| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
1 နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། ခုဒ္ဒကနိကာယေ ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་སྡེ། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာ མདོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ། (ပဌမော ဘာဂေါ) (ཆ་དང་པོ།) ဂန္ထာရမ္ဘကထာ གཞུང་འགོ་བརྩམས་པའི་གཏམ། ဥတ္တမံ [Pg.1] ဝန္ဒနေယျာနံ, ဝန္ဒိတွာ ရတနတ္တယံ; ယော ခုဒ္ဒကနိကာယမှိ, ခုဒ္ဒါစာရပ္ပဟာယိနာ. ཕྱག་བྱར་འོས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག །དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །གང་ཞིག་ཕྲན་ཚེགས་སྡེ་ཉིད་ལས། །སྤྱོད་པ་ངན་པ་སྤངས་པ་ཡི། ဒေသိတော လောကနာထေန, လောကနိဿရဏေသိနာ; တဿ သုတ္တနိပါတဿ, ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏနံ. འཇིག་རྟེན་ཐར་པ་འཚོལ་མཛད་པ། །འཇིག་རྟེན་མགོན་པོས་བསྟན་པ་ཡི། །མདོ་བསྡུས་པ་ཡི་གཞུང་དེ་ཡི། །དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་བདག་གིས་བགྱི། အယံ သုတ္တနိပါတော စ, ခုဒ္ဒကေသွေဝ ဩဂဓော; ယသ္မာ တသ္မာ ဣမဿာပိ, ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏနံ. མདོ་བསྡུས་པ་ཡི་གཞུང་འདི་ནི། །ཕྲན་ཚེགས་སྡེ་རུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར། །དེ་ཕྱིར་འདི་ཡི་དོན་གྱི་ནི། །འགྲེལ་པ་བདག་གིས་བགྱིད་པར་བྱ། ဂါထာသတသမာကိဏ္ဏော, ဂေယျဗျာကရဏင်္ကိတော; ကသ္မာ သုတ္တနိပါတောတိ, သင်္ခမေသ ဂတောတိ စေ. ཚིགས་བཅད་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མས་གཏམས། །གླུ་དང་ལུང་བསྟན་མཚན་ཉིད་ཅན། །ཅི་ཕྱིར་མདོ་བསྡུས་པ་ཞེས་པའི། །མིང་འདི་ཐོབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། သုဝုတ္တတော သဝနတော, အတ္ထာနံ သုဋ္ဌု တာဏတော; သူစနာ သူဒနာ စေဝ, ယသ္မာ သုတ္တံ ပဝုစ္စတိ. ལེགས་པར་བཤད་དང་ཐོས་པ་དང་། །དོན་རྣམས་ལེགས་པར་སྐྱོབ་པ་དང་། །མཚོན་བྱེད་འཛག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། །གང་ཕྱིར་མདོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད། တထာရူပါနိ သုတ္တာနိ, နိပါတေတွာ တတော တတော; သမူဟတော အယံ တသ္မာ, သင်္ခမေဝမုပါဂတော. དེ་ལྟ་བུ་ཡི་མདོ་རྣམས་ནི། །དེ་དང་དེ་ལས་བསྡུས་ནས་སུ། །ཕྱོགས་གཅིག་བསྡུས་པས་འདི་ཉིད་ནི། །མདོ་བསྡུས་པ་ཞེས་མིང་དུ་ཆགས། သဗ္ဗာနိ စာပိ သုတ္တာနိ, ပမာဏန္တေန တာဒိနော; ဝစနာနိ အယံ တေသံ, နိပါတော စ ယတော တတော. མདོ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཚད་ཀྱི་སྒོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་མཚུངས་མིན་ཕྱིར། །དེ་ཕྱིར་གཞུང་འདི་མདོ་རྣམས་ཀྱི། །བསྡུས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡིན། အညသင်္ခါနိမိတ္တာနံ, ဝိသေသာနမဘာဝတော; သင်္ခံ သုတ္တနိပါတောတိ, ဧဝမေဝ သမဇ္ဈဂါတိ. མཚན་མ་ཁྱད་པར་གཞན་དག་གི །གྲངས་དང་མིང་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར། །མདོ་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡི། །མིང་འདི་ཉིད་ནི་ཐོབ་པ་ཡིན། ၁. ဥရဂဝဂ္ဂေါ ༡. སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས། ၁. ဥရဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༡. སྦྲུལ་གྱི་མདོའི་བཤད་པ། ဧဝံ [Pg.2] သမဓိဂတသင်္ခေါ စ ယသ္မာ ဧသ ဝဂ္ဂတော ဥရဂဝဂ္ဂေါ, စူဠဝဂ္ဂေါ, မဟာဝဂ္ဂေါ, အဋ္ဌကဝဂ္ဂေါ, ပါရာယနဝဂ္ဂေါတိ ပဉ္စ ဝဂ္ဂါ ဟောန္တိ; တေသု ဥရဂဝဂ္ဂေါ အာဒိ. သုတ္တတော ဥရဂဝဂ္ဂေ ဒွါဒသ သုတ္တာနိ, စူဠဝဂ္ဂေ စုဒ္ဒသ, မဟာဝဂ္ဂေ ဒွါဒသ, အဋ္ဌကဝဂ္ဂေ သောဠသ, ပါရာယနဝဂ္ဂေ သောဠသာတိ သတ္တတိ သုတ္တာနိ. တေသံ ဥရဂသုတ္တံ အာဒိ. ပရိယတ္တိပမာဏတော အဋ္ဌ ဘာဏဝါရာ. ဧဝံ ဝဂ္ဂသုတ္တပရိယတ္တိပမာဏဝတော ပနဿ – དེ་ལྟར་མིང་དུ་གྲགས་པ་འདི་ལ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས་དང་། ཚོགས་ཆུང་ངུ་དང་། ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་། བརྒྱད་པའི་ཚོགས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཚོགས་ཏེ་ཚོགས་ལྔ་ཡོད་པ་ལས། དེ་དག་གི་ནང་ནས་སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས་ནི་ཐོག་མ་ཡིན། མདོའི་སྒོ་ནས་སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས་ལ་མདོ་བཅུ་གཉིས། ཚོགས་ཆུང་ངུ་ལ་བཅུ་བཞི། ཚོགས་ཆེན་པོ་ལ་བཅུ་གཉིས། བརྒྱད་པའི་ཚོགས་ལ་བཅུ་དྲུག །ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཚོགས་ལ་བཅུ་དྲུག་སྟེ་མདོ་བདུན་ཅུ་ཡོད། དེ་དག་གི་ནང་ནས་སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ནི་ཐོག་མ་ཡིན། ལུང་གི་ཚད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐེངས་བརྒྱད་ཡོད། དེ་ལྟར་ཚོགས་དང་མདོ་དང་ལུང་གི་ཚད་དང་ལྡན་པ་འདི་ལ། ‘‘ယော ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ, ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟိ; သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝ တစံ ပုရာဏ’’န္တိ. – “གང་ཞིག་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འགོག་བྱེད་པ། །སྦྲུལ་གྱི་དུག་ནི་སྨན་གྱིས་སེལ་བ་བཞིན། །དགེ་སློང་དེ་ཡིས་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་། །སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་རྙིང་པ་བརྗེ་བ་བཞིན།།” ཞེས་པ་འདི་ནི། အယံ ဂါထာ အာဒိ. တသ္မာ အဿာ ဣတော ပဘုတိ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကာတုံ ဣဒံ ဝုစ္စတိ – ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་ཐོག་མ་ཡིན། དེ་ཕྱིར་འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དེ། ‘‘ယေန ယတ္ထ ယဒါ ယသ္မာ, ဝုတ္တာ ဂါထာ အယံ ဣမံ; ဝိဓိံ ပကာသယိတွာဿာ, ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏန’’န္တိ. “སུ་ཡིས་གང་དུ་ནམ་ཞིག་ཅི་ཡི་ཕྱིར། །ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་ཆོ་ག་འདི་བསྟན་ནས། །དེ་ནས་འདི་ཡི་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་ནི། །བདག་གིས་ལེགས་པར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན།།” ཞེས་སོ།། ကေန ပနာယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ, ကတ္ထ, ကဒါ, ကသ္မာ စ ဝုတ္တာတိ? ဝုစ္စတေ – ယော သော ဘဂဝါ စတုဝီသတိဗုဒ္ဓသန္တိကေ လဒ္ဓဗျာကရဏော ယာဝ ဝေဿန္တရဇာတကံ, တာဝ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တတောပိ စဝိတွာ သကျရာဇကုလေ ဥပပတ္တိံ ဂဟေတွာ, အနုပုဗ္ဗေန ကတမဟာဘိနိက္ခမနော ဗောဓိရုက္ခမူလေ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ဒေဝ-မနုဿာနံ ဟိတာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တေန ဘဂဝတာ သယမ္ဘုနာ အနာစရိယကေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဝုတ္တာ. သာ စ ပန အာဠဝိယံ. ယဒါ စ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, တဒါ တတ္ထ ဥပဂတာနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဝုတ္တာတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပဝိဿဇ္ဇနာ. ဝိတ္ထာရတော ပန ဒူရေနိဒါနအဝိဒူရေနိဒါနသန္တိကေနိဒါနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဒူရေနိဒါနံ နာမ ဒီပင်္ကရတော [Pg.3] ယာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထုကထာ, အဝိဒူရေနိဒါနံ နာမ တုသိတဘဝနတော ယာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထုကထာ, သန္တိကေနိဒါနံ နာမ ဗောဓိမဏ္ဍတော ယာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထုကထာတိ. འོ་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སུ་ཡིས་གསུངས། གང་དུ་གསུངས། ནམ་ཞིག་གསུངས། ཅི་ཡི་ཕྱིར་གསུངས་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་སྤྱན་སྔར་ལུང་བསྟན་ཐོབ་ཅིང་། ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་གྱི་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་བར་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དེ་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་། དེ་ནས་ཀྱང་འཕོས་ཏེ་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་ནས། རིམ་གྱིས་མངོན་པར་བྱུང་བ་ཆེན་པོ་མཛད་དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ནས་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་ཆོས་བསྟན་པར་མཛད་པ་དེ། སློབ་དཔོན་གཞན་ལ་མ་བརྟེན་པར་རང་བྱུང་དུ་གྱུར་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། གནས་ནི་ཨཱ་ལཱ་བཱི་རུ་ཡིན། དུས་ནི་ས་བོན་དང་སྐྱེ་དངོས་འཇིག་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པའི་ཚེ་ན། དེར་ལྷགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པའི་ལན་ཡིན། རྒྱས་པར་ནི་རྒྱང་རིང་གི་གླེང་གཞི་དང་། ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་དང་། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་གླེང་གཞིའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལ་རྒྱང་རིང་གི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་ལྟའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་བར་དང་། ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་ལྟའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་བར་དང་། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་ལྟའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་བར་རོ།། တတ္ထ ယသ္မာ အဝိဒူရေနိဒါနံ သန္တိကေနိဒါနဉ္စ ဒူရေနိဒါနေယေဝ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဒူရေနိဒါနဝသေနေဝေတ္ထ ဝိတ္ထာရတော ဝိဿဇ္ဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ပနေသာ ဇာတကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာတိ ဣဓ န ဝိတ္ထာရိတာ. တတော တတ္ထ ဝိတ္ထာရိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ပဌမဂါထာယ သာဝတ္ထိယံ ဝတ္ထု ဥပ္ပန္နံ, ဣဓ အာဠဝိယံ. ယထာဟ – དེ་ལ་གང་གི་ཕིར་ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་དང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་གླེང་གཞི་གཉིས་ནི་རྒྱང་རིང་གི་གླེང་གཞི་ཉིད་དུ་འདུ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་འདིར་རྒྱང་རིང་གི་གླེང་གཞིའི་དབང་གིས་རྒྱས་པར་ལན་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ནི་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་འགྲེལ་པར་གསུངས་ཟིན་པས་འདིར་རྒྱས་པར་མ་བཤད་དོ།། དེ་བས་ན་དེར་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡོད་དེ། དེར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་བྱུང་བ་ནི་མཉན་ཡོད་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་ཨཱ་ལཱ་བཱི་རུ་བྱུང་བ་ཡིན། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အာဠဝိယံ ဝိဟရတိ အဂ္ဂါဠဝေ စေတိယေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာဠဝကာ ဘိက္ခူ နဝကမ္မံ ကရောန္တာ ရုက္ခံ ဆိန္ဒန္တိပိ ဆေဒါပေန္တိပိ. အညတရောပိ အာဠဝကော ဘိက္ခု ရုက္ခံ ဆိန္ဒတိ. တသ္မိံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘မာ, ဘန္တေ, အတ္တနော ဘဝနံ ကတ္တုကာမော မယှံ ဘဝနံ ဆိန္ဒီ’တိ. သော ဘိက္ခု အနာဒိယန္တော ဆိန္ဒိယေဝ. တဿာ စ ဒေဝတာယ ဒါရကဿ ဗာဟုံ အာကောဋေသိ. အထ ခေါ တဿာ ဒေဝတာယ ဧတဒဟောသိ – ‘ယံနူနာဟံ ဣမံ ဘိက္ခုံ ဣဓေဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ’န္တိ. အထ ခေါ တဿာ ဒေဝတာယ ဧတဒဟောသိ – ‘န ခေါ မေတံ ပတိရူပံ, ယာဟံ ဣမံ ဘိက္ခုံ ဣဓေဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျံ, ယံနူနာဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေယျ’န္တိ. အထ ခေါ သာ ဒေဝတာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. ‘သာဓု, သာဓု ဒေဝတေ, သာဓု ခေါ တွံ, ဒေဝတေ, တံ ဘိက္ခုံ ဇီဝိတာ န ဝေါရောပေသိ. သစဇ္ဇ တွံ, ဒေဝတေ, တံ ဘိက္ခုံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာသိ, ဗဟုဉ္စ တွံ, ဒေဝတေ, အပုညံ ပသဝေယျာသိ. ဂစ္ဆ တွံ, ဒေဝတေ, အမုကသ္မိံ ဩကာသေ ရုက္ခော ဝိဝိတ္တော, တသ္မိံ ဥပဂစ္ဆာ’’’တိ (ပါစိ. ၈၉). “དུས་དེ་ཙམ་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨཱ་ལཱ་བཱི་ཡི་ཨགྒཱ་ལཱ་བཱ་མཆོད་རྟེན་ན་བཞུགས་སོ། །དུས་དེ་ཙམ་ན་ཨཱ་ལཱ་བཱི་ཡི་དགེ་སློང་རྣམས་གཙུག་ལག་ཁང་གསར་བཟོ་བྱེད་ཅིང་ཤིང་གཅོད་པར་བྱེད་ལ། གཞན་ལ་ཡང་གཅོད་དུ་འཇུག་གོ །ཨཱ་ལཱ་བཱི་ཡི་དགེ་སློང་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཤིང་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །ཤིང་དེ་ལ་གནས་པའི་ལྷ་དེས་དགེ་སློང་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ‘བཙུན་པ་ལགས། རང་གི་གནས་བཅའ་བར་འདོད་པས་བདག་གི་གནས་མ་གཅོད་ཅིག’ ཅེས་སྨྲས་སོ། །དགེ་སློང་དེས་མ་ཉན་པར་བཅད་པ་ཉིད་དུ་བྱས་སོ། །ལྷ་དེའི་བུའི་ལག་པར་ཡང་ཕོག་གོ །དེ་ནས་ལྷ་དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ‘བདག་གིས་དགེ་སློང་འདི་གནས་འདི་ཉིད་དུ་སྲོག་དང་ཕྲལ་ན་ཅི་མ་རུང་།’ ཞེས་བསམས་སོ། །ཡང་ལྷ་དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ‘བདག་གིས་དགེ་སློང་འདི་གནས་འདི་ཉིད་དུ་སྲོག་དང་ཕྲལ་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་འདི་ཞུས་ན་ཅི་མ་རུང་།’ ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་ལྷ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པའི་སར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ཉེ་བར་སོང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་འདི་ཞུས་སོ། །‘ལྷ་མོ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ། །ལྷ་མོ་ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་སྲོག་དང་མ་ཕྲལ་བ་ནི་ལེགས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་རིང་ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་སྲོག་དང་ཕྲལ་བར་གྱུར་ན། ལྷ་མོ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་མང་པོ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ལྷ་མོ་ཁྱོད་སོང་ཞིག །ཡུལ་གཞན་ཞིག་ན་ཤིང་དབེན་པ་ཞིག་ཡོད་པས་དེ་ལ་གནས་བཅའ་བར་གྱིས་ཤིག’ ཅེས་གསུངས་སོ།།” ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပုန ဘဂဝါ တဿာ ဒေဝတာယ ဥပ္ပန္နကောဓဝိနယနတ္ထံ – དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་ནས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྷ་དེ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ‘‘ယော ဝေ ဥပ္ပတိတံ ကောဓံ, ရထံ ဘန္တံဝ ဝါရယေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၂၂) – “གང་ཞིག་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དག །ཤིང་རྟ་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་འགོག །” ཅེས་པའི་ ဣမံ [Pg.4] ဂါထံ အဘာသိ. တတော ‘‘ကထဉှိ နာမ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိဿန္တိပိ, ဆေဒါပေဿန္တိပိ, ဧကိန္ဒြိယံ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဇီဝံ ဝိဟေဌေန္တီ’’တိ ဧဝံ မနုဿာနံ ဥဇ္ဈာယိတံ သုတွာ ဘိက္ခူဟိ အာရောစိတော ဘဂဝါ – ‘‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၉၀) ဣမံ သိက္ခာပဒံ ပညာပေတွာ တတ္ထ ဥပဂတာနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ – ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་ “ཤཱཀྱའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ལྟར་ཤིང་གཅོད་ཅིང་གཅོད་དུ་འཇུག །ཤཱཀྱའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཀྱིས་དབང་པོ་གཅིག་པའི་སྲོག་ཆགས་ལ་གནོད་པ་སྐྱེལ་བར་བྱེད།” ཅེས་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཐོས་ནས། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “ས་བོན་དང་སྐྱེ་དངོས་འཇིག་པར་བྱེད་ན་ལྟུང་བྱེད་དོ།།” ཞེས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་བཅས་པར་མཛད་དེ། དེར་ལྷགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘‘ယော ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ,ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟီ’’တိ. – “གང་ཞིག་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འགོག་བྱེད་པ། །སྦྲུལ་གྱི་དུག་ནི་སྨན་གྱིས་སེལ་བ་བཞིན།།” ཞེས་པའི་ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ. ဧဝမိဒံ ဧကံယေဝ ဝတ္ထု တီသု ဌာနေသု သင်္ဂဟံ ဂတံ – ဝိနယေ, ဓမ္မပဒေ, သုတ္တနိပါတေတိ. ဧတ္တာဝတာ စ ယာ သာ မာတိကာ ဌပိတာ – ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་བྱུང་བ་གཅིག་པུ་འདི་ཉིད་གནས་གསུམ་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། འདུལ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། མདོ་བསྡུས་པ་རྣམས་སོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་མ་ཏྲི་ཀ་གང་ཞིག་བཞག་པ་སྟེ། ‘‘ယေန ယတ္ထ ယဒါ ယသ္မာ, ဝုတ္တာ ဂါထာ အယံ ဣမံ; ဝိဓိ ပကာသယိတွာဿာ, ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏန’’န္တိ. – “སུ་ཡིས་གང་དུ་ནམ་ཞིག་ཅི་ཡི་ཕིར། །ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་ཆོ་ག་འདི་བསྟན་ནས། །དེ་ནས་འདི་ཡི་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་ནི། །བདག་གིས་ལེགས་པར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན།།” ཞེས་པ་དེའོ།། သာ သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော စ ပကာသိတာ ဟောတိ ဌပေတွာ အတ္ထဝဏ္ဏနံ. དེ་ནི་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་མ་གཏོགས་པར་མདོར་བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བྱས་ཟིན་ཏོ།། ၁. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထဝဏ္ဏနာ. ယောတိ ယော ယာဒိသော ခတ္တိယကုလာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတော, ဗြာဟ္မဏကုလာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတော, နဝေါ ဝါ မဇ္ဈိမော ဝါ ထေရော ဝါ. ဥပ္ပတိတန္တိ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ ပတိတံ ဂတံ, ပဝတ္တန္တိ အတ္ထော, ဥပ္ပန္နန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပ္ပန္နဉ္စ နာမေတံ ဝတ္တမာနဘုတွာပဂတောကာသကတဘူမိလဒ္ဓဝသေန အနေကပ္ပဘေဒံ. တတ္ထ သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခတံ ဥပ္ပာဒါဒိသမင်္ဂိ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ နာမ, ယံ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပန္နာ ဓမ္မာ, အနုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ, ဥပ္ပာဒိနော ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁၇) ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏရသမနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓံ အနုဘုတွာပဂတသင်္ခါတံ ကုသလာကုသလံ, ဥပ္ပာဒါဒိတ္တယမနုပ္ပတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘုတွာပဂတသင်္ခါတံ သေသသင်္ခတဉ္စ ဘုတွာပဂတုပ္ပန္နံ နာမ. တဒေတံ ‘‘ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၃၄; ပါစိ. ၄၁၇) စ, ‘‘ယထာ စ ဥပ္ပန္နဿ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတီ’’တိ စ ဧဝမာဒီသု သုတ္တန္တေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ ကတာနိ ကမ္မာနီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၄၈; နေတ္တိ. ၁၂၀) နယေန ဝုတ္တံ ကမ္မံ အတီတမ္ပိ သမာနံ အညဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿောကာသံ ကတွာ ဌိတတ္တာ, တထာ ကတောကာသဉ္စ ဝိပါကံ အနုပ္ပန္နမ္ပိ ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ အဝဿမုပ္ပတ္တိတော ဩကာသကတုပ္ပန္နံ [Pg.5] နာမ. တာသု တာသု ဘူမီသု အသမူဟတမကုသလံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ. ༡. འདིར་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “གང་ཞིག་” ཅེས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་རིགས་ལས་བྱུང་བའམ། བྲམ་ཟེའི་རིགས་ལས་བྱུང་བའམ། གསར་བུ་འམ། བར་མ་འམ། གནས་བརྟན་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“སྐྱེས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཡར་ལྡང་བའམ་བྱུང་བའི་དོན་ཏེ། སྐྱེས་ཟིན་པ་ལ་བྱའོ། །སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས་འགགས་པ་དང་། གོ་སྐབས་བྱས་པ་དང་། ས་ཐོབ་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད། དེ་ལ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་དགོངས་ནས་ “ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དམིགས་པའི་རོ་མྱོང་ནས་འགགས་ཤིང་མྱོང་ནས་ཡལ་བར་གྱུར་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་འཇིག་གསུམ་གྱི་མཐར་མ་ཕྱིན་པར་འགགས་ཤིང་བྱུང་ནས་ཡལ་བར་གྱུར་པའི་འདུས་བྱས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བྱུང་ནས་འགགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ “འདི་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ངན་པ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་དང་། “ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གང་ཞིག་སྔོན་བྱས་པའི་ལས་དེ་དག་” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ལས་ནི། འདས་པ་ཡིན་ཡང་རྣམ་སྨིན་གཞན་བཀག་ནས་རང་གི་རྣམ་སྨིན་གྱི་གོ་སྐབས་བྱས་ཏེ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལྟར་གོ་སྐབས་བྱས་པའི་རྣམ་སྨིན་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཡང་གོ་སྐབས་བྱས་ཟིན་པས་ངེས་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་གོ་སྐབས་བྱས་པའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་མ་སྤངས་པའི་མི་དགེ་བ་ནི་ས་ཐོབ་པའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ဧတ္ထ စ ဘူမိယာ ဘူမိလဒ္ဓဿ စ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေယျထိဒံ – ဘူမိ နာမ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ တေဘူမကာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ဘူမိလဒ္ဓံ နာမ တေသု ဥပ္ပတ္တာရဟံ ကိလေသဇာတံ. တေန ဟိ သာ ဘူမိလဒ္ဓါ နာမ ဟောတီတိ. တသ္မာ ‘‘ဘူမိလဒ္ဓ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဉ္စ ပန န အာရမ္မဏဝသေန. အာရမ္မဏဝသေန ဟိ သဗ္ဗေပိ အတီတာဒိဘေဒေ ပရိညာတေပိ စ ခီဏာသဝါနံ ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ မဟာကစ္စာယနဥပ္ပလဝဏ္ဏာဒီနံ ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ သောရေယျသေဋ္ဌိပုတ္တနန္ဒမာဏဝကာဒီနံ ဝိယ. ယဒိ စေတံ ဘူမိလဒ္ဓံ နာမ သိယာ, တဿ အပ္ပဟေယျတော န ကောစိ ဘဝမူလံ ဇဟေယျ. ဝတ္ထုဝသေန ပန ဘူမိလဒ္ဓံ နာမ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ ဝိပဿနာယ အပရိညာတာ ခန္ဓာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတ္ထ တတ္ထ ဥပ္ပာဒတော ပဘုတိ တေသု ဝဋ္ဋမူလံ ကိလေသဇာတံ အနုသေတိ. တံ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ စ ယဿ ခန္ဓေသု အပ္ပဟီနာနုသယိတာ ကိလေသာ, တဿ တေ ဧဝ ခန္ဓာ တေသံ ကိလေသာနံ ဝတ္ထု, န ဣတရေ ခန္ဓာ. အတီတက္ခန္ဓေသု စဿ အပ္ပဟီနာနုသယိတာနံ ကိလေသာနံ အတီတက္ခန္ဓာ ဧဝ ဝတ္ထု, န ဣတရေ. ဧသေဝ နယော အနာဂတာဒီသု. တထာ ကာမာဝစရက္ခန္ဓေသု အပ္ပဟီနာနုသယိတာနံ ကိလေသာနံ ကာမာဝစရက္ခန္ဓာ ဧဝ ဝတ္ထု, န ဣတရေ. ဧသ နယော ရူပါရူပါဝစရေသု. འདིར་ས་དང་ས་ཐོབ་པའི་ཁྱད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པར་གྱུར་པའི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་སོ། །ས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ལ་སྐྱེ་བར་འོས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལ་ས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་ “ས་ཐོབ་པ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ཡང་དམིགས་པའི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པའི་དབང་གིས་ནི་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་དམིགས་ནས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་གནས་བརྟན་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་ཆེན་པོ་དང་ཨུཏྤལའི་མདོག་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་དམིགས་ནས་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་སོ་རེཡྻ་དང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ནནྡ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན། དེ་སྤང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་སུས་ཀྱང་སྲིད་པའི་རྩ་བ་སྤོང་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་གཞི་ཡི་དབང་གིས་ས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གང་དང་གང་དུ་ལྷག་མཐོང་གིས་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དང་དེར། སྐྱེ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་དེ་དག་ལ་འཁོར་བའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་བག་ལ་ཉལ་དུ་གནས་སོ། །དེ་ནི་མ་སྤངས་པའི་དོན་གྱིས་ས་ཐོབ་པའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གང་གི་ཕུང་པོ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ཤིང་བག་ལ་ཉལ་བ་ཡོད་པ་དེའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་གཞི་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ཤིང་བག་ལ་ཉལ་བ་ཡོད་པ་དེའི་འདས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉིད་ནི་གཞི་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་འོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པར་སྤྱོད་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ཤིང་བག་ལ་ཉལ་བ་ཡོད་པ་དེའི་འདོད་པར་སྤྱོད་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉིད་ནི་གཞི་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། သောတာပန္နာဒီနံ ပန ယဿ ယဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ ခန္ဓေသု တံ တံ ဝဋ္ဋမူလံ ကိလေသဇာတံ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟီနံ, တဿ တဿ တေ တေ ခန္ဓာ ပဟီနာနံ တေသံ တေသံ ဝဋ္ဋမူလကိလေသာနံ အဝတ္ထုတော ဘူမီတိ သင်္ခံ န လဘန္တိ. ပုထုဇ္ဇနဿ ပန သဗ္ဗသော ဝဋ္ဋမူလာနံ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ ယံ ကိဉ္စိ ကရိယမာနံ ကမ္မံ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ ဟောတိ, ဣစ္စဿ ကိလေသပ္ပစ္စယာ ဝဋ္ဋံ ဝဍ္ဎတိ. တဿေတံ ဝဋ္ဋမူလံ ရူပက္ခန္ဓေ ဧဝ, န ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီသု…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓေ ဧဝ ဝါ, န ရူပက္ခန္ဓာဒီသူတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? အဝိသေသေန ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အနုသယိတတ္တာ. ကထံ? ပထဝီရသာဒိမိဝ ရုက္ခေ. ယထာ ဟိ မဟာရုက္ခေ ပထဝီတလံ အဓိဋ္ဌာယ ပထဝီရသဉ္စ အာပေါရသဉ္စ နိဿာယ တပ္ပစ္စယာ မူလခန္ဓသာခပသာခပတ္တပလ္လဝပလာသပုပ္ဖဖလေဟိ ဝဍ္ဎိတွာ နဘံ ပူရေတွာ ယာဝကပ္ပာဝသာနံ ဗီဇပရမ္ပရာယ ရုက္ခပဝေဏီသန္တာနေ ဌိတေ [Pg.6] ‘‘တံ ပထဝီရသာဒိ မူလေ ဧဝ, န ခန္ဓာဒီသု, ဖလေ ဧဝ ဝါ, န မူလာဒီသူ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? အဝိသေသေန သဗ္ဗေသွေဝ မူလာဒီသု အနုဂတတ္တာ, ဧဝံ. ယထာ ပန တဿေဝ ရုက္ခဿ ပုပ္ဖဖလာဒီသု နိဗ္ဗိန္နော ကောစိ ပုရိသော စတူသု ဒိသာသု မဏ္ဍူကကဏ္ဋကံ နာမ ရုက္ခေ ဝိသံ ပယောဇေယျ, အထ သော ရုက္ခော တေန ဝိသသမ္ဖဿေန ဖုဋ္ဌော ပထဝီရသအာပေါရသပရိယာဒိန္နေန အပ္ပသဝနဓမ္မတံ အာဂမ္မ ပုန သန္တာနံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သမတ္ထော န ဘဝေယျ, ဧဝမေဝံ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိယံ နိဗ္ဗိန္နော ကုလပုတ္တော တဿ ပုရိသဿ စတူသု ဒိသာသု ရုက္ခေ ဝိသပ္ပယောဇနံ ဝိယ အတ္တနော သန္တာနေ စတုမဂ္ဂဘာဝနံ အာရဘတိ. အထဿ သော ခန္ဓသန္တာနော တေန စတုမဂ္ဂဝိသသမ္ဖဿေန သဗ္ဗသော ဝဋ္ဋမူလကိလေသာနံ ပရိယာဒိန္နတ္တာ ကိရိယဘာဝမတ္တမုပဂတကာယကမ္မာဒိ သဗ္ဗကမ္မပ္ပဘေဒေါ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တဓမ္မတမာဂမ္မ ဘဝန္တရသန္တာနံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သမတ္ထော န ဟောတိ. ကေဝလံ ပန စရိမဝိညာဏနိရောဓေန နိရိန္ဓနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ အနုပါဒါနော ပရိနိဗ္ဗာတိ. ဧဝံ ဘူမိယာ ဘူမိလဒ္ဓဿ စ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. འོན་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་གང་དང་གང་གི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་འཁོར་བའི་རྩ་བ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་དེ་ལམ་དེ་དང་དེས་སྤངས་པ་ན། གང་ཟག་དེ་དང་དེའི་ཕུང་པོ་དེ་དང་དེ་དག་ནི་སྤངས་ཟིན་པའི་འཁོར་བའི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་དེ་དག་གི་གཞི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'ས་གཞི་' ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོའོ། །འོན་ཀྱང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་ནི་འཁོར་བའི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། བྱས་པའི་ལས་དགེ་བ་འམ་མི་དགེ་བ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས། ཉོན་མོངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འཁོར་བ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ཟག་དེའི་འཁོར་བའི་རྩ་བ་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བའམ། ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་མི་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ལ་བག་ལ་ཉལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཤིང་ལ་སའི་བཅུད་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་དཔེར་ན། ཤིང་ཆེན་པོ་ཞིག་ས་གཞི་ལ་བརྟེན་ཅིང་། སའི་བཅུད་དང་ཆུའི་བཅུད་ལ་བརྟེན་ནས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་རྩ་བ་དང་། སྡོང་པོ་དང་། ཡལ་ག་དང་། ཡལ་ཕྲན་དང་། ལོ་མ་དང་། མྱུ་གུ་དང་། ལོ་འདབ་དང་། མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་འཕེལ་ཞིང་། ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ། བསྐལ་པ་མ་སྟོངས་ཀྱི་བར་དུ་ས་བོན་གྱི་རྒྱུན་གྱིས་ཤིང་གི་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གནས་པ་ན། 'དེ་ནི་སའི་བཅུད་ལ་སོགས་པའི་རྩ་བ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་སྡོང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མེད་དོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མེད་དོ། །' ཞེས་མི་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་མེད་པར་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་དཔེར་ན། ཤིང་དེ་ཉིད་ཀྱི་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས། ཕྱོགས་བཞི་ནས་སྦལ་པའི་ཚེར་མ་ཞེས་བྱ་བའི་དུག་ཤིང་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་དང་། དེ་ནས་ཤིང་དེ་དུག་གི་རེག་པ་དེས་རེག་པར་གྱུར་ཏེ། སའི་བཅུད་དང་ཆུའི་བཅུད་ཟད་པས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་ནས། སླར་ཡང་རྒྱུན་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོའི་འཇུག་པ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དེས། སྐྱེས་བུ་དེས་ཕྱོགས་བཞི་ནས་ཤིང་ལ་དུག་སྦྱོར་བ་བཞིན་དུ། རང་གི་རྒྱུད་ལ་ལམ་བཞིའི་སྒོམ་པ་རྩོམ་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་ཁོའི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་དེ་ལམ་བཞིའི་དུག་གི་རེག་པ་དེས་རེག་པར་གྱུར་ཏེ། འཁོར་བའི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར། ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ཙམ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་ཏེ། ཕྱིས་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཆོས་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བས། སྐྱེ་བ་གཞན་གྱི་རྒྱུན་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་མཐར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པས། བུད་ཤིང་ཟད་པའི་མེ་བཞིན་དུ་ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། །འདི་ལྟར་ས་གཞི་དང་ས་གཞི་ཐོབ་པའི་བྱེ་བྲག་ཤེས་པར་བྱའོ། ། အပိစ အပရမ္ပိ သမုဒါစာရာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတာဝိက္ခမ္ဘိတာသမူဟတဝသေန စတုဗ္ဗိဓမုပ္ပန္နံ. တတ္ထ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နမေဝ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ. စက္ခာဒီနံ ပန အာပါထဂတေ အာရမ္မဏေ ပုဗ္ဗဘာဂေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ ကိလေသဇာတံ အာရမ္မဏဿ အဓိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဧဝ အပရဘာဂေ အဝဿမုပ္ပတ္တိတော အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နန္တိ ဝုစ္စတိ. ကလျာဏိဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရတော မဟာတိဿတ္ထေရဿ ဝိသဘာဂရူပဒဿနေန ဥပ္ပန္နကိလေသဇာတဉ္စေတ္ထ နိဒဿနံ. တဿ ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္က’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၆; အ. နိ. ၆.၅၈) ပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမထဝိပဿနာနံ အညတရဝသေန အဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသဇာတံ စိတ္တသန္တတိမနာရူဠှံ ဥပ္ပတ္တိနိဝါရကဿ ဟေတုနော အဘာဝါ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ နာမ. တံ ‘‘အယမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အာနာပါနဿတိသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော သန္တော စေဝ ပဏီတော စ အသေစနကော စ သုခေါ စ ဝိဟာရော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဌာနသော အန္တရဓာပေတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၁၆၅) ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမထဝိပဿနာဝသေန ဝိက္ခမ္ဘိတမ္ပိ ကိလေသဇာတံ အရိယမဂ္ဂေန အသမူဟတတ္တာ ဥပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အနတီတန္တိ ကတွာ အသမူဟတုပ္ပန္နန္တိ ဝုစ္စတိ. အာကာသေန ဂစ္ဆန္တဿ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ထေရဿ ကုသုမိတရုက္ခေ ဥပဝနေ ပုပ္ဖာနိ ဩစိနန္တဿ မဓုရဿရေန [Pg.7] ဂါယတော မာတုဂါမဿ ဂီတဿရံ သုတဝတော ဥပ္ပန္နကိလေသဇာတဉ္စေတ္ထ နိဒဿနံ. တဿ ‘‘အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရောန္တော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ အန္တရာယေဝ အန္တရဓာပေတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၁၅၇) ပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တိဝိဓမ္ပိ စေတံ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတာဝိက္ခမ္ဘိတာသမူဟတုပ္ပန္နံ ဘူမိလဒ္ဓေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. གཞན་ཡང་། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་དང་། དམིགས་པ་བཟུང་བ་དང་། མ་བཀག་པ་དང་། རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བའི་དབང་གིས་ 'སྐྱེས་པ་' ལ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ད་ལྟར་སྐྱེས་པ་ཉིད་ནི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་དམིགས་པ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ན། སྔ་མའི་ཆ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྐྱེས་ཀྱང་། དམིགས་པ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ན། ཕྱི་མའི་ཆ་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། 'དམིགས་པ་བཟུང་བས་སྐྱེས་པ་' ཞེས་བྱའོ། །ཀ་ལྱཱ་ཎི་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ཏི་སའི་མི་མཐུན་པའི་གཟུགས་མཐོང་བས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པ་ནི་འདིའི་དཔེ་མཚོན་ནོ། །དེའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་ 'སྐྱེས་པའི་འདོད་པའི་རྣམ་རྟོག་' ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་རུང་གིས་མ་བཀག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་མ་ཞུགས་ཀྱང་། སྐྱེ་བ་འགོག་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར། 'མ་བཀག་པར་སྐྱེས་པ་' ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ 'དགེ་སློང་དག་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་གཏོང་བའི་དྲན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ནི་བསྒོམས་ཤིང་མང་དུ་བྱས་ན་ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། མ་འདྲེས་པ་དང་། བདེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཞིང་། སྐྱེས་ཤིང་སྐྱེས་པའི་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ནུབ་པར་བྱེད་དོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་བཀག་ཀྱང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་ལས་མ་འདས་པར་བྱས་ནས། 'རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བར་སྐྱེས་པ་' ཞེས་བྱའོ། །ནམ་མཁའ་ལ་གཤེགས་ཤིང་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཐོབ་པའི་གནས་བརྟན་ཞིག་གིས། མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་མེ་ཏོག་འཐུ་ཞིང་སྙན་པའི་སྒྲས་གླུ་ལེན་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་གླུ་དབྱངས་ཐོས་པ་ན། ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པ་ནི་འདིའི་དཔེ་མཚོན་ནོ། །དེའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་ 'འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་མང་དུ་བྱེད་པ་ན། སྐྱེས་ཤིང་སྐྱེས་པའི་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བར་མ་དོར་ནུབ་པར་བྱེད་དོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བལྟ་བར་བྱའོ། །དམིགས་པ་བཟུང་བ་དང་། མ་བཀག་པ་དང་། རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བར་སྐྱེས་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་ 'ས་གཞི་ཐོབ་པ་' ཉིད་དུ་འདུ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ဧဝမေတသ္မိံ ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒေ ဥပ္ပန္နေ ဘူမိလဒ္ဓါရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတာဝိက္ခမ္ဘိတာသမူဟတုပ္ပန္နဝသေနာယံ ကောဓော ဥပ္ပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဧဝံဝိဓဿ ဝိနေတဗ္ဗတော. ဧဝံဝိဓမေဝ ဟိ ဥပ္ပန္နံ ယေန ကေနစိ ဝိနယေန ဝိနေတုံ သက္ကာ ဟောတိ. ယံ ပနေတံ ဝတ္တမာနဘုတွာပဂတောကာသကတသမုဒါစာရသင်္ခါတံ ဥပ္ပန္နံ, ဧတ္ထ အဖလော စ အသကျော စ ဝါယာမော. အဖလော ဟိ ဘုတွာပဂတေ ဝါယာမော ဝါယာမန္တရေနာပိ တဿ နိရုဒ္ဓတ္တာ. တထာ ဩကာသကတေ. အသကျော စ ဝတ္တမာနသမုဒါစာရုပ္ပန္နေ ကိလေသဝေါဒါနာနံ ဧကဇ္ဈမနုပ္ပတ္တိတောတိ. དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་དབྱེ་བ་ལས་སྐྱེས་པ་འདི་ལ། ས་གཞི་ཐོབ་པ་དང་། དམིགས་པ་བཟུང་བ་དང་། མ་བཀག་པ་དང་། རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱུང་བར་སྐྱེས་པའི་དབང་གིས། ཁོང་ཁྲོ་འདི་ནི་ 'སྐྱེས་པ་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་ནི་གདུལ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེས་པ་ཁོ་ན་ནི་འདུལ་བའི་ཐབས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་གདུལ་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས་འགགས་པ་དང་། གོ་སྐབས་བྱས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། བརྩོན་པ་ནི་འབྲས་བུ་མེད་པ་དང་མི་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བྱུང་ནས་འགགས་པ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་འབྲས་བུ་མེད་དེ། བརྩོན་པ་མ་བརྩམས་པའི་གོང་དུ་དེ་འགགས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོ་སྐབས་བྱས་པ་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། །ད་ལྟར་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་སྐྱེས་པ་ལ་ནི་བརྩོན་པ་མི་ནུས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་དེ་དག་རྣམ་པར་དག་པ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ဝိနေတီတိ ဧတ္ထ ပန – འདིར་ 'འདུལ་བར་བྱེད་དོ་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི། ‘‘ဒုဝိဓော ဝိနယော နာမ, ဧကမေကေတ္ထ ပဉ္စဓာ; တေသု အဋ္ဌဝိဓေနေသ, ဝိနေတီတိ ပဝုစ္စတိ’’. “འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས། །རེ་རེ་ལའང་ལྔ་ཚན་ཡོད། །དེ་ལས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་ཡིས། །འདུལ་བར་བྱེད་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན། །” အယဉှိ သံဝရဝိနယော, ပဟာနဝိနယောတိ ဒုဝိဓော ဝိနယော. ဧတ္ထ စ ဒုဝိဓေ ဝိနယေ ဧကမေကော ဝိနယော ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတိ. သံဝရဝိနယောပိ ဟိ သီလသံဝရော, သတိသံဝရော, ဉာဏသံဝရော, ခန္တိသံဝရော, ဝီရိယသံဝရောတိ ပဉ္စဝိဓော. ပဟာနဝိနယောပိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ, ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ, နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စဝိဓော. འདི་ལྟར་སྡོམ་པའི་འདུལ་བ་དང་། སྤོང་བའི་འདུལ་བ་ཞེས་འདུལ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །འདུལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་ལའང་རེ་རེ་ནི་ལྔར་འགྱུར་རོ། །སྡོམ་པའི་འདུལ་བ་ལའང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། དྲན་པའི་སྡོམ་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། བཟོད་པའི་སྡོམ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཞེས་རྣམ་པ་ལྔའོ། །སྤོང་བའི་འདུལ་བ་ལའང་གནས་སྐབས་ཀྱིས་སྤོང་བ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པས་སྤོང་བ་དང་། ཀུན་ནས་གཅོད་པས་སྤོང་བ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བས་སྤོང་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བས་སྤོང་བ་ཞེས་རྣམ་པ་ལྔའོ། ། တတ္ထ ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၅၁၁) သီလသံဝရော, ‘‘ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ, စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၃; မ. နိ. ၁.၂၉၅; သံ. နိ. ၄.၂၃၉; အ. နိ. ၃.၁၆) သတိသံဝရော. དེ་ལ་ 'སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་འདི་དང་ལྡན་ཞིང་ཀུན་ཏུ་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡིན་ལ། 'མིག་གི་དབང་པོ་སྲུང་ཞིང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སྡོམ་པ་ལ་འཇུག་གོ །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྲན་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་ནོ། ། ‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, (အဇိတာတိ ဘဂဝါ)သတိ တေသံ နိဝါရဏံ; သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ,ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၁) – “འཇིག་རྟེན་དག་ན་ཆུ་རྒྱུན་གང་དག་ཡོད། །(ཨ་ཛི་ཏ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།) །དྲན་པ་དེ་དག་འགོག་བྱེད་ཡིན། །ཆུ་རྒྱུན་རྣམས་ཀྱི་སྡོམ་པར་ངས་བཤད་དེ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་དེ་དག་འགེགས་པར་བྱེད། །” ཅེས་བྱ་བ་དང་། အာဒီသု [Pg.8] ဉာဏသံဝရော, ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၄; အ. နိ. ၄.၁၁၄) ခန္တိသံဝရော, ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ, ပဇဟတိ, ဝိနောဒေတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၆; အ. နိ. ၄.၁၁၄) ဝီရိယသံဝရော ဝေဒိတဗ္ဗော. သဗ္ဗောပိ စာယံ သံဝရော ယထာသကံ သံဝရိတဗ္ဗာနံ ဝိနေတဗ္ဗာနဉ္စ ကာယဝစီဒုစ္စရိတာဒီနံ သံဝရဏတော သံဝရော, ဝိနယနတော ဝိနယောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တာဝ သံဝရဝိနယော ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡིན་ལ། 'གྲང་བ་དང་ཚ་བ་ལ་བཟོད་པ་ཡིན་ནོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཟོད་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་ཞིང་། 'སྐྱེས་པའི་འདོད་པའི་རྣམ་རྟོག་ལ་མི་གནས་ཤིང་སྤོང་བ་དང་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྡོམ་པ་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་རང་གི་བསྡམ་བྱ་དང་གདུལ་བྱར་གྱུར་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་སྡོམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ 'སྡོམ་པ་' ཞེས་བྱ་ལ། འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ 'འདུལ་བ་' ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་སྡོམ་པའི་འདུལ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། တထာ ယံ နာမရူပပရိစ္ဆေဒါဒီသု ဝိပဿနင်္ဂေသု ယာဝ အတ္တနော အပရိဟာနဝသေန ပဝတ္တိ, တာဝ တေန တေန ဉာဏေန တဿ တဿ အနတ္ထသန္တာနဿ ပဟာနံ. သေယျထိဒံ – နာမရူပဝဝတ္ထာနေန သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန အဟေတုဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌီနံ, တဿေဝ အပရဘာဂေန ကင်္ခါဝိတရဏေန ကထံကထီဘာဝဿ, ကလာပသမ္မသနေန ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဂါဟဿ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနေန အမဂ္ဂေ မဂ္ဂသညာယ, ဥဒယဒဿနေန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ, ဝယဒဿနေန သဿတဒိဋ္ဌိယာ, ဘယဒဿနေန သဘယေသု အဘယသညာယ, အာဒီနဝဒဿနေန အဿာဒသညာယ, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေန အဘိရတိသညာယ, မုစ္စိတုကမျတာဉာဏေန အမုစ္စိတုကမျတာယ, ဥပေက္ခာဉာဏေန အနုပေက္ခာယ, အနုလောမေန ဓမ္မဋ္ဌိတိယံ နိဗ္ဗာနေ စ ပဋိလောမဘာဝဿ, ဂေါတြဘုနာ သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂါဟဿ ပဟာနံ, ဧတံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန ဥပစာရပ္ပနာဘေဒဿ သမာဓိနော ယာဝ အတ္တနော အပရိဟာနိပဝတ္တိ, တာဝ တေနာဘိဟတာနံ နီဝရဏာနံ ယထာသကံ ဝိတက္ကာဒိပစ္စနီကဓမ္မာနဉ္စ အနုပ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ပဟာနံ, ဧတံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဘာဝိတတ္တာ တံတံမဂ္ဂဝတော အတ္တနော သန္တာနေ ယထာသကံ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၂၇၇) နယေန ဝုတ္တဿ သမုဒယပက္ခိကဿ ကိလေသဂဟနဿ ပုန အစ္စန္တအပ္ပဝတ္တိဘာဝေန သမုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ ပဟာနံ, ဣဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တံ ကိလေသာနံ ပဟာနံ, ဣဒံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန သဗ္ဗသင်္ခတနိဿရဏတ္တာ ပဟီနသဗ္ဗသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ, ဧတံ နိဿရဏပ္ပဟာနံ နာမ. သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ ပဟာနံ ယသ္မာ စာဂဋ္ဌေန ပဟာနံ, ဝိနယနဋ္ဌေန ဝိနယော, တသ္မာ ‘‘ပဟာနဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ, တံတံပဟာနဝတော ဝါ တဿ တဿ ဝိနယဿ သမ္ဘဝတောပေတံ ‘‘ပဟာနဝိနယော’’တိ [Pg.9] ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ပဟာနဝိနယောပိ ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေကေကဿ ပဉ္စဓာ ဘိန္နတ္တာ ဒသေတေ ဝိနယာ ဟောန္တိ. དེ་བཞིན་དུ་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ། རང་གི་ཉམས་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཇི་སྲིད་འཇུག་པ་དེ་སྲིད་དུ། ཤེས་རབ་དེ་དང་དེས་ཕན་མ་ཐོགས་པའི་རྒྱུན་དེ་དང་དེ་སྤོང་བ་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་འཇོག་པས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སྤོང་བ་དང་། རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་རྒྱུ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུར་ལྟ་བ་སྤོང་བ་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱི་མའི་ཆ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བས་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་སྤོང་བ་དང་། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཚན་ཉིད་མཐུན་པར་རྟོག་པས་ 'བདག་དང་བདག་གི་' ཞེས་འཛིན་པ་སྤོང་བ་དང་། ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་འཇོག་པས་ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་དུ་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བ་དང་། སྐྱེ་བ་མཐོང་བས་ཆད་པར་ལྟ་བ་སྤོང་བ་དང་། འཇིག་པ་མཐོང་བས་རྟག་པར་ལྟ་བ་སྤོང་བ་དང་། འཇིགས་པ་མཐོང་བས་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་མཐོང་བས་རོ་མྱང་བའི་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བ་དང་། སྐྱོ་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་མངོན་པར་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བ་དང་། ཐར་བར་འདོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཐར་བར་མི་འདོད་པ་སྤོང་བ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ་སོར་མི་རྟོག་པ་སྤོང་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བཏང་སྙོམས་མ་ཡིན་པ་སྤོང་བ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པས་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཉིད་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་སྤོང་བ་དང་། རིགས་འགྱུར་བས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་འཛིན་པ་སྤོང་བ་སྟེ། འདི་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་འཁོར་བ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབྱེ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ། རང་གི་ཉམས་པ་མེད་པར་ཇི་སྲིད་འཇུག་པ་དེ་སྲིད་དུ། དེས་བཅོམ་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་དང་རང་རང་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་ནི། རྣམ་པར་གནོན་5ས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་བཞི་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར། ལམ་དེ་དང་དེ་དང་ལྡན་པའི་རང་གི་རྒྱུད་ལ། རང་རང་གི་ 'ལྟ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་གི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚལ་ཆེན་པོ་རྣམས་སླར་གཏན་ནས་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་ནི། ཀུན་ནས་གཅོད་པས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲས་བུའི་སྐབས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་ནི། ཉེ་བར་ཞི་བས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི། ངེས་པར་འབྱུང་བས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྤོང་བ་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཏོང་བའི་དོན་གྱིས་སྤོང་བ་ཡིན་ལ། འདུལ་བའི་དོན་གྱིས་འདུལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'སྤོང་བའི་འདུལ་བ་' ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་སྤོང་བ་དེ་དང་དེ་དང་ལྡན་པ་ལ་འདུལ་བ་དེ་དང་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ 'སྤོང་བའི་འདུལ་བ་' ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྤོང་བའི་འདུལ་བའང་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རེ་རེ་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། འདུལ་བ་འདི་དག་ནི་བཅུ་ཡིན་ནོ། ། တေသု ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိနယံ နိဿရဏဝိနယဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသေန အဋ္ဌဝိဓေန ဝိနယေနေသ တေန တေန ပရိယာယေန ဝိနေတီတိ ပဝုစ္စတိ. ကထံ? သီလသံဝရေန ကာယဝစီဒုစ္စရိတာနိ ဝိနေန္တောပိ ဟိ တံသမ္ပယုတ္တံ ကောဓံ ဝိနေတိ, သတိပညာသံဝရေဟိ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာဒီနိ ဝိနေန္တောပိ ဒေါမနဿသမ္ပယုတ္တံ ကောဓံ ဝိနေတိ, ခန္တိသံဝရေန သီတာဒီနိ ခမန္တောပိ တံတံအာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝံ ကောဓံ ဝိနေတိ, ဝီရိယသံဝရေန ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝိနေန္တောပိ တံသမ္ပယုတ္တံ ကောဓံ ဝိနေတိ. ယေဟိ ဓမ္မေဟိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနာနိ ဟောန္တိ, တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္တနိ နိဗ္ဗတ္တနေန တေ တေ ဓမ္မေ ပဇဟန္တောပိ တဒင်္ဂပ္ပဟာတဗ္ဗံ ဝိက္ခမ္ဘေတဗ္ဗံ သမုစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗဉ္စ ကောဓံ ဝိနေတိ. ကာမဉ္စေတ္ထ ပဟာနဝိနယေန ဝိနယော န သမ္ဘဝတိ. ယေဟိ ပန ဓမ္မေဟိ ပဟာနံ ဟောတိ, တေဟိ ဝိနေန္တောပိ ပရိယာယတော ‘‘ပဟာနဝိနယေန ဝိနေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနကာလေ ပန ဝိနေတဗ္ဗာဘာဝတော နိဿရဏပ္ပဟာနဿ စ အနုပ္ပာဒေတဗ္ဗတော န တေဟိ ကိဉ္စိ ဝိနေတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တေသု ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိနယံ နိဿရဏဝိနယဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသေန အဋ္ဌဝိဓေန ဝိနယေနေသ တေန တေန ပရိယာယေန ဝိနေတီတိ ပဝုစ္စတီတိ. ယေ ဝါ – དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཉེར་ཞི་བའི་འདུལ་བ་དང་ངེས་འབྱུང་གི་འདུལ་བ་གཉིས་ཕྱིར་བཞག་ནས། ལྷག་མ་འདུལ་བའི་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གིས་གང་ཟག་འདིས་རྣམ་གྲངས་དེ་དང་དེས་འདུལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པས་ལུས་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་རྣམས་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྡོམ་པས་བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །བཟོད་པའི་སྡོམ་པས་གྲང་བ་ལ་སོགས་པ་བཟོད་པར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དེ་དང་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྡོམ་པས་གནོད་སེམས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །ཆོས་གང་དག་གིས་རེ་ཞིག་སྤོང་བ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པས་སྤོང་བ་དང་། མཐའ་དག་གཅོད་པའི་སྤོང་བ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ན། རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཆོས་དེ་དག་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་། རེ་ཞིག་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མཐའ་དག་གཅོད་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་དོ། །འདིར་སྤོང་བའི་འདུལ་བས་འདུལ་བ་ནི་དངོས་སུ་མི་སྲིད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཆོས་གང་དག་གིས་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་གིས་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ “སྤོང་བའི་འདུལ་བས་འདུལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཉེར་ཞི་བའི་སྤོང་བའི་དུས་སུ་ནི་འདུལ་བར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ངེས་འབྱུང་གི་སྤོང་བ་ནི་སླར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གིས་གང་ཡང་འདུལ་བར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཉེར་ཞི་བའི་འདུལ་བ་དང་ངེས་འབྱུང་གི་འདུལ་བ་གཉིས་ཕྱིར་བཞག་ནས། ལྷག་མ་འདུལ་བའི་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གིས་གང་ཟག་འདིས་རྣམ་གྲངས་དེ་དང་དེས་འདུལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན། ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဃာတပဋိဝိနယာ, ယတ္ထ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော အာဃာတော သဗ္ဗသော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ကတမေ ပဉ္စ? ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ဇာယေထ, မေတ္တာ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဘာဝေတဗ္ဗာ…ပေ… ကရုဏာ… ဥပေက္ခာ… အသတိ-အမနသိကာရော တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗော, ဧဝံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ကမ္မဿကတာ ဧဝ ဝါ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ ကမ္မဿကော အယမာယသ္မာ…ပေ… ဒါယာဒေါ ဘဝိဿတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၁) – “དགེ་སློང་དག་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་འདི་ལྔ་པོ་དག་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁོན་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སེལ་བར་བྱའོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་གང་ཟག་གང་ལ་ཁོན་འཛིན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན། གང་ཟག་དེ་ལ་བྱམས་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... སྙིང་རྗེ་... བཏང་སྙོམས་... གང་ཟག་དེ་ལ་དྲན་པ་མེད་པ་དང་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ཉེ་བར་བསྟེན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་གང་ཟག་དེ་ལ་ཁོན་འཛིན་སེལ་བར་བྱའོ། །ཡང་ན་གང་ཟག་དེ་ལ་ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་མོས་པར་བྱ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་ནོ། །...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ལས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་ལ་སྤྱོད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །” ဧဝံ ပဉ္စ အာဃာတပဋိဝိနယာ ဝုတ္တာ. ယေ စ – དེ་ལྟར་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་ལྔ་པོ་དག་གསུངས་སོ། །ཡང་གང་དག་ཅེ་ན། ‘‘ပဉ္စိမေ, အာဝုသော, အာဃာတပဋိဝိနယာ, ယတ္ထ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော အာဃာတော သဗ္ဗသော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓာဝုသော[Pg.10], ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော ဟောတိ, ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော, ဧဝရူပေပိ, အာဝုသော, ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၂) – “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་འདི་ལྔ་པོ་དག་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁོན་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སེལ་བར་བྱའོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འདི་ན་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་མ་དག་པ་ཡིན་ཡང་། ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཤིན་ཏུ་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་གང་ཟག་འདི་འདྲ་བ་ལའང་ཁོན་འཛིན་སེལ་བར་བྱའོ། །” ဧဝမာဒိနာပိ နယေန ပဉ္စ အာဃာတပဋိဝိနယာ ဝုတ္တာ. တေသု ယေန ကေနစိ အာဃာတပဋိဝိနယေန ဝိနေန္တောပေသ ဝိနေတီတိ ပဝုစ္စတိ. အပိစ ယသ္မာ – འདི་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་ལྔ་པོ་དག་གསུངས་སོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཁོན་འཛིན་འདུལ་བའི་ཐབས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་དེ་ལའང་ “འདུལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །གཞན་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘‘ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ, ဘိက္ခဝေ, ကကစေန စောရာ ဩစရကာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩက္ကန္တေယျုံ, တတြာပိ ယော မနော ပဒေါသေယျ, န မေ သော တေန သာသနကရော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၃၂) –- “དགེ་སློང་དག་ཇི་སྟེ་ཆོམ་པོ་ཇག་པ་དག་གིས་ཡུ་བ་གཉིས་པའི་སོག་ལེས་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་རྣམས་དུམ་བུར་གཏུབ་པར་བྱེད་ནའང་། དེ་ལ་གང་ཞིག་གིས་ཡིད་ཁོང་ཁྲོ་བར་བྱེད་ན་ནི། དེས་ང་ཡི་བསྟན་པ་སྒྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །” ဧဝံ သတ္ထု ဩဝါဒံ, དེ་ལྟར་སྟོན་པའི་གདམས་ངག་དང་། ‘‘တဿေဝ တေန ပါပိယော, ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ; ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော, သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ. “གང་ཞིག་ཁྲོས་པ་ལ་ཕྱིར་ཁྲོ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་དེས་སྡིག་པ་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁྲོས་པ་ལ་ཕྱིར་མི་ཁྲོ་བར་བྱེད་པ་དེས་ནི་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བར་དཀའ་བ་ལས་རྒྱལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ, အတ္တနော စ ပရဿ စ; ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ, ယော သတော ဥပသမ္မတိ’’. (သံ. နိ. ၁.၁၈၈); “གང་ཞིག་གཞན་དག་ཁྲོས་པར་ཤེས་ནས་དྲན་པ་དང་ལྡན་པས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དེས་ནི། རང་དང་གཞན་གཉིས་ཀའི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །” ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သပတ္တကန္တာ သပတ္တကရဏာ ကောဓနံ အာဂစ္ဆန္တိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော, ဝတာယံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော အဿာ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဝဏ္ဏဝတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနာယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ သုနှာတော သုဝိလိတ္တော ကပ္ပိတကေသမဿု ဩဒါတဝတ္ထဝသနော, အထ ခေါ သော ဒုဗ္ဗဏ္ဏောဝ ဟောတိ ကောဓာဘိဘူတော. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ (အ. နိ. ၇.၆၄). “དགེ་སློང་དག་ཆོས་འདི་བདུན་པོ་ནི་དགྲ་བོས་འདོད་པ་དང་དགྲ་བོས་བྱེད་པ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་པ་འམ་བུད་མེད་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །བདུན་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་འདི་ན་དགྲ་བོས་དགྲ་བོ་ལ་འདི་ལྟར་འདོད་དེ། ‘ཀྱི་ཧུད་གང་ཟག་འདི་མདོག་ངན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་དགྲ་བོ་ནི་དགྲ་བོའི་མདོག་བཟང་པོ་ཉིད་ལ་མི་དགའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་སློང་དག་ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་འདི་ནི་ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་ཁོང་ཁྲོས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས། ཁྲུས་ལེགས་པར་བྱས་ཤིང་བྱུག་པ་ལེགས་པར་བྱུགས་པ་དང་། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཤིང་གོས་དཀར་པོ་བགོས་པར་གྱུར་ནའང་། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་མདོག་ངན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་དགྲ་བོས་འདོད་པ་དང་དགྲ་བོས་བྱེད་པའི་ཆོས་དང་པོ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་པ་འམ་བུད་མེད་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော, ဝတာယံ ဒုက္ခံ သယေယျာ’တိ…ပေ… ‘န ပစုရတ္ထော အဿာ’တိ…ပေ… ‘န ဘောဂဝါ အဿာ’တိ…ပေ… ‘န ယသဝါ အဿာ’တိ…ပေ… ‘န မိတ္တဝါ အဿာ’တိ…ပေ… ‘ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ [Pg.11] ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျာ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ သုဂတိဂမနေန နန္ဒတိ. ကောဓနာယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ… မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ…ပေ… ဝါစာယ…ပေ… မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ…ပေ… နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ ကောဓာဘိဘူတော’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၄). “དགེ་སློང་དག་གཞན་ཡང་དགྲ་བོས་དགྲ་བོ་ལ་འདི་ལྟར་འདོད་དེ། ‘ཀྱི་ཧུད་གང་ཟག་འདི་མི་བདེ་བར་ཉལ་བར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘དོན་ཆེན་པོ་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘ལོངས་སྤྱོད་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘གྲགས་པ་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘གྲོགས་པོ་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པ་དང་། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ‘ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་དང་། ལོག་པར་ལྷུང་བ་དང་། མྱ་ངན་གྱི་གནས་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་’ ཅེས་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་དགྲ་བོ་ནི་དགྲ་བོ་བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བ་ལ་མི་དགའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་སློང་དག་ཁོང་ཁྲོ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་འདི་ནི་ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་ཁོང་ཁྲོས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས། ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ། །ངག་གིས་... ཡིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ། །ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དེས་ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་དེ། ...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་དུ།... ངག་གིས་... ཡིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་ནས། ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་... སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །” ‘‘ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ…ပေ…. (အ. နိ. ၇.၆၄; မဟာနိ. ၅); “ཁྲོས་པས་དོན་ནི་མི་ཤེས་ལ། །ཁྲོས་པས་ཆོས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་། །...ལྷག་མ་དེ་བཞིན་ནོ། །” ‘‘ယေန ကောဓေန ကုဒ္ဓါသေ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ; တံ ကောဓံ သမ္မဒညာယ, ပဇဟန္တိ ဝိပဿိနော. (ဣတိဝု. ၄); “ཁོང་ཁྲོ་གང་གིས་ཁྲོས་པ་ཡི། །སེམས་ཅན་ངན་སོང་འགྲོ་བར་འགྱུར། །ཁོང་ཁྲོ་དེ་ཉིད་ལེགས་ཤེས་ནས། །ལྷག་མཐོང་ལྡན་པས་སྤོང་བར་བྱེད། །” ‘‘ကောဓံ ဇဟေ ဝိပ္ပဇဟေယျ မာနံ, သံယောဇနံ သဗ္ဗမတိက္ကမေယျ. (ဓ. ပ. ၂၂၁); “ཁོང་ཁྲོ་སྤང་ཞིང་ང་རྒྱལ་རྣམ་པར་སྤང་། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་བརྒལ། །” ‘‘အနတ္ထဇနနော ကောဓော, ကောဓော စိတ္တပ္ပကောပနော. (အ. နိ. ၇.၆၄; ဣတိဝု. ၈၈); “ཁོང་ཁྲོ་ནི་དོན་མེད་པ་སྐྱེད་པ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོས་སེམས་རྣམ་པར་འཁྲུག་པར་བྱེད་དོ། །” ‘‘ဧကာပရာဓံ ခမ ဘူရိပည, န ပဏ္ဍိတာ ကောဓဗလာ ဘဝန္တီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၉) – “ཤེས་རབ་ཡངས་པ་ཉེས་པ་གཅིག་པོ་བཟོད་པར་མཛོད། །མཁས་པ་རྣམས་ནི་ཁོང་ཁྲོའི་སྟོབས་ལྡན་མི་འགྱུར་རོ། །” ဧဝမာဒိနာ နယေန ကောဓေ အာဒီနဝဉ္စ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ကောဓော ဝိနယံ ဥပေတိ. တသ္မာ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကောဓံ ဝိနေန္တောပိ ဧသ ဝိနေတီတိ ဝုစ္စတိ. འདི་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁོང་ཁྲོའི་ཉེས་དམིགས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་ལའང་ཁོང་ཁྲོ་ནི་འདུལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་དེ་ལའང་ “འདུལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། ། ကောဓန္တိ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီတိ အာဃာတော ဇာယတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၀; အ. နိ. ၉.၂၉) နယေန သုတ္တေ ဝုတ္တာနံ နဝန္နံ, ‘‘အတ္ထံ မေ န စရီ’’တိ အာဒီနဉ္စ တပ္ပဋိပက္ခတော သိဒ္ဓါနံ နဝန္နမေဝါတိ အဋ္ဌာရသန္နံ, ခါဏုကဏ္ဋကာဒိနာ အဋ္ဌာနေန သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိယာ အာဃာတဝတ္ထူနံ အညတရာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝံ အာဃာတံ. ဝိသဋန္တိ ဝိတ္ထတံ. သပ္ပဝိသန္တိ သပ္ပဿ ဝိသံ. ဣဝါတိ ဩပမ္မဝစနံ, ဣ-ကာရ လောပံ ကတွာ ဝ-ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ဩသဓေဟီတိ အဂဒေဟိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဝိသတိကိစ္ဆကော ဝေဇ္ဇော သပ္ပေန ဒဋ္ဌံ သဗ္ဗံ ကာယံ ဖရိတွာ ဌိတံ ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံ မူလခန္ဓတစပတ္တပုပ္ဖာဒီနံ အညတရေဟိ [Pg.12] နာနာဘေသဇ္ဇေဟိ ပယောဇေတွာ ကတေဟိ ဝါ ဩသဓေဟိ ခိပ္ပမေဝ ဝိနေယျ, ဧဝမေဝံ ယော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန ဥပ္ပတိတံ စိတ္တသန္တာနံ ဗျာပေတွာ ဌိတံ ကောဓံ ယထာဝုတ္တေသု ဝိနယနူပါယေသု ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဝိနေတိ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတီတိ. “ཁོང་ཁྲོ་” ཞེས་པ་ནི། “བདག་ལ་གནོད་པ་བྱས་སོ་སྙམ་དུ་ཁོན་འཛིན་སྐྱེའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་དགུ་དང་། “བདག་ལ་ཕན་པ་མ་བྱས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་ཟློག་ཕྱོགས་ལས་གྲུབ་པའི་དགུ་སྟེ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། སྡོང་དུམ་དང་ཚེར་མ་ལ་སོགས་པ་གནས་མ་ཡིན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བཅུ་དགུ་པོ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་ཁོན་འཛིན་ལ་བརྗོད་དོ། །“ཁྱབ་པ་” ཞེས་པ་ནི་རྒྱས་པའོ། །“སྦྲུལ་གྱི་དུག་” ཅེས་པ་ནི་སྦྲུལ་གྱི་དུག་ཉིད་དོ། །“བཞིན་” ཞེས་པ་ནི་དཔེའི་ཚིག་སྟེ། ཡི་གེ་ “ཨི” བསྡུས་ནས་ “ཝ” ཞེས་གསུངས་སོ། །“སྨན་རྣམས་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་དུག་སེལ་གྱི་སྨན་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །འདི་སྐད་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་དུག་གསོ་བའི་སྨན་པ་ཞིག་གིས་སྦྲུལ་གྱིས་ཟིན་ཏེ་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཁྱབ་ནས་གནས་པའི་སྦྲུལ་དུག་དེ། རྩ་བ་དང་། སྡོང་པོ་དང་། ཤུན་པ་དང་། ལོ་མ་དང་། མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བའི་སྨན་སྣ་ཚོགས་སྦྱར་བའི་སྨན་རྣམས་ཀྱིས་མྱུར་དུ་སེལ་བར་བྱེད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་གང་ཞིག་གིས་གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་ཤིང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་ཁྱབ་ནས་གནས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དེ། གོང་དུ་བཤད་པའི་འདུལ་བའི་ཐབས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཐབས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་འདུལ་བར་བྱེད་ཅིང་། དང་དུ་མི་ལེན་པར་སྤོང་བ་དང་། སེལ་བ་དང་། མཐར་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། ། သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရန္တိ သော ဧဝံ ကောဓံ ဝိနေန္တော ဘိက္ခု ယသ္မာ ကောဓော တတိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ပဟီယတိ, တသ္မာ ဩရပါရသညိတာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ဇဟာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဝိသေသေန ဟိ ပါရန္တိ တီရဿ နာမံ, တသ္မာ ဩရာနိ စ တာနိ သံသာရသာဂရဿ ပါရဘူတာနိ စာတိ ကတွာ ‘‘ဩရပါရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ‘‘ယော ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟိ’’, သော တတိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ကောဓံ ဝိနေတွာ အနာဂါမိဖလေ ဌိတော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ. တတ္ထ ဩရန္တိ သကတ္တဘာဝေါ, ပါရန္တိ ပရတ္တဘာဝေါ. ဩရံ ဝါ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ, ပါရံ ဆ ဗာဟိရာယတနာနိ. တထာ ဩရံ မနုဿလောကော, ပါရံ ဒေဝလောကော. ဩရံ ကာမဓာတု, ပါရံ ရူပါရူပဓာတု. ဩရံ ကာမရူပဘဝေါ, ပါရံ အရူပဘဝေါ. ဩရံ အတ္တဘာဝေါ, ပါရံ အတ္တဘာဝသုခူပကရဏာနိ. ဧဝမေတသ္မိံ ဩရပါရေ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟန္တော ‘‘ဇဟာတိ ဩရပါရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ အနာဂါမိနော ကာမရာဂဿ ပဟီနတ္တာ ဣဓတ္တဘာဝါဒီသု ဆန္ဒရာဂေါ ဧဝ နတ္ထိ; အပိစ ခေါ ပနဿ တတိယမဂ္ဂါဒီနံ ဝိယ ဝဏ္ဏပ္ပကာသနတ္ထံ သဗ္ဗမေတံ ဩရပါရဘေဒံ သင်္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ‘‘ဇဟာတိ ဩရပါရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. “དགེ་སློང་དེས་ནི་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཁོང་ཁྲོ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་དེས་ལམ་གསུམ་པས་ཁོང་ཁྲོ་མཐའ་དག་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་པོ་དག་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །བྱེ་བྲག་མེད་པར་ “ཕར་རོལ་” ཞེས་པ་ནི་འགྲམ་གྱི་མིང་ཡིན་པས། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ “ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན། “གང་ཞིག་གིས་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དེ། སྦྲུལ་གྱི་དུག་ཁྱབ་པ་སྨན་གྱིས་སེལ་བ་བཞིན་དུ་འདུལ་བར་བྱེད་པ་” དེས་ནི། ལམ་གསུམ་པས་ཁོང་ཁྲོ་མཐའ་དག་བཅོམ་ནས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་དགེ་སློང་དེས་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ “ཚུར་རོལ་” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལུས་དང་། “ཕར་རོལ་” ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ལུས་སོ། །ཡང་ན་ “ཚུར་རོལ་” ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “ཚུར་རོལ་” ནི་མིའི་འཇིག་རྟེན་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་ནོ། །“ཚུར་རོལ་” ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ། །“ཚུར་རོལ་” ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་གཟུགས་མེད་པའི་སྐྱེ་བའོ། །“ཚུར་རོལ་” ནི་ལུས་ཉིད་དང་། “ཕར་རོལ་” ནི་ལུས་ཀྱི་བདེ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟར་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་འདི་དག་ལ་ལམ་བཞི་པས་འདོད་ཆགས་དང་འདུན་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ལའང་ “ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། འདིའི་ལུས་ལ་སོགས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་འདུན་པ་ཉིད་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ལམ་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་འདུན་པ་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས་ “ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဣဒါနိ တဿတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ဥပမံ အာဟ ‘‘ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝ တစံ ပုရာဏ’’န္တိ. တတ္ထ ဥရေန ဂစ္ဆတီတိ ဥရဂေါ, သပ္ပဿေတံ အဓိဝစနံ. သော ဒုဝိဓော – ကာမရူပီ စ အကာမရူပီ စ. ကာမရူပီပိ ဒုဝိဓော – ဇလဇော ထလဇော စ. ဇလဇော ဇလေ ဧဝ ကာမရူပံ လဘတိ, န ထလေ, သင်္ခပါလဇာတကေ သင်္ခပါလနာဂရာဇာ ဝိယ. ထလဇော ထလေ ဧဝ, န ဇလေ. သော ဇဇ္ဇရဘာဝေန ဇိဏ္ဏံ, စိရကာလတာယ ပုရာဏဉ္စာတိ သင်္ခံ ဂတံ. တစံ ဇဟန္တော စတုဗ္ဗိဓေန ဇဟာတိ – သဇာတိယံ ဌိတော, ဇိဂုစ္ဆန္တော, နိဿာယ, ထာမေနာတိ. သဇာတိ နာမ သပ္ပဇာတိ ဒီဃတ္တဘာဝေါ. ဥရဂါ ဟိ ပဉ္စသု ဌာနေသု သဇာတိံ နာတိဝတ္တန္တိ – ဥပပတ္တိယံ, စုတိယံ, ဝိဿဋ္ဌနိဒ္ဒေါက္ကမနေ, သမာနဇာတိယာ [Pg.13] မေထုနပဋိသေဝနေ, ဇိဏ္ဏတစာပနယနေ စာတိ. သပ္ပော ဟိ ယဒါ တစံ ဇဟာတိ, တဒါ သဇာတိယံယေဝ ဌတွာ ဇဟာတိ. သဇာတိယံ ဌိတောပိ စ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဇဟာတိ. ဇိဂုစ္ဆန္တော နာမ ယဒါ ဥပဍ္ဎဋ္ဌာနေ မုတ္တော ဟောတိ, ဥပဍ္ဎဋ္ဌာနေ အမုတ္တော ဩလမ္ဗတိ, တဒါ နံ အဋ္ဋီယန္တော ဇဟာတိ. ဧဝံ ဇိဂုစ္ဆန္တောပိ စ ဒဏ္ဍန္တရံ ဝါ မူလန္တရံ ဝါ ပါသာဏန္တရံ ဝါ နိဿာယ ဇဟာတိ. နိဿာယ ဇဟန္တောပိ စ ထာမံ ဇနေတွာ, ဥဿာဟံ ကတွာ, ဝီရိယေန ဝင်္ကံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ကတွာ, ပဿသန္တောဝ ဖဏံ ကရိတွာ ဇဟာတိ. ဧဝံ ဇဟိတွာ ယေနကာမံ ပက္ကမတိ. ဧဝမေဝံ အယမ္ပိ ဘိက္ခု ဩရပါရံ ဇဟိတုကာမော စတုဗ္ဗိဓေန ဇဟာတိ – သဇာတိယံ ဌိတော, ဇိဂုစ္ဆန္တော, နိဿာယ, ထာမေနာတိ. သဇာတိ နာမ ဘိက္ခုနော ‘‘အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၅၁) ဝစနတော သီလံ. တေနေဝါဟ ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပ္ပညော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃; ပေဋကော. ၂၂). ဧဝမေတိဿံ သဇာတိယံ ဌိတော ဘိက္ခု တံ သကတ္တဘာဝါဒိဘေဒံ ဩရပါရံ ဇိဏ္ဏပုရာဏတစမိဝ ဒုက္ခံ ဇနေန္တံ တတ္ထ တတ္ထ အာဒီနဝဒဿနေန ဇိဂုစ္ဆန္တော ကလျာဏမိတ္တေ နိဿာယ အဓိမတ္တဝါယာမသင်္ခါတံ ထာမံ ဇနေတွာ ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၆; ဝိဘ. ၅၁၉) ဝုတ္တနယေန ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆဓာ ဝိဘဇိတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဥရဂေါ ဝိယ, ဝင်္ကံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥရဂေါ ဝိယ ပဿသန္တော, အယမ္ပိ အသိထိလပရက္ကမတာယ ဝါယမန္တော ဥရဂေါ ဝိယ ဖဏံ ကရိတွာ, အယမ္ပိ ဉာဏဝိပ္ဖာရံ ဇနေတွာ ဥရဂေါဝ တစံ ဩရပါရံ ဇဟာတိ. ဇဟိတွာ စ ဥရဂေါ ဝိယ ဩဟိတတစော ယေနကာမံ အယမ္ပိ ဩဟိတဘာရော အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုဒိသံ ပက္ကမတီတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ད་ལྟ་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘སྦྲུལ་གྱིས་པགས་རྙིང་བརྗེ་བ་བཞིན།’ ཞེས་པའི་དཔེ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བྲང་གིས་འགྲོ་བས་ན་བྲང་འགྲོ་སྟེ། འདི་ནི་སྦྲུལ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཅི་དགར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་པ་དང་། ཅི་དགར་གཟུགས་སྒྱུར་མི་ནུས་པའོ། །ཅི་དགར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་པ་ལའང་གཉིས་ཏེ། ཆུ་སྐྱེས་དང་སྐམ་སྐྱེས་སོ། །ཆུ་སྐྱེས་ནི་ཆུ་ནང་ཁོ་ནར་ཅི་དགར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་ཀྱི་སྐམ་ལ་མི་ནུས་ཏེ། དཔེར་ན་སངྑཔཱལའི་སྐྱེས་རབས་ལས་སངྑཔཱལ་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་བཞིན་ནོ། །སྐམ་སྐྱེས་ནི་སྐམ་ས་ཁོ་ནར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་ཀྱི་ཆུ་ལ་མི་ནུས་སོ། །སྦྲུལ་དེ་ནི་རྒས་ཤིང་འཁོགས་པའི་ཕྱིར་རྙིང་པ་དང་། དུས་ཡུན་རིང་པོ་ལོན་པའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་སོང་བའི་པགས་པ་འདོར་བ་ན། རྣམ་པ་བཞིས་འདོར་ཏེ། རང་གི་རིགས་ལ་གནས་པ་དང་། སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་པ་དང་། རྟེན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རང་གི་མཐུ་རྩལ་གྱིས་སོ། །རང་གི་རིགས་ཞེས་པ་ནི་ལུས་རིང་བའི་སྲོག་ཆགས་སྦྲུལ་གྱི་རིགས་སོ། །སྦྲུལ་རྣམས་ནི་གནས་ལྔ་ལས་རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལས་མི་འདའ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། གཉིད་ལོག་པ་དང་། རིགས་མཐུན་པ་དང་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། པགས་རྙིང་འདོར་བ་རྣམས་སོ། །སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་འདོར་བ་ན། རྟག་ཏུ་རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་གནས་བཞིན་དུ་འདོར་རོ། །རང་གི་རིགས་ལ་གནས་ཀྱང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་བསམ་པས་འདོར་ཏེ། སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་པ་ནི་པགས་པ་ཕྱེད་གྲོལ་ཞིང་ཕྱེད་མ་གྲོལ་བར་དཔྱངས་ཏེ་གནས་པ་ན། དེ་ལ་ཡིད་ཕྱུང་བས་འདོར་བའོ། །དེ་ལྟར་སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་བཞིན་དུ་དབྱུག་པ་དང་། རྩ་བ་དང་། རྡོ་སོགས་ཀྱི་བར་ལ་བརྟེན་ནས་འདོར་རོ། །བརྟེན་ནས་འདོར་བའི་ཚེའང་མཐུ་བསྐྱེད་དེ་བརྩོན་པ་བྱས་ནས། སྟོབས་ཀྱིས་མཇུག་མ་བསྐུམ་ཞིང་དབུགས་གཏོང་བཞིན་དུ་གདེངས་ཀ་བྱས་ཏེ་འདོར་རོ། །དེ་ལྟར་བོར་ནས་རང་ཉིད་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཅི་དགར་འགྲོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་འདི་ཡང་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་འདོར་བར་འདོད་པ་ན། རྣམ་པ་བཞིས་འདོར་ཏེ། རང་གི་རིགས་ལ་གནས་པ་དང་། སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་པ་དང་། རྟེན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རང་གི་མཐུ་རྩལ་གྱིས་སོ། །དགེ་སློང་གི་རང་གི་རིགས་ཞེས་པ་ནི། ‘འཕགས་པའི་སྐྱེ་བས་སྐྱེས་པའོ། །’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ‘ཤེས་རབ་ལན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་ནས། །’ ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་རང་གི་རིགས་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པའི་དགེ་སློང་དེས། རང་གི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་དེ་ཉིད། པགས་པ་རྙིང་པ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ལ། གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བས་སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་ཅིང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སུ་གྱུར་པའི་མཐུ་བསྐྱེད་དེ། ‘ཉིན་མོ་འཆག་པ་དང་འདུག་པས་སྒྲིབ་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད། །’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ཏུ་བགོས་ཏེ། སྦྲུལ་གྱིས་མཇུག་མ་བསྐུམ་པ་བཞིན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས། སྦྲུལ་གྱིས་དབུགས་གཏོང་བ་བཞིན་དུ་ལྷོད་པ་མེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བརྩོན་པ་བྱེད་ཅིང་། སྦྲུལ་གྱིས་གདེངས་ཀ་བྱས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུ་བསྐྱེད་དེ། སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་འདོར་བ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་འདོར་རོ། །བོར་ནས་ཀྱང་སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་བོར་ཏེ་ཅི་དགར་འགྲོ་བ་བཞིན། དགེ་སློང་འདི་ཡང་ཁུར་བོར་ཏེ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་གཤེགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ། ‘‘ယော ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ, ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟိ; သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝ တစံ ပုရာဏ’’န္တိ. “གང་ཞིག་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་འཇོམས་བྱེད་པ། །སྨན་གྱིས་སྦྲུལ་གྱི་དུག་ནི་སེལ་བ་བཞིན། །དགེ་སློང་དེ་ནི་ཚེ་འདི་ཕྱི་མ་འདོར། །སྦྲུལ་གྱིས་པགས་རྙིང་བརྗེ་བ་ཉིད་བཞིན་ནོ། །” ဧဝမေသာ ဘဂဝတာ အရဟတ္တနိကူဋေန ပဌမဂါထာ ဒေသိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་འདི་གསུངས་སོ། ། ၂. ဣဒါနိ ဒုတိယဂါထာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာက္ကမော အနုပ္ပတ္တော. တတြာပိ – ༢. ད་ལྟ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའི་དོན་བཤད་པའི་རིམ་པ་ལ་བབས་པ་ཡིན། དེར་ཡང་། ‘‘ယေန [Pg.14] ယတ္ထ ယဒါ ယသ္မာ, ဝုတ္တာ ဂါထာ အယံ ဣမံ; ဝိဓိံ ပကာသယိတွာဿာ, ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏန’’န္တိ. – “གང་གིས་གང་དུ་ནམ་ཞིག་གང་གི་ཕྱིར། །ཚིགས་བཅད་འདི་ནི་གསུངས་པའི་ཆོ་ག་རྣམས། །གསལ་བར་བྱས་ནས་འདི་ཡི་དོན་གྱི་འགྲེལ། །བདག་གིས་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན། །” ཞེས་པའོ། ། အယမေဝ မာတိကာ. တတော ပရဉ္စ သဗ္ဗဂါထာသု. အတိဝိတ္ထာရဘယေန ပန ဣတော ပဘုတိ မာတိကံ အနိက္ခိပိတွာ ဥပ္ပတ္တိဒဿနနယေနေဝ တဿာ တဿာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမိ. သေယျထိဒံ ယော ရာဂမုဒစ္ဆိဒါ အသေသန္တိ အယံ ဒုတိယဂါထာ. འདི་ཉིད་ནི་མ་ཕྱི་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་ཕྱིན་ཆད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐམས་ཅད་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཚིག་མང་པོར་འགྱུར་བར་དོགས་པའི་ཕྱིར། འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་མ་ཕྱི་མ་བཀོད་པར། གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སོ་སོའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་འགྲེལ་བྱ་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ‘གང་ཞིག་འདོད་ཆགས་མ་ལུས་གཅོད་བྱེད་པ། །’ ཞེས་པ་འདི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའོ། ། တဿုပ္ပတ္တိ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကော အညတရော သုဝဏ္ဏကာရပုတ္တော ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတော. ထေရော တဿ ‘‘ဒဟရာနံ အသုဘံ သပ္ပာယ’’န္တိ မန္တွာ ရာဂဝိဃာတတ္ထံ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ. တဿ တသ္မိံ အာသေဝနမတ္တမ္ပိ စိတ္တံ န လဘတိ. သော ‘‘အနုပကာရံ မမေတ’’န္တိ ထေရဿ အာရောစေသိ. ထေရော ‘‘ဒဟရာနမေတံ သပ္ပာယ’’န္တိ မန္တွာ ပုနပိ တဒေဝါစိက္ခိ. ဧဝံ စတ္တာရော မာသာ အတီတာ, သော ကိဉ္စိမတ္တမ္ပိ ဝိသေသံ န လဘတိ. တတော နံ ထေရော ဘဂဝတော သန္တိကံ နေသိ. ဘဂဝါ ‘‘အဝိသယော, သာရိပုတ္တ, တုယှေတဿ သပ္ပာယံ ဇာနိတုံ, ဗုဒ္ဓဝေနေယျော ဧသော’’တိ ဝတွာ ပဘဿရဝဏ္ဏံ ပဒုမံ ဣဒ္ဓိယာ နိမ္မိနိတွာ တဿ ဟတ္ထေ ပါဒါသိ – ‘‘ဟန္ဒ, ဘိက္ခု, ဣမံ ဝိဟာရပစ္ဆာယာယံ ဝါလိကာတလေ နာဠေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဌပေဟိ, အဘိမုခဉ္စဿ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒ ‘လောဟိတံ လောဟိတ’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော’’တိ. အယံ ကိရ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ သုဝဏ္ဏကာရောဝ အဟောသိ. တေနဿ ‘‘လောဟိတကနိမိတ္တံ သပ္ပာယ’’န္တိ ဉတွာ ဘဂဝါ လောဟိတကကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော တထာ ကတွာ မုဟုတ္တေနေဝ ယထာက္ကမံ တတ္ထ စတ္တာရိပိ ဈာနာနိ အဓိဂန္တွာ အနုလောမပဋိလောမာဒိနာ နယေန ဈာနကီဠံ အာရဘိ. အထ ဘဂဝါ ‘တံ ပဒုမံ မိလာယတူ’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. သော ဈာနာ ဝုဋ္ဌိတော တံ မိလာတံ ကာဠဝဏ္ဏံ ဒိသွာ ‘‘ပဘဿရရူပံ ဇရာယ ပရိမဒ္ဒိတ’’န္တိ အနိစ္စသညံ ပဋိလဘိ. တတော နံ အဇ္ဈတ္တမ္ပိ ဥပသံဟရိ. တတော ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ တယောပိ ဘဝေ အာဒိတ္တေ ဝိယ ပဿိ. ဧဝံ ပဿတော စဿာဝိဒူရေ ပဒုမဿရော အတ္ထိ. တတ္ထ ဒါရကာ ဩရောဟိတွာ ပဒုမာနိ ဘဉ္ဇိတွာ ဘဉ္ဇိတွာ ရာသိံ ကရောန္တိ. တဿ တာနိ ဥဒကေ ပဒုမာနိ နဠဝနေ အဂ္ဂိဇာလာ ဝိယ ခါယိံသု, ပတ္တာနိ ပတန္တာနိ ပပါတံ ပဝိသန္တာနိ ဝိယ ခါယိံသု, ထလေ နိက္ခိတ္တပဒုမာနံ အဂ္ဂါနိ မိလာတာနိ အဂ္ဂိဍဍ္ဎာနိ ဝိယ [Pg.15] ခါယိံသု. အထဿ တဒနုသာရေန သဗ္ဗဓမ္မေ ဥပနိဇ္ဈာယတော ဘိယျောသောမတ္တာယ တယော ဘဝါ အာဒိတ္တမိဝ အဂါရံ အပ္ပဋိသရဏာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟိံသု. တတော ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ တဿ ဘိက္ခုနော ဥပရိ သရီရာဘံ မုဉ္စိ. သာ စဿ မုခံယေဝ အဇ္ဈောတ္ထရိ. တတော သော ‘‘ကိမေတ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဘဂဝန္တံ အာဂန္တွာ သမီပေ ဌိတမိဝ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေသိ. အထဿ ဘဂဝါ သပ္ပာယံ ဝိဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဩဘာသဂါထံ အဘာသိ ‘‘ယော ရာဂမုဒစ္ဆိဒါ အသေသ’’န္တိ. དེའི་གླེང་གཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུའི་ཉེ་གནས་གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཞིག་གནས་བརྟན་གྱི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །གནས་བརྟན་གྱིས་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་མི་སྡུག་པའི་སྒོམ་པ་འཚམ་པར་དགོངས་ནས། འདོད་ཆགས་གཞོམ་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པའི་ལས་ཀྱི་ས་གནང་ངོ་། །ཁོ་བོའི་སེམས་དེ་ལ་གོམས་པ་ཙམ་ཡང་མ་ཐོབ་བོ། །དེས་གནས་བརྟན་ལ། ‘འདིས་བདག་ལ་ཕན་པ་མ་བྱུང་ངོ་། །’ ཞེས་གསོལ་ཏོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་འདི་ཉིད་འཚམ་པར་དགོངས་ནས་ཡང་བསྐྱར་དེ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཟླ་བ་བཞི་འདས་ཀྱང་ཁོ་བོས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་ཐོབ་བོ། །དེ་ནས་གནས་བརྟན་གྱིས་ཁོ་བོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཁྲིད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ‘ཤཱ་རིའི་བུ། འདི་ལ་གང་ཞིག་འཚམ་པའི་སྒོམ་པ་ཤེས་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །’ ཞེས་གསུངས་ནས། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་པདྨ་ཞིག་སྤྲུལ་ཏེ་ཁོ་བོའི་ལག་ཏུ་གནང་ནས། ‘དགེ་སློང་། འདི་ཁྱེར་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་གྲིབ་བསིལ་གྱི་བྱེ་མའི་སྟེང་དུ་སྡོང་པོས་བཙུགས་ཏེ་ཞོག་ལ། དེའི་མདུན་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ་འདུག་ནས་ “དམར་པོའོ་དམར་པོའོ།” ཞེས་ཡིད་ལ་བྱོས་ཤིག’ ཅེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་སྐྱེ་བ་ལྔ་བརྒྱའི་བར་དུ་གསེར་མགར་ཁོ་ནར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁོ་བོ་ལ་དམར་པོའི་མཚན་མ་འཚམ་པར་མཁྱེན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དམར་པོའི་ཟད་པར་གྱི་ལས་ཀྱི་ས་གནང་ངོ་། །དེས་དེ་ལྟར་བྱས་པས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་ཐོབ་སྟེ། ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ལྡོག་གི་སྒོ་ནས་བསམ་གཏན་གྱི་རྩེད་འཇོ་ལ་ཞུགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ‘པདྨ་དེ་ཉིད་རྙིད་པར་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ། །དེ་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་པ་ན་པདྨ་དེ་ཉིད་རྙིད་ཅིང་མདོག་ནག་པོར་གྱུར་པ་མཐོང་ནས། ‘འོད་གསལ་བའི་གཟུགས་འདི་ནི་རྒ་བས་བཅོམ་མོ། །’ ཞེས་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་ཐོབ་བོ། །དེ་ནས་དེ་ཉིད་རང་གི་ལུས་ལའང་སྦྱར་ཏོ། །དེ་ནས་ ‘གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །གང་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་ནི་བདག་མེད་པའོ། །’ ཞེས་སྲིད་པ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་མེ་འབར་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ལྟ་བ་ན་དེའི་ཉེ་འཁོར་དུ་པདྨའི་མཚོ་ཞིག་ཡོད་དེ། དེར་བྱིས་པ་རྣམས་བབས་ནས་པདྨ་རྣམས་བཅག་སྟེ་སྤུངས་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཚེ་ཆུའི་ནང་གི་པདྨ་དེ་དག་ནི་འདམ་རྩྭའི་ཚལ་གྱི་མེ་ལྕེ་བཞིན་དུ་སྣང་ལ། འདབ་མ་རྣམས་ལྷུང་བ་ནི་གཡང་ས་ལ་ལྷུང་བ་བཞིན་དུ་སྣང་ཞིང་། སྐམ་ས་ལ་བཞག་པའི་པདྨའི་རྩེ་མོ་རྙིད་པ་རྣམས་ནི་མེས་བསྲེགས་པ་བཞིན་དུ་སྣང་ངོ་། །དེ་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྟོག་པ་ན། ལྷག་པར་དུ་སྲིད་པ་གསུམ་པོ་མེ་འབར་བའི་ཁྱིམ་བཞིན་དུ་སྐྱབས་མེད་པར་སྣང་ངོ་། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཙང་ཁང་ན་བཞུགས་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་དེའི་སྟེང་དུ་སྐུའི་འོད་ཟེར་བཏང་ངོ་། །འོད་དེས་ཁོ་བོའི་གདོང་ཁོ་ན་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་ཁོ་བོས། ‘འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན།’ ཞེས་བསམས་པ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་ཏེ་རང་གི་མདུན་ན་བཞུགས་པ་བཞིན་དུ་མཐོང་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོ་བོ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་མཁྱེན་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་ན། འོད་གསལ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ། ‘གང་ཞིག་འདོད་ཆགས་མ་ལུས་གཅོད་བྱེད་པ། །’ ཞེས་པའོ། ། တတ္ထ ရဉ္ဇနဝသေန ရာဂေါ, ပဉ္စကာမဂုဏရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ဥဒစ္ဆိဒါတိ ဥစ္ဆိန္ဒတိ, ဘဉ္ဇတိ, ဝိနာသေတိ. အတီတကာလိကာနမ္ပိ ဟိ ဆန္ဒသိ ဝတ္တမာနဝစနံ အက္ခရစိန္တကာ ဣစ္ဆန္တိ. အသေသန္တိ သာနုသယံ. ဘိသပုပ္ဖံဝ သရောရုဟန္တိ သရေ ဝိရူဠှံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဝိယ. ဝိဂယှာတိ ဩဂယှ, ပဝိသိတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ နာမ ဧတေ ဒါရကာ သရံ ဩရုယှ ဘိသပုပ္ဖံ သရောရုဟံ ဆိန္ဒန္တိ, ဧဝမေဝံ ယော ဘိက္ခု ဣမံ တေဓာတုကလောကသန္နိဝါသံ ဩဂယှ – དེ་ལ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་འདོད་ཆགས་ཏེ། འདི་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །‘གཅོད་བྱེད་’ ཅེས་པ་ནི་གཅོད་པ་དང་། འཇོམས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཇིག་པའོ། །སྙན་ངག་གི་དབང་གིས་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ཚིག་ལའང་ད་ལྟ་བའི་དོན་དུ་སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་བཞེད་དོ། །‘མ་ལུས་’ ཞེས་པ་ནི་བག་ལ་ཉལ་དང་བཅས་པའོ། །‘མཚོ་སྐྱེས་པདྨ་’ ཞེས་པ་ནི་མཚོ་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་པདྨའི་མེ་ཏོག་བཞིན་ནོ། །‘ཞུགས་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་བབས་ཏེ་ཞུགས་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲའོ། །ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དཔེར་ན་བྱིས་པ་དེ་དག་མཚོ་ལ་བབས་ནས་མཚོ་སྐྱེས་པདྨའི་མེ་ཏོག་གཅོད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་ཁམས་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་འདིར་ཞུགས་ནས། ‘‘နတ္ထိ ရာဂသမော အဂ္ဂိ’’; (ဓ. ပ. ၂၀၂); “འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པའི་མེ་ནི་མེད། །” ‘‘ကာမရာဂေန ဒယှာမိ, စိတ္တံ မေ ပရိဒယှတိ’’; (သံ. နိ. ၁.၂၁၂); “འདོད་པའི་ཆགས་པས་བདག་ནི་བསྲེགས། །བདག་གི་སེམས་ནི་རབ་ཏུ་འཚིག །” ‘‘ယေ ရာဂရတ္တာနုပတန္တိ သောတံ, သယံ ကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလံ’’. (ဓ. ပ. ၃၄၇); “གང་དག་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཆགས་ཤིང་རྒྱུན་ལ་རྗེས་སུ་ལྷུང་བ་དེ་དག་ནི། །སྲིན་བལ་གྱིས་རང་གིས་བྱས་པའི་དྲ་བ་བཞིན་ནོ། །” ‘‘ရတ္တော ခေါ, အာဝုသော, ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၅၆, ၇၂) – “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །ཆགས་པས་ཆགས་ཤིང་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ཏེ་སེམས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ནི། སྲོག་ཆགས་ཀྱང་གསོད་པར་བྱེད་དོ། །” ཞེས་པ་དང་། ဧဝမာဒိနယမနုဂန္တွာ ရာဂါဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏေန ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ သီလသံဝရာဒီဟိ သံဝရေဟိ သဝိညာဏကာဝိညာဏကေသု ဝတ္ထူသု အသုဘသညာယ စ ထောကံ ထောကံ ရာဂံ သမုစ္ဆိန္ဒန္တော အနာဂါမိမဂ္ဂေန အဝသေသံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန စ တတော အနဝသေသမ္ပိ ဥစ္ဆိန္ဒတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝ တစံ ပုရာဏန္တိ. ဧဝမေသာ ဘဂဝတာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဂါထာ ဒေသိတာ. ဒေသနာပရိယောသာနေ စ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတောတိ. དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་སྒོ་ནས། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡོམ་པ་རྣམས་དང་། སེམས་ཡོད་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་རིམ་གྱིས་གཅོད་པར་བྱེད་ཅིང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ལམ་གྱིས་ལྷག་མ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་དེ་ལས་མ་ལུས་པར་གཅོད་དོ། །སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེས་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་འདོར་ཏེ། སྦྲུལ་གྱིས་པགས་རྙིང་བརྗེ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དགེ་སློང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་སོ། ། ၃. ယော [Pg.16] တဏှမုဒစ္ဆိဒါတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အညတရော ဘိက္ခု ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ ဝိဟရန္တော တဏှာဝသေန အကုသလဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ. ဘဂဝါ တဿဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဣမံ ဩဘာသဂါထမဘာသိ. ༣. “གང་ཞིག་སྲེད་པ་གཅོད་བྱེད་པ། །” ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་ཞིག་གགྒརཱ་པདྨའི་མཚོའི་འགྲམ་ན་གནས་ཤིང་། སྲེད་པའི་དབང་གིས་མི་དགེ་བའི་རྟོག་པ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་འོད་གསལ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ တဿတီတိ တဏှာ. ဝိသယေဟိ တိတ္တိံ န ဥပေတီတိ အတ္ထော. ကာမဘဝဝိဘဝတဏှာနမေတံ အဓိဝစနံ. သရိတန္တိ ဂတံ ပဝတ္တံ, ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သီဃသရန္တိ သီဃဂါမိနိံ, သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကံ အာဒီနဝံ အဂဏေတွာ မုဟုတ္တေနေဝ ပရစက္ကဝါဠမ္ပိ ဘဝဂ္ဂမ္ပိ သမ္ပာပုဏိတုံ သမတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝမေတံ သရိတံ သီဃသရံ သဗ္ဗပ္ပကာရမ္ပိ တဏှံ – དེ་ལ་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་སྲེད་པའོ། །ཡུལ་རྣམས་ཀྱིས་ངོམས་པ་མི་རྙེད་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་འདོད་པའི་སྲེད་པ་དང་། སྲིད་པའི་སྲེད་པ་དང་། འཇིག་པའི་སྲེད་པ་རྣམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །‘རྒྱུན་དུ་འབབ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་ཁྱབ་ཅིང་གནས་པར་གྱུར་པ་ལ་བརྗོད་དོ། །‘མགྱོགས་པར་འགྲོ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མའི་ཉེས་དམིགས་ལ་མི་ལྟ་བར། སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་སླེབས་ནུས་པ་ལ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་འབབ་ཅིང་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྲེད་པ་འདི་ལ། ‘‘ဥပရိဝိသာလာ ဒုပ္ပူရာ, ဣစ္ဆာ ဝိသဋဂါမိနီ; ယေ စ တံ အနုဂိဇ္ဈန္တိ, တေ ဟောန္တိ စက္ကဓာရိနော’’တိ. “སྟེང་དུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དགང་དཀའ་བ། །འདོད་པ་ཁྱབ་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། །གང་དག་དེ་ལ་ཆགས་པ་རྣམས། །དེ་དག་འཁོར་ལོ་འཛིན་པར་འགྱུར། །” ‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော, ဒီဃမဒ္ဓါနသံသရံ; ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ, သံသာရံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ. (ဣတိဝု. ၁၅, ၁၀၅; မဟာနိ. ၁၉၁; စူဠနိ. ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၇); “སྐྱེས་བུ་སྲེད་པ་གྲོགས་བྱེད་པ། །དུས་རིང་འཁོར་བར་རྒྱུག་པ་ནི། །འདི་ལྟར་འགྱུར་དང་གཞན་འགྱུར་བའི། །འཁོར་བ་ལས་ནི་མི་འདའོ། །” ‘‘ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသောတိ ခေါ, မဟာရာဇာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၀၅) စ – “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འཇིག་རྟེན་ནི་མ་ཚང་ཞིང་ངོམས་པ་མེད་ལ། སྲེད་པའི་བྲན་དུ་གྱུར་པའོ། །” ཞེས་པ་དང་། ဧဝမာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ သီလသံဝရာဒီဟိ စ ယော ထောကံ ထောကံ ဝိသောသယိတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အသေသံ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ, သော ဘိက္ခု တသ္မိံယေဝ ခဏေ သဗ္ဗပ္ပကာရမ္ပိ ဇဟာတိ ဩရပါရန္တိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတောတိ. དེ་ལྟར་ཉེས་དམིགས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པས་གང་ཞིག་རིམ་གྱིས་བསྐམས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མ་ལུས་པར་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ན། དགེ་སློང་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དགེ་སློང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ၄. ယော မာနမုဒဗ္ဗဓီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အညတရော ဘိက္ခု ဂင်္ဂါယ တီရေ ဝိဟရန္တော ဂိမှကာလေ အပ္ပောဒကေ သောတေ ကတံ နဠသေတုံ ပစ္ဆာ အာဂတေန မဟောဃေန ဝုယှမာနံ ဒိသွာ ‘‘အနိစ္စာ သင်္ခါရာ’’တိ သံဝိဂ္ဂေါ အဋ္ဌာသိ. တဿဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဘဂဝါ ဣမံ ဩဘာသဂါထံ အဘာသိ. ༤. “གང་ཞིག་ང་རྒྱལ་མ་ལུས་བཅོམ་པ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་ཞིག་གངྒཱའི་འགྲམ་ན་གནས་ཤིང་། སོ་གའི་དུས་སུ་ཆུ་ཉུང་བའི་རྒྱུན་ལ་བཙུགས་པའི་འདམ་རྩྭའི་ཟམ་པ་ཞིག་ཕྱིས་སུ་འོངས་པའི་ཆུ་ལོག་ཆེན་པོས་ཁྱེར་བ་མཐོང་ནས། “འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པའོ་”ཞེས་སྐྲག་ཅིང་སྐྱོ་སྟེ་གནས་སོ། །དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོད་ཟེར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ [Pg.17] မာနောတိ ဇာတိအာဒိဝတ္ထုကော စေတသော ဥဏ္ဏာမော. သော ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနော, ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ မာနောတိ ဧဝံ တိဝိဓော ဟောတိ. ပုန ‘‘သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ, သေယျဿ သဒိသော, သေယျဿ ဟီနော, သဒိသဿ သေယျော, သဒိသဿ သဒိသော, သဒိသဿ ဟီနော, ဟီနဿ သေယျော, ဟီနဿ သဒိသော, ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ မာနောတိ ဧဝံ နဝဝိဓော ဟောတိ. တံ သဗ္ဗပ္ပကာရမ္ပိ မာနံ – དེ་ལ་ང་རྒྱལ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་ཁེངས་པའོ། །དེ་ནི་“བདག་ནི་མཆོག་གོ་”སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། “བདག་ནི་མཉམ་པའོ་”སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། “བདག་ནི་དམན་པའོ་”སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཏེ་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། །ཡང་“མཆོག་ལས་བདག་ནི་མཆོག་གོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཆོག་དང་མཉམ་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཆོག་ལས་དམན་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཉམ་པ་ལས་མཆོག་གོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཉམ་པ་དང་མཉམ་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “མཉམ་པ་ལས་དམན་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “དམན་པ་ལས་མཆོག་གོ་”སྙམ་པ་དང་། “དམན་པ་དང་མཉམ་པའོ་”སྙམ་པ་དང་། “དམན་པ་ལས་ཀྱང་དམན་པའོ་”སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཏེ་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དགུ་ཡོད་དོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ང་རྒྱལ་དེ་ནི། ‘‘ယေန မာနေန မတ္တာသေ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိ’’န္တိ. (ဣတိဝု. ၆) – “ང་རྒྱལ་གྱིས་ནི་མྱོས་གྱུར་པས། །སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ངན་འགྲོར་འགྲོ། །”ཞེས་པ་ལྟར། အာဒိနာ နယေန တတ္ထ အာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ သီလသံဝရာဒီဟိ စ ယော ထောကံ ထောကံ ဝဓေန္တော ကိလေသာနံ အဗလဒုဗ္ဗလတ္တာ နဠသေတုသဒိသံ လောကုတ္တရဓမ္မာနံ အတိဗလတ္တာ မဟောဃသဒိသေန အရဟတ္တမဂ္ဂေန အသေသံ ဥဒဗ္ဗဓိ, အနဝသေသပ္ပဟာနဝသေန ဥစ္ဆိန္ဒန္တော ဝဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော ဘိက္ခု တသ္မိံယေဝ ခဏေ သဗ္ဗပ္ပကာရမ္ပိ ဇဟာတိ ဩရပါရန္တိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတောတိ. ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ལ་ཉེས་དམིགས་སུ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པས་གང་ཞིག་རིམ་གྱིས་འཇོམས་པར་བྱེད་ཅིང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྟོབས་མེད་ཅིང་ཉམ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་འདམ་རྩྭའི་ཟམ་པ་ལྟ་བུ་ལ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཆུ་ལོག་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མ་ལུས་པར་བཅོམ་པ་སྟེ། ལྷག་མ་མེད་པར་སྤོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་གཅོད་ཅིང་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགེ་སློང་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དགེ་སློང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ၅. တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဣမိဿာ ဂါထာယ ဣတော ပရာနဉ္စ ဒွါဒသန္နံ ဧကာယေဝ ဥပ္ပတ္တိ. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော ဓီတုယာ ဝါရေယျေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ စိန္တေသိ – ‘‘ကေနစိ ဝသလေန အပရိဘုတ္တပုဗ္ဗေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဒါရိကံ အလင်္ကရိတွာ ပတိကုလံ ပေသေဿာမီ’’တိ. သော သန္တရဗာဟိရံ သာဝတ္ထိံ ဝိစိနန္တော ကိဉ္စိ တိဏပုပ္ဖမ္ပိ အပရိဘုတ္တပုဗ္ဗံ နာဒ္ဒသ. အထ သမ္ဗဟုလေ ဓုတ္တကဇာတိကေ ဗြာဟ္မဏဒါရကေ သန္နိပတိတေ ဒိသွာ ‘‘ဧတေ ပုစ္ဆိဿာမိ, အဝဿံ သမ္ဗဟုလေသု ကောစိ ဇာနိဿတီ’’တိ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ. တေ တံ ဗြာဟ္မဏံ ဥပ္ပဏ္ဍေန္တာ အာဟံသု – ‘‘ဥဒုမ္ဗရပုပ္ဖံ နာမ, ဗြာဟ္မဏ, လောကေ န ကေနစိ ပရိဘုတ္တပုဗ္ဗံ. တေန ဓီတရံ အလင်္ကရိတွာ ဒေဟီ’’တိ. သော ဒုတိယဒိဝသေ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ဘတ္တဝိဿဂ္ဂံ ကတွာ အစိရဝတိယာ နဒိယာ တီရေ ဥဒုမ္ဗရဝနံ ဂန္တွာ ဧကမေကံ ရုက္ခံ ဝိစိနန္တော ပုပ္ဖဿ ဝဏ္ဋမတ္တမ္ပိ နာဒ္ဒသ. အထ ဝီတိဝတ္တေ မဇ္ဈနှိကေ ဒုတိယတီရံ အဂမာသိ. တတ္ထ စ အညတရော ဘိက္ခု အညတရသ္မိံ မနုညေ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော ကမ္မဋ္ဌာနံ [Pg.18] မနသိ ကရောတိ. သော တတ္ထ ဥပသင်္ကမိတွာ အမနသိကရိတွာ, သကိံ နိသီဒိတွာ, သကိံ ဥက္ကုဋိကော ဟုတွာ, သကိံ ဌတွာ, တံ ရုက္ခံ သဗ္ဗသာခါဝိဋပပတ္တန္တရေသု ဝိစိနန္တော ကိလမတိ. တတော နံ သော ဘိက္ခု အာဟ – ‘‘ဗြာဟ္မဏ, ကိံ မဂ္ဂသီ’’တိ? ‘‘ဥဒုမ္ဗရပုပ္ဖံ, ဘော’’တိ. ‘‘ဥဒုမ္ဗရပုပ္ဖံ နာမ, ဗြာဟ္မဏ, လောကေ နတ္ထိ, မုသာ ဧတံ ဝစနံ, မာ ကိလမာ’’တိ. အထ ဘဂဝါ တဿ ဘိက္ခုနော အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဩဘာသံ မုဉ္စိတွာ သမုပ္ပန္နသမန္နာဟာရဗဟုမာနဿ ဣမာ ဩဘာသဂါထာယော အဘာသိ ‘‘ယော နာဇ္ဈဂမာ ဘဝေသု သာရ’’န္တိ သဗ္ဗာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ༥. ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དང་འདིའི་འོག་གི་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གླེང་གཞི་ནི་གཅིག་ཉིད་དོ། །དུས་གཅིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གིས་རང་གི་བུ་མོའི་གཉེན་སྒྲིག་གི་དུས་ལ་བབས་པ་ན། “བདག་གིས་དམངས་རིགས་གང་གིས་ཀྱང་སྔར་མ་སྤྱད་པའི་མེ་ཏོག་གིས་བུ་མོ་བརྒྱན་ཏེ་ཁྱིམ་ཐབ་ཀྱི་ཁྱིམ་དུ་གཏང་བར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །དེས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་བཙལ་ཀྱང་། སྔར་མ་སྤྱད་པའི་རྩྭའི་མེ་ཏོག་ཙམ་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་མང་པོ་འདུས་པ་མཐོང་ནས། “འདི་དག་ལ་འདྲི་བར་བྱ་སྟེ། མང་པོའི་ནང་ནས་གཅིག་གིས་ནི་ངེས་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ་དྲིས་སོ། །དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་ཀྱལ་ཀ་བྱེད་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། “བྲམ་ཟེ། འཇིག་རྟེན་ན་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་མེ་ཏོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་སྔར་མ་སྤྱད་པ་ཡིན་པས། དེས་བུ་མོ་བརྒྱན་ཏེ་གཏོར་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཉིས་པ་ལ་བྲམ་ཟེ་དེ་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་བཟའ་བཏུང་གི་བྱ་བ་བྱས་ནས། ཆུ་བོ་ཨ་ཅི་ར་བ་ཏིའི་འགྲམ་གྱི་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་ཚལ་དུ་སོང་སྟེ། ཤིང་རེ་རེ་བཞིན་བཙལ་ཀྱང་མེ་ཏོག་གི་ཡུ་བ་ཙམ་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ནས་ཉིན་གུང་ཡོལ་བ་ན་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་སོང་ངོ་། །དེ་ན་དགེ་སློང་ཞིག་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཤིང་དྲུང་ཞིག་ཏུ་ཉིན་མོའི་གནས་མལ་ལ་བཞུགས་ཏེ་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་དོ། །དེས་དགེ་སློང་དེ་ལ་མ་བརྩིས་པར་ཉེ་བར་བཅར་ནས། ལན་ཅིག་འདུག་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཙོག་པུར་འདུག་པ་དང་། ལན་ཅིག་ལངས་ཏེ། ཤིང་དེའི་ཡལ་ག་དང་ལོ་མའི་གསེང་ཐམས་ཅད་དུ་བཙལ་བས་ངལ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་དེས་ཁོ་ལ་སྨྲས་པ། “བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཅི་ཞིག་འཚོལ་བར་བྱེད་དམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “ཀྱེ་དགེ་སློང་། བདག་ནི་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་མེ་ཏོག་འཚོལ་ལོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“བྲམ་ཟེ། འཇིག་རྟེན་ན་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་མེ་ཏོག་ཅེས་བྱ་བ་མེད་དེ། ཚིག་དེ་ནི་རྫུན་པ་ཡིན་པས་མ་ངལ་ཞིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་འོད་ཟེར་བཏང་སྟེ། དགེ་སློང་དེ་ལ་དད་པ་དང་གུས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་པ་ན། འོད་ཟེར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ། །“གང་ཞིག་སྲིད་པ་རྣམས་ལ་སྙིང་པོ་མ་མཐོང་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། တတ္ထ ပဌမဂါထာယ တာဝ နာဇ္ဈဂမာတိ နာဓိဂစ္ဆိ, နာဓိဂစ္ဆတိ ဝါ. ဘဝေသူတိ ကာမရူပါရူပသညီအသညီနေဝသညီနာသညီဧကဝေါကာရစတုဝေါကာရပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု. သာရန္တိ နိစ္စဘာဝံ အတ္တဘာဝံ ဝါ. ဝိစိနန္တိ ပညာယ ဂဝေသန္တော. ပုပ္ဖမိဝ ဥဒုမ္ဗရေသူတိ ယထာ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခေသု ပုပ္ဖံ ဝိစိနန္တော ဧသ ဗြာဟ္မဏော နာဇ္ဈဂမာ, ဧဝံ ယော ယောဂါဝစရောပိ ပညာယ ဝိစိနန္တော သဗ္ဗဘဝေသု ကိဉ္စိ သာရံ နာဇ္ဈဂမာ. သော အသာရကဋ္ဌေန တေ ဓမ္မေ အနိစ္စတော အနတ္တတော စ ဝိပဿန္တော အနုပုဗ္ဗေန လောကုတ္တရဓမ္မေ အဓိဂစ္ဆန္တော ဇဟာတိ ဩရပါရံ ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝ တစံ ပုရာဏန္တိ အယမတ္ထော ယောဇနာ စ. အဝသေသဂါထာသု ပနဿ ယောဇနံ အဝတွာ ဝိသေသတ္ထမတ္တမေဝ ဝက္ခာမ. དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་ལ། རེ་ཞིག་“མ་རྙེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་མ་ཐོབ་པ་འམ་མི་ཐོབ་པའོ། །“སྲིད་པ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་ཅན་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་མིན་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྲིད་པ་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་པ་དང་། ཕུང་པོ་བཞི་པ་དང་། ཕུང་པོ་ལྔ་པའི་སྲིད་པ་རྣམས་ལའོ། །“སྙིང་པོ་”ཞེས་པ་ནི་རྟག་པའི་དངོས་པོ་འམ་བདག་གི་དངོས་པོའོ། །“འཚོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོལ་བའོ། །“ཨུ་དུམྦཱ་རའི་མེ་ཏོག་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཨུ་དུམྦཱ་རའི་ཤིང་ལ་མེ་ཏོག་འཚོལ་བའི་བྲམ་ཟེ་འདིས་མ་རྙེད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་པོས་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོལ་བ་ན། སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་རྙེད་དོ། །དེས་སྙིང་པོ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་ཆོས་དེ་དག་ལ་མི་རྟག་པ་དང་བདག་མེད་པར་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ། རིམ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཐོབ་ནས། སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་རྙིང་པ་བོར་བ་བཞིན་དུ་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིའི་དོན་དང་སྦྱོར་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ནི་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པར་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཙམ་ཞིག་བཤད་པར་བྱའོ། ། ၆. ༦. ‘‘ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ,ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တော’’တိ. (ဥဒါ. ၂၀) – “གང་གི་ནང་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད། །འདི་དང་ཕ་རོལ་སྲིད་ལས་འདས། །”ཞེས་པའོ། ། ဧတ္ထ တာဝ အယံ ‘အန္တရသဒ္ဒေါ’ – འདིར་རེ་ཞིག་‘ཨནྟར’ (བར་རམ་ནང་) ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི། ‘‘နဒီတီရေသု သဏ္ဌာနေ, သဘာသု ရထိယာသု စ; ဇနာ သင်္ဂမ္မ မန္တေန္တိ, မဉ္စ တဉ္စ ကိမန္တရ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၂၈); "ཆུ་བོའི་འགྲམ་དང་འདུ་སའི་གནས། །ཚོགས་ཁང་དང་ནི་ལམ་སྲང་དུ། །སྐྱེ་བོ་འདུས་ནས་གྲོས་བྱེད་དེ། །ང་དང་ཁྱོད་ཀྱི་བར་ན་ཅི། །" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ‘‘အပ္ပမတ္တကေန ဝိသေသာဓိဂမေန အန္တရာ ဝေါသာနမာပါဒိ’’ (အ. နိ. ၁၀.၈၄); ‘‘အနတ္ထဇနနော ကောဓော, ကောဓော စိတ္တပ္ပကောပနော; ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတီ’’တိ. (အ. နိ. ၇.၆၄; ဣတိဝု. ၈၈) – "ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཐོབ་པས་བར་སྐབས་སུ་བྱ་བ་མཚམས་བཞག་པར་གྱུར།" ཞེས་དང་། "ཁོང་ཁྲོ་དོན་མེད་སྐྱེད་བྱེད་དེ། །ཁོང་ཁྲོས་སེམས་ནི་རབ་ཏུ་འཁྲུག །ནང་ནས་འཇིགས་པ་སྐྱེ་བ་དེ། །སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་མི་འགྱུར། །" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ဧဝံ [Pg.19] ကာရဏဝေမဇ္ဈစိတ္တာဒီသု သမ္ဗဟုလေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. ဣဓ ပန စိတ္တေ. တတော ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါတိ တတိယမဂ္ဂေန သမူဟတတ္တာ ယဿ စိတ္တေ န သန္တိ ကောပါတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန ဘဝေါတိ သမ္ပတ္တိ, ဝိဘဝေါတိ ဝိပတ္တိ. တထာ ဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ, ဝိဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ သဿတော, ဝိဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒေါ. ဘဝေါတိ ပုညံ, ဝိဘဝေါတိ ပါပံ. ဝိဘဝေါ အဘဝေါတိ စ အတ္ထတော ဧကမေဝ. တသ္မာ ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တောတိ ဧတ္ထ ယာ ဧသာ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိဝုဍ္ဎိဟာနိသဿတုစ္ဆေဒပုညပါပဝသေန ဣတိ အနေကပ္ပကာရာ ဘဝါဘဝတာ ဝုစ္စတိ. စတူဟိပိ မဂ္ဂေဟိ ယထာသမ္ဘဝံ တေန တေန နယေန တံ ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တောတိ ဧဝမတ္ထော ဉာတဗ္ဗော. དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་། བར་སྐབས་དང་། སེམས་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་མཐོང་ངོ་། །འདིར་ནི་སེམས་ལ་འཇུག་གོ །དེས་ན་ "གང་གི་ནང་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་" ཞེས་པ་ནི། ལམ་གསུམ་པས་རྩ་བ་ནས་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། གང་གི་སེམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་སྲིད་པ་ (བྷ་ཝ་) ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། མི་སྲིད་པ་ (ཝི་བྷ་ཝ་) ནི་རྒུད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་ནི་འཕེལ་བ་དང་། མི་སྲིད་པ་ནི་ཉམས་པའོ། །སྲིད་པ་ནི་རྟག་པ་དང་། མི་སྲིད་པ་ནི་ཆད་པའོ། །སྲིད་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་། མི་སྲིད་པ་ནི་སྡིག་པའོ། །མི་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པ་མེད་པ་ནི་དོན་གཅིག་ཉིད་དོ། །དེས་ན་ "འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་" ཞེས་པ་འདིར། ཕུན་ཚོགས་དང་རྒུད་པ། འཕེལ་བ་དང་ཉམས་པ། རྟག་པ་དང་ཆད་པ། བསོད་ནམས་དང་སྡིག་པའི་དབང་གིས་འདི་ལྟར་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་རིགས་པར་ཚུལ་དེ་དང་དེས་ "འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་" ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ၇. ယဿ ဝိတက္ကာတိ ဧတ္ထ ပန ယဿ ဘိက္ခုနော တယော ကာမဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိတက္ကာ, တယော ဉာတိဇနပဒါမရဝိတက္ကာ, တယော ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တလာဘသက္ကာရသိလောကအနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တဝိတက္ကာတိ ဧတေ နဝ ဝိတက္ကာ သမန္တဘဒ္ဒကေ ဝုတ္တနယေန တတ္ထ တတ္ထ အာဒီနဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိပက္ခဝဝတ္ထာနေန တဿ တဿ ပဟာနသမတ္ထေဟိ တီဟိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ စ ဝိဓူပိတာ ဘုသံ ဓူပိတာ သန္တာပိတာ ဒဍ္ဎာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဝိဓူပေတွာ စ အဇ္ဈတ္တံ သုဝိကပ္ပိတာ အသေသာ, နိယကဇ္ဈတ္တဘူတေ အတ္တနော ခန္ဓသန္တာနေ အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တဘူတေ စိတ္တေ စ ယထာ န ပုန သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အသေသာ ဆိန္နာ. ဆိန္နဉှိ ကပ္ပိတန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၂; ၄.၃၆၅). ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. “གང་གི་རྣམ་རྟོག་”ཅེས་པ་འདིར་ནི། དགེ་སློང་གང་གི་འདོད་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བའི་རྣམ་རྟོག་གསུམ་དང་། གཉེན་འདུན་དང་། ཡུལ་ལྗོངས་དང་། ལྷ་ཡི་རྣམ་རྟོག་གསུམ་དང་། གཞན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། གྲགས་པ་དང་། བརྙས་པ་མི་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་རྟོག་གསུམ་སྟེ། རྣམ་རྟོག་དགུ་པོ་འདི་དག་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་གཞུང་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དང་དེ་ལ་ཉེས་དམིགས་སུ་སོ་སོར་རྟོག་ཅིང་། གཉེན་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པས་དེ་དང་དེ་སྤོང་ནུས་པའི་འོག་མའི་ལམ་གསུམ་གྱིས་བསྲེགས་ཤིང་། ཤིན་ཏུ་བདུགས་པ་དང་། གདུང་བར་བྱས་པ་དང་། བཅོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ནས་ནང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་བཅད་དེ། རང་གི་ནང་གི་ཕུང་པོའི་རྒྱུད་དང་། ནང་གི་ཡང་ནང་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས། དེ་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མ་ལུས་པར་བཅད་དོ། །བཅད་པ་ལ་ནི་བྲེགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་“སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་དོན་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། ၈. ဣဒါနိ ယော နာစ္စသာရီတိ ဧတ္ထ ယော နာစ္စသာရီတိ ယော နာတိဓာဝိ. န ပစ္စသာရီတိ န ဩဟီယိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယေန ဟိ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတန္တော အစ္စာသရတိ, အတိသိထိလေန ကောသဇ္ဇေ ပတန္တော ပစ္စာသရတိ. တထာ ဘဝတဏှာယ အတ္တာနံ ကိလမေန္တော အစ္စာသရတိ, ကာမတဏှာယ ကာမသုခမနုယုဉ္ဇန္တော ပစ္စာသရတိ. သဿတဒိဋ္ဌိယာ အစ္စာသရတိ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စာသရတိ. အတီတံ အနုသောစန္တော အစ္စာသရတိ, အနာဂတ ပဋိကင်္ခန္တော ပစ္စာသရတိ. ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိယာ အစ္စာသရတိ, အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စာသရတိ. တသ္မာ ယော ဧတေ ဥဘော အန္တေ ဝဇ္ဇေတွာ မဇ္ဈိမံ ပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တော နာစ္စသာရီ န ပစ္စသာရီတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဗ္ဗံ [Pg.20] အစ္စဂမာ ဣမံ ပပဉ္စန္တိ တာယ စ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂဝေါသာနာယ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ သဗ္ဗံ ဣမံ ဝေဒနာသညာဝိတက္ကပ္ပဘဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိသင်္ခါတံ တိဝိဓံ ပပဉ္စံ အစ္စဂမာ အတိက္ကန္တော, သမတိက္ကန္တောတိ အတ္ထော. ད་ནི་“གང་ཞིག་ལྷག་པར་མི་རྒྱུག་པ་”ཞེས་པ་འདིར། “ལྷག་པར་མི་རྒྱུག་པ་”ནི་ཧ་ཅང་མི་བརྩོན་པའོ། །“ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་”ནི་མི་ཞུམ་པའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བརྩོན་འགྲུས་ཧ་ཅང་རྩོམ་པས་རྒོད་པ་ལ་ལྷུང་སྟེ་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། ཧ་ཅང་ལྷོད་པས་ལེ་ལོ་ལ་ལྷུང་སྟེ་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པའི་སྲེད་པས་བདག་ཉིད་ངལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། འདོད་པའི་སྲེད་པས་འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པ་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །རྟག་ལྟས་ནི་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། ཆད་ལྟས་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །འདས་པ་ལ་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ནི་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ལ་རེ་བ་བྱེད་པ་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་ལྟ་བས་ནི་ལྷག་པར་རྒྱུག་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་ལྟ་བས་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་མཐའ་གཉིས་པོ་དེ་དག་སྤངས་ནས་དབུ་མའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ན། ལྷག་པར་མི་རྒྱུག་ཅིང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“སྤྲོས་པ་འདི་ཀུན་ལས་འདས་པ་”ཞེས་པ་ནི། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མཐར་ཐུག་པའི་དབུ་མའི་ལམ་དེས་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བར་བགྲང་བའི་སྤྲོས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་ཤིང་། ཤིན་ཏུ་བརྒལ་ཏེ་སོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ၉. တဒနန္တရဂါထာယ ပန သဗ္ဗံ ဝိတထမိဒန္တိ ဉတွာ လောကေတိ အယမေဝ ဝိသေသော. တဿတ္ထော – သဗ္ဗန္တိ အနဝသေသံ, သကလမနူနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ပန ဝိပဿနုပဂံ လောကိယခန္ဓာယတနဓာတုပ္ပဘေဒံ သင်္ခတမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. ဝိတထန္တိ ဝိဂတတထဘာဝံ. နိစ္စန္တိ ဝါ သုခန္တိ ဝါ သုဘန္တိ ဝါ အတ္တာတိ ဝါ ယထာ ယထာ ကိလေသဝသေန ဗာလဇနေဟိ ဂယှတိ, တထာတထာဘာဝတော ဝိတထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒန္တိ တမေဝ သဗ္ဗံ ပစ္စက္ခဘာဝေန ဒဿေန္တော အာဟ. ဉတွာတိ မဂ္ဂပညာယ ဇာနိတွာ, တဉ္စ ပန အသမ္မောဟတော, န ဝိသယတော. လောကေတိ ဩကာသလောကေ သဗ္ဗံ ခန္ဓာဒိဘေဒံ ဓမ္မဇာတံ ‘‘ဝိတထမိဒ’’န္တိ ဉတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. དེའི་འོག་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ་ནི་“འཇིག་རྟེན་འདི་ཀུན་བརྫུན་པར་ཤེས་ནས་”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཁྱད་པར་རོ། །དེའི་དོན་ནི། “ཐམས་ཅད་”ཅེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་དང་། མཐའ་དག་པ་དང་། ཆད་པ་མེད་པ་ལ་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་འདིར་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་འདུས་བྱས་ཉིད་ལ་འདིར་དགོངས་སོ། །“བརྫུན་པ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའོ། །རྟག་པའམ། བདེ་བའམ། གཙང་བའམ། བདག་ཅེས་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་འཛིན་པ་བཞིན་དུ་དེ་ལྟར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། “བརྫུན་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“འདི་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་སྟོན་པར་མཛད་ནས་གསུངས་སོ། །“ཤེས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་ནས་ཏེ། དེ་ཡང་མ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་ཡིན་གྱི་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་མ་ཡིན་ནོ། །“འཇིག་རྟེན་ན་”ཞེས་པ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ན་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་འདི་ཐམས་ཅད་“བརྫུན་པའོ་”ཞེས་ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བའོ། ། ၁၀-၁၃. ဣဒါနိ ဣတော ပရာသု စတူသု ဂါထာသု ဝီတလောဘော ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟောတိ ဧတေ ဝိသေသာ. ဧတ္ထ လုဗ္ဘနဝသေန လောဘော. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကမေတံ ပဌမဿ အကုသလမူလဿ အဓိဝစနံ, ဝိသမလောဘဿ ဝါ. ယော သော ‘‘အပ္ပေကဒါ မာတုမတ္တီသုပိ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဘဂိနိမတ္တီသုပိ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဓီတုမတ္တီသုပိ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၁၂၇) ဧဝံ ဝုတ္တော. ရဇ္ဇနဝသေန ရာဂေါ, ပဉ္စကာမဂုဏရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ဒုဿနဝသေန ဒေါသော, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တကောဓဿေတံ အဓိဝစနံ. မုယှနဝသေန မောဟော, စတူသု အရိယသစ္စေသု အညာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. တတ္ထ ယသ္မာ အယံ ဘိက္ခု လောဘံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဝိပဿနံ အာရဘိ ‘‘ကုဒါဿု နာမာဟံ လောဘံ ဝိနေတွာ ဝိဂတလောဘော ဝိဟရေယျ’’န္တိ, တသ္မာ တဿ လောဘပ္ပဟာနူပါယံ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဝိတထဘာဝဒဿနံ လောဘပ္ပဟာနာနိသံသဉ္စ ဩရပါရပ္ပဟာနံ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ. ဧသ နယော ဣတော ပရာသုပိ. ကေစိ ပနာဟု – ‘‘ယထာဝုတ္တေနေဝ နယေန ဧတေ ဓမ္မေ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဝိပဿနမာရဒ္ဓဿ တဿ တဿ ဘိက္ခုနော ဧကမေကာဝ ဧတ္ထ ဂါထာ ဝုတ္တာ’’တိ. ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဣတော ပရာသု စတူသု ဂါထာသု. ༡༠-༡༣. ད་ནི་འདི་ལས་འོག་གི་ཚིགས་བཅད་བཞི་པོ་རྣམས་ལ། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་ཞེས་པ་འདི་དག་ནི་ཁྱད་པར་རོ།། འདིར་བརྐམ་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཆགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། འདི་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་པོའི་སྤྱི་མིང་ངམ། ཡང་ན་མི་མཐུན་པའི་བརྐམ་ཆགས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། གང་ཞིག་ "རེས་འགའ་མ་ལྟ་བུ་ལ་ཡང་ཆགས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། སྲིང་མོ་ལྟ་བུ་ལ་ཡང་ཆགས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། བུ་མོ་ལྟ་བུ་ལ་ཡང་ཆགས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།། མངོན་པར་ཞེན་པའི་དབང་གིས་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ sོ།། གནོད་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་ཞེ་སྡང་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཁྲོ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། རྨོངས་པའི་དབང་གིས་གཏི་མུག་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་མི་ཤེས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སློང་འདི་ཆགས་པ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་གྱུར་ཏེ། "བདག་ནམ་ཞིག་ཆགས་པ་བསལ་ནས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རམ་" སྙམ་དུ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་པ་དེའི་ཕྱིར། ཁོང་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བའི་ཐབས་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་མཐོང་བ་དང་། ཆགས་པ་སྤངས་པའི་ཕན་ཡོན་ཏེ་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ཚུལ་འདི་ནི་འདི་ལས་འོག་གི་ཚིགས་བཅད་རྣམས་ལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ན་རེ། "གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་འདི་དག་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་གྱུར་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་པའི་དགེ་སློང་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེ་རེ་བཞིན་གསུངས་སོ་" ཞེས་ཟེར་རོ།། གང་འདོད་པ་དེ་བཟུང་བར་བྱའོ།། འདི་ལས་འོག་གི་ཚིགས་བཅད་བཞི་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། ၁၄. အယံ [Pg.21] ပနေတ္ထ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – အပ္ပဟီနဋ္ဌေန သန္တာနေ သယန္တီတိ အနုသယာ ကာမရာဂပဋိဃမာနဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဘဝရာဂါဝိဇ္ဇာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အတ္တနော အာကာရာနုဝိဓာနဋ္ဌေန မူလာ; အခေမဋ္ဌေန အကုသလာ; ဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာဘူတာတိပိ မူလာ; သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကဋ္ဌေန အကုသလာ; ဥဘယမ္ပေတံ လောဘဒေါသမောဟာနံ အဓိဝစနံ. တေ ဟိ ‘‘လောဘော, ဘိက္ခဝေ, အကုသလဉ္စ အကုသလမူလဉ္စာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဧဝမေတေ အနုသယာ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟီနတ္တာ ယဿ ကေစိ န သန္တိ, ဧတေ စ အကုသလမူလာ တထေဝ သမူဟတာသေ, သမူဟတာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. ပစ္စတ္တဗဟုဝစနဿ ဟိ သေ-ကာရာဂမံ ဣစ္ဆန္တိ သဒ္ဒလက္ခဏကောဝိဒါ. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန ‘‘သေတိ နိပါတော’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ. ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ကိဉ္စာပိ သော ဧဝံဝိဓော ဘိက္ခု ခီဏာသဝေါ ဟောတိ, ခီဏာသဝေါ စ နေဝ အာဒိယတိ, န ပဇဟတိ, ပဇဟိတွာ ဌိတော’’တိ ဝုတ္တော. တထာပိ ဝတ္တမာနသမီပေ ဝတ္တမာနဝစနလက္ခဏေန ‘‘ဇဟာတိ ဩရပါရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ အနုပါဒိသေသာယ စ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တော အတ္တနော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနသင်္ခါတံ ဇဟာတိ ဩရပါရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ༡༤. འདིར་དོན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། མ་སྤངས་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱུད་ལ་ཉལ་བར་བྱེད་པས་ན་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། མ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་རྣམ་པ་ལྟར་རྗེས་སུ་སྒྲུབ་པའི་དོན་གྱིས་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ།། མི་བདེ་བའི་དོན་གྱིས་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཡང་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་དོན་གྱིས་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།། གཉིས་ཀ་ཡང་ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་གསུམ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། དེ་དག་ནི་ "དགེ་སློང་དག ཆགས་པ་ནི་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་ཏོ།། དེ་ལྟར་བག་ལ་ཉལ་འདི་དག་ལམ་དེ་དང་དེས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། གང་ལ་བག་ལ་ཉལ་འགའ་ཡང་མེད་པ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འདི་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་བ་སྟེ། རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། སྒྲ་རིག་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ནི་བྱེད་པ་པོའི་ཚིག་མང་པོའི་མཐར་ "སེ" ཞེས་པའི་ཡི་གེ་འབྱུང་བར་འདོད་དོ།། འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་རྣམས་ནི་ "སེ" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་དོ་ཞེས་འགྲེལ་ལོ།། གང་འདོད་པ་དེ་བཟུང་བར་བྱའོ།། འདིར་ཡང་ "དགེ་སློང་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་ཡིན་ལ། ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་ལེན་པར་ཡང་མི་བྱེད། སྤོང་བར་ཡང་མི་བྱེད་དེ། སྤངས་ནས་གནས་པ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟ་ནའང་ད་ལྟ་བའི་དུས་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར། ད་ལྟ་བའི་ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ "འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡང་ན། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱང་འདས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན། རང་གི་ནང་དང་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པའི་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། တတ္ထ ကိလေသပဋိပါဋိယာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ စာတိ ဒွိဓာ အနုသယာနံ အဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိလေသပဋိပါဋိယာ ဟိ ကာမရာဂါနုသယပဋိဃာနုသယာနံ တတိယမဂ္ဂေန အဘာဝေါ ဟောတိ, မာနာနုသယဿ စတုတ္ထမဂ္ဂေန, ဒိဋ္ဌာနုသယဝိစိကိစ္ဆာနုသယာနံ ပဌမမဂ္ဂေန, ဘဝရာဂါနုသယာဝိဇ္ဇာနုသယာနံ စတုတ္ထမဂ္ဂေနေဝ. မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ပန ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌာနုသယဝိစိကိစ္ဆာနုသယာနံ အဘာဝေါ ဟောတိ. ဒုတိယမဂ္ဂေန ကာမရာဂါနုသယပဋိဃာနုသယာနံ တနုဘာဝေါ, တတိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော အဘာဝေါ, စတုတ္ထမဂ္ဂေန မာနာနုသယဘဝရာဂါနုသယာဝိဇ္ဇာနုသယာနံ အဘာဝေါ ဟောတိ. တတ္ထ ယသ္မာ န သဗ္ဗေ အနုသယာ အကုသလမူလာ; ကာမရာဂဘဝရာဂါနုသယာ ဧဝ ဟိ လောဘာကုသလမူလေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. ပဋိဃာနုသယာဝိဇ္ဇာနုသယာ စ ‘‘ဒေါသော အကုသလမူလံ, မောဟော အကုသလမူလံ’’ ဣစ္စေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ, ဒိဋ္ဌိမာနဝိစိကိစ္ဆာနုသယာ ပန န ကိဉ္စိ အကုသလမူလံ ဟောန္တိ, ယသ္မာ ဝါ အနုသယာဘာဝဝသေန စ အကုသလမူလသမုဂ္ဃာတဝသေန စ ကိလေသပ္ပဟာနံ ပဋ္ဌပေသိ, တသ္မာ – དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་རིམ་པ་དང་། ལམ་གྱི་རིམ་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བག་ལ་ཉལ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཉོན་མོངས་པའི་རིམ་པས་ནི། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཁོང་ཁྲོའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་ལམ་གསུམ་པས་མེད་པར་བྱེད་ལ། ང་རྒྱལ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་ནི་ལམ་བཞི་པས་མེད་པར་བྱེད། ལྟ་བའི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་ནི་ལམ་དང་པོས་མེད་པར་བྱེད། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་མ་རིག་པའི་བག་ལ་ཉལ་ནི་ལམ་བཞི་པ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པར་བྱེད་དོ།། ལམ་གྱི་རིམ་པས་ནི། ལམ་དང་པོས་ལྟ་བའི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་མེད་པར་བྱེད། ལམ་གཉིས་པས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཁོང་ཁྲོའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་སྲབ་པར་བྱེད། ལམ་གསུམ་པས་གཏན་ནས་མེད་པར་བྱེད། ལམ་བཞི་པས་ང་རྒྱལ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་། མ་རིག་པའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་མེད་པར་བྱེད་དོ།། དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་ཐམས་ཅད་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་ཁོ་ན་ཆགས་པའི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ནང་དུ་འདུ་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཁོང་ཁྲོའི་བག་ལ་ཉལ་དང་མ་རིག་པའི་བག་ལ་ཉལ་ནི་ "ཞེ་སྡང་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ། གཏི་མུག་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ།" ཞེས་གྲངས་སུ་འགྲོ་ལ། ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གང་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།། ཡང་ན་གང་གི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་བའི་སྒོ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེས་ན། ‘‘ယဿာနုသယာ [Pg.22] န သန္တိ ကေစိ, မူလာ စ အကုသလာ သမူဟတာသေ’’. – "གང་ལ་བག་ལ་ཉལ་འགའ་ཡང་མེད་ཅིང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱང་རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་བ།" ဣတိ ဘဂဝါ အာဟ. ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། ၁၅. ယဿ ဒရထဇာတိ ဧတ္ထ ပန ပဌမုပ္ပန္နာ ကိလေသာ ပရိဠာဟဋ္ဌေန ဒရထာ နာမ, အပရာပရုပ္ပန္နာ ပန တေဟိ ဒရထေဟိ ဇာတတ္တာ ဒရထဇာ နာမ. ဩရန္တိ သက္ကာယော ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ဩရိမံ တီရန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, သက္ကာယဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၈). အာဂမနာယာတိ ဥပ္ပတ္တိယာ. ပစ္စယာသေတိ ပစ္စယာ ဧဝ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယဿ ပန ဥပါဒါနက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏာယ ပစ္စယဘူတာ အရိယမဂ္ဂေန ပဟီနတ္တာ, ကေစိ ဒရထဇဝေဝစနာ ကိလေသာ န သန္တိ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရန္တိ. ༡༥. "གང་ལ་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་" ཞེས་པ་འདིར་ནི། ཐོག་མར་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཚ་བའི་དོན་གྱིས་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་གདུང་བ་དེ་དག་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཚུར་རོལ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བྱའོ།། ཇི་སྐད་དུ་ "དགེ་སློང་དག ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ་" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།། "ཕྱིར་འོང་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།། "རྐྱེན་རྣམས་" ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཉིད་དོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་འཛིན་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། གང་ལ་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འགའ་ཡང་མེད་པ་དེས། སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེས་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ၁၆. ယဿ ဝနထဇာတိ ဧတ္ထပိ ဒရထဇာ ဝိယ ဝနထဇာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝစနတ္ထေ ပန အယံ ဝိသေသော – ဝနုတေ, ဝနောတီတိ ဝါ ဝနံ ယာစတိ သေဝတိ ဘဇတီတိ အတ္ထော. တဏှာယေတံ အဓိဝစနံ. သာ ဟိ ဝိသယာနံ ပတ္ထနတော သေဝနတော စ ‘‘ဝန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ပရိယုဋ္ဌာနဝသေန ဝနံ ထရတိ တနောတီတိ ဝနထော, တဏှာနုသယဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝနထာ ဇာတာတိ ဝနထဇာတိ. ကေစိ ပနာဟု ‘‘သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ဂဟနဋ္ဌေန ဝနထောတိ ဝုစ္စန္တိ, အပရာပရုပ္ပန္နာ ပန ဝနထဇာ’’တိ. အယမေဝ စေတ္ထ ဥရဂသုတ္တေ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော, ဣတရော ပန ဓမ္မပဒဂါထာယံ. ဝိနိဗန္ဓာယ ဘဝါယာတိ ဘဝဝိနိဗန္ဓာယ. အထ ဝါ စိတ္တဿ ဝိသယေသု ဝိနိဗန္ဓာယ အာယတိံ ဥပ္ပတ္တိယာ စာတိ အတ္ထော. ဟေတုယေဝ ဟေတုကပ္ပာ. ༡༦. "གང་ལ་ནགས་ཚལ་ལས་སྐྱེས་པ་" ཞེས་པ་འདིར་ཡང་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་བཞིན་དུ་ནགས་ཚལ་ལས་སྐྱེས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། སྒྲ་བཤད་ཀྱི་དོན་ལ་ནི་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་དེ། ཡུལ་ལ་སྲེད་ཅིང་བསྟེན་པར་བྱེད་པས་ན་ནགས་ཚལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། འདི་ནི་སྲེད་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། དེ་ནི་ཡུལ་རྣམས་ལ་འདོད་ཅིང་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་ "ནགས་ཚལ་" ཞེས་བྱའོ།། ཀུན་ནས་ལྡང་བའི་དབང་གིས་ནགས་ཚལ་དེ་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་ཚལ་གྱི་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་སྲེད་པའི་བག་ལ་ཉལ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། ཚལ་གྱི་གདུང་བ་ལས་སྐྱེས་པས་ན་ཚལ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ན་རེ། "ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚང་ཚིང་གི་དོན་གྱིས་ཚལ་གྱི་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་ལ། རིམ་གྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཚལ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་ཟེར་རོ།། འདིར་སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ལས་ནི་དོན་འདི་ཉིད་བཞེད་ལ། གཞན་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་བཞེད་དོ།། "སྲིད་པ་ལ་ཀུན་ནས་འཆིང་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་འཆིང་བ་ལ་བྱའོ།། ཡང་ན། སེམས་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་འཆིང་བ་དང་། མ་འོངས་པ་ལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། རྒྱུ་ཉིད་ནི་རྒྱུའི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱའོ།། ၁၇. ယော နီဝရဏေတိ ဧတ္ထ နီဝရဏာတိ စိတ္တံ, ဟိတပဋိပတ္တိံ ဝါ နီဝရန္တီတိ နီဝရဏာ, ပဋိစ္ဆာဒေန္တီတိ အတ္ထော. ပဟာယာတိ ဆဍ္ဍေတွာ. ပဉ္စာတိ တေသံ သင်္ချာပရိစ္ဆေဒေါ. ဤဃာဘာဝတော အနီဃော. ကထံကထာယ တိဏ္ဏတ္တာ တိဏ္ဏကထံကထော. ဝိဂတသလ္လတ္တာ ဝိသလ္လော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယော ဘိက္ခု ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနိ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ သမန္တဘဒ္ဒကေ ဝုတ္တနယေန သာမညတော ဝိသေသတော စ နီဝရဏေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟာယ တေသဉ္စ ပဟီနတ္တာ ဧဝ ကိလေသဒုက္ခသင်္ခါတဿ ဤဃဿာဘာဝေန [Pg.23] အနီဃော, ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၈; သံ. နိ. ၂.၂၀) နယေန ပဝတ္တာယ ကထံကထာယ တိဏ္ဏတ္တာ တိဏ္ဏကထံကထော, ‘‘တတ္ထ ကတမေ ပဉ္စ သလ္လာ? ရာဂသလ္လော, ဒေါသသလ္လော, မောဟသလ္လော, မာနသလ္လော, ဒိဋ္ဌိသလ္လော’’တိ ဝုတ္တာနံ ပဉ္စန္နံ သလ္လာနံ ဝိဂတတ္တာ ဝိသလ္လော. သော ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဇဟာတိ ဩရပါရန္တိ. ༡༧. "གང་ཞིག་སྒྲིབ་པ་" ཞེས་པ་འདིར་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་སམ་ཕན་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས་ན་སྒྲིབ་པ་སྟེ། གཡོགས་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ།། "སྤངས་ནས་" ཞེས་པ་ནི་དོར་ནས་སོ།། "ལྔ་" ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་དོ།། གདུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་གདུང་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཟུག་རྔུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཟུག་རྔུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་སློང་གང་ཞིག་གིས་འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ། ཀུན་ནས་བཟང་པོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནས་སྒྲིབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་སྟེ། ལམ་དེ་དང་དེས་སྤངས་ཤིང་། དེ་དག་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་གཏོགས་པའི་གདུང་བ་མེད་པས་གདུང་བ་མེད་པ་དང་། "བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་ངམ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པའི་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བ་དང་། "དེ་ལ་ཟུག་རྔུ་ལྔ་ནི་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་ཟུག་རྔུ་དང་། གཏི་མུག་གི་ཟུག་རྔུ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་ཟུག་རྔུ་དང་། ལྟ་བའི་ཟུག་རྔུའོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཟུག་རྔུ་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཟུག་རྔུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།། དགེ་སློང་དེས་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། အတြာပိ စ ကိလေသပဋိပါဋိယာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ စာတိ ဒွိဓာ ဧဝ နီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိလေသပဋိပါဋိယာ ဟိ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ ဗျာပါဒနီဝရဏဿ စ တတိယမဂ္ဂေန ပဟာနံ ဟောတိ, ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏဿ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏဿ စ စတုတ္ထမဂ္ဂေန. ‘‘အကတံ ဝတ မေ ကုသလ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၄၈; နေတ္တိ. ၁၂၀) နယေန ပဝတ္တဿ ဝိပ္ပဋိသာရသင်္ခါတဿ ကုက္ကုစ္စနီဝရဏဿ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏဿ စ ပဌမမဂ္ဂေန. မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ပန ကုက္ကုစ္စနီဝရဏဿ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏဿ စ ပဌမမဂ္ဂေန ပဟာနံ ဟောတိ, ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ ဗျာပါဒနီဝရဏဿ စ ဒုတိယမဂ္ဂေန တနုဘာဝေါ ဟောတိ, တတိယေန အနဝသေသပ္ပဟာနံ. ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏဿ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏဿ စ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ပဟာနံ ဟောတီတိ. ဧဝံ – འདིར་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་རིམ་པ་དང་། ལམ་གྱི་རིམ་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཉོན་མོངས་པའི་རིམ་པས་ནི། འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་གསུམ་པས་སྤོང་བར་བྱེད་ལ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་རྒོད་པའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་བཞི་པས་སྤོང་བར་བྱེད། "བདག་གིས་དགེ་བ་མ་བྱས་སོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པའི་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་དང་པོས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ།། ལམ་གྱི་རིམ་པས་ནི། འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་དང་པོས་སྤོང་བར་བྱེད། འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་གཉིས་པས་སྲབ་པར་བྱེད་ལ། ལམ་གསུམ་པས་ལྷག་མ་མེད་པར་སྤོང་བར་བྱེད། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་རྒོད་པའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལམ་བཞི་པས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ལྟར། ‘‘ယော နီဝရဏေ ပဟာယ ပဉ္စ, အနီဃော တိဏ္ဏကထံကထော ဝိသလ္လော; သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ, ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏ’’န္တိ. – "གང་ཞིག་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་སྤངས་བྱས་ཤིང་།། གདུང་མེད་ཐེ་ཚོམ་བརྒལ་ཞིང་ཟུག་རྔུ་མེད།། དགེ་སློང་དེ་ནི་འདི་དང་ཕ་རོལ་སྤོང་།། སྦྲུལ་གྱིས་པགས་པ་རྙིང་པ་བརྗེ་བ་བཞིན།།" ཞེས་བྱའོ།། အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဘဂဝါ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော. ‘‘ဧကစ္စေ ယေန ယေန တေသံ ဘိက္ခူနံ ယာ ယာ ဂါထာ ဒေသိတာ, တေန တေန တဿာ တဿာ ဂါထာယ ပရိယောသာနေ သော သော ဘိက္ခု အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ ဝဒန္တိ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་རྩེ་མོར་བཞག་ནས་ཆོས་བསྟན་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་དོ།། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དགེ་སློང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁ་ཅིག་ན་རེ། "དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གང་དང་གང་གསུངས་པ་དེ་དང་དེའི་མཐར། དགེ་སློང་དེ་དང་དེ་དག་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་" ཞེས་ཟེར་རོ།། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ဥရဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་སྦྲུལ་གྱི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၂. ဓနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༢. དྷ་ནི་ཡའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། ၁၈. ပက္ကောဒနောတိ [Pg.24] ဓနိယသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. တေန သမယေန ဓနိယော ဂေါပေါ မဟီတီရေ ပဋိဝသတိ. တဿာယံ ပုဗ္ဗယောဂေါ – ကဿပဿ ဘဂဝတော ပါဝစနေ ဒိဗ္ဗမာနေ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သံဃဿ ဝီသတိ သလာကဘတ္တာနိ အဒါသိ. သော တတော စုတော ဒေဝေသု ဥပ္ပန္နော. ဧဝံ ဒေဝလောကေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ခေပေတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဒေဟရဋ္ဌမဇ္ဈေ ပဗ္ဗတရဋ္ဌံ နာမ အတ္ထိ တတ္ထ ဓမ္မကောရဏ္ဍံ နာမ နဂရံ, တသ္မိံ နဂရေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ အဘိနိဗ္ဗတ္တော, ဂေါယူထံ နိဿာယ ဇီဝတိ. တဿ ဟိ တိံသမတ္တာနိ ဂေါသဟဿာနိ ဟောန္တိ, သတ္တဝီသသဟဿာ ဂါဝေါ ခီရံ ဒုယှန္တိ. ဂေါပါ နာမ နိဗဒ္ဓဝါသိနော န ဟောန္တိ. ဝဿိကေ စတ္တာရောမာသေ ထလေ ဝသန္တိ, အဝသေသေ အဋ္ဌမာသေ ယတ္ထ တိဏောဒကံ သုခံ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ ဝသန္တိ. တဉ္စ နဒီတီရံ ဝါ ဇာတဿရတီရံ ဝါ ဟောတိ. အထာယမ္ပိ ဝဿကာလေ အတ္တနော ဝသိတဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဂုန္နံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ ဩကာသံ ဂဝေသန္တော မဟာမဟီ ဘိဇ္ဇိတွာ ဧကတော ကာလမဟီ ဧကတော မဟာမဟိစ္စေဝ သင်္ခံ ဂန္တွာ သန္ဒမာနာ ပုန သမုဒ္ဒသမီပေ သမာဂန္တွာ ပဝတ္တာ. ယံ ဩကာသံ အန္တရဒီပံ အကာသိ, တံ ပဝိသိတွာ ဝစ္ဆာနံ သာလံ အတ္တနော စ နိဝေသနံ မာပေတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တဿ သတ္တ ပုတ္တာ, သတ္တ ဓီတရော, သတ္တ သုဏိသာ, အနေကေ စ ကမ္မကာရာ ဟောန္တိ. ဂေါပါ နာမ ဝဿနိမိတ္တံ ဇာနန္တိ. ယဒါ သကုဏိကာ ကုလာဝကာနိ ရုက္ခဂ္ဂေ ကရောန္တိ, ကက္ကဋကာ ဥဒကသမီပေ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ထလသမီပဒွါရေန ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တဒါ သုဝုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတီတိ ဂဏှန္တိ. ယဒါ ပန သကုဏိကာ ကုလာဝကာနိ နီစဋ္ဌာနေ ဥဒကပိဋ္ဌေ ကရောန္တိ, ကက္ကဋကာ ထလသမီပေ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ဥဒကသမီပဒွါရေန ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တဒါ ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတီတိ ဂဏှန္တိ. ༡༨. འདི་ནི་དྷ་ནི་ཡའི་མདོ་ལས་“བཙོས་པའི་ཟན་”ཞེས་པའི་སྐབས་ཏེ། བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། དེའི་ཚེ་བ་ལང་རྫི་དྷ་ནི་ཡ་ཞེས་བྱ་བ་ཆུ་བོ་མ་ཧཱིའི་འགྲམ་ན་གནས་སོ། འདི་ནི་ཁོའི་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་གསལ་བར་གྱུར་པའི་ཚེ། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་ཉིན་རེ་བཞིན་དགེ་འདུན་ལ་གཏོགས་ཟན་ཉི་ཤུ་བྱིན་ནོ། ཁོ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་སོ། དེ་ལྟར་ལྷ་ཡུལ་དུ་སངས་རྒྱས་གཅིག་གི་བར་བསྐལ་བསྐྱལ་ནས། ངེད་ཅག་གི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དུས་སུ། བི་དེ་ཧའི་ཡུལ་གྱི་དབུས་རི་བོའི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པ་དེར། གྲོང་ཁྱེར་དྷ་མ་ཀོ་རཎྜ་ཞེས་བྱ་བར་ཁྱིམ་བདག་གི་བུར་སྐྱེས་ཏེ། བ་ལང་གི་ཁྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ལོ། ཁོ་ལ་བ་ལང་སྟོང་ཕྲག་སུམ་ཅུ་ཙམ་ཡོད་དེ། བ་ལང་ཉི་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལས་འོ་མ་བཞོའོ། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ནི་གནས་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་ལ་སྐམ་ས་མཐོ་སར་གནས་ཤིང་། ལྷག་མ་ཟླ་བ་བརྒྱད་ཀྱི་རིང་ལ་རྩྭ་དང་ཆུ་གང་ན་བདེ་བར་ཐོབ་པའི་གནས་སུ་གནས་ཏེ། དེ་ནི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་མམ། རང་བྱུང་གི་མཚོའི་འགྲམ་ཡིན་ནོ། དེ་ནས་འདི་ཡང་དབྱར་དུས་སུ་རང་གི་གནས་པའི་གྲོང་ནས་བྱུང་སྟེ། བ་ལང་རྣམས་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་གནས་བཙལ་བ་ན། ཆུ་བོ་མ་ཧཱི་ཆེན་པོ་དེ་གཉིས་སུ་གྱེས་ནས། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཀཱ་ལ་མ་ཧཱི་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་མ་ཧཱི་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དུ་གྱུར་ཏེ་བབས་ཤིང་། སླར་རྒྱ་མཚོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་འདུས་ནས་འབབ་པར་གྱུར་ཏོ། གང་དུ་གླིང་ཕྲན་དུ་གྱུར་པའི་གནས་དེར་ཞུགས་ནས། བེའུ་རྣམས་ཀྱི་ལྷས་ར་དང་རང་གི་གནས་ཁང་བསྐྲུན་ཏེ་གནས་པར་བྱས་སོ། ཁོ་ལ་བུ་བདུན། བུ་མོ་བདུན། མནའ་མ་བདུན་དང་། ལས་ཀ་བྱེད་པ་མང་པོ་ཡོད་དོ། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ནི་ཆར་པའི་ལྟས་ཤེས་ཏེ། ནམ་ཞིག་བྱེའུ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིང་རྩེར་ཚང་བཅོས་ཤིང་། སྡིག་སྲིན་རྣམས་ཀྱིས་ཆུའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བུ་ག་བཀག་ནས་སྐམ་སའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བུ་ག་ནས་རྒྱུ་བའི་ཚེ། ཆར་པ་ལེགས་པར་འབབ་པར་གྱུར་རོ་ཞེས་འཛིན་ཏོ། ནམ་ཞིག་བྱེའུ་རྣམས་ཀྱིས་ས་དམའ་བའི་ཆུའི་ཁར་ཚང་བཅོས་ཤིང་། སྡིག་སྲིན་རྣམས་ཀྱིས་སྐམ་སའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བུ་ག་བཀག་ནས་ཆུའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བུ་ག་ནས་རྒྱུ་བའི་ཚེ། ཆར་པ་དཀོན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འཛིན་ཏོ། အထ သော ဓနိယော သုဝုဋ္ဌိကနိမိတ္တာနိ ဥပသလ္လက္ခေတွာ ဥပကဋ္ဌေ ဝဿကာလေ အန္တရဒီပါ နိက္ခမိတွာ မဟာမဟိယာ ပရတီရေ သတ္တသတ္တာဟမ္ပိ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥဒကေန အနဇ္ဈောတ္ထရဏောကာသေ အတ္တနော ဝသနောကာသံ ကတွာ သမန္တာ ပရိက္ခိပိတွာ, ဝစ္ဆသာလာယော မာပေတွာ, တတ္ထ နိဝါသံ ကပ္ပေသိ. အထဿ ဒါရုတိဏာဒိသင်္ဂဟေ ကတေ သဗ္ဗေသု ပုတ္တဒါရကမ္မကရပေါရိသေသု [Pg.25] သမာနိယေသု ဇာတေသု နာနပ္ပကာရေ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇေ ပဋိယတ္တေ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသာ မေဃမဏ္ဍလာနိ ဥဋ္ဌဟိံသု. သော ဓေနုယော ဒုဟာပေတွာ, ဝစ္ဆသာလာသု ဝစ္ဆေ သဏ္ဌာပေတွာ, ဂုန္နံ စတုဒ္ဒိသာ ဓူမံ ကာရာပေတွာ, သဗ္ဗပရိဇနံ ဘောဇာပေတွာ, သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကာရာပေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဒီပေ ဥဇ္ဇာလာပေတွာ, သယံ ခီရေန ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ, မဟာသယနေ သယန္တော အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ, တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ, အပရဒိသာယ မေဃတ္ထနိတသဒ္ဒံ သုတွာ နိပန္နော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ ‘‘ပက္ကောဒနော ဒုဒ္ဓခီရောဟမသ္မီ’’တိ. དེ་ནས་དྷ་ནི་ཡ་དེས་ཆར་པ་ལེགས་པར་འབབ་པའི་ལྟས་རྣམས་མཐོང་ནས། དབྱར་དུས་ཉེ་བར་བཅར་བ་ན་གླིང་ཕྲན་དེ་ལས་བྱུང་སཏེ། ཆུ་བོ་མ་ཧཱིའི་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ། ཞག་བདུན་ཕྲག་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཆར་པ་བབས་ཀྱང་ཆུས་མི་ནུབ་པའི་གནས་སུ་རང་གི་སྡོད་གནས་བྱས་ཤིང་། མཐའ་སྐོར་དུ་ར་བ་བསྐོར་ཏེ། བེའུ་རྣམས་ཀྱི་ལྷས་ར་བསྐྲུན་ནས་དེར་གནས་བཅས་སོ། དེ་ནས་ཁོས་ཤིང་དང་རྩྭ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་ཤིང་། བུ་དང་ཆུང་མ་དང་གཡོག་འཁོར་ལས་མི་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་གྱུར་ཏེ། བཟའ་བཏུང་སྣ་ཚོགས་བཤམས་པ་ན། ཕྱོགས་བཞི་ཀུན་ནས་སྤྲིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་འཁྲིགས་སོ། ཁོས་བ་མོ་རྣམས་ཀྱི་འོ་མ་བཞོ་བཅུག་ཅིང་། བེའུ་རྣམས་ལྷས་རར་ལེགས་པར་བཏགས་ཏེ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་བཞིར་དུ་བ་གཏོང་བཅུག་ཅིང་། གཡོག་འཁོར་ཐམས་ཅད་ལ་ཟས་བྱིན་ནས། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཚར་བར་བྱས་ཏེ་གནས་གང་སར་སྒྲོན་མེ་སྤར་ཞིང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་འོ་མ་དང་སྦྱར་བའི་ཟན་བཟས་ཏེ། མལ་ཆེན་པོ་ལ་ཉལ་བཞིན་དུ་རང་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བལྟས་ནས་ཡིད་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། ཕྱོགས་གཞན་ནས་འབྲུག་སྒྲ་ཐོས་ཏེ་ཉལ་བཞིན་དུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་འདི་བརྗོད་དེ། “བདག་གིས་ཟན་བཙོས་ཤིང་འོ་མ་བཞོས་སོ།”ཞེས་སོ། တတြာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ပက္ကောဒနောတိ သိဒ္ဓဘတ္တော. ဒုဒ္ဓခီရောတိ ဂါဝေါ ဒုဟိတွာ ဂဟိတခီရော. အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒဿေတိ, အသ္မီတိ အတ္တနော တထာဘာဝံ. ပက္ကောဒနော ဒုဒ္ဓခီရော စ အဟမသ္မိ ဘဝါမီတိ အတ္ထော. ဣတီတိ ဧဝမာဟာတိ အတ္ထော. နိဒ္ဒေသေ ပန ‘‘ဣတီတိ ပဒသန္ဓိ, ပဒသံသဂ္ဂေါ, ပဒပါရိပူရိ, အက္ခရသမဝါယော ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ ပဒါနုပုဗ္ဗတာမေတ’’န္တိ (စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁) ဧဝမဿ အတ္ထော ဝဏ္ဏိတော. သောပိ ဣဒမေဝ သန္ဓာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ယံ ဟိ ပဒံ ပုဗ္ဗပဒေန ဝုတ္တံ, တဿ တဿ ဧဝမာဟာတိ ဧတမတ္ထံ ပကာသေန္တောယေဝ ဣတိသဒ္ဒေါ ပစ္ဆိမေန ပဒေန မေတ္တေယျော ဣတိ ဝါ ဘဂဝါ ဣတိ ဝါ ဧဝမာဒိနာ ပဒသန္ဓိ ဟောတိ, နာညထာ. དེ་ལ་དོན་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སཏེ། “བཙོས་པའི་ཟན་”ཞེས་པ་ནི་ཟན་བཙོས་ཟིན་པའོ། “འོ་མ་བཞོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བ་ལང་བཞོས་ཏེ་འོ་མ་བླངས་པའོ། “བདག་”ཅེས་པས་ནི་རང་ཉིད་མཚོན་ལ། “ཡིན་”ཞེས་པས་ནི་རང་གི་གནས་བབས་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་མཚོན་ནོ། བདག་ནི་ཟན་བཙོས་ཤིང་འོ་མ་བཞོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། “ཞེས་”ཞེས་པ་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ངེས་པར་བསྟན་པ་ལས་ནི། “ཞེས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཚིག་འདྲེས་པ་དང་། ཚིག་ཁ་སྐོང་བ་དང་། ཡི་གེ་འདུ་བ་དང་། ཚིག་འཇམ་པོ་དང་། ཚིག་གི་གོ་རིམ་ཉིད་དོ།”ཞེས་འདིའི་དོན་བཤད་དོ། དེ་ཡང་འདི་ཉིད་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། གང་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་ཚིག་དང་སྦྱར་བའི་ཚིག་གང་དང་གང་གི་དོན་འདི་ལྟར་སྨྲས་སོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་“ཞེས་”བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ཕྱི་མའི་ཚིག་དང་སྦྱར་ཏེ། “བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་”འམ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། ဓနိယော ဂေါပေါတိ တဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ နာမသမောဓာနံ. သော ဟိ ယာနိမာနိ ထာဝရာဒီနိ ပဉ္စ ဓနာနိ, တေသု ဌပေတွာ ဒါနသီလာဒိအနုဂါမိကဓနံ, ခေတ္တဝတ္ထု-အာရာမာဒိတော ထာဝရဓနတောပိ, ဂဝဿာဒိတော ဇင်္ဂမဓနတောပိ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိတော သံဟာရိမဓနတောပိ, သိပ္ပာယတနာဒိတော အင်္ဂသမဓနတောပိ ယံ တံ လောကဿ ပဉ္စဂေါရသာနုပ္ပဒါနေန ဗဟူပကာရံ တံ သန္ဓာယ ‘‘နတ္ထိ ဂေါသမိတံ ဓန’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၃; နေတ္တိ. ၁၂၃) ဧဝံ ဝိသေသိတံ ဂေါဓနံ, တေန သမန္နာဂတတ္တာ ဓနိယော, ဂုန္နံ ပါလနတော ဂေါပေါ. ယော ဟိ အတ္တနော ဂါဝေါ ပါလေတိ, သော ‘‘ဂေါပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယော ပရေသံ ဝေတနေန ဘဋော ဟုတွာ, သော ဂေါပါလကော. အယံ ပန အတ္တနောယေဝ, တေန ဂေါပေါတိ ဝုတ္တော. “བ་ལང་རྫི་དྷ་ནི་ཡ་”ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་དེའི་མིང་བསྡུས་པ་སཏེ། ཁོ་ལ་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་ལྔ་ཡོད་པ་ལས། ཕྱི་མའི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ནོར་བཞག་ནས། ཞིང་ས་དང་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་བརྟན་པའི་ནོར་དང་། བ་ལང་དང་རྟ་ལ་སོགས་པའི་གཡོ་བའི་ནོར་དང་། གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་རུང་བའི་ནོར་དང་། བཟོ་གནས་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་དང་མཚུངས་པའི་ནོར་ལས། འཇིག་རྟེན་ལ་བ་ལང་གི་བཅུད་ལྔ་སྦྱིན་པས་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བའི་བ་ལང་གི་ནོར་དེ་ལ་དགོངས་ནས། “བ་ལང་དང་མཚུངས་པའི་ནོར་མེད་དོ།”ཞེས་འདི་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་བ་ལང་གི་ནོར་དང་ལྡན་པས་ན་“དྷ་ནི་ཡ་”ཞེས་བྱ་ལ། བ་ལང་སྐྱོང་བས་ན་“གོ་པོ་”ཞེས་བྱའོ། གང་ཞིག་རང་གི་བ་ལང་སྐྱོང་བ་དེ་ལ་“བ་ལང་རྫི་”ཞེས་བརྗོད་ལ། གང་ཞིག་གཞན་གྱི་གླ་རྔན་བླངས་ཏེ་སྐྱོང་བ་དེ་ནི་“བ་ལང་སྐྱོང་བ་”ཡིན་ནོ། འདི་ནི་རང་གི་བ་ལང་ཉིད་སྐྱོང་བས་ན་“བ་ལང་རྫི་”ཞེས་བརྗོད་དོ། အနုတီရေတိ [Pg.26] တီရဿ သမီပေ. မဟိယာတိ မဟာမဟီနာမိကာယ နဒိယာ. သမာနေန အနုကူလဝတ္တိနာ ပရိဇနေန သဒ္ဓိံ ဝါသော ယဿ သော သမာနဝါသော, အယဉ္စ တထာဝိဓော. တေနာဟ ‘‘သမာနဝါသော’’တိ. ဆန္နာတိ တိဏပဏ္ဏစ္ဆဒနေဟိ အနောဝဿကာ ကတာ. ကုဋီတိ ဝသနဃရဿေတံ အဓိဝစနံ. အာဟိတောတိ အာဘတော, ဇာလိတော ဝါ. ဂိနီတိ အဂ္ဂိ. တေသု တေသု ဌာနေသု အဂ္ဂိ ‘‘ဂိနီ’’တိ ဝေါဟရီယတိ. အထ စေ ပတ္ထယသီတိ ဣဒါနိ ယဒိ ဣစ္ဆသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝဿာတိ သိဉ္စ, ပဂ္ဃရ, ဥဒကံ မုဉ္စာတိ အတ္ထော. ဒေဝါတိ မေဃံ အာလပတိ. အယံ တာဝေတ္ထ ပဒဝဏ္ဏနာ. “ཆུ་འགྲམ་ན་”ཞེས་པ་ནི་ཆུ་བོའི་ཉེ་འཁོར་དུའོ། “མ་ཧཱིའི་”ཞེས་པ་ནི་མ་ཧཱི་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆུ་བོའོ། རང་དང་མཐུན་ཞིང་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་“ལྷན་ཅིག་གནས་པ་”སཏེ། འདི་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན། “ལྷན་ཅིག་གནས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། “གཡོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་དང་ལོ་མའི་ཐོག་གིས་གཡོགས་ཏེ་ཆར་པས་མི་ཚུགས་པར་བྱས་པའོ། “སྤྱིལ་བུ་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། “སྤར་བ་”ཞེས་པ་ནི་བླངས་པའམ་སྦར་བའོ། “མེ་”ཞེས་པ་ནི་མེའོ། གནས་དེ་དང་དེར་མེ་ལ་“གི་ནི་”ཞེས་འབོད་དོ། “གལ་ཏེ་འདོད་ན་”ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་གལ་ཏེ་འདོད་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། “ཆར་འབེབས་ཤིག་”ཅེས་པ་ནི་ཆུ་བླུགས་ཤིག འཛག་ཏུ་ཆུགས་ཤིག ཆུ་ཐོང་ཞིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། “ལྷ་”ཞེས་པ་ནི་སྤྲིན་ལ་བོས་པའོ། འདི་ནི་འདིར་ཚིག་གི་བཤད་པའོ། အယံ ပန အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ဧဝမယံ ဓနိယော ဂေါပေါ အတ္တနော သယနဃရေ မဟာသယနေ နိပန္နော မေဃတ္ထနိတံ သုတွာ ‘‘ပက္ကောဒနောဟမသ္မီ’’တိ ဘဏန္တော ကာယဒုက္ခဝူပသမူပါယံ ကာယသုခဟေတုဉ္စ အတ္တနော သန္နိဟိတံ ဒီပေတိ. ‘‘ဒုဒ္ဓခီရောဟမသ္မီ’’တိ ဘဏန္တော စိတ္တဒုက္ခဝူပသမူပါယံ စိတ္တသုခဟေတုဉ္စ. ‘‘အနုတီရေ မဟိယာ’’တိ နိဝါသဋ္ဌာနသမ္ပတ္တိံ, ‘‘သမာနဝါသော’’တိ တာဒိသေ ကာလေ ပိယဝိပ္ပယောဂပဒဋ္ဌာနဿ သောကဿာဘာဝံ. ‘‘ဆန္နာ ကုဋီ’’တိ ကာယဒုက္ခာပဂမပဋိဃာတံ. ‘‘အာဟိတော ဂိနီ’’တိ ယသ္မာ ဂေါပါလကာ ပရိက္ခေပဓူမဒါရုအဂ္ဂိဝသေန တယော အဂ္ဂီ ကရောန္တိ. တေ စ တဿ ဂေဟေ သဗ္ဗေ ကတာ, တသ္မာ သဗ္ဗဒိသာသု ပရိက္ခေပဂ္ဂိံ သန္ဓာယ ‘‘အာဟိတော ဂိနီ’’တိ ဘဏန္တော ဝါဠမိဂါဂမနနိဝါရဏံ ဒီပေတိ, ဂုန္နံ မဇ္ဈေ ဂေါမယာဒီဟိ ဓူမဂ္ဂိံ သန္ဓာယ ဍံသမကသာဒီဟိ ဂုန္နံ အနာဗာဓံ, ဂေါပါလကာနံ သယနဋ္ဌာနေ ဒါရုအဂ္ဂိံ သန္ဓာယ ဂေါပါလကာနံ သီတာဗာဓပဋိဃာတံ. သော ဧဝံ ဒီပေန္တော အတ္တနော ဝါ ဂုန္နံ ဝါ ပရိဇနဿ ဝါ ဝုဋ္ဌိပစ္စယဿ ကဿစိ အာဗာဓဿ အဘာဝတော ပီတိသောမနဿဇာတော အာဟ – ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ. འདི་ནི་དོན་གྱི་བཤད་པ་སཏེ། དེ་ལྟར་བ་ལང་རྫི་དྷ་ནི་ཡ་འདི་རང་གི་ཉལ་ཁང་གི་མལ་ཆེན་པོ་ལ་ཉལ་ནས་འབྲུག་སྒྲ་ཐོས་ཏེ། “བདག་གིས་ཟན་བཙོས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་པས་ནི། ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཐབས་དང་ལུས་ཀྱི་བདེ་བའི་རྒྱུ་རང་ལ་ཉེ་བར་གནས་པ་དེ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “འོ་མ་བཞོས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་པས་ནི། སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཐབས་དང་སེམས་ཀྱི་བདེ་བའི་རྒྱུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “ཆུ་བོ་མ་ཧཱིའི་འགྲམ་ན་”ཞེས་པས་ནི་གནས་མལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “ལྷན་ཅིག་གནས་པ་”ཞེས་པས་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་དུས་སུ་ཕངས་པ་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་མྱ་ངན་མེད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “སྤྱིལ་བུ་གཡོགས་པ་”ཞེས་པས་ནི་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཞིང་སྐྱོབ་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “མེ་ནི་སྤར་བ་”ཞེས་པ་ནི། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་མཐའ་སྐོར་གྱི་མེ་དང་། དུ་བའི་མེ་དང་། ཤིང་གི་མེ་སཏེ་མེ་གསུམ་བྱེད་པ་ལས། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཁོའི་ཁྱིམ་དུ་བྱས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་མཐའ་སྐོར་གྱི་མེ་ལ་དགོངས་ནས་“མེ་ནི་སྤར་བ་”ཞེས་སྨྲས་པས་གཅན་གཟན་འོང་བ་འགོག་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ལྕི་བ་ལ་སོགས་པས་དུ་བའི་མེ་བཏང་བས་ནི། ཤ་སྦྲང་དང་མཆུ་རིང་ལ་སོགས་པས་བ་ལང་རྣམས་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ཀྱི་ཉལ་སར་ཤིང་གི་མེ་བཏང་བས་ནི། བ་ལང་རྫི་རྣམས་ཀྱི་གྲང་བའི་གནོད་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ཁོ་དེ་ལྟར་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། རང་ཉིད་དམ། བ་ལང་རྣམས་སམ། འཁོར་རྣམས་ལ་ཆར་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གནོད་པ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེས་ཏེ། “གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཡིས་ཆར་འབེབས་ཤིག”ཅེས་སྨྲས་སོ། ၁၉. ဧဝံ ဓနိယဿ ဣမံ ဂါထံ ဘာသမာနဿ အဿောသိ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဂန္ဓကုဋိယံ ဝိဟရန္တော. သုတွာ စ ပန ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ ဓနိယဉ္စ ပဇာပတိဉ္စဿ ‘‘ဣမေ ဥဘောပိ ဟေတုသမ္ပန္နာ. သစေ အဟံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ, ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တိ. နော စေ ဂမိဿာမိ, သွေ ဥဒကောဃေန ဝိနဿိဿန္တီ’’တိ တံ ခဏေယေဝ သာဝတ္ထိတော သတ္တ ယောဇနသတာနိ ဓနိယဿ နိဝါသဋ္ဌာနံ အာကာသေန ဂန္တွာ တဿ ကုဋိယာ ဥပရိ အဋ္ဌာသိ. ဓနိယော တံ ဂါထံ ပုနပ္ပုနံ ဘာသတိယေဝ[Pg.27], န နိဋ္ဌာပေတိ, ဘဂဝတိ ဂတေပိ ဘာသတိ. ဘဂဝါ စ တံ သုတွာ ‘‘န ဧတ္တကေန သန္တုဋ္ဌာ ဝါ ဝိဿတ္ထာ ဝါ ဟောန္တိ, ဧဝံ ပန ဟောန္တီ’’တိ ဒဿေတုံ – ༡༩. དེ་ལྟར་དྷ་ནི་ཡས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲ་བ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་དྲི་གཙང་ཁང་ན་བཞུགས་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་དག་ཅིང་མི་ལས་འདས་པའི་ལྷའི་རྣ་བའི་དབྱིངས་ཀྱིས་གསན་ཏོ། གསན་ནས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། དྷ་ནི་ཡ་དང་ཁོའི་ཆུང་མ་གཉིས་མཐོང་སཏེ། “འདི་གཉིས་ཀ་རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། གལ་ཏེ་བདག་སོང་སཏེ་ཆོས་བསྟན་ན། གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། གལ་ཏེ་མ་སོང་ན། སང་ཉིན་ཆུ་ལོག་གིས་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ།”ཞེས་གཟིགས་ནས། སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་མཉན་ཡོད་ནས་དཔག་ཚད་བདུན་བརྒྱ་ཡོད་པའི་དྷ་ནི་ཡའི་གནས་སུ་མཁའ་ལས་གཤེགས་ཏེ། ཁོའི་སྤྱིལ་བུའི་སཏེང་དུ་བཞུགས་སོ། དྷ་ནི་ཡས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྨྲ་ཞིང་མི་མཚམས་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པའི་ཚེ་ཡང་སྨྲའོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གསན་ནས། “འདི་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་དང་བདེ་འབོལ་དུ་གནས་པ་མ་ཡིན་གྱི། འདི་ལྟར་ན་གནས་པ་ཡིན་ནོ།”ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘‘အက္ကောဓနော ဝိဂတခိလောဟမသ္မိ, အနုတီရေ မဟိယေကရတ္တိဝါသော; ဝိဝဋာ ကုဋိ နိဗ္ဗုတော ဂိနိ, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ. – “བདག་ནི་ཁོང་ཁྲོ་མེད་ཅིང་ཐ་བ་དང་བྲལ་བ་ཡིན། ཆུ་བོ་མ་ཧཱིའི་འགྲམ་ན་ཞག་གཅིག་གནས་པ་ཡིན། སྤྱིལ་བུ་ཁ་ཕྱེ་ཞིང་མེ་ནི་ཞི་བ་ཡིན། གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཡིས་ཆར་འབེབས་ཤིག”ཅེས་སོ། ဣမံ ပဋိဂါထံ အဘာသိ ဗျဉ္ဇနသဘာဂံ နော အတ္ထသဘာဂံ. န ဟိ ‘‘ပက္ကောဒနော’’တိ, ‘‘အက္ကောဓနော’’တိ စ အာဒီနိ ပဒါနိ အတ္ထတော သမေန္တိ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဩရိမပါရိမတီရာနိ ဝိယ, ဗျဉ္ဇနံ ပနေတ္ထ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ သမေတီတိ ဗျဉ္ဇနသဘာဂါနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ပုရိမဂါထာယ သဒိသပဒါနံ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ཚིག་མཐུན་ལ་དོན་མི་མཐུན་པའི་ལན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། གང་ཕྱིར་“བཙོས་པའི་ཟན་”ཞེས་པ་དང་། “ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་དང་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་བཞིན་དུ་མི་མཐུན་ལ། འོན་ཀྱང་འདིར་ཚིག་ནི་ཅུང་ཟད་མཐུན་པས་ཚིག་མཐུན་པ་ཉིད་དོ། དེ་ལ་སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ဝိသေသပဒါနံ ပနာယံ ပဒတော အတ္ထတော စ ဝဏ္ဏနာ – အက္ကောဓနောတိ အကုဇ္ဈနသဘာဝေါ. ယော ဟိ သော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရအာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝေါ ကောဓော ဧကစ္စဿ သုပရိတ္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဟဒယံ သန္တာပေတွာ ဝူပသမ္မတိ, ယေန စ တတော ဗလဝတရုပ္ပန္နေန ဧကစ္စော မုခဝိကုဏနမတ္တံ ကရောတိ, တတော ဗလဝတရေန ဧကစ္စော ဖရုသံ ဝတ္တုကာမော ဟနုသဉ္စလနမတ္တံ ကရောတိ, အပရော တတော ဗလဝတရေန ဖရုသံ ဘဏတိ, အပရော တတော ဗလဝတရေန ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ဂဝေသန္တော ဒိသာ ဝိလောကေတိ, အပရော တတော ဗလဝတရေန ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ အာမသတိ, အပရော တတော ဗလဝတရေန ဒဏ္ဍာဒီနိ ဂဟေတွာ ဥပဓာဝတိ, အပရော တတော ဗလဝတရေန ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ပဟာရေ ဒေတိ, အပရော တတော ဗလဝတရေန အပိ ဉာတိသာလောဟိတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ, ဧကစ္စော တတော ဗလဝတရေန ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အတ္တာနမ္ပိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ သီဟဠဒီပေ ကာလဂါမဝါသီ အမစ္စော ဝိယ. ဧတ္တာဝတာ စ ကောဓော ပရမဝေပုလ္လပ္ပတ္တော ဟောတိ. သော ဘဂဝတာ ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ သဗ္ဗသော ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော, တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘အက္ကောဓနောဟမသ္မီ’’တိ အာဟ. ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་དང་དོན་གྱི་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སཏེ། “ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། གང་ཕྱིར་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཁོན་དུ་འཛིན་པའི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་ཁོང་ཁྲོ་གང་ཞིག་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ལ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་ངུ་སྐྱེས་ཀྱང་སྙིང་བསྲེགས་ནས་ཞི་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་སྐྱེས་པས་ཁ་ཅིག་གིས་བཞིན་འགྱུར་བ་ཙམ་བྱེད་དོ། དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ཁ་ཅིག་གིས་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བར་འདོད་དེ་མ་ལྡེམ་ལྡེམ་བྱེད་པ་ཙམ་བྱེད་དོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲའོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་དབྱུག་པའམ་མཚོན་ཆ་བཙལ་བའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ལྟའོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་དབྱུག་པའམ་མཚོན་ཆ་ལ་ལག་པས་རེག་གོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་སཏེ་རྒྱུག་གོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་རྡེག་གོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ཐ་ན་རང་གི་གཉེན་འདུ་དང་ཤ་ཁྲག་གཅིག་པ་ཡང་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱེད་དོ། གཞན་ནི་དེ་ལས་སྟོབས་ཆེ་བས་ཕྱིས་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ་རང་གི་སྲོག་ཀྱང་གཅོད་པར་བྱེད་དེ། སེང་གའི་གླིང་གི་ཀཱ་ལ་གྲོང་ན་གནས་པའི་བློན་པོ་བཞིན་ནོ། འདི་ཙམ་གྱིས་ཁོང་ཁྲོ་ནི་མཐར་ཐུག་པའི་རྒྱས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ཁོང་ཁྲོ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤངས་ཤིང་། རྩ་བ་ནས་བཅད་དེ་ཏཱ་ལའི་མགོ་བཅད་པ་བཞིན་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“བདག་ནི་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་ཡིན་”ཞེས་གསུངས་སོ། ဝိဂတခိလောတိ အပဂတခိလော. ယေ ဟိ တေ စိတ္တဗန္ဓဘာဝေန ပဉ္စ စေတောခိလာ ဝုတ္တာ, ယေ ဟိ စ ခိလဘူတေ စိတ္တေ သေယျထာပိ နာမ ခိလေ ဘူမိဘာဂေ [Pg.28] စတ္တာရော မာသေ ဝဿန္တေပိ ဒေဝေ သဿာနိ န ရုဟန္တိ, ဧဝမေဝံ သဒ္ဓမ္မဿဝနာဒိကုသလဟေတုဝဿေ ဝဿန္တေပိ ကုသလံ န ရုဟတိ တေ စ ဘဂဝတာ ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ သဗ္ဗသော ပဟီနာ, တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘ဝိဂတခိလောဟမသ္မီ’’တိ အာဟ. "ཐ་བ་དང་བྲལ་བ་" ནི་ཐ་བ་ཀུན་ཏུ་ཟད་པའོ། །སེམས་འཆིང་བར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་སེམས་ཀྱི་ཐ་བ་ལྔ་གང་དག་གསུངས་པ་དང་། ཐ་བར་གྱུར་པའི་སེམས་ལ་དཔེར་ན། ས་གཞི་ཐ་བ་ལ་ཆར་ཞོད་ཟླ་བ་བཞིའི་བར་དུ་བབས་ཀྱང་ལོ་ཏོག་མི་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་རྒྱུའི་ཆར་བབས་ཀྱང་དགེ་བ་མི་སྐྱེ་ལ། དེ་དག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ང་ནི་ཐ་བ་དང་བྲལ་བའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဧကရတ္တိံ ဝါသော အဿာတိ ဧကရတ္တိဝါသော. ယထာ ဟိ ဓနိယော တတ္ထ စတ္တာရော ဝဿိကေ မာသေ နိဗဒ္ဓဝါသံ ဥပဂတော, န တထာ ဘဂဝါ. ဘဂဝါ ဟိ တံယေဝ ရတ္တိံ တဿ အတ္ထကာမတာယ တတ္ထ ဝါသံ ဥပဂတော. တသ္မာ ‘‘ဧကရတ္တိဝါသော’’တိ အာဟ. ဝိဝဋာတိ အပနီတစ္ဆဒနာ. ကုဋီတိ အတ္တဘာဝေါ. အတ္တဘာဝေါ ဟိ တံ တံ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ကာယောတိပိ ဂုဟာတိပိ ဒေဟောတိပိ သန္ဒေဟောတိပိ နာဝါတိပိ ရထောတိပိ ဝဏောတိပိ ဓဇောတိပိ ဝမ္မိကောတိပိ ကုဋီတိပိ ကုဋိကာတိပိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ကဋ္ဌာဒီနိ ပဋိစ္စ ဂေဟနာမိကာ ကုဋိ ဝိယ အဋ္ဌိအာဒီနိ ပဋိစ္စ သင်္ချံ ဂတတ္တာ ‘‘ကုဋီ’’တိ ဝုတ္တော. ယထာဟ – "མཚན་གཅིག་གནས་པ་" ནི་མཚན་མོ་གཅིག་གི་གནས་མལ་ཡོད་པས་ན་མཚན་གཅིག་གནས་པའོ། །འདི་ལྟར་ཕྱུགས་རྫི་དྷ་ནི་ཡ་ནི་དེར་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་གཏན་ཆགས་སུ་གནས་པར་གྱུར་པ་ལྟར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཚན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཁོ་ལ་ཕན་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་དེར་གནས་པར་མཛད་དོ། །དེས་ན་ "མཚན་གཅིག་གནས་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"ཕྱེ་བ་" ནི་ཐོག་བཀབ་པ་བསལ་བའོ། །"སྤྱིལ་བུ་" ནི་ལུས་སམ་ཕུང་པོའོ། །ལུས་འདི་ནི་དོན་དེ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཕུག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གཟུགས་ཕུང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཀུན་ཏུ་གཟུགས་ཕུང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གྲུ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཤིང་རྟ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རྨ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རྒྱལ་མཚན་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གྲོག་མཁར་ཞེས་ཀྱང་བྱ། སྤྱིལ་བུ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། སྤྱིལ་ཆུང་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྤྱིལ་བུ་བཞིན་དུ། རུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲངས་སུ་སོང་བའི་ཕྱིར་ "སྤྱིལ་བུ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘သေယျထာပိ, အာဝုသော, ကဋ္ဌဉ္စ ပဋိစ္စ, ဝလ္လိဉ္စ ပဋိစ္စ, မတ္တိကဉ္စ ပဋိစ္စ, တိဏဉ္စ ပဋိစ္စ, အာကာသော ပရိဝါရိတော အဂါရံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသော, အဋ္ဌိဉ္စ ပဋိစ္စ, နှာရုဉ္စ ပဋိစ္စ, မံသဉ္စ ပဋိစ္စ, စမ္မဉ္စ ပဋိစ္စ, အာကာသော ပရိဝါရိတော ရူပန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၆). "ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དཔེར་ན། ཤིང་དང་། འཁྲི་ཤིང་དང་། འདམ་པ་དང་། རྩྭ་ལ་བརྟེན་ནས་ནམ་མཁའ་བསྐོར་བ་ལ་ཁང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་རུས་པ་དང་། ཆུ་རྒྱུས་དང་། ཤ་དང་། པགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནམ་མཁའ་བསྐོར་བ་ལ་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་འོ། །" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། စိတ္တမက္ကဋဿ နိဝါသတော ဝါ ကုဋိ. ယထာဟ – ཡང་ན་སེམས་ཀྱི་སྤྲེའུ་གནས་པའི་ཕྱིར་སྤྱིལ་བུ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလကုဋိ စေ သာ, မက္ကဋာဝသထော ဣတိ; မက္ကဋော ပဉ္စဒွါရာယ, ကုဋိကာယ ပသက္ကိယ; ဒွါရေန အနုပရိယာတိ, ဃဋ္ဋယန္တော ပုနပ္ပုန’’န္တိ. (ထေရဂါ. ၁၂၅); "རུས་པའི་ཀེང་རུས་སྤྱིལ་བུ་འདི། །སྤྲེའུ་གནས་པའི་གནས་ཡིན་ཏེ། །སྒོ་ལྔ་ལྡན་པའི་སྤྱིལ་ཆུང་ལ། །སྤྲེའུ་ཞུགས་ནས་སྒོ་རྣམས་སུ། །ཡང་དང་ཡང་དུ་བརྡེག་ཅིང་ཉུལ། །" ཞེས་གསུངས་སོ། ། သာ ကုဋိ ယေန တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဆဒနေန သတ္တာနံ ဆန္နတ္တာ ပုနပ္ပုနံ ရာဂါဒိကိလေသဝဿံ အတိဝဿတိ. ယထာဟ – སྤྱིལ་བུ་དེ་ནི་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ། ལྟ་བའི་ཐོག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཀབ་པའི་ཕྱིར། ཡང་དང་ཡང་དུ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘ဆန္နမတိဝဿတိ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ; တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီ’’တိ. (ဥဒါ. ၄၅; ထေရဂါ. ၄၄၇; ပရိ. ၃၃၉); "བཀབ་པ་ལ་ནི་ཆར་འབབ་ཅིང་། །ཕྱེ་བ་ལ་ནི་ཆར་མི་འབབ། །དེ་ཕྱིར་བཀབ་པ་དབྱེ་བར་བྱ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཆར་མི་འབབ། །" ཞེས་གསུངས་སོ། ། အယံ [Pg.29] ဂါထာ ဒွီသု ဌာနေသု ဝုတ္တာ ခန္ဓကေ ထေရဂါထာယဉ္စ. ခန္ဓကေ ဟိ ‘‘ယော အာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, တဿ ကိလေသာ စ ပုနပ္ပုနံ အာပတ္တိယော စ အတိဝဿန္တိ, ယော ပန န ပဋိစ္ဆာဒေတိ, တဿ နာတိဝဿန္တီ’’တိ ဣမံ အတ္ထံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တာ. ထေရဂါထာယံ ‘‘ယဿ ရာဂါဒိစ္ဆဒနံ အတ္ထိ, တဿ ပုန ဣဋ္ဌာရမ္မဏာဒီသု ရာဂါဒိသမ္ဘဝတော ဆန္နမတိဝဿတိ. ယော ဝါ ဥပ္ပန္နေ ကိလေသေ အဓိဝါသေတိ, တဿေဝ အဓိဝါသိတကိလေသစ္ဆဒနစ္ဆန္နာ အတ္တဘာဝကုဋိ ပုနပ္ပုနံ ကိလေသဝဿံ အတိဝဿတိ. ယဿ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဝါတေန ကိလေသစ္ဆဒနဿ ဝိဒ္ဓံသိတတ္တာ ဝိဝဋာ, တဿ နာတိဝဿတီ’’တိ. အယမတ္ထော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဘဂဝတာ ဟိ ယထာဝုတ္တံ ဆဒနံ ယထာဝုတ္တေနေဝ နယေန ဝိဒ္ဓံသိတံ, တသ္မာ ‘‘ဝိဝဋာ ကုဋီ’’တိ အာဟ. နိဗ္ဗုတောတိ ဥပသန္တော. ဂိနီတိ အဂ္ဂိ. ယေန ဟိ ဧကာဒသဝိဓေန အဂ္ဂိနာ သဗ္ဗမိဒံ အာဒိတ္တံ. ယထာဟ – ‘‘အာဒိတ္တံ ရာဂဂ္ဂိနာ’’တိ ဝိတ္ထာရော. သော အဂ္ဂိ ဘဂဝတော ဗောဓိမူလေယေဝ အရိယမဂ္ဂသလိလသေကေန နိဗ္ဗုတော, တသ္မာ ‘‘နိဗ္ဗုတော ဂိနီ’’တိ အာဟ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་གནས་གཉིས་ཏེ། འདུལ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ (ཁནྡྷ་ཀ་) དང་གནས་བརྟན་གྱི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་སུ་གསུངས་སོ། །འདུལ་བ་ཕྲན་ཚེགས་སུ་ནི། "གང་ཞིག་ལྟུང་བ་འཆབ་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྟུང་བ་རྣམས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་ལ། གང་ཞིག་མི་འཆབ་པ་དེ་ལ་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་འབབ་བོ་" ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་སོ། །གནས་བརྟན་གྱི་ཚིགས་བཅད་དུ་ནི། "གང་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཐོག་ཡོད་པ་དེ་ལ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། བཀབ་པ་ལ་ཆར་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པ་ལ་དང་དུ་ལེན་པ་དེ་ཉིད་ལ། དང་དུ་བླངས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོག་གིས་བཀབ་པའི་ལུས་ཀྱི་སྤྱིལ་བུ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོག་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རླུང་གིས་བཅོམ་པས་ཕྱེ་བར་གྱུར་པ་དེ་ལ་ནི་ཆར་མི་འབབ་བོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནི་དོན་འདི་ཉིད་བཞེད་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཐོག་དེ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། "སྤྱིལ་བུ་ཕྱེ་བ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"ཞི་བ་" (ནིབྦུ་ཏོ་) ནི་ཉེ་བར་ཞི་བའོ། །"མེ་" (གི་ནི་) ནི་མེའོ། །རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་མེ་གང་གིས་འདི་ཐམས་ཅད་འབར་བར་གྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། "འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེས་འབར་རོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མེ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་ཉིད་དུ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆུས་བསིལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། "མེ་ནི་ཞི་བའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဧဝံ ဝဒန္တော စ ဓနိယံ အတုဋ္ဌဗ္ဗေန တုဿမာနံ အညာပဒေသေနေဝ ပရိဘာသတိ, ဩဝဒတိ, အနုသာသတိ. ကထံ? ‘‘အက္ကောဓနော’’တိ ဟိ ဝဒမာနော, ဓနိယ, တွံ ‘‘ပက္ကောဒနောဟမသ္မီ’’တိ တုဋ္ဌော, ဩဒနပါကော စ ယာဝဇီဝံ ဓနပရိက္ခယေန ကတ္တဗ္ဗော, ဓနပရိက္ခယော စ အာရက္ခာဒိဒုက္ခပဒဋ္ဌာနော, ဧဝံ သန္တေ ဒုက္ခေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောသိ. အဟံ ပန ‘‘အက္ကောဓနောဟမသ္မီ’’တိ တုဿန္တော သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကဒုက္ခာဘာဝေန တုဋ္ဌော ဟောမီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဝိဂတခိလော’’တိ ဝဒမာနော တွံ ‘‘ဒုဒ္ဓခီရောဟမသ္မီ’’တိ တုဿန္တော အကတကိစ္စောဝ ‘‘ကတကိစ္စောဟမသ္မီ’’တိ မန္တွာ တုဋ္ဌော, အဟံ ပန ‘‘ဝိဂတခိလောဟမသ္မီ’’တိ တုဿန္တော ကတကိစ္စောဝ တုဋ္ဌော ဟောမီတိ ဒီပေတိ. ‘‘အနုတီရေ မဟိယေကရတ္တိဝါသော’’တိ ဝဒမာနော တွံ အနုတီရေ မဟိယာ သမာနဝါသောတိ တုဿန္တော စတုမာသနိဗဒ္ဓဝါသေန တုဋ္ဌော. နိဗဒ္ဓဝါသော စ အာဝါသသင်္ဂေန ဟောတိ, သော စ ဒုက္ခော, ဧဝံ သန္တေ ဒုက္ခေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောသိ. အဟံ ပန ဧကရတ္တိဝါသောတိ တုဿန္တော အနိဗဒ္ဓဝါသေန တုဋ္ဌော, အနိဗဒ္ဓဝါသော စ အာဝါသသင်္ဂါဘာဝေန ဟောတိ, အာဝါသသင်္ဂါဘာဝေါ စ သုခေါတိ သုခေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောမီတိ ဒီပေတိ. དེ་ལྟར་གསུངས་ཤིང་། དགའ་བར་མི་འོས་པའི་གནས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་དྷ་ནི་ཡ་ལ། རྣམ་པ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་སྤྱོམ་པ་དང་། གདམས་པ་དང་། རྗེས་སུ་སློབ་པར་མཛད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། "ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཀྱེ་དྷ་ནི་ཡ། ཁྱོད་ནི་ "ངས་འབྲས་བསྲེགས་སོ་" ཞེས་དགའ་བར་བྱེད་མོད། འབྲས་བསྲེག་པ་ནི་ཚེ་གང་པོར་ནོར་ཟད་པར་བྱས་ནས་བྱ་དགོས་པ་དང་། ནོར་ཟད་པ་ནི་བསྲུང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། །ང་ནི་ "ང་ལ་ཁོང་ཁྲོ་མེད་དོ་" ཞེས་དགའ་བས་མཐོང་ཆོས་དང་ཚེ་ཕྱི་མའི་སྡུག་བསྔལ་མེད་པས་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"ཐ་བ་དང་བྲལ་བ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཁྱོད་ནི་ "ངས་བཞོས་ཟིན་ཏོ་" ཞེས་དགའ་བར་བྱེད་དེ། བྱ་བ་མ་གྲུབ་བཞིན་དུ་ "བྱ་བ་གྲུབ་བོ་" ཞེས་བསམས་ནས་དགའ་བར་བྱེད། ང་ནི་ "ང་ནི་ཐ་བ་དང་བྲལ་བའོ་" ཞེས་དགའ་བས་བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"མ་ཧཱི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་དུ་མཚན་གཅིག་གནས་པ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཁྱོད་ནི་མ་ཧཱི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་དུ་མཉམ་དུ་གནས་སོ་ཞེས་དགའ་བས་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་གཏན་ཆགས་སུ་གནས་པས་དགའ་བར་བྱེད། གཏན་ཆགས་སུ་གནས་པ་ནི་གནས་ལ་ཆགས་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། །ང་ནི་མཚན་གཅིག་གནས་པའོ་ཞེས་དགའ་བས་གཏན་ཆགས་མ་ཡིན་པའི་གནས་པས་དགའ་བར་བྱེད། གཏན་ཆགས་མ་ཡིན་པའི་གནས་པ་ནི་གནས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། གནས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་ནི་བདེ་བ་ཡིན་པས། བདེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། ‘‘ဝိဝဋာ [Pg.30] ကုဋီ’’တိ ဝဒမာနော တွံ ဆန္နာ ကုဋီတိ တုဿန္တော ဆန္နဂေဟတာယ တုဋ္ဌော, ဂေဟေ စ တေ ဆန္နေပိ အတ္တဘာဝကုဋိကံ ကိလေသဝဿံ အတိဝဿတိ, ယေန သဉ္ဇနိတေဟိ စတူဟိ မဟောဃေဟိ ဝုယှမာနော အနယဗျသနံ ပါပုဏေယျာသိ, ဧဝံ သန္တေ အတုဋ္ဌဗ္ဗေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောသိ. အဟံ ပန ‘‘ဝိဝဋာ ကုဋီ’’တိ တုဿန္တော အတ္တဘာဝကုဋိယာ ကိလေသစ္ဆဒနာဘာဝေန တုဋ္ဌော. ဧဝဉ္စ မေ ဝိဝဋာယ ကုဋိယာ န တံ ကိလေသဝဿံ အတိဝဿတိ, ယေန သဉ္ဇနိတေဟိ စတူဟိ မဟောဃေဟိ ဝုယှမာနော အနယဗျသနံ ပါပုဏေယျံ, ဧဝံ သန္တေ တုဋ္ဌဗ္ဗေနေဝ တုဋ္ဌော ဟောမီတိ ဒီပေတိ. ‘‘နိဗ္ဗုတော ဂိနီ’’တိ ဝဒမာနော တွံ အာဟိတော ဂိနီတိ တုဿန္တော အကတူပဒ္ဒဝနိဝါရဏောဝ ကတူပဒ္ဒဝနိဝါရဏောသ္မီတိ မန္တွာ တုဋ္ဌော. အဟံ ပန နိဗ္ဗုတော ဂိနီတိ တုဿန္တော ဧကာဒသဂ္ဂိပရိဠာဟာဘာဝတော ကတူပဒ္ဒဝနိဝါရဏတာယေဝ တုဋ္ဌောတိ ဒီပေတိ. ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ ဝဒမာနော ဧဝံ ဝိဂတဒုက္ခာနံ အနုပ္ပတ္တသုခါနံ ကတသဗ္ဗကိစ္စာနံ အမှာဒိသာနံ ဧတံ ဝစနံ သောဘတိ, အထ စေ ပတ္ထယသိ, ပဝဿ ဒေဝ, န နော တယိ ဝဿန္တေ ဝါ အဝဿန္တေ ဝါ ဝုဍ္ဎိ ဝါ ဟာနိ ဝါ အတ္ထိ, တွံ ပန ကသ္မာ ဧဝံ ဝဒသီတိ ဒီပေတိ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဝဒန္တော စ ဓနိယ အတုဋ္ဌဗ္ဗေနေဝ တုဿမာနံ အညာပဒေသေနေဝ ပရိဘာသတိ ဩဝဒတိ, အနုသာသတီ’’တိ, တံ သမ္မဒေဝ ဝုတ္တန္တိ. "སྤྱིལ་བུ་ཕྱེ་བ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཁྱོད་ནི་སྤྱིལ་བུ་བཀབ་པའོ་ཞེས་དགའ་བས་ཁང་པ་བཀབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགའ་བར་བྱེད། ཁྱོད་ཀྱི་ཁང་པ་བཀབ་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་སྤྱིལ་བུ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་ཤིན་ཏུ་འབབ་པར་འགྱུར་ལ། དེས་བསྐྱེད་པའི་ཆུ་ལུད་ཆེན་པོ་བཞིས་ཁྱོད་ཁྱེར་ཏེ་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་ཉེས་པར་འགྱུར་བས། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་ནི་དགའ་བར་མི་འོས་པ་ཉིད་ལ་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། །ང་ནི་ "སྤྱིལ་བུ་ཕྱེ་བའོ་" ཞེས་དགའ་བས་ལུས་ཀྱི་སྤྱིལ་བུ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོག་མེད་པས་དགའ་བར་བྱེད། དེ་ལྟར་ངའི་སྤྱིལ་བུ་ཕྱེ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་དེ་ཤིན་ཏུ་མི་འབབ་པས། དེས་བསྐྱེད་པའི་ཆུ་ལུད་ཆེན་པོ་བཞིས་ང་ཁྱེར་ཏེ་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་བས། དེ་ལྟ་ན་ང་ནི་དགའ་བར་འོས་པ་ཉིད་ལ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"མེ་ནི་ཞི་བའོ་" ཞེས་གསུངས་པས། ཁྱོད་ནི་མེ་བཏང་བའོ་ཞེས་དགའ་བས་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མ་བཟློག་བཞིན་དུ་ "ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟློག་གོ་" ཞེས་བསམས་ནས་དགའ་བར་བྱེད། ང་ནི་མེ་ཞི་བའོ་ཞེས་དགའ་བས་མེ་བཅུ་གཅིག་གི་གདུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟློག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཡིས་ཆར་ཕོབ་ཅིག་" ཅེས་གསུངས་པས། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ཞིང་བདེ་བ་ཐོབ་པ་དང་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པའི་ང་ཚོ་ལྟ་བུ་ལ་ཚིག་འདི་མཛེས་སོ། །གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཡིས་ཆར་ཕོབ་ཅིག ཁྱོད་ཀྱིས་ཆར་ཕབ་ཀྱང་རུང་མ་ཕབ་ཀྱང་རུང་ང་ཚོ་ལ་འཕེལ་བ་དང་ཉམས་པ་མེད་དོ། །ཁྱོད་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྨྲ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེས་ན་ "དེ་ལྟར་གསུངས་ཤིང་དགའ་བར་མི་འོས་པའི་གནས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་དྷ་ནི་ཡ་ལ། རྣམ་པ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་སྤྱོམ་པ་དང་། གདམས་པ་དང་། རྗེས་སུ་སློབ་པར་མཛད་དོ་" ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། ། ၂၀. ဧဝမိမံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဂါထံ သုတွာပိ ဓနိယော ဂေါပေါ ‘‘ကော အယံ ဂါထံ ဘာသတီ’’တိ အဝတွာ တေန သုဘာသိတေန ပရိတုဋ္ဌော ပုနပိ တထာရူပံ သောတုကာမော အပရမ္ပိ ဂါထမာဟ ‘‘အန္ဓကမကသာ’’တိ. တတ္ထ အန္ဓကာတိ ကာဠမက္ခိကာနံ အဓိဝစနံ, ပိင်္ဂလမက္ခိကာနန္တိပိ ဧကေ. မကသာတိ မကသာယေဝ. န ဝိဇ္ဇရေတိ နတ္ထိ. ကစ္ဆေတိ ဒွေ ကစ္ဆာ – နဒီကစ္ဆော စ ပဗ္ဗတကစ္ဆော စ. ဣဓ နဒီကစ္ဆော. ရုဠှတိဏေတိ သဉ္ဇာတတိဏေ. စရန္တီတိ ဘတ္တကိစ္စံ ကရောန္တိ. ဝုဋ္ဌိမ္ပီတိ ဝါတဝုဋ္ဌိအာဒိကာ အနေကာ ဝုဋ္ဌိယော, တာ အာဠဝကသုတ္တေ ပကာသယိဿာမ. ဣဓ ပန ဝဿဝုဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သဟေယျုန္တိ ခမေယျုံ. သေသံ ပါကဋမေဝ. ဧတ္ထ ဓနိယော ယေ အန္ဓကမကသာ သန္နိပတိတွာ ရုဓိရေ ပိဝန္တာ မုဟုတ္တေနေဝ ဂါဝေါ အနယဗျသနံ ပါပေန္တိ, တသ္မာ ဝုဋ္ဌိတမတ္တေယေဝ တေ ဂေါပါလကာ ပံသုနာ စ သာခါဟိ စ [Pg.31] မာရေန္တိ, တေသံ အဘာဝေန ဂုန္နံ ခေမတံ, ကစ္ဆေ ရုဠှတိဏစရဏေန အဒ္ဓါနဂမနပရိဿမာဘာဝံ ဝတွာ ခုဒါကိလမထာဘာဝဉ္စ ဒီပေန္တော ‘‘ယထာ အညေသံ ဂါဝေါ အန္ဓကမကသသမ္ဖဿေဟိ ဒိဿမာနာ အဒ္ဓါနဂမနေန ကိလန္တာ ခုဒါယ မိလာယမာနာ ဧကဝုဋ္ဌိနိပါတမ္ပိ န သဟေယျုံ, န မေ တထာ ဂါဝေါ, မယှံ ပန ဂါဝေါ ဝုတ္တပ္ပကာရာဘာဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတုံ ဝါ ဝုဋ္ဌိမ္ပိ သဟေယျု’’န္တိ ဒီပေတိ. ༢༠. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཐོས་ནས་ཀྱང་། ཕྱུགས་རྫི་དྷ་ནི་ཡས་ "ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲ་བ་སུ་ཞིག་ཡིན་" ཞེས་མ་སྨྲས་པར། ལེགས་པར་གསུངས་པ་དེས་རབ་ཏུ་དགའ་སྟེ། ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཉན་པར་འདོད་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཞན་ཡང་སྨྲས་པ་ནི། "ལྡོང་མོ་དང་སྦྲང་བུ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེར་ "ལྡོང་མོ་" (ཨནྡྷ་ཀཱ་) ནི་སྦྲང་མ་ནག་པོའི་མིང་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་སྦྲང་མ་སེར་སྐྱའི་མིང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། །"སྦྲང་བུ་" (མ་ཀ་སཱ་) ནི་སྦྲང་བུ་ཉིད་དོ། །"མི་གནོད་" (ན་ཝི་ཛྫ་རེ་) ནི་མེད་པའོ། །"གཤོངས་" (ཀཙྪེ་) ནི་གཤོངས་གཉིས་ཏེ། ཆུ་བོའི་གཤོངས་དང་རིའི་གཤོངས་སོ། །འདིར་ནི་ཆུ་བོའི་གཤོངས་སོ། །"རྩྭ་སྐྱེས་པ་" (རུ་ལྷ་提ཎེ་) ནི་རྩྭ་ལེགས་པར་སྐྱེས་པའོ། །"རྒྱུ་ཞིང་" (ཙ་རནྟི་) ནི་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པའོ། །"ཆར་པ་ཡང་" (ཝུཊྛིམྤི་) ནི་རླུང་ཆར་ལ་སོགས་པའི་ཆར་པ་དུ་མ་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་མདོ་ལས་གསལ་བར་བྱའོ། །འདིར་ནི་ཆར་པ་དཀྱུས་མ་ལ་བརྡེན་ནས་གསུངས་སོ། །"བཟོད་པར་འགྱུར་" (ས་ཧེ་ཡུཾ་) ནི་བཟོད་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འདིར་དྷ་ནི་ཡས་ལྡོང་མོ་དང་སྦྲང་བུ་གང་དག་འདུས་ནས་ཁྲག་འཐུངས་པས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་བ་ལང་རྣམས་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་ཉེས་པར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཆར་བབས་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་ས་རྡུལ་དང་ཤིང་ལོས་གསོད་པར་བྱེད་ལ། དེ་དག་མེད་པས་བ་ལང་རྣམས་བདེ་བ་དང་། གཤོངས་སུ་རྩྭ་སྐྱེས་པ་ཟོས་པས་ལམ་དུ་སོང་བའི་ངལ་བ་མེད་པ་དང་། ལྟོགས་ཤིང་སྐོམ་པའི་ངལ་བ་མེད་པ་སྟོན་ཏེ། "གཞན་གྱི་བ་ལང་རྣམས་ནི་ལྡོང་མོ་དང་སྦྲང་བུའི་རེག་པས་གདུང་ཞིང་ལམ་དུ་སོང་བས་ངལ་བ་དང་ལྟོགས་པས་ཉམས་ནས་ཆར་ཐེངས་གཅིག་བབས་པ་ཡང་བཟོད་པར་མི་འགྱུར་བ་ལྟར། ངའི་བ་ལང་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ངའི་བ་ལང་རྣམས་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་སྐྱོན་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར། ཆར་ཐེངས་གཉིས་སམ་གསུམ་བབས་ཀྱང་བཟོད་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། ၂၁. တတော ဘဂဝါ ယသ္မာ ဓနိယော အန္တရဒီပေ ဝသန္တော ဘယံ ဒိသွာ, ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ, မဟာမဟိံ တရိတွာ, တံ ကစ္ဆံ အာဂမ္မ ‘‘အဟံ သုဋ္ဌု အာဂတော, နိဗ္ဘယေဝ ဌာနေ ဌိတော’’တိ မညမာနော ဧဝမာဟ, သဘယေ ဧဝ စ သော ဌာနေ ဌိတော, တသ္မာ တဿ အာဂမနဋ္ဌာနာ အတ္တနော အာဂမနဋ္ဌာနံ ဥတ္တရိတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘ဗဒ္ဓါသိ ဘိသီ’’တိ ဣမံ ဂါထမဘာသိ, အတ္ထသဘာဂံ နော ဗျဉ္ဇနသဘာဂံ. ༢༡. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་དྷ་ནི་ཡ་ནི་མཚོ་གླིང་གི་བར་ན་གནས་ཤིང་འཇིགས་པ་མཐོང་ནས། གཟིངས་བཅོས་ཏེ་མ་ཧཱི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ལས་བརྒལ་ནས་གཤོངས་དེར་འོངས་ཏེ། "ང་ནི་ལེགས་པར་འོངས་ཤིང་འཇིགས་པ་མེད་པའི་གནས་སུ་གནས་སོ་" ཞེས་བསམས་ནས་དེ་ལྟར་སྨྲས་མོད། ཁོ་ནི་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའི་གནས་ཉིད་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར། ཁོའི་འོངས་པའི་གནས་ལས་རང་གི་འོངས་པའི་གནས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བསྔགས་པར་བཞེད་ནས། "གཟིངས་ནི་བཅོས་ཟིན་ཏོ་" ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་དོན་མཚུངས་པ་ཡིན་གྱི་ཚིག་མཚུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། တတ္ထ ဘိသီတိ ပတ္ထရိတွာ ပုထုလံ ကတွာ ဗဒ္ဓကုလ္လော ဝုစ္စတိ လောကေ. အရိယဿ ပန ဓမ္မဝိနယေ အရိယမဂ္ဂဿေတံ အဓိဝစနံ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ – དེ་ལ་གཟིངས་ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ན་བཀྲམ་ཞིང་རྒྱ་ཆེར་བྱས་ཏེ་བཅིངས་པའི་གཟིངས་ལ་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་ནི་འདི་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ‘‘မဂ္ဂေါ ပဇ္ဇော ပထော ပန္ထော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ; နာဝါ ဥတ္တရသေတု စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’. (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၁); “ལམ་དང་། བགྲོད་པ་དང་། འཇུག་ངོགས་དང་། ལམ་པོ། གཞུང་ལམ་དང་། འགྲོ་ལམ། གྲུ་དང་། བརྒལ་བའི་ཟམ་པ་དང་། གཟིངས་དང་། གཟིངས་ཆུང་དང་། བརྒལ་བའི་ཐེམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །” ‘‘အဒ္ဓါနံ ပဘဝေါ စေဝ, တတ္ထ တတ္ထ ပကာသိတော’’. “བགྲོད་བྱའི་ལམ་དང་འབྱུང་ཁུངས་ཉིད་དུའང་གནས་དེ་དང་དེར་བསྟན་ཏོ། །” ဣမာယပိ ဂါထာယ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ တံ ဩဝဒန္တော ဣမံ အတ္ထံ အာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဓနိယ, တွံ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ, မဟိံ တရိတွာ, ဣမံ ဌာနမာဂတော, ပုနပိ စ တေ ကုလ္လော ဗန္ဓိတဗ္ဗော ဧဝ ဘဝိဿတိ, နဒီ စ တရိတဗ္ဗာ, န စေတံ ဌာနံ ခေမံ. မယာ ပန ဧကစိတ္တေ မဂ္ဂင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဉာဏဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ အဟောသိ ဘိသိ. သာ စ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မပရိပုဏ္ဏတာယ ဧကရသဘာဝူပဂတတ္တာ အညမညံ အနတိဝတ္တနေန ပုန ဗန္ဓိတဗ္ဗပ္ပယောဇနာဘာဝေန ဒေဝမနုဿေသု ကေနစိ မောစေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ စ သုသင်္ခတာ. တာယ စမှိ တိဏ္ဏော, ပုဗ္ဗေ ပတ္ထိတံ တီရပ္ပဒေသံ ဂတော. ဂစ္ဆန္တောပိ စ န သောတာပန္နာဒယော ဝိယ ကဉ္စိဒေဝ ပဒေသံ ဂတော. အထ ခေါ ပါရဂတော သဗ္ဗာသဝက္ခယံ သဗ္ဗဓမ္မပါရံ ပရမံ ခေမံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော, တိဏ္ဏောတိ ဝါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော, ပါရဂတောတိ အရဟတ္တံ ပတ္တော[Pg.32]. ကိံ ဝိနေယျ ပါရဂတောတိ စေ? ဝိနေယျ ဩဃံ, ကာမောဃာဒိစတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ တရိတွာ အတိက္ကမ္မ တံ ပါရံ ဂတောတိ. ဣဒါနိ စ ပန မေ ပုန တရိတဗ္ဗာဘာဝတော အတ္ထော ဘိသိယာ န ဝိဇ္ဇတိ, တသ္မာ မမေဝ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཁོང་ལ་གདམས་ངག་གནང་ཞིང་དོན་འདི་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དྷ་ནི་ཡ། ཁྱོད་ཀྱིས་གཟིངས་བཅོས་ཏེ་མ་ཧཱི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་ནས་གནས་འདིར་འབྱོར་ཀྱང་། ཁྱོད་ཀྱིས་སླར་ཡང་གཟིངས་བཅོས་དགོས་ཤིང་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་དགོས་པས། གནས་འདི་ནི་བདེ་འཇགས་ཤིག་མ་ཡིན། ང་ནི་སེམས་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཆིང་བྱེད་ཀྱིས་གཟིངས་བཅིངས་ཟིན་ཏོ། །གཟིངས་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་རོ་གཅིག་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཕན་ཚུན་མི་འགལ་བས་སླར་ཡང་བཅིང་བར་བྱ་བའི་དགོས་པ་མེད་པ་དང་། ལྷ་དང་མི་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་བཀྲོལ་བར་མི་ནུས་པས་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བཅོས་པ་ཡིན། དེས་ང་ནི་བརྒལ་ཏེ་སྔོན་ནས་དོན་དུ་གཉེར་བའི་ཕ་རོལ་གྱི་ས་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཏོ། །འགྲོ་བའི་ཚེ་ན་ཡང་རྒྱུན་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ས་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་ཙམ་དུ་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ཏེ་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་དང་། མཆོག་ཏུ་བདེ་འཇགས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་ཏོ། །ཡང་ན་ ‘བརྒལ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་དང་། ‘ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའོ། །ཅི་ཞིག་བསལ་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེ་ན། ཆུ་བོ་བསལ་ནས་ཏེ། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཆུ་བོ་བཞི་ལས་བརྒལ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་བརྒལ་ནས་ཕ་རོལ་དེར་ཕྱིན་པའོ། །ད་ལྟ་ང་ལ་སླར་ཡང་བརྒལ་བར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟིངས་ཀྱི་དགོས་པ་མེད། དེའི་ཕྱིར་ང་ཉིད་ཀྱིས་ ‘ལྷ་ལྷ་མོ་ཁྱོད་འདོད་ན་ཆར་ཕོབ་ཅིག’ ཅེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ། ། ၂၂. တမ္ပိ သုတွာ ဓနိယော ပုရိမနယေနေဝ ‘‘ဂေါပီ မမ အဿဝါ’’တိ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ. တတ္ထ ဂေါပီတိ ဘရိယံ နိဒ္ဒိသတိ. အဿဝါတိ ဝစနကရာ ကိံကာရပဋိသာဝိနီ. အလောလာတိ မာတုဂါမော ဟိ ပဉ္စဟိ လောလတာဟိ လောလော ဟောတိ – အာဟာရလောလတာယ, အလင်္ကာရလောလတာယ, ပရပုရိသလောလတာယ, ဓနလောလတာယ, ပါဒလောလတာယ. တထာ ဟိ မာတုဂါမော ဘတ္တပူဝသုရာဒိဘေဒေ အာဟာရေ လောလတာယ အန္တမသော ပါရိဝါသိကဘတ္တမ္ပိ ဘုဉ္ဇတိ, ဟတ္ထောတာပကမ္ပိ ခါဒတိ, ဒိဂုဏံ ဓနမနုပ္ပဒတွာပိ သုရံ ပိဝတိ. အလင်္ကာရလောလတာယ အညံ အလင်္ကာရံ အလဘမာနော အန္တမသော ဥဒကတေလကေနပိ ကေသေ ဩသဏ္ဍေတွာ မုခံ ပရိမဇ္ဇတိ. ပရပုရိသလောလတာယ အန္တမသော ပုတ္တေနပိ တာဒိသေ ပဒေသေ ပက္ကောသိယမာနော ပဌမံ အသဒ္ဓမ္မဝသေန စိန္တေတိ. ဓနလောလတာယ ‘‘ဟံသရာဇံ ဂဟေတွာန သုဝဏ္ဏာ ပရိဟာယထ’’. ပါဒလောလတာယ အာရာမာဒိဂမနသီလော ဟုတွာ သဗ္ဗံ ဓနံ ဝိနာသေတိ. တတ္ထ ဓနိယော ‘‘ဧကာပိ လောလတာ မယှံ ဂေါပိယာ နတ္ထီ’’တိ ဒဿေန္တော အလောလာတိ အာဟ. ༢༢. དེ་ཐོས་ནས་དྷ་ནི་ཡས་སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ “ང་ཡི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་ཁ་ལ་ཉན་པ་ཡིན།” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ ‘གོ་པཱི་’ ཞེས་པས་ནི་ཆུང་མ་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ། ། ‘ཁ་ལ་ཉན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་བཀའ་བཞིན་སྒྲུབ་ཅིང་ཅི་བྱ་ཉན་པའོ། ། ‘གཡེམ་པ་མེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི། བུད་མེད་ནི་གཡེམ་པ་ལྔས་གཡེམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཟས་ལ་གཡེམ་པ་དང་། རྒྱན་ལ་གཡེམ་པ་དང་། སྐྱེས་པ་གཞན་ལ་གཡེམ་པ་དང་། ནོར་ལ་གཡེམ་པ་དང་། རྐང་པ་ལ་གཡེམ་པའོ། །འདི་ལྟར་བུད་མེད་ནི་འབྲས་ཟན་དང་། ཁུར་བ་དང་། ཆང་ལ་སོགས་པའི་ཟས་ལ་གཡེམ་པས་མཐར་ཞག་ལོན་པའི་ཟན་ཡང་ཟ་བར་བྱེད། ལག་པ་སྲོ་བའི་ཟས་ཀྱང་ཟ་བར་བྱེད། རིན་གོང་ལྡབ་གཉིས་སྤྲད་ནས་ཀྱང་ཆང་འཐུང་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱན་ལ་གཡེམ་པས་རྒྱན་གཞན་མ་རྙེད་ན་མཐར་ཆུ་དང་འབྲུ་མར་བསྲེས་པས་ཀྱང་སྐྲ་ཤད་ཅིང་གདོང་འཕྱག་པར་བྱེད་དོ། །སྐྱེས་པ་གཞན་ལ་གཡེམ་པས་མཐར་རང་གི་བུས་ཀྱང་དེ་འདྲའི་གནས་སུ་བོས་ཚེ་ཐོག་མར་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་སེམས་སོ། །ནོར་ལ་གཡེམ་པས་ “ངང་པའི་རྒྱལ་པོ་བཟུང་ནས་གསེར་ལས་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ།” ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །རྐང་པ་ལ་གཡེམ་པས་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པར་འགྲོ་བའི་གཤིས་ཀ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ་ནོར་ཐམས་ཅད་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་དྷ་ནི་ཡས་ “ང་ཡི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ལ་གཡེམ་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད།” ཅེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘གཡེམ་པ་མེད་པ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဒီဃရတ္တံ သံဝါသိယာတိ ဒီဃကာလံ သဒ္ဓိံ ဝသမာနာ ကောမာရဘာဝတော ပဘုတိ ဧကတော ဝဍ္ဎိတာ. တေန ပရပုရိသေ န ဇာနာတီတိ ဒဿေတိ. မနာပါတိ ဧဝံ ပရပုရိသေ အဇာနန္တီ မမေဝ မနံ အလ္လီယတီတိ ဒဿေတိ. တဿာ န သုဏာမိ ကိဉ္စိ ပါပန္တိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမေန နာမ သဒ္ဓိံ ဣမာယ ဟသိတံ ဝါ လပိတံ ဝါ’’တိ ဧဝံ တဿာ န သုဏာမိ, ကဉ္စိ အတိစာရဒေါသန္တိ ဒဿေတိ. ‘ཡུན་རིང་པོར་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དུས་ཡུན་རིང་པོར་ལྷན་ཅིག་གནས་ཤིང་གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་བཟུང་གཅིག་ཏུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའོ། །དེས་ཁོ་མོས་སྐྱེས་པ་གཞན་མི་ཤེས་པར་སྟོན་ཏོ། ། ‘ཡིད་དུ་འོང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་སྐྱེས་པ་གཞན་མི་ཤེས་པར་ང་ཉིད་ཀྱི་ཡིད་ལ་ཆགས་པར་སྟོན་ཏོ། ། ‘ཁོ་མོའི་སྡིག་པ་ཅི་ཡང་མི་ཐོས་’ ཞེས་པ་ནི་ “མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་མོ་འདིས་བགད་པ་འམ་སྨྲས་སོ།” ཞེས་པ་ལྟར་ཁོ་མོའི་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་ཉེས་པ་ཅི་ཡང་མི་ཐོས་པར་སྟོན་ཏོ། ། ၂၃. အထ ဘဂဝါ ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ ဂေါပိယာ တုဋ္ဌံ ဓနိယံ ဩဝဒန္တော ပုရိမနယေနေဝ ‘‘စိတ္တံ မမ အဿဝ’’န္တိ ဣမံ ဂါထမဘာသိ, အတ္ထသဘာဂံ, ဗျဉ္ဇနသဘာဂဉ္စ. တတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ပဒါနိ. အယံ ပန အဓိပ္ပာယော – ဓနိယ, တွံ ‘‘ဂေါပီ မမ အဿဝါ’’တိ တုဋ္ဌော, သာ ပန တေ အဿဝါ [Pg.33] ဘဝေယျ ဝါ န ဝါ; ဒုဇ္ဇာနံ ပရစိတ္တံ, ဝိသေသတော မာတုဂါမဿ. မာတုဂါမဉှိ ကုစ္ဆိယာ ပရိဟရန္တာပိ ရက္ခိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝံ ဒုရက္ခစိတ္တတ္တာ ဧဝ န သက္ကာ တုမှာဒိသေဟိ ဣတ္ထီ အလောလာတိ ဝါ သံဝါသိယာတိ ဝါ မနာပါတိ ဝါ နိပ္ပာပါတိ ဝါ ဇာနိတုံ. မယှံ ပန စိတ္တံ အဿဝံ ဩဝါဒပဋိကရံ မမ ဝသေ ဝတ္တတိ, နာဟံ တဿ ဝသေ ဝတ္တာမိ. သော စဿ အဿဝဘာဝေါ ယမကပါဋိဟာရိယေ ဆန္နံ ဝဏ္ဏာနံ အဂ္ဂိဓာရာသု စ ဥဒကဓာရာသု စ ပဝတ္တမာနာသု သဗ္ဗဇနဿ ပါကဋော အဟောသိ. အဂ္ဂိနိမ္မာနေ ဟိ တေဇောကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဥဒကနိမ္မာနေ အာပေါကသိဏံ, နီလာဒိနိမ္မာနေ နီလာဒိကသိဏာနိ. ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဟိ ဒွေ စိတ္တာနိ ဧကတော နပ္ပဝတ္တန္တိ, ဧကမေဝ ပန အဿဝဘာဝေန ဧဝံ ဝသဝတ္တိ အဟောသိ. တဉ္စ ခေါ ပန သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနာပဂမာ ဝိမုတ္တံ, ဝိမုတ္တတ္တာ တဒေဝ အလောလံ, န တဝ ဂေါပီ. ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓကာလတော စ ပဘုတိ ဒါနသီလာဒီဟိ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတတ္တာ သံဝါသိယံ, န တဝ ဂေါပီ. တဒေတံ အနုတ္တရေန ဒမထေန ဒမိတတ္တာ သုဒန္တံ, သုဒန္တတ္တာ အတ္တနော ဝသေန ဆဒွါရဝိသေဝနံ ပဟာယ မမေဝ အဓိပ္ပာယမနဿ ဝသေနာနုဝတ္တနတော မနာပံ, န တဝ ဂေါပီ. ༢༣. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡོན་ཏན་འདི་དག་གིས་རང་གི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ལ་མགུ་བའི་དྷ་ནི་ཡ་ལ་གདམས་ངག་གནང་ཞིང་སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དོན་དང་ཚིག་མཚུངས་པའི་ “ང་ཡི་སེམས་ནི་ཁ་ལ་ཉན་པ་ཡིན།” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། “དྷ་ནི་ཡ། ཁྱོད་ནི་ ‘ང་ཡི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་ཁ་ལ་ཉན་པ་ཡིན།’ ཞེས་མགུ་བར་གྱུར་ཀྱང་། མོ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཁ་ལ་ཉན་པར་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་བ་ནི་ངེས་པ་མེད། གཞན་གྱི་སེམས་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་བུད་མེད་ཀྱི་སེམས་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ། །བུད་མེད་ནི་མངལ་དུ་ཁུར་ནས་བསྲུངས་ཀྱང་བསྲུང་མི་ནུས་པས། དེ་ལྟར་སེམས་བསྲུང་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཁྱོད་འདྲ་བས་བུད་མེད་འདི་ནི་གཡེམ་པ་མེད་པ་འམ། ལྷན་ཅིག་གནས་པ་འམ། ཡིད་དུ་འོང་བ་འམ། སྡིག་པ་མེད་པ་ཞིག་གོ་ཞེས་ཤེས་མི་ནུས་སོ། །ང་ཡི་སེམས་ནི་ཁ་ལ་ཉན་ཅིང་གདམས་ངག་སྒྲུབ་པ་ཡིན་པས་ང་ཡི་དབང་དུ་འགྱུར་གྱི། ང་ནི་དེའི་དབང་དུ་མི་འགྲོའོ། །སེམས་དེ་ཉིད་ཁ་ལ་ཉན་པའི་རང་བཞིན་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་ཟུང་གི་སྐབས་སུ་ཁ་དོག་དྲུག་ལྡན་གྱི་མེའི་རྒྱུན་དང་ཆུའི་རྒྱུན་འབབ་པའི་ཚེ་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་གསལ་བར་གྱུར་ཏོ། །མེ་སྤྲུལ་བའི་ཚེ་ན་མེའི་ཟད་པར་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་དགོས་ཤིང་། ཆུ་སྤྲུལ་བའི་ཚེ་ན་ཆུའི་ཟད་པར་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་དགོས་ལ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་བའི་ཚེ་ན་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཟད་པར་རྣམས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་དགོས་སོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཡང་སེམས་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་མི་འབྱུང་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སེམས་གཅིག་ཉིད་ཁ་ལ་ཉན་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་ལྟར་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན། སེམས་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་དེ་ཉིད་གཡེམ་པ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། ཁྱོད་ཀྱི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་དུས་ནས་བཟུང་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པས་དུས་ཡུན་རིང་པོར་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་སེམས་འདི་ཉིད་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ཡིན་གྱི། ཁྱོད་ཀྱི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་འདི་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་འདུལ་བས་བཏུལ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་ཡིན་ལ། ཤིན་ཏུ་དུལ་བའི་ཕྱིར་རང་གི་དབང་གིས་སྒོ་དྲུག་ལ་སྤྱོད་པ་སྤངས་ཏེ་ང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་པས་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡིན་གྱི། ཁྱོད་ཀྱི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ပါပံ ပန မေ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ ပန ဘဂဝါ တဿ အတ္တနော စိတ္တဿ ပါပါဘာဝံ ဒဿေတိ, ဓနိယော ဝိယ ဂေါပိယာ. သော စဿ ပါပါဘာဝေါ န ကေဝလံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေယေဝ, ဧကူနတိံသ ဝဿာနိ သရာဂါဒိကာလေ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တဿာပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဒါပိ ဟိဿ အဂါရိယဘာဝါနုရူပံ ဝိညုပဋိကုဋ္ဌံ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝါ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဝါ မနောဒုစ္စရိတံ ဝါ န ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗံ. တတော ပရံ မာရောပိ ဆဗ္ဗဿာနိ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ, ဧကံ ဝဿံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သတ္တ ဝဿာနိ တထာဂတံ အနုဗန္ဓိ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဝါလဂ္ဂနိတုဒနမတ္တမ္ပိဿ ပါပသမာစာရံ ပဿေယျ’’န္တိ. သော အဒိသွာဝ နိဗ္ဗိန္နော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – “ང་ལ་སྡིག་པ་མི་མངའོ། །” ཞེས་པས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་གི་སེམས་ལ་སྡིག་པ་མེད་པར་སྟོན་ཏེ། དྷ་ནི་ཡས་རང་གི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ལ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཁོང་ལ་སྡིག་པ་མེད་པ་དེ་ནི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དུས་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའི་རིང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་ཏེ་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཚེ་ཡང་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཚེ་ཡང་ཁོང་ལ་ཁྱིམ་པའི་གནས་སྐབས་དང་མཐུན་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པར་བྱ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དམ། ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་དམ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ཅི་ཡང་སྔོན་ཆད་སྐྱེས་མ་མྱོང་ངོ། །དེའི་འོག་ཏུ་བདུད་ཀྱིས་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་མ་སངས་རྒྱས་པའི་ལོ་དྲུག་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ལོ་གཅིག་སྟེ། ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ། “ཁོང་གི་སྡིག་པའི་སྤྱོད་པ་རྟ་རྔའི་རྩེ་མོས་གཙགས་པ་ཙམ་ཞིག་མཐོང་བར་འགྱུར་རམ།” སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཁོས་ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བར་ཡིད་སྐྱོ་སྟེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ, အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ; ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ. (သု. နိ. ၄၄၈); “ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི། །རྗེས་སུ་གོམ་པ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་འབྲངས། །དྲན་ལྡན་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ཉིད་ལ། །གླགས་སྐབས་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མ་རྙེད་དོ། །” ဗုဒ္ဓကာလေပိ နံ ဥတ္တရမာဏဝေါ သတ္တ မာသာနိ အနုဗန္ဓိ အာဘိသမာစာရိကံ ဒဋ္ဌုကာမော. သော ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ အဒိသွာဝ ပရိသုဒ္ဓသမာစာရော ဘဂဝါတိ ဂတော. စတ္တာရိ ဟိ တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ. ယထာဟ – སངས་རྒྱས་ཀྱི་དུས་སུ་ཡང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཨུཏྟ་རས་ཁོང་གི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་བརྟག་པར་འདོད་ནས་ཟླ་བ་བདུན་གྱི་རིང་ལ་རྗེས་སུ་འབྲངས་སོ། །ཁོས་ཉེས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་མཐོང་བར་ “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞིག་གོ།” ཞེས་སྨྲས་ནས་སོང་ངོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བསྲུང་བར་མི་བྱ་བ་བཞི་མངའ་སྟེ། འདི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། ། ‘‘စတ္တာရိမာနိ[Pg.34], ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ, ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ, ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော…ပေ… ပရိသုဒ္ဓမနောသမာစာရော…ပေ… ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ မိစ္ဆာဇီဝေါ, ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’’’တိ (အ. နိ. ၇.၅၈). “དགེ་སློང་དག། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བསྲུང་བར་མི་བྱ་བ་འདི་བཞི་མངའོ། །བཞི་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ ‘གཞན་གྱིས་ང་ཡི་འདི་མ་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་བསྲུང་བར་བྱ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་མེད། ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། དགེ་སློང་དག། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ ‘གཞན་གྱིས་ང་ཡི་འདི་མ་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་བསྲུང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་མེད་དོ། །” ဧဝံ ယသ္မာ တထာဂတဿ စိတ္တဿ န ကေဝလံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ, ပုဗ္ဗေပိ ပါပံ နတ္ထိ ဧဝ, တသ္မာ အာဟ – ‘‘ပါပံ ပန မေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. တဿာဓိပ္ပာယော – မမေဝ စိတ္တဿ ပါပံ န သက္ကာ သုဏိတုံ, န တဝ ဂေါပိယာ. တသ္မာ ယဒိ ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ တုဋ္ဌေန ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, မယာဝေတံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ. དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སེམས་ལ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དུས་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། སྔོན་གྱི་དུས་སུ་ཡང་སྡིག་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར། “ང་ལ་སྡིག་པ་མི་མངའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། ང་ཡི་སེམས་ཀྱི་སྡིག་པ་ནི་ཐོས་པར་མི་ནུས་ཀྱི། ཁྱོད་ཀྱི་ཆུང་མ་གོ་པཱི་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་ཡོན་ཏན་འདི་དག་གིས་མགུ་ནས་ “ལྷ་ལྷ་མོ་ཁྱོད་འདོད་ན་ཆར་ཕོབ་ཅིག” ཅེས་སྨྲ་བར་བྱ་ན། ངས་ནི་དེ་སྐད་སྨྲ་བར་རིགས་སོ། ། ၂၄. တမ္ပိ သုတွာ ဓနိယော တတုတ္တရိပိ သုဘာသိတရသာယနံ ပိဝိတုကာမော အတ္တနော ဘုဇိဿဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အတ္တဝေတနဘတောဟမသ္မီ’’တိ. တတ္ထ အတ္တဝေတနဘတောတိ အတ္တနိယေနေဝ ဃာသစ္ဆာဒနေန ဘတော, အတ္တနောယေဝ ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝါမိ, န ပရဿ ဝေတနံ ဂဟေတွာ ပရဿ ကမ္မံ ကရောမီတိ ဒဿေတိ. ပုတ္တာတိ ဓီတရော စ ပုတ္တာ စ, တေ သဗ္ဗေ ပုတ္တာတွေဝ ဧကဇ္ဈံ ဝုစ္စန္တိ. သမာနိယာတိ သန္နိဟိတာ အဝိပ္ပဝုဋ္ဌာ. အရောဂါတိ နိရာဗာဓာ, သဗ္ဗေဝ ဦရုဗာဟုဗလာတိ ဒဿေတိ. တေသံ န သုဏာမိ ကိဉ္စိ ပါပန္တိ တေသံ စောရာတိ ဝါ ပရဒါရိကာတိ ဝါ ဒုဿီလာတိ ဝါ ကိဉ္စိ ပါပံ န သုဏာမီတိ. ༢༤. དེ་ཐོས་ནས་དྷ་ནི་ཡས་དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་བདུད་རྩི་འཐུང་བར་འདོད་ཅིང་། རང་ཉིད་རང་དབང་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “ང་ནི་རང་གི་གླ་པའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ ‘རང་གི་གླ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྐྲུན་པའི་ཟས་གོས་ཀྱིས་གསོ་བ་སྟེ། རང་གི་ལས་ཁོ་ན་བྱས་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་གྱི། གཞན་གྱི་གླ་རྔན་བླངས་ནས་གཞན་གྱི་ལས་མི་བྱེད་པར་སྟོན་ཏོ། ། ‘བུ་’ ཞེས་པ་ནི་བུ་མོ་དང་བུ་གཉིས་ཀ་ལ་གོ་ཞིང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བུ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། ‘མཐུན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་འདུས་ཤིང་སོ་སོར་མ་གྱེས་པའོ། ། ‘ནད་མེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ནད་མེད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་བརླ་དང་ལག་པའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་སྟོན་ཏོ། ། ‘ཁོང་ཚོའི་སྡིག་པ་ཅི་ཡང་མི་ཐོས་’ ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཚོ་ནི་རྐུན་མ་འམ། ལོག་པར་གཡེམ་པ་འམ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་སྡིག་པ་ཅི་ཡང་མི་ཐོས་པའོ། ། ၂၅. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ ဓနိယံ ဩဝဒန္တော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – ‘‘နာဟံ ဘတကော’’တိ. အတြာပိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ပဒါနိ. အယံ ပန အဓိပ္ပာယော – တွံ ‘‘ဘုဇိဿောဟမသ္မီ’’တိ မန္တွာ တုဋ္ဌော, ပရမတ္ထတော စ အတ္တနော ကမ္မံ ကရိတွာ ဇီဝန္တောပိ ဒါသော ဧဝါသိ တဏှာဒါသတ္တာ, ဘတကဝါဒါ စ န ပရိမုစ္စသိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၀၅). ပရမတ္ထတော ပန နာဟံ ဘတကောသ္မိ ကဿစိ. အဟဉှိ ကဿစိ ပရဿ ဝါ အတ္တနော ဝါ ဘတကော န ဟောမိ. ကိံ ကာရဏာ? ယသ္မာ [Pg.35] နိဗ္ဗိဋ္ဌေန စရာမိ သဗ္ဗလောကေ. အဟဉှိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလတော ယာဝ ဗောဓိ, တာဝ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဘတကော အဟောသိံ. သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော ပန နိဗ္ဗိဋ္ဌော နိဗ္ဗိသော ရာဇဘတော ဝိယ. တေနေဝ နိဗ္ဗိဋ္ဌေန သဗ္ဗညုဘာဝေန လောကုတ္တရသမာဓိသုခေန စ ဇီဝါမိ. တဿ မေ ဣဒါနိ ဥတ္တရိကရဏီယဿ ကတပရိစယဿ ဝါ အဘာဝတော အပ္ပဟီနပဋိသန္ဓိကာနံ တာဒိသာနံ ဝိယ ပတ္တဗ္ဗော ကောစိ အတ္ထော ဘတိယာ န ဝိဇ္ဇတိ. ‘‘ဘဋိယာ’’တိပိ ပါဌော. တသ္မာ ယဒိ ဘုဇိဿတာယ တုဋ္ဌေန ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, မယာဝေတံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ. ༢༥. དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དྷ་ནི་ཡ་ལ་གདམས་ངག་གནང་ཞིང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། “ང་ནི་གླ་པ་མ་ཡིན།” ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚིག་གི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། ཁྱོད་ནི་ ‘ང་ནི་རང་དབང་ཡིན།’ ཞེས་བསམས་ནས་མགུ་བར་གྱུར་ཀྱང་། དོན་དམ་པར་རང་གི་ལས་བྱས་ནས་འཚོ་ཡང་སྲེད་པའི་བྲན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྲན་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། གླ་པ་ཞེས་པའི་མིང་ལས་ཀྱང་མི་ཐར་རོ། །འདི་སྐད་དུ། “འཇིག་རྟེན་ནི་མི་གང་བ་དང་། ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་། སྲེད་པའི་བྲན་ནོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །དོན་དམ་པར་ནི་ང་སུ་ཞིག་གི་གླ་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། ང་ནི་གཞན་ནམ་རང་གི་གླ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ང་ནི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དུ་རང་གིས་བསྒྲུབས་པས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ང་ནི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་ཞབས་དྲུང་ནས་བཟུང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གླ་པ་བྱས་སོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཚེ་ན་ནི་རྒྱལ་པོའི་གླ་པ་རྒས་པ་བཞིན་དུ་རང་གིས་བསྒྲུབས་པ་ཐོབ་ཅིང་འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་རང་གིས་བསྒྲུབས་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བས་འཚོ་བར་བྱེད་དོ། །ང་ལ་ད་ལྟ་སླར་བྱ་བའི་ལས་སམ། བྱས་པ་བསགས་པའི་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མ་སྤངས་པའི་སྐྱེ་བོ་དེ་དག་བཞིན་དུ་གླ་རྔན་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དགོས་པ་ཅི་ཡང་མེད། ‘གླ་རྔན་གྱིས་’ ཞེས་པའང་ཀློག་ཚུལ་ཞིག་གོ། དེའི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་རང་དབང་ཉིད་ལ་མགུ་ནས་ “ལྷ་ལྷ་མོ་ཁྱོད་འདོད་ན་ཆར་ཕོབ་ཅིག” ཅེས་སྨྲ་བར་བྱ་ན། ངས་ནི་དེ་སྐད་སྨྲ་བར་རིགས་སོ། ། ၂၆. တမ္ပိ သုတွာ ဓနိယော အတိတ္တောဝ သုဘာသိတာမတေန အတ္တနော ပဉ္စပ္ပကာရဂေါမဏ္ဍလပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အတ္ထိ ဝသာ’’တိ. တတ္ထ ဝသာတိ အဒမိတဝုဍ္ဎဝစ္ဆကာ. ဓေနုပါတိ ဓေနုံ ပိဝန္တာ တရုဏဝစ္ဆကာ, ခီရဒါယိကာ ဝါ ဂါဝေါ. ဂေါဓရဏိယောတိ ဂဗ္ဘိနိယော. ပဝေဏိယောတိ ဝယပ္ပတ္တာ ဗလီဗဒ္ဒေဟိ သဒ္ဓိံ မေထုနပတ္ထနကဂါဝေါ. ဥသဘောပိ ဂဝမ္ပတီတိ ယော ဂေါပါလကေဟိ ပါတော ဧဝ နှာပေတွာ, ဘောဇေတွာ, ပဉ္စင်္ဂုလံ ဒတွာ, မာလံ ဗန္ဓိတွာ – ‘‘ဧဟိ, တာတ, ဂါဝေါ ဂေါစရံ ပါပေတွာ ရက္ခိတွာ အာနေဟီ’’တိ ပေသီယတိ, ဧဝံ ပေသိတော စ တာ ဂါဝေါ အဂေါစရံ ပရိဟရိတွာ, ဂေါစရေ စာရေတွာ, သီဟဗျဂ္ဃာဒိဘယာ ပရိတ္တာယိတွာ အာနေတိ, တထာရူပေါ ဥသဘောပိ ဂဝမ္ပတိ ဣဓ မယှံ ဂေါမဏ္ဍလေ အတ္ထီတိ ဒဿေသိ. ༢༦. དེ་ཐོས་ནས་དྷ་ནི་ཡ་ནི་ལེགས་པར་བཤད་པའི་བདུད་རྩིས་མི་ངོམས་པར་རང་གི་བ་ལང་གི་ཁྱུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པར་བྱེད་བཞིན་དུ། "བཞོན་མ་ཡོད།" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"བཞོན་མ་"ཞེས་པ་ནི་མ་བཏུལ་བའི་བེའུ་ཆེན་པོ་རྣམས་སོ། །"བེའུ་འཐུང་"ཞེས་པ་ནི་བཞོན་མ་ལས་འོ་མ་འཐུང་བའི་བེའུ་གཞོན་ནུ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་འོ་མ་སྦྱིན་པའི་བ་རྣམས་སོ། །"བ་མངལ་ལྡན་"ཞེས་པ་ནི་མངལ་ཁུར་བ་རྣམས་སོ། །"བ་རྒྱུད་ལྡན་"ཞེས་པ་ནི་ལང་ཚོ་ལ་བབས་ཤིང་གླང་གོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཁྲིག་པ་འདོད་པའི་བ་རྣམས་སོ། །"ཁྱུ་མཆོག་བ་ལང་གི་བདག་པོ་"ཞེས་པ་ནི། ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་དྲོ་ཉིད་ནས་ཁྲུས་བྱས། ཟས་བྱིན། ཕྱག་སོར་ལྔའི་རི་མོ་བཏབ། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་བཅིངས་ཏེ། "གཅེས་པ། ཚུར་ཤོག་ལ། བ་ལང་རྣམས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་བཀྲི་ཞིང་བསྲུངས་ཏེ་ཕྱིར་ཁྱེར་ཤོག" ཅེས་བཏང་བ་ན། དེ་ལྟར་བཏང་བའི་ཁྱུ་མཆོག་དེས་བ་ལང་རྣམས་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལས་བཟློག་ཅིང་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་རྩྭ་སྐྱོང་བར་བྱེད་ལ། སེང་གེ་དང་སྟག་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པ་ལས་བསྲུངས་ཏེ་ཕྱིར་འཁྲིད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཁྱུ་མཆོག་བ་ལང་གི་བདག་པོ་ཡང་འདིར་བདག་གི་བ་ལང་གི་ཁྱུ་ནང་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། ၂၇. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ တထေဝ ဓနိယံ ဩဝဒန္တော ဣမံ ပစ္စနီကဂါထံ အာဟ ‘‘နတ္ထိ ဝသာ’’တိ. ဧတ္ထ စေသ အဓိပ္ပာယော – ဣဓ အမှာကံ သာသနေ အဒမိတဋ္ဌေန ဝုဍ္ဎဋ္ဌေန စ ဝသာသင်္ခါတာ ပရိယုဋ္ဌာနာ ဝါ, တရုဏဝစ္ဆကေ သန္ဓာယ ဝသာနံ မူလဋ္ဌေန ခီရဒါယိနိယော သန္ဓာယ ပဂ္ဃရဏဋ္ဌေန ဓေနုပါသင်္ခါတာ အနုသယာ ဝါ, ပဋိသန္ဓိဂဗ္ဘဓာရဏဋ္ဌေန ဂေါဓရဏိသင်္ခါတာ ပုညာပုညာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရစေတနာ ဝါ, သံယောဂပတ္ထနဋ္ဌေန ပဝေဏိသင်္ခါတာ ပတ္ထနာ တဏှာ ဝါ, အာဓိပစ္စဋ္ဌေန ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန သေဋ္ဌဋ္ဌေန စ ဂဝမ္ပတိဥသဘသင်္ခါတံ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ဝါ နတ္ထိ, သွာဟံ ဣမာယ သဗ္ဗယောဂက္ခေမဘူတာယ နတ္ထိတာယ တုဋ္ဌော. တွံ ပန သောကာဒိဝတ္ထုဘူတာယ အတ္ထိတာယ တုဋ္ဌော[Pg.36]. တသ္မာ သဗ္ဗယောဂက္ခေမတာယ တုဋ္ဌဿ မမေဝေတံ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ. ༢༧. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་དྷ་ནི་ཡ་ལ་གདམས་པར་མཛད་བཞིན་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ། "བཞོན་མ་མེད།" ཅེས་པའོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིར་བདག་ཅག་གི་བསྟན་པ་འདི་ལ། མ་བཏུལ་བའི་དོན་དང་ཆེར་སྐྱེས་པའི་དོན་གྱིས་"བཞོན་མ་"ཞེས་བྱ་བའི་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་རྣམས་སམ། བེའུ་གཞོན་ནུ་ལ་དམིགས་ནས་བཞོན་མའི་རྩ་བའི་དོན་དང་། འོ་མ་སྦྱིན་པ་ལ་དམིགས་ནས་འཛག་པའི་དོན་གྱིས་"བེའུ་འཐུང་"ཞེས་བྱ་བའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་སམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་མངལ་འཛིན་པའི་དོན་གྱིས་"བ་མངལ་ལྡན་"ཞེས་བྱ་བའི་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སེམས་པ་རྣམས་སམ། འདུ་འཕྲད་འདོད་པའི་དོན་གྱིས་"བ་རྒྱུད་ལྡན་"ཞེས་བྱ་བའི་རེ་བའི་སྲེད་པ་རྣམས་སམ། དབང་བྱེད་པའི་དོན་དང་། སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་དང་། གཙོ་བོའི་དོན་གྱིས་"ཁྱུ་མཆོག་བ་ལང་གི་བདག་པོ་"ཞེས་བྱ་བའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་མེད་དོ། །བདག་ནི་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འབྲས་སུ་གྱུར་པའི་མེད་པ་འདི་ལ་དགའ་འོ། །ཁྱོད་ནི་མྱ་ངན་ལ་སོགས་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་ཡོད་པ་ལ་དགའ་འོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཐར་བའི་བདེ་བ་ལ་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནས་"གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཆར་ཕོབ་ཅིག" ཅེས་སྨྲ་བར་རིགས་སོ་ཞེས་པའོ། ། ၂၈. တမ္ပိ သုတွာ ဓနိယော တတုတ္တရိပိ သုဘာသိတံ အမတရသံ အဓိဂန္တုကာမော အတ္တနော ဂေါဂဏဿ ခိလဗန္ဓနသမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ခိလာ နိခါတာ’’တိ. တတ္ထ ခိလာတိ ဂုန္နံ ဗန္ဓနတ္ထမ္ဘာ. နိခါတာတိ အာကောဋေတွာ ဘူမိယံ ပဝေသိတာ ခုဒ္ဒကာ မဟန္တာ ခဏိတွာ ဌပိတာ. အသမ္ပဝေဓီတိ အကမ္ပကာ. ဒါမာတိ ဝစ္ဆကာနံ ဗန္ဓနတ္ထာယ ကတာ ဂန္ထိတပါသယုတ္တာ ရဇ္ဇုဗန္ဓနဝိသေသာ. မုဉ္ဇမယာတိ မုဉ္ဇတိဏမယာ. နဝါတိ အစိရကတာ. သုသဏ္ဌာနာတိ သုဋ္ဌု သဏ္ဌာနာ, သုဝဋ္ဋိတသဏ္ဌာနာ ဝါ. န ဟိ သက္ခိန္တီတိ နေဝ သက္ခိဿန္တိ. ဓေနုပါပိ ဆေတ္တုန္တိ တရုဏဝစ္ဆကာပိ ဆိန္ဒိတုံ. ༢༨. དེ་ཡང་ཐོས་ནས་དྷ་ནི་ཡ་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ལེགས་པར་བཤད་པའི་བདུད་རྩིའི་རོ་ཐོབ་པར་འདོད་ཅིང་། རང་གི་བ་ལང་གི་ཁྱུ་ཕུར་པ་ལ་བཏགས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་བཞིན་དུ། "ཕུར་པ་བཏབ།" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"ཕུར་པ་"ཞེས་པ་ནི་བ་ལང་འདོགས་པའི་ཀ་བ་རྣམས་སོ། །"བཏབ་པ་"ཞེས་པ་ནི་བརྡུངས་ཏེ་ས་ལ་བཅུག་པ་དང་། ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་རྣམས་ས་བྲུས་ཏེ་བཙུགས་པ་རྣམས་སོ། །"མི་གཡོ་བ་"ཞེས་པ་ནི་མི་འགུལ་བ་རྣམས་སོ། །"ཐག་པ་"ཞེས་པ་ནི་བེའུ་རྣམས་འཆིང་བའི་ཕྱིར་བྱས་པའི་མདུད་པ་དང་ཞགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཐག་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་སོ། །"མུཉྫ་ལས་བྱས་པ་"ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་མུཉྫ་ལས་བྱས་པ་རྣམས་སོ། །"གསར་པ་"ཞེས་པ་ནི་བྱས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་རྣམས་སོ། །"ལེགས་པར་བསྒྲིལ་བ་"ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་དབྱིབས་ལེགས་པའམ། ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བསྒྲིལ་བའི་དབྱིབས་ཅན་རྣམས་སོ། །"མི་ནུས་སོ"ཞེས་པ་ནི་གཏན་ནས་མི་ནུས་པའོ། །"བེའུ་འཐུང་གིས་ཀྱང་གཅོད་པ་"ཞེས་པ་ནི་བེའུ་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གཅོད་པའོ། ། ၂၉. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ ဓနိယဿ ဣန္ဒြိယ-ပရိပါကကာလံ ဉတွာ ပုရိမနယေနေဝ တံ ဩဝဒန္တော ဣမံ စတုသစ္စဒီပိကံ ဂါထံ အဘာသိ ‘‘ဥသဘောရိဝ ဆေတွာ’’တိ. တတ္ထ ဥသဘောတိ ဂေါပိတာ ဂေါပရိဏာယကော ဂေါယူထပတိ ဗလီဗဒ္ဒေါ. ကေစိ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ဂဝသတဇေဋ္ဌော ဥသဘော, သဟဿဇေဋ္ဌော ဝသဘော, သတသဟဿဇေဋ္ဌော နိသဘော’’တိ. အပရေ ‘‘ဧကဂါမခေတ္တေ ဇေဋ္ဌော ဥသဘော, ဒွီသု ဇေဋ္ဌော ဝသဘော, သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတော နိသဘော’’တိ. သဗ္ဗေပေတေ ပပဉ္စာ, အပိစ ခေါ ပန ဥသဘောတိ ဝါ ဝသဘောတိ ဝါ နိသဘောတိ ဝါ သဗ္ဗေပေတေ အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာဟ – ‘‘နိသဘော ဝတ ဘော သမဏော ဂေါတမော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၃၈). ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဗန္ဓနာနီတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာနိ ကိလေသဗန္ဓနာနိ စ. နာဂေါတိ ဟတ္ထီ. ပူတိလတန္တိ ဂဠောစီလတံ. ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော ပူတိကာယော, ဝဿသတိကောပိ သုနခေါ ကုက္ကုရော, တဒဟုဇာတောပိ သိင်္ဂါလော ‘‘ဇရသိင်္ဂါလော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ အဘိနဝါပိ ဂဠောစီလတာ အသာရကတ္တေန ‘‘ပူတိလတာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဒါလယိတွာတိ ဆိန္ဒိတွာ. ဂဗ္ဘဉ္စ သေယျဉ္စ ဂဗ္ဘသေယျံ. တတ္ထ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏေန ဇလာဗုဇယောနိ, သေယျဂ္ဂဟဏေန အဝသေသာ. ဂဗ္ဘသေယျမုခေန ဝါ သဗ္ဗာပိ တာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသမေတ္ထ ပဒတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ. ༢༩. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྷ་ནི་ཡའི་དབང་པོ་སྨིན་པའི་དུས་མཁྱེན་ནས། སྔོན་གྱི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལ་གདམས་པར་མཛད་བཞིན་དུ་བདེན་པ་བཞི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ། "ཁྱུ་མཆོག་བཞིན་དུ་བཅད་ནས།" ཅེས་པའོ། །དེ་ལ་"ཁྱུ་མཆོག་"ཞེས་པ་ནི་བ་ལང་གི་ཕ་དང་། བ་ལང་གི་སྣ་འཁྲིད་པ་དང་། བ་ལང་གི་ཁྱུ་དཔོན་དང་། གླང་གོའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་"བ་ལང་བརྒྱའི་གཙོ་བོ་ནི་ཁྱུ་མཆོག་ཡིན། སྟོང་གི་གཙོ་བོ་ནི་བ་སབྷ་ཡིན། འབུམ་གྱི་གཙོ་བོ་ནི་ནི་སབྷ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་སྨྲའོ། །གཞན་དག་ནི་"གྲོང་གཅིག་གི་ས་ཞིང་ནང་གི་གཙོ་བོ་ནི་ཁྱུ་མཆོག་ཡིན། གྲོང་གཉིས་ཀྱི་ནང་གི་གཙོ་བོ་ནི་བ་སབྷ་ཡིན། ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ནི་ནི་སབྷ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་སྨྲའོ། །འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྤྲོས་པ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་ཁྱུ་མཆོག་གམ། བ་སབྷའམ། ནི་སབྷ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། "ཀྱེ་མ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ནི་སབྷ་ཉིད་དོ། །" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །"ར་"ཡིག་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བའོ། །"འཆིང་བ་རྣམས་"ཞེས་པ་ནི་ཐག་པའི་འཆིང་བ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་རྣམས་སོ། །"གླང་པོ་"ཞེས་པ་ནི་ཐལ་དཀར་རོ། །"འཁྲི་ཤིང་རུལ་པ་"ཞེས་པ་ནི་ག་ལོ་ཙཱིའི་འཁྲི་ཤིང་ངོ་། །དཔེར་ན་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་གྱི་ལུས་ཀྱང་ལུས་རུལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལོ་བརྒྱ་ལོན་པའི་ཁྱི་ལའང་ཁྱི་ཆུང་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་ཉིན་སྐྱེས་པའི་ཅེ་སྤྱང་ལའང་ཅེ་སྤྱང་རྒན་པོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་གསར་དུ་སྐྱེས་པའི་ག་ལོ་ཙཱིའི་འཁྲི་ཤིང་ལའང་སྙིང་པོ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་"འཁྲི་ཤིང་རུལ་པ་"ཞེས་བརྗོད་དོ། །"བཅས་ནས་"ཞེས་པ་ནི་བཅད་ནས་སོ། །"མངལ་དང་ཉལ་ས་"ནི་མངལ་གྱི་ཉལ་སའོ། །དེ་ལ་"མངལ་"ཞེས་པས་ནི་རྡུལ་སྐྱེས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་བསྟན་ལ། "ཉལ་ས་"ཞེས་པས་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །ཡང་ན་མངལ་གྱི་ཉལ་ས་ཞེས་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཚིག་གི་དོན་ལས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཉིད་དོ། ། အယံ [Pg.37] ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ဓနိယ, တွံ ဗန္ဓနေန တုဋ္ဌော, အဟံ ပန ဗန္ဓနေန အဋ္ဋီယန္တော ထာမဝီရိယူပေတော မဟာဥသဘောရိဝ ဗန္ဓနာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ စတုတ္ထအရိယမဂ္ဂထာမဝီရိယေန ဆေတွာ, နာဂေါ ပူတိလတံဝ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနဗန္ဓနာနိ ဟေဋ္ဌာမဂ္ဂတ္တယထာမဝီရိယေန ဒါလယိတွာ, အထ ဝါ ဥသဘောရိဝ ဗန္ဓနာနိ အနုသယေ နာဂေါ ပူတိလတံဝ ပရိယုဋ္ဌာနာနိ ဆေတွာ ဒါလယိတွာဝ ဌိတော. တသ္မာ န ပုန ဂဗ္ဘသေယျံ ဥပေဿံ. သောဟံ ဇာတိဒုက္ခဝတ္ထုကေဟိ သဗ္ဗဒုက္ခေဟိ ပရိမုတ္တော သောဘာမိ – ‘‘အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ ဝဒမာနော. တသ္မာ သစေ တွမ္ပိ အဟံ ဝိယ ဝတ္တုမိစ္ဆသိ, ဆိန္ဒ တာနိ ဗန္ဓနာနီတိ. ဧတ္ထ စ ဗန္ဓနာနိ သမုဒယသစ္စံ, ဂဗ္ဘသေယျာ ဒုက္ခသစ္စံ, ‘‘န ဥပေဿ’’န္တိ ဧတ္ထ အနုပဂမော အနုပါဒိသေသဝသေန, ‘‘ဆေတွာ ဒါလယိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဆေဒေါ ပဒါလနဉ္စ သဥပါဒိသေသဝသေန နိရောဓသစ္စံ, ယေန ဆိန္ဒတိ ပဒါလေတိ စ, တံ မဂ္ဂသစ္စန္တိ. འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དྷ་ནི་ཡ། ཁྱོད་ནི་འཆིང་བས་དགའ་ལ། བདག་ནི་འཆིང་བས་སྐྱོ་ཞིང་མཐུ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའི་ཁྱུ་མཆོག་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ། འཆིང་བ་སྟེ་གོང་མའི་ཆ་མཐུན་གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་པོ་རྣམས་འཕགས་པའི་ལམ་བཞི་པའི་མཐུ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བཅད་ཅིང་། གླང་པོ་ཆེས་འཁྲི་ཤིང་རུལ་པ་བཞིན་དུ་འོག་མའི་ཆ་མཐུན་གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་འཆིང་བ་ལྔ་པོ་རྣམས་འོག་མའི་ལམ་གསུམ་གྱི་མཐུ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བཅད་དེ། ཡང་ན་ཁྱུ་མཆོག་གིས་འཆིང་བ་བཅད་པ་བཞིན་དུ་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་དང་། གླང་པོ་ཆེས་འཁྲི་ཤིང་རུལ་པ་བཅད་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་རྣམས་བཅད་ཅིང་བཅོམ་ནས་གནས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཕྱིར་མངལ་གྱི་ཉལ་སར་མི་འགྲོའོ། །བདག་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་ཏེ། "གལ་ཏེ་འདོད་ན་ལྷ་ཆར་ཕོབ་ཅིག" ཅེས་སྨྲ་བཞིན་དུ་མཛེས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱང་བདག་བཞིན་དུ་སྨྲ་བར་འདོད་ན། འཆིང་བ་དེ་དག་ཆོད་ཅིག་ཅེས་པའོ། །འདིར་འཆིང་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། མངལ་གྱི་ཉལ་ས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། "མི་འགྲོའོ་"ཞེས་པ་འདིར་མི་འགྲོ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་གིས་དང་། "བཅད་ཅིང་བཅོམ་ནས་"ཞེས་པ་འདིར་གཅོད་པ་དང་འཇོམས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་གིས་འགོག་པའི་བདེན་པ་བསྟན་ལ། གང་གིས་གཅོད་ཅིང་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། ། ဧဝမေတံ စတုသစ္စဒီပိကံ ဂါထံ သုတွာ ဂါထာပရိယောသာနေ ဓနိယော စ ပဇာပတိ စဿ ဒွေ စ ဓီတရောတိ စတ္တာရော ဇနာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. အထ ဓနိယော အဝေစ္စပ္ပသာဒယောဂေန တထာဂတေ မူလဇာတာယ ပတိဋ္ဌိတာယ သဒ္ဓါယ ပညာစက္ခုနာ ဘဂဝတော ဓမ္မကာယံ ဒိသွာ ဓမ္မတာယ စောဒိတဟဒယော စိန္တေသိ – ‘‘ဗန္ဓနာနိ ဆိန္ဒိံ, ဂဗ္ဘသေယျော စ မေ နတ္ထီ’’တိ အဝီစိံ ပရိယန္တံ ကတွာ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ကော အညော ဧဝံ သီဟနာဒံ နဒိဿတိ အညတြ ဘဂဝတာ, အာဂတော နု ခေါ မေ သတ္ထာတိ. တတော ဘဂဝါ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိဇာလဝိစိတြံ သုဝဏ္ဏရသသေကပိဉ္ဇရံ ဝိယ သရီရာဘံ ဓနိယဿ နိဝေသနေ မုဉ္စိ ‘‘ပဿ ဒါနိ ယထာသုခ’’န္တိ. དེ་ལྟར་བདེན་པ་བཞི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཐོས་ནས། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་དྷ་ནི་ཡ་དང་། ཁྱིམ་ཐབ་མ་དང་། ཁོང་གི་བུ་མོ་གཉིས་ཏེ་སྐྱེ་བོ་བཞི་པོ་རྣམས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་དྷ་ནི་ཡ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་དང་ལྡན་པས། རྩ་བ་ནས་སྐྱེས་ཤིང་བརྟན་པར་གྱུར་པའི་དད་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་བཅོམ་ལན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་ནས། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་བསྐུལ་བའི་སྙིང་དང་ལྡན་པས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། "བདག་གིས་འཆིང་བ་རྣམས་བཅད་ཅིང་། བདག་ལ་མངལ་གྱི་ཉལ་ས་ཡང་མེད་དོ་"ཞེས་མནར་མེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་སུ་ཞིག་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་པར་ནུས། བདག་གི་སྟོན་པ་བྱོན་པ་ལོས་ཡིན་སྙམ་མོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོད་ཟེར་ཁ་དོག་དྲུག་གི་དྲྭ་བས་མཛེས་ཤིང་གསེར་གྱི་ཁུ་བས་བྱུགས་པ་ལྟ་བུའི་སྐུའི་འོད་ཟེར་དྷ་ནི་ཡའི་ཁྱིམ་དུ་བཏང་སྟེ། "ད་ནི་ཅི་བདེ་བར་ལྟོས་ཤིག" ཅེས་གསུངས་སོ། ། ၃၀. အထ ဓနိယော အန္တော ပဝိဋ္ဌစန္ဒိမသူရိယံ ဝိယ သမန္တာ ပဇ္ဇလိတပဒီပသဟဿသမုဇ္ဇလိတမိဝ စ နိဝေသနံ ဒိသွာ ‘‘အာဂတော ဘဂဝါ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. တသ္မိံယေဝ စ သမယေ မေဃောပိ ပါဝဿိ. တေနာဟု သင်္ဂီတိကာရာ ‘‘နိန္နဉ္စ ထလဉ္စ ပူရယန္တော’’တိ. တတ္ထ နိန္နန္တိ ပလ္လလံ. ထလန္တိ ဥက္ကူလံ. ဧဝမေတံ ဥက္ကူလဝိကူလံ သဗ္ဗမ္ပိ သမံ ကတွာ ပူရယန္တော မဟာမေဃော ပါဝဿိ, ဝဿိတုံ အာရဘီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တာဝဒေဝါတိ ယံ ခဏံ ဘဂဝါ သရီရာဘံ မုဉ္စိ, ဓနိယော စ ‘‘သတ္ထာ မေ အာဂတော’’တိ သဒ္ဓါမယံ စိတ္တာဘံ [Pg.38] မုဉ္စိ, တံ ခဏံ ပါဝဿီတိ. ကေစိ ပန ‘‘သူရိယုဂ္ဂမနမ္ပိ တသ္မိံယေဝ ခဏေ’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ. ༣༠. དེ་ནས་དྷ་ནི་ཡས་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་ཞུགས་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་གསལ་ཞིང་། སྒྲོན་མེ་སྟོང་ཕྲག་མངོན་པར་སྦར་བ་ལྟ་བུའི་ཁྱིམ་མཐོང་ནས། "བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་ཏོ། །" སྙམ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་དུས་སུ་སྤྲིན་ཆེན་པོས་ཀྱང་ชར་ཕབ་བོ། །དེ་བས་ན་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་"གཤོངས་དང་གོང་རྣམས་གང་བར་བྱེད་བཞིན་དུ།" ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་"གཤོངས་"ཞེས་པ་ནི་གཤོངས་སའོ། །"གོང་"ཞེས་པ་ནི་ས་མཐོན་པོའོ། །དེ་ལྟར་ས་མཐོ་དམན་ཐམས་ཅད་མཉམ་པར་བྱས་ཏེ་གང་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་སྤྲིན་ཆེན་པོས་ཆར་ཕབ་ཅིང་། ཆར་འབབ་པ་བརྩམས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"དེ་མ་ཐག་ཏུ་"ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐུའི་འོད་ཟེར་བཏང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་དང་། དྷ་ནི་ཡས་ཀྱང་"བདག་གི་སྟོན་པ་བྱོན་ཏོ། །" ཞེས་དད་པ་ལས་གྲུབ་པའི་སེམས་ཀྱི་འོད་ཟེར་བཏང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཆར་བབས་སོ་ཞེས་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་"ཉི་མ་ཤར་བའང་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་འཆད་དོ། ། ၃၁-၃၂. ဧဝံ တသ္မိံ ဓနိယဿ သဒ္ဓုပ္ပာဒတထာဂတောဘာသဖရဏသူရိယုဂ္ဂမနက္ခဏေ ဝဿတော ဒေဝဿ သဒ္ဒံ သုတွာ ဓနိယော ပီတိသောမနဿဇာတော ဣမမတ္ထံ အဘာသထ ‘‘လာဘာ ဝတ နော အနပ္ပကာ’’တိ ဒွေ ဂါထာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ༣༡-༣༢. དེ་ལྟར་དྷ་ནི་ཡ་ལ་དད་པ་སྐྱེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པ་དང་། ཉི་མ་ཤར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ལ་ཆར་འབབ་པའི་སྒྲ་ཐོས་ནས། དྷ་ནི་ཡ་ནི་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་ཏེ། དོན་འདི་ལ་དམིགས་ནས་"བདག་ཅག་གི་རྙེད་པ་ནི་ཀྱེ་མ་ཆེན་པོའོ། །" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་སྨྲས་སོ། ། တတ္ထ ယသ္မာ ဓနိယော သပုတ္တဒါရော ဘဂဝတော အရိယမဂ္ဂပဋိဝေဓေန ဓမ္မကာယံ ဒိသွာ, လောကုတ္တရစက္ခုနာ ရူပကာယံ ဒိသွာ, လောကိယစက္ခုနာ သဒ္ဓါပဋိလာဘံ လဘိ. တသ္မာ အာဟ – ‘‘လာဘာ ဝတ နော အနပ္ပကာ, ယေ မယံ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသာမာ’’တိ. တတ္ထ ဝတ ဣတိ ဝိမှယတ္ထေ နိပါတော. နော ဣတိ အမှာကံ. အနပ္ပကာတိ ဝိပုလာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သရဏံ တံ ဥပေမာတိ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂပဋိဝေဓေနေဝဿ သိဒ္ဓံ သရဏဂမနံ, တတ္ထ ပန နိစ္ဆယဂမနမေဝ ဂတော, ဣဒါနိ ဝါစာယ အတ္တသန္နိယျာတနံ ကရောတိ. မဂ္ဂဝသေန ဝါ သန္နိယျာတနသရဏတံ အစလသရဏတံ ပတ္တော, တံ ပရေသံ ဝါစာယ ပါကဋံ ကရောန္တော ပဏိပါတသရဏဂမနံ ဂစ္ဆတိ. စက္ခုမာတိ ဘဂဝါ ပကတိဒိဗ္ဗပညာသမန္တဗုဒ္ဓစက္ခူဟိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ. တံ အာလပန္တော အာဟ – ‘‘သရဏံ တံ ဥပေမ စက္ခုမာ’’တိ. ‘‘သတ္ထာ နော ဟောဟိ တုဝံ မဟာမုနီ’’တိ ဣဒံ ပန ဝစနံ သိဿဘာဝူပဂမနေနာပိ သရဏဂမနံ ပူရေတုံ ဘဏတိ, ဂေါပီ စ အဟဉ္စ အဿဝါ, ဗြဟ္မစရိယံ သုဂတေ စရာမသေတိ ဣဒံ သမာဒါနဝသေန. དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་དྷ་ནི་ཡ་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ལམ་རྟོགས་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་ཞིང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྤྱན་གྱིས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་ལ། འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྱན་གྱིས་དད་པ་ཐོབ་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། དེ་བས་ན། "བདག་ཅག་གི་རྙེད་པ་ནི་ཀྱེ་མ་ཆེན་པོ་སྟེ། གང་བདག་ཅག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་བའོ། །" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"ཀྱེ་མ་" ཞེས་པ་ནི་ངོ་མཚར་བའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །"བདག་ཅག་གི་" ཞེས་པ་ནི་བདག་ཅག་གི་འོ། །"ཆེན་པོ་" ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་ཆེན་པོའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། །"ཁྱོད་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་"ཞེས་པ་འདིར་ནི། ཅི་སྟེ་ལམ་རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་གི་སྐྱབས་འགྲོ་གྲུབ་ཟིན་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་ལ་ངེས་པར་སོང་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏེ། ད་ནི་ངག་གི་སྒོ་ནས་བདག་ཉིད་འབུལ་བའི་སྐྱབས་འགྲོ་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་བདག་ཉིད་འབུལ་བའི་སྐྱབས་འགྲོ་སྟེ་མི་གཡོ་བའི་སྐྱབས་འགྲོ་ཐོབ་པ་ནི། དེ་ཉིད་གཞན་དག་ལ་ངག་གི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཕྱག་འཚལ་བའི་སྐྱབས་འགྲོ་ལ་འགྲོ་བའོ། །"སྤྱན་ལྡན་"ཞེས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐ་མལ་པའི་སྤྱན་དང་། ལྷའི་སྤྱན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་དང་། ཀུན་བཟང་གི་སྤྱན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་ཏེ་སྤྱན་ལྔ་དང་ལྡན་པས་སྤྱན་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་བོས་ནས་"སྤྱན་ལྡན་ཁྱོད་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་"ཞེས་སྨྲས་སོ། །"ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་མཛོད།" ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་སློབ་མའི་དངོས་པོར་ཁས་ལེན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་སྐྱབས་འགྲོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་ལ། "བ་ལང་སྐྱོང་མ་དང་བདག་གཉིས་བཀའ་ཉན་ཞིང་། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པར་བགྱིའོ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་དབང་གིས་སོ། ། တတ္ထ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိမဂ္ဂသမဏဓမ္မသာသနသဒါရသန္တောသာနမေတံ အဓိဝစနံ. ‘‘ဗြဟ္မစာရီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၈၃) ဟိ မေထုနဝိရတိ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန မေ ပဉ္စသိခ, ဗြဟ္မစရိယံ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၉) မဂ္ဂေါ. ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ, သာရိပုတ္တ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၅) သမဏဓမ္မော. ‘‘တယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၇၄) သာသနံ. དེ་ལ་"ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་"ཞེས་པ་ནི་འཁྲིག་པ་ལས་ལྡོག་པ་དང་། ལམ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་དང་། བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ཆུང་མས་ཆོག་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །"ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་འཁྲིག་པ་ལས་ལྡོག་པ་ལ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །"པཉྩ་ཤིཁ་འདི་ནི་བདག་གི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྟེ་གཏན་དུ་སྐྱོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་ལམ་མོ། །"ཤཱ་རིའི་བུ་བདག་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པར་ཤེས་སོ། །" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་སོ། །"ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་འདི་ནི་འབྱོར་ཞིང་རྒྱས་པ་སྟེ།" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་བསྟན་པའོ། ། ‘‘မယဉ္စ [Pg.39] ဘရိယာ နာတိက္ကမာမ, အမှေ စ ဘရိယာ နာတိက္ကမန္တိ; အညတြ တာဟိ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ, တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ န မီယရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၉၇) – "བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་ཆུང་མ་ལས་མི་འདའ་ལ། བདག་ཅག་ལས་ཀྱང་ཆུང་མ་མི་འདའོ། །དེ་དག་མ་གཏོགས་པར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་པས། དེ་བས་བདག་ཅག་གི་བྱིས་པ་རྣམས་མི་འཆི་འོ། །" ཞེས་པ་ལྟར་རོ། ། ဧဝမာဒီသု သဒါရသန္တောသော. ဣဓ ပန သမဏဓမ္မဗြဟ္မစရိယပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဥပရိမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယမဓိပ္ပေတံ. သုဂတေတိ သုဂတဿ သန္တိကေ. ဘဂဝါ ဟိ အန္တဒွယမနုပဂ္ဂမ္မ သုဋ္ဌု ဂတတ္တာ, သောဘဏေန စ အရိယမဂ္ဂဂမနေန သမန္နာဂတတ္တာ, သုန္ဒရဉ္စ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဌာနံ ဂတတ္တာ သုဂတောတိ ဝုစ္စတိ. သမီပတ္ထေ စေတ္ထ ဘုမ္မဝစနံ, တသ္မာ သုဂတဿ သန္တိကေတိ အတ္ထော. စရာမသေတိ စရာမ. ယဉှိ တံ သက္ကတေ စရာမသီတိ ဝုစ္စတိ, တံ ဣဓ စရာမသေတိ. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန ‘‘သေတိ နိပါတော’’တိ ဘဏန္တိ. တေနေဝ စေတ္ထ အာယာစနတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘စရေမ သေ’’တိပိ ပါဌံ ဝိကပ္ပေန္တိ. ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. འདི་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལས་རང་གི་ཆུང་མ་ལ་ཆོག་ཤེས་པ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ཀྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་གོང་མའི་ལམ་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་དགོངས་སོ།། བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཞེས་པ་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་དྲུང་དུའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཐའ་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་བར་ལེགས་པར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དང་། མཛེས་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་གཤེགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་བཟང་པོར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། འདིར་བདུན་པ་གནས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པས། དེའི་ཕྱིར་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་དྲུང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། སྤྱོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་བདག་ཅག་སྤྱོད་པར་བྱའོ།། གང་གི་ཕྱིར་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་དེ་ཉིད་འདིར་སྤྱོད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་རྣམས་ནི་ "སེ་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་འདིར་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་དོན་ལ་དགོངས་ནས་ "carema se" ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་གོ། གང་ཞིག་འཐད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་བཟུང་བར་བྱའོ།། ဧဝံ ဓနိယော ဗြဟ္မစရိယစရဏာပဒေသေန ဘဂဝန္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇပယောဇနံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘ဇာတီမရဏဿ ပါရဂူ, ဒုက္ခဿန္တကရာ ဘဝါမသေ’’တိ. ဇာတိမရဏဿ ပါရံ နာမ နိဗ္ဗာနံ, တံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဂစ္ဆာမ. ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ. အန္တကရာတိ အဘာဝကရာ. ဘဝါမသေတိ ဘဝါမ, အထ ဝါ အဟော ဝတ မယံ ဘဝေယျာမာတိ. ‘‘စရာမသေ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝတွာပိ စ ပုန ဥဘောပိ ကိရ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ နော ဘဂဝါ’’တိ ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသူတိ. དེ་ལྟར་དྷ་ནི་ཡས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པའི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་ཅིང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགོས་པ་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། "སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པ་དག་ཏུ་བདག་ཅག་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བའི་ཕ་རོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེར་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་འགྲོ་བར་བྱའོ།། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཞེས་པ་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིའོ།། མཐར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་མེད་པར་བྱེད་པ་དག་གོ། འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འགྱུར་བར་བྱའོ།། ཡང་ན་ཀྱེ་མ་བདག་ཅག་འགྱུར་བར་ཤོག་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།། "སྤྱོད་དོ་" ཞེས་པ་འདིར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ཀྱང་ཡང་བསྐྱར་གཉིས་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། "བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ཅག་རབ་ཏུ་ཕྱུང་དུ་གསོལ།" ཞེས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པར་གྲགས་སོ།། ၃၃. အထ မာရော ပါပိမာ ဧဝံ တေ ဥဘောပိ ဝန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစန္တေ ဒိသွာ – ‘‘ဣမေ မမ ဝိသယံ အတိက္ကမိတုကာမာ, ဟန္ဒ နေသံ အန္တရာယံ ကရောမီ’’တိ အာဂန္တွာ ဃရာဝါသေ ဂုဏံ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ ‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ’’တိ. တတ္ထ နန္ဒတီတိ တုဿတိ မောဒတိ. ပုတ္တေဟီတိ ပုတ္တေဟိပိ ဓီတရေဟိပိ, သဟယောဂတ္ထေ, ကရဏတ္ထေ ဝါ ကရဏဝစနံ, ပုတ္တေဟိ သဟ နန္ဒတိ, ပုတ္တေဟိ ကရဏဘူတေဟိ နန္ဒတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုတ္တိမာတိ ပုတ္တဝါ ပုဂ္ဂလော. ဣတီတိ ဧဝမာဟ. မာရောတိ ဝသဝတ္တိဘူမိယံ အညတရော ဒါမရိကဒေဝပုတ္တော. သော ဟိ သဋ္ဌာနာတိက္ကမိတုကာမံ ဇနံ [Pg.40] ယံ သက္ကောတိ, တံ မာရေတိ. ယံ န သက္ကောတိ, တဿပိ မရဏံ ဣစ္ဆတိ. တေန ‘‘မာရော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပါပိမာတိ လာမကပုဂ္ဂလော, ပါပသမာစာရော ဝါ. သင်္ဂီတိကာရာနမေတံ ဝစနံ, သဗ္ဗဂါထာသု စ ဤဒိသာနိ. ယထာ စ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါပိယော ဂေါဟိ တထေဝ နန္ဒတိ. ယဿ ဂါဝေါ အတ္ထိ, သောပိ ဂေါပိယော, ဂေါဟိ သဟ, ဂေါဟိ ဝါ ကရဏဘူတေဟိ တထေဝ နန္ဒတီတိ အတ္ထော. ༣༣. དེ་ནས་བདུད་སྡིག་ཅན་གྱིས་དེ་གཉིས་ཀས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་འདེབས་པ་མཐོང་ནས། "འདི་དག་ནི་ངའི་ཡུལ་ལས་འདས་པར་འདོད་པ་ཡིན་པས། འདི་དག་ལ་བར་ཆད་བྱའོ།།" ཞེས་འོངས་ཏེ་ཁྱིམ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྟོན་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར།" ཞེས་པའོ།། དེ་ལ་དགའ་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་མགུ་ཞིང་རངས་པའོ།། བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་བུ་དང་བུ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ཏམ། བྱེད་པའི་དོན་གྱི་བྱེད་སྒྲ་སྟེ། བུ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བའམ། བུ་རྣམས་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་དགའ་བར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། བུ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི་བུ་ཡོད་པའི་གང་ཟག་གོ། ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། བདུད་ཅེས་པ་ནི་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ས་ལ་གནས་པའི་ལྷའི་བུ་གྱེན་ལོག་བྱེད་པ་ཞིག་གོ། གང་གི་ཕྱིར་ན་ཁོ་རང་གི་གནས་ལས་འདས་པར་འདོད་པའི་སྐྱེ་བོ་གང་ལ་ནུས་པ་དེ་གསོད་པར་བྱེད་ལ། གང་ལ་མི་ནུས་པ་དེའི་འཆི་བ་འདོད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་ "བདུད་" ཅེས་བྱའོ།། སྡིག་ཅན་ཞེས་པ་ནི་གང་ཟག་དམན་པའམ། སྡིག་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ།། འདི་ནི་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་ལྟར་སྣང་ངོ།། ཇི་ལྟར་བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཕྱུགས་བདག་ཀྱང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ།། གང་ལ་བ་ལང་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཕྱུགས་བདག་སྟེ། བ་ལང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གམ། བ་ལང་རྣམས་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་དེ་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། ဧဝံ ဝတွာ ဣဒါနိ တဿတ္ထဿ သာဓကကာရဏံ နိဒ္ဒိသတိ, ‘‘ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာ’’တိ. တတ္ထ ဥပဓီတိ စတ္တာရော ဥပဓယော – ကာမူပဓိ, ခန္ဓူပဓိ, ကိလေသူပဓိ, အဘိသင်္ခါရူပဓီတိ. ကာမာ ဟိ ‘‘ယံ ပဉ္စကာမဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ, အယံ ကာမာနံ အဿာဒေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧဝံ ဝုတ္တဿ သုခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ သုခန္တိ ဣမိနာ ဝစနတ္ထေန ဥပဓီတိ ဝုစ္စန္တိ. ခန္ဓာပိ ခန္ဓမူလကဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော, ကိလေသာပိ အပါယဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော, အဘိသင်္ခါရာပိ ဘဝဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတောတိ. ဣဓ ပန ကာမူပဓိ အဓိပ္ပေတော. သော သတ္တသင်္ခါရဝသေန ဒုဝိဓော. တတ္ထ သတ္တပဋိဗဒ္ဓေါ ပဓာနော, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ပုတ္တေဟိ ဂေါဟီ’’တိ ဝတွာ ကာရဏမာဟ – ‘‘ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာ’’တိ. တဿတ္ထော – ယသ္မာ ဣမေ ကာမူပဓီ နရဿ နန္ဒနာ, နန္ဒယန္တိ နရံ ပီတိသောမနဿံ ဥပသံဟရန္တာ, တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါပိယော ဂေါဟိ တထေဝ နန္ဒတိ, တွဉ္စ ပုတ္တိမာ ဂေါပိယော စ, တသ္မာ ဧတေဟိ, နန္ဒ, မာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပါဋိကင်္ခိ. ပဗ္ဗဇိတဿ ဟိ ဧတေ ဥပဓယော န သန္တိ, ဧဝံ သန္တေ တွံ ဒုက္ခဿန္တံ ပတ္ထေန္တောပိ ဒုက္ခိတောဝ ဘဝိဿသီ’’တိ. དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ད་ནི་དོན་དེའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་ཏེ། "ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་དགའ་བ་ཡིན།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཕུང་པོའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཉེ་བར་ལེན་པའོ།། འདོད་པ་རྣམས་ནི་ "འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་གང་སྐྱེ་བ་འདི་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་རོ་མྱོང་བའོ།།" ཞེས་གསུངས་པའི་བདེ་བའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལ་བདེ་བ་ཉེ་བར་འཇོག་པས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་བཤད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱང་ཕུང་པོ་རྩ་བར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་སྲིད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་དགོངས་སོ།། དེ་ནི་སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། དེ་ལ་སེམས་ཅན་དང་འབྲེལ་བ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས། དེ་ཉིད་སྟོན་བཞིན་དུ་ "བུ་དང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་" ཞེས་གསུངས་ནས་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། "ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་དགའ་བ་ཡིན།" ཞེས་པའོ།། དེའི་དོན་ནི། གང་གི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདི་དག་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བ་ཡིན་ཞིང་། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པས་མི་རྣམས་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་ལ། ཕྱུགས་བདག་ཀྱང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར། ཁྱོད་ཀྱང་བུ་དང་ལྡན་པ་དང་ཕྱུགས་བདག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་གིས་དགའ་བར་གྱིས་ཤིག རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མ་འདོད་ཅིག རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདི་དག་མེད་པས། དེ་ལྟར་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་འདོད་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་པའོ།། ဣဒါနိ တဿပိ အတ္ထဿ သာဓကကာရဏံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘န ဟိ သော နန္ဒတိ, ယော နိရူပဓီ’’တိ. တဿတ္ထော – ယသ္မာ ယဿေတေ ဥပဓယော နတ္ထိ, သော ပိယေဟိ ဉာတီဟိ ဝိပ္ပယုတ္တော နိဗ္ဘောဂူပကရဏော န နန္ဒတိ, တသ္မာ တွံ ဣမေ ဥပဓယော ဝဇ္ဇေတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဒုက္ခိတောဝ ဘဝိဿသီတိ. ད་ནི་དོན་དེའི་ཡང་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་ཏེ། "ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་དགའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། གང་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདི་དག་མེད་པ་དེ་ནི། སྡུག་པའི་གཉེན་འདུན་རྣམས་དང་བྲལ་ཞིང་ལོངས་སྤྱོད་དང་ཡོ་བྱད་མེད་པས་མི་དགའ་བའི་ཕྱིར། དེས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདི་དག་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ།། ၃၄. အထ ဘဂဝါ ‘‘မာရော အယံ ပါပိမာ ဣမေသံ အန္တရာယာယ အာဂတော’’တိ ဝိဒိတွာ ဖလေန ဖလံ ပါတေန္တော ဝိယ တာယေဝ မာရေနာဘတာယ ဥပမာယ မာရဝါဒံ ဘိန္ဒန္တော တမေဝ ဂါထံ ပရိဝတ္တေတွာ ‘‘ဥပဓိ [Pg.41] သောကဝတ္ထူ’’တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ’’တိ. တတ္ထ သဗ္ဗံ ပဒတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန အဓိပ္ပာယော – မာ, ပါပိမ, ဧဝံ အဝစ ‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ’’တိ. သဗ္ဗေဟေဝ ဟိ ပိယေဟိ, မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ, အနတိက္ကမနီယော အယံ ဝိဓိ, တေသဉ္စ ပိယမနာပါနံ ပုတ္တဒါရာနံ ဂဝါဿဝဠဝဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနံ ဝိနာဘာဝေန အဓိမတ္တသောကသလ္လသမပ္ပိတဟဒယာ သတ္တာ ဥမ္မတ္တကာပိ ဟောန္တိ ခိတ္တစိတ္တာ, မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခံ. တသ္မာ ဧဝံ ဂဏှ – သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ. ယထာ စ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါပိယော ဂေါဟိ တထေဝ သောစတီတိ. ကိံ ကာရဏာ? ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာ. ယသ္မာ စ ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာ, တသ္မာ ဧဝ ‘‘န ဟိ သော သောစတိ, ယော နိရူပဓိ’’. ယော ဥပဓီသု သင်္ဂပ္ပဟာနေန နိရုပဓိ ဟောတိ, သော သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ကာယပရိဟာရိကေန စီဝရေန, ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေန ပိဏ္ဍပါတေန, ယေန ယေနေဝ ပက္ကမတိ, သမာဒါယေဝ ပက္ကမတိ. သေယျထာပိ နာမ ပက္ခီ သကုဏော …ပေ… နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ သဗ္ဗသောကသမုဂ္ဃာတာ ‘‘န ဟိ သော သောစတိ, ယော နိရုပဓီ’’တိ. ဣတိ ဘဂဝါ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ ဝေါသာပေသိ. အထ ဝါ ယော နိရုပဓိ, ယော နိက္ကိလေသော, သော န သောစတိ. ယာဝဒေဝ ဟိ ကိလေသာ သန္တိ, တာဝဒေဝ သဗ္ဗေ ဥပဓယော သောကပ္ဖလာဝ ဟောန္တိ. ကိလေသပ္ပဟာနာ ပန နတ္ထိ သောကောတိ. ဧဝမ္ပိ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ ဝေါသာပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဓနိယော စ ဂေါပီ စ ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိံသု. ဘဂဝါ အာကာသေနေဝ ဇေတဝနံ အဂမာသိ. တေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရိံသု. ဝသနဋ္ဌာနေ စ နေသံ ဂေါပါလကာ ဝိဟာရံ ကာရေသုံ. သော အဇ္ဇာပိ ဂေါပါလကဝိဟာရောတွေဝ ပညာယတီတိ. ༣༤. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "བདུད་སྡིག་ཅན་འདི་ནི་འདི་དག་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པར་འོངས་སོ།།" ཞེས་མཁྱེན་ནས། ཤིང་ཏོག་གིས་ཤིང་ཏོག་འབེབས་པ་བཞིན་དུ། བདུད་ཀྱིས་བཀོད་པའི་དཔེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བདུད་ཀྱི་སྨྲ་བ་བཅག་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ཉིད་བཟློག་ནས་ "ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་མྱ་ངན་གྱི་གནས་སོ།།" ཞེས་སྟོན་བཞིན་དུ། "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ཚིག་གི་དོན་ཐམས་ཅད་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། འདི་ནི་དགོངས་པ་སྟེ། སྡིག་ཅན་ཁྱོད་ "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར།" ཞེས་དེ་ལྟར་མ་སྨྲས་ཤིག གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྡུག་པ་དང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་སོ་སོར་འགྱུར་བ་ནི་བཟློག་ཏུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ལ། སྡུག་ཅིང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་། བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། དྲེལ་དང་། གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་ལ་མྱ་ངན་གྱི་ཟུག་རྔུ་དྲག་པོས་བཏབ་སྟེ། སྨྱོ་བར་འགྱུར་ཞིང་སེམས་འཁྲུལ་བར་འགྱུར་ལ། འཆི་བར་འགྱུར་ཞིང་འཆི་བ་དང་འདྲ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཟུངས་ཤིག "བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད།" ཇི་ལྟར་བུ་དང་ལྡན་པ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཕྱུགས་བདག་ཀྱང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད་དོ།། རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་མྱ་ངན་ཡིན། གང་གི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་མི་ཡི་མྱ་ངན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། "ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་མྱ་ངན་བྱེད།" གང་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་པས་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི། ལུས་སྐྱོབ་པའི་ཆོས་གོས་དང་། ལྟོ་བ་སྐྱོབ་པའི་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་དང་གང་དུ་འགྲོ་ཡང་དེ་དག་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ།། དཔེར་ན་འདབ་ཆགས་བྱ་བཞིན་ནོ།། །། འདི་ལྟར་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།། དེ་ལྟར་མྱ་ངན་ཐམས་ཅད་རྩད་ནས་བཅད་པས། "ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་མྱ་ངན་བྱེད།" ཅེས་སོ།། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ཏེ་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ།། ཡང་ན། གང་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དེ་ནི་མི་མྱ་ངན་བྱེད་དོ།། ཇི་སྲིད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐམས་ཅད་མྱ་ངན་གྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལ་ནི་མྱ་ངན་མེད་དོ།། འདི་ལྟར་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ཏེ་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ།། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དྷ་ནི་ཡ་དང་གོ་པཱི་གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ནམ་མཁའ་ལས་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་དུ་གཤེགས་སོ།། དེ་དག་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། དེ་དག་གི་གནས་སུ་བ་ལང་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་བཞེངས་སོ།། གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ནི་དེང་སང་གི་བར་དུ་བ་ལང་རྫིའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་གྲགས་སོ།། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ဓနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་དྷ་ནི་ཡའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၃. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༣. བསེ་རུའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། သဗ္ဗေသု [Pg.42] ဘူတေသူတိ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သဗ္ဗသုတ္တာနံ စတုဗ္ဗိဓာ ဥပ္ပတ္တိ – အတ္တဇ္ဈာသယတော, ပရဇ္ဈာသယတော, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော, ပုစ္ဆာဝသိတော စာတိ. ဒွယတာနုပဿနာဒီနဉှိ အတ္တဇ္ဈာသယတော ဥပ္ပတ္တိ, မေတ္တသုတ္တာဒီနံ ပရဇ္ဈာသယတော, ဥရဂသုတ္တာဒီနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော, ဓမ္မိကသုတ္တာဒီနံ ပုစ္ဆာဝသိတော. တတ္ထ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဿ အဝိသေသေန ပုစ္ဆာဝသိတော ဥပ္ပတ္တိ. ဝိသေသေန ပန ယသ္မာ ဧတ္ထ ကာစိ ဂါထာ တေန တေန ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေန ပုဋ္ဌေန ဝုတ္တာ, ကာစိ အပုဋ္ဌေန အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂနယာနုရူပံ ဥဒါနံယေဝ ဥဒါနေန္တေန, တသ္မာ ကာယစိ ဂါထာယ ပုစ္ဆာဝသိတော, ကာယစိ အတ္တဇ္ဈာသယတော ဥပ္ပတ္တိ. "སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་" ཞེས་པ་ནི་བསེ་རུའི་མདོ་ཡིན་ནོ།། བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། མདོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱུང་ཚུལ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སཏེ། རང་གི་བསམ་པས་བྱུང་བ་དང་། གཞན་གྱི་བསམ་པས་བྱུང་བ་དང་། གླེང་གཞི་ལས་བྱུང་བ་དང་། དྲི་བ་ལས་བྱུང་བའོ།། ཟུང་དུ་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་གི་བསམ་པས་བྱུང་བ་དང་། བྱམས་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་གྱི་བསམ་པས་བྱུང་བ་དང་། སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ནི་གླེང་གཞི་ལས་བྱུང་བ་དང་། དྷརྨི་ཀའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྲི་བ་ལས་བྱུང་བའོ།། དེ་ལ་བསེ་རུའི་མདོ་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་དྲི་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།། བྱེ་བྲག་ཏུ་ནི། འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཁ་ཅིག་ནི་རང་སངས་རྒྱས་དེ་དང་དེས་དྲིས་པ་ལས་གསུངས་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་མ་དྲིས་པར་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་ལམ་གྱི་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་ཉིད་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཁ་ཅིག་ནི་དྲི་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་རང་གི་བསམ་པས་བྱུང་བའོ།། တတ္ထ ယာ အယံ အဝိသေသေန ပုစ္ဆာဝသိတော ဥပ္ပတ္တိ, သာ အာဒိတော ပဘုတိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပတ္ထနာ စ အဘိနီဟာရော စ ဒိဿတိ; တထာ သာဝကာနံ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ န ဒိဿတိ; ယံနူနာဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ. သော ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ယထာက္ကမေန ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. အထဿ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရသုတ္တံ အဘာသိ – དེ་ལ་སྤྱིར་བཏང་དུ་དྲི་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་དེ་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སཏེ། དུས་གཅིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ།། དེའི་ཚེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་དབེན་པར་སོང་སཏེ་ནང་དུ་ཡང་དག་པར་བཞག་པ་ན། ཡིད་ལ་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཏེ། "སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་དང་སྦྱོར་བ་ནི་སྣང་ལ། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་སྣང་བས། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སཏེ་དྲིའོ་" སྙམ་མོ།། དེ་ནང་དུ་ཡང་དག་པར་བཞག་པ་ལས་ལངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་དོན་དེ་ཉིད་དྲིས་སོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་སྔོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་མདོ་གསུངས་སོ།། ‘‘ပဉ္စိမေ, အာနန္ဒ, အာနိသံသာ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စေဝ အညံ အာရာဓေတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စေဝ အညံ အာရာဓေတိ, အထ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ. နော စေ မရဏကာလေ အညံ အာရာဓေတိ, အထ ဒေဝပုတ္တော သမာနော အညံ အာရာဓေတိ, အထ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ခိပ္ပာဘိညော ဟောတိ, အထ ပစ္ဆိမေ ကာလေ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ – "ཀུན་དགའ་བོ། སྔོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལ་ཕན་ཡོན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཡོད་དེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་སྔ་མོ་ནས་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།། གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་སྔ་མོ་ནས་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་མ་བྱས་ན། འཆི་བའི་དུས་སུ་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།། གལ་ཏེ་འཆི་བའི་དུས་སུ་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་མ་བྱས་ན། ལྷའི་བུར་གྱུར་ནས་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན་ཚེ་མཐའ་མ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་སོ།། ဧဝံ ဝတွာ ပုန အာဟ – དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ཡང་གསུངས་པ། ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ, အာနန္ဒ, အဘိနီဟာရသမ္ပန္နာ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ သဗ္ဗေသံ ပတ္ထနာ စ အဘိနီဟာရော စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ. "ཀུན་དགའ་བོ། རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་སྔོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དག་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྨོན་ལམ་དང་སྦྱོར་བ་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ།།" ཞེས་སོ།། သော [Pg.43] အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ, ဘန္တေ, ပတ္ထနာ ကီဝ စိရံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ဗုဒ္ဓါနံ, အာနန္ဒ, ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ, မဇ္ဈိမပရိစ္ဆေဒေန အဋ္ဌ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ, ဥပရိမပရိစ္ဆေဒေန သောဠသ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ. ဧတေ စ ဘေဒါ ပညာဓိကသဒ္ဓါဓိကဝီရိယာဓိကဝသေန ဉာတဗ္ဗာ. ပညာဓိကာနဉှိ သဒ္ဓါ မန္ဒာ ဟောတိ, ပညာ တိက္ခာ. သဒ္ဓါဓိကာနံ ပညာ မဇ္ဈိမာ ဟောတိ, သဒ္ဓါ ဗလဝါ. ဝီရိယာဓိကာနံ သဒ္ဓါပညာ မန္ဒာ, ဝီရိယံ ဗလဝန္တိ. အပ္ပတွာ ပန စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဝေဿန္တရဒါနသဒိသံ ဒါနံ ဒေန္တောပိ တဒနုရူပသီလာဒိသဗ္ဗပါရမိဓမ္မေ အာစိနန္တောပိ အန္တရာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ဉာဏံ ဂဗ္ဘံ န ဂဏှာတိ, ဝေပုလ္လံ နာပဇ္ဇတိ, ပရိပါကံ န ဂစ္ဆတီတိ. ယထာ နာမ တိမာသစတုမာသပဉ္စမာသစ္စယေန နိပ္ဖဇ္ဇနကံ သဿံ တံ တံ ကာလံ အပ္ပတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သဟဿက္ခတ္တုံ ကေဠာယန္တောပိ ဥဒကေန သိဉ္စန္တောပိ အန္တရာ ပက္ခေန ဝါ မာသေန ဝါ နိပ္ဖာဒေဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? သဿံ ဂဗ္ဘံ န ဂဏှာတိ, ဝေပုလ္လံ နာပဇ္ဇတိ, ပရိပါကံ န ဂစ္ဆတီတိ. ဧဝမေဝံ အပ္ပတွာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ…ပေ… နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ. တသ္မာ ယထာဝုတ္တမေဝ ကာလံ ပါရမိပူရဏံ ကာတဗ္ဗံ ဉာဏပရိပါကတ္ထာယ. ဧတ္တကေနပိ စ ကာလေန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထယတော အဘိနီဟာရကရဏေ အဋ္ဌ သမ္ပတ္တိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. အယဉှိ – ཀུན་དགའ་བོས་གསོལ་བ། “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་དམ་སྨོན་ལམ་ནི་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་ཏུ་གནས་དགོས་སམ།” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། “ཀུན་དགའ་བོ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་ནི་ཐ་མའི་ཚད་ལ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག འབྲིང་གི་ཚད་ལ་གྲངས་མེད་པ་བརྒྱད་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག གྱ་ནོམ་པའམ་མཆོག་གི་ཚད་ལ་གྲངས་མེད་པ་བཅུ་དྲུག་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་གི་བར་དུ་གནས་དགོས་སོ། །དབྱེ་བ་འདི་དག་ནི་ཤེས་རབ་ལྷག་པ་དང་། དད་པ་ལྷག་པ། བརྩོན་འགྲུས་ལྷག་པའི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ལྷག་པ་རྣམས་ནི་དད་པ་ཞན་ཞིང་ཤེས་རབ་རྣོ་བ་ཡིན། དད་པ་ལྷག་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་འབྲིང་ཞིང་དད་པ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། བརྩོན་འགྲུས་ལྷག་པ་རྣམས་ནི་དད་པ་དང་ཤེས་རབ་ཞན་ཞིང་བརྩོན་འགྲུས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་མ་རྫོགས་པར། ཉིན་རེ་བཞིན་ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་གྱི་སྦྱིན་པ་ལྟ་བུའི་སྦྱིན་པ་གཏོང་ཞིང་། དེ་དང་མཐུན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསགས་ཀྱང་། བར་སྐབས་སུ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མངལ་མ་ཆགས་ཤིང་། རྒྱ་ཆེན་པོར་མ་གྱུར་ལ། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ཟླ་བ་གསུམ་མམ་བཞིའམ་ལྔ་འདས་པ་ན་གྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ལོ་ཏོག་ནི། དུས་དེ་དག་མ་རྫོགས་པར། ཉིན་རེ་བཞིན་ཐེངས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་ཅིང་ཆུ་བྲན་ཀྱང་། བར་སྐབས་ཀྱི་ཟླ་བ་ཕྱེད་དམ་ཟླ་བ་གཅིག་གིས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལོ་ཏོག་གི་སྙེ་མ་མ་ཆགས་ཤིང་། རྒྱ་ཆེན་པོར་མ་གྱུར་ལ། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་མ་རྫོགས་པར་…བྱེ་བྲག་གནས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དུས་ཉིད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱའོ། །དུས་འདི་ཙམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཚེ་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བརྒྱད་འདོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ; ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ; အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉); “མི་ཉིད་དབང་པོ་ཕུན་ཚོགས་དང་། །རྒྱུ་དང་སྟོན་པ་མཇལ་བ་དང་། །རབ་ཏུ་བྱུང་དང་ཡོན་ཏན་ལྡན། །ལྷག་པར་བྱ་དང་འདུན་པ་ཉིད། །ཆོས་བརྒྱད་འདི་དག་འདུས་པ་ལས། །མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །” အဘိနီဟာရောတိ စ မူလပဏိဓာနဿေတံ အဓိဝစနံ. တတ္ထ မနုဿတ္တန္တိ မနုဿဇာတိ. အညတြ ဟိ မနုဿဇာတိယာ အဝသေသဇာတီသု ဒေဝဇာတိယမ္ပိ ဌိတဿ ပဏိဓိ န ဣဇ္ဈတိ. ဧတ္ထ ဌိတေန ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တေန ဒါနာဒီနိ ပုညကမ္မာနိ ကတွာ မနုဿတ္တံယေဝ ပတ္ထေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဌတွာ ပဏိဓိ ကာတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သမိဇ္ဈတိ. လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ ပုရိသဘာဝေါ. မာတုဂါမနပုံသကဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနဉှိ မနုဿဇာတိယံ ဌိတာနမ္ပိ ပဏိဓိ န သမိဇ္ဈတိ. တတ္ထ ဌိတေန ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တေန ဒါနာဒီနိ ပုညကမ္မာနိ ကတွာ ပုရိသဘာဝေါယေဝ ပတ္ထေတဗ္ဗော. တတ္ထ ဌတွာ ပဏိဓိ ကာတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ [Pg.44] သမိဇ္ဈတိ. ဟေတူတိ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိ. ယော ဟိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဝါယမန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော, တဿ သမိဇ္ဈတိ, နော ဣတရဿ, ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေနတ္တဘာဝေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော အဟောသိ. သတ္ထာရဒဿနန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခါဒဿနံ. ဧဝဉှိ ဣဇ္ဈတိ, နော အညထာ; ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ ဒီပင်္ကရံ သမ္မုခါ ဒိသွာ ပဏိဓေသိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ အနဂါရိယဘာဝေါ. သော စ ခေါ သာသနေ ဝါ ကမ္မဝါဒိကိရိယဝါဒိတာပသပရိဗ္ဗာဇကနိကာယေ ဝါ ဝဋ္ဋတိ ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ သုမေဓော နာမ တာပသော ဟုတွာ ပဏိဓေသိ. ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ ဈာနာဒိဂုဏပဋိလာဘော. ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဟိ ဂုဏသမ္ပန္နဿေဝ ဣဇ္ဈတိ, နော ဣတရဿ; ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ ပဉ္စာဘိညော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ စ ဟုတွာ ပဏိဓေသိ. အဓိကာရောတိ အဓိကကာရော, ပရိစ္စာဂေါတိ အတ္ထော. ဇီဝိတာဒိပရိစ္စာဂဉှိ ကတွာ ပဏိဒဟတောယေဝ ဣဇ္ဈတိ, နော ဣတရဿ; ယထာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ. သော ဟိ – “མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་བའི་སྨོན་ལམ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་ལ་“མི་ཉིད་”ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིའི་སྐྱེ་བའོ། །མིའི་སྐྱེ་བ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་བ་གཞན་ལྷའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གནས་པ་ལའང་སྨོན་ལམ་མི་འགྲུབ་བོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་གནས་ཤིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་རྣམས་བྱས་ཏེ་མི་ཉིད་ཁོ་ན་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱའོ། །དེར་གནས་ནས་སྨོན་ལམ་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །“དབང་པོ་ཕུན་ཚོགས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོའོ། །བུད་མེད་དང་། མ་ནིང་དང་། མཚན་གཉིས་པ་རྣམས་ནི་མིའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གནས་ཀྱང་སྨོན་ལམ་མི་འགྲུབ་བོ། །འོན་ཀྱང་དེར་གནས་ཤིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་རྣམས་བྱས་ཏེ་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱའོ། །དེར་གནས་ནས་སྨོན་ལམ་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །“རྒྱུ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །གང་ཞིག་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་ལ་བརྩོན་འགྲུས་བྱས་པས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་ནུས་པ་དེ་ལ་འགྲུབ་ཀྱི། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་སྒྲོན་མཛད་ཀྱི་ཞབས་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་ནུས་པ་ཞིག་གོ། །“སྟོན་པ་མཇལ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་མཇལ་བའོ། །དེ་ལྟར་ན་འགྲུབ་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་སྒྲོན་མཛད་མངོན་སུམ་དུ་མཇལ་ནས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །“རབ་ཏུ་བྱུང་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱིམ་མེད་པའི་དངོས་པོའོ། །དེ་ཡང་བསྟན་པ་ལ་འམ། ཡང་ན་ལས་སྨྲ་བ་དང་བྱ་བ་སྨྲ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པ་དང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་རུང་སྟེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་སུ་མེ་དྷ་ཞེས་བྱ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པར་གྱུར་ནས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །“ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་ཡང་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ལ་འགྲུབ་ཀྱི། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་མངོན་ཤེས་ལྔ་དང་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཐོབ་པར་གྱུར་ནས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །“ལྷག་པར་བྱ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྲོག་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་ཁོ་ན་ལ་འགྲུབ་ཀྱི། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷ་ལྟ་བུའོ། ། ‘‘အက္ကမိတွာန မံ ဗုဒ္ဓေါ, သဟ သိဿေဟိ ဂစ္ဆတု; မာ နံ ကလလေ အက္ကမိတ္ထ, ဟိတာယ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၃) – “སངས་རྒྱས་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས། །བདག་ལ་བརྫིས་ཏེ་གཤེགས་སུ་གསོལ། །འདམ་རྫབ་འདི་ལ་མ་བརྫིས་ཤིག །འདི་ནི་བདག་གི་ཕན་བདེར་འགྱུར། །” ဧဝံ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ ကတွာ ပဏိဓေသိ. ဆန္ဒတာတိ ကတ္တုကမျတာ. သာ ယဿ ဗလဝတီ ဟောတိ, တဿ ဣဇ္ဈတိ. သာ စ, သစေ ကောစိ ဝဒေယျ ‘‘ကော စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သတသဟဿဉ္စ ကပ္ပေ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတီ’’တိ, တံ သုတွာ ယော ‘‘အဟ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဥဿဟတိ, တဿ ဗလဝတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ယဒိ ကောစိ ဝဒေယျ ‘‘ကော သကလစက္ကဝါဠံ ဝီတစ္စိကာနံ အင်္ဂါရာနံ ပူရံ အက္ကမန္တော အတိက္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတိ, ကော သကလစက္ကဝါဠံ သတ္တိသူလေဟိ အာကိဏ္ဏံ အက္ကမန္တော အတိက္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတိ, ကော သကလစက္ကဝါဠံ သမတိတ္တိကံ ဥဒကပုဏ္ဏံ ဥတ္တရိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတိ, ကော သကလစက္ကဝါဠံ နိရန္တရံ ဝေဠုဂုမ္ဗသဉ္ဆန္နံ မဒ္ဒန္တော အတိက္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ဣစ္ဆတီ’’တိ တံ သုတွာ ယော ‘‘အဟ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဥဿဟတိ, တဿ ဗလဝတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝရူပေန စ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒေန သမန္နာဂတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ပဏိဓေသီတိ. དེ་ལྟར་སྲོག་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །“འདུན་པ་ཉིད་”ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བར་འདོད་པའོ། །དེ་གང་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་འགྲུབ་བོ། །དེ་ཡང་གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་“སུ་ཞིག་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་གི་བར་དུ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་བཙོས་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད།”ཅེས་སྨྲས་ན། དེ་ཐོས་ནས་གང་ཞིག་“བདག་གོ།” ཞེས་སྨྲ་བར་སྤྲོ་བ་དེ་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་“སུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་དག་མེ་ལྕེ་མེད་པའི་གོང་བུས་གང་བར་བརྫིས་ཏེ་བརྒལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད། སུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་དག་མདུང་རྩེས་གང་བར་བརྫིས་ཏེ་བརྒལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད། སུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་དག་ཁ་རེག་པར་ཆུས་གང་བར་བརྒལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད། སུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་དག་བར་མཚམས་མེད་པར་སྨྱུག་ཚལ་གྱིས་གཡོགས་པར་བརྫིས་ཏེ་བརྒལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད།”ཅེས་སྨྲས་ན། དེ་ཐོས་ནས་གང་ཞིག་“བདག་གོ།” ཞེས་སྨྲ་བར་སྤྲོ་བ་དེ་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་བར་འདོད་པའི་འདུན་པ་དང་ལྡན་པའི་མཁས་པ་སུ་མེ་དྷས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། ། ဧဝံ [Pg.45] သမိဒ္ဓါဘိနီဟာရော စ ဗောဓိသတ္တော ဣမာနိ အဋ္ဌာရသ အဘဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ န ဥပေတိ. သော ဟိ တတော ပဘုတိ န ဇစ္စန္ဓော ဟောတိ, န ဇစ္စဗဓိရော, န ဥမ္မတ္တကော, န ဧဠမူဂေါ, န ပီဌသပ္ပီ, န မိလက္ခူသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န ဒါသိကုစ္ဆိယာ နိဗ္ဗတ္တတိ, န နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ, နာဿ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, န ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာနိ ကရောတိ, န ကုဋ္ဌီ ဟောတိ, န တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဝဋ္ဋကတော ပစ္ဆိမတ္တဘာဝေါ ဟောတိ, န ခုပ္ပိပါသိကနိဇ္ဈာမတဏှိကပေတေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န ကာလကဉ္စိကာသုရေသု, န အဝီစိနိရယေ, န လောကန္တရိကေသု, ကာမာဝစရေသု န မာရော ဟောတိ, ရူပါဝစရေသု န အသညီဘဝေ, န သုဒ္ဓါဝါသဘဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အရူပဘဝေသု, န အညံ စက္ကဝါဠံ သင်္ကမတိ. དེ་ལྟར་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་གྲུབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་མི་ཁོམ་པའི་གནས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཏུ་མི་སྐྱེ་སྟེ། ཁོང་ནི་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་དམུས་ལོང་དུ་མི་འགྱུར། ལྷན་སྐྱེས་འོན་པར་མི་འགྱུར། སྨྱོན་པར་མི་འགྱུར། ལྐུགས་པར་མི་འགྱུར། ཞ་བོར་མི་འགྱུར། མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཡུལ་དུ་མི་སྐྱེ། བྲན་མོའི་མངལ་དུ་མི་སྐྱེ། མཚམས་མེད་པའི་ལོག་ལྟ་ཅན་དུ་མི་འགྱུར། མཚན་འགྱུར་བར་མི་འགྱུར། མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་མི་བྱེད། མཛེ་ནད་ཅན་དུ་མི་འགྱུར། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་བྱིའུ་སྲེག་པ་ལས་ชུང་བའི་ལུས་སུ་མི་འགྱུར། བཀྲེས་སྐོམ་གྱིས་གདུངས་པའི་ཡི་དྭགས་སུ་མི་སྐྱེ། ཀཱ་ལ་ཀཉྫི་ཀའི་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་མི་སྐྱེ། མནར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་མི་སྐྱེ། ཉི་ཚེ་བའི་དམྱལ་བར་མི་སྐྱེ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་བདུད་དུ་མི་འགྱུར། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་སུ་མི་སྐྱེ། གནས་གཙང་མའི་གནས་སུ་མི་སྐྱེ། གཟུགས་མེད་པའི་སྐྱེ་གནས་སུ་མི་སྐྱེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དུ་མི་འཕོའོ། ། ယာ စိမာ ဥဿာဟော ဥမ္မင်္ဂေါ အဝတ္ထာနံ ဟိတစရိယာ စာတိ စတဿော ဗုဒ္ဓဘူမိယော, တာဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ. တတ္ထ – གང་ཡང་འདི་དག་སྟེ། སྤྲོ་བ་དང་། ཤེས་རབ་དང་། བརྟན་པ་དང་། ཕན་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ། ‘‘ဥဿာဟော ဝီရိယံ ဝုတ္တံ, ဥမ္မင်္ဂေါ ပညာ ပဝုစ္စတိ; အဝတ္ထာနံ အဓိဋ္ဌာနံ, ဟိတစရိယာ မေတ္တာဘာဝနာ’’တိ. – “སྤྲོ་བ་བརྩོན་འགྲུས་ཡིན་པར་བཤད། །ཤེས་རབ་ཤེས་རབ་ཉིད་དུ་བརྗོད། །བརྟན་པ་སྨོན་ལམ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། །ཕན་པར་སྤྱོད་པ་བྱམས་པ་བསྒོམ། །” ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေ စာပိ ဣမေ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယော, ပဝိဝေကဇ္ဈာသယော, အလောဘဇ္ဈာသယော, အဒေါသဇ္ဈာသယော, အမောဟဇ္ဈာသယော, နိဿရဏဇ္ဈာသယောတိ ဆ အဇ္ဈာသယာ ဗောဓိပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ, ယေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ကာမေ ဒေါသဒဿာဝိနော, ပဝိဝေကဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ သင်္ဂဏိကာယ ဒေါသဒဿာဝိနော, အလောဘဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ လောဘေ ဒေါသဒဿာဝိနော, အဒေါသဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ဒေါသေ ဒေါသဒဿာဝိနော, အမောဟဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ မောဟေ ဒေါသဒဿာဝိနော, နိဿရဏဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ သဗ္ဗဘဝေသု ဒေါသဒဿာဝိနောတိ ဝုစ္စန္တိ, တေဟိ စ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གང་ཡང་འདི་དག་སྟེ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། དབེན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། མ་ཆགས་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། དབེན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་འདུ་འཛི་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། མ་ཆགས་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཆགས་པ་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཞེ་སྡང་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་གཏི་མུག་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེས་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་དང་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། ། ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပန ကီဝ စိရံ ပတ္ထနာ ဝဋ္ဋတီတိ? ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ. တတော ဩရံ န သက္ကာ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တကေနာပိ စ ကာလေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထယတော အဘိနီဟာရကရဏေ ပဉ္စ သမ္ပတ္တိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တေသဉှိ – རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ནི་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ཞིག་ཏུ་གནས་དགོས་སམ། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་གོ། །དེ་ལས་ཉུང་བས་ནི་མི་ནུས་སོ། །འདིའི་རྒྱུ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དུས་འདི་ཙམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཚེ་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལྔ་འདོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གི་ནི་— မနုဿတ္တံ [Pg.46] လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဝိဂတာသဝဒဿနံ; အဓိကာရော ဆန္ဒတာ ဧတေ, အဘိနီဟာရကာရဏာ. “མི་ཉིད་དབང་པོ་ཕུན་ཚོགས་དང་། །ཟག་པ་ཟད་པ་མཇལ་བ་དང་། །ལྷག་པར་བྱ་དང་འདུན་པ་ཉིད། །འདི་དག་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུ། །” တတ္ထ ဝိဂတာသဝဒဿနန္တိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ယဿ ကဿစိ ဒဿနန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. དེ་ལ་“ཟག་པ་ཟད་པ་མཇལ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་སམ། རང་སངས་རྒྱས་སམ། ཉན་ཐོས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མཇལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། ། အထ သာဝကာနံ ပတ္ထနာ ကိတ္တကံ ဝဋ္ဋတီတိ? ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ, အသီတိမဟာသာဝကာနံ ကပ္ပသတသဟဿံ, တထာ ဗုဒ္ဓဿ မာတာပိတူနံ ဥပဋ္ဌာကဿ ပုတ္တဿ စာတိ. တတော ဩရံ န သက္ကာ. ဝုတ္တနယမေဝေတ္ထ ကာရဏံ. ဣမေသံ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ အဓိကာရော ဆန္ဒတာတိ ဒွင်္ဂသမ္ပန္နောယေဝ အဘိနီဟာရော ဟောတိ. འོ་ན་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ནི་ཇི་ཙམ་ཞིག་ཏུ་གནས་དགོས་སམ། མཆོག་གི་ཉན་ཐོས་གཉིས་ཀྱི་ནི་གྲངས་མེད་པ་གཅིག་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཅུའི་ནི་བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུམ་དང་ཡབ་དང་། ཉེ་གནས་དང་། སྲས་ཀྱི་ཡང་ངོ་། །དེ་ལས་ཉུང་བས་ནི་མི་ནུས་སོ། །འདིའི་རྒྱུ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་ལྷག་པར་བྱ་བ་དང་འདུན་པ་ཉིད་དེ་ཡན་ལག་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ནའོ། ། ဧဝံ ဣမာယ ပတ္ထနာယ ဣမိနာ စ အဘိနီဟာရေန ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒံ ကာလံ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗုဒ္ဓါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ ခတ္တိယကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိကုလာနံ အညတရသ္မိံ, အဂ္ဂသာဝကာ ပန ခတ္တိယဗြာဟ္မဏကုလေသွေဝ ဗုဒ္ဓါ ဣဝ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ သံဝဋ္ဋမာနေ ကပ္ပေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဝဋ္ဋမာနေ ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေ အပ္ပတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗုဒ္ဓါ သယဉ္စ ဗုဇ္ဈန္တိ, ပရေ စ ဗောဓေန္တိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သယမေဝ ဗုဇ္ဈန္တိ, န ပရေ ဗောဓေန္တိ. အတ္ထရသမေဝ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ, န ဓမ္မရသံ. န ဟိ တေ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပညတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒေသေတုံ သက္ကောန္တိ, မူဂေန ဒိဋ္ဌသုပိနော ဝိယ ဝနစရကေန နဂရေ သာယိတဗျဉ္ဇနရသော ဝိယ စ နေသံ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ. သဗ္ဗံ ဣဒ္ဓိသမာပတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒံ ပါပုဏန္တိ, ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာယ ဗုဒ္ဓါနံ ဟေဋ္ဌာ သာဝကာနံ ဥပရိ ဟောန္တိ, အညေ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာဘိသမာစာရိကံ သိက္ခာပေန္တိ, ‘‘စိတ္တသလ္လေခေါ ကာတဗ္ဗော, ဝေါသာနံ နာပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဒ္ဒေသေန ဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ‘အဇ္ဇုပေါသထော’တိ ဝစနမတ္တေန ဝါ. ဥပေါသထံ ကရောန္တာ စ ဂန္ဓမာဒနေ မဉ္ဇူသကရုက္ခမူလေ ရတနမာဠေ သန္နိပတိတွာ ကရောန္တီတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ ပတ္ထနဉ္စ အဘိနီဟာရဉ္စ ကထေတွာ, ဣဒါနိ ဣမာယ ပတ္ထနာယ ဣမိနာ စ အဘိနီဟာရေန သမုဒါဂတေ တေ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ကထေတုံ ‘‘သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍ’’န္တိအာဒိနာ [Pg.47] နယေန ဣမံ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တံ အဘာသိ. အယံ တာဝ အဝိသေသေန ပုစ္ဆာဝသိတော ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိ. དེ་ལྟར་སྨོན་ལམ་འདི་དང་ལྷག་པར་སྒྲུབ་པ་འདིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས། སངས་རྒྱས་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བར་གྱུར་ཚེ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་རུས་སམ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཀྱི་རུས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེ། ཁྱིམ་བདག་གི་རིགས་རྣམས་ལས་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་སྐྱེའོ། །ཉན་ཐོས་མཆོག་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཁོ་ནར་སྐྱེའོ། །སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་ལ་མི་བྱུང་ཞིང་། ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་ལ་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་མ་འཕྲད་པར། སངས་རྒྱས་རྣམས་འབྱུང་བའི་དུས་ཁོ་ནར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱང་རྟོགས་ཤིང་གཞན་དག་ཀྱང་རྟོགས་པར་མཛད་དོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རང་ཉིད་ཁོ་ནས་རྟོགས་ཀྱི་གཞན་རྟོགས་པར་མི་མཛད་དོ། །དོན་གྱི་རོ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཁོང་ཚོས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ལ་ཐ་སྙད་བཏགས་ནས་བསྟན་པར་མི་ནུས་ཏེ། ལྐུགས་པས་རྨི་ལམ་མཐོང་བ་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་ནགས་ཁྲོད་དུ་རྒྱུ་བས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཟས་ཀྱི་རོ་མྱོང་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་ཚོའི་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་འགྱུར་རོ། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་། སྙོམས་འཇུག སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་དབྱེ་བ་མཐའ་དག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འོག་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་གོང་དུ་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་བསླབ་པ་ལ་སློབ་པར་བྱེད་དོ། །“སེམས་ཀྱི་སྐྱོན་སྦྱོང་བར་བྱ་ཞིང་། བར་དུ་ལྷོད་པར་མི་བྱའོ་”ཞེས་པའི་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གསོ་སྦྱོང་མཛད་པའམ། ཡང་ན་“དེ་རིང་གསོ་སྦྱོང་ངོ་”ཞེས་ཚིག་ཙམ་གྱིས་གསོ་སྦྱོང་མཛད་དོ། །གསོ་སྦྱོང་མཛད་པའི་ཚེ་ཡང་སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡན་གྱི་རི་ལ་མཉྫཱུ་ཥ་ཀའི་ཤིང་དྲུང་གི་རིན་པོ་ཆེའི་ར་བ་རུ་འདུས་ནས་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སྨོན་ལམ་དང་ལྷག་པར་སྒྲུབ་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་སྨོན་ལམ་འདི་དང་ལྷག་པར་སྒྲུབ་པ་འདི་ལས་བྱུང་བའི་རང་སངས་རྒྱས་དེ་དང་དེ་དག་གི་སྐོར་གསུང་བའི་ཕྱིར། “སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཆད་པ་སྤངས་ནས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསེ་རུའི་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་ཐོག་མར་སྤྱིར་བཏང་གི་སྒོ་ནས་དྲི་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་བསེ་རུའི་མདོའི་གླེང་གཞིའོ།། ၃၅. ဣဒါနိ ဝိသေသေန ဝတ္တဗ္ဗာ. တတ္ထ ဣမိဿာ တာဝ ဂါထာယ ဧဝံ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အယံ ကိရ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တဘူမိံ ဩဂါဟန္တော ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အာရညိကော ဟုတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော သမဏဓမ္မံ အကာသိ. ဧတံ ကိရ ဝတ္တံ အပရိပူရေတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏန္တာ နာမ နတ္ထိ. ကိံ ပနေတံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ နာမ? ဟရဏပစ္စာဟရဏန္တိ. တံ ယထာ ဝိဘူတံ ဟောတိ, တထာ ကထေဿာမ. ༣༥. ད་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐོག་མར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སཏེ། འདི་སྐད་དུ། རང་སངས་རྒྱས་འདི་ཉིད་རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་སཏེ། དགོན་པ་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མཛད་དོ། །བརྟུལ་ཞུགས་འདི་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ནི་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་གྲགས་སོ། །འོ་ན་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཞེས་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། འཁྱེར་བ་དང་ཕྱིར་འཁྱེར་བའོ། །དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་གསལ་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ།། ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဟရတိ, န ပစ္စာဟရတိ; ဧကစ္စော ပစ္စာဟရတိ, န ဟရတိ; ဧကစ္စော ပန နေဝ ဟရတိ, န ပစ္စာဟရတိ; ဧကစ္စော ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပဂေဝ ဝုဋ္ဌာယ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တံ ကတွာ, ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ, ပါနီယဃဋံ ပူရေတွာ ပါနီယမာဠေ ဌပေတွာ, အာစရိယဝတ္တံ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တံ ကတွာ, ဒွေအသီတိ ခုဒ္ဒကဝတ္တာနိ စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနိ စ သမာဒါယ ဝတ္တတိ, သော သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ, သေနာသနံ ပဝိသိတွာ, ယာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ တာဝ ဝိဝိတ္တာသနေ ဝီတိနာမေတွာ, ဝေလံ ဉတွာ, နိဝါသေတွာ, ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ, ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ, သံဃာဋိံ ခန္ဓေ ကရိတွာ, ပတ္တံ အံသေ အာလဂ္ဂေတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တော စေတိယင်္ဂဏံ ပတွာ, စေတိယဉ္စ ဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ, ဂါမသမီပေ စီဝရံ ပါရုပိတွာ, ပတ္တမာဒါယ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ဧဝံ ပဝိဋ္ဌော စ လာဘီ ဘိက္ခု ပုညဝါ ဥပါသကေဟိ သက္ကတဂရုကတော ဥပဋ္ဌာကကုလေ ဝါ ပဋိက္ကမနသာလာယံ ဝါ ပဋိက္ကမိတွာ ဥပါသကေဟိ တံ တံ ပဉှံ ပုစ္ဆိယမာနော တေသံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေန ဓမ္မဒေသနာဝိက္ခေပေန စ တံ မနသိကာရံ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမတိ, ဝိဟာရံ အာဂတောပိ ဘိက္ခူနံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတိ, ဓမ္မံ ဘဏတိ, တံ တံ ဗျာပါရမာပဇ္ဇတိ, ပစ္ဆာဘတ္တမ္ပိ ပုရိမယာမမ္ပိ မဇ္ဈိမယာမမ္ပိ ဧဝံ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပပဉ္စိတွာ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လာဘိဘူတော ပစ္ဆိမယာမေပိ သယတိ, နေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ, န ပစ္စာဟရတီတိ. འདི་ལ་དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་འཁྱེར་ལ་ཕྱིར་མི་འཁྱེར་བའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱིར་འཁྱེར་ལ་མི་འཁྱེར་བའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་མི་འཁྱེར་ཞིང་ཕྱིར་ཡང་མི་འཁྱེར་བའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འཁྱེར་བ་དང་ཕྱིར་ཡང་འཁྱེར་བའོ། །དེ་ལ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་སྔ་བར་ལངས་ནས་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བ་དང་བྱང་ཆུབ་ཤིང་གི་ར་བའི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ཤིང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ལ་ཆུ་བླུགས་ཏེ། བཏུང་ཆུའི་བུམ་པ་བཀང་ནས་བཏུང་ཆུའི་སྟེགས་བུའི་སྟེང་དུ་བཞག་ལ། སློབ་དཔོན་གྱི་བྱ་བ་དང་མཁན་པོའི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ཏེ། བསླབ་པའི་གཞི་ལས་གསུངས་པའི་བྱ་བ་ཆུང་ངུ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་བྱ་བ་ཆེན་པོ་བཅུ་བཞི་པོ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་པ་དང་། ཁོ་རང་གི་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ནས། གནས་མལ་དུ་ཞུགས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ལ་མ་བབས་ཀྱི་བར་དུ་དབེན་པའི་གནས་སུ་དུས་འདའ་བར་བྱས་ལ། དུས་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། སྐེད་ཆིངས་བཅིངས་ཤིང་། བླ་གོས་བགོས་ནས་ཆོས་གོས་སྣམ་སྦྱར་ཕྲག་པ་ལ་བཞག་སཏེ། ལྷུང་བཟེད་ཕྲག་པ་ལ་བཏགས་ནས། དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བར་སོང་སཏེ། མཆོད་རྟེན་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཆོས་གོས་ལེགས་པར་བགོས་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་ན་རྙེད་པ་དང་ལྡན་ཞིང་བསོད་ནམས་ཆེ་བའི་དགེ་སློང་དེ་ལ་དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱིས་བཀུར་སཏི་དང་རིམ་གྲོ་བྱས་ཏེ། ཉེ་བར་གནས་པའི་ཁྱིམ་མམ། ཡང་ན་འདུ་ཁང་དུ་སོང་ནས་དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དེ་དང་དེ་དག་དྲིས་པ་ན། ཁོང་ཚོའི་དྲི་བ་ལན་འདེབས་པ་དང་ཆོས་བཤད་པའི་གཡེང་བས་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་བོར་ནས་ཕྱིར་འཐོན་པར་བྱེད་དོ། །གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕྱིར་འོངས་པའི་ཚེ་ཡང་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པ་ལ་ལན་འདེབས་པ་དང་། ཆོས་འཆད་པ་དང་། བྱ་བ་སྣ་ཚོགས་ལ་བྲེལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཉིན་གུང་གི་འོག་ཏུ་དང་། མཚན་མོའི་ཐུན་དང་པོ་དང་། ཐུན་བར་མ་ལའང་དེ་ལྟར་དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་སྤྲོས་པ་ལ་གཡེངས་པས། ལུས་ངལ་ཞིང་གཉིད་ཀྱིས་ནོན་ཏེ་ཐུན་ཐ་མ་ལའང་ཉལ་བར་བྱེད་ཅིང་། དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་གཏན་ནས་མི་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་འཁྱེར་ལ་ཕྱིར་མི་འཁྱེར་བ་ཞེས་བྱའོ།། ယော [Pg.48] ပန ဗျာဓိဗဟုလော ဟောတိ, ဘုတ္တာဟာရော ပစ္စူသသမယေ န သမ္မာ ပရိဏမတိ, ပဂေဝ ဝုဋ္ဌာယ ယထာဝုတ္တံ ဝတ္တံ ကာတုံ န သက္ကောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိ ကာတုံ, အညဒတ္ထု ယာဂုံ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ ပတ္ထယမာနော ကာလဿေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ပဝိသတိ. တတ္ထ ယာဂုံ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ လဒ္ဓါ ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ, ပညတ္တာသနေ နိသိန္နော ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကတွာ, ဝိသေသံ ပတွာ ဝါ အပ္ပတွာ ဝါ, ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ, တေနေဝ မနသိကာရေန ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စာဟရတိ န ဟရတီတိ. ဧဒိသာ စ ဘိက္ခူ ယာဂုံ ပိဝိတွာ, ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ, ဗုဒ္ဓသာသနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. သီဟဠဒီပေယေဝ တေသု တေသု ဂါမေသု အာသနသာလာယ န တံ အာသနံ အတ္ထိ, ယတ္ထ ယာဂုံ ပိဝိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဘိက္ခု နတ္ထီတိ. གང་ཞིག་ནད་མང་བ་དང་། ཟོས་པའི་ཟས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་ལེགས་པར་མ་ཞུ་བར། སྔ་བར་ལངས་ནས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་བྱ་བ་རྣམས་བྱེད་མི་ནུས་ཤིང་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའང་མི་ནུས་ལ། གཞན་དུ་ན་ཐུག་པའམ་སྨན་ཁོ་ན་འདོད་བཞིན་དུ་སྔ་མོ་ནས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སཏེ་གྲོང་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དེར་ཐུག་པའམ་སྨན་ནམ་ཟས་རྙེད་ནས་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཚར་བར་བྱས་ཏེ། བཤམས་པའི་སཏན་ལ་འཁོད་ནས་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ཤིང་། ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པའམ་མ་ཐོབ་ཀྱང་རུང་། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕྱིར་འོངས་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་དང་ལྡན་པར་གནས་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་ཕྱིར་འཁྱེར་ལ་མི་འཁྱེར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དགེ་སློང་ཐུག་པ་འཐུངས་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི་གྲངས་ལས་འདས་སོ། །སེང་ག་གླིང་ཉིད་དུའང་གྲོང་དེ་དང་དེའི་བཞུགས་ཁང་གི་སཏན་གང་ལ་ཐུག་པ་འཐུངས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་མེད་པའི་སཏན་དེ་འདྲ་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ།། ယော ပန ပမာဒဝိဟာရီ ဟောတိ နိက္ခိတ္တဓုရော, သဗ္ဗဝတ္တာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စဝိဓစေတောခိလဝိနိဗန္ဓနဗဒ္ဓစိတ္တော ဝိဟရန္တော ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရမနနုယုတ္တော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ဂိဟိပပဉ္စေန ပပဉ္စိတော တုစ္ဆကော နိက္ခမတိ, အယံ ဝုစ္စတိ နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီတိ. གང་ཞིག་བག་མེད་པར་གནས་ཤིང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཁུར་བོར་བ་དང་། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བཤིག་ནས་སེམས་ཀྱི་ཐ་བ་ལྔ་དང་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བས་སེམས་བཅིངས་ཏེ་གནས་ཤིང་། དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་མི་བརྩོན་པར། གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞུགས་ནས་ཁྱིམ་པའི་སྤྲོས་པས་གཡེངས་ཏེ་སཏོང་པར་ཕྱིར་འཐོན་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་མི་འཁྱེར་ཞིང་ཕྱིར་ཡང་མི་འཁྱེར་བ་ཞེས་བྱའོ།། ယော ပန ပဂေဝ ဝုဋ္ဌာယ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗဝတ္တာနိ ပရိပူရေတွာ ယာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ, တာဝ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. ကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ ဒုဝိဓံ – သဗ္ဗတ္ထကံ, ပါရိဟာရိယဉ္စ. သဗ္ဗတ္ထကံ နာမ မေတ္တာ စ မရဏဿတိ စ. တံ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတော ‘‘သဗ္ဗတ္ထက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. မေတ္တာ နာမ အာဝါသာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. အာဝါသေသု ဟိ မေတ္တာဝိဟာရီ ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော ဟောတိ, တေန ဖာသု အသံဃဋ္ဌော ဝိဟရတိ. ဒေဝတာသု မေတ္တာဝိဟာရီ ဒေဝတာဟိ ရက္ခိတဂေါပိတော သုခံ ဝိဟရတိ. ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီသု မေတ္တာဝိဟာရီ, တေဟိ မမာယိတော သုခံ ဝိဟရတိ. ဂါမနိဂမာဒီသု မေတ္တာဝိဟာရီ သဗ္ဗတ္ထ ဘိက္ခာစရိယာဒီသု မနုဿေဟိ သက္ကတဂရုကတော သုခံ ဝိဟရတိ. မရဏဿတိဘာဝနာယ ဇီဝိတနိကန္တိံ ပဟာယ အပ္ပမတ္တော ဝိဟရတိ. གང་ཞིག་སྔ་བར་ལངས་ནས་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ལ་མ་བབས་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ལ་ཕན་པ་དང་། རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བའོ། །ཀུན་ལ་ཕན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །དེ་ནི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་དགོས་པའི་ཕྱིར་“ཀུན་ལ་ཕན་པ་”ཞེས་བྱའོ། །བྱམས་པ་ནི་གནས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དགོས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་གནས་མལ་རྣམས་སུ་བྱམས་པ་ལ་གནས་པའི་དགེ་སློང་ནི་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་ཕྱིར་གནོད་པ་མེད་པར་བདེ་བར་གནས་སོ། །ལྷ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བསྲུངས་ཤིང་བསྐྱབས་ཏེ་བདེ་བར་གནས་སོ། །རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱམས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ཁོང་ཚོས་གཅེས་པར་བཟུང་ནས་བདེ་བར་གནས་སོ། །གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱམས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཀུར་སཏི་དང་རིམ་གྲོ་བྱས་ཏེ་བདེ་བར་གནས་སོ། །འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་བསྒོམས་པས་ནི་སྲོག་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་ནས་བག་ཡོད་པར་གནས་སོ།། ယံ ပန သဒါ ပရိဟရိတဗ္ဗံ စရိတာနုကူလေန ဂဟိတတ္တာ ဒသာသုဘကသိဏာနုဿတီသု အညတရံ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာနမေဝ ဝါ, တံ သဒါ ပရိဟရိတဗ္ဗတော, ရက္ခိတဗ္ဗတော, ဘာဝေတဗ္ဗတော စ ပါရိဟာရိယန္တိ ဝုစ္စတိ, မူလကမ္မဋ္ဌာနန္တိပိ [Pg.49] တဒေဝ. တတ္ထ ယံ ပဌမံ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရိတွာ ပစ္ဆာ ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, တံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနမုခေန ဒဿေဿာမ. གང་ཞིག་རང་གི་སྤྱོད་པ་དང་མཐུན་པར་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བ་སཏེ། མི་སྡུག་པ་བཅུ་དང་། ཟད་པར་བཅུ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པ་རྣམས་ལས་གང་རུང་ཞིག་གམ། ཡང་ན་ཁམས་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བ་དང་། བསྲུང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བ་”ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་ཉིད་ལ་རྩ་བའི་དམིགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐོག་མར་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས། ཕྱིས་རྟག་ཏུ་བསཏེན་པར་བྱ་བའི་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ནི། ཁམས་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་སྒོ་ནས་བསཏན་པར་བྱའོ།། အယဉှိ ယထာဌိတံ ယထာပဏိဟိတံ ကာယံ ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခတိ – ယံ ဣမသ္မိံ သရီရေ ဝီသတိကောဋ္ဌာသေသု ကက္ခဠံ ခရဂတံ, သာ ပထဝီဓာတု. ယံ ဒွါဒသသု အာဗန္ဓနကိစ္စကရံ သ္နေဟဂတံ, သာ အာပေါဓာတု. ယံ စတူသု ပရိပါစနကရံ ဥသုမဂတံ, သာ တေဇောဓာတု. ယံ ပန ဆသု ဝိတ္ထမ္ဘနကရံ ဝါယောဂတံ, သာ ဝါယောဓာတု. ယံ ပနေတ္ထ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌံ ဆိဒ္ဒံ ဝိဝရံ, သာ အာကာသဓာတု. တံဝိဇာနနကံ စိတ္တံ ဝိညာဏဓာတု. တတော ဥတ္တရိ အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ. ကေဝလံ သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇောဝ အယန္တိ. འདི་ལྟར་གནས་པ་དང་ཇི་ལྟར་བཞག་པ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ཉིད་ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དེ། ལུས་འདིའི་ནང་གི་ཆ་ཤས་ཉི་ཤུ་པོ་གང་དག་སྲ་ཞིང་གྱོང་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་སའི་ཁམས་སོ། །ཆ་ཤས་བཅུ་གཉིས་པོ་གང་དག་སྡུད་པའི་བྱེད་ལས་ཅན་གཤེར་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཆུའི་ཁམས་སོ། །ཆ་ཤས་བཞི་པོ་གང་དག་ཡོངས་སུ་འཇུ་བར་བྱེད་པའི་དྲོད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་མེའི་ཁམས་སོ། །ཆ་ཤས་དྲུག་པོ་གང་དག་འདེགས་པར་བྱེད་པའི་རླུང་གི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་སོ། །འདི་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོས་མ་རེག་པའི་བུ་ག་དང་གསེང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའི་ཁམས་སོ། །དེ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཅན་ནམ་གང་ཟག་ནི་གཅིག་ཀྱང་མེད་དེ། འདི་ནི་འདུ་བྱེད་རྐྱང་པའི་ཕུང་པོ་ཙམ་ཞིག་གོ། ဧဝံ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနတော ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရိတွာ, ကာလံ ဉတွာ, ဥဋ္ဌာယာသနာ နိဝါသေတွာ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆတိ. ဂစ္ဆန္တော စ ယထာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ အဘိက္ကမာဒီသု ‘‘အတ္တာ အဘိက္ကမတိ, အတ္တနာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ, ‘‘အဟံ အဘိက္ကမာမိ, မယာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ သမ္မုယှန္တိ, တထာ အသမ္မုယှန္တော ‘‘အဘိက္ကမာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ သန္ဓာရဏဝါယောဓာတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သာ ဣမံ ပထဝီဓာတွာဒိသန္နိဝေသဘူတံ ကာယသမ္မတံ အဋ္ဌိကသံဃာဋံ ဝိပ္ဖရတိ, တတော စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရဝသေန အယံ ကာယသမ္မတော အဋ္ဌိကသံဃာဋော အဘိက္ကမတိ. တဿေဝံ အဘိက္ကမတော ဧကေကပါဒုဒ္ဓါရဏေ စတူသု ဓာတူသု ဝါယောဓာတုအနုဂတာ တေဇောဓာတု အဓိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မန္ဒာ ဣတရာ. အတိဟရဏဝီတိဟရဏာပဟရဏေသု ပန တေဇောဓာတုအနုဂတာ ဝါယောဓာတု အဓိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မန္ဒာ ဣတရာ. ဩရောဟဏေ ပန ပထဝီဓာတုအနုဂတာ အာပေါဓာတု အဓိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မန္ဒာ ဣတရာ. သန္နိက္ခေပနသမုပ္ပီဠနေသု အာပေါဓာတုအနုဂတာ ပထဝီဓာတု အဓိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မန္ဒာ ဣတရာ. ဣစ္စေတာ ဓာတုယော တေန တေန အတ္တနော ဥပ္ပာဒကစိတ္တေန သဒ္ဓိံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ ကော ဧကော အဘိက္ကမတိ, ကဿ ဝါ ဧကဿ အဘိက္ကမန’’န္တိ ဧဝံ ဧကေကပါဒုဒ္ဓါရဏာဒိပ္ပကာရေသု ဧကေကသ္မိံ ပကာရေ ဥပ္ပန္နဓာတုယော, တဒဝိနိဗ္ဘုတ္တာ စ သေသာ ရူပဓမ္မာ, တံသမုဋ္ဌာပကံ စိတ္တံ, တံသမ္ပယုတ္တာ စ [Pg.50] သေသာ အရူပဓမ္မာတိ ဧတေ ရူပါရူပဓမ္မာ. တတော ပရံ အတိဟရဏဝီတိဟရဏာဒီသု အညံ ပကာရံ န သမ္ပာပုဏန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ အနိစ္စာ. ယဉ္စ အနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခံ. ယံ ဒုက္ခံ, တဒနတ္တာတိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ. အတ္ထကာမာ ဟိ ကုလပုတ္တာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာလီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ သတမ္ပိ ဧကတော ဝသန္တာ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘အာဝုသော, တုမှေ န ဣဏဋ္ဌာ, န ဘယဋ္ဌာ, န ဇီဝိကာပကတာ ပဗ္ဗဇိတာ; ဒုက္ခာ မုစ္စိတုကာမာ ပနေတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ. တသ္မာ ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဂမနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထ, ဌာနေ နိသဇ္ဇာယ, သယနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဂမနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထာ’’တိ. တေ ဧဝံ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ အဍ္ဎဥသဘဥသဘအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတန္တရေသု ပါသာဏာ ဟောန္တိ, တာယ သညာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာဝ ဂစ္ဆန္တိ. သစေ ကဿစိ ဂမနေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထေဝ နံ နိဂ္ဂဏှာတိ. တထာ အသက္ကောန္တော တိဋ္ဌတိ. အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ တိဋ္ဌတိ. သော – ‘‘အယံ ဘိက္ခု တုယှံ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကံ ဇာနာတိ, အနနုစ္ဆဝိကံ တေ ဧတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပဋိစောဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တတ္ထေဝ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ. တထာ အသက္ကောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ နိသီဒတီတိ သောယေဝ နယော. အရိယဘူမိ ဩက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တောပိ တံ ကိလေသံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ. န ကမ္မဋ္ဌာနဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရတိ. ဥဒ္ဓရတိ စေ, ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုရိမပ္ပဒေသံယေဝ ဧတိ သီဟဠဒီပေ အာလိန္ဒကဝါသီ မဟာဖုဿဒေဝတ္ထေရော ဝိယ. དེ་ལྟར་ཐོག་མ་དང་བར་དང་མཐའ་མ་ནས་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱས་ཏེ། དུས་ཤེས་པར་བྱས་ནས་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས། སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། །གཤེགས་པ་ནའང་། ཇི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལོང་བ་རྣམས་མངོན་པར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། “བདག་ཉིད་མངོན་པར་འགྲོའོ། །བདག་གིས་མངོན་པར་འགྲོ་བ་བསྐྲུན་ཏོ། །”ཞེས་པའམ། “ང་མངོན་པར་འགྲོའོ། །ངའི་མངོན་པར་འགྲོ་བ་བསྐྲུན་ཏོ། །”ཞེས་རྨོངས་པ་ལྟར་མ་རྨོངས་པར། “མངོན་པར་འགྲོའོ་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེ་བ་ན། སེམས་དེ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་འཛིན་པའི་རླུང་གི་ཁམས་སྐྱེའོ། །དེས་ས་ཁམས་ལ་སོགས་པ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ལུས་སུ་བཏགས་པའི་རུས་པའི་ཚོགས་པ་འདི་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེ་ནས་སེམས་ཀྱི་བྱ་བ་ལས་བྱུང་བའི་རླུང་གི་ཁམས་ཁྱབ་པའི་དབང་གིས་ལུས་སུ་བཏགས་པའི་རུས་པའི་ཚོགས་པ་འདི་མངོན་པར་འགྲོའོ། །དེ་ལྟར་མངོན་པར་འགྲོ་བ་དེའི་རྐང་པ་རེ་རེ་འདེགས་པ་ན། ཁམས་བཞིའི་ནང་ནས་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་མེའི་ཁམས་ཤས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་། གཞན་རྣམས་ནི་ཞན་ནོ། །མདུན་དུ་བསྲིང་བ་དང་། ཕར་བརྒལ་བ་དང་། ཚུར་འཐེན་པ་རྣམས་ལ་ནི་མེའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཤས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་། གཞན་རྣམས་ནི་ཞན་ནོ། །མར་འཇོག་པ་ལ་ནི་སའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཆུའི་ཁམས་ཤས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་། གཞན་རྣམས་ནི་ཞན་ནོ། །ས་ལ་འཇོག་པ་དང་ས་ལ་གནོན་པ་ལ་ནི་ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སའི་ཁམས་ཤས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་། གཞན་རྣམས་ནི་ཞན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཁམས་འདི་དག་ནི་རང་རང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་སེམས་དེ་དང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་དེ་དང་དེ་ཉིད་དུ་འཇིག་གོ། །དེ་ལ་སུ་ཞིག་གཅིག་པུར་མངོན་པར་འགྲོ་ཞིང་། སུ་ཞིག་གི་མངོན་པར་འགྲོ་བ་ཡིན་སྙམ་དུ། དེ་ལྟར་རྐང་པ་རེ་རེ་འདེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་རེ་རེ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁམས་རྣམས་དང་། དེ་དག་དང་དབྱེར་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་ལྷག་མ་རྣམས་དང་། དེ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལྷག་མ་རྣམས་ཏེ། འདི་དག་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་ལས་གཞན་དུ་མདུན་དུ་བསྲིང་བ་དང་ཕར་བརྒལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གཞན་ལ་མི་སླེབས་པར། གནས་དེ་དང་དེ་ཉིད་དུ་འཇིག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའོ། །གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །གང་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་ནི་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །དོན་དུ་གཉེར་བའི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་ནི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། བཅུ་ཚན་ནམ། ཉི་ཤུ་ཚན་ནམ། སུམ་ཅུ་ཚན་ནམ། བཞི་བཅུ་ཚན་ནམ། ལྔ་བཅུ་ཚན་ནམ། དྲུག་ཅུ་ཚན་ནམ། བདུན་ཅུ་ཚན་ནམ། བརྒྱ་ཕྲག་ཀྱང་རུང་སྟེ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་ཤིང་། ཁས་བླངས་པའི་ཆོས་བྱས་ཏེ་གནས་ཏེ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག། ཁྱེད་རྣམས་ནི་བུ་ལོན་གྱིས་གཟིར་བ་མ་ཡིན། འཇིགས་པས་གཟིར་བ་མ་ཡིན། འཚོ་བ་ཙམ་དོན་དུ་གཉེར་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་འདོད་པས་འདིར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ན་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འགྲོ་བཞིན་པ་ཉིད་དུ་ཚར་གཅོད་ཅིག། འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བ་ན་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པའང་སྐབས་དེ་ཉིད་དུ་ཚར་གཅོད་ཅིག་”ཅེས་སོ། །དེ་དག་གིས་དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་པའི་ཆོས་བྱས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ན། ཨུ་ས་བྷ་ཕྱེད་དང་། ཨུ་ས་བྷ་གཅིག་དང་། གཱ་བུ་ཏ་ཕྱེད་དང་། གཱ་བུ་ཏ་གཅིག་གི་བར་མཚམས་རྣམས་སུ་རྡོ་ཡོད་པ་ལ། རྡོ་དེའི་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བའི་ཚེ་གང་ཞིག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་ན། གནས་དེ་ཉིད་དུ་དེ་ཚར་གཅོད་དོ། །དེ་ལྟར་མི་ནུས་ན་འགྲེང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་དེའི་རྒྱབ་ནས་འོངས་པའི་དགེ་སློང་ཡང་འགྲེང་བར་བྱེད་དོ། །དེས་ “དགེ་སློང་འདིས་ཁྱོད་ལ་རྣམ་རྟོག་སྐྱེས་པ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཁྱོད་ལ་མི་འོས་སོ་” ཞེས་རང་ཉིད་ལ་གདམས་ཤིང་། ལྷག་མཐོང་འཕེལ་བར་བྱས་ཏེ་གནས་དེ་ཉིད་དུ་འཕགས་པའི་ས་ལ་འཇུག་གོ། །དེ་ལྟར་མི་ནུས་ན་འདུག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་དེའི་རྒྱབ་ནས་འོངས་པའི་དགེ་སློང་ཡང་འདུག་པར་བྱེད་དེ། ཚུལ་ནི་དེ་ཉིད་དོ། །འཕགས་པའི་ས་ལ་འཇུག་པར་མི་ནུས་པའང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་བསལ་ནས་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །ལས་གཞི་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་རྐང་པ་མི་འདེགས་སོ། །གལ་ཏེ་བཏེགས་ན་ཕྱིར་ལོག་སྟེ་སྔོན་གྱི་གནས་ཉིད་དུ་འགྲོ་སྟེ། སིངྒ་ལའི་གླིང་གི་ཁྱམས་ལ་གནས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ཕུསྶ་དེ་བ་བཞིན་ནོ། ། သော ကိရ ဧကူနဝီသတိ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော ဧဝ ဝိဟာသိ. မနုဿာပိ သုဒံ အန္တရာမဂ္ဂေ ကသန္တာ စ ဝပန္တာ စ မဒ္ဒန္တာ စ ကမ္မာနိ ကရောန္တာ ထေရံ တထာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ထေရော ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ, ကိံ နု ခေါ မဂ္ဂမူဠှော, ဥဒါဟု ကိဉ္စိ ပမုဋ္ဌော’’တိ သမုလ္လပန္တိ. သော တံ အနာဒိယိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဝီသတိဝဿဗ္ဘန္တရေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တပ္ပတ္တဒိဝသေ စဿ စင်္ကမနကောဋိယံ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အင်္ဂုလီဟိ ဒီပံ ဥဇ္ဇာလေတွာ အဋ္ဌာသိ. စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော သက္ကော စ ဒေဝါနမိန္ဒော, ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂမံသု. တဉ္စ ဩဘာသံ ဒိသွာ ဝနဝါသီ မဟာတိဿတ္ထေရော တံ ဒုတိယဒိဝသေ ပုစ္ဆိ [Pg.51] ‘‘ရတ္တိဘာဂေ အာယသ္မတော သန္တိကေ ဩဘာသော အဟောသိ, ကိံ သော ဩဘာသော’’တိ? ထေရော ဝိက္ခေပံ ကရောန္တော ‘‘ဩဘာသော နာမ ဒီပေါဘာသောပိ ဟောတိ, မဏိဩဘာသောပီ’’တိ ဧဝမာဒိံ အာဟ. သော ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေထ တုမှေ’’တိ နိဗဒ္ဓေါ ‘‘အာမာ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ အာရောစေသိ. ཁོང་ནི་ལོ་བཅུ་དགུའི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་བཞུགས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱང་ལམ་བར་དུ་ཞིང་རྨོ་བ་དང་། ས་བོན་འདེབས་པ་དང་། གཡུལ་ལས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་བཞིན་དུ། གནས་བརྟན་དེ་ལྟར་གཤེགས་པ་མཐོང་ནས། “གནས་བརྟན་འདི་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཕྱིར་ལོག་སྟེ་གཤེགས་ན། ཅི་ལམ་ནོར་བ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཅི་ཞིག་བརྗེད་པ་ཡིན།”ཞེས་གླེང་བར་བྱེད། ཁོང་གིས་དེ་ལ་མ་བརྩིས་པར། ལས་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་བཞིན་དུ། ལོ་ཉི་ཤུའི་ནང་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོ་དེར། ཁོང་གི་འཆག་སའི་མཐའ་ན་གནས་པའི་ལྷ་ཞིག་གིས་སོར་མོ་ལས་སྒྲོན་མེ་སྦར་ཏེ་འགྲེང་བར་བྱས་སོ། །རྒྱལ་ཆེན་བཞི་དང་། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་དང་། ཚངས་པ་མི་མཇེད་ཀྱི་བདག་པོ་ཡང་རིམ་གྲོའི་ཕྱིར་ལྷགས་སོ། །འོད་སྣང་དེ་མཐོང་ནས། ནགས་ན་གནས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ཏིསྶས་ཉིན་གཉིས་པ་ལ་དྲིས་པ། “མཚན་མོའི་ཆ་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པའི་དྲུང་དུ་འོད་སྣང་བྱུང་ན། འོད་སྣང་དེ་ཅི་ཞིག་ལགས།”ཞེས་སོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་གཏམ་གཞན་ལ་བསྒྱུར་ཏེ། “འོད་སྣང་ཞེས་པ་ནི་སྒྲོན་མེའི་འོད་ཀྱང་ཡིན། ནོར་བུའི་འོད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཁྱེད་ཀྱིས་གསང་བར་མཛད་དམ།”ཞེས་ནན་གྱིས་དྲིས་པ་ན། “དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །”ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་བཤད་དོ། ། ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ စ. သောပိ ကိရ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော ‘‘ပဌမံ တာဝ ဘဂဝတော မဟာပဓာနံ ပူဇေမီ’’တိ သတ္တ ဝဿာနိ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာသိ. ပုန သောဠသ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ဥဒ္ဓဋေ ပန ပဋိနိဝတ္တန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ, ‘‘ဂါဝီ နု ပဗ္ဗဇိတော နူ’’တိ အာသင်္ကနီယပ္ပဒေသေ ဌတွာ, သံဃာဋိံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ, ဂါမဒွါရံ ပတွာ, ကစ္ဆကန္တရတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ, ဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ဂါမံ ပဝိသတိ ‘‘ဘိက္ခံ ဒါတုံ ဝါ ဝန္ဒိတုံ ဝါ ဥပဂတေ မနုဿေ ‘ဒီဃာယုကာ ဟောထာ’တိ ဝစနမတ္တေနပိ မာ မေ ကမ္မဋ္ဌာနဝိက္ခေပေါ အဟောသီ’’တိ သစေ ပန ‘‘အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ကိံ သတ္တမီ, ဥဒါဟု အဋ္ဌမီ’’တိ ဒိဝသံ ပုစ္ဆန္တိ, ဥဒကံ ဂိလိတွာ အာရောစေတိ. သစေ ဒိဝသပုစ္ဆကာ န ဟောန္တိ, နိက္ခမနဝေလာယံ ဂါမဒွါရေ နိဋ္ဌုဘိတွာဝ ယာတိ. ནག་པོའི་འཁྲི་ཤིང་གི་སྤྱིལ་བུ་ན་བཞུགས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ནཱ་ག་བཞིན་ནོ། །ཁོང་ཡང་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ན། “ཐོག་མར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོ་ལ་མཆོད་པར་བྱའོ། །”ཞེས་ལོ་བདུན་གྱི་བར་དུ་འགྲེང་བ་དང་འཆག་པ་ཉིད་ལ་གནས་པར་དམ་བཅས་སོ། །ཡང་ལོ་བཅུ་དྲུག་གི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་ལས་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་རྐང་པ་འདེགས་ཤིང་། གལ་ཏེ་ལས་གཞི་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་བཏེགས་ན་ཕྱིར་ལོག་སྟེ། གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་གཤེགས་ནས། “འདི་ནི་བ་ལང་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།”ཞེས་དོགས་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་བཞུགས་ཏེ། ཆོས་གོས་སྣམ་སྦྱར་བགོས་ཤིང་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས། གྲོང་གི་སྒོར་ཕེབས་ཏེ། ཆུ་སྣོད་ལས་ཆུ་བླངས་ནས་ཁ་བཤལ་ཏེ་གྲོང་དུ་འཇུག་གོ། །“བསོད་སྙོམས་འབུལ་བའམ་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འོངས་པའི་མི་རྣམས་ལ། ‘ཚེ་རིང་བར་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་སྨྲ་བ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་བདག་གི་ལས་གཞི་ལ་གཡེང་བར་མ་གྱུར་ཅིག”སྙམ་དུའོ། །གལ་ཏེ་ “བཙུན་པ། དེ་རིང་ནི་ཚེས་བདུན་ལགས་སམ། འོན་ཏེ་ཚེས་བརྒྱད་ལགས།”ཞེས་ཞག་གྲངས་དྲིས་ན། ཆུ་མིད་ནས་སྨྲའོ། །གལ་ཏེ་ཞག་གྲངས་འདྲི་མཁན་མེད་ན། ཕྱིར་འཐོན་པའི་ཚེ་གྲོང་གི་སྒོ་ཁར་ཆུ་དེ་ཕྱིར་བོར་ནས་གཤེགས་སོ། ། သီဟဠဒီပေယေဝ ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ပညာသဘိက္ခူ ဝိယ စ. တေ ကိရ ဝဿူပနာယိကဥပေါသထဒိဝသေ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ အညမညံ နာလပိဿာမာ’’တိ. ဂါမဉ္စ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ ဂါမဒွါရေ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ပဝိသိံသု, ဒိဝသေ ပုစ္ဆိတေ ဥဒကံ ဂိလိတွာ အာရောစေသုံ, အပုစ္ဆိတေ ဂါမဒွါရေ နိဋ္ဌုဘိတွာ ဝိဟာရံ အာဂမံသု. တတ္ထ မနုဿာ နိဋ္ဌုဘနဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ဇာနိံသု ‘‘အဇ္ဇ ဧကော အာဂတော, အဇ္ဇ ဒွေ’’တိ. ဧဝဉ္စ စိန္တေသုံ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတေ အမှေဟေဝ သဒ္ဓိံ န သလ္လပန္တိ, ဥဒါဟု အညမညမ္ပိ? ယဒိ အညမညမ္ပိ န သလ္လပန္တိ, အဒ္ဓါ ဝိဝါဒဇာတာ ဘဝိဿန္တိ, ဟန္ဒ နေသံ အညမညံ ခမာပေဿာမာ’’တိ သဗ္ဗေ ဝိဟာရံ အဂမံသု. တတ္ထ ပညာသဘိက္ခူသု ဝဿံ ဥပဂတေသု ဒွေ ဘိက္ခူ ဧကောကာသေ နာဒ္ဒသံသု. တတော ယော တေသု စက္ခုမာ ပုရိသော, သော ဧဝမာဟ – ‘‘န, ဘော, ကလဟကာရကာနံ ဝသနောကာသော ဤဒိသော ဟောတိ, သုသမ္မဋ္ဌံ စေတိယင်္ဂဏံ ဗောဓိယင်္ဂဏံ, သုနိက္ခိတ္တာ သမ္မဇ္ဇနိယော, သူပဋ္ဌပိတံ ပါနီယပရိဘောဇနီယ’’န္တိ. တေ တတောဝ [Pg.52] နိဝတ္တာ. တေ ဘိက္ခူ အန္တောတေမာသေယေဝ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသုံ. སིངྒ་ལའི་གླིང་ཉིད་ཀྱི་ཀ་ལམ་བྷ་ཏིཏྠ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དབྱར་གནས་པར་དམ་བཅས་པའི་དགེ་སློང་ལྔ་བཅུ་པོ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་དབྱར་གནས་པར་དམ་བཅའ་བའི་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོར། “དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མ་ཐོབ་ཀྱི་བར་དུ་ཕན་ཚུན་གཏམ་མི་སྨྲའོ། །”ཞེས་ཁས་བླངས་པའི་ཆོས་བྱས་སོ། །གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པ་ན། གྲོང་གི་སྒོ་ཁར་ཆུས་ཁ་བཤལ་ཏེ་ཞུགས་ཤིང་། ཞག་གྲངས་དྲིས་ན་ཆུ་མིད་ནས་སྨྲ་ལ། མ་དྲིས་ན་གྲོང་གི་སྒོ་ཁར་ཆུ་ཕྱིར་བོར་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕྱིར་འོངས་སོ། །དེ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་བོར་བའི་གནས་མཐོང་ནས། “དེ་རིང་གཅིག་བྱུང་ངོ་། །དེ་རིང་གཉིས་བྱུང་ངོ་། །”ཞེས་ཤེས་སོ། །ཡང་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “དགེ་སློང་འདི་དག་ཅི་ངེད་ཅག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཏམ་མི་སྨྲའམ། འོན་ཏེ་ཕན་ཚུན་དུའང་མི་སྨྲ། གལ་ཏེ་ཕན་ཚུན་དུའང་གཏམ་མི་སྨྲ་ན། ངེས་པར་རྩོད་པ་བྱུང་བ་ཡིན་པས། འོང་ངོ་། །དེ་དག་ཕན་ཚུན་བཟོད་གསོལ་བྱེད་དུ་གཞུག་གོ། །”ཞེས་ཐམས་ཅད་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སོང་ངོ། །དེ་ན་དབྱར་གནས་པའི་དགེ་སློང་ལྔ་བཅུ་པོ་ལས། དགེ་སློང་གཉིས་གནས་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པ་མ་མཐོང་ངོ། །དེ་ནས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་མིག་རྒྱང་ཡངས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་སྨྲས་ཏེ། “ཀྱེ་དག་རྩོད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ནི་འདི་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ར་བ་ནི་ལེགས་པར་ཕྱགས་ཤིང་། ཕྱགས་མ་རྣམས་ནི་ལེགས་པར་བཞག་ལ། བཏུང་ཆུ་དང་བཤལ་ཆུ་རྣམས་ཀྱང་ལེགས་པར་བཤམས་འདུག་གོ། །”ཞེས་སོ། །དེ་དག་དེ་ཉིད་ནས་ཕྱིར་ལོག་གོ། །དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་ཉིད་དུ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ནས། དགག་དབྱེ་ཆེན་པོ་ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་དགག་དབྱེ་མཛད་དོ། ། ဧဝံ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတဘိက္ခူ ဝိယ စ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဂါမသမီပံ ပတွာ, ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ, ဝီထိယော သလ္လက္ခေတွာ, ယတ္ထ သုရာသောဏ္ဍဓုတ္တာဒယော ကလဟကာရကာ စဏ္ဍဟတ္ထိအဿာဒယော ဝါ နတ္ထိ, တံ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ. တတ္ထ စ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော န တုရိတတုရိတော ဝိယ ဇဝေန ဂစ္ဆတိ, ဇဝနပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂံ နာမ နတ္ထိ. ဝိသမဘူမိဘာဂပ္ပတ္တံ ပန ဥဒကဘရိတသကဋမိဝ နိစ္စလောဝ ဟုတွာ ဂစ္ဆတိ. အနုဃရံ ပဝိဋ္ဌော စ ဒါတုကာမံ အဒါတုကာမံ ဝါ သလ္လက္ခေတုံ တဒနုရူပံ ကာလံ အာဂမေန္တော ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ, ပတိရူပေ ဩကာသေ နိသီဒိတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တော အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဝဏာလေပနပုတ္တမံသူပမာဝသေန ပစ္စဝေက္ခန္တော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေတိ, နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ…ပေ… ဘုတ္တာဝီ စ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ, မုဟုတ္တံ ဘတ္တကိလမထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ, ယထာ ပုရေ ဘတ္တံ, ဧဝံ ပစ္ဆာ ဘတ္တံ ပုရိမယာမံ ပစ္ဆိမယာမဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ စေဝ ပစ္စာဟရတိ စာတိ. ဧဝမေတံ ဟရဏပစ္စာဟရဏံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. དེ་ལྟར་ནག་པོའི་འཁྲི་ཤིང་གི་སྤྱིལ་བུ་ན་བཞུགས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ནཱ་ག་བཞིན་དང་། ཀ་ལམ་བྷ་ཏིཏྠ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དབྱར་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་བཞིན་དུ། ལས་གཞི་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་རྐང་པ་འདེགས་ཤིང་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཕེབས་ནས། ཆུས་ཁ་བཤལ་ཏེ། ལམ་སྲང་རྣམས་ལ་བརྟགས་ནས། གང་ན་ཆང་འཐུང་བ་དང་། རྒྱན་པོ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཁྲུག་པ་བྱེད་པ་དང་། གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་གཏུམ་པོ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ལམ་སྲང་དེར་འཇུག་གོ། །དེ་ན་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ན། བྲེལ་བ་ལྟར་མགྱོགས་པོར་མི་གཤེགས་ཏེ། མགྱོགས་པོར་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བའི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་ས་མི་སྙོམས་པར་སླེབས་པའི་ཆུས་གང་བའི་ཤིང་རྟ་བཞིན་དུ་མི་གཡོ་བར་གཤེགས་སོ། །ཁྱིམ་རེ་རེ་བཞིན་ཞུགས་ནས། སྦྱིན་པར་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་བརྟག་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་མཐུན་པའི་དུས་ལ་སྒུག་ཅིང་། བསོད་སྙོམས་བླངས་ཏེ། མཐུན་པའི་གནས་སུ་བཞུགས་ནས། ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་ཟས་ལ་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་ཉེ་བར་བཞག་སཏེ། ཤིང་རྟའི་སྲོག་ཤིང་ལ་སྣུམ་བྱུག་པ་དང་། རྨ་ལ་སྨན་བྱུག་པ་དང་། བུའི་ཤ་ཟ་བའི་དཔེ་ལྟར་སོ་སོར་བརྟགས་ནས། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཟས་ལ་བསྟེན་ཏེ། རྩེད་མོའི་ཕྱིར་མ་ཡིན། རྒྱགས་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཟོས་ཟིན་ནས་ཆུའི་བྱ་བ་བྱས་ཏེ། ཡུད་ཙམ་ཞིག་ཟས་ཀྱི་ངལ་གསོ་བསལ་ནས། ཇི་ལྟར་ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་བཞིན་དུ། ཟས་ཀྱི་འོག་རོལ་དང་། མཚན་མོའི་ཐུན་སྟོད་དང་ཐུན་སྨད་ལའང་ལས་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །འདི་ལ་ ‘འཁྱེར་བ་དང་ཕྱིར་འཁྱེར་བའོ་’ ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་འཁྱེར་བ་དང་ཕྱིར་འཁྱེར་བ་འདི་ནི་ ‘འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་’ ཞེས་བྱའོ། ། ဧတံ ပူရေန္တော ယဒိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပဌမဝယေ ဧဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ ပဌမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ. နော စေ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ မရဏသမယေ ပါပုဏာတိ. နော စေ မရဏသမယေ ပါပုဏာတိ, အထ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ပါပုဏာတိ. နော စေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ပါပုဏာတိ, အထ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ. နော စေ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အထ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ခိပ္ပာဘိညော ဟောတိ; သေယျထာပိ – ထေရော ဗာဟိယော, မဟာပညော ဝါ ဟောတိ; သေယျထာပိ ထေရော သာရိပုတ္တော. འདི་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ན། གལ་ཏེ་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་དང་ལྡན་ན་ནི། ཚེ་སྟོད་ཉིད་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཚེ་སྟོད་ལ་མ་ཐོབ་ན། དེ་ནས་ཚེ་བར་མར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཚེ་བར་མར་མ་ཐོབ་ན། དེ་ནས་འཆི་བའི་དུས་སུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འཆི་བའི་དུས་སུ་མ་ཐོབ་ན། དེ་ནས་ལྷའི་བུ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ལྷའི་བུ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་མ་ཐོབ་ན། དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་ན། དེ་ནས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གནས་བརྟན་བཱ་ཧི་ཡ་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུ་བཞིན་ནོ། ། အယံ ပန ပစ္စေကဗောဓိသတ္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ, အာရညိကော ဟုတွာ, ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဧတံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ, ကာလံ ကတွာ, ကာမာဝစရဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. ကုသလာ ဣတ္ထိယော တဒဟေဝ ဂဗ္ဘသဏ္ဌာနံ ဇာနန္တိ, သာ စ တာသမညတရာ[Pg.53], တသ္မာ တံ ဂဗ္ဘပတိဋ္ဌာနံ ရညော နိဝေဒေသိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, ယံ ပုညဝန္တေ သတ္တေ ဂဗ္ဘေ ဥပ္ပန္နေ မာတုဂါမော ဂဗ္ဘပရိဟာရံ လဘတိ. တသ္မာ ရာဇာ တဿာ ဂဗ္ဘပရိဟာရံ အဒါသိ. သာ တတော ပဘုတိ နာစ္စုဏှံ ကိဉ္စိ အဇ္ဈောဟရိတုံ လဘတိ, နာတိသီတံ, နာတိအမ္ဗိလံ, နာတိလောဏံ, နာတိကဋုကံ, နာတိတိတ္တကံ. အစ္စုဏှေ ဟိ မာတရာ အဇ္ဈောဟဋေ ဂဗ္ဘဿ လောဟကုမ္ဘိဝါသော ဝိယ ဟောတိ, အတိသီတေ လောကန္တရိကဝါသော ဝိယ, အစ္စမ္ဗိလလောဏကဋုကတိတ္တကေသု ဘုတ္တေသု သတ္ထေန ဖာလေတွာ အမ္ဗိလာဒီဟိ သိတ္တာနိ ဝိယ ဂဗ္ဘသေယျကဿ အင်္ဂါနိ တိဗ္ဗဝေဒနာနိ ဟောန္တိ. အတိစင်္ကမနဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာသယနတောပိ နံ နိဝါရေန္တိ – ‘‘ကုစ္ဆိဂတဿ သဉ္စလနဒုက္ခံ မာ အဟောသီ’’တိ. မုဒုကတ္ထရဏတ္ထတာယ ဘူမိယံ စင်္ကမနာဒီနိ မတ္တာယ ကာတုံ လဘတိ, ဝဏ္ဏဂန္ဓာဒိသမ္ပန္နံ သာဒုသပ္ပာယံ အန္နပါနံ လဘတိ. ပရိဂ္ဂဟေတွာဝ နံ စင်္ကမာပေန္တိ, နိသီဒါပေန္တိ, ဝုဋ္ဌာပေန္တိ. ཡང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། དགོན་པ་པ་བྱས་ཏེ་ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་གཤེགས་ཤིང་བྱོན་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་འདི་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ནས། དུས་བྱས་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་མངལ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བཟུང་ངོ་། །བུད་མེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་མངལ་ཆགས་པ་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། མོ་ཡང་དེ་དག་གི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མངལ་ཆགས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་མངལ་དུ་སྐྱེས་པ་ན། མ་མ་ལ་མངལ་གྱི་སྐྱོབ་པ་ཐོབ་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོས་མོ་ལ་མངལ་གྱི་སྐྱོབ་པ་བྱིན་ནོ། །མོ་ནི་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཤིན་ཏུ་ཚ་བ་གང་ཡང་ཟ་བར་མི་ནུས་ཤིང་། ཤིན་ཏུ་གྲང་བ། ཤིན་ཏུ་སྐྱུར་བ། ཤིན་ཏུ་ལན་ཚྭ་བ། ཤིན་ཏུ་ཚ་བ། ཤིན་ཏུ་ཁ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཟ་བར་མི་ནུས་སོ། །མ་ཡིས་ཤིན་ཏུ་ཚ་བ་ཟོས་པ་ན། མངལ་གནས་ཀྱི་བུ་ལ་ཟངས་གཞོང་འཁོལ་བའི་ནང་དུ་གནས་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ལ། ཤིན་ཏུ་གྲང་བ་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་བར་གྱི་མུན་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཤིན་ཏུ་སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཁ་བ་རྣམས་ཟོས་པ་ན། མཚོན་ཆས་བཤགས་ཏེ་སྐྱུར་ཁུ་ལ་སོགས་པས་བྲན་པ་བཞིན་དུ་མངལ་གནས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་ཟུག་རྔུ་དྲག་པོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བ་དང་། ལངས་པ། འདུག་པ། ཉལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ལས་ཀྱང་མོ་ལ་བཟློག་པར་བྱེད་དེ། “མངལ་དུ་གནས་པ་ལ་གཡོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་མ་བྱུང་ཞིག” ཅེས་སོ། །ས་གཞི་གདན་འཇམ་པོ་བཏིང་བ་ལ་འགྲོ་འཆག་ལ་སོགས་པ་ཚོད་རིག་པར་བྱེད་དུ་འཇུག་ཅིང་། ཁ་དོག་དང་དྲི་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་བཟའ་བཏུང་ཞིམ་པོ་དང་འཕྲོད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །མོ་ལ་སྐྱོར་ནས་འགྲོ་འཆག་བྱེད་དུ་འཇུག་ཅིང་། སྡོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། ལངས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། သာ ဧဝံ ပရိဟရိယမာနာ ဂဗ္ဘပရိပါကကာလေ သူတိဃရံ ပဝိသိတွာ ပစ္စူသသမယေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ ပက္ကတေလမဒ္ဒိတမနောသိလာပိဏ္ဍိသဒိသံ ဓညပုညလက္ခဏူပေတံ. တတော နံ ပဉ္စမဒိဝသေ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ ရညော ဒဿေသုံ, ရာဇာ တုဋ္ဌော ဆသဋ္ဌိယာ ဓာတီဟိ ဥပဋ္ဌာပေသိ. သော သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ဝဍ္ဎမာနော န စိရဿေဝ ဝိညုတံ ပါပုဏိ. တံ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကမေဝ သမာနံ ရာဇာ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိ, ဝိဝိဓနာဋကာနိ စဿ ဥပဋ္ဌာပေသိ. အဘိသိတ္တော ရာဇပုတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ နာမေန ဗြဟ္မဒတ္တော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဝီသတိယာ နဂရသဟဿေသု. ဇမ္ဗုဒီပေ ဟိ ပုဗ္ဗေ စတုရာသီတိ နဂရသဟဿာနိ အဟေသုံ. တာနိ ပရိဟာယန္တာနိ သဋ္ဌိ အဟေသုံ, တတော ပရိဟာယန္တာနိ စတ္တာလီသံ, သဗ္ဗပရိဟာယနကာလေ ပန ဝီသတိ ဟောန္တိ. အယဉ္စ ဗြဟ္မဒတ္တော သဗ္ဗပရိဟာယနကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တေနဿ ဝီသတိ နဂရသဟဿာနိ အဟေသုံ, ဝီသတိ ပါသာဒသဟဿာနိ, ဝီသတိ ဟတ္ထိသဟဿာနိ, ဝီသတိ အဿသဟဿာနိ, ဝီသတိ ရထသဟဿာနိ, ဝီသတိ ပတ္တိသဟဿာနိ, ဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ – ဩရောဓာ စ နာဋကိတ္ထိယော စ, ဝီသတိ အမစ္စသဟဿာနိ. သော မဟာရဇ္ဇံ ကာရယမာနော ဧဝ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဉ္စ အဘိညာယော, အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေသိ. ယသ္မာ ပန အဘိသိတ္တရညာ နာမ အဝဿံ အဋ္ဋကရဏေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဧကဒိဝသံ ပဂေဝ ပါတရာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသီဒိ. တတ္ထ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒံ အကံသု. သော ‘‘အယံ သဒ္ဒေါ သမာပတ္တိယာ ဥပက္ကိလေသော’’တိ ပါသာဒတလံ [Pg.54] အဘိရုဟိတွာ ‘‘သမာပတ္တိံ အပ္ပေမီ’’တိ နိသိန္နော နာသက္ခိ အပ္ပေတုံ, ရဇ္ဇဝိက္ခေပေန သမာပတ္တိ ပရိဟီနာ. တတော စိန္တေသိ ‘‘ကိံ ရဇ္ဇံ ဝရံ, ဥဒါဟု သမဏဓမ္မော’’တိ. တတော ‘‘ရဇ္ဇသုခံ ပရိတ္တံ အနေကာဒီနဝံ, သမဏဓမ္မသုခံ ပန ဝိပုလမနေကာနိသံသံ ဥတ္တမပုရိသသေဝိတဉ္စာ’’တိ ဉတွာ အညတရံ အမစ္စံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဣမံ ရဇ္ဇံ ဓမ္မေန သမေန အနုသာသ, မာ ခေါ အဓမ္မကာရံ အကာသီ’’တိ သဗ္ဗံ နိယျာတေတွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ သမာပတ္တိသုခေန ဝိဟရတိ, န ကောစိ ဥပသင်္ကမိတုံ လဘတိ အညတြ မုခဓောဝနဒန္တကဋ္ဌဒါယကဘတ္တနီဟာရကာဒီဟိ. མོ་དེ་ལྟར་བསྐྱངས་ཏེ་མངལ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཚེ། བཙས་ཁང་དུ་ཞུགས་ནས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་བུ་ཞིག་བཙས་ཏེ། དེ་ནི་ཙམ་པ་ཀའི་བྱུག་སྨན་དང་སྦྱར་བའི་ལྡོང་རོས་ཀྱི་གོང་བུ་ལྟ་བུ། བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ །དེ་ནས་ཉིན་ལྔ་པ་ལ་བུ་དེ་བརྒྱན་ཅིང་བཀོད་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟན་པས། རྒྱལ་པོ་དགྱེས་ནས་མ་མ་རེ་དྲུག་གིས་བསྐྱང་དུ་བཅུག་གོ །ཁོ་ནི་འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཕེལ་ཞིང་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོ་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ཉིད་ལ་རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར་ཞིང་། ཟློས་གར་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱས་སོ། །དབང་བསྐུར་བའི་རྒྱལ་བུ་དེས་མིང་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏེ། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་གི་གྲོང་ཁྱེར་ཉི་ཁྲི་ལ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་སོ། །སྔོན་འཛམ་བུའི་གླིང་ན་གྲོང་ཁྱེར་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ཉམས་པར་གྱུར་ཏེ་དྲུག་ཁྲིར་གྱུར་ཅིང་། དེ་ནས་ཉམས་ཏེ་བཞི་ཁྲི་དང་། ཐམས་ཅད་ཉམས་པའི་དུས་སུ་ནི་ཉི་ཁྲིར་འགྱུར་རོ། །ཚངས་པས་བྱིན་འདི་ཡང་ཐམས་ཅད་ཉམས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་ཉི་ཁྲི་ཡོད་དོ། །གཞལ་ཡས་ཁང་ཉི་ཁྲི་དང་། གླང་པོ་ཆེ་ཉི་ཁྲི། རྟ་ཉི་ཁྲི། ཤིང་རྟ་ཉི་ཁྲི། དཔུང་བུ་ཆུང་ཉི་ཁྲི། བུད་མེད་ཉི་ཁྲི་སྟེ་བཙུན་མོ་དང་ཟློས་གར་མ་རྣམས་དང་། བློན་པོ་ཉི་ཁྲི་ཡོད་དོ། །ཁོས་རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོ་སྐྱོང་བཞིན་དུ་ཟད་པར་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས། མངོན་ཤེས་ལྔ་དང་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་བསྐྱེད་དོ། །དབང་བསྐུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁྲིམས་གཅོད་པའི་གནས་སུ་འདུག་དགོས་པས། དེའི་ཕྱིར་ཉིན་གཅིག་སྔ་བར་ཞོགས་ཟས་ཟོས་ནས་ཞལ་ལྕེ་གཅོད་པའི་གནས་སུ་འདུག་གོ །དེར་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་ཆེན་པོ་དང་ཅ་ཅོ་བཏོན་ཏོ། །ཁོས་ “སྒྲ་འདི་ནི་སྙོམས་འཇུག་གི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའོ་” སྙམ་ནས། གཞལ་ཡས་ཁང་གི་སྟེང་དུ་སོང་སྟེ། “སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ་” ཞེས་འདུག་ཀྱང་འཇུག་པར་མ་ནུས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བས་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉམས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་ “རྒྱལ་སྲིད་མཆོག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མཆོག་ཡིན” ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་ “རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་ཆུང་ཞིང་ཉེས་དམིགས་དུ་མ་དང་ལྡན་ལ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་ཡངས་ཤིང་ཕན་ཡོན་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་དམ་པས་བསྟེན་པ་ཞིག་གོ་” ཞེས་ཤེས་ནས། བློན་པོ་གཅིག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། “རྒྱལ་སྲིད་འདི་ཆོས་དང་མཐུན་ཞིང་མཉམ་པར་སྐྱོངས་ཤིག ཆོས་མ་ཡིན་པའི་བྱ་བ་ནི་མ་བྱེད་ཅིག” ཅེས་ཐམས་ཅད་གཏད་ནས། གཞལ་ཡས་ཁང་གི་སྟེང་དུ་སོང་སྟེ་སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བས་གནས་སོ། །སོ་ཤིང་དང་ཞལ་བསིལ་ཆུ་སྦྱིན་པ་དང་། བཟའ་བ་སྐྱེལ་བ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པར་སུ་ཡང་ཉེ་བར་བཅར་མ་བཅུག་གོ ། တတော အဒ္ဓမာသမတ္တေ ဝီတိက္ကန္တေ မဟေသီ ပုစ္ဆိ ‘‘ရာဇာ ဥယျာနဂမနဗလဒဿနနာဋကာဒီသု ကတ္ထစိ န ဒိဿတိ, ကုဟိံ ဂတော’’တိ? တဿာ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သာ အမစ္စဿ ပါဟေသိ ‘‘ရဇ္ဇေ ပဋိစ္ဆိတေ အဟမ္ပိ ပဋိစ္ဆိတာ ဟောမိ, ဧတု မယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေတူ’’တိ. သော ဥဘော ကဏ္ဏေ ထကေတွာ ‘‘အသဝနီယမေတ’’န္တိ ပဋိက္ခိပိ. သာ ပုနပိ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ပေသေတွာ အနိစ္ဆမာနံ တဇ္ဇာပေသိ – ‘‘ယဒိ န ကရောသိ, ဌာနာပိ တေ စာဝေမိ, ဇီဝိတာပိ ဝေါရောပေမီ’’တိ. သော ဘီတော ‘‘မာတုဂါမော နာမ ဒဠှနိစ္ဆယော, ကဒါစိ ဧဝမ္ပိ ကာရာပေယျာ’’တိ ဧကဒိဝသံ ရဟော ဂန္တွာ တာယ သဒ္ဓိံ သိရိသယနေ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ. သာ ပုညဝတီ သုခသမ္ဖဿာ. သော တဿာ သမ္ဖဿရာဂေန ရတ္တော တတ္ထ အဘိက္ခဏံ သင်္ကိတသင်္ကိတောဝ အဂမာသိ. အနုက္ကမေန အတ္တနော ဃရသာမိကော ဝိယ နိဗ္ဗိသင်္ကော ပဝိသိတုမာရဒ္ဓေါ. དེ་ནས་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཙམ་འདས་པ་ན། བཙུན་མོ་ཆེན་པོས་ “རྒྱལ་པོ་ནི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་བྱོན་པ་དང་། དཔུང་ཚོགས་གཟིགས་པ། ཟློས་གར་ལ་སོགས་པ་གང་དུ་ཡང་མི་སྣང་ན། གང་དུ་གཤེགས་སམ” ཞེས་དྲིས་སོ། །མོ་ལ་དོན་དེ་བསྙད་དོ། །མོས་བློན་པོ་ལ་ཕོ་ཉ་བཏང་སྟེ། “ཁྱོད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་དང་དུ་བླངས་པ་ན། ང་ཡང་དང་དུ་བླངས་པ་ཡིན་པས། ཚུར་ཤོག་དང་ང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདོད་པ་སྤྱོད་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་རྣ་བ་གཉིས་བཀག་སྟེ། “འདི་ནི་མི་ཉན་པའི་གཏམ་མོ་” ཞེས་ཕྱིར་བཟློག་གོ །མོས་ཡང་ལན་གཉིས་གསུམ་དུ་བཏང་ཡང་མ་འདོད་པ་ན། “གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མི་བྱེད་ན། ཁྱོད་གནས་ནས་ཀྱང་དབྱུང་ཞིང་། སྲོག་དང་ཡང་འབྲལ་བར་བྱའོ་” ཞེས་སྡིགས་མོ་བྱས་སོ། །ཁོ་སྐྲག་སྟེ། “བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམ་བཅའ་བརྟན་པོ་ཅན་ཡིན་པས། ནམ་ཞིག་ན་འདི་ལྟར་བྱེད་དུ་འཇུག་པའང་སྲིད་དོ་” སྙམ་ནས། ཉིན་གཅིག་དབེན་པར་སོང་སྟེ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་གཟིམ་ཁྲིལ་འདོད་པ་སྤྱད་དོ། །མོ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ལྡན་ཞིང་རེག་བྱ་བདེ་བ་ཞིག་གོ །ཁོ་ནི་མོའི་རེག་བྱའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ชགས་ཏེ། དེར་རྒྱུན་དུ་ཤིན་ཏུ་དོགས་ཟོན་དང་བཅས་ཏེ་སོང་ངོ་། །རིམ་གྱིས་རང་གི་ཁྱིམ་བདག་བཞིན་དུ་དོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པར་བརྩམས་སོ། ། တတော ရာဇမနုဿာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ န သဒ္ဒဟတိ. ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ အာရောစေသုံ. တတော နိလီနော သယမေဝ ဒိသွာ သဗ္ဗာမစ္စေ သန္နိပါတာပေတွာ အာရောစေသိ. တေ – ‘‘အယံ ရာဇာပရာဓိကော ဟတ္ထစ္ဆေဒံ အရဟတိ, ပါဒစ္ဆေဒံ အရဟတီ’’တိ ယာဝ သူလေ ဥတ္တာသနံ, တာဝ သဗ္ဗကမ္မကာရဏာနိ နိဒ္ဒိသိံသု. ရာဇာ – ‘‘ဧတဿ ဝဓဗန္ဓနတာဠနေ မယှံ ဝိဟိံသာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ဇီဝိတာ ဝေါရောပနေ ပါဏာတိပါတော ဘဝေယျ, ဓနဟရဏေ အဒိန္နာဒါနံ, အလံ ဧဝရူပေဟိ ကတေဟိ, ဣမံ မမ ရဇ္ဇာ နိက္ကဍ္ဎထာ’’တိ အာဟ. အမစ္စာ တံ နိဗ္ဗိသယံ အကံသု. သော အတ္တနော ဓနသာရဉ္စ ပုတ္တဒါရဉ္စ ဂဟေတွာ ပရဝိသယံ အဂမာသိ. တတ္ထ ရာဇာ သုတွာ ‘‘ကိံ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဒေဝ, ဣစ္ဆာမိ တံ ဥပဋ္ဌာတု’’န္တိ. သော တံ သမ္ပဋိစ္ဆိ. အမစ္စော ကတိပါဟစ္စယေန လဒ္ဓဝိဿာသော တံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မဟာရာဇ, အမက္ခိကမဓုံ [Pg.55] ပဿာမိ, တံ ခါဒန္တော နတ္ထီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတံ ဥပ္ပဏ္ဍေတုကာမော ဘဏတီ’’တိ န သုဏာတိ. သော အန္တရံ လဘိတွာ ပုနပိ သုဋ္ဌုတရံ ဝဏ္ဏေတွာ အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ, ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ‘‘မံ နေတွာ မာရေတုကာမောသီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘မာ, ဒေဝ, ဧဝံ အဝစ, ယဒိ န သဒ္ဒဟသိ, မနုဿေ ပေသေဟီ’’တိ. သော မနုဿေ ပေသေသိ. တေ ဂန္တွာ ဂေါပုရံ ခဏိတွာ ရညော သယနဃရေ ဥဋ္ဌဟိံသု. དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོས་མ་ཡིད་ཆེས་སོ། །ལན་གཉིས་དང་ལན་གསུམ་དུ་བསྙད་དོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་ཡིབ་ནས་མཐོང་སྟེ། བློན་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་བསྙད་དོ། །དེ་དག་གིས་ “འདི་ནི་རྒྱལ་པོ་ལ་གནོད་པ་བྱས་པ་ཡིན་པས་ལག་པ་གཅོད་པར་འོས་སོ། །རྐང་པ་གཅོད་པར་འོས་སོ་” ཞེས་པ་ནས་གསལ་ཤིང་ལ་རྒྱག་པའི་བར་གྱི་ཆད་པ་ཐམས་ཅད་བསྟན་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་ “འདི་ལ་གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ། བརྡེག་པ་བྱས་ན་ང་ལ་འཚེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། སྲོག་དང་འབྲལ་བར་བྱས་ན་སྲོག་གཅོད་པར་འགྱུར་ཞིང་། ནོར་འཕྲོག་པ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་འགྱུར་བས། འདི་ལྟ་བུའི་བྱ་བས་ཆོག་གི འདི་ངའི་རྒྱལ་ཁམས་ནས་ཕྱིར་སྐྲོད་ཅིག་” ཅེས་གསུངས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ཡུལ་ནས་བསྐྲད་དོ། །ཁོས་རང་གི་ནོར་གྱི་སྙིང་པོ་དང་བུ་དང་ཆུང་མ་ཁྲིད་དེ་ཡུལ་གཞན་དུ་སོང་ངོ་། །དེར་རྒྱལ་པོས་ཐོས་ནས་ “ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་འོངས་པ་ཡིན” ཞེས་དྲིས་སོ། །“ལྷ་གཅིག བདག་ནི་ཁྱེད་ལ་ཞབས་ཏོག་བསྒྲུབ་པར་འདོད་དོ་” ཞེས་སྨྲས་པས། རྒྱལ་པོས་ཁོ་དང་དུ་བླངས་སོ། །བློན་པོ་དེས་ཉིན་ཤས་འདས་པ་ན་ཡིད་ཆེས་ཐོབ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་གིས་སྦྲང་མ་མེད་པའི་སྦྲང་རྩི་ཞིག་མཐོང་ན། དེ་ཟ་བ་སུ་ཡང་མི་འདུག་གོ་” ཞེས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “འདིས་ང་ལ་བཞད་གད་བྱེད་པར་འདོད་ནས་སྨྲ་བ་ཡིན་ནམ་” སྙམ་ནས་མ་ཉན་ནོ། །ཁོས་སྐབས་རྙེད་ནས་ཡང་བསྐྱར་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བསྔགས་ཏེ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོས་ “དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན” ཞེས་དྲིས་སོ། །“ལྷ་གཅིག བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་སྲིད་དོ་” ཞེས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ཁྲིད་དེ་གསོད་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནམ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁོས་ “ལྷ་གཅིག དེ་སྐད་མ་གསུངས་ཤིག གལ་ཏེ་ཡིད་མི་ཆེས་ན་མི་རྣམས་གཏང་བར་མཛོད་ཅིག་” ཅེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་མི་རྣམས་བཏང་ངོ་། །དེ་དག་སོང་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་འོག་ནས་བྲུས་ཏེ་རྒྱལ་པོའི་གཟིམ་ཁང་དུ་ལངས་སོ། ། ရာဇာ ဒိသွာ ‘‘ကိဿ အာဂတာတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘စောရာ မယံ, မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ တေသံ ဓနံ ဒါပေတွာ ‘‘မာ ပုန ဧဝမကတ္ထာ’’တိ ဩဝဒိတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တေ အာဂန္တွာ တဿ ရညော အာရောစေသုံ. သော ပုနပိ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ တထေဝ ဝီမံသိတွာ ‘‘သီလဝါ ရာဇာ’’တိ စတုရင်္ဂိနိံ သေနံ သန္နယှိတွာ သီမန္တရေ ဧကံ နဂရံ ဥပဂမ္မ တတ္ထ အမစ္စဿ ပါဟေသိ ‘‘နဂရံ ဝါ မေ ဒေဟိ ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ. သော ဗြဟ္မဒတ္တဿ တမတ္ထံ အာရောစာပေသိ ‘‘အာဏာပေတု ဒေဝေါ ကိံ ယုဇ္ဈာမိ, ဥဒါဟု နဂရံ ဒေမီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘န ယုဇ္ဈိတဗ္ဗံ, နဂရံ ဒတွာ ဣဓာဂစ္ဆာ’’တိ ပေသေသိ. သော တထာ အကာသိ. ပဋိရာဇာပိ တံ နဂရံ ဂဟေတွာ အဝသေသနဂရေသုပိ တထေဝ ဒူတံ ပါဟေသိ. တေပိ အမစ္စာ တထေဝ ဗြဟ္မဒတ္တဿ အာရောစေတွာ တေန ‘‘န ယုဇ္ဈိတဗ္ဗံ, ဣဓာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တာ ဗာရာဏသိံ အာဂမံသု. རྒྱལ་པོས་དེ་དག་མཐོང་ནས་ “ཁྱོད་ཚོ་ཅིའི་ཕྱིར་འོངས་པ་ཡིན” ཞེས་དྲིས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་རྐུན་མ་ལགས་སོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་དག་ལ་ནོར་སྦྱིན་དུ་བཅུག་ནས། “ཕྱིན་ཆད་འདི་ལྟར་མ་བྱེད་ཅིག་” ཅེས་གདམས་ཏེ་བཏང་ངོ་། །དེ་དག་འོངས་ཏེ་རང་གི་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོ་དེས་ཡང་ལན་གཉིས་གསུམ་དུ་དེ་བཞིན་དུ་བརྟགས་ནས། “རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ་” ཞེས་ཤེས་ཏེ། དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་བཤམས་ནས། ས་མཚམས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་གཅིག་ཏུ་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། དེར་བློན་པོ་ལ་ “ང་ལ་གྲོང་ཁྱེར་སྤྲོད་དམ། ཡང་ན་གཡུལ་སྤྲོད” ཅེས་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ་། །བློན་པོ་དེས་ཚངས་པས་བྱིན་ལ་དོན་དེ་བསྙད་དེ། “ལྷ་གཅིག་གིས་བཀའ་སྩོལ་ཅིག བདག་གིས་གཡུལ་སྤྲོད་པར་བགྱིའམ། འོན་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་སྤྲོད་པར་བགྱི” ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “གཡུལ་སྤྲོད་པར་མི་བྱའོ། །གྲོང་ཁྱེར་བྱིན་ལ་འདིར་ཤོག་ཅིག་” ཅེས་བཏང་ངོ་། །ཁོས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་གྲོང་ཁྱེར་དེ་བཟུང་ནས། ལྷག་མའི་གྲོང་ཁྱེར་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ་། །བློན་པོ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཚངས་པས་བྱིན་ལ་བསྙད་པས། རྒྱལ་པོས་ “གཡུལ་སྤྲོད་པར་མི་བྱའོ། །འདིར་འོངས་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་འོངས་སོ། ། တတော အမစ္စာ ဗြဟ္မဒတ္တံ အာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ, တေန သဟ ယုဇ္ဈာမာ’’တိ. ရာဇာ – ‘‘မမ ပါဏာတိပါတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝါရေသိ. အမစ္စာ – ‘‘မယံ, မဟာရာဇ, တံ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဟေတွာ ဣဓေဝ အာနေဿာမာ’’တိ နာနာဥပါယေဟိ ရာဇာနံ သညာပေတွာ ‘‘ဧဟိ မဟာရာဇာ’’တိ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓါ. ရာဇာ ‘‘သစေ သတ္တမာရဏပ္ပဟရဏဝိလုမ္ပနကမ္မံ န ကရောထ, ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဘဏတိ. အမစ္စာ ‘‘န, ဒေဝ, ကရောမ, ဘယံ ဒဿေတွာ ပလာပေမာ’’တိ စတုရင်္ဂိနိံ သေနံ သန္နယှိတွာ ဃဋေသု ဒီပေ ပက္ခိပိတွာ ရတ္တိံ ဂစ္ဆိံသု. ပဋိရာဇာ တံ ဒိဝသံ ဗာရာဏသိသမီပေ နဂရံ ဂဟေတွာ ဣဒါနိ ကိန္တိ ရတ္တိံ သန္နာဟံ မောစာပေတွာ ပမတ္တော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ သဒ္ဓိံ ဗလကာယေန. တတော အမစ္စာ ဗာရာဏသိရာဇာနံ ဂဟေတွာ ပဋိရညော ခန္ဓာဝါရံ ဂန္တွာ သဗ္ဗဃဋေဟိ ဒီပေ နိဟရာပေတွာ ဧကပဇ္ဇောတာယ သေနာယ သဒ္ဒံ အကံသု. ပဋိရညော အမစ္စော မဟာဗလံ ဒိသွာ ဘီတော အတ္တနော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ အမက္ခိကမဓုံ ခါဒါဟီ’’တိ မဟာသဒ္ဒံ အကာသိ. တထာ ဒုတိယောပိ, တတိယောပိ. ပဋိရာဇာ တေန သဒ္ဒေန ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ [Pg.56] ဘယံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇိ. ဥက္ကုဋ္ဌိသတာနိ ပဝတ္တိံသု. သော ‘‘ပရဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ အမိတ္တဟတ္ထံ ပတ္တောမှီ’’တိ သဗ္ဗရတ္တိံ တံ တံ ဝိပ္ပလပိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ‘‘ဓမ္မိကော ရာဇာ, ဥပရောဓံ န ကရေယျ, ဂန္တွာ ခမာပေမီ’’တိ စိန္တေတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဇဏ္ဏုကေဟိ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ခမ, မဟာရာဇ, မယှံ အပရာဓ’’န္တိ အာဟ. ရာဇာ တံ ဩဝဒိတွာ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ, ခမာမိ တေ’’တိ အာဟ. သော ရညာ ဧဝံ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ပရမဿာသပ္ပတ္တော အဟောသိ, ဗာရာဏသိရညော သမီပေယေဝ ဇနပဒေ ရဇ္ဇံ လဘိ. တေ အညမညံ သဟာယကာ အဟေသုံ. དེ་ནས་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཚངས་པས་བྱིན་ལ་ “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་གིས་ཁོ་དང་ལྷན་ཅིག་གཡུལ་སྤྲོད་པར་བགྱིའོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “ང་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་བཟློག་གོ །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་གིས་ཁོ་གསོན་པོར་བཟུང་སྟེ་འདི་ཉིད་དུ་ཁྲིད་པར་བགྱིའོ་” ཞེས་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ལ་གོ་བར་བྱས་ནས། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བྱོན་ཅིག་” ཅེས་འགྲོ་བར་བརྩམས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གསོད་པ་དང་། བརྡེག་པ། འཕྲོག་པའི་བྱ་བ་མི་བྱེད་ན། ང་འགྲོའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “ལྷ་གཅིག བདག་ཅག་གིས་དེ་ལྟར་མི་བགྱི་སྟེ། འཇིགས་པ་བསྟན་ནས་བྲོས་སུ་འཇུག་གོ་” ཞེས་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་བཤམས་ཏེ། བུམ་པའི་ནང་དུ་སྒྲོན་མེ་བཅུག་ནས་མཚན་མོ་སོང་ངོ་། །ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོས་ཉིན་མོ་དེར་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་ཉེ་སྐོར་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་བཟུང་ནས། ད་ནི་ཅི་ཡང་མི་དགོས་སྙམ་སྟེ་མཚན་མོ་ཁྲབ་བཀྲོལ་ནས་བག་མེད་པར་དཔུང་ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་གཉིད་དུ་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཁྲིད་དེ། ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོའི་སྒར་ས་རུ་སོང་ནས། བུམ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་སྒྲོན་མེ་ཕྱིར་བཏོན་ཏེ། དཔུང་ཚོགས་གཅིག་ཏུ་འབར་བའི་འོད་དང་བཅས་ཏེ་སྒྲ་ཆེན་པོ་བཏོན་ཏོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོས་དཔུང་ཚོགས་ཆེན་པོ་མཐོང་ནས་སྐྲག་སྟེ། རང་གི་རྒྱལ་པོའི་གམ་དུ་སོང་ནས། “ལོངས་ཤིག སྦྲང་མ་མེད་པའི་སྦྲང་རྩི་ཟོག་ཅིག” ཅེས་སྒྲ་ཆེན་པོ་བཏོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལན་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པའང་བྱས་སོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོ་སྒྲ་དེས་སད་དེ་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པར་གྱུར་ཏོ། །ཀུ་ཅོ་འདོན་པ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་བྱུང་ངོ་། །ཁོས་ “གཞན་གྱི་ཚིག་ལ་ཡིད་ཆེས་ནས་དགྲ་ལག་ཏུ་ཆུད་དོ” ཞེས་མཚན་ཐོག་ཐག་ཏུ་སྨྲེ་སྔགས་བཏོན་ཏེ། ཉིན་གཉིས་པ་ལ་ “རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། གནོད་པ་མི་བྱེད་པས། སོང་སྟེ་བཟོད་པར་གསོལ་ལོ་” སྙམ་ནས། རྒྱལ་པོའི་གམ་དུ་སོང་སྟེ་པུས་མོ་ས་ལ་བཙུགས་ནས། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་གི་ཉེས་པ་ལ་བཟོད་པར་མཛོད་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ཁོ་ལ་གདམས་ངག་བྱིན་ནས། “ལོངས་ཤིག ངས་ཁྱོད་ལ་བཟོད་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་སྐད་གསུངས་མ་ཐག་ཏུ་ཁོ་ནི་དབུགས་དབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་ཉེ་སྐོར་གྱི་ཡུལ་གཅིག་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཐོབ་བོ། །དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མཛའ་བཤེས་སུ་གྱུར་ཏོ། ། အထ ဗြဟ္မဒတ္တော ဒွေပိ သေနာ သမ္မောဒမာနာ ဧကတော ဌိတာ ဒိသွာ ‘‘မမေကဿ စိတ္တာနုရက္ခဏာယ အသ္မိံ ဇနကာယေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတဗိန္ဒု န ဥပ္ပန္နံ. အဟော သာဓု, အဟော သုဋ္ဌု, သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု, အဝေရာ ဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဈာ ဟောန္တူ’’တိ မေတ္တာဈာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ, တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ, သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ, ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ သစ္ဆိကတွာ, သယမ္ဘုတံ ပါပုဏိ. တံ မဂ္ဂသုခေန ဖလသုခေန သုခိတံ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ နိသိန္နံ အမစ္စာ ပဏိပါတံ ကတွာ အာဟံသု – ‘‘ယာနကာလော, မဟာရာဇ, ဝိဇိတဗလကာယဿ သက္ကာရော ကာတဗ္ဗော, ပရာဇိတဗလကာယဿ ဘတ္တပရိဗ္ဗယော ဒါတဗ္ဗော’’တိ. သော အာဟ – ‘‘နာဟံ, ဘဏေ, ရာဇာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နာမာဟ’’န္တိ. ကိံ ဒေဝေါ ဘဏတိ, န ဧဒိသာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ? ကီဒိသာ, ဘဏေ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတိ? ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ ဒွင်္ဂုလကေသမဿု အဋ္ဌပရိက္ခာရယုတ္တာ ဘဝန္တီတိ. သော ဒက္ခိဏဟတ္ထေန သီသံ ပရာမသိ, တာဝဒေဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ, ပဗ္ဗဇိတဝေသော ပါတုရဟောသိ, ဒွင်္ဂုလကေသမဿု အဋ္ဌပရိက္ခာရသမန္နာဂတော ဝဿသတိကတ္ထေရသဒိသော အဟောသိ. သော စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပဒုမပုပ္ဖေ နိသီဒိ. အမစ္စာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကမ္မဋ္ဌာနံ, ကထံ အဓိဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သော ယတော အဿ မေတ္တာဈာနကမ္မဋ္ဌာနံ အဟောသိ, တဉ္စ ဝိပဿနံ ဝိပဿိတွာ အဓိဂတော, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ဥဒါနဂါထဉ္စ ဗျာကရဏဂါထဉ္စ ဣမညေဝ ဂါထံ အဘာသိ ‘‘သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍ’’န္တိ. དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཚངས་པས་བྱིན་གྱིས་དམག་དཔུང་གཉིས་པོ་དགའ་མགུ་ཡི་རངས་ཏེ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་མཐོང་ནས། "བདག་གཅིག་པུའི་སེམས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་འདི་ལས་སྦྲང་བུ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གིས་འཐུང་བ་ཙམ་གྱི་ཁྲག་གི་ཐིགས་པ་གཅིག་ཀྱང་མ་བྱུང་ངོ་། །ཀྱེ་མ་ལེགས་སོ། །ཀྱེ་མ་དག་གོ །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག །འཁོན་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག །གནོད་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག" ཅེས་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་བསྐྱེད་དེ། དེ་ཉིད་གཞིར་བྱས་ནས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ཤིང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་རང་བྱུང་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར། ལམ་གྱི་བདེ་བ་དང་འབྲས་བུའི་བདེ་བས་ཚིམ་ཞིང་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་བཞུགས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་དེ་ལ། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །"ལྷ་ཆེན་པོ། གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབས་ལགས་སོ། །རྒྱལ་བའི་དམག་ཚོགས་ལ་བཀུར་སྟི་བྱ་དགོས་ཤིང་། ཕམ་པའི་དམག་ཚོགས་ལ་བཟའ་བཏུང་གི་རིགས་སྦྱིན་པར་བྱའོ། །" ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཁོང་གིས་སྨྲས་པ། "གྲོགས་དག་བདག་ནི་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་ནི་རང་སངས་རྒྱས་བྱ་བ་ཡིན།" ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། "ལྷས་ཅི་གསུང་། འདི་འདྲ་བའི་རང་སངས་རྒྱས་མི་མངའ་འོ། །" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"གྲོགས་དག་འོ་ན་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན།" ཞེས་དྲིས་པ་དང་། "རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་སོར་གཉིས་ཙམ་ཡོད་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོ་བྱད་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ལགས་སོ། །" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་ཕྱག་གཡས་པས་དབུ་ལ་བྱུག་པ་མཛད་མ་ཐག །ཁྱིམ་པའི་ཆ་བྱད་དེ་ཉིད་དུ་མི་སྣང་བར་གྱུར་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཆ་བྱད་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་སོར་གཉིས་ཙམ་དང་ལྡན་ཞིང་དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོ་བྱད་བརྒྱད་དང་ཉེ་བར་ལྡན་པ་ལོ་བརྒྱ་ལོན་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་མཚུངས་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ནས་མཁའ་ལ་འཕགས་ཏེ་པདྨའི་མེ་ཏོག་གི་སྟེང་དུ་བཞུགས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། "བཙུན་པ། ལས་ཀྱི་གཞི་གང་ཞིག་ལགས་སམ། ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏམ།" ཞེས་ཞུས་སོ། །ཁོང་གིས་གང་གི་ཕྱིར་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ལས་ཀྱི་གཞི་དེ་ཉིད་ལས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་ཐོབ་པར་གྱུར་པས། དེའི་ཕྱིར་དོན་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཉིད་གསུངས་སོ། །"སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཆད་པ་སྤངས་བྱས་ནས། །" ཞེས་བྱའོ། ། တတ္ထ သဗ္ဗေသူတိ အနဝသေသေသု. ဘူတေသူတိ သတ္တေသု. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရံ ပန ရတနသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝက္ခာမ. နိဓာယာတိ နိက္ခိပိတွာ. ဒဏ္ဍန္တိ [Pg.57] ကာယဝစီမနောဒဏ္ဍံ, ကာယဒုစ္စရိတာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. ကာယဒုစ္စရိတဉှိ ဒဏ္ဍယတီတိ ဒဏ္ဍော, ဗာဓေတိ အနယဗျသနံ ပါပေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ စ. ပဟရဏဒဏ္ဍော ဧဝ ဝါ ဒဏ္ဍော, တံ နိဓာယာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဝိဟေဌယန္တိ အဝိဟေဌယန္တော. အညတရမ္ပီတိ ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ. တေသန္တိ တေသံ သဗ္ဗဘူတာနံ. န ပုတ္တမိစ္ဆေယျာတိ အတြဇော, ခေတြဇော, ဒိန္နကော, အန္တေဝါသိကောတိ ဣမေသု စတူသု ပုတ္တေသု ယံ ကိဉ္စိ ပုတ္တံ န ဣစ္ဆေယျ. ကုတော သဟာယန္တိ သဟာယံ ပန ဣစ္ဆေယျာတိ ကုတော ဧဝ ဧတံ. དེ་ལ་ "ཐམས་ཅད་" ཅེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་ལའོ། །"འབྱུང་པོ་" ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལའོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་རིན་ཆེན་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །"བཞག་ནས་" ཞེས་པ་ནི་སྤངས་ཏེའོ། །"ཆད་པ་" ཞེས་པ་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་ཆད་པ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། གནོད་འཚེ་བྱེད་ཅིང་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམ་ང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་རྡེག་བྱེད་ཀྱི་དབྱུག་པ་ཉིད་ལ་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་བཞག་ནས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །"མི་འཚེ་བར་" ཞེས་པ་ནི་གནོད་པ་མི་བྱེད་པའོ། །"གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་ལའང་" ཞེས་པ་ནི་གང་ཡང་རུང་བའི་གཅིག་ལའང་ངོ་། །"དེ་དག་གི་" ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་སོ། །"བུ་མི་འདོད་དོ་" ཞེས་པ་ནི་རང་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ། ཞིང་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ། བྱིན་པའི་བུ། སློབ་མའི་བུ་སྟེ་བུ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་བུ་ཞིག་མི་འདོད་པའོ། །"གྲོགས་གང་ནས་འགྱུར་" ཞེས་པ་ནི་གྲོགས་འདོད་པར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུ་གང་ནས་འབྱུང་སྟེ་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ဧကောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော, အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော, တဏှာပဟာနေန ဧကော, ဧကန္တဝိဂတကိလေသောတိ ဧကော, ဧကော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော. သမဏသဟဿဿာပိ ဟိ မဇ္ဈေ ဝတ္တမာနော ဂိဟိသညောဇနဿ ဆိန္နတ္တာ ဧကော – ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဧကော. ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော နိသီဒတိ, ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဧကော ဣရိယတိ ဝတ္တတီတိ – ဧဝံ အဒုတိယဋ္ဌေန ဧကော. "གཅིག་པུ་" ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གྲངས་ཀྱིས་གཅིག་པུ་དང་། གྲོགས་མེད་པའི་དོན་གྱིས་གཅིག་པུ་དང་། སྲེད་པ་སྤངས་པས་གཅིག་པུ་དང་། གཏན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བས་གཅིག་པུ་དང་། གཅིག་པུས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས་གཅིག་པུ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་སྦྱོང་སྟོང་གི་དབུས་སུ་གནས་ཀྱང་ཁྱིམ་པའི་ཀུན་སྦྱོར་བཅད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པུ་སྟེ། དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གྲངས་ཀྱིས་གཅིག་པུའོ། །གཅིག་པུ་འགྲེང་བ། གཅིག་པུ་འགྲོ་བ། གཅིག་པུ་འདུག་པ། གཅིག་པུ་ཉལ་བ། གཅིག་པུ་སྤྱོད་ལམ་སྤྱོད་ཅིང་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་གྲོགས་མེད་པའི་དོན་གྱིས་གཅིག་པུའོ། ། ‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော, ဒီဃမဒ္ဓါနသံသရံ; ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ, သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ. "སྐྱེས་བུ་སྲེད་པ་གྲོགས་བྱེད་པ། །དུས་རིང་འཁོར་བར་རྒྱུག་བྱེད་ཅིང་། །འདི་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་རུ། །འཁོར་བ་ལས་ནི་མི་འདའོ། །" ‘‘ဧဝမာဒီနဝံ ဉတွာ, တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ; ဝီတတဏှော အနာဒါနော, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ. (ဣတိဝု. ၁၅, ၁၀၅; မဟာနိ. ၁၉၁; စူဠနိ. ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၇) – "དེ་ལྟར་ཉེས་དམིགས་ཤེས་བྱས་ནས། །སྲེད་པ་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་ཁུངས་ཉིད། །སྲེད་བྲལ་ལེན་པ་མེད་པ་དང་། །དགེ་སྦྱོང་དྲན་ལྡན་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ། །" ཞེས་སོ། ། ဧဝံ တဏှာပဟာနဋ္ဌေန ဧကော. သဗ္ဗကိလေသာဿ ပဟီနာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မာတိ – ဧဝံ ဧကန္တဝိဂတကိလေသောတိ ဧကော. အနာစရိယကော ဟုတွာ သယမ္ဘူ သာမညေဝ ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ – ဧဝံ ဧကော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧကော. དེ་ལྟར་སྲེད་པ་སྤངས་པའི་དོན་གྱིས་གཅིག་པུའོ། །ཁོང་གི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཤིང་། རྩ་བ་ནས་བཅད་དེ། ཏཱ་ལའི་མགོ་བཅད་པ་བཞིན་དུ་བྱས་ཤིང་། མེད་པར་བྱས་ཏེ་ཕྱིན་ཆད་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པས། དེ་ལྟར་གཏན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བས་གཅིག་པུའོ། །སློབ་དཔོན་མེད་པར་རང་བྱུང་ཉིད་དུ་རང་གིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས། དེ་ལྟར་གཅིག་པུས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས་གཅིག་པུའོ། ། စရေတိ ယာ ဣမာ အဋ္ဌ စရိယာယော; သေယျထိဒံ – ပဏိဓိသမ္ပန္နာနံ စတူသု ဣရိယာပထေသု ဣရိယာပထစရိယာ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဇ္ဈတ္တိကာယတနေသု အာယတနစရိယာ, အပ္ပမာဒဝိဟာရီနံ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သတိစရိယာ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တာနံ စတူသု ဈာနေသု သမာဓိစရိယာ, ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နာနံ စတူသု အရိယသစ္စေသု ဉာဏစရိယာ, သမ္မာ ပဋိပန္နာနံ စတူသု အရိယမဂ္ဂေသု မဂ္ဂစရိယာ, အဓိဂတပ္ဖလာနံ စတူသု သာမညဖလေသု [Pg.58] ပတ္တိစရိယာ, တိဏ္ဏံ ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗသတ္တေသု လောကတ္ထစရိယာ, တတ္ထ ပဒေသတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနန္တိ. ယထာဟ – ‘‘စရိယာတိ အဋ္ဌ စရိယာယော ဣရိယာပထစရိယာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၉၇; ၃.၂၈) ဝိတ္ထာရော. တာဟိ စရိယာဟိ သမန္နာဂတော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယာ ဣမာ ‘‘အဓိမုစ္စန္တော သဒ္ဓါယ စရတိ, ပဂ္ဂဏှန္တော ဝီရိယေန စရတိ, ဥပဋ္ဌဟန္တော သတိယာ စရတိ, အဝိက္ခိတ္တော သမာဓိနာ စရတိ, ပဇာနန္တော ပညာယ စရတိ, ဝိဇာနန္တော ဝိညာဏေန စရတိ, ဧဝံ ပဋိပန္နဿ ကုသလာ ဓမ္မာ အာယတန္တီတိ အာယတနစရိယာယ စရတိ, ဧဝံ ပဋိပန္နော ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဝိသေသစရိယာယ စရတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၉၇; ၃.၂၉) ဧဝံ အပရာပိ အဋ္ဌ စရိယာ ဝုတ္တာ. တာဟိပိ သမန္နာဂတော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပောတိ ဧတ္ထ ခဂ္ဂဝိသာဏံ နာမ ခဂ္ဂမိဂသိင်္ဂံ. ကပ္ပသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ပကာသယိဿာမ. ဣဓ ပနာယံ ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ, ဘော, ကိရ သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၆၀) ဧဝမာဒီသု ဝိယ ပဋိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပောတိ ခဂ္ဂဝိသာဏသဒိသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ တာဝေတ္ထ ပဒတော အတ္ထဝဏ္ဏနာ. "སྤྱོད་ཅིག་" ཅེས་པ་ནི་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྨོན་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་བཞི་ལ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་། དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་། བག་ཡོད་པར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་བཞི་ལ་དྲན་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། ལྷག་པའི་སེམས་ལ་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་། བློ་གྲོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ལམ་བཞི་ལ་ལམ་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བཞི་ལ་ཐོབ་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ནི་ཕྱོགས་རེ་བའོ། །ཇི་སྐད་དུ། "སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་དེ། སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྤྱོད་པའོ། །" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྤྱོད་པ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། "མོས་པ་དང་ལྡན་པས་དད་པས་སྤྱོད་ལ། རབ་ཏུ་འཛིན་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སྤྱོད་ཅིང་། ཉེ་བར་གནས་པས་དྲན་པས་སྤྱོད་ལ། རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྤྱོད་ཅིང་། རབ་ཏུ་ཤེས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤྱོད་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྤྱོད་དོ། །དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བས་ན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྤྱོད་པས་སྤྱོད་ལ། དེ་ལྟར་ཞུགས་པས་ཁྱད་པར་ཐོབ་པས་ན་ཁྱད་པར་གྱི་སྤྱོད་པས་སྤྱོད་དོ། །" ཞེས་གཞན་ཡང་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་དང་ཡང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །"བསེ་རུའི་རྭ་ལྟ་བུ་" ཞེས་པ་འདིར་བསེ་རུའི་རྭ་ནི་བསེ་རུ་ཞེས་བྱ་བའི་རི་དྭགས་ཀྱི་རྭའོ། །"སྐབས་" (kappa) ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དུ་རྒྱས་པར་གསལ་བར་བྱའོ། །འདིར་ནི་ "གྲོགས་པོ། སྟོན་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཉན་ཐོས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྲོས་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་འདྲ་བའི་དོན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །"བསེ་རུའི་རྭ་ལྟ་བུ་" ཞེས་པ་ནི་བསེ་རུའི་རྭ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་འདིར་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། အဓိပ္ပာယာနုသန္ဓိတော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယွာယံ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဒဏ္ဍော ဘူတေသု ပဝတ္တိယမာနော အဟိတော ဟောတိ, တံ တေသု အပ္ပဝတ္တနေန တပ္ပဋိပက္ခဘူတာယ မေတ္တာယ ပရဟိတူပသံဟာရေန စ သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ, နိဟိတဒဏ္ဍတ္တာ ဧဝ စ. ယထာ အနိဟိတဒဏ္ဍာ သတ္တာ ဘူတာနိ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဝိဟေဌယန္တိ, တထာ အဝိဟေဌယံ အညတရမ္ပိ တေသံ. ဣမံ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနမာဂမ္မ ယဒေဝ တတ္ထ ဝေဒနာဂတံ သညာသင်္ခါရဝိညာဏဂတံ တဉ္စ တဒနုသာရေနေဝ တဒညဉ္စ သင်္ခါရဂတံ ဝိပဿိတွာ ဣမံ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ အယံ တာဝ အဓိပ္ပာယော. དགོངས་པ་དང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆད་པ་འདི་ཉིད་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་ན་ཕན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བས། དེ་དག་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་བྱམས་པ་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཆད་པ་བཞག་ཅིང་། ཆད་པ་བཞག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཆད་པ་མ་བཞག་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གཞན་དག་ལ་དབྱུག་པའམ། མཚོན་ཆའམ། ལག་པའམ། གོང་བུས་གནོད་པ་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་དེ་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་ལའང་གནོད་པ་མི་བྱེད་པའོ། །བྱམས་པའི་ལས་ཀྱི་གཞི་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལ་ཚོར་བར་གྱུར་པ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གྱུར་པ་གང་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དེ་ལས་གཞན་པའི་འདུ་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་བྱང་ཆུབ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་རེ་ཞིག་དགོངས་པའོ། ། အယံ ပန အနုသန္ဓိ – ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ အမစ္စာ အာဟံသု – ‘‘ဣဒါနိ, ဘန္တေ, ကုဟိံ ဂစ္ဆထာ’’တိ? တတော တေန ‘‘ပုဗ္ဗပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါ ကတ္ထ ဝသန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ဉတွာ ‘‘ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ’’တိ ဝုတ္တေ ပုနာဟံသု – ‘‘အမှေ ဒါနိ, ဘန္တေ, ပဇဟထ, န ဣစ္ဆထာ’’တိ. အထ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဟ – ‘‘န ပုတ္တမိစ္ဆေယျာ’’တိ သဗ္ဗံ. တတြာဓိပ္ပာယော – အဟံ ဣဒါနိ အတြဇာဒီသု ယံ [Pg.59] ကိဉ္စိ ပုတ္တမ္ပိ န ဣစ္ဆေယျံ, ကုတော ပန တုမှာဒိသံ သဟာယံ? တသ္မာ တုမှေသုပိ ယော မယာ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ မာဒိသော ဝါ ဟောတုံ ဣစ္ဆတိ, သော ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော. အထ ဝါ တေဟိ ‘‘အမှေ ဒါနိ, ဘန္တေ, ပဇဟထ န ဣစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တေ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘န ပုတ္တမိစ္ဆေယျ ကုတော သဟာယ’’န္တိ ဝတွာ အတ္တနော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန ဧကစရိယာယ ဂုဏံ ဒိသွာ ပမုဒိတော ပီတိသောမနဿဇာတော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. ဧဝံ ဝတွာ ပေက္ခမာနဿေဝ မဟာဇနဿ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဂန္ဓမာဒနံ အဂမာသိ. འདི་ནི་མཚམས་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་སྐད་སྨྲས་པ་དང་བློན་པོ་དེ་དག་གིས་སྨྲས་པ། "བཙུན་པ། ད་ལྟ་གང་དུ་གཤེགས་པར་བགྱིད།" ཅེས་ཞུས་པ་དང་། དེ་ནས་ཁོང་གིས་ "སྔོན་གྱི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་གང་དུ་བཞུགས།" ཅེས་བསམས་ཏེ་མཁྱེན་ནས། "སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡན་གྱི་རི་ལའོ། །" ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་སྨྲས་པ། "བཙུན་པ། ད་ནི་བདག་ཅག་སྤོང་བར་མཛད་དམ། མི་བཞེད་དམ།" ཅེས་ཞུས་སོ། །དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ "བུ་མི་འདོད་དོ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་དགོངས་པ་ནི། བདག་ནི་ད་ལྟ་རང་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་མི་འདོད་ན། ཁྱེད་ཅག་ལྟ་བུའི་གྲོགས་ལྟ་ཅི་སྨོས། དེའི་ཕྱིར་ཁྱེད་ཅག་གི་ནང་ནས་གང་ཞིག་བདག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲོ་བའམ། བདག་ལྟ་བུར་འགྱུར་བར་འདོད་པ་དེས་བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་ཅིག་ཅེས་པའོ། །ཡང་ན། ཁོང་ཚོས་ "བདག་ཅག་ད་ནི་སྤོང་བར་མཛད་དམ། མི་བཞེད་དམ།" ཅེས་ཞུས་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དེས་ "བུ་མི་འདོད་ན་གྲོགས་གང་ནས་འགྱུར་" ཞེས་གསུངས་ནས། རང་གི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པའི་ཡོན་ཏན་མཐོང་སྟེ། རབ་ཏུ་དགའ་ཞིང་ཡིད་རངས་པར་གྱུར་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་འདི་བརྗོད་དོ། །"བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་བྱ། །" ཞེས་སོ། །དེ་སྐད་གསུངས་ནས་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་པོས་བལྟས་བཞིན་དུ་མཁའ་ལ་འཕགས་ཏེ་སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡན་གྱི་རི་ལ་གཤེགས་སོ། ། ဂန္ဓမာဒနော နာမ ဟိမဝတိ စူဠကာဠပဗ္ဗတံ, မဟာကာဠပဗ္ဗတံ, နာဂပလိဝေဌနံ, စန္ဒဂဗ္ဘံ, သူရိယဂဗ္ဘံ, သုဝဏ္ဏပဿံ, ဟိမဝန္တပဗ္ဗတန္တိ သတ္တ ပဗ္ဗတေ အတိက္ကမ္မ ဟောတိ. တတ္ထ နန္ဒမူလကံ နာမ ပဗ္ဘာရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဝသနောကာသော. တိဿော စ ဂုဟာယော – သုဝဏ္ဏဂုဟာ, မဏိဂုဟာ, ရဇတဂုဟာတိ. တတ္ထ မဏိဂုဟာဒွါရေ မဉ္ဇူသကော နာမ ရုက္ခော ယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန, ယောဇနံ ဝိတ္ထာရေန. သော ယတ္တကာနိ ဥဒကေ ဝါ ထလေ ဝါ ပုပ္ဖာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ပုပ္ဖယတိ ဝိသေသေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဂမနဒိဝသေ. တဿူပရိတော သဗ္ဗရတနမာဠော ဟောတိ. တတ္ထ သမ္မဇ္ဇနကဝါတော ကစဝရံ ဆဍ္ဍေတိ, သမကရဏဝါတော သဗ္ဗရတနမယံ ဝါလိကံ သမံ ကရောတိ, သိဉ္စနကဝါတော အနောတတ္တဒဟတော အာနေတွာ ဥဒကံ သိဉ္စတိ, သုဂန္ဓကရဏဝါတော ဟိမဝန္တတော သဗ္ဗေသံ ဂန္ဓရုက္ခာနံ ဂန္ဓေ အာနေတိ, ဩစိနကဝါတော ပုပ္ဖာနိ ဩစိနိတွာ ပါတေတိ, သန္ထရကဝါတော သဗ္ဗတ္ထ သန္ထရတိ. သဒါ ပညတ္တာနေဝ စေတ္ထ အာသနာနိ ဟောန္တိ, ယေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓုပ္ပာဒဒိဝသေ ဥပေါသထဒိဝသေ စ သဗ္ဗပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သန္နိပတိတွာ နိသီဒန္တိ. အယံ တတ္ထ ပကတိ. အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တတ္ထ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒတိ. တတော သစေ တသ္မိံ ကာလေ အညေပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တေပိ တင်္ခဏံ သန္နိပတိတွာ ပညတ္တာသနေသု နိသီဒန္တိ. နိသီဒိတွာ စ ကိဉ္စိဒေဝ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌဟန္တိ, တတော သံဃတ္ထေရော အဓုနာဂတပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သဗ္ဗေသံ အနုမောဒနတ္ထာယ ‘‘ကထမဓိဂတ’’န္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ. တဒါပိ သော တမေဝ အတ္တနော ဥဒါနဗျာကရဏဂါထံ ဘာသတိ. ပုန ဘဂဝါပိ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပုဋ္ဌော တမေဝ ဂါထံ ဘာသတိ, အာနန္ဒော စ သင်္ဂီတိယန္တိ ဧဝမေကေကာ ဂါထာ ပစ္စေကသမ္ဗောဓိအဘိသမ္ဗုဒ္ဓဋ္ဌာနေ, မဉ္ဇူသကမာဠေ[Pg.60], အာနန္ဒေန ပုစ္ဆိတကာလေ, သင်္ဂီတိယန္တိ စတုက္ခတ္တုံ ဘာသိတာ ဟောတီတိ. གནྡྷ་མཱ་ད་ན་ (སྤོས་ཀྱི་ངད་ལྡང་) ཞེས་བྱ་བའི་རི་ནི། གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་རི་ཆུང་ནག་པོ་ (Cūḷakāḷapabbata) དང་། རི་ཆེན་ནག་པོ་ (Mahākāḷapabbata) དང་། ཀླུས་བསྐོར་བ་ (Nāgapaliveṭhana) དང་། ཟླ་བའི་མངལ་ (Candagabbha) དང་། ཉི་མའི་མངལ་ (Sūriyagabbha) དང་། གསེར་གྱི་ངོས་ (Suvaṇṇapassa) དང་། གངས་རི་ (Himavantapabbata) སྟེ་རི་བདུན་ལས་འདས་པའི་སར་གནས་སོ། །དེ་ན་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་ (དགའ་བའི་རྩ་བ་) ཞེས་བྱ་བའི་རི་ཕུག་ནི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་ཡིན་ནོ། །དེ་ན་གསེར་གྱི་ཕུག་པ་དང་། ནོར་བུའི་ཕུག་པ་དང་། དངུལ་གྱི་ཕུག་པ་སྟེ་ཕུག་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། །དེ་ལས་ནོར་བུའི་ཕུག་པའི་སྒོ་དྲུང་དུ་མཉྫཱུ་ས་ཀ་ (སྒྲོམ་ལྡན་) ཞེས་བྱ་བའི་ཤིང་ཞིག་ཡོད་དེ། དཔངས་སུ་དཔག་ཚད་གཅིག་དང་། ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག་ཡོད་དོ། །ཤིང་དེ་ནི་ཆུ་ལ་སྐྱེས་པའམ་སྐམ་ས་ལ་སྐྱེས་པའི་མེ་ཏོག་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཁ་འབུས་པར་བྱེད་དེ། ལྷག་པར་དུ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བྱོན་པའི་ཉིན་མོར་རོ། །དེའི་སྟེང་ཕྱོགས་སུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ར་བ་ཞིག་ཡོད་དོ། །དེ་ན་ཕྱག་དར་བྱེད་པའི་རླུང་གིས་ཕྱག་དར་རྣམས་ཕྱིར་འདོར་ཞིང་། མཉམ་པར་བྱེད་པའི་རླུང་གིས་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་བྱེ་མ་རྣམས་སྙོམས་པར་བྱེད་དོ། །ཆུ་འཐོར་བའི་རླུང་གིས་མ་དྲོས་པའི་མཚོ་ནས་ཆུ་བླངས་ཏེ་འཐོར་བར་བྱེད་ཅིང་། དྲི་ཞིམ་པོར་བྱེད་པའི་རླུང་གིས་གངས་རི་ནས་སྤོས་ཀྱི་ཤིང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དྲི་བསུང་འཁྱེར་ཡོང་ལ། མེ་ཏོག་འཐུ་བའི་རླུང་གིས་མེ་ཏོག་རྣམས་བཏུས་ཏེ་འབེབས་པར་བྱེད་ཅིང་། གདན་འདིང་བའི་རླུང་གིས་ཀུན་ཏུ་གདན་འདིང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ན་རྟག་ཏུ་བཤམས་ཟིན་པའི་ཁྲི་རྣམས་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་རང་སངས་རྒྱས་བྱུང་བའི་ཉིན་མོ་དང་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོར་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་འདུ་ཞིང་བཞུགས་སོ། །འདི་ནི་དེ་ན་རྒྱུན་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་དེར་བྱོན་ནས་བཤམས་པའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་གལ་ཏེ་དེའི་ཚེ་རང་སངས་རྒྱས་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་ན། དེ་དག་ཀྱང་སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་འདུས་ནས་བཤམས་པའི་ཁྲི་རྣམས་ལ་བཞུགས་སོ། །བཞུགས་ནས་ཀྱང་སྙོམས་འཇུག་འགའ་ཞིག་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ཏེ་ལྡང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་གྱིས་གསར་དུ་བྱོན་པའི་རང་སངས་རྒྱས་དེ་ལ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་ཕྱིར། “ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་ལགས་” ཞེས་ལས་ཀྱི་གནས་ (དམིགས་པ་) འདྲི་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཚེ་ནའང་ཁོང་གིས་རང་གི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་དང་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ཉིད་གསུང་བར་བྱེད་དོ། །ཕྱིས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་ཞུས་པ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ཉིད་གསུངས་ཤིང་། ཀུན་དགའ་བོས་ཀྱང་བཀའ་བསྡུ་བའི་ཚེ་གསུངས་པས། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེ་རེ་ནི། རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གནས་དང་། མཉྫཱུ་ས་ཀའི་ར་བ་དང་། ཀུན་དགའ་བོས་ཞུས་པའི་དུས་དང་། བཀའ་བསྡུ་བའི་ཚེ་སྟེ་ཐེངས་བཞི་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ပဌမဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၃၆. သံသဂ္ဂဇာတဿာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ပုရိမနယေနေဝ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ, ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ, နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ, လက္ခဏသမ္မသနံ ကတွာ, အရိယမဂ္ဂံ အနဓိဂမ္မ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တတော စုတော ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဝဍ္ဎမာနော ယတော ပဘုတိ ‘‘အယံ ဣတ္ထီ အယံ ပုရိသော’’တိ ဝိသေသံ အညာသိ, တတုပါဒါယ ဣတ္ထီနံ ဟတ္ထေ န ရမတိ, ဥစ္ဆာဒနနှာပနမဏ္ဍနာဒိမတ္တမ္ပိ န သဟတိ. တံ ပုရိသာ ဧဝ ပေါသေန္တိ, ထညပါယနကာလေ ဓာတိယော ကဉ္စုကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ပုရိသဝေသေန ထညံ ပါယေန္တိ. သော ဣတ္ထီနံ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ သဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ရောဒတိ, ဝိညုတံ ပတ္တောပိ ဣတ္ထိယော ပဿိတုံ န ဣစ္ဆတိ, တေန တံ အနိတ္ထိဂန္ဓောတွေဝ သဉ္ဇာနိံသု. ༣༦. “འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ལ།” ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞེ་ན། རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་ཅིང་། ཟད་པར་གྱི་སྔོན་འགྲོའི་ལས་བྱས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྐྱེད་ཅིང་། མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་བཞག་ནས། མཚན་ཉིད་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་ཀྱང་། འཕགས་པའི་ལམ་མ་ཐོབ་པར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །ཁོང་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་མངལ་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆེར་སྐྱེས་པ་ན། གང་གི་ཚེ་ “འདི་ནི་བུད་མེད་དོ། །འདི་ནི་སྐྱེས་པའོ། །” ཞེས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཤེས་པ་ནས་བཟུང་། བུད་མེད་ཀྱི་ལག་ཏུ་མི་དགའ་ཞིང་། ལུས་ལ་བྱུག་པ་དང་། ཁྲུས་བྱེད་པ་དང་། རྒྱན་འདོགས་པ་ཙམ་ཡང་མི་བཟོད་དོ། །ཁོང་ནི་སྐྱེས་པ་ཁོ་ནས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་ཅིང་། ནུ་མ་བསྣུན་པའི་ཚེ་མ་མ་རྣམས་ཀྱིས་སྟོད་གོས་གྱོན་ཏེ་སྐྱེས་པའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་ནུ་མ་བསྣུན་ཏོ། །ཁོང་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་དྲི་ཚོར་བའམ་སྒྲ་ཐོས་ན་ངུ་བར་བྱེད་ཅིང་། ལང་ཚོ་ལ་བབས་པའི་ཚེའང་བུད་མེད་རྣམས་བལྟ་བར་མི་འདོད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་ལ་ “བུད་མེད་ཀྱི་དྲི་མེད་པ་” (Anitthigandha) ཞེས་མིང་དུ་བཏགས་སོ། ། တသ္မိံ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကေ ဇာတေ ရာဇာ ‘‘ကုလဝံသံ သဏ္ဌပေဿာမီ’’တိ နာနာကုလေဟိ တဿ အနုရူပါ ကညာယော အာနေတွာ အညတရံ အမစ္စံ အာဏာပေသိ ‘‘ကုမာရံ ရမာပေဟီ’’တိ. အမစ္စော ဥပါယေန တံ ရမာပေတုကာမော တဿ အဝိဒူရေ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပါပေတွာ နာဋကာနိ ပယောဇာပေသိ. ကုမာရော ဂီတဝါဒိတသဒ္ဒံ သုတွာ – ‘‘ကဿေသော သဒ္ဒေါ’’တိ အာဟ. အမစ္စော ‘‘တဝေသော, ဒေဝ, နာဋကိတ္ထီနံ သဒ္ဒေါ, ပုညဝန္တာနံ ဤဒိသာနိ နာဋကာနိ ဟောန္တိ, အဘိရမ, ဒေဝ, မဟာပုညောသိ တွ’’န္တိ အာဟ. ကုမာရော အမစ္စံ ဒဏ္ဍေန တာဠာပေတွာ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ. သော ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ကုမာရဿ မာတရာ သဟ ဂန္တွာ, ကုမာရံ ခမာပေတွာ, ပုန အမစ္စံ အပ္ပေသိ. ကုမာရော တေဟိ အတိနိပ္ပီဠိယမာနော သေဋ္ဌသုဝဏ္ဏံ ဒတွာ သုဝဏ္ဏကာရေ အာဏာပေသိ – ‘‘သုန္ဒရံ ဣတ္ထိရူပံ ကရောထာ’’တိ. တေ ဝိဿကမ္မုနာ နိမ္မိတသဒိသံ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတံ ဣတ္ထိရူပံ ကတွာ ဒဿေသုံ. ကုမာရော ဒိသွာ ဝိမှယေန သီသံ စာလေတွာ မာတာပိတူနံ ပေသေသိ ‘‘ယဒိ ဤဒိသိံ ဣတ္ထိံ လဘိဿာမိ, ဂဏှိဿာမီ’’တိ. မာတာပိတရော [Pg.61] ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော မဟာပုညော, အဝဿံ တေန သဟ ကတပုညာ ကာစိ ဒါရိကာ လောကေ ဥပ္ပန္နာ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ သုဝဏ္ဏရူပံ ရထံ အာရောပေတွာ အမစ္စာနံ အပ္ပေသုံ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဤဒိသိံ ဒါရိကံ ဂဝေသထာ’’တိ. တေ ဂဟေတွာ သောဠသ မဟာဇနပဒေ ဝိစရန္တာ တံ တံ ဂါမံ ဂန္တွာ ဥဒကတိတ္ထာဒီသု ယတ္ထ ယတ္ထ ဇနသမူဟံ ပဿန္တိ, တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝတံ ဝိယ သုဝဏ္ဏရူပံ ဌပေတွာ နာနာပုပ္ဖဝတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ပူဇံ ကတွာ, ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ, ဧကမန္တံ တိဋ္ဌန္တိ – ‘‘ယဒိ ကေနစိ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ ဘဝိဿတိ, သော ကထံ သမုဋ္ဌာပေဿတီ’’တိ? ဧတေနုပါယေန အညတြ မဒ္ဒရဋ္ဌာ သဗ္ဗေ ဇနပဒေ အာဟိဏ္ဍိတွာ တံ ‘‘ခုဒ္ဒကရဋ္ဌ’’န္တိ အဝမညမာနာ တတ္ထ ပဌမံ အဂန္တွာ နိဝတ္တိံသု. ཁོང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ན། རྒྱལ་པོས་ “རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་པར་བྱའོ་” སྙམ་ནས། རིགས་སྣ་ཚོགས་ནས་ཁོང་དང་མཐུན་པའི་བུ་མོ་རྣམས་བླངས་ཏེ། བློན་པོ་ཞིག་ལ་ “གཞོན་ནུ་འདི་དགའ་བར་གྱིས་ཤིག་” ཅེས་བསྒོའོ། །བློན་པོ་དེས་ཐབས་ཀྱིས་ཁོང་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོལ་བའི་ར་བ་བསྐོར་དུ་བཅུག་ནས་ཟློས་གར་པ་རྣམས་རྩེད་དུ་བཅུག་གོ། །གཞོན་ནུས་གླུ་དབྱངས་དང་རོལ་མོའི་སྒྲ་ཐོས་ནས། “འདི་སུའི་སྒྲ་ཡིན་ནམ་” ཞེས་དྲིས་སོ། །བློན་པོས་ “ལྷ་གཅིག །འདི་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་ཟློས་གར་མའི་སྒྲ་ལགས་ཏེ། བསོད་ནམས་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་འདི་འདྲའི་ཟློས་གར་ཡོད་དོ། །ལྷ་གཅིག །མངོན་པར་དགའ་བར་མཛོད་ཅིག །ཁྱེད་ནི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ལགས་སོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །གཞོན་ནུས་བློན་པོ་དེ་ལ་དབྱུག་པས་བརྡེག་ཏུ་བཅུག་ནས་ཕྱིར་བསྐྲད་དོ། །བློན་པོ་དེས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་གཞོན་ནུའི་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སོང་ནས། གཞོན་ནུ་ལ་བཟོད་གསོལ་བྱས་ཏེ། སླར་ཡང་བློན་པོ་དེ་བཏང་ངོ་། །གཞོན་ནུ་དེ་དག་གིས་ཤིན་ཏུ་བཙིར་བར་གྱུར་པ་ན། གསེར་བཟང་པོ་བྱིན་ཏེ་གསེར་མགར་རྣམས་ལ་ “བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་མཛེས་པ་ཞིག་བཟོས་ཤིག་” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་ལྷའི་བཟོ་བོ་བཟོ་སྦྱངས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུ། རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཤིག་བཟོས་ཏེ་བསྟན་ཏོ། །གཞོན་ནུས་མཐོང་ནས་ངོ་མཚར་སྐྱེས་ཏེ་མགོ་བོ་གཡུག་གཡུག་བྱེད་བཞིན། ཕ་མ་གཉིས་ཀྱི་སར་བཏང་སྟེ། “གལ་ཏེ་འདི་འདྲའི་བུད་མེད་ཅིག་ཐོབ་ན་བླང་བར་བྱའོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ “ང་ཚོའི་བུ་ནི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། གདོན་མི་ཟ་བར་ཁོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསོད་ནམས་བྱས་པའི་བུ་མོ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེས་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་” སྙམ་ནས། གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་ཤིང་རྟའི་སྟེང་དུ་བཞག་སྟེ་བློན་པོ་རྣམས་ལ་གཏད་ནས། “སོང་ལ། འདི་འདྲའི་བུ་མོ་ཞིག་ཚོལ་ཅིག་” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་བཟུང་ནས་ཡུལ་ཆེན་པོ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་ཉུལ་ཞིང་། གྲོང་དང་གྲོང་རྣམས་སུ་སོང་སྟེ། ཆུ་ཁ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འདུ་བའི་ས་གང་དང་གང་དུ་མཐོང་བ་དེ་དང་དེར། ལྷ་མོ་བཞིན་དུ་གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་བཞག་ནས། མེ་ཏོག་དང་གོས་དང་རྒྱན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མཆོད་པ་བྱས་ཏེ། བླ་རེ་བྲེས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་ཏེ། “གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་འདི་འདྲའི་བུ་མོ་མཐོང་མྱོང་བ་ཡོད་ན། ཁོས་ཇི་ལྟར་གཏམ་གླེང་སློང་བར་འགྱུར་རམ་” སྙམ་མོ། །ཐབས་འདིས་མདྡའི་ཡུལ་ (Maddaraṭṭha) མ་གཏོགས་པའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉུལ་ནས། ཡུལ་དེ་ནི་ “ཡུལ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གོ་” ཞེས་བརྙས་བཅོས་བྱས་ཏེ། དེར་ཐོག་མར་མ་སོང་བར་ཕྱིར་ལོག་གོ། ། တတော နေသံ အဟောသိ ‘‘မဒ္ဒရဋ္ဌမ္ပိ တာဝ ဂစ္ဆာမ, မာ နော ဗာရာဏသိံ ပဝိဋ္ဌေပိ ရာဇာ ပုန ပါဟေသီ’’တိ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရံ အဂမံသု. သာဂလနဂရေ စ မဒ္ဒဝေါ နာမ ရာဇာ. တဿ ဓီတာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ အဘိရူပါ ဟောတိ. တဿာ ဝဏ္ဏဒါသိယော နှာနောဒကတ္ထာယ တိတ္ထံ ဂတာ. တတ္ထ အမစ္စေဟိ ဌပိတံ တံ သုဝဏ္ဏရူပံ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ‘‘အမှေ ဥဒကတ္ထာယ ပေသေတွာ ရာဇပုတ္တီ သယမေဝ အာဂတာ’’တိ ဘဏန္တိယော သမီပံ ဂန္တွာ ‘‘နာယံ သာမိနီ, အမှာကံ သာမိနီ ဣတော အဘိရူပတရာ’’တိ အာဟံသု. အမစ္စာ တံ သုတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ အနုရူပေန နယေန ဒါရိကံ ယာစိံသု, သောပိ အဒါသိ. တတော ဗာရာဏသိရညော ပါဟေသုံ ‘‘လဒ္ဓါ ဒါရိကာ, သာမံ အာဂစ္ဆိဿတိ, ဥဒါဟု အမှေဝ အာနေမာ’’တိ? သော စ ‘‘မယိ အာဂစ္ဆန္တေ ဇနပဒပီဠာ ဘဝိဿတိ, တုမှေဝ အာနေထာ’’တိ ပေသေသိ. དེ་ནས་ཁོང་ཚོར་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། “ང་ཚོ་མདྡའི་ཡུལ་དུའང་འགྲོ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་མིན་ང་ཚོ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སླེབས་ཀྱང་རྒྱལ་པོས་སླར་ཡང་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ་” སྙམ་ནས། མདྡའི་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་སཱ་ག་ལ་ (Sāgala) རུ་སོང་ངོ་། །གྲོང་ཁྱེར་སཱ་ག་ལ་རུ་མདྡ་ཝ་ (Maddava) ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཁོང་གི་བུ་མོ་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །མོའི་གཡོག་མོ་རྣམས་ཁྲུས་ชུ་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཆུ་ཁར་སོང་ངོ་། །དེ་ན་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཞག་པའི་གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་སྟེ། “ང་ཚོ་ཆུ་ལེན་དུ་བཏང་ནས་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་རང་ཉིད་ཕེབས་འདུག་གོ་” ཞེས་སྨྲ་བཞིན་ཉེ་བར་སོང་བ་ན། “འདི་ནི་ང་ཚོའི་རྗེ་མོ་མ་ཡིན་ཏེ། ང་ཚོའི་རྗེ་མོ་ནི་འདི་ལས་ཀྱང་མཛེས་སོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཐོས་ནས་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ། ཚུལ་དང་མཐུན་པར་བུ་མོ་དེ་བསླངས་པས། ཁོང་གིས་ཀྱང་བྱིན་ནོ། །དེ་ནས་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ “བུ་མོ་རྙེད་ཀྱིས། ཉིད་རང་ཕེབས་སམ། ཡང་ན་ང་ཚོས་ཁྲིད་དེ་འོངས་སམ་” ཞེས་ཕྲིན་བཏང་ངོ་། །རྒྱལ་པོ་དེས་ཀྱང་ “ང་རང་འོངས་ན་ཡུལ་མི་རྣམས་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བས། ཁྱེད་རང་ཚོས་ཁྲིད་དེ་ཤོག་ཅིག་” ཅེས་བཏང་ངོ་། ། အမစ္စာ ဒါရိကံ ဂဟေတွာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ကုမာရဿ ပါဟေသုံ – ‘‘လဒ္ဓါ သုဝဏ္ဏရူပသဒိသီ ဒါရိကာ’’တိ. ကုမာရော သုတွာဝ ရာဂေန အဘိဘူတော ပဌမဇ္ဈာနာ ပရိဟာယိ. သော ဒူတပရမ္ပရံ ပေသေသိ ‘‘သီဃံ အာနေထ, သီဃံ အာနေထာ’’တိ. တေ သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေနေဝ ဗာရာဏသိံ ပတွာ ဗဟိနဂရေ ဌိတာ ရညော ပါဟေသုံ – ‘‘အဇ္ဇ ပဝိသိတဗ္ဗံ, နော’’တိ? ရာဇာ ‘‘သေဋ္ဌကုလာ အာနီတာ ဒါရိကာ, မင်္ဂလကိရိယံ ကတွာ မဟာသက္ကာရေန ပဝေသေဿာမ, ဥယျာနံ တာဝ နံ နေထာ’’တိ အာဏာပေသိ. တေ တထာ အကံသု. သာ အစ္စန္တသုခုမာလာ ယာနုဂ္ဃာတေန ဥဗ္ဗာဠှာ အဒ္ဓါနပရိဿမေန ဥပ္ပန္နဝါတရောဂါ မိလာတမာလာ ဝိယ [Pg.62] ဟုတွာ ရတ္တိံယေဝ ကာလမကာသိ. အမစ္စာ ‘‘သက္ကာရာ ပရိဘဋ္ဌမှာ’’တိ ပရိဒေဝိံသု. ရာဇာ စ နာဂရာ စ ‘‘ကုလဝံသော ဝိနဋ္ဌော’’တိ ပရိဒေဝိံသု. နဂရေ မဟာကောလာဟလံ အဟောသိ. ကုမာရဿ သုတမတ္တေယေဝ မဟာသောကော ဥဒပါဒိ. တတော ကုမာရော သောကဿ မူလံ ခဏိတုမာရဒ္ဓေါ. သော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သောကော နာမ န အဇာတဿ ဟောတိ, ဇာတဿ ပန ဟောတိ, တသ္မာ ဇာတိံ ပဋိစ္စ သောကော’’တိ. ‘‘ဇာတိ ပန ကိံ ပဋိစ္စာ’’တိ? တတော ‘‘ဘဝံ ပဋိစ္စ ဇာတီ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဝနာနုဘာဝေန ယောနိသော မနသိကရောန္တော အနုလောမပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ဒိသွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော တတ္ထေဝ နိသိန္နော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တံ မဂ္ဂဖလသုခေန သုခိတံ သန္တိန္ဒြိယံ သန္တမာနသံ နိသိန္နံ ဒိသွာ, ပဏိပါတံ ကတွာ, အမစ္စာ အာဟံသု – ‘‘မာ သောစိ, ဒေဝ, မဟန္တော ဇမ္ဗုဒီပေါ, အညံ တတော သုန္ဒရတရံ အာနေဿာမာ’’တိ. သော အာဟ – ‘‘နာဟံ သောစကော, နိဿောကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အဟ’’န္တိ. ဣတော ပရံ သဗ္ဗံ ပုရိမဂါထာသဒိသမေဝ ဌပေတွာ ဂါထာဝဏ္ဏနံ. བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བུ་མོ་དེ་ཁྲིད་དེ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཐོན་ནས། གཞོན་ནུ་ལ་ “གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བའི་བུ་མོ་ཞིག་རྙེད་དོ་” ཞེས་ཕྲིན་བཏང་ངོ་། །གཞོན་ནུས་ཐོས་མ་ཐག་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལས་ཉམས་སོ། །ཁོང་གིས་ཕོ་ཉ་རིམ་པར་བཏང་སྟེ། “མྱུར་དུ་ཁྲིད་དེ་ཤོག །མྱུར་དུ་ཁྲིད་དེ་ཤོག་” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་ལམ་བར་ཀུན་ཏུ་ཞག་རེ་ཁོ་ནར་བསྡད་དེ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སླེབས་ནས། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་བསྡད་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ “དེ་རིང་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པར་བགྱིའམ་མི་བགྱི་” ཞེས་ཕྲིན་བཏང་ངོ་། །རྒྱལ་པོས་ “རིགས་མཆོག་ནས་བླངས་པའི་བུ་མོ་ཡིན་པས། བཀྲ་ཤིས་པའི་ཆོ་ག་བྱས་ཏེ་བཀུར་སྟི་ཆེན་པོས་གཞུག་པར་བྱ་སྟེ། ཐོག་མར་མོ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཁྲིད་ཅིག་” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །མོ་ནི་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཆགས་ཤིང་ཤ་འཇམ་པ་ཞིག་སྟེ། ཤིང་རྟའི་གཡོ་འགུལ་གྱིས་གཙེས་ཤིང་ལམ་ཐག་རིང་པོའི་ངལ་དུབ་ཀྱིས་རླུང་གི་ནད་སྐྱེས་ཏེ། མེ་ཏོག་རྙིད་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ནས་མཚན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཚེ་ལས་འདས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “ང་ཚོ་བཀུར་སྟི་ལས་ཉམས་སོ་” ཞེས་མྱ་ངན་བྱས་སོ། །རྒྱལ་པོ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ “རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཆད་དོ་” ཞེས་མྱ་ངན་བྱས་སོ། །གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཅ་ཅོ་ཆེན་པོ་བྱུང་ངོ་། །གཞོན་ནུས་ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་མྱ་ངན་ཆེན་པོ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་གཞོན་ནུས་མྱ་ངན་གྱི་རྩ་བ་བརྐོ་བར་བརྩམས་སོ། །ཁོང་གིས་ “མྱ་ངན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ལ་མི་འབྱུང་གི། སྐྱེས་པ་ལ་ནི་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མྱ་ངན་འབྱུང་ངོ་། །” ཞེས་བསམས་སོ། །“སྐྱེ་བ་ནི་ཅི་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ཞེ་ན།” དེ་ནས་ “སྲིད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའོ་” ཞེས་སྔོན་གྱི་བསྒོམས་པའི་མཐུས་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན། ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ལྡོག་གི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་མཐོང་ནས། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་བཞིན་དུ་གནས་དེ་ཉིད་དུ་འདུག་བཞིན་པར་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་བདེ་བས་བདེ་བར་གྱུར་ཅིང་། དབང་པོ་ཞི་བ། ཡིད་ཞི་བར་བཞུགས་པ་མཐོང་ནས། ཕྱག་འཚལ་ཏེ་སྨྲས་པ། “ལྷ་གཅིག །མྱ་ངན་མ་མཛད་ཅིག །འཛམ་བུའི་གླིང་ནི་ཆེན་པོ་ལགས་པས། ང་ཚོས་འདི་ལས་ཀྱང་མཛེས་པ་ཞིག་ཁྲིད་དེ་འོངས་སོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁོང་གིས་ “ང་ནི་མྱ་ངན་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མྱ་ངན་མེད་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཡིན་ནོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལས་གཞན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་འདྲ་བས་བཞག་གོ། ། ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ပန သံသဂ္ဂဇာတဿာတိ ဇာတသံသဂ္ဂဿ. တတ္ထ ဒဿန, သဝန, ကာယ, သမုလ္လပန, သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂဝသေန ပဉ္စဝိဓော သံသဂ္ဂေါ. တတ္ထ အညမညံ ဒိသွာ စက္ခုဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ နာမ. တတ္ထ သီဟဠဒီပေ ကာဠဒီဃဝါပီဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ကလျာဏဝိဟာရဝါသီဒီဃဘာဏကဒဟရဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ကေနစိ ဥပါယေန တံ အလဘိတွာ, ကာလကတာ ကုဋုမ္ဗိယဓီတာ, တဿာ နိဝါသနစောဠခဏ္ဍံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝရူပဝတ္ထဓာရိနိယာ နာမ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ နာလတ္ထ’’န္တိ ဟဒယံ ဖာလေတွာ ကာလကတော. သော ဧဝ စ ဒဟရော နိဒဿနံ. ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ། “འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ལ།” ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པ་སྐྱེས་པ་ལའོ། །དེ་ལ་འདྲེས་པ་ནི་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། ལུས་དང་། གཏམ་གླེང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་པའི་འདྲེས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་ལྔའོ། །དེ་ལ་ཕན་ཚུན་མཐོང་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་མཐོང་བའི་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དཔེར་ན། སེང་གལའི་གླིང་གི་ཀཱ་ལཱ་དཱི་གྷ་ཝཱ་པཱི་ (Kāḷadīghavāpī) ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བ། ཀལྱཱ་ཎ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གནས་པའི་ལུང་རིང་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ཞིག་མཐོང་ནས། ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་ཞིག་ཆགས་སེམས་སྐྱེས་ཏེ། ཐབས་གང་གིས་ཀྱང་ཁོང་མ་ཐོབ་པར་འཆི་བའི་དུས་བྱས་སོ། །དགེ་སློང་དེས་མོའི་གྱོན་པའི་གོས་དུམ་ཞིག་མཐོང་ནས། “འདི་འདྲའི་གོས་གྱོན་པ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་མ་ཐོབ་བོ་” སྙམ་ནས་སྙིང་གས་ཏེ་ཤི་བར་གྱུར་ཏོ། །དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་དེ་ཉིད་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ། ། ပရေဟိ ပန ကထိယမာနံ ရူပါဒိသမ္ပတ္တိံ အတ္တနာ ဝါ ဟသိတလပိတဂီတသဒ္ဒံ သုတွာ သောတဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ နာမ. တတြာပိ ဂိရိဂါမဝါသီကမ္မာရဓီတာယ ပဉ္စဟိ ကုမာရီဟိ သဒ္ဓိံ ပဒုမဿရံ ဂန္တွာ, နှတွာ မာလံ အာရောပေတွာ, ဥစ္စာသဒ္ဒေန ဂါယန္တိယာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော သဒ္ဒံ သုတွာ ကာမရာဂေန ဝိသေသာ ပရိဟာယိတွာ အနယဗျသနံ ပတ္တော ပဉ္စဂ္ဂဠလေဏဝါသီ တိဿဒဟရော နိဒဿနံ. གཞན་དག་གིས་བརྗོད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའམ། རང་ཉིད་ཀྱིས་བགད་པ་དང་། སྨྲས་པ་དང་། གླུ་དབྱངས་ཀྱི་སྒྲ་ཐོས་ནས། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་ཐོས་པའི་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལའང་དཔེར་ན། རི་གྲོང་དུ་གནས་པའི་མགར་བའི་བུ་མོ་ཞིག་བུ་མོ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་པདྨའི་མཚོ་ལ་སོང་སྟེ། ཁྲུས་བྱས་ཤིང་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་བཏགས་ནས། སྒྲ་ཆེན་པོས་གླུ་ལེན་པ་ན། མཁའ་ལ་འགྲོ་བའི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ཏིསྶ་ (Tissa) ཞེས་བྱ་བ། པཉྩ་གྒ་ལའི་ཕུག་པ་ན་གནས་པ་དེས་སྒྲ་ཐོས་ནས། འདོད་པའི་ཆགས་པས་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ (བསམ་གཏན་) ལས་ཉམས་ཏེ་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམ་ང་བར་གྱུར་པ་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ། ། အညမညံ အင်္ဂပရာမသနေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဓမ္မဂါယနဒဟရဘိက္ခု စေတ္ထ နိဒဿနံ. မဟာဝိဟာရေ ကိရ ဒဟရဘိက္ခု ဓမ္မံ ဘာသတိ[Pg.63]. တတ္ထ မဟာဇနေ အာဂတေ ရာဇာပိ အဂမာသိ သဒ္ဓိံ အန္တေပုရေန. တတော ရာဇဓီတာယ တဿ ရူပဉ္စ သဒ္ဒဉ္စ အာဂမ္မ ဗလဝရာဂေါ ဥပ္ပန္နော, တဿ စ ဒဟရဿာပိ. တံ ဒိသွာ ရာဇာ သလ္လက္ခေတွာ သာဏိပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေသိ. တေ အညမညံ ပရာမသိတွာ အာလိင်္ဂိံသု. ပုန သာဏိပါကာရံ အပနေတွာ ပဿန္တာ ဒွေပိ ကာလကတေယေဝ အဒ္ဒသံသူတိ. ཕན་ཚུན་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་རེག་ཅིང་བྱུག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་ལུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལ་ཆོས་སྒྲོག་པའི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ནི་དཔེ་མཚོན་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ཞིག་གིས་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དེར་སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་འདུས་པ་ན། རྒྱལ་པོའང་བཙུན་མོའི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་ལྷགས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ལ་དགེ་སློང་དེའི་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་དམིགས་ནས་འདོད་ཆགས་དྲག་པོ་སྐྱེས་སོ། །དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་དེ་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་རྟོགས་ནས་ཡོལ་བས་བསྐོར་དུ་བཅུག་གོ། །དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་རེག་ཅིང་འཁྱུད་པར་གྱུར་ཏོ། །སླར་ཡོལ་བ་བསལ་ནས་བལྟས་པ་ན། གཉིས་ཀ་ཚེ་ལས་འདས་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་ངོ། ། အညမညံ အာလပနသမုလ္လပနေ ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ ပန သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဘိက္ခုဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂကရဏေ ဥပ္ပန္နရာဂေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဒွီသုပိ စေတေသု ပါရာဇိကပ္ပတ္တော ဘိက္ခု စ ဘိက္ခုနီ စ နိဒဿနံ. မရိစိဝဋ္ဋိနာမမဟာဝိဟာရမဟေ ကိရ ဒုဋ္ဌဂါမဏိ အဘယမဟာရာဇာ မဟာဒါနံ ပဋိယာဒေတွာ ဥဘတောသံဃံ ပရိဝိသတိ. တတ္ထ ဥဏှယာဂုယာ ဒိန္နာယ သံဃနဝကသာမဏေရီ အနာဓာရကဿ သံဃနဝကသာမဏေရဿ ဒန္တဝလယံ ဒတွာ သမုလ္လာပံ အကာသိ. တေ ဥဘောပိ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ သဋ္ဌိဝဿာ ဟုတွာ ပရတီရံ ဂတာ အညမညံ သမုလ္လာပေန ပုဗ္ဗသညံ ပဋိလဘိတွာ တာဝဒေဝ ဇာတသိနေဟာ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမိတွာ ပါရာဇိကာ အဟေသုန္တိ. ཕན་ཚུན་གླེང་མོལ་དང་སྨྲ་བརྗོད་བྱེད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་གླེང་མོལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲེལ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཕམ་པ་ཕོག་པའི་དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་ནི་དཔེ་མཚོན་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། མ་རི་ཙ་ཝ་ཊི་ཞེས་བྱ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་དུས་སྟོན་གྱི་ཚེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དུཊྛ་གཱ་མ་ཎི་ཨ་བྷ་ཡས་སྦྱིན་གཏོང་ཆེན་པོ་བཤམས་ཏེ་དགེ་འདུན་གཉིས་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དོ། །དེར་ཚ་བའི་ཐུག་པ་ཕུལ་བ་ན། དགེ་འདུན་གྱི་གསར་བུ་མ་གྱུར་པའི་དགེ་ཚུལ་མ་ཞིག་གིས། ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་གདན་མེད་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་གསར་བུ་དགེ་ཚུལ་ཞིག་ལ་བ་སོའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་གདན་བྱིན་ཏེ་གླེང་མོལ་བྱས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀ་ཕྱིས་སུ་བསྙེན་པར་རྫོགས་ཏེ་ལོ་དྲུག་ཅུ་ལོན་ནས་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་སོང་བ་ན། ཕན་ཚུན་གླེང་མོལ་བྱས་པ་ལས་སྔོན་གྱི་འདུ་ཤེས་རྙེད་དེ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཆགས་པ་སྐྱེས་ནས་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འདས་ཏེ་ཕམ་པར་གྱུར་ཏོ། ། ဧဝံ ပဉ္စဝိဓေ သံသဂ္ဂေ ယေန ကေနစိ သံသဂ္ဂေန ဇာတသံသဂ္ဂဿ ဘဝတိ သ္နေဟော, ပုရိမရာဂပစ္စယာ ဗလဝရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော သ္နေဟနွယံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတိ တမေဝ သ္နေဟံ အနုဂစ္ဆန္တံ သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကသောကပရိဒေဝါဒိနာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတိ, နိဗ္ဗတ္တတိ, ဘဝတိ, ဇာယတိ. အပရေ ပန ‘‘အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ ဝေါဿဂ္ဂေါ သံသဂ္ဂေါ’’တိ ဘဏန္တိ. တတော သ္နေဟော, သ္နေဟာ ဒုက္ခမိဒန္တိ. དེ་ལྟར་འབྲེལ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་འབྲེལ་བ་བྱས་པ་ལས་འབྲེལ་བ་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་མཛའ་ཞིང་ཆགས་པ་སྐྱེ་ལ། སྔོན་གྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དྲག་པོ་སྐྱེའོ། །དེ་ནས་མཛའ་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། མཛའ་ཆགས་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མའི་མྱ་ངན་དང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་ཞིང་། གྲུབ་པ་དང་། ཡོད་པ་དང་། སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ནི་“དམིགས་པ་ལ་སེམས་གཏོད་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ལས་མཛའ་ཆགས་དང་། མཛའ་ཆགས་ལས་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་ངོ། ། ဧဝမတ္ထပ္ပဘေဒံ ဣမံ အဍ္ဎဂါထံ ဝတွာ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဟ – ‘‘သွာဟံ ယမိဒံ သ္နေဟနွယံ သောကာဒိဒုက္ခံ ပဟောတိ, တဿ ဒုက္ခဿ မူလံ ခနန္တော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိမဓိဂတော’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ အမစ္စာ အာဟံသု – ‘‘အမှေဟိ ဒါနိ, ဘန္တေ, ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? တတော သော အာဟ – ‘‘တုမှေ ဝါ အညေ ဝါ ယော ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စိတုကာမော, သော သဗ္ဗောပိ အာဒီနဝံ သ္နေဟဇံ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. ဧတ္ထ စ ယံ ‘‘သ္နေဟနွယံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘တဒေဝ သန္ဓာယ အာဒီနဝံ သ္နေဟဇံ ပေက္ခမာနော’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ယထာဝုတ္တေန သံသဂ္ဂေန သံသဂ္ဂဇာတဿ ဘဝတိ သ္နေဟော, သ္နေဟနွယံ ဒုက္ခမိဒံ ပဟောတိ, ဧတံ ယထာဘူတံ အာဒီနဝံ သ္နေဟဇံ ပေက္ခမာနော အဟံ အဓိဂတောတိ. ဧဝံ အဘိသမ္ဗန္ဓိတွာ စတုတ္ထပါဒေါ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ [Pg.64] ဥဒါနဝသေန ဝုတ္တောပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတော ပရံ သဗ္ဗံ ပုရိမဂါထာယ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ. དེ་ལྟར་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་པ་འདི་གསུངས་ནས། རང་སངས་རྒྱས་དེས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། “ང་ནི་མཛའ་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་མྱ་ངན་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་གང་ཡིན་པ་དེ། སྡུག་བསྔལ་དེའི་རྩ་བ་བརྐོས་ནས་རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །” ཞེས་སོ། །དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་པ་ན། བློན་པོ་དེ་དག་གིས་“བཙུན་པ་ཉིད། ད་ནི་བདག་ཅག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་དགོས།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་གང་གིས་“ཁྱེད་རང་ཚོའམ་གཞན་སུ་ཡང་རུང་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་ཐར་བར་འདོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཛའ་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉེས་དམིགས་ལ་བལྟས་ནས། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་“མཛའ་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། “མཛའ་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉེས་དམིགས་ལ་བལྟས་ནས་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་བཤད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་འབྲེལ་བ་ལས་འབྲེལ་བ་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་མཛའ་ཆགས་སྐྱེ་ཞིང་། མཛའ་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། མཛའ་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉེས་དམིགས་འདི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བལྟས་ནས་བདག་གིས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་འདི་ལྟར་སྦྱར་ནས། རྐང་པ་བཞི་པ་ནི་སྔོན་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་สྒོ་ནས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། ། သံသဂ္ဂဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. འབྲེལ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၃၇. မိတ္တေ သုဟဇ္ဇေတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တော ပုရိမဂါထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဗာရာဏသိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ပဌမံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘ကိံ သမဏဓမ္မော ဝရော, ရဇ္ဇံ ဝရ’’န္တိ ဝီမံသိတွာ စတုန္နံ အမစ္စာနံ ဟတ္ထေ ရဇ္ဇံ နိယျာတေတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ. အမစ္စာ ‘‘ဓမ္မေန သမေန ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တာပိ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အဓမ္မေန ကရောန္တိ. တေ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ သာမိကေ ပရာဇေန္တာ ဧကဒါ အညတရံ ရာဇဝလ္လဘံ ပရာဇေသုံ. သော ရညော ဘတ္တဟာရကေန သဒ္ဓိံ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ. ရာဇာ ဒုတိယဒိဝသေ သယံ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. တတော မဟာဇနကာယာ – ‘‘အမစ္စာ သာမိကေ အသာမိကေ ကရောန္တီ’’တိ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တာ မဟာယုဒ္ဓံ ဝိယ အကံသု. အထ ရာဇာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာ ဝုဋ္ဌာယ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတုံ နိသိန္နော တေန သဒ္ဒေန ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော န သက္ကောတိ အပ္ပေတုံ. သော ‘‘ကိံ မေ ရဇ္ဇေန, သမဏဓမ္မော ဝရော’’တိ ရဇ္ဇသုခံ ပဟာယ ပုန သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ပုစ္ဆိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – ༣༧. “མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་”ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེས་ནས། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཚེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྐྱེད་དེ། “དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མཆོག་གམ། ཡང་ན་རྒྱལ་སྲིད་མཆོག” ཅེས་དཔྱད་ནས། བློན་པོ་བཞི་ཡི་ལག་ཏུ་རྒྱལ་སྲིད་གཏད་དེ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་དོ། །བློན་པོ་རྣམས་ལ་“ཆོས་དང་མཐུན་ཞིང་དྲང་པོར་སྐྱོངས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲས་ཀྱང་། ལྐོག་རྔན་བླངས་ནས་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བྱེད་དོ། །ཁོང་ཚོས་ལྐོག་རྔན་བླངས་ནས་བདག་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་བྱེད་ཅིང་། ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་པོའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་མི་ཞིག་ཕམ་པར་བྱས་སོ། །མི་དེ་རྒྱལ་པོའི་བཟའ་བཏུང་སྐྱེལ་མཁན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཞུགས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་ཉིན་གཉིས་པར་རང་ཉིད་ཁྲིམས་གཅོད་ཀྱི་གནས་སུ་བྱོན་ཏོ། །དེ་ནས་སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་“བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་པོ་རྣམས་བདག་པོ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་ཅིང་གཡུལ་འགྱེད་པ་ཆེན་པོ་ལྟར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཁྲིམས་གཅོད་ཀྱི་གནས་ལས་ལངས་ཏེ་ཕོ་བྲང་གི་རྩེ་མོར་གཤེགས་ནས། སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པར་བཞུགས་པ་ན། སྒྲ་དེས་སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པས་སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པར་མ་ནུས་སོ། །ཁོང་གིས་“བདག་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ནི་མཆོག་གོ་”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་བ་སྤངས་ནས། སླར་ཡང་སྙོམས་འཇུག་བསྐྱེད་དེ་སྔོན་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ནས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་དོ། །དམིགས་པ་དྲིས་པ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘မိတ္တေ သုဟဇ္ဇေ အနုကမ္ပမာနော, ဟာပေတိ အတ္ထံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော; ဧတံ ဘယံ သန္ထဝေ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་རྣམས་ལ་བརྩེ་བ་ཡིས། །སེམས་ནི་ཆགས་པས་དོན་རྣམས་ཉམས་པར་བྱེད། །འདུས་པའི་ཉེས་དམིགས་འདི་ལ་བལྟས་ནས་ནི། །བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ မေတ္တာယနဝသေန မိတ္တာ. သုဟဒယဘာဝေန သုဟဇ္ဇာ. ကေစိ ဟိ ဧကန္တဟိတကာမတာယ မိတ္တာဝ ဟောန္တိ, န သုဟဇ္ဇာ. ကေစိ ဂမနာဂမနဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာသမုလ္လာပါဒီသု ဟဒယသုခဇနနေန သုဟဇ္ဇာဝ ဟောန္တိ, န မိတ္တာ. ကေစိ တဒုဘယဝသေန သုဟဇ္ဇာ စေဝ မိတ္တာ စ. တေ ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ – အဂါရိယာ အနဂါရိယာ စ. တတ္ထ အဂါရိယာ တိဝိဓာ ဟောန္တိ – ဥပကာရော, သမာနသုခဒုက္ခော, အနုကမ္ပကောတိ. အနဂါရိယာ ဝိသေသေန အတ္ထက္ခာယိနော ဧဝ. တေ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဟောန္တိ. ယထာဟ – དེ་ལ་བྱམས་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་མཛའ་བཤེས་ཞེས་བྱའོ། །སྙིང་བཟང་བའི་དངོས་པོས་སྙིང་ཉེ་ཞེས་བྱའོ། །འགའ་ཞིག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཕན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་མཛའ་བཤེས་ཉིད་ཡིན་གྱི། སྙིང་ཉེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འགའ་ཞིག་ནི་འགྲོ་འོང་དང་། གནས་དང་། འདུག་པ་དང་། གླེང་མོལ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་སྙིང་ལ་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྙིང་ཉེ་བ་ཉིད་ཡིན་གྱི། མཛའ་བཤེས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འགའ་ཞིག་ནི་དེ་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་སྙིང་ཉེ་བ་དང་མཛའ་བཤེས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁྱིམ་པ་དང་། ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཕན་འདོགས་པ་དང་། བདེ་སྡུག་མཉམ་པ་དང་། རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་ཅན་ནོ། །ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་དོན་སྟོན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་དག་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟར། ‘‘စတူဟိ [Pg.65] ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ ဥပကာရော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – ပမတ္တံ ရက္ခတိ, ပမတ္တဿ သာပတေယျံ ရက္ခတိ, ဘီတဿ သရဏံ ဟောတိ, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု တဒ္ဒိဂုဏံ ဘောဂံ အနုပ္ပဒေတိ’’ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၁). “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ། གནས་བཞི་པོ་དག་གིས་ཕན་འདོགས་པའི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བག་མེད་པ་སྲུང་བར་བྱེད། བག་མེད་པའི་ནོར་རྫས་སྲུང་བར་བྱེད། སྐྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱབས་སུ་འགྱུར། བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་བྱུང་བའི་ཚེ་ལོངས་སྤྱོད་ཉིས་འགྱུར་དུ་སྦྱིན་པར་བྱེད་དོ། །” တထာ – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ သမာနသုခဒုက္ခော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဂုယှမဿ အာစိက္ခတိ, ဂုယှမဿ ပရိဂူဟတိ, အာပဒါသု န ဝိဇဟတိ, ဇီဝိတမ္ပိဿ အတ္ထာယ ပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ’’ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၂). “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ། གནས་བཞི་པོ་དག་གིས་བདེ་སྡུག་མཉམ་པའི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རང་གི་གསང་བ་སྨྲ་བར་བྱེད། གཞན་གྱི་གསང་བ་སྦེད་པར་བྱེད། ཕོངས་པའི་ཚེ་མི་གཏོང་། དེའི་དོན་དུ་རང་གི་སྲོག་ཀྱང་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །” တထာ – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အနုကမ္ပကော မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – အဘဝေနဿ န နန္ဒတိ, ဘဝေနဿ နန္ဒတိ, အဝဏ္ဏံ ဘဏမာနံ နိဝါရေတိ, ဝဏ္ဏံ ဘဏမာနံ ပသံသတိ’’ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၄). “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ། གནས་བཞི་པོ་དག་གིས་རྗེས་སུ་བརྩེ་བའི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཕོངས་པ་ལ་མི་དགའ། འབྱོར་པ་ལ་དགའ། མི་སྙན་པ་སྨྲ་བ་བཟློག་པར་བྱེད། སྙན་པ་སྨྲ་བ་ལ་བསྔགས་པར་བྱེད་དོ། །” တထာ – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘စတူဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ အတ္ထက္ခာယီ မိတ္တော သုဟဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – ပါပါ နိဝါရေတိ, ကလျာဏေ နိဝေသေတိ, အဿုတံ သာဝေတိ, သဂ္ဂဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၃). “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ། གནས་བཞི་པོ་དག་གིས་དོན་སྟོན་པའི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྡིག་པ་ལས་བཟློག དགེ་བ་ལ་འགོད། མ་ཐོས་པ་ཐོས་པར་བྱེད། མཐོ་རིས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །” တေသွိဓ အဂါရိယာ အဓိပ္ပေတာ. အတ္ထတော ပန သဗ္ဗေပိ ယုဇ္ဇန္တိ. တေ မိတ္တေ သုဟဇ္ဇေ. အနုကမ္ပမာနောတိ အနုဒယမာနော. တေသံ သုခံ ဥပသံဟရိတုကာမော ဒုက္ခံ အပဟရိတုကာမော စ. དེ་དག་གི་ནང་ནས་འདིར་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་སོ། །དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རུང་ངོ། །དེ་དག་ནི་མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེ་བ་རྣམས་སོ། །“རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཆགས་པའོ། །དེ་དག་གི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་འདོད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་འདོད་པའོ། ། ဟာပေတိ အတ္ထန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထဝသေန တိဝိဓံ, တထာ အတ္တတ္ထပရတ္ထဥဘယတ္ထဝသေနာပိ တိဝိဓံ. အတ္ထံ လဒ္ဓဝိနာသနေန အလဒ္ဓါနုပ္ပာဒနေနာတိ ဒွိဓာပိ ဟာပေတိ ဝိနာသေတိ. ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တောတိ ‘‘အဟံ ဣမံ ဝိနာ န ဇီဝါမိ, ဧသ မေ ဂတိ, ဧသ မေ ပရာယဏ’’န္တိ ဧဝံ အတ္တာနံ နီစေ ဌာနေ ဌပေန္တောပိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟောတိ. ‘‘ဣမေ မံ ဝိနာ န ဇီဝန္တိ, အဟံ တေသံ ဂတိ, တေသံ ပရာယဏ’’န္တိ ဧဝံ အတ္တာနံ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တောပိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟောတိ. ဣဓ ပန ဧဝံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော အဓိပ္ပေတော. ဧတံ ဘယန္တိ ဧတံ အတ္ထဟာပနဘယံ, အတ္တနော သမာပတ္တိဟာနိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သန္ထဝေတိ [Pg.66] တိဝိဓော သန္ထဝေါ – တဏှာဒိဋ္ဌိမိတ္တသန္ထဝဝသေန. တတ္ထ အဋ္ဌသတပ္ပဘေဒါပိ တဏှာ တဏှာသန္ထဝေါ, ဒွါသဋ္ဌိဘေဒါပိ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိသန္ထဝေါ, ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ မိတ္တာနုကမ္ပနာ မိတ္တသန္ထဝေါ. သော ဣဓာဓိပ္ပေတော. တေန ဟိဿ သမာပတ္တိ ပရိဟီနာ. တေနာဟ – ‘‘ဧတံ ဘယံ သန္ထဝေ ပေက္ခမာနော အဟမဓိဂတော’’တိ. သေသံ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. “དོན་ཉམས་པར་བྱེད་”ཅེས་པ་ནི། ཚེ་འདིའི་དོན་དང་། ཕྱི་མའི་དོན་དང་། དོན་དམ་པའི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་དོན་དང་། གཞན་གྱི་དོན་དང་། གཉིས་ཀའི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །ཐོབ་པ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་མི་སྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉམས་པར་བྱེད་ཅིང་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །“སེམས་ཆགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། “ང་ནི་འདི་མེད་པར་མི་གསོན་ནོ། །འདི་ནི་བདག་གི་འགྲོ་ས་དང་། འདི་ནི་བདག་གི་སྐྱབས་གནས་སོ། །” ཞེས་འདི་ལྟར་རང་ཉིད་དམའ་བའི་གནས་སུ་འཇོག་ཀྱང་སེམས་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །“འདི་དག་ང་མེད་པར་མི་གསོན་ནོ། །ང་ནི་དེ་དག་གི་འགྲོ་ས་དང་། དེ་དག་གི་སྐྱབས་གནས་སོ། །” ཞེས་འདི་ལྟར་རང་ཉིད་མཐོ་བའི་གནས་སུ་འཇོག་ཀྱང་སེམས་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་ཆགས་པ་ལ་དགོངས་སོ། །“འཇིགས་པ་འདི་”ཞེས་པ་ནི་དོན་ཉམས་པའི་འཇིགས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། རང་གི་སྙོམས་འཇུག་ཉམས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“འདུས་པ་”ལ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྲེད་པའི་འདུས་པ་དང་། ལྟ་བའི་འདུས་པ་དང་། མཛའ་བཤེས་ཀྱི་འདུས་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བའི་སྲེད་པ་ནི་སྲེད་པའི་འདུས་པའོ། །རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའི་ལྟ་བ་ནི་ལྟ་བའི་འདུས་པའོ། །སེམས་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་མཛའ་བཤེས་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་ནི་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་འདུས་པའོ། །དེ་ནི་འདིར་དགོངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་སྙོམས་འཇུག་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་“འདུས་པའི་འཇིགས་པ་འདི་ལ་བལྟས་ནས་བདག་གིས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་པ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། မိတ္တသုဟဇ္ဇဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. མཛའ་བཤེས་སྙིང་ཉེའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၃၈. ဝံသော ဝိသာလောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ တယော ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာ. တတော စဝိတွာ တေသံ ဇေဋ္ဌကော ဗာရာဏသိရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, ဣတရေ ပစ္စန္တရာဇကုလေသု. တေ ဥဘောပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ, ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ, အနုက္ကမေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟုတွာ, နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ဝသန္တာ ဧကဒိဝသံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘မယံ ကိံ ကမ္မံ ကတွာ ဣမံ လောကုတ္တရသုခံ အနုပ္ပတ္တာ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ပစ္စဝေက္ခမာနာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ အတ္တနော စရိယံ အဒ္ဒသံသု. တတော ‘‘တတိယော ကုဟိ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တာ ဗာရာဏသိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တံ ဒိသွာ တဿ ဂုဏေ သရိတွာ ‘‘သော ပကတိယာဝ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂတော အဟောသိ, အမှာကညေဝ ဩဝါဒကော ဝတ္တာ ဝစနက္ခမော ပါပဂရဟီ, ဟန္ဒ, နံ အာရမ္မဏံ ဒဿေတွာ မောစေဿာမာ’’တိ ဩကာသံ ဂဝေသန္တာ တံ ဧကဒိဝသံ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဥယျာနဒွါရေ ဝေဠုဂုမ္ဗမူလေ အဋ္ဌံသု. မဟာဇနော အတိတ္တော ရာဇဒဿနေန ရာဇာနံ ဩလောကေတိ. တတော ရာဇာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ မမ ဒဿနေ အဗျာဝဋော’’တိ ဩလောကေန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ အဒ္ဒက္ခိ. သဟ ဒဿနေနေဝ စဿ တေသု သိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ༣༨. “སྨྱུག་མའི་ཚལ་ཆེན་པོ་”ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྔོན་འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསུམ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཆེ་བ་ནི་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་ལ། གཞན་གཉིས་ནི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀས་དམིགས་པ་བཟུང་ནས། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། རིམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ། ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀ་རི་ཕུག་ཏུ་གནས་སོ། །ཉིན་གཅིག་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལངས་ནས། “བདག་ཅག་གིས་ལས་ཅི་ཞིག་བྱས་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་འདི་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །” ཞེས་བསམས་ཏེ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ན། སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་དུས་སུ་རང་གི་སྤྱོད་པ་མཐོང་ངོ། །དེ་ནས་“གསུམ་པ་དེ་གང་ན་ཡོད།” ཅེས་བསམས་པ་ན། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བ་མཐོང་ནས། དེའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དྲན་ཏེ། “ཁོང་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འདོད་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། བདག་ཅག་ལ་རྗེས་སུ་སྟོན་པ་དང་། སྨྲ་བ་དང་། ཚིག་བཟོད་པ་དང་། སྡིག་པ་ལ་གཤེ་བ་ཞིག་གོ། །འོ་ན། དེ་ལ་དམིགས་པ་བསྟན་ནས་ཐར་བར་བྱའོ། །” ཞེས་སྐབས་བཙལ་བ་ན། ཉིན་གཅིག་ཁོང་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འགྲོ་བ་མཐོང་ནས། ནམ་མཁའ་ལས་བྱོན་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་གྱི་སྒོ་དྲུང་གི་སྨྱུག་མའི་ཚལ་གྱི་རྩ་བར་བཞུགས་སོ། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་རྒྱལ་པོ་ལ་བལྟས་ཀྱང་མི་ངོམས་པར་བལྟའོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“བདག་ལ་བལྟ་བ་ལ་མི་གཡེང་བར་གནས་པ་ཞིག་ཡོད་དམ།” ཞེས་བལྟས་པ་ན། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་མཐོང་ངོ། །མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་ལ་དེ་དག་ལ་མཛའ་ཆགས་སྐྱེས་སོ། ། သော ဟတ္ထိက္ခန္ဓာ ဩရုယှ သန္တေန ဥပစာရေန တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ, ကိံ နာမာ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေ အာဟံသု ‘‘မယံ, မဟာရာဇ, အသဇ္ဇမာနာ နာမာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ, ‘အသဇ္ဇမာနာ’တိ ဧတဿ ကော အတ္ထော’’တိ? ‘‘အလဂ္ဂနတ္ထော, မဟာရာဇာ’’တိ. တတော တံ ဝေဠုဂုမ္ဗံ ဒဿေန္တာ အာဟံသု – ‘‘သေယျထာပိ, မဟာရာဇ, ဣမံ ဝေဠုဂုမ္ဗံ သဗ္ဗသော မူလခန္ဓသာခါနုသာခါဟိ သံသိဗ္ဗိတွာ ဌိတံ အသိဟတ္ထော ပုရိသော မူလေ ဆေတွာ အာဝိဉ္ဆန္တော န သက္ကုဏေယျ ဥဒ္ဓရိတုံ[Pg.67], ဧဝမေဝ တွံ အန္တော စ ဗဟိ စ ဇဋာယ ဇဋိတော အာသတ္တဝိသတ္တော တတ္ထ လဂ္ဂေါ. သေယျထာပိ ဝါ ပနဿ ဝေမဇ္ဈဂတောပိ အယံ ဝံသကဠီရော အသဉ္ဇာတသာခတ္တာ ကေနစိ အလဂ္ဂေါ ဌိတော, သက္ကာ စ ပန အဂ္ဂေ ဝါ မူလေ ဝါ ဆေတွာ ဥဒ္ဓရိတုံ, ဧဝမေဝ မယံ ကတ္ထစိ အသဇ္ဇမာနာ သဗ္ဗဒိသာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ တာဝဒေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပဿတော ဧဝ ရညော အာကာသေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမံသု. တတော ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ကဒါ နု ခေါ အဟမ္ပိ ဧဝံ အသဇ္ဇမာနော ဘဝေယျ’’န္တိ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. ပုရိမနယေနေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – དེ་ནས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་དེ་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ལས་བབས་ཏེ། ཞི་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་ཁོང་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་བཅར་ནས། “བཙུན་པ་ཚོ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ལ་ཅི་ཞེས་བྱའམ།” ཞེས་དྲིས། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་ ‘ཆགས་པ་མེད་པ་’ (asajjamāna) ཞེས་བྱའོ།” ཞེས་གསུངས། “བཙུན་པ་ཚོ། ‘ཆགས་པ་མེད་པ་’ ཞེས་པའི་དོན་ཅི་ལགས་སམ།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཐོགས་པ་མེད་པའི་དོན་ཏོ།” དེ་ནས་ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་སྨྱུག་ཚལ་དེ་ལ་མཛུབ་མོ་གཏད་དེ་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དཔེར་ན། སྨྱུག་ཚལ་འདི་ནི་རྩ་བ་དང་། སྡོང་པོ། ཡལ་ག་དང་ཡལ་ཕྲན་རྣམས་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་ཏེ་གནས་པས། ལག་ན་རལ་གྲི་ཐོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་རྩ་བ་ནས་བཅད་དེ་འཐེན་ཀྱང་ཕྱུང་བར་མི་ནུས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱང་ཕྱི་དང་ནང་ཀུན་ཏུ་ཉོན་མོངས་པའི་དྲ་བས་འཁྲིལ་ཞིང་། ཆགས་ཤིང་ཞེན་ཏེ་དེ་ཉིད་ལ་ཐོགས་སོ། །ཡང་ན་དཔེར་ན། དེའི་དབུས་སུ་སྐྱེས་པའི་སྨྱུག་གསར་འདི་ནི་ཡལ་ག་མ་རྒྱས་པའི་ཕྱིར། གང་ལའང་མ་ཆགས་པར་གནས་པས། རྩེ་མོའམ་རྩ་བ་ནས་བཅད་དེ་ཕྱུང་བར་ནུས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཅག་ཀྱང་གང་ལའང་ཆགས་པ་མེད་པར་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་གཤེགས་སོ། །” ཞེས་གསུངས་མ་ཐག་ཏུ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ། རྒྱལ་པོས་བལྟས་བཞིན་པའི་ངང་དུ་ནམ་མཁའ་ལས་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་ “བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་འདི་ལྟར་ཆགས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རམ།” ཞེས་བསམས་ཏེ། གནས་དེ་ཉིད་དུ་འདུག་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་དྲིས་པ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဝံသော ဝိသာလောဝ ယထာ ဝိသတ္တော, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ; ဝံသက္ကဠီရောဝ အသဇ္ဇမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “ཇི་ལྟར་སྨྱུག་མ་རྒྱས་པ་འཁྲིལ་བ་བཞིན། །བུ་དང་ཆུང་མར་ཆགས་པའང་དེ་བཞིན་ཏེ། །སྨྱུག་གསར་ཆགས་པ་མེད་པ་ཇི་བཞིན་དུ། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ ဝံသောတိ ဝေဠု. ဝိသာလောတိ ဝိတ္ထိဏ္ဏော. စကာရော အဝဓာရဏတ္ထော, ဧဝကာရော ဝါ အယံ, သန္ဓိဝသေနေတ္ထ ဧကာရော နဋ္ဌော. တဿ ပရပဒေန သမ္ဗန္ဓော, တံ ပစ္ဆာ ယောဇေဿာမ. ယထာတိ ပဋိဘာဂေ. ဝိသတ္တောတိ လဂ္ဂေါ, ဇဋိတော သံသိဗ္ဗိတော. ပုတ္တေသု ဒါရေသု စာတိ ပုတ္တဓီတုဘရိယာသု. ယာ အပေက္ခာတိ ယာ တဏှာ ယော သ္နေဟော. ဝံသက္ကဠီရောဝ အသဇ္ဇမာနောတိ ဝံသကဠီရော ဝိယ အလဂ္ဂမာနော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ ဝံသော ဝိသာလော ဝိသတ္တော ဧဝ ဟောတိ, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ, သာပိ ဧဝံ တာနိ ဝတ္ထူနိ သံသိဗ္ဗိတွာ ဌိတတ္တာ ဝိသတ္တာ ဧဝ. သွာဟံ တာယ အပေက္ခာယ အပေက္ခဝါ ဝိသာလော ဝံသော ဝိယ ဝိသတ္တောတိ ဧဝံ အပေက္ခာယ အာဒီနဝံ ဒိသွာ တံ အပေက္ခံ မဂ္ဂဉာဏေန ဆိန္ဒန္တော အယံ ဝံသကဠီရောဝ ရူပါဒီသု ဝါ လောဘာဒီသု ဝါ ကာမဘဝါဒီသု ဝါ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဝါ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန အသဇ္ဇမာနော ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. དེ་ལ་ ‘སྨྱུག་མ་’ (vaṃso) ནི་སྨྱུག་མའོ། །‘རྒྱས་པ་’ (visālo) ནི་ཡངས་པའོ། །‘ཅ་’ (ca) ཡིག་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏེ། ཡང་ན་ ‘ཁོ་ན་’ (eva) ཞེས་པ་འདི་ཉིད་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་དབང་གིས་ ‘ཨེ་’ (e) ཡིག་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་འབྲེལ་བ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མ་དང་ཡིན་པས། དེ་ནི་ཕྱིས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །‘ཇི་ལྟར་’ (yathā) ནི་དཔེའི་སྒོ་ནས་སོ། །‘འཁྲིལ་བ་’ (visatto) ནི་ཆགས་པའམ། འཛིངས་པའམ། ཀུན་ནས་འཁྲིལ་བའོ། །‘བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་’ (puttesu dāresu ca) ཞེས་པ་ནི་བུ་དང་། བུ་མོ། ཆུང་མ་རྣམས་ལའོ། །‘ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་’ (yā apekkhā) ནི་སྲེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བརྩེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །‘སྨྱུག་གསར་ཆགས་པ་མེད་པ་ཇི་བཞིན་དུ་’ (vaṃsakkaḷīrova asajjamāno) ཞེས་པ་ནི་སྨྱུག་གསར་བཞིན་དུ་མ་ཆགས་པའོ། །དོན་ཅི་བསྟན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་སྨྱུག་མ་རྒྱས་པ་ནི་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་། ཡུལ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་འཁྲིལ་ཏེ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་བ་ཁོ་ནའོ། །བདག་ནི་ཆགས་པ་དེས་ཆགས་ཤིང་ཞེན་ཏེ་སྨྱུག་མ་རྒྱས་པ་བཞིན་དུ་འཁྲིལ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཆགས་པའི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་ནས། ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཆགས་པ་དེ་བཅད་དེ། སྨྱུག་གསར་འདི་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལའམ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལའམ། འདོད་པའི་སྐྱེ་སྲིད་ལ་སོགས་པ་ལའམ། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ། ལྟ་བའི་དབང་གིས་ཆགས་པ་མེད་པར་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ဝံသကဠီရဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. སྨྱུག་གསར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၃၉. မိဂေါ [Pg.68] အရညမှီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဧကော ကိရ ဘိက္ခု ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ယောဂါဝစရော ကာလံ ကတွာ, ဗာရာဏသိယံ သေဋ္ဌိကုလေ ဥပ္ပန္နော အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ မဟာဘောဂေ, သော သုဘဂေါ အဟောသိ. တတော ပရဒါရိကော ဟုတွာ တတ္ထ ကာလကတော နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ပစ္စိတွာ ဝိပါကာဝသေသေန သေဋ္ဌိဘရိယာယ ကုစ္ဆိမှိ ဣတ္ထိပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. နိရယတော အာဂတာနံ ဂတ္တာနိ ဥဏှာနိ ဟောန္တိ. တေန သေဋ္ဌိဘရိယာ ဍယှမာနေန ဥဒရေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန တံ ဂဗ္ဘံ ဓာရေတွာ ကာလေန ဒါရိကံ ဝိဇာယိ. သာ ဇာတဒိဝသတော ပဘုတိ မာတာပိတူနံ သေသဗန္ဓုပရိဇနာနဉ္စ ဒေဿာ အဟောသိ. ဝယပ္ပတ္တာ စ ယမှိ ကုလေ ဒိန္နာ, တတ္ထာပိ သာမိကသဿုသသုရာနံ ဒေဿာဝ အဟောသိ အပ္ပိယာ အမနာပါ. အထ နက္ခတ္တေ ဃောသိတေ သေဋ္ဌိပုတ္တော တာယ သဒ္ဓိံ ကီဠိတုံ အနိစ္ဆန္တော ဝေသိံ အာနေတွာ ကီဠတိ. သာ တံ ဒါသီနံ သန္တိကာ သုတွာ သေဋ္ဌိပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ အနုနယိတွာ အာဟ – ‘‘အယျပုတ္တ, ဣတ္ထီ နာမ သစေပိ ဒသန္နံ ရာဇူနံ ကနိဋ္ဌာ ဟောတိ, စက္ကဝတ္တိနော ဝါ ဓီတာ, တထာပိ သာမိကဿ ပေသနကရာ ဟောတိ. သာမိကေ အနာလပန္တေ သူလေ အာရောပိတာ ဝိယ ဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ. သစေ အဟံ အနုဂ္ဂဟာရဟာ, အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ. နော စေ, ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာ, အတ္တနော ဉာတိကုလံ ဂမိဿာမီ’’တိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော – ‘‘ဟောတု, ဘဒ္ဒေ, မာ သောစိ, ကီဠနသဇ္ဇာ ဟောဟိ, နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ အာဟ. သေဋ္ဌိဓီတာ တာဝတကေနပိ သလ္လာပမတ္တေန ဥဿာဟဇာတာ ‘‘သွေ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ ဗဟုံ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇံ ပဋိယာဒေတိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော ဒုတိယဒိဝသေ အနာရောစေတွာဝ ကီဠနဋ္ဌာနံ ဂတော. သာ ‘‘ဣဒါနိ ပေသေဿတိ, ဣဒါနိ ပေသေဿတီ’’တိ မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တီ နိသိန္နာ ဥဿူရံ ဒိသွာ မနုဿေ ပေသေသိ. တေ ပစ္စာဂန္တွာ ‘‘သေဋ္ဌိပုတ္တော ဂတော’’တိ အာရောစေသုံ. သာ သဗ္ဗံ တံ ပဋိယာဒိတံ အာဒါယ ယာနံ အဘိရုဟိတွာ ဥယျာနံ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓါ. ༣༩. ‘ནགས་ན་རི་དྭགས་…’ ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཤི་འཕོས་ནས། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཕྱུག་ཅིང་ནོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བའི་ཁྱིམ་བདག་གི་རིགས་སུ་སྐྱེས་ཏེ། ཁོ་ནི་མིང་ལ་སུ་བྷ་གྷ་ (Subhaga) ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོས་ལོག་གཡེམ་བྱས་པས་ཤི་འཕོས་ཏེ་དམྱལ་བར་སྐྱེས་སོ། །དེར་བཙོས་ནས་ལས་ཀྱི་ལྷག་མས་ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མའི་མངལ་དུ་བུད་མེད་ཀྱི་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་རོ། །དམྱལ་བ་ནས་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ནི་ཚ་བ་ཡིན་པས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མས་མངལ་ཚ་བས་གདུང་བཞིན་དུ་དཀའ་ཚེགས་ཆེན་པོས་མངལ་དེ་བཟུང་ནས། དུས་ལ་བབས་པ་ན་བུ་མོ་ཞིག་བཙས་སོ། །མོ་ནི་བཙས་པའི་ཉིན་མོ་ནས་བཟུང་ཕ་མ་དང་གཉེན་འབྲེལ་གཡོག་འཁོར་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་སྡང་བར་གྱུར་ཏོ། །ལང་ཚོ་བབ་སྟེ་ཁྱིམ་གང་དུ་བག་མར་བཏང་བ་ན། དེར་ཡང་ཁྱོ་ག་དང་གྱོས་སྒྱུག་རྣམས་ཀྱི་སྡང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་སྐར་མའི་དུས་སྟོན་བསྒྲགས་པ་ན། ཁྱིམ་བདག་གི་བུས་མོ་དང་ལྷན་དུ་རྩེ་བར་མི་འདོད་པས། སྨད་འཚོང་མ་ཞིག་བོས་ཏེ་རྩེའོ། །མོས་གཡོག་མོ་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་ནས་དེ་ཐོས་ཏེ། ཁྱིམ་བདག་གི་བུའི་གནས་སུ་སོང་ནས་ཚུལ་དུ་མས་བསྟུན་མཁས་བྱས་ཏེ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །“ཇོ་བོའི་བུ། བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་བཅུའི་སྲིང་མོ་ཆུང་ཤོས་སམ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ཡིན་ནའང་། ཁྱོ་གའི་གཡོག་མོ་ཡིན་ནོ། །ཁྱོ་གས་གཏམ་མི་སྨྲ་བ་ནི་གསལ་ཤིང་ལ་བཙུགས་པ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་བདག་ནི་རྗེས་སུ་བཟུང་བར་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་རྗེས་སུ་བཟུང་བར་མཛོད། དེ་མིན་ན་བདག་བཏང་བར་མཛོད་ཅིག བདག་རང་གི་གཉེན་ཚན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་འགྲོའོ། །” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། ཁྱིམ་བདག་གི་བུས་ “བཟང་མོ། དེ་ལྟར་གྱུར་ཅིག མ་མྱ་ངན་བྱེད། རྩེད་མོའི་གྲབས་ཤིག བདག་ཅག་དུས་སྟོན་ལ་རྩེ་བར་བྱའོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་ནི་གཏམ་ཙམ་དེས་ཀྱང་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། “སང་ཉིན་དུས་སྟོན་ལ་རྩེ་བར་བྱའོ། །” ཞེས་བཟའ་བཅའ་མང་པོ་གྲབས་ཤིག ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ནི་ཉིན་གཉིས་པ་ལ་མོ་ལ་མ་བཤད་པར་རྩེད་མོའི་གནས་སུ་སོང་ངོ། །མོས་ ‘ད་ལྟ་གཏོང་བར་འགྱུར། ད་ལྟ་གཏོང་བར་འགྱུར།’ ཞེས་ལམ་ལ་བལྟས་ཏེ་འདུག་པ་ལས། ཕྱི་དྲོ་བབས་པ་མཐོང་ནས་མི་རྣམས་བཏང་ངོ། །དེ་དག་ཕྱིར་འོངས་ཏེ་ ‘ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ནི་སོང་ངོ། །’ ཞེས་སྨྲས་སོ། །མོས་གྲབས་བྱས་པའི་བཟའ་བཅའ་ཐམས་ཅད་ཐོགས་ཏེ། ཤིང་རྟར་ཞོན་ནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འགྲོ་བར་བརྩམས་སོ། ། အထ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ သတ္တမေ ဒိဝသေ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ အနောတတ္တေ မုခံ ဓောဝိတွာ နာဂလတာဒန္တပေါဏံ ခါဒိတွာ ‘‘ကတ္ထ အဇ္ဇ ဘိက္ခံ စရိဿာမီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ သေဋ္ဌိဓီတရံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိဿာ မယိ သက္ကာရံ ကရိတွာ တံ ကမ္မံ ပရိက္ခယံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ ပဗ္ဘာရသမီပေ [Pg.69] သဋ္ဌိယောဇနံ မနောသိလာတလံ, တတ္ထ ဌတွာ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ တဿာ ပဋိပထေ ဩရုယှ ဗာရာဏသီဘိမုခေါ အဂမာသိ. တံ ဒိသွာ ဒါသိယော သေဋ္ဌိဓီတာယ အာရောစေသုံ. သာ ယာနာ ဩရုယှ သက္ကစ္စံ ဝန္ဒိတွာ, ပတ္တံ ဂဟေတွာ, သဗ္ဗရသသမ္ပန္နေန ခါဒနီယဘောဇနီယေန ပူရေတွာ, ပဒုမပုပ္ဖေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဟေဋ္ဌာပိ ပဒုမပုပ္ဖံ ကတွာ, ပုပ္ဖကလာပံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိတွာ, တဿ ဟတ္ထေ ပတ္တံ ဒတွာ, ဝန္ဒိတွာ, ပုပ္ဖကလာပဟတ္ထာ ပတ္ထေသိ ‘‘ဘန္တေ, ယထာ ဣဒံ ပုပ္ဖံ, ဧဝါဟံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇာမိ, တတ္ထ တတ္ထ မဟာဇနဿ ပိယာ ဘဝေယျံ မနာပါ’’တိ. ဧဝံ ပတ္ထေတွာ ဒုတိယံ ပတ္ထေသိ ‘‘ဘန္တေ, ဒုက္ခော ဂဗ္ဘဝါသော, တံ အနုပဂမ္မ ပဒုမပုပ္ဖေ ဧဝံ ပဋိသန္ဓိ ဘဝေယျာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ပတ္ထေသိ ‘‘ဘန္တေ, ဇိဂုစ္ဆနီယော မာတုဂါမော, စက္ကဝတ္တိဓီတာပိ ပရဝသံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အဟံ ဣတ္ထိဘာဝံ အနုပဂမ္မ ပုရိသော ဘဝေယျ’’န္တိ. စတုတ္ထမ္ပိ ပတ္ထေသိ ‘‘ဘန္တေ, ဣမံ သံသာရဒုက္ခံ အတိက္ကမ္မ ပရိယောသာနေ တုမှေဟိ ပတ္တံ အမတံ ပါပုဏေယျ’’န္တိ. དེ་ནས་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་བཞུགས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཉིན་བདུན་པ་ལ་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་བཞེངས་ཏེ། མཚོ་མ་དྲོས་པར་ཞལ་བསིལ་ཞིང་། ཀླུ་འཁྲིལ་ཤིང་གི་སོ་ཤིང་བཅོས་ནས། “དེ་རིང་བདག་གིས་གང་དུ་བསོད་སྙོམས་སྤྱད་པར་བྱའམ།” ཞེས་བསམས་ཏེ་གཟིགས་པ་ན། ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་དེ་གཟིགས་ནས། “མོ་འདིས་བདག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་ལས་དེ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་མཁྱེན་ཏེ། རི་ཕུག་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་དཔག་ཚད་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པའི་ལྡོང་རོས་ཀྱི་རྡོ་ལེབ་ཡོད་པ་དེར་བཞུགས་ནས། ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས། མངོན་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལས་བྱོན་ནས་མོའི་ལམ་གྱི་ཁ་གཏད་དུ་བབས་ཏེ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་ཕྱོགས་སུ་གཤེགས་སོ། །དེ་གཟིགས་ནས་གཡོག་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་ལ་བཤད་དོ། །མོ་ཤིང་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་ནས། ལྷུང་བཟེད་བཟུང་སྟེ་རོ་བརྒྱ་དང་ལྡན་པའི་བཟའ་བཅའ་རྣམས་ཀྱིས་བཀང་ཞིང་། པདྨའི་མེ་ཏོག་གིས་ཁ་བཀབ་སྟེ་འོག་ཏུའང་པདྨའི་མེ་ཏོག་བཏིང་ནས། ལག་ཏུ་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་བཟུང་སྟེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་བཅར་ནས། ཁོང་གི་ཕྱག་ཏུ་ལྷུང་བཟེད་ཕུལ་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། ལག་ཏུ་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་བཟུང་བཞིན་དུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། “བཙུན་པ་ལགས། ཇི་ལྟར་མེ་ཏོག་འདི་བཞིན་དུ། བདག་གང་དང་གང་དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་གནས་དེ་དང་དེར། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་མགུ་བར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ནས། གཉིས་པ་ཡང་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། “བཙུན་པ་ལགས། མངལ་གྱི་གནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ལགས་པས། དེར་མི་སྐྱེ་བར་པདྨའི་མེ་ཏོག་གི་སྦུབས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་སོ། །གསུམ་པ་ཡང་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། “བཙུན་པ་ལགས། བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་ནི་སྐྱུག་བྲོ་བ་ལགས་ཏེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ཡིན་ནའང་གཞན་གྱི་དབང་དུ་འགྲོ་དགོས་པས། བདག་བུད་མེད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྤངས་ཏེ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་སོ། །བཞི་པ་ཡང་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། “བཙུན་པ་ལགས། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་བརྒལ་ནས། མཐར་ཐུག་པར་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་འཆི་མེད་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་སོ། ། ဧဝံ စတုရော ပဏိဓယော ကတွာ, တံ ပဒုမပုပ္ဖကလာပံ ပူဇေတွာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပုပ္ဖသဒိသော ဧဝ မေ ဂန္ဓော စေဝ ဝဏ္ဏော စ ဟောတူ’’တိ ဣမံ ပဉ္စမံ ပဏိဓိံ အကာသိ. တတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပတ္တံ ပုပ္ဖကလာပဉ္စ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဌတွာ – དེ་ལྟར་སྨོན་ལམ་བཞི་བཏབ་ནས། པདྨའི་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་དེ་རང་སངས་རྒྱས་ལ་ཕུལ་ཏེ། ཡན་ལག་ལྔ་ས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། “བདག་གི་དྲི་དང་ཁ་དོག་ཀྱང་མེ་ཏོག་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་ཅིག” ཅེས་ལྔ་པའི་སྨོན་ལམ་འདི་བཏབ་བོ། །དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལྷུང་བཟེད་དང་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་བཞེས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་བཞུགས་ནས་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ တုယှံ, ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတု; သဗ္ဗေ ပူရေန္တု သင်္ကပ္ပာ, စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ’’တိ. – “ཁྱོད་ཀྱི་འདོད་ཅིང་སྨོན་པ་གང་། །མྱུར་དུ་འགྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག །བཅོ་ལྔའི་ཟླ་བ་ཇི་བཞིན་དུ། །བསམ་པ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་ཤོག །” ཞེས་སོ། ། ဣမာယ ဂါထာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ အနုမောဒနံ ကတွာ ‘‘သေဋ္ဌိဓီတာ မံ ဂစ္ဆန္တံ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ. သေဋ္ဌိဓီတာယ တံ ဒိသွာ မဟတီ ပီတိ ဥပ္ပန္နာ. ဘဝန္တရေ ကတံ အကုသလကမ္မံ အနောကာသတာယ ပရိက္ခီဏံ, စိဉ္စမ္ဗိလဓောတတမ္ဗဘာဇနမိဝ သုဒ္ဓါ ဇာတာ. တာဝဒေဝ စဿာ ပတိကုလေ ဉာတိကုလေ စ သဗ္ဗော ဇနော တုဋ္ဌော ‘‘ကိံ ကရောမာ’’တိ ပိယဝစနာနိ ပဏ္ဏာကာရာနိ စ ပေသေသိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော မနုဿေ ပေသေသိ ‘‘သီဃံ သီဃံ အာနေထ သေဋ္ဌိဓီတရံ, အဟံ ဝိဿရိတွာ ဥယျာနံ အာဂတော’’တိ. တတော ပဘုတိ စ နံ ဥရေ ဝိလိတ္တစန္ဒနံ ဝိယ အာမုတ္တမုတ္တာဟာရံ ဝိယ ပုပ္ဖမာလံ ဝိယ စ ပိယာယန္တော ပရိဟရိ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་མཛད་ནས། “ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོས་བདག་གཤེགས་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཅིག” ཞེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་གཤེགས་སོ། །ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོས་དེ་མཐོང་བས་དགའ་བ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་སོ། །ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བྱས་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་དེ་ནི་རྐྱེན་མ་འཛོམས་པས་ཟད་པར་གྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཟངས་སྣོད་སྟར་གྱིས་ཕྱིས་པ་བཞིན་དུ་དག་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་མ་ཐག་ཏུ་མོའི་ཁྱོ་གའི་ཁྱིམ་དང་རང་གི་གཉེན་ཚན་གྱི་ཁྱིམ་གྱི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་དགའ་སྟེ། “ཅི་ཞིག་བྱའམ།” ཞེས་སྙན་པའི་ཚིག་དང་སྐྱེས་རྣམས་བསྐུར་རོ། །ཁྱིམ་བདག་གི་བུས་མི་རྣམས་བཏང་སྟེ། “མྱུར་དུ་མྱུར་དུ་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་མོ་འདིར་ཁྲིད་དེ། བདག་གིས་མོ་བརྗེད་ནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འོངས་སོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཁོས་མོ་ལ་བྲང་ལ་བྱུགས་པའི་ཙནྡན་དང་། བཏགས་པའི་མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་བཞིན་དུ་གཅེས་པར་བཟུང་ནས་བསྐྱངས་སོ། ། သာ [Pg.70] တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဣဿရိယဘောဂသုခံ အနုဘဝိတွာ ကာလံ ကတွာ ပုရိသဘာဝေန ဒေဝလောကေ ပဒုမပုပ္ဖေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ဒေဝပုတ္တော ဂစ္ဆန္တောပိ ပဒုမပုပ္ဖဂဗ္ဘေယေဝ ဂစ္ဆတိ, တိဋ္ဌန္တောပိ, နိသီဒန္တောပိ, သယန္တောပိ ပဒုမဂဗ္ဘေယေဝ သယတိ. မဟာပဒုမဒေဝပုတ္တောတိ စဿ နာမံ အကံသု. ဧဝံ သော တေန ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန အနုလောမပဋိလောမံ ဆဒေဝလောကေ ဧဝ သံသရတိ. མོས་དེར་ཚེ་གང་པོར་དབང་ཕྱུག་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། སྐྱེས་པའི་ལུས་སུ་ལྷའི་ཡུལ་དུ་པདྨའི་མེ་ཏོག་གི་སྦུབས་སུ་སྐྱེས་སོ། །ལྷའི་བུ་དེ་ནི་འགྲོ་བའི་ཚེའང་པདྨའི་སྦུབས་ཉིད་དུ་འགྲོ་ཞིང་། འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ། ཉལ་བའི་ཚེའང་པདྨའི་སྦུབས་ཉིད་དུ་ཉལ་ལོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་མཚན་ལ་ ‘ལྷའི་བུ་པདྨ་ཆེན་པོ་’ (Mahāpaduma) ཞེས་བཏགས་སོ། །དེ་ལྟར་ཁོང་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུས་ལྷ་ཡུལ་རིས་དྲུག་པོ་ཀུན་ཏུ་ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ལྡོག་གི་སྒོ་ནས་འཁོར་བར་བྱེད་དོ། ། တေန စ သမယေန ဗာရာဏသိရညော ဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ဟောန္တိ. ရာဇာ ဧကိဿာပိ ကုစ္ဆိယံ ပုတ္တံ န လဘတိ. အမစ္စာ ရာဇာနံ ဝိညာပေသုံ ‘‘ဒေဝ, ကုလဝံသာနုပါလကော ပုတ္တော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, အတြဇေ အဝိဇ္ဇမာနေ ခေတြဇောပိ ကုလဝံသဓရော ဟောတီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဌပေတွာ မဟေသိံ အဝသေသာ နာဋကိတ္ထိယော သတ္တာဟံ ဓမ္မနာဋကံ ကရောထာ’’တိ ယထာကာမံ ဗဟိ စရာပေသိ, တထာပိ ပုတ္တံ နာလတ္ထ. ပုန အမစ္စာ အာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ, မဟေသီ နာမ ပုညေန စ ပညာယ စ သဗ္ဗိတ္ထီနံ အဂ္ဂါ, အပ္ပေဝ နာမ ဒေဝေါ မဟေသိယာပိ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပုတ္တံ လဘေယျာ’’တိ. ရာဇာ မဟေသိယာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. သာ အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, ယာ ဣတ္ထီ သစ္စဝါဒိနီ သီလဝတီ, သာ ပုတ္တံ လဘေယျ, ဟိရောတ္တပ္ပရဟိတာယ ကုတော ပုတ္တော’’တိ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ပဉ္စ သီလာနိ သမာဒိယိတွာ ပုနပ္ပုနံ အနုမဇ္ဇတိ. သီလဝတိယာ ရာဇဓီတာယ ပဉ္စ သီလာနိ အနုမဇ္ဇန္တိယာ ပုတ္တပတ္ထနာစိတ္တေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ သက္ကဿ အာသနံ သန္တပ္ပိ. དེའི་ཚེ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་བཙུན་མོ་ཉིས་ཁྲི་ཡོད་ཀྱང་། གཅིག་གི་མངལ་ལས་ཀྱང་བུ་མ་རྙེད་དོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ལ་ ‘ལྷ། རིགས་བརྒྱུད་འཛིན་པའི་བུ་ཞིག་དགོས་ཏེ། རང་གི་བུ་མེད་ནའང་། ཆོ་རིགས་ཀྱི་བུས་ཀྱང་རིགས་བརྒྱུད་འཛིན་ནོ། །’ ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་ ‘བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་མ་གཏོགས་པ། བཙུན་མོ་གར་མ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཉིན་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་གར་བྱོས་ཤིག’ ཅེས་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་དུ་ཉུལ་དུ་བཅུག་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ནའང་བུ་མ་རྙེད་དོ། །ཡང་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ ‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒོ་ནས་བུད་མེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ལགས་པས། ལྷ་ཡིས་བཙུན་མོ་ཆེན་མོའི་མངལ་ལས་བུ་ཞིག་རྙེད་པར་འགྱུར་རམ།’ ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་ལ་དོན་དེ་བཤད་པ་ན། མོས་ ‘རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བུད་མེད་གང་ཞིག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཞིང་བདེན་པར་སྨྲ་བ་དེས་བུ་རྙེད་པར་འགྱུར་གྱི། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་མེད་པ་ལ་བུ་ག་ལ་འབྱུང་།’ ཞེས་སྨྲས་ནས། གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་འཛེགས་ཏེ་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་པ་ལྔ་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསམ་ཞིང་བརྟག་གོ །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོས་བསླབ་པ་ལྔ་ལ་རྟོག་ཅིང་བསམ་པ་ན། བུ་འདོད་པའི་སེམས་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གདན་གཡོས་སོ། ། အထ သက္ကော အာသနတာပကာရဏံ အာဝဇ္ဇေန္တော ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ ‘‘သီလဝတိယာ ရာဇဓီတာယ ပုတ္တဝရံ ဒေမီ’’တိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒေဝိယာ သမ္မုခေ ဌတွာ ‘‘ကိံ ပတ္ထေသိ ဒေဝီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပုတ္တံ, မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဒမ္မိ တေ, ဒေဝိ, ပုတ္တံ, မာ စိန္တယီ’’တိ ဝတွာ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဧတ္ထ ခီဏာယုကော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘အယံ မဟာပဒုမော ဥပရိဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဣတော စဝတီ’’တိ ဉတွာ တဿ ဝိမာနံ ဂန္တွာ ‘‘တာတ မဟာပဒုမ, မနုဿလောကံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ယာစိ. သော အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, မာ ဧဝံ ဘဏိ, ဇေဂုစ္ဆော မနုဿလောကော’’တိ. ‘‘တာတ, တွံ မနုဿလောကေ ပုညံ ကတွာ ဣဓူပပန္နော, တတ္ထေဝ ဌတွာ ပါရမိယော ပူရေတဗ္ဗာ, ဂစ္ဆ, တာတာ’’တိ. ‘‘ဒုက္ခော, မဟာရာဇ, ဂဗ္ဘဝါသော, န သက္ကောမိ တတ္ထ ဝသိတု’’န္တိ. ‘‘ကိံ တေ, တာတ, ဂဗ္ဘဝါသေန, တထာ ဟိ တွံ ကမ္မမကာသိ, ယထာ [Pg.71] ပဒုမဂဗ္ဘေယေဝ နိဗ္ဗတ္တိဿသိ, ဂစ္ဆ, တာတာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဝုစ္စမာနော အဓိဝါသေသိ. དེ་ནས་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་རང་གི་གདན་ཚ་བར་གྱུར་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟག་ཅིང་དོན་དེ་ཤེས་ནས། “ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ལ་བུ་མཆོག་ཅིག་སྦྱིན་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་མཁའ་ལས་འོངས་ཏེ་ལྷ་མོའི་མདུན་དུ་ལངས་ནས། “ལྷ་མོ་ཁྱོད་ཅི་ཞིག་འདོད་”ཅེས་དྲིས་སོ།། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བུ་ཞིག་འདོད་དོ་”ཞེས་སྨྲས་པར། “ལྷ་མོ་ཁྱོད་ལ་བུ་སྦྱིན་པར་བྱའོ།། ཡིད་མ་མུག་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་ནས་ལྷ་ཡུལ་དུ་སོང་སཏེ། “འདི་ན་ཚེ་ཟད་པ་ཡོད་དམ་”ཞེས་བརྟག་པ་ན། “པདྨ་ཆེན་པོ་འདི་སྟེང་གི་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནས་འཆི་འཕོ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། དེའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་སོང་སཏེ། “བུ་པདྨ་ཆེན་པོ་མི་ཡུལ་དུ་སོང་ཞིག་”ཅེས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ།། དེས་སྨྲས་པ། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་སྐད་མ་གསུང་ཞིག མི་ཡུལ་ནི་སྐྱུག་བྲོ་བ་ཞིག་གོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། “བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཡུལ་དུ་བསོད་ནམས་བྱས་པས་འདིར་སྐྱེས་པ་ཡིན། དེ་ཉིད་དུ་གནས་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་དགོས་པས། བུ་སོང་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ།། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་མངལ་གྱི་གནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པས་ང་དེར་གནས་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། “བུ་ཁྱོད་ལ་མངལ་གྱི་གནས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ཁྱོད་ཀྱིས་པདྨའི་སྦུབས་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དེ་ལྟ་བུ་བྱས་ཡོད་པས། བུ་སོང་ཞིག་”ཅེས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྐུལ་བས་ཁས་བླངས་སོ།། တတော မဟာပဒုမော ဒေဝလောကာ စဝိတွာ ဗာရာဏသိရညော ဥယျာနေ သိလာပဋ္ဋပေါက္ခရဏိယံ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တော. တဉ္စ ရတ္တိံ မဟေသီ ပစ္စူသသမယေ သုပိနန္တေန ဝီသတိဣတ္ထိသဟဿပရိဝုတာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ သိလာပဋ္ဋပေါက္ခရဏိယံ ပဒုမဿရေ ပုတ္တံ လဒ္ဓါ ဝိယ အဟောသိ. သာ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ သီလာနိ ရက္ခမာနာ တထေဝ တတ္ထ ဂန္တွာ ဧကံ ပဒုမပုပ္ဖံ အဒ္ဒသ. တံ နေဝ တီရေ ဟောတိ န ဂမ္ဘီရေ. သဟ ဒဿနေနေဝ စဿာ တတ္ထ ပုတ္တသိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သာ သာမံယေဝ ပဝိသိတွာ တံ ပုပ္ဖံ အဂ္ဂဟေသိ. ပုပ္ဖေ ဂဟိတမတ္တေယေဝ ပတ္တာနိ ဝိကသိံသု. တတ္ထ တဋ္ဋကေ အာသိတ္တသုဝဏ္ဏပဋိမံ ဝိယ ဒါရကံ အဒ္ဒသ. ဒိသွာဝ ‘‘ပုတ္တော မေ လဒ္ဓေါ’’တိ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိ. မဟာဇနော သာဓုကာရသဟဿာနိ မုဉ္စိ, ရညော စ ပေသေသိ. ရာဇာ သုတွာ ‘‘ကတ္ထ လဒ္ဓေါ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ လဒ္ဓေါကာသဉ္စ သုတွာ ‘‘ဥယျာနဉ္စ ပေါက္ခရဏိယံ ပဒုမဉ္စ အမှာကညေဝ ခေတ္တံ, တသ္မာ အမှာကံ ခေတ္တေ ဇာတတ္တာ ခေတြဇော နာမာယံ ပုတ္တော’’တိ ဝတွာ နဂရံ ပဝေသေတွာ ဝီသတိသဟဿဣတ္ထိယော ဓာတိကိစ္စံ ကာရာပေသိ. ယာ ယာ ကုမာရဿ ရုစိံ ဉတွာ ပတ္ထိတပတ္ထိတံ ခါဒနီယံ ခါဒါပေတိ, သာ သာ သဟဿံ လဘတိ. သကလဗာရာဏသီ စလိတာ, သဗ္ဗော ဇနော ကုမာရဿ ပဏ္ဏာကာရသဟဿာနိ ပေသေသိ. ကုမာရော တံ တံ အတိနေတွာ ‘‘ဣမံ ခါဒ, ဣမံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ဝုစ္စမာနော ဘောဇနေန ဥဗ္ဗာဠှော ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟုတွာ, ဂေါပုရဒွါရံ ဂန္တွာ, လာခါဂုဠကေန ကီဠတိ. དེ་ནས་པདྨ་ཆེན་པོ་ལྷ་ཡུལ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་གྱི་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་རྫིང་བུའི་པདྨའི་སྦུབས་སུ་སྐྱེས་སོ།། མཚན་མོ་དེར་བཙུན་མོ་ཆེན་མོས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་རྨི་ལམ་དུ་བུད་མེད་ཉིས་ཁྲིའི་འཁོར་དང་བཅས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་སཏེ། རྡོ་ལེབ་ཀྱི་རྫིང་བུའི་པདྨའི་མཚོ་ལས་བུ་ཞིག་ཐོབ་པ་ལྟར་རྨིས་སོ།། མཚན་མོ་དེ་གསལ་བར་གྱུར་པ་ན་མོས་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བཞིན་དུ་རྨི་ལམ་ལྟར་དེར་སོང་ནས་པདྨའི་མེ་ཏོག་གཅིག་མཐོང་ངོ་།། དེ་ནི་ཆུ་མཐའ་ནའང་མེད་ལ་ཆུ་ཟབ་མོ་ནའང་མེད་དོ།། མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་མོ་ལ་བུ་ལ་ཆགས་པའི་བྱམས་པ་སྐྱེས་སོ།། མོ་རང་ཉིད་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་མེ་ཏོག་དེ་བཟུང་ངོ་།། མེ་ཏོག་བཟུང་མ་ཐག་ཏུ་འདབ་མ་རྣམས་བྱེ་བར་གྱུར་ཏོ།། དེར་སྡེར་མའི་སྟེང་དུ་གསེར་བཙོ་མའི་སྐུ་འདྲ་ལྟ་བུའི་བྱིས་པ་ཞིག་མཐོང་ངོ་།། མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་“ངས་བུ་ཞིག་ཐོབ་བོ་”ཞེས་སྒྲ་ཕྱུང་ངོ་།། སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་ལེགས་སོ་ཞེས་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་བརྗོད་ཅིང་རྒྱལ་པོ་ལའང་འཕྲིན་བཏང་ངོ་།། རྒྱལ་པོས་ཐོས་ནས་“གང་དུ་རྙེད་པ་ཡིན་”ཞེས་དྲིས་ཤིང་རྙེད་པའི་གནས་ཐོས་ནས། “སྐྱེད་མོས་ཚལ་དང་། རྫིང་བུ། པདྨ་རྣམས་ནི་ངེད་ཀྱི་ས་གཞི་ཉིད་ཡིན་པས། ངེད་ཀྱི་ས་གཞིར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་བུ་འདི་ནི་ཞིང་སྐྱེས་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཅུག་སཏེ། བུད་མེད་ཉིས་ཁྲི་ལ་མ་མའི་བྱ་བ་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ། བུད་མེད་གང་དང་གང་གིས་གཞོན་ནུའི་འདོད་པ་ཤེས་ནས་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་བཟའ་བ་ཟོས་པ་ན། མོ་རེ་རེས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྟོང་རེ་ཐོབ་བོ།། བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཐམས་ཅད་ཟིང་ཟིང་དུ་གྱུར་ཅིང་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་ལ་སྐྱེས་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་བསྐུར་ཏོ།། གཞོན་ནུ་ལ་བཟའ་བཏུང་སྣ་ཚོགས་བཤམས་ཏེ། “འདི་ཟོ། འདི་འཐུང་”ཞེས་བརྗོད་པས་བཟའ་བཏུང་གིས་སུན་པར་བྱས་ཤིང་ཡིད་སྐྱོ་བར་གྱུར་ནས། སྒོ་རྩིག་གི་དྲུང་དུ་སོང་སཏེ་ལ་ཆའི་གོང་བུས་རྩེད་མོ་རྩེའོ།། တဒါ အညတရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဗာရာဏသိံ နိဿာယ ဣသိပတနေ ဝသတိ. သော ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ သေနာသနဝတ္တသရီရပရိကမ္မမနသိကာရာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကတွာ, ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ‘‘အဇ္ဇ ကတ္ထ ဘိက္ခံ ဂဟေဿာမီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ကုမာရဿ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ဧသ ပုဗ္ဗေ ကိံ ကမ္မံ ကရီ’’တိ ဝီမံသန္တော ‘‘မာဒိသဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ, စတဿော ပတ္ထနာ ပတ္ထေသိ တတ္ထ တိဿော သိဒ္ဓါ, ဧကာ တာဝ န သိဇ္ဈတိ, တဿ ဥပါယေန အာရမ္မဏံ ဒဿေမီ’’တိ ဘိက္ခာစရိယဝသေန ကုမာရဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ကုမာရော တံ ဒိသွာ ‘‘သမဏ, မာ ဣဓ အာဂစ္ဆိ, ဣမေ ဟိ တမ္ပိ ‘ဣဒံ ခါဒ, ဣဒံ ဘုဉ္ဇာ’တိ ဝဒေယျု’’န္တိ အာဟ. သော ဧကဝစနေနေဝ တတော နိဝတ္တိတွာ [Pg.72] အတ္တနော သေနာသနံ ပါဝိသိ. ကုမာရော ပရိဇနံ အာဟ – ‘‘အယံ သမဏော မယာ ဝုတ္တမတ္တောဝ နိဝတ္တော, ကုဒ္ဓေါ, နု, ခေါ မမာ’’တိ. တတော တေဟိ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ, ဒေဝ, န ကောဓပရာယဏာ ဟောန္တိ, ပရေန ပသန္နမနေန ယံ ဒိန္နံ ဟောတိ, တေန ယာပေန္တီ’’တိ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘ကုဒ္ဓေါ ဧဝ မမာယံ သမဏော, ခမာပေဿာမိ န’’န္တိ မာတာပိတူနံ အာရောစေတွာ ဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ, မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန ဣသိပတနံ ဂန္တွာ, မိဂယူထံ ဒိသွာ, ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ နာမ ဧတေ’’တိ? ‘‘ဧတေ, သာမိ, မိဂါ နာမာ’’တိ. ဧတေသံ ‘‘ဣမံ ခါဒထ, ဣမံ ဘုဉ္ဇထ, ဣမံ သာယထာ’’တိ ဝတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တာ အတ္ထီတိ. နတ္ထိ သာမိ, ယတ္ထ တိဏောဒကံ သုလဘံ, တတ္ထ ဝသန္တီတိ. དེའི་ཚེ་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ལ་བརྟེན་ནས་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་གནས་སོ།། ཁོང་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་གནས་མལ་གྱི་བྱ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་བྱ་བ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བྱས་ནས། ནང་དུ་དབེན་པ་ལས་ལངས་ཏེ། “དེ་རིང་གང་དུ་བསོད་སྙོམས་བླང་བར་བྱ་”སྙམ་དུ་བརྟག་པ་ན། གཞོན་ནུའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ནས། “འདིས་སྔོན་ལས་ཅི་ཞིག་བྱས་”སྙམ་དུ་དཔྱད་པ་ན། “ང་ལྟ་བུ་ལ་བསོད་སྙོམས་སྦྱིན་ནས་སྨོན་ལམ་བཞི་བཏབ་པ་ལས། དེ་དག་ལས་གསུམ་ནི་གྲུབ་ལ། གཅིག་ནི་ད་དུང་མ་གྲུབ་པས། ཐབས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ་”སྙམ་ནས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཞོན་ནུའི་དྲུང་དུ་བྱོན་ནོ།། གཞོན་ནུས་ཁོང་མཐོང་ནས། “དགེ་སྦྱོང་འདིར་མ་འོངས་ཤིག འདི་དག་གིས་ཁྱོད་ལའང་ ‘འདི་ཟོ། འདི་འཐུང་’ ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཁོང་ནི་ཚིག་གཅིག་པུ་དེས་དེ་ནས་ཕྱིར་ལོག་སཏེ་རང་གི་གནས་མལ་དུ་ཞུགས་སོ།། གཞོན་ནུས་འཁོར་རྣམས་ལ་སྨྲས་པ། “དགེ་སྦྱོང་འདི་ངས་སྨྲས་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་སོང་བས། ང་ལ་ཁྲོས་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ནས་དེ་དག་གིས་“ལྷ་གཞོན་ནུ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན། གཞན་གྱིས་དད་པའི་སེམས་ཀྱིས་གང་བྱིན་པ་དེས་འཚོ་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་ཀྱང་། “དགེ་སྦྱོང་འདི་ང་ལ་ཁྲོས་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ངས་བཟོད་པར་གསོལ་ལོ་”ཞེས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་བརྗོད་དེ་གླང་པོ་ཆེ་ལ་ཞོན་ནས། རྒྱལ་པོའི་མཐུ་ཆེན་པོས་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་སོང་སཏེ། རི་དྭགས་ཀྱི་ཁྱུ་མཐོང་ནས། “འདི་དག་གི་མིང་ལ་ཅི་ཟེར་”ཞེས་དྲིས་སོ།། “རྗེ་བོ། འདི་དག་ནི་རི་དྭགས་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། “འདི་དག་ལ་ ‘འདི་ཟོ། འདི་འཐུང་། འདི་མྱོངས་’ ཞེས་སྨྲས་ནས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་ཡོད་དམ་”ཞེས་དྲིས་པར། “རྗེ་བོ། གསོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་མེད་དེ། གང་དུ་རྩྭ་དང་ཆུ་སླ་བར་རྙེད་པ་དེར་གནས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། ကုမာရော ‘‘ယထာ ဣမေ အရက္ခိယမာနာဝ ယတ္ထ ဣစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ဝသန္တိ, ကဒါ နု, ခေါ, အဟမ္ပိ ဧဝံ ဝသေယျ’’န္တိ ဧတမာရမ္မဏံ အဂ္ဂဟေသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ တဿ အာဂမနံ ဉတွာ သေနာသနမဂ္ဂဉ္စ စင်္ကမဉ္စ သမ္မဇ္ဇိတွာ, မဋ္ဌံ ကတွာ, ဧကဒွိက္ခတ္တုံ စင်္ကမိတွာ, ပဒနိက္ခေပံ ဒဿေတွာ, ဒိဝါဝိဟာရောကာသဉ္စ ပဏ္ဏသာလဉ္စ သမ္မဇ္ဇိတွာ, မဋ္ဌံ ကတွာ, ပဝိသနပဒနိက္ခေပံ ဒဿေတွာ, နိက္ခမနပဒနိက္ခေပံ အဒဿေတွာ, အညတြ အဂမာသိ. ကုမာရော တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ပဒေသံ သမ္မဇ္ဇိတွာ မဋ္ဌံ ကတံ ဒိသွာ ‘‘ဝသတိ မညေ ဧတ္ထ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပရိဇနေန ဘာသိတံ သုတွာ အာဟ – ‘‘ပါတောပိ သော သမဏော ကုဒ္ဓေါ, ဣဒါနိ ဟတ္ထိအဿာဒီဟိ အတ္တနော ဩကာသံ အက္ကန္တံ ဒိသွာ, သုဋ္ဌုတရံ ကုဇ္ဈေယျ, ဣဓေဝ တုမှေ တိဋ္ဌထာ’’တိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓာ ဩရုယှ ဧကကောဝ သေနာသနံ ပဝိဋ္ဌော ဝတ္တသီသေန သုသမ္မဋ္ဌောကာသေ ပဒနိက္ခေပံ ဒိသွာ, ‘‘အယံ သမဏော ဧတ္ထ စင်္ကမန္တော န ဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ စိန္တေသိ, အဒ္ဓါ အတ္တနော ဟိတမေဝ စိန္တေသိ မညေ’’တိ ပသန္နမာနသော စင်္ကမံ အာရုဟိတွာ, ဒူရီကတပုထုဝိတက္ကော ဂန္တွာ, ပါသာဏဖလကေ နိသီဒိတွာ, သဉ္ဇာတဧကဂ္ဂေါ ဟုတွာ, ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ, ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ အဓိဂန္တွာ, ပုရိမနယေနေဝ ပုရောဟိတေန ကမ္မဋ္ဌာနေ ပုစ္ဆိတေ ဂဂနတလေ နိသိန္နော ဣမံ ဂါထမာဟ – གཞོན་ནུས་“ཇི་ལྟར་འདི་དག་སྲུང་མཁན་མེད་པར་གང་དུ་འདོད་པར་གནས་པ་ལྟར། ང་ཡང་ནམ་ཞིག་འདི་ལྟར་གནས་པར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་དམིགས་པ་དེ་བཟུང་ངོ་།། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་འོངས་པ་ཤེས་ནས་གནས་མལ་གྱི་ལམ་དང་འཆག་ས་བྱི་དོར་བྱས་ཏེ་འཇམ་པོར་བྱས་ནས། ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་བཤགས་ཏེ་ཞབས་རྗེས་བསྟན་ཏོ།། ཉིན་མོར་གནས་པའི་ས་དང་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་བྱི་དོར་བྱས་ཏེ་འཇམ་པོར་བྱས་ནས། ནང་དུ་ཞུགས་པའི་ཞབས་རྗེས་བསྟན་ཏེ་ཕྱིར་ཐོན་པའི་ཞབས་རྗེས་མ་བསྟན་པར་གཞན་དུ་གཤེགས་སོ།། གཞོན་ནུ་དེར་སོང་ནས་ས་ཕྱོགས་དེ་བྱི་དོར་བྱས་ཤིང་འཇམ་པོར་བྱས་པ་མཐོང་ནས། “འདི་ན་རང་སངས་རྒྱས་དེ་བཞུགས་པ་འདྲའོ་”ཞེས་འཁོར་གྱིས་སྨྲས་པ་ཐོས་ནས་སྨྲས་པ། “སྔ་དྲོའང་དགེ་སྦྱོང་དེ་ཁྲོས་པ་ཡིན། ད་ལྟ་གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་ལ་སོགས་པས་རང་གི་གནས་བརྫིས་པ་མཐོང་ན་ལྷག་པར་ཁྲོ་བར་འགྱུར་བས། ཁྱོད་ཅག་འདི་ཉིད་དུ་སྡོད་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ནས་བབས་ཏེ་གཅིག་པུ་གནས་མལ་དུ་ཞུགས་སོ།། ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ལེགས་པར་བྱི་དོར་བྱས་པའི་སར་ཞབས་རྗེས་མཐོང་ནས། “དགེ་སྦྱོང་འདི་འདིར་འཆག་ཅིང་ཚོང་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མ་བསམས་པར། ངེས་པར་རང་གི་དོན་ཉིད་བསམས་པ་འདྲའོ་”ཞེས་དད་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆག་སར་ཞུགས་ཏེ། ཐ་མལ་གྱི་རྣམ་རྟོག་རྣམས་རིང་དུ་སྤངས་ནས་སོང་སཏེ། རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་འདུག་ནས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་སྐྱེས་ཏེ། ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་ཞུགས་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་བོ།། སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་མདུན་ན་འདོན་གྱིས་ལས་ཀྱི་དམིགས་པ་དྲིས་པ་ན། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་འདུག་སཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲས་སོ།། ‘‘မိဂေါ [Pg.73] အရညမှိ ယထာ အဗဒ္ဓေါ, ယေနိစ္ဆကံ ဂစ္ဆတိ ဂေါစရာယ; ဝိညူ နရော သေရိတံ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “ཇི་ལྟར་ནགས་སུ་རི་དྭགས་མ་བཅིངས་པར།། གང་དུ་འདོད་པར་སྤྱོད་ཡུལ་འཚོལ་དུ་འགྲོ།། མཁས་པས་རང་དབང་ཉིད་ལ་བལྟས་ནས་ནི།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུ་སྤྱད་པར་བྱ།།” တတ္ထ မိဂေါတိ ဒွေ မိဂါ ဧဏီမိဂေါ, ပသဒမိဂေါ စာတိ. အပိစ သဗ္ဗေသံ အာရညိကာနံ စတုပ္ပဒါနမေတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ ပန ပသဒမိဂေါ အဓိပ္ပေတော. အရညမှီတိ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသံ အရညံ, ဣဓံ ပန ဥယျာနမဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ ဥယျာနမှီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာတိ ပဋိဘာဂေ. အဗဒ္ဓေါတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ အဗဒ္ဓေါ, ဧတေန ဝိဿတ္ထစရိယံ ဒီပေတိ. ယေနိစ္ဆကံ ဂစ္ဆတိ ဂေါစရာယတိ ယေန ယေန ဒိသာဘာဂေန ဂန္တုမိစ္ဆတိ, တေန တေန ဒိသာဘာဂေန ဂေါစရာယ ဂစ္ဆတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ – དེ་ལ་“རི་དྭགས་” (migo) ཞེས་པ་ནི་རི་དྭགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཨེ་ཎི་རི་དྭགས་ (eṇīmigo) དང་། པ་ས་ད་རི་དྭགས་ (pasadamigo) སོ།། གཞན་ཡང་འདི་ནི་ནགས་ན་གནས་པའི་རྐང་བཞི་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན། འོན་ཀྱང་འདིར་པ་ས་ད་རི་དྭགས་ལ་བྱའོ།། “ནགས་སུ་” (araññamhi) ཞེས་པ་ནི་གྲོང་དང་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ནི་ནགས་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལ་བྱ་བས་ན། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “ཇི་ལྟར་” (yathā) ཞེས་པ་ནི་དཔེ་ཉིད་དོ།། “མ་བཅིངས་པར་” (abaddho) ཞེས་པ་ནི་ཐག་པ་ལ་སོགས་པས་མ་བཅིངས་པ་སཏེ། འདིས་ནི་རང་དབང་དུ་རྒྱུ་བ་སྟོན་ཏོ།། “གང་དུ་འདོད་པར་སྤྱོད་ཡུལ་འཚོལ་དུ་འགྲོ་” (yenicchakaṃ gacchati gocarāya) ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་གང་དང་གང་དུ་འགྲོ་བར་འདོད་པ་དེ་དང་དེར་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་འགྲོ་བའོ།། འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အာရညကော မိဂေါ အရညေ ပဝနေ စရမာနော ဝိဿတ္ထော ဂစ္ဆတိ, ဝိဿတ္ထော တိဋ္ဌတိ, ဝိဿတ္ထော နိသီဒတိ, ဝိဿတ္ထော သေယျံ ကပ္ပေတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနာပါထဂတော, ဘိက္ခဝေ, လုဒ္ဒဿ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အန္ဓမကာသိ မာရံ အပဒံ, ဝဓိတွာ မာရစက္ခုံ အဒဿနံ ဂတော ပါပိမတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၇; စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၅) ဝိတ္ထာရော. “དགེ་སློང་དག་ དཔེར་ན་ནགས་ཀྱི་རི་དྭགས་ནི་ནགས་ཚལ་དུ་རྒྱུ་བ་ན་བག་ཕེབས་པར་འགྲོ། བག་ཕེབས་པར་ལྡང་། བག་ཕེབས་པར་འདུག བག་ཕེབས་པར་ཉལ་ལོ།། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་ རི་དྭགས་རྔོན་པའི་མིག་ལམ་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།། དགེ་སློང་དག་ དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་ཞིང་... བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ།། དགེ་སློང་དག་ དགེ་སློང་འདི་ནི་བདུད་ལོང་བར་བྱས་པ་དང་། བདུད་ཀྱི་མིག་གི་གོ་སྐབས་མེད་པར་བྱས་ཏེ། སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱི་མི་སྣང་བའི་ཡུལ་དུ་སོང་བ་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ།། ဝိညူ [Pg.74] နရောတိ ပဏ္ဍိတပုရိသော. သေရိတန္တိ သစ္ဆန္ဒဝုတ္တိတံ အပရာယတ္တတံ. ပေက္ခမာနောတိ ပညာစက္ခုနာ ဩလောကယမာနော. အထ ဝါ ဓမ္မသေရိတံ ပုဂ္ဂလသေရိတဉ္စ. လောကုတ္တရဓမ္မာ ဟိ ကိလေသဝသံ အဂမနတော သေရိနော တေဟိ သမန္နာဂတာ ပုဂ္ဂလာ စ, တေသံ ဘာဝနိဒ္ဒေသော သေရိတာ. တံ ပေက္ခမာနောတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘ယထာ မိဂေါ အရညမှိ အဗဒ္ဓေါ ယေနိစ္ဆကံ ဂစ္ဆတိ ဂေါစရာယ, ကဒါ နု ခေါ အဟမ္ပိ ဧဝံ ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ ဣတိ မေ တုမှေဟိ ဣတော စိတော စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေဟိ ဗဒ္ဓဿ ယေနိစ္ဆကံ ဂန္တုံ အလဘန္တဿ တသ္မိံ ယေနိစ္ဆကဂမနာဘာဝေန ယေနိစ္ဆကဂမနေ စာနိသံသံ ဒိသွာ အနုက္ကမေန သမထဝိပဿနာ ပါရိပူရိံ အဂမံသု. တတော ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှိ. တသ္မာ အညောပိ ဝိညူ ပဏ္ဍိတော နရော သေရိတံ ပေက္ခမာနော ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. “མཁས་པས་” (viññū naro) ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུའོ།། “རང་དབང་ཉིད་” (seritaṃ) ཞེས་པ་ནི་རང་གི་འདོད་པ་ལྟར་འཚོ་བ་དང་གཞན་ལ་མ་རག་པའོ།། “བལྟས་ནས་” (pekkhamāno) ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་བལྟ་བའོ།། ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་རང་དབང་དང་གང་ཟག་གི་རང་དབང་ལའོ།། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་བས་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ལ། དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། དེ་དག་གི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་ནི་རང་དབང་ཉིད་དོ།། དེ་ལ་བལྟ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། “ཇི་ལྟར་ནགས་སུ་རི་དྭགས་མ་བཅིངས་པར་གང་དུ་འདོད་པར་སྤྱོད་ཡུལ་འཚོལ་དུ་འགྲོ་བ་ལྟར། ང་ཡང་ནམ་ཞིག་འདི་ལྟར་འགྲོ་བར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་བསམས་པ་ན། ཁྱོད་ཅག་གིས་ང་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་བསྐོར་ཏེ་བཅིངས་པས་གང་དུ་འདོད་པར་འགྲོ་མ་ཐོབ་ལ། དེ་ལྟར་འགྲོ་མ་ཐོབ་པ་ལས་གང་དུ་འདོད་པར་འགྲོ་བའི་ཕན་ཡོན་མཐོང་ནས། རིམ་གྱིས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ངས་རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་མཁས་པས་རང་དབང་ཉིད་ལ་བལྟས་ནས་བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུ་སྤྱད་པར་བྱའོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། မိဂအရညဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. རི་དྭགས་དང་ནགས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၄၀. အာမန္တနာ ဟောတီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အတီတေ ကိရ ဧကဝဇ္ဇိကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ မုဒုကဇာတိကော. ယဒါ အမစ္စာ တေန သဟ ယုတ္တံ ဝါ အယုတ္တံ ဝါ မန္တေတုကာမာ ဟောန္တိ, တဒါ နံ ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဧကမန္တံ နေန္တိ. တံ ဧကဒိဝသံ ဒိဝါသေယျံ ဥပဂတံ အညတရော အမစ္စော ‘‘ဒေဝ, မမ သောတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ ဧကမန္တံ ဂမနံ ယာစိ. သော ဥဋ္ဌာယ အဂမာသိ. ပုန ဧကော မဟာဥပဋ္ဌာနေ နိသိန္နံ ဝရံ ယာစိ, ဧကော ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ, ဧကော အဿပိဋ္ဌိယံ, ဧကော သုဝဏ္ဏရထေ, ဧကော သိဝိကာယ နိသီဒိတွာ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တံ ယာစိ. ရာဇာ တတော ဩရောဟိတွာ ဧကမန္တံ အဂမာသိ. အပရော ဇနပဒစာရိကံ ဂစ္ဆန္တံ ယာစိ, တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ ဟတ္ထိတော ဩရုယှ ဧကမန္တံ အဂမာသိ. ဧဝံ သော တေဟိ နိဗ္ဗိန္နော ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိ. အမစ္စာ ဣဿရိယေန ဝဍ္ဎန္တိ. တေသု ဧကော ဂန္တွာ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘အမုကံ, မဟာရာဇ, ဇနပဒံ မယှံ ဒေဟီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘တံ ဣတ္ထန္နာမော ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဘဏတိ. သော ရညော ဝစနံ အနာဒိယိတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမဟံ တံ ဇနပဒံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ တတ္ထ ဂန္တွာ, ကလဟံ ကတွာ, ပုန ဥဘောပိ ရညော သန္တိကံ အာဂန္တွာ, အညမညဿ ဒေါသံ အာရောစေန္တိ. ရာဇာ ‘‘န သက္ကာ ဣမေ တောသေတု’’န္တိ တေသံ [Pg.75] လောဘေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. သော ပုရိမနယေနေဝ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༤༠. «བོས་པར་འགྱུར་རོ་»ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། འདས་པའི་དུས་སུ་ཡིད་གཤིན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་གཅིག་པུར་སྨྲ་བའི་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲགས་སོ། །ནམ་ཞིག་བློན་པོ་རྣམས་ཁོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རུང་བ་དང་མི་རུང་བའི་དོན་ལ་གྲོས་བྱེད་པར་འདོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་ཁོང་ཉིད་ལོགས་སུ་རེ་རེ་བཞིན་དབེན་པའི་སར་ཁྲིད་པར་བྱེད་དོ། །ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཉིན་མོའི་གཉིད་ལོག་པའི་ཚེ། བློན་པོ་ཞིག་གིས་“ལྷ་གཅིག །བདག་ལ་གསན་པར་བྱ་བའི་དོན་ཞིག་ཡོད་དོ་”ཞེས་གསོལ་ཏེ་ལོགས་སུ་བྱོན་པར་གསོལ། རྒྱལ་པོ་ཡང་ལངས་ཏེ་གཤེགས་སོ། །ཡང་བློན་པོ་གཅིག་གིས་འདུ་ར་ཆེན་པོར་བཞུགས་པའི་ཚེ་གསོལ་རས་གནང་བར་གསོལ། གཅིག་གིས་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་བཞོན་པའི་ཚེ། གཅིག་གིས་རྟའི་རྒྱབ་ཏུ་བཞོན་པའི་ཚེ། གཅིག་གིས་གསེར་གྱི་ཤིང་རྟར་བཞུགས་པའི་ཚེ། གཅིག་གིས་ཁྱོགས་ལ་བཞུགས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་གཤེགས་པའི་ཚེ་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་ཡང་དེ་དག་ལས་བབས་ཏེ་ལོགས་སུ་བྱོན་ནོ། །གཞན་ཞིག་གིས་ཡུལ་འཁོར་དུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པའི་ཚེ་གསོལ་བས། དེའི་ཚིག་ཀྱང་གསན་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་སྟེང་ནས་བབས་ཏེ་ལོགས་སུ་བྱོན་ནོ། །དེ་ལྟར་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ། །བློན་པོ་རྣམས་ནི་དབང་ཐང་ཆེར་འཕེལ་ལོ། །དེ་དག་ལས་གཅིག་གིས་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཡུལ་འཁོར་འདི་ཞེས་བྱ་བ་བདག་ལ་གནང་བར་མཛོད།”ཅེས་གསོལ། རྒྱལ་པོས་“དེ་ནི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བས་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས། ཁོས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ལ་མི་རྩི་བར། “བདག་ཉིད་སོང་སྟེ་ཡུལ་འཁོར་དེ་བཟུང་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་དེར་སོང་སྟེ་རྩོད་པ་བྱས་སོ། །ཡང་བློན་པོ་གཉིས་ཀ་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་འོངས་ནས་ཕན་ཚུན་གྱི་ཉེས་པ་གླེང་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོས་“འདི་དག་ཚིམ་པར་བྱེད་མི་ནུས་སོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ཤིང་། དེ་དག་གི་བརྣབ་སེམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་གཟིགས་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་དོ། །ཁོང་གིས་སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘အာမန္တနာ ဟောတိ သဟာယမဇ္ဈေ, ဝါသေ ဌာနေ ဂမနေ စာရိကာယ; အနဘိဇ္ဈိတံ သေရိတံ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. «གྲོགས་ཀྱི་དབུས་དང་གནས་དང་འདུག་ས་དང་། །འགྲོ་དང་ཡུལ་འཁོར་རྒྱུ་བའི་ཚེ་ན་འབོད། །ཆགས་པ་མེད་ཅིང་རང་དབང་ལྡན་ལ་བལྟས། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།»ཞེས་བྱའོ། ། တဿတ္ထော – သဟာယမဇ္ဈေ ဌိတဿ ဒိဝါသေယျသင်္ခါတေ ဝါသေ စ, မဟာဥပဋ္ဌာနသင်္ခါတေ ဌာနေ စ, ဥယျာနဂမနသင်္ခါတေ ဂမနေ စ, ဇနပဒစာရိကသင်္ခါတာယ စာရိကာယ စ ‘‘ဣဒံ မေ သုဏ, ဣဒံ မေ ဒေဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန တထာ တထာ အာမန္တနာ ဟောတိ, တသ္မာ အဟံ တတ္ထ နိဗ္ဗိဇ္ဇိတွာ ယာယံ အရိယဇနသေဝိတာ အနေကာနိသံသာ ဧကန္တသုခါ, ဧဝံ သန္တေပိ လောဘာဘိဘူတေဟိ သဗ္ဗကာပုရိသေဟိ အနဘိဇ္ဈိတာ အနဘိပတ္ထိတာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, တံ အနဘိဇ္ဈိတံ ပရေသံ အဝသဝတ္တနေန ဓမ္မပုဂ္ဂလဝသေန စ သေရိတံ ပေက္ခမာနော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ အနုက္ကမေန ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེའི་དོན་ནི། གྲོགས་ཀྱི་དབུས་སུ་གནས་པ་ལ། ཉིན་མོའི་གཉིད་དུ་གཏོགས་པའི་གནས་དང་། འདུ་ར་ཆེན་པོར་གཏོགས་པའི་འདུག་ས་དང་། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འགྲོ་བར་གཏོགས་པའི་འགྲོ་བ་དང་། ཡུལ་འཁོར་དུ་རྒྱུ་བར་གཏོགས་པའི་རྒྱུ་བའི་ཚེ་ན། “འདི་བདག་ལ་ཉོན་ཅིག །འདི་བདག་ལ་བྱིན་ཅིག་”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དང་དེ་ལྟར་འབོད་པར་གྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བདག་ནི་དེ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས། འཕགས་པའི་སྐྱེ་བོས་བསྟེན་པ། ཕན་ཡོན་དུ་མ་དང་ལྡན་པ། གཏན་དུ་བདེ་བ་ཉིད་ཡིན་ཡང་། དེ་ལྟ་ནའང་བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་ཆགས་ཤིང་མ་རེ་བའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། གཞན་གྱི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་བ་དང་། ཆོས་དང་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་རང་དབང་དུ་གནས་པ་ལ་བལྟ་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་རིམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། အာမန္တနာဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. བོས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၄၁. ခိဍ္ဍာ ရတီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ဧကပုတ္တကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. သော စဿ ဧကပုတ္တကော ပိယော အဟောသိ မနာပေါ ပါဏသမော. သော သဗ္ဗိရိယာပထေသု ပုတ္တံ ဂဟေတွာဝ ဝတ္တတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တံ ဌပေတွာ ဂတော. ကုမာရောပိ တံ ဒိဝသံယေဝ ဥပ္ပန္နေန ဗျာဓိနာ မတော. အမစ္စာ ‘‘ပုတ္တသိနေဟေန ရညော ဟဒယမ္ပိ ဖလေယျာ’’တိ အနာရောစေတွာဝ နံ ဈာပေသုံ. ရာဇာ ဥယျာနေ သုရာမဒေန မတ္တော ပုတ္တံ နေဝ သရိ, တထာ ဒုတိယဒိဝသေပိ နှာနဘောဇနဝေလာသု. အထ ဘုတ္တာဝီ နိသိန္နော သရိတွာ ‘‘ပုတ္တံ မေ အာနေထာ’’တိ အာဟ. တဿ အနုရူပေန ဝိဓာနေန တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. တတော သောကာဘိဘူတော နိသိန္နော ဧဝံ ယောနိသော မနသာကာသိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. သော ဧဝံ အနုက္ကမေန အနုလောမပဋိလောမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ သမ္မသန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. သေသံ သံသဂ္ဂဂါထာယ ဝုတ္တသဒိသမေဝ ဌပေတွာ ဂါထာယတ္ထဝဏ္ဏနံ. ༤༡. «རྩེ་དང་དགའ་བ་»ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་བུ་གཅིག་པའི་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་དོ། །ཁོང་གི་བུ་གཅིག་པོ་དེ་ནི་སྡུག་ཅིང་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྲོག་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །ཁོང་ནི་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་བུ་དེ་ཉིད་བཟུང་ནས་གནས་པར་བྱེད་དོ། །ཉིན་གཅིག་ཁོང་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་གཤེགས་པའི་ཚེ་བུ་དེ་བཞག་ནས་བྱོན་ནོ། །རྒྱལ་བུ་ཡང་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ནད་དྲག་པོ་ཞིག་སྐྱེས་ཏེ་ཤི་བར་གྱུར་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་“བུ་ལ་ཆགས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་སྙིང་ཡང་འགས་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་ནས་མ་གསོལ་བར་བུ་དེའི་ཕུང་པོ་བསྲེགས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ནི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཆང་གིས་མྱོས་ཏེ་བུ་དེ་རྩ་བ་ནས་མ་དྲན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཉིན་གཉིས་པའི་ཁྲུས་དང་བཟའ་བཏུང་གི་དུས་སུའང་མ་དྲན་ནོ། །དེ་ནས་བཟའ་བཏུང་གསོལ་ཚར་ཏེ་བཞུགས་པའི་ཚེ་དྲན་ནས། “ངའི་བུ་འདིར་ཁྲིད་དེ་ཤོག་ཅིག་”ཅེས་གསུངས། ཁོང་ལ་འོས་པའི་ཐབས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་མྱ་ངན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་བཞིན་དུ་བཞུགས་ཏེ། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འདི་ལྟར། “འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཁོང་གིས་དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་ལུགས་མཐུན་དང་ལུགས་ལྡོག་གི་สྒོ་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ལ་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་པས། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་འདུ་འཛིའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་བཤད་པ་མ་གཏོགས་པ་སྔར་བཤད་པ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། ། အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ [Pg.76] ပန ခိဍ္ဍာတိ ကီဠနာ. သာ ဒုဝိဓာ ဟောတိ – ကာယိကာ, ဝါစသိကာ စ. တတ္ထ ကာယိကာ နာမ ဟတ္ထီဟိပိ ကီဠန္တိ, အဿေဟိပိ, ရထေဟိပိ, ဓနူဟိပိ, ထရူဟိပီတိ ဧဝမာဒိ. ဝါစသိကာ နာမ ဂီတံ, သိလောကဘဏနံ, မုခဘေရီတိ ဧဝမာဒိ. ရတီတိ ပဉ္စကာမဂုဏရတိ. ဝိပုလန္တိ ယာဝ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ ဌာနေန သကလတ္တဘာဝဗျာပကံ. သေသံ ပါကဋမေဝ. အနုသန္ဓိယောဇနာပိ စေတ္ထ သံသဂ္ဂဂါထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တတော ပရဉ္စ သဗ္ဗန္တိ. དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ། «རྩེ་བ་»ནི་རྩེད་མོ་སྟེ། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་རྩེད་མོ་དང་། ངག་གི་རྩེད་མོ་གཉིས་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་རྩེད་མོ་ནི། གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་དང་། ཤིང་རྟ་དང་། གཞུ་དང་། རལ་གྲི་ལ་སོགས་པས་རྩེ་བ་འདི་དག་གོ །ངག་གི་རྩེད་མོ་ནི། གླུ་ལེན་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨྲ་བ་དང་། ཁས་བུག་པ་འབུད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གོ །«དགའ་བ་»ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་དགའ་བའོ། །«ཡངས་པ་»ནི་རྐང་མར་གྱི་བར་དུ་ཁྱབ་ཅིང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་གནས་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འདིར་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་ཡང་འདུ་འཛིའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། ། ခိဍ္ဍာရတိဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. རྩེ་བ་དང་དགའ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၄၂. စာတုဒ္ဒိသောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဉ္စ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာ. တတော စဝိတွာ တေသံ ဇေဋ္ဌကော ဗာရာဏသိယံ ရာဇာ အဟောသိ, သေသာ ပါကတိကရာဇာနော. တေ စတ္တာရောပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ, ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ, အနုက္ကမေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟုတွာ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ဝသန္တာ ဧကဒိဝသံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဝံသကဠီရဂါထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္တနော ကမ္မဉ္စ သဟာယဉ္စ အာဝဇ္ဇေတွာ ဉတွာ ဗာရာဏသိရညော ဥပါယေန အာရမ္မဏံ ဒဿေတုံ ဩကာသံ ဂဝေသန္တိ. သော စ ရာဇာ တိက္ခတ္တုံ ရတ္တိယာ ဥဗ္ဗိဇ္ဇတိ, ဘီတော ဝိဿရံ ကရောတိ, မဟာတလေ ဓာဝတိ. ပုရောဟိတေန ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိတောပိ ‘‘ကုတော မေ, အာစရိယ, သုခ’’န္တိ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ပုရောဟိတောပိ ‘‘အယံ ရောဂေါ န သက္ကာ ယေန ကေနစိ ဥဒ္ဓံဝိရေစနာဒိနာ ဘေသဇ္ဇကမ္မေန ဝိနေတုံ, မယှံ ပန ခါဒနူပါယော ဥပ္ပန္နော’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ရဇ္ဇဟာနိဇီဝိတန္တရာယာဒီနံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ဧတံ မဟာရာဇာ’’တိ ရာဇာနံ သုဋ္ဌုတရံ ဥဗ္ဗေဇေတွာ တဿ ဝူပသမနတ္ထံ ‘‘ဧတ္တကေ စ ဧတ္တကေ စ ဟတ္ထိအဿရထာဒယော ဟိရညသုဝဏ္ဏဉ္စ ဒက္ခိဏံ ဒတွာ ယညော ယဇိတဗ္ဗော’’တိ တံ ယညယဇနေ သမာဒပေသိ. ༤༢. «ཕྱོགས་བཞི་པ་»ཞེས་བྱ་བའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། སྔོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ། རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྔ་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ནས་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཆེ་ཤོས་ནི་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཕལ་པ་རྣམས་སུ་གྱུར་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་དམིགས་པ་བཟུང་སྟེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། རིམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་གནས་སོ། །ཉིན་གཅིག་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལངས་ཏེ། སྨྱུག་མའི་མྱུ་གུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་རང་གི་ལས་དང་གྲོགས་པོ་ལ་བརྟགས་ཤིང་ཤེས་ནས། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཐབས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཞིག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྐབས་འཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་དེ་ཡང་མཚན་མོ་ལན་གསུམ་དུ་འདྲོག་ཅིང་། སྐྲག་ནས་སྐད་ངན་འདོན་པ་དང་། ཡང་ཐོག་ཆེན་པོར་རྒྱུག་པར་བྱེད་དོ། །མདུན་ན་འདོན་གྱིས་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་བདེ་བར་གཟིམས་སམ་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚེའང་། “སློབ་དཔོན། བདག་ལ་བདེ་བ་གང་ནས་འབྱུང་”ཞེས་གསུངས་ཏེ་གནས་ཚུལ་ཐམས་ཅད་བཤད་དོ། །མདུན་ན་འདོན་གྱིས་ཀྱང་“ནད་འདི་ནི་སྐྱུག་སྨན་ལ་སོགས་པའི་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་ལས་གང་གིས་ཀྱང་བསལ་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་བདག་གི་འཚོ་ཐབས་ཤིག་བྱུང་ངོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་རྒྱལ་སྲིད་ཉམས་པ་དང་སྲོག་གི་བར་ཆད་ལ་སོགས་པའི་སྔ་ལྟས་ཡིན་ནོ་”ཞེས་རྒྱལ་པོ་ལྷག་པར་སྐྲག་ཏུ་བཅུག་ནས། དེ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “འདི་ཙམ་དང་འདི་ཙམ་གྱི་གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་དང་། ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པ་དང་། དངུལ་དང་གསེར་གྱི་གསོལ་རས་གནང་སྟེ་མཆོད་སྦྱིན་བྱ་དགོས་སོ་”ཞེས་ཁོང་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པ་ལ་བསྐུལ་ལོ། ། တတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အနေကာနိ ပါဏသဟဿာနိ ယညတ္ထာယ သမ္ပိဏ္ဍိယမာနာနိ ဒိသွာ ‘‘ဧတသ္မိံ ကမ္မေ ကတေ ဒုဗ္ဗောဓနေယျော ဘဝိဿတိ, ဟန္ဒ နံ ပဋိကစ္စေဝ ဂန္တွာ ပေက္ခာမာ’’တိ ဝံသကဠီရဂါထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနာ ရာဇင်္ဂဏေ ပဋိပါဋိယာ အဂမံသု. ရာဇာ သီဟပဉ္ဇရေ ဌိတော ရာဇင်္ဂဏံ ဩလောကယမာနော တေ အဒ္ဒက္ခိ[Pg.77], သဟ ဒဿနေနေဝ စဿ သိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော တေ ပက္ကောသာပေတွာ အာကာသတလေ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ သက္ကစ္စံ ဘောဇေတွာ ကတဘတ္တကိစ္စေ ‘‘ကေ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မယံ, မဟာရာဇ, စာတုဒ္ဒိသာ နာမာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ, စာတုဒ္ဒိသာတိ ဣမဿ ကော အတ္ထော’’တိ? ‘‘စတူသု ဒိသာသု ကတ္ထစိ ကုတောစိ ဘယံ ဝါ စိတ္တုတြာသော ဝါ အမှာကံ နတ္ထိ, မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ တံ ဘယံ ကိံ ကာရဏာ န ဟောတီ’’တိ? ‘‘မယဉှိ, မဟာရာဇ, မေတ္တံ ဘာဝေမ, ကရုဏံ ဘာဝေမ, မုဒိတံ ဘာဝေမ, ဥပေက္ခံ ဘာဝေမ, တေန နော တံ ဘယံ န ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အတ္တနော ဝသတိံ အဂမံသု. དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕྱིར་དུ་སྲོག་ཆགས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བསྡུས་པ་གཟིགས་ནས། “ལས་འདི་བྱས་ན་ཁོང་གིས་ཆོས་རྟོགས་པར་དཀའ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་བདག་ཅག་སྔ་བར་སོང་སྟེ་ཁོང་ལ་བལྟའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། སྨྱུག་མའི་མྱུ་གུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་བྱོན་ཏེ། བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་ཞིང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་ར་བར་རིམ་པ་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །རྒྱལ་པོ་སེང་གེའི་སྐར་ཁུང་དུ་ལངས་ཏེ་ར་བ་ལ་བལྟས་པས་དེ་དག་མཐོང་ཞིང་། མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་ལ་བྱམས་པ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་དེ་དག་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ཡང་ཐོག་གི་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སུ་བཅུག་ནས། གུས་པས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཏེ་གསོལ་ཚིགས་གསོལ་ཟིན་པ་ན། “འཕགས་པ་རྣམས་སུ་ཞིག་ལགས་”ཞེས་ཞུས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །” “བཙུན་པ། ཕྱོགས་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ལགས་།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ལ་ཕྱོགས་བཞི་གང་དུའང་གང་ལས་ཀྱང་འཇིགས་པ་འམ་སེམས་སྐྲག་པ་མེད་དོ། །” “བཙུན་པ། ཁྱེད་རྣམས་ལ་འཇིགས་པ་དེ་རྒྱུ་གང་གིས་མི་འབྱུང་།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་བྱམས་པ་སྒོམ་པར་བྱེད། སྙིང་རྗེ་སྒོམ་པར་བྱེད། དགའ་བ་སྒོམ་པར་བྱེད། བཏང་སྙོམས་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་ལ་འཇིགས་པ་དེ་མི་འབྱུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་ནས་བཞུགས་གདན་ལས་ལངས་ཏེ་རང་གི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། ། တတော ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမေ သမဏာ မေတ္တာဒိဘာဝနာယ ဘယံ န ဟောတီတိ ဘဏန္တိ, ဗြာဟ္မဏာ ပန အနေကသဟဿပါဏဝဓံ ဝဏ္ဏယန္တိ, ကေသံ နု ခေါ ဝစနံ သစ္စ’’န္တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သမဏာ သုဒ္ဓေန အသုဒ္ဓံ ဓောဝန္တိ, ဗြာဟ္မဏာ ပန အသုဒ္ဓေန အသုဒ္ဓံ. န စ သက္ကာ အသုဒ္ဓေန အသုဒ္ဓံ ဓောဝိတုံ, ပဗ္ဗဇိတာနံ ဧဝ ဝစနံ သစ္စ’’န္တိ. သော ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန မေတ္တာဒယော စတ္တာရောပိ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဟိတဖရဏစိတ္တေန အမစ္စေ အာဏာပေသိ ‘‘သဗ္ဗေ ပါဏေ မုဉ္စထ, သီတာနိ ပါနီယာနိ ပိဝန္တု, ဟရိတာနိ တိဏာနိ ခါဒန္တု, သီတော စ နေသံ ဝါတော ဥပဝါယတူ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“དགེ་སྦྱོང་འདི་དག་ནི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པས་འཇིགས་པ་མི་འབྱུང་ཞེས་སྨྲ་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་སྲོག་ཆགས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་གསོད་པ་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན། སུ་ཞིག་གི་ཚིག་བདེན་པ་ཡིན་ནམ་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་ལ་འདི་ལྟར་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ནི་གཙང་མས་མི་གཙང་བ་འཁྲུ་བར་བྱེད་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་མི་གཙང་བས་མི་གཙང་བ་འཁྲུ་བར་བྱེད་དོ། །མི་གཙང་བས་མི་གཙང་བ་འཁྲུ་བར་མི་ནུས་པས། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་ཉིད་བདེན་ནོ་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་“སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་བསྒོམས་ནས། ཕན་པ་འགྱེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་བློན་པོ་རྣམས་ལ་“སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཐོངས་ཤིག །ཆུ་བསིལ་པོ་འཐུང་དུ་ཆུག་ཅིག །རྩྭ་སྔོན་པོ་ཟ་རུ་ཆུག་ཅིག །དེ་དག་ལ་རླུང་བསིལ་པོ་ཡང་ལྡང་བར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་བཀའ་བསྩལ་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། ། တတော ရာဇာ ‘‘ကလျာဏမိတ္တာနံ ဝစနေနေဝ ပါပကမ္မတော မုတ္တောမှီ’’တိ တတ္ထေဝ နိသိန္နော ဝိပဿိတွာ ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. အမစ္စေဟိ စ ဘောဇနဝေလာယံ ‘‘ဘုဉ္ဇ, မဟာရာဇ, ကာလော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘နာဟံ ရာဇာ’’တိ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ ဝတွာ ဣမံ ဥဒါနဗျာကရဏဂါထံ အဘာသိ – དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ནི་སྡིག་པའི་ལས་ལས་ཐར་བར་གྱུར་ཏོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་བཞིན་དུ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་དོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཟའ་བཏུང་གི་དུས་སུ་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གསོལ་རས་གནང་བའི་དུས་ལ་བབས་པས་གསོལ་བར་མཛོད།”ཅེས་གསོལ་བ་ན། “བདག་ནི་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་གསུངས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ, သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန; ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. «ཕྱོགས་བཞིར་མི་ཐོགས་གནས་པར་འགྱུར་བ་དང་། །གང་དང་གང་གིས་ཆོག་ཤེས་བྱེད་པ་དང་། །ཉམ་ང་བཟོད་ཅིང་སྐྲག་པ་མེད་པ་ནི། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།»ཞེས་བྱའོ། ། တတ္ထ စာတုဒ္ဒိသောတိ စတူသု ဒိသာသု ယထာသုခဝိဟာရီ, ‘‘ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၈; အ. နိ. ၄.၁၂၅; စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၈) ဝါ နယေန ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာဖရိတာ စတဿော ဒိသာ အဿ သန္တီတိပိ စာတုဒ္ဒိသော. တာသု ဒိသာသု ကတ္ထစိ သတ္တေ [Pg.78] ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဘယေန န ပဋိဟညတီတိ အပ္ပဋိဃော. သန္တုဿမာနောတိ ဒွါဒသဝိဓဿ သန္တောသဿဝသေန သန္တုဿကော, ဣတရီတရေနာတိ ဥစ္စာဝစေန ပစ္စယေန. ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီတိ ဧတ္ထ ပရိဿယန္တိ ကာယစိတ္တာနိ, ပရိဟာပေန္တိ ဝါ တေသံ သမ္ပတ္တိံ, တာနိ ဝါ ပဋိစ္စ သယန္တီတိ ပရိဿယာ, ဗာဟိရာနံ သီဟဗျဂ္ဃာဒီနံ အဗ္ဘန္တရာနဉ္စ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ ကာယစိတ္တုပဒ္ဒဝါနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. တေ ပရိဿယေ အဓိဝါသနခန္တိယာ စ ဝီရိယာဒီဟိ ဓမ္မေဟိ စ သဟတီတိ ပရိဿယာနံ သဟိတာ. ထဒ္ဓဘာဝကရဘယာဘာဝေန အဆမ္ဘီ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ တေ စတ္တာရော သမဏာ, ဧဝံ ဣတရီတရေန ပစ္စယေန သန္တုဿမာနော ဧတ္ထ ပဋိပတ္တိပဒဋ္ဌာနေ သန္တောသေ ဌိတော စတူသု ဒိသာသု မေတ္တာဒိဘာဝနာယ စာတုဒ္ဒိသော, သတ္တသင်္ခါရေသု ပဋိဟနနဘယာဘာဝေန အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ. သော စာတုဒ္ဒိသတ္တာ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ပရိဿယာနံ သဟိတာ, အပ္ပဋိဃတ္တာ အဆမ္ဘီ စ ဟောတီတိ ဧဝံ ပဋိပတ္တိဂုဏံ ဒိသွာ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. အထ ဝါ တေ သမဏာ ဝိယ သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန ဝုတ္တနယေနေဝ စာတုဒ္ဒိသော ဟောတီတိ ဉတွာ ဧဝံ စာတုဒ္ဒိသဘာဝံ ပတ္ထယန္တော ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇိတွာ အဓိဂတောမှိ. တသ္မာ အညောပိ ဤဒိသံ ဌာနံ ပတ္ထယမာနော စာတုဒ္ဒိသတာယ ပရိဿယာနံ သဟိတာ အပ္ပဋိဃတာယ စ အဆမ္ဘီ ဟုတွာ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ལ་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཞེས་པ་ནི། ཕྱོགས་བཞིར་བདེ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གནས་པའོ།། ཡང་ན། “ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་བསྒོམས་པས་ཕྱོགས་བཞི་པོ་ཁྱབ་པར་བྱས་པ་དེ་ལ་ཡང་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཕྱོགས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གང་དུ་ཡང་སེམས་ཅན་ནམ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་འཇིགས་པས་མི་ཐོགས་པས་ན་ཐོགས་པ་མེད་པའོ།། ཆོག་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཆོག་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་ཆོག་ཤེས་པའོ།། གང་ཡང་རུང་བས་ཞེས་པ་ནི་མཆོག་གམ་དམན་པའི་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་སོ།། ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟོད་ཅིང་མི་སྐྲག་པ་ཞེས་པ་ལ། འདིར་ལུས་དང་སེམས་ལ་ཉེ་བར་འཚེ་བའམ། ཡང་ན་དེ་དག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉམས་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པས་ན་ཉེ་བར་འཚེ་བ་སྟེ། འདི་ནི་ཕྱིའི་སེང་གེ་དང་སྟག་ལ་སོགས་པ་དང་། ནང་གི་འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་སེམས་ཀྱི་ཉེ་བར་འཚེ་བའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ།། ཉེ་བར་འཚེ་བ་དེ་དག་ལ་བཟོད་པའི་བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་བཟོད་པས་ན་ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟོད་པའོ།། རེངས་པར་བྱེད་པའི་འཇིགས་པ་མེད་པས་ན་མི་སྐྲག་པའོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དེ་དག་བཞིན། དེ་ལྟར་གང་ཡང་རུང་བའི་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་ཤིང་། འདིར་སྒྲུབ་པའི་གཞི་གནས་ཆོག་ཤེས་པ་ལ་གནས་ནས། ཕྱོགས་བཞིར་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པས་ཕྱོགས་བཞི་པ་དང་། སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཐོགས་པར་བྱེད་པའི་འཇིགས་པ་མེད་པས་ཐོགས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ནི་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་རྣམས་བཟོད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྲག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྒྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་མཐོང་ནས། ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། ཡང་ན། དགེ་སྦྱོང་དེ་དག་བཞིན་དུ་གང་ཡང་རུང་བས་ཆོག་ཤེས་ཤིང་། བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཡིན་པར་ཤེས་ནས། དེ་ལྟར་ཕྱོགས་བཞི་པའི་དངོས་པོ་ལ་རེ་ཞིང་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་གནས་ལ་རེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་བཞི་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་འཚེ་བ་རྣམས་བཟོད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པས་མི་སྐྲག་པར་གྱུར་ཏེ། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། စာတုဒ္ဒိသဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཕྱོགས་བཞི་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၄၃. ဒုဿင်္ဂဟာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိရညော ကိရ အဂ္ဂမဟေသီ ကာလမကာသိ. တတော ဝီတိဝတ္တေသု သောကဒိဝသေသု ဧကံ ဒိဝသံ အမစ္စာ ‘‘ရာဇူနံ နာမ တေသု တေသု ကိစ္စေသု အဂ္ဂမဟေသီ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, သာဓု, ဒေဝေါ, အညံ ဒေဝိံ အာနေတူ’’တိ ယာစိံသု. ရာဇာ‘‘တေန ဟိ, ဘဏေ, ဇာနာထာ’’တိ အာဟ. တေ ပရိယေသန္တာ သာမန္တရဇ္ဇေ ရာဇာ မတော. တဿ ဒေဝီ ရဇ္ဇံ အနုသာသတိ. သာ စ ဂဗ္ဘိနီ ဟောတိ. အမစ္စာ ‘‘အယံ ရညော အနုရူပါ’’တိ ဉတွာ တံ ယာစိံသု. သာ ‘‘ဂဗ္ဘိနီ နာမ မနုဿာနံ အမနာပါ ဟောတိ, သစေ အာဂမေထ, ယာဝ ဝိဇာယာမိ, ဧဝံ ဟောတု, နော စေ, အညံ ပရိယေသထာ’’တိ အာဟ. တေ ရညောပိ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘ဂဗ္ဘိနီပိ ဟောတု အာနေထာ’’တိ. တေ အာနေသုံ. ရာဇာ တံ အဘိသိဉ္စိတွာ သဗ္ဗံ မဟေသီဘောဂံ အဒါသိ. တဿာ ပရိဇနဉ္စ နာနာဝိဓေဟိ [Pg.79] ပဏ္ဏာကာရေဟိ သင်္ဂဏှာတိ. သာ ကာလေန ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တမ္ပိ ရာဇာ အတ္တနော ဇာတပုတ္တမိဝ သဗ္ဗိရိယာပထေသု အင်္ကေ စ ဥရေ စ ကတွာ ဝိဟရတိ. တတော ဒေဝိယာ ပရိဇနော စိန္တေသိ ‘‘ရာဇာ အတိဝိယ သင်္ဂဏှာတိ ကုမာရံ, အတိဝိဿာသနိယာနိ ရာဇဟဒယာနိ, ဟန္ဒ နံ ပရိဘေဒေမာ’’တိ. ༤༣. བསྟེན་དཀའ་བ་ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་དུས་ལས་འདས་སོ།། དེ་ནས་མྱ་ངན་གྱི་ཉིན་མོ་རྣམས་འདས་པ་ན། ཉིན་གཅིག་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་རྣམས་ལ་བྱ་བ་སོ་སོ་ལ་བཙུན་མོ་ཆེན་མོ་ངེས་པར་དགོས་པས། ལྷ་གཅིག་གིས་བཙུན་མོ་གཞན་ཞིག་བཞེས་པར་གསོལ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། རྒྱལ་པོས་ “འོ་ན་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཚོལ་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་དག་གིས་བཙལ་བས་ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཤིག་གི་རྒྱལ་པོ་ཤི་བར་གྱུར། དེའི་བཙུན་མོས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཞིང་། མོ་ནི་མངལ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “འདི་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་འཚམ་པ་ཞིག་གོ་” ཞེས་ཤེས་ནས་མོ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་བོ།། མོས་ “མངལ་དང་ལྡན་པ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡིན་པས། གལ་ཏེ་ང་མ་བཙས་ཀྱི་བར་དུ་སྒུག་ཐུབ་ན་དེ་ལྟར་བྱའོ།། མི་ཐུབ་ན་གཞན་ཞིག་ཚོལ་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་དག་གིས་རྒྱལ་པོ་ལ་ཡང་དོན་དེ་གསོལ་ཏོ།། རྒྱལ་པོས་ “མངལ་དང་ལྡན་ཡང་རུང་སྟེ་ཁྱེར་ཤོག” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་དག་གིས་མོ་བཀུག་གོ། རྒྱལ་པོས་མོ་ལ་དབང་བསྐུར་ཏེ་བཙུན་མོའི་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་བྱིན་ནོ།། མོའི་འཁོར་རྣམས་ལ་ཡང་སྐྱེས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ།། མོས་དུས་ལ་བབས་པ་ན་བུ་ཞིག་བཙས་སོ།། དེ་ཡང་རྒྱལ་པོས་རང་གི་བུ་སྐྱེས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་པང་དང་བྲང་ལ་བཟུང་སྟེ་གནས་སོ།། དེ་ནས་བཙུན་མོའི་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་བུ་ལ་ཤིན་ཏུ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་མོད། རྒྱལ་པོའི་སེམས་ནི་ཡིད་བརྟན་མི་རུང་བས། འོ་ན་བདག་ཅག་གིས་འདི་གཉིས་ཕྲལ་བར་བྱའོ།།” ཞེས་བསམས་སོ།། တတော ကုမာရံ – ‘‘တွံ, တာတ, အမှာကံ ရညော ပုတ္တော, န ဣမဿ ရညော, မာ ဧတ္ထ ဝိဿာသံ အာပဇ္ဇီ’’တိ အာဟံသု. အထ ကုမာရော ‘‘ဧဟိ ပုတ္တာ’’တိ ရညာ ဝုစ္စမာနောပိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိယမာနောပိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ရာဇာနံ န အလ္လီယတိ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ဝီမံသန္တော တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ‘‘အရေ, ဧတေ မယာ ဧဝံ သင်္ဂဟိတာပိ ပဋိကူလဝုတ္တိနော ဧဝါ’’တိ နိဗ္ဗိဇ္ဇိတွာ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော. ‘‘ရာဇာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ အမစ္စပရိဇနာပိ ဗဟူ ပဗ္ဗဇိတာ, ‘‘သပရိဇနော ရာဇာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ မနုဿာ ပဏီတေ ပစ္စယေ ဥပနေန္တိ. ရာဇာ ပဏီတေ ပစ္စယေ ယထာဝုဍ္ဎံ ဒါပေတိ. တတ္ထ ယေ သုန္ဒရံ လဘန္တိ, တေ တုဿန္တိ. ဣတရေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ‘‘မယံ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောန္တာ လူခဘတ္တံ ဇိဏ္ဏဝတ္ထဉ္စ လဘာမာ’’တိ. သော တမ္ပိ ဉတွာ ‘‘အရေ, ယထာဝုဍ္ဎံ ဒိယျမာနေပိ နာမ ဥဇ္ဈာယန္တိ, အဟော, အယံ ပရိသာ ဒုဿင်္ဂဟာ’’တိ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဧကော အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တတ္ထ အာဂတေဟိ စ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – དེ་ནས་རྒྱལ་བུ་ལ། “བུ་ཉིད་ནི་བདག་ཅག་གི་རྒྱལ་པོའི་བུ་ཡིན་གྱི། རྒྱལ་པོ་འདིའི་བུ་མ་ཡིན་པས། འདི་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་མ་བྱེད་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ནས་རྒྱལ་བུ་ནི་རྒྱལ་པོས་ “བུ་ཚུར་ཤོག” ཅེས་བོས་ཀྱང་། ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་བཀུག་ཀྱང་། སྔོན་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོ་ལ་མི་འཁྲིལ་བར་གྱུར་ཏོ།། རྒྱལ་པོས་ “འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་” ཞེས་བརྟགས་པས་གནས་ཚུལ་དེ་ཤེས་ཏེ། “ཀྱེ་མ། བདག་གིས་འདི་ལྟར་བསྐྱངས་ཀྱང་འདི་དག་ནི་མི་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་ཤ་སྟག་གོ་” ཞེས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ།། “རྒྱལ་པོ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་” ཞེས་བློན་པོ་དང་འཁོར་མང་པོ་ཡང་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ།། “རྒྱལ་པོ་འཁོར་དང་བཅས་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་” ཞེས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཟས་གོས་བཟང་པོ་རྣམས་ཕུལ་ལོ།། རྒྱལ་པོས་ཟས་གོས་བཟང་པོ་རྣམས་རྒན་རིམ་བཞིན་དུ་བགོ་བཤའ་རྒྱག་ཏུ་བཅུག་གོ། དེ་ལ་གང་དག་གིས་བཟང་པོ་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་དགའ་བར་གྱུར་ལ། གཞན་རྣམས་ནི་ “བདག་ཅག་གིས་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཕྱག་དར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བྱེད་བཞིན་དུ། ཟས་ངན་པ་དང་གོས་རྙིང་པ་ཐོབ་བོ་” ཞེས་འཕྱ་སྨོད་བྱེད་དོ།། ཁོང་གིས་དེ་ཡང་ཤེས་ནས། “ཀྱེ་མ། རྒན་རིམ་བཞིན་དུ་བྱིན་ཀྱང་འཕྱ་སྨོད་བྱེད་དོ།། ཀྱེ་ཧུད། འཁོར་འདི་ནི་བསྟེན་དཀའ་བ་ཞིག་གོ་” ཞེས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ། གཅིག་པུར་ནགས་སུ་ཞུགས་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། དེར་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པ་དྲིས་པ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘ဒုဿင်္ဂဟာ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဧကေ, အထော ဂဟဋ္ဌာ ဃရမာဝသန္တာ; အပ္ပောဿုက္ကော ပရပုတ္တေသု ဟုတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཁ་ཅིག་བསྟེན་དཀའ་ཞིང་།། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ།། གཞན་གྱི་བུ་ལ་སྤྲོ་བ་ཆུང་བྱས་ནས།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།། သာ အတ္ထတော ပါကဋာ ဧဝ. အယံ ပန ယောဇနာ – ဒုဿင်္ဂဟာ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဧကေ, ယေ အသန္တောသာဘိဘူတာ, တထာဝိဓာ ဧဝ စ အထော ဂဟဋ္ဌာ ဃရမာဝသန္တာ. ဧတမဟံ ဒုဿင်္ဂဟဘာဝံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. དེའི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། འོན་ཀྱང་སྦྱོར་ཚུལ་ནི། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཁ་ཅིག་ཆོག་མི་ཤེས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་རྣམས་ནི་བསྟེན་དཀའ་བ་ཡིན་ལ། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ།། བདག་ནི་བསྟེན་དཀའ་བའི་དངོས་པོ་དེ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་གྱུར་ཏེ། ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ།། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ဒုဿင်္ဂဟဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. བསྟེན་དཀའ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၄၄. ဩရောပယိတွာတိ [Pg.80] ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ စာတုမာသိကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ ဂိမှာနံ ပဌမေ မာသေ ဥယျာနံ ဂတော. တတ္ထ ရမဏီယေ ဘူမိဘာဂေ နီလဃနပတ္တသဉ္ဆန္နံ ကောဝိဠာရရုက္ခံ ဒိသွာ ‘‘ကောဝိဠာရမူလေ မမ သယနံ ပညာပေထာ’’တိ ဝတွာ ဥယျာနေ ကီဠိတွာ သာယနှသမယံ တတ္ထ သေယျံ ကပ္ပေသိ. ပုန ဂိမှာနံ မဇ္ဈိမေ မာသေ ဥယျာနံ ဂတော. တဒါ ကောဝိဠာရော ပုပ္ဖိတော ဟောတိ, တဒါပိ တထေဝ အကာသိ. ပုန ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ဂတော. တဒါ ကောဝိဠာရော သဉ္ဆိန္နပတ္တော သုက္ခရုက္ခော ဝိယ ဟောတိ. တဒါပိ သော အဒိသွာဝ တံ ရုက္ခံ ပုဗ္ဗပရိစယေန တတ္ထေဝ သေယျံ အာဏာပေသိ. အမစ္စာ ဇာနန္တာပိ ‘‘ရညာ အာဏတ္တ’’န္တိ ဘယေန တတ္ထ သယနံ ပညာပေသုံ. သော ဥယျာနေ ကီဠိတွာ သာယနှသမယံ တတ္ထ သေယျံ ကပ္ပေန္တော တံ ရုက္ခံ ဒိသွာ ‘‘အရေ, အယံ ပုဗ္ဗေ သဉ္ဆန္နပတ္တော မဏိမယော ဝိယ အဘိရူပဒဿနော အဟောသိ. တတော မဏိဝဏ္ဏသာခန္တရေ ဌပိတပဝါဠင်္ကုရသဒိသေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဿိရိကစာရုဒဿနော အဟောသိ. မုတ္တာဒလသဒိသဝါလိကာကိဏ္ဏော စဿ ဟေဋ္ဌာ ဘူမိဘာဂေါ ဗန္ဓနာ ပမုတ္တပုပ္ဖသဉ္ဆန္နော ရတ္တကမ္ဗလသန္ထတော ဝိယ အဟောသိ. သော နာမဇ္ဇ သုက္ခရုက္ခော ဝိယ သာခါမတ္တာဝသေသော ဌိတော. ‘အဟော, ဇရာယ ဥပဟတော ကောဝိဠာရော’’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အနုပါဒိန္နမ္ပိ တာဝ ဇရာ ဟညတိ, ကိမင်္ဂ ပန ဥပါဒိန္န’’န္တိ အနိစ္စသညံ ပဋိလဘိ. တဒနုသာရေနေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေ ဒုက္ခတော အနတ္တတော စ ဝိပဿန္တော ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ သဉ္ဆိန္နပတ္တော ကောဝိဠာရော ဝိယ အပေတဂိဟိဗျဉ္ဇနော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထယမာနော အနုပုဗ္ဗေန တသ္မိံ သယနတလေ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နောယေဝ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တတော ဂမနကာလေ အမစ္စေဟိ ‘‘ကာလော ဂန္တုံ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘နာဟံ ရာဇာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – ༤༤. ཕྲལ་ནས་ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཚ་བའི་དུས་ཀྱི་ཟླ་བ་དང་པོ་ལ། ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་ངོ།། དེར་ཉམས་དགའ་བའི་ས་ཕྱོགས་ཤིག་ཏུ་ལོ་མ་སྔོན་པོ་སྟུག་པོས་བཀབ་པའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་ཞིག་མཐོང་ནས། “ཀོ་བི་ལཱ་རའི་དྲུང་དུ་ངའི་ཉལ་ས་ཤོམས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲས་ཏེ། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རྩེས་ནས་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དེར་ཉལ་ལོ།། ཡང་ཚ་བའི་དུས་ཀྱི་ཟླ་བ་འབྲིང་པོ་ལ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་བ་ན། དེའི་ཚེ་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་ལ་མེ་ཏོག་ཤར་ཡོད་པས། དེའི་ཚེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ།། ཡང་ཚ་བའི་དུས་ཀྱི་ཟླ་བ་ཐ་མ་ལ་སོང་བ་ན། དེའི་ཚེ་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་ནི་ལོ་མ་ཟགས་ཏེ་ཤིང་སྐམ་པོ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། དེའི་ཚེ་ཡང་ཁོང་གིས་ཤིང་དེ་ལ་མ་བལྟས་པར། སྔར་གྱི་གོམས་དྲེགས་ཀྱིས་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཉལ་ས་བཤམ་པར་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་ཤེས་ཀྱང་ “རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་འཇིགས་པས་དེར་ཉལ་ས་བཤམས་སོ།། ཁོང་གིས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རྩེས་ནས་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དེར་ཉལ་བ་ན། ཤིང་དེ་མཐོང་ནས་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “ཀྱེ་མ། སྔོན་ཆད་ཤིང་འདི་ལོ་མས་ཡོངས་སུ་བཀབ་སྟེ་ནོར་བུ་ལས་གྲུབ་པ་བཞིན་དུ་ལྟ་ན་སྡུག་པ་ཞིག་གོ། དེ་ནས་ནོར་བུའི་མདོག་ཅན་གྱི་ཡལ་གའི་གསེབ་ཏུ་བྱུ་རུའི་མྱུ་གུ་བཞག་པ་ལྟ་བུའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཀྱིས་དཔལ་དང་ལྡན་ཞིང་མཛེས་པར་སྣང་ངོ།། དེའི་འོག་གི་ས་གཞི་ནི་མུ་ཏིག་གི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུའི་བྱེ་མས་གཏམས་ཤིང་། ཡལ་ག་ལས་ཟགས་པའི་མེ་ཏོག་གིས་བཀབ་པས་ཟིང་དམར་གྱི་གདན་བཏིང་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། དེ་རིང་ནི་ཤིང་སྐམ་པོ་བཞིན་དུ་ཡལ་ག་ཙམ་ལས་མ་ལུས་པར་གནས་སོ།། ཀྱེ་ཧུད། ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་འདི་ནི་རྒ་བས་བཅོམ་མོ་” ཞེས་བསམས་ནས། “སེམས་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཡང་རྒ་བས་འཇོམས་ན། སེམས་དང་ལྡན་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་” ཞེས་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་ཐོབ་བོ།། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པར་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ། “ཀྱེ་ཧུད། བདག་ཀྱང་ལོ་མ་ཟགས་པའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཅིག་” ཅེས་རེ་ཞིང་། རིམ་གྱིས་ཉལ་ས་དེ་ཉིད་དུ་གློ་གཡས་པ་ས་ལ་གཏད་དེ་ཉལ་བཞིན་དུ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།། དེ་ནས་འགྲོ་བའི་དུས་ལ་བབས་པ་ན་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་བ་ན། “ང་ནི་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘ဩရောပယိတွာ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ, သဉ္ဆိန္နပတ္တော ယထာ ကောဝိဠာရော; ဆေတွာန ဝီရော ဂိဟိဗန္ဓနာနိ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. ཁྱིམ་པའི་རྟགས་རྣམས་ཕྲལ་ནས་ནི།། ལོ་མ་ཟགས་པའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་བཞིན་དུ།། དཔའ་བོས་ཁྱིམ་གྱི་འཆིང་བ་བཅད་བྱས་ནས།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།། တတ္ထ ဩရောပယိတွာတိ အပနေတွာ. ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနီတိ ကေသမဿုဩဒါတဝတ္ထာလင်္ကာရမာလာဂန္ဓဝိလေပနဣတ္ထိပုတ္တဒါသိဒါသာဒီနိ. ဧတာနိ ဟိ ဂိဟိဘာဝံ [Pg.81] ဗျဉ္ဇယန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. သဉ္ဆိန္နပတ္တောတိ ပတိတပတ္တော. ဆေတွာနာတိ မဂ္ဂဉာဏေန ဆိန္ဒိတွာ. ဝီရောတိ မဂ္ဂဝီရိယသမန္နာဂတော. ဂိဟိဗန္ဓနာနီတိ ကာမဗန္ဓနာနိ. ကာမာ ဟိ ဂိဟီနံ ဗန္ဓနာနိ. အယံ တာဝ ပဒတ္ထော. དེ་ལ་ཕྲལ་ནས་ཞེས་པ་ནི་བསལ་ནས་སོ།། ཁྱིམ་པའི་རྟགས་ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ། གོས་དཀར་པོ། རྒྱན་ཆ། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ། དྲི་དང་བྱུག་པ། བུད་མེད། བུ། བྲན་ཕོ་དང་བྲན་མོ་ལ་སོགས་པའོ།། འདི་དག་གིས་ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་མཚོན་པར་བྱེད་པས་ན། “ཁྱིམ་པའི་རྟགས་” ཞེས་བྱའོ།། ལོ་མ་ཟགས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལོ་མ་ལྷུང་བའོ།། བཅད་ནས་ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བཅད་ནས་སོ།། དཔའ་བོ་ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའོ།། ཁྱིམ་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་འཆིང་བ་སྟེ། འདོད་པ་རྣམས་ནི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱི་འཆིང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཏོ།། အယံ ပန အဓိပ္ပာယော – ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ ဩရောပယိတွာ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ သဉ္ဆိန္နပတ္တော ယထာ ကောဝိဠာရော ဘဝေယျ’’န္တိ ဧဝဉှိ စိန္တယမာနော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. འོན་ཀྱང་དགོངས་པ་ནི། “ཀྱེ་ཧུད། བདག་ཀྱང་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་རྣམས་ཕྲལ་ནས་ལོ་མ་ཟགས་པའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཤིང་བཞིན་དུ་གྱུར་ཅིག་” ཅེས་དེ་ལྟར་བསམས་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ།། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ကောဝိဠာရဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ပဌမော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော. ཀོ་བི་ལཱ་རའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། སྡེ་ཚན་དང་པོ་རྫོགས་སོ།། ၄၅-၄၆. သစေ လဘေထာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဒွေ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာ. တတော စဝိတွာ တေသံ ဇေဋ္ဌကော ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တော အဟောသိ, ကနိဋ္ဌော ပုရောဟိတဿ ပုတ္တော အဟောသိ. တေ ဧကဒိဝသံယေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဧကဒိဝသမေဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ သဟပံသုကီဠိတသဟာယကာ အဟေသုံ. ပုရောဟိတပုတ္တော ပညဝါ အဟောသိ. သော ရာဇပုတ္တံ အာဟ – ‘‘သမ္မ, တွံ ပိတုနော အစ္စယေန ရဇ္ဇံ လဘိဿသိ, အဟံ ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ, သုသိက္ခိတေန စ သုခံ ရဇ္ဇံ အနုသာသိတုံ သက္ကာ, ဧဟိ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေဿာမာ’’တိ. တတော ဥဘောပိ ပုဗ္ဗောပစိတကမ္မာ ဟုတွာ ဂါမနိဂမာဒီသု ဘိက္ခံ စရမာနာ ပစ္စန္တဇနပဒဂါမံ ဂတာ. တဉ္စ ဂါမံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ပဝိသန္တိ. အထ မနုဿာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ ဥဿာဟဇာတာ အာသနာနိ ပညာပေန္တိ, ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဥပနာမေန္တိ, မာနေန္တိ, ပူဇေန္တိ. တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အမှေဟိ သဒိသာ ဥစ္စာကုလိကာ နာမ နတ္ထိ, အထ စ ပနိမေ မနုဿာ ယဒိ ဣစ္ဆန္တိ, အမှာကံ ဘိက္ခံ ဒေန္တိ, ယဒိ စ နိစ္ဆန္တိ, န ဒေန္တိ, ဣမေသံ ပန ပဗ္ဗဇိတာနံ ဧဝရူပံ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, အဒ္ဓါ ဧတေ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနန္တိ, ဟန္ဒ နေသံ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာမာ’’တိ. ༤༥-༤༦. “གལ་ཏེ་རྙེད་ན་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྔོན་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཉིས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ལོ་ཉི་ཁྲིའི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་ཆོ་ག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཆེ་བ་ནི་ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བུར་གྱུར་ཏོ། །ཆུང་བ་ནི་མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུར་གྱུར་ཏོ། །དེ་གཉིས་ཉིན་གཅིག་ཉིད་ལ་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་ཞིང་། ཉིན་གཅིག་ཉིད་ལ་མའི་མངལ་ལས་བྱུང་སྟེ་བྱེ་མ་ལ་མཉམ་དུ་རྩེ་བའི་གྲོགས་པོར་གྱུར་ཏོ། །མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས། དེས་རྒྱལ་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། “གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ནི་ཕའི་འདས་གྲོངས་རྗེས་སུ་རྒྱལ་སྲིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། ང་ནི་མདུན་ན་འདོན་གྱི་གོ་གནས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ལེགས་པར་བསླབས་པའི་རིག་གནས་ཡོད་ན་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བ་ནི་བདེ་བླག་ཏུ་ནུས་པས། ཚུར་ཤོག ང་ཚོས་རིག་གནས་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་སོ། །དེ་ནས་དེ་གཉིས་ཀས་སྔོན་བསགས་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ལ་སོགས་པར་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་ཞིང་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ཏུ་སོང་ངོ། །གྲོང་གསེབ་དེར་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་སུ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་མཐོང་ནས་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། གདན་བཤམས་ཤིང་བཟའ་བཅའ་དང་བཏུང་བ་བཟང་པོ་ཉེ་བར་བསྟབས་ནས་བཀུར་སྟི་དང་མཆོད་པ་བྱས་སོ། །དེ་གཉིས་ལ་འདི་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་ཏེ། “ང་ཚོ་དང་འདྲ་བའི་རིགས་མཐོ་བ་ནི་མེད་ནའང་། མི་འདི་དག་གིས་གལ་ཏེ་འདོད་ན་ང་ཚོ་ལ་བསོད་སྙོམས་སྦྱིན་པར་བྱེད། གལ་ཏེ་མི་འདོད་ན་མི་སྦྱིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་འདི་དག་ལ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་བཀུར་སྟི་བྱེད་པས། འདི་དག་གིས་རིག་གནས་ཤིག་ཅི་ནས་ཀྱང་ཤེས་པ་གདོན་མི་ཟ་བས། འོ་ན་ང་ཚོས་འདི་དག་གི་དྲུང་ནས་རིག་གནས་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་སོ། ། တေ [Pg.82] မနုဿေသု ပဋိက္ကန္တေသု ဩကာသံ လဘိတွာ ‘‘ယံ, ဘန္တေ, တုမှေ သိပ္ပံ ဇာနာထ, တံ အမှေပိ သိက္ခာပေထာ’’တိ ယာစိံသု. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ‘‘န သက္ကာ အပဗ္ဗဇိတေန သိက္ခိတု’’န္တိ အာဟံသု. တေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. တတော နေသံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ‘‘ဧဝံ ဝေါ နိဝါသေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ပါရုပိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အာဘိသမာစာရိကံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘ဣမဿ သိပ္ပဿ ဧကီဘာဝါဘိရတိ နိပ္ဖတ္တိ, တသ္မာ ဧကေနေဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဧကေန စင်္ကမိတဗ္ဗံ, ဌာတဗ္ဗံ, သယိတဗ္ဗ’’န္တိ ပါဋိယေက္ကံ ပဏ္ဏသာလမဒံသု. တတော တေ အတ္တနော အတ္တနော ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိံသု. ပုရောဟိတပုတ္တော နိသိန္နကာလတော ပဘုတိ စိတ္တသမာဓာနံ လဒ္ဓါ ဈာနံ လဘိ. ရာဇပုတ္တော မုဟုတ္တေနေဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော တဿ သန္တိကံ အာဂတော. သော တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ, သမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတောမှီ’’တိ အာဟ. ‘‘တေန ဟိ ဣဓ နိသီဒါ’’တိ. သော တတ္ထ မုဟုတ္တံ နိသီဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဣမဿ ကိရ, သမ္မ, သိပ္ပဿ ဧကီဘာဝါဘိရတိ နိပ္ဖတ္တီ’’တိ ပုရောဟိတပုတ္တော ‘‘ဧဝံ, သမ္မ, တေန ဟိ တွံ အတ္တနော နိသိန္နောကာသံ ဧဝ ဂစ္ဆ, ဥဂ္ဂဟေဿာမိ ဣမဿ သိပ္ပဿ နိပ္ဖတ္တိ’’န္တိ အာဟ. သော ဂန္တွာ ပုနပိ မုဟုတ္တေနေဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော ပုရိမနယေနေဝ တိက္ခတ္တုံ အာဂတော. མི་རྣམས་ཕྱིར་སོང་བའི་ཚེ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་སྐབས་རྙེད་ནས། “བཙུན་པ། ཁྱེད་ཅག་གིས་རིག་གནས་གང་ཤེས་པ་དེ་ང་ཚོ་ལའང་བསླབ་ཏུ་གསོལ་”ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་“རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བས་ནི་བསླབ་པར་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ། །དེ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ། “འདི་ལྟར་ཤམ་ཐབས་བགོ་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ཆོས་གོས་གཟན་གཟར་བར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཆོ་ག་བསྟན་ནས། “རིག་གནས་འདིའི་གྲུབ་པ་ནི་གཅིག་པུར་གནས་པ་ལ་དགའ་བ་ལ་རག་ལས་པས། དེའི་ཕྱིར་གཅིག་པུར་འདུག་པར་བྱ། གཅིག་པུར་འཆག་པར་བྱ། ལངས་ཏེ་གནས་པར་བྱ། ཉལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ་སོ་སོར་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་རེ་བྱིན་ནོ། །དེ་ནས་དེ་གཉིས་རང་རང་གི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་ཞུགས་ཏེ་འདུག་གོ །མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུ་ནི་བསྡད་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་སྟེ་བསམ་གཏན་ཐོབ་བོ། །རྒྱལ་བུ་ནི་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་སྐྱོ་སྟེ་དེའི་དྲུང་དུ་འོངས་སོ། །དེས་དེ་མཐོང་ནས་“གྲོགས་པོ། ཅི་ཉེས་”ཞེས་དྲིས་སོ། །“ང་ནི་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“འོ་ན་འདིར་སྡོད་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དེར་ཡུད་ཙམ་བསྡད་ནས་སྨྲས་པ། “གྲོགས་པོ། རིག་གནས་འདིའི་གྲུབ་པ་ནི་གཅིག་པུར་གནས་པ་ལ་དགའ་བ་ལ་རག་ལས་སོ་སྐད་”ཅེས་སོ། །མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུས་“གྲོགས་པོ། དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་རང་ཉིད་ཀྱི་འདུག་སར་སོང་ཞིག ངས་རིག་གནས་འདིའི་གྲུབ་པ་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་སོང་ནས་ཡང་སྐད་ཅིག་ཉིལ་ལ་སྐྱོ་སྟེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་འོངས་སོ། ། တတော နံ ပုရောဟိတပုတ္တော တထေဝ ဥယျောဇေတွာ တသ္မိံ ဂတေ စိန္တေသိ ‘‘အယံ အတ္တနော စ ကမ္မံ ဟာပေတိ, မမ စ ဣဓာဘိက္ခဏံ အာဂစ္ဆန္တော’’တိ. သော ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမ္မ အရညံ ပဝိဋ္ဌော. ဣတရော အတ္တနော ပဏ္ဏသာလာယေဝ နိသိန္နော ပုနပိ မုဟုတ္တေနေဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟုတွာ တဿ ပဏ္ဏသာလံ အာဂန္တွာ ဣတော စိတော စ မဂ္ဂန္တောပိ တံ အဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ယော ဂဟဋ္ဌကာလေ ပဏ္ဏာကာရမ္ပိ အာဒါယ အာဂတော မံ ဒဋ္ဌုံ န လဘတိ, သော နာမ မယိ အာဂတေ ဒဿနမ္ပိ အဒါတုကာမော ပက္ကာမိ, အဟော, ရေ စိတ္တ, န လဇ္ဇသိ, ယံ မံ စတုက္ခတ္တုံ ဣဓာနေသိ, သောဒါနိ တေ ဝသေ န ဝတ္တိဿာမိ, အညဒတ္ထု တံယေဝ မမ ဝသေ ဝတ္တာပေဿာမီ’’တိ အတ္တနော သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ အာကာသေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ. ဣတရောပိ အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ တတ္ထေဝ အဂမာသိ. တေ ဥဘောပိ မနောသိလာတလေ နိသီဒိတွာ ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဣမာ ဥဒါနဂါထာယော အဘာသိံသု – དེ་ནས་མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུས་དེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཏང་ཞིང་། དེ་སོང་བའི་རྗེས་སུ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “འདི་ནི་རང་གི་བྱ་བའང་ཉམས་པར་བྱེད། འདིར་ཡང་ཡང་འོངས་པས་ངའི་བྱ་བའང་ཉམས་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་སོ། །དེ་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་ལས་བྱུང་སྟེ་ནགས་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། །ཅིག་ཤོས་ནི་རང་གི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་འདུག་པ་ལས་ཡང་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་འོངས་ནས་ཕན་ཚུན་དུ་བཙལ་ཀྱང་དེ་མ་མཐོང་བས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ཁྱིམ་པའི་དུས་སུ་ལག་རྟགས་ཐོགས་ཏེ་འོངས་ཀྱང་ང་མཐོང་བར་མ་གྱུར་ལ། ད་ལྟ་ང་འོངས་པའི་ཚེ་མཐོང་བར་ཡང་མི་འདོད་པར་གཤེགས་སོ། །ཀྱེ་ཧུད་སེམས་ཉིད་ཁྱོད་ལ་ངོ་ཚ་མེད་དམ། གང་གིས་ང་འདིར་ལན་བཞིའི་བར་དུ་བཀྲིད་པར་བྱས། ད་ནི་ང་ཁྱོད་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་གྱི། གདོན་མི་ཟ་བར་ཁྱོད་ཉིད་ངའི་དབང་དུ་བྱའོ་”ཞེས་རང་གི་གནས་མལ་དུ་ཞུགས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལས་ནནྡམཱུལཀ་རི་ཕུག་ཏུ་གཤེགས་སོ། །ཅིག་ཤོས་ཀྱང་ནགས་སུ་ཞུགས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་དེར་གཤེགས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀ་མ་ནོ་ཤི་ལའི་རྡོ་ལེབ་སྟེང་དུ་བཞུགས་ནས་སོ་སོ་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ། ། ‘‘သစေ [Pg.83] လဘေထ နိပကံ သဟာယံ, သဒ္ဓိံ စရံ သာဓုဝိဟာရိ ဓီရံ; အဘိဘုယျ သဗ္ဗာနိ ပရိဿယာနိ, စရေယျ တေနတ္တမနော သတီမာ. “གལ་ཏེ་མཁས་པའི་གྲོགས་པོ་རྙེད་གྱུར་ཅིང་། །ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་བརྟན་པ་ཚུལ་ལྡན་ན། །ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གནོན་ཅིང་། །དགའ་ཞིང་དྲན་ལྡན་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད། །” ‘‘နော စေ လဘေထ နိပကံ သဟာယံ, သဒ္ဓိံ စရံ သာဓုဝိဟာရိ ဓီရံ; ရာဇာဝ ရဋ္ဌံ ဝိဇိတံ ပဟာယ, ဧကော စရေ မာတင်္ဂရညေဝ နာဂေါ’’တိ. “གལ་ཏེ་མཁས་པའི་གྲོགས་པོ་མ་རྙེད་ཅིང་། །ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་བརྟན་པ་ཚུལ་ལྡན་ན། །རྒྱལ་པོས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཡུལ་སྤངས་བཞིན། །མ་ཏངྒའི་ནགས་སུ་གླང་ཆེན་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱོད། །” တတ္ထ နိပကန္တိ ပကတိနိပုဏံ ပဏ္ဍိတံ ကသိဏပရိကမ္မာဒီသု ကုသလံ. သာဓုဝိဟာရိန္တိ အပ္ပနာဝိဟာရေန ဝါ ဥပစာရေန ဝါ သမန္နာဂတံ. ဓီရန္တိ ဓိတိသမ္ပန္နံ. တတ္ထ နိပကတ္တေန ဓိတိသမ္ပဒါ ဝုတ္တာ. ဣဓ ပန ဓိတိသမ္ပန္နမေဝါတိ အတ္ထော. ဓိတိ နာမ အသိထိလပရက္ကမတာ, ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄; အ. နိ. ၂.၅; မဟာနိ. ၁၉၆) ဧဝံ ပဝတ္တဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. အပိစ ဓိကတပါပေါတိပိ ဓီရော. ရာဇာဝ ရဋ္ဌံ ဝိဇိတံ ပဟာယာတိ ယထာ ပဋိရာဇာ ‘‘ဝိဇိတံ ရဋ္ဌံ အနတ္ထာဝဟ’’န္တိ ဉတွာ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ဧကော စရတိ, ဧဝံ ဗာလသဟာယံ ပဟာယ ဧကော စရေ. အထ ဝါ ရာဇာဝ ရဋ္ဌန္တိ ယထာ သုတသောမော ရာဇာ ဝိဇိတံ ရဋ္ဌံ ပဟာယ ဧကော စရိ, ယထာ စ မဟာဇနကော, ဧဝံ ဧကော စရေတိ အယမ္ပိ တဿတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တာနုသာရေန သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ န ဝိတ္ထာရိတန္တိ. དེ་ལ་“མཁས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རིག་པ་རྣོ་བའི་མཁས་པ། ཟད་པར་གྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་ལ་མཁས་པའོ། །“ཚུལ་ལྡན་”ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པའི་གནས་པའམ་ཉེ་བར་འཁོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའོ། །“བརྟན་པ་”ཞེས་པ་ནི་བརྟན་པ་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་མཁས་པའི་སྒྲས་བརྟན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གསུངས་ལ། འདིར་ནི་བརྟན་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །བརྟན་པ་ཞེས་པ་ནི་མི་ལྷོད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཏེ། “པགས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མར་ལུས་ཀྱང་རུང་”ཞེས་པ་འདི་ལྟར་ཞུགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཡང་ན་སྡིག་པ་ལ་སྨད་པས་ཀྱང་བརྟན་པའོ། །“རྒྱལ་པོས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཡུལ་སྤངས་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོས་“རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཡུལ་འདི་ནི་དོན་མེད་པ་འདྲེན་པ་ཞིག་གོ་”ཞེས་ཤེས་ནས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་བྱིས་པའི་གྲོགས་པོ་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་“རྒྱལ་པོས་ཡུལ་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་སུཏསོམས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཡུལ་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱད་པ་བཞིན་དང་། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་མཧཱ་ཛནཀས་སྤྱད་པ་བཞིན། དེ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་ཅེས་པ་འདི་ཡང་དེའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་ནུས་པས་སྤྲོས་ཏེ་མ་བཤད་དོ། ། သဟာယဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. གྲོགས་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၄၇. အဒ္ဓါ ပသံသာမာတိ ဣမိဿာ ဂါထာယ ယာဝ အာကာသတလေ ပညတ္တာသနေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နိသဇ္ဇာ, တာဝ စာတုဒ္ဒိသဂါထာယ ဥပ္ပတ္တိသဒိသာ ဧဝ ဥပ္ပတ္တိ. အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ သော ရာဇာ ရတ္တိယာ တိက္ခတ္တုံ ဥဗ္ဗိဇ္ဇိ, န တထာ အယံ, နေဝဿ ယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဟောသိ. သော အာကာသတလေ ပညတ္တေသု အာသနေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နိသီဒါပေတွာ ‘‘ကေ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘မယံ, မဟာရာဇ, အနဝဇ္ဇဘောဇိနော နာမာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ, ‘အနဝဇ္ဇဘောဇိနော’တိ ဣမဿ ကော အတ္ထော’’တိ? ‘‘သုန္ဒရံ ဝါ အသုန္ဒရံ ဝါ လဒ္ဓါ နိဗ္ဗိကာရာ ဘုဉ္ဇာမ, မဟာရာဇာ’’တိ. တံ သုတွာ ရညော ဧတဒဟောသိ ‘‘ယံနူနာဟံ ဣမေ ဥပပရိက္ခေယျံ ဧဒိသာ ဝါ နော ဝါ’’တိ. တံ ဒိဝသံ ကဏာဇကေန [Pg.84] ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ပရိဝိသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အမတံ ဘုဉ္ဇန္တာ ဝိယ နိဗ္ဗိကာရာ ဘုဉ္ဇိံသု. ရာဇာ ‘‘ဟောန္တိ နာမ ဧကဒိဝသံ ပဋိညာတတ္တာ နိဗ္ဗိကာရာ, သွေ ဇာနိဿာမီ’’တိ သွာတနာယပိ နိမန္တေသိ. တတော ဒုတိယဒိဝသေပိ တထေဝါကာသိ. တေပိ တထေဝ ပရိဘုဉ္ဇိံသု. အထ ရာဇာ ‘‘ဣဒါနိ သုန္ဒရံ ဒတွာ ဝီမံသိဿာမီ’’တိ ပုနပိ နိမန္တေတွာ, ဒွေ ဒိဝသေ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ, ပဏီတေန အတိဝိစိတြေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိ. တေပိ တထေဝ နိဗ္ဗိကာရာ ဘုဉ္ဇိတွာ ရညော မင်္ဂလံ ဝတွာ ပက္ကမိံသု. ရာဇာ အစိရပက္ကန္တေသု တေသု ‘‘အနဝဇ္ဇဘောဇိနောဝ ဧတေ သမဏာ, အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနဝဇ္ဇဘောဇီ ဘဝေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ မဟာရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာဒါယ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ, မဉ္ဇူသကရုက္ခမူလေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ မဇ္ဈေ အတ္တနော အာရမ္မဏံ ဝိဘာဝေန္တော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – ༤༧. “ངེས་པར་བསྔགས་སོ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་གླེང་གཞི་ནི། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་བཤམས་པའི་གདན་ལ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་པའི་བར་དུ། ཕྱོགས་བཞིའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གླེང་གཞི་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་དེ་མཚན་མོ་ལན་གསུམ་དུ་སྐྲག་པར་གྱུར་པ་ལྟར། འདི་ནི་དེ་ལྟར་མ་གྱུར་ཅིང་། དེའི་མཆོད་སྦྱིན་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་མ་གྱུར་ཏོ། །དེས་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་བཤམས་པའི་གདན་ལ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ནས། “ཁྱེད་ཅག་སུ་ཡིན་”ཞེས་དྲིས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ང་ཚོ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བ་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་སོ། །“བཙུན་པ། ‘ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བ་’ཞེས་པའི་དོན་ཅི་ལགས་”ཞེས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཟང་པོའམ་མི་བཟང་པོ་གང་རྙེད་ཀྱང་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་ཟའོ་”ཞེས་སོ། །དེ་ཐོས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “བདག་གིས་འདི་དག་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་མིན་བརྟག་པར་བྱའོ་”ཞེས་སོ། །ཉིན་དེར་འབྲས་ཆན་ངན་པ་དང་སྐྱུར་ཁུ་གཉིས་པ་ཉེ་བར་བསྟབས་སོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བདུད་རྩི་ཟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་“ཉིན་གཅིག་ནི་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་འགྱུར་བས། སང་ཉིན་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་སང་ཉིན་གྱི་ཕྱིར་ཡང་སྤྱན་དྲངས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཉིས་པར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“ད་ནི་བཟང་པོ་བྱིན་ནས་བརྟག་པར་བྱའོ་”ཞེས་ཡང་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། ཉིན་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་བྱས་ནས། བཟའ་བཅའ་དང་བཏུང་བ་བཟང་པོ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་ཉེ་བར་བསྟབས་སོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་གསོལ་ནས། རྒྱལ་པོ་ལ་བཀྲ་ཤིས་བརྗོད་དེ་གཤེགས་སོ། །དེ་དག་གཤེགས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར་རྒྱལ་པོས་“དགེ་སྦྱོང་འདི་དག་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བ་ཤ་སྟག་གོ །ཀྱེ་ཧུད་བདག་ཀྱང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་བསམས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོ་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས། རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏེ། མཉྫཱུཥཀ་ཤིང་དྲུང་དུ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་རང་གི་དམིགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘အဒ္ဓါ ပသံသာမ သဟာယသမ္ပဒံ, သေဋ္ဌာ သမာ သေဝိတဗ္ဗာ သဟာယာ; ဧတေ အလဒ္ဓါ အနဝဇ္ဇဘောဇီ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “གྲོགས་པོ་ཕུན་ཚོགས་ངེས་པར་བསྔགས་པར་བྱ། །མཆོག་དང་མཉམ་པའི་གྲོགས་ལ་བསྟེན་པར་བྱ། །འདི་དག་མ་རྙེད་ཁ་ན་མེད་པར་ཟ། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་བྱ། །” သာ ပဒတ္ထတော ဥတ္တာနာ ဧဝ. ကေဝလံ ပန သဟာယသမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထ အသေခေဟိ သီလာဒိက္ခန္ဓေဟိ သမ္ပန္နာ သဟာယာ ဧဝ သဟာယသမ္ပဒါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ယာယံ ဝုတ္တာ သဟာယသမ္ပဒါ, တံ သဟာယသမ္ပဒံ အဒ္ဓါ ပသံသာမ, ဧကံသေနေဝ ထောမေမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကထံ? သေဋ္ဌာ သမာ သေဝိတဗ္ဗာ သဟာယာတိ. ကသ္မာ? အတ္တနော ဟိ သီလာဒီဟိ သေဋ္ဌေ သေဝမာနဿ သီလာဒယော ဓမ္မာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏန္တိ. သမေ သေဝမာနဿ အညမညံ သမဓာရဏေန ကုက္ကုစ္စဿ ဝိနောဒနေန စ လဒ္ဓါ န ပရိဟာယန္တိ. ဧတေ ပန သဟာယကေ သေဋ္ဌေ စ သမေ စ အလဒ္ဓါ ကုဟနာဒိမိစ္ဆာဇီဝံ ဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပန္နံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော တတ္ထ စ ပဋိဃာနုနယံ အနုပ္ပာဒေန္တော အနဝဇ္ဇဘောဇီ ဟုတွာ အတ္ထကာမော ကုလပုတ္တော ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော. အဟမ္ပိ ဟိ ဧဝံ စရန္တော ဣမံ သမ္ပတ္တိံ အဓိဂတောမှီတိ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་“གྲོགས་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་”ཞེས་པ་འདིར་མི་སློབ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་གྲོགས་པོ་ཉིད་གྲོགས་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གསུངས་པའི་གྲོགས་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལ། གྲོགས་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལ་ངེས་པར་བསྔགས་སོ། །གདོན་མི་ཟ་བར་བསྟོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “མཆོག་དང་མཉམ་པའི་གྲོགས་ལ་བསྟེན་པར་བྱ་”ཞེས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་བསྟེན་པའི་ཚེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་འཕེལ་བ་དང་ཡངས་པ་དང་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །མཉམ་པ་ལ་བསྟེན་པའི་ཚེ་ཕན་ཚུན་འཛིན་པ་དང་འགྱོད་པ་བསལ་བས་ཐོབ་པ་རྣམས་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མཆོག་དང་མཉམ་པའི་གྲོགས་པོ་འདི་དག་མ་རྙེད་ན། ཚུལ་འཆོས་ལ་སོགས་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་སྤངས་ཏེ། ཆོས་དང་མཐུན་ཞིང་མཉམ་པར་བྱུང་བའི་བཟའ་བ་ཟ་ཞིང་། དེ་ལའང་ཁོང་ཁྲོ་དང་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་མི་སྐྱེད་པར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས། དོན་གཉེར་བའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ནི་བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་བྱའོ། །བདག་ཀྱང་འདི་ལྟར་སྤྱད་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའོ། ། အနဝဇ္ဇဘောဇိဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་ཟ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၄၈. ဒိသွာ [Pg.85] သုဝဏ္ဏဿာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ဗာရာဏသိရာဇာ ဂိမှသမယေ ဒိဝါသေယျံ ဥပဂတော. သန္တိကေ စဿ ဝဏ္ဏဒါသီ ဂေါသီတစန္ဒနံ ပိသတိ. တဿာ ဧကဗာဟာယံ ဧကံ သုဝဏ္ဏဝလယံ, ဧကဗာဟာယံ ဒွေ, တာနိ သံဃဋ္ဋန္တိ ဣတရံ န သံဃဋ္ဋတိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝမေဝ ဂဏဝါသေ သံဃဋ္ဋနာ, ဧကဝါသေ အသံဃဋ္ဋနာ’’တိ ပုနပ္ပုနံ တံ ဒါသိံ ဩလောကယမာနော စိန္တေသိ. တေန စ သမယေန သဗ္ဗာလင်္ကာရဘူသိတာ ဒေဝီ တံ ဗီဇယန္တီ ဌိတာ ဟောတိ. သာ ‘‘ဝဏ္ဏဒါသိယာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော မညေ ရာဇာ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ဒါသိံ ဥဋ္ဌာပေတွာ သယမေဝ ပိသိတုမာရဒ္ဓါ. တဿာ ဥဘောသု ဗာဟာသု အနေကေ သုဝဏ္ဏဝလယာ, တေ သံဃဋ္ဋန္တာ မဟာသဒ္ဒံ ဇနယိံသု. ရာဇာ သုဋ္ဌုတရံ နိဗ္ဗိန္နော ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နောယေဝ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တံ အနုတ္တရေန သုခေန သုခိတံ နိပန္နံ စန္ဒနဟတ္ထာ ဒေဝီ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အာလိမ္ပာမိ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ – ‘‘အပေဟိ, မာ အာလိမ္ပာဟီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘ကိဿ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘နာဟံ ရာဇာ’’တိ. ဧဝမေတေသံ တံ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ အမစ္စာ ဥပသင်္ကမိံသု. တေဟိပိ မဟာရာဇဝါဒေန အာလပိတော ‘‘နာဟံ, ဘဏေ, ရာဇာ’’တိ အာဟ. သေသံ ပဌမဂါထာယ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. ༤༨. «གསེར་གྱི་གདུ་བུ་མཐོང་ནས་»ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཚ་བའི་དུས་སུ་ཉིན་གུང་གཟིམ་ཁྲིལ་བཞུགས་པ་ལས། ཁོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་བྲན་མོ་ཞིག་གིས་ཙན་དན་གོ་ཤཱིརྵ་བརྡར་བཞིན་ཡོད། མོ་རང་གི་ལག་པ་གཅིག་ལ་གསེར་གྱི་གདུ་བུ་གཅིག་ལས་མེད་ཅིང་། ལག་པ་ཅིག་ཤོས་ལ་གཉིས་ཡོད་པས། གཉིས་ཡོད་པ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་བརྡབས་ནས་སྒྲ་འབྱིན་ལ། གཅིག་པོ་དེ་ལས་སྒྲ་མི་འབྱིན་ནོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་མཐོང་ནས་«འདི་བཞིན་དུ་ཚོགས་པར་གནས་ན་གཅལ་བརྡེག་འབྱུང་ལ། གཅིག་པུར་གནས་ན་གཅལ་བརྡེག་མི་འབྱུང་ངོ་»སྙམ་དུ་བ防ན་མོ་དེ་ལ་ཡང་ཡང་བལྟས་ནས་བསམ་བློ་བཏང་ངོ་། །དེའི་ཚེ་ན་རྒྱན་ཆ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་བཙུན་མོས་ཁོང་ལ་གཡབ་མོ་བྱེད་བཞིན་ལངས་ཏེ་ཡོད། མོས་«རྒྱལ་པོའི་ཐུགས་བྲན་མོ་འདི་ལ་ཆགས་པ་ཡིན་ནམ་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས། བྲན་མོ་དེ་ལངས་སུ་བཅུག་སྟེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཙན་དན་བརྡར་བར་བརྩམས་སོ། །མོའི་ལག་པ་གཉིས་ཀར་གསེར་གྱི་གདུ་བུ་མང་པོ་ཡོད་པས། དེ་དག་ཕན་ཚུན་བརྡབས་ནས་སྒྲ་ཆེན་པོ་གྲགས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། གློ་གཡས་པ་ས་ལ་བསྟན་ནས་ཉལ་བཞིན་དུ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །ཁོང་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བས་ཚིམ་སྟེ་ཉལ་བའི་ཚེ། བཙུན་མོས་ལག་ཏུ་ཙན་དན་ཐོགས་ནས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། «ལྷ་གཅིག ངས་བྱུག་པར་བགྱིའོ་»ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་«ཕར་སོང་། མ་བྱུག་ཅིག་»ཅེས་གསུངས་སོ། །མོས་«ཅིའི་ཕྱིར་ལྷ་གཅིག་»ཅེས་ཞུས་པར། ཁོང་གིས་«ང་རྒྱལ་པོ་མིན་ནོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ཁོང་ཚོའི་གླེང་མོལ་ཐོས་ནས་བློན་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། ཁོང་ཚོས་ཀྱང་«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་»ཞེས་ཞུས་པར། ཁོང་གིས་«གྲོགས་པོ་དག ང་རྒྱལ་པོ་མིན་ནོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོར་བཤད་པ་དང་འདྲའོ། ། အယံ ပန ဂါထာဝဏ္ဏနာ – ဒိသွာတိ ဩလောကေတွာ. သုဝဏ္ဏဿာတိ ကဉ္စနဿ ‘‘ဝလယာနီ’’တိ ပါဌသေသော. သာဝသေသပါဌော ဟိ အယံ အတ္ထော. ပဘဿရာနီတိ ပဘာသနသီလာနိ, ဇုတိမန္တာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. အယံ ပန ယောဇနာ – ဒိသွာ ဘုဇသ္မိံ သုဝဏ္ဏဿ ဝလယာနိ ‘‘ဂဏဝါသေ သတိ သံဃဋ္ဋနာ, ဧကဝါသေ အသံဃဋ္ဋနာ’’တိ ဧဝံ စိန္တေန္တော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. འདི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། «མཐོང་ནས་»ཞེས་པ་ནི་བལྟས་ནས་སོ། །«གསེར་གྱི་»ཞེས་པ་ནི་བཙོ་མ་གསེར་གྱི་སྟེ། «གདུ་བུ་རྣམས་»ཞེས་པའི་ཚིག་ལྷག་མ་བསྣན་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་ཚིག་མ་ཚང་བའི་དོན་ཏོ། །«འོད་གསལ་བ་»ཞེས་པ་ནི་འོད་འཕྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཅན། གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པ་ལ་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །འདིའི་སྦྱོར་བ་ནི། ལག་པ་ལ་གསེར་གྱི་གདུ་བུ་རྣམས་མཐོང་ནས། «ཚོགས་པར་གནས་ན་གཅལ་བརྡེག་འབྱུང་ལ། གཅིག་པུར་གནས་ན་གཅལ་བརྡེག་མི་འབྱུང་ངོ་»སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། သုဝဏ္ဏဝလယဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. གསེར་གྱི་གདུ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၄၉. ဧဝံ ဒုတိယေနာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ဗာရာဏသိရာဇာ ဒဟရောဝ ပဗ္ဗဇိတုကာမော အမစ္စေ အာဏာပေသိ ‘‘ဒေဝိံ ဂဟေတွာ ရဇ္ဇံ ပရိဟရထ, အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. အမစ္စာ ‘‘န, မဟာရာဇ, အရာဇကံ ရဇ္ဇံ အမှေဟိ သက္ကာ ရက္ခိတုံ, သာမန္တရာဇာနော အာဂမ္မ ဝိလုမ္ပိဿန္တိ, ယာဝ ဧကပုတ္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ အာဂမေဟီ’’တိ သညာပေသုံ. မုဒုစိတ္တော ရာဇာ [Pg.86] အဓိဝါသေသိ. အထ ဒေဝီ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ. ရာဇာ ပုနပိ တေ အာဏာပေသိ – ‘‘ဒေဝီ ဂဗ္ဘိနီ, ပုတ္တံ ဇာတံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိတွာ ရဇ္ဇံ ပရိဟရထ, အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. အမစ္စာ ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ, မဟာရာဇ, ဧတံ ဒေဝီ ပုတ္တံ ဝါ ဝိဇာယိဿတိ ဓီတရံ ဝါ, ဝိဇာယနကာလံ တာဝ အာဂမေဟီ’’တိ ပုနပိ သညာပေသုံ. အထ သာ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တဒါပိ ရာဇာ တထေဝ အမစ္စေ အာဏာပေသိ. အမစ္စာ ပုနပိ ရာဇာနံ ‘‘အာဂမေဟိ, မဟာရာဇ, ယာဝ, ပဋိဗလော ဟောတီ’’တိ ဗဟူဟိ ကာရဏေဟိ သညာပေသုံ. တတော ကုမာရေ ပဋိဗလေ ဇာတေ အမစ္စေ သန္နိပါတာပေတွာ ‘‘ပဋိဗလော အယံ, တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိတွာ ပဋိပဇ္ဇထာ’’တိ အမစ္စာနံ ဩကာသံ အဒတွာ အန္တရာပဏာ ကာသာယဝတ္ထာဒယော သဗ္ဗပရိက္ခာရေ အာဟရာပေတွာ အန္တေပုရေ ဧဝ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟာဇနကော ဝိယ နိက္ခမိ. သဗ္ဗပရိဇနော နာနပ္ပကာရကံ ပရိဒေဝမာနော ရာဇာနံ အနုဗန္ဓိ. ༤༩. «དེ་ལྟར་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་»ཅེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་སྐུ་ན་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ། བློན་པོ་རྣམས་ལ་«བཙུན་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོངས་ཤིག ང་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་»ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། རྒྱལ་པོ་མེད་པའི་རྒྱལ་སྲིད་ནི་ངེད་ཅག་གིས་སྐྱོང་མི་ཐུབ་སྟེ། མཐའ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་འོངས་ནས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་པར་འགྱུར་བས། ཉིད་ལ་སྲས་གཅིག་མ་འཁྲུངས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ་»ཞེས་གསོལ་ཏོ། །ཐུགས་རྒྱུད་འཇམ་པའི་རྒྱལ་པོས་དེ་བཞིན་དུ་བཟོད་པར་བཞེས་སོ། །དེ་ནས་བཙུན་མོ་ལ་མངལ་ཆགས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ཡང་བློན་པོ་རྣམས་ལ་«བཙུན་མོ་ལ་མངལ་ཆགས་ཡོད་པས། སྲས་སྐྱེས་པ་ན་རྒྱལ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོངས་ཤིག ང་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་»ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཙུན་མོ་ལ་སྲས་ཕོ་སྐྱེ་འམ་མོ་སྐྱེ་བ་ནི་ཤེས་དཀའ་བས། བཙུན་མོས་སྲས་མ་བཙས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ་»ཞེས་ཡང་བསྐྱར་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་མོས་སྲས་ཤིག་བཙས་སོ། །དེའི་ཚེ་ནའང་རྒྱལ་པོས་སྔར་བཞིན་བློན་པོ་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་རྒྱལ་པོ་ལ་«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། སྲས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཐུབ་པའི་བར་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ་»ཞེས་རྒྱུ་མཚན་མང་པོའི་སྒོ་ནས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཐུབ་པར་གྱུར་པ་ན། བློན་པོ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། «ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཐུབ་པར་གྱུར་པས། ཁོང་ལ་དབང་བསྐུར་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོངས་ཤིག་»ཅེས་གསུངས་ནས། བློན་པོ་རྣམས་ལ་ལན་འདེབས་པའི་གོ་སྐབས་མ་བྱིན་པར། ཚོང་ཁྲོམ་ནས་ངུར་སྨྲིག་གི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཉེར་མཁོའི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་ལེན་དུ་བཅུག་སྟེ། ཕོ་བྲང་གི་ནང་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་རྒྱལ་པོ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། །འཁོར་འབངས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མྱ་ངན་བྱེད་ཅིང་ངུ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་སོ། ། ရာဇာ ယာဝ အတ္တနော ရဇ္ဇသီမာ, တာဝ ဂန္တွာ ကတ္တရဒဏ္ဍေန လေခံ ကတွာ ‘‘အယံ လေခါ နာတိက္ကမိတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. မဟာဇနော လေခါယ သီသံ ကတွာ, ဘူမိယံ နိပန္နော ပရိဒေဝမာနော ‘‘တုယှံ ဒါနိ, တာတ, ရညော အာဏာ, ကိံ ကရိဿတီ’’တိ ကုမာရံ လေခံ အတိက္ကမာပေသိ. ကုမာရော ‘‘တာတ, တာတာ’’တိ ဓာဝိတွာ ရာဇာနံ သမ္ပာပုဏိ. ရာဇာ ကုမာရံ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မဟာဇနံ ပရိဟရန္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိံ, ကိံ ဒါနိ ဧကံ ဒါရကံ ပရိဟရိတုံ န သက္ခိဿ’’န္တိ ကုမာရံ ဂဟေတွာ အရညံ ပဝိဋ္ဌော, တတ္ထ ပုဗ္ဗပစ္စေကဗုဒ္ဓေဟိ ဝသိတပဏ္ဏသာလံ ဒိသွာ ဝါသံ ကပ္ပေသိ သဒ္ဓိံ ပုတ္တေန. တတော ကုမာရော ဝရသယနာဒီသု ကတပရိစယော တိဏသန္ထာရကေ ဝါ ရဇ္ဇုမဉ္စကေ ဝါ သယမာနော ရောဒတိ. သီတဝါတာဒီဟိ ဖုဋ္ဌော သမာနော ‘‘သီတံ, တာတ, ဥဏှံ, တာတ, မက္ခိကာ, တာတ, ခါဒန္တိ, ဆာတောမှိ, တာတ, ပိပါသိတောမှိ, တာတာ’’တိ ဝဒတိ. ရာဇာ တံ သညာပေန္တောယေဝ ရတ္တိံ ဝီတိနာမေတိ. ဒိဝါပိဿ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘတ္တံ ဥပနာမေတိ, တံ ဟောတိ မိဿကဘတ္တံ ကင်္ဂုဝရကမုဂ္ဂါဒိဗဟုလံ. ကုမာရော အစ္ဆာဒေန္တမ္ပိ တံ ဇိဃစ္ဆာဝသေန ဘုဉ္ဇမာနော ကတိပါဟေနေဝ ဥဏှေ ဌပိတပဒုမံ ဝိယ မိလာယိ. ပစ္စေကဗောဓိသတ္တော ပန ပဋိသင်္ခါနဗလေန နိဗ္ဗိကာရောယေဝ ဘုဉ္ဇတိ. རྒྱལ་པོ་རང་གི་མངའ་རིས་ཀྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་བར་དུ་གཤེགས་ནས། ཕྱག་མཁར་གྱིས་ས་ལ་ཐིག་ཅིག་བྲིས་ཏེ། «ཐིག་འདི་ལས་བརྒལ་བར་མི་བྱའོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ཐིག་མཚམས་དེར་མགོ་བོ་བཏུགས་ཏེ། ས་ལ་ཉལ་ནས་ངུ་བཞིན་དུ་«ཡབ་གཅིག ད་ནི་ཉིད་ཀྱི་བཀའ་ལུང་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ནུས་»ཞེས་རྒྱལ་སྲས་ཐིག་མཚམས་དེ་ལས་བརྒལ་དུ་བཅུག་གོ །རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་«ཡབ། ཡབ་»ཅེས་བོས་ནས་རྒྱུགས་ཏེ་རྒྱལ་པོའི་སར་སླེབས་སོ། །རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་སྲས་མཐོང་ནས། «ངས་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འདི་དག་བསྐྱངས་ནས་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་པ་ཡིན་ན། ད་ལྟ་བྱིས་པ་གཅིག་པུ་འདི་སྐྱོང་མི་ཐུབ་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས། རྒྱལ་སྲས་ཁྲིད་དེ་ནགས་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། །དེར་སྔོན་གྱི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་མྱོང་བའི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་ཞིག་མཐོང་ནས། སྲས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་བཅས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་སྲས་ནི་སྔར་མལ་ཆ་བཟང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་གོམས་པས། རྩྭ་གདན་ནམ་ཐག་པའི་ཁྲི་ཆུང་གི་སྟེང་དུ་ཉལ་བའི་ཚེ་ངུ་བར་བྱེད་དོ། །ལྷགས་པ་གྲང་མོ་ལ་སོགས་པས་རེག་པ་ན། «ཡབ། གྲང་ངོ་། །ཡབ། ཚ་འོ། །ཡབ། སྦྲང་བུས་ཟའོ། །ཡབ། ལྟོགས་སོ། །ཡབ། སྐོམ་མོ་»ཞེས་སྨྲའོ། །རྒྱལ་པོས་ཁོང་ལ་སེམས་གསོ་གཏོང་བཞིན་དུ་མཚན་མོ་འདའ་བར་བྱེད་དོ། །ཉིན་མོའང་བསོད་སྙོམས་བསླངས་ནས་ཁོང་ལ་ཟས་སྦྱིན་པར་བྱེད་དེ། ཟས་དེ་ནི་ཁྲེ་དང་། སྲན་ชུང་། མོན་སྲན་སོགས་མང་པོ་འདྲེས་པའི་ཟས་ངན་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་ཟས་དེ་ལ་ཡིད་མི་ཚིམ་ཡང་། བཀྲེས་པའི་དབང་གིས་ཟོས་པས། ཉིན་ཤས་ནང་ཚ་བའི་ཁྲོད་དུ་བཞག་པའི་པདྨ་བཞིན་དུ་རྙིངས་པར་གྱུར་ཏོ། །འོན་ཀྱང་རང་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་འགྱུར་མེད་པར་བཞེས་སོ། ། တတော သော ကုမာရံ သညာပေန္တော အာဟ – ‘‘နဂရသ္မိံ, တာတ, ပဏီတာဟာရော လဗ္ဘတိ, တတ္ထ ဂစ္ဆာမာ’’တိ. ကုမာရော ‘‘အာမ, တာတာ’’တိ အာဟ. တတော နံ ပုရက္ခတွာ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ နိဝတ္တိ. ကုမာရမာတာပိ ဒေဝီ [Pg.87] ‘‘န ဒါနိ ရာဇာ ကုမာရံ ဂဟေတွာ အရညေ စိရံ ဝသိဿတိ, ကတိပါဟေနေဝ နိဝတ္တိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ရညာ ကတ္တရဒဏ္ဍေန လိခိတဋ္ဌာနေယေဝ ဝတိံ ကာရာပေတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တတော ရာဇာ တဿာ ဝတိယာ အဝိဒူရေ ဌတွာ ‘‘ဧတ္ထ တေ, တာတ, မာတာ နိသိန္နာ, ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ပေသေသိ. ယာဝ စ သော တံ ဌာနံ ပါပုဏာတိ, တာဝ ဥဒိက္ခန္တော အဋ္ဌာသိ ‘‘မာ ဟေဝ နံ ကောစိ ဝိဟေဌေယျာ’’တိ. ကုမာရော မာတု သန္တိကံ ဓာဝန္တော အဂမာသိ. အာရက္ခကပုရိသာ စ နံ ဒိသွာ ဒေဝိယာ အာရောစေသုံ. ဒေဝီ ဝီသတိနာဋကိတ္ထိသဟဿပရိဝုတာ ဂန္တွာ ပဋိဂ္ဂဟေသိ, ရညော စ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ. အထ ‘‘ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ မနုဿေ ပေသေသိ. ရာဇာပိ တာဝဒေဝ သကဝသတိံ အဂမာသိ. မနုဿာ ရာဇာနံ အဒိသွာ နိဝတ္တိံသု. တတော ဒေဝီ နိရာသာဝ ဟုတွာ, ပုတ္တံ ဂဟေတွာ, နဂရံ ဂန္တွာ, တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိ. ရာဇာပိ အတ္တနော ဝသတိံ ပတွာ, တတ္ထ နိသိန္နော ဝိပဿိတွာ, ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ, မဉ္ဇူသကရုက္ခမူလေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ မဇ္ဈေ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – དེ་ནས་ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲས་ལ་སེམས་གསོ་གཏོང་བཞིན་དུ་«སྲས་གཅིག གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཟས་ཞིམ་པོ་ཐོབ་པས། དེར་འགྲོའོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་«ལགས་སོ། །ཡབ་»ཅེས་ཞུས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་སྔོན་ལ་བཏང་སྟེ་འོངས་པའི་ལམ་དེ་ཉིད་ནས་ཕྱིར་ལོག་གོ །རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ཡུམ་བཙུན་མོས་ཀྱང་«ད་ནི་རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་སྲས་ཁྲིད་ནས་ནགས་སུ་ཡུན་རིང་མི་བཞུགས་ཏེ། ཉིན་ཤས་ནང་ཕྱིར་ལོག་པར་འགྱུར་རོ་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས། རྒྱལ་པོས་ཕྱག་མཁར་གྱིས་ཐིག་བྲིས་པའི་ས་ཆ་དེ་ཉིད་དུ་ར་བ་བསྐོར་ནས་གནས་བཅས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ར་བ་དེའི་ཉེ་འཁོར་དུ་བཞུགས་ཏེ། «སྲས་གཅིག འདི་ན་ཁྱོད་ཀྱི་མ་མ་བཞུགས་ཡོད་པས་སོང་ཞིག་»ཅེས་བཏང་ངོ་། །ཁོང་གིས་བྱིས་པ་དེ་ས་ཆ་དེར་མ་སླེབས་ཀྱི་བར་དུ་«སུས་ཀྱང་ཁོང་ལ་གནོད་པ་མ་བྱེད་ཅིག་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས་གཟིགས་བཞིན་དུ་བཞུགས་སོ། །རྒྱལ་སྲས་ནི་ཡུམ་གྱི་གམ་དུ་རྒྱུགས་ཏེ་སོང་ངོ་། །སྲུང་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་མཐོང་ནས་བཙུན་མོ་ལ་བརྗོད་དོ། །བཙུན་མོ་ནི་ཟློས་གར་མ་ཉིས་ཁྲིས་བསྐོར་ཏེ་འོངས་ནས་ཁོང་བསུས་ཤིང་། རྒྱལ་པོའི་གནས་ཚུལ་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་«རྒྱལ་པོ་རྒྱབ་ནས་ཕེབས་ཀྱིན་འདུག་»ཅེས་ཐོས་ནས་མི་རྣམས་བཏང་ངོ་། །རྒྱལ་པོའང་དེ་མ་ཐག་རང་གི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་མ་མཐོང་བར་ཕྱིར་ལོག་གོ །དེ་ནས་བཙུན་མོ་རེ་བ་ཟད་དེ། སྲས་ཁྲིད་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སོང་སྟེ་ཁོང་རྒྱལ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར་རོ། །རྒྱལ་པོའང་རང་གི་གནས་སུ་ཕེབས་ནས། དེར་བཞུགས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཤིང་མཉྫཱུ་ཥ་ཀའི་དྲུང་དུ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဧဝံ ဒုတိယေန သဟ မမဿ, ဝါစာဘိလာပေါ အဘိသဇ္ဇနာ ဝါ; ဧတံ ဘယံ အာယတိံ ပေက္ခမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. «དེ་ལྟར་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ན། །ངག་གི་སྨྲ་བརྗོད་ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །མ་འོངས་འཇིགས་པ་འདི་ལ་ལེགས་བལྟས་ནས། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །»ཞེས་སོ། ། သာ ပဒတ္ထတော ဥတ္တာနာ ဧဝ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ယွာယံ ဧတေန ဒုတိယေန ကုမာရေန သီတုဏှာဒီနိ နိဝေဒေန္တေန သဟဝါသေန တံ သညာပေန္တဿ မမ ဝါစာဘိလာပေါ, တသ္မိံ သိနေဟဝသေန အဘိသဇ္ဇနာ စ ဇာတာ, သစေ အဟံ ဣမံ န ပရိစ္စဇာမိ, တတော အာယတိမ္ပိ ဟေဿတိ ယထေဝ ဣဒါနိ; ဧဝံ ဒုတိယေန သဟ မမဿ ဝါစာဘိလာပေါ အဘိသဇ္ဇနာ ဝါ. ဥဘယမ္ပိ စေတံ အန္တရာယကရံ ဝိသေသာဓိဂမဿာတိ ဧတံ ဘယံ အာယတိံ ပေက္ခမာနော တံ ဆဍ္ဍေတွာ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ནི་ཚིག་གི་དོན་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། གཉིས་པ་སྟེ་རྒྱལ་སྲས་འདི་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་ཤིང་། ཁོང་གིས་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པའི་ཚེ། ཁོང་ལ་སེམས་གསོ་གཏོང་བའི་ངའི་ངག་གི་སྨྲ་བརྗོད་དང་། ཁོང་ལ་བརྩེ་དུང་གི་དབང་གིས་ཆགས་པ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི། གལ་ཏེ་ངས་འདི་མ་སྤངས་ན། མ་འོངས་པར་ཡང་ད་ལྟ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་ན་ངག་གི་སྨྲ་བརྗོད་དམ་ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་གཉིས་ཀ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་པས། མ་འོངས་པའི་འཇིགས་པ་འདི་ལ་བལྟས་ནས། དེ་སྤངས་ཏེ་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། အာယတိဘယဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. མ་འོངས་པའི་འཇིགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၅၀. ကာမာ ဟိ စိတြာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဒဟရောဝ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ လဘိ. တဿ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ တယော ပါသာဒါ ဟောန္တိ[Pg.88]. သော တတ္ထ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ဒေဝကုမာရော ဝိယ ပရိစာရေတိ. သော ဒဟရောဝ သမာနော ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ မာတာပိတရော ယာစိ. တေ နံ ဝါရေန္တိ. သော တထေဝ နိဗန္ဓတိ. ပုနပိ နံ မာတာပိတရော ‘‘တွံ, တာတ, သုခုမာလော, ဒုက္ကရာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ခုရဓာရာယ ဥပရိ စင်္ကမနသဒိသာ’’တိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဝါရေန္တိ. သော တထေဝ နိဗန္ဓတိ. တေ စိန္တေသုံ ‘‘သစာယံ ပဗ္ဗဇတိ, အမှာကံ ဒေါမနဿံ ဟောတိ. သစေ နံ နိဝါရေမ, ဧတဿ ဒေါမနဿံ ဟောတိ. အပိစ အမှာကံ ဒေါမနဿံ ဟောတု, မာ စ ဧတဿာ’’တိ အနုဇာနိံသု. တတော သော သဗ္ဗပရိဇနံ ပရိဒေဝမာနံ အနာဒိယိတွာ ဣသိပတနံ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ဥဠာရသေနာသနံ န ပါပုဏာတိ, မဉ္စကေ တဋ္ဋိကံ ပတ္ထရိတွာ သယိ. သော ဝရသယနေ ကတပရိစယော သဗ္ဗရတ္တိံ အတိဒုက္ခိတော အဟောသိ. ပဘာတေပိ သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ, ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. တတ္ထ ဝုဍ္ဎာ အဂ္ဂါသနဉ္စ အဂ္ဂပိဏ္ဍဉ္စ လဘန္တိ, နဝကာ ယံကိဉ္စိဒေဝ အာသနံ လူခဘောဇနဉ္စ. သော တေန လူခဘောဇနေနာပိ အတိဒုက္ခိတော အဟောသိ. သော ကတိပါဟံယေဝ ကိသော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဟုတွာ နိဗ္ဗိဇ္ဇိ ယထာ တံ အပရိပါကဂတေ သမဏဓမ္မေ. တတော မာတာပိတူနံ ဒူတံ ပေသေတွာ ဥပ္ပဗ္ဗဇိ. သော ကတိပါဟံယေဝ ဗလံ ဂဟေတွာ ပုနပိ ပဗ္ဗဇိတုကာမော အဟောသိ. တတော တေနေဝ ကမေန ပဗ္ဗဇိတွာ ပုနပိ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ တတိယဝါရေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမ္မာ ပဋိပန္နော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ ဝတွာ ပုန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ မဇ္ဈေ ဣမမေဝ ဗျာကရဏဂါထံ အဘာသိ – ༥༠. «འདོད་པ་རྣམས་ནི་སྣ་ཚོགས་»ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཁྱིམ་བདག་གི་བུ་ཞིག་སྐུ་ན་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་ཁྱིམ་བདག་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་བོ། །ཁོང་ལ་དུས་བཞི་གསུམ་དང་མཐུན་པའི་ཕོ་བྲང་གསུམ་ཡོད། ཁོང་གིས་དེར་ལྷའི་བུ་བཞིན་དུ་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ལ་རོལ་བར་བྱེད་དོ། །ཁོང་སྐུ་ན་ཆུང་ངུ་ཡིན་ཡང་«ང་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་»ཞེས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་གསོལ་ཏོ། །དེ་དག་གིས་ཁོང་བཀག་གོ །ཁོང་གིས་དེ་བཞིན་དུ་ནན་གྱིས་ཞུས་སོ། །ཡང་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་«སྲས་གཅིག ཁྱོད་ནི་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཆགས་ཤིང་འཇམ་པས། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་སྟེ། སྤུ་གྲིའི་སོ་ཁར་འཆག་པ་དང་འདྲའོ་»ཞེས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བཀག་གོ །ཁོང་གིས་དེ་བཞིན་དུ་ནན་གྱིས་ཞུས་སོ། །དེ་དག་གིས་«གལ་ཏེ་འདི་རབ་ཏུ་བྱུང་ན། བདག་ཅག་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་འདི་བཀག་ན། འདི་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས། བདག་ཅག་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཀྱང་། འདི་ལ་ནི་མ་སྐྱེ་ཅིག་»སྙམ་དུ་བསམས་ནས་གནང་བ་བྱིན་ནོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་འཁོར་འབངས་ཐམས་ཅད་ངུ་བཞིན་པ་ལ་མ་བལྟས་པར། དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་སོང་སྟེ། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཁོང་ལ་མལ་ཆ་བཟང་པོ་མ་ཐོབ་པས། ཁྲི་ཆུང་གི་སྟེང་དུ་རྩྭ་གདན་བཏིང་ནས་ཉལ་ལོ། །ཁོང་ནི་སྔར་མལ་ཆ་བཟང་པོ་ལ་གོམས་པས། མཚན་མོ་གང་པོར་ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་ཏོ། །ནངས་པར་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ནས། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ཐོགས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ། །དེར་གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་གདན་མཆོག་དང་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་བ་ཐོབ་ལ། གསར་བུ་རྣམས་ལ་ནི་གདན་གང་བྱུང་དང་ཟས་རྩུབ་མོ་ཐོབ་བོ། །ཁོང་ནི་ཟས་རྩུབ་མོ་དེས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་ཉིན་ཤས་ནང་ལུས་སྐེམ་ཞིང་མདོག་ཉམས་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་ཉལ་ལོ། །དེ་ནས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་ཕྲིན་བཏང་ནས་ཕྱིར་ཁྱིམ་དུ་བབས་སོ། །ཁོང་ཉིན་ཤས་ནང་སྟོབས་སྐྱེས་ཏེ། ཡང་བསྐྱར་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དོ། །དེ་ལྟར་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ཕྱིར་ཁྱིམ་དུ་བབས་པ་ལས། ཐེངས་གསུམ་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་ཏེ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཤིང་། ཡང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཉིད་གསུངས་སོ། ། ‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ, ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တံ; အာဒီနဝံ ကာမဂုဏေသု ဒိသွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. «འདོད་པ་རྣམས་ནི་སྣ་ཚོགས་ཡིད་འོང་ཞིམ། །རྣམ་པ་མང་པོས་སེམས་ནི་དཀྲུག་པར་བྱེད། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཉེས་དམིགས་ལེགས་མཐོང་ནས། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །»ཞེས་སོ། ། တတ္ထ ကာမာတိ ဒွေ ကာမာ ဝတ္ထုကာမာ စ ကိလေသကာမာ စ. တတ္ထ ဝတ္ထုကာမာ မနာပိယရူပါဒယော ဓမ္မာ, ကိလေသကာမာ ဆန္ဒာဒယော သဗ္ဗေပိ ရာဂပ္ပဘေဒါ. ဣဓ ပန ဝတ္ထုကာမာ အဓိပ္ပေတာ. ရူပါဒိအနေကပ္ပကာရဝသေန စိတြာ. လောကဿာဒဝသေန မဓုရာ. ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ မနံ ရမေန္တီတိ မနောရမာ. ဝိရူပရူပေနာတိ ဝိရူပေန ရူပေန, အနေကဝိဓေန သဘာဝေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ ဟိ ရူပါဒိဝသေန စိတြာ, ရူပါဒီသုပိ နီလာဒိဝသေန ဝိဝိဓရူပါ. ဧဝံ တေန ဝိရူပရူပေန တထာ တထာ အဿာဒံ ဒဿေတွာ [Pg.89] မထေန္တိ စိတ္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အဘိရမိတုံ န ဒေန္တီတိ. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ. နိဂမနမ္ပိ ဒွီဟိ တီဟိ ဝါ ပဒေဟိ ယောဇေတွာ ပုရိမဂါထာသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. དེ་ལ་“འདོད་པ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོའི་འདོད་པ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་སྟེ་འདོད་པ་གཉིས་ཡོད། དེ་ལ་དངོས་པོའི་འདོད་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་ནི་འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན། འོན་ཀྱང་འདིར་དངོས་པོའི་འདོད་པ་ལ་བྱའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་“སྣ་ཚོགས་པ་”ཡིན། འཇིག་རྟེན་གྱིས་རོ་མྱོང་བའི་སྒོ་ནས་“མངར་བ་”ཡིན། བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད་པས་“ཡིད་དུ་འོང་བ་”ཞེས་བྱའོ། །“རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གཟུགས་ཏེ། རང་བཞིན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། དེ་དག་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྣ་ཚོགས་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལའང་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་གཟུགས་དེས་དེ་དང་དེའི་རོ་མྱོང་བ་བསྟན་ནས་སེམས་དཀྲུག་པར་བྱེད་ཅིང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་མི་སྟེར་བའོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །མཇུག་བསྡུ་བའང་ཚིག་གཉིས་སམ་གསུམ་སྦྱར་ནས་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་སུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ကာမဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. འདོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၅၁. ဤတီ စာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ ရညော ဂဏ္ဍော ဥဒပါဒိ. ဗာဠှာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ. ဝေဇ္ဇာ ‘‘သတ္ထကမ္မေန ဝိနာ ဖာသု န ဟောတီ’’တိ ဘဏန္တိ. ရာဇာ တေသံ အဘယံ ဒတွာ သတ္ထကမ္မံ ကာရာပေသိ. တေ ဖာလေတွာ, ပုဗ္ဗလောဟိတံ နီဟရိတွာ, နိဗ္ဗေဒနံ ကတွာ, ဝဏံ ပဋ္ဋေန ဗန္ဓိံသု, အာဟာရာစာရေသု စ နံ သမ္မာ ဩဝဒိံသု. ရာဇာ လူခဘောဇနေန ကိသသရီရော အဟောသိ, ဂဏ္ဍော စဿ မိလာယိ. သော ဖာသုကသညီ ဟုတွာ သိနိဒ္ဓါဟာရံ ဘုဉ္ဇိ. တေန စ သဉ္ဇာတဗလော ဝိသယေ ပဋိသေဝိ. တဿ ဂဏ္ဍော ပုန ပုရိမသဘာဝမေဝ သမ္ပာပုဏိ. ဧဝံ ယာဝ တိက္ခတ္တုံ သတ္ထကမ္မံ ကာရာပေတွာ, ဝေဇ္ဇေဟိ ပရိဝဇ္ဇိတော နိဗ္ဗိဇ္ဇိတွာ, ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ, အရညံ ပဝိသိတွာ, ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ, သတ္တဟိ ဝဿေဟိ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ, ဣမံ ဥဒါနဂါထံ ဘာသိတွာ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ. ༥༡. “གནོད་པ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་ལྷ་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་འབྲུམ་བུ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། ཟུག་རྔུ་དྲག་པོ་སྐྱེས་སོ། །སྨན་པ་རྣམས་ཀྱིས་“གཤགས་བཅོས་མ་བྱས་ན་བདེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་དག་ལ་མི་འཇིགས་པ་བྱིན་ནས་གཤགས་བཅོས་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ། །དེ་དག་གིས་གཤགས་ཏེ་རྣག་ཁྲག་ཕྱིར་བཏོན་ནས་ཟུག་རྔུ་མེད་པར་བྱས་ཏེ། རྨ་ཁ་རས་ཀྱིས་བསྡམས་ཤིང་། ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྐོར་ལ་ལེགས་པར་གདམས་ངག་བྱིན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་ནི་ཟས་རྩུབ་མོ་བསྟེན་པས་ལུས་རིད་པར་གྱུར་ཀྱང་། ཁོང་གི་འབྲུམ་བུ་ནི་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་རང་ཉིད་བདེ་བར་སྙམ་ནས་ཟས་བཅུད་ཅན་བཟས་ཤིང་། སྟོབས་སྐྱེས་པ་དང་འདོད་པའི་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱད་དོ། །དེས་ཁོང་གི་འབྲུམ་བུ་སླར་ཡང་སྔར་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་གཤགས་བཅོས་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་། སྨན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤངས་པར་གྱུར་པས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ནགས་ཚལ་དུ་ཞུགས་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། ལོ་བདུན་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ངོགས་སུ་གཤེགས་སོ། ། ‘‘ဤတီ စ ဂဏ္ဍော စ ဥပဒ္ဒဝေါ စ, ရောဂေါ စ သလ္လဉ္စ ဘယဉ္စ မေတံ; ဧတံ ဘယံ ကာမဂုဏေသု ဒိသွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “གནོད་པ་འབྲུམ་བུ་ཉེ་བར་འཚེ་བ་དང་། །ནད་དང་ཟུག་རྔུ་འཇིགས་པ་འདི་ཉིད་དེ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་འཇིགས་མཐོང་ནས། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ ဧတီတိ ဤတိ, အာဂန္တုကာနံ အကုသလဘာဂိယာနံ ဗျသနဟေတူနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. တသ္မာ ကာမဂုဏာပိ ဧတေ အနေကဗျသနာဝဟဋ္ဌေန ဒဠှသန္နိပါတဋ္ဌေန စ ဤတိ. ဂဏ္ဍောပိ အသုစိံ ပဂ္ဃရတိ, ဥဒ္ဓုမာတပရိပက္ကပရိဘိန္နော ဟောတိ. တသ္မာ ဧတေ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတော ဥပ္ပာဒဇရာဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓုမာတပရိပက္ကပရိဘိန္နဘာဝတော စ ဂဏ္ဍော. ဥပဒ္ဒဝတီတိ ဥပဒ္ဒဝေါ; အနတ္ထံ ဇနေန္တော အဘိဘဝတိ; အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အတ္ထော, ရာဇဒဏ္ဍာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. တသ္မာ ကာမဂုဏာပေတေ အဝိဒိတနိဗ္ဗာနတ္ထာဝဟဟေတုတာယ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဝတ္ထုတာယ စ ဥပဒ္ဒဝေါ. ယသ္မာ ပနေတေ ကိလေသာတုရဘာဝံ ဇနေန္တာ သီလသင်္ခါတမာရောဂျံ, လောလုပ္ပံ ဝါ [Pg.90] ဥပ္ပာဒေန္တာ ပါကတိကမေဝ အာရောဂျံ ဝိလုမ္ပန္တိ, တသ္မာ ဣမိနာ အာရောဂျဝိလုမ္ပနဋ္ဌေနေဝ ရောဂေါ. အဗ္ဘန္တရမနုပ္ပဝိဋ္ဌဋ္ဌေန ပန အန္တောတုဒကဋ္ဌေန ဒုန္နိဟရဏီယဋ္ဌေန စ သလ္လံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဘယာဝဟနတော ဘယံ. မေ ဧတန္တိ မေတံ. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ. နိဂမနံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. དེ་ལ་“འོང་བས་ན་གནོད་པ་”སྟེ། འདི་ནི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བའི་མི་དགེ་བའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཕུང་ཀྲོལ་གྱི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་དག་ཀྱང་ཕུང་ཀྲོལ་དུ་མ་འདྲེན་པའི་དོན་དང་། དམ་པོར་འདུ་བའི་དོན་གྱིས་ན་“གནོད་པ་”ཡིན། འབྲུམ་བུ་ལས་ཀྱང་མི་གཙང་བ་འཛག་ཅིང་། སྐྲངས་ཤིང་སྨིན་ནས་འགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་མི་གཙང་བ་འཛག་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་འཇིག་པས་སྐྲངས་ཤིང་སྨིན་ནས་འགས་པའི་ཕྱིར་ན་ཉོན་མོངས་པ་འདི་དག་ནི་“འབྲུམ་བུ་”ཡིན། “ཉེ་བར་འཚེ་བས་ན་ཉེ་བར་འཚེ་བ་”སྟེ། དོན་མེད་པ་བསྐྱེད་ནས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་གནོན་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་དག་ཀྱང་མྱང་འདས་ཀྱི་དོན་མ་རྟོགས་པར་ཕུང་ཀྲོལ་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་“ཉེ་བར་འཚེ་བ་”ཡིན། གང་གི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་འདི་དག་གིས་ནད་པའི་རང་བཞིན་བསྐྱེད་དེ་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་བརྗོད་པའི་ནད་མེད་པ་དང་། ཡང་ན་བརྣབ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་རང་བཞིན་གྱི་ནད་མེད་པ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར། ནད་མེད་པ་འཕྲོག་པའི་དོན་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ན་“ནད་”ཅེས་བྱའོ། །ནང་དུ་ཞུགས་པའི་དོན་དང་། ནང་དུ་གཟུག་པའི་དོན་དང་། ཕྱིར་དབྱུང་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་ན་“ཟུག་རྔུ་”ཡིན། ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མའི་འཇིགས་པ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ན་“འཇིགས་པ་”ཡིན། “ང་ལ་འདི་”ཞེས་པ་ནི་“འདི་ཉིད་”དོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །མཇུག་བསྡུ་བ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ဤတိဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. གནོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၅၂. သီတဉ္စာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ သီတာလုကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ အရညကုဋိကာယ ဝိဟရတိ. တသ္မိဉ္စ ပဒေသေ သီတေ သီတံ, ဥဏှေ ဥဏှမေဝ စ ဟောတိ အဗ္ဘောကာသတ္တာ ပဒေသဿ. ဂေါစရဂါမေ ဘိက္ခာ ယာဝဒတ္ထာယ န လဗ္ဘတိ. ပိဝနကပါနီယမ္ပိ ဒုလ္လဘံ, ဝါတာတပဍံသသရီသပါပိ ဗာဓေန္တိ. တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣတော အဍ္ဎယောဇနမတ္တေ သမ္ပန္နော ပဒေသော, တတ္ထ သဗ္ဗေပိ ဧတေ ပရိဿယာ နတ္ထိ. ယံနူနာဟံ တတ္ထ ဂစ္ဆေယျံ; ဖာသုကံ ဝိဟရန္တေန သက္ကာ ဝိသေသံ အဓိဂန္တု’’န္တိ. တဿ ပုန အဟောသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ န ပစ္စယဝသိကာ ဟောန္တိ, ဧဝရူပဉ္စ စိတ္တံ ဝသေ ဝတ္တေန္တိ, န စိတ္တဿ ဝသေ ဝတ္တေန္တိ, နာဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ န အဂမာသိ. ဧဝံ ယာဝတတိယကံ ဥပ္ပန္နစိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ နိဝတ္တေသိ. တတော တတ္ထေဝ သတ္တ ဝဿာနိ ဝသိတွာ, သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇမာနော ပစ္စေကသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ, ဣမံ ဥဒါနဂါထံ ဘာသိတွာ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ. ༥༢. “གྲང་བ་དང་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་ལྷ་ལྡན་དུ་སཱི་ཏཱ་ལུ་ཀ་བྲཧྨ་དཏྟ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བྱུང་ངོ་། །ཁོང་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ནགས་ཚལ་གྱི་སྤྱིལ་བུ་ཞིག་ཏུ་བཞུགས་སོ། །ས་ཕྱོགས་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་སྣང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར། གྲང་བའི་དུས་སུ་གྲང་བ་དང་། ཚ་བའི་དུས་སུ་ཚ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ། །གོ་ཅ་ར་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱང་ཇི་ཙམ་འདོད་པ་བཞིན་མ་རྙེད་དོ། །བཏུང་བའི་ཆུ་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ་ཞིང་། རླུང་དང་ཉི་མ་དང་སྦྲང་བུ་དང་སྦྲུལ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་པར་བྱས་སོ། །ཁོང་ལ་འདི་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་ཏེ། “འདི་ནས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་ཀྱི་ས་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ས་ཕྱོགས་ཤིག་ཡོད་དེ། དེར་ཉེ་བར་འཚེ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་མེད། བདག་དེར་སོང་ན་ཅི་མ་རུང་། བདེ་བར་གནས་པས་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པར་ནུས་སོ་”སྙམ་མོ། །ཁོང་ལ་སླར་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་“རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་འདྲའི་སེམས་ནི་རང་གི་དབང་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པས། བདག་མི་འགྲོའོ་”ཞེས་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་མ་གཤེགས་སོ། །དེ་ལྟར་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་བཟློག་པར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་ས་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་དུ་ལོ་བདུན་གྱི་བར་དུ་བཞུགས་ཏེ། ལེགས་པར་བསྒྲུབས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་ཏེ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ངོགས་སུ་གཤེགས་སོ། ། ‘‘သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ ခုဒံ ပိပါသံ, ဝါတာတပေ ဍံသသရီသပေ စ; သဗ္ဗာနိပေတာနိ အဘိသမ္ဘဝိတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “གྲང་བ་ཚ་བ་བཀྲེས་དང་སྐོམ་པ་དང་། །རླུང་དང་ཉི་མ་སྦྲང་བུ་སྦྲུལ་རྣམས་དང་། །འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་བྱས་ནས། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ သီတဉ္စာတိ သီတံ နာမ ဒုဝိဓံ အဗ္ဘန္တရဓာတုက္ခောဘပစ္စယဉ္စ, ဗာဟိရဓာတုက္ခောဘပစ္စယဉ္စ; တထာ ဥဏှံ. ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ. သရီသပါတိ ယေ ကေစိ ဒီဃဇာတိကာ သရိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. သေသံ ပါကဋမေဝ. နိဂမနမ္ပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. དེ་ལ་“གྲང་བ་དང་”ཞེས་པ་ནི་གྲང་བ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནང་གི་འབྱུང་བ་འཁྲུགས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཕྱིའི་འབྱུང་བ་འཁྲུགས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའོ། །ཚ་བའང་དེ་བཞིན་ནོ། །“སྦྲང་བུ་”ནི་སྦྲང་བུ་སེར་སྐྱའོ། །“སྦྲུལ་”ནི་ལུས་རིང་པོ་ལྟོ་བས་འགྲོ་བ་གང་ཡང་རུང་བའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །མཇུག་བསྡུ་བའང་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། သီတာလုကဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. གྲང་ཤོར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၅၃. နာဂေါဝါတိ [Pg.91] ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ အညတရော ရာဇာ ဝီသတိ ဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ ကာလကတော နိရယေ ဝီသတိ ဧဝ ဝဿာနိ ပစ္စိတွာ ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဟတ္ထိယောနိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သဉ္ဇာတက္ခန္ဓော ပဒုမဝဏ္ဏသကလသရီရော ဥဠာရော ယူထပတိ မဟာနာဂေါ အဟောသိ. တဿ ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂံ သာခါဘင်္ဂံ ဟတ္ထိဆာပါဝ ခါဒန္တိ. ဩဂါဟေပိ နံ ဟတ္ထိနိယော ကဒ္ဒမေန လိမ္ပန္တိ, သဗ္ဗံ ပါလိလေယျကနာဂဿေဝ အဟောသိ. သော ယူထာ နိဗ္ဗိဇ္ဇိတွာ ပက္ကမိ. တတော နံ ပဒါနုသာရေန ယူထံ အနုဗန္ဓိ. ဧဝံ ယာဝတတိယံ ပက္ကန္တော အနုဗဒ္ဓေါဝ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒါနိ မယှံ နတ္တကော ဗာရာဏသိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ, ယံနူနာဟံ အတ္တနော ပုရိမဇာတိယာ ဥယျာနံ ဂစ္ဆေယျံ, တတြ မံ သော ရက္ခိဿတီ’’တိ. တတော ရတ္တိံ နိဒ္ဒါဝသံ ဂတေ ယူထေ ယူထံ ပဟာယ တမေဝ ဥယျာနံ ပါဝိသိ. ဥယျာနပါလော ဒိသွာ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘ဟတ္ထိံ ဂဟေဿာမီ’’တိ သေနာယ ပရိဝါရေသိ. ဟတ္ထီ ရာဇာနံ ဧဝ အဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ. ရာဇာ ‘‘မံ အဘိမုခေါ ဧတီ’’တိ ခုရပ္ပံ သန္နယှိတွာ အဋ္ဌာသိ. တတော ဟတ္ထီ ‘‘ဝိဇ္ဈေယျာပိ မံ ဧသော’’တိ မာနုသိကာယ ဝါစာယ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တ, မာ မံ ဝိဇ္ဈ, အဟံ တေ အယျကော’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဘဏသီ’’တိ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆိ. ဟတ္ထီပိ ရဇ္ဇေ စ နရကေ စ ဟတ္ထိယောနိယဉ္စ ပဝတ္တိံ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘သုန္ဒရံ, မာ ဘာယိ, မာ စ ကဉ္စိ ဘိံသာပေဟီ’’တိ ဟတ္ထိနော ဝဋ္ဋဉ္စ အာရက္ခကေ စ ဟတ္ထိဘဏ္ဍေ စ ဥပဋ္ဌာပေသိ. ༥༣. “གླང་པོ་བཞིན་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཡུལ་ལྷ་ལྡན་དུ་རྒྱལ་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ལོ་ཉི་ཤུའི་བར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ནས་ཚེ་འཕོས་ཏེ། དམྱལ་བར་ལོ་ཉི་ཤུའི་བར་དུ་བཙོས་ནས། གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་གླང་པོ་ཆེའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེས་ཏེ། ཕྲག་པ་ལེགས་པར་གནས་ཤིང་ལུས་ཐམས་ཅད་པདྨའི་མདོག་ལྟ་བུ། རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཁྱུ་མཆོག་གི་གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་བཅག་པའི་ཡལ་ག་ཆག་དུམ་རྣམས་གླང་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱེར་ནས་ཟའོ། །ཆུར་ཞུགས་པའི་ཚེའང་གླང་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་འདམ་གྱིས་བྱུག་པར་བྱེད་དེ། ཐམས་ཅད་གླང་པོ་ཆེ་པཱ་རི་ལེ་ཡ་ཀ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་ནི་ཁྱུ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་རྐང་རྗེས་བཞིན་དུ་གླང་ཁྱུས་རྗེས་སུ་འབྲངས་སོ། །དེ་ལྟར་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་གཤེགས་ཀྱང་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ད་ལྟ་བདག་གི་ཚ་བོས་ཡུལ་ལྷ་ལྡན་དུ་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད་པས། བདག་རང་གི་ཚེ་སྔོན་མའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་ན་ཅི་མ་རུང་། དེར་རྒྱལ་པོ་དེས་བདག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་མོ། །དེ་ནས་མཚན་མོ་གླང་ཁྱུ་རྣམས་གཉིད་ལོག་པའི་ཚེ། ཁྱུ་སྤངས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེ་ཉིད་དུ་ཞུགས་སོ། །ཚལ་སྲུང་བས་མཐོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོས་“གླང་པོ་ཆེ་བཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་དམག་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏོ། །གླང་པོ་ཆེ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་མངོན་དུ་སོང་ངོ་། །རྒྱལ་པོས་“བདག་གི་ཕྱོགས་སུ་འོང་ངོ་”ཞེས་མདའ་བཀང་སྟེ་བསྡད་དོ། །དེ་ནས་གླང་པོ་ཆེས་“འདིས་བདག་ལ་འཕེན་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་ནས། མིའི་སྐད་ཀྱིས་“ཚངས་བྱིན། བདག་ལ་མ་འཕེན་ཅིག བདག་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་མེས་པོ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“ཅི་ཟེར་རམ་”ཞེས་ཐམས་ཅད་དྲིས་སོ། །གླང་པོ་ཆེས་ཀྱང་རྒྱལ་སྲིད་དང་། དམྱལ་བ་དང་། གླང་པོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་བཤད་དོ། །རྒྱལ་པོས་“ལེགས་སོ། །མ་འཇིགས་ཤིག སུ་ལའང་འཇིགས་པར་མ་བྱེད་ཅིག་”ཅེས་གླང་པོ་ཆེའི་བཟའ་བཏུང་དང་། སྲུང་མ། གླང་རྫི་རྣམས་བསྐོས་ཏེ་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱས་སོ། ། အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတော ‘‘အယံ ဝီသတိ ဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ကတွာ နိရယေ ပက္ကော, ဝိပါကာဝသေသေန စ တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဥပ္ပန္နော, တတ္ထပိ ဂဏဝါသသံဃဋ္ဋနံ အသဟန္တော ဣဓာဂတော. အဟော ဒုက္ခော ဂဏဝါသော, ဧကီဘာဝေါ ဧဝ စ ပန သုခေါ’’တိ စိန္တေတွာ တတ္ထေဝ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တံ လောကုတ္တရသုခေန သုခိတံ အမစ္စာ ဥပသင်္ကမိတွာ, ပဏိပါတံ ကတွာ ‘‘ယာနကာလော မဟာရာဇာ’’တိ အာဟံသု. တတော ‘‘နာဟံ ရာဇာ’’တိ ဝတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་པོ་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་ཞོན་ནས་“འདིས་ལོ་ཉི་ཤུའི་བར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ནས་དམྱལ་བར་བཙོས་ཤིང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལྷག་མས་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེས་ལ། དེར་ཡང་འདུ་འཛིའི་གནས་ལ་མ་བཟོད་པར་འདིར་འོངས་སོ། །ཀྱེ་ཧུད་འདུ་འཛིའི་གནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ། གཅིག་པུར་གནས་པ་ཉིད་ནི་བདེ་བའོ་”ཞེས་བསམས་ནས། གླང་པོའི་རྒྱབ་དེ་ཉིད་དུ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བས་བདེ་བར་གྱུར་པ་དེ་ལ་བློན་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། ཕྱག་འཚལ་ནས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་“བདག་ནི་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘နာဂေါဝ ယူထာနိ ဝိဝဇ္ဇယိတွာ, သဉ္ဇာတခန္ဓော ပဒုမီ ဥဠာရော; ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရံ အရညေ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “གླང་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱུ་རྣམས་རྣམ་སྤངས་ཏེ། །ཕྲག་པ་ལེགས་གནས་པདྨ་ལྟ་བུ་ཆེ། །ནགས་སུ་ཇི་ལྟར་མངོན་དགར་གནས་པ་བཞིན། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” သာ [Pg.92] ပဒတ္ထတော ပါကဋာ ဧဝ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယယောဇနာ. သာ စ ခေါ ယုတ္တိဝသေနေဝ, န အနုဿဝဝသေန. ယထာ အယံ ဟတ္ထီ မနုဿကန္တေသု သီလေသု ဒန္တတ္တာ အဒန္တဘူမိံ နာဂစ္ဆတီတိ ဝါ, သရီရမဟန္တတာယ ဝါ နာဂေါ, ဧဝံ ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ အရိယကန္တေသု သီလေသု ဒန္တတ္တာ အဒန္တဘူမိံ နာဂမနေန အာဂုံ အကရဏေန ပုန ဣတ္ထတ္တံ အနာဂမနေန စ ဂုဏသရီရမဟန္တတာယ ဝါ နာဂေါ ဘဝေယျံ. ယထာ စေသ ယူထာနိ ဝိဝဇ္ဇေတွာ ဧကစရိယသုခေန ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရံ အရညေ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော, ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ ဧဝံ ဂဏံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ ဧကဝိဟာရသုခေန ဈာနသုခေန ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရံ အရညေ အတ္တနော ယထာ ယထာ သုခံ, တထာ တထာ ယတ္တကံ ဝါ ဣစ္ဆာမိ, တတ္တကံ အရညေ နိဝါသံ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော စရေယျန္တိ အတ္ထော. ယထာ စေသ သုသဏ္ဌိတက္ခန္ဓတာယ သဉ္ဇာတက္ခန္ဓော, ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ ဧဝံ အသေခသီလက္ခန္ဓမဟန္တတာယ သဉ္ဇာတက္ခန္ဓော ဘဝေယျံ. ယထာ စေသ ပဒုမသဒိသဂတ္တတာယ ဝါ ပဒုမကုလေ ဥပ္ပန္နတာယ ဝါ ပဒုမီ, ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ ဧဝံ ပဒုမသဒိသဥဇုဂတ္တတာယ ဝါ အရိယဇာတိပဒုမေ ဥပ္ပန္နတာယ ဝါ ပဒုမီ ဘဝေယျံ. ယထာ စေသ ထာမဗလဇဝါဒီဟိ ဥဠာရော, ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရတာဒီဟိ သီလသမာဓိနိဗ္ဗေဓိကပညာဒီဟိ ဝါ ဥဠာရော ဘဝေယျန္တိ ဧဝံ စိန္တေန္တော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ အဓိဂတောမှီတိ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ནི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་བསམ་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རིགས་པའི་སྒོ་ནས་སྦྱར་བ་ཡིན་གྱི། ཐོས་པའི་རྒྱུན་གྱི་སྒོ་ནས་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་གླང་པོ་ཆེ་འདི་ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དུལ་བའི་ཕྱིར་མ་དུལ་བའི་ས་ལ་མི་འགྲོ་བའམ། ཡང་ན་ལུས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ན་“གླང་པོ་”ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དུལ་བའི་ཕྱིར། མ་དུལ་བའི་ས་ལ་མི་འགྲོ་བས་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པ་དང་། སླར་ཡང་འདིར་མི་འོང་བ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་ལུས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ན་“གླང་པོ་”ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རམ་སྙམ་མོ། །ཇི་ལྟར་འདི་ནི་ཁྱུ་རྣམས་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པའི་བདེ་བས་ནགས་སུ་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་དགའ་བར་གནས་ཤིང་། བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་འདུ་འཛི་སྤངས་ཏེ་གཅིག་པུར་གནས་པའི་བདེ་བ་དང་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བས་ནགས་སུ་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་དགའ་བར་གནས་ཤིང་། རང་ཉིད་ཇི་ལྟར་བདེ་བ་དེ་ལྟར་དང་། ཇི་ཙམ་འདོད་པ་དེ་ཙམ་དུ་ནགས་སུ་གནས་ནས་བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པར་འགྱུར་རམ་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་འདི་ནི་ལུས་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཕྲག་པ་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་མི་སློབ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོའི་ཕྱིར་ཕྲག་པ་ལེགས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རམ་སྙམ་མོ། །ཇི་ལྟར་འདི་ནི་ལུས་པདྨ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་པདྨའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ན་“པདྨ་ཅན་”ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་པདྨ་ལྟར་དྲང་བའི་ལུས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འཕགས་པའི་སྐྱེ་བ་པདྨ་ལྟ་བུར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ན་“པདྨ་ཅན་”དུ་འགྱུར་རམ་སྙམ་མོ། །ཇི་ལྟར་འདི་ནི་མཐུ་དང་སྟོབས་དང་མགྱོགས་པ་ལ་སོགས་པས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་ན་ལུས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པས་རྒྱ་ཆེ་བར་འགྱུར་རམ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་བསམས་ནས། ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ། ། နာဂဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. གླང་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၅၄. အဋ္ဌာန တန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိရညော ကိရ ပုတ္တော ဒဟရော ဧဝ သမာနော ပဗ္ဗဇိတုကာမော မာတာပိတရော ယာစိ. မာတာပိတရော နံ ဝါရေန္တိ. သော ဝါရိယမာနောပိ နိဗန္ဓတိယေဝ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. တတော နံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသေဋ္ဌိပုတ္တံ ဝိယ သဗ္ဗံ ဝတွာ အနုဇာနိံသု. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဥယျာနေယေဝ ဝသိတဗ္ဗန္တိ ပဋိဇာနာပေသုံ, သော တထာ အကာသိ. တဿ မာတာ ပါတောဝ ဝီသတိသဟဿနာဋကိတ္ထိပရိဝုတာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ, ပုတ္တံ ယာဂုံ ပါယေတွာ, အန္တရာ ခဇ္ဇကာဒီနိ စ ခါဒါပေတွာ, ယာဝ မဇ္ဈနှိကသမယံ တေန သဒ္ဓိံ သမုလ္လပိတွာ, နဂရံ ပဝိသတိ. ပိတာ စ မဇ္ဈနှိကေ အာဂန္တွာ, တံ ဘောဇေတွာ အတ္တနာပိ ဘုဉ္ဇိတွာ, ဒိဝသံ တေန သဒ္ဓိံ သမုလ္လပိတွာ, သာယနှသမယေ [Pg.93] ဇဂ္ဂနပုရိသေ ဌပေတွာ နဂရံ ပဝိသတိ. သော ဧဝံ ရတ္တိန္ဒိဝံ အဝိဝိတ္တော ဝိဟရတိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာဒိစ္စဗန္ဓု နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ဝိဟရတိ. သော အာဝဇ္ဇေန္တော တံ အဒ္ဒသ – ‘‘အယံ ကုမာရော ပဗ္ဗဇိတုံ အသက္ခိ, ဇဋံ ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ. တတော ပရံ အာဝဇ္ဇိ ‘‘အတ္တနော ဓမ္မတာယ နိဗ္ဗိဇ္ဇိဿတိ, နော’’တိ. အထ ‘‘ဓမ္မတာယ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော အတိစိရံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘တဿ အာရမ္မဏံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ မနောသိလာတလတော အာဂန္တွာ ဥယျာနေ အဋ္ဌာသိ. ရာဇပုရိသော ဒိသွာ ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဂတော, မဟာရာဇာ’’တိ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘ဣဒါနိ မေ ပုတ္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ အနုက္ကဏ္ဌိတော ဝသိဿတီ’’တိ ပမုဒိတမနော ဟုတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ တတ္ထေဝ ဝါသံ ယာစိတွာ ပဏ္ဏသာလာဒိဝါဝိဟာရဋ္ဌာနစင်္ကမာဒိသဗ္ဗံ ကာရေတွာ ဝါသေသိ. ༥༤. “གནས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་གཞོན་ནུ་ཞིག་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ་ཕ་མ་གཉིས་ལ་གསོལ་བ་བཏབ། ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་བཀག །ཁོང་གིས་བཀག་ཀྱང་ནན་གྱིས་“བདག་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་ཞུས། དེ་ནས་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་སྨྲས་ཏེ་གནང་བ་བྱིན། རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཀྱང་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ཉིད་དུ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་ཁས་ལེན་བཅུག །ཁོང་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས། ཁོང་གི་མ་ནི་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་ཟློས་གར་མ་ཉི་ཁྲིས་བསྐོར་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་ནས། བུ་ལ་ཐུག་པ་བཏུང་དུ་བཅུག །བར་སྐབས་སུ་བཟའ་བཅའ་སོགས་ཟོས་སུ་བཅུག་སྟེ། ཉིན་གུང་གི་བར་དུ་ཁོང་དང་ལྷན་དུ་གཏམ་གླེང་བྱས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག །ཕ་ཡང་ཉིན་གུང་གི་དུས་སུ་འོངས་ཏེ། ཁོང་ལ་ཟས་བྱིན་ཞིང་རང་ཉིད་ཀྱང་ཟོས་ནས། ཉིན་གང་པོར་ཁོང་དང་ལྷན་དུ་གཏམ་གླེང་བྱས་ཏེ། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་སྲུང་མ་རྣམས་བཞག་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག །ཁོང་ནི་འདི་ལྟར་ཉིན་མཚན་དུ་དབེན་པ་མེད་པར་གནས། དེའི་ཚེ་ན་ཉི་མའི་གཉེན་ཞེས་བྱ་བའི་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་བཞུགས་ཡོད། ཁོང་གིས་བརྟགས་པས་ཁོང་མཐོང་སྟེ། “རྒྱལ་སྲས་འདི་རབ་ཏུ་བྱུང་ཐུབ་ཀྱང་། འཆིང་བ་གཅོད་མི་ཐུབ་བོ་”སྙམ་མོ། །དེ་ནས་ཡང་“རང་གི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་སྐྱེ་འམ་མི་སྐྱེ་”ཞེས་བརྟགས། དེ་ནས་“ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་འགྱངས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། “ཁོང་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ལྡོང་རོས་ཀྱི་རྡོ་ལེབ་ནས་བྱོན་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་བཞུགས། རྒྱལ་པོའི་མིས་མཐོང་ནས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་བྱོན་ཏོ།”ཞེས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ། རྒྱལ་པོས་“ད་ནི་བདག་གི་བུ་རང་སངས་རྒྱས་དང་ལྷན་དུ་མི་སྐྱོ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཡིད་རབ་ཏུ་དགའ་བར་གྱུར་ཏེ། རང་སངས་རྒྱས་ལ་གུས་པས་བསྙེན་བཀུར་བྱས། དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ་བ་བཏབ་ནས། ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་དང་ཉིན་མོའི་བཞུགས་གནས་དང་འཆག་ས་སོགས་ཐམས་ཅད་བསྐྲུན་ཏེ་བཞུགས་སུ་བཅུག သော တတ္ထ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ ဩကာသံ လဘိတွာ ကုမာရံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ? သော အာဟ ‘‘အဟံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ. ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ န ဧဒိသာ ဟောန္တီ’’တိ. ‘‘အထ ဘန္တေ, ကီဒိသာ ဟောန္တိ, ကိံ မယှံ အနနုစ္ဆဝိက’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘တွံ အတ္တနော အနနုစ္ဆဝိကံ န ပေက္ခသိ, နနု တေ မာတာ ဝီသတိသဟဿဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ ပုဗ္ဗဏှသမယေ အာဂစ္ဆန္တီ ဥယျာနံ အဝိဝိတ္တံ ကရောတိ, ပိတာ မဟတာ ဗလကာယေန သာယနှသမယေ, ဇဂ္ဂနပုရိသာ သကလရတ္တိံ; ပဗ္ဗဇိတာ နာမ တဝ သဒိသာ န ဟောန္တိ, ‘ဧဒိသာ ပန ဟောန္တီ’’’တိ တတြ ဌိတဿေဝ ဣဒ္ဓိယာ ဟိမဝန္တေ အညတရံ ဝိဟာရံ ဒဿေသိ. သော တတ္ထ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ အာလမ္ဗနဗာဟံ နိဿာယ ဌိတေ စ စင်္ကမန္တေ စ ရဇနကမ္မသူစိကမ္မာဒီနိ ကရောန္တေ စ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘တုမှေ ဣဓ, နာဂစ္ဆထ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ တုမှေဟိ အနုညာတာ’’တိ. ‘‘အာမ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုညာတာ, ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သမဏာ နာမ အတ္တနော နိဿရဏံ ကာတုံ ဣစ္ဆိတပတ္ထိတဉ္စ ပဒေသံ ဂန္တုံ လဘန္တိ, ဧတ္တကံဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ အာကာသေ ဌတွာ – ཁོང་དེར་བཞུགས་ཤིང་ཉིན་གཅིག་སྐབས་བབ་པ་དང་རྒྱལ་སྲས་ལ་“ཁྱོད་སུ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་དྲིས། ཁོང་གིས་“བདག་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ་”ཞེས་སྨྲས། “རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ།”ཞེས་གསུངས་པ་དང་། “འོ་ན་བཙུན་པ། ཇི་འདྲ་ཞིག་ལགས་སམ། བདག་ལ་མི་འཚམ་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ་”ཞེས་ཞུས་པར། “ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ལ་མི་འཚམ་པ་མི་མཐོང་ངམ། ཁྱོད་ཀྱི་མ་བུད་མེད་ཉི་ཁྲི་དང་ལྷན་དུ་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་འོངས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་འདུ་འཛི་ཅན་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཕ་ཡང་དཔུང་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་དུ་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དང་། སྲུང་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཚན་གང་པོར་འདུ་འཛི་ཅན་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་དང་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་འདྲ་བ་ཞིག་གོ་”ཞེས་གསུངས་ནས། དེར་བཞུགས་བཞིན་དུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་བསྟན། ཁོང་གིས་དེར་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བཞུགས་པ་དང་། འཆག་ས་གནང་བ་དང་། ཆོས་གོས་ཚོས་རྒྱག་པ་དང་འཚེམ་པ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་མཐོང་ནས་སྨྲས་པ། “ཉིད་རྣམས་འདིར་མི་བྱོན་ནམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་ཉིད་རྣམས་ཀྱིས་གནང་བ་མ་ལགས་སམ།” “འོ་ན། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་གནང་བ་ཡིན་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དུས་ནས་བཟུང་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ནི་རང་གི་ཐར་པ་བསྒྲུབ་པ་དང་། རང་ཉིད་གང་དུ་འགྲོ་བར་འདོད་ཅིང་རེ་བའི་གནས་སུ་འགྲོ་བར་ནུས་ཏེ། འདི་ཙམ་ཞིག་འོས་སོ་”ཞེས་གསུངས་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་བཞུགས་ཏེ། ‘‘အဋ္ဌာန တံ သင်္ဂဏိကာရတဿ, ယံ ဖဿယေ သာမယိကံ ဝိမုတ္တိ’’န္တိ. – “འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བའི་གང་ཟག་གིས། །གནས་སྐབས་རྣམ་ཐར་ཐོབ་པ་ནི། །གནས་མ་ཡིན་ནོ་ཆོས་ཉིད་དོ། །”ཞེས་པའོ། ། ဣမံ [Pg.94] ဥပဍ္ဎဂါထံ ဝတွာ, ဒိဿမာနေနေဝ ကာယေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ. ဧဝံ ဂတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ သော အတ္တနော ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိ. အာရက္ခကပုရိသောပိ ‘‘သယိတော ကုမာရော, ဣဒါနိ ကုဟိံ ဂမိဿတီ’’တိ ပမတ္တော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ. သော တဿ ပမတ္တဘာဝံ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အရညံ ပါဝိသိ. တတြ စ ဝိဝိတ္တော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ, ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓဋ္ဌာနံ ဂတော. တတြ စ ‘‘ကထမဓိဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတော အာဒိစ္စဗန္ဓုနာ ဝုတ္တံ ဥပဍ္ဎဂါထံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ အဘာသိ. ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་པ་འདི་གསུངས་ནས། ལུས་མངོན་སུམ་དུ་སྣང་བཞིན་དུ་ནནྡ་མཱུ་ལ་ཀའི་རི་ཕུག་ཏུ་གཤེགས། རང་སངས་རྒྱས་དེ་ལྟར་གཤེགས་པ་དང་། ཁོང་རང་གི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུར་ཞུགས་ཏེ་ཉལ། སྲུང་མས་ཀྱང་“རྒྱལ་སྲས་གཟིམས་སོང་བས་ད་ནི་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་བག་མེད་པར་གཉིད་དུ་ཡུར། ཁོང་གིས་ཁོང་གི་བག་མེད་པའི་ཚུལ་ཤེས་ནས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ་ནགས་ཚལ་དུ་ཞུགས། དེར་དབེན་པར་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་སུ་གཤེགས། དེར་“ཇི་ལྟར་རྟོགས་སམ་”ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་གསུངས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་པ་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གསུངས་སོ། ། တဿတ္ထော – အဋ္ဌာန တန္တိ. အဋ္ဌာနံ တံ, အကာရဏံ တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, အနုနာသိကလောပေါ ကတော ‘‘အရိယသစ္စာန ဒဿန’’န္တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၅.၁၁; သု. နိ. ၂၇၀) ဝိယ. သင်္ဂဏိကာရတဿာတိ ဂဏာဘိရတဿ. ယန္တိ ကရဏဝစနမေတံ ‘‘ယံ ဟိရီယတိ ဟိရီယိတဗ္ဗေနာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၃၀) ဝိယ. ဖဿယေတိ အဓိဂစ္ဆေ. သာမယိကံ ဝိမုတ္တိန္တိ လောကိယသမာပတ္တိံ. သာ ဟိ အပ္ပိတပ္ပိတသမယေ ဧဝ ပစ္စနီကေဟိ ဝိမုစ္စနတော ‘‘သာမယိကာ ဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တံ သာမယိကံ ဝိမုတ္တိံ. အဋ္ဌာနံ တံ, န တံ ကာရဏံ ဝိဇ္ဇတိ သင်္ဂဏိကာရတဿ, ယေန ကာရဏေန ဖဿယေတိ ဧတံ အာဒိစ္စဗန္ဓုဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဝစော နိသမ္မ သင်္ဂဏိကာရတိံ ပဟာယ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇန္တော အဓိဂတောမှီတိ အာဟ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེའི་དོན་ནི། “གནས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་པའམ་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། “འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བ་”ཞེས་པ་སོགས་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་ང་རོ་བསྡུས་པ་ཡིན། “འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བའི་”ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའོ། །“གང་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་ཚིག་སྟེ། “གང་ལ་ངོ་ཚ་བར་བྱ་བ་ལ་ངོ་ཚ་བར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་སོགས་བཞིན་ནོ། །“ཐོབ་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྟོགས་པའོ། །“གནས་སྐབས་རྣམ་ཐར་”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྙོམས་འཇུག་སྟེ། དེ་ནི་སྙོམས་པར་བཞུགས་པའི་དུས་ཉིད་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་“གནས་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །གནས་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དེའོ། །འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བའི་གང་ཟག་གིས་རྒྱུ་གང་གིས་སྙོམས་འཇུག་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཉི་མའི་གཉེན་གྱི་གསུང་འདི་ཐོས་ནས། འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བ་སྤངས་ཏེ་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་པས་བདག་གིས་རྟོགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། အဋ္ဌာနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. གནས་མ་ཡིན་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော. སྡེ་ཚན་གཉིས་པ་རྫོགས་སོ། ། ၅၅. ဒိဋ္ဌီဝိသူကာနီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ အညတရော ရာဇာ ရဟောဂတော စိန္တေသိ – ‘‘ယထာ သီတာဒီနံ ပဋိဃာတကာနိ ဥဏှာဒီနိ အတ္ထိ, အတ္ထိ နု ခေါ ဧဝံ ဝဋ္ဋပဋိဃာတကံ ဝိနဋ္ဋံ, နော’’တိ. သော အမစ္စေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဝိဝဋ္ဋံ ဇာနာထာ’’တိ? တေ ‘‘ဇာနာမ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ – ‘‘ကိံ တ’’န္တိ? တတော ‘‘အန္တဝါ လောကော’’တိအာဒိနာ နယေန သဿတုစ္ဆေဒံ ကထေသုံ. အထ ရာဇာ ‘‘ဣမေ န ဇာနန္တိ, သဗ္ဗေပိမေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ’’တိ သယမေဝ တေသံ ဝိလောမတဉ္စ အယုတ္တတဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ဝဋ္ဋပဋိဃာတကံ ဝိဝဋ္ဋံ အတ္ထိ, တံ ဂဝေသိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. ဣမဉ္စ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓမဇ္ဈေ ဗျာကရဏဂါထဉ္စ – ༥༥. “ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གཅིག་པུར་གནས་ཏེ་འདི་ལྟར་བསམས་སོ། །“གྲང་བ་སོགས་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཚ་བ་སོགས་ཡོད་པ་བཞིན། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཤིག་ཡོད་དམ་མེད་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་བློན་པོ་རྣམས་ལ་“ཁྱེད་ཚོས་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཤེས་སམ་”ཞེས་དྲིས། ཁོང་ཚོས་“ཤེས་ལགས་སོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ།”ཞེས་གསོལ། རྒྱལ་པོས་“དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”ཞེས་དྲིས་པ་དང་། དེ་ནས་“འཇིག་རྟེན་ནི་མཐའ་དང་བཅས་པའོ་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྟག་ཆད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“འདི་དག་གིས་མི་ཤེས་ཏེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ལྟ་བར་སོང་བ་ཤ་སག་གོ་”ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་ཚོའི་འགལ་འདུ་དང་མི་རིགས་པ་ཉིད་མཐོང་ནས། “འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པས་དེ་ནི་བཙལ་བར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་བཅད་དང་ལུང་བསྟན་པའི་ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဒိဋ္ဌီဝိသူကာနိ [Pg.95] ဥပါတိဝတ္တော, ပတ္တော နိယာမံ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ; ဥပ္ပန္နဉာဏောမှိ အနညနေယျော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུ་ལས་འདས་ཤིང་། །སྐྱོན་མེད་ཉིད་དུ་ཞུགས་ཤིང་ལམ་ཐོབ་པ། །ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ཤིང་གཞན་གྱིས་བཀྲི་མིན་པ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །”ཞེས་པའོ། ། တဿတ္ထော – ဒိဋ္ဌီဝိသူကာနီတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတာနိ. တာနိ ဟိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝိသူကဋ္ဌေန ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဝိလောမဋ္ဌေန စ ဝိသူကာနိ. ဧဝံ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိသူကာနိ, ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဝါ ဝိသူကာနိ ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနိ. ဥပါတိဝတ္တောတိ ဒဿနမဂ္ဂေန အတိက္ကန္တော. ပတ္တော နိယာမန္တိ အဝိနိပါတဓမ္မတာယ သမ္ဗောဓိပရာယဏတာယ စ နိယတဘာဝံ အဓိဂတော, သမ္မတ္တနိယာမသင်္ခါတံ ဝါ ပဌမမဂ္ဂန္တိ. ဧတ္တာဝတာ ပဌမမဂ္ဂကိစ္စနိပ္ဖတ္တိ စ တဿ ပဋိလာဘော စ ဝုတ္တော. ဣဒါနိ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါတိ ဣမိနာ သေသမဂ္ဂပဋိလာဘံ ဒဿေတိ. ဥပ္ပန္နဉာဏောမှီတိ ဥပ္ပန္နပစ္စေကဗောဓိဉာဏော အမှိ. ဧတေန ဖလံ ဒဿေတိ. အနညနေယျောတိ အညေဟိ ‘‘ဣဒံ သစ္စံ, ဣဒံ သစ္စ’’န္တိ န နေတဗ္ဗော. ဧတေန သယမ္ဘုတံ ဒီပေတိ, ပတ္တေ ဝါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏေ အနေယျတာယ အဘာဝါ သယံဝသိတံ. သမထဝိပဿနာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနိ ဥပါတိဝတ္တော, အာဒိမဂ္ဂေန ပတ္တော နိယာမံ, သေသေဟိ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ, ဖလဉာဏေန ဥပ္ပန္နဉာဏော, တံ သဗ္ဗံ အတ္တနာဝ အဓိဂတောတိ အနညနေယျော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. དེའི་དོན་ནི། “ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུ་”ཞེས་པ་ནི་ལྟ་བར་སོང་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ལམ་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་གཡོ་སྒྱུའི་དོན་དང་། ཕིགས་པའི་དོན་དང་། འགལ་བའི་དོན་གྱིས་གཡོ་སྒྱུ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ལྟ་བས་གཡོ་སྒྱུ་བའམ། ལྟ་བ་ཉིད་གཡོ་སྒྱུ་ཡིན་པས་ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུའོ། །“ལས་འདས་པ་”ཞེས་པ་ནི་མཐོང་ལམ་གྱིས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའོ། །“སྐྱོན་མེད་ཉིད་དུ་ཞུགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ངན་སོང་དུ་མི་ལྟུང་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་ངེས་པའི་རང་བཞིན་ཐོབ་པའམ། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལམ་དང་པོ་ཐོབ་པའོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་ལམ་དང་པོའི་བྱ་བ་གྲུབ་པ་དང་དེ་ཐོབ་པ་གསུངས་སོ། །ད་ནི་“ལམ་ཐོབ་པ་”ཞེས་པས་ལྷག་མའི་ལམ་རྣམས་ཐོབ་པ་སྟོན། “ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིས་ནི་འབྲས་བུ་སྟོན། “གཞན་གྱིས་བཀྲི་མིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་“འདི་ནི་བདེན་པའོ། འདི་ནི་བདེན་པའོ།”ཞེས་བཀྲི་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །འདིས་ནི་རང་བྱུང་ཉིད་སྟོན་ཏེ། རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་ན་གཞན་གྱིས་བཀྲི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རང་དབང་ཐོབ་པའོ། །ཡང་ན། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུ་ལས་འདས་ཤིང་། ལམ་དང་པོས་སྐྱོན་མེད་ཉིད་དུ་ཞུགས་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལམ་ཐོབ་ཅིང་། འབྲས་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པས་གཞན་གྱིས་བཀྲི་མིན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ဒိဋ္ဌိဝိသူကဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ལྟ་བའི་གཡོ་སྒྱུའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၅၆. နိလ္လောလုပေါတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိရညော ကိရ သူဒေါ အန္တရဘတ္တံ ပစိတွာ ဥပနာမေသိ မနုညဒဿနံ သာဒုရသံ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ မေ ရာဇာ ဓနမနုပ္ပဒေယျာ’’တိ. တံ ရညော ဂန္ဓေနေဝ ဘောတ္တုကာမတံ ဇနေသိ မုခေ ခေဠံ ဥပ္ပာဒေန္တံ. ပဌမကဗဠေ ပန မုခေ ပက္ခိတ္တမတ္တေ သတ္တရသဟရဏိသဟဿာနိ အမတေနေဝ ဖုဋ္ဌာနိ အဟေသုံ. သူဒေါ ‘‘ဣဒါနိ မေ ဒဿတိ, ဣဒါနိ မေ ဒဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. ရာဇာပိ ‘‘သက္ကာရာရဟော သူဒေါ’’တိ စိန္တေသိ – ‘‘ရသံ သာယိတွာ ပန သက္ကရောန္တံ မံ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆေယျ – ‘လောလော အယံ ရာဇာ ရသဂရုကော’’’တိ န ကိဉ္စိ အဘဏိ. ဧဝံ ယာဝ ဘောဇနပရိယောသာနံ, တာဝ သူဒေါပိ ‘‘ဣဒါနိ ဒဿတိ, ဣဒါနိ ဒဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. ရာဇာပိ အဝဏ္ဏဘယေန န ကိဉ္စိ အဘဏိ. တတော [Pg.96] သူဒေါ ‘‘နတ္ထိ ဣမဿ ရညော ဇိဝှာဝိညာဏ’’န္တိ ဒုတိယဒိဝသေ အရသဘတ္တံ ဥပနာမေသိ. ရာဇာ ဘုဉ္ဇန္တော ‘‘နိဂ္ဂဟာရဟော အဇ္ဇ သူဒေါ’’တိ ဇာနန္တောပိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အဝဏ္ဏဘယေန န ကိဉ္စိ အဘဏိ. တတော သူဒေါ ‘‘ရာဇာ နေဝ သုန္ဒရံ နာသုန္ဒရံ ဇာနာတီ’’တိ စိန္တေတွာ သဗ္ဗံ ပရိဗ္ဗယံ အတ္တနာ ဂဟေတွာ ယံကိဉ္စိဒေဝ ပစိတွာ ရညော ဒေတိ. ရာဇာ ‘‘အဟော ဝတ လောဘော, အဟံ နာမ ဝီသတိ နဂရသဟဿာနိ ဘုဉ္ဇန္တော ဣမဿ လောဘေန ဘတ္တမတ္တမ္ပိ န လဘာမီ’’တိ နိဗ္ဗိဇ္ဇိတွာ, ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ, ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ, ပုရိမနယေနေဝ စ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ – ༥༦. “བརྐམ་ཆགས་མེད་པ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་མ་ཆེན་གྱིས་བར་ཟས་བཙོས་ཏེ། རྒྱལ་པོས་བདག་ལ་ནོར་སྦྱིན་པར་འགྱུར་རམ་སྙམ་དུ་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་རོ་མཆོག་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཕུལ། དེའི་དྲི་ཙམ་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་ཁ་ནས་མཆིལ་མ་བབས་ཏེ་བཟའ་བར་འདོད་པ་སྐྱེས། ཟས་ཀྱི་ཁམ་དང་པོ་ཁར་བཅུག་མ་ཐག་ཏུ་རོ་འཛིན་གྱི་རྩ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་པོ་བདུད་རྩིས་བརླན་པ་བཞིན་དུ་གྱུར། མ་ཆེན་གྱིས་“ད་ནི་བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར། ད་ནི་བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་བསམས། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་“མ་ཆེན་འདི་ནི་བཀུར་སྟི་བྱ་བའི་འོས་སོ་”སྙམ་དུ་བསམས་མོད། འོན་ཀྱང་“རོ་མྱངས་ནས་བཀུར་སྟི་བྱས་ན་བདག་ལ་‘རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་བརྐམ་ཆགས་ཅན་ཏེ་རོ་ལ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའོ་’ཞེས་སྙན་གྲགས་ངན་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ཅི་ཡང་མ་སྨྲས། འདི་ལྟར་ཟས་ཟོས་ནས་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་མ་ཆེན་གྱིས་ཀྱང་“ད་ནི་སྦྱིན་པར་འགྱུར། ད་ནི་སྦྱིན་པར་འགྱུར་”སྙམ་དུ་བསམས། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་མི་སྙན་པ་བརྗོད་པར་དོགས་ནས་ཅི་ཡང་མ་སྨྲས། དེ་ནས་མ་ཆེན་གྱིས་“རྒྱལ་པོ་འདི་ལ་ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་མི་འདུག་གོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ཉིན་གཉིས་པར་རོ་མེད་པའི་ཟས་ཕུལ། རྒྱལ་པོས་ཟ་བཞིན་དུ་“དེ་རིང་མ་ཆེན་འདི་ནི་ཚར་གཅོད་པར་འོས་སོ་”ཞེས་ཤེས་ཀྱང་། སྔར་བཞིན་དུ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་མི་སྙན་པ་བརྗོད་པར་དོགས་ཏེ་ཅི་ཡང་མ་སྨྲས། དེ་ནས་མ་ཆེན་གྱིས་“རྒྱལ་པོས་བཟང་པོའང་མི་ཤེས་ལ་ངན་པའང་མི་ཤེས་སོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ཟས་ཀྱི་འགྲོ་སོང་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་ཀྱིས་བླངས་ཏེ་གང་བྱུང་ཞིག་བཙོས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་བྱིན། རྒྱལ་པོས་“ཀྱེ་མ་ཆགས་སེམས་འདི་ནི་འཇིགས་སུ་རུང་བ་ཞིག་སྟེ། བདག་གྲོང་ཁྱེར་ཉི་ཁྲི་ལ་དབང་བྱེད་བཞིན་དུ་ཁོང་གི་བརྐམ་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཟས་ཙམ་ཡང་མི་ཐོབ་བོ་”ཞེས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས། སྔོན་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘နိလ္လောလုပေါ နိက္ကုဟော နိပ္ပိပါသော, နိမ္မက္ခော နိဒ္ဓန္တကသာဝမောဟော; နိရာသယော သဗ္ဗလောကေ ဘဝိတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “བརྐམ་ཆགས་མེད་ཅིང་གཡོ་མེད་སྲེད་པ་མེད། །འཚིག་པ་མེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་གཏི་མུག་བསལ། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་རེ་བ་མེད་བྱས་ཏེ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །”ཞེས་པའོ། ། တတ္ထ နိလ္လောလုပေါတိ အလောလုပေါ. ယော ဟိ ရသတဏှာဘိဘူတော ဟောတိ, သော ဘုသံ လုပ္ပတိ ပုနပ္ပုနဉ္စ လုပ္ပတိ, တေန လောလုပေါတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ဧသ တံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘နိလ္လောလုပေါ’’တိ. နိက္ကုဟောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယဿ တိဝိဓံ ကုဟနဝတ္ထု နတ္ထိ, သော နိက္ကုဟောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမိဿာ ပန ဂါထာယ မနုညဘောဇနာဒီသု ဝိမှယမနာပဇ္ဇနတော နိက္ကုဟောတိ အယမဓိပ္ပာယော. နိပ္ပိပါသောတိ ဧတ္ထ ပါတုမိစ္ဆာ ပိပါသာ, တဿာ အဘာဝေန နိပ္ပိပါသော, သာဒုရသလောဘေန ဘောတ္တုကမျတာဝိရဟိတောတိ အတ္ထော. နိမ္မက္ခောတိ ဧတ္ထ ပရဂုဏဝိနာသနလက္ခဏော မက္ခော, တဿ အဘာဝေန နိမ္မက္ခော. အတ္တနော ဂဟဋ္ဌကာလေ သူဒဿ ဂုဏမက္ခနာဘာဝံ သန္ဓာယာဟ. နိဒ္ဓန္တကသာဝမောဟောတိ ဧတ္ထ ရာဂါဒယော တယော, ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ စ တီဏီတိ ဆ ဓမ္မာ ယထာသမ္ဘဝံ အပ္ပသန္နဋ္ဌေန သကဘာဝံ ဝိဇဟာပေတွာ ပရဘာဝံ ဂဏှာပနဋ္ဌေန ကသဋဋ္ဌေန စ ကသာဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာဟ – དེ་ལ་“ཆགས་པ་མེད་པ་” (nillolupo) ནི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །གང་ཕྱིར་རོ་ལ་སྲེད་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆགས་ཤིང་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཆགས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་“ཆགས་པ་” (lolupo) ཞེས་བྱའོ། །དེས་ན་དེ་ཉིད་འགོག་པར་བྱེད་པས་“ཆགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ་” (nikkuho) ཞེས་པ་ནི། འདིར་གང་ལ་གཡོ་སྒྱུའི་གཞི་གསུམ་པོ་གཏན་ནས་མེད་པ་དེ་ལ་གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་དགོངས་པ་ནི། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཟས་ལ་སོགས་པ་ལ་ངོ་མཚར་སྐྱེ་བ་དང་ཆགས་པ་མེད་པས་ན་“གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ་”ཞེས་བྱ་བའོ། །“སྐོམ་པ་མེད་པ་” (nippipāso) ཞེས་པ་ནི། འདིར་བཏུང་བར་འདོད་པ་ནི་སྐོམ་པ་ཡིན་ལ། དེ་མེད་པས་ན་སྐོམ་པ་མེད་པའོ། །རོ་ཞིམ་པོ་ལ་ཆགས་པས་བཟའ་བར་འདོད་པ་དང་བྲལ་བའི་དོན་ཏོ། །“འཁོན་འཛིན་མེད་པ་” (nimmakkho) ཞེས་པ་ནི། འདིར་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་འཇོམས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་འཁོན་འཛིན་ (makkho) ཡིན་ལ། དེ་མེད་པས་ན་འཁོན་འཛིན་མེད་པའོ། །རང་ཉིད་ཁྱིམ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་མ་ཆེན་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་སྐུར་བ་མ་བཏབ་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“རྙོག་མ་དང་རྨོངས་པ་བསལ་བ་” (niddhantakasāvamohoti) ཞེས་པ་ནི། འདིར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་གསུམ་སྟེ་ཆོས་དྲུག་པོ་རྣམས་ནི། ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་མ་དྭངས་པའི་དོན་གྱིས་དང་། རང་གི་རང་བཞིན་དོར་ནས་གཞན་གྱི་རང་བཞིན་འཛིན་དུ་འཇུག་པའི་དོན་གྱིས་དང་། རྙོག་མའི་དོན་གྱིས་“རྙོག་མ་” (kasāva) ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘တတ္ထ, ကတမေ တယော ကသာဝါ? ရာဂကသာဝေါ, ဒေါသကသာဝေါ, မောဟကသာဝေါ, ဣမေ တယော ကသာဝါ. တတ္ထ, ကတမေ အပရေပိ တယော ကသာဝါ? ကာယကသာဝေါ, ဝစီကသာဝေါ, မနောကသာဝေါ’’တိ (ဝိဘ. ၉၂၄). “དེ་ལ་རྙོག་མ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྙོག་མ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་རྙོག་མ་དང་། གཏི་མུག་གི་རྙོག་མ་སྟེ། འདི་དག་ནི་རྙོག་མ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་གཞན་ཡང་རྙོག་མ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་རྙོག་མ་དང་། ངག་གི་རྙོག་མ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྙོག་མའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། တေသု [Pg.97] မောဟံ ဌပေတွာ ပဉ္စန္နံ ကသာဝါနံ တေသဉ္စ သဗ္ဗေသံ မူလဘူတဿ မောဟဿ နိဒ္ဓန္တတ္တာ နိဒ္ဓန္တကသာဝမောဟော, တိဏ္ဏံ ဧဝ ဝါ ကာယဝစီမနောကသာဝါနံ မောဟဿ စ နိဒ္ဓန္တတ္တာ နိဒ္ဓန္တကသာဝမောဟော. ဣတရေသု နိလ္လောလုပတာဒီဟိ ရာဂကသာဝဿ, နိမ္မက္ခတာယ ဒေါသကသာဝဿ နိဒ္ဓန္တဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဧဝ. နိရာသယောတိ နိတ္တဏှော. သဗ္ဗလောကေတိ သကလလောကေ, တီသု ဘဝေသု ဒွါဒသသု ဝါ အာယတနေသု ဘဝဝိဘဝတဏှာဝိရဟိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ တယောပိ ပါဒေ ဝတွာ ဧကော စရေတိ ဧကော စရိတုံ သက္ကုဏေယျာတိ ဧဝမ္ပိ ဧတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ကာတဗ္ဗောတိ. དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཏི་མུག་མ་གཏོགས་པའི་རྙོག་མ་ལྔ་པོ་དང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་གཏི་མུག་ཀྱང་བསལ་བས་ན། “རྙོག་མ་དང་རྨོངས་པ་བསལ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་རྙོག་མ་གསུམ་པོ་དང་གཏི་མུག་ཀྱང་བསལ་བས་ན། “རྙོག་མ་དང་རྨོངས་པ་བསལ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ལས་ཆགས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྙོག་མ་བསལ་བ་དང་། འཁོན་འཛིན་མེད་པས་ཞེ་སྡང་གི་རྙོག་མ་བསལ་བའི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །“རེ་བ་མེད་པ་” (nirāsayo) ནི་སྲེད་པ་མེད་པའོ། །“འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་” (sabbaloke) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་གམ། སྲིད་པ་གསུམ་མམ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ལ་སྲིད་པ་དང་འཇིག་པའི་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་རྐང་པ་གསུམ་པོ་གསུངས་ནས། “གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ་”ཞེས་པ་ནི། གཅིག་པུར་སྤྱོད་ནུས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འདིར་འབྲེལ་བར་བྱའོ། ། နိလ္လောလုပဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཆགས་པ་མེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၅၇. ပါပံ သဟာယန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ အညတရော ရာဇာ မဟစ္စရာဇာနုဘာဝေန နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော မနုဿေ ကောဋ္ဌာဂါရတော ပုရာဏဓညာနိ ဗဟိဒ္ဓါ နီဟရန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ, ဘဏေ, ဣဒ’’န္တိ အမစ္စေ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဣဒါနိ, မဟာရာဇ, နဝဓညာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, တေသံ ဩကာသံ ကာတုံ ဣမေ မနုဿာ ပုရာဏဓညာဒီနိ ဆဍ္ဍေန္တီ’’တိ. ရာဇာ – ‘‘ကိံ, ဘဏေ, ဣတ္ထာဂါရဗလကာယာဒီနံ ဝဋ္ဋံ ပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ? ‘‘အာမ, မဟာရာဇ, ပရိပုဏ္ဏန္တိ’’. ‘‘တေန ဟိ, ဘဏေ, ဒါနသာလံ ကာရာပေထ, ဒါနံ ဒဿာမိ, မာ ဣမာနိ ဓညာနိ အနုပကာရာနိ ဝိနဿိံသူ’’တိ. တတော နံ အညတရော ဒိဋ္ဌိဂတိကော အမစ္စော ‘‘မဟာရာဇ, နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိ အာရဗ္ဘ ယာဝ ‘‘ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဝတွာ နိဝါရေသိ. သော ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ကောဋ္ဌာဂါရေ ဝိလုမ္ပန္တေ ဒိသွာ တထေဝ အာဏာပေသိ. တတိယမ္ပိ နံ ‘‘မဟာရာဇ, ဒတ္တုပညတ္တံ ယဒိဒံ ဒါန’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ နိဝါရေသိ. သော ‘‘အရေ, အဟံ အတ္တနော သန္တကမ္ပိ န လဘာမိ ဒါတုံ, ကိံ မေ ဣမေဟိ ပါပသဟာယေဟီ’’တိ နိဗ္ဗိန္နော ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. တဉ္စ ပါပံ သဟာယံ ဂရဟန္တော ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༥༧. “སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱལ་པོ་ཞིག་རྒྱལ་པོའི་མཐུ་ཆེན་པོས་གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་བ་བྱེད་པ་ན། མི་རྣམས་ཀྱིས་བང་མཛོད་ནས་འབྲུ་རྙིང་པ་རྣམས་ཕྱིར་འདོན་པ་མཐོང་ནས། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན།”ཞེས་བློན་པོ་རྣམས་ལ་དྲིས་སོ། །“ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ད་ལྟ་འབྲུ་གསར་པ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། དེ་དག་གི་གནས་བཟོ་བའི་ཕྱིར་མི་འདི་དག་གིས་འབྲུ་རྙིང་པ་རྣམས་འདོར་བར་བྱེད་དོ། །”ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །བཙུན་མོའི་འཁོར་དང་དམག་དཔུང་ལ་སོགས་པའི་འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་སམ།”ཞེས་སྨྲས་པར། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ལགས་ཏེ་རྫོགས་སོ། །”ཞེས་ཞུས་སོ། །“འོ་ན་གྲོགས་པོ་དག །སྦྱིན་གཏོང་གི་ཁང་པ་སྐྲུན་ཅིག །ངས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བར་བྱའོ། །འབྲུ་འདི་དག་ཕན་པ་མེད་པར་མ་ཞིག་པར་བྱོས་ཤིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་ལྟ་བ་ངན་པ་ཅན་གྱི་བློན་པོ་ཞིག་གིས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་མེད།”ཅེས་པ་ནས། “བྱིས་པ་དང་མཁས་པ་རྣམས་འཁོར་བར་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་པའི་བར་དུ་སྨྲས་ཏེ་བཀག །རྒྱལ་པོས་ལན་གཉིས་དང་打ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་བང་མཛོད་སྟོངས་པ་མཐོང་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ལན་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡང་བློན་པོ་དེས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། སྦྱིན་པ་འདི་ནི་བྱིས་པས་བཅས་པའོ། །”ཞེས་སོགས་སྨྲས་ཏེ་བཀག །རྒྱལ་པོ་དེ་“ཀྱེ་མ། ངས་རང་གི་ནོར་ཡང་སྦྱིན་པར་གཏོང་མི་ཐུབ་ན། སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་དི་དག་གིས་ང་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ།”ཞེས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་དེ་ལ་སྨད་པའི་ཕྱིར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ပါပံ သဟာယံ ပရိဝဇ္ဇယေထ, အနတ္ထဒဿိံ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌံ; သယံ န သေဝေ ပသုတံ ပမတ္တံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་གནོད་པ་སྟོན་བྱེད་ཅིང་། །མི་མཐུན་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ཡོངས་སུ་སྤོངས། །ཆགས་ཤིང་བག་མེད་པ་ལ་རང་མི་བསྟེན། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །”ཞེས་པའོ། ། တဿာယံ [Pg.98] သင်္ခေပတ္ထော – ယွာယံ ဒသဝတ္ထုကာယ ပါပဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတတ္တာ ပါပေါ, ပရေသမ္ပိ အနတ္ထံ ပဿတီတိ အနတ္ထဒဿီ, ကာယဒုစ္စရိတာဒိမှိ စ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌော, တံ အတ္ထကာမော ကုလပုတ္တော ပါပံ သဟာယံ ပရိဝဇ္ဇယေထ အနတ္ထဒဿိံ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌံ. သယံ န သေဝေတိ အတ္တနော ဝသေန န သေဝေ. ယဒိ ပန ပရဝသော ဟောတိ, ကိံ သက္ကာ ကာတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပသုတန္တိ ပသဋံ, ဒိဋ္ဌိဝသေန တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. ပမတ္တန္တိ ကာမဂုဏေသု ဝေါဿဋ္ဌစိတ္တံ, ကုသလဘာဝနာရဟိတံ ဝါ. တံ ဧဝရူပံ န သေဝေ, န ဘဇေ, န ပယိရုပါသေ, အညဒတ္ထု ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပောတိ. དེའི་བསྡུས་དོན་ནི། གང་ཞིག་གཞི་བཅུ་པའི་ལྟ་བ་ངན་པ་དང་ལྡན་པས་ན་“སྡིག་པ་”དང་། གཞན་དག་ལའང་གནོད་པ་སྟོན་པས་ན་“གནོད་པ་སྟོན་བྱེད་”དང་། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པས་ན་“མི་མཐུན་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་”སྟེ། རང་གི་དོན་གཉེར་བའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དེས་སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་གནོད་པ་སྟོན་བྱེད་ཅིང་མི་མཐུན་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱའོ། །“རང་མི་བསྟེན་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་དབང་གིས་མི་བསྟེན་པའོ། །གལ་ཏེ་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་ན་ཅི་ཞིག་བྱ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །“ཆགས་པ་” (pasutaṃ) ནི་ཞེན་པ་སྟེ། ལྟ་བའི་དབང་གིས་དེ་དང་དེ་ལ་ཆགས་པའི་དོན་ཏོ། །“བག་མེད་པ་” (pamattaṃ) ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་སེམས་གཏད་པའམ། དགེ་བའི་བསྒོམ་པ་དང་བྲལ་བའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ལ་མི་བསྟེན་ཅིང་། མི་བསྟེན་པར་བྱ་ལ། མི་བསྙེན་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། ပါပသဟာယဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. སྡིག་པའི་གྲོགས་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၅၈. ဗဟုဿုတန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာတိ သဗ္ဗံ အနဝဇ္ဇဘောဇီဂါထာယ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော – ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နိသီဒါပေတွာ ရာဇာ အာဟ ‘‘ကေ တုမှေ’’တိ? တေ အာဟံသု – ‘‘မယံ, မဟာရာဇ, ဗဟုဿုတာ နာမာ’’တိ. ရာဇာ – ‘‘အဟံ သုတဗြဟ္မဒတ္တော နာမ, သုတေန တိတ္တိံ န ဂစ္ဆာမိ, ဟန္ဒ, နေသံ သန္တိကေ ဝိစိတြနယံ သဒ္ဓမ္မဒေသနံ သောဿာမီ’’တိ အတ္တမနော ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ, ပရိဝိသိတွာ, ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သံဃတ္ထေရဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ, ဝန္ဒိတွာ, ပုရတော နိသီဒိ ‘‘ဓမ္မကထံ, ဘန္တေ, ကရောထာ’’တိ. သော ‘‘သုခိတော ဟောတု, မဟာရာဇ, ရာဂက္ခယော ဟောတူ’’တိ ဝတွာ ဥဋ္ဌိတော. ရာဇာ ‘‘အယံ န ဗဟုဿုတော, ဒုတိယော ဗဟုဿုတော ဘဝိဿတိ, သွေ ဒါနိ ဝိစိတြဓမ္မဒေသနံ သောဿာမီ’’တိ သွာတနာယ နိမန္တေသိ. ဧဝံ ယာဝ သဗ္ဗေသံ ပဋိပါဋိ ဂစ္ဆတိ, တာဝ နိမန္တေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ ‘‘ဒေါသက္ခယော ဟောတု, မောဟက္ခယော, ဂတိက္ခယော, ဝဋ္ဋက္ခယော, ဥပဓိက္ခယော, တဏှက္ခယော ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ဧကေကံ ပဒံ ဝိသေသေတွာ သေသံ ပဌမသဒိသမေဝ ဝတွာ ဥဋ္ဌဟိံသု. ༥༨. “ཐོས་པ་མང་པོ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། སྔོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ལ། རང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བརྒྱད་པོ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། འགྲོ་འོང་གི་ཆོ་ག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཟས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པ་དང་མཚུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ཁྱད་པར་ནི། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ནས་རྒྱལ་པོས་“ཉིད་ཅག་སུ་ལགས་”ཞེས་དྲིས་པར། དེ་དག་གིས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་ནི་ཐོས་པ་མང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“བདག་ནི་ཐོས་པ་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ལ། ཐོས་པས་ངོམས་པ་མེད་པས། ད་ནི་དེ་དག་གི་དྲུང་ནས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་བཤད་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཉན་པར་བྱའོ། །”ཞེས་ཡིད་རངས་ཏེ་གསེར་ཕོར་གྱི་ཆུ་ཕུལ་ནས་བསྙེན་བཀུར་བྱས། བཟའ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་མཐར་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་གྱི་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་མདུན་དུ་འཁོད་དེ། “བཙུན་པ་དག །ཆོས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་དུ་གསོལ།”ཞེས་ཞུས་སོ། །གནས་བརྟན་དེས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག །འདོད་ཆགས་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསུངས་ནས་བཞེངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“འདི་ནི་ཐོས་པ་མང་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་དེ་ཐོས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སང་ཉིན་ཆོས་ཀྱི་བཤད་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཉན་པར་བྱའོ། །”ཞེས་སང་ཉིན་གྱི་ཞལ་ཟས་ལ་སྤྱན་དྲངས། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རིམ་པ་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་སྤྱན་དྲངས། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་“ཞེ་སྡང་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །གཏི་མུག་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །སྐྱེ་བ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །འཁོར་བ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །ཕུང་པོ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག །སྲེད་པ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་ཚིག་རེ་རེ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ཏེ། ལྷག་མ་ནི་དང་པོ་དང་མཚུངས་པར་སྨྲས་ནས་བཞེངས་སོ། ། တတော ရာဇာ ‘‘ဣမေ ‘ဗဟုဿုတာ မယ’န္တိ ဘဏန္တိ, န စ တေသံ ဝိစိတြကထာ, ကိမေတေဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ တေသံ ဝစနတ္ထံ ဥပပရိက္ခိတုမာရဒ္ဓေါ. အထ ‘‘ရာဂက္ခယော ဟောတူ’’တိ ဥပပရိက္ခန္တော ‘‘ရာဂေ ခီဏေ ဒေါသောပိ မောဟောပိ [Pg.99] အညတရညတရေပိ ကိလေသာ ခီဏာ ဟောန္တီ’’တိ ဉတွာ အတ္တမနော အဟောသိ – ‘‘နိပ္ပရိယာယဗဟုဿုတာ ဣမေ သမဏာ. ယထာ ဟိ ပုရိသေန မဟာပထဝိံ ဝါ အာကာသံ ဝါ အင်္ဂုလိယာ နိဒ္ဒိသန္တေန န အင်္ဂုလိမတ္တောဝ ပဒေသော နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟောတိ, အပိစ, ခေါ, ပန ပထဝီအာကာသာ ဧဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဣမေဟိ ဧကမေကံ အတ္ထံ နိဒ္ဒိသန္တေဟိ အပရိမာဏာ အတ္ထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တီ’’တိ. တတော သော ‘‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ ဧဝံ ဗဟုဿုတော ဘဝိဿာမီ’’တိ တထာရူပံ ဗဟုဿုတဘာဝံ ပတ္ထေန္တော ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ, ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ, ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“འདི་དག་གིས་བདག་ཅག་ཐོས་པ་མང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་ཡང་། དེ་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་བཤད་པ་སྣ་ཚོགས་པ་མི་འདུག་པས། འདི་དག་གིས་ཅི་ཞིག་གསུངས་པ་ཡིན་ནམ།”ཞེས་དེ་དག་གི་ཚིག་གི་དོན་ལ་བརྟག་པར་བརྩམས་སོ། །དེ་ནས་“འདོད་ཆགས་ཟད་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་བརྟགས་པས། “འདོད་ཆགས་ཟད་ན་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་ཤེས་ནས་ཡིད་རངས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་འདི་དག་ནི་རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་ཐོས་པ་མང་པོ་ཉིད་དོ། །དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་སོར་མོས་ས་ཆེན་པོའམ་ནམ་མཁའ་ལ་བསྟན་པ་ན། སོར་མོའི་ཚད་ཙམ་གྱི་གནས་ཁོ་ན་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པར། ས་ཆེན་པོ་དང་ནམ་མཁའ་མཐའ་དག་བསྟན་པ་ཡིན་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འདི་དག་གིས་དོན་རེ་རེ་བསྟན་པས་དོན་མཐའ་ཡས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་“བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་འདི་ལྟ་བུའི་ཐོས་པ་མང་པོར་འགྱུར་རམ།”ཞེས་དེ་ལྟ་བུའི་ཐོས་པ་མང་པོའི་དངོས་པོ་ལ་སྨོན་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဗဟုဿုတံ ဓမ္မဓရံ ဘဇေထ, မိတ္တံ ဥဠာရံ ပဋိဘာနဝန္တံ; အညာယ အတ္ထာနိ ဝိနေယျ ကင်္ခံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “ཐོས་པ་མང་ཞིང་ཆོས་འཛིན་པ། །མཆོག་གྱུར་སྤོབས་པ་ཅན་གྱི་གྲོགས། །བསྟེན་ཅིང་དོན་རྣམས་ཤེས་བྱས་ནས། །ཐེ་ཚོམ་བསལ་ཏེ་གཅིག་པུར་སྤྱད། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད། །”ཞེས་པའོ། ། တတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဗဟုဿုတန္တိ ဒုဝိဓော ဗဟုဿုတော တီသု ပိဋကေသု အတ္ထတော နိခိလော ပရိယတ္တိဗဟုဿုတော စ, မဂ္ဂဖလဝိဇ္ဇာဘိညာနံ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတော စ. အာဂတာဂမော ဓမ္မဓရော. ဥဠာရေဟိ ပန ကာယဝစီမနောကမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥဠာရော. ယုတ္တပဋိဘာနော စ မုတ္တပဋိဘာနော စ ယုတ္တမုတ္တပဋိဘာနော စ ပဋိဘာနဝါ. ပရိယတ္တိပရိပုစ္ဆာဓိဂမဝသေန ဝါ တိဓာ ပဋိဘာနဝါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဿ ဟိ ပရိယတ္တိ ပဋိဘာတိ, သော ပရိယတ္တိပဋိဘာနဝါ. ယဿ အတ္ထဉ္စ ဉာဏဉ္စ လက္ခဏဉ္စ ဌာနာဋ္ဌာနဉ္စ ပရိပုစ္ဆန္တဿ ပရိပုစ္ဆာ ပဋိဘာတိ, သော ပရိပုစ္ဆာပဋိဘာနဝါ. ယေန မဂ္ဂါဒယော ပဋိဝိဒ္ဓါ ဟောန္တိ, သော အဓိဂမပဋိဘာနဝါ. တံ ဧဝရူပံ ဗဟုဿုတံ ဓမ္မဓရံ ဘဇေထ မိတ္တံ ဥဠာရံ ပဋိဘာနဝန္တံ. တတော တဿာနုဘာဝေန အတ္တတ္ထပရတ္ထဥဘယတ္ထဘေဒတော ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထဘေဒတော ဝါ အနေကပ္ပကာရာနိ အညာယ အတ္ထာနိ. တတော – ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၈; သံ. နိ. ၂.၂၀) ကင်္ခဋ္ဌာနေသု ဝိနေယျ ကင်္ခံ, ဝိစိကိစ္ဆံ ဝိနေတွာ ဝိနာသေတွာ ဧဝံ ကတသဗ္ဗကိစ္စော ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပောတိ. དེ་ལ་བསྡུས་དོན་ནི། “ཐོས་པ་མང་པོ་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་དོན་མ་ལུས་པར་ཤེས་པའི་ལུང་གི་ཐོས་པ་མང་པོ་དང་། ལམ་དང་འབྲས་བུ་དང་རིག་པ་དང་མངོན་ཤེས་རྣམས་རྟོགས་པའི་རྟོགས་པའི་ཐོས་པ་མང་པོོའོ། །ལུང་དང་ལྡན་པ་ནི་“ཆོས་འཛིན་པ་”འོ། །ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པས་ན་“མཆོག་གྱུར་”རོ། །འོས་ཤིང་འཚམ་པའི་སྤོབས་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་སྤོབས་པ་དང་། འོས་ཤིང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་སྤོབས་པ་དང་ལྡན་པས་ན་“སྤོབས་པ་ཅན་”ནོ། །ཡང་ན་ལུང་དང་། འདྲི་བ་དང་། རྟོགས་པའི་དབང་གིས་སྤོབས་པ་ཅན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གང་ལ་ལུང་གི་ཆོས་གསལ་བར་སྣང་བ་དེ་ནི་ལུང་གི་སྤོབས་པ་ཅན་ནོ། །གང་ལ་དོན་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་། མཚན་ཉིད་དང་། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་འདྲི་བ་ན་འདྲི་བའི་ལན་གསལ་བར་སྣང་བ་དེ་ནི་འདྲི་བའི་སྤོབས་པ་ཅན་ནོ། །གང་གིས་ལམ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་རྟོགས་པའི་སྤོབས་པ་ཅན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཐོས་པ་མང་ཞིང་ཆོས་འཛིན་པ། མཆོག་གྱུར་སྤོབས་པ་ཅན་གྱི་གྲོགས་པོ་དེ་བསྟེན་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་དེའི་མཐུས་རང་གི་དོན་དང་། གཞན་གྱི་དོན་དང་། གཉིས་ཀའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བའམ། ཚེ་འདི་དང་། ཕྱི་མ་དང་། དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བས་དོན་རྣམ་པ་མང་པོ་ཤེས་པར་བྱས་ནས། དེ་ནས་“བདག་འདས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་ངམ་ཅི།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་རྣམས་ལ་ཐེ་ཚོམ་བསལ་ཏེ། ཡིད་གཉིས་བསལ་ཞིང་བཅོམ་ནས་དེ་ལྟར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བྱས་ཟིན་ཏེ། བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། ဗဟုဿုတဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཐོས་པ་མང་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၅၉. ခိဍ္ဍံ [Pg.100] ရတိန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ဝိဘူသကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ ပါတောဝ ယာဂုံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတွာ နာနာဝိဓဝိဘူသနေဟိ အတ္တာနံ ဝိဘူသာပေတွာ မဟာအာဒါသေ သကလသရီရံ ဒိသွာ ယံ န ဣစ္ဆတိ တံ အပနေတွာ အညေန ဝိဘူသနေန ဝိဘူသာပေတိ. တဿ ဧကဒိဝသံ ဧဝံ ကရောတော ဘတ္တဝေလာ မဇ္ဈနှိကသမယော ပတ္တော. အထ အဝိဘူသိတောဝ ဒုဿပဋ္ဋေန သီသံ ဝေဌေတွာ, ဘုဉ္ဇိတွာ, ဒိဝါသေယျံ ဥပဂစ္ဆိ. ပုနပိ ဥဋ္ဌဟိတွာ တထေဝ ကရောတော သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော. ဧဝံ ဒုတိယဒိဝသေပိ တတိယဒိဝသေပိ. အထဿ ဧဝံ မဏ္ဍနပ္ပသုတဿ ပိဋ္ဌိရောဂေါ ဥဒပါဒိ. တဿေတဒဟောသိ – ‘‘အဟော ရေ, အဟံ သဗ္ဗထာမေန ဝိဘူသန္တောပိ ဣမသ္မိံ ကပ္ပကေ ဝိဘူသနေ အသန္တုဋ္ဌော လောဘံ ဥပ္ပာဒေသိံ. လောဘော စ နာမေသ အပါယဂမနီယော ဓမ္မော, ဟန္ဒာဟံ, လောဘံ နိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༥༩. “རྩེད་མོ་དང་དགའ་བ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱན་ལ་དགའ་བའི་ཚངས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཁོང་ནི་སྔ་དྲོ་ཉིད་ལ་ཐུག་པའམ་ཟས་བཟས་ནས། རྒྱན་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་བརྒྱན་པར་བྱེད་དོ། །མེ་ལོང་ཆེན་པོ་ལ་ལུས་མཐའ་དག་བལྟས་ནས། གང་ལ་མི་དགའ་བ་དེ་བསལ་ཏེ་རྒྱན་གཞན་གྱིས་བརྒྱན་དུ་འཇུག་གོ། །ཉིན་གཅིག་ཁོང་གིས་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་ན། ཉིན་གུང་གི་ཟས་ཀྱི་དུས་ལ་བབས་སོ། །དེ་ནས་མ་བརྒྱན་པར་རས་ཀྱི་ཐོད་ཀྱིས་མགོ་བོ་དཀྲིས་ཏེ་བཟས་ནས། ཉིན་མོའི་གཟིམ་མལ་དུ་གཤེགས་སོ། །ཡང་བཞེངས་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ན། ཉི་མ་ནུབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཉིན་གཉིས་པ་དང་ཉིན་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡང་བྱས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱན་ལ་ཆགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་རྒྱབ་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་སྐྱེས་སོ། །ཁོང་གི་བསམ་པ་ལ། “ཀྱེ་མ། ངས་ནུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པར་བྱས་ཀྱང་། རྒྱན་འདི་དག་ལ་མི་ཆོག་ཤེས་པར་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་སོ། །འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ཤིག་གོ། །ད་ནི་ངས་འདོད་ཆགས་གཞོམ་པར་བྱའོ། །”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ནས། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ခိဍ္ဍံ ရတိံ ကာမသုခဉ္စ လောကေ, အနလင်္ကရိတွာ အနပေက္ခမာနော; ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ဝိရတော သစ္စဝါဒီ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “འཇིག་རྟེན་འདི་ན་རྩེད་མོ་དང་། དགའ་བ་དང་། འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ། མངོན་པར་མི་ཞེན་ཅིང་ཆགས་པ་མེད་པར། རྒྱན་གྱི་གནས་ལས་ལྡོག་ཅིང་བདེན་པར་སྨྲ་བ། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། တတ္ထ ခိဍ္ဍာ စ ရတိ စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာဝ. ကာမသုခန္တိ ဝတ္ထုကာမသုခံ. ဝတ္ထုကာမာပိ ဟိ သုခဿ ဝိသယာဒိဘာဝေန သုခန္တိ ဝုစ္စန္တိ. ယထာဟ – ‘‘အတ္ထိ ရူပံ သုခံ သုခါနုပတိတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၆၀). ဧဝမေတံ ခိဍ္ဍံ ရတိံ ကာမသုခဉ္စ ဣမသ္မိံ ဩကာသလောကေ အနလင်္ကရိတွာ အလန္တိ အကတွာ, ဧတံ တပ္ပကန္တိ ဝါ သာရဘူတန္တိ ဝါ ဧဝံ အဂ္ဂဟေတွာ. အနပေက္ခမာနောတိ တေန အလင်္ကရဏေန အနပေက္ခဏသီလော, အပိဟာလုကော, နိတ္တဏှော, ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ဝိရတော သစ္စဝါဒီ ဧကော စရေတိ. တတ္ထ ဝိဘူသာ ဒုဝိဓာ – အဂါရိကဝိဘူသာ, အနဂါရိကဝိဘူသာ စ. တတ္ထ အဂါရိကဝိဘူသာ သာဋကဝေဌနမာလာဂန္ဓာဒိ, အနဂါရိကဝိဘူသာ ပတ္တမဏ္ဍနာဒိ. ဝိဘူသာ ဧဝ ဝိဘူသနဋ္ဌာနံ. တသ္မာ ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ တိဝိဓာယ ဝိရတိယာ ဝိရတော. အဝိတထဝစနတော သစ္စဝါဒီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. དེ་ལ་“རྩེད་མོ་དང་དགའ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། “འདོད་པའི་བདེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཟང་ཟིང་གི་འདོད་པའི་བདེ་བའོ།། ཟང་ཟིང་གི་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱང་བདེ་བའི་ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། “གཟུགས་ནི་བདེ་བ་སྟེ་བདེ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ།།” (སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། ༣.༦༠) ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།། དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་འདི་ན་རྩེད་མོ་དང་། དགའ་བ་དང་། འདོད་པའི་བདེ་བ་འདི་དག་ལ་མངོན་པར་མི་ཞེན་ཅིང་། འདི་ནི་ཆོག་གོ་སྙམ་དུ་མི་བྱེད་པར། འདི་ནི་ལས་ཀྱི་མཐའ་འམ། ཡང་ན་སྙིང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་མི་འཛིན་པའོ།། “ཆགས་པ་མེད་པར་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱན་དེ་དག་ལ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་མེད་པ། མི་རེ་བ། སྲེད་པ་མེད་པའོ།། “རྒྱན་གྱི་གནས་ལས་ལྡོག་ཅིང་བདེན་པར་སྨྲ་བ་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་པ་ལ། དེ་ལ་རྒྱན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁྱིམ་པའི་རྒྱན་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རྒྱན་ནོ།། དེ་ལ་ཁྱིམ་པའི་རྒྱན་ནི་གོས་དང་། ཐོད་དང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་དང་། སྤོས་ལ་སོགས་པའོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རྒྱན་ནི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་རྒྱན་ལ་སོགས་པའོ།། རྒྱན་ཉིད་རྒྱན་གྱི་གནས་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་རྒྱན་གྱི་གནས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་སྤོང་བས་ལྡོག་པའོ།། མི་བསླུ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་བདེན་པར་སྨྲ་བའོ།། དེ་ལྟར་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ།། ဝိဘူသနဋ္ဌာနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. རྒྱན་གྱི་གནས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၆၀. ပုတ္တဉ္စ [Pg.101] ဒါရန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိရညော ကိရ ပုတ္တော ဒဟရကာလေ ဧဝ အဘိသိတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. သော ပဌမဂါထာယ ဝုတ္တပစ္စေကဗောဓိသတ္တော ဝိယ ရဇ္ဇသိရိမနုဘဝန္တော ဧကဒိဝသံ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဗဟူနံ ဒုက္ခံ ကရောမိ. ကိံ မေ ဧကဘတ္တတ္ထာယ ဣမိနာ ပါပေန, ဟန္ဒ သုခမုပ္ပာဒေမီ’’တိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༦༠. “བུ་དང་ཆུང་མ་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་ནི་གཞོན་ནུའི་དུས་ཉིད་དུ་དབང་བསྐུར་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་སོ།། ཁོང་གིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོར་གསུངས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཚེ་ཉིན་གཅིག་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “བདག་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཚེ་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་སྡུག་བསྔལ་བྱེད་དོ།། བདག་གི་ཟས་ཐུན་གཅིག་གི་ཆེད་དུ་སྡིག་པ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ད་ནི་བདེ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘ပုတ္တဉ္စ ဒါရံ ပိတရဉ္စ မာတရံ, ဓနာနိ ဓညာနိ စ ဗန္ဓဝါနိ; ဟိတွာန ကာမာနိ ယထောဓိကာနိ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “བུ་དང་ཆུང་མ་ཕ་དང་མ་ཉིད་དང་།། ནོར་དང་འབྲུ་དང་གཉེན་འདུན་རྣམས་སྤངས་ཏེ།། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རང་རང་ས་མཚམས་བཞིན།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། တတ္ထ ဓနာနီတိ မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယသင်္ခသိလာပဝါဠရဇတဇာတရူပါဒီနိ ရတနာနိ. ဓညာနီတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓုမကင်္ကုဝရကကုဒြူသကပဘေဒါနိ သတ္တ သေသာပရဏ္ဏာနိ စ. ဗန္ဓဝါနီတိ ဉာတိဗန္ဓုဂေါတ္တဗန္ဓုမိတ္တဗန္ဓုသိပ္ပဗန္ဓုဝသေန စတုဗ္ဗိဓေ ဗန္ဓဝေ. ယထောဓိကာနီတိ သကသကဩဓိဝသေန ဌိတာနေဝ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ལ་“ནོར་”ཞེས་པ་ནི་མུ་ཏིག་དང་། ནོར་བུ་དང་། བཻ་ཌཱུརྱ་དང་། དུང་དང་། མཆིང་བུ་དང་། བྱུ་རུ་དང་། དངུལ་དང་། གསེར་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་སོ།། “འབྲུ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲས་སཱ་ལུ་དང་། འབྲས་དང་། ནས་དང་། གྲོ་དང་། ཁྲེ་དང་། ཙི་ཙེ་དང་། ཀུ་དྲཱུ་ས་ཀ་སྟེ་འབྲུའི་བྱེ་བྲག་བདུན་དང་། གཞན་ཡང་སྲན་མ་ལ་སོགས་པའོ།། “གཉེན་འདུན་”ཞེས་པ་ནི་ཕ་ཚན་གྱི་གཉེན་དང་། རུས་ཀྱི་གཉེན་དང་། མཛའ་བཤེས་ཀྱི་གཉེན་དང་། བཟོ་རིག་གི་གཉེན་ཏེ་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་འདུན་རྣམས་སོ།། “རང་རང་ས་མཚམས་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་རང་རང་གི་ས་མཚམས་ཀྱི་དབང་གིས་གནས་པ་ཉིད་དོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། ပုတ္တဒါရဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. བུ་དང་ཆུང་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၆၁. သင်္ဂေါ ဧသောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ ပါဒလောလဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. သော ပါတောဝ ယာဂုံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတွာ တီသု ပါသာဒေသု တိဝိဓနာဋကာနိ ပဿတိ. တိဝိဓနာဋကာနီတိ ကိရ ပုဗ္ဗရာဇတော အာဂတံ, အနန္တရရာဇတော အာဂတံ, အတ္တနော ကာလေ ဥဋ္ဌိတန္တိ. သော ဧကဒိဝသံ ပါတောဝ ဒဟရနာဋကပါသာဒံ ဂတော. တာ နာဋကိတ္ထိယော ‘‘ရာဇာနံ ရမာပေဿာမာ’’တိ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ အစ္ဆရာယော ဝိယ အတိမနောဟရံ နစ္စဂီတဝါဒိတံ ပယောဇေသုံ. ရာဇာ – ‘‘အနစ္ဆရိယမေတံ ဒဟရာန’’န္တိ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ မဇ္ဈိမနာဋကပါသာဒံ ဂတော. တာပိ နာဋကိတ္ထိယော တထေဝ အကံသု. သော တတ္ထာပိ တထေဝ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ မဟာနာဋကပါသာဒံ ဂတော. တာပိ နာဋကိတ္ထိယော တထေဝ အကံသု. ရာဇာ ဒွေ တယော ရာဇပရိဝဋ္ဋေ အတီတာနံ တာသံ မဟလ္လကဘာဝေန အဋ္ဌိကီဠနသဒိသံ နစ္စံ ဒိသွာ ဂီတဉ္စ အမဓုရံ သုတွာ ပုနဒေဝ ဒဟရနာဋကပါသာဒံ, ပုန မဇ္ဈိမနာဋကပါသာဒန္တိ ဧဝံ ဝိစရိတွာ ကတ္ထစိ အသန္တုဋ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမာ နာဋကိတ္ထိယော သက္ကံ [Pg.102] ဒေဝါနမိန္ဒံ အစ္ဆရာယော ဝိယ မံ ရမာပေတုကာမာ သဗ္ဗထာမေန နစ္စဂီတဝါဒိတံ ပယောဇေသုံ, သွာဟံ ကတ္ထစိ အသန္တုဋ္ဌော လောဘမေဝ ဝဍ္ဎေမိ, လောဘော စ နာမေသ အပါယဂမနီယော ဓမ္မော, ဟန္ဒာဟံ လောဘံ နိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༦༡. “འདི་ནི་ཆགས་པ་སྟེ་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ན་རྒྱལ་པོ་རྐང་པ་འཕྱན་པ་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བྱུང་ངོ་།། ཁོང་གིས་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་ཐུག་པའམ་ཟན་བཟས་ནས་ཕོ་བྲང་གསུམ་དུ་ཟློས་གར་གྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་གཟིགས་སོ།། ཟློས་གར་གྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྒྱལ་པོ་སྔོན་མ་ལས་བརྒྱུད་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་ཉེ་བར་བྱུང་བ་ལས་བརྒྱུད་པ་དང་། རང་གི་དུས་སུ་གསར་དུ་བཙུགས་པ་རྣམས་སོ།། ཁོང་ཉིན་གཅིག་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་གཞོན་ནུ་མའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་སོ།། ཟློས་གར་མ་དེ་དག་གིས་“རྒྱལ་པོ་མགུ་བར་བྱའོ་”སྙམ་ནས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་ལྷའི་བུ་མོ་བཞིན་དུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་རྣམས་བྱས་སོ།། རྒྱལ་པོ་ནི་“འདི་ནི་གཞོན་ནུ་མ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ནོ་”སྙམ་ནས་མ་མགུ་བར་བར་མའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་སོ།། ཟློས་གར་མ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ།། ཁོང་དེར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་མ་མགུ་བར་བགྲེས་མོའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་སོ།། ཟློས་གར་མ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ།། རྒྱལ་པོ་ནི་རྒྱལ་རབས་གཉིས་གསུམ་འདས་པའི་བགྲེས་མོ་དེ་དག་གི་རྒས་པའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་གར་བྱེད་པ་ནི་རུས་གོང་གིས་རྩེ་བ་ལྟ་བུ་མཐོང་ཞིང་། གླུ་ཡང་སྙན་པ་མེད་པ་ཐོས་ནས། སླར་ཡང་གཞོན་ནུ་མའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དང་། སླར་ཡང་བར་མའི་ཟློས་གར་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་ཏེ་དེ་ལྟར་འཁྱམས་ཀྱང་གང་དུ་ཡང་མ་མགུ་བར་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ཟློས་གར་མ་འདི་དག་ནི་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་ལྷའི་བུ་མོ་བཞིན་དུ་བདག་མགུ་བར་འདོད་པས་ནུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གར་དང་། གླུ་དང་། རོལ་མོ་རྣམས་བྱས་ཀྱང་། བདག་ནི་གང་དུ་ཡང་མ་མགུ་བར་ཆགས་པ་ཁོ་ན་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ།། ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ཤིག་གོ། ད་ནི་བདག་གིས་ཆགས་པ་འདི་གཞོམ་པར་བྱའོ།།”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘သင်္ဂေါ ဧသော ပရိတ္တမေတ္ထ သောချံ, အပ္ပဿာဒေါ ဒုက္ခမေတ္ထ ဘိယျော; ဂဠော ဧသော ဣတိ ဉတွာ မတိမာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “འདི་ནི་ཆགས་པ་སྟེ་འདི་ན་བདེ་བ་ཆུང་།། དགའ་བ་ཉུང་ཞིང་འདི་ན་སྡུག་བསྔལ་ཆེ།། འདི་ནི་ལྕགས་ཀྱུ་ཡིན་པར་ཤེས་བྱས་ནས།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། တဿတ္ထော – သင်္ဂေါ ဧသောတိ အတ္တနော ဥပဘောဂံ နိဒ္ဒိသတိ. သော ဟိ သဇ္ဇန္တိ တတ္ထ ပါဏိနော ကဒ္ဒမေ ပဝိဋ္ဌော ဟတ္ထီ ဝိယာတိ သင်္ဂေါ. ပရိတ္တမေတ္ထ သောချန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏူပဘောဂကာလေ ဝိပရီတသညာယ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗတော ကာမာဝစရဓမ္မပရိယာပန္နတော ဝါ လာမကဋ္ဌေန သောချံ ပရိတ္တံ, ဝိဇ္ဇုပ္ပဘာယ ဩဘာသိတနစ္စဒဿနသုခံ ဝိယ ဣတ္တရံ, တာဝကာလိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပ္ပဿာဒေါ ဒုက္ခမေတ္ထ ဘိယျောတိ ဧတ္ထ စ ယွာယံ ‘‘ယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ, အယံ ကာမာနံ အဿာဒေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၆) ဝုတ္တော. သော ယဒိဒံ ‘‘ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ကာမာနံ အာဒီနဝေါ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ကုလပုတ္တော ယေန သိပ္ပဋ္ဌာနေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, ယဒိ မုဒ္ဒါယ, ယဒိ ဂဏနာယာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၆၇) နယေနေတ္ထ ဒုက္ခံ ဝုတ္တံ. တံ ဥပနိဓာယ အပ္ပော ဥဒကဗိန္ဒုမတ္တော ဟောတိ. အထ ခေါ ဒုက္ခမေဝ ဘိယျော ဗဟု, စတူသု သမုဒ္ဒေသု ဥဒကသဒိသံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အပ္ပဿာဒေါ ဒုက္ခမေတ္ထ ဘိယျော’’တိ. ဂဠော ဧသောတိ အဿာဒံ ဒဿေတွာ အာကဍ္ဎနဝသေန ဗဠိသော ဝိယ ဧသော ယဒိဒံ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. ဣတိ ဉတွာ မတိမာတိ ဧဝံ ဉတွာ ဗုဒ္ဓိမာ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော သဗ္ဗမ္ပေတံ ပဟာယ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပောတိ. དེའི་དོན་ནི། “འདི་ནི་ཆགས་པ་སྟེ་”ཞེས་པས་རང་གི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཡུལ་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ནི་འདོད་པ་དེ་དག་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདམ་རྫབ་ཏུ་བྱིང་བའི་གླང་པོ་ཆེ་བཞིན་དུ་ཆགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པའོ།། “འདི་ན་བདེ་བ་ཆུང་”ཞེས་པ་ནི་འདིར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཚེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རམ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་དམན་པའི་དོན་གྱིས་བདེ་བ་ནི་ཆུང་ངོ་།། གློག་གི་འོད་ཀྱིས་གསལ་བའི་ཚེ་ཟློས་གར་ལ་བལྟས་པའི་བདེ་བ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་པ་དང་། གནས་སྐབས་ཙམ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། “དགའ་བ་ཉུང་ཞིང་འདི་ན་སྡུག་བསྔལ་ཆེ་”ཞེས་པ་ལ། འདིར་གང་ཞིག་“དགེ་སློང་དག འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་གང་སྐྱེ་བ་འདི་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་རོ་མྱང་བའོ།།” (མཛྫྷིམནི་ཀཱ་ཡ། ༡.༡༦༦) ཞེས་གསུངས་པ་དེའོ།། དེ་ལ། “དགེ་སློང་དག འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་ཅི་ཞེ་ན། འདིར་རིགས་ཀྱི་བུ་གང་ཞིག་བཟོ་ཡི་གནས་གང་གིས་འཚོ་བ་འཛིན་ཏེ། ལག་རྩིས་སམ། གྲངས་རྩིས་སམ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདིར་སྡུག་བསྔལ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ལྟོས་ཏེ་རོ་མྱང་བ་ནི་ཆུ་ཐིགས་ཙམ་དུ་ཟད་དོ།། འོན་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཆེས་མང་ཞིང་རྒྱ་མཚོ་བཞི་ཡི་ཆུ་དང་འདྲའོ།། དེའི་ཕྱིར་“དགའ་བ་ཉུང་ཞིང་འདི་ན་སྡུག་བསྔལ་ཆེ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འདི་ནི་ལྕགས་ཀྱུ་ཡིན་པར་”ཞེས་པ་ནི་རོ་མྱང་བ་བསྟན་ནས་འདྲེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉ་པའི་ལྕགས་ཀྱུ་བཞིན་དུ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའོ།། “ཤེས་བྱས་ནས་བློ་ལྡན་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའི་མཁས་པས་དེ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།། သင်္ဂဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཆགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၆၂. သန္ဒာလယိတွာနာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ အနိဝတ္တဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. သော သင်္ဂါမံ ဩတိဏ္ဏော အဇိနိတွာ အညံ ဝါ ကိစ္စံ အာရဒ္ဓေါ အနိဋ္ဌပေတွာ န နိဝတ္တတိ, တသ္မာ နံ ဧဝံ သဉ္ဇာနိံသု. သော [Pg.103] ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆတိ. တေန စ သမယေန ဝနဒါဟော ဥဋ္ဌာသိ. သော အဂ္ဂိ သုက္ခာနိ စ ဟရိတာနိ စ တိဏာဒီနိ ဒဟန္တော အနိဝတ္တမာနော ဧဝ ဂစ္ဆတိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ တပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. ‘‘ယထာယံ ဝနဒါဟော, ဧဝမေဝ ဧကာဒသဝိဓော အဂ္ဂိ သဗ္ဗသတ္တေ ဒဟန္တော အနိဝတ္တမာနောဝ ဂစ္ဆတိ မဟာဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေန္တော, ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ ဣမဿ ဒုက္ခဿ နိဝတ္တနတ္ထံ အယံ အဂ္ဂိ ဝိယ အရိယမဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ကိလေသေ ဒဟန္တော အနိဝတ္တမာနော ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ? တတော မုဟုတ္တံ ဂန္တွာ ကေဝဋ္ဋေ အဒ္ဒသ နဒိယံ မစ္ဆေ ဂဏှန္တေ. တေသံ ဇာလန္တရံ ပဝိဋ္ဌော ဧကော မဟာမစ္ဆော ဇာလံ ဘေတွာ ပလာယိ. တေ ‘‘မစ္ဆော ဇာလံ ဘေတွာ ဂတော’’တိ သဒ္ဒမကံသု. ရာဇာ တမ္ပိ ဝစနံ သုတွာ တပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ – ‘‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ အရိယမဂ္ဂဉာဏေန တဏှာဒိဋ္ဌိဇာလံ ဘေတွာ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ. သော ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ, ဣမဉ္စ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༦༢. “ཀུན་ཏུ་བཅད་ནས་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ན་རྒྱལ་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བྱུང་ངོ་།། ཁོང་ནི་གཡུལ་སྤྲོད་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་མ་རྒྱལ་བར་རམ། ཡང་ན་ལས་གཞན་གང་ཞིག་བརྩམས་པ་མ་ཚར་བར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་ཁོང་ལ་དེ་ལྟར་གྲགས་སོ།། ཁོང་ཉིན་གཅིག་ཀུན་དགའ་ར་བར་གཤེགས་སོ།། དེའི་ཚེ་ནགས་ཚལ་གྱི་མེ་ཤོར་རོ།། མེ་དེ་ནི་རྩྭ་སྐམ་པོ་དང་རྩྭ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྲེགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོའོ།། རྒྱལ་པོས་དེ་མཐོང་ནས་དེའི་མཚན་མ་དང་མཐུན་པར་བསྐྱེད་དེ། “ནགས་མེ་འདི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་མེ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་པོ་འདིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དོ།། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་མེ་འདི་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བསྲེགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ།”སྙམ་མོ།། དེ་ནས་ཡུད་ཙམ་ཞིག་གཤེགས་པ་ན་ཆུ་བོ་ལས་ཉ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉ་འཛིན་པ་གཟིགས་སོ།། དེ་དག་གི་རྒྱའི་ནང་དུ་ཆུད་པའི་ཉ་ཆེན་པོ་གཅིག་གིས་རྒྱ་བཅད་དེ་བྲོས་སོ།། དེ་དག་གིས་“ཉས་རྒྱ་བཅད་དེ་སོང་ངོ་།།”ཞེས་སྒྲ་ཕྱུང་ངོ་།། རྒྱལ་པོས་ཚིག་དེ་ཡང་ཐོས་ནས་དེའི་མཚན་མ་དང་མཐུན་པར་བསྐྱེད་དེ། “བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་རྒྱ་བཅད་དེ་ཆགས་པ་མེད་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ།”སྙམ་མོ།། ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘သန္ဒာလယိတွာန သံယောဇနာနိ, ဇာလံဝ ဘေတွာ သလိလမ္ဗုစာရီ; အဂ္ဂီဝ ဒဍ္ဎံ အနိဝတ္တမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “ཀུན་སྦྱོར་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་བཅད་བྱས་ནས།། ཆུ་ཡི་ཉ་ཡིས་རྒྱ་ནི་གཅོད་པ་བཞིན།། མེས་བསྲེགས་ས་ལ་སླར་མི་ལྡོག་པ་ལྟར།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། တဿာ ဒုတိယပါဒေ ဇာလန္တိ သုတ္တမယံ ဝုစ္စတိ. အမ္ဗူတိ ဥဒကံ, တတ္ထ စရတီတိ အမ္ဗုစာရီ, မစ္ဆဿေတံ အဓိဝစနံ. သလိလေ အမ္ဗုစာရီ သလိလမ္ဗုစာရီ, တသ္မိံ နဒီသလိလေ ဇာလံ ဘေတွာ အမ္ဗုစာရီဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတိယပါဒေ ဒဍ္ဎန္တိ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ. ယထာ အဂ္ဂိ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနံ ပုန န နိဝတ္တတိ, န တတ္ထ ဘိယျော အာဂစ္ဆတိ, ဧဝံ မဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ ကာမဂုဏဋ္ဌာနံ အနိဝတ္တမာနော တတ္ထ ဘိယျော အနာဂစ္ဆန္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེའི་རྐང་པ་གཉིས་པ་ལ་“རྒྱ་”ཞེས་པ་ནི་སྐུད་པས་བྱས་པའི་རྒྱའོ།། “ཆུ་”ནི་ཆུ་སྟེ། དེ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་སྟེ། ཉ་ཡི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། “ཆུ་བོའི་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་”ནི་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་སྟེ། ཆུ་བོའི་ཆུ་དེ་ལ་རྒྱ་བཅད་དེ་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། རྐང་པ་གསུམ་པ་ལ་“བསྲེགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བསྲེགས་པའི་གནས་ལ་བརྗོད་དོ།། ཇི་ལྟར་མེ་ནི་བསྲེགས་པའི་གནས་སུ་སླར་མི་ལྡོག་ཅིང་དེར་ཡང་བསྐྱར་མི་འོང་བ་བཞིན་དུ། ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེས་བསྲེགས་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་གནས་སུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་དེར་ཡང་བསྐྱར་མི་འོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། သန္ဒာလနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཀུན་ཏུ་གཅོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၆၃. ဩက္ခိတ္တစက္ခူတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ စက္ခုလောလဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ ပါဒလောလဗြဟ္မဒတ္တော ဝိယ နာဋကဒဿနမနုယုတ္တော ဟောတိ. အယံ ပန ဝိသေသော – သော အသန္တုဋ္ဌော တတ္ထ တတ္ထ ဂစ္ဆတိ, အယံ တံ တံ နာဋကံ ဒိသွာ အတိဝိယ အဘိနန္ဒိတွာ နာဋကပရိဝတ္တဒဿနေန တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တော ဝိစရတိ. သော ကိရ နာဋကဒဿနာယ အာဂတံ အညတရံ [Pg.104] ကုဋုမ္ဗိယဘရိယံ ဒိသွာ ရာဂံ ဥပ္ပာဒေသိ. တတော သံဝေဂမာပဇ္ဇိတွာ ပုန ‘‘အဟံ ဣမံ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တော အပါယပရိပူရကော ဘဝိဿာမိ, ဟန္ဒ နံ နိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ အတ္တနော ပုရိမပဋိပတ္တိံ ဂရဟန္တော တပ္ပဋိပက္ခဂုဏဒီပိကံ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༦༣. “མིག་ནི་བཙུམ་ཞིང་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ན་རྒྱལ་པོ་མིག་འཕྱན་པ་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། རྐང་པ་འཕྱན་པ་ཚངས་པས་བྱིན་བཞིན་དུ་ཟློས་གར་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྩོན་པའོ།། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། ཁོང་ནི་མ་མགུ་བར་གནས་དེ་དང་དེར་གཤེགས་ཤིང་། ཟློས་གར་དེ་དང་དེ་མཐོང་ནས་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་དགའ་བར་བྱས་ཏེ། ཟློས་གར་གྱི་འཁོར་ལ་ཡང་བསྐྱར་ལྟ་བས་སྲེད་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་ཅིང་འཁྱམས་སོ།། ཁོང་གིས་ཟློས་གར་ལ་ལྟ་བར་འོངས་པའི་ཁྱིམ་བདག་གི་ཆུང་མ་ཞིག་མཐོང་ནས་འདོད་ཆགས་བསྐྱེད་དོ།། དེ་ནས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། “བདག་གིས་སྲེད་པ་འདི་འཕེལ་བར་བྱས་ན་ངན་སོང་གི་གནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།། ད་ནི་འདི་གཞོམ་པར་བྱའོ།།”ཞེས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། རང་གི་སྔོན་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སྨད་ཅིང་། དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘ဩက္ခိတ္တစက္ခူ န စ ပါဒလောလော, ဂုတ္တိန္ဒြိယော ရက္ခိတမာနသာနော; အနဝဿုတော အပရိဍယှမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “མིག་ནི་བཙུམ་ཞིང་རྐང་པ་མི་འཕྱན་ལ།། དབང་པོ་བསྡམས་ཤིང་ཡིད་ནི་བསྲུངས་པ་དང་།། ཟག་པ་མེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བར།། བསེ་རུའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ།།”ཞེས་བྱའོ།། တတ္ထ ဩက္ခိတ္တစက္ခူတိ ဟေဋ္ဌာခိတ္တစက္ခု, သတ္တ ဂီဝဋ္ဌီနိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ပရိဝဇ္ဇဂဟေတဗ္ဗဒဿနတ္ထံ ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န တု ဟနုကဋ္ဌိနာ ဟဒယဋ္ဌိံ သံဃဋ္ဋေန္တော. ဧဝဉှိ ဩက္ခိတ္တစက္ခုတာ န သမဏသာရုပ္ပာ ဟောတီ. န စ ပါဒလောလောတိ ဧကဿ ဒုတိယော, ဒွိန္နံ တတိယောတိ ဧဝံ ဂဏမဇ္ဈံ ပဝိသိတုကာမတာယ ကဏ္ဍူယမာနပါဒေါ ဝိယ အဘဝန္တော, ဒီဃစာရိကအနဝဋ္ဌိတစာရိကဝိရတော ဝါ. ဂုတ္တိန္ဒြိယောတိ ဆသု ဣန္ဒြိယေသု ဣဓ ဝိသုံဝုတ္တာဝသေသဝသေန ဂေါပိတိန္ဒြိယော. ရက္ခိတမာနသာနောတိ မာနသံ ယေဝ မာနသာနံ, တံ ရက္ခိတမဿာတိ ရက္ခိတမာနသာနော. ယထာ ကိလေသေဟိ န ဝိလုပ္ပတိ, ဧဝံ ရက္ခိတစိတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနဝဿုတောတိ ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ တေသု တေသု အာရမ္မဏေသု ကိလေသအနွာဿဝဝိရဟိတော. အပရိဍယှမာနောတိ ဧဝံ အနွာဿဝဝိရဟာဝ ကိလေသဂ္ဂီဟိ အပရိဍယှမာနော. ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ အနဝဿုတော, အဇ္ဈတ္တံ အပရိဍယှမာနော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ལ་"མིག་གྱེན་དུ་མི་བལྟ་བའམ་མིག་ཐུར་དུ་བལྟ་བ་" (okkhittacakkhu) ཞེས་པ་ནི་མིག་ཐུར་དུ་ཕབ་པ་སྟེ། སྐེའི་ཚིགས་པ་བདུན་པོ་རིམ་པ་བཞིན་བསྲངས་ནས། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བླང་བར་བྱ་བ་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཉའ་ཤིང་གང་ཙམ་གྱི་ས་ལ་བལྟ་བར་བྱེད་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་མ་ལེའི་རུས་པ་བྲང་རུས་ལ་གཏུགས་ནས་བལྟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མིག་ཐུར་དུ་ཕབ་པ་དེ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །"རྐང་པ་མི་གཡོ་བ་" (na ca pādalolo) ཞེས་པ་ནི། གཅིག་གི་རྗེས་སུ་གཉིས་པ་དང་། གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གསུམ་པ་ཞེས་པ་ལྟར། ཚོགས་པའི་ནང་དུ་འཇུག་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། རྐང་པ་གཡའ་བའི་ནད་ཅན་བཞིན་དུ་མི་རྒྱུག་པ་དང་། ཡུན་རིང་དུ་འཁྱམ་པ་དང་གནས་མེད་པར་འཁྱམ་པ་ལས་ལོག་པ་ལ་ཟེར། །"དབང་པོ་བསྡམས་པ་" (guttindriyo) ཞེས་པ་ནི། འདིར་དབང་པོ་དྲུག་གི་ནང་ནས་སོ་སོར་བཤད་པ་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་བསྲུངས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཟེར། །"ཡིད་བསྲུངས་པ་" (rakkhitamānasa) ཞེས་པ་ནི། ཡིད་ཉིད་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱ་ལ། ཡིད་དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པས་མི་འཕྲོག་པར་བསྲུངས་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ཡིད་བསྲུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པས་མི་ཉམས་པར་བྱེད་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་བསྲུངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"ཟག་པ་མེད་པ་" (anavassuto) ཞེས་པ་ནི། སྒྲུབ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཡུལ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཟག་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་ཟེར། །"ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བ་" (apariḍayhamāno) ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཟག་པ་དང་བྲལ་བས་ཉོན་མོངས་པའི་མེས་ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བ་ལ་ཟེར། ཡང་ན། ཕྱི་རོལ་དུ་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། ནང་དུ་ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བ་ལ་ཟེར། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། ဩက္ခိတ္တစက္ခုဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. མིག་ཐུར་དུ་བལྟ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၆၄. ဩဟာရယိတွာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ အယံ အညောပိ စာတုမာသိကဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ စတုမာသေ စတုမာသေ ဥယျာနကီဠံ ဂစ္ဆတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဂိမှာနံ မဇ္ဈိမေ မာသေ ဥယျာနံ ပဝိသန္တော ဥယျာနဒွါရေ [Pg.105] ပတ္တသဉ္ဆန္နံ ပုပ္ဖာလင်္ကတဝိဋပံ ပါရိစ္ဆတ္တကကောဝိဠာရံ ဒိသွာ ဧကံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ဥယျာနံ ပါဝိသိ. တတော ‘‘ရညာ အဂ္ဂပုပ္ဖံ ဂဟိတ’’န္တိ အညတရောပိ အမစ္စော ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ ဌိတော ဧဝ ဧကံ ပုပ္ဖံ အဂ္ဂဟေသိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန သဗ္ဗော ဗလကာယော အဂ္ဂဟေသိ. ပုပ္ဖံ အနဿာဒေန္တာ ပတ္တမ္ပိ ဂဏှိံသု. သော ရုက္ခော နိပ္ပတ္တပုပ္ဖော ခန္ဓမတ္တောဝ အဟောသိ. တံ ရာဇာ သာယနှသမယေ ဥယျာနာ နိက္ခမန္တော ဒိသွာ ‘‘ကိံ ကတော အယံ ရုက္ခော, မမ အာဂမနဝေလာယံ မဏိဝဏ္ဏသာခန္တရေသု ပဝါဠသဒိသပုပ္ဖာလင်္ကတော အဟောသိ, ဣဒါနိ နိပ္ပတ္တပုပ္ဖော ဇာတော’’တိ စိန္တေန္တော တဿေဝါဝိဒူရေ အပုပ္ဖိတံ ရုက္ခံ သဉ္ဆန္နပလာသံ အဒ္ဒသ. ဒိသွာ စဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ရုက္ခော ပုပ္ဖဘရိတသာခတ္တာ ဗဟုဇနဿ လောဘနီယော အဟောသိ, တေန မုဟုတ္တေနေဝ ဗျသနံ ပတ္တော, အယံ ပနညော အလောဘနီယတ္တာ တထေဝ ဌိတော. ဣဒမ္ပိ ရဇ္ဇံ ပုပ္ဖိတရုက္ခော ဝိယ လောဘနီယံ, ဘိက္ခုဘာဝေါ ပန အပုပ္ဖိတရုက္ခော ဝိယ အလောဘနီယော. တသ္မာ ယာဝ ဣဒမ္ပိ အယံ ရုက္ခော ဝိယ န ဝိလုပ္ပတိ, တာဝ အယမညော သဉ္ဆန္နပတ္တော ယထာ ပါရိစ္ဆတ္တကော, ဧဝံ ကာသာဝေန ပရိသဉ္ဆန္နေန ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. သော ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༦༤. "སྤངས་ནས་" (ohārayitvā) ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་རུ། ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚངས་བྱིན་ (Cātumāsika Brahmadatta) ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ། ཟླ་བ་བཞི་རེའི་མཚམས་སུ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རྩེ་བར་འགྲོའོ། །ཉིན་གཅིག་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་འབྲིང་པོའི་ནང་དུ་ཁོང་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འཇུག་པ་ན། སྐྱེད་མོས་ཚལ་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ལོ་མས་ཡོངས་སུ་བཀབ་ཅིང་མེ་ཏོག་གིས་བརྒྱན་པའི་ཡལ་ག་དང་ལྡན་པའི་ཡོངས་འདུའི་ས་བརྟོལ་གྱི་ཤིང་ (pāricchattaka koviḷāra) ཞིག་མཐོང་ནས། མེ་ཏོག་གཅིག་བཏོགས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། །དེ་ནས་"རྒྱལ་པོས་མེ་ཏོག་གི་རྩེ་མོ་བཏོགས་སོ་"ཞེས་བསམས་ནས། བློན་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་ལངས་བཞིན་དུ་མེ་ཏོག་གཅིག་བཏོགས་སོ། །ཐབས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དམག་དཔུང་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མེ་ཏོག་བཏོགས་སོ། །མེ་ཏོག་མ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་མའང་བཏོགས་སོ། །ཤིང་དེ་ནི་ལོ་མ་དང་མེ་ཏོག་མེད་པར་སྡོང་པོ་ཙམ་དུ་གྱུར་ཏོ། །ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་རྒྱལ་པོ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལས་ཕྱིར་འཐོན་པ་ན་དེ་མཐོང་ནས། "ཤིང་འདི་ལ་ཅི་ཞིག་བྱས་སོང་། ང་ཡོང་བའི་དུས་སུ་ནོར་བུའི་མདོག་ལྟ་བུའི་ཡལ་གའི་གསེབ་ཏུ་བྱུ་རུ་ལྟ་བུའི་མེ་ཏོག་གིས་བརྒྱན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ། ད་ལྟ་ལོ་མ་དང་མེ་ཏོག་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་"སྙམ་དུ་བསམས་ཤིང་། དེའི་ཉེ་འཁོར་དུ་མེ་ཏོག་མེད་པར་ལོ་མས་ཡོངས་སུ་བཀབ་པའི་ཤིང་གཞན་ཞིག་མཐོང་ངོ་། །མཐོང་ནས་ཁོང་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། "ཤིང་འདི་ནི་མེ་ཏོག་གིས་གང་བའི་ཡལ་ག་དང་ལྡན་པས་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཆགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་ཏོ། །ཤིང་གཞན་འདི་ནི་ཆགས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །རྒྱལ་སྲིད་འདི་ཡང་མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་ཡིན་ལ། དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་ནི་མེ་ཏོག་མེད་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྲིད་དུ་རྒྱལ་སྲིད་འདི་ཡང་ཤིང་འདི་བཞིན་དུ་མ་ཉམས་པ་དེ་སྲིད་དུ། ལོ་མས་ཡོངས་སུ་བཀབ་པའི་ཡོངས་འདུའི་ཤིང་གཞན་འདི་བཞིན་དུ། ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཀབ་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་"སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဩဟာရယိတွာ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ, သဉ္ဆန္နပတ္တော ယထာ ပါရိဆတ္တော; ကာသာယဝတ္ထော အဘိနိက္ခမိတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “ཁྱིམ་པའི་རྟགས་རྣམས་ཀུན་ཏུ་སྤངས་བྱས་ནས། །ལོ་མས་ཡོངས་བཀབ་ཡོངས་འདུའི་ཤིང་བཞིན་དུ། །ངུར་སྨྲིག་གོས་གྱོན་མངོན་པར་བྱུང་བྱས་ཏེ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ ကာသာယဝတ္ထော အဘိနိက္ခမိတွာတိ ဣမဿ ပါဒဿ ဂေဟာ အဘိနိက္ခမိတွာ ကာသာယဝတ္ထော ဟုတွာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ န ဝိတ္ထာရိတန္တိ. དེ་ལ་"ངུར་སྨྲིག་གོས་གྱོན་མངོན་པར་བྱུང་བྱས་ཏེ་" (kāsāyavattho abhinikkhamitvā) ཞེས་པའི་རྐང་པ་འདིའི་དོན་ནི། ཁྱིམ་ནས་མངོན་པར་བྱུང་སྟེ་ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་གྱོན་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱས་པར་མ་བཤད་དོ། ། ပါရိစ္ဆတ္တကဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཡོངས་འདུའི་ཤིང་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། တတိယော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော. སྐབས་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། ། ၆၅. ရသေသူတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ကိရ ဗာရာဏသိရာဇာ ဥယျာနေ အမစ္စပုတ္တေဟိ ပရိဝုတော သိလာပဋ္ဋပေါက္ခရဏိယံ ကီဠတိ. တဿ သူဒေါ [Pg.106] သဗ္ဗမံသာနံ ရသံ ဂဟေတွာ အတီဝ သုသင်္ခတံ အမတကပ္ပံ အန္တရဘတ္တံ ပစိတွာ ဥပနာမေသိ. သော တတ္ထ ဂေဓမာပန္နော ကဿစိ ကိဉ္စိ အဒတွာ အတ္တနာဝ ဘုဉ္ဇိ. ဥဒကကီဠတော စ အတိဝိကာလေ နိက္ခန္တော သီဃံ သီဃံ ဘုဉ္ဇိ. ယေဟိ သဒ္ဓိံ ပုဗ္ဗေ ဘုဉ္ဇတိ, န တေသံ ကဉ္စိ သရိ. အထ ပစ္ဆာ ပဋိသင်္ခါနံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘အဟော, မယာ ပါပံ ကတံ, ယွာဟံ ရသတဏှာယ အဘိဘူတော သဗ္ဗဇနံ ဝိသရိတွာ ဧကကောဝ ဘုဉ္ဇိံ. ဟန္ဒ ရသတဏှံ နိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ အတ္တနော ပုရိမပဋိပတ္တိံ ဂရဟန္တော တပ္ပဋိပက္ခဂုဏဒီပိကံ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༦༥. "རོ་རྣམས་ལ་" (rasesu) ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཡི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་བློན་པོའི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་པད་མའི་རྫིང་བུར་རྩེ་བར་བྱེད་དོ། །ཁོང་གི་མ་ཆེན་གྱིས་ཤ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རོ་བཅུད་བླངས་ནས། ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་བདུད་རྩི་ལྟ་བུའི་བཟའ་བཅའ་ཞིག་བཟོས་ཏེ་ཕུལ་ལོ། །ཁོང་ནི་དེའི་རོ་ལ་ཆགས་ནས་སུ་ལའང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བྱིན་པར་རང་ཉིད་གཅིག་པུས་ཟོས་སོ། །ཆུ་རྩེད་ལས་ཕྱིར་ཐོན་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྱི་དྲོ་བས་མགྱོགས་པོར་མགྱོགས་པོར་ཟོས་སོ། །སྔོན་ཆད་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཟ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ལས་སུ་ལའང་མ་དྲན་ནོ། །དེ་ནས་ཕྱིས་སུ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཏེ། "ཀྱེ་ཧུད། ངས་སྡིག་པ་བྱས་སོ། །ང་ནི་རོའི་སྲེད་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་བརྗེད་ནས་གཅིག་པུས་ཟོས་སོ། །ད་ནི་རོའི་སྲེད་པ་ཚར་གཅོད་པར་བྱའོ་"སྙམ་དུ་བསམས་ནས། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། རང་གི་སྔོན་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སྨད་ཅིང་དེའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པའི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ရသေသု ဂေဓံ အကရံ အလောလော, အနညပေါသီ သပဒါနစာရီ; ကုလေ ကုလေ အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “རོ་ལ་ཆགས་པ་མི་བྱེད་གཡོ་བ་མེད། །གཞན་གསོ་མི་བྱེད་མཐར་ཆགས་བསོད་སྙོམས་རྒྱུ། །ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་དུ་སེམས་ནི་ཆགས་མེད་པར། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ ရသေသူတိ အမ္ဗိလမဓုရတိတ္တကကဋုကလောဏိကခါရိကကသာဝါဒိဘေဒေသု သာယနီယေသု. ဂေဓံ အကရန္တိ ဂိဒ္ဓိံ အကရောန္တော, တဏှံ အနုပ္ပာဒေန္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အလောလောတိ ‘‘ဣဒံ သာယိဿာမိ, ဣဒံ သာယိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ရသဝိသေသေသု အနာကုလော. အနညပေါသီတိ ပေါသေတဗ္ဗကသဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒိဝိရဟိတော, ကာယသန္ဓာရဏမတ္တေန သန္တုဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ ဝါ ပုဗ္ဗေ ဥယျာနေ ရသေသု ဂေဓကရဏလောလော ဟုတွာ အညပေါသီ အာသိံ, ဧဝံ အဟုတွာ ယာယ တဏှာယ လောလော ဟုတွာ ရသေသု ဂေဓံ ကရောတိ. တံ တဏှံ ဟိတွာ အာယတိံ တဏှာမူလကဿ အညဿ အတ္တဘာဝဿ အနိဗ္ဗတ္တနေန အနညပေါသီတိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ အတ္ထဘဉ္ဇနကဋ္ဌေန အညေတိ ကိလေသာ ဝုစ္စန္တိ. တေသံ အပေါသနေန အနညပေါသီတိ အယမ္ပေတ္ထ အတ္ထော. သပဒါနစာရီတိ အဝေါက္ကမ္မစာရီ အနုပုဗ္ဗစာရီ, ဃရပဋိပါဋိံ အဆဍ္ဍေတွာ အဍ္ဎကုလဉ္စ ဒလိဒ္ဒကုလဉ္စ နိရန္တရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသမာနောတိ အတ္ထော. ကုလေ ကုလေ အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တောတိ ခတ္တိယကုလာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကိလေသဝသေန အလဂ္ဂစိတ္တော, စန္ဒူပမော နိစ္စနဝကော ဟုတွာတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ལ་"རོ་རྣམས་ལ་" (rasesu) ཞེས་པ་ནི། སྐྱུར་བ་དང་། མངར་བ། ཁ་བ། ཚ་བ། ལན་ཚྭ། ཐལ་ཚྭ། བསྐ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་མྱང་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་རྣམས་ལའོ། །"ཆགས་པ་མི་བྱེད་" (gedhaṃ akaraṃ) ཞེས་པ་ནི། བརྐམ་ཆགས་མི་བྱེད་ཅིང་སྲེད་པ་མི་སྐྱེད་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །"གཡོ་བ་མེད་པ་" (alolo) ཞེས་པ་ནི། "འདི་མྱང་བར་བྱའོ། །འདི་མྱང་བར་བྱའོ། །"ཞེས་དེ་ལྟར་རོའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ལ་འཁྲུག་པ་མེད་པ་ལ་ཟེར། །"གཞན་གསོ་མི་བྱེད་པ་" (anaññaposī) ཞེས་པ་ནི། གསོ་བར་བྱ་བའི་གནས་གྲོགས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། ལུས་འཚོ་བ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། སྔོན་ཆད་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རོ་ལ་ཆགས་ཤིང་གཡོ་བས་གཞན་གསོ་བར་བྱེད་པ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། གང་གི་ཕྱིར་སྲེད་པས་གཡོ་བར་གྱུར་ཏེ་རོ་ལ་ཆགས་པ་བྱེད་པ་དེའི་སྲེད་པ་དེ་སྤངས་ནས། མ་འོངས་པ་ན་སྲེད་པའི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ལུས་གཞན་མི་སྐྱེད་པས་ན་"གཞན་གསོ་མི་བྱེད་པ་"ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན། ཕན་པ་འཇིག་པའི་དོན་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལ་"གཞན་"ཞེས་བྱ་ལ། དེ་དག་མི་གསོ་བས་ན་"གཞན་གསོ་མི་བྱེད་པ་"ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་འདིའི་དོན་ཏོ། །"མཐར་ཆགས་བསོད་སྙོམས་རྒྱུ་བ་" (sapadānacārī) ཞེས་པ་ནི། ཁྱིམ་རྣམས་མི་བརྒལ་བར་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བ་སྟེ། ཁྱིམ་གྱི་གྲལ་མ་བོར་བར་ཕྱུག་པོའི་ཁྱིམ་དང་དབུལ་པོའི་ཁྱིམ་རྣམས་སུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །"ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་དུ་སེམས་ཆགས་པ་མེད་པ་" (kule kule appaṭibaddhacitto) ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་གང་དུའང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་སེམས་མ་ཆགས་པ་སྟེ། ཟླ་བ་བཞིན་དུ་རྟག་ཏུ་གསར་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། ရသဂေဓဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. རོ་ལ་ཆགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၆၆. ပဟာယ [Pg.107] ပဉ္စာဝရဏာနီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ အညတရော ရာဇာ ပဌမဇ္ဈာနလာဘီ အဟောသိ. သော ဈာနာနုရက္ခဏတ္ထံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိသမ္ပဒံ ဒီပေန္တော ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༦༦. "སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་སྤངས་བྱས་ནས་" (pahāya pañcāvaraṇāni) ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་རུ་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཐོབ་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །ཁོང་གིས་བསམ་གཏན་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། རང་གི་སྒྲུབ་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ပဟာယ ပဉ္စာဝရဏာနိ စေတသော, ဥပက္ကိလေသေ ဗျပနုဇ္ဇ သဗ္ဗေ; အနိဿိတော ဆေတွ သိနေဟဒေါသံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་སྤངས་བྱས་ཤིང་། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་བསལ་བྱས་ཏེ། །གནས་མེད་ཆགས་པའི་སྐྱོན་ནི་བཅད་བྱས་ནས། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ အာဝရဏာနီတိ နီဝရဏာနေဝ. တာနိ အတ္ထတော ဥရဂသုတ္တေ ဝုတ္တာနိ. တာနိ ပန ယသ္မာ အဗ္ဘာဒယော ဝိယ စန္ဒသူရိယေ စေတော အာဝရန္တိ, တသ္မာ ‘‘အာဝရဏာနိ စေတသော’’တိ ဝုတ္တာနိ. တာနိ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ ပဟာယ. ဥပက္ကိလေသေတိ ဥပဂမ္မ စိတ္တံ ဝိဗာဓေန္တေ အကုသလေ ဓမ္မေ, ဝတ္ထောပမာဒီသု ဝုတ္တေ အဘိဇ္ဈာဒယော ဝါ. ဗျပနုဇ္ဇာတိ ပနုဒိတွာ ဝိနာသေတွာ, ဝိပဿနာမဂ္ဂေန ပဇဟိတွာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေတိ အနဝသေသေ. ဧဝံ သမထဝိပဿနာသမ္ပန္နော ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌိနိဿယဿ ပဟီနတ္တာ အနိဿိတော. သေသမဂ္ဂေဟိ ဆေတွာ တေဓာတုကံ သိနေဟဒေါသံ, တဏှာရာဂန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သိနေဟော ဧဝ ဟိ ဂုဏပဋိပက္ခတော သိနေဟဒေါသောတိ ဝုတ္တော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ལ་"སྒྲིབ་པ་རྣམས་" (āvaraṇāni) ཞེས་པ་ནི། སྒྲིབ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་དག་གི་དོན་ནི་སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ (Uragasutta) རུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་དག་ནི་སྤྲིན་ལ་སོགས་པས་ཉི་ཟླ་སྒྲིབ་པ་བཞིན་དུ་སེམས་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། "སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་"ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པའམ་རྒྱས་པར་བསྒོམས་པས་སྤངས་པ་ལའོ། །"ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་" (upakkilese) ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བར་འོངས་ནས་སེམས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་མི་དགེ་བའི་ชོས་རྣམས་ཏེ། གོས་ཀྱི་དཔེ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་བརྐམ་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལའོ། །"བསལ་བྱས་ཏེ་" (byapanujja) ཞེས་པ་ནི། བསྐྲད་ཅིང་བཅོམ་ནས། ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་གྱིས་སྤངས་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །"ཐམས་ཅད་" (sabbe) ཞེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་ལའོ། །དེ་ལྟར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ནི། ལམ་དང་པོས་ལྟ་བའི་གནས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གནས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆགས་པའི་སྐྱོན་བཅད་པ་ནི། སྲེད་པ་དང་འདོད་ཆགས་བཅད་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །ཆགས་པ་ཉིད་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "ཆགས་པའི་སྐྱོན་"ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། အာဝရဏဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. སྒྲིབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၆၇. ဝိပိဋ္ဌိကတွာနာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ အညတရော ရာဇာ စတုတ္ထဇ္ဈာနလာဘီ အဟောသိ. သော ဈာနာနုရက္ခဏတ္ထံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိသမ္ပဒံ ဒီပေန္တော ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༦༧. "རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་" (vipiṭṭhikatvāna) ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་རུ་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་པ་ཞིག་ཡོད་དོ། །ཁོང་གིས་བསམ་གཏན་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། རང་གི་སྒྲུབ་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဝိပိဋ္ဌိကတွာန သုခံ ဒုခဉ္စ, ပုဗ္ဗေဝ စ သောမနဿဒေါမနဿံ; လဒ္ဓါနုပေက္ခံ သမထံ ဝိသုဒ္ဓံ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་བྱས་ཤིང་། །སྔོན་ཉིད་ནས་ནི་ཡིད་བདེ་ཡིད་མི་བདེ། །རྣམ་དག་བཏང་སྙོམས་ཞི་གནས་ཐོབ་བྱས་ནས། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ [Pg.108] ဝိပိဋ္ဌိကတွာနာတိ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ, ဆဍ္ဍေတွာ ဇဟိတွာတိ အတ္ထော. သုခံ ဒုခဉ္စာတိ ကာယိကံ သာတာသာတံ. သောမနဿဒေါမနဿန္တိ စေတသိကံ သာတာသာတံ. ဥပေက္ခန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခံ. သမထန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမထမေဝ. ဝိသုဒ္ဓန္တိ ပဉ္စနီဝရဏဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခသင်္ခါတေဟိ နဝဟိ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိသုဒ္ဓံ, နိဒ္ဓန္တသုဝဏ္ဏမိဝ ဝိဂတူပက္ကိလေသန္တိ အတ္ထော. དེ་ལ་"རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་" (vipiṭṭhikatvāna) ཞེས་པ་ནི། རྒྱབ་ཏུ་བྱས་ཏེ། བོར་ཞིང་སྤངས་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །"བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་" (sukhaṃ dukkhañca) ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་ལའོ། །"ཡིད་བདེ་ཡིད་མི་བདེ་" (somanassadomanassaṃ) ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་ལའོ། །"བཏང་སྙོམས་" (upekkhā) ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བཏང་སྙོམས་ལའོ། །"ཞི་གནས་" (samatha) ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཞི་གནས་ཉིད་ལའོ། །"རྣམ་དག་" (visuddha) ཞེས་པ་ནི། སྒྲིབ་པ་ལྔ་དང་། རྟོག་པ། དཔྱོད་པ། དགའ་བ། བདེ་བ་སྟེ་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་དགུ་པོ་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ། ལེགས་པར་བཏུལ་བའི་གསེར་བཞིན་དུ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། ། အယံ ပန ယောဇနာ – ဝိပိဋ္ဌိကတွာန သုခံ ဒုက္ခဉ္စ ပုဗ္ဗေဝ ပဌမဇ္ဈာနုပစာရဘူမိယံယေဝ ဒုက္ခံ, တတိယဇ္ဈာနုပစာရဘူမိယံ သုခန္တိ အဓိပ္ပာယော. ပုန အာဒိတော ဝုတ္တံ စကာရံ ပရတော နေတွာ ‘‘သောမနဿံ ဒေါမနဿဉ္စ ဝိပိဋ္ဌိကတွာန ပုဗ္ဗေဝါ’’တိ အဓိကာရော. တေန သောမနဿံ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပစာရေ, ဒေါမနဿဉ္စ ဒုတိယဇ္ဈာနုပစာရေယေဝါတိ ဒီပေတိ. ဧတာနိ ဟိ ဧတေသံ ပရိယာယတော ပဟာနဋ္ဌာနာနိ. နိပ္ပရိယာယတော ပန ဒုက္ခဿ ပဌမဇ္ဈာနံ, ဒေါမနဿဿ ဒုတိယဇ္ဈာနံ, သုခဿ တတိယဇ္ဈာနံ, သောမနဿဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပဟာနဋ္ဌာနံ. ယထာဟ – ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ဧတ္ထုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၅၁၀). တံ သဗ္ဗံ အဋ္ဌသာလိနိယာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၆၅) ဝုတ္တံ. ယတော ပုဗ္ဗေဝ တီသု ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ဒုက္ခဒေါမနဿသုခါနိ ဝိပိဋ္ဌိကတွာ ဧတ္ထေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ သောမနဿံ ဝိပိဋ္ဌိကတွာ ဣမာယ ပဋိပဒါယ လဒ္ဓါနုပေက္ခံ သမထံ ဝိသုဒ္ဓံ ဧကော စရေတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ. འདིའི་སྦྱོར་ཚུལ་ནི་འདི་ལྟར་ཏེ། "བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་"ཞེས་པ་ནི། སྔོན་ཉིད་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ས་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ས་ལ་བདེ་བ་སྤངས་པ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་སྔོན་དུ་གསུངས་པའི་"དང་" (ca) ཞེས་པའི་སྒྲ་དེ་ཕྱིས་སུ་སྦྱར་ནས། "ཡིད་བདེ་དང་ཡིད་མི་བདེ་ཡང་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས་སྔོན་ཉིད་ནས་"ཞེས་པ་ནི་དབང་འདུས་པའོ། །དེས་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ལ། ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ཉིད་ལ་སྤངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་དག་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྤང་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་དངོས་སུ་ནི། སྡུག་བསྔལ་སྤང་བའི་གནས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡིན་ལ། ཡིད་མི་བདེ་བ་སྤང་བའི་གནས་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡིན་ཞིང་། བདེ་བ་སྤང་བའི་གནས་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་བདེ་བ་སྤང་བའི་གནས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ། "བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་ན། འདིར་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་མ་ལུས་པར་འགག་པར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ཀུན་གསལ་ (Atthasālinī) ལས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྔོན་ཉིད་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ། བདེ་བ་རྣམས་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་ནས། འདི་ཉིད་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་ཡིད་བདེ་བ་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་བས། སྒྲུབ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་བཏང་སྙོམས་དང་ཞི་གནས་ཐོབ་ནས་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། ། ဝိပိဋ္ဌိကတွာဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱུར་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၆၈. အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ကိရ ပစ္စန္တရာဇာ သဟဿယောဓပရိမာဏဗလကာယော ရဇ္ဇေန ခုဒ္ဒကော, ပညာယ မဟန္တော အဟောသိ. သော ဧကဒိဝသံ ‘‘ကိဉ္စာပိ အဟံ ခုဒ္ဒကော, ပညဝတာ စ ပန သက္ကာ သကလဇမ္ဗုဒီပံ ဂဟေတု’’န္တိ စိန္တေတွာ သာမန္တရညော ဒူတံ ပါဟေသိ – ‘‘သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ မေ ရဇ္ဇံ ဝါ ဒေတု ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ. တတော သော အတ္တနော အမစ္စေ သမောဓာနေတွာ အာဟ – ‘‘မယာ တုမှေ အနာပုစ္ဆာယေဝ သာဟသံ ကတံ, အမုကဿ ရညော ဧဝံ ပဟိတံ, ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? တေ အာဟံသု – ‘‘သက္ကာ, မဟာရာဇ, သော ဒူတော နိဝတ္တေတု’’န္တိ? ‘‘န သက္ကာ, ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ. ‘‘ယဒိ ဧဝံ ဝိနာသိတမှာ တယာ, တေန ဟိ ဒုက္ခံ [Pg.109] အညဿ သတ္ထေန မရိတုံ. ဟန္ဒ, မယံ အညမညံ ပဟရိတွာ မရာမ, အတ္တာနံ ပဟရိတွာ မရာမ, ဥဗ္ဗန္ဓာမ, ဝိသံ ခါဒါမာ’’တိ. ဧဝံ တေသု ဧကမေကော မရဏမေဝ သံဝဏ္ဏေတိ. တတော ရာဇာ – ‘‘ကိံ မေ, ဣမေဟိ, အတ္ထိ, ဘဏေ, မယှံ ယောဓာ’’တိ အာဟ. အထ ‘‘အဟံ, မဟာရာဇ, ယောဓော, အဟံ, မဟာရာဇ, ယောဓော’’တိ တံ ယောဓသဟဿံ ဥဋ္ဌဟိ. ༦༨. “བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ།”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་དཔུང་དམག་དཔའ་བོ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གི་ཚད་ལས་མེད་པས་རྒྱལ་ཁམས་ཆུང་ཡང་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། ཉིན་གཅིག་ཁོང་གིས་“ང་ནི་རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བསྡུ་བར་ནུས་སོ།”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གི་གམ་དུ་ཕོ་ཉ་བཏང་སྟེ། “ཞག་བདུན་གྱི་ནང་ཚུན་དུ་ང་ལ་རྒྱལ་སྲིད་སྤྲོད་དམ། ཡང་ན་གཡུལ་འགྱེད་པར་གྱིས།”ཞེས་བསྒོས། དེ་ནས་ཁོང་གིས་རང་གི་བློན་པོ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་སྨྲས་པ། “ངས་ཁྱེད་རྣམས་ལ་མ་དྲིས་པར་བརྟག་དཔྱད་མེད་པར་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ཆེ་གེ་མོ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་བཏང་བས་ད་ཅི་བྱ་དགོས།”ཞེས་དྲིས། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཕོ་ཉ་དེ་ཕྱིར་བཟློག་པར་མི་ནུས་སམ།” “མི་ནུས་ཏེ། ཁོ་སོང་ཚར་བ་ཡིན་ནོ།” “གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་བདག་ཅག་བརླག་པར་བྱས་སོ། གཞན་གྱི་མཚོན་ཆས་ཤི་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བས་ན། འོང་ཡེ། བདག་ཅག་ཕན་ཚུན་བསད་དེ་འཆི་བར་བྱའོ། ཡང་ན་རང་ཉིད་བསད་དེ་འཆི་བར་བྱའོ། ཡང་ན་སྐེ་ལ་ཐག་པ་བསྐོན་ཏེ་འཆི་བར་བྱའོ། ཡང་ན་དུག་ཟོས་ཏེ་འཆི་བར་བྱའོ།”ཞེས་དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་ཤི་བ་ཁོ་ནར་བསྔགས་སོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག འདི་དག་གིས་ང་ལ་ཅི་བྱ། ང་ལ་དཔའ་བོ་དག་ཡོད་དོ།”ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། དེ་ནས་དཔའ་བོ་སྟོང་ཕྲག་དེ་དག་གིས། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ང་ནི་དཔའ་བོ་ཡིན། ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ང་ནི་དཔའ་བོ་ཡིན།”ཞེས་ལངས་སོ། ရာဇာ ‘‘ဧတေ ဥပပရိက္ခိဿာမီ’’တိ မန္တွာ စိတကံ သဇ္ဇေတွာ အာဟ – ‘‘မယာ, ဘဏေ, ဣဒံ နာမ သာဟသံ ကတံ, တံ မေ အမစ္စာ ပဋိက္ကောသန္တိ, သောဟံ စိတကံ ပဝိသိဿာမိ, ကော မယာ သဒ္ဓိံ ပဝိသိဿတိ, ကေန မယှံ ဇီဝိတံ ပရိစ္စတ္တ’’န္တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ ပဉ္စသတာ ယောဓာ ဥဋ္ဌဟိံသု – ‘‘မယံ, မဟာရာဇ, ပဝိသာမာ’’တိ. တတော ရာဇာ အပရေ ပဉ္စသတေ ယောဓေ အာဟ – ‘‘တုမှေ ဣဒါနိ, တာတာ, ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? တေ အာဟံသု – ‘‘နာယံ, မဟာရာဇ, ပုရိသကာရော, ဣတ္ထိကိရိယာ ဧသာ, အပိစ မဟာရာဇေန ပဋိရညော ဒူတော ပေသိတော, တေန မယံ ရညာ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတွာ မရိဿာမာ’’တိ. တတော ရာဇာ ‘‘ပရိစ္စတ္တံ တုမှေဟိ မမ ဇီဝိတ’’န္တိ စတုရင်္ဂိနိံ သေနံ သန္နယှိတွာ တေန ယောဓသဟဿေန ပရိဝုတော ဂန္တွာ ရဇ္ဇသီမာယ နိသီဒိ. རྒྱལ་པོས་“འདི་དག་ལ་བརྟག་པར་བྱའོ།”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ཤིང་སྤུངས་ཤིག་བཤམས་ཏེ་སྨྲས་པ། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག ངས་འདི་ལྟ་བུའི་བརྟག་དཔྱད་མེད་པའི་ལས་ཤིག་བྱས་པ་ལ། ངའི་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཀག་འགོག་བྱེད། དེས་ན་ང་ནི་ཤིང་སྤུངས་ཀྱི་མེ་ནང་དུ་འཇུག་པར་བྱ་ན། སུ་ཞིག་ང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད། སུ་ཞིག་གིས་ངའི་ཆེད་དུ་སྲོག་གཏོང་བར་བྱེད།”ཞེས་སྨྲས་སོ། དེ་ལྟར་སྨྲས་པ་དང་། དཔའ་བོ་ལྔ་བརྒྱ་ལངས་ཏེ། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་ཅག་འཇུག་པར་བགྱིའོ།”ཞེས་སྨྲས་ོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་ལྷག་མ་དཔའ་བོ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ་སྨྲས་པ། “བུ་དག ད་ལྟ་ཁྱེད་རྣམས་ཅི་བྱེད་པར་འགྱུར།”ཞེས་དྲིས། དེ་དག་གིས་སྨྲས་པ། “ལྷ་གཅིག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ནི་སྐྱེས་པའི་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕོ་ཉ་བཏང་ཟིན་པས། བདག་ཅག་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཡུལ་འགྱེད་དེ་འཆི་བར་བགྱིའོ།”ཞེས་སྨྲས་སོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ངའི་ཆེད་དུ་སྲོག་བཏང་ངོ་།”ཞེས་གསུངས་ནས། ཡན་ལག་བཞི་པའི་དམག་དཔུང་བཤམས་ཏེ། དཔའ་བོ་སྟོང་ཕྲག་དེས་བསྐོར་ནས་སོང་སྟེ་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་བསྡད་དོ། သောပိ ပဋိရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘အရေ, သော ခုဒ္ဒကရာဇာ မမ ဒါသဿာပိ နပ္ပဟောတီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗံ ဗလကာယံ အာဒါယ ယုဇ္ဈိတုံ နိက္ခမိ. ခုဒ္ဒကရာဇာ တံ အဗ္ဘုယျာတံ ဒိသွာ ဗလကာယံ အာဟ – ‘‘တာတာ, တုမှေ န ဗဟုကာ; သဗ္ဗေ သမ္ပိဏ္ဍိတွာ, အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ, သီဃံ ဣမဿ ရညော ပုရတော ဥဇုကံ ဧဝ ဂစ္ဆထာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. အထ သာ သေနာ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတွာ အန္တရမဒါသိ. တေ တံ ရာဇာနံ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဏှိံသု, အညေ ယောဓာ ပလာယိံသု. ခုဒ္ဒကရာဇာ ‘‘တံ မာရေမီ’’တိ ပုရတော ဓာဝတိ, ပဋိရာဇာ တံ အဘယံ ယာစိ. တတော တဿ အဘယံ ဒတွာ, သပထံ ကာရာပေတွာ, တံ အတ္တနော မနုဿံ ကတွာ, တေန သဟ အညံ ရာဇာနံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ, တဿ ရဇ္ဇသီမာယ ဌတွာ ပေသေသိ – ‘‘ရဇ္ဇံ ဝါ မေ ဒေတု ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ. သော ‘‘အဟံ ဧကယုဒ္ဓမ္ပိ န သဟာမီ’’တိ ရဇ္ဇံ နိယျာတေသိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန သဗ္ဗရာဇာနော ဂဟေတွာ အန္တေ ဗာရာဏသိရာဇာနမ္ပိ အဂ္ဂဟေသိ. ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་དེས་ཀྱང་གནས་ཚུལ་དེ་ཐོས་ནས། “ཀྱེ་ཧུད། རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་དེ་ནི་ངའི་བྲན་གཡོག་གི་ཚད་ལའང་མི་ལོངས་སོ།”ཞེས་ཁྲོས་ཏེ། རང་གི་དཔུང་དམག་ཐམས་ཅད་ཁྲིད་དེ་གཡུལ་འགྱེད་པར་བྱུང་། རྒྱལ་པོ་ཆུང་ངུས་ཁོ་ཚོ་ཚུར་འོང་བ་མཐོང་ནས་རང་གི་དཔུང་དམག་ལ་སྨྲས་པ། “བུ་དག ཁྱེད་རྣམས་མང་པོ་མ་ཡིན་པས། ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ། རལ་གྲི་དང་ཕུབ་བཟུང་ནས་མྱུར་དུ་རྒྱལ་པོ་འདིའི་མདུན་དུ་དྲང་པོར་སོང་ཞིག”ཅེས་བསྒོས། ཁོ་ཚོས་དེ་ལྟར་བྱས་སོ། དེ་ནས་ཕ་རོལ་གྱི་དམག་དཔུང་དེ་གཉིས་སུ་གྱེས་ཏེ་བར་གསེང་ཕྱེས། ཁོ་ཚོས་རྒྱལ་པོ་དེ་གསོན་པོར་བཟུང་ཞིང་། དཔའ་བོ་གཞན་རྣམས་ནི་བྲོས་སོ། རྒྱལ་པོ་ཆུང་ངུས་“ཁོ་གསོད་པར་བྱའོ།”ཞེས་མདུན་དུ་རྒྱུགས་པ་ན། ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱལ་པོས་ཁོ་ལ་སྐྱབས་གསོལ། དེ་ནས་ཁོ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་བྱིན་ཏེ། མནའ་སྐྱེལ་དུ་བཅུག་ནས་རང་གི་འབངས་སུ་བྱས། ཁོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་གཞན་ཞིག་གི་ཕྱོགས་སུ་སོང་སྟེ། དེའི་ས་མཚམས་སུ་བསྡད་ནས་ཕོ་ཉ་བཏང་སྟེ། “ང་ལ་རྒྱལ་སྲིད་སྤྲོད་དམ། ཡང་ན་གཡུལ་འགྱེད་པར་གྱིས།”ཞེས་བསྒོས། རྒྱལ་པོ་དེས་“ང་ནི་གཡུལ་འགྱེད་གཅིག་ལའང་བཟོད་མི་ནུས་སོ།”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་ཕུལ་ལོ། ཐབས་མཁས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ། མཐར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའང་དབང་དུ་བསྡུས་སོ། သော [Pg.110] ဧကသတရာဇပရိဝုတော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ အနုသာသန္တော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ခုဒ္ဒကော အဟောသိံ, သောမှိ အတ္တနော ဉာဏသမ္ပတ္တိယာ သကလဇမ္ဗုဒီပဿ ဣဿရော ဇာတော. တံ ခေါ ပန မေ ဉာဏံ လောကိယဝီရိယသမ္ပယုတ္တံ, နေဝ နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ သံဝတ္တတိ, သာဓု ဝတဿ သွာဟံ ဣမိနာ ဉာဏေန လောကုတ္တရဓမ္မံ ဂဝေသေယျ’’န္တိ. တတော ဗာရာဏသိရညော ရဇ္ဇံ ဒတွာ, ပုတ္တဒါရဉ္စ သကဇနပဒမေဝ ပေသေတွာ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာဒါယ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ, ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ အတ္တနော ဝီရိယသမ္ပတ္တိံ ဒီပေန္တော ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ཁོང་གིས་རྒྱལ་པོ་བརྒྱ་རྩ་གཅིག་གིས་བསྐོར་ཏེ་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་ལ་མངའ་མཛད་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “ང་ནི་སྔོན་ཆད་རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་མོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་རང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུ་ལས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། འོན་ཀྱང་ངའི་ཤེས་རབ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས། སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། གལ་ཏེ་ངས་ཤེས་རབ་འདིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་བཙལ་ན་ཅི་མ་རུང་།”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། དེ་ནས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་སྤྲད་དེ། བུ་དང་ཆུང་མ་རྣམས་རང་གི་ཡུལ་དུ་བཏང་ནས། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཤིང་། རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས། རང་གི་བརྩོན་འགྲུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ‘‘အာရဒ္ဓဝိရိယော ပရမတ္ထပတ္တိယာ, အလီနစိတ္တော အကုသီတဝုတ္တိ; ဒဠှနိက္ကမော ထာမဗလူပပန္နော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “དོན་དམ་ཐོབ་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་དང་། །སེམས་ནི་མི་ཞུམ་ལེ་ལོའི་གནས་པ་མེད། །བརྟན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་མཐུ་དང་སྟོབས་ལྡན་པ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།།” တတ္ထ အာရဒ္ဓံ ဝီရိယမဿာတိ အာရဒ္ဓဝိရိယော. ဧတေန အတ္တနော ဝီရိယာရမ္ဘံ အာဒိဝီရိယံ ဒဿေတိ. ပရမတ္ထော ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တဿ ပတ္တိယာ ပရမတ္ထပတ္တိယာ. ဧတေန ဝီရိယာရမ္ဘေန ပတ္တဗ္ဗဖလံ ဒဿေတိ. အလီနစိတ္တောတိ ဧတေန ဗလဝီရိယူပတ္ထမ္ဘာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ အလီနတံ ဒဿေတိ. အကုသီတဝုတ္တီတိ ဧတေန ဌာနအာသနစင်္ကမနာဒီသု ကာယဿ အနဝသီဒနံ. ဒဠှနိက္ကမောတိ ဧတေန ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄; အ. နိ. ၂.၅; မဟာနိ. ၁၉၆) ဧဝံ ပဝတ္တံ ပဒဟနဝီရိယံ ဒဿေတိ, ယံ တံ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာဒီသု ပဒဟန္တော ‘‘ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ, ပညာယ စ နံ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဧတေန မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဝီရိယံ ဒဿေတိ. တဉှိ ဒဠှဉ္စ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတတ္တာ, နိက္ကမော စ သဗ္ဗသော ပဋိပက္ခာ နိက္ခန္တတ္တာ, တသ္မာ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလောပိ ဒဠှော နိက္ကမော အဿာတိ ‘‘ဒဠှနိက္ကမော’’တိ ဝုစ္စတိ. ထာမဗလူပပန္နောတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ကာယထာမေန ဉာဏဗလေန စ ဥပပန္နော, အထ ဝါ ထာမဘူတေန ဗလေန ဥပပန္နောတိ ထာမဗလူပပန္နော, ထိရဉာဏဗလူပပန္နောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေန တဿ ဝီရိယဿ ဝိပဿနာဉာဏသမ္ပယောဂံ ဒီပေန္တော ယောနိသော ပဒဟနဘာဝံ သာဓေတိ. ပုဗ္ဗဘာဂမဇ္ဈိမဥက္ကဋ္ဌဝီရိယဝသေန ဝါ တယောပိ ပါဒါ ယောဇေတဗ္ဗာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ལ་“བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ།”ཞེས་པ་ནི་གང་ལ་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་ཡོད་པ་དེའོ། འདིས་ནི་རང་གི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་སྟེ་ཐོག་མའི་བརྩོན་འགྲུས་སྟོན་ཏོ། “དོན་དམ།”ཞེས་པ་ནི་མྱང་འདས་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ནི་“དོན་དམ་ཐོབ་ཕྱིར།”རོ། འདིས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་སྟོན་ཏོ། “སེམས་མི་ཞུམ་པ།”ཞེས་པས་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བཏེགས་པའི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཞུམ་པ་མེད་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་ཏོ། “ལེ་ལོའི་གནས་པ་མེད་པ།”ཞེས་པས་ནི་འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ། འཆག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ལུས་ལྕི་བ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། “བརྟན་པའི་བརྩོན་པ།”ཞེས་པས་ནི། “པགས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་རྣམས་སྐེམ་པར་གྱུར་ཀྱང་སླ།”ཞེས་པ་ལྟར་བྱུང་བའི་སྤོང་བའི་བརྩོན་འགྲུས་སྟོན་ཏེ། གང་ཞིག་གོ་རིམ་བཞིན་བསླབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྩོན་པས། “ལུས་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ཅིང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ཉིད་རྟོགས་ཏེ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། ཡང་ན། འདིས་ནི་ལམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སྟོན་ཏོ། དེ་ནི་བསྒོམས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པས་བརྟན་པ་ཡིན་ལ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བས་བརྩོན་པ་ཡིན་པས། དེ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ལའང་བརྟན་པའི་བརྩོན་པ་ཡོད་པས་“བརྟན་པའི་བརྩོན་པ།”ཞེས་བྱའོ། “མཐུ་དང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ།”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ལུས་ཀྱི་མཐུ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ། ཡང་ན། མཐུ་རུ་གྱུར་པའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་“མཐུ་དང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ།”སྟེ། བརྟན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདིས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་དེ་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་། ཚུལ་བཞིན་དུ་སྤོང་བའི་དངོས་པོ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ཡང་ན། སྔོན་གྱི་ཆ་དང་། བར་གྱི་ཆ། མཆོག་གི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་གིས་རྐང་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་སྦྱར་བར་བྱའོ། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། အာရဒ္ဓဝီရိယဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ၆၉. ပဋိသလ္လာနန္တိ [Pg.111] ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဣမိဿာ ဂါထာယ အာဝရဏဂါထာယ ဥပ္ပတ္တိသဒိသာ ဧဝ ဥပ္ပတ္တိ, နတ္ထိ ကောစိ ဝိသေသော. အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ ပနဿာ ပဋိသလ္လာနန္တိ တေဟိ တေဟိ သတ္တသင်္ခါရေဟိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ သလ္လီနံ ဧကတ္တသေဝိတာ ဧကီဘာဝေါ, ကာယဝိဝေကောတိ အတ္ထော. ဈာနန္တိ ပစ္စနီကဈာပနတော အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနတော စ စိတ္တဝိဝေကော ဝုစ္စတိ. တတ္ထ အဋ္ဌသမာပတ္တိယော နီဝရဏာဒိပစ္စနီကဈာပနတော အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနတော စ ဈာနန္တိ ဝုစ္စတိ, ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ သတ္တသညာဒိပစ္စနီကဈာပနတော, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနတောယေဝ စေတ္ထ ဖလာနိ. ဣဓ ပန အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ဧဝမေတံ ပဋိသလ္လာနဉ္စ ဈာနဉ္စ အရိဉ္စမာနော, အဇဟမာနော, အနိဿဇ္ဇမာနော. ဓမ္မေသူတိ ဝိပဿနူပဂေသု ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဓမ္မေသု. နိစ္စန္တိ သတတံ, သမိတံ, အဗ္ဘောကိဏ္ဏံ. အနုဓမ္မစာရီတိ တေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တမာနေန အနုဂတံ ဝိပဿနာဓမ္မံ စရမာနော. အထ ဝါ ဓမ္မာတိ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ, တေသံ ဓမ္မာနံ အနုလောမော ဓမ္မောတိ အနုဓမ္မော, ဝိပဿနာယေတံ အဓိဝစနံ. တတ္ထ ‘‘ဓမ္မာနံ နိစ္စံ အနုဓမ္မစာရီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေန ‘‘ဓမ္မေသူ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ. အာဒီနဝံ သမ္မသိတာ ဘဝေသူတိ တာယ အနုဓမ္မစရိတာသင်္ခါတာယ ဝိပဿနာယ အနိစ္စာကာရာဒိဒေါသံ တီသု ဘဝေသု သမနုပဿန္တော ဧဝံ ဣမံ ကာယဝိဝေကစိတ္တဝိဝေကံ အရိဉ္စမာနော သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာသင်္ခါတာယ ပဋိပဒါယ အဓိဂတောတိ ဝတ္တဗ္ဗော ဧကော စရေတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ༦༩. “དབེན་པར་གནས་པ།”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་གླེང་གཞི་ནི་སྒྲིབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གླེང་གཞི་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ཡིན་པས། ཁྱད་པར་ཅི་ཡང་མེད། དེའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ། “དབེན་པར་གནས་པ།”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་དེ་དག་དང་དེ་དག་ལས་ཕྱིར་ལོག་སྟེ་དབེན་པར་གནས་པ་དང་། གཅིག་པུར་བསྟེན་པ། གཅིག་པུར་གྱུར་པ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་དབེན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “བསམ་གཏན།”ཞེས་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྲེག་པར་བྱེད་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་མཚན་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་སེམས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་དབེན་པ་ལ་བརྗོད་དོ། དེ་ལ་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ནི་སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྲེག་པར་བྱེད་པ་དང་། དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་སེམས་པའི་ཕྱིར་“བསམ་གཏན།”ཞེས་བྱ་ལ། ལྷག་མཐོང་དང་ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྲེག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་ཞིང་། འདིར་འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་མཚན་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་སེམས་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་རོ། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་སེམས་པ་ཁོ་ན་འདོད་དོ། དེ་ལྟར་དབེན་པ་འདི་དང་བསམ་གཏན་འདི་ལ་མི་གཏོང་བ། མི་འདོར་བ། མི་གཏོང་བའོ། “ཆོས་རྣམས་ལ།”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལའོ། “རྟག་ཏུ།”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་མི་ཆད་པ། རྟག་པར། མ་འདྲེས་པའོ། “ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ།”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དེ་དག་ལ་དམིགས་ནས་འབྱུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པའོ། ཡང་ན། “ཆོས་རྣམས།”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དགུ་ཡིན་ལ། ཆོས་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཏེ། འདི་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མིང་ཡིན། དེ་ལ་“ཆོས་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ།”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་བདེ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་དབྱེ་བསྒྱུར་ཏེ་“ཆོས་རྣམས་ལ།”ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། “སྲིད་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བ།”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷག་མཐོང་དེས་སྲིད་པ་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་དམིགས་ཡང་དག་པར་མཐོང་བའོ། དེ་ལྟར་ལུས་ཀྱི་དབེན་པ་དང་སེམས་ཀྱི་དབེན་པ་འདི་ལ་མི་གཏོང་བར། རྩེ་མོར་སོན་པའི་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱ་བའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱས་ཏེ། “གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།”ཞེས་འདི་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། ပဋိသလ္လာနဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. དབེན་པར་གནས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ၇၀. တဏှက္ခယန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ကိရ ဗာရာဏသိရာဇာ မဟစ္စရာဇာနုဘာဝေန နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ. တဿ သရီရသောဘာယ အာဝဋ္ဋိတဟဒယာ သတ္တာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တာပိ နိဝတ္တိတွာ တမေဝ ဥလ္လောကေန္တိ, ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တာပိ, ဥဘောဟိ ပဿေဟိ ဂစ္ဆန္တာပိ. ပကတိယာ ဧဝ ဟိ ဗုဒ္ဓဒဿနေ ပုဏ္ဏစန္ဒသမုဒ္ဒရာဇဒဿနေ စ အတိတ္တော လောကော. အထ အညတရာ ကုဋုမ္ဗိယဘရိယာပိ ဥပရိပါသာဒဂတာ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကယမာနာ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာဝ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ အမစ္စံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဇာနာဟိ တာဝ, ဘဏေ, အယံ ဣတ္ထီ သသာမိကာ ဝါ [Pg.112] အသာမိကာ ဝါ’’တိ. သော ဂန္တွာ ‘‘သသာမိကာ’’တိ အာရောစေသိ. အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမာ ဝီသတိသဟဿနာဋကိတ္ထိယော ဒေဝစ္ဆရာယော ဝိယ မံယေဝ ဧကံ အဘိရမေန္တိ, သော ဒါနာဟံ ဧတာပိ အတုသိတွာ ပရဿ ဣတ္ထိယာ တဏှံ ဥပ္ပာဒေသိံ, သာ ဥပ္ပန္နာ အပါယမေဝ အာကဍ္ဎတီ’’တိ တဏှာယ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ‘‘ဟန္ဒ နံ နိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༧༠. “སྲེད་པ་ཟད་པ།”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རྒྱལ་པོའི་མཐུ་ཆེན་པོས་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སྐོར་བ་བྱེད། ཁོང་གི་ལུས་ཀྱི་མཛེས་པས་ཡིད་དྲངས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་མདུན་དུ་འགྲོ་བཞིན་དུའང་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་ཁོང་ཁོ་ན་ལ་བལྟ་ཞིང་། རྒྱབ་ནས་འགྲོ་བཞིན་དུའང་། གཡས་གཡོན་གཉིས་ནས་འགྲོ་བཞིན་དུའང་བལྟའོ། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སངས་རྒྱས་མཇལ་བ་དང་། ཟླ་བ་ཉ་གང་བ་དང་། རྒྱ་མཚོ་དང་། རྒྱལ་པོ་མཐོང་བ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་མི་ངོམས་སོ། དེ་ནས་ཁྱིམ་བདག་ཅིག་གི་ཆུང་མའང་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་སྟེང་དུ་སོང་སྟེ། སེང་གེའི་སྒེའུ་ཁུང་ཕྱེ་ནས་བལྟ་བཞིན་དུ་ལངས་ཏེ་གནས། རྒྱལ་པོས་མོ་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་ཆགས་སེམས་སྐྱེས་ཏེ་བློན་པོ་ལ་བསྒོསཔ། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ། བུད་མེད་འདི་ལ་ཁྱོ་ག་ཡོད་དམ་མེད་པ་ཐོག་མར་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག”ཅེས་བསྒོས། ཁོ་སོང་སྟེ་“ཁྱོ་ག་ཡོད་པ་ལགས་སོ།”ཞེས་གསོལ་ཏོ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “ལྷའི་བུ་མོ་ལྟ་བུའི་ཟློས་གར་གྱི་བུད་མེད་ཉི་ཁྲི་པོ་འདི་དག་གིས་ང་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་མགུ་བར་བྱེད་མོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་ང་ནི་འདི་དག་ལའང་མི་ཆགས་པར་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྲེད་པ་སྐྱེས་སོ། སྐྱེས་པའི་སྲེད་པ་དེས་ནི་ངན་སོང་ཁོ་ནར་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ།”ཞེས་སྲེད་པའི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་ནས། “འོང་ཡེ། ངས་དེ་གཞོམ་པར་བྱའོ།”ཞེས་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ‘‘တဏှက္ခယံ ပတ္ထယမပ္ပမတ္တော, အနေဠမူဂေါ သုတဝါ သတီမာ; သင်္ခါတဓမ္မော နိယတော ပဓာနဝါ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “བག་ཡོད་སྲེད་པ་ཟད་པར་འདོད་པ་དང་། །ལྐུགས་པ་མ་ཡིན་ཐོས་ལྡན་དྲན་པ་ཉིད། །ཆོས་རྟོགས་ངེས་པ་བརྩོན་འགྲུས་ལྡན་པ་ནི། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ།།” တတ္ထ တဏှက္ခယန္တိ နိဗ္ဗာနံ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌာဒီနဝါယ တဏှာယ ဧဝ အပ္ပဝတ္တိံ. အပ္ပမတ္တောတိ သာတစ္စကာရီ သက္ကစ္စကာရီ. အနေဠမူဂေါတိ အလာလာမုခေါ. အထ ဝါ အနေဠော စ အမူဂေါ စ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟိတသုခသမ္ပာပကံ သုတမဿ အတ္ထီတိ သုတဝါ အာဂမသမ္ပန္နောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတီမာတိ စိရကတာဒီနံ အနုဿရိတာ. သင်္ခါတဓမ္မောတိ ဓမ္မုပပရိက္ခာယ ပရိညာတဓမ္မော. နိယတောတိ အရိယမဂ္ဂေန နိယာမံ ပတ္တော. ပဓာနဝါတိ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယသမ္ပန္နော. ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဧသ ပါဌော ယောဇေတဗ္ဗော. ဧဝမေတေဟိ အပ္ပမာဒါဒီဟိ သမန္နာဂတော နိယာမသမ္ပာပကေန ပဓာနေန ပဓာနဝါ, တေန ပဓာနေန ပတ္တနိယာမတ္တာ နိယတော, တတော အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ သင်္ခါတဓမ္မော. အရဟာ ဟိ ပုန သင်္ခါတဗ္ဗာဘာဝတော ‘‘သင်္ခါတဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေခါ ပုထူ ဣဓာ’’တိ (သု. နိ. ၁၀၄၄; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၇). သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ལ་“སྲེད་པ་ཟད་པ་”ཞེས་པ་ནི་མྱང་འདས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བའི་སྲེད་པ་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །“བག་ཡོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་དང་གུས་པས་བྱེད་པའོ། །“ལྐུགས་པ་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ཆུ་མི་འཛག་པའོ། །ཡང་ན། ཉེས་པ་མེད་པ་དང་ལྐུགས་པ་མ་ཡིན་པ། མཁས་པ་དང་གསལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཕན་པ་དང་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཐོས་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་“ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་”སྟེ། ལུང་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡུན་རིང་པོར་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །“ཆོས་རྟོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པས་ཆོས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །“ངེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ངེས་པར་འཇུག་པ་ལ་ཞུགས་པའོ། །“བརྩོན་འགྲུས་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའོ། །གོ་རིམ་མི་མཐུན་པར་ཚིག་འདི་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བག་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་དང་ལྡན་ཞིང་། ངེས་པར་འཇུག་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་བརྩོན་པ་དང་ལྡན་པས་ན་“བརྩོན་འགྲུས་ལྡན་པ་”སྟེ། བརྩོན་པ་དེས་ངེས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པས་ན་“ངེས་པ་”དང་། དེ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པས་ན་“ཆོས་རྟོགས་པ་”ཞེས་བྱའོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་སླར་ཡང་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་“ཆོས་རྟོགས་པ་”ཞེས་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། “འདི་ན་ཆོས་རྟོགས་པ་རྣམས་དང་། སློབ་པ་མང་པོ་དག་ཀྱང་ཡོད།”ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། တဏှက္ခယဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. སྲེད་པ་ཟད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၇၁. သီဟော ဝါတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရဿ ကိရ ဗာရာဏသိရညော ဒူရေ ဥယျာနံ ဟောတိ. သော ပဂေဝ ဝုဋ္ဌာယ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ယာနာ ဩရုယှ ဥဒကဋ္ဌာနံ ဥပဂတော ‘‘မုခံ ဓောဝိဿာမီ’’တိ. တသ္မိဉ္စ ပဒေသေ သီဟီ ပေါတကံ ဇနေတွာ ဂေါစရာယ ဂတာ. ရာဇပုရိသော တံ ဒိသွာ ‘‘သီဟပေါတကော ဒေဝါ’’တိ အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘သီဟော ကိရ [Pg.113] န ကဿစိ ဘာယတီ’’တိ တံ ဥပပရိက္ခိတုံ ဘေရိအာဒီနိ အာကောဋာပေသိ. သီဟပေါတကော တံ သဒ္ဒံ သုတွာပိ တထေဝ သယိ. ရာဇာ ယာဝတတိယကံ အာကောဋာပေသိ, သော တတိယဝါရေ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ သဗ္ဗံ ပရိသံ ဩလောကေတွာ တထေဝ သယိ. အထ ရာဇာ ‘‘ယာဝဿ မာတာ နာဂစ္ဆတိ, တာဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝတွာ ဂစ္ဆန္တော စိန္တေသိ – ‘‘တံ ဒိဝသံ ဇာတောပိ သီဟပေါတကော န သန္တသတိ န ဘာယတိ, ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ တဏှာဒိဋ္ဌိပရိတာသံ ဆေတွာ န သန္တသေယျံ န ဘာယေယျ’’န္တိ. သော တံ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ, ဂစ္ဆန္တော ပုန ကေဝဋ္ဋေဟိ မစ္ဆေ ဂဟေတွာ သာခါသု ဗန္ဓိတွာ ပသာရိတေ ဇာလေ ဝါတံ အလဂ္ဂံယေဝ ဂစ္ဆမာနံ ဒိသွာ, တမ္ပိ နိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ – ‘‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ တဏှာဒိဋ္ဌိဇာလံ မောဟဇာလံ ဝါ ဖာလေတွာ ဧဝံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ. ༧༡. “སེང་གེ་བཞིན་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ལ་ཐག་རིང་པོ་ན་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ཞིག་ཡོད་སྐད་དོ། །ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་པོ་དེ་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་བར་དུ། བཞོན་པ་ལས་བབས་ཏེ་“བཞིན་བཀྲུ་བར་བྱའོ་”ཞེས་ཆུ་ཡོད་པའི་གནས་སུ་སོང་ངོ་། །ཡུལ་དེར་སེང་གེ་མོ་ཞིག་གིས་བུ་གུ་བཙས་ནས་ཟས་འཚོལ་དུ་སོང་ཡོད་དོ། །རྒྱལ་པོའི་གཡོག་པོས་དེ་མཐོང་ནས་“ལྷ་གཅིག སེང་གེའི་བུ་གུ་ཞིག་འདུག་གོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་“སེང་གེ་ནི་སུ་ལའང་མི་སྐྲག་ཟེར་བ་བདེན་ནམ་”ཞེས་དེ་ཉམས་སད་པའི་ཕྱིར། རྔ་ལ་སོགས་པ་བརྡུང་དུ་བཅུག་གོ །སེང་གེའི་བུ་གུས་སྒྲ་དེ་ཐོས་ཀྱང་དེ་ག་རང་དུ་ཉལ་ནས་བསྡད་དོ། །རྒྱལ་པོས་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་རྔ་བརྡུང་དུ་བཅུག་པ་ན། ཐེངས་གསུམ་པར་བུ་གུ་དེས་མགོ་བོ་བཏེགས་ཏེ་འཁོར་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ་བལྟས་ནས་དེ་ག་རང་དུ་ཉལ་ལོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་“དེའི་མ་མ་འོངས་པའི་གོང་དུ་འགྲོ་བར་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲས་ཏེ་འགྲོ་བཞིན་དུ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ཉིན་དེར་སྐྱེས་མ་ཐག་པའི་སེང་གེའི་བུ་གུ་ཡང་མི་སྐྲག་ཅིང་མི་འཇིགས་ན། བདག་ཀྱང་ནམ་ཞིག་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་འཇིགས་པ་བཅད་དེ་མི་སྐྲག་ཅིང་མི་འཇིགས་པར་འགྱུར་རམ་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་དེ་དམིགས་པར་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བའི་ཚེ། ཡང་ཉ་པ་དག་གིས་ཉ་བཟུང་ནས་ཤིང་གི་ཡལ་ག་ལ་བཏགས་ཏེ་བཀྲམ་པའི་དྲ་བ་ལ། རླུང་ནི་མ་ཆགས་པར་འགྲོ་བ་མཐོང་ནས། དེ་ཡང་དམིགས་པར་བྱས་ཏེ། “ནམ་ཞིག་བདག་ཀྱང་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་དྲ་བ་དང་། གཏི་མུག་གི་དྲ་བ་བཅས་བཅོམ་ནས་འདི་ལྟར་མ་ཆགས་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། ། အထ ဥယျာနံ ဂန္တွာ သိလာပဋ္ဋပေါက္ခရဏိတီရေ နိသိန္နော ဝါတဗ္ဘာဟတာနိ ပဒုမာနိ ဩနမိတွာ ဥဒကံ ဖုသိတွာ ဝါတဝိဂမေ ပုန ယထာဌာနေ ဌိတာနိ ဥဒကေန အနုပလိတ္တာနိ ဒိသွာ တမ္ပိ နိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ – ‘‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ ယထာ ဧတာနိ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေန အနုပလိတ္တာနိ တိဋ္ဌန္တိ, ဧဝမေဝံ လောကေ ဇာတော လောကေန အနုပလိတ္တော တိဋ္ဌေယျ’’န္တိ. သော ပုနပ္ပုနံ ‘‘ယထာ သီဟဝါတပဒုမာနိ, ဧဝံ အသန္တသန္တေန အသဇ္ဇမာနေန အနုပလိတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ, ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ, ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – དེ་ནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་ཕྱིན་ཏེ། རྡོ་ལེབ་ཀྱི་པདྨའི་རྫིང་བུའི་འགྲམ་དུ་འཁོད་པ་ན། རླུང་གིས་བཏབ་པའི་པདྨ་རྣམས་མར་དུད་དེ་ཆུ་ལ་རེག་ཅིང་། རླུང་ཞི་བ་ན་སླར་ཡང་རང་གནས་སུ་གནས་ཤིང་ཆུས་མ་གོས་པ་མཐོང་ནས། དེ་ཡང་དམིགས་པར་བྱས་ཏེ། “ནམ་ཞིག་བདག་ཀྱང་པདྨ་འདི་དག་ཆུ་ལས་སྐྱེས་ཀྱང་ཆུས་མ་གོས་པར་གནས་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱིས་མ་གོས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རམ་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་“སེང་གེ་དང་། རླུང་དང་། པདྨ་བཞིན། དེ་ལྟར་མི་སྐྲག་པ་དང་། མ་ཆགས་པ། མ་གོས་པ་ཞིག་ཏུ་བྱའོ་”ཞེས་བསམས་ནས། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘သီဟောဝ သဒ္ဒေသု အသန္တသန္တော, ဝါတောဝ ဇာလမှိ အသဇ္ဇမာနော; ပဒုမံဝ တောယေန အလိပ္ပမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “སྒྲ་ལ་མི་སྐྲག་སེང་གེ་བཞིན། །དྲ་བར་མི་ཆགས་རླུང་བཞིན་དང་། །ཆུ་ཡིས་མི་གོས་པདྨ་བཞིན། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད། །” တတ္ထ သီဟောတိ စတ္တာရော သီဟာ – တိဏသီဟော, ပဏ္ဍုသီဟော, ကာဠသီဟော, ကေသရသီဟောတိ. ကေသရသီဟော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. သောဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဝါတော ပုရတ္ထိမာဒိဝသေန အနေကဝိဓော, ပဒုမံ ရတ္တသေတာဒိဝသေန. တေသု ယော ကောစိ ဝါတော ယံကိဉ္စိ ပဒုမဉ္စ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တတ္ထ ယသ္မာ သန္တာသော အတ္တသိနေဟေန ဟောတိ, အတ္တသိနေဟော စ တဏှာလေပေါ, သောပိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေန ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တေန ဝါ လောဘေန [Pg.114] ဟောတိ, သော စ တဏှာယေဝ. သဇ္ဇနံ ပန တတ္ထ ဥပပရိက္ခာဝိရဟိတဿ မောဟေန ဟောတိ, မောဟော စ အဝိဇ္ဇာ. တတ္ထ သမထေန တဏှာယ ပဟာနံ ဟောတိ, ဝိပဿနာယ, အဝိဇ္ဇာယ. တသ္မာ သမထေန အတ္တသိနေဟံ ပဟာယ သီဟောဝ သဒ္ဒေသု အနိစ္စာဒီသု အသန္တသန္တော, ဝိပဿနာယ မောဟံ ပဟာယ ဝါတောဝ ဇာလမှိ ခန္ဓာယတနာဒီသု အသဇ္ဇမာနော, သမထေနေဝ လောဘံ လောဘသမ္ပယုတ္တံ ဧဝ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ပဟာယ, ပဒုမံဝ တောယေန သဗ္ဗဘဝဘောဂလောဘေန အလိပ္ပမာနော. ဧတ္ထ စ သမထဿ သီလံ ပဒဋ္ဌာနံ, သမထော သမာဓိ, ဝိပဿနာ ပညာတိ. ဧဝံ တေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု သိဒ္ဓေသု တယောပိ ခန္ဓာ သိဒ္ဓါ ဟောန္တိ. တတ္ထ သီလက္ခန္ဓေန သုရတော ဟောတိ. သော သီဟောဝ သဒ္ဒေသု အာဃာတဝတ္ထူသု ကုဇ္ဈိတုကာမတာယ န သန္တသတိ. ပညာက္ခန္ဓေန ပဋိဝိဒ္ဓသဘာဝေါ ဝါတောဝ ဇာလမှိ ခန္ဓာဒိဓမ္မဘေဒေ န သဇ္ဇတိ, သမာဓိက္ခန္ဓေန ဝီတရာဂေါ ပဒုမံဝ တောယေန ရာဂေန န လိပ္ပတိ. ဧဝံ သမထဝိပဿနာဟိ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓေဟိ စ ယထာသမ္ဘဝံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ တိဏ္ဏဉ္စ အကုသလမူလာနံ ပဟာနဝသေန အသန္တသန္တော အသဇ္ဇမာနော အလိပ္ပမာနော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. དེ་ལ་“སེང་གེ་”ཞེས་པ་ནི་སེང་གེ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྩྭ་སེང་དང་། སྐྱ་སེང་། ནག་སེང་། རལ་པ་ཅན་གྱི་སེང་གེའོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་རལ་པ་ཅན་གྱི་སེང་གེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དེ། འདིར་ཡང་དེ་ཉིད་དགོངས་པའོ། །“རླུང་”ནི་ཤར་རླུང་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དུ་མ་ཡོད་ལ། “པདྨ་”ཡང་དམར་པོ་དང་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དུ་མའོ། །དེ་དག་ལས་རླུང་གང་ཡང་རུང་བ་དང་པདྨ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་འདིར་སྦྱར་རུང་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་འཇིགས་པ་ནི་བདག་ལ་ཆགས་པ་ལས་འབྱུང་ལ། བདག་ལ་ཆགས་པ་ནི་སྲེད་པའི་གོས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའམ་ལྟ་བ་དང་མི་ལྡན་པའི་བརྣབ་སེམས་ལས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ནི་སྲེད་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ལ་ཆགས་པ་ནི་བརྟག་དཔྱད་མེད་པའི་གཏི་མུག་ལས་འབྱུང་ལ། གཏི་མུག་ནི་མ་རིག་པའོ། །དེ་ལ་ཞི་གནས་ཀྱིས་ནི་སྲེད་པ་སྤོང་བར་བྱེད་ལ། ལྷག་མཐོང་གིས་ནི་མ་རིག་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞི་གནས་ཀྱིས་བདག་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་ཏེ། སྒྲ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་སྐྲག་པ་ནི་སྒྲ་ལ་མི་སྐྲག་པའི་སེང་གེ་བཞིན་ནོ། །ལྷག་མཐོང་གིས་གཏི་མུག་སྤངས་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་ཆགས་པ་ནི་དྲ་བར་མི་ཆགས་པའི་རླུང་བཞིན་ནོ། །ཞི་གནས་ཉིད་ཀྱིས་བརྣབ་སེམས་དང་བརྣབ་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལྟ་བ་སྤངས་ཏེ། སྲིད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པས་མི་གོས་པ་ནི་ཆུས་མི་གོས་པའི་པདྨ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཡང་ཞི་གནས་ཀྱི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ལ། ཞི་གནས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ལྷག་མཐོང་ནི་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་གཉིས་པོ་དེ་དག་གྲུབ་པ་ན། ཕུང་པོ་གསུམ་པོ་དག་ཀྱང་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོས་ནི་དེས་པར་འགྱུར་རོ། །ཁོང་ནི་སེང་གེ་སྒྲ་ལ་མི་སྐྲག་པ་བཞིན། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བར་འདོད་པས་མི་སྐྲག་གོ །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོས་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པས་ན། རླུང་དྲ་བ་ལ་མི་ཆགས་པ་བཞིན། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྣམས་ལ་མི་ཆགས་སོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ན། པདྨ་ཆུས་མི་གོས་པ་བཞིན། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མི་གོས་སོ། །དེ་ལྟར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉིས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས། ཏིང་ངེ་འཛིན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསུམ་གྱིས་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་པོ་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས། མི་སྐྲག་པ་དང་། མི་ཆགས་པ། མི་གོས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། အသန္တသန္တဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. མི་སྐྲག་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၇၂. သီဟော ယထာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ကိရ ဗာရာဏသိရာဇာ ပစ္စန္တံ ကုပ္ပိတံ ဝူပသမေတုံ ဂါမာနုဂါမိမဂ္ဂံ ဆဍ္ဍေတွာ, ဥဇုံ အဋဝိမဂ္ဂံ ဂဟေတွာ, မဟတိယာ သေနာယ ဂစ္ဆတိ. တေန စ သမယေန အညတရသ္မိံ ပဗ္ဗတပါဒေ သီဟော ဗာလသူရိယာတပံ တပ္ပမာနော နိပန္နော ဟောတိ. တံ ဒိသွာ ရာဇပုရိသော ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ‘‘သီဟော ကိရ သဒ္ဒေန န သန္တသတီ’’တိ ဘေရိသင်္ခပဏဝါဒီဟိ သဒ္ဒံ ကာရာပေသိ. သီဟော တထေဝ နိပဇ္ဇိ. ဒုတိယမ္ပိ ကာရာပေသိ. သီဟော တထေဝ နိပဇ္ဇိ. တတိယမ္ပိ ကာရာပေသိ. သီဟော ‘‘မမ ပဋိသတ္တု အတ္ထီ’’တိ စတူဟိ ပါဒေဟိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ သီဟနာဒံ နဒိ. တံ သုတွာဝ ဟတ္ထာရောဟာဒယော ဟတ္ထိအာဒီဟိ ဩရောဟိတွာ တိဏဂဟနာနိ ပဝိဋ္ဌာ, ဟတ္ထိအဿဂဏာ ဒိသာဝိဒိသာ ပလာတာ. ရညော ဟတ္ထီပိ ရာဇာနံ ဂဟေတွာ ဝနဂဟနာနိ ပေါထယမာနော ပလာယိ. သော တံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ရုက္ခသာခါယ ဩလမ္ဗိတွာ[Pg.115], ပထဝိံ ပတိတွာ, ဧကပဒိကမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပါပုဏိတွာ တတ္ထ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပုစ္ဆိ – ‘‘အပိ, ဘန္တေ, သဒ္ဒမဿုတ္ထာ’’တိ? ‘‘အာမ, မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကဿ သဒ္ဒံ, ဘန္တေ’’တိ? ‘‘ပဌမံ ဘေရိသင်္ခါဒီနံ, ပစ္ဆာ သီဟဿာ’’တိ. ‘‘န ဘာယိတ္ထ, ဘန္တေ’’တိ? ‘‘န မယံ, မဟာရာဇ, ကဿစိ သဒ္ဒဿ ဘာယာမာ’’တိ. ‘‘သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, မယှမ္ပိ ဧဒိသံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကာ, မဟာရာဇ, သစေ ပဗ္ဗဇသီ’’တိ. ‘‘ပဗ္ဗဇာမိ, ဘန္တေ’’တိ. တတော နံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဘိသမာစာရိကံ သိက္ခာပေသုံ. သောပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༧༢. “སེང་གེ་བཞིན་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཟིང་ཆ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། གྲོང་གསེབ་བརྒྱུད་པའི་ལམ་སྤངས་ཏེ། ནགས་ཚལ་གྱི་ལམ་དྲང་པོ་ཞིག་བཟུང་ནས་དམག་དཔུང་ཆེན་པོ་དང་བཅས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཚེ་རི་ཞིག་གི་རྩ་བར་སེང་གེ་ཞིག་ཞོགས་པའི་ཉི་མ་ལྡེ་ཞིང་ཉལ་ནས་ཡོད་དོ། །རྒྱལ་པོའི་གཡོག་པོས་དེ་མཐོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་“སེང་གེ་ནི་སྒྲས་མི་སྐྲག་ཟེར་བ་བདེན་ནམ་”ཞེས་རྔ་དང་། དུང་། རྔ་ཆུང་ལ་སོགས་པས་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་ཏུ་བཅུག་གོ །སེང་གེ་ནི་དེ་ག་རང་དུ་ཉལ་ནས་བསྡད་དོ། །ལན་གཉིས་པར་ཡང་སྒྲོག་ཏུ་བཅུག་པ་ན། སེང་གེ་དེ་ག་རང་དུ་ཉལ་ལོ། །ལན་གསུམ་པར་ཡང་སྒྲོག་ཏུ་བཅུག་པ་ན། སེང་གེས་“བདག་གི་ཕ་རོལ་པོ་ཞིག་འདུག་གོ་”སྙམ་ནས། རྐང་པ་བཞི་ས་ལ་ལེགས་པར་བཙུགས་ཏེ་སེང་གེའི་ང་རོ་བསྒྲགས་སོ། །སྒྲ་དེ་ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་དམག་མི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་ཞོན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལས་བབས་ཏེ་རྩྭ་གསེབ་ཏུ་བྲོས་སོ། །གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟའི་ཚོགས་རྣམས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་སོ། །རྒྱལ་པོའི་གླང་པོ་ཆེས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཁྱེར་ནས་ནགས་ཚལ་གཏོར་བཞིན་དུ་བྲོས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་དབང་དུ་བསྡུ་མ་ཐུབ་པར་ཤིང་གི་ཡལ་ག་ལ་འཇུས་ཏེ་ས་ལ་བབས་སོ། །རྐང་ལམ་ཕྲ་མོ་ཞིག་གི་དེད་དེ་འགྲོ་བཞིན་དུ་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་སུ་སླེབས་ནས། དེར་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་“བཙུན་པ་དག ཁྱེད་ཀྱིས་སྒྲ་ཐོས་སམ་”ཞེས་དྲིས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཐོས་སོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ་དག གང་གི་སྒྲ་ལགས་སམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “ཐོག་མར་རྔ་དང་དུང་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་། དེ་ནས་སེང་གེའི་སྒྲའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ་དག ཁྱེད་རྣམས་མ་སྐྲག་གམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ངེད་ཅག་ནི་སེམས་ཅན་གང་གི་སྒྲ་ལའང་མི་སྐྲག་གོ །”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ་དག བདག་གིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་མི་སྐྲག་པ་ཞིག་བྱར་རུང་ངམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་རུང་ངོ་། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ་དག བདག་རབ་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། །”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོང་རབ་ཏུ་ཕྱུང་སྟེ། སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་བསླབས་སོ། །ཁོང་གིས་ཀྱང་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘သီဟော ယထာ ဒါဌဗလီ ပသယှ, ရာဇာ မိဂါနံ အဘိဘုယျ စာရီ; သေဝေထ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “མཆེ་བའི་སྟོབས་ལྡན་རི་དྭགས་རྒྱལ། །སེང་གེ་བཞིན་དུ་ཟིལ་གནོན་སྤྱོད། །དབེན་པའི་གནས་མལ་བསྟེན་བྱ་ཞིང་། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད། །” တတ္ထ သဟနာ စ ဟနနာ စ သီဃဇဝတ္တာ စ သီဟော. ကေသရသီဟောဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဒါဌာ ဗလမဿ အတ္ထီတိ ဒါဌဗလီ. ပသယှ အဘိဘုယျာတိ, ဥဘယံ စာရီသဒ္ဒေန သဟ ယောဇေတဗ္ဗံ ပသယှစာရီ အဘိဘုယျစာရီတိ တတ္ထ ပသယှ နိဂ္ဂဟေတွာ စရဏေန ပသယှစာရီ, အဘိဘဝိတွာ, သန္တာသေတွာ, ဝသီကတွာ, စရဏေန အဘိဘုယျစာရီ. သွာယံ ကာယဗလေန ပသယှစာရီ, တေဇသာ အဘိဘုယျစာရီ. တတ္ထ သစေ ကောစိ ဝဒေယျ – ‘‘ကိံ ပသယှ အဘိဘုယျ စာရီ’’တိ, တတော မိဂါနန္တိ သာမိဝစနံ ဥပယောဂဝစနံ ကတွာ ‘‘မိဂေ ပသယှ အဘိဘုယျ စာရီ’’တိ ပဋိဝတ္တဗ္ဗံ. ပန္တာနီတိ ဒူရာနိ. သေနာသနာနီတိ ဝသနဋ္ဌာနာနိ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ န ဝိတ္ထာရိတန္တိ. དེ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། མགྱོགས་པར་འགྲོ་བས་ན་“སེང་གེ་”ཞེས་བྱའོ། །འདིར་རལ་པ་ཅན་གྱི་སེང་གེ་ཉིད་དགོངས་པའོ། །མཆེ་བའི་སྟོབས་ཡོད་པས་ན་“མཆེ་བའི་སྟོབས་ལྡན་”ནོ། །“ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སྤྱོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཚིག་གཉིས་པོ་དེ་“སྤྱོད་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སྤྱོད་པ་དང་། དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་པའོ། །དེ་ལ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སྤྱོད་པ་ནི་གཞན་གྱི་སྟོབས་བཅག་ནས་སྤྱོད་པའོ། །དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་པ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། སྐྲག་པར་བྱེད་པ། དབང་དུ་བྱས་ནས་སྤྱོད་པའོ། །དེ་ཉིད་ལུས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སྤྱོད་ལ། གཟི་བརྗིད་ཀྱིས་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་དོ། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་“ཅི་ཞིག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་དྲིས་ན། “རི་དྭགས་རྣམས་”ཞེས་པའི་འབྲེལ་སྒྲའི་སྒྲ་དེ་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲར་བྱས་ཏེ། “རི་དྭགས་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་སྤྱོད་དོ་”ཞེས་ལན་གདབ་平བྱའོ། །“དབེན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཐག་རིང་བའོ། །“གནས་མལ་”ཞེས་པ་ནི་བཞུགས་གནས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱས་པར་མ་སྤྲོས་སོ། ། ဒါဌဗလီဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. མཆེ་བའི་སྟོབས་ལྡན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၇၃. မေတ္တံ ဥပေက္ခန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ကိရ ရာဇာ မေတ္တာဒိဈာနလာဘီ အဟောသိ. သော ‘‘ဈာနသုခန္တရာယကရံ ရဇ္ဇ’’န္တိ ဈာနာနုရက္ခဏတ္ထံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ, ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༧༣. “བྱམས་པ་དང་བཏང་སྙོམས་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོ་ཞིག་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་ཞིག་ཡོད་སྐད་དོ། །ཁོང་གིས་“རྒྱལ་སྲིད་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བའི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བསམ་གཏན་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། မေတ္တံ [Pg.116] ဥပေက္ခံ ကရုဏံ ဝိမုတ္တိံ, အာသေဝမာနော မုဒိတဉ္စ ကာလေ; သဗ္ဗေန လောကေန အဝိရုဇ္ဈမာနော, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “བྱམས་དང་བཏང་སྙོམས་སྙིང་རྗེ་རྣམ་གྲོལ་དང་། །དུས་སུ་དགའ་བ་དག་ཀྱང་བསྟེན་བྱ་ཞིང་། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་དང་འགལ་བ་མེད་པར་ནི། །བསེ་རུ་ལྟ་བུར་གཅིག་པུར་སྤྱོད། །” တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန ဟိတသုခုပနယနကာမတာ မေတ္တာ. ‘‘အဟော ဝတ ဣမမှာ ဒုက္ခာ ဝိမုစ္စေယျု’’န္တိအာဒိနာ နယေန အဟိတဒုက္ခာပနယနကာမတာ ကရုဏာ. ‘‘မောဒန္တိ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ မောဒန္တိ သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိအာဒိနာ နယေန ဟိတသုခါဝိပ္ပယောဂကာမတာ မုဒိတာ. ‘‘ပညာယိဿန္တိ သကေန ကမ္မေနာ’’တိ သုခဒုက္ခေသု အဇ္ဈုပေက္ခနတာ ဥပေက္ခာ. ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ပန ဥပ္ပဋိပါဋိယာ မေတ္တံ ဝတွာ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာ, မုဒိတာ ပစ္ဆာ. ဝိမုတ္တိန္တိ စတဿောပိ ဟိ ဧတာ အတ္တနော ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တိယော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မေတ္တံ ဥပေက္ခံ ကရုဏံ, ဝိမုတ္တိံ, အာသေဝမာနော မုဒိတဉ္စ ကာလေ’’တိ. དེ་ལ་“སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ་ནི་“བྱམས་པ་”འོ། །“ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་ཐར་བར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་ཕན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་འདོད་པ་ནི་“སྙིང་རྗེ་”འོ། །“ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་དགའ་བར་གྱུར་ཅིག ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ལས་མི་འབྲལ་བར་འདོད་པ་ནི་“དགའ་བ་”འོ། །“རང་གི་ལས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བདེ་སྡུག་ལ་ཉེ་རིང་མེད་པར་བལྟ་བ་ནི་“བཏང་སྙོམས་”སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་བདེ་བའི་ཕྱིར། གོ་རིམ་མི་མཐུན་པར་བྱམས་པ་གསུངས་ནས་བཏང་སྙོམས་གསུངས་ཤིང་། དགའ་བ་ནི་རྗེས་སུ་གསུངས་སོ། །“རྣམ་གྲོལ་”ཞེས་པ་ནི་འདི་བཞི་པོ་དག་རང་རང་གི་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲོལ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་“བྱམས་དང་བཏང་སྙོམས་སྙིང་རྗེ་རྣམ་གྲོལ་དང་། །དུས་སུ་དགའ་བ་དག་ཀྱང་བསྟེན་བྱ་ཞིང་། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ အာသေဝမာနောတိ တိဿော တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန, ဥပေက္ခံ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန ဘာဝယမာနော. ကာလေတိ မေတ္တံ အာသေဝိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ကရုဏံ, တတော ဝုဋ္ဌာယ မုဒိတံ, တတော ဣတရတော ဝါ နိပ္ပီတိကဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဥပေက္ခံ အာသေဝမာနော ‘‘ကာလေ အာသေဝမာနော’’တိ ဝုစ္စတိ, အာသေဝိတုံ ဖာသုကာလေ ဝါ. သဗ္ဗေန လောကေန အဝိရုဇ္ဈမာနောတိ ဒသသု ဒိသာသု သဗ္ဗေန သတ္တလောကေန အဝိရုဇ္ဈမာနော. မေတ္တာဒီနဉှိ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. သတ္တေသု စ ဝိရောဓဘူတော ပဋိဃော ဝူပသမ္မတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သဗ္ဗေန လောကေန အဝိရုဇ္ဈမာနော’’တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရေန ပန မေတ္တာဒိကထာ အဋ္ဌသာလိနိယာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၅၁) ဝုတ္တာ. သေသံ ပုဗ္ဗဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ. དེ་ལ་“བསྟེན་པར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཏང་སྙོམས་བསྒོམ་པའོ། །“དུས་སུ་”ཞེས་པ་ནི། བྱམས་པ་བསྟེན་ནས་དེ་ལས་ལངས་ཏེ་སྙིང་རྗེ་དང་། དེ་ལས་ལངས་ཏེ་དགའ་བ་དང་། དེ་ལས་ལངས་ཏེ་ཡང་ན་དགའ་བ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་ནས་བཏང་སྙོམས་བསྟེན་པར་བྱེད་པ་ལ་“དུས་སུ་བསྟེན་པ་”ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་བསྟེན་པར་བདེ་བའི་དུས་སུའོ། །“འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དང་མི་འགལ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ཕྱོགས་བཅུའི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དང་མི་འགལ་བའོ། །བྱམས་པ་སོགས་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་མི་མཐུན་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འགལ་བར་གྱུར་པའི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡང་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་“འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དང་མི་འགལ་བ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་བྱམས་པ་སོགས་ཀྱི་གཏམ་ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དོན་གསལ་མ་ལས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཤད་པ་དང་འདྲའོ། ། အပ္ပမညာဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཚད་མེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၇၄. ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ရာဇဂဟံ ကိရ ဥပနိဿာယ မာတင်္ဂေါ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဝိဟရတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ. အထ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဒေဝတာယော ဗောဓိသတ္တဿ ပူဇနတ္ထာယ အာဂစ္ဆန္တိယော တံ ဒိသွာ ‘‘မာရိသာ, မာရိသာ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဘဏိံသု[Pg.117]. သော နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ, အတ္တနော စ ဇီဝိတက္ခယံ ဒိသွာ, ဟိမဝန္တေ မဟာပပါတော နာမ ပဗ္ဗတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပရိနိဗ္ဗာနဋ္ဌာနံ, တတ္ထ အာကာသေန ဂန္တွာ ပုဗ္ဗေ ပရိနိဗ္ဗုတပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ အဋ္ဌိသံဃာတံ ပပါတေ ပက္ခိပိတွာ, သိလာတလေ နိသီဒိတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༧༤. “འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐ་མ་མ་ཏང་གྷ་ཞེས་བྱ་བའི་རང་སངས་རྒྱས་ཤིག་གནས་པར་གྲགས་སོ། །དེ་ནས་བདག་ཅག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐུ་བལྟམས་པ་ན། ལྷ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མཆོད་པའི་ཕྱིར་འོངས་པ་ན་ཁོང་གཟིགས་ཏེ། “གྲོགས་པོ་དག་གྲོགས་པོ་དག འཇིག་རྟེན་དུ་སངས་རྒྱས་བྱུང་ངོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁོང་འགོག་པ་ལས་ལངས་པ་ན་སྒྲ་དེ་ཐོས་ཤིང་། རང་གི་ཚེ་ཟད་པར་གཟིགས་ནས། གངས་ཅན་གྱི་རི་ལ་“གཡང་ས་ཆེན་པོ་”ཞེས་བྱ་བའི་རི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་སུ་མཁའ་ལས་གཤེགས་ཏེ། སྔོན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རུས་པའི་ཚོགས་གཡང་སར་བསྐྱུར་ནས། རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཞུགས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ ပဟာယ မောဟံ, သန္ဒာလယိတွာန သံယောဇနာနိ; အသန္တသံ ဇီဝိတသင်္ခယမှိ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་སྤངས་བྱས་ཤིང་། །ཀུན་སྦྱོར་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་བཅོམ་ནས་ཀྱང་། །ཚེ་ཟད་པ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་རུ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ ရာဂဒေါသမောဟာ ဥရဂသုတ္တေ ဝုတ္တာ. သံယောဇနာနီတိ ဒသ သံယောဇနာနိ. တာနိ စ တေန တေန မဂ္ဂေန သန္ဒာလယိတွာ. အသန္တသံ ဇီဝိတသင်္ခယမှီတိ ဇီဝိတသင်္ခယော ဝုစ္စတိ စုတိစိတ္တဿ ပရိဘေဒေါ, တသ္မိဉ္စ ဇီဝိတသင်္ခယေ ဇီဝိတနိကန္တိယာ ပဟီနတ္တာ အသန္တသန္တိ. ဧတ္တာဝတာ သောပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ အတ္တနော ဒဿေတွာ ဂါထာပရိယောသာနေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་རྣམས་ནི་སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ལས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །“ཀུན་སྦྱོར་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་སྦྱོར་བཅུ་པོའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ལམ་དེ་དང་དེས་ཀུན་ཏུ་བཅོམ་ནས་སོ། །“ཚེ་ཟད་པ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། འཆི་བའི་སེམས་འཇིག་པ་ལ་ཚེ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ཚེ་ཟད་པ་དེ་ལ་སྲིད་པ་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་“འཇིགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་རང་གི་ལྷག་བཅས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་བསྟན་ནས། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་ལྷག་མེད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ། ། ဇီဝိတသင်္ခယဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. ཚེ་ཟད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၇၅. ဘဇန္တီတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗာရာဏသိယံ ကိရ အညတရော ရာဇာ အာဒိဂါထာယ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ ဖီတံ ရဇ္ဇံ သမနုသာသတိ. တဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ. ဝီသတိသဟဿိတ္ထိယော ပရိဝါရေတွာ ဟတ္ထပါဒသမ္ဗာဟနာဒီနိ ကရောန္တိ. အမစ္စာ ‘‘န ဒါနာယံ ရာဇာ ဇီဝိဿတိ, ဟန္ဒ မယံ အတ္တနော သရဏံ ဂဝေသာမာ’’တိ စိန္တေတွာ အညဿ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဥပဋ္ဌာနံ ယာစိံသု. တေ တတ္ထ ဥပဋ္ဌဟန္တိယေဝ, န ကိဉ္စိ လဘန္တိ. ရာဇာပိ အာဗာဓာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပုစ္ဆိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမော စ ဣတ္ထန္နာမော စ ကုဟိ’’န္တိ? တတော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ သီသံ စာလေတွာ တုဏှီ အဟောသိ. တေပိ အမစ္စာ ‘‘ရာဇာ ဝုဋ္ဌိတော’’တိ သုတွာ တတ္ထ ကိဉ္စိ အလဘမာနာ ပရမေန ပါရိဇုညေန သမန္နာဂတာ ပုနဒေဝ အာဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. တေန စ ရညာ ‘‘ကုဟိံ, တာတာ, တုမှေ ဂတာ’’တိ ဝုတ္တာ အာဟံသု – ‘‘ဒေဝံ ဒုဗ္ဗလံ ဒိသွာ အာဇီဝိကဘယေနမှာ အသုကံ နာမ ဇနပဒံ ဂတာ’’တိ. ရာဇာ [Pg.118] သီသံ စာလေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ဣမေ ဝီမံသေယျံ, ကိံ ပုနပိ ဧဝံ ကရေယျုံ နော’’တိ? သော ပုဗ္ဗေ အာဗာဓိကရောဂေန ဖုဋ္ဌော ဝိယ ဗာဠှဝေဒနံ အတ္တာနံ ဒဿေန္တော ဂိလာနာလယံ အကာသိ. ဣတ္ထိယော သမ္ပရိဝါရေတွာ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝ သဗ္ဗံ အကံသု. တေပိ အမစ္စာ တထေဝ ပုန ဗဟုတရံ ဇနံ ဂဟေတွာ ပက္ကမိံသု. ဧဝံ ရာဇာ ယာဝတတိယံ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗသဒိသံ အကာသိ. တေပိ တထေဝ ပက္ကမိံသု. တတော စတုတ္ထမ္ပိ တေ အာဂတေ ဒိသွာ ‘‘အဟော ဣမေ ဒုက္ကရံ အကံသု, ယေ မံ ဗျာဓိတံ ပဟာယ အနပေက္ခာ ပက္ကမိံသူ’’တိ နိဗ္ဗိန္နော ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကတွာ ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အဘာသိ – ༧༥. “བསྟེན་པར་བྱེད་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་ཐོག་མའི་ཚིགས་བཅད་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་སོ། །ཁོང་ལ་ནད་དྲག་པོ་ཞིག་ཕོག་སྟེ་ཟུག་རྔུ་དྲག་པོ་སྐྱེས་སོ། །བུད་མེད་ཉི་ཁྲིས་བསྐོར་ནས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་འཕུར་འཕུར་བྱེད་པ་སོགས་བྱས་སོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་“ད་ནི་རྒྱལ་པོ་འདི་མི་འཚོ་བས། འོ་ན་བདག་ཅག་གིས་རང་གི་སྐྱབས་ཤིག་བཙལ་བར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། རྒྱལ་པོ་གཞན་ཞིག་གི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་ཞབས་ཕྱི་ཞུས་སོ། །ཁོང་ཚོས་དེར་ཞབས་ཕྱི་ཞུས་ཀྱང་ཅི་ཡང་མ་ཐོབ་བོ། །རྒྱལ་པོ་ཡང་ནད་ལས་གྲོལ་ཏེ། “ཆེ་གེ་མོ་དང་ཆེ་གེ་མོ་གང་དུ་སོང་”ཞེས་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་གནས་ཚུལ་དེ་ཐོས་ནས་མགོ་བོ་གཡུག་གཡུག་བྱས་ཏེ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བཞུགས་སོ། །བློན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་“རྒྱལ་པོ་ནད་ལས་གྲོལ་ལོ་”ཞེས་ཐོས་ཤིང་། དེར་ཅི་ཡང་མ་ཐོབ་པས་ཤིན་ཏུ་དབུལ་ཕོངས་སུ་གྱུར་ཏེ། སླར་ཡང་འོངས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“བུ་དག་ཁྱེད་ཅག་གང་དུ་སོང་”ཞེས་གསུངས་པ་ན། ཁོང་ཚོས་“ལྷ་ཉིད་སྐུ་སྟོབས་ཉམས་པ་གཟིགས་ནས་འཚོ་བ་ལ་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་ཡུལ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སོང་ངོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་མགོ་བོ་གཡུག་གཡུག་བྱས་ཏེ། “བདག་གིས་འདི་དག་ལ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། སླར་ཡང་འདི་ལྟར་བྱེད་དམ་མི་བྱེད་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཁོང་གིས་སྔོན་ནད་དྲག་པོ་ཕོག་པ་བཞིན་དུ་ཟུག་རྔུ་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་བསྟན་ནས་ན་བའི་ཚུལ་མཛད་དོ། །བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་སྔར་བཞིན་ཐམས་ཅད་བྱས་སོ། །བློན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་སྔར་བཞིན་སླར་ཡང་མི་མང་པོ་ཁྲིད་དེ་སོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་རྒྱལ་པོས་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་སྔར་བཞིན་ཐམས་ཅད་མཛད་དོ། །ཁོང་ཚོ་ཡང་སྔར་བཞིན་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་ལན་བཞི་པར་ཁོང་ཚོ་ཕྱིར་འོངས་པ་གཟིགས་ནས། “ཀྱེ་མ་འདི་དག་གིས་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་བྱས་ཏེ། ང་ནད་ཀྱིས་མནར་བ་ལ་བོར་ནས་ཕྱིར་མི་ལྟ་བར་སོང་ངོ་”ཞེས་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པས་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဘဇန္တိ သေဝန္တိ စ ကာရဏတ္ထာ, နိက္ကာရဏာ ဒုလ္လဘာ အဇ္ဇ မိတ္တာ; အတ္တဋ္ဌပညာ အသုစီ မနုဿာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. “དོན་གྱི་ཆེད་དུ་བསྟེན་ཅིང་ཞབས་ཕྱི་བྱེད། །དོན་མེད་གྲོགས་པོ་དེང་སང་རྙེད་པར་དཀའ། །རང་དོན་ཤེས་རབ་མི་གཙང་མི་རྣམས་ཏེ། །བསེ་རུའི་རྭ་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱད་པར་བྱ། །” တတ္ထ ဘဇန္တီတိ သရီရေန အလ္လီယိတွာ ပယိရုပါသန္တိ. သေဝန္တီတိ အဉ္ဇလိကမ္မာဒီဟိ ကိံ ကာရပဋိဿာဝိတာယ စ ပရိစရန္တိ. ကာရဏံ အတ္ထော ဧတေသန္တိ ကာရဏတ္ထာ, ဘဇနာယ သေဝနာယ စ နာညံ ကာရဏမတ္ထိ, အတ္ထော ဧဝ နေသံ ကာရဏံ, အတ္ထဟေတု သေဝန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိက္ကာရဏာ ဒုလ္လဘာ အဇ္ဇ မိတ္တာတိ ‘‘ဣတော ကိဉ္စိ လစ္ဆာမာ’’တိ ဧဝံ အတ္တပဋိလာဘကာရဏေန နိက္ကာရဏာ, ကေဝလံ – དེ་ལ་“བསྟེན་པར་བྱེད་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱིས་ཉེ་བར་གཏུགས་ཏེ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའོ། །“ཞབས་ཕྱི་བྱེད་”ཞེས་པ་ནི། ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་སོགས་དང་“ཅི་ཞིག་བྱ་”ཞེས་བཀའ་ཉན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རིམ་གྲོ་བྱེད་པའོ། །དོན་ནམ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པས་ན་“དོན་གྱི་ཆེད་དུ་”སྟེ། བསྟེན་པ་དང་ཞབས་ཕྱི་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གཞན་མེད་དེ། དོན་ཉིད་ཁོང་ཚོའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པས། རང་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་དུ་བསྟེན་པར་བྱེད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དོན་མེད་གྲོགས་པོ་དེང་སང་རྙེད་པར་དཀའ་”ཞེས་པ་ནི། “འདི་ལས་ཅི་ཞིག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་རང་གི་རྙེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པར། དོན་མེད་པ་སྟེ། གཅིག་ཏུ་ནི། ། ‘‘ဥပကာရော စ ယော မိတ္တော,သုခေ ဒုက္ခေ စ ယော သခါ; အတ္ထက္ခာယီ စ ယော မိတ္တော,ယော စ မိတ္တာနုကမ္ပကော’’တိ. (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၅) – “ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པའི་གྲོགས་པོ་དང་། །བདེ་སྡུག་མཉམ་པའི་གྲོགས་པོ་དང་། །ཕན་པའི་དོན་སྟོན་གྲོགས་པོ་དང་། །གྲོགས་ལ་བརྩེ་བར་བྱེད་པའོ། །” ဧဝံ ဝုတ္တေန အရိယေန မိတ္တဘာဝေန သမန္နာဂတာ ဒုလ္လဘာ အဇ္ဇ မိတ္တာ. အတ္တနိ ဌိတာ ဧတေသံ ပညာ, အတ္တာနံယေဝ ဩလောကေန္တိ, န အညန္တိ အတ္တဋ္ဌပညာ. ဒိဋ္ဌတ္ထပညာတိ အယမ္ပိ ကိရ ပေါရာဏပါဌော, သမ္ပတိ ဒိဋ္ဌိယေဝ အတ္ထေ ဧတေသံ ပညာ, အာယတိံ န ပေက္ခန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အသုစီတိ [Pg.119] အသုစိနာ အနရိယေန ကာယဝစီမနောကမ္မေန သမန္နာဂတာ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་འཕགས་པའི་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་ཚུལ་དང་ལྡན་པའི་གྲོགས་པོ་དེ་དག་ནི་དེང་སང་རྙེད་པར་དཀའོ། །རང་ལ་གནས་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། རང་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་ལྟ་ཞིང་གཞན་ལ་མི་ལྟ་བས་ན་“རང་དོན་ཤེས་རབ་”བོ། །“མཐོང་ཆོས་ཀྱི་དོན་ལ་ཤེས་རབ་ཅན་”ཞེས་པའང་སྔོན་གྱི་ཀློག་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་ཏེ། ད་ལྟ་མཐོང་ཆོས་ཀྱི་དོན་ཁོ་ན་ལ་ཤེས་རབ་ཡོད་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ་མི་ལྟ་བའི་དོན་ཏོ། །“མི་གཙང་བ་”ཞེས་པ་ནི། མི་གཙང་ཞིང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ကာရဏတ္ထဂါထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. དོན་གྱི་ཆེད་དུ་བསྟེན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། စတုတ္ထော ဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော ဧကာဒသဟိ ဂါထာဟိ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཅུ་གཅིག་གིས་བརྒྱན་པའི་ཚན་པ་བཞི་པ་རྫོགས་སོ། ། ဧဝမေတံ ဧကစတ္တာလီသဂါထာပရိမာဏံ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တံ ကတ္ထစိဒေဝ ဝုတ္တေန ယောဇနာနယေန သဗ္ဗတ္ထ ယထာနုရူပံ ယောဇေတွာ အနုသန္ဓိတော အတ္ထတော စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတိဝိတ္ထာရဘယေန ပန အမှေဟိ န သဗ္ဗတ္ထ ယောဇိတန္တိ. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཞེ་གཅིག་གི་ཚད་ཡོད་པའི་བསེ་རུའི་མདོ་འདི་ནི། སྐབས་འགའ་ཞིག་ཏུ་བཤད་པའི་སྦྱོར་ཚུལ་གྱི་ལུགས་བཞིན་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་ནས། མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཧ་ཅང་སྤྲོས་པ་ཆེ་བར་དོགས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་གིས་ཐམས་ཅད་དུ་མ་སྦྱར་རོ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་མ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྲན་ཚོགས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསེ་རུའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၄. ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༤. ཞིང་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ မဂဓေသု ဝိဟရန္တော ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိံ ဧကနာလာယံ ဗြာဟ္မဏဂါမေ ပုရေဘတ္တကိစ္စံ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စန္တိ ဣမေသု ဒွီသု ဗုဒ္ဓကိစ္စေသု ပုရေဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ကသိဘာရဒွါဇံ ဗြာဟ္မဏံ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ ဒိသွာ ‘‘တတ္ထ မယိ ဂတေ ယထာ ပဝတ္တိဿတိ, တတော ကထာဝသာနေ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဧသ ဗြာဟ္မဏော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ စ ဉတွာ, တတ္ထ ဂန္တွာ, ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ, ဣမံ သုတ္တံ အဘာသိ. “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཞིང་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོ་ཡིན་ནོ། །གླེང་གཞི་ནི་ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་གྷ་དྷའི་ཡུལ་གྱི་ལྷོ་རིའི་གནས་ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེའི་གྲོང་ན་བཞུགས་པ་ན། ཟས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་དང་ཟས་ཀྱི་འོག་གི་བྱ་བ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་འདི་གཉིས་ལས། ཟས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་རྫོགས་པར་མཛད་ནས། ཟས་ཀྱི་འོག་གི་བྱ་བའི་མཐར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་ཞིང་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་ཏེ། “དེར་བདག་སོང་བ་ན་གཏམ་འདི་ལྟར་འབྱུང་ལ། དེ་ནས་གཏམ་གྱི་མཐར་ཆོས་བསྟན་པ་ཐོས་ནས་བྲམ་ཟེ་འདི་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མཁྱེན་ནས། དེར་གཤེགས་ཏེ་གཏམ་གྱི་གླེང་བསླངས་ནས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ သိယာ ‘‘ကတမံ ဗုဒ္ဓါနံ ပုရေဘတ္တကိစ္စံ, ကတမံ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စ’’န္တိ? ဝုစ္စတေ – ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ပါတော ဧဝ ဥဋ္ဌာယ ဥပဋ္ဌာကာနုဂ္ဂဟတ္ထံ သရီရဖာသုကတ္ထဉ္စ မုခဓောဝနာဒိသရီရပရိကမ္မံ ကတွာ ယာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ, တာဝ ဝိဝိတ္တာသနေ ဝီတိနာမေတွာ, ဘိက္ခာစာရဝေလာယ နိဝါသေတွာ, ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ, စီဝရံ ပါရုပိတွာ, ပတ္တမာဒါယ ကဒါစိ ဧကကောဝ ကဒါစိ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ကဒါစိ ပကတိယာ, ကဒါစိ အနေကေဟိ [Pg.120] ပါဋိဟာရိယေဟိ ဝတ္တမာနေဟိ. သေယျထိဒံ – ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတော လောကနာထဿ ပုရတော ပုရတော ဂန္တွာ မုဒုဂတိယော ဝါတာ ပထဝိံ သောဓေန္တိ; ဝလာဟကာ ဥဒကဖုသိတာနိ မုဉ္စန္တာ မဂ္ဂေ ရေဏုံ ဝူပသမေတွာ ဥပရိ ဝိတာနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. အပရေ ဝါတာ ပုပ္ဖာနိ ဥပသံဟရိတွာ မဂ္ဂေ ဩကိရန္တိ, ဥန္နတာ ဘူမိပ္ပဒေသာ ဩနမန္တိ, ဩနတာ ဥန္နမန္တိ, ပါဒနိက္ခေပသမယေ သမာဝ ဘူမိ ဟောတိ, သုခသမ္ဖဿာနိ ရထစက္ကမတ္တာနိ ပဒုမပုပ္ဖာနိ ဝါ ပါဒေ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ, ဣန္ဒခီလဿ အန္တော ဌပိတမတ္တေ ဒက္ခိဏပါဒေ သရီရာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော နိစ္ဆရိတွာ သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရာနိ ဝိယ စိတြပဋပရိက္ခိတ္တာနိ ဝိယ စ ပါသာဒကူဋာဂါရာဒီနိ ကရောန္တိယော ဣတော စိတော စ ဝိဓာဝန္တိ, ဟတ္ထိအဿဝိဟင်္ဂါဒယော သကသကဋ္ဌာနေသု ဌိတာယေဝ မဓုရေနာကာရေန သဒ္ဒံ ကရောန္တိ, တထာ ဘေရိဝီဏာဒီနိ တူရိယာနိ မနုဿာနံ ကာယူပဂါနိ စ အာဘရဏာနိ, တေန သညာဏေန မနုဿာ ဇာနန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဣဓ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော’’တိ. တေ သုနိဝတ္ထာ သုပါရုတာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီနိ အာဒါယ ဃရာ နိက္ခမိတွာ အန္တရဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဘဂဝန္တံ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ သက္ကစ္စံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ – ‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဒသ ဘိက္ခူ, အမှာကံ ဝီသတိ, အမှာကံ ဘိက္ခုသတံ ဒေထာ’’တိ ယာစိတွာ ဘဂဝတောပိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ, အာသနံ ပညာပေတွာ သက္ကစ္စံ ပိဏ္ဍပါတေန ပဋိမာနေန္တိ. དེ་ལ་“སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཟས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་ནི་གང་། ཟས་ཀྱི་འོག་གི་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་”ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ནམ་ལངས་པ་ཉིད་ལ་བཞེངས་ཏེ། ཞབས་ཕྱི་བ་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དང་སྐུ་ཁམས་བདེ་བའི་ཕྱིར་ཞལ་བསིལ་བ་སོགས་སྐུའི་བྱ་བ་རྣམས་མཛད་ནས། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ལ་མ་བབས་ཀྱི་བར་དུ་དབེན་པའི་གནས་སུ་དུས་འདའ་བར་མཛད་དོ། །བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་ལ་བབས་པ་ན། ཤམ་ཐབས་བགོས་ཤིང་སྐུ་སྐྱེགས་བཅིངས་ཏེ། ཆོས་གོས་སྐུ་ལ་གསོལ་ནས་ལྷུང་བཟེད་བསྣམས་ཏེ། རེས་འགའ་གཅིག་པུ་ཁོ་ནའམ། རེས་འགའ་དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། །རེས་འགའ་ནི་ཕལ་པའི་ཚུལ་གྱིས་དང་། རེས་འགའ་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་དུ་མ་མངོན་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་གཤེགས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་མགོན་པོ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ན། སྤྱན་སྔར་རླུང་འཇམ་པོ་དག་ལྡང་ཞིང་ས་གཞི་ཕྱག་དར་བྱེད་དོ། །སྤྲིན་རྣམས་ཀྱིས་ཆར་ཟིལ་འབེབས་ཤིང་ལམ་གྱི་རྡུལ་རྣམས་ཞི་བར་བྱས་ནས་སྟེང་དུ་བླ་རེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །རླུང་གཞན་དག་གིས་མེ་ཏོག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་ལམ་དུ་གཏོར་རོ། །ས་ཕྱོགས་མཐོ་བ་རྣམས་ནི་དམའ་བར་འགྱུར་ཞིང་། དམའ་བ་རྣམས་ནི་མཐོ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཞབས་འཇོག་པའི་ཚེ་ས་གཞི་མཉམ་པར་འགྱུར་རོ། །རེས་འགའ་རེག་ན་བདེ་བའི་ཤིང་རྟའི་འཁོར་ལོ་ཙམ་གྱི་པདྨའི་མེ་ཏོག་དག་གིས་ཞབས་ནས་འདེགས་སོ། །སྒོ་གཏན་གྱི་ནང་དུ་ཞབས་གཡས་པ་བཞག་མ་ཐག་ཏུ། སྐུ་ལས་ཁ་དོག་དྲུག་གི་འོད་ཟེར་འཕྲོས་ཏེ། གསེར་བཙོ་མའི་འོད་ལྟར་དང་རི་མོའི་རས་ཀྱིས་བསྐོར་བ་བཞིན་དུ་ཁང་བཟང་དང་བསིལ་ཁང་སོགས་ལ་འཕྲོ་ཞིང་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུག་གོ། །གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་དང་བྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རང་རང་གི་གནས་སུ་འཁོད་བཞིན་དུ་སྙན་པའི་སྒྲ་འབྱིན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྔ་དང་པི་ཝང་སོགས་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ལ་བཏགས་པའི་རྒྱན་ཆ་རྣམས་ལས་ཀྱང་སྒྲ་འབྱིན་ཏོ། །རྟགས་དེས་མི་རྣམས་ཀྱིས་“དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིར་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ་”ཞེས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །ཁོང་ཚོས་གོས་ལེགས་པར་བགོས་ཤིང་གྱོན་ཏེ། དྲི་དང་མེ་ཏོག་སོགས་བཟུང་ནས་ཁྱིམ་ལས་བྱུང་སྟེ། ལམ་གྱི་དབུས་སུ་ཞུགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲི་དང་མེ་ཏོག་སོགས་ཀྱིས་གུས་པས་མཆོད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་ནས། “བཙུན་པ་བདག་ཅག་ལ་དགེ་སློང་བཅུ་སྩོལ་ཅིག བདག་ཅག་ལ་ཉི་ཤུ་སྩོལ་ཅིག བདག་ཅག་ལ་དགེ་སློང་བརྒྱ་སྩོལ་ཅིག་”ཅེས་གསོལ་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱང་བཞེས་ནས་བཞུགས་གདན་བཤམས་ཏེ་གུས་པས་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་མཆོད་པར་བྱེད་དོ། ། ဘဂဝါ ကတဘတ္တကိစ္စော တေသံ သန္တာနာနိ ဩလောကေတွာ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ယထာ ကေစိ သရဏဂမနေ ပတိဋ္ဌဟန္တိ, ကေစိ ပဉ္စသု သီလေသု, ကေစိ သောတာပတ္တိသကဒါဂါမိအနာဂါမိဖလာနံ အညတရသ္မိံ, ကေစိ ပဗ္ဗဇိတွာ အဂ္ဂဖလေ အရဟတ္တေတိ. ဧဝံ တထာ တထာ ဇနံ အနုဂ္ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ မဏ္ဍလမာဠေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒတိ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနံ အာဂမယမာနော. တတော ဘိက္ခူနံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဥပဋ္ဌာကော ဘဂဝတော နိဝေဒေတိ. အထ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ. ဣဒံ တာဝ ပုရေဘတ္တကိစ္စံ. ယဉ္စေတ္ထ န ဝုတ္တံ, တံ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཤོས་གསོལ་བའི་བྱ་བ་གྲུབ་ནས་དེ་དག་གི་རྒྱུད་ལ་གཟིགས་ཏེ། ལ་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ལ་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བ། ལ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ཕྱིར་འོང་བ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གང་རུང་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བ། ལ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་འབྲས་བུ་མཆོག་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་བསྟན་པར་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ལ་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས་རྗེས་སུ་བཟུང་ནས་བཞུགས་གདན་ལས་བཞེངས་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། །དེར་ཁྱམས་བསྐོར་གྱི་ནང་དུ་བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བཞུགས་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་བཤོས་གསོལ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་བར་དུ་སྒུག་ཅིང་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་བཤོས་གསོལ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པ་ན། རིམ་གྲོ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་པར་མཛད་དོ། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་གདུགས་ཚོད་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བའོ། །འདིར་གང་མ་བཤད་པ་དེ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཚེ་དང་ལྡན་པའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་བཟུང་བར་བྱའོ། ། အထ ဘဂဝါ ဧဝံ ကတပုရေဘတ္တကိစ္စော ဂန္ဓကုဋိယာ ဥပဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ, ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ, ပါဒပီဌေ ဌတွာ, ဘိက္ခုသံဃံ ဩဝဒတိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ, အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ, ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, မနုဿပဋိလာဘော ဒုလ္လဘော, သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိ ဒုလ္လဘာ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒုလ္လဘာ, သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ဒုလ္လဘံ [Pg.121] လောကသ္မိ’’န္တိ. တတော ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆန္တိ. အထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ စရိယဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒေတိ. တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ, ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ, အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ; ကေစိ အရညံ, ကေစိ ရုက္ခမူလံ, ကေစိ ပဗ္ဗတာဒီနံ အညတရံ, ကေစိ စာတုမဟာရာဇိကဘဝနံ…ပေ… ကေစိ ဝသဝတ္တိဘဝနန္တိ. တတော ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ သစေ အာကင်္ခတိ, ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော မုဟုတ္တံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ. အထ သမဿာသိတကာယော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒုတိယဘာဂေ လောကံ ဝေါလောကေတိ. တတိယဘာဂေ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ, တတ္ထ ဇနော ပုရေဘတ္တံ ဒါနံ ဒတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီနိ အာဒါယ ဝိဟာရေ သန္နိပတတိ. တတော ဘဂဝါ သမ္ပတ္တပရိသာယ အနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ဂန္တွာ ဓမ္မသဘာယံ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသဇ္ဇ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ကာလယုတ္တံ ပမာဏယုတ္တံ. အထ ကာလံ ဝိဒိတွာ ပရိသံ ဥယျောဇေတိ. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་གདུགས་ཚོད་ཀྱི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་གྲུབ་ནས། དྲི་གཙང་ཁང་གི་སྒོ་ཁང་དུ་བཞུགས་ཏེ། ཞབས་བསིལ་ནས་ཞབས་རྟེན་ཁྲི་ལ་བཞེངས་ཏེ། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་གདམས་ངག་སྩལ་བ་ནི། །“དགེ་སློང་དག །བག་ཡོད་པས་སྒྲུབ་པར་གྱིས་ཤིག །འཇིག་རྟེན་ན་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་རྙེད་པར་དཀའོ། །མིའི་ལུས་ཐོབ་པ་རྙེད་པར་དཀའོ། །དད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྙེད་པར་དཀའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྙེད་པར་དཀའོ། །འཇིག་རྟེན་ན་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་རྙེད་པར་དཀའོ། །”ཞེས་གདམས་པར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་བཙལ་ནས་སྒོམ་ལུང་ཞུས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་སྒོམ་ལུང་སྩལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་དག་གིས་སྒོམ་ལུང་བཟུང་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མངོན་པར་ཕྱག་བཙལ་ཏེ། རང་རང་གི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། །ལ་ལ་དགོན་པར་གཤེགས། ལ་ལ་ཤིང་དྲུང་དུ། ལ་ལ་རི་བོ་ལ་སོགས་པ་གང་རུང་དུ། ལ་ལ་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་གནས་སུ། །པེ། །ལ་ལ་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་ཏེ། གལ་ཏེ་བཞེད་ན། གློ་གཡས་པས་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པས་ཡུད་ཙམ་ཞིག་སེང་གེའི་ཉལ་སྟབས་ཀྱིས་མནལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་སྐུ་ངལ་གསོ་བ་དང་བཞེངས་ཏེ་ཕྱི་དྲོའི་ཆ་གཉིས་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པར་མཛད་དོ། །ཆ་གསུམ་པ་ལ་གྲོང་ངམ་གྲོང་རྡལ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བཞུགས་པའི་གྲོང་དེའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་དྲོ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས། ཕྱི་དྲོ་གོས་ལེགས་པར་བགོ་ཞིང་གཙང་མར་བགོ་སཏེ། སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ཐོགས་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་འདུ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་པའི་འཁོར་དང་མཐུན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་ཆོས་ཀྱི་རྭ་བར་གཤེགས་ཏེ། བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བཞུགས་ནས། དུས་དང་མཐུན་པ་དང་ཚད་དང་མཐུན་པར་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་དུས་མཁྱེན་ནས་འཁོར་རྣམས་གྲོལ་བར་མཛད་དོ། ། တတော သစေ ဂတ္တာနိ ဩသိဉ္စိတုကာမော ဟောတိ. အထ ဗုဒ္ဓါသနာ ဥဋ္ဌာယ ဥပဋ္ဌာကေန ဥဒကပဋိယာဒိတောကာသံ ဂန္တွာ, ဥပဋ္ဌာကဟတ္ထတော ဥဒကသာဋိကံ ဂဟေတွာ, နှာနကောဋ္ဌကံ ပဝိသတိ. ဥပဋ္ဌာကောပိ ဗုဒ္ဓါသနံ အာနေတွာ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ပညာပေတိ. ဘဂဝါ ဂတ္တာနိ ဩသိဉ္စိတွာ, သုရတ္တဒုပဋ္ဋံ နိဝါသေတွာ, ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ, ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကတွာ, တတ္ထ အာဂန္တွာ, နိသီဒတိ ဧကကောဝ မုဟုတ္တံ ပဋိသလ္လီနော. အထ ဘိက္ခူ တတော တတော အာဂမ္မ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ဧကစ္စေ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ, ဧကစ္စေ ကမ္မဋ္ဌာနံ, ဧကစ္စေ ဓမ္မဿဝနံ ယာစန္တိ. ဘဂဝါ တေသံ အဓိပ္ပာယံ သမ္ပာဒေန္တော ပဌမံ ယာမံ ဝီတိနာမေတိ. དེ་ནས་གལ་ཏེ་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་བར་བཞེད་ན། དེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་ལས་བཞེངས་ཏེ། རིམ་གྲོ་པས་ཆུ་བཤམས་པའི་གནས་སུ་གཤེགས་ནས། རིམ་གྲོ་པའི་ལག་ནས་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་བའི་ཤམ་ཐབས་བཞེས་ཏེ་ཁྲུས་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། །རིམ་གྲོ་པས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་བཟུང་སྟེ་དྲི་གཙང་ཁང་གི་ཁོར་ཡུག་ཏུ་བཤམས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་ནས། ཆོས་གོས་ dམར་པོ་ཉིས་བརྩེགས་བགོ་བར་མཛད་དེ། སྐུ་རགས་བཅིངས་ཤིང་བླ་གོས་གཟར་ནས། དེར་གཤེགས་ཏེ་གཅིག་པུ་ཡུད་ཙམ་ཞིག་དབེན་པར་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཕྱོགས་དེ་དང་དེ་ནས་ལྷགས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པར་འོང་ངོ་། །དེར་ལ་ལ་ཞིག་གིས་དྲི་བ་འདྲི་བ་དང་། ལ་ལ་ཞིག་གིས་སྒོམ་ལུང་ཞུ་བ། ལ་ལ་ཞིག་གིས་ཆོས་ཉན་པར་གསོལ་བར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་གི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་བཞིན་དུ་མཚན་མོའི་ཐུན་དང་པོ་འདའ་བར་མཛད་དོ། ། မဇ္ဈိမယာမေ သကလဒသသဟဿိလောကဓာတုဒေဝတာယော ဩကာသံ လဘမာနာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ ယထာဘိသင်္ခတံ အန္တမသော စတုရက္ခရမ္ပိ. ဘဂဝါ တာသံ ဒေဝတာနံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော မဇ္ဈိမယာမံ ဝီတိနာမေတိ. တတော ပစ္ဆိမယာမံ စတ္တာရော ဘာဂေ ကတွာ ဧကံ ဘာဂံ စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ, ဒုတိယဘာဂံ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ, တတိယဘာဂံ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေတိ, စတုတ္ထဘာဂံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ ပဝိသိတွာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတိ အပ္ပရဇက္ခမဟာရဇက္ခာဒိသတ္တဒဿနတ္ထံ. ဣဒံ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စံ. མཚན་མོའི་ཐུན་དབུས་མ་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཁྲི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ lྷ་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་ཐོབ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ཐ་ན་ཡི་གེ་བཞི་ཙམ་གྱི་དྲི་བ་ཡང་རང་གི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་འདྲི་བར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྷ་དེ་དག་གི་དྲི་བའི་ལན་འདེབས་པར་མཛད་བཞིན་དུ་མཚན་མོའི་ཐུན་དབུས་མ་འདའ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་མཚན་མོའི་ཐུན་ཐ་མ་ཆ་བཞིར་བགོ་བར་མཛད་དེ། ཆ་གཅིག་ལ་འཆག་ས་ལ་གཤེགས་པར་མཛད་དོ། །ཆ་གཉིས་པ་ལ་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་ཏེ། གློ་གཡས་པས་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པས་སེང་གེའི་ཉལ་སྟབས་ཀྱིས་མནལ་བར་མཛད་དོ། །ཆ་གསུམ་པ་ལ་འབྲས་བུའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་དུས་འདའ་བར་མཛད་དོ། །ཆ་བཞི་པ་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ནས། ཉོན་མོངས་པའི་རྡུལ་ཉུང་བ་དང་རྡུལ་མང་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གཟིགས་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པར་མཛད་དོ། །འདི་ནི་ཕྱི་དྲོའི་བྱ་བའོ། ། ဧဝမိမဿ [Pg.122] ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စဿ လောကဝေါလောကနသင်္ခါတေ စတုတ္ထဘာဂါဝသာနေ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု ဒါနသီလဥပေါသထကမ္မာဒီသု စ အကတာဓိကာရေ ကတာဓိကာရေ စ အနုပနိဿယသမ္ပန္နေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ စ သတ္တေ ပဿိတုံ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ကသိဘာရဒွါဇံ ဗြာဟ္မဏံ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ ဒိသွာ ‘‘တတ္ထ မယိ ဂတေ ကထာ ပဝတ္တိဿတိ, တတော ကထာဝသာနေ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဧသ ဗြာဟ္မဏော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ စ ဉတွာ, တတ္ထ ဂန္တွာ, ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဣမံ သုတ္တမဘာသိ. དེ་ལྟར་ཕྱི་དྲོའི་བྱ་བ་འདིའི་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆ་བཞི་པའི་མཐར། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་གསོ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷག་པར་བྱས་པ་དང་མ་བྱས་པ། རྒྱུད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་མཐུ་ (upanissaya) དང་མི་ལྡན་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གཟིགས་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་མཐུ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་ནས། “དེར་བདག་གཤེགས་པ་ན་གཏམ་གླེང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ནས་གཏམ་གྱི་མཐར་ཆོས་བསྟན་པ་ཐོས་ནས་བྲམ་ཟེ་འདི་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་མཁྱེན་ནས། དེར་གཤེགས་ཏེ་གཏམ་གྱི་གཞི་བསླངས་ནས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ ဧဝံ မေ သုတန္တိအာဒိ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဓမ္မသင်္ဂီတိံ ကရောန္တေန အာယသ္မတာ မဟာကဿပတ္ထေရေန ပုဋ္ဌေန ပဉ္စန္နံ အရဟန္တသတာနံ ဝုတ္တံ, ‘‘အဟံ, ခေါ, သမဏ ကသာမိ စ ဝပါမိ စာ’’တိ ကသိဘာရဒွါဇေန ဝုတ္တံ, ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ ဗြာဟ္မဏ ကသာမိ စ ဝပါမိ စာ’’တိအာဒိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ. တဒေတံ သဗ္ဗမ္ပိ သမောဓာနေတွာ ‘‘ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. དེ་ལ་ “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་བཀའ་བསྡུས་དང་པོའི་ཚེ་ཆོས་ཀྱི་བསྡུས་པ་མཛད་པ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོས་དྲིས་པ་ལྟར། དགྲ་བཅོམ་པ་ལྔ་བརྒྱའི་ཚོགས་ལ་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། “དགེ་སྦྱོང་། བདག་ནི་རྨོ་ཡང་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་ཡང་འདེབས་སོ། །” ཞེས་པ་ནི་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛས་སྨྲས་པ་ཡིན་ཞིང་། “བྲམ་ཟེ། བདག་ཀྱང་རྨོ་ཡང་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་ཡང་འདེབས་སོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅོམ་立ན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ “ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོ།” ཞེས་བྱའོ། ། တတ္ထ ဧဝန္တိ အယံ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထော ဧဝံ-သဒ္ဒေါ. အာကာရတ္ထေန ဟိ ဧတေန ဧတမတ္ထံ ဒီပေတိ – နာနာနယနိပုဏမနေကဇ္ဈာသယသမုဋ္ဌာနံ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရံ သဗ္ဗသတ္တေဟိ သကသကဘာသာနုရူပမုပလက္ခဏိယသဘာဝံ တဿ ဘဂဝတော ဝစနံ, တံ သဗ္ဗာကာရေန ကော သမတ္ထော ဝိညာတုံ; အထ, ခေါ, ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ, မယာပိ ဧကေနာကာရေန သုတ’’န္တိ. နိဒဿနတ္ထေန ‘‘နာဟံ သယမ္ဘူ, န မယာ ဣဒံ သစ္ဆိကတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပရိမောစေန္တော ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ, မယာ ဧဝံ သုတ’’န္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သကလသုတ္တံ နိဒဿေတိ. အဝဓာရဏတ္ထေန ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော, ဂတိမန္တာနံ, သတိမန္တာနံ, ဓိတိမန္တာနံ, ဥပဋ္ဌာကာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉-၂၂၃) ဧဝံ ဘဂဝတာ ပသတ္ထဘာဝါနုရူပံ အတ္တနော ဓာရဏဗလံ ဒဿေန္တော သတ္တာနံ သောတုကမျတံ ဇနေတိ ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ တဉ္စ အတ္ထတော ဝါ ဗျဉ္ဇနတော ဝါ အနူနမနဓိကံ, ဧဝမေဝ, န အညထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. မေ သုတန္တိ ဧတ္ထ မယာသဒ္ဒတ္ထော မေ-သဒ္ဒေါ, သောတဒွါရဝိညာဏတ္ထော သုတသဒ္ဒေါ. တသ္မာ ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဧဝံ မယာ သောတဝိညာဏပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိညာဏဝီထိယာ ဥပဓာရိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. དེ་ལ་ “evaṃ” (འདི་སྐད་དམ་དེ་ལྟར་) ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་རྣམ་པ་ (ākāra) དང་། མཚོན་པ་ (nidassana) དང་། ངེས་གཟུང་ (avadhāraṇa) གི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། །རྣམ་པའི་དོན་གྱིས་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་དོན་སྟོན་ཏེ། ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་མཁས་ཤིང་བསམ་པ་དུ་མ་ལས་བྱུང་བ། དོན་དང་ཚིག་འབྲུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ཆོ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ། ཆོས་དང་དོན་དང་བསྟན་པ་དང་རྟོགས་པ་ཟབ་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རང་རང་གི་སྐད་དང་མཐུན་པར་གོ་བར་ནུས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་དེ་ཉིད། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སུས་ཤེས་པར་ནུས་ཏེ། འོན་ཀྱང་ “འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོས་ཏེ། བདག་གིས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་ཐོས་སོ། །” ཞེས་སྟོན་ཏོ། །མཚོན་པའི་དོན་གྱིས་ནི། “བདག་ནི་རང་བྱུང་མ་ཡིན་ལ། བདག་གིས་འདི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་རང་ཉིད་སྐྱོན་ལས་ཐར་བར་བྱེད་བཞིན། “འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོས་ཏེ། བདག་གིས་འདི་ལྟར་ཐོས་སོ། །” ཞེས་ད་ལྟ་བཤད་པར་བྱ་བའི་མདོ་ཐམས་ཅད་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །ངེས་གཟུང་གི་དོན་གྱིས་ནི། “དགེ་སློང་དག །ངའི་ཉན་ཐོས་དགེ་སློང་མང་དུ་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཀུན་དགའ་བོ་ཡིན་ནོ། །བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྟན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། རིམ་གྲོ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ནི་ཀུན་དགའ་བོ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་མཐུན་པར། རང་གི་འཛིན་པའི་སྟོབས་བསྟན་ནས། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཉན་པར་འདོད་པའི་བསམ་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། “འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོས་པ་དེ་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་སམ། ཚིག་གི་སྒོ་ནས་ཀྱང་མ་ཉམས་མ་ལྷག་པར། དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་བཟུང་བར་བྱ་ཡི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་སྟོན་ཏོ། །“me sutaṃ” ཞེས་པ་འདིར་ “me” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བདག་གི་དོན་ཡིན་ལ། “suta” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣ་བའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བས་ན། “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་” ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་བདག་གིས་རྣ་བའི་རྣམ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱིས་བཟུང་བའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། ဧကံ [Pg.123] သမယန္တိ ဧကံ ကာလံ. ဘဂဝါတိ ဘာဂျဝါ, ဘဂ္ဂဝါ, ဘတ္တဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မဂဓေသု ဝိဟရတီတိ မဂဓာ နာမ ဇနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီသဒ္ဒေန ‘‘မဂဓာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ မဂဓေသု ဇနပဒေ. ကေစိ ပန ‘‘ယသ္မာ စေတိယရာဇာ မုသာဝါဒံ ဘဏိတွာ ဘူမိံ ပဝိသန္တော ‘မာ ဂဓံ ပဝိသာ’တိ ဝုတ္တော, ယသ္မာ ဝါ တံ ရာဇာနံ မဂ္ဂန္တာ ဘူမိံ ခနန္တာ ပုရိသာ ‘မာ ဂဓံ ကရောထာ’တိ ဝုတ္တာ, တသ္မာ မဂဓာ’’တိ ဧဝမာဒီဟိ နယေဟိ ဗဟုဓာ ပပဉ္စေန္တိ. ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ. ဝိဟရတီတိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ အပရေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတိ, ပဝတ္တေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဝိဟာရေဟိ ဝါ သတ္တာနံ ဝိဝိဓံ ဟိတံ ဟရတီတိ ဝိဟရတိ. ဟရတီတိ ဥပသံဟရတိ, ဥပနေတိ, ဇနေတိ, ဥပ္ပာဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ယဒါ သတ္တာ ကာမေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တဒါ ကိရ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန ဝိဟာရေန ဝိဟရတိ တေသံ အလောဘကုသလမူလုပ္ပာဒနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ ဧတ္ထ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကာမေသု ဝိရဇ္ဇေယျု’’န္တိ. ယဒါ ပန ဣဿရိယတ္ထံ သတ္တေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တဒါ ဗြဟ္မဝိဟာရေန ဝိဟရတိ တေသံ အဒေါသကုသလမူလုပ္ပာဒနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ ဧတ္ထ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ အဒေါသေန ဒေါသံ ဝူပသမေယျု’’န္တိ. ယဒါ ပန ပဗ္ဗဇိတာ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဝဒန္တိ, တဒါ အရိယဝိဟာရေန ဝိဟရတိ တေသံ အမောဟကုသလမူလုပ္ပာဒနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ ဧတ္ထ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ အမောဟေန မောဟံ ဝူပသမေယျု’’န္တိ. ဣရိယာပထဝိဟာရေန ပန န ကဒါစိ န ဝိဟရတိ တံ ဝိနာ အတ္တဘာဝပရိဟရဏာဘာဝတောတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရံ ပန မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝက္ခာမ. “དུས་གཅིག་ན།” ཞེས་པ་ནི་དུས་གཅིག་ལའོ། །“བཅོམ་ལྡན་འདས།” (Bhagavā) ཞེས་པ་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ། བཅོམ་པ་དང་ལྡན་པ། བསྟེན་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །“མ་ག་དྷཱ་རྣམས་སུ་བཞུགས་སོ། །” ཞེས་པ་ནི། མ་ག་དྷཱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་བུ་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་གནས་ཡུལ་གཅིག་པོ་དེ་ལའང་གྲགས་པའི་སྒྲས་ “མ་ག་དྷཱ་” ཞེས་བྱའོ། །མ་ག་དྷཱའི་ཡུལ་དེ་ཉིད་དུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ “གང་གི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་ཙེ་ཏི་ཡས་རྫུན་སྨྲས་ནས་ས་ལ་ནུབ་པ་ན། ‘ས་དོང་དུ་མ་འཇུག་ཅིག་’ (mā gadhaṃ pavisa) ཅེས་བརྗོད་པ་དང་། ཡང་ན་རྒྱལ་པོ་དེ་འཚོལ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ས་བརྐོས་པ་ན། ‘ས་དོང་མ་བྱེད་ཅིག་’ (mā gadhaṃ karotha) ཅེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་མ་ག་དྷཱའོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་མང་པོར་སྤྲོས་ཏེ་བཤད་དོ། །གང་འདོད་པ་དེ་བཟུང་བར་བྱའོ། །“བཞུགས་སོ། །” (viharati) ཞེས་པ་ནི། སྤྱོད་ལམ་གཅིག་གི་གནོད་པ་དེ་སྤྱོད་ལམ་གཞན་གྱིས་བཅད་དེ། ལུས་མ་ལྷུང་བར་འཛིན་ཅིང་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལ་བཤད་དོ། །ཡང་ན། ལྷའི་གནས་པ་དང་། ཚངས་པའི་གནས་པ་དང་། འཕགས་པའི་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་པར་མཛད་པས་ན་བཞུགས་སོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པ་དང་། ཉེ་བར་གཏོད་པ་དང་། སྐྱེད་པ་དང་། མངོན་པར་སྐྱེད་པ་ལ་བཤད་དོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་མ་ཆགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཅི་ནས་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་སྒྲུབ་པ་འདི་མཐོང་ནས་འདི་ལ་མོས་པ་སྐྱེས་ཏེ་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རམ། །” སྙམ་ནས་ལྷའི་གནས་པས་བཞུགས་སོ། །གང་གི་ཚེ་དབང་ཕྱུག་གི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ན། དེ་དག་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཅི་ནས་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་སྒྲུབ་པ་འདི་མཐོང་ནས་འདི་ལ་མོས་པ་སྐྱེས་ཏེ་ཞེ་སྡང་མེད་པས་ཞེ་སྡང་ཞི་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རམ། །” སྙམ་ནས་ཚངས་པའི་གནས་པས་བཞུགས་སོ། །གང་གི་ཚེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་རྩོད་པ་ལ་རྩོད་པར་བྱེད་པ་ན། དེ་དག་ལ་གཏི་མུག་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཅི་ནས་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་སྒྲུབ་པ་འདི་མཐོང་ནས་འདི་ལ་མོས་པ་སྐྱེས་ཏེ་གཏི་མུག་མེད་པས་གཏི་མུག་ཞི་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རམ། །” སྙམ་ནས་འཕགས་པའི་གནས་པས་བཞུགས་སོ། །སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་པས་ནི་ནམ་ཡང་མི་བཞུགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་པར་ལུས་འཛིན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་བཤད་པར་བྱའོ། ། ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိန္တိ ယော သော ရာဇဂဟံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတော ဂိရိ, တဿ ဒက္ခိဏပဿေ ဇနပဒေါ ‘‘ဒက္ခိဏာဂိရီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ဇနပဒေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဝိဟာရဿာပိ တဒေဝ နာမံ. ဧကနာဠာယံ ဗြာဟ္မဏဂါမေတိ ဧကနာဠာတိ တဿ ဂါမဿ နာမံ. ဗြာဟ္မဏာ စေတ္ထ သမ္ဗဟုလာ ပဋိဝသန္တိ, ဗြာဟ္မဏဘောဂေါ ဝါ သော, တသ္မာ ‘‘ဗြာဟ္မဏဂါမော’’တိ ဝုစ္စတိ. “ལྷོ་རིར།” (Dakkhiṇāgiri) ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་བསྐོར་ནས་གནས་པའི་རི་གང་ཡིན་པ་དེའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ “ལྷོ་རི་” ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡུལ་དེ་ཉིད་དུ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེར་གཙུག་ལག་ཁང་གི་མིང་ཡང་དེ་ཉིད་དོ། །“བྲམ་ཟེའི་གྲོང་ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱར།” ཞེས་པར་ “ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ་” ཞེས་པ་ནི་གྲོང་དེའི་མིང་ངོ་། །འདིར་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་གནས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་པའི་གྲོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “བྲམ་ཟེའི་གྲོང་” ཞེས་བྱའོ། ། တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယံ သမယံ ဘဂဝါ အပရာဇိတပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော မဂဓရဋ္ဌေ [Pg.124] ဧကနာဠံ ဗြာဟ္မဏဂါမံ ဥပနိဿာယ ဒက္ခိဏာဂိရိမဟာဝိဟာရေ ဗြာဟ္မဏဿ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ အာဂမယမာနော ဝိဟရတိ, တေန သမယေန ကရဏဘူတေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ခေါ ပနာတိ ဣဒံ ပနေတ္ထ နိပါတဒွယံ ပဒပူရဏမတ္တံ, အဓိကာရန္တရဒဿနတ္ထံ ဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကသိဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿာတိ သော ဗြာဟ္မဏော ကသိယာ ဇီဝတိ, ဘာရဒွါဇောတိ စဿ ဂေါတ္တံ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. ပဉ္စမတ္တာနီတိ ယထာ – ‘‘ဘောဇနေ မတ္တညူ’’တိ ဧတ္ထ မတ္တသဒ္ဒေါ ပမာဏေ ဝတ္တတိ, ဧဝမိဓာပိ, တသ္မာ ပဉ္စပမာဏာနိ အနူနာနိ အနဓိကာနိ, ပဉ္စနင်္ဂလသတာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပယုတ္တာနီတိ ပယောဇိတာနိ, ဗလိဗဒ္ဒါနံ ခန္ဓေသု ဌပေတွာ ယုဂေ ယောတ္တေဟိ ယောဇိတာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. «དེ་ནས་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ན།» ཞེས་པ་ནི། དུས་གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པའི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ། ཡུལ་མ་ག་དྷཱའི་བྲམ་ཟེའི་གྲོང་ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷོ་ཕྱོགས་རིའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར། བྲམ་ཟེའི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་དུས་ལ་སྒུག་ཅིང་བཞུགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ «དེའི་ཚེ་ན།» ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེ་གསུངས་སོ།། «ཁོ་པན།» ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་གཉིས་པོ་འདི་ནི་ཚིག་རྐང་ཁ་སྐོང་བ་ཙམ་མམ། ཡང་ན་སྐབས་དོན་གཞན་ཞིག་སྟོན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། «བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ།» ཞེས་པ་ནི། བྲམ་ཟེ་དེ་ཉིད་ཐོང་གཤོལ་གྱིས་ལོ་ཏོག་བཏབ་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བས་ན། «ཀ་སི།» (རྨོ་བ) ཞེས་བྱ་ལ། «བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ།» ནི་ཁོང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་ཡིན་པས་ན། དེ་ལྟར་བརྗོད་དོ།། «ལྔ་བརྒྱ་ཙམ།» ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན། «ཟས་ཀྱི་ཚོད་ཤེས་པ།» ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ «ཚོད།» ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ཚད་ལ་འཇུག་པ་བཞིན། འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ལྔའི་ཚད་ལས་མ་ཉུང་ཞིང་མ་ལྷག་པའི་ཐོང་གཤོལ་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏོ།། «སྦྱར་བ།» ཞེས་པ་ནི། གཉའ་ཤིང་དང་ཐག་པས་གླང་རྒོད་ཀྱི་ཕྲག་པར་སྦྱར་ཞིང་བཏགས་པ་ལ་བྱའོ།། ဝပ္ပကာလေတိ ဝပနကာလေ, ဗီဇနိက္ခိပကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဒွေ ဝပ္ပာနိ ကလလဝပ္ပဉ္စ, ပံသုဝပ္ပဉ္စ. ပံသုဝပ္ပံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. တဉ္စ ခေါ ပဌမဒိဝသေ မင်္ဂလဝပ္ပံ. တတ္ထာယံ ဥပကရဏသမ္ပဒါ – တီဏိ ဗလိဗဒ္ဒသဟဿာနိ ဥပဋ္ဌာပိတာနိ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေသံ သုဝဏ္ဏမယာနိ သိင်္ဂါနိ ပဋိမုက္ကာနိ, ရဇတမယာ ခုရာ, သဗ္ဗေ သေတမာလာဟိ သဗ္ဗဂန္ဓသုဂန္ဓေဟိ ပဉ္စင်္ဂုလိကေဟိ စ အလင်္ကတာ ပရိပုဏ္ဏင်္ဂပစ္စင်္ဂါ သဗ္ဗလက္ခဏသမ္ပန္နာ, ဧကစ္စေ ကာဠာ အဉ္ဇနဝဏ္ဏာယေဝ, ဧကစ္စေ သေတာ ဖလိကဝဏ္ဏာ, ဧကစ္စေ ရတ္တာ ပဝါဠဝဏ္ဏာ, ဧကစ္စေ ကမ္မာသာ မသာရဂလ္လဝဏ္ဏာ. ပဉ္စသတာ ကဿကပုရိသာ သဗ္ဗေ အဟတသေတဝတ္ထနိဝတ္ထာ မာလာလင်္ကတာ ဒက္ခိဏအံသကူဋေသု ဌပိတပုပ္ဖစုမ္ဗဋကာ ဟရိတာလမနောသိလာလဉ္ဆနုဇ္ဇလိတဂတ္တဘာဂါ ဒသ ဒသ နင်္ဂလာ ဧကေကဂုမ္ဗာ ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တိ. နင်္ဂလာနံ သီသဉ္စ ယုဂဉ္စ ပတောဒါ စ သုဝဏ္ဏဝိနဒ္ဓါ. ပဌမနင်္ဂလေ အဋ္ဌ ဗလိဗဒ္ဒါ ယုတ္တာ, သေသေသု စတ္တာရော စတ္တာရော, အဝသေသာ ကိလန္တပရိဝတ္တနတ္ထံ အာနီတာ. ဧကေကဂုမ္ဗေ ဧကမေကံ ဗီဇသကဋံ ဧကေကော ကသတိ, ဧကေကော ဝပတိ. «ས་བོན་འདེབས་པའི་དུས་སུ།» ཞེས་པ་ནི། ས་བོན་འདེབས་ཤིང་གཏོར་བའི་དུས་ལ་བྱའོ།། དེ་ལ་ས་བོན་འདེབས་ཚུལ་གཉིས་ཏེ། འདམ་ལ་འདེབས་པ་དང་། ས་རྡུལ་ལ་འདེབས་པའོ།། འདིར་ནི་ས་རྡུལ་ལ་འདེབས་པ་བསྟན་ཏོ།། དེ་ཡང་ཉིན་དང་པོའི་བཀྲ་ཤིས་པའི་ས་བོན་འདེབས་པའི་དུས་ཡིན་ནོ།། དེ་ལ་ཡོ་བྱད་ཕུམ་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་རྒོད་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་ཉེ་བར་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྭ་ཅོ་ལ་གསེར་གྱི་ཤུབས་གཡོགས་པ་དང་། རྨིག་པ་དངུལ་གྱིས་བཏུམས་པ། ཐམས་ཅད་མེ་ཏོག་དཀར་པོའི་ཕྲེང་བ་དང་། སྤོས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་པོས་བྱུགས་ཤིང་། ཕྱག་སོར་ལྔའི་རི་མོས་བརྒྱན་པ། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའོ།། ལ་ལ་ནི་མིག་སྨན་ལྟར་ནག་ཅིང་སྣུམ་པ། ལ་ལ་ནི་ཤེལ་ལྟར་དཀར་བ། ལ་ལ་ནི་བྱུ་རུ་ལྟར་དམར་བ། ལ་ལ་ནི་སྤུག་གི་མདོག་ལྟར་ཁྲ་བོའོ།། ཞིང་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གོས་དཀར་པོ་གསར་པ་བགོས་ཤིང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བས་བརྒྱན་པ། ཕྲག་པ་གཡས་པར་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་བཞག་པ། བ་བླ་དང་ལྡོང་རོས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཐིག་ལེ་བཀོད་པས་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ། ཐོང་གཤོལ་བཅུ་རེ་ཚན་པ་རེ་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བའོ།། ཐོང་གཤོལ་གྱི་མགོ་དང་། གཉའ་ཤིང་། ལྕག་ཚན་རྣམས་གསེར་གྱིས་བཏུམས་པའོ།། ཐོང་གཤོལ་དང་པོ་ལ་གླང་རྒོད་བརྒྱད་སྦྱར་ཞིང་། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་བཞི་རེ་སྦྱར་བའོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ངལ་གསོ་བའི་ཚེ་བརྗེ་བའི་ཕྱིར་ཁྲིད་པའོ།། ཚན་པ་རེ་རེ་ལ་ས་བོན་གྱི་ཤིང་རྟ་རེ་རེ་ཡོད་ཅིང་། རེ་རེས་རྨོ་ཞིང་རེ་རེས་ས་བོན་འདེབས་སོ།། ဗြာဟ္မဏော ပန ပဂေဝ မဿုကမ္မံ ကာရာပေတွာ နှတွာ သုဂန္ဓဂန္ဓေဟိ ဝိလိတ္တော ပဉ္စသတဂ္ဃနကံ ဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ သဟဿဂ္ဃနကံ ဧကံသံ ကရိတွာ ဧကမေကိဿာ အင်္ဂုလိယာ ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဝီသတိ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာယော, ကဏ္ဏေသု သီဟကုဏ္ဍလာနိ, သီသေ စ ဗြဟ္မဝေဌနံ ပဋိမုဉ္စိတွာ သုဝဏ္ဏမာလံ ကဏ္ဌေ [Pg.125] ကတွာ ဗြာဟ္မဏဂဏပရိဝုတော ကမ္မန္တံ ဝေါသာသတိ. အထဿ ဗြာဟ္မဏီ အနေကသတဘာဇနေသု ပါယာသံ ပစာပေတွာ မဟာသကဋေသု အာရောပေတွာ ဂန္ဓောဒကေန နှာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတာ ဗြာဟ္မဏီဂဏပရိဝုတာ ကမ္မန္တံ အဂမာသိ. ဂေဟမ္ပိဿ သဗ္ဗတ္ထ ဂန္ဓေဟိ သုဝိလိတ္တံ ပုပ္ဖေဟိ သုကတဗလိကမ္မံ, ခေတ္တဉ္စ တေသု တေသု ဌာနေသု သမုဿိတပဋာကံ အဟောသိ. ပရိဇနကမ္မကာရေဟိ သဟ ကမ္မန္တံ ဩသဋပရိသာ အဍ္ဎတေယျသဟဿာ အဟောသိ. သဗ္ဗေ အဟတဝတ္ထနိဝတ္ထာ, သဗ္ဗေသဉ္စ ပါယာသဘောဇနံ ပဋိယတ္တံ အဟောသိ. བྲམ་ཟེ་དེས་ནི་སྔ་བར་དུ་ཁ་སྤུ་བཞར་ཞིང་། ཁྲུས་བྱས་ཏེ། དྲི་ཞིམ་པོའི་བྱུག་པ་བྱུགས་ནས། རིན་ཐང་ལྔ་བརྒྱ་པ་ཡི་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཤིང་། རིན་ཐང་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་པའི་གཟན་གཟར་ཏེ། སོར་མོ་རེ་རེ་ལ་གཉིས་རེ་བྱས་པས་སོར་གདུབ་ཉི་ཤུ་དང་། རྣ་བ་གཉིས་ལ་སེང་གེའི་གདོང་པ་ཅན་གྱི་རྣ་རྒྱན་བཏགས་པ། མགོ་ལ་བྲམ་ཟེའི་ཐོད་བཅིངས་ཤིང་། སྐེ་ལ་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བ་བཏགས་ནས། བྲམ་ཟེའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་ལས་ཀ་ལ་བཀོད་པ་གཏོང་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ནས་ཁོང་གི་ཆུང་མ་བྲམ་ཟེ་མས་ཀྱང་སྣོད་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོར་འོ་ཐུག་བསྐོལ་དུ་བཅུག་ནས། ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཞག་སྟེ། དྲི་ཆུས་ཁྲུས་བྱས་ཤིང་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཏེ། བྲམ་ཟེ་མོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་ལས་ཡུལ་དུ་སོང་ངོ།། ཁོང་གི་ཁྱིམ་ཡང་ཐམས་ཅད་དུ་དྲི་བཟང་པོས་ལེགས་པར་བྱུགས་ཤིང་། མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པ་ལེགས་པར་བཤམས་པ་དང་། ཞིང་ས་དེའི་གནས་སོ་སོར་དར་འཕྲུ་བཙུགས་ཡོད་དོ།། གཡོག་འཁོར་དང་ལས་མི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལས་ཡུལ་དུ་འདུས་པའི་ཚོགས་ནི་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ཡོད་དོ།། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གོས་གསར་པ་བགོས་ཤིང་། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་འོ་ཐུག་གི་ཟས་བཤམས་ཏེ་ཡོད་དོ།། အထ ဗြာဟ္မဏော ယတ္ထ သာမံ ဘုဉ္ဇတိ, တံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဓောဝါပေတွာ ပါယာသဿ ပူရေတွာ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ အဘိသင်္ခရိတွာ နင်္ဂလဗလိကမ္မံ ကာရာပေသိ. ဗြာဟ္မဏီ ပဉ္စ ကဿကသတာနိ သုဝဏ္ဏရဇတကံသတမ္ဗမယာနိ ဘာဇနာနိ ဂဟေတွာ နိသိန္နာနိ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပါယာသေန ပရိဝိသန္တီ ဂစ္ဆတိ. ဗြာဟ္မဏော ပန ဗလိကမ္မံ ကာရာပေတွာ ရတ္တသုဝဏ္ဏဗန္ဓူပါဟနာယော အာရောဟိတွာ ရတ္တသုဝဏ္ဏဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣဓ ပါယာသံ ဒေထ, ဣဓ သပ္ပိံ, ဣဓ သက္ခရံ ဒေထာ’’တိ ဝေါသာသမာနော ဝိစရတိ. အထ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ ဗြာဟ္မဏဿ ပရိဝေသနံ ဝတ္တမာနံ ဉတွာ ‘‘အယံ ကာလော ဗြာဟ္မဏံ ဒမေတု’’န္တိ နိဝါသေတွာ, ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ, သံဃာဋိံ ပါရုပိတွာ, ပတ္တံ ဂဟေတွာ, ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိ ယထာ တံ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ. တေနာဟ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ’’တိ. དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་རང་ཉིད་གང་དུ་ཟ་བའི་གསེར་གྱི་གཞོང་པ་དེ་བཀྲུ་བཅུག་ནས། འོ་ཐུག་གིས་གང་བར་བྱས་ཏེ། མར་དང་། སྦྲང་རྩི། བུ་རམ་གྱི་ཁུ་བ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ནས། ཐོང་གཤོལ་གྱི་མཆོད་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ། བྲམ་ཟེ་མས་ནི་གསེར་དངུལ་དང་། འཁར་བ། ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྣོད་བཟུང་ནས་བསྡད་པའི་ཞིང་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ། གསེར་གྱི་སྐྱོགས་བཟུང་སྟེ་འོ་ཐུག་བགོ་བཤའ་རྒྱག་བཞིན་འགྲོའོ།། བྲམ་ཟེས་ནི་མཆོད་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས། གསེར་དམར་པོའི་ལྷམ་གྱོན་ཏེ། གསེར་དམར་པོའི་འཁར་བ་བཟུང་ནས། "འདིར་འོ་ཐུག་བྱིན། འདིར་མར་བྱིན། འདིར་བྱེ་མ་ཀ་ར་བྱིན།" ཞེས་བཀོད་པ་གཏོང་ཞིང་ཕར་ཚུར་འགྲོའོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཙང་ཁང་དྲི་ཞིམ་པོར་བཞུགས་བཞིན་དུ། བྲམ་ཟེའི་ཟས་འགྱེད་པ་བྱེད་བཞིན་པ་མཁྱེན་ནས། "འདི་ནི་བྲམ་ཟེ་འདུལ་བའི་དུས་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་དགོངས་ཏེ། ཤམ་ཐབས་ལེགས་པར་བགོས་ཤིང་། སྐུ་རགས་བཅིངས་ཏེ། ཆོས་གོས་གཟན་གཟར་ནས། ལྷུང་བཟེད་བསྣམས་ཏེ། གདུལ་བྱ་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ་བཞིན་དུ་གཙང་ཁང་དྲི་ཞིམ་པོ་ནས་ཕེབས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་ "དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ།" ཞེས་གསུངས་སོ།། တတ္ထ အထ ဣတိ နိပါတော အညာဓိကာရဝစနာရမ္ဘေ ခေါတိ ပဒပူရဏေ. ဘဂဝါတိ ဝုတ္တနယမေဝ. ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ ဒိဝသဿ ပုဗ္ဗဘာဂသမယံ, ပုဗ္ဗဏှသမယေတိ အတ္ထော, ပုဗ္ဗဏှေ ဝါ သမယံ ပုဗ္ဗဏှသမယံ, ပုဗ္ဗဏှေ ဧကံ ခဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ လဗ္ဘတိ. နိဝါသေတွာတိ ပရိဒဟိတွာ, ဝိဟာရနိဝါသနပရိဝတ္တနဝသေနေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ ဘဂဝါ တတော ပုဗ္ဗေ အနိဝတ္ထော အာသိ. ပတ္တစီဝရမာဒါယာတိ ပတ္တံ ဟတ္ထေဟိ, စီဝရံ ကာယေန အာဒိယိတွာ, သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဓာရေတွာတိ အတ္ထော. ဘဂဝတော ကိရ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတုကာမဿ ဘမရော ဝိယ ဝိကသိတပဒုမဒွယမဇ္ဈံ, ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏံ [Pg.126] သေလမယံ ပတ္တံ ဟတ္ထဒွယမဇ္ဈံ အာဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝမာဂတံ ပတ္တံ ဟတ္ထေဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ စီဝရဉ္စ ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုတံ ကာယေန ဓာရေတွာတိ ဧဝမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယေန ဝါ တေန ဝါ ဟိ ပကာရေန ဂဏှန္တော အာဒါယ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီ’’တိ. དེ་ལ་ «དེ་ནས།» ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་ནི་སྐབས་དོན་གཞན་ཞིག་འགོ་རྩོམ་པའི་དོན་ཡིན་ལ། «ཁོ།» ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྐང་ཁ་སྐོང་བའོ།། «བཅོམ་ལྡན་འདས།» ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།། «སྔ་དྲོའི་དུས་སུ།» ཞེས་པ་ནི་ཉིན་མོའི་སྔ་བའི་ཆ་སྟེ། སྔ་དྲོའི་དུས་ལ་བྱའོ།། ཡང་ན་སྔ་དྲོའི་དུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྟེ། སྔ་དྲོའི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་བྱའོ།། དེ་ལྟར་དུས་རྒྱུན་ཆགས་པ་ལ་ལས་ཀྱི་སྒྲ་འཐོབ་བོ།། «ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ།» ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་གྱོན་པ་སྟེ། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གྱོན་པའི་ཤམ་ཐབས་བརྗེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་གོང་དུ་ཤམ་ཐབས་མ་གྱོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། «ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ཏེ།» ཞེས་པ་ནི། ལྷུང་བཟེད་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་ཞིང་། ཆོས་གོས་སྐུ་ལ་གྱོན་ཏེ་བསྣམས་པའི་དོན་ནོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པར་བཞེད་པའི་ཚེ། བུང་བ་མེ་ཏོག་པདྨ་ཁ་བྱེ་བ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་འབབ་པ་བཞིན། དབང་སྔོན་གྱི་ནོར་བུའི་མདོག་ཅན་གྱི་རྡོ་ལས་གྲུབ་པའི་ལྷུང་བཟེད་དེ་ཉིད་ཕྱག་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བབས་པའི་ལྷུང་བཟེད་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་ཞིང་། ཆོས་གོས་སྐུ་ལ་ཟླུམ་པོར་གྱོན་ཏེ་བསྣམས་པ་ནི་འདིའི་དོན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཚུལ་གང་དང་གང་གིས་བཟུང་ཡང་ «བསྣམས་ཏེ།» ཞེས་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན། "ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་གཤེགས་སོ།།" ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།། ယေနာတိ ယေန မဂ္ဂေန. ကမ္မန္တောတိ ကမ္မကရဏောကာသော. တေနာတိ တေန မဂ္ဂေန. ဥပသင်္ကမီတိ ဂတော, ယေန မဂ္ဂေန ကသိဘာရဒွါဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကမ္မန္တော ဂမ္မတိ, တေန မဂ္ဂေန ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ကသ္မာ, ဘိက္ခူ, ဘဂဝန္တံ နာနုဗန္ဓိံသူတိ? ဝုစ္စတေ – ယဒါ ဘဂဝါ ဧကကောဝ ကတ္ထစိ ဥပသင်္ကမိတုကာမော ဟောတိ, ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ. တတော ဘိက္ခူ တာယ သညာယ ဇာနန္တိ – ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဧကကောဝ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမော, အဒ္ဓါ ကဉ္စိ ဧဝ ဝိနေတဗ္ဗပုဂ္ဂလံ အဒ္ဒသာ’’တိ. တေ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ, ဂန္ဓကုဋိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တိ. တဒါ စ ဘဂဝါ ဧဝမကာသိ. တသ္မာ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ နာနုဗန္ဓိံသူတိ. «གང་དུ།» ཞེས་པ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་ལམ་གང་གི་སྒོ་ནས་སོ།། «ལས་ཀ།» ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་ས་ཆའོ།། «དེར།» ཞེས་པ་ནི་ལམ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། «ཉེ་བར་གཤེགས་སོ།» ཞེས་པ་ནི་བྱོན་པ་སྟེ། ལམ་གང་གི་སྒོ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་ལས་ཡུལ་དུ་བགྲོད་པར་བྱ་བ་དེར། ལམ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བྱོན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ།། འོ་ན། དགེ་སློང་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མ་འབྲངས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་གཅིག་པུར་གནས་གང་དུ་གཤེགས་པར་བཞེད་པའི་ཚེ། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་སུ་སྒོ་བཅད་དེ་གཙང་ཁང་དྲི་ཞིམ་པོའི་ནང་དུ་བཞུགས་པར་མཛད་དོ།། དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་མཚན་མ་དེས་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། "དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་གཅིག་པུར་གྲོང་དུ་གཤེགས་པར་བཞེད་དེ། ངེས་པར་གདུལ་བྱའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་གཟིགས་པ་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་ཤེས་སོ།། དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས། གཙང་ཁང་དྲི་ཞིམ་པོ་ལ་སྐོར་བ་བྱས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ།། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་མཛད་པས་ན། དགེ་སློང་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མ་འབྲངས་སོ།། တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယေန သမယေန ဘဂဝါ ကမ္မန္တံ ဥပသင်္ကမိ, တေန သမယေန တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပရိဝေသနာ ဝတ္တတိ, ဘတ္တဝိဿဂ္ဂေါ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ယံ ပုဗ္ဗေ အဝေါစုမှ – ‘‘ဗြာဟ္မဏီ ပဉ္စ ကဿကသတာနိ သုဝဏ္ဏရဇတကံသတမ္ဗမယာနိ ဘာဇနာနိ ဂဟေတွာ နိသိန္နာနိ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပါယာသေန ပရိဝိသန္တီ ဂစ္ဆတီ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ပရိဝေသနာ တေနုပသင်္ကမိ. ကိံ ကာရဏာတိ? ဗြာဟ္မဏဿ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ. န ဟိ ဘဂဝါ ကပဏပုရိသော ဝိယ ဘောတ္တုကာမတာယ ပရိဝေသနံ ဥပသင်္ကမတိ. ဘဂဝတော ဟိ ဒွေ အသီတိသဟဿသင်္ချာ သကျကောလိယရာဇာနော ဉာတယော, တေ အတ္တနော သမ္ပတ္တိယာ နိဗဒ္ဓဘတ္တံ ဒါတုံ ဥဿဟန္တိ. န ပန ဘဂဝါ ဘတ္တတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော, အပိစ ခေါ ပန ‘‘အနေကာနိ အသင်္ချေယျာနိ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇန္တော ပါရမိယော ပူရေတွာ မုတ္တော မောစေဿာမိ, ဒန္တော ဒမေဿာမိ; သန္တော သမေဿာမိ, ပရိနိဗ္ဗုတော ပရိနိဗ္ဗာပေဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗဇိတော. တသ္မာ အတ္တနော မုတ္တတ္တာ…ပေ… ပရိနိဗ္ဗုတတ္တာ စ ပရံ မောစေန္တော…ပေ… ပရိနိဗ္ဗာပေန္တော စ လောကေ ဝိစရန္တော ဗြာဟ္မဏဿ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ ယေန ပရိဝေသနာ တေနုပသင်္ကမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. «དེ་ནས་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ན།» ཞེས་པ་ནི། དུས་གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་ཡུལ་དུ་གཤེགས་པའི་ཚེ། དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་དེས་ཟས་འགྱེད་པ་དང་། བཟའ་བཏུང་སྦྱིན་པའི་དུས་ལ་བབ་པ་སྟེ། གོང་དུ་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། "བྲམ་ཟེ་མས་གསེར་དངུལ་དང་། འཁར་བ། ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྣོད་བཟུང་ནས་བསྡད་པའི་ཞིང་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ། གསེར་གྱི་སྐྱོགས་བཟུང་སྟེ་འོ་ཐུག་བགོ་བཤའ་རྒྱག་བཞིན་འགྲོའོ།།" ཞེས་པ་དེའོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་དུ་ཟས་འགྱེད་པ་དེར་གཤེགས་སོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་རོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྤྲང་པོ་བཞིན་དུ་བཟའ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཟས་འགྱེད་སར་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ཉེ་ཤཱཀྱ་དང་ཀོ་ལི་ཡའི་རྒྱལ་པོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་འབྱོར་པ་ལས་རྒྱུན་དུ་བསོད་སྙོམས་འབུལ་བར་སྤྲོ་བས་སོ།། འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ཡང་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་མང་པོར་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་བཏང་ཞིང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས། "བདག་ཐར་བས་གཞན་ཐར་བར་བྱའོ།། བདག་ཐུལ་བས་གཞན་གདུལ་བར་བྱའོ།། བདག་ཞི་བས་གཞན་ཞི་བར་བྱའོ།། བདག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་གཞན་མྱ་ངན་ལས་བཟླ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་དགོངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ།། དེའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཐར་ཞིང་... མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་གཞན་ཐར་བར་བྱེད་ཅིང་... མྱ་ངན་ལས་བཟླ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ན་གཤེགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་གང་དུ་ཟས་འགྱེད་པ་དེར་གཤེགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། ဥပသင်္ကမိတွာ [Pg.127] ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသီတိ ဧဝံ ဥပသင်္ကမိတွာ စ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော, ဧကောကာသံ ဧကပဿန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ, တဿ ဒဿနူပစာရေ ကထာသဝနဋ္ဌာနေ, ယတ္ထ ဌိတံ ဗြာဟ္မဏော ပဿတိ, တတ္ထ ဥစ္စဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာသိ. ဌတွာ စ သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရံ သဟဿစန္ဒသူရိယောဘာသာတိဘာသယမာနံ သရီရာဘံ မုဉ္စိ သမန္တတော အသီတိဟတ္ထပရိမာဏံ, ယာယ အဇ္ဈောတ္ထရိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏဿ ကမ္မန္တသာလာဘိတ္တိရုက္ခကသိတမတ္တိကာပိဏ္ဍာဒယော သုဝဏ္ဏမယာ ဝိယ အဟေသုံ. အထ မနုဿာ ပါယာသံ ဘုတ္တာ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပရိဝါရဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတသရီရံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပဝိဘူသိတဗာဟုယုဂဠံ ကေတုမာလာသမုဇ္ဇလိတသဿိရိကဒဿနံ ဇင်္ဂမမိဝ ပဒုမဿရံ, ရံသိဇာလုဇ္ဇလိတတာရာဂဏမိဝ ဂဂနတလံ, အာဒိတ္တမိဝ စ ကနကဂိရိသိခရံ သိရိယာ ဇလမာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဧကမန္တံ ဌိတံ ဒိသွာ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သမ္ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌံသု. ဧဝံ တေဟိ သမ္ပရိဝါရိတံ အဒ္ဒသ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ပိဏ္ဍာယ ဌိတံ. ဒိသွာန ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အဟံ ခေါ, သမဏ, ကသာမိ စ ဝပါမိ စာ’’တိ. «ཉེ་བར་གཤེགས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ།།» ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཉེ་བར་གཤེགས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་པའོ།། «ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ།» ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་ནང་གི་མ་ནིང་གི་སྒྲ་སྟེ། གནས་གཅིག་གམ་ལོགས་གཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ནོ།། ཡང་ན་གནས་ཀྱི་དོན་དུ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་སྦྱར་བ་སྟེ། བྲམ་ཟེས་མཐོང་བའི་ཡུལ་དང་གསུང་ཐོས་པའི་གནས་ཏེ། བྲམ་ཟེས་གང་དུ་བཞུགས་པ་མཐོང་བའི་ས་མཐོ་ས་ཞིག་ཏུ་བཞུགས་སོ།། དེ་ལྟར་བཞུགས་ནས་གསེར་གྱི་མདོག་ལྟར་འཚེར་ཞིང་། ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་སྟོང་གི་འོད་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་འཚེར་བའི་སྐུའི་འོད་ཟེར་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུའི་མཚམས་སུ་བཀྱེ་བར་མཛད་དོ།། འོད་དེས་ཁྱབ་པར་བྱས་པས་བྲམ་ཟེའི་ལས་ཁང་གི་རྩིག་པ་དང་། ཤིང་སྡོང་། རྨོས་པའི་ས་ཕུང་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་གསེར་ལས་གྲུབ་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་འོ་ཐུག་ཟོས་ཚར་བ་ན། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་བསྐོར་ཞིང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་སྐུ་དང་། འདོམ་གང་གི་འོད་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་ཕྱག་གཉིས་དང་། གཙུག་ཏོར་གྱི་འོད་ཟེར་འབར་བས་མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པ། འགྲོ་བའི་པདྨའི་མཚོ་བཞིན་པ་དང་། འོད་ཟེར་གྱི་དྲ་བས་མཛེས་པའི་སྐར་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་ནམ་མཁའ་བཞིན་པ་དང་། འབར་བའི་གསེར་གྱི་རི་བོའི་རྩེ་མོ་བཞིན་དུ་དཔལ་གྱིས་འབར་བའི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་པ་མཐོང་ནས། ལག་པ་དང་རྐང་པ་བཀྲུས་ཏེ། ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་བསྐོར་ཏེ་བསྡད་དོ།། དེ་ལྟར་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་བཞུགས་པ་དེ་བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛས་མཐོང་ངོ།། མཐོང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།། "བདག་ནི་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་འདེབས་སོ།།" ཞེས་སོ།། ကသ္မာ ပနာယံ ဧဝမာဟ? ကိံ သမန္တပါသာဒိကေ ပသာဒနီယေ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တေပိ ဘဂဝတိ အပ္ပသာဒေန, ဥဒါဟု အဍ္ဎတေယျာနံ ဇနသဟဿာနံ ပါယာသံ ပဋိယာဒေတွာပိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခာယ မစ္ဆေရေနာတိ? ဥဘယထာပိ နော, အပိစ ခွာဿ ဘဂဝတော ဒဿနေန အတိတ္တံ နိက္ခိတ္တကမ္မန္တံ ဇနံ ဒိသွာ ‘‘ကမ္မဘင်္ဂံ မေ ကာတုံ အာဂတော’’တိ အနတ္တမနတာ အဟောသိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဘဂဝတော စ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘သစာယံ ကမ္မန္တေ ပယောဇယိဿ, သကလဇမ္ဗုဒီပေ မနုဿာနံ သီသေ စူဠာမဏိ ဝိယ အဘဝိဿ, ကော နာမဿ အတ္ထော န သမ္ပဇ္ဇိဿ, ဧဝမေဝံ အလသတာယ ကမ္မန္တေ အပ္ပယောဇေတွာ ဝပ္ပမင်္ဂလာဒီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ကာယဒဠှီဗဟုလော ဝိစရတီ’’တိပိဿ အဟောသိ. တေနာဟ – ‘‘အဟံ ခေါ, သမဏ, ကသာမိ စ ဝပါမိ စ, ကသိတွာ စ ဝပိတွာ စ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ. န မေ ကမ္မန္တာ ဗျာပဇ္ဇန္တိ, န စမှိ ယထာ တွံ ဧဝံ လက္ခဏသမ္ပန္နောတိ အဓိပ္ပာယော. တွမ္ပိ သမဏ…ပေ… ဘုဉ္ဇဿု, ကော တေ အတ္ထော န သမ္ပဇ္ဇေယျ ဧဝံ လက္ခဏသမ္ပန္နဿာတိ အဓိပ္ပာယော. ཅིའི་ཕྱིར་འདིས་འདི་སྐད་སྨྲས་ཤེ་ན། ཀུན་ནས་མཛེས་ཤིང་དད་པར་བྱེད་པ། མཆོག་ཏུ་དུལ་ཞིང་ཞི་བར་གཤེགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མ་དད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་སྐྱེ་བོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལ་འོ་ཐུག་བཤམས་ནས་ཟས་སྐྱོགས་གཅིག་གི་སློང་མོ་ལ་སེར་སྣ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་གཉིས་ཀ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བལྟས་པས་མི་ངོམས་ཤིང་ལས་མཚམས་བཞག་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མཐོང་ནས། “ངའི་ལས་བཤིག་པར་འོངས་སོ་”སྙམ་ནས་མི་དགའ་བར་གྱུར་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཚན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ནས། “གལ་ཏེ་འདིས་ལས་ལ་བརྩོན་པར་བྱས་ན། འཛམ་བུའི་གླིང་གི་མི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མགོ་བོའི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། འདིའི་དོན་གང་ཞིག་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ལེ་ལོའི་དབང་གིས་ལས་ལ་མི་བརྩོན་པར། ས་བོན་འདེབས་པའི་དུས་སྟོན་སོགས་སུ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་ཞིང་ཟ་བ་དང་། ལུས་སྟོབས་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་སོ་”སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བྱུང་ངོ། དེའི་ཕྱིར་ “དགེ་སྦྱོང་། བདག་ནི་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་འདེབས་ལ། རྨོས་ཤིང་ས་བོན་བཏབ་ནས་ཟའོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། དེའི་དོན་ནི། “བདག་གི་ལས་རྣམས་མི་ཉམས་ལ། བདག་ནི་ཁྱོད་ལྟར་མཚན་དང་ལྡན་པའང་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། “དགེ་སྦྱོང་ཁྱོད་ཀྱང་... ཟོ་ཞིག མཚན་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་ལ་དོན་གང་ཞིག་མི་འགྲུབ་པར་འགྱུར་”ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། အပိစာယံ [Pg.128] အဿောသိ – ‘‘သကျရာဇကုလေ ကိရ ကုမာရော ဥပ္ပန္နော, သော စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ. တသ္မာ ‘‘ဣဒါနိ အယံ သော’’တိ ဉတွာ ‘‘စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ကိရ ပဟာယ ကိလန္တောသီ’’တိ ဥပါရမ္ဘံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘အဟံ ခေါ သမဏာ’’တိ. အပိစာယံ တိက္ခပညော ဗြာဟ္မဏော, န ဘဂဝန္တံ အဝက္ခိပန္တော ဘဏတိ, ဘဂဝတော ပန ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပညာသမ္ပတ္တိံ သမ္ဘာဝယမာနော ကထာပဝတ္တနတ္ထမ္ပိ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ ခေါ သမဏာ’’တိ. တတော ဘဂဝါ ဝေနေယျဝသေန သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂကဿကဝပ္ပကဘာဝံ အတ္တနော ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. གཞན་ཡང་འདིས་འདི་སྐད་ཐོས་ཏེ། “ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དུ་རྒྱལ་བུ་ཞིག་སྐྱེས་པ་དེས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་”ཞེས་གྲག་གོ། དེའི་ཕྱིར་ “ད་ལྟ་འདི་ནི་དེ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། “འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་ངལ་ཞིང་ཉོབ་པར་གྱུར་ཏོ”ཞེས་སྨད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “དགེ་སྦྱོང་། བདག་ནི་...”ཞེས་སྨྲས་སོ། ཡང་ན་བྲམ་ཟེ་ཤེས་རབ་རྣོ་བ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨོད་པའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་གྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ནས། མཁྱེན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བསྔགས་ཤིང་གཏམ་གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ “དགེ་སྦྱོང་། བདག་ནི་...”ཞེས་སྨྲས་སོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་བདག་ཉིད་རྨོ་བ་དང་ས་བོན་འདེབས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “བྲམ་ཟེ། བདག་ཀྱང་...”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། အထ ဗြာဟ္မဏဿ စိန္တာ ဥဒပါဒိ – ‘‘အယံ သမဏော ‘ကသာမိ စ ဝပါမိ စာ’တိ အာဟ. န စဿ ဩဠာရိကာနိ ယုဂနင်္ဂလာဒီနိ ကသိဘဏ္ဍာနိ ပဿာမိ, သော မုသာ နု ခေါ ဘဏတိ, နော’’တိ ဘဂဝန္တံ ပါဒတလာ ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥပရိ ကေသန္တာ သမ္မာလောကယမာနော အင်္ဂဝိဇ္ဇာယ ကတာဓိကာရတ္တာ ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏသမ္ပတ္တိမဿ ဉတွာ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဧဝရူပေါ မုသာ ဘဏေယျာ’’တိ တာဝဒေဝ သဉ္ဇာတဗဟုမာနော ဘဂဝတိ သမဏဝါဒံ ပဟာယ ဂေါတ္တေန ဘဂဝန္တံ သမုဒါစရမာနော အာဟ ‘‘န ခေါ ပန မယံ ပဿာမ ဘောတော ဂေါတမဿာ’’တိ. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་འདིས་ ‘བདག་ནི་རྨོ་ཞིང་ས་བོན་འདེབས་སོ་’ཞེས་སྨྲ་ནའང་། འདིའི་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་ལ་སོགས་པའི་རྨོ་བའི་ཡོ་བྱད་རགས་པ་རྣམས་མི་མཐོང་ན། འདིས་རྫུན་སྨྲའམ་ཅི་”སྙམ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་མཐིལ་ནས་བཟུང་སྟེ་དབུ་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་ལེགས་པར་བལྟས་སོ། ལུས་ཀྱི་མཚན་རིག་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ནས། “འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་གིས་རྫུན་སྨྲ་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་གོ་སྐབས་མེད་དོ་”སྙམ་དུ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གུས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ “དགེ་སྦྱོང་”ཞེས་བརྗོད་པ་སྤངས་ནས། རུས་ནས་བོས་ཏེ་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མའི་...”ཞེས་སྨྲས་སོ། ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တိက္ခပညော ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဂမ္ဘီရတ္ထံ သန္ဓာယ ဣမိနာ ဧတံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဉတွာ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ ဉာတုကာမော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ. တေနာဟ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ‘‘အထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသီ’’တိ. တတ္ထ ဂါထာယာတိ အက္ခရပဒနိယမိတေန ဝစနေန. အဇ္ဈဘာသီတိ အဘာသိ. དེ་སྐད་སྨྲས་ནས་ཤེས་རབ་རྣོ་བའི་བྲམ་ཟེ་དེས། “འདིས་ཟབ་མོའི་དོན་ལ་དགོངས་ནས་འདི་སྐད་གསུངས་སོ་”ཞེས་ཤེས་ཏེ། དྲིས་ནས་དོན་དེ་ཤེས་པར་འདོད་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་གསོལ་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་ “དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་རྨོ་བ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་གསོལ་ཏོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ “ཚིགས་སུ་བཅད་པས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་དང་ཚིག་གི་གྲངས་ངེས་པའི་ཚིག་གིས་སོ། “གསོལ་ཏོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨྲས་སོ། ၇၆-၇၇. တတ္ထ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကသိ’’န္တိ ယုဂနင်္ဂလာဒိကသိသမ္ဘာရသမာယောဂံ ဝဒတိ. ဘဂဝါ ပန ယသ္မာ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂေန ရောပေတွာ ကထနံ နာမ ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေါ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒီပေန္တော ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂေန ရောပေန္တော အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ. ကော ပနေတ္ထ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂေါ, နနု ဗြာဟ္မဏေန ဘဂဝါ ယုဂနင်္ဂလာဒိကသိသမ္ဘာရသမာယောဂံ ပုစ္ဆိတော အထ စ ပန အပုစ္ဆိတဿ ဗီဇဿ သဘာဂေန ရောပေန္တော အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ, ဧဝဉ္စ သတိ အနနုသန္ဓိကာဝ အယံ ကထာ ဟောတီတိ? ဝုစ္စတေ – န ဗုဒ္ဓါနံ [Pg.129] အနနုသန္ဓိကာ နာမ ကထာ အတ္ထိ, နာပိ ဗုဒ္ဓါ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂံ အနာရောပေတွာ ကထေန္တိ. ဧဝဉ္စေတ္ထ အနုသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အနေန ဟိ ဗြာဟ္မဏေန ဘဂဝါ ယုဂနင်္ဂလာဒိကသိသမ္ဘာရဝသေန ကသိံ ပုစ္ဆိတော. သော တဿ အနုကမ္ပာယ ‘‘ဣဒံ အပုစ္ဆိတ’’န္တိ အပရိဟာပေတွာ သမူလံ သဥပကာရံ သသမ္ဘာရံ သဖလံ ကသိံ ဉာပေတုံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ကသိံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ. ဗီဇဉှိ ကသိယာ မူလံ တသ္မိံ သတိ ကတ္တဗ္ဗတော, အသတိ အကတ္တဗ္ဗတော, တပ္ပမာဏေန စ ကတ္တဗ္ဗတော. ဗီဇေ ဟိ သတိ ကသိံ ကရောန္တိ, အသတိ န ကရောန္တိ. ဗီဇပ္ပမာဏေန စ ကုသလာ ကဿကာ ခေတ္တံ ကသန္တိ, န ဦနံ ‘‘မာ နော သဿံ ပရိဟာယီ’’တိ, န အဓိကံ ‘‘မာ နော မောဃော ဝါယာမော အဟောသီ’’တိ. ယသ္မာ စ ဗီဇမေဝ မူလံ, တသ္မာ ဘဂဝါ မူလတော ပဋ္ဌာယ ကသိံ ဒဿေန္တော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကသိယာ ပုဗ္ဗဓမ္မဿ ဗီဇဿ သဘာဂေန အတ္တနော ကသိယာ ပုဗ္ဗဓမ္မံ ရောပေန္တော အာဟ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ. ဧဝမေတ္ထ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ༧༦-༧༧. དེ་ལ་བྲམ་ཟེས་ “རྨོ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་ལ་སོགས་པའི་རྨོ་བའི་ཡོ་བྱད་དང་སྦྱོར་བ་ལ་བརྗོད་དོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་སྦྱར་ནས་གསུང་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་བསྟན་པར་བཞེད་ནས་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་སྦྱར་ཏེ། “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། འདི་ལ་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་གང་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་ལ་སོགས་པའི་རྨོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དྲིས་པ་མ་ཡིན་ནམ། འོན་ཀྱང་མ་དྲིས་པའི་ས་བོན་གྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་སྦྱར་ནས་ “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་ན། དེ་ལྟ་ན་གཏམ་འདི་འབྲེལ་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གསུང་ལ་འབྲེལ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་མེད་ལ། སངས་རྒྱས་རྣམས་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་མ་སྦྱར་བར་ཡང་མི་གསུང་ངོ་། འདིར་འབྲེལ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་ལ་སོགས་པའི་རྨོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྨོ་བ་དྲིས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་དེ་ལ་བརྩེ་བའི་ཕྱིར། “འདི་ནི་མ་དྲིས་སོ་”ཞེས་མ་དོར་བར། རྩ་བ་དང་བཅས་པ། ཉེར་མཁོ་དང་བཅས་པ། ཡོ་བྱད་དང་བཅས་པ། འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་རྨོ་བ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྩ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྨོ་བ་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ས་བོན་ནི་རྨོ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡོད་ན་བྱ་བར་འགྱུར་ལ། མེད་ན་བྱ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་ཚད་དང་མཐུན་པར་བྱ་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ས་བོན་ཡོད་ན་རྨོ་བར་བྱེད་ལ། མེད་ན་རྨོ་བར་མི་བྱེད་དོ། ས་བོན་གྱི་ཚད་དང་མཐུན་པར་མཁས་པའི་ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་རྨོ་སྟེ། “ངེད་ཀྱི་ལོ་ཏོག་མ་ཉམས་ཤིག་”ཅེས་ཉུང་དྲགས་པ་མ་ཡིན་ལ། “ངེད་ཀྱི་རྩོལ་བ་བྲལ་བར་མ་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་མང་དྲགས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། ས་བོན་ཉིད་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྩ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྨོ་བ་སྟོན་པར་བཞེད་ཅིང་། བྲམ་ཟེ་དེའི་རྨོ་བའི་སྔོན་གྱི་ཆོས་ས་བོན་གྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ། བདག་ཉིད་ཀྱི་རྨོ་བའི་སྔོན་གྱི་ཆོས་སྦྱོར་བར་བཞེད་ནས། “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལྟར་འདིར་སྔོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་ཤེས་པར་བྱའོ། ပုစ္ဆိတံယေဝ ဝတွာ အပုစ္ဆိတံ ပစ္ဆာ ကိံ န ဝုတ္တန္တိ စေ? တဿ ဥပကာရဘာဝတော ဓမ္မသမ္ဗန္ဓသမတ္ထဘာဝတော စ. အယဉှိ ဗြာဟ္မဏော ပညဝါ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလေ ပန ဇာတတ္တာ သဒ္ဓါဝိရဟိတော. သဒ္ဓါဝိရဟိတော စ ပညဝါ ပရေသံ သဒ္ဓါယ အတ္တနော ဝိသယေ အပဋိပဇ္ဇမာနော ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ, ကိလေသကာလုဿိယဘာဝါပဂမပ္ပသာဒမတ္တလက္ခဏာပိ စဿ ဒုဗ္ဗလာ သဒ္ဓါ ဗလဝတိယာ ပညာယ သဟ ဝတ္တမာနာ အတ္ထသိဒ္ဓိံ န ကရောတိ, ဟတ္ထိနာ သဟ ဧကဓုရေ ယုတ္တဂေါဏော ဝိယ. တသ္မာ တဿ သဒ္ဓါ ဥပကာရိကာ. ဧဝံ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သဥပကာရဘာဝတော တံ ဗြာဟ္မဏံ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌာပေန္တေန ပစ္ဆာပိ ဝတ္တဗ္ဗော အယမတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ဒေသနာကုသလတာယ ယထာ အညတြာပိ ‘‘သဒ္ဓါ ဗန္ဓတိ ပါထေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၉) စ, ‘‘သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ပုရိသဿ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၅၉) စ, ‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၃, ၂၄၆; သု. နိ. ၁၈၄) စ, ‘‘သဒ္ဓါယ တရတိ ဩဃ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆) စ, ‘‘သဒ္ဓါဟတ္ထော မဟာနာဂေါ’’တိ (အ. နိ. ၆.၄၃; ထေရဂါ. ၆၉၄) စ, ‘‘သဒ္ဓေသိကော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကောတိ စာ’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇). ဗီဇဿ စ ဥပကာရိကာ ဝုဋ္ဌိ, သာ တဒနန္တရညေဝ ဝုစ္စမာနာ သမတ္ထာ ဟောတိ. ဧဝံ ဓမ္မသမ္ဗန္ဓသမတ္ထဘာဝတော [Pg.130] ပစ္ဆာပိ ဝတ္တဗ္ဗော အယမတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော, အညော စ ဧဝံဝိဓော ဤသာယောတ္တာဒိ. གལ་ཏེ་ “དྲིས་པ་ཉིད་ཐོག་མར་བཤད་ནས། མ་དྲིས་པ་ནི་ཕྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སམ་”ཞེ་ན། དེ་ནི་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་ཕན་ཐོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྦྱོར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནའང་། ལྟ་བ་ལོག་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དད་པ་དང་བྲལ་ལོ། དད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་ཅན་ནི་གཞན་གྱི་དད་པ་ལ་རང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་མི་འཇུག་པས། ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། ཉོན་མོངས་པའི་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བའི་དད་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དད་པ་ཉམ་ཆུང་བ་དེ། ཤེས་རབ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་ནའང་དོན་འགྲུབ་པར་མི་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་གླང་པོ་ཆེ་དང་ལྷན་ཅིག་གཉའ་ཤིང་གཅིག་ལ་སྦྱར་བའི་གླང་རྒོད་བཞིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དད་པ་ནི་ཕན་ཐོགས་པ་ཡིན་ནོ། དེ་ལྟར་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་ཕན་ཐོགས་པའི་ཕྱིར། བྲམ་ཟེ་དེ་དད་པ་ལ་དགོད་པར་བཞེད་པས། ཕྱིས་བཤད་པར་བྱ་བའང་སྔོན་ལ་གསུངས་སོ། དོན་འདི་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། གསུང་རབ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་གཞན་དུའང་ “དད་པས་རྒྱགས་ཕྱེ་འཆིང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “དད་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་གྲོགས་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “འདི་ན་དད་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་ནོར་གྱི་མཆོག་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “དད་པས་ཆུ་བོ་ལས་སྒྲོལ་ལོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ནི་དད་པའི་ལག་པ་དང་ལྡན་པའོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་། “དགེ་སློང་དག འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་དད་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་...”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ས་བོན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་ཆར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་བཤད་ན་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྦྱོར་ནུས་པའི་ཕྱིར། ཕྱིས་བཤད་པར་བྱ་བའང་སྔོན་ལ་གསུངས་སོ། གཞན་ཡང་གཤོལ་མདའ་དང་གཉའ་ཐག་ལ་སོགས་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། တတ္ထ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ, ဩကပ္ပနလက္ခဏာ ဝါ, ပက္ခန္ဒနရသာ, အဓိမုတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ, အကာလုဿိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ, သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနာ, သဒ္ဒဟိတဗ္ဗဓမ္မပဒဋ္ဌာနာ ဝါ, အာဒါသဇလတလာဒီနံ ပသာဒေါ ဝိယ စေတသော ပသာဒဘူတာ, ဥဒကပ္ပသာဒကမဏိ ဝိယ ဥဒကဿ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပသာဒိကာ. ဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓံ – မူလဗီဇံ, ခန္ဓဗီဇံ, ဖလုဗီဇံ, အဂ္ဂဗီဇံ, ဗီဇဗီဇမေဝ ပဉ္စမန္တိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိရုဟနဋ္ဌေန ဗီဇံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ယထာဟ – ‘‘ဗီဇဉ္စေတံ ဝိရုဟနဋ္ဌေနာ’’တိ. དེ་ལ་དད་པ་ནི་དང་བའི་མཚན་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཡིད་ཆེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་ལ། རབ་ཏུ་མཆོང་བའི་བྱེད་ལས་ཅན། མོས་པའི་ཉེ་བར་གནས་པ་འམ། ཡང་ན་རྙོག་པ་མེད་པའི་ཉེ་བར་གནས་པ་ཅན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་གི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཅན། ཡང་ན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ནོ། མེ་ལོང་དང་ཆུའི་ངོས་ལ་སོགས་པ་དྭངས་པ་ལྟར། སེམས་དྭངས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཆུ་དྭངས་པར་བྱེད་པའི་ནོར་བུས་ཆུ་དྭངས་པར་བྱེད་པ་བཞིན། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་དྭངས་པར་བྱེད་དོ། “ས་བོན་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། རྩ་བའི་ས་བོན་དང་། སྡོང་པོའི་ས་བོན་དང་། ཚིགས་ཀྱི་ས་བོན་དང་། རྩེ་མོའི་ས་བོན་དང་། ས་བོན་གྱི་ས་བོན་ཉིད་དེ་ལྔའོ། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་དོན་གྱིས་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། “སྐྱེ་བའི་དོན་གྱིས་འདི་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། တတ္ထ ယထာ ဗြာဟ္မဏဿ ကသိယာ မူလဘူတံ ဗီဇံ ဒွေ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, ဟေဋ္ဌာ မူလေန ပတိဋ္ဌာတိ, ဥပရိ အင်္ကုရံ ဥဋ္ဌာပေတိ; ဧဝံ ဘဂဝတော ကသိယာ မူလဘူတာ သဒ္ဓါ ဟေဋ္ဌာ သီလမူလေန ပတိဋ္ဌာတိ, ဥပရိ သမထဝိပဿနင်္ကုရံ ဥဋ္ဌာပေတိ. ယထာ စ တံ မူလေန ပထဝိရသံ အာပေါရသံ ဂဟေတွာ နာဠေန ဓညပရိပါကဂဟဏတ္ထံ ဝဍ္ဎတိ; ဧဝမယံ သီလမူလေန သမထဝိပဿနာရသံ ဂဟေတွာ အရိယမဂ္ဂနာဠေန အရိယဖလဓညပရိပါကဂဟဏတ္ထံ ဝဍ္ဎတိ. ယထာ စ တံ သုဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ မူလင်္ကုရပဏ္ဏနာဠကဏ္ဍပ္ပသဝေဟိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပတွာ, ခီရံ ဇနေတွာ, အနေကသာလိဖလဘရိတံ သာလိသီသံ နိပ္ဖာဒေတိ; ဧဝမယံ စိတ္တသန္တာနေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ သီလစိတ္တဒိဋ္ဌိကင်္ခါဝိတရဏမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီဟိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ ပတွာ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိခီရံ ဇနေတွာ အနေကပဋိသမ္ဘိဒါဘိညာဘရိတံ အရဟတ္တဖလံ နိပ္ဖာဒေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိ. དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་རྨོ་བའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ས་བོན་གྱིས་བྱ་བ་གཉིས་བྱེད་དེ། འོག་ཏུ་རྩ་བས་གནས་ཤིང་། སྟེང་དུ་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྨོ་བའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་དད་པས་ཀྱང་། འོག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་བས་གནས་ཤིང་། སྟེང་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། ཇི་ལྟར་ས་བོན་དེས་རྩ་བའི་སྒོ་ནས་ས་ཡི་བཅུད་དང་ཆུ་ཡི་བཅུད་བླངས་ཏེ། སྡོང་པོའི་སྒོ་ནས་འབྲུ་རྙེད་ཅིང་སྨིན་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། དད་པ་འདིས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་བས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་བཅུད་བླངས་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྡོང་པོའི་སྒོ་ནས་འཕགས་པའི་འབྲས་བུའི་ལོ་ཏོག་སྨིན་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། ཇི་ལྟར་ས་བོན་དེ་ས་བཟང་པོ་ལ་གནས་ནས། རྩ་བ་དང་། མྱུ་གུ་དང་། ལོ་མ་དང་། སྡོང་པོ་དང་། ཚིགས་དང་། ལོ་ཏོག་འཕེལ་བས་རྒྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཡངས་པར་གྱུར་ཏེ། འོ་མ་སྐྱེད་ཅིང་འབྲས་ཀྱི་རྡོག་པོ་མང་པོས་གཏམས་པའི་འབྲས་ཀྱི་སྙེ་མ་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། དད་པ་འདིས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་ནས། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ལྟ་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བརྒལ་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བགྲོད་པ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཡངས་པར་གྱུར་ཏེ། ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་རྣམ་པར་དག་པའི་འོ་མ་སྐྱེད་ཅིང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་མང་པོས་གཏམས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པར་བྱེད་དོ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “དད་པ་ནི་ས་བོན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། တတ္ထ သိယာ ‘‘ပရောပညာသကုသလဓမ္မေသု ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ သဒ္ဓါဝ ဗီဇန္တိ ဝုတ္တာ’’တိ? ဝုစ္စတေ – ဗီဇကိစ္စကရဏတော. ယထာ ဟိ တေသု ဝိညာဏံယေဝ ဝိဇာနနကိစ္စံ ကရောတိ, ဧဝံ သဒ္ဓါ ဗီဇကိစ္စံ, သာ စ သဗ္ဗကုသလာနံ မူလဘူတာ. ယထာဟ – དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་དོགས་པ་སྐྱེ་སྟེ། “དགེ་བའི་ཆོས་ལྔ་བཅུ་ལྷག་པོ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བཞིན་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་དད་པ་གཅིག་པུ་ཉིད་ས་བོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སམ་”ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ས་བོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་བཞིན། དད་པས་ཀྱང་ས་བོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་དེ། དེ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတိ, ပယိရုပါသန္တော သောတံ ဩဒဟတိ, ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ, သုတွာ ဓမ္မံ ဓာရေတိ, ဓတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတိ[Pg.131], အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတော ဓမ္မာ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ, ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ သတိ ဆန္ဒော ဇာယတိ, ဆန္ဒဇာတော ဥဿဟတိ, ဥဿာဟေတွာ တုလယတိ, တုလယိတွာ ပဒဟတိ, ပဟိတတ္တော သမာနော ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ, ပညာယ စ နံ အတိဝိဇ္ဈပဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၃, ၄၃၂). “དད་པ་སྐྱེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འགྲོའོ། ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དོ། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ནི་རྣ་བ་གཏོད་དོ། རྣ་བ་གཏད་པ་ནི་ཆོས་ཉན་ཏོ། ཐོས་ནས་ཆོས་འཛིན་ཏོ། བཟུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། དོན་ལ་རྟོག་པ་ན་ཆོས་རྣམས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པ་བཟོད་པར་འགྱུར་རོ། ཆོས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པ་བཟོད་པ་ཡོད་ན་འདུན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། འདུན་པ་སྐྱེས་པ་ནི་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་དོ། སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ནས་གཞལ་བར་བྱེད་དོ། གཞལ་ནས་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། བརྩོན་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅིང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་མཐོང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། တပတိ အကုသလေ ဓမ္မေ ကာယဉ္စာတိ တပေါ; ဣန္ဒြိယသံဝရဝီရိယဓုတင်္ဂဒုက္ကရကာရိကာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ ပန ဣန္ဒြိယသံဝရော အဓိပ္ပေတော. ဝုဋ္ဌီတိ ဝဿဝုဋ္ဌိဝါတဝုဋ္ဌီတိအာဒိနာ အနေကဝိဓာ. ဣဓ ဝဿဝုဋ္ဌိ အဓိပ္ပေတာ. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဝဿဝုဋ္ဌိသမနုဂ္ဂဟိတံ ဗီဇံ ဗီဇမူလကဉ္စ သဿံ ဝိရုဟတိ န မိလာယတိ နိပ္ဖတ္တိံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ ဘဂဝတော ဣန္ဒြိယသံဝရသမနုဂ္ဂဟိတာ သဒ္ဓါ သဒ္ဓါမူလာ စ သီလာဒယော ဓမ္မာ ဝိရုဟန္တိ န မိလာယန္တိ နိပ္ဖတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ. တေနာဟ – ‘‘တပေါ ဝုဋ္ဌီ’’တိ. ‘‘ပညာ မေ’’တိ ဧတ္ထ စ ဝုတ္တော မေ-သဒ္ဒေါ ဣမေသုပိ ပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘သဒ္ဓါ မေ ဗီဇံ, တပေါ မေ ဝုဋ္ဌီ’’တိ. တေန ကိံ ဒီပေတိ? ယထာ, ဗြာဟ္မဏ, တယာ ဝပိတေ ဗီဇေ သစေ ဝုဋ္ဌိ အတ္ထိ, သာဓု, နော စေ အတ္ထိ, ဥဒကမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ, တထာ မယာ ဟိရိ-ဤသေ ပညာယုဂနင်္ဂလေ မနောယောတ္တေန ဧကာဗဒ္ဓေ ကတေ ဝီရိယဗလိဗဒ္ဒေ ယောဇေတွာ သတိပါစနေန ဝိဇ္ဈိတွာ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနခေတ္တေ သဒ္ဓါဗီဇေ ဝပိတေ ဝုဋ္ဌိ-အဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ. အယံ ပန မေ သတတံ သမိတံ တပေါ ဝုဋ္ဌီတိ. མི་དགེ་བའི་ཆོས་དང་ལུས་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་དཀའ་ཐུབ་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ནི་དབང་པོ་སྡོམ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན། དཀའ་བ་སྤྱད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་དབང་པོ་སྡོམ་པ་ལ་འདོད་དོ། །ཆར་པ་ཞེས་པ་ནི་ཆར་དྲག་པོ་འབབ་པ་དང་། རླུང་ཆར་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད་དོ། །འདིར་ཆར་དྲག་པོ་འབབ་པ་ལ་འདོད་དོ། །ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་ས་བོན་དང་ས་བོན་གྱི་རྩ་བ་ནི་ཆར་ཆེན་པོས་བསྐྱངས་པ་ན་ལོ་ཏོག་འཕེལ་ཞིང་མི་སྐམ་པར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དབང་པོ་སྡོམ་པས་བསྐྱངས་པའི་དད་པ་དང་། དད་པ་ལ་རྩ་བ་བཅོལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་ཞིང་མི་སྐམ་པར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་“དཀའ་ཐུབ་ནི་ཆར་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ངའི་ཤེས་རབ་”ཅེས་པའི་སྐབས་འདིར་གསུངས་པའི་“ངའི་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་འདི་དག་ལའང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། “དད་པ་ནི་ངའི་ས་བོན་ཡིན། དཀའ་ཐུབ་ནི་ངའི་ཆར་ཡིན་ནོ”ཞེས་སོ། །དེས་ཅི་ཞིག་མཚོན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ས་བོན་བཏབ་པ་ན་གལ་ཏེ་ཆར་པ་བབས་ན་ལེགས། གལ་ཏེ་མ་བབས་ན་ཆུ་གཏོར་དགོས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངས་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་གཉའ་ཤིང་གི་གཏན་པ་དང་། ཤེས་རབ་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ། ཡིད་ཀྱི་ཐག་པས་གཅིག་ཏུ་བཅིངས་ཤིང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གླང་གཉའ་སྦྲེལ་ཏེ་དྲན་པའི་ལྕག་གིས་བསྐུལ་ནས། རང་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཞིང་ས་ལ་དད་པའི་ས་བོན་བཏབ་པ་ན། ཆར་པ་མི་འབབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། འདི་ནི་ངའི་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ཆར་པ་ཡིན་ནོ། ། ပဇာနာတိ ဧတာယ ပုဂ္ဂလော, သယံ ဝါ ပဇာနာတီတိ ပညာ, သာ ကာမာဝစရာဒိဘေဒတော အနေကဝိဓာ. ဣဓ ပန သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာ အဓိပ္ပေတာ. ယုဂနင်္ဂလန္တိ ယုဂဉ္စ နင်္ဂလဉ္စ. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ယုဂနင်္ဂလံ, ဧဝံ ဘဂဝတော ဒုဝိဓာပိ ပညာ. တတ္ထ ယထာ ယုဂံ ဤသာယ ဥပနိဿယံ ဟောတိ, ပုရတော ဟောတိ, ဤသာဗဒ္ဓံ ဟောတိ, ယောတ္တာနံ နိဿယံ ဟောတိ, ဗလိဗဒ္ဒါနံ ဧကတော ဂမနံ ဓာရေတိ, ဧဝံ ပညာ ဟိရိပမုခါနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယာ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘ပညုတ္တရာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ (အ. နိ. ၈.၈၃) စ, ‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ ကုသလာ ဝဒန္တိ, နက္ခတ္တရာဇာရိဝ တာရကာန’’န္တိ (ဇာ. ၂.၁၇.၈၁) စ. ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန ပုရတော စ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘သီလံ ဟိရီ စာပိ သတဉ္စ ဓမ္မော, အနွာယိကာ ပညဝတော ဘဝန္တီ’’တိ. ဟိရိဝိပ္ပယောဂေန [Pg.132] အနုပ္ပတ္တိတော ဤသာဗဒ္ဓါ ဟောတိ, မနောသင်္ခါတဿ သမာဓိယောတ္တဿ နိဿယပစ္စယတော ယောတ္တာနံ နိဿယော ဟောတိ, အစ္စာရဒ္ဓါတိလီနဘာဝပဋိသေဓနတော ဝီရိယဗလိဗဒ္ဒါနံ ဧကတော ဂမနံ ဓာရေတိ. ယထာ စ နင်္ဂလံ ဖာလယုတ္တံ ကသနကာလေ ပထဝိဃနံ ဘိန္ဒတိ, မူလသန္တာနကာနိ ပဒါလေတိ, ဧဝံ သတိယုတ္တာ ပညာ ဝိပဿနာကာလေ ဓမ္မာနံ သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏဃနံ ဘိန္ဒတိ, သဗ္ဗကိလေသမူလသန္တာနကာနိ ပဒါလေတိ. သာ စ ခေါ လောကုတ္တရာဝ ဣတရာ ပန လောကိယာပိ သိယာ. တေနာဟ – ‘‘ပညာ မေ ယုဂနင်္ဂလ’’န္တိ. གང་གིས་གང་ཟག་གིས་ཤེས་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ན་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་ལྷག་མཐོང་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ལ་འདོད་དོ། །གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ཞེས་པ་ནི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ལོ། །ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་ལ་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་རབ་མངའ་འོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་གཉའ་ཤིང་ནི་གཏན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། མདུན་དུ་ཡོད་པ་དང་། གཏན་པ་ལ་འབྲེལ་བ་དང་། ཐག་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང་། གླང་རྣམས་མཉམ་དུ་འགྲོ་བར་འཛིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཤེས་རབ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་བར་བརྟེན་ས་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ། “དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཙོ་བོ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ”ཞེས་དང་། “མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་ནི་མཆོག་ཡིན་ཏེ། སྐར་མའི་ནང་ནས་ཟླ་བའི་རྒྱལ་པོ་བཞིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་གྱིས་མདུན་དུའང་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། “ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་ལྡན་པ་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་འགྱུར་རོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བར་སྐྱེ་བས་ན་གཏན་པ་ལ་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། ཡིད་དུ་བརྗོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཐག་པའི་རྟེན་བྱེད་པས་ན་ཐག་པའི་རྟེན་ཡིན་ནོ། །ལྷག་པར་བརྩོན་པ་དང་ལྷོད་པའི་མཐའ་གཉིས་སྤོང་བས་ན་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གླང་རྣམས་མཉམ་དུ་འགྲོ་བར་འཛིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཐོང་གཤོལ་ནི་ཐོང་ལྕགས་དང་ལྡན་པས་རྨོ་བའི་ཚེ་ས་མཁྲེགས་པོ་འཇོམས་ཤིང་རྩ་བའི་དྲ་བ་གཅོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། དྲན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ལྷག་མཐོང་གི་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་དང་། འདུས་པ། བྱེད་ལས། དམིགས་པའི་རིལ་འཛིན་འཇོམས་ཤིང་། ཉོན་མོངས་པའི་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། གཞན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་འདུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཤེས་རབ་ནི་ངའི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဟိရီယတိ ဧတာယ ပုဂ္ဂလော, သယံ ဝါ ဟိရီယတိ အကုသလပ္ပဝတ္တိံ ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဟိရီ. တဂ္ဂဟဏေန သဟစရဏဘာဝတော ဩတ္တပ္ပံ ဂဟိတံယေဝ ဟောတိ. ဤသာတိ ယုဂနင်္ဂလသန္ဓာရိကာ ဒါရုယဋ္ဌိ. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဤသာ ယုဂနင်္ဂလံ သန္ဓာရေတိ, ဧဝံ ဘဂဝတောပိ ဟိရီ လောကိယလောကုတ္တရပညာသင်္ခါတံ ယုဂနင်္ဂလံ သန္ဓာရေတိ ဟိရိယာ အသတိ ပညာယ အဘာဝတော. ယထာ စ ဤသာပဋိဗဒ္ဓံ ယုဂနင်္ဂလံ ကိစ္စကရံ ဟောတိ အစလံ အသိထိလံ, ဧဝံ ဟိရိပဋိဗဒ္ဓါ စ ပညာ ကိစ္စကာရီ ဟောတိ အစလာ အသိထိလာ အဗ္ဗောကိဏ္ဏာ အဟိရိကေန. တေနာဟ ‘‘ဟိရီ ဤသာ’’တိ. གང་གིས་གང་ཟག་གིས་ངོ་ཚ་ཤེས་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་ཚ་ཤེས་ཤིང་མི་དགེ་བ་འབྱུང་བ་ལ་འཛེམ་པས་ན་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཟུང་བས་ན་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཡང་བཟུང་བ་ཉིད་དོ། །གཏན་པ་ཞེས་པ་ནི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་འཛིན་པའི་ཤིང་ཐུར་རོ། །ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་གཏན་པས་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་འཛིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ངོ་ཚ་ཤེས་པས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཏུ་བརྗོད་པའི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་འཛིན་ཏེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་མེད་ན་ཤེས་རབ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གཏན་པ་ལ་འབྲེལ་བའི་གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ནི་མི་གཡོ་ཞིང་མི་ལྷོད་པར་བྱ་བ་བྱེད་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལ་འབྲེལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་མི་གཡོ་ཞིང་མི་ལྷོད་པར་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་མ་འདྲེས་པར་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་“ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ནི་གཏན་པ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། မုနာတီတိ မနော, စိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣဓ ပန မနောသီသေန တံသမ္ပယုတ္တော သမာဓိ အဓိပ္ပေတော. ယောတ္တန္တိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနံ. တံ တိဝိဓံ ဤသာယ သဟ ယုဂဿ ဗန္ဓနံ, ယုဂေန သဟ ဗလိဗဒ္ဒါနံ ဗန္ဓနံ, သာရထိနာ သဟ ဗလိဗဒ္ဒါနံ ဗန္ဓနန္တိ. တတ္ထ ယထာ ဗြာဟ္မဏဿ ယောတ္တံ ဤသာယုဂဗလိဗဒ္ဒေ ဧကာဗဒ္ဓေ ကတွာ သကကိစ္စေ ပဋိပါဒေတိ, ဧဝံ ဘဂဝတော သမာဓိ သဗ္ဗေဝ တေ ဟိရိပညာဝီရိယဓမ္မေ ဧကာရမ္မဏေ အဝိက္ခေပဘာဝေန ဗန္ဓိတွာ သကကိစ္စေ ပဋိပါဒေတိ. တေနာဟ – ‘‘မနော ယောတ္တ’’န္တိ. རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ཡིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ཡིད་ཀྱིས་གཙོ་བྱས་པའི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འདོད་དོ། །ཐག་པ་ཞེས་པ་ནི་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ཐག་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། གཏན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གཉའ་ཤིང་འཆིང་བའི་ཐག་པ་དང་། གཉའ་ཤིང་དང་ལྷན་ཅིག་གླང་རྣམས་འཆིང་བའི་ཐག་པ་དང་། ཁ་ལོ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གླང་རྣམས་འཆིང་བའི་ཐག་པའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་ཐག་པས་གཏན་པ་དང་གཉའ་ཤིང་དང་གླང་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བཅིངས་ནས་རང་གི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཤེས་རབ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པར་བཅིངས་ནས་རང་གི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཡིད་ནི་ཐག་པ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། သရတိ ဧတာယ စိရကတာဒိမတ္ထံ ပုဂ္ဂလော, သယံ ဝါ သရတီတိ သတိ, သာ အသမ္မုဿနလက္ခဏာ. ဖာလေတီတိ ဖာလော. ပါဇေတိ ဧတေနာတိ ပါဇနံ. တံ ဣဓ ‘‘ပါစန’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ပတောဒဿေတံ အဓိဝစနံ. ဖာလော စ ပါစနဉ္စ ဖာလပါစနံ. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဖာလပါစနံ, ဧဝံ ဘဂဝတော ဝိပဿနာယုတ္တာ မဂ္ဂယုတ္တာ စ သတိ. တတ္ထ ယထာ ဖာလော နင်္ဂလမနုရက္ခတိ, ပုရတော စဿ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ သတိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနာ အာရမ္မဏေ ဝါ ဥပဋ္ဌာပယမာနာ ပညာနင်္ဂလံ ရက္ခတိ, တထာ ဟိ ‘‘သတာရက္ခေန [Pg.133] စေတသာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၁၀.၂၀) ‘‘အာရက္ခာ’’တိ ဝုတ္တာ. အသမ္မုဿနဝသေန စဿ ပုရတော ဟောတိ. သတိပရိစိတေ ဟိ ဓမ္မေ ပညာ ပဇာနာတိ, နော သမ္မုဋ္ဌေ. ယထာ စ ပါစနံ ဗလိဗဒ္ဒါနံ ဝိဇ္ဈနဘယံ ဒဿေန္တံ သံသီဒနံ န ဒေတိ, ဥပ္ပထဂမနဉ္စ ဝါရေတိ, ဧဝံ သတိ ဝီရိယဗလိဗဒ္ဒါနံ အပါယဘယံ ဒဿေန္တီ ကောသဇ္ဇသံသီဒနံ န ဒေတိ, ကာမဂုဏသင်္ခါတေ အဂေါစရေ စာရံ နိဝါရေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇေန္တီ ဥပ္ပထဂမနဉ္စ ဝါရေတိ. တေနာဟ – ‘‘သတိ မေ ဖာလပါစန’’န္တိ. གང་གིས་གང་ཟག་གིས་ཡུན་རིང་པོར་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དྲན་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་དྲན་པས་ན་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་མི་བརྗེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། །གཤོལ་གཤེགས་པས་ན་ཐོང་ལྕགས་སོ། །གང་གིས་འདེད་པར་བྱེད་པས་ན་ལྕག་གོ། དེ་ལ་འདིར་“ལྕག་”ཅེས་བརྗོད་དེ། ལྕག་ཚན་གྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །ཐོང་ལྕགས་དང་ལྕག་ནི་ཐོང་ལྕགས་དང་ལྕག་གོ། ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་ལ་ཐོང་ལྕགས་དང་ལྕག་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལྷག་མཐོང་དང་ལམ་དང་ལྡན་པའི་དྲན་པ་མངའ་འོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཐོང་ལྕགས་ཀྱིས་ཐོང་གཤོལ་སྲུང་ཞིང་དེའི་མདུན་དུ་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། དྲན་པས་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ཚོལ་ཞིང་ཡང་ན་དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐོང་གཤོལ་སྲུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་“དྲན་པས་བསྲུངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་སོ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་“སྲུང་བ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །མི་བརྗེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེའི་མདུན་དུ་འགྱུར་རོ། །དྲན་པས་གོམས་པར་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་གྱི། བརྗེད་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ལྕག་གིས་གླང་རྣམས་ལ་བརྡེག་པའི་འཇིགས་པ་བསྟན་ནས་ཞུམ་པར་མི་འཇུག་ཅིང་ལམ་གོལ་དུ་འགྲོ་བ་བཟློག་པ་དེ་བཞིན་དུ། དྲན་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གླང་རྣམས་ལ་ངན་སོང་གི་འཇིགས་པ་བསྟན་ནས་ལེ་ལོས་ཞུམ་པར་མི་འཇུག་ཅིང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་བརྗོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱུ་བ་བཟློག་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པ་ལ་སྦྱོར་ཞིང་ལམ་གོལ་དུ་འགྲོ་བ་བཟློག་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་“དྲན་པ་ནི་ངའི་ཐོང་ལྕགས་དང་ལྕག་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། ၇၈. ကာယဂုတ္တောတိ တိဝိဓေန ကာယသုစရိတေန ဂုတ္တော. ဝစီဂုတ္တောတိ စတုဗ္ဗိဓေန ဝစီသုစရိတေန ဂုတ္တော. ဧတ္တာဝတာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဝုတ္တံ. အာဟာရေ ဥဒရေ ယတောတိ ဧတ္ထ အာဟာရမုခေန သဗ္ဗပစ္စယာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ စတုဗ္ဗိဓေပိ ပစ္စယေ ယတော သံယတော နိရုပက္ကိလေသောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဝုတ္တံ. ဥဒရေ ယတောတိ ဥဒရေ ယတော သံယတော မိတဘောဇီ, အာဟာရေ မတ္တညူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမိနာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာမုခေန ပစ္စယပဋိသေဝနသီလံ ဝုတ္တံ. တေန ကိံ ဒီပေတိ? ယထာ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ဗီဇံ ဝပိတွာ သဿပရိပါလနတ္ထံ ကဏ္ဋကဝတိံ ဝါ ရုက္ခဝတိံ ဝါ ပါကာရပရိက္ခေပံ ဝါ ကရောသိ, တေန တေ ဂေါမဟိံသမိဂဂဏာ ပဝေသံ အလဘန္တာ သဿံ န ဝိလုမ္ပန္တိ, ဧဝမဟမ္ပိ သဒ္ဓါဗီဇံ ဝပိတွာ နာနပ္ပကာရကုသလသဿပရိပါလနတ္ထံ ကာယဝစီအာဟာရဂုတ္တိမယံ တိဝိဓပရိက္ခေပံ ကရောမိ. တေန မေ ရာဂါဒိအကုသလဓမ္မဂေါမဟိံသမိဂဂဏာ ပဝေသံ အလဘန္တာ နာနပ္ပကာရကုသလသဿံ န ဝိလုမ္ပန္တီတိ. ༧༨. ལུས་བསྲུངས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྲུངས་པའོ། །ངག་བསྲུངས་པ་ཞེས་པ་ནི་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཞིས་བསྲུངས་པའོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུངས་སོ། །ཟས་དང་ལྟོ་བ་ལ་བསྡམས་པ་ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། ཟས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་འདུས་པའི་ཕྱིར། ཡོ་བྱད་རྣམ་པ་བཞི་ལའང་བསྡམས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་བསྡམས་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །འདིས་ནི་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུངས་སོ། །ལྟོ་བ་ལ་བསྡམས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལྟོ་བ་ལ་བསྡམས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་བསྡམས་ཏེ་ཟས་ཚོད་རིག་པར་ཟ་བ་དང་། ཟས་ཀྱི་ཚོད་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིས་ནི་ཟས་ཀྱི་ཚོད་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་ལ་བསྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུངས་སོ། །དེས་ཅི་ཞིག་མཚོན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ས་བོན་བཏབ་ནས་ལོ་ཏོག་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། ཚེར་མའི་ར་བའམ། ཤིང་གི་ར་བའམ། རྩིག་པའི་ར་སྐོར་བྱེད་ཅིང་། དེས་ཁྱོད་ཀྱི་བ་ལང་དང་། མ་ཧེ། རི་དྭགས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་འཇུག་པ་མ་རྙེད་པས་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངས་ཀྱང་དད་པའི་ས་བོན་བཏབ་ནས་དགེ་བའི་ལོ་ཏོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། ལུས་དང་ངག་དང་ཟས་བསྲུང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ར་སྐོར་རྣམ་པ་གསུམ་བྱེད་དོ། །དེས་ངའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་བ་ལང་དང་། མ་ཧེ། རི་དྭགས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་འཇུག་པ་མ་རྙེད་པས་དགེ་བའི་ལོ་ཏོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་དོ། ། သစ္စံ ကရောမိ နိဒ္ဒါနန္တိ ဧတ္ထ ဒွီဟိ ဒွါရေဟိ အဝိသံဝါဒနံ သစ္စံ. နိဒ္ဒါနန္တိ ဆေဒနံ လုနနံ ဥပ္ပာဋနံ, ကရဏတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉှိ ဧတ္ထ အတ္ထော ‘‘သစ္စေန ကရောမိ နိဒ္ဒါန’’န္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ တွံ ဗာဟိရံ ကသိံ ကသိတွာ သဿဒူသကာနံ တိဏာနံ ဟတ္ထေန ဝါ အသိတေန ဝါ နိဒ္ဒါနံ ကရောသိ; ဧဝမဟမ္ပိ အဇ္ဈတ္တိကံ ကသိံ ကသိတွာ ကုသလသဿဒူသကာနံ ဝိသံဝါဒနတိဏာနံ သစ္စေန နိဒ္ဒါနံ ကရောမိ. ဉာဏသစ္စံ ဝါ ဧတ္ထ သစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ယံ တံ ယထာဘူတဉာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. တေန အတ္တသညာဒီနံ တိဏာနံ နိဒ္ဒါနံ ကရောမီတိ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. အထ ဝါ နိဒ္ဒါနန္တိ ဆေဒကံ လာဝကံ, ဥပ္ပာဋကန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ သန္တေ ယထာ တွံ ဒါသံ ဝါ ကမ္မကရံ [Pg.134] ဝါ နိဒ္ဒါနံ ကရောသိ, ‘‘နိဒ္ဒေဟိ တိဏာနီ’’တိ တိဏာနံ ဆေဒကံ လာဝကံ ဥပ္ပာဋကံ ကရောသိ; ဧဝမဟံ သစ္စံ ကရောမီတိ ဥပယောဂဝစနေနေဝ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ. အထ ဝါ သစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိသစ္စံ. တမဟံ နိဒ္ဒါနံ ကရောမိ, ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ လုနိတဗ္ဗံ ဥပ္ပာဋေတဗ္ဗံ ကရောမီတိ ဧဝမ္ပိ ဥပယောဂဝစနေနေဝ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ. “བདེན་པས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད”ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། སྒོ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མི་བསླུ་བ་ནི་བདེན་པའོ། །ཡུར་མ་ཞེས་པ་ནི་གཅོད་པ་དང་། བརྔ་བ་དང་། རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་སྟེ། བྱེད་པའི་དོན་ལ་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་དོན་ནི་“བདེན་པས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད”ཅེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ཞིག་གསུངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཕྱིའི་ཞིང་རྨོས་ནས་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པའི་རྩྭ་ངན་རྣམས་ལག་པའམ། ཟོར་བས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངས་ཀྱང་ནང་གི་ཞིང་རྨོས་ནས་དགེ་བའི་ལོ་ཏོག་ལ་གནོད་པའི་བསླུ་བའི་རྩྭ་ངན་རྣམས་བདེན་པས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་འདིར་བདེན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདེན་པ་སྟེ། གང་དེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེས་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྩྭ་ངན་རྣམས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཡང་ན་ཡུར་མ་ཞེས་པ་ནི་གཅོད་པ་པོ་དང་། བརྔོ་བ་པོ་དང་། རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་པོའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ན་ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་བྲན་གཡོག་གམ། ལས་མི་ལ་“རྩྭ་ངན་རྣམས་ཡུར་མ་རྒྱོབ”ཅེས་རྩྭ་ངན་གཅོད་པ་དང་། བརྔོ་བ་དང་། རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་པོར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངས་ཀྱང་བདེན་པ་དེ་ལྟར་བྱེད་དོ་ཞེས་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པར་རིགས་སོ། །ཡང་ན་བདེན་པ་ནི་མཐོང་བའི་བདེན་པའོ། །དེ་ངས་ཡུར་མ་འཇོར་བར་བྱེད་དེ། གཅད་པར་བྱ་བ་དང་། བརྔས་པར་བྱ་བ་དང་། རྩ་བ་ནས་དབྱུང་བར་བྱ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འདི་ལྟར་ཡང་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པར་རིགས་སོ། ། သောရစ္စံ မေ ပမောစနန္တိ ဧတ္ထ ယံ တံ ‘‘ကာယိကော အဝီတိက္ကမော, ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော’’တိ, ဧဝံ သီလမေဝ ‘‘သောရစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ, န တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ, ဝုတ္တမေဝ ဧတံ ‘‘ကာယဂုတ္တော’’တိအာဒိနာ နယေန, အရဟတ္တဖလံ ပန အဓိပ္ပေတံ. တမ္ပိ ဟိ သုန္ဒရေ နိဗ္ဗာနေ ရတဘာဝတော ‘‘သောရစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပမောစနန္တိ ယောဂ္ဂဝိဿဇ္ဇနံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ တဝ ပမောစနံ ပုနပိ သာယနှေ ဝါ ဒုတိယဒိဝသေ ဝါ အနာဂတသံဝစ္ဆရေ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗတော အပ္ပမောစနမေဝ ဟောတိ, န မမ ဧဝံ. န ဟိ မမ အန္တရာ မောစနံ နာမ အတ္ထိ. အဟဉှိ ဒီပင်္ကရဒသဗလကာလတော ပဘုတိ ပညာနင်္ဂလေ ဝီရိယဗလိဗဒ္ဒေ ယောဇေတွာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ မဟာကသိံ ကသန္တော တာဝ န မုဉ္စိံ, ယာဝ န သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ. ယဒါ စ မေ သဗ္ဗံ တံ ကာလံ ခေပေတွာ ဗောဓိရုက္ခမူလေ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ သဗ္ဗဂုဏပရိဝါရံ အရဟတ္တဖလံ ဥဒပါဒိ, တဒါ မယာ တံ သဗ္ဗုဿုက္ကပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပတ္တိယာ ပမုတ္တံ, န ဒါနိ ပုန ယောဇေတဗ္ဗံ ဘဝိဿတီတိ. ဧတမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သောရစ္စံ မေ ပမောစန’’န္တိ. “དེས་པ་ནི་ངའི་ཐར་པ་ཡིན”ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། གང་དེ་“ལུས་ཀྱིས་མི་འདའ་བ་དང་། ངག་གིས་མི་འདའ་བའོ”ཞེས་པ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁོ་ན་ལ་“དེས་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདིར་འདོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་“ལུས་བསྲུངས་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་འདོད་དོ། །དེ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བཟང་པོ་ལ་དགའ་བའི་ཕྱིར་“དེས་པ་”ཞེས་བྱའོ། །ཐར་པ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་གྲོལ་བའོ། །ཅི་ཞིག་གསུངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཐར་པ་ནི་ཕྱིར་ཡང་ཕྱི་དྲོའམ། ཉིན་གཉིས་པའམ། མ་འོངས་པའི་ལོ་ལ་སྦྱར་དགོས་པས་ཐར་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ང་ལ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ང་ལ་བར་སྐབས་སུ་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། །ང་ནི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་སྟོབས་བཅུ་པའི་དུས་ནས་བཟུང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐོང་གཤོལ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གླང་གཉའ་སྦྲེལ་ནས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་ལོ་འབུམ་གྱི་བར་དུ་ཞིང་ཆེན་པོ་རྨོས་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་མ་རྫོགས་པའི་བར་དུ་མ་གྲོལ་ལོ། །གང་གི་ཚེ་ངས་དུས་དེ་ཐམས་ཅད་བསྐྱལ་ནས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་གི་མི་ཐུབ་པའི་གདན་ལ་བཞུགས་ཏེ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ན། དེའི་ཚེ་ངས་འབད་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་ཐོབ་པས་གྲོལ་བར་གྱུར་ཏེ། ད་ནི་ཕྱིར་སྦྱར་བར་བྱ་བ་མི་འགྱུར་རོ། །དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དེས་པ་ནི་ངའི་ཐར་པ་ཡིན”ཞེས་གསུངས་སོ། ། ၇၉. ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှန္တိ ဧတ္ထ ဝီရိယန္တိ ‘‘ကာယိကော ဝါ, စေတသိကော ဝါ ဝီရိယာရမ္ဘော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တပဓာနံ. ဓုရာယံ ဓောရယှံ ဓုရဓောရယှံ, ဓုရံ ဝဟတီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဓုရာယံ ဓောရယှာကဍ္ဎိတံ နင်္ဂလံ ဘူမိဃနံ ဘိန္ဒတိ, မူလသန္တာနကာနိ စ ပဒါလေတိ, ဧဝံ ဘဂဝတော ဝီရိယာကဍ္ဎိတံ ပညာနင်္ဂလံ ယထာဝုတ္တံ ဃနံ ဘိန္ဒတိ, ကိလေသသန္တာနကာနိ စ ပဒါလေတိ. တေနာဟ – ‘‘ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှ’’န္တိ. အထ ဝါ ပုရိမဓုရံ ဝဟန္တာ ဓုရာ, မူလဓုရံ ဝဟန္တာ ဓောရယှာ; ဓုရာ စ ဓောရယှာ စ ဓုရဓောရယှာ. တတ္ထ ယထာ ဗြာဟ္မဏဿ ဧကမေကသ္မိံ နင်္ဂလေ စတုဗလိဗဒ္ဒပ္ပဘေဒံ ဓုရဓောရယှံ ဝဟန္တံ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နတိဏမူလဃာတံ သဿသမ္ပတ္တိဉ္စ သာဓေတိ, ဧဝံ ဘဂဝတော စတုသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယပ္ပဘေဒံ ဓုရဓောရယှံ ဝဟန္တံ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နာကုသလမူလဃာတံ ကုသလသမ္ပတ္တိဉ္စ သာဓေတိ. တေနာဟ – ‘‘ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှ’’န္တိ. ༧༩. "Vīriya me dhuradhorayha" ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། "vīriya" ཞེས་པ་ནི་ "ལུས་ཀྱི་འམ་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གསུངས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཉིད་དོ། །ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ནི་ཁུར་འདེགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཁུར་འཁུར་བར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ཀྱིས་དྲུད་པའི་གཤོལ་གྱིས་ས་མཁྲེགས་པོ་འཇོམས་ཤིང་རྩ་བའི་རྒྱུན་རྣམས་འགས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་དྲུད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གཤོལ་གྱིས་ཀྱང་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་མཁྲེགས་པོ་འཇོམས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པའི་རྩ་བའི་རྒྱུན་རྣམས་འགས་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "བརྩོན་འགྲུས་ནི་ང་ཡི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ལྟ་བུའོ" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། སྔོན་གྱི་ཁུར་འཁུར་བ་ནི་ "དྷུ་རཱ" དང་། རྩ་བའི་ཁུར་འཁུར་བ་ནི་ "དྷོ་རཡ྄ཧཱ" སྟེ། དེ་གཉིས་བསྡུས་པ་ལས་ "དྷུ་ར་དྷོ་རཡ྄ཧཱ" ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་གཤོལ་རེ་རེ་ལ་གླང་གཉའ་བཞི་སྦྲེལ་གྱིས་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་རྩྭ་ངན་གྱི་རྩ་བ་གཅོད་ཅིང་ལོ་ཏོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞིའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་ཅིང་དགེ་བའི་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "བརྩོན་འགྲུས་ནི་ང་ཡི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ལྟ་བུའོ" ཞེས་གསུངས་སོ། ། ယောဂက္ခေမာဓိဝါဟနန္တိ [Pg.135] ဧတ္ထ ယောဂေဟိ ခေမတ္တာ ‘‘ယောဂက္ခေမ’’န္တိ နိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ, တံ အဓိကတွာ ဝါဟီယတိ, အဘိမုခံ ဝါ ဝါဟီယတီတိ အဓိဝါဟနံ. ယောဂက္ခေမဿ အဓိဝါဟနံ ယောဂက္ခေမာဓိဝါဟနံ. တေန ကိံ ဒီပေတိ? ယထာ တဝ ဓုရဓောရယှံ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ပစ္ဆိမာဒီသု ဝါ အညတရံ အဘိမုခံ ဝါဟီယတိ, တထာ မမ ဓုရဓောရယှံ နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ ဝါဟီယတိ. "Yogakkhemādhivāhana" ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། སྦྱོར་བ་རྣམས་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ "སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས" ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ལ་དམིགས་ནས་འདྲེན་པའམ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ "འདྲེན་པ" ཞེས་བྱའོ། །སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས་སུ་འདྲེན་པ་ནི་ "ཡོ་གཀྑེ་མཱ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ནཾ" ཞེས་བྱའོ། །དེས་ཅི་ཞིག་མཚོན་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ནི་ཤར་ཕྱོགས་སམ་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་གང་རུང་ཞིག་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ང་ཡི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱོགས་སུ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བའོ། ། ဧဝံ ဝါဟိယမာနဉ္စ ဂစ္ဆတိ အနိဝတ္တန္တံ. ယထာ တဝ နင်္ဂလံ ဝဟန္တံ ဓုရဓောရယှံ ခေတ္တကောဋိံ ပတွာ ပုန နိဝတ္တတိ, ဧဝံ အနိဝတ္တန္တံ ဒီပင်္ကရကာလတော ပဘုတိ ဂစ္ဆတေဝ. ယသ္မာ ဝါ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟီနာ ကိလေသာ ပုနပ္ပုနံ ပဟာတဗ္ဗာ န ဟောန္တိ, ယထာ တဝ နင်္ဂလေန ဆိန္နာနိ တိဏာနိ ပုနပိ အပရသ္မိံ သမယေ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာပိ ဧတံ ပဌမမဂ္ဂဝသေန ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေ ကိလေသေ, ဒုတိယဝသေန ဩဠာရိကေ, တတိယဝသေန အနုသဟဂတေ ကိလေသေ, စတုတ္ထဝသေန သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တံ ဂစ္ဆတိ အနိဝတ္တန္တံ. အထ ဝါ ဂစ္ဆတိ အနိဝတ္တန္တိ နိဝတ္တနရဟိတံ ဟုတွာ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. န္တိ တံ ဓုရဓောရယှံ. ဧဝမ္ပေတ္ထ ပဒစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တဉ္စ ယထာ တဝ ဓုရဓောရယှံ န တံ ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, ယတ္ထ ဂန္တွာ ကဿကော အသောကော နိဿောကော ဝိရဇော ဟုတွာ န သောစတိ, ဧတံ ပန တံ ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, ယတ္ထ ဂန္တွာ န သောစတိ. ယတ္ထ သတိပါစနေန ဧတံ ဝီရိယဓုရဓောရယှံ စောဒေန္တော ဂန္တွာ မာဒိသော ကဿကော အသောကော နိဿောကော ဝိရဇော ဟုတွာ န သောစတိ, တံ သဗ္ဗသောကသလ္လသမုဂ္ဃာတဘူတံ နိဗ္ဗာနာမတသင်္ခါတံ ဌာနံ ဂစ္ဆတီတိ. དེ་ལྟར་བཀོལ་བར་བྱས་པས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་གཤོལ་འདྲེན་པའི་ཕྱུགས་ནི་ཞིང་གི་མཐར་སླེབས་ནས་ཕྱིར་ལྡོག་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། ང་ཡི་ཕྱུགས་ནི་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་བ་ཁོ་ནའོ། །ཡང་ན། ལམ་དེ་དང་དེས་སྤངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་གཤོལ་གྱིས་བཅད་པའི་རྩྭ་རྣམས་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་དུས་སུ་ཡང་བཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། འདི་ནི་ལམ་དང་པོའི་དབང་གིས་ལྟ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལམ་གཉིས་པའི་དབང་གིས་རགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལམ་གསུམ་པའི་དབང་གིས་ཕྲ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལམ་བཞི་པའི་དབང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་སྤངས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ་བའོ། །ཡང་ན། "ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྲོ" ཞེས་པ་ནི་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཏེ་འགྲོ་བའི་དོན་ཏོ། །"ཏཾ" ཞེས་པ་ནི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་དེ་ལའོ། །འདིར་ཚིག་བསྡུས་པའི་ཚུལ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་འགྲོ་བ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་ནི་གནས་གང་དུ་སོང་བས་ཞིང་པ་མྱ་ངན་མེད་པ། ཡིད་གདུང་མེད་པ། ཉོན་མོངས་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཏེ་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པའི་གནས་དེར་མི་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། འདི་ནི་གནས་གང་དུ་སོང་བས་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པའི་གནས་དེར་འགྲོ་བའོ། །གནས་གང་དུ་དྲན་པའི་ལྕག་གིས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་འདི་ལ་བསྐུལ་ཏེ་སོང་བས། ང་ལྟ་བུའི་ཞིང་པ་མྱ་ངན་མེད་པ། ཡིད་གདུང་མེད་པ། རྡུལ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པ། མྱ་ངན་གྱི་ཟུག་རྔུ་མཐའ་དག་རྩད་ནས་འབྱིན་པར་བྱེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཆི་མེད་དུ་གྲགས་པའི་གནས་དེར་འགྲོ་བའོ། ། ၈၀. ဣဒါနိ နိဂမနံ ကရောန္တော ဘဂဝါ ဣမံ ဂါထမာဟ – ༨༠. ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཇུག་བསྡུ་བར་མཛད་དེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဧဝမေသာ ကသီ ကဋ္ဌာ, သာ ဟောတိ အမတပ္ဖလာ; ဧတံ ကသိံ ကသိတွာန, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. "དེ་ལྟར་ཞིང་ལས་འདི་བྱས་པས། །དེ་ནི་འཆི་མེད་འབྲས་བུ་ཅན། །ཞིང་ལས་འདི་ནི་བྱས་པ་ཡིས། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་རྣམ་པར་ཐར། །" တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – မယာ ဗြာဟ္မဏ ဧသာ သဒ္ဓါဗီဇာ တပေါဝုဋ္ဌိယာ အနုဂ္ဂဟိတာ ကသိ, ပညာမယံ ယုဂနင်္ဂလံ, ဟိရိမယဉ္စ ဤသံ, မနောမယေန ယောတ္တေန, ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ, ပညာနင်္ဂလေ သတိဖာလံ အာကောဋေတွာ, သတိပါစနံ ဂဟေတွာ, ကာယဝစီအာဟာရဂုတ္တိယာ ဂေါပေတွာ, သစ္စံ နိဒ္ဒါနံ ကတွာ, သောရစ္စံ ပမောစနံ ဝီရိယံ ဓုရဓောရယှံ ယောဂက္ခေမာဘိမုခံ အနိဝတ္တန္တံ ဝါဟေန္တေန ကဋ္ဌာ, ကသိကမ္မပရိယောသာနံ စတုဗ္ဗိဓံ သာမညဖလံ ပါပိတာ, သာ [Pg.136] ဟောတိ အမတပ္ဖလာ, သာ ဧသာ ကသိ အမတပ္ဖလာ ဟောတိ. အမတံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, နိဗ္ဗာနာနိသံသာ ဟောတီတိ အတ္ထော. သာ ခေါ ပနေသာ ကသိ န မမေဝေကဿ အမတပ္ဖလာ ဟောတိ, အပိစ, ခေါ, ပန ယော ကောစိ ခတ္တိယော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဝေဿော ဝါ သုဒ္ဒေါ ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ဧတံ ကသိံ ကသတိ, သော သဗ္ဗောပိ ဧတံ ကသိံ ကသိတွာန, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ, သဗ္ဗသ္မာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဒုက္ခဒုက္ခသင်္ခါရဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ အရဟတ္တနိကူဋေန နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ ကတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. དེའི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བྲམ་ཟེ་ང་ཡིས་དད་པའི་ས་བོན་ལ་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ཆར་པས་བསྐྱངས་པའི་ཞིང་ལས་འདི་ཉིད། ཤེས་རབ་ལས་གྲུབ་པའི་གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་གཤོལ་མདའ། ཡིད་ལས་གྲུབ་པའི་ཐག་པས་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་བར་བྱས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་གཤོལ་ལ་དྲན་པའི་ཐོང་གཤོལ་བཏགས་ཤིང་། དྲན་པའི་ལྕག་བཟུང་ནས། ལུས་ངག་དང་ཟས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་པས་བསྲུངས་ཏེ། བདེན་པ་ནི་ཡུར་མ་ཡུར་བར་བྱས་ཤིང་། དེས་པ་ནི་གློད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ནི་ཁུར་འཁུར་བའི་ཕྱུགས་སུ་བྱས་ནས་སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་བཀོལ་བས་བྱས་པའི་ཞིང་ལས་འདི་ནི། ཞིང་ལས་ཀྱི་མཐར་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་བཞི་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན། འཆི་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཞིང་ལས་འདི་ནི་འཆི་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ནོ། །འཆི་མེད་ཅེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བརྗོད་དེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕན་ཡོན་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཞིང་ལས་འདི་ནི་ང་གཅིག་པུ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་འཆི་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའམ། རྗེའུ་རིགས་སམ། དམངས་རིགས་སམ། ཁྱིམ་པའམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་ཡང་རུང་བས་ཞིང་ལས་འདི་བྱེད་ན། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཞིང་ལས་འདི་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་འགྱུར་ཏེ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་མཛད་དེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཆོས་བཤད་པ་ལེགས་པར་གྲུབ་པར་མཛད་དོ། ། တတော ဗြာဟ္မဏော ဂမ္ဘီရတ္ထံ ဒေသနံ သုတွာ ‘‘မမ ကသိဖလံ ဘုဉ္ဇိတွာ အပရဇ္ဇု ဧဝ ဆာတော ဟောတိ, ဣမဿ ပန ကသိ အမတပ္ဖလာ, တဿာ ဖလံ ဘုဉ္ဇိတွာ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ စ ဝိဒိတွာ ပသန္နော ပသန္နာကာရံ ကာတုံ ပါယာသံ ဒါတုမာရဒ္ဓေါ. တေနာဟ ‘‘အထ ခေါ ကသိဘာရဒွါဇော’’တိ. တတ္ထ မဟတိယာတိ မဟတိယန္တိ အတ္ထော. ကံသပါတိယာတိ သုဝဏ္ဏပါတိယံ, သတသဟဿဂ္ဃနကေ အတ္တနော သုဝဏ္ဏထာလေ. ဝဍ္ဎေတွာတိ ဆုပိတွာ, အာကိရိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘဂဝတော ဥပနာမေသီတိ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီဟိ ဝိစိတြံ ကတွာ, ဒုကူလဝိတာနေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ, ဥက္ခိပိတွာ, သက္ကစ္စံ တထာဂတဿ အဘိဟရိ. ကိန္တိ? ‘‘ဘုဉ္ဇတု ဘဝံ ဂေါတမော ပါယာသံ, ကဿကော ဘဝ’’န္တိ. တတော ကဿကဘာဝသာဓကံ ကာရဏမာဟ ‘‘ယဉှိ…ပေ… ကသတီ’’တိ, ယသ္မာ ဘဝံ…ပေ… ကသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘ဂါထာဘိဂီတံ မေ’’တိ အာဟ. དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་ཟབ་མོའི་དོན་གྱི་ཆོས་བཤད་པ་ཐོས་ནས། "ང་ཡི་ཞིང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བཟས་ན་ཕྱི་ཉིན་ཡང་ལྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། འདིའི་ཞིང་ལས་ནི་འཆི་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡིན་པས། དེའི་འབྲས་བུ་བཟས་པས་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་འགྱུར་རོ" ཞེས་ཤེས་ནས་དད་པར་གྱུར་ཏེ། དད་པའི་རྣམ་འགྱུར་མཚོན་པའི་ཕྱིར་འོ་ཐུག་འབུལ་བར་བརྩམས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ "དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "མཧ་ཏི་ཡཱ" ཞེས་པ་ནི་ཆེན་པོ་ལ་བྱའོ། །"ཀཾ་ས་པཱ་ཏི་ཡཱ" ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱི་གཞོང་པ་སྟེ། རང་གི་གསེར་གྱི་གཞོང་པ་འབུམ་ཐང་བ་ལའོ། །"ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ" ཞེས་པ་ནི་བླུགས་ཏེ་བཀང་བ་ལ་བྱའོ། །"བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕུལ་ལོ" ཞེས་པ་ནི་མར་གསར་དང་། སྦྲང་རྩི་དང་། བུ་རམ་གྱི་གཤེར་ཁུ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ཏེ། དར་ཟབ་ཀྱི་བླ་རེས་བཀབ་ནས་བཏེགས་ཏེ། གུས་པ་དང་བཅས་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱན་སྔར་ཕུལ་ལོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། "ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མས་འོ་ཐུག་འདི་བཞེས་ཤིག ཁྱེད་ནི་ཞིང་པ་ལགས་སོ" ཞེས་ཞུས་ནས་ཕུལ་ལོ། །དེ་ནས་ཞིང་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། "གང་གི་ཕྱིར་... ཞིང་ལས་མཛད" ཅེས་པ་སྟེ། ཤེས་ལྡན་གྱིས་... ཞིང་ལས་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ང་ཡིས་ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས" ཞེས་གསུངས་སོ། ། ၈၁. တတ္ထ ဂါထာဘိဂီတန္တိ ဂါထာဟိ အဘိဂီတံ, ဂါထာယော ဘာသိတွာ လဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မေတိ မယာ. အဘောဇနေယျန္တိ ဘုဉ္ဇနာရဟံ န ဟောတိ. သမ္ပဿတန္တိ သမ္မာ အာဇီဝသုဒ္ဓိံ ပဿတံ, သမန္တာ ဝါ ပဿတံ သမ္ပဿတံ, ဗုဒ္ဓါနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နေသ ဓမ္မောတိ ‘‘ဂါထာဘိဂီတံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧသ ဓမ္မော ဧတံ စာရိတ္တံ န ဟောတိ, တသ္မာ ဂါထာဘိဂီတံ ပနုဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ ပဋိက္ခိပန္တိ န ဘုဉ္ဇန္တီတိ. ကိံ ပန ဘဂဝတာ ပါယာသတ္ထံ ဂါထာ အဘိဂီတာ, ယေန ဧဝမာဟာတိ? န ဧတဒတ္ထံ အဘိဂီတာ, အပိစ, ခေါ, ပန ပါတော ပဋ္ဌာယ ခေတ္တသမီပေ ဌတွာ ကဋစ္ဆုဘိက္ခမ္ပိ အလဘိတွာ ပုန သကလဗုဒ္ဓဂုဏေ ပကာသေတွာ လဒ္ဓံ တဒေတံ နဋနစ္စကာဒီဟိ နစ္စိတွာ ဂါယိတွာ စ လဒ္ဓသဒိသံ ဟောတိ, တေန ‘‘ဂါထာဘိဂီတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တာဒိသဉ္စ ယသ္မာ [Pg.137] ဗုဒ္ဓါနံ န ကပ္ပတိ, တသ္မာ ‘‘အဘောဇနေယျ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပိစ္ဆတာနုရူပဉ္စေတံ န ဟောတိ, တသ္မာပိ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနေန စ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ယတြ စ နာမ ပရပ္ပကာသိတေနာပိ အတ္တနော ဂုဏေန ဥပ္ပန္နံ လာဘံ ပဋိက္ခိပန္တိ သေယျထာပိ အပ္ပိစ္ဆော ဃဋိကာရော ကုမ္ဘကာရော, တတြ ကထံ ကောဋိပ္ပတ္တာယ အပ္ပိစ္ဆတာယ သမန္နာဂတော ဘဂဝါ အတ္တနာဝ အတ္တနော ဂုဏပ္ပကာသနေန ဥပ္ပန္နံ လာဘံ သာဒိယိဿတိ, ယတော ယုတ္တမေဝ ဧတံ ဘဂဝတော ဝတ္တုန္တိ. ༨༡. དེ་ལ་ "ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས" ཞེས་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཟླས་ཏེ་ཐོབ་པའི་ཟས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཤད་ནས་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མེ་" ཞེས་པ་ནི་ང་ཡིས་སོ། །"བཟའ་བར་མི་བྱ་བ" ཞེས་པ་ནི་བཟའ་བར་མི་འོས་པའོ། །"གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱི" ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། ཡང་ན་ཀུན་ནས་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"འདི་ནི་ཆོས་མ་ཡིན" ཞེས་པ་ནི་ "ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས་བཟའ་བར་བྱའོ" ཞེས་པ་འདི་ནི་ཆོས་མ་ཡིན་ཞིང་ཚུལ་ལུགས་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས་ནི་སྤོང་བར་མཛད་དེ། བཀག་ནས་མི་བཞེས་སོ། །འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོ་ཐུག་གི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་སྔ་དྲོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཞིང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་བཞུགས་ཀྱང་ཐུར་མ་གང་གི་བསོད་སྙོམས་ཀྱང་མ་རྙེད་པར། ཕྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་བསྒྲགས་ནས་ཐོབ་པ་དེ་ནི། ཟློས་གར་བ་དང་བྲོ་པ་ལ་སོགས་པས་གར་འཁྲབ་ཅིང་གླུ་བླངས་ནས་ཐོབ་པའི་ནོར་དང་མཚུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་ "ཚིགས་བཅད་བསྟོད་པས་ཐོབ་པའི་ཟས" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་བུ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར། "བཟའ་བར་མི་བྱ་བ" ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་འདོད་ཆུང་གི་ཚུལ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཡང་། ཕྱི་རབས་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་བརྩེ་བར་མཛད་ནས་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །གཞན་གྱིས་རང་གི་ཡོན་ཏན་བསྒྲགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་ཡང་སྤོང་བར་བྱེད་ན། དཔེར་ན་འདོད་ཆུང་ཅན་གྱི་རྫ་མཁན་གྷ་ཊི་ཀཱ་ར་ལྟ་བུ་ལ། དེ་ལྟ་ན་འདོད་ཆུང་ཉིད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་དང་ལྡན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ཡོན་ཏན་བསྒྲགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ཆགས་པར་མཛད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུགས་སུ་རིགས་པ་ཁོ་ནའོ། ། ဧတ္တာဝတာ ‘‘အပ္ပသန္နံ အဒါတုကာမံ ဗြာဟ္မဏံ ဂါထာဂါယနေန ဒါတုကာမံ ကတွာ, သမဏော ဂေါတမော ဘောဇနံ ပဋိဂ္ဂဟေသိ, အာမိသကာရဏာ ဣမဿ ဒေသနာ’’တိ ဣမမှာ လောကာပဝါဒါ အတ္တာနံ မောစေန္တော ဒေသနာပါရိသုဒ္ဓိံ ဒီပေတွာ, ဣဒါနိ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘ဓမ္မေ သတီ ဗြာဟ္မဏ ဝုတ္တိရေသာ’’တိ တဿတ္ထော – အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိဓမ္မေ ဝါ ဒသဝိဓသုစရိတဓမ္မေ ဝါ ဗုဒ္ဓါနံ စာရိတ္တဓမ္မေ ဝါ သတိ သံဝိဇ္ဇမာနေ အနုပဟတေ ဝတ္တမာနေ ဝုတ္တိရေသာ ဧကန္တဝေါဒါတာ အာကာသေ ပါဏိပ္ပသာရဏကပ္ပာ ဧသနာ ပရိယေသနာ ဇီဝိတဝုတ္တိ ဗုဒ္ဓါနံ ဗြာဟ္မဏာတိ. འདི་ཙམ་གྱིས་ "བྲམ་ཟེ་དད་པ་མེད་ཅིང་སྦྱིན་པར་མི་འདོད་པ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཤད་པས་སྦྱིན་པར་འདོད་པར་བྱས་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་ཟས་བཞེས་སོ། །ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་འདིའི་ཆོས་བཤད་དོ" ཞེས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྨད་པ་འདི་ལས་བདག་ཉིད་ཐར་བར་མཛད་དེ་ཆོས་བཤད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་མཚོན་པར་མཛད་ནས། ད་ནི་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་མཚོན་པར་མཛད་དེ། "བྲམ་ཟེ་ཆོས་ཡོད་ན་འདི་ནི་འཚོ་བའི་ཚུལ་ལོ" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། བྲམ་ཟེ་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་སམ། དགེ་བ་བཅུའི་སྤྱོད་པའི་ཆོས་སམ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ཡོད་ཅིང་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་ན། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་འཚོལ་བའི་ཚུལ་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་ནམ་མཁའ་ལ་ལག་པ་བརྐྱངས་པ་ལྟ་བུའི་འཚོ་བ་འཚོལ་བ་དང་འཚོ་བའི་ཚུལ་ལོ། ། ၈၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ပါယာသံ မေ ပဋိက္ခိပတိ, အကပ္ပိယံ ကိရေတံ ဘောဇနံ, အဓညော ဝတသ္မိံ, ဒါနံ ဒါတုံ န လဘာမီ’’တိ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ အညံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျာ’’တိ စ စိန္တေသိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ ‘‘အဟံ ဘိက္ခာစာရဝေလံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာဂတော – ‘ဧတ္တကေန ကာလေန ဣမံ ဗြာဟ္မဏံ ပသာဒေဿာမီ’တိ, ဗြာဟ္မဏော စ ဒေါမနဿံ အကာသိ. ဣဒါနိ တေန ဒေါမနဿေန မယိ စိတ္တံ ပကောပေတွာ အမတဝရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ခိဿတီ’’တိ ဗြာဟ္မဏဿ ပသာဒဇနနတ္ထံ တေန ပတ္ထိတမနောရထံ ပူရေန္တော အာဟ ‘‘အညေန စ ကေဝလိန’’န္တိ. တတ္ထ ကေဝလိနန္တိ သဗ္ဗဂုဏပရိပုဏ္ဏံ, သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တံ ဝါတိ အတ္ထော. မဟန္တာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဂုဏာနံ ဧသနတော မဟေသိံ. ပရိက္ခီဏသဗ္ဗာသဝတ္တာ ခီဏာသဝံ. ဟတ္ထပါဒကုက္ကုစ္စမာဒိံ ကတွာ ဝူပသန္တသဗ္ဗကုက္ကုစ္စတ္တာ ကုက္ကုစ္စဝူပသန္တံ. ဥပဋ္ဌဟဿူတိ ပရိဝိသဿု ပဋိမာနယဿု. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏေန စိတ္တေ ဥပ္ပာဒိတေပိ ပရိယာယမေဝ ဘဏတိ, န တု ဘဏတိ ‘‘ဒေဟိ, အာဟရာဟီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ༨༢. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། བྲམ་ཟེས་ "ཁོང་གིས་ང་ཡི་འོ་ཐུག་སྤངས་སོ། །ཟས་འདི་ནི་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་གདའོ། །བདག་ནི་བསོད་ནམས་མེད་པ་ཞིག་སཏེ། སྦྱིན་པ་འབུལ་བའི་སྐབས་མ་ཐོབ་བོ" ཞེས་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེས་ཏེ། "གཞན་ཞིག་ཕུལ་ན་བཞེས་སམ་ཅི" སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས། "ངས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་བཅས་ཏེ་འོངས་པ་ནི། དུས་འདི་ཙམ་གྱིས་བྲམ་ཟེ་འདི་དད་པར་བྱའོ་སྙམ་པ་ལ། བྲམ་ཟེ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བར་གྱུར་ཏོ། །ད་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་དེས་ང་ལ་སེམས་འཁྲུགས་ཏེ་འཆི་མེད་ཀྱི་ཆོས་དམ་པ་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ" སྙམ་དུ་དགོངས་ནས། བྲམ་ཟེ་ལ་དད་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེས་རེ་བའི་བསམ་པ་རྫོགས་པར་མཛད་བཞིན་དུ། "གཞན་ཡང་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་ལ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "ཀེ་ཝ་ལི་ནཾ" ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ལ་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་རྣམས་འཚོལ་བའི་ཕྱིར་ "མ་ཧེ་སིཾ" ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་ "ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ" ཞེས་བྱའོ། །ལག་པ་དང་རྐང་པ་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ "ཀུཀྐུཙྩ་ཝཱུ་པ་སན་ཏཾ" ཞེས་བྱའོ། །"ཨུ་པཊྛ་ཧས྄སུ" ཞེས་པ་ནི་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་ཤིག མཆོད་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་སེམས་ལ་བསམ་པ་སྐྱེས་ཀྱང་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། "བྱིན་ཅིག ཁྱེར་ཤིག" ཅེས་ནི་མ་གསུངས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། အထ [Pg.138] ဗြာဟ္မဏော ‘‘အယံ ပါယာသော ဘဂဝတော အာနီတော နာဟံ အရဟာမိ တံ အတ္တနော ဆန္ဒေန ကဿစိ ဒါတု’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ ‘‘အထ ကဿ စာဟ’’န္တိ. တတော ဘဂဝါ ‘‘တံ ပါယာသံ ဌပေတွာ တထာဂတံ တထာဂတသာဝကဉ္စ အညဿ အဇီရဏဓမ္မော’’တိ ဉတွာ အာဟ – ‘‘န ခွာဟံ တ’’န္တိ. တတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ, သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ, သဗြဟ္မကဝစနေန ရူပါဝစရဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ အရူပါဝစရာ ပန ဘုဉ္ဇေယျုန္တိ အသမ္ဘာဝနေယျာ. သဿမဏဗြာဟ္မဏိဝစနေန သာသနပစ္စတ္ထိကပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ. ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ, သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ဝစနေဟိ ဩကာသလောကော, ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရံ ပန အာဠဝကသုတ္တေ ဝဏ္ဏယိဿာမ. དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་ “འོ་བརྒྱལ་གྱི་འབྲས་བསིལ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བླངས་པ་ཡིན་པས། བདག་ཉིད་ཀྱི་འདོད་མོས་ལྟར་སུ་ལའང་སྦྱིན་པར་མི་འོས་སོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། “འོ་ན་བདག་གིས་འདི་སུ་ལ་དབུལ་བར་བགྱི་”ཞེས་གསོལ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འབྲས་བསིལ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་མ་གཏོགས་པ། གཞན་སུས་ཀྱང་འཇུ་བར་མི་ནུས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པར་མཁྱེན་ནས། “བྲམ་ཟེ་ ངས་ནི་... མ་མཐོང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ལྷ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིས་འོག་མ་ལྔ་བསྡུས་ཤིང་། “བདུད་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིས་དྲུག་པ་བསྡུས་ལ། “ཚངས་པ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་བསྡུས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ནི་བཟའ་བཏུང་ལ་སྤྱོད་པ་མི་སྲིད་པས་འདིར་མ་བསྡུས་སོ། །“དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་དགྲ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱི་རོལ་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་དང་། སྡིག་པ་ཞི་ཞིང་སྡིག་པ་བསལ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དངོས་རྣམས་ཀྱང་བསྡུས་སོ། །“སྐྱེ་དགུ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་བསྡུས་ཤིང་། “ལྷ་དང་མི་རྣམས་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་མིང་གི་ལྷ་དང་ལྷག་མ་མིའི་འགྲོ་བ་རྣམས་བསྡུས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་འདིར་ཚིག་གསུམ་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱེ་དགུའི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀའི་མདོའི་འགྲེལ་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། ကသ္မာ ပန သဒေဝကာဒီသု ကဿစိ န သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆေယျာတိ? ဩဠာရိကေ သုခုမောဇာပက္ခိပနတော. ဣမသ္မိဉှိ ပါယာသေ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဂဟိတမတ္တေယေဝ ဒေဝတာဟိ ဩဇာ ပက္ခိတ္တာ ယထာ သုဇာတာယ ပါယာသေ, စုန္ဒဿ စ သူကရမဒ္ဒဝေ ပစ္စမာနေ, ဝေရဉ္ဇာယဉ္စ ဘဂဝတာ ဂဟိတဂဟိတာလောပေ, ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ စ ကစ္စာနဿ ဂုဠှကုမ္ဘသ္မိံ အဝသိဋ္ဌဂုဠှေ. သော ဩဠာရိကေ သုခုမောဇာပက္ခိပနတော ဒေဝါနံ န ပရိဏမတိ. ဒေဝါ ဟိ သုခုမသရီရာ, တေသံ ဩဠာရိကော မနုဿာဟာရော န သမ္မာ ပရိဏမတိ. မနုဿာနမ္ပိ န ပရိဏမတိ. မနုဿာ ဟိ ဩဠာရိကသရီရာ, တေသံ သုခုမာ ဒိဗ္ဗောဇာ န သမ္မာ ပရိဏမတိ. တထာဂတဿ ပန ပကတိအဂ္ဂိနာဝ ပရိဏမတိ, သမ္မာ ဇီရတိ. ကာယဗလဉာဏဗလပ္ပဘာဝေနာတိ ဧကေ တထာဂတသာဝကဿ ခီဏာသဝဿေတံ သမာဓိဗလေန မတ္တညုတာယ စ ပရိဏမတိ, ဣတရေသံ ဣဒ္ဓိမန္တာနမ္ပိ န ပရိဏမတိ. အစိန္တနီယံ ဝါ ဧတ္ထ ကာရဏံ, ဗုဒ္ဓဝိသယော ဧသောတိ. ཅིའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་སུས་ཀྱང་ལེགས་པར་འཇུ་བར་མི་ནུས་ཤེ་ན། རགས་པའི་ཟས་ལ་ཕྲ་བའི་བཅུད་བཏབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་འབྲས་བསིལ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བཟུང་བ་ཙམ་གྱིས་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བཅུད་བཏབ་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ལེགས་སྐྱེས་མས་ཕུལ་བའི་འབྲས་བསིལ་དང་། ཙུནྡས་ཕག་ཤ་གཡོས་པའི་ཟས་དང་། བེ་རཉྫཱར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཞེས་པའི་ཟས་གོང་རེ་རེ་དང་། སྨན་གྱི་གཞི་ལས་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་བུ་རམ་གྱི་བུམ་པའི་ནང་གི་བུ་རམ་ལྷག་མ་རྣམས་བཞིན་ནོ། །རགས་པའི་ཟས་ལ་ཕྲ་བའི་བཅུད་བཏབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇུ་བར་མི་ནུས་ཏེ། ལྷ་རྣམས་ནི་ལུས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་ཁོང་ཚོར་མིའི་ཟས་རགས་པ་ལེགས་པར་མི་འཇུའོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇུ་བར་མི་ནུས་ཏེ། མི་རྣམས་ནི་ལུས་རགས་པས་ཁོང་ཚོར་ལྷའི་བཅུད་ཕྲ་མོ་ལེགས་པར་མི་འཇུའོ། །འོན་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་མེ་དྲོད་ཀྱིས་འཇུ་ཞིང་ལེགས་པར་ཞུ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་སྐུ་སྟོབས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་མཐུས་འཇུ་བར་བཞེད་དོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་དང་ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པའི་སྒོ་ནས་འཇུ་ལ། དེ་ལས་གཞན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇུ་བར་མི་ནུས་སོ། །ཡང་ན་འདིའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། ། တေန ဟိ တွန္တိ ယသ္မာ အညံ န ပဿာမိ, မမ န ကပ္ပတိ, မမ အကပ္ပန္တံ သာဝကဿာပိ မေ န ကပ္ပတိ, တသ္မာ တွံ ဗြာဟ္မဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပ္ပဟရိတေတိ ပရိတ္တဟရိတတိဏေ, အပ္ပရုဠှရိတတိဏေ ဝါ ပါသာဏပိဋ္ဌိသဒိသေ. အပ္ပာဏကေတိ နိပ္ပာဏကေ, ပါယာသဇ္ဈောတ္ထရဏကာရဏေန မရိတဗ္ဗပါဏရဟိတေ ဝါ မဟာဥဒကက္ခန္ဓေ. သဟ တိဏနိဿိတေဟိ ပါဏေဟိ တိဏာနံ ပါဏကာနဉ္စ အနုရက္ခဏတ္ထာယ ဧတံ ဝုတ္တံ. စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတီတိ [Pg.139] ဧဝံ သဒ္ဒံ ကရောတိ. သံဓူပါယတီတိ သမန္တာ ဓူပါယတိ. သမ္ပဓူပါယတီတိ တထေဝ အဓိမတ္တံ ဓူပါယတိ. ကသ္မာ ဧဝံ အဟောသီတိ? ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန, န ဥဒကဿ, န ပါယာသဿ, န ဗြာဟ္မဏဿ, န အညေသံ ဒေဝယက္ခာဒီနံ. ဘဂဝါ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မသံဝေဂတ္ထံ တထာ အဓိဋ္ဌာသိ. သေယျထာပိ နာမာတိ ဩပမ္မနိဒဿနမတ္တမေတံ, ယထာ ဖာလောတိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သံဝိဂ္ဂေါ စိတ္တေန, လောမဟဋ္ဌဇာတော သရီရေန. သရီရေ ကိရဿ နဝနဝုတိလောမကူပသဟဿာနိ သုဝဏ္ဏဘိတ္တိယာ အာဟတမဏိနာဂဒန္တာ ဝိယ ဥဒ္ဓဂ္ဂါ အဟေသုံ. သေသံ ပါကဋမေဝ. “འོ་ན་ཁྱོད་”ཅེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ངས་གཞན་མ་མཐོང་ཞིང་། བདག་ལ་མི་རུང་ལ། བདག་ལ་མི་རུང་བ་དེ་ནི་བདག་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལའང་མི་རུང་བས། “དེའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེ་ཁྱོད་...”ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །“རྩྭ་སྔོན་ཉུང་ངུ་ཡོད་ས་”ཞེས་པ་ནི། རྩྭ་སྔོན་པོ་ཉུང་ངུ་སྐྱེས་པའམ། ཡང་ན་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་ལྟ་བུ་རྩྭ་སྔོན་མ་སྐྱེས་པའི་ས་ཕྱོགས་སོ། །“སྲོག་ཆགས་མེད་པའི་ཆུ་”ཞེས་པ་ནི། སྲོག་ཆགས་མེད་པའམ། ཡང་ན་འབྲས་བསིལ་བླུགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འཆི་བར་འགྱུར་བའི་སྲོག་ཆགས་མེད་པའི་ཆུ་ཕུང་ཆེན་པོའོ། །རྩྭ་ལ་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་རྩྭ་དང་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། །“ཚིག་ཚིག་དང་ཚིར་ཚིར་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་སྒྲ་འབྱིན་པའོ། །“དུ་བ་འཐུལ་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ནས་དུ་བ་འཐུལ་བའོ། །“རབ་ཏུ་དུ་བ་འཐུལ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་ཚད་ལས་འདས་པར་དུ་བ་འཐུལ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་ཅེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཐུ་བྱིན་གྱིས་ཡིན་གྱི། ཆུའམ། འབྲས་བསིལ་ལམ། བྲམ་ཟེའམ། ལྷ་དང་གནོད་སྦྱིན་སོགས་གཞན་གྱི་མཐུས་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱོ་ཤས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ། །“དཔེར་ན་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ནི་དཔེ་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ། “ཐོང་གཤོལ་བཞིན་”ཞེས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །“སྐྲག་པ་”ནི་སེམས་ཀྱིས་སྐྲག་པ་དང་། “སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པ་”ནི་ལུས་ཀྱིས་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པའོ། །ཁོང་གི་ལུས་ཀྱི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་སྟོང་ཕྲག་དགུ་བཅུ་རྩ་དགུ་པོ་རྣམས་ནི་གསེར་གྱི་རྩིག་པར་བཏབ་པའི་ནོར་བུའི་སོ་ཕག་བཞིན་དུ་གྱེན་དུ་ལངས་པར་གྱུར་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། ། ပါဒေသု ပန နိပတိတွာ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ အဗ္ဘနုမောဒမာနော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ. အဗ္ဘနုမောဒနေ ဟိ အယမိဓ အဘိက္ကန္တ သဒ္ဒေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနဿ မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ယသ္မာ စ အဗ္ဘနုမောဒနတ္ထေ, တသ္မာ သာဓု သာဓု ဘော ဂေါတမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་མགོ་བོས་གཏུགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་བཤད་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ། “ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ ངོ་མཚར་ཏོ། །ཀྱེ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ ངོ་མཚར་ཏོ། །”ཞེས་སོ། །འདིར་“ངོ་མཚར་ཏོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། །རྒྱས་པར་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་པར་དོན་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་དོན་ཡིན་པས། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་ ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། ‘‘ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ, တုရိတေ ကောတူဟလစ္ဆရေ; ဟာသေ သောကေ ပသာဒေ စ, ကရေ အာမေဍိတံ ဗုဓော’’တိ. – “འཇིགས་དང་ཁྲོ་དང་བསྟོད་པ་དང་། །བྲེལ་དང་མཚར་དང་ངོ་མཚར་དང་། །དགོད་དང་མྱ་ངན་དད་པ་ལ། །མཁས་པས་ཟློས་པའི་ཚིག་སྦྱར་བྱ། །”ཞེས་སོ། ། ဣမိနာ စ လက္ခဏေန ဣဓ ပသာဒဝသေန ပသံသာဝသေန စာယံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ အဘိက္ကန္တန္တိ အဘိကန္တံ အတိဣဋ္ဌံ, အတိမနာပံ, အတိသုန္ဒရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. མཚན་ཉིད་འདི་ལྟར་ན། འདིར་དད་པའི་དབང་དང་བསྟོད་པའི་དབང་གིས་ལན་གཉིས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། “ངོ་མཚར་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ། ཤིན་ཏུ་འདོད་པར་འོས་པ། ཤིན་ཏུ་ཡིད་ལ་འཐད་པ། ཤིན་ཏུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། တတ္ထ ဧကေန အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေန ဒေသနံ ထောမေတိ, ဧကေန အတ္တနော ပသာဒံ. အယဉှိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပာယော – အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, ယဒိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနာ, အဘိက္ကန္တံ ယဒိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ မမ ပသာဒေါတိ. ဘဂဝတော ဧဝ ဝါ ဝစနံ ဒွေ ဒွေ အတ္ထေ သန္ဓာယ ထောမေတိ – ဘောတော ဂေါတမဿ ဝစနံ အဘိက္ကန္တံ ဒေါသနာသနတော, အဘိက္ကန္တံ ဂုဏာဓိဂမနတော, တထာ သဒ္ဓါဇနနတော, ပညာဇနနတော, သာတ္ထတော, သဗျဉ္ဇနတော, ဥတ္တာနပဒတော, ဂမ္ဘီရတ္ထတော, ကဏ္ဏသုခတော, ဟဒယင်္ဂမတော, အနတ္တုက္ကံသနတော, အပရဝမ္ဘနတော, ကရုဏာသီတလတော, ပညာဝဒါတတော, အာပါထရမဏီယတော, ဝိမဒ္ဒက္ခမတော, သုယျမာနသုခတော, ဝီမံသိယမာနဟိတတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. དེ་ལ་“ངོ་མཚར་ཏོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་གཅིག་གིས་ནི་ཆོས་བཤད་པ་ལ་བསྟོད་ཅིང་། གཅིག་གིས་ནི་རང་གི་དད་པ་ལ་བསྟོད་དོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་ ཚུལ་འདི་ནི་ངོ་མཚར་ཏོ་སྟེ། གང་འདི་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མའི་ཆོས་བཤད་པ་ཉིད་དོ། །ངོ་མཚར་ཏོ་སྟེ། གང་འདི་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མའི་ཆོས་བཤད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་གི་དད་པ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དོ། །”ཞེས་པའོ། །ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ཉིད་དོན་གཉིས་གཉིས་ལ་དམིགས་ནས་བསྟོད་པ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མའི་གསུང་ནི་ཉེས་པ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་ངོ་མཚར་ཏོ། །ཡོན་ཏན་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་མཚར་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་དད་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་རབ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚིག་གསལ་བའི་ཕྱིར་དང་། དོན་ཟབ་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣ་བར་སྙན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡིད་ལ་འབབ་པའི་ཕྱིར་དང་། བདག་ལ་མི་བསྟོད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ལ་མི་སྨོད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྙིང་རྗེས་བསིལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་དང་། བརྟག་བཟོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐོས་པས་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱད་པས་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། တတော [Pg.140] ပရမ္ပိ စတူဟိ ဥပမာဟိ ဒေသနံယေဝ ထောမေတိ. တတ္ထ နိက္ကုဇ္ဇိတန္တိ အဓောမုခဋ္ဌပိတံ, ဟေဋ္ဌာ မုခဇာတံ ဝါ. ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ ဥပရိမုခံ ကရေယျ. ပဋိစ္ဆန္နန္တိ တိဏပဏ္ဏာဒိစ္ဆာဒိတံ. ဝိဝရေယျာတိ ဥဂ္ဃာဋေယျ. မူဠှဿာတိ ဒိသာမူဠှဿ. မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျာတိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝဒေယျ. အန္ဓကာရေတိ ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီအဍ္ဎရတ္တဃနဝနသဏ္ဍမေဃပဋလေဟိ စတုရင်္ဂေ တမသိ. အယံ တာဝ ပဒတ္ထော. དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དཔེ་བཞིའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བཤད་པ་ཉིད་ལ་བསྟོད་དོ། །དེ་ལ་“ཁ་སྦུབ་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ཐུར་དུ་བསྟན་ནས་བཞག་པའམ། འོག་ཏུ་ཁ་ཕྱོགས་པའོ། །“བཟློག་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་གྱེན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པའོ། །“གཡོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་དང་ལོ་མ་སོགས་ཀྱིས་བཀབ་པའོ། །“ཕྱེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ཕྱེ་བའོ། །“ལམ་ནོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་ནོར་བའོ། །“ལམ་སྟོན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་“འདི་ནི་ལམ་མོ་”ཞེས་སྨྲ་བའོ། །“མུན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཟླ་བའི་ཕྱེད་ཕྱི་མའི་ཚེས་བཅུ་བཞིའི་ནམ་ཕྱེད་དང་། ནགས་ཚལ་སུག་པོ་དང་། སྤྲིན་གྱི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་མུན་ནག་ཆེན་པོའོ། །འདི་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཏོ། ། အယံ ပန အဓိပ္ပာယယောဇနာ – ယထာ ကောစိ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ဧဝံ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ အသဒ္ဓမ္မပတိတံ မံ အသဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေန္တေန, ယထာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝရေယျ; ဧဝံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနာ ပဘုတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နံ သာသနံ ဝိဝရန္တေန, ယထာ မူဠှဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, ဧဝံ ကုမ္မဂ္ဂမိစ္ဆာမဂ္ဂပဋိပန္နဿ မေ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တေန, ယထာ အန္ဓကာရေ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ, ဧဝံ မောဟန္ဓကာရနိမုဂ္ဂဿ မေ ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနိ အပဿတော တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသကဒေသနာပဇ္ဇောတဓာရဏေန မယှံ ဘောတာ ဂေါတမေန ဧတေဟိ ပရိယာယေဟိ ဒေသိတတ္တာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. འདིའི་དགོངས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། མི་ཞིག་གིས་ཁ་སྦུབ་པ་བཟློག་པ་བཞིན་དུ། དམ་པའི་ཆོས་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཤིང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་ལྷུང་བའི་བདག་ཉིད་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལས་བསླངས་པ་དང་། དཔེར་ན། གཡོགས་པ་ཕྱེ་བ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ནུབ་པ་ནས་བཟུང་ལྟ་བ་ངན་པའི་ཚལ་གྱིས་བཀབ་པའི་བསྟན་པ་གསལ་བར་མཛད་པ་དང་། དཔེར་ན། ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་སྟོན་པ་བཞིན་དུ། ལམ་ངན་པ་དང་ལམ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་བདག་ལ་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པའི་ལམ་བསྟན་པ་དང་། དཔེར་ན། མུན་པའི་ནང་དུ་མར་མེ་བཟུང་བ་བཞིན་དུ། གཏི་མུག་གི་མུན་ནག་ཏུ་བྱིང་ཞིང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་དཀོན་མཆོག་གི་རང་བཞིན་མི་མཐོང་བའི་བདག་ལ། དེ་སྒྲིབ་བྱེད་ཀྱི་གཏི་མུག་གི་མུན་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་བཤད་པའི་སྒྲོན་མེ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་འདི་དག་གིས་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། အထ ဝါ ဧကစ္စိယေန မတ္တေန ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော ဒုက္ခဒဿနေန အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန စ နိက္ကုဇ္ဇိတုက္ကုဇ္ဇိတသဒိသော, သမုဒယဒဿနေန ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန စ ပဋိစ္ဆန္နဝိဝရဏသဒိသော, နိရောဓဒဿနေန အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန စ မူဠှဿ မဂ္ဂါစိက္ခဏသဒိသော, မဂ္ဂဒဿနေန အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနေန စ အန္ဓကာရေ ပဇ္ဇောတသဒိသော, တသ္မာ သေယျထာပိ နာမ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ…ပေ… ပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ ‘‘စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီ’’တိ, ဧဝံ ပကာသိတော ဟောတိ. ཡང་ན། ལུགས་གཞན་ཞིག་ལྟར་ན། ཆོས་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པ་ལ་“སྡུག་པའོ་”སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་ཁ་སྦུབ་པ་བཟློག་པ་དང་འདྲ་ལ། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ལ་“བདེ་བའོ་”སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་གཡོགས་པ་ཕྱེ་བ་དང་འདྲ་ཞིང་། འགོག་པ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མི་རྟག་པ་ལ་“རྟག་པའོ་”སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་ལམ་ནོར་བ་ལ་ལམ་སྟོན་པ་དང་འདྲ་ལ། ལམ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་བདག་མེད་པ་ལ་“བདག་གོ་”སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་མུན་པའི་ནང་དུ་མར་མེ་བཟུང་བ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར། “དཔེར་ན། ཁ་སྦུབ་པ་བཟློག་པའམ། །... མར་མེ་བཟུང་བ་ལས། མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། ယသ္မာ ပနေတ္ထ သဒ္ဓါတပကာယဂုတ္တတာဒီဟိ သီလက္ခန္ဓော ပကာသိတော ဟောတိ, ပညာယ ပညာက္ခန္ဓော, ဟိရိမနာဒီဟိ သမာဓိက္ခန္ဓော, ယောဂက္ခေမေန နိရောဓောတိ ဧဝံ တိက္ခန္ဓော အရိယမဂ္ဂေါ နိရောဓော စာတိ သရူပေနေဝ ဒွေ အရိယသစ္စာနိ ပကာသိတာနိ. တတ္ထ မဂ္ဂေါ ပဋိပက္ခော သမုဒယဿ, နိရောဓော ဒုက္ခဿာတိ ပဋိပက္ခေန ဒွေ. ဣတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသိတာနိ. တသ္မာ အနေကပရိယာယေန ပကာသိတော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. འདིར་ནི་དད་པ་དང་། དཀའ་ཐུབ་དང་། ལུས་བསྡམས་པ་ལ་སོགས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསལ་བར་མཛད་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཡིད་ལ་སོགས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་བདེ་བས་འགོག་པ་གསལ་བར་མཛད་པས། དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་དང་འགོག་པ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གཉིས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ལ་ལམ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ། འགོག་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས། གཉེན་པོའི་སྒོ་ནས་གཉིས་སོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་འདིས་བདེན་པ་བཞི་པོ་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། “རྣམ་གྲངས་དུ་མས་གསལ་བར་མཛད་དོ་”ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། ། ဧသာဟန္တိအာဒီသု [Pg.141] ဧသော အဟန္တိ ဧသာဟံ. သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ ပါဒေသု နိပတိတွာ ပဏိပါတေန သရဏဂမနေန ဂတောပိ ဣဒါနိ ဝါစာယ သမာဒိယန္တော အာဟ. အထ ဝါ ပဏိပါတေန ဗုဒ္ဓံယေဝ သရဏံ ဂတောတိ ဣဒါနိ တံ အာဒိံ ကတွာ သေသေ ဓမ္မသံဃေပိ ဂန္တုံ အာဟ. အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာ, အဇ္ဇဒဂ္ဂေတိ ဝါ ပါဌော, ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, အဇ္ဇ အဂ္ဂံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါဏေဟိ ဥပေတံ ပါဏုပေတံ, ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ, တာဝ ဥပေတံ, အနညသတ္ထုကံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သရဏံ ဂတံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု ဇာနာတူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ အနေန သုတာနုရူပါ ပဋိပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ. နိက္ကုဇ္ဇိတာဒီဟိ ဝါ သတ္ထုသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣမိနာ ‘‘ဧသာဟ’’န္တိအာဒိနာ သိဿသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ. တေန ဝါ ပညာပဋိလာဘံ ဒဿေတွာ ဣမိနာ သဒ္ဓါပဋိလာဘော ဒဿိတော. ဣဒါနိ ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေန ပညဝတာ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ကတ္တုကာမော ဘဂဝန္တံ ယာစတိ ‘‘လဘေယျာဟ’’န္တိ. တတ္ထ ဘဂဝတော ဣဒ္ဓိယာဒီဟိ အဘိပ္ပသာဒိတစိတ္တော ‘‘ဘဂဝါပိ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော, ကိမင်္ဂံ ပနာဟ’’န္တိ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစတိ, တတ္ထ ပရိပူရကာရိတံ ပတ္ထေန္တော ပညာယ ဥပသမ္ပဒံ. သေသံ ပါကဋမေဝ. “བདག་འདི་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། “བདག་འདི་”ནི་བདག་ཉིད་དོ། །“སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་”ཞེས་པ་ནི། ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་བའི་སྒོ་ནས་སྐྱབས་སུ་སོང་ཟིན་ཀྱང་། ད་ལྟ་ངག་གི་སྒོ་ནས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སྨྲས་པའོ། །ཡང་ན། ཕྱག་འཚལ་བའི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བས། ད་ལྟ་དེ་ཉིད་ཐོག་མར་བྱས་ནས་ལྷག་མ་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལའང་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་པའོ། །“དེང་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་རིང་གི་ཉིན་མོ་འདི་ཐོག་མར་བྱས་ནས་སོ། །ཡང་ན་“དེང་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། ད་ལྟའི་ཉིན་མོ་འདི་སྔོན་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“སྲོག་དང་འགྲོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྲིད་བདག་གི་འཚོ་བ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་འགྲོགས་པའོ། །“སྟོན་པ་གཞན་མི་འཛིན་པར་སྐྱབས་གསུམ་དུ་སོང་བའི་བདག་ལ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་འཛིན་པར་མཛོད་ཅིག་”ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་ཁོང་གིས་ཐོས་པ་དང་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན། “ཁ་སྦུབ་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་སྟོན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ནས། “བདག་འདི་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སློབ་མའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན། སྔ་མས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པ་བསྟན་ནས། འདིས་དད་པ་ཐོབ་པ་བསྟན་ཏོ། །ད་ནི་དེ་ལྟར་དད་པ་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་གང་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་བྱེད་པར་འདོད་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་“བདག་གིས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པས་སེམས་མངོན་པར་དད་དེ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ན། བདག་ལྟ་བུ་སྨོས་ཅི་དགོས་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། དད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གསོལ་ཞིང་། དེ་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་གསོལ་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། ། ဧကော ဝူပကဋ္ဌောတိအာဒီသု ပန ဧကော ကာယဝိဝေကေန, ဝူပကဋ္ဌော စိတ္တဝိဝေကေန, အပ္ပမတ္တော ကမ္မဋ္ဌာနေ သတိအဝိဇဟနေန, အာတာပီ ကာယိကစေတသိကဝီရိယသင်္ခါတေန အာတာပေန, ပဟိတတ္တော ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ဝိဟရန္တော အညတရဣရိယာပထဝိဟာရေန. န စိရဿေဝါတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ကုလပုတ္တာတိ ဒုဝိဓာ ကုလပုတ္တာ, ဇာတိကုလပုတ္တာ, အာစာရကုလပုတ္တာ စ. အယံ ပန ဥဘယထာပိ ကုလပုတ္တော. အဂါရသ္မာတိ ဃရာ. အဂါရာနံ ဟိတံ အဂါရိယံ ကသိဂေါရက္ခာဒိကုဋုမ္ဗပေါသနကမ္မံ ဝုစ္စတိ. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂါရိယန္တိ အနဂါရိယံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယေတံ အဓိဝစနံ ပဗ္ဗဇန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ ဥပသင်္ကမန္တိ. တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ. ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနံ, အရဟတ္တဖလန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဿ ဟိ အတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တိ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ, အပရပ္ပစ္စယံ ဉတွာတိ အတ္ထော. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝါ ဝိဟာသိ. ဧဝံ ဝိဟရန္တော စ ခီဏာ ဇာတိ…ပေ… အဗ္ဘညာသိ. ဧတေနဿ ပစ္စဝေက္ခဏဘူမိံ ဒဿေတိ. “གཅིག་པུ་དབེན་པར་གནས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “གཅིག་པུ་”ནི་ལུས་དབེན་པ་དང་། “དབེན་པར་གནས་པ་”ནི་སེམས་དབེན་པ་དང་། “བག་ཡོད་པ་”ནི་ལས་ཀྱི་གཞི་ལ་དྲན་པ་མ་བཏང་བས་དང་། “བརྩོན་འགྲུས་ཅན་”ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་སུ་གཏོགས་པའི་བརྩོན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། “བདག་ཉིད་བཏང་བ་”ནི་ལུས་དང་སྲོག་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་སྤྱོད་ལམ་གང་རུང་གིས་གནས་པའོ། །“རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་”ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་བརྗོད་དོ། །“རིགས་ཀྱི་བུ་”ཞེས་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེ་བའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དང་། སྤྱོད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུའོ། །འདི་ནི་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་རིགས་ཀྱི་བུའོ། །“ཁྱིམ་ནས་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་ནས་སོ། །ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་ཕན་པ་ནི་ཁྱིམ་པའི་བྱ་བ་སྟེ། ཞིང་ལས་དང་ཕྱུགས་སྐྱོང་ལ་སོགས་པའི་ཁྱིམ་འཛིན་གསོ་སྐྱོང་གི་ལས་ལ་བརྗོད་དོ། །འདི་ལ་ཁྱིམ་པའི་བྱ་བ་དེ་མེད་པས་“ཁྱིམ་མེད་པ་”སྟེ། འདི་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“རབ་ཏུ་བྱུང་”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་ཞིང་བསྟེན་པའོ། །“བླ་ན་མེད་པ་དེ་”ཞེས་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་དེའོ། །“ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་མཐར་ཐུག་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཚངས་སྤྱོད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་དོན་དུ་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །“ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་རྟེན་དེ་ཉིད་ལ་འོ། །“བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ། གཞན་ལ་རག་མ་ལས་པར་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པར་གྱུར་”ཞེས་པ་ནི་ཐོབ་པའམ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་པའོ། །དེ་ལྟར་གནས་ཤིང་“སྐྱེ་བ་ཟད་དོ་”ཞེས་པ་ནས་“མངོན་པར་ཤེས་སོ་”ཞེས་པའི་བར་རོ། །འདིས་ནི་ཁོང་གི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ། ကတမာ [Pg.142] ပနဿ ဇာတိ ခီဏာ, ကထဉ္စ နံ အဗ္ဘညာသီတိ? ဝုစ္စတေ – န တာဝဿ အတီတာ ဇာတိ ခီဏာ ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ, န အနာဂတာ အနာဂတေ ဝါယာမာဘာဝတော, န ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယာ ပန မဂ္ဂဿ အဘာဝိတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓပ္ပဘေဒါ ဇာတိ, သာ မဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ အနုပ္ပာဒဓမ္မတံ အာပဇ္ဇနေန ခီဏာ. တံ သော မဂ္ဂဘာဝနာယ ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကိလေသာဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ အာယတိံ အပဋိသန္ဓိကံ ဟောတီတိ ဇာနန္တော ဇာနာတိ. འོ་ན་ཁོང་གི་སྐྱེ་བ་གང་ཞིག་ཟད་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཤེས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཐོག་མར་ཁོང་གི་འདས་པའི་སྐྱེ་བ་ཟད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་ཉིད་ནས་ཟད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་འོངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་ལ་བརྩོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ད་ལྟར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་བཞིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་ལམ་མ་བསྒོམས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཞིག ཕུང་པོ་གཅིག་དང་། བཞི་དང་། ལྔ་ཡོད་པའི་སྲིད་པ་རྣམས་སུ་ཕུང་པོ་གཅིག་དང་། བཞི་དང་། ལྔའི་དབྱེ་བས་བསྡུས་པའི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། ལམ་བསྒོམས་པའི་མཐུས་ཕྱིན་ཆད་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཟད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཁོང་གིས་ལམ་བསྒོམས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་ད་ལྟ་ཡོད་པའི་ལས་ཀྱང་ཕྱིན་ཆད་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་ཤིང་རྟོགས་པའོ། ། ဝုသိတန္တိ ဝုတ္ထံ ပရိဝုတ္ထံ, ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယဘာဝနာဝသေန သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣဒါနိ ပုန ဣတ္ထဘာဝါယ ဧဝံ သောဠသကိစ္စဘာဝါယ ကိလေသက္ခယာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာ နတ္ထီတိ. အထ ဝါ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထဘာဝတော, ဣမသ္မာ ဧဝံပကာရာ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓသန္တာနာ အပရံ ခန္ဓသန္တာနံ နတ္ထိ. ဣမေ ပန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကော ရုက္ခော ဝိယာတိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရောတိ ဧကော. အရဟတန္တိ အရဟန္တာနံ. မဟာသာဝကာနံ အဗ္ဘန္တရော အာယသ္မာ ဘာရဒွါဇော အဟောသီတိ အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပာယောတိ. “ཚངས་པར་སྤྱད་པ་”ཞེས་པ་ནི་གནས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གནས་པ། བྱས་པ། སྤྱད་པ། མཐར་ཕྱིན་པའི་དོན་ཏོ། །“ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་”ནི་ལམ་གྱི་ཚངས་སྤྱོད་དོ། །“བྱ་བ་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ལམ་བཞིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། སྒོམ་པའི་སྒོ་ནས་བྱ་བ་བཅུ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་པའི་དོན་ཏོ། །“འདི་ལས་གཞན་མི་ཤེས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་ད་ནི་ཡང་བསྐྱར་འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་བཅུ་དྲུག་གི་དངོས་པོ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དུ་ལམ་བསྒོམ་རྒྱུ་མེད་པའོ། །ཡང་ན། “འདི་ལྟ་བུའི་སྲིད་པ་ལས་”ཞེས་པ་ནི། ད་ལྟ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕུང་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ཕྱིན་ཆད་མེད་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས་རྩ་བ་བཅད་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ་གནས་སོ་ཞེས་མངོན་པར་ཤེས་སོ། །“གཅིག་”ཞེས་པ་ནི་གཅིག་པུའོ། །“དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སོ། །ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཞིང་པ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၅. စုန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༥. ཙུནྡའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ၈၃. ပုစ္ဆာမိ မုနိံ ပဟူတပညန္တိ စုန္ဒသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သင်္ခေပတော တာဝ အတ္တဇ္ဈာသယပရဇ္ဈာသယအဋ္ဌုပ္ပတ္တိပုစ္ဆာဝသိကဘေဒတော စတူသု ဥပ္ပတ္တီသု ဣမဿ သုတ္တဿ ပုစ္ဆာဝသိကာ ဥပ္ပတ္တိ. ဝိတ္ထာရတော ပန ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ပါဝါ တဒဝသရိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ အမ္ဗဝနေ. ဣတော ပဘုတိ ယာဝ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန စုန္ဒဿ [Pg.143] ကမ္မာရပုတ္တဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၈၉), တာဝ သုတ္တေ အာဂတနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ༨༣. “ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ལྡན་པའི་ཐུབ་པ་ལ། །བདག་གིས་འདྲི་བར་བགྱི་འོ་”ཞེས་པ་ནི་ཙུནྡའི་མདོ་ཡིན་ནོ། །གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུས་ན་ཐོག་མར་རང་གི་བསམ་པ་དང་། གཞན་གྱི་བསམ་པ་དང་། བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དྲི་བ་ལ་བརྟེན་པའི་དབྱེ་བས་གླེང་གཞི་བཞིའི་ནང་ནས། མདོ་འདིའི་གླེང་གཞི་ནི་དྲི་བ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱས་པར་ན། དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མལླ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་པཱ་བཱ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་པཱ་བཱ་ན་གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡའི་ཚལ་གྱི་ཨཱམྲའི་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ། །འདི་ནས་བཟུང་སྟེ། “དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ནས། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡའི་ཁྱིམ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ། །གཤེགས་ནས་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ་”ཞེས་པའི་བར་དུ། མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། ဧဝံ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ နိသိန္နေ ဘဂဝတိ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသန္တော ဗျဉ္ဇနသူပါဒိဂဟဏတ္ထံ ဘိက္ခူနံ သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ဥပနာမေသိ. အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ ကေစိ ဘိက္ခူ သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ပဋိစ္ဆိံသု ကေစိ န ပဋိစ္ဆိံသု. ဘဂဝတော ပန ဧကမေဝ ဘာဇနံ အတ္တနော သေလမယံ ပတ္တံ, ဒုတိယဘာဇနံ ဗုဒ္ဓါ န ဂဏှန္တိ. တတ္ထ အညတရော ပါပဘိက္ခု သဟဿဂ္ဃနကံ သုဝဏ္ဏဘာဇနံ အတ္တနော ဘောဇနတ္ထာယ သမ္ပတ္တံ ထေယျစိတ္တေန ကုဉ္စိကတ္ထဝိကာယ ပက္ခိပိ. စုန္ဒော ပရိဝိသိတွာ ဟတ္ထပါဒံ ဓောဝိတွာ ဘဂဝန္တံ နမဿမာနော ဘိက္ခုသံဃံ ဩလောကေန္တော တံ ဘိက္ခုံ အဒ္ဒသ, ဒိသွာ စ ပန အပဿမာနော ဝိယ ဟုတွာ န နံ ကိဉ္စိ အဘဏိ ဘဂဝတိ ထေရေသု စ ဂါရဝေန, အပိစ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ ဝစနပထော မာ အဟောသီ’’တိ. သော ‘‘ကိံ နု ခေါ သံဝရယုတ္တာယေဝ သမဏာ, ဥဒါဟု ဘိန္နသံဝရာ ဤဒိသာပိ သမဏာ’’တိ ဉာတုကာမော သာယနှသမယေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ ‘‘ပုစ္ဆာမိ မုနိ’’န္တိ. དེ་ལྟར་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པ་ན། གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བྱས་པའི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་ཅིང་། ཚོད་མ་དང་སྐྱོ་མ་ལ་སོགས་པ་བླུགས་པའི་ཕྱིར་དུ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་གསེར་གྱི་སྣོད་རྣམས་ཕུལ་ལོ། །བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཅས་པའི་སྔོན་རོལ་ཏུ་དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་གིས་གསེར་གྱི་སྣོད་རྣམས་བླངས་ཤིང་། ཁ་ཅིག་གིས་མ་བླངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ནི་རང་གི་རྡོ་ལས་གྲུབ་པའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྣོད་གཅིག་པུ་ལས་མེད་དེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྣོད་གཉིས་པ་མི་བསྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་ཞིག་གིས་རང་གི་ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་ཐོབ་པའི་གསེར་གྱི་སྣོད་གསེར་ཞོ་སྟོང་རི་བ་དེ། བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལྡེ་མིག་གི་ཁུག་མའི་ནང་དུ་བཅུག་གོ། །ཙུནྡས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཚར་ནས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་བཀྲུས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་བལྟས་པ་ན། དགེ་སློང་དེ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ། །མཐོང་ཡང་མ་མཐོང་བ་ལྟར་བྱས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་གུས་པའི་ཕྱིར་དུ་དགེ་སློང་དེ་ལ་ཅིའང་མ་སྨྲས་སོ། །གཞན་ཡང་“ལྟ་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲ་བའི་ལམ་དུ་མ་གྱུར་ཅིག་”སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་“ཅི་སྡོམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་དགེ་སྦྱོང་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་སྡོམ་པ་ཉམས་པ་འདི་ལྟ་བུ་དག་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་ཡིན་ནམ་”ཞེས་ཤེས་པར་འདོད་ནས། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ཏེ། “ཐུབ་པ་ལ་བདག་གིས་འདྲི་བར་བགྱིའོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། တတ္ထ ပုစ္ဆာမီတိ ဣဒံ ‘‘တိဿော ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ (စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂) နယေန နိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယမေဝ. မုနိန္တိ ဧတမ္ပိ ‘‘မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ. ယာ ပညာ ပဇာနနာ…ပေ… သမ္မာဒိဋ္ဌိ, တေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော မုနိ, မောနပ္ပတ္တောတိ, တီဏိ မောနေယျာနိ ကာယမောနေယျ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၄) နယေန တတ္ထေဝ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမ္ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ပုစ္ဆာမီတိ ဩကာသံ ကာရေန္တော မုနိန္တိ မုနိမုနိံ ဘဂဝန္တံ အာလပတိ. ပဟူတပညန္တိအာဒီနိ ထုတိဝစနာနိ, တေဟိ တံ မုနိံ ထုနာတိ. တတ္ထ ပဟူတပညန္တိ ဝိပုလပညံ. ဉေယျပရိယန္တိကတ္တာ စဿ ဝိပုလတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တောတိ ဣဒံ ဒွယံ ဓနိယသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣတော ပရံ ပန ဧတ္တကမ္ပိ အဝတွာ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယံ ဆဍ္ဍေတွာ အဝုတ္တနယမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. དེ་ལ་“བདག་གིས་འདྲི་བར་བགྱིའོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི། “དྲི་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མ་མཐོང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དྲི་བ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངེས་པར་བསྟན་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །“ཐུབ་པ་”ཞེས་པ་འདི་ཡང་། “ཐུབ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལ་བརྗོད་དོ། །ཤེས་རབ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། །... ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་དེ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཐུབ་པ་ཡིན་ལ། ཐུབ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཐུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཐུབ་པ་གསུམ་མོ། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ནི་མདོར་བསྡུས་ཏེ། “བདག་གིས་འདྲི་བར་བགྱིའོ་”ཞེས་སྐབས་འབྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་། “ཐུབ་པ་”ཞེས་ཐུབ་པའི་གཙོ་བོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བོས་པའོ། །“ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསྟོད་པའི་ཚིག་སྟེ། དེ་དག་གིས་ཐུབ་པ་དེ་ལ་བསྟོད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་“ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་”ནི་ཡངས་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་ནོ། །ཤེས་བྱའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་ཤེས་རབ་ཡངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡས་སྨྲས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་ནི་དྷ་ནི་ཡའི་མདོ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནས་ཕྱིན་ཆད་ནི་འདི་ཙམ་ཡང་མ་བཤད་པར་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཐམས་ཅད་བོར་ཏེ། མ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། ဗုဒ္ဓန္တိ တီသု ဗုဒ္ဓေသု တတိယဗုဒ္ဓံ. ဓမ္မဿာမိန္တိ မဂ္ဂဓမ္မဿ ဇနကတ္တာ ပုတ္တဿေဝ ပိတရံ အတ္တနာ ဥပ္ပာဒိတသိပ္ပာယတနာဒီနံ ဝိယ စ အာစရိယံ ဓမ္မဿ သာမိံ, ဓမ္မိဿရံ ဓမ္မရာဇံ ဓမ္မဝသဝတ္တိန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – “སངས་རྒྱས་”ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་གསུམ་པ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། །“ཆོས་ཀྱི་བདག་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཆོས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བུའི་ཕ་ལྟ་བུ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྐྲུན་པའི་བཟོ་གནས་ལ་སོགས་པའི་སློབ་དཔོན་ལྟ་བུ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་བདག་པོ། ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ། ཆོས་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ཡང་གསུངས་ཏེ། ‘‘သော [Pg.144] ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ, မဂ္ဂဝိဒူ, မဂ္ဂကောဝိဒေါ. မဂ္ဂါနုဂါ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၇၉). “བྲམ་ཟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་སྔོན་མ་སྐྱེས་པའི་ལམ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། སྔོན་མ་བྱུང་བའི་ལམ་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་དང་། སྔོན་མ་བཤད་པའི་ལམ་བཤད་པ་དང་། ལམ་མཁྱེན་པ་དང་། ལམ་རྟོགས་པ་དང་། ལམ་ལ་མཁས་པ་ལགས་སོ། །ད་ལྟ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ལམ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་གནས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་དེ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་སོ། ། ဝီတတဏှန္တိ ဝိဂတကာမဘဝဝိဘဝတဏှံ. ဒွိပဒုတ္တမန္တိ ဒွိပဒါနံ ဥတ္တမံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝါ န ကေဝလံ ဒွိပဒုတ္တမော ဧဝ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ…ပေ… နေဝသညီနာသညိနော ဝါ, တေသံ သဗ္ဗေသံ ဥတ္တမော. အထ ခေါ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန ဒွိပဒုတ္တမောတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဒွိပဒါ ဟိ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဥက္ကဋ္ဌာ စက္ကဝတ္တိမဟာသာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တတ္ထ ဥပ္ပတ္တိတော, တေသဉ္စ ဥတ္တမောတိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမောတိ ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ. သာရထီနံ ပဝရန္တိ သာရေတီတိ သာရထိ, ဟတ္ထိဒမကာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. တေသဉ္စ ဘဂဝါ ပဝရော အနုတ္တရေန ဒမနေန ပုရိသဒမ္မေ ဒမေတုံ သမတ္ထဘာဝတော. ယထာဟ – “སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་། འཇིག་པའི་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བའོ། །“རྐང་གཉིས་གཙོ་བོ་”ཞེས་པ་ནི་རྐང་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་གོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྐང་གཉིས་པ་ཁོ་ནའི་མཆོག་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྐང་མེད་པ་དང་། རྐང་གཉིས་པ་དང་། ... འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་མཆོག་གི་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་“རྐང་གཉིས་གཙོ་བོ་”ཞེས་བརྗོད་དོ། །རྐང་གཉིས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཡིན་ཏེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དང་། ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ། རང་སངས་རྒྱས། སངས་རྒྱས་རྣམས་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་མཆོག་ཅེས་བརྗོད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བརྗོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །“ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བས་ན་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་སྟེ། འདི་ནི་གླང་པོ་ཆེ་འདུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཆོག་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་འདུལ་བས་གདུལ་བྱའི་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ལྟར། ‘‘ဟတ္ထိဒမကေန, ဘိက္ခဝေ, ဟတ္ထိဒမ္မော သာရိတော ဧကံ ဧဝ ဒိသံ ဓာဝတိ ပုရတ္ထိမံ ဝါ ပစ္ဆိမံ ဝါ ဥတ္တရံ ဝါ ဒက္ခိဏံ ဝါ. အဿဒမကေန, ဘိက္ခဝေ, အဿဒမ္မော…ပေ… ဂေါဒမကေန, ဘိက္ခဝေ, ဂေါဒမ္မော…ပေ… ဒက္ခိဏံ ဝါ. တထာဂတေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပုရိသဒမ္မော သာရိတော အဋ္ဌ ဒိသာ ဝိဓာဝတိ, ရူပီ ရူပါနိ ပဿတိ, အယမေကာ ဒိသာ…ပေ… သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, အယံ အဋ္ဌမီ ဒိသာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၁၂). “དགེ་སློང་དག གླང་པོ་ཆེ་འདུལ་བས་གླང་པོ་ཆེ་གདུལ་བྱ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ནར་རྒྱུག་སྟེ། ཤར་རམ། ནུབ་བམ། བྱང་ངམ། ལྷོ་ཕྱོགས་སོ། །དགེ་སློང་དག རྟ་འདུལ་བས་རྟ་གདུལ་བྱ་... དགེ་སློང་དག བ་ལང་འདུལ་བས་བ་ལང་གདུལ་བྱ་... ལྷོ་ཕྱོགས་སོ། །དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བྱའི་སྐྱེས་བུ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བ་ན། ཕྱོགས་བརྒྱད་དུ་རྒྱུག་སྟེ། གཟུགས་ཅན་གཟུགས་རྣམས་ལ་打ལྟ་བ་འདི་ནི་ཕྱོགས་དང་པོའོ། །... འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པ་ལ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་འདི་ནི་ཕྱོགས་བརྒྱད་པའོ། །”ཞེས་སོ། ། ကတီတိ အတ္ထပ္ပဘေဒပုစ္ဆာ. လောကေတိ သတ္တလောကေ. သမဏာတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗအတ္ထနိဒဿနံ. ဣင်္ဃာတိ ယာစနတ္ထေ နိပါတော. တဒိင်္ဃာတိ တေ ဣင်္ဃ. ဗြူဟီတိ အာစိက္ခ ကထယဿူတိ. “དུ་ཞིག་”ཞེས་པ་ནི་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་འདྲི་བའི་དྲི་བའོ། །“འཇིག་རྟེན་ན་”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནའོ། །“དགེ་སྦྱོང་”ཞེས་པ་ནི་འདྲི་བར་བྱ་བའི་དོན་སྟོན་པའོ། །“ཀྱེ་”ཞེས་པ་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །“དེ་ལྟ་བས་ན་ཀྱེ་”ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཕྱིར་ཀྱེ་ཞེས་པའོ། །“གསུངས་ཤིག་”ཞེས་པ་ནི་བཤད་པ་དང་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་པའོ། ། ၈၄. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ စုန္ဒံ ကမ္မာရပုတ္တံ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလံ, ကိံ အကုသလ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၉၆) နယေန ဂိဟိပဉှံ အပုစ္ဆိတွာ သမဏပဉှံ ပုစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘တံ ပါပဘိက္ခုံ သန္ဓာယ အယံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဉတွာ တဿ အညတြ ဝေါဟာရမတ္တာ အဿမဏဘာဝံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘စတုရော သမဏာ’’တိ. တတ္ထ စတုရောတိ သင်္ချာပရိစ္ဆေဒေါ. သမဏာတိ ကဒါစိ [Pg.145] ဘဂဝါ တိတ္ထိယေ သမဏဝါဒေန ဝဒတိ; ယထာဟ – ‘‘ယာနိ တာနိ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝတကောတူဟလမင်္ဂလာနီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၇). ကဒါစိ ပုထုဇ္ဇနေ; ယထာဟ – ‘‘သမဏာ သမဏာတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဇနော သဉ္ဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၃၅). ကဒါစိ သေက္ခေ; ယထာဟ – ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော, ဣဓ ဒုတိယော သမဏော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၃၉; ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄; အ. နိ. ၄.၂၄၁). ကဒါစိ ခီဏာသဝေ; ယထာဟ – ‘‘အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၃၈). ကဒါစိ အတ္တာနံယေဝ; ယထာဟ – ‘‘သမဏောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ. နိ. ၈.၈၅). ဣဓ ပန တီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗေပိ အရိယေ သီလဝန္တံ ပုထုဇ္ဇနဉ္စ, စတုတ္ထေန ဣတရံ အဿမဏမ္ပိ ဘဏ္ဍုံ ကာသာဝကဏ္ဌံ ကေဝလံ ဝေါဟာရမတ္တကေန သမဏောတိ သင်္ဂဏှိတွာ ‘‘စတုရော သမဏာ’’တိ အာဟ. န ပဉ္စမတ္ထီတိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝေါဟာရမတ္တကေန ပဋိညာမတ္တကေနာပိ ပဉ္စမော သမဏော နာမ နတ္ထိ. ༨༤. དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསེར་མགར་གྱི་བུ་ཙུནྡ་ལ། "བཙུན་པ་ཉིད་དགེ་བ་གང་ལགས། མི་དགེ་བ་གང་ལགས།" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱིམ་པའི་དྲི་བ་མ་དྲིས་པར། དགེ་སྦྱོང་གི་དྲི་བ་འདྲི་བར་གཟིགས་ནས། ཐུགས་ལ་བསམ་བཞིན་དུ། "འདིས་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་དེ་ལ་དམིགས་ནས་འདྲི་བར་བྱེད་དོ།" ཞེས་མཁྱེན་ཏེ། དགེ་སློང་དེ་ནི་མིང་ཙམ་ལས་དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་མེད་པར་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། "དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དག" ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "བཞི་" ཞེས་པ་ནི་གྲངས་ཀྱི་ངེས་པ་བསྟན་པའོ། །"དགེ་སྦྱོང་" ཞེས་པ་ནི། སྐབས་འགར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་དགེ་སྦྱོང་གི་སྒྲས་གསུངས་ཏེ། "སོ་སོའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྟས་དང་བཀྲ་ཤིས་གང་དག་ཡོད་པ་" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་གསུངས་ཏེ། "དགེ་སློང་དག སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ 'དགེ་སྦྱོང་དགེ་སྦྱོང་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་སློབ་པ་ལ་གསུངས་ཏེ། "དགེ་སློང་དག འདི་ཉིད་ན་དགེ་སྦྱོང་དང་པོ་ཡོད། འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་གཉིས་པ་ཡོད་དོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་ཟག་པ་ཟད་པ་ལ་གསུངས་ཏེ། "ཟག་པ་ཟད་པས་དགེ་སྦྱོང་དུ་འགྱུར་རོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་བདག་ཉིད་ལ་གསུངས་ཏེ། "དགེ་སློང་དག 'དགེ་སྦྱོང་' ཞེས་པ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཚན་ནོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བསྡུས་ཤིང་། བཞི་པས་ནི་དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་ཡང་མགོ་བྲེགས་ཤིང་ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་གྱོན་པ་མིང་ཙམ་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་དུ་བཏགས་པ་དེ་བསྡུས་ནས། "དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དག" ཅེས་གསུངས་སོ། །"ལྔ་པ་ནི་མེད་དོ་" ཞེས་པ་ནི། ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ལ་མིང་ཙམ་མམ། ཁས་ལེན་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། ། တေ တေ အာဝိကရောမီတိ တေ စတုရော သမဏေ တဝ ပါကဋေ ကရောမိ. သက္ခိပုဋ္ဌောတိ သမ္မုခါ ပုစ္ဆိတော. မဂ္ဂဇိနောတိ မဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေ ဝိဇိတာဝီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂဒေသကောတိ ပရေသံ မဂ္ဂံ ဒေသေတာ. မဂ္ဂေ ဇီဝတီတိ သတ္တသု သေက္ခေသု ယော ကောစိ သေက္ခော အပရိယောသိတမဂ္ဂဝါသတ္တာ လောကုတ္တရေ, သီလဝန္တပုထုဇ္ဇနော စ လောကိယေ မဂ္ဂေ ဇီဝတိ နာမ, သီလဝန္တပုထုဇ္ဇနော ဝါ လောကုတ္တရမဂ္ဂနိမိတ္တံ ဇီဝနတောပိ မဂ္ဂေ ဇီဝတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော စ မဂ္ဂဒူသီတိ ယော စ ဒုဿီလော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂပဋိလောမာယ ပဋိပတ္တိယာ မဂ္ဂဒူသကောတိ အတ္ထော. "དེ་དག་ཁྱོད་ལ་གསལ་བར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི། དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དེ་དག་ཁྱོད་ལ་གསལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མངོན་སུམ་དུ་དྲིས་པ་" ཞེས་པ་ནི། ངོ་ཐོག་ཏུ་དྲིས་པའོ། །"ལམ་རྒྱལ་" ཞེས་པ་ནི། ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"ལམ་སྟོན་" ཞེས་པ་ནི། གཞན་དག་ལ་ལམ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །"ལམ་ལ་འཚོ་བ་" ཞེས་པ་ནི། སློབ་པ་བདུན་གྱི་ནང་ནས་སློབ་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་མ་རྫོགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ལ་འཚོ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ལ་འཚོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་འཚོ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ལམ་ལ་འཚོ་བ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །"ལམ་སུན་འབྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་" ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ཞིང་ལོག་པར་ལྟ་བ་གང་ཞིག་ལམ་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་པས་ལམ་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་དོན་ཏོ། ། ၈၅. ‘‘ဣမေ တေ စတုရော သမဏာ’’တိ ဧဝံ ဘဂဝတာ သင်္ခေပေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ စတုရော သမဏေ ‘‘အယံ နာမေတ္ထ မဂ္ဂဇိနော, အယံ မဂ္ဂဒေသကော, အယံ မဂ္ဂေ ဇီဝတိ, အယံ မဂ္ဂဒူသီ’’တိ ဧဝံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တော ပုန ပုစ္ဆိတုံ စုန္ဒော အာဟ ‘‘ကံ မဂ္ဂဇိန’’န္တိ. တတ္ထ မဂ္ဂေ ဇီဝတိ မေတိ ယော သော မဂ္ဂေ ဇီဝတိ, တံ မေ ဗြူဟိ ပုဋ္ဌောတိ. သေသံ ပါကဋမေဝ. ༨༥. "དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་འདི་དག་གོ་" ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོར་བསྟན་པའི་དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དེ་དག་ལ། "འདི་ནི་འདིར་ལམ་རྒྱལ་ལོ། འདི་ནི་ལམ་སྟོན་ནོ། འདི་ནི་ལམ་ལ་འཚོ་བའོ། འདི་ནི་ལམ་སུན་འབྱིན་པའོ།" ཞེས་དེ་ལྟར་སོ་སོར་རྟོགས་པར་མ་ནུས་པས། སླར་ཡང་འདྲི་བའི་ཕྱིར་ཙུནྡས་ "ལམ་རྒྱལ་གང་ལ་བགྱི་" ཞེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ལ་ "བདག་ལ་ལམ་ལ་འཚོ་བ་" ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་ལམ་ལ་འཚོ་བ་དེ་བདག་གིས་དྲིས་པ་ན་བཤད་དུ་གསོལ། ཞེས་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། ། ၈၆. ဣဒါနိဿ ဘဂဝါ စတုရောပိ သမဏေ စတူဟိ ဂါထာဟိ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ယော တိဏ္ဏကထံကထော ဝိသလ္လော’’တိ. တတ္ထ တိဏ္ဏကထံကထော ဝိသလ္လောတိ ဧတံ ဥရဂသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ. အယံ ပန ဝိသေသော. ယသ္မာ ဣမာယ ဂါထာယ မဂ္ဂဇိနောတိ ဗုဒ္ဓသမဏော အဓိပ္ပေတော, တသ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏေန [Pg.146] ကထံကထာပတိရူပကဿ သဗ္ဗဓမ္မေသု အညာဏဿ တိဏ္ဏတ္တာပိ ‘‘တိဏ္ဏကထံကထော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဟိ တိဏ္ဏကထံကထာပိ သောတာပန္နာဒယော ပစ္စေကဗုဒ္ဓပရိယောသာနာ သကဒါဂါမိဝိသယာဒီသု ဗုဒ္ဓဝိသယပရိယောသာနေသု ပဋိဟတဉာဏပ္ပဘာဝတ္တာ ပရိယာယေန အတိဏ္ဏကထံကထာဝ ဟောန္တိ. ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗပ္ပကာရေန တိဏ္ဏကထံကထောတိ. နိဗ္ဗာနာဘိရတောတိ နိဗ္ဗာနေ အဘိရတော, ဖလသမာပတ္တိဝသေန သဒါ နိဗ္ဗာနနိန္နစိတ္တောတိ အတ္ထော. တာဒိသော စ ဘဂဝါ. ယထာဟ – ༨༦. ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་དེ་དག་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞིས་ཉེ་བར་མཚོན་ཏེ་གསུངས་པ། "གང་ཞིག་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་ཞིང་ཟུག་རྔུ་མེད་པ་" ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ "ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་ཞིང་ཟུག་རྔུ་མེད་པ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ལྟོ་འགྲོའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ཁྱད་པར་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ "ལམ་རྒྱལ་" ཞེས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་ལ་འདོད་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པ་ལས་བརྒལ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ "ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བ་" ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །སྔོན་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དག་ཀྱང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སོགས་པ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཐུ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་བའོ། །"མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་" ཞེས་པ་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་ཞིང་། འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་དབང་གིས་རྟག་ཏུ་སེམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཞོལ་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ། ། ‘‘သော ခေါ အဟံ, အဂ္ဂိဝေဿန, တဿာ ဧဝ ကထာယ ပရိယောသာနေ, တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေမိ, သန္နိသာဒေမိ, ဧကောဒိံ ကရောမိ, သမာဒဟာမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇). "ཨགྒིབེསྶན། ང་ནི་གཏམ་དེའི་མཐར་ཐུག་པ་ན། སྔོན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་མ་དེ་ཉིད་ལ་ནང་དུ་སེམས་རབ་ཏུ་འཇོག་ཅིང་། ཉེ་བར་སྡུད་པ་དང་། རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། མཉམ་པར་འཇོག་གོ་" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། အနာနုဂိဒ္ဓေါတိ ကဉ္စိ ဓမ္မံ တဏှာဂေဓေန အနနုဂိဇ္ဈန္တော. လောကဿ သဒေဝကဿ နေတာတိ အာသယာနုသယာနုလောမေန ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ပါရာယနမဟာသမယာဒီသု အနေကေသု သုတ္တန္တေသု အပရိမာဏာနံ ဒေဝမနုဿာနံ သစ္စပဋိဝေဓသမ္ပာဒနေန သဒေဝကဿ လောကဿ နေတာ, ဂမယိတာ, တာရေတာ, ပါရံ သမ္ပာပေတာတိ အတ္ထော. တာဒိန္တိ တာဒိသံ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရလောကဓမ္မေဟိ နိဗ္ဗိကာရန္တိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ. "ཆགས་པ་མེད་པ་" ཞེས་པ་ནི། ཆོས་གང་ལའང་སྲེད་པའི་ཞེན་པས་ཆགས་པར་མི་བྱེད་པའོ། །"ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདྲེན་པ་" ཞེས་པ་ནི། བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་དང་མཐུན་པར་ཆོས་བསྟན་ནས། ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་མདོ་དང་། འདུ་བ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་སྡེ་དུ་མ་ལས། ཚད་མེད་པའི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མཛད་པས། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདྲེན་པ། འགྲོ་བར་བྱེད་པ། སྒྲོལ་བར་བྱེད་པ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"དེ་ལྟ་བུ་" ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་འགྱུར་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་ལྷག་མ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། ། ၈၇. ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမာယ ဂါထာယ ‘‘မဂ္ဂဇိန’’န္တိ ဗုဒ္ဓသမဏံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ ခီဏာသဝသမဏံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပရမံ ပရမန္တီ’’တိ. တတ္ထ ပရမံ နာမ နိဗ္ဗာနံ, သဗ္ဗဓမ္မာနံ အဂ္ဂံ ဥတ္တမန္တိ အတ္ထော. ပရမန္တိ ယောဓ ဉတွာတိ တံ ပရမံ ပရမမိစ္စေဝ ယော ဣဓ သာသနေ ဉတွာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန. အက္ခာတိ ဝိဘဇတေ ဣဓေဝ ဓမ္မန္တိ နိဗ္ဗာနဓမ္မံ အက္ခာတိ, အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ပရေသံ ပါကဋံ ကရောတိ ‘‘ဣဒံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ, မဂ္ဂဓမ္မံ ဝိဘဇတိ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ…ပေ… အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ. ဥဘယမ္ပိ ဝါ ဥဂ္ဃဋိတညူနံ သင်္ခေပဒေသနာယ အာစိက္ခတိ, ဝိပဉ္စိတညူနံ ဝိတ္ထာရဒေသနာယ ဝိဘဇတိ. ဧဝံ အာစိက္ခန္တော ဝိဘဇန္တော စ ‘‘ဣဓေဝ သာသနေ အယံ ဓမ္မော, န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ သီဟနာဒံ နဒန္တော အက္ခာတိ စ ဝိဘဇတိ စ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အက္ခာတိ ဝိဘဇတေ ဣဓေဝ ဓမ္မ’’န္တိ. တံ ကင်္ခဆိဒံ မုနိံ အနေဇန္တိ တံ ဧဝရူပံ စတုသစ္စပဋိဝေဓေန အတ္တနော, ဒေသနာယ စ ပရေသံ ကင်္ခစ္ဆေဒနေန ကင်္ခစ္ဆိဒံ[Pg.147], မောနေယျသမန္နာဂမေန မုနိံ, ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ အဘာဝတော အနေဇံ ဒုတိယံ ဘိက္ခုနမာဟု မဂ္ဂဒေသိန္တိ. ༨༧. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ "ལམ་རྒྱལ་" ཞེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཕྱིར། "མཆོག་ནི་མཆོག་ཉིད་དུ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "མཆོག་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་དང་དམ་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མཆོག་ནི་འདིར་ཤེས་ནས་" ཞེས་པ་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཉིད་མཆོག་ནི་མཆོག་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་འདི་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་ནས་སོ། །"ཆོས་འདི་ཉིད་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་" ཞེས་པ་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ལ་ "འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་" ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་། ལམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། "འདི་དག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་བཞི་སྟེ། །... འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའོ་" ཞེས་པའོ། །ཡང་ན་གཉིས་ཀ་ཡང་ཅིག་ཅར་དུ་རྟོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ལ་མདོར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་སྟོན་ལ། སྤྲོས་པས་རྟོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ལ་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ན། "བསྟན་པ་འདི་ཉིད་ལ་ཆོས་འདི་ཡོད་ཀྱི། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་དོ་" ཞེས་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "ཆོས་འདི་ཉིད་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"ཐེ་ཚོམ་བཅད་པའི་ཐུབ་པ་སྲེད་མེད་དེ་" ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟ་བུ་བདེན་པ་བཞི་མངོན་པར་རྟོགས་པས་རང་གི་ཐེ་ཚོམ་བཅད་པ་དང་། ཆོས་བསྟན་པས་གཞན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པ། ཐུབ་པའི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པས་ཐུབ་པ། གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྲེད་པ་མེད་པས་སྲེད་པ་མེད་པ་སྟེ། དགེ་སློང་གཉིས་པ་ལ་ལམ་སྟོན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ၈၈. ဧဝံ ဣမာယ ဂါထာယ သယံ အနုတ္တရံ မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဒေသနာယ အနုတ္တရော မဂ္ဂဒေသီ သမာနောပိ ဒူတမိဝ လေခဝါစကမိဝ စ ရညော အတ္တနော သာသနဟရံ သာသနဇောတကဉ္စ ‘‘မဂ္ဂဒေသိ’’န္တိ ခီဏာသဝသမဏံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ သေက္ခသမဏဉ္စ သီလဝန္တပုထုဇ္ဇနသမဏဉ္စ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ယော ဓမ္မပဒေ’’တိ. တတ္ထ ပဒဝဏ္ဏနာ ပါကဋာယေဝ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ယော နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ ပဒတ္တာ ဓမ္မပဒေ, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ ဒေသိတတ္တာ အာသယာနုရူပတော ဝါ သတိပဋ္ဌာနာဒိနာနပ္ပကာရေဟိ ဒေသိတတ္တာ သုဒေသိတေ, မဂ္ဂသမင်္ဂီပိ အနဝသိတမဂ္ဂကိစ္စတ္တာ မဂ္ဂေ ဇီဝတိ, သီလသံယမေန သညတော, ကာယာဒီသု သူပဋ္ဌိတာယ စိရကတာဒိသရဏာယ ဝါ သတိယာ သတိမာ, အဏုမတ္တဿာပိ ဝဇ္ဇဿ အဘာဝတော အနဝဇ္ဇတ္တာ, ကောဋ္ဌာသဘာဝေန စ ပဒတ္တာ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခါတာနိ အနဝဇ္ဇပဒါနိ ဘင်္ဂဉာဏတော ပဘုတိ ဘာဝနာသေဝနာယ သေဝမာနော, တံ ဘိက္ခုနံ တတိယံ မဂ္ဂဇီဝိန္တိ အာဟူတိ. ༨༨. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བླ་ན་མེད་པའི་ལམ་བསྐྱེད་ནས། ཆོས་སྟོན་པ་ལ་བླ་ན་མེད་པའི་ལམ་སྟོན་པ་ཡིན་ཡང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉའམ་ཡི་གེ་ཀློག་པ་པོ་བཞིན་དུ། བདག་གི་བསྟན་པ་འཛིན་པ་དང་བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ "ལམ་སྟོན་པ་" ཞེས་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། ད་ནི་སློབ་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཕྱིར། "གང་ཞིག་ཆོས་ཀྱི་ལམ་ལ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཚིག་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། །འདིར་དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཞི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ལམ་ལའོ། །མཐའ་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རམ། བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དུ་མས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལའོ། །ལམ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ལམ་གྱི་བྱ་བ་མ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ལམ་ལ་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པའོ། །ལུས་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡུན་རིང་དུ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་དྲན་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་དང་ལྡན་པའོ། །ཉེས་པ་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་། ཆ་ཤས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དུ་བགྲང་བའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་འཇིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནས་བཟུང་སྟེ་བསྒོམ་ཞིང་བསྟེན་པའི་སྒོ་ནས་བསྟེན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གསུམ་པ་ལམ་ལ་འཚོ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ၈၉. ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမာယ ဂါထာယ ‘‘မဂ္ဂဇီဝိ’’န္တိ သေက္ခသမဏံ သီလဝန္တပုထုဇ္ဇနသမဏဉ္စ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ တံ ဘဏ္ဍုံ ကာသာဝကဏ္ဌံ ကေဝလံ ဝေါဟာရမတ္တသမဏံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ဆဒနံ ကတွာနာ’’တိ. တတ္ထ ဆဒနံ ကတွာနာတိ ပတိရူပံ ကရိတွာ, ဝေသံ ဂဟေတွာ, လိင်္ဂံ ဓာရေတွာတိ အတ္ထော. သုဗ္ဗတာနန္တိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ. တေသဉှိ သုန္ဒရာနိ ဝတာနိ, တသ္မာ တေ သုဗ္ဗတာတိ ဝုစ္စန္တိ. ပက္ခန္ဒီတိ ပက္ခန္ဒကော, အန္တော ပဝိသကောတိ အတ္ထော. ဒုဿီလော ဟိ ဂူထပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ တိဏပဏ္ဏာဒိစ္ဆဒနံ ဝိယ အတ္တနော ဒုဿီလဘာဝံ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ သုဗ္ဗတာနံ ဆဒနံ ကတွာ ‘‘အဟမ္ပိ ဘိက္ခူ’’တိ ဘိက္ခုမဇ္ဈေ ပက္ခန္ဒတိ, ‘‘ဧတ္တကဝဿေန ဘိက္ခုနာ ဂဟေတဗ္ဗံ ဧတ’’န္တိ လာဘေ ဒီယမာနေ ‘‘အဟံ ဧတ္တကဝဿော’’တိ ဂဏှိတုံ ပက္ခန္ဒတိ, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဆဒနံ ကတွာန သုဗ္ဗတာနံ ပက္ခန္ဒီ’’တိ. စတုန္နမ္ပိ ခတ္တိယာဒိကုလာနံ ဥပ္ပန္နံ ပသာဒံ အနနုရူပပဋိပတ္တိယာ ဒူသေတီတိ ကုလဒူသကော. ပဂဗ္ဘောတိ အဋ္ဌဋ္ဌာနေန ကာယပါဂဗ္ဘိယေန, စတုဋ္ဌာနေန ဝစီပါဂဗ္ဘိယေန, အနေကဋ္ဌာနေန မနောပါဂဗ္ဘိယေန စ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရံ ပန မေတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝက္ခာမ. ༨༩. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ "ལམ་ལ་འཚོ་བ་" ཞེས་སློབ་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་སྦྱོང་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། ད་ནི་མགོ་བྲེགས་ཤིང་ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་གྱོན་པ་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དེ་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཕྱིར། "གཡོགས་སུ་བྱས་ནས་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "གཡོགས་སུ་བྱས་ནས་" ཞེས་པ་ནི། མཐུན་པར་བྱས་ཏེ། ཆ་བྱད་བཟུང་ཞིང་། རྟགས་འཆང་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིའོ། །དེ་དག་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་བཟང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །"རྒྱུག་པ་" ཞེས་པ་ནི། ནང་དུ་འཇུག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ནི་བཤང་གཅི་གཡོགས་པའི་ཕྱིར་རྩྭ་དང་ལོ་མ་ལ་སོགས་པའི་གཡོགས་བཞིན་དུ། རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་དངོས་པོ་གཡོགས་པའི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གོས་གཡོགས་སུ་བྱས་ནས། "བདག་ཀྱང་དགེ་སློང་ཡིན་ནོ་" ཞེས་དགེ་སློང་གི་ནང་དུ་རྒྱུག་པར་བྱེད་དོ། །"ལོ་འདི་ཙམ་ལོན་པའི་དགེ་སློང་གིས་འདི་བླང་བར་བྱའོ་" ཞེས་རྙེད་པ་སྦྱིན་པ་ན། "བདག་ནི་ལོ་འདི་ཙམ་ལོན་ཏོ་" ཞེས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུག་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཡོགས་སུ་བྱས་ནས་རྒྱུག་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་བཞི་པོ་དག་གི་སྐྱེས་པའི་དད་པ་མི་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་པས་སུན་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་ "རིགས་སུན་འབྱིན་པ་" ཞེས་བྱའོ། །"སྤྱི་བརྟོལ་ཅན་" ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྒྱད་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་སྤྱི་བརྟོལ་དང་། གནས་བཞིས་ངག་གི་སྤྱི་བརྟོལ་དང་། གནས་དུ་མས་ཡིད་ཀྱི་སྤྱི་བརྟོལ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་སྟེ། རྒྱས་པར་ནི་བྱམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བཤད་པར་བྱའོ། ། ကတပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ [Pg.148] မာယာယ သမန္နာဂတတ္တာ မာယာဝီ. သီလသံယမာဘာဝေန အသညတော. ပလာပသဒိသတ္တာ ပလာပေါ. ယထာ ဟိ ပလာပေါ အန္တော တဏ္ဍုလရဟိတောပိ ဗဟိ ထုသေန ဝီဟိ ဝိယ ဒိဿတိ, ဧဝမိဓေကစ္စော အန္တော သီလာဒိဂုဏသာရဝိရဟိတောပိ ဗဟိ သုဗ္ဗတစ္ဆဒနေန သမဏဝေသေန သမဏော ဝိယ ဒိဿတိ. သော ဧဝံ ပလာပသဒိသတ္တာ ‘‘ပလာပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အာနာပါနဿတိသုတ္တေ ပန ‘‘အပလာပါယံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိသာ, နိပ္ပလာပါယံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိသာ, သုဒ္ဓါ သာရေ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၄၆) ဧဝံ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏောပိ ‘‘ပလာပေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဣဓ ပန ကပိလသုတ္တေ စ ‘‘တတော ပလာပေ ဝါဟေထ, အဿမဏေ သမဏမာနိနေ’’တိ (သု. နိ. ၂၈၄) ဧဝံ ပရာဇိတကော ‘‘ပလာပေါ’’တိ ဝုတ္တော. ပတိရူပေန စရံ သမဂ္ဂဒူသီတိ တံ သုဗ္ဗတာနံ ဆဒနံ ကတွာ ယထာ စရန္တံ ‘‘အာရညိကော အယံ ရုက္ခမူလိကော, ပံသုကူလိကော, ပိဏ္ဍပါတိကော, အပ္ပိစ္ဆော, သန္တုဋ္ဌော’’တိ ဇနော ဇာနာတိ, ဧဝံ ပတိရူပေန ယုတ္တရူပေန ဗာဟိရမဋ္ဌေန အာစာရေန စရန္တော ပုဂ္ဂလော အတ္တနော လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ, ပရေသံ သုဂတိမဂ္ဂဿ စ ဒူသနတော ‘‘မဂ္ဂဒူသီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. བྱས་པ་གཡོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་སྒྱུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ "སྒྱུ་ཅན་" ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ "མ་བསྡམས་པ་" འོ། །སྦུན་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ "སྦུན་པ་" ལྟ་བུའོ། །ཇི་ལྟར་སྦུན་པ་ནི་ནང་ན་འབྲས་མེད་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་ཕུབ་མས་འབྲས་སཱ་ལུ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཁ་ཅིག་ནང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྙིང་པོ་མེད་ཀྱང་། ཕྱི་རོལ་དུ་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོའི་གཡོགས་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་བཞིན་དུ་སྣང་ངོ་། །དེ་ནི་དེ་ལྟར་སྦུན་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ "སྦུན་པ་" ཞེས་བྱའོ། །དབུགས་དབྱུང་རྔུབ་དྲན་པའི་མདོ་ལས་ནི། "དགེ་སློང་དག འདུས་པ་འདི་ནི་སྦུན་པ་མེད་པའོ། དགེ་སློང་དག འདུས་པ་འདི་ནི་སྦུན་པ་དང་བྲལ་བའོ། དག་ཅིང་སྙིང་པོ་ལ་གནས་པའོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དགེ་བ་ལ་ཡང་ "སྦུན་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་དང་ཀ་པི་ལའི་མདོ་ལས་ནི། "དེ་ནས་སྦུན་པ་རྣམས་ཕྱིར་སྐྲོད་ཅིག དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་པར་དགེ་སྦྱོང་དུ་རློམ་པ་རྣམས་སོ།" ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཕམ་པ་བྱུང་བ་ལ་ "སྦུན་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"མཐུན་པར་སྤྱོད་ཅིང་ཚོགས་སུན་འབྱིན་པ་" ཞེས་པ་ནི། བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་དེ་དག་གི་གཡོགས་སུ་བྱས་ནས་ཇི་ལྟར་སྤྱོད་པ་ན། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ "འདི་ནི་དགོན་པ་པ་འོ། ཤིང་དྲུང་པ་འོ། ཕྱག་དར་ཁྲོད་པ་འོ། བསོད་སྙོམས་པ་འོ། འདོད་ཆུང་བའོ། ཆོག་ཤེས་པའོ།" ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་མཐུན་པ་དང་རིགས་པ་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྤྱོད་ལམ་འཇམ་པོས་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་དེ་ནི། རང་གི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དང་། གཞན་གྱི་བདེ་འགྲོའི་ལམ་སུན་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་ "ལམ་སུན་འབྱིན་པ་" ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། ། ၉၀. ဧဝံ ဣမာယ ဂါထာယ ‘‘မဂ္ဂဒူသီ’’တိ ဒုဿီလံ ဝေါဟာရမတ္တကသမဏံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ တေသံ အညမညံ အဗျာမိဿီဘာဝံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘ဧတေ စ ပဋိဝိဇ္ဈီ’’တိ. တဿတ္ထော – ဧတေ စတုရော သမဏေ ယထာဝုတ္တေန လက္ခဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိ အညာသိ သစ္ဆာကာသိ ယော ဂဟဋ္ဌော ခတ္တိယော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ အညော ဝါ ကောစိ, ဣမေသံ စတုန္နံ သမဏာနံ လက္ခဏဿဝနမတ္တေန သုတဝါ, တဿေဝ လက္ခဏဿ အရိယာနံ သန္တိကေ သုတတ္တာ အရိယသာဝကော, တေယေဝ သမဏေ ‘‘အယဉ္စ အယဉ္စ ဧဝံလက္ခဏော’’တိ ပဇာနနမတ္တေန သပ္ပညော, ယာဒိသော အယံ ပစ္ဆာ ဝုတ္တော မဂ္ဂဒူသီ, ဣတရေပိ သဗ္ဗေ နေတာဒိသာတိ ဉတွာ ဣတိ ဒိသွာ ဧဝံ ပါပံ ကရောန္တမ္ပိ ဧတံ ပါပဘိက္ခုံ ဒိသွာ. တတ္ထာယံ ယောဇနာ – ဧတေ စ ပဋိဝိဇ္ဈိ ယော ဂဟဋ္ဌော သုတဝါ အရိယသာဝကော သပ္ပညော, တဿ တာယ ပညာယ သဗ္ဗေ ‘‘နေတာဒိသာ’’တိ ဉတွာ ဝိဟရတော ဣတိ ဒိသွာ န ဟာပေတိ သဒ္ဓါ, ဧဝံ ပါပကမ္မံ ကရောန္တံ ပါပဘိက္ခုံ ဒိသွာပိ န ဟာပေတိ, န ဟာယတိ, န နဿတိ သဒ္ဓါတိ. ༩༠. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ “ལམ་སུན་འབྱིན་པ་” ཞེས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ཞིང་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་ཉིད་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེ་དག་ཕན་ཚུན་མ་འདྲེས་པའི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ན། “འདི་དག་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། གོང་དུ་བཤད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་འདི་དག་ཁྱིམ་པ་འམ་རྒྱལ་རིགས་སམ་བྲམ་ཟེའམ་གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་ལ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའོ། །དགེ་སྦྱོང་བཞི་པོ་འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མཚན་ཉིད་དེ་ཉིད་ཐོས་པས་ན་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་དེ་དག་ཉིད་ལ་ “འདི་དང་འདི་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་ནོ་” ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཅན་ཡིན། ཕྱིས་སུ་གསུངས་པའི་ལམ་སུན་འབྱིན་པ་འདི་ལྟ་བུ་མ་གཏོགས། གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟར་མཐོང་ནས། སྡིག་པ་བྱེད་བཞིན་པའི་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་དེ་མཐོང་ཡང་། འདིར་སྦྱོར་བ་ནི། ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་ཁྱིམ་པ་གང་ཞིག་གིས་འདི་དག་རྟོགས་པར་བྱས་ཏེ། ཁོང་གི་ཤེས་རབ་དེས་ཐམས་ཅད་ “འདི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཤེས་ནས་གནས་པ་ན། དེ་ལྟར་མཐོང་བས་དད་པ་མི་ཉམས་ཏེ། དེ་ལྟར་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་མཐོང་ཡང་དད་པ་མི་ཉམས་ཤིང་། མི་འགྲིབ་ལ། དད་པ་མི་བརླག་པའོ། ། ဧဝံ [Pg.149] ဣမာယ ဂါထာယ တေသံ အဗျာမိဿီဘာဝံ ဒီပေတွာ ဣဒါနိ ဣတိ ဒိသွာပိ ‘‘သဗ္ဗေ နေတာဒိသာ’’တိ ဇာနန္တံ အရိယသာဝကံ ပသံသန္တော အာဟ ‘‘ကထဉှိ ဒုဋ္ဌေနာ’’တိ. တဿ သမ္ဗန္ဓော – ဧတဒေဝ စ ယုတ္တံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ, ယဒိဒံ ဧကစ္စံ ပါပံ ကရောန္တံ ဣတိ ဒိသွာပိ သဗ္ဗေ ‘‘နေတာဒိသာ’’တိ ဇာနနံ. ကိံ ကာရဏာ? ကထဉှိ ဒုဋ္ဌေန အသမ္ပဒုဋ္ဌံ, သုဒ္ဓံ အသုဒ္ဓေန သမံ ကရေယျာတိ? တဿတ္ထော – ကထဉှိ သုတဝါ အရိယသာဝကော သပ္ပညော, သီလဝိပတ္တိယာ ဒုဋ္ဌေန မဂ္ဂဒူသိနာ အဒုဋ္ဌံ ဣတရံ သမဏတ္တယံ, သုဒ္ဓံ သမဏတ္တယမေဝံ အပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရတာဒီဟိ အသုဒ္ဓေန ပစ္ဆိမေန ဝေါဟာရမတ္တကသမဏေန သမံ ကရေယျ သဒိသန္တိ ဇာနေယျာတိ. သုတ္တပရိယောသာနေ ဥပါသကဿ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ န ကထိတံ. ကင်္ခါမတ္တမေဝ ဟိ တဿ ပဟီနန္တိ. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དེ་དག་མ་འདྲེས་པའི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱས་ནས། ད་ནི་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་ “ཐམས་ཅད་འདི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཤེས་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་ན། “གནོད་བྱེད་ཀྱིས་ནི་ཇི་ལྟར་ཞིག” ཅེས་གསུངས་སོ། །དེའི་འབྲེལ་བ་ནི། ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་སྡིག་པ་བྱེད་པ་དེ་ལྟར་མཐོང་ཡང་། ཐམས་ཅད་ “འདི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ཤེས་པ་འདི་ཉིད་རིགས་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནོད་བྱེད་ཀྱིས་ནི་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། དག་པ་ནི་མ་དག་པ་དང་ཇི་ལྟར་མཉམ་པར་བྱེད་དེ་མི་བྱེད་དོ། །དེའི་དོན་ནི། ཐོས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པས་གནོད་པར་བྱས་པའི་ལམ་སུན་འབྱིན་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་དགེ་སྦྱོང་གཞན་གསུམ་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་མ་དག་པ་ལ་སོགས་པས་མ་དག་པའི་མཐའ་མའི་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་། དག་པའི་དགེ་སྦྱོང་གསུམ་པོ་ཇི་ལྟར་མཉམ་པར་བྱེད་དེ་མཚུངས་པར་འཛིན་ཏམ། མདོ་འདིའི་མཐར་དགེ་བསྙེན་དེ་ལ་ལམ་མམ་འབྲས་བུ་གང་ཡང་མ་གསུངས་ལ། ཁོང་གི་ཐེ་ཚོམ་ཙམ་ཞིག་སྤངས་པར་ཟད་དོ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ စုန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཙུནྡའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၆. ပရာဘဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༦. ཉམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပရာဘဝသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? မင်္ဂလသုတ္တံ ကိရ သုတွာ ဒေဝါနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဘဂဝတာ မင်္ဂလသုတ္တေ သတ္တာနံ ဝုဍ္ဎိဉ္စ သောတ္ထိဉ္စ ကထယမာနေန ဧကံသေန ဘဝေါ ဧဝ ကထိတော, နော ပရာဘဝေါ. ဟန္ဒ ဒါနိ ယေန သတ္တာ ပရိဟာယန္တိ ဝိနဿန္တိ, တံ နေသံ ပရာဘဝမ္ပိ ပုစ္ဆာမာ’’တိ. အထ မင်္ဂလသုတ္တံ ကထိတဒိဝသတော ဒုတိယဒိဝသေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာယော ပရာဘဝသုတ္တံ သောတုကာမာ ဣမသ္မိံ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိတွာ ဧကဝါလဂ္ဂကောဋိဩကာသမတ္တေ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာလီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ အသီတိပိ သုခုမတ္တဘာဝေ နိမ္မိနိတွာ သဗ္ဗဒေဝမာရဗြဟ္မာနော သိရိယာ စ တေဇေန စ အဓိဂယှ ဝိရောစမာနံ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌံသု. တတော သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာဏတ္တော အညတရော ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ပရာဘဝပဉှံ ပုစ္ဆိ. အထ ဘဂဝါ ပုစ္ဆာဝသေန ဣမံ သုတ္တမဘာသိ. “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཉམས་པའི་མདོ་ཡིན། འདི་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོ་ཐོས་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་དང་བདེ་ལེགས་གསུངས་པ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཡར་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་གསུངས་ཀྱི། ཉམས་པ་ནི་མ་གསུངས་སོ། །ད་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་གང་གིས་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་ཉམས་པ་དེ་ཉིད་དྲི་བར་བྱའོ་” ཞེས་སོ། །དེ་ནས་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོ་གསུངས་པའི་ཉིན་གཉིས་པ་ལ། སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཁྲི་ཡི་ལྷ་རྣམས་ཉམས་པའི་མདོ་ཐོས་པར་འདོད་ནས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་པོ་འདིར་འདུས་ཏེ། སྐྲའི་རྩེ་མོ་གཅིག་གི་ཚད་ཙམ་གྱི་གནས་སུ་ལྷ་བཅུ་དང་། ཉི་ཤུ་དང་། སུམ་ཅུ་དང་། བཞི་བཅུ་དང་། ལྔ་བཅུ་དང་། དྲུག་ཅུ་དང་། བདུན་ཅུ་དང་། བརྒྱད་ཅུ་ཡང་ཤོང་བའི་ཕྲ་བའི་ལུས་སྤྲུལ་ནས། ལྷ་དང་བདུད་དང་ཚངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔལ་དང་གཟི་བརྗིད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་ལྷག་པར་འབར་བ། བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་མཆོག་ལ་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལན་འདས་ལ་བསྐོར་ནས་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་བཀས་བསྐུལ་བའི་ལྷའི་བུ་ཞིག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཉམས་པའི་དྲི་བ་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲི་བའི་དབང་གིས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ [Pg.150] ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ဝုတ္တံ. ‘‘ပရာဘဝန္တံ ပုရိသ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဧကန္တရိကာ ဂါထာ ဒေဝပုတ္တေန ဝုတ္တာ, ‘‘သုဝိဇာနော ဘဝံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဧကန္တရိကာ ဧဝ အဝသာနဂါထာ စ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ, တဒေတံ သဗ္ဗမ္ပိ သမောဓာနေတွာ ‘‘ပရာဘဝသုတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝက္ခာမ. དེ་ལ་ “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་” ཞེས་སོགས་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་གསུངས་པའོ། །“སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེས་མོས་ནི་ལྷའི་བུས་སྨྲས་ལ། “ཡར་སྐྱེ་བ་ནི་ཤེས་སླ་སྟེ་” ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེས་མོས་དང་མཐའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ “ཉམས་པའི་མདོ་” ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་” ཞེས་སོགས་ལ་བཤད་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པར་བྱའོ། ། ၉၁. ပရာဘဝန္တံ ပုရိသန္တိအာဒီသု ပန ပရာဘဝန္တန္တိ ပရိဟာယန္တံ ဝိနဿန္တံ. ပုရိသန္တိ ယံကိဉ္စိ သတ္တံ ဇန္တုံ. မယံ ပုစ္ဆာမ ဂေါတမာတိ သေသဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တာနံ နိဒဿေတွာ ဩကာသံ ကာရေန္တော သော ဒေဝပုတ္တော ဂေါတ္တေန ဘဂဝန္တံ အာလပတိ. ဘဝန္တံ ပုဋ္ဌုမာဂမ္မာတိ မယဉှိ ဘဝန္တံ ပုစ္ဆိဿာမာတိ တတော တတော စက္ကဝါဠာ အာဂတာတိ အတ္ထော. ဧတေန အာဒရံ ဒဿေတိ. ကိံ ပရာဘဝတော မုခန္တိ ဧဝံ အာဂတာနံ အမှာကံ ဗြူဟိ ပရာဘဝတော ပုရိသဿ ကိံ မုခံ, ကိံ ဒွါရံ, ကာ ယောနိ, ကိံ ကာရဏံ, ယေန မယံ ပရာဘဝန္တံ ပုရိသံ ဇာနေယျာမာတိ အတ္ထော. ဧတေန ‘‘ပရာဘဝန္တံ ပုရိသ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဿ ပရာဘဝတော ပုရိသဿ ပရာဘဝကာရဏံ ပုစ္ဆတိ. ပရာဘဝကာရဏေ ဟိ ဉာတေ တေန ကာရဏသာမညေန သက္ကာ ယော ကောစိ ပရာဘဝပုရိသော ဇာနိတုန္တိ. ༩༡. “སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་སོགས་ལ་ནི། “ཉམས་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་པ་ནི་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པའོ། །“སྐྱེས་བུ་” ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ནམ་སྐྱེ་བོ་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“བདག་ཅག་གོ་ཏ་མ་ལ་འདྲི་བ་” ཞེས་པ་ནི་ལྷ་གཞན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་རང་ཉིད་མཚོན་ཏེ་གོ་སྐབས་འབྱེད་བཞིན། ལྷའི་བུ་དེས་རུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བོས་པའོ། །“བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདྲི་བར་ལྷགས་པ་” ཞེས་པ་ནི་བདག་ཅག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདྲི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དང་དེ་དག་ནས་འོངས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིས་ནི་གུས་པ་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །“ཉམས་པའི་སྒོ་ནི་ཅི་ཞིག་ལགས་” ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ལྷགས་པའི་བདག་ཅག་ལ་གསུང་དུ་གསོལ། སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནི་ཅི་ཞིག འཇུག་སྒོ་ནི་ཅི་ཞིག སྐྱེ་གནས་ནི་ཅི་ཞིག རྒྱུ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཏེ། གང་གིས་བདག་ཅག་གིས་སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིས་ “སྐྱེས་བུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ཉམས་པའི་སྐྱེས་བུའི་ཉམས་པའི་རྒྱུ་འདྲི་བའོ། །ཉམས་པའི་རྒྱུ་ཤེས་པ་ན། རྒྱུ་མཚན་སྤྱི་མཐུན་པ་དེས་ཉམས་པའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཡང་རུང་བ་ཤེས་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ၉၂. အထဿ ဘဂဝါ သုဋ္ဌု ပါကဋီကရဏတ္ထံ ပဋိပက္ခံ ဒဿေတွာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ပရာဘဝမုခံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘သုဝိဇာနော ဘဝ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ယွာယံ ဘဝံ ဝဍ္ဎန္တော အပရိဟာယန္တော ပုရိသော, သော သုဝိဇာနော ဟောတိ, သုခေန အကသိရေန အကိစ္ဆေန သက္ကာ ဝိဇာနိတုံ. ယောပါယံ ပရာဘဝတီတိ ပရာဘဝေါ, ပရိဟာယတိ ဝိနဿတိ, ယဿ တုမှေ ပရာဘဝတော ပုရိသဿ မုခံ မံ ပုစ္ဆထ, သောပိ သုဝိဇာနော. ကထံ? အယဉှိ ဓမ္မကာမော ဘဝံ ဟောတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ ကာမေတိ, ပိဟေတိ, ပတ္ထေတိ, သုဏာတိ, ပဋိပဇ္ဇတိ, သော တံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ သုတွာ စ ဇာနိတဗ္ဗတော သုဝိဇာနော ဟောတိ. ဣတရောပိ ဓမ္မဒေဿီ ပရာဘဝေါ, တမေဝ ဓမ္မံ ဒေဿတိ, န ကာမေတိ, န ပိဟေတိ, န ပတ္ထေတိ, န သုဏာတိ, န ပဋိပဇ္ဇတိ, သော တံ ဝိပ္ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ သုတွာ စ ဇာနိတဗ္ဗတော သုဝိဇာနော ဟောတီတိ. ဧဝမေတ္ထ ဘဂဝါ ပဋိပက္ခံ ဒဿေန္တော အတ္ထတော ဓမ္မကာမတံ ဘဝတော မုခံ ဒဿေတွာ ဓမ္မဒေဿိတံ ပရာဘဝတော မုခံ ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ༩༢. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་ནས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་ཉམས་པའི་སྒོ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ན། “ཡར་སྐྱེ་བ་ནི་ཤེས་སླ་སྟེ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་ཡར་སྐྱེ་བ་འཕེལ་ཞིང་མི་ཉམས་པ་དེ་ནི་ཤེས་སླ་བ་ཡིན་ཏེ། བདེ་བླག་དང་ཚེགས་མེད་པར་ཤེས་ནུས་སོ། །གང་ཞིག་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་ན་ཉམས་པ་སྟེ། ཉམས་ཤིང་འཇིག་པ་དང་། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ང་ལ་ཉམས་པའི་སྐྱེས་བུའི་སྒོ་གང་ཞིག་འདྲི་བ་དེ་ཡང་ཤེས་སླ་བ་ཡིན། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཆོས་ལ་དགའ་བ་ནི་ཡར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཆོས་ལ་འདོད་ཅིང་། རེ་བ་དང་། དོན་དུ་གཉེར་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་སྟེ། ཁོང་གི་སྒྲུབ་པ་དེ་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་ཤེས་སླ་བ་ཡིན། ཅིག་ཤོས་ཆོས་ལ་སྡང་བ་ནི་ཉམས་པ་སྟེ། ཆོས་དེ་ཉིད་ལ་སྡང་ཞིང་། མི་འདོད་པ་དང་། མི་རེ་བ་དང་། དོན་དུ་མི་གཉེར་བ་དང་། མི་ཐོས་པ་དང་། མི་སྒྲུབ་པ་སྟེ། ཁོང་གི་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་དེ་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་ཤེས་སླ་བ་ཡིན། དེ་ལྟར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་ཏེ། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཆོས་ལ་དགའ་བ་ནི་ཡར་སྐྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ཆོས་ལ་སྡང་བ་ནི་ཉམས་པའི་སྒོ་རུ་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ၉၃. အထ [Pg.151] သာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒမာနာ အာဟ ‘‘ဣတိ ဟေတ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ဣတိ ဟိ ယထာ ဝုတ္တော ဘဂဝတာ, တထေဝ ဧတံ ဝိဇာနာမ, ဂဏှာမ, ဓာရေမ, ပဌမော သော ပရာဘဝေါ သော ဓမ္မဒေဿိတာလက္ခဏော ပဌမော ပရာဘဝေါ. ယာနိ မယံ ပရာဘဝမုခါနိ ဝိဇာနိတုံ အာဂတမှာ, တေသု ဣဒံ တာဝ ဧကံ ပရာဘဝမုခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဝိဂ္ဂဟော, ပရာဘဝန္တိ ဧတေနာတိ ပရာဘဝေါ. ကေန စ ပရာဘဝန္တိ? ယံ ပရာဘဝတော မုခံ, ကာရဏံ, တေန. ဗျဉ္ဇနမတ္တေန ဧဝ ဟိ ဧတ္ထ နာနာကရဏံ, အတ္ထတော ပန ပရာဘဝေါတိ ဝါ ပရာဘဝတော မုခန္တိ ဝါ နာနာကရဏံ နတ္ထိ. ဧဝမေကံ ပရာဘဝတော မုခံ ဝိဇာနာမာတိ အဘိနန္ဒိတွာ တတော ပရံ ဉာတုကာမတာယာဟ ‘‘ဒုတိယံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ, ကိံ ပရာဘဝတော မုခ’’န္တိ. ဣတော ပရဉ္စ တတိယံ စတုတ္ထန္တိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ༩༣. དེ་ནས་ལྷའི་བུ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་མངོན་པར་དགའ་བཞིན་དུ། “འདི་ནི་དེ་ལྟར་ལགས་ཏེ་” ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཅག་གིས་འདི་ཤེས་ཤིང་། བཟུང་ལ་བཅངས་སོ། །དང་པོ་ཉམས་པ་དེ་ནི་ཆོས་ལ་སྡང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དང་པོའི་ཉམས་པའོ། །བདག་ཅག་ཉམས་པའི་སྒོ་གང་དག་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལྷགས་པ་དེ་དག་ལས། འདི་ནི་རེ་ཞིག་ཉམས་པའི་སྒོ་གཅིག་གོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་ན། འདིས་ཉམས་པར་བྱེད་པས་ན་ཉམས་པའོ། །གང་གིས་ཉམས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ཉམས་པའི་སྒོ་འམ་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེས་སོ། །འདིར་ཚིག་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་པ་ཡོད་ཀྱང་། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་ “ཉམས་པ་” ཞེས་པའམ། “ཉམས་པའི་སྒོ་” ཞེས་པ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཉམས་པའི་སྒོ་གཅིག་ཤེས་སོ་ཞེས་མངོན་པར་དགའ་ནས། དེ་ལས་གཞན་པ་ཤེས་པར་འདོད་པས་སྨྲས་པ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་གཉིས་པ་གསུང་དུ་གསོལ། ཉམས་པའི་སྒོ་ནི་ཅི་ཞིག་ལགས་” ཞེས་སོ། །འདི་ལས་གཞན་པའི་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ၉၄. ဗျာကရဏပက္ခေပိ စ ယသ္မာ တေ တေ သတ္တာ တေဟိ တေဟိ ပရာဘဝမုခေဟိ သမန္နာဂတာ, န ဧကောယေဝ သဗ္ဗေဟိ, န စ သဗ္ဗေ ဧကေနေဝ, တသ္မာ တေသံ တေသံ တာနိ တာနိ ပရာဘဝမုခါနိ ဒဿေတုံ ‘‘အသန္တဿ ပိယာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ဒေသနာယ နာနာဝိဓာနိ ပရာဘဝမုခါနိ ဗျာကာသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ༩༤. ལན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་། སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་ནི་ཉམས་པའི་སྒོ་དེ་དང་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི། གཅིག་པུ་ཞིག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ལ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཅིག་པུ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པས། དེ་དང་དེའི་ཉམས་པའི་སྒོ་དེ་དག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “སྐྱེ་བོ་ངན་པ་དག་ལ་དགའ་ཞིང་” ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉམས་པའི་སྒོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་ལུང་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། တတြာယံ သင်္ခေပတော အတ္ထဝဏ္ဏနာ – အသန္တော နာမ ဆ သတ္ထာရော, ယေ ဝါ ပနညေပိ အဝူပသန္တေန ကာယဝစီမနောကမ္မေန သမန္နာဂတာ, တေ အသန္တော အဿပိယာ ဟောန္တိ သုနက္ခတ္တာဒီနံ အစေလကကောရခတ္တိယာဒယော ဝိယ. သန္တော နာမ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာ. ယေ ဝါ ပနညေပိ ဝူပသန္တေန ကာယဝစီမနောကမ္မေန သမန္နာဂတာ, တေ သန္တေ န ကုရုတေ ပိယံ, အတ္တနော ပိယေ ဣဋ္ဌေ ကန္တေ မနာပေ န ကုရုတေတိ အတ္ထော. ဝေနေယျဝသေန ဟေတ္ထ ဝစနဘေဒေါ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ သန္တေ န ကုရုတေတိ သန္တေ န သေဝတီတိ အတ္ထော, ယထာ ‘‘ရာဇာနံ သေဝတီ’’တိ ဧတသ္မိဉှိ အတ္ထေ ရာဇာနံ ပိယံ ကုရုတေတိ သဒ္ဒဝိဒူ မန္တေန္တိ. ပိယန္တိ ပိယမာနော, တုဿမာနော, မောဒမာနောတိ အတ္ထော. အသတံ [Pg.152] ဓမ္မော နာမ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, ဒသာကုသလကမ္မပထာ ဝါ. တံ အသတံ ဓမ္မံ ရောစေတိ, ပိဟေတိ, ပတ္ထေတိ, သေဝတိ. ဧဝမေတာယ ဂါထာယ အသန္တပိယတာ, သန္တအပ္ပိယတာ, အသဒ္ဓမ္မရောစနဉ္စာတိ တိဝိဓံ ပရာဘဝတော မုခံ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဟိ သမန္နာဂတော ပုရိသော ပရာဘဝတိ ပရိဟာယတိ, နေဝ ဣဓ န ဟုရံ ဝုဍ္ဎိံ ပါပုဏာတိ, တသ္မာ ‘‘ပရာဘဝတော မုခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိတ္ထာရံ ပနေတ္ထ ‘‘အသေဝနာ စ ဗာလာနံ, ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ’’တိ ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ဝက္ခာမ. དེ་ལ་འདི་ནི་མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “སྐྱེ་བོ་ངན་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པ་དྲུག་གམ། ཡང་ན་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་མ་ཞི་བ་དང་ལྡན་པའི་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ཡིན། དེ་དག་ཁོང་གི་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ལེགས་པའི་རྒྱུ་སྐར་ལ་སོགས་པ་ལ་གཅེར་བུ་པ་ཀོ་རཀྵ་ཏྲི་ཡ་ལ་སོགས་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་བཞིན་ནོ། །“སྐྱེ་བོ་དམ་པ་” ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་ལྡན་པའི་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བོ་དམ་པ་ཡིན། “དམ་པ་དག་ལ་མི་དགའ་ཞིང་” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། འདོད་པ་དང་། སྡུག་པ་དང་། ཡིད་ལ་འབབ་པར་མི་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་ཚིག་གི་རྣམ་པ་ཐ་དད་དུ་བྱས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། “དམ་པ་དག་ལ་མི་དགའ་” ཞེས་པ་ནི་དམ་པ་དག་ལ་མི་བསྟེན་པའི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་ “རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟེན་པ་” ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ། སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ “རྒྱལ་པོ་ལ་དགའ་བར་བྱེད་པ་” ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །“དགའ་བ་” ཞེས་པ་ནི་དགའ་ཞིང་། མགུ་ལ། རངས་པའི་དོན་ཏོ། །“སྐྱེ་བོ་ངན་པའི་ཆོས་” ཞེས་པ་ནི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སམ། མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་དག་ཡིན། སྐྱེ་བོ་ངན་པའི་ཆོས་དེ་ལ་མགུ་ཞིང་། རེ་བ་དང་། དོན་དུ་གཉེར་བ་དང་། བསྟེན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། སྐྱེ་བོ་དམ་པ་ལ་མི་དགའ་བ་དང་། དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལ་མགུ་བ་སྟེ། ཉམས་པའི་སྒོ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པར་འགྱུར་ལ། འདི་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀར་ཡང་འཕེལ་བར་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ “ཉམས་པའི་སྒོ་” ཞེས་བྱའོ། །འདིའི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི་ “བྱིས་པ་རྣམས་ལ་མི་བསྟེན་པ་དང་། །མཁས་པ་རྣམས་ལ་བསྟེན་པ་དང་། །” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པར་བྱའོ། ། ၉၆. နိဒ္ဒါသီလီ နာမ ယော ဂစ္ဆန္တောပိ, နိသီဒန္တောပိ, တိဋ္ဌန္တောပိ, သယာနောပိ နိဒ္ဒါယတိယေဝ. သဘာသီလီ နာမ သင်္ဂဏိကာရာမတံ, ဘဿာရာမတမနုယုတ္တော. အနုဋ္ဌာတာတိ ဝီရိယတေဇဝိရဟိတော ဥဋ္ဌာနသီလော န ဟောတိ, အညေဟိ စောဒိယမာနော ဂဟဋ္ဌော ဝါ သမာနော ဂဟဋ္ဌကမ္မံ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ပဗ္ဗဇိတကမ္မံ အာရဘတိ. အလသောတိ ဇာတိအလသော, အစ္စန္တာဘိဘူတော ထိနေန ဌိတဋ္ဌာနေ ဌိတော ဧဝ ဟောတိ, နိသိန္နဋ္ဌာနေ နိသိန္နော ဧဝ ဟောတိ, အတ္တနော ဥဿာဟေန အညံ ဣရိယာပထံ န ကပ္ပေတိ. အတီတေ အရညေ အဂ္ဂိမှိ ဥဋ္ဌိတေ အပလာယနအလသာ စေတ္ထ နိဒဿနံ. အယမေတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ, တတော လာမကပရိစ္ဆေဒေနာပိ ပန အလသော အလသောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓဇောဝ ရထဿ, ဓူမောဝ အဂ္ဂိနော, ကောဓော ပညာဏမဿာတိ ကောဓပညာဏော. ဒေါသစရိတော ခိပ္ပကောပီ အရုကူပမစိတ္တော ပုဂ္ဂလော ဧဝရူပေါ ဟောတိ. ဣမာယ ဂါထာယ နိဒ္ဒါသီလတာ, သဘာသီလတာ, အနုဋ္ဌာနတာ, အလသတာ, ကောဓပညာဏတာတိ ပဉ္စဝိဓံ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဟိ သမန္နာဂတော နေဝ ဂဟဋ္ဌော ဂဟဋ္ဌဝုဍ္ဎိံ, န ပဗ္ဗဇိတော ပဗ္ဗဇိတဝုဍ္ဎိံ ပါပုဏာတိ, အညဒတ္ထု ပရိဟာယတိယေဝ ပရာဘဝတိယေဝ, တသ္မာ ‘‘ပရာဘဝတော မုခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ༩༦. “གཉིད་ལ་དགའ་བ་”ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བཞིན་པའམ། འདུག་བཞིན་པའམ། ལངས་བཞིན་པའམ། ཉལ་བཞིན་པར་ཡང་གཉིད་མྱོག་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །“འདུ་འཛིར་དགའ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་པར་གནས་པ་དང་ཁ་ཕོ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ལ་བརྩོན་པའོ། །“མི་ལྡང་བ་”ཞེས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་དང་བྲལ་ཞིང་ལྡང་བའི་གཤིས་ལུགས་མེད་པ་སྟེ། གཞན་གྱིས་བསྐུལ་ཡང་ཁྱིམ་པ་ཡིན་ན་ཁྱིམ་པའི་བྱ་བའམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ན་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་བྱ་བ་ལ་མི་རྩོམ་པའོ། །“ལེ་ལོ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་རང་བཞིན་གྱིས་ལེ་ལོ་ཅན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པས་ལངས་པའི་ཚེ་ལངས་པའི་གནས་སུ་ལངས་ནས་འདུག་པ་ཉིད་དང། འདུག་པའི་ཚེ་འདུག་པའི་གནས་སུ་འདུག་པ་ཉིད་དེ། རང་གི་བརྩོན་པས་སྤྱོད་ལམ་གཞན་དུ་མི་སྒྱུར་བའོ། །སྔོན་གྱི་དུས་སུ་ནགས་ལ་མེ་ཤོར་བའི་ཚེ་ཕྱིར་མི་བྲོས་པའི་ལེ་ལོ་ཅན་རྣམས་ནི་འདིར་དཔེ་མཚོན་ནོ། །འདི་ནི་འདིར་མཐར་ཐུག་པའི་དབྱེ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་དམན་པའི་དབྱེ་བས་ཀྱང་ལེ་ལོ་ཅན་ནི་ལེ་ལོ་ཅན་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤིང་རྟའི་མཚན་མ་ནི་རྒྱལ་མཚན་དང་། མེའི་མཚན་མ་ནི་དུ་བ་བཞིན། གང་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མངོན་པར་གསལ་བས་ན་“ཁོང་ཁྲོའི་མཚན་མ་ཅན་”ནོ། །ཞེ་སྡང་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་དང་། མྱུར་དུ་ཁྲོ་བར་འགྱུར་བ། སེམས་རྨ་ཁ་ལྟ་བུ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་ནི་འདི་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གཉིད་ལ་དགའ་བ་ཉིད་དང་། འདུ་འཛིར་དགའ་བ་ཉིད་དང་། མི་ལྡང་བ་ཉིད་དང་། ལེ་ལོ་ཉིད་དང་། ཁོང་ཁྲོའི་མཚན་མ་ཅན་ཉིད་དེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་ལྔ་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པ་ནི་ཁྱིམ་པ་ཡིན་ཡང་ཁྱིམ་པའི་འཕེལ་རྒྱས་མི་ཐོབ་ལ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་འཕེལ་རྒྱས་མི་ཐོབ་པར། གདོན་མི་ཟ་བར་ཉམས་ཤིང་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། “ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་”ཞེས་བྱའོ། ། ၉၈. မာတာတိ ဇနိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပိတာတိ ဇနကောယေဝ. ဇိဏ္ဏကံ သရီရသိထိလတာယ. ဂတယောဗ္ဗနံ ယောဗ္ဗနာတိက္ကမေန အာသီတိကံ ဝါ နာဝုတိကံ ဝါ သယံ ကမ္မာနိ ကာတုမသမတ္ထံ. ပဟု သန္တောတိ သမတ္ထော သမာနော သုခံ ဇီဝမာနော. န ဘရတီတိ န ပေါသေတိ. ဣမာယ ဂါထာယ မာတာပိတူနံ အဘရဏံ, အပေါသနံ, အနုပဋ္ဌာနံ ဧကံယေဝ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဟိ သမန္နာဂတော ယံ တံ – ༩༨. “མ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་མར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཕ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཕ་ཉིད་དོ། །“རྒས་པ་”ནི་ལུས་སྟོབས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ལང་ཚོ་ཡོལ་བ་”ནི་ལང་ཚོ་ལས་འདས་ཏེ་ལོ་བརྒྱད་ཅུའམ་དགུ་བཅུ་ལོན་པས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ལས་ཀ་བྱེད་མི་ནུས་པའོ། །“ནུས་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་ནི་ནུས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་བདེ་བར་འཚོ་བཞིན་དུའོ། །“མི་གསོ་བ་”ཞེས་པ་ནི་མི་སྐྱོང་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཕ་མ་གཉིས་མི་གསོ་བ་དང་། མི་སྐྱོང་བ། ཉེ་བར་མི་གནས་པ་སྟེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ནི་གང་ཞིག་གསུངས་པ་སྟེ། ‘‘တာယ [Pg.153] နံ ပါရိစရိယာယ, မာတာပိတူသု ပဏ္ဍိတာ; ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ, ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ. (ဣတိဝု. ၁၀၆; အ. နိ. ၄.၆၃) – “ཕ་མ་གཉིས་ལ་རིམ་གྲོ་བྱས་པ་དེས། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་འདིར་དེ་ལ་བསྔགས། །ཤི་འཕོས་ནས་ཀྱང་མཐོ་རིས་གནས་སུ་དགའ། །”ཞེས་སོ། ། မာတာပိတုဘရဏေ အာနိသံသံ ဝုတ္တံ. တံ န ပါပုဏာတိ, အညဒတ္ထု ‘‘မာတာပိတရောပိ န ဘရတိ, ကံ အညံ ဘရိဿတီ’’တိ နိန္ဒဉ္စ ဝဇ္ဇနီယတဉ္စ ဒုဂ္ဂတိဉ္စ ပါပုဏန္တော ပရာဘဝတိယေဝ, တသ္မာ ‘‘ပရာဘဝတော မုခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ཕ་མ་གསོ་བའི་ཕན་ཡོན་གསུངས་པ་དེ་མི་ཐོབ་པར། གདོན་མི་ཟ་བར། “ཕ་མ་ཡང་མི་གསོ་ན། གཞན་སུ་ཞིག་གསོ་བར་འགྱུར།”ཞེས་སྨད་པ་དང་། སྤང་བྱ་ཉིད་དང་། ངན་འགྲོ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་ཅིང་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། “ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་”ཞེས་བྱའོ། ། ၁၀၀. ပါပါနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏံ, သမိတတ္တာ သမဏံ. ဗြာဟ္မဏကုလပ္ပဘဝမ္ပိ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ, ပဗ္ဗဇ္ဇုပဂတံ သမဏံ, တတော အညံ ဝါပိ ယံကိဉ္စိ ယာစနကံ. မုသာဝါဒေန ဝဉ္စေတီတိ ‘‘ဝဒ, ဘန္တေ, ပစ္စယေနာ’’တိ ပဝါရေတွာ ယာစိတော ဝါ ပဋိဇာနိတွာ ပစ္ဆာ အပ္ပဒါနေန တဿ တံ အာသံ ဝိသံဝါဒေတိ. ဣမာယ ဂါထာယ ဗြာဟ္မဏာဒီနံ မုသာဝါဒေန ဝဉ္စနံ ဧကံယေဝ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဟိ သမန္နာဂတော ဣဓ နိန္ဒံ, သမ္ပရာယေ ဒုဂ္ဂတိံ သုဂတိယမ္ပိ အဓိပ္ပာယဝိပတ္တိဉ္စ ပါပုဏာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ༡༠༠. སྡིག་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེ་དང་། སྡིག་པ་ཞི་བའི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་ངོ་། །ཡང་ན་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ལ་བྲམ་ཟེ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་དགེ་སྦྱོང་ངོ་། །དེ་ལས་གཞན་པའི་སློང་མོ་བ་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“རྫུན་གྱིས་བསླུ་བ་”ཞེས་པ་ནི། “བཙུན་པ། ཡོ་བྱད་གང་དགོས་པ་གསུང་ཞིག”ཅེས་གདན་དྲངས་ནས་བསླངས་པའམ། ཁས་བླངས་ནས་ཕྱིས་སུ་མི་སྦྱིན་པས་དེའི་རེ་བ་བསླུ་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པ་རྫུན་གྱིས་བསླུ་བ་སྟེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པ་ནི་ཚེ་འདིར་སྨད་པ་དང་། ཕྱི་མ་ལ་ངན་འགྲོ་དང་། བདེ་འགྲོར་སྐྱེས་ཀྱང་རང་གི་རེ་བ་ཉམས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་ཡང་གསུངས་ཏེ། ‘‘ဒုဿီလဿ သီလဝိပန္နဿ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၄၉; အ. နိ. ၅.၂၁၃; မဟာဝ. ၂၈၅). “ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ཞིང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་ལ་སྙན་གྲགས་ངན་པ་ཀུན་ཏུ་གས་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་སོ། ། တထာ – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘စတူဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ. ကတမေဟိ စတူဟိ? မုသာဝါဒီ ဟောတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၄.၈၂). “དགེ་སློང་དག །ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་ན་བསྐྱལ་ནས་བཞག་པ་བཞིན་དུ་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །བཞི་གང་ཞེ་ན། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །”ཞེས་སོ། ། တထာ – དེ་བཞིན་དུ། ‘‘ဣဓ, သာရိပုတ္တ, ဧကစ္စော သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဝါရေတိ, ‘ဝဒ, ဘန္တေ, ပစ္စယေနာ’တိ, သော ယေန ပဝါရေတိ, တံ န ဒေတိ. သော စေ တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆတိ. သော ယံ ယဒေဝ ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေတိ, သာဿ ဟောတိ ဆေဒဂါမိနီ. ဣဓ ပန သာရိပုတ္တ…ပေ… သော ယေန ပဝါရေတိ, န တံ ယထာဓိပ္ပာယံ ဒေတိ. သော စေ တတော စုတော ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆတိ. သော ယံ ယဒေဝ ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေတိ, သာဿ န ဟောတိ ယထာဓိပ္ပာယာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၇၉). “ཤཱ་རིའི་བུ། འདི་ན་ལ་ལ་ཞིག་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེའི་གནས་སུ་ཉེ་བར་སོང་ནས། ‘བཙུན་པ། ཡོ་བྱད་གང་དགོས་པ་གསུང་ཞིག’ཅེས་གདན་འདྲེན་པར་བྱེད་ལ། དེས་གང་གིས་གདན་དྲངས་པ་དེ་མི་སྦྱིན་ནོ། །དེ་གལ་ཏེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་མིའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་འོངས་ན། དེས་ཚོང་ལས་གང་དང་གང་བྱེད་པ་དེ་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུ། ཡང་འདི་ན། ལ་ལ་ཞིག་གིས་གང་གིས་གདན་དྲངས་པ་དེ་བསམ་པ་བཞིན་དུ་མི་སྦྱིན་ནོ། །དེ་གལ་ཏེ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་མིའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་འོངས་ན། དེས་ཚོང་ལས་གང་དང་གང་བྱེད་པ་དེ་རང་གི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་མི་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་སོ། ། ဧဝမိမာနိ [Pg.154] နိန္ဒာဒီနိ ပါပုဏန္တော ပရာဘဝတိယေဝ, တသ္မာ ‘‘ပရာဘဝတော မုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. དེ་ལྟར་སྨད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཐོབ་ཅིང་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། “ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། ၁၀၂. ပဟူတဝိတ္တောတိ ပဟူတဇာတရူပရဇတမဏိရတနော. သဟိရညောတိ သကဟာပဏော. သဘောဇနောတိ အနေကသူပဗျဉ္ဇနဘောဇနသမ္ပန္နော. ဧကော ဘုဉ္ဇတိ သာဒူနီတိ သာဒူနိ ဘောဇနာနိ အတ္တနော ပုတ္တာနမ္ပိ အဒတွာ ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ ဘုဉ္ဇတီတိ ဧကော ဘုဉ္ဇတိ သာဒူနိ. ဣမာယ ဂါထာယ ဘောဇနဂိဒ္ဓတာယ ဘောဇနမစ္ဆရိယံ ဧကံယေဝ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဟိ သမန္နာဂတော နိန္ဒံ ဝဇ္ဇနီယံ ဒုဂ္ဂတိန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပါပုဏန္တော ပရာဘဝတိယေဝ, တသ္မာ ‘‘ပရာဘဝတော မုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗံ သုတ္တာနုသာရေန ယောဇေတဗ္ဗံ, အတိဝိတ္ထာရဘယေန ပန ဣဒါနိ ယောဇနာနယံ အဒဿေတွာ အတ္ထမတ္တမေဝ ဘဏာမ. ༡༠༢. “ནོར་མང་པོ་ཡོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་གསེར་དངུལ་དང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་མང་པོ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཀརྵཱ་པ་ཎ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཊཾ་ཀ་དང་ལྡན་པའོ། །“བཟའ་བཏུང་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚོད་མ་དང་སྤགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མང་པོ་དང་ལྡན་པའོ། །“གཅིག་པུས་ཞིམ་པོ་ཟ་བ་”ཞེས་པ་ནི་བཟའ་བཏུང་ཞིམ་པོ་རྣམས་རང་གི་བུ་ཚ་རྣམས་ལ་ཡང་མི་སྦྱིན་པར་དབེན་པའི་གནས་སུ་གཅིག་པུས་ཟ་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཟའ་བཏུང་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་བཟའ་བཏུང་ལ་སེར་སྣ་བྱེད་པ་སྟེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་གསུངས་སོ། །འདི་དང་ལྡན་པ་ནི་སྨད་པ་དང་། སྤང་བྱ་ཉིད་དང་། ངན་འགྲོ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་ཅིང་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། “ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །གསུངས་པའི་ཚུལ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མདོ་དང་མཐུན་པར་ཐམས་ཅད་སྦྱར་བར་བྱ་ལ། ཧ་ཅང་སྤྲོས་པར་དོགས་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟ་སྦྱོར་ཚུལ་མ་བསྟན་པར་དོན་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། ၁၀၄. ဇာတိတ္ထဒ္ဓေါ နာမ ယော ‘‘အဟံ ဇာတိသမ္ပန္နော’’တိ မာနံ ဇနေတွာ တေန ထဒ္ဓေါ ဝါတပူရိတဘသ္တာ ဝိယ ဥဒ္ဓုမာတော ဟုတွာ န ကဿစိ ဩနမတိ. ဧသ နယော ဓနဂေါတ္တတ္ထဒ္ဓေသု. သညာတိံ အတိမညေတီတိ အတ္တနော ဉာတိမ္ပိ ဇာတိယာ အတိမညတိ သကျာ ဝိယ ဝိဋဋူဘံ. ဓနေနာပိ စ ‘‘ကပဏော အယံ ဒလိဒ္ဒေါ’’တိ အတိမညတိ, သာမီစိမတ္တမ္ပိ န ကရောတိ, တဿ တေ ဉာတယော ပရာဘဝမေဝ ဣစ္ဆန္တိ. ဣမာယ ဂါထာယ ဝတ္ထုတော စတုဗ္ဗိဓံ, လက္ခဏတော ဧကံယေဝ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ༡༠༤. “རིགས་ཀྱིས་ཁེངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། “བདག་ནི་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་ནོ། །”ཞེས་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་དེ་དེས་ཁེངས་ཤིང་། རླུང་གིས་གང་བའི་སྦུད་པ་བཞིན་དུ་སྦོས་ཏེ་སུ་ལའང་མི་འདུད་པའོ། །ཚུལ་འདི་ནི་ནོར་དང་རུས་ཀྱིས་ཁེངས་པ་རྣམས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །“རང་གི་གཉེན་ལ་བརྙས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་གཉེན་ལའང་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བརྙས་པ་སྟེ། ཤཱཀྱ་རྣམས་ཀྱིས་བི་ཌཱུ་ཌ་བྷ་ལ་བྱས་པ་བཞིན་ནོ། །ནོར་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་“འདི་ནི་ཉམ་ཐག་ཅིང་དབུལ་པོ་ཞིག་གོ །”ཞེས་བརྙས་ཤིང་། མཐུན་པའི་བྱ་བ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་ལ། དེའི་གཉེན་ཚན་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་ཉམས་རྒུད་པ་ཉིད་འདོད་དོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གཞི་ལ་ལྟོས་ཏེ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། མཚན་ཉིད་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་གསུངས་སོ། ། ၁၀၆. ဣတ္ထိဓုတ္တောတိ ဣတ္ထီသု သာရတ္တော, ယံကိဉ္စိ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒတွာ အပရာပရံ ဣတ္ထိံ သင်္ဂဏှာတိ. တထာ သဗ္ဗမ္ပိ အတ္တနော သန္တကံ နိက္ခိပိတွာ သုရာပါနပယုတ္တော သုရာဓုတ္တော. နိဝတ္ထသာဋကမ္ပိ နိက္ခိပိတွာ ဇူတကီဠနမနုယုတ္တော အက္ခဓုတ္တော. ဧတေဟိ တီဟိ ဌာနေဟိ ယံကိဉ္စိပိ လဒ္ဓံ ဟောတိ, တဿ ဝိနာသနတော လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဝိနာသေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံဝိဓော ပရာဘဝတိယေဝ, တေနဿေတံ ဣမာယ ဂါထာယ တိဝိဓံ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ༡༠༦. “བུད་མེད་ལ་ཆགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བུད་མེད་རྣམས་ལ་ཆགས་ཤིང་། ཅི་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་བྱིན་ནས་བུད་མེད་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་སྐྱོང་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་གཏའ་མར་བཞག་ནས་ཆང་འཐུང་བ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་“ཆང་ལ་ཆགས་པ་”འོ། །གྱོན་པའི་གོས་ཀྱང་གཏའ་མར་བཞག་ནས་ཤོ་རྩེད་ལ་བརྩོན་པ་ནི་“ཤོ་ལ་ཆགས་པ་”འོ། །གནས་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་གང་ཞིག་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བའི་ཕྱིར། “ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བ་”ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་འདྲ་བ་ནི་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དེའི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་སོ། ། ၁၀၈. သေဟိ ဒါရေဟီတိ အတ္တနော ဒါရေဟိ. ယော အတ္တနော ဒါရေဟိ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ ဝေသိယာသု ပဒုဿတိ, တထာ ပရဒါရေသု, သော [Pg.155] ယသ္မာ ဝေသီနံ ဓနပ္ပဒါနေန ပရဒါရသေဝနေန စ ရာဇဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရာဘဝတိယေဝ, တေနဿေတံ ဣမာယ ဂါထာယ ဒုဝိဓံ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ༡༠༨. “རང་གི་ཆུང་མ་”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཆུང་མ་རྣམས་སོ། །གང་ཞིག་རང་གི་ཆུང་མ་ལ་མི་ཆོག་ཤེས་པར་སྨད་འཚོང་མ་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེས་སྨད་འཚོང་མ་རྣམས་ལ་ནོར་སྦྱིན་པ་དང་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྤྱོད་པས་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པ་ལ་སོགས་པས་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དེའི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། ། ၁၁၀. အတီတယောဗ္ဗနောတိ ယောဗ္ဗနမတိစ္စ အာသီတိကော ဝါ နာဝုတိကော ဝါ ဟုတွာ အာနေတိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. တိမ္ဗရုတ္ထနိန္တိ တိမ္ဗရုဖလသဒိသတ္ထနိံ တရုဏဒါရိကံ. တဿာ ဣဿာ န သုပတီတိ ‘‘ဒဟရာယ မဟလ္လကေန သဒ္ဓိံ ရတိ စ သံဝါသော စ အမနာပေါ, မာ ဟေဝ ခေါ တရုဏံ ပတ္ထေယျာ’’တိ ဣဿာယ တံ ရက္ခန္တော န သုပတိ. သော ယသ္မာ ကာမရာဂေန စ ဣဿာယ စ ဍယှန္တော ဗဟိဒ္ဓါ ကမ္မန္တေ စ အပ္ပယောဇေန္တော ပရာဘဝတိယေဝ, တေနဿေတံ ဣမာယ ဂါထာယ ဣမံ ဣဿာယ အသုပနံ ဧကံယေဝ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ༡༡༠. “ལང་ཚོ་ཡོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ལང་ཚོ་ལས་འདས་ཏེ་ལོ་བརྒྱད་ཅུའམ་དགུ་བཅུ་ལོན་པས་ཁབ་ཏུ་ལེན་ཞིང་སྐྱོང་བའོ། །“ཏིམྦ་རུའི་ནུ་མ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་ནུ་མ་ཏིམྦ་རུའི་འབྲས་བུ་ལྟ་བུ་ཅན་གྱི་བུ་མོ་གཞོན་ནུའོ། །“དེ་ལ་ཕྲག་དོག་པས་གཉིད་མི་བྲོ་བ་”ཞེས་པ་ནི། “བུ་མོ་གཞོན་ནུ་མ་ལ་སྐྱེས་པ་རྒན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བ་དང་གནས་པ་ནི་མི་མཐུན་པས། མོ་གཞོན་ནུ་ལ་རེ་བར་མ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་ཕྲག་དོག་གིས་མོ་སྲུང་བཞིན་དུ་གཉིད་མི་ཁུག་པའོ། །དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཕྲག་དོག་གིས་གདུང་ཞིང་ཕྱི་རོལ་གྱི་བྱ་བ་ལའང་མི་བརྩོན་པས་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཕྲག་དོག་གི་དབང་གིས་གཉིད་མི་ཁུག་པ་འདི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། ၁၁၂. သောဏ္ဍိန္တိ မစ္ဆမံသာဒီသု လောလံ ဂေဓဇာတိကံ. ဝိကိရဏိန္တိ တေသံ အတ္ထာယ ဓနံ ပံသုကံ ဝိယ ဝိကိရိတွာ နာသနသီလံ. ပုရိသံ ဝါပိ တာဒိသန္တိ ပုရိသော ဝါပိ ယော ဧဝရူပေါ ဟောတိ, တံ ယော ဣဿရိယသ္မိံ ဌပေတိ, လဉ္ဆနမုဒ္ဒိကာဒီနိ ဒတွာ ဃရာဝါသေ ကမ္မန္တေ ဝါ ဝဏိဇ္ဇာဒိဝေါဟာရေသု ဝါ တဒေဝ ဝါဝဋံ ကာရေတိ. သော ယသ္မာ တဿ ဒေါသေန ဓနက္ခယံ ပါပုဏန္တော ပရာဘဝတိယေဝ, တေနဿေတံ ဣမာယ ဂါထာယ တထာဝိဓဿ ဣဿရိယသ္မိံ ဌပနံ ဧကံယေဝ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ༡༡༢. “ཆང་དང་ཟས་ལ་རྔམ་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཉ་ཤ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆགས་ཤིང་རྔམ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །“ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་ཆེད་དུ་ནོར་རྣམས་ས་རྡུལ་བཞིན་དུ་གཏོར་ནས་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བའི་གཤིས་ལུགས་ཅན་ནོ། །“སྐྱེས་པ་ཡང་དེ་འདྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་ཡང་དེ་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ། དེ་འདྲ་བ་གང་ཞིག་དབང་ཆའི་གནས་སུ་བསྐོ་བར་བྱེད་ཅིང་། ཐེལ་ཙེ་ལ་སོགས་པ་བྱིན་ནས་ཁྱིམ་གྱི་བྱ་བའམ། ཞིང་ལས་སམ། ཚོང་ལ་སོགས་པའི་ལས་ལ་བསྐོ་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་ནི་དེའི་སྐྱོན་གྱིས་ནོར་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དེ་འདྲ་བ་དབང་ཆའི་གནས་སུ་བསྐོ་བ་འདི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། ၁၁၄. အပ္ပဘောဂေါ နာမ သန္နိစိတာနဉ္စ ဘောဂါနံ အာယမုခဿ စ အဘာဝတော. မဟာတဏှောတိ မဟတိယာ ဘောဂတဏှာယ သမန္နာဂတော, ယံ လဒ္ဓံ, တေန အသန္တုဋ္ဌော. ခတ္တိယေ ဇာယတေ ကုလေတိ ခတ္တိယာနံ ကုလေ ဇာယတိ. သော စ ရဇ္ဇံ ပတ္ထယတီတိ သော ဧတာယ မဟာတဏှတာယ အနုပါယေန ဥပ္ပဋိပါဋိယာ အတ္တနော ဒါယဇ္ဇဘူတံ အလဗ္ဘနေယျံ ဝါ ပရသန္တကံ ရဇ္ဇံ ပတ္ထေတိ, သော ဧဝံ ပတ္ထေန္တော ယသ္မာ တမ္ပိ အပ္ပကံ ဘောဂံ ယောဓာဇီဝါဒီနံ ဒတွာ ရဇ္ဇံ အပါပုဏန္တော ပရာဘဝတိယေဝ, တေနဿေတံ ဣမာယ ဂါထာယ ရဇ္ဇပတ္ထနံ ဧကံယေဝ ပရာဘဝမုခံ ဝုတ္တံ. ༡༡༤. “ལོངས་སྤྱོད་ཉུང་བ་”ཞེས་པ་ནི་བསགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དང་འབབ་སྒོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“སྲེད་པ་ཆེན་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སྲེད་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ཞིང་། གང་ཐོབ་པ་དེས་མི་ཆོག་ཤེས་པའོ། །“རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའོ། །“དེས་རྒྱལ་སྲིད་འདོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དེས་སྲེད་པ་ཆེན་པོ་དེའི་དབང་གིས་ཐབས་མ་ཡིན་པ་དང་གོ་རིམ་མ་ཡིན་པར་རང་གི་སྐལ་ཐོབ་བམ། ཐོབ་མི་ནུས་པའི་གཞན་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་འདོད་པའོ། །དེ་ལྟར་འདོད་པ་ན་གང་གི་ཕྱིར་ལོངས་སྤྱོད་ཉུང་ངུ་དེ་ཡང་དམག་མི་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱིན་ནས་རྒྱལ་སྲིད་མ་ཐོབ་པར་ཉམས་རྒུད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་རྒྱལ་སྲིད་འདོད་པ་འདི་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། ၁၁၅. ဣတော [Pg.156] ပရံ ယဒိ သာ ဒေဝတာ ‘‘တေရသမံ ဘဂဝါ ဗြူဟိ…ပေ… သတသဟဿိမံ ဘဂဝါ ဗြူဟီ’’တိ ပုစ္ဆေယျ, တမ္ပိ ဘဂဝါ ကထေယျ. ယသ္မာ ပန သာ ဒေဝတာ ‘‘ကိံ ဣမေဟိ ပုစ္ဆိတေဟိ, ဧကမေတ္ထ ဝုဍ္ဎိကရံ နတ္ထီ’’တိ တာနိ ပရာဘဝမုခါနိ အသုယျမာနာ ဧတ္တကမ္ပိ ပုစ္ဆိတွာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ တုဏှီ အဟောသိ, တသ္မာ ဘဂဝါ တဿာသယံ ဝိဒိတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေန္တော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ ‘‘ဧတေ ပရာဘဝေ လောကေ’’တိ. ༡༡༥. འདི་ལས་གཞན་དུ་གལ་ཏེ་ལྷ་དེས་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཅུ་གསུམ་པ་གསུང་དུ་གསོལ། །... བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འབུམ་པ་གསུང་དུ་གསོལ། །”ཞེས་ཞུས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ཡང་གསུང་བར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་ལྷ་དེས་“འདི་དག་དྲིས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། འདི་ལ་ཡར་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ། །”ཞེས་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་དེ་དག་ལ་ཉན་པར་མི་འདོད་ཅིང་། འདི་ཙམ་ཞིག་དྲིས་ནས་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས་ཆོས་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། “འཇིག་རྟེན་འདི་ན་ཉམས་རྒུད་འདི་དག་ནི། །”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ ပဏ္ဍိတောတိ ပရိဝီမံသာယ သမန္နာဂတော. သမဝေက္ခိယာတိ ပညာစက္ခုနာ ဥပပရိက္ခိတွာ. အရိယောတိ န မဂ္ဂေန, န ဖလေန, အပိစ ခေါ, ပန ဧတသ္မိံ ပရာဘဝသင်္ခါတေ အနယေ န ဣရိယတီတိ အရိယော. ယေန ဒဿနေန ယာယ ပညာယ ပရာဘဝေ ဒိသွာ ဝိဝဇ္ဇေတိ, တေန သမ္ပန္နတ္တာ ဒဿနသမ္ပန္နော. သ လောကံ ဘဇတေ သိဝန္တိ သော ဧဝရူပေါ သိဝံ ခေမမုတ္တမမနုပဒ္ဒဝံ ဒေဝလောကံ ဘဇတိ, အလ္လီယတိ, ဥပဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပရာဘဝမုခါနိ သုတွာ ဥပ္ပန္နသံဝေဂါနုရူပံ ယောနိသော ပဒဟိတွာ သောတာပတ္တိသကဒါဂါမိအနာဂါမိဖလာနိ ပတ္တာ ဒေဝတာ ဂဏနံ ဝီတိဝတ္တာ. ယထာဟ – དེ་ལ་“མཁས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའོ། །“སོ་སོར་བརྟགས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་བརྟགས་ནས་སོ། །“འཕགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱིས་མ་ཡིན་ལ། འབྲས་བུས་ཀྱང་མ་ཡིན་པར། འོན་ཀྱང་ཉམས་རྒུད་དུ་བགྲང་བའི་ལམ་མ་ཡིན་པ་འདི་ལ་མི་འཇུག་པས་ན་འཕགས་པའོ། །མཐོང་བ་གང་གིས་ཤེས་རབ་གང་གིས་ཉམས་རྒུད་རྣམས་མཐོང་ནས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་“མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་”འོ། །“དེས་ནི་ཞི་བའི་འཇིག་རྟེན་བསྟེན། །”ཞེས་པ་ནི་དེ་འདྲ་བས་ཞི་བ་དང་། བདེ་འཇགས་དང་། མཆོག་དང་། ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པའི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་བསྟེན་ཅིང་། ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། སླེབས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཇུག་ཏུ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་ཐོས་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱོ་ཤས་དང་མཐུན་པར་ཚུལ་བཞིན་དུ་བརྩོན་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་བགྲོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ནི་གྲངས་ལས་འདས་སོ། །འདི་སྐད་དུ་གསུངས་ཏེ། ‘‘မဟာသမယသုတ္တေ စ, အထော မင်္ဂလသုတ္တကေ; သမစိတ္တေ ရာဟုလောဝါဒေ, ဓမ္မစက္ကေ ပရာဘဝေ. “འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང་ནི། །དེ་བཞིན་བཀྲ་ཤིས་མདོ་ཉིད་དང་། །སེམས་མཉམ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད། །ཆོས་འཁོར་དང་ནི་ཉམས་རྒུད་མདོ། །” ‘‘ဒေဝတာသမိတီ တတ္ထ, အပ္ပမေယျာ အသင်္ခိယာ; ဓမ္မာဘိသမယော စေတ္ထ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယော’’တိ. དེར་ལྷ་ཚོགས་འདུས་པ་ནི་ཚད་མེད་ཅིང་གྲངས་མེད་ལ། འདིར་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པའང་གྲངས་ཀྱིས་བརྩི་བར་མི་ནུས་སོ།། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ပရာဘဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၇. အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༧. མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ဧဝံ မေ သုတန္တိ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇသုတ္တံ, ‘‘ဝသလသုတ္တ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တေ ဝုတ္တနယေန ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ [Pg.157] ဝေါလောကေန္တော အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇံ ဗြာဟ္မဏံ သရဏသိက္ခာပဒါနံ ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ ဒိသွာ ‘‘တတ္ထ မယိ ဂတေ ကထာ ပဝတ္တိဿတိ, တတော ကထာဝသာနေ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဧသ ဗြာဟ္မဏော သရဏံ ဂန္တွာ သိက္ခာပဒါနိ သမာဒိယိဿတီ’’တိ ဉတွာ, တတ္ထ ဂန္တွာ, ပဝတ္တာယ ကထာယ ဗြာဟ္မဏေန ဓမ္မဒေသနံ ယာစိတော ဣမံ သုတ္တံ အဘာသိ. တတ္ထ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိံ မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝဏ္ဏယိဿာမ, ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယ’’န္တိအာဒိ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་མདོ་ཡིན་ལ། “དམངས་རིགས་ཀྱི་མདོ་”ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།། བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ།། ཞིང་ལས་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན། ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཚར་བའི་མཇུག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛ་ནི་སྐྱབས་འགྲོ་དང་བསླབ་པའི་གཞི་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་ནས། “བདག་དེར་སོང་བ་ན་གཏམ་གླེང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ནས་གཏམ་གླེང་གི་མཐར་ཆོས་ཀྱི་གསུང་བཤད་ཐོས་ནས། བྲམ་ཟེ་འདི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞིང་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མཁྱེན་ཏེ། དེར་གཤེགས་ནས་གཏམ་གླེང་མཛད་པ་ལས། བྲམ་ཟེས་ཆོས་གསུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་”ཞེས་པ་སོགས་ནི་བཀྲ་ཤིས་པའི་མདོའི་རྣམ་བཤད་སྐབས་སུ་བཤད་པར་བྱ་ལ། “དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་”ཞེས་པ་སོགས་ནི་ཞིང་ལས་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ།། တေန ခေါ ပန သမယေန အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇဿာတိ ယံ ယံ အဝုတ္တပုဗ္ဗံ, တံ တဒေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. သေယျထိဒံ – သော ဟိ ဗြာဟ္မဏော အဂ္ဂိံ ဇုဟတိ ပရိစရတီတိ ကတွာ အဂ္ဂိကောတိ နာမေန ပါကဋော အဟောသိ, ဘာရဒွါဇောတိ ဂေါတ္တေန. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇဿာ’’တိ. နိဝေသနေတိ ဃရေ. တဿ ကိရ ဗြာဟ္မဏဿ နိဝေသနဒွါရေ အန္တရဝီထိယံ အဂ္ဂိဟုတသာလာ အဟောသိ. တတော ‘‘နိဝေသနဒွါရေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တဿပိ ပဒေသဿ နိဝေသနေယေဝ ပရိယာပန္နတ္တာ ‘‘နိဝေသနေ’’တိ ဝုတ္တံ. သမီပတ္ထေ ဝါ ဘုမ္မဝစနံ, နိဝေသနသမီပေတိ အတ္ထော. အဂ္ဂိ ပဇ္ဇလိတော ဟောတီတိ အဂ္ဂိယာဓာနေ ဌိတော အဂ္ဂိ ကတဗ္ဘုဒ္ဓရဏော သမိဓာပက္ခေပံ ဗီဇနဝါတဉ္စ လဘိတွာ ဇလိတော ဥဒ္ဓံ သမုဂ္ဂတစ္စိသမာကုလော ဟောတိ. အာဟုတိ ပဂ္ဂဟိတာတိ သသီသံ နှာယိတွာ မဟတာ သက္ကာရေန ပါယာသသပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ အဘိသင်္ခတာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ယဉှိ ကိဉ္စိ အဂ္ဂိမှိ ဇုဟိတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘အာဟုတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သပဒါနန္တိ အနုဃရံ. ဘဂဝါ ဟိ သဗ္ဗဇနာနုဂ္ဂဟတ္ထာယ အာဟာရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဥစ္စနီစကုလံ အဝေါက္ကမ္မ ပိဏ္ဍာယ စရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော’’တိ. “ཡང་དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་”ཞེས་པ་ལས། སྔོན་ཆད་མ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་བཤད་པར་བྱའོ།། འདི་ལྟ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་དེས་མེ་ལ་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་ཅིང་མེ་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པས་ན། མིང་ལ་ “མེ་མཆོད་བྱེད་པ་”ཞེས་གྲགས་ཤིང་། རིགས་ནི་ “བྷཱ་རདྭཱ་ཛ་”ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ “མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛའི་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཁྱིམ་ན་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་དུའོ།། བྲམ་ཟེ་དེའི་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་འགྲམ་གྱི་ལམ་དཀྱིལ་དུ་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་ཁང་པ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲགས་སོ།། དེས་ན་ “ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་འགྲམ་དུ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ས་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་ཀྱང་ཁྱིམ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ “ཁྱིམ་ན་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡང་ན་ཉེ་བའི་དོན་ལ་བདུན་པ་སྦྱར་བ་སྟེ། ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “མེ་རབ་ཏུ་སྦར་ཏེ་ཡོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། མེ་ཐབ་ཏུ་གནས་པའི་མེ་དེ་ལ་བུད་ཤིང་བསྣན་པ་དང་བསིལ་གཡབ་ཀྱིས་བསྐྱོད་པའི་རླུང་ཐོབ་ནས་འབར་ཞིང་། གྱེན་དུ་འབར་བའི་མེ་ལྕེ་འཁྲུགས་པ་ཞིག་ཡོད་པའོ།། “མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རྫས་བཤམས་པ་”ཞེས་པ་ནི། མགོ་བོ་ནས་བཀྲུས་ཏེ་གཙང་མར་བྱས་ནས། གུས་པ་ཆེན་པོས་འོ་ཐུག་དང་། མར། སྦྲང་རྩི། བུ་རམ་གྱི་ཁུ་བ་སོགས་ལེགས་པར་བཤམས་ཏེ་ཡོད་པའི་དོན་ཏོ།། མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བྱ་རྒྱུའི་དངོས་པོ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ལ་ “མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རྫས་”ཞེས་བྱའོ།། “རིམ་པ་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་རེ་རེ་བཞིན་ནོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཟས་ལ་ཆོག་ཤེས་པའི་ཕྱིར། མཐོ་དམན་གྱི་རིགས་ལ་མ་ཕྱེ་བར་ཁྱིམ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ཁྱིམ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། အထ ကိမတ္ထံ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ သမန္တပါသာဒိကံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏဿ စိတ္တံ နပ္ပသီဒတိ? ကသ္မာ စ ဧဝံ ဖရုသေန ဝစနေန ဘဂဝန္တံ သမုဒါစရတီတိ? ဝုစ္စတေ – အယံ ကိရ ဗြာဟ္မဏော ‘‘မင်္ဂလကိစ္စေသု သမဏဒဿနံ အဝမင်္ဂလ’’န္တိ ဧဝံဒိဋ္ဌိကော, တတော ‘‘မဟာဗြဟ္မုနော ဘုဉ္ဇနဝေလာယ ကာဠကဏ္ဏီ မုဏ္ဍကသမဏကော မမ နိဝေသနံ ဥပသင်္ကမတီ’’တိ မန္တွာ စိတ္တံ နပ္ပသာဒေသိ, အညဒတ္ထု ဒေါသဝသံယေဝ အဂမာသိ. အထ ကုဒ္ဓေါ အနတ္တမနော အနတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ ‘‘တတြေဝ မုဏ္ဍကာ’’တိအာဒိ. တတြာပိ [Pg.158] စ ယသ္မာ ‘‘မုဏ္ဍော အသုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒိဋ္ဌိ, တသ္မာ ‘‘အယံ အသုဒ္ဓေါ, တေန ဒေဝဗြာဟ္မဏပူဇကော န ဟောတီ’’တိ ဇိဂုစ္ဆန္တော ‘‘မုဏ္ဍကာ’’တိ အာဟ. မုဏ္ဍကတ္တာ ဝါ ဥစ္ဆိဋ္ဌော ဧသ, န ဣမံ ပဒေသံ အရဟတိ အာဂစ္ဆိတုန္တိ သမဏော ဟုတွာပိ ဤဒိသံ ကာယကိလေသံ န ဝဏ္ဏေတီတိ စ သမဏဘာဝံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ‘‘သမဏကာ’’တိ အာဟ. န ကေဝလံ ဒေါသဝသေနေဝ, ဝသလေ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော သမ္ဘောဂပရိဘောဂကရဏေန ပတိတော အယံ ဝသလတောပိ ပါပတရောတိ ဇိဂုစ္ဆန္တော ‘‘ဝသလကာ’’တိ အာဟ – ‘‘ဝသလဇာတိကာနံ ဝါ အာဟုတိဒဿနမတ္တသဝနေန ပါပံ ဟောတီ’’တိ မညမာနောပိ ဧဝမာဟ. འོ་ན། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་ཀུན་ནས་དང་བ་སྐྱེ་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ཡང་། ཅིའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེའི་སེམས་མ་དང་བ་ཡིན་ནམ། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་ལྟར་ཚིག་རྩུབ་པོས་སྨྲས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་འདི་ནི་ “བཀྲ་ཤིས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཚེ་དགེ་སྦྱོང་མཐོང་བ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་ལྟ་བ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཟས་ཟ་བའི་དུས་སུ་བཀྲ་མི་ཤིས་པའི་མགོ་རེག་དགེ་སྦྱོང་ངན་པ་འདི་བདག་གི་ཁྱིམ་དུ་འོངས་སོ་”ཞེས་བསམས་ནས་སེམས་མ་དང་བར་མ་ཟད། གཞན་དུ་ན་ཞེ་སྡང་གི་དབང་དུ་ཁོ་ནར་སོང་ངོ་།། དེ་ནས་ཁྲོས་ཤིང་ཡིད་མ་རངས་པར་ཡིད་མ་རངས་པའི་ཚིག་ “མགོ་རེག་དེ་ཉིད་དུ་སྡོད།” ཅེས་པ་སོགས་ཕྱུང་ངོ་།། དེར་ཡང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ། “མགོ་རེག་ནི་མི་གཙང་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་འཛིན་པའི་ཕྱིར། “འདི་ནི་མི་གཙང་བ་ཡིན་པས་ལྷ་དང་བྲམ་ཟེའི་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པར་མི་འོས་སོ་”ཞེས་སྐྱུག་བྲོ་བའི་སྒོ་ནས་ “མགོ་རེག་”ཅེས་སྨྲས་སོ།། ཡང་ན་མགོ་རེག་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ལྷག་མ་ཟོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ས་ཕྱོགས་འདིར་འོང་བར་མི་འོས་སོ་སྙམ་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་དུ་གྱུར་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་ལུས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་མི་བསྔགས་སོ་ཞེས་དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བའི་སྒོ་ནས་ “དགེ་སྦྱོང་ངན་པ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཞེ་སྡང་གི་དབང་ཁོ་ནས་མ་ཟད། དམངས་རིགས་རྣམས་རབ་ཏུ་བྱུང་དུ་བཅུག་ནས་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར། ལྷུང་བར་གྱུར་པ་འདི་ནི་དམངས་རིགས་ལས་ཀྱང་སྡིག་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྐྱུག་བྲོ་བའི་སྒོ་ནས་ “དམངས་རིགས་ངན་པ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཡང་ན་ “དམངས་རིགས་ཀྱིས་མཆོད་སྦྱིན་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སྡིག་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྙམ་ནས་ཀྱང་དེ་ལྟར་སྨྲས་སོ།། ဘဂဝါ တထာ ဝုတ္တောပိ ဝိပ္ပသန္နေနေဝ မုခဝဏ္ဏေန မဓုရေန သရေန ဗြာဟ္မဏဿ ဥပရိ အနုကမ္ပာသီတလေန စိတ္တေန အတ္တနော သဗ္ဗသတ္တေဟိ အသာဓာရဏတာဒိဘာဝံ ပကာသေန္တော အာဟ ‘‘ဇာနာသိ ပန, တွံ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. အထ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော မုခပ္ပသာဒသူစိတံ တာဒိဘာဝံ ဉတွာ အနုကမ္ပာသီတလေန စိတ္တေန နိစ္ဆာရိတံ မဓုရဿရံ သုတွာ အမတေနေဝ အဘိသိတ္တဟဒယော အတ္တမနော ဝိပ္ပသန္နိန္ဒြိယော နိဟတမာနော ဟုတွာ တံ ဇာတိသဘာဝံ ဝိသဥဂ္ဂိရသဒိသံ သမုဒါစာရဝစနံ ပဟာယ ‘‘နူန ယမဟံ ဟီနဇစ္စံ ဝသလန္တိ ပစ္စေမိ, န သော ပရမတ္ထတော ဝသလော, န စ ဟီနဇစ္စတာ ဧဝ ဝသလကရဏော ဓမ္မော’’တိ မညမာနော ‘‘န ခွာဟံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ အာဟ. ဓမ္မတာ ဟေသာ, ယံ ဟေတုသမ္ပန္နော ပစ္စယာလာဘေန ဖရုသောပိ သမာနော လဒ္ဓမတ္တေ ပစ္စယေ မုဒုကော ဟောတီတိ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་ལྟར་གསུངས་ཀྱང་། ཤིན་ཏུ་དང་བའི་ཞལ་གྱི་མདོག་དང་སྙན་པའི་གསུང་གིས། བྲམ་ཟེ་ལ་སྙིང་རྗེས་བསིལ་བར་གྱུར་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་མི་མཐུན་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་བཞིན་དུ། “བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།” ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་གྱི་མདོག་དང་བཅས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མཁྱེན་ཏེ། སྙིང་རྗེས་བསིལ་བའི་ཐུགས་ལས་བྱུང་བའི་གསུང་སྙན་པོ་ཐོས་ནས། བདུད་རྩིས་སྙིང་ལ་དབང་བསྐུར་བ་བཞིན་དུ་ཡིད་རངས་ཤིང་དབང་པོ་རྣམས་དང་བཅས་ཤིང་ང་རྒྱལ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏེ། དུག་སྐྱུག་པ་དང་འདྲ་བའི་རིགས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཚིག་རྩུབ་པོ་དེ་དོར་ནས། “བདག་གིས་རིགས་དམན་པ་ལ་དམངས་རིགས་ཞེས་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་དོན་དམ་པར་དམངས་རིགས་མ་ཡིན་ལ། རིགས་དམན་པ་ཉིད་ཀྱང་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྙམ་ནས། “ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ། བདག་གིས་མི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ། རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྐྱེན་མ་ཐོབ་པའི་ཚེ་རྩུབ་པོ་ཡིན་ཡང་། རྐྱེན་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་འཇམ་པོར་འགྱུར་རོ།། တတ္ထ သာဓူတိ အယံ သဒ္ဒေါ အာယာစနသမ္ပဋိစ္ဆနသမ္ပဟံသနသုန္ဒရဒဠှီကမ္မာဒီသု ဒိဿတိ. ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၉၅; အ. နိ. ၇.၈၃) ဟိ အာယာစနေ. ‘‘သာဓု, ဘန္တေတိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၈၆) သမ္ပဋိစ္ဆနေ. ‘‘သာဓု, သာဓု, သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၉) သမ္ပဟံသနေ. དེ་ལ་ “ལེགས་སོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་། དང་དུ་ལེན་པ། རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ། བཟང་པོ། བརྟན་པོར་བྱེད་པ་སོགས་ལ་འཇུག་པར་སྣང་ངོ་།། “བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ལ་ཆོས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་བཤད་དུ་གསོལ། ལེགས་སོ།།” ཞེས་པ་སོགས་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལའོ།། “བཙུན་པ། ལེགས་སོ་ཞེས་དགེ་སློང་དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཞིང་མངོན་པར་བསྟོད་དེ་”ཞེས་པ་སོགས་ནི་དང་དུ་防ལེན་པ་ལའོ།། “ཤཱ་རིའི་བུ། ལེགས་སོ། ལེགས་སོ།།” ཞེས་པ་སོགས་ནི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་ལའོ།། ‘‘သာဓု ဓမ္မရုစီ ရာဇာ, သာဓု ပညာဏဝါ နရော; သာဓု မိတ္တာနမဒ္ဒုဗ္ဘော, ပါပဿာကရဏံ သုခ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၁၈.