས་打བར་བྱེད། །སེམས་ཀྱིས་གཞན་ཞིག་ལ་ནི་བསམ་བྱེད་ན། །བུད་མེད་རྣམས་ལ་གང་ཞིག་མཛའ་བར་འགྱུར། །
203.
༢༠༣.
Jivhāsahassiko yo hi,Jīve vassasataṃ naro;
Tena nikammuno vutto,Thīdoso kiṃkhayaṃgato.
ལྕེ་ནི་སྟོང་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག །ལོ་ནི་བརྒྱ་ཡི་བར་དུ་གནས་གྱུར་ཏེ། །བུད་མེད་སྐྱོན་རྣམས་འབའ་ཞིག་བརྗོད་བྱས་ཀྱང་། །དེ་ཡི་སྐྱོན་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་རམ་ཅི། །
204.
༢༠༤.
Aggi āpo thiyo muḷho,Sappo rājakulānica;
Payatanāpagantabbo,Maccupāṇaharāniti.
མེ་དང་ཆུ་དང་བུད་མེད་གཏི་མུག་ཅན། །སྦྲུལ་དང་རྒྱལ་པོའི་རིགས་རྣམས་ཉིད་དག་ནི། །འཆི་བདག་བཞིན་དུ་སྲོག་འཕྲོག་བྱེད་པས་ན། །འབད་པ་ཆེན་པོས་རིང་དུ་སྤང་བར་བྱ། །
205.
༢༠༥.
Itthīnaṃ [Pg.91] dujjanā nañca,Visāsonopapajjate;
Vīsassa siṅgino roga,Nadīrājakulassaca.
བུད་མེད་རྣམས་དང་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་དང་། །དུག་དང་རྭ་ཅན་ནད་དང་ཆུ་བོ་དང་། །རྒྱལ་པོའི་རིགས་ལ་ཡིད་ཆེས་མི་བྱའོ། །
206.
༢༠༦.
Satthaṃ sunicchitamatīpi vicintanīyaṃ,Svārādhitopya vanipo parisaṅkanīyo;
Hatthaṅgatāpi yuvatīparirakkhanīyā,Satthāvanīpayuvatīsu kutovasitthaṃ.
ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བསླབས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་། །ཡང་དང་ཡང་དུ་བསམ་ཞིབ་བྱ་དགོས་ལ། །ཤིན་ཏུ་མགུ་བར་བྱས་པའི་རྒྱལ་པོ་ལའང་། །དོགས་ཟོན་བྱ་དགོས་ལག་ཏུ་ཆུད་པ་ཡི། །བུད་མེད་གཞོན་ནུ་མ་ཡང་བསྲུང་དགོས་ན། །བསྟན་བཅོས་རྒྱལ་པོ་བུད་མེད་གཞོན་ནུ་ལ། །ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་གང་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། །
207.
༢༠༧.
Ayuttakammāraddhanaṃ virodho,Saṅghassa yuddhañca mahābalehi;
Vissāsakammaṃ pamādāsu niccaṃ,Dvārānimaccussa vadanti paññā.
མི་རིགས་བྱ་བ་རྩོམ་དང་འཁོན་པ་དང་། །སྟོབས་ཆེན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་འཐབ་པ་དང་། །བུད་མེད་ཡིད་ཆེས་རྟག་ཏུ་བག་མེད་པ། །འཆི་བའི་སྒོ་རུ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། །
208.
༢༠༨.
Vātaṃ jālena naro parāmase,Osiñce sāgaraṃ ekapāṇinā;
Sakenatālena janeyya ghosaṃ,Yo sabbabhāvaṃ pamadāsu osaje.
གང་ཞིག་བུད་མེད་རྣམས་ལ་བསམ་པ་ཀུན། །ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་དེ་ཡི་བྱ་བ་ནི། །དྲ་བས་རླུང་ལ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང་། །ལག་པ་གཅིག་གིས་རྒྱ་མཚོ་སྐེམ་པ་དང་། །རང་གི་ཐལ་མོ་གཅིག་གིས་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན། །
209.
༢༠༩.
Itthīpi [Pg.93] hi ekacciyā,Seyyā vuttāva muninā;
Bhaṇḍāna muttamaṃ itthī,Aggupaṭṭhāyikātica.
