නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
මහාරහනීති
崇高处世之道
පණ්ඩිතකථා
智者之言
1.
1.
මහාරහරහං [Pg.1] සක්ය,මුනිං නීවරණා තණ්හා;
මුත්තං මුත්තං සුදස්සනං,වන්දෙ බොධිවරං වරං.
我礼敬伟大的应供者、释迦圣者，他远离诸盖与渴爱，已解脱，善妙可见；我礼敬最胜、无上之菩提。
2.
2.
මුනිනා [Pg.2] මුනිනාගෙන,දුට්ඨපබ්බජ්ජිතා ජිතා;
යථා යථාඅසද්ධම්ම-පුරණා පුරණාදයො.
圣者，圣中之雄，调伏了败坏的出家者，以及富兰那(Pūraṇa)等旧师与其邪法。
3.
3.
තථා තථාගතොවාදා,නුගතෙ ලොකනීතියං;
කතයොගෙන විදූනා,ජෙය්යොවානත්ථ කාරිනො.
如来教诫，不随世间法；智者精勤修习，应胜无义之行。
4.
4.
නිතීධ [Pg.3] ජන්තුනං සාරො,මිත්තාචරියාච පීතරා;
නීතිමා සුබුද්ධි බ්යත්තො,සුතවා අත්ථදස්සිමා.
于此世，正行是众生之精髓，亦如朋友、老师与父亲。具足正行、善慧、明达、多闻且见义者，实为可贵。
5.
5.
කවිහෙරඤ්ඤකා කත්වා,සුත්තත්තං සත්ථකඤ්චනං;
ගජ්ජපජ්ජාද්යාලඞ්කාරං,කරොන්තීධ මනොරම්මං.
诗人犹如金匠，将言语之线，化为精炼之金；于此创作散文与诗歌等悦人之庄严。
6.
6.
වුත්යං [Pg.4] විසදඤාණස්ස,ඤාතො අත්ථොතරස්ස න;
සුරප්පභාය ආදාසො,ඡායං දිස්සෙ න මාකරෙ.
明智者言语中的深义，不易为他人所知；犹如明镜在阳光下，不能映现影像。
7.
7.
මහාතෙජොපි තෙජොයං,මත්තිකං නමුදුකංකරො;
ආපො ආපෙති මුදුකං,සාධුවාචාච කක්ඛළං.
烈火虽有大威力，不能使陶土变柔软；水能使之柔软，善语能使顽固者柔和。
8.
8.
මුදුනාව [Pg.5] රිපුං ජෙති,මුදුනා ජෙති දාරුණං;
නොසිද්ධං මුදුනා කිඤ්චි,යත්වතො මුදුනා ජයෙ.
以柔和战胜敌人，以柔和战胜凶暴者；无一事不能以柔和成办，是故当以柔和取胜。
9.
9.
චන්දනං සීතලං ලොකෙ,තතො චන්දංව සීතලං;
චන්දනචන්දසීතම්හා,වාක්යං සාධුසුභාසිතං.
世间檀香清凉，月光比之更清凉；比檀香与月光更清凉者，是贤善者的善说之语。
10.
10.
පත්තකල්ලොදිතං [Pg.6] අප්පං,වාක්යං සුභාසිතං භවෙ;
ඛුද්දිතස්ස කදන්නංපි,සුත්තං සාදුරසො සියා.
适时而说的少量言语，即是善说；于饥饿者，即使粗劣食物，亦是美味。
11.
11.
සත්ථකාපි බහූවාචා,නාදරා බහුභාණිනො;
සොපකාරමුදාසීනං,නනුදිට්ඨං නදීජලං.
多言之人，纵为导师，亦不受敬；犹如河水，虽有助益，却被漠视不见。
12.
12.
සංසාරවිසරුක්ඛස්ස[Pg.7],ද්වයමෙවාමතංඵලං;
සුභාසිතස්සසාරාදො,සාධූහිරසමාගමො.
轮回此毒树，唯二甘露果：品味善说之精髓，以及与贤者之交往。
13.
13.
පාසාණඡත්තං ගරුකං,තතො දෙවානචික්ඛනා;
තතො වුඩ්ඪානමොවාදො,තතො බුද්ධස්ස සාසනං;
石伞沉重，天神之教诲比之更重，长者之忠告又比之更重，而佛陀之教法比此更重。
14.
14.
තුලං [Pg.8] සල්ලහුකං ලොකෙ,තතො චපලජාතිකො;
තතොනොවාදිකො තතො,යති ධම්මෙපමාදකො.
世间棉花甚为轻，比之更轻浮者是善变之人；比之更轻浮者是不受教之人；比之更轻浮者，是在法上放逸的行者。
15.
15.
අහ ගච්ඡති හායන්තී,සත්තානමිධ ජීවිතං;
තස්මාහි මාපමත්තත්වං,ගච්ඡන්තු ජිනසාසනෙ.
嗟乎！此世众生之寿命，流逝且不断衰减。是故，切莫放逸，当趣入胜者之教法。
16.
16.
පණ්ඩිතස්ස පසංසාය,දණ්ඩොබාලෙන දීයතෙ;
පණ්ඩිතො පණ්ඩිතෙනෙව,වණ්ණිතොව සුවණ්ණිතො.
愚者对智者之赞扬，无异于惩罚；智者唯有被智者赞扬，方为善赞。
17.
17.
සතෙසු [Pg.9] ජායතෙ සූරො,සහස්සෙසුච පණ්ඩිතො;
වුත්තා සතසහස්සෙසු,දාතා භවතිවා නවා.
百人中生一勇者，千人中现一智者；十万之中有一善说者，而布施者则或有或无。
18.
18.
භූපත්තංච පණ්ඩිතත්තඤ්ච,නෙවතුල්යං කදාචිපි;
සදෙසෙපූජිතො රාජා,බුද්ධො සබ්බත්ථපූජිතො.
王位与智慧，二者永不相等；国王于己国受敬，佛陀于一切处受敬。
19.
19.
ක්වාතිභාරො [Pg.10] සමත්ථානං,කිංදූරො බ්යවහාරිනං;
කොවිදෙසො සවිජ්ජානං,කොපරො පියවාදිනං.
于有能者，何者为重负？于勤奋者，何处算遥远？于有识者，何地为异国？于爱语者，何人为陌生？
20.
20.
නනු තෙ යෙවසන්තා නො,සාගරා නකුලාචලා;
අප්පම්පි මරියාදං යෙ,සංවට්ටෙවි ජහන්තිනො.
贤善之人不正是像大海和那拘罗(Nakula)山一样吗？他们即使到了世界坏灭之时，也绝不逾越丝毫的界限。
21.
21.
පලයෙතීතමරියාදා[Pg.11],භවන්තිකිර සාගරා;
මරියාදාතිකං සාධු,නඉච්ඡන්ති පලයෙපි.
诚然，大海于坏灭时会逾越其界限；贤善之人，纵在坏灭时，亦不愿逾越界限。
22.
22.
සතං දීඝායුකං සබ්බ,සත්තානං සුඛකාරණං;
අසතංපන සබ්බෙසං,දුක්ඛහෙතු නසංසයො.
贤善之人的长寿，是所有众生快乐之因；而非善之人的长寿，无疑是所有人痛苦之由。
23.
23.
පාමොක්ඛෙ [Pg.12] සුජනෙ සන්තෙ,සබ්බෙපි සුජනා ජනා;
ජාතෙකස්මිංසාරගන්ධෙ,සබ්බෙ ගන්ධමයා දුමා.
当善人成为首领时，所有人都成为善人；当一棵树有心材之香时，所有树木都充满香气。
24.
24.
අත්තනා යදි එකෙන,විනතෙන මහාජනා;
විනයං යන්ති සබ්බෙපි,කො තං නාසෙය්ය පණ්ඩිතො.
若因一人善调御，而令大众皆趣向纪律，智者谁会毁坏此事？
25.
25.
සරීරස්ස [Pg.13] ගුණානඤ්ච,දූරමච්චන්ත මන්තරං;
සරීරං ඛණවිද්ධංසි,කප්පන්තිට්ඨායිනො ගුණා.
身体与德行之间，有极大之差别；身体刹那即会毁坏，德行经劫而常存。
26.
26.
යදි නිච්චමනිච්චෙන,නිමලං මලවාහිනා;
යො සො කායෙන ලභෙථ,කිංනලද්ධං භවෙ නුකිං.
若能以无常之身求得永恒，以污秽之躯证得清净，那么此世间还有什么是不能获得的呢？
27.
27.
ධම්මත්ථකාමමොක්ඛානං,පාණං සංසිද්ධිකාරණං;
තන්නිඝාතා කින්නහතං,රක්ඛනා කින්නරක්ඛිතං.
生命是法、利、欲、解脱的成就之因；毁坏生命，何事不被毁？守护生命，何事不受护？
28.
28.
අත්තා [Pg.14] බන්ධු මනුස්සස්ස,රිපු අත්තාව ජන්තුනං;
අත්තාව නියතො ඤාති,අත්තාව නියතො රිපු.
自己是人的亲人，自己也是众生的敌人；自己是自己的亲人，自己也是自己的敌人。
29.
29.
අත්තනොපරිචාගෙන,යංසිතමනුරක්ඛනං;
කරොන්ති සජ්ජනායෙව,න තං නීතිමතා මතං.
通过牺牲自我来守护（他人或事物），唯有贤善之人才会如此行事；而这并非世俗智者所认同之道。
30.
30.
තිණානි [Pg.15] භූමිරුදකං,චතුත්ථී වාක්යසුට්ඨුතා;
එතානි හි සතංගෙහෙ,නොඡින්දන්තෙ කදාචිපි.
青草、土地与水，第四是善言；此四在善人家中，从不匮乏。
31.
31.
අම්බුං පිවන්තිනො නජ්ජො,රුක්ඛො ඛාදතිනො ඵලං;
මෙඝො ක්වචිපි නො සස්සං,පරත්ථාය සතංධනං.
江河不饮自身水，树木不食自己果，雨云不食其庄稼，善人之财为利他。
32.
32.
සතං ඵරුසවාචාහි,නයාති විකතිං මනො;
තිණුක්කාහි නසක්කාව,තාපෙතුං සාගරෙ ජලං.
恶语难动善人心，草炬岂能热海深？
33.
33.
සම්පත්යං [Pg.16] මහත්තංචෙතො,භවත්යුප්පලකොමලං;
විප්පත්යඤ්ච මහාසෙලෙ,සිලාසඞ්ඝාදකක්කසො.