၁၀၁) – “ཆོས་ལ་དགའ་བའི་རྒྱལ་པོ་བཟང་། ཤེས་རབ་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་བཟང་། གྲོགས་ལ་མི་གཤེད་པ་ནི་བཟང་། སྡིག་པ་མི་བྱེད་པ་ནི་བདེའོ།།” ཞེས་པ་སོགས་ནི། အာဒီသု [Pg.159] သုန္ဒရေ. ‘‘တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁) ဒဠှီကမ္မေ. ဣဓ ပန အာယာစနေ. བཟང་པོའི་དོན་ལའོ།། “དེ་ཉོན་ཅིག ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག” ཅེས་པ་སོགས་ནི་བརྟན་པོར་བྱེད་པ་ལའོ།། འདིར་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་དོན་ཏོ།། တေန ဟီတိ တဿာဓိပ္ပာယနိဒဿနံ, သစေ ဉာတုကာမောသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာရဏဝစနံ ဝါ, တဿ ယသ္မာ ဉာတုကာမောသိ, တသ္မာ, ဗြာဟ္မဏ, သုဏာဟိ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ, တထာ တေ ဘာသိဿာမိ, ယထာ တွံ ဇာနိဿသီတိ ဧဝံ ပရပဒေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြ စ သုဏာဟီတိ သောတိန္ဒြိယဝိက္ခေပဝါရဏံ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီတိ မနသိကာရေ ဒဠှီကမ္မနိယောဇနေန မနိန္ဒြိယဝိက္ခေပဝါရဏံ. ပုရိမဉ္စေတ္ထ ဗျဉ္ဇနဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟဝါရဏံ, ပစ္ဆိမံ အတ္ထဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟဝါရဏံ. ပုရိမေန စ ဓမ္မဿဝနေ နိယောဇေတိ, ပစ္ဆိမေန သုတာနံ ဓမ္မာနံ ဓာရဏတ္ထူပပရိက္ခာဒီသု. ပုရိမေန စ ‘‘သဗျဉ္ဇနော အယံ ဓမ္မော, တသ္မာ သဝနီယော’’တိ ဒီပေတိ, ပစ္ဆိမေန ‘‘သာတ္ထော, တသ္မာ မနသိ ကာတဗ္ဗော’’တိ. သာဓုကပဒံ ဝါ ဥဘယပဒေဟိ ယောဇေတွာ ‘‘ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော ဓမ္မဂမ္ဘီရော စ ဒေသနာဂမ္ဘီရော စ, တသ္မာ သုဏာဟိ သာဓုကံ. ယသ္မာ အတ္ထဂမ္ဘီရော ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရော စ, တသ္မာ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီ’’တိ ဧတမတ္ထံ ဒီပေန္တော အာဟ – ‘‘သုဏာဟိ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီ’’တိ. “འོ་ན་”ཞེས་པ་ནི་ཁོང་གི་བསམ་པ་མཚོན་པ་སྟེ། “གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་པར་འདོད་ན་”ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཚིག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་པར་འདོད་པས་ན། བྲམ་ཟེ། ཉོན་ཅིག ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་དང་སྦྱར་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལ་ “ཉོན་ཅིག་”ཅེས་པ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བཟློག་པ་དང་། “ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བརྟན་པོར་སྦྱོར་བས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བཟློག་པའོ།། འདིར་སྔ་མས་ནི་ཚིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་བཟློག་པ་དང་། ཕྱི་མས་ནི་དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་བཟློག་པའོ།། སྔ་མས་ཆོས་ཉན་པ་ལ་སྦྱོར་ཞིང་། ཕྱི་མས་ཐོས་པའི་ཆོས་རྣམས་འཛིན་པ་དང་དོན་ལ་རྟོག་པ་སོགས་ལ་སྦྱོར་རོ།། སྔ་མས་ “ཆོས་འདི་ནི་ཚིག་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་ཉན་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་ལ། ཕྱི་མས་ “དོན་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་ཡིད་ལ་བྱའོ་”ཞེས་སོ།། ཡང་ན་ “ལེགས་པར་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་གཉིས་ཀ་ལ་སྦྱར་ནས། “ཆོས་འདི་ནི་ཆོས་ཟབ་ཅིང་བསྟན་པ་ཟབ་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག དོན་ཟབ་ཅིང་རྟོགས་པ་ཟབ་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་པའི་དོན་འདི་གསལ་བར་མཛད་བཞིན་དུ། “ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་སོ།། တတော ‘‘ဧဝံ ဂမ္ဘီရေ ကထမဟံ ပတိဋ္ဌံ လဘိဿာမီ’’တိ ဝိသီဒန္တမိဝ တံ ဗြာဟ္မဏံ သမုဿာဟေန္တော အာဟ – ‘‘ဘာသိဿာမီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘ယထာ တွံ ဉဿသိ, တထာ ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ ဥတ္တာနေန နယေန ဘာသိဿာမီ’’တိ ဧဝမဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတော ဥဿာဟဇာတော ဟုတွာ ‘‘ဧဝံ ဘော’’တိ ခေါ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ, သမ္ပဋိစ္ဆိ ပဋိဂ္ဂဟေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ဝါ ပဋိပဇ္ဇနေန အဘိမုခေါ အဿောသီတိ. အထဿ ‘‘ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာ’’တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကောဓနော ဥပနာဟီ’’တိ ဧဝမာဒိကံ. དེ་ནས་ “འདི་ལྟ་བུའི་ཟབ་མོ་ལ་བདག་གིས་ཇི་ལྟར་གཞི་རྙེད་པར་འགྱུར་”སྙམ་ནས་ཡིད་ཞུམ་པ་ལྟར་གྱུར་པའི་བྲམ་ཟེ་དེ་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “བཤད་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར། ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་གསལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པར་བྱའོ་”ཞེས་པའི་བསམ་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ནས་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། “བཙུན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་”ཞེས་བྲམ་ཟེ་མེ་མཆོད་བྱེད་པའི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་དང་དུ་བླངས་ཤིང་ཁས་བླངས་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་བསྒོ་བ་བཞིན་སྒྲུབ་པར་འདོད་པས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ནས་ཉན་ཏོ།། དེ་ནས་ཁོང་ལ་ “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་”ཞེས་ད་ལྟ་བཤད་པར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་ནས། “ཁྲོ་ཞིང་འཁོན་དུ་འཛིན་པ་”ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ།། ၁၁၆. တတ္ထ ကောဓနောတိ ကုဇ္ဈနသီလော. ဥပနာဟီတိ တဿေဝ ကောဓဿ ဒဠှီကမ္မေန ဥပနာဟေန သမန္နာဂတော. ပရေသံ ဂုဏေ မက္ခေတိ ပုဉ္ဆတီတိ မက္ခီ, ပါပေါ စ သော မက္ခီ စာတိ ပါပမက္ခီ. ဝိပန္နဒိဋ္ဌီတိ ဝိနဋ္ဌသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဝိပန္နာယ ဝါ ဝိရူပံ ဂတာယ ဒသဝတ္ထုကာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော. မာယာဝီတိ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနဒေါသပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ မာယာယ [Pg.160] သမန္နာဂတော. တံ ဇညာ ဝသလော ဣတီတိ တံ ဧဝရူပံ ပုဂ္ဂလံ ဧတေသံ ဟီနဓမ္မာနံ ဝဿနတော သိဉ္စနတော အနွာဿဝနတော ‘‘ဝသလော’’တိ ဇာနေယျာတိ, ဧတေဟိ သဗ္ဗေဟိ ဗြာဟ္မဏမတ္ထကေ ဇာတော. အယဉှိ ပရမတ္ထတော ဝသလော ဧဝ, အတ္တနော ဟဒယတုဋ္ဌိမတ္တံ, န ပရန္တိ. ဧဝမေတ္ထ ဘဂဝါ အာဒိပဒေနေဝ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကောဓနိဂ္ဂဟံ ကတွာ ‘‘ကောဓာဒိဓမ္မော ဟီနပုဂ္ဂလော’’တိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ စ ဒေသနာယ ကောဓာဒိဓမ္မေ ဒေသေန္တော ဧကေန တာဝ ပရိယာယေန ဝသလဉ္စ ဝသလကရဏေ စ ဓမ္မေ ဒေသေသိ. ဧဝံ ဒေသေန္တော စ ‘‘တွံ အဟ’’န္တိ ပရဝမ္ဘနံ အတ္တုက္ကံသနဉ္စ အကတွာ ဓမ္မေနေဝ သမေန ဉာယေန တံ ဗြာဟ္မဏံ ဝသလဘာဝေ, အတ္တာနဉ္စ ဗြာဟ္မဏဘာဝေ ဌပေသိ. ༡༡༦. དེ་ལ་ “ཁྲོ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ།། “འཁོན་དུ་འཛིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁྲོ་བ་དེ་ཉིད་བརྟན་པོར་བྱེད་པའི་འཁོན་འཛིན་དང་ལྡན་པའོ།། གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་ཤིང་འཕྱིད་པར་བྱེད་པས་ན་ “གཤེ་བ་”ཞེས་བྱ་ལ། སྡིག་པ་ཅན་ཡང་ཡིན་ལ་གཤེ་བ་ཡང་ཡིན་པས་ “སྡིག་ཅན་གཤེ་བ་”ཞེས་བྱའོ།། “ལྟ་བ་ཉམས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་བརླག་པ་སྟེ། ཡང་ན་ཉམས་ཤིང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་བཅུ་ཅན་གྱི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའོ།། “གཡོ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་རང་ལ་ཡོད་པའི་སྐྱོན་གསང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་གཡོ་དང་ལྡན་པའོ།། “དེ་ནི་དམངས་རིགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི། སྐྱེས་བུ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཆོས་དམན་པ་འདི་དག་གནས་པ་དང་། གཏོར་བ། རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འབབ་པའི་ཕྱིར་ “དམངས་རིགས་”སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་སྟེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ན་ཚངས་པའི་སྤྱི་བོ་ནས་སྐྱེས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དམངས་རིགས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།། འདི་ནི་རང་གི་སེམས་ཚིམ་པ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། འདི་ལྟར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིག་དང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་དེའི་ཁྲོ་བ་ཚར་བཅད་ནས། “ཁྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་དམན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་བསྟན་པས་ཁྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྟོན་བཞིན་དུ། རེ་ཞིག་རྣམ་གྲངས་གཅིག་གིས་དམངས་རིགས་དང་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཚེ་ཡང་ “ཁྱོད་དང་བདག་”ཅེས་གཞན་ལ་བརྙས་པ་དང་རང་ཉིད་བསྟོད་པ་མ་མཛད་པར། ཆོས་ཉིད་མཉམ་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྲམ་ཟེ་དེ་དམངས་རིགས་ཀྱི་གནས་སུ་དང་། རང་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་གནས་སུ་བཞག་གོ། ၁၁၇. ဣဒါနိ ယာယံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒိဋ္ဌိ ‘‘ကဒါစိ ပါဏာတိပါတအဒိန္နာဒါနာဒီနိ ကရောန္တောပိ ဗြာဟ္မဏော ဧဝါ’’တိ. တံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိသေဓေန္တော, ယေ စ သတ္တဝိဟိံသာဒီသု အကုသလဓမ္မေသု တေဟိ တေဟိ သမန္နာဂတာ အာဒီနဝံ အပဿန္တာ တေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒေန္တိ, တေသံ ‘‘ဟီနာ ဧတေ ဓမ္မာ ဝသလကရဏာ’’တိ တတ္ထ အာဒီနဝဉ္စ ဒဿေန္တော အပရေဟိပိ ပရိယာယေဟိ ဝသလဉ္စ ဝသလကရဏေ စ ဓမ္မေ ဒေသေတုံ ‘‘ဧကဇံ ဝါ ဒွိဇံ ဝါ’’တိ ဧဝမာဒိဂါထာယော အဘာသိ. ༡༡༧. ད་ནི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་ “རེས་འགའ་སྲོག་གཅོད་པ་དང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་སོགས་བྱེད་ཀྱང་བྲམ་ཟེ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་དེ་བཟློག་པར་མཛད་ཅིང་། སེམས་ཅན་ལ་རྣམ་པར་འཚེ་བ་སོགས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་དང་ལྡན་ཞིང་ཉེས་དམིགས་མི་མཐོང་བར་ཆོས་དེ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ། “ཆོས་འདི་དག་ནི་དམན་པ་སཏེ་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་དེ་ལ་ཉེས་དམིགས་ཀྱང་སྟོན་བཞིན་དུ། རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དམངས་རིགས་དང་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “གཅིག་སྐྱེས་སམ་གཉིས་སྐྱེས་ཀྱང་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་གསུངས་སོ།། တတ္ထ ဧကဇောတိ ဌပေတွာ အဏ္ဍဇံ အဝသေသယောနိဇော. သော ဟိ ဧကဒါ ဧဝ ဇာယတိ. ဒွိဇောတိ အဏ္ဍဇော. သော ဟိ မာတုကုစ္ဆိတော အဏ္ဍကောသတော စာတိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဇာယတိ. တံ ဧကဇံ ဝါ ဒွိဇံ ဝါပိ. ယောဓ ပါဏန္တိ ယော ဣဓ သတ္တံ. ဝိဟိံသတီတိ ကာယဒွါရိကစေတနာသမုဋ္ဌိတေန ဝါ ဝစီဒွါရိကစေတနာသမုဋ္ဌိတေန ဝါ ပယောဂေန ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ. ‘‘ပါဏာနိ ဟိံသတီ’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထ ဧကဇံ ဝါ ဒွိဇံ ဝါတိ ဧဝံပဘေဒါနိ ယောဓ ပါဏာနိ ဟိံသတီတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဿ ပါဏေ ဒယာ နတ္ထီတိ ဧတေန မနသာ အနုကမ္ပာယ အဘာဝံ အာဟ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣတော ပရာသု စ ဂါထာသု, ယတော ဧတ္တကမ္ပိ အဝတွာ ဣတော ပရံ ဥတ္တာနတ္ထာနိ ပဒါနိ ပရိဟရန္တာ အဝဏ္ဏိတပဒဝဏ္ဏနာမတ္တမေဝ ကရိဿာမ. དེ་ལ་“ལན་ཅིག་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་གནས་གཞན་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ལན་ཅིག་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“གཉིས་སྐྱེས་”ཞེས་པ་ནི། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ནི་མ་ཡི་མངལ་དང་སྒོ་ངའི་སྦུབས་ལས་ཏེ་ལན་གཉིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“དེ་ལན་ཅིག་སྐྱེས་པའམ་གཉིས་སྐྱེས་པའང་རུང་།” “འདི་ན་སྲོག་ཆགས་ལ།”ཞེས་པ་ནི། འདི་ན་སེམས་ཅན་ལའོ། །“རྣམ་པར་འཚེ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་སེམས་པ་འམ། ངག་གི་སྒོ་ནས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་སེམས་པའི་སྦྱོར་བ་གང་རུང་གིས་སྲོག་དང་འབྲལ་བར་བྱེད་པའོ། །“སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་འཚེ་བ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། དེ་ལ་ལན་ཅིག་སྐྱེས་པའམ་གཉིས་སྐྱེས་པ་ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་འདི་ན་འཚེ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་འདི་ལྟར་འབྲེལ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གང་ལ་སྲོག་ཆགས་ལ་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་”ཞེས་པས་ནི། སེམས་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་མེད་པ་ཉིད་གསུངས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལས་གཞན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལ། འདི་ཙམ་ཡང་མ་བཤད་པར་འདི་ལས་གཞན་པའི་དོན་གསལ་བའི་ཚིག་རྣམས་བཏང་སྟེ། མ་བཤད་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཙམ་ཞིག་བདག་ཅག་གིས་བྱའོ། ། ၁၁၈. ဟန္တီတိ [Pg.161] ဟနတိ ဝိနာသေတိ. ပရိရုန္ဓတီတိ သေနာယ ပရိဝါရေတွာ တိဋ္ဌတိ. ဂါမာနိ နိဂမာနိ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေန နဂရာနီတိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နိဂ္ဂါဟကော သမညာတောတိ ဣမိနာ ဟနနပရိရုန္ဓနေန ဂါမနိဂမနဂရဃာတကောတိ လောကေ ဝိဒိတော. ༡༡༨. “གསོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། འཇོམས་ཤིང་རྣམ་པར་བརླག་པའོ། །“འགོག་པ་”ཞེས་པ་ནི། དམག་གིས་བསྐོར་ནས་གནས་པའོ། །“གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དག་ཀྱང་”ཞེས་པ་འདིར་“ཀྱང་”ཞེས་པའི་སྒྲས་གྲོང་ཁྱེར་རྣམས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །“གནོད་པ་བྱེད་པར་གྲགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། གསོད་པ་དང་འགོག་པ་འདིས་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་གྲོང་ཁྱེར་འཇོམས་པ་པོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའོ། ། ၁၁၉. ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေတိ ဂါမောပိ နိဂမောပိ နဂရမ္ပိ သဗ္ဗောဝ ဣဓ ဂါမော သဒ္ဓိံ ဥပစာရေန, တံ ဌပေတွာ သေသံ အရညံ. တသ္မိံ ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ ယံ ပရေသံ မမာယိတံ, ယံ ပရသတ္တာနံ ပရိဂ္ဂဟိတမပရိစ္စတ္တံ သတ္တော ဝါ သင်္ခါရော ဝါ. ထေယျာ အဒိန္နမာဒေတီတိ တေဟိ အဒိန္နံ အနနုညာတံ ထေယျစိတ္တေန အာဒိယတိ, ယေန ကေနစိ ပယောဂေန ယေန ကေနစိ အဝဟာရေန အတ္တနော ဂဟဏံ သာဓေတိ. ༡༡༩. “གྲོང་ངམ་ཡང་ན་དགོན་པ་རུ།”ཞེས་པ་ལ། འདིར་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་གྲོང་ཁྱེར་ཐམས་ཅད་ནི་ཉེ་འཁོར་དང་བཅས་པ་གྲོང་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ནི་དགོན་པའོ། །གྲོང་དེའམ་ཡང་ན་དགོན་པ་དེ་རུ་“གང་ཞིག་གཞན་གྱི་ཡོངས་བཟུང་བ།”ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཅན་ནམ་འདུ་བྱེད་གང་རུང་གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ཞིང་མ་བཏང་བའོ། །“མ་བྱིན་པར་རྐུ་བས་ལེན་པ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གིས་མ་བྱིན་ཞིང་མ་གནང་བ་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལེན་པ་སྟེ། སྦྱོར་བ་གང་རུང་ངམ་འཕྲོག་ཐབས་གང་རུང་གིས་རང་གི་བཟུང་བ་སྒྲུབ་པའོ། ། ၁၂၀. ဣဏမာဒါယာတိ အတ္တနော သန္တကံ ကိဉ္စိ နိက္ခိပိတွာ နိက္ခေပဂ္ဂဟဏေန ဝါ, ကိဉ္စိ အနိက္ခိပိတွာ ‘‘ဧတ္တကေန ကာလေန ဧတ္တကံ ဝဍ္ဎိံ ဒဿာမီ’’တိ ဝဍ္ဎိဂ္ဂဟဏေန ဝါ, ‘‘ယံ ဣတော ဥဒယံ ဘဝိဿတိ, တံ မယှံ မူလံ တဝေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဥဒယံ ဥဘိန္နမ္ပိ သာဓာရဏ’’န္တိ ဝါ ဧဝံ တံတံအာယောဂဂ္ဂဟဏေန ဝါ ဣဏံ ဂဟေတွာ. စုဇ္ဇမာနော ပလာယတိ န ဟိ တေ ဣဏမတ္ထီတိ တေန ဣဏာယိကေန ‘‘ဒေဟိ မေ ဣဏ’’န္တိ စောဒိယမာနော ‘‘န ဟိ တေ ဣဏမတ္ထိ, မယာ ဂဟိတန္တိ ကော သက္ခီ’’တိ ဧဝံ ဘဏနေန ဃရေ ဝသန္တောပိ ပလာယတိ. ༡༢༠. “བུ་ལོན་བླངས་ནས་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་ཅ་ལག་ཅིག་གཏའ་མར་བཞག་ནས་གཏའ་མ་ལེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་སམ། ཅ་ལག་གང་ཡང་མ་བཞག་པར་“དུས་འདི་ཙམ་ལ་སྐྱེད་ཀ་འདི་ཙམ་སྤྲོད་དོ།”ཞེས་སྐྱེད་ཀ་ལེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་སམ། “འདི་ལས་བྱུང་བའི་ཁེ་བཟང་གང་ཡིན་པ་དེ་བདག་གི་ཡིན་ལ། མ་རྩ་དེ་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་ནོ།”ཞེས་པའམ། “ཁེ་བཟང་ནི་གཉིས་ཀར་ཐུན་མོང་ཡིན་ནོ།”ཞེས་པ་སོགས་འོས་མེད་ཀྱི་འཛིན་སྟངས་དེ་དང་དེས་བུ་ལོན་བླངས་ཏེ། །“བདས་པ་ན་བྲོས་ཤིང་ཁྱོད་ལ་བུ་ལོན་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི། བུ་ལོན་བདག་པོས་“བདག་གི་བུ་ལོན་སྤྲོད་ཅིག”ཅེས་བདས་པ་ན། “ཁྱོད་ལ་བུ་ལོན་མེད་དོ། །བདག་གིས་བླངས་པར་དཔང་པོ་སུ་ཡོད།”ཅེས་འདི་ལྟར་སྨྲས་ནས་ཁྱིམ་ན་གནས་བཞིན་དུའང་བྲོས་པའོ། ། ၁၂၁. ကိဉ္စိက္ခကမျတာတိ အပ္ပမတ္တကေပိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဣစ္ဆာယ. ပန္ထသ္မိံ ဝဇန္တံ ဇနန္တိ မဂ္ဂေ ဂစ္ဆန္တံ ယံကိဉ္စိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ. ဟန္တွာ ကိဉ္စိက္ခမာဒေတီတိ မာရေတွာ ကောဋ္ဋေတွာ တံ ဘဏ္ဍကံ ဂဏှာတိ. ༡༢༡. “ཅུང་ཟད་འདོད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། ཉུང་ངུ་ཙམ་ཞིག་ལའང་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ལམ་ན་འགྲོ་བའི་སྐྱེ་བོ་ལ།”ཞེས་པ་ནི། ལམ་ན་འགྲོ་བའི་བུད་མེད་དམ་སྐྱེས་པ་གང་རུང་ལའོ། །“བསད་ནས་ཅུང་ཟད་འཕྲོག་པ་”ཞེས་པ་ནི། བསད་དམ། བརྡུངས་ནས་ཅ་ལག་དེ་ལེན་པའོ། ། ၁၂၂. အတ္တဟေတူတိ အတ္တနော ဇီဝိတကာရဏာ, တထာ ပရဟေတု. ဓနဟေတူတိ သကဓနဿ ဝါ ပရဓနဿ ဝါ ကာရဏာ. စ-ကာရော သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပနတ္ထော. သက္ခိပုဋ္ဌောတိ ယံ ဇာနာသိ, တံ ဝဒေဟီတိ ပုစ္ဆိတော. မုသာ ဗြူတီတိ ဇာနန္တော ဝါ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ အဇာနန္တော ဝါ ‘‘ဇာနာမီ’’တိ ဘဏတိ, သာမိကေ အသာမိကေ, အသာမိကေ စ သာမိကေ ကရောတိ. ༡༢༢. “རང་གི་ཆེད་དུ་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་ཆེད་དུའོ། །“ནོར་གྱི་ཆེད་དུ་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་ནོར་རམ། གཞན་གྱི་ནོར་གྱི་ཕྱིར་རོ། །“དང་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་དོན་ཏོ། །“དཔང་པོར་དྲིས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི། “ཁྱོད་ཀྱིས་གང་ཤེས་པ་དེ་སྨྲོས་ཤིག”ཅེས་དྲིས་པ་ནའོ། །“རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ཤེས་བཞིན་དུ་“མི་ཤེས་སོ།”ཞེས་སམ། མི་ཤེས་བཞིན་དུ་“ཤེས་སོ།”ཞེས་སྨྲ་བ་སྟེ། བདག་པོ་ལ་བདག་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་། བདག་པོ་མ་ཡིན་པ་ལ་བདག་པོར་བྱེད་པའོ། ། ၁၂၃. ဉာတီနန္တိ [Pg.162] သမ္ဗန္ဓီနံ. သခီနန္တိ ဝယဿာနံ ဒါရေသူတိ ပရပရိဂ္ဂဟိတေသု. ပဋိဒိဿတီတိ ပဋိကူလေန ဒိဿတိ, အတိစရန္တော ဒိဿတီတိ အတ္ထော. သာဟသာတိ ဗလက္ကာရေန အနိစ္ဆံ. သမ္ပိယေနာတိ တေဟိ တေသံ ဒါရေဟိ ပတ္ထိယမာနော သယဉ္စ ပတ္ထယမာနော, ဥဘယသိနေဟဝသေနာပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ༡༢༣. “གཉེན་འདུན་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི། འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །“མཛའ་བཤེས་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི། ལོ་མཉམ་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །“ཆུང་མ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་རྣམས་ལའོ། །“མཐོང་བ་”ཞེས་པ་ནི། མི་མཐུན་པར་མཐོང་བ་སྟེ། ལོག་པར་གཡེམ་པ་བྱེད་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ། །“བཙན་ཐབས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི། མི་འདོད་བཞིན་དུ་དབང་ཤེད་ཀྱིས་སོ། །“མཛའ་བས་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་ཆུང་མ་དེ་དག་གིས་འདོད་ཅིང་རང་ཉིད་ཀྱང་འདོད་དེ། གཉིས་ཀ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་རུང་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། ၁၂၄. မာတရံ ပိတရံ ဝါတိ ဧဝံ မေတ္တာယ ပဒဋ္ဌာနဘူတမ္ပိ, ဇိဏ္ဏကံ ဂတယောဗ္ဗနန္တိ ဧဝံ ကရုဏာယ ပဒဋ္ဌာနဘူတမ္ပိ. ပဟု သန္တော န ဘရတီတိ အတ္ထသမ္ပန္နော ဥပကရဏသမ္ပန္နော ဟုတွာပိ န ပေါသေတိ. ༡༢༤. “མ་དང་ཕ་ལ།”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་བྱམས་པའི་གཞི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ལའོ། །“རྒས་ཤིང་ལང་ཚོ་ཡོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་སྙིང་རྗེའི་གཞི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ལའོ། །“ནུས་བཞིན་དུ་མི་གསོ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ནོར་དང་ལྡན་ཞིང་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་ཀྱང་མི་གསོ་བའོ། ། ၁၂၅. သသုန္တိ သဿုံ. ဟန္တီတိ ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ ပဟရတိ. ရောသေတီတိ ကောဓမဿ သဉ္ဇနေတိ ဝါစာယ ဖရုသဝစနေန. ༡༢༥. “སྒྱུག་མོ་”ཞེས་པ་ནི། ཁྱོ་གའི་མའོ། །“བརྡེག་པ་”ཞེས་པ་ནི། ལག་པའམ། ཕ་བོང་ངམ། གཞན་གང་རུང་གིས་རྡེག་པའོ། །“སྡིགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། ངག་གི་ཚིག་རྩུབ་པོས་ཁོང་ཁྲོ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ། ། ၁၂၆. အတ္ထန္တိ သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေသု ယံကိဉ္စိ. ပုစ္ဆိတော သန္တောတိ ပုဋ္ဌော သမာနော. အနတ္ထမနုသာသတီတိ တဿ အဟိတမေဝ အာစိက္ခတိ. ပဋိစ္ဆန္နေန မန္တေတီတိ အတ္ထံ အာစိက္ခန္တောပိ ယထာ သော န ဇာနာတိ, တထာ အပါကဋေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ ပဋိစ္ဆန္နေန ဝစနေန မန္တေတိ, အာစရိယမုဋ္ဌိံ ဝါ ကတွာ ဒီဃရတ္တံ ဝသာပေတွာ သာဝသေသမေဝ မန္တေတိ. ༡༢༦. “དོན་”ཞེས་པ་ནི། མཐོང་ཆོས་དང་། ཕྱི་མའི་དོན་དང་། དོན་དམ་པའི་དོན་རྣམས་ལས་གང་རུང་ངོ་། །“དྲིས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི། དྲི་བ་བྱས་པ་ནའོ། །“དོན་མ་ཡིན་པ་སྟོན་པ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་ལ་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་སྨྲ་བའོ། །“གསང་བའི་སྒོ་ནས་གྲོས་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། དོན་སྟོན་བཞིན་དུའང་དེས་མི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མི་གསལ་བའི་ཚིག་དང་ཡི་གེས་གསང་བའི་ཚིག་གིས་གྲོས་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་སློབ་དཔོན་གྱི་དཔེ་མཁྱུད་བྱས་ཏེ། ཡུན་རིང་པོར་གནས་སུ་བཅུག་ནས་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་སྟོན་པའོ། ། ၁၂၇. ယော ကတွာတိ ဧတ္ထ မယာ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပါပိစ္ဆတာ ဝုတ္တာ. ယာ သာ ‘‘ဣဓေကစ္စော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, တဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတု ပါပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟတိ, မာ မံ ဇညာတိ ဣစ္ဆတီ’’တိ ဧဝံ အာဂတာ. ယထာ အညေ န ဇာနန္တိ, တထာ ကရဏေန ကတာနဉ္စ အဝိဝရဏေန ပဋိစ္ဆန္နာ အဿ ကမ္မန္တာတိ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော. ༡༢༧. “གང་ཞིག་བྱས་ནས་”ཞེས་པ་འདིར། བདག་གིས་སྔོན་གྱི་ཆ་ལ་འདོད་པ་ངན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གང་ཞིག་“འདི་ན་ཁ་ཅིག་ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱད་དེ། ངག་གིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱད་དེ། ཡིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱད་ནས། དེ་གསང་བའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ངན་པ་སྨོན་ཏེ། བདག་ལ་གཞན་གྱིས་མ་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་འདོད་དོ།”ཞེས་འདི་ལྟར་འོངས་སོ། །གཞན་གྱིས་མི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་དང་། བྱས་པ་རྣམས་མི་གསལ་བར་བྱེད་པས་ལས་གསང་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་“ལས་གསང་བ་ཅན་”ནོ། ། ၁၂၈. ပရကုလန္တိ ဉာတိကုလံ ဝါ မိတ္တကုလံ ဝါ. အာဂတန္တိ ယဿ တေန ကုလေ ဘုတ္တံ, တံ အတ္တနော ဂေဟမာဂတံ ပါနဘောဇနာဒီဟိ နပ္ပဋိပူဇေတိ, န ဝါ ဒေတိ, အဝဘုတ္တံ ဝါ ဒေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ༡༢༨. “གཞན་གྱི་ཁྱིམ་”ཞེས་པ་ནི། གཉེན་གྱི་ཁྱིམ་མམ་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་ཁྱིམ་མོ། །“ལྷགས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཁྱིམ་དེར་རང་གིས་ཟོས་པ་དེ། རང་གི་ཁྱིམ་དུ་ལྷགས་པ་ན། བཏུང་བ་དང་བཟའ་བ་སོགས་ཀྱིས་ལན་དུ་མི་མཆོད་པ་སྟེ། མི་སྦྱིན་པའམ། ཡང་ན་ཟས་ངན་པ་སྦྱིན་པའི་དོན་ཏོ། ། ၁၂၉. ယော ဗြာဟ္မဏံ ဝါတိ ပရာဘဝသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ. ༡༢༩. “གང་ཞིག་བྲམ་ཟེ་ལ།”ཞེས་པའི་རྐང་པ་ནི། ཉམས་པའི་མདོའི་འགྲེལ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། ၁၃၀. ဘတ္တကာလေ [Pg.163] ဥပဋ္ဌိတေတိ ဘောဇနကာလေ ဇာတေ. ဥပဋ္ဌိတန္တိပိ ပါဌော, ဘတ္တကာလေ အာဂတန္တိ အတ္ထော. ရောသေတိ ဝါစာ န စ ဒေတီတိ ‘‘အတ္ထကာမော မေ အယံ ဗလက္ကာရေန မံ ပုညံ ကာရာပေတုံ အာဂတော’’တိ အစိန္တေတွာ အပ္ပတိရူပေန ဖရုသဝစနေန ရောသေတိ, အန္တမသော သမ္မုခဘာဝမတ္တမ္ပိ စဿ န ဒေတိ, ပဂေဝ ဘောဇနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ༡༣༠. “ཟས་ཀྱི་དུས་ལ་བབས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི། བཟའ་བཏུང་གི་དུས་ལ་བབས་པ་ནའོ། །“ལྷགས་པ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། ཟས་ཀྱི་དུས་སུ་ལྷགས་པའི་དོན་ཏོ། །“ངག་གིས་སྡིགས་ཤིང་མི་སྦྱིན་པ་”ཞེས་པ་ནི། “འདི་ནི་བདག་གི་ཕན་པ་འདོད་པས་བདག་ལ་བསོད་ནམས་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ལྷགས་པའོ།”ཞེས་མི་བསམ་པར། མི་རིགས་པའི་ཚིག་རྩུབ་པོས་སྡིགས་ཤིང་། ཐ་ན་མདུན་དུ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་ན། བཟའ་བ་སྦྱིན་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ། ། ၁၃၁. အသတံ ယောဓ ပဗြူတီတိ ယော ဣဓ ယထာ နိမိတ္တာနိ ဒိဿန္တိ ‘‘အသုကဒိဝသေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ တေ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ အသဇ္ဇနာနံ ဝစနံ ပဗြူတိ. ‘‘အသန္တ’’န္တိပိ ပါဌော, အဘူတန္တိ အတ္ထော. ပဗြူတီတိ ဘဏတိ ‘‘အမုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ မယှံ ဤဒိသော ဃရဝိဘဝေါ, ဧဟိ တတ္ထ ဂစ္ဆာမ, ဃရဏီ မေ ဘဝိဿသိ, ဣဒဉ္စိဒဉ္စ တေ ဒဿာမီ’’တိ ပရဘရိယံ ပရဒါသိံ ဝါ ဝဉ္စေန္တော ဓုတ္တော ဝိယ. နိဇိဂီသာနောတိ နိဇိဂီသမာနော မဂ္ဂမာနော, တံ ဝဉ္စေတွာ ယံကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ပလာယိတုကာမောတိ အဓိပ္ပာယော. ༡༣༡. “འདི་ན་གང་ཞིག་དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི། འདི་ན་མཚན་མ་རྣམས་མཐོང་བ་ན་“ཉིན་མོ་འདི་ལ་ཁྱོད་ལ་འདི་དང་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།”ཞེས་སྐྱེ་བོ་ངན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བའོ། །“མེད་པ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། མི་བདེན་པའི་དོན་ཏོ། །“སྨྲ་བ་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་ཆུང་མའམ་གཞན་གྱི་བྲན་མོ་ལ་“གྲོང་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ན་བདག་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱིམ་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཡོད་དེ། ཚུར་ཤོག་དེར་འགྲོ་བར་བྱའོ། །ཁྱོད་ནི་བདག་གི་ཆུང་མར་འགྱུར་ལ། བདག་གིས་ཁྱོད་ལ་འདི་དང་འདི་སྦྱིན་ནོ།”ཞེས་གཡོ་སྒྱུས་སླུ་བར་བྱེད་པའི་གཡོན་ཅན་བཞིན་དུ་སྨྲ་བའོ། །“རང་གི་དོན་དུ་འདོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་དོན་དུ་འདོད་ཅིང་ཚོལ་བ་སྟེ། དེ་བསླུས་ནས་ཅི་ཞིག་བླངས་ཏེ་བྲོས་པར་འདོད་པའི་དོན་ཏོ། ། ၁၃၂. ယော စတ္တာနန္တိ ယော စ အတ္တာနံ. သမုက္ကံသေတိ ဇာတိအာဒီဟိ သမုက္ကံသတိ ဥစ္စဋ္ဌာနေ ဌပေတိ. ပရေ စ မဝဇာနာတီတိ တေဟိယေဝ ပရေ အဝဇာနာတိ, နီစံ ကရောတိ. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. နိဟီနောတိ ဂုဏဝုဍ္ဎိတော ပရိဟီနော, အဓမဘာဝံ ဝါ ဂတော. သေန မာနေနာတိ တေန ဥက္ကံသနာဝဇာနနသင်္ခါတေန အတ္တနော မာနေန. ༡༣༢. “གང་ཞིག་བདག་ཉིད་ལ་”ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་རང་ཉིད་ལའོ། །“བསྟོད་པ་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། རིགས་ལ་སོགས་པས་བསྟོད་ཅིང་མཐོ་བའི་གནས་སུ་འཇོག་པའོ། །“གཞན་ལ་བརྙས་པར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། རིགས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ལ་བརྙས་ཤིང་དམའ་བར་བྱེད་པའོ། །“མ”་ཡིག་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །“དམན་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་གྱི་འཕེལ་བ་ལས་ཉམས་པའམ། དམན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའོ། །“རང་གི་ང་རྒྱལ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི། བདག་ལ་བསྟོད་པ་དང་གཞན་ལ་བརྙས་པར་བྱེད་པའི་རང་གི་ང་རྒྱལ་དེས་སོ། ། ၁၃၃. ရောသကောတိ ကာယဝါစာဟိ ပရေသံ ရောသဇနကော. ကဒရိယောတိ ထဒ္ဓမစ္ဆရီ, ယော ပရေ ပရေသံ ဒေန္တေ အညံ ဝါ ပုညံ ကရောန္တေ ဝါရေတိ, တဿေတံ အဓိဝစနံ. ပါပိစ္ဆောတိ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနိစ္ဆာယ သမန္နာဂတော. မစ္ဆရီတိ အာဝါသာဒိမစ္ဆရိယယုတ္တော. သဌောတိ အသန္တဂုဏပ္ပကာသနလက္ခဏေန သာဌေယျေန သမန္နာဂတော, အသမ္မာဘာသီ ဝါ အကာတုကာမောပိ ‘‘ကရောမီ’’တိအာဒိဝစနေန. နာဿ ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာ ဟိရီ, နာဿ ဥတ္တာသနတော ဥဗ္ဗေဂလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပန္တိ အဟိရိကော အနောတ္တပ္ပီ. ༡༣༣. “ཁྲོ་གཉེར་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་ངག་གིས་གཞན་ལ་ཁྲོ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །“སེར་སྣ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། སེར་སྣ་མཁྲེགས་པོ་ཅན་ཏེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་འམ། གཞན་གྱིས་བསོད་ནམས་བྱེད་པ་ལ་བགེགས་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་དེའི་ཚིག་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“འདོད་པ་ངན་པ་”ཞེས་པ་ནི། རང་ལ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྟོད་པར་འདོད་པ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཕྲག་དོག་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། གནས་ལ་སོགས་པའི་སེར་སྣ་དང་ལྡན་པའོ། །“གཡོ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། རང་ལ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་གཡོ་དང་ལྡན་པའམ། ཡང་ན་བྱེད་པར་མི་འདོད་བཞིན་དུའང་“བདག་གིས་བྱའོ།”ཞེས་སོགས་མི་མཐུན་པར་སྨྲ་བའོ། །དེ་ལ་སྡིག་པ་ལ་འཛེམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་མེད་ལ། དེ་ལ་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཁྲེལ་ཡོད་པ་མེད་པས་ན། “ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་”འོ། ། ၁၃၄. ဗုဒ္ဓန္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ. ပရိဘာသတီတိ ‘‘အသဗ္ဗညူ’’တိအာဒီဟိ အပဝဒတိ, သာဝကဉ္စ ‘‘ဒုပ္ပဋိပန္နော’’တိအာဒီဟိ. ပရိဗ္ဗာဇံ ဂဟဋ္ဌံ ဝါတိ သာဝကဝိသေသနမေဝေတံ [Pg.164] ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ တဿ သာဝကံ, ဂဟဋ္ဌံ ဝါ ပစ္စယဒါယကန္တိ အတ္ထော. ဗာဟိရကံ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇကံ ယံကိဉ္စိ ဂဟဋ္ဌံ ဝါ အဘူတေန ဒေါသေန ပရိဘာသတီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထံ ဣစ္ဆန္တိ ပေါရာဏာ. ༡༣༤. “སངས་རྒྱས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལའོ། །“སྐུར་བ་འདེབས་པ་”ཞེས་པ་ནི། “ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་ནོ།”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དང་། ཉན་ཐོས་ལ་“སྒྲུབ་པ་ངན་པ་ཅན་ནོ།”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སོ། །“ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་འམ། ཁྱིམ་པ་རུང་།”ཞེས་པ་ནི། འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཁོ་ན་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཉན་ཐོས་སམ། ཡང་ན་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་པའི་ཁྱིམ་པའི་ཉན་ཐོས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ཕྱི་རོལ་པའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་འམ། ཁྱིམ་པ་གང་རུང་ལ་མེད་པའི་སྐྱོན་གྱིས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ཞེས་འདིར་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་དོན་འདི་བཞེད་དོ། ། ၁၃၅. အနရဟံ သန္တောတိ အခီဏာသဝေါ သမာနော. အရဟံ ပဋိဇာနာတီတိ ‘‘အဟံ အရဟာ’’တိ ပဋိဇာနာတိ, ယထာ နံ ‘‘အရဟာ အယ’’န္တိ ဇာနန္တိ, တထာ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတိ, ကာယေန ပရက္ကမတိ, စိတ္တေန ဣစ္ဆတိ အဓိဝါသေတိ. စောရောတိ ထေနော. သဗြဟ္မကေ လောကေတိ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန အာဟ – သဗ္ဗလောကေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လောကေ ဟိ သန္ဓိစ္ဆေဒနနိလ္လောပဟရဏဧကာဂါရိကကရဏပရိပန္ထတိဋ္ဌနာဒီဟိ ပရေသံ ဓနံ ဝိလုမ္ပန္တာ စောရာတိ ဝုစ္စန္တိ. သာသနေ ပန ပရိသသမ္ပတ္တိအာဒီဟိ ပစ္စယာဒီနိ ဝိလုမ္ပန္တာ. ယထာဟ – ༡༣༥. “དགྲ་བཅོམ་པ་མ་ཡིན་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་ནི། ཟག་པ་མ་ཟད་བཞིན་དུའོ། །“དགྲ་བཅོམ་པར་ཁས་ལེན་པ་”ཞེས་པ་ནི། “བདག་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའོ།”ཞེས་ཁས་ལེན་པ་སྟེ། གཞན་གྱིས་བདག་ལ་“འདི་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའོ།”ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྨྲ་བ་དང་། ལུས་ཀྱིས་བརྩོན་པ་དང་། སེམས་ཀྱིས་འདོད་ཅིང་དང་དུ་ལེན་པའོ། །“ཆོམ་རྐུན་”ཞེས་པ་ནི། རྐུ་བ་པོའོ། །“ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་”ཞེས་པ་ནི། མཆོག་གི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ནི་ཁྱིམ་འབིགས་པ་དང་། འཕྲོག་པ་དང་། ཁྱིམ་གཅིག་ཁོ་ན་བཅོམ་པ་དང་། ལམ་འགོག་པ་སོགས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ནོར་འཕྲོག་པ་རྣམས་ལ་ཆོམ་རྐུན་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བསྟན་པ་ལ་ནི་འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཡོ་བྱད་སོགས་འཕྲོག་པ་རྣམས་སོ། །ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ལྟར། ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စဿ မဟာစောရဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘ကုဒါဿု နာမာဟံ သတေန ဝါ သဟဿေန ဝါ ပရိဝုတော ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု အာဟိဏ္ဍိဿာမိ ဟနန္တော, ဃာတေန္တော, ဆိန္ဒန္တော, ဆေဒါပေန္တော, ပစန္တော ပါစေန္တောတိ, သော အပရေန သမယေန သတေန ဝါ သဟဿေန ဝါ ပရိဝုတော ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု အာဟိဏ္ဍတိ ဟနန္တော…ပေ… ပါစေန္တော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စဿ ပါပဘိက္ခုနော ဧဝံ ဟောတိ ‘ကုဒါဿု နာမာဟံ သတေန ဝါ…ပေ… ရာဇဓာနီသု စာရိကံ စရိဿာမိ သက္ကတော, ဂရုကတော, မာနိတော, ပူဇိတော, အပစိတော, ဂဟဋ္ဌာနဉ္စေဝ ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ လာဘီ စီဝရ…ပေ… ပရိက္ခာရာန’န္တိ. သော အပရေန သမယေန သတေန ဝါ သဟဿေန ဝါ ပရိဝုတော ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု စာရိကံ စရတိ သက္ကတော…ပေ… ပရိက္ခာရာနံ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော မဟာစောရော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ. “དགེ་སློང་དག་འཇིག་རྟེན་ན་ཆོམ་རྐུན་ཆེན་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཡོད་དོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་འདི་ན་ཆོམ་རྐུན་ཆེན་པོ་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། །བདག་ནི་ནམ་ཞིག་བརྒྱ་ཕྲག་གམ་སྟོང་ཕྲག་གིས་བསྐོར་ཏེ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རྣམས་སུ་གསོད་པ་དང་། གསོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། གཅོད་དུ་འཇུག་པ་དང་། སྲེག་པ་དང་། སྲེག་ཏུ་འཇུག་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བར་འགྱུར་སྙམ་མོ། །དེ་དུས་ཕྱིས་བརྒྱ་ཕྲག་གམ་སྟོང་ཕྲག་གིས་བསྐོར་ཏེ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རྣམས་སུ་གསོད་པ་དང་། །པེ། སྲེག་ཏུ་འཇུག་བཞིན་དུ་རྒྱུའོ། །དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ན་དགེ་སློང་སྡིག་པ་ཅན་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། །བདག་ནི་ནམ་ཞིག་བརྒྱ་ཕྲག་གམ། །པེ། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རྣམས་སུ་བཀུར་སྟི་བྱས་པ། བླ་མར་བྱས་པ། རི་མོར་བྱས་པ། མཆོད་པ། རྗེད་པར་བྱས་ཤིང་། ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལས་ཆོས་གོས་དང་། །པེ། ཡོ་བྱད་རྣམས་རྙེད་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བར་འགྱུར་སྙམ་མོ། །དེ་དུས་ཕྱིས་བརྒྱ་ཕྲག་གམ་སྟོང་ཕྲག་གིས་བསྐོར་ཏེ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རྣམས་སུ་བཀུར་སྟི་བྱས་པ་ནས། །པེ། ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་རྙེད་བཞིན་དུ་རྒྱུའོ། །དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡོད་པའི་ཆོམ་རྐུན་ཆེན་པོ་དང་པོའོ། ། ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပါပဘိက္ခု တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ ပရိယာပုဏိတွာ အတ္တနော ဒဟတိ, အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော…ပေ… လောကသ္မိံ. “དགེ་སློང་དག་གཞན་ཡང་འདི་ན་དགེ་སློང་སྡིག་པ་ཅན་ཁ་ཅིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་བསླབས་ནས། རང་གི་ཡིན་པར་འཛིན་ཏེ། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་གཉིས་པ་།པེ།འོ། ། ‘‘ပုန [Pg.165] စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပါပဘိက္ခု သုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစာရိံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တံ အမူလကေန အဗြဟ္မစရိယေန အနုဒ္ဓံသေတိ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော…ပေ… လောကသ္မိံ. “དགེ་སློང་དག་གཞན་ཡང་འདི་ན། དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་ཁ་ཅིག་གིས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གཙང་མ་ལ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྤྱོད་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ལ། གཞི་མེད་པའི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་སྐུར་བ་འདེབས་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་གསུམ་པ་...བྱས་ནས་...ཡིན་ནོ། །” ‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော, ပါပဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သံဃဿ ဂရုဘဏ္ဍာနိ ဂရုပရိက္ခာရာနိ, သေယျထိဒံ – အာရာမော, အာရာမဝတ္ထု, ဝိဟာရော, ဝိဟာရဝတ္ထု, မဉ္စော, ပီဌံ, ဘိသိ, ဗိမ္ဗောဟနံ, လောဟကုမ္ဘီ, လောဟဘာဏကံ, လောဟဝါရကော, လောဟကဋာဟံ, ဝါသိ, ဖရသု, ကုဌာရီ, ကုဒါလော, နိခါဒနံ, ဝလ္လိ, ဝေဠု, မုဉ္ဇံ, ပဗ္ဗဇံ, တိဏံ, မတ္တိကာ, ဒါရုဘဏ္ဍံ, မတ္တိကာဘဏ္ဍံ, တေဟိ ဂိဟိံ သင်္ဂဏှာတိ ဥပလာပေတိ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော…ပေ… လောကသ္မိံ. “དགེ་སློང་དག་གཞན་ཡང་འདི་ན། དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་ཁ་ཅིག་གིས་དགེ་འདུན་གྱི་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་དང་ལྕི་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དགའ་ར་བ། ཀུན་དགའ་ར་བའི་གཞི། གཙུག་ལག་ཁང་། གཙུག་ལག་ཁང་གི་གཞི། ཁྲི། སྟེགས། འབོལ། སྔས། ཟངས་གཞོང་། ཟངས་བུམ། ཟངས་ཀྱི་ཆུ་སྣོད། ཟངས་ཁྲོལ། སྟ་རེ། སྟ་རེ་ཆུང་བ། གཤོལ། འཇོར། ཟོར་བ། འཁྲི་ཤིང་། སྨྱུག་མ། མུཉྫའི་རྩྭ། པབྦཛའི་རྩྭ། རྩྭ། འདམ་པ། ཤིང་གི་ཡོ་བྱད། རྫ་མའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་བསྡུ་བ་བྱེད་ཅིང་ངོ་དགའ་སྤྲེལ་བར་བྱེད་དོ། །དགེ་སློང་དག འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་བཞི་པ་...བྱས་ནས་...ཡིན་ནོ། །” ‘‘သဒေဝကေ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ အယံ အဂ္ဂေါ မဟာစောရော, ယော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတီ’’တိ (ပါရာ. ၁၉၅). “དགེ་སློང་དག ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་...བྱས་ནས་...ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ན། གང་ཞིག་མེད་པ་དང་བདེན་པ་མ་ཡིན་པའི་མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་ཆོས་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་འདི་ནི་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཡིན་ནོ། །” တတ္ထ လောကိယစောရာ လောကိယမေဝ ဓနဓညာဒိံ ထေနေန္တိ. သာသနေ ဝုတ္တစောရေသု ပဌမော တထာရူပမေဝ စီဝရာဒိပစ္စယမတ္တံ, ဒုတိယော ပရိယတ္တိဓမ္မံ, တတိယော ပရဿ ဗြဟ္မစရိယံ, စတုတ္ထော သံဃိကဂရုဘဏ္ဍံ, ပဉ္စမော ဈာနသမာဓိသမာပတ္တိမဂ္ဂဖလပ္ပဘေဒံ လောကိယလောကုတ္တရဂုဏဓနံ, လောကိယဉ္စ စီဝရာဒိပစ္စယဇာတံ. ယထာဟ – ‘‘ထေယျာယ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ရဋ္ဌပိဏ္ဍော ဘုတ္တော’’တိ. တတ္ထ ယွာယံ ပဉ္စမော မဟာစောရော, တံ သန္ဓာယာဟ ဘဂဝါ ‘‘စောရော သဗြဟ္မကေ လောကေ’’တိ. သော ဟိ ‘‘သဒေဝကေ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ အယံ အဂ္ဂေါ မဟာစောရော, ယော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတီ’’တိ (ပါရာ. ၁၉၅) ဧဝံ လောကိယလောကုတ္တရဓနထေနနတော အဂ္ဂေါ မဟာစောရောတိ ဝုတ္တော, တသ္မာ တံ ဣဓာပိ ‘‘သဗြဟ္မကေ လောကေ’’တိ ဣမိနာ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပကာသေသိ. དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་རྐུན་པོ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ནོར་དང་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་རྐུ་བར་བྱེད་དོ། །བསྟན་པ་འདིར་གསུངས་པའི་རྐུན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། དང་པོ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ཙམ་རྐུ་བ་དང་། གཉིས་པ་ནི་ལུང་གི་ཆོས་རྐུ་བ་དང་། གསུམ་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་རྐུ་བ་དང་། བཞི་པ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་རྐུ་བ་དང་། ལྔ་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་འཇུག་དང་། ལམ་དང་། འབྲས་བུའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ནོར་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་རྐུ་བ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ། “དགེ་སློང་དག ཁྱེད་ཀྱིས་བརྐུས་ཏེ་ཡུལ་གྱི་བསོད་སྙོམས་ཟོས་སོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལ་ལྔ་པ་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་རྐུན་པོའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ན། “དགེ་སློང་དག ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་...བྱས་ནས་...ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ན། གང་ཞིག་མེད་པ་དང་བདེན་པ་མ་ཡིན་པའི་མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པའི་ཆོས་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་འདི་ནི་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ནོར་བརྐུས་པའི་ཕྱིར་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཡང་“ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནོ། །”ཞེས་མཆོག་གི་མཚམས་འཛིན་པ་འདིས་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། ဧသော ခေါ ဝသလာဓမောတိ. ဧတ္ထ ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထော, တေန ဧသော ဧဝ ဝသလာဓမော. ဝသလာနံ ဟီနော သဗ္ဗပစ္ဆိမကောတိ အဝဓာရေတိ. ကသ္မာ? ဝိသိဋ္ဌဝတ္ထုမှိ ထေယျဓမ္မဝဿနတော, ယာဝ တံ ပဋိညံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, တာဝ အဝိဂတဝသလကရဏဓမ္မတော စာတိ. “འདི་ནི་དམངས་རིགས་ཀྱི་ཆོས་སོ། །”ཞེས་པ་ལ། འདིར་“ཁོ” (kho) ཞེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཡིན་པས། དེས་ན་འདི་ཉིད་ཁོ་ན་དམངས་རིགས་ཀྱི་ཆོས་སོ། །དམངས་རིགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་དམའ་ཤོས་དང་མཐའ་མའོ་ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་བརྐུ་བའི་ཆོས་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཇི་སྲིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་དེ་མ་བཏང་བ་དེ་སྲིད་དུ་དམངས་རིགས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་དང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ဧတေ [Pg.166] ခေါ ဝသလာတိ. ဣဒါနိ ယေ တေ ပဌမဂါထာယ အာသယဝိပတ္တိဝသေန ကောဓနာဒယော ပဉ္စ, ပါပမက္ခိံ ဝါ ဒွိဓာ ကတွာ ဆ, ဒုတိယဂါထာယ ပယောဂဝိပတ္တိဝသေန ပါဏဟိံသကော ဧကော, တတိယာယ ပယောဂဝိပတ္တိဝသေနေဝ ဂါမနိဂမနိဂ္ဂါဟကော ဧကော, စတုတ္ထာယ ထေယျာဝဟာရဝသေန ဧကော, ပဉ္စမာယ ဣဏဝဉ္စနဝသေန ဧကော, ဆဋ္ဌာယ ပသယှာဝဟာရဝသေန ပန္ထဒူသကော ဧကော, သတ္တမာယ ကူဋသက္ခိဝသေန ဧကော, အဋ္ဌမာယ မိတ္တဒုဗ္ဘိဝသေန ဧကော, နဝမာယ အကတညုဝသေန ဧကော, ဒသမာယ ကတနာသနဝိဟေသနဝသေန ဧကော, ဧကာဒသမာယ ဟဒယဝဉ္စနဝသေန ဧကော, ဒွါဒသမာယ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တဝသေန ဒွေ, တေရသမာယ အကတညုဝသေန ဧကော, စုဒ္ဒသမာယ ဝဉ္စနဝသေန ဧကော, ပန္နရသမာယ ဝိဟေသနဝသေန ဧကော, သောဠသမာယ ဝဉ္စနဝသေန ဧကော, သတ္တရသမာယ အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနဝသေန ဒွေ, အဋ္ဌာရသမာယ ပယောဂါသယဝိပတ္တိဝသေန ရောသကာဒယော သတ္တ, ဧကူနဝီသတိမာယ ပရိဘာသနဝသေန ဒွေ, ဝီသတိမာယ အဂ္ဂမဟာစောရဝသေန ဧကောတိ ဧဝံ တေတ္တိံသ စတုတ္တိံသ ဝါ ဝသလာ ဝုတ္တာ. တေ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ဧတေ ခေါ ဝသလာ ဝုတ္တာ, မယာ ယေ တေ ပကာသိတာ’’တိ. တဿတ္ထော – ယေ တေ မယာ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဇာနာသိ ပန တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ဝသလ’’န္တိ ဧဝံ သင်္ခေပတော ဝသလာ ဝုတ္တာ, တေ ဝိတ္ထာရတော ဧတေ ခေါ ပကာသိတာတိ. အထ ဝါ ယေ တေ မယာ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝုတ္တာ, တေ ဓမ္မဝသေနာပိ ဧတေ ခေါ ပကာသိတာ. အထ ဝါ ဧတေ ခေါ ဝသလာ ဝုတ္တာ အရိယေဟိ ကမ္မဝသေန, န ဇာတိဝသေန, မယာ ယေ တေ ပကာသိတာ ‘‘ကောဓနော ဥပနာဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန. “འདི་དག་ནི་དམངས་རིགས་སོ། །”ཞེས་པ་ལ། ད་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་ནང་བསམ་པའི་ཉམས་ཆག་གི་དབང་གིས་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔའམ། ཡང་ན་སྡིག་པ་དང་འཆབ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བས་དྲུག་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའི་ནང་སྦྱོར་བའི་ཉམས་ཆག་གི་དབང་གིས་སྲོག་གཅོད་པ་གཅིག་དང་། གསུམ་པའི་ནང་སྦྱོར་བའི་ཉམས་ཆག་གི་དབང་གིས་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་འཚེ་བ་གཅིག་དང་། བཞི་པའི་ནང་བརྐུས་ཏེ་ལེན་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། ལྔ་པའི་ནང་བུ་ལོན་ལ་གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། དྲུག་པའི་ནང་བཙན་གྱིས་འཕྲོག་པའི་དབང་གིས་ལམ་འགོག་པ་གཅིག་དང་། བདུན་པའི་ནང་དཔང་པོ་རྫུན་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བརྒྱད་པའི་ནང་གྲོགས་པོ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། དགུ་པའི་ནང་བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་པའི་ནང་བྱས་པའི་གནས་ལ་འཚེ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་སེམས་ལ་གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་ལས་གསང་བའི་དབང་གིས་གཉིས་དང་། བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་བཞི་པའི་ནང་མགོ་སྐོར་གཏོང་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅོ་ལྔ་པའི་ནང་འཚེ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་མགོ་སྐོར་གཏོང་བའི་དབང་གིས་གཅིག་དང་། བཅུ་བདུན་པའི་ནང་བདག་བསྟོད་གཞན་སྨོད་ཀྱི་དབང་གིས་གཉིས་དང་། བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་སྦྱོར་བ་དང་བསམ་པའི་ཉམས་ཆག་གི་དབང་གིས་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་བདུན་དང་། བཅུ་དགུ་པའི་ནང་སྨོད་པའི་དབང་གིས་གཉིས་དང་། ཉི་ཤུ་པའི་ནང་རྐུན་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་དབང་གིས་གཅིག་སྟེ། དེ་ལྟར་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་མམ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིའི་དམངས་རིགས་རྣམས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་སྟོན་པར་མཛད་ནས་“འདི་དག་ནི་དམངས་རིགས་སུ་གསུངས་ཏེ། ངས་གང་དག་ཁྱོད་ལ་བསྟན་པའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། ངས་སྔོན་ཆད་“བྲམ་ཟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་དམངས་རིགས་ཤེས་སམ། །”ཞེས་དེ་ལྟར་མདོར་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའི་དམངས་རིགས་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་རྒྱས་པར་འདི་དག་གསལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། གང་དག་ངས་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་གསུངས་པ་དེ་དག་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་ཀྱང་འདི་དག་ཉིད་གསལ་བར་བྱས་སོ། །ཡང་ན། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་དམངས་རིགས་སུ་གསུངས་པ་ལས། རིགས་ཀྱི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ཏེ། ངས་“ཁྲོ་ཞིང་འཁོན་དུ་འཛིན་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསལ་བར་བྱས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་གོ ། ၁၃၆. ဧဝံ ဘဂဝါ ဝသလံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ ဗြာဟ္မဏော သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အတီဝ အဘိနိဝိဋ္ဌော ဟောတိ, တသ္မာ တံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိသေဓေန္တော အာဟ ‘‘န ဇစ္စာ ဝသလော ဟောတီ’’တိ. တဿတ္ထော – ပရမတ္ထတော ဟိ န ဇစ္စာ ဝသလော ဟောတိ, န ဇစ္စာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော, အပိစ ခေါ ကမ္မုနာ ဝသလော ဟောတိ, ကမ္မုနာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော, အပရိသုဒ္ဓကမ္မဝဿနတော ဝသလော ဟောတိ, ပရိသုဒ္ဓေန ကမ္မုနာ အပရိသုဒ္ဓဝါဟနတော ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ. ယသ္မာ ဝါ တုမှေ ဟီနံ ဝသလံ ဥက္ကဋ္ဌံ [Pg.167] ဗြာဟ္မဏံ မညိတ္ထ, တသ္မာ ဟီနေန ကမ္မုနာ ဝသလော ဟောတိ, ဥက္ကဋ္ဌေန ကမ္မုနာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတီတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထံ ဉာပေန္တော ဧဝမာဟ. ༡༣༦. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དམངས་རིགས་བསྟན་ནས། ད་ནི་བྲམ་ཟེ་དེ་རང་གི་ལྟ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ལྟ་བ་དེ་དགག་པར་བཞེད་ནས་“སྐྱེ་བས་དམངས་རིགས་སུ་མི་འགྱུར། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། དོན་དམ་པར་ནི་སྐྱེ་བས་དམངས་རིགས་སུ་མི་འགྱུར། སྐྱེ་བས་བྲམ་ཟེར་ཡང་མི་འགྱུར་གྱི། འོན་ཀྱང་ལས་ཀྱིས་དམངས་རིགས་སུ་འགྱུར། ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ། །ལས་མ་དག་པ་སྤྱད་པས་དམངས་རིགས་སུ་འགྱུར་ལ། དག་པའི་ལས་ཀྱིས་མ་དག་པ་བསལ་བས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་དམའ་བ་ལ་དམངས་རིགས་དང་། མཐོ་བ་ལ་བྲམ་ཟེར་འཛིན་པའི་ཕྱིར། དམའ་བའི་ལས་ཀྱིས་དམངས་རིགས་སུ་འགྱུར་ལ། མཐོ་བའི་ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཡང་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། ། ၁၃၇-၁၃၉. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ နိဒဿနေန သာဓေတုံ ‘‘တဒမိနာပိ ဇာနာထာ’’တိအာဒိကာ တိဿော ဂါထာယော အာဟ. တာသု ဒွေ စတုပ္ပာဒါ, ဧကာ ဆပ္ပာဒါ, တာသံ အတ္ထော – ယံ မယာ ဝုတ္တံ ‘‘န ဇစ္စာ ဝသလော ဟောတီ’’တိအာဒိ, တဒမိနာပိ ဇာနာထ, ယထာ မေဒံ နိဒဿနံ, တံ ဣမိနာပိ ပကာရေန ဇာနာထ, ယေန မေ ပကာရေန ယေန သာမညေန ဣဒံ နိဒဿနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကတမံ နိဒဿနန္တိ စေ? စဏ္ဍာလပုတ္တော သောပါကော…ပေ… ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာတိ. ༡༣༧-༡༣༩. ད་ནི་དོན་དེ་ཉིད་དཔེ་ཡིས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། “དེ་ཡང་འདི་ལས་ཤེས་པར་གྱིས། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ལས་གཉིས་ནི་རྐང་པ་བཞི་པ་དང་། གཅིག་ནི་རྐང་པ་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་དོན་ནི། ངས་“སྐྱེ་བས་དམངས་རིགས་སུ་མི་འགྱུར། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་གསུངས་པ་དེ། དཔེ་འདི་ལས་ཀྱང་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག རྣམ་པ་འདི་ལས་ཀྱང་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག ངས་རྣམ་པ་གང་གིས་སྤྱིའི་ཚུལ་གང་གིས་དཔེ་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དཔེ་གང་ཞེ་ན། “གདོལ་པའི་བུ་སོ་པཱ་ཀ...བྱས་ནས་...ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བའི་བར་རོ། །”ཞེས་པའོ། ། စဏ္ဍာလဿ ပုတ္တော စဏ္ဍာလပုတ္တော. အတ္တနော ခါဒနတ္ထာယ မတေ သုနခေ လဘိတွာ ပစတီတိ သောပါကော. မာတင်္ဂေါတိ ဧဝံနာမော ဝိဿုတောတိ ဧဝံ ဟီနာယ ဇာတိယာ စ ဇီဝိကာယ စ နာမေန စ ပါကဋော. གདོལ་པའི་བུ་ནི་གདོལ་པའི་བུའོ། །རང་ཉིད་ཟ་བའི་ཕྱིར་ཤི་བའི་ཁྱི་རྙེད་ནས་འཚོད་པས་ན་“སོ་པཱ་ཀ” (ཁྱི་འཚོད་མཁན) ཞེས་བྱའོ། །“མཱ་ཏངྒ”ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འདི་ལྟར་གྲགས་པ་ནི། དེ་ལྟར་དམའ་བའི་རིགས་དང་། འཚོ་བ་དང་། མིང་གིས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའོ། ། သောတိ ပုရိမပဒေန သမ္ဗန္ဓိတွာ သော မာတင်္ဂေါ ယသံ ပရမံ ပတ္တော, အဗ္ဘုတံ ဥတ္တမံ အတိဝိသိဋ္ဌံ ယသံ ကိတ္တိံ ပသံသံ ပတ္တော. ယံ သုဒုလ္လဘန္တိ ယံ ဥဠာရကုလူပပန္နေနာပိ ဒုလ္လဘံ, ဟီနကုလူပပန္နေန သုဒုလ္လဘံ. ဧဝံ ယသပ္ပတ္တဿ စ အာဂစ္ဆုံ တဿုပဋ္ဌာနံ, ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ ဗဟူ, တဿ မာတင်္ဂဿ ပါရိစရိယတ္ထံ ခတ္တိယာ စ ဗြာဟ္မဏာ စ အညေ စ ဗဟူ ဝေဿသုဒ္ဒါဒယော ဇမ္ဗုဒီပမနုဿာ ယေဘုယျေန ဥပဋ္ဌာနံ အာဂမိံသူတိ အတ္ထော. “ཁོ” (so) ཞེས་པ་ནི་སྔ་མའི་ཚིག་དང་སྦྱར་ཏེ། མཱ་ཏངྒ་དེ་ཉིད་གྲགས་པ་མཆོག་ཏུ་ཐོབ་པ་སྟེ། ངོ་མཚར་ཞིང་དམ་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་སྙན་གྲགས་དང་བསྔགས་པ་ཐོབ་པའོ། །“གང་ཞིག་རྙེད་པར་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་”ཞེས་པ་ནི། རིགས་མཐོ་བར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྙེད་པར་དཀའ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། རིགས་དམའ་བར་སྐྱེས་པས་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་མ་ཡིན་པར་སླ་བར་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལྟར་སྙན་གྲགས་ཐོབ་པ་དེ་ལ། “རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་དག་ཁོང་ལ་ཞབས་ཏོག་ཞུ་བར་ལྷགས་སོ། །”ཞེས་པ་ནི། མཱ་ཏངྒ་དེ་ལ་ཞབས་ཏོག་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེ་དང་། གཞན་ཡང་རྗེའུ་རིགས་དང་དམངས་རིགས་ལ་སོགས་པའི་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་མི་མང་པོ་དག་ཕལ་ཆེར་ཞབས་ཏོག་ཞུ་བར་ལྷགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ဧဝံ ဥပဋ္ဌာနသမ္ပန္နော သော မာတင်္ဂေါ ဝိဂတကိလေသရဇတ္တာ ဝိရဇံ, မဟန္တေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပဋိပန္နတ္တာ မဟာပထံ, ဗြဟ္မလောကသင်္ခါတံ ဒေဝလောကံ ယာပေတုံ သမတ္ထတ္တာ ဒေဝလောကယာနသညိတံ အဋ္ဌသမာပတ္တိယာနံ အဘိရုယှ, တာယ ပဋိပတ္တိယာ ကာမရာဂံ ဝိရာဇေတွာ, ကာယဿ ဘေဒါ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟု, သာ တထာ ဟီနာပိ န နံ ဇာတိ နိဝါရေသိ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ, ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. དེ་ལྟར་ཞབས་ཏོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་མཱ་ཏངྒ་དེ་ཉིད་། ཉོན་མོངས་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་བས་ན་“རྡུལ་མེད”པ་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པས་ན་“ལམ་ཆེན་པོ”དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པའི་ལྷའི་ཡུལ་དུ་བགྲོད་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར། ལྷའི་ཐེག་པར་བཏགས་པའི་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་བཞོན་ནས། སྒྲུབ་པ་དེས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱས་ཏེ། ལུས་ཞིག་ནས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་དམའ་བའི་རིགས་དེས་ཀྱང་ཁོང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ལ་བཀག་ཆ་མ་ནུས་ཏེ། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། ། အယံ ပနတ္ထော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – အတီတေ ကိရ မဟာပုရိသော တေန တေနုပါယေန သတ္တဟိတံ ကရောန္တော သောပါကဇီဝိကေ စဏ္ဍာလကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော နာမေန မာတင်္ဂေါ, ရူပေန ဒုဒ္ဒသိကော ဟုတွာ ဗဟိနဂရေ စမ္မကုဋိကာယ ဝသတိ, အန္တောနဂရေ ဘိက္ခံ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. အထေကဒိဝသံ [Pg.168] တသ္မိံ နဂရေ သုရာနက္ခတ္တေ ဃောသိတေ ဓုတ္တာ ယထာသကေန ပရိဝါရေန ကီဠန္တိ. အညတရာပိ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဓီတာ ပန္နရသသောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဒေဝကညာ ဝိယ ရူပေန ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ ‘‘အတ္တနော ကုလဝံသာနုရူပံ ကီဠိဿာမီ’’တိ ပဟူတံ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာဒိကီဠနသမ္ဘာရံ သကဋေသု အာရောပေတွာ သဗ္ဗသေတဝဠဝယုတ္တံ ယာနမာရုယှ မဟာပရိဝါရေန ဥယျာနဘူမိံ ဂစ္ဆတိ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာတိ နာမေန. သာ ကိရ ‘‘ဒုဿဏ္ဌိတံ ရူပံ အဝမင်္ဂလ’’န္တိ ဒဋ္ဌုံ န ဣစ္ဆတိ, တေနဿာ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာတွေဝ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. དོན་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སྔོན་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་དེས་ཐབས་དེ་དང་དེས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་བཞིན་དུ། ཁྱི་འཚོད་པའི་ལས་ཀྱིས་འཚོ་བའི་གདོལ་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་སོ། །ཁོང་གི་མིང་ལ་མཱ་ཏངྒ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། གཟུགས་མི་སྡུག་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཀོ་བའི་སྤྱིལ་བུར་གནས་ཤིང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནང་དུ་བསོད་སྙོམས་བསླངས་ཏེ་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་གྲོང་ཁྱེར་དེར་ཆང་གི་དུས་སྟོན་བསྒྲགས་པ་ན། འཆལ་པོ་རྣམས་རང་རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་རྩེད་འཇོ་བྱེད་དོ། །བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་ཤིང་སཱ་ལ་ལྟ་བུའི་བུ་མོ་ལོ་བཅོ་ལྔའམ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། ལྷའི་བུ་མོ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པ་དང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། མོས་“རང་གི་རིགས་རྒྱུད་དང་མཐུན་པར་རྩེད་འཇོ་བྱའོ། །”ཞེས་བཟའ་བཅའ་ལ་སོགས་པའི་རྩེད་མོའི་ཡོ་བྱད་མང་པོ་ཤིང་རྟ་རྣམས་ལ་བཀལ་ཏེ། རྟ་རྒོད་མ་དཀར་པོ་ཤ་སྟག་གིས་དྲུད་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་བཞོན་ནས། འཁོར་མང་པོ་དང་བཅས་ཀུན་དགའ་ར་བའི་ས་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །མོའི་མིང་ལ་“དིཊྛམངྒལིཀཱ” (བཀྲ་ཤིས་པ་མཐོང་མཁན) ཞེས་བྱའོ། །མོས་ནི་གཟུགས་ངན་པ་མཐོང་བ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་པའོ་ཞེས་打བར་མི་འདོད་པས། དེའི་ཕྱིར་མོ་ལ་“དིཊྛམངྒལིཀཱ”ཞེས་པའི་མིང་དུ་ཆགས་སོ། ། တဒါ သော မာတင်္ဂေါ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ပဋပိလောတိကံ နိဝါသေတွာ, ကံသတာဠံ ဟတ္ထေ ဗန္ဓိတွာ, ဘာဇနဟတ္ထော နဂရံ ပဝိသတိ, မနုဿေ ဒိသွာ ဒူရတော ဧဝ ကံသတာဠံ အာကောဋေန္တော. အထ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ ‘‘ဥဿရထ, ဥဿရထာ’’တိ ပုရတော ပုရတော ဟီနဇနံ အပနေန္တေဟိ ပုရိသေဟိ နီယမာနာ နဂရဒွါရမဇ္ဈေ မာတင်္ဂံ ဒိသွာ ‘‘ကော ဧသော’’တိ အာဟ. အဟံ မာတင်္ဂစဏ္ဍာလောတိ. သာ ‘‘ဤဒိသံ ဒိသွာ ဂတာနံ ကုတော ဝုဍ္ဎီ’’တိ ယာနံ နိဝတ္တာပေသိ. မနုဿာ ‘‘ယံ မယံ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာဒိံ လဘေယျာမ, တဿ နော မာတင်္ဂေန အန္တရာယော ကတော’’တိ ကုပိတာ ‘‘ဂဏှထ စဏ္ဍာလ’’န္တိ လေဍ္ဍူဟိ ပဟရိတွာ ‘‘မတော’’တိ ပါဒေ ဂဟေတွာ ဧကမန္တေ ဆဍ္ဍေတွာ ကစဝရေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အဂမံသု. သော သတိံ ပဋိလဘိတွာ ဥဋ္ဌာယ မနုဿေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ, အယျာ, ဒွါရံ နာမ သဗ္ဗသာဓာရဏံ, ဥဒါဟု ဗြာဟ္မဏာနံယေဝ ကတ’’န္တိ? မနုဿာ အာဟံသု – ‘‘သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏ’’န္တိ. ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗသာဓာရဏဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဘိက္ခာဟာရေန ယာပေန္တံ မံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ မနုဿာ ဣမံ အနယဗျသနံ ပါပေသု’’န္တိ ရထိကာယ ရထိကံ အာဟိဏ္ဍန္တော မနုဿာနံ အာရောစေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဃရဒွါရေ နိပဇ္ဇိ – ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ အလဒ္ဓါ န ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ. དེའི་ཚེ་མཱ་ཏངྒ་དེ་སྔ་བར་ལངས་ནས་རས་ཧྲུལ་གྱོན་ཏེ། ལག་པར་འཁར་གཞོང་བཏགས་ནས། ལྷུང་བཟེད་བཟུང་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་ཅིང་། མི་རྣམས་མཐོང་ཚེ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་འཁར་གཞོང་བརྡུང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ནི། “ཕར་སོང་ཞིག ཕར་སོང་ཞིག”ཅེས་མདུན་ནས་མདུན་དུ་མི་དམའ་བ་རྣམས་ཕྱིར་སྐྲོད་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་འགྲོ་བ་ན། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་ཆེན་གྱི་དབུས་སུ་མཱ་ཏངྒ་མཐོང་ནས། “འདི་སུ་ཞིག་ཡིན། །”ཞེས་དྲིས་སོ། །“ང་ནི་གདོལ་པ་མཱ་ཏངྒ་ཡིན། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །མོས་“འདི་ལྟ་བུ་མཐོང་ནས་སོང་ན་བཀྲ་ཤིས་པ་དང་འཕེལ་བ་གང་ནས་འབྱུང་། །”ཞེས་ཤིང་རྟ་ཕྱིར་ལྡོག་ཏུ་བཅུག་གོ །མི་རྣམས་ཀྱིས་“བདག་ཅག་ཀུན་དགའ་ར་བར་སོང་སྟེ་བཟའ་བཅའ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ལ། མཱ་ཏངྒ་འདིས་བདག་ཅག་ལ་བར་ཆད་བྱས་སོ། །”ཞེས་ཁྲོས་ཏེ། “གདོལ་པ་འདི་ཟུངས་ཤིག”ཅེས་གྱོ་དུམ་གྱིས་བརྡུངས་ནས། “ཤི་སོང་ངོ་། །”ཞེས་རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྐྱུར་ཞིང་། ཕྱགས་དར་གྱིས་གཡོགས་ནས་སོང་ངོ་། །ཁོང་གིས་དྲན་པ་རྙེད་ནས་ལངས་ཏེ་མི་རྣམས་ལ་དྲིས་པ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཀུན་ལ་ཐུན་མོང་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཀྱང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། །”ཞེས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་“ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་བ་ཡིན། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“དེ་ལྟར་ཀུན་ལ་ཐུན་མོང་བའི་སྒོ་ནས་ཞུགས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བའི་བདག་ལ། དིཊྛམངྒལིཀཱའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པ་དང་ཕུང་ཀྲོལ་འདི་ལྟ་བུ་བྱས་སོ། །”ཞེས་ལམ་སྲང་ནས་ལམ་སྲང་དུ་རྒྱུ་ཞིང་མི་རྣམས་ལ་བཤད་དེ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ཉལ་ནས། “དིཊྛམངྒལིཀཱ་མ་ཐོབ་པར་ང་མི་ལྡང་ངོ་། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། ། ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဃရဒွါရေ မာတင်္ဂေါ နိပန္နော’’တိ သုတွာ ‘‘တဿ ကာကဏိကံ ဒေထ, တေလေန အင်္ဂံ မက္ခေတွာ ဂစ္ဆတူ’’တိ အာဟ. သော တံ န ဣစ္ဆတိ, ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ အလဒ္ဓါ န ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ’’စ္စေဝ အာဟ. တတော ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဒွေ ကာကဏိကာယော ဒေထ, ကာကဏိကာယ ပူဝံ ခါဒတု, ကာကဏိကာယ [Pg.169] တေလေန အင်္ဂံ မက္ခေတွာ ဂစ္ဆတူ’’တိ အာဟ. သော တံ န ဣစ္ဆတိ, တထေဝ ဝဒတိ. ဗြာဟ္မဏော သုတွာ ‘‘မာသကံ ဒေထ, ပါဒံ, ဥပဍ္ဎကဟာပဏံ, ကဟာပဏံ ဒွေ တီဏီ’’တိ ယာဝ သတံ အာဏာပေသိ. သော န ဣစ္ဆတိ, တထေဝ ဝဒတိ. ဧဝံ ယာစန္တာနံယေဝ သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော. အထ ဗြာဟ္မဏီ ပါသာဒါ ဩရုယှ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပါပေတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ယာစိ – ‘‘တာတ မာတင်္ဂ, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ အပရာဓံ ခမ, သဟဿံ ဂဏှာဟိ, ဒွေ တီဏီ’’တိ ယာဝ ‘‘သတသဟဿံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟ. သော တုဏှီဘူတော နိပဇ္ဇိယေဝ. བྲམ་ཟེས་“སྒོ་དྲུང་དུ་མ་ཏང་གྷ་ཉལ་འདུག་”ཅེས་ཐོས་ནས། “ཁོ་ལ་ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཅིག་བྱིན། སྣུམ་གྱིས་ལུས་བྱུགས་ཏེ་འགྲོ་བཅུག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་དེ་མི་འདོད་པར། “དིཊྛམངྒལིཀཱ་མ་ཐོབ་པར་ང་མི་ལྡང་ངོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེས་“ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཉིས་བྱིན། ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཅིག་གིས་བག་ལེབ་ཟོས། ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཅིག་གི་སྣུམ་གྱིས་ལུས་བྱུགས་ཏེ་འགྲོ་བཅུག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་དེ་ཡང་མི་འདོད་པར་སྔར་བཞིན་སྨྲས་སོ། །བྲམ་ཟེས་ཐོས་ནས་“མཱ་ས་ཀ་གཅིག་བྱིན། པཱ་དཱ་གཅིག །ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཕྱེད་ཀ །ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་གཅིག །གཉིས། གསུམ་”ཞེས་བརྒྱའི་བར་དུ་སྤྲོད་ཅིག་ཅེས་བཀའ་བསྒོས། ཁོས་མི་འདོད་པར་སྔར་བཞིན་སྨྲས་སོ། །དེ་ལྟར་གསོལ་བ་འདེབས་བཞིན་པའི་ངང་དུ་ཉི་མ་ནུབ་བོ། །དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་ཆུང་མ་ཁང་བཟང་ལས་བབས་ཏེ། ཡོལ་བའི་ར་བ་བསྐོར་དུ་བཅུག་ནས་ཁོ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ་གསོལ་བ་བཏབ་པ། “བུ་མ་ཏང་གྷ། དིཊྛམངྒལིཀཱའི་ཉེས་པ་ལ་བཟོད་པར་མཛོད། སྟོང་གཅིག་ལོངས་ཤིག །གཉིས། གསུམ་”ཞེས་འབུམ་གྱི་བར་དུ་“ལོངས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོ་ནི་ཅི་ཡང་མི་སྨྲ་བར་ཉལ་ནས་བསྡད་དོ། ། ဧဝံ စတူဟပဉ္စာဟေ ဝီတိဝတ္တေ ဗဟုမ္ပိ ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ အလဘန္တာ ခတ္တိယကုမာရာဒယော မာတင်္ဂဿ ဥပကဏ္ဏကေ အာရောစာပေသုံ – ‘‘ပုရိသာ နာမ အနေကာနိပိ သံဝစ္ဆရာနိ ဝီရိယံ ကတွာ ဣစ္ဆိတတ္ထံ ပါပုဏန္တိ, မာ ခေါ တွံ နိဗ္ဗိဇ္ဇိ, အဒ္ဓါ ဒွီဟတီဟစ္စယေန ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ လစ္ဆသီ’’တိ. သော တုဏှီဘူတော နိပဇ္ဇိယေဝ. အထ သတ္တမေ ဒိဝသေ သမန္တာ ပဋိဝိဿကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘တုမှေ မာတင်္ဂံ ဝါ ဥဋ္ဌာပေထ, ဒါရိကံ ဝါ ဒေထ, မာ အမှေ သဗ္ဗေ နာသယိတ္ထာ’’တိ အာဟံသု. တေသံ ကိရ အယံ ဒိဋ္ဌိ ‘‘ယဿ ဃရဒွါရေ ဧဝံ နိပန္နော စဏ္ဍာလော မရတိ, တဿ ဃရေန သဟ သမန္တာ သတ္တသတ္တဃရဝါသိနော စဏ္ဍာလာ ဟောန္တီ’’တိ. တတော ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ နီလပဋပိလောတိကံ နိဝါသာပေတွာ ဥဠုင်္ကကဠောပိကာဒီနိ ဒတွာ ပရိဒေဝမာနံ တဿ သန္တိကံ နေတွာ ‘‘ဂဏှ ဒါရိကံ, ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အဒံသု. သာ ပဿေ ဌတွာ ‘‘ဥဋ္ဌာဟီ’’တိ အာဟ, သော ‘‘ဟတ္ထေန မံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာပေဟီ’’တိ အာဟ. သာ နံ ဥဋ္ဌာပေသိ. သော နိသီဒိတွာ အာဟ – ‘‘မယံ အန္တောနဂရေ ဝသိတုံ န လဘာမ, ဧဟိ မံ ဗဟိနဂရေ စမ္မကုဋိံ နေဟီ’’တိ. သာ နံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ တတ္ထ နေသိ. ‘‘ပိဋ္ဌိယံ အာရောပေတွာ’’တိ ဇာတကဘာဏကာ. နေတွာ စဿ သရီရံ တေလေန မက္ခေတွာ, ဥဏှောဒကေန နှာပေတွာ, ယာဂုံ ပစိတွာ အဒါသိ. သော ‘‘ဗြာဟ္မဏကညာ အယံ မာ ဝိနဿီ’’တိ ဇာတိသမ္ဘေဒံ အကတွာဝ အဍ္ဎမာသမတ္တံ ဗလံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟံ ဝနံ ဂစ္ဆာမိ, ‘အတိစိရာယတီ’တိ မာ တွံ ဥက္ကဏ္ဌီ’’တိ ဝတွာ ဃရမာနုသကာနိ စ ‘‘ဣမံ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ အာဏာပေတွာ ဃရာ နိက္ခမ္မ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ, ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ, ကတိပါဟေနေဝ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ စ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘ဣဒါနာဟံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ [Pg.170] မနာပေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ အာကာသေနာဂန္တွာ နဂရဒွါရေ ဩရောဟိတွာ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ သန္တိကံ ပေသေသိ. དེ་ལྟར་ཉིན་བཞི་ལྔ་ཞིག་འདས་ཤིང་སྐྱེས་མང་པོ་བྱིན་ནའང་དིཊྛམངྒལིཀཱ་མ་ཐོབ་པར། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་གཞོན་ནུ་ལ་སོགས་པས་མ་ཏང་གྷའི་རྣ་དྲུང་དུ་བཤད་པ། “སྐྱེས་བུ་རྣམས་ནི་ལོ་མང་པོར་བརྩོན་འགྲུས་བྱས་ཏེ་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བས། ཁྱོད་ཡིད་མ་ཆད་ཅིག །ངེས་པར་ཞག་གཉིས་གསུམ་ཞིག་འདས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སོ། །ཁོ་ནི་ཅི་ཡང་མི་སྨྲ་བར་ཉལ་ནས་བསྡད་དོ། །དེ་ནས་ཞག་བདུན་པ་ལ་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྣམས་ལངས་ཏེ། “ཁྱོད་ཚོས་མ་ཏང་གྷ་སློང་བར་གྱིས་སམ། ཡང་ན་བུ་མོ་བྱིན། ངེད་ཚོ་ཐམས་ཅད་མ་བརླག་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོ་ཚོའི་ལྟ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། “གང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་གདོལ་པ་འདི་ལྟར་ཉལ་ཏེ་ཤི་ན། ཁོའི་ཁྱིམ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁྱིམ་བདུན་ཚན་བདུན་གྱི་ནང་དུ་གནས་པ་རྣམས་གདོལ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གྲགས་སོ། །དེ་ནས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ལ་རས་སྔོན་པོ་ཧྲུལ་པོ་གོན་དུ་བཅུག །སྐྱོགས་དང་རྫ་མ་ལ་སོགས་པ་བྱིན་ཏེ། ངུ་བཞིན་པ་དེ་ཁོའི་དྲུང་དུ་ཁྲིད་ནས། “བུ་མོ་འདི་ལོངས་ལ། ལངས་ཏེ་སོང་ཞིག་”ཅེས་སྤྲད་དོ། །མོ་རང་ཁོའི་འགྲམ་དུ་ལངས་ཏེ། “ལོངས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲས་པ་ལ། ཁོས་“ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ང་སློང་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །མོས་ཁོ་བསླངས་སོ། །ཁོ་བསྡད་དེ་སྨྲས་པ། “ངེད་ཚོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནང་དུ་གནས་མི་ཆོག་པས། ཚུར་ཤོག་ལ་ང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀོ་བའི་སྤྱིལ་བུར་ཁྲིད་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །མོས་ཁོའི་ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་དེར་ཁྲིད་དོ། །“རྒྱབ་ཏུ་ཁུར་ཏེ་”ཞེས་སྐྱེས་རབས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཟེར། ཁྲིད་ནས་ཁོའི་ལུས་ལ་སྣུམ་བྱུགས། ཆུ་ཚན་གྱིས་བཀྲུས། སྐྱོ་མ་བསྐོལ་ཏེ་བྱིན་ནོ། །ཁོས་“བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་འདི་མ་བརླག་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་རིགས་བསྲེ་བར་མི་བྱེད་པར། ཟླ་བ་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་རིང་ལ་སྟོབས་བསྐྱེད་དེ། “ང་ནགས་སུ་འགྲོ་བས། ‘ཤིན་ཏུ་འགྱངས་སོ་’ཞེས་ཁྱོད་ཡིད་མ་སྐྱོ་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་ཤིང་། ཁྱིམ་གྱི་མི་རྣམས་ལའང་“འདི་ལ་མ་བག་མེད་པར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་བཀའ་བསྒོས་ནས། ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སཏེ་དཀའ་ཐུབ་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་བྱས། ཟད་པར་གྱི་སྔོན་འགྲོའི་ལས་བྱས་ཏེ། ཞག་ཉུང་ངུ་ཞིག་གིས་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་དང་མངོན་ཤེས་ལྔ་བསྐྱེད་ནས། “ད་ནི་ང་དིཊྛམངྒལིཀཱའི་ཡིད་དུ་འོང་བར་བྱའོ་”ཞེས་ནམ་མཁའ་ལས་འོངས་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་བབས་ནས་དིཊྛམངྒལིཀཱའི་དྲུང་དུ་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ་། ། သာ သုတွာ ‘‘ကောစိ မညေ မမ ဉာတကော ပဗ္ဗဇိတော မံ ဒုက္ခိတံ ဉတွာ ဒဋ္ဌုံ အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တယမာနာ ဂန္တွာ, တံ ဉတွာ, ပါဒေသု နိပတိတွာ ‘‘ကိဿ မံ အနာထံ တုမှေ အကတ္ထာ’’တိ အာဟ. မဟာပုရိသော ‘‘မာ တွံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ ဒုက္ခိနီ အဟောသိ, သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသီဟိ တေ သက္ကာရံ ကာရေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ ဃောသနံ ကရောဟိ – ‘မဟာဗြဟ္မာ မမ သာမိကော န မာတင်္ဂေါ, သော စန္ဒဝိမာနံ ဘိန္ဒိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿတီ’’’တိ. သာ အာဟ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဓီတာ ဟုတွာ အတ္တနော ပါပကမ္မေန ဣမံ စဏ္ဍာလဘာဝံ ပတ္တာ, န သက္ကောမိ ဧဝံ ဝတ္တု’’န္တိ. မဟာပုရိသော ‘‘န တွံ မာတင်္ဂဿ အာနုဘာဝံ ဇာနာသီ’’တိ ဝတွာ ယထာ သာ သဒ္ဒဟတိ, တထာ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ဒဿေတွာ တထေဝ တံ အာဏာပေတွာ အတ္တနော ဝသတိံ အဂမာသိ. သာ တထာ အကာသိ. མོས་ཐོས་ནས། “ངའི་གཉེན་འབྲེལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་གིས་ང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཤེས་ནས་ལྟ་བར་འོངས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ་སོང་ཞིང་། ཁོ་ངོ་ཤེས་ནས་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། “ཅིའི་ཕྱིར་ཁྱེད་ཀྱིས་ང་མགོན་མེད་པར་མཛད་པ་ལགས་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་“དིཊྛམངྒལིཀཱ། ཁྱོད་མ་མྱ་ངན་ཅིག །འཛམ་བུའི་གླིང་གི་གནས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་དུ་འཇུག་གོ་”ཞེས་སྨྲས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །“སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྒྲོག་པར་གྱིས་ཤིག །‘ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ནི་ངའི་ཁྱོ་བོ་ཡིན་གྱི། མ་ཏང་གྷ་ནི་མ་ཡིན། ཁོང་གིས་ཟླ་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་བཤགས་ཏེ་ཞག་བདུན་པ་ལ་ངའི་དྲུང་དུ་བྱོན་པར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་སྒྲོགས་ཤིག་”ཅེས་སོ། །མོས་སྨྲས་པ། “བཙུན་པ། ང་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའི་བུ་མོ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། རང་གི་ལས་ངན་པས་གདོལ་པའི་གནས་སྐབས་འདིར་ལྷུང་བས། དེ་ལྟར་སྨྲ་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་“ཁྱོད་ཀྱིས་མ་ཏང་གྷའི་མཐུ་རྩལ་མི་ཤེས་སོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། མོ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོ་འཕྲུལ་དུ་མ་བསྟན་ནས། སྔར་བཞིན་མོ་ལ་བཀའ་བསྒོས་ཏེ་རང་གི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། །མོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། ། မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ ဟသန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမာယံ အတ္တနော ပါပကမ္မေန စဏ္ဍာလဘာဝံ ပတွာ ပုန တံ မဟာဗြဟ္မာနံ ကရိဿတီ’’တိ. သာ အဓိမာနာ ဧဝ ဟုတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဃောသန္တီ နဂရံ အာဟိဏ္ဍတိ ‘‘ဣတော ဆဋ္ဌေ ဒိဝသေ, ပဉ္စမေ, စတုတ္ထေ, တတိယေ, သုဝေ, အဇ္ဇ အာဂမိဿတီ’’တိ. မနုဿာ တဿာ ဝိဿတ္ထဝါစံ သုတွာ ‘‘ကဒါစိ ဧဝမ္ပိ သိယာ’’တိ အတ္တနော အတ္တနော ဃရဒွါရေသု မဏ္ဍပံ ကာရာပေတွာ, သာဏိပါကာရံ သဇ္ဇေတွာ, ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာယော အလင်္ကရိတွာ ‘‘မဟာဗြဟ္မနိ အာဂတေ ကညာဒါနံ ဒဿာမာ’’တိ အာကာသံ ဥလ္လောကေန္တာ နိသီဒိံသု. အထ မဟာပုရိသော ပုဏ္ဏမဒိဝသေ ဂဂနတလံ ဥပါရူဠှေ စန္ဒေ စန္ဒဝိမာနံ ဖာလေတွာ ပဿတော မဟာဇနဿ မဟာဗြဟ္မရူပေန နိဂ္ဂစ္ဆိ. မဟာဇနော ‘‘ဒွေ စန္ဒာ ဇာတာ’’တိ အတိမညိ. တတော အနုက္ကမေန အာဂတံ ဒိသွာ ‘‘သစ္စံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ အာဟ, မဟာဗြဟ္မာဝ အယံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ ဒမေတုံ ပုဗ္ဗေ မာတင်္ဂဝေသေနာဂစ္ဆီ’’တိ နိဋ္ဌံ အဂမာသိ. ဧဝံ သော မဟာဇနေန ဒိဿမာနော ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဝသနဋ္ဌာနေ ဧဝ ဩတရိ. သာ စ တဒါ ဥတုနီ အဟောသိ. သော တဿာ နာဘိံ အင်္ဂုဋ္ဌကေန ပရာမသိ. တေန ဖဿေန ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသိ. တတော နံ ‘‘ဂဗ္ဘော တေ သဏ္ဌိတော[Pg.171], ပုတ္တမှိ ဇာတေ တံ နိဿာယ ဇီဝါဟီ’’တိ ဝတွာ ပဿတော မဟာဇနဿ ပုန စန္ဒဝိမာနံ ပါဝိသိ. མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་ཅིང་བགད་དེ། “རང་གི་ལས་ངན་པས་གདོལ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ལྷུང་བའི་བུ་མོ་འདིས་ཇི་ལྟར་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་རང་གི་ཁྱོ་བོར་བྱེད་ནུས་སམ་”ཞེས་སོ། །མོ་ནི་ང་རྒྱལ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་ཏེ་ཉིན་རེ་བཞིན་སྒྲོག་ཅིང་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཉུལ་ཏེ། “འདི་ནས་ཞག་དྲུག་པ་ལ། ལྔ་པ་ལ། བཞི་པ་ལ། གསུམ་པ་ལ། སང་ཉིན། དེ་རིང་བྱོན་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྒྲོགས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་མོའི་ཡིད་ཆེས་པའི་ཚིག་ཐོས་ནས། “རེས་འགའ་འདི་ལྟར་ཡང་འགྱུར་སྲིད་དོ་”ཞེས་རང་རང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་བསིལ་ཁང་བསྐྲུན། ཡོལ་བའི་ར་བ་བཤམས། ན་ཚོད་ལ་བབས་པའི་བུ་མོ་རྣམས་བརྒྱན་ཏེ། “ཚངས་པ་ཆེན་པོ་བྱོན་པ་ན་བུ་མོ་སྐྱེས་སུ་འབུལ་ལོ་”ཞེས་ནམ་མཁར་བལྟས་ཏེ་བསྡད་དོ། །དེ་ནས་ཉ་བའི་ཉིན་མོར་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་ཟླ་བ་ཤར་བ་ན། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ཟླ་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་བཤགས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་བལྟས་བཞིན་པའི་ངང་དུ་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་བབས་སོ། །སྐྱེ་བོ་མང་པོས་“ཟླ་བ་གཉིས་བྱུང་ངོ་”ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་རིམ་གྱིས་བྱོན་པ་མཐོང་ནས། “དིཊྛམངྒལིཀཱས་བཤད་པ་ནི་བདེན་ནོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་གདུལ་བའི་ཕྱིར་སྔོན་མ་ཏང་གྷའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་བྱོན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་ངེས་པ་རྙེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཁོང་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་མཐོང་བཞིན་དུ་དིཊྛམངྒལིཀཱའི་གནས་སུ་བབས་སོ། །དེའི་ཚེ་མོ་རང་ཡང་ཟླ་མཚན་བབས་པའི་དུས་ལ་བབས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་གིས་མོའི་ལྟེ་བར་མཐེ་བོང་གིས་རེག་གོ །རེག་པ་དེས་མངལ་ཆགས་སོ། །དེ་ནས་མོ་ལ། “ཁྱོད་ལ་མངལ་ཆགས་སོ། །བུ་སྐྱེས་པ་ན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་བལྟས་བཞིན་པའི་ངང་དུ་སླར་ཡང་ཟླ་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། ། ဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ မဟာဗြဟ္မုနော ပဇာပတိ အမှာကံ မာတာ ဇာတာ’’တိ ဝတွာ တတော တတော အာဂစ္ဆန္တိ. တံ သက္ကာရံ ကာတုကာမာနံ မနုဿာနံ သမ္ပီဠနေန နဂရဒွါရာနိ အနောကာသာနိ အဟေသုံ. တေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ ဟိရညရာသိမှိ ဌပေတွာ, နှာပေတွာ, မဏ္ဍေတွာ, ရထံ အာရောပေတွာ, မဟာသက္ကာရေန နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကာရာပေတွာ, နဂရမဇ္ဈေ မဏ္ဍပံ ကာရာပေတွာ, တတြ နံ ‘‘မဟာဗြဟ္မုနော ပဇာပတီ’’တိ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဝသာပေန္တိ ‘‘ယာဝဿာ ပတိရူပံ ဝသနောကာသံ ကရောမ, တာဝ ဣဓေဝ ဝသတူ’’တိ. သာ မဏ္ဍပေ ဧဝ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တံ ဝိသုဒ္ဓဒိဝသေ သဒ္ဓိံ ပုတ္တေန သသီသံ နှာပေတွာ မဏ္ဍပေ ဇာတောတိ ဒါရကဿ ‘‘မဏ္ဍဗျကုမာရော’’တိ နာမံ အကံသု. တတော ပဘုတိ စ နံ ဗြာဟ္မဏာ ‘‘မဟာဗြဟ္မုနော ပုတ္တော’’တိ ပရိဝါရေတွာ စရန္တိ. တတော အနေကသတသဟဿပ္ပကာရာ ပဏ္ဏာကာရာ အာဂစ္ဆန္တိ, တေ ဗြာဟ္မဏာ ကုမာရဿာရက္ခံ ဌပေသုံ, အာဂတာ လဟုံ ကုမာရံ ဒဋ္ဌုံ န လဘန္တိ. བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་“དིཊྛམངྒལིཀཱ་ནི་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆུང་མ་སྟེ་ངེད་ཚོའི་མ་རུ་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་ནས་འོངས་སོ། །མོ་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་པར་འདོད་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཙིར་བས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་རྣམས་འགྲོ་འོང་གི་གོ་སྐབས་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོ་ཚོས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་གསེར་གྱི་ཕུང་པོའི་སྟེང་དུ་བཞག་སྟེ། བཀྲུས་ཤིང་བརྒྱན་ནས་ཤིང་རྟར་བསྐྱོན་ཏེ། བཀུར་སྟི་ཆེན་པོས་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སྐོར་བ་བྱེད་དུ་བཅུག །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་སུ་བསིལ་ཁང་བསྐྲུན་ནས། དེར་མོ་ལ་“ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆུང་མ་”ཞེས་མཐོང་སར་བཞག་སྟེ། “མོ་ལ་འཚམ་པའི་གནས་མ་བསྐྲུན་གྱི་བར་དུ་འདི་ཉིད་དུ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་གནས་སུ་བཅུག་གོ །མོས་བསིལ་ཁང་དེ་ཉིད་དུ་བུ་ཞིག་བཙས་སོ། །མོ་རང་དག་པར་བྱེད་པའི་ཉིན་མོར། བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མགོ་བོ་ནས་བཟུང་སྟེ་བཀྲུས་ནས། བསིལ་ཁང་དུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་བྱིས་པ་དེ་ལ་“མཎྜབྱ་གཞོན་ནུ་”ཞེས་མིང་བཏགས་སོ། །དེ་ནས་བཟུང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་“ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་བུ་”ཞེས་བསྐོར་ནས་འགྲོའོ། །དེ་ནས་སྐྱེས་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་འོངས་ཤིང་། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བཙུགས་པས། འོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་མྱུར་དུ་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ကုမာရော အနုပုဗ္ဗေန ဝုဍ္ဎိမနွာယ ဒါနံ ဒါတုံ အာရဒ္ဓေါ. သော သာလာယ သမ္ပတ္တာနံ ကပဏဒ္ဓိကာနံ အဒတွာ ဗြာဟ္မဏာနံယေဝ ဒေတိ. မဟာပုရိသော ‘‘ကိံ မမ ပုတ္တော ဒါနံ ဒေတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ဗြာဟ္မဏာနံယေဝ ဒါနံ ဒေန္တံ ဒိသွာ ‘‘ယထာ သဗ္ဗေသံ ဒဿတိ, တထာ ကရိဿာမီ’’တိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာကာသေန အာဂမ္မ ပုတ္တဿ ဃရဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ကုမာရော တံ ဒိသွာ ‘‘ကုတော အယံ ဧဝံ ဝိရူပဝေသော ဝသလော အာဂတော’’တိ ကုဒ္ဓေါ ဣမံ ဂါထမာဟ – གཞོན་ནུ་དེ་རིམ་གྱིས་ཆེར་སྐྱེས་ནས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བར་བརྩམས་སོ། །ཁོས་སྦྱིན་གནས་སུ་འོངས་པའི་ཉམ་ཐག་དང་ལམ་པ་རྣམས་ལ་མི་སྤྲོད་པར། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་སྦྱིན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་“ངའི་བུས་སྦྱིན་པ་ཇི་ལྟར་གཏོང་ངམ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་གཟིགས་ནས། “ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བྱའོ་”ཞེས་ཆོས་གོས་བགོས་ཏེ་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས། ནམ་མཁའ་ལས་བྱོན་ཏེ་བུའི་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་སོ། །གཞོན་ནུས་ཁོང་མཐོང་ནས། “ཆ་བྱད་མི་སྡུག་པ་འདི་ལྟ་བུའི་དམངས་རིགས་འདི་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་ཁྲོས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲས་སོ། ། ‘‘ကုတော နု အာဂစ္ဆသိ ဒုမ္မဝါသီ, ဩတလ္လကော ပံသုပိသာစကောဝ; သင်္ကာရစောဠံ ပဋိမုဉ္စ ကဏ္ဌေ, ကော ရေ တုဝံ ဟောသိ အဒက္ခိဏေယျော’’တိ. “གོས་ངན་གྱོན་པའི་ཁྱོད་ནི་གང་ནས་འོངས། །ས་རྡུལ་གསེབ་ཀྱི་འདྲེ་བཞིན་མི་སྡུག་པ། །སྐྱེ་བོ་ངན་པ་སྐེ་ལ་ཕྱག་དར་གྱོན། །སྦྱིན་པའི་གནས་མིན་ཁྱོད་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། །”ཞེས་སོ། ། ဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဂဏှထ ဂဏှထာ’’တိ တံ ဂဟေတွာ အာကောဋေတွာ အနယဗျသနံ ပါပေသုံ. သော အာကာသေန ဂန္တွာ ဗဟိနဂရေ ပစ္စဋ္ဌာသိ[Pg.172]. ဒေဝတာ ကုပိတာ ကုမာရံ ဂလေ ဂဟေတွာ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ ဌပေသုံ. သော အက္ခီဟိ နိဂ္ဂတေဟိ မုခေန ခေဠံ ပဂ္ဃရန္တေန ဃရုဃရုပဿာသီ ဒုက္ခံ ဝေဒယတိ. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ သုတွာ ‘‘ကောစိ အာဂတော အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ, ပဗ္ဗဇိတော အာဂစ္ဆီ’’တိ. ‘‘ကုဟိံ ဂတော’’တိ? ‘‘ဧဝံ ဂတော’’တိ. သာ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘ခမထ, ဘန္တေ, အတ္တနော ဒါသဿာ’’တိ ယာစန္တီ တဿ ပါဒမူလေ ဘူမိယာ နိပဇ္ဇိ. တေန စ သမယေန မဟာပုရိသော ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ, ယာဂုံ လဘိတွာ, တံ ပိဝန္တော တတ္ထ နိသိန္နော ဟောတိ, သော အဝသိဋ္ဌံ ထောကံ ယာဂုံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ အဒါသိ. ‘‘ဂစ္ဆ ဣမံ ယာဂုံ ဥဒကကုမ္ဘိယာ အာလောလေတွာ ယေသံ ဘူတဝိကာရော အတ္ထိ, တေသံ အက္ခိမုခကဏ္ဏနာသာဗိလေသု အာသိဉ္စ, သရီရဉ္စ ပရိပ္ဖောသေဟိ, ဧဝံ နိဗ္ဗိကာရာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ. သာ တထာ အကာသိ. တတော ကုမာရေ ပကတိသရီရေ ဇာတေ ‘‘ဧဟိ, တာတ မဏ္ဍဗျ, တံ ခမာပေဿာမာ’’တိ ပုတ္တဉ္စ သဗ္ဗေ ဗြာဟ္မဏေ စ တဿ ပါဒမူလေ နိက္ကုဇ္ဇိတွာ နိပဇ္ဇာပေတွာ ခမာပေသိ. བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་“ཟུངས་ཤིག་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་ཁོང་བཟུང་སྟེ་བརྡུངས་ནས་གནོད་པ་དང་ཕུང་ཀྲོལ་ལ་སྦྱར་ཏོ། །ཁོང་ནམ་མཁའ་ལས་གཤེགས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་བཞུགས་སོ། །ལྷ་རྣམས་ཁྲོས་ཏེ་གཞོན་ནུའི་སྐེ་ནས་བཟུང་སཏེ། རྐང་པ་གྱེན་ལ་བསྟན་ཅིང་མགོ་བོ་ཐུར་དུ་བསྟན་ནས་བཞག་གོ །ཁོ་ནི་མིག་གཉིས་ཕྱིར་ཐོན་ཞིང་ཁ་ནས་མཆིལ་མ་འཛག་ལ། ཧུར་ཧུར་ཞེས་དབུགས་རྔུབ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་མྱོང་བར་གྱུར་ཏོ། །དིཊྛམངྒལིཀཱས་ཐོས་ནས། “འདིར་འོངས་པ་སུ་ཞིག་ཡོད་དམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ལ། “འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་བྱོན་ཏོ། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“གང་དུ་གཤེགས་སམ་”ཞེས་དྲིས་པ་ལ། “ཕྱོགས་འདིར་གཤེགས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །མོ་དེར་སོང་སྟེ། “བཙུན་པ། རང་གི་བྲན་གྱི་ཉེས་པ་ལ་བཟོད་པར་མཛོད།”ཅེས་གསོལ་བ་འདེབས་བཞིན་དུ་ཁོང་གི་ཞབས་དྲུང་གི་ས་ལ་ཉལ་ལོ། །དེའི་ཚེ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་བསོད་སྙོམས་བསླངས་ཏེ་སྐྱོ་མ་ཐོབ་ནས། དེ་གསོལ་བཞིན་དུ་དེར་བཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་གིས་ལྷག་མ་སྐྱོ་མ་ཉུང་ངུ་ཞིག་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ལ་གནང་སྟེ། “སོང་ལ་སྐྱོ་མ་འདི་ཆུ་བུམ་པའི་ནང་དུ་དཀྲུགས་ནས། གདོན་གྱིས་བརླམས་པ་རྣམས་ཀྱི་མིག་དང་། ཁ། རྣ་བ། སྣ་བུག་རྣམས་སུ་བླུགས་ཤིག །ལུས་ལའང་གཏོར་ཅིག །དེ་ལྟར་བྱས་ན་ནད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །མོས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །དེ་ནས་གཞོན་ནུའི་ལུས་སྔར་བཞིན་བདེ་བར་གྱུར་པ་ན། “ཚུར་ཤོག་བུ་མཎྜབྱ། ཁོང་ལ་བཟོད་གསོལ་བྱའོ་”ཞེས་བུ་དང་བྲམ་ཟེ་ཐམས་ཅད་ཁོང་གི་ཞབས་དྲུང་དུ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་ཉལ་དུ་བཅུག་ནས་བཟོད་པར་གསོལ་ཏོ། ། သော ‘‘သဗ္ဗဇနဿ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဩဝဒိတွာ, ဓမ္မကထံ ကတွာ, အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံယေဝ ဂန္တွာ, စိန္တေသိ ‘‘ဣတ္ထီသု ပါကဋာ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ ဒမိတာ, ပုရိသေသု ပါကဋော မဏ္ဍဗျကုမာရော, ဣဒါနိ ကော ဒမေတဗ္ဗော’’တိ. တတော ဇာတိမန္တတာပသံ အဒ္ဒသ ဗန္ဓုမတီနဂရံ နိဿာယ ကုမ္ဘဝတီနဒီတီရေ ဝိဟရန္တံ. သော ‘‘အဟံ ဇာတိယာ ဝိသိဋ္ဌော, အညေဟိ ပရိဘုတ္တောဒကံ န ပရိဘုဉ္ဇာမီ’’တိ ဥပရိနဒိယာ ဝသတိ. မဟာပုရိသော တဿ ဥပရိဘာဂေ ဝါသံ ကပ္ပေတွာ တဿ ဥဒကပရိဘောဂဝေလာယံ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပိ. တာပသော တံ ဥဒကေန ဝုယှမာနံ ဒိသွာ ‘‘ကေနိဒံ ခိတ္တ’’န္တိ ပဋိသောတံ ဂန္တွာ မဟာပုရိသံ ဒိသွာ ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘မာတင်္ဂစဏ္ဍာလော, အာစရိယာ’’တိ. ‘‘အပေဟိ, စဏ္ဍာလ, မာ ဥပရိနဒိယာ ဝသီ’’တိ. မဟာပုရိသော ‘‘သာဓု, အာစရိယာ’’တိ ဟေဋ္ဌာနဒိယာ ဝသတိ, ပဋိသောတမ္ပိ ဒန္တကဋ္ဌံ တာပသဿ သန္တိကံ အာဂစ္ဆတိ. တာပသော ပုန ဂန္တွာ ‘‘အပေဟိ, စဏ္ဍာလ, မာ ဟေဋ္ဌာနဒိယံ ဝသ, ဥပရိနဒိယာယေဝ ဝသာ’’တိ အာဟ. မဟာပုရိသော ‘‘သာဓု, အာစရိယာ’’တိ တထာ အကာသိ, ပုနပိ တထေဝ အဟောသိ. တာပသော ပုနပိ ‘‘တထာ ကရောတီ’’တိ ဒုဋ္ဌော မဟာပုရိသံ သပိ ‘‘သူရိယဿ တေ ဥဂ္ဂမနဝေလာယ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတူ’’တိ. မဟာပုရိသောပိ ‘‘သာဓု, အာစရိယ, အဟံ ပန သူရိယုဋ္ဌာနံ န ဒေမီ’’တိ ဝတွာ သူရိယုဋ္ဌာနံ နိဝါရေသိ[Pg.173]. တတော ရတ္တိ န ဝိဘာယတိ, အန္ဓကာရော ဇာတော, ဘီတာ ဗန္ဓုမတီဝါသိနော တာပသဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, အာစရိယ, အမှာကံ သောတ္ထိဘာဝေါ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. တေ ဟိ တံ ‘‘အရဟာ’’တိ မညန္တိ. သော တေသံ သဗ္ဗမာစိက္ခိ. တေ မဟာပုရိသံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သူရိယံ, ဘန္တေ, မုဉ္စထာ’’တိ ယာစိံသု. မဟာပုရိသော ‘‘ယဒိ တုမှာကံ အရဟာ အာဂန္တွာ မံ ခမာပေတိ, မုဉ္စာမီ’’တိ အာဟ. དྲང་སྲོང་དེས་ "སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་" ཞེས་གདམས་ཤིང་། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་ནས། རང་གི་གནས་སུ་སོང་སྟེ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །"བུད་མེད་ཀྱི་ནང་ནས་དིཊྛམངྒལིཀཱ་ནི་བཏུལ་ཟིན་ཏོ། །སྐྱེས་པའི་ནང་ནས་མཎྜབྱ་གཞོན་ནུ་ནི་བཏུལ་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་སུ་ཞིག་གདུལ་བར་བྱ་" ཞེས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་བནྡྷུམཏཱི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུམྦྷཝཏཱི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་དུ་གནས་པའི་ཛཱཏིམནྟ་ཞེས་བྱ་བའི་དྲང་སྲོང་དེ་གཟིགས་སོ། །དྲང་སྲོང་དེས་ "ང་ནི་རིགས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་པས། གཞན་གྱིས་སྤྱད་པའི་ཆུ་མི་སྤྱོད་དོ་" ཞེས་ཆུ་བོའི་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་གནས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་དེའི་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་གནས་བཅས་ཏེ། དྲང་སྲོང་གིས་ཆུ་སྤྱོད་པའི་དུས་སུ་སོ་ཤིང་བཅོས་ནས་ཆུ་ལ་བསྐྱུར་རོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ཆུས་ཁྱེར་བའི་སོ་ཤིང་དེ་མཐོང་ནས་ "འདི་སུས་བསྐྱུར་བ་ཡིན་ནམ་" སྙམ་དུ་ཆུ་གྱེན་ལ་སོང་སྟེ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་མཐོང་ནས་ "འདིར་སུ་ཡོད་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །"ང་ནི་གདོལ་པ་མཱ་ཏངྒ་ལགས་སོ། །སློབ་དཔོན་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"གདོལ་པ་ཁྱོད་ཕར་སོང་ཞིག ཆུ་བོའི་སྟོད་དུ་མ་གནས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "ལེགས་སོ། །སློབ་དཔོན་" ཞེས་ཆུ་བོའི་སྨད་དུ་གནས་པར་བྱས་ཀྱང་། སོ་ཤིང་དེ་ཆུ་གྱེན་དུ་བབས་ནས་དྲང་སྲོང་གི་དྲུང་དུ་སླེབས་སོ། །དྲང་སྲོང་ཡང་བསྐྱར་སོང་སྟེ་ "གདོལ་པ་ཁྱོད་ཕར་སོང་ཞིག ཆུ་བོའི་སྨད་དུ་མ་གནས་པར་ཆུ་བོའི་སྟོད་དུ་གནས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "ལེགས་སོ། །སློབ་དཔོན་" ཞེས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ཡང་བསྐྱར་དེ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ "ཡང་བསྐྱར་དེ་ལྟར་བྱེད་དོ་" ཞེས་ཁྲོས་ཏེ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ལ་ "ཉི་མ་ཤར་བའི་དུས་སུ་ཁྱོད་ཀྱི་མགོ་བོ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གས་པར་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་དམོད་བོར་རོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ཀྱང་ "ལེགས་སོ། །སློབ་དཔོན་ འོན་ཀྱང་ངས་ཉི་མ་འཆར་དུ་མི་སྟེར་རོ་" ཞེས་སྨྲས་ནས་ཉི་མ་འཆར་བ་བཀག་གོ། །དེ་ནས་མཚན་མོ་མི་གསལ་ཞིང་མུན་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། བནྡྷུམཏཱིའི་ཡུལ་མི་རྣམས་སྐྲག་སྟེ་དྲང་སྲོང་གི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་ "སློབ་དཔོན་ བདག་ཅག་ལ་བདེ་ལེགས་ཤིག་ཡོད་དམ་" ཞེས་དྲིས་སོ། །དེ་དག་གིས་དྲང་སྲོང་དེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞིག་ཏུ་འཛིན་ཏོ། །དེས་དེ་དག་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་བཤད་དོ། །དེ་དག་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་སྟེ་ "བཙུན་པ་ ཉི་མ་གློད་པར་མཛོད་ཅིག་" ཅེས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་འོངས་ནས་ང་ལ་བཟོད་གསོལ་བྱས་ན། ངས་གློད་པར་བྱའོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། ། မနုဿာ ဂန္တွာ တာပသံ အာဟံသု – ‘‘ဧဟိ, ဘန္တေ, မာတင်္ဂပဏ္ဍိတံ ခမာပေဟိ, မာ တုမှာကံ ကလဟကာရဏာ မယံ နဿိမှာ’’တိ. သော ‘‘နာဟံ စဏ္ဍာလံ ခမာပေမီ’’တိ အာဟ. မနုဿာ ‘‘အမှေ တွံ နာသေသီ’’တိ တံ ဟတ္ထပါဒေသု ဂဟေတွာ မဟာပုရိသဿ သန္တိကံ နေသုံ. မဟာပုရိသော ‘‘မမ ပါဒမူလေ ကုစ္ဆိယာ နိပဇ္ဇိတွာ ခမာပေန္တေ ခမာမီ’’တိ အာဟ. မနုဿာ ‘‘ဧဝံ ကရောဟီ’’တိ အာဟံသု. တာပသော ‘‘နာဟံ စဏ္ဍာလံ ဝန္ဒာမီ’’တိ. မနုဿာ ‘‘တဝ ဆန္ဒေန န ဝန္ဒိဿသီ’’တိ ဟတ္ထပါဒမဿုဂီဝါဒီသု ဂဟေတွာ မဟာပုရိသဿ ပါဒမူလေ သယာပေသုံ. သော ‘‘ခမာမဟံ ဣမဿ, အပိစာဟံ တဿေဝါနုကမ္ပာယ သူရိယံ န မုဉ္စာမိ, သူရိယေ ဟိ ဥဂ္ဂတမတ္တေ မုဒ္ဓါ အဿ သတ္တဓာ ဖလိဿတီ’’တိ အာဟ. မနုဿာ ‘‘ဣဒါနိ, ဘန္တေ, ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟံသု. မဟာပုရိသော ‘‘တေန ဟိ ဣမံ ဂလပ္ပမာဏေ ဥဒကေ ဌပေတွာ မတ္တိကာပိဏ္ဍေနဿ သီသံ ပဋိစ္ဆာဒေထ, သူရိယရသ္မီဟိ ဖုဋ္ဌော မတ္တိကာပိဏ္ဍော သတ္တဓာ ဖလိဿတိ. တသ္မိံ ဖလိတေ ဧသ အညတြ ဂစ္ဆတူ’’တိ အာဟ. တေ တာပသံ ဟတ္ထပါဒါဒီသု ဂဟေတွာ တထာ အကံသု. သူရိယေ မုဉ္စိတမတ္တေ မတ္တိကာပိဏ္ဍော သတ္တဓာ ဖလိတွာ ပတိ, တာပသော ဘီတော ပလာယိ. မနုဿာ ဒိသွာ ‘‘ပဿထ, ဘော, သမဏဿ အာနုဘာဝ’’န္တိ ဒန္တကဋ္ဌပက္ခိပနမာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတွာ ‘‘နတ္ထိ ဤဒိသော သမဏော’’တိ တသ္မိံ ပသီဒိံသု. တတော ပဘုတိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒယော ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာ မာတင်္ဂပဏ္ဍိတဿ ဥပဋ္ဌာနံ အဂမံသု. သော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘တဒမိနာပိ ဇာနာထ…ပေ… ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ’’တိ. མི་རྣམས་སོང་སྟེ་དྲང་སྲོང་ལ་ "བཙུན་པ་ ཚུར་བྱོན་དང་། མཱ་ཏངྒ་མཁས་པ་ལ་བཟོད་གསོལ་མཛོད་ཅིག ཁྱེད་ཅག་གི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བདག་ཅག་མ་བརླག་པར་མཛོད།" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེས་ "ང་གདོལ་པ་ལ་བཟོད་གསོལ་མི་བྱའོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ "ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ཅག་བརླག་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་དེའི་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ་ཁྱེར་ཏོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "ངའི་རྐང་པའི་དྲུང་དུ་ལྟོ་བས་ཉལ་ཏེ་བཟོད་གསོལ་བྱས་ན། ངས་བཟོད་པར་བྱའོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ "དེ་ལྟར་གྱིས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ "ང་གདོལ་པ་ལ་ཕྱག་མི་འཚལ་ལོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ "ཁྱོད་རང་གི་འདོད་པས་ཕྱག་མི་འཚལ་ལམ་" ཞེས་ལག་པ་དང་། རྐང་པ། རྒྱ་མཚལ། སྐེ་སོགས་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་རྐང་པའི་དྲུང་དུ་ཉལ་དུ་བཅུག་གོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "ངས་འདི་ལ་བཟོད་པར་བྱས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ཉིད་ལ་སྙིང་རྗེ་བའི་ཕྱིར་ངས་ཉི་མ་མི་གློད་དེ། ཉི་མ་ཤར་མ་ཐག་འདིའི་མགོ་བོ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གས་པར་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ "བཙུན་པ་ ད་ནི་ཅི་ཞིག་བྱ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་ "འོ་ན་འདི་སྐེ་ཚད་ཀྱི་ཆུ་ནང་དུ་བཞག་སྟེ། མགོ་ལ་འདམ་གོང་ཞིག་གིས་གཡོགས་ཤིག ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ཕོག་པ་ན་འདམ་གོང་དེ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་གས་པའི་ཚེ་འདི་གཞན་དུ་སོང་ཞིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་དྲང་སྲོང་གི་ལག་པ་དང་རྐང་པ་སོགས་ནས་བཟུང་སྟེ་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ཉི་མ་གློད་མ་ཐག་འདམ་གོང་དེ་ཚལ་པ་བདུན་དུ་གས་ཏེ་ལྷུང་བས། དྲང་སྲོང་སྐྲག་ནས་བྲོས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་ནས་ "ཀྱེ་མ་ དགེ་སྦྱོང་གི་མཐུ་སྟོབས་ལ་ལྟོས་ཤིག་" ཅེས་སོ་ཤིང་བསྐྱུར་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པར་བཤད་ནས། "འདི་འདྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་གཞན་མེད་དོ་" ཞེས་དེ་ལ་དད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ཏུ་རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པ་ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་མཱ་ཏངྒ་མཁས་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དུ་འོངས་སོ། །ཁོང་གིས་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཡོད་པར་བཞུགས་ནས། ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "འདི་ལས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། །... ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། ၁၄၀-၁၄၁. ဧဝံ ‘‘န ဇစ္စာ ဝသလော ဟောတိ, ကမ္မုနာ ဝသလော ဟောတီ’’တိ သာဓေတွာ ဣဒါနိ ‘‘န ဇစ္စာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော, ကမ္မုနာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဧတံ သာဓေတုံ အာဟ ‘‘အဇ္ဈာယကကုလေ ဇာတာ [Pg.174] …ပေ… ဒုဂ္ဂတျာ ဂရဟာယ ဝါ’’တိ. တတ္ထ အဇ္ဈာယကကုလေ ဇာတာတိ မန္တဇ္ဈာယကေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဇာတာ. ‘‘အဇ္ဈာယကာကုဠေ ဇာတာ’’တိပိ ပါဌော. မန္တာနံ အဇ္ဈာယကေ အနုပကုဋ္ဌေ စ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဇာတာတိ အတ္ထော. မန္တာ ဗန္ဓဝါ ဧတေသန္တိ မန္တဗန္ဓဝါ. ဝေဒဗန္ဓူ ဝေဒပဋိဿရဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ စ ပါပေသု ကမ္မေသု အဘိဏှမုပဒိဿရေတိ တေ ဧဝံ ကုလေ ဇာတာ မန္တဗန္ဓဝါ စ သမာနာပိ ယဒိ ပါဏာတိပါတာဒီသု ပါပကမ္မေသု ပုနပ္ပုနံ ဥပဒိဿန္တိ, အထ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဂါရယှာ သမ္ပရာယေ စ ဒုဂ္ဂတိ တေ ဧဝမုပဒိဿမာနာ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ မာတာပိတူဟိပိ ‘‘နယိမေ အမှာကံ ပုတ္တာ, ဒုဇ္ဇာတာ ဧတေ ကုလဿ အင်္ဂါရဘူတာ, နိက္ကဍ္ဎထ နေ’’တိ, ဗြာဟ္မဏေဟိပိ ‘‘ဂဟပတိကာ ဧတေ, န ဧတေ ဗြာဟ္မဏာ, မာ နေသံ သဒ္ဓယညထာလိပါကာဒီသု ပဝေသံ ဒေထ, မာ နေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လပထာ’’တိ, အညေဟိပိ မနုဿေဟိ ‘‘ပါပကမ္မန္တာ ဧတေ, န ဧတေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဧဝံ ဂါရယှာ ဟောန္တိ. သမ္ပရာယေ စ နေသံ ဒုဂ္ဂတိ နိရယာဒိဘေဒါ, ဒုဂ္ဂတိ ဧတေသံ ပရလောကေ ဟောတီတိ အတ္ထော. သမ္ပရာယေ ဝါတိပိ ပါဌော. ပရလောကေ ဧတေသံ ဒုက္ခဿ ဂတိ ဒုဂ္ဂတိ, ဒုက္ခပ္ပတ္တိယေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော. န နေ ဇာတိ နိဝါရေတိ, ဒုဂ္ဂတျာ ဂရဟာယ ဝါတိ သာ တထာ ဥက္ကဋ္ဌာပိ ယံ တွံ သာရတော ပစ္စေသိ, ဇာတိ ဧတေ ပါပကမ္မေသု ပဒိဿန္တေ ဗြာဟ္မဏေ ‘‘သမ္ပရာယေ စ ဒုဂ္ဂတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဒုဂ္ဂတိယာ ဝါ, ‘‘ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဂါရယှာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဂရဟာယ ဝါ န နိဝါရေတိ. ༡༤༠-༡༤༡. དེ་ལྟར་ "རིགས་ཀྱིས་གདོལ་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ལས་ཀྱིས་གདོལ་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་བསྒྲུབས་ནས། ད་ནི་ "རིགས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། "ཀློག་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་... ངན་འགྲོ་དང་སྨད་པ་ལས་མི་སྐྱོབ་བོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "ཀློག་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་ཚིག་ཀློག་པའི་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའོ། །"ཨཛྫྷཱཡཀཱཀུལེ ཛཱཏཱ" ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དོ། །དོན་ནི་གསང་ཚིག་ཀློག་ཅིང་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་པའི་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གསང་ཚིག་རང་གི་གཉེན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ "གསང་ཚིག་གི་གཉེན་" ཞེས་བྱའོ། །རིག་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་ཏེ་རིག་བྱེད་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"དེ་དག་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་དག་དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་གསང་ཚིག་གི་གཉེན་དུ་གྱུར་ཀྱང་། གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་མཐོང་བར་གྱུར་ན། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་སྨད་པར་བྱ་བ་དང་། ཕྱི་མར་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་མཐོང་བར་གྱུར་པའི་ཚེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཕ་མ་དག་གིས་ཀྱང་ "འདི་དག་ནི་བདག་ཅག་གི་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བ་ངན་པ་རིགས་ཀྱི་སོལ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་འདི་དག་ཕྱིར་སྐྲོད་ཅིག་" ཅེས་དང་། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱང་ "འདི་དག་ནི་ཁྱིམ་པ་ཡིན་གྱི། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སྣོད་སོགས་སུ་འཇུག་པར་མ་བྱེད་ཅིག དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་གཏམ་མ་སྨྲ་ཞིག་" ཅེས་དང་། མི་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་ "སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པ་འདི་དག་ནི་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་དེ་ལྟར་སྨད་པར་འགྱུར་རོ། །ཕྱི་མར་ཡང་དེ་དག་གི་ངན་འགྲོ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་དེ་དག་ལ་ངན་འགྲོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"སམྤརཱཡེ ཝཱ" ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་དེ་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འགྲོ་བ་ནི་ངན་འགྲོ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"རིགས་ཀྱིས་དེ་དག་ངན་འགྲོ་དང་སྨད་པ་ལས་མི་སྐྱོབ་བོ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁྱོད་ཀྱིས་སྙིང་པོར་འཛིན་པའི་རིགས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དེས་ནི། སྡིག་པའི་ལས་ལ་ཞུགས་པར་མཐོང་བའི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ "ཕྱི་མར་ངན་འགྲོ་" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ངན་འགྲོ་ལས་སམ། "ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་སྨད་པ་" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་སྨད་པ་ལས་མི་སྐྱོབ་བོ། ། ၁၄၂. ဧဝံ ဘဂဝါ အဇ္ဈာယကကုလေ ဇာတာနမ္ပိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဂါရယှာဒိကမ္မဝသေန ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပတိတဘာဝံ ဒီပေန္တော ဒုဂ္ဂတိဂမနေန စ သမ္ပရာယေ ဗြာဟ္မဏဇာတိယာ အဘာဝံ ဒီပေန္တော ‘‘န ဇစ္စာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော, ကမ္မုနာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဧတမ္ပိ အတ္ထံ သာဓေတွာ ဣဒါနိ ဒုဝိဓမ္ပိ အတ္ထံ နိဂမေန္တော အာဟ, ဧဝံ ဗြာဟ္မဏ – ༡༤༢. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀློག་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱང་སྨད་པར་བྱ་བའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དང་། ངན་འགྲོར་འགྲོ་བས་ཕྱི་མར་བྲམ་ཟེའི་རིགས་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "རིགས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཉིད་ཀྱང་བསྒྲུབས་ནས། ད་ནི་དོན་གཉིས་ཀྱི་མཇུག་བསྡུ་བར་བཞེད་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། ། ‘‘န ဇစ္စာ ဝသလော ဟောတိ, န ဇစ္စာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော; ကမ္မုနာ ဝသလော ဟောတိ, ကမ္မုနာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. "རིགས་ཀྱིས་གདོལ་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། །རིགས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་མི་འགྱུར་རོ། །ལས་ཀྱིས་གདོལ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། །ལས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་བ་ཡིན། །" ཞེས་སོ། ། သေသံ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဝိသေသတော ဝါ ဧတ္ထ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါတိအာဒီနံ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထာ ကောစိ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ [Pg.175] ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ဧဝံ မံ ကမ္မဝိမုခံ ဇာတိဝါဒေ ပတိတံ ‘‘ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏဝသလဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိတော ဝုဋ္ဌာပေန္တေန, ယထာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝရေယျ, ဧဝံ ဇာတိဝါဒပဋိစ္ဆန္နံ ကမ္မဝါဒံ ဝိဝရန္တေန, ယထာ မူဠှဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, ဧဝံ ဗြာဟ္မဏဝသလဘာဝဿ အသမ္ဘိန္နဥဇုမဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တေန, ယထာ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ, ဧဝံ မာတင်္ဂါဒိနိဒဿနပဇ္ဇောတဓာရဏေန မယှံ ဘောတာ ဂေါတမေန ဧတေဟိ ပရိယာယေဟိ ပကာသိတတ္တာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတောတိ. ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོར་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་འདིར་ "ཁ་སྦུབ་པ་བསྟན་པ་བཞིན་" ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་མི་ཞིག་གིས་ཁ་སྦུབ་པ་གྱེན་དུ་བསྟན་པ་བཞིན། ལས་ལ་རྒྱབ་ཕྱོགས་ཤིང་རིགས་སྨྲ་བའི་ནང་དུ་ལྷུང་བའི་བདག་ལ། "རིགས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་དང་གདོལ་པའི་དངོས་པོར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་བྱ་བའི་ལྟ་བ་ལས་བསླངས་པར་མཛད་པ་དང་། དཔེར་ན་གསང་བ་མངོན་པར་ཕྱེ་བ་བཞིན། རིགས་སྨྲ་བས་བཀབ་པའི་ལས་སྨྲ་བ་མངོན་པར་ཕྱེ་བ་དང་། དཔེར་ན་ལམ་འཁྱམས་པ་ལ་ལམ་བསྟན་པ་བཞིན། བྲམ་ཟེ་དང་གདོལ་པའི་དངོས་པོ་འདྲེས་པ་མེད་པའི་ལམ་དྲང་པོ་བསྟན་པ་དང་། དཔེར་ན་མུན་པའི་ནང་དུ་མར་མེ་བཟུང་བ་བཞིན། མཱ་ཏངྒ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་མཚོན་གྱི་སྒྲོན་མེ་བཟུང་བར་མཛད་དེ། བདག་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མས་རྣམ་གྲངས་འདི་དག་གིས་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་དུ་མས་ཆོས་གསལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་མེ་ལྷ་མཆོད་པའི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၈. မေတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༨. བྱམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ကရဏီယမတ္ထကုသလေနာတိ မေတ္တသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဟိမဝန္တပဿတော ကိရ ဒေဝတာဟိ ဥဗ္ဗာဠှာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ သာဝတ္ထိံ အာဂစ္ဆိံသု. တေသံ ဘဂဝါ ပရိတ္တတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနတ္ထာယ စ ဣမံ သုတ္တံ အဘာသိ. အယံ တာဝ သင်္ခေပေါ. "བྱ་བ་ལ་མཁས་པས་..." ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པའི་མདོ་ཡིན་ནོ། །བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གངས་རིའི་ལོགས་སུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་གཙེས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་མཉན་ཡོད་དུ་ལྷགས་སོ། །དེ་དག་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྲུང་བ་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་དོན་དུ་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་མདོར་བསྡུས་པའོ། ། အယံ ပန ဝိတ္ထာရော – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ နာနာဝေရဇ္ဇကာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမန္တိ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ရာဂစရိတာနံ သဝိညာဏကာဝိညာဏကဝသေန ဧကာဒသဝိဓံ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ, ဒေါသစရိတာနံ စတုဗ္ဗိဓံ မေတ္တာဒိကမ္မဋ္ဌာနံ, မောဟစရိတာနံ မရဏဿတိကမ္မဋ္ဌာနာဒီနိ, ဝိတက္ကစရိတာနံ အာနာပါနဿတိပထဝီကသိဏာဒီနိ, သဒ္ဓါစရိတာနံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနာဒီနိ, ဗုဒ္ဓိစရိတာနံ စတုဓာတုဝဝတ္ထနာဒီနီတိ ဣမိနာ နယေန စတုရာသီတိသဟဿပ္ပဘေဒစရိတာနုကူလာနိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ကထေတိ. འདི་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་སཏེ། དུས་གཅིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་ཤིང་། དབྱར་གནས་སུ་འཇུག་པའི་དུས་ལ་ཉེ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཚེ་ཡུལ་སོ་སོ་ནས་འོངས་པའི་དགེ་སློང་མང་པོ་ཞིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་བླངས་ཏེ། ཕྱོགས་སོ་སོར་དབྱར་གནས་སུ་འཇུག་པར་འདོད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་དང་། ཞེ་སྡང་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། གཏི་མུག་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། རྣམ་རྟོག་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་ས་ཁམས་ཀྱི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དང་། དད་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ལ་ཁམས་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཚུལ་འདིས་སྤྱོད་པའི་བྱེ་བྲག་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དང་མཐུན་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་རྣམས་གསུངས་སོ། ། အထ ခေါ ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပာယသေနာသနဉ္စ ဂေါစရဂါမဉ္စ ပရိယေသမာနာနိ အနုပုဗ္ဗေန ဂန္တွာ [Pg.176] ပစ္စန္တေ ဟိမဝန္တေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓံ နီလကာစမဏိသန္နိဘသိလာတလံ သီတလဃနစ္ဆာယနီလဝနသဏ္ဍမဏ္ဍိတံ မုတ္တာတလရဇတပဋ္ဋသဒိသဝါလုကာကိဏ္ဏဘူမိဘာဂံ သုစိသာတသီတလဇလာသယပရိဝါရိတံ ပဗ္ဗတမဒ္ဒသံသု. အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ တတ္ထေကရတ္တိံ ဝသိတွာ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ တဿ အဝိဒူရေ အညတရံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. ဂါမော ဃနနိဝေသသန္နိဝိဋ္ဌကုလသဟဿယုတ္တော, မနုဿာ စေတ္ထ သဒ္ဓါ ပသန္နာ, တေ ပစ္စန္တေ ပဗ္ဗဇိတဒဿနဿ ဒုလ္လဘတာယ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ဧဝ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဟုတွာ တေ ဘိက္ခူ ဘောဇေတွာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, တေမာသံ ဝသထာ’’တိ ယာစိတွာ ပဉ္စပဓာနကုဋိသတာနိ ကာရာပေတွာ တတ္ထ မဉ္စပီဌပါနီယပရိဘောဇနီယဃဋာဒီနိ သဗ္ဗူပကရဏာနိ ပဋိယာဒေသုံ. དེ་ནས་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་བཟུང་སྟེ། མཐུན་པའི་གནས་མལ་དང་གོ་ཅ་རའི་གྲོང་བཙལ་བའི་ཕྱིར། རིམ་གྱིས་སོང་སྟེ་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གངས་རི་དང་འབྲེལ་བའི་རི་བོ་ཞིག་མཐོང་ངོ་། །རི་བོ་དེ་ནི་བཻ་ཌཱུརྱ་སྔོན་པོ་ལྟ་བུའི་རྡོ་ལེབ་ཡོད་པ་དང་། བསིལ་ཞིང་སྟུག་པའི་གྲིབ་བསིལ་དང་ནགས་ཚལ་སྔོན་པོས་བརྒྱན་པ་དང་། མུ་ཏིག་གི་དྲ་བ་དང་དངུལ་གྱི་པང་ལེབ་ལྟ་བུའི་བྱེ་མས་ཁྱབ་པའི་ས་གཞི་ཡོད་པ་དང་། གཙང་ཞིང་ཞིམ་ལ་བསིལ་བའི་ཆུ་མཚོས་བསྐོར་བ་ཞིག་གོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་དེར་མཚན་གཅིག་བསྐྱལ་ནས། ནམ་ལངས་པ་ན་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ཏེ། དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གྲོང་གཞན་ཞིག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞུགས་སོ། །གྲོང་དེ་ནི་ཁྱིམ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེར་གནས་པའི་མི་རྣམས་ནི་དད་ཅིང་དང་བའོ། །དེ་དག་གིས་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མཐོང་བར་དཀོན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་རྣམས་མཐོང་མ་ཐག་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་ནས། "བཙུན་པ་ འདི་ཉིད་དུ་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་རིང་བཞུགས་པར་མཛོད་ཅིག་" ཅེས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ། །དེ་དག་གིས་སྒོམ་ཁང་ལྔ་བརྒྱ་བརྩིགས་ཏེ། དེར་ཁྲི་དང་། སྟེགས། འཐུང་ཆུ་དང་སྤྱོད་ཆུའི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་སོ། ། ဘိက္ခူ ဒုတိယဒိဝသေ အညံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. တတ္ထာပိ မနုဿာ တထေဝ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ဝဿာဝါသံ ယာစိံသု. ဘိက္ခူ ‘‘အသတိ အန္တရာယေ’’တိ အဓိဝါသေတွာ တံ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗရတ္တိန္ဒိဝံ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဟုတွာ ယာမဂဏ္ဍိကံ ကောဋ္ဋေတွာ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလာ ဝိဟရန္တာ ရုက္ခမူလာနိ ဥပဂန္တွာ နိသီဒိံသု. သီလဝန္တာနံ ဘိက္ခူနံ တေဇေန ဝိဟတတေဇာ ရုက္ခဒေဝတာ အတ္တနော အတ္တနော ဝိမာနာ ဩရုယှ ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တိ. သေယျထာပိ နာမ ရာဇူဟိ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ ဝါ ဂါမကာဝါသံ ဂတေဟိ ဂါမဝါသီနံ ဃရေသု ဩကာသေ ဂဟိတေ ဃရမာနုသကာ ဃရာ နိက္ခမိတွာ အညတြ ဝသန္တာ ‘‘ကဒါ နု ခေါ ဂမိဿန္တီ’’တိ ဒူရတော ဩလောကေန္တိ; ဧဝမေဝ ဒေဝတာ အတ္တနော အတ္တနော ဝိမာနာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တိယော ဒူရတောဝ ဩလောကေန္တိ – ‘‘ကဒါ နု ခေါ ဘဒန္တာ ဂမိဿန္တီ’’တိ. တတော ဧဝံ သမစိန္တေသုံ ‘‘ပဌမဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ အဝဿံ တေမာသံ ဝသိဿန္တိ. မယံ ပန တာဝ စိရံ ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဩက္ကမ္မ ဝသိတုံ န သက္ခိဿာမ. ဟန္ဒ မယံ ဘိက္ခူနံ ဘယာနကံ အာရမ္မဏံ ဒဿေမာ’’တိ. တာ ရတ္တိံ ဘိက္ခူနံ သမဏဓမ္မကရဏဝေလာယ ဘိံသနကာနိ ယက္ခရူပါနိ နိမ္မိနိတွာ ပုရတော ပုရတော တိဋ္ဌန္တိ, ဘေရဝသဒ္ဒဉ္စ ကရောန္တိ. ဘိက္ခူနံ တာနိ ရူပါနိ ပဿန္တာနံ တဉ္စ သဒ္ဒံ သုဏန္တာနံ ဟဒယံ ဖန္ဒိ, ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ စ အဟေသုံ ဥပ္ပဏ္ဍုပဏ္ဍုကဇာတာ. တေန တေ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကာတုံ နာသက္ခိံသု. တေသံ အနေကဂ္ဂစိတ္တာနံ ဘယေန စ ပုနပ္ပုနံ သံဝိဂ္ဂါနံ သတိ သမ္မုဿိ. တတော နေသံ မုဋ္ဌဿတီနံ ဒုဂ္ဂန္ဓာနိ အာရမ္မဏာနိ ပယောဇေသုံ. တေသံ တေန [Pg.177] ဒုဂ္ဂန္ဓေန နိမ္မထိယမာနမိဝ မတ္ထလုင်္ဂံ အဟောသိ, ဗာဠှာ သီသဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, န စ တံ ပဝတ္တိံ အညမညဿ အာရောစေသုံ. ཉིན་གཉིས་པར་དགེ་སློང་རྣམས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་གཞན་ཞིག་ཏུ་གཤེགས། དེར་ཡང་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྔར་བཞིན་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཏེ་དབྱར་གནས་པར་གསོལ་བ་བཏབ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་“གལ་ཏེ་བར་ཆད་མེད་ན་”ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ནས་ནགས་ཚལ་དེར་གཤེགས་ཤིང་། ཉིན་མཚན་ཀུན་ཏུ་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ཏེ། དུས་ཀྱི་གཎྜཱི་བརྡུངས་ནས་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་བཞིན་ཤིང་དྲུང་རྣམས་སུ་བྱོན་ཏེ་བཞུགས། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་ཀྱིས་ཤིང་གི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པས། ལྷ་རྣམས་རང་རང་གི་གཞལ་ཡས་ཁང་ནས་བབས་ཏེ། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཁྲིད་དེ་ཕར་ཚུར་འཁྱམས་པར་གྱུར། དཔེར་ན། རྒྱལ་པོའམ་རྒྱལ་པོའི་བློན་ཆེན་རྣམས་གྲོང་གསེབ་ཏུ་བྱོན་ཏེ་གྲོང་མིའི་ཁྱིམ་རྣམས་བཟུང་བ་ན། ཁྱིམ་མི་རྣམས་རང་ཁྱིམ་ནས་ཐོན་ཏེ་གནས་གཞན་དུ་སྡོད་ཅིང་། “ཁོང་ཚོ་ནམ་ཞིག་གཤེགས་པར་འགྱུར་རམ་”ཞེས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་བལྟ་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་རང་རང་གི་གཞལ་ཡས་ཁང་བཏང་སྟེ་ཕར་ཚུར་འཁྱམས་བཞིན་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་“བཙུན་པ་རྣམས་ནམ་ཞིག་གཤེགས་པར་འགྱུར་རམ་”ཞེས་བལྟས་ནས་བསྡད། དེ་ནས་ཁོང་ཚོས་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “དབྱར་སྔ་མ་ལ་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ནི་ངེས་པར་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་རིང་འདིར་བཞུགས་པར་འགྱུར་ལ། ངེད་ཅག་ནི་དེ་སྙེད་ཀྱི་བར་དུ་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཁྲིད་དེ་གནས་གཞན་དུ་གཤེགས་ནས་སྡོད་མི་ནུས་སོ། །འོ་ན་ངེད་ཅག་གིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་དམིགས་པ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ་”སྙམ་མོ། །མཚན་མོ་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་པའི་ཚེ། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གཟུགས་རྣམས་སྤྲུལ་ཏེ་མདུན་དུ་ལངས་ཤིང་། འཇིགས་སུ་རུང་བའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་བསྒྲགས། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་དེ་དག་མཐོང་ཞིང་སྒྲ་དེ་དག་ཐོས་པ་ན། སྙིང་འདར་ཞིང་། མདོག་ཉམས་ཏེ་སྐྱ་བོར་གྱུར། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་མ་ནུས་སོ། །སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མ་གྱུར་ཅིང་འཇིགས་པས་ཡང་ཡང་སྐྲག་པའི་དགེ་སློང་དེ་དག་གི་དྲན་པ་ཉམས་པར་གྱུར། དེ་ནས་དྲན་པ་ཉམས་པའི་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་དྲི་ང་བའི་དམིགས་པ་རྣམས་བཏང་བས། དྲི་ང་བ་དེས་ཀླད་པ་བཅིར་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏེ། མགོ་བོ་ན་བའི་ཟུག་རྔུ་དྲག་པོ་སྐྱེས་ཀྱང་། གནས་ཚུལ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་མ་བཤད་དོ། ། အထေကဒိဝသံ သံဃတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာနကာလေ သဗ္ဗေသု သန္နိပတိတေသု သံဃတ္ထေရော ပုစ္ဆိ – ‘‘တုမှာကံ, အာဝုသော, ဣမံ ဝနသဏ္ဍံ ပဝိဋ္ဌာနံ ကတိပါဟံ အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော အဟောသိ ပရိယောဒါတော, ဝိပ္ပသန္နာနိ စ ဣန္ဒြိယာနိ ဧတရဟိ ပနတ္ထ ကိသာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ ဥပ္ပဏ္ဍုပဏ္ဍုကဇာတာ, ကိံ ဝေါ ဣဓ အသပ္ပာယ’’န္တိ? တတော ဧကော ဘိက္ခု အာဟ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ရတ္တိံ ဤဒိသဉ္စ ဤဒိသဉ္စ ဘေရဝါရမ္မဏံ ပဿာမိ စ သုဏာမိ စ, ဤဒိသဉ္စ ဂန္ဓံ ဃာယာမိ, တေန မေ စိတ္တံ န သမာဓိယတီ’’တိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန သဗ္ဗေ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ. သံဃတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ဘဂဝတာ အာဝုသော ဒွေ ဝဿူပနာယိကာ ပညတ္တာ, အမှာကဉ္စ ဣဒံ သေနာသနံ အသပ္ပာယံ, အာယာမာဝုသော ဘဂဝတော သန္တိကံ, ဂန္တွာ အညံ သပ္ပာယံ သေနာသနံ ပုစ္ဆာမာ’’တိ. ‘‘သာဓု ဘန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ထေရဿ ပဋိဿုဏိတွာ သဗ္ဗေ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အနုပလိတ္တတ္တာ ကုလေသု ကဉ္စိ အနာမန္တေတွာ ဧဝ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကမိံသု. အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမိံသု. དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་དུས་སུ་ཐམས་ཅད་འདུས་པ་ན། དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་གྱིས་དྲིས་པ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཁྱེད་རྣམས་ནགས་ཚལ་འདིར་ཞུགས་ནས་ཉིན་ཤས་ཀྱི་རིང་ལ་ཤ་མདོག་ཤིན་ཏུ་དྭངས་ཤིང་དཀར་བ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་དང་བར་གྱུར་ཏོ། །ད་ལྟ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་རིད་ཅིང་མདོག་ཉམས་པ་དང་སྐྱ་བོར་གྱུར་ཏེ། འདིར་ཁྱེད་རྣམས་ལ་མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཅི་ཞིག་བྱུང་ངམ་”ཞེས་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་གཅིག་གིས་སྨྲས་པ། “བཙུན་པ་ལགས། བདག་གིས་མཚན་མོ་འདི་འདྲ་བའི་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་དམིགས་པ་མཐོང་ཞིང་ཐོས་ལ། འདི་འདྲ་བའི་དྲི་ང་བ་ཡང་ཚོར་བས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་བདག་གི་སེམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་མི་གནས་སོ། །”ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཐབས་དེས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་ཉིད་བཤད་དོ། །དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་གྱིས་སྨྲས་པ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དབྱར་གནས་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་ཤིང་། ངེད་ཅག་གི་གནས་མལ་འདི་ནི་མི་མཐུན་པ་ཞིག་གོ །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ཚུར་ཤོག བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་འགྲོ་ལ། བྱོན་ནས་མཐུན་པའི་གནས་མལ་གཞན་ཞིག་ཞུའོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“བཙུན་པ་ལགས་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་”ཞེས་དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་གནས་བརྟན་གྱི་ཚིག་ལ་བསྒྲུབས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གནས་མལ་བསྡུས་ཤིང་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས། ཁྱིམ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སུ་ལའང་མ་བཤད་པར་མཉན་ཡོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས། རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་བྱོན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར། ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အန္တောဝဿံ စာရိကာ စရိတဗ္ဗာတိ မယာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, ကိဿ တုမှေ စာရိကံ စရထာ’’တိ. တေ ဘဂဝတော သဗ္ဗံ အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ အာဝဇ္ဇေန္တော သကလဇမ္ဗုဒီပေ အန္တမသော စတုပ္ပာဒပီဌကဋ္ဌာနမတ္တမ္ပိ တေသံ သပ္ပာယံ သေနာသနံ နာဒ္ဒသ. အထ တေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ အညံ သပ္ပာယံ သေနာသနံ အတ္ထိ, တတ္ထေဝ တုမှေ ဝိဟရန္တာ အာသဝက္ခယံ ပါပုဏေယျာထ. ဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, တမေဝ သေနာသနံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရထ. သစေ ပန ဒေဝတာဟိ အဘယံ ဣစ္ဆထ, ဣမံ ပရိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှထ, ဧတဉှိ ဝေါ ပရိတ္တဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣမံ သုတ္တမဘာသိ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་གཟིགས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“དགེ་སློང་དག ངས་དབྱར་གྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་ཁྱེད་རྣམས་རྒྱུ་བར་བྱེད་དམ་”ཞེས་གསུངས་པ་ན། དེ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གནས་ཚུལ་མཐའ་དག་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ལ་ཐུགས་ཀྱིས་བརྟགས་པས། ཐ་ན་རྐང་བཞི་ལྡན་པའི་ཁྲིའུ་ཤོང་ཙམ་གྱི་ས་ཡང་དེ་དག་གི་མཐུན་པའི་གནས་མལ་དུ་མ་གཟིགས་སོ། །དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “དགེ་སློང་དག ཁྱེད་རྣམས་ལ་མཐུན་པའི་གནས་མལ་གཞན་མེད་དོ། །གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཁྱེད་རྣམས་གནས་ཤིང་ཟག་པ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་དག སོང་ཞིག་ལ་གནས་མལ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག གལ་ཏེ་ལྷ་རྣམས་ལས་འཇིགས་པ་མེད་པར་འདོད་ན། སྲུང་བ་འདི་ཟུངས་ཤིག འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྲུང་བ་དང་ལས་གཞི་གཉིས་ཀར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། အပရေ ပနာဟု – ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, တမေဝ သေနာသနံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရထာ’’တိ ဣဒဉ္စ ဝတွာ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘အပိစ ခေါ အာရညကေန ပရိဟရဏံ ဉာတဗ္ဗံ. သေယျထိဒံ – သာယံပါတံ ကရဏဝသေန ဒွေ မေတ္တာ, ဒွေ ပရိတ္တာ, ဒွေ အသုဘာ, ဒွေ မရဏဿတီ အဋ္ဌ မဟာသံဝေဂဝတ္ထုသမာဝဇ္ဇနဉ္စ. အဋ္ဌ မဟာသံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏံ စတ္တာရိ အပါယဒုက္ခာနီတိ[Pg.178]. အထ ဝါ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခ’’န္တိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ပရိဟရဏံ အာစိက္ခိတွာ တေသံ ဘိက္ခူနံ မေတ္တတ္ထဉ္စ ပရိတ္တတ္ထဉ္စ ဝိပဿနာပါဒကဈာနတ္ထဉ္စ ဣမံ သုတ္တံ အဘာသီတိ. གཞན་དག་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲ་སྟེ། “དགེ་སློང་དག སོང་ཞིག་ལ་གནས་མལ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“འོན་ཀྱང་དགོན་པ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་དྲོ་དང་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་བྱམས་པ་གཉིས་དང་། སྲུང་བ་གཉིས་དང་། མི་སྡུག་པ་གཉིས་དང་། འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་གཉིས་བསྒོམ་པ་དང་། སྐྱོ་ཤས་ཀྱི་གནས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །སྐྱོ་ཤས་ཀྱི་གནས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་བཞིའོ། །ཡང་ན། སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་བཞི་དང་། ལྔ་པ་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འདས་པའི་འཁོར་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མ་འོངས་པའི་འཁོར་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་ཟས་འཚོལ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །” དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྟན་ནས། དགེ་སློང་དེ་དག་གི་བྱམས་པའི་དོན་དང་། སྲུང་བའི་དོན་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དོན་དུ་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། ། ၁၄၃. တတ္ထ ကရဏီယမတ္ထကုသလေနာတိ ဣမိဿာ ပဌမဂါထာယ တာဝ အယံ ပဒဝဏ္ဏနာ – ကရဏီယန္တိ ကာတဗ္ဗံ, ကရဏာရဟန္တိ အတ္ထော. အတ္ထောတိ ပဋိပဒါ, ယံ ဝါ ကိဉ္စိ အတ္တနော ဟိတံ, တံ သဗ္ဗံ အရဏီယတော အတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ, အရဏီယတော နာမ ဥပဂန္တဗ္ဗတော. အတ္ထေ ကုသလေန အတ္ထကုသလေန, အတ္ထဆေကေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယန္တိ အနိယမိတပစ္စတ္တံ. န္တိ နိယမိတဥပယောဂံ. ဥဘယမ္ပိ ဝါ ယံ တန္တိ ပစ္စတ္တဝစနံ. သန္တံ ပဒန္တိ ဥပယောဂဝစနံ. တတ္ထ လက္ခဏတော သန္တံ, ပတ္တဗ္ဗတော ပဒံ, နိဗ္ဗာနဿေတံ အဓိဝစနံ. အဘိသမေစ္စာတိ အဘိသမာဂန္တွာ. သက္ကောတီတိ သက္ကော, သမတ္ထော ပဋိဗလောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဇူတိ အဇ္ဇဝယုတ္တော. သုဋ္ဌု ဥဇူတိ သုဟုဇု. သုခံ ဝစော အသ္မိန္တိ သုဝစော. အဿာတိ ဘဝေယျ. မုဒူတိ မဒ္ဒဝယုတ္တော. န အတိမာနီတိ အနတိမာနီ. ༡༤༣. དེ་ལ་“ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མད་ཐ་ཀུ་ས་ལེ་ནཱ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་འདི་ལ། ཐོག་མར་ཚིག་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི། “ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ་”ནི་བྱ་བར་བྱ་བ་སྟེ། བྱེད་པར་འོས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཨད་ཐ་”ནི་ལམ་གྱི་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། ཡང་ན་རང་གི་ཕན་པ་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེ་བར་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“ཨད་ཐ་”ཞེས་བྱའོ། །“ཨད་ཐ་ཀུ་ས་ལེ་ནཱ་”ནི་དོན་ལ་མཁས་པ་སྟེ། དོན་ལ་བྱང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཡཾ་”ནི་མ་ངེས་པའི་གཙོ་བོའི་སྒྲའོ། །“ཏཾ་”ནི་ངེས་པའི་ལས་ཀྱི་སྒྲའོ། །ཡང་ན་“ཡཾ་ཏཾ་”གཉིས་ཀ་གཙོ་བོའི་སྒྲའོ། །“སན་ཏཾ་པ་དཾ་”ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲ་སྟེ། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་“སན་ཏཾ་”དང་། ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“པ་དཾ”ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“ཨ་བྷི་ས་མེཏ་ཙཱ་”ནི་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་སོ། །“སག་ཀོ་ཏཱི་ཏི་སག་ཀོ་”ནི་ནུས་པ་དང་། མཐུ་ཡོད་པ་དང་། ལྕོགས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཨུ་ཛཱུ་”ནི་གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ་”ནི་“སུ་ཧུ་ཛཱུ་”ཞེས་བྱའོ། །“སུ་ཝ་ཅོ་”ནི་གསུང་སླ་བ་སྟེ། བསླབ་བྱ་བརྗོད་བདེ་བའོ། །“ཨས་ས་”ནི་འགྱུར་རོ། །“མུ་དཱུ་”ནི་མཉེན་པོ་དང་ལྡན་པའོ། །“ན་ཨ་ཏི་མཱ་ནཱི་”ནི་ང་རྒྱལ་མེད་པའོ། ། အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ကရဏီယမတ္ထကုသလေန ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စာတိ. ဧတ္ထ တာဝ အတ္ထိ ကရဏီယံ, အတ္ထိ အကရဏီယံ. တတ္ထ သင်္ခေပတော သိက္ခတ္တယံ ကရဏီယံ, သီလဝိပတ္တိ, ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ, အာစာရဝိပတ္တိ, အာဇီဝဝိပတ္တီတိ ဧဝမာဒိ အကရဏီယံ. တထာ အတ္ထိ အတ္ထကုသလော, အတ္ထိ အနတ္ထကုသလော. འདི་ནི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། “བྱ་བ་ལ་མཁས་པས་ཞི་བའི་གོ་འཕང་དེ་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་བྱ་བར་འོས་པ་འདི་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའོ། །འདི་ལ་ཐོག་མར་བྱ་བར་འོས་པ་ཡོད་ལ། བྱ་བར་མི་འོས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་མདོར་བསྡུས་ན། བསླབ་པ་གསུམ་ནི་བྱ་བར་འོས་པ་ཡིན་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་དང་། ལྟ་བ་ཉམས་པ་དང་། ཆོ་ག་ཉམས་པ་དང་། འཚོ་བ་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱ་བར་མི་འོས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡོད་ལ། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། ། တတ္ထ ယော ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ န အတ္တာနံ သမ္မာ ပယောဇေတိ, ခဏ္ဍသီလော ဟောတိ, ဧကဝီသတိဝိဓံ အနေသနံ နိဿာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. သေယျထိဒံ – ဝေဠုဒါနံ, ပတ္တဒါနံ, ပုပ္ဖဒါနံ, ဖလဒါနံ, ဒန္တကဋ္ဌဒါနံ, မုခေါဒကဒါနံ, သိနာနဒါနံ, စုဏ္ဏဒါနံ, မတ္တိကာဒါနံ, စာဋုကမျတံ, မုဂ္ဂသူပျတံ, ပါရိဘဋုတံ, ဇင်္ဃပေသနိယံ, ဝေဇ္ဇကမ္မံ, ဒူတကမ္မံ, ပဟိဏဂမနံ, ပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍဒါနာနုပ္ပဒါနံ, ဝတ္ထုဝိဇ္ဇံ, နက္ခတ္တဝိဇ္ဇံ, အင်္ဂဝိဇ္ဇန္တိ. ဆဗ္ဗိဓေ စ အဂေါစရေ စရတိ[Pg.179]. သေယျထိဒံ – ဝေသိယဂေါစရေ ဝိဓဝါထုလ္လကုမာရိကပဏ္ဍကဘိက္ခုနိပါနာဂါရဂေါစရေတိ. သံသဋ္ဌော စ ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ အနနုလောမိကေန ဂိဟိသံသဂ္ဂေန. ယာနိ ဝါ ပန တာနိ ကုလာနိ အသဒ္ဓါနိ အပ္ပသန္နာနိ အနောပါနဘူတာနိ အက္ကောသကပရိဘာသကာနိ အနတ္ထကာမာနိ အဟိတအဖာသုကအယောဂက္ခေမကာမာနိ ဘိက္ခူနံ…ပေ… ဥပါသိကာနံ, တထာရူပါနိ ကုလာနိ သေဝတိ ဘဇတိ ပယိရုပါသတိ. အယံ အနတ္ထကုသလော. དེ་ལ་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་ནི། གང་ཞིག་བསྟན་པ་འདི་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་རང་ཉིད་ཚུལ་བཞིན་དུ་མི་སྦྱོར་ཞིང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཉེར་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་འཛིན་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྨྱུག་མ་སྦྱིན་པ་དང་། ལོ་མ་སྦྱིན་པ་དང་། མེ་ཏོག་སྦྱིན་པ་དང་། ཤིང་ཏོག་སྦྱིན་པ་དང་། སོ་ཤིང་སྦྱིན་པ་དང་། ཁ་བཤལ་ཆུ་སྦྱིན་པ་དང་། ཁྲུས་རྫས་སྦྱིན་པ་དང་། ཕྱེ་མ་སྦྱིན་པ་དང་། འདག་པ་སྦྱིན་པ་དང་། ངོ་བསྟོད་བྱེད་པ་དང་། སྲན་མའི་ཐལ་བ་ལྟ་བུའི་གཏམ་སྨྲ་བ་དང་། བྱིས་པ་སྐྱོང་བ་དང་། རྐང་མགྱོགས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་། སྨན་པའི་ལས་བྱེད་པ་དང་། ཕོ་ཉའི་ལས་བྱེད་པ་དང་། བཀའ་བཞིན་རྒྱུག་པ་དང་། བསོད་སྙོམས་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། ས་དཔྱད་དང་། སྐར་རྩིས་དང་། མཚན་དཔྱད་རིག་པའོ། །གཞན་ཡང་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དྲུག་ལ་རྒྱུ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྨད་འཚོང་མའི་གནས་དང་། ཡུགས་ས་མོའི་གནས་དང་། ན་ཆུང་བུ་མོའི་གནས་དང་། མ་ནིང་གི་གནས་དང་། དགེ་སློང་མའི་གནས་དང་། ཆང་ཁང་གི་གནས་སོ། །རྒྱལ་པོ་དང་། རྒྱལ་པོའི་བློན་ཆེན་དང་། མུ་སྟེགས་པ་དང་། མུ་སྟེགས་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་འདྲེས་པར་གནས་ཤིང་། མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱིམ་པ་དང་འདྲེས་པར་བྱེད། དགེ་སློང་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་། དགེ་བསྙེན་མ་རྣམས་ལ་དད་པ་མེད་པ་དང་། མི་དང་བ་དང་། གཤེ་ཞིང་སྐུར་འདེབས་པ་དང་། ཕན་པར་མི་འདོད་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། མི་བདེ་བ་དང་། མི་འཚེ་བར་མི་འདོད་པའི་ཁྱིམ་དེ་ལྟ་བུ་དག་ལ་བསྟེན་ཅིང་། འགྲོགས་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ယော ပန ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တာနံ သမ္မာ ပယောဇေတိ, အနေသနံ ပဟာယ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပတိဋ္ဌာတုကာမော သဒ္ဓါသီသေန ပါတိမောက္ခသံဝရံ, သတိသီသေန ဣန္ဒြိယသံဝရံ, ဝီရိယသီသေန အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိံ, ပညာသီသေန ပစ္စယပဋိသေဝနံ ပူရေတိ အယံ အတ္ထကုသလော. གང་ཞིག་བསྟན་པ་འདི་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་རང་ཉིད་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་ཞིང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་སྤངས་ཏེ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཞི་ལ་གནས་པར་འདོད་པས། དད་པ་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་། དྲན་པ་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་ཡོ་བྱད་ལ་སོ་སོར་བརྟག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི། དོན་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ယော ဝါ သတ္တာပတ္တိက္ခန္ဓသောဓနဝသေန ပါတိမောက္ခသံဝရံ, ဆဒွါရေ ဃဋ္ဋိတာရမ္မဏေသု အဘိဇ္ဈာဒီနံ အနုပ္ပတ္တိဝသေန ဣန္ဒြိယသံဝရံ, အနေသနပရိဝဇ္ဇနဝသေန ဝိညုပသတ္ထဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကဝဏ္ဏိတပစ္စယပဋိသေဝနေန စ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိံ, ယထာဝုတ္တပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ပစ္စယပဋိသေဝနံ, စတုဣရိယာပထပရိဝတ္တနေ သာတ္ထကာဒီနံ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန သမ္ပဇညဉ္စ သောဓေတိ, အယမ္ပိ အတ္ထကုသလော. ཡང་ན། ལྟུང་བའི་ཚོགས་བདུན་སྦྱོང་བའི་སྒོ་ནས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་། དབང་པོའི་སྒོ་དྲུག་ལ་ཡུལ་རྣམས་ཕྲད་པའི་ཚེ་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་མི་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ནས་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ་མཁས་པས་བསྔགས་ཤིང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་བསྟེན་ཏེ་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སྔར་བཤད་པའི་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་ལ་སོ་སོར་བརྟག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སྤྱོད་ལམ་བཞི་བསྒྱུར་བའི་ཚེ་དགོས་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་བཞིན་ཉིད་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། ། ယော ဝါ ယထာ ဦသောဒကံ ပဋိစ္စ သံကိလိဋ္ဌံ ဝတ္ထံ ပရိယောဒါယတိ, ဆာရိကံ ပဋိစ္စ အာဒါသော, ဥက္ကာမုခံ ပဋိစ္စ ဇာတရူပံ, တထာ ဉာဏံ ပဋိစ္စ သီလံ ဝေါဒါယတီတိ ဉတွာ ဉာဏောဒကေန ဓောဝန္တော သီလံ ပရိယောဒါပေတိ. ယထာ စ ကိကီ သကုဏိကာ အဏ္ဍံ, စမရီမိဂေါ ဝါလဓိံ, ဧကပုတ္တိကာ နာရီ ပိယံ ဧကပုတ္တကံ, ဧကနယနော ပုရိသော တံ ဧကနယနံ ရက္ခတိ, တထာ အတိဝိယ အပ္ပမတ္တော အတ္တနော သီလက္ခန္ဓံ ရက္ခတိ, သာယံပါတံ ပစ္စဝေက္ခမာနော အဏုမတ္တမ္ပိ ဝဇ္ဇံ န ပဿတိ, အယမ္ပိ အတ္ထကုသလော. ཡང་ན། དཔེར་ན་བ་ཚྭའི་ཆུ་ལ་བརྟེན་ནས་གོས་དྲི་མ་ཅན་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མེ་ལོང་དང་། ལྕགས་ཐབ་ལ་བརྟེན་ནས་གསེར་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་ནས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆུས་བཀྲུས་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པའོ། །དཔེར་ན། བྱ་ཀི་ཀིས་རང་གི་སྒོ་ང་དང་། གཡག་གིས་རང་གི་རྔ་མ་དང་། བུ་གཅིག་པའི་མ་ཡིས་རང་གི་བུ་གཅིག་པོ་དང་། མིག་གཅིག་པའི་སྐྱེས་བུས་རང་གི་མིག་གཅིག་པོ་དེ་སྲུང་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་ཤིན་ཏུ་བག་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྲུང་ཞིང་། ཕྱི་དྲོ་དང་སྔ་དྲོར་སོ་སོར་བརྟག་པའི་ཚེ་ཉེས་པ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མི་མཐོང་བ་དེ་ཡང་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། ། ယော ဝါ ပန အဝိပ္ပဋိသာရကရသီလေ ပတိဋ္ဌာယ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနပဋိပဒံ ပဂ္ဂဏှာတိ, တံ ပဂ္ဂဟေတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကရောတိ, ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ, အယမ္ပိ အတ္ထကုသလော. ယော ဝါ ပန သမာပတ္တိတော [Pg.180] ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ အတ္ထကုသလာနံ အဂ္ဂေါ. ཡང་ན། འགྱོད་པ་མེད་པའི་རོ་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་ནས། ཉོན་མོངས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ལམ་ལ་བརྩོན་ཞིང་། དེ་བརྩམས་ནས་ཟད་པར་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱེད་པ་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་སྙོམས་འཇུག་རྣམས་བསྐྱེད་པ་དེ་ཡང་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལངས་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོར་བརྟག་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི། དོན་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་གོ ། တတ္ထ ယေ ဣမေ ယာဝ အဝိပ္ပဋိသာရကရသီလေ ပတိဋ္ဌာနေန, ယာဝ ဝါ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနပဋိပဒါယ ပဂ္ဂဟဏေန မဂ္ဂဖလေန ဝဏ္ဏိတာ အတ္ထကုသလာ, တေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အတ္ထကုသလာတိ အဓိပ္ပေတာ. တထာဝိဓာ စ တေ ဘိက္ခူ. တေန ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ ဧကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ‘‘ကရဏီယမတ္ထကုသလေနာ’’တိ အာဟ. དེ་ལ་འགྱོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པའི་བར་རམ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པའི་ལམ་ལ་བརྩོན་པའི་བར་རམ། ལམ་དང་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་དོན་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བསྔགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། དོན་འདི་ལ་“དོན་ལ་མཁས་པ་”ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །དགེ་སློང་དེ་དག་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་དམིགས་ནས། གང་ཟག་གཅིག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས། “དོན་ལ་མཁས་པས་བྱ་བར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། တတော ‘‘ကိံ ကရဏီယ’’န္တိ တေသံ သဉ္ဇာတကင်္ခါနံ အာဟ ‘‘ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စာ’’တိ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – တံ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေဟိ ဝဏ္ဏိတံ သန္တံ နိဗ္ဗာနပဒံ ပဋိဝေဓဝသေန အဘိသမေစ္စ ဝိဟရိတုကာမေန ယံ ကရဏီယန္တိ. ဧတ္ထ စ ယန္တိ ဣမဿ ဂါထာပါဒဿ အာဒိတော ဝုတ္တမေဝ ကရဏီယန္တိ. အဓိကာရတော အနုဝတ္တတိ တံ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စာတိ. အယံ ပန ယသ္မာ သာဝသေသပါဌော အတ္ထော, တသ္မာ ‘‘ဝိဟရိတုကာမေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. དེ་ནས་“ཅི་ཞིག་བྱ་བར་བྱ་”ཞེས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ལ། “ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གང་ཞིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་ཞི་བའི་མྱང་འདས་ཀྱི་གོ་འཕང་དེ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གནས་པར་འདོད་པས་གང་ཞིག་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདིར་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྐང་པ་འདིའི་ཐོག་མར་གསུངས་པའི་“གང་ཞིག་” (yaṃ) ཅེས་བྱ་བ་ནི། དབང་གི་སྒོ་ནས་“བྱ་བར་བྱའོ་” (karaṇīyaṃ) ཞེས་བྱ་བ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་གོ། །“ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་དོན་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “གནས་པར་འདོད་པས་”ཞེས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། အထ ဝါ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စာတိ အနုဿဝါဒိဝသေန လောကိယပညာယ နိဗ္ဗာနပဒံ သန္တန္တိ ဉတွာ တံ အဓိဂန္တုကာမေန ယန္တံ ကရဏီယန္တိ အဓိကာရတော အနုဝတ္တတိ, တံ ကရဏီယမတ္ထကုသလေနာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ‘‘ကရဏီယမတ္ထကုသလေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိ’’န္တိ စိန္တေန္တာနံ အာဟ ‘‘ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စာ’’တိ. တဿေဝံ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော – လောကိယပညာယ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ ယံ ကရဏီယံ, တန္တိ. ယံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ကရဏီယံ, ကရဏာရဟမေဝ တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ཡང་ན། “ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མྱང་འདས་ཀྱི་གོ་འཕང་ནི་ཞི་བ་ཡིན་པར་ཤེས་ནས། དེ་ཐོབ་པར་འདོད་པས་གང་ཞིག་བྱ་བར་བྱ་བ་དེ་ནི། དབང་གི་སྒོ་ནས་འཇུག་པ་ཡིན་པས། དེ་ནི་དོན་ལ་མཁས་པས་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་འདིར་དགོངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། “དོན་ལ་མཁས་པས་བྱ་བར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་པ་ན། “ཅི་ཞིག་བྱ་”ཞེས་སེམས་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས། “ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གང་ཞིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི་འདི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གང་ཞིག་བྱ་བར་བྱ་བ་དེ་ཉིད་དོ། །གང་ཞིག་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་ནི་བྱ་བར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ངེས་པར་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ကိံ ပန တန္တိ? ကိမညံ သိယာ အညတြ တဒဓိဂမူပါယတော. ကာမဉ္စေတံ ကရဏာရဟတ္ထေန သိက္ခတ္တယဒီပကေန အာဒိပဒေနေဝ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ အဝေါစုမှာ ‘‘အတ္ထိ ကရဏီယံ အတ္ထိ အကရဏီယံ. တတ္ထ သင်္ခေပတော သိက္ခတ္တယံ ကရဏီယ’’န္တိ. အတိသင်္ခေပဒေသိတတ္တာ ပန တေသံ ဘိက္ခူနံ ကေဟိစိ ဝိညာတံ, ကေဟိစိ န ဝိညာတံ. တတော ယေဟိ န ဝိညာတံ, တေသံ ဝိညာပနတ္ထံ ယံ ဝိသေသတော အာရညကေန ဘိက္ခုနာ ကာတဗ္ဗံ, တံ ဝိတ္ထာရေန္တော [Pg.181] ‘‘သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ, သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနီ’’တိ ဣမံ တာဝ ဥပဍ္ဎဂါထံ အာဟ. འོ་ན་དེ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། དེ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ལས་གཞན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ། འདི་ནི་བྱ་བར་འོས་པའི་དོན་གྱིས་བསླབ་པ་གསུམ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཐོག་མའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དེའི་དོན་བཤད་པ་ལས། “བྱ་བར་བྱ་བ་ཡོད་ལ། བྱ་བར་མི་བྱ་བའང་ཡོད། དེ་ལ་མདོར་བསྡུས་ན་བསླབ་པ་གསུམ་ནི་བྱ་བར་བྱ་བའོ་”ཞེས་བདག་ཅག་གིས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དེ་དག་ལས་ཁ་ཅིག་གིས་ནི་རྟོགས། ཁ་ཅིག་གིས་ནི་མ་རྟོགས་སོ། །དེ་ནས་མ་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་དུ་དགོན་པར་གནས་པའི་དགེ་སློང་གིས་བྱ་བར་འོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཐོག་མར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་འདི་ཉིད་གསུངས་ཏེ། “ནུས་ཤིང་དྲང་ལ་ཤིན་ཏུ་དྲང་། །བཀའ་བློ་བདེ་ཞིང་འཇམ་ལ་ང་རྒྱལ་མེད། །”ཅེས་བྱ་བའོ། ། ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ ဝိဟရိတုကာမော လောကိယပညာယ ဝါ တံ အဘိသမေစ္စ တဒဓိဂမာယ ပဋိပဇ္ဇမာနော အာရညကော ဘိက္ခု ဒုတိယစတုတ္ထပဓာနိယင်္ဂသမန္နာဂမေန ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခော ဟုတွာ သစ္စပဋိဝေဓာယ ပဋိပဇ္ဇိတုံ သက္ကော အဿ, တထာ ကသိဏပရိကမ္မဝတ္တသမာဒါနာဒီသု, အတ္တနော ပတ္တစီဝရပဋိသင်္ခရဏာဒီသု စ ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံ ကရဏီယာနိ, တေသု အညေသု စ ဧဝရူပေသု သက္ကော အဿ ဒက္ခော အနလသော သမတ္ထော. သက္ကော ဟောန္တောပိ စ တတိယပဓာနိယင်္ဂသမန္နာဂမေန ဥဇု အဿ. ဥဇု ဟောန္တောပိ စ သကိံ ဥဇုဘာဝေန သန္တောသံ အနာပဇ္ဇိတွာ ယာဝဇီဝံ ပုနပ္ပုနံ အသိထိလကရဏေန သုဋ္ဌုတရံ ဥဇု အဿ. အသဌတာယ ဝါ ဥဇု, အမာယာဝိတာယ သုဟုဇု. ကာယဝစီဝင်္ကပ္ပဟာနေန ဝါ ဥဇု, မနောဝင်္ကပ္ပဟာနေန သုဟုဇု. အသန္တဂုဏဿ ဝါ အနာဝိကရဏေန ဥဇု, အသန္တဂုဏေန ဥပ္ပန္နဿ လာဘဿ အနဓိဝါသနေန သုဟုဇု. ဧဝံ အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေဟိ ပုရိမဒွယတတိယသိက္ခာဟိ ပယောဂါသယသုဒ္ဓီဟိ စ ဥဇု စ သုဟုဇု စ အဿ. ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གནས་པར་འདོད་པའམ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་དེ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པའི་དགོན་པར་གནས་པའི་དགེ་སློང་ནི། སྤོང་བའི་ཡན་ལག་གཉིས་པ་དང་བཞི་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས། ལུས་དང་སྲོག་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པར་ནུས་པ་ (sakko) ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཟད་པར་གྱི་སྔོན་འགྲོའི་བྱ་བ་དང་། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། རང་གི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟོ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་ཆེ་ཕྲ་སྣ་ཚོགས་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་དང་། དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་བ་གཞན་དག་ལའང་ནུས་པ་དང་། མཁས་པ་དང་། ལེ་ལོ་མེད་པ་དང་། མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ནུས་པ་ཡོད་ཀྱང་སྤོང་བའི་ཡན་ལག་གསུམ་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་དྲང་པོ་ (uju) ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དྲང་པོ་ཡིན་ཡང་ལན་ཅིག་དྲང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པར་མི་བྱ་བར། ཚེ་གང་གི་བར་དུ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ལྷོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ལྷག་པར་དྲང་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། གཡོ་མེད་པས་དྲང་པོ་དང་། སྒྱུ་མེད་པས་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ་ (suhuju) ཞེས་བྱའོ། །ལུས་དང་ངག་གི་གྱ་གྱུ་སྤངས་པས་དྲང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་གྱ་གྱུ་སྤངས་པས་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོའོ། །མེད་པའི་ཡོན་ཏན་མི་གསལ་བར་བྱེད་པས་དྲང་པོ་དང་། མེད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་ལ་མི་ཆགས་པས་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོའོ། །དེ་ལྟར་དམིགས་པ་དང་མཚན་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་གཏོད་པའི་བསམ་གཏན་གྱིས་སྔ་མ་གཉིས་དང་གསུམ་པའི་བསླབ་པ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་བསམ་པ་དག་པའི་སྒོ་ནས་དྲང་པོ་དང་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། န ကေဝလဉ္စ ဥဇု စ သုဟုဇု စ, အပိစ ပန သုဗ္ဗစော စ အဿ. ယော ဟိ ပုဂ္ဂလော ‘‘ဣဒံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တော ‘‘ကိံ တေ ဒိဋ္ဌံ, ကိံ တေ သုတံ, ကော မေ ဟုတွာ ဝဒသိ, ကိံ ဥပဇ္ဈာယော အာစရိယော သန္ဒိဋ္ဌော သမ္ဘတ္တော ဝါ’’တိ ဝဒတိ, တုဏှီဘာဝေန ဝါ တံ ဝိဟေဌေတိ, သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝါ န တထာ ကရောတိ, သော ဝိသေသာဓိဂမဿ ဒူရေ ဟောတိ. ယော ပန ဩဝဒိယမာနော ‘‘သာဓု, ဘန္တေ, သုဋ္ဌု ဝုတ္တံ, အတ္တနော ဝဇ္ဇံ နာမ ဒုဒ္ဒသံ ဟောတိ, ပုနပိ မံ ဧဝရူပံ ဒိသွာ ဝဒေယျာထ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, စိရဿံ မေ တုမှာကံ သန္တိကာ ဩဝါဒေါ လဒ္ဓေါ’’တိ ဝဒတိ, ယထာနုသိဋ္ဌဉ္စ ပဋိပဇ္ဇတိ, သော ဝိသေသာဓိဂမဿ အဝိဒူရေ ဟောတိ. တသ္မာ ဧဝံ ပရဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ကရောန္တော သုဗ္ဗစော စ အဿ. དྲང་པོ་དང་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། གཞན་ཡང་བཀའ་བློ་བདེ་བ་ (suvaco) ཞིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །གང་ཟག་གང་ལ་“འདི་ནི་བྱ་བར་མི་བྱའོ་”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། “ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་མཐོང་། ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་ཐོས། ཁྱོད་སུ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ང་ལ་སྨྲ། ཁྱོད་ངའི་མཁན་པོའམ། སློབ་དཔོན་ནམ། མཐོང་བའི་གྲོགས་པོའམ། མཛའ་བཤེས་ཤིག་ཡིན་ནམ་”ཞེས་སྨྲ་བའམ། ཡང་ན་མི་སྨྲ་བར་གནས་པས་གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་ཁས་བླངས་ཀྱང་དེ་ལྟར་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི། ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་ལས་རིང་དུ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་གདམས་ངག་བྱེད་པ་ན། “བཙུན་པ་ལེགས་སོ། །ལེགས་པར་གསུངས་སོ། །རང་གི་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །སླར་ཡང་བདག་ལ་འདི་ལྟ་བུ་མཐོང་ན་སྙིང་རྗེའི་སྒོ་ནས་གསུང་བར་མཛོད་ཅིག །བདག་གིས་ཡུན་རིང་པོ་ནས་ཁྱེད་ཀྱི་དྲུང་ནས་གདམས་ངག་ཐོབ་བོ་”ཞེས་སྨྲ་ཞིང་། ཇི་ལྟར་བསྒོ་བ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པ་དེ་ནི། ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་དང་མི་རིང་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གཞན་གྱི་ཚིག་ཁས་བླངས་ཏེ་བྱེད་པའི་བཀའ་བློ་བདེ་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ယထာ စ သုဝစော, ဧဝံ မုဒု အဿ. မုဒူတိ ဂဟဋ္ဌေဟိ ဒူတဂမနပ္ပဟိဏဂမနာဒီသု နိယုဉ္ဇိယမာနော တတ္ထ မုဒုဘာဝံ အကတွာ ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိယံ သကလဗြဟ္မစရိယေ စ မုဒု အဿ သုပရိကမ္မကတသုဝဏ္ဏံ ဝိယ တတ္ထ တတ္ထ ဝိနိယောဂက္ခမော. အထ ဝါ မုဒူတိ အဘာကုဋိကော ဥတ္တာနမုခေါ သုခသမ္ဘာသော [Pg.182] ပဋိသန္ထာရဝုတ္တိ သုတိတ္ထံ ဝိယ သုခါဝဂါဟော အဿ. န ကေဝလဉ္စ မုဒု, အပိစ ပန အနတိမာနီ အဿ, ဇာတိဂေါတ္တာဒီဟိ အတိမာနဝတ္ထူဟိ ပရေ နာတိမညေယျ, သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဝိယ စဏ္ဍာလကုမာရကသမေန စေတသာ ဝိဟရေယျာတိ. ཇི་ལྟར་བཀའ་བློ་བདེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འཇམ་པོ་ (mudu) ཞིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །“འཇམ་པོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀོད་པ་སྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྐུལ་བ་ན། དེ་ལ་འཇམ་པོའི་ཚུལ་མི་བྱ་བར་མི་འགྱུར་བར་གནས་ཤིང་། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་མཐའ་དག་ལ་འཇམ་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ལེགས་པར་བཟོ་བྱས་པའི་གསེར་བཞིན་དུ་བྱ་བ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་སྦྱོར་རུང་བ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན། “འཇམ་པོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁྲོ་གཉེར་མེད་ཅིང་བཞིན་འཛུམ་པ་དང་། གཏམ་སྙན་པར་སྨྲ་བ་དང་། བསུ་བའི་ཚུལ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། འཇུག་ངོགས་བཟང་པོ་བཞིན་དུ་བདེ་བླག་ཏུ་འཇུག་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འཇམ་པོ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། གཞན་ཡང་ང་རྒྱལ་མེད་པ་ (anatimānī) ཞིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །རིགས་དང་རུས་ལ་སོགས་པ་ང་རྒྱལ་གྱི་གཞི་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་ལ་བརྙས་པར་མི་བྱ་སྟེ། གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུ་བཞིན་དུ་གདོལ་པའི་བུ་ཆུང་ལྟ་བུའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ၁၄၄. ဧဝံ ဘဂဝါ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ ဝိဟရိတုကာမဿ တဒဓိဂမာယ ဝါ ပဋိပဇ္ဇမာနဿ ဝိသေသတော အာရညကဿ ဘိက္ခုနော ဧကစ္စံ ကရဏီယံ ဝတွာ ပုန တတုတ္တရိပိ ဝတ္တုကာမော ‘‘သန္တုဿကော စာ’’တိ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ. ༡༤༤. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་གནས་པར་འདོད་པའམ། ཡང་ན་དེ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཁྱད་པར་དུ་དགོན་པར་གནས་པའི་དགེ་སློང་གིས་བྱ་བར་འོས་པའི་ཆོས་ཁ་ཅིག་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཆོས་གསུང་བར་བཞེད་དེ། “ཆོག་ཤེས་ཤིང་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ ‘‘သန္တုဋ္ဌီ စ ကတညုတာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေန ဒွါဒသဝိဓေန သန္တောသေန သန္တုဿတီတိ သန္တုဿကော. အထ ဝါ တုဿတီတိ တုဿကော, သကေန တုဿကော, သန္တေန တုဿကော, သမေန တုဿကောတိ သန္တုဿကော. တတ္ထ သကံ နာမ ‘‘ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ နိဿာယာ’’တိ (မဟာဝ. ၇၃) ဧဝံ ဥပသမ္ပဒမာဠကေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ အတ္တနာ စ သမ္ပဋိစ္ဆိတံ စတုပစ္စယဇာတံ. တေန သုန္ဒရေန ဝါ အသုန္ဒရေန ဝါ သက္ကစ္စံ ဝါ အသက္ကစ္စံ ဝါ ဒိန္နေန ပဋိဂ္ဂဟဏကာလေ ပရိဘောဂကာလေ စ ဝိကာရမဒဿေတွာ ယာပေန္တော ‘‘သကေန တုဿကော’’တိ ဝုစ္စတိ. သန္တံ နာမ ယံ လဒ္ဓံ ဟောတိ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနံ, တေန သန္တေနေဝ တုဿန္တော တတော ပရံ န ပတ္ထေန္တော အတြိစ္ဆတံ ပဇဟန္တော ‘‘သန္တေန တုဿကော’’တိ ဝုစ္စတိ. သမံ နာမ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အနုနယပဋိဃပ္ပဟာနံ. တေန သမေန သဗ္ဗာရမ္မဏေသု တုဿန္တော ‘‘သမေန တုဿကော’’တိ ဝုစ္စတိ. དེ་ལ་“ཆོག་ཤེས་པ་དང་བྱ་བ་ཤེས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་འདིར། གསུངས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཆོག་ཤེས་པས་ཆོག་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་“ཆོག་ཤེས་པ་” (santussako) ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ཚིམ་པ་སྟེ། རང་གི་ཐོབ་པས་ཚིམ་པ་དང་། ཡོད་པས་ཚིམ་པ་དང་། མཉམ་པས་ཚིམ་པའི་ཕྱིར་ཆོག་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་“རང་གི་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། “བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཟས་ལ་བརྟེན་ནས་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བསྟན་ཅིང་རང་གིས་ཁས་བླངས་པའི་ཉེར་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དེ་ལ་བཟང་པོའམ་མི་བཟང་པོ། གུས་པས་སམ་མ་གུས་པར་བྱིན་པ་གང་ཡང་རུང་། ལེན་པའི་དུས་དང་སྤྱོད་པའི་དུས་སུ་རྣམ་འགྱུར་མི་སྟོན་པར་འཚོ་བ་སྐྱོང་བ་ནི། “རང་གི་ཐོབ་པས་ཚིམ་པ་”ཞེས་བྱའོ། །“ཡོད་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་ལ་གང་ཞིག་ཐོབ་ཅིང་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཚིམ་ཞིང་། དེ་ལས་ལྷག་པ་མི་འདོད་པར་འདོད་ཆེན་པོ་སྤོང་བ་ནི། “ཡོད་པས་ཚིམ་པ་”ཞེས་བྱའོ། །“མཉམ་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤངས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་མཉམ་པ་དེས་དམིགས་པ་མཐའ་དག་ལ་ཚིམ་པ་ནི། “མཉམ་པས་ཚིམ་པ་”ཞེས་བྱའོ། ། သုခေန ဘရီယတီတိ သုဘရော, သုပေါသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ဟိ ဘိက္ခု သာလိမံသောဒနာဒီနံ ပတ္တေ ပူရေတွာ ဒိန္နေပိ ဒုမ္မုခဘာဝံ အနတ္တမနဘာဝမေဝ စ ဒဿေတိ, တေသံ ဝါ သမ္မုခါဝ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ‘‘ကိံ တုမှေဟိ ဒိန္န’’န္တိ အပသာဒေန္တော သာမဏေရဂဟဋ္ဌာဒီနံ ဒေတိ, ဧသ ဒုဗ္ဘရော. ဧတံ ဒိသွာ မနုဿာ ဒူရတောဝ ပရိဝဇ္ဇေန္တိ ‘‘ဒုဗ္ဘရော ဘိက္ခု န သက္ကာ ပေါသိတု’’န္တိ. ယော ပန ယံကိဉ္စိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ လဘိတွာ အတ္တမနော ဝိပ္ပသန္နမုခေါ ဟုတွာ ယာပေတိ, ဧသ သုဘရော. ဧတံ ဒိသွာ မနုဿာ အတိဝိယ ဝိဿတ္ထာ ဟောန္တိ – ‘‘အမှာကံ ဘဒန္တော သုဘရော ထောကထောကေနပိ [Pg.183] တုဿတိ, မယမေဝ နံ ပေါသေဿာမာ’’တိ ပဋိညံ ကတွာ ပေါသေန္တိ. ဧဝရူပေါ ဣဓ သုဘရောတိ အဓိပ္ပေတော. བདེ་བླག་ཏུ་གསོ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་“གསོ་སླ་བ་” (subharo) སྟེ། གསོ་བར་སླ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགེ་སློང་གང་ཞིག་ལྷུང་བཟེད་འབྲས་ས་ལུ་དང་ཤ་དང་ཟན་ལ་སོགས་པས་བཀང་སྟེ་བྱིན་ཀྱང་། བཞིན་མི་ལེགས་པ་དང་ཡིད་མ་རངས་པ་ཉིད་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་བསོད་སྙོམས་དེ་ལ་“ཁྱེད་ཚོས་ཅི་ཞིག་བྱིན་པ་ཡིན་”ཞེས་སྨད་ནས་དགེ་ཚུལ་དང་ཁྱིམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དེ་ནི་གསོ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་མཐོང་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། “དགེ་སློང་གསོ་དཀའ་བ་འདི་ནི་གསོ་བར་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་སོ། །གང་ཞིག་ནི་རྩུབ་པའམ། བཟང་པོའམ། ཉུང་ངུའམ། མང་པོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཐོབ་ནས་ཡིད་རངས་ཤིང་བཞིན་གསལ་བར་གནས་པ་དེ་ནི་གསོ་སླ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་མཐོང་ནས་མི་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་ཏེ། “བདག་ཅག་གི་བཙུན་པ་ནི་གསོ་སླ་བ་སྟེ། ཉུང་ངུས་ཀྱང་ཆོག་ཤེས་པར་མཛད་པས། བདག་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་གསོ་བར་བྱའོ་”ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་གསོ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟ་བུ་ནི་འདིར་“གསོ་སླ་བ་”ཞེས་དགོངས་སོ། ། အပ္ပံ ကိစ္စမဿာတိ အပ္ပကိစ္စော, န ကမ္မာရာမတာဘဿာရာမတာသင်္ဂဏိကာရာမတာဒိအနေကကိစ္စဗျာဝဋော. အထ ဝါ သကလဝိဟာရေ နဝကမ္မသံဃဘောဂသာမဏေရအာရာမိကဝေါသာသနာဒိကိစ္စဝိရဟိတော, အတ္တနော ကေသနခစ္ဆေဒနပတ္တစီဝရပရိကမ္မာဒိံ ကတွာ သမဏဓမ္မကိစ္စပရော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. བྱ་བ་ཉུང་ངུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་“བྱ་བ་ཉུང་བ་” (appakicco) སྟེ། ལས་ལ་དགའ་བ་དང་། གླེང་མོ་ལ་དགའ་བ་དང་། འདུ་འཛི་ལ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དུ་མ་ལ་མི་བརྩོན་པའོ། །ཡང་ན། གཙུག་ལག་ཁང་མཐའ་དག་ཏུ་ལས་གསར་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་། དགེ་ཚུལ་དང་། ཀུན་དགའ་ར་བ་པ་རྣམས་ལ་བསྒོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དང་བྲལ་ཞིང་། རང་གི་སྐྲ་དང་སེན་མོ་བྲེག་པ་དང་། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ནས། དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོར་བརྩོན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། သလ္လဟုကာ ဝုတ္တိ အဿာတိ သလ္လဟုကဝုတ္တိ. ယထာ ဧကစ္စော ဗဟုဘဏ္ဍော ဘိက္ခု ဒိသာပက္ကမနကာလေ ဗဟုံ ပတ္တစီဝရပစ္စတ္ထရဏတေလဂုဠာဒိံ မဟာဇနေန သီသဘာရကဋိဘာရာဒီဟိ ဥစ္စာရာပေတွာ ပက္ကမတိ, ဧဝံ အဟုတွာ ယော အပ္ပပရိက္ခာရော ဟောတိ, ပတ္တစီဝရာဒိအဋ္ဌသမဏပရိက္ခာရမတ္တမေဝ ပရိဟရတိ, ဒိသာပက္ကမနကာလေ ပက္ခီ သကုဏော ဝိယ သမာဒါယေဝ ပက္ကမတိ, ဧဝရူပေါ ဣဓ သလ္လဟုကဝုတ္တီတိ အဓိပ္ပေတော. သန္တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အဿာတိ သန္တိန္ဒြိယော, ဣဋ္ဌာရမ္မဏာဒီသု ရာဂါဒိဝသေန အနုဒ္ဓတိန္ဒြိယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိပကောတိ ဝိညူ ဝိဘာဝီ ပညဝါ, သီလာနုရက္ခဏပညာယ စီဝရာဒိဝိစာရဏပညာယ အာဝါသာဒိသတ္တသပ္ပာယပရိဇာနနပညာယ စ သမန္နာဂတောတိ အဓိပ္ပာယော. ཡང་དག་པར་འཚོ་བ་ཡང་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་“འཚོ་བ་ཡང་བ་” (sallahukavutti) ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་དགེ་སློང་ཉེར་སྤྱོད་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཁ་ཅིག་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚེ། ལྷུང་བཟེད་དང་། ཆོས་གོས་དང་། གདན་དང་། མར་དང་། བུ་རམ་ལ་སོགས་པའི་ཉེར་སྤྱོད་མང་པོ་མི་མང་པོ་ལ་མགོ་བོའི་ཁུར་དང་རྐེད་པའི་ཁུར་ལ་སོགས་པར་འཁུར་དུ་བཅུག་ནས་འགྲོ་བ་ལ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་ཉེར་སྤྱོད་ཉུང་ངུ་དང་ལྡན་ཞིང་། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཉེར་སྤྱོད་བརྒྱད་ཙམ་ཁོ་ན་འཆང་ལ། ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚེ་འདབ་ཆགས་བྱ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུ་ནི་འདིར་“འཚོ་བ་ཡང་བ་”ཞེས་དགོངས་སོ། །དབང་པོ་རྣམས་ཞི་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་“དབང་པོ་ཞི་བ་” (santindriyo) སྟེ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དབང་པོ་རྣམས་མ་རྒོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“མཁས་པ་” (nipako) ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་ཅན་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཅན་དང་། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བའི་ཤེས་རབ་དང་། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་དཔྱོད་པའི་ཤེས་རབ་དང་། གནས་ལ་སོགས་པ་མཐུན་པ་བདུན་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། န ပဂဗ္ဘောတိ အပ္ပဂဗ္ဘော, အဋ္ဌဋ္ဌာနေန ကာယပါဂဗ္ဘိယေန, စတုဋ္ဌာနေန ဝစီပါဂဗ္ဘိယေန, အနေကဋ္ဌာနေန မနောပါဂဗ္ဘိယေန စ ဝိရဟိတောတိ အတ္ထော. མི་གྱོང་བའི་ཕྱིར་“མི་གྱོང་བ་” (appagabbho) སྟེ། གནས་བརྒྱད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་གྱོང་བ་དང་། གནས་བཞིའི་ངག་གི་གྱོང་བ་དང་། གནས་དུ་མའི་ཡིད་ཀྱི་གྱོང་བ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། အဋ္ဌဋ္ဌာနံ ကာယပါဂဗ္ဘိယံ (မဟာနိ. ၈၇) နာမ သံဃဂဏပုဂ္ဂလဘောဇနသာလာဇန္တာဃရနှာနတိတ္ထဘိက္ခာစာရမဂ္ဂအန္တရဃရပဝေသနေသု ကာယေန အပ္ပတိရူပကရဏံ. သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော သံဃမဇ္ဈေ ပလ္လတ္ထိကာယ ဝါ နိသီဒတိ, ပါဒေ ပါဒမောဒဟိတွာ ဝါတိ ဧဝမာဒိ, တထာ ဂဏမဇ္ဈေ, ဂဏမဇ္ဈေတိ စတုပရိသသန္နိပါတေ, တထာ ဝုဍ္ဎတရေ ပုဂ္ဂလေ. ဘောဇနသာလာယံ ပန ဝုဍ္ဎာနံ အာသနံ န ဒေတိ, နဝါနံ အာသနံ ပဋိဗာဟတိ, တထာ ဇန္တာဃရေ. ဝုဍ္ဎေ စေတ္ထ အနာပုစ္ဆာ အဂ္ဂိဇာလနာဒီနိ ကရောတိ. နှာနတိတ္ထေ စ ယဒိဒံ ‘‘ဒဟရော ဝုဍ္ဎောတိ ပမာဏံ အကတွာ အာဂတပဋိပါဋိယာ နှာယိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ[Pg.184], တမ္ပိ အနာဒိယန္တော ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဥဒကံ ဩတရိတွာ ဝုဍ္ဎေ စ နဝေ စ ဗာဓေတိ. ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေ ပန အဂ္ဂါသနအဂ္ဂေါဒကအဂ္ဂပိဏ္ဍတ္ထံ ဝုဍ္ဎာနံ ပုရတော ပုရတော ယာတိ ဗာဟာယ ဗာဟံ ပဟရန္တော, အန္တရဃရပ္ပဝေသနေ ဝုဍ္ဎာနံ ပဌမတရံ ပဝိသတိ, ဒဟရေဟိ ကာယကီဠနံ ကရောတီတိ ဧဝမာဒိ. ལུས་ཀྱི་མི་བསྲུན་པ་གནས་བརྒྱད་ནི། དགེ་འདུན་དང་། ཚོགས་པ་དང་། གང་ཟག་དང་། ཟས་ཁང་དང་། བསྲོ་ཁང་དང་། ཁྲུས་ཀྱི་བབས་སྟེགས་དང་། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ལམ་དང་། གྲོང་གི་ནང་དུ་འཇུག་པའི་ཚེ་ལུས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ལའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ན་ཁ་ཅིག་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་པུས་འཁྱུད་བྱས་ཏེ་འདུག་པའམ། རྐང་པ་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་རྐང་པ་གཅིག་བཞག་སྟེ་འདུག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚོགས་པའི་དབུས་སུ་སྟེ། འཁོར་བཞིའི་འདུ་བའི་དབུས་སུ་འདུག་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གནས་བརྟན་གྱི་གང་ཟག་གི་མདུན་དུ་འདུག་པའོ། །ཟས་ཁང་དུ་ནི་གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་སྟན་མི་སྟེར་ཞིང་། གསར་བུ་རྣམས་ལ་སྟན་གྱིས་འགོག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསྲོ་ཁང་དུའང་གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་མ་དྲིས་པར་མེ་སྤོར་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའོ། །ཁྲུས་ཀྱི་བབས་སྟེགས་སུའང་། “གཞོན་ནུ་དང་གནས་བརྟན་གྱི་ཚད་ལ་མི་ལྟ་བར་འབྱོར་བའི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཁྲུས་བྱའོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལའང་མ་གུས་པར། ཕྱིས་སུ་འོངས་ཏེ་ཆུ་ལ་ཞུགས་ནས་གནས་བརྟན་དང་གསར་བུ་རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའོ། །བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ལམ་དུ་ནི་སྟན་མཆོག་དང་། ཆུ་མཆོག་དང་། ཟས་མཆོག་གི་ཕྱིར་དུ་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་མདུན་དུ་ལག་པ་གཤིབས་ཏེ་བརྡེག་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། གྲོང་གི་ནང་དུ་འཇུག་པའི་ཚེ་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་ལ་འཇུག་པ་དང་། གཞོན་ནུ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ལུས་ཀྱི་རྩེད་མོ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། စတုဋ္ဌာနံ ဝစီပါဂဗ္ဘိယံ နာမ သံဃဂဏပုဂ္ဂလအန္တရဃရေသု အပ္ပတိရူပဝါစာနိစ္ဆာရဏံ. သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော သံဃမဇ္ဈေ အနာပုစ္ဆာ ဓမ္မံ ဘာသတိ, တထာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ဂဏေ ဝုဍ္ဎတရေ ပုဂ္ဂလေ စ. တတ္ထ မနုဿေဟိ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဝုဍ္ဎတရံ အနာပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇေတိ. အန္တရဃရေ ပန ‘‘ဣတ္ထန္နာမေ ကိံ အတ္ထိ, ကိံ ယာဂု ဥဒါဟု ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ, ကိံ မေ ဒဿသိ, ကိမဇ္ဇ ခါဒိဿာမိ, ကိံ ဘုဉ္ဇိဿာမိ, ကိံ ပိဝိဿာမီ’’တိ ဧဒမာဒိံ ဘာသတိ. ངག་གི་མི་བསྲུན་པ་གནས་བཞི་ནི། དགེ་འདུན་དང་། ཚོགས་པ་དང་། གང་ཟག་དང་། གྲོང་གི་ནང་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ན་ཁ་ཅིག་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་མ་དྲིས་པར་ཆོས་སྨྲ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྔར་བཤད་པའི་ཚོགས་པ་དང་གནས་བརྟན་གྱི་གང་ཟག་གི་མདུན་དུའང་མ་དྲིས་པར་སྨྲ་བའོ། །དེ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པའི་ཚེ། གནས་བརྟན་ལ་མ་དྲིས་པར་ལན་འདེབས་པའོ། །གྲོང་གི་ནང་དུ་ནི་“མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཅི་ཡོད། སྐྱོ་མ་མངའ་འམ་འོན་ཏེ་བཟའ་བཅའ་ཅི་ཡོད། བདག་ལ་ཅི་སྦྱིན་པར་འགྱུར། དེ་རིང་བདག་གིས་ཅི་ཞིག་བཟའ། ཅི་ཞིག་བཅའ། ཅི་ཞིག་བཏུང་།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲ་བའོ། ། အနေကဋ္ဌာနံ မနောပါဂဗ္ဘိယံ နာမ တေသု တေသု ဌာနေသု ကာယဝါစာဟိ အဇ္ဈာစာရံ အနာပဇ္ဇိတွာပိ မနသာ ဧဝ ကာမဝိတက္ကာဒိနာနပ္ပကာရအပ္ပတိရူပဝိတက္ကနံ. ཡིད་ཀྱི་མི་བསྲུན་པ་གནས་དུ་མ་ནི། གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ལུས་དང་ངག་གིས་འཆལ་བར་མ་སྤྱད་ཀྱང་། ཡིད་ཁོ་ནས་འདོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་པ་རྟོག་པའོ། ། ကုလေသွနနုဂိဒ္ဓေါတိ ယာနိ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ, တေသု ပစ္စယတဏှာယ ဝါ အနနုလောမိယဂိဟိသံသဂ္ဂဝသေန ဝါ အနနုဂိဒ္ဓေါ, န သဟသောကီ, န သဟနန္ဒီ, န သုခိတေသု သုခိတော, န ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, န ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ဝါ ယောဂမာပဇ္ဇိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမိဿာ စ ဂါထာယ ယံ ‘‘သုဝစော စဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘အဿာ’’တိ ဝစနံ, တံ သဗ္ဗပဒေဟိ သဒ္ဓိံ ‘‘သန္တုဿကော စ အဿ, သုဘရော စ အဿာ’’တိ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. “ཁྱིམ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་”ནི། ཁྱིམ་གང་དག་ཏུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དེ་དག་ལ། ཡོ་བྱད་ཀྱི་སྲེད་པས་སམ། མི་མཐུན་པའི་ཁྱིམ་པའི་འདུ་འཛིའི་དབང་གིས་ཆགས་པ་མེད་པའོ། །ལྷན་ཅིག་མྱ་ངན་བྱེད་པ་མ་ཡིན། ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན། བདེ་བ་རྣམས་ལ་བདེ་བར་འཛིན་པ་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་བར་འཛིན་པ་མ་ཡིན། བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་བྱུང་བའི་ཚེ་རང་ཉིད་བརྩོན་པར་མི་བྱེད་པ་ལ་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལས་“བཀའ་བློ་བདེ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པའི་“གྱུར་ཅིག་” (assa) ཅེས་པའི་སྒྲ་དེ། ཚིག་ཐམས་ཅད་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། “ཆོག་ཤེས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིག །གསོ་སླ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་པ་ལྟར་རོ། ། ၁၄၅. ဧဝံ ဘဂဝါ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ ဝိဟရိတုကာမဿ တဒဓိဂမာယ ဝါ ပဋိပဇ္ဇိတုကာမဿ ဝိသေသတော အာရညကဿ ဘိက္ခုနော တတုတ္တရိပိ ကရဏီယံ အာစိက္ခိတွာ ဣဒါနိ အကရဏီယမ္ပိ အာစိက္ခိတုကာမော ‘‘န စ ခုဒ္ဒမာစရေ ကိဉ္စိ, ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျု’’န္တိ ဣမံ ဥပဍ္ဎဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ဧဝမိမံ ကရဏီယံ ကရောန္တော ယံ တံ ကာယဝစီမနောဒုစ္စရိတံ ခုဒ္ဒံ လာမကန္တိ ဝုစ္စတိ, တံ န စ ခုဒ္ဒံ သမာစရေ. အသမာစရန္တော စ န ကေဝလံ ဩဠာရိကံ, ကိံ ပန ကိဉ္စိ န သမာစရေ, အပ္ပမတ္တကံ အဏုမတ္တမ္ပိ န သမာစရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ༡༤༥. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ་གནས་པར་འདོད་པའམ། དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ། ཁྱད་པར་དུ་དགོན་པར་གནས་པའི་དགེ་སློང་གིས་དེ་ལས་ལྷག་པར་བྱ་བའི་ལས་བསྟན་ནས། ད་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའང་བསྟན་པར་བཞེད་དེ། “མཁས་པ་གཞན་དག་གིས་སྨད་པར་འགྱུར་བའི་ཉེས་པ་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་མི་བྱའོ། །”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། དེ་ལྟར་བྱ་བའི་ལས་བྱེད་པ་དེས། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་ཉེས་སྤྱོད་ཕྲ་མོ་དང་དམན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་མི་སྤྱད་དོ། །མི་སྤྱོད་པ་དེས་རགས་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། ཉེས་པ་ཕྲ་མོ་ཙམ་མམ། རྡུལ་ཙམ་ཡང་མི་སྤྱད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། တတော [Pg.185] တဿ သမာစာရေ သန္ဒိဋ္ဌိကမေဝါဒီနဝံ ဒဿေတိ ‘‘ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျု’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဝိညူ ပရေ အပ္ပမာဏံ. တေ ဟိ အနဝဇ္ဇံ ဝါ သာဝဇ္ဇံ ကရောန္တိ, အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဝါ မဟာသာဝဇ္ဇံ. ဝိညူ ဧဝ ပန ပမာဏံ. တေ ဟိ အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ, ဝဏ္ဏာရဟဿ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဝိညူ ပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. དེ་ནས་དེ་ལྟར་སྤྱད་པ་ལ་ཚེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་པ་ནི། “གང་གིས་མཁས་པ་གཞན་དག་གིས་སྨད་པར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པའོ། །འདིར་མི་མཁས་པ་གཞན་དག་ནི་ཚད་མ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པར་བྱེད། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆུང་ངུའང་ཆེན་པོར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཁས་པ་ཁོ་ན་ནི་ཚད་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་ནི་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་ནས་སྨད་པར་འོས་པ་ལ་སྨོད་ཅིང་། བསྔགས་པར་འོས་པ་ལ་བསྔགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་“མཁས་པ་གཞན་དག་”ཅེས་གསུངས་སོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမာဟိ အဍ္ဎတေယျာဟိ ဂါထာဟိ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ ဝိဟရိတုကာမဿ, တဒဓိဂမာယ ဝါ ပဋိပဇ္ဇိတုကာမဿ ဝိသေသတော အာရညကဿ အာရညကသီသေန စ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိဟရိတုကာမာနံ ကရဏီယာကရဏီယဘေဒံ ကမ္မဋ္ဌာနူပစာရံ ဝတွာ ဣဒါနိ တေသံ ဘိက္ခူနံ တဿ ဒေဝတာဘယဿ ပဋိဃာတာယ ပရိတ္တတ္ထံ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနတ္ထဉ္စ ‘‘သုခိနော ဝ ခေမိနော ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန မေတ္တကထံ ကထေတုမာရဒ္ဓေါ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས། ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ་གནས་པར་འདོད་པའམ། དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ། ཁྱད་པར་དུ་དགོན་པ་པའི་ཚུལ་གྱིས་དམིགས་པ་བཟུང་སྟེ་གནས་པར་འདོད་པའི་དགེ་སློང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ། བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་དབྱེ་བས་ལས་ཀྱི་ས་པའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་དགེ་སློང་དེ་དག་གི་ལྷའི་འཇིགས་པ་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དང་། སྲུང་བའི་དོན་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་བྱམས་པའི་གཏམ་གསུངས་པར་བརྩམས་སོ། ། တတ္ထ သုခိနောတိ သုခသမင်္ဂိနော. ခေမိနောတိ ခေမဝန္တော, အဘယာ နိရုပဒ္ဒဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဗ္ဗေတိ အနဝသေသာ. သတ္တာတိ ပါဏိနော. သုခိတတ္တာတိ သုခိတစိတ္တာ. ဧတ္ထ စ ကာယိကေန သုခေန သုခိနော, မာနသေန သုခိတတ္တာ, တဒုဘယေနာပိ သဗ္ဗဘယူပဒ္ဒဝဝိဂမေန ဝါ ခေမိနောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကသ္မာ ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ? မေတ္တာဘာဝနာကာရဒဿနတ္ထံ. ဧဝဉှိ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိနော ဟောန္တူ’’တိ ဝါ, ‘‘ခေမိနော ဟောန္တူ’’တိ ဝါ, ‘‘သုခိတတ္တာ ဟောန္တူ’’တိ ဝါ. དེ་ལ་“བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་” (sukhinoti) ནི་བདེ་བ་དང་འབྱོར་བའོ། །“འཇིགས་པ་མེད་པ་” (kheminoti) ནི་བདེ་འཇགས་དང་ལྡན་པ། འཇིགས་པ་མེད་པ། ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པ་ལ་བྱའོ། །“ཐམས་ཅད་” (sabbe) ནི་མ་ལུས་པའོ། །“སེམས་ཅན་” (sattā) ནི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་སོ། །“བདེ་བའི་བདག་ཉིད་” (sukhitattā) ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའོ། །འདིར་ལུས་ཀྱི་བདེ་བས་ནི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་བདེ་བས་ནི་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་དང་། དེ་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་འཇིགས་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ནི་འཇིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་གསུངས་ཤེ་ན། བྱམས་པ་སྒོམ་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་“སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག །”གམ། “འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག །”གམ། “བདེ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ၁၄၆. ဧဝံ ယာဝ ဥပစာရတော အပ္ပနာကောဋိ, တာဝ သင်္ခေပေန မေတ္တာဘာဝနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိတ္ထာရတောပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ကေစီ’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. အထ ဝါ ယသ္မာ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ ပရိစိတံ စိတ္တံ န အာဒိကေနေဝ ဧကတ္တေ သဏ္ဌာတိ, အာရမ္မဏပ္ပဘေဒံ ပန အနုဂန္တွာ ကမေန သဏ္ဌာတိ, တသ္မာ တဿ တသထာဝရာဒိဒုကတိကပ္ပဘေဒေ အာရမ္မဏေ အနုဂန္တွာ အနုဂန္တွာ သဏ္ဌာနတ္ထမ္ပိ ‘‘ယေ ကေစီ’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. အထ ဝါ ယသ္မာ ယဿ ယံ အာရမ္မဏံ ဝိဘူတံ ဟောတိ, တဿ တတ္ထ စိတ္တံ သုခံ တိဋ္ဌတိ. တသ္မာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ယဿ ယံ ဝိဘူတံ အာရမ္မဏံ, တဿ တတ္ထ စိတ္တံ သဏ္ဌာပေတုကာမော တသထာဝရာဒိဒုကတ္တိကအာရမ္မဏပ္ပဘေဒဒီပကံ ‘‘ယေ ကေစီ’’တိ ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ. ༡༤༦. དེ་ལྟར་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་འཇུག་པའི་མཐའི་བར་དུ་བྱམས་པ་སྒོམ་པ་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་། །”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། དམིགས་པ་དུ་མ་ལ་གོམས་པའི་སེམས་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པར། དམིགས་པའི་དབྱེ་བ་ལ་རིམ་གྱིས་ཞུགས་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར། སྐྲག་པ་དང་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟུང་དང་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བའི་དམིགས་པ་ལ་རིམ་གྱིས་ཞུགས་ཏེ་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་། །”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། གང་ལ་དམིགས་པ་གང་ཞིག་གསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ལ་སེམས་བདེ་བླག་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གང་ལ་དམིགས་པ་གང་ཞིག་གསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ལ་སེམས་གནས་པར་བཞེད་ནས། སྐྲག་པ་དང་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟུང་དང་གསུམ་གྱི་དམིགས་པའི་དབྱེ་བ་སྟོན་པའི་“སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་། །”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། ། ဧတ္ထ [Pg.186] ဟိ တသထာဝရဒုကံ ဒိဋ္ဌာဒိဋ္ဌဒုကံ ဒူရသန္တိကဒုကံ ဘူတသမ္ဘဝေသိဒုကန္တိ စတ္တာရိ ဒုကာနိ, ဒီဃာဒီဟိ စ ဆဟိ ပဒေဟိ မဇ္ဈိမပဒဿ တီသု, အဏုကပဒဿ စ ဒွီသု တိကေသု အတ္ထသမ္ဘဝတော ဒီဃရဿမဇ္ဈိမတ္တိကံ မဟန္တာဏုကမဇ္ဈိမတ္တိကံ ထူလာဏုကမဇ္ဈိမတ္တိကန္တိ တယော တိကေ ဒီပေတိ. တတ္ထ ယေ ကေစီတိ အနဝသေသဝစနံ. ပါဏာ ဧဝ ဘူတာ ပါဏဘူတာ. အထ ဝါ ပါဏန္တီတိ ပါဏာ. ဧတေန အဿာသပဿာသပဋိဗဒ္ဓေ ပဉ္စဝေါကာရသတ္တေ ဂဏှာတိ. ဘဝန္တီတိ ဘူတာ. ဧတေန ဧကဝေါကာရစတုဝေါကာရသတ္တေ ဂဏှာတိ. အတ္ထီတိ သန္တိ, သံဝိဇ္ဇန္တိ. འདིར་ནི་སྐྲག་པ་དང་བརྟན་པའི་ཟུང་དང་། མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བའི་ཟུང་དང་། ཐག་རིང་དང་ཉེ་བའི་ཟུང་དང་། བྱུང་བ་དང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཟུང་སྟེ་ཟུང་བཞི་དང་། རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དྲུག་གིས། འབྲིང་པོའི་ཚིག་ནི་གསུམ་དང་། ཕྲ་མོའི་ཚིག་ནི་གཉིས་ཏེ་གསུམ་ཚན་གྱི་ནང་དུ་དོན་གྱིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། འབྲིང་པོའི་གསུམ་ཚན་དང་། ཆེན་པོ་དང་། ཕྲ་མོ་དང་། འབྲིང་པོའི་གསུམ་ཚན་དང་། སྦོམ་པོ་དང་། ཕྲ་མོ་དང་། འབྲིང་པོའི་གསུམ་ཚན་ཏེ་གསུམ་ཚན་གསུམ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་“གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་” (ye keci) ཞེས་པ་ནི་མ་ལུས་པའི་ཚིག་གོ །“སྲོག་ཆགས་” (pāṇā) ནི་སྲོག་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་ནོ། །ཡང་ན། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་བྱེད་པས་ན་སྲོག་ཆགས་སོ། །འདིས་ནི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པ་རྣམས་བསྡུས་སོ། །“བྱུང་བ་” (bhūtā) ནི་སྐྱེས་ཟིན་པ་རྣམས་ཏེ། འདིས་ནི་ཕུང་པོ་གཅིག་པ་དང་ཕུང་པོ་བཞི་པ་རྣམས་བསྡུས་སོ། །“ཡོད་པ་” (atthi) ནི་གནས་པའམ་ཡོད་པའོ། ། ဧဝံ ‘‘ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ဒုကတ္တိကေဟိ သင်္ဂဟေတဗ္ဗေ သဗ္ဗေ သတ္တေ ဧကဇ္ဈံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဗ္ဗေပိ တေ တသာ ဝါ ထာဝရာ ဝါ အနဝသေသာတိ ဣမိနာ ဒုကေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတိ. དེ་ལྟར་“སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་ཡོད་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཟུང་དང་གསུམ་ཚན་གྱིས་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ནས། ད་ནི་“སྐྲག་པའམ་བརྟན་པར་གྱུར་པ་མ་ལུས་པ་”ཞེས་པའི་ཟུང་འདིས་བསྡུས་ཏེ་སྟོན་ཏོ། ། တတ္ထ တသန္တီတိ တသာ, သတဏှာနံ သဘယာနဉ္စေတံ အဓိဝစနံ. တိဋ္ဌန္တီတိ ထာဝရာ, ပဟီနတဏှာဘယာနံ အရဟတံ ဧတံ အဓိဝစနံ. နတ္ထိ တေသံ အဝသေသန္တိ အနဝသေသာ, သဗ္ဗေပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဉ္စ ဒုတိယဂါထာယ အန္တေ ဝုတ္တံ, တံ သဗ္ဗဒုကတိကေဟိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ – ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ တသာ ဝါ ထာဝရာ ဝါ အနဝသေသာ, ဣမေပိ သဗ္ဗေ သတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ. ဧဝံ ယာဝ ဘူတာ ဝါ သမ္ဘဝေသီ ဝါ ဣမေပိ သဗ္ဗေ သတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာတိ. དེ་ལ་“སྐྲག་པ་” (tasā) ནི་སྐྲག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ནི་སྲེད་པ་དང་བཅས་ཤིང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །“བརྟན་པ་” (thāvarā) ནི་མི་སྐྲག་པར་གནས་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ནི་སྲེད་པ་དང་འཇིགས་པ་སྤངས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །“མ་ལུས་པ་” (anavasesā) ནི་ལྷག་མ་མེད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པའི་མཐར་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། ཟུང་དང་གསུམ་ཚན་ཐམས་ཅད་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། “སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་ཡོད་པ་སྐྲག་པའམ་བརྟན་པར་གྱུར་པ་མ་ལུས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་པ་ནས། “བྱུང་བའམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག །”ཅེས་པའི་བར་དུའོ། ། ဣဒါနိ ဒီဃရဿမဇ္ဈိမာဒိတိကတ္တယဒီပကေသု ဒီဃာ ဝါတိအာဒီသု ဆသု ပဒေသု ဒီဃာတိ ဒီဃတ္တဘာဝါ နာဂမစ္ဆဂေါဓာဒယော. အနေကဗျာမသတပ္ပမာဏာပိ ဟိ မဟာသမုဒ္ဒေ နာဂါနံ အတ္တဘာဝါ အနေကယောဇနပ္ပမာဏာပိ မစ္ဆဂေါဓာဒီနံ အတ္တဘာဝါ ဟောန္တိ. မဟန္တာတိ မဟန္တတ္တဘာဝါ ဇလေ မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော, ထလေ ဟတ္ထိနာဂါဒယော, အမနုဿေသု ဒါနဝါဒယော. အာဟ စ – ‘‘ရာဟုဂ္ဂံ အတ္တဘာဝီန’’န္တိ (အ. နိ. ၄.၁၅). တဿ ဟိ အတ္တဘာဝေါ ဥဗ္ဗေဓေန စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ အဋ္ဌ စ ယောဇနသတာနိ, ဗာဟူ ဒွါဒသယောဇနသတပရိမာဏာ, ပညာသယောဇနံ ဘမုကန္တရံ, တထာ အင်္ဂုလန္တရိကာ, ဟတ္ထတလာနိ ဒွေ ယောဇနသတာနီတိ. မဇ္ဈိမာတိ အဿဂေါဏမဟိံသသူကရာဒီနံ အတ္တဘာဝါ. ရဿကာတိ တာသု တာသု ဇာတီသု ဝါမနာဒယော ဒီဃမဇ္ဈိမေဟိ ဩမကပ္ပမာဏာ သတ္တာ. အဏုကာတိ မံသစက္ခုဿ [Pg.187] အဂေါစရာ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဝိသယာ ဥဒကာဒီသု နိဗ္ဗတ္တာ သုခုမတ္တဘာဝါ သတ္တာ, ဦကာဒယော ဝါ. အပိစ ယေ တာသု တာသု ဇာတီသု မဟန္တမဇ္ဈိမေဟိ ထူလမဇ္ဈိမေဟိ စ ဩမကပ္ပမာဏာ သတ္တာ, တေ အဏုကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ထူလာတိ ပရိမဏ္ဍလတ္တဘာဝါ မစ္ဆကုမ္မသိပ္ပိကသမ္ဗုကာဒယော သတ္တာ. ད་ནི་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་དང་འབྲིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་གསུམ་ཚན་གསུམ་སྟོན་པའི་ཚིག་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས། “རིང་པོ་” (dīghā) ནི་ལུས་རིང་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཀླུ་དང་། ཉ་དང་། རྨིགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཀླུ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ནི་འདོམ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་ཚད་དང་། ཉ་དང་རྨིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ནི་དཔག་ཚད་དུ་མའི་ཚད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ཆེན་པོ་” (mahantā) ནི་ལུས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཆུའི་ནང་གི་ཉ་དང་རུས་སྦལ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྐམ་ས་ལ་གནས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་དང་། མི་མ་ཡིན་གྱི་ནང་ནས་ལྷ་མིན་སྒྲ་གཅན་ལ་སོགས་པའོ། །གསུངས་པ་ལྟར། “ལུས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྒྲ་གཅན་ནི་མཆོག་གོ །”ཞེས་སོ། །དེའི་ལུས་ཀྱི་སྲིད་དུ་དཔག་ཚད་བཞི་སྟོང་དང་བརྒྱད་བརྒྱ་ཡོད་ལ། ལག་པའི་རིང་ཚད་ལ་དཔག་ཚད་ཆིག་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ། སྨིན་མའི་བར་ལ་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ། དེ་བཞིན་དུ་སོར་མོའི་བར་དང་། ལག་མཐིལ་ལ་དཔག་ཚད་ཉིས་བརྒྱའོ། །“འབྲིང་པོ་” (majjhimā) ནི་རྟ་དང་། བ་ལང་དང་། མ་ཧེ་དང་། ཕག་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་སོ། །“ཐུང་ངུ་” (rassakā) ནི་སྐྱེ་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་རིང་པོ་དང་འབྲིང་པོ་ལས་དམའ་བའི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་མིའུ་ཐུང་ལ་སོགས་པའོ། །“ཕྲ་མོ་” (aṇukā) ནི་ཤའི་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པར། ལྷའི་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆུ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སམ། ཤིག་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་ཡང་སྐྱེ་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཆེན་པོ་དང་འབྲིང་པོའམ། སྦོམ་པོ་དང་འབྲིང་པོ་ལས་དམའ་བའི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ཕྲ་མོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“སྦོམ་པོ་” (thūlā) ནི་ལུས་ཟླུམ་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཉ་དང་། རུས་སྦལ་དང་། ཉ་ཕྱིས་དང་། གཉོད་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ། ། ၁၄၇. ဧဝံ တီဟိ တိကေဟိ အနဝသေသတော သတ္တေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဒိဋ္ဌာ ဝါ ယေဝ အဒိဋ္ဌာ’’တိအာဒီဟိ တီဟိ ဒုကေဟိပိ တေ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတိ. ༡༤༧. དེ་ལྟར་གསུམ་ཚན་གསུམ་གྱིས་ལྷག་མ་མེད་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་བསྟན་ནས། ད་ནི་“མཐོང་བའམ་མ་མཐོང་བ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟུང་གསུམ་གྱིས་ཀྱང་དེ་དག་བསྡུས་ཏེ་སྟོན་ཏོ། ། တတ္ထ ဒိဋ္ဌာတိ ယေ အတ္တနော စက္ခုဿ အာပါထမာဂတဝသေန ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ. အဒိဋ္ဌာတိ ယေ ပရသမုဒ္ဒပရသေလပရစက္ကဝါဠာဒီသု ဌိတာ. ‘‘ယေဝ ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ’’တိ ဣမိနာ ပန ဒုကေန အတ္တနော အတ္တဘာဝဿ ဒူရေ စ အဝိဒူရေ စ ဝသန္တေ သတ္တေ ဒဿေတိ. တေ ဥပါဒါယုပါဒါဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. အတ္တနော ဟိ ကာယေ ဝသန္တာ သတ္တာ အဝိဒူရေ, ဗဟိကာယေ ဝသန္တာ ဒူရေ. တထာ အန္တောဥပစာရေ ဝသန္တာ အဝိဒူရေ, ဗဟိဥပစာရေ ဝသန္တာ ဒူရေ. အတ္တနော ဝိဟာရေ ဂါမေ ဇနပဒေ ဒီပေ စက္ကဝါဠေ ဝသန္တာ အဝိဒူရေ, ပရစက္ကဝါဠေ ဝသန္တာ ဒူရေ ဝသန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ. དེ་ལ་“མཐོང་བ་” (diṭṭhā) ནི་རང་གི་མིག་གི་ལམ་དུ་འོངས་པའི་སྒོ་ནས་སྔོན་ཆད་མཐོང་མྱོང་བ་རྣམས་སོ། །“མ་མཐོང་བ་” (adiṭṭhā) ནི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་དང་། རི་བོའི་ཕ་རོལ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ལ་སོགས་པ་ན་གནས་པ་རྣམས་སོ། །“ཐག་རིང་ངམ་ཉེ་བར་གནས་པ་”ཞེས་པའི་ཟུང་འདིས་ནི་རང་གི་ལུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཐག་རིང་དང་ཉེ་བར་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྟོན་ཏོ། །དེ་དག་ནི་ལྟོས་ས་ལྟོས་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རང་གི་ལུས་ཀྱི་ནང་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ཉེ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་རིང་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཉེ་འཁོར་གྱི་ནང་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཉེ་བ་དང་། ཉེ་འཁོར་གྱི་ཕྱི་རོལ་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་རིང་བའོ། །རང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། གྲོང་དང་། ཡུལ་དང་། གླིང་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཉེ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཐག་རིང་ན་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ဘူတာတိ ဇာတာ, အဘိနိဗ္ဗတ္တာ. ယေ ဘူတာ ဧဝ, န ပုန ဘဝိဿန္တီတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံ ခီဏာသဝါနမေတံ အဓိဝစနံ. သမ္ဘဝမေသန္တီတိ သမ္ဘဝေသီ. အပ္ပဟီနဘဝသံယောဇနတ္တာ အာယတိမ္ပိ သမ္ဘဝံ ဧသန္တာနံ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနမေတံ အဓိဝစနံ. အထ ဝါ စတူသု ယောနီသု အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာ သတ္တာ ယာဝ အဏ္ဍကောသံ ဝတ္ထိကောသဉ္စ န ဘိန္ဒန္တိ, တာဝ သမ္ဘဝေသီ နာမ. အဏ္ဍကောသံ ဝတ္ထိကောသဉ္စ ဘိန္ဒိတွာ ဗဟိ နိက္ခန္တာ ဘူတာ နာမ. သံသေဒဇာ ဩပပါတိကာ စ ပဌမစိတ္တက္ခဏေ သမ္ဘဝေသီ နာမ. ဒုတိယစိတ္တက္ခဏတော ပဘုတိ ဘူတာ နာမ. ယေန ဝါ ဣရိယာပထေန ဇာယန္တိ, ယာဝ တတော အညံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝ သမ္ဘဝေသီ နာမ. တတော ပရံ ဘူတာတိ. “བྱུང་བ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་མངོན་པར་གྲུབ་པ་རྣམས་སོ། །གང་དག་བྱུང་ཟིན་པ་ཉིད་དེ། སླར་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཏེ། འདི་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །“སྲིད་པ་འཚོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་འཚོལ་བའོ། །སྲིད་པའི་ཀུན་སྦྱོར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། མ་འོངས་པའི་དུས་སུའང་སྐྱེ་བ་འཚོལ་བར་བྱེད་པའི་སློབ་པ་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་འདི་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན། སྐྱེ་གནས་བཞིའི་ནང་ནས་སྒོང་སྐྱེས་དང་མངལ་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ཇི་སྲིད་སྒོང་སྐོགས་དང་མངལ་རྒྱ་མ་བརྟོལ་བ་དེ་སྲིད་དུ་“སྲིད་པ་འཚོལ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །སྒོང་སྐོགས་དང་མངལ་རྒྱ་བརྟོལ་ནས་ཕྱིར་ཐོན་པ་ནི་“བྱུང་བ་”ཞེས་བྱའོ། །དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་དང་རྫུས་སྐྱེས་རྣམས་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོའི་ཚེ་“སྲིད་པ་འཚོལ་བ་”ཞེས་བྱ་ལ། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ནས་བཟུང་“བྱུང་བ་”ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། སྤྱོད་ལམ་གང་གིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ནས། ཇི་སྲིད་དེ་ལས་གཞན་པའི་སྤྱོད་ལམ་དུ་མ་སླེབས་པ་དེ་སྲིད་དུ་“སྲིད་པ་འཚོལ་བ་”ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེའི་འོག་ཏུ་“བྱུང་བ་”ཞེས་བྱའོ། ། ၁၄၈. ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘သုခိနော ဝါ’’တိအာဒီဟိ အဍ္ဎတေယျာဟိ ဂါထာဟိ နာနပ္ပကာရတော တေသံ ဘိက္ခူနံ ဟိတသုခါဂမပတ္ထနာဝသေန သတ္တေသု မေတ္တာဘာဝနံ [Pg.188] ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဟိတဒုက္ခာနာဂမပတ္ထနာဝသေနာပိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထာ’’တိ. ဧသ ပေါရာဏပါဌော, ဣဒါနိ ပန ‘‘ပရံ ဟီ’’တိပိ ပဌန္တိ, အယံ န သောဘနော. ༡༤༨. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“བདེ་བ་ཅན་ནམ།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གསུམ་གྱིས་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་འབྱུང་བར་སྨོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་མི་ཕན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱུང་བར་སྨོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་བསླུ་བར་མི་བྱ།”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་ཀློག་ཚུལ་རྙིང་པ་ཡིན་ལ། དེང་སང་ནི་“པརཾ་ཧི།”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་པར་བྱེད་དེ། འདི་ནི་ལེགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ། ། တတ္ထ ပရောတိ ပရဇနော. ပရန္တိ ပရဇနံ. န နိကုဗ္ဗေထာတိ န ဝဉ္စေယျ. နာတိမညေထာတိ န အတိက္ကမိတွာ မညေယျ. ကတ္ထစီတိ ကတ္ထစိ ဩကာသေ, ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ခေတ္တေ ဝါ ဉာတိမဇ္ဈေ ဝါ ပူဂမဇ္ဈေ ဝါတိအာဒိ. နန္တိ ဧတံ. ကဉ္စီတိ ယံ ကဉ္စိ ခတ္တိယံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ဂဟဋ္ဌံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ သုဂတံ ဝါ ဒုဂ္ဂတံ ဝါတိအာဒိ. ဗျာရောသနာ ပဋိဃသညာတိ ကာယဝစီဝိကာရေဟိ ဗျာရောသနာယ စ, မနောဝိကာရေန ပဋိဃသညာယ စ. ‘‘ဗျာရောသနာယ ပဋိဃသညာယာ’’တိ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဗျာရောသနာ ပဋိဃသညာ’’တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘သမ္မ ဒညာယ ဝိမုတ္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သမ္မ ဒညာ ဝိမုတ္တာ’’တိ, ယထာ စ ‘‘အနုပုဗ္ဗသိက္ခာယ အနုပုဗ္ဗကိရိယာယ အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အနုပုဗ္ဗသိက္ခာ အနုပုဗ္ဗကိရိယာ အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါ’’တိ (အ. နိ. ၈.၁၉; ဥဒါ. ၄၅; စူဠဝ. ၃၈၅). နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျာတိ အညမညဿ ဒုက္ခံ န ဣစ္ဆေယျ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? န ကေဝလံ ‘‘သုခိနော ဝါ ခေမိနော ဝါ ဟောန္တူ’’တိအာဒိ မနသိကာရဝသေနေဝ မေတ္တံ ဘာဝေယျ. ကိံ ပန ‘‘အဟော ဝတ ယော ကောစိ ပရပုဂ္ဂလော ယံ ကဉ္စိ ပရပုဂ္ဂလံ ဝဉ္စနာဒီဟိ နိကတီဟိ န နိကုဗ္ဗေထ, ဇာတိအာဒီဟိ စ နဝဟိ မာနဝတ္ထူဟိ ကတ္ထစိ ပဒေသေ ယံ ကဉ္စိ ပရပုဂ္ဂလံ နာတိမညေယျ, အညမညဿ စ ဗျာရောသနာယ ဝါ ပဋိဃသညာယ ဝါ ဒုက္ခံ န ဣစ္ဆေယျာ’’တိ ဧဝမ္ပိ မနသိ ကရောန္တော ဘာဝေယျာတိ. དེ་ལ་“གཞན་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་གཞན་ནོ། །“གཞན་ལ།”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་གཞན་ལའོ། །“བསླུ་བར་མི་བྱ།”ཞེས་པ་ནི་མི་བསླུ་བའོ། །“བརྙས་པར་མི་བྱ།”ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་དུ་གསོད་པར་མི་བྱ་བའོ། །“གང་དུའང་”ཞེས་པ་ནི་གནས་གང་ཡང་རུང་བ། གྲོང་ངམ། གྲོང་རྡལ་ལམ། ཞིང་སའམ། གཉེན་འདུས་ཀྱི་དབུས་སམ། ཚོགས་པའི་དབུས་སོགས་སོ། །“དེ་ལ།”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལའོ། །“ཅུང་ཟད་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའམ། ཁྱིམ་པའམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའམ། བདེ་འགྲོ་བའམ། ངན་འགྲོ་བ་སོགས་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་སེམས་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་ཁྲོ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་འཁོན་སེམས་སོ། །“ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་སེམས་ཀྱིས་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྐབས་སུ། “ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་སེམས་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། དཔེར་ན། “ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྐབས་སུ། “ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་”ཞེས་གསུངས་པ་དང་། “མཐར་གྱིས་བསླབ་པ་དང་། མཐར་གྱིས་བྱ་བ་དང་། མཐར་གྱིས་ལམ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྐབས་སུ། “མཐར་གྱིས་བསླབ་པ་མཐར་གྱིས་བྱ་བ་མཐར་གྱིས་ལམ་”ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །“ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་དོ། །”ཞེས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡུག་བསྔལ་བར་མི་འདོད་པའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། “བདེ་བ་ཅན་ནམ། ཕན་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་མ་ཟད། འདི་ལྟར་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། “ཀྱེ་མ་ཧུད། སྐྱེ་བོ་གཞན་སུ་ཡང་རུང་བས་སྐྱེ་བོ་གཞན་གང་ལའང་གཡོ་སྒྱུ་དང་བསླུ་བྲིད་ལ་སོགས་པས་བསླུ་བར་མི་བྱེད་པ་དང་། རིགས་ལ་སོགས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་གཞི་དགུ་པོ་དག་གིས་གནས་གང་དུའང་སྐྱེ་བོ་གཞན་གང་ལའང་བརྙས་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་ཁྲོ་བ་དང་འཁོན་སེམས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བར་མི་འདོད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ၁၄၉. ဧဝံ အဟိတဒုက္ခာနာဂမပတ္ထနာဝသေန အတ္ထတော မေတ္တာဘာဝနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဥပမာယ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ္တ’’န္တိ. ༡༤༩. དེ་ལྟར་མི་ཕན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱུང་བར་སྨོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེ་ཉིད་དཔེའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “མ་ནི་ཇི་ལྟར་རང་གི་བུ།”ཞེས་གསུངས་སོ། ། တဿတ္ထော – ယထာ မာတာ နိယံ ပုတ္တံ အတ္တနိ ဇာတံ ဩရသံ ပုတ္တံ, တဉ္စ ဧကပုတ္တမေဝ အာယုသာ အနုရက္ခေ, တဿ ဒုက္ခာဂမပဋိဗာဟနတ္ထံ အတ္တနော အာယုမ္ပိ စဇိတွာ တံ အနုရက္ခေ, ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု ဣဒံ မေတ္တမာနသံ ဘာဝယေ, ပုနပ္ပုနံ ဇနယေ ဝဍ္ဎယေ, တဉ္စ အပရိမာဏသတ္တာရမ္မဏဝသေန ဧကသ္မိံ ဝါ သတ္တေ အနဝသေသဖရဏဝသေန အပရိမာဏံ ဘာဝယေတိ. དེའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་མ་ཞིག་གིས་རང་ལས་སྐྱེས་པའི་རང་གི་བུ་སྙིང་གི་བུ་གཅིག་པུ་དེ་ཉིད་སྲོག་དང་བསྡོས་ཏེ་བསྲུང་བར་བྱེད་དེ། བུ་དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རང་གི་སྲོག་ཀྱང་བཏང་ནས་བསྲུང་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་པའི་སེམས་འདི་བསྒོམ་པར་བྱ་ཞིང་། ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྐྱེད་ཅིང་སྤེལ་བར་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཚད་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་སམ། ཡང་ན་སེམས་ཅན་གཅིག་ལ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཚད་མེད་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ၁၅၀. ဧဝံ [Pg.189] သဗ္ဗာကာရေန မေတ္တာဘာဝနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿေဝ ဝဍ္ဎနံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မီ’’တိ. ༡༥༠. དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེ་ཉིད་སྤེལ་བར་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་བྱམས་པ་དང་།”ཞེས་གསུངས་ོ། ། တတ္ထ မိဇ္ဇတိ တာယတိ စာတိ မိတ္တော, ဟိတဇ္ဈာသယတာယ သိနိယှတိ, အဟိတာဂမတော ရက္ခတိ စာတိ အတ္ထော. မိတ္တဿ ဘာဝေါ မေတ္တံ. သဗ္ဗသ္မိန္တိ အနဝသေသေ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ. မနသိ ဘဝန္တိ မာနသံ. တဉှိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဘာဝယေတိ ဝဍ္ဎယေ. နာဿ ပရိမာဏန္တိ အပရိမာဏံ, အပ္ပမာဏသတ္တာရမ္မဏတာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ. တေန အရူပဘဝံ ဂဏှာတိ. အဓောတိ ဟေဋ္ဌာ. တေန ကာမဘဝံ ဂဏှာတိ. တိရိယန္တိ ဝေမဇ္ဈံ. တေန ရူပဘဝံ ဂဏှာတိ. အသမ္ဗာဓန္တိ သမ္ဗာဓဝိရဟိတံ, ဘိန္နသီမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သီမာ နာမ ပစ္စတ္ထိကော ဝုစ္စတိ, တသ္မိမ္ပိ ပဝတ္တန္တိ အတ္ထော. အဝေရန္တိ ဝေရဝိရဟိတံ, အန္တရန္တရာပိ ဝေရစေတနာပါတုဘာဝဝိရဟိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အသပတ္တန္တိ ဝိဂတပစ္စတ္ထိကံ. မေတ္တာဝိဟာရီ ဟိ ပုဂ္ဂလော မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ, အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ, နာဿ ကောစိ ပစ္စတ္ထိကော ဟောတိ, တေနဿ တံ မာနသံ ဝိဂတပစ္စတ္ထိကတ္တာ ‘‘အသပတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပရိယာယဝစနဉှိ ဧတံ, ယဒိဒံ ပစ္စတ္ထိကော သပတ္တောတိ. အယံ အနုပဒတော အတ္ထဝဏ္ဏနာ. དེ་ལ་“མིཏྟོ།” (མཛའ་བཤེས་) ཞེས་པ་ནི་སྣུམ་པར་བྱེད་ཅིང་སྐྱོབ་པས་ན་མཛའ་བཤེས་ཏེ། ཕན་པར་འདོད་པའི་བསམ་པས་སྣུམ་པར་བྱེད་ཅིང་། མི་ཕན་པ་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །མཛའ་བཤེས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་བྱམས་པའོ། །“ཀུན་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པའོ། །“འཇིག་རྟེན་ལ་”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལའོ། །“ཡིད་”ཞེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ནི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །“བསྒོམ་པར་བྱ་”ཞེས་པ་ནི་སྤེལ་བར་བྱའོ། །“ཚད་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་ཚད་མེད་པ་སྟེ། ཚད་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །“སྟེང་”ཞེས་པ་ནི་གོང་མའོ། །དེས་གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་བསྡུས་སོ། །“འོག་”ཞེས་པ་ནི་འོག་མའོ། །དེས་འདོད་པའི་སྲིད་པ་བསྡུས་སོ། །“ཐད་ཀར་”ཞེས་པ་ནི་བར་མའོ། །དེས་གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་བསྡུས་སོ། །“ཐོགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དོག་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། མཚམས་བཅད་པ་བཤིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མཚམས་ཞེས་པ་ནི་དགྲ་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་ལའང་འཇུག་པའི་དོན་ཏོ། །“འཁོན་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་འཁོན་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། བར་སྐབས་སུའང་འཁོན་སེམས་ཀྱི་ཀུན་སློང་མངོན་དུ་མི་འགྱུར་བ་ལ་བརྗོད་དོ། །“དགྲ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་གནོད་བྱེད་ཀྱི་དགྲ་དང་བྲལ་བའོ། །བྱམས་པ་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལ་དགྲ་བོ་གང་ཡང་མི་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་དེའི་ཡིད་དེ་དགྲ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་“དགྲ་མེད་པ་”ཞེས་བྱའོ། །“པཙྩཏྠིཀོ།” (གནོད་བྱེད་) དང་“སཔཏྟོ།” (དགྲ་བོ་) ཞེས་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་གྱི་དོན་བཤད་པའོ། ། အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပေတတ္ထဝဏ္ဏနာ – ယဒေတံ ‘‘ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တဉ္စေတံ အပရိမာဏံ မေတ္တံ မာနသံ သဗ္ဗလောကသ္မိံ ဘာဝယေ ဝဍ္ဎယေ, ဝုဍ္ဎိံ, ဝိရူဠှိံ, ဝေပုလ္လံ ဂမယေ. ကထံ? ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ, ဥဒ္ဓံ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ, အဓော ယာဝ အဝီစိတော, တိရိယံ ယာဝ အဝသေသဒိသာ. ဥဒ္ဓံ ဝါ အာရုပ္ပံ, အဓော ကာမဓာတုံ, တိရိယံ ရူပဓာတုံ အနဝသေသံ ဖရန္တော. ဧဝံ ဘာဝေန္တောပိ စ တံ ယထာ အသမ္ဗာဓံ, အဝေရံ, အသပတ္တဉ္စ, ဟောတိ တထာ သမ္ဗာဓဝေရသပတ္တာဘာဝံ ကရောန္တော ဘာဝယေ. ယံ ဝါ တံ ဘာဝနာသမ္ပဒံ ပတ္တံ သဗ္ဗတ္ထ ဩကာသလာဘဝသေန အသမ္ဗာဓံ. အတ္တနော ပရေသု အာဃာတပဋိဝိနယေန အဝေရံ, အတ္တနိ စ ပရေသံ အာဃာတပဋိဝိနယေန အသပတ္တံ ဟောတိ, တံ အသမ္ဗာဓံ အဝေရံ အသပတ္တံ အပရိမာဏံ မေတ္တံ မာနသံ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စာတိ တိဝိဓပရိစ္ဆေဒေ သဗ္ဗလောကသ္မိံ ဘာဝယေ ဝဍ္ဎယေတိ. འདི་ནི་འདིར་བསྟན་པའི་དགོངས་དོན་གྱི་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཚད་མེད་པའི་སེམས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའོ། །ཚད་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་བསྒོམ་ཞིང་སྤེལ་བར་བྱ་སྟེ། འཕེལ་བ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། ཡངས་པར་འགྱུར་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སྟེང་དང་འོག་དང་ཐད་ཀར་ཏེ། སྟེང་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དང་། འོག་ནི་མནར་མེད་པའི་བར་དང་། ཐད་ཀར་ནི་ཕྱོགས་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་བར་རོ། །ཡང་ན། སྟེང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་། འོག་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། ཐད་ཀར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལྟར་བསྒོམ་པའི་ཚེའང་། དེ་ཉིད་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། དགྲ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་དོག་པ་དང་འཁོན་པ་དང་དགྲ་མེད་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །ཡང་ན། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཚེ། ཐམས་ཅད་དུ་གོ་སྐབས་རྙེད་པའི་དབང་གིས་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། རང་གི་ངོས་ནས་གཞན་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་བསལ་བས་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། རང་ལ་གཞན་གྱིས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་བསལ་བས་དགྲ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། དགྲ་མེད་པའི་ཚད་མེད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་དེ་ཉིད་སྟེང་དང་འོག་དང་ཐད་ཀར་ཏེ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཚམས་ཀྱིས་བཅད་པའི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་ལ་བསྒོམ་ཞིང་སྤེལ་བར་བྱའོ། ། ၁၅၁. ဧဝံ [Pg.190] မေတ္တာဘာဝနာယ ဝဍ္ဎနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံ ဘာဝနမနုယုတ္တဿ ဝိဟရတော ဣရိယာပထနိယမာဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တိဋ္ဌံ စရံ…ပေ… အဓိဋ္ဌေယျာ’’တိ. ༡༥༡. དེ་ལྟར་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་སྤེལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་སྒོམ་པ་དེ་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་ལ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ངེས་པ་མེད་པར་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “འགྲེང་ངམ་འཆག་གམ། །... དྲན་པ་འདི་ནི་བརྟན་པར་བྱ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། တဿတ္ထော – ဧဝမေတံ မေတ္တံ မာနသံ ဘာဝေန္တော သော ‘‘နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ, ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၄; မ. နိ. ၁.၁၀၇; ဝိဘ. ၅၀၈) ဝိယ ဣရိယာပထနိယမံ အကတွာ ယထာသုခံ အညတရညတရဣရိယာပထဗာဓနဝိနောဒနံ ကရောန္တော တိဋ္ဌံ ဝါ စရံ ဝါ နိသိန္နော ဝါ သယာနော ဝါ ယာဝတာ ဝိဂတမိဒ္ဓေါ အဿ, အထ ဧတံ မေတ္တာဈာနဿတိံ အဓိဋ္ဌေယျ. དེའི་དོན་ནི། དེ་ལྟར་བྱམས་པའི་སེམས་འདི་བསྒོམ་པའི་ཚེ། “སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ་ལུས་དྲང་པོར་བསྲངས་ནས་འདུག་གོ། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ངེས་པ་མ་བྱས་པར། རང་ཉིད་བདེ་བ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ལམ་གང་ཡང་རུང་བས་ངལ་བ་བསལ་ཏེ། འགྲེང་བའམ། འཆག་པའམ། འདུག་པའམ། ཉལ་བའི་ཚེ་ཇི་སྲིད་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་སྲིད་དུ། བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དྲན་པ་འདི་ཉིད་བརྟན་པར་བྱའོ། ། အထ ဝါ ဧဝံ မေတ္တာဘာဝနာယ ဝဍ္ဎနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝသီဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တိဋ္ဌံ စရ’’န္တိ. ဝသိပ္ပတ္တော ဟိ တိဋ္ဌံ ဝါ စရံ ဝါ နိသိန္နော ဝါ သယာနော ဝါ ယာဝတာ ဣရိယာပထေန ဧတံ မေတ္တာဈာနဿတိံ အဓိဋ္ဌာတုကာမော ဟောတိ. အထ ဝါ တိဋ္ဌံ ဝါ စရံ ဝါတိ န တဿ ဌာနာဒီနိ အန္တရာယကရာနိ ဟောန္တိ, အပိစ ခေါ သော ယာဝတာ ဧတံ မေတ္တာဈာနဿတိံ အဓိဋ္ဌာတုကာမော ဟောတိ, တာဝတာ ဝိတမိဒ္ဓေါ ဟုတွာ အဓိဋ္ဌာတိ, နတ္ထိ တဿ တတ္ထ ဒန္ဓာယိတတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော ဝ သယာနော, ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ. ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျာ’’တိ. ཡང་ན། དེ་ལྟར་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་སྤེལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དབང་འབྱོར་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “འགྲེང་ངམ་འཆག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །དབང་ཐོབ་པ་ནི་འགྲེང་བའམ། འཆག་པའམ། འདུག་པའམ། ཉལ་བའི་སྤྱོད་ལམ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དུ་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དྲན་པ་འདི་ལ་གནས་པར་འདོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། འགྲེང་བའམ་འཆག་པ་ཞེས་པས་དེ་ལ་འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བར་ཆད་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །གཞན་ཡང་། ཁོང་གིས་ཇི་སྲིད་དུ་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དྲན་པ་འདི་ལ་གནས་པར་འདོད་པ་དེ་སྲིད་དུ། གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ནས་གནས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལ་ཁོང་གི་ལེ་ལོ་ཉིད་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་“འགྲེང་ངམ་འཆག་གམ་འདུག་ཀྱང་རུང་། །ཉལ་བའང་རུང་སྟེ་ཇི་སྲིད་དུ། །གཉིད་དང་རྨུགས་པ་མེད་གྱུར་པ། །དྲན་པ་འདི་ནི་བརྟན་པར་བྱ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། တဿာယမဓိပ္ပာယော – ယံ တံ ‘‘မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိ, မာနသံ ဘာဝယေ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ တထာ ဘာဝယေ, ယထာ ဌာနာဒီသု ယာဝတာ ဣရိယာပထေန, ဌာနာဒီနိ ဝါ အနာဒိယိတွာ ယာဝတာ ဧတံ မေတ္တာဈာနဿတိံ အဓိဋ္ဌာတုကာမော အဿ, တာဝတာ ဝိတမိဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျာတိ. དེའི་དགོངས་དོན་ནི། “འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་བྱམས་པ་དང་། །ཡིད་ནི་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ་ལྟར་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ལམ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དམ། ཡང་ན་འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཇི་སྲིད་དུ་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དྲན་པ་འདི་ལ་གནས་པར་འདོད་པ་དེ་སྲིད་དུ། གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ནས་དྲན་པ་འདི་ལ་གནས་པར་བྱའོ། ། ဧဝံ မေတ္တာဘာဝနာယ ဝသီဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျာ’’တိ တသ္မိံ မေတ္တာဝိဟာရေ နိယောဇေတွာ ဣဒါနိ တံ ဝိဟာရံ ထုနန္တော အာဟ ‘‘ဗြဟ္မမေတံ ဝိဟာရမိဓမာဟူ’’တိ. དེ་ལྟར་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “དྲན་པ་འདི་ནི་བརྟན་པར་བྱ།”ཞེས་བྱམས་པའི་གནས་པ་དེ་ལ་སྦྱར་ནས། ད་ནི་གནས་པ་དེ་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་མཛད་དེ། “འདི་ནི་ཚངས་པའི་གནས་པ་ཞེས། །”ཞེས་གསུངས་སོ། ། တဿတ္ထော – ယွာယံ ‘‘သုခိနောဝ ခေမိနော ဟောန္တူ’’တိအာဒိံ ကတွာ ယာဝ ‘‘ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျာ’’တိ သံဝဏ္ဏိတော မေတ္တာဝိဟာရော, ဧတံ စတူသု ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဣရိယာပထဝိဟာရေသု နိဒ္ဒေါသတ္တာ အတ္တနောပိ ပရေသမ္ပိ အတ္ထကရတ္တာ စ ဣဓ အရိယဿ ဓမ္မဝိနယေ ဗြဟ္မဝိဟာရမာဟု, သေဋ္ဌဝိဟာရမာဟူတိ. ယတော သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော [Pg.191] ဝါ သယာနော ဝါ ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ, ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျာတိ. དེའི་དོན་ནི། “བདེ་བ་ཅན་ནམ། ཕན་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། “དྲན་པ་འདི་ནི་བརྟན་པར་བྱ།”ཞེས་པའི་བར་དུ་བཤད་པའི་བྱམས་པའི་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། ལྷ་དང་། ཚངས་པ་དང་། འཕགས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་པ་བཞིའི་ནང་ནས། སྐྱོན་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་དང་གཞན་གཉིས་ཀར་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། འདིར་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་“ཚངས་པའི་གནས་པ་”ཞེས་བྱ་ཞིང་། “གནས་པ་མཆོག་”ཅེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འགྲེང་བའམ། འཆག་པའམ། འདུག་པའམ། ཉལ་བའི་ཚེ་ཇི་སྲིད་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་མེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་དྲན་པ་འདི་ཉིད་བརྟན་པར་བྱའོ། ། ၁၅၂. ဧဝံ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ နာနပ္ပကာရတော မေတ္တာဘာဝနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ မေတ္တာ သတ္တာရမ္မဏတ္တာ အတ္တဒိဋ္ဌိယာ အာသန္နာ ဟောတိ တသ္မာ ဒိဋ္ဌိဂဟဏနိသေဓနမုခေန တေသံ ဘိက္ခူနံ တဒေဝ မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ အရိယဘူမိပ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မာ’’တိ. ဣမာယ ဂါထာယ ဒေသနံ သမာပေသိ. ༡༥༢. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་བྱམས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་ཉེ་བར་གྱུར་པས། ལྟ་བ་འཛིན་པ་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་དེ་ཉིད་གཞི་བྱས་ཏེ། འཕགས་པའི་ས་ལ་འཇུག་པ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “ལྟ་བར་མ་ཞུགས་པར། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མཇུག་བསྡུས་པར་མཛད་དོ། ། တဿတ္ထော – ယွာယံ ‘‘ဗြဟ္မမေတံ ဝိဟာရမိဓမာဟူ’’တိ သံဝဏ္ဏိတော မေတ္တာဈာနဝိဟာရော, တတော ဝုဋ္ဌာယ ယေ တတ္ထ ဝိတက္ကဝိစာရာဒယော ဓမ္မာ, တေ, တေသဉ္စ ဝတ္ထာဒိအနုသာရေန ရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဣမိနာ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေန ‘‘သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇောယံ, န ဣဓ သတ္တူပလဗ္ဘတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၇၁) ဧဝံ ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ အနုပုဗ္ဗေန လောကုတ္တရသီလေန သီလဝါ ဟုတွာ လောကုတ္တရသီလသမ္ပယုတ္တေနေဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတေန ဒဿနေန သမ္ပန္နော. တတော ပရံ ယောပါယံ ဝတ္ထုကာမေသု ဂေဓော ကိလေသကာမော အပ္ပဟီနော ဟောတိ, တမ္ပိ သကဒါဂါမိအနာဂါမိမဂ္ဂေဟိ တနုဘာဝေန အနဝသေသပ္ပဟာနေန စ ကာမေသု ဂေဓံ ဝိနေယျ ဝိနယိတွာ ဝူပသမေတွာ န ဟိ ဇာတု ဂဗ္ဘသေယျ ပုန ရေတိ ဧကံသေနေဝ ပုန ဂဗ္ဘသေယျံ န ဧတိ, သုဒ္ဓါဝါသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ ပရိနိဗ္ဗာတီတိ. དེའི་དོན་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “འདི་ནི་འདི་ན་ཚངས་པའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་བསྔགས་པའི་བྱམས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་གནས་པ་དེ་ལས་ལངས་ནས། དེར་ཡོད་པའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། དེ་དག་གི་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་བཟུང་སྟེ། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་འདིས། “འདི་ནི་འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་གྱི། འདི་ན་སེམས་ཅན་གང་ཡང་མི་དམིགས་སོ་”ཞེས་ལྟ་བ་ལ་མ་ཞུགས་པར། རིམ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ་མཐོང་བ་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཡུལ་གྱི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་མ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ལམ་གྱིས་བསྲབས་པ་དང་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་བསལ་ཞིང་། བསལ་ནས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱས་ཏེ། “མངལ་གྱི་ཉལ་བར་ཡང་བསྐྱར་མི་འོང་”ཞེས་པ་ནི་ངེས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་བསྐྱར་མངལ་གྱི་ཉལ་བར་མི་འགྲོ་ཞིང་། གནས་གཙང་མའི་རིས་སུ་སྐྱེས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་སྟེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ ဒေသနံ သမာပေတွာ တေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရထ. ဣမဉ္စ သုတ္တံ မာသဿ အဋ္ဌသု ဓမ္မဿဝနဒိဝသေသု ဂဏ္ဍိံ အာကောဋေတွာ ဥဿာရေထ, ဓမ္မကထံ ကရောထ, သာကစ္ဆထ, အနုမောဒထ, ဣဒမေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာသေဝထ, ဘာဝေထ, ဗဟုလီကရောထ. တေပိ ဝေါ အမနုဿာ တံ ဘေရဝါရမ္မဏံ န ဒဿေဿန္တိ, အညဒတ္ထု အတ္ထကာမာ ဟိတကာမာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဘဂဝတော ပဋိဿုဏိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ, ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, တတ္ထ ဂန္တွာ, တထာ အကံသု. ဒေဝတာယော စ ‘‘ဘဒန္တာ အမှာကံ အတ္ထကာမာ ဟိတကာမာ’’တိ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဟုတွာ သယမေဝ သေနာသနံ သမ္မဇ္ဇန္တိ, ဥဏှောဒကံ ပဋိယာဒေန္တိ, ပိဋ္ဌိပရိကမ္မပါဒပရိကမ္မံ ကရောန္တိ, အာရက္ခံ သံဝိဒဟန္တိ. တေ ဘိက္ခူ တထေဝ မေတ္တံ ဘာဝေတွာ တမေဝ [Pg.192] စ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ သဗ္ဗေဝ တသ္မိံယေဝ အန္တောတေမာသေ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသုန္တိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ལེགས་པར་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་ནས། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་ཅག་སོང་ཞིག་དང་། ནགས་ཚལ་དེ་ཉིད་དུ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག །ཟླ་བ་རེའི་ཆོས་ཉན་པའི་ཉིན་མོ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་སུ་གཎྜཱི་བརྡུངས་ནས་མདོ་འདི་སྒྲོགས་ཤིག །ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་ཤིག །བགྲོ་གླེང་གྱིས་ཤིག །རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་གྱིས་ཤིག །སྒོམ་པའི་དམིགས་པ་འདི་ཉིད་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྟེན་ཅིང་བསྒོམ་པ་དང་མང་དུ་གྱིས་ཤིག །མི་མ་ཡིན་དེ་དག་གིས་ཀྱང་ཁྱེད་རྣམས་ལ་འཇིགས་པའི་དམིགས་པ་དེ་དག་མི་སྟོན་པར་མ་ཟད། གདོན་མི་ཟ་བར་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་འདོད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་གིས་ “ལེགས་སོ་”ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལ་ཁས་བླངས་ཏེ། སྟན་ལས་ལངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་སྐོར་བ་བྱས་ཏེ། གནས་དེར་སོང་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ལྷ་རྣམས་ཀྱང་ “འཕགས་པ་རྣམས་ནི་བདག་ཅག་གི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་འདོད་པ་དག་གོ་”ཞེས་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་ཏེ། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཉལ་གནས་ཕྱག་དར་བྱེད་པ་དང་། ཆུ་ཚན་གྲལ་སྒྲིག་བྱེད་པ། རྒྱབ་དང་རྐང་པ་འཕུར་འཕུར་བྱེད་པ། སྲུང་སྐྱོབ་ལེགས་པར་བགྱིད་དོ། །དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱམས་པ་བསྒོམས་ཤིང་། དེ་ཉིད་གཞི་རྟེན་དུ་བྱས་ནས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དབྱར་གནས་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་ཉིད་དུ་འབྲས་བུ་མཆོག་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ནས། དགག་དབྱེ་ཆེན་པོའི་ཉིན་མོ་རྣམ་པར་དག་པའི་དགག་དབྱེ་མཛད་དོ། ། ဧဝဉှိ အတ္ထကုသလေန တထာဂတေန,ဓမ္မိဿရေန ကထိတံ ကရဏီယမတ္ထံ; ကတွာနုဘုယျ ပရမံ ဟဒယဿ သန္တိံ,သန္တံ ပဒံ အဘိသမေန္တိ သမတ္တပညာ. དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གིས། །གསུངས་པའི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ལ། །ཕན་པ་མཁས་པས་ལེགས་བསྒྲུབས་ནས། །སེམས་ཀྱི་ཞི་བ་མཆོག་མྱོང་ཞིང་། །ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རྣམས། །ཞི་བའི་གོ་འཕང་མངོན་པར་རྟོགས། ། တသ္မာ ဟိ တံ အမတမဗ္ဘုတမရိယကန္တံ,သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ ဝိဟရိတုကာမော; ဝိညူ ဇနော ဝိမလသီလသမာဓိပညာ,ဘေဒံ ကရေယျ သတတံ ကရဏီယမတ္ထန္တိ. དེ་ཕྱིར་འཕགས་པས་དགྱེས་པ་ཡི། །རྨད་བྱུང་འཆི་མེད་ཞི་བའི་གནས། །མངོན་སུམ་བྱས་ནས་གནས་འདོད་པའི། །མཁས་པས་དྲི་མེད་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་རྣམ་དབྱེ་ཅན། །བྱ་བའི་དོན་རྣམས་རྟག་ཏུ་བསྒྲུབ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་བུའི་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ မေတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་བྱམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၉. ဟေမဝတသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༩. གངས་ཅན་གྱི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། အဇ္ဇ ပန္နရသောတိ ဟေမဝတသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ပုစ္ဆာဝသိကာ ဥပ္ပတ္တိ. ဟေမဝတေန ဟိ ပုဋ္ဌော ဘဂဝါ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော’’တိအာဒီနိ အဘာသိ. တတ္ထ ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော’’တိအာဒိ သာတာဂိရေန ဝုတ္တံ, ‘‘ဣတိ သာတာဂိရော’’တိအာဒိ သင်္ဂီတိကာရေဟိ, ‘‘ကစ္စိမနော’’တိအာဒိ ဟေမဝတေန, ‘‘ဆသု လောကော’’တိအာဒိ ဘဂဝတာ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ သမောဓာနေတွာ ‘‘ဟေမဝတသုတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သာတာဂိရိသုတ္တ’’န္တိ ဧကစ္စေဟိ. “དེ་རིང་བཅོ་ལྔ་”ཞེས་པ་ནི་གངས་ཅན་གྱི་མདོ་ཡིན་ནོ། །བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། དྲི་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གངས་ཅན་གྱིས་དྲིས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “དྲུག་ལ་འཇིག་རྟེན་སྐྱེས་པ་ཡིན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “དེ་རིང་བཅོ་ལྔ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རི་བཟང་གིས་སྨྲས་པ་ཡིན་ལ། “རི་བཟང་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་”པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ་དང་། “ཡིད་ནི་བཏང་སྙོམས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གངས་ཅན་གྱིས་སྨྲས་པ་དང་། “དྲུག་ལ་འཇིག་རྟེན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ “གངས་ཅན་གྱི་མདོ་”ཞེས་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ “རི་བཟང་གི་མདོ་”ཞེས་ཀྱང་ཟེར་རོ། ། တတ္ထ ယာယံ ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော’’တိအာဒိ ဂါထာ. တဿာ ဥပ္ပတ္တိ – ဣမသ္မိံယေဝ ဘဒ္ဒကပ္ပေ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကေသု ပုရိသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သောဠသဝဿသဟဿာယုကာနိ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဘဂဝတော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟတိယာ ပူဇာယ သရီရကိစ္စံ အကံသု. တဿ ဓာတုယော အဝိကိရိတွာ [Pg.193] သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဧကဂ္ဃနာ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ ဧသာ ဓမ္မတာ. အပ္ပာယုကဗုဒ္ဓါ ပန ယသ္မာ ဗဟုတရေန ဇနေန အဒိဋ္ဌာ ဧဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, တသ္မာ ဓာတုပူဇမ္ပိ ကတွာ ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ဇနာ ပုညံ ပသဝိဿန္တီ’’တိ အနုကမ္ပာယ ‘‘ဓာတုယော ဝိကိရန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟန္တိ. တေန တေသံ သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏာနိ ဝိယ ဓာတုယော ဝိကိရန္တိ, သေယျထာပိ အမှာကံ ဘဂဝတော. དེ་ལ་ “དེ་རིང་བཅོ་ལྔ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཏེ། བསྐལ་པ་བཟང་པོ་འདི་ཉིད་ལ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་ཉི་ཁྲི་ཐུབ་པའི་དུས་སུ་བྱུང་ཞིང་། ལོ་ཆིག་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་གི་བར་དུ་བཞུགས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་ལ་མཆོད་པ་ཆེན་པོས་སྐུ་གདུང་གི་བྱ་བ་བྱས་སོ། །དེའི་སྐུ་གདུང་རྣམས་སིལ་བུར་མ་ཐོར་བར་གསེར་གྱི་གོང་བུ་བཞིན་དུ་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ་གནས་སོ། །ཚེ་རིང་བའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཚེ་ཐུང་བའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་མ་མཐོང་བར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར། སྐུ་གདུང་ལ་མཆོད་པ་བྱས་ནས་ “ཡུལ་དེ་དང་དེར་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་བསོད་ནམས་གསོག་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྙིང་རྗེས་ “སྐུ་གདུང་རྣམས་སིལ་བུར་ཐོར་ཅིག་”ཅེས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་མཛད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་སྐུ་གདུང་རྣམས་གསེར་གྱི་ཕྱེ་མ་བཞིན་དུ་སིལ་བུར་ཐོར་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་བདག་ཅག་གི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་གདུང་བཞིན་ནོ། ། မနုဿာ တဿ ဘဂဝတော ဧကံယေဝ ဓာတုဃရံ ကတွာ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ ယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန ပရိက္ခေပေန စ. တဿ ဧကေကဂါဝုတန္တရာနိ စတ္တာရိ ဒွါရာနိ အဟေသုံ. ဧကံ ဒွါရံ ကိကီ ရာဇာ အဂ္ဂဟေသိ; ဧကံ တဿေဝ ပုတ္တော ပထဝိန္ဓရော နာမ; ဧကံ သေနာပတိပမုခါ အမစ္စာ; ဧကံ သေဋ္ဌိပမုခါ ဇာနပဒါ ရတ္တသုဝဏ္ဏမယာ ဧကဂ္ဃနာ သုဝဏ္ဏရသပဋိဘာဂါ စ နာနာရတနမယာ ဣဋ္ဌကာ အဟေသုံ ဧကေကာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ. တေ ဟရိတာလမနောသိလာဟိ မတ္တိကာကိစ္စံ သုရဘိတေလေန ဥဒကကိစ္စဉ္စ ကတွာ တံ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་སྐུ་གདུང་གི་ཁང་པ་གཅིག་ཉིད་བྱས་ནས། དཔག་ཚད་གཅིག་གི་མཐོ་ཚད་དང་ཁོར་ཡུག་ཡོད་པའི་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་སོ། །དེའི་རྒྱང་གྲགས་རེའི་མཚམས་སུ་སྒོ་བཞི་ཡོད་དོ། །སྒོ་གཅིག་ནི་རྒྱལ་པོ་ཀྲྀ་ཀཱིས་བཟུང་ལ། སྒོ་གཅིག་ནི་དེའི་བུ་ས་འཛིན་ཞེས་བྱ་བས་བཟུང་། སྒོ་གཅིག་ནི་དམག་དཔོན་གྱིས་གཙོ་བྱས་པའི་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་། སྒོ་གཅིག་ནི་ཁྱིམ་བདག་གིས་གཙོ་བྱས་པའི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་ངོ་། །གསེར་དམར་པོ་ལས་གྲུབ་ཅིང་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་དང་གསེར་གྱི་ཁུ་བ་ལྟ་བུའི་མདོག་ཅན་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་ས་ཕག་རྣམས་ཡོད་དེ། རེ་རེ་ལའང་གསེར་གྱི་ཊམ་ཀ་འབུམ་རེའི་རིན་ཐང་ཡོད་དོ། །དེ་དག་གིས་ལྡོང་རོས་དང་བཙག་གིས་འཇིམ་པའི་བྱ་བ་བྱས་ཤིང་། དྲི་ཞིམ་པོའི་སྣུམ་གྱིས་ཆུའི་བྱ་བ་བྱས་ནས་མཆོད་རྟེན་དེ་བཞེངས་སོ། ། ဧဝံ ပတိဋ္ဌိတေ စေတိယေ ဒွေ ကုလပုတ္တာ သဟာယကာ နိက္ခမိတွာ သမ္မုခသာဝကာနံ ထေရာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ သမ္မုခသာဝကာယေဝ ပဗ္ဗာဇေန္တိ, ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, နိဿယံ ဒေန္တိ, ဣတရေ န လဘန္တိ. တတော တေ ကုလပုတ္တာ ‘‘သာသနေ, ဘန္တေ, ကတိ ဓုရာနီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ထေရာ ‘‘ဒွေ ဓုရာနီ’’တိ ကထေသုံ – ‘‘ဝါသဓုရံ, ပရိယတ္တိဓုရဉ္စာ’’တိ. တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတေန ကုလပုတ္တေန အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကေ ပဉ္စ ဝဿာနိ ဝသိတွာ, ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပူရေတွာ, ပါတိမောက္ခံ ဒွေ တီဏိ ဘာဏဝါရသုတ္တန္တာနိ စ ပဂုဏံ ကတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ, ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ နိရာလယေန အရညံ ပဝိသိတွာ, အရဟတ္တသစ္ဆိကိရိယာယ ဃဋိတဗ္ဗံ ဝါယမိတဗ္ဗံ, ဧတံ ဝါသဓုရံ. အတ္တနော ထာမေန ပန ဧကံ ဝါ နိကာယံ ပရိယာပုဏိတွာ ဒွေ ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပရိယတ္တိတော စ အတ္ထတော စ သုဝိသဒံ သာသနံ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ဧတံ ပရိယတ္တိဓုရန္တိ. အထ တေ ကုလပုတ္တာ ‘‘ဒွိန္နံ ဓုရာနံ ဝါသဓုရမေဝ သေဋ္ဌ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘မယံ ပနမှာ ဒဟရာ, ဝုဍ္ဎကာလေ ဝါသဓုရံ ပရိပူရေဿာမ, ပရိယတ္တိဓုရံ တာဝ ပူရေမာ’’တိ ပရိယတ္တိံ အာရဘိံသု. တေ ပကတိယာဝ ပညဝန္တော နစိရဿေဝ သကလေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ပကတညနော ဝိနယေ စ အတိဝိယ ဝိနိစ္ဆယကုသလာ အဟေသုံ. တေသံ ပရိယတ္တိံ နိဿာယ ပရိဝါရော ဥပ္ပဇ္ဇိ, ပရိဝါရံ နိဿာယ [Pg.194] လာဘော, ဧကမေကဿ ပဉ္စသတပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ပရိဝါရာ အဟေသုံ. တေ သတ္ထုသာသနံ ဒီပေန္တာ ဝိဟရိံသု, ပုန ဗုဒ္ဓကာလော ဝိယ အဟောသိ. དེ་ལྟར་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་ཟིན་པ་ན། གྲོགས་པོ་རིགས་ཀྱི་བུ་གཉིས་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞལ་མཐོང་བའི་ཉན་ཐོས་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཚེ་རིང་བའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི་ཞལ་མཐོང་བའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཁོ་ནས་རབ་ཏུ་འབྱིན་པ་དང་། བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། གནས་སྦྱིན་པར་བྱེད་ཀྱི། གཞན་དག་གིས་ནི་མི་ཐོབ་བོ། །དེ་ནས་རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་གིས་ “བཙུན་པ་དག །བསྟན་པ་ལ་ཁུར་དུ་མ་ཞིག་མཆིས་ལགས་”ཞེས་དྲིས་སོ། །གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ “ཁུར་གཉིས་ཡོད་དེ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། “དབེན་པར་གནས་པའི་ཁུར་དང་། ལུང་ནོས་པའི་ཁུར་རོ་”ཞེས་སོ། །དེ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རིགས་ཀྱི་བུས་མཁན་སློབ་ཀྱི་དྲུང་དུ་ལོ་ལྔར་གནས་ཤིང་། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ། སོ་སོར་ཐར་པ་གཉིས་དང་བཀླག་ཐེངས་གསུམ་གྱི་མདོ་སྡེ་རྣམས་བྱང་བར་བྱས་ནས། སྒོམ་པའི་དམིགས་པ་བཟུང་སྟེ། ཁྱིམ་དང་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པར་ནགས་སུ་ཞུགས་ནས། དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་ཞིང་འབད་པར་བྱ་བ་ནི་དབེན་པར་གནས་པའི་ཁུར་རོ། །རང་གི་མཐུས་སྡེ་སྣོད་གཅིག་གམ། གཉིས་སམ། ལྔ་ཡང་རུང་སྟེ། ཚིག་དང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བསྟན་པ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་བྱ་བ་ནི་ལུང་ནོས་པའི་ཁུར་རོ། །དེ་ནས་རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་གིས་ “ཁུར་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་དབེན་པར་གནས་པའི་ཁུར་ཉིད་མཆོག་གོ་”ཞེས་སྨྲས་ནས། “བདག་ཅག་ནི་ད་དུང་གཞོན་ནུ་ཡིན་པས། རྒས་པའི་ཚེ་དབེན་པར་གནས་པའི་ཁུར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་ཡི། རེ་ཞིག་ལུང་ནོས་པའི་ཁུར་རྫོགས་པར་བྱའོ་”ཞེས་ལུང་ནོས་པ་ལ་ཞུགས་སོ། །དེ་དག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས། རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མཐའ་དག་ལ་མཁས་པར་གྱུར་ཅིང་། འདུལ་བ་ལའང་ཤིན་ཏུ་གཅོད་པར་མཁས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་གི་ལུང་ནོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཁོར་བྱུང་ཞིང་། འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས་རྙེད་པ་བྱུང་སྟེ། རེ་རེ་ལའང་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ལྔ་བརྒྱའི་འཁོར་ཡོད་དོ། །དེ་དག་གིས་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་གནས་པས། སླར་ཡང་སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་དུས་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། ། တဒါ ဒွေ ဘိက္ခူ ဂါမကာဝါသေ ဝိဟရန္တိ ဓမ္မဝါဒီ စ အဓမ္မဝါဒီ စ. အဓမ္မဝါဒီ စဏ္ဍော ဟောတိ ဖရုသော, မုခရော, တဿ အဇ္ဈာစာရော ဣတရဿ ပါကဋော ဟောတိ. တတော နံ ‘‘ဣဒံ တေ, အာဝုသော, ကမ္မံ သာသနဿ အပ္ပတိရူပ’’န္တိ စောဒေသိ. သော ‘‘ကိံ တေ ဒိဋ္ဌံ, ကိံ သုတ’’န္တိ ဝိက္ခိပတိ. ဣတရော ‘‘ဝိနယဓရာ ဇာနိဿန္တီ’’တိ အာဟ. တတော အဓမ္မဝါဒီ ‘‘သစေ ဣမံ ဝတ္ထုံ ဝိနယဓရာ ဝိနိစ္ဆိနိဿန္တိ, အဒ္ဓါ မေ သာသနေ ပတိဋ္ဌာ န ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ပက္ခံ ကာတုကာမော တာဝဒေဝ ပရိက္ခာရေ အာဒါယ တေ ဒွေ ထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ သမဏပရိက္ခာရေ ဒတွာ တေသံ နိဿယေန ဝိဟရိတုမာရဒ္ဓေါ. သဗ္ဗဉ္စ နေသံ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောန္တော သက္ကစ္စံ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပူရေတုကာမော ဝိယ အကာသိ. တတော ဧကဒိဝသံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ တေဟိ ဝိဿဇ္ဇိယမာနောပိ အဋ္ဌာသိယေဝ. ထေရာ ‘‘ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗမတ္ထီ’’တိ တံ ပုစ္ဆိံသု. သော ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ဧကေန မေ ဘိက္ခုနာ သဟ အဇ္ဈာစာရံ ပဋိစ္စ ဝိဝါဒေါ အတ္ထိ. သော ယဒိ တံ ဝတ္ထုံ ဣဓာဂန္တွာ အာရောစေတိ, ယထာဝိနိစ္ဆယံ န ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗ’’န္တိ. ထေရာ ‘‘ဩသဋံ ဝတ္ထုံ ယထာဝိနိစ္ဆယံ န ဝိနိစ္ဆိနိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟံသု. သော ‘‘ဧဝံ ကရိယမာနေ, ဘန္တေ, မမ သာသနေ ပတိဋ္ဌာ နတ္ထိ, မယှေတံ ပါပံ ဟောတု, မာ တုမှေ ဝိနိစ္ဆိနထာ’’တိ. တေ တေန နိပ္ပီဠိယမာနာ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. သော တေသံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပုန တံ အာဝါသံ ဂန္တွာ ‘‘သဗ္ဗံ ဝိနယဓရာနံ သန္တိကေ နိဋ္ဌိတ’’န္တိ တံ ဓမ္မဝါဒိံ သုဋ္ဌုတရံ အဝမညန္တော ဖရုသေန သမုဒါစရတိ. ဓမ္မဝါဒီ ‘‘နိဿင်္ကော အယံ ဇာတော’’တိ တာဝဒေဝ နိက္ခမိတွာ ထေရာနံ ပရိဝါရံ ဘိက္ခုသဟဿံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘နနု, အာဝုသော, ဩသဋံ ဝတ္ထု ယထာဓမ္မံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ, အနောသရာပေတွာ ဧဝ ဝါ အညမညံ အစ္စယံ ဒေသာပေတွာ သာမဂ္ဂီ ကာတဗ္ဗာ. ဣမေ ပန ထေရာ နေဝ ဝတ္ထုံ ဝိနိစ္ဆိနိံသု, န သာမဂ္ဂိံ အကံသု. ကိံ နာမေတ’’န္တိ? တေပိ သုတွာ တုဏှီ အဟေသုံ – ‘‘နူန ကိဉ္စိ အာစရိယေဟိ ဉာတ’’န္တိ. တတော အဓမ္မဝါဒီ ဩကာသံ လဘိတွာ ‘‘တွံ ပုဗ္ဗေ ‘ဝိနယဓရာ ဇာနိဿန္တီ’တိ ဘဏသိ. ဣဒါနိ တေသံ ဝိနယဓရာနံ အာရောစေဟိ တံ [Pg.195] ဝတ္ထု’’န္တိ ဓမ္မဝါဒိံ ပီဠေတွာ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပရာဇိတော တွံ, မာ တံ အာဝါသံ အာဂစ္ဆီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တတော ဓမ္မဝါဒီ ထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှေ သာသနံ အနပေက္ခိတွာ ‘အမှေ ဥပဋ္ဌေသိ ပရိတောသေသီ’တိ ပုဂ္ဂလမေဝ အပေက္ခိတ္ထ, သာသနံ အရက္ခိတွာ ပုဂ္ဂလံ ရက္ခိတ္ထ, အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနိ တုမှာကံ ဝိနိစ္ဆယံ ဝိနိစ္ဆိနိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အဇ္ဇ ပရိနိဗ္ဗုတော ကဿပေါ ဘဂဝါ’’တိ မဟာသဒ္ဒေန ကန္ဒိတွာ ‘‘နဋ္ဌံ သတ္ထု သာသန’’န္တိ ပရိဒေဝမာနော ပက္ကာမိ. དེའི་ཚེ་གྲོང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་ཏུ་དགེ་སློང་གཉིས་གནས་ཏེ། ཆོས་སྨྲ་བ་ཞིག་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བ་ཞིག་གོ །ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བ་དེ་ནི་གཏུམ་ཞིང་རྩུབ་པ་དང་ཁ་དྲག་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་ཚུལ་མིན་གྱི་སྤྱོད་པ་ནི་ཅིག་ཤོས་ལ་གསལ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཁྱོད་ཀྱི་ལས་འདི་ནི་བསྟན་པ་དང་མི་མཐུན་ནོ་”ཞེས་བཤགས་སོ། །དེས་ “ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་མཐོང་། ཅི་ཞིག་ཐོས་”ཞེས་གཏམ་གཞན་དུ་Bསྒྱུར་ཏོ། །ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་ “འདུལ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བ་དེས་ “གལ་ཏེ་དོན་འདི་འདུལ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཅོད་པར་བྱེད་ན། གདོན་མི་ཟ་བར་བདག་བསྟན་པ་ལ་གནས་ས་མེད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། རང་གི་ཕྱོགས་བྱེད་པར་འདོད་དེ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཡོ་བྱད་རྣམས་བཟུང་ནས་གནས་བརྟན་གཉིས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཕུལ་ནས་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པར་བརྩམས་སོ། །དེ་དག་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཐའ་དག་བྱེད་ཅིང་། གུས་པས་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་བསྙེན་བཀུར་ལ་སོང་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། དེ་དག་གིས་གནང་བ་བྱིན་ཀྱང་མ་སོང་བར་ལངས་ཏེ་བསྡད་དོ། །གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ “སྨྲ་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ་”ཞེས་དྲིས་སོ། །དེས་ “ལགས་སོ་བཙུན་པ། བདག་དང་དགེ་སློང་གཅིག་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚུལ་མིན་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོད་པ་ཞིག་མཆིས་ཏེ། གལ་ཏེ་དེས་དོན་དེ་འདིར་འོངས་ནས་གསོལ་ཏོར་བགྱིད་ན། ཇི་ལྟར་འདུལ་བ་བཞིན་དུ་གཅོད་པར་མི་མཛད་པར་ཞུ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ “གྱོད་གཞི་བྱུང་བ་ལ་ཇི་ལྟར་ཆོས་བཞིན་དུ་མི་གཅོད་པ་ནི་མི་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེས་ “བཙུན་པ། དེ་ལྟར་མཛད་ན་བདག་བསྟན་པ་ལ་གནས་ས་མི་རྙེད་པས། སྡིག་པ་འདི་བདག་ལ་འབབ་པར་གྱུར་ཅིག །ཁྱེད་ཅག་གིས་མ་གཅོད་ཅིག་”ཅེས་ནན་གྱིས་བསྐུལ་བས་དེ་དག་གིས་ཁས་བླངས་སོ། །དེས་དེ་དག་གི་དམ་བཅའ་བཟུང་ནས་སླར་རང་གི་གནས་སུ་སོང་སྟེ། “ཐམས་ཅད་འདུལ་བ་འཛིན་པའི་དྲུང་དུ་ཐག་ཆོད་ཟིན་ཏོ་”ཞེས་ཆོས་སྨྲ་བ་དེ་ལ་སྔར་ལས་ལྷག་པར་བརྙས་བཅོས་བྱེད་ཅིང་ཚིག་རྩུབ་པོས་སྨྲས་སོ། །ཆོས་སྨྲ་བས་ “འདི་ནི་འཇིགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱིར་བྱུང་ནས། གནས་བརྟན་གྱི་འཁོར་དགེ་སློང་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་སྨྲས་པ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག །གྱོད་གཞི་བྱུང་བ་ལ་ཇི་ལྟར་ཆོས་བཞིན་དུ་གཅོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་མ་གཅོད་པར་ཕན་ཚུན་ལྟུང་བ་བཤགས་ནས་མཐུན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ། འོན་ཀྱང་གནས་བརྟན་འདི་དག་གིས་གྱོད་གཞིའང་མ་བཅད། མཐུན་པར་ཡང་མ་མཛད་ན། འདི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་”ཞེས་སྨྲས་པ་ན། དེ་དག་ཀྱང་ཐོས་ནས་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ཏེ། “གདོན་མི་ཟ་བར་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་མཁྱེན་པ་ཡིན་ནམ་”སྙམ་མོ། །དེ་ནས་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བས་སྐབས་རྙེད་དེ་འོངས་ནས། “ཁྱོད་ཀྱིས་སྔོན་ཆད་ ‘འདུལ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། ད་ལྟ་འདུལ་བ་འཛིན་པ་དེ་དག་ལ་དོན་དེ་ཤོད་ཅིག་”ཅེས་ཆོས་སྨྲ་བ་ལ་བཙིར་ནས། “དེ་རིང་ནས་བཟུང་ཁྱོད་ནི་ཕམ་པ་ཡིན་པས། གནས་འདིར་མ་འོང་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་ནས་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་ཆོས་སྨྲ་བ་དེ་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སཏེ། “ཁྱེད་ཅག་གིས་བསྟན་པ་ལ་མ་གཟིགས་པར། ‘བདག་ཅག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཤིང་ཚིམ་པར་བྱས་སོ་’ཞེས་གང་ཟག་ཁོ་ན་ལ་གཟིགས་ཏེ། བསྟན་པ་མ་བསྲུངས་པར་གང་ཟག་བསྲུངས་སོ། །དེ་རིང་ནས་བཟུང་ད་ལྟ་ཁྱེད་ཅག་གིས་གྱོད་གཞི་གཅོད་པར་མི་རུང་ངོ་། །དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་”ཞེས་སྒྲ་ཆེན་པོས་བོས་ཏེ། “སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཉམས་སོ་”ཞེས་མྱ་ངན་བྱེད་བཞིན་དུ་སོང་ངོ་། ། အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ သံဝိဂ္ဂမာနသာ ‘‘မယံ ပုဂ္ဂလမနုရက္ခန္တာ သာသနရတနံ သောဗ္ဘေ ပက္ခိပိမှာ’’တိ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပာဒေသုံ. တေ တေနေဝ ကုက္ကုစ္စေန ဥပဟတာသယတ္တာ ကာလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတုမသက္ကောန္တာ ဧကာစရိယော ဟိမဝတိ ဟေမဝတေ ပဗ္ဗတေ နိဗ္ဗတ္တိ ဟေမဝတော ယက္ခောတိ နာမေန. ဒုတိယာစရိယော မဇ္ဈိမဒေသေ သာတပဗ္ဗတေ သာတာဂိရောတိ နာမေန. တေပိ နေသံ ပရိဝါရာ ဘိက္ခူ တေသံယေဝ အနုဝတ္တိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတုမသက္ကောန္တာ တေသံ ပရိဝါရာ ယက္ခာဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသံ ပန ပစ္စယဒါယကာ ဂဟဋ္ဌာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတိံသု. ဟေမဝတသာတာဂိရာ အဋ္ဌဝီသတိယက္ခသေနာပတီနမဗ္ဘန္တရာ မဟာနုဘာဝါ ယက္ခရာဇာနော အဟေသုံ. དེ་ནས་དགེ་སློང་དེ་དག་ཡིད་སྐྱོ་ཞིང་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ། “བདག་ཅག་གིས་གང་ཟག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ཚེ། དམ་པའི་ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་གཡང་ས་འོབས་དོང་དུ་བསྐྱུར་ཏོ།།” ཞེས་འགྱོད་པ་དྲག་པོ་བསྐྱེད་དོ།། ཁོང་ཚོ་འགྱོད་པ་དེས་ཡིད་གདུངས་ཏེ་ཚེ་འཕོས་ནས། མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་མ་ཐུབ་པར་སློབ་དཔོན་གཅིག་ནི་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་གངས་ཅན་རི་བོར་གནོད་སྦྱིན་གངས་ཅན་ཞེས་བྱ་བར་སྐྱེས་སོ།། སློབ་དཔོན་གཉིས་པ་ནི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རི་བོ་སཱ་ཏ་ལ་གནོད་སྦྱིན་རི་བོ་སཱ་ཏ་ཞེས་བྱ་བར་སྐྱེས་སོ།། ཁོང་ཚོའི་འཁོར་གྱི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱང་ཁོང་ཚོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་མ་ཐུབ་པར། ཁོང་ཚོའི་འཁོར་གྱི་གནོད་སྦྱིན་ཁོ་ནར་སྐྱེས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཚོའི་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་བདག་གི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ནི་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་སོ།། གངས་ཅན་དང་རི་བོ་སཱ་ཏ་གཉིས་ནི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བའི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་དག་ཏུ་གྱུར་ཏོ།། ယက္ခသေနာပတီနဉ္စ အယံ ဓမ္မတာ – မာသေ မာသေ အဋ္ဌ ဒိဝသာနိ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယတ္ထံ ဟိမဝတိ မနောသိလာတလေ နာဂဝတိမဏ္ဍပေ ဒေဝတာနံ သန္နိပါတော ဟောတိ, တတ္ထ သန္နိပတိတဗ္ဗန္တိ. အထ သာတာဂိရဟေမဝတာ တသ္မိံ သမာဂမေ အညမညံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိံသု – ‘‘တွံ, သမ္မ, ကုဟိံ ဥပ္ပန္နော, တွံ ကုဟိ’’န္တိ အတ္တနော အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဉ္စ ပုစ္ဆိတွာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟေသုံ. ‘‘နဋ္ဌာ မယံ, သမ္မ, ပုဗ္ဗေ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဧကံ ပါပသဟာယံ နိဿာယ ယက္ခယောနိယံ ဥပ္ပန္နာ, အမှာကံ ပန ပစ္စယဒါယကာ ကာမာဝစရဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ. အထ သာတာဂိရော အာဟ – ‘‘မာရိသ, ဟိမဝါ နာမ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသမ္မတော, ကိဉ္စိ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ မမာပိ အာရောစေယျာသီ’’တိ. ဟေမဝတောပိ အာဟ – ‘‘မာရိသ, မဇ္ဈိမဒေသော နာမ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသမ္မတော, ကိဉ္စိ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ မမာပိ အာရောစေယျာသီ’’တိ. ဧဝံ တေသု ဒွီသု သဟာယေသု အညမညံ ကတိကံ ကတွာ, တမေဝ ဥပ္ပတ္တိံ အဝိဝဇ္ဇေတွာ ဝသမာနေသု ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဝီတိဝတ္တံ, မဟာပထဝီ ဧကယောဇနတိဂါဝုတမတ္တံ ဥဿဒါ. གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟླ་བ་རེ་བཞིན་ཉིན་ཞག་བརྒྱད་ཀྱི་རིང་ལ། ཁྲིམས་གཅོད་པའི་ཕྱིར་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་ལྡོང་རོས་ཀྱི་གཞི་ལྷའི་འདུ་ར་ནཱ་ག་ཝ་ཏཱི་རུ་ལྷ་རྣམས་འདུ་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེར་འདུ་དགོས་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ།། དེར་ཚོགས་པའི་སྐབས་སུ། རི་བོ་སཱ་ཏ་དང་གངས་ཅན་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་མཐོང་ནས་ངོ་ཤེས་པར་གྱུར་ཏེ། “གྲོགས་པོ། ཁྱོད་གང་དུ་སྐྱེས། ཁྱོད་གང་དུ་སྐྱེས་སམ།” ཞེས་རང་རང་གི་སྐྱེ་གནས་དྲིས་ནས་འགྱོད་པ་སྐྱེས་སོ།། “གྲོགས་པོ། བདག་ཅག་ནི་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ།། སྔོན་ལོ་ཉི་ཁྲིའི་རིང་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་སྤྱད་ཀྱང་། གྲོགས་ངན་པ་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེས་དགོས་བྱུང་ལ། བདག་ཅག་གི་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ནི་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་སོ།།” དེ་ནས་རི་བོ་སཱ་ཏས་སྨྲས་པ། “ཤེས་ལྡན་པ། གངས་ཅན་གྱི་ཡུལ་ནི་ངོ་མཚར་ཞིང་རྨད་དུ་བྱུང་བར་གྲགས་པས། གལ་ཏེ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་ཅི་ཞིག་མཐོང་ངམ་ཐོས་ན་བདག་ལའང་སྦྲོན་ཅིག།” གངས་ཅན་གྱིས་ཀྱང་སྨྲས་པ། “ཤེས་ལྡན་པ། ཡུལ་དབུས་ནི་ངོ་མཚར་ཞིང་རྨད་དུ་བྱུང་བར་གྲགས་པས། གལ་ཏེ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་ཅི་ཞིག་མཐོང་ངམ་ཐོས་ན་བདག་ལའང་སྦྲོན་ཅིག།” དེ་ལྟར་གྲོགས་པོ་གཉིས་པོས་ཕན་ཚུན་དམ་བཅས་ཏེ། སྐྱེ་གནས་དེ་ཉིད་མ་སྤངས་པར་གནས་པའི་ཚེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བར་བསྐལ་གཅིག་འདས་ཤིང་། ས་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་དཔག་ཚད་གཅིག་དང་རྒྱང་གྲགས་གསུམ་ཙམ་གྱིས་མཐོ་རུ་འཕགས་སོ།། အထမှာကံ [Pg.196] ဗောဓိသတ္တော ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတပဏိဓာနော ယာဝ ဝေဿန္တရဇာတကံ, တာဝ ပါရမိယော ပူရေတွာ, တုသိတဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ, တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ, ဓမ္မပဒနိဒါနေ ဝုတ္တနယေန ဒေဝတာဟိ အာယာစိတော ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေတွာ, ဒေဝတာနံ အာရောစေတွာ, ဒွတ္တိံသာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တေသု ဝတ္တမာနေသု ဣဓ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ကမ္ပေတွာ. တာနိ ဒိသွာပိ ဣမေ ရာဇယက္ခာ ‘‘ဣမိနာ ကာရဏေန နိဗ္ဗတ္တာနီ’’တိ န ဇာနိံသု. ‘‘ခိဍ္ဍာပသုတတ္တာ နေဝါဒ္ဒသံသူ’’တိ ဧကေ. ဧသ နယော ဇာတိယံ အဘိနိက္ခမနေ ဗောဓိယဉ္စ. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ ပန ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ အာမန္တေတွာ ဘဂဝတိ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ဝရဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ မဟာဘူမိစာလံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ပါဋိဟာရိယာနိ စ ဧတေသံ ဧကော သာတာဂိရောယေဝ ပဌမံ အဒ္ဒသ. နိဗ္ဗတ္တိကာရဏဉ္စ တေသံ ဉတွာ သပရိသော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ဓမ္မဒေသနံ အဿောသိ, န စ ကိဉ္စိ ဝိသေသံ အဓိဂစ္ဆိ. ကသ္မာ? သော ဟိ ဓမ္မံ သုဏန္တော ဟေမဝတံ အနုဿရိတွာ ‘‘အာဂတော နု ခေါ မေ သဟာယကော, နော’’တိ ပရိသံ ဩလောကေတွာ တံ အပဿန္တော ‘‘ဝဉ္စိတော မေ သဟာယော, ယော ဧဝံ ဝိစိတြပဋိဘာနံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ န သုဏာတီ’’တိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော အဟောသိ. ဘဂဝါ စ အတ္ထင်္ဂတေပိ စ သူရိယေ ဒေသနံ န နိဋ္ဌာပေသိ. དེ་ནས་བདག་ཅག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་ཞབས་དྲུང་དུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ནས་བཟུང་། ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་གྱི་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་བར་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ། དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་། དེར་ཚེ་ཚད་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་ནས། ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གླེང་གཞིར་གསུངས་པ་བཞིན་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལྟར། གཟིགས་པ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་གཟིགས་ཤིང་ལྷ་རྣམས་ལ་བརྡ་སྦྱར་ཏེ། སྔ་ལྟས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བྱུང་བའི་ཚེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གསུམ་གཡོ་བར་བྱས་ནས་འདིར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བཟུང་ངོ་།། ལྟས་དེ་དག་མཐོང་ཡང་གནོད་སྦྱིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གིས་ “རྒྱུ་འདི་ལྟ་བུ་ལས་བྱུང་ངོ་།།” ཞེས་མ་ཤེས་སོ།། ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ “རྩེད་མོར་གཡེངས་པས་མ་མཐོང་ངོ་།།” ཞེས་སྨྲའོ།། སྐྱེ་བ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ། བྱང་ཆུབ་པའི་སྐབས་སུའང་ཚུལ་དེ་བཞིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཚེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྔ་སྡེ་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བླ་ན་མེད་པ་བསྐོར་བར་མཛད་པའི་ཚེ། ས་ཆེན་པོ་གཡོ་བ་དང་སྔ་ལྟས་ཀྱི་ཆོ་འཕྲུལ་དེ་དག་ནི་ཁོང་ཚོའི་ནང་ནས་རི་བོ་སཱ་ཏ་གཅིག་པུས་ཐོག་མར་མཐོང་ངོ་།། དེ་དག་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་ནས། རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ནས་ཆོས་ཉན་ཀྱང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རྟོགས་པ་ཅི་ཡང་མ་ཐོབ་བོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁོ་བོས་ཆོས་ཉན་པའི་ཚེ་གངས་ཅན་དྲན་ཏེ། “བདག་གི་གྲོགས་པོ་འོངས་སམ་མ་འོངས།” ཞེས་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་དུ་བལྟས་ཀྱང་མ་མཐོང་བས། “བདག་གི་གྲོགས་པོ་ནི་བསླུས་སོང་སཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤོབས་པ་སྣ་ཚོགས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བཤད་འདི་ལྟ་བུ་མི་ཐོས་སོ།།” ཞེས་ཡིད་རྣམ་པར་གཡེངས་པར་གྱུར་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉི་མ་ནུབ་ཀྱང་ཆོས་བཤད་པའི་མཇུག་མ་བསྡུས་སོ།། အထ သာတာဂိရော ‘‘သဟာယံ ဂဟေတွာ တေန သဟာဂမ္မ ဓမ္မဒေသနံ သောဿာမီ’’တိ ဟတ္ထိယာနအဿယာနဂရုဠယာနာဒီနိ မာပေတွာ ပဉ္စဟိ ယက္ခသတေဟိ ပရိဝုတော ဟိမဝန္တာဘိမုခေါ ပါယာသိ, တဒါ ဟေမဝတောပိ. ယသ္မာ ပဋိသန္ဓိဇာတိ-အဘိနိက္ခမန-ဗောဓိပရိနိဗ္ဗာနေသွေဝ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဟုတွာဝ ပတိဝိဂစ္ဆန္တိ, န စိရဋ္ဌိတိကာနိ ဟောန္တိ, ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနေ ပန တာနိ သဝိသေသာနိ ဟုတွာ, စိရတရံ ဌတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တသ္မာ ဟိမဝတိ တံ အစ္ဆရိယပါတုဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘ယတော အဟံ ဇာတော, န ကဒါစိ အယံ ပဗ္ဗတော ဧဝံ အဘိရာမော ဘူတပုဗ္ဗော, ဟန္ဒ ဒါနိ မမ သဟာယံ ဂဟေတွာ အာဂမ္မ တေန သဟ ဣမံ ပုပ္ဖသိရိံ အနုဘဝိဿာမီ’’တိ တထေဝ မဇ္ဈိမဒေသာဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ. တေ ဥဘောပိ ရာဇဂဟဿ ဥပရိ သမာဂန္တွာ အညမညဿ အာဂမနကာရဏံ ပုစ္ဆိံသု. ဟေမဝတော အာဟ – ‘‘ယတော အဟံ, မာရိသ, ဇာတော, နာယံ ပဗ္ဗတော ဧဝံ အကာလကုသုမိတေဟိ ရုက္ခေဟိ အဘိရာမော ဘူတပုဗ္ဗော, တသ္မာ ဧတံ ပုပ္ဖသိရိံ တယာ သဒ္ဓိံ အနုဘဝိဿာမီတိ အာဂတောမှီ’’တိ[Pg.197]. သာတာဂိရော အာဟ – ‘‘ဇာနာသိ, ပန, တွံ မာရိသ, ယေန ကာရဏေန ဣမံ အကာလပုပ္ဖပါဋိဟာရိယံ ဇာတ’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမိ, မာရိသာ’’တိ. ‘‘ဣမံ, မာရိသ, ပါဋိဟာရိယံ န ကေဝလ ဟိမဝန္တေယေဝ, အပိစ ခေါ ပန ဒသသဟဿိလောကဓာတူသု နိဗ္ဗတ္တံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, အဇ္ဇ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တေန ကာရဏေနာ’’တိ. ဧဝံ သာတာဂိရော ဟေမဝတဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ကထေတွာ, တံ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာနေတုကာမော ဣမံ ဂါထမာဟ. ကေစိ ပန ဂေါတမကေ စေတိယေ ဝိဟရန္တေ ဘဂဝတိ အယမေဝမာဟာတိ ဘဏန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော’’တိ. དེ་ནས་རི་བོ་སཱ་ཏས་ “བདག་གིས་གྲོགས་པོ་ཁྲིད་དེ་ཁོ་དང་ལྷན་ཅིག་འོངས་ནས་ཆོས་ཉན་པར་བྱའོ།།” སྙམ་དུ་བསམས་ནས། གླང་པོ་ཆེའི་བཞོན་པ་དང་། རྟའི་བཞོན་པ། མཁའ་ལྡིང་གི་བཞོན་པ་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་ཏེ། གནོད་སྦྱིན་ལྔ་བརྒྱས་བསྐོར་ནས་གངས་ཅན་གྱི་ཡུལ་ལ་ཕྱོགས་ཏེ་སོང་ངོ་།། དེའི་ཚེ་གངས་ཅན་ཡང་འོངས་སོ།། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྐབས་ཁོ་ནར། སྔ་ལྟས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་དག་བྱུང་ནས་མྱུར་དུ་ཡལ་བར་འགྱུར་ཞིང་ཡུན་རིང་དུ་མི་གནས་ལ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཚེ་ནི་དེ་དག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ནས་འགག་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་གངས་ཅན་གྱིས་ཀྱང་གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དེ་མཐོང་ནས། “བདག་སྐྱེས་པ་ནས་བཟུང་རི་བོ་འདི་ཉིད་འདི་ལྟར་ཉམས་དགའ་བ་སྔོན་ཆད་མ་མྱོང་བས། ད་ནི་བདག་གི་གྲོགས་པོ་ཁྲིད་དེ་འོངས་ནས་ཁོ་དང་ལྷན་ཅིག་མེ་ཏོག་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ལ་རོལ་བར་བྱའོ།།” སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དབུས་ལ་ཕྱོགས་ཏེ་འོངས་སོ།། ཁོང་གཉིས་ཀ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་འཕྲད་དེ། ཕན་ཚུན་འོངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དྲིས་སོ།། གངས་ཅན་གྱིས་སྨྲས་པ། “ཤེས་ལྡན་པ། བདག་སྐྱེས་པ་ནས་བཟུང་རི་བོ་འདི་ཉིད་དུས་མ་ཡིན་པར་མེ་ཏོག་བཞད་པའི་ཤིང་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་ཉམས་དགའ་བ་སྔོན་ཆད་མ་མྱོང་བས། དེའི་ཕྱིར་མེ་ཏོག་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ཁྱོད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མྱོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འོངས་སོ།།” རི་བོ་སཱ་ཏས་སྨྲས་པ། “ཤེས་ལྡན་པ། དུས་མ་ཡིན་པར་མེ་ཏོག་བཞད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ཅིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།” “ཤེས་ལྡན་པ། བདག་གིས་མ་ཤེས་སོ།།” “ཤེས་ལྡན་པ། ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ནི་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཀྱི། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གསུམ་དུའང་བྱུང་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་ཏེ། དེ་རིང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བས་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་རོ།།” དེ་ལྟར་རི་བོ་སཱ་ཏས་གངས་ཅན་ལ་སངས་རྒྱས་བྱོན་པའི་གཏམ་བཤད་དེ། ཁོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཁྲིད་པར་འདོད་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་སྨྲས་སོ།། ཁ་ཅིག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མ་ཀའི་མཆོད་རྟེན་དུ་བཞུགས་པའི་ཚེ། འདི་ལྟར་ “དེ་རིང་བཅོ་ལྔ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ་ཞེས་སྨྲའོ།། ၁၅၃. တတ္ထ အဇ္ဇာတိ အယံ ရတ္တိန္ဒိဝေါ ပက္ခဂဏနတော ပန္နရသော, ဥပဝသိတဗ္ဗတော ဥပေါသထော. တီသု ဝါ ဥပေါသထေသု အဇ္ဇ ပန္နရသော ဥပေါသထော, န စာတုဒ္ဒသီ ဥပေါသထော, န သာမဂ္ဂီဥပေါသထော. ယသ္မာ ဝါ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသအဋ္ဌင်္ဂဥပဝါသပညတ္တိဒိဝသာဒီသု သမ္ဗဟုလေသု အတ္ထေသု ဥပေါသထသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. ‘‘အာယာမာဝုသော, ကပ္ပိန, ဥပေါသထံ ဂမိဿာမာ’’တိအာဒီသု ဟိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဥပေါသထသဒ္ဒေါ. ‘‘ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ ဝိသာခေ ဥပေါသထော ဥပဝုတ္ထော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၄၃) ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒိကေသု အဋ္ဌင်္ဂေသု. ‘‘သုဒ္ဓဿ ဝေ သဒါ ဖဂ္ဂု, သုဒ္ဓဿုပေါသထော သဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၉) ဥပဝါသေ. ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၆; မ. နိ. ၃.၂၅၈) ပညတ္တိယံ. ‘‘တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ သီသံနှာတဿာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၈၅; မ. နိ. ၃.၂၅၆) ဒိဝသေ. တသ္မာ အဝသေသတ္ထံ ပဋိက္ခိပိတွာ အာသာဠှီပုဏ္ဏမဒိဝသံယေဝ နိယာမေန္တော အာဟ – ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော ဥပေါသထော’’တိ. ပါဋိပဒေါ ဒုတိယောတိ ဧဝံ ဂဏိယမာနေ အဇ္ဇ ပန္နရသော ဒိဝသောတိ အတ္ထော. ༡༥༣. དེ་ལ་ “དེ་རིང་” ཞེས་པ་ནི་ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་བགྲང་བྱ་ལྟར་ན་ཉིན་མཚན་འདི་ནི་བཅོ་ལྔ་པ་ཡིན་ལ། གསོ་སྦྱོང་བྱ་བའི་ཕྱིར་ན་ “གསོ་སྦྱོང་” ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན་གསོ་སྦྱོང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས། དེ་རིང་ནི་བཅོ་ལྔའི་གསོ་སྦྱོང་ཡིན་གྱི། བཅུ་བཞིའི་གསོ་སྦྱོང་མ་ཡིན་ལ། མཐུན་པའི་གསོ་སྦྱོང་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པ་དང་། ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་དང་། སྨྱུང་བར་གནས་པ་དང་། གདགས་པ་དང་། ཉིན་ཞག་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ལ་ “གསོ་སྦྱོང་” གི་སྒྲ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀཔྤི་ན། ཚུར་ཤོག་བདག་ཅག་གསོ་སྦྱོང་ལ་འགྲོའོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པ་ལ་གསོ་སྦྱོང་གི་སྒྲ་འཇུག་གོ།། “ས་ཁཱ། དེ་ལྟར་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་གསོ་སྦྱོང་ནི་ཉམས་སུ་བླངས་སོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་འཇུག་གོ།། “དག་པ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་དཔྱིད་ཟླ་འབྲིང་པོ་ཡིན་ལ། དག་པ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་གསོ་སྦྱོང་ཡིན་ནོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སྨྱུང་བར་གནས་པ་ལ་འཇུག་གོ།། “གསོ་སྦྱོང་ཞེས་བྱ་བའི་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་མིང་གི་གདགས་པ་ལ་འཇུག་གོ།། “དེའི་ཚེ་བཅོ་ལྔའི་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོར་མགོ་བཀྲུས་ཏེ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་ཉིན་ཞག་ལ་འཇུག་གོ།། དེའི་ཕྱིར་དོན་གཞན་རྣམས་བསལ་ནས། ཆུ་སྟོད་ཟླ་བའི་ཉིན་མོ་ཁོ་ན་ལ་ངེས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ། “དེ་རིང་བཅོ་ལྔའི་གསོ་སྦྱོང་ཡིན།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཚེས་གཅིག་དང་ཚེས་གཉིས་ཞེས་བགྲང་བའི་ཚེ། དེ་རིང་ནི་ཉིན་ཞག་བཅོ་ལྔ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ဒိဝိ ဘဝါနိ ဒိဗ္ဗာနိ, ဒိဗ္ဗာနိ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဒိဗ္ဗာ. ကာနိ တာနိ? ရူပါနိ. တဉှိ ရတ္တိံ ဒေဝါနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုတော သန္နိပတိတာနံ သရီရဝတ္ထာဘရဏဝိမာနပ္ပဘာဟိ အဗ္ဘာဒိဥပက္ကိလေသဝိရဟိတာယ စန္ဒပ္ပဘာယ စ သကလဇမ္ဗုဒီပေါ အလင်္ကတော အဟောသိ. ဝိသေသာလင်္ကတော စ ပရမဝိသုဒ္ဓိဒေဝဿ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာယ. တေနာဟ ‘‘ဒိဗ္ဗာ ရတ္တိ ဥပဋ္ဌိတာ’’တိ. མཁའ་ལ་གནས་པས་ན་ལྷའོ།། ལྷའི་རང་བཞིན་འདིར་ཡོད་པས་ན་ལྷའོ།། དེ་དག་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་རྣམས་སོ།། མཚན་མོ་དེར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གསུམ་ནས་འདུས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་། གོས་དང་། རྒྱན་དང་། གཞལ་ཡས་ཁང་གི་འོད་ཟེར་དང་། སྤྲིན་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཟླ་བའི་འོད་ཀྱིས་འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་བརྒྱན་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁྱད་པར་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་མཆོག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ཡི་འོད་ཟེར་གྱིས་ལྷག་པར་བརྒྱན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ལྷའི་མཚན་མོ་ཉེ་བར་གནས་སོ།།” ཞེས་གསུངས་སོ།། ဧဝံ [Pg.198] ရတ္တိဂုဏဝဏ္ဏနာပဒေသေနာပိ သဟာယဿ စိတ္တပ္ပသာဒံ ဇနေန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ကထေတွာ အာဟ ‘‘အနောမနာမံ သတ္ထာရံ, ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. တတ္ထ အနောမေဟိ အလာမကေဟိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ အဿာတိ အနောမနာမော. တထာ ဟိဿ ‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂; စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂) နယေန ဗုဒ္ဓေါတိ အနောမေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ, ‘‘ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၈၄) နယေန စ အနောမေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ. ဧသ နယော ‘‘အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော’’တိအာဒီသု. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒီသု အတ္ထေသု ဒေဝမနုဿေ အနုသာသတိ ‘‘ဣမံ ပဇဟထ, ဣမံ သမာဒါယ ဝတ္တထာ’’တိ သတ္ထာ. အပိစ ‘‘သတ္ထာ ဘဂဝါ သတ္ထဝါဟော, ယထာ သတ္ထဝါဟော သတ္တေ ကန္တာရံ တာရေတီ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၀) နိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနာပိ သတ္ထာ. တံ အနောမနာမံ သတ္ထာရံ. ဟန္ဒာတိ ဗျဝသာနတ္ထေ နိပါတော. ပဿာမာတိ တေန အတ္တာနံ သဟ သင်္ဂဟေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နဝစနံ. ဂေါတမန္တိ ဂေါတမဂေါတ္တံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘သတ္ထာ, န သတ္ထာ’’တိ မာ ဝိမတိံ အကာသိ, ဧကန္တဗျဝသိတော ဟုတွာဝ ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမန္တိ. དེ་ལྟར་མཚན་མོའི་ཡོན་ཏན་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་གྲོགས་པོའི་སེམས་ལ་དད་པ་བསྐྱེད་དེ། སངས་རྒྱས་བྱོན་པའི་གཏམ་བཤད་ནས། “མཚན་མཆོག་ལྡན་པའི་སྟོན་པ་གཽ་ཏ་མ།། ཚུར་ཤོག་བདག་ཅག་ལྟ་བར་བྱའོ།།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ལ་ “མཚན་མཆོག་ལྡན་པ་” ཞེས་པ་ནི་དམན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་མཚན་གསོལ་བས་ན་མཚན་མཆོག་ལྡན་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་གི་མཚན་ལ། “བདེན་པ་རྣམས་རྟོགས་པས་ན་སངས་རྒྱས་སོ།། སྐྱེ་བོ་རྣམས་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་སངས་རྒྱས་སོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཞེས་དམན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་མཚན་གསོལ་ལོ།། “འདོད་ཆགས་བཅོམ་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།། ཞེ་སྡང་བཅོམ་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་དམན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་མཚན་གསོལ་ལོ།། ཚུལ་འདི་ནི་ “དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ།། མཐོང་ཆོས་ཀྱི་དོན་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ། “འདི་སྤོངས་ཤིག། འདི་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་ཅིག།” ཅེས་རྗེས་སུ་སྟོན་པས་ན་ “སྟོན་པ་” ཞེས་བྱའོ།། གཞན་ཡང་ “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྟོན་པ་སྟེ་དེད་དཔོན་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན་དེད་དཔོན་གྱིས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དགོན་པ་ལས་སྒྲོལ་བ་བཞིན་ནོ།།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེས་པར་བསྟན་པ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་སྟོན་པའོ།། མཚན་མཆོག་ལྡན་པའི་སྟོན་པ་དེ་ཉིད་དོ།། “ཚུར་ཤོག་” ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ།། “ལྟ་བར་བྱའོ་” ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱང་དེའི་ནང་དུ་བསྡུས་ཏེ་ད་ལྟ་བའི་དུས་ཀྱི་ཚིག་གོ།། “གཽ་ཏ་མ་” ཞེས་པ་ནི་གཽ་ཏ་མའི་རིགས་སོ།། ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། “འདི་ནི་སྟོན་པ་ཡིན་ནམ་མིན་” ཞེས་ཐེ་ཚོམ་མ་བྱེད་པར། ཡིད་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་བྱས་ཏེ་ཚུར་ཤོག་གཽ་ཏ་མ་ལ་ལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ၁၅၄. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဟေမဝတော ‘‘အယံ သာတာဂိရော ‘အနောမနာမံ သတ္ထာရ’န္တိ ဘဏန္တော တဿ သဗ္ဗညုတံ ပကာသေတိ, သဗ္ဗညုနော စ ဒုလ္လဘာ လောကေ, သဗ္ဗညုပဋိညေဟိ ပူရဏာဒိသဒိသေဟေဝ လောကော ဥပဒ္ဒုတော. သော ပန ယဒိ သဗ္ဗညူ, အဒ္ဓါ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တော ဘဝိဿတိ, တေန တံ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တာဒိလက္ခဏံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ – ‘‘ကစ္စိ မနော’’တိ. ༡༥༤. དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ན། གངས་ཅན་གྱིས་ “རི་བོ་སཱ་ཏ་འདིས་ ‘མཚན་མཆོག་ལྡན་པའི་སྟོན་པ་’ ཞེས་སྨྲ་བས་ཁོང་གི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། འོན་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་རྙེད་པར་དཀའ་ལ། ཀུན་ཤེས་སུ་ཁས་ཆེ་བའི་པཱུ་ར་ཎ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཉིད་གཙེས་སོ།། གལ་ཏེ་ཁོང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡིན་ན། ངེས་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས། དེས་ན་བདག་གིས་ཁོང་ལ་དེ་ལྟར་བརྟག་པར་བྱའོ།།” ཞེས་བསམས་ནས། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདྲི་བའི་ཕྱིར་ “ཅི་ཞིག་ཡིད་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ།། တတ္ထ ကစ္စီတိ ပုစ္ဆာ. မနောတိ စိတ္တံ. သုပဏိဟိတောတိ သုဋ္ဌု ဌပိတော, အစလော အသမ္ပဝေဓီ. သဗ္ဗေသု ဘူတေသု သဗ္ဗဘူတေသု. တာဒိနောတိ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿေဝ သတော. ပုစ္ဆာ ဧဝ ဝါ အယံ ‘‘သော တေ သတ္ထာ သဗ္ဗဘူတေသု တာဒီ, ဥဒါဟု နော’’တိ. ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေ စာတိ ဧဝရူပေ အာရမ္မဏေ. သင်္ကပ္ပာတိ ဝိတက္ကာ. ဝသီကတာတိ ဝသံ ဂမိတာ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယံ တွံ သတ္ထာရံ ဝဒသိ, တဿ တေ သတ္ထုနော ကစ္စိ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿ သတော သဗ္ဗဘူတေသု မနော သုပဏိဟိတော, ဥဒါဟု ယာဝ စလနပစ္စယံ န လဘတိ, တာဝ သုပဏိဟိတော ဝိယ ခါယတိ. သော ဝါ တေ သတ္ထာ ကစ္စိ သဗ္ဗဘူတေသု သမစိတ္တေန တာဒီ, ဥဒါဟု နော, ယေ စ ခေါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု [Pg.199] အာရမ္မဏေသု ရာဂဒေါသဝသေန သင်္ကပ္ပာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တျာဿ ကစ္စိ ဝသီကတာ, ဥဒါဟု ကဒါစိ တေသမ္ပိ ဝသေန ဝတ္တတီတိ. དེ་ལ་“ཀཙྩི” (kacci) ཞེས་པ་ནི་འདྲི་བའོ། །“མནོ” (mano) ཞེས་པ་ནི་སེམས་སོ། །“སུཔཎིཧིཏོ” (supaṇihito) ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་གནས་པ། མི་གཡོ་བ། མི་འཁྲུག་པའོ། །“སབྦེསུ བྷཱུཏེསུ”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལའོ། །“ཏཱདིནོ” (tādino) ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ལའོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་འདྲི་བ་ཉིད་དེ། “ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ (tādī) ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་མིན”ཞེས་པའོ། །“ཨིཊྛེ ཨནིཊྛེ ཙ”ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཡུལ་ལའོ། །“སངྐཔྤཱ” (saṅkappā) ཞེས་པ་ནི་རྟོག་པ་རྣམས་སོ། །“ཝསཱིཀཏཱ” (vasīkatā) ཞེས་པ་ནི་དབང་དུ་གྱུར་པའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་ལ་སྟོན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ། དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་དེའི་ཐུགས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ལེགས་པར་གནས་སམ། འོན་ཏེ་གཡོ་བའི་རྐྱེན་མ་རྙེད་ཀྱི་བར་དུ་ལེགས་པར་གནས་པ་ལྟར་སྣང་བ་ཙམ་ཡིན། ཡང་ན་ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་མིན། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་དབང་གིས་རྟོག་པ་གང་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཁོང་གི་དབང་དུ་གྱུར་ཏམ། འོན་ཏེ་རེས་འགའ་དེ་དག་གི་དབང་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེས་པའོ། ། ၁၅၅. တတော သာတာဂိရော ဘဂဝတော သဗ္ဗညုဘာဝေ ဗျဝသိတတ္တာ သဗ္ဗေ သဗ္ဗညုဂုဏေ အနုဇာနန္တော အာဟ ‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော’’တိအာဒိ. တတ္ထ သုပဏိဟိတောတိ သုဋ္ဌု ဌပိတော, ပထဝီသမော အဝိရုဇ္ဈနဋ္ဌေန, သိနေရုသမော သုပ္ပတိဋ္ဌိတာစလနဋ္ဌေန, ဣန္ဒခီလသမော စတုဗ္ဗိဓမာရပရဝါဒိဂဏေဟိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ဘဂဝတော ဣဒါနိ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နတ္တာ သဗ္ဗညုဘာဝေ ဌိတဿ မနော သုပဏိဟိတော အစလော ဘဝေယျ. ယဿ တိရစ္ဆာနဘူတဿာပိ သရာဂါဒိကာလေ ဆဒ္ဒန္တနာဂကုလေ ဥပ္ပန္နဿ သဝိသေန သလ္လေန ဝိဒ္ဓဿ အစလော အဟောသိ, ဝဓကေပိ တသ္မိံ နပ္ပဒုဿိ, အညဒတ္ထု တဿေဝ အတ္တနော ဒန္တေ ဆေတွာ အဒါသိ; တထာ မဟာကပိဘူတဿ မဟတိယာ သိလာယ သီသေ ပဟဋဿာပိ တဿေဝ စ မဂ္ဂံ ဒဿေသိ; တထာ ဝိဓုရပဏ္ဍိတဘူတဿ ပါဒေသု ဂဟေတွာ သဋ္ဌိယောဇနေ ကာဠပဗ္ဗတပပါတေ ပက္ခိတ္တဿာပိ အညဒတ္ထု တဿေဝ ယက္ခဿတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တသ္မာ သမ္မဒေဝ အာဟ သာတာဂိရော – ‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော’’တိ. ༡༥༥. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རི་ (Sātāgira) ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ངེས་པ་རྙེད་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་བཞིན་དུ། “མནོ ཙས྄ས སུཔཎིཧིཏོ” (ཐུགས་ཀྱང་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“སུཔཎིཧིཏོ”ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་གནས་པ་སྟེ། མི་འགལ་བའི་དོན་གྱིས་ས་གཞི་དང་མཚུངས་པ། ལེགས་པར་གནས་ཤིང་མི་གཡོ་བའི་དོན་གྱིས་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་དང་མཚུངས་པ། བདུད་བཞི་དང་ཕྱིར་རྒོལ་བའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་མི་བསྐྱོད་པའི་དོན་གྱིས་མཆོད་སྡོང་ (indakhīla) དང་མཚུངས་པའོ། །ད་ལྟ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཞིང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་ཤིང་མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་སྔོན་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་དུས་སུ། དུད་འགྲོར་གྱུར་ཀྱང་ཐལ་དཀར་མཆེ་བ་དྲུག་པའི་གླང་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ན། དུག་གི་མདེའུས་ཕོག་ཀྱང་མི་གཡོ་བར་གནས་ཤིང་། གསོད་པ་པོ་དེ་ལ་ཡང་ཁོང་ཁྲོ་མ་བྱས་པར་མ་ཟད། རང་གི་མཆེ་བ་བཅད་དེ་བྱིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྤྲེའུའི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་པ་ན། རྡོ་ཆེན་པོས་མགོ་ལ་བརྡེགས་ཀྱང་གསོད་པ་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ལམ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མཁས་པ་བི་དྷུ་རར་ (Vidhura) གྱུར་པ་ན། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་དཔག་ཚད་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པའི་རི་ནག་པོའི་གཡང་ས་ལས་བསྐྱུར་ཀྱང་། གནོད་སྦྱིན་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུ་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ས་ཏཱ་གི་རིས་“ཐུགས་ཀྱང་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན”ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་གསུངས་སོ། ། သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိနောတိ သဗ္ဗသတ္တေသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿေဝ သတော မနော သုပဏိဟိတော, န ယာဝ ပစ္စယံ န လဘတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဘဂဝတော တာဒိလက္ခဏံ ပဉ္စဓာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဟ – “སབྦབྷཱུཏེསུ ཏཱདིནོ”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་དེའི་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པ་སྟེ། རྐྱེན་མ་རྙེད་ཀྱི་བར་དུ་ཙམ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ (tādilakkhaṇa) ནི་རྣམ་པ་ལྔར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘ဘဂဝါ ပဉ္စဟာကာရေဟိ တာဒီ, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ, စတ္တာဝီတိ တာဒီ, မုတ္တာဝီတိ တာဒီ, တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ, တန္နိဒ္ဒေသာတိ တာဒီ. ကထံ ဘဂဝါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ? ဘဂဝါ လာဘေပိ တာဒီ’’တိ (မဟာနိ. ၃၈). “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་དེ་ལྟ་བུ་ (tādī) ཡིན་ཏེ། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། སྤངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། གྲོལ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། བརྒལ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྙེད་པ་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན”ཞེས་སོགས་སོ། ། ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ နိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. လာဘာဒယော စ တဿ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝိတ္ထာရိတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ပုစ္ဆာ ဧဝ ဝါ အယံ. သော တေ သတ္ထာ သဗ္ဗဘူတေသု တာဒီ, ဥဒါဟု နော’’တိ ဣမသ္မိမ္ပိ ဝိကပ္ပေ သဗ္ဗဘူတေသု သမစိတ္တတာယ တာဒီ အမှာကံ သတ္ထာတိ အတ္ထော. အယဉှိ ဘဂဝါ သုခူပသံဟာရကာမတာယ ဒုက္ခာပနယနကာမတာယ စ သဗ္ဗသတ္တေသု သမစိတ္တော, ယာဒိသော အတ္တနိ, တာဒိသော ပရေသု, ယာဒိသော [Pg.200] မာတရိ မဟာမာယာယ, တာဒိသော စိဉ္စမာဏဝိကာယ, ယာဒိသော ပိတရိ သုဒ္ဓေါဒနေ, တာဒိသော သုပ္ပဗုဒ္ဓေ, ယာဒိသော ပုတ္တေ ရာဟုလေ, တာဒိသော ဝဓကေသု ဒေဝဒတ္တဓနပါလကအင်္ဂုလိမာလာဒီသု. သဒေဝကေ လောကေပိ တာဒီ. တသ္မာ သမ္မဒေဝါဟ သာတာဂိရော – ‘‘သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိနော’’တိ. དེ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ནིདྡེས། (Niddesa) ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་བཟུང་བར་བྱའོ། །རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་འགྲེལ་ཆེན་ (Mahā-aṭṭhakathā) ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་འདྲི་བ་ཉིད་དེ། “ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་མིན”ཞེས་པའི་ཕྱོགས་འདི་ལ་ཡང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ངེད་ཀྱི་སྟོན་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དེ། རང་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའོ། །ཡུམ་སྒྱུ་མ་ཆེན་མོ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བུ་མོ་ཙིཉྩ་ (Ciñcā) ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའོ། །ཡབ་ཟས་གཙང་མ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་སངས་རྒྱས་ (Suppabuddha) ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའོ། །སྲས་སྒྲ་གཅན་འཛིན་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསོད་པ་པོ་ལྷས་བྱིན་དང་། དྷ་ན་པཱ་ལ་ཀ་ (Dhanapālaka) དང་། སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའོ། །ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ས་ཏཱ་གི་རིས་“སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུའོ”ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་གསུངས་སོ། ། အထော ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေ စာတိ. ဧတ္ထ ပန ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – ယံ ကိဉ္စိ ဣဋ္ဌံ ဝါ အနိဋ္ဌံ ဝါ အာရမ္မဏံ, သဗ္ဗပ္ပကာရေဟိ တတ္ထ ယေ ရာဂဒေါသဝသေန သင်္ကပ္ပာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တျာဿ အနုတ္တရေန မဂ္ဂေန ရာဂါဒီနံ ပဟီနတ္တာ ဝသီကတာ, န ကဒါစိ တေသံ ဝသေ ဝတ္တတိ. သော ဟိ ဘဂဝါ အနာဝိလသင်္ကပ္ပော သုဝိမုတ္တစိတ္တော သုဝိမုတ္တပညောတိ. ဧတ္ထ စ သုပဏိဟိတမနတာယ အယောနိသောမနသိကာရာဘာဝေါ ဝုတ္တော. သဗ္ဗဘူတေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေဟိ သော ယတ္ထ ဘဝေယျ, တံ သတ္တသင်္ခါရဘေဒတော ဒုဝိဓမာရမ္မဏံ ဝုတ္တံ. သင်္ကပ္ပဝသီဘာဝေန တသ္မိံ အာရမ္မဏေ တဿ မနသိကာရာဘာဝတော ကိလေသပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ. သုပဏိဟိတမနတာယ စ မနောသမာစာရသုဒ္ဓိ, သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိတာယ ကာယသမာစာရသုဒ္ဓိ, သင်္ကပ္ပဝသီဘာဝေန ဝိတက္ကမူလကတ္တာ ဝါစာယ ဝစီသမာစာရသုဒ္ဓိ. တထာ သုပဏိဟိတမနတာယ လောဘာဒိသဗ္ဗဒေါသာဘာဝေါ, သဗ္ဗဘူတေသု တာဒိတာယ မေတ္တာဒိဂုဏသဗ္ဘာဝေါ, သင်္ကပ္ပဝသီဘာဝေန ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညိတာဒိဘေဒါ အရိယိဒ္ဓိ, တာယ စဿ သဗ္ဗညုဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ཡང་“ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་ལའོ”ཞེས་པ་ལ། འདིར་ནི་འདི་ལྟར་དོན་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཡིད་དུ་འོང་བའམ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་དབང་གིས་རྟོག་པ་གང་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི། བླ་ན་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི། ནམ་ཡང་དེ་དག་གི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་རྙོག་པ་མེད་པའི་རྟོག་པ་མངའ་བ། སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ། ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །འདིར་ཡང་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པར་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གང་དུ་བཞུགས་པའི་ཡུལ་དེ་ནི། སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཡུལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་སོ། །རྟོག་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་གསུངས་སོ། །ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་དག་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་དག་པ་དང་། རྟོག་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་དག་པ་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་དང་། རྟོག་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པ་ལ་མི་སྡུག་པ་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་འཕགས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ (ariyiddhi) དང་། དེས་ཁོང་གི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་གསུངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ၁၅၆. ဧဝံ ဟေမဝတော ပုဗ္ဗေ မနောဒွါရဝသေနေဝ တာဒိဘာဝံ ပုစ္ဆိတွာ တဉ္စ ပဋိဇာနန္တမိမံ သုတွာ ဒဠှီကမ္မတ္ထံ ဣဒါနိ ဒွါရတ္တယဝသေနာပိ, ပုဗ္ဗေ ဝါ သင်္ခေပေန ကာယဝစီမနောဒွါရသုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆိတွာ တဉ္စ ပဋိဇာနန္တမိမံ သုတွာ ဒဠှီကမ္မတ္ထမေဝ ဝိတ္ထာရေနာပိ ပုစ္ဆန္တော အာဟ ‘‘ကစ္စိ အဒိန္န’’န္တိ. တတ္ထ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထာယ ပဌမံ အဒိန္နာဒါနဝိရတိံ ပုစ္ဆတိ. အာရာ ပမာဒမှာတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂတော ဒူရီဘာဝေန အဗြဟ္မစရိယဝိရတိံ ပုစ္ဆတိ. ‘‘အာရာ ပမဒမှာ’’တိပိ ပဌန္တိ, အာရာ မာတုဂါမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဈာနံ န ရိဉ္စတီတိ ဣမိနာ ပန တဿာယေဝ တိဝိဓာယ ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိယာ ဗလဝဘာဝံ ပုစ္ဆတိ. ဈာနယုတ္တဿ ဟိ ဝိရတိ ဗလဝတီ ဟောတီတိ. ༡༥༦. དེ་ལྟར་ཧེ་མ་བ་ཏས་ (Hemavata) སྔོན་ཡིད་ཀྱི་སྒོའི་དབང་ཁོ་ནས་དེ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་དྲིས་ཤིང་། དེ་ལ་ཁས་ལེན་པ་འདི་ཐོས་ནས། བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ད་ལྟ་སྒོ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ཀྱང་། ཡང་ན་སྔོན་བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་དག་པ་དྲིས་ཤིང་། དེ་ལ་ཁས་ལེན་པ་འདི་ཐོས་ནས། བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་རྒྱས་པར་ཡང་འདྲི་བཞིན་དུ། “ཀཙྩི ཨདིནྣམ” (མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་སམ) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བདེ་བླག་ཏུ་སྦྱར་བའི་ཕྱིར། ཐོག་མར་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་སྤོང་བ་འདྲིའོ། །“ཨཱརཱ པམཱདམྷཱ” (བག་མེད་པ་ལས་རིང་དུ་གནས་སམ) ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སེམས་གཏོང་བ་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལས་སྤོང་བ་འདྲིའོ། །“ཨཱརཱ པམདམྷཱ”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་སྟེ། བུད་མེད་ལས་རིང་དུ་གནས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“བསམ་གཏན་མི་གཏོང་ངམ” (jhānaṃ na riñcati) ཞེས་པས་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་གསུམ་ལས་སྤོང་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བ་ཉིད་འདྲིའོ། །འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པ་ལ་སྤོང་བ་ནི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། ། ၁၅၇. အထ [Pg.201] သာတာဂိရော ယသ္မာ ဘဂဝါ န ကေဝလံ ဧတရဟိ, အတီတေပိ အဒ္ဓါနေ ဒီဃရတ္တံ အဒိန္နာဒါနာဒီဟိ ပဋိဝိရတော, တဿာ တဿာယေဝ စ ဝိရတိယာ အာနုဘာဝေန တံ တံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘိ, သဒေဝကော စဿ လောကော ‘‘အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. တသ္မာ ဝိဿဋ္ဌာယ ဝါစာယ သီဟနာဒံ နဒန္တော အာဟ ‘‘န သော အဒိန္နံ အာဒိယတီ’’တိ. တံ အတ္ထတော ပါကဋမေဝ. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ တတိယပါဒေ ‘‘ပမာဒမှာ ပမဒမှာ’’တိ ဒွိဓာ ပါဌော. စတုတ္ထပါဒေ စ ဈာနံ န ရိဉ္စတီတိ ဈာနံ ရိတ္တကံ သုညကံ န ကရောတိ, န ပရိစ္စဇတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ༡༥༧. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རི་ནི་གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ད་ལྟ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། འདས་པའི་དུས་སུ་ཡང་དུས་ཡུན་རིང་པོར་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། སྤོང་བ་དེ་དང་དེའི་མཐུ་ལས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་དེ་དང་དེ་དག་ཐོབ་པ་དང་། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཀྱང་ “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན”ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཐོགས་པ་མེད་པའི་གསུང་གིས་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ། “ཁོང་གིས་མ་བྱིན་པར་མི་ལེན”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་རྐང་པ་གསུམ་པ་ལ་ཡང་“པམཱདམྷཱ པམདམྷཱ”ཞེས་ཀློག་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་དོ། །རྐང་པ་བཞི་པ་ལ། “བསམ་གཏན་མི་གཏོང་ངམ”ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་སྟོང་པ་དང་དབེན་པར་མི་བྱེད་ཅིང་མི་གཏོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ၁၅၈. ဧဝံ ကာယဒွါရေ သုဒ္ဓိံ သုတွာ ဣဒါနိ ဝစီဒွါရေ သုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ – ‘‘ကစ္စိ မုသာ န ဘဏတီ’’တိ. ဧတ္ထ ခီဏာတီတိ ခီဏော, ဝိဟိံသတိ ဗဓတီတိ အတ္ထော. ဝါစာယ ပထော ဗျပ္ပထော, ခီဏော ဗျပ္ပထော အဿာတိ ခီဏဗျပ္ပထော. တံ န-ကာရေန ပဋိသေဓေတွာ ပုစ္ဆတိ ‘‘န ခီဏဗျပ္ပထော’’တိ, န ဖရုသဝါစောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘နာခီဏဗျပ္ပထော’’တိပိ ပါဌော, န အခီဏဝစနောတိ အတ္ထော. ဖရုသဝစနဉှိ ပရေသံ ဟဒယေ အခီယမာနံ တိဋ္ဌတိ. တာဒိသဝစနော ကစ္စိ န သောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိဘူတီတိ ဝိနာသော, ဝိဘူတိံ ကာသတိ ကရောတိ ဝါတိ ဝိဘူတိကံ, ဝိဘူတိကမေဝ ဝေဘူတိကံ, ဝေဘူတိယန္တိပိ ဝုစ္စတိ, ပေသုညဿေတံ အဓိဝစနံ. တဉှိ သတ္တာနံ အညမညတော ဘေဒနေန ဝိနာသံ ကရောတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ༡༥༨. དེ་ལྟར་ལུས་ཀྱི་སྒོ་དག་པ་ཐོས་ནས། ད་ལྟ་ངག་གི་སྒོ་དག་པ་འདྲི་བཞིན་དུ། “ཀཙྩི མུསཱ ན བྷཎཏི” (རྫུན་དུ་མི་སྨྲའམ) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ཁཱིཎཱ” (khīṇā) ཞེས་པ་ནི་ཟད་པའམ་གནོད་པ་བྱེད་ཅིང་གཙེས་པའི་དོན་ཏོ། །ངག་གི་ལམ་ནི་“བྱཔྤཐོ” (byappatha) སྟེ། ངག་གི་ལམ་རྩུབ་པོ་ཟད་པ་དེ་ལ་“ཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་“ན” (na) ཡིག་གིས་བཀག་སྟེ་འདྲི་བ་ནི། “ན ཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་པ་སྟེ། ཚིག་རྩུབ་པོ་མི་སྨྲ་བ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །“ནཱཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་སྟེ། མི་ཟད་པའི་ཚིག་མི་སྨྲ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཚིག་རྩུབ་ནི་གཞན་གྱི་སྙིང་ལ་མི་ཟད་པར་གནས་པའོ། །ཁོང་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །“ཝིབྷཱུཏི” (vibhūti) ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པ་སྟེ། འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་“ཝིབྷཱུཏིཀ” (vibhūtika) ཞེས་བྱའོ། །ཝིབྷཱུཏིཀ་ཉིད་ལ་“ཝེབྷཱུཏིཀ” (vebhūtika) འམ་“ཝེབྷཱུཏིཡ” (vebhūtiya) ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དེ། འདི་ནི་ཕྲ་མ་ (pesuñña) ལ་བརྗོད་པའི་མིང་ངོ། །འདི་ལྟར་ཕྲ་མ་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཕན་ཚུན་དབྱེན་སྦྱར་ཏེ་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། ၁၅၉. အထ သာတာဂိရော ယသ္မာ ဘဂဝါ န ကေဝလံ ဧတရဟိ, အတီတေပိ အဒ္ဓါနေ ဒီဃရတ္တံ မုသာဝါဒါဒီဟိ ပဋိဝိရတော, တဿာ တဿာယေဝ စ ဝိရတိယာ အာနုဘာဝေန တံ တံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ ပဋိလဘိ, သဒေဝကော စဿ လောကော ‘‘မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမော’’တိ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. တသ္မာ ဝိဿဋ္ဌာယ ဝါစာယ သီဟနာဒံ နဒန္တော အာဟ, ‘‘မုသာ စ သော န ဘဏတီ’’တိ. တတ္ထ မုသာတိ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌာဒီနိ ပရဝိသံဝါဒနဝစနံ. တံ သော န ဘဏတိ. ဒုတိယပါဒေ ပန ပဌမတ္ထဝသေန န ခီဏဗျပ္ပထောတိ, ဒုတိယတ္ထဝသေန နာခီဏဗျပ္ပထောတိ ပါဌော. စတုတ္ထပါဒေ မန္တာတိ ပညာ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝါ ယသ္မာ တာယ မန္တာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္ထမေဝ ဘာသတိ အတ္ထတော အနပေတဝစနံ, န သမ္ဖံ[Pg.202]. အညာဏပုရေက္ခာရဉှိ နိရတ္ထကဝစနံ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ. တသ္မာ အာဟ – ‘‘မန္တာ အတ္ထံ သော ဘာသတီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ. ༡༥༩. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རི་ནི་གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ད་ལྟ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། འདས་པའི་དུས་སུ་ཡང་དུས་ཡུན་རིང་པོར་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་ཅིང་། སྤོང་བ་དེ་དང་དེའི་མཐུ་ལས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པའི་མཚན་དེ་དང་དེ་དག་ཐོབ་པ་དང་། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཀྱང་ “དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན”ཞེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཐོགས་པ་མེད་པའི་གསུང་གིས་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ། “རྫུན་ཡང་ཁོང་གིས་མི་སྨྲའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“མུསཱ” (musā) ཞེས་པ་ནི་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་བསྒྱུར་ཏེ་གཞན་ལ་བསླུ་བའི་ཚིག་གོ། །དེ་ནི་ཁོང་གིས་མི་སྨྲའོ། །རྐང་པ་གཉིས་པ་ལ་ནི་དོན་དང་པོའི་དབང་གིས་“ན ཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་དང་། དོན་གཉིས་པའི་དབང་གིས་“ནཱཁཱིཎབྱཔྤཐོ”ཞེས་ཀློག་གོ། །རྐང་པ་བཞི་པ་ལ། “མནྟཱ” (mantā) ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ལ་བརྗོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་དེས་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་དོན་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་གསུང་ཞིང་། དོན་ལས་མ་འགལ་བའི་གསུང་ཡིན་གྱི་ཚིག་ཀྱལ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མ་རིག་པ་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་དོན་མེད་པའི་གསུང་ནི་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར། དེས་ན་“ཤེས་རབ་ཀྱིས་དོན་ཁོང་གིས་གསུངས”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། ၁၆၀. ဧဝံ ဝစီဒွါရသုဒ္ဓိမ္ပိ သုတွာ ဣဒါနိ မနောဒွါရသုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ ‘‘ကစ္စိ န ရဇ္ဇတိ ကာမေသူ’’တိ. တတ္ထ ကာမာတိ ဝတ္ထုကာမာ. တေသု ကိလေသကာမေန န ရဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆန္တော အနဘိဇ္ဈာလုတံ ပုစ္ဆတိ. အနာဝိလန္တိ ပုစ္ဆန္တော ဗျာပါဒေန အာဝိလဘာဝံ သန္ဓာယ အဗျာပါဒတံ ပုစ္ဆတိ. မောဟံ အတိက္ကန္တောတိ ပုစ္ဆန္တော ယေန မောဟေန မူဠှော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ, တဿာတိက္ကမေန သမ္မာဒိဋ္ဌိတံ ပုစ္ဆတိ. ဓမ္မေသု စက္ခုမာတိ ပုစ္ဆန္တော သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဿ ဉာဏစက္ခုနော, ပဉ္စစက္ခုဝိသယေသု ဝါ ဓမ္မေသု ပဉ္စန္နမ္ပိ စက္ခူနံ ဝသေန သဗ္ဗညုတံ ပုစ္ဆတိ ‘‘ဒွါရတ္တယပါရိသုဒ္ဓိယာပိ သဗ္ဗညူ န ဟောတီ’’တိ စိန္တေတွာ. ༡༦༠. དེ་ལྟར་ངག་གི་སྒོ་དག་པ་ཡང་ཐོས་ནས། ད་ལྟ་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་དག་པ་འདྲི་བཞིན་དུ། “ཀཙྩི ན རཛྫཏི ཀཱམེསུ” (འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པར་མི་འགྱུར་རམ) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ཀཱམཱ” (kāmā) ཞེས་པ་ནི་ཟང་ཟིང་གི་འདོད་པ་ (vatthukāma) རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པས་ (kilesakāma) ཆགས་པར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེས་འདྲི་བས། བརྣབ་སེམས་མེད་པ་ཉིད་འདྲིའོ། །“རྙོག་པ་མེད་པ” (anāvila) ཞེས་འདྲི་བས། གནོད་སེམས་ཀྱིས་རྙོག་པར་འགྱུར་བ་ལ་དགོངས་ནས་གནོད་སེམས་མེད་པ་ཉིད་འདྲིའོ། །“གཏི་མུག་ལས་འདས་པ” (mohaṃ atikkanto) ཞེས་འདྲི་བས། གཏི་མུག་གང་གིས་རྨོངས་ཏེ་ལྟ་བ་ལོག་པ་འཛིན་པ་དེ་ལས་འདས་པའི་སྒོ་ནས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་འདྲིའོ། །“ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྱན་དང་ལྡན་པ” (dhammesu cakkhumā) ཞེས་འདྲི་བས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་ནམ། ཡང་ན་སྤྱན་ལྔའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྱན་ལྔ་ཆར་གྱི་དབང་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་འདྲི་སྟེ། “སྒོ་གསུམ་རྣམ་པར་དག་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་མི་འགྱུར་རོ”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་སོ། ། ၁၆၁. အထ သာတာဂိရော ယသ္မာ ဘဂဝါ အပ္ပတွာဝ အရဟတ္တံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ ပဟီနတ္တာ နေဝ ကာမေသု ရဇ္ဇတိ, န ဗျာပါဒေန အာဝိလစိတ္တော, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယဿ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကမောဟဿ ပဟီနတ္တာ မောဟံ အတိက္ကန္တော, သာမဉ္စ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝိမောက္ခန္တိကံ နာမံ ယထာဝုတ္တာနိ စ စက္ခူနိ ပဋိလဘိ, တသ္မာ တဿ မနောဒွါရသုဒ္ဓိံ သဗ္ဗညုတဉ္စ ဥဂ္ဃောသေန္တော အာဟ ‘‘န သော ရဇ္ဇတိ ကာမေသူ’’တိ. ༡༦༡. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མ་ཐོབ་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་གནོད་སེམས་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མི་མངའ་ཞིང་། གནོད་སེམས་ཀྱིས་ཐུགས་རྙོག་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟ་བ་ལོག་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བདེན་པ་སྒྲིབ་པའི་གཏི་མུག་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། གཏི་མུག་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ཤིང་། བདེན་པ་རྣམས་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས་ "སངས་རྒྱས་" ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་མཚན་དང་། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྤྱན་རྣམས་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་བསྒྲགས་པར་འདོད་ནས། "ཁོང་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མི་མངའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། ၁၆၂. ဧဝံ ဟေမဝတော ဘဂဝတော ဒွါရတ္တယပါရိသုဒ္ဓိံ သဗ္ဗညုတဉ္စ သုတွာ ဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂေါ အတီတဇာတိယံ ဗာဟုသစ္စဝိသဒါယ ပညာယ အသဇ္ဇမာနဝစနပ္ပထော ဟုတွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတရူပေ သဗ္ဗညုဂုဏေ သောတုကာမော အာဟ ‘‘ကစ္စိ ဝိဇ္ဇာယ သမ္ပန္နော’’တိ. တတ္ထ ဝိဇ္ဇာယ သမ္ပန္နောတိ ဣမိနာ ဒဿနသမ္ပတ္တိံ ပုစ္ဆတိ, သံသုဒ္ဓစာရဏောတိ ဣမိနာ ဂမနသမ္ပတ္တိံ. ဆန္ဒဝသေန စေတ္ထ ဒီဃံ ကတွာ စာကာရမာဟ, သံသုဒ္ဓစရဏောတိ အတ္ထော. အာသဝါ ခီဏာတိ ဣမိနာ ဧတာယ ဒဿနဂမနသမ္ပတ္တိယာ ပတ္တဗ္ဗာယ အာသဝက္ခယသညိတာယ ပဌမနိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပတ္တိံ ပုစ္ဆတိ, နတ္ထိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဣမိနာ ဒုတိယနိဗ္ဗာနဓာတုပတ္တိသမတ္ထတံ, ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန ဝါ ပရမဿာသပ္ပတ္တိံ ဉတွာ ဌိတဘာဝံ. ༡༦༢. དེ་ལྟར་ཧེ་མ་བ་ཏས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོས་ནས། དགའ་ཞིང་མགུ་བར་གྱུར་ཏེ། ཚེ་རབས་སྔོན་མ་རྣམས་སུ་ཐོས་པ་མང་བས་ཤིན་ཏུ་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གསུང་གི་ལམ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཅིང་། ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཐོས་པར་འདོད་ནས། "ཅི་ཞིག་རིག་པ་དང་ལྡན་ནམ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "རིག་པ་དང་ལྡན་ནམ" ཞེས་པས་ནི་མཐོང་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདྲི་ཞིང་། "སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་དག་པའམ" ཞེས་པས་ནི་བགྲོད་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདྲིའོ།། འདིར་སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་དབང་གིས་རིང་པོར་བྱས་ནས་ "ཙ" (ca) ཡིག་གསུངས་པ་ནི། "སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་དག་པའོ" ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "ཟག་པ་ཟད་དམ" ཞེས་པས་ནི། མཐོང་བ་དང་བགྲོད་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདིས་ཐོབ་པར་བྱ་བ། ཟག་པ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་དང་པོ་ཐོབ་པ་འདྲི་ཞིང་། "ཡང་སྲིད་མེད་དམ" ཞེས་པས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་གཉིས་པ་ཐོབ་པའི་ནུས་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་དབུགས་དབྱུང་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཤེས་ནས་བཞུགས་པའི་གནས་སྐབས་འདྲིའོ།། ၁၆၃. တတော [Pg.203] ယာ ဧသာ ‘‘သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၅၂) နယေန ဘယဘေရဝါဒီသု တိဝိဓာ, ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ…ပေ… အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ ဉာဏဒဿနာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၉) နယေန အမ္ဗဋ္ဌာဒီသု အဋ္ဌဝိဓာ ဝိဇ္ဇာ ဝုတ္တာ, တာယ ယသ္မာ သဗ္ဗာယပိ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာယ ဘဂဝါ ဥပေတော. ယဉ္စေတံ ‘‘ဣဓ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဟောတိ, ဘောဇနေ မတ္တညူ ဟောတိ, ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော ဟောတိ, သတ္တဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ကထဉ္စ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော သီလသမ္ပန္နော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၂.၂၄) နယေန သေခသုတ္တေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ပန္နရသပ္ပဘေဒံ စရဏံ. တဉ္စ ယသ္မာ သဗ္ဗူပက္ကိလေသပ္ပဟာနေန ဘဂဝတော အတိဝိယ သံသုဒ္ဓံ. ယေပိမေ ကာမာသဝါဒယော စတ္တာရော အာသဝါ, တေပိ ယသ္မာ သဗ္ဗေ သပရိဝါရာ သဝါသနာ ဘဂဝတော ခီဏာ. ယသ္မာ စ ဣမာယ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒါယ ခီဏာသဝေါ ဟုတွာ တဒါ ဘဂဝါ ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဌိတော, တသ္မာ သာတာဂိရော ဘဂဝတော သဗ္ဗညုဘာဝေ ဗျဝသာယေန သမုဿာဟိတဟဒယော သဗ္ဗေပိ ဂုဏေ အနုဇာနန္တော အာဟ ‘‘ဝိဇ္ဇာယ စေဝ သမ္ပန္နော’’တိ. ༡༦༣. དེ་ནས་ "ཁོང་གིས་སྔོན་གྱི་གནས་དུ་མ་དྲན་པར་གྱུར་ཏོ" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇིགས་པ་དང་བག་ཚ་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པའི་རིག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། "ཁོང་གི་སེམས་དེ་ལྟར་མཉམ་པར་བཞག་པ་…པེ་… མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་ན། ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཨམ་བྷཊྛའི་མདོ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པའི་རིག་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རིག་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ།། གང་ཡང་ "མ་ཧཱ་ནཱ་མ། འདིར་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་པ་ཡིན། ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པ་ཡིན། མི་ཉལ་བར་བརྩོན་པ་ཡིན། དམ་པའི་ཆོས་བདུན་དང་ལྡན་པ་ཡིན། མངོན་པར་སེམས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་ཚེ་འདིར་བདེ་བར་གནས་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་རྣམས་འདོད་དགུར་ཐོབ་པ་ཡིན" ཞེས་དེ་ལྟར་མདོར་བསྟན་ནས། "མ་ཧཱ་ནཱ་མ། ཇི་ལྟར་ན་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སློབ་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན། འདོད་པའི་ཟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟག་པ་བཞི་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། འཁོར་དང་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཟད་པར་གྱུར་ཏོ།། རིག་པ་དང་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདིས་ཟག་པ་ཟད་པར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ད་ནི་ཡང་སྲིད་མེད་དོ" ཞེས་སོ་སོར་བརྟག་ནས་བཞུགས་པའི་ཕྱིར། ས་ཏཱ་གི་རི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ངེས་པ་རྙེད་པས་སྙིང་སྤྲོ་བ་དང་བཅས་ཏེ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཤེས་ནས། "རིག་པ་དང་ནི་ཞབས་སུ་ལྡན།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། ၁၆၄. တတော ဟေမဝတော ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ ဘဂဝတိ နိက္ကင်္ခေါ ဟုတွာ အာကာသေ ဌိတောယေဝ ဘဂဝန္တံ ပသံသန္တော သာတာဂိရဉ္စ အာရာဓေန္တော အာဟ ‘‘သမ္ပန္နံ မုနိနော စိတ္တ’’န္တိ. တဿတ္ထော – သမ္ပန္နံ မုနိနော စိတ္တံ, ‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တတာဒိဘာဝေန ပုဏ္ဏံ သမ္ပုဏ္ဏံ, ‘‘န သော အဒိန္နံ အာဒိယတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တကာယကမ္မုနာ, ‘‘န သော ရဇ္ဇတိ ကာမေသူ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တမနောကမ္မုနာ စ ပုဏ္ဏံ သမ္ပုဏ္ဏံ, ‘‘မုသာ စ သော န ဘဏတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဗျပ္ပထေန စ ဝစီကမ္မုနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သမ္ပန္နစိတ္တဉ္စ အနုတ္တရာယ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒါယ သမ္ပန္နတ္တာ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နဉ္စ ဣမေဟိ ဂုဏေဟိ ‘‘မနော စဿ သုပဏိဟိတော’’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မတော နံ ပသံသသိ, သဘာဝတော တစ္ဆတော ဘူတတော ဧဝ နံ ပသံသသိ, န ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကေနာတိ ဒဿေတိ. ༡༦༤. དེ་ནས་ཧེ་མ་བ་ཏས་ "བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ" ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲེང་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་ཅིང་ས་ཏཱ་གི་རི་མགུ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། "ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། "ཁོང་གི་ཡིད་ནི་ལེགས་པར་གནས།།" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་གང་ཞིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། "ཁོང་ནི་མ་བྱིན་ལེན་མི་མངའ།།" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། "ཁོང་ནི་འདོད་ལ་ཆགས་མི་མངའ།།" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱིས་གང་ཞིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། "རྫུན་གྱི་ཚིག་ཀྱང་མི་གསུང་ངོ་།།" ཞེས་འདིར་གསུངས་པའི་ངག་གི་ལས་ཀྱིས་གང་ཞིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལྟར་ཐུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར། ཡོན་ཏན་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་ "ཁོང་གི་ཡིད་ནི་ལེགས་པར་གནས།།" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་དང་མཐུན་པར་ཁོང་ལ་བསྟོད་ཅིང་། རང་བཞིན་དང་བདེན་པ་དང་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་ལ་བསྟོད་པ་ཡིན་གྱི། དད་པ་ཙམ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། ၁၆၅-၁၆၆. တတော [Pg.204] သာတာဂိရောပိ ‘‘ဧဝမေတံ, မာရိသ, သုဋ္ဌု တယာ ဉာတဉ္စ အနုမောဒိတဉ္စာ’’တိ အဓိပ္ပာယေန တမေဝ သံရာဓေန္တော အာဟ – ‘‘သမ္ပန္နံ မုနိနော…ပေ… ဓမ္မတော အနုမောဒသီ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပုန ဘဂဝတော ဒဿနေ တံ အဘိတ္ထဝယမာနော အာဟ ‘‘သမ္ပန္နံ…ပေ… ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. ༡༦༥-༡༦༦. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རིས་ཀྱང་ "གྲོགས་པོ། དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ལེགས་པར་ཤེས་ཤིང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་གྱུར་ཏོ" ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པས་ཁོང་ཉིད་མགུ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། "ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས། ཆོས་དང་མཐུན་པར་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ངོ་།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་ཕྱིར་བསྟོད་ར་བྱེད་བཞིན་དུ། "ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས། ཀྱེ་མ་གཽ་ཏ་མ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། ၁၆၇. အထ ဟေမဝတော အတ္တနော အဘိရုစိတဂုဏေဟိ ပုရိမဇာတိဗာဟုသစ္စဗလေန ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထုနန္တော သာတာဂိရံ အာဟ – ‘‘ဧဏိဇင်္ဃံ…ပေ… ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ဧဏိမိဂဿေဝ ဇင်္ဃာ အဿာတိ ဧဏိဇင်္ဃော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဧဏိမိဂဿေဝ အနုပုဗ္ဗဝဋ္ဋာ ဇင်္ဃာ ဟောန္တိ, န ပုရတော နိမ္မံသာ ပစ္ဆတော သုသုမာရကုစ္ဆိ ဝိယ ဥဒ္ဓုမာတာ. ကိသာ စ ဗုဒ္ဓါ ဟောန္တိ ဒီဃရဿသမဝဋ္ဋိတယုတ္တဋ္ဌာနေသု တထာရူပါယ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ, န ဝဌရပုရိသာ ဝိယ ထူလာ. ပညာယ ဝိလိခိတကိလေသတ္တာ ဝါ ကိသာ. အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရသပတ္တဝိဒ္ဓံသနတော ဝီရာ. ဧကာသနဘောဇိတာယ ပရိမိတဘောဇိတာယ စ အပ္ပာဟာရာ, န ဒွတ္တိမတ္တာလောပဘောဇိတာယ. ယထာဟ – ༡༦༧. དེ་ནས་ཧེ་མ་བ་ཏས་རང་ཉིད་མགུ་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་། ཚེ་རབས་སྔོན་མའི་ཐོས་པ་མང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་བཞིན་དུ་ས་ཏཱ་གི་རི་ལ། "ཨེ་ཎཱི་ཡི་བྱིན་པ་ཅན། ཀྱེ་མ་གཽ་ཏ་མ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། རི་དྭགས་ཨེ་ཎཱི་ལྟ་བུའི་བྱིན་པ་མངའ་བས་ན་ "ཨེ་ཎཱི་ཡི་བྱིན་པ་ཅན" ནོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བྱིན་པ་ནི་རི་དྭགས་ཨེ་ཎཱི་ལྟ་བུར་རིམ་གྱིས་ཟླུམ་པ་ཡིན་གྱི། མདུན་ཕྱོགས་སུ་ཤ་མེད་པ་དང་། རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་ཆུ་སྲིན་གྱི་ལྟོ་བ་ལྟར་སྦོས་པ་མ་ཡིན་ནོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རིང་ཐུང་དང་མཉམ་ཟླུམ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་གི་དཔལ་དང་ལྡན་པས་སྐུ་ཕྲ་བ་ཡིན་གྱི། སྐྱེ་བོ་རགས་པ་ལྟར་སྦོམ་པོ་མ་ཡིན་ནོ།། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་བྲད་པས་ན་སྐུ་ཕྲ་བའོ།། ནང་དང་ཕྱིའི་དགྲ་རྣམས་རྣམ་པར་འཇོམས་པས་ན་དཔའ་བོའོ།། སྟན་གཅིག་པའི་ཟས་དང་ཚོད་རིག་པའི་ཟས་བཞེས་པས་ན་ཟས་ཉུང་བ་ཡིན་གྱི། ཁམ་གཉིས་གསུམ་ཙམ་བཞེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ།། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘အဟံ ခေါ ပန, ဥဒါယိ, အပ္ပေကဒါ ဣမိနာ ပတ္တေန သမတိတ္တိကမ္ပိ ဘုဉ္ဇာမိ, ဘိယျောပိ ဘုဉ္ဇာမိ. ‘အပ္ပာဟာရော သမဏော ဂေါတမော အပ္ပာဟာရတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’တိ ဣတိ စေ မံ, ဥဒါယိ, သာဝကာ သက္ကရေယျုံ, ဂရုံ ကရေယျုံ, မာနေယျုံ, ပူဇေယျုံ, သက္ကတွာ, ဂရုံ ကတွာ, ဥပနိဿာယ ဝိဟရေယျုံ. ယေ တေ, ဥဒါယိ, မမ သာဝကာ ကောသကာဟာရာပိ အဍ္ဎကောသကာဟာရာပိ ဗေလုဝါဟာရာပိ အဍ္ဎဗေလုဝါဟာရာပိ, န မံ တေ ဣမိနာ ဓမ္မေန သက္ကရေယျုံ…ပေ… ဥပနိဿာယ ဝိဟရေယျု’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၂၄၂). "ཨུ་དཱ་ཡི། ངས་ནི་རེས་འགའ་ལྷུང་བཟེད་འདི་གང་བར་ཡང་བཟའ། དེ་ལས་ལྷག་པར་ཡང་བཟའོ།། གལ་ཏེ་ ‘དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ནི་ཟས་ཉུང་བ་ཡིན་ཞིང་། ཟས་ཉུང་བའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ཡིན’ ཞེས་བསམས་ནས། ཨུ་དཱ་ཡི། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ང་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད། བླ་མར་བྱེད། རི་མོར་བྱེད། མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་། བཀུར་སྟི་དང་བླ་མར་བྱས་ཏེ་བརྟེན་ནས་གནས་པར་འགྱུར་ན། ཨུ་དཱ་ཡི། ངའི་ཉན་ཐོས་གང་དག་ཕོར་པ་གང་གི་ཟས་ཅན་དང་། ཕོར་པ་ཕྱེད་ཀྱི་ཟས་ཅན་དང་། བིལ་བའི་ཟས་ཅན་དང་། བིལ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་ཟས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་འདིས་ང་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་…པེ་… བརྟེན་ནས་གནས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། အာဟာရေ ဆန္ဒရာဂါဘာဝေန အလောလုပါ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေန္တိ မောနေယျသမ္ပတ္တိယာ မုနိနော. အနဂါရိကတာယ ဝိဝေကနိန္နမာနသတာယ စ ဝနေ ဈာယန္တိ. တေနာဟ ဟေမဝတော ယက္ခော ‘‘ဧဏိဇင်္ဃံ…ပေ… ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. ཟས་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་པས་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཟས་བཞེས་པས་ཐུབ་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཐུབ་པ་རྣམས་སོ།། ཁྱིམ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་དབེན་པ་ལ་གཞོལ་བའི་ཐུགས་དང་ལྡན་པས་ནགས་སུ་བསམ་གཏན་ལ་བཞུགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་གནོད་སྦྱིན་ཧེ་མ་བ་ཏས་ "ཨེ་ཎཱི་ཡི་བྱིན་པ་ཅན། ཀྱེ་མ་གཽ་ཏ་མ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། ၁၆၈. ဧဝဉ္စ ဝတွာ ပုန တဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သောတုကာမတာယ ‘‘သီဟံဝေကစရ’’န္တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – သီဟံဝါတိ ဒုရာသဒဋ္ဌေန [Pg.205] ခမနဋ္ဌေန နိဗ္ဘယဋ္ဌေန စ ကေသရသီဟသဒိသံ. ယာယ တဏှာယ ‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿာ အဘာဝေန ဧကစရံ, ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုပ္ပတ္တိတောပိ ဧကစရံ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနာပိ စေတ္ထ တံ တံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နာဂန္တိ ပုနဗ္ဘဝံ နေဝ ဂန္တာရံ နာဂန္တာရံ. အထ ဝါ အာဂုံ န ကရောတီတိပိ နာဂေါ. ဗလဝါတိပိ နာဂေါ. တံ နာဂံ. ကာမေသု အနပေက္ခိနန္တိ ဒွီသုပိ ကာမေသု ဆန္ဒရာဂါဘာဝေန အနပေက္ခိနံ. ဥပသင်္ကမ္မ ပုစ္ဆာမ, မစ္စုပါသပ္ပမောစနန္တိ တံ ဧဝရူပံ မဟေသိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ မစ္စုပါသဿ ပမောစနံ ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာနံ ပုစ္ဆာမ. ယေန ဝါ ဥပါယေန ဒုက္ခသမုဒယသင်္ခါတာ မစ္စုပါသာ ပမုစ္စတိ, တံ မစ္စုပါသပ္ပမောစနံ ပုစ္ဆာမာတိ. ဣမံ ဂါထံ ဟေမဝတော သာတာဂိရဉ္စ သာတာဂိရပရိသဉ္စ အတ္တနော ပရိသဉ္စ သန္ဓာယ အာဟ. ༡༦༨. དེ་ལྟར་གསུངས་ནས་ཡང་བཅོམ་立ན་འདས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ཆོས་ཐོས་པར་འདོད་པས། "སེང་གེ་ལྟར་གཅིག་པུར་རྒྱུ་བ" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། "སེང་གེ་ལྟར" ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པའི་དོན་དང་། བཟོད་པའི་དོན་དང་། འཇིགས་པ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་རལ་པ་ཅན་གྱི་སེང་གེ་དང་མཚུངས་པའོ།། "སྲེད་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་གྲོགས་ཡིན" ཞེས་གསུངས་པའི་སྲེད་པ་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ "གཅིག་པུར་རྒྱུ་བ" ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་ཏུ་སངས་རྒྱས་གཉིས་མཉམ་དུ་མི་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ "གཅིག་པུར་རྒྱུ་བ" ཞེས་བྱའོ།། བསེ་རུའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་འདིར་དོན་དེ་དང་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "གླང་པོ" ཞེས་པ་ནི་ཡང་སྲིད་དུ་མི་གཤེགས་པས་ན་གླང་པོའོ།། ཡང་ན་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པས་ནའང་གླང་པོའོ།། སྟོབས་དང་ལྡན་པས་ནའང་གླང་པོའོ།། གླང་པོ་དེ་ལའོ།། "འདོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ" ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་གཉིས་པོ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྟོས་པ་མེད་པའོ།། "ཉེ་བར་བཅར་ནས་འཆི་བདག་གི་ཞགས་པ་ལས་ཐར་པ་འདྲིའོ" ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟ་བུའི་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ནས། ཁམས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བའི་འཆི་བདག་གི་ཞགས་པ་ལས་ཐར་པའི་འཁོར་བ་ལས་འདས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདྲིའོ།། ཡང་ན་ཐབས་གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དུ་གཏོགས་པའི་འཆི་བདག་གི་ཞགས་པ་ལས་ཐར་བར་འགྱུར་བ། འཆི་བདག་གི་ཞགས་པ་ལས་ཐར་པ་དེ་ཉིད་འདྲིའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་ཧེ་མ་བ་ཏས་ས་ཏཱ་གི་རི་དང་། ས་ཏཱ་གི་རིའི་འཁོར་དང་། རང་གི་འཁོར་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ།། တေန ခေါ ပန သမယေန အာသာဠှီနက္ခတ္တံ ဃောသိတံ အဟောသိ. အထ သမန္တတော အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဒေဝနဂရေ သိရိံ ပစ္စနုဘောန္တီ ဝိယ ရာဇဂဟေ ကာဠီ နာမ ကုရရဃရိကာ ဥပါသိကာ ပါသာဒမာရုယှ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဂဗ္ဘပရိဿမံ ဝိနောဒေန္တီ သဝါတပ္ပဒေသေ ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဌိတာ တေသံ ယက္ခသေနာပတီနံ တံ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ကထံ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနတော အဿောသိ. သုတွာ စ ‘‘ဧဝံ ဝိဝိဓဂုဏသမန္နာဂတာ ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တာယ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ တတ္ထေဝ ဌိတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. တတော ဧဝ ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝိကာနံ ဥပါသိကာနံ အနုဿဝပ္ပသန္နာနံ, ယဒိဒံ ကာဠီ ဥပါသိကာ ကုရရဃရိကာ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၆၇) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတာ. ཡང་དེའི་ཚེ་ན་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་ཆུ་སྟོད་ཀྱི་སྐར་མའི་དགའ་སྟོན་བསྒྲགས་ཟིན་པར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ལྷའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དཔལ་ལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལྟར་གྱུར་པའི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ། ཀུ་ར་ར་གྷ་རའི་ཁྱིམ་གྱི་བུ་མོ་ཀཱ་ལཱི་ཞེས་བྱ་བའི་དགེ་བསྙེན་མ་ཞིག་ཁང་བཟང་གི་སྟེང་དུ་འཛེགས་ཏེ། སེང་གེའི་སྒེའུ་ཁུང་ཕྱེ་ནས་ཁང་པའི་ནང་གི་དྲོད་ངལ་སེལ་བར་འདོད་དེ། བསིལ་རླུང་ལྡང་བའི་གནས་སུ་བསིལ་བ་ལེན་བཞིན་དུ་ལངས་ཏེ་གནས་པ་ན། གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་དེ་དག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་དེ་དབུ་ཞབས་བར་གསུམ་དུ་ཐོས་པར་གྱུར་ཏོ།། ཐོས་ནས་ཀྱང་ "སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འདི་ལྟར་ཡོན་ཏན་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ" ཞེས་སངས་རྒྱས་ལ་དམིགས་པའི་དགའ་བ་བསྐྱེད་དེ། དེས་སྒྲིབ་པ་རྣམས་བསལ་ནས་གནས་དེ་ཉིད་དུ་འགྲེང་བཞིན་དུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "དགེ་སློང་དག ངའི་ཉན་ཐོས་དགེ་བསྙེན་མ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གཞན་ལས་ཐོས་ནས་དད་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ་ཀུ་ར་ར་གྷ་རའི་ཀཱ་ལཱི་དགེ་བསྙེན་མའོ།།" ཞེས་མཆོག་གི་གོ་འཕང་ལ་བཞག་གོ། ၁၆၉. တေပိ ယက္ခသေနာပတယော သဟဿယက္ခပရိဝါရာ မဇ္ဈိမယာမသမယေ ဣသိပတနံ ပတွာ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တိတပလ္လင်္ကေနေဝ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ဝန္ဒိတွာ, ဣမာယ ဂါထာယ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိတွာ ဩကာသမကာရယိံသု ‘‘အက္ခာတာရံ ပဝတ္တာရ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ဌပေတွာ တဏှံ တေဘူမကေ ဓမ္မေ ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၄) နယေန သစ္စာနံ ဝဝတ္ထာနကထာယ အက္ခာတာရံ, ‘‘‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျ’န္တိ မေ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ နယေန တေသု ကိစ္စဉာဏကတဉာဏပ္ပဝတ္တနေန ပဝတ္တာရံ. ယေ ဝါ ဓမ္မာ ယထာ ဝေါဟရိတဗ္ဗာ, တေသု တထာ [Pg.206] ဝေါဟာရကထနေန အက္ခာတာရံ, တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ သတ္တာနုရူပတော ပဝတ္တာရံ. ဥဂ္ဃဋိတညုဝိပဉ္စိတညူနံ ဝါ ဒေသနာယ အက္ခာတာရံ, နေယျာနံ ပဋိပါဒနေန ပဝတ္တာရံ. ဥဒ္ဒေသေန ဝါ အက္ခာတာရံ, ဝိဘင်္ဂေန တေဟိ တေဟိ ပကာရေဟိ ဝစနတော ပဝတ္တာရံ. ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဝါ သလက္ခဏကထနေန အက္ခာတာရံ, သတ္တာနံ စိတ္တသန္တာနေ ပဝတ္တနေန ပဝတ္တာရံ. သင်္ခေပတော ဝါ တီဟိ ပရိဝဋ္ဋေဟိ သစ္စာနံ ကထနေန အက္ခာတာရံ, ဝိတ္ထာရတော ပဝတ္တာရံ. ‘‘သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဓမ္မော, တံ ဓမ္မံ ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၂.၄၀) ဧဝမာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါနယေန ဝိတ္ထာရိတဿ ဓမ္မစက္ကဿ ပဝတ္တနတော ပဝတ္တာရံ. ༡༦༩. གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་སྟོང་གི་འཁོར་དང་བཅས་ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་གྱི་ཚེ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་ལྷགས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་བཞུགས་ཁྲི་ཉིད་ལ་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཉེ་བར་བཅར་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་ནས། སྟོན་པ་པོ་དང་འཇུག་པ་པོ་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ་སྐབས་ཕྱེའོ།། དེའི་དོན་ནི། སྲེད་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་ལོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་པ་རྣམས་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་གཏམ་གྱིས་སྟོན་པ་པོ་དང་། དགེ་སློང་དག་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་ལ་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་བྱས་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་ཆོས་གང་དག་ཇི་ལྟར་ཐ་སྙད་གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་དག་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཐ་སྙད་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་སྟོན་པ་པོ་དང་། ཆོས་དེ་དག་ཉིད་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་མགོ་སྨོས་པས་ཤེས་པ་དང་སྤྲོས་པས་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པས་སྟོན་པ་པོ་དང་། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་རིམ་གྱིས་སྒྲུབ་ཏུ་བཅུག་པས་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་མདོར་བསྟན་པས་སྟོན་པ་པོ་དང་། རྣམ་པར་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས་གསུངས་པས་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་ཏེ་གསུངས་པས་སྟོན་པ་པོ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་བསྐྱེད་པས་འཇུག་པ་པོའོ།། ཡང་ན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་ལན་གསུམ་བཟླས་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་རྣམས་གསུངས་པས་སྟོན་པ་པོ་དང་། རྒྱས་པར་འཇུག་པ་པོའོ།། དད་པའི་དབང་པོ་ནི་ཆོས་ཡིན་ལ། ཆོས་དེ་ཉིད་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་པོའོ།། သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ စတုဘူမကဓမ္မာနံ. ပါရဂုန္တိ ဆဟာကာရေဟိ ပါရံ ဂတံ အဘိညာယ, ပရိညာယ, ပဟာနေန, ဘာဝနာယ, သစ္ဆိကိရိယာယ, သမာပတ္တိယာ. သော ဟိ ဘဂဝါ သဗ္ဗဓမ္မေ အဘိဇာနန္တော ဂတောတိ အဘိညာပါရဂူ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ပရိဇာနန္တော ဂတောတိ ပရိညာပါရဂူ, သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တော ဂတောတိ ပဟာနပါရဂူ, စတ္တာရော မဂ္ဂေ ဘာဝေန္တော ဂတောတိ ဘာဝနာပါရဂူ, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောန္တော ဂတောတိ သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ, သဗ္ဗာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇန္တော ဂတောတိ သမာပတ္တိပါရဂူ. ဧဝံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရဂုံ. ဗုဒ္ဓံ ဝေရဘယာတီတန္တိ အညာဏသယနတော ပဋိဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓံ, သဗ္ဗေန ဝါ သရဏဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တေနတ္ထေန ဗုဒ္ဓံ, ပဉ္စဝေရဘယာနံ အတီတတ္တာ ဝေရဘယာတီတံ. ဧဝံ ဘဂဝန္တံ အတိတ္ထဝန္တာ ‘‘မယံ ပုစ္ဆာမ ဂေါတမ’’န္တိ ဩကာသမကာရယိံသု. ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་ས་བཞིའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིའོ།། ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། སྒོམ་པ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ་རྣམ་པ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་མཁྱེན་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་མངོན་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་ཡོངས་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་སྤོང་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། ལམ་བཞི་པོ་སྒོམ་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་སྒོམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་མངོན་སུམ་བྱེད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། སྙོམས་འཇུག་ཐམས་ཅད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་བཞིན་དུ་བྱོན་པས་ན་སྙོམས་འཇུག་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ།། སངས་རྒྱས་དགྲ་དང་འཇིགས་པ་ལས་འདས་པ་ཞེས་པ་ནི། མི་ཤེས་པའི་གཉིད་ལས་སད་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཏེ། ཡང་ན་སྐྱབས་འགྲོའི་རྣམ་བཤད་དུ་གསུངས་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་སོ།། དགྲ་དང་འཇིགས་པ་ལྔ་ལས་འདས་པས་ན་དགྲ་དང་འཇིགས་པ་ལས་འདས་པའོ།། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་བཞིན་དུ། བདག་ཅག་གིས་གཽ་ཏ་མ་ལ་འདྲིའོ།། ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ་སྐབས་ཕྱེའོ།། ၁၇၀. အထ နေသံ ယက္ခာနံ တေဇေန စ ပညာယ စ အဂ္ဂေါ ဟေမဝတော ယထာဓိပ္ပေတံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကိသ္မိံ လောကော’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တဿာဒိပါဒေ ကိသ္မိန္တိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏေ ဘုမ္မဝစနံ, ကိသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ လောကော သမုပ္ပန္နော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. သတ္တလောကသင်္ခါရလောကေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ. ကိသ္မိံ ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝန္တိ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ တဏှာဒိဋ္ဌိသန္ထဝံ ကိသ္မိံ ကုဗ္ဗတိ, အဓိကရဏတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. ကိဿ လောကောတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ, ကိံ ဥပါဒါယ လောကောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. ကိသ္မိံ လောကောတိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏကာရဏတ္ထေသု ဘုမ္မဝစနံ. ကိသ္မိံ သတိ ကေန ကာရဏေန လောကော ဝိဟညတိ ပီဠီယတိ ဗာဓီယတီတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. ༡༧༠. དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཟི་བརྗིད་དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་གངས་ཅན་གནས་ཀྱིས་རང་གི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་དྲི་བར་བྱ་བ་འདྲི་བར། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ།། ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེའི་རྐང་པ་དང་པོའི་གང་ལ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བྱ་བས་བྱ་བ་མཚོན་པའི་བདུན་པ་སྟེ། གང་ཞིག་སྐྱེས་པ་ན་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ། ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ།། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་དམིགས་ནས་འདྲི་བའོ།། གང་ལ་མཛའ་འབྲེལ་བྱེད། ཅེས་པ་ནི། ང་འམ་བདག་གི་བ་ཞེས་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་མཛའ་འབྲེལ་གང་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། གནས་ཀྱི་དོན་ལ་བདུན་པའོ།། འཇིག་རྟེན་གང་ལ་ཞེས་པའི་འབྲེལ་སྒྲ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། གང་ལ་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་འཇིག་རྟེན་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་འམ། ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ།། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་ཞེས་པའི་བདུན་པ་ནི་བྱ་བས་བྱ་བ་མཚོན་པ་དང་རྒྱུའི་དོན་ལའོ།། གང་ཞིག་ཡོད་པ་ན། རྒྱུ་གང་གིས་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་རམ། གནོད་པར་འགྱུར་རམ། གཙེས་པར་འགྱུར་རམ། ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ།། ၁၇၁. အထ [Pg.207] ဘဂဝါ ယသ္မာ ဆသု အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသု ဥပ္ပန္နေသု သတ္တလောကော စ ဓနဓညာဒိဝသေန သင်္ခါရလောကော စ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ, ယသ္မာ စေတ္ထ သတ္တလောကော တေသွေဝ ဆသု ဒုဝိဓမ္ပိ သန္ထဝံ ကရောတိ. စက္ခာယတနံ ဝါ ဟိ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ ဂဏှာတိ အဝသေသေသု ဝါ အညတရံ. ယထာဟ – ‘‘စက္ခု အတ္တာတိ ယော ဝဒေယျ, တံ န ဥပပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၄၂၂). ယသ္မာ စ ဧတာနိယေဝ ဆ ဥပါဒါယ ဒုဝိဓောပိ လောကောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, ယသ္မာ စ တေသွေဝ ဆသု သတိ သတ္တလောကော ဒုက္ခပါတုဘာဝေန ဝိဟညတိ. ယထာဟ – ༡༧༡. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། གང་གི་ཕྱིར་ནང་དང་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་རྣམས་སྐྱེས་པ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། ནོར་དང་འབྲུ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། གང་གི་ཕྱིར་འདིར་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་མཛའ་འབྲེལ་བྱེད་དེ། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དམ། ཡང་ན་ལྷག་མ་རྣམས་ལས་གང་རུང་ཞིག་ལ། ང་འམ་བདག་གི་བ་ཞེས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཇི་སྐད་དུ། གང་ཞིག་མིག་ནི་བདག་གོ་ཞེས་སྨྲ་ན། དེ་ནི་མི་འཐད་དོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ།། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་དྲུག་ལ་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་ལ། གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཡོད་པ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནི་སྡུག་བསྔལ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་གདུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘ဟတ္ထေသု, ဘိက္ခဝေ, သတိ အာဒါနနိက္ခေပနံ ဟောတိ, ပါဒေသု သတိ အဘိက္ကမပဋိက္ကမော ဟောတိ, ပဗ္ဗေသု သတိ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ဟောတိ, ကုစ္ဆိသ္မိံ သတိ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာ ဟောတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုသ္မိံ သတိ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၇). དགེ་སློང་དག་ལག་པ་ཡོད་ན་ལེན་པ་དང་འཇོག་པ་ཡོད། རྐང་པ་ཡོད་ན་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ཡོད། ཚིགས་རྣམས་ཡོད་ན་བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བ་ཡོད། ལྟོ་བ་ཡོད་ན་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་ཡོད། དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་དུ་མིག་ཡོད་ན་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནང་གི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེའོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། တထာ တေသု အာဓာရဘူတေသု ပဋိဟတော သင်္ခါရလောကော ဝိဟညတိ. ယထာဟ – དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ན། གནོད་པར་གྱུར་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནི་གདུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘စက္ခုသ္မိံ အနိဒဿနေ သပ္ပဋိဃေ ပဋိဟညိ ဝါ’’ဣတိ (ဓ. သ. ၅၉၇-၈) စ. བསྟན་དུ་མེད་པ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་ལ་གཟུགས་ཀྱིས་བརྡེགས་པའམ། ཞེས་པ་དང་། ‘‘စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဟညတိ မနာပါမနာပေသု ရူပေသူ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၈) ဧဝမာဒိ. དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱིས་བརྡེག་པར་འགྱུར་རོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། တထာ တေဟိယေဝ ကာရဏဘူတေဟိ ဒုဝိဓောပိ လောကော ဝိဟညတိ. ယထာဟ – དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཡང་གདུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘စက္ခု ဝိဟညတိ မနာပါမနာပေသု ရူပေသူ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၈) စ. མིག་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱིས་གདུང་བར་འགྱུར་རོ།། ཞེས་པ་དང་། ‘‘စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တံ, ရူပါ အာဒိတ္တာ. ကေန အာဒိတ္တံ? ရာဂဂ္ဂိနာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၈; မဟာဝ. ၅၄) ဧဝမာဒိ. དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་འབར་རོ།། གཟུགས་རྣམས་ནི་འབར་རོ།། གང་གིས་འབར་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེས་སོ།། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། တသ္မာ ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနဝသေန တံ ပုစ္ဆံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဟ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော’’တိ. དེ་ལྟ་བས་ན་ནང་དང་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་དྲི་བ་དེ་ལན་འདེབས་པར་མཛད་དེ། དྲུག་ལ་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། ၁၇၂. အထ သော ယက္ခော အတ္တနာ ဝဋ္ဋဝသေန ပုဋ္ဌပဉှံ ဘဂဝတာ ဒွါဒသာယတနဝသေန သင်္ခိပိတွာ ဝိဿဇ္ဇိတံ န သုဋ္ဌု ဥပလက္ခေတွာ တဉ္စ အတ္ထံ [Pg.208] တပ္ပဋိပက္ခဉ္စ ဉာတုကာမော သင်္ခေပေနေဝ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ ‘‘ကတမံ တ’’န္တိ. တတ္ထ ဥပါဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဥပါဒါနံ, ဒုက္ခသစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. ယတ္ထ လောကော ဝိဟညတီတိ ‘‘ဆသု လောကော ဝိဟညတီ’’တိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ယတ္ထ ဆဗ္ဗိဓေ ဥပါဒါနေ လောကော ဝိဟညတီတိ ဝုတ္တော, တံ ကတမံ ဥပါဒါနန္တိ? ဧဝံ ဥပဍ္ဎဂါထာယ သရူပေနေဝ ဒုက္ခသစ္စံ ပုစ္ဆိ. သမုဒယသစ္စံ ပန တဿ ကာရဏဘာဝေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. နိယျာနံ ပုစ္ဆိတောတိ ဣမာယ ပန ဥပဍ္ဎဂါထာယ မဂ္ဂသစ္စံ ပုစ္ဆိ. မဂ္ဂသစ္စေန ဟိ အရိယသာဝကော ဒုက္ခံ ပရိဇာနန္တော, သမုဒယံ ပဇဟန္တော, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောန္တော, မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော လောကမှာ နိယျာတိ, တသ္မာ နိယျာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ကထန္တိ ကေန ပကာရေန. ဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ ‘‘ဥပါဒါန’’န္တိ ဝုတ္တာ ဝဋ္ဋဒုက္ခာ ပမောက္ခံ ပါပုဏာတိ. ဧဝမေတ္ထ သရူပေနေဝ မဂ္ဂသစ္စံ ပုစ္ဆိ, နိရောဓသစ္စံ ပန တဿ ဝိသယဘာဝေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ༡༧༢. དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་དེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འཁོར་བའི་སྒོ་ནས་དྲིས་པའི་དྲི་བ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མདོར་བསྡུས་ཏེ་ལན་བཏབ་པ་དེ་ལེགས་པར་མ་རྟོགས་པར། དོན་དེ་དང་དེའི་གཉེན་པོ་ཉིད་ཤེས་པར་འདོད་ནས། མདོར་བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་འཁོར་བ་དང་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་འདྲི་བར། དེ་ནི་གང་ཞིག་... ཅེས་གསོལ་ཏོ།། དེ་ལ་ཉེ་བར་བཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི། དྲུག་ལ་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། ཞེས་པའོ།། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་ཀྱིས་དངོས་སུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དྲིས་སོ།། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་དེའི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། ངེས་པར་འབྱུང་བ་དྲིས་པ་ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་འདིས་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དྲིས་སོ།། ལམ་གྱི་བདེན་པས་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཤིང་། ཀུན་འབྱུང་སྤོང་ལ། འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅིང་། ལམ་སྒོམ་པའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཇི་ལྟར་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས། སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ། དེ་ལྟར་འདིར་དངོས་སུ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དྲིས་ལ། འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་དེའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། ၁၇၃. ဧဝံ ယက္ခေန သရူပေန ဒဿေတွာ စ အဒဿေတွာ စ စတုသစ္စဝသေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဘဂဝါ တေနေဝ နယေန ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဟ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိ. တတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏသင်္ခါတဂေါစရဂ္ဂဟဏေန တဂ္ဂေါစရာနိ ပဉ္စာယတနာနိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. မနော ဆဋ္ဌော ဧတေသန္တိ မနောဆဋ္ဌာ. ပဝေဒိတာတိ ပကာသိတာ. ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကေသု ဆဋ္ဌဿ မနာယတနဿ ဂဟဏေန တဿ ဝိသယဘူတံ ဓမ္မာယတနံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ‘‘ကတမံ တံ ဥပါဒါန’’န္တိ ဣမံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ပုနပိ ဒွါဒသာယတနာနံ ဝသေနေဝ ဒုက္ခသစ္စံ ပကာသေသိ. မနောဂဟဏေန ဝါ သတ္တန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ ဂဟိတတ္တာ တာသု ပုရိမပဉ္စဝိညာဏဓာတုဂ္ဂဟဏေန တာသံ ဝတ္ထူနိ ပဉ္စ စက္ခာဒီနိ အာယတနာနိ, မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတုဂ္ဂဟဏေန တာသံ ဝတ္ထုဂေါစရဘေဒံ ဓမ္မာယတနံ ဂဟိတမေဝါတိ ဧဝမ္ပိ ဒွါဒသာယတနဝသေန ဒုက္ခသစ္စံ ပကာသေသိ. လောကုတ္တရမနာယတနဓမ္မာယတနေကဒေသော ပနေတ္ထ ယတ္ထ လောကော ဝိဟညတိ, တံ သန္ဓာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ န သင်္ဂယှတိ. ༡༧༣. དེ་ལྟར་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་དངོས་སུ་བསྟན་པ་དང་མ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བཞིའི་ཚུལ་གྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚུལ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ལན་འདེབས་པར་མཛད་དེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་... ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། ཡུལ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་པོ་རྣམས་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། ཡིད་ནི་དེ་དག་གི་དྲུག་པ་ཡིན་པས་ན་ཡིད་དྲུག་པའོ།། བསྟན་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་གསལ་བར་མཛད་པའོ།། འདིར་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དྲུག་པ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། དེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། དེ་ལྟར་ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདིའི་ལན་འདེབས་པར་མཛད་བཞིན་དུ། སླར་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ།། ཡང་ན། ཡིད་ཀྱི་སྒྲ་བཟུང་བས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་པོ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་ནང་ནས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། དེ་དག་གི་རྟེན་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས། དེ་དག་གི་རྟེན་དང་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་བཟུང་ཟིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བས། འདི་ལྟར་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ།། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ནི། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་གདུང་བར་འགྱུར་ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདི་ལ་དམིགས་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདིར་མ་བསྡུས་སོ།། ဧတ္ထ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာတိ ဧတ္ထ ဒွါဒသာယတနဘေဒေ ဒုက္ခသစ္စေ တာနေဝါယတနာနိ ခန္ဓတော ဓာတုတော နာမရူပတောတိ တထာ တထာ ဝဝတ္ထပေတွာ, တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ, ဝိပဿန္တော အရဟတ္တမဂ္ဂပရိယောသာနာယ ဝိပဿနာယ တဏှာသင်္ခါတံ ဆန္ဒံ သဗ္ဗသော ဝိရာဇေတွာ ဝိနေတွာ ဝိဒ္ဓံသေတွာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ ဣမိနာ ပကာရေန ဧတသ္မာ [Pg.209] ဝဋ္ဋဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ. ဧဝမိမာယ ဥပဍ္ဎဂါထာယ ‘‘နိယျာနံ ပုစ္ဆိတော ဗြူဟိ, ကထံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ အယံ ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ, မဂ္ဂသစ္စဉ္စ ပကာသိတံ သမုဒယနိရောဓသစ္စာနိ ပနေတ္ထ ပုရိမနယေနေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ ပကာသိတာနေဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဥပဍ္ဎဂါထာယ ဝါ ဒုက္ခသစ္စံ, ဆန္ဒေန သမုဒယသစ္စံ, ‘‘ဝိရာဇေတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိရာဂေန နိရောဓသစ္စံ, ‘‘ဝိရာဂါဝိမုစ္စတီ’’တိ ဝစနတော ဝါ မဂ္ဂသစ္စံ. ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဥပါယနိဒဿနေန မဂ္ဂသစ္စံ, ဒုက္ခနိရောဓန္တိ ဝစနတော ဝါ. ‘‘ဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ ဒုက္ခပမောက္ခေန နိရောဓသစ္စန္တိ ဧဝမေတ္ထ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသိတာနိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. འདི་ལ་འདུན་པ་དང་བྲལ་བར་བྱས་ཏེ་ཞེས་པ་ནི། འདིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ། སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་ཉིད་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། མིང་གཟུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དེ་དང་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ། མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་སྦྱར་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པ་ན། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་མཐར་ཐུག་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས། སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུན་པ་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱས་ཤིང་། བཏུལ་ཏེ། བཅོམ་པར་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པ་འདིས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ།། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་འདིས། ངེས་པར་འབྱུང་བ་དྲིས་པ་གསུངས་ཤིག། ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར།། ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདིའི་ལན་བཏབ་པ་ཡིན་ལ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡང་གསལ་བར་མཛད་དོ།། ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པའི་བདེན་པ་དག་ནི་འདིར་སྔ་མའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། གསལ་བར་མཛད་ཟིན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཡང་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། འདུན་པ་ཞེས་པས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། བྲལ་བར་བྱས་ཏེ་ཞེས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ཡང་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ།། དེ་ལྟར་ཞེས་ཐབས་བསྟན་པས་ལམ་གྱི་བདེན་པའམ། ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་པའི་སྒོ་ནས་འགོག་པའི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་འདིར་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་གསལ་བར་མཛད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ၁၇၄. ဧဝံ စတုသစ္စဂဗ္ဘာယ ဂါထာယ လက္ခဏတော နိယျာနံ ပကာသေတွာ ပုန တဒေဝ သကေန နိရုတ္တာဘိလာပေန နိဂမေန္တော အာဟ ‘‘ဧတံ လောကဿ နိယျာန’’န္တိ. ဧတ္ထ ဧတန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿ နိဒ္ဒေသော, လောကဿာတိ တေဓာတုကလောကဿ. ယထာတထန္တိ အဝိပရီတံ. ဧတံ ဝေါ အဟမက္ခာမီတိ သစေပိ မံ သဟဿက္ခတ္တုံ ပုစ္ဆေယျာထ, ဧတံ ဝေါ အဟမက္ခာမိ, န အညံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဧဝံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ, န အညထာတိ အဓိပ္ပာယော. အထ ဝါ ဧတေန နိယျာနေန ဧကဒွတ္တိက္ခတုံ နိဂ္ဂတာနမ္ပိ ဧတံ ဝေါ အဟမက္ခာမိ, ဥပရိဝိသေသာဓိဂမာယပိ ဧတဒေဝ အဟမက္ခာမီတိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဧဝံ ဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ အသေသနိဿေသာတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒွေပိ ယက္ခသေနာပတယော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု သဒ္ဓိံ ယက္ခသဟဿေန. ༡༧༤. དེ་ལྟར་བདེན་པ་བཞིའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་བསྟན་ནས། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་རང་གི་སྒྲ་བཤད་ཀྱི་བརྗོད་པས་མཇུག་བསྡུ་བར་བཞེད་ནས། “འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ངེས་འབྱུང་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་“འདི་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པ་ལ་གོ་ཞིང་། “འཇིག་རྟེན་གྱི་”ཞེས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱིའོ། །“ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །“འདི་ནི་ཁྱེད་ཅག་ལ་ངས་བཤད་དོ། །”ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ང་ལ་ལན་སྟོང་དུ་དྲིས་ཀྱང་། ངས་ཁྱེད་ཅག་ལ་འདི་ཉིད་བཤད་ཀྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱས་ན་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་པས་སོ། །ཡང་ན། ངེས་པར་འབྱུང་བ་འདིས་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་ངེས་པར་བྱུང་བ་རྣམས་ལའང་། ངས་ཁྱེད་ཅག་ལ་འདི་ཉིད་བཤད་དེ། གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་ཉིད་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱས་ན་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་ཤིང་ལྷག་མ་མེད་པར་ཐར་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུས་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་གཉིས་པོ་གནོད་སྦྱིན་སྟོང་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ၁၇၅. အထ ဟေမဝတော ပကတိယာပိ ဓမ္မဂရု ဣဒါနိ အရိယဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာယ သုဋ္ဌုတရံ အတိတ္တော ဘဂဝတော ဝိစိတြပဋိဘာနာယ ဒေသနာယ ဘဂဝန္တံ သေက္ခာသေက္ခဘူမိံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကော သူဓ တရတီ’’တိ ဂါထမဘာသိ. တတ္ထ ကော သူဓ တရတိ ဩဃန္တိ ဣမိနာ စတုရောဃံ ကော တရတီတိ သေက္ခဘူမိံ ပုစ္ဆတိ အဝိသေသေန. ယသ္မာ အဏ္ဏဝန္တိ န ဝိတ္ထတမတ္တံ နာပိ ဂမ္ဘီရမတ္တံ အပိစ ပန ယံ ဝိတ္ထတတရဉ္စ ဂမ္ဘီရတရဉ္စ, တံ ဝုစ္စတိ. တာဒိသော စ သံသာရဏ္ဏဝေါ. အယဉှိ သမန္တတော ပရိယန္တာဘာဝေန ဝိတ္ထတော, ဟေဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန ဥပရိ အာလမ္ဗနာဘာဝေန စ ဂမ္ဘီရော, တသ္မာ ‘‘ကော ဣဓ တရတိ အဏ္ဏဝံ, တသ္မိဉ္စ အပ္ပတိဋ္ဌေ အနာလမ္ဗေ ဂမ္ဘီရေ အဏ္ဏဝေ ကော န သီဒတီ’’တိ အသေက္ခဘူမိံ ပုစ္ဆတိ. ༡༧༥. དེ་ནས་གངས་ཅན་གནས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་ཆོས་ལ་གུས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་འཕགས་པའི་ས་ལ་གནས་པས་ཆེས་ཆེར་མི་ངོམས་པར་གྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤོབས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ས་གཉིས་འདྲི་བར་བཞེད་ནས། “སུ་ཞིག་འདིར་བརྒལ་བར་འགྱུར།” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“སུ་ཞིག་འདིར་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ།” ཞེས་པས་ཆུ་བོ་བཞི་ལས་སུ་ཞིག་བརྒལ་ཞེས་སློབ་པའི་ས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འདྲིའོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་ཆེ་བ་ཙམ་མ་ཟད་གཏིང་ཟབ་པ་ཙམ་ཡང་མ་ཡིན་པར། གང་ཞིག་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་གཏིང་ཟབ་པ་དེ་ལ་བརྗོད་དོ། །འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཡང་དེ་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་མཐའ་མེད་པས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་ལ། འོག་ཏུ་རྟེན་མེད་པ་དང་སྟེང་དུ་དམིགས་པ་མེད་པས་གཏིང་ཟབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཕྱིར་“སུ་ཞིག་འདིར་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ། རྟེན་མེད་ཅིང་དམིགས་པ་མེད་པའི་གཏིང་ཟབ་པའི་རྒྱ་མཚོ་དེར་སུ་ཞིག་མི་བྱིང་བར་འགྱུར།” ཞེས་མི་སློབ་པའི་ས་ལ་འདྲིའོ། ། ၁၇၆. အထ [Pg.210] ဘဂဝါ ယော ဘိက္ခု ဇီဝိတဟေတုပိ ဝီတိက္ကမံ အကရောန္တော သဗ္ဗဒါ သီလသမ္ပန္နော လောကိယလောကုတ္တရာယ စ ပညာယ ပညဝါ, ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိနာ ဣရိယာပထဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဖလေဟိ စ သုသမာဟိတော, တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာယ နိယကဇ္ဈတ္တစိန္တနသီလော, သာတစ္စကိရိယာဝဟာယ အပ္ပမာဒသတိယာ စ သမန္နာဂတော. ယသ္မာ သော စတုတ္ထေန မဂ္ဂေန ဣမံ သုဒုတ္တရံ ဩဃံ အနဝသေသံ တရတိ, တသ္မာ သေက္ခဘူမိံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘သဗ္ဗဒါ သီလသမ္ပန္နော’’တိ ဣမံ တိသိက္ခာဂဗ္ဘံ ဂါထမာဟ. ဧတ္ထ ဟိ သီလသမ္ပဒါယ အဓိသီလသိက္ခာ, သတိသမာဓီဟိ အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဇ္ဈတ္တစိန္တိတာပညာဟိ အဓိပညာသိက္ခာတိ တိဿော သိက္ခာ သဥပကာရာ သာနိသံသာ စ ဝုတ္တာ. ဥပကာရော ဟိ သိက္ခာနံ လောကိယပညာ သတိ စ, အနိသံသော သာမညဖလာနီတိ. ༡༧༦. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། དགེ་སློང་གང་ཞིག་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་འགལ་བར་མི་བྱེད་པར་རྟག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཅན་དུ་གྱུར་པ། ཉེ་བར་བཏགས་པ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྤྱོད་ལམ་དང་འོག་མའི་ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པ། མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་གཞོལ་ནས་ལྷག་མཐོང་གིས་རྟག་ཏུ་ནང་གི་ཆོས་ལ་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ཅན། རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་བག་ཡོད་པའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ། གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་དེས་ལམ་བཞི་པས་བརྒལ་བར་དཀའ་བའི་ཆུ་བོ་འདི་མ་ལུས་པར་བརྒལ་བའི་ཕྱིར། སློབ་པའི་ས་ལན་འདེབས་པར་མཛད་ནས། “རྟག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས།” ཞེས་བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །འདིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། ནང་ལ་སེམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་སྟེ། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཕན་འདོགས་པ་དང་ཕན་ཡོན་དང་བཅས་པ་གསུངས་སོ། །བསླབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕན་འདོགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་དང་དྲན་པ་ཡིན་ལ། ཕན་ཡོན་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་སོ། ། ၁၇၇. ဧဝံ ပဌမဂါထာယ သေက္ခဘူမိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အသေက္ခဘူမိံ ဒဿေန္တော ဒုတိယဂါထမာဟ. တဿတ္ထော ဝိရတော ကာမသညာယာတိ ယာ ကာစိ ကာမသညာ, တတော သဗ္ဗတော စတုတ္ထမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာယ သမုစ္ဆေဒဝိရတိယာ ဝိရတော. ‘‘ဝိရတ္တော’’တိပိ ပါဌော. တဒါ ‘‘ကာမသညာယာ’’တိ ဘုမ္မဝစနံ ဟောတိ, သဂါထာဝဂ္ဂေ ပန ‘‘ကာမသညာသူ’’တိပိ (သံ. နိ. ၁.၉၆) ပါဌော. စတူဟိပိ မဂ္ဂေဟိ ဒသန္နံ သံယောဇနာနံ အတီတတ္တာ သဗ္ဗသံယောဇနာတိဂေါ, စတုတ္ထေနေဝ ဝါ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသဗ္ဗသံယောဇနာတိဂေါ, တတြတတြာဘိနန္ဒိနီတဏှာသင်္ခါတာယ နန္ဒိယာ တိဏ္ဏဉ္စ ဘဝါနံ ပရိက္ခီဏတ္တာ နန္ဒီဘဝပရိက္ခီဏော သော တာဒိသော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဂမ္ဘီရေ သံသာရဏ္ဏဝေ န သီဒတိ နန္ဒီပရိက္ခယေန သဥပါဒိသေသံ, ဘဝပရိက္ခယေန စ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနထလံ သမာပဇ္ဇ ပရမဿာသပ္ပတ္တိယာတိ. ༡༧༧. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོས་སློབ་པའི་ས་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་མི་སློབ་པའི་ས་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། “འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་ལས་དབེན་པ།” ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལས། ལམ་བཞི་པ་དང་ལྡན་པའི་ཀུན་གཅོད་ཀྱི་དབེན་པས་དབེན་པའོ། །“ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ།” ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། དེའི་ཚེ་“འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་ལས་” ཞེས་པ་ནི་རྟེན་གཞིའི་སྒྲ་ཡིན་ནོ། །ཚིགས་བཅད་ཀྱི་སྡེ་ལས་ནི་“འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ལ་” ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། ལམ་བཞི་པོས་ཀུན་སྦྱོར་བཅུ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་“ཀུན་སྦྱོར་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ།” ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། ལམ་བཞི་པ་ཉིད་ཀྱིས་གོང་མའི་ཆ་མཐུན་གྱི་ཀུན་སྦྱོར་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའོ། །དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བའི་སྲེད་པ་སྟེ་དགའ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་གསུམ་པོ་ཡོངས་སུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་“དགའ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཟད་པ།” ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་དེ་འདྲ་བ་དེ་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་གཏིང་ཟབ་པར་མི་བྱིང་ངོ་། །དགའ་བ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱང་འདས་ཀྱི་ས་དང་། སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱང་འདས་ཀྱི་ས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་མཆོག་གི་དབུགས་དབྱུང་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ၁၇၈. အထ ဟေမဝတော သဟာယဉ္စ ယက္ခပရိသဉ္စ ဩလောကေတွာ ပီတိသောမနဿဇာတော ‘‘ဂမ္ဘီရပည’’န္တိ ဧဝမာဒီဟိ ဂါထာဟိ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိတွာ သဗ္ဗာဝတိယာ ပရိသာယ သဟာယေန စ သဒ္ဓိံ အဘိဝါဒေတွာ, ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. ༡༧༨. དེ་ནས་གངས་ཅན་གནས་ཀྱིས་རང་གི་གྲོགས་དང་གནོད་སྦྱིན་གྱི་འཁོར་ལ་བལྟས་ནས། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་ཏེ། “ཤེས་རབ་ཟབ་མོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་དོ། །འཁོར་མཐའ་དག་དང་གྲོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། སྐོར་བ་བྱས་ནས་རང་གི་གནས་སུ་སོང་ངོ་། ། တာသံ ပန ဂါထာနံ အယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ဂမ္ဘီရပညန္တိ ဂမ္ဘီရာယ ပညာယ သမန္နာဂတံ. တတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တနယေန ဂမ္ဘီရပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ [Pg.211] ‘‘ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ဂမ္ဘီရပညာ’’တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၃.၄). နိပုဏတ္ထဒဿိန္တိ နိပုဏေဟိ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒီဟိ အဘိသင်္ခတာနံ ပဉှာနံ အတ္ထဒဿိံ အတ္ထာနံ ဝါ ယာနိ နိပုဏာနိ ကာရဏာနိ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာနိ အညေဟိ တေသံ ဒဿနေန နိပုဏတ္ထဒဿိံ. ရာဂါဒိကိဉ္စနာဘာဝေန အကိဉ္စနံ. ဒုဝိဓေ ကာမေ တိဝိဓေ စေ ဘဝေ အလဂ္ဂနေန ကာမဘဝေ အသတ္တံ. ခန္ဓာဒိဘေဒေသု သဗ္ဗာရမ္မဏေသု ဆန္ဒရာဂဗန္ဓနာဘာဝေန သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တံ. ဒိဗ္ဗေ ပထေ ကမမာနန္တိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဘေဒေ ဒိဗ္ဗေ ပထေ သမာပဇ္ဇနဝသေန စင်္ကမန္တံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ န တာယ ဝေလာယ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေ ပထေ ကမတိ, အပိစ ခေါ ပုဗ္ဗေ ကမနံ ဥပါဒါယ ကမနသတ္တိသဗ္ဘာဝေန တတ္ထ လဒ္ဓဝသီဘာဝတာယ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ယေ တေ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ အရဟန္တော, တေသံ ပထေ သန္တဝိဟာရေ ကမနေနာပေတံ ဝုတ္တံ. မဟန္တာနံ ဂုဏာနံ ဧသနေန မဟေသိံ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་གི་དོན་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། “ཤེས་རབ་ཟབ་མོ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཟབ་མོ་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཟབ་མོ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས། “ཟབ་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པས་ཤེས་རབ་ཟབ་མོའོ། །”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“དོན་ཕྲ་མོ་གཟིགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་མཁས་པ་སོགས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་དྲི་བའི་དོན་གཟིགས་པའམ། ཡང་ན་གཞན་གྱིས་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་དོན་རྣམས་ཀྱི་ཕྲ་བའི་རྒྱུ་རྣམས་གཟིགས་པས་དོན་ཕྲ་མོ་གཟིགས་པའོ། །འདོད་ཆགས་སོགས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་“ཅི་ཡང་མེད་པའོ། །” འདོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་མ་ཆགས་པས་“འདོད་པ་དང་སྐྱེ་བ་ལ་མ་ཆགས་པའོ། །” ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་མཐའ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་འཆིང་བ་མེད་པས་“ཀུན་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །” “ལྷའི་ལམ་ལ་གཤེགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལྷའི་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚུལ་གྱིས་བགྲོད་པའོ། །དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྷའི་ལམ་ལ་དངོས་སུ་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་ནའང་། སྔོན་གཤེགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཤེགས་པའི་མཐུ་ཡོད་པ་དང་དེ་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལམ་ཞི་བའི་གནས་ལ་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་གསུངས་སོ། །ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་རྣམས་ཚོལ་བར་མཛད་པས་“དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའོ། །” ၁၇၉. ဒုတိယဂါထာယ အပရေန ပရိယာယေန ထုတိ အာရဒ္ဓါတိ ကတွာ ပုန နိပုဏတ္ထဒဿိဂ္ဂဟဏံ နိဒဿေတိ. အထ ဝါ နိပုဏတ္ထေ ဒဿေတာရန္တိ အတ္ထော. ပညာဒဒန္တိ ပညာပဋိလာဘသံဝတ္တနိကာယ ပဋိပတ္တိယာ ကထနေန ပညာဒါယကံ. ကာမာလယေ အသတ္တန္တိ ယွာယံကာမေသု တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ဒုဝိဓော အာလယော, တတ္ထ အသတ္တံ. သဗ္ဗဝိဒုန္တိ သဗ္ဗဓမ္မဝိဒုံ, သဗ္ဗညုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုမေဓန္တိ တဿ သဗ္ဗညုဘာဝဿ မဂ္ဂဘူတာယ ပါရမီပညာသင်္ခါတာယ မေဓာယ သမန္နာဂတံ. အရိယေ ပထေတိ အဋ္ဌင်္ဂိကေ မဂ္ဂေ, ဖလသမာပတ္တိယံ ဝါ. ကမမာနန္တိ ပညာယ အဇ္ဈောဂါဟမာနံ မဂ္ဂလက္ခဏံ ဉတွာ ဒေသနတော, ပဝိသမာနံ ဝါ ခဏေ ခဏေ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနတော, စတုဗ္ဗိဓမဂ္ဂဘာဝနာသင်္ခါတာယ ကမနသတ္တိယာ ကမိတပုဗ္ဗံ ဝါ. ༡༧༩. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པས་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་བསྟོད་པ་བརྩམས་པར་བྱས་ནས། སླར་ཡང་དོན་ཕྲ་མོ་གཟིགས་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན་དོན་ཕྲ་མོ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །“ཤེས་རབ་སྦྱིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་སྒྲུབ་པ་བསྟན་པས་ཤེས་རབ་སྟེར་བར་མཛད་པའོ། །“འདོད་པའི་གནས་ལ་མ་ཆགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་དབང་གིས་གནས་རྣམ་པ་གཉིས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མ་ཆགས་པའོ། །“ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྟེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་བརྗོད་དོ། །“བློ་གྲོས་བཟང་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ལམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའོ། །“འཕགས་པའི་ལམ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་ལམ་མམ། ཡང་ན་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལའོ། །“གཤེགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཞོལ་ཞིང་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་ནས་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་སམ། ཡང་ན་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པའམ། ལམ་རྣམ་པ་བཞི་བསྒོམས་པའི་གཤེགས་པའི་མཐུས་སྔོན་གཤེགས་པའོ། ། ၁၈၀. သုဒိဋ္ဌံ ဝတ နော အဇ္ဇာတိ. အဇ္ဇ အမှေဟိ သုန္ဒရံ ဒိဋ္ဌံ, အဇ္ဇ ဝါ အမှာကံ သုန္ဒရံ ဒိဋ္ဌံ, ဒဿနန္တိ အတ္ထော. သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတန္တိ အဇ္ဇ အမှာကံ သုဋ္ဌု ပဘာတံ သောဘနံ ဝါ ပဘာတံ အဟောသိ. အဇ္ဇ စ နော သုန္ဒရံ ဥဋ္ဌိတံ အဟောသိ, အနုပရောဓေန သယနတော ဥဋ္ဌိတံ. ကိံ ကာရဏံ? ယံ အဒ္ဒသာမ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ယသ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသာမာတိ အတ္တနော လာဘသမ္ပတ္တိံ အာရဗ္ဘ ပါမောဇ္ဇံ ပဝေဒေတိ. ༡༨༠. “དེ་རིང་བདག་ཅག་གིས་ལེགས་པར་མཐོང་ངོ་། །”ཞེས་པ་ནི། དེ་རིང་བདག་ཅག་གིས་བཟང་པོར་མཐོང་བའམ། དེ་རིང་བདག་ཅག་ལ་བཟང་པོའི་མཐོང་བ་བྱུང་བ་སྟེ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“ནངས་པར་ལེགས་པར་ལངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་རིང་བདག་ཅག་ལ་སྐྱ་རེངས་ལེགས་པར་ཤར་བའམ་མཛེས་པའི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བའོ། །དེ་རིང་བདག་ཅག་ལེགས་པར་ལངས་ཏེ། གནོད་པ་མེད་པའི་གཉིད་ལས་ལངས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཅག་གིས་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་རང་གི་རྙེད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྒྲོག་གོ ། ၁၈၁. ဣဒ္ဓိမန္တောတိ [Pg.212] ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတာ. ယသဿိနောတိ လာဘဂ္ဂပရိဝါရဂ္ဂသမ္ပန္နာ. သရဏံ ယန္တီတိ ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂေနေဝ ဂတာ, တထာပိ သောတာပန္နဘာဝပရိဒီပနတ္ထံ ပသာဒဒဿနတ္ထဉ္စ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ. ༡༨༡. “རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའོ། །“གྲགས་པ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་རྙེད་པ་མཆོག་དང་འཁོར་མཆོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །“སྐྱབས་སུ་འགྲོ་”ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྐྱབས་སུ་སོང་ཟིན་ནའང་། འོན་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། དད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཏུ་སྨྲས་པའོ། ། ၁၈၂. ဂါမာ ဂါမန္တိ ဒေဝဂါမာ ဒေဝဂါမံ. နဂါ နဂန္တိ ဒေဝပဗ္ဗတာ ဒေဝပဗ္ဗတံ. နမဿမာနာ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတန္တိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ ဘဂဝါ, သွာက္ခာတော ဝတ ဘဂဝတော ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန ဗုဒ္ဓသုဗောဓိတဉ္စ ဓမ္မသုဓမ္မတဉ္စ. ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော’’တိအာဒိနာ သံဃ-သုပ္ပဋိပတ္တိဉ္စ အဘိတ္ထဝိတွာ အဘိတ္ထဝိတွာ နမဿမာနာ ဓမ္မဃောသကာ ဟုတွာ ဝိစရိဿာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ༡༨༢. “གྲོང་ནས་གྲོང་དུ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷའི་གྲོང་ནས་ལྷའི་གྲོང་དུའོ། །“རི་ནས་རི་རུ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷའི་རི་ནས་ལྷའི་རི་རུའོ། །“རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་བཟང་པོ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པའོ། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྟོགས་པ་བཟང་པོ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་བཟང་པོ་དང་། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ལེགས་པར་ཞུགས་པའོ། །”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དགེ་འདུན་གྱི་ལེགས་པར་ཞུགས་པ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྟོད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ཆོས་སྒྲོག་པ་པོར་གྱུར་ནས་རྒྱུ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ဟေမဝတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གངས་ཅན་གནས་ཀྱི་མདོའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၁၀. အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༡༠. ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་མདོའི་བཤད་པ། ဧဝံ မေ သုတန္တိ အာဠဝကသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အတ္ထဝဏ္ဏနာနယေနေဝဿ ဥပ္ပတ္တိ အာဝိဘဝိဿတိ. အတ္ထဝဏ္ဏနာယ စ ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ, ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ’’တိ ဧတံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အာဠဝိယံ ဝိဟရတိ အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေတိ ဧတ္ထ ပန ကာ အာဠဝီ, ကသ္မာ စ ဘဂဝါ တဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ ဝိဟရတီတိ? ဝုစ္စတေ – အာဠဝီတိ ရဋ္ဌမ္ပိ နဂရမ္ပိ ဝုစ္စတိ, တဒုဘယမ္ပိ ဣဓ ဝဋ္ဋတိ. အာဠဝီနဂရဿ ဟိ သမီပေ ဝိဟရန္တောပိ ‘‘အာဠဝိယံ ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဿ စ နဂရဿ သမီပေ အဝိဒူရေ ဂါဝုတမတ္တေ တံ ဘဝနံ, အာဠဝီရဋ္ဌေ ဝိဟရန္တောပိ ‘‘အာဠဝိယံ ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, အာဠဝီရဋ္ဌေ စေတံ ဘဝနံ. “འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་མདོའོ། །བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། དོན་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེའི་བྱུང་བ་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། །དོན་བཤད་པ་ལས་“འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་”ཞེས་པ་འདི་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཉིད་དོ། །“ཨཱ་ལཱ་བཱི་ན་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་གནས་ན་བཞུགས་སོ། །”ཞེས་པ་འདིར་ཨཱ་ལཱ་བཱི་ནི་གང་ཡིན་པ་དང་། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་གནོད་སྦྱིན་དེའི་གནས་སུ་བཞུགས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སཏེ། ཨཱ་ལཱ་བཱི་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ལའང་བརྗོད་ལ་གྲོང་ཁྱེར་ལའང་བརྗོད་པས་འདིར་གཉིས་ཀ་རུང་ངོ་། །ཨཱ་ལཱ་བཱིའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཉེ་འཁོར་ན་བཞུགས་པས་ཀྱང་“ཨཱ་ལཱ་བཱི་ན་བཞུགས་སོ། །”ཞེས་བྱའོ། །གྲོང་ཁྱེར་དེའི་ཉེ་འཁོར་མི་རིང་བ་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་གྱི་ས་ན་གནས་དེ་ཡོད་དོ། །ཨཱ་ལཱ་བཱིའི་ཡུལ་ན་བཞུགས་པས་ཀྱང་“ཨཱ་ལཱ་བཱི་ན་བཞུགས་སོ། །”ཞེས་བྱ་སྟེ། གནས་དེ་ནི་ཨཱ་ལཱ་བཱིའི་ཡུལ་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ယသ္မာ ပန အာဠဝကော ရာဇာ ဝိဝိဓနာဋကူပဘောဂံ ဆဍ္ဍေတွာ စောရပဋိဗာဟနတ္ထံ ပဋိရာဇနိသေဓနတ္ထံ ဗျာယာမကရဏတ္ထဉ္စ သတ္တမေ သတ္တမေ ဒိဝသေ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တော ဧကဒိဝသံ ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ကတိကံ အကာသိ – ‘‘ယဿ ပဿေန [Pg.213] မိဂေါ ပလာယတိ, တဿေဝ သော ဘာရော’’တိ. အထ တဿေဝ ပဿေန မိဂေါ ပလာယိ, ဇဝသမ္ပန္နော ရာဇာ ဓနုံ ဂဟေတွာ ပတ္တိကောဝ တိယောဇနံ တံ မိဂံ အနုဗန္ဓိ. ဧဏိမိဂါ စ တိယောဇနဝေဂါ ဧဝ ဟောန္တိ. အထ ပရိက္ခီဏဇဝံ တံ မိဂံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ, ဌိတံ ဝဓိတွာ, ဒွိဓာ ဆေတွာ, အနတ္ထိကောပိ မံသေန ‘‘နာသက္ခိ မိဂံ ဂဟေတု’’န္တိ အပဝါဒမောစနတ္ထံ ကာဇေနာဒါယ အာဂစ္ဆန္တော နဂရဿာဝိဒူရေ ဗဟလပတ္တပလာသံ မဟာနိဂြောဓံ ဒိသွာ ပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ တဿ မူလမုပဂတော. တသ္မိဉ္စ နိဂြောဓေ အာဠဝကော ယက္ခော မဟာရာဇသန္တိကာ ဝရံ လဘိတွာ မဇ္ဈနှိကသမယေ တဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသံ ပဝိဋ္ဌေ ပါဏိနော ခါဒန္တော ပဋိဝသတိ. သော တံ ဒိသွာ ခါဒိတုံ ဥပဂတော. အထ ရာဇာ တေန သဒ္ဓိံ ကတိကံ အကာသိ – ‘‘မုဉ္စ မံ, အဟံ တေ ဒိဝသေ ဒိဝသေ မနုဿဉ္စ ထာလိပါကဉ္စ ပေသေဿာမီ’’တိ. ယက္ခော ‘‘တွံ ရာဇူပဘောဂေန ပမတ္တော သမ္မုဿသိ, အဟံ ပန ဘဝနံ အနုပဂတဉ္စ အနနုညာတဉ္စ ခါဒိတုံ န လဘာမိ, သွာဟံ ဘဝန္တမ္ပိ ဇီယေယျ’’န္တိ န မုဉ္စိ. ရာဇာ ‘‘ယံ ဒိဝသံ န ပေသေမိ, တံ ဒိဝသံ မံ ဂဟေတွာ ခါဒါဟီ’’တိ အတ္တာနံ အနုဇာနိတွာ တေန မုတ္တော နဂရာဘိမုခေါ အဂမာသိ. ཡང་ཨཱ་ལཱ་ཝཱི་ཡི་རྒྱལ་པོ་ནི་གར་མཁན་མ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་བ་སྤངས་ཏེ། ཇག་པ་བཟློག་པ་དང་། ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རྒྱལ་པོ་འགོག་པ་དང་། ལུས་རྩལ་སྦྱོང་བའི་ཆེད་དུ་ཞག་བདུན་རེ་རེའི་མཚམས་སུ་རི་དྭགས་ཤོར་བར་འགྲོ་བ་ལས། ཉིན་གཅིག་དམག་དཔུང་དང་ལྷན་དུ་གྲོས་བྱས་ཏེ། “སུ་ཞིག་གི་ཕྱོགས་ནས་རི་དྭགས་བྲོས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་དགོས”ཞེས་བསྒོསསོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་རང་གི་ཕྱོགས་ནས་རི་དྭགས་ཤིག་བྲོས་པས། མགྱོགས་རྩལ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོས་གཞུ་བཟུང་སྟེ་རྐང་ཐང་ཉིད་དུ་དཔག་ཚད་གསུམ་གྱི་བར་དུ་རི་དྭགས་དེའི་རྗེས་སུ་བསྙེགས་སོ། །ཨེ་ཎི་རི་དྭགས་རྣམས་ནི་དཔག་ཚད་གསུམ་གྱི་བར་དུ་མགྱོགས་པའི་ཤུགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་མགྱོགས་ཤུགས་ཟད་དེ་ཆུར་ཞུགས་ནས་ལངས་ཏེ་གནས་པའི་རི་དྭགས་དེ་བསད་དེ་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་བགོས། ཤ་ལ་དགོས་པ་མེད་ཀྱང་“རི་དྭགས་འཛིན་མ་ཐུབ”ཅེས་པའི་སྐྱོན་བརྗོད་ལས་ཐར་བའི་ཕྱིར། ཁུར་ཤིང་གིས་ཁྱེར་ཏེ་འོངས་པ་ན། གྲོང་ཁྱེར་དང་མི་རིང་བའི་སར་ལོ་མ་དང་ཡལ་ག་རྒྱས་པའི་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ཆེན་པོ་ཞིག་མཐོང་ནས། ངལ་གསོ་བའི་ཕྱིར་དེའི་རྩ་བར་ཕྱིན་ཏོ། །ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་དེ་ལ་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞིའི་དྲུང་ནས་གནས་ཐོབ་སྟེ། ཉིན་གུང་གི་དུས་སུ་ཤིང་དེའི་གྲིབ་བསིལ་གྱིས་ཁྱབ་པའི་སར་ཞུགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཟ་ཞིང་གནས་སོ། །དེས་རྒྱལ་པོ་མཐོང་ནས་ཟ་བར་ཉེ་བར་བཅར་བ་ན། རྒྱལ་པོས་དེ་དང་ལྷན་དུ་ཆིངས་བྱས་ཏེ། “ང་ཐོངས་ཤིག ངས་ཁྱོད་ལ་ཉིན་རེ་བཞིན་མི་གཅིག་དང་བཟའ་བཏུང་སྣོད་གཅིག་གཏང་བར་བྱའོ”ཞེས་སྨྲས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱིས་“ཁྱོད་ནི་རྒྱལ་པོའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་མྱོས་ཏེ་བརྗེད་པར་འགྱུར་ལ། ང་ནི་རང་གི་གནས་སུ་མ་འོངས་པ་དང་མ་གནང་བའི་སྐྱེ་བོ་ཟ་བའི་སྐབས་མི་རྙེད་པས། ངས་ཁྱོད་བཏང་ན་ཇི་ལྟར་འཚོ་བར་བྱ”ཞེས་ཟེར་ནས་མ་བཏང་ངོ། །རྒྱལ་པོས་“ཉིན་གང་ལ་ངས་མ་བཏང་བ་དེའི་ཉིན་མོར་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་བཟུང་སྟེ་ཟོ་ཞིག”ཅེས་རང་ཉིད་གཏའ་མར་གནང་བས། དེས་བཏང་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ངོ། ། ဗလကာယော မဂ္ဂေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ ဌိတော ရာဇာနံ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ, မဟာရာဇ, အယသမတ္တဘယာ ဧဝံ ကိလန္တောသီ’’တိ ဝဒန္တော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပဋိဂ္ဂဟေသိ. ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ အနာရောစေတွာ နဂရံ ဂန္တွာ, ကတပါတရာသော နဂရဂုတ္တိကံ အာမန္တေတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. နဂရဂုတ္တိကော – ‘‘ကိံ, ဒေဝ, ကာလပရိစ္ဆေဒေါ ကတော’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘န ကတော, ဘဏေ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒုဋ္ဌု ကတံ, ဒေဝ, အမနုဿာ ဟိ ပရိစ္ဆိန္နမတ္တမေဝ လဘန္တိ, အပရိစ္ဆိန္နေ ပန ဇနပဒဿ အာဗာဓော ဘဝိဿတိ. ဟောတု, ဒေဝ, ကိဉ္စာပိ ဧဝမကာသိ, အပ္ပောဿုက္ကော တွံ ရဇ္ဇသုခံ အနုဘောဟိ, အဟမေတ္ထ ကာတဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ဗန္ဓနာဂါရံ ဂန္တွာ ယေ ယေ ဝဇ္ဈာ ဟောန္တိ, တေ တေ သန္ဓာယ – ‘‘ယော ဇီဝိတတ္ထိကော ဟောတိ, သော [Pg.214] နိက္ခမတူ’’တိ ဘဏတိ. ယော ပဌမံ နိက္ခမတိ တံ ဂေဟံ နေတွာ, နှာပေတွာ, ဘောဇေတွာ စ, ‘‘ဣမံ ထာလိပါကံ ယက္ခဿ ဒေဟီ’’တိ ပေသေတိ. တံ ရုက္ခမူလံ ပဝိဋ္ဌမတ္တံယေဝ ယက္ခော ဘေရဝံ အတ္တဘာဝံ နိမ္မိနိတွာ မူလကန္ဒံ ဝိယ ခါဒတိ. ယက္ခာနုဘာဝေန ကိရ မနုဿာနံ ကေသာဒီနိ ဥပါဒါယ သကလသရီရံ နဝနီတပိဏ္ဍော ဝိယ ဟောတိ. ယက္ခဿ ဘတ္တံ ဂါဟာပေတ္တုံ ဂတပုရိသာ တံ ဒိသွာ ဘီတာ ယထာမိတ္တံ အာရောစေသုံ. တတော ပဘုတိ ‘‘ရာဇာ စောရေ ဂဟေတွာ ယက္ခဿ ဒေတီ’’တိ မနုဿာ စောရကမ္မတော ပဋိဝိရတာ. တတော အပရေန သမယေန နဝစောရာနံ အဘာဝေန ပုရာဏစောရာနဉ္စ ပရိက္ခယေန ဗန္ဓနာဂါရာနိ သုညာနိ အဟေသုံ. ལམ་ཁར་དམག་དཔུང་གིས་སྒར་བཏབ་སྟེ་གནས་པ་ལས། རྒྱལ་པོ་མཐོང་ནས་“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྙན་པའི་གྲགས་པའི་འཇིགས་པ་ཙམ་གྱིས་འདི་ལྟར་སྐུ་ངལ་བར་མཛད”ཅེས་སྨྲ་ཞིང་བསུ་བར་འོངས་ཏེ་བཟུང་ངོ། །རྒྱལ་པོས་གནས་ཚུལ་དེ་དག་མ་བཤད་པར་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སོང་ནས། ཞོགས་ཟས་གསོལ་ཚར་བ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཉེར་པ་བོས་ཏེ་དོན་འདི་བཤད་དོ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཉེར་པས་“ལྷ་གཅིག དུས་ཀྱི་ཚད་བཅད་དམ”ཞེས་ཞུས་པར། རྒྱལ་པོས་“ཀྱེ་གྲོགས་པོ། མ་བཅད་དོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ལྷ་གཅིག དེ་ནི་མ་ལེགས་པར་བྱས་ཏེ། མི་མ་ཡིན་རྣམས་ནི་དུས་བཅད་པ་ཙམ་ཞིག་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། དུས་མ་བཅད་ན་ཡུལ་འཁོར་ལ་གནོད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ལྷ་གཅིག འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱས་ཟིན་པས་ཆོག་སྟེ། ཁྱོད་ནི་ཐུགས་ཁྲལ་མེད་པར་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་ཞིག ངས་འདིར་བྱ་དགོས་པ་རྣམས་བྱའོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །དེ་ནས་ཁོ་ཞོགས་པ་སྔ་བར་ལངས་ཏེ་བཙོན་ཁང་དུ་སོང་ནས། གང་དག་གསོད་པའི་ཆད་པ་ཕོག་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ། “སུ་ཞིག་གསོན་པར་འདོད་པ་དེ་ཕྱིར་ཐོན་ཅིག”ཅེས་སྨྲས་སོ། །སུ་ཐོག་མར་ཕྱིར་ཐོན་པ་དེ་ཁྱིམ་དུ་ཁྲིད་དེ། ཁྲུས་བྱེད་དུ་བཅུག་ཅིང་ཟས་བྱིན་ནས། “བཟའ་བཏུང་གི་སྣོད་འདི་གནོད་སྦྱིན་ལ་བྱིན”ཞེས་བཏང་ངོ། །མི་དེ་ཤིང་རྩར་ཞུགས་མ་ཐག་ཏུ། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ལུས་སྤྲུལ་ནས་ལ་ཕུག་བཞིན་དུ་ཟོས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱི་མཐུ་ལས་མིའི་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་ནས་བཟུང་སཏེ་ལུས་ཡོངས་རྫོགས་མར་གྱི་གོང་བུ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གྲགས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཟས་སྐྱེལ་བར་སོང་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་མཐོང་ནས་སྐྲག་སྟེ་རང་གི་མཛའ་བཤེས་རྣམས་ལ་བཤད་དོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་“རྒྱལ་པོས་རྐུན་མ་བཟུང་ནས་གནོད་སྦྱིན་ལ་སྟེར་རོ”ཞེས་མི་རྣམས་རྐུ་བའི་ལས་ལས་ལོག་གོ། །དེ་ནས་དུས་ཕྱིས་རྐུན་མ་གསར་པ་མེད་པ་དང་རྐུན་མ་རྙིང་པ་རྣམས་ཟད་པས་བཙོན་ཁང་རྣམས་སྟོང་པར་གྱུར་ཏོ། ། အထ နဂရဂုတ္တိကော ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ အတ္တနော ဓနံ နဂရရစ္ဆာသု ဆဍ္ဍာပေသိ – ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ကောစိ လောဘေန ဂဏှေယျာ’’တိ. တံ ပါဒေနပိ န ကောစိ ဆုပိ. သော စောရေ အလဘန္တော အမစ္စာနံ အာရောစေသိ. အမစ္စာ ‘‘ကုလပဋိပါဋိယာ ဧကမေကံ ဇိဏ္ဏကံ ပေသေမ, သော ပကတိယာပိ မစ္စုမုခေ ဝတ္တတီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ ‘‘‘အမှာကံ ပိတရံ, အမှာကံ ပိတာမဟံ ပေသေတီ’တိ မနုဿာ ခေါဘံ ကရိဿန္တိ, မာ ဝေါ ဧတံ ရုစ္စီ’’တိ နိဝါရေသိ. ‘‘တေန ဟိ, ဒေဝ, ဒါရကံ ပေသေမ ဥတ္တာနသေယျကံ, တထာဝိဓဿ ဟိ ‘မာတာ မေ ပိတာ မေ’တိ သိနေဟော နတ္ထီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ အနုဇာနိ. တေ တထာ အကံသု. နဂရေ ဒါရကမာတရော စ ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဂဗ္ဘိနိယော စ ပလာယိတွာ ပရဇနပဒေ ဒါရကေ သံဝဍ္ဎေတွာ အာနေန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဂတာနိ. དེ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཉེར་པས་རྒྱལ་པོ་ལ་བཤད་དོ། །རྒྱལ་པོས་“རེ་ཞིག་སུ་ཞིག་གིས་བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ལེན་པར་འགྱུར་རམ”སྙམ་ནས། རང་གི་ནོར་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལམ་ཆེན་དག་ཏུ་གཏོར་དུ་བཅུག་གོ། །ནོར་དེ་ལ་རྐང་པས་ཀྱང་རེག་མཁན་སུ་ཡང་མ་བྱུང་ངོ། །ཁོས་རྐུན་མ་མ་རྙེད་པས་བློན་པོ་རྣམས་ལ་བཤད་དོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་“ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་བཞིན་མི་རྒན་རེ་རེ་གཏང་བར་བྱ་སྟེ། ཁོ་བོ་ཅག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་འཆི་བའི་ཁར་གནས་པ་ལགས་སོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“‘ངེད་ཀྱི་ཕ་དང་ངེད་ཀྱི་སྤོ་བོ་གཏོང་བར་བྱེད’ཅེས་མི་རྣམས་ཀྱིས་འཁྲུག་ལོང་བྱེད་པར་འགྱུར་བས། ཁྱོད་ཅག་གི་བསམ་པ་དེ་ལ་ང་མི་མོས་སོ”ཞེས་བཟློག་གོ། །“འོ་ན་ལྷ་གཅིག གཉིད་ལོག་པའི་བྱིས་པ་གཏང་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་ནི་‘འདི་ནི་ངའི་མ་ཡིན། འདི་ནི་ངའི་ཕ་ཡིན’ཞེས་པའི་བརྩེ་གདུང་མེད་དོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་གནང་ངོ། །དེ་དག་གིས་དེ་ལྟར་བྱས་སོ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བྱིས་པའི་མ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིས་པ་རྣམས་བཟུང་ཞིང་། སྦྲུམ་མ་རྣམས་ཀྱང་བྲོས་ཏེ། ཡུལ་གཞན་དུ་བྱིས་པ་རྣམས་གསོས་ཏེ་ཆེར་སྐྱེས་པ་དང་ཕྱིར་ཁྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཐམས་ཅད་འདས་སོ། ། တတော ဧကဒိဝသံ သကလနဂရံ ဝိစိနိတွာ ဧကမ္ပိ ဒါရကံ အလဘိတွာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘နတ္ထိ, ဒေဝ, နဂရေ ဒါရကော ဌပေတွာ အန္တေပုရေ တဝ ပုတ္တံ အာဠဝကကုမာရ’’န္တိ. ရာဇာ ‘‘ယထာ မမ ပုတ္တော ပိယော, ဧဝံ သဗ္ဗလောကဿ, အတ္တနာ ပန ပိယတရံ နတ္ထိ, ဂစ္ဆထ, တမ္ပိ ဒတွာ မမ ဇီဝိတံ ရက္ခထာ’’တိ အာဟ. တေန စ သမယေန အာဠဝကကုမာရဿ မာတာ ပုတ္တံ နှာပေတွာ, မဏ္ဍေတွာ, ဒုကူလစုမ္ဗဋကေ ကတွာ, အင်္ကေ သယာပေတွာ, နိသိန္နာ ဟောတိ. ရာဇပုရိသာ ရညော အာဏာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိပ္ပလပန္တိယာ တဿာ သောဠသန္နဉ္စ ဣတ္ထိသဟဿာနံ သဒ္ဓိံ ဓာတိယာ တံ အာဒါယ ပက္ကမိံသု ‘‘သွေ ယက္ခဘက္ခော ဘဝိဿတီ’’တိ. တံ ဒိဝသဉ္စ ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ [Pg.215] ပစ္စုဋ္ဌာယ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဂန္ဓကုဋိယံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပုန ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ အာဠဝကဿ ကုမာရဿ အနာဂါမိဖလုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယံ, ယက္ခဿ စ သောတာပတ္တိဖလုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယံ ဒေသနာပရိယောသာနေ စ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘဿာတိ. တသ္မာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ ပုရေဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အနိဋ္ဌိတပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စောဝ ကာဠပက္ခဥပေါသထဒိဝသေ ဝတ္တမာနေ ဩဂ္ဂတေ သူရိယေ ဧကကောဝ အဒုတိယော ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပါဒဂမနေနေဝ သာဝတ္ထိတော တိံသ ယောဇနာနိ ဂန္တွာ တဿ ယက္ခဿ ဘဝနံ ပါဝိသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ’’တိ. དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་གྲོང་ཁྱེར་ཡོངས་སུ་བཙལ་ཀྱང་བྱིས་པ་གཅིག་ཀྱང་མ་རྙེད་པས། རྒྱལ་པོ་ལ་“ལྷ་གཅིག ཕོ་བྲང་འཁོར་གྱི་ཁྱོད་ཀྱི་སྲས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་གཞོན་ནུ་མ་གཏོགས་པ། གྲོང་ཁྱེར་འདིར་བྱིས་པ་གཅིག་ཀྱང་མི་འདུག་གོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“ཇི་ལྟར་ངའི་བུ་ང་ལ་གཅེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལའང་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་རང་ཉིད་ལས་གཅེས་པ་ནི་མེད་དོ། །སོང་ཞིག དེ་ཡང་བྱིན་ཏེ་ངའི་སྲོག་སྐྱོབས་ཤིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་གཞོན་ནུའི་མ་ནི་བུ་ལ་ཁྲུས་བྱས་ཤིང་བརྒྱན་ཏེ། དར་ཟབ་ཀྱི་སྔས་མགོ་ལ་བཞག་ནས་པང་དུ་ཉལ་དུ་བཅུག་སྟེ་འདུག་གོ། །རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉ་རྣམས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་བཞིན་དེར་སོང་ནས། མ་དེ་དང་བཙུན་མོ་ཆིག་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་པོ་མ་མ་དང་བཅས་པ་ངུ་འབོད་བྱེད་བཞིན་པའི་ངང་ནས། “སང་ཉིན་འདི་ནི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཟས་སུ་འགྱུར་རོ”ཞེས་བུ་དེ་བཟུང་སྟེ་སོང་ངོ། །ཉིན་དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནམ་ལངས་པའི་དུས་སུ་བཞེངས་ཏེ། རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་ནས། སླར་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་གཞོན་ནུ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། གནོད་སྦྱིན་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྤྱན་ཐོབ་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པར་གཟིགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་མཚན་མོ་འདས་ནས་ཞོགས་པའི་བྱ་བ་མཛད་དེ། ཕྱི་དྲོའི་བྱ་བ་མ་ཚར་བའི་སྔོན་ལ། ཕྱོགས་ནག་པོའི་གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོ་ཉི་མ་ནུབ་པ་དང་། གཅིག་པུ་གྲོགས་མེད་པར་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ཏེ། ཞབས་ཐང་ཉིད་དུ་མཉན་ཡོད་ནས་དཔག་ཚད་སུམ་ཅུའི་སར་གཤེགས་ཏེ། གནོད་སྦྱིན་དེའི་གནས་སུ་ཞུགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་“གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་སུ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། ကိံ ပန ဘဂဝါ ယသ္မိံ နိဂြောဓေ အာဠဝကဿ ဘဝနံ, တဿ မူလေ ဝိဟာသိ, ဥဒါဟု ဘဝနေယေဝါတိ? ဝုစ္စတေ – ဘဝနေယေဝ. ယထေဝ ဟိ ယက္ခာ အတ္တနော ဘဝနံ ပဿန္တိ, တထာ ဘဂဝါပိ. သော တတ္ထ ဂန္တွာ ဘဝနဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. တဒါ အာဠဝကော ဟိမဝန္တေ ယက္ခသမာဂမံ ဂတော ဟောတိ. တတော အာဠဝကဿ ဒွါရပါလော ဂဒြဘော နာမ ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဝိကာလေ အာဂတော’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ, ဂဒြဘ, အာဂတောမှိ. သစေ တေ အဂရု, ဝိဟရေယျာမေကရတ္တိံ အာဠဝကဿ ဘဝနေ’’တိ. ‘‘န မေ, ဘန္တေ, ဂရု, အပိစ ခေါ သော ယက္ခော ကက္ခဠော ဖရုသော, မာတာပိတူနမ္ပိ အဘိဝါဒနာဒီနိ န ကရောတိ, မာ ရုစ္စိ ဘဂဝတော ဣဓ ဝါသော’’တိ. ‘‘ဇာနာမိ, ဂဒြဘ, တဿ ကက္ခဠတ္တံ, န ကောစိ မမန္တရာယော ဘဝိဿတိ, သစေ တေ အဂရု, ဝိဟရေယျာမေကရတ္တိ’’န္တိ. ཅི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་གང་ན་ཡོད་པའི་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་དེའི་རྩ་བར་བཞུགས་སམ། འོན་ཏེ་གནས་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གནས་ཉིད་དུ་བཞུགས་སོ། །ཇི་ལྟར་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་གནས་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གཟིགས་སོ། །དེ་ཉིད་དུ་གཤེགས་ནས་གནས་ཀྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནི་གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་བར་སོང་ཡོད་དོ། །དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་སྒོ་སྲུང་གནོད་སྦྱིན་གདྲ་བྷ་ཞེས་བྱ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ལྷགས་ཏེ། ཕྱག་འཚལ་ནས། “བཙུན་པ། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དུས་མ་ཡིན་པར་བྱོན”ཞེས་ཞུས་སོ། །“གདྲ་བྷ། དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ང་འོངས་སོ། །གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ན། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་སུ་མཚན་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ། བདག་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་དེ་ནི་གཏུམ་ཞིང་རྩུབ་པ་ཞིག་སྟེ། ཕ་མ་ལའང་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་མི་བྱེད་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིར་བཞུགས་པར་མི་འཐད་དོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །“གདྲ་བྷ། ངས་དེའི་གཏུམ་པའི་རང་བཞིན་ཤེས་ཏེ། ང་ལ་བར་ཆད་ཅིའང་མི་འབྱུང་བས། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ན། མཚན་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဒုတိယမ္ပိ ဂဒြဘော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဂ္ဂိတတ္တကပါလသဒိသော, ဘန္တေ, အာဠဝကော, ‘မာတာပိတရော’တိ ဝါ ‘သမဏဗြာဟ္မဏာ’တိ ဝါ ‘ဓမ္မော’တိ ဝါ န ဇာနာတိ, ဣဓာဂတာနံ စိတ္တက္ခေပမ္ပိ ကရောတိ, ဟဒယမ္ပိ ဖာလေတိ, ပါဒေပိ ဂဟေတွာ ပရသမုဒ္ဒေ ဝါ ပရစက္ကဝါဠေ ဝါ ခိပတီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ဇာနာမိ, ဂဒြဘ, သစေ တေ အဂရု, ဝိဟရေယျာမေကရတ္တိ’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ဂဒြဘော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဂ္ဂိတတ္တကပါလသဒိသော, ဘန္တေ, အာဠဝကော, ‘မာတာပိတရော’တိ ဝါ ‘သမဏဗြာဟ္မဏာ’တိ ဝါ ‘ဓမ္မော’တိ ဝါ န ဇာနာတိ, ဣဓာဂတာနံ စိတ္တက္ခေပမ္ပိ ကရောတိ, ဟဒယမ္ပိ ဖာလေတိ, ပါဒေပိ ဂဟေတွာ ပရသမုဒ္ဒေ [Pg.216] ဝါ ပရစက္ကဝါဠေ ဝါ ခိပတီ’’တိ. တတိယမ္ပိ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ဇာနာမိ, ဂဒြဘ, သစေ တေ အဂရု, ဝိဟရေယျာမေကရတ္တိ’’န္တိ. ‘‘န မေ, ဘန္တေ, ဂရု, အပိစ ခေါ သော ယက္ခော အတ္တနော အနာရောစေတွာ အနုဇာနန္တံ မံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, အာရောစေမိ, ဘန္တေ, တဿာ’’တိ. ‘‘ယထာသုခံ, ဂဒြဘ, အာရောစေဟီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ, ဘန္တေ, တွမေဝ ဇာနာဟီ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဟိမဝန္တာဘိမုခေါ ပက္ကာမိ. ဘဝနဒွါရမ္ပိ သယမေဝ ဘဂဝတော ဝိဝရမဒါသိ. ဘဂဝါ အန္တောဘဝနံ ပဝိသိတွာ ယတ္ထ အဘိလက္ခိတေသု မင်္ဂလဒိဝသာဒီသု နိသီဒိတွာ အာဠဝကော သိရိံ အနုဘောတိ, တသ္မိံယေဝ ဒိဗ္ဗရတနပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ သုဝဏ္ဏာဘံ မုဉ္စိ. တံ ဒိသွာ ယက္ခဿ ဣတ္ထိယော အာဂန္တွာ, ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ, သမ္ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. ဘဂဝါ ‘‘ပုဗ္ဗေ တုမှေ ဒါနံ ဒတွာ, သီလံ သမာဒိယိတွာ, ပူဇနေယျံ ပူဇေတွာ, ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တာ, ဣဒါနိပိ တထေဝ ကရောထ, မာ အညမညံ ဣဿာမစ္ဆရိယာဘိဘူတာ ဝိဟရထာ’’တိအာဒိနာ နယေန တာသံ ပကိဏ္ဏကဓမ္မကထံ ကထေသိ. တာ စ ဘဂဝတော မဓုရနိဂ္ဃောသံ သုတွာ, သာဓုကာရသဟဿာနိ ဒတွာ, ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသုယေဝ. ဂဒြဘောပိ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ အာဠဝကဿ အာရောစေသိ – ‘‘ယဂ္ဃေ, မာရိသ, ဇာနေယျာသိ, ဝိမာနေ တေ ဘဂဝါ နိသိန္နော’’တိ. သော ဂဒြဘဿ သညမကာသိ ‘‘တုဏှီ ဟောဟိ, ဂန္တွာ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ. ပုရိသမာနေန ကိရ လဇ္ဇိတော အဟောသိ, တသ္မာ ‘‘မာ ကောစိ ပရိသမဇ္ဈေ သုဏေယျာ’’တိ ဝါရေသိ. ལན་གཉིས་པར་ཡང་གནོད་སྦྱིན་གདྲ་བྷས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ཞུས་སོ། །“བཙུན་པ། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནི་ལྕགས་བསྲེགས་ཀྱི་སླ་ང་ལྟ་བུ་སྟེ། ‘ཕ་མ’འམ། ‘དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ’འམ། ‘ཆོས’ཞེས་བྱ་བ་མི་ཤེས་སོ། །འདིར་འོངས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་ཅིང་། སྙིང་ཡང་འགེམས་ལ། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ལམ། འཁོར་ཡུག་གི་ཕ་རོལ་ཏུ་གཡུག་པར་བྱེད་དོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །ལན་གཉིས་པར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“གདྲ་བྷ། ངས་ཤེས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ན། མཚན་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །ལན་གསུམ་པར་ཡང་གནོད་སྦྱིན་གདྲ་བྷས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ཞུས་སོ། །“བཙུན་པ། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནི་ལྕགས་བསྲེགས་ཀྱི་སླ་ང་ལྟ་བུ་སྟེ། ‘ཕ་མ’འམ། ‘དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ’འམ། ‘ཆོས’ཞེས་བྱ་བ་མི་ཤེས་སོ། །འདིར་འོངས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་ཅིང་། སྙིང་ཡང་འགེམས་ལ། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ལམ། འཁོར་ཡུག་གི་ཕ་རོལ་ཏུ་གཡུག་པར་བྱེད་དོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །ལན་གསུམ་པར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“གདྲ་བྷ། ངས་ཤེས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ན། མཚན་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བཙུན་པ། བདག་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་དེ་ལ་མ་བཤད་པར་གནང་བ་བྱིན་ན། ཁོས་བདག་སྲོག་དང་འབྲལ་བར་བྱེད་སྲིད་པས། བཙུན་པ། ངས་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱའོ”ཞེས་ཞུས་སོ། །“གདྲ་བྷ། ཇི་ལྟར་བདེ་བ་བཞིན་དུ་ཤོད་ཅིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །“འོ་ན་བཙུན་པ། ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་པར་མཛོད”ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་གངས་རིའི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ངོ། །གནས་ཀྱི་སྒོ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱིར་བྱེ་བར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གནས་ཀྱི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས། བཀྲ་ཤིས་པའི་ཉིན་མོ་ལ་སོགས་པར་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་འདུག་སྟེ་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་རིན་པོ་ཆེའི་ཁྲི་ཉིད་ལ་བཞུགས་ནས། གསེར་གྱི་འོད་ཟེར་བཏང་ངོ། །དེ་མཐོང་ནས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་བུད་མེད་རྣམས་འོངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་བསྐོར་ཏེ་འཁོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“སྔོན་ཁྱོད་ཅག་གིས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུངས་པ་དང་། མཆོད་འོས་པ་ལ་མཆོད་པས་འབྱོར་པ་འདི་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟའང་དེ་བཞིན་དུ་གྱིས་ཤིག ཕན་ཚུན་ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མ་བྱེད་ཅིག”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཏོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་སྙན་པོ་ཐོས་ནས། ལེགས་སོ་ཞེས་ལན་སྟོང་དུ་བརྗོད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྐོར་ནས་འཁོད་དོ། །གདྲ་བྷ་ཡང་གངས་རིར་སོང་ནས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ལ་“ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་ཆེན་པོ། མཁྱེན་པར་མཛོད་ཅིག ཁྱོད་ཀྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་སོ”ཞེས་བཤད་དོ། །དེས་གདྲ་བྷ་ལ་“ཅག་གེར་སྡོད་ཅིག ངས་སོང་སྟེ་བྱ་དགོས་པ་བྱའོ”ཞེས་བརྡ་སྤྲད་དོ། །སྐྱེས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་ངོ་ཚ་བར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“འདུ་བའི་དབུས་སུ་སུས་ཀྱང་མ་ཐོས་པར་གྱིས་ཤིག”ཅེས་བཀག་གོ། ། တဒါ သာတာဂိရဟေမဝတာ ဘဂဝန္တံ ဇေတဝနေယေဝ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယက္ခသမာဂမံ ဂမိဿာမာ’’တိ သပရိဝါရာ နာနာယာနေဟိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တိ. အာကာသေ စ ယက္ခာနံ န သဗ္ဗတ္ထ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ, အာကာသဋ္ဌာနိ ဝိမာနာနိ ပရိဟရိတွာ မဂ္ဂဋ္ဌာနေနေဝ မဂ္ဂေါ ဟောတိ. အာဠဝကဿ ပန ဝိမာနံ ဘူမဋ္ဌံ သုဂုတ္တံ ပါကာရပရိက္ခိတ္တံ သုသံဝိဟိတဒွါရဋ္ဋာလကဂေါပုရံ, ဥပရိ ကံသဇာလသဉ္ဆန္နံ မဉ္ဇူသသဒိသံ တိယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန. တဿ ဥပရိ မဂ္ဂေါ ဟောတိ. တေ တံ ပဒေသမာဂမ္မ ဂန္တုံ အသမတ္ထာ အဟေသုံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ နိသိန္နောကာသဿ ဥပရိဘာဂေန ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ, တာဝ ကောစိ ဂန္တုံ အသမတ္ထော. တေ ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ အာကာသေ ခိတ္တလေဍ္ဍု ဝိယ ဩရုယှ ဝန္ဒိတွာ, ဓမ္မံ သုတွာ, ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ‘‘ယက္ခသမာဂမံ ဂစ္ဆာမ ဘဂဝါ’’တိ တီဏိ ဝတ္ထူနိ ပသံသန္တာ ယက္ခသမာဂမံ အဂမံသု. အာဠဝကော တေ ဒိသွာ ‘‘ဣဓ နိသီဒထာ’’တိ ပဋိက္ကမ္မ ဩကာသမဒါသိ. တေ [Pg.217] အာဠဝကဿ နိဝေဒေသုံ ‘‘လာဘာ တေ, အာဠဝက, ယဿ တေ ဘဝနေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ, ဂစ္ဆာဝုသော ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသဿူ’’တိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ဘဝနေယေဝ ဝိဟာသိ, န ယသ္မိံ နိဂြောဓေ အာဠဝကဿ ဘဝနံ, တဿ မူလေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အာဠဝိယံ ဝိဟရတိ အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနေ’’တိ. དེ་ནས་ས་ཏཱ་གི་རི་དང་ཧེ་མ་ཝ་ཏ་གཉིས་འཁོར་དང་བཅས་པ་བཞོན་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་བཞོན་ཏེ། ཛེ་ཏའི་ཚལ་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། "གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་བར་འགྲོའོ་" སྙམ་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་གཤེགས་སོ། །ནམ་མཁའ་ལ་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཀྱི་ལམ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་གནས་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་རྣམས་བསྐོར་ནས་ལམ་གྱི་གནས་ཉིད་དུ་ལམ་ཡོད་དོ། །འོན་ཀྱང་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གཞལ་ཡས་ཁང་ནི་ས་ལ་གནས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་བསྲུངས་པ། ར་བས་བསྐོར་བ། སྒོ་དང་སྒོ་ཁང་དང་སྒོ་གཏན་ལེགས་པར་བཀོད་པ། སྟེང་དུ་ཟངས་ཀྱི་དྲ་བས་གཡོགས་པ། སྒྲོམ་བུ་ལྟ་བུ་དཔངས་སུ་དཔག་ཚད་གསུམ་ཡོད་པ་ཞིག་གོ། །དེའི་སྟེང་ན་ལམ་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ཡུལ་དེར་ལྷགས་ནས་མུ་མཐུད་དུ་འགྲོ་མ་ནུས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞུགས་པའི་གནས་ཀྱི་སྟེང་ཕྱོགས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་སུ་ཡང་འགྲོ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གིས་ "འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་" སྙམ་དུ་བསམས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་སྟེ། ནམ་མཁའ་ལས་ས་རྡོ་འཕངས་པ་བཞིན་དུ་བབས་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་ཆོས་ཉན་ཏེ། གཡས་སྐོར་བྱས་ནས། "བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་ཅག་གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་བར་མཆིའོ་" ཞེས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་བསྟོད་དེ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་བར་སོང་ངོ། །ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀས་དེ་དག་མཐོང་ནས་ཕྱིར་བསྣུར་ཏེ། "འདིར་བཞུགས་ཤིག་" ཅེས་གནས་བྱིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ལ་ "ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ། ཁྱོད་ལ་རྙེད་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱོད་ཀྱི་གནས་སུ་བཞུགས་སོ། །གྲོགས་པོ་སོང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་ཤིག་" ཅེས་བསྒྲགས་སོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་གཞལ་ཡས་ཁང་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཀྱི། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་གང་ན་ཡོད་པའི་ནྱ་གྲོ་དྷའི་ཤིང་དྲུང་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ "དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨཱ་ལཱ་ཝཱི་ན་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་གནས་སུ་བཞུགས་སོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། အထ ခေါ အာဠဝကော…ပေ… ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘နိက္ခမ သမဏာ’’တိ. ‘‘ကသ္မာ ပနာယံ ဧတဒဝေါစာ’’တိ? ဝုစ္စတေ – ရောသေတုကာမတာယ. တတြေဝံ အာဒိတော ပဘုတိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော – အယဉှိ ယသ္မာ အဿဒ္ဓဿ သဒ္ဓါကထာ ဒုက္ကထာ ဟောတိ ဒုဿီလာဒီနံ သီလာဒိကထာ ဝိယ, တသ္မာ တေသံ ယက္ခာနံ သန္တိကာ ဘဂဝတော ပသံသံ သုတွာ ဧဝ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တလောဏသက္ခရာ ဝိယ အဗ္ဘန္တရကောပေန တဋတဋာယမာနဟဒယော ဟုတွာ ‘‘ကော သော ဘဂဝါ နာမ, ယော မမ ဘဝနံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ အာဟ. တေ အာဟံသု – ‘‘န တွံ, အာဝုသော, ဇာနာသိ ဘဂဝန္တံ အမှာကံ သတ္ထာရံ, ယော တုသိတဘဝနေ ဌိတော ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေတွာ’’တိအာဒိနာ နယေန ယာဝ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ ကထေန္တာ ပဋိသန္ဓိအာဒိနာ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဝတွာ ‘‘ဣမာနိပိ တွံ, အာဝုသော, အစ္ဆရိယာနိ နာဒ္ဒသာ’’တိ စောဒေသုံ. သော ဒိသွာပိ ကောဓဝသေန ‘‘နာဒ္ဒသ’’န္တိ အာဟ. အာဝုသော အာဠဝက ပဿေယျာသိ ဝါ တွံ, န ဝါ, ကော တယာ အတ္ထော ပဿတာ ဝါ အပဿတာ ဝါ, ကိံ တွံ ကရိဿသိ အမှာကံ သတ္ထုနော, ယော တွံ တံ ဥပနိဓာယ စလက္ကကုဓမဟာဥသဘသမီပေ တဒဟုဇာတဝစ္ဆကော ဝိယ, တိဓာပဘိန္နမတ္တဝါရဏသမီပေ ဘိင်္ကပေါတကော ဝိယ, ဘာသုရဝိလမ္ဗကေသရဥပသောဘိတက္ခန္ဓဿ မိဂရညော သမီပေ ဇရသိင်္ဂါလော ဝိယ, ဒိယဍ္ဎယောဇနသတပ္ပဝဍ္ဎကာယသုပဏ္ဏရာဇသမီပေ ဆိန္နပက္ခကာကပေါတကော ဝိယ ခါယသိ, ဂစ္ဆ ယံ တေ ကရဏီယံ, တံ ကရောဟီတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ကုဒ္ဓေါ အာဠဝကော ဥဋ္ဌဟိတွာ မနောသိလာတလေ ဝါမပါဒေန ဌတွာ ‘‘ပဿထ ဒါနိ တုမှာကံ ဝါ သတ္ထာ မဟာနုဘာဝေါ, အဟံ ဝါ’’တိ ဒက္ခိဏပါဒေန သဋ္ဌိယောဇနမတ္တံ ကေလာသပဗ္ဗတကူဋံ အက္ကမိ, တံ အယောကူဋပဟဋော နိဒ္ဓန္တအယောပိဏ္ဍော ဝိယ ပပဋိကာယော မုဉ္စိ. သော တတြ ဌတွာ ‘‘အဟံ အာဠဝကော’’တိ ဃောသေသိ, သကလဇမ္ဗုဒီပံ သဒ္ဒေါ ဖရိ. དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ "དགེ་སྦྱོང་། ཕྱིར་བྱོལ་ཞིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །"ཅིའི་ཕྱིར་ཁོས་འདི་སྐད་སྨྲས་ཤེ་ན།" བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྲོ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་འབྲེལ་བ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏམ་ནི་མི་སྙན་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་བ་བཞིན། དད་པ་མེད་པ་ལ་དད་པའི་གཏམ་ནི་མི་སྙན་པའི་གཏམ་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གནོད་སྦྱིན་དེ་དག་གི་དྲུང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟོད་པ་ཐོས་མ་ཐག །མེ་ནང་དུ་ཚྭ་དང་བྱེ་མ་བཏབ་པ་བཞིན་དུ་ཁོང་ཁྲོ་དྲག་པོས་ཁོག་པ་ཚིག་ཅིང་སྙིང་ལྷག་ལྷག་ཏུ་འཕར་བཞིན་དུ། "བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱ་བ་དེ་སུ་ཞིག་ཡིན། ངའི་གནས་སུ་འཛུལ་བ་དེ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་སྨྲས་པ། "གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མི་ཤེས་སམ། གང་ཞིག་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ན་བཞུགས་བཞིན་དུ་གཟིགས་པ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་གཟིགས་ནས་" ཞེས་པ་ནས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་བར་གྱི་ཚུལ་རྣམས་བརྗོད་ཅིང་། ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔ་ལྟས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བཤད་དེ། "གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་འདི་དག་ཀྱང་མ་མཐོང་ངམ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་མཐོང་བཞིན་དུ་ཁོང་ཁྲོའི་དབང་གིས་ "མ་མཐོང་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"གྲོགས་པོ་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ། ཁྱོད་ཀྱིས་མཐོང་ཡང་རུང་མ་མཐོང་ཡང་རུང་། ཁྱོད་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད། ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་ནུས། ཁྱོད་ནི་སྟོན་པ་དང་བསྡུར་ན་ལྷན་པ་གཡོ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་ཆེན་པོའི་དྲུང་གི་ཉིན་དེར་སྐྱེས་པའི་བེའུ་བཞིན་དང་། མྱོས་པའི་གླང་པོ་ཆེན་པོའི་དྲུང་གི་གླང་ཕྲུག་བཞིན་དང་། རལ་པ་འབར་ཞིང་མཛེས་པའི་སེང་གེ་རི་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་གི་ཝ་སྐྱེས་རྒན་པོ་བཞིན་དང་། ལུས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པའི་མཁའ་ལྡིང་དབང་པོའི་དྲུང་གི་གཤོག་ཆག་གི་བྱ་རོག་ཕྲུག་གུ་བཞིན་དུ་སྣང་བས། སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་གྱིས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ན་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཁྲོས་ཏེ་ལངས་ནས། ལྡོང་རོས་ཀྱི་ས་གཞི་ལ་རྐང་པ་གཡོན་པས་བཙུགས་ཏེ། "ད་ཁྱོད་ཚོའི་སྟོན་པ་མཐུ་ཆེ་འམ། ཡང་ན་ང་མཐུ་ཆེ་བ་ལྟོས་ཤིག་" ཅེས་སྨྲས་ནས། རྐང་པ་གཡས་པས་དཔག་ཚད་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པའི་གངས་ཏི་སེའི་རི་རྩེ་ལ་བརྫིས་སོ། །རི་རྩེ་དེ་ནི་ལྕགས་ཐོས་བརྡུངས་པའི་ལྕགས་གོང་བཞིན་དུ་ཚལ་པར་གས་ཏེ་ལྷུང་ངོ། །ཁོ་དེར་ལངས་ནས་ "ང་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པས། སྒྲ་དེས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཏོ། ། စတ္တာရော [Pg.218] ကိရ သဒ္ဒါ သကလဇမ္ဗုဒီပေ သုယျိံသု – ယဉ္စ ပုဏ္ဏကော ယက္ခသေနာပတိ ဓနဉ္စယကောရဗျရာဇာနံ ဇူတေ ဇိနိတွာ အပ္ဖောဋေတွာ ‘‘အဟံ ဇိနိ’’န္တိ ဥဂ္ဃောသေသိ, ယဉ္စ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပရိဟာယမာနေ ဝိဿကမ္မံ ဒေဝပုတ္တံ သုနခံ ကာရေတွာ ‘‘အဟံ ပါပဘိက္ခူ စ ပါပဘိက္ခုနိယော စ ဥပါသကေ စ ဥပါသိကာယော စ သဗ္ဗေဝ အဓမ္မဝါဒိနော ခါဒါမီ’’တိ ဥဂ္ဃောသာပေသိ, ယဉ္စ ကုသဇာတကေ ပဘာဝတိဟေတု သတ္တဟိ ရာဇူဟိ နဂရေ ဥပရုဒ္ဓေ ပဘာဝတိံ အတ္တနာ သဟ ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ အာရောပေတွာ နဂရာ နိက္ခမ္မ ‘‘အဟံ သီဟဿရကုသမဟာရာဇာ’’တိ မဟာပုရိသော ဥဂ္ဃောသေသိ, ယဉ္စ အာဠဝကော ကေလာသမုဒ္ဓနိ ဌတွာ ‘‘အဟံ အာဠဝကော’’တိ. တဒါ ဟိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဒွါရေ ဒွါရေ ဌတွာ ဥဂ္ဃောသိတသဒိသံ အဟောသိ, တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတော စ ဟိမဝါပိ သင်္ကမ္ပိ ယက္ခဿ အာနုဘာဝေန. འཛམ་བུའི་གླིང་ཀུན་ཏུ་ཐོས་པའི་སྒྲ་བཞི་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་པུཎྞ་ཀས་ཆོས་བཟང་སྐོར་བྱའི་རྒྱལ་པོ་ཤོ་རྩེད་ལས་རྒྱལ་ཏེ། ཐལ་མོ་བརྡབས་ནས་ "ང་རྒྱལ་ལོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པའི་སྒྲ་དང་། གཉིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་བསྟན་པ་ཉམས་པའི་ཚེ། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ལྷའི་བུ་བཟོ་སྦྱངས་ཁྱི་རུ་སྤྲུལ་ནས། "ངས་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་དང་། དགེ་སློང་མ་སྡིག་ཅན་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་དགེ་བསྙེན་མ་སྡིག་ཅན་དང་། ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་ཟའོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པའི་སྒྲ་དང་། གསུམ་ནི་ཀུ་ཤའི་སྐྱེས་རབས་ལས་འོད་ལྡན་མའི་ཕྱིར་དུ་རྒྱལ་པོ་བདུན་གྱིས་གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་བའི་ཚེ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་འོད་ལྡན་མ་རང་ཉིད་དང་ལྷན་དུ་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཏུ་བཞག་སྟེ། གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ། "ང་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་པའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཀུ་ཤ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པའི་སྒྲ་དང་། བཞི་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀས་གངས་ཏི་སེའི་རྩེ་མོར་ལངས་ནས་ "ང་ནི་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བསྒྲགས་པའི་སྒྲའོ། །དེའི་ཚེ་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་རེའི་དྲུང་ན་ལངས་ཏེ་བསྒྲགས་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱི་མཐུས་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོད་པའི་གངས་རི་ཧི་མ་ལ་ཡའང་ལྡེག་གོ། ། သော ဝါတမဏ္ဍလံ သမုဋ္ဌာပေသိ – ‘‘ဧတေနေဝ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. တေ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ ဝါတာ သမုဋ္ဌဟိတွာ အဍ္ဎယောဇနယောဇနဒွိယောဇနတိယောဇနပ္ပမာဏာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ပဒါလေတွာ ဝနဂစ္ဆရုက္ခာဒီနိ ဥမ္မူလေတွာ အာဠဝီနဂရံ ပက္ခန္တာ ဇိဏ္ဏဟတ္ထိသာလာဒီနိ စုဏ္ဏေန္တာ ဆဒနိဋ္ဌကာ အာကာသေ ဘမေန္တာ. ဘဂဝါ ‘‘မာ ကဿစိ ဥပရောဓော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တေ ဝါတာ ဒသဗလံ ပတွာ စီဝရကဏ္ဏမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ နာသက္ခိံသု. တတော မဟာဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သမဏံ မာရေဿာမီ’’တိ. တဿာနုဘာဝေန ဥပရူပရိ သတပဋလသဟဿပဋလာဒိဘေဒါ ဝလာဟကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝဿိံသု, ဝုဋ္ဌိဓာရာဝေဂေန ပထဝီ ဆိဒ္ဒါ အဟောသိ, ဝနရုက္ခာဒီနံ ဥပရိ မဟောဃော အာဂန္တွာ ဒသဗလဿ စီဝရေ ဥဿာဝဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ တေမေတုံ နာသက္ခိ. တတော ပါသာဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ, မဟန္တာနိ မဟန္တာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ဓူမာယန္တာနိ ပဇ္ဇလန္တာနိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပတွာ ဒိဗ္ဗမာလာဂုဠာနိ သမ္ပဇ္ဇိံသု. တတော ပဟရဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ, ဧကတောဓာရာဥဘတောဓာရာ အသိသတ္တိခုရပ္ပာဒယော ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပတွာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ အဟေသုံ. တတော အင်္ဂါရဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ, ကိံသုကဝဏ္ဏာ အင်္ဂါရာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ဟုတွာ ဝိကိရိံသု. တတော ကုက္ကုလဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ, အစ္စုဏှော ကုက္ကုလော အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ စန္ဒနစုဏ္ဏံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော ဝါလုကာဝဿံ [Pg.219] သမုဋ္ဌာပေသိ, အတိသုခုမာ ဝါလုကာ ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ဟုတွာ နိပတိံသု. တတော ကလလဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ, တံ ကလလဝဿံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော အန္ဓကာရံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဘိံသေတွာ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. တံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတန္ဓကာရသဒိသံ ဟုတွာ ဒသဗလံ ပတွာ သူရိယပ္ပဘာဝိဟတမိဝန္ဓကာရံ အန္တရဓာယိ. ཁོས་ "འདི་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་བསྐྲད་པར་བྱའོ་" སྙམ་ནས་རླུང་འཚུབ་དྲག་པོ་བསླངས་སོ། །ཤར་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་ནས་ལངས་པའི་རླུང་དེ་དག་གིས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་པ་དང་། དཔག་ཚད་གཅིག་དང་། དཔག་ཚད་གཉིས་དང་། དཔག་ཚད་གསུམ་ཡོད་པའི་རི་རྩེ་རྣམས་བཤགས་ཤིང་། ནགས་ཚལ་དང་ཤིང་སྡོང་ལ་སོགས་པ་རྩ་བ་ནས་བཀོག་སྟེ། ཨཱ་ལཱ་ཝཱིའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ལྷགས་ནས་གླང་པོ་ཆེའི་བྲན་ཁང་རྙིང་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱེ་མར་བཏང་ཞིང་། ཐོག་གི་སོ་ཕག་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ་གཏོར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "སུ་ལའང་གནོད་པ་མ་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ། །རླུང་དེ་དག་སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་པ་ན་ཆོས་གོས་ཀྱི་གྲྭ་ཙམ་ཡང་གཡོ་བར་མ་ནུས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་ "ཆུས་བསྣུབས་ཏེ་དགེ་སྦྱོང་བསད་པར་བྱའོ་" སྙམ་ནས་ཆར་ཆེན་པོ་ཕབ་བོ། །དེའི་མཐུས་སྟེང་ནས་སྟེང་དུ་སྤྲིན་རིམ་པ་བརྒྱ་ཕྲག་དང་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་ལངས་ཏེ་ཆར་ཕབ་པས། ཆར་གྱི་རྒྱུན་དྲག་པོས་ས་གཞི་གས་པར་གྱུར་ཏོ། །ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་སྟེང་དུ་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བབས་ཀྱང་། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཆོས་གོས་ལ་ཟིལ་པའི་ཐིགས་པ་ཙམ་ཡང་སྦང་བར་མ་ནུས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་རྡོའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། རི་རྩེ་ཆེན་པོ་དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་པ་ན་ལྷའི་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོས་མཚོན་ཆའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། ཕྱོགས་གཅིག་རྣོ་བ་དང་ཕྱོགས་གཉིས་རྣོ་བའི་རལ་གྲི་དང་། མདུང་དང་། སྤུ་གྲི་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་ཆ་དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་པ་ན་ལྷའི་མེ་ཏོག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཁོས་མེ་ལྕེའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། ཤིང་ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་མདོག་ལྟ་བུའི་མེ་སྟག་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ལྷའི་མེ་ཏོག་ཏུ་གྱུར་ནས་ཐོར་རོ། །དེ་ནས་ཁོས་ཐལ་བའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཚ་བའི་ཐལ་བ་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ཙན་དན་གྱི་ཕྱེ་མར་གྱུར་ནས་བབས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་བྱེ་མའི་ཆར་ཕབ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་བྱེ་མ་དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ལྷའི་མེ་ཏོག་ཏུ་གྱུར་ནས་བབས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་འདམ་རྫབ་ཀྱི་ཆར་ཕབ་སྟེ། འདམ་རྫབ་དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བ་དེ་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ལྷའི་སྤོས་ཆུར་གྱུར་ནས་བབས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་ "དགེ་སྦྱོང་བསྐྲག་སྟེ་བསྐྲད་པར་བྱའོ་" སྙམ་ནས་མུན་པ་བསླངས་སོ། །མུན་པ་དེ་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་མུན་པ་ནག་པོ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་མངའ་བའི་དྲུང་དུ་ལྷགས་པ་ན་ཉི་མའི་འོད་ཀྱིས་བཅོམ་པའི་མུན་པ་བཞིན་དུ་ཡལ་བར་གྱུར་ཏོ། ། ဧဝံ ယက္ခော ဣမာဟိ နဝဟိ ဝါတဝဿပါသာဏပဟရဏင်္ဂါရကုက္ကုလဝါလုကကလလန္ဓကာရဝုဋ္ဌီဟိ ဘဂဝန္တံ ပလာပေတုံ အသက္ကောန္တော နာနာဝိဓပဟရဏဟတ္ထာယ အနေကပ္ပကာရရူပဘူတဂဏသမာကုလာယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သယမေဝ ဘဂဝန္တံ အဘိဂတော. တေ ဘူတဂဏာ အနေကပ္ပကာရေ ဝိကာရေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဟနထာ’’တိ ဘဂဝတော ဥပရိ အာဂစ္ဆန္တာ ဝိယ ဟောန္တိ, အပိစ တေ နိဒ္ဓန္တလောဟပိဏ္ဍံ ဝိယ မက္ခိကာ, ဘဂဝန္တံ အလ္လီယိတုံ အသမတ္ထာ ဧဝံ အဟေသုံ. ဧဝံ သန္တေပိ ယထာ ဗောဓိမဏ္ဍေ မာရော အာဂတဝေလာယမေဝ နိဝတ္တော, တထာ အနိဝတ္တိတွာ ဥပဍ္ဎရတ္တိမတ္တံ ဗျာကုလမကံသု. ဧဝံ ဥပဍ္ဎရတ္တိမတ္တံ အနေကပ္ပကာရဝိဘိံသနဒဿနေနပိ ဘဂဝန္တံ စာလေတုမသက္ကောန္တော အာဠဝကော စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ကေနစိ အဇေယျံ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ’’န္တိ. དེ་ལྟར་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་རླུང་དང་། ཆར་དང་། རྡོ་དང་། མཚོན་ཆ་དང་། མེ་སྟག་དང་། ཐལ་བ་དང་། བྱེ་མ་དང་། འདམ་རྫབ་དང་། མུན་པའི་ཆར་པ་སྟེ་ཆར་པ་དགུ་པོ་འདི་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བསྐྲད་པར་མ་ནུས་པ་ན། ལག་ན་མཚོན་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཐོགས་ཤིང་། གཟུགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པའི་འབྱུང་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བའི་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་དང་ལྷན་དུ་རང་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ལྷགས་སོ། །འབྱུང་པོའི་ཚོགས་དེ་དག་གིས་རྣམ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་བྱས་ཏེ། "ཟུང་ཞིག །སོད་ཅིག་" ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ལྷགས་པ་ལྟར་གྱུར་ཀྱང་། དཔེར་ན་སྦྲང་བུ་རྣམས་བཞུ་བའི་ལྕགས་གོང་ལ་འཁོར་མི་ནུས་པ་བཞིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་བཅར་བར་ཡང་མ་ནུས་སོ། །དེ་ལྟ་ནའང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་བདུད་འོངས་མ་ཐག་ཕྱིར་ལོག་པ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། ཕྱིར་མ་ལོག་པར་ནམ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་ཟིང་ཆ་བསླངས་སོ། །དེ་ལྟར་ནམ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་འཇིགས་སྣང་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཡོ་བར་མ་ནུས་པས། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀས་བསམས་པ། "བདག་གིས་སུས་ཀྱང་མི་ཐུབ་པའི་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་ (དུསྶཱཝུདྷ) འཕང་བར་བྱའོ་" སྙམ་མོ། ། စတ္တာရိ ကိရ အာဝုဓာနိ လောကေ သေဋ္ဌာနိ – သက္ကဿ ဝဇိရာဝုဓံ, ဝေဿဝဏဿ ဂဒါဝုဓံ, ယမဿ နယနာဝုဓံ, အာဠဝကဿ ဒုဿာဝုဓန္တိ. ယဒိ ဟိ သက္ကော ကုဒ္ဓေါ ဝဇိရာဝုဓံ သိနေရုမတ္ထကေ ပဟရေယျ အဋ္ဌသဋ္ဌိသဟဿာဓိကယောဇနသတသဟဿံ သိနေရုံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဟေဋ္ဌတော ဂစ္ဆေယျ. ဝေဿဝဏဿ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဝိဿဇ္ဇိတဂဒါ ဗဟူနံ ယက္ခသဟဿာနံ သီသံ ပါတေတွာ ပုန ဟတ္ထပါသံ အာဂန္တွာ တိဋ္ဌတိ. ယမေန ကုဒ္ဓေန နယနာဝုဓေန ဩလောကိတမတ္တေ အနေကာနိ ကုမ္ဘဏ္ဍသဟဿာနိ တတ္တကပါလေ တိလာ ဝိယ ဝိပ္ဖုရန္တာနိ ဝိနဿန္တိ. အာဠဝကော ကုဒ္ဓေါ သစေ အာကာသေ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ, ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿေယျ. သစေ ပထဝိယံ မုဉ္စေယျ, သဗ္ဗရုက္ခတိဏာဒီနိ သုဿိတွာ ဒွါဒသဝဿန္တရံ န ပုန ရုဟေယျုံ. သစေ သမုဒ္ဒေ မုဉ္စေယျ, တတ္တကပါလေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သဗ္ဗမုဒကံ သုဿေယျ. သစေ သိနေရုသဒိသေပိ ပဗ္ဗတေ မုဉ္စေယျ, ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဟုတွာ ဝိကိရေယျ. သော ဧဝံ မဟာနုဘာဝံ ဒုဿာဝုဓံ ဥတ္တရီယကတံ မုဉ္စိတွာ အဂ္ဂဟေသိ[Pg.220]. ယေဘုယျေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုဒေဝတာ ဝေဂေန သန္နိပတိံသု – ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ အာဠဝကံ ဒမေဿတိ, တတ္ထ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ. ယုဒ္ဓဒဿနကာမာပိ ဒေဝတာ သန္နိပတိံသု. ဧဝံ သကလမ္ပိ အာကာသံ ဒေဝတာဟိ ပုရိပုဏ္ဏမဟောသိ. འཇིག་རྟེན་ན་མཚོན་ཆ་མཆོག་བཞི་ཡོད་དེ། བརྒྱ་བྱིན་གྱི་རྡོ་རྗེའི་མཚོན་ཆ་དང་། རྣམ་ཐོས་སྲས་ཀྱི་བེ་ཅོན་གྱི་མཚོན་ཆ་དང་། གཤིན་རྗེའི་མིག་གི་མཚོན་ཆ་དང་། ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀའི་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆའོ། །གལ་ཏེ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་རྡོ་རྗེའི་མཚོན་ཆ་རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོར་བསྣུན་ན། དཔག་ཚད་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་དང་དྲུག་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་ཡོད་པའི་རི་རབ་ཕིགས་ཏེ་འོག་ཏུ་འགྲོའོ། །རྣམ་ཐོས་སྲས་ཀྱིས་སོ་སྐྱེའི་སྐབས་སུ་འཕངས་པའི་བེ་ཅོན་གྱིས་གནོད་སྦྱིན་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་མགོ་བོ་བཅད་ནས། སླར་རང་གི་ལག་ཏུ་འཁོར་ཏེ་གནས་སོ། །གཤིན་རྗེ་ཁྲོས་ནས་མིག་གི་མཚོན་ཆས་བལྟས་མ་ཐག །གཞོང་པ་ཚ་པོའི་སྟེང་གི་ཏིལ་བཞིན་དུ་གནོད་སྦྱིན་གྲུལ་བུམ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་འདར་ཞིང་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། །ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཁྲོས་ཏེ་གལ་ཏེ་ནམ་མཁའ་ལ་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་འཕངས་ན། ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཆར་མི་འབབ་བོ། །གལ་ཏེ་ས་ལ་འཕངས་ན། རྩྭ་དང་ཤིང་ཐམས་ཅད་བསྐམས་ཏེ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སླར་མི་སྐྱེའོ། །གལ་ཏེ་རྒྱ་མཚོར་འཕངས་ན། གཞོང་པ་ཚ་པོའི་སྟེང་གི་ཆུ་ཐིགས་བཞིན་དུ་ཆུ་ཐམས་ཅད་བསྐམ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རི་རབ་ལྟ་བུའི་རི་ལ་འཕངས་ན། དུམ་བུ་དུམ་བུར་གས་ཏེ་འཐོར་བར་འགྱུར་རོ། །ཁོས་དེ་ལྟ་བུའི་མཐུ་ཆེ་བའི་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་སྟོད་གོས་ལས་བཀྲོལ་ཏེ་བཟུང་ངོ། །སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་མྱུར་དུ་འདུས་ཏེ། "དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཨཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་འདུལ་བར་འགྱུར་བས། དེར་ཆོས་ཉན་པར་བྱའོ་" སྙམ་མོ། །གཡུལ་འགྱེད་ལྟ་བར་འདོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་འདུས་སོ། །དེ་ལྟར་ནམ་མཁའ་ཐམས་ཅད་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གང་བར་གྱུར་ཏོ། ། အထ အာဠဝကော ဘဂဝတော သမီပေ ဥပရူပရိ ဝိစရိတွာ ဝတ္ထာဝုဓံ မုဉ္စိ. တံ အသနိဝိစက္ကံ ဝိယ အာကာသေ ဘေရဝသဒ္ဒံ ကရောန္တံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ ဘဂဝန္တံ ပတွာ ယက္ခဿ မာနမဒ္ဒနတ္ထံ ပါဒမုဉ္ဆနစောဠကံ ဟုတွာ ပါဒမူလေ နိပတိ. အာဠဝကော တံ ဒိသွာ ဆိန္နဝိသာဏော ဝိယ ဥသဘော, ဥဒ္ဓဋဒါဌော ဝိယ သပ္ပော, နိတ္တေဇော နိမ္မဒေါ နိပတိတမာနဒ္ဓဇော ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဒုဿာဝုဓမ္ပိ သမဏံ နဘိဘောသိ, ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ? ဣဒံ ကာရဏံ, မေတ္တာဝိဟာရယုတ္တော သမဏော, ဟန္ဒ နံ ရောသေတွာ မေတ္တာယ ဝိယောဇေမီတိ. ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓေနေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ယေန ဘဂဝါ…ပေ… နိက္ခမ သမဏာ’’တိ. တတြာယမဓိပ္ပာယော – ကသ္မာ မယာ အနနုညာတော မမ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ ဃရသာမိကော ဝိယ ဣတ္ထာဂါရဿ မဇ္ဈေ နိသိန္နောသိ, နနု အယုတ္တမေတံ သမဏဿ ယဒိဒံ အဒိန္နပဋိဘောဂေါ ဣတ္ထိသံသဂ္ဂေါ စ, တသ္မာ ယဒိ တွံ သမဏဓမ္မေ ဌိတော, နိက္ခမ သမဏာတိ. ဧကေ ပန ‘‘ဧတာနိ အညာနိ စ ဖရုသဝစနာနိ ဝတွာ ဧဝါယံ ဧတဒဝေါစာ’’တိ ဘဏန္တိ. དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་སྟེང་ནས་སྟེང་དུ་འཁོར་ཞིང་རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་འཕངས། དེ་ནི་ནམ་མཁའ་ལས་ཐོག་བབས་པའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་། དུ་བ་འཐུལ་ཞིང་འབར་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་སླེབས་པ་ན། གནོད་སྦྱིན་གྱི་ང་རྒྱལ་གཞོམ་པའི་ཆེད་དུ་ཞབས་ཕྱིས་ཀྱི་རས་སུ་གྱུར་ཏེ་ཞབས་དྲུང་དུ་ལྷུང་ངོ་། ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་དེ་མཐོང་ནས་རྭ་ཅོ་ཆག་པའི་ཁྱུ་མཆོག་བཞིན་དང་། མཆེ་བ་བཏོན་པའི་སྦྲུལ་བཞིན་དུ། གཟི་བརྗིད་ཉམས་ཤིང་ང་རྒྱལ་བྲལ་ཏེ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྒྱལ་མཚན་བསྙིལ་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “རས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་ཆེན་པོས་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་འདི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་མ་ནུས་ན། རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”སྙམ་མོ། “རྒྱུ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་བྱམས་པའི་གནས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད། ད་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བསླངས་ཏེ་བྱམས་པ་དང་བྲལ་བར་བྱའོ་”སྙམ་མོ། འབྲེལ་བ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། “དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། ⋯པེ་⋯ དགེ་སྦྱོང་ཕྱིར་ཐོན་ཅིག་”ཅེས་སོ། དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “ཅིའི་ཕྱིར་ངས་མ་གནང་བཞིན་དུ་ངའི་གནས་ཁང་དུ་ཞུགས་ནས་ཁྱིམ་བདག་བཞིན་དུ་བཙུན་མོའི་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་འདུག་པ་ཡིན། མ་བྱིན་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་བུད་མེད་ལ་འདྲེས་པར་བྱེད་པ་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཞིག་ལ་མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེས་ན་གལ་ཏེ་ཁྱོད་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ན། དགེ་སྦྱོང་ཕྱིར་ཐོན་ཅིག་”ཅེས་པའོ། ཁ་ཅིག་ནི་“ཚིག་རྩུབ་འདི་དག་དང་གཞན་དག་ཀྱང་སྨྲས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་”ཞེས་ཟེར་རོ། အထ ဘဂဝါ ‘‘ယသ္မာ ထဒ္ဓေါ ပဋိထဒ္ဓဘာဝေန ဝိနေတုံ န သက္ကာ, သော ဟိ ပဋိထဒ္ဓဘာဝေ ကရိယမာနေ သေယျထာပိ စဏ္ဍဿ ကုက္ကုရဿ နာသာယ ပိတ္တံ ဘိန္ဒေယျ, သော ဘိယျောသော မတ္တာယ စဏ္ဍတရော အဿ, ဧဝံ ထဒ္ဓတရော ဟောတိ, မုဒုနာ ပန သော သက္ကာ ဝိနေတု’’န္တိ ဉတွာ ‘‘သာဓာဝုသော’’တိ ပိယဝစနေန တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာဓာဝုသောတိ ဘဂဝါ နိက္ခမီ’’တိ. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“གྱོང་པོ་ནི་གྱོང་པོའི་སྒོ་ནས་གདུལ་བར་མི་ནུས་ཏེ། གལ་ཏེ་གྱོང་པོ་བྱས་ན་དཔེར་ན་ཁྱི་གཏུམ་པོའི་སྣ་ལ་མཁྲིས་པ་བཤགས་ན་ཁྱི་དེ་ལྷག་པར་གཏུམ་དུ་འགྲོ་བ་བཞིན་དུ། ཁོ་ཡང་ལྷག་པར་གྱོང་པོར་འགྱུར་བས། འཇམ་པོས་ནི་ཁོ་གདུལ་བར་ནུས་སོ་”ཞེས་མཁྱེན་ནས། “གྲོགས་པོ་ལེགས་སོ་”ཞེས་སྙན་པའི་ཚིག་གིས་ཁོའི་ཚིག་དང་ལེན་མཛད་དེ་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། དེའི་ཕིར་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གྲོགས་པོ་ལེགས་སོ་ཞེས་གསུངས་ནས་ཕྱིར་གཤེགས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། တတော အာဠဝကော ‘‘သုဝစော ဝတာယံ သမဏော ဧကဝစနေနေဝ နိက္ခန္တော, ဧဝံ နာမ နိက္ခမေတုံ သုခံ သမဏံ အကာရဏေနေဝါဟံ သကလရတ္တိံ ယုဒ္ဓေန အဗ္ဘုယျာသိ’’န္တိ မုဒုစိတ္တော ဟုတွာ ပုန စိန္တေသိ ‘‘ဣဒါနိပိ န သက္ကာ ဇာနိတုံ, ကိံ နု ခေါ သုဝစတာယ နိက္ခန္တော, ဥဒါဟု ကောဓေန, ဟန္ဒ နံ ဝီမံသာမီ’’တိ. တတော ‘‘ပဝိသ သမဏာ’’တိ အာဟ. အထ ‘‘သုဝစော’’တိ မုဒုဘူတစိတ္တဝဝတ္ထာနကရဏတ္ထံ ပုနပိ ပိယဝစနံ ဝဒန္တော သာဓာဝုသောတိ ဘဂဝါ ပါဝိသိ. အာဠဝကော ပုနပ္ပုနံ တမေဝ သုဝစဘာဝံ ဝီမံသန္တော [Pg.221] ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ‘‘နိက္ခမ ပဝိသာ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါပိ တထာ အကာသိ. ယဒိ န ကရေယျ, ပကတိယာပိ ထဒ္ဓယက္ခဿ စိတ္တံ ထဒ္ဓတရံ ဟုတွာ ဓမ္မကထာယ ဘာဇနံ န ဘဝေယျ. တသ္မာ ယထာ နာမ မာတာ ရောဒန္တံ ပုတ္တကံ ယံ သော ဣစ္ဆတိ, တံ ဒတွာ ဝါ ကတွာ ဝါ သညာပေတိ, တထာ ဘဂဝါ ကိလေသရောဒနေန ရောဒန္တံ ယက္ခံ သညာပေတုံ ယံ သော ဘဏတိ, တံ အကာသိ. ယထာ စ ဓာတီ ထညံ အပိဝန္တံ ဒါရကံ ကိဉ္စိ ဒတွာ ဥပလာဠေတွာ ပါယေတိ, တထာ ဘဂဝါ ယက္ခံ လောကုတ္တရဓမ္မခီရံ ပါယေတုံ တဿ ပတ္ထိတဝစနကရဏေန ဥပလာဠေန္တော ဧဝမကာသိ. ယထာ စ ပုရိသော လာဗုမှိ စတုမဓုရံ ပူရေတုကာမော တဿဗ္ဘန္တရံ သောဓေတိ, ဧဝံ ဘဂဝါ ယက္ခဿ စိတ္တေ လောကုတ္တရစတုမဓုရံ ပူရေတုကာမော တဿ အဗ္ဘန္တရေ ကောဓမလံ သောဓေတုံ ယာဝ တတိယံ နိက္ခမနပဝေသနံ အကာသိ. དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་“དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པ་ཞིག་སྟེ། ཚིག་གཅིག་གིས་ཕྱིར་ཐོན་སོང་། འདི་ལྟར་ཕྱིར་འདོན་སླ་བའི་དགེ་སྦྱོང་འདི་ལ་ངས་རྒྱུ་མེད་པར་མཚན་གང་པོར་གཡུལ་བཤམས་ཏེ་གནོད་པ་བསྐྱལ་ཏོ་”ཞེས་སེམས་འཇམ་པོར་གྱུར་ནས་ཡང་བསྐྱར་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ད་ལྟའང་ཤེས་མི་ནུས་ཏེ། ཁོ་ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པས་ཕྱིར་ཐོན་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཁོང་ཁྲོ་བཟོས་ནས་ཕྱིར་ཐོན་པ་ཡིན། ད་ནི་ཁོ་ལ་ཉམས་སད་པར་བྱའོ་”སྙམ་མོ། དེ་ནས་ཁོས་“དགེ་སྦྱོང་ནང་དུ་ཤོག་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། དེ་ནས་“ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པ་”ཞེས་པའི་སེམས་འཇམ་པོར་གནས་པ་གཏན་ལ་དབབ་པའི་ཆེད་དུ། ཡང་བསྐྱར་སྙན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“གྲོགས་པོ་ལེགས་སོ་”ཞེས་གསུངས་ནས་ནང་དུ་གཤེགས་སོ། ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཁོའི་ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་དེ་ལ་ཉམས་སད་པའི་ཕྱིར། ཐེངས་གཉིས་པ་དང་ཐེངས་གསུམ་པར་ཡང་“ཕྱིར་ཐོན་ཅིག ནང་དུ་ཤོག་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་མཛད་དོ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་མཛད་ན། རང་བཞིན་གྱིས་གྱོང་བའི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སེམས་དེ་བས་ཀྱང་གྱོང་པོར་གྱུར་ཏེ། ཆོས་བཤད་པའི་སྣོད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་མ་ཞིག་གིས་ངུ་བཞིན་པའི་བུ་ཆུང་ལ་ཁོས་ཅི་འདོད་པ་དེ་སྦྱིན་པའམ། ཡང་ན་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ངུ་བ་གཅོད་པ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་ངུ་སྐད་ཀྱིས་ངུ་བཞིན་པའི་གནོད་སྦྱིན་དེ་ངུ་བ་གཅོད་པའི་ཆེད་དུ། ཁོས་ཅི་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཛད་དོ། ཡང་དཔེར་ན་མ་མ་ཞིག་གིས་ནུ་མ་མི་འཐུང་བའི་བྱིས་པ་ལ་རྩེད་ཆས་ཤིག་སྦྱིན་ཏེ་བསླུས་ནས་ནུ་མ་ལྡུད་པ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འོ་མ་ལྡུད་པའི་ཆེད་དུ། ཁོས་རེ་བ་བཏོན་པའི་ཚིག་བཞིན་མཛད་དེ་བསླུས་ནས་འདི་ལྟར་མཛད་དོ། ཡང་དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ཀུ་བ་ལ་མངར་བཞི་བླུག་པར་འདོད་དེ་དེའི་ནང་རོལ་གཙང་མར་བཟོ་བ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་གྱི་སེམས་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་མངར་བཞི་བླུག་པར་བཞེད་ནས། ཁོའི་ཁོང་ཁྲོའི་དྲི་མ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐེངས་གསུམ་གྱི་བར་དུ་ཕྱིར་བྱོན་པ་དང་ནང་དུ་གཤེགས་པའི་མཛད་པ་མཛད་དོ། အထ အာဠဝကော ‘‘သုဝစော အယံ သမဏော, ‘နိက္ခမာ’တိ ဝုတ္တော နိက္ခမတိ, ‘ပဝိသာ’တိ ဝုတ္တော ပဝိသတိ, ယံနူနာဟံ ဣမံ သမဏံ ဧဝမေဝံ သကလရတ္တိံ ကိလမေတွာ, ပါဒေ ဂဟေတွာ, ပါရဂင်္ဂါယ ခိပေယျ’’န္တိ ပါပကံ စိတံ ဥပ္ပာဒေတွာ စတုတ္ထဝါရံ အာဟ – ‘‘နိက္ခမ သမဏာ’’တိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ ‘‘န ခွာဟံ တ’’န္တိ အာဟ. ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ တဒုတ္တရိံ ကရဏီယံ ပရိယေသမာနော ပဉှံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ မညိဿတိ, တံ ဓမ္မကထာယ မုခံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘န ခွာဟံ တ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ နဣတိ ပဋိက္ခေပေ, ခေါဣတိ အဝဓာရဏေ. အဟန္တိ အတ္တနိဒဿနံ, န္တိ ဟေတုဝစနံ. တေနေတ္ထ ‘‘ယသ္မာ တွံ ဧဝံ စိန္တေသိ, တသ္မာ အဟံ အာဝုသော နေဝ နိက္ခမိဿာမိ, ယံ တေ ကရဏီယံ, တံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་“དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་ཅི་གསུང་དང་ལེན་བྱེད་པ་ཞིག་སྟེ། ‘ཕྱིར་ཐོན་ཅིག་’ཅེས་སྨྲས་ན་ཕྱིར་ཐོན་ཞིང་། ‘ནང་དུ་ཤོག་ཅིག་’ཅེས་སྨྲས་ན་ནང་དུ་འོང་གིས། ངས་དགེ་སྦྱོང་འདི་འདི་ལྟར་མཚན་གང་པོར་ངལ་དུབ་ཏུ་བཅུག་ནས། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་གངྒཱའི་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་འཕེན་པར་བྱའོ་”ཞེས་སྡིག་པའི་སེམས་བསྐྱེད་དེ། ཐེངས་བཞི་པར་“དགེ་སྦྱོང་ཕྱིར་ཐོན་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་མཁྱེན་ནས་“གྲོགས་པོ་ང་ནི་ཕྱིར་མི་འགྲོའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། “འདི་ལྟར་སྨྲས་ན་ཁོས་དེ་ལས་ལྷག་པའི་བྱ་བ་འཚོལ་ཞིང་དྲི་བ་འདྲི་བར་བསམ་ལ། དེ་ནི་ཆོས་བཤད་པའི་སྒོ་རུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མཁྱེན་ནས་“ང་ནི་ཕྱིར་མི་འགྲོའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་“ནཱ་” (na) ནི་དགག་པའི་སྒྲ་དང་། “ཁོ་” (kho) ནི་ངེས་གཟུང་གི་སྒྲའོ། “ཨ་ཧཾ་” (ahaṃ) ནི་བདག་ཉིད་སྟོན་པའི་སྒྲ་དང་། “ཏཾ་” (taṃ) ནི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པའི་ཚིག་གོ། དེས་ན་འདིར་“གང་གི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་བསམས་པས། དེའི་ཕྱིར་གྲོགས་པོ་ང་ནི་ཕྱིར་མི་འགྲོ་སྟེ། ཁྱོད་ལ་བྱ་བ་ཅི་ཡོད་པ་དེ་བྱོས་ཤིག་”ཅེས་པའི་དོན་འདི་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། တတော အာဠဝကော ယသ္မာ ပုဗ္ဗေပိ အာကာသေနာဂမနဝေလာယံ ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဧတံ သုဝဏ္ဏဝိမာနံ, ဥဒါဟု ရဇတမဏိဝိမာနာနံ အညတရံ, ဟန္ဒ နံ ပဿာမာ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော ဝိမာနံ အာဂတေ ဣဒ္ဓိမန္တေ တာပသပရိဗ္ဗာဇကေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတုမသက္ကောန္တေ စိတ္တက္ခေပါဒီဟိ ဝိဟေဌေတိ. ကထံ? အမနုဿာ ဟိ ဘိံသနကရူပဒဿနေန ဝါ ဟဒယဝတ္ထုပရိမဒ္ဒနေန ဝါတိ ဒွီဟာကာရေဟိ စိတ္တက္ခေပံ ကရောန္တိ. အယံ ပန ယသ္မာ ‘‘ဣဒ္ဓိမန္တော ဘိံသနကရူပဒဿနေန န တသန္တီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ဣဒ္ဓိပ္ပဘာဝေန သုခုမတ္တဘာဝံ နိမ္မိနိတွာ, တေသံ အန္တော ပဝိသိတွာ ဟဒယဝတ္ထုံ ပရိမဒ္ဒတိ, တတော စိတ္တသန္တတိ န သဏ္ဌာတိ, တဿာ အသဏ္ဌမာနာယ ဥမ္မတ္တကာ ဟောန္တိ [Pg.222] ခိတ္တစိတ္တာ. ဧဝံ ခိတ္တစိတ္တာနံ ဧတေသံ ဥရမ္ပိ ဖာလေတိ, ပါဒေပိ နေ ဂဟေတွာ ပါရဂင်္ဂါယ ခိပတိ ‘‘မာဿု မေ ပုန ဧဝရူပါ ဘဝနမာဂမိံသူ’’တိ, တသ္မာ တေ ပဉှေ သရိတွာ ‘‘ယံနူနာဟံ ဣမံ သမဏံ ဣဒါနိ ဧဝံ ဝိဟေဌေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ ‘‘ပဉှံ တံ သမဏာ’’တိအာဒိ. དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀས་སྔོན་ཆད་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ལས་འགྲོ་བའི་ཚེ། “འདི་ནི་གསེར་གྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་དངུལ་དང་ནོར་བུའི་གཞལ་ཡས་ཁང་གང་རུང་ཞིག་ཡིན། ད་ནི་དེ་ལ་བལྟའོ་”ཞེས་འདི་ལྟར་རང་གི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་འོངས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའི་དཀའ་ཐུབ་པ་དང་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་ལ། དྲི་བ་དྲིས་ནས་ལན་འདེབས་མ་ནུས་པ་ན། སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གནོད་པ་བསྐྱལ་ཏོ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གཟུགས་སྟོན་པའམ། ཡང་ན་སྙིང་གི་གཞི་ལ་གནོན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་དོ། འོན་ཀྱང་གནོད་སྦྱིན་འདིས་“རྫུ་འཕྲུལ་ཅན་རྣམས་ནི་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གཟུགས་བསྟན་པས་མི་སྐྲག་གོ་”ཞེས་ཤེས་ནས། རང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུས་ཕྲ་བའི་ལུས་སུ་སྤྲུལ་ཏེ། དེ་དག་གི་ལུས་ཀྱི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་སྙིང་གི་གཞི་ལ་གནོན་པར་བྱེད་དོ། དེ་ནས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལེགས་པར་མི་གནས་ཤིང་། སེམས་མ་གནས་པས་སེམས་འཁྲུལ་ཏེ་སྨྱོན་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟར་སེམས་འཁྲུལ་བའི་མི་དེ་དག་གི་བྲང་ཁ་ཡང་འབྲལ་བར་བྱེད། རྐང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་གངྒཱའི་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་འཕེན་ཞིང་། “འདི་འདྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་སླར་ངའི་གནས་ཁང་དུ་མ་འོངས་ཤིག་”ཅེས་བསམས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ཁོས་དྲི་བ་དེ་དག་དྲན་ནས། “ད་ནི་ངས་དགེ་སྦྱོང་འདི་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་གནོད་པ་བསྐྱལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། “དགེ་སྦྱོང་ཁྱོད་ལ་དྲི་བ་འདྲིའོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ། ကုတော ပနဿ တေ ပဉှာတိ? တဿ ကိရ မာတာပိတရော ကဿပံ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသိတွာ အဋ္ဌ ပဉှေ သဝိဿဇ္ဇနေ ဥဂ္ဂဟေသုံ. တေ ဒဟရကာလေ အာဠဝကံ ပရိယာပုဏာပေသုံ. သော ကာလစ္စယေန ဝိဿဇ္ဇနံ သမ္မုဿိ. တတော ‘‘ဣမေ ပဉှာပိ မာ ဝိနဿန္တူ’’တိ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန လိခါပေတွာ ဝိမာနေ နိက္ခိပိ. ဧဝမေတေ ဗုဒ္ဓပဉှာ ဗုဒ္ဓဝိသယာ ဧဝ ဟောန္တိ. ဘဂဝါ တံ သုတွာ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိစ္စတ္တလာဘန္တရာယော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယော ဝါ သဗ္ဗညုတညာဏဗျာမပ္ပဘာနံ ပဋိဃာတော ဝါ န သက္ကာ ကေနစိ ကာတုံ, တသ္မာ တံ လောကေ အသာဓာရဏံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န ခွာဟံ တံ, အာဝုသော, ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ’’တိ. འོ་ན་ཁོ་ལ་དྲི་བ་དེ་དག་གང་ནས་བྱུང་ཞེ་ན། གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཁོའི་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཏེ། དྲི་བ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལན་དང་བཅས་པ་བཟུང་ངོ་། དེ་དག་གིས་ཨཱ་ལཱ་བཱ་ཀ་ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་དེ་དག་སློབ་ཏུ་བཅུག་གོ། ཁོས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ལོན་པ་ན་ལན་རྣམས་བརྗེད་དོ། དེ་ནས་“དྲི་བ་འདི་དག་ཀྱང་མ་ཉམས་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསེར་གྱི་གླེགས་བུ་ལ་མཚལ་གྱིས་བྲིས་ཏེ་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་བཞག་གོ། འདི་ལྟར་དྲི་བ་འདི་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དྲི་བ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གསན་ནས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཕུལ་ཟིན་པའི་རྙེད་པའི་བར་ཆད་དམ། སྲོག་གི་བར་ཆད་དམ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་འདོམ་གང་གི་འོད་ཟེར་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ནི་སུས་ཀྱང་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ། “གྲོགས་པོ་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་ངས་དེ་འདྲ་བ་མ་མཐོང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། တတ္ထ ‘‘သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဧတေသံ ပဒါနံ အတ္ထမတ္တဒဿနေန သင်္ခေပေါ ဝုတ္တော, န အနုသန္ဓိယောဇနာက္ကမေန ဝိတ္ထာရော. သွာယံ ဝုစ္စတိ – သဒေဝကဝစနေန ဟိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော သဗ္ဗဒေဝေသု ဂဟိတေသုပိ ယေသံ တတ္ထ သန္နိပတိတေ ဒေဝဂဏေ ဝိမတိ အဟောသိ ‘‘မာရော မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ ပစ္စနီကသာတော ဓမ္မဒေဿီ ကုရုရကမ္မန္တော, ကိံ နု ခေါ, သောပိဿ စိတ္တက္ခေပါဒီနိ န ကရေယျာ’’တိ, တေသံ ဝိမတိပဋိဗာဟနတ္ထံ ‘‘သမာရကေ’’တိ အာဟ. တတော ယေသံ အဟောသိ – ‘‘ဗြဟ္မာ မဟာနုဘာဝေါ ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကစက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ကရောတိ, ဒွီဟိ…ပေ… ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု, အနုတ္တရဉ္စ ဈာနသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေတိ, ကိံ သောပိ န ကရေယျာ’’တိ, တေသံ ဝိမတိပဋိဗာဟနတ္ထံ ‘‘သဗြဟ္မကေ’’တိ အာဟ. အထ ယေသံ အဟောသိ ‘‘ပုထု သမဏဗြာဟ္မဏာ သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကာ ပစ္စာမိတ္တာ မန္တာဒိဗလသမန္နာဂတာ, ကိံ တေပိ န ကရေယျု’’န္တိ, တေသံ ဝိမတိပဋိဗာဟနတ္ထံ ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယာ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ဥက္ကဋ္ဌဋ္ဌာနေသု ကဿစိ အဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဒေဝမနုဿာယာတိ ဝစနေန [Pg.223] သမ္မုတိဒေဝေ အဝသေသမနုဿေ စ ဥပါဒါယ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ သေသသတ္တလောကေပိ ကဿစိ အဘာဝံ ဒဿေသီတိ ဧဝမေတ္ထ အနုသန္ဓိယောဇနာက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော. དེ་ལ་“ལྷ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིས་ལྔ་པོ་བསྡུས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚིག་འདི་དག་གི་དོན་ཙམ་བསྟན་ནས་མདོར་བསྡུས་པ་བཤད་ཀྱི། མཚམས་སྦྱོར་གྱི་སྦྱོར་རིམ་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་མ་བཤད་དོ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། “ལྷ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་མཆོག་ཏུ་བཅད་པའི་སྒོ་ནས་ལྷ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ནའང་། དེར་འདུས་པའི་ལྷའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཁ་ཅིག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་ཏེ། “བདུད་ནི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་འདོད་ཁམས་རིས་དྲུག་གི་དབང་ཕྱུག་སྟེ། གཞན་དབང་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྡང་ཞིང་ལས་གཏུམ་པོ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན། ཁོས་ཀྱང་འདིའི་སེམས་འཁྲུལ་བར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་ནུས་སམ་”སྙམ་པ་ལ། དེ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་བཟློག་པའི་ཆེད་དུ་“བདུད་དང་བཅས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ནས་ཡང་ཁ་ཅིག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “ཚངས་པ་ནི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་སྟེ། མཛུབ་མོ་གཅིག་གིས་འཁོར་ཡུག་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་སྣང་བར་བྱེད། མཛུབ་མོ་གཉིས་དང་⋯པེ་⋯ བཅུ་ཡིས་འཁོར་ཡུག་སྟོང་ཕྲག་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་སྣང་བར་བྱེད་ཅིང་། བསམ་གཏན་གྱི་སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བ་བླ་ན་མེད་པ་མྱོང་བར་བྱེད་ན། ཁོས་ཀྱང་མི་ནུས་སམ་”སྙམ་པ་ལ། དེ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་བཟློག་པའི་ཆེད་དུ་“ཚངས་པ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ནས་ཡང་ཁ་ཅིག་ལ་“དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་ཞིག་ནི་བསྟན་པ་ལ་སྡང་བའི་དགྲ་བོ་སྟེ། གསང་སྔགས་ལ་སོགས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་གིས་ཀྱང་མི་ནུས་སམ་”སྙམ་པ་ལ། དེ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་བཟློག་པའི་ཆེད་དུ་“དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་”ཞེས་གསུངས་སོ། འདི་ལྟར་གནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་སུ་སུའང་མེད་པར་བསྟན་ནས། ད་ནི་“ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་མིང་གི་ལྷ་དང་ལྷག་མའི་མི་རྣམས་བཟུང་སྟེ། མཆོག་ཏུ་བཅད་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལྷག་མ་རྣམས་སུའང་སུའང་མེད་པར་བསན་ཏོ། འདིར་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་སྦྱོར་རིམ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། ဧဝံ ဘဂဝါ တဿ ဗာဓနစိတ္တံ ပဋိသေဓေတွာ ပဉှပုစ္ဆနေ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော အာဟ ‘‘အပိစ တွံ, အာဝုသော, ပုစ္ဆ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ. တဿတ္ထော – ပုစ္ဆ, ယဒိ အာကင်္ခသိ, န မေ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ဘာရော အတ္ထိ. အထ ဝါ ‘‘ပုစ္ဆ ယံ အာကင်္ခသိ, တေ သဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ အသာဓာရဏံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓအဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကေဟိ. တေ ဟိ ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော သုတွာ ဝေဒိဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၇, ၂၄၆) ဝါ, འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོའི་གནོད་སེམས་བཟློག་ནས། དྲི་བ་འདྲི་བ་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པར་བཞེད་དེ། “གྲོགས་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་འདོད་པ་དྲིས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། དེའི་དོན་ནི། “གལ་ཏེ་འདོད་ན་དྲིས་ཤིག ང་ལ་དྲི་བའི་ལན་འདེབས་པ་ལ་ཁུར་དུ་འཛིན་པ་མེད་དོ།” ཡང་ན། “ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་འདོད་པ་དྲིས་ཤིག ངས་ཁྱོད་ལ་ཐམས་ཅད་ལན་འདེབས་སོ་”ཞེས་རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཉན་ཐོས་མཆོག་དང་། ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གདན་འདྲེན་མཛད་དོ། དེ་དག་གིས་ནི་“གྲོགས་པོ་དྲིས་ཤིག ཐོས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲ་ལ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་“གྲོགས་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་འདོད་པ་དྲིས་ཤིག་”ཅེས་སམ། ‘‘ပုစ္ဆ ဝါသဝ မံ ပဉှံ, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသီ’’တိ ဝါ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၆); “དབང་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡིད་ལ་ཅི་འདོད་པའི་དྲི་བ་གང་ཡང་རུང་བ་ང་ལ་དྲིས་ཤིག་”ཅེས་སམ། ‘‘ဗာဝရိဿ စ တုယှံ ဝါ, သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗသံသယံ; ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆဝှော, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆထာ’’တိ ဝါ. (သု. နိ. ၁၀၃၆) – “བཱ་བ་རི་དང་ཁྱོད་ཉིད་དམ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཀུན། །གནང་བ་སྦྱིན་གྱིས་དྲིས་ཤིག་དང་། །ཡིད་ལ་ཅི་ཞིག་འདོད་པ་དེའོ།” ཞེས་སམ། ဧဝမာဒိနာ နယေန ဒေဝမနုဿာနံ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေန္တိ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဘူမိံ ပတွာ ဧဝံ ပဝါရဏံ ပဝါရေယျ, ယော ဗောဓိသတ္တဘူမိယံ ပဒေသဉာဏေ ဝတ္တမာနောပိ – ཚུལ་འདི་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གདན་འདྲེན་མཛད་དོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་གཤེགས་ནས་འདི་ལྟར་གདན་འདྲེན་མཛད་པ་ནི་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལ་བཞུགས་ཤིང་ཕྱོགས་རེའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པའི་ཚེ་ནའང་འདི་ལྟར་མཛད་དེ། ‘‘ကောဏ္ဍည ပဉှာနိ ဝိယာကရောဟိ, ယာစန္တိ တံ ဣသယော သာဓုရူပါ; ကောဏ္ဍည ဧသော မနုဇေသု ဓမ္မော, ယံ ဝုဒ္ဓမာဂစ္ဆတိ ဧသ ဘာရော’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၆၀) – “ཀཽཎྜི་ནྱ་དྲི་བའི་ལན་ཐོབ་ཅིག །དྲང་སྲོང་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་འདེབས། །ཀཽཎྜི་ནྱ་འདི་ནི་མི་ཡི་ཆོས་ཉིད་དེ། །རྒན་རིམ་དག་ལ་ཁུར་འདི་འབབ་པ་ཡིན།” ཞེས་སོ། ဧဝံ ဣသီဟိ ယာစိတော – འདི་ལྟར་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ན། ‘‘ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆန္တု ဘောန္တော, ယံ ကိဉ္စိ ပဉှံ မနသာဘိပတ္ထိတံ; အဟဉှိ တံ တံ ဝေါ ဝိယာကရိဿံ, ဉတွာ သယံ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ. – “གནང་བ་སྦྱིན་གྱིས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲིས། །ཡིད་ལ་ཅི་ཞིག་རེ་བའི་དྲི་བ་གང་ཡང་རུང་། །ངས་ནི་ཁྱེད་ལ་དེ་དང་དེ་ཡི་ལན་འདེབས་ཏེ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་ཕ་རོལ་ཤེས་པའི་ཕྱིར།” ཞེས་སོ། ဧဝံ [Pg.224] သရဘင်္ဂကာလေ သမ္ဘဝဇာတကေ စ သကလဇမ္ဗုဒီပေ တိက္ခတ္တုံ ဝိစရိတွာ ပဉှာနံ အန္တကရံ အဒိသွာ ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော ရထိကာယ ပံသုကီဠိကံ ကီဠန္တော သုစိရတေန ဗြာဟ္မဏေန ပုဋ္ဌော – འདི་ལྟར་སཱ་ར་བྷངྒའི་དུས་དང་སམྦྷ་བའི་སྐྱེས་རབས་སུ། བྲམ་ཟེ་སུ་ཙི་ར་ཏས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཀུན་ཏུ་ལན་གསུམ་བསྐོར་ཀྱང་དྲི་བའི་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་མ་རྙེད་པར། སྐྱེས་ནས་ལོ་བདུན་ལོན་པ་ལམ་ཁར་ས་རྡུལ་གྱིས་རྩེད་མོ་རྩེ་བཞིན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་དྲིས་པ་ན། ‘‘တဂ္ဃ တေ အဟမက္ခိဿံ, ယထာပိ ကုသလော တထာ; ရာဇာ စ ခေါ နံ ဇာနာတိ, ယဒိ ကာဟတိ ဝါ န ဝါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၁၇၂) – བྲམ་ཟེ། མཁས་པ་ཞིག་གིས་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་བཞིན། ངས་ཁྱོད་ལ་ངེས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་དེ་ལྟར་བྱེད་དམ་མི་བྱེད་ཀྱང་རུང་ངོ་། ། ဧဝံ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ. ဧဝံ ဘဂဝတာ အာဠဝကဿ သဗ္ဗညုပဝါရဏာယ ပဝါရိတာယ အထ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ ‘‘ကိံ သူဓ ဝိတ္တ’’န္တိ. དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གདན་དྲངས་པར་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀ་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གདན་དྲངས་པ་མཛད་པ་ན། དེ་ནས་གནོད་སྦྱིན་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“འདི་ན་སྐྱེས་བུའི་ནོར་མཆོག་གང་ཞིག་ཡིན།” ཞེས་པའོ། ། ၁၈၃. တတ္ထ ကိန္တိ ပုစ္ဆာဝစနံ. သူတိ ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. ဝိတ္တန္တိ ဝိဒတိ, ပီတိံ ကရောတီတိ ဝိတ္တံ, ဓနဿေတံ အဓိဝစနံ. သုစိဏ္ဏန္တိ သုကတံ. သုခန္တိ ကာယိကစေတသိကံ သာတံ. အာဝဟာတီတိ အာဝဟတိ, အာနေတိ, ဒေတိ, အပ္ပေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ဟဝေတိ ဒဠှတ္ထေ နိပါတော. သာဒုတရန္တိ အတိသယေန သာဒုံ. ‘‘သာဓုတရ’’န္တိပိ ပါဌော. ရသာနန္တိ ရသသညိတာနံ ဓမ္မာနံ. ကထန္တိ ကေန ပကာရေန, ကထံဇီဝိနော ဇီဝိတံ ကထံဇီဝိဇီဝိတံ, ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ပန သာနုနာသိကံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ကထံဇီဝိံ ဇီဝတ’’န္တိ ဝါ ပါဌော. တဿ ဇီဝန္တာနံ ကထံဇီဝိန္တိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ. ဧဝမိမာယ ဂါထာယ ‘‘ကိံ သု ဣဓ လောကေ ပုရိသဿ ဝိတ္တံ သေဋ္ဌံ, ကိံ သု သုစိဏ္ဏံ သုခမာဝဟာတိ, ကိံ ရသာနံ သာဒုတရံ, ကထံဇီဝိနော ဇီဝိတံ သေဋ္ဌမာဟူ’’တိ ဣမေ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆိ. ༡༨༣. དེ་ལ་“ཀིཾ” (གང་) ཞེས་པ་ནི་དྲི་བའི་ཚིག་གོ །“སུ” ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྐང་གསབ་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མོ། །“འདི་ན” ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་ནའོ། །“ནོར” (ཝིཏྟཾ) ཞེས་པ་ནི་དགའ་བ་བསྐྱེད་པས་ན་ནོར་ཏེ། འདི་ནི་རྒྱུ་ནོར་གྱི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“ལེགས་པར་སྤྱད་པ” ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་བྱས་པའོ། །“བདེ་བ” ཞེས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། །“འདྲེན་པ” ཞེས་པ་ནི་འདྲེན་པའམ་སྟེར་བའམ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཧཝེ” (ངེས་པར) ཞེས་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །“རོ་མཆོག” (སཱདུཏརཾ) ཞེས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་ཞིམ་པའོ། །“ལེགས་པར་གྱུར་པ” (སཱདྷུཏརཾ) ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དོ། །“རོ་རྣམས་ཀྱི” ཞེས་པ་ནི་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིའོ། །“ཇི་ལྟར” ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་གང་གིས་ཤེ་ན། ཇི་ལྟར་འཚོ་བའི་མིའི་སྲོག་ནི་ཇི་ལྟར་འཚོ་བའི་སྲོག་སྟེ། ཚིགས་བཅད་ཀྱི་སྡེབ་སྦྱོར་བདེ་བའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་བཅས་ཏེ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་“ཇི་ལྟར་འཚོ་བའི་སྲོག” ཅེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། དེའི་དོན་ནི་གསོན་པོར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཇི་ལྟར་འཚོ་བ་ཞེས་པའོ། །འདི་ན་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་“འཇིག་རྟེན་འདི་ན་སྐྱེས་བུའི་ནོར་མཆོག་གང་ཞིག་ཡིན། གང་ཞིག་ལེགས་པར་སྤྱད་ན་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད། རོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་ཞིག་མཆོག་ཏུ་ཞིམ་པ་ཡིན། ཇི་ལྟར་འཚོ་བའི་སྲོག་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་པར་གསུངས།” ཞེས་དྲི་བ་འདི་བཞི་པོ་དྲིས་སོ། ། ၁၈၄. အထဿ ဘဂဝါ ကဿပဒသဗလေန ဝိဿဇ္ဇိတနယေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ ‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တ’’န္တိ. တတ္ထ ယထာ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိ ဝိတ္တံ ဥပဘောဂပရိဘောဂသုခံ အာဝဟတိ, ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ, ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ, မုတ္တာဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ, လောကသန္ထုတိဉ္စ အာဝဟတိ, ဧဝံ လောကိယလောကုတ္တရာ သဒ္ဓါပိ ယထာသမ္ဘဝံ လောကိယလောကုတ္တရဝိပါကသုခမာဝဟတိ, သဒ္ဓါဓုရေန ပဋိပန္နာနံ ဇာတိဇရာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ, ဂုဏဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ. ༡༨༤. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པས་ལན་བཏབ་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ལན་འདེབས་པར་མཛད་དེ། “འདི་ན་དད་པ་ནི་ནོར་མཆོག་ཡིན” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་གྱིས་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པ་དང་། བཀྲེས་སྐོམ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བ་དང་། དབུལ་ཕོངས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་བསྔགས་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །དད་པ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱིས་དབུལ་བ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། ། ‘‘သဒ္ဓေါ [Pg.225] သီလေန သမ္ပန္နော, ယသော ဘောဂသမပ္ပိတော; ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ပူဇိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၃) – “དད་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས། །གྲགས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལྡན་པ་ནི། །ཡུལ་ཕྱོགས་གང་དང་གང་དུ་འགྲོ། །དེ་དང་དེ་རུ་མཆོད་པར་འགྱུར། །” ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဝစနတော လောကသန္ထုတိဉ္စ အာဝဟတီတိ ကတွာ ‘‘ဝိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ပနေတံ သဒ္ဓါဝိတ္တံ အနုဂါမိကံ အနညသာဓာရဏံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတု, လောကိယဿ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိဝိတ္တဿာပိ နိဒါနံ. သဒ္ဓေါယေဝ ဟိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဝိတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ, အဿဒ္ဓဿ ပန ဝိတ္တံ ယာဝဒေဝ အနတ္ထာယ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘သေဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုရိသဿာတိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဒေသနာ; တသ္မာ န ကေဝလံ ပုရိသဿ, ဣတ္ထိအာဒီနမ္ပိ သဒ္ဓါဝိတ္တမေဝ သေဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་བསྔགས་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན་“ནོར” ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་དད་པའི་ནོར་འདི་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་གྱི་ཡང་གཞི་རྩ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་བྱས་ནས་ནོར་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། དད་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་ནི་དོན་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་“མཆོག” ཅེས་གསུངས་སོ། །“སྐྱེས་བུའི” ཞེས་པ་ནི་མཆོག་གི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་ཁོ་ན་མ་ཟད། བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དད་པའི་ནོར་ཉིད་མཆོག་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ဓမ္မောတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မော, ဒါနသီလဘာဝနာဓမ္မော ဝါ. သုစိဏ္ဏောတိ သုကတော သုစရိတော. သုခမာဝဟာတီတိ သောဏသေဋ္ဌိပုတ္တရဋ္ဌပါလာဒီနံ ဝိယ မနုဿသုခံ, သက္ကာဒီနံ ဝိယ ဒိဗ္ဗသုခံ, ပရိယောသာနေ စ မဟာပဒုမာဒီနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနသုခဉ္စ အာဝဟတီတိ. “ཆོས” ཞེས་པ་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཆོས་སམ། ཡང་ན་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སྒོམ་པའི་ཆོས་སོ། །“ལེགས་པར་སྤྱད་པ” ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ལེགས་པར་སྤྱད་པའོ། །“བདེ་བ་འདྲེན་པ” ཞེས་པ་ནི་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་སོ་ཎ་དང་རཱ་ཥྚ་པཱ་ལ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མིའི་བདེ་བ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ལྷའི་བདེ་བ་དང་། མཐར་ཐུག་པར་རྒྱལ་བུ་པདྨ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མྱང་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། သစ္စန္တိ အယံ သစ္စသဒ္ဒေါ အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. သေယျထိဒံ – ‘‘သစ္စံ ဘဏေ န ကုဇ္ဈေယျာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၂၂၄) ဝါစာသစ္စေ. ‘‘သစ္စေ ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စာ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၁.၄၃၃) ဝိရတိသစ္စေ. ‘‘ကသ္မာ နု သစ္စာနိ ဝဒန္တိ နာနာ, ပဝါဒိယာသေ ကုသလာဝဒါနာ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၈၉၁) ဒိဋ္ဌိသစ္စေ. ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗြာဟ္မဏသစ္စာနီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၈၅) ဗြာဟ္မဏသစ္စေ. ‘‘ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတီယမတ္ထီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၈၉၀) ပရမတ္ထသစ္စေ. ‘‘စတုန္နံ သစ္စာနံ ကတိ ကုသလာ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၂၁၆) အရိယသစ္စေ. ဣဓ ပန ပရမတ္ထသစ္စံ နိဗ္ဗာနံ, ဝိရတိသစ္စံ ဝါ အဗ္ဘန္တရံ ကတွာ ဝါစာသစ္စံ အဓိပ္ပေတံ, ယဿာနုဘာဝေန ဥဒကာဒီနိ ဝသေ ဝတ္တေန္တိ ဇာတိဇရာမရဏပါရံ တရန္တိ. ယထာဟ – “བདེན་པ” ཞེས་པ་ལ། བདེན་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པར་སྣང་སྟེ། འདི་ལྟར་ན། “བདེན་པར་སྨྲ་ཞིང་ཁྲོ་བར་མི་བྱའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ངག་གི་བདེན་པའོ། །“དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་བདེན་པ་ལ་གནས་སོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤོང་བའི་བདེན་པའོ། །“ཅི་ཕྱིར་མཁས་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་རྩོད་ཅིང་། བདེན་པ་ཐ་དད་པ་དག་སྨྲ་བར་བྱེད” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྟ་བའི་བདེན་པའོ། །“དགེ་སློང་དག བྲམ་ཟེའི་བདེན་པ་འདི་བཞི་པོ་དག་ཡོད” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྲམ་ཟེའི་བདེན་པའོ། །“བདེན་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་དེ་གཉིས་པ་མེད” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། །“བདེན་པ་བཞིའི་ནང་ནས་དགེ་བ་དུ་ཡོད” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྤོང་བའི་བདེན་པ་ནང་དུ་བཅུག་ནས་ངག་གི་བདེན་པ་ཉིད་བཟུང་བར་འདོད་དེ། གང་གི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆུ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་དབང་དུ་སྒྱུར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་འཆི་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བགྲོད་པར་བྱེད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘သစ္စေန ဝါစေနုဒကမ္ပိ ဓာဝတိ, ဝိသမ္ပိ သစ္စေန ဟနန္တိ ပဏ္ဍိတာ; သစ္စေန ဒေဝေါ ထနယံ ပဝဿတိ, သစ္စေ ဌိတာ နိဗ္ဗုတိံ ပတ္ထယန္တိ. “བདེན་པའི་ཚིག་གིས་ཆུ་ཡང་འབབ་པར་བྱེད། །མཁས་པས་བདེན་པས་དུག་ཀྱང་འཇོམས་པར་བྱེད། །བདེན་པས་ལྷ་ཡིས་འབྲུག་སྒྲོག་ཆར་འབེབས་ལ། །བདེན་ལ་གནས་རྣམས་མྱང་ངན་འདས་པ་དོན། །” ‘‘ယေ [Pg.226] ကေစိမေ အတ္ထိ ရသာ ပထဗျာ, သစ္စံ တေသံ သာဒုတရံ ရသာနံ; သစ္စေ ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ, တရန္တိ ဇာတိမရဏဿ ပါရ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၄၃၃); “ས་སྟེང་འདི་ན་རོ་རྣམས་གང་ཡོད་པ། །བདེན་པ་དེ་དག་རོ་ཡི་ནང་ནས་མཆོག །དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་བདེན་ལ་གནས་པ་རྣམས། །སྐྱེ་དང་འཆི་བའི་ཕ་རོལ་བགྲོད་པར་བྱེད། །” ཞེས་གསུངས་སོ། ། သာဒုတရန္တိ မဓုရတရံ, ပဏီတတရံ. ရသာနန္တိ ယေ ဣမေ ‘‘မူလရသော, ခန္ဓရသော’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၆၂၈-၆၃၀) နယေန သာယနီယဓမ္မာ, ယေ စိမေ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗံ ဖလရသံ (မဟာဝ. ၃၀၀) အရသရူပေါ ဘဝံ ဂေါတမော, ယေ တေ, ဗြာဟ္မဏ, ရူပရသာ, သဒ္ဒရသာ (အ. နိ. ၈.၁၁; ပါရာ. ၃), အနာပတ္တိ ရသရသေ (ပါစိ. ၆၀၇-၆၀၉), အယံ ဓမ္မဝိနယော ဧကရသော ဝိမုတ္တိရသော (အ. နိ. ၈.၁၉; စူဠဝ. ၃၈၅), ဘာဂီ ဝါ ဘဂဝါ အတ္ထရသဿ ဓမ္မရသဿာ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၄၉; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂) နယေန ဝါစာရသူပဝဇ္ဇာ အဝသေသဗျဉ္ဇနာဒယော ဓမ္မာ ‘‘ရသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တေသံ ရသာနံ သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ သစ္စမေဝ သာဒုတရံ, သာဓုတရံ ဝါ သေဋ္ဌတရံ, ဥတ္တမတရံ. မူလရသာဒယော ဟိ သရီရံ ဥပဗြူဟေန္တိ, သံကိလေသိကဉ္စ သုခမာဝဟန္တိ. သစ္စရသေ ဝိရတိသစ္စဝါစာသစ္စရသာ သမထဝိပဿနာဒီဟိ စိတ္တမုပဗြူဟေန္တိ, အသံကိလေသိကဉ္စ သုခမာဝဟန္တိ, ဝိမုတ္တိရသော ပရမတ္ထသစ္စရသပရိဘာဝိတတ္တာ သာဒု, အတ္ထရသဓမ္မရသာ စ တဒဓိဂမူပါယဘူတံ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ နိဿာယ ပဝတ္တိတောတိ. “རོ་མཆོག” ཅེས་པ་ནི་མངར་བ་ཉིད་དམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །“རོ་རྣམས་ཀྱི” ཞེས་པ་ནི་“རྩ་བའི་རོ། །སྡོང་པོའི་རོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མྱོང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་། “དགེ་སློང་དག ངས་ཤིང་ཏོག་གི་རོ་ཐམས་ཅད་གནང་ངོ” ཞེས་པ་དང་། “ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ་ནི་རོ་མེད་པའོ” ཞེས་པ་དང་། “བྲམ་ཟེ། གཟུགས་ཀྱི་རོ་དང་སྒྲ་ཡི་རོ་གང་དག་ཡོད་པ” ཞེས་པ་དང་། “རོ་ཙམ་ལ་ལྟུང་བ་མེད” ཞེས་པ་དང་། “ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ནི་རོ་གཅིག་སྟེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོའོ” ཞེས་པ་དང་། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དོན་གྱི་རོ་དང་ཆོས་ཀྱི་རོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངག་གི་རོ་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ཡི་གེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་“རོ” ཞེས་བརྗོད་དོ། །རོ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་བདེན་པ་ནི་ངེས་པར་རོ་མཆོག་སྟེ། བདེན་པ་ཉིད་རོ་མཆོག་གམ་བཟང་ཤོས་སམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། །རྩ་བའི་རོ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལུས་རྒྱས་པར་བྱེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །བདེན་པའི་རོ་ལ་ནི་སྤོང་བའི་བདེན་པ་དང་ངག་གི་བདེན་པའི་རོས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་སོགས་པས་སེམས་རྒྱས་པར་བྱེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་རོས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་ཞིམ་པ་ཡིན་ལ། དོན་གྱི་རོ་དང་ཆོས་ཀྱི་རོ་ནི་དེ་ཐོབ་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་དོན་དང་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ပညာဇီဝိန္တိ ဧတ္ထ ပန ယွာယံ အန္ဓေကစက္ခုဒွိစက္ခုကေသု ဒွိစက္ခုပုဂ္ဂလော ဂဟဋ္ဌော ဝါ ကမ္မန္တာနုဋ္ဌာနသရဏဂမနဒါနသံဝိဘာဂသီလသမာဒါနဥပေါသထကမ္မာဒိဂဟဋ္ဌပဋိပဒံ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အဝိပ္ပဋိသာရကရသီလသင်္ခါတံ တဒုတ္တရိစိတ္တဝိသုဒ္ဓိအာဒိဘေဒံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတပဋိပဒံ ပညာယ အာရာဓေတွာ ဇီဝတိ, တဿ ပညာဇီဝိနော ဇီဝိတံ, တံ ဝါ ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတံ သေဋ္ဌမာဟူတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. “ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོ་བ” ཞེས་པ་ལ། འདི་ན་ལོང་བ་དང་། མིག་གཅིག་པ་དང་། མིག་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཁྱིམ་པ་ཞིག་གིས་ལས་ཀྱི་མཐའ་སྒྲུབ་པ་དང་། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལེན་པ་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ལས་ལ་སོགས་པའི་ཁྱིམ་པའི་ལམ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་འཚོ་བར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞིག་གིས་འགྱོད་པ་མེད་པའི་རོ་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་གྲགས་པ་དང་། དེ་ལས་ལྷག་པའི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་སོགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ལམ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ན། ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོ་བ་དེའི་སྲོག་གམ། ཡང་ན་གསོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཚོ་བ་དེའི་སྲོག་ནི་མཆོག་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ၁၈၅-၆. ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝိဿဇ္ဇိတေ စတ္တာရောပိ ပဉှေ သုတွာ အတ္တမနော ယက္ခော အဝသေသေပိ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကထံ သု တရတိ ဩဃ’’န္တိ ဂါထမာဟ. အထဿ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘သဒ္ဓါယ တရတီ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယော စတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ တရတိ, သော သံသာရဏ္ဏဝမ္ပိ တရတိ, ဝဋ္ဋဒုက္ခမ္ပိ အစ္စေတိ, ကိလေသမလာပိ ပရိသုဇ္ဈတိ, ဧဝံ [Pg.227] သန္တေပိ ပန ယသ္မာ အဿဒ္ဓေါ ဩဃတရဏံ အသဒ္ဒဟန္တော န ပက္ခန္ဒတိ, ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂေန ပမတ္တော တတ္ထေဝ သတ္တဝိသတ္တတာယ သံသာရဏ္ဏဝံ န တရတိ, ကုသီတော ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ ဝေါကိဏ္ဏော အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, အပ္ပညော သုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အဇာနန္တော န ပရိသုဇ္ဈတိ, တသ္မာ တပ္ပဋိပက္ခံ ဒဿေန္တေန ဘဂဝတာ အယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ. ༡༨༥-༦. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་བཏབ་པ་ན་དྲི་བ་བཞི་པོ་ཐོས་ནས་ཡིད་རངས་པའི་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་ལྷག་མའི་དྲི་བ་བཞི་པོ་འདྲི་བར་བྱེད་དེ། “ཆུ་བོ་ལས་ཇི་ལྟར་བརྒལ་བར་བྱེད” ཅེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ལན་འདེབས་པར་མཛད་དེ། “དད་པས་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བར་བྱེད” ཅེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་གང་ཞིག་གིས་ཆུ་བོ་བཞི་ལས་བརྒལ་ན། དེས་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ཀྱང་བརྒལ་ཞིང་། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཀྱང་འདས་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དད་པ་མེད་པ་ནི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་ལ་མ་དད་པས་འཇུག་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སེམས་བཏང་བས་བག་མེད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་ཤིང་ཞེན་པས་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་མི་བརྒལ་བ་དང་། ལེ་ལོ་ཅན་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་འདྲེས་པས་སྡུག་བསྔལ་བར་གནས་པ་དང་། ཤེས་རབ་མེད་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་མི་ཤེས་པས་རྣམ་པར་མི་དག་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ဧဝံ ဝုတ္တာယ စေတာယ ယသ္မာ သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, တသ္မာ ‘‘သဒ္ဓါယ တရတိ ဩဃ’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ဒိဋ္ဌောဃတရဏံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ သောတာပန္နဉ္စ ပကာသေတိ. ယသ္မာ ပန သောတာပန္နော ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ သာတစ္စကိရိယာသင်္ခါတေန အပ္ပမာဒေန သမန္နာဂတော ဒုတိယမဂ္ဂံ အာရာဓေတွာ ဌပေတွာ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂမနမတ္တံ အဝသေသံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အတိဏ္ဏံ ဘဝေါဃဝတ္ထုံ သံသာရဏ္ဏဝံ တရတိ, တသ္မာ ‘‘အပ္ပမာဒေန အဏ္ဏဝ’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန ဘဝေါဃတရဏံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ သကဒါဂါမိဉ္စ ပကာသေတိ. ယသ္မာ သကဒါဂါမီ ဝီရိယေန တတိယမဂ္ဂံ အာရာဓေတွာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန အနတီတံ ကာမောဃဝတ္ထုံ; ကာမောဃသညိတဉ္စ ကာမဒုက္ခမစ္စေတိ, တသ္မာ ‘‘ဝီရိယေန ဒုက္ခမစ္စေတီ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန ကာမောဃတရဏံ အနာဂါမိမဂ္ဂံ အနာဂါမိဉ္စ ပကာသေတိ. ယသ္မာ ပန အနာဂါမီ ဝိဂတကာမပင်္ကတာယ ပရိသုဒ္ဓါယ ပညာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ စတုတ္ထမဂ္ဂပညံ အာရာဓေတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အပ္ပဟီနံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတံ ပရမမလံ ပဇဟတိ, တသ္မာ ‘‘ပညာယ ပရိသုဇ္ဈတီ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန အဝိဇ္ဇောဃတရဏံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ အရဟန္တဉ္စ ပကာသေတိ. ဣမာယ စ အရဟတ္တနိကူဋေန ကထိတာယ ဂါထာယ ပရိယောသာနေ ယက္ခော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. དེ་ལྟར་གསུངས་པ་ལས། གང་གི་ཕྱིར་དད་པའི་དབང་པོ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་གི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “དད་པས་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བར་བྱེད” ཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་ལམ་དང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམ་པ་ལ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བྱེད་པའི་བག་ཡོད་པ་དང་ལྡན་པས་ལམ་གཉིས་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་འདིར་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ཙམ་མ་གཏོགས་པ། རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་ལམ་གྱིས་མ་བརྒལ་བའི་སྲིད་པའི་ཆུ་བོའི་གཞི་མངོན་པར་གྱུར་པའི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ་བའི་ཕྱིར། “བག་ཡོད་པས་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ་བར་བྱེད” ཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་ཕྱིར་འོང་གི་ལམ་དང་ཕྱིར་འོང་བ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕྱིར་འོང་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ལམ་གསུམ་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཕྱིར་འོང་གི་ལམ་གྱིས་མ་བརྒལ་བའི་འདོད་པའི་ཆུ་བོའི་གཞི་དང་། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་འབྲེལ་བའི་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར། “བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ལས་འདའ” ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་ཕྱིར་མི་འོང་གི་ལམ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་འདོད་པའི་འདམ་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཏན་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་བཞི་པའི་ཤེས་རབ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཕྱིར་མི་འོང་གི་ལམ་གྱིས་མ་སྤངས་པའི་མ་རིག་པར་གྲགས་པའི་དྲི་མ་མཆོག་སྤོང་བའི་ཕྱིར། “ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར” ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པར་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་མཐར་གནོད་སྦྱིན་དེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ၁၈၇. ဣဒါနိ တမေဝ ‘‘ပညာယ ပရိသုဇ္ဈတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ပညာပဒံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ပဋိဘာနေန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကထံ သု လဘတေ ပည’’န္တိ ဣမံ ဆပ္ပဒဂါထမာဟ. တတ္ထ ကထံ သူတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ အတ္ထယုတ္တိပုစ္ဆာ ဟောတိ. အယဉှိ ပညာဒိအတ္ထံ ဉတွာ တဿ ယုတ္တိံ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကထံ ကာယ ယုတ္တိယာ ကေန ကာရဏေန ပညံ လဘတီ’’တိ. ဧသ နယော ဓနာဒီသု. ༡༨༧. ད་ནི་“ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར” ཞེས་པ་འདིར་གསུངས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚིག་དེ་ཉིད་བཟུང་ནས། རང་གི་སྤོབས་པས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་འདྲེས་པའི་དྲི་བ་འདྲི་བར་འདོད་དེ། “ཤེས་རབ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་འགྱུར” ཞེས་པའི་རྐང་པ་དྲུག་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ཇི་ལྟར” ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་དོན་དང་མཐུན་པའི་དྲི་བ་ཡིན་ནོ། །འདིས་ནི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཤེས་ནས་དེའི་ཐབས་འདྲི་བར་བྱེད་དེ། “ཚུལ་གང་གིས་སམ་རྒྱུ་གང་གིས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འགྱུར” ཞེས་པའོ། །ནོར་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ၁၈၈. အထဿ [Pg.228] ဘဂဝါ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပညာလာဘံ ဒဿေန္တော ‘‘သဒ္ဒဟာနော’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ယေန ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာယသုစရိတာဒိဘေဒေန, အပရဘာဂေ စ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဘေဒေန ဓမ္မေန အရဟန္တော ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာ, တံ သဒ္ဒဟာနော အရဟတံ ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ လောကိယလောကုတ္တရံ ပညံ လဘတိ. တဉ္စ ခေါ န သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ, ယသ္မာ ပန သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတိ, ပယိရုပါသန္တော သောတံ ဩဒဟတိ, ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ, တသ္မာ ဥပသင်္ကမနတော ပဘုတိ ယာဝ ဓမ္မဿဝနေန သုဿူသံ လဘတိ. ကိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တံ ဓမ္မံ သဒ္ဒဟိတွာပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ကာလေန ဥပသင်္ကမိတွာ ဝတ္တကရဏေန ပယိရုပါသိတွာ ယဒါ ပယိရုပါသနာယ အာရာဓိတစိတ္တာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုကာမာ ဟောန္တိ. အထ အဓိဂတာယ သောတုကာမတာယ သောတံ ဩဒဟိတွာ သုဏန္တော လဘတီတိ. ဧဝံ သုသူသမ္ပိ စ သတိအဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တော သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတညုတာယ ဝိစက္ခဏော ဧဝ လဘတိ, န ဣတရော. တေနာဟ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော’’တိ. ༡༨༨. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱུ་བཞིའི་སྒོ་ནས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་སྟོན་པར། "དད་པ་སྐྱེད་པ"་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། སྔོན་གྱི་ཆ་ལ་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་བཟང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་དང་། ཕྱིས་ཀྱི་ཆ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་ཆོས་གང་གིས། དགྲ་བཅོམ་པ་སངས་རྒྱས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་དེ། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དེ་ལ་དད་པ་བྱེད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་དད་པ་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དད་པ་སྐྱེས་པ་དེས་ཉེ་བར་བཅར་བར་བྱེད། ཉེ་བར་བཅར་བས་བསྙེན་བཀུར་བྱེད། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པས་རྣ་བ་གཏོད། རྣ་བ་གཏད་པས་ཆོས་ཉན་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་བཅར་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཆོས་ཉན་པའི་བར་དུ་ཐོས་པར་འདོད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་དེ་ལ་དད་པ་སྐྱེས་ནས་ཀྱང་། དུས་སུ་སློབ་དཔོན་དང་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གམ་དུ་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། བྱ་བ་བསྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཤིང་། ནམ་ཞིག་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་ཐུགས་མགུ་བར་གྱུར་ཏེ་ཅི་ཞིག་གསུང་བར་བཞེད་པའི་ཚེ། ཐོས་པར་འདོད་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྣ་བ་གཏད་དེ་ཉན་པས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཐོས་པར་འདོད་པ་ཡོད་ཀྱང་། དྲན་པ་མ་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་བག་ཡོད་པ་དང་། ལེགས་པར་བཤད་པ་དང་ཉེས་པར་བཤད་པ་ཤེས་པའི་མཁས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། "བག་ཡོད་མཁས་པ"་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဧဝံ ယသ္မာ သဒ္ဓါယ ပညာလာဘသံဝတ္တနိကံ ပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇတိ, သုဿူသာယ သက္ကစ္စံ ပညာဓိဂမူပါယံ သုဏာတိ, အပ္ပမာဒေန ဂဟိတံ န သမ္မုဿတိ, ဝိစက္ခဏတာယ အနူနာဓိကံ အဝိပရီတဉ္စ ဂဟေတွာ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတိ. သုဿူသာယ ဝါ ဩဟိတသောတော ပညာပဋိလာဘဟေတုံ ဓမ္မံ သုဏာတိ, အပ္ပမာဒေန သုတွာ ဓမ္မံ ဓာရေတိ, ဝိစက္ခဏတာယ ဓတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထမုပပရိက္ခတိ, အထာနုပုဗ္ဗေန ပရမတ္ထသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ, တသ္မာဿ ဘဂဝါ ‘‘ကထံ သု လဘတေ ပည’’န္တိ ပုဋ္ဌော ဣမာနိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ – ‘‘သဒ္ဒဟာနော…ပေ… ဝိစက္ခဏော’’တိ. དེ་ལྟར་དད་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཐོས་པར་འདོད་པས་གུས་པ་དང་བཅས་ཏེ་ཤེས་རབ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ཉན་པ་དང་། བག་ཡོད་པས་བཟུང་བ་རྣམས་མི་བརྗེད་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྷག་ཆད་མེད་ཅིང་མ་ནོར་བར་བཟུང་ནས་རྒྱས་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་ཐོས་པར་འདོད་པས་རྣ་བ་གཏད་དེ་ཤེས་རབ་ཐོབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཉན་པ་དང་། བག་ཡོད་པས་ཐོས་ནས་ཆོས་འཛིན་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་པ་དང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཁོང་གིས། "ཤེས་རབ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་འགྱུར"་ཞེས་ཞུས་པའི་ཚེ། རྒྱུ་བཞི་པོ་འདི་དག་སྟོན་པར་མཛད་ནས། "དད་པ་ལྡན་པ… བག་ཡོད་མཁས་པ"་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། ၁၈၉. ဣဒါနိ တတော ပရေ တယော ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘ပတိရူပကာရီ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဒေသကာလာဒီနိ အဟာပေတွာ လောကိယဿ လောကုတ္တရဿ ဝါ ဓနဿ ပတိရူပံ အဓိဂမူပါယံ ကရောတီတိ ပတိရူပကာရီ. ဓုရဝါတိ စေတသိကဝီရိယဝသေန အနိက္ခိတ္တဓုရော. ဥဋ္ဌာတာတိ ‘‘ယော စ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ, တိဏာ ဘိယျော န မညတီ’’တိအာဒိနာ (ထေရဂါ. ၂၃၂; ဒီ. နိ. ၃.၂၅၃) နယေန ကာယိကဝီရိယဝသေန ဥဋ္ဌာနသမ္ပန္နော အသိထိလပရက္ကမော. ဝိန္ဒတေ [Pg.229] ဓနန္တိ ဧကမူသိကာယ န စိရဿေဝ ဒွေသတသဟဿသင်္ခံ စူဠန္တေဝါသီ ဝိယ လောကိယဓနဉ္စ, မဟလ္လကမဟာတိဿတ္ထေရော ဝိယ လောကုတ္တရဓနဉ္စ လဘတိ. သော ဟိ ‘‘တီဟိ ဣရိယာပထေဟိ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ ဝတ္တံ ကတွာ ထိနမိဒ္ဓါဂမနဝေလာယ ပလာလစုမ္ဗဋကံ တေမေတွာ, သီသေ ကတွာ, ဂလပ္ပမာဏံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ, ထိနမိဒ္ဓံ ပဋိဗာဟေန္တော ဒွါဒသဟိ ဝဿေဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သစ္စေနာတိ ဝစီသစ္စေနာပိ ‘‘သစ္စဝါဒီ ဘူတဝါဒီ’’တိ, ပရမတ္ထသစ္စေနာပိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အရိယသာဝကော’’တိ ဧဝံ ကိတ္တိံ ပပ္ပောတိ. ဒဒန္တိ ယံကိဉ္စိ ဣစ္ဆိတပတ္ထိတံ ဒဒန္တော မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ, သမ္ပာဒေတိ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဒုဒ္ဒဒံ ဝါ ဒဒံ ဂန္ထတိ, ဒါနမုခေန ဝါ စတ္တာရိပိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တေဟိ မိတ္တာနိ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ༡༨༩. ད་ནི་དེའི་འོག་གི་དྲི་བ་གསུམ་པོ་ལན་འདེབས་པར། "མཐུན་པར་བྱེད་པ"་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཡུལ་དང་དུས་ལ་སོགས་པ་མ་དོར་བར། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ནོར་ཐོབ་པའི་མཐུན་པའི་ཐབས་བྱེད་པ་ནི་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །"ཁུར་འཛིན་པ"་ནི་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་གིས་ཁུར་མི་འདོར་བའོ། །"ལྡང་བར་བྱེད་པ"་ནི། "གང་ཞིག་གྲང་དང་ཚ་བ་དག །རྩྭ་བཞིན་དུ་ནི་མི་སེམས་པ"་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས། ལུས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་གིས་ལྡང་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ལྷོད་པ་མེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཅན་ནོ། །"ནོར་རྙེད་པར་འགྱུར"་ཞེས་པ་ནི། ཙི་ཙི་ཤི་བ་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་གསེར་དངུལ་འབུམ་གཉིས་ཐོབ་པའི་གྲུ་ཁའི་ཚོང་པ་ཆུང་ངུ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་པའི་ནོར་དང་། གནས་བརྟན་མ་ཧཱ་ཏི་སྤ་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ནོར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཁོང་གིས་ནི། "ངས་སྤྱོད་ལམ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་གནས་པར་བྱའོ"་ཞེས་དམ་བཅས་ཏེ། གཉིད་དང་རྨུགས་པ་འོང་བའི་ཚེ། སོག་མའི་ཐོད་པ་ཆུས་བངས་ཏེ་མགོ་ལ་བཞག་ནས། སྐེ་ཡན་ཆད་ཆུའི་ནང་དུ་ཞུགས་ཏེ་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་བཟློག་བཞིན་དུ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །"བདེན་པས"་ཞེས་པ་ནི། ངག་གི་བདེན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་"བདེན་པར་སྨྲ་བ། ཡང་དག་པར་སྨྲ་བ"་ཞེས་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་"སངས་རྒྱས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས"་ཞེས་དེ་ལྟར་གྲགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །"སྦྱིན་པས"་ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་འདོད་ཅིང་རེ་བ་དེ་སྦྱིན་པས་མཛའ་བཤེས་སྡུད་པ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། མཛའ་བཤེས་སུ་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་སྦྱིན་དཀའ་བ་སྦྱིན་པས་སྡུད་པ་དང་། ཡང་ན་སྦྱིན་པའི་སྒོ་ནས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ཆར་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་གིས་མཛའ་བཤེས་སུ་བྱེད་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། ၁၉၀. ဧဝံ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏေန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေန နယေန စတ္တာရော ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကထံ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိ ဣမံ ပဉ္စမံ ပဉှံ ဂဟဋ္ဌဝသေန ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဟ ‘‘ယဿေတေ’’တိ. တဿတ္ထော – ယဿ ‘‘သဒ္ဒဟာနော အရဟတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တာယ သဗ္ဗကလျာဏဓမ္မုပ္ပာဒိကာယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတတ္တာ သဒ္ဓဿ ဃရမေသိနော ဃရာဝါသံ ပဉ္စ ဝါ ကာမဂုဏေ ဧသန္တဿ ဂဝေသန္တဿ ကာမဘောဂိနော ဂဟဋ္ဌဿ ‘‘သစ္စေန ကိတ္တိံ ပပ္ပောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သစ္စံ, ‘‘သုဿူသံ လဘတေ ပည’’န္တိ ဧတ္ထ သုဿူသပညာနာမေန ဝုတ္တော ဓမ္မော, ‘‘ဓုရဝါ ဥဋ္ဌာတာ’’တိ ဧတ္ထ ဓုရနာမေန ဥဋ္ဌာနနာမေန စ ဝုတ္တာ ဓီတိ, ‘‘ဒဒံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရော စာဂေါ စာတိ ဧတေ စတုရော ဓမ္မာ သန္တိ. သ ဝေ ပေစ္စ န သောစတီတိ ဣဓလောကာ ပရလောကံ ဂန္တွာ သ ဝေ န သောစတီတိ. ༡༩༠. དེ་ལྟར་ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཉིས་ཀར་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་འདྲེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དྲི་བ་བཞི་པོ་ལན་བཏབ་ནས། ད་ནི། "ཤི་འཕོས་ནས་ཇི་ལྟར་མི་མྱ་ངན་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བའི་དྲི་བ་ལྔ་པ་འདི་ཁྱིམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ལན་འདེབས་པར། "གང་ལ་འདི་དག"་ཅེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། གང་ལ་"དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་དད་པ"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཁྱིམ་འཚོལ་བ་སྟེ། ཁྱིམ་གྱི་གནས་སམ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་འཚོལ་ཞིང་སྒྲུབ་པའི་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཁྱིམ་པ་ལ། "བདེན་པས་གྲགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བདེན་པ་དང་། "ཐོས་པར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཐོབ"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་ཐོས་པར་འདོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིང་གིས་བསྟན་པའི་ཆོས་དང་། "ཁུར་འཛིན་པ་དང་ལྡང་བར་བྱེད་པ"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཁུར་གྱི་མིང་དང་ལྡང་བའི་མིང་གིས་བསྟན་པའི་བརྟན་པ་ཉིད་དང་། "སྦྱིན་པས་མཛའ་བཤེས་སྡུད་པར་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་གཏོང་བ་སྟེ། ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད་ན། "དེ་ནི་ཤི་འཕོས་ནས་མི་མྱ་ངན་བྱེད"་ཅེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་སོང་ནས་དེ་ནི་ངེས་པར་མི་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། ၁၉၁. ဧဝံ ဘဂဝါ ပဉ္စမမ္ပိ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တံ ယက္ခံ စောဒေန္တော အာဟ – ‘‘ဣင်္ဃ အညေပီ’’တိ. တတ္ထ ဣင်္ဃာတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော. အညေပီတိ အညေပိ ဓမ္မေ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆဿု, အညေပိ ဝါ ပူရဏာဒယော သဗ္ဗညုပဋိညေ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆဿု. ယဒိ အမှေဟိ ‘‘သစ္စေန ကိတ္တိံ ပပ္ပောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရာ သစ္စာ ဘိယျော ကိတ္တိပ္ပတ္တိကာရဏံ ဝါ, ‘‘သုဿူသံ လဘတေ ပည’’န္တိ ဧတ္ထ သုဿူသနပညာပဒေသေန ဝုတ္တာ ဒမာ ဘိယျော [Pg.230] လောကိယလောကုတ္တရပညာပဋိလာဘကာရဏံ ဝါ. ‘‘ဒဒံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရာ စာဂါ ဘိယျော မိတ္တဂန္ထနကာရဏံ ဝါ, ‘‘ဓုရဝါ ဥဋ္ဌာတာ’’တိ ဧတ္ထ တံ တံ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ဓုရနာမေန ဥဋ္ဌာနနာမေန စ ဝုတ္တာယ မဟာဘာရသဟနဋ္ဌေန ဥဿောဠှီဘာဝပ္ပတ္တာယ ဝီရိယသင်္ခါတာယ ခန္တျာ ဘိယျော လောကိယလောကုတ္တရဓနဝိန္ဒနကာရဏံ ဝါ, ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ဣမေဟေဝ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ ဘိယျော အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ ပေစ္စ အသောစနကာရဏံ ဝါ ဣဓ ဝိဇ္ဇတီတိ အယမေတ္ထ သဒ္ဓိံ သင်္ခေပယောဇနာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာ. ဝိတ္ထာရတော ပန ဧကမေကံ ပဒံ အတ္ထုဒ္ဓါရပဒုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာနယေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ༡༩༡. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲི་བ་ལྔ་པ་ལའང་ལན་བཏབ་ནས། གནོད་སྦྱིན་དེ་ལ་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར། "འདི་ལྟར་གཞན་དག་ལའང"་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་"འདི་ལྟར"་ཞེས་པ་ནི་བསྐུལ་བའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །"གཞན་དག་ལའང"་ཞེས་པ་ནི། ཆོས་ལྡན་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་གཞན་དག་ལའང་དྲིས་ཤིག །ཡང་ན་ཀུན་མཁྱེན་དུ་ཁས་ཆེ་བའི་པཱུ་ར་ཎ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་གཞན་དག་ལའང་དྲིས་ཤིག །བདག་ཅག་གིས། "བདེན་པས་གྲགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བདེན་པ་ལས་ལྷག་པའི་གྲགས་པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡོད་དམ། "ཐོས་པར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཐོབ"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་ཐོས་པར་འདོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་དུལ་བ་ལས་ལྷག་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡོད་དམ། "སྦྱིན་པས་མཛའ་བཤེས་སྡུད་པར་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་གཏོང་བ་ལས་ལྷག་པའི་མཛའ་བཤེས་སྡུད་པའི་རྒྱུ་ཡོད་དམ། "ཁུར་འཛིན་པ་དང་ལྡང་བར་བྱེད་པ"་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་དོན་དེ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁུར་གྱི་མིང་དང་ལྡང་བའི་མིང་གིས་བསྟན་པ། ཁུར་ཆེན་པོ་བཟོད་པའི་དོན་གྱིས་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སུ་བཤད་པའི་བཟོད་པ་ལས་ལྷག་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ནོར་རྙེད་པའི་རྒྱུ་ཡོད་དམ། "བདེན་པ་དང་། ཆོས་དང་། བརྟན་པ་དང་། གཏོང་བ"་ཞེས་དེ་ལྟར་བཤད་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་ལྷག་པར། འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཤི་འཕོས་ནས་མི་མྱ་ངན་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གཞན་ཡོད་དམ་ཞེས་དྲིས་ཤིག །འདི་ནི་འདིར་བསྡུས་པའི་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པའི་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱས་པར་ནི་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་དོན་འབྱིན་པ་དང་ཚིག་འབྱིན་པའི་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱེ་སྟེ་རིག་པར་བྱའོ། ། ၁၉၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ ယက္ခော ယေန သံသယေန အညေ ပုစ္ဆေယျ, တဿ ပဟီနတ္တာ ‘‘ကထံ နု ဒါနိ ပုစ္ဆေယျံ, ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေတိ ဝတွာ ယေပိဿ အပုစ္ဆနကာရဏံ န ဇာနန္တိ, တေပိ ဇာနာပေန္တော ‘‘ယောဟံ အဇ္ဇ ပဇာနာမိ, ယော အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ အာဟ. တတ္ထ အဇ္ဇာတိ အဇ္ဇာဒိံ ကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ပဇာနာမီတိ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ဇာနာမိ. ယော အတ္ထောတိ ဧတ္တာဝတာ ‘‘သုဿူသံ လဘတေ ပည’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဒဿေတိ သမ္ပရာယိကောတိ ဣမိနာ ‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ ပေစ္စ သောကာဘာဝကရံ သမ္ပရာယိကံ. အတ္ထောတိ စ ကာရဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အယဉှိ အတ္ထသဒ္ဒေါ ‘‘သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၁; ဒီ. နိ. ၁.၂၅၅) ပါဌတ္ထေ ဝတ္တတိ. ‘‘အတ္ထော မေ, ဂဟပတိ, ဟိရညသုဝဏ္ဏေနာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၅၀; မ. နိ. ၃.၂၅၈) ကိစ္စတ္ထေ ‘‘ဟောတိ သီလဝတံ အတ္ထော’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁.၁၁) ဝုဍ္ဎိမှိ. ‘‘ဗဟုဇနော ဘဇတေ အတ္ထဟေတူ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၅.၈၉) ဓနေ. ‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတီ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၇.၆၆; သံ. နိ. ၁.၂၅၀; ထေရဂါ. ၄၄၃) ဟိတေ. ‘‘အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁.၉၂) ကာရဏေ. ဣဓ ပန ကာရဏေ. တသ္မာ ယံ ပညာဒိလာဘာဒီနံ ကာရဏံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ, ယဉ္စ ပေစ္စ သောကာဘာဝဿ ကာရဏံ သမ္ပရာယိကံ, တံ ယောဟံ အဇ္ဇ ဘဂဝတာ ဝုတ္တနယေန သာမံယေဝ ပဇာနာမိ, သော ကထံ နု ဒါနိ ပုစ္ဆေယျံ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေတိ ဧဝမေတ္ထ သင်္ခေပတော အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ༡༩༢. དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་པ་ན། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་ཐེ་ཚོམ་གང་གི་སྒོ་ནས་གཞན་དག་ལ་འདྲི་བར་འགྱུར་བ་དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། "ད་ལྟ་བདག་གིས་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་ལ་ཇི་ལྟར་འདྲི་བར་བྱེད"་ཅེས་སྨྲས་ནས། གང་དག་གིས་ཁོང་གིས་མི་འདྲི་བའི་རྒྱུ་མཚན་མི་ཤེས་པ་དེ་དག་ལའང་ཤེས་པར་བྱེད་པར། "བདག་གིས་དེ་རིང་ཕྱི་མའི་དོན་གང་ཡིན་པ་ཤེས་སོ"་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"དེ་རིང"་ཞེས་པ་ནི་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"ཤེས་སོ"་ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་པའོ། །"དོན་གང་ཡིན་པ"་ཞེས་པས་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་"ཐོས་པར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཐོབ"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པའི་ཚེ་འདིའི་དོན་སྟོན་ཏོ། །"ཕྱི་མའི"་ཞེས་པས་ནི་"གང་ལ་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད"་ཅེས་གསུངས་པའི་ཤི་འཕོས་ནས་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱི་མའི་དོན་ཏོ། །"དོན"་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །འདིར་"དོན"་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི། "དོན་དང་བཅས་པ་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ"་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་གཞུང་གི་ཚིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"ཁྱིམ་བདག །བདག་ལ་གསེར་དངུལ་གྱི་དོན་ཡོད"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་དགོས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་དོན་ཡོད"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་འཕེལ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"སྐྱེ་བོ་མང་པོ་དོན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་བསྟེན་པར་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ནོར་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"གཉིས་ཀའི་དོན་སྤྱོད་པར་བྱེད"་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ཕན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །"དོན་བྱུང་བའི་ཚེ་མཁས་པ་དགོས"་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་རྒྱུའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །འདིར་ནི་རྒྱུའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཚེ་འདི་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཤི་འཕོས་ནས་མྱ་ངན་མི་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཕྱི་མ་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། བདག་གིས་དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་གྱུར་ན། བདག་གིས་ད་ལྟ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་མང་པོ་ལ་ཇི་ལྟར་འདྲི་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། ၁၉၃. ဧဝံ [Pg.231] ယက္ခော ‘‘ပဇာနာမိ ယော အတ္ထော သမ္ပရာယိကော’’တိ ဝတွာ တဿ ဉာဏဿ ဘဂဝံမူလကတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္ထာယ ဝတ မေ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အာဟ. တတ္ထ အတ္ထာယာတိ ဟိတာယ, ဝုဍ္ဎိယာ ဝါ. ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလန္တိ ‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၉၇) ဧတ္ထ ဝုတ္တစာဂေန ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ, တံ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျံ ဗုဒ္ဓံ ပဇာနာမီတိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘သံဃံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟာ’’တိ ဘဏန္တိ. ༡༩༣. དེ་ལྟར་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་"བདག་གིས་ཕྱི་མའི་དོན་གང་ཡིན་པ་ཤེས་སོ"་ཞེས་སྨྲས་ནས། ཤེས་པ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རྩ་བ་ཐུག་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར། "ཀྱེ་མ་བདག་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བྱོན"་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ལ་"དོན་གྱི་ཕྱིར"་ཞེས་པ་ནི་ཕན་པའི་ཕྱིར་རམ་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །"གང་ལ་བྱིན་པ་འབྲས་བུ་ཆེ་བར་འགྱུར"་ཞེས་པ་ནི། "གང་ལ་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད"་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་བཤད་པའི་གཏོང་བའི་སྒོ་ནས་གང་ལ་བྱིན་པ་འབྲས་བུ་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་དེ། སྦྱིན་གནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དགེ་འདུན་ལ་དམིགས་ནས་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ၁၉၄. ဧဝံ ဣမာယ ဂါထာယ အတ္တနော ဟိတာဓိဂမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရဟိတာယ ပဋိပတ္တိံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမီ’’တိ. တဿတ္ထော ဟေမဝတသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ༡༩༤. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་རང་གི་ཕན་པ་ཐོབ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་གཞན་གྱི་ཕན་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་སྟོན་པར། "བདག་དེ་ལྟར་རྒྱུ་བར་བྱའོ"་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེའི་དོན་ནི་ཧེ་མ་བ་ཏའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། ဧဝမိမာယ ဂါထာယ ပရိယောသာနဉ္စ ရတ္တိဝိဘာယနဉ္စ သာဓုကာရသဒ္ဒုဋ္ဌာနဉ္စ အာဠဝကကုမာရဿ ယက္ခဿ ဘဝနံ အာနယနဉ္စ ဧကက္ခဏေယေဝ အဟောသိ. ရာဇပုရိသာ သာဓုကာရသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဧဝရူပေါ သာဓုကာရသဒ္ဒေါ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓေ န အညေသံ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, အာဂတော နု ခေါ ဘဂဝါ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တာ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘံ ဒိသွာ, ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဗဟိ အဋ္ဌတွာ, နိဗ္ဗိသင်္ကာ အန္တောယေဝ ပဝိသိတွာ, အဒ္ဒသံသု ဘဂဝန္တံ ယက္ခဿ ဘဝနေ နိသိန္နံ, ယက္ခဉ္စ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဌိတံ. ဒိသွာန ယက္ခံ အာဟံသု – ‘‘အယံ တေ, မဟာယက္ခ, ရာဇကုမာရော ဗလိကမ္မာယ အာနီတော, ဟန္ဒ နံ ခါဒ ဝါ ဘုဉ္ဇ ဝါ, ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောဟီ’’တိ. သော သောတာပန္နတ္တာ လဇ္ဇိတော ဝိသေသတော စ ဘဂဝတော ပုရတော ဧဝံ ဝုစ္စမာနော, အထ တံ ကုမာရံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ – ‘‘အယံ ဘန္တေ ကုမာရော မယှံ ပေသိတော, ဣမာဟံ ဘဂဝတော ဒမ္မိ, ဟိတာနုကမ္ပကာ ဗုဒ္ဓါ, ပဋိဂ္ဂဏှာတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဣမံ ဒါရကံ ဣမဿ ဟိတတ္ထာယ သုခတ္ထာယာ’’တိ. ဣမဉ္စ ဂါထမာဟ – དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་རྫོགས་པ་དང་། ནམ་ལངས་པ་དང་། ལེགས་སོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་བྱུང་བ་དང་། ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་གཞོན་ནུ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་སུ་ཁྱེར་བ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཉིད་ལ་དུས་མཚུངས་སུ་བྱུང་ངོ། །རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་སོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཐོས་ནས། "འདི་ལྟ་བུའི་ལེགས་སོའི་སྒྲ་ནི་སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དག་གི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པ་ཡིན་ནམ་ཅི"་སྙམ་དུ་བསམས་ཤིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུའི་འོད་ཟེར་མཐོང་ནས། སྔོན་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་མ་བསྡད་པར་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ནང་དུ་ཞུགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་སུ་བཞུགས་པ་དང་། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ལངས་ནས་འདུག་པ་མཐོང་ངོ། །མཐོང་ནས་གནོད་སྦྱིན་ལ་སྨྲས་པ། "གནོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ། རྒྱལ་བུ་འདི་ནི་ཁྱོད་ལ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕྱིར་ཁྱེར་བ་ཡིན་པས། ད་ནི་འདི་ཟོ་ཞིག་གམ། ལོངས་སྤྱོད་ཅིག་གམ། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་གྱིས་ཤིག"་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོང་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཐོབ་པས་ངོ་ཚ་བར་གྱུར་ཅིང་། ལྷག་པར་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པའི་ཚེ། དེ་ནས་གཞོན་ནུ་དེ་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕུལ་ནས། "བཙུན་པ་ཉིད། གཞོན་ནུ་འདི་ནི་བདག་གི་ཕྱིར་བཏང་བ་ཡིན་ཡང་། བདག་གིས་འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འབུལ་ལོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཕན་པ་དང་ཐུགས་རྗེ་དང་ལྡན་པ་ལགས་པས། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱིས་པ་འདིའི་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་བཞེས་སུ་གསོལ"་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཡང་གསུངས་སོ། ། ‘‘ဣမံ ကုမာရံ သတပုညလက္ခဏံ, သဗ္ဗင်္ဂုပေတံ ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနံ; ဥဒဂ္ဂစိတ္တော သုမနော ဒဒါမိ တေ, ပဋိဂ္ဂဟ လောကဟိတာယ စက္ခုမာ’’တိ. བསོད་ནམས་བརྒྱ་ཡི་མཚན་ལྡན་ཞིང་། །ཡན་ལག་ཀུན་རྫོགས་ཉེ་མཚན་ཚང་། །གཞོན་ནུ་འདི་ནི་དགའ་བའི་སེམས། །ཡིད་རངས་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱོད་ལ་འབུལ། །སྤྱན་ལྡན་འཇིག་རྟེན་ཕན་པའི་ཕྱིར། །བཞེས་སུ་གསོལ་ཞེས་བྱའོ།། ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ ကုမာရံ, ပဋိဂ္ဂဏှန္တော စ ယက္ခဿ စ ကုမာရဿ စ မင်္ဂလကရဏတ္ထံ ပါဒူနဂါထံ အဘာသိ. တံ ယက္ခော ကုမာရံ သရဏံ ဂမေန္တော တိက္ခတ္တုံ စတုတ္ထပါဒေန ပူရေတိ. သေယျထိဒံ – བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་བཞེས་སོ། །བཞེས་པའི་ཚེ་ན། གནོད་སྦྱིན་དང་གཞོན་ནུ་གཉིས་ལ་བཀྲ་ཤིས་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྐང་པ་གཅིག་མ་ཚང་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། །གནོད་སྦྱིན་གྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐེངས་གསུམ་དུ་རྐང་པ་བཞི་པ་བསྐངས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ‘‘ဒီဃာယုကော [Pg.232] ဟောတု အယံ ကုမာရော,တုဝဉ္စ ယက္ခ သုခိတော ဘဝါဟိ; အဗျာဓိတာ လောကဟိတာယ တိဋ္ဌထ,အယံ ကုမာရော သရဏမုပေတိ ဗုဒ္ဓံ…ပေ… ဓမ္မံ…ပေ… သံဃ’’န္တိ. གཞོན་ནུ་འདི་ནི་ཚེ་རིང་ཞིང་། །གནོད་སྦྱིན་ཁྱོད་ཀྱང་བདེ་བར་གྱུར། །ནད་མེད་འཇིག་རྟེན་ཕན་ཕྱིར་གནས། །གཞོན་ནུ་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ལ། །སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་...ཆོས་ལ་...དགེ་འདུན་ལའོ།། ဘဂဝါ ကုမာရံ ရာဇပုရိသာနံ အဒါသိ – ‘‘ဣမံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုန မမေဝ ဒေထာ’’တိ. ဧဝံ သော ကုမာရော ရာဇပုရိသာနံ ဟတ္ထတော ယက္ခဿ ဟတ္ထံ ယက္ခဿ ဟတ္ထတော ဘဂဝတော ဟတ္ထံ, ဘဂဝတော ဟတ္ထတော ပုန ရာဇပုရိသာနံ ဟတ္ထံ ဂတတ္တာ နာမတော ‘‘ဟတ္ထကော အာဠဝကော’’တိ ဇာတော. တံ အာဒါယ ပဋိနိဝတ္တေ ရာဇပုရိသေ ဒိသွာ ကဿကဝနကမ္မိကာဒယော ‘‘ကိံ ယက္ခော ကုမာရံ အတိဒဟရတ္တာ န ဣစ္ဆတီ’’တိ ဘီတာ ပုစ္ဆိံသု. ရာဇပုရိသာ ‘‘မာ ဘာယထ, ခေမံ ကတံ ဘဂဝတာ’’တိ သဗ္ဗမာရောစေသုံ. တတော ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ သကလံ အာဠဝီနဂရံ ဧကကောလာဟလေန ယက္ခာဘိမုခံ အဟောသိ. ယက္ခောပိ ဘဂဝတော ဘိက္ခာစာရကာလေ အနုပ္ပတ္တေ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဥပဍ္ဎမဂ္ဂံ အာဂန္တွာ နိဝတ္တိ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞོན་ནུ་དེ་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ལ་གཏད་དེ། འདི་ཉིད་ཆེར་བསྐྱེད་ནས་སླར་ཡང་བདག་ལ་ཕུལ་ཅིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ལྟར་གཞོན་ནུ་དེ་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལག་ནས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་ལག་ཏུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་གྱི་ལག་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱག་ནས་སླར་ཡང་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱིར། མིང་ལ་ལག་པ་ཅན་གྱི་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀ་ཞེས་གྲགས་པར་གྱུར་ཏོ། །ཞིང་པ་དང་ནགས་ལས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་བྱིས་པ་དེ་ཁྲིད་དེ་ཕྱིར་ལོག་པ་མཐོང་ནས། འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་སྟེ། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་གཞོན་ནུ་འདི་ཆེས་ཆུང་དྲགས་པའི་ཕྱིར་མ་བཞེས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་སོ། །རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མ་འཇིགས་ཤིག བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདེ་འཇགས་མཛད་དོ་ཞེས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བསྒྲགས་སོ། །དེ་ནས་ཨཱ་ལཱ་བཱི་གྲོང་ཁྱེར་ཐམས་ཅད་ཅ་ཅོའི་སྒྲ་ཆེན་པོས་ཁེངས་ཤིང་། གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བལྟས་ཏེ། ལེགས་སོ། །ལེགས་སོ། །ཞེས་བརྗོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབས་པ་ན། གནོད་སྦྱིན་གྱིས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ། ལམ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེལ་མ་བྱས་ནས་ཕྱིར་ལོག་གོ ། အထ ဘဂဝါ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော နဂရဒွါရေ အညတရသ္မိံ ဝိဝိတ္တေ ရုက္ခမူလေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ. တတော မဟာဇနကာယေန သဒ္ဓိံ ရာဇာ စ နာဂရာ စ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ဝန္ဒိတွာ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ‘‘ကထံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဒါရုဏံ ယက္ခံ ဒမယိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. တေသံ ဘဂဝါ ယုဒ္ဓမာဒိံ ကတွာ ‘‘ဧဝံ နဝဝိဓဝဿံ ဝဿိ, ဧဝံ ဝိဘိံသနကံ အကာသိ, ဧဝံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ, တဿာဟံ ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇေသိ’’န္တိ တမေဝါဠဝကသုတ္တံ ကထေသိ. ကထာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တတော ရာဇာ စ နာဂရာ စ ဝေဿဝဏမဟာရာဇဿ ဘဝနသမီပေ ယက္ခဿ ဘဝနံ ကတွာ ပုပ္ဖဂန္ဓာဒိသက္ကာရူပေတံ နိစ္စံ ဗလိံ ပဝတ္တေသုံ. တဉ္စ ကုမာရံ ဝိညုတံ ပတ္တံ ‘‘တွံ ဘဂဝန္တံ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘိ, ဂစ္ဆ, ဘဂဝန္တံယေဝ ပယိရုပါသဿု ဘိက္ခုသံဃဉ္စာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေသုံ. သော ဘဂဝန္တဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ပယိရုပါသမာနော န စိရဿေဝ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပဉ္စသတဥပါသကပရိဝါရော အဟောသိ. ဘဂဝါ စ နံ ဧတဒဂ္ဂေ နိဒ္ဒိသိ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဥပါသကာနံ စတူဟိ [Pg.233] သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ပရိသံ သင်္ဂဏှန္တာနံ ယဒိဒံ ဟတ္ထကော အာဠဝကော’’တိ (အ နိ. ၁.၂၅၁). དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་ཤིང་བཟའ་བའི་བྱ་བ་ཚར་བར་མཛད་ནས། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་གི་དབེན་པའི་ཤིང་དྲུང་ཞིག་ཏུ་བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདན་མཆོག་ལ་བཞུགས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། བསྐོར་ནས་འཁོད་དེ། བཙུན་པ་ཉིད། གནོད་སྦྱིན་གདུག་པ་ཅན་འདི་ལྟ་བུ་ཇི་ལྟར་བཏུལ་བར་མཛད་དམ། ཞེས་ཞུས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་རྣམས་ལ་གཡུལ་འགྱེད་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཁོས་བདག་ལ་ཆར་པ་རྣམ་པ་དགུ་ཕབ་པ་དང་། འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ཆོ་འཕྲུལ་འདི་ལྟ་བུ་བསྟན་པ་དང་། དྲི་བ་འདི་ལྟ་བུ་དྲིས་པ་ལ་བདག་གིས་འདི་ལྟར་ལན་བཏབ་བོ། ཞེས་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་མདོ་ཉིད་གསུངས་སོ། །གསུང་བཤད་ཀྱི་མཐར་སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་ཀྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་ཐོས་སྲས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་ཤིག་བསྐྲུན་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་པ་དང་བཅས་ཏེ་རྟག་ཏུ་གཏོར་མ་འབུལ་བར་བྱས་སོ། །གཞོན་ནུ་དེ་ནར་སོན་པ་ན། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཏང་སཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བརྟེན་ནས་སྲོག་ཐོབ་པ་ཡིན་པས། སོང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་རིམ་གྲོ་གྱིས་ཤིག ཅེས་བརྗོད་དོ། །ཁོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་རིམ་གྲོ་བྱས་པས། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཐམས་ཅད་བཟུང་ཞིང་། དགེ་བསྙེན་ལྔ་བརྒྱའི་འཁོར་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོ་ཉིད་མཆོག་གི་གནས་སུ་བཞག་སྟེ། དགེ་སློང་དག ངའི་ཉན་ཐོས་དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིས་འཁོར་སྡུད་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཱ་ལཱ་བཱི་ནས་གྱུར་པའི་ལག་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཨཱ་ལཱ་བ་ཀའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၁၁. ဝိဇယသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༡༡. རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌန္တိ နန္ဒသုတ္တံ. ‘‘ဝိဇယသုတ္တံ ကာယဝိစ္ဆန္ဒနိကသုတ္တ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဣဒံ ကိရ သုတ္တံ ဒွီသု ဌာနေသု ဝုတ္တံ, တသ္မာ အဿ ဒုဝိဓာ ဥပ္ပတ္တိ. တတ္ထ ဘဂဝတာ အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုံ အနုပ္ပတွာ, သာကိယေ ဝိနေတွာ နန္ဒာဒယော ပဗ္ဗာဇေတွာ, အနုညာတာယ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဘဂိနီ နန္ဒာ, ခေမကသက္ကရညော ဓီတာ အဘိရူပနန္ဒာ, ဇနပဒကလျာဏီ နန္ဒာတိ တိဿော နန္ဒာယော ပဗ္ဗဇိံသု. တေန စ သမယေန ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အဘိရူပနန္ဒာ အဘိရူပါ ဧဝ အဟောသိ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ, တေနေဝဿာ အဘိရူပနန္ဒာတိ နာမမကံသု. ဇနပဒကလျာဏီ နန္ဒာပိ ရူပေန အတ္တနာ သဒိသံ န ပဿတိ. တာ ဥဘောပိ ရူပမဒမတ္တာ ‘‘ဘဂဝါ ရူပံ ဝိဝဏ္ဏေတိ, ဂရဟတိ, အနေကပရိယာယေန ရူပေ အာဒီနဝံ ဒဿေတီ’’တိ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆန္တိ, ဒဋ္ဌုမ္ပိ န ဣစ္ဆန္တိ. ဧဝံ အပ္ပသန္နာ ကသ္မာ ပဗ္ဗဇိတာတိ စေ? အဂတိယာ. အဘိရူပနန္ဒာယ ဟိ ဝါရေယျဒိဝသေယေဝ သာမိကော သကျကုမာရော ကာလမကာသိ. အထ နံ မာတာပိတရော အကာမကံ ပဗ္ဗာဇေသုံ. ဇနပဒကလျာဏီ နန္ဒာပိ အာယသ္မန္တေ နန္ဒေ အရဟတ္တံ ပတ္တေ နိရာသာ ဟုတွာ ‘‘မယှံ သာမိကော စ မာတာ စ မဟာပဇာပတိ အညေ စ ဉာတကာ ပဗ္ဗဇိတာ, ဉာတီဟိ ဝိနာ ဒုက္ခော ဃရာဝါသော’’တိ ဃရာဝါသေ အဿာဒမလဘန္တီ ပဗ္ဗဇိတာ, န သဒ္ဓါယ. འགྲོ་བའམ་ཡང་ན་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནནྡའི་མདོ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མདོ་ལ་ལུས་ལ་ཆགས་པ་འབྲལ་བའི་མདོ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། མདོ་འདི་ནི་གནས་གཉིས་སུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདི་ལ་བྱུང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་སེར་སྐྱའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཤེགས་ནས། ཤཱཀྱ་རྣམས་བཏུལ་ཞིང་ནནྡ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མཛད་དེ། བུད་མེད་རྣམས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གནང་བའི་ཚེ་ན། གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོའི་སྲིང་མོ་ནནྡ་དང་། ཤཱཀྱ་རྒྱལ་པོ་ཁེ་མ་ཀའི་བུ་མོ་མཛེས་མོ་ནནྡ་དང་། ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ནནྡ་སྟེ། ནནྡ་ཞེས་བྱ་བའི་བུད་མེད་གསུམ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ། །དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་སོ། །མཛེས་མོ་ནནྡ་ནི་ཤིན་ཏུ་གཟུགས་བཟང་ཞིང་། བལྟ་ན་སྡུག་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མོ་ལ་མཛེས་མོ་ནནྡ་ཞེས་མིང་བཏགས་སོ། །ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ནནྡ་ཡང་རང་གི་གཟུགས་དང་མཚུངས་པ་གཞན་མ་མཐོང་ངོ། །མོ་གཉིས་ཀ་རང་གི་གཟུགས་ལ་ཆགས་ཤིང་རྒྱགས་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཟུགས་ལ་སྨད་ཅིང་གཤེ་བར་མཛད་ལ། རྣམ་གྲངས་དུ་མས་གཟུགས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་པར་མཛད་དོ་སྙམ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མི་འགྲོ་ཞིང་། མཇལ་བར་ཡང་མི་འདོད་དོ། །དེ་ལྟར་མ་དད་བཞིན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞེ་ན། ཐབས་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་མཛེས་མོ་ནནྡའི་གཉེན་སྒྲིག་གི་ཉིན་མོ་ཉིད་ལ། ཁྱོ་ཤཱཀྱའི་གཞོན་ནུ་དེ་ཚེ་ལས་འདས་པས། དེ་ནས་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་མོ་མི་འདོད་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱས་སོ། །ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ནནྡ་ཡང་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནནྡས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ན། རེ་བ་ཟད་དེ། བདག་གི་ཁྱོ་དང་། མ་མ་སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ་ཆེན་མོ་དང་། གཉེན་འདུན་གཞན་རྣམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་བྱུང་ཟིན་པས། གཉེན་འདུན་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཁྱིམ་གྱི་གནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞིག་གོ་སྙམ་ནས། ཁྱིམ་གྱི་གནས་ལ་དགའ་བ་མ་རྙེད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་གི དད་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། အထ ဘဂဝါ တာသံ ဉာဏပရိပါကံ ဝိဒိတွာ မဟာပဇာပတိံ အာဏာပေသိ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဩဝါဒံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ. တာ အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အညံ ပေသေန္တိ. တတော ဘဂဝါ ‘‘သမ္ပတ္တေ ဝါရေ အတ္တနာဝ [Pg.234] အာဂန္တဗ္ဗံ, န အညာ ပေသေတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. အထေကဒိဝသံ အဘိရူပနန္ဒာ အဂမာသိ. တံ ဘဂဝါ နိမ္မိတရူပေန သံဝေဇေတွာ ‘‘အဋ္ဌီနံ နဂရံ ကတ’’န္တိ ဣမာယ ဓမ္မပဒဂါထာယ – དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཁྱེན་ནས། སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ་ཆེན་མོ་ལ་དགེ་སློང་མ་ཐམས་ཅད་རིམ་པ་བཞིན་དུ་གདམས་ངག་ཉན་པའི་ཕྱིར་འོང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །མོ་རྣམས་ཀྱི་རེས་ལ་བབས་པ་ན། གཞན་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རེས་ལ་བབས་པའི་ཚེ་རང་ཉིད་འོང་བར་བྱ་ཡི། གཞན་གཏང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་མཛེས་མོ་ནནྡ་འོངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་མོ་སྐྲག་པར་མཛད་དེ། རུས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་བྱས་པ་...ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བར་མཛད་དོ། ། ‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ နန္ဒေ သမုဿယံ; ဥဂ္ဃရန္တံ ပဂ္ဃရန္တံ, ဗာလာနံ အဘိပတ္ထိတံ. (ထေရီဂါ. ၁၉); ནནྡ་ནད་ཅན་མི་གཙང་ཞིང་། །རུལ་པ་སྟེང་འོག་ཟགས་པ་དང་། །བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་བརྐམ་པའི། །ལུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་ལ་ལྟོས། ། ‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ, မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ; တတော မာနာဘိသမယာ, ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ. (သု. နိ. ၃၄၄; ထေရီဂါ. ၂၀) – མཚན་མ་མེད་པ་བསྒོམ་པར་གྱིས། །ང་རྒྱལ་བག་ལ་ཉལ་བ་སྤོངས། །དེ་ནས་ང་རྒྱལ་ཡོངས་ཤེས་པས། །ཉེ་བར་ཞི་ནས་སྤྱོད་པར་འགྱུར། ། ဣမာဟိ ထေရီဂါထာဟိ စ အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. အထေကဒိဝသံ သာဝတ္ထိဝါသိနော ပုရေဘတ္တံ ဒါနံ ဒတွာ သမာဒိန္နုပေါသထာ သုနိဝတ္ထာ သုပါရုတာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီနိ အာဒါယ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ ဓမ္မဿဝနပရိယောသာနေ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ နဂရံ ပဝိသန္တိ. ဘိက္ခုနိသံဃောပိ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ မနုဿာ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ. စတုပ္ပမာဏိကေ ဟိ လောကသန္နိဝါသေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ အပ္ပသီဒန္တော နာမ နတ္ထိ. ရူပပ္ပမာဏိကာ ဟိ ပုဂ္ဂလာ ဘဂဝတော လက္ခဏခစိတမနုဗျဉ္ဇနဝိစိတြံ သမုဇ္ဇလိတကေတုမာလာဗျာမပ္ပဘာဝိနဒ္ဓမလင်္ကာရတ္ထမိဝ လောကဿ သမုပ္ပန္နံ ရူပံ ဒိသွာ ပသီဒန္တိ, ဃောသပ္ပမာဏိကာ အနေကသတေသု ဇာတကေသု ကိတ္တိဃောသံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ကရဝီကမဓုရနိဂ္ဃောသံ ဗြဟ္မဿရဉ္စ သုတွာ, လူခပ္ပမာဏိကာ ပတ္တစီဝရာဒိလူခတံ ဒုက္ကရကာရိကလူခတံ ဝါ ဒိသွာ, ဓမ္မပ္ပမာဏိကာ သီလက္ခန္ဓာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဓမ္မက္ခန္ဓံ ဥပပရိက္ခိတွာ. တသ္မာ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ဘဂဝတော ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ. ဇနပဒကလျာဏီ နန္ဒာ ဘိက္ခုနိပဿယံ ပတွာပိ အနေကပရိယာယေန ဘဂဝတော ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တာနံ တေသံ သုတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပဂန္တုကာမာ ဟုတွာ ဘိက္ခုနီနံ အာရောစေသိ. ဘိက္ခုနိယော တံ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု. གནས་བརྟན་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གིས་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་བཀོད་དོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་མཉན་ཡོད་ཀྱི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་དྲོ་སྦྱིན་པ་བཏང་ཞིང་། གསོ་སྦྱོང་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ། གོས་ལེགས་པར་བགོས་ཤིང་གྱོན་ནས། སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་བཟུང་སྟེ་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་སོང་ངོ། །ཆོས་བཤད་པ་རྫོགས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་མའི་དགེ་འདུན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་ཐོས་ནས་དགེ་སློང་མའི་ཀུན་དགའ་ར་བར་གཤེགས་སོ། །དེའི་ཚེ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དང་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ཚད་མ་བཞི་ལ་བརྟེན་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མཐོང་ནས་མི་དད་པ་ནི་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ། །གཟུགས་ལ་ཚད་མར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལུས་མཚན་གྱིས་བརྒྱན་ཅིང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོས་མཛེས་པ། འོད་འདོམ་གང་བས་བསྐོར་ཞིང་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ལྟར་འབར་བ། འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱན་ལྟ་བུར་བྱུང་བའི་སྐུ་གཟུགས་མཐོང་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །སྒྲ་ལ་ཚད་མར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི། སྐྱེས་རབས་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མར་གྲགས་པའི་སྙན་པ་དང་། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཚངས་པའི་གསུང་། ཀ་ལ་པིང་ཀའི་སྒྲ་ལྟར་སྙན་པའི་གསུང་ཐོས་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ལ་ཚད་མར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ངན་ངོན་ཉིད་དང་། དཀའ་བ་སྤྱད་པའི་ངན་ངོན་གྱི་ཚུལ་མཐོང་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ལ་ཚད་མར་བྱེད་པ་རྣམས་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་རུང་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་དོ། །ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ནནྡས་དགེ་སློང་མའི་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཕྱིན་ནས། རྣམ་གྲངས་དུ་མས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ཐོས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་འགྲོ་བར་འདོད་ནས་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ལ་བསྒྲགས་སོ། །དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱིས་མོ་ཁྲིད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་སོ། ། ဘဂဝါ ပဋိကစ္စေဝ တဿာဂမနံ ဝိဒိတွာ ကဏ္ဋကေန ကဏ္ဋကံ, အာဏိယာ စ အာဏိံ နီဟရိတုကာမော ပုရိသော ဝိယ ရူပေနေဝ ရူပမဒံ ဝိနေတုံ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဗလေန ပန္နရသသောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကံ အတိဒဿနီယံ ဣတ္ထိံ ပဿေ ဌတွာ ဗီဇမာနံ အဘိနိမ္မိနိ. နန္ဒာ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ, ဘိက္ခုနိသံဃဿ အန္တရေ နိသီဒိတွာ, ပါဒတလာ ပဘုတိ ယာဝ ကေသဂ္ဂါ ဘဂဝတော [Pg.235] ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပုန တံ ဘဂဝတော ပဿေ ဌိတံ နိမ္မတရူပဉ္စ ဒိသွာ ‘‘အဟော အယံ ဣတ္ထီ ရူပဝတီ’’တိ အတ္တနော ရူပမဒံ ဇဟိတွာ တဿာ ရူပေ အဘိရတ္တဘာဝါ အဟောသိ. တတော ဘဂဝါ တံ ဣတ္ထိံ ဝီသတိဝဿပ္ပမာဏံ ကတွာ ဒဿေသိ. မာတုဂါမော ဟိ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကောယေဝ သောဘတိ, န တတော ဥဒ္ဓံ. အထ တဿာ ရူပပရိဟာနိံ ဒိသွာ နန္ဒာယ တသ္မိံ ရူပေ ဆန္ဒရာဂေါ တနုကော အဟောသိ. တတော ဘဂဝါ အဝိဇာတဝဏ္ဏံ, သကိံဝိဇာတဝဏ္ဏံ, မဇ္ဈိမိတ္ထိဝဏ္ဏံ, မဟိတ္ထိဝဏ္ဏန္တိ ဧဝံ ယာဝ ဝဿသတိကံ ဩဘဂ္ဂံ ဒဏ္ဍပရာယဏံ တိလကာဟတဂတ္တံ ကတွာ, ဒဿေတွာ ပဿမာနာယေဝ နန္ဒာယ တဿာ မရဏံ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘေဒံ ကာကာဒီဟိ သမ္ပရိဝါရေတွာ ခဇ္ဇမာနံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇေဂုစ္ဆပဋိကူလဘာဝဉ္စ ဒဿေသိ. နန္ဒာယ တံ ကမံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝမေဝံ မမပိ အညေသမ္ပိ သဗ္ဗသာဓာရဏော အယံ ကမော’’တိ အနိစ္စသညာ သဏ္ဌာသိ, တဒနုသာရေန စ ဒုက္ခနတ္တသညာပိ, တယော ဘဝါ အာဒိတ္တမိဝ အဂါရံ အပ္ပဋိသရဏာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟိံသု. အထ ဘဂဝါ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနေ ပက္ခန္တံ နန္ဒာယ စိတ္တ’’န္တိ ဉတွာ တဿာ သပ္ပာယဝသေန ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ – བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོ་འོང་བར་སྔོན་ནས་མཁྱེན་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ཚེར་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚེར་མ་འབྱིན་པ་དང་། གཟེར་ལ་བརྟེན་ནས་གཟེར་འབྱིན་པ་ལྟར། གཟུགས་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། རང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུས་ལོ་བཅོ་ལྔ་ལོན་པ་ལྟ་བུའི་བུད་མེད་ཤིན་ཏུ་མཛེས་མ་ཞིག་སྐུ་གམ་དུ་བསིལ་ཡབ་གཡོབ་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཞིག་སྤྲུལ་ལོ། །ནནྡ་དགེ་སློང་མ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལྷགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་དགེ་སློང་མའི་ཚོགས་ཀྱི་དབུས་སུ་འཁོད་དེ། ཞབས་མཐིལ་ནས་དབུ་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐོང་ཞིང་། སླར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་གམ་དུ་ལངས་པའི་སྤྲུལ་པའི་བུད་མེད་དེ་མཐོང་ནས། ཀྱེ་མ་བུད་མེད་འདི་ནི་གཟུགས་བཟང་བ་ཞིག་གོ་སྙམ་དུ་རང་གི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་སྤངས་ཏེ། སྤྲུལ་པའི་བུད་མེད་དེའི་གཟུགས་ལ་ཆགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བུད་མེད་དེ་ལོ་ཉི་ཤུ་ལོན་པའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་བུད་མེད་རྣམས་ནི་ལོ་བཅུ་དྲུག་གི་དུས་སུ་མཛེས་ཤིང་། དེ་ལས་བརྒལ་ན་མི་མཛེས་སོ། །དེ་ནས་མོས་བུད་མེད་དེའི་གཟུགས་ཉམས་པ་མཐོང་ནས། གཟུགས་དེ་ལ་ཆགས་པའི་འདོད་ཆགས་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་ངོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཚུལ་དང་། ལན་གཅིག་སྐྱེས་པའི་ཚུལ་དང་། བུད་མེད་དར་མའི་ཚུལ་དང་། བུད་མེད་རྒན་མོའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ལོ་བརྒྱ་ལོན་པ་ལྟ་བུར་སྒུར་ཞིང་འཁར་བ་ལ་བརྟེན་པ། ལུས་ལ་རྨེ་བ་ཆགས་པ་ཞིག་ཏུ་བྱས་ནས་བསྟན་ཏོ། །ནནྡས་ལྟ་བཞིན་པའི་ངང་ལ། མོ་ཤི་ནས་རོ་སྐྲངས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང་། བྱ་རོག་ལ་སོགས་པས་བསྐོར་ནས་ཟ་བཞིན་པ་དང་། དྲི་ང་ཞིང་སྐྱུག་བྲོ་ལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་ཏོ། །ནནྡས་རིམ་པ་དེ་མཐོང་ནས། འདི་ལྟར་བདག་དང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱང་འདི་དང་མཚུངས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་བ་ཞིག་གོ་སྙམ་དུ་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེས་སོ། །དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་སྐྱེས་ཏེ། ཁམས་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་མེ་འབར་བའི་ཁྱིམ་ལྟར་སྐྱབས་མེད་པར་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནནྡའི་སེམས་དམིགས་པ་ལ་ཞུགས་པར་མཁྱེན་ནས། མོ་ལ་འཚམ་པའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ། ། ‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ နန္ဒေ သမုဿယံ; ဥဂ္ဃရန္တံ ပဂ္ဃရန္တံ, ဗာလာနံ အဘိပတ္ထိတံ. (ထေရီဂါ. ၁၉); ནནྡ་ནད་ཅན་མི་གཙང་ཞིང་། །རུལ་པ་སྟེང་འོག་ཟགས་པ་དང་། །བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་བརྐམ་པའི། །ལུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་ལ་ལྟོས། ། ‘‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ, ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ; ဓာတုသော သုညတော ပဿ, မာ လောကံ ပုနရာဂမိ; ဘဝေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာ, ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ. (သု. နိ. ၂၀၅); ཇི་ལྟར་འདི་བཞིན་དེ་དེ་བཞིན། །ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་འདི་དེ་བཞིན། །ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྟོང་པར་ལྟོས། །འཇིག་རྟེན་འདི་རུ་སླར་མ་འོངས། །སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་བྲལ་བྱས་ནས། །ཉེ་བར་ཞི་བས་སྤྱོད་པར་འགྱུར། ། ဂါထာပရိယောသာနေ နန္ဒာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. အထဿာ ဘဂဝါ ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမတ္ထံ သုညတပရိဝါရံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဣမံ သုတ္တမဘာသိ. အယံ တာဝဿ ဧကာ ဥပ္ပတ္တိ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྫོགས་པའི་མཐར་ནནྡ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་མོ་ལ་གོང་མའི་ལམ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་གསུངས་ཤིང་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་མདོ་འདིའི་བྱུང་བ་དང་པོ་ཡིན་ནོ། ། ဘဂဝတိ ပန ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တေ ယာ သာ စီဝရက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၂၆) ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တသမုဋ္ဌာနာယ သာလဝတိယာ ဂဏိကာယ ဓီတာ ဇီဝကဿ ကနိဋ္ဌာ သိရိမာ နာမ မာတု အစ္စယေန တံ ဌာနံ လဘိတွာ ‘‘အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၂၃; ဇာ. ၁.၂.၁) ဣမိဿာ ဂါထာယ ဝတ္ထုမှိ ပုဏ္ဏကသေဋ္ဌိဓီတရံ အဝမညိတွာ, ဘဂဝန္တံ ခမာပေန္တီ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ, သောတာပန္နာ ဟုတွာ အဋ္ဌ နိစ္စဘတ္တာနိ [Pg.236] ပဝတ္တေသိ. တံ အာရဗ္ဘ အညတရော နိစ္စဘတ္တိကော ဘိက္ခု ရာဂံ ဥပ္ပာဒေသိ. အာဟာရကိစ္စမ္ပိ စ ကာတုံ အသက္ကောန္တော နိရာဟာရော နိပဇ္ဇီတိ ဓမ္မပဒဂါထာဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တံ. တသ္မိံ တထာနိပန္နေယေဝ သိရိမာ ကာလံ ကတွာ ယာမဘဝနေ သုယာမဿ ဒေဝီ အဟောသိ. အထ တဿာ သရီရဿ အဂ္ဂိကိစ္စံ နိဝါရေတွာ အာမကသုသာနေ ရညာ နိက္ခိပါပိတံ သရီရံ ဒဿနာယ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော အဂမာသိ, တမ္ပိ ဘိက္ခုံ အာဒါယ, တထာ နာဂရာ စ ရာဇာ စ. တတ္ထ မနုဿာ ဘဏန္တိ ‘‘ပုဗ္ဗေ သိရိမာယ အဋ္ဌုတ္တရသဟဿေနာပိ ဒဿနံ ဒုလ္လဘံ, တံ ဒါနဇ္ဇ ကာကဏိကာယာပိ ဒဋ္ဌုကာမော နတ္ထီ’’တိ. သိရိမာပိ ဒေဝကညာ ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ ပရိဝုတာ တတြာဂမာသိ. တတြာပိ ဘဂဝါ သန္နိပတိတာနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ သုတ္တံ တဿ ဘိက္ခုနော ဩဝါဒတ္ထံ ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁၄၇) ဣမဉ္စ ဓမ္မပဒဂါထံ အဘာသိ. အယမဿ ဒုတိယာ ဥပ္ပတ္တိ. ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ། ཆོས་གོས་ཀྱི་ཚན་པ་ལས་རྒྱས་པར་གསུངས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ལྡན་པ། སྨད་འཚོང་མ་ས་ལ་བ་ཏཱིའི་བུ་མོ། འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུའི་སྲིང་མོ་སི་རི་མཱ་ཞེས་བྱ་བ་དེས། མ་ཤི་བའི་རྗེས་སུ་གནས་དེ་ཐོབ་ནས། “ཁྲོ་བ་མེད་པས་ཁྲོ་བ་གཞོམ”་ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་འདིའི་བྱུང་རབས་ལས། ཕྱུག་པོ་པུཎྞ་ཀའི་བུ་མོ་ལ་བརྙས་བཅོས་བྱས་ཤིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བཟོད་པར་གསོལ་ཏེ་ཆོས་ཉན་པས་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ། དེ་ནས་མོ་རང་གིས་རྟག་པར་བསོད་སྙོམས་བརྒྱད་སྦྱིན་པར་བྱས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྟག་པར་བསོད་སྙོམས་ལེན་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ལ་ཆགས་པ་སྐྱེས་ཏེ། ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡང་བྱེད་མི་ནུས་པར་ཟས་བཅད་དེ་ཉལ་ནས་བསྡད་པར་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལས་གསུངས། དགེ་སློང་དེ་དེ་ལྟར་ཉལ་ནས་བསྡད་པའི་སྐབས་སུ། སི་རི་མཱ་ཚེ་འཕོས་ཏེ་གཤིན་རྗེའི་གནས་སུ་གཤིན་རྗེའི་དབང་པོའི་བཙུན་མོར་སྐྱེས། དེ་ནས་མོའི་ཕུང་པོ་བསྲེག་པའི་བྱ་བ་བཀག་སྟེ། རྒྱལ་པོས་དུར་ཁྲོད་དུ་བཞག་པའི་ཕུང་པོ་དེ་བལྟ་བའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་བྱོན་ཅིང་། དགེ་སློང་དེ་ཡང་ཁྲིད་དེ་བྱོན། དེ་བཞིན་དུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་དང་རྒྱལ་པོ་ཡང་བྱོན། དེར་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། “སྔོན་ཆད་སི་རི་མཱ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་དོང་ཙེ་སྟོང་དང་བརྒྱད་བྱིན་ཀྱང་མཇལ་བར་དཀའ་བ་ལ། དེ་རིང་ནི་ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་གཅིག་བྱིན་ཀྱང་བལྟ་བར་འདོད་པ་མི་འདུག” ཅེས་སྨྲས། ལྷའི་བུ་མོ་སི་རི་མཱ་ཡང་ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱས་བསྐོར་ཏེ་དེར་འོངས། དེར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་པའི་ཚོགས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་སློང་དེ་ལ་གདམས་ངག་གནང་བའི་ཕྱིར། མདོ་འདི་དང་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་ལས། “ཚོན་གྱིས་བྲིས་པའི་གཟུགས་བརྙན་འདི་ལ་ལྟོས” ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་འདིའི་བྱུང་རབས་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ།། ၁၉၅. တတ္ထ စရံ ဝါတိ သကလရူပကာယဿ ဂန္တဗ္ဗဒိသာဘိမုခေနာဘိနီဟာရေန ဂစ္ဆန္တော ဝါ. ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌန္တိ တဿေဝ ဥဿာပနဘာဝေန တိဋ္ဌန္တော ဝါ. နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယန္တိ တဿေဝ ဟေဋ္ဌိမဘာဂသမိဉ္ဇနဥပရိမဘာဂသမုဿာပနဘာဝေန နိသိန္နော ဝါ, တိရိယံ ပသာရဏဘာဝေန သယန္တော ဝါ. သမိဉ္ဇေတိ ပသာရေတီတိ တာနိ တာနိ ပဗ္ဗာနိ သမိဉ္ဇေတိ စ ပသာရေတိ စ. ༡༩༥. དེ་ལ་“འགྲོ་བའམ”་ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་ཀྱི་ལུས་མཐའ་དག་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་སུ་མངོན་པར་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བའམ། “ཡང་ན་འགྲེང་བ”་ཞེས་པ་ནི། ལུས་དེ་ཉིད་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འགྲེང་བའམ། “འདུག་པའམ་ཉལ་བ”་ཞེས་པ་ནི། ལུས་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྨད་ཕྱོགས་བསྐུམ་ཞིང་སྟོད་ཕྱོགས་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདུག་པའམ། གཞུང་ཕྲེད་དུ་བརྐྱངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉལ་བའོ། །“བསྐུམ་ཞིང་བརྐྱང་བ”་ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་དེ་དང་དེ་དག་བསྐུམ་པར་བྱེད་ཅིང་བརྐྱང་བར་བྱེད་པའོ།། ဧသာ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာတိ သဗ္ဗာပေသာ ဣမဿေဝ သဝိညာဏကဿ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ စလနာ ဖန္ဒနာ, နတ္ထေတ္ထ အညော ကောစိ စရန္တော ဝါ ပသာရေန္တော ဝါ, အပိစ ခေါ ပန ‘‘စရာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ တံသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ကာယံ ဖရတိ, တေနဿ ဂန္တဗ္ဗဒိသာဘိမုခေါ အဘိနီဟာရော ဟောတိ, ဒေသန္တရေ ရူပန္တရပါတုဘာဝေါတိ အတ္ထော. တေန ‘‘စရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တထာ ‘‘တိဋ္ဌာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ တံသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ကာယံ ဖရတိ, တေနဿ သမုဿာပနံ ဟောတိ, ဥပရူပရိဋ္ဌာနေန ရူပပါတုဘာဝေါတိ အတ္ထော. တေန ‘‘တိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တထာ ‘‘နိသီဒါမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ တံသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ကာယံ ဖရတိ, တေနဿ ဟေဋ္ဌိမဘာဂသမိဉ္ဇနဉ္စ ဥပရိမဘာဂသမုဿာပနဉ္စ ဟောတိ, တထာဘာဝေန ရူပပါတုဘာဝေါတိ အတ္ထော. တေန ‘‘နိသိန္နော’’တိ ဝုစ္စတိ. တထာ ‘‘သယာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ တံသမုဋ္ဌာနာ [Pg.237] ဝါယောဓာတု ကာယံ ဖရတိ, တေနဿ တိရိယံ ပသာရဏံ ဟောတိ, တထာဘာဝေန ရူပပါတုဘာဝေါတိ အတ္ထော. တေန ‘‘သယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. “འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བའོ”་ཞེས་པ་ནི། འདི་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ཉིད་ཀྱི་གཡོ་བ་དང་། བསྐྱོད་པ་དང་། འཕར་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་འགྲོ་བ་པོའམ་བརྐྱང་བར་བྱེད་པ་པོ་གཞན་སུ་ཡང་མེད། འོན་ཀྱང་“ང་འགྲོའོ”་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེས་ན་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་སུ་མངོན་པར་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཡུལ་གཞན་དུ་གཟུགས་གཞན་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་“འགྲོ་བ”་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ང་འགྲེང་ངོ”་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེས་ན་གྱེན་དུ་འགྲེང་བར་འགྱུར་ཞིང་། གོང་ནས་གོང་དུ་གནས་པས་གཟུགས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་“འགྲེང་བ”་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ང་འདུག་གོ”་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེས་ན་ལུས་ཀྱི་སྨད་ཕྱོགས་བསྐུམ་པ་དང་སྟོད་ཕྱོགས་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་གཟུགས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་“འདུག་པ”་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ང་ཉལ་ལོ”་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད། དེས་ན་གཞུང་ཕྲེད་དུ་བརྐྱང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་གཟུགས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་“ཉལ་བ”་ཞེས་བྱའོ།། ဧဝံ စာယမာယသ္မာ ယော ကောစိ ဣတ္ထန္နာမော စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌံ, နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယံ ယမေတံ တတ္ထ တတ္ထ ဣရိယာပထေ တေသံ တေသံ ပဗ္ဗာနံ သမိဉ္ဇနပ္ပသာရဏဝသေန သမိဉ္ဇေတိ ပသာရေတီတိ ဝုစ္စတိ. တမ္ပိ ယသ္မာ သမိဉ္ဇနပ္ပသာရဏစိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ယထာဝုတ္တေနေဝ နယေန ဟောတိ, တသ္မာ ဧသာ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ, နတ္ထေတ္ထ အညော ကောစိ, သုညမိဒံ ကေနစိ စရန္တေန ဝါ ပသာရေန္တေန ဝါ သတ္တေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝါ. ကေဝလံ ပန – དེ་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་འགྲོ་བའམ། ཡང་ན་འགྲེང་བའམ། འདུག་པའམ། ཉལ་བའི་སྐབས་སུ། སྤྱོད་ལམ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཚིགས་དེ་དང་དེ་དག་བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བའི་དབང་གིས་“བསྐུམ་ཞིང་བརྐྱང་བར་བྱེད”་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་ཙམ་ཡིན་གྱི། འདི་ལ་གཞན་སུ་ཡང་མེད་དེ། འགྲོ་བ་པོའམ། བརྐྱང་བར་བྱེད་པ་པོའམ། སེམས་ཅན་ནམ། གང་ཟག་གང་གིས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ནི། ‘‘စိတ္တနာနတ္တမာဂမ္မ, နာနတ္တံ ဟောတိ ဝါယုနော; ဝါယုနာနတ္တတော နာနာ, ဟောတိ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ’’တိ. – “སེམས་ཀྱི་ཐ་དད་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས། །རླུང་གི་ཐ་དད་ཉིད་དུ་འགྱུར། །རླུང་གི་ཐ་དད་ཉིད་ལས་ནི། །ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་། །” အယမေတ္ထ ပရမတ္ထော. འདི་ནི་འདིའི་དོན་དམ་པའོ།། ဧဝမေတာယ ဂါထာယ ဘဂဝါ ယသ္မာ ဧကသ္မိံ ဣရိယာပထေ စိရဝိနိယောဂေန ကာယပီဠနံ ဟောတိ, တဿ စ ဝိနောဒနတ္ထံ ဣရိယာပထပရိဝတ္တနံ ကရီယတိ, တသ္မာ ‘‘စရံ ဝါ’’တိအာဒီဟိ ဣရိယာပထပဋိစ္ဆန္နံ ဒုက္ခလက္ခဏံ ဒီပေတိ, တထာ စရဏကာလေ ဌာနာဒီနမဘာဝတော သဗ္ဗမေတံ စရဏာဒိဘေဒံ ‘‘ဧသာ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ’’တိ ဘဏန္တော သန္တတိပဋိစ္ဆန္နံ အနိစ္စလက္ခဏံ. တာယ တာယ သာမဂ္ဂိယာ ပဝတ္တာယ ‘‘ဧသာ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ’’တိ စ အတ္တပဋိက္ခေပေန ဘဏန္တော အတ္တသညာဃနပဋိစ္ဆန္နံ အနတ္တလက္ခဏံ ဒီပေတိ. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་སྤྱོད་ལམ་གཅིག་ལ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པས་ལུས་ལ་གནོད་པ་འབྱུང་ཞིང་། དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ལམ་བརྗེ་བར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་“འགྲོ་བའམ”་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཀབ་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚེ་འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་འདི་ཐམས་ཅད་ལ། “འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བའོ”་ཞེས་གསུངས་པས་རྒྱུན་གྱིས་བཀབ་པའི་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། །ཚོགས་པ་དེ་དང་དེས་གྲུབ་པའི་“འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བའོ”་ཞེས་བདག་བཀག་སྟེ་གསུངས་པས། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་མཐུག་པོས་བཀབ་པའི་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ།། ၁၉၆. ဧဝံ လက္ခဏတ္တယဒီပနေန သုညတကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ပုန သဝိညာဏကာဝိညာဏကအသုဘဒဿနတ္ထံ ‘‘အဋ္ဌိနဟာရုသံယုတ္တော’’တိ အာရဘိ. တဿတ္ထော – ယဿ စေသာ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ, သွာယံ ကာယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဒွတ္တိံသာကာရဝဏ္ဏနာယံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဘေဒေန အဗျာပါရနယေန စ ပကာသိတေဟိ သဋ္ဌာဓိကေဟိ တီဟိ အဋ္ဌိသတေဟိ နဝဟိ နှာရုသတေဟိ စ သံယုတ္တတ္တာ အဋ္ဌိနဟာရုသံယုတ္တော. တတ္ထေဝ ပကာသိတေန အဂ္ဂပါဒင်္ဂုလိတစာဒိနာ တစေန စ နဝပေသိသတပ္ပဘေဒေန စ မံသေန အဝလိတ္တတ္တာ တစမံသာဝလေပနော ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိကူလောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော[Pg.238]. ကိဉ္စေတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗံ သိယာ, ယဒိ ဧသ ယာ သာ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သကလသရီရတော သံကဍ္ဎိတာ ဗဒရဋ္ဌိပ္ပမာဏာ ဘဝေယျ, တာယ မက္ခိကာပတ္တသုခုမစ္ဆဝိယာ နီလာဒိရင်္ဂဇာတေန ဂေဟဘိတ္တိ ဝိယ ပဋိစ္ဆန္နော န ဘဝေယျ, အယံ ပန ဧဝံ သုခုမာယပိ ဆဝိယာ ကာယော ပဋိစ္ဆန္နော ပညာစက္ခုဝိရဟိတေဟိ ဗာလပုထုဇ္ဇနေဟိ ယထာဘူတံ န ဒိဿတိ. ဆဝိရာဂရဉ္ဇိတော ဟိဿ ပရမဇေဂုစ္ဆပဋိကူလဓမ္မသင်္ခါတော တစောပိ တစပလိဝေဌိတံ ယံ တံ ပဘေဒတော – ༡༩༦. དེ་ལྟར་མཚན་ཉིད་གསུམ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ས་གཞི་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་མི་སྡུག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “རུས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་ཀྱིས་འབྲེལ་བ”་ཞེས་བྱ་བ་བརྩམས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་འདི་གང་ལ་ཡོད་པའི་ལུས་དེ་ཉིད་ནི། རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ལས་མི་སྡུག་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་ལས། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། ཕྱོགས་དང་། གནས་དང་། མཚམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་པའི་རུས་པ་སུམ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ་དང་། ཆུ་རྒྱུས་དགུ་བརྒྱས་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་“རུས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་ཀྱིས་འབྲེལ་བ”་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པའི་རྐང་པའི་སོར་མོའི་རྩེ་མོ་ལ་སོགས་པའི་པགས་པ་དང་། ཤ་དུམ་དགུ་བརྒྱའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་ཤས་བྱུགས་པའི་ཕྱིར། “པགས་པ་དང་ཤས་བྱུགས་པ”་སྟེ། ཤིན་ཏུ་དྲི་ང་ཞིང་སྐྱུག་བྲོ་བ་དང་མི་སྡུག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལ་ཅི་ཞིག་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་སྐྱེས་པ་འབྲིང་པོ་ཞིག་གི་ལུས་མཐའ་དག་ལས་བསྡུས་པའི་པགས་པ་དེ་ཉིད་རྒྱ་ཤུག་གི་ས་བོན་ཙམ་དུ་ཟད་ན། སྦྲང་མའི་གཤོག་པ་ལྟར་ཕྲ་བའི་པགས་པ་དེས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཚོན་གྱིས་ཁང་པའི་རྩིག་པ་བཞིན་དུ་བཀབ་པར་མ་གྱུར་ན། ལུས་འདི་ནི་དེ་ལྟར་ཕྲ་བའི་པགས་པས་བཀབ་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་དང་བྲལ་བའི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་མཐོང་ངོ། །པགས་པའི་ཁ་དོག་ལ་ཆགས་པས་བསླད་པའི་ཕྱིར། ཤིན་ཏུ་སྐྱུག་བྲོ་ཞིང་མི་སྡུག་པའི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའི་པགས་པ་དེ་ཡང་མི་མཐོང་ལ། པགས་པས་བཀབ་པའི་ལུས་དེ་ཉིད་དབྱེ་བ་ལས། ‘‘နဝပေသိသတာ မံသာ, အဝလိတ္တာ ကဠေဝရေ; နာနာကိမိကုလာကိဏ္ဏံ, မိဠှဋ္ဌာနံဝ ပူတိကာ’’တိ. – “ཤ་དུམ་དགུ་བརྒྱས་བྱུགས་པ་ཡི། །རོ་འདི་སྲིན་བུའི་རིགས་ཀྱིས་གང་། །བཤང་གཅིའི་གནས་བཞིན་རུལ་བ་ཡིན། །” ဧဝံ ဝုတ္တံ နဝမံသသတမ္ပိ, မံသာဝလိတ္တာ ယေ တေ – དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཤ་དུམ་དགུ་བརྒྱ་པོ་དེ་དག་དང་། ཤས་བྱུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། ‘‘နဝနှာရုသတာ ဟောန္တိ, ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ; ဗန္ဓန္တိ အဋ္ဌိသံဃာတံ, အဂါရမိဝ ဝလ္လိယာ’’တိ. – “འདོམ་གང་ཙམ་གྱི་རོ་འདི་ལ། །ཆུ་རྒྱུས་དགུ་བརྒྱ་ཡོད་པ་སྟེ། །འཁྲི་ཤིང་གིས་ནི་ཁང་པ་བཞིན། །རུས་པའི་ཚོགས་རྣམས་འཆིང་བར་བྱེད། །” တေပိ, နှာရုသမုဋ္ဌိတာနိ ပဋိပါဋိယာ အဝဋ္ဌိတာနိ ပူတီနိ ဒုဂ္ဂန္ဓာနိ တီဏိ သဋ္ဌာဓိကာနိ အဋ္ဌိသတာနိပိ ယထာဘူတံ န ဒိဿန္တိ ယတော အနာဒိယိတွာ တံ မက္ခိကာပတ္တသုခုမစ္ဆဝိံ. ယာနိ ပနဿ ဆဝိရာဂရတ္တေန တစေန ပလိဝေဌိတတ္တာ သဗ္ဗလောကဿ အပါကဋာနိ နာနပ္ပကာရာနိ အဗ္ဘန္တရကုဏပါနိ ပရမာသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆနီယပဋိကူလာနိ, တာနိပိ ပညာစက္ခုနာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဧဝံ ပဿိတဗ္ဗော ‘‘အန္တပူရော ဥဒရပူရော…ပေ… ပိတ္တဿ စ ဝသာယ စာ’’တိ. དེ་དག་ཀྱང་ཆུ་རྒྱུས་ཀྱིས་བསྒྲེངས་ཤིང་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་གནས་པ། རུལ་ཞིང་དྲི་ང་བའི་རུས་པ་གསུམ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། སྦྲང་མའི་གཤོག་པ་ལྟར་ཕྲ་བའི་པགས་པ་དེ་ལ་མ་ཆགས་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་མཐོང་ངོ། །པགས་པའི་ཁ་དོག་ལ་ཆགས་པས་པགས་པས་བཀབ་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་མི་གསལ་བ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ནང་གི་རོ་རུལ་བ། ཤིན་ཏུ་མི་གཙང་ཞིང་དྲི་ང་བ་དང་སྐྱུག་བྲོ་ཞིང་མི་སྡུག་པ་རྣམས་ཀྱང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་རྟོགས་ཏེ་འདི་ལྟར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། “རྒྱུ་མས་གང་བ་དང་། ཟས་མ་ཞུ་བས་གང་བ་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི། མཁྲིས་པ་དང་། ཞག་གིས་གང་བའོ” ཞེས་སོ།། ၁၉၇. တတ္ထ အန္တဿ ပူရော အန္တပူရော. ဥဒရဿ ပူရော ဥဒရပူရော. ဥဒရန္တိ စ ဥဒရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. တဉှိ ဌာနနာမေန ‘‘ဥဒရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယကနပေဠဿာတိ ယကနပိဏ္ဍဿ. ဝတ္ထိနောတိ မုတ္တဿ. ဌာနူပစာရေန ပနေတံ ‘‘ဝတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပူရောတိ အဓိကာရော, တသ္မာ ယကနပေဠဿ ပူရော ဝတ္ထိနော ပူရောတိ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဟဒယဿာတိအာဒီသု. သဗ္ဗာနေဝ စေတာနိ အန္တာဒီနိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဘေဒေန အဗျာပါရနယေန စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ༡༩༧. དེ་ལ་“རྒྱུ་མས་གང་བ”་ནི་རྒྱུ་མས་གང་བའོ། །“ལྟོ་བས་གང་བ”་ནི་ཟས་མ་ཞུ་བས་གང་བའོ། །“ལྟོ་བ”་ཞེས་པ་ནི་ཟས་མ་ཞུ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན། དེ་ནི་གནས་ཀྱི་མིང་གིས་“ལྟོ་བ”་ཞེས་གསུངས་སོ། །“མཆིན་པའི་དུམ་བུ”་ཞེས་པ་ནི་མཆིན་པའི་གོང་བུའོ། །“ལྒང་པ”་ཞེས་པ་ནི་གཅིན་གྱིས་གང་བའོ། །གནས་ཀྱི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པས་འདི་ལ་“ལྒང་པ”་ཞེས་གསུངས་སོ། །“གང་བ”་ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མཆིན་པའི་དུམ་བུས་གང་བ་དང་། ལྒང་པས་གང་བ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚུལ་འདི་ནི་སྙིང་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། ཕྱོགས་དང་། གནས་དང་། མཚམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། ၁၉၉-၂၀၀. ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘န ကိဉ္စေတ္ထ ဧကမ္ပိ ဂယှူပဂံ မုတ္တာမဏိသဒိသံ အတ္ထိ, အညဒတ္ထု အသုစိပရိပူရောဝါယံ ကာယော’’တိ အဗ္ဘန္တရကုဏပံ ဒဿေတွာ [Pg.239] ဣဒါနိ တမေဝ အဗ္ဘန္တရကုဏပံ ဗဟိနိက္ခမနကုဏပေန ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေန္တော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဉ္စ သင်္ဂဏှိတွာ ‘‘အထဿ နဝဟိ သောတေဟီ’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. ༡༩༩-༢༠༠. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“འདི་ལ་མུ་ཏིག་དང་ནོར་བུ་ལྟ་བུ་བླང་བར་བྱ་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་དེ། འོན་ཀྱང་ལུས་འདི་ནི་མི་གཙང་བས་ཡོངས་སུ་གང་བ་ཁོ་ནའོ”་ཞེས་ནང་གི་རོ་རུལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་ནང་གི་རོ་རུལ་བ་དེ་ཉིད་ཕྱིར་འཛག་པའི་རོ་རུལ་བའི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་མཛད་དེ་སྟོན་པར། སྔོན་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་བསྡུས་ནས། “དེ་ནས་འདིའི་བུ་ག་དགུ་པོ་ལས” ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ།། တတ္ထ အထာတိ ပရိယာယန္တရနိဒဿနံ, အပရေနာပိ ပရိယာယေန အသုစိဘာဝံ ပဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဿာတိ ဣမဿ ကာယဿ. နဝဟိ သောတေဟီတိ ဥဘောအက္ခိစ္ဆိဒ္ဒကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒနာသာဆိဒ္ဒမုခဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂေဟိ. အသုစိ သဝတီတိ သဗ္ဗလောကပါကဋနာနပ္ပကာရပရမဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆအသုစိယေဝ သဝတိ, သန္ဒတိ, ပဂ္ဃရတိ, န အညံ ကိဉ္စိ အဂရုစန္ဒနာဒိဂန္ဓဇာတံ ဝါ မဏိမုတ္တာဒိရတနဇာတံ ဝါ. သဗ္ဗဒါတိ တဉ္စ ခေါ သဗ္ဗဒါ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ ပုဗ္ဗဏှေပိ သာယနှေပိ တိဋ္ဌတောပိ ဂစ္ဆတောပီတိ. ကိံ တံ အသုစီတိ စေ? ‘‘အက္ခိမှာ အက္ခိဂူထကော’’တိအာဒိ. ဧတဿ ဟိ ဒွီဟိ အက္ခိစ္ဆိဒ္ဒေဟိ အပနီတတစမံသသဒိသော အက္ခိဂူထကော, ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ရဇောဇလ္လသဒိသော ကဏ္ဏဂူထကော, နာသာဆိဒ္ဒေဟိ ပုဗ္ဗသဒိသာ သိင်္ဃာဏိကာ စ သဝတိ, မုခေန စ ဝမတိ. ကိံ ဝမတီတိ စေ? ဧကဒါ ပိတ္တံ, ယဒါ အဗဒ္ဓပိတ္တံ ကုပ္ပိတံ ဟောတိ, တဒါ တံ ဝမတီတိ အဓိပ္ပာယော. သေမှဉ္စာတိ န ကေဝလဉ္စ ပိတ္တံ, ယမ္ပိ ဥဒရပဋလေ ဧကပတ္ထပူရပ္ပမာဏံ သေမှံ တိဋ္ဌတိ, တမ္ပိ ဧကဒါ ဝမတိ. တံ ပနေတံ ဝဏ္ဏာဒိတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၀၃-၂၀၄, ၂၁၀-၂၁၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘သေမှဉ္စာ’’တိ စ-သဒ္ဒေန သေမှဉ္စ အညဉ္စ ဧဝရူပံ ဥဒရိယလောဟိတာဒိအသုစိံ ဝမတီတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ သတ္တဟိ ဒွါရေဟိ အသုစိဝမနံ ဒဿေတွာ ကာလညူ ပုဂ္ဂလညူ ပရိသညူ စ ဘဂဝါ တဒုတ္တရိ ဒွေ ဒွါရာနိ ဝိသေသဝစနေန အနာမသိတွာ အပရေန ပရိယာယေန သဗ္ဗသ္မာပိ ကာယာ အသုစိသဝနံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကာယမှာ သေဒဇလ္လိကာ’’တိ. တတ္ထ သေဒဇလ္လိကာတိ သေဒေါ စ လောဏပဋလမလဘေဒါ ဇလ္လိကာ စ, တဿ ‘‘သဝတိ သဗ္ဗဒါ’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော. དེ་ལ་ "ཡང་" (atha) ཞེས་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་སྟོན་པ་སྟེ། རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། "འདི་ཡི་" (assa) ཞེས་པ་ནི་ལུས་འདི་ཉིད་ཀྱིའོ།། "སྒོ་དགུ་ནས་" (navahi sotehi) ཞེས་པ་ནི་མིག་གི་བུ་ག་གཉིས། རྣ་བའི་བུ་ག་གཉིས། སྣའི་བུ་ག་གཉིས། ཁ། བཤང་ལམ། གཅིན་ལམ་བཅས་ལས་སོ།། "མི་གཙང་བ་འཛག་" (asuci savati) ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཤིན་ཏུ་དྲི་ང་བ་དང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་མི་གཙང་བ་ཉིད་འཛག་པ་དང་། རྒྱུག་པ་དང་། ལྷུང་བ་སྟེ། ཨ་ག་རུ་དང་ཙན་དན་ལ་སོགས་པའི་དྲི་ཞིམ་པའི་རྫས་སམ། ནོར་བུ་དང་མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དོ།། "ཀུན་ཏུ་" (sabbada) ཞེས་པ་ནི་ཉིན་མཚན་ཀུན་དང་། སྔ་དྲོ་དང་ཕྱི་དྲོ། འགྲེང་བ་དང་འགྲོ་བའི་ཚེ་ཡང་དུས་རྟག་ཏུ་འཛག་པ་ཉིད་དོ།། མི་གཙང་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། "མིག་ལས་མིག་སྐྱག་" ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིའི་མིག་གི་བུ་ག་གཉིས་ལས་པགས་པ་དང་ཤ་བཤུས་པ་དང་འདྲ་བའི་མིག་སྐྱག་འཛག་པ་དང་། རྣ་བའི་བུ་ག་ལས་རྡུལ་དང་དྲེག་པ་དང་འདྲ་བའི་རྣ་སྐྱག་འཛག་པ་དང་། སྣའི་བུ་ག་ལས་རྣག་དང་འདྲ་བའི་སྣབས་འཛག་པ་དང་། ཁ་ནས་སྐྱུག་པར་བྱེད་དོ།། ཅི་ཞིག་སྐྱུག་ཅེ་ན། རེས་འགའ་མཁྲིས་པ་སྟེ། གནས་མེད་པའི་མཁྲིས་པ་འཁྲུགས་པར་གྱུར་པ་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ཉིད་སྐྱུག་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་ཏོ།། "བད་ཀན་ཡང་" (semhañca) ཞེས་པ་ནི་མཁྲིས་པ་གཅིག་པུ་མ་ཟད་ཀྱི། ཕོ་བའི་ལྡེབས་སུ་ཕོར་པ་གང་ཙམ་གནས་པའི་བད་ཀན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རེས་འགའ་སྐྱུག་པར་བྱེད་དོ།། དེ་ཉིད་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "བད་ཀན་ཡང་" ཞེས་པའི་ "ཡང་" (ca) སྒྲས་བད་ཀན་དང་གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་ཕོ་བའི་ཟས་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པའི་མི་གཙང་བ་སྐྱུག་པར་བྱེད་པ་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལྟར་སྒོ་བདུན་ནས་མི་གཙང་བ་སྐྱུག་པ་བསྟན་ནས། དུས་ཤེས་པ་དང་། གང་ཟག་ཤེས་པ་དང་། འཁོར་ཤེས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་གཉིས་པོ་བྱེ་བྲག་གི་ཚིག་གིས་མ་གླེང་བར། རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་ལུས་མཐའ་དག་ལས་མི་གཙང་བ་འཛག་པ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "ལུས་ལས་རྔུལ་དང་དྲེག་པ་འཛག་" ཅེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "རྔུལ་དང་དྲེག་པ་" (sedajallikā) ཞེས་པ་ནི་རྔུལ་དང་། ལན་ཚྭའི་རྡུལ་གྱི་ཆགས་པ་དང་དྲེག་པ་སྟེ། དེ་ནི་ "ཀུན་ཏུ་འཛག་" ཅེས་པ་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ།། ၂၀၁. ဧဝံ ဘဂဝါ ယထာ နာမ ဘတ္တေ ပစ္စမာနေ တဏ္ဍုလမလဉ္စ ဥဒကမလဉ္စ ဖေဏေန သဒ္ဓိံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥက္ခလိမုခံ မက္ခေတွာ ဗဟိ ဂဠတိ, တထာ အသိတပီတာဒိဘေဒေ အာဟာရေ ကမ္မဇေန အဂ္ဂိနာ ပစ္စမာနေ ယံ အသိတပီတာဒိမလံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘အက္ခိမှာ အက္ခိဂူထကော’’တိအာဒိနာ ဘေဒေန နိက္ခမန္တံ အက္ခိအာဒီနိ မက္ခေတွာ ဗဟိ ဂဠတိ, တဿာပိ ဝသေန ဣမဿ ကာယဿ [Pg.240] အသုစိဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယံ လောကေ ဥတ္တမင်္ဂသမ္မတံ သီသံ အတိဝိသိဋ္ဌဘာဝတော ပစ္စေန္တာ ဝန္ဒနေယျာနမ္ပိ ဝန္ဒနံ န ကရောန္တိ, တဿာပိ နိဿာရတာယ အသုစိတာယ စဿ အသုစိဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အထဿ သုသိရံ သီသ’’န္တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. ༢༠༡. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། དཔེར་ན་འབྲས་ཆན་བཙོས་པ་ན། འབྲས་ཀྱི་དྲེག་པ་དང་ཆུའི་དྲེག་པ་དག་ལྦུ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡར་ལུད་དེ། ཁོག་མའི་ཁ་ལ་བགོས་ནས་ཕྱིར་འཛག་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་བཟོས་པ་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་རྣམས་ལས་སྐྱེས་པའི་མེས་བཙོས་པ་ན། བཟོས་པ་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དྲེག་པ་གང་ཞིག་ཡར་ལུད་དེ། "མིག་ལས་མིག་སྐྱག་" ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཕྱིར་ཐོན་ནས་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བགོས་ཏེ་ཕྱིར་འཛག་པ་དེའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ལུས་འདིའི་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་ནས། ད་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡན་ལག་གི་མཆོག་ཏུ་བཀུར་བའི་མགོ་བོ་གང་ཞིག ཤིན་ཏུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་ང་རྒྱལ་ཆེ་བས་ཕྱག་བྱར་འོས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕྱག་མི་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་། སྙིང་པོ་མེད་པ་དང་མི་གཙང་བའི་ཕྱིར་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་དུ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "དེ་ནས་དེའི་མགོ་བོ་สྟོང་པ་" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། တတ္ထ သုသိရန္တိ ဆိဒ္ဒံ. မတ္ထလုင်္ဂဿ ပူရိတန္တိ ဒဓိဘရိတအလာဗုကံ ဝိယ မတ္ထလုင်္ဂဘရိတံ. တဉ္စ ပနေတံ မတ္ထလုင်္ဂံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုဘတော နံ မညတိ ဗာလောတိ တမေနံ ဧဝံ နာနာဝိဓကုဏပဘရိတမ္ပိ ကာယံ ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ ဗာလော သုဘတော မညတိ, သုဘံ သုစိံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပန္တိ တီဟိပိ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနမညနာဟိ မညတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာယ ပုရက္ခတော စတုသစ္စပဋိစ္ဆာဒကေန မောဟေန ပုရက္ခတော, စောဒိတော, ပဝတ္တိတော, ‘‘ဧဝံ အာဒိယ, ဧဝံ အဘိနိဝိသ ဧဝံ မညာဟီ’’တိ ဂါဟိတောတိ အဓိပ္ပာယော. ပဿ ယာဝ အနတ္ထကရာ စာယံ အဝိဇ္ဇာတိ. དེ་ལ་ "སྟོང་པ་" (susira) ཞེས་པ་ནི་བུ་གའོ།། "ཀླད་པས་གང་བ་" (matthaluṅgassa pūritaṃ) ཞེས་པ་ནི་ཞོ་ཡིས་གང་བའི་ཀུ་བ་བཞིན་དུ་ཀླད་པས་གང་བའོ།། ཀླད་པ་དེ་ཡང་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "བྱིས་པས་དེ་ལ་གཙང་བར་འཛིན་" (subhato naṃ maññati bālo) ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་རོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་གང་བའི་ལུས་འདི་ལ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་བྱིས་པས་གཙང་བར་འཛིན་ཏེ། མཛེས་པ་དང་། གཙང་བ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། སྡུག་པ་དང་། ཡིད་དུ་འཐད་པའོ་ཞེས་སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་འཛིན་པ་གསུམ་གྱིས་འཛིན་ཏོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་རིག་པས་མདུན་བསུས་ཤིང་། བདེན་པ་བཞི་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་གཏི་མུག་གིས་མདུན་བསུས་པ་དང་། བསྐུལ་བ་དང་། ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ། "འདི་ལྟར་ཟུངས་ཤིག འདི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་ཅིག འདི་ལྟར་ཟུངས་ཤིག་" ཅེས་འཛིན་དུ་བཅུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། མ་རིག་པ་འདི་ནི་ཅི་འདྲའི་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག ၂၀၂. ဧဝံ ဘဂဝါ သဝိညာဏကဝသေန အသုဘံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဝိညာဏကဝသေန ဒဿေတုံ, ယသ္မာ ဝါ စက္ကဝတ္တိရညောပိ ကာယော ယထာဝုတ္တကုဏပဘရိတောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ သဗ္ဗပ္ပကာရေနပိ သမ္ပတ္တိဘဝေ အသုဘံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိပတ္တိဘဝေ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒါ စ သော မတော သေတီ’’တိ ဂါထမာဟ. ༢༠༢. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་དང་བཅས་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་ལུས་ཀྱང་གོང་དུ་བཤད་པའི་རོ་ཡིས་གང་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྲིད་པ་ལ་མི་སྡུག་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྒུད་པའི་སྲིད་པ་ལ་མི་སྡུག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གང་ཚེ་དེ་ནི་ཤི་ནས་ཉལ།།" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། တဿတ္ထော – သွာယမေဝံဝိဓော ကာယော ယဒါ အာယုဥသ္မာဝိညာဏာပဂမေန မတော ဝါတဘရိတဘသ္တာ ဝိယ ဥဒ္ဓုမာတကော ဝဏ္ဏပရိဘေဒေန ဝိနီလကော သုသာနသ္မိံ နိရတ္ထံဝ ကလိင်္ဂရံ ဆဍ္ဍိတတ္တာ အပဝိဒ္ဓေါ သေတိ, အထ ‘‘န ဒါနိဿ ပုန ဥဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧကံသတောယေဝ အနပေက္ခာ ဟောန္တိ ဉာတယော. တတ္ထ မတောတိ အနိစ္စတံ ဒဿေတိ, သေတီတိ နိရီဟကတ္တံ. တဒုဘယေန စ ဇီဝိတဗလမဒပ္ပဟာနေ နိယောဇေတိ. ဥဒ္ဓုမာတောတိ သဏ္ဌာနဝိပတ္တိံ ဒဿေတိ, ဝိနီလကောတိ ဆဝိရာဂဝိပတ္တိံ. တဒုဘယေန စ ရူပမဒပ္ပဟာနေ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတံ ပဋိစ္စ မာနပ္ပဟာနေ စ နိယောဇေတိ. အပဝိဒ္ဓေါတိ ဂဟေတဗ္ဗာဘာဝံ ဒဿေတိ, သုသာနသ္မိန္တိ အန္တော အဓိဝါသေတုမနရဟံ ဇိဂုစ္ဆနီယဘာဝံ. တဒုဘယေနပိ ‘‘မမ’’န္တိ ဂါဟဿ သုဘသညာယ စ ပဟာနေ နိယောဇေတိ. အနပေက္ခာ ဟောန္တိ ဉာတယောတိ ပဋိကိရိယာဘာဝံ ဒဿေတိ, တေန စ ပရိဝါရမဒပ္ပဟာနေ နိယောဇေတိ. དེའི་དོན་ནི། འདི་ལྟ་བུའི་ལུས་འདི་ཉིད་གང་གི་ཚེ་ཚེ་དང་། དྲོད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བས་ཤི་སྟེ། རླུང་གིས་གང་བའི་རྐྱལ་པ་བཞིན་དུ་སྦོས་པ་དང་། ཁ་དོག་འགྱུར་བས་སྔོ་ཞུར་དུ་གྱུར་ཏེ། དུར་ཁྲོད་དུ་ཤིང་དུམ་དོན་མེད་པ་བཞིན་དུ་བོར་བའི་ཕྱིར་བསྐྱུར་ནས་ཉལ་བ་ན། དེའི་ཚེ་ "ད་ནི་འདི་སླར་ལྡང་བར་མི་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གདོན་མི་ཟ་བར་གཉེན་འདུན་རྣམས་རེ་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལ་ "ཤི་བ་" (mato) ཞེས་པས་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། "ཉལ་བ་" (seti) ཞེས་པས་ནི་བྱེད་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ།། དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྲོག་དང་སྟོབས་ལ་དྲེགས་པ་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་རོ།། "སྦོས་པ་" (uddhumāta) ཞེས་པས་ནི་དབྱིབས་རྒུད་པ་སྟོན་ཏོ།། "སྔོ་ཞུར་" (vinīlaka) ཞེས་པས་ནི་པགས་པའི་འདོད་ཆགས་རྒུད་པའོ།། དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་དྲེགས་པ་སྤོང་བ་དང་། ཁ་དོག་གི་དཔལ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་རོ།། "བསྐྱུར་བ་" (apaviddha) ཞེས་པས་ནི་བཟུང་བར་བྱ་བ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། "དུར་ཁྲོད་དུ་" (susānasmiṃ) ཞེས་པས་ནི་ནང་དུ་གནས་པར་མི་འོས་ཤིང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་རང་བཞིན་ནོ།། དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་ "བདག་གིའོ་" སྙམ་དུ་འཛིན་པ་དང་གཙང་བའི་འདུ་ཤེས་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་རོ།། "གཉེན་འདུན་རྣམས་རེ་བ་མེད་པར་འགྱུར་" ཞེས་པས་ནི་ཕྱིར་བཅོས་སུ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། དེས་ནི་འཁོར་ལ་དྲེགས་པ་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་རོ།། ၂၀၃. ဧဝမိမာယ [Pg.241] ဂါထာယ အပရိဘိန္နာဝိညာဏကဝသေန အသုဘံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရိဘိန္နဝသေနာပိ ဒဿေတုံ ‘‘ခါဒန္တိ န’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ယေ စညေတိ ယေ စ အညေပိ ကာကကုလလာဒယော ကုဏပဘက္ခာ ပါဏိနော သန္တိ, တေပိ နံ ခါဒန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ༢༠༣. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་མ་ཞིག་པའི་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཞིག་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "དེ་དག་ཟ་བར་བྱེད་" ཅེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "གཞན་དག་ཀྱང་" (ye ca añnye) ཞེས་པ་ནི། བྱ་རོག་དང་ཁྲ་ལ་སོགས་པ་རོ་ཟ་བའི་སྲོག་ཆགས་གཞན་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་དེ་ལ་ཟ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ།། ၂၀၄. ဧဝံ ‘‘စရံ ဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန သုညတကမ္မဋ္ဌာနဝသေန, ‘‘အဋ္ဌိနဟာရုသံယုတ္တော’’တိအာဒိနာ သဝိညာဏကာသုဘဝသေန ‘‘ယဒါ စ သော မတော သေတီ’’တိအာဒိနာ အဝိညာဏကာသုဘဝသေန ကာယံ ဒဿေတွာ ဧဝံ နိစ္စသုခတ္တဘာဝသုညေ ဧကန္တအသုဘေ စာပိ ကာယသ္မိံ ‘‘သုဘတော နံ မညတိ ဗာလော, အဝိဇ္ဇာယ ပုရက္ခတော’’တိ ဣမိနာ ဗာလဿ ဝုတ္တိံ ပကာသေတွာ အဝိဇ္ဇာမုခေန စ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ပဏ္ဍိတဿ ဝုတ္တိံ ပရိညာမုခေန စ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ‘‘သုတွာန ဗုဒ္ဓဝစန’’န္တိ အာရဘိ. ༢༠༤. དེ་ལྟར་ "འགྲོ་བའམ་" ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ས་པའི་སྒོ་ནས་དང་། "རུས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་སྦྲེལ་བ་" ལ་སོགས་པས་སེམས་དང་བཅས་པའི་མི་སྡུག་པའི་སྒོ་ནས་དང་། "གང་ཚེ་དེ་ནི་ཤི་ནས་ཉལ།།" ལ་སོགས་པས་སེམས་མེད་པའི་མི་སྡུག་པའི་སྒོ་ནས་ལུས་བསྟན་ནས། དེ་ལྟར་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། བདག་གི་དངོས་པོས་སྟོང་ཞིང་གཏན་དུ་མི་གཙང་བའི་ལུས་འདི་ལ་ཡང་། "བྱིས་པས་དེ་ལ་གཙང་བར་འཛིན།། མ་རིག་པ་ཡིས་མདུན་བསུས་ནས།།" ཞེས་པས་བྱིས་པའི་འཇུག་པ་གསལ་བར་མཛད་དེ། མ་རིག་པའི་སྒོ་ནས་འཁོར་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེ་ལ་མཁས་པའི་འཇུག་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་ཟློག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "སངས་རྒྱས་གསུང་ནི་ཐོས་ནས་སུ།།" ཞེས་བྱ་བ་བརྩམས་སོ།། တတ္ထ သုတွာနာတိ ယောနိသော နိသာမေတွာ. ဗုဒ္ဓဝစနန္တိ ကာယဝိစ္ဆန္ဒနကရံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. ဘိက္ခူတိ သေက္ခော ဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ. ပညာဏဝါတိ ပညာဏံ ဝုစ္စတိ ဝိပဿနာ အနိစ္စာဒိပ္ပကာရေသု ပဝတ္တတ္တာ, တာယ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ဣဓာတိ သာသနေ. သော ခေါ နံ ပရိဇာနာတီတိ သော ဣမံ ကာယံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနာတိ. ကထံ? ယထာ နာမ ကုသလော ဝါဏိဇော ဣဒဉ္စိဒဉ္စာတိ ဘဏ္ဍံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဧတ္တကေန ဂဟိတေ ဧတ္တကော နာမ ဥဒယော ဘဝိဿတီ’’တိ တုလယိတွာ တထာ ကတွာ ပုန သဥဒယံ မူလံ ဂဏှန္တော တံ ဘဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေတိ, ဧဝမေဝံ ‘‘အဋ္ဌိနှာရုအာဒယော ဣမေ ကေသလောမာဒယော စာ’’တိ ဉာဏစက္ခုနာ ဩလောကေန္တော ဉာတပရိညာယ ပရိဇာနာတိ, ‘‘အနိစ္စာ ဧတေ ဓမ္မာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ’’တိ တုလယန္တော တီရဏပရိညာယ ပရိဇာနာတိ, ဧဝံ တီရယိတွာ အရိယမဂ္ဂံ ပါပုဏန္တော တတ္ထ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဟာနပရိညာယ ပရိဇာနာတိ. သဝိညာဏကာဝိညာဏကအသုဘဝသေန ဝါ ပဿန္တော ဉာတပရိညာယ ပရိဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန ပဿန္တော တီရဏပရိညာယ, အရဟတ္တမဂ္ဂေန တတော ဆန္ဒရာဂံ အပကဍ္ဎိတွာ တံ ပဇဟန္တော ပဟာနပရိညာယ ပရိဇာနာတိ. དེ་ལ་ "ཐོས་ནས་" (sutvāna) ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་སོ།། "སངས་རྒྱས་གསུང་" (buddhavacana) ཞེས་པ་ནི་ལུས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལའོ།། "དགེ་སློང་" (bhikkhu) ཞེས་པ་ནི་སློབ་པ་འམ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའོ།། "ཤེས་རབ་ལྡན་པ་" (paññāṇavā) ཞེས་པ་ནི། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མཐོང་ལ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་དང་防ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "འདི་ན་" (idha) ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པ་འདི་ལའོ།། "དེས་ནི་དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་" (so kho naṃ parijānāti) ཞེས་པ་ནི། དེས་ལུས་འདི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དཔེར་ན་ཚོང་པ་མཁས་པ་ཞིག་གིས་འདི་དང་འདི་ནི་ཚོང་ཟོག་གོ་ཞེས་བལྟས་ནས། "འདི་ཙམ་གྱིས་ཉོས་ན་འདི་ཙམ་གྱི་ཁེ་བཟང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གཞལ་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱས་ནས་སླར་ཁེ་བཟང་དང་བཅས་པའི་མ་རྩ་བླངས་ཏེ་ཚོང་ཟོག་དེ་འདོར་བ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ "རུས་པ་དང་ཆུ་རྒྱུས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་དང་། སྐྲ་དང་སྤུ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གོ་" ཞེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་གིས་བལྟས་ནས་ཤེས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ (ñātapariññā) ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། "ཆོས་འདི་དག་ནི་མི་རྟག་པ། སྡུག་བསྔལ་བ། བདག་མེད་པའོ་" ཞེས་གཞལ་ཏེ་རྟོག་པའི་ཡོངས་ཤེས་ (tīraṇapariññā) ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། དེ་ལྟར་རྟོགས་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ན། དེ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤངས་པས་སྤོང་བའི་ཡོངས་ཤེས་ (pahānapariññā) ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། ཡང་ན། སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་མི་སྡུག་པའི་སྒོ་ནས་ལྟ་བ་ནི་ཤེས་བྱའི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྟ་བ་ནི་རྟོག་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱིས་སོ།། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་དེ་ལས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་བསལ་ཏེ་དེ་སྤོང་བ་ནི་སྤོང་བའི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ།། ကသ္မာ သော ဧဝံ ပရိဇာနာတီတိ စေ? ယထာဘူတဉှိ ပဿတိ, ယသ္မာ ယထာဘူတံ ပဿတီတိ အတ္ထော. ‘‘ပညာဏဝါ’’တိအာဒိနာ ဧဝ စ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ [Pg.242] သိဒ္ဓေ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဝစနံ သုတွာ တဿ ပညာဏဝတ္တံ ဟောတိ, ယသ္မာ စ သဗ္ဗဇနဿ ပါကဋောပါယံ ကာယော အသုတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ န သက္ကာ ပရိဇာနိတုံ, တသ္မာ တဿ ဉာဏဟေတုံ ဣတော ဗာဟိရာနံ ဧဝံ ဒဋ္ဌုံ အသမတ္ထတဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘သုတွာန ဗုဒ္ဓဝစန’’န္တိ အာဟ. နန္ဒာဘိက္ခုနိံ တဉ္စ ဝိပလ္လတ္ထစိတ္တံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ဒေသနာပဝတ္တိတော အဂ္ဂပရိသတော တပ္ပဋိပတ္တိပ္ပတ္တာနံ ဘိက္ခုဘာဝဒဿနတော စ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ. ཅིའི་ཕྱིར་དེས་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཤེ་ན། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "ཤེས་རབ་ལྡན་པ་" ལ་སོགས་པས་དོན་འདི་གྲུབ་པར་གྱུར་ཀྱང་། གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཐོས་ནས་དེ་ཤེས་རབ་ལྡན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ལུས་འདི་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་མ་ཐོས་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་དང་། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་མཐོང་མི་ནུས་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "སངས་རྒྱས་གསུང་ནི་ཐོས་ནས་སུ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དགེ་སློང་མ་ནནྡཱ་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དགེ་སློང་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་བསན་པ་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། འཁོར་གྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ "དགེ་སློང་" ཞེས་གསུངས་སོ།། ၂၀၅. ဣဒါနိ ‘‘ယထာဘူတဉှိ ပဿတီ’’တိ ဧတ္ထ ယထာ ပဿန္တော ယထာဘူတံ ပဿတိ, တံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ, ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ယထာ ဣဒံ သဝိညာဏကာသုဘံ အာယုဥသ္မာဝိညာဏာနံ အနပဂမာ စရတိ, တိဋ္ဌတိ, နိသီဒတိ, သယတိ; တထာ ဧတံ ဧတရဟိ သုသာနေ သယိတံ အဝိညာဏကမ္ပိ ပုဗ္ဗေ တေသံ ဓမ္မာနံ အနပဂမာ အဟောသိ. ယထာ စ ဧတံ ဧတရဟိ မတသရီရံ တေသံ ဓမ္မာနံ အပဂမာ န စရတိ, န တိဋ္ဌတိ, န နိသီဒတိ, န သေယျံ ကပ္ပေတိ, တထာ ဣဒံ သဝိညာဏကမ္ပိ တေသံ ဓမ္မာနံ အပဂမာ ဘဝိဿတိ. ယထာ စ ဣဒံ သဝိညာဏကံ ဧတရဟိ န သုသာနေ မတံ သေတိ, န ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝမုပဂတံ, တထာ ဧတံ ဧတရဟိ မတသရီရမ္ပိ ပုဗ္ဗေ အဟောသိ. ယထာ ပနေတံ ဧတရဟိ အဝိညာဏကာသုဘံ မတံ သုသာနေ သေတိ, ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝဉ္စ ဥပဂတံ, တထာ ဣဒံ သဝိညာဏကမ္ပိ ဘဝိဿတီတိ. ༢༠༥. ད་ནི་ "ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་" ཞེས་པ་འདི་ལ། ཇི་ལྟར་མཐོང་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། "ཇི་ལྟར་འདི་བཞིན་དེ་དེ་བཞིན།། ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་འདི་དེ་བཞིན།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་དོན་ནི། ཇི་ལྟར་སེམས་དང་བཅས་པའི་མི་སྡུག་པའི་ལུས་འདི་ཉིད་ཚེ་དང་། དྲོད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་བར་དུ་འགྲོ་བ་དང་། འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ད་ལྟ་དུར་ཁྲོད་དུ་ཉལ་བའི་སེམས་མེད་པའི་ལུས་འདི་ཡང་སྔོན་ཆོས་དེ་དག་དང་མ་བྲལ་བའི་ཚེ་དེ་ལྟར་བྱུང་ངོ་།། ཇི་ལྟར་ད་ལྟ་ཤི་བའི་རོ་འདི་ཉིད་ཆོས་དེ་དག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མི་འགྲོ་བ་དང་། མི་འགྲེང་བ་དང་། མི་འདུག་པ་དང་། ཉལ་བར་མི་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ཡང་ཆོས་དེ་དག་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་ན་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ།། ཇི་ལྟར་སེམས་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ད་ལྟ་དུར་ཁྲོད་དུ་ཤི་ནས་མི་ཉལ་ཞིང་། སྦོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་མ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། ད་ལྟ་ཤི་བའི་རོ་འདི་ཡང་སྔོན་ཆད་དེ་ལྟར་བྱུང་ངོ་།། ཇི་ལྟར་ད་ལྟ་སེམས་མེད་པའི་མི་སྡུག་པའི་རོ་འདི་ཤི་ནས་དུར་ཁྲོད་དུ་ཉལ་ཞིང་། སྦོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་དང་བཅས་པའི་ལུས་འདི་ཡང་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ།། တတ္ထ ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတန္တိ အတ္တနာ မတဿ သရီရဿ သမာနဘာဝံ ကရောန္တော ဗာဟိရေ ဒေါသံ ပဇဟတိ. ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒန္တိ မတသရီရေန အတ္တနော သမာနဘာဝံ ကရောန္တော အဇ္ဈတ္တိကေ ရာဂံ ပဇဟတိ. ယေနာကာရေန ဥဘယံ သဘံ ကရောတိ, တံ ပဇာနန္တော ဥဘယတ္ထ မောဟံ ပဇဟတိ. ဧဝံ ယထာဘူတဒဿနေန ပုဗ္ဗဘာဂေယေဝ အကုသလမူလပ္ပဟာနံ သာဓေတွာ, ယသ္မာ ဧဝံ ပဋိပန္နော ဘိက္ခု အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တမဂ္ဂံ ပတွာ သဗ္ဗံ ဆန္ဒရာဂံ ဝိရာဇေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ, တသ္မာ အာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ကာယေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇယေ’’တိ. ဧဝံ ပဋိပန္နော ဘိက္ခု အနုပုဗ္ဗေနာတိ ပါဌသေသော. དེ་ལ་ “ཇི་ལྟར་འདི་བཞིན་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ” ཞེས་པའི་ཚིག་གིས། རང་ཉིད་དང་ཤི་བའི་རོ་གཉིས་མཚུངས་པར་བྱེད་ཅིང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྡང་བ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །“ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ” ཞེས་པའི་ཚིག་གིས། ཤི་བའི་རོ་དང་རང་ཉིད་མཚུངས་པར་བྱེད་ཅིང་། ནང་གི་འདོད་ཆགས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པ་གང་གིས་གཉིས་ཀ་མཚུངས་པར་བྱེད་པ་དེ་ཤེས་ནས། གཉིས་ཀའི་རྨོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་སྦྱོར་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ཉིད་དུ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྤངས་པ་གྲུབ་པར་བྱས་ནས། ཚུལ་དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་ནི་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བར་བྱེད་ནུས་པའི་ཕྱིར། “ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལུས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །“དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་ནི་རིམ་གྱིས་” ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ལྷག་མ་ལུས་པའོ། ། ၂၀၆. ဧဝံ သေက္ခဘူမိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အသေက္ခဘူမိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဆန္ဒရာဂဝိရတ္တော သော’’တိ. တဿတ္ထော – သော ဘိက္ခု အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ပညာဏဝါ မဂ္ဂါနန္တရံ ဖလံ ပါပုဏာတိ, အထ သဗ္ဗသော ဆန္ဒရာဂဿ [Pg.243] ပဟီနတ္တာ ‘‘ဆန္ဒရာဂဝိရတ္တော’’တိ စ, မရဏာဘာဝေန ပဏီတဋ္ဌေန ဝါ အမတံ သဗ္ဗသင်္ခါရဝူပသမနတော သန္တိံ တဏှာသင်္ခါတဝါနာဘာဝတော နိဗ္ဗာနံ, စဝနာဘာဝတော အစ္စုတန္တိ သံဝဏ္ဏိတံ ပဒမဇ္ဈဂါတိ စ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ပညာဏဝါ မဂ္ဂါနန္တရဖလေ ဌိတော ဆန္ဒရာဂဝိရတ္တော နာမ ဟောတိ, ဝုတ္တပ္ပကာရဉ္စ ပဒမဇ္ဈဂါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေန ‘‘ဣဒမဿ ပဟီနံ, ဣဒဉ္စာနေန လဒ္ဓ’’န္တိ ဒီပေတိ. ༢༠༦. དེ་ལྟར་སློབ་པའི་ས་བསྟན་ནས། ད་ནི་མི་སློབ་པའི་ས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ། “ཁོང་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། དགེ་སློང་དེ་ཉིད་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྲས་བུ་ལ་རེག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་འདོད་ཆགས་མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། “འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ” ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་ལ། འཆི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རམ། མཆོག་གི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ “འཆི་མེད་” ཅེས་བྱ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ “ཞི་བ་” ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འཁྲི་ཤིང་མེད་པའི་ཕྱིར་ “མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་” ཞེས་བྱ་བ་དང་། འཕོ་འགྱུར་མེད་པའི་ཕྱིར་ “མི་འགྱུར་བ་” ཞེས་བསྔགས་པའི་གནས་མཆོག་དེ་ཉིད་ “ཐོབ་པའོ” ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན། དགེ་སློང་དེ་ཉིད་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ནི་ “འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་” ཞེས་བྱ་ལ། གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་མཆོག་ཐོབ་པ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེས་ནི་ “འདི་ནི་ཁོང་གིས་སྤངས་ཟིན་ཏོ། །འདི་ནི་ཁོང་གིས་ཐོབ་ཟིན་ཏོ” ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། ၂၀၇-၂၀၈. ဧဝံ သဝိညာဏကာဝိညာဏကဝသေန အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ သဟ နိပ္ဖတ္တိယာ ကထေတွာ ပုန သင်္ခေပဒေသနာယ ဧဝံ မဟတော အာနိသံသဿ အန္တရာယကရံ ပမာဒဝိဟာရံ ဂရဟန္တော ‘‘ဒွိပါဒကောယ’’န္တိ ဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အပါဒကာဒယောပိ ကာယာ အသုစီယေဝ, ဣဓာဓိကာရဝသေန ပန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝါ, ယသ္မာ ဝါ အညေ အသုစိဘူတာပိ ကာယာ လောဏမ္ဗိလာဒီဟိ အဘိသင်္ခရိတွာ မနုဿာနံ ဘောဇနေပိ ဥပနီယန္တိ, န တွေဝ မနုဿကာယော, တသ္မာ အသုစိတရဘာဝမဿ ဒဿေန္တောပိ ‘‘ဒွိပါဒကော’’တိ အာဟ. ༢༠༧-༢༠༨. དེ་ལྟར་སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྡུག་པའི་ལས་གཞི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་མདོར་བསྡུས་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་བག་མེད་པའི་གནས་པ་ལ་སྨད་པར་བཞེད་ནས། “རྐང་གཉིས་ལུས་འདི་” ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྐང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་རྣམས་ཀྱང་མི་གཙང་བ་ཉིད་ཡིན་མོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པའི་དབང་གིས་སམ། ཡང་ན་མཆོག་གི་སྒོ་ནས་མཚམས་འཛིན་པའི་དབང་གིས་སོ། །ཡང་ན། གཞན་པའི་ལུས་མི་གཙང་བ་རྣམས་ནི་ཚྭ་དང་སྐྱུར་ལ་སོགས་པས་སྦྱར་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཟས་སུ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་མོད། མིའི་ལུས་ནི་དེ་ལྟར་བྱར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར། དེའི་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་ལྷག་པར་སྟོན་པའི་ཆེད་དུ། “རྐང་གཉིས་པ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། အယန္တိ မနုဿကာယံ ဒဿေတိ. ဒုဂ္ဂန္ဓော ပရိဟီရတီတိ ဒုဂ္ဂန္ဓော သမာနော ပုပ္ဖဂန္ဓာဒီဟိ အဘိသင်္ခရိတွာ ပရိဟီရတိ. နာနာကုဏပပရိပူရောတိ ကေသာဒိအနေကပ္ပကာရကုဏပဘရိတော. ဝိဿဝန္တော တတော တတောတိ ပုပ္ဖဂန္ဓာဒီဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ ဃဋေန္တာနမ္ပိ တံ ဝါယာမံ နိပ္ဖလံ ကတွာ နဝဟိ ဒွါရေဟိ ခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီနိ, လောမကူပေဟိ စ သေဒဇလ္လိကံ ဝိဿဝန္တောယေဝ. တတ္ထ ဒါနိ ပဿထ – ဧတာဒိသေန ကာယေန ယော ပုရိသော ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ကောစိ ဗာလော မညေ ဥဏ္ဏမေတဝေ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနမညနာဟိ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘မမ’’န္တိ ဝါ ‘‘နိစ္စော’’တိ ဝါတိအာဒိနာ နယေန ယော ဥဏ္ဏမိတုံ မညေယျ, ပရံ ဝါ ဇာတိအာဒီဟိ အဝဇာနေယျ အတ္တာနံ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တော, ကိမညတြ အဒဿနာ ဌပေတွာ အရိယမဂ္ဂေန အရိယသစ္စဒဿနာဘာဝံ ကိမညံ တဿ ဧဝံ ဥဏ္ဏမာဝဇာနနကာရဏံ သိယာတိ. “འདི་” ཞེས་པས་མིའི་ལུས་སྟོན་ཏོ། །“དྲི་ང་བ་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། དྲི་ང་བ་ཉིད་ཡིན་བཞིན་དུ་མེ་ཏོག་དང་དྲི་ཞིམ་པོ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ཏེ་སྐྱོང་བར་བྱེད་པའོ། །“རོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བ་” ཞེས་པ་ནི། སྐྲ་ལ་སོགས་པའི་རོ་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་དུ་མས་གང་བའོ། །“ཕྱོགས་ཕྱོགས་ནས་འཛག་པ་” ཞེས་པ་ནི། མེ་ཏོག་དང་དྲི་ཞིམ་པོ་ལ་སོགས་པས་འགེབས་པར་བརྩོན་ཀྱང་། བརྩོན་པ་དེ་ཉིད་འབྲས་བུ་མེད་པར་བྱས་ནས། སྒོ་དགུ་ནས་མཆིལ་མ་དང་སྣབས་ལ་སོགས་པ་དང་། བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་རྣམས་ནས་རྔུལ་དང་དྲེག་པ་རྣམས་འཛག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ “ད་ལྟ་ལྟོས་ཤིག་” ཅེས་པ་ནི། འདི་ལྟ་བུའི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས། སྐྱེས་པའམ་བུད་མེད་བྱིས་པ་གང་ཞིག་གིས། སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ། ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ “ང་” འམ། “བདག་གི་” འམ། “རྟག་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མཐོ་བར་སེམས་ཤིང་། རང་ཉིད་གནས་མཐོན་པོར་བཞག་ནས། རིགས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་བརྙས་པར་བྱེད་ན། འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མ་མཐོང་བ་མ་གཏོགས་པ། དེ་ལྟར་ང་རྒྱལ་བྱེད་པ་དང་བརྙས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གཞན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ་མེད་དོ། ། ဒေသနာပရိယောသာနေ နန္ဒာ ဘိက္ခုနီ သံဝေဂမာပါဒိ – ‘‘အဟော ဝတ ရေ, အဟံ ဗာလာ, ယာ မံယေဝ အာရဗ္ဘ ဧဝံ ဝိဝိဓဓမ္မဒေသနာပဝတ္တကဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ နာဂမာသိ’’န္တိ. ဧဝံ သံဝိဂ္ဂါ စ တမေဝ ဓမ္မဒေသနံ သမန္နာဟရိတွာ [Pg.244] တေနေဝ ကမ္မဋ္ဌာနေန ကတိပယဒိဝသဗ္ဘန္တရေ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. ဒုတိယဋ္ဌာနေပိ ကိရ ဒေသနာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, သိရိမာ ဒေဝကညာ အနာဂါမိဖလံ ပတ္တာ, သော စ ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟီတိ. ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར། དགེ་སློང་མ་ནནྡཱ་སྐྱོ་བ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ། “ཀྱེ་མ་ཧུད། བདག་ནི་བྱིས་པ་བླུན་པོ་ཞིག་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཆེད་དུ་འདི་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་གསུངས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་བསྙེན་བཀུར་ལ་མ་འོངས་སོ” ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ལྟར་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་ཆོས་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱས་ཤིང་། ལས་གཞི་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཉིན་ཤས་ཀྱི་ནང་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །གནས་གཉིས་པ་རུ་ཡང་ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར། སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །ལྷའི་བུ་མོ་སི་རི་མཱ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །དགེ་སློང་དེ་ཡང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཁུདྡྷཀ་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ဝိဇယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། ၁၂. မုနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༡༢. ཐུབ་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ၂၀၉. သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတန္တိ မုနိသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? န သဗ္ဗဿေဝ သုတ္တဿ ဧကာ ဥပ္ပတ္တိ, အပိစေတ္ထ အာဒိတော တာဝ စတုန္နံ ဂါထာနံ အယမုပ္ပတ္တိ – ဘဂဝတိ ကိရ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ဂါမကာဝါသေ အညတရာ ဒုဂ္ဂတိတ္ထီ မတပတိကာ ပုတ္တံ ဘိက္ခူသု ပဗ္ဗာဇေတွာ အတ္တနာပိ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိ. တေ ဥဘောပိ သာဝတ္ထိယံ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ အဘိဏှံ အညမညဿ ဒဿနကာမာ အဟေသုံ. မာတာ ကိဉ္စိ လဘိတွာ ပုတ္တဿ ဟရတိ, ပုတ္တောပိ မာတု. ဧဝံ သာယမ္ပိ ပါတောပိ အညမညံ သမာဂန္တွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ သံဝိဘဇမာနာ, သမ္မောဒမာနာ, သုခဒုက္ခံ ပုစ္ဆမာနာ, နိရာသင်္ကာ အဟေသုံ. တေသံ ဧဝံ အဘိဏှဒဿနေန သံသဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ, သံသဂ္ဂါ ဝိဿာသော, ဝိဿာသာ ဩတာရော, ရာဂေန ဩတိဏ္ဏစိတ္တာနံ ပဗ္ဗဇိတသညာ စ မာတုပုတ္တသညာ စ အန္တရဓာယိ. တတော မရိယာဒဝီတိက္ကမံ ကတွာ အသဒ္ဓမ္မံ ပဋိသေဝိံသု, အယသပ္ပတ္တာ စ ဝိဗ္ဘမိတွာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိံသု. ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ‘‘ကိံ နု သော, ဘိက္ခဝေ, မောဃပုရိသော မညတိ န မာတာ ပုတ္တေ သာရဇ္ဇတိ, ပုတ္တော ဝါ ပန မာတရီ’’တိ ဂရဟိတွာ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကရူပမ္ပိ သမနုပဿာမီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၅.၅၅) အဝသေသသုတ္တေနပိ ဘိက္ခူ သံဝေဇေတွာ ‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ – ༢༠༩. “འདྲིས་པ་ལས་ནི་འཇིགས་པ་སྐྱེའོ” ཞེས་པ་ནི་ཐུབ་པའི་མདོའོ། །གླེང་གཞི་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། མདོ་ཧྲིལ་པོ་ལ་གླེང་གཞི་གཅིག་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་འདིར་ཐོག་མར་ཚིགས་བཅད་བཞི་པོ་འདིའི་གླེང་གཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་གནས་ཤིག་ཏུ་བུད་མེད་དབུལ་པོ་ཁྱོ་ཤི་བ་ཞིག་གིས། རང་གི་བུ་དགེ་སློང་གི་ནང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱས་ཤིང་། རང་ཉིད་ཀྱང་དགེ་སློང་མའི་ནང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །དེ་གཉིས་ཀས་མཉན་ཡོད་དུ་དབྱར་གནས་ཁས་བླངས་ནས། རྒྱུན་དུ་གཅིག་གིས་གཅིག་མཐོང་བར་འདོད་པར་གྱུར་ཏོ། །མས་རྙེད་པ་ཅུང་ཟད་རྙེད་ཚེ་བུའི་ཆེད་དུ་ཁྱེར་ལ། བུས་ཀྱང་མའི་ཆེད་དུ་ཁྱེར་རོ། །དེ་ལྟར་ཕྱི་དྲོ་དང་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཕན་ཚུན་འཕྲད་དེ། རྙེད་པ་ཐོབ་ཚད་བགོ་བཤའ་བྱེད་ཅིང་། དགའ་མགུ་རོལ་ལ། བདེ་སྡུག་འདྲི་ཞིང་། དོགས་ཟོན་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བ་ལས་ཁོང་གཉིས་ལ་འདྲིས་པ་སྐྱེས་སོ། །འདྲིས་པ་ལས་བློ་གཏད་སྐྱེས་སོ། །བློ་གཏད་ལས་གོ་སྐབས་རྙེད་དེ། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པའི་སེམས་ཅན་དེ་གཉིས་ལ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་མ་བུའི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་ནུབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མཚམས་ལས་འདས་ཏེ་མི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་སྤྱད་དོ། །གྲགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ནས་སྐྱ་སར་བབས་ཏེ་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་གནས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་立འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །“དགེ་སློང་དག །སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེས་ ‘མ་ནི་བུ་ལ་མི་ཆགས་ཤིང་། བུ་ཡང་མ་ལ་མི་ཆགས་སོ’ ཞེས་བསམས་སམ” ཞེས་སྨད་ནས། “དགེ་སློང་དག །བདག་གིས་གཟུགས་གཞན་གཅིག་ཀྱང་མ་མཐོང་ངོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལྷག་མས་དགེ་སློང་རྣམས་སྐྱོ་བ་བསྐྱེད་ནས། “དགེ་སློང་དག །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ནི། ‘‘ဝိသံ ယထာ ဟလာဟလံ, တေလံ ပက္ကုထိတံ ယထာ; တမ္ဗလောဟဝိလီနံဝ, မာတုဂါမံ ဝိဝဇ္ဇယေ’’တိ စ. – “ཇི་ལྟར་ཧ་ལ་ཧ་ལའི་དུག་དང་། ཇི་ལྟར་ཁོལ་བའི་ཏིལ་མར་དང་། ཟངས་ཞུན་དམར་པོ་བཞིན་དུ། བུད་མེད་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဝတွာ [Pg.245] ပုန ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ – ‘‘သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတ’’န္တိ ဣမာ အတ္တုပနာယိကာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ. ཞེས་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “འདྲིས་པ་ལས་ནི་འཇིགས་པ་སྐྱེའོ” ཞེས་པའི་རང་ལ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་ཚིགས་བཅད་བཞི་པོ་འདི་གསུངས་སོ། ། တတ္ထ သန္ထဝေါ တဏှာဒိဋ္ဌိမိတ္တဘေဒေန တိဝိဓောတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော. ဣဓ တဏှာဒိဋ္ဌိသန္ထဝေါ အဓိပ္ပေတော. တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဣဒံ တဿ မောဃပုရိသဿ သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတ’’န္တိ. တဉှိ တဿ အဘိဏှဒဿနကာမတာဒိတဏှာယ ဗလဝကိလေသဘယံ ဇာတံ, ယေန သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော မာတရိ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိ. အတ္တာနုဝါဒါဒိကံ ဝါ မဟာဘယံ, ယေန သာသနံ ဆဍ္ဍေတွာ ဝိဗ္ဘန္တော. နိကေတာတိ ‘‘ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ခေါ, ဂဟပတိ, ‘နိကေတသာရီ’တိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၃) နယေန ဝုတ္တာ အာရမ္မဏပ္ပဘေဒါ. ဇာယတေ ရဇောတိ ရာဂဒေါသမောဟရဇော ဇာယတေ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? န ကေဝလဉ္စ တဿ သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတံ, အပိစ ခေါ ပန ယဒေတံ ကိလေသာနံ နိဝါသဋ္ဌေန သာသဝါရမ္မဏံ ‘‘နိကေတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဣဒါနိဿ ဘိန္နသံဝရတ္တာ အတိက္ကန္တမရိယာဒတ္တာ သုဋ္ဌုတရံ တတော နိကေတာ ဇာယတေ ရဇော, ယေန သံကိလိဋ္ဌစိတ္တော အနယဗျသနံ ပါပုဏိဿတိ. အထ ဝါ ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဣဒံ တဿ မောဃပုရိသဿ သန္ထဝါတော ဘယံ ဇာတံ, ယထာ စ သဗ္ဗပုထုဇ္ဇနာနံ နိကေတာ ဇာယတေ ရဇောတိ ဧဝမ္ပေတံ ပဒဒွယံ ယောဇေတဗ္ဗံ. དེ་ལ་ “འདྲིས་པ་” ནི་སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ། མཛའ་བཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་པར་སྔོན་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདིར་ནི་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་འདྲིས་པ་ལ་བྱའོ། །དེ་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “དགེ་སློང་དག །སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེ་ལ་འདྲིས་པ་ལས་འཇིགས་པ་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག་” ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་ཁོང་གི་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བར་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲེད་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོའི་འཇིགས་པ་སྐྱེས་ཏེ། དེས་རང་ཉིད་འགོག་མི་ནུས་པར་མ་ལ་ལོག་པར་སྤྱད་དོ། །ཡང་ན་རང་ལ་སྨོད་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ། དེས་བསྟན་པ་བོར་ནས་སྐྱ་སར་བབས་སོ། །“གནས་” ཞེས་པ་ནི། “ཁྱིམ་བདག །གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མའི་གནས་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་ཞིང་འཆིང་བ་ནི་ ‘གནས་ལ་སྤྱོད་པ་’ ཞེས་བྱའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་དམིགས་པའི་དབྱེ་བ་རྣམས་སོ། །“རྡུལ་སྐྱེའོ” ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་། གཏི་མུག་གི་རྡུལ་སྐྱེ་བའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁོང་ལ་འདྲིས་པ་ལས་འཇིགས་པ་སྐྱེས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་དམིགས་པ་གང་ཞིག་ “གནས་” ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལས། ད་ནི་ཁོང་གི་སྡོམ་པ་ཉམས་ཤིང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མཚམས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར། གནས་དེ་ལས་ལྷག་པར་རྡུལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེས་སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་ཏེ་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་རྒུད་ལ་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། “དགེ་སློང་དག །སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེ་ལ་འདྲིས་པ་ལས་འཇིགས་པ་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་གནས་ལས་རྡུལ་སྐྱེ་བ་ལ་ལྟོས་ཤིག་” ཅེས་ཚིག་རྐང་གཉིས་པོ་འདི་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། သဗ္ဗထာ ပန ဣမိနာ ပုရိမဒ္ဓေန ဘဂဝါ ပုထုဇ္ဇနဒဿနံ ဂရဟိတွာ အတ္တနော ဒဿနံ ပသံသန္တော ‘‘အနိကေတ’’န္တိ ပစ္ဆိမဒ္ဓမာဟ. တတ္ထ ယထာဝုတ္တနိကေတပဋိက္ခေပေန အနိကေတံ, သန္ထဝပဋိက္ခေပေန စ အသန္ထဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥဘယမ္ပေတံ နိဗ္ဗာနဿာဓိဝစနံ. ဧတံ ဝေ မုနိဒဿနန္တိ ဧတံ အနိကေတမသန္ထဝံ ဗုဒ္ဓမုနိနာ ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဝေတိ ဝိမှယတ္ထေ နိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန စ ယံ နာမ နိကေတသန္ထဝဝသေန မာတာပုတ္တေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇမာနေသု အနိကေတမသန္ထဝံ, ဧတံ မုနိနာ ဒိဋ္ဌံ အဟော အဗ္ဘုတန္တိ အယမဓိပ္ပာယော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. အထ ဝါ မုနိနော ဒဿနန္တိပိ မုနိဒဿနံ, ဒဿနံ နာမ ခန္တိ ရုစိ, ခမတိ စေဝ ရုစ္စတိ စာတိ အတ္ထော. རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་སྟོད་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལྟ་བ་ལ་སྨད་ནས། རང་གི་གཟིགས་པ་ལ་བསྔགས་པར་བཞེད་དེ། “གནས་མེད་པ་” ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་སྨད་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གོང་དུ་བཤད་པའི་གནས་བཀག་པས་ “གནས་མེད་པ་” དང་། འདྲིས་པ་བཀག་པས་ “འདྲིས་པ་མེད་པ་” ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་ཀ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མིང་ངོ་། །“འདི་ནི་ཐུབ་པའི་གཟིགས་པའོ” ཞེས་པ་ནི། གནས་མེད་པ་དང་འདྲིས་པ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པས་གཟིགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ “ཝེ་” (ངེས་པར་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ངོ་མཚར་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེས་ནི་གནས་དང་འདྲིས་པའི་དབང་གིས་མ་བུ་གཉིས་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་ཚེ། གནས་མེད་པ་དང་འདྲིས་པ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཐུབ་པས་གཟིགས་པ་ནི་ཀྱེ་མ་ངོ་མཚར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། ཐུབ་པའི་གཟིགས་པ་ཞེས་པའང་ཐུབ་པའི་གཟིགས་པ་སཏེ། གཟིགས་པ་ཞེས་པ་ནི་བཟོད་པ་དང་དགྱེས་པ་སྟེ། བཟོད་པར་ཡང་མཛད་ལ་དགྱེས་པར་ཡང་མཛད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ၂၁၀. ဒုတိယဂါထာယ ယော ဇာတမုစ္ဆိဇ္ဇာတိ ယော ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ဇာတံ ဘူတံ နိဗ္ဗတ္တံ ကိလေသံ ယထာ ဥပ္ပန္နာကုသလပ္ပဟာနံ ဟောတိ, တထာ [Pg.246] ဝါယမန္တော တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပုန အနိဗ္ဗတ္တနဝသေန ဥစ္ဆိန္ဒိတွာ ယော အနာဂတောပိ ကိလေသော တထာရူပပ္ပစ္စယသမောဓာနေ နိဗ္ဗတ္တိတုံ အဘိမုခီဘူတတ္တာ ဝတ္တမာနသမီပေ ဝတ္တမာနလက္ခဏေန ‘‘ဇာယန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ န ရောပယေယျ ဇာယန္တံ, ယထာ အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ, တထာ ဝါယမန္တော န နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ အတ္ထော. ကထဉ္စ န နိဗ္ဗတ္တေယျ? အဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ, ယေန ပစ္စယေန သော နိဗ္ဗတ္တေယျ တံ နာနုပ္ပဝေသေယျ န သမောဓာနေယျ. ဧဝံ သမ္ဘာရဝေကလ္လကရဏေန တံ န ရောပယေယျ ဇာယန္တံ. အထ ဝါ ယသ္မာ မဂ္ဂဘာဝနာယ အတီတာပိ ကိလေသာ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ အာယတိံ ဝိပါကာဘာဝေန ဝတ္တမာနာပိ န ရောပီယန္တိ တဒဘာဝေန, အနာဂတာပိ စိတ္တသန္တတိံ နာနုပ္ပဝေသီယန္တိ ဥပ္ပတ္တိသာမတ္ထိယဝိဃာတေန, တသ္မာ ယော အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ ဇာတမုစ္ဆိဇ္ဇ န ရောပယေယျ ဇာယန္တံ, အနာဂတမ္ပိ စဿ ဇာယန္တဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ, တမာဟု ဧကံ မုနိနံ စရန္တံ, သော စ အဒ္ဒက္ခိ သန္တိပဒံ မဟေသီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧကန္တနိက္ကိလေသတာယ ဧကံ, သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဝါ ဧကံ. မုနိနန္တိ မုနိံ, မုနီသု ဝါ ဧကံ. စရန္တန္တိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာယ လောကတ္ထစရိယာယ အဝသေသစရိယာဟိ စ စရန္တံ. အဒ္ဒက္ခီတိ အဒ္ဒသ. သောတိ ယော ဇာတမုစ္ဆိဇ္ဇ အရောပနေ အနနုပ္ပဝေသနေ စ သမတ္ထတာယ ‘‘န ရောပယေယျ ဇာယန္တမဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ’’တိ ဝုတ္တော ဗုဒ္ဓမုနိ. သန္တိပဒန္တိ သန္တိကောဋ္ဌာသံ, ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဝိပဿနာနိဗ္ဗာနဘေဒါသု တီသု သမ္မုတိသန္တိ, တဒင်္ဂသန္တိ, အစ္စန္တသန္တီသု သေဋ္ဌံ ဧဝံ အနုပသန္တေ လောကေ အစ္စန္တသန္တိံ အဒ္ဒသ မဟေသီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ༢༡༠. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་ལས། “གང་ཞིག་སྐྱེས་པ་བཅད་ནས་” ཞེས་པ་ནི། གང་ཟག་གང་ཞིག་གིས་དམིགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་མི་དགེ་བ་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བརྩོན་པར་བྱེད་ཅིང་། དམིགས་པ་དེ་ལ་ཡང་བསྐྱར་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བཅད་ནས། མ་འོངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཞིག་མཐུན་པའི་རྐྱེན་འདུ་འཛོམས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར། ད་ལྟར་བའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ད་ལྟར་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ “སྐྱེ་བཞིན་པ་” ཞེས་བྱ་བ་དེ། “སྐྱེ་བཞིན་པ་དེ་ཡང་མི་སྐྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། མ་སྐྱེས་པའི་མི་དགེ་བ་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བརྩོན་པས་མི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ལ་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་མི་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། “དེ་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། རྐྱེན་གང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་མི་འཇུག་ཅིང་མི་འདུ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཚོགས་པ་མ་ཚང་བར་བྱས་ནས་སྐྱེ་བཞིན་པ་དེ་མི་སྐྱེད་པའོ། །ཡང་ན། ལམ་བསྒོམས་པ་ལས་འདས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཅོད་ཅིང་། མ་འོངས་པར་རྣམ་སྨིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་མི་སྐྱེད་ལ། སྐྱེ་བའི་ནུས་པ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་མི་འཇུག་པས། གང་ཞིག་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་བཅད་དེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་མི་སྐྱེད་ཅིང་། མ་འོངས་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ། “ཐུབ་པ་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པ་དེ་ལ་ཟེར། དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་དེས་ནི་ཞི་བའི་གོ་འཕང་གཟིགས།” ཞེས་འདིར་སྦྱོར་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཏན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ “གཅིག་པུ་” ཞེས་བྱ་ལ། ཡང་ན་མཆོག་གི་དོན་གྱིས་ “གཅིག་པུ་” ཞེས་བྱའོ། །“ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི་ཐུབ་པ་ལའམ། ཡང་ན་ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གཅིག་པུའོ། །“སྤྱོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་སྤྱོད་པ་དང་། ལྷག་མའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱོད་པའོ། །“གཟིགས་” ཞེས་པ་ནི་མཐོང་བའོ། །“དེ་” ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་བཅད་ནས་མི་སྐྱེད་པ་དང་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། “སྐྱེ་བཞིན་པ་མི་སྐྱེད་ཅིང་དེ་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པ་དེ་ཉིད་དོ། །“ཞི་བའི་གོ་འཕང་” ཞེས་པ་ནི་ཞི་བའི་ཆ་སྟེ། ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། ལྷག་མཐོང་། མྱང་འདས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཞི་བ་དང་། གནས་སྐབས་ཀྱི་ཞི་བ། མཐར་ཐུག་གི་ཞི་བ་གསུམ་ལས། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་མཐར་ཐུག་གི་ཞི་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་མ་ཞི་བའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོས་མཐར་ཐུག་གི་ཞི་བ་གཟིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ၂၁၁. တတိယဂါထာယ သင်္ခါယာတိ ဂဏယိတွာ, ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝီမံသိတွာ ယထာဘူတတော ဉတွာ, ဒုက္ခပရိညာယ ပရိဇာနိတွာတိ အတ္ထော. ဝတ္ထူနီတိ ယေသု ဧဝမယံ လောကော သဇ္ဇတိ, တာနိ ခန္ဓာယတနဓာတုဘေဒါနိ ကိလေသဋ္ဌာနာနိ. ပမာယ ဗီဇန္တိ ယံ တေသံ ဝတ္ထူနံ ဗီဇံ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ, တံ ပမာယ ဟိံသိတွာ, ဗာဓိတွာ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ပဇဟိတွာတိ အတ္ထော. သိနေဟမဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေတိ ယေန တဏှာဒိဋ္ဌိသိနေဟေန သိနေဟိတံ တံ ဗီဇံ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန တံ ယထာဝုတ္တံ ဝတ္ထုသဿံ ဝိရုဟေယျ, တံ သိနေဟမဿ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေ, တပ္ပဋိပက္ခာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ တံ နာနုပ္ပဝေသေယျာတိ အတ္ထော. သ ဝေ မုနိ ဇာတိခယန္တဒဿီတိ သော ဧဝရူပေါ ဗုဒ္ဓမုနိ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ ဇာတိယာ စ မရဏဿ စ အန္တဘူတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဇာတိက္ခယန္တဒဿီ [Pg.247] တက္ကံ ပဟာယ န ဥပေတိ သင်္ခံ. ဣမာယ စတုသစ္စဘာဝနာယ နဝပ္ပဘေဒမ္ပိ အကုသလဝိတက္ကံ ပဟာယ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုံ ပတွာ လောကတ္ထစရိယံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန စရိမဝိညာဏက္ခယာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုပ္ပတ္တိယာ ‘‘ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ’’တိ န ဥပေတိ သင်္ခံ. အပရိနိဗ္ဗုတော ဧဝ ဝါ ယထာ ကာမဝိတက္ကာဒိနော ဝိတက္ကဿ အပ္ပဟီနတ္တာ ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ရတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ဒုဋ္ဌော’’တိ ဝါ သင်္ခံ ဥပေတိ, ဧဝံ တက္ကံ ပဟာယ န ဥပေတိ သင်္ခန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ༢༡༡. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པ་ལས། “བརྟགས་ནས་” ཞེས་པ་ནི། བགྲངས་ཏེ། ཡོངས་སུ་བཅད་དེ། དཔྱད་དེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ནས། སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་བྱའོ། །“གཞི་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་གང་དག་ལ་ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད། ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་རྣམས་སོ། །“ས་བོན་བཅོམ་ནས་” ཞེས་པ་ནི་གཞི་དེ་དག་གི་ས་བོན་དུ་གྱུར་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། བཅོམ་ཞིང་གནོད་པ་བྱས་ཏེ། གཏན་ནས་སྤངས་པས་སྤངས་པ་ལ་བྱའོ། །“དེ་ལ་བརླན་པ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་བརླན་པ་གང་གིས་ས་བོན་དེ་བརླན་པར་བྱས་པ་ལས། མ་འོངས་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་གོང་དུ་བཤད་པའི་གཞིའི་ལོ་ཏོག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན། བརླན་པ་དེ་ཉིད་དེ་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ལམ་བསྒོམས་པ་ལས་བརླན་པ་དེ་མི་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །“ཐུབ་པ་སྐྱེ་བ་ཟད་པ་གཟིགས་པ་དེ་ཉིད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟ་བུའི་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པ་དེས་མྱང་འདས་མངོན་དུ་བྱས་པ་ལས། སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བའི་མཐར་གྱུར་པའི་མྱང་འདས་གཟིགས་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་ཟད་པ་གཟིགས་པ་སྟེ། རྟོག་པ་སྤངས་ནས་གྲངས་སུ་མི་འགྲོའོ། །བདེན་པ་བཞི་བསྒོམས་པ་འདིས་རྣམ་པ་དགུ་པོའི་མི་དགེ་བའི་རྟོག་པ་སྤངས་ཏེ། ལྷག་བཅས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཐོབ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་སྤྱོད་ཅིང་། རིམ་གྱིས་མཐར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟད་པ་ལས་ལྷག་མེད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་པས། “ལྷའམ་མིའོ་” ཞེས་གྲངས་སུ་མི་འགྲོའོ། །ཡང་ན། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། “གང་ཟག་འདི་ནི་འདོད་ཆགས་ཅན་ནོ་” འམ། “ཞེ་སྡང་ཅན་ནོ་” ཞེས་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་ལྟར། རྟོག་པ་སྤངས་པས་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་བ་སྟེ། འདིར་དོན་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། ၂၁၂. စတုတ္ထဂါထာယ အညာယာတိ အနိစ္စာဒိနယေန ဇာနိတွာ. သဗ္ဗာနီတိ အနဝသေသာနိ, နိဝေသနာနီတိ ကာမဘဝါဒိကေ ဘဝေ. နိဝသန္တိ ဟိ တေသု သတ္တာ, တသ္မာ ‘‘နိဝေသနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. အနိကာမယံ အညတရမ္ပိ တေသန္တိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌာဒီနဝတ္တာ တေသံ နိဝေသနာနံ ဧကမ္ပိ အပတ္ထေန္တော သော ဧဝရူပေါ ဗုဒ္ဓမုနိ မဂ္ဂဘာဝနာဗလေန တဏှာဂေဓဿ ဝိဂတတ္တာ ဝီတဂေဓော, ဝီတဂေဓတ္တာ ဧဝ စ အဂိဒ္ဓေါ, န ယထာ ဧကေ အဝီတဂေဓာ ဧဝ သမာနာ ‘‘အဂိဒ္ဓမှာ’’တိ ပဋိဇာနန္တိ, ဧဝံ. နာယူဟတီတိ တဿ တဿ နိဝေသနဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ န ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ပါရဂတော ဟိ ဟောတိ, ယသ္မာ ဧဝရူပေါ သဗ္ဗနိဝေသနာနံ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော ဟောတီတိ အတ္ထော. ༢༡༢. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞི་པ་ལས། “ཤེས་ནས་” ཞེས་པ་ནི། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་ནས་སོ། །“ཐམས་ཅད་” ཞེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་ལའོ། །“གནས་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲིད་པ་རྣམས་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་དེ་དག་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ “གནས་རྣམས་” ཞེས་བྱའོ། །“དེ་དག་ལས་གཅིག་ལ་ཡང་མི་རེ་བ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་གནས་དེ་དག་ལས་གཅིག་ལ་ཡང་མི་རེ་བའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པ་དེ་ནི་ལམ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྲེད་པའི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ལ། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཉིད་ནས་ཆགས་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཆགས་པ་དང་མ་བྲལ་བཞིན་དུ་ “བདག་ཅག་ཆགས་པ་དང་བྲལ་ལོ་” ཞེས་ཁས་ལེན་པ་ཁ་ཅིག་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། །“མི་གཡོ་བ་” ཞེས་པ་ནི་གནས་དེ་དང་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའི་ལས་མི་བྱེད་པ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ནི་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའི་མྱང་འདས་སུ་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ပုထုဇ္ဇနဒဿနံ ဂရဟိတွာ အတ္တနော ဒဿနံ ပသံသန္တော ဒုတိယဂါထာယ ယေဟိ ကိလေသေဟိ ပုထုဇ္ဇနော အနုပသန္တော ဟောတိ, တေသံ အဘာဝေန အတ္တနော သန္တိပဒါဓိဂမံ ပသံသန္တော တတိယဂါထာယ ယေသု ဝတ္ထူသု ပုထုဇ္ဇနော တက္ကံ အပ္ပဟာယ တထာ တထာ သင်္ခံ ဥပေတိ, တေသု စတုသစ္စဘာဝနာယ တက္ကံ ပဟာယ အတ္တနော သင်္ခါနုပဂမနံ ပသံသန္တော စတုတ္ထဂါထာယ အာယတိမ္ပိ ယာနိ နိဝေသနာနိ ကာမယမာနော ပုထုဇ္ဇနော ဘဝတဏှာယ အာယူဟတိ, တေသု တဏှာဘာဝေန အတ္တနော အနာယူဟနံ ပသံသန္တော စတူဟိ ဂါထာဟိ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဧကဋ္ဌုပ္ပတ္တိကံ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལྟ་བ་ལ་སྨད་ནས་རང་གི་གཟིགས་པ་ལ་བསྔགས་ཤིང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པས་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་གིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མ་ཞི་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་རང་ཉིད་ཞི་བའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ལ་བསྔགས་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པས་གཞི་གང་དག་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་རྟོག་པ་མ་སྤངས་པར་དེ་དང་དེའི་སྒོ་ནས་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་ལ། བདེན་པ་བཞི་བསྒོམས་པས་རྟོག་པ་སྤངས་ཏེ་རང་ཉིད་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་བ་ལ་བསྔགས་ཤིང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞི་པས་མ་འོངས་པར་ཡང་གནས་གང་དག་ལ་རེ་བའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་སྲིད་པའི་སྲེད་པས་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ལ། དེ་དག་ལ་སྲེད་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་རང་ཉིད་མི་གཡོ་བ་ལ་བསྔགས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མཐར་ཐུག་པའི་སྒོ་ནས་གླེང་གཞི་གཅིག་ལས་བརྩམས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དོ། ། ၂၁၃. သဗ္ဗာဘိဘုန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? မဟာပုရိသော မဟာဘိနိက္ခမနံ ကတွာ အနုပုဗ္ဗေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထာယ ဗာရာဏသိံ ဂစ္ဆန္တော [Pg.248] ဗောဓိမဏ္ဍဿ စ ဂယာယ စ အန္တရေ ဥပကေနာဇီဝကေန သမာဂစ္ဆိ. တေန စ ‘‘ဝိပ္ပသန္နာနိ ခေါ တေ, အာဝုသော, ဣန္ဒြိယာနီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၈၅; မဟာဝ. ၁၁) နယေန ပုဋ္ဌော ‘‘သဗ္ဗာဘိဘူ’’တိအာဒီနိ အာဟ. ဥပကော ‘‘ဟုပေယျာဝုသော’’တိ ဝတွာ, သီသံ ဩကမ္ပေတွာ, ဥမ္မဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပက္ကာမိ. အနုက္ကမေန စ ဝင်္ကဟာရဇနပဒေ အညတရံ မာဂဝိကဂါမံ ပါပုဏိ. တမေနံ မာဂဝိကဇေဋ္ဌကော ဒိသွာ – ‘‘အဟော အပ္ပိစ္ဆော သမဏော ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေတိ, အယံ လောကေ အရဟာ’’တိ ဃရံ နေတွာ မံသရသေန ပရိဝိသိတွာ ဘုတ္တာဝိဉ္စ နံ သပုတ္တဒါရော ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, ဝသထ, အဟံ ပစ္စယေန ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ နိမန္တေတွာ, ဝသနောကာသံ ကတွာ အဒါသိ. သော တတ္ထ ဝသတိ. ༢༡༣. “ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བ་” ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོས་མངོན་པར་བྱུང་བ་ཆེན་པོ་མཛད་དེ། རིམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་བརྙེས་ནས། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་གཤེགས་པ་ན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་དང་གྷ་ཡཱའི་བར་དུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཉེ་བར་འགྲོ་ (Upaka) དང་ཕྲད་དོ། །དེས་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རབ་ཏུ་དྭངས་སོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དྲིས་པ་ན། “ང་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བའོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཉེ་བར་འགྲོས་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལྟར་འགྱུར་དུ་རུང་ངོ་། །” ཞེས་སྨྲས་ཏེ། མགོ་བོ་གཡུག་གཡུག་བྱས་ནས་ལམ་གཞན་ཞིག་བཟུང་སྟེ་སོང་ངོ་། །རིམ་གྱིས་བངྒ་ (Vaṅga) ཡུལ་གྱི་རི་དྭགས་རྔོན་པའི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ཏུ་སླེབས་སོ། །རྔོན་པའི་གཙོ་བོས་དེ་མཐོང་ནས། “ཀྱེ་ཧུད་དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་འདོད་པ་ཆུང་བ་ལ། ན་བཟའ་ཡང་མི་གསོལ་བས། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞིག་གོ། །” ཞེས་བསམས་ཏེ་ཁྱིམ་དུ་བསུས་ནས་ཤ་ཁུས་མཆོད་དོ། །ཟོས་ཚར་བ་དང་ཁྱིམ་བདག་དེས་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། “བཙུན་པ་འདི་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཤིག བདག་གིས་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་བགྱིའོ། །” ཞེས་གསོལ་ཏེ་གནས་མལ་བཤམས་ནས་ཕུལ་ལོ། །དེ་དེར་གནས་སོ། ། မာဂဝိကော ဂိမှကာလေ ဥဒကသမ္ပန္နေ သီတလေ ပဒေသေ စရိတုံ ဒူရံ အပက္ကန္တေသု မိဂေသု တတ္ထ ဂစ္ဆန္တော ‘‘အမှာကံ အရဟန္တံ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟဿူ’’တိ ဆာဝံ နာမ ဓီတရံ အာဏာပေတွာ အဂမာသိ သဒ္ဓိံ ပုတ္တဘာတုကေဟိ. သာ စဿ ဓီတာ ဒဿနီယာ ဟောတိ ကောဋ္ဌာသသမ္ပန္နာ. ဒုတိယဒိဝသေ ဥပကော ဃရံ အာဂတော တံ ဒါရိကံ သဗ္ဗံ ဥပစာရံ ကတွာ, ပရိဝိသိတုံ ဥပဂတံ ဒိသွာ, ရာဂေန အဘိဘူတော ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အသက္ကောန္တော ဘာဇနေန ဘတ္တံ အာဒါယ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ, ဘတ္တံ ဧကမန္တေ နိက္ခိပိတွာ – ‘‘သစေ ဆာဝံ လဘာမိ, ဇီဝါမိ, နော စေ, မရာမီ’’တိ နိရာဟာရော သယိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ မာဂဝိကော အာဂန္တွာ ဓီတရံ ဥပကဿ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ. သာ – ‘‘ဧကဒိဝသမေဝ အာဂန္တွာ ပုန နာဂတပုဗ္ဗော’’တိ အာဟ. မာဂဝိကော ‘‘အာဂတဝေသေနေဝ နံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ တင်္ခဏညေဝ ဂန္တွာ – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အဖာသုက’’န္တိ ပါဒေ ပရာမသန္တော ပုစ္ဆိ. ဥပကော နိတ္ထုနန္တော ပရိဝတ္တတိယေဝ. သော ‘‘ဝဒ, ဘန္တေ, ယံ မယာ သက္ကာ ကာတုံ, သဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. ဥပကော – ‘‘သစေ ဆာဝံ လဘာမိ, ဇီဝါမိ, နော စေ, ဣဓေဝ မရဏံ သေယျော’’တိ အာဟ. ‘‘ဇာနာသိ ပန, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ သိပ္ပ’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘န, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ သိပ္ပံ အဇာနန္တေန သက္ကာ ဃရာဝါသံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ? သော အာဟ – ‘‘နာဟံ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာမိ, အပိစ တုမှာကံ မံသဟာရကော ဘဝိဿာမိ, မံသဉ္စ ဝိက္ကိဏိဿာမီ’’တိ. မာဂဝိကောပိ ‘‘အမှာကံ ဧတဒေဝ ရုစ္စတီ’’တိ ဥတ္တရသာဋကံ ဒတွာ, ဃရံ အာနေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ. တေသံ သံဝါသမနွာယ ပုတ္တော [Pg.249] ဝိဇာယိ. သုဘဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အကံသု. ဆာဝါ ပုတ္တတောသနဂီတေန ဥပကံ ဥပ္ပဏ္ဍေသိ. သော တံ အသဟန္တော ‘‘ဘဒ္ဒေ, အဟံ အနန္တဇိနဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ မဇ္ဈိမဒေသာဘိမုခေါ ပက္ကာမိ. སོ་ཁའི་དུས་སུ་ཆུ་དང་ལྡན་ཞིང་བསིལ་བའི་གནས་སུ་རྒྱུ་བའི་ཕྱིར་རི་དྭགས་རྣམས་ཐག་རིང་དུ་སོང་བ་ན། རྔོན་པ་དེས་དེར་འགྲོ་བའི་ཚེ། “བདག་ཅག་གི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་གུས་པས་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་ཤིག” ཅེས་བུ་མོ་ཚཱ་བཱ་ (Chāvā) ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསྒོ་ནས། བུ་དང་སྤུན་ཟླ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་སོང་ངོ་། །རྔོན་པའི་བུ་མོ་དེ་ནི་མཛེས་ཤིང་ལུས་ཀྱི་ཆ་བྱད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞིག་གོ། །ཉིན་གཉིས་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་ཁྱིམ་དུ་འོངས་པ་ན། བུ་མོ་དེས་བསྙེན་བཀུར་ཐམས་ཅད་བྱས་ཏེ་ཟས་འབུལ་བར་ཉེ་བར་བཅར་བ་མཐོང་ནས། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ནོན་ཏེ་ཟས་ཀྱང་ཟ་མ་ནུས་པར། སྣོད་དུ་ཟན་བླངས་ཏེ་རང་གི་གནས་སུ་སོང་ནས། ཟན་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞག་སྟེ། “གལ་ཏེ་ཚཱ་བཱ་ཐོབ་ན་ནི་གསོན་ལ། མ་ཐོབ་ན་ནི་འཆིའོ། །” ཞེས་བསམས་ཏེ་ཟས་མེད་པར་ཉལ་ལོ། །ཉིན་བདུན་པར་རྔོན་པ་ཕྱིར་འོངས་ནས་བུ་མོ་ལ་ཉེ་བར་འགྲོའི་གནས་ཚུལ་དྲིས་པ་ན། མོས་ “ཉིན་གཅིག་ཁོ་ནར་འོངས་པ་ལས་དེ་ནས་བཟུང་ཕྱིར་མ་བྱོན་ཏོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྔོན་པས་ “འོངས་པའི་ཆ་བྱད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་གནས་སུ་སོང་སྟེ་འདྲི་བར་བྱའོ། །” ཞེས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སོང་ནས། “བཙུན་པ་སྐུ་ཁམས་མི་བདེ་བ་ཅི་ཞིག་བྱུང་།” ཞེས་ཞབས་ལ་ཕྱག་བྱེད་བཞིན་དུ་དྲིས་སོ། །ཉེ་བར་འགྲོ་ནི་འཁུན་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་དུ་ཕར་ཚུར་འགྲེ་ལོག་རྒྱག་པ་ཁོ་ནར་བྱེད་དོ། །རྔོན་པས་ “བཙུན་པ་གསུངས་ཤིག བདག་གིས་ཅི་ཞིག་བགྱི་ནུས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་བགྱིའོ། །” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། ཉེ་བར་འགྲོས་ “གལ་ཏེ་ཚཱ་བཱ་ཐོབ་ན་ནི་གསོན་ལ། མ་ཐོབ་ན་ནི་འདི་ཉིད་དུ་ཤི་བ་དགའོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །“བཙུན་པ་འོན་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱིས་བཟོ་རིག་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མཁྱེན་ནམ།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “མི་ཤེས་སོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །“བཙུན་པ་བཟོ་རིག་གང་ཡང་མི་ཤེས་པས་ནི་ཁྱིམ་ཐབ་འཛིན་མི་ནུས་སོ། །” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། དེས་ “ང་ནི་བཟོ་རིག་གང་ཡང་མི་ཤེས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཁྱེད་ཀྱི་ཤ་སྐྱེལ་མཁན་བྱེད་ཅིང་ཤ་ཡང་འཚོང་བར་བྱའོ། །” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྔོན་པས་ཀྱང་ “བདག་ཅག་ལ་ཡང་དེ་ཉིད་འཐད་དོ། །” ཞེས་སྨྲས་ཏེ་བླ་གོས་ཤིག་བྱིན་ནས་ཁྱིམ་དུ་བསུས་ཏེ་བུ་མོ་བྱིན་ནོ། །དེ་དག་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ལས་བུ་ཞིག་སྐྱེས་ཏེ། མིང་ལ་སུ་བྷ་དྲ་ (Subhadda) ཞེས་བཏགས་སོ། །ཚཱ་བཱས་བུ་འཇགས་པའི་གླུ་དབྱངས་ཀྱིས་ཉེ་བར་འགྲོ་ལ་འཕྱ་སྨོད་བྱས་སོ། །དེས་དེ་མ་བཟོད་པར། “བཟང་མོ་ང་ནི་མཐའ་ཡས་རྒྱལ་བའི་དྲུང་དུ་འགྲོའོ། །” ཞེས་སྨྲས་ཏེ་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སོང་ངོ་། ། ဘဂဝါ စ တေန သမယေန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပဋိကစ္စေဝ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ – ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, အနန္တဇိနောတိ ပုစ္ဆမာနော အာဂစ္ဆတိ, တဿ မံ ဒဿေယျာထာ’’တိ. ဥပကောပိ ခေါ အနုပုဗ္ဗေနေဝ သာဝတ္ထိံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဌတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ မမ သဟာယော အနန္တဇိနော နာမ အတ္ထိ, သော ကုဟိံ ဝသတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ နယိံသု. ဘဂဝါ တဿာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သော ဒေသနာပရိယောသာနေ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဘိက္ခူ တဿ ပုဗ္ဗပ္ပဝတ္တိံ သုတွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘ဘဂဝါ ပဌမံ နိဿိရိကဿ နဂ္ဂသမဏဿ ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိ. ဘဂဝါ တံ ကထာသမုဋ္ဌာနံ ဝိဒိတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ တင်္ခဏာနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ? တေ သဗ္ဗံ ကထေသုံ. တတော ဘဂဝါ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အဟေတုအပ္ပစ္စယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, နိမ္မလာ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာ, န သက္ကာ တတ္ထ ဒေါသံ ဒဋ္ဌုံ. တေန, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မဒေသနူပနိဿယေန ဥပကော ဧတရဟိ အနာဂါမီ ဇာတော’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ဒေသနာမလာဘာဝဒီပိကံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དུས་དེ་ཉིད་ན་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་ན་བཞུགས་སོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །སུ་ཞིག་མཐའ་ཡས་རྒྱལ་བ་ཞེས་འདྲི་ཞིང་འོངས་ན། དེ་ལ་ང་སྟོན་ཅིག་ཅེས་བཀའ་བསྒོའོ། ཉེ་གནས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་འོངས་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་དབུས་སུ་ལངས་ནས། གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ན་ངའི་གྲོགས་པོ་མཐའ་ཡས་རྒྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེ་གང་ན་གནས་ཞེས་དྲིའོ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཁྲིད་དོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་བསྟན་ཏོ། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དེ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་སོ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་སྔོན་གྱི་བྱུང་བ་ཐོས་ནས་གཏམ་གླེང་བསླངས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐོག་མར་དཔལ་མེད་པའི་གཅེར་བུ་པ་ལ་ཆོས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཏམ་གླེང་དེ་བྱུང་བ་མཁྱེན་ནས། དྲི་གཙང་ཁང་ནས་བྱུང་སྟེ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ད་ལྟ་གཏམ་གང་གིས་འདུས་ཏེ་འཁོད་ཅེས་སོ། དེ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་གསོལ་ཏོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་པར་ཆོས་མི་སྟོན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ལ་སྐྱོན་མཐོང་བར་མི་ནུས་སོ། དགེ་སློང་དག །ཆོས་བསྟན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེས་ཉེ་གནས་ནི་ད་ལྟ་ཕྱིར་མི་འོང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ནས། རང་གི་ཆོས་བསྟན་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། တဿတ္ထော – သာသဝေသု သဗ္ဗခန္ဓာယတနဓာတူသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန တေဟိ အနဘိဘူတတ္တာ သယဉ္စ တေ ဓမ္မေ သဗ္ဗေ အဘိဘုယျ ပဝတ္တတ္တာ သဗ္ဗာဘိဘုံ. တေသဉ္စ အညေသဉ္စ သဗ္ဗဓမ္မာနံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိဒိတတ္တာ သဗ္ဗဝိဒုံ. သဗ္ဗဓမ္မဒေသနသမတ္ထာယ သောဘနာယ မေဓာယ သမန္နာဂတတ္တာ သုမေဓံ. ယေသံ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပါနံ ဝသေန သာသဝခန္ဓာဒိဘေဒေသု သဗ္ဗဓမ္မေသု ဥပလိမ္ပတိ, တေသံ လေပါနံ အဘာဝါ တေသု သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနုပလိတ္တံ. တေသု စ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဆန္ဒရာဂါဘာဝေန သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မေ ဇဟိတွာ ဌိတတ္တာ သဗ္ဗဉ္ဇဟံ. ဥပဓိဝိဝေကနိန္နေန စိတ္တေန တဏှက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ ဝိသေသေန မုတ္တတ္တာ တဏှက္ခယေ ဝိမုတ္တံ, အဓိမုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ တမ္ပိ ပဏ္ဍိတာ သတ္တာ မုနိံ ဝေဒယန္တိ ဇာနန္တိ. ပဿထ ယာဝ ပဋိဝိသိဋ္ဌောဝါယံ မုနိ, တဿ ကုတော ဒေသနာမလန္တိ အတ္တာနံ ဝိဘာဝေတိ[Pg.250]. ဝိဘာဝနတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဝါသဒ္ဒေါတိ. ကေစိ ပန ဝဏ္ဏယန္တိ – ‘‘ဥပကော တဒါ တထာဂတံ ဒိသွာပိ ‘အယံ ဗုဒ္ဓမုနီ’တိ န သဒ္ဒဟီ’’တိ ဧဝံ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ, တတော ဘဂဝါ ‘‘သဒ္ဒဟတု ဝါ မာ ဝါ, ဓီရာ ပန တံ မုနိံ ဝေဒယန္တီ’’တိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမဘာသီတိ. དེའི་དོན་ནི། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཐམས་ཅད་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་སྤངས་པས་དེ་དག་གིས་མ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་གནས་པས་ན། ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའོ། དེ་དག་དང་གཞན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་པས་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའོ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པར་ནུས་པའི་མཛེས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པས་ན། ཤེས་རབ་བཟང་པོའོ། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་བྱུག་པ་གང་དག་གི་དབང་གིས་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གོས་པར་འགྱུར་ན། བྱུག་པ་དེ་དག་མེད་པས་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་མ་གོས་པའོ། ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་པས་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་གནས་པས་ན། ཐམས་ཅད་སྤོང་བའོ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བྲལ་བར་གཞོལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་སྲེད་པ་ཟད་པའི་མྱང་འདས་ལ་ཁྱད་པར་དུ་གྲོལ་བས་ན། སྲེད་པ་ཟད་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། མོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་ནི། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་སོ། ཐུབ་པ་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག །དེའི་ཆོས་བསྟན་པ་ལ་དྲི་མ་གང་ནས་འབྱུང་ཞེས་རང་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། འདིར་ 'ཝཱ་' (vā) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་འཆད་དེ། དེའི་ཚེ་ཉེ་གནས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཇལ་ཡང་ 'འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཐུབ་པའོ་' ཞེས་མ་དད་པས། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་གཏམ་གླེང་བསླངས་སོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལན་འདས་ཀྱིས་ 'དད་ཀྱང་རུང་མ་དད་ཀྱང་རུང་། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དེ་ཉིད་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་' ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་སོ། ၂၁၄. ပညာဗလန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ဂါထာ ရေဝတတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ’’တိ ဣမိဿာ ဂါထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ရေဝတတ္ထေရဿ အာဒိတော ပဘုတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ပဗ္ဗဇိတဿ ခဒိရဝနေ ဝိဟာရော, တတ္ထ ဝိဟရတော ဝိသေသာဓိဂမော, ဘဂဝတော တတ္ထ ဂမနပစ္စာဂမနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္စာဂတေ ပန ဘဂဝတိ ယော သော မဟလ္လကဘိက္ခု ဥပါဟနံ သမ္မုဿိတွာ ပဋိနိဝတ္တော ခဒိရရုက္ခေ အာလဂ္ဂိတံ ဒိသွာ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တော ဝိသာခါယ ဥပါသိကာယ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ရေဝတတ္ထေရဿ ဝသနောကာသော ရမဏီယော’’တိ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆမာနာယ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပသံသိတော, တေ အပသာဒေန္တော ‘‘ဥပါသိကေ, ဧတေ တုစ္ဆံ ဘဏန္တိ, န သုန္ဒရော ဘူမိပ္ပဒေသော, အတိလူခကက္ခဠံ ခဒိရဝနမေဝါ’’တိ အာဟ. သော ဝိသာခါယ အာဂန္တုကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိပတိတေ ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာပေန္တော အာဟ – ‘‘ကိံ, အာဝုသော, ရေဝတတ္ထေရဿ သေနာသနေ ရမဏီယံ တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. ဘဂဝါ တံ ဉတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ တင်္ခဏာနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ပရိသမဇ္ဈံ ပတွာ, ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ? တေ အာဟံသု – ‘‘ရေဝတံ, ဘန္တေ, အာရဗ္ဘ ကထာ ဥပ္ပန္နာ ‘ဧဝံ နဝကမ္မိကော ကဒါ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတီ’’’တိ. ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ရေဝတော နဝကမ္မိကော, အရဟာ ရေဝတော ခီဏာသဝေါ’’တိ ဝတွာ တံ အာရဗ္ဘ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ༢༡༤. 'ཤེས་རབ་སྟོབས་' ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་གང་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་ལ་བརྩམས་ཏེ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ 'གྲོང་ངམ་ཡང་ན་ནགས་སུ་རུང་' ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས། གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་ཐོག་མ་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་སེང་ལྡེང་གི་ཚལ་དུ་གནས་པ་དང་། དེ་ན་གནས་ཤིང་ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེར་གཤེགས་པ་དང་ཕྱིར་བྱོན་པ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕྱིར་བྱོན་པའི་ཚེ། དགེ་སློང་རྒན་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་ལྷམ་བརྗེད་ནས་ཕྱིར་ལོག་པ་ན། ལྷམ་དེ་སེང་ལྡེང་གི་ཤིང་ལ་ཐོགས་པ་མཐོང་ནས། མཉན་ཡོད་དུ་སླེབས་པ་དང་། དད་ལྡན་མ་ས་སྲུང་མས་ 'བཙུན་པ་དག །གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་བཞུགས་གནས་ནི་ཉམས་དགའ་འམ།' ཞེས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་དྲིས་པ་ན། དགེ་སློང་གང་དག་གིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དེ་དག་ལ་མ་རངས་པར། 'དད་ལྡན་མ། དེ་དག་གིས་ནི་གཏམ་སྟོང་པ་སྨྲ་སྟེ། ས་ཕྱོགས་དེ་ནི་མཛེས་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཤིན་ཏུ་རྩུབ་ཅིང་གྱོང་བའི་སེང་ལྡེང་གི་ཚལ་ཁོ་ནའོ།' ཞེས་སྨྲས་སོ། དེས་ས་སྲུང་མས་སྦྱར་བའི་གློ་བུར་གྱི་ཟས་བཟོས་ནས། ཉིན་གུང་གི་འོག་ཏུ་འདུ་ཁང་དུ་འདུས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཅིང་སྨྲས་པ། 'ཚེ་ལྡན་དག །ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་གནས་མལ་ལ་ཉམས་དགའ་བ་ཅི་ཞིག་མཐོང་།' ཞེས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་མཁྱེན་ནས། དྲི་གཙང་ཁང་ནས་བྱུང་སྟེ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་གཤེགས་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ཏེ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། 'དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ད་ལྟ་གཏམ་གང་གིས་འདུས་ཏེ་འཁོད་ཅེས་སོ།' དེ་དག་གིས་གསོལ་པ། 'བཙུན་པ། གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་ལ་བརྩམས་ཏེ་གཏམ་འདི་ལྟར་བྱུང་སྟེ། ལས་གསར་དུ་བྱེད་པ་འདི་འདྲ་བས་ནམ་ཞིག་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་པར་འགྱུར་ཞེས་སོ།' 'དགེ་སློང་དག །ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་ནི་ལས་གསར་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་གྱི། ནམ་མཁའི་སྙིང་པོ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཟག་པ་ཟད་པའོ།' ཞེས་གསུངས་ནས། དེ་ལ་བརྩམས་ཏེ་དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། တဿတ္ထော – ဒုဗ္ဗလကရကိလေသပ္ပဟာနသာဓကေန ဝိကုဗ္ဗနအဓိဋ္ဌာနပ္ပဘေဒေန ဝါ ပညာဗလေန သမန္နာဂတတ္တာ ပညာဗလံ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန ဓုတင်္ဂဝတေန စ ဥပပန္နတ္တာ သီလဝတူပပန္နံ, မဂ္ဂသမာဓိနာ ဖလသမာဓိနာ ဣရိယာပထသမာဓိနာ စ သမာဟိတံ, ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန ဈာနေန ဈာနေ ဝါ ရတတ္တာ ဈာနရတံ, သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တတ္တာ သတိမံ, ရာဂါဒိသင်္ဂတော ပမုတ္တတာ သင်္ဂါ ပမုတ္တံ, ပဉ္စစေတောခိလစတုအာသဝါဘာဝေန အခိလံ အနာသဝံ တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိံ ဝေဒယန္တိ. တမ္ပိ ဧဝံ ပညာဒိဂုဏသံယုတ္တံ သင်္ဂါဒိဒေါသဝိသံယုတ္တံ ပဏ္ဍိတာ သတ္တာ မုနိံ ဝါ ဝေဒယန္တိ. ပဿထ ယာဝ ပဋိဝိသိဋ္ဌောဝါယံ [Pg.251] ခီဏာသဝမုနိ, သော ‘‘နဝကမ္မိကော’’တိ ဝါ ‘‘ကဒါ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတီ’’တိ ဝါ ကထံ ဝတ္တဗ္ဗော. သော ဟိ ပညာဗလေန တံ ဝိဟာရံ နိဋ္ဌာပေသိ, န နဝကမ္မကရဏေန, ကတကိစ္စောဝ သော, န ဣဒါနိ သမဏဓမ္မံ ကရိဿတီတိ ရေဝတတ္ထေရံ ဝိဘာဝေတိ. ဝိဘာဝနတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါတိ. དེའི་དོན་ནི། ཉོན་མོངས་པ་སྟོབས་ཆུང་བར་བྱེད་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་རྣམ་འཕྲུལ་དང་སྨོན་ལམ་གྱི་དབྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་ན། ཤེས་རབ་སྟོབས་སོ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཞི་དང་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པས་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པའོ། ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། འབྲས་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྤྱོད་ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་མཉམ་པར་བཞག་པའོ། ཉེ་བར་གནས་པ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་དབྱེ་བའི་བསམ་གཏན་ལ་དགའ་བས་ན། བསམ་གཏན་ལ་དགའ་བའོ། དྲན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས་ན། དྲན་པ་དང་ལྡན་པའོ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་སྦྱོར་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་ན། ཀུན་སྦྱོར་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། སེམས་ཀྱི་ཐ་བ་ལྔ་དང་ཟག་པ་བཞི་མེད་པས་ན། ཐ་བ་མེད་ཅིང་ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ། དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ཞིང་ཀུན་སྦྱོར་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བའི་གང་ཟག་དེ་ལ་ཡང་མཁས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པ་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག །དེ་ལ་ 'ལས་གསར་དུ་བྱེད་པ་' ཞེས་སམ། 'ནམ་ཞིག་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་པར་འགྱུར་' ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ། དེས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་གྲུབ་པར་མཛད་ཀྱི། ལས་གསར་དུ་བྱས་པས་མ་ཡིན་ནོ། དེ་ནི་བྱ་བ་བྱས་ཟིན་པ་ཉིད་ཡིན་པས། ད་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱེད་མི་དགོས་སོ་ཞེས་གནས་བརྟན་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་ཚུལ་གསལ་བར་མཛད་དོ། འདིར་ 'ཝཱ་' (vā) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། ၂၁၅. ဧကံ စရန္တန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဗောဓိမဏ္ဍတော ပဘုတိ ယထာက္ကမံ ကပိလဝတ္ထုံ အနုပ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ပိတာပုတ္တသမာဂမေ ဝတ္တမာနေ ဘဂဝါ သမ္မောဒမာနေန ရညာ သုဒ္ဓေါဒနေန ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, ဂဟဋ္ဌကာလေ ဂန္ဓကရဏ္ဍကေ ဝါသိတာနိ ကာသိကာဒီနိ ဒုဿာနိ နိဝါသေတွာ ဣဒါနိ ကထံ ဆိန္နကာနိ ပံသုကူလာနိ ဓာရေထာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဝုတ္တော ရာဇာနံ အနုနယမာနော – ༢༡༥. 'གཅིག་པུར་རྒྱུ་བ་' ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་རིམ་གྱིས་སེར་སྐྱའི་གཞི་རུ་བྱོན་པའི་ཚེ། ཡབ་དང་སྲས་མཇལ་འཛོམས་གནང་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མས་དགྱེས་བཞིན་དུ། 'བཙུན་པ། ཁྱེད་ཀྱིས་ཁྱིམ་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ་དྲི་སྒྲོམ་གྱིས་བདུག་པའི་ཡུལ་ཀཱ་ཤིའི་གོས་ལ་སོགས་པ་གྱོན་ནས། ད་ལྟ་ཇི་ལྟར་དུམ་བུར་བཏུབ་པའི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོས་གོས་བསྣམས་པ་ལགས་' ཞེས་ལ་སོགས་པར་གསོལ་བ་ན། རྒྱལ་པོ་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར། ‘‘ယံ တွံ တာတ ဝဒေ မယှံ, ပဋ္ဋုဏ္ဏံ ဒုကူလကာသိကံ; ပံသုကူလံ တတော သေယျံ, ဧတံ မေ အဘိပတ္ထိတ’’န္တိ. – ཡབ་གཅིག་ཁྱེད་ཀྱིས་བདག་ལ་གསུངས་པ་ཡི། །དར་ཟབ་དང་ནི་ཀཱ་ཤིའི་རས་གོས་ལས། །ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོས་གོས་མཆོག་ཡིན་ཏེ། །འདི་ནི་བདག་གིས་མངོན་པར་འདོད་པ་ལགས། အာဒီနိ ဝတွာ လောကဓမ္မေဟိ အတ္တနော အဝိကမ္ပဘာဝံ ဒဿေန္တော ရညော ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ သတ္တပဒဂါထမဘာသိ. ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ནས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་མི་གཡོ་བའི་ཚུལ་བསྟན་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྐང་པ་བདུན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། တဿတ္ထော – ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတာဒီဟိ ဧကံ, ဣရိယာပထာဒီဟိ စရိယာဟိ စရန္တံ. မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂမေန မုနိံ. သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ပမာဒါဘာဝတော အပ္ပမတ္တံ. အက္ကောသနဂရဟနာဒိဘေဒါယ နိန္ဒာယ ဝဏ္ဏနထောမနာဒိဘေဒါယ ပသံသာယ စာတိ ဣမာသု နိန္ဒာပသံသာသု ပဋိဃာနုနယဝသေန အဝေဓမာနံ. နိန္ဒာပသံသာမုခေန စေတ္ထ အဋ္ဌပိ လောကဓမ္မာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီဟံဝ ဘေရိသဒ္ဒါဒီသု သဒ္ဒေသု အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု ပကတိဝိကာရာနုပဂမေန အသန္တသန္တံ, ပန္တေသု ဝါ သေနာသနေသု သန္တာသာဘာဝေန. ဝါတံဝ သုတ္တမယာဒိဘေဒေ ဇာလမှိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိဇာလေ အသဇ္ဇမာနံ, အဋ္ဌသု ဝါ လောကဓမ္မေသု ပဋိဃာနုနယဝသေန အသဇ္ဇမာနံ. ပဒုမံဝ တောယေန လောကေ ဇာတမ္ပိ ယေသံ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပါနံ ဝသေန သတ္တာ လောကေန လိပ္ပန္တိ, တေသံ လေပါနံ ပဟီနတ္တာ လောကေန အလိပ္ပမာနံ, နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတွာ တေန မဂ္ဂေန နေတာရမညေသံ ဒေဝမနုဿာနံ. အတ္တနော ပန အညေန ကေနစိ မဂ္ဂံ ဒဿေတွာ အနေတဗ္ဗတ္တာ အနညနေယျံ တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ ဗုဒ္ဓမုနိံ ဝေဒယန္တီတိ အတ္တာနံ ဝိဘာဝေတိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ. དེའི་དོན་ནི། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གཅིག་པུར། སྤྱོད་ལམ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུ་བའོ། ཐུབ་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ན། ཐུབ་པའོ། གནས་ཐམས་ཅད་དུ་བག་མེད་པ་མེད་པས་ན། བག་ཡོད་པའོ། གཤེ་བ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་སྨད་པ་དང་། བསྔགས་པ་དང་བསྟོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་བསྟོད་པ་སྟེ། སྨད་པ་དང་བསྟོད་པ་འདི་དག་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་མི་གཡོ་བའོ། འདིར་སྨད་པ་དང་བསྟོད་པའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། སེང་གེ་བཞིན་དུ་རྔའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལའམ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་འགྱུར་བ་མེད་པར་མི་སྐྲག་པ་སྟེ། ཡང་ན་དབེན་པའི་གནས་མལ་རྣམས་སུ་སྐྲག་པ་མེད་པའོ། རླུང་བཞིན་དུ་སྐུད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་དྲ་བ་ལའམ། ལམ་བཞི་པོ་དག་གིས་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་དྲ་བ་ལ་མི་ཆགས་པ་སྟེ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་མི་ཆགས་པའོ། པདྨ་ཆུས་མ་གོས་པ་བཞིན་དུ། འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་བྱུག་པ་གང་དག་གི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གོས་པར་འགྱུར་ན། བྱུག་པ་དེ་དག་སྤངས་པས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་མ་གོས་པའོ། མྱང་འདས་སུ་འགྲོ་བའི་ལམ་བསྐྱེད་ནས། ལམ་དེས་ལྷ་དང་མི་གཞན་རྣམས་འདྲེན་པའོ། རང་ཉིད་ནི་གཞན་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ལམ་བསྟན་ཏེ་བཀྲི་བར་མི་ནུས་པས་གཞན་གྱིས་བཀྲི་བར་མི་ནུས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་རང་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། འདིར་ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། ၂၁၆. ယော [Pg.252] ဩဂဟဏေတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတော ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပူရိတဒသပါရမိဒသဥပပါရမိဒသပရမတ္ထပါရမိပ္ပဘေဒံ အဘိနီဟာရဂုဏပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ အဘိနိဗ္ဗတ္တိဂုဏံ တတ္ထ နိဝါသဂုဏံ မဟာဝိလောကနဂုဏံ ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ ဂဗ္ဘဝါသံ ဂဗ္ဘနိက္ခမနံ ပဒဝီတိဟာရံ ဒိသာဝိလောကနံ ဗြဟ္မဂဇ္ဇနံ မဟာဘိနိက္ခမနံ မဟာပဓာနံ အဘိသမ္ဗောဓိံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂဉာဏံ ဖလဉာဏံ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ, ဒသဗလဉာဏံ, စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ, ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ, ဆဗ္ဗိဓံ အသာဓာရဏဉာဏံ, အဋ္ဌဝိဓံ သာဝကသာဓာရဏဗုဒ္ဓဉာဏံ, စုဒ္ဒသဝိဓံ ဗုဒ္ဓဉာဏံ, အဋ္ဌာရသဗုဒ္ဓဂုဏပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ, ဧကူနဝီသတိဝိဓပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ, သတ္တသတ္တတိဝိဓဉာဏဝတ္ထု ဧဝမိစ္စာဒိဂုဏသတသဟဿေ နိဿာယ ပဝတ္တံ မဟာလာဘသက္ကာရံ အသဟမာနေဟိ တိတ္ထိယေဟိ ဥယျောဇိတာယ စိဉ္စမာဏဝိကာယ ‘‘ဧကံ ဓမ္မံ အတီတဿာ’’တိ ဣမိဿာ ဂါထာယ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယေန စတုပရိသမဇ္ဈေ ဘဂဝတော အယသေ ဥပ္ပာဒိတေ တပ္ပစ္စယာ ဘိက္ခူ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘ဧဝရူပေပိ နာမ အယသေ ဥပ္ပန္နေ န ဘဂဝတော စိတ္တဿ အညထတ္တံ အတ္ထီ’’တိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ တင်္ခဏာနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ပရိသမဇ္ဈံ ပတွာ, ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ, ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ? တေ သဗ္ဗံ အာရောစေသုံ. တတော ဘဂဝါ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ, ဘိက္ခဝေ, အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု တာဒိနော ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ༢༡༦. “གང་ཞིག་ཆུ་ཁའི་ཀ་བ་བཞིན་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་མ་ཐག་པའི་སྐབས་སུ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བཞི་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་། ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་། དོན་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་སྟེ་རྣམ་པ་སོ་སོར་རྫོགས་པར་བྱས་ཤིང་། སྨོན་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ། དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། དེ་ན་བཞུགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། གཟིགས་པ་ཆེན་པོའི་ཡོན་ཏན་དང་། མངལ་དུ་གཤེགས་པ་དང་། མངལ་ན་བཞུགས་པ་དང་། མངལ་ལས་བྱུང་བ་དང་། གོམ་པ་བོར་བ་དང་། ཕྱོགས་སུ་གཟིགས་པ་དང་། ཚངས་པའི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་དང་། མངོན་པར་བྱུང་བ་ཆེན་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང་། ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་བཞི་དང་འབྲས་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། འཁོར་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སྟོབས་བཅུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སྐྱེ་གནས་བཞི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། འགྲོ་བ་ལྔ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་དྲུག་དང་། ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་བཅུ་དགུ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་རྣམ་པ་བདུན་ཅུ་རྩ་བདུན་ལ་སོགས་པ། འདི་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་འབུམ་ཕྲག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ཆེན་པོ་ལ་མི་བཟོད་པའི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུལ་བའི་བུ་མོ་ཙིཉྩ་མ་ཎ་བི་ཀཱ་ཡིས། “ཆོས་གཅིག་ལས་འདས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་གླེང་གཞིའི་ནང་དུ་བཤད་པ་བཞིན། འཁོར་བཞིའི་དབུས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མི་སྙན་པ་བསྐྱེད་པར་བྱས་པ་ན། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གཏམ་འདི་ལྟར་བརྩམས་ཏེ། “འདི་ལྟ་བུའི་མི་སྙན་པ་བྱུང་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ལ་འགྱུར་བ་གཏན་ནས་མི་མངའ་འོ་”ཞེས་སོ།། དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཁྱེན་ནས་དྲི་གཙང་ཁང་ལས་བྱུང་སྟེ། སྐབས་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་གཤེགས་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ཏེ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་ཚོ་ད་ལྟ་གཏམ་གང་ཞིག་གླེང་ཞིང་འདུས་ཏེ་འཁོད་པ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་པ་ན། དེ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་གསོལ་ཏོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག །སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་ལ་མི་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ནས། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། တဿတ္ထော – ယထာ နာမ ဩဂဟဏေ မနုဿာနံ နှာနတိတ္ထေ အင်္ဂဃံသနတ္ထာယ စတုရဿေ ဝါ အဋ္ဌံသေ ဝါ ထမ္ဘေ နိခါတေ ဥစ္စကုလီနာပိ နီစကုလီနာပိ အင်္ဂံ ဃံသန္တိ, န တေန ထမ္ဘဿ ဥန္နတိ ဝါ ဩနတိ ဝါ ဟောတိ. ဧဝမေဝံ ယော ဩဂဟဏေ ထမ္ဘောရိဝါဘိဇာယတိ ယသ္မိံ ပရေ ဝါစာပရိယန္တံ ဝဒန္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပရေ တိတ္ထိယာ ဝါ အညေ ဝါ ဝဏ္ဏဝသေန ဥပရိမံ ဝါ အဝဏ္ဏဝသေန ဟေဋ္ဌိမံ ဝါ ဝါစာပရိယန္တံ ဝဒန္တိ, တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အနုနယံ ဝါ ပဋိဃံ ဝါ အနာပဇ္ဇမာနော တာဒိဘာဝေန ယော ဩဂဟဏေ ထမ္ဘောရိဝ ဘဝတီတိ. တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယန္တိ တံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ရာဂါဘာဝေန ဝီတရာဂံ, အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ စ ဒေါသမောဟာဘာဝေန သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ, သုဋ္ဌု ဝါ သမောဓာနေတွာ ဌပိတိန္ဒြိယံ, ရက္ခိတိန္ဒြိယံ, ဂေါပိတိန္ဒြိယန္တိ [Pg.253] ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တိ ဗုဒ္ဓမုနိံ ဝေဒယန္တိ, တဿ ကထံ စိတ္တဿ အညထတ္တံ ဘဝိဿတီတိ အတ္တာနံ ဝိဘာဝေတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. དེའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲུས་བྱེད་པའི་ཆུ་ཁར། ལུས་འཕུར་བའི་ཕྱིར་ཟུར་བཞི་པ་འམ་ཟུར་བརྒྱད་པའི་ཀ་བ་བཙུགས་པ་ལ། རིགས་མཐོ་བ་དང་རིགས་དམའ་བ་གཉིས་ཀས་ལུས་འཕུར་ཡང་། དེས་ཀ་བ་དེ་མཐོ་བར་འགྱུར་བ་འམ་དམའ་བར་འགྱུར་བ་མེད་པ་བཞིན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་གིས་ཚིག་གི་མཐའ་སྨྲས་པ་ན། གང་ཞིག་ཆུ་ཁའི་ཀ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པའོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དོན་གང་ཞིག་ལ་མུ་སྟེགས་ཅན་ནམ་གཞན་དག་གིས་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་མཐོ་བའི་ཚིག་གམ། མ་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་དམའ་བའི་ཚིག་གི་མཐའ་སྨྲས་ཀྱང་། དོན་དེ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་འམ་ཁོང་ཁྲོ་བར་མི་འགྱུར་བར། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ཆུ་ཁའི་ཀ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པའོ།། “འདོད་ཆགས་བྲལ་ཞིང་དབང་པོ་ལེགས་པར་ཞི་བ་དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་ལ་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་མེད་པས་དབང་པོ་ལེགས་པར་ཞི་བའམ། ཡང་ན་དབང་པོ་རྣམས་ལེགས་པར་བསྡུས་ཏེ་བཞག་པ་དང་། བསྲུངས་པ་དང་། སྦས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པ་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་མཁྱེན་པ་སྟེ། དེའི་ཐུགས་ལ་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་ཡོང་ཞེས་བདག་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་པའོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ།། ၂၁၇. ယော ဝေ ဌိတတ္တောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယံ ကိရ အညတရာ သေဋ္ဌိဓီတာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ တန္တဝါယသာလံ ဂန္တွာ တသရံ ဝဋ္ဋေန္တေ ဒိသွာ တဿ ဥဇုဘာဝေန တပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗ္ဗေ သတ္တာ ကာယဝစီမနောဝင်္ကံ ပဟာယ တသရံ ဝိယ ဥဇုစိတ္တာ ဘဝေယျု’’န္တိ. သာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာပိ ပုနပ္ပုနံ တဒေဝ နိမိတ္တံ အာဝဇ္ဇေန္တီ နိသီဒိ. ဧဝံ ပဋိပန္နာယ စဿာ န စိရဿေဝ အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ အဟောသိ, တဒနုသာရေနေဝ စ ဒုက္ခာနတ္တလက္ခဏာနိပိ. အထဿာ တယောပိ ဘဝါ အာဒိတ္တာ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟိံသု. တံ တထာ ဝိပဿမာနံ ဉတွာ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ ဩဘာသံ မုဉ္စိ. သာ တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တီ ဘဂဝန္တံ ပဿေ နိသိန္နမိဝ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာယ ပဉ္ဇလိကာ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ ဘဂဝါ သပ္ပာယံ ဝိဒိတွာ ဓမ္မဒေသနာဝသေန ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ༢༡༧. “གང་ཞིག་བདག་ཉིད་བརྟན་པ་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། མཉན་ཡོད་དུ་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་མོ་ཞིག་ཁང་བཟང་ལས་བབས་ཏེ། འོག་གི་ཐགས་མཁན་གྱི་ར་བར་སོང་ནས་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྐོར་བ་མཐོང་ཞིང་། དེའི་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ལས་དམིགས་པའི་མཚན་མ་བཟུང་སྟེ། “ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལུས་ངག་ཡིད་གསum་གྱི་གྱ་གྱུ་སྤངས་ནས། ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་སེམས་དྲང་པོར་གྱུར་ཅིག་”སྙམ་མོ།། མོ་རང་ཁང་བཟང་ལ་ཡར་སོང་ནས་ཀྱང་། ཡང་དང་ཡང་དུ་མཚན་མ་དེ་ཉིད་ལ་སེམས་ཤིང་འཁོད་དོ།། དེ་ལྟར་བསྒྲུབས་པས་མོ་ལ་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་གྱུར་ཏོ།། དེའི་རྗེས་སུ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་གསལ་བར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་མོ་ལ་སྲིད་པ་གསུམ་པོ་མེ་འབར་བ་བཞིན་དུ་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ།། མོ་དེ་ལྟར་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཁྱེན་ནས། དྲི་གཙང་ཁང་ན་བཞུགས་བཞིན་དུ་འོད་ཟེར་བཏང་བར་མཛད་དོ།། མོས་འོད་དེ་མཐོང་ནས་“འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”སྙམ་དུ་བསམས་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་རང་གི་གམ་ན་བཞུགས་པ་བཞིན་དུ་མཐོང་ནས། ལངས་ཏེ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་འགྲེང་ངོ་།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་མཁྱེན་ནས། ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། တဿတ္ထော – ယော ဝေ ဧကဂ္ဂစိတ္တတာယ အကုပ္ပဝိမုတ္တိတာယ စ ဝုဍ္ဎိဟာနီနံ အဘာဝတော ဝိက္ခီဏဇာတိသံသာရတ္တာ ဘဝန္တရူပဂမနာဘာဝတော စ ဌိတတ္တော, ပဟီနကာယဝစီမနောဝင်္ကတာယ အဂတိဂမနာဘာဝေန ဝါ တသရံဝ ဥဇု, ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နတ္တာ ဇိဂုစ္ဆတိ ကမ္မေဟိ ပါပကေဟိ, ပါပကာနိ ကမ္မာနိ ဂူထဂတံ ဝိယ မုတ္တဂတံ ဝိယ စ ဇိဂုစ္ဆတိ, ဟိရီယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယောဂဝိဘာဂေန ဟိ ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ သဒ္ဒသတ္ထေ သိဇ္ဈတိ. ဝီမံသမာနော ဝိသမံ သမဉ္စာတိ ကာယဝိသမာဒိဝိသမံ ကာယသမာဒိသမဉ္စ ပဟာနဘာဝနာကိစ္စသာဓနေန မဂ္ဂပညာယ ဝီမံသမာနော ဥပပရိက္ခမာနော. တံ ဝါပိ ခီဏာသဝံ ဓီရာ မုနိံ ဝေဒယန္တီတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာဝုတ္တနယေန မဂ္ဂပညာယ ဝီမံသမာနော ဝိသမံ သမဉ္စ ယော ဝေ ဌိတတ္တော ဟောတိ, သော ဧဝံ တသရံဝ ဥဇု ဟုတွာ ကိဉ္စိ ဝီတိက္ကမံ အနာပဇ္ဇန္တော ဇိဂုစ္ဆတိ ကမ္မေဟိ ပါပကေဟိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိံ ဝေဒယန္တိ. ယတော ဤဒိသော ဟောတီတိ ခီဏာသဝမုနိံ ဒဿေန္တော အရဟတ္တနိကူဋေန ဂါထံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သေဋ္ဌိဓီတာ သောတာပတ္တိဖလေ [Pg.254] ပတိဋ္ဌဟိ. ဧတ္ထ စ ဝိကပ္ပေ ဝါ သမုစ္စယေ ဝါ ဝါသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. དེའི་དོན་ནི། གང་ཞིག་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་མི་འཁྲུགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕིྱར་དང་། འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བའི་འཁོར་བ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྲིད་པ་གཞན་དུ་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་བརྟན་པ་དང་། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་གྱ་གྱུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རམ། ལམ་ལོག་པར་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་དྲང་པོ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་འཛེམ་ཞིང་། སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་བཤང་གཅི་བཞིན་དུ་སྐྱུག་བྲོ་ཞིང་ངོ་ཚ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ལས་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་ནས་བྱེད་པའི་སྒྲ་ཉིད་ལས་སུ་བྱ་བའི་དོན་དུ་འགྲུབ་པའོ།། “མི་མཐུན་པ་དང་མཐུན་པ་ལ་རྟོག་པ་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་པ་ལ། སྤོང་བ་དང་སྒོམ་པའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོག་ཅིང་དཔྱོད་པའོ།། “ཟག་པ་ཟད་པའི་དེ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པ་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་མ་ཐག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མི་མཐུན་པ་དང་མཐུན་པ་ལ་རྟོག་ཅིང་། གང་ཞིག་བདག་ཉིད་བརྟན་པར་གྱུར་པ་དེ། དེ་ལྟར་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་དྲང་པོར་གྱུར་ཏེ། འགལ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་པར་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ལ་འཛེམ་མོ།། དེ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུབ་པ་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ།། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པ་ཡིན་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པའི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་མོ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་སོ།། འདིར་“ཝཱ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་བརྟག་པ་འམ་སྡུད་པའི་དོན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། ၂၁၈. ယော သညတတ္တောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ကိရ အာဠဝိယံ ဝိဟရန္တေ အာဠဝီနဂရေ အညတရော တန္တဝါယော သတ္တဝဿိကံ ဓီတရံ အာဏာပေသိ – ‘‘အမ္မ, ဟိယျော အဝသိဋ္ဌတသရံ န ဗဟု, တသရံ ဝဋ္ဋေတွာ လဟုံ တန္တဝါယသာလံ အာဂစ္ဆေယျာသိ, မာ ခေါ စိရာယီ’’တိ. သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သော သာလံ ဂန္တွာ တန္တံ ဝိနေန္တော အဋ္ဌာသိ. တံ ဒိဝသဉ္စ ဘဂဝါ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တဿာ ဒါရိကာယ သောတာပတ္တိဖလူပနိဿယံ ဒေသနာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနဉ္စ ဓမ္မာဘိသမယံ ဒိသွာ ပဂေဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ နဂရံ ပါဝိသိ. မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အဒ္ဓါ အဇ္ဇ ကောစိ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော အတ္ထိ, ပဂေဝ ပဝိဋ္ဌော ဘဂဝါ’’တိ ဘဂဝန္တံ ဥပဂစ္ဆိံသု. ဘဂဝါ ယေန မဂ္ဂေန သာ ဒါရိကာ ပိတုသန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ အဋ္ဌာသိ. နဂရဝါသိနော တံ ပဒေသံ သမ္မဇ္ဇိတွာ, ပရိပ္ဖောသိတွာ, ပုပ္ဖူပဟာရံ ကတွာ, ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ, အာသနံ ပညာပေသုံ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ, မဟာဇနကာယော ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌာသိ. သာ ဒါရိကာ တံ ပဒေသံ ပတ္တာ မဟာဇနပရိဝုတံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ. တံ ဘဂဝါ အာမန္တေတွာ – ‘‘ဒါရိကေ ကုတော အာဂတာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘န ဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ကုဟိံ ဂမိဿသီ’’တိ? ‘‘န ဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘န ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘ဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ. ‘‘ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘န ဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ. ༢༡༨. “གང་ཞིག་བདག་ཉིད་བསྡམས་པ་”ཞེས་པའི་བྱུང་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨཱ་ལཱ་བཱི་ན་བཞུགས་པ་ན། ཨཱ་ལཱ་བཱིའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཐགས་མཁན་ཞིག་གིས་རང་གི་བུ་མོ་ལོ་བདུན་ལོན་པ་ལ་བསྒོ་བ། “བུ་མོ། ཁ་སང་ལྷག་མའི་ཐགས་སྐུད་མང་པོ་མེད་པས། ཐགས་སྐུད་བསྒྲིལ་ཏེ་མྱུར་དུ་ཐགས་མཁན་གྱི་ར་བར་ཤོག་ཅིག །མ་འགྱངས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་པ་ན། མོས་“ལེགས་སོ་”ཞེས་ཁས་བླངས་སོ།། ཁོ་ར་བར་སོང་ནས་ཐགས་འཐག་བཞིན་དུ་འགྲེང་ངོ་།། ཉིན་དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་བཞེངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བུ་མོ་དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་མཐུན་རྐྱེན་ཡོད་པ་དང་། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་གཟིགས་ནས། སྔ་བར་སྐུ་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་དེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཤེགས་སོ།། མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས། “དེ་རིང་གདོན་མི་ཟ་བར་རྗེས་སུ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་སྐྱེ་བོ་ཞིག་ཡོད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སྔ་བར་བྱོན་ཏོ།།” ཞེས་བསམས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གམ་དུ་སོང་ངོ་།། བཅོམ་ལྡན་འདས་བུ་མོ་དེ་རང་གི་ཕའི་གམ་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་དེར་བཞུགས་སོ།། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་དེ་ཕྱག་དར་བྱས་ཤིང་། ཆུ་བྲན་ཏེ། མེ་ཏོག་གི་མཆོད་པ་བྱས་ཤིང་། བླ་རེ་བྲེས་ནས་བཞུགས་གདན་བཤམས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་བཤམས་པའི་བཞུགས་གདན་ལ་བཞུགས་པ་ན། སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་འཁོད་དོ།། བུ་མོ་དེ་གནས་དེར་སླེབས་པ་ན། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས། ཡན་ལག་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “བུ་མོ། ཁྱོད་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གིས་མི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། “ཁྱོད་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གིས་མི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། “ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་སམ།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གིས་ཤེས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། “འོ་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་གིས་མི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། တံ သုတွာ မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ – ‘‘ပဿထ, ဘော, အယံ ဒါရိကာ အတ္တနော ဃရာ အာဂတာပိ ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိယမာနာ ‘န ဇာနာမီ’တိ အာဟ, တန္တဝါယသာလံ ဂစ္ဆန္တီ စာပိ ပုစ္ဆိယမာနာ ‘န ဇာနာမီ’တိ အာဟ, ‘န ဇာနာသီ’တိ ဝုတ္တာ ‘ဇာနာမီ’တိ အာဟ, ‘ဇာနာသီ’တိ ဝုတ္တာ ‘န ဇာနာမီ’တိ အာဟ, သဗ္ဗံ ပစ္စနီကမေဝ ကရောတီ’’တိ. ဘဂဝါ မနုဿာနံ တမတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုကာမော တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ မယာ ပုစ္ဆိတံ, ကိံ တယာ ဝုတ္တ’’န္တိ? သာ အာဟ – ‘‘န မံ, ဘန္တေ, ကောစိ န ဇာနာတိ, ဃရတော အာဂတာ တန္တဝါယသာလံ ဂစ္ဆတီ’’တိ; အပိစ မံ တုမှေ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပုစ္ဆထ, ‘‘ကုတော အာဂတာသီ’’တိ, စုတိဝသေန ပုစ္ဆထ, ‘‘ကုဟိံ ဂမိဿသီ’’တိ အဟဉ္စ န ဇာနာမိ. ‘‘ကုတော စမှိ အာဂတာ; နိရယာ ဝါ ဒေဝလောကာ ဝါ’’တိ, န ဟိ ဇာနာမိ, ‘‘ကုဟိမ္ပိ ဂမိဿာမိ နိရယံ ဝါ ဒေဝလောကံ ဝါ’’တိ, တသ္မာ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ [Pg.255] အဝစံ. တတော မံ ဘဂဝါ မရဏံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆိ – ‘‘န ဇာနာသီ’’တိ, အဟဉ္စ ဇာနာမိ. ‘‘သဗ္ဗေသံ မရဏံ ဓုဝ’’န္တိ, တေနာဝေါစံ ‘‘ဇာနာမီ’’တိ. တတော မံ ဘဂဝါ မရဏကာလံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆိ ‘‘ဇာနာသီ’’တိ, အဟဉ္စ န ဇာနာမိ ‘‘ကဒါ မရိဿာမိ ကိံ အဇ္ဇ ဝါ ဥဒါဟု သွေ ဝါ’’တိ, တေနာဝေါစံ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ. ဘဂဝါ တာယ ဝိဿဇ္ဇိတံ ပဉှံ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ အနုမောဒိ. မဟာဇနကာယောပိ ‘‘ယာဝ ပဏ္ဍိတာ အယံ ဒါရိကာ’’တိ သာဓုကာရသဟဿာနိ အဒါသိ. အထ ဘဂဝါ ဒါရိကာယ သပ္ပာယံ ဝိဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော – དེ་ཐོས་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་དེ། “ཀྱེ་མ། ལྟོས་དང་། བུ་མོ་འདི་རང་གི་ཁྱིམ་ནས་འོངས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲིས་པ་ན། ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ཐགས་མཁན་གྱི་ར་བར་འགྲོ་བཞིན་དུ་ཡང་དྲིས་པ་ན། ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་སམ།’ ཞེས་གསུངས་པ་ན། ‘ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲའོ།། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།’ ཞེས་གསུངས་པ་ན། ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་སྨྲ་སྟེ། ཐམས་ཅད་འགལ་བ་ཁོ་ན་བྱེད་དོ།།” ཞེས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མི་རྣམས་ལ་དེའི་དོན་གསལ་བར་མཛད་པར་བཞེད་ནས། མོ་ལ་དྲིས་པ། “ངས་ཅི་ཞིག་དྲིས་པ་དང་། ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་སྨྲས་པ་ཡིན།” མོས་གསོལ་པ། “བཙུན་པ། བདག་ཁྱིམ་ནས་འོངས་ཏེ་ཐགས་མཁན་གྱི་ར་བར་འགྲོ་བ་ནི་མི་ཤེས་པ་སུ་ཡང་མེད་དོ།། འོན་ཀྱང་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ལ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ‘གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།’ ཞེས་དྲིས་པ་དང་། འཆི་འཕོ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ‘གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། བདག་གིས་མི་ཤེས་ཏེ། བདག་གང་ནས་འོངས་པ་སྟེ། དམྱལ་བ་ནས་སམ། ལྷའི་འཇིག་རྟེན་ནས་འོངས་པ་མི་ཤེས་སོ།། གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དམྱལ་བར་རམ། ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲོ་བའང་མི་ཤེས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཆི་བ་ལ་དམིགས་ནས། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་སམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། བདག་གིས་ཤེས་ཏེ། ‘ཐམས་ཅད་འཆི་བ་ནི་ངེས་པ་ཡིན་ནོ་’སྙམ་ནས། དེའི་ཕྱིར་ ‘ཤེས་སོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཆི་བའི་དུས་ལ་དམིགས་ནས། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ།’ ཞེས་དྲིས་པ་ན། བདག་གིས་མི་ཤེས་ཏེ། ‘བདག་ནམ་ཞིག་འཆི་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་རིང་ངམ། ཡང་ན་སང་ཉིན་འཆི་བར་འགྱུར་བ་’མི་ཤེས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ ‘མི་ཤེས་སོ་’ཞེས་གསོལ་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མོས་དྲིས་ལན་བཏབ་པ་ལ་“ལེགས་སོ། ལེགས་སོ་”ཞེས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་མཛད་དོ།། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་“བུ་མོ་འདི་ནི་ཅི་འདྲའི་མཁས་པ་ཞིག་རེད་ཨང་”ཞེས་ལེགས་སོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སྒྲོག་གོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བུ་མོ་དེ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་མཁྱེན་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་ན། ‘‘အန္ဓဘူတော အယံ လောကော, တနုကေတ္ထ ဝိပဿတိ; သကုဏော ဇာလမုတ္တောဝ, အပ္ပော သဂ္ဂါယ ဂစ္ဆတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၇၄) – “འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་ལོང་བ་བཞིན། །འདི་ན་ཉུང་ཟད་ལྷག་མཐོང་ལྡན། །རྒྱ་ལས་ཐར་བའི་བྱ་བཞིན་དུ། །ཉུང་ཟད་ཅིག་ནི་མཐོ་རིས་འགྲོ། །” ဣမံ ဂါထမာဟ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ, စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနဉ္စ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེའི་མཐར་མོ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཀྱང་ཆོས་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ།། သာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပိတု သန္တိကံ အဂမာသိ. ပိတာ တံ ဒိသွာ ‘‘စိရေနာဂတာ’’တိ ကုဒ္ဓေါ ဝေဂေန တန္တေ ဝေမံ ပက္ခိပိ. တံ နိက္ခမိတွာ ဒါရိကာယ ကုစ္ဆိံ ဘိန္ဒိ. သာ တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ. သော ဒိသွာ – ‘‘နာဟံ မမ ဓီတရံ ပဟရိံ, အပိစ ခေါ ဣမံ ဝေမံ ဝေဂသာ နိက္ခမိတွာ ဣမိဿာ ကုစ္ဆိံ ဘိန္ဒိ. ဇီဝတိ နု ခေါ နနု ခေါ’’တိ ဝီမံသန္တော မတံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မနုဿာ မံ ‘ဣမိနာ ဓီတာ မာရိတာ’တိ ဉတွာ ဥပက္ကောသေယျုံ, တေန ရာဇာပိ ဂရုကံ ဒဏ္ဍံ ပဏေယျ, ဟန္ဒာဟံ ပဋိကစ္စေဝ ပလာယာမီ’’တိ. သော ဒဏ္ဍဘယေန ပလာယန္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝသန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ဝသနောကာသံ ပါပုဏိ. တေ စ ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. တေ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အဒံသု. သော တံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝါယမန္တော န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ, တေ စဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ. အထ မဟာပဝါရဏာယ သဗ္ဗေဝ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမံသု – ‘‘ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေဿာမာ’’တိ. ဘဂဝါ ပဝါရေတွာ ဝုတ္ထဝဿော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂါမနိဂမာဒီသု စာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန အာဠဝိံ အဂမာသိ. တတ္ထ မနုဿာ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ ဒါနာဒီနိ ကရောန္တာ တံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘ဓီတရံ မာရေတွာ ဣဒါနိ ကံ မာရေတုံ အာဂတောသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဥပ္ပဏ္ဍေသုံ. ဘိက္ခူ တံ သုတွာ ဥပဋ္ဌာနဝေလာယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ[Pg.256], အယံ ဘိက္ခု ဓီတရံ မာရေသိ, သာ အတ္တနော ကမ္မေန မတာ’’တိ ဝတွာ တဿ ဘိက္ခုနော မနုဿေဟိ ဒုဗ္ဗိဇာနံ ခီဏာသဝမုနိဘာဝံ ပကာသေန္တော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ. མོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་རང་གི་ཕའི་དྲུང་དུ་སོང་ངོ། །ཕས་མོ་མཐོང་ནས་“འགོར་དྲགས་སོང་”ཞེས་ཁྲོས་ཏེ་ཐགས་སྐུད་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཤུགས་ཀྱིས་འཕངས་སོ། །དེ་ཕྱིར་ཐོན་ནས་བུ་མོའི་ལྟོ་བ་ཕུག་སྟེ་མོ་དེ་ཉིད་དུ་དུས་ལས་འདས་སོ། །ཁོས་དེ་མཐོང་ནས་“ངས་རང་གི་བུ་མོ་ལ་མ་བརྡུངས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་འདི་ཤུགས་ཀྱིས་ཕྱིར་ཐོན་ནས་མོའི་ལྟོ་བ་ཕུག་སོང་། མོ་གསོན་པོར་ཡོད་དམ་མེད་”ཅེས་བརྟགས་པས་ཤི་བར་མཐོང་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། “མི་རྣམས་ཀྱིས་ང་ལ་‘འདིས་རང་གི་བུ་མོ་བསད་སོང་’ཞེས་ཤེས་ནས་སྨད་པར་འགྱུར་ཞིང། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་ཆད་པ་ལྕི་མོ་གཅོད་པར་འགྱུར་བས། ད་ནི་ང་སྔ་ས་ནས་བྲོས་པར་བྱའོ་”སྙམ་མོ། །ཁོ་ཆད་པ་ལ་སྐྲག་ནས་བྲོས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ལས་ཀྱི་ས་པ་བླངས་ནས་ནགས་ཁྲོད་དུ་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་སླེབས་སོ། །ཁོས་དགེ་སློང་དེ་དག་གི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པས། དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་ཁོ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མཛད་དེ་པགས་པ་ལྔ་པ་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་ས་པ་བྱིན་ནོ། །ཁོས་དེ་བཟུང་ནས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཅིང། དེ་དག་ནི་ཁོའི་མཁན་སློབ་རྣམས་སོ། །དེ་ནས་དགག་དབྱེ་ཆེན་པོའི་དུས་སུ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་“རྣམ་པར་དག་པའི་དགག་དབྱེ་བྱའོ་”ཞེས་སོང་ངོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགག་དབྱེ་མཛད་དེ་དབྱར་གནས་ཟིན་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ལ་སོགས་པར་རྒྱུ་ཞིང་རིམ་གྱིས་ཨཱ་ལཱ་བཱི་རུ་གཤེགས་སོ། །དེར་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་ན། དགེ་སློང་དེ་མཐོང་ནས་“རང་གི་བུ་མོ་བསད་ནས་ད་ནི་སུ་ཞིག་གསོད་པར་འོང་བ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་སོགས་སྨྲས་ཏེ་བརྙས་ཐབས་བྱས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཐོས་ནས་བསྙེན་བཀུར་གྱི་དུས་སུ་ཉེ་བར་སོང་སཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་དེ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག དགེ་སློང་འདིས་རང་གི་བུ་མོ་བསད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མོ་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱིས་ཤི་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་ནས། དགེ་སློང་དེའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་དེ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། တဿတ္ထော – ယော တီသုပိ ကမ္မဒွါရေသု သီလသံယမေန သံယတတ္တော ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ စေတသာ ဝါ ဟိံသာဒိကံ န ကရောတိ ပါပံ, တဉ္စ ခေါ ပန ဒဟရော ဝါ ဒဟရဝယေ ဌိတော, မဇ္ဈိမော ဝါ မဇ္ဈိမဝယေ ဌိတော, ဧတေနေဝ နယေန ထေရော ဝါ ပစ္ဆိမဝယေ ဌိတောတိ ကဒါစိပိ န ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ယတတ္တော, ယသ္မာ အနုတ္တရာယ ဝိရတိယာ သဗ္ဗပါပေဟိ ဥပရတစိတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. དེའི་དོན་ནི། གང་ཞིག་ལས་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་ཆར་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ལུས་སམ་ངག་གམ་ཡིད་ཀྱིས་འཚེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པ་དང། དེ་ཡང་གཞོན་ནུ་འམ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་གནས་པའམ། བར་མ་འམ་ཚེ་དབུས་ཀྱི་དུས་སུ་གནས་པའམ། ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གནས་བརྟན་ནམ་ཚེ་མཐའི་དུས་སུ་གནས་པ་གང་ཡང་རུང་སྟེ་ནམ་ཡང་མི་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསྡམས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་སྤོང་བས་སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་སེམས་ལོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། ဣဒါနိ မုနိ အရောသနေယျော န သော ရောသေတိ ကဉ္စီတိ ဧတေသံ ပဒါနံ အယံ ယောဇနာ စ အဓိပ္ပာယော စ – သော ခီဏာသဝမုနိ အရောသနေယျော ‘‘ဓီတုမာရကော’’တိ ဝါ ‘‘ပေသကာရော’’တိ ဝါ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ရောသေတုံ, ဃဋ္ဋေတုံ, ဗာဓေတုံ အရဟော န ဟောတိ. သောပိ ဟိ န ရောသေတိ ကဉ္စိ, ‘‘နာဟံ မမ ဓီတရံ မာရေမိ, တွံ မာရေသိ, တုမှာဒိသော ဝါ မာရေတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ကဉ္စိ န ရောသေတိ, န ဃဋ္ဋေတိ, န ဗာဓေတိ, တသ္မာ သောပိ န ရောသနေယျော. အပိစ ခေါ ပန ‘‘တိဋ္ဌတု နာဂေါ, မာ နာဂံ ဃဋ္ဋေသိ, နမော ကရောဟိ နာဂဿာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၉) ဝုတ္တနယေန နမဿိတဗ္ဗောယေဝ ဟောတိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ ဧတ္ထ ပန တမ္ပိ ဓီရာဝ မုနိံ ဝေဒယန္တီတိ ဧဝံ ပဒဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဓိပ္ပာယော စေတ္ထ – တံ ‘‘အယံ အရောသနေယျော’’တိ ဧတေ ဗာလမနုဿာ အဇာနိတွာ ရောသေန္တိ. ယေ ပန ဓီရာ ဟောန္တိ, တေ ဓီရာဝ တမ္ပိ မုနိံ ဝေဒယန္တိ, အယံ ခီဏာသဝမုနီတိ ဇာနန္တီတိ. ད་ནི་“ཐུབ་པ་ཁྲོ་བར་མི་འོས་ཤིང་ཁོས་སུ་ལའང་མི་ཁྲོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་དག་གི་སྦྱོར་བ་དང་དགོངས་པ་ནི། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པ་དེ་ནི་ཁྲོ་བར་མི་འོས་ཏེ། “བུ་མོ་གསོད་མཁན་”ནམ་“ཐགས་མཁན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལུས་སམ་ངག་གིས་ཁྲོ་བར་བྱེད་པ་དང། གནོད་པ་བྱེད་པ་དང། འཚེ་བར་བྱེད་པའི་འོས་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོས་ཀྱང་སུ་ལའང་མི་ཁྲོ་སྟེ། “ངས་རང་གི་བུ་མོ་མ་བསད་ཀྱི། ཁྱོད་ཀྱིས་བསད་དམ། ཡང་ན་ཁྱོད་ལྟ་བུས་བསད་དོ་”ཞེས་སོགས་སྨྲས་ནས་སུ་ལའང་མི་ཁྲོ་ཞིང་། གནོད་པ་མི་བྱེད་ལ། འཚེ་བར་མི་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ཡང་ཁྲོ་བར་མི་འོས་སོ། །གཞན་ཡང་“ཀླུ་ཆེན་པོ་བཞུགས་སུ་གསོལ། ཀླུ་ལ་གནོད་པར་མ་བྱེད། ཀླུ་ལ་ཕྱག་འཚོལ་ཅིག་”ཅེས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱག་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་དོ། །“བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ནི་ཐུབ་པར་རྟོགས་”ཞེས་པ་འདིར་ནི། བརྟན་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་དེ་ཉིད་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི། “འདི་ནི་ཁྲོ་བར་མི་འོས་པ་ཞིག་གོ་”ཞེས་བྱིས་པ་མི་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཤེས་པར་ཁྲོ་བར་བྱེད་མོད། གང་དག་བརྟན་པ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཁོ་ནས་དེ་ཉིད་ཐུབ་པར་རྟོགས་ཏེ། འདི་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱའོ།། ၂၁၉. ယဒဂ္ဂတောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယံ ကိရ ပဉ္စဂ္ဂဒါယကော နာမ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ. သော နိပ္ဖဇ္ဇမာနေသု သဿေသု ခေတ္တဂ္ဂံ, ရာသဂ္ဂံ, ကောဋ္ဌဂ္ဂံ, ကုမ္ဘိအဂ္ဂံ, ဘောဇနဂ္ဂန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ အဂ္ဂါနိ ဒေတိ. တတ္ထ ပဌမပက္ကာနိယေဝ သာလိ-ယဝ-ဂေါဓူမ-သီသာနိ အာဟရာပေတွာ ယာဂုပါယာသပုထုကာဒီနိ ပဋိယာဒေတွာ ‘‘အဂ္ဂဿ ဒါတာ မေဓာဝီ, အဂ္ဂံ သော အဓိဂစ္ဆတီ’’တိ ဧဝံဒိဋ္ဌိကော ဟုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ [Pg.257] ဒေတိ, ဣဒမဿ ခေတ္တဂ္ဂဒါနံ. နိပ္ဖန္နေသု ပန သဿေသု လာယိတေသု မဒ္ဒိတေသု စ ဝရဓညာနိ ဂဟေတွာ တထေဝ ဒါနံ ဒေတိ, ဣဒမဿ ရာသဂ္ဂဒါနံ. ပုန တေဟိ ဓညေဟိ ကောဋ္ဌာဂါရာနိ ပူရာပေတွာ ပဌမကောဋ္ဌာဂါရဝိဝရဏေ ပဌမနီဟဋာနိ ဓညာနိ ဂဟေတွာ တထေဝ ဒါနံ ဒေတိ, ဣဒမဿ ကောဋ္ဌဂ္ဂဒါနံ. ယံ ယဒေဝ ပနဿ ဃရေ ရန္ဓေတိ, တတော အဂ္ဂံ အနုပ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတာနံ အဒတွာ အန္တမသော ဒါရကာနမ္ပိ န ကိဉ္စိ ဒေတိ, ဣဒမဿ ကုမ္ဘိအဂ္ဂဒါနံ. ပုန အတ္တနော ဘောဇနကာလေ ပဌမူပနီတံ ဘောဇနံ ပုရေဘတ္တကာလေ သံဃဿ, ပစ္ဆာဘတ္တကာလေ သမ္ပတ္တယာစကာနံ, တဒဘာဝေ အန္တမသော သုနခါနမ္ပိ အဒတွာ န ဘုဉ္ဇတိ, ဣဒမဿ ဘောဇနဂ္ဂဒါနံ. ဧဝံ သော ပဉ္စဂ္ဂဒါယကောတွေဝ အဘိလက္ခိတော အဟောသိ. ༢༡༩. “གང་ཞིག་མཆོག་ལས་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། མཉན་ཡོད་དུ་བྲམ་ཟེ་“མཆོག་ལྔ་སྦྱིན་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲགས་སོ། །ཁོས་ལོ་ཏོག་སྨིན་པའི་ཚེ་ཞིང་གི་མཆོག་དང། ཕུང་པོའི་མཆོག་དང། བང་མཛོད་ཀྱི་མཆོག་དང། ཕྲུ་མའི་མཆོག་དང། བཟའ་བཏུང་གི་མཆོག་སྟེ་མཆོག་ལྔ་པོ་འདི་དག་སྦྱིན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ཐོག་མར་སྨིན་པའི་འབྲས་སཱ་ལུ་དང། ནས་དང། གྲོའི་སྙེ་མ་རྣམས་ལེན་དུ་བཅུག་ནས་ཐུག་པ་དང། འོ་ཐུག་དང། འབྲས་ཡོས་ལ་སོགས་པ་བཤམས་ཏེ། “མཆོག་སྦྱིན་བྱེད་པའི་བློ་ལྡན་གྱིས། །མཆོག་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །”ཞེས་དེ་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བྱས་པའི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ནི། འདིའི་ཞིང་གི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །ལོ་ཏོག་སྨིན་ནས་བརྔས་ཤིང་བརྡུངས་པའི་ཚེ་འབྲུ་མཆོག་རྣམས་བླངས་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ནི། འདིའི་ཕུང་པོའི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །ཡང་འབྲུ་དེ་དག་གིས་བང་མཛོད་རྣམས་གང་བར་བྱས་ནས་བང་མཛོད་ཐོག་མར་ཕྱེ་བའི་ཚེ་ཐོག་མར་ཕྱིར་བཏོན་པའི་འབྲུ་རྣམས་བླངས་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ནི། འདིའི་བང་མཛོད་ཀྱི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །རང་གི་ཁྱིམ་དུ་ཟས་གང་ཞིག་གཡོས་པ་དེ་ལས་མཆོག་གི་ཆ་དེ་ལྷགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་མ་བྱིན་པར། ཐ་ན་རང་གི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལའང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྦྱིན་པ་ནི། འདིའི་ཕྲུ་མའི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །ཡང་རང་གི་ཟས་ཀྱི་དུས་སུ་ཐོག་མར་བཤམས་པའི་ཟས་དེ་སྔ་དྲོའི་དགེ་འདུན་ལ་མ་བྱིན་པར། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ལྷགས་པའི་སློང་མོ་བ་རྣམས་ལ་མ་བྱིན་པར། དེ་དག་མེད་ན་ཐ་ན་ཁྱི་རྣམས་ལའང་མ་བྱིན་པར་མི་ཟ་བ་ནི། འདིའི་བཟའ་བཏུང་གི་མཆོག་གི་སྦྱིན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཁོ་ནི་“མཆོག་ལྔ་སྦྱིན་པ་”ཞེས་པའི་མིང་གིས་གྲགས་པར་གྱུར་ཏོ།། အထေကဒိဝသံ ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဗြာဟ္မဏိယာ စ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဥပနိဿယံ ဒိသွာ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ အတိပ္ပဂေဝ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ. ဘိက္ခူ ပိဟိတဒွါရံ ဂန္ဓကုဋိံ ဒိသွာ – ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဧကကောဝ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမော’’တိ ဉတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဂန္ဓကုဋိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. ဘဂဝါပိ ဗြာဟ္မဏဿ ဘောဇနဝေလာယံ နိက္ခမိတွာ သာဝတ္ထိံ ပါဝိသိ. မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဧဝံ – ‘‘နူနဇ္ဇ ကောစိ သတ္တော အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော အတ္ထိ, တထာ ဟိ ဘဂဝါ ဧကကောဝ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဉတွာ န ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု နိမန္တနတ္ထာယ. ဘဂဝါပိ အနုပုဗ္ဗေန ဗြာဟ္မဏဿ ဃရဒွါရံ သမ္ပတွာ အဋ္ဌာသိ. တေန စ သမယေန ဗြာဟ္မဏော ဘောဇနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော ဟောတိ, ဗြာဟ္မဏီ ပနဿ ဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဌိတာ. သာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ‘‘သစာယံ ဗြာဟ္မဏော ပဿေယျ, ပတ္တံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ ဘောဇနံ ဒဒေယျ, တတော မေ ပုန ပစိတဗ္ဗံ ဘဝေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ အပ္ပသာဒဉ္စ မစ္ဆေရဉ္စ ဥပ္ပာဒေတွာ ယထာ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ န ပဿတိ, ဧဝံ တာလဝဏ္ဋေန ပဋိစ္ဆာဒေသိ. ဘဂဝါ တံ ဉတွာ သရီရာဘံ မုဉ္စိ. တံ ဗြာဟ္မဏော သုဝဏ္ဏောဘာသံ ဒိသွာ ‘‘ကိမေတ’’န္တိ ဥလ္လောကေန္တော အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ ဒွါရေ ဌိတံ. ဗြာဟ္မဏီပိ ‘‘ဒိဋ္ဌောနေန ဘဂဝါ’’တိ တာဝဒေဝ တာလဝဏ္ဋံ နိက္ခိပိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ, ဝန္ဒိတွာ စဿာ ဥဋ္ဌဟန္တိယာ သပ္ပာယံ ဝိဒိတွာ – དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་ན། བྲམ་ཟེ་དེ་དང་བྲམ་ཟེ་མོ་གཉིས་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཡོད་པར་གཟིགས་ནས། སྐུ་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་དེ་སྔ་མོ་ནས་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གཙང་ཁང་གི་སྒོ་བརྒྱབ་པ་མཐོང་ནས་“དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་པུ་གྲོང་དུ་གཤེགས་པར་བཞེད་དོ་”ཞེས་ཤེས་ཏེ། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་དུས་སུ་གཙང་ཁང་ལ་སྐོར་བ་བྱས་ནས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་དུ་ཞུགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་བྲམ་ཟེའི་ཟས་ཀྱི་དུས་སུ་ཕྱིར་གཤེགས་ཏེ་མཉན་ཡོད་དུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཤེགས་សོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས་“དེ་རིང་ནི་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་འདྲ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་པུ་གཤེགས་སོ་”ཞེས་ཤེས་ནས་སྤྱན་དྲང་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་མ་སོང་ངོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ཕེབས་ནས་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་ནི་ཟས་བཟུང་ནས་འདུག་ཅིང། བྲམ་ཟེ་མོ་ནི་བསིལ་ཡབ་བཟུང་ནས་ལངས་ཏེ་ཡོད་དོ། །མོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས་“གལ་ཏེ་བྲམ་ཟེ་འདིས་མཐོང་ན་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་ཟས་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པར་འགྱུར་ཞིང། དེ་ནས་ངས་ཡང་བསྐྱར་གཡོ་སྐོལ་བྱེད་དགོས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། མ་དད་པ་དང་སེར་སྣ་བསྐྱེད་ནས་བྲམ་ཟེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏཱ་ལའི་ལོ་མའི་བསིལ་ཡབ་ཀྱིས་བསྒྲིབས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་མཁྱེན་ནས་སྐུ་ལུས་ཀྱི་འོད་ཟེར་བཏང་བར་མཛད་དོ། །བྲམ་ཟེས་གསེར་གྱི་འོད་སྣང་དེ་མཐོང་ནས་“འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”ཞེས་ཡར་བལྟས་པ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་པ་མཐོང་ངོ། །བྲམ་ཟེ་མོས་ཀྱང་“ཁོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་སོང་”ཞེས་དེ་མ་ཐག་ཏཱ་ལའི་བསིལ་ཡབ་བཞག་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་སྟེ་ཡན་ལག་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་ཏོ། །ཕྱག་འཚལ་ནས་མོ་ཡར་ལངས་པ་ན་མོ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་ཉིད་མཁྱེན་ནས། ‘‘သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ, ယဿ နတ္ထိ မမာယိတံ; အသတာ စ န သောစတိ, သ ဝေ ဘိက္ခူတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၆၇) – “མིང་དང་གཟུགས་ལ་ཐམས་ཅད་དུ། །གང་ལ་བདག་གིར་འཛིན་པ་མེད། །མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་མི་མྱ་ངན། །དེ་ནི་དགེ་སློང་ཞེས་བྱའོ། །” (ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ ༣༦༧) ဣမံ [Pg.258] ဂါထမဘာသိ. သာ ဂါထာပရိယောသာနေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ဘဂဝန္တံ အန္တောဃရံ ပဝေသေတွာ, ဝရာသနေ နိသီဒါပေတွာ, ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ, အတ္တနော ဥပနီတဘောဇနံ ဥပနာမေသိ – ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျာ, သာဓု, မေ တံ ဘောဇနံ အတ္တနော ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေထာ’’တိ. ဘဂဝါ တဿ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. ကတဘတ္တကိစ္စော စ ဗြာဟ္မဏဿ သပ္ပာယံ ဝိဒိတွာ ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་མོ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །བྲམ་ཟེས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། གདན་བཟང་པོ་ལ་བཞུགས་སུ་གཅུགས་ནས་ཡོན་ཆབ་ཕུལ་ཏེ། རང་གི་ཕྱིར་བཤམས་པའི་ཟས་དེ་ཕུལ་ནས་“བཙུན་པ་ལགས། ཁྱེད་ནི་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་སྦྱིན་གནས་ཀྱི་མཆོག་ལགས་པས། བདག་གི་ཟས་འདི་ཉིད་ཁྱེད་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་དུ་བཞེས་སུ་གསོལ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་བཞེས་ནས་གསོལ་ཏོ། །བཟའ་བཏུང་གི་བྱ་བ་མཛད་ཟིན་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་མཁྱེན་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། တဿတ္ထော – ယံ ကုမ္ဘိတော ပဌမမေဝ ဂဟိတတ္တာ အဂ္ဂတော, အဒ္ဓါဝသေသာယ ကုမ္ဘိယာ အာဂန္တွာ တတော ဂဟိတတ္တာ မဇ္ဈတော, ဧကဒွိကဋစ္ဆုမတ္တာဝသေသာယ ကုမ္ဘိယာ အာဂန္တွာ တတော ဂဟိတတ္တာ သေသတော ဝါ ပိဏ္ဍံ လဘေထ. ပရဒတ္တူပဇီဝီတိ ပဗ္ဗဇိတော. သော ဟိ ဥဒကဒန္တပေါဏံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ပရေနေဝ ဒတ္တံ ဥပဇီဝတိ, တသ္မာ ‘‘ပရဒတ္တူပဇီဝီ’’တိ ဝုစ္စတိ. နာလံ ထုတုံ နောပိ နိပစ္စဝါဒီတိ အဂ္ဂတော လဒ္ဓါ အတ္တာနံ ဝါ ဒါယကံ ဝါ ထောမေတုမ္ပိ နာရဟတိ ပဟီနာနုနယတ္တာ. သေသတော လဒ္ဓါ ‘‘ကိံ ဧတံ ဣမိနာ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဒါယကံ နိပါတေတွာ အပ္ပိယဝစနာနိ ဝတ္တာပိ န ဟောတိ ပဟီနပဋိဃတ္တာ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ တမ္ပိ ပဟီနာနုနယပဋိဃံ ဓီရာဝ မုနိံ ဝေဒယန္တီတိ ဗြာဟ္မဏဿ အရဟတ္တနိကူဋေန ဂါထံ ဒေသေသိ. ဂါထာပရိယောသာနေ ဗြာဟ္မဏော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟီတိ. དེའི་དོན་ནི། ཕྲུ་མ་ལས་ཐོག་མར་བླངས་པའི་ཕྱིར་མཆོག་ལས་སམ། ཕྲུ་མའི་ཕྱེད་ཙམ་ལྷག་མ་ལས་བླངས་པའི་ཕྱིར་བར་མ་ལས་སམ། ཕྲུ་མ་ལས་ཐུར་མ་གཅིག་གམ་གཉིས་ཙམ་ལྷག་མ་ལས་བླངས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ལས་བསོད་སྙོམས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །“གཞན་གྱིས་བྱིན་པས་འཚོ་བ་”ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། །ཁོ་ནི་ཆུ་དང་སོ་ཤིང་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་གཞན་གྱིས་བྱིན་པ་ཁོ་ནས་འཚོ་བའི་ཕྱིར་“གཞན་གྱིས་བྱིན་པས་འཚོ་བ་”ཞེས་བྱའོ། །“བསྟོད་པར་མི་འོས་ཤིང་སྨད་པར་ཡང་མི་བྱེད་”ཅེས་པ་ནི། མཆོག་ལས་ཐོབ་པའི་ཚེ་རང་ཉིད་དམ་སྦྱིན་བདག་ལ་བསྟོད་པར་ཡང་མི་འོས་ཏེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་ལས་ཐོབ་པའི་ཚེ་“འདིས་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་བྱིན་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྦྱིན་བདག་ལ་སྨད་ནས་མི་སྙན་པའི་ཚིག་སྨྲ་བར་ཡང་མི་བྱེད་དེ། ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ནི་ཐུབ་པར་རྟོགས་”ཞེས་པ་ནི། རྗེས་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་སྤངས་པའི་གང་ཟག་དེ་ཉིད་བརྟན་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་ཐུབ་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་བྲམ་ཟེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསྟན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་བྲམ་ཟེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། ၂၂၀. မုနိံ စရန္တန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယံ ကိရ အညတရော သေဋ္ဌိပုတ္တော ဥတုဝသေန တီသု ပါသာဒေသု သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ပရိစာရယမာနော ဒဟရောဝ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ, မာတာပိတရော ယာစိတွာ, ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တေ ‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ’’တိ (သု. နိ. ၅၀) ဣမိဿာ ဂါထာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ တိက္ခတ္တုံ ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ စ စတုတ္ထဝါရေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တံ ပုဗ္ဗပရိစယေန ဘိက္ခူ ဘဏန္တိ – ‘‘သမယော, အာဝုသော, ဥပ္ပဗ္ဗဇိတု’’န္တိ. သော ‘‘အဘဗ္ဗော ဒါနာဟံ, အာဝုသော, ဝိဗ္ဘမိတု’’န္တိ အာဟ. တံ သုတွာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ ‘‘ဧဝမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဗ္ဗော သော ဒါနိ ဝိဗ္ဘမိတု’’န္တိ တဿ ခီဏာသဝမုနိဘာဝံ အာဝိကရောန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ. ༢༢༠. “ཐུབ་པ་སྤྱོད་པ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ཅི་ཞེ་ན། མཉན་ཡོད་དུ་ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་ཞིག་དུས་བཞིའི་དབང་གིས་གཟིམ་ཁང་གསུམ་དུ་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྩེ་ཞིང་གནས་པ་ལས། གཞོན་ནུའི་དུས་ཉིད་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ་ཕ་མ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ནས། བསེ་རུའི་མདོ་ལས་“འདོད་པ་རྣམས་ནི་སྣ་ཚོགས་ཏེ་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་གླེང་གཞིར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཐེངས་གསུམ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ཕྱིར་བབས་པ་ལས། ཐེངས་བཞི་པར་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །སྔོན་གྱི་འདྲིས་གཤིབ་ཀྱི་དབང་གིས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་“ཚེ་དང་ལྡན་པ། ད་ནི་ཕྱིར་འབབ་པའི་དུས་ལ་བབས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁོས་“ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག ད་ནི་ང་ཕྱིར་འབབ་པའི་སྐལ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ཐོས་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ད་ནི་ཁོ་ཕྱིར་འབབ་པའི་སྐལ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་ཁོའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། တဿတ္ထော [Pg.259] – မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂမေန မုနိံ, ဧကဝိဟာရိတာယ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရာသု ဝါ စရိယာသု ယာယ ကာယစိ စရိယာယ စရန္တံ, ပုဗ္ဗေ ဝိယ မေထုနဓမ္မေ စိတ္တံ အကတွာ အနုတ္တရာယ ဝိရတိယာ ဝိရတံ မေထုနသ္မာ. ဒုတိယပါဒဿ သမ္ဗန္ဓော – ကီဒိသံ မုနိံ စရန္တံ ဝိရတံ မေထုနသ္မာတိ စေ? ယော ယောဗ္ဗနေ နောပနိဗဇ္ဈတေ ကွစိ, ယော ဘဒြေပိ ယောဗ္ဗနေ ဝတ္တမာနေ ကွစိ ဣတ္ထိရူပေ ယထာ ပုရေ, ဧဝံ မေထုနရာဂေန န ဥပနိဗဇ္ဈတိ. အထ ဝါ ကွစိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ယောဗ္ဗနေ ‘‘ယုဝါ တာဝမှိ, အယံ ဝါ ယုဝါတိ ပဋိသေဝါမိ တာဝ ကာမေ’’တိ ဧဝံ ယော ရာဂေန န ဥပနိဗဇ္ဈတီတိ အယမ္ပေတ္ထ အတ္ထော. န ကေဝလဉ္စ ဝိရတံ မေထုနသ္မာ, အပိစ ခေါ ပန ဇာတိမဒါဒိဘေဒါ မဒါ, ကာမဂုဏေသု သတိဝိပ္ပဝါသသင်္ခါတာ ပမာဒါပိ စ ဝိရတံ, ဧဝံ မဒပ္ပမာဒါ ဝိရတတ္တာ ဧဝ စ ဝိပ္ပမုတ္တံ သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနေဟိ. ယထာ ဝါ ဧကော လောကိကာယပိ ဝိရတိယာ ဝိရတော ဟောတိ, န ဧဝံ, ကိံ ပန ဝိပ္ပမုတ္တံ ဝိရတံ, သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တတ္တာ လောကုတ္တရဝိရတိယာ ဝိရတန္တိပိ အတ္ထော. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ တမ္ပိ ဓီရာ ဧဝ မုနိံ ဝေဒယန္တိ, တုမှေ ပန နံ န ဝေဒယထ, တေန နံ ဧဝံ ဘဏထာတိ ဒဿေတိ. འདིའི་དོན་ནི། ཐུབ་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ན་ཐུབ་པ་སྟེ། གཅིག་པུར་གནས་པའམ། ཡང་ན་སྔར་བཤད་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་སྤྱོད་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་། སྔོན་བཞིན་ལོག་གཡེམ་གྱི་ཆོས་ལ་སེམས་མི་འཇུག་པར་བླ་ན་མེད་པའི་སྡོམ་པས་ལོག་གཡེམ་ལས་ལོག་པའོ། །རྐང་པ་གཉིས་པའི་འབྲེལ་ནི། ལོག་གཡེམ་ལས་ལོག་ཅིང་སྤྱོད་པའི་ཐུབ་པ་དེ་འདྲ་བ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཞིག་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་གང་ལའང་མི་ཆགས་པ་སྟེ། མཛེས་པའི་ལང་ཚོ་ལ་བབ་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་གང་ལའང་སྔོན་བཞིན་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མི་འཆིང་བའོ། །ཡང་ན། རང་ཉིད་དམ་གཞན་གྱི་ལང་ཚོ་གང་ལའང་། “ང་ནི་གཞོན་ནུ་ཡིན་ལ། འདི་ཡང་གཞོན་ནུ་ཡིན་པས་རེ་ཞིག་འདོད་པ་ལ་སྤྱད་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མི་འཆིང་བ་ནི་འདིའི་དོན་ཏོ། །ལོག་གཡེམ་ལས་ལོག་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། རིགས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱགས་པ་དང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པའི་བག་མེད་པ་ལས་ཀྱང་ལོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྒྱགས་པ་དང་བག་མེད་པ་ལས་ལོག་པས་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་སྡོམ་པས་ལོག་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར། ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྡོམ་པས་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའང་དོན་ཏོ། །“བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལའང་ཐུབ་པར་གསུངས་”ཞེས་པ་ནི། བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུ་ལའང་ཐུབ་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི། ཁྱེད་ཅག་གིས་ནི་དེ་མ་ཤེས་པས་དེ་ལྟར་སྨྲའོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། ། ၂၂၁. အညာယ လောကန္တိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ဝိဟရတိ. တေန သမယေန နန္ဒဿ အာဘရဏမင်္ဂလံ, အဘိသေကမင်္ဂလံ, အာဝါဟမင်္ဂလန္တိ တီဏိ မင်္ဂလာနိ အကံသု. ဘဂဝါပိ တတ္ထ နိမန္တိတော ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတွာ နိက္ခမန္တော နန္ဒဿ ဟတ္ထေ ပတ္တံ အဒါသိ. တံ နိက္ခမန္တံ ဒိသွာ ဇနပဒကလျာဏီ ‘‘တုဝဋ္ဋံ ခေါ, အယျပုတ္တ, အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ အာဟ. သော ဘဂဝတော ဂါရဝေန ‘‘ဟန္ဒ ဘဂဝါ ပတ္တ’’န္တိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ဝိဟာရမေဝ ဂတော. ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ဌတွာ ‘‘အာဟရ, နန္ဒ, ပတ္တ’’န္တိ ဂဟေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿသီ’’တိ အာဟ. သော ဘဂဝတော ဂါရဝေန ပဋိက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ပဗ္ဗဇာမိ, ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. တံ ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော ပန ဇနပဒကလျာဏိယာ ဝစနံ ပုနပ္ပုနံ သရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိ. ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ နန္ဒဿ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတုကာမော ‘‘တာဝတိံသဘဝနံ ဂတပုဗ္ဗောသိ, နန္ဒာ’’တိ အာဟ. နန္ဒော ‘‘နာဟံ, ဘန္တေ, ဂတပုဗ္ဗော’’တိ အဝေါစ. ༢༢༡. “འཇིག་རྟེན་ཤེས་ནས་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་སེར་སྐྱའི་གཞི་ན་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་དགའ་བོ་ལ་རྒྱན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་དང་། དབང་བསྐུར་བའི་བཀྲ་ཤིས་དང་། ཁབ་ཏུ་བཞེས་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཆོ་ག་གསུམ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དེར་གདན་དྲངས་ཏེ། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་དེར་གཤེགས་ནས་བཞེས་པ་གསོལ་ཏེ། ཕྱིར་དེངས་པའི་ཚེ་དགའ་བོའི་ལག་ཏུ་ལྷུང་བཟེད་གཏད་དོ། །དེ་ཕྱིར་འགྲོ་བ་མཐོང་ནས་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མ་ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱིས་“རྗེ་བཙུན་གཞོན་ནུ། མྱུར་དུ་ཚུར་བྱོན་ཅིག་”ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གུས་པས་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྷུང་བཟེད་བཞེས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲ་མ་ནུས་པར་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སོང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གཙང་ཁང་གི་ཁྱམས་སུ་བཞུགས་ནས་“དགའ་བོ། ལྷུང་བཟེད་ཚུར་བྱིབ་ཅིག་”ཅེས་བཞེས་ནས། “ཁྱོད་རབ་ཏུ་འབྱུང་ངམ་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཁོ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གུས་པས་བཟློག་མ་ནུས་པར། “བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་རབ་ཏུ་འབྱུང་ངོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མཛད་དོ། །འོན་ཀྱང་དེས་ཡུལ་གྱི་མཛེས་མའི་ཚིག་ཡང་ཡང་དྲན་ནས་ཡིད་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཏོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགའ་བོའི་མི་དགའ་བ་བསལ་བར་བཞེད་ནས། “དགའ་བོ། ཁྱོད་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གནས་སུ་སྔོན་སོང་མྱོང་ངམ་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་པར། དགའ་བོས་“བཙུན་པ། བདག་སྔོན་སོང་མ་མྱོང་ལགས་སོ་”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། တတော နံ ဘဂဝါ အတ္တနော အာနုဘာဝေန တာဝတိံသဘဝနံ နေတွာ ဝေဇယန္တပါသာဒဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝတော အာဂမနံ ဝိဒိတွာ သက္ကော အစ္ဆရာဂဏပရိဝုတော [Pg.260] ပါသာဒါ ဩရောဟိ. တာ သဗ္ဗာပိ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာဝကာနံ ပါဒမက္ခနတေလံ ဒတွာ ကကုဋပါဒိနိယော အဟေသုံ. အထ ဘဂဝါ နန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿသိ နော, တွံ နန္ဒ, ဣမာနိ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ ကကုဋပါဒါနီ’’တိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. မာတုဂါမဿ နာမ နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သကလေပိ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဧတံ နတ္ထိ. အထ စ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ ဥပါယကုသလတာယ အာတုရဿ ဒေါသေ ဥဂ္ဂိလေတွာ နီဟရိတုကာမော ဝေဇ္ဇော သုဘောဇနံ ဝိယ နန္ဒဿ ရာဂံ ဥဂ္ဂိလေတွာ နီဟရိတုကာမော နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏံ အနုညာသိ ယထာ တံ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ. တတော ဘဂဝါ အစ္ဆရာဟေတု နန္ဒဿ ဗြဟ္မစရိယေ အဘိရတိံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ – ‘‘ဘတကဝါဒေန နန္ဒံ စောဒေထာ’’တိ. သော တေဟိ စောဒိယမာနော လဇ္ဇိတော ယောနိသော မနသိ ကရောန္တော ပဋိပဇ္ဇိတွာ န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. တဿ စင်္ကမနကောဋိယံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. ဘဂဝတောပိ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ. ဘိက္ခူ အဇာနန္တာ တထေဝါယသ္မန္တံ စောဒေန္တိ. ဘဂဝါ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနိ နန္ဒော ဧဝံ စောဒေတဗ္ဗော’’တိ တဿ ခီဏာသဝမုနိဘာဝံ ဒီပေန္တော တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་གི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གནས་སུ་ཁྲིད་དེ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཁང་བཟང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པ་ཤེས་ནས་བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་བུ་མོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་ཁང་བཟང་ལས་བབས་སོ། །ལྷའི་བུ་མོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྔོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ཞབས་བྱུག་གི་སྣུམ་ཕུལ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱིས་ཞབས་ཕུག་རོན་གྱི་ཞབས་ལྟར་དམར་བ་ཤ་སྟག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགའ་བོ་ལ་“དགའ་བོ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཕུག་རོན་གྱི་ཞབས་ལྟར་དམར་བའི་ལྷའི་བུ་མོ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་འདི་དག་མཐོང་ངམ་”ཞེས་གསུངས་པ་སོགས་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མ་དང་དཔེ་བྱད་ལ་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྣང་ངོ་། །འོན་ཀྱང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐབས་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར། ནད་པ་ལས་དུག་ཕྱིར་སྐྱུག་པར་འདོད་པའི་སྨན་པས་བཟའ་བཏུང་བཟང་པོ་སྦྱིན་པ་བཞིན། དགའ་བོའི་འདོད་ཆགས་ཕྱིར་སྐྱུག་ཅིང་འདོན་པར་བཞེད་ནས། གདུལ་བྱ་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་ན་མེད་པ་དེས་མཚན་མ་དང་དཔེ་བྱད་ལ་གཟུང་བར་གནང་ངོ་། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགའ་བོ་ལྷའི་བུ་མོའི་ཆེད་དུ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་གཟིགས་ནས། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་“ཁྱེད་ཚོས་དགའ་བོ་ལ་གླ་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་སྨད་ཅིག་”ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ལྟར་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པས་ཁོ་བོ་ངོ་ཚ་སྐྱེས་ཏེ། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་བསྒྲུབས་པས་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །དེའི་འཆག་སའི་སྣེ་མོའི་ཤིང་ལ་གནས་པའི་ལྷས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་དེ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའང་མཁྱེན་པ་སྐྱེས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཤེས་པར་སྔར་བཞིན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དགའ་བོ་ལ་སྨད་པར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག །ད་ནི་དགའ་བོ་ལ་དེ་ལྟར་སྨད་པར་མི་བྱའོ་”ཞེས་དེའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། တဿတ္ထော – ဒုက္ခသစ္စဝဝတ္ထာနကရဏေန ခန္ဓာဒိလောကံ အညာယ ဇာနိတွာ ဝဝတ္ထပေတွာ နိရောဓသစ္စသစ္ဆိကိရိယာယ ပရမတ္ထဒဿိံ, သမုဒယပ္ပဟာနေန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဩဃံ, ပဟီနသမုဒယတ္တာ ရူပမဒါဒိဝေဂသဟနေန စက္ခာဒိအာယတနသမုဒ္ဒဉ္စ အတိတရိယ အတိတရိတွာ အတိက္ကမိတွာ မဂ္ဂဘာဝနာယ, ‘‘တန္နိဒ္ဒေသာ တာဒီ’’တိ ဣမာယ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တိယာ တာဒိံ. ယော ဝါယံ ကာမရာဂါဒိကိလေသရာသိယေဝ အဝဟနနဋ္ဌေန ဩဃော, ကုစ္ဆိတဂတိပရိယာယေန သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ, သမုဒယပ္ပဟာနေနေဝ တံ ဩဃံ သမုဒ္ဒဉ္စ အတိတရိယ အတိတိဏ္ဏောဃတ္တာ ဣဒါနိ တုမှေဟိ ဧဝံ ဝုစ္စမာနေပိ ဝိကာရမနာပဇ္ဇနတာယ တာဒိမ္ပိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော စ အဓိပ္ပာယော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ ဆိန္နဂန္ထံ အသိတံ အနာသဝန္တိ ဣဒံ ပနဿ ထုတိဝစနမေဝ, ဣမာယ စတုသစ္စဘာဝနာယ စတုန္နံ ဂန္ထာနံ ဆိန္နတ္တာ ဆိန္နဂန္ထံ, ဒိဋ္ဌိယာ တဏှာယ ဝါ ကတ္ထစိ အနိဿိတတ္တာ အသိတံ, စတုန္နံ အာသဝါနံ အဘာဝေန အနာသဝန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီတိ တမ္ပိ ဓီရာဝ ခီဏာသဝမုနိံ ဝေဒယန္တိ တုမှေ ပန အဝေဒယမာနာ ဧဝံ ဘဏထာတိ ဒဿေတိ. འདིའི་དོན་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཤེས་ཤིང་རྟོགས་ནས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འགོག་པའི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱས་པས་དོན་དམ་པ་མཐོང་བའོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་སྤངས་པས་ཆུ་བོ་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ལས་བརྒལ་ཞིང་། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྦ་རླབས་བཟོད་པས་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ལམ་བསྒོམས་པས་བརྒལ་ཞིང་འདས་པའོ། །“དེ་ཉིད་བསྟན་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་”ཞེས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པས་ན་དེ་བཞིན་ནོ། །འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕུང་པོ་འདི་ཉིད་འཁྱེར་བའི་དོན་གྱིས་ཆུ་བོ་ཞེས་བྱ་ལ། ངན་འགྲོའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་འཇུག་ཅིང་གཏིང་ཟབ་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆུ་བོ་དང་རྒྱ་མཚོ་དེ་ལས་བརྒལ་ཞིང་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་ཟིན་པའི་ཕྱིར། ད་ལྟ་ཁྱེད་ཅག་གིས་དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མི་སྐྱེ་བས་ན་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འདིའི་དོན་དང་དགོངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“འཆིང་བ་བཅད་ཅིང་མ་བརྟེན་ཟག་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་བསྟོད་པའི་ཚིག་སཏེ། བདེན་པ་བཞི་བསྒོམས་པས་འཆིང་བ་བཞི་པོ་བཅད་པས་ན་འཆིང་བ་བཅད་པའོ། །ལྟ་བའམ་སྲེད་པས་གང་ལའང་མ་བརྟེན་པས་ན་མ་བརྟེན་པའོ། །ཟག་པ་བཞི་མེད་པས་ན་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །“བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལའང་ཐུབ་པར་གསུངས་”ཞེས་པ་ནི། བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་ཟག་ཟད་ཀྱི་ཐུབ་པ་ཉིད་དུ་མཁྱེན་གྱི། ཁྱེད་ཅག་གིས་ནི་མ་ཤེས་པར་དེ་ལྟར་སྨྲའོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། ། ၂၂၂. အသမာ [Pg.261] ဥဘောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အညတရော ဘိက္ခု ကောသလရဋ္ဌေ ပစ္စန္တဂါမံ နိဿာယ အရညေ ဝိဟရတိ. တသ္မိဉ္စ ဂါမေ မိဂလုဒ္ဒကော တဿ ဘိက္ခုနော ဝသနောကာသံ ဂန္တွာ မိဂေ ဗန္ဓတိ. သော အရညံ ပဝိသန္တော ထေရံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တမ္ပိ ပဿတိ, အရညာ အာဂစ္ဆန္တော ဂါမတော နိက္ခမန္တမ္ပိ ပဿတိ. ဧဝံ အဘိဏှဒဿနေန ထေရေ ဇာတသိနေဟော အဟောသိ. သော ယဒါ ဗဟုံ မံသံ လဘတိ, တဒါ ထေရဿာပိ ရသပိဏ္ဍပါတံ ဒေတိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု ‘အမုကသ္မိံ ပဒေသေ မိဂါ တိဋ္ဌန္တိ, စရန္တိ, ပါနီယံ ပိဝန္တီ’တိ လုဒ္ဒကဿ အာရောစေတိ. တတော လုဒ္ဒကော မိဂေ မာရေတိ, တေန ဥဘော သင်္ဂမ္မ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီ’’တိ. အထ ဘဂဝါ ဇနပဒစာရိကံ စရမာနော တံ ဇနပဒံ အဂမာသိ. ဘိက္ခူ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ လုဒ္ဒကေန သဒ္ဓိံ သမာနဇီဝိကာဘာဝသာဓကံ တဿ ဘိက္ခုနော ခီဏာသဝမုနိဘာဝံ ဒီပေန္တော တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ༢༢༢. “གཉིས་པོ་མི་མཚུངས་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། དགེ་སློང་ཞིག་ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་གྱི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་ནགས་ཚལ་དུ་གནས་སོ། །གྲོང་གསེབ་དེའི་རི་དྭགས་རྔོན་པ་ཞིག་དགེ་སློང་དེའི་གནས་སུ་འོངས་ནས་རི་དྭགས་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །ཁོ་བོ་ནགས་སུ་འཇུག་པའི་ཚེ་གནས་བརྟན་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་འཇུག་པའང་མཐོང་ལ། ནགས་ལས་ཕྱིར་འཐོན་པའི་ཚེ་གྲོང་ལས་ཕྱིར་འབྱུང་བའང་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བས་གནས་བརྟན་ལ་བྱམས་པ་སྐྱེས་སོ། །ཁོས་ཤ་མང་པོ་ཐོབ་པའི་ཚེ་གནས་བརྟན་ལའང་བསོད་སྙོམས་རོ་བཅུད་ཅན་འབུལ་བར་བྱེད་དོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་འདིས་ ‘ཡུལ་འདི་ན་རི་དྭགས་རྣམས་གནས་ཤིང་རྒྱུ་ཞིང་ཆུ་འཐུང་ངོ་’ཞེས་རྔོན་པ་ལ་སྨྲས་ཏེ། དེ་ནས་རྔོན་པས་རི་དྭགས་རྣམས་གསོད་པར་བྱེད་ལ། དེ་ལྟར་གཉིས་པོ་འགྲོགས་ནས་འཚོ་བ་སྐྱོང་ངོ་”ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུལ་གྲུ་རྒྱུ་ཞིང་ཡུལ་དེར་བྱོན་ཏོ། །དགེ་སློང་རྣམས་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་གཏམ་དེ་ཐོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་རྔོན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཚོ་བ་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཟག་ཟད་ཀྱི་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་། དགེ་སློང་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། တဿတ္ထော – ယော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု, ယော စ လုဒ္ဒကော, ဧတေ အသမာ ဥဘော. ယံ မနုဿာ ဘဏန္တိ ‘‘သမာနဇီဝိကာ’’တိ, တံ မိစ္ဆာ. ကိံ ကာရဏာ? ဒူရဝိဟာရဝုတ္တိနော, ဒူရေ ဝိဟာရော စ ဝုတ္တိ စ နေသန္တိ ဒူရဝိဟာရဝုတ္တိနော. ဝိဟာရောတိ ဝသနောကာသော, သော စ ဘိက္ခုနော အရညေ, လုဒ္ဒကဿ စ ဂါမေ. ဝုတ္တီတိ ဇီဝိကာ, သာ စ ဘိက္ခုနော ဂါမေ သပဒါနဘိက္ခာစရိယာ, လုဒ္ဒကဿ စ အရညေ မိဂသကုဏမာရဏာ. ပုန စပရံ ဂိဟီ ဒါရပေါသီ, သော လုဒ္ဒကော တေန ကမ္မေန ပုတ္တဒါရံ ပေါသေတိ. အမမော စ သုဗ္ဗတော, ပုတ္တဒါရေသု တဏှာဒိဋ္ဌိမမတ္တဝိရဟိတော သုစိဝတတ္တာ သုန္ဒရဝတတ္တာ စ သုဗ္ဗတော သော ခီဏာသဝဘိက္ခု. ပုန စပရံ ပရပါဏရောဓာယ ဂိဟီ အသညတော, သော လုဒ္ဒကော ဂိဟီ ပရပါဏရောဓာယ တေသံ ပါဏာနံ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒါယ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ အသံယတော. နိစ္စံ မုနီ ရက္ခတိ ပါဏိနေ ယတော, ဣတရော ပန ခီဏာသဝမုနိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ နိစ္စံ ယတော သံယတော ပါဏိနော ရက္ခတိ. ဧဝံ သန္တေ တေ ကထံ သမာနဇီဝိကာ ဘဝိဿန္တီတိ? འདིའི་དོན་ནི། དགེ་སློང་དག་ དགེ་སློང་གང་ཡིན་པ་དང་རྔོན་པ་གང་ཡིན་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་མི་མཚུངས་སོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་“འཚོ་བ་མཚུངས་སོ་”ཞེས་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྫུན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་དང་སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་གི་གནས་དང་སྤྱོད་པ་ནི་རྒྱང་རིང་བས་ན་གནས་དང་སྤྱོད་པ་རིང་བའོ། །གནས་ནི་གནས་མལ་ཏེ། དེ་ཡང་དགེ་སློང་གི་ནི་ནགས་ཚལ་ན་ཡིན་ལ། རྔོན་པའི་ནི་གྲོང་གསེབ་ན་ཡིན་ནོ། །སྤྱོད་པ་ནི་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་དགེ་སློང་གི་ནི་གྲོང་དུ་མཐར་ཆགས་སུ་བསོད་སྙོམས་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། རྔོན་པའི་ནི་ནགས་སུ་རི་དྭགས་དང་བྱ་གསོད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། ཁྱིམ་པ་ནི་ཆུང་མ་སྐྱོང་བ་སྟེ། རྔོན་པ་དེས་ལས་དེས་བུ་དང་ཆུང་མ་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ། །བདག་གིར་མི་འཛིན་ཅིང་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི། བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བས་བདག་གིར་འཛིན་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། གཙང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པ་དང་མཛེས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པས་ན་བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ་སྟེ། དེ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་དེའོ། །གཞན་ཡང་། ཁྱིམ་པ་ནི་སྲོག་ཆགས་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པས་མ་བསྡམས་པ་སྟེ། རྔོན་པ་ཁྱིམ་པ་དེ་ནི་སྲོག་ཆགས་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་ཅིང་སྲོག་ཆགས་དེ་དག་གི་སྲོག་གི་དབང་པོ་གཅོད་པའི་ཕྱིར། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་མ་བསྡམས་པའོ། །“ཐུབ་པ་རྟག་ཏུ་བསྡམས་པས་སྲོག་ཆགས་སྲུང་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་ཟག་ཟད་ཀྱི་ཐུབ་པ་དེ་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་རྟག་ཏུ་བསྡམས་ཤིང་སྡོམ་པ་དང་ལྡན་པས་སྲོག་ཆགས་རྣམས་སྲུང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འཚོ་བ་མཚུངས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ၂၂၃. သိခီ ယထာတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ဝိဟရန္တေ သာကိယာနံ ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ပဌမကသောတာပန္နော ပစ္ဆာ သောတာပတ္တိံ ပတ္တဿ ဓမ္မေန ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ, တသ္မာ ပစ္ဆာ သောတာပန္နေန ဘိက္ခုနာ ပဌမသောတာပန္နဿ ဂိဟိနော အဘိဝါဒနာဒီနိ ကတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ တံ ကထံ အညတရော [Pg.262] ပိဏ္ဍစာရိကော ဘိက္ခု သုတွာ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. ဘဂဝါ ‘‘အညာ ဧဝ ဟိ အယံ ဇာတိ, ပူဇနေယျဝတ္ထု လိင်္ဂ’’န္တိ သန္ဓာယ ‘‘အနာဂါမီပိ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဂိဟီ ဟောတိ, တေန တဒဟုပဗ္ဗဇိတဿာပိ သာမဏေရဿ အဘိဝါဒနာဒီနိ ကတ္တဗ္ဗာနေဝါ’’တိ ဝတွာ ပုန ပစ္ဆာ သောတာပန္နဿာပိ ဘိက္ခုနော ပဌမသောတာပန္နဂဟဋ္ဌတော အတိမဟန္တံ ဝိသေသံ ဒဿေန္တော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဣမံ ဂါထမဘာသိ. ༢༢༣. “རྨ་བྱ་བཞིན་དུ་”ཞེས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་སེར་སྐྱའི་གཞི་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ། ཤཱཀྱ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གཏམ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། “ཐོག་མར་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི། ཕྱིས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པ་ལས་ཆོས་ཀྱིས་རྒན་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཕྱིས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཐོག་མར་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའི་ཁྱིམ་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་དགོས་སོ་”ཞེས་སོ། །གཏམ་དེ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བའི་དགེ་སློང་ཞིག་གིས་ཐོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“འདི་ནི་རིགས་གཞན་པ་ཉིད་དེ། མཆོད་པར་འོས་པའི་དངོས་པོ་ནི་རྟགས་སོ། །”ཞེས་པ་ལ་དགོངས་ནས། “དགེ་སློང་དག །ཁྱིམ་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། དེས་ཉིན་དེར་རབ་ཏུ་བྱུང་མ་ཐག་པའི་དགེ་ཚུལ་ལའང་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་དགོས་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཡང་ཕྱིས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་ལའང་ཐོག་མར་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའི་ཁྱིམ་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ། ། တဿတ္ထော – ယွာယံ မတ္ထကေ ဇာတာယ သိခါယ သဗ္ဘာဝေန သိခီ, မဏိဒဏ္ဍသဒိသာယ ဂီဝါယ နီလဂီဝေါတိ စ မယူရဝိဟင်္ဂမော ဝုစ္စတိ. သော ယထာ ဟရိတဟံသတမ္ဗဟံသခီရဟံသကာဠဟံသပါကဟံသသုဝဏ္ဏဟံသေသု ယွာယံ သုဝဏ္ဏဟံသော, တဿ ဟံသဿ ဇဝေန သောဠသိမ္ပိ ကလံ န ဥပေတိ. သုဝဏ္ဏဟံသော ဟိ မုဟုတ္တကေန ယောဇနသဟဿမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, ယောဇနမ္ပိ အသမတ္ထော ဣတရော. ဒဿနီယတာယ ပန ဥဘောပိ ဒဿနီယာ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဂိဟီ ပဌမသောတာပန္နောပိ ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂဒဿနေန ဒဿနီယော ဟောတိ. အထ ခေါ သော ပစ္ဆာ သောတာပန္နဿာပိ မဂ္ဂဒဿနေန တုလျဒဿနီယဘာဝဿာပိ ဘိက္ခုနော ဇဝေန နာနုကရောတိ. ကတမေန ဇဝေန? ဥပရိမဂ္ဂဝိပဿနာဉာဏဇဝေန. ဂိဟိနော ဟိ တံ ဉာဏံ ဒန္ဓံ ဟောတိ ပုတ္တဒါရာဒိဇဋာယ ဇဋိတတ္တာ, ဘိက္ခုနော ပန တိက္ခံ ဟောတိ တဿာ ဇဋာယ ဝိဇဋိတတ္တာ. သွာယမတ္ထော ဘဂဝတာ ‘‘မုနိနော ဝိဝိတ္တဿ ဝနမှိ ဈာယတော’’တိ ဣမိနာ ပါဒေန ဒီပိတော. အယဉှိ သေက္ခမုနိ ဘိက္ခု ကာယစိတ္တဝိဝေကေန စ ဝိဝိတ္တော ဟောတိ, လက္ခဏာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန စ နိစ္စံ ဝနသ္မိံ ဈာယတိ. ကုတော ဂိဟိနော ဧဝရူပေါ ဝိဝေကော စ ဈာနဉ္စာတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယောတိ? དེའི་དོན་ནི། མགོ་བོར་སྐྱེས་པའི་གཙུག་ཕུད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཙུག་ཕུད་ཅན་དང་། ནོར་བུའི་དབྱུག་པ་ལྟ་བུའི་མགྲིན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མགྲིན་སྔོན་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་རྨ་བྱ་འདབ་ཆགས་འདི་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་དཔེར་ན། ངང་པ་ལྗང་ཁུ་དང་། ཟངས་མདོག་ཅན། འོ་མའི་མདོག་ཅན། ངང་པ་ནག་པོ། བཏུང་བའི་ངང་པ། གསེར་གྱི་ངང་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གསེར་གྱི་ངང་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་མགྱོགས་ཚད་ཀྱི་ཆ་བཅུ་དྲུག་གི་ཆ་གཅིག་ལའང་མི་ཉེའོ། །གསེར་གྱི་ངང་པ་ནི་ཐང་ཅིག་ལ་དཔག་ཚད་སྟོང་དུའང་འགྲོ་ལ། ཅིག་ཤོས་ནི་དཔག་ཚད་གཅིག་ལའང་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་མཛེས་པའི་ཆ་ནས་ནི་གཉིས་ཀ་མཛེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་པ་རྒྱུན་ཞུགས་དང་པོ་དེའང་ལམ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མཛེས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་ཕྱིས་སུ་རྒྱུན་ཞུགས་སུ་གྱུར་ཅིང་ལམ་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མཛེས་པ་མཚུངས་པའི་དགེ་སློང་གི་མགྱོགས་ཚད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མི་སྙེགས་སོ། །མགྱོགས་ཚད་གང་གི་སྒོ་ནས་ཞེ་ན། གོང་མའི་ལམ་གྱི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགྱོགས་ཚད་ཀྱིས་སོ། །ཁྱིམ་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་བས་འཁྲིལ་བའི་ཕྱིར་རྟུལ་བ་ཡིན་ལ། དགེ་སློང་གི་ནི་འཁྲིལ་བ་དེ་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རྣོ་བ་ཡིན། དོན་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ནགས་སུ་དབེན་པར་བསམ་གཏན་བྱེད་པའི་ཐུབ་པ་" ཞེས་པའི་ཚིག་རྐང་འདིས་གསལ་བར་མཛད་དོ། །འདི་ལྟར་སློབ་པའི་ཐུབ་པ་དགེ་སློང་འདི་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་དབེན་པས་དབེན་པ་ཡིན་ལ། མཚན་ཉིད་དང་དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པའི་སྒོ་ནས་རྟག་ཏུ་ནགས་སུ་བསམ་གཏན་བྱེད་དོ། །ཁྱིམ་པ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་དབེན་པ་དང་བསམ་གཏན་ག་ལ་ཡོད་དེ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ནི་འདིའི་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་པར་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ မုနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཐུབ་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། နိဋ္ဌိတော စ ပဌမော ဝဂ္ဂေါ အတ္ထဝဏ္ဏနာနယတော, နာမေန དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ལས་ཚན་པ་དང་པོ་རྫོགས་སོ། །མཚན་ནི། ဥရဂဝဂ္ဂေါတိ. ལྟོ་འགྲོའི་ཚན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ၂. စူဠဝဂ္ဂေါ ༢. ཚན་པ་ཆུང་ངུ་། ၁. ရတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༡. དཀོན་མཆོག་གི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ယာနီဓ [Pg.263] ဘူတာနီတိ ရတနသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အတီတေ ကိရ ဝေသာလိယံ ဒုဗ္ဘိက္ခာဒယော ဥပဒ္ဒဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု. တေသံ ဝူပသမနတ္ထာယ လိစ္ဆဝယော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ, ယာစိတွာ, ဘဂဝန္တံ ဝေသာလိမာနယိံသု. ဧဝံ အာနီတော ဘဂဝါ တေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ဝူပသမနတ္ထာယ ဣဒံ သုတ္တမဘာသိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ပေါရာဏာ ပနဿ ဝေသာလိဝတ္ထုတော ပဘုတိ ဥပ္ပတ္တိံ ဝဏ္ဏယန္တိ. သာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဗာရာဏသိရညော ကိရ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာသိ. သာ တံ ဉတွာ ရညော နိဝေဒေသိ. ရာဇာ ဂဗ္ဘပရိဟာရံ အဒါသိ. သာ သမ္မာ ပရိဟရိယမာနဂဗ္ဘာ ဂဗ္ဘပရိပါကကာလေ ဝိဇာယနဃရံ ပါဝိသိ. ပုညဝတီနံ ပစ္စူသသမယေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သာ စ တာသံ အညတရာ, တေန ပစ္စူသသမယေ အလတ္တကပဋလဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖသဒိသံ မံသပေသိံ ဝိဇာယိ. တတော ‘‘အညာ ဒေဝိယော သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသေ ပုတ္တေ ဝိဇာယန္တိ, အဂ္ဂမဟေသီ မံသပေသိန္တိ ရညော ပုရတော မမ အဝဏ္ဏော ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ တေန အဝဏ္ဏဘယေန တံ မံသပေသိံ ဧကသ္မိံ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ အညေန ပဋိကုဇ္ဇိတွာ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆေတွာ ဂင်္ဂါယ သောတေ ပက္ခိပါပေသိ. မနုဿေဟိ ဆဍ္ဍိတမတ္တေ ဒေဝတာ အာရက္ခံ သံဝိဒဟိံသု. သုဝဏ္ဏပဋ္ဋိကဉ္စေတ္ထ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန ‘‘ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ပဇာ’’တိ လိခိတွာ ဗန္ဓိံသု. တတော တံ ဘာဇနံ ဦမိဘယာဒီဟိ အနုပဒ္ဒုတံ ဂင်္ဂါယ သောတေန ပါယာသိ. "འདིར་ནི་སྐྱེ་བོ་གང་དག་" ཅེས་པ་ནི་དཀོན་མཆོག་གི་མདོ་ཡིན་ནོ། །བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་དུས་སུ་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་མུ་གེ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་བྱུང་བར་གྲགས་སོ། །དེ་དག་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལི་ཙཱ་བཱི་རྣམས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་སོང་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྤྱན་དྲངས། དེ་ལྟར་སྤྱན་དྲངས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནོད་པ་དེ་དག་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ནི་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱུང་བ་རྒྱས་པར་འཆད་དོ། །དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་གྲགས་སོ། །མོས་དེ་ཤེས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྙད་དོ། །རྒྱལ་པོས་མངལ་གྱི་སྐྱོབ་པ་བྱིན་ནོ། །མོས་མངལ་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཏེ་མངལ་སྨིན་པའི་ཚེ་བཙས་པའི་ཁང་པར་ཞུགས་སོ། །བསོད་ནམས་ཅན་གྱི་བུད་མེད་རྣམས་ནི་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་བུ་བཙའ་བ་ཡིན་ལ། མོའང་དེ་དག་གི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་པས། ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་རྒྱ་སྐྱེགས་ཀྱི་ཁུ་བ་དང་བནྡྷུ་ཛཱི་བ་ཀའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུའི་ཤའི་གོང་བུ་ཞིག་བཙས་སོ། །དེ་ནས་མོས་ "བཙུན་མོ་གཞན་དག་ནི་གསེར་གྱི་སྐུ་འདྲ་བའི་བུ་བཙའ་བར་བྱེད་ལ། བཙུན་མོ་དམ་པས་ནི་ཤའི་གོང་བུ་ཞིག་བཙས་སོ་ཞེས་རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་བདག་ལ་མི་སྙན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་" སྙམ་དུ་བསམས་ནས། མི་སྙན་པའི་འཇིགས་པ་དེས་ཤའི་གོང་བུ་དེ་སྣོད་གཅིག་གི་ནང་དུ་བཅུག །ཁ་གཅོད་གཞན་གྱིས་བཀབ། རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་སྟེ་གངྒཱའི་རྒྱུན་ལ་སྐུར་དུ་བཅུག་གོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུར་མ་ཐག་ཏུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་སོ། །འདིར་གསེར་གྱི་པང་ལེབ་ཅིག་ལ་མཚལ་གྱིས་ "བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་བུ་རྒྱུད་དོ་" ཞེས་བྲིས་ཏེ་བཏགས་སོ། །དེ་ནས་སྣོད་དེ་རླབས་ཀྱི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པས་མ་གནོད་པར་གངྒཱའི་རྒྱུན་གྱིས་ཁྱེར་ཏོ། ། တေန စ သမယေန အညတရော တာပသော ဂေါပါလကုလံ နိဿာယ ဂင်္ဂါယ တီရေ ဝသတိ. သော ပါတောဝဂင်္ဂံ ဩတိဏ္ဏော တံ ဘာဇနံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပံသုကူလသညာယ အဂ္ဂဟေသိ. တတော တတ္ထ တံ အက္ခရပဋ္ဋိကံ ရာဇမုဒ္ဒိကာလဉ္ဆနဉ္စ ဒိသွာ မုဉ္စိတွာ တံ မံသပေသိံ အဒ္ဒသ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သိယာ ဂဗ္ဘော, တထာ ဟိဿ ဒုဂ္ဂန္ဓပူတိဘာဝေါ နတ္ထီ’’တိ တံ အဿမံ နေတွာ သုဒ္ဓေ ဩကာသေ ဌပေသိ. အထ အဍ္ဎမာသစ္စယေန ဒွေ မံသပေသိယော အဟေသုံ. တာပသော ဒိသွာ သာဓုကတရံ ဌပေသိ. တတော ပုန အဒ္ဓမာသစ္စယေန ဧကမေကိဿာ ပေသိယာ ဟတ္ထပါဒသီသာနမတ္ထာယ ပဉ္စ ပဉ္စ ပိဠကာ ဥဋ္ဌဟိံသု. အထ တတော အဒ္ဓမာသစ္စယေန ဧကာ [Pg.264] မံသပေသိ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသော ဒါရကော; ဧကာ ဒါရိကာ အဟောသိ. တေသု တာပသဿ ပုတ္တသိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ, အင်္ဂုဋ္ဌတော စဿ ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ, တတော ပဘုတိ စ ခီရဘတ္တံ လဘတိ. သော ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ခီရံ ဒါရကာနံ မုခေ အာသိဉ္စတိ. တေသံ ယံ ယံ ဥဒရံ ပဝိသတိ, တံ သဗ္ဗံ မဏိဘာဇနဂတံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဧဝံ နိစ္ဆဝီ အဟေသုံ. အပရေ ပန အာဟု – ‘‘သိဗ္ဗိတွာ ဌပိတာ ဝိယ နေသံ အညမညံ လီနာ ဆဝိ အဟောသီ’’တိ. ဧဝံ တေ နိစ္ဆဝိတာယ ဝါ လီနစ္ဆဝိတာယ ဝါ လိစ္ဆဝီတိ ပညာယိံသု. དེའི་ཚེ་ན་དྲང་སྲོང་ཞིག་ཕྱུགས་རྫིའི་ཁྱིམ་ལ་བརྟེན་ནས་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་གནས་སོ། །དེ་སྔ་དྲོ་གངྒཱའི་ནང་དུ་བབས་པ་ན་སྣོད་དེ་འོངས་པ་མཐོང་ནས། ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བླངས་སོ། །དེ་ནས་དེར་ཡི་གེ་བྲིས་པའི་པང་ལེབ་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་རྒྱའི་དམ་ཁ་མཐོང་ནས་བཀྲོལ་ཏེ་ཤའི་གོང་བུ་དེ་མཐོང་ངོ་། །མཐོང་ནས་ཁོང་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། "འདི་ནི་མངལ་གྱི་སེམས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལ་དྲི་ང་བ་དང་རུལ་བའི་རྣམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་" ཞེས་བསམས་ནས་དྲང་སྲོང་གི་གནས་སུ་ཁྱེར་ཏེ་གཙང་མའི་ས་ཞིག་ཏུ་བཞག་གོ། །དེ་ནས་ཟླ་བ་ཕྱེད་འདས་པ་ན་ཤའི་གོང་བུ་གཉིས་སུ་གྱུར་ཏོ། །དྲང་སྲོང་གིས་དེ་མཐོང་ནས་ལེགས་པར་བཞག་གོ། །དེ་ནས་ཡང་ཟླ་བ་ཕྱེད་འདས་པ་ན་ཤའི་གོང་བུ་རེ་རེ་ལས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་དང་མགོ་བོའི་ཆེད་དུ་འབུར་ལྔ་ལྔ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཡང་ཟླ་བ་ཕྱེད་འདས་པ་ན་ཤའི་གོང་བུ་གཅིག་ནི་གསེར་གྱི་སྐུ་འདྲ་བའི་བུ་ཆུང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ལ། གཅིག་ནི་བུ་མོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་ལ་དྲང་སྲོང་བུ་ལ་ཆགས་པ་ལྟ་བུའི་བྱམས་པ་སྐྱེས་ཤིང་། ཁོའི་མཐེ་བོང་ལས་འོ་མ་བྱུང་བས་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་འོ་མའི་ཟས་རྙེད་དོ། །ཁོས་ཟས་ཟོས་ནས་འོ་མ་དེ་བྱིས་པ་དག་གི་ཁར་བླུགས་སོ། །དེ་དག་གི་ལྟོ་བར་གང་དང་གང་ཞུགས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཤེལ་གྱི་སྣོད་དུ་བཅུག་པ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་མཐོང་སྟེ། དེ་ལྟར་པགས་པ་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏོ། །གཞན་དག་ནི་ "དེ་དག་གི་པགས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་དྲུབས་ཏེ་བཞག་པ་བཞིན་དུ་འབྱར་ནས་ཡོད་དོ་" ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་པགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་པགས་པ་འབྱར་བའི་ཕྱིར་ལི་ཙཱ་བཱི་ཞེས་གྲགས་སོ། ། တာပသော ဒါရကေ ပေါသေန္တော ဥဿူရေ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, အတိဒိဝါ ပဋိက္ကမတိ. တဿ တံ ဗျာပါရံ ဉတွာ ဂေါပါလကာ အာဟံသု – ‘‘ဘန္တေ, ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒါရကပေါသနံ ပလိဗောဓော, အမှာကံ ဒါရကေ ဒေထ, မယံ ပေါသေဿာမ, တုမှေ အတ္တနော ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ. တာပသော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိ. ဂေါပါလကာ ဒုတိယဒိဝသေ မဂ္ဂံ သမံ ကတွာ, ပုပ္ဖေဟိ ဩကိရိတွာ; ဓဇပဋာကာ ဥဿာပေတွာ တူရိယေဟိ ဝဇ္ဇမာနေဟိ အဿမံ အာဂတာ. တာပသော ‘‘မဟာပုညာ ဒါရကာ, အပ္ပမာဒေန ဝဍ္ဎေထ, ဝဍ္ဎေတွာ စ အညမညံ အာဝါဟဝိဝါဟံ ကရောထ, ပဉ္စဂေါရသေန ရာဇာနံ တောသေတွာ ဘူမိဘာဂံ ဂဟေတွာ နဂရံ မာပေထ, တတြ ကုမာရံ အဘိသိဉ္စထာ’’တိ ဝတွာ ဒါရကေ အဒါသိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ဒါရကေ နေတွာ ပေါသေသုံ. དྲང་སྲོང་གིས་བྱིས་པ་དག་སྐྱོང་བཞིན་དུ་ཉི་མ་མཐོན་པོར་གྱུར་ཚེ་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་འཇུག་ཅིང་། ཕྱི་དྲོ་གནས་སུ་ཕྱིར་འོང་ངོ་། །ཁོའི་བྱ་བ་དེ་ཤེས་ནས་ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། "བཙུན་པ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིས་པ་སྐྱོང་བ་ནི་བར་ཆད་ཡིན་པས། བྱིས་པ་དག་བདག་ཅག་ལ་གནང་དང་། བདག་ཅག་གིས་སྐྱོང་བར་བྱའོ། །ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་བྱ་བ་མཛོད་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ "ལེགས་སོ་" ཞེས་ཁས་བླངས་སོ། །ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་ཉིན་གཉིས་པར་ལམ་མཉམ་པར་བྱས། མེ་ཏོག་གཏོར། བ་དན་དང་རྒྱལ་མཚན་བཙུགས་ཏེ་རོལ་མོ་འཁྲོལ་བཞིན་དུ་དྲང་སྲོང་གི་གནས་སུ་འོངས་སོ། །དྲང་སྲོང་གིས་ "བྱིས་པ་འདི་དག་ནི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས། བག་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་གསོས་ཤིག །ཆེར་སྐྱེས་པ་ན་ཕན་ཚུན་གཉེན་སྒྲིག་གྱིས། བ་ལང་གི་བཅུད་ལྔས་རྒྱལ་པོ་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་ས་ཆ་བླངས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་སྐྲུན་ཅིག །དེར་རྒྱལ་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་ནས་བྱིས་པ་དག་བྱིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ "ལེགས་སོ་" ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་བྱིས་པ་དག་ཁྱེར་ནས་གསོས་སོ། ། ဒါရကာ ဝဍ္ဎိမနွာယ ကီဠန္တာ ဝိဝါဒဋ္ဌာနေသု အညေ ဂေါပါလဒါရကေ ဟတ္ထေနပိ ပါဒေနပိ ပဟရန္တိ, တေ ရောဒန္တိ. ‘‘ကိဿ ရောဒထာ’’တိ စ မာတာပိတူဟိ ဝုတ္တာ ‘‘ဣမေ နိမ္မာတာပိတိကာ တာပသပေါသိတာ အမှေ အတီဝ ပဟရန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. တတော တေသံ မာတာပိတရော ‘‘ဣမေ ဒါရကာ အညေ ဒါရကေ ဝိဟေဌေန္တိ ဒုက္ခာပေန္တိ, န ဣမေ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာ, ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ ဣမေ’’တိ အာဟံသု. တတော ပဘုတိ ကိရ သော ပဒေသော ‘‘ဝဇ္ဇီ’’တိ ဝုစ္စတိ ယောဇနသတံ ပရိမာဏေန. အထ တံ ပဒေသံ ဂေါပါလကာ ရာဇာနံ တောသေတွာ အဂ္ဂဟေသုံ. တတ္ထေဝ နဂရံ မာပေတွာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကံ ကုမာရံ အဘိသိဉ္စိတွာ ရာဇာနံ အကံသု. တာယ စဿ ဒါရိကာယ သဒ္ဓိံ ဝါရေယျံ ကတွာ ကတိကံ အကံသု – ‘‘န ဗာဟိရတော ဒါရိကာ အာနေတဗ္ဗာ, ဣတော ဒါရိကာ န ကဿစိ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ. တေသံ ပဌမသံဝါသေန ဒွေ ဒါရကာ ဇာတာ ဓီတာ စ ပုတ္တော စ, ဧဝံ သောဠသက္ခတ္တုံ ဒွေ ဒွေ ဇာတာ. တတော တေသံ [Pg.265] ဒါရကာနံ ယထာက္ကမံ ဝဍ္ဎန္တာနံ အာရာမုယျာနနိဝါသနဋ္ဌာနပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဂဟေတုံ အပ္ပဟောန္တံ တံ နဂရံ တိက္ခတ္တုံ ဂါဝုတန္တရေန ဂါဝုတန္တရေန ပါကာရေန ပရိက္ခိပိံသု. တဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိသာလီကတတ္တာ ဝေသာလီတွေဝ နာမံ ဇာတံ. ဣဒံ ဝေသာလီဝတ္ထု. བྱིས་པ་དག་ཆེར་སྐྱེས་ནས་རྩེད་མོ་རྩེ་བའི་ཚེ། རྩོད་པའི་གནས་སུ་ཕྱུགས་རྫིའི་བྱིས་པ་གཞན་དག་ལ་ལག་པས་ཀྱང་རྡེག །རྐང་པས་ཀྱང་གཞུ་བས་དེ་དག་ངུའོ། །ཕ་མ་དག་གིས་ "ཅིའི་ཕྱིར་ངུ་བ་ཡིན་ནམ་" ཞེས་དྲིས་པ་ན། "ཕ་མ་མེད་པར་དྲང་སྲོང་གིས་གསོས་པའི་བྱིས་པ་འདི་དག་གིས་བདག་ཅག་ལ་ཤིན་ཏུ་རྡེག་གོ་" ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ནས་དེ་དག་གི་ཕ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ "བྱིས་པ་འདི་དག་གིས་བྱིས་པ་གཞན་དག་ལ་གནོད་པ་བྱེད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་པས། འདི་དག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱ་བར་མི་རིགས་ཏེ། འདི་དག་ནི་སྤང་བར་བྱའོ་ (ཝཛྫེཏབྦཱ)" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ས་ཕྱོགས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ "ཝཛྫཱི" (སྤང་བར་བྱ་བའི་ཡུལ) ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་ཕྱུགས་རྫི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་ས་ཕྱོགས་དེ་བླངས་སོ། །དེར་གྲོང་ཁྱེར་བསྐྲུན་ནས་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པའི་རྒྱལ་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་ཏེ་རྒྱལ་པོར་བསྐོས་སོ། །བུ་མོ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ནས་ཆིངས་ཡིག་བཞག་སྟེ། "ཕྱི་རོལ་ནས་བུ་མོ་བག་མར་བསུ་བར་མི་བྱ་ཞིང་། འདི་ནས་བུ་མོ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སུ་ལའང་སྦྱིན་པར་མི་བྱའོ་" ཞེས་སོ། །དེ་དག་ཐོག་མར་མལ་གཅིག་ཏུ་ཉལ་བ་ལས་བུ་དང་བུ་མོ་མཚེ་མ་གཉིས་བཙས་སོ། །དེ་ལྟར་ཐེངས་བཅུ་དྲུག་གི་བར་དུ་གཉིས་གཉིས་བཙས་སོ། །དེ་ནས་བྱིས་པ་དེ་དག་རིམ་གྱིས་ཆེར་སྐྱེས་པ་ན། ཀུན་དགའ་ར་བ་དང་། སྐྱེད་མོས་ཚལ། གནས་ཁང་དང་འཁོར་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ཤོང་བར་མི་འགྱུར་བས། གྲོང་ཁྱེར་དེ་ལ་རྒྱང་གྲགས་རེའི་མཚམས་སུ་ལྕགས་རི་ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ནས་ཡང་དུ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ (ཝེ་སཱ་ལཱི) ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དུ་གྱུར་ཏོ། །འདི་ནི་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སོ། ། အယံ ပန ဝေသာလီ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နကာလေ ဣဒ္ဓါ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ အဟောသိ. တတ္ထ ဟိ ရာဇူနံယေဝ သတ္တ သဟဿာနိ သတ္တ စ သတာနိ သတ္တ စ ရာဇာနော အဟေသုံ, တထာ ယုဝရာဇသေနာပတိဘဏ္ဍာဂါရိကပ္ပဘုတီနံ. ယထာဟ – ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་པའི་དུས་སུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེར་རྒྱལ་པོ་ཁོ་ན་ལའང་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་ཚབ་དང་། དམག་དཔོན། ཕྱག་མཛོད་ལ་སོགས་པའང་དེ་མཚུངས་སུ་ཡོད་དོ། །འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလီ ဣဒ္ဓါ စေဝ ဟောတိ ဖီတာ စ ဗဟုဇနာ အာကိဏ္ဏမနုဿာ သုဘိက္ခာ စ, သတ္တ စ ပါသာဒသဟဿာနိ, သတ္တ စ ပါသာဒသတာနိ, သတ္တ စ ပါသာဒါ, သတ္တ စ ကူဋာဂါရသဟဿာနိ, သတ္တ စ ကူဋာဂါရသတာနိ, သတ္တ စ ကူဋာဂါရာနိ, သတ္တ စ အာရာမသဟဿာနိ, သတ္တ စ အာရာမသတာနိ, သတ္တ စ အာရာမာ, သတ္တ စ ပေါက္ခရဏိသဟဿာနိ, သတ္တ စ ပေါက္ခရဏိသတာနိ, သတ္တ စ ပေါက္ခရဏိယော’’တိ (မဟာဝ. ၃၂၆). "དེའི་ཚེ་ན་ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ནི་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གང་བ། མི་ཚོགས་ཆེ་བ། ཟས་སླ་བ་ཡིན་ནོ། །དེར་ཁང་བཟང་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན་ཡོད་ལ། ཁང་པ་བརྩེགས་པ་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན། ཀུན་དགའ་ར་བ་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན། པདྨའི་རྫིང་བུ་བདུན་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་དང་བདུན་ཡོད་དོ་" ཞེས་སོ། ། သာ အပရေန သမယေန ဒုဗ္ဘိက္ခာ အဟောသိ ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာ ဒုဿဿာ. ပဌမံ ဒုဂ္ဂတမနုဿာ မရန္တိ, တေ ဗဟိဒ္ဓါ ဆဍ္ဍေန္တိ. မတမနုဿာနံ ကုဏပဂန္ဓေန အမနုဿာ နဂရံ ပဝိသိံသု. တတော ဗဟုတရာ မီယန္တိ, တာယ ပဋိကူလတာယ စ သတ္တာနံ အဟိဝါတကရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဣတိ တီဟိ ဒုဗ္ဘိက္ခအမနုဿရောဂဘယေဟိ ဥပဒ္ဒုတာယ ဝေသာလိယာ နဂရဝါသိနော ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနမာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ, ဣမသ္မိံ နဂရေ တိဝိဓံ ဘယမုပ္ပန္နံ, ဣတော ပုဗ္ဗေ ယာဝ သတ္တမာ ရာဇကုလပရိဝဋ္ဋာ ဧဝရူပံ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗံ, တုမှာကံ မညေ အဓမ္မိကတ္တေန ဧတရဟိ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. ရာဇာ သဗ္ဗေ သန္ထာဂါရေ သန္နိပါတာပေတွာ, ‘‘မယှံ အဓမ္မိကဘာဝံ ဝိစိနထာ’’တိ အာဟ. တေ သဗ္ဗံ ပဝေဏိံ ဝိစိနန္တာ န ကိဉ္စိ အဒ္ဒသံသု. དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་གྲོང་ཁྱེར་དེར་ཆར་པ་མི་འབབ་པ་དང་ལོ་ཏོག་མི་སྐྱེ་བས་མུ་གེ་བྱུང་ངོ་། །ཐོག་མར་མི་དབུལ་པོ་རྣམས་ཤི་ཞིང་། དེ་དག་ཕྱི་རོལ་དུ་བསྐྱུར་ཏོ། །ཤི་བའི་མི་རྣམས་ཀྱི་རོ་དྲི་ང་བས་མི་མ་ཡིན་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཞུགས་སོ། །དེ་ལས་མི་མང་པོ་ཤི་ཞིང་། མི་གཙང་བ་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རིམས་ནད་དྲག་པོ་ (ཨ་ཧི་ཝཱ་ཏ་ཀ་རོ་ག) བྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་མུ་གེ་དང་། མི་མ་ཡིན། རིམས་ནད་དེ་འཇིགས་པ་གསུམ་གྱིས་གནོད་པར་གྱུར་པ་ན། ཡངས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཡུལ་མི་རྣམས་འདུས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་སྨྲས་པ། "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གྲོང་ཁྱེར་འདིར་འཇིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བྱུང་སྟེ། སྔོན་ཆད་རྒྱལ་རྒྱུད་བདུན་གྱི་བར་དུ་འདི་ལྟ་བུའི་གནོད་པ་བྱུང་མ་མྱོང་ངོ་། །འདི་ནི་ད་ལྟ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པས་བྱུང་བར་སེམས་སོ་" ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ཐམས་ཅད་ཚོགས་ཁང་དུ་བསྡུས་ནས། "བདག་གི་ཆོས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་ཡོད་མེད་ཚོལ་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་བཙལ་ཀྱང་སྐྱོན་ཅིའང་མ་མཐོང་ངོ་། ། တတော ရညော ဒေါသံ အဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ဘယံ အမှာကံ ကထံ ဝူပသမေယျာ’’တိ စိန္တေသုံ. တတ္ထ ဧကစ္စေ ဆ သတ္ထာရော အပဒိသိံသု – ‘‘ဧတေဟိ ဩက္ကန္တမတ္တေ ဝူပသမိဿတီ’’တိ. ဧကစ္စေ အာဟံသု – ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ကိရ လောကေ ဥပ္ပန္နော, သော ဘဂဝါ သဗ္ဗသတ္တဟိတာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ မဟိဒ္ဓိကော [Pg.266] မဟာနုဘာဝေါ, တေန ဩက္ကန္တမတ္တေ သဗ္ဗဘယာနိ ဝူပသမေယျု’’န္တိ. တေန တေ အတ္တမနာ ဟုတွာ ‘‘ကဟံ ပန သော ဘဂဝါ ဧတရဟိ ဝိဟရတိ, အမှေဟိ ဝါ ပေသိတေ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ အာဟံသု. အထာပရေ အာဟံသု – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ အနုကမ္ပကာ, ကိဿ နာဂစ္ဆေယျုံ, သော ပန ဘဂဝါ ဧတရဟိ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ, ရာဇာ စ ဗိမ္ဗိသာရော တံ ဥပဋ္ဌဟတိ, ကဒါစိ သော အာဂန္တုံ န ဒဒေယျာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ရာဇာနံ သညာပေတွာ အာနေဿာမာ’’တိ ဒွေ လိစ္ဆဝိရာဇာနော မဟတာ ဗလကာယေန ပဟူတံ ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ရညော သန္တိကံ ပေသေသုံ – ‘‘ဗိမ္ဗိသာရံ သညာပေတွာ ဘဂဝန္တံ အာနေထာ’’တိ. တေ ဂန္တွာ ရညော ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ တံ ပဝတ္တိံ နိဝေဒေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဘဂဝန္တံ အမှာကံ နဂရံ ပေသေဟီ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ န သမ္ပဋိစ္ဆိ – ‘‘တုမှေ ဧဝ ဇာနာထာ’’တိ အာဟ. တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ နဂရေ တီဏိ ဘယာနိ ဥပ္ပန္နာနိ. သစေ ဘဂဝါ အာဂစ္ဆေယျ, သောတ္ထိ နော ဘဝေယျာ’’တိ. ဘဂဝါ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘‘ဝေသာလိယံ ရတနသုတ္တေ ဝုတ္တေ သာ ရက္ခာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠာနိ ဖရိဿတိ, သုတ္တပရိယောသာနေ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော ဘဝိဿတီ’’တိ အဓိဝါသေသိ. အထ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ သုတွာ ‘‘ဘဂဝတာ ဝေသာလိဂမနံ အဓိဝါသိတ’’န္တိ နဂရေ ဃောသနံ ကာရာပေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, သမ္ပဋိစ္ဆိတ္ထ ဝေသာလိဂမန’’န္တိ? ‘‘အာမ, မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ, ဘန္တေ, အာဂမေထ, ယာဝ မဂ္ဂံ ပဋိယာဒေမီ’’တိ. དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཉེས་པ་མ་མཐོང་བས། “ངེད་ཅག་གི་འཇིགས་པ་འདི་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རམ།” ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་གིས་སྟོན་པ་དྲུག་པོ་བསྟན་ཏེ། “འདི་དག་འོངས་མ་ཐག་ཏུ་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཁ་ཅིག་གིས་སྨྲས་པ། “འཇིག་རྟེན་དུ་སངས་རྒྱས་བྱུང་བར་གྲགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མཐུ་རྩལ་ཆེ་ཞིང་གཟི་བརྗིད་ཆེ་བ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་ཞིག་སྟེ། ཁོང་བྱོན་མ་ཐག་ཏུ་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེས་ན་ཁོང་ཚོ་ཡིད་རངས་ཏེ། “ད་ལྟ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་སམ། ངེད་ཅག་གིས་བཏང་བའི་ཕོ་ཉས་གདན་དྲངས་ན་བྱོན་ནམ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཡང་གཞན་དག་གིས་སྨྲས་པ། “སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས། ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱོན། འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ད་ལྟ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ན་བཞུགས་ཤིང་། རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་རིམ་གྲོ་བྱེད་པས། ནམ་ཡང་གཤེགས་སུ་མི་སྟེར་རོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །“འོ་ན་རྒྱལ་པོ་ལ་གོ་བར་བྱས་ཏེ་གདན་འདྲེན་པར་བྱའོ།” ཞེས་ལི་ཙཱ་བྱིའི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་དམག་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་སྐྱེས་མང་པོ་དང་བཅས་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་བཏང་སྟེ། “གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་ལ་གོ་བར་བྱས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གདན་དྲོངས་ཤིག” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་སོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་སྐྱེས་ཕུལ་ཏེ་གནས་ཚུལ་རྣམས་བརྗོད་ནས། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ངེད་ཅག་གི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཏང་དུ་གསོལ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་མ་གནང་བར། “ཁྱེད་རང་ཚོས་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། ངེད་ཅག་གི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇིགས་པ་གསུམ་བྱུང་བས། གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་ན་ངེད་ཅག་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་རོ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐུགས་ལ་བསམས་ཏེ། “ཡངས་པ་ཅན་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་བསྟན་པས་སྲུང་བ་དེས་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ཏུ་ཁྱབ་པར་འགྱུར་ཞིང་། མདོ་བསྟན་པའི་མཐར་སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་མཁྱེན་ནས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་ཐོས་ནས། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་གཤེགས་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སོ།” ཞེས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྒྲོག་ཏུ་བཅུག་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ནས་གསོལ་པ། “བཙུན་པ། ཡངས་པ་ཅན་དུ་གཤེགས་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སམ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། དེ་དེ་བཞིན་ནོ།” ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །“བཙུན་པ། འོ་ན་བདག་གིས་ལམ་མ་བཅོས་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་པར་གསོལ།” ཞེས་རྒྱལ་པོས་གསོལ་ཏོ། ། အထ ခေါ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော ရာဇဂဟဿ စ ဂင်္ဂါယ စ အန္တရာ ပဉ္စယောဇနံ ဘူမိံ သမံ ကတွာ, ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရံ မာပေတွာ, ဘဂဝတော ဂမနကာလံ ပဋိဝေဒေသိ. ဘဂဝါ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ ပရိဝုတော ပါယာသိ. ရာဇာ ပဉ္စယောဇနံ မဂ္ဂံ ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဇာဏုမတ္တံ ဩကိရာပေတွာ ဓဇပဋာကာပုဏ္ဏဃဋကဒလိအာဒီနိ ဥဿာပေတွာ ဘဂဝတော ဒွေ သေတစ္ဆတ္တာနိ, ဧကေကဿ စ ဘိက္ခုဿ ဧကမေကံ ဥက္ခိပါပေတွာ သဒ္ဓိံ အတ္တနော ပရိဝါရေန ပုပ္ဖဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇံ ကရောန္တော ဧကေကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘဂဝန္တံ ဝသာပေတွာ မဟာဒါနာနိ ဒတွာ ပဉ္စဟိ ဒိဝသေဟိ ဂင်္ဂါတီရံ နေသိ. တတ္ထ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ နာဝံ အလင်္ကရောန္တော ဝေသာလိကာနံ သာသနံ ပေသေသိ – ‘‘အာဂတော ဘဂဝါ, မဂ္ဂံ ပဋိယာဒေတွာ သဗ္ဗေ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ [Pg.267] ကရောထာ’’တိ. တေ ‘‘ဒိဂုဏံ ပူဇံ ကရိဿာမာ’’တိ ဝေသာလိယာ စ ဂင်္ဂါယ စ အန္တရာ တိယောဇနံ ဘူမိံ သမံ ကတွာ ဘဂဝတော စတ္တာရိ, ဧကေကဿ စ ဘိက္ခုနော ဒွေ ဒွေ သေတစ္ဆတ္တာနိ သဇ္ဇေတွာ ပူဇံ ကုရုမာနာ ဂင်္ဂါတီရေ အာဂန္တွာ အဋ္ဌံသု. དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་གངྒཱའི་བར་གྱི་ས་དཔག་ཚད་ལྔ་པོ་མཉམ་པར་བྱས་ཤིང་། དཔག་ཚད་རེ་རེར་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གཤེགས་པའི་དུས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་གཤེགས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དཔག་ཚད་ལྔའི་ལམ་དུ་ཁ་དོག་ལྔའི་མེ་ཏོག་པུས་མོ་ནུབ་ཙམ་བཏིང་ཞིང་། རྒྱལ་མཚན་དང་། བ་དན། བུམ་པ་གང་བ། ཆུ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་བཙུགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྟེང་དུ་གདུགས་དཀར་པོ་གཉིས་དང་། དགེ་སློང་རེ་རེའི་སྟེང་དུ་གདུགས་དཀར་པོ་རེ་རེ་འཛིན་དུ་བཅུག་ནས། རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ལ་སོགས་པས་མཆོད་པ་བྱེད་བཞིན། གཙུག་ལག་ཁང་རེ་རེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་སུ་བཅུག་ཅིང་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་བྱིན་ཏེ། ཉིན་ཞག་ལྔས་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་གདན་དྲངས་སོ། །དེ་ན་གྲུ་གཟིངས་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཏེ། ཡངས་པ་ཅན་པ་རྣམས་ལ་ཕྲིན་བཏང་བ། “བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱོན་གྱིས། ལམ་བཅོས་ཏེ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསུ་བ་ལ་བྱོན་ཅིག” ཅེས་བསྒོའོ། །དེ་དག་གིས་ “ངེད་ཅག་གིས་མཆོད་པ་ལྡབ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་བྱའོ།” ཞེས་བསམས་ཏེ། ཡངས་པ་ཅན་དང་གངྒཱའི་བར་གྱི་ས་དཔག་ཚད་གསུམ་པོ་མཉམ་པར་བྱས་ཤིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གདུགས་དཀར་པོ་བཞི་དང་། དགེ་སློང་རེ་རེ་ལ་གདུགས་དཀར་པོ་གཉིས་གཉིས་བཤམས་ཏེ། མཆོད་པ་བྱེད་བཞིན་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་ལྷགས་ནས་བསྒུགས་ཏེ་འཁོད་དོ། ། ဗိမ္ဗိသာရော ဒွေ နာဝါယော သံဃာဋေတွာ, မဏ္ဍပံ ကတွာ, ပုပ္ဖဒါမာဒီဟိ အလင်္ကရိတွာ တတ္ထ သဗ္ဗရတနမယံ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေသိ. ဘဂဝါ တသ္မိံ နိသီဒိ. ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူပိ နာဝံ အဘိရုဟိတွာ ယထာနုရူပံ နိသီဒိံသု. ရာဇာ ဘဂဝန္တံ အနုဂစ္ဆန္တော ဂလပ္ပမာဏံ ဥဒကံ ဩရောဟိတွာ ‘‘ယာဝ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အာဂစ္ဆတိ, တာဝါဟံ ဣဓေဝ ဂင်္ဂါတီရေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဝတွာ နိဝတ္တော. ဥပရိ ဒေဝတာ ယာဝ အကနိဋ္ဌဘဝနာ ပူဇမကံသု, ဟေဋ္ဌာ ဂင်္ဂါနိဝါသိနော ကမ္ဗလဿတရာဒယော နာဂါ ပူဇမကံသု. ဧဝံ မဟတိယာ ပူဇာယ ဘဂဝါ ယောဇနမတ္တံ အဒ္ဓါနံ ဂင်္ဂါယ ဂန္တွာ ဝေသာလိကာနံ သီမန္တရံ ပဝိဋ္ဌော. གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་གྲུ་གཉིས་སྦྲེལ་ཏེ་སྤྲོ་ཁང་བྱས་ཤིང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ཏེ། དེ་ན་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་བཤམས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ན་བཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་པོའང་གྲུ་ལ་ཞུགས་ཏེ་ཅི་རིགས་པར་འཁོད་དོ། །རྒྱལ་པོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་ཆུ་སྐེ་ཚད་ཙམ་དུ་བབས་ནས། “བཙུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སླར་མ་བྱོན་གྱི་བར་དུ་བདག་གངྒཱའི་འགྲམ་འདི་ཉིད་དུ་གནས་པར་བགྱིའོ།” ཞེས་གསོལ་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་གོ །སྟེང་གི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་འོག་མིན་གྱི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་མཆོད་པ་བྱས་ཤིང་། འོག་གི་གངྒཱ་ན་གནས་པའི་ཀླུ་སྟོབས་བཟང་དང་། སྐར་མ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མཆོད་པ་བྱས་སོ། །འདི་ལྟར་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གངྒཱའི་ཆུ་ལམ་དཔག་ཚད་གཅིག་ཙམ་བརྒལ་ཏེ། ཡངས་པ་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་ཞུགས་སོ། ། တတော လိစ္ဆဝိရာဇာနော တေန ဗိမ္ဗိသာရေန ကတပူဇာယ ဒိဂုဏံ ကရောန္တာ ဂလပ္ပမာဏေ ဥဒကေ ဘဂဝန္တံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆိံသု. တေနေဝ ခဏေန တေန မုဟုတ္တေန ဝိဇ္ဇုပ္ပဘာဝိနဒ္ဓန္ဓကာရဝိသဋကူဋော ဂဠဂဠာယန္တော စတူသု ဒိသာသု မဟာမေဃော ဝုဋ္ဌာသိ. အထ ဘဂဝတာ ပဌမပါဒေ ဂင်္ဂါတီရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ. ယေ တေမေတုကာမာ, တေ ဧဝ တေမေန္တိ, အတေမေတုကာမာ န တေမေန္တိ. သဗ္ဗတ္ထ ဇာဏုမတ္တံ ဦရုမတ္တံ ကဋိမတ္တံ ဂလပ္ပမာဏံ ဥဒကံ ဝဟတိ, သဗ္ဗကုဏပါနိ ဥဒကေန ဂင်္ဂံ ပဝေသိတာနိ ပရိသုဒ္ဓေါ ဘူမိဘာဂေါ အဟောသိ. དེ་ནས་ལི་ཙཱ་བྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་བྱས་པའི་མཆོད་པ་ལས་ལྡབ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་བྱེད་བཞིན། ཆུ་སྐེ་ཚད་ཙམ་དུ་བབས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བསུས་སོ། །དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་ཕྱོགས་བཞི་ནས་གློག་གི་འོད་ཟེར་འཁྱུག་ཅིང་མུན་ནག་གི་སྤྲིན་རྩེ་འཁྲིགས་པའི་ཆར་སྤྲིན་ཆེན་པོ་འཐིབས་ཤིང་འབྲུག་སྒྲ་ལྡིར་རོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞབས་གཡས་པ་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་བཞག་མ་ཐག་ཏུ་པདྨའི་ཆར་ཆེན་པོ་བབས་སོ། །གང་དག་སྦང་བར་འདོད་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་སྦངས་ཤིང་། སྦང་བར་མི་འདོད་པ་རྣམས་མ་སྦངས་སོ། །ཀུན་ཏུ་ཆུ་ལོང་བུ་ནུབ་པ་དང་། བརླ་ནུབ་པ། རྐེད་པ་ནུབ་པ། སྐེ་ནུབ་པ་ཙམ་དུ་བབས་ཏེ། རོ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཆུས་གངྒཱའི་ནང་དུ་བསྐྱུར་བས་ས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་དག་པར་གྱུར་ཏོ། ། လိစ္ဆဝိရာဇာနော ဘဂဝန္တံ အန္တရာ ယောဇနေ ယောဇနေ ဝါသာပေတွာ မဟာဒါနာနိ ဒတွာ တီဟိ ဒိဝသေဟိ ဒိဂုဏံ ပူဇံ ကရောန္တာ ဝေသာလိံ နယိံသု. ဝေသာလိံ သမ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဒေဝသံဃပုရက္ခတော အာဂစ္ဆိ, မဟေသက္ခာနံ ဒေဝါနံ သန္နိပါတေန အမနုဿာ ယေဘုယျေန ပလာယိံသု. ဘဂဝါ နဂရဒွါရေ ဌတွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမံ အာနန္ဒ, ရတနသုတ္တံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဗလိကမ္မူပကရဏာနိ ဂဟေတွာ လိစ္ဆဝိကုမာရေဟိ သဒ္ဓိံ ဝေသာလိယာ တီသု ပါကာရန္တရေသု ဝိစရန္တော ပရိတ္တံ ကရောဟီ’’တိ ရတနသုတ္တံ အဘာသိ. ဧဝံ ‘‘ကေန ပနေတံ သုတ္တံ, ကဒါ, ကတ္ထ, ကသ္မာ စ ဝုတ္တ’’န္တိ ဧတေသံ ပဉှာနံ ဝိဿဇ္ဇနာ ဝိတ္ထာရေန ဝေသာလိဝတ္ထုတော ပဘုတိ ပေါရာဏေဟိ ဝဏ္ဏိယတိ. ལི་ཙཱ་བྱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལམ་བར་གྱི་དཔག་ཚད་རེ་རེར་བཞུགས་སུ་བཅུག་ཅིང་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་བྱིན་ཏེ། ཉིན་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་མཆོད་པ་ལྡབ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་བྱེད་བཞིན་ཡངས་པ་ཅན་དུ་གདན་དྲངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཕེབས་པ་ན། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་ལྷགས་པས། མཐུ་ཆེ་བའི་ལྷ་རྣམས་འདུས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་མ་ཡིན་པ་ཕལ་ཆེར་བྲོས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་བཞུགས་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “ཀུན་དགའ་བོ། རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་འདི་ཟུངས་ཤིག དེ་ནས་མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཐོགས་ཏེ། ལི་ཙཱ་བྱིའི་གཞོན་ནུ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་ལྕགས་རི་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་ཉུལ་ཞིང་སྲུང་བ་གྱིས་ཤིག” ཅེས་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར། “མདོ་འདི་སུས་གསུངས། ནམ་གསུངས། གང་དུ་གསུངས། ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས།” ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདི་དག་གི་ལན་ནི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ནས་བཟུང་སྟེ་རྒྱས་པར་བཤད་དོ། ། ဧဝံ [Pg.268] ဘဂဝတော ဝေသာလိံ အနုပ္ပတ္တဒိဝသေယေဝ ဝေသာလိနဂရဒွါရေ တေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိဃာတတ္ထာယ ဝုတ္တမိဒံ ရတနသုတ္တံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပရိတ္တတ္ထာယ ဘာသမာနော ဘဂဝတော ပတ္တေန ဥဒကံ အာဒါယ သဗ္ဗနဂရံ အဗ္ဘုက္ကိရန္တော အနုဝိစရိ. ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ စ ထေရေန ယေ ပုဗ္ဗေ အပလာတာ သင်္ကာရကူဋဘိတ္တိပ္ပဒေသာဒိနိဿိတာ အမနုဿာ, တေ စတူဟိ ဒွါရေဟိ ပလာယိံသု, ဒွါရာနိ အနောကာသာနိ အဟေသုံ. တတော ဧကစ္စေ ဒွါရေသု ဩကာသံ အလဘမာနာ ပါကာရံ ဘိန္ဒိတွာ ပလာတာ. အမနုဿေသု ဂတမတ္တေသု မနုဿာနံ ဂတ္တေသု ရောဂေါ ဝူပသန္တော, တေ နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ထေရံ ပူဇေသုံ. မဟာဇနော နဂရမဇ္ဈေ သန္ထာဂါရံ သဗ္ဗဂန္ဓေဟိ လိမ္ပိတွာ ဝိတာနံ ကတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ တတ္ထ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ ဘဂဝန္တံ အာနေသိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཕེབས་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ། ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་འཚེ་བ་དེ་དག་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་འདི་བཟུང་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་སྲུང་བའི་ཕྱིར་འདོན་བཞིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་ཆུ་བླངས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོར་ཞིང་ཉུལ་ལོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་ “གང་ཅིའང་” ཞེས་བརྗོད་མ་ཐག་ཏུ། སྔོན་ཆད་མ་བྲོས་པར་ཕྱག་དར་ཁྲོད་དང་། རྩིག་གྱང་གི་གསེང་ལ་སོགས་པར་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་སྒོ་བཞི་ནས་བྲོས་པས། སྒོ་རྣམས་སུ་འཚང་ཁ་ཆེན་པོ་བྱུང་ངོ། །དེ་ནས་ཁ་ཅིག་གིས་སྒོ་རྣམས་སུ་ཐར་ས་མ་རྙེད་པར་ལྕགས་རི་བཤིགས་ཏེ་བྲོས་སོ། །མི་མ་ཡིན་རྣམས་སོང་མ་ཐག་ཏུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ནད་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་ཕྱིར་ཐོན་ནས་སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གནས་བརྟན་ལ་མཆོད་པ་བྱས་སོ། །སྐྱེ་བོ་མང་པོས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་སུ་འདུ་ཁང་སྤོས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བྱུགས་ཤིང་། བླ་རེ་བྲེས་ཏེ་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ནས། དེ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་བཤམས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གདན་དྲངས་སོ། ། ဘဂဝါ သန္ထာဂါရံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ခေါ ရာဇာနော မနုဿာ စ ပတိရူပေ ဩကာသေ နိသီဒိံသု. သက္ကောပိ ဒေဝါနမိန္ဒော ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဥပနိသီဒိ အညေ စ ဒေဝါ. အာနန္ဒတ္ထေရောပိ သဗ္ဗံ ဝေသာလိံ အနုဝိစရန္တော အာရက္ခံ ကတွာ ဝေသာလိနဂရဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တတ္ထ ဘဂဝါ သဗ္ဗေသံ တဒေဝ ရတနသုတ္တံ အဘာသီတိ. བཅོམ་ལྡན་འདས་འདུ་ཁང་དུ་གཤེགས་ཏེ་བཤམས་པའི་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་སོ། །དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་། རྒྱལ་པོ་རྣམས་དང་། མི་རྣམས་ཀྱང་རིམ་པ་བཞིན་འོས་པའི་ས་ལ་འཁོད་དོ། །ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ཀྱང་ལྷ་རིས་གཉིས་ཀྱི་ལྷའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་ཉེ་བར་འཁོད་ཅིང་། ལྷ་གཞན་དག་ཀྱང་འཁོད་དོ། །གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོའང་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཀུན་ཏུ་ཉུལ་ཏེ་སྲུང་བ་བྱས་ནས། ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གྲོང་མི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ལྷགས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །དེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལ་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་དེ་ཉིད་གསུངས་སོ། ། ၂၂၄. တတ္ထ ယာနီဓ ဘူတာနီတိ ပဌမဂါထာယံ ယာနီတိ ယာဒိသာနိ အပ္ပေသက္ခာနိ ဝါ မဟေသက္ခာနိ ဝါ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ, တသ္မိံ ခဏေ သန္နိပတိတဋ္ဌာနံ သန္ဓာယာဟ. ဘူတာနီတိ ကိဉ္စာပိ ဘူတသဒ္ဒေါ ‘‘ဘူတသ္မိံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (ပါစိ. ၆၉) ဝိဇ္ဇမာနေ, ‘‘ဘူတမိဒန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သမနုပဿထာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၀၁) ခန္ဓပဉ္စကေ, ‘‘စတ္တာရော ခေါ, ဘိက္ခု, မဟာဘူတာ ဟေတူ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၃.၈၆) စတုဗ္ဗိဓေ ပထဝီဓာတွာဒိရူပေ, ‘‘ယော စ ကာလဃသော ဘူတော’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဇာ. ၁.၂.၁၉၀) ခီဏာသဝေ, ‘‘သဗ္ဗေဝ နိက္ခိပိဿန္တိ, ဘူတာ လောကေ သမုဿယ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၂၀) သဗ္ဗသတ္တေ, ‘‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါစိ. ၉၀) ရုက္ခာဒိကေ, ‘‘ဘူတံ ဘူတတော သဉ္ဇာနာတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃) စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဟေဋ္ဌာ သတ္တနိကာယံ ဥပါဒါယ ဝတ္တတိ. ဣဓ ပန အဝိသေသတော အမနုဿေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ༢༢༤. དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་ “གང་དག་འདིར་གནས་པའི་འབྱུང་པོ་” ཞེས་པ་ལ། “གང་དག་” ཅེས་པ་ནི་མཐུ་ཆུང་བ་འམ། ཡང་ན་མཐུ་ཆེ་བ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ངོ་། །“འདིར་” ཞེས་པ་ནི་ས་ཕྱོགས་འདི་དང་། སྐབས་དེར་འདུས་པའི་གནས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“འབྱུང་པོ་” (bhūtāni) ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི། “འབྱུང་པོ་ཡོད་ན་ལྟུང་བྱེད་དོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཡོད་པ་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “དགེ་སློང་དག འདི་ནི་བྱུང་བར་ལྟོས་ཤིག” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཕུང་པོ་ལྔ་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “དགེ་སློང་དག འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ས་ལ་སོགས་པའི་ “འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་གཟུགས་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “དུས་ཟ་བར་བྱེད་པའི་འབྱུང་པོ་གང་ཡིན་པ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཟག་པ་ཟད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “འཇིག་རྟེན་གྱི་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ལུས་འདོར་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “ས་བོན་དང་སྐྱེ་དངོས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ལ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཤིང་ལ་སོགས་པ་” ལ་འཇུག་པ་དང་། “འབྱུང་པོ་ལ་འབྱུང་པོར་ཤེས་སོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་འོག་གི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་ “མི་མ་ཡིན་པ་” ལ་གོ་བར་བྱའོ། ། သမာဂတာနီတိ [Pg.269] သန္နိပတိတာနိ. ဘုမ္မာနီတိ ဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တာနိ. ဝါတိ ဝိကပ္ပနေ. တေန ယာနီဓ ဘုမ္မာနိ ဝါ ဘူတာနိ သမာဂတာနီတိ ဣမမေကံ ဝိကပ္ပံ ကတွာ ပုန ဒုတိယံ ဝိကပ္ပံ ကာတုံ ‘‘ယာနိ ဝါ အန္တလိက္ခေ’’တိ အာဟ. အန္တလိက္ခေ ဝါ ယာနိ ဘူတာနိ နိဗ္ဗတ္တာနိ, တာနိ သဗ္ဗာနိ ဣဓ သမာဂတာနီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ယာမတော ယာဝ အကနိဋ္ဌံ, တာဝ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဘူတာနိ အာကာသေ ပါတုဘူတဝိမာနေသု နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ‘‘အန္တလိက္ခေ ဘူတာနီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တတော ဟေဋ္ဌာ သိနေရုတော ပဘုတိ ယာဝ ဘူမိယံ ရုက္ခလတာဒီသု အဓိဝတ္ထာနိ ပထဝိယဉ္စ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဘူတာနိ, တာနိ သဗ္ဗာနိ ဘူမိယံ ဘူမိပဋိဗဒ္ဓေသု စ ရုက္ခလတာပဗ္ဗတာဒီသု နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ‘‘ဘုမ္မာနိ ဘူတာနီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. “འདུས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུས་པའོ། །“ས་ལ་གནས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ས་ལ་སྐྱེས་པའོ། །“ཡང་ན་” (vā) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་ “གང་དག་འདིར་ས་ལ་གནས་པའི་འབྱུང་པོ་འདུས་པ་ཡང་ན།” ཞེས་རྣམ་པར་བརྟག་པ་གཅིག་བྱས་ནས། སླར་ཡང་རྣམ་པར་བརྟག་པ་གཉིས་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་བར་སྣང་ལ་གནས་པ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །བར་སྣང་ལ་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འདིར་འདུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་འདིར་འཐབ་བྲལ་ནས་འོག་མིན་གྱི་བར་དུ་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་པོ་རྣམས་ནི་ནམ་མཁར་བྱུང་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། “བར་སྣང་ལ་གནས་པའི་འབྱུང་པོ་” ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་འོག་རི་རབ་ནས་བཟུང་སྟེ་ས་དང་ཤིང་དང་ལྕུག་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པའི་ལྷ་རྣམས་དང་། ས་ལ་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་པོ་རྣམས་ནི། ས་དང་ས་ལ་འབྲེལ་བའི་ཤིང་དང་ལྕུག་མ་དང་རི་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། “ས་ལ་གནས་པའི་འབྱུང་པོ་” ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ သဗ္ဗာနေဝ အမနုဿဘူတာနိ ‘‘ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ’’တိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဝိကပ္ပေတွာ ပုန ဧကေန ပဒေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘သဗ္ဗေဝ ဘူတာ သုမနာ ဘဝန္တူ’’တိ အာဟ. သဗ္ဗေတိ အနဝသေသာ. ဧဝါတိ အဝဓာရဏေ, ဧကမ္ပိ အနပနေတွာတိ အဓိပ္ပာယော. ဘူတာတိ အမနုဿာ. သုမနာ ဘဝန္တူတိ သုခိတမနာ, ပီတိသောမနဿဇာတာ ဘဝန္တူတိ အတ္ထော. အထောပီတိ ကိစ္စန္တရသန္နိယောဇနတ္ထံ ဝါကျောပါဒါနေ နိပါတဒွယံ. သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတန္တိ အဋ္ဌိံ ကတွာ, မနသိ ကတွာ, သဗ္ဗစေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိလောကုတ္တရသုခါဝဟံ မမ ဒေသနံ သုဏန္တု. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“ས་ལ་གནས་པའམ་ཡང་ན་བར་སྣང་ལ་གནས་པ”ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་མི་མ་ཡིན་པའི་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས། སླར་ཡང་ཚིག་གཅིག་གིས་བསྡུས་ཏེ། “འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །“ཐམས་ཅད”ཅེས་པ་ནི་མ་ལུས་པ་ལའོ། །“ཉིད” (eva) ཅེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་སྒྲ་སྟེ། གཅིག་ཀྱང་མ་ལུས་པར་བྱའོ་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ། །“འབྱུང་པོ”ཞེས་པ་ནི་མི་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །“ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་བདེ་བའི་ཡིད་དང་ལྡན་ཞིང་། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །“གཞན་ཡང་” (athopi) ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་གཞན་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་ཚིག་ཕྲད་གཉིས་སོ། །“གསུངས་པ་ལ་གུས་པས་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་གུས་པར་བྱས་ཏེ། ཡིད་ལ་བྱས་ནས། སེམས་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། ལྷའི་འབྱོར་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ང་ཡི་ཆོས་བཤད་པ་ལ་ཉོན་ཅིག་ཅེས་པའོ། ། ဧဝမေတ္ထ ဘဂဝါ ‘‘ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနီ’’တိ အနိယမိတဝစနေန ဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပုန ‘‘ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ’’တိ ဒွိဓာ ဝိကပ္ပေတွာ တတော ‘‘သဗ္ဗေဝ ဘူတာ’’တိ ပုန ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ‘‘သုမနာ ဘဝန္တူ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန အာသယသမ္ပတ္တိယံ နိယောဇေန္တော ‘‘သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတ’’န္တိ ပယောဂသမ္ပတ္တိယံ, တထာ ယောနိသောမနသိကာရသမ္ပတ္တိယံ ပရတောဃောသသမ္ပတ္တိယဉ္စ, တထာ အတ္တသမ္မာပဏိဓိသပ္ပုရိသူပနိဿယသမ္ပတ္တီသု သမာဓိပညာဟေတုသမ္ပတ္တီသု စ နိယောဇေန္တော ဂါထံ သမာပေသိ. དེ་ལྟར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“འདིར་འདུས་པའི་འབྱུང་པོ་གང་དག་”ཅེས་མ་ངེས་པའི་ཚིག་གིས་འབྱུང་པོ་རྣམས་བསྡུས་ནས། སླར་ཡང་“ས་ལ་གནས་པའམ་ཡང་ན་བར་སྣང་ལ་གནས་པ”ཞེས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཞིང་། དེ་ནས་“འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཉིད”ཅེས་སླར་ཡང་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། “ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་ཅིང་། “གསུངས་པ་ལ་གུས་པས་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པས་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་གཞན་གྱི་སྒྲ་ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལའང་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པར་སྨོན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལེགས་པར་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་དོ། ། ၂၂၅. တသ္မာ ဟိ ဘူတာတိ ဒုတိယဂါထာ. တတ္ထ တသ္မာတိ ကာရဏဝစနံ. ဘူတာတိ အာမန္တနဝစနံ. နိသာမေထာတိ သုဏာထ. သဗ္ဗေတိ အနဝသေသာ[Pg.270]. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယသ္မာ တုမှေ ဒိဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ တတ္ထ ဥပဘောဂသမ္ပဒဉ္စ ပဟာယ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ ဣဓ သမာဂတာ, န နဋနစ္စနာဒိဒဿနတ္ထံ, တသ္မာ ဟိ ဘူတာ နိသာမေထ သဗ္ဗေတိ. အထ ဝါ ‘‘သုမနာ ဘဝန္တု သက္ကစ္စ သုဏန္တူ’’တိ ဝစနေန တေသံ သုမနဘာဝံ သက္ကစ္စံ သောတုကမျတဉ္စ ဒိသွာ အာဟ – ယသ္မာ တုမှေ သုမနဘာဝေန အတ္တသမ္မာပဏိဓိယောနိသောမနသိကာရာသယသုဒ္ဓီဟိ သက္ကစ္စံ သောတုကမျတာယ သပ္ပုရိသူပနိဿယပရတောဃောသပဒဋ္ဌာနတော ပယောဂသုဒ္ဓီဟိ စ ယုတ္တာ, တသ္မာ ဟိ ဘူတာ နိသာမေထ သဗ္ဗေတိ. အထ ဝါ ယံ ပုရိမဂါထာယ အန္တေ ‘‘ဘာသိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ကာရဏဘာဝေန အပဒိသန္တော အာဟ – ‘‘ယသ္မာ မမ ဘာသိတံ နာမ အတိဒုလ္လဘံ အဋ္ဌက္ခဏပရိဝဇ္ဇိတဿ ခဏဿ ဒုလ္လဘတ္တာ, အနေကာနိသံသဉ္စ ပညာကရုဏာဂုဏေန ပဝတ္တတ္တာ, တဉ္စာဟံ ဝတ္တုကာမော ‘သုဏန္တု ဘာသိတ’န္တိ အဝေါစံ. တသ္မာ ဟိ ဘူတာ နိသာမေထ သဗ္ဗေ’’တိ ဣဒံ ဣမိနာ ဂါထာပဒေန ဝုတ္တံ ဟောတိ. ༢༢༥. “དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་པོ་རྣམས་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་སྟེ། དེའི་ནང་གི་“དེ་ལྟ་བས་ན”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པའི་ཚིག་གོ། །“འབྱུང་པོ་རྣམས”ཞེས་པ་ནི་བོད་པའི་སྒྲའོ། །“ཉོན་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་ཉན་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། །“ཐམས་ཅད”ཅེས་པ་ནི་མ་ལུས་པའོ། །ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་གོ་སྐབས་འདིར་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ལྷའི་གནས་དང་དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་སྤངས་ཏེ། ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་འདིར་འདུས་པ་ཡིན་གྱི། ཟློས་གར་དང་བྲོ་གར་ལ་སོགས་པ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་འོངས་པ་མ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཉོན་ཅིག་ཅེས་པའོ། །ཡང་ན། “ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག གུས་པས་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པའི་ཚིག་གིས་ཁོང་ཚོའི་ཡིད་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དང་གུས་པས་ཉན་འདོད་པའི་བསམ་པ་གཟིགས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཁྱེད་རྣམས་ཡིད་བདེ་བའི་སྒོ་ནས་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པར་སྨོན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། བསམ་པ་དག་པ་དང་ལྡན་ཞིང་། གུས་པས་ཉན་འདོད་པའི་སྒོ་ནས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། གཞན་གྱི་སྒྲ་ཐོས་པའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྦྱོར་བ་དག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཉོན་ཅིག་ཅེས་པའོ། །ཡང་ན། སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་“གསུངས་པ”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་མཚན་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་ཏེ། “གང་གི་ཕྱིར་ང་ཡི་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་སྟེ། མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་སྤངས་པའི་ཁོམ་པ་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་རབ་དང་སྙིང་རྗེའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པས་ཕན་ཡོན་མཐའ་ཡས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ངས་བཤད་པར་འདོད་པས་ ‘གསུངས་པ་ལ་ཉོན་ཅིག’ ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཉོན་ཅིག”ཅེས་པ་འདི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྐང་པ་འདིས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ဧဝမေတံ ကာရဏံ နိရောပေန္တော အတ္တနော ဘာသိတနိသာမနေ နိယောဇေတွာ နိသာမေတဗ္ဗံ ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယာ’’တိ. တဿတ္ထော – ယာယံ တီဟိ ဥပဒ္ဒဝေဟိ ဥပဒ္ဒုတာ မာနုသီ ပဇာ, တဿာ မာနုသိယာ ပဇာယ မိတ္တဘာဝံ ဟိတဇ္ဈာသယတံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေထာတိ. ကေစိ ပန ‘‘မာနုသိယံ ပဇ’’န္တိ ပဌန္တိ, တံ ဘုမ္မတ္ထာသမ္ဘဝါ န ယုဇ္ဇတိ. ယမ္ပိ စညေ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ, သောပိ န ယုဇ္ဇတိ. အဓိပ္ပာယော ပနေတ္ထ – နာဟံ ဗုဒ္ဓေါတိ ဣဿရိယဗလေန ဝဒါမိ, အပိစ ပန တုမှာကဉ္စ ဣမိဿာ စ မာနုသိယာ ပဇာယ ဟိတတ္ထံ ဝဒါမိ – ‘‘မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယာ’’တိ. ဧတ္ထ စ – དེ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཉིད་ངེས་པར་མཛད་དེ། རང་གི་གསུངས་པ་ཉན་པ་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་ནས། ཉན་པར་བྱ་བའི་དོན་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་མཛོད”ཅེས་པའོ། །དེའི་དོན་ནི། ཉེ་བར་འཚེ་བ་གསུམ་གྱིས་གཙེས་པའི་མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་གང་ཡིན་པ་དེར། མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་དེ་དག་ལ་མཛའ་བའི་དངོས་པོ་དང་ཕན་པའི་བསམ་པ་ཉེ་བར་གཞོག་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་“མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་ལ” (mānusiyaṃ pajaṃ) ཞེས་ཀློག་པར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་ས་ལ་གནས་པའི་དོན་དང་མི་མཐུན་པས་མི་རིགས་སོ། །གཞན་དག་གིས་དོན་གང་ཞིག་འགྲེལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི། ང་ནི་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་དབང་ཕྱུག་གི་སྟོབས་ཀྱིས་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ཁྱེད་རྣམས་དང་མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་འདི་དག་གི་ཕན་པའི་དོན་དུ་སྨྲ་སྟེ། “མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་མཛོད”ཅེས་པའོ། །འདིར་ཡང་། ‘‘ယေ သတ္တသဏ္ဍံ ပထဝိံ ဝိဇေတွာ, ရာဇိသယော ယဇမာနာ အနုပရိယဂါ; အဿမေဓံ ပုရိသမေဓံ, သမ္မာပါသံ ဝါဇပေယျံ နိရဂ္ဂဠံ. “རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་གང་དག་གིས་སྐྱེ་བོས་གང་བའི་ས་གཞི་རྣམ་པར་རྒྱལ་ནས། མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་བཞིན་དུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བར་བྱེད། རྟ་ཡི་མཆོད་སྦྱིན་དང་། མི་ཡི་མཆོད་སྦྱིན་དང་། ཡང་དག་པའི་ཞགས་པ་དང་། སྨྲ་བའི་བཏུང་བ་དང་། གཏན་པ་མེད་པའི་མཆོད་སྦྱིན་རྣམས་བྱེད། ‘‘မေတ္တဿ စိတ္တဿ သုဘာဝိတဿ, ကလမ္ပိ တေ နာနုဘဝန္တိ သောဠသိံ. “དེ་དག་གིས་ལེགས་པར་བསྒོམས་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱི། བཅུ་དྲུག་གི་ཆ་གཅིག་ལའང་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ‘‘ဧကမ္ပိ [Pg.271] စေ ပါဏမဒုဋ္ဌစိတ္တော, မေတ္တာယတိ ကုသလီ တေန ဟောတိ; သဗ္ဗေ စ ပါဏေ မနသာနုကမ္ပီ, ပဟူတမရိယော ပကရောတိ ပုည’’န္တိ. (အ. နိ. ၈.၁) – “གལ་ཏེ་སེམས་ལ་གནོད་སེམས་མེད་པར་སྲོག་ཆགས་གཅིག་ལའང་བྱམས་པ་བྱེད་ན། དེས་ན་དགེ་བ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཀྱིས་སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་ཞིང་། འཕགས་པ་དེས་བསོད་ནམས་མང་པོ་ཉེ་བར་གསོག་པར་བྱེད་དོ།”ཞེས་སོ། ། ဧဝမာဒီနံ သုတ္တာနံ ဧကာဒသာနိသံသာနဉ္စ ဝသေန ယေ မေတ္တံ ကရောန္တိ, တေသံ မေတ္တာ ဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. འདི་ལ་སོགས་པའི་མདོ་རྣམས་དང་ཕན་ཡོན་བཅུ་གཅིག་གི་དབང་གིས། གང་དག་གིས་བྱམས་པ་བྱེད་པ་དེ་དག་ལ་བྱམས་པ་ནི་ཕན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། ‘‘ဒေဝတာနုကမ္ပိတော ပေါသော, သဒါ ဘဒြာနိ ပဿတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၃; ဥဒါ. ၇၆; မဟာဝ. ၂၈၆) – “ལྷས་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་སྐྱེས་བུ་དེས། རྟག་ཏུ་བཟང་པོ་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།”ཞེས་སོ། ། ဧဝမာဒီနံ ဝသေန ယေသု ကရီယတိ, တေသမ္ပိ ဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. འདི་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་གང་དག་ལ་བྱམས་པ་བྱེད་པ་དེ་དག་ལའང་ཕན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། ဧဝံ ဥဘယေသမ္ပိ ဟိတဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယာ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ဥပကာရမ္ပိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေ ဗလိံ, တသ္မာ ဟိ နေ ရက္ခထ အပ္ပမတ္တာ’’တိ. တဿတ္ထော – ယေ မနုဿာ စိတ္တကမ္မကဋ္ဌကမ္မာဒီဟိပိ ဒေဝတာ ကတွာ စေတိယရုက္ခာဒီနိ စ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒေဝတာ ဥဒ္ဒိဿ ဒိဝါ ဗလိံ ကရောန္တိ, ကာဠပက္ခာဒီသု စ ရတ္တိံ ဗလိံ ကရောန္တိ. သလာကဘတ္တာဒီနိ ဝါ ဒတွာ အာရက္ခဒေဝတာ ဥပါဒါယ ယာဝ ဗြဟ္မဒေဝတာနံ ပတ္တိဒါနနိယျာတနေန ဒိဝါ ဗလိံ ကရောန္တိ, ဆတ္တာရောပနဒီပမာလာ သဗ္ဗရတ္တိကဓမ္မဿဝနာဒီနိ ကာရာပေတွာ ပတ္တိဒါနနိယျာတနေန စ ရတ္တိံ ဗလိံ ကရောန္တိ, တေ ကထံ န ရက္ခိတဗ္ဗာ. ယတော ဧဝံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကရောန္တိ ယေ ဗလိံ, တသ္မာ ဟိ နေ ရက္ခထ. တသ္မာ ဗလိကမ္မကာရဏာပိ တေ မနုဿေ ရက္ခထ ဂေါပယထ, အဟိတံ တေသံ အပနေထ, ဟိတံ ဥပနေထ အပ္ပမတ္တာ ဟုတွာ တံ ကတညုဘာဝံ ဟဒယေ ကတွာ နိစ္စမနုဿရန္တာတိ. དེ་ལྟར་གཉིས་ཀ་ལའང་ཕན་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་ནས། “མི་ཡི་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་མཛོད”ཅེས་གསུངས་ཏེ། ད་ནི་ཕན་འདོགས་པའི་ཚུལ་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“ཉིན་དང་མཚན་མོར་གཏོར་མ་གང་དག་འབུལ། །དེ་ཕྱིར་བག་ཡོད་སྒོ་ནས་དེ་དག་སྲུངས། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། མི་གང་དག་གིས་རི་མོ་དང་ཤིང་བཟོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ལྷའི་གཟུགས་བྱས་ཏེ། མཆོད་རྟེན་དང་ཤིང་ལྷ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ནས། ལྷ་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ་ཉིན་མོར་གཏོར་མ་འབུལ་ཞིང་། ཟླ་བ་མར་གྱི་ངོ་ལ་སོགས་པར་མཚན་མོར་གཏོར་མ་འབུལ་ལོ། །ཡང་ན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཟས་ལ་སོགས་པ་བྱིན་ནས། སྲུང་མའི་ལྷ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཚངས་པའི་ལྷའི་བར་དུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་སྒོ་ནས་ཉིན་མོར་གཏོར་མ་འབུལ་ཞིང་། གདུགས་འབུལ་བ་དང་། མར་མེའི་ཕྲེང་བ། མཚན་གང་པོར་ཆོས་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་སྒོ་ནས་མཚན་མོར་གཏོར་མ་འབུལ་ན། དེ་དག་ཇི་ལྟར་བསྲུང་བར་མི་བྱེད། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཉིན་དང་མཚན་མོར་ཁྱེད་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ་གཏོར་མ་འབུལ་བར་བྱེད་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་སྲུངས་ཤིག དེའི་ཕྱིར་གཏོར་མ་འབུལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལས་ཀྱང་མི་དེ་དག་སྲུངས་ཤིག་སྐྱོབས་ཤིག དེ་དག་གི་མི་ཕན་པ་སོལ་ཅིག ཕན་པ་ཉེ་བར་སྒྲུབས་ཤིག བག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏེ་བྱས་པ་གཟོ་བའི་བསམ་པ་སྙིང་ལ་བཅངས་ནས་རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པའོ། ། ၂၂၆. ဧဝံ ဒေဝတာသု မနုဿာနံ ဥပကာရကဘာဝံ ဒဿေတွာ တေသံ ဥပဒ္ဒဝဝူပသမနတ္ထံ ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏပ္ပကာသနေန စ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ ‘‘ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သစ္စဝစနံ ပယုဇ္ဇိတုမာရဒ္ဓေါ. တတ္ထ ယံကိဉ္စီတိ အနိယမိတဝသေန အနဝသေသံ ပရိယာဒိယတိ ယံကိဉ္စိ တတ္ထ တတ္ထ ဝေါဟာရူပဂံ[Pg.272]. ဝိတ္တန္တိ ဓနံ. တဉှိ ဝိတ္တိံ ဇနေတီတိ ဝိတ္တံ. ဣဓ ဝါတိ မနုဿလောကံ နိဒ္ဒိသတိ, ဟုရံ ဝါတိ တတော ပရံ အဝသေသလောကံ. တေန စ ဌပေတွာ မနုဿေ သဗ္ဗလောကဂ္ဂဟဏေ ပတ္တေ ‘‘သဂ္ဂေသု ဝါ’’တိ ပရတော ဝုတ္တတ္တာ ဌပေတွာ မနုဿေ စ သဂ္ဂေ စ အဝသေသာနံ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ယံ မနုဿာနံ ဝေါဟာရူပဂံ အလင်္ကာရပရိဘောဂူပဂဉ္စ ဇာတရူပရဇတမုတ္တာမဏိဝေဠုရိယပဝါဠလောဟိတင်္ကမသာရဂလ္လာဒိကံ, ယဉ္စ မုတ္တာမဏိဝါလုကတ္ထတာယ ဘူမိယာ ရတနမယဝိမာနေသု အနေကယောဇနသတဝိတ္ထတေသု ဘဝနေသု ဥပ္ပန္နာနံ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနံ ဝိတ္တံ, တံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတိ. ༢༢༦. དེ་ལྟར་ལྷ་རྣམས་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་འདོགས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ནས། དེ་དག་གི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རབ་ཏུ་བསྒྲགས་པས་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར། “ནོར་གང་ཅིའང་རུང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་བརྩམས་སོ། །དེ་ལ་“གང་ཅིའང་རུང”ཞེས་པ་ནི་མ་ངེས་པའི་སྒོ་ནས་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པ་སྟེ། དེ་དང་དེར་ཉོ་ཚོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་གང་ཅིའང་རུང་བའོ། །“ནོར” (vitta) ཞེས་པ་ནི་དཀོར་ནོར་ཏེ། དེས་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ནོར་ཞེས་བྱའོ། །“འདིར་ཡང་ན” (idha vā) ཞེས་པས་ནི་མི་ཡི་འཇིག་རྟེན་སྟོན་ལ། “གཞན་དུ་ཡང་ན” (huraṃ vā) ཞེས་པས་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་འཇིག་རྟེན་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །དེས་ན་མི་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་འགྱུར་བ་ལས། འོག་ནས་“ལྷ་ཡུལ་རྣམས་སུ་ཡང་ན”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མི་དང་ལྷ་ཡུལ་གཉིས་ཀ་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ཀླུ་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་དག་གིས་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉོ་ཚོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། རྒྱན་དང་ལོངས་སྤྱོད་དུ་གྱུར་པའི་གསེར་དངུལ་དང་། མུ་ཏིག ནོར་བུ། བཻ་ཌཱུརྱ། བྱུ་རུ། པདྨ་རཱ་ག རྡོའི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་། མུ་ཏིག་དང་ནོར་བུའི་བྱེ་མ་བཏིང་བའི་ས་གཞི་ལ། དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་གནས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཀླུ་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ལ་སོགས་པའི་ནོར་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། သဂ္ဂေသု ဝါတိ ကာမာဝစရရူပါဝစရဒေဝလောကေသု. တေ ဟိ သောဘနေန ကမ္မေန အဇီယန္တိ ဂမ္မန္တီတိ သဂ္ဂါ, သုဋ္ဌု ဝါ အဂ္ဂါတိပိ သဂ္ဂါ. ယန္တိ ယံ သဿာမိကံ ဝါ အဿာမိကံ ဝါ. ရတနန္တိ ရတိံ နယတိ, ဝဟတိ, ဇနယတိ, ဝဍ္ဎေတီတိ ရတနံ, ယံကိဉ္စိ စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃံ အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ အနောမသတ္တပရိဘောဂဉ္စ, တဿေတံ အဓိဝစနံ. ယထာဟ – “ལྷ་ཡུལ་རྣམས་སུ་ཡང་ན”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ནི་དགེ་བའི་ལས་བཟང་པོས་ཐོབ་པར་བྱེད་ཅིང་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ལྷ་ཡུལ་ (sagga) ཞེས་བྱ་ལ། ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ཀྱང་ལྷ་ཡུལ་ཞེས་བྱའོ། །“གང་ཡིན”ཞེས་པ་ནི་བདག་པོ་དང་བཅས་པའམ་བདག་པོ་མེད་པའོ། །“རིན་ཆེན” (ratana) ཞེས་པ་ནི་དགའ་བ་འདྲེན་པ། འཛིན་པ། སྐྱེད་པ། སྤེལ་བར་བྱེད་པས་རིན་ཆེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། གུས་པར་བྱས་པ། རིན་ཐང་ཆེ་བ། མཚུངས་པ་མེད་པ། མཐོང་བར་དཀའ་བ། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་གྱུར་པ་གང་ཅིའང་རུང་བ་དེའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ; အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. “གུས་བྱས་རིན་ཐང་ཆེ་བ་དང་། །མཚུངས་མེད་མཐོང་བར་དཀའ་བ་དང་། །སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དེ། །དེ་ཕྱིར་རིན་ཆེན་ཞེས་སུ་བརྗོད། །”ཅེས་སོ། ། ပဏီတန္တိ ဥတ္တမံ, သေဋ္ဌံ, အတပ္ပကံ. ဧဝံ ဣမိနာ ဂါထာပဒေန ယံ သဂ္ဂေသု အနေကယောဇနသတပ္ပမာဏသဗ္ဗရတနမယဝိမာနေသု သုဓမ္မဝေဇယန္တပ္ပဘုတီသု သဿာမိကံ, ယဉ္စ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒဝိရဟေန အပါယမေဝ ပရိပူရေန္တေသု သတ္တေသု သုညဝိမာနပဋိဗဒ္ဓံ အဿာမိကံ, ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ပထဝီမဟာသမုဒ္ဒဟိမဝန္တာဒိနိဿိတံ အဿာမိကံ ရတနံ, တံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတိ. “གྱ་ནོམ་པ”ཞེས་པ་ནི་མཆོག་དང་། གཙོ་བོ་དང་། ངོམས་མི་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྐང་པ་འདིས་ལྷ་ཡུལ་གྱི་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་ཆོས་བཟང་གི་ལྷའི་འདུན་ས་དང་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཁང་བཟང་ལ་སོགས་པ་ན་ཡོད་པའི་བདག་པོ་དང་བཅས་པའི་རིན་ཆེན་གང་ཡིན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་དང་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ངན་སོང་ཁོ་ནས་ཡོངས་སུ་གང་བའི་ཚེ་གཞལ་ཡས་ཁང་སྟོང་པ་དང་འབྲེལ་བའི་བདག་པོ་མེད་པའི་རིན་ཆེན་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡང་ན་ས་གཞི་དང་། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ། གངས་རི་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་བདག་པོ་མེད་པའི་རིན་ཆེན་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေနာတိ န-ဣတိ ပဋိသေဓေ, နော-ဣတိ အဝဓာရဏေ. သမန္တိ တုလျံ. အတ္ထီတိ ဝိဇ္ဇတိ. တထာဂတေနာတိ ဗုဒ္ဓေန. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယံ ဧတံ ဝိတ္တဉ္စ ရတနဉ္စ ပကာသိတံ, ဧတ္ထ ဧကမ္ပိ ဗုဒ္ဓရတနေန သဒိသံ ရတနံ နေဝတ္ထိ. ယမ္ပိ ဟိ တံ စိတ္တီကတဋ္ဌေန ရတနံ, သေယျထိဒံ – ရညော စက္ကဝတ္တိဿ စက္ကရတနံ မဏိရတနဉ္စ, ယမှိ ဥပ္ပန္နေ မဟာဇနော န အညတ္ထ စိတ္တီကာရံ ကရောတိ, န ကောစိ ပုပ္ဖဂန္ဓာဒီနိ ဂဟေတွာ ယက္ခဋ္ဌာနံ ဝါ ဘူတဋ္ဌာနံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗောပိ ဇနော စက္ကရတနမဏိရတနမေဝ စိတ္တိံ ကရောတိ ပူဇေတိ, တံ တံ ဝရံ ပတ္ထေတိ, ပတ္ထိတပတ္ထိတဉ္စဿ ဧကစ္စံ သမိဇ္ဈတိ, တမ္ပိ [Pg.273] ရတနံ ဗုဒ္ဓရတနေန သမံ နတ္ထိ. ယဒိ ဟိ စိတ္တီကတဋ္ဌေန ရတနံ, တထာဂတောဝ ရတနံ. တထာဂတေ ဟိ ဥပ္ပန္နေ ယေ ကေစိ မဟေသက္ခာ ဒေဝမနုဿာ, န တေ အညတြ စိတ္တီကာရံ ကရောန္တိ, န ကဉ္စိ အညံ ပူဇေန္တိ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ သိနေရုမတ္တေန ရတနဒါမေန တထာဂတံ ပူဇေသိ, ယထာဗလဉ္စ အညေ ဒေဝါ မနုဿာ စ ဗိမ္ဗိသာရကောသလရာဇအနာထပိဏ္ဍိကာဒယော. ပရိနိဗ္ဗုတမ္ပိ စ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဆန္နဝုတိကောဋိဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အသောကမဟာရာဇာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ စတုရာသီတိ ဝိဟာရသဟဿာနိ ပတိဋ္ဌာပေသိ, ကော ပန ဝါဒေါ အညေသံ စိတ္တီကာရာနံ. အပိစ ကဿညဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿာပိ ဇာတိဗောဓိဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနပရိနိဗ္ဗာနဋ္ဌာနာနိ ပဋိမာစေတိယာဒီနိ ဝါ ဥဒ္ဒိဿ ဧဝံ စိတ္တီကာရဂရုကာရော ဝတ္တတိ ယထာ ဘဂဝတော. ဧဝံ စိတ္တီကတဋ္ဌေနာပိ တထာဂတသမံ ရတနံ နတ္ထိ. “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པ་ནི་མེད་དོ”ཞེས་པ་ལ། “མིན” (na) ཞེས་པ་ནི་དགག་པའི་སྒྲ་དང་། “མེད” (no) ཞེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་སྒྲའོ། །“མཚུངས་པ”ཞེས་པ་ནི་མཉམ་པའོ། །“ཡོད” (atthi) ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པའོ། །“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ”ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་འགྲོགས་པའོ། །ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ནོར་དང་རིན་ཆེན་གང་དག་བསྟན་པ་འདི་དག་གི་ནང་ནས། སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་མཚུངས་པའི་རིན་ཆེན་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གུས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་ཆེན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། དཔེར་ན། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་བྱུང་བའི་ཚེ་སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་ལ་གུས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། སུ་ཡང་མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ལ་སོགས་པ་ཐོགས་ཏེ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་སམ་འབྱུང་པོའི་གནས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་ལ་གུས་པར་བྱེད་ཅིང་མཆོད་པར་བྱེད། མཆོག་དེ་དང་དེ་དག་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་ཤིང་། གསོལ་བ་བཏབ་པ་དེ་དང་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །རིན་པོ་ཆེ་དེ་དག་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གུས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་ཆེན་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བྱུང་བའི་ཚེ་མཐུ་ཆེ་བའི་ལྷ་དང་མི་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་གཞན་ལ་གུས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། གཞན་སུ་ལའང་མཆོད་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཚངས་པ་དབང་བྱེད་ཀྱིས་རི་རབ་ཀྱི་ཚད་དང་མཉམ་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མཆོད་པར་མཛད་ཅིང་། རང་རང་གི་མཐུ་དང་མཐུན་པར་ལྷ་དང་མི་གཞན་དག་དང་། རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་དང་། གསལ་རྒྱལ། མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མཆོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུའང་། ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱིས་དཀོར་ནོར་བྱེ་བ་ཕྲག་དགུ་བཅུ་རྩ་དྲུག་བཏང་སྟེ། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ཏུ་གཙུག་ལག་ཁང་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་བཞེངས་ན། གཞན་དག་གིས་གུས་པར་བྱས་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། གཞན་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སུ་ཞིག་གི་སྐུ་བལྟམས་པའི་གནས་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གནས། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་གནས། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་རྣམས་སམ། སྐུ་གཟུགས་དང་མཆོད་རྟེན་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གུས་པ་དང་བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་ལྟར་བྱེད་པ་ཡོད་དམ། དེ་ལྟར་གུས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་ཆེན་ནི་མེད་དོ། ། တထာ ယမ္ပိ တံ မဟဂ္ဃဋ္ဌေန ရတနံ, သေယျထိဒံ – ကာသိကံ ဝတ္ထံ. ယထာဟ – ‘‘ဇိဏ္ဏမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ကာသိကံ ဝတ္ထံ ဝဏ္ဏဝန္တဉ္စေဝ ဟောတိ သုခသမ္ဖဿဉ္စ မဟဂ္ဃဉ္စာ’’တိ, တမ္ပိ ဗုဒ္ဓရတနေန သမံ နတ္ထိ. ယဒိ ဟိ မဟဂ္ဃဋ္ဌေန ရတနံ, တထာဂတောဝ ရတနံ. တထာဂတော ဟိ ယေသံ ပံသုကမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, တေသံ တံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသံ, သေယျထာပိ အသောကဿ ရညော. ဣဒမဿ မဟဂ္ဃတာယ. ဧဝံ မဟဂ္ဃတာဝစနေ စေတ္ထ ဒေါသာဘာဝသာဓကံ ဣဒံ တာဝ သုတ္တပဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – དེ་བཞིན་དུ་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀཱ་ཤིའི་རས་ལྟ་བུའོ། །ཇི་སྐད་དུ། “དགེ་སློང་དག། ཀཱ་ཤིའི་རས་ནི་རྙིང་པར་གྱུར་ཀྱང་ཁ་དོག་བཟང་བ་ཉིད་དང་། རེག་བྱ་བདེ་བ་ཉིད་དང་། རིན་ཐང་ཆེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གང་དག་གི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་གོས་ཙམ་བཞེས་ནའང་། དེ་དག་ལ་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་དང་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་མྱ་ངན་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་འདིར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ཚིག་ལ་སྐྱོན་མེད་པར་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་མདོའི་ཚིག་འདི་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ‘‘ယေသံ ခေါ ပန သော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ, တေသံ တံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသံ. ဣဒမဿ မဟဂ္ဃတာယ ဝဒါမိ. သေယျထာပိ တံ, ဘိက္ခဝေ, ကာသိကံ ဝတ္ထံ မဟဂ္ဃံ, တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၀၀). “གང་དག་གི་ཆོས་གོས་དང་། བསོད་སྙོམས་དང་། མལ་ཆ་དང་། ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཁོང་གིས་བཞེས་ན། དེ་དག་ལ་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་དང་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་ངས་གསུངས་སོ། །དགེ་སློང་དག། དཔེར་ན་ཀཱ་ཤིའི་རས་ནི་རིན་ཐང་ཆེ་བ་ལྟར། དགེ་སློང་དག། ངས་གང་ཟག་འདི་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་གསུངས་སོ། །”ཞེས་སོ། ། ဧဝံ မဟဂ္ဃဋ္ဌေနာပိ တထာဂတသမံ ရတနံ နတ္ထိ. དེ་ལྟར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། တထာ ယမ္ပိ တံ အတုလဋ္ဌေန ရတနံ. သေယျထိဒံ – ရညော စက္ကဝတ္တိဿ စက္ကရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဣန္ဒနီလမဏိမယနာဘိ သတ္တရတနမယသဟဿာရံ ပဝါဠမယနေမိ, ရတ္တသုဝဏ္ဏမယသန္ဓိ, ယဿ ဒသန္နံ ဒသန္နံ အရာနံ ဥပရိ ဧကံ မုဏ္ဍာရံ ဟောတိ [Pg.274] ဝါတံ ဂဟေတွာ သဒ္ဒကရဏတ္ထံ, ယေန ကတော သဒ္ဒေါ သုကုသလပ္ပတာဠိတပဉ္စင်္ဂိကတူရိယသဒ္ဒေါ ဝိယ ဟောတိ. ယဿ နာဘိယာ ဥဘောသု ပဿေသု ဒွေ သီဟမုခါနိ ဟောန္တိ, အဗ္ဘန္တရံ သကဋစက္ကဿေဝ သုသိရံ, တဿ ကတ္တာ ဝါ ကာရေတာ ဝါ နတ္ထိ, ကမ္မပစ္စယေန ဥတုတော သမုဋ္ဌာတိ. ယံ ရာဇာ ဒသဝိဓံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ ပူရေတွာ တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ ပုဏ္ဏမဒိဝသေ သီသံနှာတော ဥပေါသထိကော ဥပရိပါသာဒဝရဂတော သီလာနိ သောဓေန္တော နိသိန္နော ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဝိယ သူရိယံ ဝိယ စ ဥဋ္ဌေန္တံ ပဿတိ, ယဿ ဒွါဒသယောဇနတော သဒ္ဒေါ သုယျတိ, ယောဇနတော ဝဏ္ဏော ဒိဿတိ, ယံ မဟာဇနေန ‘‘ဒုတိယော မညေ စန္ဒော သူရိယော ဝါ ဥဋ္ဌိတော’’တိ အတိဝိယ ကောတူဟလဇာတေန ဒိဿမာနံ နဂရဿ ဥပရိ အာဂန္တွာ ရညော အန္တေပုရဿ ပါစီနပဿေ နာတိဥစ္စံ နာတိနီစံ ဟုတွာ မဟာဇနဿ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ အက္ခာဟတံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. དེ་བཞིན་དུ་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ལྟེ་བ་ནི་དབང་སྔོན་གྱི་ནོར་བུ་ལས་གྲུབ་པ། རྩིབས་སྟོང་ནི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་ལས་གྲུབ་པ། མུ་ཁྱུད་ནི་བྱུ་རུ་ལས་གྲུབ་པ། སྦྲེལ་མཚམས་རྣམས་ནི་གསེར་དམར་པོ་ལས་གྲུབ་པའོ། །དེའི་རྩིབས་བཅུ་རེའི་སྟེང་ན་རླུང་བཟུང་ནས་སྒྲ་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་རྩིབས་གཙོ་བོ་རེ་ཡོད་དེ། དེས་བསྐྱེད་པའི་སྒྲ་ནི་མཁས་པས་ལེགས་པར་བརྡུངས་པའི་ཡན་ལག་ལྔ་པའི་རོལ་མོའི་སྒྲ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ལྟེ་བའི་ངོས་གཉིས་སུ་སེང་གེའི་གདོང་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། ནང་ཁོངས་ནི་ཤིང་རྟའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བྱེད་པ་པོའམ་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ་མེད་དེ། ལས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་དུས་བཞི་ལས་བྱུང་བའོ། །རྒྱལ་པོས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་ཆོས་བཅུ་པོ་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ནས། དེའི་ཉིན་གསོ་སྦྱོང་གི་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ཟླ་བ་ཉ་བའི་ཉིན་མོར། མགོ་བོ་བཀྲུས་ཏེ་གསོ་སྦྱོང་ལ་གནས་ཤིང་། གཟིམ་ཁང་བཟང་པོའི་སྟེང་དུ་བྱོན་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་ཅིང་བཞུགས་པ་ན། ཟླ་བ་ཉ་བའམ་ཉི་མ་ཤར་བ་ལྟར་འབྱུང་བ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་སྒྲ་ནི་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ས་ནས་ཐོས་ཤིང་། ཁ་དོག་ནི་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ས་ནས་མཐོང་ངོ་། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་ “ཟླ་བའམ་ཉི་མ་གཉིས་པ་ཤར་རོ་སྙམ་དུ་” ཤིན་ཏུ་ཡ་མཚན་སྐྱེས་ཏེ་བལྟས་བཞིན་དུ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྟེང་དུ་འོངས་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་མཐོ་དྲགས་པ་མེད་ཅིང་དམའ་དྲགས་པ་མེད་པར་གནས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པས་མཆོད་པར་འོས་པའི་གནས་སུ་སྲོག་ཤིང་བཙུགས་པ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། ། တဒေဝ အနုဗန္ဓမာနံ ဟတ္ထိရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗသေတော ရတ္တပါဒေါ သတ္တပ္ပတိဋ္ဌော ဣဒ္ဓိမာ ဝေဟာသင်္ဂမော ဥပေါသထကုလာ ဝါ ဆဒ္ဒန္တကုလာ ဝါ အာဂစ္ဆတိ. ဥပေါသထကုလာ အာဂစ္ဆန္တော ဟိ သဗ္ဗဇေဋ္ဌော အာဂစ္ဆတိ, ဆဒ္ဒန္တကုလာ သဗ္ဗကနိဋ္ဌော သိက္ခိတသိက္ခော ဒမထူပေတော. သော ဒွါဒသယောဇနံ ပရိသံ ဂဟေတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပံ အနုသံယာယိတွာ ပုရေပါတရာသမေဝ သကံ ရာဇဓာနိံ အာဂစ္ဆတိ. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་དཀར་ཞིང་རྐང་པ་དམར་བ། ཡན་ལག་བདུན་གྱིས་ས་ལ་ལེགས་པར་གནས་པ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་ཞིང་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ། གསོ་སྦྱོང་གི་རིགས་སམ་ཐལ་དཀར་མཆེ་བ་དྲུག་པའི་རིགས་ལས་འོང་བའོ། །གསོ་སྦྱོང་གི་རིགས་ལས་འོང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་ལ། མཆེ་བ་དྲུག་པའི་རིགས་ལས་འོང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མ་ཡིན་ཡང་། ལེགས་པར་བསླབས་པའི་སློབ་པ་དང་ལྡན་ཞིང་དུལ་བ་ཉིད་དོ། །དེས་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་བཟུང་ནས། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་བསྐོར་ཏེ། སྔ་དྲོའི་ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་རང་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བར་ཕྱིར་འོང་བར་འགྱུར་རོ། ། တမ္ပိ အနုဗန္ဓမာနံ အဿရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗသေတော ရတ္တပါဒေါ ကာကသီသော မုဉ္ဇကေသော ဝလာဟကဿ ရာဇကုလာ အာဂစ္ဆတိ. သေသမေတ္ထ ဟတ္ထိရတနသဒိသမေဝ. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་རྟ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་དཀར་ཞིང་རྐང་པ་དམར་བ། མགོ་བོ་བྱ་རོག་ལྟར་ནག་པ། རྔོག་མ་ནི་མུ་ཉྫའི་རྩྭ་ལྟར་སེར་བ། སྤྲིན་གྱི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་ལས་འོང་བའོ། །འདིའི་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། ། တမ္ပိ အနုဗန္ဓမာနံ မဏိရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော ဟောတိ မဏိ ဝေဠုရိယော သုဘော ဇာတိမာ အဋ္ဌံသော သုပရိကမ္မကတော အာယာမတော စက္ကနာဘိသဒိသော, ဝေပုလ္လပဗ္ဗတာ အာဂစ္ဆတိ, သော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ရညော ဓဇဂ္ဂတော ယောဇနံ ဩဘာသေတိ, ယဿောဘာသေန မနုဿာ ‘‘ဒိဝါ’’တိ မညမာနာ ကမ္မန္တေ ပယောဇေန္တိ, အန္တမသော ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဥပါဒါယ ပဿန္တိ. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ནོར་བུ་དེ་ནི་བཻ་ཌཱུརྱ་བཟང་པོ་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ཟུར་བརྒྱད་ཡོད་པ། ལེགས་པར་བྱས་པ། ཞེང་དུ་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་དང་མཚུངས་པ། རི་བོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལས་འོང་བའོ། །དེས་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་མུན་ནག་གི་ནང་དུའང་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྩེ་མོ་ནས་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ས་གཞི་སྣང་བར་བྱེད་དེ། དེའི་འོད་ཀྱིས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ “ཉིན་མོ་ཡིན་ནོ་” སྙམ་དུ་བསམས་ནས་ལས་ལ་འཇུག་ཅིང་། ཐ་ན་གྲོག་མ་དང་སྲིན་བུ་ཕྲ་མོ་ཚུན་ཆད་ཀྱང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། တမ္ပိ [Pg.275] အနုဗန္ဓမာနံ ဣတ္ထိရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပကတိအဂ္ဂမဟေသီ ဝါ ဟောတိ, ဥတ္တရကုရုတော ဝါ အာဂစ္ဆတိ မဒ္ဒရာဇကုလတော ဝါ, အတိဒီဃာဒိဆဒေါသဝိဝဇ္ဇိတာ အတိက္ကန္တာ မာနုသံ ဝဏ္ဏံ အပ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗံ ဝဏ္ဏံ, ယဿာ ရညော သီတကာလေ ဥဏှာနိ ဂတ္တာနိ ဟောန္တိ, ဥဏှကာလေ သီတာနိ, သတဓာ ဖောဋိတတူလပိစုနော ဝိယ သမ္ဖဿော ဟောတိ, ကာယတော စန္ဒနဂန္ဓော ဝါယတိ, မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော, ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယိတာဒိအနေကဂုဏသမန္နာဂတာ စ ဟောတိ. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རང་བཞིན་གྱི་བཙུན་མོ་ཆེན་པོའམ། སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་གླིང་ནས་འོང་བའམ། མ་དྲའི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་ལས་འོང་བའོ། །མོ་ནི་ཧ་ཅང་རིང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དྲུག་དང་བྲལ་བ། མིའི་ཤ་མདོག་ལས་འདས་ཤིང་ལྷའི་ཤ་མདོག་ལ་མ་སླེབས་པ། རྒྱལ་པོ་ལ་གྲང་བའི་དུས་སུ་ལུས་དྲོ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཚ་བའི་དུས་སུ་བསིལ་བར་འགྱུར་བ། རེག་བྱ་ནི་ཤིང་བལ་བརྒྱ་ཕྲག་ཏུ་བརྡབས་པ་ལྟ་བུར་འཇམ་པ། ལུས་ལས་ཙན་དན་གྱི་དྲི་བྲོ་ཞིང་། ཁ་ནས་ཨུཏྤལའི་དྲི་བྲོ་བ། སྔོན་ལ་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ། ། တမ္ပိ အနုဗန္ဓမာနံ ဂဟပတိရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရညော ပကတိကမ္မကရော သေဋ္ဌိ, ယဿ စက္ကရတနေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ ဒိဗ္ဗံ စက္ခု ပါတုဘဝတိ, ယေန သမန္တတော ယောဇနမတ္တေ နိဓိံ ပဿတိ သဿာမိကမ္ပိ အဿာမိကမ္ပိ. သော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဝါရေတိ ‘‘အပ္ပောဿုက္ကော တွံ, ဒေဝ, ဟောဟိ, အဟံ တေ ဓနေန ဓနကရဏီယံ ကရိဿာမီ’’တိ. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་ལས་བྱེད་པའི་ཚོང་དཔོན་ཏེ། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་ལ་ལྷའི་མིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེས་མཐའ་སྐོར་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ས་ན་ཡོད་པའི་བདག་པོ་དང་བཅས་པ་དང་བདག་པོ་མེད་པའི་གཏེར་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཁོང་རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ “ལྷ་ཉིད་ཐུགས་ཁྲལ་མེད་པར་བཞུགས་ཤིག། ངས་ལྷའི་ནོར་གྱི་བྱ་བ་རྣམས་ནོར་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བགྱིའོ། །”ཞེས་གསོལ་ཏོ། ། တမ္ပိ အနုဗန္ဓမာနံ ပရိဏာယကရတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရညော ပကတိဇေဋ္ဌပုတ္တော, စက္ကရတနေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ အတိရေကပညာဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယ စေတသာ စိတ္တံ ပရိဇာနိတွာ နိဂ္ဂဟပဂ္ဂဟသမတ္ထော ဟောတိ. သော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဝါရေတိ – ‘‘အပ္ပောဿုက္ကော တွံ, ဒေဝ, ဟောဟိ, အဟံ တေ ရဇ္ဇံ အနုသာသိဿာမီ’’တိ. ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ဧဝရူပံ အတုလဋ္ဌေန ရတနံ, ယဿ န သက္ကာ တုလယိတွာ တီရယိတွာ အဂ္ဃော ကာတုံ ‘‘သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ အဂ္ဃတိ ကောဋိံ ဝါ’’တိ. တတ္ထ ဧကရတနမ္ပိ ဗုဒ္ဓရတနေန သမံ နတ္ထိ. ယဒိ ဟိ အတုလဋ္ဌေန ရတနံ, တထာဂတောဝ ရတနံ. တထာဂတော ဟိ န သက္ကာ သီလတော ဝါ သမာဓိတော ဝါ ပညာဒီနံ ဝါ အညတရတော ကေနစိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ‘‘ဧတ္တကဂုဏော ဝါ ဣမိနာ သမော ဝါ သပ္ပဋိဘာဂေါ ဝါ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ. ဧဝံ အတုလဋ္ဌေနာပိ တထာဂတသမံ ရတနံ နတ္ထိ. དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བློན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་བུ་ཆེ་བ་སྟེ། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་ཤེས་རབ་དང་གྲུང་པོ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་། དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་སེམས་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཤེས་ནས་ཚར་གཅོད་པ་དང་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་ནུས་པ་ཞིག་གོ། །ཁོང་རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ “ལྷ་ཉིད་ཐུགས་ཁྲལ་མེད་པར་བཞུགས་ཤིག། ངས་ལྷའི་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་བགྱིའོ། །”ཞེས་གསོལ་ཏོ། །གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡང་རུང་བ། གཞལ་ཞིང་བརྟགས་ནས་ “བརྒྱའམ་སྟོང་ངམ་བྱེ་བ་རིན་ནོ་” ཞེས་རིན་ཐང་གཞལ་མི་ནུས་པ་དེ་དག་གི་ནང་ནས། རིན་པོ་ཆེ་གཅིག་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སམ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནམ། ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གང་གི་སྒོ་ནས་ཀྱང་སུས་ཀྱང་གཞལ་ཞིང་བརྟགས་ཏེ། “འདི་ཙམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའམ། འདི་དང་མཚུངས་པའམ། འདི་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཡོད་དོ་” ཞེས་ཡོངས་སུ་གཅོད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དོན་གྱいますཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། တထာ ယမ္ပိ တံ ဒုလ္လဘဒဿနဋ္ဌေန ရတနံ. သေယျထိဒံ – ဒုလ္လဘပါတုဘာဝေါ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ စက္ကာဒီနိ စ တဿ ရတနာနိ, တမ္ပိ ဗုဒ္ဓရတနေန သမံ နတ္ထိ. ယဒိ ဟိ ဒုလ္လဘဒဿနဋ္ဌေန ရတနံ, တထာဂတောဝ ရတနံ, ကုတော စက္ကဝတ္တိအာဒီနံ ရတနတ္တံ, ယာနိ ဧကသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ အနေကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယသ္မာ ပန အသင်္ချေယျေပိ ကပ္ပေ တထာဂတသုညော လောကော [Pg.276] ဟောတိ, တသ္မာ တထာဂတော ဧဝ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဒုလ္လဘဒဿနော. ဝုတ္တံ စေတံ ဘဂဝတာ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ – དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བར་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བར་དཀའ་བའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དང་། དེའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཏེ། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་མཐོང་བར་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཏེ། བསྐལ་པ་གཅིག་ཉིད་ལ་དུ་མ་འབྱུང་བའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་གང་ནས་འབྱུང་། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པར་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྟོང་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རེས་འགའ་ཞིག་འབྱུང་བས་མཐོང་བར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་སུ་གསུངས་ཏེ། ‘‘ဒေဝတာ, အာနန္ဒ, ဥဇ္ဈာယန္တိ – ‘ဒူရာ စ ဝတမှ အာဂတာ တထာဂတံ ဒဿနာယ, ကဒါစိ ကရဟစိ တထာဂတာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, အဇ္ဇေဝ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ ဘဝိဿတိ, အယဉ္စ မဟေသက္ခော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပုရတော ဌိတော ဩဝါရေန္တော, န မယံ လဘာမ ပစ္ဆိမေ ကာလေ တထာဂတံ ဒဿနာယာ’’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၀၀). “ཀུན་དགའ་བོ། ལྷ་རྣམས་འཁང་བར་བྱེད་དེ། ‘བདག་ཅག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་འོངས་པ་ལ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་རེས་འགའ་ཞིག་འབྱུང་བ་ལས། དེ་རིང་གི་མཚན་མོའི་ཆ་སྨད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ། །དགེ་སློང་མཐུ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལངས་ཏེ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས། བདག་ཅག་གིས་མཐའ་མའི་དུས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཇལ་བའི་སྐབས་མ་ཐོབ་བོ། །’ཞེས་སོ། །” ဧဝံ ဒုလ္လဘဒဿနဋ္ဌေနပိ တထာဂတသမံ ရတနံ နတ္ထိ. དེ་ལྟར་མཐོང་བར་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། တထာ ယမ္ပိ တံ အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေန ရတနံ. သေယျထိဒံ – ရညော စက္ကဝတ္တိဿ စက္ကရတနာဒိ. တဉှိ ကောဋိသတသဟဿဓနာနမ္ပိ သတ္တဘူမိကပါသာဒဝရတလေ ဝသန္တာနမ္ပိ စဏ္ဍာလဝေနနေသာဒရထကာရပုက္ကုသာဒီနံ နီစကုလိကာနံ ဩမကပုရိသာနံ သုပိနန္တေပိ ပရိဘောဂတ္ထာယ န နိဗ္ဗတ္တတိ. ဥဘတော သုဇာတဿ ပန ရညော ခတ္တိယဿေဝ ပရိပူရိတဒသဝိဓစက္ကဝတ္တိဝတ္တဿ ပရိဘောဂတ္ထာယ နိဗ္ဗတ္တနတော အနောမသတ္တပရိဘောဂံယေဝ ဟောတိ, တမ္ပိ ဗုဒ္ဓရတနေန သမံ နတ္ထိ. ယဒိ ဟိ အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေန ရတနံ, တထာဂတောဝ ရတနံ. တထာဂတော ဟိ လောကေ အနောမသတ္တသမ္မတာနမ္ပိ အနုပနိဿယသမ္ပန္နာနံ ဝိပရီတဒဿနာနံ ပူရဏကဿပါဒီနံ ဆန္နံ သတ္ထာရာနံ အညေသဉ္စ ဧဝရူပါနံ သုပိနန္တေပိ အပရိဘောဂေါ, ဥပနိဿယသမ္ပန္နာနံ ပန စတုပ္ပဒါယပိ ဂါထာယ ပရိယောသာနေ အရဟတ္တမဓိဂန္တုံ သမတ္ထာနံ နိဗ္ဗေဓိကဉာဏဒဿနာနံ ဗာဟိယဒါရုစီရိယပ္ပဘုတီနံ အညေသဉ္စ မဟာကုလပ္ပသုတာနံ မဟာသာဝကာနံ ပရိဘောဂေါ. တေ ဟိ တံ ဒဿနာနုတ္တရိယသဝနာနုတ္တရိယပါရိစရိယာနုတ္တရိယာဒီနိ သာဓေန္တာ တထာ တထာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ဧဝံ အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေနာပိ တထာဂတသမံ ရတနံ နတ္ထိ. དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྤྱད་བྱའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ནི་ནོར་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་ཡོད་པ་དང་། ཁང་བཟང་བརྩེགས་པ་རིམ་པ་བདུན་པའི་སྟེང་ན་གནས་པ་ཡིན་ནའང་། གདོལ་པ་དང་། སྨྱུག་མཁན་དང་། རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་། ཤིང་རྟ་མཁན་དང་། ཕྱག་དར་བ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་དམའ་བའི་མི་ངན་པ་རྣམས་ལ་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཕ་མ་གཉིས་ཀ་ལས་ལེགས་པར་སྐྱེས་ཤིང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཆོས་བཅུ་པོ་ཡོངས་སུ་བསྐངས་པའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་རིགས་ཁོ་ནའི་སྤྱད་བྱའི་ཕྱིར་འབྱུང་བས་ན། སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྤྱད་བྱ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྤྱད་བྱའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེས་བུ་མཆོག་ཏུ་གྲགས་པ་ཡིན་ནའང་། རྒྱུ་མཐུན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་མ་ལྡན་ཞིང་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་གྱི་སྟོན་པ་དྲུག་པོ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་གཞན་དག་ལ་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་སྤྱད་དུ་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྐང་པ་བཞི་པ་ཙམ་གྱི་མཐར་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་ནུས་པ། རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པའི་བཱ་ཧི་ཡ་དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་ལ་སོགས་པ་དང་། རིགས་ཆེན་པོ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་གཞན་དག་གི་སྤྱད་བྱ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ནི་མཐོང་བའི་མཆོག་དང་། ཐོས་པའི་མཆོག་དང་། རིམ་གྲོའི་མཆོག་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་བཞིན་དུ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སྤྱོད་དོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྤྱད་བྱའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། ယမ္ပိ တံ အဝိသေသတော ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ. သေယျထိဒံ – ရညော စက္ကဝတ္တိဿ စက္ကရတနံ. တဉှိ ဒိသွာ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ အတ္တမနော ဟောတိ, ဧဝမ္ပိ တံ ရညော ရတိံ ဇနေတိ. ပုန စပရံ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ ဝါမေန ဟတ္ထေန သုဝဏ္ဏဘိင်္ကာရံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန စက္ကရတနံ အဗ္ဘုက္ကိရတိ ‘‘ပဝတ္တတု [Pg.277] ဘဝံ စက္ကရတနံ, အဘိဝိဇိနာတု ဘဝံ စက္ကရတန’’န္တိ. တတော စက္ကရတနံ ပဉ္စင်္ဂိကံ ဝိယ တူရိယံ မဓုရဿရံ နိစ္ဆရန္တံ အာကာသေန ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ, အနွဒေဝ ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ စက္ကာနုဘာဝေန ဒွါဒသယောဇနဝိတ္ထိဏ္ဏာယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ နာတိဥစ္စံ နာတိနီစံ ဥစ္စရုက္ခာနံ ဟေဋ္ဌာဘာဂေန, နီစရုက္ခာနံ ဥပရိဘာဂေန, ရုက္ခေသု ပုပ္ဖဖလပလ္လဝါဒိပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ အာဂတာနံ ဟတ္ထတော ပဏ္ဏာကာရဉ္စ ဂဏှန္တော ‘‘ဧဟိ ခေါ မဟာရာဇာ’’တိဧဝမာဒိနာ ပရမနိပစ္စကာရေန အာဂတေ ပဋိရာဇာနော ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ နယေန အနုသာသန္တော ဂစ္ဆတိ. ယတ္ထ ပန ရာဇာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော ဝါ ဒိဝါသေယျံ ဝါ ကပ္ပေတုကာမော ဟောတိ, တတ္ထ စက္ကရတနံ အာကာသာ ဩတရိတွာ ဥဒကာဒိသဗ္ဗကိစ္စက္ခမေ သမေ ဘူမိဘာဂေ အက္ခာဟတံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. ပုန ရညော ဂမနစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ပုရိမနယေနေဝ သဒ္ဒံ ကရောန္တံ ဂစ္ဆတိ, ယံ သုတွာ ဒွါဒသယောဇနိကာပိ ပရိသာ အာကာသေန ဂစ္ဆတိ. စက္ကရတနံ အနုပုဗ္ဗေန ပုရတ္ထိမံ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟတိ, တသ္မိံ အဇ္ဈောဂါဟန္တေ ဥဒကံ ယောဇနပ္ပမာဏံ အပဂန္တွာ ဘိတ္တီကတံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. မဟာဇနော ယထာကာမံ သတ္တ ရတနာနိ ဂဏှာတိ. ပုန ရာဇာ သုဝဏ္ဏဘိင်္ကာရံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ မမ ရဇ္ဇ’’န္တိ ဥဒကေန အဗ္ဘုက္ကိရိတွာ နိဝတ္တတိ. သေနာ ပုရတော ဟောတိ, စက္ကရတနံ ပစ္ဆတော, ရာဇာ မဇ္ဈေ. စက္ကရတနဿ ဩသက္ကိတောသက္ကိတဋ္ဌာနံ ဥဒကံ ပရိပူရတိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဥတ္တရေပိ သမုဒ္ဒေ ဂစ္ဆတိ. དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ཁྱད་པར་མེད་པར་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་སཏེ། དཔེར་ན། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱལ་པོས་དེ་མཐོང་ནས་ཡིད་དགའ་བར་འགྱུར་བས་ན། དེས་རྒྱལ་པོ་ལ་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་ཡང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོས་ལག་པ་གཡོན་པས་གསེར་གྱི་སྤྱི་བླུགས་བཟུང་ཞིང་། ལག་པ་གཡས་པས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཆུ་གཏོར་ཏེ། “ཤེས་ལྡན་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་བར་གྱུར་ཅིག །ཤེས་ལྡན་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དེ་རོལ་མོ་ཡན་ལག་ལྔ་པ་ལྟར་སྙན་པའི་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་ནམ་མཁའ་ལས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་ལ། འཁོར་ལོའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཡང་དཔུང་གི་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་པ་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་དུ་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ་མ་ཡིན་ཞིང་ཤིན་ཏུ་དམའ་བ་མ་ཡིན་པར། ཤིང་མཐོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་འོག་དང་ཤིང་དམའ་མོ་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་ནས་འགྲོ་ཞིང་། ཤིང་གི་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་དང་ལོ་མ་གསར་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་བཟུང་ནས་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལག་ནས་སྐྱེས་ལེན་བཞིན། “ལྷ་ཆེན་པོ་བྱོན་ཅིག” ཅེས་སོགས་གུས་པ་ཆེན་པོས་བསུ་བར་བྱེད་པའི་དགྲ་བོའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ལ། “སྲོག་གཅོད་པར་མ་བྱེད་ཅིག” ཅེས་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་གདམས་ངག་སྟེར་བཞིན་དུ་འགྲོའོ། །གང་དུ་རྒྱལ་པོ་བཟའ་བཏུང་རོལ་བར་འདོད་པ་འམ། ཉིན་མོའི་ཉལ་ཉལ་བར་འདོད་པའི་གནས་དེར། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་ཏེ། ཆུ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་རུང་བའི་ས་གཞི་མཉམ་པོ་ཞིག་ཏུ་སྲོག་ཤིང་ཟུག་པ་ལྟར་གནས་སོ། །ཡང་རྒྱལ་པོ་འགྲོ་བའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། སྔར་གྱི་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ་འགྲོ་ལ། དེ་ཐོས་ནས་འཁོར་ལོ་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ལས་འགྲོའོ། །འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་རིམ་གྱིས་ཤར་གྱི་རྒྱ་མཚོར་འཇུག་ཅིང་། དེ་འཇུག་པ་ན་ཆུ་རྣམས་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ཚད་དུ་ཕྱིར་བསྣུར་ཏེ་རྩིག་པ་ལྟར་གནས་སོ། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་ལེན་ཏོ། །ཡང་རྒྱལ་པོས་གསེར་གྱི་སྤྱི་བླུགས་བཟུང་ནས། “འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་ངའི་རྒྱལ་ཁམས་ཡིན།” ཞེས་ཆུ་གཏོར་ཏེ་ཕྱིར་ལྡོག་གོ། །དཔུང་ཚོགས་སྔོན་ལ་འགྲོ་ཞིང་། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་རྗེས་སུ་འབྲང་ལ། རྒྱལ་པོ་ནི་དབུས་སུ་གནས་སོ། །འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱིར་བསྣུར་བའི་གནས་སུ་ཆུ་ཡོངས་སུ་གང་བར་འགྱུར་རོ། །ཐབས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ལྷོ་དང་ནུབ་དང་བྱང་གི་རྒྱ་མཚོ་རྣམས་སུ་ཡང་འགྲོའོ། ། ဧဝံ စတုဒ္ဒိသံ အနုသံယာယိတွာ စက္ကရတနံ တိယောဇနပ္ပမာဏံ အာကာသံ အာရောဟတိ. တတ္ထ ဌိတော ရာဇာ စက္ကရတနာနုဘာဝေန ဝိဇိတံ ပဉ္စသတပရိတ္တဒီပပဋိမဏ္ဍိတံ သတ္တယောဇနသဟဿပရိမဏ္ဍလံ ပုဗ္ဗဝိဒေဟံ, တထာ အဋ္ဌယောဇနသဟဿပရိမဏ္ဍလံ ဥတ္တရကုရုံ, သတ္တယောဇနသဟဿပရိမဏ္ဍလံယေဝ အပရဂေါယာနံ, ဒသယောဇနသဟဿပရိမဏ္ဍလံ ဇမ္ဗုဒီပဉ္စာတိ ဧဝံ စတုမဟာဒီပဒွိသဟဿပရိတ္တဒီပပဋိမဏ္ဍိတံ ဧကံ စက္ကဝါဠံ သုဖုလ္လပုဏ္ဍရီကဝနံ ဝိယ ဩလောကေတိ. ဧဝံ ဩလောကယတော စဿ အနပ္ပိကာ ရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမ္ပိ တံ စက္ကရတနံ ရညော ရတိံ ဇနေတိ, တမ္ပိ ဗုဒ္ဓရတနသမံ နတ္ထိ. ယဒိ ဟိ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ, တထာဂတောဝ ရတနံ. ကိံ ကရိဿတိ ဧတံ စက္ကရတနံ? တထာဂတော ဟိ ယဿာ ဒိဗ္ဗာယ ရတိယာ စက္ကရတနာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိပိ ဇနိတာ စက္ကဝတ္တိရတိ သင်္ခမ္ပိ ကလမ္ပိ ကလဘာဂမ္ပိ န [Pg.278] ဥပေတိ, တတောပိ ရတိတော ဥတ္တရိတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စ အတ္တနော ဩဝါဒပ္ပတိကရာနံ အသင်္ချေယျာနမ္ပိ ဒေဝမနုဿာနံ ပဌမဇ္ဈာနရတိံ, ဒုတိယတတိယစတုတ္ထပဉ္စမဇ္ဈာနရတိံ, အာကာသာနဉ္စာယတနရတိံ, ဝိညာဏဉ္စာယတနအာကိဉ္စညာယတနနေဝသညာနာသညာယတနရတိံ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂရတိံ, သောတာပတ္တိဖလရတိံ, သကဒါဂါမိအနာဂါမိအရဟတ္တမဂ္ဂဖလရတိဉ္စ ဇနေတိ. ဧဝံ ရတိဇနနဋ္ဌေနာပိ တထာဂတသမံ ရတနံ နတ္ထီတိ. དེ་ལྟར་ཕྱོགས་བཞིར་ཀུན་ཏུ་བགྲོད་ནས། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དཔག་ཚད་གསུམ་གྱི་ཚད་དུ་ནམ་མཁར་འཕགས་སོ། །དེར་གནས་པའི་རྒྱལ་པོས་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་རང་གི་མངའ་རིས་ཏེ། གླིང་ཕྲན་ལྔ་བརྒྱས་བརྒྱན་ཅིང་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བདུན་གྱི་མཐའ་སྐོར་ཡོད་པའི་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་གླིང་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཀྱི་མཐའ་སྐོར་ཡོད་པའི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བདུན་གྱི་མཐའ་སྐོར་ཡོད་པའི་ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བཅུའི་མཐའ་སྐོར་ཡོད་པའི་འཛམ་བུའི་གླིང་སྟེ། དེ་ལྟར་གླིང་ཆེན་བཞི་དང་གླིང་ཕྲན་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་པོ་འདི་ཉིད་པདྨ་དཀར་པོ་ཡོངས་སུ་ཁ་བྱེ་བའི་ཚལ་ལྟར་གཟིགས་སོ། །དེ་ལྟར་གཟིགས་པ་ན་ཁོང་ལ་དགའ་བ་ཚད་མེད་པ་སྐྱེའོ། །དེ་ལྟར་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དེས་རྒྱལ་པོ་ལ་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་དོན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ནོ། །འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་ལྷའི་དགའ་བ་གང་ཞིག་ལ། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་དགའ་བ་དེས་གྲངས་དང་། ཆ་དང་། ཆའི་ཆར་ཡང་མི་ཉེ་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ལྷའི་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་མཛད་ཅིང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པ་དང་ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་རང་གི་གདམས་ངག་བཞིན་སྒྲུབ་པའི་ལྷ་དང་མི་གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དགའ་བ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དང་ལྔ་པའི་དགའ་བ་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དགའ་བ་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དགའ་བ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་དགའ་བ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་དགའ་བ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་དགའ་བ་རྣམས་སྐྱེད་པར་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། ། အပိစ ရတနံ နာမေတံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ သဝိညာဏကံ အဝိညာဏကဉ္စ. တတ္ထ အဝိညာဏကံ စက္ကရတနံ မဏိရတနံ, ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓံ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိ, သဝိညာဏကံ ဟတ္ထိရတနာဒိ ပရိဏာယကရတနပရိယောသာနံ, ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ဧဝရူပံ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓံ. ဧဝံ ဒုဝိဓေ စေတ္ထ သဝိညာဏကရတနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အဝိညာဏကံ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒိရတနံ, သဝိညာဏကာနံ ဟတ္ထိရတနာဒီနံ အလင်္ကာရတ္ထာယ ဥပနီယတိ. གཞན་ཡང་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་མེད་པ་ནི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། གཞན་ཡང་དབང་པོ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའོ། །སེམས་དང་བཅས་པ་ནི་གླང་པོ་ཆེ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐྱེས་བུ་འདྲེན་པ་རིན་པོ་ཆེའི་མཐར་ཐུག་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་དབང་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་རིགས་སོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་ལས་སེམས་དང་བཅས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་མེད་པའི་གསེར་དངུལ་དང་ནོར་བུ་དང་མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ནི། སེམས་དང་བཅས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱན་གྱི་ཆེད་དུ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། သဝိညာဏကရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ တိရစ္ဆာနဂတရတနံ, မနုဿရတနဉ္စ. တတ္ထ မနုဿရတနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တိရစ္ဆာနဂတရတနံ မနုဿရတနဿ ဩပဝယှံ ဟောတိ. မနုဿရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ ဣတ္ထိရတနံ, ပုရိသရတနဉ္စ. တတ္ထ ပုရိသရတနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဣတ္ထိရတနံ ပုရိသရတနဿ ပရိစာရိကတ္တံ အာပဇ္ဇတိ. ပုရိသရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ အဂါရိကရတနံ, အနဂါရိကရတနဉ္စ. တတ္ထ အနဂါရိကရတနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အဂါရိကရတနေသု အဂ္ဂေါ စက္ကဝတ္တီပိ သီလာဒိဂုဏယုတ္တံ အနဂါရိကရတနံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပယိရုပါသိတွာ စ ဒိဗ္ဗမာနုသိကာ သမ္ပတ္တိယော ပါပုဏိတွာ အန္တေ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိံ ပါပုဏာတိ. སེམས་དང་བཅས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གཏོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་དང་། མིའི་རིན་པོ་ཆེའོ། །དེ་ལས་མིའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དུད་འགྲོའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མིའི་རིན་པོ་ཆེའི་བཞོན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་དང་། སྐྱེས་པ་རིན་པོ་ཆེའོ། །དེ་ལས་སྐྱེས་པ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ནི་སྐྱེས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེས་པ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེའོ། །དེ་ལས་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཡང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ། ཡན་ལག་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་། རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷ་དང་མིའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཐོབ་ཅིང་། མཐར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ဧဝံ အနဂါရိကရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ – အရိယပုထုဇ္ဇနဝသေန. အရိယရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ သေက္ခာသေက္ခဝသေန. အသေက္ခရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ သုက္ခဝိပဿကသမထယာနိကဝသေန, သမထယာနိကရတနမ္ပိ ဒုဝိဓံ သာဝကပါရမိပ္ပတ္တံ, အပ္ပတ္တဉ္စ. တတ္ထ သာဝကပါရမိပ္ပတ္တံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ကသ္မာ? ဂုဏမဟန္တတာယ. သာဝကပါရမိပ္ပတ္တရတနတောပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓရတနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ကသ္မာ? ဂုဏမဟန္တတာယ. သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနသဒိသာပိ ဟိ အနေကသတာ သာဝကာ ဧကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဂုဏာနံ သတဘာဂမ္ပိ န ဥပေန္တိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓရတနတောပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓရတနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ကသ္မာ? ဂုဏမဟန္တတာယ. သကလမ္ပိ ဟိ ဇမ္ဗုဒီပံ ပူရေတွာ ပလ္လင်္ကေန ပလ္လင်္ကံ ဃဋ္ဋေန္တာ နိသိန္နာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဧကဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဂုဏာနံ နေဝ သင်္ခံ န ကလံ န [Pg.279] ကလဘာဂံ ဥပေန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ အပဒါ ဝါ…ပေ… တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၁၃၉; အ. နိ. ၄.၃၄; ၅.၃၂; ဣတိဝု. ၉၀). ဧဝံ ကေနစိပိ ပရိယာယေန တထာဂတသမံ ရတနံ နတ္ထိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေနာ’’တိ. དེ་ལྟར་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འཕགས་པ་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དབྱེ་བས་སོ། །འཕགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་དབྱེ་བས་སོ། །མི་སློབ་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྐམ་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བ་དང་ཞི་གནས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཅན་གྱི་དབྱེ་བས་སོ། །ཞི་གནས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཅན་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ཀྱང་རང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་ལྟ་བུའི་ཉན་ཐོས་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་ཡང་། རང་སངས་རྒྱས་གཅིག་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་བརྒྱ་ཆའི་ཆར་ཡང་མི་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ཀྱང་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་བུའི་གླིང་ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱས་ཏེ། སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་གཅིག་ལ་གཅིག་གཏུགས་ཏེ་བཞུགས་ཀྱང་། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཅིག་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་གྲངས་དང་། ཆ་དང་། ཆའི་ཆར་ཡང་མི་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། “དགེ་སློང་དག །སེམས་ཅན་རྐང་གཉིས་པ་འམ... དེ་དག་གི་ནང་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ། །” ཞེས་སོགས་སོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་པ་མེད།” ཅེས་གསུངས་སོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓရတနဿ အညေဟိ ရတနေဟိ အသမတံ ဝတွာ ဣဒါနိ တေသံ သတ္တာနံ ဥပ္ပန္နဥပဒ္ဒဝဝူပသမနတ္ထံ နေဝ ဇာတိံ န ဂေါတ္တံ န ကောလပုတ္တိယံ န ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာဒိံ နိဿာယ, အပိစ ခေါ အဝီစိမုပါဒါယ ဘဝဂ္ဂပရိယန္တေ လောကေ သီလသမာဓိက္ခန္ဓာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဗုဒ္ဓရတနဿ အသဒိသဘာဝံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ, ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་གཞན་རྣམས་དང་མི་མཚུངས་པར་གསུངས་ནས། ད་ལྟ་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་བྱུང་བའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རིགས་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། རུས་དང་། རིགས་རྒྱུད་དང་། ཁ་དོག་དང་གཟུགས་བཟང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པར། འོན་ཀྱང་མནར་མེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་འཇིག་རྟེན་འདིར། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཟླ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་ནས། “འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གྱ་ནོམ་པ། །བདེན་པ་འདི་ཡིས་བདེ་ལེགས་འགྱུར་བར་ཤོག །” ཅེས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། ། တဿတ္ထော – ဣဒမ္ပိ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ သဂ္ဂေသု ဝါ ယံကိဉ္စိ အတ္ထိ ဝိတ္တံ ဝါ ရတနံ ဝါ, တေန သဒ္ဓိံ တေဟိ တေဟိ ဂုဏေဟိ အသမတ္တာ ဗုဒ္ဓရတနံ ပဏီတံ. ယဒိ ဧတံ သစ္စံ, ဧတေန သစ္စေန ဣမေသံ ပါဏီနံ သောတ္ထိ ဟောတု, သောဘနာနံ အတ္ထိတာ ဟောတု, အရောဂတာ နိရုပဒ္ဒဝတာတိ. ဧတ္ထ စ ယထာ ‘‘စက္ခုံ ခေါ, အာနန္ဒ, သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ’’တိဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၈၅) အတ္တဘာဝေန ဝါ အတ္တနိယဘာဝေန ဝါတိ အတ္ထော. ဣတရထာ ဟိ စက္ခု အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါတိ အပ္ပဋိသိဒ္ဓမေဝ သိယာ. ဧဝံ ရတနံ ပဏီတန္တိ ရတနတ္တံ ပဏီတံ, ရတနဘာဝေါ ပဏီတောတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတရထာ ဟိ ဗုဒ္ဓေါ နေဝ ရတနန္တိ သိဇ္ဈေယျ. န ဟိ ယတ္ထ ရတနံ အတ္ထိ, တံ ရတနန္တိ သိဇ္ဈတိ. ယတ္ထ ပန စိတ္တီကတာဒိအတ္ထသင်္ခါတံ ယေန ဝါ တေန ဝါ ဝိဓိနာ သမ္ဗန္ဓဂတံ ရတနတ္တံ အတ္ထိ, ယသ္မာ တံ ရတနတ္တမုပါဒါယ ရတနန္တိ ပညာပီယတိ, တသ္မာ တဿ ရတနတ္တဿ အတ္ထိတာယ ရတနန္တိ သိဇ္ဈတိ. အထ ဝါ ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနန္တိ ဣမိနာပိ ကာရဏေန ဗုဒ္ဓေါဝ ရတနန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တမတ္တာယ စ ဘဂဝတာ ဣမာယ ဂါထာယ ရာဇကုလဿ သောတ္ထိ ဇာတာ, ဘယံ ဝူပသန္တံ. ဣမိဿာ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེའི་དོན་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་འམ། འཇིག་རྟེན་གཞན་ན་འམ། ལྷ་ཡུལ་རྣམས་སུ་ནོར་རམ། རིན་པོ་ཆེ་གང་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། ཡོན་ཏན་དེ་དང་དེ་དག་གིས་མི་མཚུངས་པའི་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་གྱ་ནོམ་པའོ། །གལ་ཏེ་འདི་བདེན་ན། བདེན་པ་འདི་ཡིས་སེམས་ཅན་འདི་དག་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག །མཛེས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག །ནད་མེད་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའོ། །འདིར་ཡང་དཔེར་ན། “ཀུན་དགའ་བོ། མིག་ནི་བདག་གམ། བདག་གི་བས་སྟོང་པའོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར། བདག་གི་དངོས་པོའམ། བདག་གི་བའི་དངོས་པོས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཞན་དུ་ན། མིག་ནི་བདག་གམ། བདག་གི་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དགག་ཏུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་རིན་པོ་ཆེ་གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་པ་ལ། རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་གྱ་ནོམ་པའམ། རིན་པོ་ཆེའི་དངོས་པོ་གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཞན་དུ་ན། སངས་རྒྱས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །རིན་པོ་ཆེ་ཡོད་པའི་གནས་དེ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་པར་མི་འགྲུབ་བོ། །འོན་ཀྱང་གང་དུ་བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་བརྗོད་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་ཚུལ་གང་ཡང་རུང་བས་འབྲེལ་བར་གྱུར་པ་ཡོད་ལ། རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་གདགས་པའི་ཕྱིར། རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་དེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་འགྲུབ་བོ། །ཡང་ན། “འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གྱ་ནོམ་པ། །” ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་མ་ཐག་ཏུ། རྒྱལ་པོའི་རིགས་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིང་། འཇིགས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ၂၂၇. ဧဝံ ဗုဒ္ဓဂုဏေန သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ နိဗ္ဗာနဓမ္မဂုဏေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ခယံ ဝိရာဂ’’န္တိ. တတ္ထ ယသ္မာ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ ရာဂါဒယော ခီဏာ ဟောန္တိ ပရိက္ခီဏာ, ယသ္မာ ဝါ တံ တေသံ အနုပ္ပာဒနိရောဓက္ခယမတ္တံ, ယသ္မာ စ [Pg.280] တံ ရာဂါဒိဝိယုတ္တံ သမ္ပယောဂတော စ အာရမ္မဏတော စ, ယသ္မာ ဝါ တမှိ သစ္ဆိကတေ ရာဂါဒယော အစ္စန္တံ ဝိရတ္တာ ဟောန္တိ ဝိဂတာ ဝိဒ္ဓသ္တာ, တသ္မာ ‘‘ခယ’’န္တိ စ ‘‘ဝိရာဂ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ ပနဿ န ဥပ္ပာဒေါ ပညာယတိ, န ဝယော န ဌိတဿ အညထတ္တံ, တသ္မာ တံ န ဇာယတိ န ဇီယတိ န မီယတီတိ ကတွာ ‘‘အမတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဥတ္တမဋ္ဌေန ပန အတပ္ပကဋ္ဌေန စ ပဏီတန္တိ. ယဒဇ္ဈဂါတိ ယံ အဇ္ဈဂါ ဝိန္ဒိ, ပဋိလဘိ, အတ္တနော ဉာဏဗလေန သစ္ဆာကာသိ. သကျမုနီတိ သကျကုလပ္ပသုတတ္တာ သကျော, မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ မုနိ, သကျော ဧဝ မုနိ သကျမုနိ. သမာဟိတောတိ အရိယမဂ္ဂသမာဓိနာ သမာဟိတစိတ္တော. န တေန ဓမ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စီတိ တေန ခယာဒိနာမကေန သကျမုနိနာ အဓိဂတေန ဓမ္မေန သမံ ကိဉ္စိ ဓမ္မဇာတံ နတ္ထိ. တသ္မာ သုတ္တန္တရေပိ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၄.၃၄; ဣတိဝု. ၉၀). ༢༢༧. དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བརྗོད་ཟིན་ནས། ད་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པར་བརྩམས་པ་ནི། “ཟད་པ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ” (khayaṃ virāgaṃ) ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཟད་ཅིང་ཀུན་ཏུ་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་དེ་དག་སླར་མི་སྐྱེ་བར་འགོག་ཅིང་ཟད་པ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་དེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཚེ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཏན་དུ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ “ཟད་པ” དང་ “འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ” ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་མི་དམིགས། འཇིག་པ་མི་དམིགས། གནས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་འགྱུར་བ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་དེ་ནི་མི་སྐྱེ། མི་རྒ། མི་འཆི་བར་བྱས་ནས་ “འཆི་མེད” (amata) ཅེས་བྱའོ། །མཆོག་གི་དོན་དང་མི་ངོམས་པའི་དོན་གྱིས་ན་ “གྱ་ནོམ་པ” (paṇīta) ཞེས་བྱའོ། །“གང་ཞིག་ཐོབ་པ” (yadajjhagā) ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་རྙེད་ཅིང་ཐོབ་པ་སྟེ། རང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པའོ། །“ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ” (sakyamunī) ཞེས་པ་ནི། ཤཱཀྱའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པས་ན་ཤཱཀྱ་དང་། ཐུབ་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ན་ཐུབ་པ་སྟེ། ཤཱཀྱ་ཉིད་ཐུབ་པ་ཡིན་པས་ན་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའོ། །“མཉམ་པར་བཞག་པ” (samāhitoti) ཞེས་པ་ནི། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པའོ། །“ཆོས་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད” (na tena dhammena samatthi kiñci) ཞེས་པ་ནི། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་བརྙེས་པའི་ཟད་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ཆོས་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་གང་ཡང་མེད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ལས་ཀྱང་། “དགེ་སློང་དག །འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་གང་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ཆོས་དེ་དག་གི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ အညေဟိ ဓမ္မေဟိ အသမတံ ဝတွာ ဣဒါနိ တေသံ သတ္တာနံ ဥပ္ပန္နဥပဒ္ဒဝဝူပသမနတ္ထံ ခယဝိရာဂါမတပဏီတတာဂုဏေဟိ နိဗ္ဗာနဓမ္မရတနဿ အသဒိသဘာဝံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. တဿတ္ထော ပုရိမဂါထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ནི་ཆོས་གཞན་རྣམས་དང་མི་མཚུངས་པར་གསུངས་ནས། ད་ནི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་བྱུང་བའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཟད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། འཆི་མེད། གྱ་ནོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དཀོན་མཆོག་གི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་ནས། “ཆོས་འདི་ཡང་ནི་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་སྟེ། །བདེན་པ་འདི་ཡིས་བདེ་ལེགས་འགྱུར་བར་ཤོག” ཅེས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ၂၂၈. ဧဝံ နိဗ္ဗာနဓမ္မဂုဏေန သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ မဂ္ဂဓမ္မဂုဏေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော’’တိ. တတ္ထ ‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂; စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂) နယေန ဗုဒ္ဓေါ, ဥတ္တမော ပသံသနီယော စာတိ သေဋ္ဌော, ဗုဒ္ဓေါ စ သော သေဋ္ဌော စာတိ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော. အနုဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသင်္ခါတေသု ဝါ ဗုဒ္ဓေသု သေဋ္ဌောတိ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော. သော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ယံ ပရိဝဏ္ဏယီ, ‘‘အဋ္ဌင်္ဂိကော စ မဂ္ဂါနံ, ခေမံ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၁၅) စ ‘‘အရိယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာသမာဓိံ ဒေသေဿာမိ သဥပနိသံ သပရိက္ခာရ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၆) စ ဧဝမာဒိနာ နယေန တတ္ထ တတ္ထ ပသံသိ ပကာသယိ. သုစိန္တိ ကိလေသမလသမုစ္ဆေဒကရဏတော အစ္စန္တဝေါဒါနံ. သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟူတိ ယဉ္စ အတ္တနော ပဝတ္တိသမနန္တရံ နိယမေနေဝ ဖလဒါနတော ‘‘အာနန္တရိကသမာဓီ’’တိ အာဟု. န ဟိ မဂ္ဂသမာဓိဉှိ ဥပ္ပန္နေ တဿ ဖလုပ္ပတ္တိနိသေဓကော ကောစိ အန္တရာယော အတ္ထိ. ယထာဟ – ༢༢༨. དེ་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བརྗོད་ཟིན་ནས། ད་ནི་ལམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པར་བརྩམས་པ་ནི། “སངས་རྒྱས་མཆོག་གིས” (yaṃ buddhaseṭṭho) ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེ་ལ་ “བདེན་པ་རྣམས་རྟོགས་པས་ན” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སངས་རྒྱས་དང་། མཆོག་ཅིང་བསྔགས་པར་འོས་པས་ན་མཆོག་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་མཆོག་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་མཆོག་གོ །ཡང་ན་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྲགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་མཆོག་གོ །སངས་རྒྱས་མཆོག་དེས་གང་ཞིག་བསྔགས་པར་མཛད་པ་ནི། “ལམ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་བདེ་འཇགས་ཡིན” ཞེས་པ་དང་། “དགེ་སློང་དག །ངས་ཁྱེད་རྣམས་ལ་རྒྱུ་དང་བཅས་ཤིང་ཡོ་བྱད་དང་བཅས་པའི་འཕགས་པའི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཤད་པར་བྱའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དང་དེར་བསྔགས་ཤིང་གསལ་བར་མཛད་དོ། །“དག་པ” (suciṃ) ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་རྩད་ནས་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའོ། །“ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་བར་ཆད་མེད་པ་ཞེས་བཤད” (samādhimānantarikaññamāhū) ཞེས་པ་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞིག་རང་ཉིད་སྐྱེས་པའི་མཚམས་ཐོག་ཏུ་ངེས་པར་འབྲས་བུ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར། “བར་ཆད་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེས་པ་ན། དེའི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་བར་ཆད་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘အယဉ္စ [Pg.281] ပုဂ္ဂလော သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော အဿ, ကပ္ပဿ စ ဥဍ္ဍယှနဝေလာ အဿ, နေဝ တာဝ ကပ္ပော ဥဍ္ဍယှေယျ, ယာဝါယံ ပုဂ္ဂလော န သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆိကရောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဌိတကပ္ပီ. သဗ္ဗေပိ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလာ ဌိတကပ္ပိနော’’တိ (ပု. ပ. ၁၇). “གང་ཟག་འདི་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་ཡིན་ལ། བསྐལ་པ་བསྲེག་པའི་དུས་ལ་བབ་པར་གྱུར་ནའང་། གང་ཟག་འདིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པའི་བར་དུ། བསྐལ་པ་དེ་ནི་བསྲེག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལ་བསྐལ་པར་གནས་པའི་གང་ཟག་ཅེས་བྱའོ། །ལམ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྐལ་པར་གནས་པ་དག་ཡིན་ནོ” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། သမာဓိနာ တေန သမော န ဝိဇ္ဇတီတိ တေန ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌပရိဝဏ္ဏိတေန သုစိနာ အာနန္တရိကသမာဓိနာ သမော ရူပါဝစရသမာဓိ ဝါ အရူပါဝစရသမာဓိ ဝါ ကောစိ န ဝိဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? တေသံ ဘာဝိတတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပန္နဿာပိ ပုန နိရယာဒီသု ဥပ္ပတ္တိသမ္ဘဝတော, ဣမဿ စ အရဟတ္တသမာဓိဿ ဘာဝိတတ္တာ အရိယပုဂ္ဂလဿ သဗ္ဗုပ္ပတ္တိသမုဂ္ဃာတသမ္ဘဝတော. တသ္မာ သုတ္တန္တရေပိ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၄.၃၄; ဣတိဝု. ၉၀). “ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དང་མཚུངས་པ་མེད” (samādhinā tena samo na vijjati) ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་མཆོག་གིས་བསྔགས་པའི་དག་པ་བར་ཆད་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དང་མཚུངས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནམ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡང་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དག་བསྒོམས་པས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དེ་དང་དེར་སྐྱེས་ནའང་། སླར་ཡང་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་བསྒོམས་པས་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་རྩད་ནས་གཅོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ལས་ཀྱང་། “དགེ་སློང་དག །འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་གང་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་ཆོས་དེ་དག་གི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ အာနန္တရိကသမာဓိဿ အညေဟိ သမာဓီဟိ အသမတံ ဝတွာ ဣဒါနိ ပုရိမနယေနေဝ မဂ္ဂဓမ္မရတနဿ အသဒိသဘာဝံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ…ပေ… ဟောတူ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བར་ཆད་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་རྣམས་དང་མི་མཚུངས་པར་གསུངས་ནས། ད་ནི་སྔ་མའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ལམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་དཀོན་མཆོག་གི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་ནས། “ཆོས་འདི་ཡང་ནི་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་སྟེ། །བདེན་པ་འདི་ཡིས་བདེ་ལེགས་འགྱུར་བར་ཤོག” ཅེས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ၂၂၉. ဧဝံ မဂ္ဂဓမ္မဂုဏေနာပိ သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ သံဃဂုဏေနာပိ ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ယေ ပုဂ္ဂလာ’’တိ. တတ္ထ ယေတိ အနိယမေတွာ ဥဒ္ဒေသော. ပုဂ္ဂလာတိ သတ္တာ. အဋ္ဌာတိ တေသံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. တေ ဟိ စတ္တာရော စ ပဋိပန္နာ စတ္တာရော စ ဖလေ ဌိတာတိ အဋ္ဌ ဟောန္တိ. သတံ ပသတ္ထာတိ သပ္ပုရိသေဟိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ အညေဟိ စ ဒေဝမနုဿေဟိ ပသတ္ထာ. ကသ္မာ? သဟဇာတသီလာဒိဂုဏယောဂါ. တေသဉှိ စမ္ပကဝကုလကုသုမာဒီနံ သဟဇာတဝဏ္ဏဂန္ဓာဒယော ဝိယ သဟဇာတသီလသမာဓိအာဒယော ဂုဏာ. တေန တေ ဝဏ္ဏဂန္ဓာဒိသမ္ပန္နာနိ ဝိယ ပုပ္ဖာနိ ဒေဝမနုဿာနံ သတံ ပိယာ မနာပါ ပသံသနီယာ စ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌသတံ ပသတ္ထာ’’တိ. ༢༢༩. དེ་ལྟར་ལམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བདེན་པ་བརྗོད་ཟིན་ནས། ད་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བརྩམས་པ་ནི། “གང་ཟག་གང་དག” (ye puggalā) ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེ་ལ་ “གང་དག” ཅེས་པ་ནི་མ་ངེས་པར་བསྟན་པའོ། །“གང་ཟག” ཅེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །“བརྒྱད” ཅེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་དོ། །འདི་ལྟར་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་བཞི་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །“དམ་པས་བསྔགས་པ” (sataṃ pasatthā) ཞེས་པ་ནི། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་། གཞན་ཡང་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཙམ་པ་ཀ་དང་བ་ཀུ་ལ་ལ་སོགས་པའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཁ་དོག་དང་དྲི་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན། དེ་དག་ལ་ཡང་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ཁ་དོག་དང་དྲི་ལ་སོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་མེ་ཏོག་བཞིན། ལྷ་དང་མིའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། དགའ་བར་བྱེད་པ་དང་། བསྔགས་པར་འོས་པ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ “གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དམ་པས་བསྔགས་པ་དག” ཅེས་གསུངས་སོ། ། အထ ဝါ ယေတိ အနိယမေတွာ ဥဒ္ဒေသော. ပုဂ္ဂလာတိ သတ္တာ. အဋ္ဌသတန္တိ တေသံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. တေ ဟိ ဧကဗီဇီ ကောလံကောလော သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ [Pg.282] တယော သောတာပန္နာ, ကာမရူပါရူပဘဝေသု အဓိဂတပ္ဖလာ တယော သကဒါဂါမိနော, တေ သဗ္ဗေပိ စတုန္နံ ပဋိပဒါနံ ဝသေန စတုဝီသတိ, အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ, အဝိဟေသု ပဉ္စ, တထာ အတပ္ပသုဒဿသုဒဿီသု. အကနိဋ္ဌေသု ပန ဥဒ္ဓံသောတဝဇ္ဇာ စတ္တာရောတိ စတုဝီသတိ အနာဂါမိနော, သုက္ခဝိပဿကော သမထယာနိကောတိ ဒွေ အရဟန္တော, စတ္တာရော မဂ္ဂဋ္ဌာတိ စတုပညာသ. တေ သဗ္ဗေပိ သဒ္ဓါဓုရပညာဓုရာနံ ဝသေန ဒိဂုဏာ ဟုတွာ အဋ္ဌသတံ ဟောန္တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ཡང་ན། “གང་དག” ཅེས་པ་ནི་མ་ངེས་པར་བསྟན་པའོ། །“གང་ཟག” ཅེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །“བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད” (aṭṭhasataṃ) ཅེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་དོ། །འདི་ལྟར་ས་བོན་གཅིག་པ་དང་། རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། ལན་བདུན་པ་སྟེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལམ་བཞིའི་དབང་གིས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་འགྱུར་རོ། །བར་མ་དོར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། གྱེན་དུ་རྒྱུན་གྱི་འོག་མིན་འགྲོ་བ་སྟེ། མི་ཆེ་བ་ལ་ལྔ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མི་གདུང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐོང་བ་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་བ་ལའོ། །འོག་མིན་ལ་ནི་གྱེན་དུ་རྒྱུན་འགྲོ་མ་གཏོགས་པ་བཞི་སྟེ། ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའོ། །སྐམ་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བ་དང་ཞི་གནས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཅན་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་གཉིས་དང་། ལམ་ལ་གནས་པ་བཞི་སྟེ་ལྔ་བཅུ་རྩ་བཞིའོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དད་པའི་ལྷག་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ལྷག་པའི་དབང་གིས་ལྡབ་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། ། စတ္တာရိ ဧတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တီတိ တေ သဗ္ဗေပိ အဋ္ဌ ဝါ အဋ္ဌသတံ ဝါတိ ဝိတ္ထာရဝသေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌပုဂ္ဂလာ, သင်္ခေပဝသေန သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌော ဖလဋ္ဌောတိ ဧကံ ယုဂံ, ဧဝံ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌော ဖလဋ္ဌောတိ ဧကံ ယုဂန္တိ စတ္တာရိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ. တေ ဒက္ခိဏေယျာတိ ဧတ္ထ တေတိ ပုဗ္ဗေ အနိယမေတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ နိယမေတွာ နိဒ္ဒေသော. ယေ ပုဂ္ဂလာ ဝိတ္ထာရဝသေန အဋ္ဌ ဝါ အဋ္ဌသတံ ဝါ, သင်္ခေပဝသေန စတ္တာရိ ယုဂါနိ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တာ, သဗ္ဗေပိ တေ ဒက္ခိဏံ အရဟန္တီတိ ဒက္ခိဏေယျာ. ဒက္ခိဏာ နာမ ကမ္မဉ္စ ကမ္မဝိပါကဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘ဧသ မေ ဣဒံ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဝါ ဇင်္ဃပေသနိကံ ဝါ ကရိဿတီ’’တိ ဧဝမာဒီနိ အနပေက္ခိတွာ ဒီယမာနော ဒေယျဓမ္မော, တံ အရဟန္တိ နာမ သီလာဒိဂုဏယုတ္တာ ပုဂ္ဂလာ. ဣမေ စ တာဒိသာ, တေန ဝုစ္စန္တိ တေ ‘‘ဒက္ခိဏေယျာ’’တိ. “ཟུང་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡིན” (cattāri etāni yugāni honti) ཞེས་པ་ནི། རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་བརྒྱད་དམ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཅེས་བསྟན་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་ཐམས་ཅད། བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ནི་ཟུང་གཅིག །དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་བར་དུ་ཟུང་གཅིག་སྟེ། ཟུང་བཞིར་འགྱུར་རོ། །“དེ་དག་སྦྱིན་པའི་གནས” (te dakkhiṇeyyā) ཞེས་པ་འདི་ལ། “དེ་དག” (te) ཅེས་པའི་ཚིག་གིས་སྔོན་དུ་མ་ངེས་པར་བསྟན་པ་རྣམས་ངེས་པར་བཟུང་ནས་བསྟན་པའོ། །གང་ཟག་གང་དག་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་བརྒྱད་དམ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད། བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་ཟུང་བཞི་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྦྱིན་པ་འོས་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པའི་གནས་སོ། །“སྦྱིན་པ” (dakkhiṇā) ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལས་དང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་དད་ནས། “འདིས་བདག་གི་སྨན་བཅོས་ཀྱི་བྱ་བའམ། བཀའ་ཉན་གྱི་བྱ་བ་འདི་ལྟ་བུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རེ་བ་མེད་པར་འབུལ་བའི་སྦྱིན་པའི་ཆོས་ཏེ། དེ་ལ་འོས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་སོ། །འདི་དག་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་ “སྦྱིན་པའི་གནས” ཞེས་བྱའོ། ། သုဂတဿ သာဝကာတိ ဘဂဝါ သောဘနေန ဂမနေန ယုတ္တတ္တာ, သောဘနဉ္စ ဌာနံ ဂတတ္တာ, သုဋ္ဌု စ ဂတတ္တာ သုဋ္ဌု ဧဝ စ ဂဒတ္တာ သုဂတော, တဿ သုဂတဿ. သဗ္ဗေပိ တေ ဝစနံ သုဏန္တီတိ သာဝကာ. ကာမဉ္စ အညေပိ သုဏန္တိ, န ပန သုတွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကရောန္တိ. ဣမေ ပန သုတွာ ကတ္တဗ္ဗံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိံ ကတွာ မဂ္ဂဖလာနိ ပတ္တာ, တသ္မာ ‘‘သာဝကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနီတိ ဧတေသု သုဂတသာဝကေသု အပ္ပကာနိပိ ဒါနာနိ ဒိန္နာနိ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိဘာဝံ ဥပဂတတ္တာ မဟပ္ဖလာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ သုတ္တန္တရေပိ ဝုတ္တံ – “བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས” (sugatassa sāvakā) ཞེས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཛེས་པའི་གཤེགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། མཛེས་པའི་གནས་སུ་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལེགས་པར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པ་སྟེ། བདེ་བར་གཤེགས་པ་དེའིའོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བཀའ་ཉན་པའི་ཕྱིར་ན་ཉན་ཐོས་སོ། །གཞན་དག་གིས་ཀྱང་ཉན་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། ཐོས་ནས་བྱ་བའི་བྱ་བ་ནི་མི་བྱེད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདི་དག་ནི་ཐོས་ནས་བྱ་བར་འོས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སྒྲུབ་པ་བྱས་ཏེ་ལམ་དང་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། “ཉན་ཐོས” ཞེས་བྱའོ། །“འདི་དག་ལ་བྱིན་པ་འབྲས་བུ་ཆེ” (etesu dinnāni mahapphalāni) ཞེས་པ་ནི། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་འདི་དག་ལ་སྦྱིན་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་བྱིན་ནའང་། ལེན་པ་པོའི་སྒོ་ནས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ལས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါ, တထာဂတသာဝကသံဃော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ, ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော…ပေ… အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄; ၅.၃၂; ဣတိဝု. ၉၀). “དགེ་སློང་དག །དགེ་འདུན་ནམ་ཚོགས་གང་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་དེ་དག་གི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྐྱེས་བུའི་ཟུང་བཞི་དང་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཏེ། །... རྣམ་པར་སྨིན་པ་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་རོ” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ဧဝံ [Pg.283] ဘဂဝါ သဗ္ဗေသမ္ပိ မဂ္ဂဋ္ဌဖလဋ္ဌာနံ ဝသေန သံဃရတနဿ ဂုဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဂုဏံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ သံဃေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་གིས་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གྱི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་པ་ནི། “དགེ་འདུན་འདི་ཡང་ནི་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་སྟེ” ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ၂၃၀. ဧဝံ မဂ္ဂဋ္ဌဖလဋ္ဌာနံ ဝသေန သံဃဂုဏေန သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ တတော ဧကစ္စိယာနံ ဖလသမာပတ္တိသုခမနုဘဝန္တာနံ ခီဏာသဝပုဂ္ဂလာနံယေဝ ဂုဏေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ယေ သုပ္ပယုတ္တာ’’တိ. တတ္ထ ယေတိ အနိယမိတုဒ္ဒေသဝစနံ. သုပ္ပယုတ္တာတိ သုဋ္ဌု ပယုတ္တာ, အနေကဝိဟိတံ အနေသနံ ပဟာယ သုဒ္ဓါဇီဝိတံ နိဿာယ ဝိပဿနာယ အတ္တာနံ ပယုဉ္ဇိတုမာရဒ္ဓါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သုပ္ပယုတ္တာတိ ပရိသုဒ္ဓကာယဝစီပယောဂသမန္နာဂတာ. တေန တေသံ သီလက္ခန္ဓံ ဒဿေတိ. မနသာ ဒဠှေနာတိ ဒဠှေန မနသာ, ထိရသမာဓိယုတ္တေန စေတသာတိ အတ္ထော. တေန တေသံ သမာဓိက္ခန္ဓံ ဒဿေတိ. နိက္ကာမိနောတိ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခာ ဟုတွာ ပညာဓုရေန ဝီရိယေန သဗ္ဗကိလေသေဟိ ကတနိက္ကမနာ. တေန တေသံ ဝီရိယသမ္ပန္နံ ပညာက္ခန္ဓံ ဒဿေတိ. ༢༣༠. དེ་ལྟར་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་དབང་གིས་དགེ་འདུན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བརྗོད་ཟིན་ནས། ད་ནི་དེ་དག་གི་ནང་ནས་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བ་ལ་རོལ་བའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་གང་ཟག་ཁོ་ནའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བརྗོད་པར་བརྩམས་པ་ནི། “གང་དག་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ” (ye suppayuttā) ཞེས་པ་འདི་ཡིན། དེ་ལ་ “གང་དག” ཅེས་པ་ནི་མ་ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ །“ལེགས་པར་སྦྱོར་བ” ཞེས་པ་ནི། ལེགས་པར་སྦྱར་བ་སྟེ། ལོག་པའི་འཚོ་བ་རྣམ་པ་མང་པོ་སྤངས་ནས་དག་པའི་འཚོ་བ་ལ་བརྟེན་ཏེ། ལྷག་མཐོང་ལ་རང་ཉིད་སྦྱོར་བར་བརྩམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཡང་ན། “ལེགས་པར་སྦྱོར་བ” ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེས་ནི་དེ་དག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོན་ཏོ། །“བརྟན་པའི་ཡིད་ཀྱིས” (manasā daḷhena) ཞེས་པ་ནི། བརྟན་པའི་བསམ་པ་སྟེ། བརྟན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེས་ནི་དེ་དག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་སྟོན་ཏོ། །“འདོད་པ་མེད་པ” (nikkāmino) ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་སྲོག་ལ་རེ་བ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྣ་དྲངས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བའོ། །དེས་ནི་དེ་དག་གི་བརྩོན་འགྲུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོན་ཏོ། ། ဂေါတမသာသနမှီတိ ဂေါတ္တတော ဂေါတမဿ တထာဂတဿေဝ သာသနမှိ. တေန ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ နာနပ္ပကာရမ္ပိ အမရတပံ ကရောန္တာနံ သုပ္ပယောဂါဒိဂုဏာဘာဝတော ကိလေသေဟိ နိက္ကမနာဘာဝံ ဒီပေတိ. တေတိ ပုဗ္ဗေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ နိဒ္ဒေသဝစနံ. ပတ္တိပတ္တာတိ ဧတ္ထ ပတ္တဗ္ဗာတိ ပတ္တိ, ပတ္တဗ္ဗာ နာမ ပတ္တုံ အရဟာ, ယံ ပတွာ အစ္စန္တယောဂက္ခေမိနော ဟောန္တိ, အရဟတ္တဖလဿေတံ အဓိဝစနံ, တံ ပတ္တိံ ပတ္တာတိ ပတ္တိပတ္တာ. အမတန္တိ နိဗ္ဗာနံ. ဝိဂယှာတိ အာရမ္မဏဝသေန ဝိဂါဟိတွာ. လဒ္ဓါတိ လဘိတွာ. မုဓာတိ အဗျယေန ကာကဏိကမတ္တမ္ပိ ဗျယံ အကတွာ. နိဗ္ဗုတိန္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသဒရထံ ဖလသမာပတ္တိံ. ဘုဉ္ဇမာနာတိ အနုဘဝမာနာ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယေ ဣမသ္မိံ ဂေါတမသာသနမှိ သီလသမ္ပန္နတ္တာ သုပ္ပယုတ္တာ, သမာဓိသမ္ပန္နတ္တာ မနသာ ဒဠှေန, ပညာသမ္ပန္နတ္တာ နိက္ကာမိနော, တေ ဣမာယ သမ္မာပဋိပဒါယ အမတံ ဝိဂယှ မုဓာ လဒ္ဓါ ဖလသမာပတ္တိသညိတံ နိဗ္ဗုတိံ ဘုဉ္ဇမာနာ ပတ္တိပတ္တာ နာမ ဟောန္တီတိ. “གཽ་ཏ་མའི་བསྟན་པ་ལ།” ཞེས་པ་ནི། རུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཽ་ཏ་མ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་པ་ལའོ། །དེས་ནི་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་འཆི་མེད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བྱེད་པ་རྣམས་ལ། ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མེད་པའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མེད་པར་སྟོན་ཏོ། །“ཏེ” ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་གོ །“པཏྟི་པཏྟཱ” ཞེས་པ་འདིར། ཐོབ་པར་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པ་སྟེ། ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཐོབ་པར་འོས་པ་སྟེ། གང་ཐོབ་ནས་གཏན་དུ་སྦྱོར་བ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཐོབ་པ་དེ་ཐོབ་པས་ན་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཐོབ་པའོ། །“ཨ་མ་ཏཾ” ཞེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །“བི་གཡྷ” ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པའི་དབང་གིས་ཞུགས་ནས་སོ། །“ལདྡྷཱ” ཞེས་པ་ནི་རྙེད་ནས་སོ། །“མུ་དྷཱ” ཞེས་པ་ནི་ཟད་པ་མེད་པར་ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་ཙམ་ཡང་ཟད་པར་མ་བྱས་པར། །“ནིབྦུ་ཏིཾ” ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལའོ། །“བྷུཉྫ་མཱ་ནཱ” ཞེས་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་དག་གཽ་ཏ་མའི་བསྟན་པ་འདི་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བརྟན་པའི་ཡིད་དང་། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་མེད་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གིས་ཡང་དག་པའི་ལམ་འདིས་འཆི་མེད་ལ་ཞུགས་ཤིང་རིན་མེད་པར་ཐོབ་ནས། འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ཅེས་བྱ་བའི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ ဖလသမာပတ္တိသုခမနုဘဝန္တာနံ ခီဏာသဝပုဂ္ဂလာနံယေဝ ဝသေန သံဃရတနဿ ဂုဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဂုဏံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ [Pg.284] ‘‘ဣဒမ္ပိ သံဃေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བཞིན་པའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདི་ཡང་དགེ་འདུན་ལ” ཞེས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ၂၃၁. ဧဝံ ခီဏာသဝပုဂ္ဂလာနံ ဂုဏေန သံဃာဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ ဗဟုဇနပစ္စက္ခေန သောတာပန္နဿေဝ ဂုဏေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ယထိန္ဒခီလော’’တိ. တတ္ထ ယထာတိ ဥပမာဝစနံ. ဣန္ဒခီလောတိ နဂရဒွါရနိဝါရဏတ္ထံ ဥမ္မာရဗ္ဘန္တရေ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဟတ္ထေ ပထဝိံ ခဏိတွာ အာကောဋိတဿ သာရဒါရုမယထမ္ဘဿေတံ အဓိဝစနံ. ပထဝိန္တိ ဘူမိံ. သိတောတိ အန္တော ပဝိသိတွာ နိဿိတော. သိယာတိ ဘဝေယျ. စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟီတိ စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂတဝါတေဟိ. အသမ္ပကမ္ပိယောတိ ကမ္ပေတုံ ဝါ စာလေတုံ ဝါ အသက္ကုဏေယျော. တထူပမန္တိ တထာဝိဓံ. သပ္ပုရိသန္တိ ဥတ္တမပုရိသံ. ဝဒါမီတိ ဘဏာမိ. ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတီတိ ယော စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပညာယ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ပဿတိ. တတ္ထ အရိယသစ္စာနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ༢༣༡. དེ་ལྟར་ཟག་པ་ཟད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “ཇི་ལྟར་སྒོ་གཏན” ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ “ཇི་ལྟར” ཞེས་པ་ནི་དཔེའི་ཚིག་གོ །“སྒོ་གཏན” ཞེས་པ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒོ་ཐེམ་གྱི་ནང་རོལ་དུ་ཁྲུ་བརྒྱད་དམ་བཅུ་ཙམ་ས་ལ་བརྐོས་ཏེ་བཙུགས་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་ཤིང་གི་ཀ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“ས་ལ” ཞེས་པ་ནི་གཞི་ལའོ། །“གནས་པ” ཞེས་པ་ནི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་བརྟེན་པའོ། །“འགྱུར” ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པར་འགྱུར་བའོ། །“རླུང་བཞིས” ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་བཞི་ནས་བབས་པའི་རླུང་རྣམས་ཀྱིས། །“མི་བསྐྱོད་པ” ཞེས་པ་ནི་བསྐྱོད་པའམ་གཡོ་བར་མི་ནུས་པའོ། །“དེ་མཚུངས” ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། །“སྐྱེས་བུ་དམ་པ” ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་མཆོག་ལའོ། །“སྨྲའོ” ཞེས་པ་ནི་བཤད་དོ། །“གང་ཞིག་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་རྟོགས་ནས་མཐོང་བ” ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ་མཐོང་བའོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ ဟိ ဣန္ဒခီလော ဂမ္ဘီရနေမတာယ ပထဝိဿိတော စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော သိယာ, ဣမမ္ပိ သပ္ပုရိသံ တထူပမမေဝ ဝဒါမိ, ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သောပိ ဣန္ဒခီလော ဝိယ စတူဟိ ဝါတေဟိ သဗ္ဗတိတ္ထိယဝါဒဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော ဟောတိ, တမှာ ဒဿနာ ကေနစိ ကမ္ပေတုံ ဝါ စာလေတုံ ဝါ အသက္ကုဏေယျော. တသ္မာ သုတ္တန္တရေပိ ဝုတ္တံ – འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྒོ་གཏན་ནི་གཞི་རྩ་ཟབ་མོར་བཙུགས་པའི་ཕྱིར་ས་ལ་གནས་ཤིང་རླུང་བཞིས་མི་བསྐྱོད་པ་ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အယောခီလော ဝါ ဣန္ဒခီလော ဝါ ဂမ္ဘီရနေမော သုနိခါတော အစလော အသမ္ပကမ္ပီ, ပုရတ္ထိမာယ စေပိ ဒိသာယ အာဂစ္ဆေယျ ဘုသာ ဝါတဝုဋ္ဌိ, နေဝ နံ သင်္ကမ္ပေယျ န သမ္ပကမ္ပေယျ န သမ္ပစာလေယျ. ပစ္ဆိမာယ…ပေ… ဒက္ခိဏာယ… ဥတ္တရာယ စေပိ…ပေ… န သမ္ပစာလေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဂမ္ဘီရတ္တာ, ဘိက္ခဝေ, နေမဿ သုနိခါတတ္တာ ဣန္ဒခီလဿ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယေ စ ခေါ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ…ပေ… ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ, တေ န အညဿ သမဏဿ [Pg.285] ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ မုခံ ဩလောကေန္တိ ‘အယံ နူန ဘဝံ ဇာနံ ဇာနာတိ ပဿံ ပဿတီ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သုဒိဋ္ဌတ္တာ, ဘိက္ခဝေ, စတုန္နံ အရိယသစ္စာန’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၁၀၉). “དགེ་སློང་དག །དཔེར་ན་ལྕགས་ཀྱི་ཀ་བའམ་སྒོ་གཏན་གཞི་རྩ་ཟབ་མོར་ལེགས་པར་བཙུགས་པ་གཡོ་བ་མེད་པ་མི་བསྐྱོད་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་རླུང་དང་ཆར་པ་དྲག་པོ་བབས་ཀྱང་། དེ་ལ་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་ཤིང་གཡོ་བར་མི་ནུས་ལ་འགུལ་བར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །ནུབ་ཕྱོགས་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་དང་། བྱང་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་... འགུལ་བར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག །སྒོ་གཏན་གྱི་གཞི་རྩ་ཟབ་མོ་ལེགས་པར་བཙུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་སློང་དག །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གང་དག་ ‘འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ’ ཞེས་པ་ནས... ‘ལམ’ ཞེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དེ་དག་ནི། དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་གཞན་གྱི་གདོང་ལ་བལྟས་ནས། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདིས་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བཞིན་དུ་མཐོང་ངོ’ ཞེས་མི་སེམས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་ལེགས་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །” ཞེས་སོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ ဗဟုဇနပစ္စက္ခဿ သောတာပန္နဿေဝ ဝသေန သံဃရတနဿ ဂုဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဂုဏံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ သံဃေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདི་ཡང་དགེ་འདུན་ལ” ཞེས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ၂၃၂. ဧဝံ အဝိသေသတော သောတာပန္နဿ ဂုဏေန သံဃာဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ ယေ တေ တယော သောတာပန္နာ ဧကဗီဇီ ကောလံကောလော သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ. ယထာဟ – ༢༣༢. དེ་ལྟར་བྱེ་བྲག་མེད་པར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དེ་དག་ལ་ས་བོན་གཅིག་པ་དང་། རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ཏེ་གསུམ་ཡོད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ། ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ…ပေ… သော ဧကံယေဝ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ဧကဗီဇီ. တထာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ကောလံကောလော. တထာ သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ (ပု. ပ. ၃၁-၃၃). “འདི་ན་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་ཟད་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པར་འགྱུར་ཏེ... ཁོང་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་བླངས་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པ་འདི་ནི་ས་བོན་གཅིག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རིགས་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པ་འདི་ནི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷ་དང་མིའི་ནང་དུ་ལན་བདུན་དུ་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པ་འདི་ནི་ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ནོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། ། တေသံ သဗ္ဗကနိဋ္ဌဿ သတ္တက္ခတ္တုပရမဿ ဂုဏေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ယေ အရိယသစ္စာနီ’’တိ. တတ္ထ ယေ အရိယသစ္စာနီတိ ဧတံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဝိဘာဝယန္တီတိ ပညာဩဘာသေန သစ္စပဋိစ္ဆာဒကံ ကိလေသန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အတ္တနော ပကာသာနိ ပါကဋာနိ ကရောန္တိ. ဂမ္ဘီရပညေနာတိ အပ္ပမေယျပညတာယ သဒေဝကဿပိ လောကဿ ဉာဏေန အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌပညေန, သဗ္ဗညုနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဒေသိတာနီတိ သမာသဗျာသသာကလျဝေကလျာဒီဟိ တေဟိ တေဟိ နယေဟိ သုဋ္ဌု ဒေသိတာနိ. ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာတိ တေ ဝိဘာဝိတအရိယသစ္စာ ပုဂ္ဂလာ ကိဉ္စာပိ ဒေဝရဇ္ဇစက္ကဝတ္တိရဇ္ဇာဒိပ္ပမာဒဋ္ဌာနံ အာဂမ္မ ဘုသံ ပမတ္တာ ဟောန္တိ, တထာပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓာ ဌပေတွာ သတ္တ [Pg.286] ဘဝေ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, တေသံ နိရုဒ္ဓတ္တာ အတ္ထင်္ဂတတ္တာ န အဋ္ဌမံ ဘဝံ အာဒိယန္တိ, သတ္တမဘဝေ ဧဝ ပန ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တီတိ. དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཆེས་ཆུང་ཤོས་ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “གང་དག་འཕགས་པའི་བདེན་པ” ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ “གང་དག་འཕགས་པའི་བདེན་པ” ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། །“གསལ་བར་བྱེད” ཞེས་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་བདེན་པ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་མུན་པ་བཅོམ་ནས། རང་ཉིད་ལ་གསལ་ཞིང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། །“ཟབ་མོའི་ཤེས་རབ་ཅན” ཞེས་པ་ནི། གཞལ་དུ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཤེས་པས་གཞི་རྙེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཏེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །“ལེགས་པར་གསུངས་པ” ཞེས་པ་ནི། མདོར་བསྡུས་པ་དང་། རྒྱས་པར་བཤད་པ་དང་། ཚང་བ་དང་། མ་ཚང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་དེ་དང་དེས་ལེགས་པར་བསྟན་པའོ། །“ཅི་སྟེ་དེ་དག་ཤིན་ཏུ་བག་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་” ཞེས་པ་ནི། བདེན་པ་གསལ་བར་བྱས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་ནི། ཅི་སྟེ་ལྷའི་རྒྱལ་སྲིད་དང་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་ལ་སོགས་པའི་བག་མེད་པའི་གནས་ལ་བརྟེན་ནས་ཤིན་ཏུ་བག་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པའི་ཕྱིར། ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བ་འདིར་སྐྱེ་བ་བདུན་པོ་མ་གཏོགས་པར། གང་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་མིང་དང་གཟུགས་དེ་དག་འགགས་ཤིང་ནུབ་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་བརྒྱད་པ་མི་ལེན་ཏེ། སྐྱེ་བ་བདུན་པ་ཉིད་ལ་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ သတ္တက္ခတ္တုပရမဝသေန သံဃရတနဿ ဂုဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဂုဏံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ သံဃေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདི་ཡང་དགེ་འདུན་ལ” ཞེས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ၂၃၃. ဧဝံ သတ္တက္ခတ္တုပရမဿ အဋ္ဌမံ ဘဝံ အနာဒိယနဂုဏေန သံဃာဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ တဿေဝ သတ္တ ဘဝေ အာဒိယတောပိ အညေဟိ အပ္ပဟီနဘဝါဒါနေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဝိသိဋ္ဌေန ဂုဏေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘သဟာဝဿာ’’တိ. တတ္ထ သဟာဝါတိ သဒ္ဓိံယေဝ. အဿာတိ ‘‘န တေ ဘဝံ အဋ္ဌမမာဒိယန္တီ’’တိ ဝုတ္တေသု အညတရဿ. ဒဿနသမ္ပဒါယာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမ္ပတ္တိယာ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဟိ နိဗ္ဗာနံ ဒိသွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စသမ္ပဒါယ သဗ္ဗပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော ‘‘ဒဿန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဿ အတ္တနိ ပါတုဘာဝေါ ဒဿနသမ္ပဒါ, တာယ ဒဿနသမ္ပဒါယ သဟ ဧဝ. တယဿု ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တီတိ ဧတ္ထ သုဣတိ ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. ‘‘ဣဒံသု မေ, သာရိပုတ္တ, မဟာဝိကဋဘောဇနသ္မိံ ဟောတီ’’တိဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၆) ဝိယ. ယတော သဟာဝဿ ဒဿနသမ္ပဒါယ တယော ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ ပဟီနာ ဘဝန္တီတိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. ༢༣༣. དེ་ལྟར་ལན་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱིས་སྐྱེ་བ་བརྒྱད་པ་མི་ལེན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཁོང་གིས་སྐྱེ་བ་བདུན་ལེན་པར་འགྱུར་ཡང་། སྐྱེ་བ་ལེན་པ་མ་སྤངས་པའི་གང་ཟག་གཞན་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “ལྷན་ཅིག་ཉིད” ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ “ལྷན་ཅིག” ཞེས་པ་ནི་མཉམ་དུ་ཉིད་དོ། །“ཁོང་གི” ཞེས་པ་ནི། “དེ་དག་གིས་སྐྱེ་བ་བརྒྱད་པ་མི་ལེན” ཞེས་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་ཟག་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལའོ། །“མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས” ཞེས་པ་ནི། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ཐོབ་པས་སོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཐོང་ནས། བྱ་བའི་བྱ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཐོང་བས་ན་ “མཐོང་བ” ཞེས་བྱའོ། །དེ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སཏེ། མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དོ། །“ཆོས་གསུམ་པོ་དག་སྤངས་པར་འགྱུར” ཞེས་པ་འདིར། “སུ” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་ཁ་སྐོང་བའི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མོ། །“ཤཱ་རིའི་བུ་ང་ལ་འདི་ནི་སྨན་ཆེན་པོའི་ཟས་སུ་འགྱུར་རོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཁོང་གི་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཆོས་གསུམ་པོ་དག་སྤངས་པར་འགྱུར་ཏེ་སྤངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འདིའི་དོན་ཏོ། ། ဣဒါနိ ဇဟိတဓမ္မဒဿနတ္ထံ အာဟ ‘‘သက္ကာယဒိဋ္ဌီ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ, သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ. တတ္ထ သတိ ကာယေ ဝိဇ္ဇမာနေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတေ ကာယေ ဝီသတိဝတ္ထုကာ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, သတီ ဝါ တတ္ထ ကာယေ ဒိဋ္ဌီတိပိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေ ကာယေ ဝိဇ္ဇမာနာ ဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထော. သတိယေဝ ဝါ ကာယေ ဒိဋ္ဌီတိပိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေ ကာယေ ဝိဇ္ဇမာနေ ရူပါဒိသင်္ခါတော အတ္တာတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထော. တဿာ စ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပဟီနာနိယေဝ ဟောန္တိ. သာ ဟိ နေသံ မူလံ. သဗ္ဗကိလေသဗျာဓိဝူပသမနတော ပညာ ‘‘စိကိစ္ဆိတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တံ ပညာစိကိစ္ဆိတံ ဣတော ဝိဂတံ, တတော ဝါ ပညာစိကိစ္ဆိတာ ဣဒံ ဝိဂတန္တိ ဝိစိကိစ္ဆိတံ, ‘‘သတ္ထရိ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၀၀၈; ဝိဘ. ၉၁၅) နယေန [Pg.287] ဝုတ္တာယ အဋ္ဌဝတ္ထုကာယ ဝိမတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. တဿာ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗဝိစိကိစ္ဆိတာနိ ပဟီနာနိ ဟောန္တိ. တဉှိ နေသံ မူလံ. ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သီလေန သုဒ္ဓိ ဝတေန သုဒ္ဓီ’’တိဧဝမာဒီသု (ဓ. သ. ၁၂၂၂; ဝိဘ. ၉၃၈) အာဂတံ ဂေါသီလကုက္ကုရသီလာဒိကံ သီလံ ဂေါဝတကုက္ကုရဝတာဒိကဉ္စ ဝတံ ‘‘သီလဗ္ဗတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တဿ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗမ္ပိ နဂ္ဂိယမုဏ္ဍိကာဒိ အမရတပံ ပဟီနံ ဟောတိ. တဉှိ တဿ မူလံ. တေန သဗ္ဗာဝသာနေ ဝုတ္တံ ‘‘ယဒတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ. ဒုက္ခဒဿနသမ္ပဒါယ စေတ္ထ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, သမုဒယဒဿနသမ္ပဒါယ ဝိစိကိစ္ဆိတံ, မဂ္ဂဒဿနနိဗ္ဗာနဒဿနသမ္ပဒါယ သီလဗ္ဗတံ ပဟီယတီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ. ད་ནི་སྤངས་པའི་ཆོས་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བ་དང་ནི་ཐེ་ཚོམ་དང་། །ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་གང་ཡང་ཅི་ཡོད་པའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ལུས་ཡོད་པ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ལུས་སུ་བགྲང་བ་ལ་གཞི་ཉི་ཤུ་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། །ཡང་ན་ལུས་དེ་ལ་ལྟ་བ་ཡོད་པས་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སཏེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ལུས་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ལྟ་བ་ཡོད་པས་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སཏེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ལུས་ཡོད་པ་ན། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་བགྲང་བ་ནི་བདག་གོ་ཞེས་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་དེ་དག་གི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ལ་ “གསོ་བ” ཞེས་བྱ་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱི་གསོ་བ་དེ་འདི་ལས་བྲལ་བའམ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་གསོ་བ་དེ་ལས་འདི་བྲལ་བས་ན་ཐེ་ཚོམ་ཞེས་བྱ་སཏེ། “སྟོན་པ་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པའི་གཞི་བརྒྱད་པའི་ཡིད་གཉིས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་དེ་དག་གི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་དག་པ་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་དག་པའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་འབྱུང་བའི་བ་ལང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཁྱིའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བ་ལང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ཁྱིའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ “ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས” ཞེས་བྱའོ། །དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གཅེར་བུ་དང་མགོ་བྲེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཆི་མེད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྤངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ “གང་ཡང་ཅི་ཡོད་པའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཐེ་ཚོམ་དང་། ལམ་མཐོང་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ၂၃၄. ဧဝမဿ ကိလေသဝဋ္ဋပ္ပဟာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တသ္မိံ ကိလေသဝဋ္ဋေ သတိ ယေန ဝိပါကဝဋ္ဋေန ဘဝိတဗ္ဗံ, တပ္ပဟာနာ တဿာပိ ပဟာနံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘စတူဟပါယေဟိ စ ဝိပ္ပမုတ္တော’’တိ. တတ္ထ စတ္တာရော အပါယာ နာမ နိရယတိရစ္ဆာနပေတ္တိဝိသယအသုရကာယာ, တေဟိ ဧသ သတ္တ ဘဝေ ဥပါဒိယန္တောပိ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ အတ္ထော. ༢༣༤. དེ་ལྟར་འདིའི་ཉོན་མོངས་པའི་འཁོར་བ་སྤངས་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འཁོར་བ་དེ་ཡོད་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འཁོར་བ་གང་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ། དེ་སྤངས་པས་དེ་ཡང་སྤངས་པར་སྟོན་ཅིང་“ངན་སོང་བཞི་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ངན་སོང་བཞི་ནི་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ། ཡི་དྭགས་ཀྱི་ཡུལ། ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་ལུས་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལས་འདི་ཉིད་སྲིད་པ་བདུན་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ဧဝမဿ ဝိပါကဝဋ္ဋပ္ပဟာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယံ ဣမဿ ဝိပါကဝဋ္ဋဿ မူလဘူတံ ကမ္မဝဋ္ဋံ, တဿာပိ ပဟာနံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဆစ္စာဘိဌာနာနိ အဘဗ္ဗ ကာတု’’န္တိ. တတ္ထ အဘိဌာနာနီတိ ဩဠာရိကဋ္ဌာနာနိ, တာနိ ဧသ ဆ အဘဗ္ဗော ကာတုံ. တာနိ စ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၁.၂၇၁; မ. နိ. ၃.၁၂၈; ဝိဘ. ၈၀၉) နယေန ဧကကနိပါတေ ဝုတ္တာနိ မာတုဃာတပိတုဃာတအရဟန္တဃာတလောဟိတုပ္ပာဒသံဃဘေဒအညသတ္ထာရုဒ္ဒေသကမ္မာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တာနိ ဟိ ကိဉ္စာပိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော အရိယသာဝကော ကုန္ထကိပိလ္လိကမ္ပိ ဇီဝိတာ န ဝေါရောပေတိ, အပိစ ခေါ ပန ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ဝိဂရဟဏတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. ပုထုဇ္ဇနော ဟိ အဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နတ္တာ ဧဝံမဟာသာဝဇ္ဇာနိ အဘိဌာနာနိပိ ကရောတိ, ဒဿနသမ္ပန္နော ပန အဘဗ္ဗော တာနိ ကာတုန္တိ. အဘဗ္ဗဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဘဝန္တရေပိ အကရဏဒဿနတ္ထံ. ဘဝန္တရေပိ ဟိ ဧသ အတ္တနော အရိယသာဝကဘာဝံ အဇာနန္တောပိ ဓမ္မတာယ ဧဝ ဧတာနိ ဝါ ဆ, ပကတိပါဏာတိပါတာဒီနိ ဝါ ပဉ္စ ဝေရာနိ အညသတ္ထာရုဒ္ဒေသေန သဟ ဆ ဌာနာနိ န ကရောတိ, ယာနိ သန္ဓာယ ဧကစ္စေ ‘‘ဆဆာဘိဌာနာနီ’’တိ ပဌန္တိ. မတမစ္ဆဂ္ဂါဟာဒယော စေတ္ထ အရိယသာဝကဂါမဒါရကာနံ နိဒဿနံ. དེ་ལྟར་འདིའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འཁོར་བ་སྤངས་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འཁོར་བ་འདིའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ལས་ཀྱི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སྤངས་པར་སྟོན་ཅིང་“གནས་ཆེན་པོ་དྲུག་པོ་བྱེད་མི་ནུས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་གནས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ནི་རགས་པའི་གནས་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་དྲུག་པོ་འདིས་བྱེད་མི་ནུས་སོ།། དེ་དག་ནི་“དགེ་སློང་དག ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གིས་མ་སྲོག་དང་འབྲལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་སྐབས་མེད་པ་ཞིག་གོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚོགས་གཅིག་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་མ་གསོད་པ་དང་། ཕ་གསོད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ་དང་། ངན་སེམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལུས་ལ་ཁྲག་འབྱིན་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་བྱེད་པ་དང་། སྟོན་པ་གཞན་ལ་བསྟེན་པའི་ལས་རྣམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།། ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་གྲོག་མ་དང་སྲིན་བུ་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་སྲོག་དང་མི་འབྲལ་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རང་བཞིན་ལ་སྨད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་ལྟ་བ་དང་མ་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་པའི་གནས་ཆེན་པོ་དག་ཀྱང་བྱེད་པར་འགྱུར་ལ། མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་དེ་དག་བྱེད་མི་ནུས་སོ།། འདིར་མི་ནུས་པ་ཞེས་བཟུང་བ་ནི་སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་ཡང་མི་བྱེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡིན། སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་ཡང་འདིས་རང་ཉིད་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཡིན་པར་མ་ཤེས་ཀྱང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཉིད་དེ་དག་དྲུག་གམ། ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་འཁོན་ཡུལ་ལྔ་དང་སྟོན་པ་གཞན་ལ་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པའི་གནས་དྲུག་པོ་མི་བྱེད་དེ། དེ་དག་ལ་དགོངས་ནས་ཁ་ཅིག་གིས་“གནས་དྲུག་དང་དྲུག་”ཅེས་ཀློག་པར་བྱེད་དོ།། འདིར་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་སུ་གྱུར་པའི་གྲོང་གི་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉ་ཤི་བ་སྡུད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེ་མཚོན་ནོ།། ဧဝံ [Pg.288] ဘဂဝါ သတ္တ ဘဝေ အာဒိယတောပိ အရိယသာဝကဿ အညေဟိ အပ္ပဟီနဘဝါဒါနေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဝိသိဋ္ဌဂုဏဝသေန သံဃရတနဿ ဂုဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဂုဏံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ သံဃေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲིད་པ་བདུན་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་། སྲིད་པ་ལེན་པ་མ་སྤངས་པའི་གང་ཟག་གཞན་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་“འདི་ཡང་དགེ་འདུན་གྱི་”ཞེས་བྱ་བའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ།། དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པར་བྱའོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ།། ၂၃၅. ဧဝံ သတ္တ ဘဝေ အာဒိယတောပိ အညေဟိ အပ္ပဟီနဘဝါဒါနေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဝိသိဋ္ဌဂုဏဝသေန သံဃာဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘‘န ကေဝလံ ဒဿနသမ္ပန္နော ဆ အဘိဌာနာနိ အဘဗ္ဗော ကာတုံ, ကိံ ပန အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ပါပံ ကမ္မံ ကတွာ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနာယပိ အဘဗ္ဗော’’တိ ပမာဒဝိဟာရိနောပိ ဒဿနသမ္ပန္နဿ ကတပဋိစ္ဆာဒနာဘာဝဂုဏေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ကိဉ္စာပိ သော ကမ္မံ ကရောတိ ပါပက’’န္တိ. ༢༣༥. དེ་ལྟར་སྲིད་པ་བདུན་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་སྲིད་པ་ལེན་པ་མ་སྤངས་པའི་གང་ཟག་གཞན་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་གསུངས་ནས། ད་ནི་“མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་གནས་ཆེན་པོ་དྲུག་པོ་བྱེད་མི་ནུས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱི་སྡིག་པའི་ལས་བྱས་ནའང་དེ་གསང་བར་བྱེད་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་བག་མེད་པར་གནས་པའི་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་དེས་བྱས་པའི་སྡིག་པ་མི་གསང་བའི་ཡོན་ཏན་གསུང་བའི་ཕྱིར་“གལ་ཏེ་དེས་སྡིག་པའི་ལས་བྱས་ཀྱང་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྩམས་སོ།། တဿတ္ထော – သော ဒဿနသမ္ပန္နော ကိဉ္စာပိ သတိသမ္မောသေန ပမာဒဝိဟာရံ အာဂမ္မ ယံ တံ ဘဂဝတာ လောကဝဇ္ဇသဉ္စိစ္စာနတိက္ကမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ မယာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတဟေတုပိ နာတိက္ကမန္တီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၈၅; အ. နိ. ၈.၁၉; ဥဒါ. ၄၅), တံ ဌပေတွာ အညံ ကုဋိကာရသဟသေယျာဒိံ ဝါ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ ကာယေန ပါပကမ္မံ ကရောတိ, ပဒသောဓမ္မဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစာဓမ္မဒေသနာသမ္ဖပ္ပလာပဖရုသဝစနာဒိံ ဝါ ဝါစာယ, ဥဒ စေတသာ ဝါ ကတ္ထစိ လောဘဒေါသုပ္ပာဒနဇာတရူပါဒိသာဒိယနံ စီဝရာဒိပရိဘောဂေသု အပစ္စဝေက္ခဏာဒိံ ဝါ ပါပကမ္မံ ကရောတိ. အဘဗ္ဗော သော တဿ ပဋိစ္ဆဒါယ, န သော တံ ‘‘ဣဒံ အကပ္ပိယမကရဏီယ’’န္တိ ဇာနိတွာ မုဟုတ္တမ္ပိ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, တင်္ခဏညေဝ ပန သတ္ထရိ ဝါ ဝိညူသု ဝါ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ ကတွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ, ‘‘န ပုန ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ သံဝရိတဗ္ဗံ ဝါ သံဝရတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အဘဗ္ဗတာ ဒိဋ္ဌပဒဿ ဝုတ္တာ, ဧဝရူပံ ပါပကမ္မံ ကတွာ တဿ ပဋိစ္ဆာဒါယ ဒိဋ္ဌနိဗ္ဗာနပဒဿ ဒဿနသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘဗ္ဗတာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော. དེའི་དོན་ནི། མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་དེས་དྲན་པ་ཉམས་པ་དང་བག་མེད་པར་གནས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཤེས་བཞིན་དུ་མི་འདའ་བ་ལ་དགོངས་ནས་“ངས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་གང་ཞིག་བཅས་པ་དེ། ངའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་མི་འདའོ།།”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་མ་གཏོགས་པར། གཞན་གཙུག་ལག་ཁང་རྩིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པ་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལས་འདས་པར་གཏོགས་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྨད་པའི་ལུས་ཀྱི་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པའམ། ཚིག་གི་ཆོས་དང་། ཚིག་ལྔ་དྲུག་ལས་ལྷག་པར་ཆོས་བཤད་པ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་ལ་སོགས་པ་ངག་གི་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་ཡིད་ཀྱིས་གང་ཡང་རུང་བར་ཆགས་སྡང་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པ་དང་ལེན་པ་དང་། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པ་ལ་སོ་སོར་མ་བརྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པར་འགྱུར་ནའང་། དེ་ནི་དེ་གསང་བར་བྱེད་མི་ནུས་ཏེ། དེས་“འདི་ནི་མི་རུང་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་ཤེས་ནས་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་མི་གསང་ངོ་།། འོན་ཀྱང་སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་སྟོན་པ་འམ། མཁས་པའི་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་མངོན་པར་བྱས་ནས་ཆོས་བཞིན་དུ་ཕྱིར་བཅོས་པར་བྱེད་ཅིང་། “ཕྱིན་ཆད་མི་བྱའོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་སྡོམ་པར་བྱ་བ་སྡོམ་མོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་མཐོང་བ་ལ་མི་ནུས་པ་ཉིད་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྡིག་པའི་ལས་བྱས་ནས་དེ་གསང་བར་བྱེད་པ་ལ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་མཐོང་བའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དེ་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ကထံ – ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒဟရော ကုမာရော မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ အင်္ဂါရံ အက္ကမိတွာ ခိပ္ပမေဝ ပဋိသံဟရတိ[Pg.289], ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဃမ္မတာ ဧသာ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ, ကိဉ္စာပိ တထာရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ယထာရူပါယ အာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတိ, အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝ သတ္ထရိ ဝါ ဝိညူသု ဝါ သဗြဟ္မစာရီသု ဒေသေတိ ဝိဝရတိ ဥတ္တာနီကရောတိ, ဒေသေတွာ ဝိဝရိတွာ ဥတ္တာနီကတွာ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၉၆). “དགེ་སློང་དག དཔེར་ན་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་ཉམ་ཆུང་བ་གན་རྐྱལ་དུ་ཉལ་བ་ཞིག་གིས། ལག་པའམ་རྐང་པས་མེ་མདག་བཅགས་ན་མྱུར་དུ་ཕྱིར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། དགེ་སློང་དག དེ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གི་ཆོས་ཉིད་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུའི་ལྟུང་བ་བྱུང་ཞིང་། ལྟུང་བ་དེ་ལས་ཕྱིར་བཅོས་པའི་ཐབས་ཤེས་པར་གྱུར་ན། དེ་མ་ཐག་ཏུ་མྱུར་དུ་སྟོན་པ་འམ། མཁས་པའི་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་བཤགས་ཤིང་འབྱེད་པ་དང་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། བཤགས་ཤིང་ཕྱེ་སྟེ་གསལ་བར་བྱས་ནས་ཕྱིན་ཆད་སྡོམ་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་སོ།། ဧဝံ ဘဂဝါ ပမာဒဝိဟာရိနောပိ ဒဿနသမ္ပန္နဿ ကတပဋိစ္ဆာဒနာဘာဝဂုဏေန သံဃရတနဿ ဂုဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဂုဏံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ သံဃေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བག་མེད་པར་གནས་པའི་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་དེས་བྱས་པའི་སྡིག་པ་མི་གསང་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་“འདི་ཡང་དགེ་འདུན་གྱི་”ཞེས་བྱ་བའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ།། དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པར་བྱའོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ།། ၂၃၆. ဧဝံ သံဃပရိယာပန္နာနံ ပုဂ္ဂလာနံ တေန တေန ဂုဏပ္ပကာရေန သံဃာဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ ယွာယံ ဘဂဝတာ ရတနတ္တယဂုဏံ ဒီပေန္တေန ဣဓ သင်္ခေပေန အညတြ စ ဝိတ္ထာရေန ပရိယတ္တိဓမ္မော ဒေသိတော, တမ္ပိ နိဿာယ ပုန ဗုဒ္ဓါဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထ ဖုဿိတဂ္ဂေ’’တိ. တတ္ထ အာသန္နသန္နိဝေသဝဝတ္ထိတာနံ ရုက္ခာနံ သမူဟော ဝနံ, မူလသာရဖေဂ္ဂုတစသာခါပလာသေဟိ ပဝုဍ္ဎော ဂုမ္ဗော ပဂုမ္ဗော, ဝနေ ပဂုမ္ဗော ဝနပ္ပဂုမ္ဗော, သွာယံ ‘‘ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ’’တိ ဝုတ္တော. ဧဝမ္ပိ ဟိ ဝတ္တုံ လဗ္ဘတိ ‘‘အတ္ထိ သဝိတက္ကသဝိစာရေ, အတ္ထိ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တေ, သုခေ ဒုက္ခေ ဇီဝေ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ယထာတိ ဩပမ္မဝစနံ. ဖုဿိတာနိ အဂ္ဂါနိ အဿာတိ ဖုဿိတဂ္ဂေါ, သဗ္ဗသာခါပသာခါသု သဉ္ဇာတပုပ္ဖောတိ အတ္ထော. သော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ဖုဿိတဂ္ဂေ’’တိ ဝုတ္တော. ဂိမှာန မာသေ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေတိ ယေ စတ္တာရော ဂိမှမာသာ, တေသံ စတုန္နံ ဂိမှာနံ ဧကသ္မိံ မာသေ. ကတမသ္မိံ မာသေ ဣတိ စေ? ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ, စိတြမာသေတိ အတ္ထော. သော ဟိ ‘‘ပဌမဂိမှော’’တိ စ ‘‘ဗာလဝသန္တော’’တိ စ ဝုစ္စတိ. တတော ပရံ ပဒတ္ထတော ပါကဋမေဝ. ༢༣༦. དེ་ལྟར་དགེ་འདུན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་དང་དེའི་སྒོ་ནས་དགེ་འདུན་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་གསུངས་ནས། ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་། འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་དང་གཞན་དུ་རྒྱས་པར་གསུངས་པའི་ལུང་གི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་བརྟེན་ནས། སླར་ཡང་སངས་རྒྱས་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་གསུང་བའི་ཕྱིར་“ནགས་ཚལ་ཤིང་གེལ་མེ་ཏོག་རྒྱས་པ་བཞིན་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྩམས་སོ།། དེ་ལ་ཉེ་བར་གནས་ཤིང་ཚོགས་པའི་ཤིང་རྣམས་ཀྱི་འདུས་པ་ནི་ནགས་ཚལ་ཞེས་བྱ་ལ། རྩ་བ་དང་། སྙིང་པོ་དང་། ཤུན་པ་དང་། ཡལ་ག་དང་། ལོ་མ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱས་པའི་ཤིང་གེལ་ནི་ཤིང་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ།། ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་ཚོགས་ནི་ནགས་ཚལ་ཤིང་གེལ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཉིད་ལ་“ནགས་ཚལ་ཤིང་གེལ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡོད། རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡོད། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྲོག་”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དེ་ལྟར་བརྗོད་དུ་རུང་ངོ་།། “བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་དཔེའི་ཚིག་གོ། རྩེ་མོ་རྣམས་ལ་མེ་ཏོག་རྒྱས་པས་ན་མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་རྩེ་མོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡལ་ག་དང་ཡལ་ཕྲན་ཐམས་ཅད་ལ་མེ་ཏོག་ཤར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། དེ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་“མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་རྩེ་མོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “སོ་གའི་ཟླ་བ་དང་པོ་སོ་ག་ལ་”ཞེས་པ་ནི། སོ་གའི་ཟླ་བ་བཞི་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས། སོ་གའི་ཟླ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་ཟླ་བ་གཅིག་ལའོ།། ཟླ་བ་གང་ལ་ཞེ་ན། སོ་གའི་ཐོག་མ་སྟེ། ས་ག་ཟླ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། དེ་ནི་“སོ་གའི་ཐོག་མ་”དང་“དཔྱིད་གསར་”ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།། དེའི་འོག་གི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། အယံ ပနေတ္ထ ပိဏ္ဍတ္ထော – ယထာ ပဌမဂိမှနာမကေ ဗာလဝသန္တေ နာနာဝိဓရုက္ခဂဟနေ ဝနေ သုပုပ္ဖိတဂ္ဂသာခေါ တရုဏရုက္ခဂစ္ဆပရိယာယနာမော ပဂုမ္ဗော အတိဝိယ သဿိရိကော ဟောတိ, ဧဝမေဝံ ခန္ဓာယတနာဒီဟိ သတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနာဒီဟိ [Pg.290] သီလသမာဓိက္ခန္ဓာဒီဟိ ဝါ နာနပ္ပကာရေဟိ အတ္ထပ္ပဘေဒပုပ္ဖေဟိ အတိဝိယ သဿိရိကတ္တာ တထူပမံ နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂဒီပနတော နိဗ္ဗာနဂါမိံ ပရိယတ္တိဓမ္မဝရံ နေဝ လာဘဟေတု န သက္ကာရာဒိဟေတု, ကေဝလဉှိ မဟာကရုဏာယ အဗ္ဘုဿာဟိတဟဒယော သတ္တာနံ ပရမံဟိတာယ အဒေသယီတိ. ပရမံဟိတာယာတိ ဧတ္ထ စ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ အနုနာသိကော, အယံ ပနတ္ထော ‘‘ပရမဟိတာယ နိဗ္ဗာနာယ အဒေသယီ’’တိ. འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སོ་གའི་ཐོག་མ་སྟེ་དཔྱིད་གསར་གྱི་དུས་སུ། ཤིང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གཏམས་པའི་ནགས་ཚལ་ན། ཡལ་ག་དང་རྩེ་མོ་ལ་མེ་ཏོག་ལེགས་པར་རྒྱས་པའི་ཤིང་གསར་པའི་ཚོགས་ནི་ཤིན་ཏུ་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་དང་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུའི་དཔེ་དང་ལྡན་ཞིང་མྱང་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས། མྱང་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ལུང་གི་ཆོས་དམ་པ་དེ། རྙེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ལ། བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་མ་ཡིན་པར། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཐུགས་བསྐུལ་བ་ཁོ་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་མཆོག་གི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། “ཕན་པ་མཆོག་གི་ཕྱིར་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིར་ཚིགས་བཅད་བདེ་བའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ང་རོ་སྦྱར་བ་ཡིན་ལ། དེའི་དོན་ནི་“ཕན་པ་མཆོག་སྟེ་མྱང་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ་”ཞེས་བྱའོ།། ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမံ သုပုပ္ဖိတဂ္ဂဝနပ္ပဂုမ္ဗသဒိသံ ပရိယတ္တိဓမ္မံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ နိဿာယ ဗုဒ္ဓါဓိဋ္ဌာနံ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော, ကေဝလံ ပန ဣဒမ္ပိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရပရိယတ္တိဓမ္မသင်္ခါတံ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མེ་ཏོག་ལེགས་པར་རྒྱས་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་གེལ་དང་འདྲ་བའི་ལུང་གི་ཆོས་འདི་གསུངས་ནས། ད་ནི་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་“འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་”ཞེས་བྱ་བ་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ།། དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པར་བྱ་ལ། འོན་ཀྱང་འདིར་སྔར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ལུང་གི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའི་དཀོན་མཆོག་དམ་པ་འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ།། ၂၃၇. ဧဝံ ဘဂဝါ ပရိယတ္တိဓမ္မေန ဗုဒ္ဓါဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ လောကုတ္တရဓမ္မေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ဝရော ဝရညူ’’တိ. တတ္ထ ဝရောတိ ပဏီတာဓိမုတ္တိကေဟိ ဣစ္ဆိတော ‘‘အဟော ဝတ မယမ္ပိ ဧဝရူပါ အဿာမာ’’တိ, ဝရဂုဏယောဂတော ဝါ ဝရော, ဥတ္တမော သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဝရညူတိ နိဗ္ဗာနညူ. နိဗ္ဗာနဉှိ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဥတ္တမဋ္ဌေန ဝရံ, တဉ္စေသ ဗောဓိမူလေ သယံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ အညာသိ. ဝရဒေါတိ ပဉ္စဝဂ္ဂိယဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယဇဋိလာဒီနံ အညေသဉ္စ ဒေဝမနုဿာနံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဝါသနာဘာဂိယဝရဓမ္မဒါယီတိ အတ္ထော. ဝရာဟရောတိ ဝရဿ မဂ္ဂဿ အာဟဋတ္တာ ဝရာဟရောတိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ ဘဂဝါ ဒီပင်္ကရတော ပဘုတိ သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေန္တော ပုဗ္ဗကေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အနုယာတံ ပုရာဏံ မဂ္ဂဝရံ အာဟရိ, တေန ဝရာဟရောတိ ဝုစ္စတိ. အပိစ သဗ္ဗညုတညာဏပဋိလာဘေန ဝရော, နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ ဝရညူ, သတ္တာနံ ဝိမုတ္တိသုခဒါနေန ဝရဒေါ, ဥတ္တမပဋိပဒါဟရဏေန ဝရာဟရော, ဧတေဟိ လောကုတ္တရဂုဏေဟိ အဓိကဿ ကဿစိ အဘာဝတော အနုတ္တရော. ༢༣༧. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལུང་གི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་གཞིར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་གསུངས་ནས། ད་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུང་བའི་ཕྱིར་“མཆོག་དང་མཆོག་མཁྱེན་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྩམས་སོ།། དེ་ལ་“མཆོག་”ཞེས་པ་ནི་དམ་པ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་“ཀྱེ་མ་བདག་ཅག་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་འདོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་དང་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “མཆོག་མཁྱེན་”ཞེས་པ་ནི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་མཁྱེན་པ་སྟེ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་དོན་གྱིས་མཆོག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་རོ།། “མཆོག་སྦྱིན་”ཞེས་པ་ནི་ལྔ་སྡེ་དང་། བཟང་པོའི་སྡེ་དང་། རལ་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་བག་ཆགས་ཀྱི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་མཆོག་སྦྱིན་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “མཆོག་འདྲེན་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་མཆོག་དྲངས་པའི་ཕྱིར་མཆོག་འདྲེན་ཞེས་བྱའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མར་མེ་མཛད་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སུམ་ཅུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དེ། སྔོན་གྱི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པའི་ལམ་རྙིང་པ་མཆོག་དེ་ཉིད་དྲངས་པའི་ཕྱིར་མཆོག་འདྲེན་ཞེས་བྱའོ།། གཞན་ཡང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པས་མཆོག་ཡིན་ལ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་མཛད་པས་མཆོག་མཁྱེན་ཡིན་ལ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བདེ་བ་སྦྱིན་པས་མཆོག་སྦྱིན་ཡིན་ལ། ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་མཆོག་དྲངས་པས་མཆོག་འདྲེན་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་དག་གིས་ལྷག་པའི་གང་ཟག་གཞན་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། အပရော နယော – ဝရော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန, ဝရညူ ပညာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန, ဝရဒေါ စာဂါဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန, ဝရာဟရော သစ္စာဓိဋ္ဌာနပရိပူရဏေန, ဝရံ မဂ္ဂသစ္စမာဟရီတိ. တထာ ဝရော ပုညုဿယေန, ဝရညူ ပညုဿယေန, ဝရဒေါ ဗုဒ္ဓဘာဝတ္ထိကာနံ တဒုပါယသမ္ပဒါနေန, ဝရာဟရော [Pg.291] ပစ္စေကဗုဒ္ဓဘာဝတ္ထိကာနံ တဒုပါယာဟရဏေန, အနုတ္တရော တတ္ထ တတ္ထ အသဒိသတာယ, အတ္တနာ ဝါ အနာစရိယကော ဟုတွာ ပရေသံ အာစရိယဘာဝေန, ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ သာဝကဘာဝတ္ထိကာနံ တဒတ္ထာယ သွာခါတတာဒိဂုဏယုတ္တဿ ဝရဓမ္မဿ ဒေသနတော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. རྣམ་གྲངས་གཞན་ནི། ཉེ་བར་ཞི་བའི་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་མཆོག་ཉིད་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་མཆོག་མཁྱེན་པ་དང༌། གཏོང་བའི་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་མཆོག་སྦྱིན་པ་དང༌། བདེན་པའི་གཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་མཆོག་འདྲེན་པ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དྲངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོས་མཆོག་ཉིད་དང༌། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོས་མཆོག་མཁྱེན་པ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ལ་དེའི་ཐབས་ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པས་མཆོག་སྦྱིན་པ་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ལ་དེའི་ཐབས་འདྲེན་པས་མཆོག་འདྲེན་པ་དང༌། གནས་དེ་དང་དེར་མཚུངས་པ་མེད་པས་བླ་ན་མེད་པ་དང༌། ཡང་ན་རང་ཉིད་ལ་སློབ་དཔོན་མེད་པར་གཞན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་དངོས་པོ་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ། ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་མཆོག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་མཆོག་བསྟན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ နဝဝိဓေန လောကုတ္တရဓမ္မေန အတ္တနော ဂုဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဂုဏံ နိဿာယ ဗုဒ္ဓါဓိဋ္ဌာနံ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇတိ ‘‘ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေဝလံ ပန ယံ ဝရံ နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ ဧသ အညာသိ, ယဉ္စ အဒါသိ, ယဉ္စ အာဟရိ, ယဉ္စ အဒေသယိ, ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတန္တိ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དགུ་ཚན་གྱིས་རང་གི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ལྟ་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བ་ནི། “འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་ཉིད”ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མཆོག་དགུ་པོ་གང་ཞིག་མཁྱེན་པ་དང༌། གང་ཞིག་སྦྱིན་པ་དང༌། གང་ཞིག་དྲངས་པ་དང༌། གང་ཞིག་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ལ། “འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ལ་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་པའོ”ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ၂၃၈. ဧဝံ ဘဂဝါ ပရိယတ္တိဓမ္မံ လောကုတ္တရဓမ္မဉ္စ နိဿာယ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဗုဒ္ဓါဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတွာ ဣဒါနိ ယေ တံ ပရိယတ္တိဓမ္မံ အဿောသုံ သုတာနုသာရေန စ ပဋိပဇ္ဇိတွာ နဝပ္ပကာရမ္ပိ လောကုတ္တရဓမ္မံ အဓိဂမိံသု, တေသံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိဂုဏံ နိဿာယ ပုန သံဃာဓိဋ္ဌာနံ သစ္စံ ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ ‘‘ခီဏံ ပုရာဏ’’န္တိ. တတ္ထ ခီဏန္တိ သမုစ္ဆိန္နံ. ပုရာဏန္တိ ပုရာတနံ. နဝန္တိ သမ္ပတိ ဝတ္တမာနံ. နတ္ထိသမ္ဘဝန္တိ အဝိဇ္ဇမာနပါတုဘာဝံ. ဝိရတ္တစိတ္တာတိ ဝိဂတရာဂစိတ္တာ. အာယတိကေ ဘဝသ္မိန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ပုနဗ္ဘဝေ. တေတိ ယေသံ ခီဏံ ပုရာဏံ နဝံ နတ္ထိသမ္ဘဝံ, ယေ စ အာယတိကေ ဘဝသ္မိံ ဝိရတ္တစိတ္တာ, တေ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ. ခီဏဗီဇာတိ ဥစ္ဆိန္နဗီဇာ. အဝိရူဠှိဆန္ဒာတိ ဝိရူဠှိဆန္ဒဝိရဟိတာ. နိဗ္ဗန္တီတိ ဝိဇ္ဈာယန္တိ. ဓီရာတိ ဓိတိသမ္ပန္နာ. ယထာယံ ပဒီပေါတိ အယံ ပဒီပေါ ဝိယ. ༢༣༨. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལུང་གི་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་ནས། ད་ལྟ་ལུང་གི་ཆོས་དེ་ཐོས་ཤིང་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་དགུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ནས། སླར་ཡང་དགེ་འདུན་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བདེན་པ་གསུང་བར་བརྩམས་པ་ནི། “སྔོན་གྱི་ཟད་ཅིང”ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་“ཟད་པ”ནི་ཀུན་ཏུ་ཆད་པའོ། །“སྔོན་གྱི”ནི་སྔར་གྱིའོ། །“གསར”ནི་ད་ལྟ་བྱུང་བའོ། །“སྐྱེ་བ་མེད་པ”ནི་མེད་པ་ལས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་མེད་པའོ། །“ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་སེམས”ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ། །“མ་འོངས་པའི་སྲིད་པ་ལ”ནི་མ་འོངས་པའི་དུས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་ལའོ། །“དེ་དག”ནི་གང་དག་གི་སྔོན་གྱི་ཟད་ཅིང་གསར་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང༌། མ་འོངས་པའི་སྲིད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་སོ། །“ས་བོན་ཟད་པ”ནི་ས་བོན་ཆད་པའོ། །“སྐྱེ་བའི་འདུན་པ་མེད་པ”ནི་སྐྱེ་བའི་འདུན་པ་དང་བྲལ་བའོ། །“མྱ་ངན་ལས་འདའ”ནི་ཞི་བར་འགྱུར་བའོ། །“བརྟན་པ”ནི་བརྟན་པ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཇི་ལྟར་མར་མེ་འདི”ནི་མར་མེ་འདི་བཞིན་ནོ། ། ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယံ တံ သတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓမ္ပိ ပုရာဏံ အတီတကာလိကံ ကမ္မံ တဏှာသိနေဟဿ အပ္ပဟီနတ္တာ ပဋိသန္ဓိအာဟရဏသမတ္ထတာယ အခီဏံယေဝ ဟောတိ, တံ ပုရာဏံ ကမ္မံ ယေသံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန တဏှာသိနေဟဿ သောသိတတ္တာ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎဗီဇမိဝ အာယတိံ ဝိပါကဒါနာသမတ္ထတာယ ခီဏံ. ယဉ္စ နေသံ ဗုဒ္ဓပူဇာဒိဝသေန ဣဒါနိ ပဝတ္တမာနံ ကမ္မံ နဝန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ တဏှာပဟာနေနေဝ ဆိန္နမူလပါဒပပုပ္ဖမိဝ အာယတိံ ဖလဒါနာသမတ္ထတာယ ယေသံ နတ္ထိသမ္ဘဝံ, ယေ စ တဏှာပဟာနေနေဝ အာယတိကေ ဘဝသ္မိံ ဝိရတ္တစိတ္တာ, တေ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ ‘‘ကမ္မံ ခေတ္တံ ဝိညာဏံ [Pg.292] ဗီဇ’’န္တိ (အ. နိ. ၃.၇၇) ဧတ္ထ ဝုတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ကမ္မက္ခယေနေဝ ခီဏတ္တာ ခီဏဗီဇာ. ယောပိ ပုဗ္ဗေ ပုနဗ္ဘဝသင်္ခါတာယ ဝိရူဠှိယာ ဆန္ဒော အဟောသိ, တဿာပိ သမုဒယပ္ပဟာနေနေဝ ပဟီနတ္တာ ပုဗ္ဗေ ဝိယ စုတိကာလေ အသမ္ဘဝေန အဝိရူဠှိဆန္ဒာ ဓိတိသမ္ပန္နတ္တာ ဓီရာ စရိမဝိညာဏနိရောဓေန ယထာယံ ပဒီပေါ နိဗ္ဗုတော, ဧဝံ နိဗ္ဗန္တိ, ပုန ‘‘ရူပိနော ဝါ အရူပိနော ဝါ’’တိ ဧဝမာဒိံ ပညတ္တိပထံ အစ္စေန္တီတိ. တသ္မိံ ကိရ သမယေ နဂရဒေဝတာနံ ပူဇနတ္ထာယ ဇာလိတေသု ပဒီပေသု ဧကော ပဒီပေါ ဝိဇ္ဈာယိ, တံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ယထာယံ ပဒီပေါ’’တိ. ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ལས་སྔོན་མ་གང་ཞིག་སྐྱེས་ནས་འགགས་པ་དེ་ཉིད་སྲེད་པའི་རླན་གཤེར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་འདྲེན་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་མ་ཟད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། ལས་སྔོན་མ་དེ་ཉིད་གང་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སྲེད་པའི་རླན་གཤེར་བསྐམས་པའི་ཕྱིར། མེས་བསྲེགས་པའི་ས་བོན་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྦྱིན་མི་ནུས་པས་ཟད་པར་གྱུར་ཏོ། །གང་ཡང་དེ་དག་གི་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ད་ལྟ་འབྱུང་བཞིན་པའི་ལས་ལ་“གསར་པ”ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཡང་སྲེད་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྩ་བ་བཅད་པའི་ཤིང་གི་མེ་ཏོག་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པར་འབྲས་བུ་སྦྱིན་མི་ནུས་པས་གང་དག་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང༌། སྲེད་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་སྲིད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཏེ། “ལས་ནི་ཞིང་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་བོན་ནོ”ཞེས་པ་འདིར་གསུངས་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཟད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཟད་པའི་ཕྱིར་ས་བོན་ཟད་པ་རྣམས་སོ། །གང་ཡང་སྔོན་ཆད་ཡང་སྲིད་དུ་བགྲང་བའི་སྐྱེ་བ་ལ་འདུན་པ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། སྔར་བཞིན་འཆི་འཕོ་བའི་དུས་སུ་མི་སྐྱེ་བས་སྐྱེ་བའི་འདུན་པ་དང་བྲལ་བ་དང༌། བརྟན་པ་དང་ལྡན་པས་བརྟན་པ་རྣམས་ནི་ཐ་མའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པས་ཇི་ལྟར་མར་མེ་འདི་ཉེ་བར་ཞི་བ་དེ་བཞིན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ཞིང༌། སླར་ཡང་“གཟུགས་ཅན་ནམ་གཟུགས་མེད་པ”ལ་སོགས་པའི་བཏགས་པའི་ལམ་ལས་འདས་སོ། །དེའི་ཚེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་མཆོད་པའི་ཕྱིར་སྤར་བའི་མར་མེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མར་མེ་གཅིག་ཤི་བར་གྱུར་ཏེ། དེ་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “ཇི་ལྟར་མར་མེ་འདི”ཞེས་གསུངས་སོ། ། ဧဝံ ဘဂဝါ ယေ တံ ပုရိမာဟိ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဝုတ္တံ ပရိယတ္တိဓမ္မံ အဿောသုံ, သုတာနုသာရေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတွာ နဝပ္ပကာရမ္ပိ လောကုတ္တရဓမ္မံ အဓိဂမိံသု, တေသံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိဂုဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဂုဏံ နိဿာယ သံဃာဓိဋ္ဌာနံ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇန္တော ဒေသနံ သမာပေသိ ‘‘ဣဒမ္ပိ သံဃေ’’တိ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော, ကေဝလံ ပန ဣဒမ္ပိ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ခီဏာသဝဘိက္ခူနံ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ သံဃေ ရတနံ ပဏီတန္တိ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ အာဏာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု အမနုဿေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတာတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ལུང་གི་ཆོས་དེ་ཐོས་ཤིང་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་དགུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཡོན་ཏན་གསུངས་ནས། ད་ལྟ་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་འདུན་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བཞིན་དུ་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་པ་ནི། “འདི་ཡང་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ཉིད”ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ཡང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པས་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བགྲང་བའི་དགེ་འདུན་ལ་དཀོན་མཆོག་གྱ་ནོམ་པའོ། །ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བཀའ་ལུང་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། ། ဒေသနာပရိယောသာနေ ရာဇကုလဿ သောတ္ထိ အဟောသိ, သဗ္ဗူပဒ္ဒဝါ ဝူပသမိံသု စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. ཆོས་བསྟན་པའི་མཇུག་ཏུ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིང༌། ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ၂၃၉-၂၄၁. အထ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ‘‘ဘဂဝတာ ရတနတ္တယဂုဏံ နိဿာယ သစ္စဝစနံ ပယုဉ္ဇမာနေန နာဂရဿ သောတ္ထိ ကတာ, မယာပိ နာဂရဿ သောတ္ထိတ္ထံ ရတနတ္တယဂုဏံ နိဿာယ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ အဝသာနေ ဂါထာတ္တယံ အဘာသိ ‘‘ယာနီဓ ဘူတာနီ’’တိ. တတ္ထ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ ယထာ လောကဟိတတ္ထာယ ဥဿုက္ကံ အာပန္နေဟိ အာဂန္တဗ္ဗံ, တထာ အာဂတတော, ယထာ စ ဧတေဟိ ဂန္တဗ္ဗံ, တထာ ဂတတော, ယထာ ဝါ ဧတေဟိ အာဇာနိတဗ္ဗံ, တထာ အာဇာနနတော, ယထာ စ ဇာနိတဗ္ဗံ, တထာ ဇာနနတော, ယဉ္စ တထေဝ ဟောတိ, တဿ ဂဒနတော စ ‘‘တထာဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ စ သော ဒေဝမနုဿေဟိ ပုပ္ဖဂန္ဓာဒိနာ ဗဟိနိဗ္ဗတ္တေန ဥပကရဏေန, ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တာဒိနာ စ အတ္တနိ နိဗ္ဗတ္တေန အတိဝိယ ပူဇိတော, တသ္မာ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သဗ္ဗဒေဝပရိသံ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ [Pg.293] အာဟ ‘‘တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ, ဗုဒ္ဓံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိ. ༢༣༩-༢༤༡. དེ་ནས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་པའི་ཚིག་སྦྱར་བས་གྲོང་ཁྱེར་པ་རྣམས་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་མཛད་དོ། །བདག་གིས་ཀྱང་གྲོང་ཁྱེར་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་ལེགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ཅུང་ཟད་ཅིག་བརྗོད་པར་བྱའོ”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། མཇུག་ཏུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པོ་འདི་གསུངས་ཏེ། “འདིར་འདུས་པའི་འབྱུང་པོ་གང་དག”ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕན་བདེའི་ཆེད་དུ་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་གཤེགས་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་གཤེགས་པ་དང༌། དེ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་བགྲོད་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་བགྲོད་པ་དང༌། ཡང་ན་དེ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་རྟོགས་པ་དང༌། ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་དང༌། གང་ཞིག་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་གསུངས་པའི་ཕྱིར་“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ”ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཁོང་ནི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་དང༌། རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་པས་ཤིན་ཏུ་མཆོད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ལྷའི་འཁོར་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས། “ལྷ་དང་མི་ཡིས་མཆོད་པར་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསུངས་སོ། ། ယသ္မာ ပန ဓမ္မေ မဂ္ဂဓမ္မော ယထာ ယုဂနန္ဓ သမထဝိပဿနာဗလေန ဂန္တဗ္ဗံ ကိလေသပက္ခံ သမုစ္ဆိန္ဒန္တေန, တထာ ဂတောတိ တထာဂတော. နိဗ္ဗာနဓမ္မောပိ ယထာ ဂတော ပညာယ ပဋိဝိဒ္ဓေါ သဗ္ဗဒုက္ခဝိဃာတာယ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဗုဒ္ဓါဒီဟိ တထာ အဝဂတော, တသ္မာ ‘‘တထာဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ စ သံဃောပိ ယထာ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နေဟိ ဂန္တဗ္ဗံ တေန တေန မဂ္ဂေန, တထာ ဂတော, တသ္မာ ‘‘တထာဂတော’’ တွေဝ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ အဝသေသဂါထာဒွယေပိ တထာဂတံ ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု, တထာဂတံ သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူတိ ဝုတ္တံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། ལམ་གྱི་ཆོས་ནི་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་གཅོད་བཞིན་དུ་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་བགྲོད་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་བགྲོད་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོགས་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་འགྱུར་ལ། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པས་དེ་ལྟར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ”ཞེས་བྱའོ། །དགེ་འདུན་ཀྱང་རང་གི་དོན་དུ་སྒྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ལམ་དེ་དང་དེས་དེ་ལྟར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་“དེ་བཞིན་གཤེགས་པ”ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ལྷག་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་ལའང་། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དགེ་འདུན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། ဧဝံ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဣမံ ဂါထာတ္တယံ ဘာသိတွာ ဘဂဝန္တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒေဝပုရမေဝ ဂတော သဒ္ဓိံ ဒေဝပရိသာယ. ဘဂဝါ ပန တဒေဝ ရတနသုတ္တံ ဒုတိယဒိဝသေပိ ဒေသေသိ, ပုန စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ယာဝ သတ္တမံ ဒိဝသံ ဒေသေသိ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ တထေဝ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. ဘဂဝါ အဍ္ဎမာသမေဝ ဝေသာလိယံ ဝိဟရိတွာ ရာဇူနံ ‘‘ဂစ္ဆာမာ’’တိ ပဋိဝေဒေသိ. တတော ရာဇာနော ဒိဂုဏေန သက္ကာရေန ပုန တီဟိ ဒိဝသေဟိ ဘဂဝန္တံ ဂင်္ဂါတီရံ နယိံသု. ဂင်္ဂါယံ နိဗ္ဗတ္တာ နာဂရာဇာနော စိန္တေသုံ – ‘‘မနုဿာ တထာဂတဿ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, မယံ ကိံ န ကရိဿာမာ’’တိ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမယာ နာဝါယော မာပေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမယေ ဧဝ ပလ္လင်္ကေ ပညာပေတွာ ပဉ္စဝဏ္ဏပဒုမသဉ္ဆန္နံ ဥဒကံ ကရိတွာ ‘‘အမှာကံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ ဥပဂတာ. ဘဂဝါ အဓိဝါသေတွာ ရတနနာဝမာရူဠှော ပဉ္စ စ ဘိက္ခုသတာနိ သကံ သကံ နာဝံ. နာဂရာဇာနော ဘဂဝန္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန နာဂဘဝနံ ပဝေသေသုံ. တတြ သုဒံ ဘဂဝါ သဗ္ဗရတ္တိံ နာဂပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒုတိယဒိဝသေ ဒိဗ္ဗေဟိ ခါဒနီယဘောဇနီယေဟိ မဟာဒါနံ အဒံသု. ဘဂဝါ အနုမောဒိတွာ နာဂဘဝနာ နိက္ခမိ. དེ་ལྟར་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པོ་འདི་གསུངས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྐོར་བ་བྱས་ཏེ་ལྷའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་ལྷའི་གྲོང་ཁྱེར་ཉིད་དུ་གཤེགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་ཉིན་གཉིས་པ་ལའང་རིན་ཆེན་མདོ་དེ་ཉིད་བསྟན་པས། སླར་ཡང་སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ་བསྟན་ཅིང༌། ཉིན་རེ་བཞིན་དེ་ལྟར་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་བཞུགས་ནས། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ལ། “བདག་ཅག་གཤེགས་སོ”ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཀུར་སྟི་ཉིས་འགྱུར་གྱིས་སླར་ཡང་ཞག་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་བསྐྱལ་ཏོ། །གངྒཱ་ལ་གནས་པའི་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་“མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་ན། བདག་ཅག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། གསེར་དང༌། དངུལ་དང༌། རིན་པོ་ཆེ་ལས་གྲུབ་པའི་གྲུ་གཟིངས་རྣམས་སྤྲུལ་ཞིང༌། གསེར་དང༌། དངུལ་དང༌། རིན་པོ་ཆེ་ལས་གྲུབ་པའི་ཁྲི་རྣམས་བཤམས་ཏེ། ཆུ་ལ་ཁ་དོག་ལྔ་ལྡན་གྱི་པདྨས་བཀབ་ནས། “བདག་ཅག་ལ་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་མཛོད་ཅིག”ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནང་བ་སྩལ་ནས་རིན་པོ་ཆེའི་གྲུ་གཟིངས་ལ་ཕེབས་ཤིང༌། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ཀྱང་རང་རང་གི་གྲུ་གཟིངས་ལ་ཞུགས་སོ། །ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཀླུའི་གནས་སུ་སྤྱན་དྲངས་སོ། །དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཚན་ཐོག་ཐག་ཏུ་ཀླུའི་འཁོར་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །ཉིན་གཉིས་པ་ལ་ལྷའི་བཟའ་བཏུང་གྱ་ནོམ་པས་སྦྱིན་གཏོང་ཆེན་པོ་བྱས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་རིག་པར་མཛད་ནས་ཀླུའི་གནས་ལས་གཤེགས་སོ། ། ဘူမဋ္ဌာ ဒေဝါ ‘‘မနုဿာ စ နာဂါ စ တထာဂတဿ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, မယံ ကိံ န ကရိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ဝနဂုမ္ဗရုက္ခပဗ္ဗတာဒီသု ဆတ္တာတိဆတ္တာနိ ဥက္ခိပိံသု. ဧတေနေဝ ဥပါယေန ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မဘဝနံ, တာဝ မဟာသက္ကာရဝိသေသော [Pg.294] နိဗ္ဗတ္တိ. ဗိမ္ဗိသာရောပိ လိစ္ဆဝီဟိ အာဂတကာလေ ကတသက္ကာရတော ဒိဂုဏမကာသိ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဉ္စဟိ ဒိဝသေဟိ ဘဂဝန္တံ ရာဇဂဟံ အာနေသိ. ས་ལ་གནས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་“མི་དང་ཀླུ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་ན། བདག་ཅག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད”སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ནགས་ཚལ་དང༌། ལྗོན་ཤིང་དང༌། རི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་གདུགས་དང་གདུགས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་རྣམས་བསྒྲེངས་སོ། །ཐབས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འོག་མིན་གྱི་ཚངས་པའི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་བཀུར་སྟི་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ། །རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་ཀྱང་ལི་ཙ་བཱི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་བྱོན་པའི་དུས་ཀྱི་བཀུར་སྟི་ལས་ཉིས་འགྱུར་དུ་མཛད་དེ། སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཞག་ལྔའི་ནང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་སྤྱན་དྲངས་སོ། ། ရာဇဂဟမနုပ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိပတိတာနံ ဘိက္ခူနံ အယမန္တရကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အာနုဘာဝေါ, ယံ ဥဒ္ဒိဿ ဂင်္ဂါယ ဩရတော စ ပါရတော စ အဋ္ဌယောဇနော ဘူမိဘာဂေါ နိန္နဉ္စ ထလဉ္စ သမံ ကတွာ ဝါလုကာယ ဩကိရိတွာ ပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နော, ယောဇနပ္ပမာဏံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ နာနာဝဏ္ဏေဟိ ပဒုမေဟိ သဉ္ဆန္နံ, ယာဝ အကနိဋ္ဌဘဝနာ ဆတ္တာတိဆတ္တာနိ ဥဿိတာနီ’’တိ. ဘဂဝါ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ တင်္ခဏာနုရူပေန ပါဋိဟာရိယေန ဂန္တွာ မဏ္ဍလမာဠေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ? ဘိက္ခူ သဗ္ဗံ အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အယံ ပူဇာဝိသေသော မယှံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တော, န နာဂဒေဝဗြဟ္မာနုဘာဝေန, အပိစ ခေါ ပုဗ္ဗေ အပ္ပမတ္တကပရိစ္စာဂါနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တော’’တိ. ဘိက္ခူ အာဟံသု – ‘‘န မယံ, ဘန္တေ, တံ အပ္ပမတ္တကံ ပရိစ္စာဂံ ဇာနာမ, သာဓု နော ဘဂဝါ တထာ ကထေတု, ယထာ မယံ တံ ဇာနေယျာမာ’’တိ. བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་བྱོན་ནས་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དགེ་སློང་རྣམས་ཀུན་དགའ་ར་བར་འདུས་པ་ན། འདི་ལྟ་བུའི་བར་སྐབས་ཀྱི་གཏམ་བྱུང་སྟེ། ཀྱེ་ཧུད། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཞིག་སྟེ། ཁོང་གི་ཆེད་དུ་གངྒཱའི་ཚུར་རོལ་དང་ཕར་རོལ་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཀྱི་ས་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་མ་རྡུགས་པ་དང་ས་མཐོ་བ་རྣམས་མཉམ་པར་བྱས་ཤིང་། བྱེ་མ་བཏིང་ནས་མེ་ཏོག་གིས་བཀབ། དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ཚད་ཡོད་པའི་གངྒཱའི་ཆུ་ནི་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་པདྨས་ཁེངས་ཤིང་། འོག་མིན་གྱི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་གདུགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་གདུགས་བསྒྲེངས་སོ།། ཞེས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་མཁྱེན་ནས་དྲི་གཙང་ཁང་ནས་ཕྱིར་བྱོན་ཏེ། སྐབས་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་ཀུན་དགའ་ར་བར་བྱོན་ནས་བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བཞུགས། བཞུགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ད་ལྟ་འདིར་འདུས་ནས་གཏམ་གང་ཞིག་གླེང་བཞིན་ཡོད། ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་ཐམས་ཅད་གསོལ་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། དགེ་སློང་དག །མཆོད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་ནི་ངའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ལ། ཀླུ་དང་ལྷ་དང་ཚངས་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་ཀྱང་བྱུང་བ་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་གཏོང་བ་ཆུང་ངུ་ཞིག་བྱས་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་པ། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། བདག་ཅག་གིས་གཏོང་བ་ཆུང་ངུ་དེའི་སྐོར་མི་ཤེས་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ཅག་གིས་ཤེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུང་དུ་གསོལ། ཞེས་གསོལ་ཏོ།། ဘဂဝါ အာဟ – ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, တက္ကသိလာယံ သင်္ခေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ. တဿ ပုတ္တော သုသီမော နာမ မာဏဝေါ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝယေန, သော ဧကဒိဝသံ ပိတရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. တံ ပိတာ အာဟ – ‘‘ကိံ, တာတ သုသီမာ’’တိ? သော အာဟ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, တာတ, ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေတု’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ, တာတ သုသီမ, အသုကော နာမ ဗြာဟ္မဏော မမ သဟာယကော, တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဥဂ္ဂဏှာဟီ’’တိ ကဟာပဏသဟဿံ အဒါသိ. သော တံ ဂဟေတွာ မာတာပိတရော အဘိဝါဒေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဥပစာရယုတ္တေန ဝိဓိနာ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ အတ္တာနံ နိဝေဒေသိ. အာစရိယော ‘‘မမ သဟာယကဿ ပုတ္တော’’တိ မာဏဝံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သဗ္ဗံ ပါဟုနေယျမကာသိ. သော အဒ္ဓါနကိလမထံ ပဋိဝိနောဒေတွာ တံ ကဟာပဏသဟဿံ အာစရိယဿ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေတုံ ဩကာသံ ယာစိ. အာစရိယော ဩကာသံ ကတွာ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག །སྔོན་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། རྡོ་འཇོག་ཏུ་བྲམ་ཟེ་ཟངས་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་དོ།། ཁོང་ལ་བུ་སུ་སི་མ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལོ་བཅུ་དྲུག་防ལོན་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཉིན་གཅིག་ཁྱེའུ་དེ་རང་གི་ཕ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ།། ཕས་ཁྱེའུ་དེ་ལ་སྨྲས་པ། བུ་སུ་སི་མ། ཅི་ཞིག་དགོས། ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཁོས་སྨྲས་པ། ཡབ། བདག་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སོང་ནས་བཟོ་རིག་པའི་གནས་ལ་སློབ་པར་འདོད་དོ།། ཞེས་སྨྲས་སོ།། བུ་སུ་སི་མ། དེ་ལྟ་ན་བྲམ་ཟེ་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངའི་གྲོགས་པོ་ཡིན་པས། ཁོང་གི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་སློབས་ཤིག །ཅེས་སྨྲས་ནས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྟོང་གནང་ངོ་།། ཁོས་དེ་དག་བླངས་ནས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། རིམ་གྱིས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཕྱིན་ནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་དུ་བཅར་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས་རང་ཉིད་ངོ་སྤྲད་དོ།། སློབ་དཔོན་གྱིས་ འདི་ནི་ངའི་གྲོགས་པོའི་བུ་ཡིན། ཞེས་ཁྱེའུ་དེ་དང་དུ་བླངས་ནས་མགྲོན་པོའི་བསྙེན་བཀུར་ཐམས་ཅད་བྱས་སོ།། ཁོས་ལམ་གྱི་ངལ་གསོ་བྱས་ནས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྟོང་པོ་དེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞབས་དྲུང་དུ་བཞག་སྟེ། བཟོ་རིག་པའི་གནས་ལ་སློབ་པའི་སྐབས་གནང་བར་གསོལ་ལོ།། སློབ་དཔོན་གྱིས་སྐབས་ཕྱེ་ནས་སློབ་ཏུ་བཅུག་གོ། သော [Pg.295] လဟုဉ္စ ဂဏှန္တော ဗဟုဉ္စ ဂဏှန္တော ဂဟိတဂဟိတဉ္စ သုဝဏ္ဏဘာဇနေ ပက္ခိတ္တမိဝ သီဟတေလံ အဝိနဿမာနံ ဓာရေန္တော ဒွါဒသဝဿိကံ သိပ္ပံ ကတိပယမာသေနေဝ ပရိယောသာပေသိ. သော သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော အာဒိမဇ္ဈံယေဝ ပဿတိ, နော ပရိယောသာနံ. အထ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘ဣမဿ သိပ္ပဿ အာဒိမဇ္ဈမေဝ ပဿာမိ, ပရိယောသာနံ န ပဿာမီ’’တိ. အာစရိယော အာဟ – ‘‘အဟမ္ပိ, တာတ, ဧဝမေဝါ’’တိ. ‘‘အထ ကော, အာစရိယ, ဣမဿ သိပ္ပဿ ပရိယောသာနံ ဇာနာတီ’’တိ? ‘‘ဣသိပတနေ, တာတ, ဣသယော အတ္ထိ, တေ ဇာနေယျု’’န္တိ. တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ပုစ္ဆာမိ, အာစရိယာ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆ, တာတ, ယထာသုခ’’န္တိ. သော ဣသိပတနံ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘အာမာဝုသော, ဇာနာမာ’’တိ. ‘‘တံ မမ္ပိ သိက္ခာပေထာ’’တိ. ‘‘တေန, ဟာဝုသော, ပဗ္ဗဇာဟိ, န သက္ကာ အပဗ္ဗဇိတေန သိက္ခိတု’’န္တိ. ‘‘သာဓု, ဘန္တေ, ပဗ္ဗာဇေထ ဝါ မံ, ယံ ဝါ ဣစ္ဆထ, တံ ကတွာ ပရိယောသာနံ ဇာနာပေထာ’’တိ. တေ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇေတုံ အသမတ္ထာ ‘‘ဧဝံ တေ နိဝါသေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ပါရုပိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အာဘိသမာစာရိကံ သိက္ခာပေသုံ. သော တတ္ထ သိက္ခန္တော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ န စိရေနေဝ ပစ္စေကဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ. သကလဗာရာဏသိယံ ‘‘သုသီမပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပါကဋော အဟောသိ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော သမ္ပန္နပရိဝါရော. သော အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ န စိရေနေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိ. တဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ မဟာဇနကာယော စ သရီရကိစ္စံ ကတွာ ဓာတုတော ဂဟေတွာ နဂရဒွါရေ ထူပံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ཁོས་མགྱོགས་པོར་བཟུང་ཞིང་མང་པོ་བཟུང་ལ། བཟུང་བ་ཐམས་ཅད་གསེར་གྱི་སྣོད་དུ་བླུགས་པའི་སེང་གེའི་ཚིལ་བཞིན་དུ་མ་ཉམས་པར་བཟུང་བས། ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རིང་ལ་སློབ་དགོས་པའི་བཟོ་རིག་པའི་གནས་དེ་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་ནང་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་སོ།། ཁོས་ཁ་ཏོན་བྱེད་པའི་ཚེ་ཐོག་མ་དང་བར་ཁོ་ན་མཐོང་གི །མཐའ་མ་ནི་མ་མཐོང་ངོ་།། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་དུ་བཅར་ནས་སྨྲས་པ། སློབ་དཔོན་ལགས། བདག་གིས་བཟོ་རིག་པའི་གནས་འདིའི་ཐོག་མ་དང་བར་ཁོ་ན་མཐོང་ལ། མཐའ་མ་ནི་མི་མཐོང་ངོ་།། ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་གྱིས་སྨྲས་པ། བུ། ང་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། ཞེས་སྨྲས་ོ།། འོ་ན་སློབ་དཔོན་ལགས། བཟོ་རིག་པའི་གནས་འདིའི་མཐའ་མ་སུས་ཤེས། ཞེས་དྲིས་པ་དང་། བུ། དྲང་སྲོང་ལྷུང་བར་དྲང་སྲོང་རྣམས་བཞུགས་པས། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་མཁྱེན་སྲིད། ཅེས་སྨྲས་སོ།། བདག་ཁོང་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་འདྲིའོ།། སློབ་དཔོན་ལགས། ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། བུ། རང་དགར་དྲིས་ཤིག །ཅེས་སྨྲས་སོ།། ཁོ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བར་སོང་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་བཅར་ཏེ་དྲིས་པ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཐོག་མ་དང་བར་དང་མཐའ་མ་མཁྱེན་ནམ། ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ། འོ་དེ་ལྟར་ཤེས་སོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་བདག་ལའང་བསླབ་ཏུ་གསོལ། ཞེས་གསོལ་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ། དེ་ལྟ་ན་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིག །རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བར་འདི་བསླབ་མི་ནུས་སོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། བཙུན་པ་རྣམས། ལེགས་སོ།། བདག་རབ་ཏུ་ཕྱུང་ཞིག །ཡང་ན་ཁྱེད་རྣམས་གང་བཞེད་པ་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་མཐའ་མ་དེ་ཤེས་པར་མཛོད་ཅིག །ཞེས་གསོལ་ཏོ།། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་རབ་ཏུ་ཕྱུང་ནས་ལས་ཀྱི་གནས་ལ་སྦྱོར་མ་ནུས་པར། འདི་ལྟར་ཤམ་ཐབས་བགོ་བར་བྱའོ།། འདི་ལྟར་ཆོས་གོས་གཟན་གཟར་བར་བྱའོ།། ཞེས་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་བསླབ་པ་བསླབས་སོ།། ཁོས་དེར་བསླབས་ཤིང་མཐུན་པའི་རྐྱེན་དང་ལྡན་པས་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་རང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྟོགས་སོ།། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཀུན་ཏུ་ རང་སངས་རྒྱས་སུ་སི་མ། ཞེས་གྲགས་ཤིང་། རྙེད་པ་དང་གྲགས་པའི་རྩེ་མོར་སོན་ཏེ་འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ།། ཁོ་སྔོན་གྱི་ཚེ་ཐུང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱས་པའི་ཕྱིར། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ།། རང་སངས་རྒྱས་གཞན་རྣམས་དང་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་སྐུ་གདུང་གི་བྱ་བ་བྱས་ནས་རིང་བསྲེལ་བླངས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་རྩར་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་སོ།། အထ ခေါ သင်္ခေါ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ပုတ္တော မေ စိရဂတော, န စဿ ပဝတ္တိံ ဇာနာမီ’’တိ ပုတ္တံ ဒဋ္ဌုကာမော တက္ကသိလာယ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဗာရာဏသိံ ပတွာ မဟာဇနကာယံ သန္နိပတိတံ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဗဟူသု ဧကောပိ မေ ပုတ္တဿ ပဝတ္တိံ ဇာနိဿတီ’’တိ စိန္တေန္တော ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘သုသီမော နာမ မာဏဝေါ ဣဓ အာဂတော အတ္ထိ, အပိ နု တဿ ပဝတ္တိံ ဇာနာထာ’’တိ? တေ ‘‘အာမ, ဗြာဟ္မဏ, ဇာနာမ, အသ္မိံ နဂရေ ဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကေ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဟုတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ, အယမဿ ထူပေါ ပတိဋ္ဌာပိတော’’တိ အာဟံသု. သော ဘူမိံ ဟတ္ထေန [Pg.296] ပဟရိတွာ, ရောဒိတွာ စ ပရိဒေဝိတွာ စ တံ စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာ တိဏာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဥတ္တရသာဋကေန ဝါလုကံ အာနေတွာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓစေတိယင်္ဂဏေ အာကိရိတွာ, ကမဏ္ဍလုတော ဥဒကေန သမန္တတော ဘူမိံ ပရိပ္ဖောသိတွာ ဝနပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဥတ္တရသာဋကေန ပဋာကံ အာရောပေတွာ ထူပဿ ဥပရိ အတ္တနော ဆတ္တံ ဗန္ဓိတွာ ပက္ကာမီတိ. དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཟངས་ཀྱིས་ ངའི་བུ་སོང་ནས་རིང་པོ་ལོན་ཡང་། ཁོའི་གནས་ཚུལ་ཅི་ཡང་མི་ཤེས་སོ།། ཞེས་བུ་མཐོང་བར་འདོད་དེ་རྡོ་འཇོག་ནས་ཐོན་ཏེ། རིམ་གྱིས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སླེབས་ནས་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འདུས་པ་མཐོང་སྟེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འདི་དག་གི་ནང་ནས་གཅིག་གིས་ཀྱང་ངའི་བུའི་གནས་ཚུལ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།། ཞེས་བསམས་ནས་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ་དྲིས་པ། སུ་སི་མ་ཞེས་བྱ་བའི་ཁྱེའུ་འདིར་འོངས་པ་ཡོད་དམ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཁོའི་གནས་ཚུལ་ཤེས་སམ། ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཁོང་ཚོས་སྨྲས་པ། འོ་བྲམ་ཟེ། ཤེས་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་འདིར་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གི་དྲུང་དུ་རིག་བྱེད་གསུམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་ནས། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་རང་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ།། འདི་ནི་ཁོང་གི་ཆེད་དུ་བཞེངས་པའི་མཆོད་རྟེན་Yིན། ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཁོས་ལག་པས་ས་ལ་བརྡབས་ཤིང་ངུ་ཞིང་སྨྲེ་སྔགས་བཏོན་ཏེ། མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བར་སོང་ནས་རྩྭ་རྣམས་བཏལ། སྟོད་གོས་ཀྱིས་བྱེ་མ་བསྒྲུབས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བར་བཏིང་། སྤྱི་བླུགས་ཀྱི་ཆུས་ས་གཞི་ཀུན་ཏུ་བྲན། ནགས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པ་བྱས། སྟོད་གོས་ཀྱིས་བ་དན་བཙུགས་ཤིང་། མཆོད་རྟེན་གྱི་སྟེང་དུ་རང་གི་གདུགས་བཏགས་ནས་ཕྱིན་ཏོ།། ဧဝံ အတီတံ ဒဿေတွာ တံ ဇာတကံ ပစ္စုပ္ပန္နေန အနုသန္ဓေန္တော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထံ ကထေသိ – ‘‘သိယာ ခေါ ပန ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝမဿ အညော နူန တေန သမယေန သင်္ခေါ ဗြာဟ္မဏော အဟောသီ’’တိ, န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အဟံ တေန သမယေန သင်္ခေါ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိံ, မယာ သုသီမဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ စေတိယင်္ဂဏေ တိဏာနိ ဥဒ္ဓဋာနိ, တဿ မေ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန အဋ္ဌယောဇနမဂ္ဂံ ဝိဂတခါဏုကဏ္ဋကံ ကတွာ သမံ သုဒ္ဓမကံသု, မယာ တတ္ထ ဝါလုကာ ဩကိဏ္ဏာ, တဿ မေ နိဿန္ဒေန အဋ္ဌယောဇနမဂ္ဂေ ဝါလုကံ ဩကိရိံသု. မယာ တတ္ထ ဝနကုသုမေဟိ ပူဇာ ကတာ, တဿ မေ နိဿန္ဒေန နဝယောဇနမဂ္ဂေ ထလေ စ ဥဒကေ စ နာနာပုပ္ဖေဟိ ပုပ္ဖသန္ထရံ အကံသု. မယာ တတ္ထ ကမဏ္ဍလုဒကေန ဘူမိ ပရိပ္ဖောသိတာ, တဿ မေ နိဿန္ဒေန ဝေသာလိယံ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ. မယာ တသ္မိံ စေတိယေ ပဋာကာ အာရောပိတာ, ဆတ္တဉ္စ ဗဒ္ဓံ, တဿ မေ နိဿန္ဒေန ယာဝ အကနိဋ္ဌဘဝနာ ပဋာကာ စ အာရောပိတာ, ဆတ္တာတိဆတ္တာနိ စ ဥဿိတာနိ. ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အယံ မယှံ ပူဇာဝိသေသော နေဝ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တော, န နာဂဒေဝဗြဟ္မာနုဘာဝေန, အပိစ ခေါ အပ္ပမတ္တကပရိစ္စာဂါနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တော’’တိ. ဓမ္မကထာပရိယောသာနေ ဣမံ ဂါထမဘာသိ – དེ་ལྟར་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་ནས་སྐྱེས་རབས་དེ་ད་ལྟའི་དུས་དང་སྦྱར་ཏེ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གསུངས་པ། དགེ་སློང་དག །ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་དེའི་བྲམ་ཟེ་ཟངས་ནི་གཞན་ཞིག་ཡིན་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལྟར་མི་བལྟ་སྟེ། ང་ཉིད་སྐབས་དེའི་བྲམ་ཟེ་ཟངས་ཡིན་ནོ།། ངས་རང་སངས་རྒྱས་སུ་སི་མའི་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བའི་རྩྭ་བཏལ་བས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྡོང་དུམ་དང་ཚེར་མ་བསལ་ནས་མཉམ་པར་བྱས་ཤིང་གཙང་མར་བྱས་སོ།། ངས་དེར་བྱེ་མ་བཏིང་བས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཀྱི་ལམ་ལ་བྱེ་མ་བཏིང་ངོ་།། ངས་དེར་ནགས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པ་བྱས་པས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་དཔག་ཚད་དགུའི་ལམ་གྱི་སྐམ་ས་དང་ཆུ་ལ་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྟན་བཏིང་ངོ་།། ངས་དེར་སྤྱི་བླུགས་ཀྱི་ཆུས་ས་གཞི་བྲན་པས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་པདྨའི་ཆར་བབས་སོ།། ངས་མཆོད་རྟེན་དེར་བ་དན་བཙུགས་ཤིང་གདུགས་བཏགས་པས། ལས་དེའི་འབྲས་བུས་འོག་མིན་གྱི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་བ་དན་བཙུགས་ཤིང་གདུགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་གདུགས་བསྒྲེངས་སོ།། དགེ་སློང་དག །དེ་ལྟར་ངའི་མཆོད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ལ། ཀླུ་དང་ལྷ་དང་ཚངས་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་ཀྱང་བྱུང་བ་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་གཏོང་བ་ཆུང་ངུ་བྱས་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱི་མཐར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘မတ္တာသုခပရိစ္စာဂါ, ပဿေ စေ ဝိပုလံ သုခံ; စဇေ မတ္တာသုခံ ဓီရော, သမ္ပဿံ ဝိပုလံ သုခ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၂၉၀); བདེ་བ་ཆུང་ངུ་བཏང་བ་ལས།། གལ་ཏེ་བདེ་ཆེན་མཐོང་གྱུར་ན།། བདེ་ཆེན་ཡོངས་སུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར།། བརྟན་པས་བདེ་བ་ཆུང་ངུ་གཏོང་།། ཞེས་སོ།། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ရတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་རིན་ཆེན་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၂. အာမဂန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༢. དྲི་ང་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། သာမာကစိင်္ဂူလကစီနကာနိ [Pg.297] စာတိ အာမဂန္ဓသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အနုပ္ပန္နေ ဘဂဝတိ အာမဂန္ဓော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပဉ္စဟိ မာဏဝကသတေဟိ သဒ္ဓိံ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ပဗ္ဗတန္တရေ အဿမံ ကာရာပေတွာ ဝနမူလဖလာဟာရော ဟုတွာ တတ္ထ ပဋိဝသတိ, န ကဒါစိ မစ္ဆမံသံ ခါဒတိ. အထ တေသံ တာပသာနံ လောဏမ္ဗိလာဒီနိ အပရိဘုဉ္ဇန္တာနံ ပဏ္ဍုရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော တေ ‘‘လောဏမ္ဗိလာဒိသေဝနတ္ထာယ မနုဿပထံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ပစ္စန္တဂါမံ သမ္ပတ္တာ. တတ္ထ မနုဿာ တေသု ပသီဒိတွာ နိမန္တေတွာ ဘောဇေသုံ, ကတဘတ္တကိစ္စာနံ နေသံ မဉ္စပီဌပရိဘောဂဘာဇနပါဒမက္ခနာဒီနိ ဥပနေတွာ ‘‘ဧတ္ထ, ဘန္တေ, ဝသထ, မာ ဥက္ကဏ္ဌိတ္ထာ’’တိ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ပက္ကမိံသု. ဒုတိယဒိဝသေပိ နေသံ ဒါနံ ဒတွာ ပုန ဃရပဋိပါဋိယာ ဧကေကဒိဝသံ ဒါနမဒံသု. တာပသာ စတုမာသံ တတ္ထ ဝသိတွာ လောဏမ္ဗိလာဒိသေဝနာယ ထိရဘာဝပ္ပတ္တသရီရာ ဟုတွာ ‘‘မယံ, အာဝုသော, ဂစ္ဆာမာ’’တိ မနုဿာနံ အာရောစေသုံ. မနုဿာ တေသံ တေလတဏ္ဍုလာဒီနိ အဒံသု. တေ တာနိ အာဒါယ အတ္တနော အဿမမေဝ အဂမံသု. တဉ္စ ဂါမံ တထေဝ သံဝစ္ဆရေ သံဝစ္ဆရေ အာဂမိံသု. မနုဿာပိ တေသံ အာဂမနကာလံ ဝိဒိတွာ ဒါနတ္ထာယ တဏ္ဍုလာဒီနိ သဇ္ဇေတွာဝ အစ္ဆန္တိ, အာဂတေ စ နေ တထေဝ သမ္မာနေန္တိ. ཤ་མ་ཀ་དང་ཙིང་གུ་ལ་དང་ཙི་ན་ཀ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་ང་བའི་མདོ་ཡིན་ནོ།། བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བྱོན་པའི་སྔོན་རོལ་དུ། དྲི་ང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེ་ཞིག་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དཀའ་ཐུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། གངས་ཅན་གྱི་རི་ལ་ཞུགས་ཏེ་རི་ཁྲོད་དུ་ཀུན་དགའ་ར་བ་བརྩིགས་ནས་ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ཤིང་ཏོག་ལ་ཟས་བྱེད་ཅིང་དེར་གནས་སོ།། ནམ་ཡང་ཉ་ཤ་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་ཤ་མི་ཟའོ།། དེ་ནས་དཀའ་ཐུབ་པ་དེ་དག་གིས་ལན་ཚྭ་དང་སྐྱུར་མོ་སོགས་མ་ཟོས་པས་སྐྱ་རྦབ་ཀྱི་ནད་བྱུང་ངོ་།། དེ་ནས་ཁོང་ཚོས་ ལན་ཚྭ་དང་སྐྱུར་མོ་སོགས་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་མིའི་ཡུལ་དུ་འགྲོའོ།། ཞེས་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ཏུ་ཕྱིན་ཏོ།། དེར་མི་རྣམས་ཁོང་ཚོ་ལ་དད་ནས་གདན་དྲངས་ཏེ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ།། ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་གྲུབ་པ་དང་། ཁོང་ཚོའི་ཆེད་དུ་ཁྲི་དང་སྟན་དང་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་སྣོད་དང་ཞབས་བྱུག་སོགས་བཤམས་ཏེ། བཙུན་པ་རྣམས། འདིར་བཞུགས་ཤིག །སྐྱོ་བར་མ་མཛད་ཅིག །ཅེས་བཞུགས་གནས་བསྟན་ནས་ཕྱིན་ཏོ།། ཉིན་གཉིས་པ་ལའང་ཁོང་ཚོ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱས་ཤིང་། ཡང་ཁྱིམ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ཉིན་རེ་བཞིན་སྦྱིན་པ་བྱས་སོ།། དཀའ་ཐུབ་པ་རྣམས་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་དེར་བཞུགས་ནས་ལན་ཚྭ་དང་སྐྱུར་མོ་སོགས་བསྟེན་པས་ལུས་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། གྲོགས་པོ་དག །བདག་ཅག་འགྲོའོ།། ཞེས་མི་རྣམས་ལ་སྨྲས་སོ།། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ཚོ་ལ་འབྲུ་དང་ཏིལ་མར་སོགས་བྱིན་ནོ།། ཁོང་ཚོས་དེ་དག་བླངས་ནས་རང་རང་གི་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཕྱིར་ལོག་གོ། གྲོང་གསེབ་དེར་ཡང་ལོ་རེ་བཞིན་དུས་དེར་འོངས་སོ།། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཁོང་ཚོ་འོང་བའི་དུས་ཤེས་ནས་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་སོགས་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ནས་སྡོད་ཅིང་། འོངས་པ་ན་སྔར་བཞིན་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དོ།། အထ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝိဟရန္တော တေသံ တာပသာနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ တတော နိက္ခမ္မ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော စာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန တံ ဂါမံ အနုပ္ပတ္တော. မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ မဟာဒါနာနိ အဒံသု. ဘဂဝါ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တေ တာယ ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပေကစ္စေ သောတာပန္နာ, ဧကစ္စေ သကဒါဂါမိနော, ဧကစ္စေ အနာဂါမိနော အဟေသုံ, ဧကစ္စေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဘဂဝါ ပုနဒေဝ သာဝတ္ထိံ ပစ္စာဂမာသိ. အထ တေ တာပသာ တံ ဂါမံ အာဂမိံသု. မနုဿာ တာပသေ ဒိသွာ န ပုဗ္ဗသဒိသံ ကောတူဟလမကံသု. တာပသာ တံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကိံ, အာဝုသော, ဣမေ မနုဿာ န ပုဗ္ဗသဒိသာ, ကိံ နု ခေါ အယံ ဂါမော ရာဇဒဏ္ဍေန ဥပဒ္ဒုတော, ဥဒါဟု ဒုဗ္ဘိက္ခေန, ဥဒါဟု အမှေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမ္ပန္နတရော ကောစိ ပဗ္ဗဇိတော ဣမံ ဂါမမနုပ္ပတ္တော’’တိ? တေ အာဟံသု – ‘‘န, ဘန္တေ, ရာဇဒဏ္ဍေန, န ဒုဗ္ဘိက္ခေနာယံ ဂါမော ဥပဒ္ဒုတော, အပိစ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ [Pg.298] ဥပ္ပန္နော, သော ဘဂဝါ ဗဟုဇနဟိတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣဓာဂတော’’တိ. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཞིང་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ། རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་གཤེགས་ནས་དེར་བཞུགས་པ་ན། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་གི་ཐར་པའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་སྐལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གཟིགས་ནས། དེ་ནས་བྱུང་སྟེ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱི་འཁོར་དང་བཅས་ཡུལ་རྒྱུ་ཞིང་གཤེགས་པ་ན། རིམ་གྱིས་གྲོང་དེར་བྱོན་ཏོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་ནས་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་བཏང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་བཤད་པ་དེས་མི་ཁ་ཅིག་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཁ་ཅིག་ཕྱིར་མི་འོང་བར་གྱུར་ཏོ། །ཁ་ཅིག་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་སླར་ཡང་མཉན་ཡོད་དུ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དག་གྲོང་དེར་ལྷགས་པ་ན། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་མཐོང་ཡང་སྔར་བཞིན་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་མ་བྱས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་དྲིས་པ། “གྲོགས་པོ་དག ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདི་དག་སྔར་དང་མི་འདྲ་བར་གྱུར། གྲོང་འདི་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པས་གཙེས་སམ། ཡང་ན་མུ་གེས་གཙེས་སམ། ཡང་ན་ངེད་ཅག་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ལྷག་པར་ལྡན་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཞན་ཞིག་གྲོང་འདིར་ལྷགས་སམ།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། དེ་དག་གིས་སྨྲས་པ། “བཙུན་པ་ལགས། གྲོང་འདི་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པས་ཀྱང་མ་གཙེས། མུ་གེས་ཀྱང་མ་གཙེས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་དུ་སངས་རྒྱས་བྱུང་སཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ཅིང་འདིར་བྱོན་ཏོ།།” တံ သုတွာ အာမဂန္ဓတာပသော ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ, ဂဟပတယော, ဝဒေထာ’’တိ? ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘန္တေ, ဝဒါမာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ ‘‘ဃောသောပိ ခေါ ဧသော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အတ္တမနော အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ သော ဗုဒ္ဓေါ အာမဂန္ဓံ ဘုဉ္ဇတိ, န ဘုဉ္ဇတီ’’တိ? ‘‘ကော, ဘန္တေ, အာမဂန္ဓော’’တိ? ‘‘အာမဂန္ဓော နာမ မစ္ဆမံသံ, ဂဟပတယော’’တိ. ‘‘ဘဂဝါ, ဘန္တေ, မစ္ဆမံသံ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ. တံ သုတွာ တာပသော ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသိ – ‘‘မာဟေဝ ခေါ ပန ဗုဒ္ဓေါ သိယာ’’တိ. ပုန စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပါတုဘာဝေါ နာမ ဒုလ္လဘော, ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ. တတော ယေန ဘဂဝါ ဂတော, တံ မဂ္ဂံ မနုဿေ ပုစ္ဆိတွာ ဝစ္ဆဂိဒ္ဓိနီ ဂါဝီ ဝိယ တုရိတတုရိတော သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေန သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတွာ ဇေတဝနမေဝ ပါဝိသိ သဒ္ဓိံ သကာယ ပရိသာယ. ဘဂဝါပိ တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ အာသနေ နိသိန္နော ဧဝ ဟောတိ. တာပသာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ တုဏှီဘူတာ အနဘိဝါဒေတွာဝ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဘဂဝါ ‘‘ကစ္စိ ဝေါ ဣသယော ခမနီယ’’န္တိအာဒိနာ နယေန တေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္မောဒိ. တေပိ ‘‘ခမနီယံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟံသု. တတော အာမဂန္ဓော ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အာမဂန္ဓံ, ဘော ဂေါတမ, ဘုဉ္ဇသိ, န ဘုဉ္ဇသီ’’တိ? ‘‘ကော သော, ဗြာဟ္မဏ, အာမဂန္ဓော နာမာ’’တိ? ‘‘မစ္ဆမံသံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ. ဘဂဝါ ‘‘န, ဗြာဟ္မဏ, မစ္ဆမံသံ အာမဂန္ဓော. အပိစ ခေါ အာမဂန္ဓော နာမ သဗ္ဗေ ကိလေသာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ ဝတွာ ‘‘န, ဗြာဟ္မဏ, ဣဒါနိ တွမေဝ အာမဂန္ဓံ ပုစ္ဆိ, အတီတေပိ တိဿော နာမ ဗြာဟ္မဏော ကဿပံ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ. ဧဝဉ္စ သော ပုစ္ဆိ, ဧဝဉ္စဿ ဘဂဝါ ဗျာကာသီ’’တိ တိဿေန စ ဗြာဟ္မဏေန ကဿပေန စ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဂါထာယော ဧဝ အာနေတွာ တာဟိ ဂါထာဟိ ဗြာဟ္မဏံ သညာပေန္တော အာဟ – ‘‘သာမာကစိင်္ဂူလကစီနကာနိ စာ’’တိ. အယံ တာဝ ဣမဿ သုတ္တဿ ဣဓ ဥပ္ပတ္တိ. དེ་ཐོས་ནས་དྲི་ང་བའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་སྨྲས་པ། “ཁྱིམ་བདག་དག ཁྱེད་ཅག་གིས་སངས་རྒྱས་ཞེས་སྨྲས་སམ།” “བཙུན་པ་ལགས། སངས་རྒྱས་ཞེས་སྨྲས་སོ།།” ཞེས་ལན་གསུམ་སྨྲས་པ་ན། “འཇིག་རྟེན་ན་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཙམ་ཡང་ཐོས་པར་དཀའ་འོ།།” ཞེས་ཡིད་རངས་ཏེ་དགའ་བའི་ཚིག་ཕྱུང་ནས་དྲིས་པ། “ཅི་སངས་རྒྱས་དེས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” “བཙུན་པ་ལགས། དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ལགས།” “ཁྱིམ་བདག་དག དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤའོ།།” “བཙུན་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤ་གསོལ་ལོ།།” དེ་ཐོས་ནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ། “སངས་རྒྱས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རམ།” སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །ཡང་བསམས་པ། “སངས་རྒྱས་རྣམས་བྱུང་བ་ནི་རྙེད་པར་དཀའ་བས་བདག་སོང་སྟེ་སངས་རྒྱས་མཇལ་ནས་དྲིས་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ།།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་མི་རྣམས་ལ་དྲིས་ཏེ། བ་མོ་བེའུ་ལ་ཆགས་པ་བཞིན་དུ་མྱུར་དུ་བགྲོད་དེ། གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞག་རེ་ལས་མ་བསྡད་པར་མཉན་ཡོད་དུ་སླེབས་ནས་རང་གི་འཁོར་དང་བཅས་གཙུག་ལག་ཁང་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་པ་ཉིད་དོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ཕྱག་མ་བཙལ་བར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། “དྲང་སྲོང་དག ཁྱེད་རྣམས་བདེ་བར་གཤེགས་སམ།” ཞེས་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གསུང་གླེང་མཛད་དོ། །དེ་དག་གིས་ཀྱང་། “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བདེ་བར་གཤེགས་སོ།།” ཞེས་སོགས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་དྲི་ང་བའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲིས་པ། “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཁྱོད་ཀྱིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” “བྲམ་ཟེ། དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན།” “ཤེས་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤའོ།།” བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། “བྲམ་ཟེ། ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤ་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱའོ།།” ཞེས་གསུངས་ནས། “བྲམ་ཟེ། ད་ལྟ་ཁྱོད་ཁོ་ནས་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་སྐོར་འདྲི་བ་མ་ཡིན་གྱི། སྔོན་ཡང་བྲམ་ཟེ་ཏི་སྱ་ཞེས་བྱ་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་ལ་དྲིས་སོ། །དེས་ཀྱང་འདི་ལྟར་དྲིས་ཤིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ལུང་བསྟན་ཏོ།།” ཞེས་བྲམ་ཟེ་ཏི་སྱ་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་དག་གིས་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་དྲངས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་གིས་བྲམ་ཟེ་ལ་གོ་བར་མཛད་ཅིང་། “ཙི་ཙི་དང་ནི་སྲེ་དཱ་དང་ཅི་ན་ཀ་རྣམས་དང་།།” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་མདོ་འདི་འདིར་བྱུང་བའི་གླེང་གཞིའོ།། အတီတေ ပန ကဿပေါ ကိရ ဗောဓိသတ္တော အဋ္ဌာသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဓနဝတီ နာမ ဗြာဟ္မဏီ, တဿာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. အဂ္ဂသာဝကောပိ တံ ဒိဝသံယေဝ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ အနုပုရောဟိတဗြာဟ္မဏဿ ပဇာပတိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ. ဧဝံ တေသံ ဧကဒိဝသမေဝ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဉ္စ [Pg.299] ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနဉ္စ အဟောသိ, ဧကဒိဝသမေဝ ဧတေသံ ဧကဿ ကဿပေါ, ဧကဿ တိဿောတိ နာမမကံသု. တေ သဟပံသုကီဠနကာ ဒွေ သဟာယာ အနုပုဗ္ဗေန ဝုဍ္ဎိံ အဂမိံသု. တိဿဿ ပိတာ ပုတ္တံ အာဏာပေသိ – ‘‘အယံ, တာတ, ကဿပေါ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, တွမ္ပိဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဘဝနိဿရဏံ ကရေယျာသီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဥဘောပိ, သမ္မ, ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိ. တတော ဝုဍ္ဎိံ အနုပ္ပတ္တကာလေပိ တိဿော ဗောဓိသတ္တံ အာဟ – ‘‘ဧဟိ, သမ္မ, ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ ဗောဓိသတ္တော န နိက္ခမိ. တိဿော ‘‘န တာဝဿ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂတ’’န္တိ သယံ နိက္ခမ္မ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညေ ပဗ္ဗတပါဒေ အဿမံ ကာရာပေတွာ ဝသတိ. ဗောဓိသတ္တောပိ အပရေန သမယေန ဃရေ ဌိတောယေဝ အာနာပါနဿတိံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ စတ္တာရိ ဈာနာနိ အဘိညာယော စ ဥပ္ပာဒေတွာ ပါသာဒေန ဗောဓိမဏ္ဍသမီပံ ဂန္တွာ ‘‘ပုန ပါသာဒေါ ယထာဌာနေယေဝ ပတိဋ္ဌာတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ, သော သကဋ္ဌာနေယေဝ ပတိဋ္ဌာသိ. အပဗ္ဗဇိတေန ကိရ ဗောဓိမဏ္ဍံ ဥပဂန္တုံ န သက္ကာတိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ ပတွာ နိသီဒိတွာ သတ္တ ဒိဝသေ ပဓာနယောဂံ ကတွာ သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ သစ္ဆာကာသိ. སྔོན་བྱུང་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འོད་སྲུང་གིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བརྒྱད་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་གྱི་བར་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ཏེ། ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་བྲམ་ཟེ་ཚངས་བྱིན་གྱི་ཆུང་མ་བྲམ་ཟེ་མོ་ནོར་ལྡན་མ་ཞེས་བྱ་བའི་མངལ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་རོ། །ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་དུ་ཉེ་གནས་མཆོག་ཀྱང་ལྷ་ཡུལ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་བྲམ་ཟེ་མདུན་ན་འདོན་གཞོན་ནུའི་ཆུང་མའི་མངལ་དུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ལྟར་དེ་གཉིས་ཉིན་གཅིག་ཉིད་ལ་མངལ་དུ་ཆགས་པ་དང་མངལ་ལས་གྲོལ་བར་གྱུར་ཅིང་། ཉིན་གཅིག་ཉིད་ལ་གཅིག་གི་མིང་ལ་འོད་སྲུང་དང་། གཅིག་གི་མིང་ལ་ཏི་སྱ་ཞེས་བཏགས་སོ། །རྡུལ་ཁྲོད་དུ་ལྷན་ཅིག་རྩེ་བའི་གྲོགས་པོ་དེ་གཉིས་རིམ་གྱིས་ཆེར་སྐྱེས་སོ། །ཏི་སྱའི་ཕས་བུ་ལ་བསྒོ་བ། “བུ་ཏི་སྱ། འོད་སྲུང་འདི་ནི་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བས། ཁྱོད་ཀྱང་ཁོང་གི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བར་གྱིས་ཤིག” དེས་ “ལེགས་སོ།།” ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དྲུང་དུ་སོང་ནས། “གྲོགས་པོ། ངེད་གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ།།” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ “ལེགས་སོ།།” ཞེས་ཁས་བླངས་སོ། །དེ་ནས་ལང་ཚོ་བབ་པའི་ཚེ་ནའང་ཏི་སྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ། “གྲོགས་པོ། ཚུར་ཤོག ངེད་གཉིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ།།” ཞེས་སྨྲས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁྱིམ་ནས་མ་བྱུང་ངོ་། །ཏི་སྱས། “ཁོང་གི་ཡེ་ཤེས་ད་དུང་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་ཏོ།།” སྙམ་ནས་རང་ཉིད་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སྟེ་དྲང་སྲོང་གི་ཚུལ་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ནགས་སུ་སོང་སྟེ་རིའི་རྩ་བར་ཀུན་ཏུ་རྒྱུའི་གནས་བཅས་ཏེ་གནས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའང་དུས་གཞན་ཞིག་ན་ཁྱིམ་ན་གནས་བཞིན་དུ་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་དྲན་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ཏེ། བསམ་གཏན་བཞི་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་ནས། གཞལ་ཡས་ཁང་དང་བཅས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་གཤེགས་ཏེ། “གཞལ་ཡས་ཁང་འདི་སླར་ཡང་རང་གི་གནས་སུ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག” ཅེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ན། དེ་ཉིད་རང་གི་གནས་སུ་ཆགས་སོ། །རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་བགྲོད་པར་མི་ནུས་སོ་སྙམ་ནས། ཁོང་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་གཤེགས་ནས་བཞུགས་ཏེ། ཞག་བདུན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་མཛད་ནས་ཞག་བདུན་གྱིས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་མཛད་དོ།། တဒါ ဣသိပတနေ ဝီသတိသဟဿာ ပဗ္ဗဇိတာ ပဋိဝသန္တိ. အထ ကဿပေါ ဘဂဝါ တေ အာမန္တေတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ သဗ္ဗေဝ အရဟန္တော အဟေသုံ. သော သုဒံ ဘဂဝါ ဝီသတိဘိက္ခုသဟဿပရိဝုတော တတ္ထေဝ ဣသိပတနေ ဝသတိ. ကိကီ စ နံ ကာသိရာဇာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာတိ. အထေကဒိဝသံ ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော ပုရိသော ပဗ္ဗတေ စန္ဒနသာရာဒီနိ ဂဝေသန္တော တိဿဿ တာပသဿ အဿမံ ပတွာ တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. တာပသော တံ ဒိသွာ ‘‘ကုတော အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဗာရာဏသိတော, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကာ တတ္ထ ပဝတ္တီ’’တိ? ‘‘တတ္ထ, ဘန္တေ, ကဿပေါ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ. တာပသော ဒုလ္လဘဝစနံ သုတွာ ပီတိသောမနဿဇာတော ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ သော အာမဂန္ဓံ ဘုဉ္ဇတိ, န ဘုဉ္ဇတီ’’တိ? ‘‘ကော ဘန္တေ, အာမဂန္ဓော’’တိ? ‘‘မစ္ဆမံသံ အာဝုသော’’တိ. ‘‘ဘဂဝါ, ဘန္တေ, မစ္ဆမံသံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ. တံ သုတွာ တာပသော ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘ဂန္တွာ တံ ပုစ္ဆိဿာမိ, သစေ ‘အာမဂန္ဓံ ပရိဘုဉ္ဇာမီ’တိ ဝက္ခတိ, တတော နံ ‘တုမှာကံ, ဘန္တေ, ဇာတိယာ စ ကုလဿ စ ဂေါတ္တဿ စ အနနုစ္ဆဝိကမေတ’န္တိ နိဝါရေတွာ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဘဝနိဿရဏံ ကရိဿာမီ’’တိ သလ္လဟုကံ ဥပကရဏံ [Pg.300] ဂဟေတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေန သာယနှသမယေ ဗာရာဏသိံ ပတွာ ဣသိပတနမေဝ ပါဝိသိ. ဘဂဝါပိ တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ အာသနေ နိသိန္နောယေဝ ဟောတိ. တာပသော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ အနဘိဝါဒေတွာ တုဏှီဘူတော ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ တံ ဒိသွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိသမ္မောဒိ. သောပိ ‘‘ခမနီယံ, ဘော ကဿပါ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အာမဂန္ဓံ, ဘော ကဿပ, ဘုဉ္ဇသိ, န ဘုဉ္ဇသီ’’တိ? ‘‘နာဟံ, ဗြာဟ္မဏ, အာမဂန္ဓံ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ. ‘‘သာဓု, သာဓု, ဘော ကဿပ, ပရကုဏပံ အခါဒန္တော သုန္ဒရမကာသိ, ယုတ္တမေတံ ဘောတော ကဿပဿ ဇာတိယာ စ ကုလဿ စ ဂေါတ္တဿ စာ’’တိ. တတော ဘဂဝါ ‘‘အဟံ ကိလေသေ သန္ဓာယ ‘အာမဂန္ဓံ န ဘုဉ္ဇာမီ’တိ ဝဒါမိ, ဗြာဟ္မဏော မစ္ဆမံသံ ပစ္စေတိ, ယံနူနာဟံ သွေ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ အပဝိသိတွာ ကိကီရညော ဂေဟာ အာဘတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇေယျံ, ဧဝံ အာမဂန္ဓံ အာရဗ္ဘ ကထာ ပဝတ္တိဿတိ. တတော ဗြာဟ္မဏံ ဓမ္မဒေသနာယ သညာပေဿာမီ’’တိ ဒုတိယဒိဝသေ ကာလဿေဝ သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ. ဘိက္ခူ ဂန္ဓကုဋိဒွါရံ ပိဟိတံ ဒိသွာ ‘‘န ဘဂဝါ အဇ္ဇ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပဝိသိတုကာမော’’တိ ဉတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. དེའི་ཚེ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཉིས་ཁྲི་གནས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གིས་དེ་དག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ། །མདོ་སྡེའི་མཐར་ཐམས་ཅད་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་དགེ་སློང་ཉིས་ཁྲིའི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་ཉིད་དུ་བཞུགས་སོ། །ཡུལ་ཀཱ་ཤིའི་རྒྱལ་པོ་ཀི་ཀཱིས་ཀྱང་ཡོ་བྱད་བཞིས་ཁོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་གནས་པའི་མི་ཞིག་རི་ལ་ཙན་དན་གྱི་སྙིང་པོ་སོགས་འཚོལ་བའི་ཚེ། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཏི་སྱའི་གནས་སུ་ཕྱིན་ནས་ཁོང་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་དེ་མཐོང་ནས། “ཁྱོད་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཙུན་པ་ལགས། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ནས་འོངས་སོ།།” “དེར་གནས་ཚུལ་ཅི་ཞིག་འདུག” “བཙུན་པ་ལགས། དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་ཞེས་བྱ་བ་བྱུང་ངོ་།།” ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་ཐོས་པར་དཀའ་བའི་ཚིག་དེ་ཐོས་ནས་དགའ་བ་དང་ཡིད་རངས་པ་སྐྱེས་ཏེ་དྲིས་པ། “ཅི་ཁོང་གིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” “བཙུན་པ་ལགས། དྲི་ང་བའི་ཟས་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ལགས།” “གྲོགས་པོ། ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤའོ།།” “བཙུན་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤ་གསོལ་ལོ།།” དེ་ཐོས་ནས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ཏེ་ཡང་བསམས་པ། “བདག་སོང་སྟེ་ཁོང་ལ་འདྲི་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཁོང་གིས་ ‘བདག་གིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལོ།།’ ཞེས་གསུངས་ན། དེ་ནས་བདག་གིས་ ‘བཙུན་པ་ལགས། འདི་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། རིགས་དང་། རུས་དང་མི་མཐུན་ནོ།།’ ཞེས་བཟློག་པར་བྱ་ཞིང་། ཁོང་གི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བར་བྱའོ།།” ཞེས་ཡོ་བྱད་ཡང་མོ་རྣམས་ཁྱེར་ཏེ། གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞག་རེ་ལས་མ་བསྡད་པར་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་སླེབས་ནས་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་ཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་པ་ཉིད་དོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་ཏེ་ཕྱག་མ་བཙལ་བར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གཟིགས་ནས་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དགྱེས་པའི་གསུང་གླེང་མཛད་དོ། །དེས་ཀྱང་། “ཤེས་ལན་འོད་སྲུང་། བདེ་བར་གཤེགས་སོ།།” ཞེས་སོགས་སྨྲས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲིས་པ། “ཤེས་ལྡན་འོད་སྲུང་། ཁྱོད་ཀྱིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” “བྲམ་ཟེ། ང་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མི་གསོལ་ལོ།།” “ལེགས་སོ། །ལེགས་སོ། །ཤེས་ལྡན་འོད་སྲུང་། གཞན་གྱི་རོ་མི་གསོལ་བ་ནི་ལེགས་པར་མཛད་དོ། །འདི་ནི་ཤེས་ལྡན་འོད་སྲུང་གི་སྐྱེ་བ་དང་། རིགས་དང་། རུས་དང་མཐུན་ནོ།།” དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསམས་པ། “ངས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དམིགས་ནས་ ‘དྲི་ང་བའི་ཟས་མི་གསོལ་ལོ།།’ ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། བྲམ་ཟེས་ནི་ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤར་གོ་བར་འདུག་པས། སང་ཉིན་བདག་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་མི་གཤེགས་པར་རྒྱལ་པོ་ཀི་ཀཱིའི་ཁྱིམ་ནས་བསྐྱལ་བའི་བསོད་སྙོམས་གསོལ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གཏམ་གླེང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་ཆོས་བསྟན་པས་གོ་བར་བྱའོ།།” ཞེས་སང་ཉིན་སྔ་བར་སྐུ་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་མཛད་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་གཙང་ཁང་གི་སྒོ་བརྒྱབ་པ་མཐོང་ནས། “དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གྲོང་དུ་གཤེགས་པར་མི་བཞེད་དོ།།” ཞེས་ཤེས་ནས་དྲི་གཙང་ཁང་ལ་སྐོར་བ་བྱས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་དུ་ཞུགས་སོ།། ဘဂဝါပိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ. တာပသောပိ ခေါ ပတ္တသာကံ ပစိတွာ ခါဒိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ နိသီဒိ. ကိကီ ကာသိရာဇာ ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍာယ စရန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကုဟိံ ဘဂဝါ, ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဝိဟာရေ, မဟာရာဇာ’’တိ စ သုတွာ နာနာဗျဉ္ဇနရသမနေကမံသဝိကတိသမ္ပန္နံ ဘောဇနံ ဘဂဝတော ပါဟေသိ. အမစ္စာ ဝိဟာရံ နေတွာ ဘဂဝတော အာရောစေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ပရိဝိသန္တာ ပဌမံ နာနာမံသဝိကတိသမ္ပန္နံ ယာဂုံ အဒံသု, တာပသော ဒိသွာ ‘‘ခါဒတိ နု ခေါ နော’’တိ စိန္တေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ တဿ ပဿတောယေဝ ယာဂုံ ပိဝန္တော မံသခဏ္ဍံ မုခေ ပက္ခိပိ. တာပသော ဒိသွာ ကုဒ္ဓေါ. ပုန ယာဂုပီတဿ နာနာရသဗျဉ္ဇနံ ဘောဇနမဒံသု, တမ္ပိ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တံ ဒိသွာ အတိဝိယ ကုဒ္ဓေါ ‘‘မစ္ဆမံသံ ခါဒန္တောယေဝ ‘န ခါဒါမီ’တိ ဘဏတီ’’တိ. အထ ဘဂဝန္တံ ကတဘတ္တကိစ္စံ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိတွာ နိသိန္နံ ဥပသင်္ကမ္မ ‘‘ဘော ကဿပ, မုသာ တွံ ဘဏသိ, နေတံ ပဏ္ဍိတကိစ္စံ. မုသာဝါဒေါ ဟိ ဂရဟိတော ဗုဒ္ဓါနံ, ယေပိ တေ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝနမူလဖလာဒီဟိ ယာပေန္တာ ဣသယော ဝသန္တိ, တေပိ မုသာ န ဘဏန္တီ’’တိ ဝတွာ ပုန ဣသီနံ ဂုဏေ ဂါထာယ ဝဏ္ဏေန္တော အာဟ ‘‘သာမာကစိင်္ဂူလကစီနကာနိ စာ’’တိ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དྲི་གཙང་ཁང་ནས་བྱུང་སྟེ་བཤམས་པའི་སྟན་ལ་བཞུགས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའང་ལོ་མ་བསྐོལ་ཏེ་ཟོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་འཁོད་དོ། །ཀཱ་ཤིའི་རྒྱལ་པོ་ཀི་ཀིས་དགེ་སློང་རྣམས་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་མཐོང་ནས། “བཙུན་པ་རྣམས། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས།” ཞེས་དྲིས་པར། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གཙུག་ལག་ཁང་ན་བཞུགས་སོ།” ཞེས་ཐོས་ནས། རོ་བཅུད་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པའི་ཚལ་དང་ཤ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་པའི་བཟའ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བཏང་ངོ། །བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྐྱལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་ནས། ཡོན་ཆབ་ཕུལ་ཏེ་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པ་ན། ཐོག་མར་ཤ་སྣ་ཚོགས་དང་སྦྱར་བའི་ཐུག་པ་ཕུལ་ལོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བས་དེ་མཐོང་ནས། “འདིས་གསོལ་ལམ་མི་གསོལ།” ཞེས་བསམ་བཞིན་དུ་ལངས་ཏེ་གནས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བལྟས་བཞིན་དུ་ཐུག་པ་བཞེས་ཤིང་ཤ་དུམ་བུ་ཞིག་ཞལ་དུ་བཅུག་གོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བས་དེ་མཐོང་ནས་ཁྲོས་སོ། །ཡང་ཐུག་པ་བཞེས་ཟིན་པ་ལ་རོ་བཅུད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཚལ་དང་བཟའ་བ་ཕུལ་ལོ། །དེ་ཡང་བཞེས་ནས་གསོལ་བ་མཐོང་ནས་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ། “ཉ་ཤ་ཟ་བཞིན་དུ་ ‘ང་ནི་མི་ཟའོ་’ ཞེས་སྨྲའོ།” ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཟའ་བའི་བྱ་བ་མཛད་དེ་ཕྱག་དང་ཞབས་བསིལ་ནས་བཞུགས་པ་ན། ཉེ་བར་བཅར་ཏེ། “ཀྱེ་ཀཱ་ཤྱ་པ། ཁྱོད་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་སྟེ། འདི་ནི་མཁས་པའི་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཡིན་ནོ། །རི་ཞོལ་དུ་ནགས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པས་འཚོ་ཞིང་གནས་པའི་དྲང་སྲོང་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྫུན་མི་སྨྲའོ།” ཞེས་བརྗོད་ནས། ཡང་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྟོད་བཞིན་དུ་ “སཱ་མཱ་ཀ་དང་ཙིངྒཱུ་ལ་ཀ་དང་ཙཱི་ན་ཀ་དག” ཅེས་གསུངས་སོ།། ၂၄၂. တတ္ထ [Pg.301] သာမာကာတိ ဓုနိတွာ ဝါ သီသာနိ ဥစ္စိနိတွာ ဝါ ဂယှူပဂါ တိဏဓညဇာတိ. တထာ စိင်္ဂူလကာ ကဏဝီရပုပ္ဖသဏ္ဌာနသီသာ ဟောန္တိ. စီနကာနီတိ အဋဝိပဗ္ဗတပါဒေသု အရောပိတဇာတာ စီနမုဂ္ဂါ. ပတ္တပ္ဖလန္တိ ယံကိဉ္စိ ဟရိတပဏ္ဏံ. မူလဖလန္တိ ယံကိဉ္စိ ကန္ဒမူလံ. ဂဝိပ္ဖလန္တိ ယံကိဉ္စိ ရုက္ခဝလ္လိဖလံ. မူလဂ္ဂဟဏေန ဝါ ကန္ဒမူလံ, ဖလဂ္ဂဟဏေန ရုက္ခဝလ္လိဖလံ, ဂဝိပ္ဖလဂ္ဂဟဏေန ဥဒကေ ဇာတသိင်္ဃာတကကသေရုကာဒိဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မေန လဒ္ဓန္တိ ဒူတေယျပဟိဏဂမနာဒိမိစ္ဆာဇီဝံ ပဟာယ ဝနေ ဥဉ္ဆာစရိယာယ လဒ္ဓံ. သတန္တိ သန္တော အရိယာ. အသ္နမာနာတိ ဘုဉ္ဇမာနာ. န ကာမကာမာ အလိကံ ဘဏန္တီတိ တေ ဧဝံ အမမာ အပရိဂ္ဂဟာ ဧတာနိ သာမာကာဒီနိ ဘုဉ္ဇမာနာ ဣသယော ယထာ တွံ သာဒုရသာဒိကေ ကာမေ ပတ္ထယန္တော အာမဂန္ဓံ ဘုဉ္ဇန္တောယေဝ ‘‘နာဟံ, ဗြာဟ္မဏ, အာမဂန္ဓံ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ ဘဏန္တော အလိကံ ဘဏသိ, တထာ န ကာမကာမာ အလိကံ ဘဏန္တိ, ကာမေ ကာမယန္တာ မုသာ န ဘဏန္တီတိ ဣသီနံ ပသံသာယ ဘဂဝတော နိန္ဒံ ဒီပေတိ. ༢༤༢. དེ་ལ་ “སཱ་མཱ་ཀ་” ཞེས་པ་ནི་སྤྲུགས་པའམ་སྙེ་མ་བཏུས་ཏེ་བླང་བར་བྱ་བའི་རྩྭའི་འབྲུ་ཞིག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “ཙིངྒཱུ་ལ་ཀ་” ནི་ཀ་ཎ་བཱི་རའི་མེ་ཏོག་གི་དབྱིབས་ལྟ་བུའི་སྙེ་མ་ཅན་ནོ། ། “ཙཱི་ན་ཀ་” ཞེས་པ་ནི་ནགས་ཚལ་དང་རི་ཞོལ་དུ་མ་བཏབ་པར་སྐྱེས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་སྲན་ཆུང་ངོ། ། “ལོ་མའི་འབྲས་བུ་” ཞེས་པ་ནི་སྔོ་ལོ་མ་གང་ཡང་རུང་བའོ། ། “རྩ་བའི་འབྲས་བུ་” ཞེས་པ་ནི་ས་འོག་གི་རྩ་བ་གང་ཡང་རུང་བའོ། ། “གབཱི་ཕ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཤིང་དང་འཁྲི་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་གང་ཡང་རུང་བའོ། །ཡང་ན་ “རྩ་བ་” ཞེས་པས་ས་འོག་གི་རྩ་བ་དང་། “འབྲས་བུ་” ཞེས་པས་ཤིང་དང་འཁྲི་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་དང་། “གབཱི་ཕ་ལ་” ཞེས་པས་ཆུ་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་ཁྲོན་པའི་འབྲས་བུ་དང་ཀ་སེ་རུ་ཀ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། “ཆོས་ཀྱིས་རྙེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་དང་བཀོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་སྤངས་ཏེ། ནགས་སུ་ལྷུང་བ་བཏུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྙེད་པའོ། ། “དམ་པ་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་སོ། ། “ཟ་བ་” ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། ། “འདོད་པ་ལ་ཆགས་ནས་རྫུན་མི་སྨྲའོ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་ནི་བདག་གིར་འཛིན་པ་မེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་མེད་པར་སཱ་མཱ་ཀ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཟ་བའི་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཡིན་ལ། ཁྱོད་ནི་རོ་ཞིམ་པོ་ལ་སོགས་པའི་འདོད་པ་ལ་རེ་ཞིང་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཟ་བཞིན་དུ། “བྲམ་ཟེ། ང་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མི་ཟའོ་” ཞེས་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལྟར། དེ་དག་ནི་འདོད་པ་ལ་ཆགས་ནས་རྫུན་མི་སྨྲ་ཞིང་། འདོད་པ་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བས་རྫུན་མི་སྨྲའོ་ཞེས་དྲང་སྲོང་རྣམས་ལ་བསྟོད་པའི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨད་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། ၂၄၃. ဧဝံ ဣသီနံ ပသံသာပဒေသေန ဘဂဝန္တံ နိန္ဒိတွာ ဣဒါနိ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတံ နိန္ဒာဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ နိပ္ပရိယာယေနေဝ ဘဂဝန္တံ နိန္ဒန္တော အာဟ ‘‘ယဒသ္နမာနော’’တိ တတ္ထ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အယံ ပနတ္ထော – ယံ ကိဉ္စိဒေဝ သသမံသံ ဝါ တိတ္တိရမံသံ ဝါ ဓောဝနစ္ဆေဒနာဒိနာ ပုဗ္ဗပရိကမ္မေန သုကတံ, ပစနဝါသနာဒိနာ ပစ္ဆာပရိကမ္မေန သုနိဋ္ဌိတံ, န မာတရာ န ပိတရာ, အပိစ ခေါ ပန ‘‘ဒက္ခိဏေယျော အယ’’န္တိ မညမာနေဟိ ဓမ္မကာမေဟိ ပရေဟိ ဒိန္နံ, သက္ကာရကရဏေန ပယတံ ပဏီတမလင်္ကတံ, ဥတ္တမရသတာယ ဩဇဝန္တတာယ ထာမဗလဘရဏသမတ္ထတာယ စ ပဏီတံ အသ္နမာနော အာဟာရယမာနော, န ကေဝလဉ္စ ယံကိဉ္စိ မံသမေဝ, အပိစ ခေါ ပန ဣဒမ္ပိ သာလီနမန္နံ ဝိစိတကာဠကံ သာလိတဏ္ဍုလောဒနံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော သော ဘုဉ္ဇသိ, ကဿပ, အာမဂန္ဓံ, သော တွံ ယံကိဉ္စိ မံသံ ဘုဉ္ဇမာနော ဣဒဉ္စ သာလီနမန္နံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော ဘုဉ္ဇသိ, ကဿပ, အာမဂန္ဓန္တိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ. ༢༤༣. དེ་ལྟར་དྲང་སྲོང་རྣམས་ལ་བསྟོད་པའི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨད་ནས། ད་ནི་རང་གིས་འདོད་པའི་སྨད་པའི་གཞི་བསྟན་ཏེ། རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨོད་བཞིན་དུ་ “གང་ཞིག་ཟ་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “ད་” ཡིག་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིའི་དོན་ནི། རི་བོང་གི་ཤའམ་སྲེག་པའི་ཤ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག །བཀྲུ་བ་དང་གཏུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་གྱི་བྱ་བས་ལེགས་པར་བྱས་པ། བསྐོལ་བ་དང་སྤོད་འདེབས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་ཀྱི་བྱ་བས་ལེགས་པར་གྲུབ་པ། མ་དང་ཕས་མ་བྱས་པར། འོན་ཀྱང་ “འདི་ནི་སྦྱིན་པའི་གནས་སོ་” ཞེས་སྙམ་ནས་ཆོས་ལ་དགའ་བའི་གཞན་དག་གིས་བྱིན་པ། བཀུར་སྟི་བྱས་ཏེ་གཙང་མ་དང་། གྱ་ནོམ་པ། བརྒྱན་པ། རོ་མཆོག་དང་ལྡན་ཞིང་བཅུད་ཆེ་བས་སྟོབས་དང་རྩལ་སྐྱེད་པར་ནུས་པའི་གྱ་ནོམ་པ་དེ་ཟ་ཞིང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ན། ཤ་གང་ཡང་རུང་བ་ཙམ་མ་ཟད། འོན་ཀྱང་ནག་ནོག་བསལ་བའི་འབྲས་སཱ་ལིའི་འབྲུ་ལས་བསྐོས་པའི་འབྲས་ཆན་འདི་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་དུ། ཀཱ་ཤྱ་པ། ཁྱོད་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཟའོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་ཤ་གང་ཡང་རུང་བ་ཟ་ཞིང་འབྲས་སཱ་ལིའི་འབྲས་ཆན་འདི་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་དུ། ཀཱ་ཤྱ་པ། དྲི་ང་བའི་ཟས་ཟའོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རུས་ནས་བོས་སོ།། ၂၄၄. ဧဝံ အာဟာရတော ဘဂဝန္တံ နိန္ဒိတွာ ဣဒါနိ မုသာဝါဒံ အာရောပေတွာ နိန္ဒန္တော အာဟ ‘‘န အာမဂန္ဓော…ပေ… သုသင်္ခတေဟီ’’တိ. တဿတ္ထော [Pg.302] – ပုဗ္ဗေ မယာ ပုစ္ဆိတော သမာနော ‘‘န အာမဂန္ဓော မမ ကပ္ပတီ’’တိ ဣစ္စေဝ တွံ ဘာသသိ, ဧဝံ ဧကံသေနေဝ တွံ ဘာသသိ ဗြဟ္မဗန္ဓု ဗြာဟ္မဏဂုဏဝိရဟိတဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏာတိ ပရိဘာသန္တော ဘဏတိ. သာလီနမန္နန္တိ သာလိတဏ္ဍုလောဒနံ. ပရိဘုဉ္ဇမာနောတိ ဘုဉ္ဇမာနော. သကုန္တမံသေဟိ သုသင်္ခတေဟီတိ တဒါ ဘဂဝတော အဘိဟဋံ သကုဏမံသံ နိဒ္ဒိသန္တော ဘဏတိ. ༢༤༤. དེ་ལྟར་ཟས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨད་ནས། ད་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བའི་སྐྱོན་བཙུགས་ཏེ་སྨོད་བཞིན་དུ་ “དྲི་ང་བའི་ཟས་མ་ཡིན་... བྱ་ཤས་ལེགས་པར་སྦྱར་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ནི། སྔོན་བདག་གིས་དྲིས་པ་ན། “དྲི་ང་བའི་ཟས་ནི་བདག་ལ་མི་རུང་ངོ་” ཞེས་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ངེས་པར་སྨྲས་སོ། ། “ཚངས་པའི་རིགས་རྒྱུད་དེ། བྲམ་ཟེའི་ཡོན་ཏན་དང་བྲལ་ཞིང་སྐྱེ་བ་ཙམ་གྱི་བྲམ་ཟེ་ཁྱོད།” ཅེས་སྨད་ར་གཏོང་བཞིན་དུ་སྨྲའོ། ། “འབྲས་སཱ་ལིའི་ཟས་” ཞེས་པ་ནི་འབྲས་སཱ་ལིའི་འབྲས་ཆན་ནོ། ། “ལོངས་སྤྱོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཟ་བའོ། ། “བྱ་ཤས་ལེགས་པར་སྦྱར་བ་” ཞེས་པ་ནི། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཕུལ་བའི་བྱ་ཤ་ལ་གོ་བར་བྱས་ཏེ་སྨྲའོ།། ဧဝံ ဘဏန္တော ဧဝ စ ဘဂဝတော ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလာ ပဘုတိ ယာဝ ဥပရိ ကေသဂ္ဂါ သရီရမုလ္လောကေန္တော ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏာသီတိအနုဗျဉ္ဇနသမ္ပဒံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ဧဝရူပေါ မဟာပုရိသလက္ခဏာဒိပဋိမဏ္ဍိတကာယော န မုသာ ဘဏိတုံ အရဟတိ. အယံ ဟိဿ ဘဝန္တရေပိ သစ္စဝါစာနိဿန္ဒေနေဝ ဥဏ္ဏာ ဘမုကန္တရေ ဇာတာ ဩဒါတာ မုဒု တူလသန္နိဘာ, ဧကေကာနိ စ လောမကူပေသု လောမာနိ. သွာယံ ကထမိဒါနိ မုသာ ဘဏိဿတိ. အဒ္ဓါ အညော ဣမဿ အာမဂန္ဓော ဘဝိဿတိ, ယံ သန္ဓာယ ဧတဒဝေါစ – ‘နာဟံ, ဗြာဟ္မဏ, အာမဂန္ဓံ ဘုဉ္ဇာမီ’တိ, ယံနူနာဟံ ဧတံ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ သဉ္ဇာတဗဟုမာနော ဂေါတ္တေနေဝ အာလပန္တော ဣမံ ဂါထာသေသံ အာဟ – དེ་ལྟར་སྨྲ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་ནས་དབུ་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་སྐུ་ལུས་ལ་ཡར་བལྟས་པ་ན། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་བརྒྱན་པ་དང་། འདོམ་གང་གི་འོད་ཀྱིས་བསྐོར་བ་མཐོང་ནས། “འདི་འདྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་པའི་སྐུ་ལུས་མངའ་བ་ནི་རྫུན་སྨྲ་བར་མི་རིགས་སོ། །འདི་ནི་ཁོང་གི་ཚེ་རབས་གཞན་དག་ཏུའང་བདེན་པར་སྨྲས་པའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་ཉིད་ཀྱིས་སྨིན་མཚམས་སུ་མཛོད་སྤུ་དཀར་ཞིང་འཇམ་པ་ཤིང་བལ་ལྟ་བུ་སྐྱེས་པ་དང་། བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་རེ་རེ་ནས་བ་སྤུ་རེ་རེ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུ་དེས་ད་ལྟའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་རྫུན་སྨྲ་བར་འགྱུར། ངེས་པར་འདི་ལ་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་དོན་གཞན་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་ལ་དམིགས་ནས་ ‘བྲམ་ཟེ། ང་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མི་ཟའོ་’ ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན། བདག་གིས་དེའི་དོན་དྲི་བར་བྱའོ་” ཞེས་བསམས་ནས། གུས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ་རུས་ནས་འབོད་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ལྷག་མ་འདི་གསུངས་སོ།། ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ ကဿပ ဧတမတ္ထံ, ကထံပကာရော တဝ အာမဂန္ဓော’’တိ. “ཀཱ་ཤྱ་པ། བདག་གིས་ཁྱོད་ལ་དོན་འདི་འདྲིའོ། །ཁྱོད་ཀྱི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལགས་” ཞེས་པའོ།། ၂၄၅. အထဿ ဘဂဝါ အာမဂန္ဓံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘ပါဏာတိပါတော’’တိ ဧဝမာဒိမာဟ. တတ္ထ ပါဏာတိပါတောတိ ပါဏဝဓော. ဝဓဆေဒဗန္ဓနန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာနံ ဒဏ္ဍာဒီဟိ အာကောဋနံ ဝဓော, ဟတ္ထပါဒါဒီနံ ဆေဒနံ ဆေဒေါ, ရဇ္ဇုအာဒီဟိ ဗန္ဓော ဗန္ဓနံ. ထေယျံ မုသာဝါဒေါတိ ထေယျဉ္စ မုသာဝါဒေါ စ. နိကတီတိ ‘‘ဒဿာမိ, ကရိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန အာသံ ဥပ္ပာဒေတွာ နိရာသာကရဏံ. ဝဉ္စနာနီတိ အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ဂါဟာပနာဒီနိ. အဇ္ဈေနကုတ္တန္တိ နိရတ္ထကမနေကဂန္ထပရိယာပုဏနံ. ပရဒါရသေဝနာတိ ပရပရိဂ္ဂဟိတာသု စာရိတ္တာပဇ္ဇနံ. ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ ဧသ ပါဏာတိပါတာဒိအကုသလဓမ္မသမုဒါစာရော အာမဂန္ဓော ဝိဿဂန္ဓော [Pg.303] ကုဏပဂန္ဓော. ကိံ ကာရဏာ? အမနုညတ္တာ ကိလေသအသုစိမိဿကတ္တာ သဗ္ဘိ ဇိဂုစ္ဆိတတ္တာ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝါဝဟတ္တာ စ. ယေ ဟိ ဥဿန္နကိလေသာ သတ္တာ, တေ တေဟိ အတိဒုဂ္ဂန္ဓာ ဟောန္တိ, နိက္ကိလေသာနံ မတသရီရမ္ပိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ န ဟောတိ, တသ္မာ ဧသာမဂန္ဓော. မံသဘောဇနံ ပန အဒိဋ္ဌမသုတမပရိသင်္ကိတဉ္စ အနဝဇ္ဇံ, တသ္မာ န ဟိ မံသဘောဇနံ အာမဂန္ဓောတိ. ༢༤༥. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་ལན་གདབ་པའི་ཕྱིར། “སྲོག་གཅོད་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “སྲོག་གཅོད་པ་” ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་འཕྲོག་པའོ། ། “གསོད་པ་དང་གཏུབ་པ་དང་འཆིང་བ་” ཞེས་པ་ལ། འདིར་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བརྡེག་པ་ནི་གསོད་པའོ། །ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་གཏུབ་པ་ནི་གཏུབ་པའོ། །ཐག་པ་ལ་སོགས་པས་འཆིང་བ་ནི་འཆིང་བའོ། ། “བརྐུ་བ་དང་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་” ཞེས་པ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་རྫུན་དུ་སྨྲ་བའོ། ། “གཡོ་སྒྱུ་” ཞེས་པ་ནི་ “ངས་སྦྱིན་ནོ། །ངས་བྱའོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རེ་བ་བསྐྱེད་ནས་རེ་བ་མེད་པར་བྱེད་པའོ། ། “མགོ་སྐོར་བ་” ཞེས་པ་ནི་གསེར་མ་ཡིན་པ་ལ་གསེར་རོ་ཞེས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའོ། ། “དོན་མེད་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱང་བ་” ཞེས་པ་ནི་ཕན་ཐོགས་མེད་པའི་གཞུང་ལུགས་མང་པོ་འཛིན་པའོ། ། “གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྤྱོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་བཟུང་བའི་བུད་མེད་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པའོ། ། “འདི་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཡིན་གྱི། ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་པ་ནི། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་འདི་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་དང་། དུག་གི་དྲི་དང་། རོ་ཡི་དྲི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་མི་གཙང་བ་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤིན་ཏུ་དྲི་ང་བའི་དངོས་པོ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྒྱས་པའི་སེམས་ཅན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་དྲི་ང་བར་འགྱུར་ལ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རོ་ཡང་དྲི་ང་བར་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་སོ། །འོན་ཀྱང་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་མཐོང་བ་དང་། མ་ཐོས་པ་དང་། མ་དྭོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་མ་ཡིན་ནོ།། ၂၄၆. ဧဝံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဧကေန နယေန အာမဂန္ဓံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ တေ တေ သတ္တာ တေဟိ တေဟိ အာမဂန္ဓေဟိ သမန္နာဂတာ, န ဧကော ဧဝ သဗ္ဗေဟိ, န စ သဗ္ဗေ ဧကေနေဝ, တသ္မာ နေသံ တေ တေ အာမဂန္ဓေ ပကာသေတုံ ‘‘ယေ ဣဓ ကာမေသု အသညတာ ဇနာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ တာဝ ဒေသနာယ အာမဂန္ဓေ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဒွေ ဂါထာယော အဘာသိ. ༢༤༦. དེ་ལྟར་ཆོས་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་ཆོས་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་ཚུལ་གཅིག་གིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་ལན་བཏབ་ནས། ད་ནི་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་དྲི་ང་བའི་ཟས་དེ་དང་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། གང་ཟག་གཅིག་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཅིག་ཉིད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་དྲི་ང་བའི་ཟས་དེ་དང་དེ་དག་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “གང་དག་འདིར་འདོད་པ་ལ་མ་སྡོམ་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གང་ཟག་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་ཆོས་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཀྱི་ལན་འདེབས་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་སོ།། တတ္ထ ယေ ဣဓ ကာမေသု အသညတာ ဇနာတိ ယေ ကေစိ ဣဓ လောကေ ကာမပဋိသေဝနသင်္ခါတေသု ကာမေသု မာတိမာတုစ္ဆာဒီသုပိ မရိယာဒါဝိရဟေန ဘိန္နသံဝရတာယ အသံယတာ ပုထုဇ္ဇနာ. ရသေသု ဂိဒ္ဓါတိ ဇိဝှာဝိညေယျေသု ရသေသု ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောသန္နာ အနာဒီနဝဒဿာဝိနော အနိဿရဏပညာ ရသေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. အသုစိဘာဝမဿိတာတိ တာယ ရသဂိဒ္ဓိယာ ရသပဋိလာဘတ္ထာယ နာနပ္ပကာရမိစ္ဆာဇီဝသင်္ခါတအသုစိဘာဝမိဿိတာ. နတ္ထိကဒိဋ္ဌီတိ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိဒသဝတ္ထုကမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမန္နာဂတာ. ဝိသမာတိ ဝိသမေန ကာယကမ္မာဒိနာ သမန္နာဂတာ. ဒုရန္နယာတိ ဒုဝိညာပယာ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီအာဓာနဂ္ဂါဟီဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂိတာသမန္နာဂတာ. ဧသာမဂန္ဓောတိ ဧသ ဧတာယ ဂါထာယ ပုဂ္ဂလေ အဓိဋ္ဌာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘ကာမေသု အသံယတတာ ရသဂိဒ္ဓတာ အာဇီဝဝိပတ္တိနတ္ထိကဒိဋ္ဌိကာယဒုစ္စရိတာဒိဝိသမတာ ဒုရန္နယဘာဝတာ’’တိ အပရောပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေနေဝတ္ထေန ဆဗ္ဗိဓော အာမဂန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ မံသဘောဇနံ ပန ယထာဝုတ္တေနေဝတ္ထေန န အာမဂန္ဓောတိ. དེ་ལ་ “གང་དག་འདིར་འདོད་པ་ལ་མ་སྡོམ་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདིར་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདོད་པ་རྣམས་ལ། མ་དང་སྲུ་མོ་ལ་སོགས་པ་ལའང་མཚམས་ལས་འདས་ཏེ་སྡོམ་པ་བཤིག་པའི་ཕྱིར་མ་སྡོམ་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་གང་ཡང་རུང་བའོ། ། “རོ་ལ་ཆགས་པ་” ཞེས་པ་ནི། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རིག་པར་བྱ་བའི་རོ་རྣམས་ལ་ཆགས་ཤིང་། ཞེན་པ། མྱོས་པ། ལྷག་པར་ཞེན་པ། ཉེས་དམིགས་མི་ལྟ་བ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་མེད་པར་རོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། ། “མི་གཙང་བའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་པ་” ཞེས་པ་ནི། རོ་ལ་ཆགས་པ་དེས་རོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་གཙང་བའི་དངོས་པོ་དང་འདྲེས་པའོ། ། “མེད་པར་ལྟ་བ་” ཞེས་པ་ནི། “སྦྱིན་པ་ནི་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་བཅུ་པའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། “མི་མཐུན་པ་” ཞེས་པ་ནི། མི་མཐུན་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། “རྟོགས་པར་དཀའ་བ་” ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱིས་གོ་བར་བྱ་དཀའ་བ་སྟེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་། ལོག་པར་འཛིན་པ་དང་། ཕྱིར་དོར་དཀའ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། “འདི་ནི་དྲི་ང་བའི་ཟས་སོ་” ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདོད་པ་ལ་མ་སྡོམ་པ་དང་། རོ་ལ་ཆགས་པ་དང་། འཚོ་བ་ཉམས་པ་དང་། མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པ་དང་། རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ་” ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་སྔོན་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་གི་དྲི་ང་བའི་ཟས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། “ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ” ཞེས་པ་ནི། ཤ་ཟ་བ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་དྲི་ང་བའི་ཟས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ།། ၂၄၇. ဒုတိယဂါထာယပိ ယေ လူခသာတိ ယေ လူခါ နိရသာ, အတ္တကိလမထာနုယုတ္တာတိ အတ္ထော. ဒါရုဏာတိ ကက္ခဠာ ဒေါဝစဿတာယုတ္တာ. ပိဋ္ဌိမံသိကာတိ [Pg.304] ပုရတော မဓုရံ ဘဏိတွာ ပရမ္မုခေ အဝဏ္ဏဘာသိနော. ဧတေ ဟိ အဘိမုခံ ဩလောကေတုမသက္ကောန္တာ ပရမ္မုခါနံ ပိဋ္ဌိမံသခါဒကာ ဝိယ ဟောန္တိ, တေန ‘‘ပိဋ္ဌိမံသိကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. မိတ္တဒ္ဒုနောတိ မိတ္တဒူဟကာ, ဒါရဓနဇီဝိတေသု ဝိဿာသမာပန္နာနံ မိတ္တာနံ တတ္ထ မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇနကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိက္ကရုဏာတိ ကရုဏာဝိရဟိတာ သတ္တာနံ အနတ္ထကာမာ. အတိမာနိနောတိ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေ အတိမညတိ, ယော ဧဝရူပေါ မာနော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၈၀) ဧဝံ ဝုတ္တေန အတိမာနေန သမန္နာဂတာ. အဒါနသီလာတိ အဒါနပကတိကာ, အဒါနာဓိမုတ္တာ အသံဝိဘာဂရတာတိ အတ္ထော. န စ ဒေန္တိ ကဿစီတိ တာယ စ ပန အဒါနသီလတာယ ယာစိတာပိ သန္တာ ကဿစိ ကိဉ္စိ န ဒေန္တိ, အဒိန္နပုဗ္ဗကကုလေ မနုဿသဒိသာ နိဇ္ဈာမတဏှိကပေတပရာယဏာ ဟောန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘အာဒါနသီလာ’’တိပိ ပဌန္တိ, ကေဝလံ ဂဟဏသီလာ, ကဿစိ ပန ကိဉ္စိ န ဒေန္တီတိ. ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ ဧသ ဧတာယ ဂါထာယ ပုဂ္ဂလေ အဓိဋ္ဌာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘လူခတာ, ဒါရုဏတာ, ပိဋ္ဌိမံသိကတာ, မိတ္တဒူဘိတာ, နိက္ကရုဏတာ, အတိမာနိတာ, အဒါနသီလတာ, အဒါန’’န္တိ အပရောပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေနေဝတ္ထေန အဋ္ဌဝိဓော အာမဂန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ. ༢༤༧. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། “གང་དག་རྩུབ་པོ་” (ye lūkhasā) ཞེས་པ་ནི། གང་དག་རོ་མེད་ཅིང་རྩུབ་པ་སྟེ། རང་ཉིད་ངལ་ཞིང་དུབ་པ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “གདུག་པ་” (dāruṇā) ཞེས་པ་ནི། རྩུབ་ཅིང་བཀའ་བློ་བདེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པའོ།། “རྒྱབ་ཤ་ཟ་བ་” (piṭṭhimaṃsikā) ཞེས་པ་ནི། མདུན་དུ་ཚིག་འཇམ་པོ་སྨྲས་ནས་རྒྱབ་ཏུ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་པའོ།། འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བལྟ་བར་མི་ནུས་པས། རྒྱབ་གཏད་པའི་ཚེ་རྒྱབ་ཀྱི་ཤ་ཟ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པས། དེའི་ཕྱིར་ “རྒྱབ་ཤ་ཟ་བ་” ཞེས་བྱའོ།། “མཛའ་བཤེས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་” (mittadduno) ཞེས་པ་ནི། མཛའ་བཤེས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་སྟེ། ཆུང་མ་དང་། ནོར་དང་། སྲོག་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་པའི་མཛའ་བཤེས་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “སྙིང་རྗེ་མེད་པ་” (nikkaruṇā) ཞེས་པ་ནི། སྙིང་རྗེ་དང་བྲལ་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པར་མི་འདོད་པའོ།། “ལྷག་པར་ང་རྒྱལ་ཆེ་བ་” (atimānino) ཞེས་པ་ནི། “འདི་ན་ཁ་ཅིག་རིགས་སམ། །ཡང་ན། །རྒྱུ་གཞན་དང་གཞན་གྱིས་གཞན་དག་ལ་བརྙས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་བུའི་ང་རྒྱལ་གང་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དུ་འདོད་པ་ཉིད་དོ།།” (ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས) ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའི་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་ལྡན་པའོ།། “སྦྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པ་” (adānasīlā) ཞེས་པ་ནི། སྦྱིན་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་མི་གཞོལ་བ་དང་། བགོ་བཤའ་བྱེད་པ་ལ་མི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “སུ་ལའང་ཅུང་ཟད་མི་སྦྱིན་པ་” (na ca denti kassacī) ཞེས་པ་ནི། སྦྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར། སློང་མོ་བྱས་ཀྱང་སུ་ལའང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྦྱིན་པ་སྟེ། སྔོན་ཆད་སྦྱིན་པ་མ་བཏང་བའི་རིགས་ཀྱི་མི་དང་འདྲ་བར། བཀྲེས་པས་གདུངས་པའི་ཡི་དྭགས་ཀྱི་འགྲོ་བར་གཞོལ་བར་འགྱུར་རོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ “ལེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་” (ādānasīlā) ཞེས་ཀྱང་ཀློག་སྟེ། ལེན་པ་ཁོ་ནའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་སུ་ལའང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པའི་ “རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། གདུག་པ་ཉིད་དང་། རྒྱབ་ཤ་ཟ་བ་ཉིད་དང་། མཛའ་བཤེས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། སྙིང་རྗེ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ལྷག་པར་ང་རྒྱལ་ཆེ་བ་ཉིད་དང་། སྦྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པ་ཉིད་དང་། མི་སྦྱིན་པ་ཉིད་” དེ་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། ၂၄၈. ဧဝံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဒွေ ဂါထာယော ဝတွာ ပုန တဿ တာပသဿ အာသယာနုပရိဝတ္တနံ ဝိဒိတွာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာယေဝ ဒေသနာယ ဧကံ ဂါထံ အဘာသိ. တတ္ထ ကောဓော ဥရဂသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. မဒေါတိ ‘‘ဇာတိမဒေါ, ဂေါတ္တမဒေါ, အာရောဂျမဒေါ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၃၂) နယေန ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ စိတ္တဿ မဇ္ဇနဘာဝေါ. ထမ္ဘောတိ ထဒ္ဓဘာဝေါ. ပစ္စုပဋ္ဌာပနာတိ ပစ္စနီကဋ္ဌာပနာ, ဓမ္မေန နယေန ဝုတ္တဿ ပဋိဝိရုဇ္ဈိတွာ ဌာနံ. မာယာတိ ‘‘ဣဓေကစ္စော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၈၉၄) နယေန ဝိဘင်္ဂေ ဝိဘတ္တာ ကတပါပပဋိစ္ဆာဒနတာ. ဥသူယာတိ ပရလာဘသက္ကာရာဒီသု ဣဿာ. ဘဿသမုဿယောတိ သမုဿိတံ ဘဿံ, အတ္တုက္ကံသနတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မာနာတိမာနောတိ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ…ပေ… အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပုဗ္ဗကာလံ ပရေဟိ [Pg.305] သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ, အပရကာလံ အတ္တာနံ သေယျံ ဒဟတိ, ပရေ ဟီနေ ဒဟတိ, ယော ဧဝရူပေါ မာနော…ပေ… ကေတုကမျတာ စိတ္တဿာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၈၀) ဝိဘင်္ဂေ ဝိဘတ္တော. အသဗ္ဘိ သန္ထဝေါတိ အသပ္ပုရိသေဟိ သန္ထဝေါ. ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ ဧသ ကောဓာဒိ နဝဝိဓော အကုသလရာသိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေနေဝတ္ထေန အာမဂန္ဓောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ. ༢༤༨. དེ་ལྟར་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་ནས། ཡང་དྲང་སྲོང་ཏི་སྱ་དེའི་བསམ་པ་འགྱུར་བ་མཁྱེན་ནས། ཆོས་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཁོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “ཁྲོ་བ་” (kodho) ཞེས་པ་ནི། སྦྲུལ་གྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “རྒྱགས་པ་” (mado) ཞེས་པ་ནི། “རིགས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་དང་། རུས་ཀྱི་རྒྱགས་པ་དང་། ནད་མེད་པའི་རྒྱགས་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་གསུངས་པའི་དབྱེ་བ་སྟེ། སེམས་མྱོས་པའི་རང་བཞིན་ནོ།། “གྱོང་པོ་” (thambho) ཞེས་པ་ནི། མི་མཐུན་པར་གནས་པའོ།། “གྱེན་དུ་ལྡང་བ་” (paccupaṭṭhāpanā) ཞེས་པ་ནི། འགལ་བར་གནས་པ་སྟེ། ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པའི་ཚིག་ལ་འགལ་ཟླ་བྱས་ཏེ་གནས་པའོ།། “སྒྱུ་” (māyā) ཞེས་པ་ནི། “འདི་ན་ཁ་ཅིག་ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱད་ནས་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་བྱས་པའི་སྡིག་པ་འཆབ་པ་ཉིད་དོ།། “ཕྲག་དོག་” (usūyā) ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕྲག་དོག་པའོ།། “སྨྲ་བ་མཐོ་བ་” (bhassasamussayo) ཞེས་པ་ནི། རང་ཉིད་མཐོ་བར་བྱས་ཏེ་སྨྲ་བ་སྟེ། བདག་བསྟོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “ང་རྒྱལ་དང་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་” (mānātimāno) ཞེས་པ་ནི། “འདི་ན་ཁ་ཅིག་རིགས་སམ། །ཡང་ན། །རྒྱུ་གཞན་དང་གཞན་གྱིས་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་བདག་ཉིད་གཞན་དང་མཚུངས་པར་འཛིན་ལ། ཕྱིས་ཀྱི་དུས་སུ་བདག་ཉིད་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ཅིང་གཞན་དག་དམན་པར་འཛིན་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་ང་རྒྱལ་གང་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དུ་འདོད་པ་ཉིད་དོ།།” ཞེས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། “སྐྱེ་བོ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་འགྲོགས་པ་” (asabbhi santhavo) ཞེས་པ་ནི། སྐྱེ་བོ་ངན་པ་རྣམས་དང་འགྲོགས་པའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་དགུ་པོ་འདི་དག་ནི། སྔོན་དུ་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་དྲི་ང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། ၂၄၉. ဧဝံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ နဝဝိဓံ အာမဂန္ဓံ ဒဿေတွာ ပုနပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ အာမဂန္ဓေ ဝိဿဇ္ဇေန္တော တိဿော ဂါထာယော အဘာသိ. တတ္ထ ယေ ပါပသီလာတိ ယေ ပါပသမာစာရတာယ ‘‘ပါပသီလာ’’တိ လောကေ ပါကဋာ. ဣဏဃာတသူစကာတိ ဝသလသုတ္တေ ဝုတ္တနယေန ဣဏံ ဂဟေတွာ တဿ အပ္ပဒါနေန ဣဏဃာတာ, ပေသုညေန သူစကာ စ. ဝေါဟာရကူဋာ ဣဓ ပါဋိရူပိကာတိ ဓမ္မဋ္ဋဋ္ဌာနေ ဌိတာ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ သာမိကေ ပရာဇေန္တာ ကူဋေန ဝေါဟာရေန သမန္နာဂတတ္တာ ဝေါဟာရကူဋာ, ဓမ္မဋ္ဌပဋိရူပကတ္တာ ပါဋိရူပိကာ. အထ ဝါ ဣဓာတိ သာသနေ. ပါဋိရူပိကာတိ ဒုဿီလာ. တေ ဟိ ယသ္မာ နေသံ ဣရိယာပထသမ္ပဒါဒီဟိ သီလဝန္တပဋိရူပံ အတ္ထိ, တသ္မာ ပဋိရူပါ, ပဋိရူပါ ဧဝ ပါဋိရူပိကာ. နရာဓမာ ယေဓ ကရောန္တိ ကိဗ္ဗိသန္တိ ယေ ဣဓ လောကေ နရာဓမာ မာတာပိတူသု ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီသု စ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိသညိတံ ကိဗ္ဗိသံ ကရောန္တိ. ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ ဧသ ဧတာယ ဂါထာယ ပုဂ္ဂလေ အဓိဋ္ဌာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘ပါပသီလတာ, ဣဏဃာတတာ, သူစကတာ, ဝေါဟာရကူဋတာ, ပါဋိရူပိကတာ, ကိဗ္ဗိသကာရိတာ’’တိ အပရောပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေနေဝတ္ထေန ဆဗ္ဗိဓော အာမဂန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ. ༢༤༩. དེ་ལྟར་ཆོས་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་དྲི་ང་བ་རྣམ་པ་དགུ་བསྟན་ནས། ཡང་བསྐྱར་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་དྲི་ང་བ་རྣམས་སེལ་བར་མཛད་བཞིན་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “གང་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པ་” (ye pāpasīlā) ཞེས་པ་ནི། སྤྱོད་པ་ངན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ན་ “ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པ་” ཞེས་གྲགས་པའོ།། “བུ་ལོན་མི་འཇལ་བ་དང་ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་” (iṇaghātasūcakā) ཞེས་པ་ནི། དམངས་རིགས་ཀྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བུ་ལོན་བླངས་ནས་དེ་ཕྱིར་མི་སྤྲོད་པས་བུ་ལོན་འཇོམས་པ་དང་། ཕྲ་མས་མཚོན་པར་བྱེད་པའོ།། “འདི་ན་གཡོ་སྒྱུས་ཁྲིམས་གཅོད་པ་དང་ཚུལ་འཆོས་པ་” (vohārakūṭā idha pāṭirūpikā) ཞེས་པ་ནི། ཁྲིམས་གཅོད་པའི་གནས་སུ་འཁོད་དེ་ལྐོག་རྔན་བླངས་ནས་བདག་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་བྱེད་ཅིང་། གཡོ་སྒྱུའི་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པས་གཡོ་སྒྱུས་ཁྲིམས་གཅོད་པ་དང་། ཆོས་གནས་ཀྱི་ཚུལ་འཆོས་པས་ཚུལ་འཆོས་པའོ།། ཡང་ན། “འདི་ན་” ཞེས་པ་ནི། བསྟན་པ་འདི་ལའོ།། “ཚུལ་འཆོས་པ་” ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྤྱོད་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་འཆོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཚུལ་འཆོས་པ་སྟེ། ཚུལ་འཆོས་པ་ཉིད་ལ་ཚུལ་འཆོས་པ་ཞེས་བྱའོ།། “མི་ཡི་ཐ་ཤལ་གང་དག་འདི་ན་སྡིག་པ་བྱེད་པ་” (narādhamā yedha karonti kibbisaṃ) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་མི་ཡི་ཐ་ཤལ་གང་དག་ཕ་མ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྡིག་པ་བྱེད་པའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པའི་ “ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པ་ཉིད་དང་། བུ་ལོན་མི་འཇལ་བ་ཉིད་དང་། ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་ཉིད་དང་། གཡོ་སྒྱུས་ཁྲིམས་གཅོད་པ་ཉིད་དང་། ཚུལ་འཆོས་པ་ཉིད་དང་། སྡིག་པ་བྱེད་པ་ཉིད་” དེ་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། ၂၅၀. ယေ ဣဓ ပါဏေသု အသညတာ ဇနာတိ ယေ ဇနာ ဣဓလောကေ ပါဏေသု ယထာကာမစာရိတာယ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ မာရေတွာ အနုဒ္ဒယာမတ္တဿာပိ အကရဏေန အသံယတာ. ပရေသမာဒါယ ဝိဟေသမုယျုတာတိ ပရေသံ သန္တကံ အာဒါယ ဓနံ ဝါ ဇီဝိတံ ဝါ တတော ‘‘မာ ဧဝံ ကရောထာ’’တိ ယာစန္တာနံ ဝါ နိဝါရေန္တာနံ ဝါ ပါဏိလေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ဝိဟေသံ ဥယျုတာ. ပရေ ဝါ သတ္တေ သမာဒါယ ‘‘အဇ္ဇ ဒသ, အဇ္ဇ ဝီသ’’န္တိ ဧဝံ သမာဒိယိတွာ တေသံ ဝဓဗန္ဓနာဒီဟိ ဝိဟေသမုယျုတာ. ဒုဿီလလုဒ္ဒါတိ နိဿီလာ စ ဒုရာစာရတ္တာ[Pg.306], လုဒ္ဒါ စ ကုရူရကမ္မန္တာ လောဟိတပါဏိတာယ, မစ္ဆဃာတကမိဂဗန္ဓကသာကုဏိကာဒယော ဣဓာဓိပ္ပေတာ. ဖရုသာတိ ဖရုသဝါစာ. အနာဒရာတိ ‘‘ဣဒါနိ န ကရိဿာမ, ဝိရမိဿာမ ဧဝရူပါ’’တိ ဧဝံ အာဒရဝိရဟိတာ. ဧသာမဂန္ဓော န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ ဧသ ဧတာယ ဂါထာယ ပုဂ္ဂလေ အဓိဋ္ဌာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘ပါဏာတိပါတော ဝဓဆေဒဗန္ဓန’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော စ အဝုတ္တော စ ‘‘ပါဏေသု အသံယတတာ ပရေသံ ဝိဟေသတာ ဒုဿီလတာ လုဒ္ဒတာ ဖရုသတာ အနာဒရော’’တိ ဆဗ္ဗိဓော အာမဂန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမ္ပိ ဟိ သောတူနံ သောတုကာမတာယ အဝဓာရဏတာယ ဒဠှီကရဏတာယာတိ ဧဝမာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ပုန ဝုစ္စတိ. တေနေဝ စ ပရတော ဝက္ခတိ ‘‘ဣစ္စေတမတ္ထံ ဘဂဝါ ပုနပ္ပုနံ, အက္ခာသိ နံ ဝေဒယိ မန္တပါရဂူ’’တိ. ༢༥༠. “གང་དག་འདི་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མི་སྡོམ་པའི་སྐྱེ་བོ་” (ye idha pāṇesu asaññatā janā) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་སྐྱེ་བོ་གང་དག་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རང་དགར་སྤྱོད་པས་བརྒྱ་འམ་སྟོང་ཡང་བསད་དེ། སྙིང་རྗེ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་པས་མི་སྡོམ་པའོ།། “གཞན་གྱི་ནོར་འཕྲོག་ཅིང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པ་” (paresaṃ ādāya vihesamuyyutā) ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་དབང་བའི་ནོར་རམ་སྲོག་འཕྲོག་ཅིང་། དེ་ནས་ “འདི་ལྟར་མ་བྱེད་ཅིག་” ཅེས་གསོལ་བ་འདེབས་པ་འམ་བཟློག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ལག་པ་དང་། བོང་བ་དང་། དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པའོ།། ཡང་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་བཟུང་ནས། “དེ་རིང་བཅུ། དེ་རིང་ཉི་ཤུ་” ཞེས་འདི་ལྟར་བསྡུས་ནས་དེ་དག་གསོད་པ་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པའོ།། “ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ཞིང་གདུག་པ་” (dussīlaluddā) ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་ཅིང་སྤྱོད་པ་ངན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ནག་པོ་བྱེད་ཅིང་ལག་པ་ཁྲག་གིས་བསྒོས་པས་གདུག་པ་སྟེ། ཉ་པ་དང་། རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་། བྱ་པ་ལ་སོགས་པ་འདིར་དགོངས་པའོ།། “རྩུབ་པོ་” (pharusā) ཞེས་པ་ནི། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བའོ།། “མ་གུས་པ་” (anādarā) ཞེས་པ་ནི། “ད་ནི་མི་བྱའོ།། འདི་ལྟ་བུ་ལས་བཟློག་པར་བྱའོ།།” ཞེས་གུས་པ་དང་བྲལ་བའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པའི་ “སྲོག་གཅོད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། འཆིང་བ་” ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྔོན་དུ་བཤད་པ་དང་མ་བཤད་པ་གཉིས་ཀ་སྟེ། “སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མི་སྡོམ་པ་ཉིད་དང་། གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཉིད་དང་། གདུག་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། མ་གུས་པ་ཉིད་” དེ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། སྔོན་དུ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཉན་པ་པོ་རྣམས་ཉན་པར་འདོད་པ་ཉིད་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པ་ཉིད་དང་། བརྟན་པོར་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡང་བསྐྱར་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་འོག་ནས་ “དོན་འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་གསུངས་ཤིང་། རིག་བྱེད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་དེས་མཁྱེན་པར་མཛད་དོ་” ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། ၂၅၁. ဧတေသု ဂိဒ္ဓါ ဝိရုဒ္ဓါတိပါတိနောတိ ဧတေသု ပါဏေသု ဂေဓေန ဂိဒ္ဓါ, ဒေါသေန ဝိရုဒ္ဓါ, မောဟေန အာဒီနဝံ အပဿန္တာ ပုနပ္ပုနံ အဇ္ဈာစာရပ္ပတ္တိယာ အတိပါတိနော, ဧတေသု ဝါ ‘‘ပါဏာတိပါတော ဝဓဆေဒဗန္ဓန’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တေသု ပါပကမ္မေသု ယထာသမ္ဘဝံ ယေ ဂေဓဝိရောဓာတိပါတသင်္ခါတာ ရာဂဒေါသမောဟာ, တေဟိ ဂိဒ္ဓါ ဝိရုဒ္ဓါ အတိပါတိနော စ. နိစ္စုယျုတာတိ အကုသလကရဏေ နိစ္စံ ဥယျုတာ, ကဒါစိ ပဋိသင်္ခါယ အပ္ပဋိဝိရတာ. ပေစ္စာတိ အသ္မာ လောကာ ပရံ ဂန္တွာ. တမံ ဝဇန္တိ ယေ, ပတန္တိ သတ္တာ နိရယံ အဝံသိရာတိ ယေ လောကန္တရိကန္ဓကာရသင်္ခါတံ နီစကုလတာဒိဘေဒံ ဝါ တမံ ဝဇန္တိ, ယေ စ ပတန္တိ သတ္တာ အဝီစိအာဒိဘေဒံ နိရယံ အဝံသိရာ အဓောဂတသီသာ. ဧသာမဂန္ဓောတိ တေသံ သတ္တာနံ တမဝဇနနိရယပတနဟေတု ဧသ ဂေဓဝိရောဓာတိပါတဘေဒေါ သဗ္ဗာမဂန္ဓမူလဘူတော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန တိဝိဓော အာမဂန္ဓော. န ဟိ မံသဘောဇနန္တိ မံသဘောဇနံ ပန န အာမဂန္ဓောတိ. ༢༥༡. “འདི་དག་ལ་ཆགས་ཤིང་འགལ་ལ་ལྷག་པར་ལྟུང་བ་” (etesu giddhā viruddhātipātino) ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཅན་འདི་དག་ལ་བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་གིས་འགལ་བ་དང་། གཏི་མུག་གིས་ཉེས་དམིགས་མི་མཐོང་བར་ཡང་དང་ཡང་དུ་འདས་པར་བྱས་ཏེ་ལྷག་པར་ལྟུང་བའོ།། ཡང་ན། “སྲོག་གཅོད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། འཆིང་བ་” ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་འདི་དག་ལ་ཇི་ལྟར་རིགས་པར། ཆགས་པ་དང་། འགལ་བ་དང་། ལྷག་པར་ལྟུང་བར་བགྲང་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་ཆགས་པ་དང་། འགལ་བ་དང་། ལྷག་པར་ལྟུང་བའོ།། “རྟག་ཏུ་བརྩོན་པ་” (niccuyyutā) ཞེས་པ་ནི། མི་དགེ་བ་བྱེད་པ་ལ་རྟག་ཏུ་བརྩོན་པ་སྟེ། ནམ་ཡང་སོ་སོར་བརྟག་ནས་མི་ལྡོག་པའོ།། “ཤི་འཕོས་ནས་” (pecca) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་སོང་ནས་སོ།། “མུན་པར་འགྲོ་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་མགོ་མཇུག་ལོག་སྟེ་དམྱལ་བར་ལྷུང་བ་” (tamaṃ vajanti ye, patanti sattā nirayaṃ avaṃsirā) ཞེས་པ་ནི། གང་དག་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་གྱི་མུན་ནག་ཏུ་བགྲང་བའམ། རིགས་དམའ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་མུན་པར་འགྲོ་བ་དང་། སེམས་ཅན་གང་དག་མནར་མེད་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་དམྱལ་བར་མགོ་མཇུག་ལོག་སྟེ་མགོ་ཐུར་དུ་བསྟན་ནས་ལྷུང་བའོ།། “འདི་ནི་དྲི་ང་བ་ཡིན་ནོ་” (esāmagandho) ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཅན་དེ་དག་མུན་པར་འགྲོ་བ་དང་དམྱལ་བར་ལྷུང་བའི་རྒྱུ་སྟེ། ཆགས་པ་དང་། འགལ་བ་དང་། ལྷག་པར་ལྟུང་བའི་དབྱེ་བ་འདི་དག་ནི་དྲི་ང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་དྲི་ང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།། “ཤ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” (na hi maṃsabhojananti) ཞེས་པ་ནི། ཤ་ཟ་བ་ནི་དྲི་ང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ၂၅၂. ဧဝံ ဘဂဝါ ပရမတ္ထတော အာမဂန္ဓံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒုဂ္ဂတိမဂ္ဂဘာဝဉ္စဿ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မိံ မစ္ဆမံသဘောဇနေ တာပသော အာမဂန္ဓသညီ ဒုဂ္ဂတိမဂ္ဂသညီ စ ဟုတွာ တဿ အဘောဇနေန သုဒ္ဓိကာမော ဟုတွာ တံ န ဘုဉ္ဇတိ, တဿ စ အညဿ စ တထာဝိဓဿ သောဓေတုံ အသမတ္ထဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘န မစ္ဆမံသ’’န္တိ ဣမံ ဆပ္ပဒံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗပဒါနိ [Pg.307] အန္တိမပါဒေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ – န မစ္ဆမံသံ သောဓေတိ မစ္စံ အဝိတိဏ္ဏကင်္ခံ, န အာဟုတိယညမုတူပသေဝနာ သောဓေတိ မစ္စံ အဝိတိဏ္ဏကင်္ခန္တိ ဧဝံ. ဧတ္ထ စ န မစ္ဆမံသန္တိ အခါဒိယမာနံ မစ္ဆမံသံ န သောဓေတိ, တထာ အနာသကတ္တန္တိ ဧဝံ ပေါရာဏာ ဝဏ္ဏေန္တိ. ဧဝံ ပန သုန္ဒရတရံ သိယာ ‘‘န မစ္ဆမံသာနံ အနာသကတ္တံ န မစ္ဆမံသာနာနာသကတ္တံ, မစ္ဆမံသာနံ အနာသကတ္တံ န သောဓေတိ, မစ္စ’’န္တိ အထာပိ သိယာ, ဧဝံ သန္တေ အနာသကတ္တံ ဩဟီယတီတိ? တဉ္စ န, အမရတပေန သင်္ဂဟိတတ္တာ. ‘‘ယေ ဝါပိ လောကေ အမရာ ဗဟူ တပါ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ သဗ္ဗောပိ ဝုတ္တာဝသေသော အတ္တကိလမထော သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ. နဂ္ဂိယန္တိ အစေလကတ္တံ. မုဏ္ဍိယန္တိ မုဏ္ဍဘာဝေါ. ဇဋာဇလ္လန္တိ ဇဋာ စ ရဇောဇလ္လဉ္စ. ခရာဇိနာနီတိ ခရာနိ အဇိနစမ္မာနိ. အဂ္ဂိဟုတ္တဿုပသေဝနာတိ အဂ္ဂိပါရိစာရိယာ. အမရာတိ အမရဘာဝပတ္ထနတာယ ပဝတ္တကာယကိလေသာ. ဗဟူတိ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနာဒိဘေဒတော အနေကေ. တပါတိ သရီရသန္တာပါ. မန္တာတိ ဝေဒါ. အာဟုတီတိ အဂ္ဂိဟောမကမ္မံ. ယညမုတူပသေဝနာတိ အဿမေဓာဒိယညာ စ ဥတူပသေဝနာ စ. ဥတူပသေဝနာ နာမ ဂိမှေ အာတပဋ္ဌာနသေဝနာ, ဝဿေ ရုက္ခမူလသေဝနာ, ဟေမန္တေ ဇလပ္ပဝေသသေဝနာ. န သောဓေန္တိ မစ္စံ အဝိတိဏ္ဏကင်္ခန္တိ ကိလေသသုဒ္ဓိယာ ဝါ ဘဝသုဒ္ဓိယာ ဝါ အဝိတိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆံ မစ္စံ န သောဓေန္တိ. ကင်္ခါမလေ ဟိ သတိ န ဝိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ, တွဉ္စ သကင်္ခေါယေဝါတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘အဝိတိဏ္ဏကင်္ခ’’န္တိ ဧတံ ‘‘န မစ္ဆမံသ’’န္တိအာဒီနိ သုတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ မစ္ဆမံသာနံ အဘောဇနာဒိနာ သိယာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ တာပသဿ ကင်္ခါယ ဥပ္ပန္နာယ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ သိယာတိ နော အဓိပ္ပာယော. ယာ စဿ ‘‘သော မစ္ဆမံသံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ သုတွာဝ ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခါ ဥပ္ပန္နာ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ༢༥༢. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་ང་བ་བསལ་ཏེ། དེ་ནི་ངན་འགྲོའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་བསྟན་ནས། ད་ནི་དཀའ་ཐུབ་པས་ཉ་དང་ཤ་ཟ་བ་ལ་དྲི་ང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་ངན་འགྲོའི་ལམ་གྱི་འདུ་ཤེས་སྐྱེས་ཏེ། དེ་དག་མ་ཟོས་པས་རྣམ་པར་དག་པར་འདོད་དེ་མི་ཟ་བ་ལ། དེ་དང་དེ་ལྟ་བུའི་སྤྱོད་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཚུལ་སྟོན་པར། "ཉ་དང་ཤ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་རྐང་པ་དྲུག་ལྡན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ཚིག་ཐམས་ཅད་རྐང་པ་ཐ་མ་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། "ཉ་དང་ཤ་ཟ་བ་སྤོང་བས་ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད། སྦྱིན་སྲེག་དང་མཆོད་སྦྱིན་དང་དུས་ཚོད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བསྟེན་པས་ཀྱང་ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་དོ།།" ཞེས་པ་ལྟར་རོ།། འདིར་ "ཉ་དང་ཤ་ནི་མ་ཡིན་" ཞེས་པ་ནི་ཉ་དང་ཤ་མ་ཟོས་པས་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ "ཟས་བཅད་པ་" ཡིས་ཀྱང་མི་བྱེད་པ་ལ་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་འགྲེལ་ཏོ།། འོན་ཀྱང་འདི་ལྟར་སྦྱར་ན་ལེགས་ཏེ། "ཉ་དང་ཤ་མ་ཟོས་པ་ཙམ་གྱིས་མ་ཡིན་" ཞེས་པ་ནི་ཉ་དང་ཤ་མ་ཟོས་པས་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་པའོ།། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ཟས་བཅད་པའི་དཀའ་ཐུབ་འདིར་མ་འདུས་སམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འཆི་མེད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ།། "འཇིག་རྟེན་འདི་ན་འཆི་མེད་དོན་དུ་དཀའ་ཐུབ་མང་པོ་བྱེད་པ་" ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། བཤད་མ་ཐག་པའི་ལྷག་མ་ལུས་པའི་བདག་ཉིད་ངལ་བར་བྱེད་པའི་དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་འདུས་པར་འགྱུར་རོ།། "གཅེར་བུ་" ཞེས་པ་ནི་གོས་མེད་པའོ།། "མགོ་བྲེགས་པ་" ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་བྲེགས་པའི་དངོས་པོའོ།། "རལ་པ་དང་རྡུལ་" ཞེས་པ་ནི་རལ་པ་དང་ས་རྡུལ་གྱིས་བྱུགས་པའོ།། "རྩུབ་པའི་གཅན་གཟན་གྱི་པགས་པ་" ཞེས་པ་ནི་རྩུབ་པའི་རི་དྭགས་ཀྱི་པགས་པའོ།། "མེ་མཆོད་བསྟེན་པ་" ཞེས་པ་ནི་མེ་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པའོ།། "འཆི་མེད་" ཞེས་པ་ནི་འཆི་མེད་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བས་ལུས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་བསྟེན་པའོ།། "མང་པོ་" ཞེས་པ་ནི་ཙོག་པུར་འདུག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དུ་མའོ།། "དཀའ་ཐུབ་" ཞེས་པ་ནི་ལུས་གདུང་བར་བྱེད་པའོ།། "གསང་སྔགས་" ཞེས་པ་ནི་རིག་བྱེད་དོ།། "སྦྱིན་སྲེག་" ཞེས་པ་ནི་མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པའི་ལས་སོ།། "མཆོད་སྦྱིན་དང་དུས་ཚོད་བསྟེན་པ་" ཞེས་པ་ནི་རྟ་མཆོད་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་སྦྱིན་དང་དུས་ཚོད་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བསྟེན་པའོ།། "དུས་ཚོད་བསྟེན་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚ་བའི་དུས་སུ་ཉི་མའི་ཚ་གདུང་བསྟེན་པ་དང་། ཆར་དུས་སུ་ཤིང་དྲུང་བསྟེན་པ་དང་། གྲང་བའི་དུས་སུ་ཆུ་ལ་ཞུགས་པ་བསྟེན་པའོ།། "ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་" ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་དག་པ་འམ། ཡང་ན་སྲིད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དང་ཡིད་གཉིས་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་བྱེད་དོ།། ཐེ་ཚོམ་གྱི་དྲི་མ་ཡོད་ན་རྣམ་པར་དག་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཁྱོད་ཀྱང་ཐེ་ཚོམ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནའོ།། འདིར་ "ཐེ་ཚོམ་ལས་མ་བརྒལ་བ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདི། "ཉ་དང་ཤ་ནི་མ་ཡིན་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐོས་ནས། "ཅི་ཉ་དང་ཤ་མ་ཟོས་པ་ལ་སོགས་པས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་དུ་འགྱུར་རམ།" ཞེས་དཀའ་ཐུབ་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི་ངེད་ཀྱི་བཞེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་ "ཁོང་གིས་ཉ་དང་ཤ་གསོལ་གྱི་འདུག་" ཅེས་ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། ၂၅၃. ဧဝံ မစ္ဆမံသာနာသကတ္တာဒီနံ သောဓေတုံ အသမတ္ထဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သောဓေတုံ သမတ္ထေ ဓမ္မေ ဒဿေန္တော ‘‘သောတေသု ဂုတ္တော’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သောတေသူတိ ဆသု ဣန္ဒြိယေသု. ဂုတ္တောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရဂုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. ဧတ္တာဝတာ ဣန္ဒြိယသံဝရပရိဝါရသီလံ ဒဿေတိ. ဝိဒိတိန္ဒြိယော စရေတိ ဉာတပရိညာယ ဆဠိန္ဒြိယာနိ ဝိဒိတွာ ပါကဋာနိ ကတွာ စရေယျ, ဝိဟရေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ဝိသုဒ္ဓသီလဿ နာမရူပပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ. ဓမ္မေ ဌိတောတိ အရိယမဂ္ဂေန အဘိသမေတဗ္ဗစတုသစ္စဓမ္မေ ဌိတော. ဧတေန သောတာပတ္တိဘူမိံ ဒဿေတိ. အဇ္ဇဝမဒ္ဒဝေ [Pg.308] ရတောတိ ဥဇုဘာဝေ စ မုဒုဘာဝေ စ ရတော. ဧတေန သကဒါဂါမိဘူမိံ ဒဿေတိ. သကဒါဂါမီ ဟိ ကာယဝင်္ကာဒိကရာနံ စိတ္တထဒ္ဓဘာဝကရာနဉ္စ ရာဂဒေါသာနံ တနုဘာဝါ အဇ္ဇဝမဒ္ဒဝေ ရတော ဟောတိ. သင်္ဂါတိဂေါတိ ရာဂဒေါသသင်္ဂါတိဂေါ. ဧတေန အနာဂါမိဘူမိံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပဟီနောတိ သဗ္ဗဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ဟေတုပ္ပဟာနေန ပဟီနသဗ္ဗဒုက္ခော. ဧတေန အရဟတ္တဘူမိံ ဒဿေတိ. န လိပ္ပတိ ဒိဋ္ဌသုတေသု ဓီရောတိ သော ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ပတ္တော ဓိတိသမ္ပဒါယ ဓီရော ဒိဋ္ဌသုတေသု ဓမ္မေသု ကေနစိ ကိလေသေန န လိပ္ပတိ. န ကေဝလဉ္စ ဒိဋ္ဌသုတေသု, မုတဝိညာတေသု စ န လိပ္ပတိ, အညဒတ္ထု ပရမဝိသုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဟောတီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ༢༥༣. དེ་ལྟར་ཉ་ཤ་མི་ཟ་བ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་ནུས་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོན་པར། "དབང་པོའི་སྒོ་རྣམས་བསྲུངས་པ་" ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "དབང་པོའི་སྒོ་རྣམས་" ཞེས་པ་ནི་དབང་པོ་དྲུག་ལའོ།། "བསྲུངས་པ་" ཞེས་པ་ནི་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་སྲུང་བ་དང་ལྡན་པའོ།། འདི་ཙམ་གྱིས་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་འཁོར་དང་བཅས་པ་བསྟན་ཏོ།། "དབང་པོ་ཤེས་ནས་སྤྱོད་ཅིང་" ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དབང་པོ་དྲུག་པོ་ཤེས་ཤིང་གསལ་བར་བྱས་ནས་སྤྱོད་པའམ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདི་ཙམ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ།། "ཆོས་ལ་གནས་པ་" ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ལ་གནས་པའོ།། འདིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ས་བསྟན་ཏོ།། "དྲང་པོ་དང་འཇམ་པོ་ལ་དགའ་བ་" ཞེས་པ་ནི་གྱ་གྱུ་མེད་པ་དང་མཉེན་པའི་རང་བཞིན་ལ་དགའ་བའོ།། འདིས་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ས་བསྟན་ཏོ།། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་གྱ་གྱུ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་དང་སེམས་རེངས་པར་བྱེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་རྣམས་སྲབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དྲང་པོ་དང་འཇམ་པོ་ལ་དགའ་བ་ཡིན་ནོ།། "ཀུན་སྦྱོར་ལས་འདས་པ་" ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་ཀུན་སྦྱོར་ལས་འདས་པའོ།། འདིས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ས་བསྟན་ཏོ།། "སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་" ཞེས་པ་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་སྤངས་པས་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའོ།། འདིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ས་བསྟན་ཏོ།། "བརྟན་པོ་མཐོང་ཐོས་ལ་མི་ཆགས་" ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཅིང་བརྟན་པ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ནི། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་གང་གིས་ཀྱང་མི་གོས་པའོ།། མཐོང་ཐོས་ཙམ་དུ་མ་ཟད། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལའང་མི་གོས་ཏེ། གཏན་དུ་མཆོག་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ནས་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ།། ၂၅၄-၅. ဣတော ပရံ ‘‘ဣစ္စေတမတ္ထ’’န္တိ ဒွေ ဂါထာ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဝုတ္တာ. တာသမတ္ထော – ဣတိ ဘဂဝါ ကဿပေါ ဧတမတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ အနေကာဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာယ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ စ ဒေသနာယ ယာဝ တာပသော အညာသိ, တာဝ သော အက္ခာသိ ကထေသိ ဝိတ္ထာရေသိ. နံ ဝေဒယိ မန္တပါရဂူတိ သောပိ တဉ္စ အတ္ထံ မန္တပါရဂူ, ဝေဒပါရဂူ, တိဿော ဗြာဟ္မဏော ဝေဒယိ အညာသိ. ကိံ ကာရဏာ? ယသ္မာ အတ္ထတော စ ပဒတော စ ဒေသနာနယတော စ စိတြာဟိ ဂါထာဟိ မုနီ ပကာသယိ. ကီဒိသော? နိရာမဂန္ဓော အသိတော ဒုရန္နယော, အာမဂန္ဓကိလေသာဘာဝါ နိရာမဂန္ဓော, တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယာဘာဝါ အသိတော, ဗာဟိရဒိဋ္ဌိဝသေန ‘‘ဣဒံ သေယျော ဣဒံ ဝရ’’န္တိ ကေနစိ နေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဒုရန္နယော. ဧဝံ ပကာသိတဝတော စဿ သုတွာန ဗုဒ္ဓဿ သုဘာသိတံ ပဒံ သုကထိတံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ နိရာမဂန္ဓံ နိက္ကိလေသယောဂံ, သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပနူဒနံ သဗ္ဗဝဋ္ဋဒုက္ခပ္ပနူဒနံ, နီစမနော နီစစိတ္တော ဟုတွာ ဝန္ဒိ တထာဂတဿ, တိဿော ဗြာဟ္မဏော တထာဂတဿ ပါဒေ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတံ ကတွာ ဝန္ဒိ. တတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇမရောစယိတ္ထာတိ တတ္ထေဝ စ နံ အာသနေ နိသိန္နံ ကဿပံ ဘဂဝန္တံ တိဿော တာပသော ပဗ္ဗဇ္ဇမရောစယိတ္ထ, အယာစီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ဘဂဝါ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ. သော တင်္ခဏံယေဝ အဋ္ဌပရိက္ခာရယုတ္တော ဟုတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဝဿသတိကတ္ထေရော ဝိယ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ကတိပါဟေနေဝ သာဝကပါရမိဉာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ တိဿော နာမ အဂ္ဂသာဝကော အဟောသိ, ပုန ဒုတိယော ဘာရဒွါဇော နာမ. ဧဝံ တဿ ဘဂဝတော တိဿဘာရဒွါဇံ နာမ သာဝကယုဂံ အဟောသိ. ༢༥༤-༥. འདིའི་འོག་ཏུ་ "དོན་འདི་ནི་" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ནི་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། དེ་དག་གི་དོན་ནི། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གིས་དོན་འདི་ཉིད་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཆོས་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་གསུང་དང་། གང་ཟག་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་གསུང་གི་སྒོ་ནས་དཀའ་ཐུབ་པས་ཇི་སྲིད་རྟོགས་པའི་བར་དུ་བཤད་ཅིང་གསུངས་ལ་རྒྱས་པར་ཕྱེ་བར་མཛད་དོ།། "གསང་སྔགས་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པས་དེ་རྟོགས་སོ་" ཞེས་པ་ནི། གསང་སྔགས་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་སྟེ་རིག་བྱེད་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པའི་བྲམ་ཟེ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་ཀྱང་དོན་དེ་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པར་གྱུར་ཏོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་དོན་དང་། ཚིག་དང་། བསྟན་པའི་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ངོ་མཚར་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དྲི་ང་བ་མེད་པ། མ་ཆགས་པ། རྟོགས་པར་དཀའ་བའོ།། ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་ང་བ་མེད་པས་ "དྲི་ང་བ་མེད་པ་" དང་། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པ་མེད་པས་ "མ་ཆགས་པ་" དང་། ཕྱི་རོལ་པའི་ལྟ་བའི་དབང་གིས་ "འདི་ནི་མཆོག་གོ། འདི་ནི་གྱ་ནོམ་པའོ།།" ཞེས་སུས་ཀྱང་བཀྲི་བར་མི་ནུས་པས་ "རྟོགས་པར་དཀའ་བ་" འོ།། དེ་ལྟར་གསལ་བར་མཛད་པ་དེའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཚིག་དང་། ལེགས་པར་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཐོས་ནས། དྲི་ང་བ་མེད་པ་ཉོན་མོངས་པའི་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བ། སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་སེལ་བ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་སེལ་བར་མཛད་པ་ལ་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་སེམས་དང་དམའ་བའི་བསམ་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། བྲམ་ཟེ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་ཡན་ལག་ལྔ་ས་ལ་གཏུགས་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏོ།། "དེ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་ཏོ་" ཞེས་པ་ནི། དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་ལ་དཀའ་ཐུབ་པ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་ཞིང་གནང་བ་ཞུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ། "དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག" ཅེས་གསུངས་སོ།། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་ཉིད་དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོ་བྱད་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལས་འོངས་ནས་དབྱར་ཚད་བརྒྱ་ལོན་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏོ།། ཉིན་ཤས་ནང་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། སྐར་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བའི་མཆོག་གི་ཉན་ཐོས་སུ་གྱུར་ཏོ།། གཉིས་པ་ནི་བྷ་ར་དྭཱ་ཛ་ཞེས་བྱ་བའོ།། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཟུང་མཆོག་ནི་སྐར་རྒྱལ་དང་བྷ་ར་དྭཱ་ཛ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་སོ།། အမှာကံ [Pg.309] ပန ဘဂဝါ ယာ စ တိဿေန ဗြာဟ္မဏေန အာဒိတော တိဿော ဂါထာ ဝုတ္တာ, ယာ စ ကဿပေန ဘဂဝတာ မဇ္ဈေ နဝ, ယာ စ တဒါ သင်္ဂီတိကာရေဟိ အန္တေ ဒွေ, တာ သဗ္ဗာပိ စုဒ္ဒသ ဂါထာ အာနေတွာ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဣမံ အာမဂန္ဓသုတ္တံ အာစရိယပ္ပမုခါနံ ပဉ္စန္နံ တာပသသတာနံ အာမဂန္ဓံ ဗျာကာသိ. တံ သုတွာ သော ဗြာဟ္မဏော တထေဝ နီစမနော ဟုတွာ ဘဂဝတော ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ. ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. တေ တထေဝ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝံ ပတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ကတိပါဟေနေဝ သဗ္ဗေဝ အဂ္ဂဖလေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ. འོན་ཀྱང་བདག་ཅག་གི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཐོག་མར་བྲམ་ཟེ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ཚིགས་བཅད་གསུམ་དང་། བར་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་སྲུང་གིས་གསུངས་པའི་དགུ་དང་། མཐར་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་གཉིས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཅུ་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་ནས། མཁན་པོ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་དཀའ་ཐུབ་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ལ་དྲི་ང་བའི་མདོ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ཐོས་ནས་བྲམ་ཟེ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ང་རྒྱལ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་འཁོར་དང་བཅས་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་ཏོ།། "དགེ་སློང་དག་ཚུར་ཤོག" ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། དེ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ "དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག་" གི་དངོས་པོ་ཐོབ་སྟེ། ནམ་མཁའ་ལས་འོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ཉིན་ཤས་ནང་དུ་ཐམས་ཅད་མཆོག་གི་འབྲས་བུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ အာမဂန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་དྲི་ང་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། ၃. ဟိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ ༣. ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ဟိရိံ တရန္တန္တိ ဟိရိသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အနုပ္ပန္နေ ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ အညတရော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော အဍ္ဎော အဟောသိ အသီတိကောဋိဓနဝိဘဝေါ. တဿ ဧကပုတ္တကော အဟောသိ ပိယော မနာပေါ. သော တံ ဒေဝကုမာရံ ဝိယ နာနပ္ပကာရေဟိ သုခူပကရဏေဟိ သံဝဍ္ဎေန္တော တံ သာပတေယျံ တဿ အနိယျာတေတွာဝ ကာလမကာသိ သဒ္ဓိံ ဗြာဟ္မဏိယာ. တတော တဿ မာဏဝဿ မာတာပိတူနံ အစ္စယေန ဘဏ္ဍာဂါရိကော သာရဂဗ္ဘံ ဝိဝရိတွာ သာပတေယျံ နိယျာတေန္တော အာဟ – ‘‘ဣဒံ တေ, သာမိ, မာတာပိတူနံ သန္တကံ, ဣဒံ အယျကပယျကာနံ သန္တကံ, ဣဒံ သတ္တကုလပရိဝဋ္ဋေန အာဂတ’’န္တိ. မာဏဝေါ ဓနံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ ဓနံယေဝ ဒိဿတိ, ယေဟိ ပန ဣဒံ သဉ္စိတံ, တေ န ဒိဿန္တိ, သဗ္ဗေဝ မစ္စုဝသံ ဂတာ. ဂစ္ဆန္တာ စ န ဣတော ကိဉ္စိ အာဒါယ အဂမံသု, ဧဝံ နာမ ဘောဂေ ပဟာယ ဂန္တဗ္ဗော ပရလောကော, န သက္ကာ ကိဉ္စိ အာဒါယ ဂန္တုံ အညတြ သုစရိတေန. ယံနူနာဟံ ဣမံ ဓနံ ပရိစ္စဇိတွာ သုစရိတဓနံ ဂဏှေယျံ, ယံ သက္ကာ အာဒါယ ဂန္တု’’န္တိ. သော ဒိဝသေ ဒိဝသေ သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ပုန စိန္တေသိ – ‘‘ပဟူတမိဒံ ဓနံ, ကိံ ဣမိနာ ဧဝမပ္ပကေန ပရိစ္စာဂေန, ယံနူနာဟံ [Pg.310] မဟာဒါနံ ဒဒေယျ’’န္တိ. သော ရညော အာရောစေသိ – ‘‘မဟာရာဇ, မမ ဃရေ ဧတ္တကံ ဓနံ အတ္ထိ, ဣစ္ဆာမိ တေန မဟာဒါနံ ဒါတုံ. သာဓု, မဟာရာဇ, နဂရေ ဃောသနံ ကာရာပေထာ’’တိ. ရာဇာ တထာ ကာရာပေသိ. သော အာဂတာဂတာနံ ဘာဇနာနိ ပူရေတွာ သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ သဗ္ဗဓနမဒါသိ, ဒတွာ စ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝံ မဟာပရိစ္စာဂံ ကတွာ အယုတ္တံ ဃရေ ဝသိတုံ, ယံနူနာဟံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ. တတော ပရိဇနဿ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. တေ ‘‘မာ, တွံ သာမိ, ‘ဓနံ ပရိက္ခီဏ’န္တိ စိန္တယိ, မယံ အပ္ပကေနေဝ ကာလေန နာနာဝိဓေဟိ ဥပါယေဟိ ဓနသဉ္စယံ ကရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ တံ ယာစိံသု. သော တေသံ ယာစနံ အနာဒိယိတွာဝ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. "ངོ་ཚ་སྤོང་བ་" ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་མདོའོ།། བྱུང་བ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་མ་བྱོན་པའི་སྔོན་ལ། མཉན་ཡོད་དུ་བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་ནོར་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་གསེར་གྱི་བྱེ་བ་བརྒྱད་ཅུའི་ལོངས་སྤྱོད་ཡོད་པ་ཞིག་ཡོད་དོ།། དེ་ལ་བུ་གཅིག་པོ་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་དགའ་བ་ཞིག་ཡོད་དོ།། ཁོས་བུ་དེ་ལྷའི་བུ་བཞིན་དུ་བདེ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གསོས་ཤིང་ཆེར་བསྐྱེད་ནས། ཕ་མའི་ནོར་སྐལ་དེ་བུ་ལ་མ་སྤྲད་པར་བྲམ་ཟེ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཚེ་ལས་འདས་སོ།། དེ་ནས་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་དེའི་ཕ་མ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ། ཕྱག་མཛོད་པས་ནོར་གྱི་མཛོད་ཕྱེ་སྟེ་ནོར་རྣམས་སྤྲོད་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། "ཤེས་ལྡན་ལགས། འདི་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་ཕ་མའི་ནོར་ཡིན། འདི་ནི་མེས་པོ་དང་ཡང་མེས་ཀྱི་ནོར་ཡིན། འདི་ནི་མི་རབས་བདུན་ནས་བརྒྱུད་དེ་འོངས་པའི་ནོར་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་སོ།། གཞོན་ནུ་དེས་ནོར་དེ་མཐོང་ནས་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། "ནོར་འདི་དག་ནི་སྣང་ལ། ནོར་འདི་དག་བསགས་པའི་མི་རྣམས་ནི་མི་སྣང་སྟེ། ཐམས་ཅད་འཆི་བདག་གི་དབང་དུ་གྱུར་ཏོ།། འགྲོ་བའི་ཚེ་ན་འདི་ནས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཁྱེར་ནས་མ་སོང་སྟེ། འདི་ལྟར་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་བོར་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་དགོས་ལ། ལེགས་པར་སྤྱད་པའི་ཆོས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་མི་ནུས་སོ།། བདག་གིས་ནོར་འདི་དག་བཏང་ནས་ལེགས་སྤྱོད་ཀྱི་ནོར་གང་ཞིག་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་ནུས་པ་དེ་ཉིད་བླང་བར་བྱའོ་" ཞེས་སོ།། ཁོས་ཉིན་རེ་བཞིན་གསེར་གྱི་དོང་ཙེ་འབུམ་རེ་བཏང་ཡང་། སླར་ཡང་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། "ནོར་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་མང་བས། འདི་ལྟར་ཉུང་ངུ་གཏོང་བས་ཅི་བྱ། བདག་གིས་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་གཏང་བར་བྱའོ་" ཞེས་སོ།། ཁོས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་པ། "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བདག་གི་ཁྱིམ་ན་འདི་ཙམ་གྱི་ནོར་ཡོདཔས། བདག་གིས་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་གཏང་བར་འདོད་དོ།། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལགས། གྲོང་ཁྱེར་དུ་དྲིལ་སྒྲོག་པར་མཛད་དུ་གསོལ།" ཞེས་སོ།། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ། ཁོས་འོངས་པ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་རྣམས་བཀང་སྟེ། ཉིན་ཞག་བདུན་གྱི་ནང་དུ་ནོར་ཐམས་ཅད་བྱིན་ནས། བྱིན་ཟིན་པ་དང་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། "འདི་ལྟར་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་བྱས་ནས་ཁྱིམ་ན་གནས་པ་ནི་མི་རིགས་པས། བདག་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱའོ་" ཞེས་སོ།། དེ་ནས་གཡོག་འཁོར་རྣམས་ལ་དོན་འདི་བཤད་པས། ཁོ་ཚོས་ "ཤེས་ལྡན་ལགས། ནོར་ཟད་དོ་སྙམ་དུ་མ་སེམས་ཤིག བདག་ཅག་གིས་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུའི་ནང་དུ་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནོར་གསོག་པར་བྱའོ་" ཞེས་སྨྲས་ཏེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་བོ།། ཁོས་ཁོ་ཚོའི་གསོལ་བ་ལ་མ་གསན་པར་དཀའ་ཐུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་།། တတ္ထ အဋ္ဌဝိဓာ တာပသာ – သပုတ္တဘရိယာ, ဥဉ္ဆာစာရိကာ, သမ္ပတ္တကာလိကာ, အနဂ္ဂိပက္ကိကာ, အသ္မမုဋ္ဌိကာ, ဒန္တလုယျကာ, ပဝတ္တဖလိကာ, ဝဏ္ဋမုတ္တိကာ စာတိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၈၀). တတ္ထ သပုတ္တဘရိယာတိ ပုတ္တဒါရေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒီဟိ ဇီဝိကံ ကပ္ပယမာနာ ကေဏိယဇဋိလာဒယော. ဥဉ္ဆာစာရိကာတိ နဂရဒွါရေ အဿမံ ကာရာပေတွာ တတ္ထ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏကုမာရာဒယော သိပ္ပာဒီနိ သိက္ခာပေတွာ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ပဋိက္ခိပိတွာ တိလတဏ္ဍုလာဒိကပ္ပိယဘဏ္ဍပဋိဂ္ဂါဟကာ, တေ သပုတ္တဘရိယေဟိ သေဋ္ဌတရာ. သမ္ပတ္တကာလိကာတိ အာဟာရဝေလာယ သမ္ပတ္တံ အာဟာရံ ဂဟေတွာ ယာပေန္တာ, တေ ဥဉ္ဆာစာရိကေဟိ သေဋ္ဌတရာ. အနဂ္ဂိပက္ကိကာတိ အဂ္ဂိနာ အပက္ကပတ္တဖလာနိ ခါဒိတွာ ယာပေန္တာ, တေ သမ္ပတ္တကာလိကေဟိ သေဋ္ဌတရာ. အသ္မမုဋ္ဌိကာတိ မုဋ္ဌိပါသာဏံ ဂဟေတွာ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါသိသတ္ထကာဒိံ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တာ ယဒါ ဆာတာ ဟောန္တိ, တဒါ သမ္ပတ္တရုက္ခတော တစံ ဂဟေတွာ ခါဒိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေန္တိ, တေ အနဂ္ဂိပက္ကိကေဟိ သေဋ္ဌတရာ. ဒန္တလုယျကာတိ မုဋ္ဌိပါသာဏာဒီနိပိ အဂဟေတွာ စရန္တာ ခုဒါကာလေ သမ္ပတ္တရုက္ခတော ဒန္တေဟိ ဥပ္ပာဋေတွာ တစံ ခါဒိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေန္တိ, တေ အသ္မမုဋ္ဌိကေဟိ သေဋ္ဌတရာ. ပဝတ္တဖလိကာတိ ဇာတဿရံ ဝါ ဝနသဏ္ဍံ ဝါ နိဿာယ ဝသန္တာ ယံ တတ္ထ သရေ ဘိသမုဠာလာဒိ, ယံ ဝါ ဝနသဏ္ဍေ ပုပ္ဖကာလေ ပုပ္ဖံ, ဖလကာလေ ဖလံ, တမေဝ ခါဒန္တိ. ပုပ္ဖဖလေ အသတိ အန္တမသော တတ္ထ ရုက္ခပပဋိကမ္ပိ ခါဒိတွာ ဝသန္တိ, န တွေဝ အာဟာရတ္ထာယ အညတြ ဂစ္ဆန္တိ. ဥပေါသထင်္ဂါဓိဋ္ဌာနံ [Pg.311] ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနံ စ ကရောန္တိ, တေ ဒန္တလုယျကေဟိ သေဋ္ဌတရာ. ဝဏ္ဋမုတ္တိကာ နာမ ဝဏ္ဋမုတ္တာနိ ဘူမိယံ ပတိတာနိ ပဏ္ဏာနိယေဝ ခါဒန္တိ, သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ, တေ သဗ္ဗသေဋ္ဌာ. དེ་ལ་དཀའ་ཐུབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་པ་དང་། འབྲུ་འཐུ་བས་འཚོ་བ་དང་། དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཟས་ལེན་པ་དང་། མེས་མ་བཙོས་པའི་ཟས་ཟ་བ་དང་། ལག་ཏུ་རྡོ་འཛིན་པ་དང་། སོ་ཡིས་གཅོད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བ་དང་། ལོ་མ་ས་ལ་ལྷུང་བ་ཁོ་ན་ཟ་བ་རྣམས་སོ། དེ་དག་ལས་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་པ་ནི། བུ་དང་ཆུང་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ཞིང་ལས་དང་ཚོང་ལས་ལ་སོགས་པས་འཚོ་བ་སྐྱོང་བ་ཀེ་ཎི་ཡ་རལ་པ་ཅན་ལ་སོགས་པའོ། འབྲུ་འཐུ་བས་འཚོ་བ་ནི། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་དྲུང་དུ་ཀུན་དགའ་ར་བ་བཅོས་ཏེ། དེར་རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་གཞོན་ནུ་ལ་སོགས་པ་ལ་རིག་བྱེད་དང་བཟོ་ལ་སོགས་པ་སློབ་ཏུ་བཅུག་ནས། གསེར་དངུལ་རྣམས་སྤངས་ཏེ། ཏིལ་དང་འབྲས་ལ་སོགས་པའི་རུང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལེན་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཟས་ལེན་པ་ནི། ཟས་ཀྱི་དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཟས་བླངས་ཏེ་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་དག་ནི་འབྲུ་འཐུ་བས་འཚོ་བ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། མེས་མ་བཙོས་པའི་ཟས་ཟ་བ་ནི། མེས་མ་བཙོས་པའི་ལོ་མ་དང་ཤིང་ཏོག་ཟོས་ཏེ་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཟས་ལེན་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ལག་ཏུ་རྡོ་འཛིན་པ་ནི། ལག་ཏུ་རྡོ་བ་དང་སྟ་རེ་དང་ཆུ་གྲི་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ནས་རྒྱུ་ཞིང་། ནམ་ཞིག་ལྟོགས་པ་ན་ཤིང་གང་རྙེད་ཀྱི་ཤུན་པ་བཤུས་ཏེ་ཟ་བ་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་བླངས་ནས་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་སྒོམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་མེས་མ་བཙོས་པའི་ཟས་ཟ་བ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། སོ་ཡིས་གཅོད་པ་ནི། ལག་ཏུ་རྡོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅིའང་མི་འཛིན་པར་རྒྱུ་ཞིང་། བཀྲེས་པའི་ཚེ་ཤིང་གང་རྙེད་ཀྱི་ཤུན་པ་སོ་ཡིས་བཅད་དེ་ཟ་བ་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་བླངས་ནས་ཚངས་པའི་གནས་རྣམས་སྒོམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ལག་ཏུ་རྡོ་འཛིན་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བ་ནི། རང་བྱུང་གི་མཚོ་འམ་ནགས་ཚལ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་ཤིང་། མཚོ་དེར་ཡོད་པའི་པད་རྩ་ལ་སོགས་པ་དང་། ནགས་ཚལ་དུ་མེ་ཏོག་ཤར་བའི་དུས་སུ་མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་སྨིན་པའི་དུས་སུ་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ཟ་བའོ། གལ་ཏེ་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་མེད་ན་མཐར་ཤིང་གི་པགས་པ་ཟོས་ཏེ་གནས་ཀྱང་། ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་ཡུལ་གཞན་དུ་མི་འགྲོ་བར། གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་འཛིན་པ་དང་ཚངས་པའི་གནས་སྒོམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་སོ་ཡིས་གཅོད་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ལོ་མ་ས་ལ་ལྷུང་བ་ཁོ་ན་ཟ་བ་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་ས་ལ་ལྷུང་བའི་ལོ་མ་ཁོ་ན་ཟ་བ་སྟེ། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲ་ལ། དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། အယံ ပန ဗြာဟ္မဏကုလပုတ္တော ‘‘တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာသု အဂ္ဂပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဝဏ္ဋမုတ္တိကပဗ္ဗဇ္ဇမေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ဒွေ တယော ပဗ္ဗတေ အတိက္ကမ္မ အဿမံ ကာရာပေတွာ ပဋိဝသတိ. အထ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သာဝတ္ထိဝါသီ ဧကော ပုရိသော ပဗ္ဗတေ စန္ဒနသာရာဒီနိ ဂဝေသန္တော တဿ အဿမံ ပတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. သော တံ ဒိသွာ ‘‘ကုတော အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သာဝတ္ထိတော, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကာ တတ္ထ ပဝတ္တီ’’တိ? ‘‘တတ္ထ, ဘန္တေ, မနုဿာ အပ္ပမတ္တာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တီ’’တိ. ‘‘ကဿ ဩဝါဒံ သုတွာ’’တိ? ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော’’တိ. တာပသော ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿဝနေန ဝိမှိတော ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ တွံ, ဘော ပုရိသ, ဝဒေသီ’’တိ အာမဂန္ဓေ ဝုတ္တနယေနေဝ တိက္ခတ္တုံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဃောသောပိ ခေါ ဧသော ဒုလ္လဘော’’တိ အတ္တမနော ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တုကာမော ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘န ယုတ္တံ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကံ တုစ္ဆမေဝ ဂန္တုံ, ကိံ နု ခေါ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ. ပုန စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ အာမိသဂရုကာ န ဟောန္တိ, ဟန္ဒာဟံ ဓမ္မပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာမီ’’တိ စတ္တာရော ပဉှေ အဘိသင်္ခရိ – བྲམ་ཟེའི་བུ་འདི་ནི། 'དཀའ་ཐུབ་པའི་རབ་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་རབ་བྱུང་ལ་ཞུགས་པར་བྱའོ་' སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ལོ་མ་ས་ལ་ལྷུང་བ་ཁོ་ན་ཟ་བའི་རབ་བྱུང་ལ་ཞུགས་ཏེ། གངས་རིའི་རི་བོ་གཉིས་གསུམ་བརྒལ་ནས་ཀུན་དགའ་ར་བ་བཅོས་ཏེ་གནས་སོ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་ནས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ། རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་གཤེགས་ནས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བར་བཞུགས་སོ། དེའི་ཚེ་མཉན་ཡོད་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་ཞིག་རི་ལ་ཙན་དན་གྱི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པ་འཚོལ་བཞིན་དུ་དཀའ་ཐུབ་པ་དེའི་གནས་སུ་ཕྱིན་ཏེ། ཕྱག་འཚལ་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འགྲེང་ངོ་། དཀའ་ཐུབ་པས་དེ་མཐོང་ནས། 'ཁྱོད་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།' ཞེས་དྲིས་པར། 'བཙུན་པ། མཉན་ཡོད་ནས་འོངས་པ་ལགས་སོ།' ཞེས་སྨྲས་སོ། 'དེར་གནས་ཚུལ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡོད།' ཞེས་དྲིས་པར། 'བཙུན་པ། དེར་མི་རྣམས་བག་ཡོད་པར་གྱུར་ཏེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་དོ།' ཞེས་སྨྲས་སོ། 'སུའི་གདམས་ངག་ཐོས་ནས་བྱེད།' ཞེས་དྲིས་པར། 'སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིའོ།' ཞེས་སྨྲས་སོ། དཀའ་ཐུབ་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཐོས་པས་ངོ་མཚར་སྐྱེས་ཏེ། 'སྐྱེས་བུ་དམ་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཞེས་སྨྲས་སམ།' ཞེས་དྲི་མ་མེད་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ལན་གསུམ་དྲིས་ཤིང་། 'སངས་རྒྱས་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ཉིད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་དུ་རྙེད་པར་དཀའོ།' ཞེས་ཡིད་རངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་འགྲོ་བར་འདོད་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ། 'སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལག་སྟོང་དུ་འགྲོ་བ་ནི་མི་རུང་བས། ཅི་ཞིག་བཟུང་ནས་འགྲོ་བར་བྱ།' ཡང་བསམས་པ། 'སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཟང་ཟིང་ལ་གཙོ་བོར་མི་མཛད་པས། བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེས་བཟུང་ནས་འགྲོ་བར་བྱའོ་' སྙམ་དུ་དྲི་བ་བཞི་བརྩམས་སོ། ‘‘ကီဒိသော မိတ္တော န သေဝိတဗ္ဗော, ကီဒိသော မိတ္တော သေဝိတဗ္ဗော; ကီဒိသော ပယောဂေါ ပယုဉ္ဇိတဗ္ဗော, ကိံ ရသာနံ အဂ္ဂ’’န္တိ. 'གྲོགས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་མི་བསྟེན་པར་བྱ། གྲོགས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་བསྟེན་པར་བྱ། བརྩོན་འགྲུས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་བརྟེན་པར་བྱ། རོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ནི་གང་ཡིན།' ཞེས་པའོ། သော တေ ပဉှေ ဂဟေတွာ မဇ္ဈိမဒေသာဘိမုခေါ ပက္ကမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနံ ပဝိဋ္ဌော. ဘဂဝါပိ တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ အာသနေ နိသိန္နောယေဝ ဟောတိ. သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ အဝန္ဒိတွာဝ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ ‘‘ကစ္စိ, ဣသိ, ခမနီယ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သမ္မောဒိ. သောပိ ‘‘ခမနီယံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဋိသမ္မောဒိတွာ ‘‘ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, မနသာ ပုစ္ဆိတေ ပဉှေ ဝါစာယ ဧဝ ဝိဿဇ္ဇေဿတီ’’တိ မနသာ ဧဝ ဘဂဝန္တံ တေ ပဉှေ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏေန ပုဋ္ဌော အာဒိပဉှံ [Pg.312] တာဝ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ဟိရိံ တရန္တန္တိ အာရဘိတွာ အဍ္ဎတေယျာ ဂါထာယော အာဟ. དེས་དྲི་བ་དེ་དག་བཟུང་ནས་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སོང་སྟེ། རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་སླེབས་ནས་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་ཞུགས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཞུགས་ཁྲི་ལ་བཞུགས་བཞིན་པ་ཡིན་ནོ། དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ནས་ཕྱག་མ་འཚལ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འགྲེང་ངོ་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། 'དྲང་སྲོང་། ཁྱོད་བདེ་བར་གནས་སམ།' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཚམས་འདྲི་མཛད་དོ། དེས་ཀྱང་། 'ཚེ་ལྡན་གཽ་ཏ་མ། བདེ་བར་གནས་སོ།' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འཚམས་འདྲི་བྱས་ནས། 'གལ་ཏེ་འདི་སངས་རྒྱས་ཤིག་ཡིན་ན། བདག་གིས་ཡིད་ཀྱིས་དྲིས་པའི་དྲི་བ་རྣམས་ལ་ངག་གིས་ལན་འདེབས་པར་འགྱུར་རོ་' སྙམ་དུ་ཡིད་ཁོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲི་བ་དེ་དག་དྲིས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེས་དྲིས་པའི་དྲི་བ་དང་པོའི་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར། 'ངོ་ཚ་མེད་པར་བྱེད་པ་' ཞེས་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གསུམ་གསུངས་སོ། ၂၅၆. တာသံ အတ္ထော – ဟိရိံ တရန္တန္တိ ဟိရိံ အတိက္ကမန္တံ အဟိရိကံ နိလ္လဇ္ဇံ. ဝိဇိဂုစ္ဆမာနန္တိ အသုစိမိဝ ပဿမာနံ. အဟိရိကော ဟိ ဟိရိံ ဇိဂုစ္ဆတိ အသုစိမိဝ ပဿတိ, တေန နံ န ဘဇတိ န အလ္လီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဇိဂုစ္ဆမာန’’န္တိ. တဝါဟမသ္မိ ဣတိ ဘာသမာနန္တိ ‘‘အဟံ, သမ္မ, တဝ သဟာယော ဟိတကာမော သုခကာမော, ဇီဝိတမ္ပိ မေ တုယှံ အတ္ထာယ ပရိစ္စတ္တ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဘာသမာနံ. သယှာနိ ကမ္မာနိ အနာဒိယန္တန္တိ ဧဝံ ဘာသိတွာပိ စ သယှာနိ ကာတုံ သက္ကာနိပိ တဿ ကမ္မာနိ အနာဒိယန္တံ ကရဏတ္ထာယ အသမာဒိယန္တံ. အထ ဝါ စိတ္တေန တတ္ထ အာဒရမတ္တမ္ပိ အကရောန္တံ, အပိစ ခေါ ပန ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စေသု ဗျသနမေဝ ဒဿေန္တံ. နေသော မမန္တိ ဣတိ နံ ဝိဇညာတိ တံ ဧဝရူပံ ‘‘မိတ္တပဋိရူပကော ဧသော, နေသော မေ မိတ္တော’’တိ ဧဝံ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော ဝိဇာနေယျ. ༢༥༦. དེ་དག་གི་དོན་ནི། 'ངོ་ཚ་མེད་པར་བྱེད་པ་' ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལས་འདས་ཤིང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པའོ། 'སྐྱུག་བྲོ་བར་ལྟ་བ་' ཞེས་པ་ནི་མི་གཙང་བ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་སྟེ། ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་འཛིན་ཅིང་མི་གཙང་བ་བཞིན་དུ་ལྟ་བས་ན། དེ་ལ་མི་བསྟེན་ཅིང་མི་འགྲོགས་སོ། དེས་ན་ 'སྐྱུག་བྲོ་བར་ལྟ་བ་' ཞེས་གསུངས་སོ། 'བདག་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་' ཞེས་པ་ནི། 'གྲོགས་པོ། བདག་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་འདོད་པའི་གྲོགས་པོ་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་བདག་གི་སྲོག་ཀྱང་གཏོང་ཕོད་དོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྨྲ་བའོ། 'བྱ་བ་ནི་མི་བྱེད་པ་' ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་བྱ་རུང་བའི་ལས་རྣམས་མི་བྱེད་པ་དང་། ལས་དེ་དག་སྒྲུབ་པར་ཁས་མི་ལེན་པའོ། ཡང་ན་ཡིད་ཀྱིས་དེ་ལ་གུས་པ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་པར། བྱ་བ་བྱུང་བའི་ཚེ་ཕུང་ཀྲོལ་ཁོ་ན་སྟོན་པའོ། 'འདི་ནི་བདག་གི་གྲོགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བ་' ཞེས་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་སྐྱེས་བུ་ལ། 'འདི་ནི་གྲོགས་པོ་ལྟར་སྣང་བ་ཙམ་སྟེ། བདག་གི་གྲོགས་པོ་ངོ་མ་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ၂၅၇. အနနွယန္တိ ယံ အတ္ထံ ဒဿာမိ, ကရိဿာမီတိ စ ဘာသတိ, တေန အနနုဂတံ. ပိယံ ဝါစံ ယော မိတ္တေသု ပကုဗ္ဗတီတိ ယော အတီတာနာဂတေဟိ ပဒေဟိ ပဋိသန္ထရန္တော နိရတ္ထကေန သင်္ဂဏှန္တော ကေဝလံ ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာမတ္တေနေဝ ပိယံ မိတ္တေသု ဝါစံ ပဝတ္တေတိ. အကရောန္တံ ဘာသမာနံ, ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာတိ ဧဝရူပံ ယံ ဘာသတိ, တံ အကရောန္တံ, ကေဝလံ ဝါစာယ ဘာသမာနံ ‘‘ဝစီပရမော နာမေသ အမိတ္တော မိတ္တပဋိရူပကော’’တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဏ္ဍိတာ ဇာနန္တိ. ༢༥༧. 'ལག་ལེན་དུ་མི་འཁེལ་བ་' ཞེས་པ་ནི། 'བདག་གིས་སྦྱིན་པར་བྱའོ། བྱ་བར་བྱའོ།' ཞེས་སྨྲས་ཀྱང་དེ་དང་མི་མཐུན་པའོ། 'གྲོགས་པོ་རྣམས་ལ་ཚིག་སྙན་པོ་སྨྲ་བ་' ཞེས་པ་ནི། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཚིག་གིས་འཚམས་འདྲི་བྱེད་ཅིང་། དོན་མེད་པའི་གཏམ་གྱིས་སྐྱོང་བ་སྟེ། ཚིག་གི་རྣམ་པ་ཙམ་གྱིས་གྲོགས་པོ་རྣམས་ལ་ཚིག་སྙན་པོ་སྨྲ་བའོ། 'བྱ་བ་མི་བྱེད་པར་སྨྲ་བ་ཁོ་ན་ལ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་' ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་སྨྲས་པ་བཞིན་མི་བྱེད་པར། ཚིག་ཙམ་གྱིས་སྨྲ་བ་དེ་ལ། 'འདི་ནི་ཚིག་ཙམ་གྱིས་མཛེས་པ་སྟེ། གྲོགས་པོ་མ་ཡིན་པར་གྲོགས་པོ་ལྟར་སྣང་བ་ཁོ་ནའོ་' ཞེས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་ཤེས་པར་བྱའོ། ၂၅၈. န သော မိတ္တော ယော သဒါ အပ္ပမတ္တော, ဘေဒါသင်္ကီ ရန္ဓမေဝါနုပဿီတိ ယော ဘေဒမေဝ အာသင်္ကမာနော ကတမဓုရေန ဥပစာရေန သဒါ အပ္ပမတ္တော ဝိဟရတိ, ယံကိဉ္စိ အဿတိယာ အမနသိကာရေန ကတံ, အညာဏကေန ဝါ အကတံ, ‘‘ယဒါ မံ ဂရဟိဿတိ, တဒါ နံ ဧတေန ပဋိစောဒေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ရန္ဓမေဝ အနုပဿတိ, န သော မိတ္တော သေဝိတဗ္ဗောတိ. ༢༥༨. 'ཕྱེ་བར་དོགས་ཤིང་སྐྱོན་ཁོ་ན་འཚོལ་བས། རྟག་ཏུ་བག་ཡོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་གྲོགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ནི། འབྱེད་པར་དོགས་ནས་ཚིག་འཇམ་པོའི་སྒོ་ནས་རྟག་ཏུ་བག་ཡོད་པར་གནས་ཤིང་། དྲན་པ་ཉམས་པ་དང་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་བྱས་པའི་ཉེས་པ་འགའ་ཞིག་གམ། མ་ཤེས་པས་མ་བྱས་པ་ལ། 'ནམ་ཞིག་འདིས་བདག་ལ་སྨད་པའི་ཚེ། བདག་གིས་འདི་ལ་སྐྱོན་འདིས་ལན་གདབ་པར་བྱའོ་' སྙམ་དུ་སྐྱོན་ཁོ་ན་འཚོལ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་གྲོགས་པོ་ནི་བསྟེན་པར་མི་བྱའོ། ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘ကီဒိသော မိတ္တော န သေဝိတဗ္ဗော’’တိ ဣမံ အာဒိပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒုတိယံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘ယသ္မိဉ္စ သေတီ’’တိ ဣမံ ဥပဍ္ဎဂါထမာဟ. တဿတ္ထော [Pg.313] ယသ္မိဉ္စ မိတ္တေ မိတ္တော တဿ ဟဒယမနုပဝိသိတွာ သယနေန ယထာ နာမ ပိတု ဥရသိ ပုတ္တော ‘‘ဣမဿ မယိ ဥရသိ သယန္တေ ဒုက္ခံ ဝါ အနတ္တမနတာ ဝါ ဘဝေယျာ’’တိအာဒီဟိ အပရိသင်္ကမာနော နိဗ္ဗိသင်္ကော ဟုတွာ သေတိ, ဧဝမေဝံ ဒါရဓနဇီဝိတာဒီသု ဝိဿာသံ ကရောန္တော မိတ္တဘာဝေန နိဗ္ဗိသင်္ကော သေတိ. ယော စ ပရေဟိ ကာရဏသတံ ကာရဏသဟဿမ္ပိ ဝတွာ အဘေဇ္ဇော, သ ဝေ မိတ္တော သေဝိတဗ္ဗောတိ. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། 'གྲོགས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་མི་བསྟེན་པར་བྱ།' ཞེས་པའི་དྲི་བ་དང་པོའི་ལན་བཏབ་ནས། དྲི་བ་གཉིས་པའི་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར། 'གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཉལ་བ་' ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་པ་འདི་གསུངས་སོ། དེའི་དོན་ནི། གྲོགས་པོ་གང་ལ་གྲོགས་པོ་གཞན་གྱིས་ཡིད་གཏད་དེ་གནས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཕའི་བྲང་ཁར་བུ་ཉལ་བ་ན། 'བདག་ཕའི་བྲང་ཁར་ཉལ་བ་འདིས་ཕ་ལ་གནོད་པ་དང་མི་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་' སྙམ་པའི་དོགས་པ་མེད་པར་བག་ཕེབས་པར་ཉལ་བ་བཞིན་དུ། ཆུང་མ་དང་ནོར་དང་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ཡིད་གཏད་དེ་གྲོགས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་བག་ཕེབས་པར་གནས་པའོ། གཞན་གྱིས་རྒྱུ་མཚན་བརྒྱ་འམ་སྟོང་སྨྲས་ཀྱང་མི་ཕྱེད་པ་དེ་ནི། བསྟེན་པར་བྱ་བའི་གྲོགས་པོ་ངོ་མ་ཡིན་ནོ། ၂၅၉. ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘ကီဒိသော မိတ္တော သေဝိတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ ဒုတိယပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတိယံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘ပါမုဇ္ဇကရဏ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ပါမုဇ္ဇံ ကရောတီတိ ပါမုဇ္ဇကရဏံ. ဌာနန္တိ ကာရဏံ. ကိံ ပန တန္တိ? ဝီရိယံ. တဉှိ ဓမ္မူပသဉှိတံ ပီတိပါမောဇ္ဇသုခမုပ္ပာဒနတော ပါမုဇ္ဇကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘သွာခါတေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မဝိနယေ ယော အာရဒ္ဓဝီရိယော, သော သုခံ ဝိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၉). ပသံသံ အာဝဟတီတိ ပသံသာဝဟနံ. အာဒိတော ဒိဗ္ဗမာနုသကသုခါနံ, ပရိယောသာနေ နိဗ္ဗာနသုခဿ အာဝဟနတော ဖလူပစာရေန သုခံ. ဖလံ ပဋိကင်္ခမာနော ဖလာနိသံသော. ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ. ဝဟန္တော ပေါရိသံ ဓုရန္တိ ပုရိသာနုစ္ဆဝိကံ ဘာရံ အာဒါယ ဝိဟရန္တော ဧတံ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယသင်္ခါတံ ဌာနံ ဘာဝေတိ, ဤဒိသော ပယောဂေါ သေဝိတဗ္ဗောတိ. ༢༥༩. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། 'གྲོགས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་བསྟེན་པར་བྱ།' ཞེས་པའི་དྲི་བ་གཉིས་པའི་ལན་བཏབ་ནས། དྲི་བ་གསུམ་པའི་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར། 'རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་པ་' ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། དེའི་དོན་ནི། རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་པའོ། གནས་ནི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ནི་གང་ཞེ་ན། བརྩོན་འགྲུས་སོ། ཆོས་དང་ལྡན་པའི་དགའ་བ་དང་མགུ་བ་དང་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ཇི་སྐད་དུ། 'དགེ་སློང་དག ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་འདི་ལ། གང་ཞིག་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་དེ་ནི་བདེ་བར་གནས་སོ།' ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། བསྔགས་པ་འདྲེན་པས་ན་བསྔགས་པ་འདྲེན་པའོ། ཐོག་མར་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་བ་འདྲེན་པ་དང་། མཐར་མྱང་འདས་ཀྱི་བདེ་བ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་ཉེ་བར་སྦྱར་བའི་སྒོ་ནས་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། འབྲས་བུ་ལ་རེ་ཞིང་འབྲས་བུའི་ཕན་ཡོན་འདོད་པས་སོ། 'སྒོམ་པ་' ཞེས་པ་ནི་སྤེལ་བའོ། 'སྐྱེས་བུའི་ཁུར་འཛིན་པ་' ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་ལ་འོས་པའི་ཁུར་བླངས་ཏེ་གནས་ཤིང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བའི་བརྩོན་འགྲུས་སུ་གཏོགས་པའི་གནས་འདི་ཉིད་སྒོམ་པ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་འདི་ལྟ་བུ་ལ་བརྟེན་པར་བྱའོ། ၂၆၀. ဧဝံ ဘဂဝါ ‘‘ကီဒိသော ပယောဂေါ ပယုဉ္ဇိတဗ္ဗော’’တိ တတိယပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ စတုတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘ပဝိဝေကရသ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ပဝိဝေကောတိ ကိလေသဝိဝေကတော ဇာတတ္တာ အဂ္ဂဖလံ ဝုစ္စတိ, တဿ ရသောတိ အဿာဒနဋ္ဌေန တံသမ္ပယုတ္တံ သုခံ. ဥပသမောပိ ကိလေသူပသမန္တေ ဇာတတ္တာ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတဥပသမာရမ္မဏတ္တာ ဝါ တဒေဝ, ဓမ္မပီတိရသောပိ အရိယဓမ္မတော အနပေတာယ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတေ ဓမ္မေ ဥပ္ပန္နာယ ပီတိယာ ရသတ္တာ တဒေဝ. တံ ပဝိဝေကရသံ ဥပသမဿ စ ရသံ ပိတွာ တဒေဝ ဓမ္မပီတိရသံ ပိဝံ နိဒ္ဒရော ဟောတိ နိပ္ပာပေါ, ပိဝိတွာပိ ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန နိဒ္ဒရော, ပိဝန္တောပိ ပဟီနပါပတ္တာ နိပ္ပာပေါ ဟောတိ, တသ္မာ ဧတံ ရသာနမဂ္ဂန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘ဈာနနိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏာနံ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကာနဉ္စ ဝသေန ပဝိဝေကရသာဒယော တယော ဧဝ ဧတေ ဓမ္မာ’’တိ ယောဇေန္တိ[Pg.314], ပုရိမမေဝ သုန္ဒရံ. ဧဝံ ဘဂဝါ စတုတ္ထပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတိပါဟေနေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော အရဟာ အဟောသီတိ. ༢༦༠. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། 'བརྩོན་འགྲུས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་བརྟེན་པར་བྱ།' ཞེས་པའི་དྲི་བ་གསུམ་པའི་ལན་བཏབ་ནས། དྲི་བ་བཞི་པའི་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར། 'དབེན་པའི་རོ་' ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ 'དབེན་པ་' ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་དབེན་པས་ན་མཆོག་གི་འབྲས་བུ་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་ལ། 'དེའི་རོ་' ཞེས་པ་ནི་མྱོང་བའི་དོན་གྱིས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བདེ་བའོ། 'ཉེ་བར་ཞི་བ་' ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རམ། མྱང་འདས་སུ་གཏོགས་པའི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་དོ། 'ཆོས་ལ་དགའ་བའི་རོ་' ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་ལས་མི་ཉམས་ཤིང་མྱང་འདས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ལ་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་རོ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་དོ། དབེན་པའི་རོ་དེ་དང་ཉེ་བར་ཞི་བའི་རོ་དེ་འཐུངས་ནས། ཆོས་ལ་དགའ་བའི་རོ་དེ་ཉིད་འཐུང་བ་ན་ཡིད་གདུང་བ་མེད་ཅིང་སྡིག་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འཐུངས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་གདུང་བ་མེད་པ་དང་། འཐུང་བཞིན་དུ་སྡིག་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་སྡིག་པ་མེད་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་རོ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་གོ། ཁ་ཅིག་ནི། 'བསམ་གཏན་དང་མྱང་འདས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ལུས་དང་སེམས་དང་ཉེར་ལེན་ལས་དབེན་པའི་དབང་གིས་དབེན་པའི་རོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཁོ་ན་ཆོས་འདི་དག་ཡིན་ནོ་' ཞེས་སྦྱོར་ཏེ། སྔ་མ་ཉིད་ལེགས་སོ། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲི་བ་བཞི་པའི་ལན་འདེབས་ཤིང་དགྲ་བཅོམ་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བསྟན་པ་རྫོགས་པར་མཛད་དོ། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་བྲམ་ཟེ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས། ཞག་འགའ་ཞིག་གིས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པའི་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏོ། ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཆུང་ངུའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ဟိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. མདོ་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော. བམ་པོ་དང་པོ་རྫོགས་སོ། | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |