Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
Kavidappaṇanīti
诗法庄严论
Mātikā
纲要
Yathādhammikarājūnaṃ, amaccā ca purohitā;
Nītisatthaṃ sunissāya, nicchayanti vinicchayaṃ.
秉持正法的国王，其大臣与国师，善依治国之学(Nītisattha)，能作出裁决。
Aṅgāni vedā cattāro, mīmaṃsānyāya vitthāro;
Dhammasatthaṃ purāṇañca, vijjā hetā catuddasa.
四吠陀(Vedā)及其六支分(Aṅgāni)，弥曼差(Mīmaṃsā)与广博的正理(Nyāya)，以及法典(Dhammasattha)与古史(Purāṇa)，此乃十四明(Vijjā)。
Āyubbedo manubbedo, gandhabbo ceti te tayo;
Atthasatthaṃ catutthañca, vijjāhyāṭṭharasa matā.
阿育吠陀(Āyubbeda)、人相学(Manubbeda)、乾闼婆乐(Gandhabba)，此为三者；第四为利益论(Atthasattha)，此等被认为是十八明(Vijjā)。
Sutisamutisaṅkhyā ca, rogānīti visesakā;
Gandhabbā gaṇikā ceva, dhanubbedā ca pūraṇā.
圣典(Suti)、传统(Smuti)与算术(Saṅkhyā)，病理(Rogānīti)与胜论(Visesikā)；音乐(Gandhabbā)与计算(Gaṇikā)，以及箭术(Dhanubbedā)与古史(Pūraṇā)。
Tikicchā itihāso ca, jotimāyā ca chandati;
Ketumantā ca saddā ca, sippāṭṭhārasakā ime.
医方(Tikicchā)、历史(Itihāsa)，占相(Jotimāyā)与诗律(Chandati)；幢幡(Ketumantā)、声明(Saddā)，此乃十八种技艺(Sippāṭṭharasakā)。
Damo daṇḍo itikhyāto, taṭṭhādaṇḍo mahīpati;
Tassa nīti daṇḍanīti, nayanānīti vuccati.
调伏(Dama)与刑罚(Daṇḍa)，此二者闻名；持杖之君王(Mahīpati)，其治道名为杖罚之学(Daṇḍanīti)，亦称引导之学(Nayanānīti)。
Daṇḍena nīyate cedaṃ, daṇḍaṃ nayati vā puna;
Daṇḍanīti itikhyāto, tilokā nati vattate.
若以此世间由刑罚(Daṇḍa)引导，或再次施行刑罚；此即名为杖罚之学(Daṇḍanīti)，三界(Tiloka)皆顺从于此。
Nānāsatthoddhataṃ vakkhe, rājanīti samuccayaṃ;
Sabbabījamiduṃ satthaṃ, cāṇakya sārasaṅgahaṃ.
我将宣说汇集自诸论典的王政纲要(Rājanīti)；此论是万法之种，乃迦尼迦(Cāṇakya)之精髓集。
Mūlasuttaṃ pavakkhāmi, cāṇakyena yathoditaṃ;
Yassaṃ viññātamattena, mūḷho bhavati paṇḍito.
我将宣说根本经(Mūlasutta)，如迦尼迦(Cāṇakya)所说；仅凭通达此经，愚者亦能成为智者。
Mittalābho suhadabhedo, viggaho sandhireva ca;
Pañcatandrā tathāññasmā, ganthā kassiyalikhyate.
获得朋友(Mittalābha)、离间朋友(Suhadabheda)、战争(Viggaha)与和平(Sandhi)；五卷书(Pañcatantra)以及其他论著，由迦尸耶(Kassiya)所著。
Lokanītimhā –
出自《世间法训》(Lokanīti)
(1) Paṇḍitakaṇḍa. (2) Sujanakaṇḍa. (3) Bāladujjana kaṇḍa. (4) Mittakaṇḍa. (5) Itthikaṇḍa. (6) Rājakaṇḍa. (7) Pakiṇṇaka kaṇḍa-
(1) 智者品(Paṇḍitakaṇḍa)、(2) 善人品(Sujanakaṇḍa)、(3) 愚人恶人品(Bāladujjana kaṇḍa)、(4) 朋友品(Mittakaṇḍa)、(5) 女人品(Itthikaṇḍa)、(6) 国王品(Rājakaṇḍa)、(7) 杂品(Pakiṇṇaka kaṇḍa)
Lokanīti –
《世间法训》(Lokanīti)
Paṇḍito sujano kaṇḍo, dujjano mittaitthī ca;
Rājapakiṇṇako cāti, sattakaṇḍe vibhūsino.
智者、善人、恶人、朋友、女人、国王与杂类，此书由七品(kaṇḍa)庄严而成。
Cakkindābhisirināyaṃ, sodhito kāsike sāke;
Chanotyaṃ dutiyāsaḷhe, kāḷasattama ādihe.
此由查金达比西里(Cakkindābhisiri)校订，于迦尸国(Kāsi)萨迦纪元(Sāka)；第六年，第二阿沙罗月(Āsaḷha)，黑分第七日始。
Lokanītiṃ pavakkhāmi, nānāsatthasamuddhaṭaṃ;
Māgadheneva saṅkhepaṃ, vanditvā ratanattayaṃ.
礼敬三宝(Ratanattaya)后，我将以摩揭陀语(Māgadha)简要宣说萃集自诸论典的《世间法训》(Lokanīti)。
Nīti loke purisassa sāro,Mātā pitā ācariyo mitto;
Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā,Ñāṇīmahā hoti bahussuto.
教诲(Nīti)是世间人的精髓，亦如父母、师长、朋友。是故，人应了知教诲，他将成为大智者且多闻。
Mahārahanīti –
《大宝教训》(Mahārahanīti)
(1) Paṇḍitakathā. (2) Sambhedakathā. (3) Mittakathā. (4) Nāyaka kathā. (5) Itthikathā
(1) 智者品(Paṇḍitakathā)、(2) 离间品(Sambhedakathā)、(3) 朋友品(Mittakathā)、(4) 导师品(Nāyakakathā)、(5) 女人品(Itthikathā)
Mahāraha rahaṃsakya-muniṃ nīvaraṇā taṇhā;
Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ, vande bodhivaraṃ varaṃ.
我礼敬大宝释迦牟尼，远离诸盖与渴爱，解脱复解脱，具善见；我礼敬无上殊胜菩提。
Nītidha jantūnaṃ sāro, mittācariyā ca pitaro;
Nītimā subuddhibyatto, sutavā atthadassimā.
教诲(Nīti)是此世众生的精髓，亦如朋友、师长与父母。具足教诲者，善慧明晰，多闻且见义。
Dhammanīti –
《法句教训》(Dhammanīti)
(1) Ācariyakathā (2) sippakathā (3) paññākathā (4) sutakathā (5) kathānakathā (6) dhanakathā (7) desakathā (8) nissayakathā (9) mittakathā (10) dujjanakathā (11) sujanakathā (12) balakathā (13) itthikathā (14) yuttakathā (15) dāsakathā (16) gharāvāsakathā (17) kātabbakathā (18) akātabbakathā (19) ñātabbakathā (20) alaṅkārakathā (21) rājadhammakathā (22) upasevakakathā (23) dukkhādimissakakathā (24) pakiṇṇakakathā
(1) 师长品(Ācariyakathā)、(2) 技艺品(sippakathā)、(3) 智慧品(paññākathā)、(4) 听闻品(sutakathā)、(5) 故事品(kathānakathā)、(6) 财富品(dhanakathā)、(7) 国家品(desakathā)、(8) 依止品(nissayakathā)、(9) 朋友品(mittakathā)、(10) 恶人品(dujjanakathā)、(11) 善人品(sujanakathā)、(12) 力量品(balakathā)、(13) 女人品(itthikathā)、(14) 相应品(yuttakathā)、(15) 仆人品(dāsakathā)、(16) 居家品(gharāvāsakathā)、(17) 应作事品(kātabbakathā)、(18) 不应作事品(akātabbakathā)、(19) 应知事品(ñātabbakathā)、(20) 庄严品(alaṅkārakathā)、(21) 王法品(rājadhammakathā)、(22) 侍奉品(upasevakakathā)、(23) 苦等杂品(dukkhādimissakakathā)、(24) 杂品(pakiṇṇakakathā)
Cakkāticakkacakkindo, devātidevādevindo,Brahmāti brahmabrahmindo, jino pūretu me bhāvaṃ.
轮中之轮转轮王，天中之天天中主，梵中之梵梵中主，愿胜者(Jina)圆满我愿。
Ciraṃ tiṭṭhatu lokamhi, dhaṃsakaṃ sabbapāṇinaṃ;
Mahāmohatamaṃ jayaṃ, jotantaṃ jinasāsanaṃ.
愿胜者教法(Jinasāsana)久住于世，光明灿烂，摧破大愚痴之黑暗，息灭一切众生之苦。
Vanditvā ratanaṃ seṭṭhaṃ, nissāya pubbake garu;
Nītidhammaṃ pavakkhāmi, sabbaloka sukhāvahaṃ.
礼敬最胜宝(Ratana)，依止往昔诸导师；我将宣说《法句教训》(Nītidhamma)，能为一切世间带来安乐。
Ācariyo ca sippañca, paññāsutakathādhanaṃ;
Desañca nissayo mittaṃ, dujjano sujano balaṃ.
师长(Ācariya)、技艺(Sippa)、智慧(Paññā)、听闻(Suta)、故事(Kathāna)、财富(Dhana)；国家(Desa)、依止(Nissaya)、朋友(Mitta)、恶人(Dujjana)、善人(Sujana)、力量(Bala)。
Itthī putto ca dāso ca, gharāvāso katākato;
Ñātabbo ca alaṅkāro, rājadhammā pasevako;
Dukkhādimissako ceva, pakiṇṇakāti mātikā.
女人(Itthī)、儿子(Putta)与仆人(Dāsa)，居家(Gharāvāsa)、应作(Kata)与不应作(Akata)；应知之事(Ñātabba)、庄严(Alaṅkāra)，王法(Rājadhammā)、侍奉(Upasevaka)；苦等杂类(Dukkhādimissaka)与杂品(Pakiṇṇaka)，此为纲要(Mātikā)。
Rājanīti –
《王政宝训》(Rājanīti)
Sīhā ekaṃ bakā ekaṃ, sikkhe cattāri kukkuṭā;
Pañca kākā rājā nāma, cha sunakkhā tīṇi gadrabhā.
从狮子学一，从白鹭学一；从鸡学四；从乌鸦学五，名为王者；从狗学六，从驴学三。
1.
1.
Mahākammaṃ khuddakaṃ vā, yaṃ kammaṃ kātumicchati;
Sabbārambhena kātabbaṃ, sīhā ekaṃ tadā bhave.
无论大事或小事，无论欲行何事，皆应全力以赴；此乃狮子之一德。
2.
2.
Indriyāni susaṃyama, bakova paṇḍito bhave;
Desaka lomapannāni, sabbakammāni sādhaye.
诸根善守护，智者当如鹭；审时度势，诸业皆得成。
3.
3.
Pubbaṭṭhānañca yuddhañca, saṃvibhāgañca bandhu hi;
Thiyā akkamma bhuttañca, sikkhe cattāri kukkuṭo.
早起、战斗、与亲族分享、护雌而食；此四者当从鸡学。
4.
4.
Guyhe methunaṃ pekkhitvā, bhojanaṃ ñātisaṅgaho;
Vilokā pekkhanālasyaṃ, pañca sikkheyya vāyasā.
交合于隐秘处、观察后进食、惠养亲族、警觉环视、以及勤勉不怠；此五事当从乌鸦学。
5.
5.
Anālassaṃtisavantāso, suniddhā suppabodhanā;
Daḷhabhatti ca sūrañca, cha etesvānato guṇo.
不懈亦无畏，善眠而易醒；忠诚且勇敢，此六乃犬德。
6.
6.
Khinnova vahate bhāraṃ, sītuṇhañca na cintayī;
Santuṭṭho ca bhave niccaṃ, tīṇi sikkheyya gadrabhā.
负重不以为疲，不虑寒暑；恒常知足，此三者当从驴学。
7.
7.
Vīsati tāni guṇāni, careyya iha paṇḍito;
Vijeyya ripū sabbepi, tejassī so bhavissati.
智者于此世，应行此二十德；彼将克胜一切敌，威光赫奕。
(1) Paṇḍitakaṇḍa (2) sujanakaṇḍa (3) bāladujjanakaṇḍa (4) mittakaṇḍa (5) rājakaṇḍa (6) nāyakakaṇḍa (7) puttakaṇḍa (8) vejjācariyakaṇḍa (9) dāsakakaṇḍa (10) itthikaṇḍa (11) pakiṇṇakakaṇḍa
（1）智者品（二）善人品（三）愚恶品（四）友品（五）王品（六）领导品（七）子品（八）医药师品（九）仆役品（十）女品（十一）杂品
Kavidappaṇanītiṃyo, vācuggataṃ karoti ce;
Bhuvanamajjhe eso hi, viññū paṇḍitajātiko.
若人能诵持《诗人明镜》之教诲，此人于世间，实乃具慧之智者。
Kavidappaṇanīti
诗人明镜
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
Ratanattayapaṇāma
礼敬三宝
1.
1.
Mahākavivaraṃ [Pg.1] buddhaṃ, dhammañca tena sevitaṃ;
Saṅghaṃ niraṅgaṇañcāpi, vandāmi sirasā daraṃ.
我至诚顶礼最上大诗人佛陀，及其所行之法，与无垢之僧伽。
2.
2.
Karissāmi samāsena, nānāsattha samuddhaṭaṃ;
Hitāya kavinaṃ nītiṃ, kavidappaṇanāmakaṃ.
我将从诸论中撷取精华，为利诗人，简要撰写名为《诗人明镜》之教诲。
Paṇḍitakaṇḍa
智者品
3.
3.
Nīti [Pg.2] sāro manussānaṃ, mitto ācariyopi ca;
Mātā pitā ca nītimā, sutavā ganthakārako.
教诲是人之精髓，亦是良师益友；具教诲者如父母，如多闻之作者。
4.
4.
Alasassa [Pg.3] kuto sippaṃ, asippassa kuto dhanaṃ;
Adhanassa kuto mittaṃ, amittassa kuto sukhaṃ;
Asukhassa kuto puññaṃ, apuññassa kuto varaṃ.
懒惰者何来技艺？无艺者何来财富？无财者何来朋友？无友者何来安乐？无乐者何来福德？无福者何来胜果？
5.
5.
Sucintitacintī [Pg.4] ceva, subhāsitabhāsīpi ca;
Sukatakammakārī ca, paṇḍito sādhumānuso.
善思所思，善说所说，善作所作，此乃智者善人。
6.
6.
Kaviheraññakā [Pg.5] katvā, uttattaṃ satthakañcanaṃ;
Bhūsanaṃ gajjapajjādiṃ, karonti ca manoharaṃ.
诗人如金匠，熔炼经论之金，以之巧制散文、诗歌等悦意饰物。
7.
7.
Bahuṃ [Pg.6] lahuñca gahaṇaṃ, sammūpadhāraṇampi ca;
Gahita asammussanaṃ, etaṃ suviññulakkhaṇaṃ.
博学而速于领会，善于忆持，所学不忘，此乃智者之相。
8.
8.
Ajarāmaraṃva pañño, vijjamatthañca cintaye;
Gahito iva kesesu, maccunā dhammamācare.
智者应思惟学问与义利，犹如不老不死；又应修行正法，犹如死神已捉其发。
9.
9.
Sippasamaṃ [Pg.7] dhanaṃ natthi, sippaṃ corā na gaṇhare;
Idha loke sippaṃ mittaṃ, paraloke sukhāvahaṃ.
无有财富能等同技艺，技艺非盗贼所能夺；于此世，技艺是友，于他世，带来安乐。
10.
10.
Bhuñjanatthaṃ [Pg.8] kathanatthaṃ, mukhaṃ hotīti no vade;
Yaṃ vātaṃ vā mukhāruḷhaṃ, vacanaṃ paṇḍito naro.
莫道口舌仅为食与言，智者不发轻率语。
11.
11.
Dummedhehi pasaṃsā ca, viññūhi garahā ca yā;
Garahāva seyyo viññūhi, yañce bālappasaṃsanā.
智者之责难，胜于愚者之赞叹；宁受智者责，不受愚者赞。
12.
12.
Acintiye [Pg.9] sāṭṭhakathe, paṇḍito jinabhāsite;
Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ.
智者应于佛陀所说不可思议、具有义疏之法，恒常领受教诲，并善奉事师长。
Tasmā sāṭṭhakathe dhīro, gambhīre jinabhāsite;
Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ.
是故，智者应于佛陀所说甚深、具有义疏之法，恒常领受教诲，并善奉事师长。
13.
13.
Garūpadesahīno [Pg.10] hi, atthasāraṃ na vindati;
Atthasāravihīno so, saddhammā parihāyati.
无有师长教诲者，不得义理之精髓；无有义理精髓者，从于正法而退失。
14.
14.
Garūpadesalābhī ca, atthasārasamāyuto;
Saddhammaṃ paripālento, saddhammasmā na hāyati.
得师教诲者，具足义理精髓；彼护持正法，故不从正法退失。
15.
15.
Sabbadabbesu [Pg.11] vijjeva, dabbamāhu anuttaraṃ;
Ahārattā anagghattā, akkhayattā ca sabbadā.
于一切财富中，知识被称为无上之财；因其不可夺、不可估价、且永不耗尽。
16.
16.
Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo;
Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ.
智者纵然资财少，凭其智慧善观察，能令自身兴隆起，犹如吹燃微小火。
17.
17.
Paṇḍite [Pg.12] ca guṇā sabbe, mūḷhe dosā hi kevalaṃ;
Tasmā mūḷhasahassesu, pañño eko visesiyate.
智者具足一切功德，愚者唯有诸过患；是故于千愚者中，一智者尤为殊胜。
18.
18.
Bālā [Pg.13] issanti dummedhā, guṇī niddosakārino;
Garuko paṇḍito etasa-missaṃ tehyavidvā samo.
愚者与痴者常怀嫉妒，有德者则无过失；智者受人敬重，与彼等混杂之无知者，亦与彼等相同。
19.
19.
Manuññameva [Pg.14] bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ;
Manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari;
Dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahu.
当说悦耳之语，莫出不悦耳之辞；说悦耳之语者，能卸除重担；亦能获得财富，由此心生欢喜。
20.
20.
Vijjā [Pg.15] dadāti vinayaṃ, vinayā yāti pattataṃ;
Pattattā dhanaṃ pappoti, dhanā dhammaṃ tato sukhaṃ.
学识带来律仪，从律仪获得成就；从成就获得财富，从财富获得法，然后是安乐。
21.
21.
Ye vuḍḍhamapacayanti, narā dhammassa kovidā;
Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatiṃ.
那些敬重长者且深谙法之人，在现生受人赞誉，来世得生善趣。
22.
22.
Mātariva [Pg.16] paradāresu, paradabbesu ledduṃva;
Attanīva sabbabhūtesu, yo passati so paṇḍito.
视他人之妻如母，视他人之财如土块；于一切众生如己身，如是观者是智者。
23.
23.
Āsīsetheva [Pg.17] puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
Anavajjesu kammesu, pasaṃsitesu sādhubhi.
智者当常怀希望，于贤善者所赞叹之无过失业，不应厌倦。
Āsīsetheva [Pg.18] puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.
智者当常怀希望，不应厌倦；我见自身，如我所愿，皆已成就。
24.
24.
Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;
Puññakriyavatthūsu, pasaṃsitesu viññubhi.
智者当勤发精进，于明智者所称扬之福德事，不应厌倦。
25.
25.
Loke [Pg.19] ussāhavantānaṃ, janānaṃ kimasādhiyaṃ;
Sāgarepi mahāsetuṃ, kapiyūthehi bandhati.
世间精进勇毅者，何事不可成就？猿众亦能于海中，筑起宏伟大桥。
26.
26.
Kiṃ kulena visālena, guṇahīno tu yo naro;
Akulinopi satthañño, devatāhipi pujjate.
家世显赫有何益，若人无德？纵然出身卑微，若通晓经论，亦受天人敬仰。
27.
27.
Ukkaṭṭhe [Pg.20] sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ;
Piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍitaṃ.
危急之时需要勇士，议事之时需要沉稳者；饮食之时需要亲爱者，事端发生时需要智者。
28.
28.
Rūpayobbannasampannā[Pg.21], visālakulasambhavā;
Vijjāhīnā na sobhante, niggandhā iva kiṃ sukā.
姿容与青春具足，出身显赫家族；若无学识，则不显光彩，犹如无香之紫铆花。
29.
29.
Vutyaṃ [Pg.22] visadañāṇassa, ñāto attho tarassana;
Sūrappabhāya ādāso, chāyaṃ disse na mākare.
明智者之所言，其义理速为人知；犹如日光下之明镜，其影不现于海。
30.
30.
Aveyyākaraṇo tvandho, badhiro kosavajjito;
Sāhiccarahito paṅgu, mūgo takkavivajjito.
不通文法者如盲，无词汇者如聋；无文学者如跛，无逻辑者如哑。
31.
31.
Dhīro [Pg.23] ca vividhānaññū, paresaṃ vivarānugū;
Sabbāmitte vasīkatvā, kosiyova sukhī siyā.
智者博学多闻，善察他人弱点；调伏一切怨敌，如憍尸迦般安乐。
32.
32.
Mahātejopi [Pg.24] tejoyaṃ, mattikaṃ na muduṃ kare;
Āpo āpesi mudukaṃ, sādhuvācāva kakkhaḷaṃ.
烈火虽炽盛，不能使土柔软；水能使之柔软，善语亦能使顽固者柔顺。
33.
33.
Kottho puttena jātena, yo na vidū na dhammiko;
Kāṇena cakkhunā kiṃ vā, cakkhu pīḷeva kevalaṃ.
生子有何用，若彼无学识，亦不正直？独眼又有何用？唯是眼疾之苦罢了。
34.
34.
Mudunāva [Pg.25] ripuṃ jeti, mudunā jeti dāruṇaṃ;
No na siddhaṃ mudu kiñci, tato ca mudunā jaye.
以柔克敌，以柔胜暴；无事不以柔成，是故应以柔取胜。
35.
35.
Sajāto yena jātena, yāti vaṃso samunnatiṃ;
Parivattinisaṃsāre, mato ko vā na jāyate.
族中若生贤德之子，家门由此得以兴盛；于此轮回之中，谁人死后不复生？
36.
36.
Dāne [Pg.26] tapasi sūre ca, yassa na patthito yaso;
Vijjāya matthalābhe ca, kevalaṃ adhikovaso.
于布施、苦行与勇毅，于学问与获利，不希求名誉者，彼实为超胜。
37.
37.
Varo eko guṇī putto, na ca mūḷhasatānyapi;
Eko cando tamo hanati, na ca tārāgaṇo tathā.
一贤德之子，胜过百千愚者；一轮明月能驱散黑暗，而众星则不能。
38.
38.
Puññatitthakato yena, tapo kvāpi sudukkaro;
Tassa putto bhave vasso, samiddho dhammiko suddhe.
若人已造功德之渡口，或已修极难之苦行，其子必将顺从、富足、正直且纯净。
39.
39.
Lālaye pañcavassāni, dasavassāni tālaye;
Pattetu soḷase vasse, puttaṃ mittaṃva ācare.
五年娇养，十年鞭策；待到十六岁时，待子当如友。
40.
40.
Lālane [Pg.28] bahavo dosā, tālane bahavo guṇā;
Tasmā puttañca sissañca, tālaye na tu lālaye.
娇惯多有过失，管教多有功德；因此，对子女与门徒，当管教而非宠爱。
41.
41.
Māgadhā pākatā ceva, sakkatavohāropi ca;
Etesu kovido pañño, dhīro pāḷiṃ visodhaye.
摩揭陀语、俗语以及梵语，精通此等之坚定智者，应当净化巴利圣典。
42.
42.
Sakkataṃ [Pg.29] pākatañceva-pabhaṃso ca pisācikī;
Māgadhī sorasenīva, cha bhāsā parikittitā.
梵语、俗语、阿帕布拉姆萨语、毗舍遮语、摩揭陀语与首罗犀语，此六种语言被称说。
43.
43.
Candanaṃ [Pg.30] sītalaṃ loke, candikā sītalā tato;
Candana candikātopi, vākyaṃ sādhu subhāsitaṃ.
世间檀香清凉，月光比其更清凉；然善说之嘉言，超胜檀香与月光。
44.
44.
Pattakāloditaṃ appaṃ, vākyaṃ subhāsitaṃ bhave;
Khuditassa kadannampi, bhuttaṃ sādurasaṃ siyā.
应时所说之少语，亦是善说；饥饿之时食粗食，亦觉其味甘美。
45.
45.
Satthakāpi [Pg.31] bahūvācā, nādarā bahubhāṇino;
Sopakāramudāsinā, nanu diṭṭhaṃ nadījalaṃ.
纵然博学，言多者亦不受尊重；岂不见河水滔滔，于助人却漠然无情？
46.
46.
Pāsāṇachattaṃ garukaṃ, tato devānācikkhanā;
Tato vuḍḍhānamovādo, tato buddhassa sāsanaṃ.
石伞沉重，天神教诲更重；长老训诫又更重，佛陀教诲则最为沉重。
47.
47.
Tūlaṃ [Pg.32] sallahukaṃ loke, tato capalajātiko;
Tatonosāvako tato, yati dhammapamādako.
世间棉絮轻，浮躁之人更轻；非佛弟子又更轻，懈怠于法之行者则最轻。
48.
48.
Paṇḍitassa pasaṃsāya, daṇḍo bālena dīyate;
Paṇḍito paṇḍiteneva, vaṇṇitova suvaṇṇito.
愚人因智者受赞而施以惩罚；智者唯有受智者赞叹，方为善赞。
49.
49.
Satesu jāyate sūro, sahassesu ca paṇḍito;
Vuttā satasahassesu, dātā bhavati vā na vā.
百人之中生英雄，千人之中现智者；十万之中有善说者，而布施者或有或无。
50.
50.
Vidvattañca rājattañca, neva tulyaṃ kadācipi;
Sadese pūjito rājā, vidvā sabbattha pūjito.
学识与王权，从来不相等；国王于己国受敬，智者于处处受崇。
51.
51.
Sataṃ [Pg.34] dīghāyukaṃ sabba-sattānaṃ sukhakāraṇaṃ;
Asataṃ pana sabbesaṃ, dukkhahetu na saṃsayo.
善人长寿，为一切众生安乐之因；而恶人长寿，则无疑为一切众生痛苦之源。
52.
52.
Paṇḍite sujane sante, sabbepi sujanā janā;
Jātekasmiṃ sāragandhe, sabbe gandhamayā dumā.
有智者善人在，则众人皆成善人；犹如一棵香木生，一切林木皆芬芳。
53.
53.
Attāva yadi vinīto, nijassitā mahājanā;
Vinītaṃ yanti sabbepi, ko taṃ nāseyya paṇḍito.
若自身已调伏，则大众皆来依止；众人皆归于调伏者，何有智者会毁伤彼？
54.
54.
Sarīrassa guṇānañca, dūramaccantamantaraṃ;
Sarīraṃ khaṇaviddhaṃsī, kappantaṭṭhāyino guṇā.
身体与诸功德，其间有极大差异；身体刹那即坏灭，功德住立至劫末。
55.
55.
Ambuṃ pivanti no najjo, rukkho khādati no phalaṃ;
Megho kvacipi no sassaṃ, paratthāya sataṃ dhanaṃ.
江河不饮自身水，树木不食自身果；云不食谷物，善人之财为利他。
56.
56.
Saccaṃ punapi saccanti, bhujamukkhippa muccate;
Sakattho natthi nattheva, parassattha makubbato.
“真实，复真实！”彼等举臂而言；不为他人行利益者，实无自利可言。
57.
57.
Sataṃ [Pg.37] pharusavācāhi, na yāti vikatiṃ mano;
Tiṇukkāhi na sakkāva, tāpetuṃ sāgare jalaṃ.
善人之心，不因恶语而变异；犹如草炬，实不能热沸大洋之水。
58.
58.
Selo yathā ekaghano, vātena na samīrati;
Evaṃ nindāpasaṃsāsu, na samiñjanti paṇḍitā.
犹如坚固之岩石，不为风所动摇；如是，智者于毁誉中，亦不动摇。
59.
59.
Dhammatthakāmamokkhānaṃ[Pg.38], yassekopi na vijjati;
Ajagalathanasseva, tassa jāti niratthakā.
于法、利、欲、解脱，若人一无所成，其生毫无意义，犹如山羊颈下之垂肉。
60.
60.
Na kammamapi cintetvā, caje uyyogamattano;
Anuyyogena telāni, tilehi na sakkā laddhuṃ.
不应思虑业报而放弃自身之努力；若不努力，则无法从芝麻中获得油。
61.
61.
Yathā [Pg.39] hyekena cakkena, na rathassa pati bhave;
Evaṃ purisakārena, vinā kammaṃ na sijjhati.
犹如独轮之车不能行，如是，若无个人努力，业亦不成就。
62.
62.
Uyyāmena hi sijjhanti, kāriyāni na manorathaṃ;
Na hi suttassa sīhassa, pavisanti migāmukhe.
诸事由精进而成就，非由空想；野兽不会自动进入睡眠雄狮之口。
63.
63.
Mātāpitu [Pg.40] katābhyāso, guṇitameti bālako;
Na gabbhajātimattena, putto bhavati paṇḍito.
孩童由父母所教习，方能获得技能；儿子不会仅因出身，便成为智者。
64.
64.
Mātā sattu pitā verī, yena bālo na pāṭhito;
Na sobhate sabhāmajjhe, haṃsamajjhe bako yathā.
若父母不教育其子，则母为仇，父为敌；此子于集会中不显，犹如天鹅群中之鹭鸶。
65.
65.
Kāco [Pg.41] kañcanasaṃsaggo, dhatte marakatiṃ jutiṃ;
Tathā sabbhisannidhānā, mūḷho yāti pavīṇataṃ.
玻璃与黄金为伍，便带上绿宝石之光彩；如是，愚者亲近善人，亦能达到精通。
66.
66.
Tasmā akkharakosallaṃ, sammādeyya hitatthiko;
Upaṭṭhahaṃ garuṃ sammā, uṭṭhānādīhi pañcahi.
是故，求益者应善学文字技艺，并以起立等五种方式，妥善侍奉师长。
67.
67.
Uṭṭhānā [Pg.42] upaṭṭhānā, ca, sussūsā pāricarīyā;
Sakkaccaṃ sippuggahaṇā, garuṃ ārādhaye budho.
以起迎、侍奉、听从、服侍及恭敬领受技艺，智者应以此令师长欢喜。
68.
68.
Kābyasattha [Pg.43] vinodena, kālo gacchati dhīmataṃ;
Byasanena ca mūḷhānaṃ, nidāya kalahena vā.
智者之时光，在诗歌论典的愉悦中度过；愚者之时光，则在恶习、睡眠或争吵中度过。
69.
69.
Cha dosā puriseneha, hātabbā bhūtimicchatā;
Niddātandī bhayaṃ kodho, ālasyaṃ dīghasuttatā.
世间之人欲求兴盛，应舍弃六种过失：睡眠、迟钝、恐惧、愤怒、懒惰与拖延。
Niddāsīlī [Pg.44] sabhāsīlī, anuṭṭhātā ca yo naro;
Alaso kodhapaññāṇo, taṃ parābhavato mukhaṃ.
好眠、好交际、不勤奋、懒惰且易怒之人，是败亡之门。
70.
70.
Nigguṇesupi sattesu, dayā kubbanti sādhavo;
Na hi saṃharate jutiṃ, cando caṇḍālavesme.
善者即便对无德之人，亦行慈悲；月亮实不于旃陀罗之家收摄其光辉。
71.
71.
Yatra [Pg.45] vidvajjano natthi, sīlāghyo tatra appadhipi;
Niratthapādame dese, eraṇḍopi dumāyate.
无有智者之处，即便少慧者亦受赞扬；于无树之地，蓖麻亦被视为大树。
72.
72.
Ṭhānabhaṭṭhā na sobhante, dantā kesā nakhā narā;
Itiviññāya matimā, saṭṭhānaṃ na pariccaje.
牙、发、爪与人，一旦离其位，便不显光彩；有智者了知此理，故不应舍弃己位。
73.
73.
Paropadese [Pg.46] paṇḍiccaṃ, sabbesaṃ sukarañhi kho;
Dhamme sayamanuṭṭhānaṃ, kassacisumahattano.
于教导他人之智慧，对所有人而言皆易；然于法亲自修行，则唯有某些伟人能为。
74.
74.
Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;
Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.
智者于福业中，赞叹不放逸；不放逸的智者，能获得此世与他世两种利益。
75.
75.
Nidhīnaṃva [Pg.47] pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ;
Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje;
Tādisaṃ bhajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo.
若见能指出过失、善于呵责之智者，当视其为宝藏指示者。应亲近如是贤者；亲近此等贤者，善增而不堕。
76.
76.
Muhuttamapi [Pg.48] ce viññū, paṇḍitaṃ payirupāsati;
Khippaṃ dhammaṃ vijānāti, jivhā sūparasaṃ yathā.
若有智者，即使片刻亲近贤者，亦能迅速了知正法，犹如舌之于羹味。
77.
77.
Dullabho purisājañño, na so sabbattha jāyati;
Yattha so jāyatī dhīro, taṃ kulaṃ sukha medhati.
人中善士实难得，彼非随处而出生。贤者所生之处，其家族安乐增长。
78.
78.
Tagarañca [Pg.49] palāsena, yo naro upanayhati;
Pattāpi surati vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā.
若人以叶包裹塔伽罗(Tagara)香，其叶亦会散发香气；亲近贤者亦复如是。
79.
79.
Nipuṇe sutameseyya, vicinitvā sutatthiko;
Bhattaṃ ukkhaliyaṃ pakkaṃ, bhājanepi tathā bhave.
求闻者应辨别、寻求精妙之法义，犹如锅中所煮熟之饭，虽置于他器其味亦然。
80.
80.
Appakaṃ [Pg.50] nātimaññeyya, citte sutaṃ nidhāpaye;
Vammikodakabindūva, cirena paripūrati.
莫轻于微少，应将所闻存于心。犹如蚁垤之水滴，日久亦能满。
81.
81.
Gacchaṃ [Pg.51] kipilliko yāti, yojanānaṃ satānipi;
Agacchaṃ venayyoapi, padamekaṃ na gacchati.
行走的蚂蚁能行数百由旬；不前行的迦楼罗(venayyo)，一步也走不了。
82.
82.
Sele sele na maṇikaṃ, gaje gaje na muttikaṃ;
Vane vane na candanaṃ, ṭhāne ṭhāne na paṇḍito.
非山山有宝，非象象有珠，非林林有檀香，非处处有智者。
83.
83.
Paṇḍito [Pg.52] sutasampanno, yattha atthīti ce suto;
Mahussāhena taṃ ṭhānaṃ, gantabbaṃva sutesinā.
若闻某处有具足多闻之智者，求法者应以大精进前往彼处。
84.
84.
Potthakesu ca yaṃ sippaṃ, parahatthesu yaṃ dhanaṃ;
Yathākicce samuppanne, na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ.
书本中之技艺，他人手中之财富，当急难生起时，彼非真技艺，亦非真财富。
85.
85.
Uppalena [Pg.53] jalaṃ jaññā, kiriyāya kulaṃ naro;
Byattippamāṇa vācāya, jaññā tiṇena medaniṃ.
以莲花可知水，以行为可知家族，以言语可知智慧，以草木可知大地。
Jalappamāṇaṃ kumudamālaṃ,Kulappamāṇaṃ vinayopamāṇaṃ;
Byattippamāṇaṃ kathitavākyaṃ,Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇamilātaṃ –
水之量以睡莲为量，家族之量以戒行为量，智慧之量以言说为量，大地之量以枯草为量。
86.
86.
Appassuto [Pg.54] sutaṃ appaṃ, bahuṃ maññati mānavā;
Sindhudakamapassanto, kūpe toyaṃva maṇḍuko.
寡闻之人，于少闻而生傲慢，犹如未见大海之井蛙，自矜其水多。
87.
87.
Paṭhame sippaṃ gaṇheyya, eseyya dutiye dhanaṃ;
Careyya tatiye dhammaṃ, esā janāna dhammatā.
初时应学艺，二时应求财，三时应行法，此乃世人法。
88.
88.
Sussūsā [Pg.55] suttavaddhanī, sutaṃ paññāya vaddhanaṃ;
Paññāya atthaṃ jānāti, attho ñāto sukhāvaho.
乐闻增长所闻，所闻增长智慧；以智慧了知义理，了知义理则带来安乐。
89.
89.
Natthi [Pg.56] vijjāsamaṃ mittaṃ, na ca byādhisamo ripu;
Na ca atthasamaṃ pemaṃ, na ca kammasamaṃ balaṃ.
无友胜于智识，无敌胜于疾病，无爱胜于自身，无力胜于业力。
90.
90.
Vinā satthaṃ na gaccheyya, sūro saṅgāmabhūmiyaṃ;
Paṇḍitvaddhagū vāṇijo, videsagamano tathā.
勇士无武器不入战场；智者、旅人、商贾及远赴异国者，亦复如是（不应无备而行）。
91.
91.
Dhananāsaṃ [Pg.57] manotāpaṃ, ghare duccaritāni ca;
Vañcanañca avamānaṃ, paṇḍito na pakāsaye.
财富损失、心中忧苦、家中恶行、欺骗与侮辱，智者不应向外宣扬。
92.
92.
Anavhāyaṃ gamayanto, apucchā bahubhāsako;
Attaguṇaṃ pakāsanto, tividho hīnapuggalo.
不请自来，不问多言，自扬己德，此三者为下劣之人。
93.
93.
Haṃso [Pg.58] majjhe na kākānaṃ, sīho gunnaṃ na sobhate;
Gadrabhamajjhe turaṅgo, bālamajjheva paṇḍito.
天鹅在乌鸦群中不显，狮子在牛群中不显，骏马在驴群中不显，智者在愚者群中亦不显。
94.
94.
Pattānurūpakaṃ vākyaṃ, sabhāvānurūpaṃ piyaṃ;
Attānurūpakaṃ kodhaṃ, yo jānāti sa paṇḍito.
能知言语适时、慈爱合乎本性、忿怒适度者，彼为智者。
95.
95.
Apparūpo [Pg.59] bahuṃbhāso, appapañño pakāsako;
Appapūro ghaṭo khobhe, appakhīrā gāvī cale.
内涵浅薄却多言，智慧浅薄却喜炫耀；犹如半满之壶易晃荡，乳少之牛易躁动。
96.
96.
Na titti rājā dhanamhi, paṇḍitopi subhāsite;
Cakkhupi piyadassane, na titti sāgaro jale.
国王于财富无足，智者于善说亦无足；眼于喜见之物无足，大海于水亦无足。
97.
97.
Hīnaputto [Pg.60] rājamacco, bālaputto ca paṇḍito;
Adhanassa dhanaṃbahu, purisānaṃ na maññatha.
卑贱之子可为王臣，愚昧之子可成智者，无财之人可拥巨富，故切莫轻视于人。
98.
98.
Yo [Pg.61] sisso sippalobhena, bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ;
Mūgova supinaṃ passaṃ, kathetumpi na ussahe.
若有学生因贪求技艺而广学，却犹如哑子见梦，不能言说。
99.
99.
Na bhijjetuṃ kumbhakāro, sobhetuṃ kumbha ghaṭati;
Na khipituṃ apāyesu, sissānaṃ vuḍḍhikāraṇā.
陶匠制作陶罐，非为打破，乃为庄严；师长教导弟子，非为使其堕于恶趣，乃为使其增上。
100.
100.
Adhanassa [Pg.62] rasaṃkhādo, abalassa hato naro;
Appaññassa vākyakaro, ummattaka samāhikho.
无财者贪图美味，无力者好勇斗狠，无智者轻信人言，此皆如疯人。
101.
101.
Ekenāpi surukkhena, pupphitena sugandhinā;
Vāsitaṃ kānanaṃ sabbaṃ, suputtena kulaṃ yathā.
仅以一株盛开芬芳之善树，能令整个森林熏香；贤善之子于家族，亦复如是。
102.
102.
Iṇakattā [Pg.63] pitā sattu, mātā ca byabhicārinī;
Bhariyā rūpavatī sattu, putto sattu apaṇḍito.
负债之父是敌，不贞之母是敌，美貌之妻是敌，愚昧之子亦是敌。
103.
103.
Guṇadosamasatthaññū, jano vibhajate kathaṃ;
Adhikāro kimandhassa, rūpabhedopaladdhiyaṃ.
不辨善恶之愚人，如何能作分别？犹如盲人于色差，有何能力可辨识？
104.
104.
Sabbattha [Pg.64] satthatoyeva, guṇadosavicecanaṃ;
Yaṃ karoti vināsatthaṃ, sāhasaṃ kimatodhikaṃ.
于一切事，功过之辨别，唯依教典；若无教典而行，有何比此更鲁莽？
105.
105.
Nihīyati [Pg.65] puriso nihīnasevī,Na ca hāyetha kadāci tulyasevī;
Seṭṭhamupanamaṃ udeti khippaṃ,Tasmā attano uttariṃ bhaje.
亲近卑劣者，人必堕落；亲近同等者，则不退堕；亲近贤胜者，能迅速提升。是故，应亲近比自己更优秀的人。
106.
106.
Paccuppannañca [Pg.66] yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
若人于现前之法，处处善观察，不动摇、不扰乱，智者应培育此（观慧）。
107.
107.
Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ nātivattati;
Āpūrati tassa yaso, sukkapakkheva candimā.
若人不因贪欲、瞋恚、怖畏、愚痴而逾越法，其名声增长圆满，犹如白月盈满。
108.
108.
Paṇḍito [Pg.67] sīlasampanno, saṇho ca paṭibhānavā;
Nivātavutti athaddho, tādiso labhate yasaṃ.
智者具足戒行，温和且具辩才，行为谦逊，不傲慢，如是之人得美名。
109.
109.
Dullabhaṃ [Pg.68] pākatikaṃ vākyaṃ, dullabho khemakaro suto;
Dullabhā sadisī jāyā, dullabho sajano piyo.
真实之语难得，带来安稳的儿子难得，相称的妻子难得，亲爱的善人难得。
110.
110.
Atthaṃ mahantamāpajja, vijjaṃ sampattimeva ca;
Careyyāmānathaddho yo, paṇḍito so pavuccati.
若人获得巨大财富、知识与成就，却能谦逊不傲，此人被称为智者。
111.
111.
Sutasanniccayā [Pg.69] dhīrā, tuṇhībhūtā apucchitā;
Puṇṇāsubhāsitenāpi, ghaṇṭādī ghaṭṭitā yathā.
贤者积累多闻，未被询问时则沉默，纵然满腹善说，亦如钟待敲击。
112.
112.
Apuṭṭho paṇḍito bherī, pajjunno hoti pucchito;
Bālo puṭṭho apuṭṭho ca, bahuṃ vikatthate sadā.
未被询问时，智者如（静默之）鼓；被询问时，智者如（降甘霖之）雨云。愚者无论被问与否，总是夸夸其谈。
113.
113.
Parūpavāde [Pg.70] badhiro, paravajje alocano;
Paṅgulo aññanārīsu, dussatakke acetano.
于他人之诽谤如聋，于他人之过失如盲，于他人之妻如跛，于邪恶之思虑如无心。
Cakkhumāssa yathā andho, sotavā badhiro yathā;
Paññavāssa yathāmūgo, balavā dubbaloriva;
Atha atthe samuppanne, sayetha matasāyitaṃ.
有眼者当如盲，有耳者当如聋；具慧者当如哑，有力者当如弱；若有事端生起，当如死者般躺卧。
114.
114.
Pāpamitte [Pg.71] vivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ;
Ovāde cassa tiṭṭheyya, patthento acalaṃ sukhaṃ.
远离诸恶友，亲近至上人；应安住于其教诲中，以求不动之乐。
115.
115.
Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu;
Iti vissaṭṭhakammante, atthā accenti māṇave.
“太冷了！太热了！太晚了！”——如是荒废工作者，利益从其身边过。
116.
116.
Yo [Pg.72] ca sītañca uṇhañca, tiṇābhiyyo na maññati;
Karaṃ purisakiccāni, so sukhaṃ na vihāyati.
若人视寒暑轻于草芥，勤行男儿应行之事，彼安乐不失。
117.
117.
Yasmiṃdese [Pg.73] na sammāno, na piyo na ca bandhavo;
Na ca vijjāgamo koci, na tattha divasaṃ vase.
在没有尊敬、没有挚爱、没有亲友，也没有任何学问可得的地方，不应在那里住哪怕一天。
118.
118.
Dhanavā sutavā rājā, nadī vajjo ime pañca;
Yattha dese na vijjanti, na tattha divasaṃ vase.
富人、多闻者、国王、河流、医生——此五者，若于一地不可得，不应于彼住一日。
119.
119.
Nabhassa [Pg.74] bhūsanaṃ cando, nārīnaṃ bhūsanaṃ pati;
Chamāya bhūsanaṃ rājā, vijjā sabbassa bhūsanaṃ.
月亮是天空的庄严，丈夫是女人的庄严，国王是土地的庄严，学问是一切的庄严。
120.
120.
Sukhatthiko sace vijjaṃ, vijjatthiko caje sukhaṃ;
Sukhatthino kuto vijjā, kuto vijjatthino sukhaṃ.
若求安乐者欲求学问，则当舍弃安乐；求安乐者何来学问？求学问者何来安乐？
121.
121.
Khaṇena [Pg.75] kaṇena ceva, vijjāmatthañca sādhaye;
Khaṇacāge kuto vijjā, kaṇacāge kato dhanaṃ.
应于刹那与点滴中，成就学问与财富；舍弃刹那，何来学问？舍弃点滴，何来财富？
122.
122.