顺境心柔若莲瓣，逆境心坚似石岩。
34.
34.
අත්ථං මහන්තමාපජ්ජ,විජ්ජං සම්පත්තිමෙවච;
චරෙය්යාමානථද්ධොයො,පණ්ඩිතො සො පවුච්චති.
虽获大利益、知识与成就，却无骄慢与固执，此人堪称是智者。
35.
35.
නාලබ්භමභිපත්ථෙන්ති[Pg.17],නට්ඨම්පි නචසොචරෙ;
විප්පත්යඤ්ච නමුය්හන්ති,යෙනරා තෙව පණ්ඩිතො.
未得不思慕，已失亦无忧，逆境心不乱，此人是智者。
36.
36.
ගණ්ඨිට්ඨානෙ එකපදෙ,නාතිමඤ්ඤෙය්ය පණ්ඩිතො;
කිං අක්කො වෙළුපබ්භාරො,තිමහාදීපභානුදො.
智者不应轻视一词中的难点；须知萤火虽微，亦能照亮黑暗。
37.
37.
ගුණදොසෙසුමෙකෙන,නත්ථි කොචි විවජ්ජිතො;
සුඛුමාලස්ස පදුමස්ස,නළා භවති කක්කසා.
功过无人能尽免，犹如莲花虽娇嫩，其梗亦有粗糙处。
38.
38.
සුමහන්තානි [Pg.18] සත්ථානි,ධාරයන්තො බහුස්සුතා;
ඡෙත්තාරො සංසයානන්තු,කිලන්තෙ ලොභමොහතා.
多闻者能受持甚深经典，能斩断种种疑惑；然而，他们却为贪与痴所困。
39.
39.
දොසම්පි සගුණෙ දිස්වා,ගුණවාදී වදන්තිනො;
න ලොකො විජ්ජමානම්පි,චන්දෙ පස්සති ලඤ්ඡනං.
称赞功德者，纵见贤者之过，亦不言说；犹如世人不见月亮上虽存的斑点。
40.
40.
නිපුණෙ [Pg.19] සුතමෙසෙය්ය,විචිනිත්වා සුතත්ථිකො;
භත්තං හුක්ඛලියං පක්කං,භාජනංපි තථා භවෙ.
探求深奥微妙法，智者细致择义佳。如烹佳肴置净器，法味亦需慧心纳。
41.
41.
ගුණා කුබ්බන්ති දූතත්තං,දූරෙපි වසතං සතං;
කෙතකෙ ගන්ධ ඝාසාය,ගච්ඡන්ති භමරා සයං.
德能自作远方使，纵隔千里亦摄心，有如露兜香气盛，蜂群自至不待邀。
42.
42.
පණ්ඩිතො සුතසම්පන්නො,යත්ථඅත්ථීති චෙසුතො;
මහුස්සාහෙන තංඨානං,ගන්තබ්බං සුතරෙසිනා.
若听闻何处有博学的智者，求法者应以大精进前往彼处。
43.
43.
සබ්බසුතං [Pg.20] මධීයෙථ,හීනමුක්කට්ඨ මජ්ඣිමං;
සබ්බස්සඅත්ථං ජානෙය්ය,නච සබ්බං පයොජයෙ;
හොති තාදිසකොකාලො,යත්ථ අත්ථාවහං සුතං.
应学一切诸教法，下中胜法皆研习；了知一切真实义，莫将全盘皆施用；如是时节因缘至，适时之法益无穷。
44.
44.
ඨිතො චිරත්තනං නීරෙ,සක්ඛරො නන්තරංසුතො;
දබ්භො නීරන්තිකෙ ජාතො,සබ්බකාලන්තරංසුතො.
石头久浸水中，中心依然干燥；茅草生于水畔，内外总是湿润。
45.
45.
වසුං [Pg.21] ගණ්හන්ති දූරට්ඨා,පබ්බතෙ රතනොචිතෙ;
න මිලක්ඛා සමීපට්ඨා,එවං බාලා බහුස්සුතෙ.
远方之人从宝山中取宝，而附近的蛮人却不取；愚人亲近博学者也是如此。
46.
46.
හිරඤ්ඤෙන මිගානංව,සුසීලංපි අසීලිනො;
අධම්මිකස්ස ධම්මෙන,බාලානංපි සුතෙන කිං.
黄金于鹿有何用？善戒于无戒者，正法于不义者，多闻于愚人，又有何益？
47.
47.
සුතෙන [Pg.22] හදයට්ඨෙන,ඛලො නෙවසුසීලවා;
මධුනා කොටරට්ඨෙන,නිම්බො කිං මධුරායතෙ.
恶人心中虽有法，却非具戒有德者；苦楝树洞中虽有蜜，其树岂会变甜？
48.
48.
සකිංපි විඤ්ඤු ධීරෙන,කරොති සහසඞ්ගමං;
අත්තත්ථඤ්ච පරත්ථඤ්ච,නිබ්බානන්තං සුඛං ලභෙ.
明智者与贤者，纵使片刻相会，亦得自利利他，以及涅槃之乐。
49.
49.
හංසො මජ්ඣෙ නකාකානං,සීහො ගුන්නං නසොභති;
ගද්රභානං තුරඞ්ගොනො,බාලානඤ්ච නපණ්ඩිතො.
天鹅在鸦群中不显，雄狮在牛群中不显；骏马难伍于驴辈，智者不混愚者队。
50.
50.
ආකිණ්ණොපි [Pg.23] අසබ්භීව,අසංසට්ඨොව භද්දකො;
බහුනා සන්නජාතෙන,ගච්ඡෙ නුම්මත්තකෙනිධ.
贤者虽处恶人群中，亦不与之相混杂；在众人之中，他应如疯人般行事。
51.
51.
නදීතිරෙ ඛතෙකූපෙ,අරණීතාලවණ්ටකෙ;
නවදෙ ආපාදි නත්ථීති,මුඛෙච වචනං තථා.
对于河岸之井、取火之木、掌中之扇，不应说“其中无物”；对于口中之言，亦复如是。
52.
52.
සුතසන්නිච්චයා [Pg.24] ධීරා,තුණ්හිභූතා අපුච්ඡිතා;
පුණ්ණා සුභාසිතෙනාපි,ඝණ්ඩාද්යඝටිතායථා.
智者多闻积聚深，默然不语待询求；纵有嘉言辞如海，似钟未叩音不响。
53.
53.
අපුට්ඨො පණ්ඩිතො භෙරී,පජ්ජුන්නො හොති පුච්ඡිතො;
බාලො පුට්ඨො අපුට්ඨොච,බහුං විකත්තතෙ සදා.
智者未问时如静鼓，被问时则如雨云(pajjunna)；愚人无论被问与否，总是喋喋不休地自夸。
54.
54.
සම්පන්නගුණා ලඞ්කාරො,සබ්බසත්ත හිතාවහො;
නචරෙය්ය පරත්තත්ථං,කුතො සො පණ්ඩිතො භවෙ.
功德圆满是其庄严，能利益一切众生；若不为他利而行，他又怎能是智者？
55.
55.
සපරත්ථං [Pg.25] චරෙ ධීරො,අසක්කොන්තො සකං චරෙ;
තථාපිච අසක්කොන්තො,පාපාත්තානං වියොජයෙ.
智者当行自他利，若不能时当自利，若复不能自利者，亦当远离一切恶。
56.
56.
බාලෙචුම්මත්තකෙ භූපෙ,ගුරුමාතාපිතූස්වපි;
නදොසං කරියා පඤ්ඤො,සඞ්ඝෙච ජෙට්ඨභාතරි.
对于孩童、狂人与君王，以及师长、父母、僧团与长兄，智者皆不应生起嗔心。
57.
57.
අත්ථනාසං [Pg.26] මනොතාපං,ඝරෙදුච්චරිතානිච;
වඤ්චනං අවමානඤ්ච,මතිමා නපකාසයෙ.
智者不应泄露：财富的损失、内心的苦恼、家中的恶行，以及自己所受的欺骗与轻视。
58.
58.
පරදානං ජනෙත්තීව,ලෙට්ටුව පරදබ්බකං;
අත්තාව සබ්බභූතානි,යො පස්සති සො පස්සති.
视他人之妻如母，视他人之财如土，视一切众生如己，如是见者是真见。
59.
59.
පරූපවාදෙ පධිරො,පරවජ්ජෙස්වලොචනො;
පඞ්ගුලො අඤ්ඤනාරීසු,දුස්සකප්පෙස්වචෙතනො.
于他人之非议如聋，于他人之过失如盲，于他人之女如跛，于邪恶之念无心。
60.
60.
සබ්බං සුණාති සොතෙන,සබ්බං පස්සති චක්ඛුනා;
නචදිට්ඨං සුතං ධීරො,සබ්බං උච්චිතුමරහති.
以耳听闻一切，以眼观看一切；智者不应言说一切所见所闻。
61.
61.
චක්ඛුමස්ස යථාඅන්ධො,සොතවා පධිරොයථා;
පඤ්ඤාවාස්ස යථාමූගො,බලවා දුබ්බලොරිව;
අථ අත්ථෙසමුප්පන්නෙ,සයෙථ මතසායිතං.
有眼者当如盲，有耳者当如聋，有慧者当如哑，有力者当如弱。当事情发生时，应如死尸般躺卧。
62.
62.
පාපමිත්තෙ [Pg.28] විවජ්ජෙත්වා,භජෙය්යු ත්තමපුග්ගලං;
ඔවාදෙචස්ස තිට්ඨෙය්ය,පත්ථෙන්තො අචලංසුඛං.
当避开恶友，亲近殊胜之人；当遵从其教诫，以求不动之乐。
63.
63.
සුසුසා සුතවඩ්ඪනං,සුතං පඤ්ඤායවඩ්ඪනං;
පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති,ඤාතො අත්ථො සුඛාවහො.
乐闻能增长所闻，所闻能增长智慧；以智慧了知义理，了知的义理能带来快乐。
64.
64.
පාමොජ්ජ [Pg.29] කරණං ඨානං,පසංසාවහනංසුඛං;
ඵලානිසංසො භාවෙති,වහන්තො පොරිස්සංධුරං.
承担大丈夫之重任者，能生喜悦，带来称赞与快乐，并获得果报与利益。
65.
65.
අතිසීතං අතිඋණ්හං,අතිසාය මිදංඅහු;
ඉති විසට්ඨ කම්මන්තෙ,ඛණා අච්චන්ති මාණවෙ.
