နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

ဝိနယပိဋကေ

විනය පිටකයෙහි

ပရိဝါရ-အဋ္ဌကထာ

පරිවාර අටුවාව

သောဠသမဟာဝါရော

සොළස මහා වාරය

ပညတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ

පඤ්ඤත්ති වාර වර්ණනාව

ဝိသုဒ္ဓပရိဝါရဿ[Pg.137], ပရိဝါရောတိ သာသနေ;

ဓမ္မက္ခန္ဓသရီရဿ, ခန္ဓကာနံ အနန္တရာ.

කෙලෙසුන්ගෙන් අතිශයින් පිරිසිදු වූ රහතන් වහන්සේලා පිරිවර කොට ඇත්තා වූ ද, සීලක්ඛන්ධාදී ධර්ම ස්කන්ධයන් ශරීර කොට ඇත්තා වූ ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ඛන්ධකයන්ට (මහාවග්ග හා චූළවග්ග) පසුව (මෙම පරිවාරය පැමිණේ).

သင်္ဂဟံ ယော သမာရုဠှော, တဿ ပုဗ္ဗာဂတံ နယံ;

ဟိတွာ ဒါနိ ကရိဿာမိ, အနုတ္တာနတ္ထဝဏ္ဏနံ.

යම් විනයක් (පරිවාර පාලිය) සංගායනාවට ඇතුළත් වී ද, ඒ විනයෙහි පූර්වයෙහි වූ උභතෝ විභංග හා ඛන්ධකයන්හි පැමිණි විවරණයන් හැර දමා, දැන් මම අප්‍රකට අර්ථයන් විවරණය කරමින් අටුවාවක් සිදු කරමි.

၁. တတ္ထ ယံ တေန ဘဂဝတာ…ပေ… ပညတ္တန္တိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ တာဝ ပုစ္ဆာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယော သော ဘဂဝါ သာသနဿ စိရဋ္ဌိတိကတ္ထံ ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒ္ဓမ္မဂါရဝဗဟုမာနဝေဂသမုဿိတံ အဉ္ဇလိံ သိရသ္မိံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယာစိတော ဒသ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဝိနယပညတ္တိံ ပညပေသိ, တေန ဘဂဝတာ တဿ တဿ သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တိကာလံ ဇာနတာ, တဿာ တဿာ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ဒသ အတ္ထဝသေ ပဿတာ; အပိစ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟိ ဇာနတာ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ပဿတာ, တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ ဆဟိ ဝါ ပန အဘိညာဟိ ဇာနတာ, သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတေန သမန္တစက္ခုနာ ပဿတာ, သဗ္ဗဓမ္မဇာနနသမတ္ထာယ ပညာယ ဇာနတာ, သဗ္ဗသတ္တာနံ စက္ခုဝိသယာတီတာနိ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတာနိ စာပိ ရူပါနိ အတိဝိသုဒ္ဓေန မံသစက္ခုနာ စ ပဿတာ, အတ္တဟိတသာဓိကာယ သမာဓိပဒဋ္ဌာနာယ ပဋိဝေဓပညာယ ဇာနတာ, ပရဟိတသာဓိကာယ ကရုဏာပဒဋ္ဌာနာယ ဒေသနာပညာယ ပဿတာ, အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ‘‘ယံ ပဌမံ ပါရာဇိကံ ပညတ္တံ, တံ ကတ္ထ ပညတ္တံ, ကံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တံ, ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ, အတ္ထိ တတ္ထ ပညတ္တိ…ပေ… ကေနာဘတ’’န္တိ.

1. එහි යම් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්... යනාදි ක්‍රමයෙන් පවත්වන ලද ප්‍රශ්නයෙහි මෙය සංක්ෂිප්ත අර්ථයයි – යම් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාසනයේ චිරස්ථිතිය පිණිස ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින් සද්ධර්මය කෙරෙහි ගෞරව සම්මාන සහිතව හිස මත දොහොත් මුදුන් දී කරන ලද ආරාධනාවෙන් දස අර්ථ වසයන් (ප්‍රයෝජන) මුල් කොට ගෙන විනය පညප්ති පැනවූ සේක. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ඒ ශික්ෂා පදයන් පනවන කාලය දන්නා වූ ද, ඒ ඒ ශික්ෂා පද පැනවීමේ දස අර්ථ වසයන් දක්නා වූ ද, එසේම පූර්වේනිවාසානුස්සති ආදි ඤාණයන්ගෙන් දන්නා වූ ද, දිව්‍ය චක්ෂුසින් දක්නා වූ ද, ත්‍රිවිද්‍යාවන්ගෙන් හෝ සවැදෑරුම් අභිඤ්ඤාවන්ගෙන් දන්නා වූ ද, සියලු අරමුණු කෙරෙහි බාධාවක් නොමැති සමන්තචක්ඛු (සර්වඥතා ඤාණය) මගින් දක්නා වූ ද, සියලු ධර්මයන් දැනගැනීමට සමත් ප්‍රඥාවෙන් දන්නා වූ ද, සියලු සත්ත්වයන්ගේ ඇසට නොපෙනෙන තාප්ප පවුරුවලින් එපිට වූ රූපයන් පවා අතිශයින් පිරිසිදු මාංස චක්ෂුසින් දක්නා වූ ද, තමාගේ යහපත සලසන්නා වූ සමාධිය පදට්ඨාන කොට ඇති පටිවේධ ප්‍රඥාවෙන් (මාර්ග ප්‍රඥාවෙන්) දන්නා වූ ද, අන්‍යයන්ගේ යහපත සලසන්නා වූ කරුණාව පදට්ඨාන කොට ඇති දේශනා ප්‍රඥාවෙන් දක්නා වූ ද, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් “පළමු පාරාජිකාව කොහි පනවන ලද්දේ ද, කවරෙකු අරභයා පනවන ලද්දේ ද, කිනම් කරුණක් නිසා පනවන ලද්දේ ද, එහි පညප්තියක් ඇද්ද... පරපුරෙන් ගෙන ආවේ කවරෙක් ද” යනාදි වශයෙන් විමසන ලද ප්‍රශ්නයයි. මෙය එහි කෙටි අර්ථයයි.

၂. ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ [Pg.138] ပန ‘‘ယံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပဌမံ ပါရာဇိက’’န္တိ ဣဒံ ကေဝလံ ပုစ္ဆာယ အာဂတဿ အာဒိပဒဿ ပစ္စုဒ္ဓရဏမတ္တမေဝ, ‘‘ကတ္ထ ပညတ္တန္တိ ဝေသာလိယာ ပညတ္တံ; ကံ အာရဗ္ဘာတိ သုဒိန္နံ ကလန္ဒပုတ္တံ အာရဗ္ဘာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပန နယေန ပုနပိ ဧတ္ထ ဧကေကံ ပဒံ ပုစ္ဆိတွာဝ ဝိဿဇ္ဇိတံ. ဧကာ ပညတ္တီတိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ အယံ ဧကာ ပညတ္တိ. ဒွေ အနုပညတ္တိယောတိ ‘‘အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယပီ’’တိ စ, ‘‘သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယာ’’တိ စ မက္ကဋိဝဇ္ဇိပုတ္တကဝတ္ထူနံ ဝသေန ဝုတ္တာ – ဣမာ ဒွေ အနုပညတ္တိယော. ဧတ္တာဝတာ ‘‘အတ္ထိ တတ္ထ ပညတ္တိ အနုပညတ္တိ အနုပ္ပန္နပညတ္တီ’’တိ ဣမိဿာ ပုစ္ဆာယ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဟောန္တိ. တတိယံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ပန ‘‘အနုပ္ပန္နပညတ္တိ တသ္မိံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. အယဉှိ အနုပ္ပန္နပညတ္တိ နာမ အနုပ္ပန္နေ ဒေါသေ ပညတ္တာ; သာ အဋ္ဌဂရုဓမ္မဝသေန ဘိက္ခုနီနံယေဝ အာဂတာ, အညတြ နတ္ထိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အနုပ္ပန္နပညတ္တိ တသ္မိံ နတ္ထီ’’တိ. သဗ္ဗတ္ထပညတ္တီတိ မဇ္ဈိမဒေသေ စေဝ ပစ္စန္တိမဇနပဒေသု စ သဗ္ဗတ္ထပညတ္တိ. ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ‘‘ဥပသမ္ပဒါ, ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟနာ, ဓုဝနဟာနံ, စမ္မတ္ထရဏ’’န္တိ ဣမာနိ ဟိ စတ္တာရိ သိက္ခာပဒါနိ မဇ္ဈိမဒေသေယေဝ ပညတ္တိ. ဧတ္ထေဝ ဧတေဟိ အာပတ္တိ ဟောတိ, န ပစ္စန္တိမဇနပဒေသု. သေသာနိ သဗ္ဗာနေဝ သဗ္ဗတ္ထပညတ္တိ နာမ.

2. ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමේදී “යම් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දන්නා වූ... සම්මා සම්බුද්ධ වූ... පළමු පාරාජිකාව” යන මෙම වචනය ප්‍රශ්නයේ ඇතුළත් මුල් පද නැවත උපුටා දැක්වීමක් පමණි. “කොහි පනවන ලද්දේ ද යත්, විසාලා මහනුවර දී පනවන ලද්දේ ය; කවරෙකු අරභයා ද යත්, කලන්දක පුත්‍ර සුදින්න අරභයා ය” යන ක්‍රමයෙන් නැවතත් මෙහි එක එක පදය විමසා පිළිතුරු දෙන ලදී. “එක් පညප්තියක්” යනු “යම් මහණෙක් මෛථුන ධර්මයෙහි යෙදෙන්නේ නම්, හෙතෙම පාරාජිකා වූයේ අසංවාසික වෙයි” යන මෙම එකම මූල පညප්තියයි. “අනුපညප්ති දෙකක්” යනු “අන්තම වශයෙන් තිරිසන් සතෙකු කෙරෙහි වුව ද” යන්න සහ “ශික්ෂාව අත්නොහැර” යන්නයි. මේවා මක්කටී (වඳුරු) වස්තුව හා වජ්ජිපුත්තක වස්තුව නිසා වදාරන ලද අනුපညප්ති දෙකයි. මෙපමණකින් “එහි පညප්තියක්, අනුපညප්තියක්, අනුප්පන්න පညප්තියක් ඇද්ද” යන ප්‍රශ්නයේ කොටස් දෙකකට පිළිතුරු දෙන ලදී. තුන්වන කොටසට පිළිතුරු දීම පිණිස “අනුප්පන්න පညප්තියක් එහි නැත” යි පවසන ලදී. සැබවින්ම මෙම අනුප්පන්න පညප්තිය නම් වරදක් හටගැනීමට පෙර පනවන ලද්දකි; එය අට ගරුධර්මයන් වශයෙන් මෙහෙණින් වහන්සේලා උදෙසාම පැමිණි අතර අන් තැනක නැත. එබැවින් “අනුප්පන්න පညප්තියක් එහි නැත” යි සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා පැවසූහ. “සබ්බත්ථ පညප්ති” යනු මධ්‍ය දේශයෙහි මෙන්ම ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදවල ද යන සෑම තැනකම පනවන ලද පညප්තියයි. විනයධරයන් පස්දෙනෙකුගෙන් යුත් ගණයකින් උපසම්පදාව සිදු කිරීම, අතුළ මහත් පාවහන් පැලඳීම, නිරන්තරයෙන් ස්නානය කිරීම, සම් ඇතිරිලි භාවිතය යන මෙම ශික්ෂා පද සතර මධ්‍ය දේශයෙහිම පනවන ලද්දකි. මෙහිම මේවා නිසා ඇවැත් වේ, ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදවල ඇවැත් සිදු නොවේ. ඉතිරි සියලු ශික්ෂා පද “සබ්බත්ථ පညප්ති” නම් වේ.

သာဓာရဏပညတ္တီတိ ဘိက္ခူနဉ္စေဝ ဘိက္ခုနီနဉ္စ သာဓာရဏပညတ္တိ; သုဒ္ဓဘိက္ခူနမေဝ ဟိ သုဒ္ဓဘိက္ခုနီနံ ဝါ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ အသာဓာရဏပညတ္တိ နာမ ဟောတိ. ဣဒံ ပန ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဆန္ဒသော မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ, အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတေနပိ ပါရာဇိကာ ဟောတိ အသံဝါသာ’’တိ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ပညတ္တံ, ဝိနီတကထာမတ္တမေဝ ဟိ တာသံ နတ္ထိ, သိက္ခာပဒံ ပန အတ္ထိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာဓာရဏပညတ္တီ’’တိ. ဥဘတောပညတ္တိယမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ ဟိ ဧတ္ထ နာနံ, ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ သာဓာရဏတ္တာ သာဓာရဏပညတ္တိ, ဥဘိန္နမ္ပိ ပညတ္တတ္တာ ဥဘတောပညတ္တီတိ. အတ္ထေ ပန ဘေဒေါ နတ္ထိ.

“සාධාරණ පညප්ති” යනු භික්ෂූන්ට හා භික්ෂුණීන්ට යන දෙපිරිසටම පොදු වූ පညප්තියයි. භික්ෂූන්ට පමණක් හෝ භික්ෂුණීන්ට පමණක් පනවන ලද ශික්ෂා පදය “අසාධාරණ පညප්ති” නම් වේ. මෙම පළමු පාරාජිකා ශික්ෂා පදය භික්ෂුවක් අරභයා වස්තුවක් උපන් කල්හි පනවන ලද මුත්, “යම් භික්ෂුණියක් කැමැත්තෙන් මෛථුන ධර්මයෙහි යෙදෙන්නේ නම්, අන්තම වශයෙන් තිරිසන් සතෙකු කෙරෙහි වුව ද පාරාජිකා වූවා අසංවාසික වෙයි” යනුවෙන් භික්ෂුණීන් උදෙසා ද පනවන ලදී. සැබවින්ම ඔවුන් උදෙසා විනීත වස්තු කථා පමණක් නොමැති වුව ද ශික්ෂා පදය පවතී. එබැවින් “සාධාරණ පညප්තිය” යි සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා පැවසූහ. “උභතෝ පညප්තියෙහි” ද මේ ක්‍රමයම වේ. මෙහි අකුරු (වචන) මාත්‍රයෙහි පමණක් වෙනසක් ඇත; භික්ෂු භික්ෂුණී දෙපිරිසටම පොදු බැවින් සාධාරණ පညප්ති නම් වන අතර, දෙපිරිස උදෙසාම පනවන ලද බැවින් උභතෝ පညප්ති නම් වේ. අර්ථයෙහි වෙනසක් නැත.

နိဒါနောဂဓန္တိ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တိ သော အာဝိကရေယျာ’’တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗာပတ္တီနံ အနုပဝိဋ္ဌတ္တာ နိဒါနောဂဓံ; နိဒါနေ အနုပဝိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ဒုတိယေန ဥဒ္ဒေသေနာတိ နိဒါနောဂဓံ နိဒါနပရိယာပန္နမ္ပိ သမာနံ ‘‘တတြိမေ စတ္တာရော [Pg.139] ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဒုတိယေနေဝ ဥဒ္ဒေသေန ဥဒ္ဒေသံ အာဂစ္ဆတိ. စတုန္နံ ဝိပတ္တီနန္တိ သီလဝိပတ္တိအာဒီနံ. ပဌမာ ဟိ ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ သီလဝိပတ္တိ နာမ, အဝသေသာ ပဉ္စ အာစာရဝိပတ္တိ နာမ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ စ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ နာမ, အာဇီဝဟေတု ပညတ္တာနိ ဆ သိက္ခာပဒါနိ အာဇီဝဝိပတ္တိ နာမ. ဣတိ ဣမာသံ စတုန္နံ ဝိပတ္တီနံ ဣဒံ ပါရာဇိကံ သီလဝိပတ္တိ နာမ ဟောတိ.

“නිදානෝගධ” යනු “යමෙකුට ඇවැතක් ඇත්නම් ඔහු එය හෙළි කෙරේවා” යන මෙහි සියලු ඇවැත් ඇතුළත් වන බැවින් නිදානයෙහි (ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි) ඇතුළත් වූයේ යන්නයි. නිදානයට ඇතුළත් වූ අර්ථයයි. “දෙවන උද්දේසය” යනු නිදානයට ඇතුළත් වුව ද, “එහි මේ පාරාජිකා ධර්ම සතරකි” යනාදි වශයෙන් දෙවන උද්දේසයෙන්ම උද්දේසයට (පාරාජිකා උද්දේසයට) පැමිණේ. “විපත්ති සතර” යනු සීල විපත්තිය ආදියයි. සැබවින්ම පළමු ඇවැත් ස්කන්ධ දෙක (පාරාජිකා හා සංඝාදිසේස) සීල විපත්ති නම් වේ. ඉතිරි ඇවැත් ස්කන්ධ පහ ආචාර විපත්ති නම් වේ. මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය හා අන්තග්‍රාහික දෘෂ්ටිය දිට්ඨි විපත්ති නම් වේ. ජීවිකාව හේතු කොට ගෙන පනවන ලද ශික්ෂා පද හය ආජීව විපත්ති නම් වේ. මෙසේ මෙම විපත්ති සතර අතරින් මෙම පාරාජිකාව සීල විපත්ති නම් වේ.

ဧကေန သမုဋ္ဌာနေနာတိ ဒွင်္ဂိကေန ဧကေန သမုဋ္ဌာနေန. ဧတ္ထ ဟိ စိတ္တံ အင်္ဂံ ဟောတိ, ကာယေန ပန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာယတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတီ’’တိ. ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတီတိ ‘‘အာပန္နောသီ’’တိ သမ္မုခါ ပုစ္ဆိယမာနော ‘‘အာမ အာပန္နောမှီ’’တိ ပဋိဇာနာတိ, တာဝဒေဝ ဘဏ္ဍနကလဟဝိဂ္ဂဟာ ဝူပသန္တာ ဟောန္တိ, သက္ကာ စ ဟောတိ တံ ပုဂ္ဂလံ အပနေတွာ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ ကာတုံ. ဣတိ သမ္မုခါဝိနယေန စ ပဋိညာတကရဏေန စာတိ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ, န စ တပ္ပစ္စယာ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ. ယံ ပန ဥပရိ ပညတ္တိဝဂ္ဂေ ‘‘န ကတမေန သမထေန သမ္မတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ သမထံ ဩတာရေတွာ အနာပတ္တိ ကာတုံ န သက္ကာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

“එක් සමුට්ඨානයකින්” යනු අංග දෙකකින් යුත් එක් සමුට්ඨානයකිනි. මෙහි සිත එක් අංගයක් වේ, නමුත් කය මගින් ඇවැතට පැමිණෙයි. එබැවින් “කයින් හා සිතින් සමුට්ඨාන වේ” යයි පවසන ලදී. “සමථ දෙකකින් සන්සිඳේ” යනු “ඔබ ඇවැතට පැමිණියෙහි ද?” යනුවෙන් ඉදිරියේ විමසන ලදුව, “එසේය, මම ඇවැතට පැමිණියෙමි” යි පිළිගනී ද, ඒ කෙණෙහිම කලහ විවාද සන්සිඳෙයි. ඒ පුද්ගලයා ඉවත් කොට උපෝසථය හෝ පවාරණය කිරීමට හැකි වෙයි. මෙසේ සම්මුඛා විනය හා පටිඤ්ඤාතකරණය යන සමථ දෙකෙන් සන්සිඳේ, එය හේතුවෙන් කිසිදු උපද්‍රවයක් සිදු නොවේ. මතු පညප්ති වර්ගයෙහි “කවර සමථයකින්වත් නොසන්සිඳේ” යයි වදාරන ලද යමක් ඇත් ද, එය සමථයකට බස්වා අනාපත්තියක් (ඇවැත් නොවන බවක්) කිරීමට නොහැකි බව යන මෙම අර්ථය අරභයා පවසන ලදී.

ပညတ္တိ ဝိနယောတိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တမာတိကာ ပညတ္တိ ဝိနယောတိ အတ္ထော. ဝိဘတ္တီတိ ပဒဘာဇနံ ဝုစ္စတိ; ဝိဘတ္တီတိ ဟိ ဝိဘင်္ဂဿေဝေတံ နာမံ. အသံဝရောတိ ဝီတိက္ကမော. သံဝရောတိ အဝီတိက္ကမော. ယေသံ ဝတ္တတီတိ ယေသံ ဝိနယပိဋကဉ္စ အဋ္ဌကထာ စ သဗ္ဗာ ပဂုဏာတိ အတ္ထော. တေ ဓာရေန္တီတိ တေ ဧတံ ပဌမပါရာဇိကံ ပါဠိတော စ အတ္ထတော စ ဓာရေန္တိ; န ဟိ သက္ကာ သဗ္ဗံ ဝိနယပိဋကံ အဇာနန္တေန ဧတဿ အတ္ထော ဇာနိတုန္တိ. ကေနာဘတန္တိ ဣဒံ ပဌမပါရာဇိကံ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ယာဝ အဇ္ဇတနကာလံ ကေန အာနီတန္တိ. ပရမ္ပရာဘတန္တိ ပရမ္ပရာယ အာနီတံ.

“පඤ්ඤත්ති විනය” යන පදයේ අර්ථය නම්, “යම් භික්ෂුවක් වනාහි (යෝ පන භික්ඛූ)” යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාලා වූ මාතිකා පඤ්ඤත්තිය හෙවත් පනවන ලද ශික්ෂාපදයම විනය වන බවයි. පද බෙදා දැක්වීම හෙවත් පදභාජනිය “විභත්ති” යනුවෙන් හැඳින්වේ; මන්ද යත් විභත්ති යනු විභංගයටම හෝ පදභාජනියටම නමකි. “අසංවර” යනු ශික්ෂාපද ඉක්මවා යාමයි. “සංවර” යනු ඉක්මවා නොයාමයි. “යමෙකු තුළ පවතීද (යෙසං වත්තති)” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, යම් පුද්ගලයන් තුළ මුළු මහත් විනය පිටකය සහ අටුවාවන් මැනවින් පුහුණු වී පවතීද යන්නයි. “ඔවුහු දරන්නාහුය (තේ ධාරෙන්ති)” යනු එම පුද්ගලයන් මෙම පළමු පාරාජිකාව පාලි වශයෙන් මෙන්ම අර්ථ වශයෙන් ද දරා සිටින බවයි; මන්ද යත් මුළු විනය පිටකයම නොදන්නා අයෙකුට මෙහි නියම අර්ථය දැනගත නොහැකි බැවිනි. “කවරෙකු විසින් ගෙන එන ලද්දේද (කේනාභතං)” යනු මෙම පළමු පාරාජිකාව පාලි ක්‍රමයෙන් සහ අර්ථ ක්‍රමයෙන් අද දක්වාම කවරෙකු විසින් ගෙන එන ලද්දේද යන්නයි. “පරම්පරාවෙන් ගෙන එන ලද්දේය (පරම්පරාභතං)” යනු ගුරු-සිසු පරම්පරාවෙන් ගෙන එන ලද බවයි.

၃. ဣဒါနိ ယာယ ပရမ္ပရာယ အာနီတံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပါလိ ဒါသကော စေဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပေါရာဏကေဟိ မဟာထေရေဟိ ဂါထာယော ဌပိတာ[Pg.140]. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ နိဒါနဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ နယေန ဒုတိယပါရာဇိကာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေသုပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

3. දැන්, යම් පරම්පරාවකින් මෙය ගෙන එන ලද්දේ ද, එම පරම්පරාව දැක්වීම සඳහා “උපාලි දාසකෝ චේවා” යනාදී ක්‍රමයෙන් පුරාණ මහා තෙරණුවරුන් විසින් ගාථාවන් තබන ලදී. එහි ලා කිවයුතු යමක් වේද, එය නිදාන වර්ණනාවෙහිම මා විසින් පවසන ලදී. මෙම ක්‍රමයෙන්ම දෙවන පාරාජිකාව ආදී අනෙකුත් ශික්ෂාපදයන්හි ප්‍රශ්න-විසර්ජනවලදී ද විනිශ්චය දත යුතුය.

မဟာဝိဘင်္ဂေ ပညတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මහා විභංගයෙහි පඤ්ඤත්ති වාර වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

ကတာပတ္တိဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

කතාපත්ති වාර ආදී වර්ණනාව

၁၅၇. ဣတော ပရံ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော ကတိ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီ’’တိ အာဒိပ္ပဘေဒေါ ကတာပတ္တိဝါရော, ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော စတုန္နံ ဝိပတ္တီနံ ကတိ ဝိပတ္တိယော ဘဇန္တီ’’တိ အာဒိပ္ပဘေဒေါ ဝိပတ္တိဝါရော, ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ကတိဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာ’’တိ အာဒိပ္ပဘေဒေါ သင်္ဂဟဝါရော, ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော ဆန္နံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနံ ကတိဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌဟန္တီ’’တိ အာဒိပ္ပဘေဒေါ သမုဋ္ဌာနဝါရော, ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ ကတမံ အဓိကရဏ’’န္တိ အာဒိပ္ပဘေဒေါ အဓိကရဏဝါရော, ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော သတ္တန္နံ သမထာနံ ကတိဟိ သမထေဟိ သမ္မန္တီ’’တိ အာဒိပ္ပဘေဒေါ သမထဝါရော, တဒနန္တရော သမုစ္စယဝါရော စာတိ ဣမေ သတ္တ ဝါရာ ဥတ္တာနတ္ထာ ဧဝ.

157. මීට පසුව, “මෙවුන්දම් සෙවනය කරන්නා වූ මහණ තෙමේ ඇවැත් කීයක් ලබන්නේද” යනාදී ප්‍රභේද සහිත කතාපත්ති වාරය ද, “මෙවුන්දම් සෙවනය කරන්නාගේ ඇවැත්, සතර විපත්තීන් අතුරින් කිනම් විපත්තීන්ට අයත් වේද” යනාදී ප්‍රභේද සහිත විපත්ති වාරය ද, “මෙවුන්දම් සෙවනය කරන්නාගේ ඇවැත්, සප්ත ආපත්තික්ඛන්ධයන් අතුරින් කිනම් ආපත්තික්ඛන්ධයකට සංග්‍රහ වේද” යනාදී ප්‍රභේද සහිත සංගහ වාරය ද, “මෙවුන්දම් සෙවනය කරන්නාගේ ඇවැත්, සමුට්ඨාන හය අතුරින් කිනම් සමුට්ඨානයන්ගෙන් හටගන්නේද” යනාදී ප්‍රභේද සහිත සමුට්ඨාන වාරය ද, “මෙවුන්දම් සෙවනය කරන්නාගේ ඇවැත්, සතර අධිකරණයන් අතුරින් කිනම් අධිකරණයක් වේද” යනාදී ප්‍රභේද සහිත අධිකරණ වාරය ද, “මෙවුන්දම් සෙවනය කරන්නාගේ ඇවැත්, සප්ත සමථයන් අතුරින් කිනම් සමථයන්ගෙන් සන්සිඳේ ද” යනාදී ප්‍රභේද සහිත සමථ වාරය ද, ඉන් අනතුරුව එන සමුච්චය වාරය ද යන මෙම සප්ත වාරයන්ම ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහුමය.

၁၈၈. တတော ပရံ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝနပစ္စယာ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပုန ပစ္စယဝသေန ဧကော ပညတ္တိဝါရော, တဿ ဝသေန ပုရိမသဒိသာ ဧဝ ကတာပတ္တိဝါရာဒယော သတ္တ ဝါရာတိ ဧဝံ အပရေပိ အဋ္ဌ ဝါရာ ဝုတ္တာ, တေပိ ဥတ္တာနတ္ထာ ဧဝ. ဣတိ ဣမေ အဋ္ဌ, ပုရိမာ အဋ္ဌာတိ မဟာဝိဘင်္ဂေ သောဠသ ဝါရာ ဒဿိတာ. တတော ပရံ တေနေဝ နယေန ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေပိ သောဠသ ဝါရာ အာဂတာတိ ဧဝမိမေ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဒွတ္တိံသ ဝါရာ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟေတ္ထ ကိဉ္စိ ပုဗ္ဗေ အဝိနိစ္ဆိတံ နာမ အတ္ထိ.

188. ඉන් පසුව, “මෙවුන්දම් සෙවනය කිරීමේ ප්‍රත්‍යයෙන් පාරාජිකාව කොහේ පනවන ලද්දේද” යනාදී ක්‍රමයෙන් නැවත ප්‍රත්‍යය (පච්චය) වශයෙන් එක් පඤ්ඤත්ති වාරයක් ද, ඒ හා සම්බන්ධව පෙර හා සමාන වූ කතාපත්ති වාරය ආදී සප්ත වාරයන් ද වශයෙන් තවත් අට වාරයක් සංගීතිකාරකයන් විසින් වදාරන ලදී. ඒවා ද ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහුමය. මෙලෙස මෙම වාර අටත්, පෙර සඳහන් කළ අටත් යනුවෙන් මහා විභංගයෙහි වාර දහසයක් (16) දක්වන ලදී. ඉන් පසුව එම ක්‍රමයෙන්ම භික්ෂුණී විභංගයෙහි ද වාර දහසක් සඳහන් වේ. මෙසේ මෙම උභතෝ විභංගයෙහිම වාර තිස්දෙක (32) පාලි ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය. මෙහි පෙර විනිශ්චය නොකරන ලද අලුත් කිසිවක් නොමැත.

မဟာဝိဘင်္ဂေ စ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ စ

මහා විභංගයෙහි සහ භික්ෂුණී විභංගයෙහි ද,

သောဠသမဟာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

දහසයක් වූ මහා වාරයන්ගේ වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

သမုဋ္ဌာနသီသဝဏ္ဏနာ

සමුට්ඨාන ශීර්ෂ වර්ණනාව

၂၅၇. တဒနန္တရာယ [Pg.141] ပန သမုဋ္ဌာနကထာယ အနတ္တာ ဣတိ နိစ္ဆယာတိ အနတ္တာ ဣတိ နိစ္ဆိတာ. သဘာဂဓမ္မာနန္တိ အနိစ္စာကာရာဒီဟိ သဘာဂါနံ သင်္ခတဓမ္မာနံ. နာမမတ္တံ န နာယတီတိ နာမမတ္တမ္ပိ န ပညာယတိ. ဒုက္ခဟာနိန္တိ ဒုက္ခဃာတနံ. ခန္ဓကာ ယာ စ မာတိကာတိ ခန္ဓကာ ယာ စ မာတိကာတိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. သမုဋ္ဌာနံ နိယတော ကတန္တိ သမုဋ္ဌာနံ နိယတောကတံ နိယတကတံ; နိယတသမုဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. ဧတေန ဘူတာရောစနစောရိဝုဋ္ဌာပနအနနုညာတသိက္ခာပဒတ္တယဿ သင်္ဂဟော ပစ္စေတဗ္ဗော. ဧတာနေဝ ဟိ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ နိယတသမုဋ္ဌာနာနိ, အညေဟိ သဒ္ဓိံ အသမ္ဘိန္နသမုဋ္ဌာနာနိ.

257. ඉන් අනතුරුව එන සමුට්ඨාන කථාවෙහි “අනත්තා ඉති නිච්ඡයා” යනු අනාත්ම වශයෙන් තීරණය කරන ලද බවයි. “සභාගධම්මානං” යනු අනිත්‍ය ලක්ෂණ ආදියෙන් සමාන වූ සංඛත ධර්මයන්ගේ යන්නයි. “නාමමත්තං න නායති” යනු නාම මාත්‍රයක් පවා ප්‍රකට නොවන බවයි. “දුක්ඛහානිං” යනු දුක් නැති කිරීමයි. “ඛන්ධකා යා ච මාතිකා” යනු ඛන්ධකයන් ද යම් මාතිකාවක් වේ ද එය ද යන අර්ථයයි. එසේත් නැතිනම් මෙයම පාලි පාඨයයි. “සමුට්ඨානං නියතෝ කතං” යනු නියත කරන ලද හෙවත් ස්ථාවර කරන ලද සමුට්ඨානයයි; නියත සමුට්ඨානය යනු අර්ථයයි. මෙයින් භූතාරෝචන, චෝරිවුට්ඨාපන සහ අනනුඤ්ඤාත යන ශික්ෂාපද තුනෙහි එකතුව දත යුතුය. මන්ද යත් මෙම ශික්ෂාපද තුනම නියත සමුට්ඨාන සහිත වන බැවිනි, එනම් අනෙකුත් ශික්ෂාපද සමඟ මිශ්‍ර නොවූ සමුට්ඨාන මේවාට ඇත.

သမ္ဘေဒံ နိဒါနဉ္စညန္တိ အညမ္ပိ သမ္ဘေဒဉ္စ နိဒါနဉ္စ. တတ္ထ သမ္ဘေဒဝစနေန သမုဋ္ဌာနသမ္ဘေဒဿ ဂဟဏံ ပစ္စေတဗ္ဗံ, တာနိ ဟိ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ ဌပေတွာ သေသာနိ သမ္ဘိန္နသမုဋ္ဌာနာနိ. နိဒါနဝစနေန သိက္ခာပဒါနံ ပညတ္တိဒေသသင်္ခါတံ နိဒါနံ ပစ္စေတဗ္ဗံ. သုတ္တေ ဒိဿန္တိ ဥပရီတိ သိက္ခာပဒါနံ သမုဋ္ဌာနနိယမော သမ္ဘေဒေါ နိဒါနန္တိ ဣမာနိ တီဏိ သုတ္တမှိ ဧဝ ဒိဿန္တိ; ပညာယန္တီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ‘‘ဧကေန သမုဋ္ဌာနေန သမုဋ္ဌာတိ, ကာယတော စ စိတ္တတော စာ’’တိအာဒိမှိ တာဝ ပုရိမနယေ သမုဋ္ဌာနနိယမော စ သမ္ဘေဒေါ စ ဒိဿန္တိ. ဣတရံ ပန နိဒါနံ နာမ –

“සම්භේදං නිදානඤ්ඤං” යනු නියත සමුට්ඨානවලට අමතරව වූ මිශ්‍ර වූ සමුට්ඨාන ද නිදානයන් ද වේ. එහි “සම්භේද” යන වචනයෙන් සමුට්ඨාන මිශ්‍ර වීම දත යුතුය; එනම් එම ශික්ෂාපද තුන හැර ඉතිරි ශික්ෂාපද මිශ්‍ර වූ සමුට්ඨාන සහිත වේ. “නිදාන” යන වචනයෙන් ශික්ෂාපද පනවන ලද ස්ථානයන් දත යුතුය. “සුත්තේ දිස්සන්ති උපරි” යනු ශික්ෂාපදයන්ගේ සමුට්ඨාන නියමය, සම්භේදය සහ නිදානය යන මෙම කරුණු තුන පරිවාර පාලියෙහිම දක්නට ලැබෙන බවයි; ප්‍රකට වේ යනු අර්ථයයි. එහි “එක් සමුට්ඨානයකින් හටගනී, කය සහ සිත නිසා” යනාදී වශයෙන් වූ පෙර ක්‍රමයෙහි සමුට්ඨාන නියමය ද සම්භේදය ද දක්නට ලැබේ. එහෙත් අනෙක් කරුණ වන නිදානය නම්:

‘‘ဝေသာလိယာ ရာဇဂဟေ, သာဝတ္ထိယာ စ အာဠဝီ;

ကောသမ္ဗိယာ စ သက္ကေသု, ဘဂ္ဂေသု စေဝ ပညတ္တာ’’တိ.

“විසාලාවෙහි ද, රජගහනුවරෙහි ද, සැවැත්නුවරෙහි ද, ආළවි නුවරෙහි ද, කොසඹෑ නුවරෙහි ද, ශාක්‍ය ජනපදයෙහි ද, භග්ග ජනපදයෙහි ද ශික්ෂාපද පනවන ලදී.”

ဧဝံ ဥပရိ ဒိဿတိ, ပရတော အာဂတေ သုတ္တေ ဒိဿတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

මෙසේ පසුව එන පරිවාර පාළියෙහි මෙය දක්නට ලැබෙන බව දත යුතුය.

‘‘ဝိဘင်္ဂေ ဒွီသူ’’တိ ဂါထာယ အယမတ္ထော – ယံ သိက္ခာပဒံ ဒွီသု ဝိဘင်္ဂေသု ပညတ္တံ ဥပေါသထဒိဝသေ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဥဒ္ဒိသန္တိ, တဿ ယထာဉာယံ သမုဋ္ဌာနံ ပဝက္ခာမိ, တံ မေ သုဏာထာတိ.

“විභංගෙ ද්වීසූ” යන ගාථාවෙහි අර්ථය මෙයයි - යම් ශික්ෂාපදයක් විභංග දෙකෙහිම පනවන ලද්දේ ද, උපෝසථ දිනයන්හි භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා යම් ශික්ෂාපද උදෙසන්නාහු ද, ඒ ශික්ෂාපදයන්ගේ සමුට්ඨානය සුදුසු පරිදි පවසන්නෙමි, එය මාගෙන් අසා දැනගන්න.

သဉ္စရိတ္တာနုဘာသနဉ္စာတိ သဉ္စရိတ္တဉ္စ သမနုဘာသနဉ္စ. အတိရေကဉ္စ စီဝရန္တိ အတိရေကစီဝရံ; ကထိနန္တိ အတ္ထော. လောမာနိ ပဒသောဓမ္မောတိ ဧဠကလောမာနိ [Pg.142] စ ပဒသောဓမ္မော စ. ဘူတံ သံဝိဓာနေန စာတိ ဘူတာရောစနဉ္စ သံဝိဒဟိတွာ အဒ္ဓါနပ္ပဋိပဇ္ဇနဉ္စ. ထေယျဒေသနာ စောရိံ စာတိ ထေယျသတ္ထော စ ဆတ္တပါဏိဿ အဂိလာနဿ ဓမ္မဒေသနာ စ စောရိဝုဋ္ဌာပနဉ္စ. အနနုညာတာယ တေရသာတိ မာတာပိတုသာမိကေဟိ အနနုညာတာယ သဒ္ဓိံ ဣမာနိ တေရသ သမုဋ္ဌာနာနိ ဟောန္တိ. သဒိသာ ဣဓ ဒိဿရေတိ ဣဓ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဧတေသု တေရသသု သမုဋ္ဌာနသီသေသု ဧကေကသ္မိံ အညာနိပိ သဒိသာနိ သမုဋ္ဌာနာနိ ဒိဿန္တိ.

“සඤ්චරිත්තානුභාසනඤ්ච” යනු සඤ්චරිත්ත සමුට්ඨානය ද සමනුභාසන සමුට්ඨානය ද වේ. “අතිරේකඤ්ච චීවරං” යනු අතිරේක චීවර සමුට්ඨානයයි; කඨින සමුට්ඨානය යනු අර්ථයයි. “ලෝමානි පදසෝධම්මෝ” යනු එළකලෝම (එළු ලොම්) සමුට්ඨානය සහ පදසෝධම්ම සමුට්ඨානයයි. “භූතං සංවිධානේන ච” යනු භූතාරෝචන සමුට්ඨානය සහ සංවිධානය කොට දීර්ඝ ගමන් යාමේ (අද්ධ්වාන) සමුට්ඨානයයි. “ථෙය්‍යදේසනා චෝරිං ච” යනු තෙය්‍යසත්ථ සමුට්ඨානය ද, කුඩයක් අතින් ගත් ගිලන් නොවන අයෙකුට ධර්ම දේශනා කිරීමේ සමුට්ඨානය ද, චෝරීවුට්ඨාපන සමුට්ඨානය ද වේ. “අනනුඤ්ඤාතාය තේරසා” යනු මව්පියන් හෝ ස්වාමිපුරුෂයා විසින් අනුදැන වදාරනු නොලැබූ භික්ෂුණියක හා සම්බන්ධව පවත්නා වූ මේවා දහතුනක් (13) වූ සමුට්ඨානයන් වේ. “සදිසා ඉධ දිස්සාරේ” යනු මෙම උභතෝ විභංගයෙහි වූ මෙම සමුට්ඨාන ශීර්ෂ දහතුන අතුරින් එක් එක් සමුට්ඨානයෙහි ඊට සමාන වූ වෙනත් සමුට්ඨාන ද දක්නට ලැබෙන බවයි.

ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

පළමු පාරාජිකා සමුට්ඨාන වර්ණනාව

၂၅၈. ဣဒါနိ တာနိ ဒဿေတုံ ‘‘မေထုနံ သုက္ကသံသဂ္ဂေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မေထုနန္တိ ဣဒံ တာဝ ပဌမပါရာဇိကံ နာမ ဧကံ သမုဋ္ဌာနသီသံ, သေသာနိ တေန သဒိသာနိ. တတ္ထ သုက္ကသံသဂ္ဂေါတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ စေဝ ကာယသံသဂ္ဂေါ စ. အနိယတာ ပဌမိကာတိ ပဌမံ အနိယတသိက္ခာပဒံ. ပုဗ္ဗူပပရိပါစိတာတိ ‘‘ဇာနံ ပုဗ္ဗူပဂတံ ဘိက္ခု’’န္တိ သိက္ခာပဒဉ္စ ဘိက္ခုနိပရိပါစိတပိဏ္ဍပါတသိက္ခာပဒဉ္စ. ရဟော ဘိက္ခုနိယာ သဟာတိ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ ရဟော နိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဉ္စ.

258. දැන් එම (සමාන වූ) සමුට්ඨානයන් දැක්වීම පිණිස ‘‘මෙථුනං සුක්කසංසග්ගො’’ යනාදිය වදාරන ලදී. එහි ‘මෙථුනං’ යනු පළමුවන පාරාජිකාව නම් වූ එක් සමුට්ඨාන ශීර්ෂයකි. සෙසු ශික්ෂාපද එයට (සමුට්ඨානයෙන්) සමාන වේ. එහි ‘සුක්කසංසග්ගො’ යනු සුක්කවිස්සට්ඨි ශික්ෂාපදය සහ කායසංසග්ග ශික්ෂාපදයයි. ‘අනියතා පාඨමිකා’ යනු පළමු අනියත ශික්ෂාපදයයි. ‘පුබ්බූපපරිපාචිතා’ යනු ‘‘ජානං පුබ්බූපගතං භික්ඛුං’’ යන ශික්ෂාපදය සහ භික්ෂුණියක විසින් පිළියෙල කරවන ලද පිණ්ඩපාත ශික්ෂාපදයයි. ‘රහො භික්ඛුනියා සහා’ යනු භික්ෂුණියක සමඟ රහසිගතව හුදෙකලාව ඉඳීමේ ශික්ෂාපදයයි.

သဘောဇနေ ရဟော ဒွေ စာတိ သဘောဇနေ ကုလေ အနုပခဇ္ဇနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဉ္စ ဒွေ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒါနိ စ. အင်္ဂုလိ ဥဒကေ ဟသန္တိ အင်္ဂုလိပတောဒကဉ္စ ဥဒကေ ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဉ္စ. ပဟာရေ ဥဂ္ဂိရေ စေဝါတိ ပဟာရဒါနသိက္ခာပဒဉ္စ တလသတ္တိကဥဂ္ဂိရဏသိက္ခာပဒဉ္စ. တေပညာသာ စ သေခိယာတိ ပရိမဏ္ဍလနိဝါသနာဒီနိ ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာဝသာနေ ဝုတ္တာနိ တေပညာသ သေခိယသိက္ခာပဒါနိ စ.

‘සභොජනෙ රහො ද්වෙ ච’ යනු සභෝජන කුලයක (අනුපඛජ්ජ) ඉඳීමේ ශික්ෂාපදය සහ රහසිගතව ඉඳීමේ ශික්ෂාපද දෙකයි. ‘අංගුලි උදකෙ හසන්ති’ යනු ඇඟිල්ලෙන් ඇනීමේ (කැතකැවීමේ) ශික්ෂාපදය සහ දියෙහි කෙළීමේ (හසධම්ම) ශික්ෂාපදයයි. ‘පහාරෙ උග්ගිරෙ චෙවා’ යනු පහර දීමේ ශික්ෂාපදය සහ (තලසත්තික) එසවීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘තෙපඤ්ඤාසා ච සෙඛියා’ යනු පරිමණ්ඩල නිවාසනාදියයි, එනම් ඛුද්දකවණ්ණනාව අවසානයේ වදාරන ලද පනස් තුනක් වූ සේඛියා ශික්ෂාපදයන්ය.

အဓက္ခဂါမာဝဿုတာတိ ဘိက္ခုနီနံ အဓက္ခကသိက္ခာပဒဉ္စ ဂါမန္တရဂမနံ အဝဿုတာ အဝဿုတဿ ဟတ္ထတော ခါဒနီယဘောဇနီယဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဉ္စ. တလမဋ္ဌဉ္စ သုဒ္ဓိကာတိ တလဃာတကံ ဇတုမဋ္ဌံ ဥဒကသုဒ္ဓိကာဒိယနဉ္စ. ဝဿံဝုဋ္ဌာ စ ဩဝါဒန္တိ ဝဿံဝုဋ္ဌာ ဆပ္ပဉ္စယောဇနာနိ သိက္ခာပဒဉ္စ ဩဝါဒါယ အဂမနသိက္ခာပဒဉ္စ. နာနုဗန္ဓေ ပဝတ္တိနိန္တိ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဝုဋ္ဌာပိတံ ပဝတ္တိနိံ ဒွေ ဝဿာနိ နာနုဗန္ဓေယျာတိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ.

‘අධක්ඛගාමාවස්සුතා’ යනු භික්ෂුණීන්ගේ අධක්ඛක ශික්ෂාපදය, ගාමන්තරගමන ශික්ෂාපදය සහ අවස්සුත (රාගයෙන් තෙත් වූ) භික්ෂුණියක අවස්සුත පුරුෂයෙකු අතින් ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය දෑ පිළිගැනීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘තලමට්ඨඤ්ච සුද්ධිකා’ යනු තලඝාතක ශික්ෂාපදය, ජතුමට්ඨක ශික්ෂාපදය සහ උදකසුද්ධිකාධියන ශික්ෂාපදයයි. ‘වස්සංවුට්ඨා ච ඕවාදන්ති’ යනු වස් වැස නිමවා (යොදුන් පහ හයක) ගමන් කිරීමේ ශික්ෂාපදය සහ අවවාදයට නොපැමිණීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘නානුබන්ධෙ පවත්තිනිං’ යනු යම් භික්ෂුණියක තමා මහණ කළ පවත්තිනිය (ආචාර්යවරිය) වසර දෙකක් යනතුරු අනුගමනය නොකිරීම ගැන වදාරන ලද ශික්ෂාපදයයි.

ဣမေ [Pg.143] သိက္ခာတိ ဣမာ သိက္ခာယော; လိင်္ဂဝိပရိယာယော ကတော. ကာယမာနသိကာ ကတာတိ ကာယစိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ကတာ.

‘ඉමෙ සික්ඛා’ යනු මේ ශික්ෂාපදයන්ය; මෙහි ලිංග විපර්යාසයක් (ව්‍යාකරණමය වෙනසක්) කරන ලදී. ‘කායමානසිකා කතා’ යනු කය සහ සිත මුල් කරගෙන හටගන්නා ලද්දාහු (කයසිත නිසා වූවාහු) යන්නයි.

ဒုတိယပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

දෙවන පාරාජිකා සමුට්ඨාන වර්ණනාවයි.

၂၅၉. အဒိန္နန္တိ ဣဒံ တာဝ အဒိန္နာဒါနန္တိ ဝါ ဒုတိယပါရာဇိကန္တိ ဝါ ဧကံ သမုဋ္ဌာနသီသံ, သေသာနိ တေန သဒိသာနိ. တတ္ထ ဝိဂ္ဂဟုတ္တရီတိ မနုဿဝိဂ္ဂဟဥတ္တရိမနုဿဓမ္မသိက္ခာပဒါနိ. ဒုဋ္ဌုလ္လာ အတ္တကာမိနန္တိ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာအတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒါနိ. အမူလာ အညဘာဂိယာတိ ဒွေ ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒါနိ. အနိယတာ ဒုတိယိကာတိ ဒုတိယံ အနိယတသိက္ခာပဒံ.

259. ‘අදින්නං’ යනු අදින්නාදානය හෝ දෙවන පාරාජිකාව නම් වූ එක් සමුට්ඨාන ශීර්ෂයකි. සෙසු ශික්ෂාපද එයට සමාන වේ. එහි ‘විග්ගහුත්තරී’ යනු මනුස්සවිග්ගහ ශික්ෂාපදය සහ උත්තරිමනුස්සධම්ම ශික්ෂාපදයයි. ‘දුට්ඨුල්ලා අත්තකාමිනං’ යනු දුට්ඨුල්ලවාචා ශික්ෂාපදය සහ අත්තකාමපාරිචරිය ශික්ෂාපදයයි. ‘අමූලා අඤ්ඤභාගියා’ යනු (දොස් පැවරීමේ) අමූලක ශික්ෂාපද දෙකයි. ‘අනියතා දුතියිකා’ යනු දෙවන අනියත ශික්ෂාපදයයි.

အစ္ဆိန္ဒေ ပရိဏာမနေတိ သာမံ စီဝရံ ဒတွာ အစ္ဆိန္ဒနဉ္စ သံဃိကလာဘဿ အတ္တနော ပရိဏာမနဉ္စ. မုသာ ဩမသပေသုဏာတိ မုသာဝါဒေါ စ ဩမသဝါဒေါ စ ဘိက္ခုပေသုညဉ္စ. ဒုဋ္ဌုလ္လာ ပထဝီခဏေတိ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိအာရောစနဉ္စ ပထဝီခဏဉ္စ. ဘူတံ အညာယ ဥဇ္ဈာပေတိ ဘူတဂါမအညဝါဒကဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒါနိ.

‘අච්ඡින්දෙ පරිණාමනෙ’ යනු තමා විසින්ම සිවුරු දී නැවත උදුරා ගැනීම සහ සංඝික ලාභ තමාට හරවා ගැනීමයි. ‘මුසා ඔමසපෙසුණා’ යනු මුසාවාදය, ඔමසවාදය (නින්දා කිරීම) සහ භික්ෂූන්ට කේලාම් කීමයි. ‘දුට්ඨුල්ලා පථවීඛණෙ’ යනු දුට්ඨුල්ලාපත්ති දැනුම් දීම සහ පොළොව කැණීමයි. ‘භූතං අඤ්ඤාය උජ්ඣාපෙති’ යනු භූතගාම ශික්ෂාපදය සහ අඤ්ඤවාදක උජ්ඣාපනක ශික්ෂාපදයන්ය.

နိက္ကဍ္ဎနံ သိဉ္စနဉ္စာတိ ဝိဟာရတော နိက္ကဍ္ဎနဉ္စ ဥဒကေန တိဏာဒိသိဉ္စနဉ္စ. အာမိသဟေတု ဘုတ္တာဝီတိ ‘‘အာမိသဟေတု ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒန္တီ’’တိ သိက္ခာပဒဉ္စ, ဘုတ္တာဝိံ အနတိရိတ္တေန ခါဒနီယာဒိနာ ပဝါရဏာသိက္ခာပဒဉ္စ. ဧဟိ အနာဒရိ ဘိံသာတိ ‘‘ဧဟာဝုသော ဂါမံ ဝါ’’တိ သိက္ခာပဒဉ္စ, အနာဒရိယဉ္စ ဘိက္ခုဘိံသာပနကဉ္စ. အပနိဓေ စ ဇီဝိတန္တိ ပတ္တာဒီနံ အပနိဓာနသိက္ခာပဒဉ္စ, သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာဝေါရောပနဉ္စ.

‘නික්කඩ්ඪනං සිඤ්චනඤ්චා’ යනු විහාරයෙන් නෙරපා හැරීම සහ ජලයෙන් තණ කොළ ආදිය මත ඉසීමයි. ‘ආමිසහෙතු භුත්තාවී’ යනු ‘‘ආමිසය උදෙසා භික්ෂුණීන්ට අවවාද කරයි’’ යන ශික්ෂාපදය සහ වළඳා අවසන් වූ අයෙකුට අතිරික්ත නොවූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය දෑවලින් පැවරීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘එහි අනාදරී භිංසා’ යනු ‘‘ඇවැත්නි, ගමට එන්න’’ යනාදී ශික්ෂාපදය, අනාදර ශික්ෂාපදය සහ භික්ෂූන් බිය ගැන්වීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘අපනිධෙ ච ජීවිතං’ යනු පාත්‍රා ආදිය සැඟවීමේ ශික්ෂාපදය සහ සිතාමතා ප්‍රාණයක් විනාශ කිරීමයි.

ဇာနံ သပ္ပာဏကံ ကမ္မန္တိ ဇာနံ သပ္ပာဏကဥဒကသိက္ခာပဒဉ္စ ပုနကမ္မာယ ဥက္ကောဋနဉ္စ. ဦနသံဝါသနာသနာတိ ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒဉ္စ ဥက္ခိတ္တကေန သဒ္ဓိံ သံဝါသသိက္ခာပဒဉ္စ နာသိတကသာမဏေရသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒဉ္စ. သဟဓမ္မိကံ ဝိလေခါတိ သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနသိက္ခာပဒဉ္စ, ဝိလေခါယ သံဝတ္တန္တီတိ အာဂတသိက္ခာပဒဉ္စ. မောဟော အမူလကေန စာတိ မောဟနကေ ပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဉ္စ, အမူလကေန သံဃာဒိသေသေန အနုဒ္ဓံသနသိက္ခာပဒဉ္စ.

‘ජානං සප්පාණකං කම්මං’ යනු දැන දැන සප්‍රාණික ජලය (සහිත කටයුතු) පරිහරණය කිරීමේ ශික්ෂාපදය සහ නිම වූ කටයුත්තක් නැවත ඇවිස්සීමේ (උක්කෝටනය) ශික්ෂාපදයයි. ‘ඌනසංවාසනාසනා’ යනු විසි වයසට අඩු අය උපසම්පදා කිරීමේ ශික්ෂාපදය, නෙරපන ලද (උක්ඛිත්තක) අයෙකු සමඟ එකට වාසය කිරීමේ ශික්ෂාපදය සහ නෙරපන ලද සාමණේරයෙකු සමඟ පරිභෝජනය කිරීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘සහධම්මිකං විලෙඛා’ යනු සහධම්මික ශික්ෂාපදය සහ විලෙඛා (මනසේ සැක ඇති කිරීම) පිළිබඳ වදාරන ලද ශික්ෂාපදයයි. ‘මොහො අමූලකෙන චා’ යනු මුළා කිරීමේ (මෝහනක) පාචිත්තිය ශික්ෂාපදය සහ අමූලක සංඝාදිසේසයෙන් චෝදනා කිරීමේ ශික්ෂාපදයයි.

ကုက္ကုစ္စံ ဓမ္မိကံ စီဝရံ ဒတွာတိ ကုက္ကုစ္စဥပဒဟနဉ္စ, ဓမ္မိကာနံ ကမ္မာနံ ဆန္ဒံ ဒတွာ ခီယနဉ္စ, စီဝရံ ဒတွာ ခီယနဉ္စ. ပရိဏာမေယျ ပုဂ္ဂလေတိ သံဃိကံ လာဘံ [Pg.144] ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏာမနသိက္ခာပဒံ. ကိံ တေ အကာလံ အစ္ဆိန္ဒေတိ ‘‘ကိံ တေ အယျေ ဧသော ပုရိသပုဂ္ဂလော ကရိဿတီ’’တိ အာဂတသိက္ခာပဒဉ္စ, ‘‘အကာလစီဝရံ ကာလစီဝရ’’န္တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘာဇနသိက္ခာပဒဉ္စ, ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတွာ အစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဉ္စ. ဒုဂ္ဂဟီ နိရယေန စာတိ ဒုဂ္ဂဟိတေန ဒုပ္ပဓာရိတေန ပရံ ဥဇ္ဈာပနသိက္ခာပဒဉ္စ, နိရယေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ အဘိသပနသိက္ခာပဒဉ္စ.

‘කුක්කුච්චං ධම්මිකං චීවරං දත්වා’ යනු සැක ඇති කිරීමේ (කුක්කුච්ච උපදහන) ශික්ෂාපදය, ධර්මානුකූල කටයුතුවලට කැමැත්ත දී පසුව දොස් කීමේ ශික්ෂාපදය සහ සිවුරු දී පසුව දොස් කීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘පරිණාමෙය්‍ය පුග්ගලෙ’ යනු සංඝික ලාභ පුද්ගලයෙකුට හරවා දීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘කිං තෙ අකාලං අච්ඡින්දෙ’ යනු ‘‘ආර්යාවනි, මේ පුරුෂ පුද්ගලයා ඔබට කුමක් කරයිද?’’ යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපදය, අකාල සිවුර කාල සිවුරක් ලෙස අධිෂ්ඨාන කර බෙදා දීමේ ශික්ෂාපදය සහ භික්ෂුණියක සමඟ සිවුරු හුවමාරු කර පසුව උදුරා ගැනීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘දුග්ගහී නිරයෙන චා’ යනු වැරදි ලෙස වටහාගෙන අන් අයට දොස් පැවරීමේ ශික්ෂාපදය සහ නිරයෙන් හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් ශාප කිරීමේ ශික්ෂාපදයයි.

ဂဏံ ဝိဘင်္ဂ ဒုဗ္ဗလန္တိ ‘‘ဂဏဿ စီဝရလာဘံ အန္တရာယံ ကရေယျာ’’တိ စ ‘‘ဓမ္မိကံ စီဝရဝိဘင်္ဂံ ပဋိဗာဟေယျာ’’တိ စ ‘‘ဒုဗ္ဗလစီဝရပစ္စာသာယ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ. ကထိနာ ဖာသု ပဿယန္တိ ‘‘ဓမ္မိကံ ကထိနုဒ္ဓါရံ ပဋိဗာဟေယျ, ဘိက္ခုနိယာ သဉ္စိစ္စ အဖာသုံ ကရေယျ, ဘိက္ခုနိယာ ဥပဿယံ ဒတွာ ကုပိတာ အနတ္တမနာ နိက္ကဍ္ဎေယျ ဝါ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ. အက္ကောသစဏ္ဍီ မစ္ဆရီတိ ‘‘ဘိက္ခုံ အက္ကောသေယျ ဝါ ပရိဘာသေယျ ဝါ, စဏ္ဍိကတာ ဂဏံ ပရိဘာသေယျ, ကုလေ မစ္ဆရိနီ အဿာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ. ဂဗ္ဘိနိဉ္စ ပါယန္တိယာတိ ‘‘ဂဗ္ဘိနိံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါယန္တိံ ဝုဋ္ဌာပေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ.

‘ගණං විභංග දුබ්බලං’ යනු ‘‘ගණයකගේ සිවුරු ලාභයට බාධා කිරීම’’, ‘‘ධර්මානුකූල සිවුරු බෙදා දීමට බාධා කිරීම’’ සහ ‘‘සිවුරු බලාපොරොත්තුවෙන් සිවුරු කාලය ඉක්මවීම’’ යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපදයන්ය. ‘කඨිනා ඵාසු පස්සයන්ති’ යනු ‘‘ධර්මානුකූල කඨින උද්ධාරයට බාධා කිරීම, සිතාමතා භික්ෂුණියකට අපහසුතාවක් ඇති කිරීම, භික්ෂුණියකට ලැගුම්ගෙයක් දී පසුව කෝප වී නෙරපා හැරීම’’ යනාදී ශික්ෂාපදයන්ය. ‘අක්කොසචණ්ඩී මච්ඡරී’ යනු ‘‘භික්ෂුවකට ආක්‍රෝශ හෝ පරිභව කිරීම, චණ්ඩිකෘතව (කෝපයෙන්) ගණයට පරිභව කිරීම, කුලයන් කෙරෙහි මසුරු වීම’’ යනාදී ශික්ෂාපදයන්ය. ‘ගබ්භිනිඤ්ච පායන්තියා’ යනු ‘‘ගර්භණී ස්ත්‍රියක මහණ කිරීම, කිරි දෙන මවක මහණ කිරීම’’ යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපදයන්ය.

ဒွေဝဿံ သိက္ခာ သံဃေနာတိ ‘‘ဒွေ ဝဿာနိ ဆသု ဓမ္မေသု အသိက္ခိတသိက္ခံ သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, သိက္ခိတသိက္ခံ သိက္ခမာနံ သံဃေန အသမ္မတံ ဝုဋ္ဌာပေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ. တယော စေဝ ဂိဟီဂတာတိ ဦနဒွါဒသဝဿံ ဂိဟိဂတံ, ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿံ ဂိဟိဂတံ ‘‘ဒွေ ဝဿာနိ ဆသု ဓမ္မေသု အသိက္ခိတသိက္ခံ ဒွေ ဝဿာနိ သိက္ခိတသိက္ခံ သံဃေန အသမ္မတ’’န္တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ. ကုမာရိဘူတာ တိဿောတိ ‘‘ဦနဝီသတိဝဿံ ကုမာရိဘူတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ တိဿော. ဦနဒွါဒသသမ္မတာတိ ‘‘ဦနဒွါဒသဝဿာ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿာ သံဃေန အသမ္မတာ ဝုဋ္ဌာပေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ.

‘‘dve vassaṃ sikkhā saṅghena’’ යනු - අවුරුදු දෙකක් ධර්ම හයෙහි හික්මීමක් නොලැබූ (අශික්ෂිත) ශික්ෂමානාවක උපසම්පදා කරන්නේ නම් යන ශික්ෂාපදය සහ ධර්ම හයෙහි හික්මීම ලැබුවද සංඝයාගෙන් සම්මතය නොලැබූ ශික්ෂමානාවක උපසම්පදා කරන්නේ නම් යනුවෙන් වදාල ශික්ෂාපදයන්ය. ‘‘tayo ceva gihīgatā’’ යනු - දොළොස් අවුරුදුවලට අඩු ගිහිගිය (විවාහක) තැනැත්තියක පිළිබඳ ශික්ෂාපදය, දොළොස් අවුරුදු පිරුණු නමුත් ධර්ම හයෙහි හික්මීම නොලැබූ ගිහිගිය තැනැත්තියක පිළිබඳ ශික්ෂාපදය සහ අවුරුදු දෙකක් හික්මීම ලැබුවද සංඝයාගෙන් සම්මතය නොලැබූ ගිහිගිය තැනැත්තියක පිළිබඳව වදාල ශික්ෂාපදයන්ය. ‘‘kumāribhūtā tisso’’ යනු - ‘‘දහනව අවුරුදුවලට අඩු කුමාරිකාවක (අවිවාහක තැනැත්තියක)’’ යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාල ශික්ෂාපද තුනයි. ‘‘ūnadvādasasammatā’’ යනු - ‘‘දොළොස් අවුරුදු පිරුනේ නැති තැනැත්තියක උපසම්පදා කරන්නේ නම්’’ සහ ‘‘දොළොස් අවුරුදු පිරුණද සංඝයාගෙන් සම්මතය නොලැබූ තැනැත්තියක උපසම්පදා කරන්නේ නම්’’ යනුවෙන් වදාල ශික්ෂාපද යුගලයයි.

အလံ တာဝ သောကာဝါသန္တိ ‘‘အလံ တာဝ တေ အယျေ ဝုဋ္ဌာပိတေနာ’’တိ စ, ‘‘စဏ္ဍိံ သောကာဝါသံ သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. ဆန္ဒာ အနုဝဿာ စ ဒွေတိ ‘‘ပါရိဝါသိကဆန္ဒဒါနေန သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, အနုဝဿံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ဧကံ ဝဿံ ဒွေ ဝုဋ္ဌာပေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. သမုဋ္ဌာနာ တိကာ ကတာတိ တိကသမုဋ္ဌာနာ ကတာ.

‘‘alaṃ tāva sokāvāsaṃ’’ යනු - ‘‘ආර්යාවනි, ඔබ විසින් උපසම්පදා කිරීමෙන් ඇති ඵලක් නැත’’ යන්න සහ ‘‘සැඩපරුෂ වූ ශෝකයෙන් වාසය කරන ශික්ෂමානාවක උපසම්පදා කරන්නේ නම්’’ යනුවෙන් වදාල ශික්ෂාපද යුගලයයි. ‘‘chandā anuvassā ca dve’’ යනු - ‘‘පරිවාසයෙහි සිටින, ඡන්දය දිය යුතු ශික්ෂමානාවක උපසම්පදා කරන්නේ නම්’’, ‘‘සෑම වසරකම උපසම්පදා කරන්නේ නම්’’ සහ ‘‘එක් වසරකදී දෙදෙනෙකු උපසම්පදා කරන්නේ නම්’’ යනුවෙන් වදාල ශික්ෂාපද තුනයි. ‘‘samuṭṭhānā tikā katā’’ යනු - මේවා (කාය, වාග්, චිත්ත යන) තික සමුට්ඨානයන්ගෙන් යුක්තව කරන ලද්දේය යන්නයි.

သဉ္စရိတ္တသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

සංචරිත්ත සමුට්ඨාන වර්ණනාව (260)

၂၆၀. သဉ္စရီ [Pg.145] ကုဋိ ဝိဟာရောတိ သဉ္စရိတ္တံ သညာစိကာယ ကုဋိကရဏံ မဟလ္လကဝိဟာရကရဏဉ္စ. ဓောဝနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟောတိ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ပုရာဏစီဝရဓောဝါပနဉ္စ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ. ဝိညတ္တုတ္တရိ အဘိဟဋ္ဌုန္တိ အညာတကံ ဂဟပတိံ စီဝရဝိညာပနံ တတုတ္တရိသာဒိယနသိက္ခာပဒဉ္စ. ဥဘိန္နံ ဒူတကေန စာတိ ‘‘စီဝရစေတာပန္နံ ဥပက္ခဋံ ဟောတီ’’တိ အာဂတသိက္ခာပဒဒွယဉ္စ ဒူတေန စီဝရစေတာပန္နပဟိတသိက္ခာပဒဉ္စ.

260. ‘‘sañcarī kuṭi vihāro’’ යනු - සංචරිත්ත ශික්ෂාපදය, තමා උදෙසා කුටියක් කරවීම (සඤ්ඤාචිකා) සහ මහල් විහාරයක් කරවීම යන ශික්ෂාපදයි. ‘‘dhovanañca paṭiggaho’’ යනු - නෑ නොවන මෙහෙණියක ලවා පැරණි සිවුරු සෝදවා ගැනීම සහ සිවුරු පිළිගැනීම යන ශික්ෂාපදයි. ‘‘viññattuttari abhihaṭṭhuṃ’’ යනු - නෑ නොවන ගෘහපතියෙකුගෙන් සිවුරු ඉල්ලීම සහ ඒ සඳහා නියමිත ප්‍රමාණයට වඩා වැඩියෙන් පිළිගැනීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයයි. ‘‘ubhinnaṃ dūtakena ca’’ යනු - දෙදෙනෙකු විසින් පිළියෙළ කරන ලද සිවුරු මිල පිළිබඳ ශික්ෂාපද යුගලය සහ දූතයෙකු අත සිවුරු මිල එවීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයයි.

ကောသိယာ သုဒ္ဓဒွေဘာဂါ, ဆဗ္ဗဿာနိ နိသီဒနန္တိ ‘‘ကောသိယမိဿကံ သန္ထတ’’န္တိအာဒီနိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ. ရိဉ္စန္တိ ရူပိကာ စေဝါတိ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ရိဉ္စန္တိ ဥဒ္ဒေသ’’န္တိ အာဂတံ ဧဠကလောမဓောဝါပနံ ရူပိယပ္ပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဉ္စ. ဥဘော နာနပ္ပကာရကာတိ ရူပိယသံဝေါဟာရကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒဒွယံ.

‘‘kosiyā suddhadvebhāgā, chabbassāni nisīdananti’’ යනු - කොසෙය්‍ය මිශ්‍ර ඇතිරිලි යනාදී වශයෙන් වදාල ශික්ෂාපද පහයි. ‘‘riñcanti rūpikā ceva’’ යනු - විභංගයෙහි ‘‘riñcanti uddesaṃ’’ යනුවෙන් පැමිණි එළු ලොම් සෝදවා ගැනීමේ ශික්ෂාපදය සහ රන් රිදී පිළිගැනීමේ ශික්ෂාපදයයි. ‘‘ubho nānappakārakā’’ යනු - නානප්පකාරක වූ රන් රිදී පරිහරණය හා සම්බන්ධ ක්‍රය වික්‍රය ශික්ෂාපද යුගලයයි.

ဦနဗန္ဓနဝဿိကာတိ ဦနပဉ္စဗန္ဓနပတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဉ္စ. သုတ္တံ ဝိကပ္ပနေန စာတိ သုတ္တံ ဝိညာပေတွာ စီဝရဝါယာပနဉ္စ တန္တဝါယေ ဥပသင်္ကမိတွာ စီဝရေ ဝိကပ္ပာပဇ္ဇနဉ္စ. ဒွါရဒါနသိဗ္ဗာနိ စာတိ ယာဝ ဒွါရကောသာ အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယ, ‘‘အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရံ ဒဒေယျ, စီဝရံ သိဗ္ဗေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. ပူဝပစ္စယဇောတိ စာတိ ပူဝေဟိ ဝါ မန္ထေဟိ ဝါ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရဏာသိက္ခာပဒံ စာတုမာသပစ္စယပ္ပဝါရဏာဇောတိသမာဒဟနသိက္ခာပဒါနိ စ.

‘‘ūnabandhanavassikā’’ යනු - පස් තැනකට වඩා අඩු තැන්වල මැහුම් දැමූ පාත්‍රය පිළිබඳ ශික්ෂාපදය සහ වැසි සාටිකා ශික්ෂාපදයයි. ‘‘suttaṃ vikappanena ca’’ යනු - නූල් ඉල්ලා සිවුරු වියවීම සහ තන්තුවායන් වෙත ගොස් සිවුරෙහි විකල්ප කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයයි. ‘‘dvāradānasibbāni ca’’ යනු - දොර අගුල් තැබීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය, නෑ නොවන මෙහෙණියකට සිවුරු දීම සහ සිවුරු මැසීම යනුවෙන් වදාල ශික්ෂාපද තුනයි. ‘‘pūvapaccayajo’’ යනු - කැවිලි පෙවිලි හෝ මන්ත්‍ර මගින් උවටැන් පිළිගැනීම පිළිබඳ පවාරණා ශික්ෂාපදය සහ සිව්මස් පවාරණා ශික්ෂාපදය මෙන්ම ගිනි දැල්වීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයන්ය.

ရတနံ သူစိ မဉ္စော စ, တူလံ နိသီဒနကဏ္ဍု စ, ဝဿိကာ စ သုဂတေနာတိ ရတနသိက္ခာပဒဉ္စေဝ သူစိဃရသိက္ခာပဒါဒီနိ စ သတ္တ သိက္ခာပဒါနိ. ဝိညတ္တိ အညံ စေတာပနာ, ဒွေ သံဃိကာ မဟာဇနိကာ, ဒွေ ပုဂ္ဂလလဟုကာ ဂရူတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အညံ ဝိညာပေတွာ အညံ ဝိညာပေယျာ’’တိအာဒီနိ နဝ သိက္ခာပဒါနိ. ဒွေ ဝိဃာသာ သာဋိကာ စာတိ ‘‘ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ သင်္ကာရံ ဝါ ဝိဃာသံ ဝါ တိရောကုဋ္ဋေ ဝါ တိရောပါကာရေ ဝါ ဆဍ္ဍေယျ ဝါ ဆဍ္ဍာပေယျ ဝါ, ဟရိတေ ဆဍ္ဍေယျ ဝါ ဆဍ္ဍာပေယျ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနိ ဒွေ ဝိဃာသသိက္ခာပဒါနိ စ ဥဒကသာဋိကာသိက္ခာပဒဉ္စ. သမဏစီဝရေန စာတိ ‘‘သမဏစီဝရံ ဒဒေယျာ’’တိ ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘ratanaṃ sūci mañco ca, tūlaṃ nisīdanakaṇḍu ca, vassikā ca sugatena’’ යනු - රතන ශික්ෂාපදය, සූචිඝර ශික්ෂාපදය ආදී ශික්ෂාපද හතයි. ‘‘viññatti aññaṃ cetāpanā, dve saṅghikā mahājanikā, dve puggalalahukā garū’’ යනු - ‘‘යම් මෙහෙණියක් යමක් ඉල්ලා තවත් දෙයක් කරවා ගනීද’’ යනාදී වශයෙන් වදාල ශික්ෂාපද නවයයි. ‘‘dve vighāsā sāṭikā ca’’ යනු - ‘‘වැසිකිළි හෝ අපවිත්‍ර දෑ තාප්පයෙන් පිටතට දැමීම හෝ දම්මවීම, නිල් තණකොළ මත දැමීම හෝ දම්මවීම’’ යනුවෙන් වදාල අපවිත්‍ර ද්‍රව්‍ය දැමීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද යුගලය සහ දිය රෙදි පිළිබඳ ශික්ෂාපදයයි. ‘‘samaṇacīvarena ca’’ යනු - ‘‘ශ්‍රමණ සිවුරක් දිය යුතුය’’ යන්න අරමුණු කොට වදාල ශික්ෂාපදයයි.

သမနုဘာသနာသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

සමනුභාසනා සමුට්ඨාන වර්ණනාව (261)

၂၆၁. ဘေဒါနုဝတ္တဒုဗ္ဗစဒူသဒုဋ္ဌုလ္လဒိဋ္ဌိ [Pg.146] စာတိ သံဃဘေဒါနုဝတ္တကဒုဗ္ဗစကုလဒူသကဒုဋ္ဌုလ္လပ္ပဋိစ္ဆာဒနဒိဋ္ဌိအပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနသိက္ခာပဒါနိ. ဆန္ဒံ ဥဇ္ဇဂ္ဃိကာ ဒွေ စာတိ ဆန္ဒံ အဒတွာ ဂမနသိက္ခာပဒံ ဥဇ္ဇဂ္ဃိကာယ အန္တရဃရေ ဂမနနိသီဒနသိက္ခာပဒဒွယဉ္စ. ဒွေ စ သဒ္ဒါတိ ‘‘အပ္ပသဒ္ဒေါ အန္တရဃရေ ဂမိဿာမိ, နိသီဒိဿာမီ’’တိ သိက္ခာပဒဒွယဉ္စ. န ဗျာဟရေတိ ‘‘န သကဗဠေန မုခေန ဗျာဟရိဿာမီ’’တိ သိက္ခာပဒံ.

261. ‘‘bhedāනුvattadubbacadūsaduṭṭhulladiṭṭhi ca’’ යනු - සංඝ භේදය කරන්නා අනුව යෑම, අකීකරු බව, කුල දූෂණය, රළු ඇවැත් සඟවා ගැනීම සහ වැරදි දෘෂ්ටිය අත් නොහැරීම යන ශික්ෂාපදයන්ය. ‘‘chandaṃ ujjagghikā dve ca’’ යනු - ඡන්දය නොදී බැහැර යෑමේ ශික්ෂාපදය සහ ඇතුළු ගමෙහි උස් හඬින් සිනාසෙමින් යෑම හා හිඳීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද යුගලයයි. ‘‘dve ca saddā’’ යනු - ඇතුළු ගමෙහි උස් හඬ නගමින් යෑම හා හිඳීම පිළිබඳ ශික්ෂාපද යුගලයයි. ‘‘na byāhare’’ යනු - කට පුරා බත් පිඬු තබාගෙන කථා නොකළ යුතුය යන ශික්ෂාපදයයි.

ဆမာ နီစာသနေ ဌာနံ, ပစ္ဆတော ဥပ္ပထေန စာတိ ဆမာယံ နိသီဒိတွာ, နီစေ အာသနေ နိသီဒိတွာ; ဌိတေန နိသိန္နဿ, ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တေန ပုရတော ဂစ္ဆန္တဿ, ဥပ္ပထေန ဂစ္ဆန္တေန ပထေန ဂစ္ဆန္တဿ ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒါနိ. ဝဇ္ဇာနုဝတ္တိဂဟဏာတိ ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒန, ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တက, ဟတ္ထဂ္ဂဟဏာဒိသင်္ခါတာနိ တီဏိ ပါရာဇိကာနိ. ဩသာရေ ပစ္စာစိက္ခနာတိ ‘‘အနပလောကေတွာ ကာရကသံဃံ အနညာယ ဂဏဿ ဆန္ဒံ ဩသာရေယျာ’’တိ စ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ.

‘‘chamā nීcāsane ṭhānaṃ, pacchato uppathena ca’’ යනු - බිම හිඳගෙන, මිටි අසුනක හිඳගෙන, සිටගෙන හිඳින්නෙකුට, පසුව යමින් පෙරටුව යන්නෙකුට සහ මගින් පිටත යමින් මගෙහි යන්නෙකුට ධර්ම දේශනා කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදයන්ය. ‘‘vajjānuvattigahaṇā’’ යනු - වජ්ජප්පටිච්ඡාදන, උක්ඛිත්තානුවත්තක සහ හත්ථග්ගහණ (අතින් අල්ලා ගැනීම) යනාදී වශයෙන් ගැනෙන පාරාජිකා ශික්ෂාපද තුනයි. ‘‘osāre paccācikkhanā’’ යනු - කාරක සංඝයාගෙන් විමසීමකින් තොරව හෝ ගණයාගේ අදහස නොවිමසා ඡන්දය ලබා දීම සහ බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම යනුවෙන් වදාල ශික්ෂාපද යුගලයයි.

ကိသ္မိံ သံသဋ္ဌာ ဒွေ ဝဓီတိ ‘‘ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အဓိကရဏေ ပစ္စာကတာ’’တိ စ ‘‘ဘိက္ခုနိယော ပနေဝ သံသဋ္ဌာ ဝိဟရန္တီ’’တိ စ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဧဝံ ဝဒေယျ သံသဋ္ဌာဝ အယျေ တုမှေ ဝိဟရထာ’’တိ စ ‘‘အတ္တာနံ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ရောဒေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ. ဝိသိဗ္ဗေ ဒုက္ခိတာယ စာတိ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ စီဝရံ ဝိသိဗ္ဗေတွာ ဝါ ဝိသိဗ္ဗာပေတွာ ဝါ’’တိ စ ‘‘ဒုက္ခိတံ သဟဇီဝိနိ’’န္တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. ပုန သံသဋ္ဌာ န ဝူပသမေတိ ‘‘သံသဋ္ဌာ ဝိဟရေယျ ဂဟပတိနာ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တေန ဝါ’’တိ ဧဝံ ပုန ဝုတ္တသံသဋ္ဌသိက္ခာပဒဉ္စ ‘‘ဧဟယျေ, ဣမံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေဟီ’’တိ ဝုစ္စမာနာ, ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ‘‘သာ ပစ္ဆာ အနန္တရာယိကိနီ နေဝ ဝူပသမ္မေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ. အာရာမဉ္စ ပဝါရဏာတိ ‘‘ဇာနံ သဘိက္ခုကံ အာရာမံ အနာပုစ္ဆာ ပဝိသေယျာ’’တိ စ ‘‘ဥဘတောသံဃေ တီဟိ ဌာနေဟိ န ပဝါရေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ.

‘‘kismiṃ saṃsaṭṭhā dve vadhī’’ යනු - ‘‘යම් අධිකරණයකදී පරාජය වූ පසු’’ යන්න සහ ‘‘මෙහෙණියෝ ගිහියන් හා එක්ව වෙසෙත්ද’’ යන්න, ‘‘මෙහෙණියක් ‘ආර්යාවනි, ඔබ වහන්සේලා එක්ව වාසය කරන්න’ යයි පවසන්නේ නම්’’ යන්න සහ ‘‘තමාටම තලා ගනිමින් හඬන්නේ නම්’’ යනාදී වශයෙන් වදාල ශික්ෂාපදයන්ය. ‘‘visibbe dukkhitāya ca’’ යනු - ‘‘මෙහෙණියකගේ සිවුරක් ලිහා දැමීම හෝ ලැහීම’’ සහ ‘‘දුකට පත් සහජීවිණියක (උපස්ථාන නොකිරීම)’’ යනුවෙන් වදාල ශික්ෂාපද යුගලයයි. ‘‘puna saṃsaṭṭhā na vūpasameti’’ යනු - ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙකු සමග නැවතත් එක්ව වාසය කිරීම පිළිබඳ වදාල ශික්ෂාපදය සහ ‘‘ආර්යාවනි, මෙහි පැමිණ මේ අධිකරණය විසඳන්න’’ යයි කී විට ‘‘යහපතැයි’’ පිළිගෙන, පසුව බාධාවක් නැතිවත් එය නොවිසඳා සිටීම පිළිබඳ වදාල ශික්ෂාපදයයි. ‘‘ārāmañca pavāraṇā’’ යනු - ‘‘භික්ෂූන් සහිත ආරාමයකට නොදන්වා ඇතුළු වන්නේ නම්’’ සහ ‘‘උභතෝ සංඝයා කෙරෙහි කරුණු තුනකින් පවාරණය නොකරන්නේ නම්’’ යනුවෙන් වදාල ශික්ෂාපද යුගලයයි.

အနွဒ္ဓံ သဟဇီဝိနိံ ဒွေတိ ‘‘အနွဒ္ဓမာသံ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုသံဃတော ဒွေ ဓမ္မာ ပစ္စာသီသိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ, ‘‘သဟဇီဝိနိံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ ဒွေ ဝဿာနိ နေဝ အနုဂ္ဂဏှေယျ, သဟဇီဝိနိံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ နေဝ ဝူပကာသေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယဉ္စ. စီဝရံ အနုဗန္ဓနာတိ ‘‘သစေ မေ တွံ, အယျေ, စီဝရံ ဒဿသိ, ဧဝါဟံ [Pg.147] တံ ဝုဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ စ ‘‘သစေ မံ တွံ, အယျေ, ဒွေ ဝဿာနိ အနုဗန္ဓိဿသိ, ဧဝါဟံ တံ ဝုဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ.

"Anvaddhaṃ sahajīviniṃ dve" යන්නෙන් "භික්ෂුණියක විසින් අඩමසකට වරක් භික්ෂු සංඝයාගෙන් කරුණු දෙකක් බලාපොරොත්තු විය යුතුය" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපදය ද, "සහජීවිනියක (ශිෂ්‍යාවක) පැවිදි කර ඇයට වසර දෙකක් උපකාර නොකිරීම" සහ "සහජීවිනියක පැවිදි කර ඇය වෙන් නොකිරීම (ඇයට උපස්ථාන නොකිරීම)" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය ද අදහස් වේ. "Cīvaraṃ anubandhanā" යන්නෙන් "ආර්යාවනි, ඔබ මට සිවුරක් දෙන්නේ නම් මම ඔබව පැවිදි කරන්නෙමි" යනුවෙන් සහ "ආර්යාවනි, ඔබ වසර දෙකක් මා පසුපස එන්නේ නම් මම ඔබව පැවිදි කරන්නෙමි" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය ද අදහස් වේ.

ကထိနသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

කඨින සමුට්ඨාන වර්ණනාව (කඨින විනය කර්මය හා බැඳුණු ඇවැත් පිළිබඳ විස්තරය)

၂၆၂. ဥဗ္ဘတံ ကထိနံ တီဏီတိ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝုတ္တာနိ အာဒိတောဝ တီဏိ သိက္ခာပဒါနိ. ပဌမံ ပတ္တဘေသဇ္ဇန္တိ ‘‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကပတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ ပဌမပတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ ‘‘ပဋိသာယနီယာနိ ဘေသဇ္ဇာနီ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ. အစ္စေကဉ္စာပိ သာသင်္ကန္တိ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဉ္စ တဒနန္တရမေဝ သာသင်္ကသိက္ခာပဒဉ္စ. ပက္ကမန္တေန ဝါ ဒုဝေတိ ‘‘တံ ပက္ကမန္တော နေဝ ဥဒ္ဓရေယျာ’’တိ ဘူတဂါမဝဂ္ဂေ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ.

262. "Ubbhataṃ kathinaṃ tīṇi" යන්නෙන් "සිවුර නිම වූ විට සහ කඨිනය අත්හළ විට භික්ෂුව විසින්" යනුවෙන් මුල සිට වදාරන ලද ශික්ෂාපද තුන අදහස් වේ. "Paṭhamaṃ pattabhesajjaṃ" යන්නෙන් "දස දිනක් උපරිම කොට ඇති අතිරේක පාත්‍රය" යනුවෙන් වදාරන ලද පළමු පාත්‍ර ශික්ෂාපදය ද, "පිළිගත යුතු (භාවිත කළ යුතු) ඖෂධ" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපදය ද අදහස් වේ. "Accekañcāpi sāsaṅkaṃ" යන්නෙන් අච්චේක චීවර ශික්ෂාපදය සහ ඉන් ඉක්බිතිව එන සාසංක ශික්ෂාපදය අදහස් වේ. "Pakkamantena vā dve" යන්නෙන් "එතැනින් නික්ම යන භික්ෂුව එය ඉවත් නොකළ යුතුය" යනුවෙන් භූතගාම වර්ගයෙහි වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ.

ဥပဿယံ ပရမ္ပရာတိ ‘‘ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒေယျာ’’တိ စ ‘‘ပရမ္ပရဘောဇနေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. အနတိရိတ္တံ နိမန္တနာတိ ‘‘အနတိရိတ္တံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ စ ‘‘နိမန္တိတော သဘတ္တော သမာနော’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. ဝိကပ္ပံ ရညော ဝိကာလေတိ ‘‘သာမံ စီဝရံ ဝိကပ္ပေတွာ’’တိ စ ‘‘ရညော ခတ္တိယဿာ’’တိ စ ‘‘ဝိကာလေ ဂါမံ ပဝိသေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. ဝေါသာသာရညကေန စာတိ ‘‘ဝေါသာသမာနရူပါ ဌိတာ’’တိ စ ‘‘တထာရူပေသု အာရညကေသု သေနာသနေသု ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတ’’န္တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ.

"Upassayaṃ paramparā" යන්නෙන් "භික්ෂුණී ආශ්‍රමයට ගොස් භික්ෂුණීන්ට අවවාද කළ යුතුය" සහ "පරම්පර භෝජනයෙහි ප්‍රාචිත්තිය වේ" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Anatirittaṃ nimantanā" යන්නෙන් "ඉතිරි නොවූ ඛාද්‍යයක් හෝ භෝජනයක්" සහ "ආරාධනා ලැබ බතින් යුක්ත වූයේ" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Vikappaṃ rañño vikāle" යන්නෙන් "තමා විසින්ම සිවුර විකල්පනය කොට", "ක්ෂත්‍රිය රජුගේ" සහ "විකාලයෙහි ගමට පිවිසෙන්නේ නම්" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද තිත්තය අදහස් වේ. "Vosāsāraññakena ca" යන්නෙන් "අණ දෙන ස්වභාවයෙන් සිටින" සහ "එබඳු ආරණ්‍යක සේනාසනවල පෙර දැනුම් දීමකින් තොරව" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ.

ဥဿယာ သန္နိစယဉ္စာတိ ‘‘ဥဿယဝါဒိကာ’’တိ စ ‘‘ပတ္တသန္နိစယံ ကရေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. ပုရေ ပစ္ဆာ ဝိကာလေ စာတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပုရေဘတ္တံ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတွာ’’တိ စ, ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တံ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတွာ’’တိ စ, ‘‘ဝိကာလေ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတွာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. ပဉ္စာဟိကာ သင်္ကမနီတိ ‘‘ပဉ္စာဟိကာ သံဃာဋိစာရံ အတိက္ကမေယျာ’’တိ စ ‘‘စီဝရသင်္ကမနီယံ ဓာရေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. ဒွေပိ အာဝသထေန စာတိ ‘‘အာဝသထစီဝရံ အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, အာဝသထံ အနိဿဇ္ဇိတွာ စာရိကံ ပက္ကမေယျာ’’တိ စ ဧဝံ အာဝသထေန သဒ္ဓိံ ဝုတ္တသိက္ခာပဒါနိ စ ဒွေ.

"Ussayā sannicayañca" යන්නෙන් "අධිකරණයට යාමට කැමති (කෝලාහලකාරී)" සහ "පාත්‍ර රැස් කිරීම" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Pure pacchā vikāle ca" යන්නෙන් "යම් භික්ෂුණියක් පෙරබත් වේලෙහි කුලයන් කරා එළඹ", "පසුබත් වේලෙහි කුලයන් කරා එළඹ" සහ "විකාලයෙහි කුලයන් කරා එළඹ" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද තිත්තය අදහස් වේ. "Pañcāhikā saṅkamanī" යන්නෙන් "පස් දිනක් සංඝාටි චාරය ඉක්මවන්නේ නම්" සහ "පවරා දිය යුතු සිවුරක් දරන්නේ නම්" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Dvepi āvasathena ca" යන්නෙන් "ආවසථ සිවුර අත්නොහැර පරිභෝග කිරීම" සහ "ආවසථය අත්නොහැර චාරිකාවේ යෙදීම" යනුවෙන් 'ආවසථ' ශබ්දය සමඟ වදාරන ලද ශික්ෂාපද දෙක අදහස් වේ.

ပသာခေ အာသနေ စေဝါတိ ‘‘ပသာခေ ဇာတံ ဂဏ္ဍံ ဝါ’’တိ စ ‘‘ဘိက္ခုဿ ပုရတော အနာပုစ္ဆာ အာသနေ နိသီဒေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ.

"Pasākhe āsane ceva" යන්නෙන් "කලවාවෙහි හෝ ඉකිළියෙහි හටගත් ගෙඩියක්" සහ "භික්ෂුවක ඉදිරියෙහි අවසර නොගෙන අසුනක හිඳීම" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ.

ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

ඒළකලෝම (එළු ලොම්) සමුට්ඨාන වර්ණනාව

၂၆၃. ဧဠကလောမာ [Pg.148] ဒွေ သေယျာတိ ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဉ္စေဝ ဒွေ စ သဟသေယျသိက္ခာပဒါနိ. အာဟစ္စ ပိဏ္ဍဘောဇနန္တိ အာဟစ္စပါဒကသိက္ခာပဒဉ္စ အာဝသထပိဏ္ဍဘောဇနသိက္ခာပဒဉ္စ. ဂဏဝိကာလသန္နိဓီတိ ဂဏဘောဇနဝိကာလဘောဇနသန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒတ္တယံ. ဒန္တပေါနေန စေလကာတိ ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဉ္စ အစေလကသိက္ခာပဒဉ္စ. ဥယျုတ္တံ သေနံ ဥယျောဓီတိ ‘‘ဥယျုတ္တံ သေနံ ဒဿနာယ ဂစ္ဆေယျ, သေနာယ ဝသေယျ, ဥယျောဓိကံ ဝါ…ပေ… အနီကဒဿနံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. သုရာ ဩရေန နှာယနာတိ သုရာပါနသိက္ခာပဒဉ္စ ဩရေနဒ္ဓမာသနဟာနသိက္ခာပဒဉ္စ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ ဒွေ ဒေသနိကာတိ ‘‘တိဏ္ဏံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏာန’’န္တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ ဝုတ္တာဝသေသပါဋိဒေသနီယဒွယဉ္စ. လသုဏုပတိဋ္ဌေ နစ္စနာတိ လသုဏသိက္ခာပဒံ, ‘‘ဘိက္ခုဿ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါနီယေန ဝါ ဝိဓူပနေန ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ, ‘‘နစ္စံ ဝါ ဂီတံ ဝါ ဝါဒိတံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ. ဣတော ပရံ ပါဠိံ ဝိရဇ္ဈိတွာ လိခန္တိ. ယထာ ပန အတ္ထံ ဝဏ္ဏယိဿာမ; ဧဝမေတ္ထ အနုက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

263. "Eḷakalomā dve seyyā" යන්නෙන් එළු ලොම් පිළිබඳ ශික්ෂාපදය සහ සහසෙයියා (එකට නිදාගැනීම) පිළිබඳ ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Āhacca piṇḍabhojanaṃ" යන්නෙන් ඇහෑච්චපාදක ශික්ෂාපදය සහ ආවසථපිණ්ඩභෝජන ශික්ෂාපදය අදහස් වේ. "Gaṇavikālasannidhī" යන්නෙන් ගණභෝජන, විකාලභෝජන සහ සන්නිධිකාරක යන ශික්ෂාපද තිත්තය අදහස් වේ. "Dantaponena celakā" යන්නෙන් දන්තපෝණ (දැහැටි) ශික්ෂාපදය සහ අචේලක ශික්ෂාපදය අදහස් වේ. "Uyyuttaṃ senaṃ uyyodhī" යන්නෙන් "සන්නද්ධ වූ සේනාවක් බැලීමට යන්නේ නම්", "සේනාවෙහි වසන්නේ නම්", "සටන් බිමක් හෝ...පෙ... සේනා සංදර්ශනයක් බැලීමට යන්නේ නම්" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද තිත්තය අදහස් වේ. "Surā orena nhāyanā" යන්නෙන් සුරාපාන ශික්ෂාපදය සහ අඩමසකට වඩා ඉක්මනින් ස්නානය කිරීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදය අදහස් වේ. "Dubbaṇṇe dve desanikā" යන්නෙන් "වර්ණ තුනකින් විරූපී කිරීම" පිළිබඳ ශික්ෂාපදය සහ ඉතිරි පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Lasuṇupatiṭṭhe naccanā" යන්නෙන් සුදුළූණු පිළිබඳ ශික්ෂාපදය ද, "භික්ෂුවක් වළඳන කල්හි පැන් දී හෝ පවන් සලා හෝ උපස්ථාන කිරීම" පිළිබඳ ශික්ෂාපදය ද, "නැටුම්, ගැයුම් හෝ වැයුම් බැලීමට යෑම" පිළිබඳ ශික්ෂාපදය ද අදහස් වේ. මින් පසුව පාලිය වැරදි ලෙස ලිවීම් දක්නට ලැබේ. එහෙත් අප අර්ථය විස්තර කරන පරිදි මෙහි අනුපිළිවෙළ තේරුම් ගත යුතුය.

နှာနမတ္ထရဏံ သေယျာတိ ‘‘နဂ္ဂါ နဟာယေယျ, ဧကတ္ထရဏပါဝုရဏာ တုဝဋ္ဋေယျုံ, ဧကမဉ္စေ တုဝဋ္ဋေယျု’’န္တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. အန္တောရဋ္ဌေ တထာ ဗဟီတိ ‘‘အန္တောရဋ္ဌေ သာသင်္ကသမ္မတေ, တိရောရဋ္ဌေ သာသင်္ကသမ္မတေ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. အန္တောဝဿံ စိတ္တာဂါရန္တိ ‘‘အန္တောဝဿံ စာရိကံ ပက္ကမေယျ, ရာဇာဂါရံ ဝါ စိတ္တာဂါရံ ဝါ…ပေ… ပေါက္ခရဏိံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. အာသန္ဒိံ သုတ္တကန္တနာတိ ‘‘အာသန္ဒိံ ဝါ ပလ္လင်္ကံ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, သုတ္တံ ကန္တေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ.

"Nhānamattharaṇaṃ seyyā" යන්නෙන් "නග්නව ස්නානය කිරීම", "එක් අතුළ එලීමක් හා පොරෝනයක් යට නිදාගැනීම", "එකම ඇඳක නිදාගැනීම" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද තිත්තය අදහස් වේ. "Antoraṭṭhe tathā bahī" යන්නෙන් "රට ඇතුළත බිය සහිත යැයි සම්මත තැන්වල" සහ "රටින් පිටත බිය සහිත යැයි සම්මත තැන්වල" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Antovassaṃ cittāgāraṃ" යන්නෙන් "වස් කාලය තුළ චාරිකාවේ යෙදීම" සහ "රජ මාළිගාවක් හෝ චිත්‍ර ශාලාවක්...පෙ... පොකුණක් බැලීමට යෑම" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Āsandiṃ suttakantanā" යන්නෙන් "ආසන්දි හෝ පලඟක් පරිභෝග කිරීම" සහ "නූල් කැපීම (කටින)" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ.

ဝေယျာဝစ္စံ သဟတ္ထာ စာတိ ‘‘ဂိဟိဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ, အဂါရိကဿ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ဝါ သဟတ္ထာ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒဒေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. အဘိက္ခုကာဝါသေန စာတိ ‘‘အဘိက္ခုကေ အာဝါသေ ဝဿံ ဝသေယျာ’’တိ ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဆတ္တံ ယာနဉ္စ သံဃာဏိန္တိ ‘‘ဆတ္တုပါဟနံ ဓာရေယျ, ယာနေန ယာယေယျ, သံဃာဏိံ ဓာရေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. အလင်္ကာရဂန္ဓဝါသိတန္တိ ‘‘ဣတ္ထာလင်္ကာရံ ဓာရေယျ, ဂန္ဓစုဏ္ဏကေန နဟာယေယျ, ဝါသိတကေန ပိညာကေန နဟာယေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. ဘိက္ခုနီတိအာဒိနာ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ဥမ္မဒ္ဒါပေယျာ’’တိအာဒီနိ စတ္တာရိ သိက္ခာပဒါနိ ဝုတ္တာနိ. အသင်္ကစ္စိကာ အာပတ္တီတိ ‘‘အသင်္ကစ္စိကာ [Pg.149] ဂါမံ ပဝိသေယျ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တအာပတ္တိ စ. စတ္တာရီသာ စတုတ္တရီတိ ဧတာနိ သဗ္ဗာနိပိ စတုစတ္တာလီသ သိက္ခာပဒါနိ ဝုတ္တာနိ.

"Veyyāvaccaṃ sahatthā ca" යන්නෙන් "ගිහි වෛයාවච්ච කිරීම" සහ "ගිහියෙකුට හෝ පරිබ්‍රාජකයෙකුට හෝ පරිබ්‍රාජිකාවකට හෝ තම අතින්ම ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ලබාදීම" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද යුගලය අදහස් වේ. "Abhikkhukāvāsena ca" යන්නෙන් "භික්ෂූන් රහිත ආවාසයක වස් විසීම" යන මෙම ශික්ෂාපදය අදහස් වේ. "Chattaṃ yānañca saṅghāṇiṃ" යන්නෙන් "කුඩ සහ පාවහන් දැරීම", "යානයකින් ගමන් කිරීම" සහ "ඉඟපටිය දැරීම" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද තිත්තය අදහස් වේ. "Alaṅkāragandhavāsitaṃ" යන්නෙන් "ස්ත්‍රී ආභරණ දැරීම", "සුවඳ කුඩු ගා ස්නානය කිරීම" සහ "සුවඳ ගැන්වූ තෙල් හෝ මුරුුවට ගා ස්නානය කිරීම" යනුවෙන් වදාරන ලද ශික්ෂාපද තිත්තය අදහස් වේ. "Bhikkhunī" ආදී වචනයෙන් "භික්ෂුණියක ලවා පිරිමැද්දවීම" ආදී ශික්ෂාපද හතරක් දක්වන ලදී. "Asaṅkaccikā āpattī" යන්නෙන් "සැට්ටයක් (අසංකච්ඡිකාව) නොමැතිව ගමට පිවිසීමෙන් වන ප්‍රාචිත්තිය" මෙසේ වදාරන ලද ඇවැත අදහස් වේ. "Cattārīsā catuttarī" යන්නෙන් මෙහි දක්වන ලද ඒ සියලුම ශික්ෂාපද හතළිස් හතර (44) අදහස් වේ.

ကာယေန န ဝါစာစိတ္တေန, ကာယစိတ္တေန န ဝါစတောတိ ကာယေန စေဝ ကာယစိတ္တေန စ သမုဋ္ဌဟန္တိ; န ဝါစာစိတ္တေန န ဝါစတောတိ အတ္ထော. ဒွိသမုဋ္ဌာနိကာ သဗ္ဗေ, သမာ ဧဠကလောမိကာတိ ဣဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

"කායෙන න වාචාචිත්තෙන, කායචිත්තෙන න වාචාතො" යන්නෙහි අර්ථය නම්, කයෙන් පමණක් ද කය සහ සිතෙන් ද (ඇතැම් ඇවැත්) හටගනියි; වචනයෙන් හා සිතෙන් හෝ වචනයෙන් පමණක් හෝ හට නොගනියි යන්නයි. "ද්විසමුට්ඨානිකා සබ්බෙ, සමා එළකලොමිකා" යන මෙම පාඨය ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තකි.

ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

පදසෝධර්ම සමුට්ඨාන වර්ණනාව

၂၆၄. ပဒညတြ အသမ္မတာတိ ‘‘ပဒသော ဓမ္မံ, မာတုဂါမဿ ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေယျ, အညတြ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေန, အသမ္မတော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. တထာ အတ္ထင်္ဂတေန စာတိ ‘‘အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဩဝဒေယျာ’’တိ ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာ ဒွေတိ ‘‘တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇံ ပရိယာပုဏေယျ, ဝါစေယျာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ. အနောကာသော စ ပုစ္ဆနာတိ ‘‘အနောကာသကတံ ဘိက္ခုံ ပဉှံ ပုစ္ဆေယျာ’’တိ ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

264. "පදඤ්ඤත්‍ර අසම්මතා" යනු පදසෝ ධර්ම ශික්ෂාපදය, විඥ පුරුෂයෙකු නොමැතිව මාතුගාමියෙකුට සය පදයකට වඩා ධර්මය දේශනා කිරීමේ ශික්ෂාපදය සහ සම්මත නොකළ භික්ෂූන් භික්ෂුණීන්ට අවවාද කිරීමේ ශික්ෂාපදය යන ශික්ෂාපද තුනයි. එමෙන්ම "අත්ථංගතෙන ච" යනු හිරු බැස ගිය පසු භික්ෂුණීන්ට අවවාද කිරීමේ ශික්ෂාපදය අරභයා පවසන ලද්දකි. "තිරච්ඡානවිජ්ජා ද්වෙ" යනු තිරශ්චීන විද්‍යාව ඉගෙනීම සහ ඉගැන්වීම යන ශික්ෂාපද දෙකයි. "අනොකාසො ච පුච්ඡනා" යනු අවසර නොගත් භික්ෂුවකගෙන් ප්‍රශ්න විමසීමේ ශික්ෂාපදය අරභයා පවසන ලද්දකි.

အဒ္ဓါနသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

අද්ධාන සමුට්ඨාන වර්ණනාව

၂၆၅. အဒ္ဓါနနာဝံ ပဏီတန္တိ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ ဧကဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇေယျ, ဧကံ နာဝံ အဘိရုဟေယျ, ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. မာတုဂါမေန သံဟရေတိ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ ဂမနဉ္စ ‘‘သမ္ဗာဓေ လောမံ သံဟရာပေယျာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ. ဓညံ နိမန္တိတာ စေဝါတိ ‘‘ဓညံ ဝိညာပေတွာ ဝါ’’တိ စ ‘‘နိမန္တိတာ ဝါ ပဝါရိတာ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒေယျ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ ဝါ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဉ္စ. အဋ္ဌ စာတိ ဘိက္ခုနီနံ ဝုတ္တာ အဋ္ဌ ပါဋိဒေသနီယာ ဝါ.

265. "අද්ධානනාවං පණීතං" යනු භික්ෂුණියක සමඟ දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කිරීම, එක්ව නාවික ගමනක යෙදීම සහ ගිලන් නොවී තමාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ප්‍රණීත භෝජන විමසා අනුභව කිරීම යන ශික්ෂාපද තුනයි. "මාතුගාමෙන සංහරෙති" යනු මාතුගාමියෙකු සමඟ ගමන් කිරීමේ ශික්ෂාපදය සහ සම්බාධ ප්‍රදේශයේ ලොම් ඉවත් කරවා ගැනීමේ ශික්ෂාපදයයි. "ධඤ්ඤං නිමන්තිතා චෙව" යනු ධාන්‍ය වර්ග විමසා ගැනීම සහ ආරාධිතව හෝ පවාරිතව සිටියදී ඛාද්‍ය හෝ භෝජ්‍ය දෙයක් අනුභව කිරීම යන ශික්ෂාපදයි. "අට්ඨ ච" යනු භික්ෂුණීන් සඳහා වූ පාටිදේසනීය ශික්ෂාපද අටයි.

ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

ථෙය්‍යසත්ථ සමුට්ඨාන වර්ණනාව

၂၆၆. ထေယျသတ္ထံ ဥပဿုတီတိ ထေယျသတ္ထေန သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ ဧကဒ္ဓါနမဂ္ဂဂမနဉ္စ ဥပဿုတိတိဋ္ဌနဉ္စ. သူပဝိညာပနေန စာတိ ဣဒံ သူပေါဒနဝိညတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ရတ္တိဆန္နဉ္စ ဩကာသန္တိ ‘‘ရတ္တန္ဓကာရေ အပ္ပဒီပေ, ပဋိစ္ဆန္နေ [Pg.150] ဩကာသေ, အဇ္ဈောကာသေ ပုရိသေန သဒ္ဓိ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တသိက္ခာပဒတ္တယံ. ဗျူဟေန သတ္တမာတိ ဣဒံ တဒနန္တရမေဝ ‘‘ရထိကာယ ဝါ ဗျူဟေ ဝါ သိင်္ဃာဋကေ ဝါ ပုရိသေန သဒ္ဓိ’’န္တိ အာဂတသိက္ခာပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

266. "ථෙය්‍යසත්ථං උපස්සුති" යනු සොර කණ්ඩායමක් සමඟ එක්ව මඟ ගමන් කිරීමේ ශික්ෂාපදය සහ රහසින් කන් දී සිටීමේ ශික්ෂාපදයයි. "සූපවිඤ්ඤාපනෙන ච" යන්නෙන් සූපොදන විඤ්ඤත්ති ශික්ෂාපදය අදහස් වේ. "රත්තිඡන්නඤ්ච ඔකාසං" යනු රාත්‍රී අඳුරෙහි පහන් නොමැතිව සිටීම, ආවරණය වූ තැනක සිටීම සහ එළිමහනෙහි පුරුෂයෙකු සමඟ සිටීම යන ශික්ෂාපද තුනයි. "බ්‍යූහෙන සත්තමා" යනු ඉන් ඉක්බිතිව එන වීදියක හෝ අතුරු පාරක හෝ සතරමං සන්ධියක පුරුෂයෙකු සමඟ කතා කරමින් සිටීමේ ශික්ෂාපදය අරභයා පවසන ලද්දකි.

ဓမ္မဒေသနာသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

ධර්මදේශනා සමුට්ඨාන වර්ණනාව

၂၆၇. ဓမ္မဒေသနာသမုဋ္ဌာနာနိ ဧကာဒသ ဥတ္တာနာနေဝ. ဧဝံ တာဝ သမ္ဘိန္နသမုဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နိယတသမုဋ္ဌာနံ ပန တိဝိဓံ, တံ ဧကေကဿေဝ သိက္ခာပဒဿ ဟောတိ, တံ ဝိသုံယေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဘူတံ ကာယေန ဇာယတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ ဥတ္တာနမေဝ. နေတ္တိဓမ္မာနုလောမိကန္တိ ဝိနယပါဠိဓမ္မဿ အနုလောမန္တိ.

267. ධර්මදේශනා සමුට්ඨාන එකොළොස ඉතා පැහැදිලිය. මෙසේ පළමුව සම්භින්න සමුට්ඨානය (මිශ්‍ර සමුට්ඨානය) දත යුතුය. නියත සමුට්ඨානය වනාහි තෙවැදෑරුම් වේ, එය එක් එක් ශික්ෂාපදයට පමණක් අදාළ වන අතර, එය වෙන් වෙන්ව දැක්වීම සඳහා "භූතං කායෙන ජායති" යනාදිය පවසන ලදී. එයද පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තකි. "නෙත්තිධම්මානුලොමිකං" යනු විනය පාලි ධර්මයට අනුකූල බවයි.

သမုဋ္ဌာနသီသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සමුට්ඨානසීස වර්ණනාව නිම විය.

အန္တရပေယျာလံ

අන්තරපෙය්‍යාලය

ကတိပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ

කතිප්‍රශ්න වාර වර්ණනාව

၂၇၁. ဣဒါနိ [Pg.151] အာပတ္တိအာဒိကောဋ္ဌာသေသု ကောသလ္လဇနနတ္ထံ ‘‘ကတိ အာပတ္တိယော’’တိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ ဌပေတွာ နိဒ္ဒေသပ္ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘင်္ဂေါ ဝုတ္တော.

271. දැන් ඇවැත් ආදී කොට්ඨාසයන්හි දක්ෂතාව ඇති කරනු පිණිස "ඇවැත් කොපමණද?" යනාදී ක්‍රමයෙන් මාතෘකාව තබා, නිද්දේස හා ප්‍රතිනිද්දේස වශයෙන් විභංගය පවසන ලදී.

တတ္ထ ကတိ အာပတ္တိယောတိ မာတိကာယ စ ဝိဘင်္ဂေ စ အာဂတာပတ္တိပုစ္ဆာ. ဧသ နယော ဒုတိယပဒေပိ. ကေဝလဉှေတ္ထ အာပတ္တိယော ဧဝ ရာသိဝသေန ခန္ဓာတိ ဝုတ္တာ. ဝိနီတဝတ္ထူနီတိ တာသံ အာပတ္တီနံ ဝိနယပုစ္ဆာ; ‘‘ဝိနီတံ ဝိနယော ဝူပသမော’’တိ ဣဒဉှိ အတ္ထတော ဧကံ, ဝိနီတာနိယေဝ ဝိနီတဝတ္ထူနီတိ အယမေတ္ထ ပဒတ္ထော. ဣဒါနိ ယေသု သတိ အာပတ္တိယော ဟောန္တိ, အသတိ န ဟောန္တိ, တေ ဒဿေတုံ ‘‘ကတိ အဂါရဝါ’’တိ ပုစ္ဆာဒွယံ. ဝိနီတဝတ္ထူနီတိ အယံ ပန တေသံ အဂါရဝါနံ ဝိနယပုစ္ဆာ. ယသ္မာ ပန တာ အာပတ္တိယော ဝိပတ္တိံ အာပတ္တာ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘ကတိ ဝိပတ္တိယော’’တိ အယံ အာပတ္တီနံ ဝိပတ္တိဘာဝပုစ္ဆာ. ကတိ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနီတိ တာသံယေဝ အာပတ္တီနံ သမုဋ္ဌာနပုစ္ဆာ. ဝိဝါဒမူလာနိ အနုဝါဒမူလာနီတိ ဣမာ ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အနုဝါဒါဓိကရဏ’’န္တိ အာဂတာနံ ဝိဝါဒါနုဝါဒါနံ မူလပုစ္ဆာ. သာရဏီယာ ဓမ္မာတိ ဝိဝါဒါနုဝါဒမူလာနံ အဘာဝကရဓမ္မပုစ္ဆာ. ဘေဒကရဝတ္ထူနီတိ အယံ ‘‘ဘေဒနသံဝတ္တနိကံ ဝါ အဓိကရဏ’’န္တိအာဒီသု ဝုတ္တဘေဒကရဏပုစ္ဆာ. အဓိကရဏာနီတိ ဘေဒကရဝတ္ထူသု သတိ ဥပ္ပဇ္ဇနဓမ္မပုစ္ဆာ. သမထာတိ တေသံယေဝ ဝူပသမနဓမ္မပုစ္ဆာ. ပဉ္စ အာပတ္တိယောတိ မာတိကာယ အာဂတဝသေန ဝုတ္တာ. သတ္တာတိ ဝိဘင်္ဂေ အာဂတဝသေန.

එහි "කති ආපත්තියො" යන ප්‍රශ්නය මාතෘකාවෙහි සහ විභංගයෙහි එන ඇවැත් පිළිබඳ විමසීමකි. දෙවන පදයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි ඇවැත් සමූහයක් ලෙස ගත් බැවින් "ක්ඛන්ධා" (ස්කන්ධ) යැයි කියනු ලැබීය. "විනීතවත්ථූනි" යනු එම ඇවැත් බැහැර කිරීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයයි. විනීත, විනය, වූපසම යන වචනවල අර්ථය එකකි; ඇවැත් බැහැර කිරීමේ කරුණු විනීතවත්ථු නම් වේ යන්න මෙහි පද අර්ථයයි. දැන් යම් අගෞරව ධර්මයන් ඇති කල්හි ඇවැත් සිදු වේද, නැති කල්හි සිදු නොවේද, ඒවා දැක්වීමට "කති අගාරවා" යන ප්‍රශ්න යුගලය පවසන ලදී. "විනීතවත්ථූනි" යන මෙම ප්‍රශ්නය එම අගෞරවයන් බැහැර කිරීම පිළිබඳ විමසීමකි. යම් හෙයකින් එම ඇවැත් විපත්තියට පත් නොවේ නම් එවැනි ඇවැත් නැත, එබැවින් "කති විපත්තියො" යනු ඇවැත්වල විපත්ති ස්වභාවය පිළිබඳ විමසීමකි. "කති ආපත්තිසමුට්ඨානානි" යනු එම ඇවැත්වලම හටගැනීම් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයයි. "විවාදමූලානි අනුවාදමූලානි" යනු විවාදාධිකරණ හා අනුවාදාධිකරණවල මූලයන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයි. "සාරණීය ධම්මා" යනු විවාද හා අනුවාද මූලයන් නැති කරන ධර්මයන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයයි. "භෙදකරවත්ථූනි" යනු සංඝ භේදය ඇති කරන කරුණු පිළිබඳ ප්‍රශ්නයයි. "අධිකරණානි" යනු භේදකර වස්තූන් ඇති කල්හි හටගන්නා ධර්මයන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයයි. "සමථා" යනු ඒවා සංසිඳුවන ධර්මයන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයයි. මාතෘකාවට අනුව ඇවැත් පහක් ලෙස ද විභංගයට අනුව ඇවැත් හතක් ලෙස ද පවසන ලදී.

အာရကာ ဧတေဟိ ရမတီတိ အာရတိ; ဘုသာ ဝါ ရတိ အာရတိ. ဝိနာ ဧတေဟိ ရမတီတိ ဝိရတိ. ပစ္စေကံ ပစ္စေကံ ဝိရမတီတိ ပဋိဝိရတိ. ဝေရံ မဏတိ ဝိနာသေတီတိ ဝေရမဏီ. န ဧတာယ ဧတေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ကရီယန္တီတိ အကိရိယာ. ယံ ဧတာယ အသတိ အာပတ္တိက္ခန္ဓကရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တဿ ပဋိပက္ခတော အကရဏံ. အာပတ္တိက္ခန္ဓအဇ္ဈာပတ္တိယာ ပဋိပက္ခတော အနဇ္ဈာပတ္တိ. ဝေလနတော ဝေလာ; စလယနတော ဝိနာသနတောတိ အတ္ထော[Pg.152]. နိယျာနံ သိနောတိ ဗန္ဓတိ နိဝါရေတီတိ သေတု. အာပတ္တိက္ခန္ဓာနမေတံ အဓိဝစနံ. သော သေတု ဧတာယ ပညတ္တိယာ ဟညတီတိ သေတုဃာတော. သေသဝိနီတဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

මෙම ඇවැත්වලින් දුරස්ව වෙසෙන බැවින් "ආරති" නම් වේ; නැතහොත් බලවත් ඇල්ම "ආරති" නම් වේ. මින් තොරව වෙසෙන බැවින් "විරති" නම් වේ. වෙන් වෙන් වශයෙන් වැළකෙන බැවින් "පටිවිරති" නම් වේ. වෛරය හෙවත් කෙලෙස් නසන බැවින් "වේරමණී" නම් වේ. ඇවැත් රැස් නොකරන බැවින් "අකිරියා" නම් වේ. යම් වැළකීමක් නැති කල්හි ඇවැත් සිදු වේද, එයට ප්‍රතිපක්ෂ බැවින් "අකරණ" නම් වේ. ඇවැත්වලට පැමිණීමට ප්‍රතිපක්ෂ බැවින් "අනජ්ඣාපත්ති" නම් වේ. ඇවැත්වලට පැමිණීම පලවා හරින බැවින් හෝ විනාශ කරන බැවින් "වේලා" නම් වේ. නිවනට යන මඟ වළක්වන බැවින් "සේතු" (බාධකය) නම් වේ. මෙය ඇවැත් සඳහා වූ නමකි. එම බාධකය මෙම ශික්ෂාපද පැනවීමෙන් නසන බැවින් "සේතුඝාත" නම් වේ. සෙසු විනීතවත්ථු නිද්දේසයන්හි ද මෙම ක්‍රමයම දත යුතුය.

ဗုဒ္ဓေ အဂါရဝါဒီသု ယော ဗုဒ္ဓေ ဓရမာနေ ဥပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ, ပရိနိဗ္ဗုတေ စေတိယဋ္ဌာနံ ဗောဓိဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ, စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ န ဝန္ဒတိ, စေတိယင်္ဂဏေ သဆတ္တော သဥပါဟနော စရတိ, နတ္ထေတဿ ဗုဒ္ဓေ ဂါရဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော ပန သက္ကောန္တောယေဝ ဓမ္မဿဝနံ န ဂစ္ဆတိ, သရဘညံ န ဘဏတိ, ဓမ္မကထံ န ကထေတိ, ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဝိက္ခိတ္တော ဝါ အနာဒရော ဝါ နိသီဒတိ, နတ္ထေတဿ ဓမ္မေ ဂါရဝေါ. ယော ထေရနဝမဇ္ဈိမေသု စိတ္တီကာရံ န ပစ္စုပဋ္ဌာပေတိ, ဥပေါသထာဂါရဝိတက္ကမာဠကာဒီသု ကာယပ္ပာဂဗ္ဘိယံ ဒဿေတိ, ယထာဝုဍ္ဎံ န ဝန္ဒတိ, နတ္ထေတဿ သံဃေ ဂါရဝေါ. တိဿော သိက္ခာ သမာဒါယ အသိက္ခမာနောယေဝ ပန သိက္ခာယ အဂါရဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပမာဒေ စ သတိဝိပ္ပဝါသေ တိဋ္ဌမာနောယေဝ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ အဗြူဟယမာနော အပ္ပမာဒေ အဂါရဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ အာမိသပ္ပဋိသန္ထာရံ ဓမ္မပ္ပဋိသန္ထာရန္တိ ဣမံ ဒုဝိဓံ ပဋိသန္ထာရံ အကရောန္တောယေဝ ပဋိသန္ထာရေ အဂါရဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂါရဝနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරව කරන්නන් පිළිබඳව විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: යම් පුද්ගලයෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටින කාලයේ උන්වහන්සේ බැහැදැකීමට හෝ උපස්ථානය පිණිස නොයන්නේද, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු චෛත්‍යස්ථානයට හෝ බෝධිස්ථානයට නොයන්නේද, චෛත්‍යයට හෝ බෝධියට වන්දනා නොකරන්නේද, චෛත්‍ය මළුවේ කුඩ ඉහළාගෙන හෝ පාවහන් පැළඳගෙන හැසිරෙන්නේද, එම පුද්ගලයාට බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරවයක් නැති බව දත යුතුය. යම් පුද්ගලයෙක් ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට හැකියාව තිබියදීත් ධර්ම ශ්‍රවණය පිණිස නොයන්නේද, සරභඤ්ඤ ක්‍රමයට ධර්මය සජ්ඣායනා නොකරන්නේද, ධර්ම කථාවක් නොකරන්නේද, ධර්ම දේශනා කරන සභාව බිඳ දමා යන්නේද, වික්ෂිප්ත සිතින් හෝ අගෞරවයෙන් එහි හිඳින්නේද, එම පුද්ගලයාට ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවයක් නැත. යම් පුද්ගලයෙක් ස්ථවිර, නවක, මධ්‍යම භික්ෂූන් කෙරෙහි ගෞරවාදරයක් නොදක්වන්නේද, උපෝසථාගාරය, භාවනා කරන මළුව ආදියේදී කායිකව අශෝභන ලෙස හැසිරෙන්නේද, වැඩිහිටි පිළිවෙළට වන්දනා නොකරන්නේද, එම පුද්ගලයාට සංඝයා කෙරෙහි ගෞරවයක් නැත. ත්‍රිවිධ ශික්ෂාවන් සමාදන් වී ඒවා නොරකින්නා ශික්ෂාව කෙරෙහි අගෞරව කරන්නෙකු ලෙස දත යුතුය. ප්‍රමාදයෙහි සහ මුළාවෙහි සිටිමින් අප්‍රමාද ලක්ෂණයන් වර්ධනය නොකරන්නා අප්‍රමාදයෙහි අගෞරව කරන්නෙකු ලෙස දත යුතුය. එමෙන්ම ආමිස පටිසන්ථාරය සහ ධර්ම පටිසන්ථාරය යන දෙවැදෑරුම් පටිසන්ථාරය නොකරන්නා පටිසන්ථාරයෙහි අගෞරව කරන්නෙකු ලෙස දත යුතුය. ගෞරව නිද්දේසයෙහි පවසා ඇති දෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස (අගෞරවය පිළිබඳ) අර්ථය දත යුතුය.

၂၇၂. ဝိဝါဒမူလနိဒ္ဒေသေ ‘‘သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ’’တိအာဒီနံ ဗုဒ္ဓေ အဂါရဝါဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပ္ပတိဿောတိ အနီစဝုတ္တိ; န သတ္ထာရံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဝိဟရတိ. အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ အတ္တနော သန္တာနေ ဝါ အတ္တနော ပက္ခေ ဝါ; သကာယ ပရိသာယာတိ အတ္ထော. ဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိ ပရသန္တာနေ ဝါ ပရပက္ခေ ဝါ. တတြ တုမှေတိ တသ္မိံ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘေဒေ သပရသန္တာနေ ဝါ သပရပရိသာယ ဝါ. ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထာတိ မေတ္တာဘာဝနာဒီဟိ နယေဟိ ပဟာနတ္ထံ ဝါယမေယျာထ; မေတ္တာဘာဝနာဒိနယေန ဟိ တံ အဇ္ဈတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါပိ ပဟီယတိ. အနဝဿဝါယာတိ အပ္ပဝတ္တိဘာဝါယ.

272. විවාදමූල නිද්දේසයෙහි ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහිද අගෞරවය’ යනාදී පාඨයන්හි අර්ථය, ‘බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරවය’ යනාදී ස්ථානවල විස්තර කළ ක්‍රමයටම දත යුතුය. ‘අප්පතිස්ස’ යනු නිහතමානී නොවන බවයි; එනම් ශාස්තෘන් වහන්සේ ජ්‍යෙෂ්ඨයා ලෙස සලකා වාසය නොකිරීමයි. ‘අජ්ඣත්තං’ යනු තමාගේ සන්තානයෙහි හෝ තමාගේ පක්ෂයෙහි, එනම් තමාගේ පිරිසෙහි යන්නයි. ‘බහිද්ධා’ යනු අනුන්ගේ සන්තානයෙහි හෝ අනුන්ගේ පක්ෂයෙහි යන්නයි. ‘තත්‍ර තුම්හේ’ යනු එම ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර වූ, තමාගේ හා අනුන්ගේ සන්තාන කෙරෙහි හෝ තමාගේ හා අනුන්ගේ පිරිස් කෙරෙහි යන්නයි. ‘පහානාය වායමෙය්‍යාථ’ යනු මෙත්තා භාවනා ආදී ක්‍රමයන්ගෙන් (විවාද මූලයන්) ප්‍රහාණය කිරීම සඳහා වෙහෙසිය යුතු බවයි; මක්නිසාද යත් මෙත්තා භාවනාදී ක්‍රමවලින් එය ආධ්‍යාත්මිකව මෙන්ම බාහිරවද ප්‍රහීණ වන බැවිනි. ‘අනවස්සවාය’ යනු (නැවත) හට නොගැනීම සඳහා යන්නයි.

သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီတိ သကမေဝ ဒိဋ္ဌိံ ပရာမသတိ; ယံ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဂဟိတံ, ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ ဂဏှာတိ. အာဓာနဂ္ဂါဟီတိ ဒဠှဂ္ဂါဟီ.

‘සන්දිට්ඨිපරාමාසී’ යනු තමාගේම මතය දැඩිව අල්ලා ගැනීමයි; තමා යම් මතයක් ගත්තේ නම් ‘මෙයම සත්‍යය’ යැයි පිළිගැනීමයි. ‘ආධානග්ගාහී’ යනු දැඩිව ග්‍රහණය කරන්නා යන්නයි.

၂၇၃. အနုဝါဒမူလနိဒ္ဒေသော [Pg.153] ကိဉ္စာပိ ဝိဝါဒမူလနိဒ္ဒေသေနေဝ သမာနော, အထ ခေါ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဝိဝဒန္တာနံ ကောဓူပနာဟာဒယော ဝိဝါဒမူလာနိ. တထာ ဝိဝဒန္တာ ပန သီလဝိပတ္တိအာဒီသု အညတရဝိပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘အသုကော ဘိက္ခု အသုကံ နာမ ဝိပတ္တိံ အာပန္နော’’တိ ဝါ, ‘‘ပါရာဇိကံ အာပန္နောသိ, သံဃာဒိသေသံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝါ အနုဝဒန္တိ. ဧဝံ အနုဝဒန္တာနံ ကောဓူပနာဟာဒယော အနုဝါဒမူလာနီတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော.