Ācariyā pādamādatte, pādaṃ sisso sajānanā;
Pādaṃ sabrahmacārīhi, pādaṃ kālakkamena ca.
（学问）一分得自老师，一分得自弟子自学，一分得自同梵行者，一分得自岁月积累。
123.
123.
Dhammo [Pg.76] jaye no adhammo, saccaṃ jayati nāsaccaṃ;
Khamā jayati no kodho, devo jayati nāsūro.
法胜于非法，真实胜于虚妄；忍辱胜于瞋怒，天神胜于阿修罗。
124.
124.
Hatthassa bhūsanaṃ dānaṃ, saccaṃ kaṇṭhassa bhūsanaṃ;
Sotassa bhūsanaṃ satthaṃ, bhūsane kiṃ payojanaṃ.
布施是手的庄严，真实是颈的庄严，听闻经教是耳的庄严，（若有此三者），其余饰物何用？
125.
125.
Videsetu [Pg.77] dhanaṃ vijjā, byasanesu dhanaṃ mati;
Paraloke dhanaṃ dhammo, sīlaṃ sabbattha ve dhanaṃ.
于异国，学问是财富；于危难，智慧是财富；于来世，正法是财富；而戒行，实为一切处之财富。
126.
126.
Padose [Pg.78] dīpako cando, pabhāte dīpako ravi;
Tiloke dīpako dhammo, suputto kuladīpako.
夜晚，月亮是明灯；清晨，太阳是明灯；三界，正法是明灯；贤子，是家族的明灯。
127.
127.
Vidvā eva vijānāti, vidvajjanaparissamaṃ;
Na hi vañjhā vijānāti, guruṃ pasavavedanaṃ.
唯有智者能知晓智者的辛劳；正如不孕之妇不知晓分娩的剧痛。
128.
128.
Yassa [Pg.79] natthi sayaṃ paññā, satthaṃ tassa karoti kiṃ;
Locanehi vihīnassa, dappaṇo kiṃ karissati.
若人自身无智慧，经论于彼有何用？于双目失明之人，明镜岂有作用？
129.
129.
Kiṃ karissanti vattāro, sotaṃ yattha na vijjate;
Naggakapaṇake dese, rajako kiṃ karissati.
于无听者之处，说者能有何为？于赤身贫穷之国，染匠岂有作为？
130.
130.
Mūḷhasidhassāpadesena, [Pg.80] kunārībharaṇena ca;
Khalasattūhi saṃyogā, paṇḍitopyāvasīdati.
因教导愚钝弟子，因供养恶妇，以及与恶人交往，即使智者也会沉沦。
131.
131.
Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;
Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhi ve paramā sarā.
无爱胜于自爱，无财胜于谷物；无光胜于智慧，雨水乃最佳之源。
132.
132.
Bhujaṅgamaṃ [Pg.81] pāvakañca khattiyañca yasassinaṃ;
Bhikkhuñca sīlasampannaṃ, sammadeva samācare.
对于蛇、火、尊贵的刹帝利、具戒的比丘，皆应善加对待。
133.
133.
Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṃ nivesaye.
是故，智者见己利，贤者应于佛、法、僧中建立信心。
134.
134.
Guṇo [Pg.82] seṭṭhaṅgataṃ yāti, na ucce sayane vase;
Pāsādasikhare vāso, kāko kiṃ garuḷo siyā.
德行达到卓越，并非因住高床；住在宫殿顶上，乌鸦岂能成为金翅鸟？
135.
135.
Anāgataṃ bhayaṃ disvā, dūrato parivajjaye;
Āgatañca bhayaṃ disvā, abhīto hoti paṇḍito.
见到未来之怖畏，应远远避开；见到已来之怖畏，智者则无畏。
136.
136.
Asajjāya malāmantā, anuṭṭhānamalā gharā;
Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato malaṃ.
不习诵是咒语的垢秽，不精勤是家的垢秽；懒惰是容颜的垢秽，放逸是守护者的垢秽。
137.
137.
Anupubbena [Pg.83] medhāvī, thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe;
Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano.
慧者应次第地，点滴点滴地，刹那刹那地，如银匠般，除去自身的垢秽。
138.
138.
Yañhi [Pg.84] kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;
Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.
所当做者，方可说；所不当做者，不应说；对言而不行者，智者能知晓。
139.
139.
Visamaṃ sabhayaṃ ativāto, paṭicchannaṃ devanissitaṃ;
Pantho ca saṅgāmo titthaṃ, aṭṭhete parivajjiyā.
险地、危地、大风、隐蔽处、神灵所依处、道路、战场、渡口——此八者应避开。
140.
140.
Rattoduṭṭho [Pg.85] ca muḷho ca, mānī luddho tathālaso;
Ekacintī ca bālo ca, ete atthavināsakā.
贪欲者、嗔恚者、愚痴者，我慢者、贪婪者、懈怠者，独思者、愚者——此等是利益的破坏者。
141.
141.
Ratto duṭṭho ca mūḷho ca, bhīru āmisagaruko;
Itthī soṇḍo paṇḍako ca, navamo dārakopi ca.
贪欲者、嗔恚者、愚痴者，胆怯者、贪食者，女人、酒鬼、黄门，第九是孩童。
142.
142.
Navate puggalā loke, ittarā calitā calā;
Etehi mantitaṃ guyhaṃ, khippaṃ bhavati pākaṭaṃ.
世间有此九种人，他们轻浮、动摇、不稳定；与此等人商议的秘密，很快就会泄露。
143.
143.
Yo [Pg.86] niruttiṃ na sikkheyya, sikkhanto piṭakattayaṃ;
Pade pade vikaṅkheyya, vane andhagajo yathā.
若不学习文法，即使学习三藏，也会步步疑惑，如同林中盲象。
144.
144.
Suttaṃ [Pg.87] dhātu gaṇoṇvādi, nāmaliṅgānusāsanaṃ;
Yassa tiṭṭhati jivhagge, sabyākaraṇakesarī.
经、词根、词组、乌那陀等词缀、名词与性的教导——此等若住于谁之舌尖，彼即为文法之狮。
145.
145.
Saddatthalakkhaṇe bhedī, yo yo nicchitalakkhaṇe;
So so ñātumakicchena, pahoti piṭakattaye.
谁能辨别词、义与相，并确定其相，他就能不费力地通晓三藏。
146.
146.
Yo [Pg.88] saddasatthakusalo kusalo nighaṇḍu,Chando alaṅkatisu niccakatābhiyogo;
So yaṃ kavittavikalopi kavīsu saṅkhyaṃ,Moggayha vindati hi kitti’ mamandarūpaṃ.
谁精通文法，精通词典，于韵律和修辞常加精进；他即使诗才不足，亦能在诗人中占一席位，获得不朽的声誉。
147.
147.
Sukkhopi [Pg.89] candanataru na jahāti gandhaṃ,Nāgo gato naramukhe na jahāti līḷaṃ;
Yantagato madhurasaṃ na jahāti ucchu,Dukkhopi paṇḍitajano na jahāti dhammaṃ.
檀香树即使干枯也不失其香气，象即使面对人群也不失其威仪；甘蔗即使进入压榨机也不失其甜味，智者即使身处苦难也不舍弃正法。
148.
148.
Dhanadhaññappayogesu, tathā vijjāgamesu ca;
Āhāre byavahāre ca, cattalajjo sadā bhave.
于财富谷物之运用，于学问知识之获得，于饮食交往中，应常无羞怯。
149.
149.
Sābhāvikī [Pg.90] ca paṭibhā, sutañca bahunimmalaṃ;
Amando cābhiyogoyaṃ, hetu hotiha bandhane.
天生的才智，广博清净的听闻，以及不懈的精进——此乃今世创作之因。
150.
150.
Jaheyya [Pg.91] pāpake mitte, bhajeyya paṇḍite jane;
Sādhavo abhiseveyya, suṇeyya dhammamuttamaṃ.
应舍弃恶友，应亲近智者；应侍奉善人，应听闻最上之法。
151.
151.
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ;
Yādisaṃ vappate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ.
行善者得善，行恶者得恶；播种何种种子，便收获何种果实。
152.
152.
Chando [Pg.92] nidānaṃ gāthānaṃ, akkharā tāsaṃ viyañjanaṃ;
Nāmasannissitā gāthā, kavi gāthānamāsayo.
韵律是偈颂的根源，字母是它们的表达；偈颂依附于名，诗人是偈颂的依处。
153.
153.
Tasmā [Pg.93] hi paṇḍito poso, sampassaṃ hitamattano;
Paññavantaṃbhipūjeyya, cetiyaṃ viya sādaro.
是故，智者见自身之利益，应恭敬礼敬具慧者，犹如虔诚礼敬佛塔。
154.
154.
Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena sahasaṃvase;
Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye.
应见智者，应闻智者，应与智者共住；应与智者交谈，行其所行，喜其所喜。
155.
155.
Nayaṃ [Pg.94] nayati medhāvī, adhurāyaṃ na yuñjati;
Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati;
Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo.
智者引导正道，不负不正之轭。善导者最为殊胜，被善言教导时不怒。他了知调伏之法，与他交往是善的。
156.
156.
Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;
Abhibhuyya sabbāni parissayāni,Careyya tenattamano satimā.
若能觅得贤明、具慧、善住的同伴，则应克服一切危难，具念、欣然地与他同行。
157.
157.
No [Pg.95] ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;
Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya,Eko care mātaṅgaraññeva nāgo.
若不能觅得贤明、具慧、善住的同伴，则应如国王舍弃已征服之国，如林中大象，独自游行。
158.
158.
Sokaṭṭhānasahassāni[Pg.96], bhayaṭṭhānasatāni ca;
Divase divase mūḷha-māvisanti na paṇḍitaṃ.
千种忧愁处，百种怖畏处，日复一日侵扰愚者，而非智者。
159.
159.
Jalabindunipātena, cirena pūrate ghaṭo;
Tathā sakalavijjānaṃ, dhammassa ca dhanassa ca.
水滴不断下落，水瓮亦能充满；一切学问、正法与财富的积累，亦复如是。
160.
160.
Paṇḍitā [Pg.97] dukkhaṃ patvāna, na bhavanti visādino;
Pavissa rāhuno mukhaṃ, kiṃ no deti puna sasī.
智者遭遇痛苦，不生忧愁；月亮进入罗睺之口，岂不复明？
161.
161.
Javena assaṃ jānanti, vāhena ca balibaddhaṃ;
Duhena dhenuṃ jānanti, bhāsamānena paṇḍitaṃ.
以速度知马，以负重知牛，以产乳知母牛，以言谈知智者。
162.
162.
Manasā [Pg.98] cintitaṃ kammaṃ, vacasā na pakāsaye;
Aññalakkhitakāriyassa, yato siddhi na jāyate.
心中所思之事，不应以言语宣说；因为事情若被他人察知，则无法成功。
163.
163.
Anabhyāse visaṃ vijjā, ajiṇṇe bhojanaṃ visaṃ;
Visaṃ sabhā daliddassa, vuddhassa taruṇī visaṃ.
不修习，学问是毒；不消化，食物是毒；于贫者，集会是毒；于老者，少妇是毒。
Cattāro pañca ālope, ābhutvā udakaṃ pive;
Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno.
食四五口，而后饮水；于精勤比丘，足以安乐住。
164.
164.
Yassa eso pasutopi, guṇavā pujjate naro;
Dhanu vaṃsavisuddhopi, nigguṇo kiṃ karissati.
即使放逸之人，若具德亦受敬；纵是纯竹之弓，若无弦能何为？
165.
165.
Issī [Pg.100] dayī asaṃtuṭṭho, kodhano niccasaṅkīto;
Parabhāgyopajīvī ca, chaḷete dukkhabhāgino.
嫉妒者、吝啬者、不满足者、易怒者、常怀疑者，以及依他活命者，此六者为受苦之人。
166.
166.
Sumahantāni sattānī, dhārayantā bahussutā;
Chettāro saṃsayānañca, kaliṃ yanti lobhamohitā.
即使是博学多闻、能断疑惑者，若为贪痴所惑，亦陷于争斗。
167.
167.
Nadītīre [Pg.101] khate kūpe, araṇītālavaṇṭake;
Na vade dakādī natthīti, mukhe ca vacanaṃ tathā.
于河岸所掘之井，于钻木与棕榈扇，莫言无水等；口中之言亦如是。
168.
168.
Sabbaṃ suṇāti sotena, sabbaṃ passati cakkhunā;
Na ca diṭṭhaṃ sutaṃ dhīro, sabbaṃ uccitu marahati.
以耳听一切，以眼见一切；然智者于所见闻，不应尽说。
169.
169.
Bālādapi [Pg.102] gahetabbaṃ, yuttamuttamanīsibhi;
Ravissāvisaye kiṃ na, padīpassa pakāsanaṃ.
即使是愚者所说，若其言合理，智者亦应听取；于太阳照耀之处，灯火岂不发光？
170.
170.
Tasmā [Pg.103] hi paṇḍito poso, sampassaṃ attamattano;
Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.
是故，智者当省察己利，如理思择法，如是于此得清净。
171.
171.
Kiṃ tena jātujātena, mātuyobbannahārinā;
Ārohati na yo saka-vaṃsaagge dhajo yathā.
夺母青春之所生者，若不能如旗帜升于家族之巅，生之何用？
172.
172.
Sammā upaparikkhitvā, akkharesu padesu ca;
Coraghāto siyā sisso, guru coraṭṭakārako.
当善审察字与句，否则弟子成盗贼杀手，老师则成造贼者。
173.
173.
Adantadamanaṃ [Pg.104] satthaṃ, khalānaṃ kurute madaṃ;
Cakkhusaṅkhārakaṃ tejaṃ, ulūkānaṃmivandhakaṃ.
调伏未调伏者之教法，于恶人则增其骄慢；犹如能令眼见之光，于猫头鹰则使其盲。
174.
174.
Narattaṃ dullabhaṃ loke, vijjā tatra sudullabhā;
Kavittaṃ dullabhaṃ tatra, satti tatra sudullabhā.
世间人身难得，于中博学更难得；于中诗才复难得，于中能力尤难得。
175.
175.
Yebhuyyena [Pg.105] hi sattānaṃ, vināse paccupaṭṭhite;
Anayo nayarūpena, buddhimāgamma tiṭṭhati.
大凡众生，当毁灭现前时，灾祸会以良策之貌，依附智慧而生。
Sujanakaṇḍa
善人品
176.
176.
Saddhāsīlādidhammehi, [Pg.106] sappanno seṭṭhamānuso;
Vutto buddhādisantehi, sādhusappuriso iti.
具足信、戒等法者，是为最上之人；为佛陀等圣者，称为善人、正士。
Saddādhanaṃ sīladhanaṃ, hirīottappiyaṃ dhanaṃ;
Sutadhanañca cāgo ca, paññā ve sattamaṃ dhanaṃ.
信财、戒财、惭财、愧财、闻财、施财，智慧实为第七财。
Yassa ete dhanā atthi, itthiyā purisassa vā;
Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ.
若有此等财，不问男或女，人言彼不贫，其生不空过。
Tasmā saddhañca sīlañca, pasādaṃ dhammadassanaṃ;
Anuyuñjetha medhāvī, saraṃ buddhānasāsanaṃ.
是故，智者忆念佛陀教，当勤修信、戒、净信与见法。
177.
177.
Sabbhireva [Pg.107] samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.
当与善士交，当与善士亲；了知善士法，能进不能退。
178.
178.
Caja dujjanasaṃsaggaṃ, bhaja sādhusamāgamaṃ;
Kara puññamahorattaṃ, sara niccamaniccataṃ.