“太冷、太热、太晚了”——如此放弃工作，良机便从年轻人身边逝去。
66.
66.
යොච [Pg.30] සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච,තිණාතියො නමඤ්ඤති;
කරං පුරිස කිච්චානි,සො සුඛා නවිහායති.
凡将寒暑视若草芥，而努力完成大丈夫事业者，他不会失去快乐。
67.
67.
යසලාභං ජිගීසන්තං,නරං වජ්ජෙන්ති දූරතො;
අපත්ථෙත්වාන තෙ තස්මා,තංමග්ගං මග්ගයෙ බුධො.
人们会远远地避开那贪求名誉和利益的人。因此，智者不应希求此等，而应寻求正道。
68.
68.
දෙසමොසජ්ජ ගච්ඡන්ති,සීහා සප්පුරිසා ගජා;
තත්ථෙව නිධනං යන්ති,කාකා කාපුරිසා මිගා.
狮子、善人与大象，会离开故土远行；而乌鸦、恶人与野兽，则在原地走向死亡。
69.
69.
යස්මිංදෙසෙ [Pg.31] නසම්මාරො,නපිති නචබන්ධවා;
නචවිජ්ජාගමො කොචි,නතත්ථ වසතී වස්සෙ.
在没有尊敬、没有喜爱、也没有亲人，并且无法获得任何知识的地方，不应在那里居住。
70.
70.
ධනවා ගණකො රාජා,නදී වෙජ්ජා ඉමෙජනා;
යත්ථ පඤ්ච නවිජ්ජන්තෙ,න තත්ථවසතී වසෙ.
富人、算师、国王、河流和医生——在这五者不存在的地方，不应居住。
71.
71.
අසනං [Pg.32] භයමන්තානං,මච්චානං මරණං භයං;
උත්තමානන්තුසබ්බෙසං,අවමානං පරං භයං.
饥饿是愚者的畏惧，死亡是凡人的恐惧；但对于所有最上之人，轻蔑是最大的恐惧。
72.
72.
අමානනා යත්ථ සියා,සන්තානං අවමානනා;
හීනසමානනාවාපි,න තත්ථවසති වසෙ.
在有不敬之处，或有轻慢善人之处，或有尊重卑劣者之处，不应在那里居住。
73.
73.
යත්ථාලසොච දක්ඛොච,සූරො භීරුච පූජිතො;
න සන්තා තත්ථ වස්සන්ති,අවිසෙසකරෙන කො.
在懒惰者与精勤者、勇敢者与怯懦者都受到同样尊敬的地方，善人不会居住，因其毫无分别。
74.
74.
දුක්ඛො [Pg.33] නිවාසො සම්බාධෙ,ඨානෙ අසුචිසඞ්කටෙ;
තතො රිම්හිපියානන්තෙ,තතොච අකතඤ්ඤුනං.
居住在狭窄、不净、拥挤的地方是痛苦的；与亲爱的人分离比此更苦；与忘恩负义的人共住又比此更苦。
75.
75.
සිඞ්ගීනං පඤ්චහත්ථෙන,සතෙන වාජිනං චජෙ;
හත්ථීනන්තු සහස්සෙන,දෙසචාගෙන දුජ්ජනෙ.
应避开有角的动物五肘远，避开马一百肘远，避开大象一千肘远；而要避开恶人，则需离开其国。
76.
76.
චජෙ [Pg.34] එකං කුලස්සත්ථං,ගාමස්සත්ථං කුලං චජෙ;
ගාමං ජනපදස්සත්ථං;
අත්තත්ථං පථවී චජෙ.
为了家族的利益，应舍弃一人；为了村庄的利益，应舍弃一个家族；为了国家的利益，应舍弃一个村庄；为了自身的利益，应舍弃整个大地。
77.
77.
චලත්යෙකෙනපාදෙන,තිට්ඨත්යෙකෙන පණ්ඩිතො;
අසමිඛ්යපරංඨානං,පුබ්බමායනංනචජෙ.
智者用一只脚走路，用另一只脚站立。在没有审视好下一个立足处之前，不应放弃原来的立足处。
78.
78.
ඨානභට්ඨා [Pg.35] නසොභන්ති,දන්තාකෙසාන ඛානරා;
මතිමා ඉතිවිඤ්ඤාය,සඨානං නචජෙ ලහුං.
人一旦失去自己的位置，便不再荣耀，就像脱落的牙齿、头发和指甲。智者了知此理，不应轻易放弃自己的位置。
79.
79.
චජෙ ධනං අඞ්ගවරස්සහෙතු,අඞ්ගං චජෙ ජිවිතං රක්ඛමානො;
අඞ්ගං ධනං ජිවිතඤ්චාපි සබ්බං,චජෙ නරො ධම්ම මනුස්සරන්තො.
为了保护肢体，可以舍弃财富；为了保全生命，可以舍弃肢体；为了忆念正法，人应舍弃肢体、财富乃至生命的一切。
80.
80.
සොතං [Pg.36] සුතෙනෙව න කුණ්ඩලෙන,දානෙන පාණී නතු කඞ්කණෙන;
ආභාති කායො පුරිසුත්තමස්ස,පරොපකාරෙන න චන්දනෙන.
耳朵因听闻而非因耳环而庄严；手因布施而非因手镯而庄严；最上之人的身体因利他而非因旃檀而焕发光彩。
සම්භෙදකථා
杂论
81.
81.
සත්ථ [Pg.37] කප්පවිචාරෙන,කාලො ගච්ඡති ධීමතං;
බ්යසනෙන අසාධූනං,නිද්දාය කලහෙනවා.
智者以思惟教法度过时光；恶人则以灾祸、睡眠或争斗度过。
82.
82.
සොකඨානසහස්සානි,භයඨානසතානිච;
දිවසෙදිවසෙ මුළ්හං,ආවීසන්ති නපණ්ඩිතං.
千种忧愁之因，百种怖畏之因，日日侵扰愚者，而非智者。
83.
83.
අතිදීඝො [Pg.38] මහාමුළ්හො,මජ්ඣිමොච විචක්ඛණො;
වාසුදෙවං පුරක්ඛිත්වා,සබ්බෙවාමනකා සට්ඨා.
极高者极愚，中等者明智；以瓦素迭瓦(Vāsudeva)为首，所有侏儒皆狡诈。
84.
84.
න ලොකෙ සොභතෙ මුළ්හො,කෙවලත්තපසංසකො;
අපි සම්පිහිතෙ කූපෙ,කතවිජ්ජො පකාසතෙ.
愚者于世间不显耀，仅是自我赞扬；即使在被覆盖的井中，有学识者亦能闪耀。
85.
85.
මදන්තදමනං සත්ථං,ඛලානං කුරුතෙ මදං;
චක්ඛුසඞ්ඛාරකං තෙජං,උලුඞ්කාන මිවන්ධකං.
调伏醉象的教导，反使恶人增长骄慢；犹如构成视觉的光，对猫头鹰而言却是致盲的。
86.
86.
අත්යප්පමපි [Pg.39] සාධූනං,සිලාලෙඛෙව තිට්ඨතෙ;
ජලෙලෙඛෙව නීචානං,යං කතං තංපි නස්සති.
善人所为虽至微，犹如石刻永不移；劣者所行如水画，所作之事亦消失。
87.
87.
දබ්බමප්පංපි සාධූනං,ජලං කූපෙව නිස්සයො;
බහුත්තංපි අසාධූනං,නච වාරිව අණ්ණවෙ.
善人虽有微少财物，亦如井水可资依靠；恶人虽有众多财物，亦如海水不可为依。
88.
88.
දුට්ඨචිත්තො [Pg.40] පනාහිස්ස,කොධො පාසාණලික්ඛිතො;
කුජ්ඣිතබ්බෙ සුජනස්ස,ජලෙලෙඛා චිරට්ඨිතො.
恶心者之怒，如刻于石；善人之怒，虽有其由，如画于水，不久即逝。
89.
89.
බාලස්ස ජීවිතං පාපං,මිතරස්සි තරං භවෙ;
ජනකායස්ස රාජාව,රාජධම්මොව රාජුනං.
愚者的生命是邪恶的，若有恶友则更甚；国王是人民的依怙，王法是国王的依怙。
90.
90.
සප්පාදානං බලී සීහො,පුළාවකො තතො කිප්පීලිකා,නරා තතො බලී රාජා,සබ්බෙස මන්තකො බලී.
有足者中狮子为最强；其次是昆虫与蚂蚁；人类之中国王为最强；对所有人而言，死神为最强。
91.
91.
භූපොණ්ණව [Pg.41] ග්ගි ථී සිප්පි,අභිජ්ඣාලුචපුග්ගලො;
එතෙසංපි මහිච්ඡානං,මහිච්ඡිතා අනිච්චතා.
国王、海洋、火焰、女人、工匠以及贪婪之人；此等虽有大欲，其大欲亦是无常。
92.
92.
නිද්දාලුකො අසන්තුට්ඨො,අකතඤ්ඤූච භීරුකො;
සක්කුණන්තින සාචාරං,සික්ඛිතුං තෙ කදාචිපි.
嗜睡者、不知足者、忘恩者以及胆怯者；他们永远无法学习善行。
93.
93.
නිද්දාලු [Pg.42] කාමරාමොච,සුඛිතො භොගවාලසො;
නිච්ඡන්තො කම්මරාමො ච,සත්තෙතෙ සත්ථවජ්ජිතා.
嗜睡者、耽于欲乐者、贪图安乐者、富有者、懒惰者、无志者、以及耽于事务者，此七种人远离教法。
94.
94.
සමිද්ධො ධනධඤ්ඤෙන,කට්ඨො දකතිණග්ගිහි;
සබ්බතො දුග්ගතෙනට්ඨො,තස්මා නදුක්කතං කරෙ.
纵然财富、谷物、木材、水、草、火皆丰足，却处处为不幸所困，是故不应作恶。
95.
95.
පුඤ්ඤපාපඵලං [Pg.43] යො චෙ,නසද්ධහති සච්චතො;
සො වෙ ඛිප්පංව අත්තානං,ආදාසතලමානයෙ.
若人对善恶之果不具实信，他应速将自己置于镜前。
96.
96.
සම්පරායිකමත්ථං යො,නසද්ධහති චෙපිසො;
ආවාසෙ සග්ග ගාමීනං,මාක්කභෙ කිංනපස්සති.