273. අනුවාදමූල නිද්දේසය විවාදමූල නිද්දේසයට සමාන වුවද, භේදකර වස්තූන් දහඅටක් ඇසුරු කොට ගනිමින් විවාද කරන්නවුන්ගේ ක්‍රෝධය, උපනාහය (වෛරය බැඳගැනීම) ආදිය විවාදමූලයන් වේ. එසේ විවාද කරන්නෝ සීල විපත්තිය ආදී යම් විපත්තියකට පැමිණ, ‘අසවල් භික්ෂුව අසවල් විපත්තියට පැමිණ ඇත’ කියා හෝ ‘ඔබ පාරාජිකාවට පැමිණ ඇත, ඔබ සංඝාදිසේසයට පැමිණ ඇත’ කියා හෝ චෝදනා කරති. මෙසේ චෝදනා (අනුවාද) කරන්නවුන්ගේ ක්‍රෝධ උපනාහාදී ධර්මයන් ‘අනුවාදමූලයන්’ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. මෙහි ඇති විශේෂත්වය මෙයයි.

၂၇၄. သာရဏီယဓမ္မနိဒ္ဒေသေ မေတ္တစိတ္တေန ကတံ ကာယကမ္မံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. အာဝိ စေဝ ရဟော စာတိ သမ္မုခါ စ ပရမ္မုခါ စ. တတ္ထ နဝကာနံ စီဝရကမ္မာဒီသု သဟာယဘာဝဂမနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ထေရာနံ ပန ပါဒဓောဝနဗီဇနဝါတဒါနာဒိဘေဒမ္ပိ သဗ္ဗံ သာမီစိကမ္မံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဥဘယေဟိပိ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနံ ဒါရုဘဏ္ဍာဒီနံ တေသု အဝမညံ အကတွာ အတ္တနာ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနံ ဝိယ ပဋိသာမနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. အယမ္ပိ ဓမ္မော သာရဏီယောတိ အယံ မေတ္တာကာယကမ္မသင်္ခါတော ဓမ္မော သရိတဗ္ဗော သတိဇနကော; ယော နံ ကရောတိ, တံ ပုဂ္ဂလံ; ယေသံ ကတော ဟောတိ, တေ ပသန္နစိတ္တာ ‘‘အဟော သပ္ပုရိသော’’တိ အနုဿရန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ပိယကရဏောတိ တံ ပုဂ္ဂလံ သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယံ ကရောတိ. ဂရုကရဏောတိ တံ ပုဂ္ဂလံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဂရုံ ကရောတိ. သင်္ဂဟာယာတိအာဒီသု သဗြဟ္မစာရီဟိ သင်္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝါယ. တေဟိ သဒ္ဓိံ အဝိဝါဒါယ သမဂ္ဂဘာဝါယ ဧကီဘာဝါယ စ သံဝတ္တတိ.

274. සාරණීයධර්ම නිද්දේසයෙහි, මෙත් සිතින් කරන ලද කාය කර්මය ‘මෙත්තා කායකර්මය’ නම් වේ. ‘ආවි චෙව රහෝ ච’ යනු ඉදිරිපිටදී මෙන්ම නොපෙනෙන තැනදී ද යන්නයි. එහිදී නවක භික්ෂූන්ගේ සිවුරු මැසීම ආදී කටයුතුවලදී සහය වීම ‘සම්මුඛා මෙත්තා කායකර්මය’ නම් වේ. ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ පා සේදීම, පවන් සැලීම ආදී වූ සියලු ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත වත්පිළිවෙත් කිරීම ද ‘සම්මුඛා මෙත්තා කායකර්මය’ වේ. නවක හා ස්ථවිර යන දෙපිරිසම විසින්ම, නොසැලකිලිමත් ලෙස තබා ඇති ලී බඩු ආදිය දැක ඒ කෙරෙහි අගෞරව නොකොට, තමා විසින්ම ඒවා පිළිවෙළකට තැන්පත් කිරීම ‘පරම්මුඛා මෙත්තා කායකර්මය’ නම් වේ. ‘අයම්පි ධම්මෝ සාරණීයෝ’ යනු මෙම මෙත්තා කායකර්මය නම් වූ ධර්මය නිතර සිහිපත් කළ යුතු, මතකය ඇති කරවන දෙයක් බවයි; යම් පුද්ගලයෙක් එය කරන්නේද, ඔහු කෙරෙහි මෙය කරන ලද පිරිස පැහැදුණු සිතින් යුතුව ‘අහෝ! සත්පුරුෂයෙක්’ යැයි සිහි කරති යන්න මෙහි අදහසයි. ‘පියකරණෝ’ යනු එම පුද්ගලයා සබ්‍රහ්මචාරීන් අතර ප්‍රිය කරන්නෙකු බවට පත් කිරීමයි. ‘ගරුකරණෝ’ යනු එම පුද්ගලයා සබ්‍රහ්මචාරීන් අතර ගෞරවයට පාත්‍ර වන්නෙකු බවට පත් කිරීමයි. ‘සංගහාය’ ආදී වචනවලින් අදහස් වන්නේ, සබ්‍රහ්මචාරීන් විසින් සංග්‍රහ ලැබීමට සුදුස්සෙකු වීම සඳහාත්, ඔවුන් සමඟ විවාද නොකර සමගිව එක්ව වාසය කිරීමටත් මෙය හේතු වන බවයි.

မေတ္တံ ဝစီကမ္မန္တိအာဒီသု ဒေဝတ္ထေရော တိဿတ္ထေရောတိ ဧဝံ ပဂ္ဂယှ ဝစနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဝိဟာရေ အသန္တေ ပန တံ ပဋိပုစ္ဆန္တဿ ‘‘ကုဟိံ အမှာကံ ဒေဝတ္ထေရော, ကုဟိံ အမှာကံ တိဿတ္ထေရော, ကဒါ နု ခေါ အာဂမိဿတီ’’တိ ဧဝံ မမာယနဝစနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. မေတ္တာသိနေဟသိနိဒ္ဓါနိ ပန နယနာနိ ဥမ္မီလေတွာ ပသန္နေန မုခေန ဩလောကနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. ‘‘ဒေဝတ္ထေရော တိဿတ္ထေရော အရောဂေါ ဟောတု, အပ္ပာဗာဓော’’တိ သမန္နာဟရဏံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ.

‘මෙත්තා වචීකම්ම’ යනාදී තැන්වල, ‘දේව ස්ථවිරයන් වහන්සේ, තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ’ යනාදී වශයෙන් ගෞරවයෙන් කතා කිරීම ‘සම්මුඛා මෙත්තා වචීකර්මය’ නම් වේ. විහාරයෙහි නැති කලෙක, යමෙකු ඒ ගැන විමසන විට ‘අපේ දේව ස්ථවිරයන් වහන්සේ කොහේද? අපේ තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ කොහේද? කවදා වඩීවිද?’ යනාදී වශයෙන් ලෙන්ගතුකමින් කතා කිරීම ‘පරම්මුඛා මෙත්තා වචීකර්මය’ නම් වේ. මෛත්‍රියෙන් හා සෙනෙහසින් යුත් දෑසින්, ප්‍රසන්න මුහුණින් බැලීම ‘සම්මුඛා මෙත්තා මනෝකර්මය’ නම් වේ. ‘දේව ස්ථවිරයන් වහන්සේට, තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේට නිරෝගී වේවා, සුවපත් වේවා’ යැයි මෙනෙහි කිරීම ‘පරම්මුඛා මෙත්තා මනෝකර්මය’ නම් වේ.

အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီတိ နေဝ အာမိသံ ပဋိဝိဘဇိတွာ ဘုဉ္ဇတိ, န ပုဂ္ဂလံ. ယော ဟိ ‘‘ဧတ္တကံ ပရေသံ ဒဿာမိ, ဧတ္တကံ အတ္တနာ ဘုဉ္ဇိဿာမိ, ဧတ္တကံ ဝါ အသုကဿ [Pg.154] စ အသုကဿ စ ဒဿာမိ, ဧတ္တကံ အတ္တနာ ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ ဝိဘဇိတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အယံ ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ နာမ. အယံ ပန ဧဝံ အကတွာ အာဘတံ ပိဏ္ဍပါတံ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဒတွာ ဂဟိတာဝသေသံ ဘုဉ္ဇတိ. ‘‘သီလဝန္တေဟီ’’တိ ဝစနတော ဒုဿီလဿ အဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, သာရဏီယဓမ္မပူရကေန ပန သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ ဝုတ္တံ. ဂိလာန-ဂိလာနုပဋ္ဌာက-အာဂန္တုက-ဂမိကစီဝရကမ္မာဒိပသုတာနံ ဝိစေယျ ဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. န ဟိ ဧတေ ဝိစိနိတွာ ဒေန္တေန ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ ကတော ဟောတိ, ဤဒိသာနဉှိ ကိစ္ဆလာဘတ္တာ ဝိသေသော ကာတဗ္ဗောယေဝါတိ အယံ ကရောတိ.

‘අප්පටිවිභත්තභෝගී’ යනු ආමිසය හෝ පුද්ගලයන් වෙන් කර පරිභෝජනය නොකිරීමයි. යමෙක් ‘මෙපමණක් අනුන්ට දෙමි, මෙපමණක් මා පරිභෝජනය කරමි’ හෝ ‘මෙපමණක් අසවල් අසවල් අයට දෙමි, මෙපමණක් මා අනුභව කරමි’ කියා බෙදා වෙන් කර අනුභව කරයිද, ඔහු ‘පටිවිභත්තභෝගී’ නම් වේ. එහෙත් මෙම (අප්පටිවිභත්තභෝගී) භික්ෂුව එසේ නොකොට, ලැබුණු පිණ්ඩපාතය ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළින් බෙදා දී, ඉතිරි වූ දෙය පරිභෝජනය කරයි. ‘සීලවන්තයන්ට’ යන පාඨය අනුව දුශ්ශීලයන්ට නොදී සිටීමද සුදුසුය; එහෙත් සාරණීය ධර්මයන් පුරන්නා වූ භික්ෂුව විසින් සැමටම දිය යුතු බව (අටුවාවන්හි) දක්වා ඇත. ගිලන් වූවන්ට, ගිලනුන්ට උපස්ථාන කරන්නන්ට, ආගන්තුකයන්ට, ගමන් බිමන් යන්නන්ට සහ සිවුරු මැසීම වැනි කටයුතුවල නිරත වූවන්ට තෝරා බේරා දීම ද සුදුසුය. මක්නිසාද යත්, මොවුන් තෝරා දීමෙන් ‘පුද්ගල බෙදීමක්’ සිදු නොවෙයි; මෙවැනි අයට ලාභ සත්කාර ලැබීම දුර්ලභ බැවින් ඔවුන්ට විශේෂයක් කළ යුතුමය. මෙම (අප්පටිවිභත්තභෝගී) භික්ෂුව එසේ කරයි.

အခဏ္ဍာနီတိအာဒီသု ယဿ သတ္တသု အာပတ္တိက္ခန္ဓေသု အာဒိမှိ ဝါ အန္တေ ဝါ သိက္ခာပဒံ ဘိန္နံ ဟောတိ, တဿ သီလံ ပရိယန္တေ ဆိန္နသာဋကော ဝိယ ခဏ္ဍံ နာမ. ယဿ ပန ဝေမဇ္ဈေ ဘိန္နံ, တဿ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒသာဋကော ဝိယ ဆိဒ္ဒံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပဋိပါဋိယာ ဒွေ တီဏိ ဘိန္နာနိ, တဿ ပိဋ္ဌိယံ ဝါ ကုစ္ဆိယံ ဝါ ဥဋ္ဌိတေန ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေန ကာဠရတ္တာဒီနံ အညတရသရီရဝဏ္ဏာ ဂါဝီ ဝိယ သဗလံ နာမ ဟောတိ. ယဿ အန္တရန္တရာ ဘိန္နာနိ, တဿ အန္တရန္တရာ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏဗိန္ဒုဝိစိတြာ ဂါဝီ ဝိယ ကမ္မာသံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘိန္နာနိ သီလာနိ, တဿ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ပနေတာနိ ဘုဇိဿဘာဝကရဏတော ဘုဇိဿာနိ. ဝိညူဟိ ပသတ္ထတ္တာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ. တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အပရာမဋ္ဌတ္တာ အပရာမဋ္ဌာနိ. ဥပစာရသမာဓိံ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ သံဝတ္တယန္တီတိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. သီလသာမညဂတော ဝိဟရတီတိ တေသု တေသု ဒိသာဘာဂေသု ဝိဟရန္တေဟိ ကလျာဏသီလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သမာနဘာဝူပဂတသီလော ဝိဟရတိ.

‘අඛණ්ඩ’ යනාදි පදයන්හි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: යම් පුද්ගලයෙකුගේ ආපත්ති ස්කන්ධ සත අතුරින් මුල හෝ අග හෝ යම් ශික්ෂා පදයක් බිඳී ඇද්ද, එම පුද්ගලයාගේ ශීලය කෙළවරින් ඉරුණු වස්ත්‍රයක් මෙන් ‘ඛණ්ඩ’ (බිඳුණු) ශීලය නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ ශීලය මැදින් බිඳී ඇද්ද, ඔහුගේ ශීලය මැදින් සිදුරු වූ වස්ත්‍රයක් මෙන් ‘ඡිද්ද’ (සිදුරු වූ) ශීලය නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ ශීලය පිළිවෙළින් ශික්ෂා පද දෙකක් හෝ තුනක් බිඳී ඇද්ද, ඔහුගේ ශීලය පිටෙහි හෝ බඩෙහි හෝ හටගත් විෂම වර්ණයක් ඇති (කළු, රතු ආදී වර්ණ අතුරින් එක්තරා වර්ණයක් ඇති) එළදෙනකගේ ශරීරය මෙන් ‘සබල’ (පුල්ලි සහිත) ශීලය නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ ශීලය තැනින් තැන බිඳී ඇද්ද, ඔහුගේ ශීලය තැනින් තැන විෂම වර්ණ ලක්ෂණවලින් විසිතුරු වූ එළදෙනකගේ ශරීරය මෙන් ‘කම්මාස’ (ලප සහිත) ශීලය නම් වේ. යම් පුද්ගලයෙකුගේ සියලු ආකාරයෙන්ම සියලු ශික්ෂා පද නොබිඳී පවතීද, ඔහුගේ එම ශීලයන් අඛණ්ඩ, අඡිද්ද, අසබල, අකම්මාස ශීලයන් නම් වේ. එම මෙම ශීලයන් තණ්හාව නමැති දාසභාවයෙන් නිදහස් කරන බැවින් ‘භුජිස්ස’ (නිදහස්) නම් වේ. ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් පසසන ලද බැවින් ‘විඤ්ඤුප්පසත්ථ’ නම් වේ. තණ්හා දිට්ඨි දෙකින් පරාමර්ශනය නොකරන ලද බැවින් ‘අපරාමට්ඨ’ නම් වේ. උපචාර සමාධිය හෝ අප්පනා සමාධිය ඇති කිරීමට පවතින බැවින් ‘සමාධිසංවත්තනික’ යැයි කියනු ලැබේ. ‘සීලසාමඤ්ඤගතෝ විහරති’ යනු ඒ ඒ දිශාභාගයන්හි වසන කල්‍යාණ ශීල ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සමාන වූ ශීල ඇතිව වාසය කිරීමයි.

ယာယံ ဒိဋ္ဌီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အရိယာတိ နိဒ္ဒေါသာ. နိယျာတီတိ နိယျာနိကာ. တက္ကရဿာတိ ယော တထာကာရီ ဟောတိ, တဿ. ဒုက္ခက္ခယာယာတိ သဗ္ဗဒုက္ခဿ ခယတ္ထံ. သေသံ ယာဝ သမထဘေဒပရိယောသာနာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

‘යායං දිට්ඨි’ යනු මාර්ග සම්ප්‍රයුක්ත වූ සම්මා දිට්ඨියයි. ‘අරියා’ යනු නිර්දෝෂී වූ යන්නයි. සසරින් එතෙර කරන බැවින් ‘නිය්‍යානික’ නම් වේ. ‘තක්කරස්ස’ යනු ඒ අනුව ක්‍රියා කරන තැනැත්තා හටයි. ‘දුක්ඛක්ඛයාය’ යනු සියලු දුක් ක්ෂය කරනු පිණිසයි. ඉතිරි පද සමථභේද පර්යන්තය දක්වාම අර්ථයෙන් පැහැදිලිමය.

ကတိပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

කතිපුච්ඡාවාර වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

ခန္ဓကပုစ္ဆာဝါရော

ඛන්ධකපුච්ඡාවාරය

ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

ප්‍රශ්න විසර්ජන වර්ණනාව

၃၂၀. ဥပသမ္ပဒံ [Pg.155] ပုစ္ဆိဿန္တိ ဥပသမ္ပဒက္ခန္ဓကံ ပုစ္ဆိဿံ. သနိဒါနံ သနိဒ္ဒေသန္တိ နိဒါနေန စ နိဒ္ဒေသေန စ သဒ္ဓိံ ပုစ္ဆိဿာမိ. သမုက္ကဋ္ဌပဒါနံ ကတိ အာပတ္တိယောတိ ယာနိ တတ္ထ သမုက္ကဋ္ဌာနိ ဥတ္တမာနိ ပဒါနိ ဝုတ္တာနိ, တေသံ သမုက္ကဋ္ဌပဒါနံ ဥတ္တမပဒါနံ သင်္ခေပတော ကတိ အာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ. ယေန ယေန ဟိ ပဒေန ယာ ယာ အာပတ္တိ ပညတ္တာ, သာ သာ တဿ တဿ ပဒဿ အာပတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမုက္ကဋ္ဌပဒါနံ ကတိ အာပတ္တိယော’’တိ. ဒွေ အာပတ္တိယောတိ ဦနဝီသတိဝဿံ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ, သေသေသု သဗ္ဗပဒေသု ဒုက္ကဋံ.

320. ‘උපසම්පදං පුච්ඡිස්සන්ති’ යනු උපසම්පදා ඛන්ධකය පිළිබඳව විමසමි යන්නයි. ‘සනිදානං සනිද්දේසං’ යනු නිදාන සහ නිද්දේස සමඟින් විමසමි යන්නයි. ‘සමුක්කට්ඨපදානං කති ආපත්තියෝ’ යනු එහි වදාළ උතුම් වූ පදයන් සම්බන්ධයෙන් සංක්ෂේපයෙන් ආපත්තීන් කීයක් තිබේද යන්නයි. ඒ ඒ පදයෙන් යම් යම් ආපත්තියක් පනවන ලද්දේද, එය ඒ ඒ පදයේ ආපත්තිය යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් ‘සමුක්කට්ඨපදානං කති ආපත්තියෝ’ යැයි වදාරන ලදී. ‘ද්වේ ආපත්තියෝ’ යනු වයස විසි අවුරුදු පූර්ණ නොවූවකු උපසම්පදා කරන්නා හට පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු සියලු පදයන්හි දුක්කට ආපත්තියද වේ.

တိဿောတိ ‘‘နဿန္တေတေ ဝိနဿန္တေတေ, ကော တေဟိ အတ္ထော’’တိ ဘေဒပုရေက္ခာရာနံ ဥပေါသထကရဏေ ထုလ္လစ္စယံ, ဥက္ခိတ္တကေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထကရဏေ ပါစိတ္တိယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဧဝံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ တိဿော အာပတ္တိယော. ဧကာတိ ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကေ ဧကာ ဒုက္ကဋာပတ္တိယေဝ.

‘තිස්සෝ’ යනු ‘මොවුන් නැසෙත්වා, විනාශ වෙත්වා, මොවුන්ගෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද’ යනුවෙන් සංඝ භේදය පෙරදැරිව උපෝසථ කිරීමෙහිදී ථුල්ලච්චය ආපත්තියද, උක්ඛිත්තක භික්ෂුවක සමඟ උපෝසථ කිරීමෙහිදී පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු අවස්ථාවන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් උපෝසථ ඛන්ධකයෙහි ආපත්ති තුනකි. ‘ඒකා’ යනු වස්සූපනායික ඛන්ධකයෙහි එක් දුක්කට ආපත්තියක් පමණක් පවතින බවයි.

တိဿောတိ ဘေဒပုရေက္ခာရဿ ပဝါရယတော ထုလ္လစ္စယံ, ဥက္ခိတ္တကေန သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဧဝံ ပဝါရဏာက္ခန္ဓကေပိ တိဿော အာပတ္တိယော.

‘තිස්සෝ’ යනු සංඝ භේදය පෙරදැරිව පවාරණය කරන්නා හට ථුල්ලච්චය ආපත්තියද, උක්ඛිත්තක භික්ෂුවක සමඟ පවාරණය කිරීමෙහිදී පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු තැන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් පවාරණා ඛන්ධකයෙහිද ආපත්ති තුනකි.

တိဿောတိ ဝစ္ဆတရိံ ဥဂ္ဂဟေတွာ မာရေန္တာနံ ပါစိတ္တိယံ, ရတ္တေန စိတ္တေန အင်္ဂဇာတဆုပနေ ထုလ္လစ္စယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဧဝံ စမ္မသံယုတ္တေပိ တိဿော အာပတ္တိယော. ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေပိ သမန္တာ ဒွင်္ဂုလေ ထုလ္လစ္စယံ, ဘောဇ္ဇယာဂုယာ ပါစိတ္တိယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဧဝံ တိဿော အာပတ္တိယော.

‘තිස්සෝ’ යනු වස්සා හෝ වැස්සියක ඔසවා මරන්නන් හට පාවිත්තිය ආපත්තියද, රාග සිතින් අංගජාතය ස්පර්ශ කිරීමෙහිදී ථුල්ලච්චය ආපත්තියද, සෙසු තැන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් චම්මසංයුක්තයෙහි (චම්ම ඛන්ධකයෙහි) ආපත්ති තුනකි. භේසජ්ජ ඛන්ධකයෙහිද අංගජාතය වටා ඇඟිලි දෙකක ප්‍රමාණයක ශල්‍යකර්මයක් හෝ වස්තිකර්මයක් කරන්නා හට ථුල්ලච්චය ආපත්තියද, භෝජ්ජ යාගු වැළඳීම නිසා පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු තැන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් ආපත්ති තුනකි.

ကထိနံ ကေဝလံ ပညတ္တိမေဝ, နတ္ထိ တတ္ထ အာပတ္တိ. စီဝရသံယုတ္တေ ကုသစီရဝါကစီရေသု ထုလ္လစ္စယံ, အတိရေကစီဝရေ နိဿဂ္ဂိယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဣမာ တိဿော အာပတ္တိယော.

කඨිනය හුදෙක් පැනවීමක් පමණකි, එහි ආපත්තියක් නැත. චීවර සංයුක්තයෙහි කුස තණ සිවුරු, වක (නියඳ) සිවුරු දැරීමෙන් ථුල්ලච්චය ආපත්තියද, අතිරේක චීවර දැරීමෙන් නිස්සග්ගිය පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු තැන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් මෙම ආපත්ති තුන වේ.

စမ္ပေယျကေ ဧကာ ဒုက္ကဋာပတ္တိယေဝ. ကောသမ္ဗက-ကမ္မက္ခန္ဓက-ပါရိဝါသိကသမုစ္စယက္ခန္ဓကေသုပိ ဧကာ ဒုက္ကဋာပတ္တိယေဝ.

චම්පෙය්‍යක ඛන්ධකයෙහි එක් දුක්කට ආපත්තියක් පමණක් පවතී. කොසම්බක, කම්ම, පාරිවාසික සහ සමුච්චය යන ඛන්ධකයන්හිද පවතින්නේ එක් දුක්කට ආපත්තියක් පමණි.

သမထက္ခန္ဓကေ [Pg.156] ဆန္ဒဒါယကော ခိယျတိ, ခိယျနကံ ပါစိတ္တိယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဣမာ ဒွေ အာပတ္တိယော. ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကေ အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ ဆိန္ဒတိ, ထုလ္လစ္စယံ, ရောမဋ္ဌေ ပါစိတ္တိယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဣမာ တိဿော အာပတ္တိယော. သေနာသနက္ခန္ဓကေ ဂရုဘဏ္ဍဝိဿဇ္ဇနေ ထုလ္လစ္စယံ, သံဃိကာ ဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎနေ ပါစိတ္တိယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဣမာ တိဿော အာပတ္တိယော.

සමථ ඛන්ධකයෙහි ඡන්දය දුන් භික්ෂුව එය ගැරහුවහොත් ගැරහීම නිසා පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු තැන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් මෙම ආපත්ති දෙක වේ. ඛුද්දකවත්ථුක ඛන්ධකයෙහි තමාගේම අංගජාතය සිඳගන්නා හට ථුල්ලච්චය ආපත්තියද, රොමට්ඨ (වමාරා කෑම) නිසා පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු තැන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් මෙම ආපත්ති තුන වේ. සේනාසන ඛන්ධකයෙහි ගරුභාණ්ඩ පරිහරණය කිරීමේදී හෝ බැහැර කිරීමේදී ථුල්ලච්චය ආපත්තියද, සාංඝික විහාරයකින් නෙරපා හැරීමේදී පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු තැන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් මෙම ආපත්ති තුන වේ.

သံဃဘေဒေဘေဒကာနုဝတ္တကာနံ ထုလ္လစ္စယံ, ဂဏဘောဇနေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣမာ ဒွေ အာပတ္တိယော. သမာစာရံ ပုစ္ဆိဿန္တိ ဝုတ္တေ ဝတ္တက္ခန္ဓကေ ဧကာ ဒုက္ကဋာပတ္တိယေဝ. သာ သဗ္ဗဝတ္တေသု အနာဒရိယေန ဟောတိ. တထာ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနေ. ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကေ အပ္ပဝါရဏာယ ပါစိတ္တိယံ, သေသေသု ဒုက္ကဋန္တိ ဒွေ အာပတ္တိယော. ပဉ္စသတိကသတ္တသတိကေသု ကေဝလံ ဓမ္မော သင်္ဂဟံ အာရောပိတော, နတ္ထိ တတ္ထ အာပတ္တီတိ.

සංඝභේද ඛන්ධකයෙහි භේදයට අනුබල දෙන්නන් හට ථුල්ලච්චය ආපත්තියද, ගණභෝජනය නිසා පාවිත්තිය ආපත්තියද වශයෙන් ආපත්ති දෙකකි. ‘සමාචාරං පුච්ඡිස්සන්ති’ යනුවෙන් වදාළ වත්ත ඛන්ධකයෙහි එක් දුක්කට ආපත්තියක් පමණක් පවතී. එය සියලු වත් පිළිවෙත්හි අනාදරය නිසා සිදු වේ. ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමෙහිදීද (පාතිමොක්ඛට්ඨපන) එසේමය. භික්ෂුණී ඛන්ධකයෙහි පවාරණය නොකිරීම නිසා පාවිත්තිය ආපත්තියද, සෙසු තැන්හි දුක්කට ආපත්තියද වශයෙන් ආපත්ති දෙකකි. පංචසතික සහ සත්තසතික ඛන්ධකයන්හි හුදෙක් ධර්ම සංගායනාව පමණක් සිදු වූ බැවින් එහි ආපත්ති නැත.

ခန္ဓကပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ඛන්ධකපුච්ඡාවාර වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

ဧကုတ္တရိကနယော

ඒකුත්තරිකනය

ဧကကဝါရဝဏ္ဏနာ

ඒකකවාර වර්ණනාව

၃၂၁. အာပတ္တိကရာ [Pg.157] ဓမ္မာ ဇာနိတဗ္ဗာတိအာဒိမှိ ဧကုတ္တရိကနယေ အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ နာမ ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနိ. ဧတေသဉှိ ဝသေန ပုဂ္ဂလော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘အာပတ္တိကရာ’’တိ ဝုတ္တာ. အနာပတ္တိကရာ နာမ သတ္တ သမထာ. အာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ စ ဝိဘင်္ဂေ စ ဝုတ္တာ အာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာ. အနာပတ္တီတိ ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု အသာဒိယန္တဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန အနာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာ. လဟုကာတိ လဟုကေန ဝိနယကမ္မေန ဝိသုဇ္ဈနတော ပဉ္စဝိဓာ အာပတ္တိ. ဂရုကာတိ ဂရုကေန ဝိနယကမ္မေန ဝိသုဇ္ဈနတော သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိ. ကေနစိ အာကာရေန အနာပတ္တိဘာဝံ ဥပနေတုံ အသက္ကုဏေယျတော ပါရာဇိကာပတ္တိ စ. သာဝသေသာတိ ဌပေတွာ ပါရာဇိကံ သေသာ. အနဝသေသာတိ ပါရာဇိကာပတ္တိ. ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဒုဋ္ဌုလ္လာ; အဝသေသာ အဒုဋ္ဌုလ္လာ. သပ္ပဋိကမ္မဒုကံ သာဝသေသဒုကသဒိသံ. ဒေသနာဂါမိနိဒုကံ လဟုကဒုကသင်္ဂဟိတံ.

321. ‘ආපත්තිකරා ධම්මා ජානිතබ්බා’ යනාදියෙහි ඒකුත්තරික නයෙහි ආපත්තිකර ධර්ම නම් ආපත්ති සමුට්ඨාන හයයි. මේවා නිසා පුද්ගලයා ආපත්තියට පැමිණෙන බැවින් ‘ආපත්තිකර’ යැයි කියනු ලැබේ. අනාපත්තිකර ධර්ම නම් සප්ත සමථයන්ය. ‘ආපත්ති ජානිතබ්බා’ යනු ඒ ඒ ශික්ෂා පදයන්හි සහ විභංගයන්හි වදාළ ආපත්තිය දත යුතුය යන්නයි. ‘අනාපත්ති’ යනු ‘අනාපත්ති භික්ඛු අසාදියන්තස්ස’ යනාදී නයින් වදාළ අනාපත්තිය දත යුතුය යන්නයි. ‘ලහුකා’ යනු සැහැල්ලු විනය කර්මයකින් පිරිසිදු විය හැකි පස් වැදෑරුම් ආපත්තීන්ය. ‘ගරුකා’ යනු බරපතළ විනය කර්මයකින් පිරිසිදු විය යුතු සංඝාදිසේස ආපත්තියයි. කිසිදු අයුරකින් අනාපත්තියක් බවට පත් කළ නොහැකි බැවින් පාරාජිකා ආපත්තියද දත යුතුය. ‘සාවසේසා’ යනු පාරාජිකාව හැර ඉතිරි ආපත්තීන්ය. ‘අනවසේසා’ යනු පාරාජිකා ආපත්තියයි. ආපත්ති ස්කන්ධ දෙකක් (පාරාජිකා සහ සංඝාදිසේස) දුට්ටුල්ල ආපත්ති වන අතර සෙසු ආපත්ති ස්කන්ධ අදුට්ටුල්ල වේ. සප්‍රති කර්ම දුකය (පිළියම් කළ හැකි) සාවසේස දුකයට සමානය. දේශනාගාමිනී දුකය (දේශනා කිරීමෙන් පිරිසිදු විය හැකි) ලහුක දුකයෙහි ඇතුළත් වේ.

အန္တရာယိကာတိ သတ္တပိ အာပတ္တိယော သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တာ သဂ္ဂန္တရာယဉ္စေဝ မောက္ခန္တရာယဉ္စ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ. အဇာနန္တေန ဝီတိက္ကန္တာ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာပတ္တိ နေဝ သဂ္ဂန္တရာယံ န မောက္ခန္တရာယံ ကရောတီတိ အနန္တရာယိကာ. အန္တရာယိကံ အာပန္နဿာပိ ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသေတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိတော ဝုဋ္ဌာယ သုဒ္ဓိပတ္တဿ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတဿ စ အဝါရိတော သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂေါတိ. သာဝဇ္ဇပညတ္တီတိ လောကဝဇ္ဇာ. အနဝဇ္ဇပညတ္တီတိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ. ကိရိယတော သမုဋ္ဌိတာ နာမ ယံ ကရောန္တော အာပဇ္ဇတိ ပါရာဇိကာပတ္တိ ဝိယ. အကိရိယတောတိ ယံ အကရောန္တော အာပဇ္ဇတိ, စီဝရအနဓိဋ္ဌာနာပတ္တိ ဝိယ. ကိရိယာကိရိယတောတိ ယံ ကရောန္တော စ အကရောန္တော စ အာပဇ္ဇတိ, ကုဋိကာရာပတ္တိ ဝိယ.

අන්තරායික යනු සචේතනිකව ඉක්මවා ගිය විට ස්වර්ගයට හා මෝක්ෂයට බාධා පමුණුවන ඇවැත් හතයි. නොදැනුවත්ව ඉක්මවා ගිය ප්‍රඥප්ති වජ්ජ ඇවැත් ස්වර්ගයට හෝ මෝක්ෂයට බාධා නොකරන බැවින් ඒවා අනන්තරායික නම් වේ. අන්තරායික ඇවැතකට පත් වූවෙකු වුවද, දේශනාගාමිනී ඇවැත් දේශනා කිරීමෙන් හෝ වුට්ඨානගාමිනී ඇවැත්වලින් මිදී පිරිසිදු භාවයට පත් වූ විට සහ සාමණේර භූමියෙහි සිටින්නාට ද ස්වර්ග මෝක්ෂ මාර්ගය අවහිර නොවන බව දත යුතුය. සාවජ්ජප්‍රඥප්ති යනු ලෝකවජ්ජ ඇවැත්ය. අනවජ්ජප්‍රඥප්ති යනු ප්‍රඥප්තිවජ්ජ ඇවැත්ය. යමක් කිරීමෙන් සිදුවන ඇවැත (පාරාජිකා ඇවැත මෙන්) කිරියතෝ සමුට්ඨිතා නම් වේ. යමක් නොකිරීමෙන් සිදුවන ඇවැත (සිවුරු අධිෂ්ඨාන නොකිරීමේ ඇවැත මෙන්) අකිරියතෝ නම් වේ. යමක් කිරීමෙන් මෙන්ම නොකිරීමෙන් ද සිදුවන ඇවැත (කුටිකාර ඇවැත මෙන්) කිරියාකිරියතෝ නම් වේ.

ပုဗ္ဗာပတ္တီတိ ပဌမံ အာပန္နာပတ္တိ. အပရာပတ္တီတိ ပါရိဝါသိကာဒီဟိ ပစ္ဆာ အာပန္နာပတ္တိ. ပုဗ္ဗာပတ္တီနံ အန္တရာပတ္တိ နာမ မူလဝိသုဒ္ဓိယာ အန္တရာပတ္တိ. အပရာပတ္တီနံ အန္တရာပတ္တိ နာမ အဂ္ဃဝိသုဒ္ဓိယာ အန္တရာပတ္တိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ပုဗ္ဗာပတ္တိ နာမ ပဌမံ အာပန္နာ. အပရာပတ္တိ နာမ မာနတ္တာရဟကာလေ အာပန္နာ. ပုဗ္ဗာပတ္တီနံ အန္တရာပတ္တိ နာမ ပရိဝါသေ အာပန္နာ. အပရာပတ္တီနံ အန္တရာပတ္တိ [Pg.158] နာမ မာနတ္တစာရေ အာပန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒမ္ပိ ဧကေန ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိ.

පුබ්බාපත්ති යනු පළමුව සිදුවූ ඇවැතයි. අපරාපත්ති යනු පරිවාසික ආදීන් විසින් පසුව සිදුකරනු ලබන ඇවැතයි. පුබ්බාපත්තීනං අන්තරාපත්ති යනු මූලවිසුද්ධිය (පරිවාසය) අතරතුර සිදුවන ඇවැතයි. අපරාපත්තීනං අන්තරාපත්ති යනු අග්ඝවිසුද්ධිය (මානත) අතරතුර සිදුවන ඇවැතයි. කුරුන්දියෙහි සඳහන් වන පරිදි 'පළමුව සිදු වූ ඇවැත පුබ්බාපත්ති නම් වේ, මානතට සුදුසු කාලයෙහි සිදු වූ ඇවැත අපරාපත්ති නම් වේ, පරිවාස කාලයෙහි සිදු වූ ඇවැත පුබ්බාපත්තීනං අන්තරාපත්ති නම් වේ, මානත සමාදන්ව සිටින කාලයෙහි සිදු වූ ඇවැත අපරාපත්තීනං අන්තරාපත්ති නම් වේ' යන්න ද එක් ක්‍රමයකින් ගැලපේ.

ဒေသိတာ ဂဏနူပဂါ နာမ ယာ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ပုန န အာပဇ္ဇိဿာမီတိ ဒေသိတာ ဟောတိ. အဂဏနူပဂါ နာမ ယာ ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာ သဥဿာဟေနေဝ စိတ္တေန အပရိသုဒ္ဓေန ဒေသိတာ ဟောတိ. အယဉှိ ဒေသိတာပိ ဒေသိတဂဏနံ န ဥပေတိ. အဋ္ဌမေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကမေဝ ဟောတိ. ပညတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာတိအာဒီသု နဝသု ပဒေသု ပဌမပါရာဇိကပုစ္ဆာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

දේසිතා ගණනූපගා යනු නැවත ඇවැත් සිදු නොකරමි යන වීර්යය ඇතිව දේශනා කරන ලද ඇවැතයි. අගණනූපගා යනු එවැනි වීර්යයක් නොමැතිව අපිරිසිදු සිතින් දේශනා කරන ලද ඇවැතයි. එවැනි ඇවැතක් දේශනා කළද එය දේශනා කළ ඇවැත් ගණනට ඇතුළත් නොවේ. අටවන වස්තුවේදී භික්ෂුණියකට පාරාජිකාවක්ම වේ. ප්‍රඥප්ති දත යුතුය යන ආදී නව පදයන්හිදී පළමු පාරාජිකා පෘච්ඡාවෙහි සඳහන් ක්‍රමයටම විනිශ්චය දත යුතුය.

ထုလ္လဝဇ္ဇာတိ ထုလ္လဒေါသေ ပညတ္တာ ဂရုကာပတ္တိ. အထုလ္လဝဇ္ဇာတိ လဟုကာပတ္တိ. ဂိဟိပဋိသံယုတ္တာတိ သုဓမ္မတ္ထေရဿ အာပတ္တိ, ယာ စ ဓမ္မိကဿ ပဋိဿဝဿ အသစ္စာပနေ အာပတ္တိ, အဝသေသာ န ဂိဟိပဋိသံယုတ္တာ. ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာပတ္တိ နိယတာ, သေသာ အနိယတာ. အာဒိကရောတိ သုဒိန္နတ္ထေရာဒိ အာဒိကမ္မိကော. အနာဒိကရောတိ မက္ကဋိသမဏာဒိ အနုပညတ္တိကာရကော. အဓိစ္စာပတ္တိကော နာမ ယော ကဒါစိ ကရဟစိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. အဘိဏှာပတ္တိကော နာမ ယော နိစ္စံ အာပဇ္ဇတိ.

ථුල්ලවජ්ජ යනු රළු වරද නිසා පනවන ලද ගරු ඇවැතයි. අථුල්ලවජ්ජ යනු ලහු ඇවැතයි. ගිහිපටිසංයුත්ත යනු සුධම්ම තෙරුන්ගේ ඇවැත හා දැහැමි පොරොන්දුවක් ඉටු නොකිරීමෙන් සිදුවන ඇවැතයි. සෙසු ඇවැත් ගිහියන් හා සම්බන්ධ නොවන ඇවැත්ය. පංචානන්තර්ය කර්ම නිසා සිදුවන ඇවැත් නියත වන අතර සෙසු ඇවැත් අනියත වේ. ආදිකරොති යනු සුදින්න තෙරුන් වැනි මුලින්ම වරද කළ තැනැත්තායි. අනාදිකරොති යනු වඳුරු වැස්සන් වැනි අනුප්‍රඥප්ති ඇතිවීමට හේතු වූ තැනැත්තායි. කලාතුරකින් ඇවැතට පත්වන්නා අධිච්චාපත්තිකය නම් වේ. නිතර ඇවැතට පත්වන්නා අභිණ්හාපත්තිකය නම් වේ.

စောဒကော နာမ ယော ဝတ္ထုနာ ဝါ အာပတ္တိယာ ဝါ ပရံ စောဒေတိ. ယော ပန ဧဝံ စောဒိတော အယံ စုဒိတကော နာမ. ပဉ္စဒသသု ဓမ္မေသု အပ္ပတိဋ္ဌဟိတွာ အဘူတေန ဝတ္ထုနာ စောဒေန္တော အဓမ္မစောဒကော နာမ, တေန တထာ စောဒိတော အဓမ္မစုဒိတကော နာမ. ဝိပရိယာယေန ဓမ္မစောဒကစုဒိတကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မိစ္ဆတ္တနိယတေဟိ ဝါ သမ္မတ္တနိယတေဟိ ဝါ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော နိယတော, ဝိပရီတော အနိယတော.

චෝදක යනු වස්තුවකින් හෝ ඇවැතකින් අන් අයෙකුට චෝදනා කරන්නායි. චෝදනාව ලැබූ තැනැත්තා චුදිතක නම් වේ. කරුණු පහළොවක පිහිටා නොසිට අසත්‍ය කරුණකින් චෝදනා කරන්නා අධර්ම චෝදක වන අතර, ඔහු විසින් චෝදනා කරනු ලැබූ තැනැත්තා අධර්ම චුදිතක නම් වේ. මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස ධර්ම චෝදක හා ධර්ම චුදිතක හඳුනාගත යුතුය. මිච්ඡත්ත නියත හෝ සම්මත්ත නියත ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත තැනැත්තා නියත වන අතර, අනෙක් තැනැත්තා අනියත නම් වේ.

သာဝကာ ဘဗ္ဗာပတ္တိကာ နာမ, ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ အဘဗ္ဗာပတ္တိကာ နာမ. ဥက္ခေပနီယကမ္မကတော ဥက္ခိတ္တကော နာမ, အဝသေသစတုဗ္ဗိဓတဇ္ဇနီယာဒိကမ္မကတော အနုက္ခိတ္တကော နာမ. အယဉှိ ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ ဓမ္မပရိဘောဂံ ဝါ အာမိသပရိဘောဂံ ဝါ န ကောပေတိ. ‘‘မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထ, ဒူသကော နာသေတဗ္ဗော, ကဏ္ဋကော သမဏုဒ္ဒေသော နာသေတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ လိင်္ဂဒဏ္ဍကမ္မ-သံဝါသနာသနာဟိ နာသိတဗ္ဗော နာသိတကော နာမ. သေသာ သဗ္ဗေ အနာသိတကာ. ယေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထာဒိကော သံဝါသော အတ္ထိ, အယံ သမာနသံဝါသကော, ဣတရော [Pg.159] နာနာသံဝါသကော. သော ကမ္မနာနာသံဝါသကော လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကောတိ ဒုဝိဓော ဟောတိ. ဌပနံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဧကံ ဘိက္ခဝေ အဓမ္မိကံ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပန’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

ශ්‍රාවකයෝ ඇවැත් සිදු විය හැකි (භබ්බාපත්තික) පුද්ගලයෝ වෙති. බුදුරජාණන් වහන්සේලා සහ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා ඇවැත් සිදු නොවන (අභබ්බාපත්තික) පුද්ගලයෝ වෙති. උක්ඛේපනීය කර්මය කරන ලද තැනැත්තා උක්ඛිත්තක නම් වේ. සෙසු තජ්ජනීය ආදී සිව්වැදෑරුම් කර්ම කරන ලද්දෝ අනුක්ඛිත්තක නම් වෙති. මොහු උපෝසථය, පවාරණය, ධර්ම පරිභෝගය හෝ ආමිස පරිභෝගය නැවැත්වීමට සමත් නොවේ. 'මෙත්තියා භික්ෂුණිය නසන්න, දූෂකයා නසන්න, කණ්ඨක සාමණේරයා නසන්න' යනුවෙන් ලිංග නාසනය, දණ්ඩකර්ම නාසනය හා සංවාස නාසනයෙන් නෙරපිය යුත්තා නාසිතක නම් වේ. සෙසු සියල්ලෝ අනාසිතකයෝය. යමෙකු සමඟ උපෝසථ ආදී පොදු විනය කර්ම ඇද්ද ඔහු සමාන සංවාසක වේ. අනෙකා නානා සංවාසක වේ. ඔහු කර්ම නානා සංවාසක හා ලද්ධි නානා සංවාසක වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. පාතිමොක්ඛය නැවැත්වීම (ඨපනය) දත යුතුය යනු 'මහණෙනි, එක්තරා අධර්මවාදී පාතිමොක්ඛයක් නැවැත්වීමක්' ආදී ක්‍රමයෙන් වදාල පාතිමොක්ඛය නැවැත්වීම දත යුතුය යන්නයි.

ဧကကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ඒකක වාර වර්ණනාව නිම විය.

ဒုကဝါရဝဏ္ဏနာ

දුක වාර වර්ණනාව

၃၂၂. ဒုကေသု သစိတ္တကာ အာပတ္တိ သညာဝိမောက္ခာ, အစိတ္တကာ နောသညာဝိမောက္ခာ. လဒ္ဓသမာပတ္တိကဿ အာပတ္တိ နာမ ဘူတာရောစနာပတ္တိ, အလဒ္ဓသမာပတ္တိကဿ အာပတ္တိ နာမ အဘူတာရောစနာပတ္တိ. သဒ္ဓမ္မပဋိသညုတ္တာ နာမ ပဒသောဓမ္မာဒိကာ, အသဒ္ဓမ္မပဋိသညုတ္တာ နာမ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာပတ္တိ. သပရိက္ခာရပဋိသညုတ္တာ နာမ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုနော အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘောဂေ, ပတ္တစီဝရာနံ နိဒဟနေ, ကိလိဋ္ဌစီဝရာနံ အဓောဝနေ, မလဂ္ဂဟိတပတ္တဿ အပစနေတိ ဧဝံ အယုတ္တပရိဘောဂေ အာပတ္တိ. ပရပရိက္ခာရပဋိသညုတ္တာ နာမ သံဃိကမဉ္စပီဌာဒီနံ အဇ္ဈောကာသေ သန္ထရဏအနာပုစ္ဆာဂမနာဒီသု အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ အာပတ္တိ. သပုဂ္ဂလပဋိသညုတ္တာ နာမ ‘‘မုဒုပိဋ္ဌိကဿ လမ္ဗိဿ ဦရုနာ အင်္ဂဇာတံ ပီဠေန္တဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာပတ္တိ. ပရပုဂ္ဂလပဋိသညုတ္တာ နာမ မေထုနဓမ္မကာယသံသဂ္ဂပဟာရဒါနာဒီသု ဝုတ္တာပတ္တိ, ‘‘သိခရဏီသီ’’တိ သစ္စံ ဘဏန္တော ဂရုကံ အာပဇ္ဇတိ, ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ မုသာ ဘဏန္တော လဟုကံ. အဘူတာရောစနေ မုသာ ဘဏန္တော ဂရုကံ. ဘူတာရောစနေ သစ္စံ ဘဏန္တော လဟုကံ.

322. දුක වාරයන්හි සචිත්තක ඇවැත සංඥාවෙන් මිදෙන අතර, අචිත්තක ඇවැත සංඥාවෙන් නොමිදේ. සමාපත්ති ලැබූවෙකුට සිදුවන ඇවැත භූතාරෝචන ඇවැතයි, සමාපත්ති නොලැබූවෙකුට සිදුවන ඇවැත අභූතාරෝචන ඇවැතයි. සද්ධර්ම පටිසංයුත්ත යනු පදසෝධම්ම ආදී ඇවැත්ය, අසද්ධර්ම පටිසංයුත්ත යනු දුට්ඨුල්ලවාචා ඇවැතයි. සපරික්ඛාර පටිසංයුත්ත යනු නිස්සග්ගිය වස්තුවක් නොවිසර්ජනය කර පරිභෝග කිරීම, පාත්‍ර සිවුරු අව්වේ තැබීම, කිලිටි සිවුරු නොසේදීම, මල බැඳුණු පාත්‍රය නොපිළිස්සීම ආදී නුසුදුසු පරිභෝග නිසා සිදුවන ඇවැත්ය. පරපරික්ඛාර පටිසංයුත්ත යනු සඟසතු ඇඳ පුටු ආදිය එළිමහනේ තබා නොදන්වා යාම ආදියේදී සිදුවන ඇවැත්ය. සපුග්ගල පටිසංයුත්ත යනු 'මුදු පිටක් ඇත්තාට, එල්ලෙන අවයව ඇත්තාට හෝ කලවයෙන් ලිංගය පෙළන්නාට' ආදී වශයෙන් වදාල ඇවැත්ය. පරපුග්ගල පටිසංයුත්ත යනු මෙถุน ධර්මය, කාය සංසර්ගය, පහර දීම ආදියේදී වදාල ඇවැත්ය. 'ඇය මස් ගෙඩියක් ඇත්තියකැ'යි සත්‍යයක් පවසන්නා ගරු ඇවැතකට පත් වේ, දැන දැන මුසාවාද පවසන්නා ලහු ඇවැතකට පත් වේ. අභූතාරෝචනයේදී මුසා පවසන්නා ගරු ඇවැතට ද, භූතාරෝචනයේදී සත්‍ය පවසන්නා ලහු ඇවැතට ද පත් වේ.

‘‘သံဃကမ္မံ ဝဂ္ဂံ ကရိဿာမီ’’တိ အန္တောသီမာယ ဧကမန္တေ နိသီဒန္တော ဘူမိဂတော အာပဇ္ဇတိ နာမ. သစေ ပန အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ အာကာသေ တိဋ္ဌေယျ, န အာပဇ္ဇေယျ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘နော ဝေဟာသဂတော’’တိ. ဝေဟာသကုဋိယာ အာဟစ္စပါဒကံ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ အဘိနိသီဒန္တော ဝေဟာသဂတော အာပဇ္ဇတိ နာမ. သစေ ပန တံ ဘူမိယံ ပညာပေတွာ နိပဇ္ဇေယျ န အာပဇ္ဇေယျ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘နော ဘူမိဂတော’’တိ. ဂမိယော ဂမိယဝတ္တံ အပူရေတွာ ဂစ္ဆန္တော နိက္ခမန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ, နော ပဝိသန္တော. အာဂန္တုကော အာဂန္တုကဝတ္တံ အပူရေတွာ သဆတ္တုပါဟနော ပဝိသန္တော ပဝိသန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ, နော နိက္ခမန္တော.

'සංඝ කර්මය වග (කොටස්) කරන්නෙමි'යි සිතා සීමාව ඇතුළත එකත්පස්ව හිඳින්නා පොළොව ස්පර්ශ කරන්නේ නම් ඇවැතට පත් වේ. ඉදින් ඇඟිලි මාත්‍රයක් හෝ අහසේ සිටින්නේ නම් ඇවැත් නොවේ, එබැවින් 'නො වෙහාසගතෝ'යි වදාල ලදී. වෙහාස කුටියෙහි ඇණ ගැසූ පාද ඇති ඇඳක හෝ පුටුවක හිඳගන්නා අහසේ සිටින්නෙකු ලෙස ඇවැතට පත් වේ. ඉදින් එය පොළොවේ තබා සැතපෙන්නේ නම් ඇවැත් නොවේ, එබැවින් 'නො භූමිගතෝ'යි වදාල ලදී. ගමන් යන්නා ගමික වත නොපුරා යන්නේ නම් පිටත්වන විට ඇවැතට පත් වේ, ඇතුළුවන විට නොවේ. ආගන්තුකයා ආගන්තුක වත නොපුරා කුඩ පාවහන් ඇතිව ඇතුළුවන විට ඇවැතට පත් වේ, පිටවන විට නොවේ.

အာဒိယန္တော [Pg.160] အာပဇ္ဇတိ နာမ ဘိက္ခုနီ အတိဂမ္ဘီရံ ဥဒကသုဒ္ဓိကံ အာဒိယမာနာ; ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ အနာဒိယိတွာ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပန အနာဒိယန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. မူဂဗ္ဗတာဒီနိ တိတ္ထိယဝတ္တာနိ သမာဒိယန္တော သမာဒိယန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. ပါရိဝါသိကာဒယော ပန တဇ္ဇနီယာဒိကမ္မကတာ ဝါ အတ္တနော ဝတ္တံ အသမာဒိယန္တာ အာပဇ္ဇန္တိ, တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ န သမာဒိယန္တော အာပဇ္ဇတီ’’တိ. အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရံ သိဗ္ဗန္တော ဝေဇ္ဇကမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကကမ္မစိတ္တကမ္မာဒီနိ ဝါ ကရောန္တော ကရောန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. ဥပဇ္ဈာယဝတ္တာဒီနိ အကရောန္တော အကရောန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရံ ဒဒမာနော ဒေန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. သဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကာနံ စီဝရာဒီနိ အဒေန္တော အဒေန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရံ ဂဏှန္တော ပဋိဂ္ဂဏှန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ ဩဝါဒေါ န ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော ဩဝါဒံ အဂဏှန္တော န ပဋိဂ္ဂဏှန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ.

රහන්මියක් ඇඟිලි පුරුක් දෙකකට වඩා ගැඹුරට ජලයෙන් පිරිසිදු වීම් (උදකසද්ධිකය) ලබන කල්හි, එය 'ආදියන්තෝ ආපජ්ජති' (සමාදන් වීමෙන් ආපත්තියට පැමිණීම) නම් වේ. කප් බිංදුවක් නොතබා සිවුරක් පරිභෝජනය කරන මහණතෙම 'අනාදියන්තෝ ආපජ්ජති' (සමාදන් නොවීමෙන් ආපත්තියට පැමිණීම) නම් වේ. ගොළු වත ආදී වූ තීර්ථක ව්‍රත සමාදන් වන මහණතෙම 'සමාදියන්තෝ ආපජ්ජති' නම් වේ. පරිවාසයෙහි වසන්නා වූ හෝ තජ්ජනීය කර්ම ආදියට පත් වූ මහණහු තමන්ගේ වත් (පිළිවෙත්) සමාදන් නොවන කල්හි ආපත්තියට පැමිණෙති; 'ඇතැම් ආපත්තියක් සමාදන් නොවීමෙන් සිදුවේ' යන්න ඔවුන් අරභයා වදාරන ලද්දකි. නෑ නොවන මෙහෙණකගේ සිවුරු මසන, හෝ වෙදකම් කිරීම, බණ්ඩාරික කටයුතු, සිත්තර කම් ආදිය කරන මහණතෙම 'කරොන්තෝ ආපජ්ජති' (කිරීමෙන් ආපත්තියට පැමිණීම) නම් වේ. උපජ්ඣාය වත් ආදිය නොකරන මහණතෙම 'අකරොන්තෝ ආපජ්ජති' (නොකිරීමෙන් ආපත්තියට පැමිණීම) නම් වේ. නෑ නොවන මෙහෙණකට සිවුරු දෙන මහණතෙම 'දෙන්තෝ ආපජ්ජති' (දීමෙන් ආපත්තියට පැමිණීම) නම් වේ. සද්ධිවිහාරික අන්තේවාසිකයන්ට සිවුරු ආදිය නොදෙන මහණතෙම 'අදෙන්තෝ ආපජ්ජති' (නොදීමෙන් ආපත්තියට පැමිණීම) නම් වේ. නෑ නොවන මෙහෙණකගෙන් සිවුරු පිළිගන්නා මහණතෙම 'පටිග්ගණ්හන්තෝ ආපජ්ජති' (පිළිගැනීමෙන් ආපත්තියට පැමිණීම) නම් වේ. 'මහණෙනි, අවවාදය පිළිගත යුතුමය' යන වචනය ඇති බැවින්, අවවාදය පිළි නොගන්නා මහණතෙම 'න පටිග්ගණ්හන්තෝ ආපජ්ජති' (පිළි නොගැනීමෙන් ආපත්තියට පැමිණීම) නම් වේ.

နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပရိဘောဂေန အာပဇ္ဇတိ နာမ. ပဉ္စာဟိကံ သံဃာဋိစာရံ အတိက္ကာမယမာနာ အပရိဘောဂေန အာပဇ္ဇတိ နာမ. သဟဂါရသေယျံ ရတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ နာမ, နော ဒိဝါ, ဒွါရံ အသံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယန္တော ဒိဝါ အာပဇ္ဇတိ, နော ရတ္တိံ. ဧကရတ္တဆာရတ္တသတ္တာဟဒသာဟမာသာတိက္ကမေသု ဝုတ္တအာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော အရုဏုဂ္ဂေ အာပဇ္ဇတိ နာမ, ပဝါရေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော န အရုဏုဂ္ဂေ အာပဇ္ဇတိ နာမ.

නිස්සග්ගිය වස්තුවක් අත්නොහැර පරිභෝජනය කරන මහණතෙම 'පරිභෝගයෙන් ආපත්තියට පැමිණෙන්නා' නම් වේ. පස් දිනක් සිවුරු මාරු කිරීම (සංඝාටිචාරය) ඉක්මවන මෙහෙණිය 'අපරිභෝගයෙන් ආපත්තියට පැමිණෙන්නිය' නම් වේ. එක් සෙවනක නිදාගැනීමේදී (සහගාරසෙය්‍යාව) රාත්‍රියේදී ආපත්තිය සිදුවේ, දවාලෙහි නොවේ. දොර වසා නොගෙන විවේකීව සිටින හෝ නිදන මහණාට දවාලෙහි ආපත්තිය සිදුවේ, රාත්‍රියේදී නොවේ. එක් රැයක්, සය රැයක්, සත් දිනක්, දස දිනක් හෝ මසක් ඉක්මවීමේදී සිදුවන බව වදාළ ආපත්තීන්, අරුණ නැගීමේදී (අරුණුග්ගමනයෙන්) සිදුවේ. පවාරණය කොට වළඳන මහණාට අරුණ නැගීමේදී ආපත්තිය සිදු නොවේ (ඒ මොහොතේම සිදුවේ).

ဘူတဂါမဉ္စေဝ အင်္ဂဇာတဉ္စ ဆိန္ဒန္တော ဆိန္ဒန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ, ကေသေ ဝါ နခေ ဝါ န ဆိန္ဒန္တော န ဆိန္ဒန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. အာပတ္တိံ ဆာဒေန္တော ဆာဒေန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ, ‘‘တိဏေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အာဂန္တဗ္ဗံ, နတွေဝ နဂ္ဂေန အာဂန္တဗ္ဗံ, ယော အာဂစ္ဆေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣမံ ပန အာပတ္တိံ န ဆာဒေန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ. ကုသစီရာဒီနိ ဓာရေန္တော ဓာရေန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ, ‘‘အယံ တေ ဘိက္ခု ပတ္တော ယာဝ ဘေဒနာယ ဓာရေတဗ္ဗော’’တိ ဣမံ အာပတ္တိံ န ဓာရေန္တော အာပဇ္ဇတိ နာမ.

භූතගාමයන් (ගස්වැල්) හෝ අඟ පසඟ සිඳින මහණතෙම 'සිඳීමෙන් ආපත්තියට පැමිණෙන්නා' නම් වේ. කෙස් හෝ නිය නොකපන මහණතෙම 'නොසිඳීමෙන් ආපත්තියට පැමිණෙන්නා' නම් වේ. ආපත්තිය වසන් කරන මහණතෙම 'වැසීමෙන් ආපත්තියට පැමිණෙන්නා' නම් වේ. එහෙත්, 'තණකින් හෝ කොළයකින් වසාගෙන පැමිණිය යුතුය, නිරුවත්ව නොපැමිණිය යුතුය, එසේ පැමිණෙන්නාට දුක්කටාපත්ති වේ' යැයි වදාළ තැන, එසේ වසා නොගන්නා මහණතෙම 'නොවැසීමෙන් ආපත්තියට පැමිණෙන්නා' නම් වේ. කුස තණ සිවුරු ආදිය දරන මහණතෙම 'දැරීමෙන් ආපත්තියට පැමිණෙන්නා' නම් වේ. 'මහණ, මේ පාත්‍රය බිඳෙන තෙක් දැරිය යුතුය' යැයි වදාළ ආපත්තියෙහි, එය දරා නොසිටින මහණතෙම 'නොදැරීමෙන් ආපත්තියට පැමිණෙන්නා' නම් වේ.

‘‘အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနံ နာနာသံဝါသကံ ကရောတီ’’တိ ဧကသီမာယံ ဒွီသု သံဃေသု နိသိန္နေသု ဧကသ္မိံ ပက္ခေ နိသီဒိတွာ ပရပက္ခဿ လဒ္ဓိံ ဂဏှန္တော ယသ္မိံ [Pg.161] ပက္ခေ နိသိန္နော တေသံ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ နာနာသံဝါသကံ ကရောတိ နာမ. ယေသံ သန္တိကေ နိသိန္နော တေသံ ဂဏပူရကော ဟုတွာ ကမ္မံ ကောပေတိ, ဣတရေသံ ဟတ္ထပါသံ အနာဂတတ္တာ. သမာနသံဝါသကေပိ ဧသေဝ နယော. ယေသဉှိ သော လဒ္ဓိံ ရောစေတိ, တေသံ သမာနသံဝါသကော ဟောတိ, ဣတရေသံ နာနာသံဝါသကော. သတ္တ အာပတ္တိယော သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာတိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော အာပတ္တိယော, ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓာတိ ဧဝံ ဒွေယေဝ နာမာနိ ဟောန္တီတိ နာမဝသေန ဒုကံ ဒဿိတံ. ကမ္မေန ဝါ သလာကဂ္ဂါဟေန ဝါတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဒေသော စေဝ ကမ္မဉ္စ ဧကံ, ဝေါဟာရော စေဝ အနုဿာဝနာ စ သလာကဂ္ဂါဟော စ ဧကံ, ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, ကမ္မဉ္စေဝ ဥဒ္ဒေသော စ ပမာဏံ.

'තමා විසින්ම තමා නානාසංවාසක කරගනියි' යනු, එක් සීමාවක සංඝ පිරිස් දෙකක් සිටින කල්හි එක් පාර්ශවයක හිඳගෙන, අනෙක් පාර්ශවයේ මතය පිළිගන්නා මහණතෙම තමා සිටින පාර්ශවය සම්බන්ධයෙන් තමා විසින්ම තමා නානාසංවාසකයෙකු කරගන්නේ නම් වේ. යම් පිරිසක් අසල වාඩි වී සිටින්නේ ද, ඔවුන්ගේ ගණ පූරණය කරන්නෙකු වී කර්මය කෝප කරයි (අනික් පිරිසේ හස්තපාසයට නොපැමිණීම නිසා). සමාන සංවාසකයන් සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ. මක්නිසාද යත්, ඔහු යම් පිරිසකගේ මතයට කැමති වේ ද, ඔවුන්ට ඔහු සමාන සංවාසක වේ, අනෙක් අයට නානා සංවාසක වේ. 'සත්ත ආපත්තියෝ සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධා' යනු, පැමිණිය යුතු බැවින් 'ආපත්තීන්' ද, සමූහය යන අර්ථයෙන් 'ඛන්ධයන්' ද වේ; මෙසේ නම් දෙකක් පමණක් ඇති බව නාම වශයෙන් 'දුකයක්' (යුගලයක්) ලෙස පෙන්වන ලදී. 'කම්මෙන වා සලාකග්ගාහේන වා' යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: උද්දේසය හා කර්මය යන දෙක එක් කරුණකි; වෝහාරය, අනුස්සාවනය සහ සලාකා ගැනීම යන තුන එක් කරුණකි. වෝහාර, අනුස්සාවන හා සලාකා ගැනීම පූර්ව භාග කෘත්‍යයන් වන අතර, කර්මය හා උද්දේසය ප්‍රධාන ප්‍රමාණය වේ.

အဒ္ဓါနဟီနော နာမ ဦနဝီသတိဝဿော. အင်္ဂဟီနော နာမ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒိဘေဒေါ. ဝတ္ထုဝိပန္နော နာမ ပဏ္ဍကော တိရစ္ဆာနဂတော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကော စ. အဝသေသာ ထေယျသံဝါသကာဒယော အဋ္ဌ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာ ကရဏဒုက္ကဋကာ နာမ. ဒုက္ကဋကိရိယာ ဒုက္ကဋကမ္မာ, ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ကတေန အတ္တနော ကမ္မေန အဘဗ္ဗဋ္ဌာနံ ပတ္တာတိ အတ္ထော. အပရိပူရော နာမ အပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရော. နော စ ယာစတိ နာမ ဥပသမ္ပဒံ န ယာစတိ. အလဇ္ဇိဿ စ ဗာလဿ စာတိ အလဇ္ဇီ သစေပိ တေပိဋကော ဟောတိ, ဗာလော စ သစေပိ သဋ္ဌိဝဿော ဟောတိ, ဥဘောပိ နိဿာယ န ဝတ္ထဗ္ဗံ. ဗာလဿ စ လဇ္ဇိဿ စာတိ ဧတ္ထ ဗာလဿ ‘‘တွံ နိဿယံ ဂဏှာ’’တိ အာဏာယပိ နိဿယော ဒါတဗ္ဗော, လဇ္ဇိဿ ပန ယာစန္တဿေဝ. သာတိသာရန္တိ သဒေါသံ; ယံ အဇ္ဈာစရန္တော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ.

'අද්ධානහීන' නම් වයස විසි අවුරුදු පූර්ණ නොවූ තැනැත්තායි. 'අංගහීන' නම් අත් සිඳුණු ආදී වූ විකෘතිතා ඇති තැනැත්තායි. 'වත්ථුවිපන්න' නම් පණ්ඩක, තිරිසන් සහ උභතෝබ්‍යංජනක යන තැනැත්තන්ය. ඉතිරි ථෙය්‍යසංවාසක ආදී අභව්‍ය පුද්ගලයන් අටදෙනා 'කරණ දුක්කටක' නම් වෙති. එනම්, අකුසල් ක්‍රියා කළ, අකුසල් කර්ම කළ අයයි. මේ ආත්මයෙහිම තමා කළ කර්මය නිසා මහණ වීමට නුසුදුසු (අභව්‍ය) තත්ත්වයට පත් වූවෝ යනු අර්ථයයි. 'අපරිපූර' යනු පාත්‍ර සිවුරු අසම්පූර්ණ තැනැත්තායි. 'නො ච යාචති' යනු උපසම්පදාව අයැද නොසිටීමයි. අලජ්ජී තැනැත්තා ත්‍රිපිටකධාරී වුවද, බාල (නොදන්නා) තැනැත්තා හැට වස් වුවද, ඔවුන් දෙදෙනාම නිස්සය කොට ගෙන වාසය නොකළ යුතුය. බාලයාට 'තෝ නිස්සය ගනුව' යැයි අණ කිරීමෙන් පවා නිස්සය දිය යුතුය; ලජ්ජී පුද්ගලයාට නම් ඔහු ඉල්ලූ විටම දිය යුතුය. 'සාතිසාර' යනු දෝෂ සහිත බවයි; යමක් ඉක්මවා යාමෙන් ආපත්තියට පත් වේද එයයි.

ကာယေန ပဋိက္ကောသနာ နာမ ဟတ္ထဝိကာရာဒီဟိ ပဋိက္ကောသနာ. ကာယေန ပဋိဇာနာတီတိ ဟတ္ထဝိကာရာဒီဟိ ပဋိဇာနာတိ. ဥပဃာတိကာ နာမ ဥပဃာတာ. သိက္ခူပဃာတိကာ နာမ သိက္ခူပဃာတော. ဘောဂူပဃာတိကာ နာမ ပရိဘောဂူပဃာတော, တတ္ထ တိဿော သိက္ခာ အသိက္ခတော သိက္ခူပဃာတိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သံဃိကံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကံ ဝါ ဒုပ္ပရိဘောဂံ ဘုဉ္ဇတော ဘောဂူပဃာတိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒွေ ဝေနယိကာတိ ဒွေ အတ္ထာ ဝိနယသိဒ္ဓါ. ပညတ္တံ နာမ သကလေ ဝိနယပိဋကေ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဝသေန ပညတ္တံ. ပညတ္တာနုလောမံ နာမ စတူသု မဟာပဒေသေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေတုဃာတောတိ ပစ္စယဃာတော; ယေန စိတ္တေန အကပ္ပိယံ ကရေယျ, တဿ စိတ္တဿာပိ အနုပ္ပာဒနန္တိ အတ္ထော. မတ္တကာရိတာတိ မတ္တာယ [Pg.162] ပမာဏေန ကရဏံ; ပမာဏေ ဌာနန္တိ အတ္ထော. ကာယေန အာပဇ္ဇတီတိ ကာယဒွါရိကံ ကာယေန အာပဇ္ဇတိ; ဝစီဒွါရိကံ ဝါစာယ. ကာယေန ဝုဋ္ဌာတီတိ တိဏဝတ္ထာရကသမထေ ဝိနာပိ ဒေသနာယ ကာယေနေဝ ဝုဋ္ဌာတိ; ဒေသေတွာ ဝုဋ္ဌဟန္တော ပန ဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတိ. အဗ္ဘန္တရပရိဘောဂေါ နာမ အဇ္ဈောဟရဏပရိဘောဂေါ. ဗာဟိရပရိဘောဂေါ နာမ သီသမက္ခနာဒိ.

'කායෙන පටික්කෝසනා' නම් හස්ත විකාර ආදියෙන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමයි. 'කායෙන පටිජානාති' යනු හස්ත විකාර ආදියෙන් පිළිගැනීමයි. 'උපඝාතිකා' යනු විනාශ කිරීම්ය. 'සික්ඛූපඝාතිකා' යනු ශික්ෂාව නැසීමයි. 'භෝගූපඝාතිකා' යනු පරිභෝග වස්තූන් නැසීමයි. එහිදී ත්‍රිවිධ ශික්ෂාවන්හි නොහික්මෙන තැනැත්තාගේ විනාශය 'සික්ඛූපඝාතිකා' යැයි දත යුතුය. සංඝික හෝ පුද්ගලික වස්තූන් වැරදි ලෙස පරිභෝජනය කරන්නාගේ විනාශය 'භෝගූපඝාතිකා' යැයි දත යුතුය. 'ද්වේ වේනයිකා' යනු විනයෙහි සිද්ධ වූ අර්ථයන් දෙකකි. 'පඤ්ඤත්ත' නම් මුළු විනය පිටකයෙහිම කැප අකැප වශයෙන් පනවන ලද්දයි. 'පඤ්ඤත්තානුලෝම' යනු සතර මහාපදේසයන්හි බලා දත යුත්තයි. 'සෙතුඝාත' යනු ප්‍රත්‍යය (මූලික සිත) නැසීමයි; යම් සිතකින් අකැප දෙයක් කෙරේ නම්, ඒ සිත පවා උපදින්නට නොදීම යනු අර්ථයයි. 'මත්තකාරිතා' යනු ප්‍රමාණයට අනුව කිරීමයි; ප්‍රමාණයෙහි පිහිටීම යනු අර්ථයයි. 'කායෙන් ආපත්තියට පැමිණේ' යනු කාය ද්වාරයෙහි උපදින ආපත්තියට කයින් පැමිණීමයි; වචී ද්වාරයෙහි උපදින ආපත්තියට වචනයෙන් පැමිණීමයි. 'කායෙන් නැගිටියි' යනු තිණවත්ථාරක සමථයෙහිදී දේසනාවෙන් තොරව කයින්ම ආපත්තියෙන් නැගී සිටීමයි; දේසනා කොට නැගී සිටින තැනැත්තා වචනයෙන් නැගී සිටියි. 'අභ්‍යන්තර පරිභෝග' යනු ගිලීමයි. 'බාහිර පරිභෝග' යනු හිස තෙල් ගෑම ආදියයි.

အနာဂတံ ဘာရံ ဝဟတီတိ အထေရောဝ သမာနော ထေရေဟိ ဝဟိတဗ္ဗံ ဗီဇနဂါဟဓမ္မဇ္ဈေသနာဒိဘာရံ ဝဟတိ; တံ နိတ္ထရိတုံ ဝီရိယံ အာရဘတိ. အာဂတံ ဘာရံ န ဝဟတီတိ ထေရော ထေရကိစ္စံ န ကရောတိ, ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ထေရေန ဘိက္ခုနာ သာမံ ဝါ ဓမ္မံ ဘာသိတုံ, ပရံ ဝါ အဇ္ဈေသိတုံ, အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ထေရာဓေယျံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ ပရိဟာပေတီတိ အတ္ထော. န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ ကုက္ကုစ္စာယတီတိ န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ ကုက္ကုစ္စာယိတွာ ကရောတိ. ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ န ကုက္ကုစ္စာယတီတိ ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ န ကုက္ကုစ္စာယိတွာ ကရောတိ. ဧတေသံ ဒွိန္နံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ အာသဝါ ဝဍ္ဎန္တီတိ အတ္ထော. အနန္တရဒုကေပိ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

"නොපැමිණි බර උසුලයි" යනු තෙරනමක නොවී ම තෙරවරුන් විසින් දැරිය යුතු වූ වටාපත් ග්‍රහණය, ධර්ම දේශනා සඳහා ආරාධනා කිරීම් ආදී වගකීම් දැරීමයි; එය නිම කරනු පිණිස වීර්යය ආරම්භ කරයි. "පැමිණි බර නොඋසුලයි" යනු තෙරනමකව සිටිමින් තෙරවරුන්ගේ කෘත්‍යයන් නොකිරීමයි, එනම් "මහණෙනි, තෙර මහණෙකු විසින් තෙමේම ධර්මය දේශනා කිරීමට හෝ අන් අයෙකුට ආරාධනා කිරීමට මම අනුදනිමි, මහණෙනි, තෙරවරුන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ ප්‍රාතිමෝක්ෂය (උදෙසීමට) මම අනුදනිමි" ආදී සියලු කටයුතු පිරිහීමට පත් කිරීම යන අර්ථයයි. "කුකුස නොකටයුතු දෙයෙහි කුකුස කරයි" යනු කුකුස නොකටයුතු දෙයෙහි කුකුස උපදවාගෙන කටයුතු කිරීමයි. "කුකුස කටයුතු දෙයෙහි කුකුස නොකරයි" යනු කුකුස කටයුතු දෙයෙහි කුකුස උපදවා නොගෙන කටයුතු කිරීමයි. මේ පුද්ගලයන් දෙදෙනාටම දිවා රාත්‍රී දෙකෙහිම ආශ්‍රවයෝ වැඩෙති යනු අර්ථයයි. මීළඟ දුකෙහි ද පවසන ලද ප්‍රතිපක්ෂ වශයෙන් අර්ථය දත යුතුය. සෙසු පද ඒ ඒ විභංග හා ඛන්ධකයන්හි දක්වා ඇති ක්‍රමයටම පැහැදිලිය.

ဒုကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

දුකවාර වර්ණනාව නිම විය.

တိကဝါရဝဏ္ဏနာ

තිකවාර වර්ණනාව

၃၂၃. တိကေသု အတ္ထာပတ္တိ တိဋ္ဌန္တေ ဘဂဝတိ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထိ အာပတ္တိ, ယံ တိဋ္ဌန္တေ ဘဂဝတိ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. တတ္ထ လောဟိတုပ္ပာဒါပတ္တိံ တိဋ္ဌန္တေ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ဧတရဟိ ခေါ ပနာနန္ဒ, ဘိက္ခူ အညမညံ အာဝုသောဝါဒေန သမုဒါစရန္တိ, န ဝေါ မမစ္စယေန ဧဝံ သမုဒါစရိတဗ္ဗံ, နဝကေန, အာနန္ဒ, ဘိက္ခုနာ ထေရော ဘိက္ခူ ‘ဘန္တေ’တိ ဝါ ‘အာယသ္မာ’တိ ဝါ သမုဒါစရိတဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော ထေရံ အာဝုသောဝါဒေန သမုဒါစရဏပစ္စယာ အာပတ္တိံ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ အာပဇ္ဇတိ, နော တိဋ္ဌန္တေ. ဣမာ ဒွေ အာပတ္တိယော ဌပေတွာ အဝသေသာ ဓရန္တေပိ ဘဂဝတိ အာပဇ္ဇတိ, ပရိနိဗ္ဗုတေပိ.

323. තිකයන්හි "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින කල්හි සිදුවන ඇවැත් තිබේ" යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටියදී යම් ඇවතකට පැමිණේ ද, එවැනි ඇවැත් පවතී යන අර්ථයයි. සෑම තැනකම මෙම ක්‍රමයම වේ. එහිදී ලෝහිතුප්පාද ඇවතට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින කල්හි පැමිණෙයි. "ආනන්දය, දැනුදු මහණහු එකිනෙකාට 'ආවුසෝ' යන වචනයෙන් ආමන්ත්‍රණය කරති, මාගේ ඇවෑමෙන් පසු ඔබලා විසින් එසේ ආමන්ත්‍රණය නොකටයුතුය. ආනන්දය, නවක මහණෙකු විසින් තෙර මහණෙකුට 'භන්තේ' කියා හෝ 'ආයුස්මා' කියා හෝ ආමන්ත්‍රණය කළ යුතුය" යන වචනය හේතුවෙන්, තෙරනමකට 'ආවුසෝ' යනුවෙන් ආමන්ත්‍රණය කිරීම නිසා සිදුවන ඇවතට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු පැමිණෙයි, වැඩසිටින කල්හි නොවේ. මේ ඇවැත් දෙක තබා සෙසු ඇවැත්වලට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින කල්හි මෙන්ම පිරිනිවන් පෑ පසුව ද පැමිණෙයි.

ပဝါရေတွာ အနတိရိတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တော အာပတ္တိံ ကာလေ အာပဇ္ဇတိ နော ဝိကာလေ. ဝိကာလဘောဇနာပတ္တိံ ပန ဝိကာလေ အာပဇ္ဇတိ နော ကာလေ. အဝသေသာ [Pg.163] ကာလေ စေဝ အာပဇ္ဇတိ ဝိကာလေ စ. သဟဂါရသေယျံ ရတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ဒွါရံ အသံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယနံ ဒိဝါ. သေသာ ရတ္တိဉ္စေဝ ဒိဝါ စ. ‘‘ဒသဝဿောမှိ အတိရေကဒသဝဿောမှီ’’တိ ဗာလော အဗျတ္တော ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေန္တော ဒသဝဿော အာပဇ္ဇတိ နော ဦနဒသဝဿော. ‘‘အဟံ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော’’တိ နဝေါ ဝါ မဇ္ဈိမော ဝါ ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေန္တော ဦနဒသဝဿော အာပဇ္ဇတိ နော ဒသဝဿော. သေသာ ဒသဝဿော စေဝ အာပဇ္ဇတိ ဦနဒသဝဿော စ. ‘‘ပဉ္စဝဿောမှီ’’တိ ဗာလော အဗျတ္တော အနိဿာယ ဝသန္တော ပဉ္စဝဿော အာပဇ္ဇတိ. ‘‘အဟံ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော’’တိ နဝကော အနိဿာယ ဝသန္တော ဦနပဉ္စဝဿော အာပဇ္ဇတိ. သေသံ ပဉ္စဝဿော စေဝ အာပဇ္ဇတိ ဦနပဉ္စဝဿော စ. အနုပသမ္ပန္နံ ပဒသောဓမ္မံ ဝါစေန္တော, မာတုဂါမဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဧဝရူပံ အာပတ္တိံ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ပါရာဇိက-သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ-ကာယသံသဂ္ဂ-ဒုဋ္ဌုလ္လ-အတ္တကာမပါရိစရိယ-ဒုဋ္ဌဒေါသ-သံဃဘေဒပဟာရဒါန-တလသတ္တိကာဒိဘေဒံ အကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, အသဉ္စိစ္စ သဟဂါရသေယျာဒိံ အဗျာကတစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ယံ အရဟာဝ အာပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗံ အဗျာကတစိတ္တောဝ အာပဇ္ဇတိ, မေထုနဓမ္မာဒိဘေဒမာပတ္တိံ သုခဝေဒနာသမင်္ဂီ အာပဇ္ဇတိ, ဒုဋ္ဌဒေါသာဒိဘေဒံ ဒုက္ခဝေဒနာသမင်္ဂီ, ယံ သုခဝေဒနာသမင်္ဂီ အာပဇ္ဇတိ, တံယေဝ မဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ အာပဇ္ဇန္တော အဒုက္ခမသုခဝေဒနာသမင်္ဂီ အာပဇ္ဇတိ.

පවාරණය කොට අතිරික්ත නොකළ භෝජනය වළඳන්නා වූ මහණ තෙමේ කාලයෙහි (පෙරබත් වේලෙහි) ඇවතට පැමිණෙයි, විකාලයෙහි නොවේ. විකාලභෝජන ඇවතට විකාලයෙහි පැමිණෙයි, කාලයෙහි නොවේ. සෙසු ඇවැත්වලට කාලයෙහි මෙන්ම විකාලයෙහි ද පැමිණෙයි. සහගාසෙය්‍යාවට (එක්ව සැතපීමට) රාත්‍රියෙහි පැමිණෙයි, දොර නොවසා විවේකීව සිටීමට (පටිසල්ලීනයට) දහවල් කාලයෙහි පැමිණෙයි. සෙසු ඇවැත්වලට රාත්‍රියෙහි මෙන්ම දහවල් කාලයෙහි ද පැමිණෙයි. "මම දස වස් ඇත්තෙක්මි, දස වසකට වඩා වැඩි වස් ඇත්තෙක්මි" යි සිතා බාල අබ්‍යක්තව පිරිස් පිරිවරන්නා දස වස් සම්පූර්ණ වී ඇවතට පැමිණෙයි, දස වසට අඩු නම් නොවේ. "මම පණ්ඩිතයෙක්මි, ව්‍යක්තයෙක්මි" යි සිතා නවක හෝ මධ්‍යම මහණෙකු පිරිස් පිරිවරන්නේ දස වසට අඩු වූ විට ඇවතට පැමිණෙයි, දස වස් ඇත්නම් නොවේ. සෙසු ඇවැත්වලට දස වස් වූ ද දස වසට අඩු වූ ද අය පැමිණෙති. "මම පස් වස් ඇත්තෙක්මි" යි සිතා බාල අබ්‍යක්තව නිස නොගෙන වසන්නා පස් වස් වූ විට ඇවතට පැමිණෙයි. "මම පණ්ඩිතයෙක්මි, ව්‍යක්තයෙක්මි" යි සිතා නවක මහණෙකු නිස නොගෙන වසන්නේ පස් වසට අඩු වූ විට ඇවතට පැමිණෙයි. සෙසු ඇවැත්වලට පස් වස් වූ ද පස් වසට අඩු වූ ද අය පැමිණෙති. උපසම්පන්න නොවූවෙකුට පදශෝධර්මය උගන්වන්නා, මාතෘගාමිකයෙකුට ධර්මය දේශනා කරන්නා මෙබඳු ඇවතට කුසල් සිතින් යුක්තව පැමිණෙයි. පාරාජිකා, ශුක්‍රවිසෘෂ්ටි, කායසංසග්ග, දුට්ඨුල්ල, අත්තකාමපාරිචරිය, දුෂ්ටදෝෂ, සංඝභේද, පහරදීම්, තලසත්තික ආදී ප්‍රභේද ඇති ඇවැත්වලට අකුසල් සිතින් යුක්තව පැමිණෙයි. නොසිතා (අසංචිච්ච) සහගාසෙය්‍යා ආදී ඇවැත්වලට අබ්‍යකත (අව්‍යාකෘත) සිතින් යුක්තව පැමිණෙයි. රහතන් වහන්සේ නමක් යම් ඇවතකට පැමිණේ ද, ඒ සියල්ලටම අව්‍යාකෘත සිතින්ම පැමිණෙයි. මෙවුන්දම් සෙවීම ආදී ප්‍රභේද ඇති ඇවැත්වලට සුඛ වේදනාවෙන් යුක්තව පැමිණෙයි. දුෂ්ටදෝෂ ආදී ප්‍රභේද ඇති ඇවැත්වලට දුක් වේදනාවෙන් යුක්තව පැමිණෙයි. සුඛ වේදනාවෙන් යුක්තව යම් ඇවතකට පැමිණේ ද, මැදහත් සිතින් සිටිමින් එම ඇවතටම පැමිණෙන විට අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවෙන් යුක්තව පැමිණෙයි.

တယော ပဋိက္ခေပါတိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော တယော ပဋိက္ခေပါ. စတူသု ပစ္စယေသု မဟိစ္ဆတာ အသန္တုဋ္ဌိတာ ကိလေသသလ္လေခနပဋိပတ္တိယာ အဂေါပါယနာ, ဣမေ ဟိ တယော ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တာ. အပ္ပိစ္ဆတာဒယော ပန တယော ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ အနုညာတာ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘တယော အနုညာတာ’’တိ.

"ප්‍රතික්ෂේප තුනකි" යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම් තුනකි. සිව්පසයෙහි අධික ආශාව (මහිච්ඡතා), අසන්තෘප්ත බව (අසන්තුට්ඨිතා) සහ කෙලෙස් සූරා දැමීමේ පිළිවෙත (සල්ලේඛ පටිපත්තිය) ආරක්ෂා නොකිරීම යන මේ ධර්ම තුන බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. එහෙත් අල්පේච්ඡතාව ආදී ධර්ම තුන බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අනුදැන වදාරන ලදී, එබැවින් "අනුදැන වදාළ කරුණු තුනකි" යි කියන ලදී.

‘‘ဒသဝဿောမှီ’’တိ ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေန္တော ‘‘ပဉ္စဝဿောမှီ’’တိ နိဿယံ အဂဏှန္တော ဗာလော အာပဇ္ဇတိ နော ပဏ္ဍိတော, ဦနဒသဝဿော ‘‘ဗျတ္တောမှီ’’တိ ဗဟုဿုတတ္တာ ပရိသံ ဥပဋ္ဌာပေန္တော ဦနပဉ္စဝဿော စ နိဿယံ အဂဏှန္တော ပဏ္ဍိတော အာပဇ္ဇတိ နော ဗာလော; အဝသေသံ ပဏ္ဍိတော စေဝ အာပဇ္ဇတိ ဗာလော စ. ဝဿံ အနုပဂစ္ဆန္တော ကာဠေ အာပဇ္ဇတိ နော ဇုဏှေ; မဟာပဝါရဏာယ အပ္ပဝါရေန္တော ဇုဏှေ အာပဇ္ဇတိ နော ကာဠေ; အဝသေသံ ကာဠေ စေဝ အာပဇ္ဇတိ ဇုဏှေ စ. ဝဿူပဂမနံ ကာဠေ [Pg.164] ကပ္ပတိ နော ဇုဏှေ; မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရဏာ ဇုဏှေ ကပ္ပတိ နော ကာဠေ; သေသံ အနုညာတကံ ကာဠေ စေဝ ကပ္ပတိ ဇုဏှေ စ.

"මම දස වස් ඇත්තෙක්මි" යි පිරිස් පිරිවරන්නා වූ ද, "මම පස් වස් ඇත්තෙක්මි" යි නිස නොගන්නා වූ ද බාලයා ඇවතට පැමිණෙයි, පණ්ඩිතයා නොවේ. දස වසට අඩු වුවද "මම ව්‍යක්තයෙක්මි" යි බහුශ්‍රුත භාවය නිසා පිරිස් පිරිවරන්නා වූ ද, පස් වසට අඩු වුවද නිස නොගන්නා වූ ද පණ්ඩිතයා ඇවතට පැමිණෙයි, බාලයා නොවේ; සෙසු ඇවැත්වලට පණ්ඩිතයා මෙන්ම බාලයා ද පැමිණෙයි. වස් නොඑළඹෙන්නා කළු පක්ෂයෙහි ඇවතට පැමිණෙයි, සුදු පක්ෂයෙහි නොවේ. මහා පවාරණයෙහි පවාරණය නොකරන්නා සුදු පක්ෂයෙහි ඇවතට පැමිණෙයි, කළු පක්ෂයෙහි නොවේ. සෙසු ඇවැත්වලට කළු පක්ෂයෙහි මෙන්ම සුදු පක්ෂයෙහි ද පැමිණෙයි. වස් එළඹීම කළු පක්ෂයෙහි කැප වේ, සුදු පක්ෂයෙහි නොවේ. මහා පවාරණයෙහි පවාරණය සුදු පක්ෂයෙහි කැප වේ, කළු පක්ෂයෙහි නොවේ. සෙසු අනුදැන වදාළ කටයුතු කළු පක්ෂයෙහි මෙන්ම සුදු පක්ෂයෙහි ද කැප වේ.

ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေန္တော ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ သုဝုတ္တံ. ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. အတိရေကမာသေ သေသေ ဂိမှာနေ ပရိယေသန္တော အတိရေကဍ္ဎမာသေ သေသေ ကတွာ နိဝါသေန္တော စ ဂိမှေ အာပဇ္ဇတိ နာမ. သတိယာ ဝဿိကသာဋိကာယ နဂ္ဂေါ ကာယံ ဩဝဿာပေန္တော ဝဿေ အာပဇ္ဇတိ နာမ. ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ဝါ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထံ ဝါ ကရောန္တော သံဃော အာပဇ္ဇတိ. သုတ္တုဒ္ဒေသဉ္စ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထဉ္စ ကရောန္တော ဂဏော အာပဇ္ဇတိ. ဧကကော သုတ္တုဒ္ဒေသံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထဉ္စ ကရောန္တော ပုဂ္ဂလော အာပဇ္ဇတိ. ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော.

වප් පුර පසළොස්වක පෝය දිනට පසු දින (කැති පෑලවිය දින) විකප්පනය කොට තැබූ වැසි සළු හැඳීමෙන් හේමන්ත ඍතුවෙහි ඇවතට පැමිණෙයි. කුරුන්දියෙහි නම් "කැති පුර පසළොස්වක දින පච්චුද්ධරණය නොකොට තැබූ වැසි සළුව හේමන්තයෙහි හැඳීමෙන් ඇවතට පැමිණෙයි" යනුවෙන් පවසන ලදී. එය ද මැනවින් පවසන ලද්දකි. මන්දයත් "මසක් අධිෂ්ඨාන කිරීමට ද, ඉන් පසු විකප්පනය කිරීමට ද" වදාරා ඇති බැවිනි. ගිම්හාන ඍතුවෙහි මසකට වැඩි කාලයක් ඉතිරිව තිබියදී වැසි සළු සොයන්නාට ද, ගිම්හානයෙහි අඩ මසකට වැඩි කාලයක් ඉතිරිව තිබියදී එය මසා හැඳගන්නාට ද ගිම්හානයෙහි ඇවත් වේ. වැසි සළුව තිබියදී නිර්වස්ත්‍රව සිරුර වැස්සට තෙමන්නා වස්සාන කාලයෙහි ඇවතට පැමිණෙයි. පාරිශුද්ධි උපෝසථය හෝ අධිෂ්ඨාන උපෝසථය කරන කල්හි සංඝයා ඇවතට පැමිණෙයි. සූත්‍ර උද්දේශය සහ අධිෂ්ඨාන උපෝසථය කරන කල්හි ගණය ඇවතට පැමිණෙයි. හුදෙකලාව සූත්‍ර උද්දේශය සහ පාරිශුද්ධි උපෝසථය කරන්නා වූ පුද්ගලයා ඇවතට පැමිණෙයි. පවාරණයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

သံဃုပေါသထော စ သံဃပဝါရဏာ စ သံဃဿေဝ ကပ္ပတိ. ဂဏုပေါသထော စ ဂဏပဝါရဏာ စ ဂဏဿေဝ ကပ္ပတိ. အဓိဋ္ဌာနုပေါသထော စ အဓိဋ္ဌာနပဝါရဏာ စ ပုဂ္ဂလဿေဝ ကပ္ပတိ. ‘‘ပါရာဇိကံ အာပန္နောမှီ’’တိအာဒီနိ ဘဏန္တော ဝတ္ထုံ ဆာဒေတိ န အာပတ္တိံ, ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိ’’န္တိအာဒီနိ ဘဏန္တော အာပတ္တိံ ဆာဒေတိ နော ဝတ္ထုံ, ယော နေဝ ဝတ္ထုံ န အာပတ္တိံ အာရောစေတိ, အယံ ဝတ္ထုဉ္စေဝ ဆာဒေတိ အာပတ္တိဉ္စ.

සංඝ උපෝසථය හා සංඝ පවාරණය සංඝයාටම කැප වේ. ගණ උපෝසථය හා ගණ පවාරණය ගණයටම කැප වේ. අධිෂ්ඨාන උපෝසථය හා අධිෂ්ඨාන පවාරණය පුද්ගලයාටම කැප වේ. "මම පාරාජිකා ඇවතට පැමිණියෙමි" ආදී වශයෙන් පවසන්නා වස්තුව සඟවයි, ඇවත නොවේ. "මම මෙවුන්දම් සෙවීමි" ආදී වශයෙන් පවසන්නා ඇවත සඟවයි, වස්තුව නොවේ. යමෙක් වස්තුව ද නොපවසයි ද, ඇවත ද නොපවසයි ද, ඔහු වස්තුව ද ඇවත ද යන දෙකම වසයි.

ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ ပဋိစ္ဆာဒိ. ဇန္တာဃရမေဝ ပဋိစ္ဆာဒိ ဇန္တာဃရပဋိစ္ဆာဒိ. ဣတရာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ အန္တောဇန္တာဃရေ ဌိတေန ပရိကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကေ ဩတိဏ္ဏေနာပိ ဧတဒေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဥဘယတ္ထ ခါဒိတုံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗကပ္ပိယတာယ ပဋိစ္ဆန္နေန သဗ္ဗံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝဟန္တီတိ ယန္တိ နိယျန္တိ; နိန္ဒံ ဝါ ပဋိက္ကောသံ ဝါ န လဘန္တိ. စန္ဒမဏ္ဍလံ အဗ္ဘာမဟိကာဓူမရဇရာဟုဝိမုတ္တံ ဝိဝဋံယေဝ ဝိရောစတိ, န တေသု အညတရေန ပဋိစ္ဆန္နံ. တထာ သူရိယမဏ္ဍလံ, ဓမ္မဝိနယောပိ ဝိဝရိတွာ ဝိဘဇိတွာ ဒေသိယမာနောဝ ဝိရောစတိ နော ပဋိစ္ဆန္နော.

වසන බැවින් 'පටිච්ඡාදි' (වැස්ම) නම් වේ. ගිනිහල් ගෙය ම (ජන්තාඝරය) වැස්මක් වන බැවින් 'ජන්තාඝර පටිච්ඡාදි' නම් වේ. සෙසු වැස්මවල් සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමය ම වේ. දොර වසා ගිනිහල් ගෙය තුළ සිටින භික්ෂුවට පිරිකම් කිරීම වටී. ජලයෙහි බැස සිටින භික්ෂුවට ද මෙය ම වටී. මේ ස්ථාන දෙකෙහි ම වැළඳීම හෝ අනුභව කිරීම නො වටී. වස්ත්‍ර නමැති වැස්ම සියලු කටයුතුවල දී කැප බැවින්, වස්ත්‍රයෙන් වැසී සිට ඕනෑම කටයුත්තක් කිරීම වටී. 'වහන්ති' යනු සංසාරයෙන් නික්මෙති, කෙලෙස්වලින් බැහැර වෙති යන්නයි; ඔවුහු නින්දාවක් හෝ ගර්හාවක් නො ලබති. චන්ද්‍ර මණ්ඩලය වලාකුළු, මීදුම, දුම, දූවිලි හා රාහුගෙන් මිදුණු විට විවෘතව ම බබළයි; එයින් එකකින් හෝ වැසුණු විට නො බබළයි. සූර්ය මණ්ඩලය ද එසේ ම ය. ධර්ම විනය ද විවෘත කොට, බෙදා දක්වා දේශනා කරන කල්හි ම බබළයි; වැසුණු කල්හි නො බබළයි.

အညေန [Pg.165] ဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယေန အညံ ဝိညာပေန္တော ဂိလာနော အာပဇ္ဇတိ, န ဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယေန ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေန္တော အဂိလာနော အာပဇ္ဇတိ, အဝသေသံ အာပတ္တိံ ဂိလာနော စေဝ အာပဇ္ဇတိ အဂိလာနော စ.

වෙනත් බෙහෙතකින් කළ යුතු කටයුත්තකට වෙනත් දෙයක් ඉල්ලන ගිලන් භික්ෂුවට ඇවැත් වේ. බෙහෙත් නොවන දෙයකින් කළ යුතු කටයුත්තකට බෙහෙත් ඉල්ලන නොගිලන් භික්ෂුවට ඇවැත් වේ. සෙසු ඇවැත්වලට ගිලන් වූ ද නොගිලන් වූ ද භික්ෂූහු පැමිණෙති.

အန္တော အာပဇ္ဇတိ နော ဗဟီတိ အနုပခဇ္ဇ သေယျံ ကပ္ပေန္တော အန္တော အာပဇ္ဇတိ နော ဗဟိ, ဗဟိ အာပဇ္ဇတိ နော အန္တောတိ သံဃိကံ မဉ္စာဒိံ အဇ္ဈောကာသေ သန္ထရိတွာ ပက္ကမန္တော ဗဟိ အာပဇ္ဇတိ နော အန္တော, အဝသေသံ ပန အန္တော စေဝ အာပဇ္ဇတိ ဗဟိ စ. အန္တောသီမာယာတိ အာဂန္တုကော အာဂန္တုကဝတ္တံ အဒဿေတွာ သဆတ္တုပါဟနော ဝိဟာရံ ပဝိသန္တော ဥပစာရသီမံ ဩက္ကန္တမတ္တောဝ အာပဇ္ဇတိ. ဗဟိသီမာယာတိ ဂမိကော ဒါရုဘဏ္ဍပဋိသာမနာဒိဂမိကဝတ္တံ အပူရေတွာ ပက္ကမန္တော ဥပစာရသီမံ အတိက္ကန္တမတ္တောဝ အာပဇ္ဇတိ. အဝသေသံ အန္တောသီမာယ စေဝ အာပဇ္ဇတိ ဗဟိသီမာယ စ. သတိ ဝုဍ္ဎတရေ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဓမ္မံ ဘာသန္တော သံဃမဇ္ဈေ အာပဇ္ဇတိ နာမ. ဂဏမဇ္ဈေပိ ပုဂ္ဂလသန္တိကေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယေန ဝုဋ္ဌာတီတိ တိဏဝတ္ထာရကသမထေန ဝုဋ္ဌာတိ. ကာယံ အစာလေတွာ ဝါစာယ ဒေသေန္တဿ ဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတိ. ဝစီသမ္ပယုတ္တံ ကာယကိရိယံ ကတွာ ဒေသေန္တဿ ကာယေန ဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ. သံဃမဇ္ဈေ ဒေသနာဂါမိနီပိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီပိ ဝုဋ္ဌာတိ. ဂဏပုဂ္ဂလမဇ္ဈေ ပန ဒေသနာဂါမိနီယေဝ ဝုဋ္ဌာတိ.

'ඇතුළත දී ඇවැත් වේ, පිටත දී නොවේ' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, වෙනත් භික්ෂුවක් අසල (බලහත්කාරයෙන්) සයනය කරන භික්ෂුවට විහාරය ඇතුළත දී ඇවැත් වන බවත් පිටත දී නොවන බවත් ය. 'පිටත දී ඇවැත් වේ, ඇතුළත දී නොවේ' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, සංඝික ඇඳ පුටු ආදිය එළිමහනේ තබා, ඒවා අස්පස් නොකොට හෝ නොදන්වා යන භික්ෂුවට පිටත දී ඇවැත් වන බවත් ඇතුළත දී නොවන බවත් ය. සෙසු කරුණුවල දී ඇතුළත ද පිටත ද ඇවැත් වේ. 'සීමාව ඇතුළත' යනු, ආගන්තුක භික්ෂුවක් ආගන්තුක වත් නොදක්වා, කුඩ හා පාවහන් සහිතව විහාරයට ඇතුළු වන කල්හි, උපචාර සීමාවට පය තැබූ සැණින් ඇවැත් වේ. 'සීමාවෙන් පිටත' යනු, යන භික්ෂුවක් ලී බඩු තැන්පත් කිරීම ආදී ගමික වත් සම්පූර්ණ නොකොට යන කල්හි, උපචාර සීමාව ඉක්මවූ සැණින් ඇවැත් වේ. සෙසු ඇවැත් සීමාව ඇතුළත ද පිටත ද වේ. තමාට වඩා වැඩිමහල් භික්ෂූන් සිටිය දී, ආරාධනාවකින් තොරව ධර්මය දේශනා කරන භික්ෂුව සංඝයා මැද ඇවැත් වේ. ගණයක් මැද දී හෝ පුද්ගලයෙකු ඉදිරියේ දී ද මෙම ක්‍රමය ම වේ. 'කයෙන් නැගී සිටී' යනු තිණවත්ථාරක සමථයෙන් ඇවැතින් නැගී සිටීමයි. කය නොසොල්වා වචනයෙන් දේශනා කරන්නාට වචනයෙන් නැගී සිටීම සිදු වේ. වචනය හා සම්බන්ධ කායික ක්‍රියාවක් කරමින් දේශනා කරන්නාට කයෙන් හා වචනයෙන් නැගී සිටීම නම් වේ. සංඝයා මැද දී දේසනාගාමිනී ඇවැත්වලින් මෙන් ම වුට්ඨානගාමිනී ඇවැත්වලින් ද නැගී සිටිය හැක. ගණයක් හෝ පුද්ගලයෙකු ඉදිරියේ දී නම් දේසනාගාමිනී ඇවැත්වලින් ම නැගී සිටිය හැක.

အာဂါဠှာယ စေတေယျာတိ အာဂါဠှာယ ဒဠှဘာဝါယ စေတေယျ; တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိကတဿ ဝတ္တံ န ပူရယတော ဣစ္ဆမာနော သံဃော ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ကရေယျာတိ အတ္ထော. အလဇ္ဇီ စ ဟောတိ ဗာလော စ အပကတတ္တော စာတိ ဧတ္ထ ဗာလော ‘‘အယံ ဓမ္မာဓမ္မံ န ဇာနာတိ’’ အပကတတ္တော ဝါ ‘‘အာပတ္တာနာပတ္တိံ န ဇာနာတီ’’တိ န ဧတ္တာဝတာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ; ဗာလဘာဝမူလကံ ပန အပကတတ္တဘာဝမူလကဉ္စ အာပတ္တိံ အာပန္နဿ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော နာမ ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ အာပန္နော; အာစာရဝိပန္နော နာမ ပဉ္စ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ အာပန္နော; ဒိဋ္ဌိဝိပန္နော နာမ အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော. တေသံ အာပတ္တိံ အပဿန္တာနံ အပ္ပဋိကရောန္တာနံ ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနိဿဇ္ဇန္တာနံယေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ.

'දැඩි ලෙස සිතන්නේ නම්' යනු ස්ථිර භාවය පිණිස තදින් සිතීමයි. තජ්ජනීය කර්ම ආදිය කරන ලදුව ද වත් නොපුරන භික්ෂුව කෙරෙහි සංඝයා කැමති වන්නේ නම් උක්ඛේපනීය කර්මය කළ හැකිය යනු එහි අර්ථයයි. 'අලජ්ජී වේ, බාල වේ, අශික්ෂිත වේ' යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේ ය: 'මොහු ධර්ම-අධර්ම නොදනී' යන බාල භාවය නිසා ම පමණක් කර්ම නොකළ යුතුය; 'මොහු ඇවැත්-අනැවැත් නොදනී' යන අශික්ෂිත භාවය නිසා ම පමණක් ද කර්ම නොකළ යුතුය. එහෙත් බාල භාවය හා අශික්ෂිත භාවය මුල් කරගෙන ඇවැත්වලට පැමිණි පුද්ගලයා කෙරෙහි කර්ම කළ යුතුය යනු අර්ථයයි. අධිසීලයෙහි දී ඇවැත් කොටස් දෙකකට පැමිණි තැනැත්තා 'සීල විපන්න' නම් වේ. ඇවැත් කොටස් පහකට පැමිණි තැනැත්තා 'ආචාර විපන්න' නම් වේ. අන්තග්‍රාහික මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා 'දිට්ඨි විපන්න' නම් වේ. ඇවැත් නොදක්නා, ඒවාට පිළියම් නොකරන සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්නොහරින භික්ෂූන් කෙරෙහි ම කර්ම කළ යුතුය.

ကာယိကော ဒဝေါ နာမ ပါသကာဒီဟိ ဇူတကီဠနာဒိဘေဒေါ အနာစာရော; ဝါစသိကော ဒဝေါ နာမ မုခါလမ္ဗရကရဏာဒိဘေဒေါ အနာစာရော; ကာယိကဝါစသိကော နာမ နစ္စနဂါယနာဒိဘေဒေါ ဒွီဟိပိ ဒွါရေဟိ အနာစာရော[Pg.166]. ကာယိကော အနာစာရော နာမ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမော; ဝါစသိကော အနာစာရော နာမ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမော; ကာယိကဝါစသိကော နာမ ဒွါရဒွယေပိ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမော. ကာယိကေန ဥပဃာတိကေနာတိ ကာယဒွါရေ ပညတ္တဿ သိက္ခာပဒဿ အသိက္ခနေန, ယော ဟိ တံ န သိက္ခတိ, သော နံ ဥပဃာတေတိ, တသ္မာ တဿ တံ အသိက္ခနံ ‘‘ကာယိကံ ဥပဃာတိက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယိကေန မိစ္ဆာဇီဝေနာတိ ဇင်္ဃပေသနိကာဒိနာ ဝါ ဂဏ္ဍဖာလနာဒိနာ ဝါ ဝေဇ္ဇကမ္မေန; ဝါစသိကေနာတိ သာသနဥဂ္ဂဟဏအာရောစနာဒိနာ; တတိယပဒံ ဥဘယသမ္ပယောဂဝသေန ဝုတ္တံ.

'කායික කෙළි' නම් දාදු දැමීම ආදී සූදු කෙළි සහිත අනාචාරයයි. 'වාචසික කෙළි' නම් කටින් බෙර හඬවල් නැගීම ආදී අනාචාරයයි. 'කායික-වාචසික කෙළි' නම් නැටුම් ගැයුම් ආදී ද්වාර දෙකෙන් ම සිදුවන අනාචාරයයි. 'කායික අනාචාරය' නම් කාය ද්වාරයෙහි පණවන ලද ශික්ෂා පද උල්ලංඝනය කිරීමයි; 'වාචසික අනාචාරය' නම් වචී ද්වාරයෙහි පණවන ලද ශික්ෂා පද උල්ලංඝනය කිරීමයි; 'කායික-වාචසික අනාචාරය' නම් ද්වාර දෙකෙහි ම පණවන ලද ශික්ෂා පද උල්ලංඝනය කිරීමයි. 'කායික වූ විනාශකාරී දෙයින්' යනු කාය ද්වාරයෙහි පණවන ලද ශික්ෂා පදයෙහි නොහික්මීමයි. යමෙක් එහි නොහික්මේ ද ඔහු එය විනාශ කරයි. එබැවින් ඒ නොහික්මීම 'කායික විනාශය' යැයි කියනු ලැබේ. සෙසු පද දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙය ම ය. 'කායික මිථ්‍යා ආජීවයෙන්' යනු පණිවිඩ ගෙනයාම ආදියෙන් හෝ වණ කැපීම ආදී වෙදකම් කිරීමෙන් සිදුකරන ජීවිකාවයි. 'වාචසික මිථ්‍යා ආජීවයෙන්' යනු කටින් පණිවිඩ ගෙනයාම ආදියයි. තුන්වන පදය මෙම දෙකෙහි ම එකතුවෙන් කියන ලදී.

အလံ ဘိက္ခု မာ ဘဏ္ဍနန္တိ အလံ ဘိက္ခု မာ ဘဏ္ဍနံ ကရိ, မာ ကလဟံ, မာ ဝိဝါဒံ ကရီတိ အတ္ထော. န ဝေါဟရိတဗ္ဗန္တိ န ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ; ဝဒတောပိ ဟိ တာဒိသဿ ဝစနံ န သောတဗ္ဗံ မညန္တိ. န ကိသ္မိဉ္စိ ပစ္စေကဋ္ဌာနေတိ ကိသ္မိဉ္စိ ဗီဇနဂ္ဂါဟာဒိကေ ဧကသ္မိမ္ပိ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ န ဌပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ဩကာသကမ္မံ ကာရေန္တဿာတိ ‘‘ကရောတု အာယသ္မာ ဩကာသံ, အဟံ တံ ဝတ္တုကာမော’’တိ ဧဝံ ဩကာသံ ကာရေန္တဿ. နာလံ ဩကာသကမ္မံ ကာတုန္တိ ‘‘ကိံ တွံ ကရိဿသီ’’တိ ဩကာသော န ကာတဗ္ဗော. သဝစနီယံ နာဒါတဗ္ဗန္တိ ဝစနံ န အာဒါတဗ္ဗံ, ဝစနမ္ပိ န သောတဗ္ဗံ; ယတ္ထ ဂဟေတွာ ဂန္တုကာမော ဟောတိ, န တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

'මහණ, කමකට නැත, කලහ නොකරන්න' යනු "මහණ, එය සුදුසු නැත, වාද නොකරන්න, කලහ නොකරන්න, විවාද නොකරන්න" යනු අර්ථයයි. 'ව්‍යවහාර නොකළ යුතුය' යනු කිසිවක් නොකිව යුතුය යන්නයි; එවැනි පුද්ගලයෙකු කතා කළ ද ඔහුගේ වචනය ඇසිය යුතුය කියා සංඝයා නොසලකති. 'කිසිදු තනි තනතුරක' යනු පවන් සැලීම ආදී එකදු නායක තනතුරක හෝ නොතැබිය යුතුය යන්නයි. 'අවකාශය කරවන්නාට' යනු "ආයුෂ්මතුනි, අවකාශ ලබා දෙන්න, මම ඔබට යමක් කීමට කැමැත්තෙමි" යි පවසමින් අවකාශය ඉල්ලන අලජ්ජී, බාල, අශික්ෂිත පුද්ගලයාට ය. 'අවකාශය නොදිය යුතුය' යනු "නුඹ කුමක් කරන්නෙහි ද?" කියා අවකාශය නොදිය යුතුය යන්නයි. 'ඔහුගේ වචනය පිළි නොගත යුතුය' යනු ඔහුගේ වචනය පිළි නොගත යුතුය, වචනය පවා නොඇසිය යුතුය; ඔහු යම් විනයධරයෙකු වෙත කැඳවාගෙන යාමට කැමති වුව ද, එතැනට නොයා යුතුය යනු අර්ථයයි.

တီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော ဝိနယောတိ ယံ သော ဇာနာတိ, သော တဿ ဝိနယော နာမ ဟောတိ; သော န ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. အနုယောဂေါ န ဒါတဗ္ဗောတိ ‘‘ဣဒံ ကပ္ပတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တဿ ပုစ္ဆာယ ဩကာသော န ဒါတဗ္ဗော, ‘‘အညံ ပုစ္ဆာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဣတိ သော နေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော နာဿ ပုစ္ဆာ သောတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဝိနယော န သာကစ္ဆာတဗ္ဗောတိ ဝိနယပဉှော န သာကစ္ဆိတဗ္ဗော, ကပ္ပိယာကပ္ပိယကထာ န သံသန္ဒေတဗ္ဗာ.

'අංග තුනකින් යුත් භික්ෂුවගේ විනය' යනු ඔහු යමක් දනී ද එය ඔහුගේ විනය නම් වේ; ඔහුගෙන් විනය නොවිමසිය යුතුය යනු අර්ථයයි. 'අවකාශය නොදිය යුතුය' යනු "මෙය කැප ද?" කියා විමසන්නාට ප්‍රශ්න කිරීමට අවස්ථාව නොදිය යුතු බවත්, "වෙනකෙකුගෙන් විමසන්න" යැයි කිව යුතු බවත් ය. මෙසේ ඔහුගෙන් නොවිමසිය යුතුය, ඔහුගේ ප්‍රශ්නයට සවන් නොදිය යුතුය යනු අර්ථයයි. 'විනය සාකච්ඡා නොකළ යුතුය' යනු විනය ප්‍රශ්න සාකච්ඡා නොකළ යුතුය, කැප-අකැප දේ පිළිබඳ කතා බහ නොකළ යුතුය යන්නයි.

ဣဒမပ္ပဟာယာတိ ဧတံ ဗြဟ္မစာရိပဋိညာတာဒိကံ လဒ္ဓိံ အဝိဇဟိတွာ. သုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစာရိန္တိ ခီဏာသဝံ ဘိက္ခုံ. ‘‘ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ပါတဗျဘာဝံ ပဋိသေဝနံ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ဣဒမပ္ပဟာယာ’’တိ ဝစနတော ပန တံ ဗြဟ္မစာရိပဋိညာတံ ပဟာယ ခီဏာသဝံ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတံ, ခမထ မေ’’တိ [Pg.167] ခမာပေတွာ ‘‘နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’’တိ လဒ္ဓိံ ဝိဇဟိတွာ ဂတိဝိသောဓနံ ကရေယျ. အကုသလမူလာနီတိ အကုသလာနိ စေဝ မူလာနိ စ, အကုသလာနံ ဝါ မူလာနိ အကုသလမူလာနိ. ကုသလမူလေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒုဋ္ဌု စရိတာနိ ဝိရူပါနိ ဝါ စရိတာနိ ဒုစ္စရိတာနိ. သုဋ္ဌု စရိတာနိ သုန္ဒရာနိ ဝါ စရိတာနိ သုစရိတာနိ. ကာယေန ကရဏဘူတေန ကတံ ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သေသံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'ඉදමප්පහායාති' (මෙය ප්‍රහාණය නොකොට) යනු ඒ බ්‍රහ්මචාරී යැයි ප්‍රතිඥා දීම ආදී වූ දෘෂ්ටිය අත්නොහැර ය. 'සුද්ධං බ්‍රහ්මචාරින්ති' (පිරිසිදු බ්‍රහ්මචාරියා) යනු ක්ෂීණාශ්‍රව භික්ෂුව ය. 'පාතබ්යතං ආපජ්ජතීති' යනු අනුභව කිරීමේ ස්වභාවයට හෙවත් සේවනය කිරීමට පැමිණෙයි. 'ඉදමප්පහායාති' යන වචනය නිසා, ඒ බ්‍රහ්මචාරී ප්‍රතිඥාව ප්‍රහාණය කොට, ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේගෙන් 'මා විසින් මුසාවාදයක් පවසන ලදී, මට ඉවසන්න' යැයි කමා කරවාගෙන, 'කාමයන්හි වරදක් නැත' යන දෘෂ්ටිය අත්හැර, ගතිය විශෝධනය කරගත හැක්කේ ය. 'අකුසලමූලානීති' යනු අකුසල වූ ද මුල් වූ ද ධර්මයන් ය, නොහොත් අකුසලයන්ගේ මුල් අකුසල මූලයන් ය. කුසල මූලයන්හි ද මේ ක්‍රමය ම වේ. නරක ලෙස හැසිරුණු (නරක ලෙස පැවැත් වූ) නොහොත් විරූපී වූ පැවැත්මවල් දුසිරිත (දුච්චරිත) නම් වේ. මනාව හැසිරුණු නොහොත් යහපත් වූ පැවැත්මවල් සුසිරිත (සුචරිත) නම් වේ. කරන ලද්දක් වූ කයින් කරන ලද දුසිරිත කාය දුසිරිත ය. සෑම තැනක දී ම මෙම ක්‍රමය දත යුතු ය. ඉතිරි කොටස ඒ ඒ තැන්වල (විභංග, ඛන්ධක පාළිවල) පවසන ලද ක්‍රමයට ම පැහැදිලි වන්නේ ය.

တိကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

තිකවාර වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

စတုက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ

චතුක්කවාර වර්ණනාව

၃၂၄. စတုက္ကေသု သကဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ ပရဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတီတိ ဝစီဒွါရိကံ ပဒသောဓမ္မာဒိဘေဒံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ တိဏဝတ္ထာရကသမထဋ္ဌာနံ ဂတော ပရဿ ကမ္မဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတိ. ပရဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ သကဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ပရဿ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ, ပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ ဒေသေန္တော သကဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတိ. သကဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ သကဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတီတိ ဝစီဒွါရိကံ ပဒသောဓမ္မာဒိဘေဒံ အာပတ္တိံ သကဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ, ဒေသေတွာ ဝုဋ္ဌဟန္တောပိ သကဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတိ. ပရဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ ပရဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတီတိ ယာဝတတိယကံ သံဃာဒိသေသံ ပရဿ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ, ဝုဋ္ဌဟန္တောပိ ပရဿ ပရိဝါသကမ္မဝါစာဒီဟိ ဝုဋ္ဌာတိ. တတော ပရေသု ကာယဒွါရိကံ ကာယေန အာပဇ္ဇတိ, ဒေသေန္တော ဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတိ. ဝစီဒွါရိကံ ဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ, တိဏဝတ္ထာရကေ ကာယေန ဝုဋ္ဌာတိ. ကာယဒွါရိကံ ကာယေနအာပဇ္ဇတိ, တမေဝ တိဏဝတ္ထာရကေ ကာယေန ဝုဋ္ဌာတိ. ဝစီဒွါရိကံ ဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ, တမေဝ ဒေသေန္တော ဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတိ. သံဃိကမဉ္စဿ အတ္တနော ပစ္စတ္ထရဏေန အနတ္ထရတော ကာယသမ္ဖုသနေ လောမဂဏနာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိံ သဟဂါရသေယျာပတ္တိဉ္စ ပသုတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ပဗုဇ္ဈိတွာ ပန အာပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒေသေန္တော ပဋိဗုဒ္ဓေါ ဝုဋ္ဌာတိ. ဇဂ္ဂန္တော အာပဇ္ဇိတွာ ပန တိဏဝတ္ထာရကသမထဋ္ဌာနေ သယန္တော ပဋိဗုဒ္ဓေါ အာပဇ္ဇတိ ပသုတ္တော ဝုဋ္ဌာတိ နာမ. ပစ္ဆိမပဒဒွယမ္ပိ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

324. චතුක්කයන්හි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතු ය: 'සකවාචාය ආපජ්ජති පරවාචාය වුට්ඨාතීති' (තමාගේ වචනයෙන් ඇවතට පැමිණෙයි, අන්‍යයාගේ වචනයෙන් ඇවතින් නැගී සිටියි) යනු වචීද්වාරයෙහි උපදින්නා වූ පදසෝධම්ම ආදී ප්‍රභේද ඇති ඇවතකට පැමිණ, තිණවත්ථාරක සමථය කරන ස්ථානයට ගොස්, අන්‍යයාගේ කර්මවාක්‍යයෙන් (ඇවතින්) නැගී සිටියි. 'පරවාචාය ආපජ්ජති සකවාචාය වුට්ඨාතීති' යනු පාපී වූ (මිථ්‍යා) දෘෂ්ටිය අත්නොහැරීමේ දී අන්‍යයාගේ කර්මවාක්‍යයෙන් (සමන්විත වූ විනය කර්මයකින්) ඇවතට පැමිණෙයි, පුද්ගලයෙකු ඉදිරියෙහි (ඇවත) දේශනා කරන කල්හි තමාගේ වචනයෙන් ඇවතින් නැගී සිටියි. 'සකවාචාය ආපජ්ජති සකවාචාය වුට්ඨාතීති' යනු වචීද්වාරයෙහි උපදින්නා වූ පදසෝධම්ම ආදී ඇවතට තමාගේ වචනයෙන් පැමිණෙයි, (ඇවත) දේශනා කොට නැගී සිටින්නා ද තමාගේ වචනයෙන් ම නැගී සිටියි. 'පරවාචාය ආපජ්ජති පරවාචාය වුට්ඨාතීති' යනු තෙවන වර දක්වා වූ සමනුභාසන කර්මයෙන් පැමිණෙන සංඝාදිසේස ඇවතට අන්‍යයාගේ කර්මවාක්‍යයෙන් පැමිණෙයි, ඇවතින් නැගී සිටින්නේ ද අන්‍යයාගේ පරිවාස කර්මවාක්‍ය ආදියෙන් ම නැගී සිටියි. ඉන්පසු අනෙක් චතුක්කයන්හි: කායද්වාරයෙහි උපදින ඇවතට කයින් පැමිණෙයි, දේශනා කරන කල්හි වචනයෙන් නැගී සිටියි. වචීද්වාරයෙහි උපදින ඇවතට වචනයෙන් පැමිණෙයි, තිණවත්ථාරකයේ දී කයින් නැගී සිටියි. කායද්වාරයෙහි උපදින ඇවතට කයින් පැමිණෙයි, එයින් ම තිණවත්ථාරකයේ දී කයින් නැගී සිටියි. වචීද්වාරයෙහි උපදින ඇවතට වචනයෙන් පැමිණෙයි, එය ම දේශනා කරන විට වචනයෙන් නැගී සිටියි. සාංඝික ඇඳක් තමාගේ ඇතිරිල්ලෙන් අතුරා නොගෙන කයින් ස්පර්ශ වීමෙන් ලෝම ගණනින් පැමිණිය යුතු ඇවතට ද, සහගාරසෙය්‍යා ඇවතට ද, නිදා සිටිය දී පැමිණෙයි; පසුව පිබිදී ඇවතට පැමිණි බව දැන දේශනා කරන්නේ නම්, පිබිදුණු තැනැත්තා (ඇවතින්) නැගී සිටින්නේ නම් වේ. අවදිව සිටිය දී ඇවතට පැමිණ, තිණවත්ථාරක සමථය කරන තැන නිදා සිටින්නා, 'පිබිද ඇවතට පැමිණ නිදා සිටිය දී නැගී සිටින්නා' යැයි නම් කෙරේ. අවසාන පද දෙක ද ඉහත කී ක්‍රමයට ම දත යුතු ය.

အစိတ္တကာပတ္တိံ [Pg.168] အစိတ္တကော အာပဇ္ဇတိ နာမ. ပစ္ဆာ ဒေသေန္တော သစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတိ. သစိတ္တကာပတ္တိံ သစိတ္တကော အာပဇ္ဇတိ နာမ. တိဏဝတ္ထာရကဋ္ဌာနေ သယန္တော အစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတိ. သေသပဒဒွယမ္ပိ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယော သဘာဂံ အာပတ္တိံ ဒေသေတိ, အယံ ဒေသနာပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇန္တော ပါစိတ္တိယာဒီသု အညတရံ ဒေသေတိ, တဉ္စ ဒေသေန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. တံ ပန ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇန္တော ပါစိတ္တိယာဒိတော ဝုဋ္ဌာတိ. ပါစိတ္တိယာဒိတော စ ဝုဋ္ဌဟန္တော တံ အာပဇ္ဇတိ. ဣတိ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧကမေဝ ပယောဂံ သန္ဓာယ ‘‘အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော ဒေသေတီ’’တိ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

අචිත්තක ඇවතට අචිත්තකව (එසේ පැමිණීමේ චේතනාවක් නැතිව) පැමිණෙයි. පසුව දේශනා කරන කල්හි සචිත්තකව නැගී සිටියි. සචිත්තක ඇවතට සචිත්තකව පැමිණෙයි. තිණවත්ථාරක ස්ථානයෙහි නිදා සිටින්නා අචිත්තකව නැගී සිටියි. ඉතිරි පද දෙක ද ඉහත කී ක්‍රමයට ම දත යුතු ය. යමෙක් සභාග ඇවතක් දේශනා කරයි ද, ඔහු දේශනා කිරීම හේතුවෙන් දුකුළා ඇවතකට පැමිණෙමින් පාචිත්තිය ආදීන්ගෙන් එකක් දේශනා කරයි, එය දේශනා කරද්දී ද දුකුළා ඇවතකට පැමිණෙයි. එසේ දුකුළා ඇවතට පැමිණෙමින් ම පාචිත්තිය ආදී ඇවතින් නැගී සිටියි. පාචිත්තිය ආදී ඇවතින් නැගී සිටින්නා (දුකුළා) ඇවතට පැමිණෙයි. මෙසේ එක් පුද්ගලයෙකුගේ එක් ම ප්‍රයෝගයක් (ඇවැත් දේසනාව) අරභයා 'ඇවතට පැමිණෙමින් දේශනා කරයි' යන මෙම චතුක්කය පවසන ලද බව දත යුතු ය.

ကမ္မစတုက္ကေ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂါပတ္တိံ ကမ္မေန အာပဇ္ဇတိ, ဒေသေန္တော အကမ္မေန ဝုဋ္ဌာတိ. ဝိဿဋ္ဌိအာဒိကံ အကမ္မေန အာပဇ္ဇတိ, ပရိဝါသာဒိနာ ကမ္မေန ဝုဋ္ဌာတိ. သမနုဘာသနံ ကမ္မေနေဝ အာပဇ္ဇတိ, ကမ္မေန ဝုဋ္ဌာတိ. သေသံ အကမ္မေန အာပဇ္ဇတိ, အကမ္မေန ဝုဋ္ဌာတိ.

කර්ම චතුක්කයෙහි අර්ථය මෙසේ දත යුතු ය: පාපී දෘෂ්ටිය අත්නොහැරීමේ ඇවතට කර්මයකින් (කර්මවාක්‍යයකින්) පැමිණෙයි, දේශනා කරන කල්හි අකර්මයෙන් (කර්මවාක්‍යයක් නොවන දේශනාවෙන්) නැගී සිටියි. ශුක්‍ර විස්සට්ඨි ආදියට අකර්මයෙන් පැමිණෙයි, පරිවාස ආදී කර්මයෙන් නැගී සිටියි. සමනුභාසනයට කර්මයෙන් ම පැමිණෙයි, කර්මයෙන් ම නැගී සිටියි. ඉතිරි ඒවාට අකර්මයෙන් පැමිණෙයි, අකර්මයෙන් නැගී සිටියි.