བུད་མེད་ཁ་ཅིག་དག་ནི་ཐུབ་པ་ཡིས། །མཆོག་ཏུ་གསུངས་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་པ་སྟེ། །བུད་མེད་ནོར་གྱི་མཆོག་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། །ཉེ་བར་གནས་པའི་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པར་གསུངས། །
210.
༢༡༠.
Yo naṃ bharati sabbadā,Niccaṃ ātāpi ussuko;
Sabbakāmaharaṃ posaṃ,Bhattāraṃ nātimaññati.
གང་ཞིག་རྟག་ཏུ་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་ཞིང་། །འདོད་པ་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཡི། །རང་གི་ཁྱོ་གོ་སྐྱོང་བར་བྱེད་པ་ལ། །ཆུང་མས་བརྙས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
211.
༢༡༡.
Nācāpi [Pg.94] sotthi bhattāraṃ,Issācārena rosaye;
Bhattuca garunosabbe,Paṭipūjeti paṇḍito.
ཕྲག་དོག་སྤྱོད་པས་རང་གི་ཁྱོ་གོ་ལ། །ཁོང་ཁྲོ་བསྐྱེད་པར་མི་བྱ་བ་ཉིད་དང་། །ཁྱོ་དང་དེ་ཡི་བཀུར་འོས་ཐམས་ཅད་ལ། །མཁས་པའི་བུད་མེད་ཀྱིས་ནི་རིམ་གྲོ་བྱ། །
212.
༢༡༢.
Uṭṭhāyikā anālāsā,Saṅgahitaparijjanā;
Bhattu manāpaṃ carati,Bhattakaṃ anurakkhati.
ལེ་ལོ་མེད་པར་ལྡང་ཞིང་བརྩོན་པ་དང་། །འཁོར་གྱི་སྐྱེ་བོ་ལེགས་པར་སྐྱོང་བ་དང་། །ཁྱོ་ཡི་ཡིད་ལ་འཐད་པར་སྤྱོད་པ་དང་། །ཁྱོ་ཡི་ནོར་རྣམས་ལེགས་པར་བསྲུང་བར་བྱེད། །
213.
༢༡༣.
Evaṃ vattati yānārī,Bhattuchandavasānugā;
Manāpānāma tedevā,Yattha sā upapajjati.
བུད་མེད་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དང་། །ཁྱོ་ཡི་འདོད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བྱེད་པ། །ལྷ་ཡི་གནས་ནི་ཡིད་འོང་ཞེས་བྱ་བར། །བུད་མེད་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན། །
214.
༢༡༤.
Kokilānaṃ [Pg.95] saro rūpaṃ,Nārīrūpaṃ patibbataṃ;
Vijjā rūpa marūpānaṃ,Khamā rūpaṃ tapassīnaṃ.
ཁུ་བྱུག་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་ནི་སྐད་སྙན་ཉིད། །བུད་མེད་གཟུགས་ནི་ཁྱོ་ལ་གུས་པ་ཉིད། །གཟུགས་ངན་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་ནི་རིག་པ་ཉིད། །དཀའ་ཐུབ་ཅན་གྱི་གཟུགས་ནི་བཟོད་པ་ཉིད། །
215.
༢༡༥.
Āneya kulajaṃ pañño,Virūpamapi kaññakaṃ;
Hīnāyapi surūpāya,Vivāhaṃsadisaṃ kare.
མཁས་པས་རིགས་ལྡན་བུ་མོ་གཟུགས་ངན་ཡང་། །བླང་བར་བྱ་ཞིང་རིགས་དམན་གཟུགས་བཟང་མོ། །བླང་བར་མི་བྱ་བག་མ་ལེན་པ་ནི། །རང་དང་མཚུངས་པའི་རིགས་ལས་བྱ་བར་གསུངས། །
216.
༢༡༦.
Visamhāmatamādeyya[Pg.96],Amajjamhāpikañcanaṃ;
Nicamhāpyuttamāvijjā,Ratanitthīpidukulā.