若人不信来世的利益，他为何不见在摩揭陀国(Māgadhe)那些趣向天界者的住所呢？
97.
97.
මහන්තං වට්ටරුක්ඛාදිං,ඛුද්දබීජං බහූඵලං;
සක්ඛිකත්වා උදික්ඛෙය්ය,පුඤ්ඤපාපකරො නරො.
大榕树等，种子微小而果实众多；行善恶业之人，应亲身见证并观察此理。
98.
98.
යස්ස [Pg.44] සල්ලහුකං හොති,ගුරුසක්කාරමානනං;
තස්ස සල්ලහුකායෙව,විජ්ජාසම්පත්තිසම්පදා.
若人对师长的恭敬与尊重轻忽，则其学识与成就亦将微不足道。
99.
99.
උපජ්ඣාචරියානඤ්ච,මාතාපිතූනමෙවච;
සක්කච්චං යොනුපට්ඨාති,සුතො තස්සපිතාදිසො.
若人恭敬奉事和尚、阿阇梨以及父母，其子亦将如其父。
100.
100.
දෙසෙ දෙසෙ කුලානීච,දෙසෙදෙසෙ ච බන්ධවො;
තාදිසං සහජා යත්ථ,දෙසං පස්සාමිනෙවතු.
在每个国家都有家族，在每个国家都有亲属；但我从未见过这样一个国家，能与人共生于斯。
101.
101.
පුත්තංවා [Pg.45] භාතරං දුට්ඨං,අනුසාසෙය්ය නොජහෙ;
කිංනු ඡෙජ්ජං කරංපාදං,ලිත්තං අසුචිනා සියා;
对于犯错的儿子或兄弟，应当教诲而不应舍弃；手足若为不净所染，岂能将其斩断？
102.
102.
බහුපුත්තෙ පිතාඑකො,අවස්සං පොසෙති සදා;
බහුපුත්තා නසක්කොන්ති,පොසෙතුං පිතරෙකකං.
一位父亲恒常且必然地养育众多儿子；而众多儿子却不能养育一位父亲。
103.
103.
අතිජාතමනුජාතං[Pg.46],පුත්තමිච්ඡන්ති පණ්ඩිතා;
අවජාතං නඉච්ඡන්ති,යොහොති කුලගන්ධනො.
智者希望有优于自己或与自己相当的儿子；他们不希望有劣于自己的，那种会玷污家族的儿子。
104.
104.
පඤ්චඨානානි සම්පස්සං,පුත්තමිච්ඡන්ති පණ්ඩිතා;
ජාතොවා නො භරිස්සති,කිච්චංවා නො කරිස්සති.
智者观察五种情况而希望有儿子：“他出生后将扶养我们”，或“他将为我们处理事务”。
105.
105.
කුලවංසො [Pg.47] චිරං තිට්ඨෙ,දායජ්ජං පටිපච්චති;
අථවාපන පෙතානං,දක්ඛිණංනුපදස්සති.
“家族的谱系将长久存续”，“他将继承遗产”，或者“他将为亡者作布施”。
106.
106.
අන්තොජාතො ධනක්කීතො,දාසබ්යොපගතො සයං;
දාසාකරමරානීතො,ච්චෙවන්තෙ චතුධා සියුං.
生于家中者、以财购买者、自愿为奴者、以及因战俘而被带来者，奴隶有此四种。
107.
107.
දාසා පඤ්චෙව චොරය්ය-සඛඤාත්යත්තසදිසා;
තථා විඤ්ඤූහි විඤ්ඤෙය්යා,මිත්තාදාරාච බන්ධවා.
有五种人应为智者所了知：如奴仆、如盗贼、如朋友、如亲戚、如自己者；朋友、妻子与亲属亦复如是。
108.
108.
තයොව [Pg.48] පණ්ඩිතා සත්ථෙ,අහමෙවාතිවාදීච,අහමපිති වාදීච,නාහන්තිච ඉමෙතයො.
教法中有三类智者：说“唯我最善说”者，说“我亦善说”者，以及说“我非善说”者。此即三者。
109.
109.
විනා සත්ථං නගච්ඡෙය්ය,සූරො සඞ්කාමභූමියං;
පණ්ඩිතද්ධගූ වාණිජ්ජො,විදෙසගමනො තථා.
勇士不应无武器而入战场；智者、旅人、商人以及前往异国者，亦复如是。
110.
110.
සම්මා [Pg.49] උපපරික්ඛිත්වා,අක්ඛරෙසු පදෙසුච;
චොරඝාතො සියා සිස්සො,ගුරු චොරට්ටකාරකො.
当善察字与句；否则弟子将成盗匪，而师长则为造贼之人。
111.
111.
සාධුත්තං සුජනසමාගමා ඛලානං,සාධූනං නඛලසමාගමා ඛලත්තං;
ආමොදංකුසුමභවංදධාතිභූමි,භූගන්ධං නච කුසුමානි ධාරයන්ති.
恶人因与善人交往而善良，善人不因与恶人交往而邪恶；大地承花之芬芳，花朵不带地之气味。
112.
112.
සට්ඨෙන [Pg.50] මිත්තං කලුසෙන ධම්මං,පරොපතාපෙන සමිද්ධිභාවං;
සුඛෙන විජ්ජං ඵරුසෙන නාරිං,ඉච්ඡන්ති යෙ තෙ නවපණ්ඩිතාව.
凡欲以欺诈得友、以污秽得法、以害他得繁荣、以安逸得学问、以粗暴得女人者，彼等即是伪智者（navapaṇḍita）。
මිත්තකථා
论朋友
113.
113.
කත්වාන [Pg.51] කුසලංකම්මං,කත්වාචා කුසලං පුරෙ;
සුඛිතදුක්ඛිතා හොන්ති,සො බාලො යො නපස්සති.
因行善业与往昔所造之恶业，故有乐与苦；不见此理者，即是愚人。
114.
114.
සයංකතෙන පාපෙන,අනිට්ඨං ලභතෙ ඵලං;
තෙ මෙ සො මෙ ජනෙන්තීති,පුනාගුං කුරුතෙ ජළො.
人因自作之恶业，而得不悦之果报。愚人却思：“彼等我所，彼亦我所”，于是再造罪过。
115.
115.
කාලඛෙපෙන [Pg.52] හාපෙති,දානසීලාදිකං ජළො;
අථිරම්පි ථිරං මඤ්ඤෙ,අත්තානං සස්සතීසමං.
愚人因拖延而荒废布施、持戒等；视无常为常，视自身为永恒。
116.
116.
බාලොව පාපකං කත්වා,නතංඡට්ටෙතුමුස්සහෙ;
කිං බ්යග්ඝතාදි ගච්ඡන්තො,පදං මක්ඛෙතුමුස්සහෙ.
愚人作恶业，欲盖终难掩；如虎之行，岂能灭迹？
117.
117.
පරනස්සනතො නට්ඨො,පුරෙව පරනාසකො;
සීඝංවා දස්සනං යාති,තිණං පාසාදජ්ඣාපකං.
毁他人者，自身亦毁，一如前例。其报速现，犹如茅草能焚宫殿。
118.
118.
භොජනා [Pg.53] මෙථුනා නිද්දා,ගවෙ පොසෙච විජ්ජති;
විජ්ජා විසෙසො පොසස්ස,තතොහීනො ගොසමො භවෙ.
饮食、淫欲与睡眠，牛与人皆有；智慧乃人之殊胜处，无智者与牛等同。
119.
119.
මුළ්හසිස්සො පදෙසෙන,කුනාරීභරණෙනච;
ඛලසත්ථූහිසංයොගා,පණ්ඩිතොප්යවසීදති.
因教导愚弟子，因供养恶女人，因与恶师交往，智者亦会沉沦。
120.
120.
ද්වෙචිමෙකණ්ටකා [Pg.54] තික්ඛා,සරීරසොභිතා කාමෙ;
නිධනො යොච කාමෙති,යොචකුප්පත්යනිස්සාරො.
于饰身纵欲者，有二利刺：贫而好欲，无势易怒。
121.
121.
නිධනොචාපි කාමෙති,දුබ්බලො කලහංපියො;
මන්දසත්ථො විවාදත්ථි,තිවිධං මුළ්හලක්ඛණං.
贫而好欲，弱而好争，慧钝好讼，此乃愚者三相。
122.
122.
අප්පසුතො සුතෙ අප්පෙ,බහුංමඤ්ඤති මානවො;
සින්ධුදකම පස්සන්තො,කූපෙතොයංව මණ්ඩුකො.
寡闻之人，于浅学中自以为博；犹如井中之蛙，未见大海之水。
123.
123.
තදමිනාපි [Pg.55] ජානාති,සොබ්භෙසු පදරෙසුච;
සුනන්තා යන්ති කුසුම්භා,තුණ්හීයන්ති මහොදධි.
人亦由此可知：池沼裂隙之水喧闹，而大海则深沉寂静。
124.
124.
යං ඌනකං තං සුනති,යං පූරං සන්තමෙව තං;
අඩ්ඪකුම්භූපමො බාලො,රහතො පූරොව පණ්ඩිතො.
未满则响，圆满则静；愚者如半瓶，智者如满湖。
125.
125.
බුධෙහිභාසමානොපි[Pg.56],ඛලො බහුතකෙතවො;
ඝංසියමානො අඞ්ගාරො,නිලමත්තං නගච්ඡති.
恶人虽受智者教，诡诈不舍；犹如被摩擦之木炭，终不离其黑色。
126.
126.
චාරුතා පරදාරාය,ධනං ලොකතප්පතියා;
පසුතං සාධුනාසාය,ඛලෙ ඛලතරා ගුණා.
美貌用于染指人妻，财富用于祸害世人，勤勉用于摧毁善士——于恶人身，美德亦成大恶。
127.
127.
ඉතො [Pg.57] හස්සතරං ලොකෙ,කිඤ්චි තස්ස නවිජ්ජති;
දුජ්ජනොතිච යංආහ,සජ්ජනං දුජ්ජනො සයං.
世间无比事更可笑：恶人自身为恶，反称善人为恶。
128.
128.
රොගණ්ඩචඞ්කුරො තෙජො,විසමස්සතරො ඝණො;
අවිනාසිය සමන්ති,න ඛලොච සනිස්සයං.
疾病、蛇、火、毒、骡、棍棒，尚可平息而不毁；唯有恶人及其依止不能。
129.
129.
නවිනා [Pg.58] පරවාදෙන,රමන්තෙ දුජ්ජනා ඛලු;
න සා සබ්බරසෙ භුත්වා,විනා වච්චෙ නතුස්සති.