ပရိက္ခာရစတုက္ကေ ပဌမော သကပရိက္ခာရော, ဒုတိယော သံဃိကောဝ တတိယော စေတိယသန္တကော, စတုတ္ထော ဂိဟိပရိက္ခာရော. သစေ ပန သော ပတ္တစီဝရနဝကမ္မဘေသဇ္ဇာနံ အတ္ထာယ အာဟဋော ဟောတိ, အဝါပုရဏံ ဒါတုံ အန္တော ဌပါပေတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ.

පිරිකර චතුක්කයෙහි: පළමු වැන්න තමාගේ ම පිරිකර ය, දෙවැන්න සාංඝික ම ය, තෙවැන්න චෛත්‍ය සන්තක ය, සිව්වැන්න ගිහි පිරිකර ය. ඉදින් එය පාත්‍ර, සිවුරු, නවකම් හෝ බෙහෙත් සඳහා ගෙන එන ලද්දක් වේ නම්, අගුල් දීමටත් ඇතුළත තැන්පත් කිරීමටත් සුදුසු ය.

သမ္မုခါစတုက္ကေ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂါပတ္တိံ သံဃဿ သမ္မုခါ အာပဇ္ဇတိ, ဝုဋ္ဌာနကာလေ ပန သံဃေန ကိစ္စံ နတ္ထီတိ ပရမ္မုခါ ဝုဋ္ဌာတိ. ဝိဿဋ္ဌိအာဒိကံ ပရမ္မုခါ အာပဇ္ဇတိ, သံဃဿ သမ္မုခါ ဝုဋ္ဌာတိ. သမနုဘာသနံ သံဃဿ သမ္မုခါ ဧဝ အာပဇ္ဇတိ, သမ္မုခါ ဝုဋ္ဌာတိ. သေသံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါဒိဘေဒံ ပရမ္မုခါဝ အာပဇ္ဇတိ, ပရမ္မုခါဝ ဝုဋ္ဌာတိ. အဇာနန္တစတုက္ကံ အစိတ္တကစတုက္ကသဒိသံ.

සම්මුඛා චතුක්කයෙහි: පාපී දෘෂ්ටිය අත්නොහැරීමේ ඇවතට සංඝයා ඉදිරියෙහි (සම්මුඛව) පැමිණෙයි, නැගී සිටින කල්හි සංඝයාගෙන් කටයුත්තක් නැති බැවින් සංඝයා නැති තැන (පරම්මුඛව) නැගී සිටියි. ශුක්‍ර විස්සට්ඨි ආදියට සංඝයා නැති තැන පැමිණෙයි, සංඝයා ඉදිරියෙහි නැගී සිටියි. සමනුභාසනයට සංඝයා ඉදිරියෙහි ම පැමිණෙයි, සංඝයා ඉදිරියෙහි ම නැගී සිටියි. සම්පජාන මුසාවාද ආදී ඉතිරි ප්‍රභේදවලට සංඝයා නැති තැන ම පැමිණෙයි, සංඝයා නැති තැන ම නැගී සිටියි. අජානන්ත චතුක්කය අචිත්තක චතුක්කයට සමාන ය.

လိင်္ဂပါတုဘာဝေနာတိ သယိတဿေဝ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ ဇာတေ သဟဂါရသေယျာပတ္တိ ဟောတိ ဣဒမေဝ တံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ဥဘိန္နမ္ပိ ပန အသာဓာရဏာပတ္တိ လိင်္ဂပါတုဘာဝေန ဝုဋ္ဌာတိ. သဟပဋိလာဘစတုက္ကေ ယဿ ဘိက္ခုနော လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, သော သဟ လိင်္ဂပဋိလာဘေန ပဌမံ ဥပ္ပန္နဝသေန သေဋ္ဌဘာဝေန စ ပုရိမံ ပုရိသလိင်္ဂံ ဇဟတိ, ပစ္ဆိမေ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ပတိဋ္ဌာတိ, ပုရိသကုတ္တပုရိသာကာရာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ကာယဝစီဝိညတ္တိယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ, ဘိက္ခူတိ ဝါ ပုရိသောတိ ဝါ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိယော [Pg.169] နိရုဇ္ဈန္တိ, ယာနိ ဘိက္ခုနီဟိ အသာဓာရဏာနိ ဆစတ္တာလီသ သိက္ခာပဒါနိ တေဟိ အနာပတ္တိယေဝ ဟောတိ. ဒုတိယစတုက္ကေ ပန ယဿာ ဘိက္ခုနိယာ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, သာ ပစ္ဆာသမုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဟီနဘာဝေန ဝါ ပစ္ဆိမန္တိ သင်္ချံ ဂတံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဇဟတိ, ဝုတ္တပ္ပကာရေန ပုရိမန္တိ သင်္ချံ ဂတေ ပုရိသလိင်္ဂေ ပတိဋ္ဌာတိ. ဝုတ္တဝိပရီတာ ဝိညတ္တိယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ, ဘိက္ခုနီတိ ဝါ ဣတ္ထီတိ ဝါ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိယောပိ နိရုဇ္ဈန္တိ, ယာနိ ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏာနိ သတံ တိံသဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ, တေဟိ အနာပတ္တိယေဝ ဟောတိ.

'ලිංගපාතුභාවේනාති' යනු: නිදා සිටින භික්ෂුවකගේ හෝ භික්ෂුණියකගේ ලිංගය වෙනස් වූ කල්හි සහගාරසෙය්‍යා ඇවත වේ, මෙය එය අරභයා පවසන ලද්දකි. දෙපාර්ශවයට ම අසාධාරණ වූ ඇවැත් ලිංගය පහළ වීමෙන් (වෙනස් වීමෙන්) ඉවත් වේ. සහපටිලාභ චතුක්කයෙහි: යම් භික්ෂුවකගේ ලිංගය වෙනස් වේ ද, ඔහු ලිංගය ලැබීමත් සමඟ ම (ස්ත්‍රී ලිංගය ලැබීමත් සමඟ), ප්‍රථමයෙන් උපන් බැවින් හා ශ්‍රේෂ්ඨ බැවින් පෙර තිබූ පුරුෂ ලිංගය අත්හරියි, පසුව ලැබූ ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පිහිටයි; පුරුෂ ලීලා, පුරුෂ ආකාර ආදියෙන් පැවති කාය-වචී විඤ්ඤත්ති සංසිඳෙයි; 'භික්ෂුව' කියා හෝ 'පුරුෂයා' කියා හෝ පැවති පညප්තීන් නිරුද්ධ වෙයි; භික්ෂුණීන් හා සම්බන්ධ අසාධාරණ වූ යම් සතළිස් හයක් (46) සික්ඛාපද වේ ද, ඒවායින් ඇවැත් නොවීම ම සිදු වේ. දෙවන චතුක්කයෙහි: යම් භික්ෂුණියකගේ ලිංගය වෙනස් වේ ද, ඇය පසුව උපන් බැවින් හෝ හීන බැවින් හෝ 'පශ්චිම' (අවසාන) යැයි කියනු ලබන ස්ත්‍රී ලිංගය අත්හරියි, ඉහත කී ආකාරයෙන් 'ප්‍රථම' යැයි කියනු ලබන පුරුෂ ලිංගයෙහි පිහිටයි. ඉහත කී ආකාරයට විරුද්ධ වූ විඤ්ඤත්තීන් සංසිඳෙයි; 'භික්ෂුණිය' කියා හෝ 'ස්ත්‍රිය' කියා හෝ පැවති පညප්තීන් ද නිරුද්ධ වෙයි; භික්ෂූන් හා සම්බන්ධ අසාධාරණ වූ යම් එකසිය තිහක් (130) සික්ඛාපද වේ ද, ඒවායින් ඇවැත් නොවීම ම සිදු වේ.

စတ္တာရော သာမုက္ကံသာတိ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ, တေ ဟိ ဘဂဝတာ အနုပ္ပန္နေ ဝတ္ထုမှိ သယံ ဥက္ကံသိတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဌပိတတ္တာ ‘‘သာမုက္ကံသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပရိဘောဂါတိ အဇ္ဈောဟရဏီယပရိဘောဂါ, ဥဒကံ ပန အကာလိကတ္တာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဝဋ္ဋတိ. ယာဝကာလိကာဒီနိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကာနိ အဇ္ဈောဟရိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. စတ္တာရိ မဟာဝိကဋာနိ ကာလောဒိဿတ္တာ ယထာဝုတ္တေ ကာလေ ဝဋ္ဋန္တိ. ဥပါသကော သီလဝါတိ ပဉ္စ ဝါ ဒသ ဝါ သီလာနိ ဂေါပယမာနော.

සමුක්කංස හතරක් යනු මහාපදේශ හතරයි. මක්නිසාද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කරුණු හටගැනීමට පෙර ම ඒවා තමන් වහන්සේ විසින් ම උලුප්පා දක්වා වදාරන ලද බැවින් ඒවාට 'සාමුක්කංස' යැයි කියනු ලැබේ. 'පරිභෝග' යනු අනුභව කළ යුතු පරිභෝග වස්තූන් ය. ජලය අකාලික බැවින් පිළිගැන්වීමක් නොමැතිව වුව ද පරිභෝජනයට සුදුසු වේ. යාාවකාලික ආදී ආහාර ද්‍රව්‍ය පිළිගැන්වීමකින් තොරව වැළඳීමට නුසුදුසු ය. මහා විකට හතර සර්පයෙකු දෂ්ට කළ අවස්ථාවල දී වදාරන ලද පරිදි පිළිගැන්වීමක් නොමැතිව වුව ද සුදුසු වේ. 'සීලවන්ත උපාසකයා' යනු පංච ශීලය හෝ දස ශීලය රකින තැනැත්තා ය.

အာဂန္တုကာဒိစတုက္ကေ သဆတ္တုပါဟနော သသီသံ ပါရုတော ဝိဟာရံ ပဝိသန္တော တတ္ထ ဝိစရန္တော စ အာဂန္တုကောဝ အာပဇ္ဇတိ, နော အာဝါသိကော. အာဝါသိကဝတ္တံ အကရောန္တော ပန အာဝါသိကော အာပဇ္ဇတိ, နော အာဂန္တုကော. သေသံ ကာယဝစီဒွါရိကံ အာပတ္တိံ ဥဘောပိ အာပဇ္ဇန္တိ, အသာဓာရဏံ အာပတ္တိံ နေဝ အာဂန္တုကော အာပဇ္ဇတိ, နော အာဝါသိကော. ဂမိယစတုက္ကေပိ ဂမိယဝတ္တံ အပူရေတွာ ဂစ္ဆန္တော ဂမိကော အာပဇ္ဇတိ, နော အာဝါသိကော. အာဝါသိကဝတ္တံ အကရောန္တော ပန အာဝါသိကော အာပဇ္ဇတိ, နော ဂမိကော. သေသံ ဥဘောပိ အာပဇ္ဇန္တိ, အသာဓာရဏံ ဥဘောပိ နာပဇ္ဇန္တိ. ဝတ္ထုနာနတ္တတာဒိစတုက္ကေ စတုန္နံ ပါရာဇိကာနံ အညမညံ ဝတ္ထုနာနတ္တတာဝ ဟောတိ,နအာပတ္တိနာနတ္တတာ. သဗ္ဗာပိ ဟိ သာ ပါရာဇိကာပတ္တိယေဝ. သံဃာဒိသေသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘိက္ခုဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ အညမညံ ကာယသံသဂ္ဂေ ဘိက္ခုဿ သံဃာဒိသေသော ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကန္တိ ဧဝံ အာပတ္တိနာနတ္တတာဝ ဟောတိ, န ဝတ္ထုနာနတ္တတာ, ဥဘိန္နမ္ပိ ဟိ ကာယသံသဂ္ဂေါဝ ဝတ္ထု. တထာ ‘‘လသုဏက္ခာဒနေ ဘိက္ခုနိယာ ပါစိတ္တိယံ, ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာပေတ္ထ နယေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စတုန္နံ ပါရာဇိကာနံ တေရသဟိ သံဃာဒိသေသေဟိ သဒ္ဓိံ ဝတ္ထုနာနတ္တတာ စေဝ အာပတ္တိနာနတ္တတာ [Pg.170] စ. ဧဝံ သံဃာဒိသေသာဒီနံ အနိယတာဒီဟိ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဧကတော အာပဇ္ဇန္တာနံ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ နေဝ ဝတ္ထုနာနတ္တတာ နော အာပတ္တိနာနတ္တတာ. ဝိသုံ အာပဇ္ဇန္တေသုပိ သေသာ သာဓာရဏာပတ္တိယော အာပဇ္ဇန္တေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ආගන්තුක ආදී චතුෂ්කයේ දී, කුඩ සපත්තු සහිතව, හිස වසාගෙන විහාරයට ඇතුළු වන හෝ එහි හැසිරෙන භික්ෂුව ආගන්තුකයෙකු ලෙස ඇවැත් වේ, ආවාසිකයාට නොවේ. නමුත් ආවාසික වත් නොපුරන ආවාසික භික්ෂුවට ඇවැත් වේ, ආගන්තුකයාට නොවේ. ඉතිරි කාය වාග් ද්වාරයන්ගෙන් වන ඇවැත්වලට දෙදෙනා ම පත් වෙති. අසාධාරණ ඇවැත්වලට ආගන්තුකයා හෝ ආවාසිකයා පත් නොවේ. ගමිය චතුෂ්කයේ දී ද ගමික වත් නොපුරා යන ගමිකයා ඇවැත් වේ, ආවාසිකයා නොවේ. ආවාසික වත් නොපුරන ආවාසිකයා ඇවැත් වේ, ගමිකයා නොවේ. ඉතිරි ඇවැත්වලට දෙදෙනා ම පත් වෙති, අසාධාරණ ඇවැත්වලට දෙදෙනා ම පත් නොවේ. වත්ථුනානත්තතාදී චතුෂ්කයේ දී, පාරාජිකා හතරේ දී එකිනෙකට වස්තු වශයෙන් වෙනස් වීමක් ඇතත් ඇවැත් වශයෙන් වෙනසක් නැත. මක්නිසාද යත් ඒ සියල්ල පාරාජිකා ඇවැත් ම වන බැවිනි. සංඝාදිසේස ආදියේ දී ද මෙම ක්‍රමය ම වේ. භික්ෂුවකගේ හා භික්ෂුණියකගේ කායසංසර්ගයේ දී, භික්ෂුවට සංඝාදිසේස ද භික්ෂුණියට පාරාජිකා ද වශයෙන් ඇවැත් නානත්තතාවය ඇති වේ, වස්තු නානත්තතාවය නොවේ. දෙදෙනාට ම කායසංසර්ගය ම වස්තුව වන බැවිනි. එමෙන්ම ලසුණ වැළඳීමේ දී භික්ෂුණියට පාචිත්තිය ද භික්ෂුවට දුක්කට ද වන ආදී වශයෙන් මෙහි දී අර්ථය යෙදිය යුතු ආකාරය දත යුතු ය. පාරාජිකා හතර සහ සංඝාදිසේස දහතුන අතර වස්තු නානත්තතාවය මෙන්ම ඇවැත් නානත්තතාවය ද පවතී. සංඝාදිසේස ආදිය සහ අනියත ආදිය අතර ද එසේම ය. ආරම්භයේ සිට පාරාජිකා හතරට එකවර පත්වන භික්ෂු භික්ෂුණීන් හට වස්තු නානත්තතාවය හෝ ඇවැත් නානත්තතාවය නැත. වෙන් වෙන් වශයෙන් ඇවැත්වලට පත්වීමේ දී මෙන්ම සෙසු සාධාරණ ඇවැත්වලට පත්වීමේ දී ද මෙම ක්‍රමය ම වේ.

ဝတ္ထုသဘာဂါဒိစတုက္ကေ ဘိက္ခုဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ ကာယသံသဂ္ဂေ ဝတ္ထုသဘာဂတာ, နော အာပတ္တိသဘာဂတာ, စတူသု ပါရာဇိကေသု အာပတ္တိသဘာဂတာ, နော ဝတ္ထုသဘာဂတာ. ဧသ နယော သံဃာဒိသေသာဒီသု. ဘိက္ခုဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ စတူသု ပါရာဇိကေသု ဝတ္ထုသဘာဂတာ စေဝ အာပတ္တိသဘာဂတာ စ. ဧသ နယော သဗ္ဗာသု သာဓာရဏာပတ္တီသု. အသာဓာရဏာပတ္တိယံ နေဝ ဝတ္ထုသဘာဂတာ နော အာပတ္တိသဘာဂတာ. ယော ဟိ ပုရိမစတုက္ကေ ပဌမော ပဉှော, သော ဣဓ ဒုတိယော; ယော စ တတ္ထ ဒုတိယော, သော ဣဓ ပဌမော. တတိယစတုတ္ထေသု နာနာကရဏံ နတ္ထိ.

වත්ථුසභාගතාදී චතුෂ්කයේ දී, භික්ෂුවකගේ හා භික්ෂුණියකගේ කායසංසර්ගයේ දී වස්තු සභාගතාවය ඇතත් ඇවැත් සභාගතාවය නැත. පාරාජිකා හතරේ දී ඇවැත් සභාගතාවය ඇතත් වස්තු සභාගතාවය නැත. සංඝාදිසේස ආදියේ දී ද මේ ක්‍රමය ම ය. භික්ෂුවකගේ හා භික්ෂුණියකගේ සාධාරණ පාරාජිකා හතරේ දී වස්තු සභාගතාවය මෙන්ම ඇවැත් සභාගතාවය ද ඇත. සියලු සාධාරණ ඇවැත්වල දී මේ ක්‍රමය ම වේ. අසාධාරණ ඇවැත්වල දී වස්තු සභාගතාවය හෝ ඇවැත් සභාගතාවය යන දෙකම නැත. පෙර චතුෂ්කයේ පළමු ප්‍රශ්නය මෙහි දෙවන ප්‍රශ්නය වේ. එහි දෙවන ප්‍රශ්නය මෙහි පළමු ප්‍රශ්නය වේ. තුන්වන හා හතරවන චතුෂ්කයන්හි වෙනසක් නැත.

ဥပဇ္ဈာယစတုက္ကေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဥပဇ္ဈာယေန ကတ္တဗ္ဗဝတ္တဿ အကရဏေ အာပတ္တိံ ဥပဇ္ဈာယော အာပဇ္ဇတိ, နော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ဥပဇ္ဈာယဿ ကတ္တဗ္ဗဝတ္တံ အကရောန္တော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အာပဇ္ဇတိ, နော ဥပဇ္ဈာယော; သေသံ ဥဘောပိ အာပဇ္ဇန္တိ, အသာဓာရဏံ ဥဘောပိ နာပဇ္ဇန္တိ. အာစရိယစတုက္ကေပိ ဧသေဝ နယော.

උපාධ්‍යාය චතුෂ්කයේ දී, සද්ධිවිහාරිකයා කෙරෙහි උපාධ්‍යායයන් විසින් කළ යුතු වත් නොකිරීමෙන් උපාධ්‍යායයා ඇවැත් වේ, සද්ධිවිහාරිකයා නොවේ. උපාධ්‍යායයන් කෙරෙහි කළ යුතු වත් නොකරන සද්ධිවිහාරිකයා ඇවැත් වේ, උපාධ්‍යායයා නොවේ. ඉතිරි ඇවැත්වලට දෙදෙනා ම පත් වෙති, අසාධාරණ ඇවැත්වලට දෙදෙනා ම පත් නොවේ. ආචාර්ය චතුෂ්කයේ ද මෙම ක්‍රමය ම වේ.

အာဒိယန္တစတုက္ကေ ပါဒံ ဝါ အတိရေကပါဒံ ဝါ သဟတ္ထာ အာဒိယန္တော ဂရုကံ အာပဇ္ဇတိ, ဦနကပါဒံ ဂဏှာဟီတိ အာဏတ္တိယာ အညံ ပယောဇေန္တော လဟုကံ အာပဇ္ဇတိ. ဧတေန နယေန သေသပဒတ္တယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ආදියන්ත චතුෂ්කයේ දී, පාදයක් හෝ පාදයකට වැඩි ප්‍රමාණයක් තමාගේ ම අතින් ගන්නා භික්ෂුව ගරු ඇවැතට පත් වේ. පාදයකට අඩු ප්‍රමාණයක් ගන්නැයි අණ කරමින් අන් අයෙකු යොදවන්නේ නම් ලහු ඇවැතට පත් වේ. මෙම ක්‍රමයෙන් ඉතිරි පද තුන ද දත යුතු ය.

အဘိဝါဒနာရဟစတုက္ကေ ဘိက္ခုနီနံ တာဝ ဘတ္တဂ္ဂေ နဝမဘိက္ခုနိတော ပဋ္ဌာယ ဥပဇ္ဈာယာပိ အဘိဝါဒနာရဟာ နော ပစ္စုဋ္ဌာနာရဟာ. အဝိသေသေန စ ဝိပ္ပကတဘောဇနဿ ဘိက္ခုဿ ယော ကောစိ ဝုဍ္ဎတရော. သဋ္ဌိဝဿဿာပိ ပါရိဝါသိကဿ သမီပဂတော တဒဟုပသမ္ပန္နောပိ ပစ္စုဋ္ဌာနာရဟော နော အဘိဝါဒနာရဟော. အပ္ပဋိက္ခိတ္တေသု ဌာနေသု ဝုဍ္ဎော နဝကဿ အဘိဝါဒနာရဟော စေဝ ပစ္စုဋ္ဌာနာရဟော စ. နဝကော ပန ဝုဍ္ဎဿ နေဝ အဘိဝါဒနာရဟော န ပစ္စုဋ္ဌာနာရဟော. အာသနာရဟစတုက္ကဿ ပဌမပဒံ ပုရိမစတုက္ကေ ဒုတိယပဒေန, ဒုတိယပဒဉ္စ ပဌမပဒေန အတ္ထတော သဒိသံ.

අභිවාදනාර්හ චතුෂ්කයේ දී, භික්ෂුණීන් සම්බන්ධයෙන් දාන ශාලාවේ දී නවවන භික්ෂුණියගේ සිට උපාධ්‍යායිකාව පවා වැඳීමට සුදුසු වුව ද ආසනයෙන් නැගිටීමට නුසුදුසු ය. විශේෂයක් නොමැතිව වළඳා අවසන් නොවූ භික්ෂුවකට වඩා වැඩිමහල් ඕනෑම භික්ෂුවක් වැඳීමට සුදුසු වුව ද ආසනයෙන් නැගිටීමට නුසුදුසු ය. වසර හැටක් වයසැති වුව ද පිරිවැස් රකින භික්ෂුව වෙත පැමිණි එදින උපසම්පදා වූ භික්ෂුව වුව ද ආසනයෙන් නැගිටීමට සුදුසු ය, නමුත් වැඳීමට නුසුදුසු ය. තහනම් නොකරන ලද ස්ථානවල දී වැඩිමහල් භික්ෂුව නවක භික්ෂුව විසින් වැඳීමට මෙන්ම ආසනයෙන් නැගිටීමට ද සුදුසු ය. නමුත් නවකයා වැඩිමහල් භික්ෂුවට වැඳීමට හෝ නැගිටීමට සුදුසු නොවේ. ආසනාර්හ චතුෂ්කයේ පළමු පදය පෙර චතුෂ්කයේ දෙවන පදයට ද, දෙවන පදය එහි පළමු පදයට ද අර්ථයෙන් සමාන වේ.

ကာလစတုက္ကေ [Pg.171] ပဝါရေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ကာလေ အာပဇ္ဇတိ နော ဝိကာလေ, ဝိကာလဘောဇနာပတ္တိံ ဝိကာလေ အာပဇ္ဇတိ နော ကာလေ, သေသံ ကာလေ စေဝ အာပဇ္ဇတိ ဝိကာလေ စ, အသာဓာရဏံ နေဝ ကာလေ နော ဝိကာလေ. ပဋိဂ္ဂဟိတစတုက္ကေ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတာမိသံ ကာလေ ကပ္ပတိ နော ဝိကာလေ. ပါနကံ ဝိကာလေ ကပ္ပတိ, ပုနဒိဝသမှိ နော ကာလေ. သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ ကာလေ စေဝ ကပ္ပတိ ဝိကာလေ စ. အတ္တနော အတ္တနော ကာလာတီတံ ယာဝကာလိကာဒိတ္တယံ အကပ္ပိယမံသံ ဥဂ္ဂဟိတကမပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကဉ္စ နေဝ ကာလေ ကပ္ပတိ နော ဝိကာလေ.

කාල චතුෂ්කයේ දී, පවාරණය කොට වළඳන භික්ෂුව කාලයේ දී ඇවැත් වේ, විකාලයේ දී නොවේ. විකාල භෝජන ඇවැත විකාලයේ දී වේ, කාලයේ දී නොවේ. ඉතිරි ඇවැත් කාලයේ දී මෙන්ම විකාලයේ දී ද වේ. අසාධාරණ ඇවැත් කාලයේ හෝ විකාලයේ දී සිදු නොවේ. පටිග්ගහිත චතුෂ්කයේ දී, පෙරවරු කාලයේ පිළිගත් ආමිසය කාලයේ දී කැප වේ, විකාලයේ දී නොවේ. පානයන් විකාලයේ දී කැප වේ, පසු දින කාලයේ දී කැප නොවේ. සත්තාහකාලික හා යාවජීවික වස්තූන් කාලයේ දී මෙන්ම විකාලයේ දී ද කැප වේ. තමන්ගේ කාලය ඉක්මවා ගිය යාාවකාලික ආදී තුන් වර්ගය ද, අකැප මස් ද, පිළිගැන්වීමක් නොමැතිව ගත් දෑ ද කාලයේ දී හෝ විකාලයේ දී හෝ කැප නොවේ.

ပစ္စန္တိမစတုက္ကေ သမုဒ္ဒေ သီမံ ဗန္ဓန္တော ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု အာပဇ္ဇတိ, နော မဇ္ဈိမေသု; ပဉ္စဝဂ္ဂေန ဂဏေန ဥပသမ္ပာဒေန္တော ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟနံ ဓုဝနဟာနံ စမ္မတ္ထရဏာနိ စ မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု အာပဇ္ဇတိ နော ပစ္စန္တိမေသု. ဣမာနိ စတ္တာရိ ‘‘ဣဓ န ကပ္ပန္တီ’’တိ ဝဒန္တောပိ ပစ္စန္တိမေသု အာပဇ္ဇတိ, ‘‘ဣဓ ကပ္ပန္တီ’’တိ ဝဒန္တော ပန မဇ္ဈိမေသု အာပဇ္ဇတိ. သေသာပတ္တိံ ဥဘယတ္ထ အာပဇ္ဇတိ, အသာဓာရဏံ န ကတ္ထစိ အာပဇ္ဇတိ. ဒုတိယစတုက္ကေ ပဉ္စဝဂ္ဂေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒါဒိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဝတ္ထု ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ကပ္ပတိ. ‘‘ဣဒံ ကပ္ပတီ’’တိ ဒီပေတုမ္ပိ တတ္ထေဝ ကပ္ပတိ နော မဇ္ဈိမေသု. ‘‘ဣဒံ န ကပ္ပတီ’’တိ ဒီပေတုံ ပန မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသု ကပ္ပတိ နော ပစ္စန္တိမေသု. သေသံ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စ လောဏာနီ’’တိအာဒိ အနုညာတကံ ဥဘယတ္ထ ကပ္ပတိ. ယံ ပန အကပ္ပိယန္တိ ပဋိက္ခိတ္တံ, တံ ဥဘယတ္ထာပိ န ကပ္ပတိ.

පච්චන්තිම චතුෂ්කයේ දී, මුහුදේ සීමා බඳින භික්ෂුව පච්චන්තිම ජනපදවල දී ඇවැත් වේ, මධ්‍ය දේශයේ දී නොවේ. පස්වග මහ සඟනගෙන් උපසම්පදා කරවීම, ස්තර සහිත පාවහන් දැරීම, නිතර ස්නානය කිරීම සහ සම් ඇතිරිලි පරිහරණය කිරීම මධ්‍ය දේශයේ දී ඇවැත් වේ, ප්‍රත්‍යන්ත දේශවල දී නොවේ. මේ කරුණු හතර 'මෙහි කැප නැතැ'යි පවසන්නා ද ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදවල දී ඇවැත් වේ. 'මෙහි කැප යැ'යි පවසන්නා මධ්‍ය දේශයේ දී ඇවැත් වේ. සෙසු ඇවැත්වලට ස්ථාන දෙකේ දී ම පත් වේ. අසාධාරණ ඇවැත් කිසිදු තැනක දී සිදු නොවේ. දෙවන චතුෂ්කයේ දී පස්වග මහ සඟනගෙන් උපසම්පදා කිරීම ආදී සිව්වැදෑරුම් කරුණු ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදවල දී කැප වේ. 'මේවා කැප යැ'යි පෙන්වීම ද එහි දී ම කැප වේ, මධ්‍ය දේශයේ දී නොවේ. 'මේවා කැප නැතැ'යි පෙන්වීම මධ්‍ය දේශයේ දී කැප වේ, ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදවල දී නොවේ. 'මහණෙනි, ලුණු වර්ග පහක් අනුදනිමි' ආදී වශයෙන් අනුදැන වදාළ සෙසු දෑ ස්ථාන දෙකේ දී ම කැප වේ. යමක් අකැප යැයි ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත් ද, එය ස්ථාන දෙකේ දී ම අකැප ය.

အန္တောအာဒိစတုက္ကေ အနုပခဇ္ဇ သေယျာဒိံ အန္တော အာပဇ္ဇတိ နော ဗဟိ, အဇ္ဈောကာသေ သံဃိကမဉ္စာဒီနိ နိက္ခိပိတွာ ပက္ကမန္တော ဗဟိ အာပဇ္ဇတိ နော အန္တော, သေသံ အန္တော စေဝ ဗဟိ စ, အသာဓာရဏံ နေဝ အန္တော န ဗဟိ. အန္တောသီမာဒိစတုက္ကေ အာဂန္တုကော ဝတ္တံ အပူရေန္တော အန္တောသီမာယ အာပဇ္ဇတိ, ဂမိယော ဗဟိသီမာယ မုသာဝါဒါဒိံ အန္တောသီမာယ စ ဗဟိသီမာယ စ အာပဇ္ဇတိ,အသာဓာရဏံ န ကတ္ထစိ. ဂါမစတုက္ကေ အန္တရဃရပဋိသံယုတ္တံ သေခိယပညတ္တိံ ဂါမေ အာပဇ္ဇတိ နော အရညေ. ဘိက္ခုနီ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပယမာနာ အရညေ အာပဇ္ဇတိ နော ဂါမေ. မုသာဝါဒါဒိံ ဂါမေ စေဝ အာပဇ္ဇတိ အရညေ စ, အသာဓာရဏံ န ကတ္ထစိ.

'අන්තෝ' යන වචනයෙන් ආරම්භ වන සතරේ (චතුක්කයෙහි) අර්ථය මෙසේ දත යුතුය. 'අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යා' (බලහත්කාරයෙන් නිදන තැනකට ඇතුළු වීම) ආදී ඇවැත් විහාරය තුළදී සිදු වේ, පිටතදී සිදු නොවේ. සඟසතු ඇඳ පුටු ආදිය එළිමහනේ තබා (නොගෙන) යන විට විහාරයෙන් පිටතදී ඇවැත් සිදු වේ, ඇතුළතදී සිදු නොවේ. ඉතිරි ඒවා ඇතුළත හා පිටත යන දෙතැනේදීම සිදු වේ. අසාධාරණ ඇවැත් ඇතුළත හෝ පිටත යන කොතැනකවත් සිදු නොවේ. 'අන්තෝසීමා' ආදී සතරේදී, ආගන්තුක භික්ෂුවක් වත්පිළිවෙත් සම්පූර්ණ නොකරන කල්හි සීමාව ඇතුළතදී ඇවැත් වේ. ගමික (ගමනක් යන) භික්ෂුව වත්පිළිවෙත් සම්පූර්ණ නොකරන විට සීමාවෙන් පිටතදී ඇවැත් වේ. මුසාවාදය ආදිය සීමාව ඇතුළත හා පිටත යන දෙතැනේදීම සිදු වේ. අසාධාරණ ඇවැත් කිසිදු තැනක සිදු නොවේ. 'ගාම' (ගම) සම්බන්ධ සතරේදී, අන්තරඝර (නිවාස) හා සම්බන්ධ සේඛියා පැනවීම් නිසා සිදුවන ඇවැත් ගමෙහිදී සිදු වේ, වනයෙහිදී සිදු නොවේ. මෙහෙණියක වනයෙහි සිටියදී අරුණ නැඟීම සිදු වුවහොත් එය වනයෙහිදී ඇවැත් වේ, ගමෙහිදී සිදු නොවේ. මුසාවාදය ආදිය ගමෙහිදී මෙන්ම වනයෙහිදී ද සිදු වේ. අසාධාරණ ඇවැත් කිසිදු තැනක සිදු නොවේ.

စတ္တာရော [Pg.172] ပုဗ္ဗကိစ္စာတိ ‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ ဥဒကံ အာသနေန စာ’’တိ ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ’’တိ ဣမေ ပန ‘‘စတ္တာရော ပုဗ္ဗကိစ္စာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စတ္တာရော ပတ္တကလ္လာတိ ဥပေါသထော ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ တေ အာဂတာ ဟောန္တိ, သဘာဂါပတ္တိယော န ဝိဇ္ဇန္တိ, ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ, ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတီတိ. စတ္တာရိ အနညပါစိတ္တိယာနီတိ ‘‘ဧတဒေဝ ပစ္စယံ ကရိတွာ အနညံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနိ အနုပခဇ္ဇသေယျာကပ္ပနသိက္ခာပဒံ ‘‘ဧဟာဝုသော ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ’’တိ သိက္ခာပဒံ, သဉ္စိစ္စ ကုက္ကုစ္စဥပဒဟနံ, ဥပဿုတိတိဋ္ဌနန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ. စတဿော ဘိက္ခုသမ္မုတိယောတိ ‘‘ဧကရတ္တမ္ပိ စေ ဘိက္ခု တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျ အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ, အညံ နဝံ သန္ထတံ ကာရာပေယျ အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ, တတော စေ ဥတ္တရိ ဝိပ္ပဝသေယျ အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ, ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ အနုပသမ္ပန္နဿ အာရောစေယျ အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ’’တိ ဧဝံ အာဂတာ တေရသဟိ သမ္မုတီဟိ မုတ္တာ သမ္မုတိယော. ဂိလာနစတုက္ကေ အညဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယေန လောလတာယ အညံ ဝိညာပေန္တော ဂိလာနော အာပဇ္ဇတိ, အဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေန္တော အဂိလာနော အာပဇ္ဇတိ, မုသာဝါဒါဒိံ ဥဘောပိ အာပဇ္ဇန္တိ, အသာဓာရဏံ ဥဘောပိ နာပဇ္ဇန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'පූර්ව කෘත්‍ය හතරක්' යනු: "පරිශ්‍රය ඇමදීම, පහන් දැල්වීම, පැන් පිළියෙළ කිරීම සහ අසුන් පැනවීම" යන මේ සිව්වැදෑරුම් කටයුතු 'පූර්ව කරණ' ලෙස පැරණි අටුවාවන්හි හඳුන්වා ඇත. එහෙත්, "ඡන්දය හා පාරිශුද්ධිය ගෙන ඒම, ඍතුව ප්‍රකාශ කිරීම, භික්ෂූන් ගණන් කිරීම සහ මෙහෙණියන්ට අවවාද දීම" යන මේ හතර 'පූර්ව කෘත්‍ය' ලෙස දත යුතුය. 'පත්තකල්ල හතරක්' යනු: පොහෝ දිනය වීම, කර්මයට සුදුසු භික්ෂූන් පැමිණ සිටීම, සභාග ඇවැත් නොමැති වීම සහ හත්පාසයෙහි වර්ජනය කළ යුතු පුද්ගලයන් නොසිටීම යන මේ කරුණු සම්පූර්ණ වූ විට 'පත්තකල්ල' (සුදුසු කාලය) යැයි කියනු ලැබේ. 'අනඤ්ඤ පාචිත්තිය' හතරක් යනු: "එතදේව පච්චයං කරිත්වා අනඤ්ඤං පාචිත්තියං" යනුවෙන් වදාරන ලද, අනුපඛජ්ජසෙය්‍යා සික්ඛාපදය, "එහාවුසෝ ගාමං වා නිගමං වා" සික්ඛාපදය, සඤ්චිච්ච කුක්කුච්ච උපදහන සික්ඛාපදය සහ උපස්සුතිතිට්ඨන සික්ඛාපදය යන හතරයි. 'භික්ෂු සම්මුති හතරක්' යනු: "භික්ෂු සම්මුතියෙන් තොරව එක් රැයක් වුවද තුන් සිවුරෙන් වෙන්ව විසීම, සම්මුතියෙන් තොරව අලුත් එළුලොම් ඇතිරිල්ලක් කරවීම, සම්මුතියෙන් තොරව තුන් රැයකට වඩා වෙන්ව විසීම සහ සම්මුතියෙන් තොරව අනුපසම්පන්නයෙකුට දිට්ඨුල්ල ඇවැතක් කීම" යනුවෙන් දැක්වෙන දහතුන් වැදෑරුම් සම්මුතීන්ගෙන් වෙන් වූ සම්මුතීන්ය. ගිලන් සතරේදී, වෙනත් බෙහෙතක් වුවමනා කටයුත්තක් සඳහා චපලකම නිසා වෙනත් බෙහෙතක් ඉල්ලා සිටින ගිලන් භික්ෂුවට ඇවැත් වේ. බෙහෙත් අවශ්‍ය නොවන කටයුත්තකට බෙහෙත් ඉල්ලන නොගිලන් භික්ෂුවට ඇවැත් වේ. මුසාවාදාදියේදී දෙදෙනාටම ඇවැත් වේ. අසාධාරණ ඇවැත්හි දෙදෙනාටම ඇවැත් නොවේ. සෙසු සියලු තන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

စတုက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සතරේ වාරය (චතුක්ක වාරය) පිළිබඳ විවරණය නිමවා ඇත.

ပဉ္စကဝါရဝဏ္ဏနာ

පංචක වාර විවරණය.

၃၂၅. ပဉ္စကေသု ပဉ္စ ပုဂ္ဂလာ နိယတာတိ အာနန္တရိယာနမေဝေတံ ဂဟဏံ. ပဉ္စ ဆေဒနကာ အာပတ္တိယော နာမ ပမာဏာတိက္ကန္တေ မဉ္စပီဌေ နိသီဒနကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိဝဿိကသာဋိကာသု သုဂတစီဝရေ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဉ္စဟာကာရေဟီတိ အလဇ္ဇိတာ, အညာဏတာ, ကုက္ကုစ္စပ္ပကတတာ, အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ, ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ. ပဉ္စ အာပတ္တိယော မုသာဝါဒပစ္စယာတိ ပါရာဇိကထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋသံဃာဒိသေသပါစိတ္တိယာ. အနာမန္တစာရောတိ ‘‘သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဣမဿ အာပုစ္ဆိတွာ စာရဿ အဘာဝေါ. အနဓိဋ္ဌာနန္တိ ‘‘ဂဏဘောဇနေ အညတြ သမယာ’’တိ ဝုတ္တံ [Pg.173] သမယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘောဇနံ အဓိဋ္ဌာနံ နာမ; တထာ အကရဏံ အနဓိဋ္ဌာနံ. အဝိကပ္ပနာ နာမ ယာ ပရမ္ပရဘောဇနေ ဝိကပ္ပနာ ဝုတ္တာ, တဿာ အကရဏံ. ဣမာနိ ဟိ ပဉ္စ ပိဏ္ဍပါတိကဿ ဓုတင်္ဂေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တာနိ. ဥဿင်္ကိတပရိသင်္ကိတောတိ ယေ ပဿန္တိ, ယေ သုဏန္တိ, တေဟိ ဥဿင်္ကိတော စေဝ ပရိသင်္ကိတော စ. အပိ အကုပ္ပဓမ္မော ခီဏာသဝေါပိ သမာနော, တသ္မာ အဂေါစရာ ပရိဟရိတဗ္ဗာ. န ဟိ ဧတေသု သန္ဒိဿမာနော အယသတော ဝါ ဂရဟတော ဝါ မုစ္စတိ. သောသာနိကန္တိ သုသာနေ ပတိတကံ. ပါပဏိကန္တိ အာပဏဒွါရေ ပတိတကံ. ထူပစီဝရန္တိ ဝမ္မိကံ ပရိက္ခိပိတွာ ဗလိကမ္မကတံ. အာဘိသေကိကန္တိ နဟာနဋ္ဌာနေ ဝါ ရညော အဘိသေကဋ္ဌာနေ ဝါ ဆဍ္ဍိတစီဝရံ. ဘတပဋိယာဘတန္တိ သုသာနံ နေတွာ ပုန အာနီတကံ. ပဉ္စ မဟာစောရာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ ဝုတ္တာ.

325. පංචකයන්හි (පහේ කොටස්වල) අර්ථය මෙසේ දත යුතුය. "පුද්ගලයන් පස්දෙනෙක් නියත වෙති" යනු පෙර පංචකයෙහි දක්වන ලද ආනන්තරිය කර්ම පහ සිදු කළ අය ගැනම කෙරෙන සඳහනකි. ප්‍රමාණය ඉක්මවා කළ ඇඳ පුටු, නිසීදනය, කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිය (කැසීම සඳහා වූ වස්ත්‍ර), වස්සිකසාටිකාව (වැසි සළුව) සහ සුගත සිවුර යන මේවා සම්බන්ධයෙන් 'ඡේදනක' (සිඳිය යුතු) ඇවැත් පහක් ඇති බව දත යුතුය. කාරණා පහක් නිසා ඇවැත් වේ: එනම්, ලජ්ජා නැතිකම, නොදැනුවත්කම, සැක බහුල ස්වභාවය, අකැප දෙය කැප යැයි සිතීම සහ කැප දෙය අකැප යැයි සිතීම යන මේ පහයි. මුසාවාදය ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන සිදුවන ඇවැත් පහක් ඇත: එනම් පාරාජිකා, ථුල්ලච්චය, දුක්කට, සංඝාදිසේස සහ පාචිත්තිය යන මේවාය. 'අනාමන්තචාරය' යනු "ළඟ සිටින භික්ෂුවට නොදන්වා පෙරබත් පසුබත් කාලයන්හි කුලයන් කරා හැසිරීම" යන ශික්ෂාපදයෙහි සඳහන් පරිදි අවසර නොගෙන හැසිරීමයි. 'අනධිට්ඨානය' යනු "ගණභෝජනයෙහි සමයයන්ගෙන් තොරව" යැයි වදාරන ලද සමය (කාලය) අධිෂ්ඨාන කොට ගෙන වළඳන භෝජනය අධිෂ්ඨානය නම් වේ. එය එසේ නොකිරීම අනධිට්ඨානයයි. 'අවිකප්පනය' යනු පරම්පර භෝජනයෙහි වදාරන ලද විකප්පනය නොකිරීමයි. පින්ඩපාතික භික්ෂුව විසින් ධුතාංග බලයෙන්ම මේ කරුණු පහ ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ. 'උස්සංකිත-පරිසංකිත' යනු දකින සහ අසන අය විසින් සැක කරනු ලැබීමයි. රහතන් වහන්සේ නමක වුවද එබඳු සැකයට භාජනය විය හැකි බැවින්, අගෝචර ස්ථාන මඟහැරිය යුතුය. මන්ද යත්, එවැනි තැන්හි ගැවසෙන්නෙකුට අපකීර්තියෙන් හෝ දොස් නැඟීමෙන් නිදහස් විය නොහැකි බැවිනි. සොසානික යනු සොහොනෙහි දමන ලද වස්ත්‍රයයි. පාපණික යනු වෙළඳසැල් දොරටුව අසල වැටී ඇති වස්ත්‍රයයි. ථූපචීවර යනු හුඹස් වටා පූජා පිණිස ඔතන ලද වස්ත්‍රයයි. ආභිසෙකික යනු ස්නානය කරන තැන්හි හෝ රජුන්ගේ අභිෂේක මංගල්‍ය පවත්වන තැන්හි අතහැර දමන ලද සිවුරුය. භතපටියාභත යනු සොහොනට ගෙන ගොස් නැවත ගෙන එන ලද වස්ත්‍රයයි. මහා සොරුන් පස්දෙනා ගැන උත්තරීමනුස්සධම්ම ශික්ෂාපදයෙහි දක්වා ඇත.

ပဉ္စာပတ္တိယော ကာယတော သမုဋ္ဌန္တီတိ ပဌမေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန ပဉ္စ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ, ‘‘ဘိက္ခု ကပ္ပိယသညီ သညာစိကာယ ကုဋိံ ကရောတီ’’တိ ဧဝံ အန္တရပေယျာလေ ဝုတ္တာပတ္တိယော. ပဉ္စ အာပတ္တိယော ကာယတော စ ဝါစတော စာတိ တတိယေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန ပဉ္စ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ, ‘‘ဘိက္ခု ကပ္ပိယသညီ သံဝိဒဟိတွာ ကုဋိံ ကရောတီ’’တိ ဧဝံ တတ္ထေဝ ဝုတ္တာ အာပတ္တိယော. ဒေသနာဂါမိနိယောတိ ဌပေတွာ ပါရာဇိကဉ္စ သံဃာဒိသေသဉ္စ အဝသေသာ.

කයින් (කාය) සමුට්ඨානය වන ඇවැත් පහක් යනු: පළමු ආපත්තිය සමුට්ඨානයෙන් ඇවැත් පහකට පැමිණීමයි. "භික්ෂුවක් කැප යැයි සිතා ස්වඋත්සාහයෙන් කුටියක් කරවයි" යනුවෙන් අන්තරපෙය්‍යාලයෙහි වදාරන ලද ඇවැත් මෙයට අයත් වේ. කයින් සහ වචනයෙන් සමුට්ඨානය වන ඇවැත් පහක් යනු: තුන්වන ආපත්තිය සමුට්ඨානයෙන් ඇවැත් පහකට පැමිණීමයි. "භික්ෂුවක් කැප යැයි සිතා විධාන කොට කුටියක් කරවයි" යනුවෙන් එහිම වදාරන ලද ඇවැත් මෙයට අයත් වේ. 'දේසනාගාමිනී' ඇවැත් යනු: පාරාජිකා සහ සංඝාදිසේස ඇවැත් හැර ඉතිරි සියලු ඇවැත් වේ.

ပဉ္စ ကမ္မာနီတိ တဇ္ဇနီယနိယဿပဗ္ဗာဇနီယပဋိသာရဏီယာနိ စတ္တာရိ ဥက္ခေပနီယဉ္စ တိဝိဓမ္ပိ ဧကန္တိ ပဉ္စ. ယာဝတတိယကေ ပဉ္စာတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ယာဝတတိယံ သမနုဘာသနာယ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိယာ ပါရာဇိကံ ထုလ္လစ္စယံ ဒုက္ကဋန္တိ တိဿော, ဘေဒကာနုဝတ္တကာဒိသမနုဘာသနာသု သံဃာဒိသေသော, ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ပါစိတ္တိယံ. အဒိန္နန္တိ အညေန အဒိန္နံ. အဝိဒိတန္တိ ပဋိဂ္ဂဏှာမီတိ စေတနာယ အဘာဝေန အဝိဒိတံ. အကပ္ပိယန္တိ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ အကပ္ပိယကတံ; ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ အကပ္ပိယမံသံ အကပ္ပိယဘောဇနံ. အကတာတိရိတ္တန္တိ ပဝါရေတွာ အတိရိတ္တံ အကတံ. သမဇ္ဇဒါနန္တိ နဋသမဇ္ဇာဒိဒါနံ. ဥသဘဒါနန္တိ ဂေါဂဏဿ အန္တရေ ဥသဘဝိဿဇ္ဇနံ. စိတ္တကမ္မဒါနန္တိ အာဝါသံ ကာရေတွာ တတ္ထ စိတ္တကမ္မံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ ပန ပဋိဘာနစိတ္တကမ္မဒါနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣမာနိ ဟိ ပဉ္စ ကိဉ္စာပိ လောကဿ ပုညသမ္မတာနိ, အထ ခေါ အပုညာနိ အကုသလာနိယေဝ[Pg.174]. ဥပ္ပန္နံ ပဋိဘာနန္တိ ဧတ္ထ ပဋိဘာနန္တိ ကထေတုကမျတာ ဝုစ္စတိ. ဣမေ ပဉ္စ ဒုပ္ပဋိဝိနောဒယာတိ န သုပဋိဝိနောဒယာ; ဥပါယေန ပန ကာရဏေန အနုရူပါဟိ ပစ္စဝေက္ခနာအနုသာသနာဒီဟိ သက္ကာ ပဋိဝိနောဒေတုန္တိ အတ္ထော.

"පංච කම්මානි" යනු තජ්ජනීය කර්මය, නියස්ස කර්මය, පබ්බාජනීය කර්මය, පටිසාරණීය කර්මය යන සතර සහ තුන් ආකාර වුවද එකක් ලෙස ගැනෙන උක්ඛේපනීය කර්මය ද සමඟ කර්ම පහකි. "යාවතතියකේ පංච" යනු උක්ඛිත්තානුවත්තිකා භික්ෂුණිය පිළිබඳව තෙවරක් අනුශාසනා කළද එය අත්නොහරින්නා වූ භික්ෂුණියට පාරාජිකා, ථුල්ලච්චය, දුක්කට යන ඇපත් තුනත්, භේදකානුවත්තකාදී අනුශාසනාවලදී සංඝාදිසේසයත්, පාපී දෘෂ්ටිය අත්නොහැරීමේදී පාචිත්තියත් යන ඇපත් පහයි. "අදින්නං" යනු අන් අයෙකු විසින් නොදෙන ලද්දකි. "අවිදිතං" යනු පිළිගනිමි යන චේතනාව නොමැති බැවින් නොදන්නා ලද්දකි. "අකප්පියං" යනු ශ්‍රමණ කප්ප පහෙන් අකැප කරන ලද්දකි; නොහොත් අන්‍ය වූ යම් අකැප මස් හෝ අකැප භෝජන වේද එයයි. "අකතාතිරිත්තං" යනු පැවරීමෙන් පසු අතිරික්ත කර්මය නොකරන ලද්දකි. "සමජ්ජදානං" යනු නළු නාටකාදී උත්සව සඳහා දෙන දානයයි. "උසභදානං" යනු ගව සමූහයා අතරට වෘෂභයෙකු මුදා හැරීමයි. "චිත්තකම්මදානං" යනු ආවාසයක් කරවා එහි සිත්තම් කරවීමට දීමයි. මෙය මනඃකල්පිත ලෝකෝත්තර නොවන චිත්‍රකර්ම දානය අරභයා පවසන ලද්දකි. ලෝකයා විසින් මේ පහ පින් ලෙස සම්මත කර ගත්තද, සැබවින්ම මේවා පින් නොවන අකුසල්මය. "උප්පන්නං පටිභානං" යන්නෙහි පටිභාන යනු කථා කිරීමට ඇති කැමැත්තයි. "ඉමේ පංච දුප්පටිවිනෝදයා" යනු මේවා පහසුවෙන් බැහැර කළ නොහැකි බවයි; නමුත් උපායශීලීව, නිසි හේතු සහිතව අනුරූප ප්‍රත්‍යවේක්ෂා හා අනුශාසනා මගින් බැහැර කළ හැකි බව අර්ථයයි.

သကစိတ္တံ ပသီဒတီတိ ဧတ္ထ ဣမာနိ ဝတ္ထူနိ – ကဋအန္ဓကာရဝါသီ ဖုဿဒေဝတ္ထေရော ကိရ စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ သိန္ဒုဝါရကုသုမသန္ထတမိဝ သမဝိပ္ပကိဏ္ဏဝါလိကံ စေတိယင်္ဂဏံ ဩလောကေန္တော ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေတွာ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ မာရော ပဗ္ဗတပါဒေ နိဗ္ဗတ္တကာဠမက္ကဋော ဝိယ ဟုတွာ စေတိယင်္ဂဏေ ဂေါမယံ ဝိပ္ပကိရန္တော ဂတော. ထေရော နာသက္ခိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ, သမ္မဇ္ဇိတွာ အဂမာသိ. ဒုတိယဒိဝသေပိ ဇရဂ္ဂဝေါ ဟုတွာ တာဒိသမေဝ ဝိပ္ပကာရံ အကာသိ. တတိယဒိဝသေ ဝင်္ကပါဒံ မနုဿတ္တဘာဝံ နိမ္မိနိတွာ ပါဒေန ပရိကသန္တော အဂမာသိ. ထေရော ‘‘ဧဝရူပေါ ဗီဘစ္ဆပုရိသော သမန္တာ ယောဇနပ္ပမာဏေသု ဂေါစရဂါမေသု နတ္ထိ, သိယာ နု ခေါ မာရော’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မာရောသိ တွ’’န္တိ အာဟ. ‘‘အာမ, ဘန္တေ, မာရောမှိ, န ဒါနိ တေ ဝဉ္စေတုံ အသက္ခိ’’န္တိ. ‘‘ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော တယာ တထာဂတော’’တိ? ‘‘အာမ, ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ. ‘‘မာရော နာမ မဟာနုဘာဝေါ ဟောတိ, ဣင်္ဃ တာဝ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အတ္တဘာဝသဒိသံ အတ္တဘာဝံ နိမ္မိနာဟီ’’တိ? ‘‘န သက္ကာ, ဘန္တေ, တာဒိသံ ရူပံ နိမ္မိနိတုံ; အပိစ ခေါ ပန တံသရိက္ခကံ ပတိရူပကံ နိမ္မိနိဿာမီ’’တိ သကဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ ဗုဒ္ဓရူပသဒိသေန အတ္တဘာဝေန အဋ္ဌာသိ. ထေရော မာရံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ တာဝ သရာဂဒေါသမောဟော ဧဝံ သောဘတိ, ကထံ နု ခေါ ဘဂဝါ န သောဘတိ သဗ္ဗသော ဝီတရာဂဒေါသမောဟော’’တိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ပဋိလဘိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. မာရော ‘‘ဝဉ္စိတောမှိ တယာ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ထေရောပိ ‘‘ကိံ အတ္ထိ ဇရမာရ, တာဒိသံ ဝဉ္စေတု’’န္တိ အာဟ. လောကန္တရဝိဟာရေပိ ဒတ္တော နာမ ဒဟရဘိက္ခု စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဩလောကေန္တော ဩဒါတကသိဏံ ပဋိလဘိ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေသိ. တတော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဖလတ္တယံ သစ္ဆာကာသိ.

"සකචිත්තං පසීදති" යන්නෙහි මේ කථා පුවත් වේ - කටඅන්ධකාරවාසී ඵුස්සදේව තෙරුන් වහන්සේ සලපතල මළුව හැමද, උතුරු සළුව ඒකාංශ කර පොරවා, නික මල් අතුරා ඇති සේ ඒකාකාරව වැලි විසිරුණු චෛත්‍ය මළුව දෙස බලමින් බුද්ධාරම්මණ ප්‍රීති ප්‍රාමෝද්‍යය උපදවාගෙන වැඩසිටියහ. එකල්හි මාරයා පර්වත පාදයක උපන් කළු වඳුරෙකු මෙන් වී සලපතල මළුවෙහි ගොම විසුරුවා ගියේය. තෙරුන් වහන්සේට රහත් විය නොහැකි විය, උන්වහන්සේ නැවත මළුව හැමද වැඩියහ. දෙවන දිනයේද මහලු ගොනෙකු මෙන් වී එවැනිම විකාරයක් කළේය. තෙවන දිනයෙහි වංක පාද ඇති මිනිසෙකු ලෙස මවාගෙන පයින් සූරමින් ගියේය. "මොනරූපී බියකරු මිනිසෙක්ද, යොදුනක් පමණ වූ ගොදුරු ගම්හි මෙවැන්නෙක් නැත, මේ මාරයා විය යුතුය"යි සිතා "නුඹ මාරයාද?"යි ඇසූහ. "එසේය ස්වාමීනි, මම මාරයා වෙමි, දැන් ඔබ වහන්සේ රැවටිය නොහැක"යි කීවේය. "නුඹ තථාගතයන් වහන්සේව දැක ඇත්තෙහිද?" "එසේය ස්වාමීනි, දැක ඇත්තෙමි." "මාරයා යනු මහානුභාව සම්පන්නයෙකි, එසේ නම් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රූපයට සමාන රූපයක් මවා පෙන්වන්න"යි පැවසූහ. "ස්වාමීනි, ඒ හා සමානම රූපයක් මැවිය නොහැක, නමුත් උන්වහන්සේට මඳක් සමාන රූපයක් මවා පෙන්වන්නෙමි"යි පවසා ස්වකීය රූපය අත්හැර බුද්ධ රූපයට සමාන වේශයකින් පෙනී සිටියේය. තෙරුන් වහන්සේ මාරයා දෙස බලා "රාග, දෝෂ, මෝහ සහිත මාරයා මෙසේ බබළන්නේ නම්, සර්වප්‍රකාරයෙන් රාග, දෝෂ, මෝහයන් ප්‍රහීණ කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙතරම් බබළන්නට ඇද්ද?"යි බුද්ධාරම්මණ ප්‍රීතිය ලබා විදර්ශනා වඩා රහත් වූහ. මාරයා "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ මා රවටන ලදහ"යි කීවේය. තෙරුන් වහන්සේද "නාකි මාරය, නුඹ වැනි අයෙකු රැවටීමෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද?"යි පැවසූහ. ලෝකන්තර විහාරයෙහිද දත්ත නම් දහරා භික්ෂුව චෛත්‍ය මළුව හැමද බලමින් සිටියදී ඕදාත කසිණය ලබා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවා පසුව විදර්ශනා වඩා ඵලත්‍රයට පැමිණියහ.

ပရစိတ္တံ ပသီဒတီတိ ဧတ္ထ ဣမာနိ ဝတ္ထူနိ – တိဿော နာမ ဒဟရဘိက္ခု ဇမ္ဗုကောလစေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ သင်္ကာရဆဍ္ဍနိံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာဝ အဋ္ဌာသိ[Pg.175]. တသ္မိံ ခဏေ တိဿဒတ္တတ္ထေရော နာမ နာဝါတော ဩရုယှ စေတိယင်္ဂဏံ ဩလောကေန္တော ဘာဝိတစိတ္တေန သမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနန္တိ ဉတွာ ပဉှာသဟဿံ ပုစ္ဆိ, ဣတရော သဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. အညတရသ္မိမ္ပိ ဝိဟာရေ ထေရော စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဝတ္တံ ပရိစ္ဆိန္ဒိ. ယောနကဝိသယတော စေတိယဝန္ဒကာ စတ္တာရော ထေရာ အာဂန္တွာ စေတိယင်္ဂဏံ ဒိသွာ အန္တော အပ္ပဝိသိတွာ ဒွါရေယေဝ ဌတွာ ဧကော ထေရော အဋ္ဌ ကပ္ပေ အနုဿရိ, ဧကော သောဠသ, ဧကော ဝီသတိ, ဧကော တိံသ ကပ္ပေ အနုဿရိ.

"පරචිත්තං පසීදති" යන්නෙහි මේ කථා පුවත් වේ - තිස්ස නම් දහරා භික්ෂුව ජම්බුකෝල චෛත්‍ය මළුව හැමද කසළ බඳුන අතින් ගෙන වැඩසිටියහ. එකල්හි තිස්සදත්ත තෙරුන් වහන්සේ නැවෙන් බැස චෛත්‍ය මළුව දෙස බලමින්, මෙය වඩන ලද සිතක් ඇත්තෙකු විසින් හැමදින ලද තැනකැයි දැන ප්‍රශ්න දහසක් විමසූහ, අනෙක් භික්ෂුව ඒ සියල්ල විසඳූහ. තවත් එක් විහාරයක තෙරුන් වහන්සේ චෛත්‍ය මළුව හැමද වතාවත් නිම කළහ. යෝනක දේශයෙන් චෛත්‍ය වැඳීමට පැමිණි තෙරවරුන් සතර නමක් චෛත්‍ය මළුව දැක ඇතුළු නොවී දොරටුවෙහිම සිට එක තෙරනමක් කල්ප අටක්ද, එක තෙරනමක් දහසයක්ද, එක තෙරනමක් විස්සක්ද, එක් තෙරනමක් කල්ප තිහක්ද ආපසු සිහි කළහ.

ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကသ္မိံ ကိရ ဝိဟာရေ ဧကော ဘိက္ခု စေတိယင်္ဂဏဉ္စ ဗောဓိယင်္ဂဏဉ္စ သမ္မဇ္ဇိတွာ နဟာယိတုံ ဂတော. ဒေဝတာ ‘‘ဣမဿ ဝိဟာရဿ ကတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဝတ္တံ ပူရေတွာ သမ္မဋ္ဌပုဗ္ဗော ဘိက္ခု နတ္ထီ’’တိ ပသန္နစိတ္တာ ပုပ္ဖဟတ္ထာ အဋ္ဌံသု. ထေရော အာဂန္တွာ ‘‘ကတရဂါမဝါသိကာတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဘန္တေ, ဣဓေဝ ဝသာမ, ဣမဿ ဝိဟာရဿ ကတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဝတ္တံ ပူရေတွာ သမ္မဋ္ဌပုဗ္ဗော ဘိက္ခု နတ္ထီတိ တုမှာကံ, ဘန္တေ, ဝတ္တေ ပသီဒိတွာ ပုပ္ဖဟတ္ထာ ဌိတာမှာ’’တိ ဒေဝတာ အာဟံသု.

"දේවතා අත්තමනා හොන්ති" යන්නෙහි මේ කථා පුවතයි - එක් විහාරයක එක් භික්ෂුවක් චෛත්‍ය මළුව සහ බෝධි මළුව හැමද ස්නානය පිණිස වැඩියහ. "මේ විහාරය ඉදි කළ දා සිට මෙසේ වතාවත් පුරා මළුව හැමදූ භික්ෂුවක් මීට පෙර නොවූහ"යි දේවතාවෝ පහන් සිතින් යුතුව මල් අතින් ගෙන සිටියහ. තෙරුන් වහන්සේ වැඩම කර "ඔබලා කවර ගමක වැසියෝද?"යි ඇසූහ. "ස්වාමීනි, අපි මෙහිම වාසය කරමු. මේ විහාරය කළ දා සිට මෙලෙස වතාවත් සම්පූර්ණ කර හැමදූ භික්ෂුවක් නොවූ බැවින්, ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ වතාවත් කෙරෙහි පැහැදී මල් අතැතිව සිටිමු"යි දේවතාවෝ පැවසූහ.

ပါသာဒိကသံဝတ္တနိကန္တိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကံ ကိရ အမစ္စပုတ္တံ အဘယတ္ထေရဉ္စ အာရဗ္ဘ အယံ ကထာ ဥဒပါဒိ ‘‘ကိံ နု ခေါ အမစ္စပုတ္တော ပါသာဒိကော, အဘယတ္ထေရောတိ ဥဘောပိ နေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဩလောကေဿာမာ’’တိ. ဉာတကာ အမစ္စပုတ္တံ အလင်္ကရိတွာ မဟာစေတိယံ ဝန္ဒာပေဿာမာတိ အဂမံသု. ထေရမာတာပိ ပါသာဒိကံ စီဝရံ ကာရေတွာ ပုတ္တဿ ပဟိဏိ, ‘‘ပုတ္တော မေ ကေသေ ဆိန္ဒာပေတွာ ဣမံ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော မဟာစေတိယံ ဝန္ဒတူ’’တိ. အမစ္စပုတ္တော ဉာတိပရိဝုတော ပါစီနဒွါရေန စေတိယင်္ဂဏံ အာရုဠှော, အဘယတ္ထေရော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဒက္ခိဏဒွါရေန စေတိယင်္ဂဏံ အာရုဟိတွာ စေတိယင်္ဂဏေ တေန သဒ္ဓိံ သမာဂန္တွာ အာဟ – ‘‘ကိံ တွံ, အာဝုသော, မဟလ္လကတ္ထေရဿ သမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနေ ကစဝရံ ဆဍ္ဍေတွာ မယာ သဒ္ဓိံ ယုဂဂ္ဂါဟံ ဂဏှာသီ’’တိ. အတီတတ္တဘာဝေ ကိရ အဘယတ္ထေရော မဟလ္လကတ္ထေရော နာမ ဟုတွာ ဂေါစရဂါမေ စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိ, အမစ္စပုတ္တော မဟာဥပါသကော ဟုတွာ သမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနေ ကစဝရံ ဂဟေတွာ ဆဍ္ဍေသိ.

ප්‍රසාදජනක වීමට හේතු වන කරුණු (පසාදිකසංවත්තනික) සම්බන්ධයෙන් මෙම කථාව මෙසේය – එක්තරා ඇමති පුත්‍රයෙකු සහ අභය තෙරුන් වහන්සේ අරභයා මෙම කථාව පැන නැඟුණි: "ඇමති පුත්‍රයා ප්‍රසාදජනක ද, නැතහොත් අභය තෙරුන් වහන්සේ ප්‍රසාදජනක ද? අපි දෙදෙනාම එකම ස්ථානයකදී බලමු" යනුවෙනි. එවිට නෑයෝ ඇමති පුත්‍රයාව අලංකාර කොට සරසා, "මහා චෛත්‍යය වන්දනා කරවමු" යැයි කියා රැගෙන ගියහ. තෙරුන් වහන්සේගේ මෑණියෝ ද ප්‍රසාදජනක සිවුරක් කරවා පුතණුවන් වෙත යවමින්, "මාගේ පුතණුවන් කෙස් කප්පවා, මෙම සිවුර පෙරවාගෙන, භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා මහා චෛත්‍යය වන්දනා කරත්වා" යි පණිවිඩයක් එවූහ. ඇමති පුත්‍රයා නෑ පිරිස පිරිවරාගෙන පෙරදිග ද්වාරයෙන් චෛත්‍ය මළුවට පිවිසියේය. අභය තෙරුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන දකුණු ද්වාරයෙන් චෛත්‍ය මළුවට වැඩම කොට, එහිදී ඔහු මුණගැසී මෙසේ වදාළහ: "ඇවැත්නි, ඔබ මහලු තෙරුන් වහන්සේ නමක් ඇමදූ ස්ථානයේ කසළ ඉවත් කළ පිනෙන්, දැන් මා සමඟ කරට කර තරග කරන්නෙහිද?" යනුවෙනි. අතීත භවයෙහි අභය තෙරුන් වහන්සේ මහලු තෙරුන් නමක්ව ගොදුරු ගමෙහි චෛත්‍ය මළුව ඇමදූහ. ඇමති පුත්‍රයා මහා උපාසකයෙක්ව එම ඇමදූ ස්ථානයේ තිබූ කසළ එකතු කොට ඉවත් කළේය.

သတ္ထုသာသနံ ကတံ ဟောတီတိ ဣဒံ သမ္မဇ္ဇနဝတ္တံ နာမ ဗုဒ္ဓေဟိ ဝဏ္ဏိတံ, တသ္မာ တံ ကရောန္တေန သတ္ထုသာသနံ ကတံ ဟောတိ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – အာယသ္မာ [Pg.176] ကိရ သာရိပုတ္တော ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ပဗ္ဘာရေ အသမ္မဇ္ဇိတွာဝ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ. ဘဂဝါ အာဝဇ္ဇန္တော ထေရဿ အသမ္မဇ္ဇိတွာ နိသိန္နဘာဝံ ဉတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ထေရဿ ပုရတော အသမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနေ ပါဒါနိ ဒဿေတွာ ပစ္စာဂဉ္ဆိ. ထေရော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော ဘဂဝတော ပါဒါနိ ဒိသွာ ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ ဇဏ္ဏုကေဟိ ပတိဋ္ဌာယ ‘‘အသမ္မဇ္ဇိတွာ နိသိန္နဘာဝံ ဝတ မေ သတ္ထာ အညာသိ, သံဃမဇ္ဈေ ဒါနိ စောဒနံ ကာရေဿာမီ’’တိ ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိ. ဘဂဝါ ‘‘ကုဟိံ ဂတောသိ, သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ ‘‘န ပတိရူပံ ဒါနိ တေ မယှံ အနန္တရေ ဌာနေ ဌတွာ ဝိစရန္တဿ အသမ္မဇ္ဇိတွာ နိသီဒိတု’’န္တိ အာဟ. တတော ပဋ္ဌာယ ထေရော ဂဏ္ဌိကပဋိမုဉ္စနဋ္ဌာနေပိ တိဋ္ဌန္တော ပါဒေန ကစဝရံ ဝိယူဟိတွာဝ တိဋ္ဌတိ.

ශාස්තෘ සාසනයෙහි කටයුතු කරන ලද්දේ වෙයි යනු මෙයටයි – මෙම ඇමදීමේ වත් පිළිවෙත බුදුරජාණන් වහන්සේලා විසින් වර්ණනා කරන ලද්දකි. එබැවින් එය කරන්නා විසින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදින ලද්දේ වෙයි. එහි මේ කථා පුවත වෙයි – ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ හිමාලයට වැඩම කොට, එක්තරා ගල් ලෙනක නොඇමදම නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදී වැඩ සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආවර්ජනය කරමින් තෙරුන් වහන්සේ නොඇමද වැඩ සිටින බව දැන, අහසින් වැඩම කොට තෙරුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි නොඇමදූ ස්ථානයෙහි ශ්‍රී පාද සටහන් දක්වා ආපසු වැඩම කළහ. තෙරුන් වහන්සේ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද සටහන් දැක, බලවත් හිරිඔතප් උපදවාගෙන, දණින් වැටී "ශාස්තෘන් වහන්සේ මා නොඇමද වැඩ සිටි බව දැනගත් සේක, දැන් මට සංඝයා මැද චෝදනා කරනු ඇත" යි සිතා දසබලයන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් වන්දනා කොට වැඩ සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "සාරිපුත්ත, කොහි ගොස් සිටියෙහිද?" යි විමසා, "මාගේ අනතුරුව (ළඟම) සිට හැසිරෙන ඔබට, නොඇමද වැඩ සිටීම සුදුසු නොවේ" යැයි වදාළහ. එතැන් පටන් තෙරුන් වහන්සේ සිවුරේ ගැටය ගසන ස්ථානයක සිටියදී පවා පයින් කසළ ඉවත් කොටම වැඩ සිටිති.

အတ္တနော ဘာသပရိယန္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတီတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဧတ္တကံ သုတ္တံ ဥပလဗ္ဘတိ, ဧတ္တကော ဝိနိစ္ဆယော, ဧတ္တကံ သုတ္တဉ္စ ဝိနိစ္ဆယဉ္စ ဝက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော ဘာသပရိယန္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ. ‘‘အယံ စောဒကဿ ပုရိမကထာ, အယံ ပစ္ဆိမကထာ, အယံ စုဒိတကဿ ပုရိမကထာ, အယံ ပစ္ဆိမကထာ, ဧတ္တကံ ဂယှူပဂံ, ဧတ္တကံ န ဂယှူပဂ’’န္တိ ဧဝံ အနုဂ္ဂဏှန္တော ပန ပရဿ ဘာသပရိယန္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ နာမ. အာပတ္တိံ န ဇာနာတီတိ ပါရာဇိကံ ဝါ သံဃာဒိသေသံ ဝါတိ သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ နာနာကရဏံ န ဇာနာတိ. မူလန္တိ ဒွေ အာပတ္တိယာ မူလာနိ ကာယော စ ဝါစာ စ, တာနိ န ဇာနာတိ. သမုဒယန္တိ ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနိ အာပတ္တိသမုဒယော နာမ, တာနိ န ဇာနာတိ. ပါရာဇိကာဒီနံ ဝတ္ထုံ န ဇာနာတီတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိရောဓန္တိ အယံ အာပတ္တိ ဒေသနာယ နိရုဇ္ဈတိ, ဝူပသမ္မတိ, အယံ ဝုဋ္ဌာနေနာတိ ဧဝံ အာပတ္တိနိရောဓံ န ဇာနာတိ. သတ္တ သမထေ အဇာနန္တော ပန အာပတ္တိနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒံ န ဇာနာတိ.

තමාගේ කථාවෙහි කෙළවර නොදන්නේය යනු "මෙම කරුණෙහි මෙපමණ සූත්‍ර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ, මෙපමණ විනිශ්චයක් ඇත, මම මෙපමණ සූත්‍ර ප්‍රමාණයක් හා විනිශ්චයක් පවසමි" යැයි මෙසේ තමා පවසන දේෙහි සීමාව වටහා නොගැනීමයි. "මෙය චෝදනා කරන්නාගේ මුල් කථාවයි, මෙය පසු කථාවයි, මෙය චෝදනා ලැබූ තැනැත්තාගේ මුල් කථාවයි, මෙය පසු කථාවයි, මෙපමණක් පිළිගත යුතුය, මෙපමණක් පිළි නොගත යුතුය" යැයි මෙසේ වටහා නොගන්නේ නම්, ඔහු අනුන්ගේ කථාවෙහි කෙළවර නොදන්නා බව කියනු ලැබේ. ඇවැත නොදන්නේය යනු පාරාජිකා හෝ සංඝාදිසේස ආදී වශයෙන් සත් වැදෑරුම් ඇවැත් කඳන්හි වෙනස නොදැනීමයි. මූලය යනු ඇවැත් හටගන්නා මුල් දෙක වන කය සහ වචනයයි; ඒවා නොදන්නේය. සමුදය යනු ඇවැත් හටගන්නා කරුණු හයයි (සමුට්ඨාන); ඒවා නොදන්නේය. පාරාජිකා ආදියේ වස්තුව නොදන්නේ යැයි ද කියන ලදී. නිරෝධය යනු මෙම ඇවැත දේශනා කිරීමෙන් සංසිඳෙයි, මෙම ඇවැත වුට්ඨානයෙන් (පිරිවෙස් වාසය ආදියෙන්) සංසිඳෙයි යනුවෙන් ඇවැත් සංසිඳීම නොදැනීමයි. සමථ සත නොදන්නා විනයධරයා ඇවැත් සංසිඳීම කරා යන පිළිවෙත නොදනී.

အဓိကရဏပဉ္စကေ အဓိကရဏံ နာမ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနိ. အဓိကရဏဿ မူလံ နာမ တေတ္တိံသ မူလာနိ – ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ ဒွါဒသ မူလာနိ, အနုဝါဒါဓိကရဏဿ စုဒ္ဒသ, အာပတ္တာဓိကရဏဿ ဆ, ကိစ္စာဓိကရဏဿ ဧကံ; တာနိ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. အဓိကရဏသမုဒယော နာမ အဓိကရဏသမုဋ္ဌာနံ. ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ; အနုဝါဒါဓိကရဏံ စတဿော ဝိပတ္တိယော; အာပတ္တာဓိကရဏံ သတ္တာပတ္တိက္ခန္ဓေ; ကိစ္စာဓိကရဏံ စတ္တာရိ သံဃကိစ္စာနီတိ ဣမံ ဝိဘာဂံ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော[Pg.177]. အဓိကရဏနိရောဓံ န ဇာနာတီတိ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန မူလာမူလံ ဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယသမထံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ; ‘‘ဣဒံ အဓိကရဏံ ဒွီဟိ, ဣဒံ စတူဟိ, ဣဒံ တီဟိ ဣဒံ ဧကေန သမထေန သမ္မတီ’’တိ ဧဝံ သတ္တ သမထေ အဇာနန္တော ပန အဓိကရဏနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒံ န ဇာနာတိ နာမ. ဝတ္ထုံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ ပါရာဇိကဿ ဝတ္ထု, ဣဒံ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ ဧဝံ သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဝတ္ထုံ န ဇာနာတိ. နိဒါနန္တိ ‘‘သတ္တန္နံ နိဒါနာနံ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဧတ္ထ ပညတ္တံ, ဣဒံ ဧတ္ထာ’’တိ န ဇာနာတိ. ပညတ္တိံ န ဇာနာတီတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပဌမပညတ္တိံ န ဇာနာတိ. အနုပညတ္တိန္တိ ပုနပ္ပုနံ ပညတ္တိံ န ဇာနာတိ. အနုသန္ဓိဝစနပထန္တိ ကထာနုသန္ဓိ-ဝိနိစ္ဆယာနုသန္ဓိဝသေန ဝတ္ထုံ န ဇာနာတိ. ဉတ္တိံ န ဇာနာတီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဉတ္တိံ န ဇာနာတိ. ဉတ္တိယာ ကရဏံ န ဇာနာတီတိ ဉတ္တိကိစ္စံ န ဇာနာတိ, ဩသာရဏာဒီသု နဝသု ဌာနေသု ဉတ္တိကမ္မံ နာမ ဟောတိ, ဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေသု ဉတ္တိယာ ကမ္မပ္ပတ္တော ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ န ဇာနာတိ. န ပုဗ္ဗကုသလော ဟောတိ န အပရကုသလောတိ ပုဗ္ဗေ ကထေတဗ္ဗဉ္စ ပစ္ဆာ ကထေတဗ္ဗဉ္စ န ဇာနာတိ, ဉတ္တိ နာမ ပုဗ္ဗေ ဌပေတဗ္ဗာ, ပစ္ဆာ န ဌပေတဗ္ဗာတိပိ န ဇာနာတိ. အကာလညူ စ ဟောတီတိ ကာလံ န ဇာနာတိ, အနဇ္ဈိဋ္ဌော အယာစိတော ဘာသတိ, ဉတ္တိကာလမ္ပိ ဉတ္တိခေတ္တမ္ပိ ဉတ္တိဩကာသမ္ပိ န ဇာနာတိ.

අධිකරණ පඤ්චකයෙහි අධිකරණය යනු අධිකරණ සතරකි. අධිකරණයේ මූලයන් යනු මූලයන් තිස් තුනකි – විවාදාධිකරණයේ මූලයන් දොළසකි, අනුවාදාධිකරණයේ දහහතරකි, ආපත්තාධිකරණයේ හයකි, කිච්චාධිකරණයේ එකකි; ඒවා මතු පැහැදිලි වනු ඇත. අධිකරණ සමුදය යනු අධිකරණ හටගන්නා කරුණුය. විවාදාධිකරණය භේදකර වස්තු දහඅටක් නිසා හටගනී; අනුවාදාධිකරණය විපත්ති සතරක් නිසා ද, ආපත්තාධිකරණය ඇවැත් කඳන් සතක් නිසා ද, කිච්චාධිකරණය සංඝ කෘත්‍ය සතරක් නිසා ද හටගනී; මෙම බෙදීම නොදන්නේය යන්න අර්ථයයි. අධිකරණ නිරෝධය නොදන්නේය යනු ධර්මය අනුව, විනය අනුව සහ ශාස්තෘ ශාසනය අනුව මුල සිට අගට ගොස් විනිශ්චය නැමති සමථයට පැමිණවීමට නොහැකි වීමයි. "මෙම අධිකරණය සමථ දෙකකින්, මෙය සතරකින්, මෙය තුනකින් සහ මෙය එක් සමථයකින් සංසිඳෙන්නේය" යැයි මෙසේ සමථ සත නොදන්නා විනයධරයා අධිකරණ සංසිඳුවන පිළිවෙත නොදනී. වස්තුව නොදන්නේය යනු "මෙය පාරාජිකාවට වස්තුවයි, මෙය සංඝාදිසේසයට වස්තුවයි" යනුවෙන් සත් වැදෑරුම් ඇවැත් කඳන්හි කරුණු නොදැනීමයි. නිදානය යනු "සත් වැදෑරුම් නිදානයන් අතුරින් මේ ශික්ෂාපදය මෙහි පනවන ලදී, මෙය මෙහි පනවන ලදී" යැයි නොදැනීමයි. පනත්තිය නොදන්නේය යනු ඒ ඒ ශික්ෂාපදයන්හි මුල් පැනවීම නොදැනීමයි. අනුපනත්තිය යනු පසුව පනවන ලද දේ නොදැනීමයි. අනුසන්ධි වචනපථය යනු කථාවේ ගැලපීම හා විනිශ්චයේ ගැලපීම අනුව කරුණු වටහා නොගැනීමයි. ඤත්තිය නොදන්නේය යනු සියලු ආකාරයෙන් ඤත්තිය (නිවේදනය) නොදැනීමයි. ඤත්තිය කිරීම නොදන්නේය යනු ඤත්තියෙහි කාර්යය නොදැනීමයි; ඕසාරණය ආදී ස්ථාන නවයකදී ඤත්ති කර්මය සිදුවන බවත්, ඤත්තිදුතිය සහ ඤත්තිචතුත්ථ කර්මයන්හිදී ඤත්තිය ඉදිරිපත් කළ පසු කර්මවාචාවට පැමිණෙන බවත් නොදැනීමයි. පෙර පසු කටයුතුවල දක්ෂ නොවේ යනු පෙර කිවයුතු දේ සහ පසුව කිවයුතු දේ නොදැනීමයි; ඤත්තිය යනු පෙර තැබිය යුත්තකි, පසුව තැබිය යුත්තක් නොවේ යැයි ද නොදැනීමයි. කාලය නොදන්නා අයෙක් වෙයි යනු සුදුසු කාලය නොදනී; නියම නොකළ විට හා ආරාධනා නොකළ විට කතා කරයි; ඤත්තියට සුදුසු කාලය, ඤත්තියට සුදුසු ක්ෂේත්‍රය සහ ඤත්තියට සුදුසු අවස්ථාව ද නොදනී.

မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာတိ ကေဝလံ အညာဏေန မောမူဟဘာဝေန ဓုတင်္ဂေ အာနိသံသံ အဇာနိတွာ. ပါပိစ္ဆောတိ တေန အရညဝါသေန ပစ္စယလာဘံ ပတ္ထယမာနော. ပဝိဝေကန္တိ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကံ. ဣဒမတ္ထိတန္တိ ဣမာယ ကလျာဏာယ ပဋိပတ္တိယာ အတ္ထော ဧတဿာတိ ဣဒမတ္ထိ, ဣဒမတ္ထိနော ဘာဝေါ ဣဒမတ္ထိတာ; တံ ဣဒမတ္ထိတံယေဝ နိဿာယ န အညံ ကိဉ္စိ လောကာမိသန္တိ အတ္ထော.

"මන්දත්තා මෝමූහත්තා" යනු හුදෙක් අඥානකම නිසා සහ මුළාවූ ස්වභාවය නිසා ධුතාංගයන්හි ආනිසංස නොදැනීමයි. "පාපිච්ඡෝ" යනු ඒ ආරණ්‍ය වාසය මගින් ප්‍රත්‍ය ලාභයන් ප්‍රාර්ථනා කරන්නා වූ තැනැත්තායි. "පවිවේකං" යනු කාය, චිත්ත සහ උපධි විවේකයයි. "ඉදමත්ථිතං" යනු මේ යහපත් ප්‍රතිපත්තියෙහි අර්ථය මොහුට ඇත යන අදහසයි. ඉදමත්ථි යනු ඒ යහපත් ප්‍රතිපත්තිය කැමති භික්ෂුවගේ ස්වභාවයයි. එයම නිශ්‍රය කරගෙන ලෝකාමිසයක් බලාපොරොත්තු නොවී ආරණ්‍ය වාසී වීම "ඉදමත්ථිතා" නම් වේ.

ဥပေါသထံ န ဇာနာတီတိ နဝဝိဓံ ဥပေါသထံ န ဇာနာတိ. ဥပေါသထကမ္မန္တိ အဓမ္မေနဝဂ္ဂါဒိဘေဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပေါသထကမ္မံ န ဇာနာတိ. ပါတိမောက္ခန္တိ ဒွေ မာတိကာ န ဇာနာတိ. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ နဝဝိဓံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ န ဇာနာတိ. ပဝါရဏန္တိ နဝဝိဓံ ပဝါရဏံ န ဇာနာတိ. ပဝါရဏာကမ္မံ ဥပေါသထကမ္မသဒိသမေဝ.

"උපෝසථං න ජානාති" යනු නව වැදෑරුම් උපෝසථය නොදැනීමයි. "උපෝසථකම්මං" යනු අධර්මික වග්ග ආදී භේද ඇති සිවු වැදෑරුම් උපෝසථ කර්මය නොදැනීමයි. "පාතිමොක්ඛං" යනු මාතිකා දෙක නොදැනීමයි. "පාතිමොක්ඛුද්දේසං" යනු භික්ෂු-භික්ෂුණී වශයෙන් සියලු නව වැදෑරුම් පාතිමොක්ඛුද්දේසය නොදැනීමයි. "පවාරණා" යනු නව වැදෑරුම් පවාරණය නොදැනීමයි. පවාරණ කර්මය උපෝසථ කර්මය හා සමානමය.

အပါသာဒိကပဉ္စကေ [Pg.178] – အပါသာဒိကန္တိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိ အကုသလကမ္မံ ဝုစ္စတိ. ပါသာဒိကန္တိ ကာယသုစရိတာဒိ ကုသလကမ္မံ ဝုစ္စတိ. အတိဝေလန္တိ ဝေလံ အတိက္ကမ္မ ဗဟုတရံ ကာလံ ကုလေသု အပ္ပံ ဝိဟာရေတိ အတ္ထော. ဩတာရောတိ ကိလေသာနံ အန္တော ဩတရဏံ. သံကိလိဋ္ဌန္တိ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိကာယသံသဂ္ဂါဒိဘေဒံ. ဝိသုဒ္ဓိပဉ္စကေပဝါရဏာဂ္ဂဟဏေန နဝဝိဓာပိ ပဝါရဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

අපාසාදික පඤ්චකයෙහි - 'අපාසාදික' යනු කාය දුශ්චරිතාදි අකුසල කර්මයන්ට කියනු ලැබේ. 'පාසාදික' යනු කාය සුචරිතාදි කුසල කර්මයන්ට කියනු ලැබේ. 'අතිවේලං' යනු දන් වළඳන වේලාව ආදී කාල සීමාවන් ඉක්මවා බොහෝ කාලයක් (ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යන) කුලයන්හි හෙවත් සිව්වැදෑරුම් කුලයන්ගේ නිවෙස්වල වසන, විහාරයෙහි අල්ප කාලයක් වසන යන අර්ථයයි. 'ඕතාරෝ' යනු ක්ලේශයන්ගේ ඇතුළතට බැස ගැනීමයි. 'සංකිලිට්ඨං' යනු දුල්ලුල්ලාපත්ති, කායසංසග්ගාපත්ති ආදී ප්‍රභේද සහිත වූ කෙලෙස් සහිත බවයි. විසුද්ධි පඤ්චකයෙහි පවාරණය පිළිගැනීමෙන් නව වැදෑරුම් වූ ද පවාරණයන් දත යුතුය. සෑම තන්හිම ඉතිරි පදයන් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ပဉ္စကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පඤ්චකවාර වර්ණනාව නිමවා ලදි.

ဆက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ

ඡක්කවාර වර්ණනාව (සය බැගින් වූ කොටස් විවරණය)

၃၂၆. ဆက္ကေသု – ဆ သာမီစိယောတိ ‘‘သော စ ဘိက္ခု အနဗ္ဘိတော, တေ စ ဘိက္ခူ ဂါရယှာ, အယံ တတ္ထ သာမီစိ’’, ‘‘ယုဉ္ဇန္တာယသ္မန္တော သကံ, မာ ဝေါ သကံ ဝိနဿာတိ အယံ တတ္ထ သာမီစိ’’, ‘‘အယံ တေ ဘိက္ခု ပတ္တော ယာဝ ဘေဒနာယ ဓာရေတဗ္ဗောတိ အယံ တတ္ထ သာမီစိ’’, ‘‘တတော နီဟရိတွာ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝိဘဇိတဗ္ဗံ, အယံ တတ္ထ သာမီစိ’’, ‘‘အညာတဗ္ဗံ ပရိပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပရိပဉှိတဗ္ဗံ, အယံ တတ္ထ သာမီစိ’’, ‘‘ယဿ ဘဝိဿတိ သော ဟရိဿတီတိ အယံ တတ္ထ သာမီစီ’’တိ ဣမာ ဘိက္ခုပါတိမောက္ခေယေဝ ဆ သာမီစိယော. ဆ ဆေဒနကာတိ ပဉ္စကေ ဝုတ္တာ ပဉ္စ ဘိက္ခုနီနံ ဥဒကသာဋိကာယ သဒ္ဓိံ ဆ. ဆဟာကာရေဟီတိ အလဇ္ဇိတာ အညာဏတာ ကုက္ကုစ္စပကတတာ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ သတိသမ္မောသာတိ. တတ္ထ ဧကရတ္တဆာရတ္တသတ္တာဟာတိက္ကမာဒီသု အာပတ္တိံ သတိသမ္မောသေန အာပဇ္ဇတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဆ အာနိသံသာ ဝိနယဓရေတိ ပဉ္စကေ ဝုတ္တာ ပဉ္စ တဿာဓေယျော ဥပေါသထောတိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဆ.

326. ඡක්කයන්හි - 'ඡ සාමීචියෝ' (සාමීචි හයක්) යනු: 'ඒ මහණ තෙමේ අබ්භානය නොකරන ලද්දේය, ඒ භික්ෂූහු ද ගැරහිය යුත්තාහ, මෙය එහි සාමීචියයි', 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා තමාගේ කටයුත්තෙහි යෙදෙත්වා, ඔබගේ කටයුත්ත විනාශ වීමට ඉඩ නොදෙන්න, මෙය එහි සාමීචියයි', 'මහණ, ඔබගේ මේ පාත්‍රය බිඳෙන තෙක් දැරිය යුතුය, මෙය එහි සාමීචියයි', 'එතැනින් ඉවත් කර භික්ෂූන් සමඟ බෙදාගත යුතුය, මෙය එහි සාමීචියයි', 'නොදන්නා දෙය විමසිය යුතුය, ප්‍රශ්න නැඟිය යුතුය, මෙය එහි සාමීචියයි', 'යමෙකුට වුවමනා වේ නම් ඔහු එය ගෙන යනු ඇත, මෙය එහි සාමීචියයි' යනුවෙන් භික්ෂු ප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහිම එන මෙම සාමීචි හයයි. 'ඡ ඡේදනකා' යනු පඤ්චකයෙහි වදාරන ලද ඡේදනක ඇවැත් පහ, භික්ෂුණීන්ගේ උදකසාටිකා ඇවැත සමඟ හයකි. 'ඡහාකාරේහි' (ආකාර හයකින් ඇවැත් වේ) යනු: ලැජ්ජා නැති බව, නොදන්නා බව, කුකුස (සැකය), අකැප දෙයෙහි කැප යන සංඥාව, කැප දෙයෙහි අකැප යන සංඥාව සහ සිහිමුළා බව යන ආකාර හයයි. එහිදී එක් රැයක්, සය රැයක්, සත් දිනක් ඉක්මවීම ආදියේදී සිහිමුළා වීමෙන් ඇවැත් සිදු වේ. ඉතිරිය කලින් වදාරන ලද ක්‍රමයමයි. 'ඡ ආනිසංසා විනයධරේති' යනු පඤ්චකයෙහි වදාරන ලද ආනිසංස පහ 'තස්සාධෙය්‍යෝ උපෝසථෝ' යන මෙම ආනිසංසය සමඟ හයකි.

ဆ ပရမာနီတိ ‘‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗံ, မာသပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တံ စီဝရံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ, သန္တရုတ္တရပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗံ, ဆက္ခတ္တုပရမံ တုဏှီဘူတေန ဥဒ္ဒိဿ ဌာတဗ္ဗံ, နဝံ ပန ဘိက္ခုနာ သန္ထတံ ကာရာပေတွာ ဆဗ္ဗဿာနိ ဓာရေတဗ္ဗံ ဆဗ္ဗဿပရမတာ ဓာရေတဗ္ဗံ, တိယောဇနပရမံ သဟတ္ထာ ဓာရေတဗ္ဗာနိ, ဒသာဟပရမံ အတိရေကပတ္တော ဓာရေတဗ္ဗော, သတ္တာဟပရမံ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ, ဆာရတ္တပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗံ, စတုက္ကံသပရမံ, အဍ္ဎတေယျကံသပရမံ, ဒွင်္ဂုလပဗ္ဗပရမံ အာဒါတဗ္ဗံ, အဋ္ဌင်္ဂုလပရမံ မဉ္စပဋိပါဒကံ[Pg.179], အဋ္ဌင်္ဂုလပရမံ ဒန္တကဋ္ဌ’’န္တိ ဣမာနိ စုဒ္ဒသ ပရမာနိ. တတ္ထ ပဌမာနိ ဆ ဧကံ ဆက္ကံ, တတော ဧကံ အပနေတွာ သေသေသု ဧကေကံ ပက္ခိပိတွာတိအာဒိနာ နယေန အညာနိပိ ဆက္ကာနိ ကာတဗ္ဗာနိ.

'ඡ පරමානී' යනු 'දස දිනක් උපරිම කොට අතිරේක සිවුර දැරිය යුතුය', 'මසක් උපරිම කොට ඒ මහණා විසින් ඒ සිවුර තැන්පත් කළ යුතුය', 'අතරුත්තරය උපරිම කොට ඒ මහණා විසින් එතැනින් සිවුර පිළිගත යුතුය', 'හය වරක් උපරිම කොට නිශ්ශබ්දව උදෙසා සිටිය යුතුය', 'අලුත් ඇතිරිල්ලක් කරවා වසර හයක් දැරිය යුතුය', 'යොදුන් තුනක් උපරිම කොට තමාගේ අතින් ගෙන යා යුතුය', 'දස දිනක් උපරිම කොට අතිරේක පාත්‍රය දැරිය යුතුය', 'සත් දිනක් උපරිම කොට තැන්පත් කළ ආහාර වැළඳිය යුතුය', 'සය රැයක් උපරිම කොට ඒ භික්ෂුව විසින් ඒ සිවුරෙන් තොරව විසිය යුතුය', 'කර්ෂාපණ හතරක් උපරිම කොට', 'අඩ තෙවැනි කර්ෂාපණයක් උපරිම කොට', 'ඇඟිලි පුරුක් දෙකක් උපරිම කොට ගත යුතුය', 'අඟල් අටක් උපරිම කොට ඇඳ පය', 'අඟල් අටක් උපරිම කොට දැවටු දණ්ඩ' යන මේ දහහතරක් වූ පරමයන් (උපරිම සීමාවන්) වේ. එහි පළමු හය එක් ඡක්කයක් ලෙස ද, ඉන් එකක් ඉවත් කර ඉතිරි ඒවායින් එක බැගින් ඇතුළත් කිරීමෙන් අනෙකුත් ඡක්කයන් ද කටයුතුය.

ဆ အာပတ္တိယောတိ တီဏိ ဆက္ကာနိ အန္တရပေယျာလေ ဝုတ္တာနိ. ဆ ကမ္မာနီတိ တဇ္ဇနီယ-နိယဿ-ပဗ္ဗာဇနီယ-ပဋိသာရဏီယာနိ စတ္တာရိ, အာပတ္တိယာ အဒဿနေ စ အပ္ပဋိကမ္မေ စ ဝုတ္တဒွယမ္ပိ ဧကံ, ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ဧကန္တိ ဆ. နဟာနေတိ ဩရေနဍ္ဎမာသံ နဟာနေ; ဝိပ္ပကတစီဝရာဒိဆက္ကဒွယံ ကထိနက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'ඡ ආපත්තියෝ' යනු අන්තරපෙය්‍යාලයෙහි ඡක්කයන් තුනක් වදාරන ලදී. 'ඡ කම්මානී' යනු තජ්ජනීය, නියස්ස, පබ්බාජනීය, පටිසාරණීය යන කර්ම හතරත්, ඇවැත් නොදැකීම සහ පිළියම් නොකිරීම යන වදාරන ලද කර්ම යුගලයම එක් කොට එකක් ලෙස ද, පාපී දෘෂ්ටිය අත්නොහැරීම නිසා වන කර්මය එකක් ලෙස ද ගෙන හයකි. 'නහානේ' යනු අඩමසකට අඩු කාලයකදී ස්නානය කිරීම පිළිබඳවයි; විප්පකත චීවරාදි ඡක්ක දෙක කඨිනක්ඛන්ධකයෙහි දක්වන ලදී. සෑම තන්හිම ඉතිරි පදයන් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

ဆက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ඡක්කවාර වර්ණනාව නිමවා ලදි.

သတ္တကဝါရဝဏ္ဏနာ

සත්තකවාර වර්ණනාව (සත් බැගින් වූ කොටස් විවරණය)

၃၂၇. သတ္တကေသု – သတ္တ သာမီစိယောတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေသု ဆသု ‘‘သာ စ ဘိက္ခုနီ အနဗ္ဘိတာ, တာ စ ဘိက္ခုနိယော ဂါရယှာ, အယံ တတ္ထ သာမီစီ’’တိ ဣမံ ပက္ခိပိတွာ သတ္တ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တ အဓမ္မိကာ ပဋိညာတကရဏာတိ ‘‘ဘိက္ခု ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ, ပါရာဇိကေန စောဒိယမာနော ‘သံဃာဒိသေသံ အဇ္ဈာပန္နောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ, တံ သံဃော သံဃာဒိသေသေန ကာရေတိ, အဓမ္မိကံ ပဋိညာတကရဏ’’န္တိ ဧဝံ သမထက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဓမ္မိကာပိ တတ္ထေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. သတ္တန္နံ အနာပတ္တိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုန္တိ ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ. သတ္တာနိသံသာ ဝိနယဓရေတိ ‘‘တဿာဓေယျော ဥပေါသထော ပဝါရဏာ’’တိ ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စကေ ဝုတ္တာ ပဉ္စ သတ္တ ဟောန္တိ. သတ္တ ပရမာနီတိ ဆက္ကေ ဝုတ္တာနိယေဝ သတ္တကဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ကတစီဝရန္တိအာဒီနိ ဒွေ သတ္တကာနိ ကထိနက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ.

327. සත්තකයන්හි - 'සත්ත සාමීචියෝ' යනු කලින් වදාරන ලද සාමීචි හයට 'ඒ භික්ෂුණිය අබ්භානය නොකරන ලද්දීය, ඒ භික්ෂුණීහු ද ගැරහිය යුත්තාහ, මෙය එහි සාමීචියයි' යන්න ඇතුළත් කර සතක් ලෙස දත යුතුය. 'සත්ත අධම්මිකා පටිඤ්ඤාතකරණා' යනු 'මහණෙක් පාරාජිකා ඇවැතකට පැමිණියේ වෙයි, පාරාජිකාවෙන් චෝදනා කරනු ලබන්නේ සඟවෙසෙස් ඇවැතකට පැමිණියෙමියි පිළිගනියි, සංඝයා ඔහුව සඟවෙසෙස් ඇවැතින් හික්මවයි, එය අධර්මික වූ පටිඤ්ඤාතකරණයකි' යනාදී වශයෙන් සමථක්ඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇත. ධර්මික වූ ඒවා ද එහිම දක්වා ඇත. සත් දෙනාට ඇවැත් නොවීම සත් දිනක කටයුත්තකට යෑමෙන් වස්සූපනායිකක්ඛන්ධකයෙහි වදාරන ලදී. 'සත්තානිසංසා විනයධරේති' යනු 'තස්සාධෙය්‍යෝ උපෝසථෝ පවාරණා' යන මේවා සමඟ පඤ්චකයෙහි වදාරන ලද ආනිසංස පහ ද එකතු වූ විට සතක් වේ. 'සත්ත පරමානී' යනු ඡක්කයෙහි වදාරන ලද පරමයන්ම සත්තක වශයෙන් යෙදිය යුතුය. 'කතචීවරං' ආදී සත්තක දෙක කඨිනක්ඛන්ධකයෙහි දක්වන ලදී.

ဘိက္ခုဿ န ဟောတိ အာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဘိက္ခုဿ ဟောတိ အာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဘိက္ခုဿ ဟောတိ အာပတ္တိ ပဋိကာတဗ္ဗာတိ ဣမာနိ တီဏိ သတ္တကာနိ, ဒွေ အဓမ္မိကာနိ, ဧကံ ဓမ္မိကံ; တာနိ တီဏိပိ စမ္ပေယျကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. အသဒ္ဓမ္မာတိ အသတံ ဓမ္မာ, အသန္တော ဝါ ဓမ္မာ; အသောဘနာ ဟီနာ လာမကာတိ အတ္ထော. သဒ္ဓမ္မာတိ သတံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဓမ္မာ; သန္တော ဝါ ဓမ္မာ သုန္ဒရာ ဥတ္တမာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'භික්ෂුවට ඇවැත් නැතැයි දත යුතුය, භික්ෂුවට ඇවැත් ඇතැයි දත යුතුය, භික්ෂුවට ඇවැත් පිළියම් කළ යුතුය' යන මේවා සත්තක තුනකි. ඉන් දෙකක් අධර්මික වන අතර එකක් ධර්මික වේ; ඒ තුනම චම්පෙය්‍යකඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇත. 'අසද්ධම්මා' යනු අසත්පුරුෂයන්ගේ ධර්මයන්ය, නොහොත් අයහපත් ධර්මයන් සතකි; අශෝභන වූ, හීන වූ, ලාමක වූ ධර්මයන් සතක් යනු අර්ථයයි. 'සද්ධම්මා' යනු බුද්ධාදී සත්පුරුෂයන්ගේ ධර්මයන්ය, නොහොත් යහපත් වූ ධර්මයන් සතකි; සුන්දර වූ, උත්තම වූ ධර්මයන් සතක් යනු අර්ථයයි. සෑම තන්හිම ඉතිරි පදයන් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

သတ္တကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සත්තකවාර වර්ණනාව නිමවා ලදි.

အဋ္ဌကဝါရဝဏ္ဏနာ

අට්ඨකවාර වර්ණනාව (අට බැගින් වූ කොටස් විවරණය)

၃၂၈. အဋ္ဌကေသု [Pg.180] – အဋ္ဌာနိသံသေတိ ‘‘န မယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမ, ဝိနာ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထံ ကရိဿာမ, န မယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ပဝါရေဿာမ, သံဃကမ္မံ ကရိဿာမ, အာသနေ နိသီဒိဿာမ, ယာဂုပါနေ နိသီဒိဿာမ, ဘတ္တဂ္ဂေ နိသီဒိဿာမ, ဧကစ္ဆန္နေ ဝသိဿာမ, ယထာဝုဍ္ဎံ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ ကရိဿာမ, ဝိနာ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ ကရိဿာမာ’’တိ ဧဝံ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တေ အာနိသံသေ. ဒုတိယအဋ္ဌကေပိ ဧသေဝ နယော, တမ္ပိ ဟိ ဧဝမေဝ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ.

328. අෂ්ටක වාරයෙහි - අනුසස් අටක් යනු: "අපි මෙම භික්ෂුව සමඟ උපෝසථය නොකරමු, මෙම භික්ෂුව නොමැතිව උපෝසථය කරමු, අපි මෙම භික්ෂුව සමඟ පවාරණය නොකරමු, සංඝකර්ම කරන්නෙමු, අසුන්හි හිඳගන්නෙමු, කැඳ පානයෙහි හිඳගන්නෙමු, බත්හලෙහි හිඳගන්නෙමු, එක් පියස්සක් යට වසන්නෙමු, වැඩිමහලු පිළිවෙළට වැඳීම, දැක හුනස්නෙන් නැගිටීම, ඇඳිලි බැඳීම හා සාමීචිකර්ම කරන්නෙමු, මෙම භික්ෂුව නොමැතිව (ඒ සියල්ල) කරන්නෙමු" යනුවෙන් කෝසම්බකක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ අනුසස් වේ. දෙවන අෂ්ටකයෙහි ද මේ ක්‍රමයම වේ. මක්නිසාද යත්, එයද කෝසම්බකක්ඛන්ධකයෙහි එලෙසම වදාරා ඇති බැවිනි.

အဋ္ဌ ယာဝတတိယကာတိ ဘိက္ခူနံ တေရသကေ စတ္တာရော, ဘိက္ခုနီနံ သတ္တရသကေ ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏာ စတ္တာရောတိ အဋ္ဌ. အဋ္ဌဟာကာရေဟိ ကုလာနိ ဒူသေတီတိ ကုလာနိ ဒူသေတိ ပုပ္ဖေန ဝါ ဖလေန ဝါ စုဏ္ဏေန ဝါ မတ္တိကာယ ဝါ ဒန္တကဋ္ဌေန ဝါ ဝေဠုယာ ဝါ ဝေဇ္ဇိကာယ ဝါ ဇင်္ဃပေသနိကေန ဝါတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ. အဋ္ဌ မာတိကာ စီဝရက္ခန္ဓကေ, အပရာ အဋ္ဌ ကထိနက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တာ. အဋ္ဌဟိ အသဒ္ဓမ္မေဟီတိ လာဘေန အလာဘေန ယသေန အယသေန သက္ကာရေန အသက္ကာရေန ပါပိစ္ဆတာယ ပါပမိတ္တတာယ. အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ နာမ လာဘေ သာရာဂေါ, အလာဘေ ပဋိဝိရောဓော; ဧဝံ ယသေ အယသေ, ပသံသာယ နိန္ဒာယ, သုခေ သာရာဂေါ, ဒုက္ခေ ပဋိဝိရောဓောတိ. အဋ္ဌင်္ဂိကော မုသာဝါဒေါတိ ‘‘ဝိနိဓာယ သည’’န္တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ပါဠိယံ အာဂတေဟိ သတ္တဟီတိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကော.

"යාවතතියක" (තුන්වන වර දක්වා අවවාද කළ යුතු) ආපත්ති අටක් යනු භික්ෂූන්ගේ තෙරසක (සංඝාදිසේස දහතුන) තුල ඇති සතරක් ද, භික්ෂුණීන්ගේ සත්තරසක (සංඝාදිසේස දහහත) තුල භික්ෂූන්ට පොදු නොවන සතරක් ද යන අටයි. ආකාර අටකින් කුලයන් දූෂණය කරයි යනු මල්වලින් හෝ, ගෙඩිවලින් හෝ, සුවඳ කුඩුවලින් හෝ, මැටිවලින් හෝ, දැහැටිවලින් හෝ, උණ බටවලින් හෝ, වෙදකම් කිරීමෙන් හෝ, පණිවිඩ ගෙන යෑමෙන් හෝ යන මේ කරුණු අටෙන් කුලයන් දූෂණය කිරීමයි. මාතිකා අටක් චීවරක්ඛන්ධකයෙහි ද, අනෙක් මාතිකා අටක් කඨිනක්ඛන්ධකයෙහි ද වදාරා ඇත. අසද්ධර්ම අටකින් යනු ලාභය, අලාභය, යසස, අයස, සත්කාරය, අසත්කාරය, පාපිච්ඡතාවය සහ පාපමිත්‍රතාවය යන මේවායෙනි. ලෝකධර්ම අට නම් ලාභයෙහි ඇලීම, අලාභයෙහි ගැටීම; එසේම යසසෙහි හා අයසෙහි ද, ප්‍රශංසාවෙහි හා නින්දාවෙහි ද, සැපයෙහි ඇලීම සහ දුකෙහි ගැටීම ද වේ. අංග අටකින් යුත් මුසාවාදය යනු "විනිධාය සඤ්ඤා" (හැඟීම වෙනස් කිරීම) යන අංගය සමඟ පාළියෙහි සඳහන් වන කරුණු හත ද ඇතුළුව අංග අටකින් යුත් මුසාවාදයයි.

အဋ္ဌ ဥပေါသထင်္ဂါနီတိ –

උපෝසථ අංග අටක් යනු -

‘‘ပါဏံ န ဟနေ န စာဒိန္နမာဒိယေ,မုသာ န ဘာသေ န စ မဇ္ဇပေါ သိယာ;

အဗြဟ္မစရိယာ ဝိရမေယျ မေထုနာ,ရတ္တိံ န ဘုဉ္ဇေယျ ဝိကာလဘောဇနံ.

"සතුන් නොමරන්නේය, නුදුන් දේ නොගන්නේය, බොරු නොකියන්නේය, මත්පැන් නොබොන්නේය; මෙවුන්දම් සේවනයෙන් වැළකී බඹසර රකින්නේය, රෑ නොකන්නේය, විකල් භෝජනයෙන් වැළකෙන්නේය.

‘‘မာလံ န ဓာရေ န စ ဂန္ဓမာစရေ,မဉ္စေ ဆမာယံဝ သယေထ သန္ထတေ;

ဧတဉှိ အဋ္ဌင်္ဂိကမာဟုပေါသထံ,ဗုဒ္ဓေန ဒုက္ခန္တဂုနာ ပကာသိတ’’န္တိ. (အ. နိ. ၃.၇၁);

මල් නොදරන්නේය, සුවඳ විලවුන් පාවිච්චි නොකරන්නේය, බිම හෝ ඇතිරූ ඇඳක සැතපෙන්නේය; දුක් කෙළවර කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මේ අංග අටකින් යුත් උපෝසථය වදාරන ලදී."

ဧဝံ [Pg.181] ဝုတ္တာနိ အဋ္ဌ. အဋ္ဌ ဒူတေယျင်္ဂါနီတိ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သောတာ စ ဟောတိ သာဝေတာ စာ’’တိအာဒိနာ နယေန သံဃဘေဒကေ ဝုတ္တာနိ. တိတ္ထိယဝတ္တာနိ မဟာခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. အနတိရိတ္တာ စ အတိရိတ္တာ စ ပဝါရဏာသိက္ခာပဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. အဋ္ဌန္နံ ပစ္စုဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဘတ္တဂ္ဂေ ဝုဍ္ဎဘိက္ခုနီနံ, အာသနမ္ပိ တာသံယေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ဥပါသိကာတိ ဝိသာခါ. အဋ္ဌာနိသံသာ ဝိနယဓရေတိ ပဉ္စကေ ဝုတ္တေသု ပဉ္စသု ‘‘တဿာဓေယျော ဥပေါသထော, ပဝါရဏာ, သံဃကမ္မ’’န္တိ ဣမေ တယော ပက္ခိပိတွာ အဋ္ဌ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဋ္ဌ ပရမာနီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပရမာနေဝ အဋ္ဌကဝသေန ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အဋ္ဌသု ဓမ္မေသု သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ‘‘န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဥပေါသထော ဌပေတဗ္ဗော, န ပဝါရဏာ ဌပေတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ နယေန သမထက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု အဋ္ဌသု. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

මෙසේ වදාරන ලද කරුණු අටකි. දූතයකුගේ අංග අටක් යනු "මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් පණිවිඩය අසන්නෙක් ද වේ, පණිවිඩය ඇස්සවන්නෙක් ද වේ" යනාදී වශයෙන් සංඝභේදකක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ අංග අටයි. තීර්ථක වත් මහාක්ඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇත. අනතිරිත්ත හා අතිරිත්ත යන කරුණු පවාරණා සික්ඛාපදයෙහි දක්වා ඇත. අට දෙනෙකු හමුවේ හුනස්නෙන් නැගිටීම යනු බත්හලෙහි දී වැඩිමහලු භික්ෂුණීන් අට දෙනෙකු වෙනුවෙන් හුනස්නෙන් නැගිටීමයි, අසුන් ද ඔවුන්ටම දිය යුතුය. උපාසිකාව යනු විශාඛා උපාසිකාවයි. විනයධරයෙකුගේ අනුසස් අටක් යනු පඤ්චකයෙහි වදාළ අනුසස් පහට "ඔහුට උපෝසථය හිමිය, පවාරණය හිමිය, සංඝකර්මය හිමිය" යන මේ කරුණු තුන එකතු කර අටක් ලෙස දත යුතුය. අටක් පරම යනු කලින් වදාළ පරමයන්ම අටේ ප්‍රමාණයෙන් ගළපා දත යුතුය. ධර්ම අටක් කෙරෙහි මැනවින් පිළිපැදිය යුතුය යනු "පකතත්ත භික්ෂුවකගේ උපෝසථය නතර නොකළ යුතුය, පවාරණය නතර නොකළ යුතුය" යනාදී වශයෙන් සමථක්ඛන්ධකයෙහි දැක්වෙන ධර්ම අටයි. ඉතිරි සියල්ල හැම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහුමය.

အဋ္ဌကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අෂ්ටක වාර වර්ණනාව නිමවා ලදී.

နဝကဝါရဝဏ္ဏနာ

නවක වාර වර්ණනාව

၃၂၉. နဝကေသု – နဝ အာဃာတဝတ္ထူနီတိ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒီနိ နဝ. နဝ အာဃာတပဋိဝိနယာတိ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာတိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတီ’’တိအာဒီနိ နဝ. နဝ ဝိနီတဝတ္ထူနီတိ နဝဟိ အာဃာတဝတ္ထူဟိ အာရတိ ဝိရတိ ပဋိဝိရတိ သေတုဃာတော. နဝဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတီတိ ‘‘နဝန္နံ ဝါ, ဥပါလိ, အတိရေကနဝန္နံ ဝါ သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စာ’’တိ. နဝ ပရမာနီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပရမာနေဝ နဝကဝသေန ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. နဝ တဏှာမူလကာ နာမ တဏှံ ပဋိစ္စ ပရိယေသနာ, ပရိယေသနံ ပဋိစ္စ လာဘော, လာဘံ ပဋိစ္စ ဝိနိစ္ဆယော, ဝိနိစ္ဆယံ ပဋိစ္စ ဆန္ဒရာဂေါ, ဆန္ဒရာဂံ ပဋိစ္စ အဇ္ဈောသာနံ, အဇ္ဈောသာနံ ပဋိစ္စ ပရိဂ္ဂဟော, ပရိဂ္ဂဟံ ပဋိစ္စ မစ္ဆရိယံ, မစ္ဆရိယံ ပဋိစ္စ အာရက္ခာ, အာရက္ခာဓိကရဏံ ဒဏ္ဍာဒါနသတ္ထာဒါနကလဟဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒတုဝံတုဝံပေသုညမုသာဝါဒါ. နဝ ဝိဓမာနာတိ ‘‘သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီ’’တိမာနာဒယော. နဝ စီဝရာနီတိ တိစီဝရန္တိ ဝါ ဝဿိကသာဋိကာတိ ဝါတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနိ. န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနိ. နဝ အဓမ္မိကာနိ ဒါနာနီတိ သံဃဿ ပရိဏတံ အညသံဃဿ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ပရိဏာမေတိ, စေတိယဿ ပရိဏတံ အညစေတိယဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ပရိဏာမေတိ[Pg.182], ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏတံ အညပုဂ္ဂလဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပရိဏာမေတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တာနိ.

329. නවක වාරයෙහි - ආඝාත වස්තු නවය නම් "මට අනර්ථයක් කළේය" යනාදී නවයයි. ආඝාත පටිවිනය නවය නම් "ඔහු මට අනර්ථයක් කළේය, ඒ ගැන මෙහිදී කුමක් ලැබිය හැකිද" යනුවෙන් සිතා තරහව දුරු කිරීම යනාදී නවයයි. විනීත වස්තු නවය නම් ආඝාත වස්තු නවයෙන් වෙන්වීම, වැළකීම, හාත්පසින් වැළකීම හා හේතුව මුලින්ම විනාශ කිරීමයි. කරුණු නවයකින් සංඝයා භේද වේ යනු "උපාලිය, නව දෙනෙකුගේ හෝ නව දෙනෙකුට වැඩි පිරිසකගේ හෝ හේතුවෙන් සංඝයා අතර මතභේද ඇතිවේ, සංඝ භේදය ද වේ" යනුවෙනි. නවයක් පරම යනු කලින් වදාළ පරමයන්ම නවයේ ප්‍රමාණයෙන් ගළපා දත යුතුය. තණ්හාව මූලික කරගත් නවය නම් තණ්හාව නිසා සෙවීම, සෙවීම නිසා ලාභය, ලාභය නිසා විනිශ්චය, විනිශ්චය නිසා ඡන්දරාගය, ඡන්දරාගය නිසා දැඩිව ගැනීම, දැඩිව ගැනීම නිසා පිරිගැනීම, පිරිගැනීම නිසා මසුරුකම, මසුරුකම නිසා ආරක්ෂා කිරීම, ආරක්ෂා කිරීම නිමිත්තෙන් දඬු ගැනීම්, ආයුධ ගැනීම්, කලහ, විග්‍රහ, විවාද, තෝ තෝ යනුවෙන් කතා කිරීම්, කේලම් හා මුසාවාද ඇති වීමයි. විධමාන නවය නම් "ශ්‍රේෂ්ඨයාට වඩා මම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි" යනාදී මානයන් නවයයි. සිවුරු නවය නම් තිසිවුර හෝ වැසි සාටිකාව හෝ යනාදී ක්‍රමයට වදාරන ලද්දකි. විකල්ප නොකළ යුතුය යනු අධිෂ්ඨාන කළ කාලයේ සිට විකල්ප නොකළ යුතුය. අධර්මික දාන නවය නම් සංඝයාට පූජා කළ දෙයක් වෙනත් සංඝයෙකුට හෝ චෛත්‍යයකට හෝ පුද්ගලයෙකුට හෝ පමුණුවයි ද, චෛත්‍යයට පූජා කළ දෙයක් වෙනත් චෛත්‍යයකට හෝ සංඝයාට හෝ පුද්ගලයෙකුට හෝ පමුණුවයි ද, පුද්ගලයෙකුට පූජා කළ දෙයක් වෙනත් පුද්ගලයෙකුට හෝ සංඝයාට හෝ චෛත්‍යයකට හෝ පමුණුවයි ද යනුවෙන් වදාරන ලද මේවායි.

နဝ ပဋိဂ္ဂဟပရိဘောဂါတိ ဧတေသံယေဝ ဒါနာနံ ပဋိဂ္ဂဟာ စ ပရိဘောဂါ စ. တီဏိ ဓမ္မိကာနိ ဒါနာနီတိ သံဃဿ နိန္နံ သံဃဿေဝ ဒေတိ, စေတိယဿ နိန္နံ စေတိယဿေဝ, ပုဂ္ဂလဿ နိန္နံ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဒေတီတိ ဣမာနိ တီဏိ. ပဋိဂ္ဂဟပဋိဘောဂါပိ တေသံယေဝ ပဋိဂ္ဂဟာ စ ပရိဘောဂါ စ. နဝ အဓမ္မိကာ သညတ္တိယောတိ အဓမ္မဝါဒိပုဂ္ဂလော, အဓမ္မဝါဒိသမ္ဗဟုလာ, အဓမ္မဝါဒိသံဃောတိ ဧဝံ တီဏိ တိကာနိ သမထက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ဓမ္မိကာ သညတ္တိယောပိ ဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလောတိအာဒိနာ နယေန တတ္ထေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. အဓမ္မကမ္မေ ဒွေ နဝကာနိ ဩဝါဒဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒနိဒ္ဒေသေ ပါစိတ္တိယဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဓမ္မကမ္မေ ဒွေ နဝကာနိ တတ္ထေဝ ဒုက္ကဋဝသေန ဝုတ္တာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

පිළිගැනීම් හා පරිභෝජනයන් නවය යනු එම දානයන්ගේම පිළිගැනීම් හා පරිභෝජනයන් නවය බැගින් වීමයි. ධර්මික දාන තුන නම් සංඝයාට පූජා කළ දෙය සංඝයාටම දෙයි ද, චෛත්‍යයට පූජා කළ දෙය චෛත්‍යයටම දෙයි ද, පුද්ගලයෙකුට පූජා කළ දෙය පුද්ගලයාටම දෙයි ද යන මේ තුනයි. පිළිගැනීම් හා පරිභෝජනයන් ද එම ධර්මික දානයන්ගේම පිළිගැනීම් හා පරිභෝජනයන් වේ. අධර්මික කරුණු හැඟවීම් නවය නම් අධර්මවාදී පුද්ගලයා, අධර්මවාදී බොහෝ පිරිස, අධර්මවාදී සංඝයා යනාදී වශයෙන් සමථක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ තික තුනයි. ධර්මික කරුණු හැඟවීම් ද ධර්මවාදී පුද්ගලයා යනාදී ක්‍රමයෙන් එහිම දක්වා ඇත. අධර්ම කර්මයෙහි නවක දෙකක් ඕවාද වර්ගයෙහි පළමු සික්ඛාපද විවරණයෙහි පාචිත්තිය වශයෙන් වදාරා ඇත. ධර්ම කර්මයෙහි නවක දෙකක් එහිම දුක්කට වශයෙන් වදාරා ඇත. ඉතිරි සියල්ල හැම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහුමය.

နဝကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

නවක වාර වර්ණනාව නිමවා ලදී.

ဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ

දසක වාර වර්ණනාව

၃၃၀. ဒသကေသု – ဒသ အာဃာတဝတ္ထူနီတိ နဝကေသု ဝုတ္တာနိ နဝ ‘‘အဋ္ဌာနေ ဝါ ပန အာဃာတော ဇာယတီ’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဒသ ဟောန္တိ. အာဃာတပဋိဝိနယာပိ တတ္ထ ဝုတ္တာ နဝ ‘‘အဋ္ဌာနေ ဝါ ပန အာဃာတော ဇာယတိ, တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာတိ အာဃာတံ ပဋိဝိနေတီ’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဒသ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒသ ဝိနီတဝတ္ထူနီတိ ဒသဟိ အာဃာတဝတ္ထူဟိ ဝိရတိသင်္ခါတာနိ ဒသ. ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ, ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိဝသေန သမ္မာဒိဋ္ဌိ, ‘‘သဿတော လောကော’’တိအာဒိနာ ဝသေန ပန အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒသ မိစ္ဆတ္တာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော မိစ္ဆာဝိမုတ္တိပရိယောသာနာ, ဝိပရီတာ သမ္မတ္တာ. သလာကဂ္ဂါဟာ သမထက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ.

330. දසකයන්හි - 'දස ආඝාතවත්ථූනී' යනු නවකයෙහි වදාරන ලද ආඝාත වස්තු නවය 'අස්ථානයෙහි (නොකළ යුතු තැන) ක්‍රෝධය උපදියි' යන මෙයින් දසයක් වේ. ආඝාත පටිවිනයයන් (ක්‍රෝධය දුරු කිරීම්) ද එහි වදාරන ලද නවය 'අස්ථානයෙහි ක්‍රෝධය උපදියි, එය මෙහි ලබන්නේ කෙසේදැයි ක්‍රෝධය දුරු කරයි' යන මෙයින් දසයක් ලෙස දත යුතුය. 'දස විනීතවත්ථූනී' යනු දස වැදෑරුම් ආඝාත වස්තූන්ගෙන් වැළකීම යැයි කියනු ලබන දසයකි. 'දසවත්ථුකා මිච්ඡාදිට්ඨි' යනු 'දුන් දෙයෙහි විපාක නැත' යනාදී වශයෙන් දත යුතුය. 'දුන් දෙයෙහි විපාක ඇත' යනාදී වශයෙන් දස වැදෑරුම් සම්මා දිට්ඨිය ද, 'ලෝකය ශාස්වතය' යනාදී වශයෙන් අන්තග්‍රාහික දෘෂ්ටිය ද දත යුතුය. 'දස මිච්ඡත්තා' යනු මිච්ඡා දිට්ඨිය ආදී කොට ඇති මිච්ඡා විමුක්තිය අවසාන කොට ඇති දස වැදෑරුම් වැරදි ස්වභාවයන්ය. මෙයට විපරීත වූ ඒවා සම්මත්ත (නිවැරදි ස්වභාවයන්) නම් වේ. සලාක (සැරයටි හෝ පත්) ගැනීම් සමථක්ඛන්ධකයෙහි දක්වන ලදී.

ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗောတိ ‘‘သီလဝါ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန သမထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တေဟိ ဒသဟိ. ဒသ အာဒီနဝါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ ရာဇသိက္ခာပဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဒသ ဒါနဝတ္ထူနီတိ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ ယာနံ မာလာ ဂန္ဓံ ဝိလေပနံ သေယျာဝသထံ ပဒီပေယျံ. ဒသ ရတနာနီတိ မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယာဒီနိ. ဒသ ပံသုကူလာနီတိ သောသာနိကံ, ပါပဏိကံ[Pg.183], ဥန္ဒူရက္ခာယိတံ, ဥပစိကက္ခာယိတံ, အဂ္ဂိဒဍ္ဎံ, ဂေါခါယိတံ, အဇိကက္ခာယိတံ, ထူပစီဝရံ, အာဘိသေကိယံ, ဘတပဋိယာဘတန္တိ ဧတေသု ဥပသမ္ပန္နေန ဥဿုက္ကံ ကာတဗ္ဗံ. ဒသ စီဝရဓာရဏာတိ ‘‘သဗ္ဗနီလကာနိ စီဝရာနိ ဓာရေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဝသေန ဒသာတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘နဝသု ကပ္ပိယစီဝရေသု ဥဒကသာဋိကံ ဝါ သင်္ကစ္စိကံ ဝါ ပက္ခိပိတွာ ဒသာ’’တိ ဝုတ္တံ.