舍恶人交，近善人会；昼夜行善，恒念无常。
179.
179.
Yo [Pg.108] ve kataññū katavedī dhīro,Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti;
Dukkhitassa sakkacca karoti kiccaṃ,Tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadanti.
知恩报恩之智者，为善友且心虔诚，于苦难者勤作事，人称如是为正士。
180.
180.
Mātāpettibharaṃ [Pg.109] jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ;
Saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ.
供养父母，尊敬族长，言语柔和，远离离间。
181.
181.
Maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ;
Taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu ‘‘sappuriso’’iti.
致力于除悭，住于实语，克制愤怒者，忉利诸天神，称彼为正士。
182.
182.
Kulajāto kulaputto, kulavaṃsasurakkhato;
Attanā dukkhappattopi, hīnakammaṃ na kāraye.
良家子生于良家，善护家族之传承；纵使自身陷于苦，亦不为卑劣之行。
183.
183.
Udeyya [Pg.110] bhāṇu pacchime, nameyya meruaddipi;
Sītalaṃ yadi naraggi, pabbatagge ca uppalaṃ;
Vikase na viparitā, sādhuvācā kudācanaṃ.
纵使日西升，须弥山亦倾，纵使火变冷，山顶莲花生；善人之言语，永不作颠倒。
184.
184.
Sukhā rukkhassa chāyāva, tato ñātimātāpitu;
Tato ācerassa rañño, tato buddhassanekadhā.
树荫为乐，亲族父母之荫胜于彼；师长国王之荫又胜于彼；佛陀之荫复胜于彼，其乐多方。
185.
185.
Bhamarā [Pg.111] pupphamicchanti, guṇamicchanti sajjanā;
Makkhikā pūtimicchanti, dosamicchanti dujjanā.
蜜蜂求花，善人求德；苍蝇求腐，恶人求过。
186.
186.
Mātuhīno [Pg.112] dubbhāso hi, pituhīno dukkiriyo;
Ubho mātupituhīnā, dubbhāsā ca dukkiriyā.
无母者言恶，无父者行恶；父母俱无者，言行皆恶。
187.
187.
Mātuseṭṭho subhāso hi, pituseṭṭho sukiriyo;
Ubhomātu pituseṭṭhā, subhāsā ca sukiriyā.
有贤母者言善，有贤父者行善；父母俱贤者，言行皆善。
188.
188.
Sunakho [Pg.113] sunakhaṃ disvā, dantaṃ dasseti hiṃsituṃ;
Dujjano sujanaṃ disvā, rosayaṃ hiṃsamicchati.
犬见他犬，露牙欲伤害；恶人见善人，忿怒而欲加害。
189.
189.
Na ca vegena kiccāni, kattabbāni kudācanaṃ;
Sahasā kāritaṃ kammaṃ, bālo pacchānutappati.
绝不应仓促行事；仓促所做之业，愚者事后追悔。
190.
190.
Kodhaṃ [Pg.114] vadhitvā na kadāci socati,Makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti;
Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha,Etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo.
杀嗔者永不忧愁；诸仙赞叹舍弃伪善；应忍受一切粗恶之言，圣者称此忍辱为最上。
191.
191.
Dukkho nivāso sambādhe, ṭhāne asucīsaṅkate;
Tato arimhi appiye, tatopi akataññunā.
在拥挤、不净之处居住是苦；与怨敌、不喜爱者同住是苦；与不知感恩者同住更是苦。
192.
192.
Ovadeyyā’nusāseyya[Pg.115], asabbhā ca nivāraye;
Satañhi so piyo hoti, asataṃ hotiappiyo.
应劝诫，应教诲，阻止不善之行；彼为善人所喜爱，为恶人所不喜。
193.
193.
Uttamattanivātena, kakkhaḷaṃ mudunā jaye;
Nīcaṃ appakadānena, vāyāmena samaṃ jaye.
以谦卑胜高傲，以柔和胜粗暴；以小施胜卑劣，以精勤胜同等者。
194.
194.
Na [Pg.116] visaṃ visamiccāha, dhanaṃ saṅghassa uccate;
Visaṃ ekaṃva hanati, hanati saṅghassa sabbaṃ.
我不称毒药为毒，僧伽之财方被称为毒；毒药仅害一人，侵损僧财则毁坏一切。
195.
195.
Dhanamappampi [Pg.117] sādhūnaṃ, kūpe vāriva nissayo;
Bahuṃapi asādhūnaṃ, na ca vāriva aṇṇave.
善士之财虽少，如井中之水可为依止；恶人之财虽多，如海中之水不可为依止。
196.
196.
Apattheyyaṃ na pattheyya, acinteyyaṃ na cintaye;
Dhammameva sucinteyya, kālaṃ moghaṃ na icchaye.
不应求者不应求，不应思者不应思；唯应善思于正法，不应虚度光阴。
197.
197.
Acintitampi [Pg.118] bhavati, cintitampi vinassati;
Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vā.
未曾思量者亦会发生，纵然思量者亦会消亡；财富非由思虑而成，于男女皆是如此。
198.
198.
Asantassa piyo hoti, sante na kurute piyaṃ;
Asataṃ dhammaṃ roceti, taṃ parābhavato mukhaṃ.
喜爱恶人，不喜善人；乐于恶人之法，此乃衰败之门。
199.
199.
Guṇā [Pg.119] kubbanti dūtattaṃ, dūrepi vasataṃ sataṃ;
Ketake gandhaṃ ghāyitvā, gacchanti bhamarā sayaṃ.
善人虽居远，德行能为使；犹如蜂嗅到计打迦花(Ketaka)之香，自然会前来。
200.
200.
Pubbajātikataṃ kammaṃ, taṃ kammamīti kathyate;
Tasmā purisākārenaṃ, yataṃ kare atandito.
往昔所造之业，被称为“业”；是故应以丈夫之力，不倦地努力。
201.
201.
Mattikapiṇḍato kattā, kurute yaṃ yadicchati;
Evamattakataṃ kammaṃ, māṇavo paṭipajjate.
陶师以泥团，随其所欲而造作；如是，人承受自己所造之业。
202.
202.
Uṭṭhāyoṭṭhāya [Pg.121] bodheyyaṃ, mahabbhaya mupaṭṭhitaṃ;
Maraṇabyādhisokānaṃ, kimajja nipatissati.
起身！起身！当觉悟，大怖畏已现前；死亡、疾病与忧愁，今日何者将降临？
203.
203.
Pāṇā yathāttanobhiṭṭhā, bhūtānamapi te tathā;
Attopamena bhūtesu, dayaṃ kubbanti sādhavo.
生命于己为至爱，于诸众生亦复然；善人以己为譬喻，于诸众生行悲悯。
Sabbe [Pg.122] tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno;
Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye.
一切众生惧于刑罚，一切众生皆畏惧死亡；以己为喻，不应杀，不应教他杀。
204.
204.
Bālo vā yadi vā vuddho, yuvā vā gehamāgato;
Tassa pūjā vidhātabbā, sabbassābhyāgato garu.
无论是幼、是老、是青年，凡来至家中者，皆应予以尊敬；于一切人，客为尊。
205.
205.
Ākiṇṇopi asantehi, asaṃsaṭṭhova bhaddako;
Bahunā sannajātena, gacchena ubbattenidha.
纵然被恶人围绕，不与之为伍者为善；与众多恶人同行，于此世间将被卷走。
Bāladujjanakaṇḍa
愚者恶人品
206.
206.
Kāyaduccaritādīhi[Pg.124], sampanno pāpamānujo;
Bāloti lokanāthena, kittito dhammasāminā.
具足身恶行等之恶人，为世间导师、法主所称为愚者。
207.
207.
Ducintitacintī ceva, dubbhāsitabhāsīpi ca;
Dukkaṭakammakārī ca, pāpako bālamānujo.
常怀恶思，常说恶说，常作恶作，是为造恶之愚人。
208.
208.
Atipiyo [Pg.125] na kātabbo, khalo kotuhalaṃ karo;
Sirasā vahamānopi, aḍḍhapūro ghaṭo yathā.
勿与制造骚动之恶人过于亲近；纵然顶戴于首，亦如半满之瓶。
209.
209.
Sappo duṭṭho khalo duṭṭho, sappā duṭṭhataro khalo;
Mantosadhehi taṃ sappaṃ, khalaṃ kenupasammati.
毒蛇恶，恶人亦恶，恶人比毒蛇更恶；毒蛇可用咒药平息，恶人以何得平息？
210.
210.
Yo [Pg.126] bālo maññati bālyaṃ, paṇḍito vāpi tenaso;
Bālo ca paṇḍitamānī, sa ve bāloti vuccati.
若愚者自知其愚，彼因此亦为智者；若愚者自以为智，彼实可称为愚者。
211.
211.
Madhūva maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;
Yadā ca paccati pāpaṃ, atha dukkhaṃ nigacchati.
愚者视恶如蜜，于其恶业未成熟时；一旦恶业成熟，彼时即遭受痛苦。
212.
212.
Na [Pg.127] sādhu balavā bālo, sāhasā vindate dhanaṃ;
Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjati.
强壮之愚者，以暴力获取财富，实非为善；身坏命终时，无慧者堕于地狱。
213.
213.
Ghare [Pg.128] duṭṭho mūsiko ca, vane duṭṭho ca vānaro;
Sakuṇe ca duṭṭho kāko, nareduṭṭho ca brāhmaṇo.
家中鼠为恶，林中猿为恶，鸟中鸦为恶，人中婆罗门(brāhmaṇo)为恶。
214.
214.
Dīghā jāgarato ratti, dīghaṃ santassa yojanaṃ;
Dīgho bālānasaṃsāro, saddhammaṃ avijānataṃ.
于不眠者，夜漫长；于疲惫者，路漫长；于不知正法之愚者，轮回漫长。
215.
215.
Tilamattaṃ [Pg.129] paresañca, appadosañca passati;
Nāḷikerampi sadosaṃ, khalajāto na passati.
恶人能见他人芝麻许之小过，却不见自身椰子般之大过。
216.
216.
Nattadosaṃ pare jaññā, jaññā dosaṃ parassatu;
Guyho kummāva aṅgāni, paradosañca lakkhaye.
不见己之过，只见他人过；如龟藏肢体，专察他人非。
217.
217.
Luddhaṃ [Pg.130] atthena gaṇheyya, thaddhaṃ añjalikammunā;
Chandānuvattiyā mūḷhaṃ, yathābhūtena paṇḍitaṃ.
贪婪者以利诱之，傲慢者以合掌敬之，愚痴者以顺从其意，智慧者以如实言之。
218.
218.
Yathā udumbarapakkā, bahi rattakā eva ca;
Antokimila sampuṇṇā, evaṃ dujjanahadayā.
犹如优昙钵(udumbara)果熟，其外鲜红，其内充满金毗罗(kimila)虫；恶人之心亦复如是。
219.
219.
Yāvajīvampi [Pg.131] ce bālo, paṇḍitaṃ payirupāsati;
Na so dhammaṃ vijānāti, dabbī sūparasaṃ yathā.
愚者虽终身亲近智者，却不识正法，犹如汤勺不知汤味。
220.
220.
Carañce nādhigaccheyya, seyyaṃ sadisamattano;
Ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā, natthi bāle sahāyatā.
若行时未得胜己或等己者为伴，则应坚定独行；与愚者实无友谊可言。
221.
221.
Ajātamatamūḷhānaṃ[Pg.132], varamādayo na cantimo;
Sakiṃ dukkhakarāvāda-yontimo tu pade pade.
于未生、已死、愚痴者三者中，前二者为胜，非最后者；前二者仅致一次之苦，而后者则步步皆苦。
222.
222.
Dujjanena [Pg.133] samaṃ veraṃ, sakhyañcāpi na kāraye;
Uṇho dahati caṅgāro, sīto kaṇhāyate karaṃ.
莫与恶人结怨，亦莫与之交友；热炭灼手，冷炭污手。
223.
223.
Dujjano piyavādī ca, netaṃ vissāsakāraṇaṃ;
Madhu tiṭṭhati jivhagge, hadaye halāhalaṃ visaṃ.
恶人虽言语悦耳，然此非可信之由；其舌尖有蜜，其心中有剧毒。
224.
224.
Dujjano [Pg.134] parihātabbo, vijjāyālaṅkatopi ca;
Maṇinā bhūsito sappo, kimeso na bhayaṅkaro.
恶人当远离，纵然有学识庄严；如蛇饰以摩尼宝，岂不令人畏惧？
225.
225.
Nāḷikerasamākārā, dissantepi hi sajjanā;
Aññe badarikākārā, bahireva manoharā.
善人犹如椰子(nāḷikera)，另有恶人如枣(badarikā)，仅外表悦人。
Yathāpi [Pg.135] pana sapakkā, bahi kaṇṭakameva ca;
Anto amatasampuṇṇā, evaṃ sujanahadayā.
犹如波那娑(panasa)果熟，外表有刺，内里充满甘露；善人之心亦复如是。
Yathā udumbarapakkā, bahi rattakameva ca;
Evaṃ kimilasampuṇā, evaṃ dujjanahadayā.
犹如优昙钵(udumbara)果熟，其外鲜红，其内充满金毗罗(kimila)虫；恶人之心亦复如是。
226.
226.
Dosabhīto anārambho, taṃ kā purisalakkhaṇaṃ;
Kohyajiṇṇabhayā nanu, bhojanaṃ parihīyate.
因畏惧过失而不作为，此岂为丈夫之相？诚然，谁会因害怕不消化而放弃饮食呢？
227.
227.
Payopānaṃ bhujaṅgānaṃ, kevalaṃ visavaḍḍhanaṃ;
Upadeso hi mūḷhānaṃ, pakopāya na santiyā.
蛇饮牛乳，唯增其毒；教诲愚者，只长其怒，不为寂静。
228.
228.
Na [Pg.136] ṭhātabbaṃ na gantabbaṃ, dujjanena samaṃ kvaci;
Dujjano hi dukkhaṃ deti, na so sukhaṃ kadācipi.
任何时候，皆不应与恶人共住同行；恶人只带来痛苦，从不给予安乐。
229.
229.
Abaddhā tattha bajjhanti, yattha bālā pabhāsare;
Baddhāpi tattha muccanti, yattha dhīrā pabhāsare.
于愚者言谈之处，未缚者亦遭束缚；于智者言谈之处，已缚者亦得解脱。
230.
230.
Parittaṃ [Pg.137] dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave;
Evaṃ kusitamāgamma, sādhu jīvipi sīdati;
Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ.
犹如乘小木筏于大洋中沉没，亲近懈怠者，善活者亦沉沦；是故当远离彼懈怠、无精进者。
231.
231.
Saddhāsīlādisampanno[Pg.138], sumitto sādhumānuso;
Tādisaṃ mittaṃ seveyya, vuddhikāmo vicakkhaṇo.
具足信、戒等德，为善友、正直之人；有智者若欲求增长，当亲近如是之友。
232.
232.
Dānādiguṇaseṭṭhehi, miditabbo mitto hi kho;
Tādisaṃ avaṅkeneva, manasā bhajeyya sudhī.
当以布施等殊胜之德衡量善友；智者应以正直之心亲近如是之人。
333.
333.
Hitakkaro [Pg.139] paro bandhu, bandhupi ahito paro;
Ahito dehajo byādhi, hitaṃ araññamosadhaṃ.
行益者是殊胜的亲属，亲属亦可为敌；身体所生之病为害，林中之药为益。
234.
234.