恶人实以说他过为乐，无此则不欢；犹如犬尝尽百味，不排秽则不悦。
130.
130.
තප්පතෙ යාති සන්ධානං,දවො භවති වනතං;
මුදුං දුජ්ජනචිත්තං කිං,ලොහෙන උපමීයතෙ.
（恶人之心）受激则合污，终成燎原之火。恶人之心岂有柔软？当以铁为喻。
131.
131.
තස්මා දුජ්ජනසංසග්ගං,ආසීවිස මිවොරගං;
ආරකා පරිවජ්ජෙය්ය,භූතිකාමො විචක්ඛණො.
是故，求福之智者，应远离恶人，如避毒蛇。
132.
132.
දුජ්ජනෙන [Pg.59] හි සංසග්ගො,සත්තුතාපි නයුජ්ජතෙ;
තත්තො දහති අඞ්ගාරො,සන්තාතු කාලතංකරො.
与恶人交往、乃至为敌皆不宜；炽热之炭能灼烧，冷却之炭能染黑。
133.
133.
දුජ්ජනො වජ්ජනීයොව,විජ්ජායාලඞ්කතොපි චෙ;
මණිනා ලඞ්කතො සන්තො,සප්පො කිං නභයඞ්කරො.
恶人理应远离，纵有学问庄严；饰以摩尼之蛇，岂不令人畏惧？
134.
134.
අග්ගිනො [Pg.60] දහතො දායං,සඛාභවති මාලුතො;
සොව දීපංතු නාසෙති,ඛලෙ නත්ථෙව මිත්තතා.
烈火焚林，风为其友；此风却能熄灭灯火。于恶人处，实无友谊。
135.
135.
නස්මසෙ කතපාපම්හි,නස්මසෙ අලිකවාදිනි;
නස්මසෙත්තත්ථපඤ්ඤම්හි,අතිසන්තෙපි නස්මසෙ.
不应信任作恶者，不应信任说谎者，不应信任自利之智者，乃至其人极寂静，亦不应信任。
136.
136.
මාරෙතුං කිත්තකා සක්කා,දුජ්ජනා ගගණූපමා;
මාරිතා කොධචිත්තෙතු,මාරිතො හොන්ති දුජ්ජනා.
恶人多如虚空，能杀几何？然若杀灭嗔心，一切恶人皆被杀。
137.
137.
භූමි [Pg.61] කණ්ටකසංකිණ්ණා,ඡාදිතුං නෙවසක්යතෙ;
උපාහන මත්තකෙන,ඡන්නා භවති මෙදනී.
大地遍布荆棘，无法尽行遮蔽；仅凭一双鞋履，大地即被覆盖。
138.
138.
සත්තා සදාපසෙවන්ති,සොදකං වාපිආදිකං;
සභොගං සධනඤ්චෙවං,තුච්ඡාචෙ තෙ ජහන්ති තෙ.
众生常亲近有水之池等，亦亲近有财有物之人；若彼等空无，众生则弃之。
139.
139.
ධනහීනං [Pg.62] චජෙ මිත්තො,පුත්තදාරා සහොදරා;
අත්ථවන්තංව සෙවන්ති,අත්ථො ලොකෙ මහාසඛා.
朋友会抛弃贫穷者，子女、妻子和兄弟也是如此；他们只亲近富裕者，在世间，财富是挚友。
140.
140.
න රූපිනී න පඤ්ඤාණො,නකුලීනො පධානතා;
කාලෙ විපත්තිසම්පත්තෙ,ධනිමාව විසෙසතා.
不是美貌，不是智慧，不是高贵的出身，也不是显赫；当遭遇不幸时，唯有财富才是超胜的。
141.
141.
කල්යාණමිත්තං [Pg.63] කන්තාරං,යුද්ධං සභායං භාසිතුං;
අසත්ථා ගන්තු මිච්ඡන්ති,මුළ්හා තෙචතුරොජනා.
没有善友而穿越荒野，没有武器而上战场，没有智慧而在集会中发言，没有导师而想远行——这四种人是愚人。
142.
142.
අහිතා පටිසෙධොච,හිතෙසුච පයොජනං;
බ්යසනෙස්ව පරිච්චාගො,සඞ්ඛෙපා මිත්තලක්ඛණං.
阻止你做不利益之事，促使你做利益之事，在不幸中为你付出——简而言之，这是朋友的特征。
143.
143.
ආතුරෙ බ්යසනෙපත්තෙ,දුබ්භික්ඛෙ සත්තු විග්ගහෙ;
රාජද්වාරෙ සුසානෙච,යො තිට්ඨති සබන්ධවො.
在疾病中，在遭遇不幸时，在饥荒中，在与敌人争斗时，在王宫门前，以及在墓地——坚守不移者，他才是真正的亲人。
144.
144.
සො [Pg.64] බන්ධු යො හිතෙයුත්තො,සො පිතා යො තු පොසකො;
සො ඤාති යත්ර විසාසො,සා භරියා යත්ර නිබ්බූති.
致力于利益者是亲人，养育者是父亲，可信任者是亲属，带来安宁者是妻子。
145.
145.
හිතෙසිනො සුමිත්තොච,විඤ්ඤූච දුල්ලභා ජනා;
යථො සධංච සාදුංච,රොගහාරීච සුජනො.
致力于利益者、善友，以及有智慧的人是难得的；犹如良药既有益又美味，善人亦能消除弊病。
146.
146.
අගරුකො [Pg.65] අනාලස්සො,අසට්ඨොච සච්චවා සුචි;
අලුද්ධො අත්ථකාමොච,එදිසො සුහදුත්තමො.
不轻慢，不懒惰，不欺诈，诚实，清净，不贪婪，且乐于助益——这样的朋友是最好的。
147.
147.
යො ධුවානි පරිච්චජ්ජ,අධූවාන්යුපසෙවති;
ධුවාපි තස්ස නස්සන්ති,අධුවෙසු කථාවකා.
舍弃坚固者，而追求不坚固者；他的坚固之物亦将失去，何况那不坚固的呢？
148.
148.
ලුද්ධමත්ථෙනගණ්හෙය්ය[Pg.66],ථද්ධ මඤ්ජලිකම්මුනා;
ඡන්දානුවත්තියා මුළ්හං,යථාභූතෙන පණ්ඩිතං.
应以利益赢得贪婪者，以恭敬赢得傲慢者，以顺从其意赢得愚者，以真理赢得智者。
149.
149.
උත්තමං පාණිපාතෙන,සූරං භෙදෙන විජයෙ;
නිචං දබ්බපදානෙන,වික්කමෙන සමං ජයෙ.
应以礼拜来征服上等者，应以分化来征服勇者，应以施予来征服卑劣者，应以勇猛来征服平等者。
150.
150.
යස්සයස්ස හි යොභාවො,තෙනතෙන හි තංනරං;
අනුපවිස්ස මෙධාවී,ඛිප්පමත්තවසං නයෙ.
无论他人有何种性情，智者都应顺着那种方式，深入其心，迅速地将他置于自己的掌控中。
151.
151.
යෙන [Pg.67] ඉච්ඡති සම්බන්ධං,තෙන තීණි නකාරයෙ;
විවාද මත්ථසම්බන්ධං,පරොක්ඛෙ දාරදස්සනං.
若想与某人建立关系，就不应与他做三件事：争吵、金钱往来，以及在他背后窥视其妻。
152.
152.
අච්චාභික්ඛණසංසග්ගා,අසම්මොසරණෙනච;
එතෙන මිත්තා ජීරන්ති,අකාලෙ යාචනායච.
过于频繁的交往、不知感恩，以及不合时宜的请求——友谊因此而衰退。
153.
153.
තස්මා [Pg.68] නාභික්ඛණං ගච්ඡෙ,නචගච්ඡෙ චිරාචිරං;
කාලෙන යාචං යාචෙය්ය,එවං මිත්තා නජීරයෙ.
因此不应过于频繁地去拜访，也不应长时间不去；应在适当的时候提出请求，这样友谊就不会衰退。
154.
154.
එතෙ භිය්යො සමං යන්ති,සන්ධි තෙසං නජීරති;
යො අධිප්පන්නං සහති,යොච ජානාති දෙසනං.
能忍受过失者，与善于教导者——他们会相处得更融洽，其情谊不会衰退。
155.
155.
සචෙ සන්තා විවාදන්ති,ඛිප්පං සන්ධිරයෙ පුන;
බාලා පත්තාව භිජ්ජන්ති,න තෙ සමථමජ්ඣගුං.
如果贤者争吵，他们会迅速再次和解；愚人则像陶器一样破碎，他们无法获得平静。
156.
156.
යෙනමිත්තෙන [Pg.69] සංසග්ගො,යොගක්ඛෙමො විහීයති;
පුබ්බෙව ජ්ඣාභවන්තස්ස,රක්ඛෙ අක්ඛිව පණ්ඩිතො.
若与某种朋友的交往，会导致安稳的衰退，智者应在祸患发生之前就保护自己，犹如保护眼睛一般。
157.
157.
යෙනමිත්තෙන සංසග්ගා,යොගක්ඛෙමො පවඩ්ඪති;
කරෙය්යත්තසමං වුත්ති,සබ්බකිච්චෙසු පණ්ඩිතො.
若与某种朋友的交往，能使安稳增长，智者在一切事务中，都应待之如己。
158.
158.
ගුණො [Pg.70] සබ්බඤ්ඤුතුල්යොපි,සීදතෙ කො අනිස්සයො;
අනග්ඝ මපිමාණික්කං,හෙමං නිස්සාය සොභතෙ.
纵具全知等功德，无所依恃亦将衰败；无价摩尼纵珍贵，依傍真金始灼灼。
159.
159.
පබ්බෙපබ්බෙ කමෙනුච්ඡු,විසෙසරසිවග්ගතො;
තථා සුමිත්තිකො සාධු,විපරිතොව දුජ්ජනො.
甘蔗节节渐增味，其味殊胜更胜前；善友亦复如是行，恶人则与此相违。
160.
160.
තෙනෙව මුනිනා වුත්තං,යෙකෙචිලොකියාධම්මා;
තථා නිබ්බානගාමීනො,සන්ති ලොකුත්තරාධම්මා.
因此牟尼曾说：“有诸世间法，亦有导向涅槃之出世间法。”
161.
161.