དུག་ལས་བདུད་རྩི་བླང་བར་བྱ་བ་དང་། །མི་གཙང་བ་ལས་གསེར་ནི་བླང་བྱ་ཞིང་། །དམན་པ་ལས་ཀྱང་རིག་པ་མཆོག་བླང་ལ། །རིགས་ངན་ལས་ཀྱང་བུད་མེད་རིན་ཆེན་བླང་། །
217.
༢༡༧.
Bālitthī makkhikātuṇḍaṃ,Isīnañca kamaṇḍaluṃ;
Setambu phalaṃ tambulaṃ,Nocchiṭṭhamupajāyate.
བུ་མོ་ཆུང་ངུ་དང་ནི་སྦྲང་མའི་ཁ། །དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་བླུགས་ཆུ་གཙང་དང་། །ཤིང་ཏོག་དང་ནི་སོ་རྩི་དག་ནི་ནི། །ལྷག་མར་གྱུར་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །
218.
༢༡༨.
Bālakko paṇṇadhūmoca,Vuddhitthī pallalodakaṃ;
Āyukkhayakaraṃ niccaṃ,Rattoca dadhibhojanaṃ.
ཞོགས་པའི་ཉི་མ་ལོ་མའི་དུ་བ་དང་། །བུད་མེད་རྒན་མོ་རྫིང་བུའི་ཆུ་རྙོག་དང་། །མཚན་མོར་ཞོ་ཡི་ཟས་ནི་ཟ་བ་རྣམས། །རྟག་ཏུ་ཚེ་ནི་ཐུང་བར་བྱེད་པ་ཡིན། །
219.
༢༡༩.
Thiyo [Pg.97] seveyya naccantaṃ,Sāduṃ bhuñjeyyanāhitaṃ;
Pūjaye mānaye vuddhe,Guruṃ māyāya nobhaje.
བུད་མེད་རྣམས་ལ་ཤིན་ཏུ་བསྟེན་མི་བྱ། །མངར་ཡང་གནོད་པའི་ཟས་ནི་བཟའ་མི་བྱ། །རྒན་རབས་རྣམས་ལ་མཆོད་ཅིང་བཀུར་བྱ་ཞིང་། །བླ་མ་ལ་ནི་གཡོ་སྒྱུ་མེད་པར་བསྟེན། །
220.
༢༢༠.
Ācāro kula mākhyāti,Desa mākhyāti bhāsitaṃ;
Sambhavo pema mākhyāti,Deha mākhyātibhojanaṃ.
སྤྱོད་པས་རིགས་རྒྱུད་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དང་། །སྨྲ་བས་ཡུལ་ཕྱོགས་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དང་། །མཛའ་བས་སྐྱེ་ཁུངས་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དང་། །ལུས་ཀྱིས་ཟས་ནི་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །
221.
༢༢༡.
Dehītivacanādvārā[Pg.98],Dehaṭṭhāpañcadevatā;
Sajja niyanti dhī kitti,Hirī sirī matīpica.
བྱིན་ཅིག་ཅེས་པའི་ཚིག་གི་སྒོ་ཉིད་ལས། །ལུས་ལ་གནས་པའི་ལྷ་ལྔ་འཕྲལ་དུ་འགྲོ །བློ་གྲོས་གྲགས་པ་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། །དཔལ་དང་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཉིད་དག་གོ །
222.
༢༢༢.
Dehītivacanaṃ dukkhaṃ,Natthītivacanaṃ tathā;
Vākyaṃdehītinatthīti,Mābhaveyya bhavebhave.
བྱིན་ཅིག་ཅེས་པའི་ཚིག་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ། །མེད་དོ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། །བྱིན་ཅིག་མེད་དོ་ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོ། །སྐྱེ་བ་སྐྱེ་བར་ང་ལ་མ་གྱུར་ཅིག །
223.
༢༢༣.
Bodhayanti nayācanti,Dehīti pacchimājanā;
Passa vatthumadānassa,Mābhavatūti īdiso.
སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ནི་གོ་བར་བྱེད། །བྱིན་ཅིག་ཅེས་ནི་སློང་བར་མི་བྱེད་དེ། །མ་བྱིན་པ་ཡི་འབྲས་བུ་འདི་ལྟ་བུ། །བདག་ལ་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་ལྟ་བར་གྱིས། །
224.
༢༢༤.