Parokkhe [Pg.140] kiccahantāraṃ, paccakkhe piyavādinaṃ;
Vajjaye tādisaṃ mittaṃ, visakumbhaṃ payomukhaṃ.
背后破坏事务，当面甜言蜜语；当远离如是之友，犹如毒瓶口涂乳。
135.
135.
Dhanahīne caje mitto, puttadārā sahodarā;
Dhanavanteva sevanti, dhanaṃ loke mahāsakhā.
贫乏之时，朋友、妻儿、兄弟皆会舍弃；唯有富裕者受人奉承，财富是世间的大友伴。
236.
236.
Jāniyā [Pg.141] pesane bhacce, bandhave byasanāgame;
Mittañca āpadikāle, bhariyañca vibhavakkhaye.
差遣仆役时可知其忠诚，灾祸临头时可知亲属，患难之际可知朋友，财富散尽时可知妻子。
237.
237.
Ussave byasane ceva, dubbhikkhe sattuviggahe;
Rājadvāre susāne ca, yo tiṭṭhati so bandhavā.
在庆典、灾厄、饥馑、战乱、王宫门前以及墓地，能常伴左右者，方为真亲属。
238.
238.
Na [Pg.142]2 vissase amittassa, mittañcāpi na vissase;
Kadāci kupite mitte, sabbadosaṃ pakāsati.
莫信敌人，亦莫全信朋友；因为朋友一旦发怒，便会揭露你所有的过失。
239.
239.
Mātā mittaṃ pitā ceti, sabhāvā taṃ tayaṃ hitaṃ;
Kammakaraṇato caññe, bhavanti hitabuddhiyo.
母亲为友，父亲亦然，此二者天生有益；其他人则因其行为而生起善意。
240.
240.
Āpadāsu [Pg.143] mittaṃ jaññā, yuddhe sūraṃ iṇe suciṃ;
Bhariyaṃ khīṇesu vittesu, byasanesu ca bandhavaṃ.
患难之中可知朋友，战场之上可知勇士，负债之时可知清白者；财富耗尽时可知妻子，灾祸临头时可知亲属。
241.
241.
Sakiṃ duṭṭhañca yo mittaṃ, puna sandhātumicchati;
Sa maccumupagaṇhāti, gabbhaṃ assatarī yathā.
若有人欲与曾为敌的友人重归于好，他便是在拥抱死亡，犹如骡子怀孕一般。
242.
242.
Iṇaseso [Pg.144] aggiseso, rogaseso tatheva ca;
Punappunaṃ vivaḍḍhanti, tasmā sesaṃ na kāraye.
剩余的债务、剩余的火苗、以及剩余的疾病，它们都会一再增长；因此，不应留下任何残余。
243.
243.
Padumaṃva mukhaṃ yassa, vācā candanasītalā;
Tādisaṃ no paseveyya, hadaye tu halāhalaṃ.
其面如莲花，言语如檀香般清凉；但其心中却怀剧毒。莫亲近如是之人。
244.
244.
Na [Pg.145] seve pharusaṃ sāmiṃ, na ca seveyya macchariṃ;
Tato apaggaṇha sāmiṃ, neva niggahitaṃ tato.
莫亲近暴戾的主人，亦莫亲近悭吝的主人；当远离那样的主人，不要被他们所压制。
245.
245.
Kudesañca [Pg.146] kumittañca, kukulañca kubandhavaṃ;
Kudārañca kudāsañca, dūrato parivajjaye.
恶国、恶友、恶家族、恶亲属、恶妻、恶仆，皆当远远避开。
246.
246.
Sītavāco bahumitto, pharuso appamittako;
Upamā ettha ñātabbā, sūriyacandarājūnaṃ.
言语温和者朋友众多，言语粗暴者朋友稀少；此中当知日月之喻。
247.
247.
Ahitā paṭisedho ca, hitesu ca payojanaṃ;
Byasane apariccāgo, itidaṃ mittalakkhaṇaṃ.
阻止不善之事，引导有益之事，危难时不离弃——此乃朋友的特征。
248.
248.
Piyo [Pg.147] garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;
Gambhīrañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako;
Tādisaṃ mittaṃ seveyya, bhūtikāmo vicakkhaṇo.
可爱、可敬、值得培养，善于言谈且能忍受他人言语，能说深奥之法，不将人置于不当之处；智者若欲求繁荣，当亲近如是之友。
Piyo [Pg.148] garu bhāva nīyo, vattā ca vacanakkhamo;
Gambhirañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako.
可爱、可敬、值得培养，善于言谈且能忍受他人言语，能说深奥之法，不将人置于不当之处。
Yamhi etāni ṭhānāni, saṃvijjantidha puggale;
So mitto mittakāmena, atthakāmānukampato;
Api nāsiyamānena, bhajitabbo tathāvidho.
若于某人具足此等品德，则希求朋友者，为自利与悲悯故，纵使自身正趋败坏，亦应亲近如是之友。
249.
249.
Orasaṃ katasambandhaṃ, tathā vaṃsakkamāgataṃ;
Rakkhako byasanehi, mittaṃ ñeyyaṃ catubbidhaṃ.
亲生子、结交者、世代相传者、以及危难中的保护者——当知此四种朋友。
250.
250.
Piyo garu bhāvaniyo, vattā ca vacanakkhamo;
Gambhirañca kathaṃ kattā, na caṭṭhāne niyojako;
Taṃ mittaṃ mittakāmena, yāvajīvampi seviyaṃ.
可爱、可敬、值得培养，善于言谈且能忍受他人言语，能说深奥之法，不将人置于不当之处；渴望朋友者，应终生亲近如是之友。
Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;
Gambhirañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako;
Tādisaṃ mittaṃ seveyya, bhūtikāmo vicakkhaṇo.
可爱、可敬、值得培养，善于言谈且能忍受他人言语，能说深奥之法，不将人置于不当之处；智者若欲求繁荣，当亲近如是之友。
Rājakaṇḍa
王品
251.
251.
Mahājanaṃ [Pg.150] yo rañjeti, catūhipi vatthūhi vā;
Rājāti vuccate loke, iti sallakkhaye vidvā.
以四摄事令大众欢喜者，世间称之为王；智者当如是辨识。
252.
252.
Dānañca atthacariyā, piyavācā attasamaṃ;
Saṅgahā caturo ime, munindena pakāsitā.
布施、利行、爱语、以及同事；此四摄事，乃是圣者所宣说。
Dānampi [Pg.151] atthacariyatañca, piyavāditañca samānattatañca;
Kariyacariyasusaṅgahaṃ bahūnaṃ, anavamatena guṇena yāti saggaṃ;
布施、利行、爱语、以及同事；以这些善行摄受大众，以无瑕之德，得生善趣。
Dānañca peyyavajjañca, atthacariyā ca yā idha;
Samānattatā ca dhammesu, tattha tattha yathārahaṃ;
Ete kho saṅgahā loke, rathassāṇīva yāyato.
布施、爱语、利行，以及在诸法中平等对待，各适其所；此等摄事在世间，犹如行进中车轮之轮辖。
253.
253.
Dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ;
Akkodhaṃ avihiṃsañca, khantī ca avirodhanaṃ;
Dasete dhamme rājāno, appamattena dhārayyuṃ.
布施、持戒、舍离、正直、柔和、自制、无嗔、无害、忍辱、以及不违逆；国王应以不放逸之心受持此十法。
254.
254.
Ekayāmaṃ [Pg.152] saye rājā, dviyā maññeva paṇḍito;
Gharāvāso tiyāmova, catuyāmo tu yācako.
国王睡一更，智者睡两更；居家者睡三更，而乞丐则睡四更。
255.
255.
Aputtakaṃ gharaṃ suññaṃ, raṭṭhaṃ suññaṃ arājakaṃ;
Asippassa mukhaṃ suññaṃ, sabbasuññaṃ daliddattaṃ.
无子之家空虚，无王之国空虚；无技艺者之口空虚，贫穷则一切皆空虚。
256.
256.
Dhanamicche [Pg.153] vāṇijeyya, vijjamicche bhaje sutaṃ;
Puttamicche taruṇitthiṃ, rājāmaccaṃ icchāgate.
欲求财富者当经商，欲求知识者当亲近多闻者；欲求子嗣者当娶年轻女子，欲求王臣者当亲近王臣。
257.
257.
Pakkhīnaṃ balamākāso, macchānamudakaṃ balaṃ;
Dubbalassa balaṃ rājā, kumārānaṃ rudaṃ balaṃ.
飞鸟之力在于天空，鱼之力在于水中；弱者之力在于国王，孩童之力在于哭泣。
258.
258.
Khamā [Pg.154] jāgariyuṭṭhānaṃ, saṃvibhāgo dayikkhaṇā;
Nāyakassa guṇā ete, icchitabbā sataṃ sadā.
忍耐、警觉与奋起，分享与慈悯；此乃领袖之德，贤者恒应希求。
259.
259.
Sakiṃ vadanti rājāno, sakiṃ samaṇabrāhmaṇā;
Sakiṃ sappurisā loke, esa dhammo sanantano.
王者言出必行，沙门婆罗门亦然；世间善士亦如是，此乃恒常之法。
260.
260.
Alaso gīhi kāmabhogī na sādhu,Asaññato pabbajito na sādhu;
Rājā na sādhu anisammakārī,Yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.
居家懈怠耽于欲乐者，非善；出家无节制者，非善；君王行事不审慎者，非善；智者怀嗔怒者，非善。
261.
261.
Āyaṃ khayaṃ sayaṃ jaññā, katākataṃ sayaṃ jaññā;
Niggahe niggahārahaṃ, paggahe paggahārahaṃ.
当自知得失，当自辨善恶；应抑者当抑，应扬者当扬。
262.
262.
Mātā [Pg.156] puttakataṃ pāpaṃ, sissakataṃ guru tathā;
Rājā raṭṭhakataṃ pāpaṃ, rājakataṃ purohito.
母亲因儿子所造之恶而受累，导师亦因弟子所造之恶而受累；国王因国民所造之恶而受累，祭司亦因国王所造之恶而受累。
263.
263.
Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine;
Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ.
以无嗔战胜嗔怒，以善战胜不善；以布施战胜悭吝，以真实战胜妄语者。
264.
264.
Adantadamanaṃ [Pg.157] dānaṃ, dānaṃ sabbatthasādhakaṃ;
Dānena piyavācāya, unnamanti namanti ca.
布施能调伏难调者，布施能成就一切事；以布施与爱语，人能升进亦能谦恭。
Adantadamanaṃ [Pg.158] dānaṃ, adānaṃ dantadūsakaṃ;
Dānena piyavācāya, unnamanti namanti ca.
布施能调伏难调者，不布施则败坏已调伏之德行；以布施与爱语，人能升进亦能谦恭。
265.
265.
Dānaṃ sinehabhesajjaṃ, maccheraṃ dosanosadhaṃ;
Dānaṃ yasassībhesajjaṃ, maccheraṃ kapaṇosadhaṃ.
布施是亲爱良药，悭吝为嗔恚苦药；布施是名声妙药，悭吝是贫乏苦药。
266.
266.
Na raññā samakaṃ bhuñje, kāmabhogaṃ kudācanaṃ;
Ākappaṃ rasabhuttaṃ vā, mālāgandhavilepanaṃ;
Vatthasabbamalaṅkāraṃ, na raññā sadisaṃ kare.
不与君王同席坐，不染欲乐片刻间；莫贪佳肴与滋味，莫染香膏花鬘颜；衣饰莫求同王样，不与君王比装扮。
267.
267.
Na [Pg.159] me rājā sakhā hoti, na rājā hoti samako;
Eso sāmiko mayhanti, citte niṭṭhaṃ saṇṭhāpaye.
国王非吾友，亦非吾同侪；“此乃吾之主”，心中恒常怀。
268.
268.
Nātidūre bhaje rañño, naccāsanne pavātake;
Ujuke nātininne ca, na bhaje uccamāsane;
Cha dose vajje sevako, aggīva saṃyato tiṭṭhe.
侍君莫远亦莫近，不立于风口处；不立于正前，亦不过于低处，不坐于高位。侍者当避此六过，当如事火，谨慎而立。
Na [Pg.160] pacchato na purato, nāpi āsannadūrato;
Na kacche nopi paṭivāte, na cāpi oṇatuṇṇate;
Ime dose vivajjetvā, ekamantaṃ ṭhitā ahu –
不立身后不趋前，莫近莫离适周全；不依腋下避亲昵，莫逆风而立；不卑不亢，如是诸过皆舍弃，寂然独立于一旁。
269.
269.
Jappena mantena subhāsitena,Anuppadānena paveṇiyā vā;
Yathā yathā yattha labhetha atthaṃ,Tathā tathā tattha parakkameyya.
以低语、谋略、善语，或以馈赠、传统；无论于何处获得利益，即应于彼处勇猛精进。
270.
270.
Kassako [Pg.161] vāṇijo macco, samaṇo sutasīla vā;
Tesu vipulajātesu, raṭṭhampi vipulaṃ siyā.
农夫、商人、凡人，沙门或学富戒洁具德人，若彼诸业皆兴盛，邦国自然臻丰亨。
271.
271.
Tesu [Pg.162] dubbalajātesu, raṭṭhampi dubbalaṃ siyā;
Tasmā saraṭṭhaṃ vipulaṃ, dhāraye raṭṭhabhāravā.
若彼诸业皆衰弱，国祚亦随之衰微；因此，肩负治国之责者，当使国土丰饶。
272.
272.
Mahārukkhassa [Pg.163] phalino, āmaṃ chindati yo phalaṃ;
Rasañcassa na jānāti, bījañcassa vinassati.
巨树果实满枝桠，青涩摘取实堪嗟。未品甘甜真妙味，种子亦随落泥沙。
273.
273.
Mahārukkhūpamaṃ raṭṭhaṃ, adhammena pasāsati;
Rasañcassa na jānāti, raṭṭhañcassa vinassati.
国如巨树荫蔽广，暴虐昏君法度丧；不识民膏滋味美，终教社稷委泥壤。
274.
274.
Mahārukkhassa phalino, pakkaṃ chindati yo phalaṃ;
Rasañcassa vijānāti, bījañjassa na nassati.
嘉树硕果累累悬，熟时摘取味方鲜。品尝甘美知真味，留得佳种不毁残。
275.
275.
Mahārukkhūpamaṃ [Pg.164] raṭṭhaṃ, dhammena yo pasāsati;
Rasañcassa vijānāti, raṭṭhañcassa na nassati.
国如巨树荫庇广，以法治国德流长；洞悉世情施妙策，邦基永固祚无疆。
Nāyaka kaṇḍa
领袖品
276.
276.
Anāyakā [Pg.165] vinassanti, nassanti bahunāyakā;
Thīnāyakā vinassanti, nassanti susunāyakā.
无领导者则败亡，多领导者亦败亡；有懈怠之领导者则败亡，有躁进之领导者亦败亡。
277.
277.
Gavaṃ [Pg.166] ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;
Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.
若牛群渡河时，公牛正直而行，则所有牛皆正直而行，因领导者行路正直故。
278.
278.
Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā.Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;
Sabbā gāvī ujuṃyanti, nette ujuṃ gate sati.
于人类中亦复如是，若有被尊为贤首者，彼若行于正法，何况其余众人。若牛群渡河时，公牛正直而行，则所有牛皆正直而行，因领导者行路正直故。
Evameva [Pg.167] manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko.
于人类中亦复如是，若有被尊为贤首者，彼若行于正法，何况其余众人。若王为法治者，则全国安乐。
279.
279.