කල්යාණමිත්ත [Pg.71]1 මාගම්ම,සබ්බෙ තෙ හොන්ති පාණිනං;
තස්මා කල්යාණමිත්තෙසු,කාතබ්බො ආදරො සදා.
依止善友故，一切众生皆得益；是故于善友，应常恭敬。
162.
162.
යො වෙ කතඤ්ඤූ කතවෙදිකො ධිරො,කල්යාණමිත්තො දළ්හභත්තිච හොති;
දුක්ඛිතස්ස සක්කච්චං කරෙති කිච්චං,තථාවිධං සප්පුරිසාති වදන්ති.
彼知恩念恩且贤明，是善友且忠诚；为苦厄者殷勤办事，如是之人善士称。
163.
163.
යස්සහි [Pg.72] ධම්මං පුරිසො විජඤ්ඤා,යෙචස්ස කඞ්ඛං විනයන්ති සන්තො;
තඤ්හිස්ස දීපඤ්ච පරායනඤ්ච,න තෙන මිත්තං ජිරයෙථ පඤ්ඤො.
若能从某人处了知正法，若贤者能为他去除疑惑，此人即是他的明灯与归宿，智者不应让这份友谊衰退。
නායකකථා
领袖论
164.
164.
කස්සකො [Pg.73] වාණිජොමච්චො,සමණො සුතසීලවා;
තෙසු විපුලජාතෙසු,රට්ඨංපි විපුලං සියා.
农夫、商人、大臣，沙门多闻持戒；若彼等皆兴盛，国邦亦将昌盛。
165.
165.
තෙසු දුබ්බලජාතෙසු,රට්ඨංපි දුබ්බලං සියා;
තස්මා රට්ඨංපි විපුලං,ධාරයෙ රට්ඨසාරවා.
若彼等皆衰弱，国邦亦将衰弱；是故，为令国邦昌盛，应扶持国之栋梁。
166.
166.
මහාරුක්ඛස්ස [Pg.74] ඵලිනො,ආමං ඡින්දති යො ඵලං;
රසඤ්චස්ස නජානාති,බීජඤ්චස්ස විනස්සති.
巨树硕果累累，若摘青涩之果；不知其味，其种亦毁。
167.
167.
මහාරුක්ඛුපමං රට්ඨං,යො අධම්මෙන සාසති;
රසඤ්චස්ස නජානාති,රට්ඨඤ්චාපි විනස්සති.
国如巨树，若以非法而治；不知其味，其国亦将毁灭。
168.
168.
මහාරුක්ඛස්ස ඵලිනො,පක්කං ඡින්දති යො ඵලං;
රසඤ්චස්ස විජානාති,බීජඤ්චස්ස නනස්සති.
巨树硕果累累，若人摘取熟果；既知其味，其种不毁。
169.
169.
මහාරුක්ඛුපමං [Pg.75] රට්ඨං,ධම්මෙන යො පසාසති;
රසඤ්චස්ස විජානාති,රට්ඨඤ්චාපි නනස්සති.
国如巨树，若以正法而治；既知其味，其国亦不毁灭。
170.
170.
ජනප්පදඤ්ච යොරාජා,අධම්මෙන පසාසති;
සබ්බො සධිහි සොරාජා,විරුද්ධො හොති ඛත්තියො.
若有国王以非法治理国家，彼刹帝利王则与所有善人为敌。
171.
171.
තථෙව [Pg.76] නිගමෙ හිංසං,යෙ යුත්තා කයවික්කයෙ;
සුඞ්කදානබලීකාරෙ,ස කොසෙන විරුජ්ඣති.
同样地，若通过税赋、供养与贡品，伤害城镇中从事买卖之人，彼王则与自己的国库为敌。
172.
172.
මහාරවරඛෙත්තෙසු,සඞ්ග, මෙ කතනිස්සමෙ;
උස්සිතෙ හිංසයං රාජා,සබලෙන විරුජ්ඣති.
若王伤害在广阔良田与战场上奋力之人，彼王则与自己的军队为敌。
173.
173.
තථෙව ඉසයො හිංසො,සංයමෙ බ්රහ්මචාරියො;
අධම්මචාරි ඛත්තීයො,සො සග්ගෙන විරුජ්ඣති.
同样地，若行非法的刹帝利伤害修习自制与梵行的仙人，彼则与天界为敌。
174.
174.
සයංකතා [Pg.77] නපරෙන,මහානජ්ජො ජුවකතා;
ඉස්සරෙන තථා රඤ්ඤා,සරට්ඨෙ අධිපච්චතා.
自作非他作，大河亦自流；如自在天与国王，于其国土得主宰。
175.
175.
පාපංවාපි හි පුඤ්ඤංවා,පධානො යං කරොතිචෙ;
ලොකොපෙවං කරොත්යෙව,තං විජානෙය්ය පණ්ඩිතො.
无论作恶或为善，领导者所行之事；世间亦复如是行，智者应知此理。
176.
176.
කච්ඡපීනඤ්ච [Pg.78] මච්ඡීනං,කුක්කුටීනඤ්ච ධෙනූනං;
පුත්තපොසා යථාහොති,තථා මච්චෙසු රාජූනං.
犹如龟、鱼、母鸡、母牛养育其子，国王对待人民亦应如此。
177.
177.
අනායකා විනස්සන්ති,නස්සන්ති බහුනායකා;
ථීනායකා විනස්සන්ති,නස්සන්ති සුසුනායකා.
无领导者会毁灭，多领导者会毁灭；有懒惰领导者会毁灭，有恶劣领导者亦会毁灭。
178.
178.
බහුවො [Pg.79] යත්ථ නෙතාරො,සබ්බෙ පණ්ඩිතමානිනො;
සබ්බෙ මහත්තමිච්ඡන්ති,කතං නෙසං විනස්සති.
若有多人竞为首，皆自诩为智者俦；个个贪求崇高位，所作事业化乌有。
179.
179.
නොදයාය විනාසාය,බහුනායකතා භූසං;
නොමිලන්ති විනස්සන්ති,පද්මා න්යක්කෙහිසත්තහි.
众多主宰非为兴，实为败坏与毁灭；彼等不合终灭亡，犹如莲花遭霜害。
180.
180.
අසන්තුට්ඨො යතී නට්ඨො,සන්තුට්ඨොච මහීපති;
සලජ්ජා ගණිකා නට්ඨා,නිලජ්ජාතු කුලඞ්ගනා.
不知足的行者会毁灭，知足的君王亦会毁灭；知耻的妓女会毁灭，无耻的良家妇女亦会毁灭。
181.
181.
න [Pg.80] ගණස්ස ග්ගතො ගච්ඡෙ,සිද්ධෙ කම්මෙ සමංඵලං;
කම්මවිප්පත්ති චෙහොති,මුඛරො තත්ර හඤ්ඤතෙ.
莫行于众人之首，事成则其果均等；倘若其事有败失，为首之人必受害。
182.
182.
පධිරො ච තපස්සීනි,සූරො රණවණො තථා;
මජ්ජපො පතිථී රාජා,එතෙ නසද්දහාමහං.
愚人与苦行者，战场上受伤的英雄，嗜酒者、宾客与国王——对于此等，我皆不信。
183.
183.
ජානෙය්ය [Pg.81] පෙසනෙ භච්චං,බන්ධවාපි භයාගතෙ;
ආපදාසු තථා මිත්තං,දාරඤ්ච විභවක්ඛයෙ.
仆从于任务中可知，亲族于危难时可见，朋友于灾祸中可辨，妻子于贫困时可识。
184.
184.
රණා පච්චාගතං සූරං,ධනඤ්ච ඝරමාගතං;
ජිණ්ණ මන්නං පසංසෙය්ය,දාරඤ්ච ගතයොබ්බනං.
应赞美从战场归来的英雄，与回到家中的财富；应赞美陈年的食物，与青春已逝的妻子。
185.
185.
සද්ධාපෙමෙසු සන්තෙසු,නගණෙ මාසකං සතං;
සද්ධාවෙමෙස්ව සන්තෙසු,මාසකංපි සතං ගණෙ.
于无信者，百摩沙迦亦不足算；于有信者，一摩沙迦亦可算作百。
186.
186.
අදන්තදමනං [Pg.82] දානං,දානං සබ්බත්ථසාධකං;
දානෙන පියවාචෙන,උන්නමන්ති නමන්තිච.
布施能调伏未调伏者，布施能成就一切；以布施与爱语，能令人生起与屈服。
187.
187.
දානං සිනෙහභෙසජ්ජං,මච්ඡෙරං දුස්සනොසධං;
දානං යසස්සභොසජ්ජං,මච්ඡෙරං කප්පනොසධං.
布施是喜爱之药，悭吝是败坏之药；布施是名声之药，悭吝是悲惨之药。
188.
188.
දුබ්භික්ඛෙ [Pg.83] අන්නදාතංච,සුභික්ඛෙච හිරඤ්ඤදං;
භයෙචාභයතාදානං,සග්ගෙපි බහු මඤ්ඤතෙ.
饥馑时施食，丰饶时施金；怖畏中施无畏，此人于天界亦备受尊敬。
189.
189.
සතංචක්ඛු සතංකණ්ණා,නායකස්ස සුතා සදා;
තථාපි අන්ධපධීරො;
එසා නායකධම්මතා.
领袖虽常有百眼百耳，却仍然如盲如聋；此即领袖之本性。
190.
190.
ඛමා ජාගරියු ට්ඨානං,සංවිභාගො දයික්ඛණා;
නායකස්ස ගුණාඑතෙ,ඉච්ඡිතබ්බා හිතත්ථිනා.
忍耐、警觉、精进，分享、慈悲、远见；此乃领袖之德，求益者应希求。
191.
191.
පරිභූතො [Pg.84] මුදූ හොති,අතිතික්ඛොච වෙරවා;
එතඤ්චඋභයං ඤත්වා,අනුමජ්ඣං සමාචරෙ.
过于柔和者遭轻视，过于严厉者多怨敌；了知此二者，应行于中道。
192.
192.
නෙකන්තමුදුනා සක්කා,එකන්තතිඛිණෙනවා;
අත්තං මහන්තෙ ඨපෙතුං,තස්මා උභය මාචරෙ.
仅靠柔和不可能，仅靠严厉亦不能，成就伟大之事业；是故应兼行二者。
193.
193.
පිට්ඨිතො [Pg.85] ක්කං නිසෙවෙය්ය,කුච්ඡිනාතු හුතාසනං;
සාමිකං සබ්බභාවෙන,පරලොකං අමායාය.
应从背后侍奉火，以腹侍奉消化之火；应以全心侍奉主人，应以无欺侍奉来世。
194.
194.
නසෙවෙ ඵරුසංසාමිං,තංපි සෙවෙන මච්ඡරිං;
තතො පග්ගණ්හකංසෙවෙ,සෙවෙ නිග්ගණ්හකං තතො;
莫侍奉粗暴之主，亦莫侍奉悭吝之主；应侍奉支持者，亦应侍奉约束者。
195.
195.
න සා රාජා යො අජෙය්යං ජිනාති,න සො සඛායො සඛාරං ජිනාති;
න සා භරියා පතිනො විරොධති,න තෙ වුත්තා යෙ නභරන්ති ජිණ්ණකං.
征服不应征服者，非是国王；制服朋友者，非是朋友；违逆丈夫者，非是妻子；不奉养年迈者，非为善士。
196.
196.
න [Pg.86] සා සභා යත්ථ නසන්ති සන්තො,න තෙ සන්තො යෙ නවදන්ති ධම්මං;
රාගඤ්ච දොසඤ්ච පහාය මොහං,ධම්මං භණන්තාව භවන්ති සන්තො.
无善士之会，非为集会；不宣说正法，非为善士。舍离贪嗔痴，宣说正法者，实为善士。
197.
197.
සුතස්ස රක්ඛා සතතාභියොගො;
කුලස්ස වත්තං පුරිසස්ස විජ්ජා;
රඤ්ඤො පමාදො පසමොධනස්ස,ථීනන්තු ජානාමි න ජාතු රක්ඛං.
守护所学在于恒常精进；传统维系家族，智慧成就个人；国王放逸则财富毁灭；我知女人终究无法守护。
ඉත්ථිකථා
论女人
198.
198.
නමාතරා [Pg.89] ධීතුයා වාපි,භගීනියා විචක්ඛණො;
නවිවිත්තාසනෙ මන්තෙ,නාරී මායාවිනීනනු.
智者不应与母亲、女儿或姊妹独处密谈，当知女人确实狡诈如幻。
199.
199.
විජ්ජුතානඤ්ච ලොලත්තං,සත්ථානඤ්චතිතික්ඛණං;
සීඝතං වායුතෙජානං,අනුකුබ්බන්ති නාරියො.
闪电之轻浮，利刃之锋锐，风火之迅疾——女人皆能仿效。
200.
200.
ද්විගුණො ථීන මාහාරො,බුද්ධිචාපි චතුග්ගුණො;
ඡගුණො හොති වායාමො,කාමොත්ව ට්ඨ ගුණොභවෙ.
女子食量是男两倍，智慧是男四倍，努力是男六倍，而情欲是男八倍。
201.
201.
එකමෙකායඉත්ථීයා,අට්ඨට්ඨපතිනො සියුං;
සූරාච බලවන්තොච,සබ්බාකාමරසාහරා;
කරෙය්ය නවමෙ ඡන්දං,උන්නත්තා හි නපූරති.
一女若有八位丈夫，个个勇猛强壮，能满足她一切欲望；她仍会欲求第九位，其欲望永不满足。
202.
202.
ලපන්ති [Pg.90] සද්ධිමඤ්ඤෙන,පස්සන්තඤ්ඤං සවිබ්භමා;
චිත්තකං චින්තයන්තඤ්ඤං,නාරීනංනාම කො පියො.
她与此人交谈，却媚眼看待另一人，心中又思量着另外一人，对女人来说，谁是可爱之人呢？
203.
203.
ජිව්හාසහස්සිකො යො හි,ජීවෙ වස්සසතං නරො;
තෙන නිකම්මුනො වුත්තො,ථීදොසො කිංඛයංගතො.
纵有千舌之人，得享百岁之寿，若他不停言说，女人的过失岂能道尽？
204.
204.
අග්ගි ආපො ථියො මුළ්හො,සප්පො රාජකුලානිච;
පයතනාපගන්තබ්බො,මච්චුපාණහරානිති.
火、水、女人、愚人、蛇以及王族——应努力远离，因其能夺人性命。
205.
205.
ඉත්ථීනං [Pg.91] දුජ්ජනා නඤ්ච,විසාසොනොපපජ්ජතෙ;
වීසස්ස සිඞ්ගිනො රොග,නදීරාජකුලස්සච.
不应信任女人与恶人，亦不应信任毒药、有角兽、疾病、河流及王族。
206.
206.
සත්ථං සුනිච්ඡිතමතීපි විචින්තනීයං,ස්වාරාධිතොප්ය වනිපො පරිසඞ්කනීයො;
හත්ථඞ්ගතාපි යුවතීපරිරක්ඛනීයා,සත්ථාවනීපයුවතීසු කුතොවසිත්ථං.
论典虽已善决，仍应审察；商人虽已取悦，仍应怀疑；少女虽已到手，仍应守护。于论典、商人、少女，信任何在？
207.
207.
අයුත්තකම්මාරද්ධනං විරොධො,සඞ්ඝස්ස යුද්ධඤ්ච මහාබලෙහි;
විස්සාසකම්මං පමාදාසු නිච්චං,ද්වාරානිමච්චුස්ස වදන්ති පඤ්ඤා.
行不义之事，与众人为敌，与强者作战，恒信于女人——智者说此等皆为死亡之门。
208.
208.
වාතං ජාලෙන නරො පරාමසෙ,ඔසිඤ්චෙ සාගරං එකපාණිනා;
සකෙනතාලෙන ජනෙය්ය ඝොසං,යො සබ්බභාවං පමදාසු ඔසජෙ.
以网捕风，以单手舀海，以独掌作响——此如将其一切托付于女人者。
209.
209.
ඉත්ථීපි [Pg.93] හි එකච්චියා,සෙය්යා වුත්තාව මුනිනා;
භණ්ඩාන මුත්තමං ඉත්ථී,අග්ගුපට්ඨායිකාතිච.
诚然，牟尼曾说，有些女人堪称卓越：女人是最佳的资财，也是最上的侍者。
210.
210.
යො නං භරති සබ්බදා,නිච්චං ආතාපි උස්සුකො;
සබ්බකාමහරං පොසං,භත්තාරං නාතිමඤ්ඤති.
她从不轻视那位恒常热忱、精勤供养她、满足她一切愿望的丈夫。
211.
211.
නාචාපි [Pg.94] සොත්ථි භත්තාරං,ඉස්සාචාරෙන රොසයෙ;
භත්තුච ගරුනොසබ්බෙ,පටිපූජෙති පණ්ඩිතො.
贤妻不应以嫉妒激怒丈夫；有智慧的她会敬奉所有丈夫的尊长。
212.
212.
උට්ඨායිකා අනාලාසා,සඞ්ගහිතපරිජ්ජනා;
භත්තු මනාපං චරති,භත්තකං අනුරක්ඛති.
她勤勉不懈，善于管理家务，行为令丈夫欢喜，并守护丈夫的资财。
213.
213.
එවං වත්තති යානාරී,භත්තුඡන්දවසානුගා;
මනාපානාම තෙදෙවා,යත්ථ සා උපපජ්ජති.
如是行事、顺从丈夫意愿的女人，无论她投生何处，那里的天神都名为“悦意天”。
214.
214.
කොකිලානං [Pg.95] සරො රූපං,නාරීරූපං පතිබ්බතං;
විජ්ජා රූප මරූපානං,ඛමා රූපං තපස්සීනං.
杜鹃之美在于其声，女人之美在于忠贞；无貌者之美在于智慧，苦行者之美在于忍耐。
215.
215.
ආනෙය කුලජං පඤ්ඤො,විරූපමපි කඤ්ඤකං;
හීනායපි සුරූපාය,විවාහංසදිසං කරෙ.
智者应娶出身名门之女，即便她相貌丑陋；莫与貌美而出身卑微者缔结婚姻。
216.
216.
විසම්හාමතමාදෙය්ය[Pg.96],අමජ්ජම්හාපිකඤ්චනං;
නිචම්හාප්යුත්තමාවිජ්ජා,රතනිත්ථීපිදුකුලා.
应从毒中取甘露，从污秽中取黄金，从卑下者处取高等智慧，从卑劣家族中亦可得宝器般的女人。
217.
217.
බාලිත්ථී මක්ඛිකාතුණ්ඩං,ඉසීනඤ්ච කමණ්ඩලුං;
සෙතම්බු ඵලං තම්බුලං,නොච්ඡිට්ඨමුපජායතෙ.
少女的嘴、苍蝇的口、仙人的水壶、清水、水果与槟榔叶，这些皆不成为不净。
218.
218.
බාලක්කො පණ්ණධූමොච,වුද්ධිත්ථී පල්ලලොදකං;
ආයුක්ඛයකරං නිච්චං,රත්තොච දධිභොජනං.
清晨的阳光、叶之烟、年老的女人、污浊的池水，以及夜间食用凝乳，这些总是会减损寿命。
219.
219.
ථියො [Pg.97] සෙවෙය්ය නච්චන්තං,සාදුං භුඤ්ජෙය්යනාහිතං;
පූජයෙ මානයෙ වුද්ධෙ,ගුරුං මායාය නොභජෙ.
不应过度亲近女人，不应吃不健康的美味食物；应尊敬、礼遇年长者，不应以欺诈侍奉导师。
220.
220.
ආචාරො කුල මාඛ්යාති,දෙස මාඛ්යාති භාසිතං;
සම්භවො පෙම මාඛ්යාති,දෙහ මාඛ්යාතිභොජනං.
品行显示家族，言语显示地域；亲密显示情爱，饮食显示身体。
221.
221.
දෙහීතිවචනාද්වාරා[Pg.98],දෙහට්ඨාපඤ්චදෙවතා;
සජ්ජ නියන්ති ධී කිත්ති,හිරී සිරී මතීපිච.
一旦说出“请施与我”，五位居于身中的天神便会立即离去：智慧、声誉、惭、吉祥与才智。
222.
222.
දෙහීතිවචනං දුක්ඛං,නත්ථීතිවචනං තථා;
වාක්යංදෙහීතිනත්ථීති,මාභවෙය්ය භවෙභවෙ.
“请给”之言是苦，“没有”之言亦然；愿在生生世世中，永不有“请给”与“没有”之言。
223.
223.
බොධයන්ති නයාචන්ති,දෙහීති පච්ඡිමාජනා;
පස්ස වත්ථුමදානස්ස,මාභවතූති ඊදිසො.