Mahā [Pg.99] atyappakaṃ yāti,Niguṇe guṇavāpiha;
Aṭṭhānaṭṭheyyabhāvena,Gajindoiva dabbake.
ཡོན་ཏན་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཡང་། །གནས་མིན་གནས་པའི་དབང་གིས་ཤིན་ཏུ་དམན། །གོ་འཕང་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ་འདམ་རྫབ་ཏུ། །གླང་ཆེན་དབང་པོ་ལྷུང་བ་ཇི་བཞིན་ནོ། །
225.
༢༢༥.
Mahantaṃ nissayaṃkatvā,Khuddopyatimahā bhave;
Hemapabbatamāpajja,Sovaṇṇākira pakkhino.
ཆེན་པོ་ལ་ནི་བརྟེན་པར་བྱས་པ་ན། །ཆུང་ངུ་ཡང་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོར་འགྱུར། །གསེར་གྱི་རི་ལ་བརྟེན་པར་གྱུར་པ་ན། །བྱ་རྣམས་ཀྱང་ནི་གསེར་གྱི་མདོག་ཏུ་འགྱུར། །
226.
༢༢༦.
Bahūna [Pg.100] mappasārānaṃ,Ekibhāvo hidujjayo;
Tiṇena vaṭṭate rajju,Tāya nāgopi bandhate.
ཉམ་ཆུང་མང་པོ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ནི། །ཕ་རོལ་པོ་ཡིས་གཞོམ་པར་དཀའ་བ་སྟེ། །རྩྭ་རྣམས་བསྒྲིལ་བའི་ཐག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། །གླང་ཆེན་དབང་པོའང་འཆིང་བར་བྱེད་པ་ཡིན། །
227.
༢༢༧.
Asahāyo samatthopi,Tejasi kiṃ karissati;
Nivātasaṇṭhito aggi,Sayamevūpasammati.
གྲོགས་མེད་པ་ནི་མཐུ་དང་ལྡན་ན་ཡང་། །གཟི་བརྗིད་ཀྱིས་ནི་ཅི་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར། །རླུང་མེད་ས་རུ་གནས་པའི་མེ་ཉིད་ནི། །རང་ཉིད་ཁོ་ནས་ཞི་བར་འགྱུར་བ་ཡིན། །
228.
༢༢༨.
Khantuṃ tapanajotejo,Sakkāhoti na vaṇṇajo;
Bhūpādīhi katodaṇḍo,Sakkāhoti na bhaccajo.
ཉི་མའི་ཚ་བ་བཟོད་པར་ནུས་མོད་ཀྱི། །བྱེ་མའི་ཚ་བ་བཟོད་པར་མི་ནུས་ལ། །རྒྱལ་པོས་བཅད་པའི་ཆད་པ་བཟོད་ནུས་ཀྱང་། །གཡོག་འཁོར་གྱིས་ནི་བྱས་པ་བཟོད་མི་ནུས། །
229.
༢༢༩.
Thīsaṃsagge [Pg.101] kutosuddho,Maṃsabhakkhe kutodayā;
Surāpāṇe kutosaccaṃ,Pakodhamhi kutotapo.
བུད་མེད་བསྟེན་ན་གཙང་མ་གང་ལས་འབྱུང་། །ཤ་ལ་ཟ་ན་སྙིང་རྗེ་གང་ལས་འབྱུང་། །ཆང་ནི་འཐུང་ན་བདེན་པ་གང་ལས་འབྱུང་། །ཁྲོ་བ་ཆེན་པོར་དཀའ་ཐུབ་གང་ལས་འབྱུང་། །
230.
༢༣༠.
Thīyā guyhaṃ nasaṃseyya,Amittassaca paṇḍito;
Yocā missena saṃhīro,Hadayattheno yonaro.
མཁས་པས་བུད་མེད་རྣམས་ལ་གསང་ཚིག་དང་། །དགྲ་བོ་དག་ལའང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་ཞིང་། །གཞན་གྱིས་བསྒྱུར་སླ་བ་དང་སྙིང་གི་ནོར། །འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་མི་ལའང་བརྗོད་མི་བྱ། །
231.
༢༣༡.
Guyhamattha [Pg.102]Sambodhayati yonaro;
Mantabhedabhayā tassa,Dāsabhūto titikkhati.