'අංග දහයකින් සමන්නාගත භික්ෂුව උබ්බාහිකාව (සංඝාධිකරණය විසඳීම සඳහා පත්කරන මණ්ඩලය) සඳහා සම්මත කළ යුතුය' යනු සමථක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ 'සීලවන්ත වෙයි' ආදී ක්‍රමයට අනුකූල වූ අංග දහයයි. රජුගේ අන්තඃපුරයට පිවිසීමේදී ඇතිවන ආදීනව දහය රාජසික්ඛාපදයෙහි දක්වා ඇත. දාන වස්තු දහය නම්: ආහාර, පාන වර්ග, වස්ත්‍ර, යාන වාහන (වහන් ආදිය), මල්, සුවඳ විලවුන්, ආලේපන, ඇඳ පුටු හා ලැගුම්ගෙවල් සහ පහන් ආලෝකය සඳහා අවශ්‍ය තෙල් ආදියයි. රත්නයන් දහය නම්: මුතු, මැණික්, වෛදූර්ය ආදියයි. පාංශුකූල වස්ත්‍ර දහය නම්: සොහොනෙහි දමන ලද පාංශුකූලය, කඩපිලක වැටී තිබූ පාංශුකූලය, මීයන් කෑ පාංශුකූලය, වේයන් කෑ පාංශුකූලය, ගින්නෙන් පිළිස්සුණු පාංශුකූලය, ගවයන් කෑ පාංශුකූලය, එළුවන් කෑ පාංශුකූලය, තුඹසක ඔතා දමන ලද පාංශුකූලය, අභිෂේක කරන ස්ථානයක දමන ලද පාංශුකූලය සහ සොහොනට ගෙන ගොස් නැවත ගෙන එන ලද පාංශුකූලයයි; උපසම්පන්න භික්ෂුව විසින් මෙවැනි පාංශුකූල වස්ත්‍ර සෙවීමට උත්සාහ කළ යුතුය. සිවුරු දැරීම් දහය යනු 'සියල්ල නිල් පැහැති සිවුරු දරති' යනුවෙන් වදාළ ක්‍රමයට අනුව දහයක් බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වේ. මහා අටුවාවෙහි වනාහි 'කැප වූ සිවුරු නවයට දිය රෙද්ද හෝ ළය රෙද්ද (සංකච්චිකාව) ඇතුළත් කොට දහයක් වේ' යැයි වදාරන ලදී.

အဝန္ဒနီယပုဂ္ဂလာ သေနာသနက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဒသ အက္ကောသဝတ္ထူနိ ဩမသဝါဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ဒသ အာကာရာ ပေသုညသိက္ခာပဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဒသ သေနာသနာနီတိ မဉ္စော, ပီဌံ, ဘိသိ, ဗိမ္ဗောဟနံ, စိမိလိကာ, ဥတ္တရတ္ထရဏံ, တဋ္ဋိကာ, စမ္မခဏ္ဍော, နိသီဒနံ, တိဏသန္ထာရော, ပဏ္ဏသန္ထာရောတိ. ဒသ ဝရာနိ ယာစိံသူတိ ဝိသာခါ အဋ္ဌ, သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ဧကံ, ဇီဝကော ဧကံ. ယာဂုအာနိသံသာ စ အကပ္ပိယမံသာနိ စ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

වැඳුම් පිදුම් නොකළ යුතු පුද්ගලයන් සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇත. ආක්‍රෝෂ වස්තූන් දහය ඕමසවාද සික්ඛාපදයෙහි දක්වා ඇත. පේසුඤ්ඤ සික්ඛාපදයෙහි (කේලාම් කීම) කරුණු දහයක් දක්වා ඇත. සෙනසුන් දහය නම්: ඇඳ, පුටුව, බිසි (මෙට්ටය), කොට්ටය, රළු ඇතිරිල්ල, උඩ ඇතිරිල්ල, පැදුර, සම් කඩ, නිසීදනය, තණ ඇතිරිල්ල සහ කොළ ඇතිරිල්ලයි. වර දහයක් ඉල්ලා සිටීම නම්: විශාඛාව විසින් වර අටක් ද, ශුද්ධෝදන මහා රජතුමා විසින් වර එකක් ද, ජීවක විසින් වර එකක් ද ඉල්ලීමයි. කැඳෙහි ආනිසංස සහ අකැප මස් වර්ග භේසජ්ජක්ඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇත. සෙසු සියලු දසකයන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

ဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

දසක වාර වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဧကာဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ

ඒකාදසක වාර වර්ණනාව

၃၃၁. ဧကာဒသကေသု – ဧကာဒသာတိ ပဏ္ဍကာဒယော ဧကာဒသ. ဧကာဒသ ပါဒုကာတိ ဒသ ရတနမယာ, ဧကာ ကဋ္ဌပါဒုကာ. တိဏပါဒုကမုဉ္ဇပါဒုကပဗ္ဗဇပါဒုကာဒယော ပန ကဋ္ဌပါဒုကသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆန္တိ. ဧကာဒသ ပတ္တာတိ တမ္ဗလောဟမယေန ဝါ ဒါရုမယေန ဝါ သဒ္ဓိံ ဒသ ရတနမယာ. ဧကာဒသ စီဝရာနီတိ သဗ္ဗနီလကာဒီနိ ဧကာဒသ. ယာဝတတိယကာတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ ဘိက္ခုနီ, သံဃာဒိသေသာ အဋ္ဌ, အရိဋ္ဌော, စဏ္ဍကာဠီတိ. ဧကာဒသ အန္တရာယိကာ နာမ ‘‘နသိ အနိမိတ္တာ’’တိ အာဒယော. ဧကာဒသ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီတိ တိစီဝရံ, ဝဿိကသာဋိကာ, နိသီဒနံ, ပစ္စတ္ထရဏံ, ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ, မုခပုဉ္ဆနစောဠံ, ပရိက္ခာရစောဠံ, ဥဒကသာဋိကာ, သင်္ကစ္စိကာတိ. န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ ဧတာနေဝ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနိ. ဂဏ္ဌိကာ စ ဝိဓာ စ သုတ္တမယေန သဒ္ဓိံ ဧကာဒသ ဟောန္တိ, တေ သဗ္ဗေ ခုဒ္ဒကက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ပထဝိယော ပထဝိသိက္ခာပဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. နိဿယပဋိပဿဒ္ဓိယော ဥပဇ္ဈာယမှာ ပဉ္စ, အာစရိယမှာ ဆ; ဧဝံ ဧကာဒသ. အဝန္ဒိယပုဂ္ဂလာ နဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဧကာဒသ, တေ သဗ္ဗေ သေနာသနက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ[Pg.184]. ဧကာဒသ ပရမာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေသု စုဒ္ဒသသု ဧကာဒသကဝသေန ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧကာဒသ ဝရာနီတိ မဟာပဇာပတိယာ ယာစိတဝရေန သဒ္ဓိံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနိ ဒသ. ဧကာဒသ သီမာဒေါသာတိ ‘‘အတိခုဒ္ဒကံ သီမံ သမ္မန္နန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကမ္မဝဂ္ဂေ အာဂမိဿန္တိ.

331. ඒකාදසක වාරයන්හි - එකොළොස් දෙනෙක් යනු පණ්ඩක ආදී පුද්ගලයන් එකොළොස් දෙනාය. පාවහන් එකොළහක් යනු රත්නයෙන් කළ පාවහන් දහය සහ එක් ලී පාවහනකි. තණකොළ, මුංජ තණ, පන් ආදියෙන් කළ පාවහන් ලී පාවහන් ගණයටම ඇතුළත් වේ. පාත්‍ර එකොළහක් යනු තඹ ලෝහයෙන් කළ හෝ ලීයෙන් කළ පාත්‍රය සමඟ රත්නයෙන් කළ පාත්‍ර දහයයි. සිවුරු එකොළහක් යනු සම්පූර්ණයෙන්ම නිල් පැහැති ආදී වූ සිවුරු එකොළහයි. යාවතතියකයන් නම්: නෙරපන ලද භික්ෂුවකගේ මතයට අනුව යන භික්ෂුණිය, සංඝාදිසේස ඇවැත් අටක්, අරිට්ඨ භික්ෂුව සහ චණ්ඩකාළී භික්ෂුණිය යන එකොළොස් දෙනාය. අන්තරායික ධර්ම එකොළහ නම් 'නසි අනිමිත්තා' (නාසයෙහි ලකුණු නැති වීම) ආදියයි. අධිට්ඨාන කළ යුතු සිවුරු එකොළහ නම්: තුන් සිවුර, වැසි සළු, නිසීදනය, ඇතිරිල්ල, කන්ඩුප්පටිච්ඡාදිය (කැසීම ආදිය සඳහා වන සිවුර), මුහුණ පිසින ලේන්සුව, පරික්ඛාර රෙද්ද, දිය රෙද්ද සහ සංකච්චිකාවයි. මේවා අධිට්ඨාන කළ කාලයේ සිට විකප්පනය නොකළ යුතුය. ගැට සහ පටි ආදිය නූලෙන් කළ ඒවා සමඟ එකොළහක් වන අතර ඒ සියල්ල ඛුද්දකක්ඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇත. පොළොව සම්බන්ධ කරුණු පඨවීසික්ඛාපදයෙහි දක්වා ඇත. නිස්සය පහ වීම් (ඉගැන්වීම් නතර වීම්) උපජ්ඣායන්ගෙන් පහක් සහ ආචාර්යවරුන්ගෙන් හයක් වශයෙන් එකොළහකි. වැඳුම් පිදුම් නොකළ යුතු පුද්ගලයන් නිරුවත් භික්ෂුව සමඟ එකොළොස් දෙනෙකු වන අතර ඒ සියල්ල සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි දක්වා ඇත. පරම (උසස්ම දේ) එකොළහක් යනු මීට පෙර සඳහන් කරන ලද දාහතරක් වූ පරම ධර්මයන් ඒකාදසක වශයෙන් යොදා දැනගත යුතුය. වර එකොළහක් යනු මහාපජාපතී ගෝතමිය ඉල්ලූ වරය සමඟ පෙර සඳහන් කළ වර දහයයි. සීමා දෝෂ එකොළහ නම් 'ඉතා කුඩා සීමාවක් සම්මත කිරීම' ආදී වශයෙන් කම්මවග්ගයෙහි එනු ඇත.

အက္ကောသကပရိဘာသကေ ပုဂ္ဂလေ ဧကာဒသာဒီနဝါ နာမ ‘‘ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ကောသကော ပရိဘာသကော အရိယူပဝါဒီ, သဗြဟ္မစာရီနံ အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ သော ဧကာဒသန္နံ ဗျသနာနံ အညတရံ ဗျသနံ န နိဂစ္ဆေယျ. ကတမေသံ ဧကာဒသန္နံ? အနဓိဂတံ နာဓိဂစ္ဆတိ, အဓိဂတာ ပရိဟာယတိ, သဒ္ဓမ္မဿ န ဝေါဒါယန္တိ, သဒ္ဓမ္မေသု ဝါ အဓိမာနိကော ဟောတိ, အနဘိရတော ဝါ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, အညတရံ ဝါ သံကိလိဋ္ဌံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, သိက္ခံ ဝါ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ, ဂါဠှံ ဝါ ရောဂါတင်္ကံ ဖုသတိ, ဥမ္မာဒံ ဝါ ပါပုဏာတိ စိတ္တက္ခေပံ ဝါ, သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရမ္မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ (အ. နိ. ၁၁.၆). ဧတ္ထ စ သဒ္ဓမ္မောတိ ဗုဒ္ဓဝစနံ အဓိပ္ပေတံ.

ආක්‍රෝෂ පරිභාෂ කරන (බැන වදින) පුද්ගලයා කෙරෙහි ඇති වන ආදීනව එකොළහ නම්: 'මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් බැන වදින්නෙක්, පරිභව කරන්නෙක්, ආර්යයන්ට උපවාද කරන්නෙක්, සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අපහාස කරන්නෙක් වේ ද, ඔහු මේ විපත් එකොළහෙන් එකකට පත් නොවීමට අවකාශයක් නැත. ඒ එකොළහ මොනවාද? නොලත් සමාධිය නොලබයි, ලැබූ සමාධියෙන් පිරිහෙයි, ඔහු තුළ සද්ධර්මය නිර්මල නොවේ, සද්ධර්මය කෙරෙහි අධිමානයක් (වැරදි වැටහීමක්) ඇති කරගනියි, නොඇලුණු සිතින් බඹසර රකියි, යම් කිසි කෙලෙස් සහිත ඇවැතකට පත් වෙයි, ශික්ෂාව අතහැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත් වෙයි, දරුණු රෝගාබාධ වැළඳෙයි, උමතු බවට හෝ චිත්ත වික්ෂේපයට පත් වෙයි, සිහි මුළා වී මිය යයි, ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපදියි' (අංගුත්තර නිකාය 11.6). මෙහි 'සද්ධර්මය' යනු බුද්ධ වචනයයි.

အာသေဝိတာယာတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သေဝိတာယ. ဘာဝိတာယာတိ နိပ္ဖာဒိတာယ ဝဍ္ဎိတာယ

'ආසේවිතාය' යනු මුල සිටම සේවනය කරන ලද හෙයිනි. 'භාවිතාය' යනු මනා කොට නිපදවන ලද හෙවත් වර්ධනය කරන ලද හෙයිනි.

ဝါ. ဗဟုလီကတာယာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာယ. ယာနီကတာယာတိ သုယုတ္တယာနသဒိသာယ ကတာယ. ဝတ္ထုကတာယာတိ ယထာ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ; ဧဝံ ကတာယ. အနုဋ္ဌိတာယာတိ အနု အနု ပဝတ္တိတာယ; နိစ္စာဓိဋ္ဌိတာယာတိ အတ္ထော. ပရိစိတာယာတိ သမန္တတော စိတာယ; သဗ္ဗဒိသာသု စိတာယ အာစိတာယ ဘာဝိတာယ အဘိဝဍ္ဎိတာယာတိ အတ္ထော. သုသမာရဒ္ဓါယာတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါယ; ဝသီဘာဝံ ဥပနီတာယာတိ အတ္ထော. န ပါပကံ သုပိနန္တိ ပါပကမေဝ န ပဿတိ, ဘဒြကံ ပန ဝုဍ္ဎိကာရဏဘူတံ ပဿတိ. ဒေဝတာ ရက္ခန္တီတိ အာရက္ခဒေဝတာ ဓမ္မိကံ ရက္ခံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေန္တိ. တုဝဋံ စိတ္တံ သမာဓိယတီတိ ခိပ္ပံ စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဥတ္တရိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တောတိ မေတ္တာဈာနတော ဥတ္တရိံ အရဟတ္တံ အသစ္ဆိကရောန္တော သေခေါ ဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ ဟုတွာ ကာလံ ကရောန္တော ဗြဟ္မလောကူပဂေါ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

'බහුලීකතාය' යනු නැවත නැවත කරන ලද්දේ යන අර්ථයයි. 'යානීකතාය' යනු මැනවින් යෙදූ යානයක් හා සමාන ලෙස කරන ලද්දේ යන අර්ථයයි. 'වත්ථුකතාය' යනු යම් සේ ස්ථිරව පිහිටන්නේ ද, එසේ කරන ලද්දේ යන අර්ථයයි. 'අනුට්ඨිතාය' යනු නැවත නැවත පවත්වන ලද හෙවත් නිරන්තරයෙන් අධිෂ්ඨානය කරන ලද යන අර්ථයයි. 'පරිචිතාය' යනු හාත්පසින් රැස් කරන ලද හෙවත් සියලු දිශාවන්හි පුරුදු කරන ලද, වඩවන ලද, දියුණු කරන ලද යන අර්ථයයි. 'සුසමාරද්ධාය' යනු මැනවින් ආරම්භ කරන ලද හෙවත් වසීභාවයට (පරිචිත බවට) පත් කරන ලද යන අර්ථයයි. 'න පාපකං සුපිනං' යනු ලාමක සිහින නොදකින බවයි, නමුත් වෘද්ධියට හේතු වන්නා වූ යහපත් සිහින දකියි. 'දේවතා රක්ඛන්ති' යනු ආරක්ෂක දේවතාවන් විසින් ධාර්මික ආරක්ෂාව සලසන බවයි. 'තුවටං චිත්තං සමාධියති' යනු සිත වහා සමාධිගත වන බවයි. 'උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තෝ' යනු මෙත්තා ජානයෙන් මතු රහත් ඵලය සාක්ෂාත් කර නොගතහොත්, සේඛ පුද්ගලයෙකු හෝ පෘථග්ජන පුද්ගලයෙකු ලෙස කළුරිය කර බ්‍රහ්ම ලෝකයට පැමිණෙන්නෙකු වන බවයි. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

ဧကာဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ ပရိယောသာနာ

එකොළොස්වන වාරයේ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

ဧကုတ္တရိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

එකුත්තරික වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

ဥပေါသထာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာ

උපෝසථ ආදී ප්‍රශ්න විසර්ජනය.

၃၃၂. ‘‘ဥပေါသထကမ္မဿ [Pg.185] ကော အာဒီ’’တိအာဒီနံ ပုစ္ဆာနံ ဝိဿဇ္ဇနေ သာမဂ္ဂီ အာဒီတိ ‘‘ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ သီမံ သောဓေတွာ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ သန္နိပတိတာနံ ကာယသာမဂ္ဂီ အာဒိ. ကိရိယာ မဇ္ဈေတိ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ပါတိမောက္ခဩသာရဏကိရိယာ မဇ္ဈေ. နိဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနန္တိ ‘‘တတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ သမဂ္ဂေဟိ သမ္မောဒမာနေဟိ အဝိဝဒမာနေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ပါတိမောက္ခနိဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ. ပဝါရဏာကမ္မဿ သာမဂ္ဂီ အာဒီတိ ‘‘ပဝါရဏံ ကရိဿာမာ’’တိ သီမံ သောဓေတွာ ဆန္ဒပဝါရဏံ အာဟရိတွာ သန္နိပတိတာနံ ကာယသာမဂ္ဂီ အာဒိ. ကိရိယာ မဇ္ဈေတိ ပဝါရဏာဉတ္တိ စ ပဝါရဏာကထာ စ မဇ္ဈေ, သံဃနဝကဿ ‘‘ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဝစနံ ပရိယောသာနံ. တဇ္ဇနီယကမ္မာဒီသု ဝတ္ထု နာမ ယေန ဝတ္ထုနာ ကမ္မာရဟော ဟောတိ, တံ ဝတ္ထု. ပုဂ္ဂလောတိ ယေန တံ ဝတ္ထု ကတံ, သော ပုဂ္ဂလော. ကမ္မဝါစာ ပရိယောသာနန္တိ ‘‘ကတံ သံဃေန ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော တဇ္ဇနီယကမ္မံ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ, ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ ဧဝံ တဿာ တဿာ ကမ္မဝါစာယ အဝသာနဝစနံ ပရိယောသာနံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ

332. 'උපෝසථකම්මස්ස කෝ ආදී' යනාදී ප්‍රශ්න විසඳීමේදී, 'සාමග්ගී ආදී' යනු 'උපෝසථය කරන්නෙමු' යි සිතා සීමාව පිරිසිදු කර, ඡන්ද පාරිශුද්ධිය ගෙනැවිත් රැස් වූ භික්ෂූන්ගේ කායික සාමග්‍රිය (එකමුතුකම) ආරම්භයයි. 'කිරියා මජ්ඣේ' යනු පූර්ව කෘත්‍යයන් කොට ප්‍රාතිමෝක්ෂය උච්චාරණය කිරීමේ ක්‍රියාව මධ්‍යයයි. 'නිට්ඨානං පරියෝසානං' යනු 'තත්ථ සබ්බේහේව සමග්ගේහි සම්මෝදමානේහි අවිවදමානේහි සික්ඛිතබ්බං' යැයි ප්‍රාතිමෝක්ෂය අවසන් කිරීම නිමාවයි. පවාරණ කර්මයේදී 'සාමග්ගී ආදී' යනු 'පවාරණය කරන්නෙමු' යි සීමාව පිරිසිදු කර ඡන්ද පවාරණය ගෙනැවිත් රැස් වූවන්ගේ කායික සාමග්‍රිය ආරම්භයයි. 'කිරියා මජ්ඣේ' යනු පවාරණ ඤත්තිය සහ පවාරණ කථාව මධ්‍යයයි. සංඝයා අතර නවකම භික්ෂුවගේ 'පස්සන්තෝ පටිකරිස්සාමි' යන වචනය අවසානයයි. තජ්ජනීය කර්ම ආදියේදී යම් කරුණක් නිසා කර්මයට සුදුසු වේ ද, එය 'වත්ථු' නම් වේ. යමෙකු විසින් ඒ වස්තුව කරන ලද්දේ ද, හෙතෙම 'පුද්ගල' නම් වේ. 'කම්මවාචා පරියෝසානං' යනු 'කතං සංඝේන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනෝ තජ්ජනීය කම්මං, ඛමති සංඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, ඒවමේතං ධාරයාමි' යනුවෙන් ඒ ඒ කම්මවාචාවන්ගේ අවසාන වචනය පරියෝසානයයි. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

ဥပေါသထာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උපෝසථ ආදී ප්‍රශ්න විසර්ජන වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

အတ္ထဝသပကရဏာဝဏ္ဏနာ

අත්ථවස ප්‍රකරණ වර්ණනාව.

၃၃၄. အတ္ထဝသပကရဏေ – ဒသ အတ္ထဝသေတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တံ. ယံ သံဃသုဋ္ဌု တံ သံဃဖာသူတိအာဒီသု ဥပရိမံ ဥပရိမံ ပဒံ ဟေဋ္ဌိမဿ ဟေဋ္ဌိမဿ ပဒဿ အတ္ထော.

334. අත්ථවස ප්‍රකරණයෙහි - 'දස අත්ථවසේ' යනාදියේ කිවයුතු දේ පළමු පාරාජිකා වර්ණනාවෙහිම පවසන ලදී. 'යං සංඝසුට්ඨු තං සංඝඵාසූ' යනාදී තැන්හි ඉහළ ඉහළ පදය පහළ පහළ පදයේ අර්ථය පැහැදිලි කරයි.

အတ္ထသတံ ဓမ္မသတန္တိအာဒိမှိ ပန ယဒေတံ ဒသသု ပဒေသု ဧကေကံ မူလံ ကတွာ ဒသက္ခတ္တုံ ယောဇနာယ ပဒသတံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ပဒဿ ဝသေန အတ္ထသတံ ပုရိမဿ ပုရိမဿ ဝသေန ဓမ္မသတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ယေ ဒသ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ တထာဂတေန သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, ယေ ပုဗ္ဗေ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ‘‘တတ္ထ သံဃသုဋ္ဌုတာ နာမ သံဃဿ သုဋ္ဌုဘာဝေါ ‘သုဋ္ဌု ဒေဝါ’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိယ ‘သုဋ္ဌု ဘန္တေ’တိ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနဘာဝေါ, ယော စ တထာဂတဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, တဿ တံ ဒီဃရတ္တံ [Pg.186] ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ, တသ္မာ သံဃဿ ‘သုဋ္ဌု ဘန္တေ’တိ မမ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထံ ပညပေဿာမိ အသမ္ပဋိစ္ဆနေ အာဒီနဝံ သမ္ပဋိစ္ဆနေ စ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ န ဗလက္ကာရေန အဘိဘဝိတွာတိ ဧတမတ္ထံ အာဝိကရောန္တော အာဟ – သံဃသုဋ္ဌုတာယာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝဏ္ဏိတာ, တေသံ ဣဓ ဒသက္ခတ္တုံ အာဂတတ္တာ အတ္ထသတံ တဒတ္ထဇောတကာနဉ္စ ပဒါနံ ဝသေန ဓမ္မသတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒါနိ အတ္ထဇောတကာနံ နိရုတ္တီနံ ဝသေန နိရုတ္တိသတံ, ဓမ္မဘူတာနံ နိရုတ္တီနံ ဝသေန နိရုတ္တိသတန္တိ ဒွေ နိရုတ္တိသတာနိ, အတ္ထသတေ ဉာဏသတံ, ဓမ္မသတေ ဉာဏသတံ, ဒွီသု နိရုတ္တိသတေသု ဒွေ ဉာဏသတာနီတိ စတ္တာရိ ဉာဏသတာနိ စ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

'අත්ථසතං ධම්මසතං' යනාදී තැන්හි, පද දසයෙන් එකක් මුල් කරගෙන දස වරක් බැගින් යෙදීමෙන් පද සියයක් පවසන ලදී. එහි පසු පසු පදය අනුව 'අත්ථසත' (අර්ථ සියය) ද, පෙර පෙර පදය අනුව 'ධම්මසත' (ධර්ම සියය) ද දත යුතුය. එසේත් නැතහොත් තථාගතයන් වහන්සේ විසින් යම් අර්ථවශ දසයක් නිසා ශ්‍රාවකයන්ට ශික්ෂා පද පනවන ලද ද, එම අර්ථවශයන් මීට පෙර පළමු පාරාජිකා වර්ණනාවේදී 'එහි සංඝසුට්ඨුතා යනු සංඝයාගේ යහපත් බවයි... මගේ වචනය පිළිගැනීම පිණිස පනවන්නෙමි' යනාදී වශයෙන් විස්තර කරන ලදී. එම අර්ථවශයන් මෙහි දස වරක් පැමිණි බැවින් අර්ථ සියයක් (අත්ථසත) ද, එම අර්ථයන් ප්‍රකාශ කරන පදයන් අනුව ධර්ම සියයක් (ධම්මසත) ද දත යුතුය. දැන් එම අර්ථ ප්‍රකාශ කරන නිරුක්තීන් අනුව නිරුක්ති සියයක් ද, ධර්ම වූ නිරුක්තීන් අනුව නිරුක්ති සියයක් ද වශයෙන් නිරුක්ති දෙසියයක් (ද්වේ නිරුත්තිසතානි) ද, අර්ථ සියයෙහි ඥාන සියයක්, ධර්ම සියයෙහි ඥාන සියයක් සහ නිරුක්ති දෙසියයෙහි ඥාන දෙසියයක් වශයෙන් ඥාන හාරසියයක් (චත්තාරි ඤාණසතානි) ද දත යුතුය.

‘‘အတ္ထသတံ ဓမ္မသတံ, ဒွေ နိရုတ္တိသတာနိ;

စတ္တာရိ ဉာဏသတာနိ, အတ္ထဝသေ ပကရဏေ’’တိ.

'අත්ථවස ප්‍රකරණයෙහි අර්ථ සියයකි, ධර්ම සියයකි, නිරුක්ති දෙසියයකි, ඥාන හාරසියයකි' යනුවෙනි.

ဣတိ ဟိ ယံ ဝုတ္တံ, ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တန္တိ.

යම් කරුණක් (සංගීතිකාරකයන් විසින්) පවසන ලද ද, එය මෙම කරුණ නිසා පවසන ලද්දක් බව මෙසේ දත යුතුය.

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

මෙසේ සමන්තපාසාදිකා නම් වූ විනය වර්ණනාවෙහි,

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මහාවග්ග වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

ပဌမဂါထာသင်္ဂဏိကံ

පළමු ගාථා සංගණිකය.

သတ္တနဂရေသု ပညတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

නගර සතක පැනවූ ශික්ෂාපද වර්ණනාව.

၃၃၅. ဧကံသံ [Pg.187] စီဝရံ ကတွာတိ ဧကသ္မိံ အံသကူဋေ စီဝရံ ကတွာ; သာဓုကံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာတိ အတ္ထော. ပဂ္ဂဏှိတွာန အဉ္ဇလိန္တိ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ဥက္ခိပိတွာ. အာသီသမာနရူပေါ ဝါတိ ပစ္စာသီသမာနရူပေါ ဝိယ. ကိဿ တွံ ဣဓ မာဂတောတိ ကေန ကာရဏေန ကိမတ္ထံ ပတ္ထယမာနော တွံ ဣဓ အာဂတော. ကော ဧဝမာဟ? သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ကံ ဧဝမာဟ? အာယသ္မန္တံ ဥပါလိံ. ဣတိ အာယသ္မာ ဥပါလိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒွီသု ဝိနယေသူ’’တိ ဣမံ ဂါထံ ပုစ္ဆိ. အထဿ ဘဂဝါ ‘‘ဘဒ္ဒကော တေ ဥမ္မင်္ဂေါ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣတိ ဣမေ သဗ္ဗပဉှေ ဗုဒ္ဓကာလေ ဥပါလိတ္ထေရော ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ ဗျာကာသိ. သင်္ဂီတိကာလေ ပန မဟာကဿပတ္ထေရော ပုစ္ဆိ. ဥပါလိတ္ထေရော ဗျာကာသိ.

335. 'ඒකංසං චීවරං කත්වා' යනු එක් උරහිසක් වැසෙන සේ සිවුර පොරවා, උත්තරාසංගය මැනවින් තබා ගැනීමයි. 'පග්ගණ්හිත්වාන අඤ්ජලිං' යනු දසැඟිලි එක්කොට නියපොතු පෙළ බබළන සේ දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමයි. 'ආසීසමානරූපෝ වා' යනු යමක් බලාපොරොත්තු වන්නෙකු මෙනි. 'කිස්ස ත්වං ඉධ මාගතෝ' යනු ඔබ කවර හේතුවකින්, කුමක් බලාපොරොත්තුව මෙහි ආවෙහිද? යන්නයි. කවුරු මෙසේ පැවසුවේද? සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේය. කාටද? ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේටය. මෙසේ ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ 'ද්වීසු විනයේසු' යනාදී මෙම ගාථාව විමසූහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'භද්දකෝ තේ උම්මංගෝ' යනාදිය පවසා එය විසඳූ සේක. සෑම තැනකම මෙම ක්‍රමයයි. මෙසේ මෙම සියලු ප්‍රශ්න බුද්ධ කාලයේදී උපාලි තෙරුන් විමසූ අතර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසඳූ සේක. සංගීති කාලයේදී මහා කාශ්‍යප තෙරුන් විමසූ අතර උපාලි තෙරුන් විසඳූ සේක.

တတ္ထ ဘဒ္ဒကော တေ ဥမ္မင်္ဂေါတိ ဘဒ္ဒကာ တေ ပဉှာ; ပဉှာ ဟိ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရတော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတတ္တာ ‘‘ဥမ္မင်္ဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဂ္ဃာတိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော. ယသ္မာ မံ ပုစ္ဆသိ, တသ္မာ တေ အဟမက္ခိဿန္တိ အတ္ထော. သမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထေ ဝါ, ‘‘တဂ္ဃာ’’တိ ဟိ ဣမိနာ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အက္ခိဿန္တိ အာဟ. ‘‘သမာဒဟိတွာ ဝိသိဗ္ဗေန္တိ, သာမိသေန, သသိတ္ထက’’န္တိ ဣမာနိ တီဏိယေဝ သိက္ခာပဒါနိ ဘဂ္ဂေသု ပညတ္တာနိ.

එහි 'භද්දකෝ තේ උම්මංගෝ' යනු ඔබගේ ප්‍රශ්නය යහපත්ය යන්නයි; ප්‍රශ්නය අවිද්‍යා අඳුරෙන් මතු වී පවතින බැවින් 'උම්මංග' (මතු වීම) යැයි කියනු ලැබේ. 'තග්ඝ' යනු හේතු අර්ථයෙහි යෙදෙන නිපාතයකි. යම් හෙයකින් ඔබ මගෙන් විමසන්නේ ද, එබැවින් මම ඔබට පවසන්නෙමි යනු අර්ථයයි. පිළිගැනීමේ අර්ථයෙන් ද වේ, 'තග්ඝ' යන්නෙන් එම වචනය පිළිගෙන 'අක්ඛිස්සං' (පවසන්නෙමි) යැයි වදාළ සේක. 'සමාදහිත්වා විසිබ්බෙන්ති', 'සාමිසේන', 'සසිට්ඨකං' යන මෙම ශික්ෂාපද තුනම භග්ග දනව්වෙහි පනවන ලදී.

စတုဝိပတ္တိဝဏ္ဏနာ

චතු විපත්ති වර්ණනාව.

၃၃၆. ယံ တံ ပုစ္ဆိမှာတိ ယံ တွံ အပုစ္ဆိမှာ. အကိတ္တယီတိ အဘာသိ. နောတိ အမှာကံ. တံ တံ ဗျာကတန္တိ ယံ ယံ ပုဋ္ဌံ, တံ တဒေဝ ဗျာကတံ. အနညထာတိ အညထာ အကတွာ ဗျာကတံ.

336. අපි යම් ප්‍රශ්නයක් ඔබ වහන්සේගෙන් විමසුවෙමුද (එය 'යං තං පුච්ඡිම්හා' යන්නෙහි අර්ථයයි). 'අකිත්තයී' යනු වදාළ සේක යන්නයි. 'නෝ' යනු අපට යන්නයි. 'තං තං බ්‍යාකතං' යනු යම් යම් ප්‍රශ්නයක් විමසන ලදද, ඒ ඒ ප්‍රශ්නයම විසඳන ලද්දේය යන්නයි. 'අනඤ්ඤථා' යනු වෙනත් ආකාරයකින් නොවූ පරිදි (නිවැරදිව) විසඳන ලද බවයි.

ယေ ဒုဋ္ဌုလ္လာ သာ သီလဝိပတ္တီတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သီလဝိပတ္တိ နာမ ပဉှေ နတ္ထိ, အထ ခေါ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဝိဿဇ္ဇေတုကာမတာယေတံ ဝုတ္တံ. စတူသု ဟိ ဝိပတ္တီသု ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဧကာယ ဝိပတ္တိယာ သင်္ဂဟိတံ, အဒုဋ္ဌုလ္လံ တီဟိ ဝိပတ္တီဟိ သင်္ဂဟိတံ. တသ္မာ ‘‘ယေ ဒုဋ္ဌုလ္လာ သာ သီလဝိပတ္တီ’’တိ ဝတွာ တမေဝ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ပါရာဇိကံ သံဃာဒိသေသော သီလဝိပတ္တီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ.

එහි 'යම් දුට්ඨුල්ල ඇවැත්හු වෙද්ද, එය සීල විපත්තියයි' යන මෙහි ප්‍රශ්නයෙහි සැබවින්ම 'සීල විපත්තිය' යන නාමය නොතිබුණද, දුට්ඨුල්ල ඇවැත් පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීමේ කැමැත්තෙන් මෙය වදාරන ලදී. සතර වැදෑරුම් විපත්තීන් අතුරින් දුට්ඨුල්ල ඇවැත් එක් විපත්තියකට (සීල විපත්තියට) ඇතුළත් වේ. අදුට්ඨුල්ල ඇවැත් විපත්ති තුනකට ඇතුළත් වේ. එබැවින් 'යම් දුට්ඨුල්ල ඇවැත්හු වෙද්ද, එය සීල විපත්තියයි' කියා එයම විස්තර වශයෙන් දැක්වීම සඳහා 'පාරාජිකා සහ සංඝාදිසේස ඇවැත් සීල විපත්තිය යැයි කියනු ලැබේ' යැයි වදාළ සේක.

ဣဒါနိ [Pg.188] တိဿန္နံ ဝိပတ္တီနံ ဝသေန အဒုဋ္ဌုလ္လံ ဒဿေတုံ ‘‘ထုလ္လစ္စယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယော စာယံ, အက္ကောသတိ ဟသာဓိပ္ပာယောတိ ဣဒံ ဒုဗ္ဘာသိတဿ ဝတ္ထုဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

දැන් විපත්ති තුනක් ඇසුරින් අදුට්ඨුල්ල ඇවැත් දැක්වීමට 'ථුල්ලච්චයං' යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'යමෙක් සිනාසීමේ අදහසින් ආක්‍රෝශ කෙරේද' යන මෙය දුබ්භාසිත ඇවැතට හේතුවන කරුණු දැක්වීම සඳහා වදාරන ලද්දකි.

အဗ္ဘာစိက္ခန္တီတိ ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမီ’’တိ ဝဒန္တာ အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ.

'අබ්භාචික්ඛන්ති' යනු 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මය මා මෙසේ දනිමි' යැයි පවසමින් සාවද්‍ය ලෙස චෝදනා කරති යන්නයි.

အယံ သာ အာဇီဝဝိပတ္တိသမ္မတာတိ အယံ ဆဟိ သိက္ခာပဒေဟိ သင်္ဂဟိတာ အာဇီဝဝိပတ္တိ နာမ စတုတ္ထာ ဝိပတ္တိ သမ္မတာတိ ဧတ္တာဝတာ ‘‘အဒုဋ္ဌုလ္လ’’န္တိ ဣဒံ ဝိဿဇ္ဇိတံ ဟောတိ.

'මෙය ආජීව විපත්තිය යැයි සම්මතය' යනු ශික්ෂාපද හයකින් සංග්‍රහ කරන ලද මෙම ආජීව විපත්තිය සිව්වන විපත්තිය ලෙස සම්මත කර ඇති බවයි. මෙපමණකින් 'අදුට්ඨුල්ල' යන ප්‍රශ්නය විසඳන ලද්දේ වෙයි.

ဣဒါနိ ‘‘ယေ စ ယာဝတတိယကာ’’တိ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘ဧကာဒသာ’’တိအာဒိမာဟ.

දැන් 'යම් යාවතතියක ශික්ෂාපද කවරේද' යන ප්‍රශ්නය විසඳීම සඳහා 'එකාදස' (එකොළොසකි) යනාදිය වදාළ සේක.

ဆေဒနကာဒိဝဏ္ဏနာ

ඡේදනක ආදී ශික්ෂාපද වර්ණනාව (විස්තරය)

၃၃၇. ယသ္မာ ပန ‘‘ယေ စ ယာဝတတိယကာ’’တိ အယံ ပဉှော ‘‘ဧကာဒသ ယာဝတတိယကာ’’တိ ဧဝံ သင်္ခါဝသေန ဝိဿဇ္ဇိတော, တသ္မာ သင်္ခါနုသန္ဓိဝသေနေဝ ‘‘ကတိ ဆေဒနကာနီ’’တိအာဒိကေ အညေ အန္တရာပဉှေ ပုစ္ဆိ. တေသံ ဝိဿဇ္ဇနတ္ထံ ‘‘ဆ ဆေဒနကာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဧကံ ဘေဒနကံ, ဧကံ ဥဒ္ဒါလနကံ, သောဒသ ဇာနန္တိ ပညတ္တာ’’တိ ဣဒမေဝ အပုဗ္ဗံ. သေသံ မဟာဝဂ္ဂေ ဝိဘတ္တမေဝ. ယံ ပနေတံ အပုဗ္ဗံ တတ္ထ ဧကံ ဘေဒနကန္တိ သူစိဃရံ. ဧကံ ဥဒ္ဒါလနကန္တိ တူလောနဒ္ဓမဉ္စပီဌံ. သောဒသာတိ သောဠသ. ဇာနန္တိ ပညတ္တာတိ ‘‘ဇာန’’န္တိ ဧဝံ ဝတွာ ပညတ္တာ, တေ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ‘‘ဇာနံ သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတံ အတ္တနော ပရိဏာမေယျ, ဇာနံ ပုဗ္ဗုပဂတံ ဘိက္ခုံ အနုပခဇ္ဇ နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေယျ, ဇာနံ သပ္ပာဏကံ ဥဒကံ တိဏံ ဝါ မတ္တိကံ ဝါ သိဉ္စေယျ ဝါ သိဉ္စာပေယျ ဝါ, ဇာနံ ဘိက္ခုနိပရိပါစိတံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇေယျ, ဇာနံ အာသာဒနာပေက္ခော ဘုတ္တသ္မိံ ပါစိတ္တိယံ, ဇာနံ သပ္ပာဏကံ ဥဒကံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, ဇာနံ ယထာဓမ္မံ နိဟတာဓိကရဏံ, ဇာနံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေယျ, ဇာနံ ဦနဝီသတိဝဿံ ပုဂ္ဂလံ ဥပသမ္ပာဒေယျ, ဇာနံ ထေယျသတ္ထေန သဒ္ဓိံ, ဇာနံ တထာဝါဒိနာ ဘိက္ခုနာ အကတာနုဓမ္မေန, ဇာနံ တထာနာသိတံ သမဏုဒ္ဒေသံ, ဇာနံ သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတံ ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏာမေယျ, ဇာနံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နံ ဘိက္ခုနိံ နေဝ အတ္တနာ ပဋိစောဒေယျ, ဇာနံ စောရိံ ဝဇ္ဈံ ဝိဒိတံ အနပလောကေတွာ, ဇာနံ သဘိက္ခုကံ အာရာမံ အနာပုစ္ဆာ ပဝိသေယျာ’’တိ.

337. නැවතත්, 'යම් යාවතතියක ශික්ෂාපද කවරේද' යන ප්‍රශ්නය 'එකොළොසක් වූ යාවතතියක ශික්ෂාපදයෝය' කියා සංඛ්‍යාවන් මගින් විසඳන ලද බැවින්, ඒ සංඛ්‍යා සම්බන්ධයෙන්ම 'ඡේදනක ශික්ෂාපද කීයක් තිබේද' යනාදී අතුරු ප්‍රශ්න විමසන ලදී. ඒවා විසඳීම සඳහා 'ඡේදනක හයකි' යනාදිය වදාරන ලදී. එහි 'එක් භේදනක ශික්ෂාපදයක්ද, එක් උද්දාලනක ශික්ෂාපදයක්ද, පනවන ලද සොළොස් ජානන්ති ශික්ෂාපදයන්ද' යන මෙයම අමුතු (පෙර සඳහන් නොවූ) කරුණු වේ. ඉතිරිය මහාවග්ගයෙහි විස්තර කර ඇත. පෙර සඳහන් නොවූ ඒ කරුණු අතර, 'භේදනක' යනු සූචිඝර (කටු ගෙය) ශික්ෂාපදයයි. 'උද්දාලනක' යනු තුළුන් පිරවූ ඇඳ පුටු පිළිබඳ ශික්ෂාපදයයි. 'සොළස' යනු දහසයකි. 'ජානන්ති පඤ්ඤත්තා' යනු 'දැන දැනම' (ජානං) යන වචනය මුලට යොදා පනවන ලද ශික්ෂාපද වේ. ඒවා මෙසේ දත යුතුය: 'සංඝයාට අයත් වූ, තමාට පවරන ලද ලාභයක් තමාටම හරවා ගනියිද', 'පෙර පැමිණි භික්ෂුවක අපහසුතාවයට පත් කරමින් දැන දැනම අසුන් ගනියිද', 'සප්‍රාණික ජලය තණ හෝ මැටි මත වක්කරයිද හෝ වක්කරවයිද', 'මෙහෙණියක විසින් පිළියෙළ කරවන ලද පිණ්ඩපාතය වළඳයිද', 'අන්‍ය භික්ෂුවකගේ ඇවැත පිළිබඳව දැන දැනත් ඔහුට අපහසුතාවක් ඇති කිරීමේ අදහසින් පචිති ඇවැත් වන පරිදි හැසිරෙයිද', 'සප්‍රාණික ජලය පරිභෝජනය කරයිද', 'ධර්මානුකූලව සංසිඳුවන ලද අධිකරණයක් නැවත ඇවිස්සීමට තැත් කරයිද', 'දැන දැනම දුට්ඨුල්ල ඇවැතක් සඟවයිද', 'විසි වයස පූර්ණ නොවූ පුද්ගලයකු උපසම්පදා කරයිද', 'දැන දැනම සොර කණ්ඩායමක් සමඟ ගමන් කරයිද', 'ධර්මයට පටහැනිව කථා කරන භික්ෂුවක සමඟ ඇසුරු කරයිද', 'නාශනය කරන ලද සාමණේරයකු සමඟ ඇසුරු කරයිද', 'සංඝයාට අයත් ලාභයක් පුද්ගලයකුට පවරා දෙයිද', 'පාරාජිකා වූ මෙහෙණියක ගැන දැන දැනම ඇයට චෝදනා නොකර සිටියිද', 'දැන දැනම සොරකම් කළ ස්ත්‍රියක නොවිමසා මහණ කරයිද', 'දැන දැනම භික්ෂූන් සිටින ආරාමයකට නොදන්වා ඇතුළු වෙයිද' යන මේවායි.

အသာဓာရဏာဒိဝဏ္ဏနာ

අසාධාරණ (පොදු නොවන) ශික්ෂාපද ආදී වර්ණනාව

၃၃၈. ဣဒါနိ [Pg.189] ‘‘သာဓာရဏံ အသာဓာရဏ’’န္တိ ဣမံ ပုရိမပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘ဝီသံ ဒွေ သတာနီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘိက္ခုနီဟိ အသာဓာရဏေသု ဆ သံဃာဒိသေသာတိ ဝိဿဋ္ဌိ, ကာယသံသဂ္ဂေါ, ဒုဋ္ဌုလ္လံ, အတ္တကာမ, ကုဋိ, ဝိဟာရောတိ. ဒွေ အနိယတေဟိ အဋ္ဌာတိ ဒွီဟိ အနိယတေဟိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ ဣမေ.

338. දැන් 'සාධාරණ හා අසාධාරණ' යන පෙර ප්‍රශ්නය විසඳමින් 'දෙසිය විස්සකි' යනාදිය වදාළ සේක. එහි භික්ෂුණීන් සමඟ අසාධාරණ වූ ශික්ෂාපද අතුරින් සංඝාදිසේස හයකි: ශුක්‍ර විස්සට්ඨි, කායසංසග්ග, දුට්ඨුල්ල වාචා, අත්තකාමපාරිචරිය, කුටි සහ විහාර ශික්ෂාපදයි. අනියත ශික්ෂාපද දෙක සමඟ මේවා අටක් වේ.

နိဿဂ္ဂိယာနိ ဒွါဒသာတိ –

නිස්සග්ගිය ශික්ෂාපද දොළොසකි –

ဓောဝနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟော, ကောသေယျသုဒ္ဓဒွေဘာဂါ;

ဆဗ္ဗဿာနိ နိသီဒနံ, ဒွေ လောမာ ပဌမော ပတ္တော;

ဝဿိကာ အာရညကေန စာတိ – ဣမေ ဒွါဒသ.

ධෝවන, පටිග්ගහ, කෝසෙය්‍ය, සුද්ධකාලක සහ ද්වේභාග ශික්ෂාපද ද, සවසරක් පැවතිය යුතු සිවුරු පිළිබඳ ශික්ෂාපදය ද, නිසීදන, එළු ලොම් පිළිබඳ ශික්ෂාපද දෙක ද, ප්‍රථම පාත්‍ර ශික්ෂාපදය ද, වැසි සාටිකා සහ ආරණ්‍යක ශික්ෂාපදය ද යන මේවා දොළොසකි.

ဒွေဝီသတိ ခုဒ္ဒကာတိ –

කුඩා (ඛුද්දක) ශික්ෂාපද විසි දෙකකි –

သကလော ဘိက္ခုနီဝဂ္ဂေါ, ပရမ္ပရဉ္စ ဘောဇနံ;

အနတိရိတ္တံ အဘိဟဋံ, ပဏီတဉ္စ အစေလကံ;

ဦနံ ဒုဋ္ဌုလ္လဆာဒနံ.

සම්පූර්ණ භික්ෂුණී වර්ගය, පරම්පර භෝජන, අනතිරිත්ත, අභිහට, පණීත භෝජන, අචේලක, ඌනවීසතිවස්ස සහ දුට්ඨුල්ලඡාදන ශික්ෂාපද වේ.

မာတုဂါမေန သဒ္ဓိဉ္စ, ယာ စ အနိက္ခန္တရာဇကေ;

သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ, ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနာ.

මාතුගාම සමඟ ගමන් කිරීම, අනික්ඛන්ත රාජක ශික්ෂාපදය, විද්‍යමාන භික්ෂුවකගෙන් විමසීමකින් තොරව විකාලයෙහි ගමට ඇතුළු වීම යන මේවාය.

နိသီဒနေ စ ယာ သိက္ခာ, ဝဿိကာ ယာ စ သာဋိကာ;

ဒွါဝီသတိ ဣမာ သိက္ခာ, ခုဒ္ဒကေသု ပကာသိတာတိ.

නිසීදනය පිළිබඳ යම් ශික්ෂාපදයක් වේද, වැසි සාටිකාව පිළිබඳ යම් ශික්ෂාපදයක් වේද, මෙසේ මේ ශික්ෂාපද විසි දෙක ඛුද්දක ශික්ෂාපදයන්හි ප්‍රකාශ කරන ලදී.

ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏေသုပိ သံဃမှာ ဒသ နိဿရေတိ ‘‘သံဃမှာ နိဿာရီယတီ’’တိ ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တာ, မာတိကာယံ ပန ‘‘နိဿာရဏီယံ သံဃာဒိသေသ’’န္တိ ဧဝံ အာဂတာ ဒသ. နိဿဂ္ဂိယာနိ ဒွါဒသာတိ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ ဝိဘတ္တာနိ နိဿဂ္ဂိယာနေဝ. ခုဒ္ဒကာပိ တတ္ထ ဝိဘတ္တခုဒ္ဒကာ ဧဝ. တထာ စတ္တာရော ပါဋိဒေသနီယာ, ဣတိ သတဉ္စေဝ တိံသဉ္စ သိက္ခာ ဝိဘင်္ဂေ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏာ. သေသံ ဣမသ္မိံ သာဓာရဏာသာဓာရဏဝိဿဇ္ဇနေ ဥတ္တာနမေဝ.

භික්ෂූන් සමඟ අසාධාරණ වූ ශික්ෂාපදයන්හි ද 'සංඝයාගෙන් බැහැර කෙරේ' යැයි විභංගයෙහි වදාළ දස වැදෑරුම් ශික්ෂාපද වේ. මාතිකාවෙහි 'නිස්සාරණීය සංඝාදිසේස' ලෙස පැමිණි ඒවා දසයකි. නිස්සග්ගිය දොළොසක් භික්ෂුණී විභංගයෙහි විස්තර කර ඇති නිස්සග්ගියම වේ. ඛුද්දක ශික්ෂාපද ද එහි විස්තර කර ඇති ඒවාමය. එසේම පාටිදේසනීය හතරකි. මෙසේ එකසිය තිහක් වූ ශික්ෂාපදයන් විභංගයෙහි භික්ෂුණීන්ට පමණක් වූ, භික්ෂූන් සමඟ අසාධාරණ වූ ඒවා වේ. සාධාරණ-අසාධාරණ පිළිබඳ මේ විසඳුමෙහි ඉතිරි කරුණු පැහැදිලිය.

ဣဒါနိ ဝိပတ္တိယော စ ‘‘ယေဟိ သမထေဟိ သမ္မန္တီ’’တိ ဣဒံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော အဋ္ဌေဝ ပါရာဇိကာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒုရာသဒါတိ ဣမိနာ တေသံ သပ္ပဋိဘယတံ [Pg.190] ဒဿေတိ. ကဏှသပ္ပာဒယော ဝိယ ဟိ ဧတေ ဒုရာသဒါ ဒုရူပဂမနာ ဒုရာသဇ္ဇနာ, အာပဇ္ဇိယမာနာ မူလစ္ဆေဒါယ သံဝတ္တန္တိ. တာလဝတ္ထုသမူပမာတိ သဗ္ဗံ တာလံ ဥဒ္ဓရိတွာ တာလဿ ဝတ္ထုမတ္တကရဏေန သမူပမာ. ယထာ ဝတ္ထုမတ္တကတော တာလော န ပုန ပါကတိကော ဟောတိ, ဧဝံ န ပုန ပါကတိကာ ဟောန္တိ.

දැන් විපත්තීන් 'කිනම් සමථයන්ගෙන් සංසිඳේද' යන ප්‍රශ්නය විසඳමින් 'පාරාජිකා අටකි' යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'දුරාසදා' යන මෙයින් එම පාරාජිකාවන්හි ඇති බියකරු බව දක්වයි. කළු සර්පයන් වැන්නවුන් හට ළං විය නොහැකි සේම, මේ පාරාජිකා ඇවැත් ද ළං නොවිය යුතු, දුරින්ම දුරු කළ යුතු දේ වේ. මේවාට පැමිණීම ශාසනයෙහි මුල් සිඳී යාමට හේතු වේ. 'තාලවත්ථුසමූපමා' යනු තල් ගසක් සම්පූර්ණයෙන් උදුරා දමා එහි බිම පමණක් ඉතිරි කළාක් මෙනි. බිම පමණක් ඉතිරි වන සේ කැපූ තල් ගස නැවතත් ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් නොවන්නාක් මෙන්, පාරාජිකා වූ පසු නැවතත් ප්‍රකෘති භික්ෂු භාවයට පත් විය නොහැක.

ဧဝံ သာဓာရဏံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပုန ဧကေကဿ ဝုတ္တံ ဥပမံ ဒဿေန္တော ပဏ္ဍုပလာသောတိအာဒိမာဟ. အဝိရုဠှီ ဘဝန္တိ တေတိ ယထာ ဧတေ ပဏ္ဍုပလာသာဒယော ပုနဟရိတာဒိဘာဝေန အဝိရုဠှိဓမ္မာ ဟောန္တိ; ဧဝံ ပါရာဇိကာပိ ပုန ပကတိသီလာဘာဝေန အဝိရုဠှိဓမ္မာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဝိပတ္တိယော စ ယေဟိ သမထေဟိ သမ္မန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဣမာ တာဝ အဋ္ဌ ပါရာဇိကဝိပတ္တိယော ကေဟိစိ သမထေဟိ န သမ္မန္တီတိ ဧဝံ ဒဿိတံ ဟောတိ. ယာ ပန ဝိပတ္တိယော သမ္မန္တိ, တာ ဒဿေတုံ တေဝီသတိ သံဃာဒိသေသာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တီဟိ သမထေဟီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝစနမေတံ. သံဃာဒိသေသာ ဟိ ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မန္တိ, န တိဏဝတ္ထာရကေန. သေသာ တီဟိပိ သမ္မန္တိ.

මෙසේ පොදු වූ උපමාව දක්වා නැවත එක් එක් පාරාජිකාව සඳහා වදාළා වූ උපමාව දක්වමින් "පණ්ඩුපලාසෝ" යනාදිය වදාළ සේක. "අවිරුළ්හී භවන්ති තේ" යනු - මේ පඬුපලා (වියළි කොළ) ආදිය නැවත අමු බවට පත්වීමෙන් වැඩෙන ස්වභාවයක් නැත්තා සේම, පාරාජිකාවට පත් වූවෝ ද නැවත ප්‍රකෘති සීලය ලැබිය නොහැකි බැවින් වැඩෙන ස්වභාවයක් නැත්තාහුය යන අර්ථයයි. මෙතෙක් විස්තර කළ පරිදි "යම් ශමථයකින් විපත්තිහු සංසිඳෙත් ද" යන මෙහිදී, මේ පාරාජිකා විපත්ති අට කිසිදු ශමථයකින් සංසිඳෙන්නේ නැති බව මෙසේ දක්වන ලද්දේ වෙයි. යම් විපත්තීහු සංසිඳෙත් ද, ඒවා දැක්වීම පිණිස "තේවිසති සංඝාදිසේසා" යනාදිය වදාරන ලදී. එහි "ශමථ තුනකින්" යන මෙය සියල්ල ඇතුළත් වන ලෙස කියන ලද වචනයකි. මන්දයත් සංඝාදිසේස ඇවැත්හු ශමථ දෙකකින් සංසිඳෙති, තිණවත්ථාරක ශමථයෙන් සංසිඳෙන්නේ නැත. සෙසු ඇවැත්හු ශමථ තුනකින්ම සංසිඳෙති.

ဒွေ ဥပေါသထာ ဒွေ ပဝါရဏာတိ ဣဒံ ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဝိဘတ္တိမတ္တဒဿနေနေဝ စေတံ ဝုတ္တံ, န သမထေဟိ ဝူပသမနဝသေန. ဘိက္ခုဥပေါသထော, ဘိက္ခုနိဥပေါသထော, ဘိက္ခုပဝါရဏာ, ဘိက္ခုနိပဝါရဏာတိ ဣမာပိ ဟိ စတဿော ဝိဘတ္တိယော; ဝိဘဇနာနီတိ အတ္ထော. စတ္တာရိ ကမ္မာနီတိ အဓမ္မေနဝဂ္ဂါဒီနိ ဥပေါသထကမ္မာနိ. ပဉ္စေဝ ဥဒ္ဒေသာ စတုရော ဘဝန္တိ အနညထာတိ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စ ဥဒ္ဒေသာ ဘိက္ခုနီနံ စတုရော ဘဝန္တိ, အညထာ န ဘဝန္တိ; ဣမာ အပရာပိ ဝိဘတ္တိယော. အာပတ္တိက္ခန္ဓာ စ ဘဝန္တိ သတ္တ, အဓိကရဏာနိ စတ္တာရီတိ ဣမာ ပန ဝိဘတ္တိယော သမထေဟိ သမ္မန္တိ, တသ္မာ သတ္တဟိ သမထေဟီတိအာဒိမာဟ. အထ ဝါ ‘‘ဒွေ ဥပေါသထာ ဒွေ ပဝါရဏာ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ပဉ္စေဝ ဥဒ္ဒေသာ စတုရော ဘဝန္တိ, အနညထာ’’တိ ဣမာပိ စတဿော ဝိဘတ္တိယော နိဿာယ ‘‘နဿန္တေတေ ဝိနဿန္တေတေ’’တိအာဒိနာ နယေန ယာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇန္တိ, တာ ယသ္မာ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟေဝ သမထေဟိ သမ္မန္တိ, တသ္မာ တံမူလကာနံ အာပတ္တီနံ သမထဒဿနတ္ထမ္ပိ တာ ဝိဘတ္တိယော ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကိစ္စံ ဧကေနာတိ ကိစ္စာဓိကရဏံ ဧကေန သမထေန သမ္မတိ.

"උපෝසථ දෙකකි, පවාරණ දෙකකි" යන මෙය භික්ෂූන්ගේ හා භික්ෂුණීන්ගේ වශයෙන් වදාරන ලද්දකි. මෙය වදාරන ලද්දේ බෙදීම් වශයෙන් පෙන්වීමට පමණක් මිස ශමථ මගින් සංසිඳීමක් වශයෙන් නොවේ. භික්ෂු උපෝසථය, භික්ෂුණී උපෝසථය, භික්ෂු පවාරණය, භික්ෂුණී පවාරණය යන මේවාද ප්‍රභේද හතරකි; බෙදීම් හතරකැයි යනු අර්ථයයි. "කර්ම සතරකි" යනු අධර්මවාදී ව්‍යග්ගාදී උපෝසථ කර්මයන්ය. "උද්දේශ පහකි, හතරකි, අන් පරිදි නොවේ" යනු භික්ෂූන්ට උද්දේශ පහක් ද භික්ෂුණීන්ට උද්දේශ හතරක් ද වන බවයි, මීට වඩා වෙනස් නොවේ; මේවාද වෙනත් ප්‍රභේදයන්ය. "ඇවැත් කඳන් සතකි, අධිකරණ සතරකි" යන මේ ප්‍රභේදයන් වනාහි ශමථයන්ගෙන් සංසිඳෙති, එබැවින් "ශමථ සතකින්" යනාදිය වදාරන ලදී. නැතහොත් "උපෝසථ දෙකකි, පවාරණ දෙකකි, කර්ම සතරකි, උද්දේශ පහකි, හතරකි, අන් පරිදි නොවේ" යන මේ ප්‍රභේද සතර ඇසුරු කරගෙන "ඔවුහු නැසෙති, ඔවුහු විනාශ වෙති" යනාදී ක්‍රමයෙන් යම් ඇවැත්වලට පැමිණෙත් ද, එම ඇවැත්හු වදාළා වූ ශමථයන්ගෙන්ම සංසිඳෙන බැවින්, එම මූලික ඇවැත් සංසිඳීම පෙන්වීම පිණිස ද එම ප්‍රභේදයන් වදාළ බව දත යුතුය. "කෘත්‍යය එකකින්" යනු කිච්චාධිකරණය එක් ශමථයකින් සංසිඳෙන බවයි.

ပါရာဇိကာဒိအာပတ္တိဝဏ္ဏနာ

පාරාජිකාදී ඇවැත් විස්තරය

၃၃၉. ဧဝံ [Pg.191] ပုစ္ဆာနုက္ကမေန သဗ္ဗပဉှေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ‘‘အာပတ္တိက္ခန္ဓာ စ ဘဝန္တိ သတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟိတအာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ပစ္စေကံ နိဗ္ဗစနမတ္တံ ဒဿေန္တော ပါရာဇိကန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါရာဇိကန္တိ ဂါထာယ အယမတ္ထော – ယဒိဒံ ပုဂ္ဂလာပတ္တိသိက္ခာပဒပါရာဇိကေသု အာပတ္တိပါရာဇိကံ နာမ ဝုတ္တံ, တံ အာပဇ္ဇန္တော ပုဂ္ဂလော ယသ္မာ ပရာဇိတော ပရာဇယမာပန္နော သဒ္ဓမ္မာ စုတော ပရဒ္ဓေါ ဘဋ္ဌော နိရင်္ကတော စ ဟောတိ, အနိဟတေ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ပုန ဥပေါသထပ္ပဝါရဏာဒိဘေဒေါ သံဝါသော နတ္ထိ. တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတီတိ တေန ကာရဏေန ဧတံ အာပတ္တိပါရာဇိကန္တိ ဝုစ္စတိ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယသ္မာ ပရာဇိတော ဟောတိ တေန, တသ္မာ ဧတံ ပါရာဇိကန္တိ ဝုစ္စတိ.

339. මෙසේ ප්‍රශ්න පිළිවෙළින් සියලු ප්‍රශ්න විසඳා, දැන් "ඇවැත් කඳන් සතකි" යන මෙහි ඇතුළත් වූ ඇවැත් කඳන්ගේ එක් එක් නාමයන්හි නිරුක්ති (අර්ථ) පමණක් දක්වනු පිණිස "පාරාජිකං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි "පාරාජිකං" යන ගාථාවේ අර්ථය මෙසේය - පුද්ගල පාරාජිකා, ආපත්ති පාරාජිකා, ශික්ෂාපද පාරාජිකා යන මේවා අතරින් යම් ආපත්ති පාරාජිකාවක් වදාරන ලද්දේ ද, එයට පැමිණෙන පුද්ගලයා ශාසනයෙන් පරාජිත වූයේ, පරාජයට පත් වූයේ, සද්ධර්මයෙන් චුත වූයේ, වැරදුණේ, පිරිහුණේ සහ ඉවත් කරන ලද්දේ වෙයි. එම පුද්ගලයා සංඝයාගෙන් බැහැර නොකළත්, ඔහුට නැවත උපෝසථ පවාරණාදී වූ සහවාසයක් (සංඝයා සමඟ එක්ව විසීමක්) නැත. එම හේතුව නිසා මෙම ඇවත "ආපත්ති පාරාජිකා" යැයි කියනු ලැබේ. මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙයයි - යම් හෙයකින් එමගින් පරාජය වෙයි ද, එබැවින් මෙය "පාරාජිකා" යැයි කියනු ලැබේ.

ဒုတိယဂါထာယပိ ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ အတ္ထမတ္တမေဝ ဒဿေတုံ သံဃောဝ ဒေတိ ပရိဝါသန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ဣမံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာတုကာမဿ ယံ တံ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ တဿ အာဒိမှိ စေဝ ပရိဝါသဒါနတ္ထာယ အာဒိတော သေသေ မဇ္ဈေ မာနတ္တဒါနတ္ထာယ မူလာယပဋိကဿနေန ဝါ သဟ မာနတ္တဒါနတ္ထာယ, အဝသာနေ အဗ္ဘာနတ္ထာယ စ သံဃော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, န ဟေတ္ထ ဧကမ္ပိ ကမ္မံ ဝိနာ သံဃေန သက္ကာ ကာတုန္တိ သံဃော, အာဒိမှိ စေဝ သေသေ စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော အဿာတိ သံဃာဒိသေသော.

දෙවන ගාථාවේ ද ශබ්ද කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් නොදක්වා අර්ථය පමණක් දැක්වීම සඳහා "සංඝයාම පරිවාසය දෙයි" යනාදිය වදාරන ලදී. එහි අර්ථය මෙසේය - මෙම ඇවතට පැමිණ ඉන් නැගී සිටීමට කැමති පුද්ගලයාගේ යම් ඇවතින් මිදීමේ කර්මයක් (වුට්ඨානයක්) වෙයි ද, එහි මුලදී පරිවාසය දීම පිණිස ද, ඉතිරි අවස්ථාවන්හිදී මානත දීම පිණිස හෝ මූලායපටිකස්සනය සමඟ මානත දීම පිණිස ද, අවසානයේදී අබ්භානය පිණිස ද සංඝයා අවශ්‍ය වේ. මෙහිදී කිසිදු කර්මයක් සංඝයා නොමැතිව කළ නොහැකි බැවින්, මුලදී ද ඉතිරි අවස්ථාවලදී ද සංඝයා අපේක්ෂා කළ යුත්තක් වන බැවින් "සංඝාදිසේස" නම් වේ.

တတိယဂါထာယ အနိယတော န နိယတောတိ ယသ္မာ န နိယတော, တသ္မာ အနိယတော အယမာပတ္တိက္ခန္ဓောတိ အတ္ထော. ကိံ ကာရဏာ န နိယတောတိ? အနေကံသိကတံ ပဒံ, ယသ္မာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ အနေကံသေန ကတန္တိ အတ္ထော. ကထံ အနေကံသေန? တိဏ္ဏမညတရံ ဌာနံ, တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အညတရေန ကာရေတဗ္ဗောတိ ဟိ တတ္ထ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ‘‘အနိယတော’’တိ ပဝုစ္စတိ, သော အာပတ္တိက္ခန္ဓော အနိယတောတိ ဝုစ္စတိ. ယထာ စ တိဏ္ဏံ အညတရံ ဌာနံ, ဧဝံ ဒွိန္နံ ဓမ္မာနံ အညတရံ ဌာနံ ယတ္ထ ဝုတ္တံ, သောပိ အနိယတော ဧဝ.

තුන්වන ගාථාවේ "අනියත" යනු නියත නොවන බැවිනි. යම් හෙයකින් නියත නොවේ ද, එබැවින් මෙම ඇවැත් කඳ "අනියත" යන්න අර්ථයයි. කුමන හේතුවක් නිසා නියත නොවේ ද? "අනේකංසිකතං පදං" යනු - මෙම ශික්ෂාපදය ඒකාන්ත නොවූ අයුරින් පනවා ඇති බැවින් යනු අර්ථයයි. ඒකාන්ත නොවන බව කෙසේ ද? කරුණු තුනකින් එකක් ලෙස එහි වදාරන ලදී. කරුණු තුනෙන් එකක් මගින් කටයුතු කළ යුතු බැවින් එය "අනියත" යැයි කියනු ලැබේ. එම ඇවැත් කඳ අනියත යැයි කියනු ලැබේ. කරුණු තුනෙන් එකක් සේම, කරුණු දෙකකින් එකක් ලෙස දක්වා ඇති තැන ද එය අනියතම වෙයි.

စတုတ္ထဂါထာယ အစ္စယော တေန သမော နတ္ထီတိ ဒေသနာဂါမိနီသု အစ္စယေသု တေန သမော ထူလော အစ္စယော နတ္ထိ, တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ; ထူလတ္တာ အစ္စယဿ ဧတံ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

හතරවන ගාථාවේ "එයට සමාන ඇවතක් නැත" යනු - දේශනා ගාමිනී ඇවැත් අතරින් එයට සමාන වූ රළු ඇවතක් නැත. එබැවින් මෙය මෙසේ කියනු ලැබේ; ඇවතේ රළු බව නිසා මෙය "ථුල්ලච්චය" යැයි කියනු ලැබේ යන අර්ථයයි.

ပဉ္စမဂါထာယ [Pg.192] နိဿဇ္ဇိတွာန ဒေသေတိ တေနေတန္တိ နိဿဇ္ဇိတွာ ဒေသေတဗ္ဗတော နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

පස්වන ගාථාවේ "අත්හැර දේශනා කරයි" යනු - අත්හැර දේශනා කළ යුතු බැවින් "නිස්සග්ගිය" යැයි කියනු ලැබේ යන අර්ථයයි.

ဆဋ္ဌဂါထာယ ပါတေတိ ကုသလံ ဓမ္မန္တိ သဉ္စိစ္စ အာပဇ္ဇန္တဿ ကုသလဓမ္မသင်္ခါတံ ကုသလစိတ္တံ ပါတေတိ, တသ္မာ ပါတေတိ စိတ္တန္တိ ပါစိတ္တိယံ. ယံ ပန စိတ္တံ ပါတေတိ, တံ ယသ္မာ အရိယမဂ္ဂံ အပရဇ္ဈတိ, စိတ္တသမ္မောဟကာရဏဉ္စ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အရိယမဂ္ဂံ အပရဇ္ဈတိ, စိတ္တသမ္မောဟနဋ္ဌာန’’န္တိ စ ဝုတ္တံ.

හයවන ගාථාවේ "කුසල ධර්මය පතිත කරවයි" යනු - දැන දැන ඇවතට පැමිණෙන්නාගේ කුසල ධර්ම සංඛ්‍යාත කුසල් සිත පතිත කරවයි. එබැවින් සිත පතිත කරවන හෙයින් "පාචිත්තිය" නම් වේ. යම් සිතක් පතිත කරවයි ද, එය ආර්ය මාර්ගයට බාධා පමුණුවන බැවින් ද, සිත මුළා වීමට හේතු වන බැවින් ද "ආර්ය මාර්ගයට බාධා පමුණුවයි, සිත මුළා වන කරුණකි" යැයි පවසන ලදී.

ပါဋိဒေသနီယဂါထာသု ‘‘ဂါရယှံ အာဝုသော ဓမ္မံ အာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဝုတ္တဂါရယှဘာဝကာရဏဒဿနတ္ထမေဝ ဘိက္ခု အညာတကော သန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဋိဒေသေတဗ္ဗတော ပန သာ အာပတ္တိ ပါဋိဒေသနီယာတိ ဝုစ္စတိ.

පාටිදේසනීය ගාථාවන්හි "ඇවැත්නි, ගර්හිත වූ ධර්මයකට පැමිණියෙමි" යැයි වදාළ ගර්හිත බවට හේතුව දැක්වීම සඳහාම "භික්ෂුව නෑ නොවන කෙනෙක්ව සිටියදී" යනාදිය වදාරන ලදී. වෙන් වෙන්ව දේශනා කළ යුතු බැවින් එම ඇවත "පාටිදේසනීය" යැයි කියනු ලැබේ.

ဒုက္ကဋဂါထာယ အပရဒ္ဓံ ဝိရဒ္ဓဉ္စ ခလိတန္တိ သဗ္ဗမေတံ ‘‘ယဉ္စ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဿ ဒုက္ကဋဿ ပရိယာယဝစနံ. ယဉှိ ဒုဋ္ဌု ကတံ ဝိရူပံ ဝါ ကတံ, တံ ဒုက္ကဋံ. တံ ပနေတံ ယထာ သတ္ထာရာ ဝုတ္တံ; ဧဝံ အကတတ္တာ အပရဒ္ဓံ, ကုသလံ ဝိရဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တတ္တာ ဝိရဒ္ဓံ, အရိယဝတ္တပဋိပဒံ အနာရုဠှတ္တာ ခလိတံ. ယံ မနုဿော ကရေတိ ဣဒံ ပနဿ ဩပမ္မနိဒဿနံ. တဿတ္ထော – ယထာ ဟိ ယံ လောကေ မနုဿော အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော ပါပံ ကရောတိ, တံ ဒုက္ကဋန္တိ ပဝေဒေန္တိ; ဧဝမိဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုဋ္ဌေန လာမကဘာဝေန ပါပံ, တသ္မာ ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

දුක්කට ගාථාවේ "වැරදුණා වූ, විරාධනය වූ හා මඟ හැරුණා වූ" යන මේ සියල්ල "යම් දුක්කටයක් ද" යන මෙහි වදාළ දුක්කට ශබ්දයේ පර්යාය වචන වේ. යමක් වනාහි නරක ලෙස කරන ලද ද, වැරදි ලෙස කරන ලද ද, එය "දුක්කට" නම් වේ. එය බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදි නොකිරීම නිසා වැරදුණා වූ (අපරාධ) නම් වේ, කුසලයෙන් බැහැරව පැවති බැවින් විරාධනය වූ නම් වේ, ආර්ය වත්පිළිවෙත් මගට නොපැමිණි බැවින් මඟ හැරුණා වූ (ඛලිත) නම් වේ. "මිනිසෙක් යමක් කරයි ද" යන මෙය එයට උපමාවක් දැක්වීමකි. එහි අර්ථය මෙසේය - ලෝකයෙහි මිනිසෙකු ප්‍රසිද්ධියේ හෝ රහසිගතව යම් පවක් කරයි ද, එය දුක්කටයක් ලෙස හඳුන්වන්නා සේම, මෙය ද බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පිළිකුල් කරන ලද බැවින් හා ලාමක ස්වභාවයක් ඇති බැවින් පවකි. එබැවින් මෙය "දුක්කට" යැයි දත යුතුය.

ဒုဗ္ဘာသိတဂါထာယ ဒုဗ္ဘာသိတံ ဒုရာဘဋ္ဌန္တိ ဒုဋ္ဌု အာဘဋ္ဌံ ဘာသိတံ လပိတန္တိ ဒုရာဘဋ္ဌံ. ယံ ဒုရာဘဋ္ဌံ, တံ ဒုဗ္ဘာသိတန္တိ အတ္ထော. ကိဉ္စ ဘိယျော? သံကိလိဋ္ဌဉ္စ ယံ ပဒံ, သံကိလိဋ္ဌံ ယသ္မာ တံ ပဒံ ဟောတီတိ အတ္ထော. တထာ ယဉ္စ ဝိညူ ဂရဟန္တိ, ယသ္မာ စ နံ ဝိညူ ဂရဟန္တီတိ အတ္ထော. တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတီတိ တေန သံကိလိဋ္ဌဘာဝေန စ ဝိညုဂရဟနေနာပိ စ ဧတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ; ‘‘ဒုဗ္ဘာသိတ’’န္တိ ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

දුබ්භාසිත ගාථාවෙහි, 'දුබ්භාසිත' (නරක ලෙස පවසන ලද්ද) යනු නරක ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලද, පවසන ලද හෝ උච්චාරණය කරන ලද දෙයයි. යම් වචනයක් නරක ලෙස පවසන ලද්දේ නම් එය 'දුබ්භාසිත' නම් වන බව මෙහි අර්ථයයි. තවද, යම් වචනයක් කිලිටි වී ඇත්ද, එය කිලිටි බැවින් එසේ හැඳින්වේ. එසේම යම් වචනයකට නුවණැත්තන් ගර්හා කෙරෙත්ද, නුවණැත්තන් ගර්හා කරන බැවින්ද එය එසේ හැඳින්වේ. ඒ කිලිටි බව නිසාත්, නුවණැත්තන්ගේ ගර්හාව නිසාත් මෙය 'දුබ්භාසිත' යැයි කියනු ලැබේ.

သေခိယဂါထာယ ‘‘အာဒိ စေတံ စရဏဉ္စာ’’တိအာဒိနာ နယေန သေခဿ သန္တကဘာဝံ ဒီပေတိ. တသ္မာ သေခဿ ဣဒံ သေခိယန္တိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. ဣဒံ ‘‘ဂရုကလဟုကဉ္စာပီ’’တိအာဒိပဉှေဟိ အသင်္ဂဟိတဿ ‘‘ဟန္ဒ ဝါကျံ သုဏောမ တေ’’တိ ဣမိနာ ပန အာယာစနဝစနေန သင်္ဂဟိတဿ အတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

සේඛියා ගාථාවෙහි 'ආදි චේතං චරණඤ්චා' යනාදී ක්‍රමයෙන් සේඛ පුද්ගලයා සතු බව (හිමිකම) පෙන්වයි. එබැවින් මෙය සේඛ පුද්ගලයාට අයත් බැවින් 'සේඛියා' යනු මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථයයි. මෙය 'ගරුකලහුකඤ්චාපි' යනාදී ප්‍රශ්නයන්ගෙන් ඇතුළත් කර නොගන්නා ලද, 'හන්ද වාක්‍යං සුණෝම තේ' යන මේ ආයාචනා වචනයෙන් සංග්‍රහ කරන ලද අර්ථය පැහැදිලි කිරීම සඳහා වදාරන ලද්දක් බව දත යුතුය.

ဆန္နမတိဝဿတီတိအာဒိမှိပိ [Pg.193] ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ဆန္နမတိဝဿတီတိ ဂေဟံ တာဝ တိဏာဒီဟိ အစ္ဆန္နံ အတိဝဿတိ. ဣဒံ ပန အာပတ္တိသင်္ခါတံ ဂေဟံ ဆန္နံ အတိဝဿတိ; မူလာပတ္တိဉှိ ဆာဒေန္တော အညံ နဝံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ ဂေဟံ တာဝ အဝိဝဋံ သုစ္ဆန္နံ နာတိဝဿတိ. ဣဒံ ပန အာပတ္တိသင်္ခါတံ ဂေဟံ ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ; မူလာပတ္တိဉှိ ဝိဝရန္တော ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသေတွာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာတိ. အာယတိံ သံဝရန္တော အညံ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထာတိ တေန ကာရဏေန ဒေသနာဂါမိနိံ ဒေသေန္တော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိတော စ ဝုဋ္ဌဟန္တော ဆန္နံ ဝိဝရေထ. ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီတိ ဧဝဉ္စေတံ ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ အတ္ထော.

'ඡන්නමතිවස්සති' යනාදී ගාථාවෙහිද මේ ක්‍රමයම වේ. එහි 'ඡන්නමතිවස්සති' යනු, නිවසක් තණකොළ ආදියෙන් මැනවින් නොවසන ලද්දේ නම් වැසි දියෙන් තෙමෙයි. එහෙත් මෙහි ආපත්තිය නමැති නිවස සඟවන ලද්දේ නම් තෙමෙයි; මක්නිසාද යත් මුල් ආපත්තිය සඟවන භික්ෂුව අලුත් ආපත්තියකට පත්වන බැවිනි. 'විවටං නාතිවස්සති' යනු, නිවසක් විවෘත නොකරන ලදුව මැනවින් වසන ලද්දේ නම් වැසි දියෙන් නොතෙමෙයි. එහෙත් මෙහි ආපත්තිය නමැති නිවස විවෘත කරන ලද්දේ නම් (ඇවැත් දේශනා කරන්නේ නම්) නොතෙමෙයි; මක්නිසාද යත් මුල් ආපත්තිය විවෘත කරන භික්ෂුව දේසනාගාමිනී ඇවැත් දේශනා කොට, වුට්ඨානගාමිනී ඇවැත්වලින් මිදී පිරිසිදු බවෙහි පිහිටන බැවිනි. මතුයෙහි සංවර වන්නේ අන් ඇවැතකට පත් නොවේ. එබැවින් සඟවන ලද ඇවැත් විවෘත කරව් යන කාරණයෙන්, දේසනාගාමිනී ඇවැත් දේශනා කරමින් හෝ වුට්ඨානගාමිනී ඇවැත්වලින් මිදෙමින් සඟවන ලද ඇවැත් විවෘත කළ යුතුය. මෙසේ එය විවෘත කළ විට වැසි දියෙන් මෙන් ඇවැත්වලින් නොතෙමෙන්නේය යනු අර්ථයයි.

ဂတိ မိဂါနံ ပဝနန္တိ အဇ္ဈောကာသေ ဗျဂ္ဃာဒီဟိ ပရိပါတိယမာနာနံ မိဂါနံ ပဝနံ ရုက္ခာဒိဂဟနံ အရညံ ဂတိ ပဋိသရဏံ ဟောတိ, တံ ပတွာ တေ အဿာသန္တိ. ဧတေနေဝ နယေန အာကာသော ပက္ခီနံ ဂတိ. အဝဿံ ဥပဂမနဋ္ဌေန ပန ဝိဘဝေါ ဂတိ ဓမ္မာနံ, သဗ္ဗေသမ္ပိ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဝိနာသောဝ တေသံ ဂတိ. န ဟိ တေ ဝိနာသံ အဂစ္ဆန္တာ ဌာတုံ သက္ကောန္တိ. သုစိရမ္ပိ ဌတွာ ပန နိဗ္ဗာနံ အရဟတော ဂတိ, ခီဏာသဝဿ အရဟတော အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတု ဧကံသေန ဂတီတိ အတ္ထော.

'ගති මිගානං පවනං' යනු, එළිමහනෙහි ව්‍යාඝ්‍රයන් ආදීන් විසින් ලුහුබඳිනු ලබන මුවන්ට ගස්කොළන්වලින් ගහණ වූ වනය පිහිට හා සරණ වේ, එයට පැමිණි විට ඔවුහු අස්වැසිල්ලක් ලබති. මේ ක්‍රමයෙන්ම පක්ෂීන්ට අහස ගතිය (පිහිට) වේ. ඒකාන්තයෙන් පැමිණෙන බැවින් විභවය (විනාශය) සංස්කාර ධර්මයන්ගේ ගතියයි, සියලු සංස්කාර ධර්මයන්ගේ විනාශයම ඔවුන්ගේ ගතිය වේ. මක්නිසාද යත් ඔවුහු විනාශයට පත් නොවී සිටීමට නොහැකි බැවිනි. දීර්ඝ කාලයක් පැවතියද නිර්වාණය රහතන් වහන්සේගේ ගතිය වේ, ක්ෂීණාශ්‍රව රහතන් වහන්සේට අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුව ඒකාන්තයෙන්ම ගතිය වන්නේය යනු අර්ථයයි.

ပဌမဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පළමු ගාථාසංගණික වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

အဓိကရဏဘေဒံ

අධිකරණ ප්‍රභේදය

ဥက္ကောဋနဘေဒါဒိဝဏ္ဏနာ

උක්කෝටන (නැවත ඇවිස්සීමේ) ප්‍රභේදය ආදී වර්ණනාව

၃၄၀. အဓိကရဏဘေဒေ [Pg.194] ဣမေ ဒသ ဥက္ကောဋာတိ အဓိကရဏာနံ ဥက္ကောဋေတွာ ပုန အဓိကရဏဥက္ကောဋေန သမထာနံ ဥက္ကောဋံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေန္တော ကတိ သမထေ ဥက္ကောဋေတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေန္တော ဒွေ သမထေ ဥက္ကောဋေတီတိ သမ္မုခါဝိနယဉ္စ ယေဘုယျသိကဉ္စ ဣမေ ဒွေ ဥက္ကောဋေတိ, ပဋိသေဓေတိ; ပဋိက္ကောသတီတိ အတ္ထော. အနုဝါဒါဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေန္တော စတ္တာရောတိ သမ္မုခါဝိနယံ, သတိဝိနယံ, အမူဠှဝိနယံ, တဿပါပိယသိကန္တိ ဣမေ စတ္တာရော သမထေ ဥက္ကောဋေတိ. အာပတ္တာဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေန္တော တယောတိ သမ္မုခါဝိနယံ, ပဋိညာတကရဏံ, တိဏဝတ္ထာရကန္တိ ဣမေ တယော သမထေ ဥက္ကောဋေတိ. ကိစ္စာဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေန္တော ဧကန္တိ သမ္မုခါဝိနယံ ဣမံ ဧကံ သမထံ ဥက္ကောဋေတိ.

340. අධිකරණ ප්‍රභේදයෙහි 'මේ දස උක්කෝටනයෝය' කියා අධිකරණයන්ගේ උක්කෝටනයන් දක්වා, නැවත අධිකරණ උක්කෝටනය මගින් සමථයන්ගේ උක්කෝටනය දැක්වීමට 'විවාදාධිකරණය උක්කෝටනය කරන්නා වූ මහණ තෙමේ කෙතෙක් සමථයන් උක්කෝටනය කෙරේද' යනාදිය වදාරන ලදී. එහි විවාදාධිකරණය උක්කෝටනය කරන්නා සම්මුඛාවිනය හා යේභුය්‍යසිකා යන සමථ දෙක උක්කෝටනය කරයි, එනම් එය වළක්වයි හෝ ඊට විරුද්ධ වෙයි යනු අර්ථයයි. අනුවාදාධිකරණය උක්කෝටනය කරන්නා සම්මුඛාවිනය, සතිවිනය, අමූළ්හවිනය හා තස්සපාපියසිකා යන සමථ සතර උක්කෝටනය කරයි. ආපත්තාධිකරණය උක්කෝටනය කරන්නා සම්මුඛාවිනය, පටිඤ්ඤාතකරණය හා තිණවත්ථාරකය යන සමථ තුන උක්කෝටනය කරයි. කිච්චාධිකරණය උක්කෝටනය කරන්නා සම්මුඛාවිනය නමැති මේ එක් සමථය පමණක් උක්කෝටනය කරයි.

၃၄၁. ကတိ ဥက္ကောဋာတိအာဒိပုစ္ဆာနံ ဝိဿဇ္ဇနေ ပန ဒွါဒသသု ဥက္ကောဋေသု အကတံ ကမ္မန္တိအာဒယော တာဝ တယော ဥက္ကောဋာ ဝိသေသတော ဒုတိယေ အနုဝါဒါဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တိ. အနိဟတံ ကမ္မန္တိအာဒယော တယော ပဌမေ ဝိဝါဒါဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တိ. အဝိနိစ္ဆိတန္တိအာဒယော တယော တတိယေ အာပတ္တာဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တိ. အဝူပသန္တန္တိအာဒယော တယော စတုတ္ထေ ကိစ္စာဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တိ; အပိစ ဒွါဒသာပိ စ ဧကေကသ္မိံ အဓိကရဏေ လဗ္ဘန္တိယေဝ.

341. 'උක්කෝටනයන් කීයද' යනාදී ප්‍රශ්න විසර්ජනයෙහිදී නම්, උක්කෝටන දොළස අතුරින් 'අකතං කම්මං' (නොකළ කර්මය) යනාදී උක්කෝටන තුන විශේෂයෙන් දෙවන අනුවාදාධිකරණයෙහි ලැබෙයි. 'අනිහතං කම්මං' (නොනැසූ කර්මය) යනාදී තුන පළමු විවාදාධිකරණයෙහි ලැබෙයි. 'අවිනිච්ඡිතං' (විනිශ්චය නොකළ) යනාදී තුන තුන්වන ආපත්තාධිකරණයෙහි ලැබෙයි. 'අවූපසන්තං' (නොසංසිඳුණු) යනාදී තුන හතරවන කිච්චාධිකරණයෙහි ලැබෙයි. තවද ඒ දොළසම එක් එක් අධිකරණයකදී වුවද ලැබෙන්නේමය.

တတ္ထဇာတကံ အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတီတိ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ‘‘မယှံ ဣမိနာ ပတ္တော ဂဟိတော, စီဝရံ ဂဟိတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပတ္တစီဝရာဒီနံ အတ္ထာယ အဓိကရဏံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, တသ္မိံယေဝ စ နံ ဝိဟာရေ အာဝါသိကာ သန္နိပတိတွာ ‘‘အလံ အာဝုသော’’တိ အတ္တပစ္စတ္ထိကေ သညာပေတွာ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယေနေဝ ဝူပသမေန္တိ, ဣဒံ တတ္ထဇာတကံ အဓိကရဏံ နာမ. ယေနာပိ ဝိနိစ္ဆယေန သမိတံ, သောပိ ဧကော သမထောယေဝ. ဣမံ ဥက္ကောဋေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယံ.

'තත්ථජාතක' (එහිම උපන්) අධිකරණය උක්කෝටනය කරයි යනු, යම් විහාරයක 'මොහු විසින් මගේ පාත්‍රය ගන්නා ලදී, සිවුර ගන්නා ලදී' යනාදී ක්‍රමයෙන් පාත්‍ර සිවුරු ආදිය සම්බන්ධයෙන් අධිකරණයක් (අනුවාදාධිකරණයක්) උපදීද, ඒ විහාරයෙහිම නේවාසික භික්ෂූන් රැස්ව 'ඇවැත්නි, මෙය නවත්වන්න' යැයි පක්ෂ විපක්ෂ භික්ෂූන් වටහා දී පාළියට අමතර වූ තීරණයකින්ම එය සංසිඳුවත්ද, මෙය 'තත්ථජාතක' අධිකරණය නම් වේ. යම් තීරණයකින් එය සංසිඳුවන ලද්දේද එයද එක්තරා සමථයකි. මෙය උක්කෝටනය කරන්නාටද (නැවත අවුස්සන්නාටද) පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

တတ္ထဇာတကံ ဝူပသန္တန္တိ သစေ ပန တံ အဓိကရဏံ နေဝါသိကာ ဝူပသမေတုံ န သက္ကောန္တိ, အထညော ဝိနယဓရော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ အာဝုသော ဣမသ္မိံ [Pg.195] ဝိဟာရေ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ ဌိတာ’’တိ ပုစ္ဆတိ, တေဟိ စ တသ္မိံ ကာရဏေ ကထိတေ တံ အဓိကရဏံ ခန္ဓကတော စ ပရိဝါရတော စ သုတ္တေန ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဝူပသမေတိ, ဣဒံ တတ္ထဇာတကံ ဝူပသန္တံ နာမ အဓိကရဏံ. ဧတံ ဥက္ကောဋေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ.

'තත්ථජාතක වූපසන්ත' යනු, ඉදින් ඒ අධිකරණය සංසිඳුවීමට නේවාසික භික්ෂූන් අපොහොසත් වන්නේ නම්, එවිට වෙනත් විනයධර භික්ෂුවක් වැඩම කොට 'ඇවැත්නි, කුමක් හෙයින් මේ විහාරයෙහි උපෝසථය හෝ පවාරණය නතර වී තිබේද' යි විමසයි. ඔවුන් විසින් ඒ කරුණ පැවසූ විට, ඒ අධිකරණය ඛන්ධක හා පරිවාර පාලියට අනුව විනිශ්චය කොට සංසිඳුවයි නම්, මෙය 'තත්ථජාතක වූපසන්ත' නම් අධිකරණයයි. මෙය උක්කෝටනය කරන්නාටද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

အန္တရာမဂ္ဂေတိ တေ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ ‘‘န မယံ ဧတဿ ဝိနိစ္ဆယေ တိဋ္ဌာမ, နာယံ ဝိနယေ ကုသလော, အသုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ဝိနယဓရာ ထေရာ ဝသန္တိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆိနိဿာမာ’’တိ ဂစ္ဆန္တာ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ ကာရဏံ သလ္လက္ခေတွာ အညမညံ ဝါ သညာပေန္တိ, အညေ ဝါ တေ ဘိက္ခူ နိဇ္ဈာပေန္တိ, ဣဒမ္ပိ ဝူပသန္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ဝူပသန္တံ အန္တရာမဂ္ဂေ အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတိ ယော, တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ.

'අන්තරාමග්ගේ' යනු, ඒ වාදකාරී භික්ෂූහු 'අපි මොහුගේ විනිශ්චයෙහි නොසිටිමු, මොහු විනයෙහි දක්ෂයෙක් නොවේ, අසවල් ගමෙහි විනයධර තෙරවරු වෙසෙති, එහි ගොස් විනිශ්චය කරවා ගනිමු' යැයි යමින් සිටින අතරමගදීම කරුණ වටහාගෙන ඔවුනොවුන් එකඟ වෙත්ද, නැතහොත් වෙනත් භික්ෂූන් ඔවුන් වටහා දෙත්ද, මෙයද සංසිඳුණක්ම වේ. මෙසේ අතරමගදී සංසිඳුණා වූ අධිකරණයක් යමෙක් උක්කෝටනය කෙරේද, ඔහුටද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

အန္တရာမဂ္ဂေ ဝူပသန္တန္တိ န ဟေဝ ခေါ ပန အညမညံ သညတ္တိယာ ဝါ သဘာဂဘိက္ခုနိဇ္ဈာပနေန ဝါ ဝူပသန္တံ ဟောတိ; အပိစ ခေါ ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တော ဧကော ဝိနယဓရော ဒိသွာ ‘‘ကတ္ထ အာဝုသော ဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အသုကံ နာမ ဂါမံ, ဣမိနာ နာမ ကာရဏေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အလံ, အာဝုသော, ကိံ တတ္ထ ဂတေနာ’’တိ တတ္ထေဝ ဓမ္မေန ဝိနယေန တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတိ, ဣဒံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝူပသန္တံ နာမ. ဧတံ ဥက္ကောဋေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ.

'අන්තරාමග්ගේ වූපසන්ත' යනු, හුදෙක් ඔවුනොවුන්ගේ එකඟතාවයෙන් හෝ සමාන අදහස් ඇති භික්ෂූන්ගේ වටහා දීමෙන් පමණක් සංසිඳුණු අධිකරණයක් නොවේ; ඉදිරිපසින් එන එක්තරා විනයධර භික්ෂුවක දැක 'ඇවැත්නි, කොහි යන්නහුද' යි විමසා, 'අසවල් ගමට අසවල් කරුණ නිසා යමු' යි පැවසූ විට, 'ඇවැත්නි, එහි යාමෙන් පලක් නැත' කියා එතැනදීම ධර්ම විනයානුකූලව ඒ අධිකරණය සංසිඳුවයි නම්, මෙය 'අන්තරාමග්ගේ වූපසන්ත' නම් වේ. මෙය උක්කෝටනය කරන්නාටද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

တတ္ထ ဂတန္တိ သစေ ပန ‘‘အလံ, အာဝုသော, ကိံ တတ္ထ ဂတေနာ’’တိ ဝုစ္စမာနာပိ ‘‘မယံ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယံ ပါပေဿာမာ’’တိ ဝိနယဓရဿ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ ဂစ္ဆန္တိယေဝ, ဂန္တွာ သဘာဂါနံ ဘိက္ခူနံ ဧတမတ္ထံ အာရောစေန္တိ. သဘာဂါ ဘိက္ခူ ‘‘အလံ, အာဝုသော, သံဃသန္နိပါတံ နာမ ဂရုက’’န္တိ တတ္ထေဝ နိသီဒါပေတွာ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ သညာပေန္တိ, ဣဒမ္ပိ ဝူပသန္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ဝူပသန္တံ တတ္ထ ဂတံ အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတိ ယော, တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ.

යම් හෙයකින් 'ඇවැත්නි, එපා, එහි යාමෙන් ඇති වැඩේ කුමක්ද?' කියා පවසද්දීත්, 'අපි එහිම ගොස් විනිශ්චය ලබා ගනිමු' යැයි විනයධරයාගේ වචනය නොපිළිගෙන යන්නේ නම්, එසේ ගොස් සමාන මත ඇති භික්ෂූන්ට මේ කරුණ පවසත් ද, එම භික්ෂූන් 'ඇවැත්නි, සංඝයා රැස් කිරීම බරපතල කරුණකි' යැයි පවසා එහිම වඩා හිඳුවා විනිශ්චය කොට ඔවුන් සෑහීමට පත් කරත් ද, එවිට එම අධිකරණය සන්සිඳුණා වෙයි. මෙසේ සන්සිඳුණු එම අධිකරණය යමෙකු නැවත ඇවිස්සීමට (උක්කෝටනය) උත්සාහ කරයි නම් ඔහුට ද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

တတ္ထ ဂတံ ဝူပသန္တန္တိ န ဟေဝ ခေါ ပန သဘာဂဘိက္ခူနံ သညတ္တိယာ ဝူပသန္တံ ဟောတိ; အပိစ ခေါ သံဃံ သန္နိပါတေတွာ အာရောစိတံ သံဃမဇ္ဈေ ဝိနယဓရာ ဝူပသမေန္တိ, ဣဒံ တတ္ထ ဂတံ ဝူပသန္တံ နာမ. ဧတံ ဥက္ကောဋေန္တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ.

එහි ගොස් සන්සිඳවීම යනු හුදෙක් සබ්‍රහ්මචාරී භික්ෂූන්ගේ අවබෝධය නිසාම සන්සිඳීම නොවේ; සංඝයා රැස් කරවා, කරුණු පවසා, සංඝ මධ්‍යයෙහි විනයධරයන් විසින් සන්සිඳවනු ලැබූ අධිකරණය 'එහි ගොස් සන්සිඳුණු අධිකරණය' නම් වේ. මෙය නැවත ඇවිස්සීමට තැත් කරන්නාට ද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

သတိဝိနယန္တိ ခီဏာသဝဿ ဒိန္နံ သတိဝိနယံ ဥက္ကောဋေတိ, ပါစိတ္တိယမေဝ. ဥမ္မတ္တကဿ ဒိန္နေ အမူဠှဝိနယေ ပါပုဿန္နဿ ဒိန္နာယ တဿပါပိယသိကာယပိ ဧသေဝ နယော.

සතිවිනය සම්බන්ධයෙන්: රහතන් වහන්සේ නමකට දෙන ලද සතිවිනයක් යමෙක් නැවත ඇවිස්සීමට තැත් කරයි නම් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. උමතු භික්ෂුවකට දෙන ලද අමූළ්හවිනයෙහි ද, පව් බහුල භික්ෂුවකට දෙන ලද තස්සපාපියසිකා විනයෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ.

တိဏဝတ္ထာရကံ [Pg.196] ဥက္ကောဋေတီတိ သံဃေန တိဏဝတ္ထာရကသမထေန ဝူပသမိတေ အဓိကရဏေ ‘‘အာပတ္တိ နာမ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဒေသိယမာနာ ဝုဋ္ဌာတိ, ယံ ပနေတံ နိဒ္ဒါယန္တဿာပိ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ နာမ, ဧတံ မယှံ န ခမတီ’’တိ ဧဝံ ဝဒန္တောပိ တိဏဝတ္ထာရကံ ဥက္ကောဋေတိ နာမ, တဿာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ.

'තිණවත්ථාරකය උක්කෝටනය කරයි' යනු සංඝයා විසින් තිණවත්ථාරක සමථයෙන් අධිකරණයක් සන්සිඳවා තිබියදී, 'ඇවැතක් යනු එක් භික්ෂුවක් වෙත ගොස් උක්කුටිකයෙන් හිඳ ඇඳිලි බැඳ දේශනා කිරීමෙන් මිදෙන්නකි. නිදා සිටින භික්ෂුවකට පවා හිමිවන මේ ඇවැතෙන් මිදෙන ක්‍රමයට මම අකමැති වෙමි' යැයි යමෙකු පවසයි නම්, ඔහු තිණවත්ථාරක සමථය උක්කෝටනය කරන්නෙකි. ඔහුට ද පාචිත්තිය ඇවැත් වේ.

ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတီတိ ဝိနယဓရော ဟုတွာ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယာဒီနံ အတ္ထာယ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ ဒီပေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏံ ဒွါဒသသု ဥက္ကောဋေသု ယေန ကေနစိ ဥက္ကောဋေန္တော ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတိ နာမ. ဒွီသု ပန အတ္တပစ္စတ္ထိကေသု ဧကသ္မိံ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒိနာ နယေန သမုပ္ပန္နာဃာတော, တဿ ပရာဇယံ အာရောပနတ္ထံ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ ဒီပေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏံ ဒွါဒသသု ဥက္ကောဋေသု ယေန ကေနစိ ဥက္ကောဋေန္တော ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတိ နာမ. မန္ဒော ပန မောမူဟော မောမူဟတ္တာ ဧဝ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ ဒီပေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥက္ကောဋေန္တော မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတိ နာမ. သစေ ပန ဒွီသု အတ္တပစ္စတ္ထိကေသု ဧကော ဝိသမာနိ ကာယကမ္မာဒီနိ ဂဟနမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဗလဝန္တေ စ ပက္ခန္တရိယေ အဘိညာတေ ဘိက္ခူ နိဿိတတ္တာ ဝိသမနိဿိတော ဂဟနနိဿိတော ဗလဝနိဿိတော စ ဟောတိ, တဿ ဘယေန ‘‘အယံ မေ ဇီဝိတန္တရာယံ ဝါ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယံ ဝါ ကရေယျာ’’တိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ ဒီပေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥက္ကောဋေန္တော ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆန္တော အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတိ နာမ.

ඡන්දාගතියට පැමිණ අධිකරණයක් උකෝටනය (නැවත විවාදයට ගැනීම) කරයි යනු, විනයධරයෙකු වී තමාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලා ආදීන්ගේ ප්‍රයෝජනය තකා 'අධර්මය ධර්මය' ආදී වශයෙන් දක්වමින් පෙර විසඳන ලද අධිකරණයක්, උකෝටන ක්‍රම දොළසින් යම්කිසි ක්‍රමයකින් නැවත මතු කරයි නම් ඔහු ඡන්දාගතියෙන් අධිකරණය උකෝටනය කරන්නා නම් වේ. තවද, දෙදෙනෙකු අතර වූ අමනාපයකදී එක් අයෙකු කෙරෙහි 'මොහු මට අයහපතක් කළේය' ආදී වශයෙන් උපන් ක්‍රෝධයෙන් යුක්තව, ඔහුව පරාජයට පත්කිරීම පිණිස 'අධර්මය ධර්මය' ආදී වශයෙන් පවසමින් පෙර විසඳන ලද අධිකරණයක් උකෝටන ක්‍රම දොළසින් යම් ක්‍රමයකින් නැවත මතු කරයි නම් ඔහු දෝෂාගතියෙන් අධිකරණය උකෝටනය කරන්නා නම් වේ. මෝඩ තැනැත්තා වූ කලී දැඩි මුළාව නිසාම 'අධර්මය ධර්මය' ආදී වශයෙන් පවසමින් ඉහත කී ක්‍රමයටම අධිකරණය නැවත මතු කරයි නම් ඔහු මෝහාගතියෙන් අධිකරණය උකෝටනය කරන්නා නම් වේ. ඉදින් ප්‍රතිවාදීන් දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙකු විෂම වූ කාය කර්ම ආදියෙන් යුක්ත වූයේ ද, ගහන මිච්ඡා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ ද, පක්ෂාන්තරගත බලවත් වූ ප්‍රසිද්ධ භික්ෂූන් ඇසුරු කළේ ද, එවිට ඔහු නිසා ඇතිවන භයෙන් 'මොහු මගේ ජීවිතයට හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවට අන්තරායක් කරනු ඇතැයි' සිතා 'අධර්මය ධර්මය' ආදී වශයෙන් දක්වමින් පෙර කී ක්‍රමයටම අධිකරණය උකෝටනය කරයි නම් ඔහු භයාගතියෙන් අධිකරණය උකෝටනය කරන්නා නම් වේ.

တဒဟုပသမ္ပန္နောတိ ဧကော သာမဏေရော ဗျတ္တော ဟောတိ ဗဟုဿုတော, သော ဝိနိစ္ဆယေ ပရာဇယံ ပတွာ မင်္ကုဘူတေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကသ္မာ မင်္ကုဘူတာတ္ထာ’’တိ? တေ တဿ တံ အဓိကရဏံ အာရောစေန္တိ. သော တေ ဧဝံ ဝဒေတိ ‘‘ဟောတု, ဘန္တေ, မံ ဥပသမ္ပာဒေထ, အဟံ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေဿာမီ’’တိ. တေ တံ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ. သော ဒုတိယဒိဝသေ ဘေရိံ ပဟရိတွာ သံဃံ သန္နိပါတေတိ. တတော ဘိက္ခူဟိ ‘‘ကေန သံဃော သန္နိပါတိတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မယာ’’တိ ဝဒတိ. ‘‘ကသ္မာ သန္နိပါတိတော’’တိ? ‘‘ဟိယျော အဓိကရဏံ ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတံ, တမဟံ ဝိနိစ္ဆိနိဿာမီ’’တိ. ‘‘တွံ ပန ဟိယျော ကုဟိံ ဂတော’’တိ? ‘‘အနုပသမ္ပန္နောမှိ, ဘန္တေ, အဇ္ဇ ပန ဥပသမ္ပန္နောမှီ’’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဣဒံ အာဝုသော တုမှာဒိသာနံ ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, ‘တဒဟုပသမ္ပန္နော [Pg.197] ဥက္ကောဋေတိ, ဥက္ကောဋနကံ ပါစိတ္တိယ’န္တိ, ဂစ္ဆ အာပတ္တိံ ဒေသေဟီ’’တိ. အာဂန္တုကေပိ ဧသေဝ နယော.

'එදිනම උපසම්පදා වූ තැනැත්තා' යනු එක්තරා සාමණේර නමක් දක්ෂ වූ ද, බහුශ්‍රුත වූ ද කෙනෙකි. ඔහු අධිකරණ තීරණයකදී පරාජය වී මලානික වූ මුහුණින් සිටින භික්ෂූන් දැක 'ස්වාමීනි, ඇයි ඔබ වහන්සේලා මලානිකව සිටින්නේ?' යි විමසීය. ඔවුහු එම අධිකරණය පිළිබඳව ඔහුට දැන්වූහ. එවිට ඔහු 'ස්වාමීනි, කමක් නැත, මාව උපසම්පදා කරන්න, මම ඒ අධිකරණය සන්සිඳවන්නෙමි' යි කීවේය. ඔවුහු ඔහුව උපසම්පදා කළහ. ඔහු දෙවන දිනයෙහි බෙර ගසා සංඝයා රැස් කරවීය. එවිට භික්ෂූන් විසින් 'කවුද සංඝයා රැස් කරවූයේ?' යි ඇසූ කල 'මම' යැයි ඔහු පැවසීය. 'ඇයි රැස් කරවූයේ?' යි ඇසූ විට 'ඊයේ අධිකරණය වැරදි ලෙස තීරණය වී ඇත, එය මම විසඳන්නෙමි' යි කීවේය. 'ඔබ ඊයේ කොහේද සිටියේ?' යි ඇසූ විට 'ස්වාමීනි, ඊයේ මම උපසම්පදා නොවී සිටියෙමි, අද උපසම්පදා වී සිටිමි' යි කීවේය. එවිට ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, ඔබ වැනි අය උදෙසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් "එදිනම උපසම්පදා වූ තැනැත්තා අධිකරණය උකෝටනය කරයි නම්, එය උකෝටන පාචිත්තිය වේ" යන මෙම ශික්ෂා පදය පනවන ලදී. යන්න, ඇවත දේශනා කරන්න.' ආගන්තුක භික්ෂුව සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයම වේ.

ကာရကောတိ ဧကံ သံဃေန သဒ္ဓိံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ပရိဝေဏဂတံ ပရာဇိတာ ဘိက္ခူ ဝဒန္တိ ‘‘ကိဿ, ဘန္တေ, တုမှေဟိ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏံ, နနု ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗ’’န္တိ. သော ‘‘ကသ္မာ ပဌမံယေဝ ဧဝံ န ဝဒိတ္ထာ’’တိ တံ အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေတိ. ဧဝံ ယော ကာရကော ဥက္ကောဋေတိ, တဿာပိ ဥက္ကောဋနကံ ပါစိတ္တိယံ. ဆန္ဒဒါယကောတိ ဧကော အဓိကရဏဝိနိစ္ဆယေ ဆန္ဒံ ဒတွာ သဘာဂေ ဘိက္ခူ ပရာဇယံ ပတွာ အာဂတေ မင်္ကုဘူတေ ဒိသွာ ‘‘သွေ ဒါနိ အဟံ ဝိနိစ္ဆိနိဿာမီ’’တိ သံဃံ သန္နိပါတေတွာ ‘‘ကသ္မာ သန္နိပါတေသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဟိယျော အဓိကရဏံ ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတံ, တမဟံ အဇ္ဇ ဝိနိစ္ဆိနိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဟိယျော ပန တွံ ကတ္ထ ဂတော’’တိ. ‘‘ဆန္ဒံ ဒတွာ နိသိန္နောမှီ’’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဣဒံ အာဝုသော တုမှာဒိသာနံ ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, ‘ဆန္ဒဒါယကော ဥက္ကောဋေတိ, ဥက္ကောဋနကံ ပါစိတ္တိယ’န္တိ, ဂစ္ဆ အာပတ္တိံ ဒေသေဟီ’’တိ.

'කාරක' යනු එක් භික්ෂුවක් සංඝයා සමඟ එක්ව අධිකරණයක් තීරණය කර පිරිවෙනට ගිය කල්හි, පරාජිත භික්ෂූන් පැමිණ 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා ඇයි මෙලෙස අධිකරණය තීරණය කළේ? මෙලෙස නේද තීරණය කළ යුත්තේ?' යැයි කීහ. ඔහු 'ඇයි මුලින්ම මෙසේ නොකීවේ?' යැයි පවසා එම අධිකරණය නැවත මතු කරයි (උකෝටනය කරයි). මෙසේ කාරක වූ භික්ෂුවක් අධිකරණය උකෝටනය කරයි නම් ඔහුට ද උකෝටන පාචිත්තිය වේ. 'ඡන්දදායක' යනු එක් භික්ෂුවක් අධිකරණ විනිශ්චයකදී තම කැමැත්ත (ඡන්දය) දී පසුව, තමාගේ පාර්ශ්වයේ භික්ෂූන් පරාජය වී මලානිකව පැමිණෙනු දැක 'හෙට මම මෙය විසඳන්නෙමි' යැයි පවසා සංඝයා රැස් කරවා 'ඇයි රැස් කළේ?' යි ඇසූ විට 'ඊයේ අධිකරණය වැරදි ලෙස තීරණය වී ඇත, එය මම අද විසඳන්නෙමි' යි කීවේය. 'ඊයේ ඔබ කොහේද ගියේ?' යි ඇසූ විට 'මම කැමැත්ත දී (නොපැමිණ) සිටියෙමි' යි කීවේය. ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: 'ඇවැත්නි, ඔබ වැනි අය උදෙසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් "ඡන්දය දුන් තැනැත්තා අධිකරණය උකෝටනය කරයි නම්, එය උකෝටන පාචිත්තිය වේ" යන මෙම ශික්ෂා පදය පනවන ලදී. යන්න, ඇවත දේශනා කරන්න.'

အဓိကရဏနိဒါနာဒိဝဏ္ဏနာ

අධිකරණ නිදාන ආදියේ වර්ණනාවයි.

၃၄၂. ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ကိံနိဒါနန္တိအာဒီသု ကိံ နိဒါနမဿာတိ ကိံနိဒါနံ. ကော သမုဒယော အဿာတိ ကိံသမုဒယံ. ကာ ဇာတိ အဿာတိ ကိံဇာတိကံ. ကော ပဘဝေါ အဿာတိ ကိံပဘဝံ. ကော သမ္ဘာရော အဿာတိ ကိံသမ္ဘာရံ. ကိံ သမုဋ္ဌာနံ အဿာတိ ကိံသမုဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗာနေတာနိ ကာရဏဝေဝစနာနိယေဝ.

342. 'විවාදාධිකරණයට කුමන නිදානයක් තිබේද' ආදී පදයන්හි අර්ථය මෙසේ දත යුතුය. මෙයට කුමන නිදානයක් (හේතුවක්) ඇද්ද යන අරුතින් 'කිංනිදාන' නම් වේ. මෙයට කුමන සමුදයක් ඇද්ද යන අරුතින් 'කිංසමුදය' නම් වේ. මෙයට කුමන ජාතියක් (හටගැනීමක්) ඇද්ද යන අරුතින් 'කිංජාතික' නම් වේ. මෙයට කුමන ප්‍රභවයක් ඇද්ද යන අරුතින් 'කිංපභව' නම් වේ. මෙයට කුමන සම්භාරයක් ඇද්ද යන අරුතින් 'කිංසම්භාර' නම් වේ. මෙයට කුමන සමුට්ඨානයක් ඇද්ද යන අරුතින් 'කිංසමුට්ඨාන' නම් වේ. මේ සියලු පද 'හේතුව' යන අර්ථය දෙන පර්යාය පදයන්ම වේ.

ဝိဝါဒနိဒါနန္တိအာဒီသုပိ အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထုသင်္ခါတော ဝိဝါဒေါ နိဒါနမေတဿာတိ ဝိဝါဒနိဒါနံ. ဝိဝါဒံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိဝါဒဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. အနုဝါဒေါ နိဒါနံ အဿာတိ အနုဝါဒနိဒါနံ. ဣဒမ္ပိ အနုဝါဒံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကအနုဝါဒဝသေန ဝုတ္တံ. အာပတ္တိ နိဒါနံ အဿာတိ အာပတ္တိနိဒါနံ. အာပတ္တာဓိကရဏပစ္စယာ စတဿော အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ အာပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကအာပတ္တိဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ကိစ္စယံ နိဒါနမဿာတိ ကိစ္စယနိဒါနံ; စတုဗ္ဗိဓံ သံဃကမ္မံ ကာရဏမဿာတိ အတ္ထော. ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ယာဝတတိယံ သမနုဘာသနာဒီနံ ကိစ္စံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကကိစ္စာနံ ဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. အယံ စတုန္နမ္ပိ အဓိကရဏာနံ ဝိဿဇ္ဇနပက္ခေ ဧကပဒယောဇနာ. ဧတေနာနုသာရေန သဗ္ဗပဒါနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

විවාදනදාන යනාදී පදවල අර්ථය මෙසේ දත යුතුය. දහඅටක් වූ භේදකර වස්තූන්ගෙන් යුත් විවාදය (අධර්මය ධර්මය ලෙස වාද කිරීම) මෙම විවාදාධිකරණයේ නිදානය (මුල් හේතුව) වේ. එබැවින් එය විවාදනදාන නම් වේ. පෙර ඇති වූ විවාදයක් ඇසුරු කොට ගෙන මතු ඇති වන විවාදයන් සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. අනුවාදය (චෝදනාව) නිදානය කොට ඇති බැවින් එය අනුවාදනදාන නම් වේ. මෙය ද පෙර ඇති වූ චෝදනාවක් ඇසුරු කොට ගෙන මතු ඇති වන චෝදනා සම්බන්ධයෙන් වදාරන ලද්දකි. ආපත්තිය (ඇවත) නිදානය කොට ඇති බැවින් එය ආපත්තිනිදාන නම් වේ. ආපත්තාධිකරණය හේතුවෙන් සතරක් වූ ඇවැත්වලට පැමිණෙන්නේය යන අයුරින්, පෙර වූ ඇවතක් ඇසුරු කොට ගෙන මතු ඇති වන ඇවැත් සම්බන්ධයෙන් මෙය වදාරන ලද්දකි. කෘත්‍යය නිදානය කොට ඇති බැවින් එය කෘත්‍යනිදාන නම් වේ. එනම් සතර වැදෑරුම් වූ සංඝකර්මයන් මෙයට හේතුව බව අර්ථයයි. උක්ඛිත්තක (වතාවත් තහනම් කළ) මහණෙකු අනුව ගිය මෙහෙණියක සම්බන්ධයෙන් තුන් වරක් දක්වා අනුශාසනා කිරීම් ආදී කෘත්‍යයන් ඇසුරු කොට ගෙන, මතු ඇති වන කෘත්‍යයන්ගේ වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. මෙය සතර වැදෑරුම් අධිකරණයන්ගේ විසර්ජන පක්ෂයෙහි ඒකපද යෝජනාවයි. මෙම අනුසාරයෙන් සෙසු සියලු පදයන් ද යෙදිය යුතුය.

ဒုတိယပုစ္ဆာယ [Pg.198] ဟေတုနိဒါနန္တိအာဒိမှိ ဝိဿဇ္ဇနေ နဝန္နံ ကုသလာကုသလာဗျာကတဟေတူနံ ဝသေန ဟေတုနိဒါနာဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတိယပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနေ ဗျဉ္ဇနမတ္တံ နာနံ. ဟေတုယေဝ ဟိ ဧတ္ထ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တော.

දෙවන ප්‍රශ්නයේ 'හේතුනිදාන' යනාදී පිළිතුරෙහි, කුසල් හේතු, අකුසල් හේතු සහ අව්‍යාකෘත හේතු යන හේතු නවයේ වශයෙන් හේතුනිදාන ආදියේ ස්වභාවය දත යුතුය. තුන්වන ප්‍රශ්නයේ පිළිතුරෙහි වෙනස පවතින්නේ අක්ෂර මාත්‍රයක පමණි. මන්දයත්, මෙහි හේතුවම ප්‍රත්‍යය යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ බැවිනි.

၃၄၃. မူလပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနေ ဒွါဒသ မူလာနီတိ ကောဓဥပနာဟယုဂဠကာဒီနိ ဆ ဝိဝါဒါမူလာနိ, လောဘဒေါသမောဟာ တယော, အလောဘာဒေါသာမောဟာ တယောတိ ဣမာနိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနပ္ပဝတ္တာနိ ဒွါဒသ မူလာနိ. စုဒ္ဒသ မူလာနီတိ တာနေဝ ဒွါဒသ ကာယဝါစာဟိ သဒ္ဓိံ စုဒ္ဒသ ဟောန္တိ. ဆ မူလာနီတိ ကာယာဒီနိ ဆ သမုဋ္ဌာနာနိ.

343. ‘මූල’ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු වශයෙන්, මූලයන් දොළසක් යනු ක්‍රෝධය හා උපනාහය යන යුගලයෙන් ආරම්භ වන විවාද මූලයන් හය සහ ලෝභ, දෝෂ, මෝහ යන අකුසල් මුල් තුන හා අලෝභ, අදෝෂ, අමෝහ යන කුසල් මුල් තුනයි. මෙසේ ආධ්‍යාත්මික සන්තානයෙහි පවත්නා මූලයන් දොළසකි. මූලයන් දහහතරක් යනු, එම මූලයන් දොළස කාය වාග් ද්වාරයන් සමඟ එක් වූ විට දහහතරක් වන බවයි. මූලයන් හයක් යනු කය ආදී වූ සමුට්ඨානයන් හයයි.

သမုဋ္ဌာနပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနေ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ သမုဋ္ဌာနာနိ, တဉှိ ဧတေသု အဋ္ဌာရသသု ဘေဒကရဝတ္ထူသု သမုဋ္ဌာတိ, ဧတေဟိ ဝါ ကာရဏဘူတေဟိ သမုဋ္ဌာတိ. တေနဿေတာနိ သမုဋ္ဌာနာနိ ဝုစ္စန္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

සමුට්ඨාන ප්‍රශ්නයෙහි පිළිතුරෙහි, දහඅටක් වූ භේදකර වස්තූහුම සමුට්ඨානයෝ වෙති. මන්දයත්, එම විවාදාධිකරණය එම දහඅටක් වූ භේදකර වස්තූන් කෙරෙහි හටගන්නා බැවිනි. නැතහොත් හේතුභූත වූ එම භේදකර වස්තූන් නිසා හටගන්නා බැවිනි. එබැවින් ඒවා එම විවාදාධිකරණයේ සමුට්ඨානයෝ යැයි කියනු ලැබේ. සියලු තන්හි මෙම ක්‍රමයම වේ.

၃၄၄. ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အာပတ္တီတိအာဒိဘေဒေ ဧကေန အဓိကရဏေန ကိစ္စာဓိကရဏေနာတိ ဣဒံ ယေန အဓိကရဏေန သမ္မန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ, န ပနေတာနိ ဧကံသတော ကိစ္စာဓိကရဏေနေဝ သမ္မန္တိ. န ဟိ ပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ ဒေသေန္တဿ ကိစ္စာဓိကရဏံ နာမ အတ္ထိ.

344. විවාදාධිකරණය ඇවතක් වේ යනාදී ප්‍රභේදයන්හි, එක් අධිකරණයක් වන කෘත්‍යාධිකරණයෙන් (අධිකරණයන් සංසිඳෙයි) යන මෙය, යම් අධිකරණයකින් එම අධිකරණයන් සංසිඳෙන්නේ ද එය පෙන්වීම සඳහා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. එහෙත් මේවා ඒකාන්තයෙන්ම කෘත්‍යාධිකරණයෙන් පමණක් සංසිඳෙන්නේ නොවේ. මන්දයත් පුද්ගලයෙකු ඉදිරියේ ඇවැත් දේශනා කරන්නාට කෘත්‍යාධිකරණයක් නොමැති බැවිනි.

န ကတမေန သမထေနာတိ သာဝသေသာပတ္တိ ဝိယ န သမ္မတိ. န ဟိ သက္ကာ သာ ဒေသေတုံ, န တတော ဝုဋ္ဌာယ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာတုံ.

‘කවර සමථයකින් නොසංසිඳෙන්නේද’ යන්නෙහි, සාවශේෂ ඇවතක් (සංඝාදිසේස වැනි) මෙන් නොව, මෙය කිසිදු සමථයකින් නොසංසිඳෙයි. මන්දයත්, එම අනවශේෂ ඇවත දේශනා කළ නොහැකි බැවිනි. එමෙන්ම එයින් මිදී පිරිසිදු බවෙහි පිහිටිය නොහැකි බැවිනි.

၃၄၈. ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဟောတိ အနုဝါဒါဓိကရဏန္တိအာဒိ နယော ဥတ္တာနောယေဝ.

348. විවාදාධිකරණය අනුවාදාධිකරණයක් වෙයි යනාදී ක්‍රමය ඉතා පැහැදිලිය.

၃၄၉. တတော ပရံ ယတ္ထ သတိဝိနယောတိအာဒိကာ သမ္မုခါဝိနယံ အမုဉ္စိတွာ ဆ ယမကပုစ္ဆာ ဝုတ္တာ, တာသံ ဝိဿဇ္ဇနေနေဝ အတ္ထော ပကာသိတော.

349. එයින් පසුව, සම්මුඛාවිනය අත්නොහැර 'යම් තැනක ස්මෘති විනය පවතීද' යනාදී වශයෙන් යුගල ප්‍රශ්න හයක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ඒවායේ අර්ථය එම පිළිතුරුවලින්ම පැහැදිලි කර ඇත.

၃၅၁. သံသဋ္ဌာဒိပုစ္ဆာနံ ဝိဿဇ္ဇနေ သံသဋ္ဌာတိ သတိဝိနယကမ္မဝါစာက္ခဏသ္မိံယေဝ ဒွိန္နမ္ပိ သမထာနံ သိဒ္ဓတ္တာ သမ္မုခါဝိနယောတိ ဝါ သတိဝိနယောတိ ဝါ ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာ, နော ဝိသံသဋ္ဌာ. ယသ္မာ ပန ကဒလိက္ခန္ဓေ ပတ္တဝဋ္ဋီနံ ဝိယ န သက္ကာ တေသံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ဒဿေတုံ, တေန ဝုတ္တံ [Pg.199] ‘‘န စ လဗ္ဘာ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ပညာပေတု’’န္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

351. ‘සංසට්ඨ’ (එක්ව පවත්නා) ආදී ප්‍රශ්නවල පිළිතුරෙහි, ස්මෘති විනය කර්මවාක්‍යය පවතින මොහොතේදීම සමථයන් දෙකම සිද්ධ වන බැවින්, සම්මුඛාවිනය වේවා ස්මෘති විනය වේවා මෙම ධර්මයන් සංසට්ඨ (එක්ව පවත්නා) වේ, වෙන්ව පවත්නා ඒවා නොවේ. කෙසෙල් කඳක පත් කොපු වෙන් කොට ඒවායේ වෙනස දැක්විය නොහැකි සේ, මේවාද වෙන් කොට වෙනස දැක්විය නොහැකිය. එබැවින් “මෙම ධර්මයන් වෙන් වෙන් කොට වෙනස පැනවීමට නොහැකිය” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. සියලු තන්හි මෙම ක්‍රමයම වේ.

သတ္တသမထနိဒါနဝဏ္ဏနာ

සප්ත සමථ නිදාන වර්ණනාවයි.

၃၅၂. ကိံနိဒါနောတိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ နိဒါနံ နိဒါနမဿာတိ နိဒါနနိဒါနော. တတ္ထ သံဃသမ္မုခတာ, ဓမ္မသမ္မုခတာ, ဝိနယသမ္မုခတာ, ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာတိ ဣဒံ သမ္မုခါဝိနယဿ နိဒါနံ. သတိဝေပုလ္လပတ္တော ခီဏာသဝေါ လဒ္ဓုပဝါဒေါ သတိဝိနယဿ နိဒါနံ. ဥမ္မတ္တကော ဘိက္ခု အမူဠှဝိနယဿ နိဒါနံ. ယော စ ဒေသေတိ, ယဿ စ ဒေသေတိ, ဥဘိန္နံ သမ္မုခီဘာဝေါ ပဋိညာတကရဏဿ နိဒါနံ. ဘဏ္ဍနဇာတာနံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတုံ အသက္ကုဏေယျတာ ယေဘုယျသိကာယ နိဒါနံ. ပါပုဿန္နော ပုဂ္ဂလော တဿပါပိယသိကာယ နိဒါနံ. ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ဗဟု အဿာမဏကအဇ္ဈာစာရော တိဏဝတ္ထာရကဿ နိဒါနံ. ဟေတုပစ္စယဝါရာ ဝုတ္တနယာ ဧဝ.

352. ‘කිංනිදාන’ යන ප්‍රශ්නයෙහි පිළිතුරෙහි, යමකට නිදානයක් පවතී නම් එය නිදානනිදාන නම් වේ. එහිදී සංඝ සම්මුඛතාව, ධර්ම සම්මුඛතාව, විනය සම්මුඛතාව සහ පුද්ගල සම්මුඛතාව යන සම්මුඛතාවන් සම්මුඛාවිනයට නිදානයන් වේ. චෝදනාවට ලක් වූ, ස්මෘතියේ පෘථුල බවට පැමිණි රහතන් වහන්සේ ස්මෘති විනයට නිදානය වේ. උන්මත්තක භික්ෂුව අමූළ්හ විනයට නිදානය වේ. යම් භික්ෂුවක් ඇවැත් දේශනා කරයිද, යම් භික්ෂුවක් ඉදිරියේ දේශනා කරයිද, ඔවුන් දෙදෙනාගේ සම්මුඛ වීම පටිඥ්ඥාතකරණයට නිදානය වේ. කලහ ඇති කරගත් භික්ෂූන්ගේ අධිකරණය සංසිඳවීමට නොහැකි වීම යේභුය්‍යසිකාවට නිදානය වේ. බොහෝ පව් ඇති පුද්ගලයා තස්සපාපිය්‍යසිකාවට නිදානය වේ. කලහකාරී භික්ෂූන්ගේ බොහෝ වූ අශ්‍රාමණීය ලුහුබැඳීම් තිණවත්ථාරකයට නිදානය වේ. හේතු ප්‍රත්‍යය වාරයන් කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම වේ.