Nodayāha vināsāya, bahunāyakatā bhusaṃ;
Milāyanti vinassanti, padmānyakkehi sattahi.
多主则大为败坏，非为兴盛；犹如莲花，为七日所毁而枯萎。
280.
280.
Sutārakkho abhiyogo, kulārakkho vattaṃ bhave;
Vijjā hi kulaputtassa, nāyakassāpamādako.
守护所学在于精勤，守护家风在于德行；学问乃良家子(kulaputta)之所长，不放逸乃领导者之品德。
Puttakaṇḍa
子品
281.
281.
Abhijātaṃ [Pg.168] anujātaṃ, puttamicchanti paṇḍitā;
Avajātaṃ na icchanti, yo hoti kulagandhano.
智者欲求胜生子(abhijāta)与随生子(anujāta)，不欲求劣生子(avajāta)，彼乃败坏家族者。
282.
282.
Pañcaṭṭhānāni [Pg.170] sampassaṃ, puttamicchanti paṇḍitā;
Bhato vā no bharissati, kiccaṃ vā no karissati.
智者见于五事而欲求子：“我等所养之人，彼将奉养我等；或彼将为我等操持事务。”
283.
283.
Kulavaṃso ciraṃ tiṭṭhe, dāyajjaṃ paṭipajjati;
Atha vā pana petānaṃ, dakkhinaṃ anupadassati.
“家族传承得以长久，彼将继承遗产；或又为亡者，行追荐布施。”
284.
284.
Bahuputte [Pg.171] pitā eko, avassaṃ poseti sadā;
Bahuputtā na sakkonti, posetuṃ pitarekakaṃ.
一个父亲必定恒常养育众多子女；众多子女却不能赡养一个父亲。
285.
285.
Puttaṃ vā bhātaraṃ duṭṭhu, anusāseyya no jahe;
Kinnu chejjaṃ karaṃ pādaṃ, littaṃ asucinā siyā.
若子或兄弟邪恶，应教诲而不应舍弃；手足为不净所染，岂能将其砍断？
Vejjācariya kaṇḍa
医师品
286.
286.
Āyubedakatābhyāso[Pg.173], sabbesaṃ piyadassano;
Ariyasīlaguṇopeto, esa vejjo vidhīyate.
勤习医术，令众人喜见(piyadassī)；具足圣戒德，此可称为良医。
287.
287.
Nānāganthajānanañca, sudiṭṭhakammasampadā;
Dakkhatā hatthasīghatā, pasādasūrasattitā.
通晓众典籍，诊疗经验丰富；技艺娴熟，手法迅捷，心意澄明，勇毅有力。
288.
288.
Sābhāvikataṅkhaṇika-ñāṇasubhāsitāpi ca;
Ussāho dabbo sabbatā, vejjācerassa lakkhaṇaṃ;
具足天生之刹那智，亦善于言辞；勤勉、干练、周全，此乃医师之相。
289.
289.
Kiliṭṭhavatthaṃ [Pg.174] kodho ca, atimānañca gammatā;
Animantitagamanaṃ, ete pañca vivajjiyā.
污衣、忿怒、傲慢、粗俗、不请自来，此五者当回避。
290.
290.
Diṭṭhakammatā [Pg.175] socañca, dakkhatā viditāgamo;
Cattāro subhisakkassa, suguṇā viññunā matā.
经验丰富、清净、善巧、通晓传承，此四者乃良医之善德，为智者所称许。
291.
291.
Rujāya jayalakkhaṇaṃ, raso ca bhesajjampi ca;
Tilakkhaṇabhedo ceva, viññeyyo bhisakkena ve.
病愈之相、药味与药物，此三相之差别，实为医者所应知。
Dāsaka kaṇḍa
仆人篇
292.
292.
Antojāto [Pg.176] dhanakkīto, dāsabyopagato sayaṃ;
Dāsākaramarānīto-ccevaṃ te catudhā siyuṃ.
生于家中者、以财购得者、自愿为仆者，以及因恐惧而为仆者；如是彼等有四种。
293.
293.
Pubbuṭṭhā pacchānipātī, dinnassa ādāyīpi ca;
Sukatakammakaro ca, kittivaṇṇaharopi ca.
先主而起，后主而卧，听从吩咐，善作其业，亦能带来美誉。
294.
294.
Dāsā 0.0177 pañceva corayya-sakhāñātyattasādisā;
Tathā viññūhi viññeyyā, mittadārā ca bandhavā.
仆人有五：如盗贼者、如主人者、如朋友者、如亲族者、如自己者；智者应如是了知朋友、妻子与亲族。
Itthikaṇḍa
妇女篇
295.
295.
Āsā [Pg.178] lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati;
Sārattā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā;
Tasmā tāyo hitvāna, brūheyya vivekaṃ sudhī.
世间女子名为欲望，其欲无有边际；贪爱炽盛且骄纵，犹如吞噬一切之火。是故智者应舍离彼等，培育远离。
Āsā [Pg.179] lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati;
Sāratthā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā;
Tā hitvā pabbajissāmi, vivekamanubrūhayaṃ.
世间女子名为欲望，其欲无有边际；贪爱炽盛且骄纵，犹如吞噬一切之火。我将舍离彼等而出家，培育远离。
296.
296.
Loke hi aṅganā nāma, kodhanā mittabhedikā;
Pisukā akataññū ca dūrato parivajjaye.
世间女子，易怒、离间朋友、好诽谤且不知感恩，应远远避开。
297.
297.
Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā;
Evaṃ lokitthiyo nāma, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā.
犹如河流与道路，酒肆、会堂与饮水处；世间女子亦复如是，智者不应于彼等生嗔。
298.
298.
Sabbā [Pg.180] nadī vaṅkagatī, sabbe kaṭṭhamayā vanā;
Sabbitthiyo kare pāpaṃ, labhamāne nivātake.
一切河流皆曲行，一切森林皆由木成；所有女子若得隐蔽处，皆会造作恶业。
299.
299.
Ghaṭakumbhasamā [Pg.181] nārī, tatthaṅgārasamo pumā;
Tasmā ghatañca aggiñca, nekatra ṭhapaye budho.
女子如同酥油瓶，男子如同燃烧的炭火；是故智者不应将酥油与火置于一处。
300.
300.
Itthīnañca dhanaṃ rūpaṃ, purisānaṃ vijjā dhanaṃ;
Bhikkhūnañca dhanaṃ sīlaṃ, rājānañca dhanaṃ balaṃ.
女子之财为美貌，男子之财为学识；比丘之财为戒律，国王之财为权力。
301.
301.
Pañcāratyā [Pg.182] sugandhabbā, sattāratyā dhanuggahā;
Ekamāsā subhariyā, aḍḍhamāsā sissā malā.
芳香五夜而逝，弓手七夜而衰；良妻一月而厌，弟子半月而成垢。
302.
302.
Jiṇṇe annaṃ pasaṃseyya, dārañca gatayobbane;
Raṇapunāgate sūraṃ, sassañca gehamāgate.
食物消化后方可赞，妻子青春逝后方可赞；勇士自战场归来后方可赞，谷物入仓后方可赞。
303.
303.
Dvitipati [Pg.183] nārī ceva, vihāradviti bhikkhu ca;
Sakuṇo dvitipāto ca, katamāyābahutarā.
有二夫之女子，有二寺之比丘，有二栖之飞鸟，何者诡诈更多？
304.
304.
Ratti vinā na candimā, vīcivinā ca sāgaro;
Haṃsavinā pokkharaṇī, pativinā kaññā sobhe.
无夜则无月，无浪则无海；无天鹅则无莲池，无夫君少女亦放光彩。
305.
305.
Asantuṭṭhā [Pg.184] yatī naṭṭhā, santuṭṭhāpi ca patthi vā;
Salajjā gaṇikā naṭṭhā, nillajjā ca kulitthiyo.
不知足的修行者会毁灭，知足的国王也会毁灭；知羞耻的妓女会毁灭，不知羞耻的良家妇女也会毁灭。
306.
306.
Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ;
Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevo’dake gataṃ.
诡计多端的女子，于彼等中，真实难求；女人的心性难以了知，犹如鱼在水中的行迹。
307.
307.
Analā [Pg.185] mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā;
Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.
彼等言语温柔却贪得无厌，如河流般难以填满；了知会沉溺其中，故应远远避开。
308.
308.
Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā;
Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.
彼等是诱惑者，具大幻术，能毁坏梵行；了知会沉溺其中，故应远远避开。
309.
309.
Itthīpi [Pg.186] hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa;
Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā;
大王啊，亦有某些女子胜于男子，她们有智慧、具戒行、敬事公婆、忠于夫君。
310.
310.
Tassā yo jāyati poso,Sūro hosa disampati;
Tādisā subhagiyā putto,Rajjampi anusāsati.
从此贤女生下之子，能成为英雄或一方之主；如此贤妇之子，甚至能统理国家。
311.
311.
Sallape [Pg.187] asihatthena, pisācenāpi sallape;
Āsīvisampi āsīde, yena daṭṭho na jīvati;
Na tveva eko ekāya, mātugāmena sallape.
可与持剑者交谈，亦可与毕舍遮交谈；可近于毒蛇，被其咬则不活；然绝不可与一女子独处交谈。
312.
312.
Na [Pg.188] hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito;
Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā.
男子并非于一切事皆为智者；女子亦可为智者，于彼彼事中善于明辨。
313.
313.
Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito;
Itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthavicintikā.
男子并非于一切事皆为智者；女子亦可为智者，能迅速思量义理。
314.
314.
Kūpodakaṃ [Pg.189] vaṭacchāyā, sāmāthī iṭṭhakālayaṃ;
Sītakāle bhave uṇhaṃ, uṇhakāle ca sītalaṃ.
井水、榕树荫、黑肤女子与砖房；此四者寒时则暖，热时则凉。
315.
315.
Itthiyo ekacciyāpi, seyyā vuttāva muninā;
Bhaṇḍānaṃ uttamā itthī, aggūpaṭṭhāyikā iti.
亦有某些女子，被牟尼称为卓越者；（如说）“妻子是最佳的资具”，以及“首席女侍者”。
Pakiṇṇakakaṇḍa
杂篇
316.
316.
Kulasīlaguṇopeto[Pg.191], sabbadhammaparāyaṇo;
Pavīṇo pesanājjhakkho, dhammajjhakkho vidhīyate.
具足族姓、戒、德，通晓诸法；于教令善巧，被立为法之监督者。
317.
317.
Vedavedaṅgatatvañño, jappahomaparāyaṇo;
Āsīvādavacoyutto, esa rājapurohito.
通晓吠陀与吠陀支之真义，专精于咒诵与祭祀；常宣祝愿之语，此乃国王之祭司。
Kappo [Pg.192] byākaraṇaṃ joti – satthaṃ sikkhā nirutti ca;
Chandoviciti cetāni, vedaṅgāni vadanti cha.
仪轨(Kappo)、语法(Byākaraṇaṃ)、星占学(Jotisatthaṃ)、语音学(Sikkhā)、词源学(Nirutti)及韵律学(Chandoviciti)，此等被称为六吠陀支。
318.
318.
Sakiṃ vuttagahitatto, lahuhattho jitakkharo;
Sabbasatthasamālokī, pakaṭṭho nāma lekhako.
闻一言即能领会，手巧且精通文字；博览一切学问，此人被称为优秀之书写者。
319.
319.
Samattanītisatthañño[Pg.193], vāhane pūritassamo;
Sūravīraguṇopeto, senājhakkho vidhīyate.
精通全部政论，驾驭训练有素；具足英勇之德，被立为军队总监。
320.
320.
Sudhī vākyapaṭu, pañño, paracittopalakkhaṇo;
Dhīro yathātthavādī ca, esa dūto vidhīyate.
智者善言辞，具慧能观他心；坚毅且如实语者，此人被立为使者。
321.
321.
Puttanattaguṇopeto, satthañño rasapācako;
Sūro ca kathino ceva, sūpakāro sa vuccate.
具足子孙之德，通达学问，善于烹饪；勇猛且坚韧者，此人被称为厨师。
322.
322.
Iṅgitākāratattañño, balavāpiyadassano;
Appamādī sadā dakkho, patīhāro sa uccate.
善于察言观色，身强且样貌喜见；常勤勉且机敏，此人被称为护卫士。
323.
323.
Itthimisse kuto sīlaṃ, maṃsabhakkhe kuto dayā;
Surāpāne kuto saccaṃ, mahālobhe kuto lajjā;
Mahātande kuto sippaṃ, mahākodhe kuto dhanaṃ.
与女人混杂者，何来戒德？食肉者，何来慈悲？饮酒者，何来真实？大贪者，何来羞耻？大懈怠者，何来技艺？大瞋者，何来财富？
324.
324.
Surāyogo velālo ca, samajjacaraṇaṅgato;
Khiḍḍā dhutto pāpamitto, alaso bhoganāsakā.
沉湎饮酒与非时游荡，常去集会；嬉戏、赌博、恶友与懒惰，皆为耗财者。
325.
325.
Jīvantāpi [Pg.196] matā pañca, byāsena parikittitā;
Dukkhito byādhiti mūḷho, iṇavā niccasevako.
五种活死人，被简要宣说：受苦者、患病者、愚痴者、负债者、常为仆役者。
326.
326.
Niddāluko [Pg.197] pamādo ca, sukhito rogavālaso;
Kāmuko kammārāmo ca, sattete satthavajjitā.
昏沉、放逸、贪乐、多病、懒惰、好色、乐于世俗作业，此七者为导师所摈弃。
327.
327.
Goṇāhi sabbagihīnaṃ, posakā bhogadāyako;
Tasmā hi mātāpitūva, mānaye sakkareyya ca.
牛是所有居家者的养育者与财富给予者；因此，应如父母般尊敬和供养它们。
328.
328.
Yathā [Pg.198] mātā pitā bhātā, aññevāpi ca ñātakā;
Gāvo no paramā mittā, yāsu jāyanti osadhā.
如同母亲、父亲、兄弟，以及其他亲族；牛是我们的殊胜朋友，从其产生药物。
329.
329.
Annadā [Pg.199] baladā cetā, vaṇṇadā sukhadā tathā;
Etamatthavasaṃ ñatvā, nāsu gāvo haniṃsu te.
它们施食、施力、施色，亦复施乐；了知此义利，昔人不杀牛。
330.
330.
Ye ca khādanti gomaṃsaṃ, mātumaṃsaṃva khādare;
Matesu tesu gijjhānaṃ, dade sote ca vāhaye.
食牛肉者，如同食母肉；彼等死后，应施予鹫鸟，并弃于水流。
331.
331.
Dviguṇo [Pg.200] thīnamāhāro, buddhicāpi catugguṇo;
Chagguṇo hoti vāyāmo, kāmotvaṭṭhaguṇo bhave.
女人的食量是双倍，智慧是四倍；努力是六倍，而欲乐是八倍。
332.
332.
Na [Pg.201] loke sobhate mūḷho, kevalattapasaṃsako;
Api sampihite kūpe, katavijjo pakāsate.
愚者在世间不显耀，他只赞扬自己；即使在被遮蔽的井中，有学问者亦能显耀。
333.
333.
Kosajjaṃ bhayato disvā, vīriyārambhañca khemato;
Āraddhavīriyā hotha, esā buddhānusāsanī.
见懈怠为怖畏，见精进为安稳；当奋发精进，此乃诸佛之教诲。
334.
334.
Vivādaṃ [Pg.202] bhayato disvā, avivādañca khemato;
Samaggā sakhilā hotha, esā buddhānusāsanī.