མི་གང་གསང་བའི་དོན་རྣམས་སྨྲ་བྱེད་པ། །གསང་ཚིག་བརྡོལ་བར་འགྱུར་བའི་འཇིགས་པ་ཡིས། །དེ་ཡི་བྲན་བཞིན་གྱུར་ཏེ་བཟོད་པར་བྱེད། །
232.
༢༣༢.
Vahe amitta khandhena,Yāvakāle anāgate;
Tamheva cāgate kāle,Bhinde ghaṭami vuppale.
དུས་ལ་མ་བབས་བར་དུ་དགྲ་བོ་ནི། །ཕྲག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁུར་བར་བྱ་བ་ལ། །དུས་ལ་བབས་པའི་ཚེ་ན་རྡོ་ལ་ནི། །རྫ་མ་བཅག་པ་བཞིན་དུ་གཞོམ་པར་བྱ། །
233.
༢༣༣.
Khalaṃ [Pg.103] sālaṃ pasuṃ khettaṃ,Gantvācassa abhikkhaṇaṃ;
Mitaṃ dhaññaṃ nidhāpeyya,Mitañca pācaye ghare.
གཡུལ་ས་ཁང་ཁྱིམ་ཕྱུགས་དང་ཞིང་ས་ལ། །ཡང་དང་ཡང་དུ་འགྲོ་བར་བྱ་བ་དང་། །འབྲུ་རྣམས་ཚོད་དང་ལྡན་པར་གསོག་བྱ་ཞིང་། །ཁྱིམ་དུ་ཟས་ཀྱང་ཚོད་དང་ལྡན་པར་བཙོ། །
234.
༢༣༤.
Kodhaṃ lobhaṃ madaṃ mānaṃ,Tandiṃ missaṃ pamattakaṃ;
Soṇṭhaṃniddhālukaṃ makkhaṃ,Maccherañca jahe budho.
ཁྲོ་བ་ཆགས་པ་རྒྱགས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་ལེ་ལོ་འདྲེས་པ་དང་། བག་མེད་ཆང་འཐུང་གཉིད་ཆེ་དང་། འཆབ་དང་སེར་སྣ་མཁས་པས་སྤང་།།
235.
༢༣༥.
Kodho [Pg.104] abbhantare jāto,Dhūvaṃ nāseti kodhanaṃ;
Vatthālaṅkārapuṇṇāyaṃ,Mañjūsāyaṃ sikhīyathā.
ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་ཁྲོ་བ་ནི། ཁྲོ་ལྡན་རྟག་ཏུ་འཇོམས་པར་བྱེད། གོས་དང་རྒྱན་གྱིས་གང་བ་ཡི། སྒྲོམ་གྱི་ནང་གི་མེ་བཞིན་ནོ།།
236.
༢༣༦.
Uppajjate sace kodho;
Āvajje kakacūpamaṃ;
Uppajje ce rase taṇhā,Puttamaṃsūpamaṃ sare.
གལ་ཏེ་ཁྲོ་བ་སྐྱེ་གྱུར་ན། སོག་ལེའི་དཔེ་ནི་བསམ་པར་བྱ། གལ་ཏེ་རོ་ལ་སྲེད་སྐྱེས་ན། བུའི་ཤའི་དཔེ་ནི་དྲན་པར་བྱ།།
237.
༢༣༧.
Guṇa maddhisamaṃ makkhe,Parena kalahe sati;
Addhisamaṃ pakāseti,Aṇumattaṃvavajjakaṃ.
གཞན་དང་རྩོད་པ་ཡོད་པའི་ཚེ། རི་དང་མཚུངས་པའི་ཡོན་ཏན་འཆབ། རྡུལ་ཕྲན་ཙམ་གྱི་ཉེས་པ་ཡང་། རི་དང་མཚུངས་པར་སྒྲོག་པར་བྱེད།།
238.
༢༣༨.
Tasseva [Pg.105] tena pāpīyo,Yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
Kuddha mapaṭikujjhanto,Saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
ཁྲོས་ལ་ཕྱིར་ནི་གང་ཁྲོ་བ། དེ་ཉིད་དེ་ཡིས་སྡིག་པ་ཆེ། ཁྲོས་ལ་ཕྱིར་ནི་མ་ཁྲོས་པས། གཡུལ་ལས་རྒྱལ་དཀའ་རྒྱལ་བར་འགྱུར།།
239.