၃၅၃. မူလပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနံ ဥတ္တာနမေဝ. သမုဋ္ဌာနပုစ္ဆာယ ကိဉ္စာပိ ‘‘သတ္တန္နံ သမထာနံ ကတမေ ဆတ္တိံသ သမုဋ္ဌာနာ’’တိ ဝုတ္တံ, သမ္မုခါဝိနယဿ ပန ကမ္မသင်္ဂဟာဘာဝေန သမုဋ္ဌာနာဘာဝတော ဆန္နံယေဝ သမထာနံ ဆ သမုဋ္ဌာနာနိ ဝိဘတ္တာနိ. တတ္ထ ကမ္မဿ ကိရိယာတိ ဉတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကရဏန္တိ တဿာယေဝ ဉတ္တိယာ ဌပေတဗ္ဗကာလေ ဌပနံ. ဥပဂမနန္တိ သယံ ဥပဂမနံ; အတ္တနာယေဝ တဿ ကမ္မဿ ကရဏန္တိ အတ္ထော. အဇ္ဈုပဂမနန္တိ အဇ္ဈေသနုပဂမနံ; အညံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒိကံ ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ အဇ္ဈေသနန္တိ အတ္ထော. အဓိဝါသနာတိ ‘‘ရုစ္စတိ မေ ဧတံ, ကရောတု သံဃော’’တိ ဧဝံ အဓိဝါသနာ; ဆန္ဒဒါနန္တိ အတ္ထော. အပ္ပဋိက္ကောသနာတိ ‘‘န မေတံ ခမတိ, မာ ဧဝံ ကရောထာ’’တိ အပ္ပဋိသေဓနာ. ဣတိ ဆန္နံ ဆက္ကာနံ ဝသေန ဆတ္တိံသ သမုဋ္ဌာနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

353. මූල ප්‍රශ්නයෙහි පිළිතුර පැහැදිලිය. සමුට්ඨාන ප්‍රශ්නයෙහි ‘සප්ත සමථයන්ගේ සමුට්ඨාන තිස් හය කවරේ ද’ යැයි පැවසුවද, සම්මුඛාවිනය කර්මයකට ඇතුළත් නොවන බැවින් සහ එයට සමුට්ඨානයක් නොමැති බැවින්, සමථ හයකට පමණක් අදාළ සමුට්ඨාන හය බැගින් විස්තර කර ඇත. එහි 'කම්මස්ස කිරියා' යන්නෙන් ඥත්තිය (නිවේදනය) දත යුතුය. 'කරණ' යන්නෙන් එම ඥත්තියම තැබිය යුතු කල්හි තැබීම දත යුතුය. 'උපගමන' යන්නෙන් තමාම කර්මයට පැමිණීමයි, එනම් තමාම එම කර්මය කිරීමයි. 'අජ්ඣුපගමන' යන්නෙන් අනුන් මෙහෙයවා එම කර්මයට පැමිණීමයි, එනම් සද්ධිවිහාරික ආදී අන් අයෙකු ලවා 'මෙම කර්මය කරව' යැයි මෙහෙයවීමයි. 'අධිවාසනා' යන්නෙන් “මට මෙය රුචිය, සංඝයා වහන්සේ මෙය කරත්වා” යනාදී වශයෙන් පිළිගැනීම හෙවත් ඡන්දය දීම අදහස් වේ. 'අප්පටික්කෝසනා' යන්නෙන් “මට මෙය රුචි නැත, මෙසේ නොකරන්න” යැයි පවසා ප්‍රතික්ෂේප නොකිරීමයි. මෙසේ හය බැගින් වූ කොටස් හයක වශයෙන් සමුට්ඨාන තිස් හය දත යුතුය.

သတ္တသမထနာနာတ္ထာဒိဝဏ္ဏနာ

සප්ත සමථ නානාර්ථ ආදී වර්ණනාවයි.

၃၅၄. နာနာတ္ထပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ ဥတ္တာနမေဝ. အဓိကရဏပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ အယံ ဝိဝါဒေါ နော အဓိကရဏန္တိ အယံ မာတာပုတ္တာဒီနံ ဝိဝါဒေါ ဝိရုဒ္ဓဝါဒတ္တာ ဝိဝါဒေါ နာမ ဟောတိ, သမထေဟိ ပန အဓိကရဏီယတာယ အဘာဝတော အဓိကရဏံ န ဟောတိ. အနုဝါဒါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

354. නානාර්ථ ප්‍රශ්න විසර්ජනය පැහැදිලිය. අධිකරණ ප්‍රශ්න විසර්ජනයෙහි 'මෙම විවාදය අධිකරණයක් නොවේ' යනු මව සහ පුතා ආදීන් අතර ඇති වන විවාදයයි. එය පරස්පර වාදයක් බැවින් 'විවාදය' නම් වුවද, විනය සමථයන්ගෙන් සංසිඳවිය යුතු නොවන බැවින් එය 'අධිකරණයක්' නොවේ. අනුවාද ආදියේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉතිරි සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

အဓိကရဏဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අධිකරණ ප්‍රභේද වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကံ

දෙවන ගාථා සංගණිකාවයි.

စောဒနာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

චෝදනාදී ප්‍රශ්න විසර්ජනා වර්ණනාවයි.

၃၅၉. ဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိယံ [Pg.200] စောဒနာတိ ဝတ္ထုဉ္စ အာပတ္တိဉ္စ ဒဿေတွာ စောဒနာ. သာရဏာတိ ဒေါသသာရဏာ. သံဃော ကိမတ္ထာယာတိ သံဃသန္နိပါတော ကိမတ္ထာယ. မတိကမ္မံ ပန ကိဿ ကာရဏာတိ မတိကမ္မံ ဝုစ္စတိ မန္တဂ္ဂဟဏံ; တံ ကိဿ ကာရဏာတိ အတ္ထော.

359. දෙවන ගාථා සංගණිකාවෙහි, 'චෝදනා' යනු වස්තුව සහ ඇවත පෙන්වා චෝදනා කිරීමයි. 'සාරණා' යනු වරද සිහිපත් කරවීමයි. 'සංඝයා කුමන අර්ථයක් සඳහාද' යනු සංඝ සන්නිපාතය කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහාද යන්නයි. 'මතිකම්ම' යනු උපදේශ ලබා ගැනීම (සාකච්ඡා කිරීම) යි. එය කුමන හේතුවක් නිසාද යනු එහි අර්ථයයි.

စောဒနာ သာရဏတ္ထာယာတိ ဝုတ္တပ္ပကာရာ စောဒနာ, တေန စုဒိတကပုဂ္ဂလေန စောဒကဒေါသသာရဏတ္ထာယ. နိဂ္ဂဟတ္ထာယ သာရဏာတိ ဒေါသသာရဏာ ပန တဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဂ္ဂဟတ္ထာယ. သံဃော ပရိဂ္ဂဟတ္ထာယာတိ တတ္ထ သန္နိပတိတော သံဃော ဝိနိစ္ဆယပရိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ; ဓမ္မာဓမ္မံ တုလနတ္ထာယ သုဝိနိစ္ဆိတဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတံ ဇာနနတ္ထာယာတိ အတ္ထော. မတိကမ္မံ ပန ပါဋိယေက္ကန္တိ သုတ္တန္တိကတ္ထေရာနဉ္စ ဝိနယဓရတ္ထေရာနဉ္စ မန္တဂ္ဂဟဏံ ပါဋေက္ကံ ပါဋေက္ကံ ဝိနိစ္ဆယသန္နိဋ္ဌာပနတ္ထံ.

"චෝදනාව සිහිපත් කරවීම පිණිසයි" යනු ඉහත කී ආකාරයේ චෝදනාව, එම චුදිත පුද්ගලයා ලවා චෝදකයාගේ වරද සිහිපත් කරවීම පිණිස වේ. "නිග්‍රහ කිරීම පිණිස සිහිපත් කරවීම" යනු වරද සිහිපත් කරවීම එම පුද්ගලයාට නිග්‍රහ කිරීම පිණිස වේ. "සංඝයා වහන්සේ පිළිගැනීම පිණිසයි" යනු එහි රැස්වූ සංඝයා විනිශ්චය පිළිගැනීම (පිරිසිඳ දැනගැනීම) පිණිසත්; ධර්මය හා අධර්මය තුලනය කිරීම පිණිසත්, මැනවින් විනිශ්චය කළ දේ හා නොමනා ලෙස විනිශ්චය කළ දේ දැනගැනීම පිණිසත් වේ යන අර්ථයයි. "මතිකර්මය වෙන් වෙන්වය" යනු සූත්‍රධර ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ හා විනයධර ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ සාකච්ඡා ග්‍රහණය කර ගැනීම, විනිශ්චය නිම කිරීම පිණිස වෙන් වෙන්ව සිදු කිරීමයි.

မာ ခေါ ပဋိဃန္တိ စုဒိတကေ ဝါ စောဒကေ ဝါ ကောပံ မာ ဇနယိ. သစေ အနုဝိဇ္ဇကော တုဝန္တိ သစေ တွံ သံဃမဇ္ဈေ ဩတိဏ္ဏံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတုံ နိသိန္နော ဝိနယဓရော.

"කෝප නොවන්න" යනු චුදිතයා කෙරෙහි හෝ චෝදකයා කෙරෙහි හෝ ක්‍රෝධයක් ඇති කර නොගන්න යන්නයි. "ඉදින් ඔබ විමර්ශකයෙකු වන්නේ නම්" යනු ඉදින් ඔබ සංඝයා මධ්‍යයට පැමිණි අධිකරණයක් විනිශ්චය කිරීම සඳහා වැඩ සිටින විනයධරයෙකු වන්නේ නම් යන්නයි.

ဝိဂ္ဂါဟိကန္တိ ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ. အနတ္ထသံဟိတန္တိ ယာ အနတ္ထံ ဇနယတိ, ပရိသံ ခေါဘေတွာ ဥဋ္ဌာပေတိ, ဧဝရူပိံ ကထံ မာ အဘဏိ. သုတ္တေ ဝိနယေ ဝါတိအာဒီသု သုတ္တံ နာမ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေါ. ဝိနယော နာမ ခန္ဓကော. အနုလောမော နာမ ပရိဝါရော. ပညတ္တံ နာမ သကလံ ဝိနယပိဋကံ. အနုလောမိကံ နာမ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ.

"කලහකාරී කථාව" යනු "ඔබ මෙම ධර්ම විනය නොදන්නෙහිය" යන ආදී වශයෙන් පවත්වන කථාවයි. "අනර්ථය පිණිස පවතින" යනු යම් කථාවක් අනර්ථය ඇති කරයිද, පිරිස කළඹවා විසිරුවා හරියිද, එවැනි කථා නොකියන්න යන්නයි. "සූත්‍රයෙහි විනයෙහි" යනාදී තන්හි "සූත්‍රය" නම් උභතෝ විභංගයයි. "විනය" නම් ඛන්ධකයයි. "අනුලෝමය" නම් පරිවාරයයි. "ප්‍රඥප්තිය" නම් සමස්ත විනය පිටකයමයි. "ආනුලෝමිකය" නම් සතර මහාපදේශයන්ය.

အနုယောဂဝတ္တံ နိသာမယာတိ အနုယုဉ္ဇနဝတ္တံ နိသာမေဟိ. ကုသလေန ဗုဒ္ဓိမတာ ကတန္တိ ဆေကေန ပဏ္ဍိတေန ဉာဏပါရမိပ္ပတ္တေန ဘဂဝတာ နီဟရိတွာ ဌပိတံ. သုဝုတ္တန္တိ သုပညာပိတံ. သိက္ခာပဒါနုလောမိကန္တိ သိက္ခာပဒါနံ အနုလောမံ. အယံ တာဝ ပဒတ္ထော, အယံ ပနေတ္ထ သာဓိပ္ပာယသင်္ခေပဝဏ္ဏနာ – ‘‘သစေ တွံ အနုဝိဇ္ဇကော, မာ သဟသာ ဘဏိ, မာ အနတ္ထသံဟိတံ ဝိဂ္ဂါဟိကကထံ [Pg.201] ဘဏိ. ယံ ပန ကုသလေန ဗုဒ္ဓိမတာ လောကနာထေန ဧတေသု သုတ္တာဒီသု အနုယောဂဝတ္တံ ကထံ သုပညတ္တံ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ အနုလောမံ, တံ နိသာမယ တံ ဥပဓာရေဟီ’’တိ. ဂတိံ န နာသေန္တော သမ္ပရာယိကန္တိ အတ္တနော သမ္ပရာယေ သုဂတိနိဗ္ဗတ္တိံ အနာသေန္တော အနုယောဂဝတ္တံ နိသာမယ. ယော ဟိ တံ အနိသာမေတွာ အနုယုဉ္ဇတိ, သော သမ္ပရာယိကံ အတ္တနော ဂတိံ နာသေတိ, တသ္မာ တွံ အနာသေန္တော နိသာမယာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တံ အနုယောဂဝတ္တံ ဒဿေတုံ ဟိတေသီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟိတေသီတိ ဟိတံ ဧသန္တော ဂဝေသန္တော; မေတ္တဉ္စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂဉ္စ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ကာလေနာတိ ယုတ္တပတ္တကာလေန; အဇ္ဈေသိတကာလေယေဝ တဝ ဘာရေ ကတေ အနုယုဉ္ဇာတိ အတ္ထော.

"අනුයෝග වත් විමසා බලන්න" යනු විමසීමේ වත් පිළිවෙත් නුවණින් බලන්න යන්නයි. "දක්ෂ බුද්ධිමතෙකු විසින් කරන ලද" යනු දක්ෂ වූ, පණ්ඩිත වූ, ඥාන පාරමිතාවට පැමිණි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරා පිහිටුවන ලද යන්නයි. "සුවුත්ත" යනු මැනවින් පනවන ලද යන්නයි. "ශික්ෂාපදයන්ට අනුකූල වූ" යනු ශික්ෂාපදයන්ට අනුලෝම වූ යන්නයි. මෙය පදයන්ගේ අර්ථයයි. මෙහි අභිප්‍රාය සහිත සංක්ෂිප්ත විස්තරය මෙයයි – "ඉදින් ඔබ විමර්ශකයෙකු (අනුවිජ්ජක) වන්නේ නම්, හදිසියේ කථා නොකරන්න, අනර්ථය පිණිස පවතින කලහකාරී කථා නොකියන්න. දක්ෂ වූ, බුද්ධිමත් වූ ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙම සූත්‍ර ආදියෙහි සියලු ශික්ෂාපදයන්ට අනුකූලව යම් විමසීමේ වත් පිළිවෙත් මැනවින් පනවන ලද්දේද, එය විමසා බලන්න, එය මෙනෙහි කරන්න." "පරලොව ගතිය නසා නොගනිමින්" යනු තමාගේ පරලොව සුගති උත්පත්තිය නසා නොගනිමින් අනුයෝග වත් විමසා බලන්න යන්නයි. යමෙක් එය විමසා නොබලා ප්‍රශ්න කරයිද, ඔහු තමාගේ පරලොව ගතිය නසා ගනී, එබැවින් ඔබ එය නසා නොගෙන විමසා බලන්න යනු අර්ථයයි. දැන් එම අනුයෝග වත් දැක්වීමට "හිතෛෂී වූ" යනාදිය වදාළහ. එහි "හිතෛෂී" යනු යහපත සොයන; මෛත්‍රිය සහ මෛත්‍රී පූර්වභාගය උපදවාගෙන යනු අර්ථයයි. "කාලයෙන්" යනු සුදුසු කාලයෙහි; ආරාධනා කරන ලද කාලයෙහිම ඔබගේ වගකීම ඉටු කරන කල්හි විමසා බලන්න යනු අර්ථයයි.

သဟသာ ဝေါဟာရံ မာ ပဓာရေသီတိ ယော ဧတေသံ သဟသာ ဝေါဟာရော ဟောတိ, သဟသာ ဘာသိတံ, တံ မာ ပဓာရေသိ, မာ ဂဏှိတ္ထ.

"හදිසියේ ව්‍යවහාර නොපනවන්න" යනු මොවුන්ගේ යම් හදිසි ප්‍රකාශයක් වේද, හදිසියේ පවසන ලද්දක් වේද, එය නොදරන්න, (ප්‍රබල ලෙස) පිළි නොගන්න.

ပဋိညာနုသန္ဓိတေန ကာရယေတိ ဧတ္ထ အနုသန္ဓိတန္တိ ကထာနုသန္ဓိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ပဋိညာနုသန္ဓိနာ ကာရယေ; ကထာနုသန္ဓိံ သလ္လက္ခေတွာ ပဋိညာယ ကာရယေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပဋိညာယ စ အနုသန္ဓိတေန စ ကာရယေ, လဇ္ဇိံ ပဋိညာယ ကာရယေ; အလဇ္ဇိံ ဝတ္တာနုသန္ဓိနာတိ အတ္ထော. တသ္မာ ဧဝ ပဋိညာ လဇ္ဇီသူတိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဝတ္တာနုသန္ဓိတေန ကာရယေတိ ဝတ္တာနုသန္ဓိနာ ကာရယေ, ယာ အဿ ဝတ္တေန သဒ္ဓိံ ပဋိညာ သန္ဓိယတိ, တာယ ပဋိညာယ ကာရယေတိ အတ္ထော.

"ප්‍රතිඥා අනුසන්ධියෙන් කරවන්න" යන්නෙහි අනුසන්ධිය යනු කථා අනුසන්ධිය (ගැලපීම) කියනු ලැබේ. එබැවින් ප්‍රතිඥා අනුසන්ධියෙන් කරවන්න; කථා අනුසන්ධිය සලකා බලා ප්‍රතිඥාව අනුව කරවන්න යනු අර්ථයයි. එසේත් නැත්නම් ප්‍රතිඥාවෙන් හා අනුසන්ධියෙන් කරවන්න; ලජ්ජී පුද්ගලයා ප්‍රතිඥාවෙන් කරවන්න, අලජ්ජී පුද්ගලයා වත් (පිළිවෙත්) අනුසන්ධියෙන් කරවන්න යනු අර්ථයයි. එබැවිනි "ප්‍රතිඥා ලජ්ජී පුද්ගලයන් කෙරෙහි" යන ගාථාව වදාළේ. එහි "වත් අනුසන්ධියෙන් කරවන්න" යනු වත් අනුසන්ධියෙන් කරවන්න යන්නයි. ඔහුගේ හැසිරීම සමඟ යම් ප්‍රතිඥාවක් ගැලපේද, එම ප්‍රතිඥාවෙන් විනිශ්චය කරවන්න යනු අර්ථයයි.

သဉ္စိစ္စာတိ ဇာနန္တော အာပဇ္ဇတိ. ပရိဂူဟတီတိ နိဂူဟတိ န ဒေသေတိ န ဝုဋ္ဌာတိ.

"සංචිච්ච" යනු දැන දැනම ඇවැත් පමුණුවා ගැනීමයි. "පරිගූහති" යනු සඟවයි, දේශනා නොකරයි, ඇවතින් නොනැගිටියි.

သာ အဟမ္ပိ ဇာနာမီတိ ယံ တုမှေဟိ ဝုတ္တံ, တံ သစ္စံ, အဟမ္ပိ နံ ဧဝမေဝ ဇာနာမိ. အညဉ္စ တာဟန္တိ အညဉ္စ တံ အဟံ ပုစ္ဆာမိ.

"ඒ බව මමත් දනිමි" යනු ඔබ වහන්සේ විසින් පවසන ලද යමක් වේද එය සත්‍යයකි, මම ද එය එසේම දනිමි යන්නයි. "ඔබෙන් තවත් දෙයක් අසමි" යනු මම ඔබෙන් තවත් ප්‍රශ්නයක් අසමි යන්නයි.

ပုဗ္ဗာပရံ န ဇာနာတီတိ ပုရေကထိတဉ္စ ပစ္ဆာကထိတဉ္စ န ဇာနာတိ. အကောဝိဒေါတိ တသ္မိံ ပုဗ္ဗာပရေ အကုသလော. အနုသန္ဓိဝစနပထံ န ဇာနာတီတိ ကထာနုသန္ဓိဝစနံ ဝိနိစ္ဆယာနုသန္ဓိဝစနဉ္စ န ဇာနာတိ.

"පෙර පසු නොදැනීම" යනු කලින් පැවසූ වචනය සහ පසුව පැවසූ වචනය නොදැනීමයි. "අකෝවිද" යනු එම පෙර පසු කථාවන්හි අදක්ෂ වීමයි. "අනුසන්ධි වචන පථය නොදැනීම" යනු කථා අනුසන්ධි වචන සහ විනිශ්චය අනුසන්ධි වචන නොදැනීමයි.

သီလဝိပတ္တိယာ စောဒေတီတိ ဒွီဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ စောဒေတိ. အာစာရဒိဋ္ဌိယာတိ အာစာရဝိပတ္တိယာ စေဝ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ စ. အာစာရဝိပတ္တိယာ စောဒေန္တော ပဉ္စဟာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ စောဒေတိ, ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ စောဒေန္တော [Pg.202] မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ စေဝ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိယာ စ စောဒေတိ. အာဇီဝေနပိ စောဒေတီတိ အာဇီဝဟေတုပညတ္တေဟိ ဆဟိ သိက္ခာပဒေဟိ စောဒေတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

"ශීල විපත්තියෙන් චෝදනා කරයි" යනු ඇවැත් කඳන් දෙකකින් චෝදනා කිරීමයි. "ආචාර හා දිට්ඨියෙන්" යනු ආචාර විපත්තියෙන් සහ දෘෂ්ටි විපත්තියෙන්ය. ආචාර විපත්තියෙන් චෝදනා කරන්නා ඇවැත් කඳන් පහකින් චෝදනා කරයි. දෘෂ්ටි විපත්තියෙන් චෝදනා කරන්නා මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් හා අන්තග්‍රාහික දෘෂ්ටියෙන් චෝදනා කරයි. "ආජීවයෙන් ද චෝදනා කරයි" යනු ආජීවය හේතු කොට ගෙන පනවන ලද ශික්ෂාපද හයකින් චෝදනා කිරීමයි. ඉතිරි සියල්ල හැම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

ဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

දෙවන ගාථා සංගණිකා වර්ණනාව නිමවා ලදි.

စောဒနာကဏ္ဍံ

චෝදනා කාණ්ඩය

အနုဝိဇ္ဇကကိစ္စဝဏ္ဏနာ

අනුවිජ්ජක කෘත්‍ය වර්ණනාව

၃၆၀-၃၆၁. ဣဒါနိ [Pg.203] ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ စောဒနာယ ဝိနယဓရေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ဒဿေတုံ အနုဝိဇ္ဇကေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌေနာတိ ဂါထာယ အယမတ္ထော – ဧကေနေကော မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနတော နိက္ခမန္တော ဝါ ပဝိသန္တော ဝါ ဒိဋ္ဌော, သော တံ ပါရာဇိကေန စောဒေတိ, ဣတရော တဿ ဒဿနံ အနုဇာနာတိ. တံ ပန ဒဿနံ ပဋိစ္စ ပါရာဇိကံ န ဥပေတိ, န ပဋိဇာနာတိ. ဧဝမေတ္ထ ယံ တေန ဒိဋ္ဌံ, တံ တဿ ‘‘ဒိဋ္ဌော မယာ’’တိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌဝစနေန သမေတိ. ယသ္မာ ပန ဣတရော တံ ဒဿနံ ပဋိစ္စ ဒေါသံ န ပဋိဇာနာတိ, တသ္မာ အသုဒ္ဓပရိသင်္ကိတော ဟောတိ; အမူလကပရိသင်္ကိတောတိ အတ္ထော. တဿ ပုဂ္ဂလဿ ‘‘သုဒ္ဓေါ အဟ’’န္တိ ပဋိညာယ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သေသဂါထာဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

360-361. දැන් මෙසේ චෝදනාවක් පැනනැඟුණු කල්හි විනයධරයා විසින් කළ යුතු කෘත්‍යය දැක්වීම සඳහා "අනුවිජ්ජකේන" යනාදිය ආරම්භ කරන ලදි. එහි "දුටු දෙය දුටු ලෙසින්ම" යන ගාථාවෙහි අර්ථය මෙයයි – එක් භික්ෂුවක් තවත් භික්ෂුවක් මාතුගාමියෙකු සමඟ එක් ස්ථානයකින් නික්මෙනු හෝ එක් ස්ථානයකට ඇතුළු වනු හෝ දකින ලදි. ඔහු එම භික්ෂුවට පාරාජිකාවකින් චෝදනා කරයි. අනෙක් භික්ෂුව එම දැකීම පිළිගනියි. එහෙත් එම දැකීම නිසා පාරාජිකාවකට පත් නොවෙයි, එය පිළිනොගනියි. මෙලෙස එහි ඔහු විසින් යමක් දක්නා ලදද, එය ඔහුගේ "මා විසින් දක්නා ලදි" යන මෙම වචනය සමඟ ගැලපේ. එහෙත් අනෙක් භික්ෂුව එම දැකීම නිසා වරද පිළිනොගන්නා බැවින්, ඔහු අශුද්ධ යැයි සැක කරන ලද්දෙක් වෙයි; අමූලක සැකයකට භාජනය වූවෙක් වෙයි යනු අර්ථයයි. එම පුද්ගලයාගේ "මම පිරිසිදු වෙමි" යන ප්‍රතිඥාව නිසා ඔහු සමඟ උපෝසථය කළ යුතුය. ඉතිරි ගාථා දෙකෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉතිරි සියල්ල හැම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

အနုဝိဇ္ဇကကိစ္စဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අනුවිජ්ජක (විමර්ශක) කෘත්‍ය වර්ණනාව නිමවා ලදි.

စောဒကပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

චෝදක ප්‍රශ්න විවරණ වර්ණනාව

၃၆၂-၃၆၃. စောဒနာယ ကော အာဒီတိအာဒိပုစ္ဆာနံ ဝိဿဇ္ဇနေ သစ္စေ စ အကုပ္ပေ စာတိ သစ္စေ ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗံ အကုပ္ပေ စ. ယံ ကတံ ဝါ န ကတံ ဝါ, တဒေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ, န စ စောဒကေ ဝါ အနုဝိဇ္ဇကေ ဝါ သံဃေ ဝါ ကောပေါ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗော. ဩတိဏ္ဏာနောတိဏ္ဏံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ဩတိဏ္ဏဉ္စ အနောတိဏ္ဏဉ္စ ဝစနံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတြာယံ ဇာနနဝိဓိ – ဧတ္တကာ စောဒကဿ ပုဗ္ဗကထာ, ဧတ္တကာ ပစ္ဆိမကထာ, ဧတ္တကာ စုဒိတကဿ ပုဗ္ဗကထာ, ဧတ္တကာ ပစ္ဆိမကထာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ. စောဒကဿ ပမာဏံ ဂဏှိတဗ္ဗံ, စုဒိတကဿ ပမာဏံ ဂဏှိတဗ္ဗံ, အနုဝိဇ္ဇကဿ ပမာဏံ ဂဏှိတဗ္ဗံ, အနုဝိဇ္ဇကော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ အဟာပေန္တော ‘‘အာဝုသော သမန္နာဟရိတွာ ဥဇုံ ကတွာ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, သံဃေန ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ယေန သတ္ထုသာသနေန တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတီတိ ဧတ္ထ ဓမ္မောတိ ဘူတံ ဝတ္ထု. ဝိနယောတိ စောဒနာ စေဝ သာရဏာ စ. သတ္ထုသာသနန္တိ ဉတ္တိသမ္ပဒါ စေဝ အနုဿာဝနသမ္ပဒါ [Pg.204] စ. ဧတေန ဟိ ဓမ္မေန စ ဝိနယေန စ သတ္ထုသာသနေန စ အဓိကရဏံ ဝူပသမတိ, တသ္မာ အနုဝိဇ္ဇကေန ဘူတေန ဝတ္ထုနာ စောဒေတွာ အာပတ္တိံ သာရေတွာ ဉတ္တိသမ္ပဒါယ စေဝ အနုဿာဝနသမ္ပဒါယ စ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗံ, အနုဝိဇ္ဇကေန ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

362-363. “චෝදනාවට මුල කුමක්ද?” යනාදී ප්‍රශ්නවල විසර්ජනයෙහි (පිළිතුරෙහි) “සත්‍යයෙහි හා අක්‍රෝධයෙහි” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සත්‍ය කතාවෙහි ද ක්‍රෝධ නොකිරීමෙහි ද පිහිටිය යුතු බවයි. චෝදිත පුද්ගලයා විසින් තමා කළ දෙයක් වේ නම් එය කළ බව ද, නොකළ දෙයක් වේ නම් එය නොකළ බව ද ඒ අයුරින්ම පැවසිය යුතුය. චෝදකයා කෙරෙහි හෝ විනිශ්චය කරන අනුවිජ්ජක භික්ෂුව කෙරෙහි හෝ සංඝයා කෙරෙහි ක්‍රෝධයක් ඇති නොකරගත යුතුය. “පැමිණි නොපැමිණි බව (ඕතිණ්ණානෝතිණ්ණං) දැනගත යුතුය” යන්නෙන්, අදාළ කාරණයට බැසගත් වචන සහ නොබැසගත් වචන දැනගත යුතු බව කියැවේ. එහි දැනගැනීමේ ක්‍රමය (ජානනවිධි) නම්: චෝදකයාගේ පූර්ව කථාව මෙපමණකි, අපර කථාව මෙපමණකි; චෝදිතයාගේ පූර්ව කථාව මෙපමණකි, අපර කථාව මෙපමණකි යනුවෙන් දැනගත යුතුය. චෝදකයාගේ ප්‍රමාණය (ප්‍රකාශයෙහි සීමාව) ග්‍රහණය කළ යුතුය, චෝදිතයාගේ ප්‍රමාණය ග්‍රහණය කළ යුතුය, අනුවිජ්ජකයාගේ ප්‍රමාණය ද ග්‍රහණය කළ යුතුය. අනුවිජ්ජක භික්ෂුව හට සංඝයා විසින්, “ඇවැත්නි, ස්වල්ප මාත්‍ර වූ දෙයක්වත් අත් නොහැර, මැනවින් මනසිකාරය කොට, සෘජු බවට පත්කොට විනිශ්චය ගෙන එන්න” යැයි කිව යුතුය. සංඝයා විසින් එලෙස පිළිපැදිය යුතුය. “යම් ධර්මයකින්, යම් විනයකින්, යම් ශාස්තෘ ශාසනයකින් ඒ අධිකරණය සන්සිඳේ ද” යන්නෙහි ‘ධර්මය’ යනු සත්‍ය වූ වස්තුවයි. ‘විනය’ යනු චෝදනාව හා සාරණාව (වැරදි සිහිපත් කරවීම) යි. ‘ශාස්තෘ ශාසනය’ යනු සම්පූර්ණ වූ ඤත්තිය හා සම්පූර්ණ වූ කම්මවාචාවයි. මක්නිසාද යත්, මේ සත්‍ය වූ ධර්මයෙන් ද, මේ විනයෙන් ද, මේ ශාස්තෘ ශාසනයෙන් ද අධිකරණය සන්සිඳෙන බැවිනි. එබැවින් අනුවිජ්ජකයා විසින් සත්‍ය වස්තුවෙන් චෝදනා කොට, ඇවත සිහිපත් කරවා, ඤත්ති සම්පත්තියෙන් හා අනුස්සාවන සම්පත්තියෙන් ඒ අධිකරණය සන්සිඳවිය යුතුය. අනුවිජ්ජකයා විසින් එලෙස පිළිපැදිය යුතුය. මෙහි සෙසු කොටස් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

၃၆၄. ဥပေါသထော ကိမတ္ထာယာတိအာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနမ္ပိ ဥတ္တာနမေဝ. အဝသာနဂါထာသု ထေရေ စ ပရိဘာသတီတိ အဝမညံ ကရောန္တော ‘‘ကိံ ဣမေ ဇာနန္တီ’’တိ ပရိဘာသတိ. ခတော ဥပဟတိန္ဒြိယောတိ တာယ ဆန္ဒာဒိဂါမိတာယ တေန စ ပရိဘာသနေန အတ္တနာ အတ္တနော ခတတ္တာ ခတော. သဒ္ဓါဒီနဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ ဥပဟတတ္တာ ဥပဟတိန္ဒြိယော. နိရယံ ဂစ္ဆတိ ဒုမ္မေဓော, န စ သိက္ခာယ ဂါရဝေါတိ သော ခတော ဥပဟတိန္ဒြိယော ပညာယ အဘာဝတော ဒုမ္မေဓော တီသု သိက္ခာသု အသိက္ခနတော န စ သိက္ခာယ ဂါရဝေါ ကာယဿ ဘေဒါ နိရယမေဝ ဥပဂစ္ဆတိ, တသ္မာ န စ အာမိသံ နိဿာယ…ပေ… ယထာ ဓမ္မော တထာ ကရေတိ. တဿတ္ထော န စ အာမိသံ နိဿာယ ကရေ, စုဒိတကစောဒကေသု ဟိ အညတရေန ဒိန္နံ စီဝရာဒိအာမိသံ ဂဏှန္တော အာမိသံ နိဿာယ ကရောတိ, ဧဝံ န ကရေယျ. န စ နိဿာယ ပုဂ္ဂလန္တိ ‘‘အယံ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ အာစရိယော ဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဆန္ဒာဒီဟိ ဂစ္ဆန္တော ပုဂ္ဂလံ နိဿာယ ကရောတိ, ဧဝံ န ကရေယျ. အထ ခေါ ဥဘောပေတေ ဝိဝဇ္ဇေတွာ ယထာ ဓမ္မော ဌိတော, တထေဝ ကရေယျာတိ.

364. “උපෝසථය කුමක් සඳහා ද?” යනාදී ප්‍රශ්නවල විසර්ජනය ද පැහැදිලිමය. අවසාන ගාථාවල “ස්ථවිරවරුන්ට පරිභව කරයි” යනු අවමන් කරමින් “මොවුන් කුමක් දනිත් ද?” යි පවසමින් බිය පෙන්වා තර්ජනය කිරීමයි. “සිඳුණු, විනාශ වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇති” (ඛතෝ උපහතින්ද්‍රියෝ) යනු ඡන්දය ආදී අගතියට යාමෙන් හා ඒ පරිභව කිරීමෙන් තමා විසින්ම තමා විනාශ කරගත් බැවින් ‘ඛත’ (සිඳුණු) නම් වේ. ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන් විනාශ වූ බැවින් ‘උපහතින්ද්‍රිය’ (විනාශ වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇති) නම් වේ. “ප්‍රඥාව නැති ඒ පුද්ගලයා නිරයට යයි, ශික්ෂාවෙහි ගෞරවයක් ද නැත” යනු තමා විසින්ම තමා විනාශ කරගත්, ඉන්ද්‍රියයන් විනාශ වූ, ප්‍රඥාව නොමැති බැවින් මෝඩ වූ, තෙවැදෑරුම් ශික්ෂාවන්හි නොහික්මෙන බැවින් ශික්ෂාව කෙරෙහි ගෞරවයක් නැති ඒ පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් පසු නිරයටම යයි. එබැවින් “ආමිසය නිසා නොවේ... ධර්මය යම් සේ ද එසේම කළ යුතුය” යන්න ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් විසින් වදාරන ලදී. එහි අර්ථය මෙසේය: ආමිසය නිසා විනිශ්චය නොකළ යුතුය. චෝදක හෝ චෝදිත දෙපාර්ශවයෙන් අයෙකු දුන් සිවුරු ආදී ආමිසයක් ලබන තැනැත්තා ආමිසය නිසා විනිශ්චය කරයි; එසේ නොකළ යුතුය. “පුද්ගලයා නිසා ද නොවේ” යනු “මොහු මගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේය, නැතහොත් ආචාර්යයන් වහන්සේය” යනාදී වශයෙන් ඡන්දය ආදියෙන් අගතියට යමින් පුද්ගලයා නිසා විනිශ්චය කරයි; එසේ ද නොකළ යුතුය. ඒ වෙනුවට මේ කරුණු දෙකම බැහැර කොට, විනය ධර්මය යම් සේ පිහිටා තිබේ ද, ඒ අයුරින්ම විනිශ්චය කළ යුතුය යනු අර්ථයයි.

ဥပကဏ္ဏကံ ဇပ္ပတီတိ ‘‘ဧဝံ ကထေဟိ, မာ ဧဝံ ကထယိတ္ထာ’’တိ ကဏ္ဏမူလေ မန္တေတိ. ဇိမှံ ပေက္ခတီတိ ဒေါသမေဝ ဂဝေသတိ. ဝီတိဟရတီတိ ဝိနိစ္ဆယံ ဟာပေတိ. ကုမ္မဂ္ဂံ ပဋိသေဝတီတိ အာပတ္တိံ ဒီပေတိ.

“කන අසල මුමුණයි” යනු “මෙසේ කියන්න, මෙසේ නොකියන්න” යැයි කන් අඩියේ මන්ත්‍රණය කිරීමයි. “ඇදේට බලයි” යනු වරදම සොයයි. “විනිශ්චය පිරිහෙළයි” (වීතිහරති) යනු තීන්දුව මඟහරියි. “කුමඟෙහි යෙදෙයි” යනු (නොකළ) ඇවතක් පෙන්වයි.

အကာလေန စ စောဒေတီတိ အနောကာသေ အနဇ္ဈိဋ္ဌောဝ စောဒေတိ. ပုဗ္ဗာပရံ န ဇာနာတီတိ ပုရိမကထဉ္စ ပစ္ဆိမကထဉ္စ န ဇာနာတိ.

“අකාලයෙහි චෝදනා කරයි” යනු නුසුදුසු අවස්ථාවක, ආරාධනයක් නොමැතිවම චෝදනා කිරීමයි. “පෙර පසු බව නොදනියි” යනු කලින් කී කතාව හා පසුව කී කතාවේ සම්බන්ධය නොදනියි.

အနုသန္ဓိဝစနပထံ န ဇာနာတီတိ ကထာနုသန္ဓိဝိနိစ္ဆယာနုသန္ဓိဝသေန ဝစနံ န ဇာနာတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“අනුසන්ධි වචන පථය නොදනියි” යනු කතාවේ අනුසන්ධි හා විනිශ්චයේ අනුසන්ධි වශයෙන් වචන රටාව නොදනියි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

စောဒနာကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චෝදනා කාණ්ඩයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

စူဠသင်္ဂါမော

චූළසංගාමය

အနုဝိဇ္ဇကဿ ပဋိပတ္တိဝဏ္ဏနာ

අනුවිජ්ජකයාගේ (විනිශ්චයකරුගේ) පිළිවෙත් වර්ණනාව

၃၆၅. စူဠသင်္ဂါမေ [Pg.205] သင်္ဂါမာဝစရေန ဘိက္ခုနာတိ သင်္ဂါမော ဝုစ္စတိ အဓိကရဏဝိနိစ္ဆယတ္ထာယ သံဃသန္နိပါတော. တတြ ဟိ အတ္တပစ္စတ္ထိကာ စေဝ သာသနပစ္စတ္ထိကာ စ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထု သာသနံ ဒီပေန္တာ သမောသရန္တိ ဝေသာလိကာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဝိယ. ယော ဘိက္ခု တေသံ ပစ္စတ္ထိကာနံ လဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတွာ သကဝါဒဒီပနတ္ထာယ တတ္ထ အဝစရတိ, အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဝိနိစ္ဆယံ ပဝတ္တေတိ, သော သင်္ဂါမာဝစရော နာမ ယသတ္ထေရော ဝိယ. တေန သင်္ဂါမာဝစရေန ဘိက္ခုနာ သံဃံ ဥပသင်္ကမန္တေန နီစစိတ္တေန သံဃော ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော. နီစစိတ္တေနာတိ မာနဒ္ဓဇံ နိပါတေတွာ နိဟတမာနစိတ္တေန. ရဇောဟရဏသမေနာတိ ပါဒပုဉ္ဆနသမေန; ယထာ ရဇောဟရဏဿ သံကိလိဋ္ဌေ ဝါ အသံကိလိဋ္ဌေ ဝါ ပါဒေ ပုဉ္ဆိယမာနေ နေဝ ရာဂေါ န ဒေါသော; ဧဝံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အရဇ္ဇန္တေန အဒုဿန္တေနာတိ အတ္ထော. ယထာပတိရူပေ အာသနေတိ ယထာပတိရူပံ အာသနံ ဉတွာ အတ္တနော ပါပုဏနဋ္ဌာနေ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိံ အဒဿေတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ. အနာနာကထိကေနာတိ နာနာဝိဓံ တံ တံ အနတ္ထကထံ အကထေန္တေန. အတိရစ္ဆာနကထိကေနာတိ ဒိဋ္ဌသုတမုတမ္ပိ ရာဇကထာဒိကံ တိရစ္ဆာနကထံ အကထေန္တေန. သာမံ ဝါ ဓမ္မော ဘာသိတဗ္ဗောတိ သံဃသန္နိပါတဋ္ဌာနေ ကပ္ပိယာကပ္ပိယနိဿိတာ ဝါ ရူပါရူပပရိစ္ဆေဒသမထာစာရဝိပဿနာစာရဋ္ဌာနနိသဇ္ဇဝတ္တာဒိနိဿိတာ ဝါ ကထာ ဓမ္မော နာမ. ဧဝရူပေါ ဓမ္မော သယံ ဝါ ဘာသိတဗ္ဗော, ပရော ဝါ အဇ္ဈေသိတဗ္ဗော. ယော ဘိက္ခု တထာရူပိံ ကထံ ကထေတုံ ပဟောတိ, သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘အာဝုသော သံဃမဇ္ဈမှိ ပဉှေ ဥပ္ပန္နေ တွံ ကထေယျာသီ’’တိ. အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ နာတိမညိတဗ္ဗောတိ အရိယာ တုဏှီ နိသီဒန္တာ န ဗာလပုထုဇ္ဇနာ ဝိယ နိသီဒန္တိ. အညတရံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ နိသီဒန္တိ. ဣတိ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရဝသေန တုဏှီဘာဝေါ အရိယော တုဏှီဘာဝေါ နာမ, သော နာတိမညိတဗ္ဗော, ကိံ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂေနာတိ နာဝဇာနိတဗ္ဗော; အတ္တနော ပတိရူပံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

365. චූළසංගාමයෙහි “සංගාමාවචර භික්ෂුව විසින්” යන්නෙහි ‘සංගාමය’ යනු අධිකරණ විනිශ්චය සඳහා වූ සංඝ සන්නිපාතයයි (සංඝ රැස්වීමයි). මක්නිසාද යත්, එහිදී තමාට පෞද්ගලිකව සතුරු භික්ෂූන් ද ශාසනයට සතුරු භික්ෂූන් ද අධර්මය හා අවිනය ශාස්තෘ ශාසනය ලෙස පෙන්වමින් එක් රැස් වෙති; වෛශාලී වැසි වජ්ජිපුත්තකයන් මෙනි. යම් භික්ෂුවක් ඒ සතුරන්ගේ මතය මැඩපවත්වා ස්වකීය වාදය දැක්වීම පිණිස එහි බැසගෙන විනිශ්චය පවත්වයි ද, ඔහු යස ස්ථවිරයන් මෙන් ‘සංගාමාවචර’ නම් වේ. ඒ සංගාමාවචර භික්ෂුව විසින් සංඝයා වෙත පැමිණෙන විට නිහතමානී සිතින් යුතුව පැමිණිය යුතුය. “නිහතමානී සිතින්” යනු මානය නමැති ධජය බිම දමා, යටපත් කළ මානය ඇති සිතින් යුතුව යන්නයි. “රජෝහරණයක් (පාපිස්නක්) මෙන්” යනු පා පිසින රෙදි කැබැල්ලක් මෙනි; කිලිටි වූ හෝ නොකිලිටි වූ හෝ පාද පිසින විට පාපිස්නට රාගයක් හෝ ද්වේෂයක් ඇති නොවන්නා සේ, ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණුවලදී ඇලීමක් හෝ ගැටීමක් නොමැතිව සිටිය යුතුය යන්න අර්ථයයි. “සුදුසු අස්නක” යනු තමාට සුදුසු අස්න දැනගෙන, තමාට හිමි ස්ථානයෙහි ස්ථවිර භික්ෂූන්ට පිටුපස නොපෙන්වා හිඳගත යුතුය. “අනර්ථකාරී කතා නොකරන්නෙකු ලෙස” යනු විවිධ වූ නිෂ්ඵල කතා නොකරන්නෙකු වීමයි. “තිරිසන් කතා නොකරන්නෙකු ලෙස” යනු ඇසූ දුටු දේ වුව ද රජුන් පිළිබඳ කතා ආදී වූ මඟඵල මඟ අවුරන කතා නොකරන්නෙකු වීමයි. “තමාම හෝ ධර්මය දේශනා කළ යුතුය” යනු සංඝ රැස්වීමකදී කැප අකැප දේ පිළිබඳව හෝ, රූප අරූප පරිච්ඡේදය, සමථ විපස්සනා භාවනා, වත් පිළිවෙත් ආදිය පිළිබඳ කතාව ‘ධර්මය’ නම් වේ. මෙබඳු වූ ධර්ම කතාව තමාම පැවසිය යුතුය, නැතහොත් අන් අයෙකු ලවා දේශනා කරවිය යුතුය. යම් භික්ෂුවක් එබඳු කතාවක් කිරීමට සමත් වේ ද, ඔහුට “ඇවැත්නි, සංඝයා මැද ප්‍රශ්නයක් පැනනැඟුණු විට ඔබ වහන්සේ එය පැහැදිලි කරන්න” යැයි කිව යුතුය. “ආර්ය නිශ්ශබ්දතාව (අරියෝ තුණ්හීභාවෝ) අවමන් නොකළ යුතුය” යනු ආර්යයන් නිශ්ශබ්දව හිඳින්නේ බාල පෘථග්ජනයන් මෙන් නොව, කිසියම් කම්මට්ඨානයක් මෙනෙහි කරමිනි. මෙසේ කම්මට්ඨාන මනසිකාරය සහිතව සිටීම ‘ආර්ය නිශ්ශබ්දතාව’ නම් වේ. එය අවතක්සේරු නොකළ යුතුය, “කම්මට්ඨාන මනසිකාරයෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?” යැයි පහත් කොට නොසිතිය යුතුය; තමාට සුදුසු කම්මට්ඨානයක් ගෙනම වාඩි විය යුතුය යන්න මෙහි අර්ථයයි.

န ဥပဇ္ဈာယော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ‘‘ကော နာမော တုယှံ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ န ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. န ဇာတီတိ ‘‘ခတ္တိယဇာတိယော တွံ ဗြာဟ္မဏဇာတိယော’’တိ [Pg.206] ဧဝံ ဇာတိ န ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. န အာဂမောတိ ‘‘ဒီဃဘာဏကောသိ တွံ မဇ္ဈိမဘာဏကော’’တိ ဧဝံ အာဂမော န ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ကုလပဒေသောတိ ခတ္တိယကုလာဒိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အတြဿ ပေမံ ဝါ ဒေါသော ဝါတိ အတြ ပုဂ္ဂလေ ဧတေသံ ကာရဏာနံ အညတရဝသေန ပေမံ ဝါ ဘဝေယျ ဒေါသော ဝါ.

"උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ගැන නොවිමසිය යුතුය" යන්නෙන් "ඔබගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේගේ නම කුමක්ද?" යනාදී වශයෙන් ප්‍රශ්න නොකළ යුතුය. සියලු තැන්හි ක්‍රමය මෙයම වේ. "ජාතිය ගැන නොවිමසිය යුතුය" යන්නෙන් "ඔබ ක්ෂත්‍රිය ජාතිකයෙක්ද, බ්‍රාහ්මණ ජාතිකයෙක්ද?" යනුවෙන් ජාතිය ගැන නොවිමසිය යුතුය. "ආගමය (ප්‍රගුණ කළ ධර්මය) ගැන නොවිමසිය යුතුය" යන්නෙන් "ඔබ දීඝභාණක (දීඝ නිකාය සජ්ඣායනා කරන්නෙක්) ද? මජ්ඣිමභාණක (මජ්ඣිම නිකාය සජ්ඣායනා කරන්නෙක්) ද?" යනාදී වශයෙන් ආගමය ගැන නොවිමසිය යුතුය. "කුලපදේස" යන්න ක්ෂත්‍රිය කුලාදී වශයෙන්ම දත යුතුය. "මෙහිදී ඔහු කෙරෙහි ප්‍රේමයක් හෝ දෝෂයක් වන්නේය" යන්නෙන් ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි මෙම කරුණු අතුරින් කිසියම් කරුණක් හේතුවෙන් ප්‍රේමය (ඇලුම) හෝ දෝෂය (තරහව) හෝ ඇති විය හැකි බැවිනි.

နော ပရိသကပ္ပိကေနာတိ ပရိသကပ္ပကေန ပရိသာနုဝိဓာယကေန န ဘဝိတဗ္ဗံ; ယံ ပရိသာယ ရုစ္စတိ, တဒေဝ စေတေတွာ ကပ္ပေတွာ န ကထေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. န ဟတ္ထမုဒ္ဒါ ဒဿေတဗ္ဗာတိ ကထေတဗ္ဗေ စ အကထေတဗ္ဗေ စ သညာဇနနတ္ထံ ဟတ္ထဝိကာရော န ကာတဗ္ဗော.

"පිරිසගේ මනාපය අනුව කටයුතු කරන්නෙකු නොවිය යුතුය" යන්නෙන් පිරිසට අනුවම හැසිරෙන, පිරිස සතුටු කරන්නෙකු නොවිය යුතුය; එනම් පිරිස කැමති වන දේම සිතමින් හා සලකමින් කතා නොකළ යුතුය යන්න අර්ථයයි. "හස්ත මුද්‍රා නොදැක්විය යුතුය" යන්නෙන් කිව යුතු හෝ නොකිව යුතු වචන වලදී සඥා ඇති කිරීම පිණිස අත්වලින් නොයෙකුත් ඉරියව් (හස්ත විකාර) නොකළ යුතුය.

အတ္ထံ အနုဝိဓိယန္တေနာတိ ဝိနိစ္ဆယပဋိဝေဓမေဝ သလ္လက္ခေန္တေန ‘‘ဣဒံ သုတ္တံ ဥပလဗ္ဘတိ, ဣမသ္မိံ ဝိနိစ္ဆယေ ဣဒံ ဝက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ ပရိတုလယန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. န စ အာသနာ ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ န အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ သန္နိပါတမဏ္ဍလေ ဝိစရိတဗ္ဗံ, ဝိနယဓရေ ဥဋ္ဌိတေ သဗ္ဗာ ပရိသာ ဥဋ္ဌဟတိ. န ဝီတိဟာတဗ္ဗန္တိ န ဝိနိစ္ဆယော ဟာပေတဗ္ဗော. န ကုမ္မဂ္ဂေါ သေဝိတဗ္ဗောတိ န အာပတ္တိ ဒီပေတဗ္ဗာ. အသာဟသိကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ န သဟသာကာရိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ; သဟသာ ဒုရုတ္တဝစနံ န ကထေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဝစနက္ခမေနာတိ ဒုရုတ္တဝါစံ ခမနသီလေန. ဟိတပရိသက္ကိနာတိ ဟိတေသိနာ ဟိတဂဝေသိနာ ကရုဏာ စ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ အယံ ပဒဒွယေပိ အဓိပ္ပာယော. အနသုရုတ္တေနာတိ န အသုရုတ္တေန. အသုရုတ္တံ ဝုစ္စတိ ဝိဂ္ဂါဟိကကထာသင်္ခါတံ အသုန္ဒရဝစနံ; တံ န ကထေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အတ္တာ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ‘‘ဝိနိစ္ဆိနိတုံ ဝူပသမေတုံ သက္ခိဿာမိ နု ခေါ နော’’တိ ဧဝံ အတ္တာ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော; အတ္တနော ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ပရော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ‘‘လဇ္ဇိယာ နု ခေါ အယံ ပရိသာ, သက္ကာ သညာပေတုံ ဥဒါဟု နော’’တိ ဧဝံ ပရော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော.

"අර්ථයට අනුකූලව කටයුතු කරන්නා විසින්" යන්නෙන් විනිශ්චය පිළිබඳ අවබෝධයම සලකමින්, "මේ සූත්‍රය දක්නට ලැබේ, මෙම විනිශ්චයේදී මම මෙය පවසන්නෙමි" යනුවෙන් සලකා බලමින් හිඳගත යුතුය යන්න අර්ථයයි. "ආසනයෙන් නොනැගිටිය යුතුය" යන්නෙන් ආසනයෙන් නැගිට රැස්වීම් මණ්ඩලය තුළ එහා මෙහා නොඇවිදිය යුතුය; මන්ද යත් විනයධරයා නැගී සිටි කල්හි මුළු පිරිසම නැගී සිටින බැවිනි. "පිරිහීමට පත් නොකළ යුතුය" යන්නෙන් විනිශ්චය පිරිහීමට පත් නොකළ යුතුය. "වැරදි මගෙහි නොයා යුතුය" යන්නෙන් ඇවත හෙළි නොකළ යුතුය (චෝදකයාගේ පක්ෂය නොගත යුතුය). "හදිසි නොවිය යුතුය" යන්නෙන් ඉක්මන් වී කටයුතු කරන්නෙකු නොවිය යුතුය; එනම් කලබල වී නරක වචන නොපැවසිය යුතුය යන්න අර්ථයයි. "වචන ඉවසන්නා" යන්නෙන් නරක වචන ඉවසන ස්වභාවය ඇති තැනැත්තායි. "හිතවත්ව පිරිසට පිවිසෙන්නා" යන්නෙන් යහපත සොයන්නා විසින් කරුණාව සහ කරුණාවට පූර්වභාගී වූ (උපචාර) කරුණාව උපදවා ගත යුතුය; මෙම පද දෙකෙහිම අදහස මෙයයි. "අසරුත්ත නොවන වචනයෙන්" යන්නෙන් නරක නොවන වචනයෙනි. "අසරුත්ත" යයි කියනු ලබන්නේ විවාදයට හේතු වන්නා වූ නොහොබිනා වචනයයි; එය නොපැවසිය යුතුය යන්න අර්ථයයි. "තමා ගැන සොයා බැලිය යුතුය" යන්නෙන් "විනිශ්චය කිරීමට සහ සංසිඳුවීමට මට හැකි වේද? නොවේද?" යනුවෙන් තමා ගැන සලකා බැලිය යුතුය; එනම් තමාගේ ප්‍රමාණය (හැකියාව) දැනගත යුතුය යන්න අර්ථයයි. "අන්‍යයන් ගැන සොයා බැලිය යුතුය" යන්නෙන් "මේ පිරිස ලජ්ජී පිරිසක්ද? ඔවුන්ට කරුණු වටහා දිය හැකිද නැද්ද?" යනුවෙන් අන්‍යයන් පිළිබඳව සොයා බැලිය යුතුය.

စောဒကော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ‘‘ဓမ္မစောဒကော နု ခေါ နော’’တိ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. စုဒိတကော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ‘‘ဓမ္မစုဒိတကော နု ခေါ နော’’တိ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. အဓမ္မစောဒကော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ တဿ ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝုတ္တံ [Pg.207] အဟာပေန္တေနာတိ စောဒကစုဒိတကေဟိ ဝုတ္တဝစနံ အဟာပေန္တေန. အဝုတ္တံ အပကာသေန္တေနာတိ အနောသဋံ ဝတ္ထုံ အပ္ပကာသေန္တေန. မန္ဒော ဟာသေတဗ္ဗောတိ မန္ဒော မောမူဟော ပဂ္ဂဏှိတဗ္ဗော, ‘‘နနု တွံ ကုလပုတ္တော’’တိ ဥတ္တေဇေတွာ အနုယောဂဝတ္တံ ကထာပေတွာ တဿ အနုယောဂေါ ဂဏှိတဗ္ဗော. ဘီရူ အဿာသေတဗ္ဗောတိ ယဿ သံဃမဇ္ဈံ ဝါ ဂဏမဇ္ဈံ ဝါ အနောသဋပုဗ္ဗတ္တာ သာရဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဒိသော ‘‘မာ ဘာယိ, ဝိဿဋ္ဌော ကထေဟိ, မယံ တေ ဥပတ္ထမ္ဘာ ဘဝိဿာမာ’’တိ ဝတွာပိ အနုယောဂဝတ္တံ ကထာပေတဗ္ဗော. စဏ္ဍော နိသေဓေတဗ္ဗောတိ အပသာဒေတဗ္ဗော တဇ္ဇေတဗ္ဗော. အသုစိ ဝိဘာဝေတဗ္ဗောတိ အလဇ္ဇိံ ပကာသေတွာ အာပတ္တိံ ဒေသာပေတဗ္ဗော. ဥဇုမဒ္ဒဝေနာတိ ယော ဘိက္ခု ဥဇု သီလဝါ ကာယဝင်္ကာဒိရဟိတော, သော မဒ္ဒဝေနေဝ ဥပစရိတဗ္ဗော. ဓမ္မေသု စ ပုဂ္ဂလေသု စာတိ ဧတ္ထ ယော ဓမ္မဂရုကော ဟောတိ န ပုဂ္ဂလဂရုကော, အယမေဝ ဓမ္မေသု စ ပုဂ္ဂလေသု စ မဇ္ဈတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

"චෝදකයා ගැන සොයා බැලිය යුතුය" යන්නෙන් "මොහු ධර්මානුකූලව චෝදනා කරන්නෙක්ද නැද්ද?" යනුවෙන් සලකා බැලිය යුතුය. "චෝදිතයා ගැන සොයා බැලිය යුතුය" යන්නෙන් "මොහු ධර්මානුකූලව චෝදනා ලැබූවෙක්ද නැද්ද?" යනුවෙන් සලකා බැලිය යුතුය. "අධර්ම චෝදකයා ගැන සොයා බැලිය යුතුය" යන්නෙන් ඔහුගේ ස්වභාවය (ප්‍රමාණය) දැනගත යුතුය. ඉතිරි පදයන්හිද ක්‍රමය මෙයම වේ. "පැවසූ දේ අඩු නොකරමින්" යන්නෙන් චෝදකයා සහ චෝදිතයා විසින් පවසන ලද වචන අඩු නොකරමිනි. "නොපැවසූ දේ හෙළි නොකරමින්" යන්නෙන් ප්‍රකාශ නොවුණු කරුණු ප්‍රකාශ නොකරමිනි. "අඥාන පුද්ගලයා උනන්දු කරවිය යුතුය" යන්නෙන් මන්දබුද්ධික මුළා වූ තැනැත්තාට අනුග්‍රහ කළ යුතුය, "ඔබ කුලපුත්‍රයෙක් නොවේද?" යනුවෙන් උනන්දු කරවා විමර්ශන පිළිවෙත පවසා ඔහුගේ ප්‍රකාශය ලබාගත යුතුය. "බියපත් අය සැනසිය යුතුය" යන්නෙන් සංඝයා මැදට හෝ පිරිසක් මැදට මින් පෙර නොගිය බැවින් යමෙකුට චකිතයක් හෝ බියක් ඇති වේ නම්, එවැනි තැනැත්තාට "බිය නොවන්න, නිදහස්ව පවසන්න, අපි ඔබට උපකාර වන්නෙමු" යයි පවසා හෝ විමර්ශන පිළිවෙත විමසිය යුතුය. "චණ්ඩ පුද්ගලයා වැළැක්විය යුතුය" යන්නෙන් ඔහුට දොස් පැවරිය යුතුය, තර්ජනය කළ යුතුය. "අශුචි (අලජ්ජී පුද්ගලයා) හෙළි කළ යුතුය" යන්නෙන් අලජ්ජී පුද්ගලයා ප්‍රකාශ කර ඇවත දේශනා කරවිය යුතුය. "ඍජු හා මෘදු බවින්" යන්නෙන් යම් භික්ෂුවක් ඍජු වූ, සිල්වත් වූ, කාය වංකාදියෙන් තොර වූයේ වේ නම්, ඔහුට මෘදු බවින්ම කටයුතු කළ යුතුය. "ධර්මයෙහි සහ පුද්ගලයන් කෙරෙහි" යන මෙහි යමෙක් ධර්මයට ගරු කරන්නෙක් වේද, පුද්ගලයාට ගරු කරන්නෙක් නොවේද, ඔහුම ධර්මයෙහි සහ පුද්ගලයන් කෙරෙහි මධ්‍යස්ථ වූවෙකු ලෙස දත යුතුය.

၃၆၆. သုတ္တံ သံသန္ဒနတ္ထာယာတိအာဒီသု တေန စ ပန ဧဝံ သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယမနာပဂရုဘာဝနီယေန အနုဝိဇ္ဇကေန သမုဒါဟဋေသု သုတ္တာဒီသု သုတ္တံ သံသန္ဒနတ္ထာယ; အာပတ္တာနာပတ္တီနံ သံသန္ဒနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဩပမ္မံ နိဒဿနတ္ထာယာတိ ဩပမ္မံ အတ္ထဒဿနတ္ထာယ. အတ္ထော ဝိညာပနတ္ထာယာတိ အတ္ထော ဇာနာပနတ္ထာယ. ပဋိပုစ္ဆာ ဌပနတ္ထာယာတိ ပုစ္ဆာ ပုဂ္ဂလဿ ဌပနတ္ထာယ. ဩကာသကမ္မံ စောဒနတ္ထာယာတိ ဝတ္ထုနာ ဝါ အာပတ္တိယာ ဝါ စောဒနတ္ထာယ. စောဒနာ သာရဏတ္ထာယာတိ ဒေါသာဒေါသံ သရာပနတ္ထာယ. သာရဏာ သဝစနီယတ္ထာယာတိ ဒေါသာဒေါသသာရဏာ သဝစနီယကရဏတ္ထာယ. သဝစနီယံ ပလိဗောဓတ္ထာယာတိ သဝစနီယံ ‘‘ဣမမှာ အာဝါသာ ပရံ မာ ပက္ကမီ’’တိ ဧဝံ ပလိဗောဓတ္ထာယ. ပလိဗောဓော ဝိနိစ္ဆယတ္ထာယာတိ ဝိနိစ္ဆယံ ပါပနတ္ထာယ. ဝိနိစ္ဆယော သန္တီရဏတ္ထာယာတိ ဒေါသာဒေါသံ သန္တီရဏတ္ထာယ တုလနတ္ထာယ. သန္တီရဏံ ဌာနာဋ္ဌာနဂမနတ္ထာယာတိ အာပတ္တိအနာပတ္တိဂရုကလဟုကာပတ္တိဇာနနတ္ထာယ. သံဃော သမ္ပရိဂ္ဂဟသမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထာယာတိ ဝိနိစ္ဆယသမ္ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ စ; သုဝိနိစ္ဆိတဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတဘာဝဇာနနတ္ထာယ စာတိ အတ္ထော. ပစ္စေကဋ္ဌာယိနော အဝိသံဝါဒကဋ္ဌာယိနောတိ ဣဿရိယာဓိပစ္စဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ [Pg.208] စ အဝိသံဝါဒကဋ္ဌာနေ စ ဌိတာ; န တေ အပသာဒေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

366. "සූත්‍රය සැසඳීම පිණිස" යනාදී තැන්හි අර්ථය මෙසේ දත යුතුය. සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රිය වූ, මනාප වූ, ගරු කටයුතු වූ හා භාවනීය ගුණයෙන් යුත් ඒ අනුවිජ්ජක (විනිශ්චයකාර) භික්ෂුව විසින් ගෙන එන ලද සූත්‍රාදියෙහි සූත්‍රය යනු සැසඳීම පිණිසය; එනම් ඇවැත් සහ ඇවැත් නොවන දේ සැසඳීම පිණිස බව දත යුතුය. "උපමාව නිදසුන් පිණිසය" යන්නෙන් උපමාව අර්ථය දැක්වීම පිණිස වේ. "අර්ථය වටහා දීම පිණිසය" යන්නෙන් අර්ථය පිරිසට දන්වනු පිණිස වේ. "ප්‍රතිපෘච්ඡාව (නැවත විමසීම) පිහිටුවීම පිණිසය" යන්නෙන් ප්‍රශ්න කිරීම පුද්ගලයා විනිශ්චයෙහි පිහිටුවීම පිණිස වේ. "අවකාශ කර ගැනීම චෝදනා කිරීම පිණිසය" යන්නෙන් වස්තුවෙන් හෝ ඇවතින් චෝදනා කරනු පිණිස වේ. "චෝදනාව සිහිපත් කරවීම පිණිසය" යන්නෙන් වරද හෝ නිවැරදි බව සිහිපත් කරවීම පිණිස වේ. "සිහිපත් කරවීම පිළිතුරු දිය යුතු තත්ත්වයට පත් කිරීම පිණිසය" යන්නෙන් වරද හෝ නිවැරදි බව සිහිපත් කරවීම චෝදිතයා පිළිතුරු දිය යුතු තත්ත්වයට පත් කිරීම පිණිස වේ. "පිළිතුරු දිය යුතු බව වළක්වනු පිණිසය" යන්නෙන් චෝදිතයාට "මේ ආවාසයෙන් පිටතට නොයන්න" යනුවෙන් ගමන වැළැක්වීම පිණිස වේ. "වැළැක්වීම විනිශ්චය පිණිසය" යන්නෙන් විනිශ්චය සඳහා යොමු කිරීම පිණිස වේ. "විනිශ්චය තීරණය කිරීම පිණිසය" යන්නෙන් වරද හෝ නිවැරදි බව තීරණය කිරීම හා සලකා බැලීම පිණිස වේ. "තීරණය කිරීම ස්ථානාස්ථාන (නිවැරදි තත්ත්වය) අවබෝධ කර ගැනීම පිණිසය" යන්නෙන් ඇවැත්, ඇවැත් නොවන බව හා බරපතල හෝ සැහැල්ලු ඇවැත් හඳුනා ගැනීම පිණිස වේ. "සංඝයා පිළිගැනීම පිණිසය" යන්නෙන් විනිශ්චය පිළිගැනීම පිණිස සහ එය මනාව විනිශ්චය කළේද නැද්ද යන බව දැනගැනීම පිණිස වේ යන්න අර්ථයයි. "එක් එක් තනතුරු වල සිටින අවිසංවාදකයන්" යන්නෙන් පාලනය, අධිපතිත්වය හා ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය යන ස්ථානයන්හි මෙන්ම පිළිගත හැකි (අවිසංවාදක) ස්ථානයන්හි සිටින පුද්ගලයන්ය; ඔවුන්ට දොස් නොපැවරිය යුතුය යන්න අර්ථයයි.

ဣဒါနိ ယေ မန္ဒာ မန္ဒဗုဒ္ဓိနော ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘‘ဝိနယော နာမ ကိမတ္ထာယာ’’တိ တေသံ ဝစနောကာသပိဒဟနတ္ထမတ္တံ ဒဿေတုံ ဝိနယော သံဝရတ္ထာယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိနယော သံဝရတ္ထာယာတိ သကလာပိ ဝိနယပညတ္တိ ကာယဝစီဒွါရသံဝရတ္ထာယ. အာဇီဝဝိသုဒ္ဓိပရိယောသာနဿ သီလဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ; ပစ္စယော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အပိစေတ္ထ အဝိပ္ပဋိသာရောတိ ပါပပုညာနံ ကတာကတဝသေန စိတ္တဝိပ္ပဋိသာရာဘာဝေါ. ပါမုဇ္ဇန္တိ ဒုဗ္ဗလာ တရုဏပီတိ. ပီတီတိ ဗလဝါ ဗဟလပီတိ. ပဿဒ္ဓီတိ ကာယစိတ္တဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ. သုခန္တိ ကာယိကစေတသိကသုခံ. တဉှိ ဒုဝိဓမ္ပိ သမာဓိဿ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတိ. သမာဓီတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ. ယထာဘူတဉာဏဒဿနန္တိ တရုဏဝိပဿနာ; ဥဒယဗ္ဗယဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဟိ တရုဏဝိပဿနာယ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတိ. နိဗ္ဗိဒါတိ သိခါပတ္တာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဗလဝဝိပဿနာ. ဝိရာဂေါတိ အရိယမဂ္ဂေါ. ဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလံ. စတုဗ္ဗိဓောပိ ဟိ အရိယမဂ္ဂေါ အရဟတ္တဖလဿ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတိ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏံ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယာတိ အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ. အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနဿ ဟိ တံ ပစ္စယော ဟောတိ, တသ္မိံ အနုပ္ပတ္တေ အဝဿံ ပရိနိဗ္ဗာယိတဗ္ဗတောတိ. ဧတဒတ္ထာ ကထာတိ အယံ ဝိနယကထာ နာမ ဧတဒတ္ထာ. မန္တနာတိ ဝိနယမန္တနာ ဧဝ. ဥပနိသာတိ အယံ ‘‘ဝိနယော သံဝရတ္ထာယာ’’တိအာဒိကာ ပရမ္ပရပစ္စယတာပိ ဧတဒတ္ထာယ. သောတာဝဓာနန္တိ ဣမိဿာ ပရမ္ပရပစ္စယကထာယ သောတာဝဓာနံ. ဣမံ ကထံ သုတွာ ယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဉာဏံ, တမ္ပိ ဧတဒတ္ထာယ. ယဒိဒံ အနုပါဒါ စိတ္တဿ ဝိမောက္ခောတိ ယော အယံ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒိယိတွာ စိတ္တဿ အရဟတ္တဖလသင်္ခါတော ဝိမောက္ခော, သောပိ ဧတဒတ္ထာယ; အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ ဧဝါတိ အတ္ထော.

දැන් යම් මද බුද්ධියක් ඇති අඥාන පුද්ගලයෝ, 'විනය යනු කුමක් සඳහාද?' යනුවෙන් පවසන්නාහු නම්, ඔවුන්ගේ ඒ ප්‍රකාශය වළක්වාලීම සඳහා ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ 'විනයෝ සංවරත්ථාය' යනාදිය වදාළහ. එහි 'විනයෝ සංවරත්ථාය' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ සියලුම විනය පညප්තීන් කාය වාග් ද්වාරයන්ගේ සංවරය (හික්මීම) පිණිස පවතින බවයි. එය ආජීව පාරිශුද්ධි ශීලය කෙළවර කොට ඇති ශීලයට බලවත් උපකාරයක් (උපනිශ්‍රය) වේ; ප්‍රත්‍යයක් වේ යනු අර්ථයයි. සෑම තැනකම මේ ක්‍රමය අදාළ වේ. තවද මෙහි 'අවිප්පටිසාර' යනු පින් හා පව් කිරීම හෝ නොකිරීම සම්බන්ධයෙන් සිතේ ඇතිවන පසුතැවිල්ලක් නොමැති වීමයි. 'පාමොජ්ජ' යනු දුබල වූ තරුණ ප්‍රීතියයි. 'පීති' යනු බලවත් වූ ඝන ප්‍රීතියයි. 'පස්සද්ධි' යනු කය හා සිතේ පීඩාවන් සංසිඳීමයි. 'සුඛ' යනු කායික හා චෛතසික සැපයයි. එම දෙවැදෑරුම් සැපයම සමාධියට උපනිශ්‍රය ප්‍රත්‍යයක් වේ. 'සමාධි' යනු චිත්ත ඒකාග්‍රතාවයයි. 'යථාභූතඤාණදස්සන' යනු තරුණ විපස්සනාවයි; එය උදයබ්බය ඥානයට නමකි. චිත්ත ඒකාග්‍රතාවය තරුණ විපස්සනාවට උපනිශ්‍රය ප්‍රත්‍යයක් වේ. 'නිබ්බිදා' යනු මුදුන් පත් වූ, වුට්ඨානගාමිනී වූ බලවත් විපස්සනාවයි. 'විරාග' යනු ආර්ය මාර්ගයයි. 'විමුක්ති' යනු අර්හත් ඵලයයි. සතර වැදෑරුම් ආර්ය මාර්ගයම අර්හත් ඵලයට උපනිශ්‍රය ප්‍රත්‍යයක් වේ. 'විමුක්තිඤාණදස්සන' යනු ප්‍රත්‍යවේක්ෂා ඥානයයි. 'විමුක්තිඤාණදස්සනං අනුපාදා පරිනිබ්බානත්ථාය' යනු අනුපාදා පරිනිබ්බානය පිණිස ප්‍රත්‍යවේක්ෂා ඥානය පවතින බවයි. එම ප්‍රත්‍යවේක්ෂා ඥානය පරිනිබ්බානයට ප්‍රත්‍යයක් වේ. මන්දයත්, එම ඥානයට පැමිණි විට ඒකාන්තයෙන්ම පිරිනිවන් පෑ යුතු බැවිනි. 'එතදත්ථා කථා' යනු මෙම විනය කථාව මෙබඳු වූ අනුපාදා පරිනිබ්බානය ප්‍රයෝජනය කොට ඇත්තේය යන්නයි. 'මන්තනා' යනු විනය පිළිබඳ සාකච්ඡාවයි. 'උපනිසා' යනු 'විනයෝ සංවරත්ථාය' යනාදී වශයෙන් දැක්වෙන මෙම පරම්පරාගත ප්‍රත්‍යයෝද මෙම අනුපාදා පරිනිබ්බානය සඳහාම පවතින බවයි. 'සෝතාවධාන' යනු මෙම පරම්පරා ප්‍රත්‍ය කථාවට සවන් දීමයි. මෙම කථාව අසා යම් ඥානයක් උපදීද, එයද මෙහි ප්‍රයෝජනය පිණිස වේ. 'යදිදං අනුපාදා චිත්තස්ස විමොක්ඛෝ' යනු යම් සතර වැදෑරුම් උපාදානයන්ගෙන් දැඩිව නොගෙන සිතේ ඇතිවන අර්හත් ඵල සංඛ්‍යාත විමුක්තියක් වේද, එයද මෙම ප්‍රයෝජනය පිණිසම වේ; එනම් අනුපාදා පරිනිබ්බානය පිණිසම වේ යනු අර්ථයයි.

၃၆၇. အနုယောဂဝတ္တဂါထာသု ပဌမဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ.

367. විමසා බැලීමේ වත් පිළිබඳ ගාථාවන් අතරින් පළමු ගාථාවෙහි අර්ථය කලින් කියන ලද පරිදිමය.

ဝတ္ထုံ ဝိပတ္တိံ အာပတ္တိံ, နိဒါနံ အာကာရအကောဝိဒေါ ပုဗ္ဗာပရံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဝတ္ထု’’န္တိအာဒီနိ ‘‘န ဇာနာတီ’’တိ ပဒေန သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အကောဝိဒေါ’’တိ [Pg.209] ပဒဿ ‘‘သ ဝေ တာဒိသကော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မာ အယမေတ္ထ ယောဇနာ – ယော ဘိက္ခု ပါရာဇိကာဒီနံ ဝတ္ထုံ န ဇာနာတိ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝိပတ္တိံ န ဇာနာတိ, သတ္တဝိဓံ အာပတ္တိံ န ဇာနာတိ, ‘‘ဣဒံ သိက္ခာပဒံ အသုကသ္မိံ နာမ နဂရေ ပညတ္တ’’န္တိ ဧဝံ နိဒါနံ န ဇာနာတိ, ‘‘ဣဒံ ပုရိမဝစနံ ဣဒံ ပစ္ဆိမဝစန’’န္တိ ပုဗ္ဗာပရံ န ဇာနာတိ, ‘‘ဣဒံ ကတံ ဣဒံ အကတ’’န္တိ ကတာကတံ န ဇာနာတိ. သမေန စာတိ တေနေဝ ပုဗ္ဗာပရံ အဇာနနဿ သမေန အညာဏေန, ‘‘ကတာကတံ န ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ; ဧဝံ တာဝ နဇာနာတိ-ပဒေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ပနေတံ ‘‘အာကာရအကောဝိဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ အာကာရအကောဝိဒေါတိ ကာရဏာကာရဏေ အကောဝိဒေါ. ဣတိ ယွာယံ ဝတ္ထုအာဒီနိပိ န ဇာနာတိ, အာကာရဿ စ အကောဝိဒေါ, သ ဝေ တာဒိသကော ဘိက္ခု အပဋိက္ခောတိ ဝုစ္စတိ.

'වස්තුව, විපත්තිය, ආපත්තිය, නිදානය නොදන්නා වූ, අනුපිළිවෙළ නොදන්නා වූ' යන මෙහි 'වස්තුව' යනාදී පද 'න ජානාති' (නොදනියි) යන පදය සමඟ සම්බන්ධ වේ. 'අකෝවිදෝ' (අදක්ෂ) යන පදය 'ස වේ තාදිසකෝ' යන පදය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එම නිසා මෙහි සම්බන්ධය මෙසේය: යම් භික්ෂුවක් පාරාජිකා ආදියේ වස්තුව නොදනියිද, සතර වැදෑරුම් විපත්තිය නොදනියිද, සත් වැදෑරුම් ආපත්තිය නොදනියිද, 'මෙම ශික්ෂාපදය අසවල් නගරයෙහි පණවන ලදී' යනුවෙන් නිදානය නොදනියිද, 'මෙය පෙර වචනයයි, මෙය පසු වචනයයි' කියා පූර්ව අපර සම්බන්ධය නොදනියිද, 'මෙය කරන ලදී, මෙය නොකරන ලදී' කියා කරන ලද නොකරන ලද දේ නොදනියිද; 'සමෙන ච' යන්නෙන් පූර්ව අපර නොදන්නා වූ පුද්ගලයාට එම නොදැනීම හා සමාන වූ අඥානයෙන් 'කරන ලද නොකරන ලද දේ නොදනියි' යනුවෙන් අදහස් වේ. මෙසේ මුලින් 'න ජානාති' පදය සමඟ සම්බන්ධය තේරුම් ගත යුතුය. 'ආකාරඅකෝවිදෝ' යනුවෙන් යමක් පවසන ලද්දේද, එහි අර්ථය නම් කරුණු සහ අකරුණු සම්බන්ධයෙන් අදක්ෂ බවයි. මෙසේ යම් භික්ෂුවක් වස්තුව ආදියද නොදනියිද, කාරණයන්හිද අදක්ෂ වෙයිද, එවැනි භික්ෂුව ඒකාන්තයෙන්ම 'අපටික්ඛ' (බැලීමට පවා නුසුදුසු තැනැත්තා) යැයි කියනු ලැබේ.

ကမ္မဉ္စ အဓိကရဏဉ္စာတိ ဣမေသမ္ပိ ပဒါနံ ‘‘န ဇာနာတီ’’တိ ပဒေနေဝ သမ္ဗန္ဓော. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – တထေဝ ဣတိ ယွာယံ ကမ္မဉ္စ န ဇာနာတိ, အဓိကရဏဉ္စ န ဇာနာတိ, သတ္တပ္ပကာရေ သမထေ စာပိ အကောဝိဒေါ, ရာဂါဒီဟိ ပန ရတ္တော ဒုဋ္ဌော စ မူဠှော စ, ဘယေန ဘယာ ဂစ္ဆတိ, သမ္မောဟေန မောဟာ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တတ္တာ ပန ဒုဋ္ဌတ္တာ စ ဆန္ဒာ ဒေါသာ စ ဂစ္ဆတိ, ပရံ သညာပေတုံ အသမတ္ထတာယ န စ သညတ္တိကုသလော, ကာရဏာကာရဏဒဿနေ အသမတ္ထတာယ နိဇ္ဈတ္တိယာ စ အကောဝိဒေါ အတ္တနော သဒိသာယ ပရိသာယ လဒ္ဓတ္တာ လဒ္ဓပက္ခော, ဟိရိယာ ပရိဗာဟိရတ္တာ အဟိရိကော, ကာဠကေဟိ ကမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ကဏှကမ္မော, ဓမ္မာဒရိယပုဂ္ဂလာဒရိယာနံ အဘာဝတော အနာဒရော, သ ဝေ တာဒိသကော ဘိက္ခု အပဋိက္ခောတိ ဝုစ္စတိ, န ပဋိက္ခိတဗ္ဗော န ဩလောကေတဗ္ဗော, န သမ္မန္နိတွာ ဣဿရိယာဓိပစ္စဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သုက္ကပက္ခဂါထာနမ္ပိ ယောဇနာနယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

'කර්මය හා අධිකරණයද' යන මෙම පදද 'න ජානාති' යන පදය සමඟම සම්බන්ධ වේ. මෙහි යෝජනාව නම්: එමෙන්ම යම් භික්ෂුවක් විනය කර්ම නොදනියිද, අධිකරණ නොදනියිද, සත් වැදෑරුම් සමථයන්හි අදක්ෂ වෙයිද, රාගාදී කෙලෙසුන්ගෙන් ඇලුණු සිතැතිව හෝ ද්වේෂයෙන් හෝ මෝහයෙන් හෝ අගතියට යයිද, බිය නිසා අගතියට යයිද, මුළාව නිසා අගතියට යයිද, ඇලීම නිසා හෝ ද්වේෂය නිසා හෝ ඡන්දයෙන් හා දෝසයෙන් අගතියට යයිද, අන්‍යයන්ට කරුණු වටහා දීමට ඇති අසමත්කම නිසා වටහා දීමෙහි දක්ෂ නොවේද, කරුණු සහ අකරුණු පෙන්වා දීමට ඇති අසමත්කම නිසා අන්‍යයන් කැමති කරවා ගැනීමෙහි අදක්ෂ වේද, තමා හා සමාන පිරිසක් ලැබීම නිසා පිරිසක් ඇත්තෙකු වේද, ලැජ්ජාවෙන් බැහැර වූ බැවින් අලජ්ජී වේද, ලාමක වූ අකුසල් කර්මයන්ගෙන් යුක්ත බැවින් කළු කර්ම ඇත්තෙකු වේද, ධර්මය කෙරෙහි හෝ පුද්ගලයන් කෙරෙහි ගෞරවයක් නොමැති බැවින් අනාදර පුද්ගලයෙකු වේද, එවැනි භික්ෂුව ඒකාන්තයෙන්ම 'අපටික්ඛ' පුද්ගලයෙක් යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු දෙස නොබැලිය යුතුය, ඔහු සම්මත කොට අධිපතිභාවයෙහි හෝ ජේෂ්ඨ ස්ථානයක නොතැබිය යුතුය යනු අර්ථයයි. සුක්ක පක්ෂයේ (ගුණවත් පක්ෂයේ) ගාථාවන්ගේ අර්ථ සම්බන්ධයද මෙම ක්‍රමයටම දත යුතුය.

စူဠသင်္ဂါမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

චූළසංගාම වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

မဟာသင်္ဂါမော

මහාසංගාමය

ဝေါဟရန္တေန ဇာနိတဗ္ဗာဒိဝဏ္ဏနာ

ව්‍යවහාර කරන්නා විසින් දත යුතු දෑ පිළිබඳ වර්ණනාව

၃၆၈-၃၇၄. မဟာသင်္ဂါမေ [Pg.210] – ဝတ္ထုတော ဝါ ဝတ္ထုံ သင်္ကမတီတိ ‘‘ပဌမပါရာဇိကဝတ္ထု မယာ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ’’တိ ဝတွာ ပုန ပုစ္ဆိယမာနော နိဃံသိယမာနော ‘‘န မယာ ပဌမပါရာဇိကဿ ဝတ္ထု ဒိဋ္ဌံ, န သုတံ; ဒုတိယပါရာဇိကဿ ဝတ္ထု ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ’’တိ ဝဒတိ. ဧတေနေဝ နယေန သေသဝတ္ထုသင်္ကမနံ, ဝိပတ္တိတော ဝိပတ္တိသင်္ကမနံ အာပတ္တိတော အာပတ္တိသင်္ကမနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယော ပန ‘‘နေဝ မယာ ဒိဋ္ဌံ, န သုတ’’န္တိ ဝတွာ ပစ္ဆာ ‘‘မယာပေတံ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ’’တိ ဝတွာ ပစ္ဆာ ‘‘န ဒိဋ္ဌံ ဝါ န သုတံ ဝါ’’တိ ဝဒတိ, အယံ အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနာတိ, ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသေဝ အညေနညံ ပဋိစရတိ နာမ.

368-374. මහාසංගාමයෙහි - 'වස්තුවෙන් වස්තුවට මාරු වීම' යනු: 'මා විසින් පළමු පාරාජිකා වස්තුව දකින ලදී හෝ අසන ලදී' යැයි පවසා, නැවත විමසන විට හෝ තදින් ප්‍රශ්න කරන විට 'මා විසින් පළමු පාරාජිකා වස්තුව දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ නැත, දෙවන පාරාජිකා වස්තුව දකින ලදී හෝ අසන ලදී' යනුවෙන් පැවසීමයි. මේ ක්‍රමයෙන්ම සෙසු වස්තූන්ට මාරු වීම, විපත්තියෙන් විපත්තියට මාරු වීම සහ ආපත්තියෙන් ආපත්තියට මාරු වීම දත යුතුය. යමෙක් 'මා විසින් දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ නැත' කියා පවසා පසුව 'මා විසින් එය දකින ලදී හෝ අසන ලදී' යයි පවසයිද, 'දකින ලදී හෝ අසන ලදී' කියා පවසා පසුව 'දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ නැත' කියා පවසයිද, ඔහු ප්‍රතික්ෂේප කර පසුව පිළිගන්නෙකු සහ පිළිගෙන පසුව ප්‍රතික්ෂේප කරන්නෙකු ලෙස දත යුතුය. මොහුම එක් කරුණක් තවත් කරුණකින් වසාලන්නා (අඤ්ඤේනඤ්ඤං පටිචරති) නම් වේ.

၃၇၅. ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏောတိ နီလာဒိဝဏ္ဏာဝဏ္ဏဝသေန သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒံ ဝုတ္တံ. ဝစနမနုပ္ပဒါနန္တိ သဉ္စရိတ္တံ ဝုတ္တံ. ကာယသံသဂ္ဂါဒိတ္တယံ သရူပေနေဝ ဝုတ္တံ. ဣတိ ဣမာနိ ပဉ္စ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ပုဗ္ဗပယောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

375. 'වණ්ණාවණ්ණෝ' යන්නෙන් නිල් ආදී වර්ණයන්ගේ අසිරිමත් බව හා අශෝභන බව පදනම් කරගෙන සුක්කවස්සට්ඨි ශික්ෂාපදය දක්වන ලදී. 'වචනමනුප්පදානං' යන්නෙන් සංචරිත්ත ශික්ෂාපදය දක්වන ලදී. කායසංසග්ගාදී ශික්ෂාපද තුන ඒවායේ ස්වරූපයෙන්ම දක්වන ලදී. මෙසේ මෙම ශික්ෂාපද පහ මෙถุน ධර්මයේ පූර්ව භාගය හෙවත් පූර්ව පයෝගයන් ලෙස දත යුතුය.

၃၇၆. စတ္တာရိ အပလောကနကမ္မာနီတိ အဓမ္မေနဝဂ္ဂါဒီနိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ စတ္တာရိ စတုက္ကာနိ သောဠသ ဟောန္တိ.

376. 'සතර වැදෑරුම් අපලෝකන කර්මයන්' යනු අධම්මික වග්ග කර්ම ආදියයි. සෙසු පදයන්හිද මේ ක්‍රමයම වේ. මෙසේ සතර වැදෑරුම් වූ සතර බැගින් වූ කොට්ඨාස දහසයක් වේ.

အဂတိအဂန္တဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

අගතියට නොයාම පිළිබඳ වර්ණනාව

၃၇၉. ဗဟုဇနအဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဝိနယဓရေန ဟိ ဧဝံ ဆန္ဒာဒိဂတိယာ အဓိကရဏေ ဝိနိစ္ဆိတေ တသ္မိံ ဝိဟာရေ သံဃော ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇတိ. ဩဝါဒူပဇီဝိနိယော ဘိက္ခုနိယောပိ ဒွေ ဘာဂါ ဟောန္တိ. ဥပါသကာပိ ဥပါသိကာယောပိ ဒါရကာပိ ဒါရိကာယောပိ တေသံ အာရက္ခဒေဝတာပိ တထေဝ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇန္တိ. တတော ဘုမ္မဒေဝတာ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မာနော ဒွိဓာဝ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဗဟုဇနအဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ…ပေ… ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ.

379. "බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි" යන්නෙහි අර්ථය නම්: විනයධරයෙකු විසින් ඡන්දය ආදී අගතියට යාමෙන් විනය ගැටලුවක් (අධිකරණයක්) වැරදි ලෙස තීන්දු කළ විට, එම විහාරයේ සංඝයා වහන්සේලා දෙකොටසකට බෙදෙති. එම සංඝයාගෙන් අවවාද අනුශාසනා ලබමින් ජීවත් වන භික්ෂුණීහු ද දෙපිරිසක් වෙති. උපාසකවරු ද, උපාසිකාවෝ ද, දරුවෝ ද, දැරියෝ ද ඔවුන්ගේ ආරක්ෂක දේවතාවෝ ද එසේම දෙපිරිසකට බෙදෙති. එයින් පසුව භුම්මට්ටු දේවතාවන් පටන් අකනිටා බඹලොව දක්වා වූ සියලු දෙවි බඹුන් ද දෙපිරිසක් වෙති. එබැවින් ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ විසින් "බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස... දෙවි මිනිසුන්ට දුක් පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි" යනුවෙන් වදාරන ලදී.

၃၈၂. ဝိသမနိဿိတောတိ [Pg.211] ဝိသမာနိ ကာယကမ္မာဒီနိ နိဿိတော. ဂဟနနိဿိတောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသင်္ခါတံ ဂဟနံ နိဿိတော. ဗလဝနိဿိတောတိ ဗလဝန္တေ အဘိညာတေ ဘိက္ခူ နိဿိတော.

382. "විෂම නිශ්‍රිත" යනු විෂම වූ කායකර්ම ආදිය ඇසුරු කළ තැනැත්තායි. "ගහණ නිශ්‍රිත" යනු මිථ්‍යා දෘෂ්ටි සහ අන්තග්‍රාහී දෘෂ්ටි නමැති ඝන කැලෑව (ගහණය) ඇසුරු කළ තැනැත්තායි. "බලවත් නිශ්‍රිත" යනු බලවත් වූ, ප්‍රසිද්ධ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇසුරු කළ තැනැත්තායි.

၃၉၃. တဿ အဝဇာနန္တောတိ တဿ ဝစနံ အဝဇာနန္တော. ဥပယောဂတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ, တံ အဝဇာနန္တောတိ အတ္ထော.

393. "තස්ස අවජානන්තෝ" යනු එම නවක භික්ෂුවගේ වචනයට අවමන් කරමින් යන්නයි. එසේත් නැතිනම් මෙහි "තස්ස" යන ෂෂ්ඨී විභක්ති පදය ද්විතීයා විභක්තියේ අර්ථයෙහි වැටේ. එවිට එහි අර්ථය වන්නේ එම නවක භික්ෂුවට අවමන් කරමින් යන්නයි.

၃၉၄. ယံ အတ္ထာယာတိ ယဒတ္ထာယ. တံ အတ္ထန္တိ သော အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

394. "යං අත්ථාය" යනු යම් ප්‍රයෝජනයක් සඳහා යන්නයි. "තං අත්ථං" යනු එම ප්‍රයෝජනයයි. සෙසු පද සෑම තැනකම ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

မဟာသင်္ဂါမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මහාසංග්‍රාම වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

ကထိနဘေဒံ

කඨින ප්‍රභේදය

ကထိနအတ္ထတာဒိဝဏ္ဏနာ

කඨින ඇතිරීම (අත්ථාර) ආදිය පිළිබඳ වර්ණනාව

၄၀၃. ကထိနေ [Pg.212] – အဋ္ဌ မာတိကာတိ ခန္ဓကေ ဝုတ္တာ ပက္ကမနန္တိကာဒိကာ အဋ္ဌ. ပလိဗောဓာနိသံသာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ ဧဝ.

403. කඨිනයෙහි "අටක් වූ මාතෘකා" යනු මහාවග්ග පාලියේ ඛන්ධකයෙහි වදාරන ලද පක්කමනන්තිකා ආදී වූ මාතෘකා අටයි. පලිබෝධ සහ ආනිසංස ද මීට පෙර මහාවග්ගයෙහි වදාරන ලද ඒවාමය.

၄၀၄. ပယောဂဿာတိ စီဝရဓောဝနာဒိနော သတ္တဝိဓဿ ပုဗ္ဗကရဏဿတ္ထာယ ယော ဥဒကာဟရဏာဒိကော ပယောဂေါ ကယိရတိ, တဿ ပယောဂဿ. ကတမေ ဓမ္မာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အနာဂတဝသေန အနန္တရာ ဟုတွာ ကတမေ ဓမ္မာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သမနန္တရပစ္စယေနာတိ သုဋ္ဌု အနန္တရပစ္စယေန, အနန္တရပစ္စယမေဝ အာသန္နတရံ ကတွာ ပုစ္ဆတိ. နိဿယပစ္စယေနာတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ပယောဂဿ နိဿယံ အာဓာရဘာဝံ ဥပဂတာ ဝိယ ဟုတွာ ကတမေ ဓမ္မာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဥပနိဿယပစ္စယေနာတိ ဥပေတေန နိဿယပစ္စယေန; နိဿယပစ္စယမေဝ ဥပဂတတရံ ကတွာ ပုစ္ဆတိ. ပုရေဇာတပစ္စယေနာတိ ဣမိနာ ပဌမံ ဥပ္ပန္နဿ ပစ္စယဘာဝံ ပုစ္ဆတိ. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေနာတိ ဣမိနာ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ပစ္စယဘာဝံ ပုစ္ဆတိ. သဟဇာတပစ္စယေနာတိ ဣမိနာ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ပစ္စယဘာဝံ ပုစ္ဆတိ. ပုဗ္ဗကရဏဿာတိ ဓောဝနာဒိနော ပုဗ္ဗကရဏဿ. ပစ္စုဒ္ဓါရဿာတိ ပုရာဏသံဃာဋိအာဒီနံ ပစ္စုဒ္ဓရဏဿ. အဓိဋ္ဌာနဿာတိ ကထိနစီဝရာဓိဋ္ဌာနဿ. အတ္ထာရဿာတိ ကထိနတ္ထာရဿ. မာတိကာနဉ္စ ပလိဗောဓာနဉ္စာတိ အဋ္ဌန္နံ မာတိကာနံ ဒွိန္နဉ္စ ပလိဗောဓာနံ. ဝတ္ထုဿာတိ သံဃာဋိအာဒိနော ကထိနဝတ္ထုဿ; သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

404. "පයෝගස්ස" යනු සිවුරු සේදීම ආදී සත් වැදෑරුම් පූර්ව කෘත්‍යයන් සඳහා සිදු කරන ජලය ගෙන ඒම ආදී වූ යම් ප්‍රයෝගයක් (උත්සාහයක්) කෙරේද, එම ප්‍රයෝගයටයි. "කවර ධර්මයෝ අනන්තර ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙත්ද?" යන්නෙහි අර්ථය නම්, අනාගත වශයෙන් අතරක් නැතිව (අනන්තරව) සිට කවර ධර්මයන් උපකාරී වන්නේද යන්නයි. "සමනන්තර ප්‍රත්‍යයෙන්" යනු වඩාත් මැනවින් වූ අනන්තර ප්‍රත්‍යයයි; අනන්තර ප්‍රත්‍යයම වඩාත් සමීප කර විමසයි. "නිශ්‍රය ප්‍රත්‍යයෙන්" යනු උපදින්නාවූ ප්‍රයෝගයට ආධාරයක් (නිශ්‍රයක්) වන්නාක් මෙන් කවර ධර්මයන් උපකාරී වන්නේද යන්නයි. "උපනිශ්‍රය ප්‍රත්‍යයෙන්" යනු නිශ්‍රය ප්‍රත්‍යයට වඩාත් සමීපව ලැබී උපකාරී වීමයි. "පුරේජාත ප්‍රත්‍යයෙන්" යන්නෙන් පළමුව උපන් දෙයෙහි ප්‍රත්‍ය ස්වභාවය විමසයි. "පච්ඡාජාත ප්‍රත්‍යයෙන්" යන්නෙන් පසුව උපදින දෙයෙහි ප්‍රත්‍ය ස්වභාවය විමසයි. "සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන්" යන්නෙන් පෙර පසු නොවී එක්වරම උපදින ධර්මයන්ගේ ප්‍රත්‍ය ස්වභාවය විමසයි. "පුබ්බකරණස්ස" යනු සේදීම ආදී පූර්ව කෘත්‍යයන් සඳහාය. "පච්චුද්ධාරස්ස" යනු පැරණි සඟළ සිවුරු ආදිය පච්චුද්ධාර කිරීම (ඉවත් කිරීම) සඳහාය. "අධිට්ඨානස්ස" යනු කඨින සිවුර අධිෂ්ඨානය කිරීම සඳහාය. "අත්ථාරස්ස" යනු කඨින ඇතිරීම සඳහාය. "මාතිකාවන්ගේ සහ පලිබෝධයන්ගේ" යනු අටක් වූ මාතෘකාවන්ගේ සහ දෙවැදෑරුම් පලිබෝධයන්ගේය. "වත්ථුස්ස" යනු සඟළ සිවුර ආදී වූ කඨින වස්තුව සඳහාය. ඉතිරි කොටස පෙර පවසන ලද පරිදිම වේ.

ဧဝံ ယဉ္စ လဗ္ဘတိ ယဉ္စ န လဗ္ဘတိ, သဗ္ဗံ ပုစ္ဆိတွာ ဣဒါနိ ယံ ယဿ လဗ္ဘတိ, တဒေဝ ဒဿေန္တော ပုဗ္ဗကရဏံ ပယောဂဿာတိအာဒိနာ နယေန ဝိဿဇ္ဇနမာဟ. တဿတ္ထော – ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ပယောဂဿ ကတမေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ, တတ္ထ ဝုစ္စတေ, ပုဗ္ဗကရဏံ ပယောဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော, သမနန္တရနိဿယဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော. ပယောဂဿ ဟိ သတ္တဝိဓမ္ပိ ပုဗ္ဗကရဏံ ယသ္မာ တေန ပယောဂေန နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗကရဏဿတ္ထာယ သော ပယောဂေါ ကယိရတိ, တသ္မာ ဣမေဟိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ. ပုရေဇာတပစ္စယေ ပနေသ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဓမ္မေသု ဧကဓမ္မမ္ပိ န [Pg.213] လဘတိ, အညဒတ္ထု ပုဗ္ဗကရဏဿ သယံ ပုရေဇာတပစ္စယော ဟောတိ, ပယောဂေ သတိ ပုဗ္ဗကရဏဿ နိပ္ဖဇ္ဇနတော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပယောဂေါ ပုဗ္ဗကရဏဿ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယံ ပန လဘတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုဗ္ဗကရဏံ ပယောဂဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ. ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဟိ ပုဗ္ဗကရဏဿ အတ္ထာယ သော ပယောဂေါ ကယိရတိ. သဟဇာတပစ္စယံ ပန မာတိကာပလိဗောဓာနိသံသသင်္ခါတေ ပန္နရသ ဓမ္မေ ဌပေတွာ အညော ပယောဂါဒီသု ဧကောပိ ဓမ္မော န လဘတိ, တေ ဧဝ ဟိ ပန္နရသ ဓမ္မာ သဟ ကထိနတ္ထာရေန ဧကတော နိပ္ဖဇ္ဇန္တီတိ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပန္နရသ ဓမ္မာ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗပဒဝိဿဇ္ဇနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

මෙසේ ලැබෙන දේ සහ නොලැබෙන දේ සියල්ල විමසා, දැන් යමක් යමකට ලැබේද එය දක්වමින් "පුබ්බකරණං පයෝගස්ස" යනාදී ක්‍රමයෙන් ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ පිළිතුර වදාළ සේක. එහි අර්ථය නම්: "ප්‍රයෝගයට කවර ධර්මයන් ප්‍රත්‍ය වේද" යනාදී ප්‍රශ්නයට මෙසේ පිළිතුරු දෙනු ලැබේ; පූර්ව කෘත්‍යය ප්‍රයෝගයට අනන්තර ප්‍රත්‍යයෙන් ද, සමනන්තර, නිශ්‍රය සහ උපනිශ්‍රය ප්‍රත්‍යයෙන් ද උපකාරී වෙයි. මන්දයත්, සත් වැදෑරුම් පූර්ව කෘත්‍යයන් යම් ප්‍රයෝගයකින් (ජලය ඇදීම ආදියෙන්) නිම කළ යුතු බැවින් එම පූර්ව කෘත්‍යය සඳහා එම ප්‍රයෝගය කරනු ලැබේ. එබැවින් මෙම ප්‍රත්‍ය සතරෙන් උපකාරී වෙයි. නමුත් පුරේජාත ප්‍රත්‍යයෙහිදී මෙම ප්‍රයෝගය සඳහන් කළ ධර්මයන්ගෙන් එකක්වත් නොලැබේ. විශේෂයෙන්ම පූර්ව කෘත්‍යයට ප්‍රයෝගයම පුරේජාත ප්‍රත්‍යය වෙයි. මන්ද, ප්‍රයෝගය ඇති කල්හිම පූර්ව කෘත්‍යය සිද්ධ වන බැවිනි. එබැවින් "ප්‍රයෝගය පූර්ව කෘත්‍යයට පුරේජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ" යැයි උපාලි තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. තවද මෙම ප්‍රයෝගය පච්ඡාජාත ප්‍රත්‍යය ද ලබයි. එබැවින් "පූර්ව කෘත්‍යය ප්‍රයෝගයට පච්ඡාජාත ප්‍රත්‍යයෙන් උපකාරී වේ" යැයි වදාරන ලදී. මන්ද යත්, පසුව සිදුවන සේදීම ආදී පූර්ව කෘත්‍යයන් සඳහා එම ප්‍රයෝගයන් (ජලය ඇදීම ආදිය) කරනු ලබන බැවිනි. සහජාත ප්‍රත්‍යය සම්බන්ධයෙන්, මාතෘකා, පලිබෝධ සහ ආනිසංස යන පසළොස් ධර්මයන් හැර, ප්‍රයෝගාදියෙහි වෙනත් කිසිදු ධර්මයක් සහජාත ප්‍රත්‍යය ලෙස නොලැබේ. සැබවින්ම එම පසළොස් ධර්මයෝ කඨින ඇතිරීම (අත්ථාරය) සමඟම එකවරම සිද්ධ වෙති. එබැවින් ඔවුනොවුන් සහජාත ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. එහෙයින් "පසළොස් ධර්මයෝ සහජාත ප්‍රත්‍යයෙන් ප්‍රත්‍ය වෙති" යයි වදාරන ලදී. මෙම ක්‍රමයෙන් සියලු පදයන්ගේ පිළිතුරු දත යුතුය.

ပုဗ္ဗကရဏနိဒါနာဒိဝိဘာဂဝဏ္ဏနာ

පූර්ව කෘත්‍යයන්ගේ නිදාන (හේතු) ආදිය විභාග කිරීමේ වර්ණනාව

၄၀၅. ပုဗ္ဗကရဏံ ကိံနိဒါနန္တိအာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ ဥတ္တာနမေဝ.

405. "පූර්ව කෘත්‍යයට නිදානය (හේතුව) කුමක්ද?" යනාදී ප්‍රශ්නෝත්තර ඉතා පැහැදිලිය.

၄၀၆-၇. ‘‘ပယောဂေါ ကိံနိဒါနော’’တိအာဒီသု ပုစ္ဆာဒွယဝိဿဇ္ဇနေသု ဟေတုနိဒါနော ပစ္စယနိဒါနောတိ ဧတ္ထ ဆ စီဝရာနိ ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပုဗ္ဗပယောဂါဒီနဉှိ သဗ္ဗေသံ တာနိယေဝ ဟေတု, တာနိ ပစ္စယော. န ဟိ ဆဗ္ဗိဓေ စီဝရေ အသတိ ပယောဂေါ အတ္ထိ, န ပုဗ္ဗကရဏာဒီနိ, တသ္မာ ‘‘ပယောဂေါ ဟေတုနိဒါနော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

406-7. "ප්‍රයෝගයට නිදානය (හේතුව) කුමක්ද?" යනාදී ප්‍රශ්න දෙකෙහි පිළිතුරු අතර, "හේතු නිදානය, ප්‍රත්‍ය නිදානය" යන මෙහිදී සවැදෑරුම් සිවුරු හේතු වශයෙන් ද ප්‍රත්‍ය වශයෙන් ද දත යුතුය. සැබවින්ම සියලු පූර්ව ප්‍රයෝගයන්ට එම සවැදෑරුම් සිවුරුම හේතු කාරණය වෙයි, ඒවාම ප්‍රත්‍යය ද වෙයි. මන්ද යත්, එම සිවුරු නොමැති නම් ප්‍රයෝගයක් ද නැත, පූර්ව කෘත්‍යයන් ද නැත. එබැවින් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ විසින් "ප්‍රයෝගය හේතු නිදාන කොට ඇත්තේය" යනාදිය වදාරන ලදී.

၄၀၈. သင်္ဂဟဝါရေ – ဝစီဘေဒေနာတိ ‘‘ဣမာယ သံဃာဋိယာ, ဣမိနာ ဥတ္တရာသင်္ဂေန, ဣမိနာ အန္တရဝါသကေန ကထိနံ အတ္ထရာမီ’’တိ ဧတေန ဝစီဘေဒေန. ကတိမူလာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ – ကိရိယာ မဇ္ဈေတိ ပစ္စုဒ္ဓါရော စေဝ အဓိဋ္ဌာနဉ္စ.

408. සංග්‍රහ වාරයෙහි "වචී භේදයෙන්" යනු, "මෙම සඟළ සිවුරෙන් කඨිනය අතුරමි" යනාදී වශයෙන් වචන උච්චාරණය කිරීමෙනි. "කතිමූල" ආදී ප්‍රශ්නවල පිළිතුරෙහි "ක්‍රියාව මැද වේ" යනු පච්චුද්ධාර කිරීමේ ක්‍රියාව සහ අධිෂ්ඨාන කිරීමේ ක්‍රියාව මධ්‍යයෙහි වන බවයි.

၄၁၁. ဝတ္ထုဝိပန္နံ ဟောတီတိ အကပ္ပိယဒုဿံ ဟောတိ. ကာလဝိပန္နံ နာမ အဇ္ဇ ဒါယကေဟိ ဒိန္နံ သွေ သံဃော ကထိနတ္ထာရကဿ ဒေတိ. ကရဏဝိပန္နံ နာမ တဒဟေဝ ဆိန္ဒိတွာ အကတံ.

411. "වස්තු විපන්න වෙයි" යනු අකැප රෙද්දක් වීමයි. "කාල විපන්න" යනු අද දින දායකයන් පූජා කළ කඨින වස්ත්‍රය, සංඝයා විසින් හෙට දින කඨින අතුරන භික්ෂුවට පූජා කිරීමයි. "කරණ විපන්න" යනු කඨින ඇතිරිය යුතු දිනයේදීම කපා සකස් නොකළ වස්ත්‍රයයි.

ကထိနာဒိဇာနိတဗ္ဗဝိဘာဂဝဏ္ဏနာ

කඨිනය ආදිය පිළිබඳව දත යුතු කරුණු විභාග කිරීමේ වර්ණනාව

၄၁၂. ကထိနံ [Pg.214] ဇာနိတဗ္ဗန္တိအာဒိပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနေ – တေသညေဝ ဓမ္မာနန္တိ ယေသု ရူပါဒိဓမ္မေသု သတိ ကထိနံ နာမ ဟောတိ, တေသံ သမောဓာနံ မိဿီဘာဝေါ. နာမံ နာမကမ္မန္တိအာဒိနာ ပန ‘‘ကထိန’’န္တိ ဣဒံ ဗဟူသု ဓမ္မေသု နာမမတ္တံ, န ပရမတ္ထတော ဧကော ဓမ္မော အတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

412. "එම ධර්මයන්ගේම" යනාදී ප්‍රශ්නයෙහි පිළිතුරෙහි අර්ථය නම්: රූප ආදී යම් ධර්මයන් ඇති කල්හි "කඨින" යන නාමය ඇති වේද, එම ධර්මයන්ගේ එක්වීමයි, මිශ්‍ර වීමයි. තවද "නාමය, නාම කර්මය" යනාදී වචන මගින් පෙන්වන්නේ, "කඨින" යන මෙම ශබ්දය බොහෝ ධර්මයන් කෙරෙහි වූ නාම පැනවීමක් පමණක් බවයි. පරමාර්ථ වශයෙන් කඨිනය කියා වෙනමම එක් ධර්මයක් නොමැති බව මෙයින් පැහැදිලි කරයි.

စတုဝီသတိယာ အာကာရေဟီတိ ‘‘န ဥလ္လိခိတမတ္တေနာ’’တိအာဒီဟိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တကာရဏေဟိ. သတ္တရသဟိ အာကာရေဟီတိ ‘‘အဟတေန အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိအာဒီဟိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တကာရဏေဟိ. နိမိတ္တကမ္မာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ ကထိနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ.

'ආකාර විසිහතරකින්' යනු 'න උල්ලිකිතමත්තෙන' ආදී වශයෙන් පෙර කඨිනක්ඛන්ධකයෙහි වදාල ආකාර විසිහතර මගිනි. 'ආකාර දහහතකින්' යනු 'අහතෙන අත්ථතං හෝති කඨිනං' ආදී වශයෙන් පෙර වදාල ආකාර දහහත මගිනි. නිමිත්ත කර්ම ආදියෙහි යමක් කිව යුතු ද, ඒ සියල්ල කඨිනක්ඛන්ධක වර්ණනාවෙහි පවසන ලදී.

၄၁၆. ဧကုပ္ပာဒါ ဧကနိရောဓာတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, နိရုဇ္ဈမာနာပိ ဧကတော နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧကုပ္ပာဒါ နာနာနိရောဓာတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, နိရုဇ္ဈမာနာ နာနာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? သဗ္ဗေပိ အတ္ထာရေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အတ္ထာရေ ဟိ သတိ ဥဒ္ဓါရော နာမ. နိရုဇ္ဈမာနာ ပနေတ္ထ ပုရိမာ ဒွေ အတ္ထာရေန သဒ္ဓိံ ဧကတော နိရုဇ္ဈန္တိ, ဥဒ္ဓါရဘာဝံ ပါပုဏန္တိ. အတ္ထာရဿ ဟိ နိရောဓော ဧတေသဉ္စ ဥဒ္ဓါရဘာဝေါ ဧကက္ခဏေ ဟောတိ, ဣတရေ နာနာ နိရုဇ္ဈန္တိ. တေသု ဥဒ္ဓါရဘာဝံ ပတ္တေသုပိ အတ္ထာရော တိဋ္ဌတိယေဝ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

416. 'එකම උත්පාදයක් හා එකම නිරෝධයක් ඇත්තේ' යනු උපදින විටද එකට උපදියි, නිරුද්ධ වන විටද එකට නිරුද්ධ වේ යන්නයි. 'එකම උත්පාදයක් හා නානා නිරෝධයන් ඇත්තේ' යනු උපදින විට එකට උපදී, නිරුද්ධ වන විට වෙන වෙනම නිරුද්ධ වේ යන්නයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද? සියලුම කඨින උද්ධාරයන් කඨින අත්ථාරය (පැතිරවීම) සමඟ එකටම උපදී. මන්ද යත් අත්ථාරය ඇති කල්හිම උද්ධාරය (ඉවත් කිරීම) වන බැවිනි. මෙහි නිරුද්ධ වීමේදී පළමු උද්ධාර දෙක අත්ථාරය සමඟ එකටම නිරුද්ධ වේ, එනම් උද්ධාර භාවයට පත් වේ. අත්ථාරය නිරුද්ධ වීමත් මේවා උද්ධාර වීමත් එකම ක්ෂණයක සිදුවේ. සෙසු ඒවා වෙන වෙනම නිරුද්ධ වේ. ඒවා උද්ධාර භාවයට පත් වුවද අත්ථාරය එලෙසම පවතී. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

සමන්තපාසාදිකා නම් වූ විනය වර්ණනාවෙහි;

ကထိနဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

කඨින භේද වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

ပညတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

පඤ්ඤත්ති වග්ග වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

ဥပါလိပဉ္စကံ

උපාලි පඤ්චකය

အနိဿိတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

අනිස්සිත වග්ග වර්ණනාව

၄၁၇. ဥပါလိပဉှေသု [Pg.215] ကတိဟိ နု ခေါ ဘန္တေတိ ပုစ္ဆာယ အယံ သမ္ဗန္ဓော. ထေရော ကိရ ရဟောဂတော သဗ္ဗာနိ ဣမာနိ ပဉ္စကာနိ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘‘ဘဂဝန္တံ ဒါနိ ပုစ္ဆိတွာ ဣမေသံ နိဿာယ ဝသနကာဒီနံ အတ္ထာယ တန္တိံ ဌပေဿာမီ’’တိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကတိဟိ နု ခေါ ဘန္တေ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဉှေ ပုစ္ဆိ. တေသံ ဝိဿဇ္ဇနေ ဥပေါသထံ န ဇာနာတီတိ နဝဝိဓံ ဥပေါသထံ န ဇာနာတိ. ဥပေါသထကမ္မံ န ဇာနာတီတိ အဓမ္မေနဝဂ္ဂါဒိဘေဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပေါသထကမ္မံ န ဇာနာတိ. ပါတိမောက္ခံ န ဇာနာတီတိ ဒွေ မာတိကာ န ဇာနာတိ. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ န ဇာနာတီတိ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စဝိဓံ ဘိက္ခုနီနံ စတုဗ္ဗိဓန္တိ နဝဝိဓံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ န ဇာနာတိ.

417. උපාලි ප්‍රශ්නයන්හි 'ස්වාමීනි, කොපමණකින්ද' යන පෘච්ඡාවෙහි සම්බන්ධය මෙසේය: තේරුන් වහන්සේ විවේකීව වැඩසිටින කල මේ සියලු පඤ්චකයන් මෙනෙහි කොට, 'දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් විමසා නිශ්‍රය ගෙන වසන්නා වූ භික්ෂූන් ආදීන්ගේ යහපත උදෙසා පාලි ක්‍රමයක් තබන්නෙමි' යි සිතා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ 'ස්වාමීනි, කොපමණකින්ද' ආදී ක්‍රමයෙන් ප්‍රශ්න විමසූහ. එම ප්‍රශ්න විසඳීමේදී 'උපෝසථය නොදනියි' යනු නව වැදෑරුම් උපෝසථය නොදනියි යන්නයි. 'උපෝසථ කර්මය නොදනියි' යනු අධර්මයෙන් වගවූවක් ආදී වශයෙන් ඇති සිව්වැදෑරුම් උපෝසථ කර්මය නොදනියි යන්නයි. 'පාතිමොක්ඛය නොදනියි' යනු මාතෘකා දෙක නොදනියි යන්නයි. 'පාතිමොක්ඛුද්දේසය නොදනියි' යනු භික්ෂූන්ගේ පස් වැදෑරුම් සහ භික්ෂුණීන්ගේ සිව් වැදෑරුම් වශයෙන් වූ නව වැදෑරුම් පාතිමොක්ඛුද්දේසය නොදනියි යන්නයි.

ပဝါရဏံ န ဇာနာတီတိ နဝဝိဓံ ပဝါရဏံ န ဇာနာတိ. ပဝါရဏာကမ္မံ န ဇာနာတီတိ အဓမ္မေနဝဂ္ဂါဒိဘေဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ပဝါရဏာကမ္မံ န ဇာနာတိ.

පවාරණය නොදනී යනු නවවැදෑරුම් පවාරණය නොදනී යන්නයි. පවාරණ කර්මය නොදනී යනු අධර්මයෙන් හෝ වග (වෙන් වූ) ආදී භේද සහිත සිවු වැදෑරුම් පවාරණ කර්මයන් නොදනී යන්නයි.

အာပတ္တာနာပတ္တိံ န ဇာနာတီတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ အာပတ္တိဉ္စ အနာပတ္တိဉ္စ န ဇာနာတိ.

ඇවැත් හා නොඇවැත් නොදනී යනු ඒ ඒ ශික්ෂාපදයන්හි දක්වන ලද ඇවැත් ද නොඇවැත් ද නොදනී යන්නයි.

အာပန္နော ကမ္မကတောတိ အာပတ္တိံ အာပန္နော တပ္ပစ္စယာဝ သံဃေန ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ.

ඇවැත් වී කර්මය කරන ලද්දේය යනු ඇවැතට පැමිණියෙක් වේ ද, ඒ හේතුවෙන්ම සංඝයා විසින් ඔහු කෙරෙහි (විනය) කර්මය කරන ලද්දේ වෙයි.

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

නප්පටිප්පස්සම්භන වර්ග වර්ණනාවයි.

၄၂၀. ကမ္မံ နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗန္တိ အယံ ယသ္မာ အနုလောမဝတ္တေ န ဝတ္တတိ, တသ္မာ နာဿ ကမ္မံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗံ; သရဇ္ဇုကောဝ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

420. කර්මය සංසිඳවිය යුතු නොවේ යනු, මේ (භික්ෂුව) යම් හෙයකින් අනුලෝම වත්හි නොහැසිරේ ද, එහෙයින් මොහුගේ කර්මය සංසිඳවිය යුතු නොවේ; (පව් කළ බැම්ම) සහිතවම මුදාහළ යුතුය යනු අර්ථයයි.

၄၂၁. သစေ ဥပါလိ သံဃော သမဂ္ဂကရဏီယာနိ ကမ္မာနိ ကရောတီတိ သစေ သမဂ္ဂေဟိ ကရဏီယာနိ ဥပေါသထာဒီနိ ကမ္မာနိ ကရောတိ, ဥပေါသထပဝါရဏာဒီသု ဟိ ဌိတာသု ဥပတ္ထမ္ဘော န ဒါတဗ္ဗော. သစေ ဟိ သံဃော အစ္စယံ ဒေသာပေတွာ သံဃသာမဂ္ဂိံ ကရောတိ, တိဏဝတ္ထာရကသမထံ ဝါ ကတွာ ဥပေါသထပဝါရဏံ ကရောတိ, ဧဝရူပံ သမဂ္ဂကရဏီယံ နာမ ကမ္မံ ဟောတိ. တတြ စေတိ သစေ တာဒိသေ ကမ္မေ ဘိက္ခုနော နက္ခမတိ, ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မမ္ပိ [Pg.216] ကတွာ တထာရူပါ သာမဂ္ဂီ ဥပေတဗ္ဗာ, ဧဝံ ဝိလောမဂ္ဂါဟော န ဂဏှိတဗ္ဗော. ယတြ ပန ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထု သာသနံ ဒီပေန္တိ, တတ္ထ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ, ပဋိဗာဟိတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ.

421. උපාලි, ඉදින් සංඝයා සමගිව කටයුතු (සමග්ගකරණීය කර්ම) කෙරේ නම් යනු, ඉදින් සමගි වූවන් විසින් කළ යුතු වූ උපෝසථ ආදී කර්මයන් කෙරේ නම්, උපෝසථ පවාරණ ආදියෙහි පිහිටා සිටින කල්හි (සාමග්‍රියට) අනුබල දිය යුතුය. ඉදින් සංඝයා වරද දේශනා කරවා සංඝ සාමග්‍රිය කෙරේ නම්, හෝ තිණවත්ථාරක සමථය කොට උපෝසථ පවාරණය කෙරේ නම්, මෙබඳු කර්මය සමග්ගකරණීය නම් වෙයි. එහිදී ඉදින් එවැනි කර්මයක් කෙරෙහි භික්ෂුවක් අසතුටු වේ නම්, තමාගේ දෘෂ්ටිය ප්‍රකාශ කොට වුවද එවැනි සාමග්‍රියට පැමිණිය යුතුය, එසේ විරුද්ධව නොසිටිය යුතුය. යම් තැනක අධර්මය හා අවිනය ගෙන ශාස්තෘ ශාසනය දක්වයි ද, එහි දෘෂ්ටිය ප්‍රකාශ කොට (එකඟ වීම) සුදුසු නැත, එය වළක්වා බැහැර විය යුතුය.

ဥဿိတမန္တီ စာတိ လောဘဒေါသမောဟမာနုဿန္နံ ဝါစံ ဘာသိတာ ကဏှဝါစော အနတ္ထကဒီပနော. နိဿိတဇပ္ပီတိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဥဿဒယုတ္တံ ဘာသိတုံ န သက္ကောတိ; အထ ခေါ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ ရာဇာ ဧဝံ ကထေသိ, အသုကမဟာမတ္တော ဧဝံ ကထေသိ, အသုကော နာမ မယှံ အာစရိယော ဝါ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ တေပိဋကော မယာ သဒ္ဓိံ ဧဝံ ကထေသီ’’တိ ဧဝံ အညံ နိဿာယ ဇပ္ပတိ. န စ ဘာသာနုသန္ဓိကုသလောတိ ကထာနုသန္ဓိဝစနေ စ ဝိနိစ္ဆယာနုသန္ဓိဝစနေ စ အကုသလော ဟောတိ. န ယထာဓမ္မေ ယထာဝိနယေတိ န ဘူတေန ဝတ္ထုနာ အာပတ္တိံ သာရေတွာ စောဒေတာ ဟောတိ.

'උස්සිතමන්තී' යනු ලෝභ, දෝෂ, මෝහ හා මානයෙන් පිරි වචන කතා කරන, අකුසල් වචන ඇත්තා වූ, අනර්ථය දක්වන්නා වූ තැනැත්තායි. 'නිස්සිතජප්පී' යනු ස්වකීය ස්වභාවයෙන් ප්‍රමුඛව කතා කිරීමට නොහැකිව, 'මා සමඟ රජතුමා මෙසේ කතා කළේය, අසවල් මහා ඇමතිවරයා මෙසේ කතා කළේය, අසවල් ත්‍රිපිටකධාරී මහා ස්වාමීන් වහන්සේ මාගේ ආචාර්ය හෝ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වන අතර උන්වහන්සේ මා සමඟ මෙසේ කතා කළහ' යනාදී වශයෙන් අන්‍යයන්ගේ ගුණ ඇසුරු කොට තමා ගැන පවසන්නායි. භාෂා අනුසන්ධියෙහි අදක්ෂයෙක් වෙයි යනු කථාවේ අනුසන්ධි කීමෙහි ද විනිශ්චය අනුසන්ධි කීමෙහි ද අදක්ෂයෙක් වෙයි. යථාධර්ම යථාවිනයෙහි නොවේ යනු සත්‍ය වූ කරුණෙන් ඇවැත් සිහි කරවා චෝදනා කරන්නෙකු නොවේ.

ဥဿာဒေတာ ဟောတီတိ ‘‘အမှာကံ အာစရိယော မဟာတေပိဋကော ပရမဓမ္မကထိကော’’တိအာဒိနာ နယေန ဧကစ္စံ ဥဿာဒေတိ. ဒုတိယပဒေ ‘‘အာပတ္တိံ ကိံ သော န ဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ ဧကစ္စံ အပသာဒေတိ. အဓမ္မံ ဂဏှာတီတိ အနိယျာနိကပက္ခံ ဂဏှာတိ. ဓမ္မံ ပဋိဗာဟတီတိ နိယျာနိကပက္ခံ ပဋိဗာဟတိ. သမ္ဖဉ္စ ဗဟုံ ဘာသတီတိ ဗဟုံ နိရတ္ထကကထံ ကထေတိ.

'උස්සාදේතා' (ඔසවන්නා) වෙයි යනු 'අපගේ ආචාර්යයන් වහන්සේ මහා ත්‍රිපිටකධාරියෙකි, උතුම් ධර්ම කථිකයෙකි' යනාදී වශයෙන් ඇතැමෙකු පසසයි. දෙවන පදයෙහි 'ඔහු ඇවැත් නොදන්නේ ඇයිද' යනාදී වශයෙන් ඇතැමෙකු පහත් කරයි. අධර්මය ගනී යනු නිර්වාණයට මඟ නොවන පක්ෂය ගනියි. ධර්මය වළක්වයි යනු නෛර්යාණික (මෝක්ෂ මාර්ගයට අයත්) පක්ෂය වළක්වයි. බොහෝ සම්ඵප්‍රලාප කතා කරයි යනු බොහෝ වූ අනර්ථකාරී කතා පවසයි.

ပသယှ ပဝတ္တာ ဟောတီတိ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဘာရေ အနာရောပိတေ ကေဝလံ မာနံ နိဿာယ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အနဓိကာရေ ကထေတာ ဟောတိ. အနောကာသကမ္မံ ကာရေတွာတိ ဩကာသကမ္မံ အကာရေတွာ ပဝတ္တာ ဟောတိ. န ယထာဒိဋ္ဌိယာ ဗျာကတာ ဟောတီတိ ယဿ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိ တံ ပုရက္ခတွာ န ဗျာကတာ; လဒ္ဓိံ နိက္ခိပိတွာ အယထာဘုစ္စံ အဓမ္မာဒီသု ဓမ္မာဒိလဒ္ဓိကော ဟုတွာ ကထေတာ ဟောတီတိ အတ္ထော.

බලහත්කාරයෙන් හැසිරෙන්නෙකු වෙයි යනු නියම නොකළ කටයුත්තකදී, වගකීමක් පවරා නොමැතිව හුදෙක් මානය නිසා යටපත් කරමින් අනධිකාරීව කතා කරන්නෙකු වෙයි. අවසර නොගෙන කර්ම කරන්නා යනු අවසර ඉල්ලීමක් නොකර කටයුතු කරන්නායි. සිය දෘෂ්ටිය පරිදි ප්‍රකාශ නොකරන්නෙකු වෙයි යනු තමාට යම් දෘෂ්ටියක් ඇද්ද, එය පෙරදැරිව ප්‍රකාශ නොකරන්නායි; ස්වකීය ලබ්ධිය බැහැර කොට අසත්‍ය ලෙස අධර්මය ආදියෙහි ධර්මය ආදී වශයෙන් ලබ්ධි ඇත්තෙකු වී කතා කරන්නා යන අර්ථයයි.

ဝေါဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

වෝහාර වර්ග වර්ණනාවයි.

၄၂၄. အာပတ္တိယာ ပယောဂံ န ဇာနာတီတိ ‘‘အယံ အာပတ္တိ ကာယပ္ပယောဂါ, အယံ ဝစီပယောဂါ’’တိ န ဇာနာတိ. အာပတ္တိယာ ဝူပသမံ န ဇာနာတီတိ ‘‘အယံ အာပတ္တိ ဒေသနာယ ဝူပသမတိ, အယံ ဝုဋ္ဌာနေန, အယံ နေဝ ဒေသနာယ န ဝုဋ္ဌာနေနာ’’တိ န ဇာနာတိ. အာပတ္တိယာ န ဝိနိစ္ဆယကုသလော [Pg.217] ဟောတီတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အယံ အာပတ္တီ’’တိ န ဇာနာတိ, ဒေါသာနုရူပံ အာပတ္တိံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပတိဋ္ဌာပေတုံ န သက္ကောတိ.

424. ඇවැත්හි ප්‍රයෝගය නොදනී යනු 'මේ ඇවැත කාය ප්‍රයෝගයකි, මේ ඇවැත වාග් ප්‍රයෝගයකි' යි නොදනී. ඇවැත්හි සන්සිඳීම නොදනී යනු 'මේ ඇවැත දේශනාවෙන් සන්සිඳේ, මේ ඇවැත වුට්ඨානයෙන් සන්සිඳේ, මේ ඇවැත දේශනාවෙන් හෝ වුට්ඨානයෙන් සන්සිඳෙන්නේ නැත' යි නොදනී. ඇවැත්හි විනිශ්චයෙහි දක්ෂයෙක් නොවේ යනු 'මේ කරුණෙහි මේ ඇවැත වේ' යැයි නොදනී, වරදට අනුකූලව ඇවැත් උපුටා දක්වා තහවුරු කිරීමට නොහැකිය.

အဓိကရဏသမုဋ္ဌာနံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ အဓိကရဏံ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿာယ သမုဋ္ဌာတိ, ဣဒံ စတဿော ဝိပတ္တိယော, ဣဒံ ပဉ္စ ဝါ သတ္တ ဝါ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ, ဣဒံ စတ္တာရိ သံဃကိစ္စာနိ နိဿာယ သမုဋ္ဌာတီ’’တိ န ဇာနာတိ. ပယောဂံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ အဓိကရဏံ ဒွါဒသမူလပ္ပယောဂံ, ဣဒံ စုဒ္ဒသမူလပ္ပယောဂံ, ဣဒံ ဆမူလပယောဂံ, ဣဒံ ဧကမူလပယောဂ’’န္တိ န ဇာနာတိ. အဓိကရဏာနဉှိ ယထာသကံမူလမေဝ ပယောဂါ နာမ ဟောန္တိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဝူပသမံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ အဓိကရဏံ ဒွီဟိ သမထေဟိ ဝူပသမတိ, ဣဒံ တီဟိ, ဣဒံ စတူဟိ, ဣဒံ ဧကေန သမထေန ဝူပသမတီ’’တိ န ဇာနာတိ. န ဝိနိစ္ဆယကုသလော ဟောတီတိ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ သမထံ ပါပေတုံ န ဇာနာတိ.

“අධිකරණසමුට්ඨානය නොදනී” යනු “මේ අධිකරණය භේදකර වස්තු දහඅටක් නිසා උපදී, මේ අධිකරණය විපත්ති සතරක් නිසා උපදී, මේ අධිකරණය ඇවැත් දොස් පහක් හෝ හතක් නිසා උපදී, මේ අධිකරණය සඟකිස සතරක් නිසා උපදී” යනාදී වශයෙන් නොදැනීමයි. “ප්‍රයෝගය නොදනී” යනු “මේ අධිකරණයට මූලප්‍රයෝග දොළසකි, මේ අධිකරණයට මූලප්‍රයෝග දහහතරකි, මේ අධිකරණයට මූලප්‍රයෝග හයකි, මේ අධිකරණයට මූලප්‍රයෝග එකකි” යනාදී වශයෙන් නොදැනීමයි. සැබවින්ම අධිකරණයන්ගේ ඒ ඒ මූලයන්ම ප්‍රයෝග නම් වේ, එය මුළුමනින්ම නොදනී යනු අර්ථයයි. “සන්සිඳීම නොදනී” යනු “මේ අධිකරණය සමථ දෙකකින් සන්සිඳේ, මේ අධිකරණය තුනකින්, මේ අධිකරණය හතරකින්, මේ අධිකරණය එක් සමථයකින් සන්සිඳේ” යනාදී වශයෙන් නොදැනීමයි. “විනිශ්චයෙහි දක්ෂ නොවේ” යනු අධිකරණයක් විනිශ්චය කර සමථයට පත් කිරීමට නොදැනීමයි.

ကမ္မံ န ဇာနာတီတိ တဇ္ဇနီယာဒိ သတ္တဝိဓံ ကမ္မံ န ဇာနာတိ. ကမ္မဿ ကရဏံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ ဣမိနာ နီဟာရေန ကာတဗ္ဗ’’န္တိ န ဇာနာတိ. ကမ္မဿ ဝတ္ထုံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ တဇ္ဇနီယဿ ဝတ္ထု, ဣဒံ နိယဿာဒီန’’န္တိ န ဇာနာတိ. ဝတ္တန္တိ သတ္တသု ကမ္မေသု ဟေဋ္ဌာ စတုန္နံ ကမ္မာနံ အဋ္ဌာရသဝိဓံ တိဝိဓဿ စ ဥက္ခေပနီယကမ္မဿ တေစတ္တာလီသဝိဓံ ဝတ္တံ န ဇာနာတိ. ကမ္မဿ ဝူပသမံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ယော ဘိက္ခု ဝတ္တေ ဝတ္တိတွာ ယာစတိ, တဿ ကမ္မံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗံ, အစ္စယော ဒေသာပေတဗ္ဗော’’တိ န ဇာနာတိ.

“කර්මය නොදනී” යනු තජ්ජනීය ආදී සත් වැදෑරුම් සංඝ කර්මයන් නොදැනීමයි. “කර්මය කිරීම නොදනී” යනු “මේ කර්මය මේ ආකාරයෙන් කළ යුතුය” යන්න නොදැනීමයි. “කර්මයෙහි වස්තුව නොදනී” යනු “මේ තජ්ජනීය කර්මයෙහි වස්තුවයි, මෙය නියස්ස ආදී කර්මයන්ගේ වස්තුවයි” යන්න නොදැනීමයි. “වත්ත” (චාරිත්‍ර) යනු සත් වැදෑරුම් කර්මයන් අතරින් යටින් සඳහන් කළ කර්ම හතරෙහි වූ දහඅට වැදෑරුම් වත් සහ තෙවැදෑරුම් උක්ඛේපනීය කර්මයෙහි වූ තෙසාළිස් වැදෑරුම් වත් නොදැනීමයි. “කර්මය සන්සිඳවීම නොදනී” යනු “යම් මහණෙක් වත්හි හැසිර (කර්මය ලිහිල් කිරීමට) අයැදී නම්, ඔහුට එම කර්මය සන්සිඳවිය යුතුය, ඇවත දෙසවිය යුතුය” යන්න නොදැනීමයි.

ဝတ္ထုံ န ဇာနာတီတိ သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဝတ္ထုံ န ဇာနာတိ. နိဒါနံ န ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဣမသ္မိံ နဂရေ ပညတ္တံ, ဣဒံ ဣမသ္မိ’’န္တိ န ဇာနာတိ. ပညတ္တိံ န ဇာနာတီတိ ပညတ္တိအနုပညတ္တိအနုပ္ပန္နပညတ္တိဝသေန တိဝိဓံ ပညတ္တိံ န ဇာနာတိ. ပဒပစ္စာဘဋ္ဌံ န ဇာနာတီတိ သမ္မုခါ ကာတဗ္ဗံ ပဒံ န ဇာနာတိ. ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကတွာ ပဒံ ယောဇေတိ.

“වස්තුව නොදනී” යනු සත් වැදෑරුම් ඇවැත් කණ්ඩායම්වල වස්තුව නොදැනීමයි. “නිදානය නොදනී” යනු “මේ ශික්ෂාපදය මේ නගරයෙහි පණවන ලදී, මේ ශික්ෂාපදය මේ නගරයෙහි පණවන ලදී” යනාදී වශයෙන් නොදැනීමයි. “ප්‍රඥප්තිය නොදනී” යනු ප්‍රඥප්ති, අනුප්‍රඥප්ති හා අනුප්පන්න ප්‍රඥප්ති වශයෙන් වූ තෙවැදෑරුම් ප්‍රඥප්තිය නොදැනීමයි. “පදපච්චාභට්ඨය නොදනී” යනු සම්මුඛව කළ යුතු පදය නොදැනීමයි. “බුද්ධෝ භගවා” යයි කිය යුතු තැන “භගවා බුද්ධෝ” යයි යට උඩ මාරු කරමින් පදය යොදයි.

အကုသလော စ ဟောတိ ဝိနယေတိ ဝိနယပါဠိယဉ္စ အဋ္ဌကထာယဉ္စ အကုသလော ဟောတိ.

“විනයෙහි අදක්ෂ වේ” යනු විනය පාළියෙහි ද අටුවාවෙහි ද අදක්ෂ වීමයි.

ဉတ္တိံ န ဇာနာတီတိ သင်္ခေပတော ဟိ ဒုဝိဓာ ဉတ္တိ – ‘‘ဧသာ ဉတ္တီ’’တိ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ စ အနိဒ္ဒိဋ္ဌာ စ. တတ္ထ ယာ ဧဝံ အနိဒ္ဒိဋ္ဌာ, သာ ‘‘ကမ္မဉတ္တိ’’ နာမ ဟောတိ. ယာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, သာ ‘‘ကမ္မပါဒဉတ္တိ’’ နာမ, တံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဉတ္တိံ န ဇာနာတိ. ဉတ္တိယာ [Pg.218] ကရဏံ န ဇာနာတီတိ နဝသု ဌာနေသု ကမ္မဉတ္တိယာ ကရဏံ န ဇာနာတိ, ဒွီသု ဌာနေသု ကမ္မပါဒဉတ္တိယာ. ဉတ္တိယာ အနုဿာဝနန္တိ ‘‘ဣမိဿာ ဉတ္တိယာ ဧကာ အနုဿာဝနာ, ဣမိဿာ တိဿော’’တိ န ဇာနာတိ. ဉတ္တိယာ သမထံ န ဇာနာတီတိ ယွာယံ သတိဝိနယော, အမူဠှဝိနယော, တဿပါပိယသိကာ, တိဏဝတ္ထာရကောတိ စတုဗ္ဗိဓော သမထော ဉတ္တိယာ ဝိနာ န ဟောတိ, တံ ဉတ္တိယာ သမထောတိ န ဇာနာတိ. ဉတ္တိယာ ဝူပသမံ န ဇာနာတီတိ ယံ အဓိကရဏံ ဣမိနာ စတုဗ္ဗိဓေန ဉတ္တိသမထေန ဝူပသမတိ, တဿ တံ ဝူပသမံ ‘‘အယံ ဉတ္တိယာ ဝူပသမော ကတော’’တိ န ဇာနာတိ.

“ඤත්තිය නොදනී” යන්නෙහි, සංක්ෂේපයෙන් ඤත්තිය දෙවදෑරුම් වේ - “ඒසා ඤත්ති” (මෙය ඤත්තියයි) ලෙස දක්වන ලද ඤත්තිය හා එසේ නොදක්වන ලද ඤත්තිය වශයෙනි. එහි යම් ඤත්තියක් එසේ දක්වා නැද්ද, එය “කර්ම ඤත්තිය” (කම්මඤත්ති) නම් වේ. යම් ඤත්තියක් දක්වා ඇද්ද, එය “කර්මපාද ඤත්තිය” (කම්මපාදඤත්ති) නම් වේ. මේ සියලු ඤත්තිය මුළුමනින්ම නොදනී. “ඤත්තිය කිරීම නොදනී” යනු කරුණු නවයකදී කර්ම ඤත්තිය කිරීම සහ කරුණු දෙකකදී කර්මපාද ඤත්තිය කිරීම නොදැනීමයි. “ඤත්තියෙහි අනුස්සාවනය” යනු “මේ ඤත්තිය සඳහා එක් අනුස්සාවනයක් (කර්මවාචාවක්) වේ, මේ ඤත්තිය සඳහා අනුස්සාවන තුනක් වේ” යන්න නොදැනීමයි. “ඤත්තියෙන් සන්සිඳීම නොදනී” යනු සතිවිනය, අමූළ්හවිනය, තස්සපාපියසිකා, තිණවත්ථාරක යන සතර වැදෑරුම් සමථයන් ඤත්තියෙන් තොරව සිදු නොවන බවත්, එය ඤත්තියෙන් වන සමථයක් බවත් නොදැනීමයි. “ඤත්තියෙන් සන්සිඳීම (වූපසමය) නොදනී” යනු යම් අධිකරණයක් මේ සතර වැදෑරුම් ඤත්ති සමථයෙන් සන්සිඳේ ද, එම සන්සිඳීම “ඤත්තිය මඟින් කරන ලද සන්සිඳීමකි” යයි නොදැනීමයි.

သုတ္တံ န ဇာနာတီတိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂံ န ဇာနာတိ. သုတ္တာနုလောမံ န ဇာနာတီတိ စတ္တာရော မဟာပဒေသေ န ဇာနာတိ. ဝိနယံ န ဇာနာတီတိ ခန္ဓကပရိဝါရံ န ဇာနာတိ. ဝိနယာနုလောမံ န ဇာနာတီတိ စတ္တာရော မဟာပဒေသေယေဝ န ဇာနာတိ. န စ ဌာနာဌာနကုသလောတိ ကာရဏာကာရဏကုသလော န ဟောတိ.

“සූත්‍රය නොදනී” යනු උභතෝ විභංගය නොදැනීමයි. “සූත්‍රානුලෝමය නොදනී” යනු සතර මහාපදේසයන් නොදැනීමයි. “විනය නොදනී” යනු ඛන්ධක හා පරිවාරය නොදැනීමයි. “විනයානුලෝමය නොදනී” යනු සතර මහාපදේසයන්ම නොදැනීමයි. “ස්ථානාස්ථානයෙහි (හේතු අහේතු විමසීමෙහි) දක්ෂ නොවේ” යනු කරුණු අකරුණු සෙවීමෙහි දක්ෂ නොවීමයි.

ဓမ္မံ န ဇာနာတီတိ ဌပေတွာ ဝိနယပိဋကံ အဝသေသံ ပိဋကဒွယံ န ဇာနာတိ. ဓမ္မာနုလောမံ န ဇာနာတီတိ သုတ္တန္တိကေ စတ္တာရော မဟာပဒေသေ န ဇာနာတိ. ဝိနယံ န ဇာနာတီတိ ခန္ဓကပရိဝါရမေဝ န ဇာနာတိ. ဝိနယာနုလောမံ န ဇာနာတီတိ စတ္တာရော မဟာပဒေသေ န ဇာနာတိ. ဥဘတောဝိဘင်္ဂါ ပနေတ္ထ အသင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ, တသ္မာယံ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိနယန္တိ သကလံ ဝိနယပိဋကံ န ဇာနာတီ’’တိ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. န စ ပုဗ္ဗာပရကုသလော ဟောတီတိ ပုရေကထာယ စ ပစ္ဆာကထာယ စ အကုသလော ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဉေယျတ္တာ ပုဗ္ဗေ ပကာသိတတ္တာ စ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“ධර්මය නොදනී” යනු විනය පිටකය හැර සෙසු පිටක ද්වය (සූත්‍ර හා අභිධර්ම) නොදැනීමයි. “ධර්මානුලෝමය නොදනී” යනු සූත්‍ර පිටකයෙහි එන සතර මහාපදේසයන් නොදැනීමයි. “විනය නොදනී” යනු ඛන්ධක හා පරිවාරයම නොදැනීමයි. “විනයානුලෝමය නොදනී” යනු සතර මහාපදේසයන් නොදැනීමයි. මෙහි උභතෝ විභංග ඇතුළත් නොවේ, එබැවින් කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් “විනය යනු මුළු විනය පිටකයම නොදනී” යන ප්‍රකාශය නොගත යුතුය. “පූර්වාපරයෙහි දක්ෂ නොවේ” යනු පෙර කතාවෙහි සහ පසු කතාවෙහි දක්ෂ නොවීමයි. සෙසු සියල්ල පෙර සඳහන් කළ කරුණුවලට ප්‍රතිවිරුද්ධ අර්ථයෙන් සහ පෙර පැහැදිලි කළ බැවින් පහසුවෙන් දත හැකි වේ.

အနိဿိတဝဂ္ဂနပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝဂ္ဂဝေါဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අනිස්සිත වර්ගය, නප්පටිප්පස්සම්භන වර්ගය සහ වෝහාර වර්ගයෙහි වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

දිට්ඨාවිකම්ම වර්ග වර්ණනාව

၄၂၅. ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂေ – ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မာတိ ဒိဋ္ဌီနံ အာဝိကမ္မာနိ; လဒ္ဓိပ္ပကာသနာနိ အာပတ္တိဒေသနာသင်္ခါတာနံ ဝိနယကမ္မာနမေတံ အဓိဝစနံ. အနာပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌိံ အာဝိ ကရောတီတိ အနာပတ္တိမေဝ အာပတ္တီတိ ဒေသေတီတိ အတ္ထော[Pg.219]. အဒေသနာဂါမိနိယာတိ ဂရုကာပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌိံ အာဝိကရောတိ; သံဃာဒိသေသဉ္စ ပါရာဇိကဉ္စ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. ဒေသိတာယာတိ လဟုကာပတ္တိယာပိ ဒေသိတာယ ဒိဋ္ဌိံ အာဝိကရောတိ; ဒေသိတံ ပုန ဒေသေတီတိ အတ္ထော.

425. දිට්ඨාවිකම්ම වර්ගයෙහි - “දිට්ඨාවිකම්ම” යනු දෘෂ්ටීන් ප්‍රකාශ කිරීමයි; ලබ්ධිය ප්‍රකාශ කිරීමයි. මෙය ඇවැත් දෙසීම නම් වූ විනය කර්මයන්ට නමකි. “අනැවතක දෘෂ්ටිය ප්‍රකාශ කරයි” යනු ඇවැතක් නොවන දෙයම ඇවැතක් ලෙස දෙසීමයි. “අදේසනාගාමිනී” (දෙසීමෙන් සන්සිඳවිය නොහැකි) ඇවතකදී දෘෂ්ටිය ප්‍රකාශ කරයි යනු ගරුක ඇවතක් සම්බන්ධයෙන් දෘෂ්ටිය හෙළි කිරීමයි; එනම් සංඝාදිසේස හෝ පාරාජිකා ඇවැත් දෙසීමයි. “දේසිතාය” යනු දෙසන ලද ලහුක ඇවතකදී ද දෘෂ්ටිය හෙළි කරයි; එනම් දෙසන ලද ඇවතම නැවත දෙසීමයි.

စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဒိဋ္ဌိန္တိ ယထာ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဒိဋ္ဌိ အာဝိကတာ ဟောတိ, ဧဝံ အာဝိကရောတိ; စတ္တာရော ပဉ္စ ဇနာ ဧကတော အာပတ္တိံ ဒေသေန္တီတိ အတ္ထော. မနောမာနသေနာတိ မနသင်္ခါတေန မာနသေန ဒိဋ္ဌိံ အာဝိကရောတိ; ဝစီဘေဒံ အကတွာ စိတ္တေနေဝ အာပတ္တိံ ဒေသေတီတိ အတ္ထော.

“සතරක් හෝ පස් දෙනෙකුට දෘෂ්ටිය හෙළි කිරීම” යනු යම් සේ සතර දෙනෙකුට හෝ පස් දෙනෙකුට දෘෂ්ටිය ප්‍රකාශ වේ ද එසේ ප්‍රකාශ කිරීමයි; සතර දෙනෙකු හෝ පස් දෙනෙකු එක්ව ඇවැත් දෙසීමයි යනු අර්ථයයි. “මනෝමානසේන” යනු සිතින් මවාගත් සිතුවිල්ලෙන් දෘෂ්ටිය ප්‍රකාශ කිරීමයි; වචනයක් පිට නොකර සිතින්ම ඇවැත් දෙසීම මෙයින් අදහස් වේ.

နာနာသံဝါသကဿာတိ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကဿ ဝါ ကမ္မနာနာသံဝါသကဿ ဝါ သန္တိကေ ဒိဋ္ဌိံ အာဝိကရောတိ; အာပတ္တိံ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. နာနာသီမာယာတိ သမာနသံဝါသကဿာပိ နာနာသီမာယ ဌိတဿ သန္တိကေ အာဝိကရောတိ. မာဠကသီမာယ ဟိ ဌိတေန သီမန္တရိကာယ ဌိတဿ သီမန္တရိကာယ ဝါ ဌိတေန အဝိပ္ပဝါသသီမာယ ဌိတဿာပိ အာပတ္တိံ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အပကတတ္တဿာတိ ဥက္ခိတ္တကဿ ဝါ, ယဿ ဝါ ဥပေါသထပဝါရဏာ ဌပိတာ ဟောန္တိ, တဿ သန္တိကေ ဒေသေတီတိ အတ္ထော.

“නානාසංවාසකයෙකුට” යනු ලබ්ධියෙන් හෝ කර්මයෙන් නානාසංවාසක වූ භික්ෂුවක් සමීපයෙහි දෘෂ්ටිය ප්‍රකාශ කිරීමයි; ඇවැත් දෙසීමයි. “නානාසීමාය” යනු සමාන සංවාසක වුවද වෙනත් සීමාවක සිටින අයෙකු සමීපයෙහි හෙළි කිරීමයි. මන්දයත් මාළක සීමාවෙහි සිටින්නා විසින් සීමාන්තරිකයෙහි සිටින්නෙකුට හෝ සීමාන්තරිකයෙහි සිටින්නා විසින් අවිප්පවාස මහා සීමාවෙහි සිටින්නෙකුට ඇවැත් දෙසීම සුදුසු නොවන බැවිනි. “අපකතත්තස්ස” යනු උක්ඛිත්තක භික්ෂුවකගේ හෝ යමෙකුගේ උපෝසථ පවාරණ නවතා ඇද්ද ඔහු සමීපයෙහි දෙසීමයි.

၄၃၀. နာလံ ဩကာသကမ္မံ ကာတုန္တိ န ပရိယတ္တံ ကာတုံ; န ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဣဓာပိ အပကတတ္တော ဥက္ခိတ္တကော စ ဌပိတဥပေါသထပဝါရဏော စ. စာဝနာဓိပ္ပာယောတိ သာသနတော စာဝေတုကာမော.

430. "අවකාශ කර්ම කිරීමට නොහැකිය" යනු එය කිරීමට අසමත් වීමයි; නොකටයුතුය යනු අර්ථයයි. මෙහි ද අපකටත්ත (ප්‍රකෘති නොවූ) මහණ යනු උක්ඛිත්තක (විනීත නොවූ) මහණා සහ උපෝසථ පවාරණය තබන ලද (නතර කරන ලද) මහණා ය. "චාවනාධිප්පාය" යනු ශාසනයෙන් බැහැර කිරීමේ අභිලාෂයයි.

၄၃၂. မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာတိ မန္ဒဘာဝေန မောမူဟဘာဝေန ဝိဿဇ္ဇိတမ္ပိ ဇာနိတုံ အသမတ္ထော, ကေဝလံ အတ္တနော မောမူဟဘာဝံ ပကာသေန္တောယေဝ ပုစ္ဆတိ ဥမ္မတ္တကော ဝိယ. ပါပိစ္ဆောတိ ‘‘ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေဿတီ’’တိ ပါပိကာယ ဣစ္ဆာယ ပုစ္ဆတိ. ပရိဘဝါတိ ပရိဘဝံ အာရောပေတုကာမော ဟုတွာ ပုစ္ဆတိ. အညဗျာကရဏေသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. အတ္တာဒါနဝဂ္ဂေ စ ဓုတင်္ဂဝဂ္ဂေ စ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

432. "මන්ද වූ බැවින් හා මුළා වූ බැවින්" යනු මන්දභාවය හා දැඩි මුළාබව නිසා විසඳන ලද අර්ථය පවා දැන ගැනීමට අසමත් වූයේ, උමතු පුද්ගලයෙකු මෙන් තමාගේම මෝඩකම ප්‍රකාශ කරමින් ප්‍රශ්න අසයි. "පාපිච්ඡ" යනු "මෙසේ ඇසූ කල ජනයා මට ගරු කරනු ඇතැයි" ලාමක වූ ආශාවෙන් ප්‍රශ්න අසයි. "පරිභව කරනු පිණිස" යනු අනුන්ට නින්දා පමුණුවන අදහසින් යුතුව ප්‍රශ්න අසයි. අන්‍ය ව්‍යාකරණයන්හි ද (රහත් බව ප්‍රකාශ කිරීම්හි ද) ක්‍රමය මෙයම වේ. අන් සියලු තැන්හි ඉතිරි කොටස පැහැදිලිය. අත්තාදාන වර්ගයේ සහ ධුතාංග වර්ගයේ යම් කරුණක් කිව යුතු වේ ද, ඒ සියල්ල කලින් පවසන ලදී.

ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

දිට්ඨාවිකම්ම වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

မုသာဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

මුසාවාද වර්ගයේ වර්ණනාව.

၄၄၄. မုသာဝါဒဝဂ္ဂေ [Pg.220] – ပါရာဇိကံ ဂစ္ဆတီတိ ပါရာဇိကဂါမီ; ပါရာဇိကာပတ္တိဘာဝံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အသန္တဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနမုသာဝါဒေါ ပါရာဇိကဂါမီ, အမူလကေန ပါရာဇိကေန အနုဒ္ဓံသနမုသာဝါဒေါ သံဃာဒိသေသဂါမီ, ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတီ’’တိအာဒိနာ ပရိယာယေန ဇာနန္တဿ ဝုတ္တမုသာဝါဒေါ ထုလ္လစ္စယဂါမီ, အဇာနန္တဿ ဒုက္ကဋဂါမီ, ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ အာဂတော ပါစိတ္တိယဂါမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

444. මුසාවාද වර්ගයෙහි - "පාරාජිකාවට පැමිණේ" යනු පාරාජිකාගාමී වීමයි; එනම් පාරාජිකා ඇවැත්තට පැමිණීමයි. අනෙක් පදවල ද ක්‍රමය මෙයමය. එහි තමා තුළ නැති උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම ප්‍රකාශ කිරීමේ මුසාවාදය පාරාජිකාගාමී වේ. පදනම් විරහිතව (අමූලකව) පාරාජිකාවකින් චෝදනා කිරීමේ මුසාවාදය සංඝාදිසේසගාමී වේ. "යමෙක් ඔබේ විහාරයේ වෙසේ ද, ඔහු රහතන් වහන්සේ නමකි" ආදී වශයෙන් වක්‍ර ලෙස (පරියාය වශයෙන්) කරුණු තේරුම් ගන්නා පුද්ගලයෙකුට පවසන මුසාවාදය ථුල්ලච්චයගාමී වේ. කරුණු තේරුම් නොගන්නා පුද්ගලයෙකුට පවසන මුසාවාදය දුක්කටගාමී වේ. "දැන දැන පවසන මුසාවාදයෙහි පාචිත්තිය වේ" යැයි ආ ප්‍රකාරව එය පාචිත්තියගාමී බව දත යුතුය.

အဒဿနေနာတိ ဝိနယဓရဿ အဒဿနေန. ကပ္ပိယာကပ္ပိယေသု ဟိ ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဝိနယဓရံ ဒိသွာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဘာဝံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ အကပ္ပိယံ ပဟာယ ကပ္ပိယံ ကရေယျ, တံ အပဿန္တော ပန အကပ္ပိယမ္ပိ ကပ္ပိယန္တိ ကရောန္တော အာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ အာပတ္တိံ ဝိနယဓရဿ ဒဿနေန နာပဇ္ဇတိ, အဒဿနေနေဝ အာပဇ္ဇတိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဒဿနေနာ’’တိ. အဿဝနေနာတိ ဧကဝိဟာရေပိ ဝသန္တော ပန ဝိနယဓရဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ အပုစ္ဆိတွာ ဝါ အညေသဉ္စ ဝုစ္စမာနံ အသုဏန္တော အာပဇ္ဇတိယေဝ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဿဝနေနာ’’တိ. ပသုတ္တကတာတိ ပသုတ္တကတာယ. သဟဂါရသေယျဉှိ ပသုတ္တကဘာဝေနပိ အာပဇ္ဇတိ. အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ အာပဇ္ဇန္တော ပန တထာသညီ အာပဇ္ဇတိ. သတိသမ္မောသာ ဧကရတ္တာတိက္ကမာဒိဝသေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ အာပဇ္ဇတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

"නොදැකීමෙන්" යනු විනයධරයෙකු නොදැකීමෙනි. කැප අකැප දේ පිළිබඳව කුකුසක් ඇති වූ විට විනයධරයෙකු දැක, කැප අකැප බව විමසා අකැප දේ අත්හැර කැප දේ කළ යුතුය. එහෙත් ඔහු නොදකින විට අකැප දෙය පවා කැප යැයි සිතා කරන්නේ නම් ඇවැත් වේ. මෙලෙස සිදුවන ඇවැත්ත, විනයධරයා දැකීමෙන් සිදු නොවන අතර නොදැකීමෙන්ම සිදු වේ. එබැවින් "නොදැකීමෙන්" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. "නොඇසීමෙන්" යනු එකම විහාරයේ වාසය කළත්, විනයධරයා වෙත ගොස් කැප අකැප බව නොවිමසා හෝ අන් අයට පවසන කරුණු නොඅසා සිටීමෙන් ඇවැත් වේ. එබැවින් "නොඇසීමෙන්" යැයි වදාරන ලදී. "නින්දට වැටුණු බව" යනු නිදා සිටීමයි. නිදා සිටින ස්වභාවයෙන් ද සහගාරසෙය්‍යාව (එක්ව සැතපීම) සිදු විය හැක. අකැප දෙයෙහි කැප යැයි සංඥාව ඇතිව ඇවැත් වන්නා, එබඳු සංඥාවක් ඇතිව ඇවැත් වේ. සිහිය මුළා වීමෙන් එක් රැයක් ඉක්මවීම් ආදියෙන් පැමිණිය යුතු ඇවැත්වලට පැමිණේ. ඉතිරි සියල්ල හැම තැනකම පැහැදිලිය.

မုသာဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

මුසාවාද වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဘိက္ခုနောဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

භික්ඛුනෝවාද වර්ගයේ වර්ණනාව.

၄၅၀. ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေ – အလာဘာယာတိ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ အလာဘတ္ထာယ; ယထာ ပစ္စယေ န လဘန္တိ, တထာ ပရိသက္ကတိ ဝါယမတီတိ အတ္ထော. အနတ္ထာယာတိ အနတ္ထံ ကလိသာသနံ အာရောပေန္တော ပရိသက္ကတိ. အဝါသာယာတိ အဝါသတ္ထာယ; ယသ္မိံ ဂါမခေတ္တေ ဝသန္တိ, တတော နီဟရဏတ္ထာယ. သမ္ပယောဇေတီတိ အသဒ္ဓမ္မပဋိသေဝနတ္ထာယ သမ္ပယောဇေတိ.

450. භික්ෂුණී වර්ගයෙහි - "අලාභය පිණිස" යනු සතර පසය නොලැබීම පිණිසයි; යම් අයුරකින් පසය නොලැබේ ද, ඒ අයුරින් උත්සාහ කරයි, වෙහෙසෙයි යන්න අර්ථයයි. "අනර්ථය පිණිස" යනු ක්‍රෝධයෙන් යුතුව නින්දා සහගත නියෝග පමුණුවමින් උත්සාහ කරයි. "වාසය අහිමි කිරීම පිණිස" යනු වසන ගම් ප්‍රදේශයෙන් නෙරපා හැරීම පිණිසයි. "සම්පයෝජේති" යනු අසද්ධර්මය (මෛථුනය) සේවනය කරවනු පිණිස යොමු කරවයි.

၄၅၁. ‘‘ကတိဟိ [Pg.221] နု ခေါ ဘန္တေ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာယ ဘိက္ခုနိယာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ သတ္တန္နံ ကမ္မာနံ အညတရံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ.

451. "ස්වාමීනි, කොපමණ අංගයන්ගෙන් යුත් භික්ෂුණියකට කර්මය කළ යුතු ද?" යන්න සප්ත විධ කර්මයන්ගෙන් එක්තරා කර්මයක් අරභයා ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරණුවෝ විමසති.

၄၅၄. န သာကစ္ဆာတဗ္ဗောတိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယနာမရူပပရိစ္ဆေဒသမထဝိပဿနာဒိဘေဒေါ ကထာမဂ္ဂေါ န ကထေတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု န ဝိသံဝါဒေတိ, တထာရူပဿ ကထာမဂ္ဂဿ သာမီ ဟုတွာ ကထေတိ, န ဣတရော; တသ္မာ ပဌမပဉ္စကေ ‘‘န အသေက္ခေနာ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဒုတိယပဉ္စကေ ‘‘အသေက္ခေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

454. "සාකච්ඡා නොකටයුතුය" යනු කැප අකැප බව, නාමරූප පරිච්ඡේදය, සමථ විපස්සනා ආදී විවිධ ධර්ම කතාවන් නොපැවැත්විය යුතු බවයි. රහතන් වහන්සේ කරුණු වරදවා ප්‍රකාශ නොකරන බැවින්, උන්වහන්සේ එවැනි ධර්ම කතාවල හිමිකරුවා වී දේශනා කරති, අනෙක් අය එසේ නොවේ. එබැවින් පළමු පංචකයෙහි "අශෛක්ෂයෙකු (රහතන් වහන්සේ නමක්) නොවන තැනැත්තා" යැයි ප්‍රතික්ෂේප කොට, දෙවන පංචකයෙහි "අශෛක්ෂයෙකු විසින්" යනාදිය වදාරන ලදී.

န အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ အဋ္ဌကထာယ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ပဘေဒဂတဉာဏပ္ပတ္တော န ဟောတိ. န ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ ပါဠိဓမ္မေ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော န ဟောတိ. န နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ ဝေါဟာရနိရုတ္တိယံ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော န ဟောတိ. န ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ ယာနိ တာနိ ပဋိဘာနသင်္ခါတာနိ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဒီနိ ဉာဏာနိ, တေသု ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော န ဟောတိ. ယထာဝိမုတ္တံ စိတ္တံ န ပစ္စဝေက္ခိတာတိ စတုန္နံ ဖလဝိမုတ္တီနံ ဝသေန ယထာဝိမုတ္တံ စိတ္တံ ဧကူနဝီသတိဘေဒါယ ပစ္စဝေက္ခဏာယ န ပစ္စဝေက္ခိတာ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

"අර්ථ පටිසම්භිදාවට පත් නොවූයේ" යනු අටුවා විෂයෙහි පටිසම්භිදාවට පත් නොවූයේ, ප්‍රභේදගත ඥානයට පත් නොවූයේ වෙයි. "ධම්ම පටිසම්භිදාවට පත් නොවූයේ" යනු පාලි ධර්මයෙහි පටිසම්භිදාවට පත් නොවූයේ වෙයි. "නිරුක්ති පටිසම්භිදාවට පත් නොවූයේ" යනු ව්‍යවහාර භාෂාවෙහි පටිසම්භිදාවට පත් නොවූයේ වෙයි. "පටිභාන පටිසම්භිදාවට පත් නොවූයේ" යනු පටිභාන ඥානය නමින් හැඳින්වෙන අර්ථ පටිසම්භිදාදී යම් ඥානයෝ වෙත් ද, ඒ ඥානයන්හි පටිසම්භිදාවට පත් නොවූයේ වෙයි. "මිදුණු පරිදි සිත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නොකළේ" යනු සතර ඵල විමුක්තීන්ගෙන් මිදුණු ආකාරය පිළිබඳව දහනව වැදෑරුම් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නොකළේ වෙයි. ඉතිරි සියල්ල හැම තැනකම පැහැදිලිය.

ဘိက္ခုနောဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

භික්ඛුනෝවාද වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

ဥဗ္ဗာဟိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

උබ්බාහික වර්ගයේ වර්ණනාව.

၄၅၅. ဥဗ္ဗာဟိကဝဂ္ဂေ – န အတ္ထကုသလောတိ န အဋ္ဌကထာကုသလော; အတ္ထုဒ္ဓါရေ ဆေကော န ဟောတိ. န ဓမ္မကုသလောတိ အာစရိယမုခတော အနုဂ္ဂဟိတတ္တာ ပါဠိယံ န ကုသလော, န ပါဠိသူရော. န နိရုတ္တိကုသလောတိ ဘာသန္တရဝေါဟာရေ န ကုသလော. န ဗျဉ္ဇနကုသလောတိ သိထိလဓနိတာဒိဝသေန ပရိမဏ္ဍလဗျဉ္ဇနာရောပနေ ကုသလော န ဟောတိ; န အက္ခရပရိစ္ဆေဒေ နိပုဏောတိ အတ္ထော. န ပုဗ္ဗာပရကုသလောတိ အတ္ထပုဗ္ဗာပရေ ဓမ္မပုဗ္ဗာပရေ နိရုတ္တိပုဗ္ဗာပရေ ဗျဉ္ဇနပုဗ္ဗာပရေ ပုရေကထာပစ္ဆာကထာသု စ န ကုသလော ဟောတိ.

455. උබ්බාහික වර්ගයෙහි - "අර්ථයෙහි දක්ෂ නොවේ" යනු අටුවාවෙහි දක්ෂ නොවීමයි; අර්ථ උද්ධාරයෙහි (අර්ථ මතු කර දැක්වීමෙහි) නිපුණ නොවේ. "ධර්මයෙහි දක්ෂ නොවේ" යනු ගුරු මුඛයෙන් උගනු නොලැබූ බැවින් පාලියෙහි දක්ෂ නොවේ, පාලියෙහි විශාරද නොවේ. "නිරුක්තියෙහි දක්ෂ නොවේ" යනු අන්‍ය භාෂා ව්‍යවහාරයන්හි දක්ෂ නොවේ. "ව්‍යඤ්ජනයෙහි දක්ෂ නොවේ" යනු සිථිල, ධනිත ආදී වශයෙන් සම්පූර්ණ අක්ෂර උච්චාරණයෙහි දක්ෂ නොවේ; අක්ෂර පරිච්ඡේදයෙහි නිපුණ නොවේ යන්න අර්ථයයි. "පූර්වාපරයෙහි (පෙර පසු සම්බන්ධයෙහි) දක්ෂ නොවේ" යනු අටුවා අර්ථයන්හි ද, පාලි ධර්මයෙහි ද, නිරුක්ති ව්‍යවහාරයන්හි ද, ව්‍යඤ්ජනයන්හි ද පෙර පසු සම්බන්ධයෙහි හා පළමුව කිව යුතු හා පසුව කිව යුතු කතාවන්හි දක්ෂ නොවේ.

ကောဓနောတိအာဒီနိ ယသ္မာ ကောဓာဒီဟိ အဘိဘူတော ကာရဏာကာရဏံ န ဇာနာတိ, ဝိနိစ္ဆိတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တာနိ. ပသာရေတာ ဟောတိ [Pg.222] နော သာရေတာတိ မောဟေတာ ဟောတိ, န သတိဥပ္ပာဒေတာ; စောဒကစုဒိတကာနံ ကထံ မောဟေတိ ပိဒဟတိ န သာရေတီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥဗ္ဗာဟိကဝဂ္ဂေ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

"ක්‍රෝධ කරන්නා වූ" යනාදිය වදාරන ලද්දේ, ක්‍රෝධය ආදියෙන් මැඬුණු තැනැත්තා කරුණු සහිත අහේතුක බව නොදන්නා බැවින් හා තීරණය කිරීමට නොහැකි බැවිනි. "මුළා කරවන්නෙක් වෙයි, සිහිපත් කරවන්නෙක් නොවේ" යනු මුළා කරන්නෙකු වන අතර සිහිය උපදවන්නෙකු නොවේ; චෝදකයාගේ හා චූදිතයාගේ කතාව මුළා කරයි, වසාලයි, මතක් කර නොදෙයි යන්න අර්ථයයි. මෙහි උබ්බාහික වර්ගයෙහි ඉතිරි සියල්ල පැහැදිලිය.

ဥဗ္ဗာဟိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

උබ්බාහික වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

အဓိကရဏဝူပသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

අධිකරණවූපසම වර්ගයේ වර්ණනාව.

၄၅၇. အဓိကရဏဝူပသမဝဂ္ဂေ – ပုဂ္ဂလဂရု ဟောတီတိ ‘‘အယံ မေ ဥပဇ္ဈာယော, အယံ မေ အာစရိယော’’တိအာဒီနိ စိန္တေတွာ တဿ ဇယံ အာကင်္ခမာနော ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိ ဒီပေတိ. သံဃဂရု ဟောတီတိ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ အမုဉ္စိတွာ ဝိနိစ္ဆိနန္တော သံဃဂရုကော နာမ ဟောတိ. စီဝရာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိနိစ္ဆိနန္တော အာမိသဂရုကော နာမ ဟောတိ, တာနိ အဂ္ဂဟေတွာ ယထာဓမ္မံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော သဒ္ဓမ္မဂရုကော နာမ ဟောတိ.

457. අධිකරණවූපසම වර්ගයෙහි - "පුද්ගලයා ගුරු කොට සලකයි" යනු "මොහු මගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේය, මොහු මගේ ආචාර්යයන් වහන්සේය" ආදී වශයෙන් සිතා, ඔහුගේ ජයග්‍රහණය පතා "අධර්මය ධර්මය" ලෙස දක්වයි. "සංඝයා ගුරු කොට සලකයි" යනු ධර්මය හා විනය අත් නොහැර විනිශ්චය කරන්නේ සංඝයා ගුරු කොට සලකන්නා නම් වේ. සිවුරු ආදී ලාභයන් ගෙන විනිශ්චය කරන්නා ආමිසය ගුරු කොට සලකන්නා නම් වේ. ඒවා නොගෙන ධර්මානුකූලව විනිශ්චය කරන්නා සද්ධර්මය ගුරු කොට සලකන්නා නම් වේ.

၄၅၈. ပဉ္စဟုပါလိ အာကာရေဟီတိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ – ကမ္မေန, ဥဒ္ဒေသေန, ဝေါဟရန္တော, အနုဿာဝနေန, သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ. ဧတ္ထ ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရေန ကမ္မေန. ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန. ဝေါဟရန္တောတိ ကထယန္တော; တာဟိ တာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒီပေန္တော. အနုဿာဝနေနာတိ ‘‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စာကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ, မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထု သာသနံ ဂါဟေယျာတိ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပာဒေတုံ တုမှာကံ ယုတ္တံ, ကိံ မယှံ အဝီစိ နီလုပ္ပလဝနမိဝ သီတလော, ကိမဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန. သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တိဓမ္မေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန.

458. “උපාලි, කරුණු පහකින් සංඝයා භේද වේ” යන්නෙහි තේරුම නම්: කර්මය, උද්දේසය (ප්‍රාතිමෝක්ෂය උච්චාරණය), ව්‍යවහාරය, අනුශ්‍රාවණය (නැවත නැවත ඇසීමට සැලැස්වීම) සහ සලාක ග්‍රහණය යන කරුණු පහෙන් සංඝයා භේද වන බවයි. මෙහි ‘කර්මය’ යනු අපලෝකන ආදී සතර සංඝ කර්මයන්ගෙන් කවර හෝ එක් කර්මයකිනි. ‘උද්දේසය’ යනු පඤ්චවිධ ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේසයන්ගෙන් කවර හෝ එක් උද්දේසයකිනි. ‘ව්‍යවහාරය’ යනු කථා කිරීමයි; එනම් ඒ ඒ සාධක ඉදිරිපත් කරමින්, අධර්මය ධර්මය යනාදී වශයෙන් දහඅටක් වූ භේදකර වස්තූන් පෙන්වා දීමයි. ‘අනුශ්‍රාවණය’ යනු “මා උසස් කුලයකින් පැමිණ පැවිදි වූ අයෙකු බවත්, බහුශ්‍රැතයෙකු බවත් ඔබ වහන්සේලා දන්නවා නොවේද? මා වැනි අයෙකු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම-විනයට පටහැනි දෙයක් උගන්වතැයි සිතන්නටවත් ඔබ වහන්සේලාට සුදුසුද? මට අවීචි මහා නිරය නිල් මානෙල් විලක් මෙන් සිසිල් වේද? මම අපායට බිය නොවෙම්ද?” යනාදී වශයෙන් කනට කර පවසමින් සංඝයා භේද කිරීමට අනුබල දෙන වචන නිකුත් කරමින් ඇසීමට සැලැස්වීමයි. ‘සලාක ග්‍රහණය’ යනු එසේ ඇසීමට සලස්වා ඔවුන්ගේ සිත් දිරිමත් කර, ආපසු නොහැරෙන තත්ත්වයට පත් කර, “මේ සලාකය ගන්න” යැයි කියා සලාක ලබා දීමයි.

ဧတ္ထ စ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ, ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါ. အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဟိ ဝေါဟရန္တေ တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ [Pg.223] အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂါဟိတာယပိ အဘိန္နောဝ ဟောတိ သံဃော. ယဒါ ပန ဧဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကေ ဝါ သလာကံ ဂါဟေတွာ အာဝေဏိကံ ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောတိ, တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ. ဣတိ ယံ သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ အဝေါစုမှာ ‘‘ဧဝံ အဋ္ဌာရသသု ဝတ္ထူသု ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဒီပေတွာ တေန တေန ကာရဏေန ‘ဣမံ ဂဏှထ, ဣမံ ရောစေထာ’တိ သညာပေတွာ သလာကံ ဂါဟေတွာ ဝိသုံ သံဃကမ္မေ ကတေ သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ. ပရိဝါရေ ပန ‘ပဉ္စဟိ, ဥပါလိ, အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿ ဣမိနာ ဣဓ ဝုတ္တေန သံဃဘေဒလက္ခဏေန အတ္ထတော နာနာကရဏံ နတ္ထိ. တံ ပနဿ နာနာကရဏာဘာဝံ တတ္ထေဝ ပကာသယိဿာမာ’’တိ, သွာယံ ပကာသိတော ဟောတိ.

මෙහි කර්මය හෝ උද්දේසයම ප්‍රධාන (ප්‍රමාණය) වේ. ව්‍යවහාරය, අනුශ්‍රාවණය සහ සලාක ග්‍රහණය යනු සංඝ භේදයේ පූර්ව භාගයේ සිදු කරන දේවල් වේ. දහඅටක් වූ භේදකර වස්තූන් පෙන්වා දෙමින් කතා කරන විට, එහි රුචියක් ඇති කරනු පිණිස අනුශ්‍රාවණය කර සලාක ලබා දුන්නද සංඝයා තවමත් භේද වී නැත. යම් විටක එසේ සලාක ගත් භික්ෂූන් සතර නමක් හෝ ඊට වැඩි පිරිසක් එක්ව වෙන්ව සංඝ කර්මයක් හෝ ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේසයක් සිදු කරත්ද, එවිට සංඝයා භේද වූවා යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් සංඝභේදකක්ඛන්ධක වර්ණනාවේදී අප පැවසූ පරිදි, “මෙලෙස දහඅටක් වූ වස්තූන්ගෙන් කවර හෝ එක් වස්තුවක් පෙන්වා දී, ඒ ඒ හේතූන් මත ‘මෙය පිළිගන්න, මෙයට කැමති වන්න’ යැයි වටහා දී සලාක ලබා දී වෙන්ව සංඝ කර්ම සිදු කළ විට සංඝයා භේද වේ.” පිරිවාර පාලියෙහි “උපාලි, කරුණු පහකින් සංඝයා භේද වේ” යනාදී වශයෙන් වදාරන ලද්දේ ද මෙයමය. එහි අර්ථයත් මෙහි වදාළ සංඝභේද ලක්ෂණයේ අර්ථයත් අතර වෙනසක් නැත. ඒ වෙනසක් නැති බව පිරිවාර අට්ඨකථාවේදීම පැහැදිලි කරන්නෙමු යැයි අපි කීවෙමු. එය මෙහිදීද ප්‍රකාශ කරන ලදී.

ပညတ္တေတန္တိ ပညတ္တံ ဧတံ. ကွ ပညတ္တံ? ဝတ္တက္ခန္ဓကေ. တတြ ဟိ စုဒ္ဒသ ခန္ဓကဝတ္တာနိ ပညတ္တာနိ. တေနာဟ – ‘‘ပညတ္တေတံ, ဥပါလိ, မယာ အာဂန္တုကာနံ ဘိက္ခူနံ အာဂန္တုကဝတ္တ’’န္တိအာဒိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ ဥပါလိ သံဃရာဇိ ဟောတိ, နော စ သံဃဘေဒေါတိ ဧတ္တာဝတာ ဟိ သံဃရာဇိမတ္တမေဝ ဟောတိ, န တာဝ သံဃဘေဒေါ; အနုပုဗ္ဗေန ပန အယံ သံဃရာဇိ ဝဍ္ဎမာနာ သံဃဘေဒါယ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ယထာရတ္တန္တိ ရတ္တိပရိမာဏာနုရူပံ; ယထာထေရန္တိ အတ္ထော. အာဝေနိဘာဝံ ကရိတွာတိ ဝိသုံ ဝဝတ္ထာနံ ကရိတွာ. ကမ္မာကမ္မာနိ ကရောန္တီတိ အပရာပရံ သံဃကမ္မံ ဥပါဒါယ ခုဒ္ဒကာနိ စေဝ မဟန္တာနိ စ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ. သေသမေတ္ထာပိ အဓိကရဏဝူပသမဝဂ္ဂေ ဥတ္တာနမေဝ.

‘පඤ්ඤත්තං’ යනු පනවන ලද්දකි. එය කොහේ පනවන ලද්දක්ද? වත්තක්ඛන්ධකයේය. එහි ඛන්ධක වත් දහහතරක් පනවා ඇත. එබැවින් “උපාලි, මා විසින් ආගන්තුක භික්ෂූන් සඳහා ආගන්තුක වත පනවන ලද්දේය” යනාදී වශයෙන් වදාරන ලදී. “උපාලි, මෙපමණකින් සංඝරාජිය (සංඝයා අතර ඉරිතැලීමක්) ඇති වේ මිස සංඝභේදයක් නොවේ” යනු, ආගන්තුක වත් නොසපිරීම වැනි කරුණු නිසා සංඝරාජියක් පමණක් සිදු වන බවත්, එය තවම සංඝභේදයක් නොවන බවත්ය. නමුත් අනුපිළිවෙලින් මේ සංඝරාජිය වර්ධනය වෙමින් සංඝභේදය පිණිස පවතින බව අර්ථයයි. ‘යථාරත්තං’ යනු පැවිදි වූ රාත්‍රීන් ප්‍රමාණය අනුව හෙවත් ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය (යථාථේර) අනුව යන්නයි. ‘ආවේණිභාවං කරිත්වා’ යනු වෙන්ව විධිවිධාන සැලැස්වීමයි. ‘කම්මාකම්මානි කරොන්ති’ යනු විවිධ සංඝ කර්මයන් ඇසුරු කරමින් කුඩා හා මහා කර්මයන් සිදු කිරීමයි. මෙහි ඉතිරි කොටස අධිකරණවූපසම වර්ගයේ පවසා ඇති පරිදි පැහැදිලිය.

သံဃဘေဒကဝဂ္ဂဒွယဝဏ္ဏနာ

සංඝභේදක වර්ග දෙකෙහි වර්ණනාවයි.

၄၅၉. သံဃဘေဒဝဂ္ဂဒွယေ – ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ ကမ္မေနာတိ တေသု အဓမ္မာဒီသု အဓမ္မာဒယော ဧတေတိ ဧဝံဒိဋ္ဌိကောဝ ဟုတွာ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဝိနိဓာယ တေ ဓမ္မာဒိဝသေန ဒီပေတွာ ဝိသုံ ကမ္မံ ကရောတိ. ဣတိ ယံ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ ကမ္မံ ကရောတိ, တေန ဧဝံ ကတေန ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ ကမ္မေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဟောန္တိ, ‘‘ဣမေဟိ ခေါ ဥပါလိ ပဉ္စဟင်္ဂေဟီ’’တိ အယမေကသ္မိံ ပဉ္စကေ အတ္ထယောဇနာ. ဧတေန နယေန သဗ္ဗပဉ္စကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထာပိ စ ဝေါဟာရာဒိ အင်္ဂတ္တယံ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. ကမ္မုဒ္ဒေသဝသေန ပန အတေကိစ္ဆတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. န ဟေတ္ထ ကိဉ္စိ အတ္ထိ ယံ ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တနယံ.

459. සංඝභේදක වර්ග දෙකෙහි – ‘විනිධාය දිට්ඨිං කම්මෙන’ යනු ඒ අධර්ම ආදියෙහි “මේවා අධර්මයෝය” යනාදී වශයෙන් නිවැරදි දැක්මක් ඇතිව සිටියදීම, එම දෘෂ්ටිය සඟවා (යටපත් කර), ඒවා ධර්මය ආදී වශයෙන් පෙන්වා දෙමින් වෙන්ව කර්ම කිරීමයි. මෙලෙස දෘෂ්ටිය සඟවා කරන කර්මයත් සමඟ අංග පහක් සම්පූර්ණ වේ. “උපාලි, මේ අංග පහෙන්...” යනු එක් පඤ්චකයක අර්ථ යෙදීමයි. මේ ක්‍රමයටම සියලු පඤ්චකයන් දත යුතුය. මෙහිද ව්‍යවහාර ආදී අංග තුන පූර්ව භාගයක් (පූර්ව සූදානමක්) ලෙස වදාරන ලදී. කර්ම හා උද්දේස මගින් අතේකිච්ඡතා (ප්‍රතිකර්ම කළ නොහැකි බව) දත යුතුය. සෙසු සියල්ල හැම තැනම පැහැදිලිය. මෙහි පෙර නොකියූ අමුතු ක්‍රමයක් නැත.

အာဝါသိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

ආවාසික වර්ගයේ වර්ණනාවයි.

၄၆၁. အာဝါသိကဝဂ္ဂေ [Pg.224] – ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တောတိ ယထာ အာဟရိတွာ ဌပိတော.

461. ආවාසික වර්ගයෙහි – ‘යථාභතං නික්ඛිත්තො’ යනු ගෙනැවිත් තැබුවාක් මෙන් (නිරයෙහි තැබුවාක් මෙන්) යන්නයි.

၄၆၂. ဝိနယဗျာကရဏာတိ ဝိနယပဉှေ ဝိဿဇ္ဇနာ. ပရိဏာမေတီတိ နိယာမေတိ ဒီပေတိ ကထေတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

462. ‘විනයඛ්‍යාකරණා’ යනු විනය ප්‍රශ්න විසඳීමයි. ‘පරිණාමේති’ යනු තීරණය කරයි, පෙන්වයි, පවසයි. මෙහි ඉතිරි කොටස පැහැදිලිය.

ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

කඨිනත්ථාර වර්ගයේ වර්ණනාවයි.

၄၆၇. ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂေ – ဩတမသိကောတိ အန္ဓကာရဂတော; တဉှိ ဝန္ဒန္တဿ မဉ္စပါဒါဒီသုပိ နလာဋံ ပဋိဟညေယျ. အသမန္နာဟရန္တောတိ ကိစ္စယပသုတတ္တာ ဝန္ဒနံ အသမန္နာဟရန္တော. သုတ္တောတိ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တော. ဧကာဝတ္တောတိ ဧကတော အာဝတ္တော သပတ္တပက္ခေ ဌိတော ဝေရီ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလော ဝုစ္စတိ; အယံ အဝန္ဒိယော. အယဉှိ ဝန္ဒိယမာနော ပါဒေနပိ ပဟရေယျ. အညဝိဟိတောတိ အညံ စိန္တယမာနော.

467. කඨිනත්ථාර වර්ගයෙහි – ‘ඕතමසිකො’ යනු අඳුරට ගිය තැනැත්තායි; ඔහුට වඳින්නෙකුගේ නළල ඇඳ පාද ආදියේ පවා වැදිය හැකිය. ‘අසමන්නාහරන්තො’ යනු වෙනත් වැඩක යෙදී සිටීම නිසා වන්දනාව කෙරෙහි මෙනෙහි නොකරන තැනැත්තායි. ‘සුත්තො’ යනු නින්දට වැටුණු තැනැත්තායි. ‘ඒකාවත්තො’ යනු එක පැත්තකට හැරුණු, සතුරු පස සිටින, සතුරු වූ, අසමාන පුද්ගලයායි; ඔහු වැඳීමට නුසුදුසුය. ඔහුට වඳින විට ඔහු පයින් පවා පහර දිය හැකි බැවිනි. ‘අඤ්ඤවිහිතො’ යනු වෙනත් දෙයක් ගැන සිතමින් සිටින තැනැත්තායි.

ခါဒန္တောတိ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒီနိ ခါဒန္တော. ဥစ္စာရဉ္စ ပဿာဝဉ္စ ကရောန္တော အနောကာသဂတတ္တာ အဝန္ဒိယော. ဥက္ခိတ္တကောတိ တိဝိဓေနပိ ဥက္ခေပနီယကမ္မေန ဥက္ခိတ္တကော အဝန္ဒိယော. တဇ္ဇနီယာဒိကမ္မကတာ ပန စတ္တာရော ဝန္ဒိတဗ္ဗာ. ဥပေါသထပဝါရဏာပိ တေဟိ သဒ္ဓိံ လဗ္ဘန္တိ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ စ ဝုတ္တေသု အဝန္ဒိယေသု နဂ္ဂဉ္စ ဥက္ခိတ္တကဉ္စ ဝန္ဒန္တဿေဝ အာပတ္တိ. ဣတရေသံ ပန အသာရုပ္ပဋ္ဌေန စ အန္တရာ ဝုတ္တကာရဏေန စ ဝန္ဒနာ ပဋိက္ခိတ္တာ. ဣတော ပရံ ပစ္ဆာဥပသမ္ပန္နာဒယော ဒသပိ အာပတ္တိဝတ္ထုဘာဝေနေဝ အဝန္ဒိယာ. တေ ဝန္ဒန္တဿ ဟိ နိယမေနေဝ အာပတ္တိ. ဣတိ ဣမေသု ပဉ္စသု ပဉ္စကေသု တေရသ ဇနေ ဝန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ, ဒွါဒသန္နံ ဝန္ဒနာယ အာပတ္တိ.

‘ඛාදන්තො’ යනු පිටි කෑයුතු දෑ ආදිය කමින් සිටින තැනැත්තායි. මළ මුත්‍ර කරමින් සිටින්නා, අවස්ථාවට නුසුදුසු බැවින් වැඳීමට නුසුදුසුය. ‘උක්ඛිත්තකො’ යනු තෙවැදෑරුම් උක්ඛේපනීය කර්මයන්ගෙන් පිටුවහල් කරන ලද තැනැත්තාය; ඔහු වැඳීමට නුසුදුසුය. නමුත් තජ්ජනීය ආදී කර්ම කරන ලද සතර දෙනාට වැඳිය යුතුය; ඔවුන් සමඟ උපෝසථ පවාරණ කටයුතු ද කළ හැකිය. ආරම්භයේ සිට වදාළ වැඳීමට නුසුදුසු පුද්ගලයන් අතරින්, නිරුවත් පුද්ගලයාට සහ උක්ඛිත්තක පුද්ගලයාට වඳින්නාටම ඇවැත් සිදු වේ. සෙසු අයට වැඳීම නුසුදුසු බව නිසා හෝ මධ්‍යයේ පැවසූ හේතූන් නිසා වැළැක්වීය. මීට පසුව එන පච්ඡා උපසම්පන්න (පසුව උපසම්පදා වූ) ආදී දස දෙනාද ඇවැත් සිදුවන බැවින් වැඳීමට නුසුදුසුය. ඔවුන්ට වඳින්නාට නියත වශයෙන්ම ඇවැත් සිදු වේ. මෙසේ මේ පඤ්චක පහ තුළ, පුද්ගලයන් දහතුන් දෙනෙකුට වඳින්නාට ඇවැත් සිදු නොවන අතර, දොළොස් දෙනෙකුට වැඳීමෙන් ඇවැත් සිදු වේ.

၄၆၈. အာစရိယော ဝန္ဒိယောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာစရိယော ဥပသမ္ပဒါစရိယော နိဿယာစရိယော ဥဒ္ဒေသာစရိယော ဩဝါဒါစရိယောတိ အယံ ပဉ္စဝိဓောပိ အာစရိယော ဝန္ဒိယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

468. ‘ආචරියො වන්දියො’ යනු පබ්බජ්ජාචාර්ය, උපසම්පදාචාර්ය, නිස්සයාචාර්ය, උද්දේසාචාර්ය (පාලි උගන්වන), ඕවාදාචාර්ය (අනුශාසනා කරන) යන පස්වැදෑරුම් ආචාර්යවරුන් වැඳීමට සුදුසු බවයි. සෙසු සියල්ල හැම තැනම පැහැදිලිය.

ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

කඨිනත්ථාර වර්ග වර්ණනාව නිමවා ඇත.

နိဋ္ဌိတာ စ ဥပါလိပဉ္စကဝဏ္ဏနာ.

උපාලි පඤ්චක වර්ණනාව ද නිමවා ඇත.

အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

ඇවැත් සමුට්ඨාන වර්ණනාව

၄၇၀. အစိတ္တကော [Pg.225] အာပဇ္ဇတီတိအာဒီသု သဟသေယျာဒိပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ အသဉ္စိစ္စ အာပဇ္ဇန္တော အစိတ္တကော အာပဇ္ဇတိ, ဒေသေန္တော သစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတိ. ယံကိဉ္စိ သဉ္စိစ္စ အာပဇ္ဇန္တော သစိတ္တကော အာပဇ္ဇတိ, တိဏဝတ္ထာရကေန ဝုဋ္ဌဟန္တော အစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝ တိဏဝတ္ထာရကေန ဝုဋ္ဌဟန္တော အစိတ္တကော အာပဇ္ဇတိ, အစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတိ. ဣတရံ ဒေသေန္တော သစိတ္တကော အာပဇ္ဇတိ, သစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတိ. ‘‘ဓမ္မဒါနံ ကရောမီ’’တိ ပဒသောဓမ္မာဒီနိ ကရောန္တော ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အနုသာသနိံ ကရောမီ’’တိ ဥဒဂ္ဂစိတ္တော ဒေသေန္တော ကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတိ. ဒေါမနဿိကော ဟုတွာ ဒေသေန္တော အကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတိ, တိဏဝတ္ထာရကေန နိဒ္ဒါဂတောဝ ဝုဋ္ဌဟန္တော အဗျာကတစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတိ. ဘိံသာပနာဒီနိ ကတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ ကရောမီ’’တိ သောမနဿိကော ဒေသေန္တော အကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတိ. ဒေါမနဿိကောဝ ဒေသေန္တော အကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတိ, ဝုတ္တနယေနေဝ တိဏဝတ္ထာရကေန ဝုဋ္ဌဟန္တော အဗျာကတစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတိ. နိဒ္ဒေါက္ကန္တသမယေ သဟဂါရသေယျံ အာပဇ္ဇန္တော အဗျာကတစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ဝုတ္တနယေနေဝ ပနေတ္ထ ‘‘ကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတီ’’တိအာဒိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

470. අචිත්තක (නොදැනුවත්ව) ආපත්තියට පැමිණීම යනාදි විග්‍රහයන්හිදී, සහසෙය්යා (එකට නිදාගැනීම) වැනි පණ්ණත්තිවජ්ජ (ශික්ෂාපද කඩකිරීමක් පමණක් වන) ආපත්තියකට සිතාමතා නොවන පරිදි පැමිණෙන පුද්ගලයා සිතක මැදිහත් වීමක් නොමැතිව (අචිත්තකව) ආපත්තියට පත්වෙයි. නමුත් දේසනා කරන විට ඔහු සිතක් සහිතව (සචිත්තකව) එයින් මිදෙයි. සිතාමතා යම් ආපත්තියකට පත්වන්නේ නම් ඔහු සචිත්තකව ආපත්තියට පත්වෙයි. තිණවත්ථාරක විනය කර්මයෙන් ආපත්තියෙන් මිදෙන භික්ෂුව අචිත්තකව මිදෙයි. කලින් පවසන ලද සහසෙය්යා වැනි පණ්ණත්තිවජ්ජ ආපත්තියකදී, තිණවත්ථාරක විනය කර්මය මගින් අචිත්තකව ආපත්තියට පත් වීමත්, අචිත්තකවම ආපත්තියෙන් මිදීමත් සිදු වේ. අනෙක් සචිත්තක ආපත්තීන් දේසනා කිරීමේදී සචිත්තකව ආපත්තියට පත්වන අතර සචිත්තකවම එයින් මිදෙයි. 'මම ධර්ම දානයක් දෙමි'යි සිතා පදසෝධම්ම ආදිය සිදු කරද්දී කුසල් සිතින් යුතුව ආපත්තියට පත්විය හැකිය. 'බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව පිළිපදිමි'යි සිතා සතුටු සිතින් දේසනා කරන විට කුසල් සිතින් යුතුව ආපත්තියෙන් මිදෙයි. දොම්නස් සහගතව දේසනා කරන විට අකුසල් සිතින් ආපත්තියෙන් මිදෙයි. තිණවත්ථාරක කර්මයෙන් නින්දේ පසුවෙමින්ම ආපත්තියෙන් මිදෙන විට අබ්‍යාකත සිතින් යුතුව මිදෙයි. අනුන් බිය ගැන්වීම් ආදිය කර 'බුදු සසුන රකිමි'යි සිතා සොම්නස් සහගතව දේසනා කරන විට අකුසල් සිතින් ආපත්තියට පත්ව කුසල් සිතින් මිදෙයි. දොම්නස් සහගතවම දේසනා කරන විට අකුසල් සිතින් ආපත්තියෙන් මිදෙයි. කලින් සඳහන් කළ පරිදි තිණවත්ථාරක ක්‍රමය මගින් මිදෙන විට අබ්‍යාකත සිතින් යුතුව මිදෙයි. නින්දට වැටෙන මොහොතේ සහසෙය්යා ආපත්තියට පත්වීමේදී අබ්‍යාකත සිතින් ආපත්තියට පත්වන අතර, එහිදීද කලින් සඳහන් කළ පරිදි 'කුසල් සිතින් මිදෙයි' යනාදිය දත යුතුය.

ပဌမံ ပါရာဇိကံ ကတိဟိ သမုဋ္ဌာနေဟီတိအာဒိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

පළමු පාරාජිකාව කොපමණ සමුට්ඨානයන්ගෙන් (හටගන්නේද) යනාදිය කලින් සඳහන් කළ ක්‍රමයටම පැහැදිලි වේ.

၄၇၃. စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ကတိဟိ သမုဋ္ဌာနေဟီတိအာဒီသု ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော ယံ ယံ သမုဋ္ဌာနံ ယဿ ယဿ လဗ္ဘတိ, တံ သဗ္ဗံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ.

473. පාරාජිකා හතර කොපමණ සමුට්ඨානයන්ගෙන් (හටගන්නේද) යනාදියේදී, උපරිම සීමාවන් වශයෙන් ඒ ඒ ශික්ෂාපදයට අදාළ වන යම් සමුට්ඨානයක් වේද, ඒ සියල්ල පවසා ඇත.

အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ආපත්ත සමුට්ඨාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

အပရဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကံ

දෙවන ගාථා සංග්‍රහය.

(၁) ကာယိကာဒိအာပတ္တိဝဏ္ဏနာ

(1) කායික ආදී ආපත්තීන්ගේ විස්තරය.

၄၇၄. ‘‘ကတိ [Pg.226] အာပတ္တိယော ကာယိကာ’’တိအာဒိဂါထာနံ ဝိဿဇ္ဇနေ ဆ အာပတ္တိယော ကာယိကာတိ အန္တရပေယျာလေ စတုတ္ထေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန ဆ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ, ‘‘ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာပတ္တိယော. ကာယဒွါရေ သမုဋ္ဌိတတ္တာ ဟိ ဧတာ ကာယိကာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဆ ဝါစသိကာတိ တသ္မိံယေဝ အန္တရပေယျာလေ ပဉ္စမေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန ဆ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ, ‘‘ဘိက္ခု ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာပတ္တိယော. ဆာဒေန္တဿ တိဿောတိ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ, ဘိက္ခုဿ သံဃာဒိသေသပဋိစ္ဆာဒနေ ပါစိတ္တိယံ, အတ္တနော ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိပဋိစ္ဆာဒနေ ဒုက္ကဋံ. ပဉ္စ သံသဂ္ဂပစ္စယာတိ ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂေ ပါရာဇိကံ, ဘိက္ခုနော သံဃာဒိသေသော, ကာယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓေ ထုလ္လစ္စယံ, နိဿဂ္ဂိယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓေ ဒုက္ကဋံ, အင်္ဂုလိပတောဒကေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣမာ ကာယသံသဂ္ဂပစ္စယာ ပဉ္စာပတ္တိယော.

474. 'කායික ආපත්තීන් කොපමණද?' යනාදී ගාථාවලට පිළිතුරු දීමේදී, අන්තරපෙය්යාලයේ සිව්වන ආපත්ති සමුට්ඨානයෙන් (කය සහ සිත යන දෙකෙන්) හටගන්නා ආපත්ති හයක් ගැන සඳහන් වේ. 'භික්ෂුවක් මෛථුන ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නේ නම් පාරාජිකා වේ' යනාදී ක්‍රමයෙන් පවසන ලද ආපත්තීන් මෙයට අයත් වේ. ඒවා කාය ද්වාරයෙහි හටගන්නා බැවින් 'කායික' යැයි කියනු ලැබේ. 'වාචසික (වචනයෙන් හටගන්නා) ආපත්ති හයක්' යනු එම අන්තරපෙය්යාලයේම පස්වන සමුට්ඨානයෙන් (වචනය සහ සිත යන දෙකෙන්) හටගන්නා ආපත්ති හයයි. එය 'භික්ෂුවක් පාපී ආශාවන් ඇතිව ආශාවන්ට වසඟව' යනාදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලදී. 'සඟවන තැනැත්තාට ආපත්ති තුනක්' යනු වරද සඟවන භික්ෂුණියට පාරාජිකාවක්ද, සංඝාදිසේස ආපත්තිය සඟවන භික්ෂුවට පාචිත්තියක්ද, තම දුල්ලභ ආපත්තිය සඟවන විට දුක්කටයක්ද වේ. 'සංසර්ගය නිසා හටගන්නා ආපත්ති පහක්' යනු, භික්ෂුණියකට කායසංසර්ගයේදී පාරාජිකාවක්ද, භික්ෂුවකට සංඝාදිසේසයක්ද, කයෙන් කය හා සම්බන්ධ වස්තුවක් ස්පර්ශ කිරීමේදී ථුල්ලච්චයක්ද, විසි කළ යුතු දෙයකින් කය හා සම්බන්ධ දෙයක් ස්පර්ශ කිරීමේදී දුක්කටයක්ද, ඇඟිල්ලෙන් ඇන සිනාසීමේදී (කවටකම් කිරීමේදී) පාචිත්තියක්ද යන මේ පහ කායසංසර්ග ප්‍රත්‍යයෙන් වන ආපත්තීහුය.

အရုဏုဂ္ဂေ တိဿောတိ ဧကရတ္တဆာရတ္တသတ္တာဟဒသာဟမာသာတိက္ကမဝသေန နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ, ဘိက္ခုနိယာ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသေ သံဃာဒိသေသော, ‘‘ပဌမမ္ပိ ယာမံ ဆာဒေတိ, ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ယာမံ ဆာဒေတိ, ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ ဆန္နာ ဟောတိ အာပတ္တိ, ယော ဆာဒေတိ သော ဒုက္ကဋံ ဒေသာပေတဗ္ဗော’’တိ ဣမာ အရုဏုဂ္ဂေ တိဿော အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ. ဒွေ ယာဝတတိယကာတိ ဧကာဒသ ယာဝတတိယကာ နာမ, ပညတ္တိဝသေန ပန ဒွေ ဟောန္တိ ဘိက္ခူနံ ယာဝတတိယကာ ဘိက္ခုနီနံ ယာဝတတိယကာတိ. ဧကေတ္ထ အဋ္ဌဝတ္ထုကာတိ ဘိက္ခုနီနံယေဝ ဧကာ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ သာသနေ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ နာမ. ဧကေန သဗ္ဗသင်္ဂဟောတိ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တိ, သော အာဝိကရေယျာ’’တိ ဣမိနာ ဧကေန နိဒါနုဒ္ဒေသေန သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနဉ္စ သဗ္ဗပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာနဉ္စ သင်္ဂဟော ဟောတိ.

'අරුණෝදයේදී ආපත්ති තුනක්' යනු එක් රැයක්, රැස් හයක්, දින හතක්, දින දහයක් හෝ මසක් ඉක්මවා යාමෙන් වන නිස්සග්ගිය පාචිත්තියයි. භික්ෂුණියක් රාත්‍රියෙහි තනිව වසන්නේ නම් (රත්තිවිප්පවාසේ) සංඝාදිසේසයක් වේ. 'පළමු යාමයෙහි සඟවයි, දෙවන හා තෙවන යාමයන්හිද සඟවයි, අරුණ නැගුණු විට ආපත්තිය සැඟවුණේ වෙයි, එසේ සඟවන තැනැත්තා දුක්කටයෙන් දේසනා කළ යුතුය' යන මේ අරුණෝදයේදී සිදුවන ආපත්ති තුනයි. 'යාවතතතියක ආපත්ති දෙකක්' යනු එකොළොස් ආකාරයක යාවතතතියක ආපත්තීන් වුවද, පැනවීම් වශයෙන් භික්ෂූන්ගේ යාවතතතියක සහ භික්ෂුණීන්ගේ යාවතතතියක ලෙස දෙවදෑරුම් වේ. 'මෙහි එක් අට්ඨවත්ථුක ආපත්තියක්' යනු මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුණීන්ට පමණක් ඇති එක්තරා අට්ඨවත්ථුක ආපත්තියයි. 'එකකින් සියල්ල සංග්‍රහ වීම' යනු 'යමෙකුට ආපත්තියක් ඇත්නම් ඔහු එය හෙළි කළ යුතුය' යන මේ එක් නිදානුද්දේසය මගින් සියලු ශික්ෂාපද හා ප්‍රාතිමෝක්ෂ උද්දේසයන් සංග්‍රහ කිරීමයි.

ဝိနယဿ ဒွေ မူလာနီတိ ကာယော စေဝ ဝါစာ စ. ဂရုကာ ဒွေ ဝုတ္တာတိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာ. ဒွေ ဒုဋ္ဌုလ္လစ္ဆာဒနာတိ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာယ ပါရာဇိကံ [Pg.227] သံဃာဒိသေသံ ပဋိစ္ဆာဒကဿ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣမာ ဒွေ ဒုဋ္ဌုလ္လစ္ဆာဒနာပတ္တိယော နာမ.

විනයෙහි මූලයන් දෙකක් වනුයේ කය සහ වචනයයි. ගරුක ආපත්ති දෙකක් ලෙස පාරාජිකා සහ සංඝාදිසේස වදාරන ලදී. දුල්ලභ ආපත්ති සැඟවීමේ ආපත්ති දෙක නම්, වරද සඟවන භික්ෂුණියට පාරාජිකාව සහ සංඝාදිසේසය සඟවන භික්ෂුවට පාචිත්තියත් යන මේවාය.

ဂါမန္တရေ စတဿောတိ ‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဒဟတိ, ဒုက္ကဋံ; အညဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမတိ, ပါစိတ္တိယံ; ဘိက္ခုနိယာ ဂါမန္တရံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပရိက္ခိတ္တေ ဂါမေ ပဌမပါဒေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယပါဒေ သံဃာဒိသေသော; အပရိက္ခိတ္တဿ ပဌမပါဒေ ဥပစာရောက္ကမနေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယပါဒေ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဣမာ ဂါမန္တရေ ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယထုလ္လစ္စယသံဃအာဒိသေသဝသေန စတဿော အာပတ္တိယော. စတဿော နဒိပါရပစ္စယာတိ ‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဒဟတိ, ဒုက္ကဋံ; နာဝံ အဘိရုဟတိ, ပါစိတ္တိယံ; ဘိက္ခုနိယာ နဒိပါရံ ဂစ္ဆန္တိယာ ဥတ္တရဏကာလေ ပဌမပါဒေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယပါဒေ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဣမာ စတဿော. ဧကမံသေ ထုလ္လစ္စယန္တိ မနုဿမံသေ. နဝမံသေသု ဒုက္ကဋန္တိ သေသအကပ္ပိယမံသေသု.

'ගම් අතර යාමේදී ආපත්ති සතරකි' යනු භික්ෂුවක් භික්ෂුණියක් සමග ගමනක් සූදානම් කරගන්නේ නම් දුක්කටයක්ද, වෙනත් ගමක උපචාරයට ඇතුළු වන්නේ නම් පාචිත්තියක්ද වේ. ගම් අතර යන භික්ෂුණියකට ප්‍රාකාරයකින් වට කළ ගමක පළමු පියවරේදී ථුල්ලච්චයක්ද, දෙවන පියවරේදී සංඝාදිසේසයක්ද වේ. ප්‍රාකාරයකින් වට නොකළ ගමක පළමු පියවරෙන් උපචාරයට ඇතුළු වීමේදී ථුල්ලච්චයක්ද, දෙවන පියවරේදී සංඝාදිසේසයක්ද වේ. මේ ගම් අතර යාමේදී වන දුක්කට, පාචිත්තිය, ථුල්ලච්චය හා සංඝාදිසේස යන ආපත්ති හතරයි. 'ගඟෙන් එතර වීමේදී ආපත්ති සතරක්' යනු භික්ෂුවක් භික්ෂුණියක් සමග ගමනක් කතා කරගන්නේ නම් දුක්කටයක්ද, යාත්‍රාවකට නගින්නේ නම් පාචිත්තියක්ද වේ. ගඟෙන් එතර වන භික්ෂුණියකට ජලයට බැසීමේදී පළමු පියවරේදී ථුල්ලච්චයක්ද, දෙවන පියවරේදී සංඝාදිසේසයක්ද වේ. 'එක් මස් වර්ගයකදී ථුල්ලච්චයකි' යනු මිනීමස් අනුභව කිරීමේදීය. 'මස් වර්ග නවයකදී දුක්කටයකි' යනු සෙසු අකැප මස් වර්ග අනුභව කිරීමේදීය.

ဒွေ ဝါစသိကာ ရတ္တိန္တိ ဘိက္ခုနီ ရတ္တန္ဓကာရေ အပ္ပဒီပေ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာ သလ္လပတိ, ပါစိတ္တိယံ; ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတာ သလ္လပတိ, ဒုက္ကဋံ. ဒွေ ဝါစသိကာ ဒိဝါတိ ဘိက္ခုနီ ဒိဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာ သလ္လပတိ, ပါစိတ္တိယံ; ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ သလ္လပတိ, ဒုက္ကဋံ. ဒဒမာနဿ တိဿောတိ မရဏာဓိပ္ပာယော မနုဿဿ ဝိသံ ဒေတိ, သော စေ တေန မရတိ, ပါရာဇိကံ; ယက္ခပေတာနံ ဒေတိ, တေ စေ မရန္တိ, ထုလ္လစ္စယံ; တိရစ္ဆာနဂတဿ ဒေတိ, သော စေ မရတိ, ပါစိတ္တိယံ; အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရဒါနေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝံ ဒဒမာနဿ တိဿော အာပတ္တိယော. စတ္တာရော စ ပဋိဂ္ဂဟေတိ ဟတ္ထဂ္ဂါဟ-ဝေဏိဂ္ဂါဟေသု သံဃာဒိသေသော, မုခေန အင်္ဂဇာတဂ္ဂဟဏေ ပါရာဇိကံ, အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏေ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ, အဝဿုတာယ အဝဿုတဿ ဟတ္ထတော ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ; ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဟေ စတ္တာရော အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဟောန္တိ.

'රාත්‍රියෙහි සිදුවන වාචසික ඇවැත් දෙකක්' යනු: මෙහෙණියක් රාත්‍රී අන්ධකාරයේ, පහන් ආලෝකය නොමැති තැනක, පුරුෂයෙකු සමඟ හත්පස (අතක් පමණ දුර) සිට කතා කරයි නම් එය පාචිත්තිය ඇවැතකි. හත්පසින් බැහැරව සිට කතා කරයි නම් දුක්කට ඇවැතකි. 'දහවල් කාලයෙහි වාචසික ඇවැත් දෙකක්' යනු: මෙහෙණියක් දහවල් කාලයෙහි ආවරණය වූ තැනක පුරුෂයෙකු සමඟ හත්පස සිට කතා කරයි නම් එය පාචිත්තිය ඇවැතකි. හත්පසින් බැහැරව සිට කතා කරයි නම් දුක්කට ඇවැතකි. 'දෙන්නා හට ඇවැත් තුනකි' යනු: මරණ චේතනාවෙන් මනුෂ්‍යයෙකුට වස දෙයි නම්, ඔහු ඉන් මියගියහොත් පාරාජිකා ඇවැත් වේ. යක්ෂ ප්‍රේතයන්ට දෙයි නම්, ඔවුන් මියගියහොත් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. තිරිසන් සතෙකුට දෙයි නම්, ඌ මියගියහොත් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. නෑ නොවන මෙහෙණියකට සිවුරු දීම නිසා පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. මෙලෙස දෙන භික්ෂුවකට ඇවැත් තුනක් වේ. පිළිගැනීමෙහිදී ඇවැත් සතරකි: අතින් ඇල්ලීම හා කෙස්වැටියෙන් ඇල්ලීමෙහිදී සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ. කටින් අංගජාතය ග්‍රහණය කිරීමෙහිදී පාරාජිකා ඇවැත් වේ. නෑ නොවන මෙහෙණියකගෙන් සිවුරු පිළිගැනීමේදී නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. රාගයෙන් තෙත් වූ (ඇලුම් සහගත) මෙහෙණියක් රාගයෙන් තෙත් වූ පුරුෂයෙකුගේ අතින් ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය පිළිගැනීමේදී ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. මෙලෙස පිළිගැනීමේදී ඇවැත් ස්කන්ධ සතරක් වේ.

(၂) ဒေသနာဂါမိနိယာဒိဝဏ္ဏနာ

(2) දේශනාගාමිනී ආදි වර්ණනාව

၄၇၅. ပဉ္စ ဒေသနာဂါမိနိယောတိ လဟုကာ ပဉ္စ. ဆ သပ္ပဋိကမ္မာတိ ပါရာဇိကံ ဌပေတွာ အဝသေသာ. ဧကေတ္ထ အပ္ပဋိကမ္မာတိ ဧကာ ပါရာဇိကာပတ္တိ.

475. 'දේසනාගාමිනී පසක්' යනු: ලාහුක (සැහැල්ලු) ඇවැත් පහයි. 'සප්පටිකම්ම (පිළියම් සහිත) හයක්' යනු: පාරාජිකා ඇවැත හැර ඉතිරි ඇවැත් හයයි. 'මෙහි එක් අප්පටිකම්ම (පිළියම් රහිත) ඇවැතක්' යනු: එක් පාරාජිකා ඇවැතයි.

ဝိနယဂရုကာ ဒွေ ဝုတ္တာတိ ပါရာဇိကဉ္စေဝ သံဃာဒိသေသဉ္စ. ကာယဝါစသိကာနိ စာတိ သဗ္ဗာနေဝ သိက္ခာပဒါနိ ကာယဝါစသိကာနိ, မနောဒွါရေ ပညတ္တံ [Pg.228] ဧကသိက္ခာပဒမ္ပိ နတ္ထိ. ဧကော ဝိကာလေ ဓညရသောတိ လောဏသောဝီရကံ. အယမေဝ ဟိ ဧကော ဓညရသော ဝိကာလေ ဝဋ္ဋတိ. ဧကာ ဉတ္တိစတုတ္ထေန သမ္မုတီတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ. အယမေဝ ဟိ ဧကာ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေန သမ္မုတိ အနုညာတာ.

'විනය ගරුක ඇවැත් දෙකක් වදාරන ලදී' යනු: පාරාජිකා ඇවැත සහ සංඝාදිසේස ඇවැතයි. 'කාය වාචසික' යනු: සියලුම ශික්ෂා පද කාය ද්වාරයෙහි හෝ වචී ද්වාරයෙහි සිදුවන ඒවාය. මනෝ ද්වාරයෙහි පමණක් පනවන ලද එකදු ශික්ෂා පදයක්වත් නැත. 'විකාලයෙහි එක් ධාන්‍ය රසයක්' යනු: ලෝණසෝවීරක (ලුණු සහ ධාන්‍ය ඇඹුල් පැන්) බෙහෙතයි. විකාලයෙහි කැපවන එකම ධාන්‍ය රසය මෙයයි. 'ඤත්ති චතුත්ථ කර්මයෙන් දෙන එකම සම්මුතිය' යනු: භික්ෂුණී ඕවාදක සම්මුතියයි. ඤත්ති චතුත්ථ කර්ම වාක්‍යයෙන් අනුදැන වදාළ එකම සම්මුතිය මෙයයි.

ပါရာဇိကာ ကာယိကာ ဒွေတိ ဘိက္ခူနံ မေထုနပါရာဇိကံ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ကာယသံသဂ္ဂပါရာဇိကံ. ဒွေ သံဝါသဘူမိယောတိ အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနံ သမာနသံဝါသကံ ကရောတိ, သမဂ္ဂေါ ဝါ သံဃော ဥက္ခိတ္တံ ဩသာရေတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘သမာနသံဝါသကဘူမိ စ နာနာသံဝါသကဘူမိ စာ’’တိ ဧဝံ ဒွေ သံဝါသဘူမိယော ဝုတ္တာ. ဒွိန္နံ ရတ္တိစ္ဆေဒေါတိ ပါရိဝါသိကဿ စ မာနတ္တစာရိကဿ စ ပညတ္တာ. ဒွင်္ဂုလာ ဒုဝေတိ ဒွေ ဒွင်္ဂုလပညတ္တိယော, ‘‘ဒွင်္ဂုလပဗ္ဗပရမံ အာဒါတဗ္ဗ’’န္တိ အယမေကာ, ‘‘ဒွင်္ဂုလံ ဝါ ဒွေမာသံ ဝါ’’တိ အယမေကာ.

'කායික පාරාජිකා ඇවැත් දෙකක්' යනු: භික්ෂූන්ගේ මෛථුන පාරාජිකාව සහ භික්ෂුණීන්ගේ කායසංසග්ග පාරාජිකාවයි. 'සංවාස භූමි දෙකක්' යනු: තමා විසින්ම තමා සමාන සංවාසකයෙකු කර ගැනීම හෝ සමගි වූ සංඝයා විසින් උක්ඛිත්ත (පිටුවහල් කළ) භික්ෂුවක් නැවත සංඝයා අතරට පිළිගැනීමයි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි නම් 'සමාන සංවාසක භූමිය සහ නානා සංවාසක භූමිය' ලෙස සංවාස භූමි දෙකක් දක්වා ඇත. 'දෙනමකට රාත්‍රී සිඳීම (රත්තිච්ඡේදය)' යනු: පරිවාසයෙහි හැසිරෙන භික්ෂුවට සහ මානත් පුරන භික්ෂුවට පනවන ලද්දකි. 'ද්වංගුල (ඇඟිලි පුරුක් දෙකක්) පැනවීම් දෙකක්' යනු: පැනවීම් දෙකකි. එනම් "වැඩිම වුවහොත් ඇඟිලි පුරුක් දෙකක් ප්‍රමාණය ගත යුතුය" යන්න එකකි. "ඇඟිලි පුරුක් දෙකක් හෝ මාස දෙකක්" යන්න අනෙකයි.

ဒွေ အတ္တာနံ ဝဓိတွာနာတိ ဘိက္ခုနီ အတ္တာနံ ဝဓိတွာ ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ; ဝဓတိ ရောဒတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ; ဝဓတိ န ရောဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဒွီဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတီတိ ကမ္မေန စ သလာကဂ္ဂါဟေန စ. ဒွေတ္ထ ပဌမာပတ္တိကာတိ ဧတ္ထ သကလေပိ ဝိနယေ ဒွေ ပဌမာပတ္တိကာ ဥဘိန္နံ ပညတ္တိဝသေန. ဣတရထာ ပန နဝ ဘိက္ခူနံ နဝ ဘိက္ခုနီနန္တိ အဋ္ဌာရသ ဟောန္တိ. ဉတ္တိယာ ကရဏာ ဒုဝေတိ ဒွေ ဉတ္တိကိစ္စာနိ – ကမ္မဉ္စ ကမ္မပါဒကာ စ. နဝသု ဌာနေသု ကမ္မံ ဟောတိ, ဒွီသု ကမ္မပါဒဘာဝေန တိဋ္ဌတိ.

'තමාටම පහර දී ගැනීමෙන් ඇවැත් දෙකක්' යනු: භික්ෂුණියක් තමාටම පහර දී ගැනීමෙන් ඇවැත් දෙකකට පැමිණෙයි; පහර දෙයි ද හඬයි ද නම් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ; පහර දෙයි නමුත් නොහඬයි නම් දුක්කට ඇවැත් වේ. 'ක්‍රම දෙකකින් සංඝ භේදය වේ' යනු: කර්මය (විනය කර්මය) මඟින් සහ සලාක (ඡන්ද විමසීම) මඟින්ය. 'මෙහි ප්‍රථමාපත්තිය පනවන ලද අවස්ථා දෙකක්' යනු: මුළු විනයෙහිම භික්ෂු භික්ෂුණී දෙපාර්ශවයටම පැනවීම් වශයෙන් ප්‍රථමාපත්තිය පනවන ලද අවස්ථා දෙකක් පවතී. එසේ නොමැතිව භික්ෂූන්ට නවයක් සහ භික්ෂුණීන්ට නවයක් වශයෙන් ප්‍රථමාපත්තිය පනවන ලද අවස්ථා දහඅටක් වේ. 'ඤත්තියෙන් සිදුකරන කටයුතු දෙකක්' යනු: කර්මය සහ කර්මපාදක යන ඤත්ති කෘත්‍යයන් දෙකයි. අවස්ථා නවයකදී කර්මය සිදුවේ, අවස්ථා දෙකකදී කර්මපාදක භාවයෙන් පවතී.

ပါဏာတိပါတေ တိဿောတိ ‘‘အနောဒိဿ ဩပါတံ ခဏတိ, သစေ မနုဿော မရတိ, ပါရာဇိကံ; ယက္ခပေတာနံ မရဏေ ထုလ္လစ္စယံ; တိရစ္ဆာနဂတဿ မရဏေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣမာ တိဿော ဟောန္တိ. ဝါစာ ပါရာဇိကာ တယောတိ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာယ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာယ အဋ္ဌဝတ္ထုကာယာတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘အာဏတ္တိယာ အဒိန္နာဒါနေ, မနုဿမရဏေ, ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဥလ္လပနေ စာ’’တိ ဧဝံ တယော ဝုတ္တာ. ဩဘာသနာ တယောတိ ဝစ္စမဂ္ဂံ ပဿာဝမဂ္ဂံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏဘာသနေ သံဃာဒိသေသော, ဝစ္စမဂ္ဂံ ပဿာဝမဂ္ဂံ ဌပေတွာ အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏဘဏနေ ထုလ္လစ္စယံ, ဥဗ္ဘက္ခကံ အဓောဇာဏုမဏ္ဍလံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏဘဏနေ ဒုက္ကဋံ. သဉ္စရိတ္တေန ဝါ တယောတိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ ဝီမံသတိ ပစ္စာဟရတိ[Pg.229], အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ; ပဋိဂ္ဂဏှာတိ ဝီမံသတိ န ပစ္စာဟရတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ; ပဋိဂ္ဂဏှာတိ န ဝီမံသတိ န ပစ္စာဟရတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဣမေ သဉ္စရိတ္တေန ကာရဏဘူတေန တယော အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဟောန္တိ.

'ප්‍රාණඝාතයෙහි ඇවැත් තුනක්' යනු: "යමෙකු වැටේවායි නිශ්චිතව ඉලක්ක නොකර වළක් කනින ලද්දේ නම්, මනුෂ්‍යයෙකු වැටී මළහොත් පාරාජිකා ඇවැත් වේ; යක්ෂයෙකු හෝ ප්‍රේතයෙකු මළහොත් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ; තිරිසන් සතෙකු මළහොත් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ" යන මේ ඇවැත් තුනයි. 'වචනයෙන් වන පාරාජිකා තුනක්' යනු: වජ්ජපටිච්ඡාදිකා, උක්ඛිත්තානුවත්තිකා සහ අට්ඨවත්ථුකා යන පාරාජිකා තුනයි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි නම් "නියෝග කිරීමෙන් සොරකම් කිරීම, මනුෂ්‍ය ඝාතනය සහ උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්ම ප්‍රකාශ කිරීම" ලෙස පාරාජිකා තුනක් දක්වා ඇත. 'අවභාසනයෙහි ඇවැත් තුනක්' යනු: වච්ච මග හෝ පස්සාව මග අරභයා ගුණ අගුණ කීමේදී සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ. වච්ච මග හා පස්සාව මග හැර වත් නහරින් පහළ, දණහිසින් ඉහළ ප්‍රදේශ අරභයා ගුණ අගුණ කීමේදී ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. වත් නහරින් ඉහළ සහ දණහිසින් පහළ ප්‍රදේශ අරභයා ගුණ අගුණ කීමේදී දුක්කට ඇවැත් වේ. 'සංචරිත්තය මඟින් ඇවැත් තුනක්' යනු: පිළිගනියි, විමසයි, නැවත දන්වයි නම් සංඝාදිසේස ඇවැත් වේ; පිළිගනියි, විමසයි, නමුත් නැවත නොදන්වයි නම් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ; පිළිගනියි නමුත් විමසන්නේ ද නැත, නැවත දන්වන්නේ ද නැත නම් දුක්කට ඇවැත් වේ. මෙසේ කාරණයක් වූ සංචරිත්තය නිසා ඇවැත් ස්කන්ධ තුනක් වේ.

တယော ပုဂ္ဂလာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ အဒ္ဓါနဟီနော အင်္ဂဟီနော ဝတ္ထုဝိပန္နော စ တေသံ နာနာကရဏံ ဝုတ္တမေဝ. အပိစေတ္ထ ယော ပတ္တစီဝရေန အပရိပူရော, ပရိပူရော စ န ယာစတိ, ဣမေပိ အင်္ဂဟီနေနေဝ သင်္ဂဟိတာ. မာတုဃာတကာဒယော စ ကရဏဒုက္ကဋကာ ပဏ္ဍကဥဘတောဗျဉ္ဇနကတိရစ္ဆာနဂတသင်္ခါတေန ဝတ္ထုဝိပန္နေနေဝ သင်္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧသ နယော ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တော. တယော ကမ္မာနံ သင်္ဂဟာတိ ဉတ္တိကပ္ပနာ, ဝိပ္ပကတပစ္စတ္တံ, အတီတကရဏန္တိ. တတ္ထ ‘‘ဒဒေယျ ကရေယျာ’’တိအာဒိဘေဒါ ဉတ္တိကပ္ပနာ; ‘‘ဒေတိ ကရောတီ’’တိအာဒိဘေဒံ ဝိပ္ပကတပစ္စတ္တံ; ‘‘ဒိန္နံ ကတ’’န္တိအာဒိဘေဒံ အတီတကရဏံ နာမာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ကမ္မာနိ သင်္ဂယှန္တိ. အပရေဟိပိ တီဟိ ကမ္မာနိ သင်္ဂယှန္တိ – ဝတ္ထုနာ, ဉတ္တိယာ, အနုဿာဝနာယာတိ. ဝတ္ထုသမ္ပန္နဉှိ ဉတ္တိသမ္ပန္နံ အနုဿာဝနသမ္ပန္နဉ္စ ကမ္မံ နာမ ဟောတိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘တယော ကမ္မာနံ သင်္ဂဟာ’’တိ. နာသိတကာ တယော နာမ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထ, ဒူသကော နာသေတဗ္ဗော, ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော သာမဏေရော နာသေတဗ္ဗော, ကဏ္ဋကံ သမဏုဒ္ဒေသံ နာသေထာတိ ဧဝံ လိင်္ဂသံဝါသဒဏ္ဍကမ္မနာသနာဝသေန တယော နာသိတကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိဏ္ဏန္နံ ဧကဝါစိကာတိ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဒွေ တယော ဧကာနုဿာဝနေ ကာတု’’န္တိ ဝစနတော တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ဧကုပဇ္ဈာယေန နာနာစရိယေန ဧကာနုဿာဝနာ ဝဋ္ဋတိ.

'උපසම්පදා නොකළ යුතු පුද්ගලයන් තිදෙනෙක්' යනු: වයසින් අඩු තැනැත්තා, අංග විකල තැනැත්තා සහ වස්තුව (සුදුසුකම) පිරිහුණු තැනැත්තායි. ඔවුන්ගේ වෙනස්කම් කලින්ම පවසන ලදී. තවද මෙහි යමෙකු පාත්‍ර සිවුරෙන් අඩු නම් හෝ පාත්‍ර සිවුරු තිබුණත් මහණකම ඉල්ලා නොසිටින්නේ නම් ඔවුන් ද අංග විකල පුද්ගලයන් ගණයටම ඇතුළත් වේ. මව් මැරූවන් ආදී වූ අකුසලකර්ම කළ අය පණ්ඩක, උභතෝබ්‍යඤ්ජනක, තිරිසන්ගත යන මේ වස්තු විපන්න පුද්ගලයන් ගණයටම ඇතුළත් වන බව දත යුතුය. මේ ක්‍රමය කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වේ. 'කර්මයන්ගේ සංග්‍රහයන් තුනක්' යනු: ඤත්ති කප්පනාව, විප්පකත පච්චත්තය සහ අතීත කරණය යන්නයි. එහි "දිය යුතුය, කළ යුතුය" ආදී වූ විවිධත්වයන් ඤත්ති කප්පනාවයි. "දෙයි, කරයි" ආදී වූ විවිධත්වයන් විප්පකත පච්චත්තයයි. "දුන්නේය, කළේය" ආදී වශයෙන් වන අවසාන ප්‍රකාශයන් අතීත කරණයයි. මේ කරුණු තුනෙන් කර්මයන් සංග්‍රහ වේ. තවත් කරුණු තුනකින් ද කර්මයන් සංග්‍රහ වේ - වස්තුව, ඤත්තිය සහ අනුස්සාවනය මඟිනි. වස්තුවෙන් සම්පූර්ණ වූ, ඤත්තියෙන් සම්පූර්ණ වූ සහ අනුස්සාවනයෙන් සම්පූර්ණ වූ දෙයම කර්මය නම් වේ. එබැවින් "කර්මයන්ගේ සංග්‍රහයන් තුනකි" යි වදාරන ලදී. 'නාසිතක (පිටුවහල් කළ යුතු) තිදෙනෙක්' යනු: මෙත්තියා මෙහෙණිය නෙරපනු, දූෂකයා නෙරපිය යුතුයි, අංග දහයකින් යුත් සාමණේරයා නෙරපිය යුතුයි, කණ්ඨක සාමණේරයා නෙරපනු යනුවෙනි. මෙලෙස ලිංග නාසනය, සංවාස නාසනය සහ දණ්ඩකර්ම නාසනය වශයෙන් නාසිතකයන් තිදෙනෙකු දත යුතුය. 'තුන්දෙනෙකුට එකම කර්ම වාක්‍යය' යනු: "මහණෙනි, දෙදෙනෙකුට හෝ තිදෙනෙකුට එකම කර්ම වාක්‍යයකින් කිරීමට අනුදනිමි" යන දේශනාව අනුව, එක් උපාධ්‍යායවරයෙකු යටතේ විවිධ ආචාර්යවරුන් සිටියදී පුද්ගලයන් තිදෙනෙකුට එකම කර්ම වාක්‍යයකින් උපසම්පදාව කිරීම සුදුසු වේ.

အဒိန္နာဒါနေ တိဿောတိ ပါဒေ ဝါ အတိရေကပါဒေ ဝါ ပါရာဇိကံ, အတိရေကမာသကေ ထုလ္လစ္စယံ, မာသကေ ဝါ ဦနမာသကေ ဝါ ဒုက္ကဋံ. စတဿော မေထုနပစ္စယာတိ အက္ခယိတေ ပါရာဇိကံ, ယေဘုယျေန ခယိတေ ထုလ္လစ္စယံ, ဝိဝဋကတေ မုခေ ဒုက္ကဋံ, ဇတုမဋ္ဌကေ ပါစိတ္တိယံ. ဆိန္ဒန္တဿ တိဿောတိ ဝနပ္ပတိံ ဆိန္ဒန္တဿ ပါရာဇိကံ, ဘူတဂါမေ ပါစိတ္တိယံ, အင်္ဂဇာတေ ထုလ္လစ္စယံ. ပဉ္စ ဆဍ္ဍိတပစ္စယာတိ အနောဒိဿ ဝိသံ ဆဍ္ဍေတိ, သစေ တေန မနုဿော မရတိ, ပါရာဇိကံ; ယက္ခပေတေသု ထုလ္လစ္စယံ; တိရစ္ဆာနဂတေ ပါစိတ္တိယံ; ဝိဿဋ္ဌိဆဍ္ဍနေ သံဃာဒိသေသော; သေခိယေသု ဟရိတေ ဥစ္စာရပဿာဝဆဍ္ဍနေ ဒုက္ကဋံ – ဣမာ ဆဍ္ဍိတပစ္စယာ ပဉ္စာပတ္တိယော ဟောန္တိ.

අදත්තාදානයෙහි (ඇවැත්) තුනකි යනු පාදයක හෝ පාදයකට වැඩි වටිනාකමකදී පාරාජිකා ද, මෑසකයකට වඩා වැඩි වටිනාකමකදී ථුල්ලච්චය ද, මෑසකයක හෝ මෑසකයකට අඩු වටිනාකමකදී දුක්කටා ද වේ. මෙථුන ප්‍රත්‍යයෙහි සතරකි යනු සතුන් විසින් නොකන ලද මළ සිරුරකදී පාරාජිකා ද, බොහෝ සෙයින් කන ලද සිරුරකදී ථුල්ලච්චය ද, විවෘත කළ මුඛයෙහි දුක්කටා ද, ලාකඩින් කළ රූපයකදී පාචිත්තිය ද වේ. කැපීමෙහි තුනකි යනු (අන්සතු) වනස්පති ගසක් කැපීමෙහි පාරාජිකා ද, භූතගාම කැපීමෙහි පාචිත්තිය ද, අංගජාතය කැපීමෙහි ථුල්ලච්චය ද වේ. දැමීම (බැහැර කිරීම) ප්‍රත්‍ය කොට ඇති පස් වැදෑරුම් ඇවැත්හු වෙති යනු විශේෂ කොට නම් නොකර වස දැමූ විට එයින් මිනිසෙකු මිය ගියහොත් පාරාජිකා වේ; යක්ෂ ප්‍රේතයන් විෂයෙහි ථුල්ලච්චය වේ; තිරිසනුන් විෂයෙහි පාචිත්තිය වේ; ශුක්‍ර මෝචනය කිරීමෙහි සංඝාදිසේස වේ; සේඛියාවන්හි එන නිල් තණකොළ මත මලමුත්‍ර දැමීමෙහි දුක්කටා වේ - මේ දැමීම ප්‍රත්‍ය කොට ඇති පංච ඇවැත්හු වෙති.

ပါစိတ္တိယေန [Pg.230] ဒုက္ကဋာ ကတာတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကဝဂ္ဂသ္မိံ ဒသသု သိက္ခာပဒေသု ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋာ ကတာ ဧဝါတိ အတ္ထော. စတုရေတ္ထ နဝကာ ဝုတ္တာတိ ပဌမသိက္ခာပဒမှိယေဝ အဓမ္မကမ္မေ ဒွေ, ဓမ္မကမ္မေ ဒွေတိ ဧဝံ စတ္တာရော နဝကာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော. ဒွိန္နံ စီဝရေန စာတိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ စီဝရံ ဒေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ, ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ဒေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဧဝံ ဒွိန္နံ ဘိက္ခုနီနံ စီဝရံ ဒေန္တဿ စီဝရေန ကာရဏဘူတေန အာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော.

පාචිත්තිය සමඟ දුක්කටා පනවන ලදී යනු භික්ෂුණෝවාදක වර්ගයෙහි ශික්ෂාපද දසයෙහි පාචිත්තිය සමඟ දුක්කටා ද පනවන ලද බවයි. මෙහි නවක සතරක් පවසන ලදී යනු පළමු ශික්ෂාපදයෙහිම අධර්ම කර්මයෙහි නවක දෙකක් ද ධර්ම කර්මයෙහි නවක දෙකක් ද වශයෙන් නවක සතරක් පවසන ලද බවයි. දෙදෙනෙකුට සිවුරු දීමෙන් යනු භික්ෂූන් සමීපයෙහි උපසම්පන්න වූ භික්ෂුණියකට සිවුරු දෙන්නාට පාචිත්තිය ද, භික්ෂුණීන් සමීපයෙහි උපසම්පන්න වූ තැනැත්තියකට සිවුරු දීමේදී දුක්කටා ද වශයෙන් භික්ෂුණීන් දෙදෙනෙකුට සිවුරු දීමේදී සිවුර හේතුවෙන් ඇවැත් වේ යනු අර්ථයයි.

အဋ္ဌ ပါဋိဒေသနီယာတိ ပါဠိယံ အာဂတာ ဧဝ. ဘုဉ္ဇန္တာမကဓညေန ပါစိတ္တိယေန ဒုက္ကဋာ ကတာတိ အာမကဓညံ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋာ ကတာယေဝ.

පාටිදේසනීය අටකි යනු පාළියෙහි එන ඒවාමය. අමු ධාන්‍ය අනුභව කිරීමෙන් පාචිත්තිය හා දුක්කටා පනවන ලදී යනු අමු ධාන්‍ය ඉල්ලාගෙන අනුභව කරන භික්ෂුණියට පාචිත්තිය සමඟ දුක්කටා ද පනවන ලද බවයි.

ဂစ္ဆန္တဿ စတဿောတိ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ မာတုဂါမေန ဝါ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ, ဂါမူပစာရောက္ကမနေ ပါစိတ္တိယံ, ယာ ဘိက္ခုနီ ဧကာ ဂါမန္တရံ ဂစ္ဆတိ, တဿာ ဂါမူပစာရံ ဩက္ကမန္တိယာ ပဌမပါဒေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယပါဒေ သံဃာဒိသေသောတိ ဂစ္ဆန္တဿ ဣမာ စတဿော အာပတ္တိယော ဟောန္တိ. ဌိတဿ စာပိ တတ္တကာတိ ဌိတဿပိ စတဿော ဧဝါတိ အတ္ထော. ကထံ? ဘိက္ခုနီ အန္ဓကာရေ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဩကာသေ မိတ္တသန္ထဝဝသေန ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ တိဋ္ဌတိ, ပါစိတ္တိယံ; ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ တိဋ္ဌတိ, ဒုက္ကဋံ; အရုဏုဂ္ဂမနကာလေ ဒုတိယိကာယ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟန္တီ တိဋ္ဌတိ, ထုလ္လစ္စယံ; ဝိဇဟိတွာ တိဋ္ဌတိ, သံဃာဒိသေသောတိ နိသိန္နဿ စတဿော အာပတ္တိယော. နိပန္နဿာပိ တတ္တကာတိ သစေပိ ဟိ သာ နိသီဒတိ ဝါ နိပဇ္ဇတိ ဝါ, ဧတာယေဝ စတဿော အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ.

"යන්නාට ඇවැත් සතරක් වේ" යනු, භික්ෂුණියක හෝ මාතුගාමිකාවක සමඟ ගමන් කිරීමට කතිකා කරගෙන යන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්තියක් වේ. ගම් උපචාරයට පිවිසීමේදී පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ. යම් භික්ෂුණියක් තනිවම වෙනත් ගමකට යයිද, ඇයට ගම් උපචාරයට පිවිසෙන කල්හි පළමු පියවරේදී ථුල්ලච්චය ඇවැතක්ද, දෙවන පියවරේදී සංඝාදිසේස ඇවැතක්ද වේ. මෙසේ ගමන් කරන්නාට මෙම ඇවැත් සතර සිදුවේ. "සිටින්නාටද එපමණම වේ" යනු සිටින්නාටද ඇවැත් සතරක්ම වේ යන්නයි. ඒ කෙසේද? භික්ෂුණියක් අඳුරේ හෝ ආවරණය වූ ස්ථානයක හෝ මිත්‍ර සන්ථවය නිසා පුරුෂයෙකුගේ හත්පාසයේ (අතෙක දුරින්) සිටියහොත් පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ. හත්පාසයෙන් ඉවත්ව සිටියහොත් දුක්කටාපත්තියක් වේ. අරුණෝදය කාලයේදී සහයිකාවකගේ හත්පාසය අත්හරිමින් සිටින්නී නම් ථුල්ලච්චය ඇවැතක් වේ. අත්හැර සිටින්නී නම් සංඝාදිසේස ඇවැතක් වේ. මෙසේ හිඳගෙන සිටින්නාටද ඇවැත් සතරකි. "සැතපෙන්නාටද එපමණම වේ" යනු ඉදින් ඇය හිඳගත්තද, සැතපුණද මෙසේම වූ මෙම ඇවැත් සතරටම පැමිණෙයි.

(၃) ပါစိတ္တိယဝဏ္ဏနာ

(3) පාචිත්තිය වර්ණනාව

၄၇၆. ပဉ္စ ပါစိတ္တိယာနီတိ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နာနာဘာဇနေသု ဝါ ဧကဘာဇနေ ဝါ အမိဿေတွာ ဌပိတာနိ ဟောန္တိ, သတ္တာဟာတိက္ကမေ သော ဘိက္ခု ပဉ္စ ပါစိတ္တိယာနိ သဗ္ဗာနိ နာနာဝတ္ထုကာနိ ဧကက္ခဏေ အာပဇ္ဇတိ, ‘‘ဣမံ ပဌမံ အာပန္နော, ဣမံ ပစ္ဆာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော.

476. "පාචිත්තිය පහකි" යනු, බෙහෙත් වර්ග පහක් පිළිගෙන විවිධ භාජනවල හෝ එක් භාජනයක හෝ නොමුසු කොට තබා ඇති කල්හි, දින හතක් ඉක්මවූ විට එම භික්ෂුව එම ඇවැත් පහටම, එනම් විවිධ වස්තූන් මුල් කරගත් පාචිත්තිය ඇවැත් පහටම එක් ක්ෂණයකදී (එක්වරම) පැමිණෙයි. "මෙයට පළමුව පැමිණියේය, මෙයට පසුව පැමිණියේය" යි මෙහිදී වෙන් කොට නොකිය යුතුය.

နဝ ပါစိတ္တိယာနီတိ ယော ဘိက္ခု နဝ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဧကံ ကဗဠံ ဩမဒ္ဒိတွာ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ပရဂဠံ အတိက္ကာမေတိ, အယံ နဝ ပါစိတ္တိယာနိ သဗ္ဗာနိ နာနာဝတ္ထုကာနိ ဧကက္ခဏေ အာပဇ္ဇတိ [Pg.231] ‘‘ဣမံ ပဌမံ အာပန္နော, ဣမံ ပစ္ဆာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ဧကဝါစာယ ဒေသေယျာတိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ အတိက္ကာမေတွာ ပဉ္စ အာပတ္တိယော အာပန္နော, တာ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဧဝံ ဧကဝါစာယ ဒေသေယျ, ဒေသိတာဝ ဟောန္တိ, ဒွီဟိ တီဟိ ဝါစာဟိ ကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. ဒုတိယဝိဿဇ္ဇနေပိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, နဝ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ နဝ အာပတ္တိယော အာပန္နော, တာ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

"පාචිත්තිය නවයකි" යනු, යම් භික්ෂුවක් ප්‍රණීත භෝජන වර්ග නවයක් ඉල්ලා, ඒවා සමඟ එක් කොට එකම බත් පිඩක් කොට මුවෙහි ලා උගුරෙන් පහළට යවයිද, මෙම භික්ෂුව විවිධ වස්තූන් මුල් කරගත් එම පාචිත්තිය ඇවැත් නවයටම එක්වරම පැමිණෙයි. එවිට "මෙයට පළමුව පැමිණියේය, මෙයට පසුව පැමිණියේය" යි නොකිය යුතුය. "එක් වචනයකින් දේශනා කළ යුතුය" යනු, "ස්වාමීනී, මම බෙහෙත් වර්ග පහක් පිළිගෙන දින හතක් ඉක්මවා ඇවැත් පහකට පැමිණියෙමි, ඒවා ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ දේශනා කරමි" යි මෙසේ එක් වචනයකින් දේශනා කළහොත්, ඒවා දේශනා කරන ලද්දේම වෙයි. වචන දෙකකින් හෝ තුනකින් කටයුතු කිරීමක් මෙහි නැත. දෙවන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමේදීද, "ස්වාමීනී, මම ප්‍රණීත භෝජන නවයක් ඉල්ලා වළඳා ඇවැත් නවයකට පැමිණියෙමි, ඒවා ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ දේශනා කරමි" යි පැවසිය යුතුය.

ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ဒေသေယျာတိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ အတိက္ကာမေသိံ, ယထာဝတ္ထုကံ တံ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ဒေသေယျ, ဒေသိတာဝ ဟောန္တိ အာပတ္တိယော, အာပတ္တိယာ နာမဂ္ဂဟဏေန ကိစ္စံ နတ္ထိ. ဒုတိယဝိဿဇ္ဇနေပိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, နဝ ပဏီတဘောဇနာနိ ဝိညာပေတွာ ဘုတ္တော, ယထာဝတ္ထုကံ တံ တုမှမူလေ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

"වස්තුව ප්‍රකාශ කොට දේශනා කළ යුතුය" යනු, "ස්වාමීනී, මම බෙහෙත් වර්ග පහක් පිළිගෙන දින හතක් ඉක්මවූයෙමි, ඒ ඒ වස්තුවට අනුව සිදු වූ එම ඇවැත් ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ දේශනා කරමි" යි මෙසේ වස්තුව සඳහන් කොට දේශනා කළ යුතුය. එසේ කළ විට ඇවැත් දේශනා කරන ලද්දේ වෙයි. ඇවැත්වල නම් සඳහන් කිරීමෙන් සිදු කළ යුතු විශේෂ කටයුත්තක් නැත. දෙවන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමේදීද, "ස්වාමීනී, මම ප්‍රණීත භෝජන නවයක් ඉල්ලා වැළඳුවෙමි, ඒ ඒ වස්තුවට අනුව සිදු වූ එම ඇවැත් ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ දේශනා කරමි" යි පැවසිය යුතුය.

ယာဝတတိယကေ တိဿောတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာယ ပါရာဇိကံ ဘေဒကာနုဝတ္တကာနံ ကောကာလိကာဒီနံ သံဃာဒိသေသံ, ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ စဏ္ဍကာဠိကာယ စ ဘိက္ခုနိယာ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣမာ ယာဝတတိယကာ တိဿော အာပတ္တိယော. ဆ ဝေါဟာရပစ္စယာတိ ပယုတ္တဝါစာပစ္စယာ ဆ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ကထံ? အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ သော အရဟာတိ ဝဒတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခု ပဏီတဘောဇနာနိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခုနီ ပဏီတဘောဇနာနိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါဋိဒေသနီယဿ. အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ သူပံ ဝါ ဩဒနံ ဝါ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ.

"යාවතතියක ඇවැත් තුනකි" යනු, උක්ඛිත්තානුවත්තිකා භික්ෂුණියට පාරාජිකා ඇවැතද, සංඝභේදයට අනුබල දෙන කොකාලික ආදීන්ට සංඝාදිසේස ඇවැතද, පාපිෂ්ඨ දෘෂ්ටිය අත් නොහරින චණ්ඩකාළී භික්ෂුණියට පාචිත්තිය ඇවැතද යන 'යාවතතියක' (තුන්වැනි වර දක්වා අවවාද කරනු ලබන) ඇවැත් තුනයි. "වෝහාරපච්චය ඇවැත් හයකි" යනු වචනය ප්‍රකාශ කිරීම හේතුවෙන් ඇවැත් හයකට පැමිණෙයි යන්නයි. ඒ කෙසේද? ආජීවය හේතුවෙන්, ලාමක ආශාවෙන් පීඩිතව තමන් තුළ නොමැති අභූත උත්තරීමනුස්සධර්මයක් පවසයි නම් පාරාජිකා ඇවැතක් වේ. ආජීවය හේතුවෙන් සඤ්චරිත්තයෙහි (දූත මෙහෙවරෙහි) යෙදේ නම් සංඝාදිසේස ඇවැතක් වේ. ආජීවය හේතුවෙන් අසවල් විහාරයේ වසන තැනැත්තා රහතන් වහන්සේ නමකැයි පවසයි නම් ථුල්ලච්චය ඇවැතක් වේ. ආජීවය හේතුවෙන් භික්ෂුවක් තමා වෙනුවෙන් ප්‍රණීත භෝජන ඉල්ලා වළඳයි නම් පාචිත්තිය ඇවැතක් වේ. ආජීවය හේතුවෙන් භික්ෂුණියක් තමා වෙනුවෙන් ප්‍රණීත භෝජන ඉල්ලා වළඳයි නම් පාටිබේසනීය ඇවැතක් වේ. ආජීවය හේතුවෙන් ගිලන් නොවූ භික්ෂුවක් තමා වෙනුවෙන් ව්‍යංජන හෝ බත් ඉල්ලා වළඳයි නම් දුක්කටාපත්තියක් වේ.

ခါဒန္တဿ တိဿောတိ မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယံ, အဝသေသေသု အကပ္ပိယမံသေသု ဒုက္ကဋံ, ဘိက္ခုနိယာ လသုဏေ ပါစိတ္တိယံ. ပဉ္စ ဘောဇနပစ္စယာတိ အဝဿုတာ အဝဿုတဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထတော ဘောဇနံ ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ [Pg.232] မနုဿမံသံ လသုဏံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဂဟိတပဏီတဘောဇနာနိ အဝသေသဉ္စ အကပ္ပိယမံသံ ပက္ခိပိတွာ ဝေါမိဿကံ ဩမဒ္ဒိတွာ အဇ္ဈောဟရမာနာ သံဃာဒိသေသံ, ထုလ္လစ္စယံ, ပါစိတ္တိယံ, ပါဋိဒေသနီယံ, ဒုက္ကဋန္တိ ဣမာ ပဉ္စ အာပတ္တိယော ဘောဇနပစ္စယာ အာပဇ္ဇတိ.

"වළඳන්නාට ඇවැත් තුනකි" යනු, මිනිස් මස් වැළඳීමෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැතද, ඉතිරි අකැප මස් වැළඳීමෙන් දුක්කටාපත්තියද, භික්ෂුණියට සුදු ලූණු වැළඳීමෙන් පාචිත්තිය ඇවැතද වේ. "භෝජනපච්චය ඇවැත් පහකි" යනු, කෙලෙස්වලින් තෙත් වූ (රාගී වූ) භික්ෂුණියක්, කෙලෙස්වලින් තෙත් වූ පුරුෂයෙකුගේ අතින් භෝජනය පිළිගෙන, එහිදීම මිනිස් මස් හෝ සුදු ලූණු තමා වෙනුවෙන් ඉල්ලා ලබාගෙන, එම ප්‍රණීත භෝජන හා ඉතිරි අකැප මස්ද එක් කොට අනා වළඳයි නම් සංඝාදිසේස, ථුල්ලච්චය, පාචිත්තිය, පාටිබේසනීය සහ දුක්කට යන මෙම ඇවැත් පහටම වැළඳීම හේතුවෙන් පැමිණෙයි.

ပဉ္စ ဌာနာနီတိ ‘‘ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ယာဝတတိယံ သမနုဘာသနာယ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိယာ ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ, ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယံ, ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ, သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမနာဒီသု သံဃာဒိသေသော, ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝံ သဗ္ဗာ ယာဝတတိယကာ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဂစ္ဆန္တိ. ပဉ္စန္နဉ္စေဝ အာပတ္တီတိ အာပတ္တိ နာမ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ ဟောတိ, တတ္ထ ဒွိန္နံ နိပ္ပရိယာယေန အာပတ္တိယေဝ, သိက္ခာမာနသာမဏေရိသာမဏေရာနံ ပန အကပ္ပိယတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ. ဣမိနာ ပရိယာယေန တေသံ အာပတ္တိ န ဒေသာပေတဗ္ဗာ, ဒဏ္ဍကမ္မံ ပန တေသံ ကာတဗ္ဗံ. ပဉ္စန္နံ အဓိကရဏေန စာတိ အဓိကရဏဉ္စ ပဉ္စန္နမေဝါတိ အတ္ထော. ဧတေသံယေဝ ဟိ ပဉ္စန္နံ ပတ္တစီဝရာဒီနံ အတ္ထာယ ဝိနိစ္ဆယဝေါဟာရော အဓိကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ, ဂိဟီနံ ပန အဍ္ဍကမ္မံ နာမ ဟောတိ.

"පඤ්ච ඨානානි" (ස්ථාන පහ) යනු, "උක්ඛිත්තානුවත්තිකා භික්ෂුණියට තුන්වැනි වර දක්වා අවවාද කරන කල්හි එම වරද අත් නොහරින්නී නම්, ඤත්තියෙන් දුක්කට ඇවැතද, කම්මවාචා දෙකකින් ථුල්ලච්චය ඇවැතද, කම්මවාචා අවසානයේ පාරාජිකා ඇවැතද වේ. සංඝභේදය උදෙසා උත්සාහ කිරීම් ආදියේදී සංඝාදිසේස ඇවැත වේ. ලාමක දෘෂ්ටිය අත් නොහැරීමේදී පාචිත්තිය ඇවැත වේ" යනුවෙන් මෙසේ සියලුම යාවතතියක ඇවැත් ස්ථාන පහකට පැමිණෙයි. "පස්දෙනෙකුගේ ඇවැත්" යනු, ඇවැත් යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ සදර්මිකයන් පස්දෙනාට (භික්ෂු, භික්ෂුණී, සික්ඛමානා, සාමණේර, සාමණේරී) සිදුවන්නකි. එහිදී භික්ෂු හා භික්ෂුණී යන දෙදෙනාට සෘජුවම ඇවැත් සිදුවන අතර, සික්ඛමානා, සාමණේරී සහ සාමණේර යන තිදෙනාට (ඇවැත් දේශනා කිරීම අකැප බැවින්) ඇවැත් දේශනා කරවිය නොහැක. එහෙත් ඔවුන්ට දණ්ඩකර්ම කළ යුතුය. "පස්දෙනෙකුගේ අධිකරණය" යනු අධිකරණයද මෙම පස්දෙනාටම සිදුවන බවයි. එනම් මෙම පස්දෙනාගේ පාත්‍ර සිවුරු ආදිය උදෙසා සිදුකරන විනිශ්චය කතාව 'අධිකරණය' යැයි කියනු ලැබේ. ගිහියන් සම්බන්ධයෙන් වනාහි එය 'අඩ්ඩකම්ම' (නඩුහබ) නමින් හැඳින්වේ.

ပဉ္စန္နံ ဝိနိစ္ဆယော ဟောတီတိ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံယေဝ ဝိနိစ္ဆယော နာမ ဟောတိ. ပဉ္စန္နံ ဝူပသမေန စာတိ ဧတေသံယေဝ ပဉ္စန္နံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတံ ဝူပသန္တံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ပဉ္စန္နဉ္စေဝ အနာပတ္တီတိ ဧတေသံယေဝ ပဉ္စန္နံ အနာပတ္တိ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. တီဟိ ဌာနေဟိ သောဘတီတိ သံဃာဒီဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ သောဘတိ. ကတဝီတိက္ကမော ဟိ ပုဂ္ဂလော သပ္ပဋိကမ္မံ အာပတ္တိံ သံဃမဇ္ဈေ ဂဏမဇ္ဈေ ပုဂ္ဂလသန္တိကေ ဝါ ပဋိကရိတွာ အဗ္ဘုဏှသီလော ပါကတိကော ဟောတိ, တသ္မာ တီဟိ ဌာနေဟိ သောဘတီတိ ဝုစ္စတိ.