觉悟者从不乞求，说“请给”的是后来之人。看那不布施之事，愿你莫要如此。
224.
224.
මහා [Pg.99] අත්යප්පකං යාති,නිගුණෙ ගුණවාපිහ;
අට්ඨානට්ඨෙය්යභාවෙන,ගජින්දොඉව දබ්බකෙ.
伟大者变得渺小，有德者在无德者之中也是如此；因为身处不当之境，犹如象王陷入泥沼。
225.
225.
මහන්තං නිස්සයංකත්වා,ඛුද්දොප්යතිමහා භවෙ;
හෙමපබ්බතමාපජ්ජ,සොවණ්ණාකිර පක්ඛිනො.
依止于伟大者，渺小者也能变得非常伟大；鸟儿飞抵金山(Hemapabbata)，据说也变成了金色。
226.
226.
බහූන [Pg.100] මප්පසාරානං,එකිභාවො හිදුජ්ජයො;
තිණෙන වට්ටතෙ රජ්ජු,තාය නාගොපි බන්ධතෙ.
众多微弱之物，合为一体则难以战胜；草可搓成绳索，用它甚至能捆绑大象。
227.
227.
අසහායො සමත්ථොපි,තෙජසි කිං කරිස්සති;
නිවාතසණ්ඨිතො අග්ගි,සයමෙවූපසම්මති.
纵然有能力，若无助伴，强者能做什么？置于无风之处的火，自己就会熄灭。
228.
228.
ඛන්තුං තපනජොතෙජො,සක්කාහොති න වණ්ණජො;
භූපාදීහි කතොදණ්ඩො,සක්කාහොති න භච්චජො.
烈日之热尚可忍，恶言侮辱不堪当；君王之罚尚可受，仆役之惩不堪当。
229.
229.
ථීසංසග්ගෙ [Pg.101] කුතොසුද්ධො,මංසභක්ඛෙ කුතොදයා;
සුරාපාණෙ කුතොසච්චං,පකොධම්හි කුතොතපො.
与女人交往，何来清净？食肉，何来慈悲？饮酒，何来诚实？盛怒，何来苦行？
230.
230.
ථීයා ගුය්හං නසංසෙය්ය,අමිත්තස්සච පණ්ඩිතො;
යොචා මිස්සෙන සංහීරො,හදයත්ථෙනො යොනරො.
智者不应向女人、敌人、与敌为友者、或心怀不轨之人透露秘密。
231.
231.
ගුය්හමත්ථ [Pg.102]සම්බොධයති යොනරො;
මන්තභෙදභයා තස්ස,දාසභූතො තිතික්ඛති.
将秘密告知他人者，会因恐惧秘密泄露，而像奴隶般忍受一切。
232.
232.
වහෙ අමිත්ත ඛන්ධෙන,යාවකාලෙ අනාගතෙ;
තම්හෙව චාගතෙ කාලෙ,භින්දෙ ඝටමි වුප්පලෙ.
在时机到来之前，应将敌人扛在肩上；当时机成熟时，就应将他摧毁，如同在岩石上击碎陶罐。
233.
233.
ඛලං [Pg.103] සාලං පසුං ඛෙත්තං,ගන්ත්වාචස්ස අභික්ඛණං;
මිතං ධඤ්ඤං නිධාපෙය්ය,මිතඤ්ච පාචයෙ ඝරෙ.
打谷场、厅堂、牲畜、田地，应时常前去察看；应储藏适量的谷物，家中也应适量烹煮。
234.
234.
කොධං ලොභං මදං මානං,තන්දිං මිස්සං පමත්තකං;
සොණ්ඨංනිද්ධාලුකං මක්ඛං,මච්ඡෙරඤ්ච ජහෙ බුධො.
智者应舍弃：忿怒、贪婪、骄傲、我慢、懒惰、厮混、放逸、迟钝、昏沉、伪善以及悭吝。
235.
235.
කොධො [Pg.104] අබ්භන්තරෙ ජාතො,ධූවං නාසෙති කොධනං;
වත්ථාලඞ්කාරපුණ්ණායං,මඤ්ජූසායං සිඛීයථා.
忿怒生于内心，必然会摧毁易怒之人；如同火在装满衣物饰品的箱子中燃起。
236.
236.
උප්පජ්ජතෙ සචෙ කොධො;
ආවජ්ජෙ කකචූපමං;
උප්පජ්ජෙ චෙ රසෙ තණ්හා,පුත්තමංසූපමං සරෙ.
若忿怒生起，当思惟锯解之喻；若于味生贪爱，当忆念子肉之喻。
237.
237.
ගුණ මද්ධිසමං මක්ඛෙ,පරෙන කලහෙ සති;
අද්ධිසමං පකාසෙති,අණුමත්තංවවජ්ජකං.
与人争执时，他抹煞对方的优点，却将对方微小的过错大肆宣扬。
238.
238.
තස්සෙව [Pg.105] තෙන පාපීයො,යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣති;
කුද්ධ මපටිකුජ්ඣන්තො,සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.
对忿怒者反报以忿怒，此人比前者更邪恶；不反报忿怒者，能赢得难胜之战。
239.
239.
රාගොනාම මනොසල්ලං,ගුණත්ථවරතක්කරො;
රාහු විජ්ජාසසඞ්කස්ස,තපොධනහුතාසනො.
贪欲是心中之箭，是功德财之贼；是智慧月之罗睺(Rāhu)，是苦行财之火。
240.
240.
පමාදො [Pg.106] ජායතෙ මදා,පමාදා ජායතෙ ඛයො;
ඛයා පදොසා ජායන්ති,මදං කිං නජහෙ බුධො.
由骄慢生放逸，由放逸生损耗；由损耗生嗔恚，智者为何不舍弃骄慢？
241.
241.
නමන්ති ඵලිනොරුක්ඛා,නමන්ති විබුධාජනා;
සුක්ඛකට්ඨඤ්ච මුළ්හොච,භිජ්ජතෙව නනමන්ති.
结实的树木会弯曲，有智慧的人会谦恭；干枯的木材和愚人，只会折断，不会弯曲。
242.
242.
ඨානෙ [Pg.107] වුද්ධාන මොකාසං,දදෙ වුද්ධාපචායිකො;
නනු තාලො අජීවොපි,සමීප ඤ්ඤෙ පරොනතො.
尊敬长者之人，应在适当之处为长者让出位置；看那无生命的棕榈树，不也向近旁之物弯曲吗？
243.
243.
ගරුකාතබ්බපොසෙසු,නිච්චවුත්තිං කරොති යො;
නිචත්තං සො පහන්තාන,උත්තමත්තෙ පතිට්ඨති.
对值得尊敬的人，恒常保持恭敬者，他舍弃了卑劣，立足于至高之处。
244.
244.
යත්ථ පොසං නජානන්ති,ජාතියා විනයෙන වා;
න තත්ථ මානං කරියා,වස මඤ්ඤාතකෙජනෙ.
在无人知晓你的出身或德行之处，不应生起我慢，尤其当生活在陌生人中时。
245.
245.
අඤ්ඤාතවාසං [Pg.108] වසතා,ජාතවෙදසමෙනාපි;
ඛමිතබ්බං සපඤ්ඤෙන,අපි දාසස්ස තජ්ජිතං.
智者隐居异乡时，纵然尊贵如火神(Jātaveda)，亦应忍受一切，乃至奴隶之呵斥。
246.
246.
ධනධඤ්ඤාපයොගෙසු,තථා විජ්ජාගමෙසුච;
දූතෙච බ්යවහාරෙච,චත්තලජ්ජො සදා භවෙ.
在使用财富谷物、获取知识学问、派遣使者与从事交易时，人应当时时无所羞怯。
247.
247.
නහි [Pg.109] කොචි කතෙ කිච්චෙ,කත්තාරං සම්මපෙක්ඛතෙ;
තස්මා සබ්බානිකම්මානි,සාවසෙසානි කාරයෙ.
事情完成之后，无人会再正视其完成者；因此，做任何事都应留有余地。
248.
248.
ඉණසෙසො අග්ගිසෙසො,සත්තුසෙසො තයොඉමෙ;
පුනප්පුනංපි වඩ්ඪන්ති,තස්මා සෙසං නකාරයෙ.
债务的残余、火的残余、敌人的残余，这三者会一再增长；因此，不应留下任何残余。
249.
249.
නත්ථි විජ්ජාසමං විත්තං,නත්ථි බ්යාධිසමො රිපු;
නත්ථි අත්තසමං පෙමං,නත්ථි කම්මපරං බලං.
没有与知识同等的财富，没有与疾病同等的敌人；没有与爱自己同等的爱，没有超越业的力量。
250.
250.
අත්තනා [Pg.110] කුරුතෙ ලක්ඛී,අලක්ඛීචාපි අත්තනා;
නහි ලක්ඛී අලක්ඛීච,අඤ්ඤො අඤ්ඤස්ස කුරුතෙ.
人自己创造幸运，也自己创造不幸；幸运与不幸，并非由他人为自己创造。
251.
251.
සයං ආයං වයං රඤ්ඤා,සයං ජඤ්ඤා කතාකතං;
අත්තනාව භවක්ඛෙය්ය,කතානි අකතානිච.
国王应亲自了解收支，亲自了解已做与未做之事；他应亲自审查自己所做与未做之事。
252.
252.
උපකාරං [Pg.111] හිතෙනෙව,සත්තුනා සත්තු මුද්ධරෙ;
පාදලග්ගං කරට්ඨෙන,කණ්ටකෙන කණ්ටකං.
应以朋友成助益，以敌人制敌人；以手中之刺，拔足上之刺。
253.
253.
නමෙ නමන්තස්ස භජෙ භජන්තං,කිච්චානි ක්රුපස්ස කරෙය්ය කිච්චං;
නා නත්ථකාමස්ස කරෙය්ය අත්ථං,අසම්භජන්තංපි නසම්භජෙය්ය.
应礼敬礼敬者，应侍奉侍奉者；应为尽责者尽其责。不应帮助不希望你好的人，也不应与疏远你的人交往。
254.
254.
චජෙ [Pg.112] චජන්තං නවතං කරියා,අපෙතචිත්තෙන නසම්භජෙය්ය;
දිජො දුමං ඛීණඵල මඤත්වා,අඤ්ඤං සපෙක්ඛෙය්ය මහාති ලොකො.
应舍弃那舍弃你的人，不应与之结交，亦不应与心已疏远者交往。如鸟儿了知树已无果，便去寻觅另一棵，须知世界广大。