༢༣༩.
Rāgonāma manosallaṃ,Guṇatthavaratakkaro;
Rāhu vijjāsasaṅkassa,Tapodhanahutāsano.
འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་ཡིད་ཀྱི་ཟུག ཡོན་ཏན་ནོར་མཆོག་འཕྲོག་པའི་རྐུན། རིག་པའི་ཟླ་བའི་སྒྲ་གཅན་ཏེ། དཀའ་ཐུབ་ནོར་གྱི་མེ་ཉིད་དོ།།
240.
༢༤༠.
Pamādo [Pg.106] jāyate madā,Pamādā jāyate khayo;
Khayā padosā jāyanti,Madaṃ kiṃ najahe budho.
རྒྱགས་པ་ལས་ནི་བག་མེད་སྐྱེ། བག་མེད་པ་ལས་ཟད་པར་འགྱུར། ཟད་པ་ལས་ནི་ཉེས་པ་སྐྱེ། མཁས་པས་རྒྱགས་པ་ཅིས་མི་སྤང་།།
241.
༢༤༡.
Namanti phalinorukkhā,Namanti vibudhājanā;
Sukkhakaṭṭhañca muḷhoca,Bhijjateva nanamanti.
འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་ཤིང་རྣམས་འདུད། མཁས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱང་འདུད། ཤིང་སྐམ་པ་དང་བླུན་པོ་ནི། ཆག་པར་འགྱུར་གྱི་འདུད་མི་འགྱུར།།
242.
༢༤༢.
Ṭhāne [Pg.107] vuddhāna mokāsaṃ,Dade vuddhāpacāyiko;
Nanu tālo ajīvopi,Samīpa ññe paronato.
རྒན་རིམ་རྣམས་ལ་གུས་བྱེད་པས། གནས་སུ་རྒན་པར་གོ་སྐབས་སྦྱིན། སྲོག་མེད་ཏཱ་ལའི་ཤིང་གིས་ཀྱང་། ཉེ་འཁོར་གཞན་ལ་འདུད་མིན་ནམ།།
243.
༢༤༣.
Garukātabbaposesu,Niccavuttiṃ karoti yo;
Nicattaṃ so pahantāna,Uttamatte patiṭṭhati.
བཀུར་བར་འོས་པའི་སྐྱེ་བོ་ལ། རྟག་ཏུ་གུས་པར་བྱེད་པ་གང་། དེ་ནི་དམན་པ་ཉིད་སྤངས་ནས། མཆོག་གི་གོ་འཕང་ཉིད་ལ་གནས།།
244.
༢༤༤.
Yattha posaṃ najānanti,Jātiyā vinayena vā;
Na tattha mānaṃ kariyā,Vasa maññātakejane.
རིགས་སམ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྒོ་ནས་ནི། གང་དུ་སྐྱེས་བུ་མི་ཤེས་པ། མི་ཤེས་སྐྱེ་བོའི་ནང་གནས་ཚེ། དེ་རུ་ང་རྒྱལ་མ་བྱེད་ཅིག།
245.
༢༤༥.
Aññātavāsaṃ [Pg.108] vasatā,Jātavedasamenāpi;
Khamitabbaṃ sapaññena,Api dāsassa tajjitaṃ.
མི་ཤེས་ཡུལ་དུ་གནས་པའི་ཚེ། མེ་དང་མཚུངས་པའི་མཐུ་ལྡན་ཡང་། ཤེས་རབ་ལྡན་པས་བྲན་གཡོག་གི། སྡིགས་མོ་ལ་ཡང་བཟོད་པར་བྱ།།
246.
༢༤༦.
Dhanadhaññāpayogesu,Tathā vijjāgamesuca;
Dūteca byavahāreca,Cattalajjo sadā bhave.
ནོར་དང་འབྲུ་ཡི་ལོངས་སྤྱོད་དང་། དེ་བཞིན་རིག་པ་སློབ་པ་དང་། ཕོ་ཉ་དང་ནི་ཚོང་ལས་ལ། རྟག་ཏུ་ངོ་ཚ་སྤང་བར་བྱ།།
247.