පස්දෙනෙකුගේ විනිශ්චය වන්නේය යනු සහධම්මිකයන් පස්දෙනාටම පමණක් විනිශ්චය නම්‍ වේ. පස්දෙනෙකුගේ සන්සිඳීමෙන් යනු එම පස්දෙනාගේම අධිකරණය විනිශ්චය කරන ලදුව සන්සිඳුණේ නම්‍ වේ යනු අර්ථයයි. පස්දෙනෙකුගේම ඇවැත් නොවීම යනු එම පස්දෙනාටම ඇවැත් නොවීමයි. කරුණු තුනකින් බබළයි යනු සංඝයා ආදී කරුණු තුන නිසා බබළයි. වරදක් කළ පුද්ගලයෙකු වුවද, පිළියම් කළ හැකි ඇවැතක් සංඝයා මධ්‍යයෙහි හෝ ගණය මධ්‍යයෙහි හෝ පුද්ගලයෙකු ඉදිරියෙහි හෝ පිළියම්‍ කොට අලුත් වූ සීලයෙන් යුක්තව ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත්වේ. එබැවින් කරුණු තුනකින් බබළයි යයි කියනු ලැබේ.

ဒွေ ကာယိကာ ရတ္တိန္တိ ဘိက္ခုနီ ရတ္တန္ဓကာရေ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌာနနိသဇ္ဇသယနာနိ ကပ္ပယမာနာ ပါစိတ္တိယံ, ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ ဌာနာဒီနိ ကပ္ပယမာနာ ဒုက္ကဋန္တိ ဒွေ ကာယဒွါရသမ္ဘဝါ အာပတ္တိယော ရတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ဒွေ ကာယိကာ ဒိဝါတိ ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဒိဝါ ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေ ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ. နိဇ္ဈာယန္တဿ ဧကာ အာပတ္တီတိ ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, သာရတ္တေန မာတုဂါမဿ အင်္ဂဇာတံ ဥပနိဇ္ဈာယိတဗ္ဗံ[Pg.233]. ယော ဥပနိဇ္ဈာယေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ. ၂၆၆) နိဇ္ဈာယန္တဿ အယမေကာ အာပတ္တိ. ဧကာ ပိဏ္ဍပါတပစ္စယာတိ ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခာဒါယိကာယ မုခံ ဩလောကေတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၆၆) ဧတ္ထ ဒုက္ကဋာပတ္တိ, အန္တမသော ယာဂုံ ဝါ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ဒေန္တဿ သာမဏေရဿာပိ ဟိ မုခံ ဥလ္လောကယတော ဒုက္ကဋမေဝ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ဧကာ ပိဏ္ဍပါတပစ္စယာတိ ဘိက္ခုနိပရိပါစိတံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

රාත්‍රියෙහි කායික ඇවැත් දෙකක් යනු භික්ෂුණියක රාත්‍රී අඳුරෙහි පුරුෂයෙකුගේ හස්තපාසයෙහි (අතින් ඇල්ලිය හැකි දුරෙහි) සිටීම, හිඳීම හෝ නිදාගැනීම කරන්නේ නම් පාචිත්තිය ඇවැත් වේ. හස්තපාසයෙන් බැහැරව සිටීම ආදිය කරන්නේ නම් දුක්කට ඇවැත් වේ. මෙසේ කායද්වාරයෙන් හටගන්නා ඇවැත් දෙකකට රාත්‍රියෙහි පත්වේ. 'දවල් කාලයේ කායික දෙකක්' යනු මේ ක්‍රමයෙන්ම දවල් කාලයේ ආවරණය වූ ස්ථානයක ඇවැත් දෙකකට පත්වීමයි. 'බලන්නාහට එක් ඇවැතක්' යනු "මහණෙනි, ඇලුණු සිතින් මාතුගාමියෙකුගේ අඟපසඟ දෙස නොබැලිය යුතුය. යමෙක් බලන්නේ නම් දුක්කට ඇවැත් වේ" යනුවෙන් බලන්නාහට වන මේ එක් ඇවැතකි. 'එක් පිණ්ඩපාත ප්‍රත්‍යයක්' යනු "මහණෙනි, දන් දෙන දායිකාවකගේ මුහුණ නොබැලිය යුතුය" යන්නෙහි දැක්වෙන දුක්කට ඇවැතයි. අඩුම තරමින් කැඳ හෝ ව්‍යංජන බෙදන සාමණේරයෙකුගේ වුවද මුහුණ දෙස බලන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. කුරුන්දියෙහි නම් "එක් පිණ්ඩපාත ප්‍රත්‍යයක් යනු භික්ෂුණියක ලවා පිසවන ලද දානය වළඳන භික්ෂුවට පාචිත්තිය ඇවැත් වේ" යයි කියා ඇත.

အဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿန္တိ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တာနိသံသေ. ဥက္ခိတ္တကာ တယော ဝုတ္တာတိ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ အပ္ပဋိကမ္မေ ပါပိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေတိ. တေစတ္တာလီသ သမ္မာဝတ္တနာတိ တေသံယေဝ ဥက္ခိတ္တကာနံ ဧတ္တကေသု ဝတ္တေသု ဝတ္တနာ.

ආනිසංස අටක් දක්නාහු යනු කොසඹෑ ඛන්ධකයෙහි වදාළ ආනිසංසයන්ය. උක්ඛිත්තකයන් තිදෙනෙක් වදාළහ යනු ඇවැත් නොදැකීම, ඇවැතට පිළියම්‍ නොකිරීම සහ ලාමක දෘෂ්ටිය අත්නොහැරීම නිසා නෙරපන ලද (උක්ඛිත්තක) තිදෙනායි. තෙසාලිස් වත් මැනවින් පිරීම යනු එම උක්ඛිත්තක භික්ෂූන් විසින්ම මෙපමණ වූ වත් හතළිස් තුනෙහි හැසිරීමයි.

ပဉ္စဌာနေ မုသာဝါဒေါတိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသထုလ္လစ္စယပါစိတ္တိယဒုက္ကဋသင်္ခါတေ ပဉ္စဋ္ဌာနေ မုသာဝါဒေါ ဂစ္ဆတိ. စုဒ္ဒသ ပရမန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဒသာဟပရမာဒိနယေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ. ဒွါဒသ ပါဋိဒေသနီယာတိ ဘိက္ခူနံ စတ္တာရိ ဘိက္ခုနီနံ အဋ္ဌ. စတုန္နံ ဒေသနာယ စာတိ စတုန္နံ အစ္စယဒေသနာယာတိ အတ္ထော. ကတမာ ပန သာတိ? ဒေဝဒတ္တေန ပယောဇိတာနံ အဘိမာရာနံ အစ္စယဒေသနာ, အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာယိကာယ အစ္စယဒေသနာ, ဝဍ္ဎဿ လိစ္ဆဝိနော အစ္စယဒေသနာ, ဝါသဘဂါမိယတ္ထေရဿ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ကတွာ အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ အစ္စယဒေသနာတိ အယံ စတုန္နံ အစ္စယဒေသနာ နာမ.

ස්ථාන පහකදී මුසාවාදය යනු පාරාජිකා, සංඝාදිසේස, ථුල්ලච්චය, පාචිත්තිය, දුක්කට යන ස්ථාන පහට මුසාවාදය පැමිණෙයි. උපරිම දහහතරක් යනු දස දිනක් උපරිම කොට ඇති ක්‍රමය අනුව කලින් පවසන ලදී. පාටිදේසනීය දොළොසක් යනු භික්ෂූන්ට හතරක් ද භික්ෂුණීන්ට අටක් ද වේ. හතර දෙනෙකුගේ දේශනාව යනු හතර දෙනෙකුගේ වරද පිළිගැනීමයි (අච්චය දේශනා). එය කවරේද යත්? දේවදත්ත විසින් එවූ මිනීමරුවන්ගේ (අභිමාරයන්ගේ) වරද පිළිගැනීම, අනුරුද්ධ තෙරුන්ගේ උපස්ථායිකාවගේ වරද පිළිගැනීම, වඩ්ඪ ලිච්ඡවියාගේ වරද පිළිගැනීම සහ වාසභගාමිය තෙරුන්ට උක්ඛේපනීය කර්මය කොට පසුව පැමිණි භික්ෂූන්ගේ වරද පිළිගැනීමයි. මේ හතර දෙනෙකුගේ අච්චය දේශනා නම්‍ වේ.

အဋ္ဌင်္ဂိကော မုသာဝါဒေါတိ ‘‘ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ အာဒိံ ကတွာ ‘‘ဝိနိဓာယ သည’’န္တိ ပရိယောသာနေဟိ (ပါစိ. ၄-၅; ပရိ. ၄၅၉) အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကော. ဥပေါသထင်္ဂါနိပိ ပါဏံ န ဟနေတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနေဝ. အဋ္ဌ ဒူတေယျင်္ဂါနီတိ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သောတာ စ ဟောတိ သာဝေတာ စာ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၃၄၇) နယေန သံဃဘေဒကေ ဝုတ္တာနိ. အဋ္ဌ တိတ္ထိယဝတ္တာနိ မဟာခန္ဓကေ ဝုတ္တာနိ.

අංග අටකින් යුත් මුසාවාදය යනු "පළමුව බොරු කියමියි සිතීම" ආදී කොට "සංඥාව වෙනස් කිරීම" අවසාන කොට ඇති අංග අටෙන් යුක්ත වූවකි. උපෝසථ අංගයන්ද "පණ නොනැසීම" ආදී ක්‍රමයෙන් වදාළ ඒවාමය. දූත මෙහෙවරෙහි අංග අට යනු "මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව අසන්නෙක් වෙයි, අස්වන්නෙක් වෙයි" ආදී ක්‍රමයෙන් සංඝභේදක ඛන්ධකයෙහි වදාළ ඒවාය. තීර්ථක වත් අට මහා ඛන්ධකයෙහි වදාළ ලදී.

အဋ္ဌဝါစိကာ ဥပသမ္ပဒါတိ ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌန္နံ ပစ္စုဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဘတ္တဂ္ဂေ အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခုနီနံ ဣတရာဟိ ပစ္စုဋ္ဌာယ အာသနံ ဒါတဗ္ဗံ[Pg.234]. ဘိက္ခုနောဝါဒကော အဋ္ဌဟီတိ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မန္နိတဗ္ဗော.

අෂ්ට වාචික උපසම්පදාව යනු භික්ෂුණීන්ගේ උපසම්පදාව අරභයා පවසන ලදී. අට දෙනෙකු වෙනුවෙන් නැගී සිටිය යුතුය යනු දන්හලෙහිදී අනෙක් භික්ෂුණීන් විසින් භික්ෂුණීන් අට දෙනෙකු වෙනුවෙන් නැගී සිට අසුන් දිය යුතුය යන්නයි. අංග අටකින් යුත් භික්ෂුණී ඕවාදකයා යනු අංග අටකින් සමන්විත භික්ෂුව භික්ෂුණී ඕවාදකයා ලෙස සම්මත කළ යුතුය යන්නයි.

ဧကဿ ဆေဇ္ဇန္တိ ဂါထာယ နဝသု ဇနေသု ယော သလာကံ ဂါဟေတွာ သံဃံ ဘိန္ဒတိ, တဿေဝ ဆေဇ္ဇံ ဟောတိ, ဒေဝဒတ္တော ဝိယ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ. ဘေဒကာနုဝတ္တကာနံ စတုန္နံ ထုလ္လစ္စယံ ကောကာလိကာဒီနံ ဝိယ, ဓမ္မဝါဒီနံ စတုန္နံ အနာပတ္တိ. ဣမာ ပန အာပတ္တိယော စ အနာပတ္တိယော စ သဗ္ဗေသံ ဧကဝတ္ထုကာ သံဃဘေဒဝတ္ထုကာ ဧဝ.

එක් අයෙකුට සිඳීයාමයි යන ගාථාවෙහි අර්ථය මෙසේ දත යුතුය: පුද්ගලයන් නව දෙනෙකු අතුරින් යමෙක් සලාකය (ඡන්දය) ගෙන සංඝයා භේද කරයිද, ඔහුටම ශාසනයෙන් සිඳීයාම (පාරාජිකාව) වෙයි, දේවදත්තට මෙනි. භේද කරන්නා අනුව යන්නන් සිව් දෙනාට කෝකාලික ආදීන්ට මෙන් ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. ධර්මවාදී සිව් දෙනාට ඇවැත් නැත. එහෙත් මේ ඇවැත් සහ ඇවැත් නොවීම් යන සියල්ලම සංඝභේදය නමැති එකම වස්තුවක් (කරුණක්) මුල් කොට පවතී.

နဝ အာဃာတဝတ္ထူနီတိ ဂါထာယ နဝဟီတိ နဝဟိ ဘိက္ခူဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ. ဉတ္တိယာ ကရဏာ နဝါတိ ဉတ္တိယာ ကာတဗ္ဗာနိ ကမ္မာနိ နဝါတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

ආඝාත වස්තු නවය යන ගාථාවෙහි නවයකින් යනු භික්ෂූන් නව දෙනෙකු නිසා සංඝයා භේද වේ යන්නයි. ඥප්තියෙන් කළ යුතු නවය යනු ඥප්තියෙන් (නිවේදනයෙන්) කළ යුතු කර්ම නවයක් ඇති බවයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

(၄) အဝန္ဒနီယပုဂ္ဂလာဒိဝဏ္ဏနာ

(4) වන්දනා නොකළ යුතු පුද්ගලයන් ආදීන් පිළිබඳ විස්තරය.

၄၇၇. ဒသ ပုဂ္ဂလာ နာဘိဝါဒေတဗ္ဗာတိ သေနာသနက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တာ ဒသ ဇနာ. အဉ္ဇလိ သာမီစေန စာတိ သာမီစိကမ္မေန သဒ္ဓိံ အဉ္ဇလိ စ တေသံ န ကာတဗ္ဗော, နေဝ ပါနီယာပုစ္ဆနတာလဝဏ္ဋဂ္ဂဟဏာဒိ ခန္ဓကဝတ္တံ တေသံ ဒဿေတဗ္ဗံ, န အဉ္ဇလိ ပဂ္ဂဏှိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ဒသန္နံ ဒုက္ကဋန္တိ တေသံယေဝ ဒသန္နံ ဧဝံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. ဒသ စီဝရဓာရဏာတိ ဒသ ဒိဝသာနိ အတိရေကစီဝရဿ ဓာရဏာ အနုညာတာတိ အတ္ထော.

477. පුද්ගලයන් දස දෙනෙකුට නොවඳිය යුතුය යනු සේනාසන ඛන්ධකයෙහි වදාළ පුද්ගලයන් දස දෙනායි. දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමෙන් ද යනු එම පුද්ගලයන් දස දෙනා හට වන්දනාමාන කිරීම හෝ දොහොත් මුදුන් දී වැඳීම නොකළ යුතුය, පැන් පිළිගැන්වීම, තල්වැට ගැනීම ආදී ඛන්ධක වත් ද ඔවුනට නොකළ යුතුය, දොහොත් මුදුන් නොදිය යුතුය යනු අර්ථයයි. දහ දෙනෙකුට දුක්කට ඇවැත් යනු එම දස දෙනාටම මෙසේ වන්දනාමාන කරන්නා වූ භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ යන්නයි. සීවර ධාරණ දසය යනු අතිරේක සිවුරක් දස දිනක් තබා ගැනීමට අනුදැන වදාළ බවයි.

ပဉ္စန္နံ ဝဿံဝုဋ္ဌာနံ, ဒါတဗ္ဗံ ဣဓ စီဝရန္တိ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ သမ္မုခါဝ ဒါတဗ္ဗံ. သတ္တန္နံ သန္တေတိ ဒိသာပက္ကန္တဥမ္မတ္တကခိတ္တစိတ္တဝေဒနာဋ္ဋာနံ တိဏ္ဏဉ္စ ဥက္ခိတ္တကာနန္တိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ သန္တေ ပတိရူပေ ဂါဟကေ ပရမ္မုခါပိ ဒါတဗ္ဗံ. သောဠသန္နံ န ဒါတဗ္ဗန္တိ သေသာနံ စီဝရက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တာနံ ပဏ္ဍကာဒီနံ သောဠသန္နံ န ဒါတဗ္ဗံ.

වස් වැසූ පස් දෙනෙකුට මෙහි සිවුරු දිය යුතුය යනු පස් දෙනෙකු වූ සහධම්මිකයන්ට පෙනෙන මානයේදීම (සම්මුඛව) දිය යුතුය යන්නයි. හත් දෙනෙකු සිටියදී යනු වෙනත් දිසාවකට වැඩිය භික්ෂුව, උමතු භික්ෂුව, වික්ෂිප්ත සිත් ඇති භික්ෂුව, වේදනාවෙන් පෙළෙන භික්ෂුව සහ උක්ඛිත්තක භික්ෂූන් තිදෙනා යන මේ හත් දෙනා සම්බන්ධයෙන් සුදුසු භාරකරුවෙකු සිටියහොත් ඔවුන් නොමැති තැන වුවද (පරම්මුඛව) සිවුරු දිය යුතුය. දහසය දෙනෙකුට නොදිය යුතුය යනු සිවුරු ඛන්ධකයෙහි වදාළ පණ්ඩක ආදී වූ ඉතිරි දහසය දෙනාට සිවුරු නොදිය යුතුය යන්නයි.

ကတိသတံ ရတ္တိသတံ, အာပတ္တိယော ဆာဒယိတွာနာတိ ကတိသတံ အာပတ္တိယော ရတ္တိသတံ ဆာဒယိတွာန. ဒသသတံ ရတ္တိသတံ, အာပတ္တိယော ဆာဒယိတွာနာတိ ဒသသတံ အာပတ္တိယော ရတ္တိသတံ ဆာဒယိတွာန. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယော ဒိဝသေ သတံ သတံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိတွာ ဒသ ဒသ ဒိဝသေ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, တေန ရတ္တိသတံ အာပတ္တိသဟဿံ ပဋိစ္ဆာဒိတံ ဟောတိ, သော သဗ္ဗာဝ တာ အာပတ္တိယော ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နာတိ [Pg.235] ပရိဝါသံ ယာစိတွာ ဒသ ရတ္တိယော ဝသိတွာန မုစ္စေယျ ပါရိဝါသိကောတိ.

කී සියයක් රාත්‍රී සියයක් ඇවැත් සඟවා යනු ඇවැත් කී සියයක් රාත්‍රී සියයක් සඟවා තැබීම ගැනයි. දහසක් රාත්‍රී සියයක් ඇවැත් සඟවා යනු ඇවැත් දහසක් රාත්‍රී සියයක් සඟවා තැබීමයි. මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය නම් - යම් භික්ෂුවක් දිනකට සංඝාදිසේස ඇවැත් සියය බැගින් ඇවැත්වලට පත්ව, ඒවා දින දහය බැගින් සඟවන්නේද, ඔහු විසින් රාත්‍රී සියයක් තුළ ඇවැත් දහසක් සඟවන ලද්දේ වෙයි. පිරිවැස් වසන්නා වූ ඒ භික්ෂුව ඒ සියලු ඇවැත් දස දිනක් සඟවන ලදැයි කියා (සමෝධාන) පිරිවැස ඉල්ලා, දස රැයක් වැස ඇවැතින් මිදිය යුතුය යනු සංක්ෂිප්ත අර්ථයයි.

ဒွါဒသ ကမ္မဒေါသာ ဝုတ္တာတိ အပလောကနကမ္မံ အဓမ္မေနဝဂ္ဂံ, အဓမ္မေနသမဂ္ဂံ, ဓမ္မေနဝဂ္ဂံ, တထာ ဉတ္တိကမ္မဉတ္တိဒုတိယကမ္မဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မာနိပီတိ ဧဝံ ဧကေကသ္မိံ ကမ္မေ တယော တယော ကတွာ ဒွါဒသ ကမ္မဒေါသာ ဝုတ္တာ.

විනය කර්මයන්ගේ දෝෂ දොළසක් වදාරන ලදී. එනම් අපලෝකන කර්මය අධර්මයෙන් අසමගිව (වග) කිරීම, අධර්මයෙන් සමගිව කිරීම සහ ධර්මයෙන් අසමගිව කිරීම යනුවෙනි. එසේම ඥත්ති කර්මය, ඥත්ති ද්විතීය කර්මය සහ ඥත්ති චතුත්ථ කර්මය යන එක එකක් සම්බන්ධයෙන් ද මෙසේ දෝෂ තුන බැගින් ඇති බැවින්, සියල්ල එක් කළ විට විනය කර්ම දෝෂ දොළසක් වදාරන ලදහ.

စတဿော ကမ္မသမ္ပတ္တိယောတိ အပလောကနကမ္မံ ဓမ္မေနသမဂ္ဂံ, တထာ သေသာနိပီတိ ဧဝံ စတဿော ကမ္မသမ္ပတ္တိယော ဝုတ္တာ.

කර්ම සම්පත්ති හතරක් යනු, අපලෝකන කර්මය ධර්මානුකූලව සහ සමගිව සිදු කිරීමයි. ඉතිරි ඥත්ති ආදී කර්මයන් සම්බන්ධයෙන් ද එසේම ධර්මානුකූලව සහ සමගිව සිදු කිරීම යනුවෙන් කර්ම සම්පත්ති හතරක් වදාරන ලදී.

ဆ ကမ္မာနီတိ အဓမ္မေနဝဂ္ဂကမ္မံ, အဓမ္မေနသမဂ္ဂကမ္မံ, ဓမ္မပတိရူပကေနဝဂ္ဂကမ္မံ, ဓမ္မပတိရူပကေနသမဂ္ဂကမ္မံ, ဓမ္မေနဝဂ္ဂကမ္မံ, ဓမ္မေနသမဂ္ဂကမ္မန္တိ ဧဝံ ဆ ကမ္မာနိ ဝုတ္တာနိ. ဧကေတ္ထ ဓမ္မိကာ ကတာတိ ဧကံ ဓမ္မေန သမဂ္ဂကမ္မမေဝေတ္ထ ဓမ္မိကံ ကတန္တိ အတ္ထော. ဒုတိယဂါထာဝိဿဇ္ဇနေပိ ဧတဒေဝ ဓမ္မိကံ.

විනය කර්ම හයකි, එනම්: අධර්මයෙන් හා අසමගි වීමෙන් (වග වීමෙන්) කරන කර්මය, අධර්මයෙන් හා සමගි වීමෙන් කරන කර්මය, ධර්ම ප්‍රතිරූපකයෙන් හා අසමගි වීමෙන් කරන කර්මය, ධර්ම ප්‍රතිරූපකයෙන් හා සමගි වීමෙන් කරන කර්මය, ධර්මයෙන් හා අසමගි වීමෙන් කරන කර්මය, ධර්මයෙන් හා සමගි වීමෙන් කරන කර්මය යනුවෙනි. මෙහිදී 'ධර්මයෙන් හා සමගිව කරන කර්මය' පමණක්ම ධාර්මික කර්මයක් ලෙස දක්වා ඇත. දෙවන ගාථාවේ විස්තරයේදී ද මෙයම ධාර්මික කර්මය ලෙස දක්වා ඇත.

ယံ ဒေသိတာတိ ယာနိ ဒေသိတာနိ ဝုတ္တာနိ ပကာသိတာနိ. အနန္တဇိနေနာတိအာဒီသု ပရိယန္တပရိစ္ဆေဒဘာဝရဟိတတ္တာ အနန္တံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ ဘဂဝတာ ရညာ သပတ္တဂဏံ အဘိမဒ္ဒိတွာ ရဇ္ဇံ ဝိယ ကိလေသဂဏံ အဘိမဒ္ဒိတွာ ဇိတံ ဝိဇိတံ အဓိဂတံ သမ္ပတ္တံ, တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘အနန္တဇိနော’’တိ ဝုစ္စတိ. သွေဝ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု နိဗ္ဗိကာရတာယ တာဒိ, ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒပဋိပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိဝေကသင်္ခါတံ ဝိဝေကပဉ္စကံ အဒ္ဒသာတိ ဝိဝေကဒဿီ; တေန အနန္တဇိနေန တာဒိနာ ဝိဝေကဒဿိနာ ယာနိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနိ ဒေသိတာနိ ဝုတ္တာနိ. ဧကေတ္ထ သမ္မတိ ဝိနာ သမထေဟီတိ အယမေတ္ထ ပဒသမ္ဗန္ဓော, ယာနိ သတ္ထာရာ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနိ ဒေသိတာနိ, တတ္ထ ဧကာပိ အာပတ္တိ ဝိနာ သမထေဟိ န သမ္မတိ, အထ ခေါ ဆ သမထာ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနီတိ သဗ္ဗေပိမေ ဓမ္မာ သမ္မုခါဝိနယေန သမ္မန္တိ, သမာယောဂံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧတ္ထ ပန ဧကော သမ္မုခါဝိနယောဝ ဝိနာ သမထေဟိ သမ္မတိ, သမထဘာဝံ ဂစ္ဆတိ. န ဟိ တဿ အညေန သမထေန ဝိနာ အနိပ္ဖတ္တိ နာမ အတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧကေတ္ထ သမ္မတိ ဝိနာ သမထေဟီ’’တိ. ဣမိနာ တာဝ အဓိပ္ပာယေန အဋ္ဌကထာသု အတ္ထော ဝုတ္တော. မယံ ပန ‘‘ဝိနာ’’တိ နိပါတဿ ပဋိသေဓနမတ္တမတ္ထံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကေတ္ထ သမ္မတိ ဝိနာ သမထေဟီ’’တိ [Pg.236] ဧတေသု သတ္တသု အာပတ္တိက္ခန္ဓေသု ဧကော ပါရာဇိကာပတ္တိက္ခန္ဓော ဝိနာ သမထေဟိ သမ္မတီတိ ဧတမတ္ထံ ရောစေယျာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ယာ သာ အာပတ္တိ အနဝသေသာ, သာ အာပတ္တိ န ကတမေန အဓိကရဏေန ကတမမှိ ဌာနေ န ကတမေန သမထေန သမ္မတီ’’တိ.

'යම් දේශනාවක් කරන ලද ද' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ යම් ආපත්තික්ඛන්ධයන් දේශනා කරන ලද්දේ ද, දක්වන ලද්දේ ද යන්නයි. 'අනන්තජින' ආදී තැන්හි නිවනෙහි කෙළවරක් හෝ පර්යන්තයක් නැති බැවින් එය 'අනන්ත' නම් වේ. රජෙකු සතුරන් මර්දනය කර රාජ්‍යය ජයගන්නා සේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙලෙස් සමූහය මර්දනය කර ඒ අනන්ත වූ නිවන ජයගත් (අධිගමනය කළ) බැවින් 'අනන්තජින' නම් වන සේක. උන්වහන්සේම ඉෂ්ට අනිෂ්ට අරමුණු හමුවේ අකම්පිත බැවින් 'තාදි' ගුණයෙන් යුක්ත වන සේක; වික්ඛම්භන, තදංග, සමුච්ඡේද, පටිප්පස්සද්ධි සහ නිස්සරණ යන පංච විවේකයන් දුටු බැවින් 'විවේකදස්සී' නම් වන සේක. ඒ අනන්තජින වූ, තාදි වූ, විවේකදස්සී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ආපත්තික්ඛන්ධයන් මෙහි දැක්වේ. 'මෙහි එකක් සමථයන්ගෙන් තොරව සංසිඳේ' යන මෙහි පද සම්බන්ධය මෙසේය: ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් ආපත්තික්ඛන්ධ හතක් දේශනා කරන ලද අතර, ඉන් කිසිදු ආපත්තියක් සමථයන්ගෙන් තොරව නොසංසිඳේ. එහෙත් සය සමථ හා සතර අධිකරණ යන මේ සියල්ල සම්මුඛාවිනය මගින් සංසිඳේ (සම්මුඛාවිනය හා එක් වේ). මෙහිදී සම්මුඛාවිනය පමණක් සෙසු සමථයන්ගෙන් තොරව තනිවම සංසිඳීමට (සමථ භාවයට) පත්වේ. මන්ද යත්, වෙනත් සමථයකින් තොරව සම්මුඛාවිනය සිදු නොවීමක් නැති බැවිනි. ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ 'මෙහි එක් (ආපත්තියක්) සමථයන්ගෙන් තොරව සංසිඳේ' යයි වදාළේ ඒ අදහසිනි. අටුවාවන්හි ද මුලින් මේ අදහස දක්වා ඇත. අපගේ අදහස නම්, මෙහි 'විනා' (තොරව) යන නිපාතය ප්‍රතිෂේධ අර්ථයෙන් ගෙන, ආපත්තික්ඛන්ධ හත අතුරින් එක් පාරාජිකා ආපත්තික්ඛන්ධය සමථයන්ගෙන් තොරව (ප්‍රතිකර්ම රහිත බැවින්) සංසිඳේ යන අර්ථය පිළිගැනීමයි. 'යම් ඒ අශේෂ (ඉතිරි නොවන) ආපත්තියක් වේද, එය කිනම් අධිකරණයකින්, කිනම් ස්ථානයකදී, කිනම් සමථයකින් සංසිඳෙන්නේද' යනාදී වශයෙන් සංගීතිකාරකයන් විසින් ද මෙය වදාරන ලදී.

ဆဦနဒိယဍ္ဎသတာတိ ‘‘ဣဓ, ဥပါလိ, ဘိက္ခု အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပေတိ, တသ္မိံ အဓမ္မဒိဋ္ဌိ ဘေဒေ အဓမ္မဒိဋ္ဌိ, တသ္မိံ အဓမ္မဒိဋ္ဌိ ဘေဒေ ဓမ္မဒိဋ္ဌိ, တသ္မိံ အဓမ္မဒိဋ္ဌိ ဘေဒေ ဝေမတိကော, တသ္မိံ ဓမ္မဒိဋ္ဌိ ဘေဒေ အဓမ္မဒိဋ္ဌိ, တသ္မိံ ဓမ္မဒိဋ္ဌိ ဘေဒေ ဝေမတိကော, တသ္မိံ ဝေမတိကော ဘေဒေ အဓမ္မဒိဋ္ဌိ, တသ္မိံ ဝေမတိကော ဘေဒေ ဓမ္မဒိဋ္ဌိ, တသ္မိံ ဝေမတိကော ဘေဒေ ဝေမတိကော’’တိ ဧဝံ ယာနိ အဋ္ဌာရသန္နံ ဘေဒကရဝတ္ထူနံ ဝသေန အဋ္ဌာရသ အဋ္ဌကာနိ သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တာနိ, တေသံ ဝသေန ဆဦနဒိယဍ္ဎသတံ အာပါယိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

'සයෙක් අඩු එකසිය පනහක්' (144) යනු මෙසේය: 'උපාලි, මෙහි මහණෙක් අධර්මය ධර්මය ලෙස දක්වයි. එම අධර්මයෙහි අධර්ම දෘෂ්ටිය ඇතිව, සංඝ භේදයෙහි අධර්ම දෘෂ්ටිය ඇතිව...' ආදී වශයෙන් සංඝභේදකක්ඛන්ධකයේ වදාළ කරුණු දහඅට අනුව (අෂ්ටක දහඅටක් ලෙස), අපායගාමී පුද්ගලයන් එක්සිය හතළිස් හතර දෙනෙකු සිටින බව දත යුතුය.

အဋ္ဌာရသ အနာပါယိကာတိ ‘‘ဣဓ, ဥပါလိ, ဘိက္ခု အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပေတိ, တသ္မိံ ဓမ္မဒိဋ္ဌိ ဘေဒေ ဓမ္မဒိဋ္ဌိ အဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ အဝိနိဓာယ ခန္တိံ အဝိနိဓာယ ရုစိံ အဝိနိဓာယ ဘာဝံ အနုဿာဝေတိ, သလာကံ ဂါဟေတိ ‘အယံ ဓမ္မော, အယံ ဝိနယော, ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ, ဣမံ ဂဏှထ, ဣမံ ရောစေထာ’တိ, အယမ္ပိ ခေါ, ဥပါလိ, သံဃဘေဒကော န အာပါယိကော န နေရယိကော န ကပ္ပဋ္ဌော န အတေကိစ္ဆော’’တိ ဧဝံ ဧကေကသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဧကေကံ ကတွာ သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကာဝသာနေ ဝုတ္တာ အဋ္ဌာရသ ဇနာ. အဋ္ဌာရသ အဋ္ဌကာ ဆဦနဒိယဍ္ဎသတဝိဿဇ္ဇနေ ဝုတ္တာယေဝ.

'අපායගාමී නොවන දහඅට දෙනෙක්' යනු: 'උපාලි, මෙහි මහණෙක් අධර්මය ධර්මය ලෙස දක්වයි, එහි ධර්ම දෘෂ්ටිය ඇතිව, සංඝ භේදයෙහි ධර්ම දෘෂ්ටිය ඇතිව, ස්වකීය දෘෂ්ටිය, රුචිය හා කැමැත්ත වෙනස් නොකොට 'මේ ධර්මයයි, මේ විනයයි, මේ ශාස්තෘ ශාසනයයි, මෙය පිළිගන්න' යයි පවසමින් සලාක ගන්වයි. උපාලි, මොහු ද සංඝභේදකයෙකි, නමුත් අපායගාමී නොවේ, නිරයගාමී නොවේ, කල්පයක් එහි නොසිටී, පිළියම් කළ නොහැකි අයෙක් නොවේ' යනුවෙන් සංඝභේදකක්ඛන්ධකය අවසානයේ වදාළ පුද්ගලයන් දහඅට දෙනායි. සයෙක් අඩු එකසිය පනහේ විස්තරයේදී වදාළ අෂ්ටක දහඅටම මෙහිදී ද අදාළ වේ.

(၅) သောဠသကမ္မာဒိဝဏ္ဏနာ

(5) සොළොස් කර්ම ආදියේ වර්ණනාව (විස්තරය).

၄၇၈. ကတိ ကမ္မာနီတိအာဒီနံ သဗ္ဗဂါထာနံ ဝိဿဇ္ဇနံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

478. 'කති කම්මානි' යනාදී සියලු ගාථාවන්ගේ විස්තරය අතිශයින් පැහැදිලිය.

အပရဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

අනෙක් දෙවන ගාථා සංගණිකා වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

သေဒမောစနဂါထာ

සේදමෝචන ගාථා.

(၁) အဝိပ္ပဝါသပဉှာဝဏ္ဏနာ

(1) අවිප්පවාස (නොවෙන්ව වාසය කිරීම) පිළිබඳ පැනයෙහි වර්ණනාව.

၄၇၉. သေဒမောစနဂါထာသု [Pg.237] အသံဝါသောတိ ဥပေါသထပဝါရဏာဒိနာ သံဝါသေန အသံဝါသော. သမ္ဘောဂေါ ဧကစ္စော တဟိံ န လဗ္ဘတီတိ အကပ္ပိယသမ္ဘောဂေါ န လဗ္ဘတိ, နဟာပနဘောဇနာဒိပဋိဇဂ္ဂနံ ပန မာတရာယေဝ ကာတုံ လဗ္ဘတိ. အဝိပ္ပဝါသေန အနာပတ္တီတိ သဟဂါရသေယျာယ အနာပတ္တိ. ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာတိ ဧသာ ပဉှာ ကုသလေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ စိန္တိတာ. အဿာ ဝိဿဇ္ဇနံ ဒါရကမာတုယာ ဘိက္ခုနိယာ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တဿာ ဟိ ပုတ္တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တန္တိ.

479. සේදමෝචන ගාථාවල ‘අසංවාස’ යනු උපෝසථ පවාරණාදී විනය කර්ම මඟින් එක්ව වාසය කිරීමක් නොමැති වීමයි. ‘සම්භෝග එකච්චෝ තහිං න ලබ්භතී’ යනු නුසුදුසු පරිභෝජනයන් නොලැබිය යුතු බවයි. එහෙත් මවක වූ භික්ෂුණියක විසින් තම දරුවාට නෑවීම, ආහාර දීම වැනි උපස්ථාන කිරීම අනුමත වේ. ‘අවිප්පවාසෙන අනාපත්ති’ යනු එක් සෙවණක සැතපීමෙන් ඇවතක් නොවන බවයි. ‘පඤ්හා මේසා කුසලෙහි චින්තිතා’ යනු මේ ප්‍රශ්නය විනය පිළිබඳ දක්ෂ පණ්ඩිතයන් විසින් සිතන ලද්දක් බවයි. මෙහි විසඳුම දරුවාගේ මව වූ භික්ෂුණිය සම්බන්ධයෙන් දත යුතුය. ඒ දරුවා අරභයා මෙය පවසන ලදී.

အဝိဿဇ္ဇိတဂါထာ ဂရုဘဏ္ဍံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ, အတ္ထော ပနဿာ ဂရုဘဏ္ဍဝိနိစ္ဆယေ ဝုတ္တောယေဝ.

අවිස්සජ්ජිත ගාථාව පවසන ලද්දේ ගරුභාණ්ඩ සම්බන්ධයෙනි. එහි අර්ථය ගරුභාණ්ඩ විනිශ්චයෙහි පවසන ලද්දේමය.

ဒသ ပုဂ္ဂလေ န ဝဒါမီတိ သေနာသနက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တေ ဒသ ပုဂ္ဂလေ န ဝဒါမိ. ဧကာဒသ ဝိဝဇ္ဇိယာတိ ယေ မဟာခန္ဓကေ ဧကာဒသ ဝိဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂလာ ဝုတ္တာ, တေပိ န ဝဒါမိ. အယံ ပဉှာ နဂ္ဂံ ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘දස පුග්ගලේ න වදාමි’ යන්නෙන් සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි සඳහන් වන පුද්ගලයන් දස දෙනා අදහස් නොකෙරේ. ‘ඒකාදස විවජ්ජියා’ යන්නෙන් මහාක්ඛන්ධකයෙහි සඳහන් වන බැහැර කළ යුතු පුද්ගලයන් එකොළොස් දෙනාද අදහස් නොකෙරේ. මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ නිරුවත් භික්ෂුවක් අරභයාය.

ကထံ နု သိက္ခာယ အသာဓာရဏောတိ ပဉှာ နဟာပိတပုဗ္ဗကံ ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. အယဉှိ ခုရဘဏ္ဍံ ပရိဟရိတုံ န လဘတိ, အညေ လဘန္တိ; တသ္မာ သိက္ခာယ အသာဓာရဏော.

‘කථං නු සික්ඛාය අසාධාරණෝ’ යන ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ පෙර කරණවෑමියෙකුව සිටි භික්ෂුවක් අරභයාය. ඔහුට කරණවෑමි උපකරණ තමා සන්තකයේ තබා ගැනීමට අවසර නැත. සෙසු අයට එය අවසර ඇත. එබැවින් ඔහු ශික්ෂාව අතින් අන් අයට අසාධාරණ (පොදු නොවන) වෙයි.

တံ ပုဂ္ဂလံ ကတမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါတိ အယံ ပဉှာ နိမ္မိတဗုဒ္ဓံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘තං පුග්ගලං කතමං වදන්ති බුද්ධා’ යන මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ නිර්මිත බුදුරජාණන් වහන්සේ අරභයාය.

အဓောနာဘိံ ဝိဝဇ္ဇိယာတိ အဓောနာဘိံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ. အယံ ပဉှာ ယံ တံ အသီသကံ ကဗန္ဓံ, ယဿ ဥရေ အက္ခီနိ စေဝ မုခဉ္စ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘අධෝනාභිං විවජ්ජියා’ යනු නාභියෙන් පහළ පෙදෙස මඟහැරීමයි. මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ හිසක් නොමැති, ළෙහි දෑස් සහ මුඛය ඇති කබන්ධ නම් ප්‍රේතයා අරභයාය.

ဘိက္ခု သညာစိကာယ ကုဋိန္တိ အယံ ပဉှာ တိဏစ္ဆာဒနံ ကုဋိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ဒုတိယပဉှာ သဗ္ဗမတ္တိကာမယံ ကုဋိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘භික්ඛු සඤ්ඤාචිකාය කුටිං’ යන මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ තණකොළ සෙවිලි කළ කුටියක් අරභයාය. දෙවන ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ සම්පූර්ණයෙන්ම මැටියෙන් කළ කුටියක් අරභයාය.

အာပဇ္ဇေယျ ဂရုကံ ဆေဇ္ဇဝတ္ထုန္တိ အယံ ပဉှာ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကံ ဘိက္ခုနိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ဒုတိယပဉှာ ပဏ္ဍကာဒယော အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ဧကာဒသပိ ဟိ တေ ဂိဟိဘာဝေယေဝ ပါရာဇိကံ ပတ္တာ.

‘ආපජ්ජෙය්‍ය ගරුකං ඡේජ්ජවත්ථුං’ යන ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ පාරාජිකා වරදක් සඟවන භික්ෂුණියක් අරභයාය. දෙවන ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ පණ්ඩක ආදී අභව්‍ය පුද්ගලයන් අරභයාය. මන්ද යත්, ඒ එකොළොස් දෙනා ගිහි අවධියේදීම පාරාජිකා භාවයට (ශාසනයෙන් පිරිහීමට) පත්ව සිටින බැවිනි.

ဝါစာတိ [Pg.238] ဝါစာယ အနာလပန္တော. ဂိရံ နော စ ပရေ ဘဏေယျာတိ ‘‘ဣတိ ဣမေ သောဿန္တီ’’တိ ပရပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ သဒ္ဒမ္ပိ န နိစ္ဆာရေယျ. အယံ ပဉှာ ‘‘သန္တိံ အာပတ္တိံ နာဝိကရေယျ, သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ ဟောတီ’’တိ ဣမံ မုသာဝါဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. တဿ ဟိ ဘိက္ခုနော အဓမ္မိကာယ ပဋိညာယ တုဏှီဘူတဿ နိသိန္နဿ မနောဒွါရေ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. ယသ္မာ ပန အာဝိကာတဗ္ဗံ န အာဝိကရောတိ, တေနဿ ဝစီဒွါရေ အကိရိယတော အယံ အာပတ္တိ သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘වාචා’ යනු වචනයෙන් කතා නොකිරීමයි. ‘ගිරං නෝ ච පරේ භණෙය්‍ය’ යනු ‘මොවුන් මෙය අසනු ඇත’ යැයි සිතා අන්‍ය පුද්ගලයන් අරභයා ශබ්දයක් පවා පිට නොකිරීමයි. මේ ප්‍රශ්නය ‘පවතින ඇවත හෙළි නොකළහොත් දැන දැන මුසාවාද කීවා වේ’ යන මුසාවාද ඇවත අරභයා පවසන ලද්දකි. එම භික්ෂුව අධර්මවාදී ප්‍රතිඥාවක පිහිටා නිහඬව සිටින විට මනෝද්වාරයෙහි ඇවතක් සිදු නොවේ. එහෙත් ප්‍රකාශ කළ යුතු ඇවත ප්‍රකාශ නොකරන බැවින්, වචීද්වාරයෙහි කළ යුතු දේ නොකිරීමේ හේතුවෙන් එම ඇවත හටගන්නා බව දත යුතුය.

သံဃာဒိသေသာ စတုရောတိ အယံ ပဉှာ အရုဏုဂ္ဂေ ဂါမန္တရပရိယာပန္နံ နဒိပါရံ ဩက္ကန္တဘိက္ခုနိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ, သာ ဟိ သကဂါမတော ပစ္စူသသမယေ နိက္ခမိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနကာလေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နဒိပါရံ ဩက္ကန္တမတ္တာဝ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသဂါမန္တရနဒိပါရဂဏမှာဩဟီယနလက္ခဏေန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ စတုရော သံဃာဒိသေသေ အာပဇ္ဇတိ.

‘සංඝාදිසේසා චතුරෝ’ යන මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ අලුයම කාලයේදී වෙනත් ගමකට අයත් ගඟකින් එතෙර වූ භික්ෂුණියක් අරභයාය. ඇය තම ගමෙන් අලුයම පිටත්ව හිරු උදාවන විට ගඟෙන් එතර වූ පමණින්ම, රාත්‍රිය ඉක්මවීම, වෙනත් ගමකට ඇතුළු වීම, ගඟෙන් එතෙර වීම සහ ගණයාගෙන් වෙන්ව සිටීම යන ලක්ෂණ නිසා එකවර සංඝාදිසේස ඇවැත් හතරකට පත් වෙයි.

သိယာ အာပတ္တိယော နာနာတိ အယံ ပဉှာ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ ဒွေ ဘိက္ခုနိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. တာသု ဟိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ ဟတ္ထတော ဂဏှန္တဿ ပါစိတ္တိယံ, ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ ဟတ္ထတော ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋံ.

‘සියා ආපත්තියෝ නානා’ යන මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ එක් පාර්ශවයකින් පමණක් උපසම්පදාව ලැබූ භික්ෂුණීන් දෙදෙනෙකු අරභයාය. ඔවුන් අතරින් භික්ෂූන් ඉදිරියේ පමණක් උපසම්පදා වූ තැනැත්තියකගේ අතින් සිවුරක් ගන්නා භික්ෂුවකට පාචිත්තිය ඇවතක් වේ. භික්ෂුණීන් ඉදිරියේ පමණක් උපසම්පදා වූ තැනැත්තියකගෙන් ගන්නා විට දුක්කට ඇවතක් වේ.

စတုရော ဇနာ သံဝိဓာယာတိ အာစရိယော စ တယော စ အန္တေဝါသိကာ ဆမာသကံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရိံသု, အာစရိယဿ သာဟတ္ထိကာ တယော မာသကာ, အာဏတ္တိယာပိ တယောဝ တသ္မာ ထုလ္လစ္စယံ အာပဇ္ဇတိ, ဣတရေသံ သာဟတ္ထိကော ဧကေကော, အာဏတ္တိကာ ပဉ္စာတိ တသ္မာ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇိံသု. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကေ သံဝိဒါဝဟာရဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော.

‘චතුරෝ ජනා සංවිධායා’ යනු ගුරුවරයෙකු සහ අතවැසි ශිෂ්‍යයන් තිදෙනෙකු එක්ව මාසක හයක් වටිනා භාණ්ඩයක් සොරකම් කිරීමයි. එහිදී ගුරුවරයා ස්වහස්තයෙන් ගත් ප්‍රමාණය මාසක තුනකි, අණ කිරීමෙන් ගත් ප්‍රමාණයද මාසක තුනකි. එබැවින් ඔහුට ථුල්ලච්චය ඇවතක් වේ. සෙසු අයට ස්වහස්තයෙන් එක මාසකය බැගින්ද, අණ කිරීමෙන් මාසක පහක් බැගින්ද වන බැවින් ඔවුහු පාරාජිකා ඇවතට පත් වෙති. මෙය මෙහි සංක්ෂේපයයි. විස්තරය අදින්නාදාන පාරාජිකා විවරණයෙහි ‘සංවිධායාවහාර’ කොටසෙහි පවසන ලදී.

(၂) ပါရာဇိကာဒိပဉှာဝဏ္ဏနာ

(2) පාරාජිකාදී ප්‍රශ්න පිළිබඳ විවරණය

၄၈၀. ဆိဒ္ဒံ တသ္မိံ ဃရေ နတ္ထီတိ အယံ ပဉှာ ဒုဿကုဋိအာဒီနိ သန္ထတပေယျာလဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

480. ‘ඡිද්දං තස්මිං ඝරේ නත්ථි’ යන මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ පිළියෙන් කළ කුටි ආදිය සහ සන්ථත පෙය්‍යාලය අරභයාය.

တေလံ မဓုံ ဖာဏိတန္တိ ဂါထာ လိင်္ဂပရိဝတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘තේලං මධුං ඵාණිතං’ යන ගාථාව පවසන ලද්දේ ලිංග පරිවර්තනය අරභයාය.

နိဿဂ္ဂိယေနာတိ ဂါထာ ပရိဏာမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ယော ဟိ သံဃဿ ပရိဏတလာဘတော ဧကံ စီဝရံ အတ္တနော, ဧကံ အညဿာတိ ဒွေ စီဝရာနိ ‘‘ဧကံ [Pg.239] မယှံ, ဧကံ တဿ ဒေဟီ’’တိ ဧကပယဩဂေန ပရိဏာမေတိ, သော နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယဉ္စေဝ သုဒ္ဓိကပါစိတ္တိယဉ္စ ဧကတော အာပဇ္ဇတိ.

‘නිස්සග්ගියේන’ යන ගාථාව පවසන ලද්දේ සංඝයාට ලැබුණු ලාභ තමාට හෝ අන් අයට නතු කර ගැනීම (පරිණාමනය) අරභයාය. යම් භික්ෂුවක් සංඝයාට පූජා කළ ලාභයකින් එක් සිවුරක් තමාටද, එකක් අන් අයෙකුටද වශයෙන් ‘එකක් මට දෙන්න, එකක් ඔහුට දෙන්න’ යැයි එකම වචී පයෝගයකින් නතු කර ගන්නේ නම්, ඔහුට නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය සහ ශුද්ධක පාචිත්තිය යන ඇවැත් දෙකම එකවර සිදුවේ.

ကမ္မဉ္စ တံ ကုပ္ပေယျ ဝဂ္ဂပစ္စယာတိ အယံ ပဉှာ ဒွါဒသယောဇနပမာဏေသု ဗာရာဏသိအာဒီသု နဂရေသု ဂါမသီမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘කම්මඤ්ච තං කුප්පෙය්‍ය වග්ගපච්චයා’ යන මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ බරණැස ආදී යොදුන් දොළහක් පමණ විශාල නගරවල ඇති ගාම සීමාවන් අරභයාය.

ပဒဝီတိဟာရမတ္တေနာတိ ဂါထာ သဉ္စရိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ, အတ္ထောပိ စဿာ သဉ္စရိတ္တဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တော.

‘පදවීතිහාරමත්තේන’ යන ගාථාව පවසන ලද්දේ සඤ්චරිත්තය (කපුවකම/දූත මෙහෙවර) අරභයාය. එහි අර්ථයද සඤ්චරිත්ත ශික්ෂාපද විවරණයෙහිම පවසන ලදී.

သဗ္ဗာနိ တာနိ နိဿဂ္ဂိယာနီတိ အယံ ပဉှာ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဓောဝါပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. သစေ ဟိ တိဏ္ဏမ္ပိ စီဝရာနံ ကာကဦဟဒနံ ဝါ ကဒ္ဒမမက္ခိတံ ဝါ ကဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခုနီ ဥဒကေန ဓောဝတိ, ဘိက္ခုဿ ကာယဂတာနေဝ နိဿဂ္ဂိယာနိ ဟောန္တိ.

‘සබ්බානි තානි නිස්සග්ගියානි’ යන මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ නෑ නොවන භික්ෂුණියක ලවා සිවුරු සෝදවා ගැනීම අරභයාය. සිවුරු තුනෙහිම කබොලු හෝ මඩ තැවරී තිබියදී භික්ෂුණියක ඒවායේ වාටිවලින් අල්ලා ජලයෙන් සෝදයි නම්, භික්ෂුව ඒවා හැඳ සිටියදීම ඒවා නිස්සග්ගිය බවට පත් වේ.

သရဏဂမနမ္ပိ န တဿ အတ္ထီတိ သရဏဂမနဥပသမ္ပဒါပိ နတ္ထိ. အယံ ပန ပဉှာ မဟာပဇာပတိယာ ဥပသမ္ပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘සරණගමනම්පි න තස්ස අත්ථි’ යනු සරණාගමනයෙන් උපසම්පදා වීමක් නොමැති බවයි. මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ මහාප්‍රජාපතී ගෝතමියගේ උපසම්පදාව අරභයාය.

ဟနေယျ အနရိယံ မန္ဒောတိ တဉှိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ အနရိယံ ဟနေယျ. အယံ ပဉှာ လိင်္ဂပရိဝတ္တေန ဣတ္ထိဘူတံ ပိတရံ ပုရိသဘူတဉ္စ မာတရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘හනෙය්‍ය අනරියං මන්දෝ’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ආර්ය නොවන එම ස්ත්‍රිය හෝ පුරුෂයා මැරීමයි. මේ ප්‍රශ්නය පවසන ලද්දේ ලිංග පරිවර්තනය වීමෙන් ස්ත්‍රියක බවට පත් වූ පියා සහ පුරුෂයෙකු බවට පත් වූ මව මැරීම අරභයාය.

န တေနာနန္တရံ ဖုသေတိ အယံ ပဉှာ မိဂသိင်္ဂတာပသသီဟကုမာရာဒီနံ ဝိယ တိရစ္ဆာနမာတာပိတရော သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

‘න තේනානන්තරං ඵුසති’ යන මේ ප්‍රශ්නය මිගසිංග තාපස, සීහකුමාර ආදීන්ගේ තිරිසන් මව්පියන් මෙන් තිරිසන් වූ මව්පියන් අරභයා පවසන ලද්දකි.

အစောဒယိတွာတိ ဂါထာ ဒူတေနုပသမ္ပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. စောဒယိတွာတိ ဂါထာ ပဏ္ဍကာဒီနံ ဥပသမ္ပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ပဌမဂါထာ အဋ္ဌ အသမ္မုခါကမ္မာနိ, ဒုတိယာ အနာပတ္တိကဿ ကမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ’’တိ အာဂတံ.

‘අචෝදයිත්වා’ යන ගාථාව දූතයෙකු මඟින් උපසම්පදා වීම අරභයා පවසන ලද්දකි. ‘චෝදයිත්වා’ යන ගාථාව පණ්ඩක ආදීන්ගේ උපසම්පදාව අරභයා පවසන ලද්දකි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි පවසන ලද්දේ පළමු ගාථාව අසම්මුඛ කර්ම අටක් ගැනත්, දෙවන ගාථාව ඇවැත් නොමැති භික්ෂුවකට කරන කර්මයක් ගැනත් පවසන බවයි.

ဆိန္ဒန္တဿ အာပတ္တီတိ ဝနပ္ပတိံ ဆိန္ဒန္တဿ ပါရာဇိကံ, တိဏလတာဒိံ ဆိန္ဒန္တဿ ပါစိတ္တိယံ, အင်္ဂဇာတံ ဆိန္ဒန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ. ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တီတိ ကေသေ စ နခေ စ ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ. ဆာဒေန္တဿ အာပတ္တီတိ အတ္တနော အာပတ္တိံ ဆာဒေန္တဿ အညေသံ ဝါ အာပတ္တိံ. ဆာဒေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဂေဟာဒီနိ ဆာဒေန္တဿ အနာပတ္တိ.

‘ඡින්දන්තස්ස ආපත්ති’ යනු අනුන් සතු වෘක්ෂයන් කපන්නාට පාරාජිකා ඇවැත් වීමත්, තණ වැල් ආදිය කපන්නාට පාචිත්තිය ඇවැත් වීමත්, තම ලිංගය කපා ගන්නාට ථුල්ලච්චය ඇවැත් වීමත්ය. ‘ඡින්දන්තස්ස අනාපත්ති’ යනු තමාගේ හිසකෙස් සහ නියපොතු කපන්නාට ඇවැත් නොවීමයි. ‘ඡාදෙන්තස්ස ආපත්ති’ යනු තමාගේ හෝ අන් අයගේ ඇවැත් සඟවන්නාට ඇවැත් වීමයි. ‘ඡාදෙන්තස්ස අනාපත්ති’ යනු ගෙවල් ආදිය සෙවිලි කරන්නාට ඇවැත් නොවීමයි.

သစ္စံ [Pg.240] ဘဏန္တောတိ ဂါထာယ ‘‘သိခရဏီသိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနာသီ’’တိ သစ္စံ ဘဏန္တော ဂရုကံ အာပဇ္ဇတိ, သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပန မုသာ ဘာသတော လဟုကာပတ္တိ ဟောတိ, အဘူတာရောစနေ မုသာ ဘဏန္တော ဂရုကံ အာပဇ္ဇတိ, ဘူတာရောစနေ သစ္စံ ဘာသတော လဟုကာပတ္တိ ဟောတီတိ.

“සච්චං භණන්තො” යන ගාථාවෙහි, “සිකරණියකි (අතිරික්ත මාංස පේෂියක් ඇති ස්ත්‍රියකි), උභතෝබ්‍යංජනයකි” යනුවෙන් සත්‍යය පවසන භික්ෂුව ගරු ඇවැතකට (සංඝාදිසේස) පැමිණෙයි. එහෙත් දැන දැන බොරු කීමෙහිදී, මුසාවාද පවසන්නාට ලුහු ඇවැත් (පාචිත්තිය) වේ. නොපවතින උත්තරීමනුස්ස ධර්ම ප්‍රකාශ කිරීමෙහිදී (අභූතාරෝචනයෙහි) මුසාවාද පවසන්නා ගරු ඇවැතකට (පාරාජිකා) පැමිණෙයි. පවතින උත්තරීමනුස්ස ධර්ම සත්‍ය ලෙස ප්‍රකාශ කිරීමෙහිදී (භූතාරෝචනයෙහි) සත්‍යය පවසන්නාට ලුහු ඇවැත් (පාචිත්තිය) වේ.

(၃) ပါစိတ္တိယာဒိပဉှာဝဏ္ဏနာ

(3) (3) පාචිත්තිය ආදී ප්‍රශ්න විවරණයයි.

၄၈၁. အဓိဋ္ဌိတန္တိ ဂါထာ နိဿဂ္ဂိယစီဝရံ အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

481. “අධිට්ඨිතං” යන ගාථාව, නිස්සග්ගිය සිවුර අත්නොහැර පරිභෝග කරන භික්ෂුවක් අරභයා වදාරන ලද්දකි.

အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေတိ ဂါထာ ရောမန္ထကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

“අත්ථංගතේ සූරියේ” යන ගාථාව, කෑ ආහාර නැවත මුවට ගෙන සපන (රොමන්තක) භික්ෂුවක් අරභයා වදාරන ලද්දකි.

န ရတ္တစိတ္တောတိ ဂါထာယ အယမတ္ထော – ရတ္တစိတ္တော မေထုနဓမ္မပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ. ထေယျစိတ္တော အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကံ, ပရံ မရဏာယ စေတေန္တော မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကံ, သံဃဘေဒကော ပန န ရတ္တစိတ္တော န စ ပန ထေယျစိတ္တော န စာပိ သော ပရံ မရဏာယ စေတယိ, သလာကံ ပနဿ ဒေန္တဿ ဟောတိ ဆေဇ္ဇံ, ပါရာဇိကံ ဟောတိ, သလာကံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဘေဒကာနုဝတ္တကဿ ထုလ္လစ္စယံ.

“න රත්තචිත්තෝ” යන ගාථාවෙහි අර්ථය මෙසේය - රාගයෙන් රත් වූ සිත් ඇති භික්ෂුව මෛථුන ධර්ම පාරාජිකාවට පැමිණෙයි. සොර සිත ඇති භික්ෂුව අදින්නාදාන පාරාජිකාවට ද, අනෙකෙකු මරණයට පත්කිරීමේ චේතනාවෙන් ක්‍රියා කරන්නා මනුස්සවිග්ගහ පාරාජිකාවට ද පැමිණෙයි. එහෙත් සංඝභේදකයා වූ කලී රාගයෙන් රත් වූ සිත් ඇත්තෙකු නොවේ, සොර සිත ඇත්තෙකු ද නොවේ, අනෙකෙකු මැරීමට සිතන්නෙකු ද නොවේ. එසේ වුවද, ඔහු (සංඝ භේදය සඳහා) සලාකය දෙන කල්හි ඔහුට ශාසනයෙහි මුල සිඳී යාම (පාරාජිකාව) සිදු වේ. සලාකය පිළිගන්නා වූ භේදයට අනුබල දෙන්නාට ථුල්ලච්චය ඇවැත් සිදු වේ.

ဂစ္ဆေယျ အဍ္ဎယောဇနန္တိ အယံ ပဉှာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတနိဂြောဓသဒိသံ ဧကကုလဿ ရုက္ခမူလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

“ගච්ඡෙය්‍ය අඩ්ඪයෝජනං” යන මෙම ප්‍රශ්නය, මැනවින් පිහිටි නුග රුකක් වැනි එක් පවුලකට අයත් රුක් සෙවණක් අරභයා වදාරන ලද්දකි.

ကာယိကာနီတိ အယံ ဂါထာ သမ္ဗဟုလာနံ ဣတ္ထီနံ ကေသေ ဝါ အင်္ဂုလိယော ဝါ ဧကတော ဂဏှန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

“කායිකානි” යන මෙම ගාථාව, බොහෝ ස්ත්‍රීන්ගේ කෙස් හෝ ඇඟිලි හෝ එක්වර අල්ලාගන්නා භික්ෂුවක් අරභයා වදාරන ලද්දකි.

ဝါစသိကာနီတိ အယံ ဂါထာ ‘‘သဗ္ဗာ တုမှေ သိခရဏိယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဒုဋ္ဌုလ္လဘာဏိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

“වාචසිකානි” යන මෙම ගාථාව, “තොපි සියල්ලෝම සිකරණියෝය” යනාදී වශයෙන් අසභ්‍ය වචන (දුට්ඨුල්ලවාචා) පවසන භික්ෂුවක් අරභයා වදාරන ලද්දකි.

တိဿိတ္ထိယော မေထုနံ တံ န သေဝေတိ တိဿော ဣတ္ထိယော ဝုတ္တာ, တာသုပိ ယံ တံ မေထုနံ နာမ, တံ န သေဝတိ. တယော ပုရိသေတိ တယော ပုရိသေပိ ဥပဂန္တွာ မေထုနံ န သေဝတိ. တယော အနရိယပဏ္ဍကေတိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနသင်္ခါတေ တယော အနရိယေ တယော စ ပဏ္ဍကေတိ ဣမေပိ ဆ ဇနေ ဥပဂန္တွာ မေထုနံ န သေဝတိ. န စာစရေ မေထုနံ ဗျဉ္ဇနသ္မိန္တိ အနုလောမပါရာဇိကဝသေနပိ မေထုနံ နာစရတိ. ဆေဇ္ဇံ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာတိ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာ ပါရာဇိကန္တိ. အယံ ပဉှာ အဋ္ဌဝတ္ထုကံ သန္ဓာယ [Pg.241] ဝုတ္တာ, တဿာ ဟိ မေထုနဓမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂံ ကာယသံသဂ္ဂံ အာပဇ္ဇိတုံ ဝါယမန္တိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာ ဆေဇ္ဇံ ဟောတိ.

“තිස්සෝ ඉත්ථියෝ” යන්නෙන් මනුෂ්‍ය, අමනුෂ්‍ය සහ තිරිසන් යන ස්ත්‍රීන් තිදෙනා ගැන වදාරන ලදී. ඔවුන් කෙරෙහි ද යම් මෛථුනයක් වේ ද, එය සේවනය නොකරයි. “තයෝ පුරිසේ” යන්නෙන් පුරුෂයන් තිදෙනා වෙත පැමිණ ද මෛථුනය සේවනය නොකරයි. “තයෝ අනරියපණ්ඩකේ” යන්නෙන් උභතෝබ්‍යංජන සංඛ්‍යාත වූ පණ්ඩකයන් තිදෙනා ද ඇතුළුව මෙම සය දෙනා වෙත පැමිණ ද මෛථුනය සේවනය නොකරයි. “න චාචරේ මෙථුනං බ්‍යංජනස්මිං” යන්නෙන් අනුලෝම පාරාජිකා වශයෙන් ද මෛථුනයෙහි නොහැසිරෙයි. “ඡෙජ්ජං සියා මෙථුනධම්මපච්චයා” යන්නෙන් මෛථුන ධර්මය හේතුවෙන් පාරාජිකා වන්නේය යනු අර්ථයයි. මෙම ප්‍රශ්නය අෂ්ට වස්තුක භික්ෂුණිය අරභයා වදාරන ලද්දකි. මෛථුන ධර්මයට පූර්ව භාගය වූ කායසංසර්ගයට පැමිණීමට උත්සාහ කරන ඇයට එම මෛථුන ධර්මය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන පාරාජිකාව (ශාසනයෙන් සිඳී යාම) සිදු වේ.

မာတရံ စီဝရန္တိ အယံ ဂါထာ ပိဋ္ဌိသမယေ ဝဿိကသာဋိကတ္ထံ သတုပ္ပာဒကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. ဝိနိစ္ဆယော ပနဿာ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တော.

“මාතරං චීවරං” යන මෙම ගාථාව, වැසි සළු කාලයෙන් පිටත කාලයකදී වැසි සළු ලබාගැනීම පිණිස (දායකයාට) සිහිපත් කිරීම අරභයා වදාරන ලද්දකි. මෙහි විනිශ්චය වස්සිකසාටික සික්ඛාපද වර්ණනාවෙහිම මා විසින් දක්වන ලදී.

ကုဒ္ဓေါ အာရာဓကော ဟောတီတိ ဂါထာ တိတ္ထိယဝတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. တိတ္ထိယော ဟိ ဝတ္တံ ပူရယမာနော တိတ္ထိယာနံ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ ကုဒ္ဓေါ အာရာဓကော ဟောတိ, ဝတ္ထုတ္တယဿ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ ကုဒ္ဓေါ ဂါရယှော ဟောတီတိ တတ္ထေဝဿာ ဝိတ္ထာရော ဝုတ္တော. ဒုတိယဂါထာပိ တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

“කුද්ධෝ ආරාධකෝ හෝති” යන ගාථාව තීර්ථකයන්ගේ වත්පිළිවෙත් අරභයා වදාරන ලද්දකි. තීර්ථකයෙකු තම වත් පුරන කල්හි, තීර්ථකයන්ගේ ගුණ කියන විට ඔහු කෝප වන්නේ නම් (තම පිරිස) සතුටු කරන්නෙකු වේ. රත්නත්‍රයෙහි ගුණ කියන විට කෝප වන්නේ නම් ඔහු ගැරහිය යුත්තෙකු වේ. එහි විස්තරය එහිම (මහාඛන්ධකයෙහි) මා විසින් දක්වන ලදී. දෙවන ගාථාව ද එයම අරභයා වදාරන ලද්දකි.

သံဃာဒိသေသန္တိအာဒိ ဂါထာ ယာ ဘိက္ခုနီ အဝဿုတာဝ အဝဿုတဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထတော ပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ မနုဿမံသလသုဏပဏီတဘောဇနသေသအကပ္ပိယမံသေဟိ သဒ္ဓိံ ဩမဒ္ဒိတွာ အဇ္ဈောဟရတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

“සංඝාදිසේසං” යනාදී ගාථාව, කෙලෙසුන්ගෙන් තෙත් වූ යම් භික්ෂුණියක් කෙලෙසුන්ගෙන් තෙත් වූ පුරුෂයෙකු අතින් පිණ්ඩපාතය ගෙන, මිනිස් මස්, සුදු ලූනු, ප්‍රණීත භෝජන සහ අනෙකුත් අකැප මස් වර්ග සමඟ මිශ්‍ර කොට අනුභව කරයි ද, ඇය අරභයා වදාරන ලද්දකි.

ဧကော ဥပသမ္ပန္နော ဧကော အနုပသမ္ပန္နောတိ ဂါထာ အာကာသဂတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. သစေ ဟိ ဒွီသု သာမဏေရေသု ဧကော ဣဒ္ဓိယာ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ပထဝိံ မုဉ္စိတွာ နိသိန္နော ဟောတိ, သော အနုပသမ္ပန္နော နာမ ဟောတိ. သံဃေနာပိ အာကာသေ နိသီဒိတွာ ဘူမိဂတဿ ကမ္မံ န ကာတဗ္ဗံ. သစေ ကရောတိ, ကုပ္ပတိ.

“එකෝ උපසම්පන්නෝ එකෝ අනුපසම්පන්නෝ” යන ගාථාව ආකාශගත වූවෙකු අරභයා වදාරන ලද්දකි. ඉදින් සාමණේරවරුන් දෙදෙනෙකු අතරින් එක් අයෙකු සෘද්ධියෙන් කෙස් අගක් තරම්වත් පොළොවෙන් ඉවත් වී අහසෙහි හිඳින්නේ නම්, ඔහු අනුපසම්පන්න (උපසම්පදා නොවූ) අයෙකු සේ සැලකේ. සංඝයා විසින් ද අහසෙහි හිඳිමින් පොළොවෙහි සිටින්නෙකු උදෙසා විනය කර්ම නොකළ යුතුය. ඉදින් එසේ කළහොත් එම කර්මය පලුදු වේ.

အကပ္ပကတန္တိ ဂါထာ အစ္ဆိန္နစီဝရကံ ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. တသ္မိံယေဝ စဿာ သိက္ခာပဒေ ဝိတ္ထာရေန ဝိနိစ္ဆယောပိ ဝုတ္တော.

“අකප්පකතං” යන ගාථාව, සිවුර පැහැරගනු ලැබූ භික්ෂුවක් අරභයා වදාරන ලද්දකි. ඒ පිළිබඳ විස්තරාත්මක විනිශ්චය ද එම ශික්ෂාපදයේදීම මා විසින් දක්වන ලදී.

န ဒေတိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ နာပိ ဥယျောဇိကာ ဒေတိ, န ဥယျောဇိတာ တဿာ ဟတ္ထတော ဂဏှာတိ. ပဋိဂ္ဂဟော တေန န ဝိဇ္ဇတီတိ တေနေဝ ကာရဏေန ဥယျောဇိကာယ ဟတ္ထတော ဥယျောဇိတာယ ပဋိဂ္ဂဟော န ဝိဇ္ဇတိ. အာပဇ္ဇတိ ဂရုကန္တိ ဧဝံ သန္တေပိ အဝဿုတဿ ဟတ္ထတော ပိဏ္ဍပါတဂ္ဂဟဏေ ဥယျောဇေန္တီ သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. တဉ္စ ပရိဘောဂပစ္စယာတိ တဉ္စ ပန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနာ တဿာ ဥယျောဇိတာယ ပရိဘောဂပစ္စယာ အာပဇ္ဇတိ[Pg.242]. တဿာ ဟိ ဘောဇနပရိယောသာနေ ဥယျောဇိကာယ သံဃာဒိသေသော ဟောတီတိ. ဒုတိယဂါထာ တဿာယေဝ ဥဒကဒန္တပေါနဂ္ဂဟဏေ ဥယျောဇနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ.

“න දේති න පටිග්ගණ්හාති” යන්නෙන් උසිගන්වන භික්ෂුණිය (සිවුරු ආදිය) නොදෙයි, උසිගන්වන ලද භික්ෂුණිය ද ඇය අතින් එය නොගනී. එම කරුණ නිසාම උසිගන්වන්නිය අතින් උසිගන්වන ලද තැනැත්තියට පිළිගැනීමක් සිදු නොවේ. “ආපජ්ජති ගරුකං” යන්නෙන් මෙසේ වුව ද, කෙලෙසුන්ගෙන් තෙත් වූ පුරුෂයෙකු අතින් පිණ්ඩපාතය ගැනීමට උසිගැන්වීම හේතුවෙන් උසිගන්වන භික්ෂුණිය සංඝාදිසේස ඇවැතට පැමිණෙයි. “තඤ්ච පරිභෝගපච්චයා” යන්නෙන් එම ඇවැතට පැමිණෙන්නේ උසිගන්වන ලද තැනැත්තියගේ පරිභෝගය (අනුභව කිරීම) හේතුවෙනි. ඇයගේ භෝජනය අවසානයේදී උසිගන්වන්නියට සංඝාදිසේස ඇවැත සිදු වේ. දෙවන ගාථාව ද එම භික්ෂුණියම පැන් සහ දැහැටි පිළිගැනීමට උසිගැන්වීම අරභයා වදාරන ලද්දකි.

န ဘိက္ခုနီ နော စ ဖုသေယျ ဝဇ္ဇန္တိ သတ္တရသကေသု ဟိ အညတရံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ အနာဒရိယေန ဆာဒယမာနာပိ ဘိက္ခုနီ ဆာဒနပစ္စယာ ဝဇ္ဇံ န ဖုသတိ, အညံ နဝံ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ, ပဋိစ္ဆန္နာယ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဝါ အာပတ္တိယာ ပက္ခမာနတ္တမေဝ လဘတိ. အယံ ပန ဘိက္ခုနီပိ န ဟောတိ, သာဝသေသဉ္စ ဂရုကံ အာပဇ္ဇိတွာ ဆာဒေတွာ ဝဇ္ဇံ န ဖုသတိ. ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာတိ အယံ ကိရ ပဉှာ ဥက္ခိတ္တကဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. တေန ဟိ သဒ္ဓိံ ဝိနယကမ္မံ နတ္ထိ, တသ္မာ သော သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇိတွာ ဆာဒေန္တော ဝဇ္ဇံ န ဖုသတီတိ.

“න භික්ඛුනී නෝ ච ඵුසෙය්‍ය වජ්ජං” යන්නෙහි අර්ථය නම්, (භික්ෂුණීන් උදෙසා පනවන ලද) දාහත් වැදෑරුම් සංඝාදිසේස ඇවැත්වලින් යම් ඇවැතකට පැමිණ, අනාදරය නිසා එය සඟවන්නා වූ භික්ෂුණිය, සඟවා තැබීම හේතුවෙන් අමුතු වරදකට පත් නොවේ. ඇය අලුත් ඇවැතකට පැමිණෙන්නේ නැත. ඇවැත සැඟවුව ද නොසැඟවුව ද ඇයට ලැබෙන්නේ පක්ඛමානත්තයම වේ. එහෙත් මෙහි දැක්වෙන තැනැත්තිය භික්ෂුණියක් ද නොවේ (ඇය උක්ඛිත්තක භික්ෂුවකි). ඇය සාවශේෂ වූ ගරු ඇවැතකට පැමිණ එය සඟවා අමුතු වරදකට පත් නොවෙයි. “පඤ්හා මේසා කුසලේහි චින්තිතා” යන මෙම ප්‍රශ්නය උක්ඛිත්තක (විනය කර්මයකින් නෙරපන ලද) භික්ෂුවක් අරභයා වදාරන ලද්දකි. ඔහු සමඟ විනය කර්ම කිරීමක් නැත. එබැවින් ඔහු සංඝාදිසේස ඇවැතකට පැමිණ එය සැඟවුව ද ඔහුට (සැඟවීමේ) වරදක් සිදු නොවේ.

သေဒမောစနဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

සේදමෝචන ගාථා වර්ණනාව නිම විය.

ပဉ္စဝဂ္ဂေါ

පංච වර්ගය

ကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

කර්ම වර්ග වර්ණනාව

၄၈၂. ကမ္မဝဂ္ဂေ [Pg.243] စတုန္နံ ကမ္မာနံ နာနာကရဏံ သမထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တမေဝ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ အယံ ကမ္မဝိနိစ္ဆယော နာမ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝုစ္စမာနော ပါကဋော ဟောတိ, တသ္မာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယေဝေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝဒိဿာမ. စတ္တာရီတိ ကမ္မာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒဝစနမေတံ. ကမ္မာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နကမ္မနိဒဿနံ. အပလောကနကမ္မံ နာမ သီမဋ္ဌကသံဃံ သောဓေတွာ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတွာ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ. ဉတ္တိကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ ဧကာယ စ အနုဿာဝနာယာတိ ဧဝံ ဉတ္တိဒုတိယာယ အနုဿာဝနာယ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ တီဟိ စ အနုဿာဝနာဟီတိ ဧဝံ ဉတ္တိစတုတ္ထာဟိ တီဟိ အနုဿာဝနာဟိ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ.

482. කර්ම වග්ගයෙහි කර්ම සතරක වෙනස සමථක්ඛන්ධකයෙහි වදාරන ලදී. එසේ වදාරන ලද නමුත්, මෙම කර්ම විනිශ්චය ආරම්භයේ සිට විස්තර කරන විට වඩාත් පැහැදිලි වන බැවින්, මෙහිදී ද ඒ පිළිබඳව පැවසිය යුත්ත පවසන්නෙමු. 'සතරක්' යනු කර්මයන්ගේ සංඛ්‍යාව පිරිසිඳ දැක්වීමයි. 'කර්මයන්' යනු ඒ පිරිසිඳින ලද කර්මයන් දැක්වීමයි. 'අපලෝකන කර්මය' නම් සීමාවෙහි සිටින සංඝයා පිරිසිදු කොට, ඡන්දය දිය යුත්තන්ගේ ඡන්දය ගෙන, සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතියෙන් තෙවරක් දන්වා කළ යුතු කර්මයයි. 'ඥත්ති කර්මය' නම් ඉහත කී පරිදිම සමගි සංඝයාගේ අනුමැතියෙන් එක් ඥත්තියකින් කළ යුතු කර්මයයි. 'ඥත්ති ද්විතීය කර්මය' නම් සමගි සංඝයාගේ අනුමැතියෙන් එක් ඥත්තියක් සහ එක් අනුශ්‍රාවණාවක් (කම්මවාචාවක්) යනුවෙන් අනුශ්‍රාවණාව දෙවැන්න කොට ඇති ක්‍රියාවලියෙන් කළ යුතු කර්මයයි. 'ඥත්ති චතුත්ථ කර්මය' නම් සමගි සංඝයාගේ අනුමැතියෙන් එක් ඥත්තියක් සහ අනුශ්‍රාවණාවන් තුනක් යනුවෙන් අනුශ්‍රාවණාව හතරවැන්න කොට ඇති ක්‍රියාවලියෙන් කළ යුතු කර්මයයි.

တတ္ထ အပလောကနကမ္မံ အပလောကေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, ဉတ္တိကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ဉတ္တိကမ္မမ္ပိ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, အပလောကနကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ပန အပလောကေတွာ ကာတဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ, အကာတဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ.

එහිදී අපලෝකන කර්මය අපලෝකනය කිරීමෙන්ම (දැන්වීමෙන්ම) කළ යුතුය; ඥත්ති කර්ම ආදිය ලෙස නොකළ යුතුය. ඥත්ති කර්මය ද එක් ඥත්තියක් තැබීමෙන්ම කළ යුතුය; අපලෝකන කර්ම ආදිය ලෙස නොකළ යුතුය. ඥත්ති ද්විතීය කර්මයෙහි නම් අපලෝකනය කර කළ යුතු අවස්ථා මෙන්ම, නොකර කළ යුතු අවස්ථා ද ඇත.

တတ္ထ သီမာသမ္မုတိ, သီမာသမူဟနနံ, ကထိနဒါနံ, ကထိနုဒ္ဓါရော, ကုဋိဝတ္ထုဒေသနာ, ဝိဟာရဝတ္ထုဒေသနာတိ ဣမာနိ ဆ ကမ္မာနိ ဂရုကာနိ အပလောကေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစံ သာဝေတွာဝ ကာတဗ္ဗာနိ. အဝသေသာ တေရသ သမ္မုတိယော သေနာသနဂ္ဂါဟကမတကစီဝရဒါနာဒိသမ္မုတိယော စာတိ ဧတာနိ လဟုကကမ္မာနိ အပလောကေတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋန္တိ, ဉတ္တိကမ္မ-ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝသေန ပန န ကာတဗ္ဗမေဝ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝသေန ကယိရမာနံ ဒဠှတရံ ဟောတိ, တသ္မာ ကာတဗ္ဗန္တိ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ပန သတိ ကမ္မသင်္ကရော ဟောတိ, တသ္မာ န ကာတဗ္ဗန္တိ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ. သစေ ပန အက္ခရပရိဟီနံ ဝါ ပဒပရိဟီနံ ဝါ ဒုရုတ္တပဒံ ဝါ ဟောတိ[Pg.244], တဿ သောဓနတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ အကုပ္ပကမ္မဿ ဒဠှီကမ္မံ ဟောတိ, ကုပ္ပကမ္မေ ကမ္မံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ.

එහි සීමා සම්මුතිය, සීමා සමූහනනය (සීමා ඉවත් කිරීම), කඨින දානය, කඨින උද්ධාරය, කුටිවත්ථු දේශනාව සහ විහාරවත්ථු දේශනාව යන මේ විනය කර්ම හය බරපතළ (ගරුක) කර්ම වේ. මේවා හුදු අනුජානනයෙන් (අපලෝකනයෙන්) කළ නොහැකි අතර, ඤත්තිදුතිය කර්ම වාචාව ශ්‍රවණය කරවීමෙන්ම කළ යුතුය. සෙසු දහතුන් වැදෑරුම් සම්මුතීන් ද, සේනාසනග්ගාහක සහ මතක චීවර දානාදී සම්මුතීන් ද යන මේවා සැහැල්ලු (ලහුක) කර්ම බැවින් අපලෝකනයෙන් වුවද කළ හැකිය. එහෙත් ඒවා ඤත්ති කර්මයකින් හෝ ඤත්තිචතුත්ථ කර්මයකින් නොකළ යුතුය. ඤත්තිචතුත්ථ කර්මයකින් කරනු ලබන විට එය වඩාත් ස්ථිර වන බැවින් එසේ කළ යුතු යැයි ඇතැම් ආචාර්යවරු පවසති. එහෙත් එසේ කිරීමේදී විනය කර්මයන්හි මිශ්‍ර වීමක් (කර්ම සංකරයක්) සිදුවන බැවින් එසේ නොකළ යුතු යැයි එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. ඉදින් අකුරක් හෝ පදයක් අඩු වුවහොත් හෝ වැරදි පදයක් කියවුණහොත්, එය නිවැරදි කරනු පිණිස නැවත නැවත කීම සුදුසුය. මෙය නොබිඳුණු කර්මයක ස්ථිරභාවය ඇති කරන අතර, බිඳුණු කර්මයක් නිවැරදි කර්මයක් ලෙස පිහිටුවයි.

ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ ဉတ္တိဉ္စ တိဿော စ ကမ္မဝါစာယော သာဝေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, အပလောကနကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိပဇ္ဇန္တီတိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဝိပဇ္ဇန္တိ.

ඤත්තිචතුත්ථ කර්මය යනු ඤත්තියක් සහ කර්ම වාචා තුනක් ශ්‍රවණය කරවා කළ යුත්තකි. එය අපලෝකන කර්මාදී ක්‍රමවලින් නොකළ යුතුය. "ආකාර පහකින් විපතට පත්වේ" යනු කරුණු පහක් නිසා විනය කර්ම නිෂ්ප්‍රභ වන බවයි.

၄၈၃. သမ္မုခါကရဏီယံ ကမ္မံ အသမ္မုခါ ကရောတိ, ဝတ္ထုဝိပန္နံ အဓမ္မကမ္မန္တိ ဧတ္ထ အတ္ထိ ကမ္မံ သမ္မုခါကရဏီယံ; အတ္ထိ အသမ္မုခါကရဏီယံ; တတ္ထ အသမ္မုခါကရဏီယံ နာမ ဒူတေနုပသမ္ပဒါ, ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနံ, ပတ္တုက္ကုဇ္ဇနံ, ဥမ္မတ္တကဿ ဘိက္ခုနော ဥမ္မတ္တကသမ္မုတိ, သေက္ခာနံ ကုလာနံ သေက္ခသမ္မုတိ, ဆန္နဿ ဘိက္ခုနော ဗြဟ္မဒဏ္ဍော, ဒေဝဒတ္တဿ ပကာသနီယကမ္မံ, အပ္ပသာဒနီယံ ဒဿေန္တဿ ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုနိသံဃေန ကာတဗ္ဗံ အဝန္ဒနီယကမ္မန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ ဟောတိ, တံ သဗ္ဗံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒံ အဋ္ဌဝိဓမ္ပိ ကမ္မံ အသမ္မုခါ ကတံ သုကတံ ဟောတိ အကုပ္ပံ.

483. "සම්මුඛව කළ යුතු කර්මය අසම්මුඛව කරයි නම්, එය වස්තු විපන්න අධර්ම කර්මයකි" යන්නෙහි, සම්මුඛව (පෙනී සිටියදී) කළ යුතු කර්ම ද, අසම්මුඛව (නොමැති විට) කළ යුතු කර්ම ද ඇත. එහි අසම්මුඛව කළ යුතු කර්ම නම්: දූතයෙකු මගින් උපසම්පදාව, පාත්‍රය මුන් නින්දැ කිරීම (පත්තනික්කුජ්ජනය), පාත්‍රය උඩුකුරු කිරීම (පත්තුක්කුජ්ජනය), උම්මත්තක භික්ෂුවකට උම්මත්තක සම්මුතිය දීම, සේඛ්‍ය කුලයන්ට සේඛ සම්මුතිය දීම, ඡන්න භික්ෂුවට බ්‍රහ්ම දණ්ඩනය පැනවීම, දේවදත්තට ප්‍රකාශනීය කර්මය කිරීම සහ අප්‍රසාදජනක ක්‍රියා කරන්නා වූ භික්ෂුවකට භික්ෂුණී සංඝයා විසින් කළ යුතු අවන්දනීය කර්මය (වන්දනා නොකිරීමේ විනය කර්මය) යනාදී වශයෙන් අට වැදෑරුම් වේ. ඒ සියල්ල ඒ ඒ පාලි හා අටුවාවල සඳහන් ක්‍රමයටම දත යුතුය. මේ අට වැදෑරුම් කර්මයන් අසම්මුඛව කළ ද ඒවා මැනවින් කරන ලද, නොබිඳෙන කර්ම වේ.

သေသာနိ သဗ္ဗကမ္မာနိ သမ္မုခါ ဧဝ ကာတဗ္ဗာနိ – သံဃသမ္မုခတာ, ဓမ္မသမ္မုခတာ, ဝိနယသမ္မုခတာ, ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာတိ ဣမံ စတုဗ္ဗိဓံ သမ္မုခါဝိနယံ ဥပနေတွာဝ ကာတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ ကတာနိ ဟိ သုကတာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ အကတာနိ ပနေတာနိ ဣမံ သမ္မုခါဝိနယသင်္ခါတံ ဝတ္ထုံ ဝိနာ ကတတ္တာ ဝတ္ထုဝိပန္နာနိ နာမ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သမ္မုခါကရဏီယံ ကမ္မံ အသမ္မုခါ ကရောတိ, ဝတ္ထုဝိပန္နံ အဓမ္မကမ္မ’’န္တိ.

සෙසු සියලු විනය කර්ම සම්මුඛවම (සෘජුව පෙනී සිටියදී) කළ යුතුය. සංඝ සම්මුඛතාව, ධර්ම සම්මුඛතාව, විනය සම්මුඛතාව සහ පුද්ගල සම්මුඛතාව යන මේ සිව්වැදෑරුම් සම්මුඛා විනයට අනුකූලවම ඒවා කළ යුතුය. එසේ කළ විට ඒවා මැනවින් කරන ලද කර්ම වේ. එසේ නොකොට, සම්මුඛා විනය නම් වූ මේ වස්තුවෙන් තොරව කළහොත් ඒවා "වස්තු විපන්න" (වස්තුව වැරදුණු) කර්ම ලෙස හැඳින්වේ. එබැවින් ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: "සම්මුඛව කළ යුතු කර්මය අසම්මුඛව කරයි නම්, එය වස්තු විපන්න අධර්ම කර්මයකි."

ပဋိပုစ္ဆာကရဏီယာဒီသုပိ ပဋိပုစ္ဆာဒိကရဏမေဝ ဝတ္ထု, တံ ဝတ္ထုံ ဝိနာ ကတတ္တာ တေသမ္ပိ ဝတ္ထုဝိပန္နတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထမတ္တံ. ပဋိပုစ္ဆာ ကရဏီယံ အပ္ပဋိပုစ္ဆာ ကရောတီတိ ပုစ္ဆိတွာ စောဒေတွာ သာရေတွာ ကာတဗ္ဗံ အပုစ္ဆိတွာ အစောဒေတွာ အသာရေတွာ ကရောတိ. ပဋိညာယ ကရဏီယံ အပ္ပဋိညာယ ကရောတီတိ ပဋိညံ အာရောပေတွာ ယထာဒိန္နာယ ပဋိညာယ ကာတဗ္ဗံ အပ္ပဋိညာယ ကရောန္တဿ ဝိပ္ပလပန္တဿ ဗလက္ကာရေန ကရောတိ. သတိဝိနယာရဟဿာတိ ဒဗ္ဗမလ္လပုတ္တတ္ထေရသဒိသဿ ခီဏာသဝဿ. အမူဠှဝိနယာရဟဿာတိ ဂဂ္ဂဘိက္ခုသဒိသဿ ဥမ္မတ္တကဿ. တဿပါပိယသိကကမ္မာရဟဿာတိ ဥပဝါဠဘိက္ခုသဒိသဿ ဥဿန္နပါပဿ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

පටිපුච්ඡා කරණීය (ප්‍රශ්න කර කළ යුතු) ආදී කර්මයන්හිදී ද ප්‍රශ්න කිරීම ආදියම වස්තුව වේ. ඒ වස්තුවෙන් තොරව කළහොත් ඒවායේ ද වස්තු විපන්න බව දත යුතුය. මෙහි අර්ථය මෙසේය: ප්‍රශ්න කර කළ යුතු කර්මය ප්‍රශ්න නොකර කරයි යනු, ප්‍රශ්න කොට, චෝදනා කොට, වැරැද්ද සිහිපත් කරවා කළ යුතු කර්මය එසේ නොකර කිරීමයි. පිළිගැනීමෙන් කළ යුතු කර්මය පිළිගැනීමකින් තොරව කරයි යනු, වරද පිළිගන්වා දුන් පිළිගැනීමට අනුව කළ යුතු කර්මය, වරද පිළි නොගන්නා හෝ විකාර දොඩවන අයෙකු කෙරෙහි බලහත්කාරයෙන් කිරීමයි. "සතිවිනය ලැබීමට සුදුසු" යනු දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් වැනි ක්ෂීණාශ්‍රවයන් උදෙසාය. "අමූළ්හ විනය ලැබීමට සුදුසු" යනු ගග්ග භික්ෂුව වැනි උමතු වූවන් උදෙසාය. "තස්සපාපියසික කර්මයට සුදුසු" යනු උපවාළ භික්ෂුව වැනි අකුසලයන්හි බහුල භික්ෂූන් උදෙසාය. සෑම තැනකම මෙම ක්‍රමය අදාළ වේ.

အနုပေါသထေ [Pg.245] ဥပေါသထံ ကရောတီတိ အနုပေါသထဒိဝသေ ဥပေါသထံ ကရောတိ. ဥပေါသထဒိဝသော နာမ ဌပေတွာ ကတ္တိကမာသံ အဝသေသေသု ဧကာဒသသု မာသေသု ဘိန္နဿ သံဃဿ သာမဂ္ဂိဒိဝသော စ ယထာဝုတ္တစာတုဒ္ဒသပန္နရသာ စ. ဧတံ တိပ္ပကာရမ္ပိ ဥပေါသထဒိဝသံ ဌပေတွာ အညသ္မိံ ဒိဝသေ ဥပေါသထံ ကရောန္တော အနုပေါသထေ ဥပေါသထံ ကရောတိ နာမ. ယတြ ဟိ ပတ္တစီဝရာဒီနံ အတ္ထာယ အပ္ပမတ္တကေန ကာရဏေန ဝိဝဒန္တာ ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ ဌပေန္တိ, တတ္ထ တသ္မိံ အဓိကရဏေ ဝိနိစ္ဆိတေ ‘‘သမဂ္ဂါ ဇာတာမှာ’’တိ အန္တရာ သာမဂ္ဂိဥပေါသထံ ကာတုံ န လဘန္တိ, ကရောန္တေဟိ အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကတော နာမ ဟောတိ.

"පොහෝ දින නොවන දිනයක පොහොය කරයි" යනු උපෝසථ දිනයක් නොවන දිනයක උපෝසථ කර්මය කිරීමයි. උපෝසථ දිනය යනු, වප් මාසය හැර සෙසු එකොළොස් මාසයන්හි භේද වූ සංඝයාගේ සමගි දිනය ද, කලින් කියන ලද දහහතරවන හෝ පහළොස්වන තිථිය ඇති දින ද වේ. මේ තෙවැදෑරුම් උපෝසථ දින හැර වෙනත් දිනක උපෝසථය කරන්නා වූ සංඝයා "අනුපෝසථයෙහි උපෝසථය කරන්නෙකු" නම් වේ. යම් ආරාමයක පාත්‍ර සිවුරු ආදී සුළු කරුණක් නිසා විවාද කොට උපෝසථය හෝ පවාරණය නතර කරන්නේ ද, එහිදී එම අධිකරණය විසඳුණු පසු "අපි සමගි වූවෙමු" යි පවසා අන්තරායෙහි (නිසි දිනයට පෙර) සාමග්ගී උපෝසථය කිරීමට අවසර නැත. එසේ කරන්නන් විසින් කරන ලද්දේ අනුපෝසථයෙහි (පොහොය නොවන දිනක) කරන ලද උපෝසථයකි.

အပဝါရဏာယ ပဝါရေတီတိ အပဝါရဏာဒိဝသေ ပဝါရေတိ; ပဝါရဏာဒိဝသော နာမ ဧကသ္မိံ ကတ္တိကမာသေ ဘိန္နဿ သံဃဿ သာမဂ္ဂိဒိဝသော စ ပစ္စုက္ကဍ္ဎိတွာ ဌပိတဒိဝသော စ ဒွေ စ ပုဏ္ဏမာသိယော. ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ပဝါရဏာဒိဝသံ ဌပေတွာ အညသ္မိံ ဒိဝသေ ပဝါရေန္တော အပဝါရဏာယ ပဝါရေတိ နာမ. ဣဓာပိ အပ္ပမတ္တကဿ ဝိဝါဒဿ ဝူပသမေ သာမဂ္ဂိပဝါရဏံ ကာတုံ န လဘန္တိ, ကရောန္တေဟိ အပဝါရဏာယ ပဝါရဏာ ကတာ ဟောတိ. အပိစ ဦနဝီသတိဝဿံ ဝါ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နပုဗ္ဗံ ဝါ ဧကာဒသသု ဝါ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေသု အညတရံ ဥပသမ္ပာဒေန္တဿပိ ဝတ္ထုဝိပန္နံ အဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ. ဧဝံ ဝတ္ထုတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တိ.

‘අපවාරණාය පවාරේති’ යනු පවාරණ දිනය නොවන දිනක පවාරණය කිරීමයි. පවාරණ දිනය නම් එක් ඉල් මාසයක (තන්ဆောင်මොන්) භේද වූ සංඝයාගේ සමගි දිනය ද, පසුවට කල් තැබූ දිනය ද, වප් සහ ඉල් යන පුර පසළොස්වක පෝය දින දෙක ද වේ. මෙසේ සිව්වැදෑරුම් වූ පවාරණ දිනයන් හැර වෙනත් දිනක පවාරණය කරන්නේ නම් එය ‘අපවාරණාය පවාරේති’ (පවාරණ නොවන දිනයක පවාරණය කිරීම) නමුවේ. මෙහිදී ද සුළු විවාදයක් සංසිඳුවීම නිසා සාමග්‍රී පවාරණය කිරීමට අවස්ථාවක් නොලැබෙන අතර, එසේ පවාරණය කරන්නවුන් විසින් පවාරණය නොවන දිනයක පවාරණය කරන ලද්දේ වෙයි. තවද, වයස විසි අවුරුදු පිරුනේ නැති අයෙකු හෝ අන්තිම වස්තුවට (පාරාජිකාවට) පැමිණි අයෙකු හෝ අභව්‍ය පුද්ගලයන් එකොළොස් දෙනාගෙන් අයෙකු හෝ උපසම්පදා කරන්නාට ද වස්තු විපත්තිය නිසා අධාර්මික කර්මයක් වේ. මෙසේ වස්තුව (දිනය හෝ පුද්ගලයා) හේතුවෙන් විනය කර්මයන් විපත්තියට පත් වේ.

၄၈၄. ဉတ္တိတော ဝိပတ္တိယံ ပန ဝတ္ထုံ န ပရာမသတီတိ ယဿ ဥပသမ္ပဒါဒိကမ္မံ ကရောတိ, တံ န ပရာမသတိ, တဿ နာမံ န ဂဏှာတိ. ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝဒတိ; ဧဝံ ဝတ္ထုံ န ပရာမသတိ.

484. ඥත්තිය නිසා සිදුවන විපත්තියෙහි දී ‘වස්තුව පරාමර්ශනය නොකරයි’ යනු යම් පුද්ගලයෙකු උදෙසා උපසම්පදාදී කර්මයක් කරන්නේ ද, එම පුද්ගලයා ගැන සඳහන් නොකිරීමයි, ඔහුගේ නම නොගැනීමයි. “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ආයුෂ්මත් බුද්ධරක්ඛිතයන්ගේ උපසම්පදාපේක්ෂක ධම්මරක්ඛිත වේ” යැයි කිව යුතු තැන, “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, ආයුෂ්මත් බුද්ධරක්ඛිතයන්ගේ උපසම්පදාපේක්ෂක වේ” යැයි පවසයි ද, මෙසේ වස්තුව (මහණ අපේක්ෂකයා) පරාමර්ශනය නොකරයි.

သံဃံ န ပရာမသတီတိ သံဃဿ နာမံ န ဂဏှာတိ. ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော’’တိ ဝဒတိ; ဧဝံ သံဃံ န ပရာမသတိ.

‘සංඝයා පරාමර්ශනය නොකරයි’ යනු සංඝයාගේ නාමය නොගැනීමයි. “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ධම්මරක්ඛිත වේ” යැයි කිව යුතු තැන, “ස්වාමීනි, මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ධම්මරක්ඛිත වේ” යැයි පවසයි ද, මෙසේ සංඝයා පරාමර්ශනය නොකරයි.

ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတီတိ ယော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ဥပဇ္ဈာယော, တံ န ပရာမသတိ, တဿ နာမံ န ဂဏှာတိ. ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ [Pg.246] ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝဒတိ; ဧဝံ ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတိ.

‘පුද්ගලයා පරාමර්ශනය නොකරයි’ යනු උපසම්පදාපේක්ෂකයාගේ යම් උපාධ්‍යායවරයෙක් වෙත් ද, ඔහු ගැන සඳහන් නොකිරීමයි, ඔහුගේ නම නොගැනීමයි. “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ආයුෂ්මත් බුද්ධරක්ඛිතයන්ගේ උපසම්පදාපේක්ෂක ධම්මරක්ඛිත වේ” යැයි කිව යුතු තැන, “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ධම්මරක්ඛිත උපසම්පදාපේක්ෂක වේ” යැයි (උපාධ්‍යාය නම රහිතව) පවසයි ද, මෙසේ පුද්ගලයා (උපාධ්‍යාය) පරාමර්ශනය නොකරයි.

ဉတ္တိံ န ပရာမသတီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဉတ္တိံ န ပရာမသတိ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာ ဒွိက္ခတ္တုံ ကမ္မဝါစာယ ဧဝ အနုဿာဝနကမ္မံ ကရောတိ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေပိ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာ စတုက္ခတ္တုံ ကမ္မဝါစာယ ဧဝ အနုဿာဝနကမ္မံ ကရောတိ; ဧဝံ ဉတ္တိံ န ပရာမသတိ.

‘ඥත්තිය පරාමර්ශනය නොකරයි’ යනු මුළුමනින්ම ඥත්තිය (යෝජනාව) ප්‍රකාශ නොකිරීමයි. ඥත්තිදුතිය කර්මයේ දී ඥත්තිය පසෙක තබා දෙවරක් කම්මවාචාවෙන් පමණක් අනුශ්‍රාවණ කර්මය (දැන්වීම) කරයි. ඥත්තිචතුත්ථ කර්මයේ දී ද ඥත්තිය පසෙක තබා සිව්වරක් කම්මවාචාවෙන් ම අනුශ්‍රාවණ කර්මය කරයි ද, මෙසේ ඥත්තිය පරාමර්ශනය නොකරයි.

ပစ္ဆာ ဝါ ဉတ္တိံ ဌပေတီတိ ပဌမံ ကမ္မဝါစာယ အနုဿာဝနကမ္မံ ကတွာ ‘‘ဧသာ ဉတ္တီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ခမတိ သံဃဿ တသ္မာ တုဏှီ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ ဝဒတိ; ဧဝံ ပစ္ဆာ ဉတ္တိံ ဌပေတိ. ဣတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဉတ္တိတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တိ.

‘පසුව ඥත්තිය තබයි’ යනු පළමුව කම්මවාචාවෙන් අනුශ්‍රාවණ කර්මය කොට, “එය ඥත්තියයි” (ඒසා ඥත්ති) පවසා, “සංඝයාට එය රුචි වේ, එබැවින් නිශ්ශබ්ද ය, මෙය මෙසේ දරා ගනිමි” යැයි පවසයි ද, මෙසේ පසුව ඥත්තිය තබයි. මෙසේ මෙම ආකාර පහෙන් ඥත්තිය නිසා විනය කර්මයන් විපත්තියට පත් වේ.

၄၈၅. အနုဿာဝနတော ဝိပတ္တိယံ ပန ဝတ္ထုအာဒီနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ ပန နေသံ အပရာမသနံ ဟောတိ – ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော’’တိ ပဌမာနုဿာဝနေ ‘‘ဒုတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ, တတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ, သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော’’တိ ဒုတိယတတိယာနုဿာဝနာသု ဝါ ‘‘အယံ ဓမ္မရက္ခိတော အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ ဝဒန္တော ဝတ္ထုံ န ပရာမသတိ နာမ. ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော’’တိ ဝဒန္တော သံဃံ န ပရာမသတိ နာမ. ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဓမ္မရက္ခိတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော’’တိ ဝဒန္တော ပုဂ္ဂလံ န ပရာမသတိ နာမ.

485. අනුශ්‍රාවණය (කම්මවාචාව) නිසා සිදුවන විපත්තියෙහි ද වස්තු ආදිය ඉහත දැක්වූ ක්‍රමයටම දත යුතුය. එහිදී ඒවා පරාමර්ශනය නොකිරීම මෙසේ වේ – “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා” යන පළමු අනුශ්‍රාවණයේදී හෝ “දෙවනුව ද මේ කරුණ පවසමි, තෙවනුව ද මේ කරුණ පවසමි, ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා” යන දෙවන තෙවන අනුශ්‍රාවණයන්හි දී හෝ “මොහු ආයුෂ්මත් බුද්ධරක්ඛිතයන්ගේ උපසම්පදාපේක්ෂක ධම්මරක්ඛිත වේ” යැයි කිව යුතු තැන, “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, ආයුෂ්මත් බුද්ධරක්ඛිතයන්ගේ...” යැයි (අපේක්ෂකයාගේ නම රහිතව) පවසන්නා වස්තුව පරාමර්ශනය නොකරයි. “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ධම්මරක්ඛිත වේ” යැයි කිව යුතු තැන, “ස්වාමීනි, මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ධම්මරක්ඛිත වේ” යැයි පවසන්නා සංඝයා පරාමර්ශනය නොකරයි. “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ආයුෂ්මත් බුද්ධරක්ඛිතයන්ගේ...” යැයි කිව යුතු තැන, “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මට සවන් දෙන සේක්වා, මොහු ධම්මරක්ඛිත උපසම්පදාපේක්ෂක වේ” යැයි පවසන්නා (උපාධ්‍යාය) පුද්ගලයා පරාමර්ශනය නොකරයි.

သာဝနံ ဟာပေတီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ကမ္မဝါစာယ အနုဿာဝနံ န ကရောတိ, ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဉတ္တိမေဝ ဌပေတိ, ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေ စတုက္ခတ္တုံ ဉတ္တိမေဝ ဌပေတိ; ဧဝံ အနုဿာဝနံ ဟာပေတိ. ယောပိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဧကံ ကမ္မဝါစံ အနုဿာဝေန္တော အက္ခရံ ဝါ ဆဍ္ဍေတိ, ပဒံ ဝါ ဒုရုတ္တံ ကရောတိ, အယမ္ပိ အနုဿာဝနံ ဟာပေတိယေဝ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေ ပန ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ သကိမေဝ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ကမ္မဝါစာယ အနုဿာဝနံ ကရောန္တောပိ အက္ခရံ ဝါ ပဒံ ဝါ [Pg.247] ဆဍ္ဍေန္တောပိ ဒုရုတ္တံ ကရောန္တောပိ အနုဿာဝနံ ဟာပေတိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘ශ්‍රාවණය පිරිහෙළයි’ යනු මුළුමනින්ම කම්මවාචාවෙන් අනුශ්‍රාවණය නොකිරීමයි. ඥත්තිදුතිය කර්මයේදී දෙවරක්ම ඥත්තිය පමණක් තබයි. ඥත්තිචතුත්ථ කර්මයේදී සිව්වරක්ම ඥත්තිය පමණක් තබයි. මෙසේ අනුශ්‍රාවණය පිරිහෙළයි. යමෙක් ඥත්තිදුතිය කර්මයේ දී එක් ඥත්තියක් තබා එක් කම්මවාචාවක් අනුශ්‍රාවණය කරන කල්හි අකුරක් අත්හරී ද, නැතහොත් පදයක් වැරදි ලෙස උච්චාරණය (දුරුත්ත) කරයි ද, මොහු ද අනුශ්‍රාවණය පිරිහෙළයි. ඥත්තිචතුත්ථ කර්මයේ දී එක් ඥත්තියක් තබා එක් වරක් හෝ දෙවරක් පමණක් කම්මවාචාවෙන් අනුශ්‍රාවණය කරන්නා ද, අකුරක් හෝ පදයක් අත්හරින්නා ද, වැරදි ලෙස උච්චාරණය කරන්නා ද අනුශ්‍රාවණය පිරිහෙළන බව දත යුතුය.

ဒုရုတ္တံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ ပန အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ယော ဟိ အညသ္မိံ အက္ခရေ ဝတ္တဗ္ဗေ အညံ ဝဒတိ, အယံ ဒုရုတ္တံ ကရောတိ နာမ. တသ္မာ ကမ္မဝါစံ ကရောန္တေန ဘိက္ခုနာ ယွာယံ –

‘වැරදි ලෙස උච්චාරණය (දුරුත්ත) කරයි’ යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය – යමෙක් එක් අකුරක් කිව යුතු තැනක වෙනත් අකුරක් පවසයි ද, ඔහු වැරදි ලෙස උච්චාරණය කරන්නෙකි. එබැවින් කම්මවාචා පවසන භික්ෂුව විසින් මෙසේ දත යුතුය –

‘‘သိထိလံ ဓနိတဉ္စ ဒီဃရဿံ, ဂရုကံ လဟုကဉ္စ နိဂ္ဂဟိတံ;

သမ္ဗန္ဓံ ဝဝတ္ထိတံ ဝိမုတ္တံ, ဒသဓာ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယာ ပဘေဒေါ’’တိ.

“ලිහිල් (සිථිල), තද (ධනිත), දිග (දීඝ), මිටි (රස්ස), බර (ගරුක), සැහැල්ලු (ලහුක), නාසික්‍ය (නිග්ගහිත), බැඳුණු (සම්බන්ධ), වෙන් කළ (වවත්ථිත) සහ මුදාහළ (විමුත්ත) යන දස වැදෑරුම් වූ ව්‍යඤ්ජන ප්‍රභේදයන් ව්‍යඤ්ජන බුද්ධියෙන් දත යුතුය.”

ဝုတ္တော, အယံ သုဋ္ဌု ဥပလက္ခေတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘သိထိလံ’’ နာမ ပဉ္စသု ဝဂ္ဂေသု ပဌမတတိယံ. ‘‘ဓနိတံ’’ နာမ တေသွေဝ ဒုတိယစတုတ္ထံ. ‘‘ဒီဃ’’န္တိ ဒီဃေန ကာလေန ဝတ္တဗ္ဗံ အာကာရာဒိ. ‘‘ရဿ’’န္တိ တတော ဥပဍ္ဎကာလေန ဝတ္တဗ္ဗံ အကာရာဒိ. ‘‘ဂရုက’’န္တိ ဒီဃမေဝ. ယံ ဝါ အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတတ္ထေရဿ ယဿ နက္ခမတီတိ ဧဝံ သံယောဂပရံ ကတွာ ဝုစ္စတိ. ‘‘လဟုက’’န္တိ ရဿမေဝ. ယံ ဝါ အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတထေရဿ ယဿ န ခမတီတိ ဧဝံ အသံယောဂပရံ ကတွာ ဝုစ္စတိ. ‘‘နိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ယံ ကရဏာနိ နိဂ္ဂဟေတွာ အဝိဿဇ္ဇေတွာ အဝိဝဋေန မုခေန သာနုနာသိကံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘သမ္ဗန္ဓ’’န္တိ ယံ ပရပဒေန သမ္ဗန္ဓိတွာ ‘‘တုဏှိဿာ’’တိ ဝါ ‘‘တုဏှဿာ’’တိ ဝါ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝဝတ္ထိတ’’န္တိ ယံ ပရပဒေန အသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘တုဏှီ အဿာ’’တိ ဝါ ‘‘တုဏှ အဿာ’’တိ ဝါ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဝိမုတ္တ’’န္တိ ယံ ကရဏာနိ အနိဂ္ဂဟေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ အကတွာ ဝုစ္စတိ.

අටුවාවන්හි පවසා ඇති මෙම ව්‍යඤ්ජන ප්‍රභේදය මනාව වටහා ගත යුතුය. මෙහි ‘සිථිල’ නම් වර්ග පහේ පළමු හා තෙවන අකුරුය. ‘ධනිත’ නම් ඒවායේම දෙවන හා සිව්වන අකුරුය. ‘දීඝ’ යනු දිගු කාලයක් උච්චාරණය කළ යුතු ‘ආ’ ආදී අකුරුය. ‘රස්ස’ යනු එයින් අර්ධ කාලයක් උච්චාරණය කළ යුතු ‘අ’ ආදී අකුරුය. ‘ගරුක’ යනු දීඝ අකුරුමය. නැතහොත් ‘ආයස්මතෝ’, ‘බුද්ධරක්ඛිතත්ථේරස්ස’, ‘යස්ස’, ‘නක්ඛමති’ යනාදී වශයෙන් පසුව සංයෝගයක් ඇතිව පවසන අකුරුය. ‘ලහුක’ යනු රස්ස අකුරුමය. නැතහොත් ‘ආයස්මතෝ බුද්ධරක්ඛිතථේරස්ස’, ‘යස්ස න ඛමති’ යනාදී වශයෙන් පසුව සංයෝගයක් නොමැතිව පවසන අකුරුය. ‘නිග්ගහිත’ නම් කරණ (උච්චාරණ ස්ථාන) මැඩ පවත්වා, මුදා නොහැර, විවෘත නොකළ මුඛයෙන් අනුනාසික ලෙස පැවසිය යුතු අකුරුය. ‘සම්බන්ධ’ නම් පසුව එන පදය හා සම්බන්ධ කොට ‘තුණ්හිස්සා’ හෝ ‘තුණ්හස්සා’ ලෙස පවසන ඒවාය. ‘වවත්ථිත’ නම් පසු පදය හා සම්බන්ධ නොකොට, වෙන් කොට ‘තුණ්හී අස්ස’ හෝ ‘තුණ්හ අස්ස’ ලෙස පවසන ඒවාය. ‘විමුත්ත’ නම් කරණ (ස්ථාන) මැඩ නොපවත්වා, මුදා හැර, විවෘත මුඛයෙන් අනුනාසික නොවන සේ පවසන අකුරුය.

တတ္ထ ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တ-ကာရဿ ထ-ကာရံ ကတွာ ‘‘သုဏာထု မေ’’တိ ဝစနံ သိထိလဿ ဓနိတကရဏံ နာမ. တထာ ‘‘ပတ္တကလ္လံ, ဧသာ ဉတ္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ပတ္ထကလ္လံ, ဧသာ ဉတ္ထီ’’တိအာဒိဝစနဉ္စ. ‘‘ဘန္တေ သံဃော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဘ-ကာရ ဃ-ကာရာနံ ဗ-ကာရ ဂ-ကာရေ ကတွာ ‘‘ဗန္တေ သင်္ဂေါ’’တိ ဝစနံ ဓနိတဿ သိထိလကရဏံ နာမ. ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ ဝိဝဋေန မုခေန ဝတ္တဗ္ဗေ ပန ‘‘သုဏံတု မေ’’တိ ဝါ ‘‘ဧသာ ဉတ္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဧသံ ဉတ္တီ’’တိ ဝါ အဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ ကတွာ ဝစနံ ဝိမုတ္တဿ နိဂ္ဂဟိတဝစနံ နာမ. ‘‘ပတ္တကလ္လ’’န္တိ အဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ပတ္တကလ္လာ’’တိ ဝိဝဋေန မုခေန အနုနာသိကံ အကတွာ ဝစနံ နိဂ္ဂဟိတဿ ဝိမုတ္တဝစနံ နာမ.

එහිදී, 'suṇātu me' (සුණාතු මෙ) ලෙස කිව යුතු තැන ලිහිල් 'ත' කාරය වෙනුවට තද 'ථ' කාරය යොදා 'suṇāthu me' (සුණාථු මෙ) ලෙස උච්චාරණය කිරීම ලිහිල් ශබ්දය තද ශබ්දයක් (සිතිය ශබ්දය ධනිත කිරීම) කිරීම නම් වේ. එමෙන්ම 'pattakallaṃ, esā ñattī' (පත්තකල්ලං, එසා ඤත්ති) ලෙස කිව යුතු තැන 'patthakallaṃ, esā ñatthī' (පත්ථකල්ලං, එසා ඤත්ථි) යනාදී වශයෙන් පැවසීම ද එසේම වේ. 'bhante saṅgho' (භන්තෙ සංඝො) ලෙස කිව යුතු තැන තද 'භ' කාරය හා 'ඝ' කාරය වෙනුවට ලිහිල් 'බ' කාරය හා 'ග' කාරය යොදා 'bante saṅgo' (බන්තෙ සංගො) ලෙස පැවසීම තද ශබ්දය ලිහිල් කිරීම (ධනිතය සිතිය කිරීම) නම් වේ. තවද, 'suṇātu me' (සුණාතු මෙ) ලෙස විවෘත මුඛයෙන් පැවසිය යුතු තැන 'suṇaṃtu me' (සුණන්තො මෙ) ලෙස හෝ 'esā ñattī' (එසා ඤත්ති) ලෙස කිව යුතු තැන 'esaṃ ñattī' (එසං ඤත්ති) ලෙස හෝ මුව අඩුවෙන් විවෘත කොට නාසික්ය ශබ්ද සහිතව පැවසීම විවෘත ශබ්දය නිගහිත කිරීම නම් වේ. 'pattakallaṃ' (පත්තකල්ලං) ලෙස මුව අඩුවෙන් විවෘත කොට නාසික්ය ශබ්ද සහිතව පැවසිය යුතු තැන 'pattakallā' (පත්තකල්ලා) ලෙස මුව මැනවින් විවෘත කොට නාසික්ය ශබ්ද රහිතව පැවසීම නිගහිත ශබ්දය විවෘත කිරීම නම් වේ.

ဣတိ [Pg.248] သိထိလေ ကတ္တဗ္ဗေ ဓနိတံ, ဓနိတေ ကတ္တဗ္ဗေ သိထိလံ, ဝိမုတ္တေ ကတ္တဗ္ဗေ နိဂ္ဂဟိတံ, နိဂ္ဂဟိတေ ကတ္တဗ္ဗေ ဝိမုတ္တန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဗျဉ္ဇနာနိ အန္တောကမ္မဝါစာယ ကမ္မံ ဒူသေန္တိ. ဧဝံ ဝဒန္တော ဟိ အညသ္မိံ အက္ခရေ ဝတ္တဗ္ဗေ အညံ ဝဒတိ, ဒုရုတ္တံ ကရောတီတိ ဝုစ္စတိ. ဣတရေသု ပန ဒီဃရဿာဒီသု ဆသု ဗျဉ္ဇနေသု ဒီဃဋ္ဌာနေ ဒီဃမေဝ, ရဿဋ္ဌာနေ စ ရဿမေဝါတိ ဧဝံ ယထာဌာနေ တံ တဒေဝ အက္ခရံ ဘာသန္တေန အနုက္ကမာဂတံ ပဝေဏိံ အဝိနာသေန္တေန ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. သစေ ပန ဧဝံ အကတွာ ဒီဃေ ဝတ္တဗ္ဗေ ရဿံ, ရဿေ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဒီဃံ ဝဒတိ; တထာ ဂရုကေ ဝတ္တဗ္ဗေ လဟုကံ, လဟုကေ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂရုကံ ဝဒတိ; သမ္ဗန္ဓေ ဝါ ပန ဝတ္တဗ္ဗေ ဝဝတ္ထိတံ, ဝဝတ္ထိတေ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ သမ္ဗန္ဓံ ဝဒတိ; ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ကမ္မဝါစာ န ကုပ္ပတိ. ဣမာနိ ဟိ ဆ ဗျဉ္ဇနာနိ ကမ္မံ န ကောပေန္တိ.

මෙසේ ලිහිල් ශබ්ද කිව යුතු තැන තද ශබ්ද ද, තද ශබ්ද කිව යුතු තැන ලිහිල් ශබ්ද ද, විවෘත ශබ්ද කිව යුතු තැන නිගහිත ශබ්ද ද, නිගහිත ශබ්ද කිව යුතු තැන විවෘත ශබ්ද ද යන මෙම ව්‍යඤජන සතර කර්මවාචාව අතරතුරදී විනය කර්මය පලුදු කරයි. මක්නිසාද යත්, මෙලෙස පවසන්නා එක් අකුරක් කිව යුතු තැන වෙනත් අකුරක් පවසන බැවින්, එය වැරදි උච්චාරණයක් (දුරුත්ත) ලෙස හැඳින්වේ. අනෙකුත් දීර්ඝ-රස්ස ආදී ව්‍යඤජන හය සම්බන්ධයෙන් නම්, දීර්ඝ ස්ථානයන්හි දීර්ඝ ශබ්ද ද, රස්ස ස්ථානයන්හි රස්ස ශබ්ද ද වශයෙන් ඒ ඒ ස්ථානයන්ට අනුව එම අකුරු පවසමින්, අනුපිළිවෙළින් පැවත එන ශෛලිය විනාශ නොකර කර්මවාචාව සිදු කළ යුතුය. ඉදින් එසේ නොකොට දීර්ඝ ශබ්ද කිව යුතු තැන රස්ස ශබ්ද හෝ රස්ස ශබ්ද කිව යුතු තැන දීර්ඝ ශබ්ද හෝ පැවසීමෙන් ද, ගුරු ශබ්ද කිව යුතු තැන ලහු හෝ ලහු ශබ්ද කිව යුතු තැන ගුරු හෝ පැවසීමෙන් ද, වචන සම්බන්ධ කළ යුතු තැන වෙන් කිරීමෙන් හෝ වෙන් කළ යුතු තැන සම්බන්ධ කිරීමෙන් ද කර්මවාචාව පලුදු නොවේ. මක්නිසාද යත්, මෙම ව්‍යඤජන හය විනය කර්මය පලුදු නොකරන බැවිනි.

ယံ ပန သုတ္တန္တိကတ္ထေရာ ‘‘ဒ-ကာရော တ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, တ-ကာရော ဒ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, စ-ကာရော ဇ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, ဇ-ကာရော စ-ကာရမာပဇ္ဇတိ, ယ-ကာရော က-ကာရမာပဇ္ဇတိ, က-ကာရော ယ-ကာရမာပဇ္ဇတိ; တသ္မာ ဒ-ကာရာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗေသု တ-ကာရာဒိဝစနံ န ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ကမ္မဝါစံ ပတွာ န ဝဋ္ဋတိ. တသ္မာ ဝိနယဓရေန နေဝ ဒ-ကာရော တ-ကာရော ကာတဗ္ဗော…ပေ… န က-ကာရော ယ-ကာရော. ယထာပါဠိယာ နိရုတ္တိံ သောဓေတွာ ဒသဝိဓာယ ဗျဉ္ဇနနိရုတ္တိယာ ဝုတ္တဒေါသေ ပရိဟရန္တေန ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. ဣတရထာ ဟိ သာဝနံ ဟာပေတိ နာမ.

සූත්‍රාන්තධාරී ස්ථවිරවරුන් විසින් 'ද-කාරය ත-කාරයට පැමිණේ, ත-කාරය ද-කාරයට පැමිණේ, ච-කාරය ජ-කාරයට පැමිණේ, ජ-කාරය ච-කාරයට පැමිණේ, ය-කාරය ක-කාරයට පැමිණේ, ක-කාරය ය-කාරයට පැමිණේ; එබැවින් ද-කාරාදිය කිව යුතු තැන ත-කාරාදිය පැවසීම පරස්පර නොවේ' යැයි යමක් පවසත් ද, එය කර්මවාචාවකට අදාළ කරගත් විට සුදුසු නොවේ. එබැවින් විනයධරයෙකු විසින් ද-කාරය ත-කාරයක් නොකළ යුතුය... පෙ... ක-කාරය ය-කාරයක් නොකළ යුතුය. පාලියට අනුකූලව ශබ්ද උච්චාරණය පිරිසිදු කොට, දස වැදෑරුම් ව්‍යඤජන උච්චාරණ දෝෂයන්ගෙන් වැළකී කර්මවාචාව කළ යුතුය. එසේ නොමැති වුවහොත් එය කර්මවාචාව ශ්‍රවණය කරවීම (සාසනය) පලුදු කිරීමක් නම් වේ.

အကာလေ ဝါ သာဝေတီတိ သာဝနာယ အကာလေ အနောကာသေ ဉတ္တိံ အဋ္ဌပေတွာ ပဌမံယေဝ အနုဿာဝနကမ္မံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဉတ္တိံ ဌပေတိ. ဣတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ အနုဿာဝနတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တိ.

අකාලයේ ශ්‍රවණය කරවීම යනු, ශ්‍රවණය කරවිය යුතු සුදුසු වේලාව හෝ අවස්ථාව නොවන කල්හි, ඤත්තිය (යෝජනාව) ඉදිරිපත් නොකොට ප්‍රථමයෙන්ම අනුස්සාවන කර්මය (ප්‍රකාශ කිරීම) සිදු කොට පසුව ඤත්තිය තැබීමයි. මෙසේ මෙම ආකාර පහ නිසා අනුස්සාවනය හේතුවෙන් විනය කර්මයන් පලුදු වේ.

၄၈၆. သီမတော ဝိပတ္တိယံ ပန အတိခုဒ္ဒကသီမာ နာမ ယာ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ န ဂဏှာတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ယတ္ထ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ နိသီဒိတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ယာ ဧဝရူပါ သီမာ, အယံ သမ္မတာပိ အသမ္မတာ, ဂါမခေတ္တသဒိသာဝ ဟောတိ, တတ္ထ ကတံ ကမ္မံ ကုပ္ပတိ. ဧသ နယော သေသသီမာသုပိ. ဧတ္ထ ပန အတိမဟတီ နာမ ယာ ကေသဂ္ဂမတ္တေနာပိ တိယောဇနံ အတိက္ကာမေတွာ သမ္မတာ ဟောတိ. ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ အဃဋိတနိမိတ္တာ ဝုစ္စတိ. ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ အနုက္ကမေနေဝ ဒက္ခိဏာယ ပစ္ဆိမာယ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ကိတ္တေတွာ ပုန ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပုဗ္ဗကိတ္တိတံ နိမိတ္တံ ပဋိကိတ္တေတွာဝ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ; ဧဝံ အခဏ္ဍနိမိတ္တာ ဟောတိ. သစေ [Pg.249] ပန အနုက္ကမေန အာဟရိတွာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ တတ္ထေဝ ဌပေတိ, ခဏ္ဍနိမိတ္တာ ဟောတိ. အပရာပိ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ယာ အနိမိတ္တုပဂံ တစသာရရုက္ခံ ဝါ ခါဏုကံ ဝါ ပံသုပုဉ္ဇဝါလိကာပုဉ္ဇာနံ ဝါ အညတရံ အန္တရာ ဧကံ နိမိတ္တံ ကတွာ သမ္မတာ ဟောတိ. ဆာယာနိမိတ္တာ နာမ ယာ ပဗ္ဗတစ္ဆာယာဒီနံ ယံကိဉ္စိ ဆာယံ နိမိတ္တံ ကတွာ သမ္မတာ ဟောတိ. အနိမိတ္တာ နာမ ယာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နိမိတ္တာနိ အကိတ္တေတွာ သမ္မတာ ဟောတိ.

486. සීමාව නිසා සිදුවන විපත්තිය සම්බන්ධයෙන් නම්, භික්ෂූන් විසි එක් නමකට (ඉඩ මදි බැවින්) සිටිය නොහැකි සීමාව 'අතිඛුද්දක සීමාව' (ඉතා කුඩා සීමාව) නම් වේ. කුරුන්දි අටුවාවෙහි 'යම් සීමාවක භික්ෂූන් විසි එක් නමකට වාඩිවීමට නොහැකි ද' (එය අතිඛුද්දක සීමාවයි) යනුවෙන් දක්වා ඇත. එබැවින් එවැනි සීමාවක් සම්මත කළ ද එය අසම්මත සීමාවක් වන අතර ග්‍රාම සීමාවකට හා සමාන වේ; එහි කරන ලද විනය කර්මය පලුදු වේ. සෙසු සීමාවන් සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි 'අතිමහතී සීමාව' යනු කෙස් අගක ප්‍රමාණයක් හෝ යොදුන් තුන ඉක්මවා සම්මත කරන ලද සීමාවයි. එකිනෙකට සම්බන්ධ නොවූ නිමිති ඇති සීමාව 'ඛණ්ඩ නිමිත්ත' (කැඩුණු නිමිති සහිත සීමාව) ලෙස හැඳින්වේ. නැගෙනහිර දිශාවෙන් නිමිත්ත ප්‍රකාශ කොට අනුපිළිවෙළින් දකුණ, බටහිර සහ උතුරු දිශාවන්හි නිමිති ප්‍රකාශ කර, නැවත නැගෙනහිර දිශාවට පැමිණ කලින් ප්‍රකාශ කළ නිමිත්තම නැවත ප්‍රකාශ කොට සීමාව අවසන් කිරීම සුදුසුය; එවිට එය 'අඛණ්ඩ නිමිත්ත' (නොකැඩුණු නිමිති සහිත සීමාව) වේ. ඉදින් පිළිවෙළින් පැමිණ උතුරු දිශාවේ නිමිත්ත ප්‍රකාශ කොට එතැනින්ම නැවතුණහොත් එය ඛණ්ඩ නිමිත්තක් වේ. තවත් ඛණ්ඩ නිමිත්තක් නම්, නිමිති ලෙස නොගැනෙන එනමුත් අරටුව සහිත පොත්ත ඇති ගසක් හෝ කණුවක් හෝ පස් ගොඩක් හෝ වැලි ගොඩක් හෝ දෙදෙරක නිමිත්තක් ලෙස සලකා සම්මත කරන ලද සීමාවයි. කඳු සෙවණැලි ආදී යම් සෙවණැල්ලක් නිමිත්තක් ලෙස සලකා සම්මත කරන ලද සීමාව 'ඡායා නිමිත්ත' සීමාව නම් වේ. කිසිදු නිමිත්තක් ප්‍රකාශ නොකර සම්මත කරන ලද සීමාව 'අනිමිත්ත' සීමාව නම් වේ.

ဗဟိသီမေ ဌိတော သီမံ သမ္မန္နတိ နာမ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ နိမိတ္တာနံ ဗဟိ ဌိတော သမ္မန္နတိ. နဒိယာ သမုဒ္ဒေ ဇာတဿရေ သီမံ သမ္မန္နတီတိ ဧတေသု နဒိအာဒီသု ယံ သမ္မန္နတိ, သာ ဧဝံ သမ္မတာပိ ‘‘သဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ အသီမာ, သဗ္ဗော သမုဒ္ဒေါ အသီမော, သဗ္ဗော ဇာတဿရော အသီမော’’တိ (မဟာဝ. ၁၄၇) ဝစနတော အသမ္မတာဝ ဟောတိ. သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒတီတိ အတ္တနော သီမာယ ပရေသံ သီမံ သမ္ဘိန္ဒတိ. အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အတ္တနော သီမာယ ပရေသံ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. တတ္ထ ယထာ သမ္ဘေဒေါ စ အဇ္ဈောတ္ထရဏဉ္စ ဟောတိ, တံ သဗ္ဗံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တမေဝ. ဣတိ ဣမာ ဧကာဒသပိ သီမာ အသီမာ ဂါမခေတ္တသဒိသာ ဧဝ, တာသု နိသီဒိတွာ ကတံ ကမ္မံ ကုပ္ပတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣမေဟိ ဧကာဒသဟိ အာကာရေဟိ သီမတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိ.

සීමාවෙන් බැහැරව සිට සීමාව සම්මත කිරීම යනු නිමිති ප්‍රකාශ කොට එම නිමිතිවලින් පිටත සිට සම්මත කිරීමයි. ගංගා, සමුද්‍ර හා ස්වභාවික විල්වල සීමා සම්මත කිරීම සම්බන්ධයෙන් නම්, එවැනි ස්ථානයන්හි යම් සීමාවක් සම්මත කළ ද, 'මහණෙනි, සියලු ගංගාවෝ අසීමාවෝ ය (බද්ධ සීමා නොවේ), සියලු සමුද්‍රයෝ අසීමාවෝ ය, සියලු විල් අසීමාවෝ ය' යන බුද්ධ වචනයට අනුව ඒවා අසම්මත සීමාවෝම වෙති. සීමාවකින් තවත් සීමාවක් මිශ්‍ර කිරීම යනු තමාගේ සීමාවෙන් අනුන්ගේ සීමාවක් හා මිශ්‍ර වීමයි. 'අජ්ඣොත්තරති' (මර්දනය කරයි) යනු තමාගේ සීමාවෙන් අනුන්ගේ සීමාවක් යටපත් කිරීමයි. එහිදී යම් ආකාරයකින් මිශ්‍ර වීම හා යටපත් වීම සිදුවේ ද, ඒ සියල්ල උපෝසථක්ඛන්ධකයෙහි මා විසින් පවසන ලද්දේමය. මෙසේ මෙම එකොළොස් වැදෑරුම් සීමාවන්ම බද්ධ සීමා නොවන අතර ග්‍රාම සීමාවන්ට සමාන වේ. ඒවායෙහි හිඳ කරනු ලබන විනය කර්මය පලුදු වේ. එබැවින් 'මෙම ආකාර එකොළොස නිසා සීමාව සම්බන්ධයෙන් විනය කර්ම පලුදු වේ' යැයි ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී.

၄၈၇-၄၈၈. ပရိသတော ကမ္မဝိပတ္တိယံ ပန ကိဉ္စိ အနုတ္တာနံ နာမ နတ္ထိ. ယမ္ပိ တတ္ထ ကမ္မပ္ပတ္တဆန္ဒာရဟလက္ခဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တမ္ပိ ပရတော ‘‘စတ္တာရော ဘိက္ခူ ပကတတ္တာ ကမ္မပ္ပတ္တာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တမေဝ. တတ္ထ ပကတတ္တာ ကမ္မပ္ပတ္တာတိ စတုဝဂ္ဂကရဏေ ကမ္မေ စတ္တာရော ပကတတ္တာ အနုက္ခိတ္တာ အနိဿာရိတာ ပရိသုဒ္ဓသီလာ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ ကမ္မဿ အရဟာ အနုစ္ဆဝိကာ သာမိနော. န တေဟိ ဝိနာ တံ ကမ္မံ ကယိရတိ, န တေသံ ဆန္ဒော ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိ ဝါ ဧတိ. အဝသေသာ ပန သစေပိ သဟဿမတ္တာ ဟောန္တိ, သစေ သမာနသံဝါသကာ, သဗ္ဗေ ဆန္ဒာရဟာဝ ဟောန္တိ. ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ ဒတွာ အာဂစ္ဆန္တု ဝါ မာ ဝါ, ကမ္မံ ပန တိဋ္ဌတိ. ယဿ ပန သံဃော ပရိဝါသာဒိကမ္မံ ကရောတိ, သော နေဝ ကမ္မပ္ပတ္တော, နာပိ ဆန္ဒာရဟော. အပိစ ယသ္မာ တံ ပုဂ္ဂလံ ဝတ္ထုံ ကတွာ သံဃော ကမ္မံ ကရောတိ, တသ္မာ ‘‘ကမ္မာရဟော’’တိ ဝုစ္စတိ. သေသကမ္မေသုပိ ဧသေဝ နယော.

487-488. පිරිස හේතුවෙන් කර්මය පිරිහීම (කම්මවිපත්තිය) පිළිබඳව ප්‍රකට නොවූ යමක් නැත. එහි කර්මයට පැමිණි බව (කම්මප්පත්ත) සහ ඡන්දයට සුදුසු බව (ඡන්දාරහ) පිළිබඳ ලක්ෂණ කිව යුතු නම්, ඒවා ඉදිරියෙහි "ප්‍රකෘතිමත් වූ භික්ෂූන් සතර නමක් කර්මයට පැමිණියෝ වෙති" යනාදී වශයෙන් වදාළ නයින්ම පවසන ලදී. එහි 'ප්‍රකෘතිමත් වූ කර්මයට පැමිණි' යන්නෙහි අර්ථය නම්: සතර නමකගෙන් සමන්විත සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයකදී, උක්ඛේපනීය කර්මයට හසු නොවූ, සංඝයාගෙන් බැහැර නොකළ, පිරිසිදු සිල් ඇති ප්‍රකෘතිමත් භික්ෂූන් සතර නමක් කර්මයට පැමිණියෝ වෙති. ඔවුහු කර්මයට සුදුස්සෝ වෙති, අනුචිත වූවෝ වෙති, කර්මයේ හිමිකරුවෝ වෙති. ඔවුන් නොමැතිව එම කර්මය කළ නොහැක. ඔවුන්ගේ ඡන්දය හෝ පාරිශුද්ධිය ද නොලැබේ. ඉතිරි භික්ෂූන් දහසක් පමණ සිටියද, ඔවුන් සමාන සංවාස ඇති අය නම්, සියල්ලෝම ඡන්දය දීමට සුදුස්සෝ වෙති. ඔවුන් ඡන්දය හා පාරිශුද්ධිය දී පැමිණියත් නැතත් කර්මය ස්ථාවර වේ. යම් පුද්ගලයෙකු උදෙසා සංඝයා පරිවාස ආදී කර්මයක් කරයිද, ඔහු කර්මයට පැමිණියෙකු හෝ ඡන්දයට සුදුස්සෙකු නොවේ. එහෙත් එම පුද්ගලයා වස්තුව (අරමුණ) කරගෙන සංඝයා කර්මය කරන බැවින් ඔහු 'කර්මයට සුදුසු' (කම්මාරහ) යැයි කියනු ලැබේ. සෙසු පංචවග්ගකරණ ආදී කර්මයන්හිදී ද මේ නයම වේ.

၄၈၉. ပုန [Pg.250] စတ္တာရိ ကမ္မာနီတိအာဒိကော နယော ပဏ္ဍကာဒီနံ အဝတ္ထုဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

489. නැවතත් "චත්තාරි කම්මානි" යනාදී ක්‍රමය පණ්ඩක ආදී අභව්‍ය පුද්ගලයන් කර්මයකට වස්තු නොවන බව පෙන්වීම සඳහා ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙහි ඉතිරි කොටස පැහැදිලිමය.

အပလောကနကမ္မကထာ

අපලෝකන කර්ම කථාව

၄၉၅-၄၉၆. ဣဒါနိ တေသံ ကမ္မာနံ ပဘေဒဒဿနတ္ထံ ‘‘အပလောကနကမ္မံ ကတိ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အပလောကနကမ္မံ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ – ဩသာရဏံ, နိဿာရဏံ, ဘဏ္ဍုကမ္မံ, ဗြဟ္မဒဏ္ဍံ, ကမ္မလက္ခဏညေဝ ပဉ္စမ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဩသာရဏံ နိဿာရဏ’’န္တိ ပဒသိလိဋ္ဌတာယေတံ ဝုတ္တံ. ပဌမံ ပန နိဿာရဏာ ဟောတိ, ပစ္ဆာ ဩသာရဏာ. တတ္ထ ယာ ကဏ္ဋကသာမဏေရဿ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ, သာ ‘‘နိဿာရဏာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တသ္မာ ဧတရဟိ သစေပိ သာမဏေရော ဗုဒ္ဓဿ ဝါ ဓမ္မဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ အဝဏ္ဏံ ဘဏတိ, ‘‘အကပ္ပိယံ ကပ္ပိယ’’န္တိ ဒီပေတိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော, သော ယာဝတတိယံ နိဝါရေတွာ တံ လဒ္ဓိံ နိဿဇ္ဇာပေတဗ္ဗော. နော စေ ဝိဿဇ္ဇေတိ, သံဃံ သန္နိပါတေတွာ ‘‘ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. နော စေ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ အပလောကနကမ္မံ ကတွာ နိဿာရေတဗ္ဗော. ဧဝဉ္စ ပန ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ –

495-496. දැන් එම කර්මයන්ගේ ප්‍රභේද පෙන්වීම සඳහා "අපලෝකන කර්මය ස්ථාන කීයකට යයිද?" යනාදිය ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. එහි "අපලෝකන කර්මය කරුණු පහකට යයි: ඕසාරණය, නිස්සාරණය, භණ්ඩකර්මය, බ්‍රහ්මදණ්ඩය සහ පස්වැන්න කර්ම ලක්ෂණයම වේ" යන මෙහි "ඕසාරණය හා නිස්සාරණය" යන වචන පදවල මනා සම්බන්ධය සඳහා පවසන ලදී. නමුත් සැබවින්ම පළමුව නිස්සාරණය (බැහැර කිරීම) සිදුවේ, පසුව ඕසාරණය (ඇතුළත් කිරීම) සිදුවේ. එහි කණ්ටක සාමණේරයාට කළ යම් දණ්ඩකර්ම නාශනයක් ඇත්ද, එය 'නිස්සාරණය' යැයි දත යුතුය. එබැවින් දැනටත් යම් සාමණේර නමක් බුදුන් වහන්සේගේ හෝ ධර්මයේ හෝ සංඝයාගේ හෝ අගුණ පවසයි නම්, "අකැප දේ කැපය" යැයි පෙන්වයි නම්, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකව අන්තග්‍රාහික දෘෂ්ටියෙන් යුක්ත වෙයි නම්, ඔහු තෙවරක් දක්වා වළක්වා එම දෘෂ්ටිය අත්හැරවිය යුතුය. ඉදින් අත්නොහරින්නේ නම් සංඝයා රැස් කරවා "අත්හරින්න" යැයි පැවසිය යුතුය. එසේත් අත්නොහරින්නේ නම් ව්‍යක්ත භික්ෂුවක විසින් අපලෝකන කර්මය කොට සංඝයාගෙන් බැහැර කළ යුතුය. එම කර්මය මෙසේ කළ යුතුය —

‘‘သံဃံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ – ‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော သာမဏေရော ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အဝဏ္ဏဝါဒီ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, ယံ အညေ သာမဏေရာ လဘန္တိ, ဒိရတ္တတိရတ္တံ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သဟသေယျံ, တဿ အလာဘာယ နိဿာရဏာ ရုစ္စတိ သံဃဿာ’တိ. ဒုတိယမ္ပိ… တတိယမ္ပိ, ဘန္တေ, သံဃံ ပုစ္ဆာမိ – ‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော သာမဏေရော ဗုဒ္ဓဿ…ပေ… ရုစ္စတိ သံဃဿာ’တိ စရ ပိရေ ဝိနဿာ’’တိ.

ස්වාමීනි, මම සංඝයාගෙන් විමසමි — 'මේ නම් ඇති සාමණේරයා බුදුන්, දහම්, සඟුන් කෙරෙහි අගුණ පවසන්නෙකි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙකි. සෙසු සාමණේරවරුන්ට භික්ෂූන් සමඟ දෙරක් තෙරක් එකට විසීමට (සහසෙය්‍යාව) ලැබෙන යමක් වේද, එය ඔහුට නොලැබීම සඳහා බැහැර කිරීම සංඝයාට රුචි වන්නේද?' කියායි. දෙවනුවත්... තෙවනුවත් ස්වාමීනි, මම සංඝයාගෙන් විමසමි — 'මේ නම් ඇති සාමණේරයා...පෙ... සංඝයාට රුචි වන්නේද?' කියායි. (ඉන්පසු) 'කාලකණ්ණිය, මෙතැනින් පිටවී විනාශ වී පලයන්' යනුවෙන් කර්මය කළ යුතුය.

သော အပရေန သမယေန ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဗာလတာယ အညာဏတာယ အလက္ခိကတာယ ဧဝံ အကာသိံ, သွာဟံ သံဃံ ခမာပေမီ’’တိ ခမာပေန္တော ယာဝတတိယံ ယာစာပေတွာ အပလောကနကမ္မေနေဝ ဩသာရေတဗ္ဗော. ဧဝံ ပန ဩသာရေတဗ္ဗော, သံဃမဇ္ဈေ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ သံဃဿ အနုမတိယာ သာဝေတဗ္ဗံ –

ඔහු පසුව යම් කාලයක "ස්වාමීනි, මම අඥානකම නිසාත්, නොදන්නාකම නිසාත්, අවාසනාවන්තකම නිසාත් මෙසේ කළෙමි. මම සංඝයාගෙන් සමාව අයදිමි" යනුවෙන් පවසමින් සමාව අයදින විට තෙවරක් ආයාචනා කරවා අපලෝකන කර්මයෙන්ම නැවත ඇතුළත් කරගත යුතුය. ඔහු මෙසේ ඇතුළත් කළ යුතුය: ව්‍යක්ත භික්ෂුවක විසින් සංඝ මධ්‍යයේ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව මෙසේ දැන්විය යුතුය —

‘‘သံဃံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ – အယံ ဣတ္ထန္နာမော သာမဏေရော ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အဝဏ္ဏဝါဒီ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, ယံ အညေ သာမဏေရာ လဘန္တိ, ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဒိရတ္တတိရတ္တံ သဟသေယျံ, တဿ [Pg.251] အလာဘာယ နိဿာရိတော, သွာယံ ဣဒါနိ သောရတော နိဝါတဝုတ္တိ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကန္တော ဟိရောတ္တပ္ပေ ပတိဋ္ဌိတော ကတဒဏ္ဍကမ္မော အစ္စယံ ဒေသေတိ, ဣမဿ သာမဏေရဿ ယထာ ပုရေ ကာယသမ္ဘောဂသာမဂ္ဂိဒါနံ ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ.

ස්වාමීනි, මම සංඝයාගෙන් විමසමි — මේ නම් ඇති සාමණේරයා බුදුන්, දහම්, සඟුන් කෙරෙහි අගුණ පැවසූ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ, සෙසු සාමණේරයන්ට ලැබෙන භික්ෂූන් සමඟ දෙරක් තෙරක් එකට විසීම නොලැබෙන පරිදි බැහැර කරන ලද අයෙකි. ඔහු දැන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙන, නිහතමානී, ලැජ්ජාශීලී ගුණ ඇති, හිරිඔතප්හි පිහිටි, දණ්ඩකර්මය නිම කළ අයෙකු වී වරද පිළිගනියි. මෙම සාමණේරයාට පෙර මෙන් කාය සම්භෝග සාමග්ගිය ලබා දීම සංඝයාට රුචි වන්නේද? කියායි.

ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ အပလောကနကမ္မံ ဩသာရဏဉ္စ နိဿာရဏဉ္စ ဂစ္ဆတိ. ဘဏ္ဍုကမ္မံ မဟာခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ. ဗြဟ္မဒဏ္ဍော ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တောယေဝ. န ကေဝလံ ပနေသ ဆန္နဿေဝ ပညတ္တော, ယော အညောပိ ဘိက္ခု မုခရော ဟောတိ, ဘိက္ခူ ဒုရုတ္တဝစနေဟိ ဃဋ္ဋေန္တော ခုံသေန္တော ဝမ္ဘေန္တော ဝိဟရတိ, တဿပိ ဒါတဗ္ဗော. ဧဝဉ္စ ပန ဒါတဗ္ဗော, သံဃမဇ္ဈေ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ သံဃဿ အနုမတိယာ သာဝေတဗ္ဗံ –

මෙසේ තෙවරක් පැවසිය යුතුය. මෙලෙස අපලෝකන කර්මය ඇතුළත් කිරීම හා බැහැර කිරීම යන දෙකටම යොදාගැනේ. භණ්ඩකර්මය මහාඛන්ධක වර්ණනාවෙහි පවසන ලදී. බ්‍රහ්මදණ්ඩය පංචසතික ඛන්ධකයෙහි වදාරන ලදී. එහෙත් මෙය ඡන්න තෙරුන්ට පමණක් පැනවූවක් නොවේ. වෙනත් යම් භික්ෂුවක් මුඛර වෙයිද, අසභ්‍ය වචනයෙන් භික්ෂූන්ට පීඩා කරමින්, පරිභව කරමින්, නින්දා කරමින් වෙසෙයිද, ඔහුට ද මෙය දිය යුතුය. එය මෙසේ දිය යුතුය: ව්‍යක්ත භික්ෂුවක විසින් සංඝ මධ්‍යයේ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව මෙසේ දැන්විය යුතුය —

‘‘ဘန္တေ, ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု မုခရော, ဘိက္ခူ ဒုရုတ္တဝစနေဟိ ဃဋ္ဋေန္တော ဝိဟရတိ. သော ဘိက္ခု ယံ ဣစ္ဆေယျ, တံ ဝဒေယျ. ဘိက္ခူဟိ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု နေဝ ဝတ္တဗ္ဗော, န ဩဝဒိတဗ္ဗော, န အနုသာသိတဗ္ဗော. သံဃံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ – ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဗြဟ္မဒဏ္ဍဿ ဒါနံ, ရုစ္စတိ သံဃဿာ’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ပုစ္ဆာမိ, တတိယမ္ပိ ပုစ္ဆာမိ – ‘ဣတ္ထန္နာမဿ, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနော ဗြဟ္မဒဏ္ဍဿ ဒါနံ, ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’’တိ.

ස්වාමීනි, මෙනම් ඇති භික්ෂුව මුඛරය, අසභ්‍ය වචනයෙන් භික්ෂූන්ට පීඩා කරමින් වෙසෙයි. එම භික්ෂුව තමන් කැමති දෙයක් පවසාවා. භික්ෂූන් විසින් මෙනම් ඇති භික්ෂුවට කිසිවක් නොපැවසිය යුතුය, අවවාද නොකළ යුතුය, අනුශාසනා නොකළ යුතුය. ස්වාමීනි, මම සංඝයාගෙන් විමසමි — 'මෙනම් ඇති භික්ෂුවට බ්‍රහ්මදණ්ඩය පැනවීම සංඝයාට රුචි වන්නේද?' කියායි. දෙවනුවත් විමසමි, තෙවනුවත් විමසමි — 'ස්වාමීනි, මෙනම් ඇති භික්ෂුවට බ්‍රහ්මදණ්ඩය පැනවීම සංඝයාට රුචි වන්නේද?' කියායි.

တဿ အပရေန သမယေန သမ္မာ ဝတ္တိတွာ ခမာပေန္တဿ ဗြဟ္မဒဏ္ဍော ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗော. ဧဝဉ္စ ပန ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗော, ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ သံဃမဇ္ဈေ သာဝေတဗ္ဗံ –

ඔහු පසුව කාලයක මැනවින් පිළිපැද සමාව අයදින විට, බ්‍රහ්මදණ්ඩය සංසිඳවිය යුතුය. එය මෙසේ සංසිඳවිය යුතුය: ව්‍යක්ත භික්ෂුවක විසින් සංඝ මධ්‍යයේ මෙසේ දැන්විය යුතුය —

‘‘ဘန္တေ, ဘိက္ခုသံဃော အသုကဿ ဘိက္ခုနော ဗြဟ္မဒဏ္ဍံ အဒါသိ, သော ဘိက္ခု သောရတော နိဝါတဝုတ္တိ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကန္တော ဟိရောတ္တပ္ပေ ပတိဋ္ဌိတော, ပဋိသင်္ခါ အာယတိံ သံဝရေ တိဋ္ဌတိ, သံဃံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ, တဿ ဘိက္ခုနော ဗြဟ္မဒဏ္ဍဿ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ, ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ.

ස්වාමීනි, භික්ෂු සංඝයා අසවල් භික්ෂුවට බ්‍රහ්මදණ්ඩය පැනවීය. ඒ භික්ෂුව දැන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙන, නිහතමානී, ලැජ්ජාශීලී ගුණ ඇති, හිරිඔතප්හි පිහිටා, නුවණින් සලකා මතු සංවරයෙහි පිහිටා සිටියි. ස්වාමීනි, මම සංඝයාගෙන් විමසමි — 'එම භික්ෂුවගේ බ්‍රහ්මදණ්ඩය සංසිඳවීම සංඝයාට රුචි වන්නේද?' කියායි.

ဧဝံ ယာဝတတိယံ ဝတွာ အပလောကနကမ္မေနေဝ ဗြဟ္မဒဏ္ဍော ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗောတိ.

මෙසේ තෙවරක් පවසා අපලෝකන කර්මයෙන්ම බ්‍රහ්මදණ්ඩය සංසිඳවිය යුතුය.

ကမ္မလက္ခဏညေဝ ပဉ္စမန္တိ ယံ တံ ဘဂဝတာ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကေ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ကဒ္ဒမောဒကေန ဩသိဉ္စန္တိ, ‘အပ္ပေဝ နာမ အမှေသု သာရဇ္ဇေယျု’န္တိ, ကာယံ ဝိဝရိတွာ ဘိက္ခုနီနံ ဒဿေန္တိ[Pg.252], ဦရုံ ဝိဝရိတွာ ဘိက္ခုနီနံ ဒဿေန္တိ, အင်္ဂဇာတံ ဝိဝရိတွာ ဘိက္ခုနီနံ ဒဿေန္တိ, ဘိက္ခုနိယော ဩဘာသေန္တိ, ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဇေန္တိ, ‘အပ္ပေဝ နာမ အမှေသု သာရဇ္ဇေယျု’န္တိ. ဣမေသု ဝတ္ထူသု တေသံ ဘိက္ခူနံ ဒုက္ကဋံ ပညပေတွာ ‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ တဿ ဘိက္ခုနော ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာတု’န္တိ. အထ ခေါ ဘိက္ခုနီနံ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိံ နု ခေါ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’န္တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – ‘အဝန္ဒိယော သော ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိသံဃေန ကာတဗ္ဗော’’’တိ ဧဝံ အဝန္ဒိယကမ္မံ အနုညာတံ, တံ ကမ္မလက္ခဏညေဝ ပဉ္စမံ ဣမဿ အပလောကနကမ္မဿ ဌာနံ ဟောတိ. တဿ ဟိ ကမ္မညေဝ လက္ခဏံ, န ဩသာရဏာဒီနိ; တသ္မာ ‘‘ကမ္မလက္ခဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဿ ကရဏံ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ. အပိစ နံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ သဒ္ဓိံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ဣဓာပိ ဝဒါမ, ဘိက္ခုနုပဿယေ သန္နိပတိတဿ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အနုမတိယာ ဗျတ္တာယ ဘိက္ခုနိယာ သာဝေတဗ္ဗံ –

"කර්ම ලක්ෂණයම පස්වැන්න" යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් භික්ෂුණී ඛන්ධකයෙහි මෙසේ වදාරන ලද්දකි: "ඒ සමයෙහි සය වග භික්ෂූහු, භික්ෂුණීන් කෙරෙහි තමන් කෙරෙහි ඇලෙනු ඇතැයි සිතා, මඩ වතුරෙන් ඔවුන් නාවති, තමන්ගේ සිරුර, කලවා සහ ලිංගය නිරාවරණය කර පෙන්වති, නින්දා සහගත වදන් පවසති, ඔවුන් සමඟ එක්ව වාසය කිරීමට උත්සාහ කරති." මේ කරුණු නිසා ඒ භික්ෂූන්ට දුක්කටාපත් පනවා, "මහණෙනි, ඒ භික්ෂුවට දණ්ඩකර්ම කිරීමට මම අනුදනිමි" යි වදාළ සේක. එවිට භික්ෂුණීන්ට "කුමන දණ්ඩකර්මයක් කළ යුතුද?" යන සැකය ඇති විය. ඒ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දැන්වූ විට "මහණෙනි, භික්ෂුණී සංඝයා විසින් ඒ භික්ෂුව වැඳුම් පිදුම් ලැබීමට නුසුදුසු (අවන්දනීය) අයෙකු ලෙස කටයුතු කළ යුතුය" යි වදාළ සේක. මෙසේ අනුදැන වදාළ අවන්දනීය කර්මය, අපලෝකන කර්මයේ පස්වන අවස්ථාව වන "කර්ම ලක්ෂණය" වේ. එහි ලක්ෂණය කර්මයම මිස ඕසාරණාදිය (නැවත ඇතුළත් කරගැනීම) නොවේ. එබැවින් එය "කර්ම ලක්ෂණය" යැයි කියනු ලැබේ. එය සිදු කරන ආකාරය එහිම දක්වා ඇත. එසේ වුවත්, එහි සංසිඳවීම සමඟ විස්තරාත්මකව දැක්වීමට මෙහි ද පවසමු. භික්ෂුණී ආරාමයක රැස් වූ භික්ෂුණී සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව, ව්‍යක්ත භික්ෂුණියක විසින් මෙසේ දැන්විය යුතුය:

‘‘အယျေ အသုကော နာမ အယျော ဘိက္ခုနီနံ အပါသာဒိကံ ဒဿေတိ, ဧတဿ အယျဿ အဝန္ဒိယကရဏံ ရုစ္စတီတိ ဘိက္ခုနိသံဃံ ပုစ္ဆာမိ, ဒုတိယမ္ပိ… တတိယမ္ပိ ဘိက္ခုနိသံဃံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ.

"ආර්යාවනි, අසවල් නම් වූ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ භික්ෂුණීන්ට අප්‍රසාදජනක දෑ පෙන්වයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේට අවන්දනීය කර්මය (වන්දනා නොකිරීමේ විනය කර්මය) පැනවීමට කැමතිදැයි භික්ෂුණී සංඝයාගෙන් විමසමි. දෙවනුව ද... තෙවනුව ද භික්ෂුණී සංඝයාගෙන් විමසමි."

ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတွာ အပလောကနကမ္မေန အဝန္ဒိယကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ.

මෙසේ තෙවරක් ශ්‍රවණය කරවා අපලෝකන කර්මය මගින් අවන්දනීය කර්මය කළ යුතුය.

တတော ပဋ္ဌာယ သော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီဟိ န ဝန္ဒိတဗ္ဗော. သစေ အဝန္ဒိယမာနော ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သမ္မာ ဝတ္တတိ, တေန ဘိက္ခုနိယော ခမာပေတဗ္ဗာ. ခမာပေန္တေန ဘိက္ခုနုပဿယံ အဂန္တွာ ဝိဟာရေယေဝ သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အဟံ ဘန္တေ ပဋိသင်္ခါ အာယတိံ သံဝရေ တိဋ္ဌာမိ, န ပုန အပါသာဒိကံ ဒဿေဿာမိ, ဘိက္ခုနိသံဃော မယှံ ခမတူ’’တိ ခမာပေတဗ္ဗံ. တေန သံဃေန ဝါ ဂဏေန ဝါ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပေသေတွာ ဧကဘိက္ခုနာ ဝါ သယမေဝ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနိယော ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ အာယတိံ သံဝရေ ဌိတော, ဣမိနာ အစ္စယံ ဒေသေတွာ ဘိက္ခုနိသံဃော ခမာပိတော, ဘိက္ခုနိသံဃော ဣမံ ဝန္ဒိယံ ကရောတူ’’တိ. သော ဝန္ဒိယော ကာတဗ္ဗော. ဧဝဉ္စ ပန ကာတဗ္ဗော, ဘိက္ခုနုပဿယေ သန္နိပတိတဿ ဘိက္ခုနိသံဃဿ အနုမတိယာ ဗျတ္တာယ ဘိက္ခုနိယာ သာဝေတဗ္ဗံ –

එතැන් පටන් එම භික්ෂුව මෙහෙණින් වහන්සේලා විසින් වැඳිය යුතු නොවේ. එසේ නොවඳිනු ලබන කල්හි හිරි-ඔතප් ඇති කරගෙන මනා කොට පිළිපදියි නම්, එම භික්ෂුව විසින් මෙහෙණින් වහන්සේලාගෙන් සමාව ගත යුතුය. සමාව ගන්නා භික්ෂුව භික්ෂුණී ආරාමයට නොගොස්, භික්ෂු විහාරයෙහිදීම භික්ෂු සංඝයා හෝ ගණයා හෝ එක් භික්ෂුවක් වෙත හෝ පැමිණ, උක්කුටිකයෙන් හිඳ, දොහොත් මුදුන් දී "ස්වාමීනි, මම නුවණින් සලකා මත්තෙහි සංවරයෙහි පිහිටමි. නැවත අශෝභන හැසිරීමක් නොපෙන්වමි. භික්ෂුණී සංඝයා මට ක්ෂමා වෙත්වා" යි පවසා ක්ෂමා කරවා ගත යුතුය. එම සංඝයා හෝ ගණයා විසින් එක් භික්ෂුවක යවා හෝ එම භික්ෂුවම ගොස් හෝ මෙහෙණින් වහන්සේලාට මෙසේ පැවසිය යුතුය: "මෙම භික්ෂුව නුවණින් සලකා මත්තෙහි සංවරයෙහි පිහිටියේය. මොහු වරද දේශනා කොට භික්ෂුණී සංඝයා ක්ෂමා කරවා ගත්තේය. එබැවින් භික්ෂුණී සංඝයා මොහු වැඳීමට සුදුස්සෙකු කරත්වා" යි. එවිට ඔහු වැඳීමට සුදුස්සෙකු කළ යුතුය. එය මෙසේ කළ යුතුය: භික්ෂුණී ආරාමයේ රැස්වූ භික්ෂුණී සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව, දක්ෂ මෙහෙණින් වහන්සේ නමක විසින් මෙසේ දැනුම් දිය යුතුය -

‘‘အယံ အယျေ အသုကော နာမ အယျော ဘိက္ခုနီနံ အပါသာဒိကံ ဒဿေတီတိ ဘိက္ခုနိသံဃေန အဝန္ဒိယော ကတော, သော လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကမိတွာ ပဋိသင်္ခါ အာယတိံ သံဝရေ ဌိတော အစ္စယံ ဒေသေတွာ ဘိက္ခုနိသံဃံ [Pg.253] ခမာပေသိ, တဿ အယျဿ ဝန္ဒိယကရဏံ ရုစ္စတီတိ ဘိက္ခုနိသံဃံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ –

"ආර්යාවෙනි, අසවල් නම් වූ මෙම ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මෙහෙණින් වහන්සේලාට අශෝභන හැසිරීම් පෙන්වූ බැවින් භික්ෂුණී සංඝයා විසින් නොවඳිය යුත්තෙකු කරන ලදී. උන්වහන්සේ ලැජ්ජාශීලී භාවයට පැමිණ, නුවණින් සලකා මත්තෙහි සංවරයෙහි පිහිටා, වරද දේශනා කොට භික්ෂුණී සංඝයා ක්ෂමා කරවා ගත්හ. එම ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ වැඳීමට සුදුස්සෙකු කිරීම භික්ෂුණී සංඝයාට රුචි වන්නේද? මම භික්ෂුණී සංඝයාගෙන් විමසමි" යනුවෙනි.

တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ ဧဝံ အပလောကနကမ္မေနေဝ ဝန္ဒိယော ကာတဗ္ဗော.

මෙසේ තෙවරක් පැවසිය යුතුය. මෙලෙස අපලෝකන කර්මයෙන්ම ඔහු වැඳීමට සුදුස්සෙකු කළ යුතුය.

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိမုတ္တကောပိ ကမ္မလက္ခဏဝိနိစ္ဆယော. ဣဒဉှိ ကမ္မလက္ခဏံ နာမ ဘိက္ခုနိသံဃမူလကံ ပညတ္တံ, ဘိက္ခုသံဃဿာပိ ပနေတံ လဗ္ဘတိယေဝ. ယဉှိ ဘိက္ခုသံဃော သလာကဂ္ဂယာဂဂ္ဂဘတ္တဂ္ဂဥပေါသထဂ္ဂေသု အပလောကနကမ္မံ ကရောတိ, ဧတမ္ပိ ကမ္မလက္ခဏမေဝ. အစ္ဆိန္နစီဝရဇိဏ္ဏစီဝရနဋ္ဌစီဝရာနဉှိ သံဃံ သန္နိပါတေတွာ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ယာဝတတိယံ သာဝေတွာ အပလောကနကမ္မံ ကတွာ စီဝရံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇကေန ပန စီဝရံ ကရောန္တဿ သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါနိ သူစိအာဒီနိ အနပလောကေတွာပိ ဒါတဗ္ဗာနိ. တေသံ ဒါနေ သောယေဝ ဣဿရော, တတော အတိရေကံ ဒေန္တေန အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. တတော ဟိ အတိရေကဒါနေ သံဃော သာမီ. ဂိလာနဘေသဇ္ဇမ္ပိ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သယမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. အတိရေကံ ဣစ္ဆန္တဿ အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ယောပိ စ ဒုဗ္ဗလော ဝါ ဆိန္နိရိယာပထော ဝါ ပစ္ဆိန္နဘိက္ခာစာရပထော ဝါ မဟာဂိလာနော, တဿ မဟာဝါသေသု တတြုပ္ပာဒတော ဒေဝသိကံ နာဠိ ဝါ ဥပဍ္ဎနာဠိ ဝါ ဧကဒိဝသံယေဝ ဝါ ပဉ္စ ဝါ ဒသ ဝါ တဏ္ဍုလနာဠိယော ဒေန္တေန အပလောကနကမ္မံ ကတွာဝ ဒါတဗ္ဗာ. ပေသလဿ ဘိက္ခုနော တတြုပ္ပာဒတော ဣဏပလိဗောဓမ္ပိ ဗဟုဿုတဿ သံဃဘာရနိတ္ထာရကဿ ဘိက္ခုနော အနုဋ္ဌာပနီယသေနာသနမ္ပိ သံဃကိစ္စံ ကရောန္တာနံ ကပ္ပိယကာရကာဒီနံ ဘတ္တဝေတနမ္ပိ အပလောကနကမ္မေန ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ.

මෙහිලා පාළියෙහි සඳහන් නොවූ (පාළිමුත්තක) කර්ම ලක්ෂණ විනිශ්චය මෙයයි: මෙම කර්ම ලක්ෂණය භික්ෂුණී සංඝයා මුල් කරගෙන පනවන ලද්දක් වුවද, භික්ෂු සංඝයාටද මෙය අදාළ වේ. භික්ෂු සංඝයා විසින් සලාක දෙන තැන, කැඳ බෙදන තැන, බත් දෙන තැන සහ උපෝසථ කරන තැන යම් අපලෝකන කර්මයක් (දැනුම් දීමක්) කරයිද, එයද කර්ම ලක්ෂණයකි. සිවුරු පැහැරගනු ලැබූ, දිරාගිය සිවුරු ඇති හෝ සිවුරු නැති වූ භික්ෂූන්ට සංඝයා රැස් කරවා දක්ෂ භික්ෂුවක ලවා තෙවරක් දැනුම් දී අපලෝකන කර්මය කොට සිවුරු දීම වටී. එහෙත්, අල්පමාත්‍ර දෑ බෙදා දෙන භික්ෂුව (අප්පමත්තක විස්සජ්ජක) විසින් සිවුරු මසන භික්ෂුවකට සේනාසනක්ඛන්ධක වර්ණනාවෙහි දැක්වූ පරිදි ඉඳිකටු ආදිය දැනුම් දීමකින් තොරව වුවද දිය හැකිය. ඒවා දීමෙහි ඔහු නිදහස්ය. ඊට වඩා වැඩි යමක් දෙන්නේ නම් දැනුම් දී දිය යුතුය. මන්ද ඊට වඩා වැඩි දෑ දීමෙහි සංඝයා හිමිකරු වන බැවිනි. ගිලාන භේසජ්ජ ද එහි දැක්වූ පරිදි ඔහුටම දිය හැකිය. ඊට වඩා වැඩි යමක් අවශ්‍ය නම් දැනුම් දී දිය යුතුය. යම් භික්ෂුවක් දුර්වලව හෝ ඉරියව් පවත්වාගත නොහැකිව හෝ පිණ්ඩපාතයේ යා නොහැකි මහා ගිලාන වූයේ නම්, මහා විහාරයන්හි උපදින දෑවලින් දිනපතා නැළියක් හෝ අඩ නැළියක් හෝ එක් දිනකට සහල් නැළි පහක් හෝ දහයක් හෝ දෙන්නේ නම් අපලෝකන කර්මය කොටම දිය යුතුය. සිල්වත් භික්ෂුවකගේ ණය බර නිදහස් කිරීමටත්, බහුශ්‍රුත වූ සංඝ කාර්යභාරය දරන භික්ෂුවකට ඉවත් කළ නොහැකි සේනාසනයක් දීමටත්, සංඝ කෘත්‍යයන් කරන කප්පියකාරකාදීන්ට බත් වැටුප් දීමටත් අපලෝකන කර්මයෙන් දීම වටී.

စတုပစ္စယဝသေန ဒိန္နတတြုပ္ပာဒတော သံဃိကံ အာဝါသံ ဇဂ္ဂါပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အယံ ဘိက္ခု ဣဿရဝတာယ ဝိစာရေတီ’’တိ ကထာပစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ ပန သလာကဂ္ဂါဒီသု ဝါ အန္တရသန္နိပါတေ ဝါ သံဃံ ပုစ္ဆိတွာဝ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော. စီဝရပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ဩဒိဿဒိန္နတတြုပ္ပာဒတောပိ အပလောကေတွာ အာဝါသော ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော. အနပလောကေတွာပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘သူရော ဝတာယံ ဘိက္ခု စီဝရပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ဒိန္နတော အာဝါသံ ဇဂ္ဂါပေတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နကထာပစ္ဆေဒနတ္ထံ ပန အပလောကနကမ္မမေဝ ကတွာ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော.

සිව්පසය වෙනුවෙන් පූජා කරන ලද විහාරයේ ලැබෙන සම්පත්වලින් සඟ සතු ආවාස නඩත්තු කරවීම වටී. එසේ වුවද, "මෙම භික්ෂුව අයිතිකරුවෙකු මෙන් කටයුතු කරයි" යන කථාව වැළැක්වීම පිණිස සලාක දෙන තැනකදී හෝ අතරතුර රැස්වීමකදී හෝ සංඝයාගෙන් විමසාම නඩත්තු කරවිය යුතුය. සිවුරු හා පිණ්ඩපාතය සඳහාම වෙන් කොට දුන් දෙයින් වුවද දැනුම් දී ආවාස නඩත්තු කරවිය යුතුය. දැනුම් නොදී වුවද නඩත්තු කිරීම වටී. එහෙත්, "මෙම භික්ෂුව ඉතා එඩිතරයි, සිවුරු පිණ්ඩපාත සඳහා දුන් දෙයින් ආවාස නඩත්තු කරවයි" යනුවෙන් ඇති වන කථා වැළැක්වීම පිණිස අපලෝකන කර්මයක් කොටම නඩත්තු කරවිය යුතුය.

စေတိယေ [Pg.254] ဆတ္တံ ဝါ ဝေဒိကံ ဝါ ဗောဓိဃရံ ဝါ အာသနဃရံ ဝါ အကတံ ဝါ ကရောန္တေန ဇိဏ္ဏံ ဝါ ပဋိသင်္ခရောန္တေန သုဓာကမ္မံ ဝါ ကရောန္တေန မနုဿေ သမာဒပေတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ကာရကော နတ္ထိ, စေတိယဿ ဥပနိက္ခေပတော ကာရေတဗ္ဗံ. ဥပနိက္ခေပေပိ အသတိ အပလောကနကမ္မံ ကတွာ တတြုပ္ပာဒတော ကာရေတဗ္ဗံ, သံဃိကေနပိ. သံဃိကေန ဟိ အပလောကေတွာ စေတိယကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. စေတိယဿ သန္တကေန အပလောကေတွာပိ သံဃိကကိစ္စံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တာဝကာလိကံ ပန ဂဟေတွာ ပါကတိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

චෛත්‍යයක ඡත්‍රයක් හෝ වේදිකාවක් හෝ බෝධිඝරයක් හෝ ආසනඝරයක් හෝ අලුතින් කරවන්නා වූ හෝ දිරාපත් වූවක් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන්නා වූ හෝ හුණු පිරියම් කරන්නා වූ හෝ පුද්ගලයා විසින් මිනිසුන් ඒ සඳහා උනන්දු කරවා එය කරවීම සුදුසුය. ඉදින් එසේ කරන්නෙකු නැතිනම්, චෛත්‍යය සඳහා තැන්පත් කර ඇති ධනයෙන් එය කරවිය යුතුය. තැන්පත් ධනයක් ද නැති කල්හි, සංඝයාගේ අනුමැතිය ලබා ගැනීමේ කර්මය (අපලෝකන කර්මය) කොට එම ස්ථානයෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් එය කරවිය යුතුය. සංඝික දේවලින් වුවද එය කරවීම සුදුසුය. මන්ද යත්, සංඝික දේවලින් අවසර ගෙන චෛත්‍යයේ කටයුතු කිරීම සුදුසු බැවිනි. චෛත්‍යය සතු දෙයින් සංඝයාගේ කටයුතු කිරීම (අවසර ගෙන වුවද) සුදුසු නොවේ. එහෙත් එය තාවකාලිකව ගෙන පසුව තිබූ තත්ත්වයට පත් කිරීම සුදුසුය.

စေတိယေ သုဓာကမ္မာဒီနိ ကရောန္တေဟိ ပန ဘိက္ခာစာရတော ဝါ သံဃတော ဝါ ယာပနမတ္တံ အလဘန္တေဟိ စေတိယသန္တကတော ယာပနမတ္တံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တေဟိ ဝတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ဝတ္တံ ကရောမာ’’တိ မစ္ဆမံသာဒီဟိ သံဃဘတ္တံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယေ ဝိဟာရေ ရောပိတာ ဖလရုက္ခာ သံဃေန ပရိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ, ဇဂ္ဂနကမ္မံ လဘန္တိ, ယေသံ ဖလာနိ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, တေသု အပလောကနကမ္မံ န ကာတဗ္ဗံ. ယေ ပန အပရိဂ္ဂဟိတာ, တေသု အပလောကနကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. တံ ပန သလာကဂ္ဂယာဂဂ္ဂဘတ္တဂ္ဂအန္တရသန္နိပါတေသုပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဥပေါသထဂ္ဂေ ပန ဝဋ္ဋတိယေဝ. တတ္ထ ဟိ အနာဂတာနမ္ပိ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ အာဟရိယတိ, တသ္မာ တံ သုဝိသောဓိတံ ဟောတိ.

චෛත්‍යයෙහි හුණු පිරියම් කිරීම් ආදිය කරන්නා වූ මහණහු පිණ්ඩපාතයෙන් හෝ සංඝයාගෙන් හෝ දිවි රැක ගැනීමට සෑහෙන පමණ ආහාර නොලබන්නාහු නම්, චෛත්‍යය සතු දෙයින් දිවි රැක ගැනීමට සෑහෙන පමණ ගෙන පරිභෝජනය කරමින් එම වත් පිළිවෙත් කිරීම සුදුසුය. එහෙත් "අපි වත් පිළිවෙත් කරමු" යැයි පවසා මත්ස්‍ය මාංසාදියෙන් යුක්තව සංඝ භත්තයක් මෙන් ප්‍රණීත ලෙස වැළඳීම සුදුසු නොවේ. විහාරයෙහි රෝපණය කරන ලද යම් ඵල රුක්ෂයෝ සංඝයා විසින් පවරා ගන්නා ලද්දේ ද, රැකබලා ගනු ලබන්නේ ද, යම් ගසක ගෙඩි මිණිය (ගණ්ඨිය) ගසා බෙදා දී පරිභෝජනය කරන්නේ ද, එවැනි ගස් සම්බන්ධයෙන් අපලෝකන කර්මයක් නොකට යුතුය. යම් ගස් පවරා ගෙන නොමැති ද, ඒවා සම්බන්ධයෙන් අපලෝකන කර්මය කළ යුතුය. එය සලාක දෙන ස්ථානය, කැඳ දෙන ස්ථානය, බත් දෙන ස්ථානය හෝ රැස්වීම් පවත්වන අවස්ථාවලදී හෝ සිදු කිරීම සුදුසුය. උපෝසථාගාරයේදී (පොහොය ගෙයිදී) කිරීම වඩාත් සුදුසුමය. එහිදී නොපැමිණි භික්ෂූන්ගේ ද ඡන්දය හා පාරිශුද්ධිය ගෙන එනු ලබන බැවින්, එය මැනවින් පිරිසිදු වූවක් වෙයි.

ဧဝဉ္စ ပန ကာတဗ္ဗံ, ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ဘိက္ခုသံဃဿ အနုမတိယာ သာဝေတဗ္ဗံ –

එය මෙසේ කළ යුතුය: ව්‍යක්ත භික්ෂුවක් විසින් භික්ෂු සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව මෙසේ නිවේදනය කළ යුතුය –

‘‘ဘန္တေ, ယံ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ အန္တောသီမာယ သံဃသန္တကံ မူလတစပတ္တအင်္ကုရပုပ္ဖဖလခါဒနီယာဒိ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ အာဂတာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ရုစ္စတီတိ သံဃံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ.

"ස්වාමීනි, මෙම විහාරයෙහි සීමාව ඇතුළත සංඝයා සතු වූ යම් මුල්, පට්ටා, පත්‍ර, අංකුර, පුෂ්ප, ඵල හා ඛාද්‍ය ද්‍රව්‍ය ආදිය ඇද්ද, ඒ සියල්ල පැමිණි පැමිණි භික්ෂූන්ට කැමති පරිදි පරිභෝජනය කිරීම සංඝයාට රුචි වන්නේදැයි මම සංඝයාගෙන් විමසමි" යි තෙවරක් විමසිය යුතුය.

စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခူဟိ ကတံ သုကတမေဝ. ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဒွေ တယော ဇနာ ဝသန္တိ, တေဟိ နိသီဒိတွာ ကတမ္ပိ သံဃေန ကတသဒိသမေဝ. ယသ္မိံ ပန ဝိဟာရေ ဧကော ဘိက္ခု ဟောတိ, တေန ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထဒိဝသေ ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ နိသိန္နေန ကတမ္ပိ ကတိကဝတ္တံ သံဃေန ကတသဒိသမေဝ ဟောတိ.

භික්ෂූන් සතර නමක හෝ පස් නමක විසින් (එම කර්මය) කරන ලද්දේ නම් එය මැනවින් කරන ලද්දක්ම වේ. යම් විහාරයක දෙනමක් හෝ තුන්නමක් වාසය කරත් නම්, ඔවුන් විසින් වාඩි වී කරන ලද්ද ද සංඝයා විසින් කරන ලද්දකට සමානමය. යම් විහාරයක එක් භික්ෂුවක් පමණක් වෙසෙන්නේ නම්, එම භික්ෂුව විසින් උපෝසථ දිනයෙහි පූර්වකරණ පූර්වකෘත්‍යයන් නිමවා වාඩි වී කරන ලද කතිකාවත ද සංඝයා විසින් කරන ලද්දකට සමානම වේ.

ကရောန္တေန [Pg.255] ပန ဖလဝါရေန ကာတုမ္ပိ စတ္တာရော မာသေ ဆ မာသေ ဧကသံဝစ္ဆရန္တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာပိ အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိစ္ဆိန္နေ ယထာပရိစ္ဆေဒံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပုန ကာတဗ္ဗံ. အပရိစ္ဆိန္နေ ယာဝ ရုက္ခာ ဓရန္တိ တာဝ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ယေပိ တေသံ ရုက္ခာနံ ဗီဇေဟိ အညေ ရုက္ခာ ရောပိတာ ဟောန္တိ, တေသမ္ပိ သာ ဧဝ ကတိကာ.

කතිකාවත කරන්නා වූ භික්ෂුව විසින් පලදාව ලැබෙන වාරයක් පාසා හෝ මාස හතරක්, මාස හයක් හෝ අවුරුද්දක් වශයෙන් කාලය සීමා කොට හෝ සීමා නොකොට හෝ කිරීම සුදුසුය. කාල සීමාවක් නියම කළ විට එම කාලය අවසානයේ නැවත කතිකාවත කළ යුතුය. කාල සීමාවක් නියම නොකළ විට ගස් පවතින තාක් කල් එය වලංගු වේ. එම ගස්වල බීජවලින් පැළ වූ වෙනත් ගස් ඇද්ද, ඒවාට ද එම කතිකාවතම අදාළ වේ.

သစေ ပန အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ရောပိတာ ဟောန္တိ, တေသံ ယတ္ထ ရောပိတာ, တသ္မိံယေဝ ဝိဟာရေ သံဃော သာမီ. ယေပိ အညတော ဗီဇာနိ အာဟရိတွာ ပုရိမဝိဟာရေ ပစ္ဆာ ရောပိတာ, တေသု အညာ ကတိကာ ကာတဗ္ဗာ. ကတိကာယ ကတာယ ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌန္တိ, ယထာသုခံ ဖလာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနေတ္ထ တံ တံ ဩကာသံ ပရိက္ခိပိတွာ ပရိဝေဏာနိ ကတွာ ဇဂ္ဂန္တိ, တေသံ ဘိက္ခူနံ ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌန္တိ. အညေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န လဘန္တိ, တေဟိ ပန သံဃဿ ဒသဘာဂံ ဒတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ. ယောပိ မဇ္ဈေဝိဟာရေ ရုက္ခံ သာခါဟိ ပရိဝါရေတွာ ရက္ခတိ, တဿာပိ ဧသေဝ နယော.

ඉදින් වෙනත් විහාරයක එම බීජ රෝපණය කරන ලද්දේ නම්, ඒවා රෝපණය කළ විහාරයෙහි සංඝයා ඒ සඳහා හිමිකම් කියති. වෙනත් තැනකින් බීජ ගෙනැවිත් පෙර විහාරයෙහි පසුව රෝපණය කරන ලද්දේ නම්, ඒවා සම්බන්ධයෙන් අලුතින් කතිකාවතක් කළ යුතුය. කතිකාවත කළ පසු ඒවා පුද්ගලික දේ ලෙස පවතී (එනම් ඒවා රැකබලා ගන්නා අයට හිමි වේ). එවිට රුචි පරිදි පලදාව අනුභව කිරීම සුදුසුය. ඉදින් ඒ ඒ ස්ථාන වට කොට පරිශ්‍ර (පරිවෙණ) සාදා රැකබලා ගන්නේ නම්, ඒවා එම භික්ෂූන්ට පුද්ගලික වස්තුවක් ලෙස පවතී. අන් අයට ඒවා පරිභෝජනය කිරීමට අවසර නැත. එහෙත් ඔවුන් විසින් සංඝයාට දසයෙන් කොටසක් දී පරිභෝජනය කළ යුතුය. විහාරය මධ්‍යයෙහි ඇති ගසක් අතු ඉතිවලින් වට කොට යමෙක් රකින්නේ නම්, ඔහුට ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

ပေါရာဏဝိဟာရံ ဂတဿ သမ္ဘာဝနီယဘိက္ခုနော ‘‘ထေရော အာဂတော’’တိ ဖလာဖလံ အာဟရန္တိ, သစေ တတ္ထ မူလေ သဗ္ဗပရိယတ္တိဓရော ဗဟုဿုတဘိက္ခု ဝိဟာသိ, ‘‘အဒ္ဓါ ဧတ္ထ ဒီဃာ ကတိကာ ကတာ ဘဝိဿတီ’’တိ နိက္ကုက္ကုစ္စေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဝိဟာရေ ဖလာဖလံ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ဓုတင်္ဂံ န ကောပေတိ. သာမဏေရာ အတ္တနော အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဗဟူနိ ဖလာနိ ဒေန္တိ, အညေ ဘိက္ခူ အလဘန္တာ ခိယျန္တိ, ခိယျနမတ္တမေဝ စေတံ ဟောတိ.

පැරණි විහාරයකට පැමිණි ගෞරවනීය භික්ෂුවක් වෙත "තෙරුන් වහන්සේ වැඩියා" යැයි සලකා පලතුරු රැගෙන එති. ඉදින් එහි පෙර සිටම සකල පර්යාප්තිය දරන්නා වූ බහුශ්‍රැත භික්ෂුවක් වැඩ විසුවේ නම්, "මෙහි සැබවින්ම දීර්ඝ කාලීන කතිකාවතක් කර ඇතිවාට සැක නැතැ"යි සැකයකින් තොරව ඒවා වැළඳිය යුතුය. විහාරයෙහි ඇති පලතුරු පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද සුදුසුය; එය ධුතාංගයට හානියක් නොකරයි. සාමණේරවරු තම ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාට බොහෝ පලතුරු ලබා දෙති. අනෙක් භික්ෂූන් ඒවා නොලැබෙන කල්හි දොස් පවරති. එහෙත් එය හුදු දොස් පැවරීමක් පමණක් වෙයි.

သစေ ပန ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ, ဧကံ ပနသရုက္ခံ နိဿာယ သဋ္ဌိပိ ဇနာ ဇီဝန္တိ, တာဒိသေ ကာလေ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဟကရဏတ္ထာယ ဘာဇေတွာ ခါဒိတဗ္ဗံ, အယံ သာမီစိ. ယာဝ ပန ကတိကဝတ္တံ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, တာဝ တေဟိ ခါယိတံ သုခါယိတမေဝ. ကဒါ ပန ကတိကဝတ္တံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ? ယဒါ သမဂ္ဂေါ သံဃော သန္နိပတိတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘာဇေတွာ ခါဒန္တူ’’တိ သာဝေတိ. ဧကဘိက္ခုကေ ပန ဝိဟာရေ ဧကေန သာဝိတေပိ ပုရိမကတိကာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိယေဝ. သစေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါယ ကတိကာယ သာမဏေရာ နေဝ ရုက္ခတော ပါတေန္တိ, န ဘူမိတော ဂဟေတွာ ဘိက္ခူနံ ဒေန္တိ, ပတိတဖလာနိ ပါဒေဟိ ပဟရန္တာ ဝိစရန္တိ, တေသံ ဒသဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥပဍ္ဎဖလဘာဂေန ဖာတိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. အဒ္ဓါ ဖာတိကမ္မလောဘေန အာဟရိတွာ [Pg.256] ဒဿန္တိ. ပုန သုဘိက္ခေ ဇာတေ ကပ္ပိယကာရကေသု အာဂန္တွာ သာခါပရိဝါရာဒီနိ ကတွာ ရုက္ခေ ရက္ခန္တေသု သာမဏေရာနံ ဖာတိကမ္မံ န ဒါတဗ္ဗံ, ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

ඉදින් දුර්භික්ෂයක් ඇති වුවහොත්, එකම කොස් ගසක් නිසා වුවද සැට නමක් භික්ෂූන් දිවි රකින්නාහු නම්, එවැනි කාලයක සියල්ලන්ට සංග්‍රහ කරනු පිණිස බෙදා ගෙන අනුභව කළ යුතුය. මෙය නිසි පිළිවෙතයි. කතිකාවත අවලංගු නොවන තාක් කල් ඔවුන් වැළඳූ දේ මැනවින් වැළඳූ එකක්ම වේ. කතිකාවත අවලංගු වන්නේ කවදාද? මුළු මහත් සංඝයා රැස්ව "මෙතැන් පටන් බෙදා ගෙන අනුභව කරත්වා" යි නිවේදනය කළ විටය. එක් භික්ෂුවක් පමණක් සිටින විහාරයක එම භික්ෂුව විසින් නිවේදනය කළ ද පෙර කතිකාවත අවලංගු වේ. ඉදින් කතිකාවත අවලංගු වූ පසු, සාමණේරවරු ගසෙන් ගෙඩි නොබාවත් නම් හෝ බිම වැටුණු දේ ගෙන භික්ෂූන්ට නොදෙත් නම්, බිම වැටුණු ගෙඩිවලට පයින් ගසමින් ඇවිදිත් නම්, එවැනි සාමණේරයන්ට දසයෙන් කොටසක සිට අඩක් දක්වා පලදාවෙන් කොටසක් (වෙහෙසට ප්‍රතිලාභ ලෙස) නියම කළ යුතුය. එවිට එම ලාභය කෙරෙහි ලෝභයෙන් ඔවුන් ගෙඩි ගෙනැවිත් දෙනු ඇත. නැවත සුභික්ෂ කාලයක් පැමිණි කල්හි, කප්පියකාරකයන් පැමිණ අතු ඉතිවලින් වට කොට ගස් රකින්නේ නම්, සාමණේරයන්ට එම කොටස නොදිය යුතුය; බෙදා ගෙන අනුභව කළ යුතුය.

‘‘ဝိဟာရေ ဖလာဖလံ အတ္ထီ’’တိ သာမန္တဂါမေဟိ မနုဿာ ဂိလာနာနံ ဝါ ဂဗ္ဘိနီနံ ဝါ အတ္ထာယ အာဂန္တွာ ‘‘ဧကံ နာဠိကေရံ ဒေထ, အမ္ဗံ ဒေထ, လဗုဇံ ဒေထာ’’တိ ယာစန္တိ, ဒါတဗ္ဗံ န ဒါတဗ္ဗန္တိ? ဒါတဗ္ဗံ. အဒီယမာနေ ဟိ တေ ဒေါမနဿိကာ ဟောန္တိ, ဒေန္တေန ပန သံဃံ သန္နိပါတေတွာ ယာဝတတိယံ သာဝေတွာ အပလောကနကမ္မံ ကတွာဝ ဒါတဗ္ဗံ, ကတိကဝတ္တံ ဝါ ကတွာ ဌပေတဗ္ဗံ, ဧဝဉ္စ ပန ကာတဗ္ဗံ, ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ သံဃဿ အနုမတိယာ သာဝေတဗ္ဗံ –

"විහාරයෙහි පලතුරු තිබේ" යැයි අසා අසල ගම්වල මිනිසුන් ගිලනුන් සඳහා හෝ ගැබිනි මවුවරුන් සඳහා හෝ පැමිණ "එක් පොල් ගෙඩියක් දෙන්න, අඹ ගෙඩියක් දෙන්න, ලබු ගෙඩියක් දෙන්න" යැයි ඉල්ලති. දිය යුතුද? නොදිය යුතුද? යන්න ප්‍රශ්නයයි. දිය යුතුය. මන්ද යත්, නොදෙන කල්හි ඔවුහු දැඩි ලෙස දොම්නසට පත් වෙති. එහෙත් දෙන භික්ෂුව විසින් සංඝයා රැස් කරවා තෙවරක් නිවේදනය කොට, අපලෝකන කර්මය කොට දිය යුතුය. එසේත් නැතිනම් කතිකාවතක් පනවා තැබිය යුතුය. එය මෙසේ කළ යුතුය: ව්‍යක්ත භික්ෂුවක් විසින් සංඝ අනුමැතිය ඇතිව මෙසේ නිවේදනය කළ යුතුය:

‘‘သာမန္တဂါမေဟိ မနုဿာ အာဂန္တွာ ဂိလာနာဒီနံ အတ္ထာယ ဖလာဖလံ ယာစန္တိ, ဒွေ နာဠိကေရာနိ, ဒွေ တာလဖလာနိ, ဒွေ ပနသာနိ, ပဉ္စ အမ္ဗာနိ, ပဉ္စ ကဒလိဖလာနိ ဂဏှန္တာနံ အနိဝါရဏံ, အသုကရုက္ခတော စ အသုကရုက္ခတော စ ဖလံ ဂဏှန္တာနံ အနိဝါရဏံ ရုစ္စတိ ဘိက္ခုသံဃဿာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

"අසල ගම්වලින් මිනිසුන් පැමිණ ගිලනුන් ආදිය සඳහා පළතුරු ඉල්ලති. පොල් ගෙඩි දෙකක්, තල් ගෙඩි දෙකක්, කොස් ගෙඩි දෙකක්, අඹ ගෙඩි පහක්, කෙසෙල් ගෙඩි පහක් ගන්නා අයට හෝ අසවල් අසවල් ගසෙන් ගෙඩි ගන්නා අයට එය වළක්වන්නේ නැතිව සිටීම භික්ෂු සංඝයාට රුචි වේ" යනුවෙන් තෙවරක් පැවසිය යුතුය.

တတော ပဋ္ဌာယ ဂိလာနာဒီနံ နာမံ ဂဟေတွာ ယာစန္တာ ‘‘ဂဏှထာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဝတ္တံ ပန အာစိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘‘နာဠိကေရာဒီနိ ဣမိနာ နာမ ပရိစ္ဆေဒေန ဂဏှန္တာနံ အသုကရုက္ခတော စ အသုကရုက္ခတော စ ဖလံ ဂဏှန္တာနံ အနိဝါရဏံ ကတ’’န္တိ. အနုဝိစရိတွာ ပန ‘‘အယံ မဓုရဖလော အမ္ဗော, ဣတော ဂဏှထာ’’တိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဖလဘာဇနကာလေ ပန အာဂတာနံ သမ္မတေန ဥပဍ္ဎဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော, အသမ္မတေန အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ.

එතැන් පටන් ගිලනුන් ආදියේ නම පවසා ඉල්ලන මිනිසුන්ට "ගන්න" යයි නොපැවසිය යුතුය. වත් පිළිවෙත් පමණක් මෙසේ පැවසිය යුතුය: "පොල් ආදිය මෙම ප්‍රමාණයෙන් ගන්නා අයට සහ අසවල් අසවල් ගස්වලින් ගෙඩි ගන්නා අයට තහනමක් නැත" යනුවෙනි. එසේම ගස් අතර ඇවිදිමින් "මෙම අඹ ගස පැණිරසයි, මෙතැනින් ගන්න" යයිද නොපැවසිය යුතුය. පළතුරු බෙදා දෙන අවස්ථාවක පැමිණි අයට සම්මත වූ භික්ෂුව විසින් අඩක් දිය යුතුය. සම්මත නොවූ භික්ෂුව විසින් සංඝයාගෙන් විමසා දිය යුතුය.

ခီဏပရိဗ္ဗယော ဝါ မဂ္ဂဂမိယသတ္ထဝါဟော ဝါ အညော ဝါ ဣဿရော အာဂန္တွာ ယာစတိ, အပလောကေတွာဝ ဒါတဗ္ဗံ. ဗလက္ကာရေန ဂဟေတွာ ခါဒန္တော န ဝါရေတဗ္ဗော. ကုဒ္ဓေါ ဟိ သော ရုက္ခေပိ ဆိန္ဒေယျ, အညမ္ပိ အနတ္ထံ ကရေယျ. ပုဂ္ဂလိကပရိဝေဏံ အာဂန္တွာ ဂိလာနဿ ဂါမေန ယာစန္တော ‘‘အမှေဟိ ဆာယာဒီနံ အတ္ထာယ ရောပိတံ, သစေ အတ္ထိ, တုမှေ ဇာနာထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ယဒိ ပန ဖလဘရိတာဝ ရုက္ခာ ဟောန္တိ, ကဏ္ဋကေ ဗန္ဓိတွာ ဖလဝါရေန ခါဒန္တိ, အပစ္စာသီသန္တေန ဟုတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ဗလက္ကာရေန ဂဏှန္တော န ဝါရေတဗ္ဗော, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝေတ္ထ ကာရဏံ.

ගමන් වියදම් අවසන් වූවෙකු හෝ මග යන වෙළඳ කණ්ඩායමක් හෝ වෙනත් ප්‍රභූවරයෙකු පැමිණ ඉල්ලන්නේ නම්, දැනුම් දී දිය යුතුය. බලහත්කාරයෙන් ගෙන අනුභව කරන්නෙකු වැළැක්විය යුතු නොවේ. මන්දයත් ඔහු කෝප වී ගස් කපා දැමීමට හෝ වෙනත් අනර්ථයක් කිරීමට ඉඩ ඇති බැවිනි. පුද්ගලික පරිවේණයකට පැමිණ ගිලනෙකුගේ නාමයෙන් ඉල්ලන්නාට "අපි මේවා සෙවණ ආදිය සඳහා රෝපණය කළෙමු, ඉදින් ගෙඩි ඇත්නම් ඔබලා බලාගන්න" යයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් ගස් ගෙඩිවලින් බර වී තිබේ නම්, කටු බැඳ වාර ක්‍රමයට අනුභව කරන්නේ නම්, පෙරළා බලාපොරොත්තුවක් නැතිව දිය යුතුය. බලහත්කාරයෙන් ගන්නා අය වැළැක්විය යුතු නොවේ. ඒ සඳහා හේතුව පෙර සඳහන් කරන ලද්දමය.

သံဃဿ [Pg.257] ဖလာရာမော ဟောတိ, ပဋိဇဂ္ဂနံ န လဘတိ, သစေ တံ ကောစိ ဝတ္တသီသေန ဇဂ္ဂတိ, သံဃဿေဝ ဟောတိ. အထာပိ ကဿစိ ပဋိဗလဿ ဘိက္ခုနော ‘‘ဣမံ သပ္ပုရိသ ဇဂ္ဂိတွာ ဒေဟီ’’တိ သံဃော ဘာရံ ကရောတိ, သော စေ ဝတ္တသီသေန ဇဂ္ဂတိ, ဧဝမ္ပိ သံဃဿေဝ ဟောတိ. ဖာတိကမ္မံ ပစ္စာသီသန္တဿ ပန တတိယဘာဂေန ဝါ ဥပဍ္ဎဘာဂေန ဝါ ဖာတိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ဘာရိယံ ကမ္မ’’န္တိ ဝတွာ ဧတ္တကေန အနိစ္ဆန္တော ပန သဗ္ဗံ တဝေဝ သန္တကံ ကတွာ ‘‘မူလဘာဂံ ဒသဘာဂမတ္တံ ဒတွာ ဇဂ္ဂါဟီ’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဂရုဘဏ္ဍတ္တာ ပန မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန န ဒါတဗ္ဗံ. သော မူလဘာဂံ ဒတွာ ခါဒန္တော အကတာဝါသံ ဝါ ကတွာ ကတာဝါသံ ဝါ ဇဂ္ဂိတွာ နိဿိတကာနံ အာရာမံ နိယျာဒေတိ, တေဟိပိ မူလဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗောဝ. ယဒါ ပန ဘိက္ခူ သယံ ဇဂ္ဂိတုံ ပဟောန္တိ, အထ တေသံ ဇဂ္ဂိတုဉ္စ န ဒါတဗ္ဗံ, ဇဂ္ဂိတကာလေ စ န ဝါရေတဗ္ဗာ, ဇဂ္ဂနကာလေယေဝ ဝါရေတဗ္ဗာ. ‘‘ဗဟုံ တုမှေဟိ ခါယိတံ, ဣဒါနိ မာ ဇဂ္ဂိတ္ထ, ဘိက္ခုသံဃောယေဝ ဇဂ္ဂိဿတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

සංඝයා වහන්සේ සතු පළතුරු උයනක් තිබේ නම්, එය රැකබලා ගැනීමක් සිදු නොවේ නම්, යම් කිසි භික්ෂුවක් වත් පිළිවෙත් වශයෙන් එය රැකබලා ගන්නේ නම්, එය සංඝයාටම අයිති වේ. එසේම යම් සමර්ථ භික්ෂුවකට "පින්වත, මෙය රැකබලා දෙන්න" යයි සංඝයා වගකීම පවරන්නේ නම්, ඔහු වත් පිළිවෙත් වශයෙන් එය රැකබලා ගන්නේ නම්, එවිටද එය සංඝයාටම අයිති වේ. අභිවෘද්ධිය (ප්‍රයෝජනය) අපේක්ෂා කරන භික්ෂුවක උදෙසා තුනෙන් පංගුවක් හෝ අඩක් වශයෙන් කොටස් කළ යුතුය. "මෙය බරපතළ කාර්යයකි" යයි පවසා එම ප්‍රමාණයෙන් අකමැති වන භික්ෂුවට, "මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම ඔබගේම දෙයක් කරගෙන, දසයෙන් එකක පමණ වූ මූලික කොටසක් සංඝයාට දී රැකබලා ගන්න" යයිද පැවසිය හැකිය. ගරුභාණ්ඩයක් වන බැවින් සහමුලින්ම අයිතිය පවරා දීමෙන් (ප්‍රදානය කිරීමෙන්) නොදිය යුතුය. ඔහු එම මූලික පංගුව දී වැළඳීමෙන් පසුව, අලුතින් ආවාසයක් සාදා හෝ තිබෙන ආවාසයක් රැකබලා ගෙන තම ශිෂ්‍යයන්ට එම උයන පවරන්නේ නම්, ඔවුන් විසින්ද මූලික පංගුව දිය යුතුමය. යම් දිනක භික්ෂූන් වහන්සේලා තමන්ම එය රැකබලා ගැනීමට සමර්ථ වෙත්ද, එකල්හි ඔවුන්ට (ශිෂ්‍යයන්ට) එය රැකබලා ගැනීමට නොදිය යුතුය. රැකබලා අවසන් වූ පසු ඵලදාව ලැබෙන අවස්ථාවක ඔවුන් වැළැක්විය යුතු නැත. රැකබලා ගන්නා අවස්ථාවේදීම ඔවුන් වැළැක්විය යුතුය. "නුඹලා විසින් බොහෝ දේ වළඳන ලදී. දැන් රැකබලා නොගන්න, භික්ෂු සංඝයාම රැකබලා ගනු ඇත" යයි කිව යුතුය.

သစေ ပန နေဝ ဝတ္တသီသေန ဇဂ္ဂန္တော အတ္ထိ, န ဖာတိကမ္မေန, န သံဃော ဇဂ္ဂိတုံ ပဟောတိ, ဧကော အနာပုစ္ဆိတွာဝ ဇဂ္ဂိတွာ ဖာတိကမ္မံ ဝဍ္ဎေတွာ ပစ္စာသီသတိ, အပလောကနကမ္မေန ဖာတိကမ္မံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ဣတိ ဣမံ သဗ္ဗမ္ပိ ကမ္မလက္ခဏမေဝ ဟောတိ. အပလောကနကမ္မံ ဣမာနိ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ.

ඉදින් වත් පිළිවෙත් වශයෙන් රැකබලා ගන්නෙකු හෝ අභිවෘද්ධිය අපේක්ෂාවෙන් රැකබලා ගන්නෙකු නැතිනම්, සංඝයාටද රැකබලා ගැනීමට නොහැකි නම්, යම් භික්ෂුවක් නොවිමසාම රැකබලාගෙන, අභිවෘද්ධිය ඇති කොට ප්‍රයෝජනයක් අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, අපලෝකන කර්මයෙන් (දන්වා සිටීමෙන්) ඔහුට අභිවෘද්ධිය ලබා දිය යුතුය. මෙලෙස මේ සියල්ලම කර්ම ලක්ෂණයම වේ. අපලෝකන කර්මය මෙම කරුණු පහකට අදාළ වේ.

ဉတ္တိကမ္မဋ္ဌာနဘေဒေ ပန ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော, အနုသိဋ္ဌော သော မယာ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော အာဂစ္ဆေယျာတိ, အာဂစ္ဆာဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခဿ ဩသာရဏာ ဩသာရဏာ နာမ.

ඤත්ති කර්මවල ප්‍රභේදයන්හිදී වනාහි, "වහන්ස, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා! මේ නම් ඇති තැනැත්තා, මෙනම් ඇති ආයුෂ්මතුන් වහන්සේගේ උපසම්පදා අපේක්ෂකයාය. ඔහු මා විසින් අනුශාසනා කරන ලදී. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, මෙනම් ඇති තැනැත්තා පැමිණේවා. 'පැමිණෙන්න' යයි ඔහුට කිව යුතුය" මෙලෙස උපසම්පදා අපේක්ෂකයා ඇතුළත් කර ගැනීම 'ඕසාරණා' නම් වේ.

‘‘သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ, အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု ဓမ္မကထိကော ဣမဿ နေဝ သုတ္တံ အာဂစ္ဆတိ, နော သုတ္တဝိဘင်္ဂေါ, သော အတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ အတ္ထံ ပဋိဗာဟတိ. ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ အဝသေသာ ဣမံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေယျာမာ’’တိ ဧဝံ ဥဗ္ဗာဟိကာဝိနိစ္ဆယေ ဓမ္မကထိကဿ ဘိက္ခုနော နိဿာရဏာ နိဿာရဏာ နာမ.

"ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, මාගේ වචනය අසන්න. මෙනම් ඇති මේ භික්ෂුව ධර්ම කථිකයෙකි. මොහුට සූත්‍රය හෝ සූත්‍ර විභංගය හුරු නැත. ඔහු අර්ථය වටහා නොගෙන ව්‍යඤ්ජන ඡායාවෙන් අර්ථය වළක්වයි. ඉදින් ආයුෂ්මතුන්ට සුදුසු කාලය නම්, මෙනම් ඇති භික්ෂුව බැහැර කර ඉතිරි පිරිස මෙම අධිකරණය සංසිඳුවමු" මෙලෙස උබ්බාහිකා විනිශ්චයේදී ධර්ම කථික භික්ෂුව බැහැර කිරීම 'නිස්සාරණා' නම් වේ.

‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျာ’’တိ ဧဝံ ဥပေါသထကမ္မဝသေန ဌပိတာ ဉတ္တိ ဥပေါသထော နာမ.

"වහන්ස, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. අද පසළොස්වක පෝය දිනයයි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, සංඝයා වහන්සේ උපෝසථ කර්මය කෙරෙත්වා" මෙලෙස උපෝසථ කර්මය උදෙසා තබනු ලබන ඤත්තිය 'උපෝසථ' නම් වේ.

‘‘သုဏာတု [Pg.258] မေ ဘန္တေ သံဃော, အဇ္ဇ ပဝါရဏာ ပန္နရသီ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ပဝါရေယျာ’’တိ ဧဝံ ပဝါရဏာကမ္မဝသေန ဌပိတာ ဉတ္တိ ပဝါရဏာ နာမ.

"වහන්ස, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. අද පසළොස්වක පවාරණ දිනයයි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණියේ නම්, සංඝයා වහන්සේ පවාරණය කෙරෙත්වා" මෙලෙස පවාරණ කර්මය උදෙසා තබනු ලබන ඤත්තිය 'පවාරණ' නම් වේ.

‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမံ အနုသာသေယျ’’န္တိ. ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ အနုသာသေယျာ’’တိ. ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမံ အန္တရာယိကေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ. ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ အန္တရာယိကေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆေယျာ’’တိ. ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမံ ဝိနယံ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ. ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ ဝိနယံ ပုစ္ဆေယျာ’’တိ. ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမေန ဝိနယံ ပုဋ္ဌော ဝိဿဇ္ဇေယျ’’န္တိ. ‘‘ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမေန ဝိနယံ ပုဋ္ဌော ဝိဿဇ္ဇေယျာ’’တိ ဧဝံ အတ္တာနံ ဝါ ပရံ ဝါ သမ္မန္နိတုံ ဌပိတာ ဉတ္တိ သမ္မုတိ နာမ.

"වහන්ස, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මෙනම් ඇති තැනැත්තා, මෙනම් ඇති ආයුෂ්මතුන් වහන්සේගේ උපසම්පදා අපේක්ෂකයාය. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මම මෙනම් ඇති තැනැත්තාට අනුශාසනා කරන්නෙමි". "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මෙනම් ඇති තැනැත්තා මෙනම් ඇති තැනැත්තාට අනුශාසනා කෙරේවා". "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මම මෙනම් ඇති තැනැත්තාගෙන් අන්තරායික ධර්මයන් විමසන්නෙමි". "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මෙනම් ඇති තැනැත්තා මෙනම් ඇති තැනැත්තාගෙන් අන්තරායික ධර්මයන් විමසාවා". "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මම මෙනම් ඇති තැනැත්තාගෙන් විනය විමසන්නෙමි". "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මෙනම් ඇති තැනැත්තා මෙනම් ඇති තැනැත්තාගෙන් විනය විමසාවා". "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මම මෙනම් ඇති තැනැත්තා විසින් විනය විමසනු ලැබ පිළිතුරු දෙන්නෙමි". "ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, මෙනම් ඇති තැනැත්තා මෙනම් ඇති තැනැත්තා විසින් විනය විමසනු ලැබ පිළිතුරු දේවා" මෙලෙස තමන්ව හෝ අන් අයව සම්මත කර ගැනීම සඳහා තබනු ලබන ඤත්තිය 'සම්මුති' නම් වේ.

‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, ဣဒံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော နိဿဂ္ဂိယံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျာ’’တိ. ‘‘ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, အာယသ္မန္တာ ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျု’’န္တိ ဧဝံ နိဿဋ္ဌစီဝရပတ္တာဒီနံ ဒါနံ ဒါနံ နာမ.

"වහන්ස, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මෙනම් ඇති භික්ෂුවගේ මෙම සිවුර නිස්සග්ගිය වූවක් බැවින් සංඝයාට අත්හරින ලදී. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය නම්, සංඝයා වහන්සේ මෙම සිවුර මෙනම් ඇති භික්ෂුවට දෙත්වා". "ඉදින් ආයුෂ්මතුන්ට සුදුසු කාලය නම්, ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙම සිවුර මෙනම් ඇති භික්ෂුවට දෙත්වා" මෙලෙස අත්හරින ලද සිවුරු, පාත්‍ර ආදිය දීම 'දාන' නම් වේ.

‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော, အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု အာပတ္တိံ သရတိ, ဝိဝရတိ, ဥတ္တာနိံ ကရောတိ, ဒေသေတိ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျန္တိ. ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, အဟံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ’’န္တိ. တေန ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ပဿသီ’’တိ. ‘‘အာမ ပဿာမီ’’တိ. အာယတိံ သံဝရေယျာသီတိ ဧဝံ အာပတ္တိပဋိဂ္ဂဟော ပဋိဂ္ဂဟော နာမ.

“ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. මෝ නම් ඇති මෙම භික්ෂුව ඇවත සිහි කරයි, විවෘත කරයි, පැහැදිලි කරයි, දේශනා කරයි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය වන්නේ නම්, මම මෝ නම් ඇති භික්ෂුවගේ ඇවත පිළිගන්නෙමි” කියා හෝ, “ආයුෂ්මතුන්ට සුදුසු කාලය වන්නේ නම්, මම මෝ නම් ඇති භික්ෂුවගේ ඇවත පිළිගන්නෙමි” කියා හෝ සංඝයාගේ හෝ ගණයාගේ අනුමැතිය ලබාගෙන, එම ඇවත පිළිගන්නා භික්ෂුව විසින් (ඇවත දේශනා කළ භික්ෂුවගෙන්) මෙසේ විමසිය යුතුය: “ඔබ (ඇවත) දකින්නෙහිද?” (එවිට ඔහු) “එසේය, දකිමි” යි පැවසිය යුතුය. (එවිට ඇවත පිළිගන්නා භික්ෂුව විසින්) “මතු සංවර වන්න” යි කිව යුතුය. මෙසේ ඇවත පිළිගැනීම ‘ඇවත පිළිගැනීම’ (ආපත්ති පටිග්ගහ) නම් වේ.

‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တာ အာဝါသိကာ. ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, ဣဒါနိ ဥပေါသထံ ကရေယျာမ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာမ, အာဂမေ ကာဠေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ. တေ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနကာရကာ ကလဟကာရကာ ဝိဝါဒကာရကာ ဘဿကာရကာ သံဃေ အဓိကရဏကာရကာ တံ ကာဠံ အနုဝသေယျုံ, အာဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ဗျတ္တေန ပဋိဗလေန အာဝါသိကာ ဘိက္ခူ ဉာပေတဗ္ဗာ – ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တာ အာဝါသိကာ. ယဒါယသ္မန္တာနံ [Pg.259] ပတ္တကလ္လံ, ဣဒါနိ ဥပေါသထံ ကရေယျာမ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာမ, အာဂမေ ဇုဏှေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ ဧဝံ ကတာ ပဝါရဏာပစ္စုက္ကဍ္ဎနာ ပစ္စုက္ကဍ္ဎနာ နာမ.

“ආවාසික ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මාගේ වචනය අසත්වා. ඉදින් ආයුෂ්මතුන්ට සුදුසු කාලය වන්නේ නම්, අපි දැන් උපෝසථය කරමු, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසමු, මතු එන කාලයේදී (වප් මස අමාවක දිනක) පවාරණය කරමු” යි කියා හෝ, “මහණෙනි, ඉදින් ඒ කලහ කරන, වාද කරන, විවාද කරන, නිරර්ථක කථා කරන, සංඝයා අතර අධිකරණ ඇති කරන භික්ෂූන් ඒ කාලයෙහි (පවාරණය කරන්නට නියමිත කාලයෙහි) වාසය කරත් නම්, ව්‍යක්ත වූ ප්‍රතිබල වූ ආවාසික භික්ෂුවක විසින් ආවාසික භික්ෂූන් මෙසේ දැනුම්වත් කළ යුතුය: ‘ආවාසික ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මාගේ වචනය අසත්වා. ඉදින් ආයුෂ්මතුන්ට සුදුසු කාලය වන්නේ නම්, අපි දැන් උපෝසථය කරමු, ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසමු, මතු එන (ඉල් මස) පුර පසළොස්වක දිනක පවාරණය කරමු’ යි කියාය.” මෙසේ කරන ලද පවාරණය කල් තැබීම ‘පවාරණ පච්චුක්කඩ්ඪනා’ නම් වේ.

သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတဗ္ဗံ, သန္နိပတိတွာ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော – ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ, သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣမံ အဓိကရဏံ တိဏဝတ္ထာရကေန ဝူပသမေယျ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ, ဌပေတွာ ဂိဟိပဋိသယုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ တိဏဝတ္ထာရကသမထေန ကတွာ သဗ္ဗပဌမာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဉတ္တိ ကမ္မလက္ခဏံ နာမ.

සියලු දෙනාම එක් තැනකට රැස් විය යුතුය. රැස් වී ව්‍යක්ත වූ ප්‍රතිබල වූ භික්ෂුවක විසින් සංඝයාට මෙසේ දැනුම්වත් කළ යුතුය: “ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්සේ මාගේ වචනය අසත්වා. කලහකාරී වූ, විවාදයට පත් වූ අප වාසය කරන කල්හි බොහෝ වූ මහණකමට නුසුදුසු දේ කරන ලදී, පවසන ලදී. ඉදින් අපි මෙම ඇවැත් නිසා එකිනෙකාට දඬුවම් පමුණුවන්නෙමු නම්, ඇතැම් විට එම අධිකරණය රළු බව පිණිස, දරුණු බව පිණිස හෝ සංඝ භේදය පිණිස පවතින්නේය. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය වන්නේ නම්, සංඝයා වහන්සේ ස්ථූල වැරදි (ථුල්ලවජ්ජ) සහ ගිහියන් හා සම්බන්ධ වැරදි හැර, මෙම අධිකරණය තිණවත්ථාරක සමථය මඟින් සංසිඳවත්වා” යි මෙසේ තිණවත්ථාරක සමථයෙන් කිරීමෙහිලා සියලුම ඤත්තීන් අතුරින් පළමුවන වූ සියල්ල ඇතුළත් වන ඤත්තිය (සබ්බසංගාහික ඤත්ති) ‘කර්ම ලක්ෂණය’ නම් වේ.

တထာ တတော ပရာ ဧကေကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကေကံ ကတွာ ဒွေ ဉတ္တိယော ဣတိ ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒံ ဩသာရဏံ နိဿာရဏံ…ပေ… ကမ္မလက္ခဏညေဝ နဝမန္တိ ဉတ္တိကမ္မံ ဣမာနိ နဝ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ.

එලෙසම, එම සබ්බසංගාහික ඤත්තියෙන් පසුව එක් එක් පාර්ශවය වෙනුවෙන් එක් ඤත්තිය බැගින් කරනු ලබන ඤත්තීන් දෙක ද ඇතුළුව, මෙසේ කලින් පවසන ලද ප්‍රභේද ඇති (සංඝයාට) ඇතුළත් කිරීම (ඕසාරණ), (සංඝයාගෙන්) බැහැර කිරීම (නිස්සාරණ) යනාදී වශයෙන්... නවවන වූ කර්ම ලක්ෂණය වූ ඤත්ති කර්මය මෙම කරුණු නවය සඳහා යෙදේ.

ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဋ္ဌာနဘေဒေ ပန ဝဍ္ဎဿ လိစ္ဆဝိနော ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနဝသေန ခန္ဓကေ ဝုတ္တာ နိဿာရဏာ. တဿေဝ ပတ္တုက္ကုဇ္ဇနဝသေန ဝုတ္တာ ဩသာရဏာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ඤත්ති දුතිය කර්ම ස්ථාන ප්‍රභේදයෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. වඩ්ඪ ලිච්ඡවී රජුට පාත්‍රය මුන් ලීම (සමාජිකත්වයෙන් ඉවත් කිරීම) වශයෙන් ඛන්ධකයෙහි වදාල නිස්සාරණය (බැහැර කිරීම) ද, ඔහුටම පාත්‍රය උඩුකුරු කිරීම (සමාජිකත්වය නැවත ලබා දීම) වශයෙන් වදාල ඕසාරණය (ඇතුළත් කිරීම) ද දත යුතුය.

သီမာသမ္မုတိ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ, သန္ထတသမ္မုတိ, ဘတ္တုဒ္ဒေသက-သေနာသနဂ္ဂါဟာပက-ဘဏ္ဍာဂါရိက-စီဝရပဋိဂ္ဂါဟက-စီဝရဘာဇက-ယာဂုဘာဇကဖလဘာဇက-ခဇ္ဇဘာဇက-အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇက-သာဋိယဂ္ဂါဟာပက-ပတ္တဂ္ဂါဟာပက-အာရာမိကပေသကသာမဏေရပေသကသမ္မုတီတိ ဧတာသံ သမ္မုတီနံ ဝသေန သမ္မုတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထိနစီဝရဒါနမတကစီဝရဒါနဝသေန ဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

සීමා සම්මුතිය, තුන් සිවුරෙන් වෙන් නොවී වාසය කිරීමේ සම්මුතිය (තිචීවරේන අවිප්පවාසා සම්මුති), ඇතිරිලි සම්මුතිය (සන්ථත සම්මුති), බත් උදෙසන්නා (භත්තුද්දේසක), සෙනසුන් පනවන්නා (සේනාසනග්ගාහාපක), භාණ්ඩාගාරික, සිවුරු පිළිගන්නා (චීවරපටිග්ගාහක), සිවුරු බෙදන්නා (චීවරභාජක), කැඳ බෙදන්නා (යාගුභාජක), පලතුරු බෙදන්නා (ඵලභාජක), කැවිලි බෙදන්නා (ඛජ්ජභාජක), සුළු බඩු බෙදා දෙන්නා (අප්පමත්තකවිස්සජ්ජක), නෑමට අඳින සිවුරු (සාටිය) පමුණුවන්නා, පාත්‍ර පමුණුවන්නා, ආරාමිකයන් මෙහෙයවන්නා, සාමණේරයන් මෙහෙයවන්නා යන මෙම සම්මුතීන්ගේ වශයෙන් කරනු ලබන සම්මුතිය දත යුතුය. කඨින සිවුරු පූජාව හා මතක සිවුරු පූජාව වශයෙන් කරනු ලබන දානය දත යුතුය.

ကထိနုဒ္ဓါရဝသေန ဥဒ္ဓါရော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကုဋိဝတ္ထုဝိဟာရဝတ္ထုဒေသနာဝသေန ဒေသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယာ ပန တိဏဝတ္ထာရကသမထေ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဉတ္တိဉ္စ ဧကေကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကေကံ ဉတ္တိဉ္စာတိ တိဿော ဉတ္တိယော ဌပေတွာ ပုန ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကာ, ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကာတိ ဒွေ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာ ဝုတ္တာ, တာသံ ဝသေန ကမ္မလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဣမာနိ သတ္တ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ.

කඨිනය අත්හැරීම (කඨිනුද්ධාර) වශයෙන් උද්ධාරය දත යුතුය. කුටි සාදන ස්ථානය සහ විහාර සාදන ස්ථානය පෙන්වා දීම වශයෙන් දේශනාව දත යුතුය. තිණවත්ථාරක සමථයෙහි සියල්ල ඇතුළත් වන ඤත්තිය ද, එක් එක් පාර්ශවයට එක් ඤත්තිය බැගින් වන ඤත්තීන් දෙක ද යන ඤත්තීන් තුන හැර, නැවත එක් පාර්ශවයකට එක් කම්මවාචාවක් බැගින් වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ ඤත්ති දුතිය කම්මවාචා දෙකක් වේද, ඒවායේ වශයෙන් කර්ම ලක්ෂණය දත යුතුය. මෙසේ ඤත්ති දුතිය කර්මය මෙම කරුණු හත සඳහා යෙදේ.

ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဋ္ဌာနဘေဒေ [Pg.260] ပန တဇ္ဇနီယကမ္မာဒီနံ သတ္တန္နံ ကမ္မာနံ ဝသေန နိဿာရဏာ, တေသံယေဝ စ ကမ္မာနံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝသေန ဩသာရဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိဝသေန သမ္မုတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရိဝါသဒါနမာနတ္တဒါနဝသေန ဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလာယပဋိကဿနကမ္မဝသေန နိဂ္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ အဋ္ဌ, ယာဝတတိယကာ အရိဋ္ဌော စဏ္ဍကာဠီ စ ဣမေ တေ ယာဝတတိယကာ’’တိ ဣမာသံ ဧကာဒသန္နံ သမနုဘာသနာနံ ဝသေန သမနုဘာသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပသမ္ပဒါကမ္မအဗ္ဘာနကမ္မဝသေန ပန ကမ္မလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ ဣမာနိ သတ္တ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတိ.

ඤත්ති චතුත්ථ කර්ම ස්ථාන ප්‍රභේදයෙහි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය. තජ්ජනීය කර්ම ආදී කර්ම සතක් මඟින් කරනු ලබන නිස්සාරණය (බැහැර කිරීම) ද, එම කර්මයන්ම සංසිඳුවීම (පටිප්පස්සම්භන) මඟින් කරනු ලබන ඕසාරණය (නැවත ඇතුළත් කිරීම) ද දත යුතුය. භික්ෂුණීන්ට අවවාද කරන්නා පත් කිරීමේ වශයෙන් සම්මුතිය දත යුතුය. පරිවාස දීම සහ මානත් දීම වශයෙන් දානය දත යුතුය. මූලාය පටිකස්සන කර්මය (නැවත මුල සිට පරිවාසයේ පිහිටුවීම) වශයෙන් නිග්ගහය (දඬුවම) දත යුතුය. ‘උක්ඛිත්තානුවත්තිකා අට දෙනා, යාවතතියකා, අරිට්ඨ සහ චණ්ඩකාලී’ යන මෙම එකොළොස් දෙනා පිළිබඳව කරනු ලබන සමනුභාසනය (තෙවරක් අවවාද කිරීම) දත යුතුය. උපසම්පදා කර්මය සහ අබ්භාන කර්මය (පිරිසිදු භාවයට පත් කිරීම) වශයෙන් කර්ම ලක්ෂණය දත යුතුය. මෙසේ ඤත්ති චතුත්ථ කර්මය මෙම කරුණු හත සඳහා යෙදේ.

၄၉၇. ဣတိ ကမ္မာနိ စ ကမ္မဝိပတ္တိဉ္စ ဝိပတ္တိဝိရဟိတာနံ ကမ္မာနံ ဌာနပဘေဒဂမနဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသံ ကမ္မာနံ ကာရကဿ သံဃဿ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေန္တော ပုန ‘‘စတုဝဂ္ဂကရဏေ ကမ္မေ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ပရိသတော ကမ္မဝိပတ္တိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

497. මෙසේ කර්මයන් ද, කර්ම විපත්තීන් ද, විපත්තීන්ගෙන් තොර කර්මයන්ගේ විවිධ ස්ථානයන්ට පැමිණීම ද පෙන්වා දී, දැන් එම කර්මයන් සිදු කරන සංඝයාගේ ප්‍රමාණය පෙන්වා දීම පිණිස ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ නැවත ‘චතුවග්ගකරණේ කම්මේ’ යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කර්ම විපත්තීන් විස්තර කිරීමේදී මා විසින් පවසන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය.

ကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

කම්මවග්ග වර්ණනාව නිමවා ඇත.

အတ္ထဝသဝဂ္ဂါဒိဝဏ္ဏနာ

අත්ථවස වග්ගාදි වර්ණනාව

၄၉၈. ဣဒါနိ ယာနိ တာနိ တေသံ ကမ္မာနံ ဝတ္ထုဘူတာနိ သိက္ခာပဒါနိ, တေသံ ပညတ္တိယံ အာနိသံသံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ ဝေရာနံ သံဝရာယာတိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဝေရာနံ သံဝရတ္ထာယ ပိဒဟနတ္ထာယ. သမ္ပရာယိကာနံ ဝေရာနံ ပဋိဃာတာယာတိ ဝိပါကဒုက္ခသင်္ခါတာနံ သမ္ပရာယိကဝေရာနံ ပဋိဃာတတ္ထာယ, သမုစ္ဆေဒနတ္ထာယ အနုပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ ဝဇ္ဇာနံ သံဝရာယာတိ တေသံယေဝ ပဉ္စန္နံ ဝေရာနံ သံဝရတ္ထာယ. သမ္ပရာယိကာနံ ဝဇ္ဇာနန္တိ တေသံယေဝ ဝိပါကဒုက္ခာနံ. ဝိပါကဒုက္ခာနေဝ ဟိ ဣဓ ဝဇ္ဇနီယဘာဝတော ဝဇ္ဇာနီတိ ဝုတ္တာနိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ ဘယာနန္တိ ဂရဟာ ဥပဝါဒေါ တဇ္ဇနီယာဒီနိ ကမ္မာနိ ဥပေါသထပဝါရဏာနံ ဌပနံ အကိတ္တိပကာသနီယကမ္မန္တိ ဧတာနိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဘယာနိ နာမ, ဧတေသံ သံဝရတ္ထာယ. သမ္ပရာယိကဘယာနိ ပန ဝိပါကဒုက္ခာနိယေဝ, တေသံ ပဋိဃာတတ္ထာယ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အကုသလာနန္တိ ပဉ္စဝေရဒသအကုသလကမ္မပထပ္ပဘေဒါနံ [Pg.261] အကုသလာနံ သံဝရတ္ထာယ. ဝိပါကဒုက္ခာနေဝ ပန အက္ခမဋ္ဌေန သမ္ပရာယိကအကုသလာနီတိ ဝုစ္စန္တိ, တေသံ ပဋိဃာတတ္ထာယ. ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာယာတိ အဂါရိကာနံ သဒ္ဓါရက္ခဏဝသေန အနုကမ္ပနတ္ထာယ. ပါပိစ္ဆာနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယာတိ ပါပိစ္ဆပုဂ္ဂလာနံ ဂဏဗန္ဓဘေဒနတ္ထာယ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ယဉှေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တန္တိ.

498. දැන් ඒ කර්මයන්ට හේතු වූ යම් ශික්ෂාපදයන් වෙත් ද, ඒවා පැනවීමෙහි ආනිසංස දැක්වීම පිණිස ‘ද්වේ අත්ථවසේ පටිච්ච’ (අර්ථවශ දෙකක් නිසා) යනාදිය ආරම්භ කරන ලදී. එහි ‘දිට්ඨධම්මිකානං වේරානං සංවරාය’ යනු ප්‍රාණාතිපාතාදී පස්වැදෑරුම් මෙලොව වෛරයන් සංවර කරගැනීම පිණිස හෙවත් වැළැක්වීම පිණිසයි. ‘සම්පරායිකානං වේරානං පටිඝාතාය’ යනු විපාක දුක්ඛ නමින් හැඳින්වෙන පරලොව වෛරයන් වළක්වාලනු පිණිස, සහමුලින්ම සිඳලනු පිණිස හා නැවත නූපදනා පිණිසයි. ‘දිට්ඨධම්මිකානං වජ්ජානං සංවරාය’ යනු ඒ මෙලොව වෛරයන්ම සංවර කරගැනීම පිණිසයි. ‘සම්පරායිකානං වජ්ජානං’ යනු ඒ විපාක දුක්ඛයන්ටමය. මන්ද යත්, විපාක දුක්ඛයන්ම මෙහිදී වැළැක්විය යුතු බැවින් ‘වජ්ජ’ (වැරදි) යැයි කියන ලදී. ‘දිට්ඨධම්මිකානං භයානං’ යනු ගර්හාව (නින්දාව), උපවාදය (චෝදනාව), තජ්ජනීයාදී කර්මයන්, උපෝසථ පවාරණ තැබීම, අකිත්තිපකාසනීය කර්මය යන මොහු මෙලොව බිය (දිට්ඨධම්මික භය) නම් වෙති; මොවුන් වැළැක්වීම පිණිසයි. ‘සම්පරායික භය’ යනු විපාක දුක්ඛයන්මය; ඒවා වැළැක්වීම පිණිසයි. ‘දිට්ඨධම්මිකානං අකුසලානං’ යනු පංචවේර දස අකුසල කර්මපථ ප්‍රභේද ඇති අකුසලයන් සංවර කරගැනීම පිණිසයි. ‘සම්පරායික අකුසලානි’ යැයි කියනුයේ ඉවසිය නොහැකි අර්ථයෙන් විපාක දුක්ඛයන්ටමය; ඒවා වැළැක්වීම පිණිසයි. ‘ගිහීනං අනුකම්පාය’ යනු ගිහියන්ගේ ශ්‍රද්ධාව ආරක්ෂා කිරීමේ වසයෙන් ඔවුන්ට අනුකම්පා කරනු පිණිසයි. ‘පාපිච්ඡානං පක්ඛුපච්ඡේදාය’ යනු පාපී කැමැත්ත ඇති පුද්ගලයන්ගේ පිරිස් සංවිධානය වීම බිඳලීම පිණිස ‘ගණභෝජන’ ශික්ෂාපදය පනවන ලදී. සෙසු සියලු තන්හි අර්ථය පැහැදිලිය. මෙහි යමක් කිව යුතුව තිබුණේ නම්, ඒ සියල්ල පළමු පාරාජිකා වර්ණනාවේදීම මා විසින් පවසන ලදී.

သိက္ခာပဒေသု အတ္ထဝသေန ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ශික්ෂාපදයන්හි අර්ථවශය අනුව වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၄၉၉. ပါတိမောက္ခာဒီသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောတိ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စဝိဓော ဘိက္ခုနီနံ စတုဗ္ဗိဓော. ပရိဝါသဒါနာဒီသု ဩသာရဏီယံ ပညတ္တန္တိ အဋ္ဌာရသသု ဝါ တေစတ္တာလီသာယ ဝါ ဝတ္တေသု ဝတ္တမာနဿ ဩသာရဏီယံ ပညတ္တံ. ယေန ကမ္မေန ဩသာရီယတိ, တံ ကမ္မံ ပညတ္တန္တိ အတ္ထော. နိဿာရဏီယံ ပညတ္တန္တိ ဘဏ္ဍနကာရကာဒယော ယေန ကမ္မေန နိဿာရီယန္တိ, တံ ကမ္မံ ပညတ္တန္တိ အတ္ထော.

499. පාතිමොක්ඛාදී දේශනාවන්හි ‘පාතිමොක්ඛුද්දේස’ යනු භික්ෂූන් උදෙසා පස් වැදෑරුම් ද භික්ෂුණීන් උදෙසා සිව් වැදෑරුම් ද වේ. ‘පරිවාසදානාදීසු ඕසාරණීයං පඤ්ඤත්තං’ යනු දහඅටක් හෝ හතළිස් තුනක් වූ වත්හි හැසිරෙන්නන් උදෙසා ඕසාරණීය (සංඝයාට ඇතුළත් කිරීමේ) කර්මය පනවන ලදී. යම් කර්මයකින් සංඝයාට ඇතුළත් කරනු ලබයිද, ඒ කර්මය පනවන ලද්දේය යනු අර්ථයයි. ‘නිස්සාරණීයං පඤ්ඤත්තං’ යනු කලහකාරීන් ආදීන් යම් කර්මයකින් සංඝයාගෙන් බැහැර කරනු ලබයිද, ඒ කර්මය පනවන ලද්දේය යනු අර්ථයයි.

၅၀၀. အပညတ္တေတိအာဒီသု အပညတ္တေ ပညတ္တန္တိ သတ္တာပတ္တိက္ခန္ဓာ ကကုသန္ဓဉ္စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ကောဏာဂမနဉ္စ ကဿပဉ္စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဌပေတွာ အန္တရာ ကေနစိ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ ပညတ္တံ နာမ. မက္ကဋိဝတ္ထုအာဒိဝိနီတကထာ သိက္ခာပဒေ ပညတ္တေ အနုပညတ္တံ နာမ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

500. ‘අපඤ්ඤත්තේ’ යනාදී තන්හි ‘අපඤ්ඤත්තේ පඤ්ඤත්තං’ යනු සප්ත ආපත්තික්ඛන්ධයන් කකුසඳ, කෝණාගමන සහ කාශ්‍යප යන සම්මා සම්බුදුවරුන් හැර අතරතුර කාලයේදී කිසිවෙකු විසින් පනවනු නොලැබූ ශික්ෂාපදයන් පැනවීමයි. ‘මක්කටී වත්ථු’ ආදී විනීත කථා ශික්ෂාපදය පැනවූ පසු කළ ‘අනුපඤ්ඤත්ති’ (පසුපැනවීම්) නම් වේ. සෙසු සියල්ල හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

အာနိသံသဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ආනිසංස වග්ග වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

၅၀၁. ဣဒါနိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ ဧကေကေန အာကာရေန နဝဓာ သင်္ဂဟံ ဒဿေတုံ ‘‘နဝ သင်္ဂဟာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝတ္ထုသင်္ဂဟောတိ ဝတ္ထုနာ သင်္ဂဟော. ဧဝံ သေသေသုပိ ပဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထယောဇနာ – ယသ္မာ ဟိ ဧကသိက္ခာပဒမ္ပိ အဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ နတ္ထိ, တသ္မာ သဗ္ဗာနိ ဝတ္ထုနာ သင်္ဂဟိတာနီတိ ဧဝံ တာဝ ဝတ္ထုသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

501. දැන් සියලු ශික්ෂාපදයන් එක් එක් ආකාරයකින් නව වැදෑරුම්ව සංග්‍රහ කිරීම දැක්වීම පිණිස ‘නව සංගහා’ යනාදිය වදාරන ලදී. එහි ‘වත්ථුසංගහෝ’ යනු වස්තුව මගින් සංග්‍රහ කිරීමයි. මෙලෙස සෙසු පදයන්හිද අර්ථය දත යුතුය. මෙහි අර්ථ සම්බන්ධය මෙසේය: යම් හෙයකින් කිසිදු වස්තුවක් (සිදුවීමක්) නැතිව පනවන ලද එකම ශික්ෂාපදයක්වත් නැතිද, එබැවින් සියලු ශික්ෂාපදයන් වස්තුවෙන් සංග්‍රහ කරන ලදැයි මෙසේ පළමුව වස්තු සංග්‍රහය දත යුතුය.

ယသ္မာ [Pg.262] ပန ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ သီလဝိပတ္တိယာ သင်္ဂဟိတာ, ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာစာရဝိပတ္တိယာ, ဆ သိက္ခာပဒါနိ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ သင်္ဂဟိတာနိ, တသ္မာ သဗ္ဗာနိပိ ဝိပတ္တိယာ သင်္ဂဟိတာနီတိ ဧဝံ ဝိပတ္တိသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

යම් හෙයකින් ආපත්තික්ඛන්ධ දෙකක් ශීල විපත්තියට ද, ආපත්තික්ඛන්ධ පහක් ආචාර විපත්තියට ද, ශික්ෂාපද හයක් ආජීව විපත්තියට ද ඇතුළත් වේද, එබැවින් සියලු ශික්ෂාපදයන් විපත්තියෙන් සංග්‍රහ කරන ලදැයි මෙසේ විපත්ති සංග්‍රහය දත යුතුය.

ယသ္မာ ပန သတ္တဟာပတ္တီဟိ မုတ္တံ ဧကသိက္ခာပဒမ္ပိ နတ္ထိ, တသ္မာ သဗ္ဗာနိ အာပတ္တိယာ သင်္ဂဟိတာနီတိ ဧဝံ အာပတ္တိသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

තවද යම් හෙයකින් සප්ත ආපත්තීන්ගෙන් මිදුණු එකම ශික්ෂාපදයක්වත් නැතිද, එබැවින් සියල්ල ආපත්තියෙන් සංග්‍රහ කරන ලදැයි මෙසේ ආපත්ති සංග්‍රහය දත යුතුය.

သဗ္ဗာနိ စ သတ္တသု နဂရေသု ပညတ္တာနီတိ နိဒါနေန သင်္ဂဟိတာနီတိ ဧဝံ နိဒါနသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

සියලු ශික්ෂාපද නගර හතකදී පනවන ලද බැවින් නිදානයෙන් (උප්පත්ති ස්ථානයෙන්) සංග්‍රහ කරන ලදැයි මෙසේ නිදාන සංග්‍රහය දත යුතුය.

ယသ္မာ ပန ဧကသိက္ခာပဒမ္ပိ အဇ္ဈာစာရိကပုဂ္ဂလေ အသတိ ပညတ္တံ နတ္ထိ, တသ္မာ သဗ္ဗာနိ ပုဂ္ဂလေန သင်္ဂဟိတာနီတိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

තවද වරද සිදුකරන පුද්ගලයෙකු නොමැතිව පනවන ලද එකම ශික්ෂාපදයක්වත් නැති බැවින්, සියල්ල පුද්ගලයා මගින් සංග්‍රහ කරන ලදැයි මෙසේ පුද්ගල සංග්‍රහය දත යුතුය.

သဗ္ဗာနိ ပန ပဉ္စဟိ စေဝ သတ္တဟိ စ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာနိ, သဗ္ဗာနိ န ဝိနာ ဆဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌန္တီတိ သမုဋ္ဌာနေန သင်္ဂဟိတာနိ. သဗ္ဗာနိ စ စတူသု အဓိကရဏေသု အာပတ္တာဓိကရဏေန သင်္ဂဟိတာနိ. သဗ္ဗာနိ သတ္တဟိ သမထေဟိ သမထံ ဂစ္ဆန္တီတိ သမထေဟိ သင်္ဂဟိတာနိ. ဧဝမေတ္ထ ခန္ဓသမုဋ္ဌာနအဓိကရဏသမထသင်္ဂဟာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

සියලු ශික්ෂාපද පහක් වූ හෝ සතක් වූ ආපත්තික්ඛන්ධයන්ට ඇතුළත් වේ. සියලු ආපත්තීන් සමුට්ඨාන හයෙන් තොරව හට නොගන්නා බැවින් සමුට්ඨානයෙන් සංග්‍රහ වේ. සියලු ශික්ෂාපද අධිකරණ සතරෙන් ආපත්තාධිකරණයට ඇතුළත් වේ. සියල්ල සමථ හතෙන් සංසිඳීමට පත්වන බැවින් සමථයන්ගෙන් සංග්‍රහ වේ. මෙලෙස මෙහි ඛන්ධ, සමුට්ඨාන, අධිකරණ සහ සමථ සංග්‍රහයන්ද දත යුතුය. සෙසු අර්ථ පෙර කියන ලද ක්‍රමයම වේ.

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

සමන්තපාසාදිකා විනය වර්ණනාවෙහි,

နဝသင်္ဂဟိတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

නව සංගහිත වග්ග වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

နိဋ္ဌိတာ စ ပရိဝါရဿ အနုတ္တာနတ္ထပဒဝဏ္ဏနာတိ.

පරිවාර පාලියෙහි අපැහැදිලි පදයන්ගේ වර්ණනාව මෙසේ නිමවා ලන ලදී.

နိဂမနကထာ

නිගමන කථා (අවසාන ප්‍රකාශය)

ဧတ္တာဝတာ [Pg.263] စ –

මෙතෙක් කියන ලද කරුණු අනුව -

ဥဘတော ဝိဘင်္ဂခန္ဓက-ပရိဝါရဝိဘတ္တိဒေသနံ နာထော;

ဝိနယပိဋကံ ဝိနေန္တော, ဝေနေယျံ ယံ ဇိနော အာဟ.

ලෝකනාථ වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ උභතෝ විභංග, ඛන්ධක සහ පරිවාර යන දේශනා ඇති යම් විනය පිටකයක් විනේය ජනයා හික්මවමින් වදාළ සේක් ද,

သမဓိကသတ္တဝီသတိ-သဟဿမတ္တေန တဿ ဂန္ထေန;

သံဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ, သမန္တပါသာဒိကာ နာမ.

එම විනය පිටකයේ ‘සමන්තපාසාදිකා’ නම් වූ අටුවාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රමාණයෙන් විසිහත් දහසකට මදක් වැඩි ප්‍රමාණයකින් යුක්තව සම්පූර්ණ කරන ලදී.

တတြိဒံ သမန္တပါသာဒိကာယ သမန္တပါသာဒိကတ္တသ္မိံ –

මෙහි ‘සමන්තපාසාදිකා’ යන නාමයෙහි අර්ථවත් බව ගැන මෙසේ දත යුතුය -

အာစရိယပရမ္ပရတော, နိဒါနဝတ္ထုပ္ပဘေဒဒီပနတော;

ပရသမယဝိဝဇ္ဇနတော, သကသမယဝိသုဒ္ဓိတော စေဝ.

ආචාර්ය පරම්පරාවෙන් පැවත එන බැවින් ද, නිදාන හා වස්තු ප්‍රභේදයන් විස්තර කරන බැවින් ද, පරසමය (අන්‍ය මත) බැහැර කරන බැවින් ද, ස්වකීය වෛතූල්‍යවාදයෙන් තොර නිර්මල සම්ප්‍රදාය පෙන්වා දෙන බැවින් ද,

ဗျဉ္ဇနပရိသောဓနတော, ပဒတ္ထတော ပါဠိယောဇနက္ကမတော;

သိက္ခာပဒနိစ္ဆယတော, ဝိဘင်္ဂနယဘေဒဒဿနတော.

ව්‍යංජන පිරිසිදු කරන බැවින් ද, පදවල අර්ථ හා පාලි යෝජනා ක්‍රමය නිවැරදිව පෙන්වන බැවින් ද, ශික්ෂාපද විනිශ්චය හා විභංග ක්‍රමයේ ප්‍රභේද දක්වන බැවින් ද,

သမ္ပဿတံ န ဒိဿတိ, ကိဉ္စိ အပါသာဒိကံ ယတော ဧတ္ထ;

ဝိညူနမယံ တသ္မာ, သမန္တပါသာဒိကာတွေဝ.

එය විමසා බලන්නන් හට එහි කිසිදු අප්‍රසාදජනක (සිත නොපිනවන) දෙයක් නොපෙනෙන බැවිනි. එබැවින් ප්‍රඥාවන්තයින් විසින් මෙය ‘සමන්තපාසාදිකා’ (සමන්තතෝ පාසාදිකා - සෑම අතින්ම ප්‍රසාදජනක) යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ.

သံဝဏ္ဏနာ ပဝတ္တာ, ဝိနယဿ ဝိနေယျဒမနကုသလေန;

ဝုတ္တဿ လောကနာထေန, လောကမနုကမ္ပမာနေနာတိ.

විනේය ජනයා දමනය කිරීමෙහි දක්ෂ වූ, ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පා ඇති ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ විනයෙහි මෙම වර්ණනාව මෙසේ පවතියි.

မဟာအဋ္ဌကထဉ္စေဝ, မဟာပစ္စရိမေဝစ;

ကုရုန္ဒိဉ္စာတိ တိဿောပိ, သီဟဠဋ္ဌကထာ ဣမာ.

මහා අට්ඨකතාව ද, මහා පච්චරිය ද, කුරුන්දිය ද යන මේ හෙළ අටුවා තුනම,

ဗုဒ္ဓမိတ္တောတိ နာမေန, ဝိဿုတဿ ယသဿိနော;

ဝိနယညုဿ ဓီရဿ, သုတွာ ထေရဿ သန္တိကေ.

‘බුද්ධමිත්ත’ යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ, යසස් ඇති, විනයෙහි කෙළපැමිණි, ධීමත් ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමීපයෙහි උගෙන,

မဟာမေဃဝနုယျာနေ, ဘူမိဘာဂေ ပတိဋ္ဌိတော;

မဟာဝိဟာရော ယော သတ္ထု, မဟာဗောဓိဝိဘူသိတော.

මහාමේඝවන උද්‍යානයෙහි පිහිටි, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ මහා බෝධීන් වහන්සේගෙන් විභූෂිත වූ යම් මහා විහාරයක් ඇද්ද,

ယံ တဿ ဒက္ခိဏေ ဘာဂေ, ပဓာနဃရမုတ္တမံ;

သုစိစာရိတ္တသီလေန, ဘိက္ခုသံဃေန သေဝိတံ.

එම මහා විහාරයේ දකුණු දිශාභාගයෙහි පිහිටි, පිරිසිදු චාරිත්‍ර ශීලයෙන් යුත් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් සේවනය කරන ලද උත්තම පධානඝරයෙක් ඇද්ද,

ဥဠာရကုလသမ္ဘူတော, သံဃုပဋ္ဌာယကော သဒါ;

အနာကုလာယ သဒ္ဓါယ, ပသန္နော ရတနတ္တယေ.

උදාර කුලයක උපන්, නිරන්තරයෙන් සංඝ උපස්ථානයෙහි යෙදෙන, අකලංක ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදුණු...

မဟာနိဂမသာမီတိ[Pg.264], ဝိဿုတော တတ္ထ ကာရယိ;

စာရုပါကာရသဉ္စိတံ, ယံ ပါသာဒံ မနောရမံ.

'මහානිගමසාමී' යනුවෙන් ප්‍රකට වූ (ඒ දායකයා) සිත්කළු වූ, දැකුම්කළු ප්‍රාකාරයකින් වට වූ මනරම් ප්‍රාසාදයක් එහි (පධානඝර පිරිවෙණෙහි) කරවන ලදී.

သီတစ္ဆာယတရူပေတံ, သမ္ပန္နသလိလာသယံ;

ဝသတာ တတြ ပါသာဒေ, မဟာနိဂမသာမိနော.

සිසිල් සෙවණ දෙන වෘක්ෂයන්ගෙන් හා පිරිපුන් ජලාශයකින් යුක්ත වූ, ඒ මහානිගමසාමීගේ ප්‍රාසාදයෙහි වාසය කරමින්,

သုစိသီလသမာစာရံ, ထေရံ ဗုဒ္ဓသိရိဝှယံ;

ယာ ဥဒ္ဒိသိတွာ အာရဒ္ဓါ, ဣဒ္ဓါ ဝိနယဝဏ္ဏနာ.

පිරිසිදු සීලයෙන් හා මනා පැවතුම්වලින් යුක්ත වූ, 'බුද්ධසිරි' නම් වූ ස්ථවිරයන් වහන්සේ උදෙසා ආරම්භ කරන ලද, අත්ථවිනිච්ඡය ආදියෙන් සශ්‍රීක වූ යම් මේ විනය වර්ණනාවක් (විනය අටුවාවක්) වේ ද,

ပါလယန္တဿ သကလံ, လင်္ကာဒီပံ နိရဗ္ဗုဒံ;

ရညော သိရိနိဝါသဿ, သိရိပါလယသဿိနော.

මුළු ලංකාද්වීපයම උපද්‍රව රහිතව ආරක්ෂා කරන්නා වූ ද, ශ්‍රී විභූතියට නිවහනක් බඳු වූ ද, මහා පිරිවර ඇති 'සිරිපාල' (සිරි නිවාස) නම් රජුගේ,

သမဝီသတိမေ ခေမေ, ဇယသံဝစ္ဆရေ အယံ;

အာရဒ္ဓါ ဧကဝီသမှိ, သမ္ပတ္တေ ပရိနိဋ္ဌိတာ.

අභයදායක වූ විසිවැනි ජයග්‍රාහී වර්ෂයෙහි ආරම්භ කර, විසිඑක්වැනි වර්ෂය පැමිණි කල්හි මෙම විනය වර්ණනාව සම්පූර්ණයෙන් නිම කරන ලදී.

ဥပဒ္ဒဝါ ကုလေ လောကေ, နိရုပဒ္ဒဝတော အယံ;

ဧကသံဝစ္ဆရေနေဝ, ယထာ နိဋ္ဌံ ဥပါဂတာ.

උපද්‍රවයන්ගෙන් ගහණ වූ මෙලොවෙහි, කිසිදු උපද්‍රවයකින් තොරව මෙම විනය වර්ණනාව එකම වසරක් ඇතුළත නිමාවට පත් වූවාක් මෙන්,

ဧဝံ သဗ္ဗဿ လောကဿ, နိဋ္ဌံ ဓမ္မူပသံဟိတာ;

သီဃံ ဂစ္ဆန္တု အာရမ္ဘာ, သဗ္ဗေပိ နိရုပဒ္ဒဝါ.

එලෙසම මුළු ලෝකයාගේම ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ සියලු යහපත් ආරම්භයන් ද උපද්‍රව රහිතව වහාම සාර්ථකව නිමාවට පත් වෙත්වා!

စိရဋ္ဌိတတ္ထံ ဓမ္မဿ, ကရောန္တေန မယာ ဣမံ;

သဒ္ဓမ္မဗဟုမာနေန, ယဉ္စ ပုညံ သမာစိတံ.

සද්ධර්මයේ චිරස්ථිතිය උදෙසා, සද්ධර්මය කෙරෙහි ඇති අතිමහත් ගෞරවයෙන් යුතුව මෙය කළා වූ මා විසින් යම් පින් සමූහයක් රැස් කරන ලද ද,

သဗ္ဗဿ အာနုဘာဝေန, တဿ သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော;

ဘဝန္တု ဓမ္မရာဇဿ, သဒ္ဓမ္မရသသေဝိနော.

ඒ සියලු පින් බලයෙන් සියලු සත්වයෝ ධර්මරාජයන් වහන්සේගේ සද්ධර්ම රසය විඳින්නෝ වෙත්වා!

စိရံ တိဋ္ဌတု သဒ္ဓမ္မော, ကာလေ ဝဿံ စိရံ ပဇံ;

တပ္ပေတု ဒေဝေါ ဓမ္မေန, ရာဇာ ရက္ခတု မေဒိနိန္တိ.

සද්ධර්මය බොහෝ කල් පවතීවා! වැසි වලාකුළු නිසි කලට වැසි වස්වා සත්වයන් පිනවාවා! රජතුමා ද ධර්මානුකූලව මුළු පෘථිවියම ආරක්ෂා කෙරේවා!

ပရမဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝီရိယပဋိမဏ္ဍိတေန သီလာစာရဇ္ဇဝမဒ္ဒဝါဒိဂုဏသမုဒယသမုဒိတေန သကသမယသမယန္တရဂဟနဇ္ဈောဂါဟဏသမတ္ထေန ပညာဝေယျတ္တိယသမန္နာဂတေန တိပိဋကပရိယတ္တိပ္ပဘေဒေ သာဋ္ဌကထေ သတ္ထုသာသနေ အပ္ပဋိဟတညာဏပ္ပဘာဝေန မဟာဝေယျာကရဏေန ကရဏသမ္ပတ္တိဇနိတသုခဝိနိဂ္ဂတမဓုရောဒါရဝစနလာဝဏ္ဏယုတ္တေန ယုတ္တမုတ္တဝါဒိနာ ဝါဒိဝရေန မဟာကဝိနာ ပဘိန္နပအသမ္ဘိဒါပရိဝါရေ ဆဠဘိညာဒိပဘေဒဂုဏပဋိမဏ္ဍိတေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ [Pg.265] သုပ္ပတိဋ္ဌိတဗုဒ္ဓီနံ ထေရဝံသပ္ပဒီပါနံ ထေရာနံ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝံသာလင်္ကာရဘူတေန ဝိပုလဝိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိနာ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ ဂရူဟိ ဂဟိတနာမဓေယျေန ထေရေန ကတာ အယံ သမန္တပါသာဒိကာ နာမ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာ –

අතිශයින් පිරිසිදු ශ්‍රද්ධා, බුද්ධි සහ වීර්යයෙන් අලංකාරවත් වූ ද; සීල, ආචාර, සෘජු බව, මෘදු බව ආදී ගුණ සමූහයෙන් යුක්ත වූ ද; ස්වසමය හා පරසමය යන දහම් ගැඹුරු ලෙස අවබෝධ කරගැනීමට සමත් වූ ද; මනා ප්‍රඥා වෛශාරද්‍යයෙන් යුක්ත වූ ද; අටුවා සහිත වූ තෙපිටක පර්යාප්ති ශාසනයෙහි අප්‍රතිහත ඥානාලෝකයක් ඇති ද; මහා වෛයාකරණ වූ ද; මනා උච්චාරණයෙන් යුත් මිහිරි හා උදාර වචන ලාලිත්‍යයකින් හෙබි ද; සුදුසු වූ ප්‍රිය වචන පවසන්නා වූ ද; වාදීන් අතර උත්තම වූ ද; මහා කවියෙකු වූ ද; ප්‍රභේද වූ පටිසම්භිදාලාභී ෂඩභිඥා ආදී ගුණයෙන් සෝභමාන වූ උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයෙහි මනාව පිහිටි බුද්ධියක් ඇති, ස්ථවිර වංශයට ප්‍රදීපයක් බඳු වූ, මහා විහාරවාසී තිපිටක චූළනාග ආදී ස්ථවිරයන්ගේ වංශයට ආභරණයක් බඳු වූ, පෘථුල හා පිරිසිදු බුද්ධියක් ඇති, ගුරුවරුන් විසින් 'බුද්ධඝෝෂ' යන නාමයෙන් හඳුන්වන ලද ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් කරන ලද 'සමන්තපාසාදිකා' නම් වූ මෙම විනය වර්ණනාව –

တာဝ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, လောကနိတ္ထရဏေသိနံ;

ဒဿေန္တီ ကုလပုတ္တာနံ, နယံ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ.

ලෝකයෙන් එතෙර වීමට මඟ සොයන කුලපුත්‍රයන්ට සීල විශුද්ධිය සඳහා වූ නිවැරදි ක්‍රමය පෙන්වා දෙමින් ලෝකයෙහි පවතීවා!

ယာဝ ဗုဒ္ဓေါတိ နာမမ္ပိ, သုဒ္ဓစိတ္တဿ တာဒိနော;

လောကမှိ လောကဇေဋ္ဌဿ, ပဝတ္တတိ မဟေသိနောတိ.

පිරිසිදු සිත් ඇති, අටලෝ දහමින් කම්පා නොවන, ලෝකයට ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 'බුද්ධ' යන නාමය ලෝකයෙහි පවතින තාක් කල් මෙය පවතීවා!

သမန္တပါသာဒိကာ နာမ

සමන්තපාසාදිකා නම් වූ,

ဝိနယ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

විනය අටුවාව නිම කරන ලදී.