见诤论为怖畏，见无诤为安稳；当和合友爱，此乃诸佛之教诲。
335.
335.
Pamādaṃ bhayato disvā, appamādañca khemato;
Bhāvethaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, esā buddhānusāsanī.
见放逸为怖畏，见不放逸为安稳；当修习八支圣道，此乃诸佛之教诲。
336.
336.
Garahā [Pg.203] ca pasaṃsā ca, aniccā tāvakālikā;
Appakācekadesāva, na tā ikkheyya paṇḍito;
Dhammādhammaṃva ikkheyya, atthānatthaṃ hitāhitaṃ.
毁与誉，无常且暂时，微末且片面；智者不应顾念。应观察法与非法，利与非利，益与非益。
Kavidappaṇanīti
诗人明镜论
1.
1.
Pakhukkūpuraseṭṭhassa[Pg.204], pacchime āsi vissuto;
Catugāvutadesamhī, kanarayagāmo susobhano.
在卓越的帕库固城(Pakhukkūpura)西方，有一座著名而美丽的伽那罗耶村(Kanarayagāma)，位于四伽浮陀(gāvuta)之地。
2.
2.
Dvino [Pg.205] dviveka sākamhi, tamhi jātena jātiyā;
Laṅkābhārataādīsu, vuṭṭhapubba sutesinā.
生于萨迦历1222年，为求学故，曾遍住于楞伽(Laṅkā)、婆罗多(Bhārata)等地。
3.
3.
Visutārāma sīhānaṃ, sikkhitena tipeṭakaṃ;
Santike navavassāni, saṃgītikiccakārinā.
于著名寺院之诸师(sīha)处学习三藏，亲近九年，从事结集(saṃgīti)事业。
4.
4.
Dakkhiṇārāma vāsīnaṃ, santikepi suviññunaṃ;
Sikkhitena sattavīsa-vassitvāna yasassinā.
亦于南寺(Dakkhiṇārāma)之住众及诸智者处，学习二十七年，声名远播。
5.
5.
Sundare [Pg.206] puraseṭṭhamhi, sundare visute subhe;
Sundare jotipālamhi, vasatā gaṇavācinā.
僧团之导师，住于美丽、著名、吉祥之都城，美丽之光护(Jotipāla)处。
6.
6.
Nissāya peṭake ceva, anekanīti potthake;
Bahule ganthaseṭṭhepi, katoyaṃ vidhumānito.
此论乃依三藏、诸尼提(nīti)论及众多善典而作，为智者所推崇。
7.
7.
Tiṭṭhataṃ [Pg.207] ayaṃ me gantho, susāro yāva sāsanaṃ;
Tiṭṭhateva sutesīnaṃ, susāraṃ supakāsayaṃ.
愿我此论，精华永存，直至教法住世；愿其为求法者，善说妙义。
8.
8.
Anena suvisiṭṭhena, puññenaññena kammunā;
Manisibhigurūheva, gaccheyyaṃ amataṃ sivaṃ.
愿我以此殊胜功德及其他善业，如诸贤圣之师，得证不死(amata)吉祥(siva)之境。
‘‘Aṅgārino [Pg.210] dāni dumā bhadante’’
尊者，如今林木皆如燃炭。
‘‘Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa;
Ate‘va’ññehi māsehi, dumapumphehi sobhati’’.
婆罗门，夏日诸月中，有悦意之月；此月繁花似锦，远胜于余月。
‘‘Vanappagumbe [Pg.211] yathaphussitagge,Gimhāna māse paṭhamasmiṃ gimhe’’ –
犹如林间树梢，繁花初绽，于夏季首月——
Namo tassa bhagavato arahato sambāsambuddhassa
礼敬彼世尊、阿罗汉、正等正觉者。
Paṇāma paṭiññā
礼敬与誓言
Vatthuttayaṃ [Pg.212] namasitvā, ācere kavipuṅgave;
Kassaṃ dvādasamāsānaṃ, bandhaṃ tammāsavasikaṃ.
礼敬三事，以及诸师与诗中之贤；我将创作依于十二月份之诗篇。
1.
1.
Cittasammatamāso [Pg.213] hi, atevaññehi sobhati;
Rammakamāso rammamāso, teneva vohāro bhavi.
质多月(Citta-māsa)实为殊胜，光华远胜余月；其名悦意之月、可爱之月，皆由此故。
2.
2.
Tasmiṃ sucittamāsamhi, nāgadumā supupphare;
Pupphanti asanadumā, vāyanti kānane hi ve.
于此美妙质多月，龙树(nāgaduma)繁花盛开；阿萨那树(asanaduma)亦然，于林中散发芬芳。
3.
3.
Saṅkanta mahussavopi, tamhi māsamhi vattate;
Gandhodakehi aññoññaṃ, siñcamānā sumodare.
盛大之新年节(Saṅkanta-mahussava)亦于此月举行；人们互洒香水，欢欣喜悦。
Yathāpi [Pg.214] rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa;
Ate‘va’ññehi māsehi, dumapupphehi sobhati.
婆罗门，夏日诸月中，有悦意之月；此月繁花似锦，远胜于余月。
Sambuddho cittamāsassa, kāḷapakkhe uposathe;
Pātoyeva samādāya, pavaraṃ pattacīvaraṃ;
Anukampāya nāgānaṃ, nāgadīpamupāgami.
正等正觉者于质多月(Citta-māsa)黑分之布萨日，清晨即取殊胜衣钵；为悲悯诸龙，前往龙岛。
4.
4.
Vesākhavhayamāso tu, suvisiṭṭho supākaṭo;
Lokagganāthaṃ paṭicca, santehi abhilakkhito.
卫塞月(Vesākha-māsa)极为殊胜，声名显赫；因世间至上导师之故，为诸贤者所铭记。
5.
5.
Tamhi [Pg.215] vesākhamāsamhi, campakāpi supupphare;
Bodhiṃ dakehi siñcitvā, sajjanā sampamodare.
于此卫塞月，瞻波迦花(campaka)盛开；善人们以水浇灌菩提树，心生欢喜。
6.
6.
Vanesuva potakāpi, pakkhandanti disodisaṃ;
Vikūjantā sabhāsāya, janasotarasāyanaṃ.
林中雏鸟，四处跳跃；以其鸣声，悦人耳根。
Dutiye [Pg.216] divase bhatta-kāle ārocite jino;
Ramme vesākhamāsamhi, puṇṇāmāyaṃ munissaro.
于悦意卫塞月之月圆日，次日饭时，当向胜者(Jina)、牟尼主(Munissara)禀告时。
7.
7.
Jeṭṭhasammatamāsopi, sogatajanabbhantare;
Vikhyāto lakkhañño ceva, jeṭṭhena saṃyuto hi ve.
被称为杰塔月(Jeṭṭha-māsa)者，于善逝(Sugata)之信众中，声名远播；此月与最上者相应，实具祥瑞之相。
8.
8.
Tasmiṃhi jeṭṭhamāsamhi, sumanā vanamallikā;
Pupphanti ca pavāyanti, sabbajanamanoharā.
于此杰塔月，素馨(sumanā)与林茉莉(vanamallikā)盛开，香气远播，悦怡众人心。
9.
9.
Parikkhaṇāsusabhāpi, abhavi mranamāmaṇḍale;
Khetale jeṭṭhajotipi, pajjali tasmiñhi ve.
于缅甸国(Mranamāmaṇḍala)亦有考试盛会；于此之时，田野间最胜之光(jeṭṭhajoti)闪耀。
10.
10.
Āsāḷho nāma māsopi, atīva visiṭṭho bhavi;
Paṭisandhiṃ gaṇhi buddho, tasmiñhi muni sudhī.
阿沙荼月(Āsāḷha-māsa)亦极殊胜；于此月，具智慧之牟尼——佛陀，入胎结生(paṭisandhi)。
11.
11.
Nikkhamipi ca sambuddho, dhammacakkaṃ pavattayi;
Upasampadakammampi, karonti tasmiṃpi hi.
正等正觉者于此月出离，并初转法轮；人们亦于此月行具足戒(upasampadā)之仪式。
12.
12.
Punnāgadumā pupphanti, pavāyanti disodisaṃ;
Ādicco tiṭṭhati tamhi, uttarāyānakoṭiyaṃ.
龙华树(punnāga)繁花盛开，香飘四方；于此之时，日轮正处于北道之极(uttarāyāna-koṭi)。
13.
13.
Sīhe [Pg.219] sāvaṇamāsamhi, salākadānamuttamaṃ;
Denti sādhavo mānusā, saddahantā vatthuttayaṃ.
于狮子座(Sīha)萨瓦那月(Sāvaṇa)，贤善之人信奉三宝，行最上筹食之施。
14.
14.
Pupphanti kaṭeruhāpi, tamhi sāvaṇamāsake;
Khe savaṇanakkhattampi, atīva jotayī hi ve.
于萨瓦那月(Sāvaṇa)，迦提楼诃花(Kaṭeruhā)亦绽放；萨瓦那星(Savaṇanakkhatta)于空中亦极其闪耀。
15.
15.
Vassabbhantarabhūte ca, samaṇā sugatorasā;
Māse vācanauggaṇha-kammaṃkaṃsu sukhāsayā.
于雨安居(vassabbhantara)期间，善逝之子诸沙门，安乐地进行读诵与学习。
16.
16.
Kaññārāsisammatehi[Pg.221], poṭṭhapādasumāsake;
Nadīsu dakapūritā, kaṭapatthatasādisā.
于室女座(Kaññārāsi)之颇得婆陀月(Poṭṭhapāda)，江河水满，如同铺开的草席。
17.
17.
Nāvāmahāussavampi, karonti mānujā tadā;
Kīḷanti sampamodanti, vijite nara nāriyo.
彼时人们亦举行盛大的船节(Nāvāmahāussava)；国土中的男女嬉戏欢庆。
18.
18.
Kañcanayamadumāpi, vikasanti tadā hi ve;
Megho thokaṃ thokaṃ himaṃ, vassati patatipi ca.
彼时金双树(Kañcanayamadumā)亦盛开；云层亦降下些许霜雪，亦有飘落。
19.
19.
Vassike [Pg.222] assayujimhi, vikasanti anekadhā;
Padumādidakajāni, pupphāni manuññāni ve.
于雨季之阿萨由吉月(Assayuja)，悦意的莲花等水生花卉，以多种姿态绽放。
20.
20.
Mahāpadīpapantīhi, sakalamranamābhūtale;
Pūjenti lokagganāthaṃ, sādhavo sogatājanā.
贤善的佛弟子们以巨大的灯列，于整个缅甸大地上，供养世间至上导师。
21.
21.
Tapodhanā vicaranti, vassaṃvuṭṭhā disodisaṃ;
Sādhavo dānasoṇḍāva, sītāyanti sukhanti ca.
雨安居已毕，苦行者们(Tapodhanā)四方游行；贤善之人乐于布施，获得清凉与安乐。
22.
22.
Kattikamāsaseṭṭhepi[Pg.223], sampamodanti mānujā;
Kosītakīpupphāni ca, vikasanti vāyanti ca.
于殊胜的迦提月(Kattika)，人们欢庆；拘翅陀花(Kosītakī)亦绽放，亦随风飘散。
23.
23.
Kathinamahādānampi, dadanti sādhavo janā;
Tadā candakiraṇopi, atīva pajjoto ahu.
贤善之人行盛大的迦絺那(Kathina)布施；彼时月光亦极其明亮。
24.
24.
Ahosi himapāto ca, uttaravāto pavāyati;
Kattikajotichaṇopi, ahosi tasmiñhi ve.
有霜降下，北风吹拂；迦提迦灯节(Kattikajotichaṇa)亦于彼时举行。
25.
25.
Dhanurāsīmāgasira[Pg.224], māse hemantasammate;
Sattidharasupūjāvha, sabhāpi sampavattitā.
于人马座(Dhanurāsi)之鹿首月(Māgasira)，此月被视为冬季，名为“持矛者善供养”(Sattidharasupūjā)的集会亦得举行。
26.
26.
Devasammatapupphāni, manuññarucirānipi;
Pupphanti tamhi māsamhi, himapāto ahosi ca.
天神所嘉许的、悦意且美丽的花朵，于彼月盛开，亦有降霜。
27.
27.
Vīhayo honti pakkā ca, khettesu mranamābhūtale;
Migasiranakkhattampi, joteti ākāsaṅgaṇe.
于缅甸大地的田野里，稻谷成熟；鹿首(Migasira)星宿亦在天空中闪耀。
28.
28.
Makāre [Pg.225] phussamāsepi, pupphanti pavāyanti ca;
Sunīlavallipupphāni, janamanoharānipi.
于摩羯座(Makara)之普萨月(Phussa)，悦人心的深蓝藤蔓花(Sunīlavallī)亦盛开，亦随风飘散。
29.
29.
Senābyūhampi [Pg.226] karonti, bhūpālā mranamāraṭṭhikā;
Saparisā udikkhanti, hatthiassādiādayo.
缅甸诸王亦列军阵；与随从一同检阅象、马等。
30.
30.
Tamhisī atisītalampi, dakkhiṇāyanakoṭiyaṃ;
Aṭṭhāpuṇṇamadinamhi, sūriyo lokamānito.
彼时亦极其寒冷，在南回归线之端；于第八个满月之日，太阳受世人尊崇。
Bodhito navame māse, phussapuṇṇamiyaṃ jino;
Laṃkādīpaṃ visodhetuṃ, laṅkādīpamupāgami.
证觉后第九月，于普萨月(Phussa)满月日，胜者为净化楞伽岛(Laṅkādīpa)，而至楞伽岛。
31.
31.
Kumbhesu [Pg.227] māghamāsehi, tūladumā supupphare;
Pumtālā madhurarasaṃ, mānujānaṃ dadanti ca.
于宝瓶座(Kumbha)之摩伽月(Māgha)，木棉树(tūladumā)盛开；糖棕树(Pumtālā)亦给予人们甜美的汁液。
32.
32.
Yāgumahāussavopi, pākaṭo mranamābhūtale;
Avasesasu meghopi, thanayaṃ abhivassati.
盛大的粥节(Yāgumahāussava)亦在缅甸大地上闻名；残余的云层亦雷鸣并降雨。
33.
33.
Naranārī manuññāni, padarāni paṇḍāni ca;
Pucimandadumā nava-pattāni dhārentipi ca.
男女穿着悦意的鞋履；苦楝树(Pucimanda)亦生出新叶。
34.
34.
Mine [Pg.228] phagguṇamāsamhi, surabhigandhikā subhā;
Pupphanti vanamhi dumā, navapattehi sobhare.
于双鱼座(Mīna)之帕古那月(Phagguṇa)，芬芳美丽的树木在森林中盛开，因新叶而显得美丽。
35.
35.
Dakkhiṇadesato tamhi, vāto pavāyati hi ve;
Vāḷukapiṭṭhe vāluka-thūpe katvāna pūjayyuṃ.
彼时南风吹拂；人们在沙地上堆沙为塔(Vāḷukathūpa)，并进行供养。
36.
36.
Pathamagimha māsamhi, nānādumāti pupphare;
Tena sabbampi vipinaṃ, vicittaṃ dassaniyañhi ve.
于初夏之月，各种树木盛开；整个森林因此变得五彩斑斓，赏心悦目。
Visute jotipālamhi, visutamhi niketane;
Vasatā nekaganthānaṃ, lekhakena kato ayaṃ.
此乃居住于著名住所的著名光护(Jotipāla)所作，其为众多典籍的作者。