༢༤༧.
Nahi [Pg.109] koci kate kicce,Kattāraṃ sammapekkhate;
Tasmā sabbānikammāni,Sāvasesāni kāraye.
བྱ་བ་ཚར་བར་གྱུར་པ་ན། བྱེད་པོ་ལ་ནི་སུ་མི་ལྟོས། དེ་ཕྱིར་ལས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། ལྷག་མ་ཅུང་ཟད་ལུས་པར་བྱ།།
248.
༢༤༨.
Iṇaseso aggiseso,Sattuseso tayoime;
Punappunaṃpi vaḍḍhanti,Tasmā sesaṃ nakāraye.
བུ་ལོན་ལྷག་མ་མེ་ལྷག་དང་། དགྲ་བོའི་ལྷག་མ་གསུམ་པོ་འདི། ཡང་དང་ཡང་དུ་འཕེལ་བར་འགྱུར། དེ་ཕྱིར་ལྷག་མ་ལུས་མི་བྱ།།
249.
༢༤༩.
Natthi vijjāsamaṃ vittaṃ,Natthi byādhisamo ripu;
Natthi attasamaṃ pemaṃ,Natthi kammaparaṃ balaṃ.
རིག་པ་དང་མཚུངས་ནོར་མེད་དེ། ནད་དང་མཚུངས་པའི་དགྲ་བོ་མེད། བདག་དང་མཚུངས་པའི་བྱམས་པ་མེད། ལས་ལས་ལྷག་པའི་སྟོབས་མེད་དོ།།
250.
༢༥༠.
Attanā [Pg.110] kurute lakkhī,Alakkhīcāpi attanā;
Nahi lakkhī alakkhīca,Añño aññassa kurute.
བདག་གིས་བདག་ཉིད་དཔལ་དུ་བྱེད། དཔལ་མིན་པ་ཡང་བདག་གིས་བྱེད། དཔལ་དང་དཔལ་མིན་གཉིས་པོ་ནི། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་བྱེད་པ་མིན།།
251.
༢༥༡.
Sayaṃ āyaṃ vayaṃ raññā,Sayaṃ jaññā katākataṃ;
Attanāva bhavakkheyya,Katāni akatānica.
རྒྱལ་པོས་རང་གིས་འདུ་དང་ཟད། བྱས་དང་མ་བྱས་རང་གིས་ཤེས། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་བྱས་པ་དང་། མ་བྱས་པ་རྣམས་བརྟག་པར་བྱ།།
252.
༢༥༢.
Upakāraṃ [Pg.111] hiteneva,Sattunā sattu muddhare;
Pādalaggaṃ karaṭṭhena,Kaṇṭakena kaṇṭakaṃ.
ཕན་པར་བྱེད་པའི་དགྲ་བོ་ཡིས། དགྲ་བོ་གཞན་ནི་གདོན་པར་བྱ། རྐང་པར་ཟུག་པའི་ཚེར་མ་ནི། ལག་པའི་ཚེར་མས་འདོན་པ་བཞིན།།
253.
༢༥༣.
Name namantassa bhaje bhajantaṃ,Kiccāni krupassa kareyya kiccaṃ;
Nā natthakāmassa kareyya atthaṃ,Asambhajantaṃpi nasambhajeyya.
འདུད་པ་ལ་འདུད་འགྲོགས་པ་འགྲོགས། ཕན་འདོགས་པ་ལ་ཕན་པ་བྱ། མི་ཕན་འདོད་ལ་ཕན་མི་བྱ། མི་འགྲོགས་པ་ལ་འགྲོགས་མི་བྱ།།
254.
༢༥༤.
Caje [Pg.112] cajantaṃ navataṃ kariyā,Apetacittena nasambhajeyya;
Dijo dumaṃ khīṇaphala mañatvā,Aññaṃ sapekkheyya mahāti loko.
གཏོང་བ་ལ་གཏོང་གསར་མི་བྱ། བློ་ལོག་པ་ལ་འགྲོགས་མི་བྱ། བྱ་ནི་ཤིང་ལ་འབྲས་ཟད་ཤེས། གཞན་ལ་རེ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་ཆེ།།